cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လိင် မသက်ကုဘဲ
Anal sex
Anal sex should be avoided by couples in which one of the partners has been diagnosed with an STI until the treatment has proven to be effective.
Since the rectum can be easily damaged, the use of lubricants is highly recommended even when penetration occurs by using the finger. Especially for beginners, using a condom on the finger is both a protection measure against STI and a lubricant source. Most condoms are lubricated and they allow less painful and easier penetration. Oil-based lubricants damage latex and should not be used with condoms; water-based and silicone-based lubricants are available instead. Non-latex condoms are available for people who are allergic to latex made out of polyurethane or polyisoprene. Polyurethane condoms can safely be used with oil-based lubricant. The "female condom" may also be used effectively by the anal receiving partner.
Anal stimulation with a sex toy requires similar safety measures to anal penetration with a penis, in this case using a condom on the sex toy in a similar way.
It is important that the man washes and cleans his penis after anal intercourse if he intends to penetrate the vagina. Bacteria from the rectum are easily transferred to the vagina, which may cause vaginal and urinary tract infections.
When anal-oral contact occurs, protection is required since this is a risky sexual behavior in which illnesses as Hepatitis A or STIs can be easily transmitted, as well as enteric infections. The dental dam or the plastic wrap are effective protection means whenever anilingus is performed.
Sex toys
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
မဟာဝဂ်သံယုတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ပိဋကတ် ၃
မဟာခန္ဓက
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ပိဋကတ် ၃
တ္ၚဲ ညးလလဴ ဂၠးကဝ်
တ္ၚဲ ညးလလဴ ဂၠးကဝ် (World Refugee Day) ဂှ် နကဵုဍုင်ဂၠးကဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုဂျောန် ၂၀၊ နမရန်တၟအ် သွက်ဂွံစွံအာရီု အကာဲအရာဘဝ ညးလလဴတအ် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိရ။ ညးလလဴ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မပါဲဒဴ နူကဵုဒၞာဲဒတန်မွဲမွဲ ဟိုတ်နူကဵု ဘဲကမ်ပရိုတ် ကမ်ဒဒိုက်ဂမၠိုင်ကီု ဟိုတ်နူကဵု ဟွံဒးဂၞပ် သၞောတ်ဝ် သၟိင်တၠအဝဵုဂမၠိုင်ရ။
ဝင်
ပ္ဍဲ ၄ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၀၀၊ အသေမ်ဗလဳနာနာ ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲကဵု သွဟ် ၅၅/၇၆ ဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ စနူ သၞာံ ၂၀၀၀၊ ၂၀ ဂျောန်တုဲ ကြက်ကၠောန်အာ တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ညးလလဴ ဂၠးကဝ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု သွဟ်ဂှ် အသေမ်ဗလဳနာနာ ကဵုလဝ် စဳမတ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၂၀၀၁ မ္ဂး ပဋိညာန် မဆေင်စပ် ကုညးလလဴ မတုပ်လဝ်စိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၁ ဂှ် ပေင်အာ ရတုထဝ် (၅၀ သၞာံ) ရ။ ဟိုတ်မဂွံ ပဒတန် တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ပတိုန်စရာဲ ကုညးလလဴ သီုဖအိုတ်၊ ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံစွံကၠုင် ဇၞူမတ် ပ္ဍဲကဵု ဒဒှ် ညးလလဴ ကေုာံ သွက်ဂွံ ဗိုင်ရီုဗင်အာ ညးလလဴတအ်ရ။
တ္ၚဲ ညးလလဴ အာဖရိက (African Refugee Day) ဂှ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် သၞာံဗွဲမလအ်ရ။ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ကဵုလဝ် စဳမတ် ဒဒှ်ရ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲ ညးလလဴ ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲတုပ်ပ် ကဵု တ္ၚဲညးလလဴ အာဖရိက ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ဂျောန် ၂၀ ဂှ် နကဵု ဂကောံပံင်ကောံအာဖရိကာ  (Organization of African Unity (OAU)) ဒုင်တဲ တုပ်လဝ်စိုတ်တုဲတုဲရ။
ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ်ရဝ်မေန်ကာတ္တလေတ် ဂှ် ကၠောန်ကၠုင် World Day of Migrants and Refugees ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ လၟေင်သၞာံ နူကဵု သၞာံ ၁၉၁၄ မပဒတန်လဝ် နကဵု သၟိင်သင်ပုပ် Pope Pius X ရ။
သဘင်
ဇၟာပ်သၞာံ ပ္ဍဲ ဂျောန် ၂၀ မ္ဂး နကဵု အေန်ဂျေန်သဳ ညးလလဴ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Refugee Agency (UNHCR)) ကေုာံ ဍုင်လ္ၚဵု ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ကၠောန်ကၠုင် သဘင် တ္ၚဲ ညးလလဴ ဂၠးကဝ် နကဵု မရန်တၟအ် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံစွံအာရီု ပ္ဍဲဘဝ ညးလလဴ ကေုာံ ညးလလီုဒတန် (displaced persons) မဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန် မဒြေပ်ဒဴ နူကဵုသ္ၚိဌာန်ညး ဟိုတ်နူ ပေါဲဗတိုက် ကေုာံ ပရေင်ဍဵုဍိုက်တအ်ရ။
သဘင်လၟေင်သၞာံဝွံ နကဵုဍုင် ၁၀၀ ပြင်င် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် နကဵုအလဵုအသဳ၊ နကဵုဂကောံပရဟိတ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။
နကဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (UNHCR) ဂှ် ပလံင်ဗစိုပ် လိက် ပ္ဍဲတ္ၚဲ ညးလလဴ ဂၠးကဝ် ဇၟာပ်သၞာံရ။
နကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UNHCR) ဖျေဟ်က္ဍိုပ်လိက် (theme) ဂမြဴ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ညးလလဴ ဂၠးကဝ် ဇၟာပ်သၞာံကီုရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:တ္ၚဲတၟေင် တ္ၚဲပရဲဂမၠိုင် ကဏ္ဍ:BEHM
ဍုင်ဒိန်မက် ကလေင်ကောံ ပ္ဍဲ ၁၉၂၀
thumb|ဗီုတိ ဍုင်ဒိန်မက် မဓဇက်လဝ် နကဵု အမေရိကာန် နူသၞာံ ၁၉၂၀။ ဒေသ သီုၜါလပါ်ဂှ် ညးကော်စ သလေသ်သဝေတ် (Schleswig)၊ ခရိုင် (၄) ပ္ဍဲသောန်နေယူလာန်ဂှ် ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲဒိန်မက်၊ တုဲပၠန် ကွာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဂျာမနဳ။ thumb|အစာပါန်ချဳ Heinrich Dohm, ဓဇက်လဝ် ဗီုရုပ် ကလေင်ကောံ ပ္ဍဲ ၁၀ ဂျူလာင် ၁၉၂၀ မဒှ်အဃော ဨကရာဇ်ဒိန်မက် ခရိတ်ယှာန် ဒဿမ ဍိုတ်တိတ်အ် နကဵုချေဟ်ဗတာင် ဗဒါဲ ကုန်ဖြေဒရိတ်၊ (ဓဇက်လဝ် ၁၉၂၁)။ [[ဝှာင်:Erik_Henningsen,_De_som_blev_tilbage,_1920,_Museum_Sønderjylland.jpg|thumb|အစာပါန်ချဳ Erik Henningsen, မကဵုလဝ်ယၟ ညးတအ် ကလေင်စိုပ်ဒၞာဲတြေံ (De, som blev tilbage), ၁၉၂၀ ဗဒါဲနန်သောန်နေဗဝ် (Sønderborg Slot)။
ဗီုရုပ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ကောံတိတ်ကၠုင် သၞေဟ်ဖၠေန်ဗဝ် ပ္ဍဲကဵု ၁၆ မာတ် ၁၉၂၀။ ]] ဒိန်မက် ကလေင်ကောံ ဂှ်အခိင်ကာလ ဍုင်ဒိန်မက် ဒကုတ် သောန်နေယူလာန် (သလေဟ်သဝေတ်သၟဝ်ကျာ) ကလေင်ပအပ်ကဵု ဒိန်မက် နူကဵု သၟဝ်တဲ ဂျာမနဳ ပ္ဍဲ ၁၅ ဂျောန် ၁၉၂၀။
ဝင်အတိက်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၀၀တအ် လပါ်စဂှ် ဍုင်ဒိန်မက် ကဵု ဍုင်ဂျာမနဳ ကတဵုဒှ် ပၞာန်ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံပၠံင်ကေတ် ဒေသသလေဟ်သဝေတ် ရ။ ညးဒေသတအ်ဂှ် နကဵု အရေဝ်ဘာသာမ္ဂး နွံဒၟံင် အကြာဒိန်မက်၊ ဂျာမနဳ ကဵု ဖြိသ်။ နကဵုဍုင်မ္ဂး နကဵုလညာတ် ဒိန်မက်မ္ဂး ဒေသဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် သၟဝ်ဍုင်ဒိန်မက်၊ ဆဂး နကဵု ဂျာမနဳမ္ဂး ဒေသဂှ် ကြပ်ညောန် ကၠောအ်က္ဍ ကုသၟိင်ဨကရာဇ်ဂျာမနဳဂၠိုင်ရ။ မၞိဟ်ပ္ဍဲဒေသဂှ် လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ညးတအ်ဟီု ညးတအ်ဂှ် ဂကူဒိန်နေတ်လေဝ် ဟွံသေင် ဂကူဂျာမာန်လေဝ် ဟွံသေင်၊ မိက်ဂွံမံင်တၞဟ်ခြာရ။
ကြဴနူ ပၞာန် သၞာံ ၁၈၆၄ တုဲ ဒေသ သလေဟ်သဝေတ်၊ ဟောလ်သတေန် ကေုာံ လဴဗဝ်တအ် ဒိန်မက် ဒးဗလးထောအ် ကဵုဍုင်ဖြေသေန် ကေုာံ အဝ်သရဳ (ဂျာမနဳ) ရ။ ပ္ဍဲ ၁၈၆၆ ဍုင်ဖြေသေန် ကဵု အဝ်သရဳ ဒှ်ပၞာန်တုဲ ဒကးအာၜါ။ သၟိင်ပြင်သေတ် နပဝ်လဳယာန် တတိယ ဂစာန်ဖန် ဒေသသလေဟ်သဝေတ်ဂှ် ညးတအ် မိက်ဂွံမံင် သၟဝ်ဒိန်မက်ဟာ သၟဝ်ဖြေသေန် (ဂျာမနဳ)ဟာဂှ် ညးတအ် ဒးနွံကဵု အခေါင်ရုဲစှ်ကေတ်တ်ကီုရ။ ဆဂး ပရေင်ကမၠောန်ဂှ် နကဵု ဖြေသေန် ကေတ်တင်လတုပ်စိုတ် ကုအဝ်သရဳတုဲ ပလီုထောအ်ရ။ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံပလေဝ်ပယျဵုဍုင် ဝါတ်ဂါတ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် နကဵုဒိန်မက် ဒးဒုင်အာတဲ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ်ကီုရ။
ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၁၉၁၈ ပၞာန်ဂျာမနဳ ကျအာ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ။ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ နကဵု သမတ အမေရိကာန် Woodrow Wilson ဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန်ဗၠးၜး ၁၄-တင် သွက် ရးယူရောပ်။ နကဵု လၟေင်ကမၠောန်ဂှ်ရ ဒးကၠောန် သဘင်ကေတ်ဆန္ဒမာဲ ညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်ရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် နကဵု ကောန်ဂကူ မၞိဟ်လအောန်တအ်ဂှ် ကလိဂွံအခေါင် စုတ်မာဲ နကဵုညးတအ် မိက်ဂွံမံင် သၟဝ်ဍုင်လဵုရောရ။
သဘင်ဆန္ဒ ညးဍုင်ကွာန်
ပ္ဍဲသဘင်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်ဂှ် ပါ်လဝ် မၞိဟ် နွံပန်ပြကာဂှ်:
ပ္ဍဲကဵု ပွိုင်ဍုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ၜိုန်ရ နကဵုပွိုင်ဍုင် ကဵုမာဲ မံင်သၟဝ်ဂျာမနဳဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ လုပ်နွံဒၟံင် အပ္ဍဲဒေသဒၞာဲမကဵုမာဲဂၠိုင် သွက်ဂွံမံင် သၟဝ်ဒိန်မက်တုဲ ပွိုင်ဍုင်တအ်ဂှ် လုပ်အာ သၟဝ်ဒိန်မက်ရ။
ပ္ဍဲ ဒေသ ၃ ဂှ် ဟိုတ်မလုပ်အာ ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳတုဲတုဲရတုဲ ဟွံဆက်ကၠောန်သဘင်ဆန္ဒမာဲရ။
thumb|တၟအ်တိုင် မချူလဝ် ပ္ဍဲပယျဵု အကြာဒိန်မက် ကဵု ဂျာမနဳ မဒှ်ဒၞာဲ ဨကရာဇ် ဒိန်မက် အာဆဵုဂဗ ကုကောန်ဍုင်တၟိ။
ပအပ် ဒကုတ်ဍုင်
၂၉ ဨပြဳ ၁၉၂၀ ညးစၞး နူဍုင်ဒိန်မက် Christian Ludvig Lundbye အာဆဵုဂဗ ပ္ဍဲ ဖၠေန်သဗဝ် (Flensborg) သွက်ဂွံပအပ် ဒကုတ်ဍုင်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ကလိဂွံ လတုပ်စိုတ် ဂိတုမေ ၁၉၂၀ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဒိန်မက် ဒုင်ကေတ်တဲ သွက်ဂွံမင်မဲဒေသ သလေဟ်သဝေတ်သၟဝ်ကျာ။ ဂိတုဂျောန်ဂှ် အဝဵုအသဳ ဒိန်မက် ဆက်ကေတ် ကိစ္စပကင်ရင် နူကဵု ဂျာမနဳ။ ၁၅ ဂျောန် မဒှ်တ္ၚဲတၟေင် ဍုင်ဒိန်မက် တ္ၚဲဝါလ်တေမာရ် (Valdemarsdag)ဂှ် ပအပ်ကဵု ဒကုတ်ဂှ် ကုဍုင်ဒိန်မက် နကဵုသၞောဝ် မကဵုယၟု  ဒကုတ်ဍုင် သောန်နေယူလာန် (de sønderjyske landsdele)ရ။
၁၀ ဂျူလာင် ဂှ် ဨကရာဇ်ဒိန်မက် ခရေတ်ယှာန် ဒသမ နကဵုသဘင် တိတ်အာ ဒေသဂှ် နကဵု ချေဟ်ဗတာင် နူဍုင် ကဝ်လေန် (Kolding) စဵုကဵုစိုပ် ခရိရှာန်ဖေဒ် (Christiansfeld) ၊ လတူချေဟ်ညးဂှ် ညးဖ္ဍိုက်ဏာ သီုကောန်ၚာ်ဗြဴမွဲကီုရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM
တ္ၚဲအပါ အကြာ ဍုင်ရးနိဂီုဂမၠိုင်
မၞိဟ်စပတန် “တ္ၚဲအပါ”ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴမွဲ မၞုံယၟု “သဵုနဵုရာ” (Sonora Smart Dodd) ဇာတိ နူကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ရးဝါယှေန်တာန် (washington)၊ ဍုင်သပံက်ကုင်(spokane)ရ၊၊ညးမဒှ် ကောန်ဝုတ်-ဝဳလဳယာမ်ဇက်ဇြေန်သမာတ် (William Jackson Smart)-“သဵုနဵုရာ”ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ(၁၉၀၉)၊ ဂိတုမေ၊ အဒိုတ်ဒုတိယဂှ် တိုန်စိုပ်အခန်ကၞာ သ္ပဝတ်ကျာ်-မဆေင်ကဵု “တ္ၚဲမိ” (Mother’s Day) ပ္ဍဲဘာဇြပ်လွဳမာန်ကျာ်(Church)၊ မနွံပ္ဍဲဍုင် “သပံက်ကုင်” ရ၊၊ အဃော မကလင်ဒၟံင်ဓရ်ကျာ် မဆေင်ကဵု ယွံသွံအဲပရဲ “မိ”ဂှ်တုဲ ညးဗ္စါရဏာဂွံမွဲဂှ် ညံင်နဲ ယွံသွံအဲပရဲမိဂှ်၊ယွံသွံအဲပရဲ “အပါ” ထေက်ကီုဏောင်ဂှ် ညးမဂွံဒုင်စသိုင်ရ၊၊
အခိင် “သဵုနဵုရာ” မဂွံအာယုက်(၁၆)သၞာံဂှ် မိညး ဒးစုတိအာရ၊၊ အခိင်ဏအ် ဒေံညး(၅)တၠတအ်ဂှ် ဍောတ်ဒၟံင်ဏီရ၊၊ စနူ အခိင်မိ “သဵုနဵုရာ” မစုတိကလိလောန်အာဂှ် ညးမဒှ်အပါ “ဝဳလဳယာမ်”ဝွံ ကဵုကောၝဲဒေံ “သဵုနဵုရာ”ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် နဒဒှ် “မိ”မွဲဂှ်လေကီု၊ နဒဒှ် “အပါ”မွဲဂှ်လေကီု ရံင်စံင်လွဳပရာ၊ကၠောန်ဗ္စ ကောန်တအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ အပါဇကု “ဝဳလဳယာမ်”ဂှ် မေတ္တာ၊ ဂရုဏါဇၞော် မနွံလ္တူကောန်ဇာတ်၊ ပ္ဍဲကောန်(၁၄)ဂှ် ဟွံပါ်ပါဲကၠုင် ကောန်တေအ်၊ ကောန်ဏအ် မွဲသာ်ရရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် သဵုနဵုရာ ဂွံစပတန် “တ္ၚဲအပါ” ရ။၊
ညးမဒှ် အပါ “သဵုနိုရာ” “ဝဳလဳယာမ်”ဝွံဂှ် ဒှ်မၞိဟ် သ္ပလဝ် အိန်ထံင်(၂)ဝါ၊ မၞိဟ်ဒှ်တြုံကၟာဲ(၂)အလန်၊ မၞိဟ်မနွံကောန်(၁၄) တၠ သီုဒှ်ကောန်ပၞာန်တရေမ်မွဲတၠကီုရ၊၊ ညးမဒှ်မိ “သဵုနဵုရာ” Ellen “အာလေန်”ပၠန်လေကၠာဟွံဂွံဖျေဟ်ဒၞာဲ ကဵုအပါ “သဵုနဵုရာ”၊ “ဝဳလဳယာမ်”ဂှ် ဒှ်ဗြဴကၟာဲ ကောန်(၃)တၠကီုရ၊၊ ကောန် “ဝဳလဳယာံ” တရေမ်ဂှ် (၅)တၠ၊ ကောန်“အာလေန်”ကရေမ်ဂှ် (၃)တၠ၊ “ဝဳလဳယာမ် ကဵု အာလေန် ”ဂွံကောန်(၆)တၠ၊ ပံင်ကောန် ဒှ်အာ(၁၄)တၠရ၊၊
“သဵုနဵုရာ”ဝွံ ညံင်ဂွံပတန် တ္ၚဲအပါမာန်ဂှ်လေကီု၊ ညံင်မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဂွံထံက်ဂလာန်ကဵုဇကုမာန်ဂှ် ဇကုတိုန်ဍုင်၊ စှ်ေရး၊ အာစန်ဒက် ကုမၞိဟ်ဂမၠိုင်၊ ကုဂကောံသၟတ်၊ သၟာပိုန်ဒြပ်၊သီု ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ်ကီုရ၊၊ ပွမစန်ဒက် ဆဝ်မ္ၚုဟ် ဆေင်ကဵု မဂွံပတန် “တ္ၚဲအပါ” ပ္ဍဲရးဝါယှေန်တာန်ဂှ် ဂွံမၞိဟ်ထံက်ဂလာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရတုဲ ညးအံင်ဇၞးအာရ၊၊ ပ္ဍဲသက္ကရာတ်(၁၉၁၀) ဂိတုဂျောန်(၁၉) တ္ၚဲအဒိုတ်တတိယဂှ် အလုံရးဝါယှေန်တာန် ဂွံကၠောန်ဗဒှ် “တ္ၚဲအပါ” မာန်ရ၊၊ နူကဵုဏအ်ဂှ် အသိင်ခိုဟ်တိုန်၊မၞိဟ်ဆက် ထံက်ဂလာန်ကဵု တ္ၚဲဏအ်လေ ဂၠိုင်တိုန်ရတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ (၁၉၁၆)ဂှ် ညးမဒှ် သမ္မတအမေရိကာန် “ဝဳလဇြေန်-Wilson” ဝွံ နူကဵု ဍုင်ဇၞော်ဝါယှေန်တာန်ဒဳသဳ (Washington D.C) “ပဍေခလုက်စက်ကျေနာန်”တုဲ နကဵုပတိုန်အလာံကၟိန်ဍုင်-ပ္ဍဲဍုင်သပံက်ကုင်ဂှ် ညးပံက်ဏာ အခန်ကၞာ၊ ၜံက်က္ဍိုပ်ကၠောန်သ္ပဏာ “တ္ၚဲအပါ” နူကဵုဍုင်ဇၞော်ဝါယှေန်တာန်ဒဳသဳ (Washington D.C)ရ၊၊ ကာလစိုပ် သၞာံ(၁၉၂၄)ဂှ် ညးမဒှ် သမ္မတ “ဂါလဝေန်ခူလေတ်-Calvin Coolidge”ဝွံ ၜံက်က္ဍိုပ်တုဲ အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ညးကၠောန်သ္ပဏာ “တ္ၚဲအပါ” ရ၊၊
တတာသတာန်
ကၟာဂမၠိုင်
Major reservoirs of the republic include (Tatar names are given in parentheses):
ဍုင်သမတ တတာသတာန် (Republic of Tatarstan) (Республика Татарстан; တတာ: Татарстан Республикасы), ဟွံသေင်မ္ဂး တတာသတာန် (Tatarstan) (Татарстан, Tatar: Татарстан), ကိုပ်ကၠာတေအ် သီုကော်စ တတာရဳယျာ (Tataria) (Татария, တတာ: Татария),   ဂှ် ဒှ် ဍုင်သမတ (ဝါ) တွဵုရး မနွံ အပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ မနွံပ္ဍဲ ဥရဝ်ပလပါ်ဗမံက်ရ။ တွဵုရးတတာသတာန်ဝွံ နွံအပ္ဍဲဒိသတြိတ် ဖေဝ်ဒရေဝ် ဝေါလ်ဂါ  (Volga Federal District) တုဲ ဍုင်ဇၞော် တွဵုရးဏအ်ဂှ် ဒှ်ကဇာန် (Kazan) မဒှ်ဍုင် ကိစ္စဇၞော် မဆေင်စပ် ကုယေန်သၞာင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ် ရုရှာရ။
ကၟာဂမၠိုင်
The biggest lake is Qaban. The biggest swamp is Kulyagash.
ဍုင်သမတဂှ် ဆက်လဝ် ပယျဵု ကု Kirov, Ulyanovsk, Samara, ကေုာံ Orenburg Oblasts, Mari El, Udmurt, ကေုာံ Chuvash Republics, တုဲပၠန် ကု Republic of Bashkortostan တအ်ရ။ သမၠဲဍုင်သမတဂှ် နွံ 68000 km2။  အတိုင်စရင် သၞာံ ၂၀၂၁ မ္ဂး မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်သမတဂှ် နွံ  4,004,809။
သယံဇာတ
သယံဇာတ အဓိက မတိတ် နူကဵု တတာသတာန်ဂှ် မပ္တံ ကု ကၠေင်၊ သၟဟ်ဓါတ်၊ တိဗု (gypsum) ကေုာံ အရာတၞဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်သမတဂှ် ကၠေင်နွံဒၟံင် ဂၠိုင်နူ မွဲဗဳလဳယာန်တာန်။
ကြုင်ဂမၠိုင်
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Volga_steep_Tatarstan.jpg/220px-Volga_steep_Tatarstan.jpg|thumb|View of the Volga River at the confluence with the Kama River link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Kama_yelabuga.jpg/220px-Kama_yelabuga.jpg|thumb|View on the Toyma River from Devil's Tower in Yelabuga link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Sviyazhsk_Rozhdestvenskaya_Street_and_pier_08-2016_img1.jpg/220px-Sviyazhsk_Rozhdestvenskaya_Street_and_pier_08-2016_img1.jpg|thumb|Sviyazhsk, located at the confluence of the Volga and Sviyaga rivers Major rivers include (Tatar names are given in parentheses):
အခိင်ပစ္စုပ္ပန်
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Dmitry_Medvedev_in_Tatarstan%2C_June_2011-9.jpeg/220px-Dmitry_Medvedev_in_Tatarstan%2C_June_2011-9.jpeg|thumb|Russian President Dmitry Medvedev in Tatarstan, June 2011 ပ္ဍဲ အဝ်ဂေတ် ၃၀၊ ၁၉၉၀ ဂှ် တတာသတာန် လလောင်တြး အဝဵုကၞောတ်အထောတ် ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြး ဍုင်သမတသဵုယှေဝ်လေတ်သဵုဗိယေတ် တတာ မဒှ် ဍုင်မနွံကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောတ် (Declaration on the State Sovereignty of the Tatar Soviet Socialist Republic) တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ တတာသတာန် ကၠောန်သဘင်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန် မဆေင်ကဵု သၞောတ်ဥပဒေသဇိုင်တၟိရ။ မၞိဟ်မကၠုင်ကဵုမာဲသီုဖအိုတ် ၆၂% ဂှ် တုပ်စိုတ် သၞောဝ်သဇိုင်ဂှ်ရ။ အတိုင်သၞောဝ်သဇိုင် ၁၉၉၂ မ္ဂး တတာသတာန်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောတ်မွဲရ။ ဆဂး ဥပဒေသဇိုင် ကေုာံ ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်ဂှ် ဒးဒုင်တးပါဲပလီုထောအ် နူကဵု ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်လဒက်ပတန်ဍုင်ရုရှာ ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ် ပ္ဍဲ ပိုဒ်ဇၞော် ၁ ကဵု ပိုဒ်ဇၞော် ၃ စၞး "ဒဒှ်မနွံကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောတ်" ဂှ် ပြံင်လှာဲ ဒှ်အာ တတာသတာန် အပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ ရ။
အရေဝ်ဘာသာ
အတိုင်ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်သမတတတာသတာန်မ္ဂး ဍုင်သမတဂှ် နွံကဵု အရေဝ်ရုင်ၜါဘာသာ အရေဝ်တတာ ကဵု အရေဝ်ရုရှာ။ အတိုင်ဥပဒေသဇိုင် ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာမ္ဂး အက္ခရ်မလုပ်သၞောဝ်ဂှ် ဒှ်အက္ခရ်သဳရိလိစ် (Cyrillic) မဒှ်အက္ခရ် ရုရှာမချူလိက်ညးတအ်ရ။
ဂကောံ ကောန်ဂကူဂမၠိုင်
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Ethnic_map_of_Tatarstan_%282010%29.PNG/220px-Ethnic_map_of_Tatarstan_%282010%29.PNG|thumb|ဗီုတိ မထ္ၜး ဒတန်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်သမတဂှ် ကောန်ဂကူတတာ နွံၜိုတ် ၂ မဳလဳယာန် တုဲ ၁.၅ မဳလဳယာန်ဂှ် ကောန်ဂကူရုရှာ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကူ Chuvash, Mari, ကေုာံ Udmurts, လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဟီုအရေဝ်တတာရ။ ဂကူ Ukrainian, Mordvin, ကဵု Bashkir တအ်လေဝ် နွံညိညကီုရ။ ဂကူတတာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်သုန်နဳမူသလေန်အိုတ်တုဲ ဂကူတတာ ဗွဲမအောန်ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ခရေတ်ယာန်အံက်တဝ်ဒံက်ရ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
ဒၞာဲ
Video Conference (Zoom, Meeting ID: 770 7203 7934, Password: 4t8fKn)
တင်ရန်တၟအ် ကောံဓရီု
သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ”အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်”
လိက်ဘိက် (၆ ဂျောန် ၂၀၂၀)
လိက်ဘိက်ပၟိင် ချပ်ဂၞန် ကိစ္စဝေါဟာရမန်
ညးမချူစၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီု
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ
(၁) လညာတ် ပရူမဂွံဒက်ပတန် ဂကောံ
နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ - ပသောင်ကလး ဟိုတ်မဂွံကော် ကောံဓရီု။ စပ်ကဵု ဘာသာမန်တုဲ ဗီုညးကဵုညး ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင်အိုတ်ရ။ တၞဟ်န ဂွံကၠောန်အာ မွဲစွံ ပ္ဍဲ ကိစ္စဘာသာမန် မပ္တံကဵု သွက်ဂွံ ပသုတေသန မအရေဝ်ဝေါဟာရ ကေုာံ သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် မအရေဝ်ဝေါဟာရ မနွံပၟိက် အတိုင်အခိုက်အလိုက်မန်။ တီတမ်ရိုဟ်နိရုတ် မဝေါဟာရမ္ဂး စကာဒၞာဲဒး တုဲပၠန် ကာလ ဒးခၞံဗဒှ် မအရေဝ် မနွံပၟိက်တအ်လေဝ် ဒှ်အရီုအဗင်။
ညးမချူစၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီု
ကဏ္ဍ:အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်
(၁) လညာတ် ပရူမဂွံဒက်ပတန် ဂကောံ
နာဲသုန်ဓန် - စပ်ကဵု ဂကောံသုတေသနလိက်မန်ဏအ်ဂှ် ချပ်ကၠုင်ဒၟံင် တၟာလအ်ရ။ ဆဂး ဟွံမံက်ဂတဝ်ကၠုင်။ ပ္ဍဲကဵု ဂကူမနွံကဵု ဍုင် ဗီုကဵု ဍုင်သေံတအ်ဂှ် နကဵုအေန်သတဳကျုတ်ညးတအ် ခၞံဗဒှ်ပတိုန်ဒၟံင် မအရေဝ် သွာင်နာနာ ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲတုဲ၊ မအရေဝ်တြေံ ညးတအ် ဟွံမဲကွေဟ်ဟ်၊ ဆဂး မအရေဝ်တၟိ ညးတအ် မခၞံဗဒှ်ပတိုန်ဂှ် ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာလေဝ် ဂကောံညးတအ်နွံကီု။ ဆဂး နဲကဲ ဗီုခၞံဗဒှ်ဂှ် ဍေဟ်ဟွံစှ်ေဗီု ၜိုတ်သေံ။ ပ္ဍဲမန်ပိုယ် ဂကောံဗီုဏအ် ကြိုက်တန် ကုမဒးနွံ။ ပွံင်အက္ခရ်မန်ဂှ် ဟွံမဲ ကဵုကိုန်ဂစိုတ်။ အရာဏအ်လေဝ် ထေက်ကဵု ဒးဖန်ကၠောန်ကီု။
(၂) ဗီုလဵု မဂွံဒက်ပတန်ဂကောံ
နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ - ဂကောံဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ဗီုပြင်ၜါသာ်၊ (မွဲ) နကဵု ဗီုပြင်ဂကောံဂှ် အာနကဵု သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ရုဲစှ် လညာတ်မၞိဟ်ဗဟုဝစ်။ ဥပမာ ရုဲစှ်မၞိဟ်စၞး ဒါရာ်တာမ္ဂး ဒးကေတ် မမာဲ နူကောန်ဂကောံလပါ်ဂၠိုင်။ (ၜါ) ပ္ဍဲလပါ်မဆေင်ကဵု သုတေသန ကေုာံ ပဒတန် မအရေဝ်ဝေါဟာရတၟိတအ်ဂှ် အာနကဵု သၞောတ်နဲကဲပညာ၊ ဟွံဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်မၞိဟ်ဗဟုဝစ်၊ ဒုင်သဇိုင် ကုဍာ်ဒကေဝ်။ ဥပမာ လတူမအရေဝ်မွဲ လညာတ် ဒှ်တၞဟ်ခြာကၠုင်ကီု၊ ခၞံဗဒှ် မအရေဝ်တၟိမ္ဂး ယဝ်ရ မအရေဝ်တိတ်ဒှ်အာ ဂၠိုင်နူမွဲမ္ဂး လညာတ်၊ ဗီုပြင် မလ္ၚတ်လဝ်တအ်ဂှ် စှ်ေကဵု ဍာ်ဒကေဝ်မ္ဂး ဒးစၟတ်သမ္တီ ဒုင်တဲ သီုဖအိုတ်။ ယဝ်ရ မဝေါဟာရမ္ဂး စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မဝေါဟာရတနဟ်ခရာ။ ဂကောံဂှ် ဒက်ပ္တန်အာ နကဵု ကောန်ဂကောံဖအိုတ်တုဲ ပ္ဍဲကောန်ဂကောံတအ်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် ဒါရာ်တာ မၞိဟ်ဗဂေတ်စက်မွဲတၠ။
နာဲဇြေ - ဂကောံမန်ဂှ် ဒက်ကၠုင် ဂၠိုင်ရ။ ညံင်ပၟတ်ဆံက် ဂဵုတိုန်တုဲ ကၠေအ်အာ အတိုင်ဂှ်ပၠန်။ ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ဗီု ဒးချပ်။ တုဲပၠန် ဗဂေတ်စက်ကမၠောန် နကဵုဒါရာ်တာဂှ် ခိုဟ်ဒၟံင်ရ။ ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်ဂကူမွဲတုဲ မၞိဟ်သွာင်တၞဟ် ၜိုန်ရ ညးဟွံစိုန်သကီု လပါ်အရေဝ်ဝေါဟာရမန်တအ်ကီုလေဝ် သွက်ညးတအ် ဂွံဗိုင်ထံက်ပင် ကဵုအာအရီုအဗင် မပ္တံကဵု အရီုအဗင်သြန်၊ အရီုအဗင်နာနာမာန်ကီု၊ ညံင်ဥပဓိဂကောံဂွံဇၞော် ကာလမဒးဆက်ဆောံ ကုဂကောံဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု ယူနေတ်သကဝ်တအ်တုဲ ပါဲနူ ဒါရာ်တာမွဲတၠဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဏအ် ဒးနွံကဵု Board Members ထေက်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နာဲဇြေ ကဵုကသပ်။ ဂကောံဏအ်ဂှ် ဒးဒက်ပတန် နကဵု ကောန်ဂကောံ၊ ညးဂကောံဗေါဒ် (board Members) မရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု တၠပညာကီု သီုကဵု နူဌာနသွာင်နာနာ မပ္တံကဵု ညးတၠဓန၊ တုဲပၠန် သွက်ဂွံ ဗ္ဂေတ်ကမၠောန်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် ဒါရာ်တာမွဲတၠ။
စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ အခိင်
၁၃ ဂျောန် ၂၀၂၀၊ အခိင် (ဍုင်သေံ ၁၉း၀၀၊ ဍုင်မန် ၁၈း၃၀၊ ယူရောပ်(ဒိန်မက်) ၁၄း၀၀၊ အမေရိကာန် (အေန်ဒဳယာန်နာ) ၀၈း၀၀) လလအ် ကောံဓရီု ပွိုင် ၆၀ မိနေတ်။
တတာသတာန်
ကဆံင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်
"ဍုင်သမတတတာသတာန်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု ဥပဒေသဇိုင် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မွဲစွံ ကုသၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ နကဵု ဥပဒေသဇိုင်ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ၊ ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်သမတ တတာသတာန် ကေုာံ တင်လတုပ်စိုတ် အကြာသၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ ကေုာံ ဍုင်သမတတတာသတာန် "အရာမဆေင်စပ် ကုအပိုင်အခြာ ကိစ္စပရေင်သၞောဝ် ကေုာံ အဝဵုအာဏာ ညးစၞးၜါလပါ် အကြာဂကောံသၟိင်တၠ ဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ ကေုာံ ဂကောံသၟိင်တၠ ဍုင်သမတတတာသတာန်"၊ ကေုာံ ဒေသမလုပ်လၟိဟ် အပ္ဍဲဂကောံကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာရ။ အဝဵုကၞောတ်အထောတ် ဍုင်သမတတတာသတာန်ဂှ် သ္ဒးနွံတန်တဴဒၟံင် ဗွဲမပေင် ပ္ဍဲကဵု ညးတၠဍုင်ဂှ်ရ။ အဝဵုပတန်သၞောဝ်၊ အဝဵုစၟိန်ပြမာန်၊ အဝဵုသ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကဵု အဝဵုပိပြကာဝွံ ပါဲနူ အဝဵု မပအပ်လဝ် ကုကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ ကေုာံ အဝဵုမပံင်တောဲတုဲ မရေင်တၠုင်အာတအ်ဂှ်တုဲ အဝဵုသၟေဟ်သှ်ေတအ်ဂှ် သ္ဒးနွံတန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်သမတတတာသတာန်ဂှ်ရောင်။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
(၁) လညာတ် ပရူမဂွံဒက်ပတန် ဂကောံ
(လညာတ် နူညးသၟေဟ် မဂွံအခိင်ဟီုတအ် ဗွဲတၟေင် ညးသၟတ်တအ်မ္ဂး - စိုတ်လုပ်စ၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ လုပ်ဗိုင်ကၠောန်၊ ဗွဲကြဴ တီကၠိုဟ်ဂၠိုင်ကၠုင်မ္ဂး ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဗိုင်ချပ်မာန် ပတှ်ေကေတ် ဗီုဏအ်)
တတာသတာန်
ခေတ်လဒေါဝ်
ပ္ဍဲပယျဵု တတာသတာန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ရးနိဂီု/ဍုင် ၜိုတ်မစၟတ်သမ္တီလဝ်မ္ဂး နကဵုယၟုတြေမ် ညးကော်စ ဝေါလ်ဂါဗုလ်ဂါရိယျာ (Volga Bulgaria) (ၜိုတ် ၇၀၀–၁၂၃၈)။ ရးနိဂီုဝေါလ်ဂါဗုလ်ဂါရိယါဂှ် ဒှ်ဍုင်ဗၞိက် မသွံရာန် ကုယူရေသဳယျာ၊ ဒေသလဒေါဝ်ဗမံက် ကေုာံ ဒေသဗလ်တိစ်ရ။ ရးနိဂီုဝွံ ပါဲနူအခိင် မဒးဒုင်ဓလီု ကုရးနိဂီု ခါသာ (Khazars)၊ ဍုင်ကာဲဝန်ရုသ် (ဂကူရုရှာ) (Kievan Rus) ကေုာံ ကူမာန်-ကိပ်ချက် (Cuman-Kipchaks) တအ်တုဲ ဒှ်လဝ် ဍုင်ဗၠးၜးမွဲရ။ သာသနာအေသလာမ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဗက်ဂဒါတ် (အဳရာတ်) ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် Ibn Fadlan မတိတ်တရဴသာသနာ ပ္ဍဲ ၉၂၂ ဂှ်ရ။ link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Bolgar_archeological_works.jpeg/220px-Bolgar_archeological_works.jpeg|thumb|Bolgar archeological works ရးနိဂီုဝေါလ်ဂ ဗုလ်ဂရဳယျာဂှ် ဒးဒုင်သီ ကုပၞာန်မန်ဂဝ်လဳယျာ နကဵု ကောန်သၟိင် ဗတူခါန် (Batu Khan) ပ္ဍဲကၞောတ် သၞာံ ၁၂၃၀တအ်ရ။ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူမထုဲနှဴ Golden Horde's Kipchaks တုဲ ညးကော်စ ဂေါလ်ဂတတာ "Volga Tatars"။ လညာတ်မွဲပၠန်ဂှ် ဂကူမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဟွံပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်၊ ကောန်ဍုင်ဗုလ်ဂါတအ်ဂှ် ဟီုအရေဝ် တတာ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၃၀တအ်ဂှ် ဒေသဂှ် က္လေင်ဒှ် ဍုင်သၠးပွးမွဲတုဲ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲ ကဇာန်၊ မနွံ ၁၇၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၁၁၀ တိုင်) နူကဵု ဍုင်ဇၞော်ဗုလ်ဂါရ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
တင်သ္ဂုတ်သွာတ်
ဒုင်သဇိုင် ကုကသပ်အပြောမ် မကလိဂွံ နူကဵု ကောံဓရီုဏအ်တုဲ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ထပ်ဗပေင်စုတ် ပ္ဍဲသၞောဝ်အပြောမ်ဂှ်တုဲ မူအပြောမ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ကဵုဗစိုပ် ဇရေင်ကောန်ဂကူမန်တအ်။
(၁) လညာတ် ပရူမဂွံဒက်ပတန် ဂကောံ
တၠဂုန်ကေလာသ (တၠဂုန်သေံ) - မအရေဝ်မန် မဗၠိုက်တၞီဒၟံင်တအ် ညံင်ဂွံကလေင်ဂျိုင်ကၠုင် အကြာဂကူမန် မွဲအလန်ပၠန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန်။
တတာသတာန်
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/%D0%92%D0%B8%D0%B4_%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0.JPG/220px-%D0%92%D0%B8%D0%B4_%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0.JPG|thumb|Bauman street in Kazan link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Kazan_view_from_Riviera_Hotel_08-2016_img1.jpg/220px-Kazan_view_from_Riviera_Hotel_08-2016_img1.jpg|thumb|A neighborhood in Kazan တတာသတာန်ဂှ် ဒှ်ဒေသ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်အိုတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ရုရှာရ။ ဍုင်သမတဂှ် ဒှ်ဍုင်မပ္တိတ်ကပေါတ်ဂၠိုင် တုဲပၠန် လုပ်လၟိဟ်တွဵုရး မပ္တိတ်ကပေါတ်ဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် GDP တတာသတာန်ဂှ် ဇၟာပ်ကောန်ဍုင်မွဲ နွံ $10,000 တုဲ နကဵု သီုဖအိုတ်မ္ဂး GDP နွံၜိုတ် $35 billion ရ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
စဳမတ်/တင်စၟတ်
- ကောံဓရီု နကဵု Zoom ဝွံ နူကဵု တရဴအအာ ဒုင်ပစ္စယ် သွက် Zoom တုဲ ဖန်လဝ်ရ။ နကဵုတရဴအအာ ၜိုန်ရ ရာန်လဝ် သွက်ဂွံပကောံဓရီု သက္ကုပိုင်ခြာအခိင် ကီုလေဝ် ကာလလုပ်ဂှ် လုပ်ဒးအာ နကဵု အကံက်သက္ကုၚုဟ်တုဲ ကောံဓရီုဂှ် ဇၟာပ်မပေင် ၄၀ မိနေတ်ပိုတ်အာတုဲ ကောံဓရီုဂှ် အသိင်လီုအာညိရ။ တင်ဏအ် ဒှ်တင် သွက်ဂွံ စွံသတိ ပ္ဍဲဂကောံဓရီုဂတဏအ်။ - စၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီုဝွံ ပတိုန်စွံ ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကဏ္ဍ ”အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်” ရောင်။ ဗွဲကြဴ ဂွံကလေင်ဂၠာဲလောဲ။ ကုညးဟွံမဲပၟိက် ယၟုဇကု ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီဏအ်တအ်ဂှ် စနူတ္ၚဲဝွံ (၁၄ ဂျောန် ၂၀၂၀) တုဲ ဂတဏအ် ပွိုင် ၁၄ တ္ၚဲ ကဵုသမ္တီ၊ ကုနာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာညိ။ လောန်ၜက်အာ တ္ၚဲမဖာပ်လဝ်ဂှ်တုဲ အခေါင်နုက်ပတိတ် ယၟုဇကု ဟွံမဲ။
တတာသတာန်
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
သယံဇာတအဓိက မတိတ်နူဒေသဂှ် ဒှ်ကၠေင်ဍေန်။ တတာသတာန် ပ္တိတ်ကၠေင်ဍေန် မွဲသၞာံမ္ဂး လၟိဟ် ၃၂ မဳလဳယာန်တာန် မနွံကဵု တမ်ရိုဟ်သံယံဇာတကၠေင် ၁ ဗဳလဳယာန်တာန်ပြင်ပြင်ရ။ ကပေါတ် နကဵုလၟိဟ်မၞိဟ်မ္ဂး တွဵုရးဂှ် ပ္တိတ်ဒၟံင်ကပေါတ် ၄၅%။ ကပေါတ်မပ္တိတ်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ကပေါတ်စက်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု က္ၜင်ကျာဂကူနာနာသာ်တအ်ရ။ က္ၜင်ကျာသၞေင်ဝဲ မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵုတွဵုရးတတာသတာန်ဂှ် လုပ်လၟိဟ်က္ၜင်ကျာသၞေင်ဝဲဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဝွံရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဗွိုက်လတက်ဂမၠိုင်လေဝ် ကၠောန်ပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။ link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/Hydroelectric_power_station_in_Naberezhnye_Chelny.JPG/220px-Hydroelectric_power_station_in_Naberezhnye_Chelny.JPG|thumb|Hydroelectric power station in Naberezhnye Chelny
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
တင်သ္ဂုတ်သွာတ်
သွက်ဂွံ ဒက်ပတန်အာ ဂကောံဏအ်ဂှ် နကဵုညးမတိုန်စိုပ်တအ်ကီု၊ ညးဟွံတိုန်စိုပ်ကီု ဗိုင်ကဵုအာ ကသပ် စပ်ကဵု လဒက်ပတန်ဂကောံ (ဗီုပြင်ဒက်ပတန်ဂကောံ) နကဵု အဳမေဝ် ကုနာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လုပ်ချူ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍဓရီုကျာ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ။
ကောံဓရီု
ညးမတိုန်စိုပ် သီုဖအိုတ် ၜိုတ် (၂၂) တၠ၊
(၁) လညာတ် ပရူမဂွံဒက်ပတန် ဂကောံ
နာဲဗညာအံင် - ဂကောံဗီုဏအ် နွံပၟိက်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်၊ နကဵုဂကောံဏအ် ဒှ်တုဲ ညံင်ဂွံပတိတ်ကဵု လိက်စံင်၊ ညံင်ဂွံဒှ် စကာ ပ္ဍဲအကြာမဳဒဳယာ ကာလဂှ်ဟေင် အရေဝ်တအ် ဍေဟ်ဂွံဂျိုင်တန်တဴမာန်။
ကောံဓရီု သွက်ဂွံဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ဂျောန် ၁၃၊ ၂၀၂၀ အခိင် ၁၈း၃၀ - ၁၉း၁၅ (အခိင်လ္ဂုင်) နကဵု Zoom (ဝဳဒဳယဝ် ကောန်ဖရေန်)။
တတာသတာန်
ပထဝဳ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Tatar03.png/220px-Tatar03.png|thumb|ဗီုတိ ဍုင်သမတတတာသတာန် ဍုင်သမတတတာသတာန်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ဥရဝ်ပလပါ်ဗမံက်၊ ဗွဲသၟဟ် 800 km ဗမံက် ဍုင်မဝ်သကဝ် (Moscow)။ ဍုင်သမတဝွံ နွံအကြာ ကြုင်ဝေါလ်ဂါ (Volga River) ကဵု ကြုင်ကာမာ (Kama River) ဗမံက် ဂကောံဒဵုဥရလ် (Ural mountains)။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
ကောံဓရီု
(တင်စၟတ် ယၟုမၞိဟ်မတိုန်စိုပ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ်နွံရ။ တုဲပၠန် ကောံဓရီုလပံက်တြင် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဟွံဒှ်ဒၟံင် ဒတန်)
လိက်ဘိက် (၆ ဂျောန် ၂၀၂၀)
ယွံ ညးစိုတ်မလုပ်စ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဝေါဟာရမန်တအ် ညးဂမၠိုင်အဴ။
တတာသတာန်
ခရိုင် စၟိန်ပြမာန်ဂမၠိုင်
ခရိုင် ကေုာံ ဒေသ မနွံကဵုရုင်သၟိင်တၠဂမၠိုင် - နွံ ၄၃ ပွိုင်ဍုင် ကေုာံ ခရိုင်ဍုင် ၂ (Kazan ကဵု Naberezhnye Chelny), တုဲပၠန် နွံကဵု ဍုင် ၃၉ ဍုင်၊ ကွာန် ၈၇၂ ကွာန်။ ဍုင် ကေုာံ ကွာန်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အတိုင်သၞောဝ်သဇိုင်လဒက်ပတန် ဍုင်သမတတတာသတာန် (Constitution of the Republic of Tatarstan) ရ။
နိရုတ်
ယၟုမ္ဂး "တတာသတာန်Tatarstan" ဂှ် ကၠုင်နူ ယၟုဂကူ တတာ တုဲ ပံင်စုတ် သတာန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ရးနိဂီု ရ။ ယၟုတၞဟ် နကဵု ဂကူရုရှာတအ် မကော်စမ္ဂး "Тата́рия" (Tataria တတာရဳယျာ) ဒှ်ယၟု ပ္ဍဲသၞောဝ် နူကဵုအခေတ် သဵုဗိယေတ်တေအ်ရ။
ခေတ်လဒေါဝ်
ဍုင်ညးတအ်ဂှ် ဒးဒုင်သီကေတ် နကဵု ပၞာန်ဨကရာဇ်သာ (Tsar ) ဣဳဝေန် (Ivan the Terrible) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၅၀တအ်တုဲ ဍုင်ဇၞော်ကသာဂှ် ဒးဒုင်သီဏာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၅၂ ဂှ်ရ။ ကောန်ဍုင်ဗုလ်ဂါ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ချိုတ်၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ရှ်ေသှ်ေ သာသနာခရေတ် ဗွဲအနိက်အထက်၊ တုဲပၠန် ကဵုဒုင်ကေတ် ယေန်သၞာင်အခိုက်ရုရှာရ။ ဘာကျာ်ခရေတ်ယာန် ဗွဲမဂၠိုင် သြိုင်ဗဒှ်ပ္တိုန်၊ ပလဳမူသလေန်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒးဒုင်ပလီု ပ္ဍဲကဵု ဒေသဂှ်ရ။ အလဵုအသဳရုရှာ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် နကဵုသၞောဝ် ဟွံကဵု အခေါင်သြိုင်ပလဳ။ သၞောဝ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် စဵုကဵု ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ။ ပလဳကိုပ်ကၠာအိုတ် က္လေင်သြိုင်ပၠန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၆ - ၁၇၇၀ ဂှ်ရ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
သွဟ် ကောံဓရီု
(၁) ညးမတိုန်စိုပ်တအ် စိုတ်ထတ် အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် မွဲ ပ္ဍဲမန်ပိုယ် ဒးဒက်ပတန် ထေက်။ (၂) အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ဒက်ပတန်တုဲ ညံင်ဂွံဗိုင်ခိုင်၊ ညံင်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂွံမံက် ဒှ်အဓိကတုဲ သွက်ဂကောံဏအ် ဂွံဇၞော်မောဝ်အာ ဓာန်ဂတမာန်ဂှ် ပါဲနူ ညးဗဂေတ်စက် ဒါရာ်တာမွဲဂှ် ဒးနွံကဵု ညးဂကောံဗေါဒ်။
လိက်ဘိက် (၆ ဂျောန် ၂၀၂၀)
thumb
တတာသတာန်
၁၉ ဗွဝ်ကၠံ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Black_chamber.jpg/220px-Black_chamber.jpg|left|thumb|ပလဳတြေမ် ပ္ဍဲဗေါလ်ဂါ ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တတာသတာန် ဒှ်ဒၞာဲဒတန်အဓိက သွက်သာသနာမူသလေန်ရ။ ဗုလ်ဂါတအ်ဂှ် က္လေင်ဒှ်ကၠုင် မိတ်သဟာဲ ကုဂကူရုရှာတအ်ပၠန်ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ပၠန်ဂတးအံက်တဝ်ဗါတုဲ ဘာသာဂမၠိုင် ဒှ်အာမ္ၚးသၞောဝ်တုဲ အစာဘာသာဂမၠိုင်လေဝ် ဒးဒုင်ကၟာတ်လဒဵု ဍဵုဍိုက်ကီုရ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
(၂) ဗီုလဵု မဂွံဒက်ပတန်ဂကောံ
နာဲဗညာအံင် - ဒးဂၞပ် အတိုင်နာဲဇြေ မပတိုန်ထ္ၜး ဒးနွံကဵု ညးဂကောံဗေါဒ် ပါဲနူဂှ်ပၠန် ကာလဂကောံဏအ် ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင်မ္ဂး ညံင်ဂွံပါ်သွာင်နာနာ၊ ဥပမာ ညးပသုတေသနအရေဝ်ဝေါဟာရ သွာင်ရုက္ခ၊ သွာင်ဂဥုဲ ဒှ်တမ်။
တတာသတာန်
အခိင်ပစ္စုပ္ပန်
ပ္ဍဲ ဒဳဇြေန််ဗါ ၂၀၊ ၂၀၀၈ ဂှ် ဍုင်သမတဂမၠိုင် သီုကဵု တတာသတာန် အာတ် ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဍုင်သမတညးတအ် နဒဒှ် ဍုင်ဗၠးၜးမွဲရ။ တင်အာတ်မိက်ဂှ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ကီု သီုကဵု အလဵုအသဳရုရှာ တးပါဲ ဟွံတုပ်စိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၂၄၊ ၂၀၁၇ တင်လတုပ်စိုတ် အကြာမဝ်သကဝ် (ရုရှာ) ကဵု ကဇာန် (တတာ) ထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒဒှ် ဒေသပကင်ရင်အပိုင်တတာသတာန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီ ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲ ဂကောံဍုင်သမတဂမၠိုင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာရ။
Vital statistics
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Life_expectancy_in_Russian_subject_-Tatarstan.png/220px-Life_expectancy_in_Russian_subject_-Tatarstan.png|right|thumb|Life expectancy at birth in Tatarstan link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Tatarstan_population.PNG/220px-Tatarstan_population.PNG|right|thumb link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Tatarstan_population_density.jpg/220px-Tatarstan_population_density.jpg|right|thumb|Population density link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Urban-rural_population_dynamics_%28Tatarstan%29.PNG/220px-Urban-rural_population_dynamics_%28Tatarstan%29.PNG|right|thumb link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/RIAN_archive_320886_Turkmen_President_Gurbanguly_Berdymukhammedov_in_the_Kul_Sharif_Mosque_during_his_visit_to_Tatarstan.jpg/220px-RIAN_archive_320886_Turkmen_President_Gurbanguly_Berdymukhammedov_in_the_Kul_Sharif_Mosque_during_his_visit_to_Tatarstan.jpg|thumb|Mintimer Shaimiyev, the president of the republic of Tatarstan, in the Qolşärif Mosque, Kazan link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Volga_river._Klyuchishchi._Church_of_the_Nativity_of_John_the_Baptist_P8111751_2200.jpg/220px-Volga_river._Klyuchishchi._Church_of_the_Nativity_of_John_the_Baptist_P8111751_2200.jpg|thumb|Russian Orthodox Church in Tatarstan Note: TFR source.
ပရေင်ဍုင်ကွာန်
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Kazan_House_of_Tatarstan_Government_08-2016.jpg/220px-Kazan_House_of_Tatarstan_Government_08-2016.jpg|thumb|ရုင်စၠတ်ထဝ် သကိုပ်သက အလဵုအသဳ တတာသတာန်ဂှ် ဒှ်သမ္မတ၊ နူသၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် Rustam Minnikhanov ဒှ်ကၠုင် သမ္မတဍုင်ရ။ ပ္ဍဲ ၁ ဂျောန် ၂၀၂၂ ရုရှာ ပ္တိတ်သၞောဝ်တၟိ ယၟုသကိုပ်သကတွဵုရးဂမၠိုင်။ ဥပဒေဂှ် စပဒတန် သၞာံ နူကဵု ၁ ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၂၃။  ပ္ဍဲကဵုကံင်သဳဍုင်ဂှ် နွံ ခုင် ၁၀၀ ဒၞာဲ။ ၅၀ ဂှ် မရုဲစှ် နူကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် တုဲ သၟေဟ် မသုန်စှ်ောဂှ် မၞိဟ်စၞး နူကဵုဒေသ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်သမတဂှ်ရ။ ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳဂှ် ဒှ်  Farit Mukhametshin မညးမယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်တာလျိုင်ဂှ် နူကဵု ဂိတုမေ ၂၇၊ ၁၉၉၈။ အလဵုအသဳဂှ် ဒှ်ကဗိနေတ်ဝန်ဇၞော်ဂမၠိုင် (Сabinet of Ministers) သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုင်သမတ တတာသတာန်ဂှ် ဒှ် Alexei Pesoshin။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
(၁) လညာတ် ပရူမဂွံဒက်ပတန် ဂကောံ
နာဲဇြေ - ယဝ်ရမင်ကဵု အဝဵုသၟိင်တၠမန် မံက်တိုန်ကၠုင်မှ ကၠောန်တှ်ေ လဇုဲအာရောင်။ စပ်ကဵု မအရေဝ်ဝေါဟာရဏအ်ဂှ် သွက်မၞိဟ်မကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်မဆေင်ကဵု လိက်မန်တအ် သီုဖအိုတ် ဒးဇီုကပိုက်ဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ် ဖအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံဗီုဗီုဏအ် မိက်ဂွံဒှ် ပြဟ်ဟ်။
တတာသတာန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပထဝဳ
ပရေင်ဍုင်ကွာန်
အတိုင်ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်သမတတတာသတာန်မ္ဂး သမတဂှ် ရုဲစှ် နူနကဵု ညးဍုင်ကွာန်တတာသတာန်ဟေင်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ သၞောဝ်သဇိုင်ဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာတုဲ တင်ဏအ်ဂှ် လမျီုဟွံလုပ်ရ။ အတိုင်သၞောဝ်ရုရှာ မဆေင်ကဵု ရုဲစှ် သၟိင်စဍုင်ဂမၠိုင်မ္ဂး သၟိင်စဍုင်တအ်ဂှ် ရုဲစှ်နကဵုပါလဳမာန်ဒေသလေဝ်ဂွံ၊ တုဲပၠန် အလံင်သၟိင်စဍုင်တအ်ဂှ် ဒးခပတိုန် နူကဵု သမ္မတရုရှာဟေင်ရ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
ဒတောဲ
မူအပြောမ် သၞောဝ် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်။
(၁) လညာတ် ပရူမဂွံဒက်ပတန် ဂကောံ
အစာကြက်ဂကူ - ပ္ဍဲကဵု လပါ်ဏအ် စိုတ်လုပ်စ စိုတ်ထတ် မိက်ဂွံလုပ်ဗိုင်ကၠောန်ကီု။
တတာသတာန်
အရေဝ်ရုင် မစကာ ပ္ဍဲဍုင်သမတတတာသတာန်ဂှ် ဒှ်အရေဝ် တတာ ကဵု အရေဝ်ရုရှာ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၆၊ ၁၃
လိက်ဘိက် (၆ ဂျောန် ၂၀၂၀)
အရေဝ်ဘာသာဇမၞော် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် တၞဟ်နဂွံပခိုင်ဗဗိုန် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် အရေဝ်ဘာသာညးကဵုညးတုဲ နွံကဵု အေန်သတဳကျုတ် သွက်ဂွံလ္ၚတ်ပသုတေသန ကေုာံ ရနုက်ဗပေင် တင်မနွံပၟိက် ပ္ဍဲကဵုဘာသာ ညးကဵုညးအိုတ်ရ။ နကဵု အရေဝ်ဘာသာမန်ပိုယ်လေဝ် အေန်သတဳကျုတ် ဗီုဗီုဏအ် နွံပၟိက်ကၠုင်ဒၟံင်ကီုရောင် ညာတ်ကေတ်တုဲ မိက်ဂွံ ကော်ဘိက် တၠပညာ ကေုာံ တၠဝါသနာ ပ္ဍဲအရာမပသုတေသန အရေဝ်ဝေါဟာရမန်ရ။ သွက်ဂွံချပ်စ ကိစ္စဝွံတုဲ ပိုယ်တအ် မိက်ဂွံ ကော်ဘိက် ကောံဓရီု နကဵု ဝဳဒဳယော ကန်ဖရာန်မွဲ အတိုင်အစဳအဇန် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
တတာသတာန်
ဂတီုမၞိဟ်
လၟိဟ်မၞိဟ်: 3,786,488 (2010 Census);[30] 3,779,265 (2002 Census);[31] 3,637,809 (1989 Census).[32]
တွဵုရးဝွံ နကဵု ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ် ကေုာံ ဂကူမ္ဂး ကြပ်ညောန် ကုဒေသလပါ်ဗမံက် တွဵုရးညးတအ် မဒှ် ဍုင်သမတဗသ်ကဝ်တဝ်သတာန် Republic of Bashkortostan ရ။
မဂၞန်
သုၚ်စောဲ မဂၞန် (အၚ်္ဂလိက်: number; ဗၟာ: ကိန်း) တုဲ ရိုဟ်လၟိဟ်၊ ၜတ်ကၞက် အိုတ်ရ။
သုည စိုပ် ဒ္စိတ်
ၜိုန်ရ ဗီုပြၚ်ပ္တိတ်ဖ္ဍောတ်ရမျှာၚ်ဟွံတုပ်ကီုလေဝ် နဲချူသၚ်္ကေတ မဂၞန်ဝွံ အကြာဘာသာမန် ကဵု ဘာသာဗၟာ တုပ်တုပ်ရ။ ဥပမာ အတိုၚ်ထ္ၜးလဝ်သၟဝ်ဏအ် မဂၞန်သ္ဇိုၚ် နူ ၀ (သုည) ဒဵုကဵုစိုပ် ၉ (ဒ္စိတ်) ဂှ် ဗီုပြၚ်ချူ အကြာမန်ကဵုဗၟာ တုပ်တုပ်ရ။
စှ် စိုပ် အသၚ်ဃဲယံၚ်
ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ၁၀ (စှ်) တုဲ ရိုဟ် တိုန်မဂး မဂၞန် မပ္တံကဵု ၁၀၀ (ကၠံ)၊ လ္ၚီ (၁၀၀၀)၊ လက် (၁၀၀၀၀)၊ ကိုဋ် (၁၀၀၀၀၀) တအ် ဂွံရောၚ်။ စှ်၊ ကၠံ၊ လ္ၚီ တအ်ဝွံ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်လဝ် လ္တူ ဝေါဟာမန်တြေံရောင် ပ္တေဟ်ကေတ်စိုတ်မာန်ကီုလေဝ် လက်၊ ကိုဋ်တအ်ဝွံ ကၠုၚ်နူ အရေဝ်ဘာသာအိန္ဒိယဂမၠိုၚ် (ဥပမာ ပါဠိ) ရောၚ်ဂးအိုတ်ရ။ နကဵုသာဓကမွဲ၊ သုည (၀) ဂှ် ကၠုၚ်နူ ဘာသာ သၚ်္သကြိုဋ်ရ ။ မအရေဝ် လက် (၁၀၀၀၀) ဂှ်လေဝ် ကၠုၚ်နူ အရေဝ်ဘာသာအိန္ဒိယမွဲမွဲ ဒှ်မာန်ရ။ အပ္ဍဲ လိက် ဝဳကဳဘာသာအၚ်္ဂလိက် "Lakh" ဂှ် နဒဒှ် မဂၞန် သုၚ်စောဲမံၚ် အပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ် ၇ ဍုၚ်၊ မအရေဝ် တုပ်ကဵု lakh ဂှ်လေဝ် ဒဵုကဵု ၂၃ အရေဝ်ဘာသာ သုၚ်စောဲမံၚ်ရောၚ် ချူလဝ်ရ။ ဆဂး ဟွံတုပ်ကဵု မန်မွဲဂှ် lakh ညးတအ် ဂှ် လက်ကြဴ ၁ သုည (၀) နွံ ၅ မ (၁၀၀၀၀၀) ။ လက်မန်ဂှ် သုညနွံဆ ၄ မ ဓဝ်ရ။ ၚုဟ်မ lakh ညးတအ်ဂှ် တုပ်ကဵု ကိုဋ်မန် (လက်ကြဴ ၁ သုည (၀) ၅ မ) ရ။ အပ္ဍဲဘာသာဗၟာ နကဵု ၚုဟ်မးကီု၊ ဝေါဟာကီု ကြပ်အိုတ်ကဵု ကိုဋ်မန်ဂှ် 'ကုဋေ' ရ။ ဆဂး ကုဋေဗၟာဂှ် လက်ကြဴ ၁ သုည နွံ ၇ မ ရ ။ ဗက်အလိုက် လၟေၚ်မဂၞန်မန် 'မွဲ၊ စှ်၊ ကၠံ၊ လ္ၚီ၊ လက်၊ ကိုဋ်၊ ပြကောဋိကိုဋ်၊ နိရဟုတ်၊ နိရဟုတ္တံ၊ အသၚ်ဃဲ' မဂး လက်ကြဴ ၁ သုည ၇ မဂှ် ပ္ဍဲမန် ညးကော် နိရဟုတ်၊ သုည ၈ မ ဂှ် ညးကော် နိရဟုတ္တံ ရောၚ် ဟီုဂွံရ။ ပ္ဍဲဘာသာဗၟာ ကြပ်ကဵု နိရဟုတ်မန် ဂှ် 'နဟုတံ'၊ ကြပ်ကဵု နိရဟုတ္တံမန်ဂှ် 'နိန္နဟုတံ' နွံတုဲ နဟုတံ ဂှ် လက်ကြဴ ၁ သုည နွံ ၃၅ မ တုဲ၊ နိန္နဟုတံ ဂှ် လက်ကြဴ ၁ သုည နွံ ၄၂ မ ဂးရ ။ အတိုၚ်လၟေၚ်မန်မဂး အသၚ်ဃဲဂှ် လက်ကြဴ ၁ သုည နွံ ၉ မ ဟီုဂွံရ။ ဆဂး အသင်္ချေ ဗၟာဂှ် လက်ကြဴ ၁ သုည နွံ ၁၄၀ မ ဂးရ ။ ဝေါဟာ ပြကောဋိကိုဋ်၊ နိရဟုတ်၊ နိရဟုတ္တံ တအ်ဝွံ အပ္ဍဲလချူလိက်မန်ဟေၚ် သုၚ်စောဲ ဂၠိုၚ်တုဲ ကာလဟီုဂး နကဵုအရေဝ်မဂး ၁၀ ကိုဋ် (၁ x ၁၀၆)၊ ၁၀၀ ကိုဋ် (၁ x ၁၀၇)၊ ၁၀၀၀ ကိုဋ် (၁ x ၁၀၈)၊ ၁၀၀၀၀ ကိုဋ် (၁ x ၁၀၉) တအ်ဂှ် မၞိဟ်သုၚ်စောဲဂၠိုၚ် ဟီုဂွံရ ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:သင်္ချာ ကဏ္ဍ:ဘာသာမန်
မာံသုဝဏ်
thumb|မာံသုဝဏ် မာံသုဝဏ် (၁၀ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၀၉ – ၁၅ အဝ်ဂေတ် ၂၀၀၄) ဝွံ ဒှ်အစာကဝိ ကောန်ဍုင်ဗၟာဒယှ်တုဲ ဗွဲတၟေင် ညးစိုန်သကီုသည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ခေတ်စမ်းစာပေကို ဦးဆောင်ခဲ့သူများအနက် တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင်၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နဝမမြောက် သမ္မတ ဦးထင်ကျော်၏ ဖခင်လည်း ဖြစ်သည်။
ငယ်ဘဝ
မင်းသုဝဏ်ကို ဟံသာဝတီတိုင်း(ယခု ရန်ကုန်တိုင်း)၊ ဟံသာဝတီခရိုင်၊ ကွမ်းခြံကုန်းမြို့တွင် ကုန်သည်များဖြစ် ကြသော ဦးလွမ်းပင်နှင့်ဒေါ်မိတို့က ၁၉၀၉-ခုနှစ်၊ ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၁၀ ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်တွင် ဒုတိယမြောက်ဖြစ် ပြီး မွန်-မြန်မာမျိုးရိုးဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ဦးဝန်ဖြစ်ပြီး ရက်ချုပ်အရ ငယ်မည်မှာ မောင်လှမောင် ဖြစ်သည်။ အရပ်ထဲတွင် မောင်လှမောင်အမည်ရှိသူများမှာ အများအားဖြင့် ဆိုးကြ၍ မောင်လှဝံ ဟု အမည်ပြောင်းသည်။ မန္တလေးပုဏ္ဏား ဆရာညွန့်က ဇာတာဖွဲ့ပေးသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ဆရာတော်က စိန်ဝံ ဟူ၍ လည်းကောင်း အရပ်ထဲမှ ဦးရွှေဒုံးဆိုသူက ခွေးဝံ၊ ဝက်ဝံ ဟူ၍လည်းကောင်း ချစ်စနိုးခေါ်ကြသည်။ မြို့အနီးတွင် ရွှေဘိုမှ ပြောင်းလာသူများနေထိုင်သည့် ရွှေဘိုတန်းရှိသည်။ ငယ်စဉ်က အစားကောင်း၊ အသားညိုပြီး ရွှေဘိုတန်းက မဲ⁠မဲဝဝ၊ ထောင်⁠ထောင်မောင်းမောင်း ငပန်ဆိုသူနှင့်တူသဖြင့် အချို့က ငပန် ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။ နောင်တွင် မောင်ဝံဟုသာတွင်၍ မိမိစိတ်ကြိုက် ဝ, ကို န,ငယ် သတ်ပြီး မောင်ဝန် ဟု ပြင်သည်။
ပညာရေး
၁၉၄၀ တွင် မောင်ခွေးဖို့ ကလေးကဗျာများထွက်ရှိ၍ ၁၉၄၁ ၌သပြေညိုနှင့်အခြားကဗျာများ ထွက်ရှိသည်။
၁၉၁၆ ခုနှစ်ခန့် အသက် (၇) နှစ်ရွယ်၌ ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ ကြားကျောင်းခေါ် ရွှေကျင်ကျောင်းတိုက် (ဆရာဦးဖိုးလှိုင်ကျောင်း)တွင် မြန်မာစာစတင် သင်ယူသည်။ ကျောင်းအုပ်မှာ ဆရာတော်ဦးဣန္ဒဝံသဖြစ်၍ ဆဋ္ဌမတန်းထိနေခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ တွင် ကွမ်းခြံကုန်းအမျိုးသားကျောင်းဖွင့်၍ ထိုကျောင်းသို့ ပြောင်းတက်ပြီး အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာ ၂ ဘာသာသင်ယူခဲ့သည်။ ကဗျာရေးနည်းကို ထိုကျောင်းမှ ဆရာဦးအာကာသန်းထံမှသင်ယူသည်။ ဆဌမတန်းထိနေခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ဇူလိုင် ၃၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ဆရာမှတ်ကြီးကျောင်း (ခေါ်) စိန်ဂျွန်းကျောင်းကိုဝင်၍ ပဉ္စမတန်းမှ စတက်သည်။
၁၉၃၁ မတ်လတွင် ပထမနှစ် (ဝိဇ္ဇာ) မြန်မာစာဂုဏ်ထူး အစမ်းစာမေးပွဲအောင်သည်။ ထိုနှစ်တွင် မိဘများစီးပွားပျက် ၍ ကျောင်းထွက်ပြီး ကွမ်းခြံကုန်းမြို့အမျိုးသားကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်ဝင်လုပ်သည်။ ကလေးကဗျာများ စတင်ရေးသားခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ဖွင့်သော် ပါမောက္ခ ဦးဖေမောင်တင် ခေါ်၍ အလုပ်မှထွက် တက္ကသိုလ်ပြန်တက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ မတ်လတွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးတန်းကို (မြန်မာစာ-ပထမအဆင့်ဖြင့်) အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ဇွန်လမှ ၁၉၃၅ မေထိ မြန်မာစာဌာန၊ အချိန်ပိုင်းနည်းပြလုပ်ခဲ့သည်။ ပဲခူးဆောင်တွင် ကျောင်းဆောင်နည်းပြလုပ်ပြီး မဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို အချိန်ပိုင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။
၁၉၂၉ မတ်လတွင် ၁၀ တန်းကို ပထဝီဝင်ဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်သည်။ ဇွန်လတွင် ယူနီဗာစတီကောလိပ်သို့ရောက်ပြီး ပဲခူးဆောင်တွင်နေသည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်၌ ဥပစာတန်းတွင် အထူးကျောင်းသားအဖြစ် အရွေးခံရ၍ တစ်နှစ်အတွင်း မတ်လမှာကျင်းပသော ဥပစာအထက်တန်းစာမေးပွဲဖြေဆိုရာ အောင်မြင်သည်။ မိုးရာသီထုတ် ကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (အမှတ်-၁)တွင် ကဗျာများစတင် ထည့်သွင်းခြင်းခံရသည်။
၁၉၃၅ မတ်လ-မဟာဝိဇ္ဇာ-မြန်မာစာဂုဏ်ထူး စာမေးပွဲကို (ဒုတိယအဆင့်)ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အချိန်ပြည့်နည်းပြခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ပင်းယဆောင်ပြောင်းရွေ့ပြီးနောက် ကျောင်းဆောင်နည်းပြဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက်၊ မြန်မာစာအသင်း အတွင်းရေးမှူး၊ တက္ကသိုလ်ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း အတွင်းရေးမှူး၊ ကောလိပ်မဂ္ဂဇင်းမြန်မာပိုင်း အယ်ဒီတာ၊ ဂန္ထလောက မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာများ အဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၂ - အမေရိကန်ပြည်၊ နယူးဟေဗင်မြို့၊ ယေးလ်တက္ကသိုလ်တွင် ၆ လခန့် ဘာသာဗေဒ ပညာဆည်းပူး။
၁၉၅၀ - ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ချီးမြင့်ခံရ။
၁၉၅၇အောက်တိုဘာတွင် မြန်မာနိုင်ငံယဉ်ကျေးမှု ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဆိုဗီယက် ရုရှား၊ ပိုလန်၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယား၊ အရှေ့ဂျာမနီနိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်ခဲ့။- တိပိဋကပါဠိမြန်မာ အဘိဓာန်လုပ်ငန်း၊ မွန်မြန်မာအဘိဓာန်လုပ်ငန်းများတွင် ဝင်ရောက်ကူညီ။ စာပေဗိမာန်စွယ်စုံကျမ်းအဖွဲ့၊ စာပေဆု ပေးရေးအဖွဲ့၊ သုခမိန်အဖွဲ့၊ ပန်တျာမူမှန်ပြုလုပ်ရေးကော်မတီ၊ ပိဋကတ်တော်မြန်မာပြန်ကော်မီတီ၊ ဥပဒေဘာသာ ပြန် ကော်မတီတို့တွင် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်။
၁၉၇၀ - မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း (နှစ်-၆၀ ပြည့် နှစ်) တွင် အသင်း၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်အရွေးခံရ။ ရေချမ်းစင် စာအုပ်ထွက်ရှိ။
၁၉၄၇ - အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒေလီမြို့သစ်၌ကျင်းပသော အာရှတိုက် ဆက်ဆံရေးညီလာခံသို့၊ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးကျော်မြင့်ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့နှင့် တက်ရောက်။ ထိုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်းဖြစ်ပေါ်လာသော အခါ ဝေါဟာရ ကော်မတီတွင် ဝင်လုပ်ရ။
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ပညာသင်ဆုရ၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်သို့ သွားရောက်ပညာသင်ခဲ့သည်။ စိန့်ကက်သရင်း ကျောင်းတွင် သက္ကဋ၊ ပါဠိ၊ တိဗက်၊ အထွေထွေဘာသာဗေဒပညာရပ်များကို သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ အောက်တိုဘာတွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၊ အရှေ့ တိုင်းနှင့် အာဖရိကဘာသာရပ်များလေ့လာရေးကျောင်း (School of Oriental and African studies) သို့ ပြောင်းရွေ့ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၆၆ - မြန်မာနိုင်ငံ စာမတတ်သူပပျောက်ရေးအတွက် သက်ကြီးစာသင်နည်း (၀၊ ထ၊ က၊ လ၊ သ-နည်း)ကို တီထွင်။
၁၉၄၈ - တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊ ဌာနမှူး။ အဘိဓာန်လုပ်ငန်းပြန်လုပ်။ အခြေခံ ဥပဒေမြန်မာစာမူကို လေ့လာအကြံပေးရ။ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်း အမှုဆောင်အဖွဲ့တွင်ဝင်ရောက်။ သုတေသန အသင်းဂျာနယ်တွင် စာတည်းအဖြစ်ဆောင်ရွက်။ ဇော်ဂျီနှင့်တွဲ၍ စာပေလောက စာအုပ် ထွက်ရှိ။
နိုင်ငံရေးနှင့် ဘဝနိဂုံး
၁၉၉၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ကို ကိုယ်စားပြုပြီး ကမာရွတ်မြို့နယ်မှ အမတ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကာ အနိုင်ရခဲ့သည်။ အနိုင်ရမဲ အရေအတွက် ၂၃,၃၄၅ (၇၆%) ဖြစ်သည်။ အခြေခံဥပဒေ ဖျက်သိမ်း သောကြောင့် အမတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခွင့် မရခဲ့ပါ။
စစ်အစိုးရ၏ ဖိအားပေးမှုများကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရပြီး ရှစ်နှစ်အကြာမှာ ပါတီဝင်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၂၀⁠၀၄-ခု၊ ဩဂုတ် ၁၅ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့နံနက် ၁၁:၃၀ နာရီတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမာရွတ် သပြေညိုနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်။
ပညာရေး
၁၉၇၁ မေ ၃၁ ရက်တွင် ပညာရေးအရာရှိအဖြစ်မှ အနားယူ။
၁၉၃၉ အောက်တိုဘာတွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ဘီလစ် (B.Litt) ခေါ် စာပေဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာတွင် မြန်မာနိုင်ငံပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁ တွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာပြန့်ပွားရေးကော်မတီဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
၁၉၆၈ - တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန၊ စာတည်းမှူးအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူ၍ ပညာရေး ဌာန အထူးအရာရှိအဖြစ် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်။ ပျဉ်းမငုတ်တို စာအုပ်ထွက်။
၁၉၇၄ - အင်းယားကန်သို့အိုကုတို့ ကဗျာစာအုပ် ထွက်ရှိသည်။
၁၉၈၄ - လီယာမင်းကြီး စာအုပ်ထွက် (ယင်းနှစ်အတွက် ဘာသာပြန်ရသဆုရ)
ပြင်ပလင့်ခ်များ
www.minthuwun.com ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ပညာရေး
၁၉၆၂မေ ၁၃ ရက်တွင် ပါမောက္ခရာထူးစွန့်၊ ဘာသာပြန်နှင့်စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာနတွင် ပြန်လည်အမှုထမ်း။ သီရိပျံချီဘွဲ့ချီးမြင့်ခံရ။
၁၉၂၆ မတ်လတွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အလယ်တန်း စကောလားရှစ်စာမေးပွဲ (စတုတ္ထရ၍) အောင်သည်။ အဌမတန်းမှစ၍ ဆရာမှတ်ကြီးအိပ်ဆောင်တွင် ကျောင်းသားမှူးလုပ်ရသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာမိန်းကလေးကျောင်း(ညကျောင်း)၌ အပတ်စဉ် အလှည့်ကျစာသင်ပေးရသည်။ ဤနှစ်မှာပင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၌ပထမဆုံးကဗျာဖော်ပြခံရသည်။
၁၉၆၄ - ၁၉၅၂ မှပြုစုခဲ့သည့် မြန်မာအဘိဓာန် ၅ ပိုင်းထွက်ရှိ။
၁၉၆၃ - မင်းယုဝေနှင့်တွဲ၍ ကဗျာ့ပရိယာယ် စာအုပ်ထွက်။
၂၀⁠၀၂ - ကဗျာပေါင်းချုပ်၊ မင်းသုဝဏ်ဝတ္ထုတိုများစာအုပ်များထွက်ရှိ။ မင်းသုဝဏ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းအတွက် ဂါမဏိစန္ဒပျို့၊ တောင်ငူဆိုရတုအဖြေ၊ ဥမ္မာဒန္တီပျို့၊ သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ပကိဏ္ဏက စာစု(ဦးအုန်းရွှေနှင့်တွဲဖက်လျက်) တို့ကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၄၅ ဧပြီ ၇ ရက်တွင် စစ်ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် အဘိဓာန်လုပ်ငန်းကို ခေတ္တရပ်ဆိုင်းထားရသည်။ ဗြိတိသျှများပြန်ရောက်ပြီးနောက် အုပ်ချုပ်ရေးကိုင်ရသည်။ ကွမ်းခြံကုန်းမြောက်ပိုင်းတွင် မြို့အုပ်လုပ်ခိုင်း၍ ၂ လမျှလုပ်ရသည်။ ဩဂုတ် ၆ တွင် ရန်ကုန် မဂိုလမ်း၌ အရေးပေါ်တက္ကသိုလ်သင်တန်းများဖွင့်၍ မြန်မာစာလက်ထောက်ကထိကအဖြစ် အလုပ်ဝင်သည်။
၁၉၅၃ ဇွန် ၁ ရက်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဘာသာပြန်နှင့်ထုတ်ဝေရေးဌာန စာတည်းမှူး။
၁၉၅၅ - သိပ္ပံမောင်ဝ၊ ဇော်ဂျီတို့နှင့်တွဲ၍ သုံးပွင့်ဆိုင် ခေတ်စမ်းစာပေ ထွက်ရှိ။
၁၉၄၆ ဇွန် ၁ ရက်တွင် ကထိကအဖြစ် တိုးမြင့်ခန့်ထားခြင်းခံရ။
၁၉၇၅ မှ ၁၉၇၉ ထိ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာနိုင်ငံခြားဘာသာသင်တက္ကသိုလ်၌ ဧည့်သည်ပါမောက္ခအဖြစ် သွားရောက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ဖေဖော်ဝါရီလ - ဟိုက္ကူကဗျာ မြည်းစရာ စာအုပ် ထွက်ရှိသည်။
မင်္ဂလသုတ်
{| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#FFFFFF; border-stylewidth:3px; borr-color: #FFEF80;" ! colspan="2" style="background-color: #FFEF80; family:Verdana, Arial, Helveticasans-serif; font-size: 100%; border: 1px solid #FFEF80; text-align: center; padding-left: 7px; padding-top: 1px; padding-bottom: 1px; -moz-border-radius:2px" | Lotus-buddha.svg ဗုဒ္ဓဘာသာ !colspan="2" style="font-size: larger; background-color:#ffd700; color:#000000;" |မင်္ဂလသုတ် (Mangala Sutta) (Sanskrit "mahāmaṅgalasūtra", "महामङ्गलसूत्र", Tibetan "བཀྲ་ཤིས་ཆེན་པོའི་མདོ།" ) ဂှ် ဒှ်သုတ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ မတွဟ်လဝ် ပရူကမၠောန်ပရဲ ဒ္ဂေတ်ပရဲ၊ ကမၠောန်ခိုဟ်ဟ် (ဝါ) ကမၠောန်မဒှ်မ္ၚဵု သီုဖအိုတ် နွံ ၃၈ သာ်ရ။ မ္ၚဵု ၃၈ လေဝ် ကော်စကီုရ။ မ္ၚဵု ၃၈ ဂှ် ဒှ်ပရေင်မၞိဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲ ဟီုဂွံတုဲ ဒှ်ဂၠံင်တရဴ ဒ္ဂေတ်မၞိဟ်မွဲလေဝ် ဟီုဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၠပညာလ္ၚဵုဟီု ဂၠံင်တရဴဘဝ ၃၈ ယဝ်ဒ္ဂေတ်မ္ဂး ဘဝဒှ်တသိုက် ဗီုဏအ်လေဝ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်ကီုရ။
ကဏ္ဍ ၁ နွံ ၃ သာ်
အသေဝနာ စ ဗာလာနံ၊ asevanā ca bālānaṃ, ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ။ paṇḍitānañca sevanā. ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ၊ pūjā ca pūjaneyyānaṃ, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
မင်္ဂလသုတ်ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ပိဋကတ်ပိ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး နွံပ္ဍဲ ခုဒ္ဒကနိကာယ် ၜါဒၞာဲ ခုဒ္ဒပါဌ် ကေုာံ သုတ္တနိပါတ်။ သုတ်ဝွံ နကဵု က္ဍိုပ်လိက်မ္ဂး ညးကဵုလဝ် ယၟု မဟာမင်္ဂလ သုတ္တ။ သုတ်ဝွံ ပ္ဍဲကဵုထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရိုတ်ဇၞော်တုဲ သီုဒှ် သုတ်မဖ္ဍောတ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ပရိုက်ဘဲယဲဂမၠိုင်ကီုရ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ဗုဒ္ဓဘာသာတိဗေတ်ဂှ်လေဝ် ညးစုတ်လဝ် ပ္ဍဲလိက်ပရိုတ်ညးတအ် မကော်ဂး Kangyur (བཀའ་འགྱུར།) ကီုတုဲ နဒဒှ် ပရိုတ် စဵုဒၞာဘဲယဲဂမၠိုင်ဂှ် ဖ္ဍောတ်ဒၟံင်ကီုရ။
သုတ်
အတိုင်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲလိက်ဂှ်မ္ဂး မင်္ဂလသုတ်ဝွံ ကျာ်တြဲတွဟ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင် မပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဇေတဝန်၊ ဒေဝတဴတအ် ကၠုင်သၟာန်တုဲ ညးဟီုတွဟ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသုတ်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ၃၈ တင်တုဲ မ္ၚဵု ၃၈ မြဴသာ်ဝွံ ညးကော်စရ။ ပ္ဍဲကဵု မ္ၚဵု ၃၈ ဂှ် ကလေင်ပါ်စွံ ကဏ္ဍဍေဟ်ကဵုဍေဟ်မ္ဂး သီုဖအိုတ် နွံ ၁၀ ကဏ္ဍ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ကဏ္ဍ ၅ နွံ ၄ သာ်
ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာ စ၊ dānañca dhammacariyā ca, ဉာတကာနဉ္စ သင်္ဂဟော။ ñātakānañca saṅgaho. အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ၊ anavajjāni kammāni, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
ကဏ္ဍ ၆ နွံ ၃ သာ်
အာရတဳ ဝိရတဳ ပါပါ၊ āratī viratī pāpā, မဇ္ဇပါနာ စ သံယမော။ majjapānā ca saṃyamo. အပ္ပမာဒေါ စ ဓမ္မေသု၊ appamādo ca dhammesu, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
ကဏ္ဍ ၂ နွံ ၃ သာ်
ပတိရူပ ဒေသဝါသော စ၊ patirūpa desavāso ca, ပုဗ္ဗေ စ ကတ ပုညတာ။ pubbe ca kata puñatā. အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ၊ attasammāpaṇidhi ca, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
မင်္ဂလသုတ်
9. mɑːt̪ɑːpɪt̪u upəʈʈʰɑːn̪ə̃, put̪t̪əd̪ɑːɾəs̪s̪ə s̪əŋgəɦoː. ən̪ɑːkulɑː t͡ʃə kəmmən̪t̪ɑː, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
9. d̪ɑːn̪əɲt͡ʃə d̪ʰəmmət͡ʃəɾɪjɑː t͡ʃə, ɲɑːt̪əkɑːn̪əɲt͡ʃə s̪əŋgəɦoː. ən̪əʋəd͡ʒd͡ʒɑːn̪ɪ kəmmɑːn̪ɪ, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
ကဏ္ဍ ၁၀ နွံ ၄ သာ်
ဖုဋ္ဌဿ လောကဓမ္မေဟိ၊ phuṭṭhassa lokadhammehi, စိတ္တံ ယဿ န ကမ္ပတိ၊ cittaṃ yassa na kampati, အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ၊ asokaṃ virajaṃ khemaṃ, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
မင်္ဂလသုတ်
8. bɑːɦus̪ət͡ʃt͡ʃəɲt͡ʃə s̪ɪppəɲt͡ʃə, ʋɪn̪əjoːt͡ʃə s̪us̪ɪkkʰɪt̪oː. s̪ubʰɑːs̪ɪt̪ɑː t͡ʃə jɑː ʋɑːt͡ʃɑː. eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
1. jə̃ məŋgələ̃ d̪ʋɑːd̪əs̪əɦɪ, t͡ʃɪn̪t̪əjɪ̃s̪u s̪əd̪eːʋəkɑː, s̪oːt̪t̪ʰɑːn̪ə̃ n̪ɑːd̪ʰɪgət͡ʃt͡ʃʰən̪t̪ɪ. əʈʈʰət̪t̪ɪ̃ s̪əɲt͡ʃə məŋgələ̃.
ကဏ္ဍ ၈ နွံ ၄ သာ်
ခန္တဳစ သောဝစဿတာ၊ khantīca sovacassatā, သမဏာနဉ္စ ဒဿနံ၊ samaṇānañca dassanaṃ, ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာ၊ kālena dhammasākacchā, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
ကဏ္ဍ ၉ နွံ ၄ သာ်
တပေါ စ ဗြဟ္မစရိယဉ္စ tapo ca brahmacariyañca အရိယာသစ္စာန ဒဿနံ၊ ariyāsaccāna dassanaṃ, နိဗ္ဗာန သစ္ဆိကိရိယာ စ၊ nibbāna sacchikiriyā ca, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
မင်္ဂလသုတ်
7. pət̪ɪɾuːpə d̪eːs̪əʋɑːs̪oː t͡ʃə, pubbeː t͡ʃə kət̪ə puɲət̪ɑː. ət̪t̪əs̪əmmɑːpəɳɪd̪ʰɪ t͡ʃə, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
ကဏ္ဍ ၃ နွံ ၄ သာ်
ဗာဟုသစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ၊ bāhusaccañca sippañca, ဝိနယောစ သုသိက္ခိတော။ vinayoca susikkhito. သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ။ subhāsitā ca yā vācā. ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
ကဏ္ဍ ၄ နွံ ၄ သာ်
မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာနံ၊ mātāpitu upaṭṭhānaṃ, ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော။ puttadārassa saṅgaho. အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ၊ anākulā ca kammantā, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
မင်္ဂလသုတ်
အထခေါ အညတရာ ဒေဝတာ အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တ ဝဏ္ဏာ ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ၊ တေနုပသင်္ကမိ။ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ - အဘိဝါဒေတွာ။ ဨကမန္တံ အဋ္ဌာသိ။ ဨကမန္တံ ဌိတာ ခေါ သာ ဒေဝတာ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ။ 3. eːʋə̃ meː s̪ut̪ə̃, eːkə̃ s̪əməjə̃ bʰəgəʋɑː s̪ɑːʋət̪t̪ʰɪjə̃, ʋɪɦəɾət̪ɪ d͡ʒeːt̪əʋən̪eː. ən̪ɑːt̪ʰəpɪɳɖɪkəs̪s̪ə ɑːɾɑːmeː. ət̪ʰəkʰoː əɲət̪əɾɑː d̪eːʋət̪ɑː əbʰɪkkən̪t̪ɑːjə ɾət̪t̪ɪjɑː əbʰɪkkən̪t̪ə ʋəɳɳɑː keːʋələkəppə̃ d͡ʒeːt̪əʋən̪ə̃ oːbʰɑːs̪eːt̪ʋɑː jeːn̪ə bʰəgəʋɑː, t̪eːn̪upəs̪əŋkəmɪ. upəs̪əŋkəmɪt̪ʋɑː bʰəgəʋən̪t̪ə̃ əbʰɪʋɑːd̪eːt̪ʋɑː. eːkəmən̪t̪ə̃ əʈʈʰɑːs̪ɪ. eːkəmən̪t̪ə̃ ʈʰɪt̪ɑː kʰoː s̪ɑː d̪eːʋət̪ɑː bʰəgəʋən̪t̪ə̃ gɑːt̪ʰɑːjə əd͡ʒd͡ʒʰəbʰɑːs̪ɪ.
မင်္ဂလသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ məŋgələs̪ut̪t̪ə̃ n̪ɪʈʈʰɪt̪ə̃.
4. bəɦuː d̪eːʋɑː mən̪us̪s̪ɑː t͡ʃə, məŋgəlɑːn̪ɪ ət͡ʃɪn̪t̪ə jũ. ɑːkəŋkʰəmɑːn̪ɑː s̪oːt̪t̪ʰɑːn̪ə̃, bɾuːɦɪ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
6. əs̪eːʋən̪ɑː t͡ʃə bɑːlɑːn̪ə̃, pəɳɖɪt̪ɑːn̪əɲt͡ʃə s̪eːʋən̪ɑː. puːd͡ʒɑː t͡ʃə puːd͡ʒən̪eːjjɑːn̪ə̃, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
14. pʰuʈʈʰəs̪s̪ə loːkəd̪ʰəmmeːɦɪ, t͡ʃɪt̪t̪ə̃ jəs̪s̪ə n̪ə kəmpət̪ɪ. əs̪oːkə̃ ʋɪɾəd͡ʒə̃ kʰeːmə̃, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
15. eːt̪ɑːd̪ɪs̪ɑːn̪ɪ kət̪ʋɑːn̪ə, s̪əbbət̪t̪ʰə məpəɾɑːd͡ʒɪt̪ɑː. s̪əbbət̪t̪ʰə s̪oːt̪t̪ʰɪ̃ gət͡ʃt͡ʃʰən̪t̪ɪ. eːt̪ə̃ t̪eːs̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
10. ɑːɾət̪iː ʋɪɾət̪iː pɑːpɑː, məd͡ʒd͡ʒəpɑːn̪ɑː t͡ʃə s̪ə̃jəmoː. əppəmɑːd̪oː t͡ʃə d̪ʰəmmeːs̪u, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
12. kʰən̪t̪iːt͡ʃə s̪oːʋət͡ʃəs̪s̪ət̪ɑː, s̪əməɳɑːn̪əɲt͡ʃə d̪əs̪s̪ən̪ə̃, kɑːleːn̪ə d̪ʰəmməs̪ɑːkət͡ʃt͡ʃʰɑː, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
11. gɑːɾəʋoː t͡ʃə n̪ɪʋɑːt̪oː t͡ʃə, s̪ən̪t̪uʈʈʰɪ t͡ʃə kət̪əɲut̪ɑː. kɑːleːn̪ə d̪ʰəmməs̪s̪əʋən̪ə̃, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
13. t̪əpoː t͡ʃəbɾəɦmət͡ʃəɾɪjəɲt͡ʃə əɾɪjɑːs̪ət͡ʃt͡ʃɑːn̪ə d̪əs̪s̪ən̪ə̃, n̪ɪbbɑːn̪ə s̪ət͡ʃt͡ʃʰɪkɪɾɪjɑː t͡ʃə, eːt̪ə̃ məŋgələ mut̪t̪əmə̃.
ပြကိုဟ်ကျာ်ဩဳမန်
(၁)။ ဂွက်ဆဝ်ပ္ၚုဟ်
ကြာညးအဲပၠန် - အရေဝ်မန်ကီု - ဟီုကဵုဂံၚ်ရ ။
(၃)။ ဗီုဂွံဖျေံတံ ဝ စ ဏံ
ကောန်ၚာ်ဂမၠိုၚ် - ဗိုၚ်ဂရိုက်အဴ - ဗာဖျဴတုဲ စ။ (စ)
(၁)။ ဂွက်ဆဝ်ပ္ၚုဟ်
ဟီုပဒည - ပဖေက်ဂွမံၚ် - ညံၚ်ဂြာဲဖေက်ကၠ ။
(၁၂)။ လိက်လၚ်္ကာစၞောန်ထ္ၜးကဵုဒုဟ်-ဖဵုသဳမသုန်
ခါဒှ်မၞိဟ်ဂျ - ဘဝယုတ်မာ။
ဘဝဗြဴဂှ် - ဂွံလေဝ်ဒှ်အာ။
(၅)။ နဲအလၚ်္ကာ စှ်ၜါသာ်
တၚဲဗတံ - စိုတ်တဏမ်ကြိုပ် - သၟိက်စိုပ်ဇြဟာန်။
(၁)။ ဂွက်ဆဝ်ပ္ၚုဟ်
ကဵုနွံဒဝိၚ် - ကဵုဂွိၚ်ညိကၠာ - သာသနာမန်။
ဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ
ဇမ္အး
ဇမ္အး ဟီုဂှ် ဒှ်အရာမဗပိုတ်ထောအ် ကတေင်ကောန် ပ္ဍဲကဵု ညးဗြဴကီု သီုကဵု မၞိဟ်တြုဟ်ရ။ နဲဏအ်ဂှ် ဒှ်နဲမစိုပ်တရဴဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ယဝ်ရ ဗပိုတ်ကတေင်ကောန် မၞိဟ်ဗြဴမ္ဂး သီုဖအောန်ကဵု ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ကေန်သာသ္ၚိကောန် မာန်ကီုရ။ ကြဴနူ ဗပိုတ်ကတေင်တုဲ ၜိုတ်မွဲသတ္တဟ ဟွံသေင်မ္ဂး ၜါသတ္တဟဂှ် ဗုင်မလေပ်ခအံင်ဒှ်မာန်ရ။ နကဵုနဲဏအ်ဂှ် စဵုဒၞာကဵု ယဲမကၠောအ်ကၞာန် နူကဵု မဆက်ဆောံလိင် ဟွံမာန်ကီုရ။
ပြကိုဟ်ကျာ်ဩဳမန်
(၁၂)။ လိက်လၚ်္ကာစၞောန်ထ္ၜးကဵုဒုဟ်-ဖဵုသဳမသုန်
ဒဒိုက်ဂၠိုၚ်ပ္ညုၚ် - ဒးဒုၚ်ပျာဲပျာံ။
ဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ
Behavioral
Behavioral methods involve regulating the timing or method of intercourse to prevent introduction of sperm into the female reproductive tract, either altogether or when an egg may be present. If used perfectly the first-year failure rate may be around 3.4%, however if used poorly first-year failure rates may approach 85%.
ပြကိုဟ်ကျာ်ဩဳမန်
(၅)။ နဲအလၚ်္ကာ စှ်ၜါသာ်
ဇြဲဇနူသာဲ - သဟာဲဂကောံ - နွံတသိုက်သ္ဂောံ။
(၁၂)။ လိက်လၚ်္ကာစၞောန်ထ္ၜးကဵုဒုဟ်-ဖဵုသဳမသုန်
ဂိကတာန်က္ညာၚ် - ပါၚ်နရိုအ်ယာံ။
(၅)။ နဲအလၚ်္ကာ စှ်ၜါသာ်
သဟာဲသာဲသွံ - ဂွံဇြဲဇနူ - ဗၠးစံၚ်တူရ။
(၄)။ ဂိုဏ်ဒစိတ်
ညာတ်ပ္ကဴတံဂှ် ကြဳဇှ်မြမောဝ် - မိတ်ဂွိုၚ်ရုပ်ထဝ် ယဝ်ဂွံပူဗန် - ကောဂွံၜဟ်ဇန် ပကဴဇၟန်ဗၠဲ ။ ။
(၁၂)။ လိက်လၚ်္ကာစၞောန်ထ္ၜးကဵုဒုဟ်-ဖဵုသဳမသုန်
ဇတုက်ကၠိက်စာၚ် - ထ္ၜိုဟ်ပါၚ်တိတ်ဗဝ်။
နိဒါန်
ပိစှော်ၜါဍုၚ် - ကၠုၚ်ဟီုအရေဝ် - ပ္ဍဲဍုၚ်ရေဝ်မာ။
(၅)။ နဲအလၚ်္ကာ စှ်ၜါသာ်
မိတ်ဂွိုၚ်သၞောဝ်ဒါန် - ဓဝ်ဇြဟာန်မွဲ - အဲသၟိက်စိုပ်ကွေံ။
နိဒါန်
ဍုၚ်ဝွံရာဇာ - ဒၟာဟီီုအရေဝ် - ဍုၚ်ရေဝ်ဂးရ။ ။ ။
သွက်ကောန်ဂကူ - ဗဟူသောတာ - အရာဂိုဏ်ဆန်။
ဂွံတီညာတ်ပၠန် - နဲမန်တမၠာ - ပညာမန်ရ။
ဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ
ဂဥုဲဟောရ်မုန် (Hormonal)
နဲကဲ ဂဥုဲဟောရ်မုန်ဏအ်ဂှ် နွံဗီုပြင်နာနာသာ် မပတံကဵု ဂဥုဲသွုင် (oral pills) (လ္ၚဵုကော် ဂဥုဲကာဒ်)၊ တၞုင် ဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ (contraceptive implant) မထ္ပက်စုတ် ပ္ဍဲစၞာံ၊ ဂဥုဲတၞုင် (injectable contraceptives)၊ ပလာသတာ ဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ (contraceptive patch) မဗာန်လဝ် ပ္ဍဲဇကု၊ ပါ်ဟောရ်မုန် (hormonal IUD) မစုတ်ပၠုပ် ပ္ဍဲယောနိ ကေုာံ လကံက်ယောနိ (vaginal ring) လကံက်မပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲယောနိမၞိဟ်ဗြဴရ။ ဂဥုဲသွုင်ဂှ် နွံၜါသာ်၊ မွဲဂှ် ညးကော်စ (combined oral contraceptive pill) မနွံကဵု ဓါတ်ၜါသာ် ဓါတ် estrogen ကဵု ဓါတ်progestin၊ မွဲဂကူပၠန်ဂှ် ဟိုတ်မနွံ ဆဓါတ်progestin သၟးတုဲ ညးကော်စ progestogen-only pill (လဆောဝ်ကော်စ ဂဥုဲကာဒ်ဍောတ် (minipills)။ ဂဥုဲသီုၜါဂှ် အခိင်ကာလ မနွံကဵုဂဝ်ဂၞဴ (ဟိုတ်နူဟွံတီ) တုဲ သုင်ဒးမ္ဂး ဟွံကဵုအန္တရာယ် ကုကောန်ၚာ် သီုၜါရ။ ဂဥုဲသီုၜါဂှ် ပကဵု ညံင်ခၟာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴ ဟွံဂွံအံင်ရ။ ဂဥုဲတအ်ဂှ် မလေပ်ပကဵု ဗီုကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲသ္ၚိကောန်တအ်ရ။ ဂလိုင်ဍေဟ်မကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုမၞိဟ်သွုင်ဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူဒးသုင် အတိုင်စၞောန်တုဲ ယဝ်ရဝိုတ်စကီု၊ ယဝ်ရဟွံစှ်ေသၞောတ် အတိုင်စၞောန်မ္ဂး ဍေဟ်ဟွံကၠောန်ကမၠောန်ရ။
ပြကိုဟ်ကျာ်ဩဳမန်
(၅)။ နဲအလၚ်္ကာ စှ်ၜါသာ်
ဥပေါသထ - တၠဂြၚ််ဂမံၚ် - ဂၠိုၚ်စံၚ်တူ(သွံ) ။ ။