cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂြးစပ်
အရာတၟေင် မဆေင်ကဵု တ္ၚဲဂြးစပ် ကဵု ဂိတုဂြးစပ်ဂှ် ဍေဟ်က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ရာသဳဂြးစပ် (eclipse season) ဟေင်ရ။ ရာသဳဂြးစပ်ဂှ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ နွံၜါအလန်၊ အခိင်ကာလ သြရ်ဗိတ် (ဍာန်တရဴ)ဂြိုဟ်ဂၠးတိ မဂေတ်ဒၟံင်တ္ၚဲဂှ် တတ် သြရ်ဗိတ် (ဍာန်တရဴ) ဂြိုဟ်ဂိတု မဂေတ်ဒၟံင် ဂၠးတိ၊ တုဲပၠန် ပၞောန်ဂှ် မနွံကြပ် ကုတ္ၚဲရ။ တ္ၚဲဂြးစပ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ရာသဳ လဆောဝ်မ္ဂး ဂၠုဗဒန်အာ သီုဖအိုတ်၊ လဆောဝ်မ္ဂး မိဿက (မွဲကရေက်) လဆောဝ်မ္ဂး မွဲကရေက်မွဲဒကဴ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဆၜိုတ် ဗိန္ဒုမဍံက်တတ်အာ လတူဂှ် ညိည၊ တန်တဴဒၟံင် ဗၜတ်တၟာ တ္ၚဲ ကေုာံ ဂိတု ၜိုတ်မညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သြရ်ဗိတ် (ဍာန်တရဴ) တိ မဂေတ်ဒၟံင် တ္ၚဲ ကဵု သြရ်ဗိတ် (ဍာန်တရဴ)ဂိတု မဂေတ်ဒၟံင် တိဂှ် ယဝ်ရ ဇမၞော်တုပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်မ္ဂး ဂြးစပ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ရိုဟ်ရိုဟ်ဂိတု၊ ဂိတုဂြးစပ် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲဂိတုပေင်တုဲ တ္ၚဲဂြးစပ် က္တဵုဒှ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် မွဲမံက်ရ။ တုဲပၠန် ယဝ်ရ ပွူသြရ်ဗိတ်ၜါဂှ် အဝဲတုပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်မ္ဂး ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲဂြးစပ်မ္ဂး ဗီုပြင် မဂြးစပ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဒၟံင် မွဲဗီုဓဝ် တုပ်တုပ်တွဵုရ။ ဟိုတ်နူကဵု ဇမၞော်ဍာန်တရဴ ဟွံတုပ်၊ တုဲပၠန် ပွူဍာန်တရဴ ဟွံတုပ်တုဲ ဂြးစပ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဗီုပြင် မက္တဵုဒှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုရ။ ဂိတုဂြးစပ်ဂှ် အလုံမွဲကရေက်ဂၠးတိအခိင်ဗတံဂွံ ဆဵုကေတ်မာန်ရ။ ဆဂး တ္ၚဲဂြးစပ်အလုံမွဲဇကုတ္ၚဲဂှ် မၞိဟ်အလုံမွဲကရေက်ဂၠးတိ အခိင်တ္ၚဲဂှ် ဆဵုကေတ် ဟွံမာန်၊ တန်တဴဒၟံင် အခိင်ကာလမကဵု ကေုာံ ဒၞာဲဗလးမုက်ဂၠးတိ ဆမကဵုတအ်ဟေင် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။
နိရုတ်
အရေဝ်မန် ဂြးစပ် ဂှ် ဂြး ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် ဂြဟ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမရပ်စ (ဝါ) လကိုဟ်၊ စပ် အရေဝ်မန် ဂွံအဓိပ္ပါယ် မလုပ်စပ်။ ဂြးစပ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် လကိုဟ်ရပ်စပ် ရ။
ဥမ်ဗြာ (Umbra) ၊ ပေနုမ်ဗြာ (penumbra) ၊ အန္တုမ်ဗြာ (Antumbra)
ပ္ဍဲကဵု အကာသ အရာၜါ လဵုဟွံဟီု ဗွဲမဗဗွဲ ကုလၟေင်သြရ်ဗိတ် (ဍာန်တရဴ) ညးကဵုညး ဂေတ်လန်ဒၟံင်ဂှ် အာစိုပ် ဒတန်တဝ်တဝ် ရေင်သကအ် နွံမွဲပၞောန်ဓဝ် ကုအရာမကဵုလျးတအ်မာန်ရ။ အခိင်ကာလ မဒှ်ကၠုင် ဗီုဏအ်မ္ဂး ဓယံက် အရာဂတဂှ် ကၠုင်မံက်စိုပ် ပ္ဍဲကဵု အရာလက်ကြဴဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူ အရာ ပ္ဍဲအကာသတအ် ဂေတ်လန် ဆက်အာဒၟံင်တုဲ ဓယံက်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲအခိင်အပိုင်အခြာ ကာလမွဲမွဲဟေင် က္တဵုဒှ်မာန်ရ။ အရာမညာတ်ကေတ် ဒမၠုမဂၠုဒၞာအာဂှ် ညးကော်စ ဂြးစပ်ရ။
အရာမတတ် ဒၞာအာ ရေင်သကအ်ဗီုဏအ်ဂှ် က္တဵုဗဒှ်ကဵု အရာနက္ခဂြးစပ် မဒှ်အရာမွဲမွဲ ဂၠုအာရ။ ဒတန်ဒၞာဲ ဓယံက် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဂြးစပ်ဂှ် ညးပါ်လဝ် ပိကဆံင်။
ဂြးစပ်တမ္ၚိတ် (total eclipse) က္တဵုဒှ်ကၠုင် အခိင်ကာလ အရာဂှ် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲ ဥမ်ဗြာ၊ ဂြးစပ်ဂဝိုင် (annular eclipse) က္တဵုဒှ် အခိင်ကာလ အရာဂှ် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲ ပေနုမ်ဗြာ၊ ဂြးစပ်ကၞာတ် (partial eclipse) က္တဵုဒှ် အခိင်ကာလ အရာဂှ် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲ အန္တုမ်ဗြာ။ အခိင်ကာလ ဂိတုဂြးစပ်မ္ဂး ဂြးစပ်တမ္ၚိတ် ကဵု ဂြးစပ်ကၞာတ် ၜါဏအ်ဟေင် က္တဵုဒှ်မာန်ရ။ မုဟိုတ််ရောမ္ဂး ပၞောန် အန္တုမ်ဗြာ သၞောတ်တ္ၚဲ-ဂိတု (antumbra of Sun-Earth system) ဂှ် နွံ သ္ၚောဲနူကဵု ဒၞာဲဂိတု မနွံဏီရ။
သၞောတ်တ္ၚဲ-ဂိတု
ဟိုတ်ဂြးစပ် ဂွံက္တဵုဒှ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု တ္ၚဲ၊ ဂၠးတိ၊ ဂိတု ညးပိဏအ် စိုပ်အာဒၞာဲ မတဝ်ရေင် ညးသကအ် ပ္ဍဲမွဲပၞောန်ဓဝ်တုဲ မွဲဂှ် စဵုဒၞာ ဗဒန်အာ မွဲဂှ် နကဵု မရံင်ဗဵု နူကဵု အရာတတိယဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူကဵု ဍာန်တရဴသြရ်ဗိတ်ဂိတုဂှ် ဒြေပ်ဂေတ်ဒၟံင် ဍာန်တရဴသြရ်ဗိတ်ဂၠးတိ၊ ဂြးစပ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဂိတုမကြပ်ညောန်ကၠုင် ကုဍာန်တရဴသြရ်ဗိတ်ၜါ ပ္ဍဲဒၞာဲ နဝ်ဒေ (nodes) ဂှ်ရ။ တ္ၚဲ၊ ဂၠးတိ ကေုာံ နဝ်ဒေဂှ် စုက်ရေင်သကအ် ၜါအလန် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ (ပ္ဍဲအခိင် ရာသဳဂြးစပ်)၊ တုဲ ဂြးစပ်ဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်စမာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ၜါဂိတု ပ္ဍဲအကြာအခိင်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပွိုင်မွဲသၞာံဂှ် ဂြးစပ် က္တဵုဒှ်မာန် နူအကြာ ပန်ဝါ စဵုကဵု ထပှ်ဝါမာန်ရ။
အကြာ သၞာံ ၁၉၀၁ ကဵု သၞာံ ၂၁၀၀ ဂှ် ဂြးစပ် ဂၠိုင်အိုတ် ထပှ်ဝါ က္တဵုဒှ်မာန်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ
ဆေကိန္ဒ၊ဒံက်တာ၊ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
ပရေၚ်ပညာဘာတန်
သၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် အံၚ်ဇၞးကေတ် (၁၀) တန် ပ္ဍဲဘာတန်သၠုၚ် စၟတ်(၁) ဍုၚ်သေတ်ကိုၚ်ရ။
သၞာံ ၁၉၇၉ ဂှ် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ ဒဳပလိုမာ အေန်ဂျေန်နဳယာပ္တန်ဍုၚ် A.G.T.I (Civil) ပ္ဍဲဍုၚ် မန္တလေဝ်ရ။
ဘဝခမဳ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာပရိယတ်
သၞာံ ၁၉၈၃ (၁၃၄၅ သၞာံ၊ ဘတ် (၅) မံက်၊ အခိၚ် (၅) နာဍဳ ကဵု ၁၅ မိနေတ်) ဂှ် အာတ်သ္ပကေတ်ခမဳ ပ္ဍဲအ္စာဥပဇ္ဇျာဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာဂြိုပ် ဓမ္မဒူတ မုဟ်ဒဵု(တောၚ်စွန်း) ဍုၚ်ၜဳကလေၚ် တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။
ကောန်နာဲဝွံ ပ္ဍဲဘာဂြိုပ် တိုက်ဓမ္မဒူတဂှ်ဟေၚ် ကတ်လ္ၚတ်ပရိယတ် တန်မူလ၊ တန်ဍောတ်၊ တန်ဒေါဝ် ကေုာံ တန်ဇၞော်တအ် သ္ဂောံအံၚ်ကေတ် ဗွဲလၟေၚ်ၚ်သၞာံရ။
တဆိပ် သဒ္ဓမ္မနေပုဓမ္မာစရိယ ကေုာံ သာသနဇောတိပါလဓမ္မာစရိယတအ်လေဝ် ကလိဂွံကီုရ။
သီ
သီ (Ordination Hall) ဟီုဂှ် ကၠုၚ်နူပါဠိ သဳမာတုဲ ဒၞဲါအပိုၚ်အခြာတၞဟ်ခြာမွဲ ဂွံအဓိပ္ပါယ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအသဳတအ်ပိုၚ်ခြာလဝ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဇၞော်တၠခွာပိုၚ်၊ ခေတ်လၟုဟ်ဏအ် အရာပ်မွဲ၊ ကွာန်မွဲကွာန်ဂှ် အလဵုလဵုဒှ်ဒၟံၚ်သီမွဲမရ ။
ဆေကိန္ဒ၊ဒံက်တာ၊ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
ဌာနကတ်ပရိယတ်
လိက်ပတ်ပရိယတ်တအ်ဂှ် ဘာဂြိုပ်ဓမ္မဒူတ မုဟ်ဒဵု၊ ဘာတိုက်မဟာဂန္ဓာရီု ဍုၚ်အမရပူရ၊ တိုက်မစိုးရိမ် ဍုၚ်မန္တလေဝ်၊ တက္ကသိုလ်ပါဠိ ဇေယျာတုၚ် ဍုၚ်သေတ်ကိုၚ်၊ မဟာသုဗောဓာရီု ဍုၚ်သေတ်ကိုၚ် နူဇရေၚ်တမ်ဇိုၚ်အ္စာမပြဲ ပ္ဍဲမပ္တံတိုက်လိက်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် ဒုၚ်ကေတ်နဲ ကတ်လ္ၚတ်ကေတ်ပညာတအ်ရ။
ရေၚ်တၠၚ်သ္ဇိုၚ်ဝန်သာသနာ
thumb|Buddhist Missionary University
သီ
ပ္ဍဲအပ္ဍဲဂှ် ယဝ်ဂွံပတုဲကမ်မ္ဂး ပကောံခမဳသၚ် ပ္ဍဲနိမိတ်ကွာန်ဂှ်တုဲ ပတုဲကမ်မာန်ရ။ ပွမတုဲကမ်သာ်ဝွံဂှ် ယဝ်ရခမဳသၚ်အိုတ်သီုတုပ်စိုတ်မ္ဂး ၜိုန်ရလောဲသွာကီုလေဝ် ယဝ်ရခမဳသီုဖအိုတ်ဟွံတုပ်စိုတ်မ္ဂး ဟွံလောဲသွာရ (ဝါ) ဒှ်ဟွံမာန်ရ။
ဆေကိန္ဒ၊ဒံက်တာ၊ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
ဒးဒုၚ်ပူဇဴတဆိပ်ကြာသာသနာဂမၠိုၚ်
တအ်ကလိဂွံလဝ်အိုတ်ကီုရ။
သီ
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအပ္ဍဲကွာန်ဂှ် တိမွဲဂအာၚ် ဗၞတ်ခမဳၜါစှော်မွဲဇကု မံၚ်တန်တဴရုမ်ဂပ် စၟတ်ပိုၚ်ခြာကေတ်တုဲ သမုတ်နကဵုကမ္မဝါစာမ္ဂး ခဏ္ဏသီ၊ ဗဒ္ဓသီကော်ခဴစရ။
ဆေကိန္ဒ၊ဒံက်တာ၊ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
ဒးဒုၚ်ပူဇဴတဆိပ်ကြာသာသနာဂမၠိုၚ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ နဒဒှ်ညးလုပ်ဂကောံ နာယကဓမ္မဒူတ၊ ညးလုပ်ဂကောံ သံဃနာယက ဍုၚ်မှဝ်ဘဳ၊ ပဓာနနာယက တိုက်ဇၞော် ဓမ္မဒူတဇေတဝန် ဆေကိန္ဒာရာမ ကေုာံ ဘာဓမ္မဒူတ အပ္ဍဲဍုၚ် မ္ၚးဍုၚ်ကီု၊ သ္ကိုပ်မဟာဌာန မဟာဌာနပဋိပတ္တိ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် ITBMU ကီု ကေတ်လျိုၚ်တုဲ ပွမခၞံပြကိုဟ်၊ ဖျေံဗတောန်လိက်ပတ်၊ တွံဓရ် ထ္ၜးဓရ် တအ်ဒှ်တမ်း ကမၠောန်ပရဟိတ ပရေၚ်ဘာသာ ပရေၚ်သာသနာ ပရေၚ်မၞိဟ် နာနာတၞဟ်ဟ်တအ်လေဝ် နွံကဵုရေၚ်တၠုၚ်အိုတ်ရ။
သီ
ဗီုဂွံသမုတ်ဝိသုံဂါမသီ
အလုံမွဲကွာန် သီသၟဟ်ပကောံတုဲ သွက်ဂွံသမုတ်သီဂှ် ဟိုတ်နူသီခမဳသၚ်ဝါတ်တုဲ ဟွံလောဲသွာရ။ ညံၚ်ဂွံလောဲသွာဂှ် အာတ်အခေါၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်အလဵုအသဳ သွက်တိသီမွဲဂအာၚ် နဒဒှ်ဝိသုံဂါမ ကွာန်တၞဟ်ခြာ ကလိဂွံအခေါၚ်မ္ဂး လောဲသွာအာဗွဲမလောန်ရ။ ဒၞဲါဇကုမိက်ဂွံသမုတ်သီဂှ် လပိုက်သီ၊ နိမိတ်ဍာ်၊ နိမိတ်တၟအ် နိမိတ်ဒးစိုတ်ဂှ် စွံပတန်ပ္ဍဲဒ္စာံဒိုဟ်တုဲ ဗှ်ကမ္မဝါစ်သမုတ်သီမ္ဂး အာစိုပ်ဒတုဲရ။
သီဗၜေါဝ်တွဵုအပိုၚ်အခြာတုဲ ဗီုသမုတ်သီ
အတိုၚ်လတူတေံ ဟွံဂွံအမိၚ်အခေါၚ်ဝိသုံဂါမတုဲ ယဝ်မိက်ဂွံသမုတ်သီမ္ဂး အတိုၚ်အစဳအဇန်သၟဝ်ဝွံ သမုတ်ညိ။
နိမိတ်သီ
နိမိတ်တၟအ် နိမိတ်ဍာ်စွံပတန်မွဲမွဲတုဲ သမုတ်ဂွံရ။ ယဝ်မိက်ဂွံစွံနိမိတ်တၟအ်မ္ဂး ရံၚ်သီညးတၞဟ်သ္အာၚ်ညိ၊ တၟအ်တိုၚ်ကၠောန်လဝ် ဒတုဲလဝ်တအ်ဂှ်လေဝ် နွံမံၚ်အိုတ်ရ။ ယဝ်မိက်ဂွံစွံပတန်နိမိတ်ဍာ်မ္ဂး ဒၞဲါစွံပတန်နိမိတ်ဒစာံဒိုဟ်တအ်ဂှ် ခဲါၜံက်ကတိုၚ်တုဲ စုတ်ဍာ်ညိ။ စဵုကဵုဗှ်ကမ္မဝါစ်သမာနသံဝါသ သီမာသမ္မုတိမွဲဝါတုဲ ဍာ်ဒုၚ်တန်တဴမံၚ်မ္ဂး နိမိတ်အံၚ်ဇၞးရ။ စွံပတန်နိမိတ်ဍာ် သမုတ်သီတုဲမ္ဂး ဟွံစုတ်တိုၚ်တၟအ် စုတ်တိုၚ်တၞဟ်ဟ်လေဝ် ဟိုတ်နူသမုတ်အံၚ်ဇၞးလဝ် နကဵုနိမိတ်တုဲမံၚ်ဂှ်ရ အာစိုတ်ဒတုဲဖအိုတ်သမ္တီညိ။ ဍာ်စွံပတန်နိမတ်ဂှ် ညံၚ်ဍာ်ဂွံဒုၚ်ပလေဝ်ပလေတ်လဝ် ဟွံဂွံရ။ ဍာ်ဒးဒုၚ်အတိုၚ်ပကတိရ။ စဵုဒုၚ်လံၚ်စုတ်လဝ်ဍာ် ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါဂွံရ။ နိမိတ်ဍာ်၊ နိမိတ်တၟအ်ဟေၚ် သုၚ်စောဲဂၠိုၚ်ရ။ နိမိတ်တၞဟ်သအာၚ် မပတမ်နိမိတ်ဂၠံၚ်တအ်ဂှ် သုၚ်စောဲအောန်တုဲ ဟွံစၞောန်ထ္ၜးရ။
ဆေကိန္ဒ၊ဒံက်တာ၊ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
သီ
ဗီုသီပစူလဝ်တိုၚ်နိမိတ်တုဲ
thumb|ဗီု-သီမစူလဝ်တိုၚ်နိမိတ်တုဲ (ဗီု) သီဝွံ ပ္ဍဲပန်ကၠုၚ်အပ္ဍဲဂှ်ဟေၚ် ဒှ်သီရ။ လပါ်မ္ၚးဂှ် ဒှ်သိမန္တရိက်ရ။ သီမန္တရိက်ဟီုဂှ် ဒှ်စေဝ်ပါ်ခြာလဝ် ကွာန်ပကတိကဵု သီမိက်ဂွံသ္ဂးရ။
ကာလကဲနိမိတ်မ္ဂး နိမိတ်ပ္ဍဲဒစာံဂှ်ဟေၚ် ဒးကဲရ။ သီမန္တရိက်ဂှ် မွဲက္ဍ၊ မွဲဟတ် ၜါဟတ် စွံမာန်ရ။ ရံၚ်ဗီုသီညးသ္အာၚ်ညိ။ ဗှ်ကမ္မဝါစ်တုဲမ္ဂး ပ္ဍဲနိမိတ်ဂှ် ပဲါကၠေံနိမိတ်တုဲ သၟေဟ်နူဂှ် ဒှ်သဳဖအိုတ်ရ။ သိုၚ်လဝ် ပ္ဍဲဂှ်ဂမၠိုၚ်လေဝ် သီ၊ တၞံဆုတၞံဒုန် တိုန်လတူဂှ်လေဝ် သီဖအိုတ်ရ။
ဗီုလပိုက်သီ
ဗက်ဇမၠိၚ်အနာံသီတုဲ မုစိခံက်ဒးပါ်ရောဂှ် ဟွံမွဲရ။ ခံက်အၚ်ခမဳမွဲဇကု မံၚ်ရုမ်ဂပ်၊ ခံက်အၚ်ၜါဟတ်ကဵုမွဲက္ဍ၊ အတိုၚ်သၟဝ်ဏအ်ဖျေံလဝ်ပၞောန်အၚ် နကဵုခပဵုညိ၊ လ္ပစဵုကဵုဇုက်ညိ၊ နကဵုကၞက်ဂမၠိုၚ်လေဝ် တက်မာန်ရ။ အတိုၚ်ခံက်အၚ်လတူတေံ အတိုၚ်ဂၞန်မွဲၜါပိပန် မံၚ်အာညိ။ ၜိုတ်ခမဳနွံဂှ်မံၚ်အာညိ၊ အောန်အိုတ်ပန်ဇကုနွံမှ ဗှ်ကမ္မဝါစ်ဂွံရ။
ကမ္မဝါစ်လပိုက်သီ
ဗှ်ကမ္မဝါစ် လပိုက်သီ အဝိပ္ပဝါသကၠာညိ။
နမောတဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
လိက်ပရေၚ်မဆက်စပ်ဂမၠိုၚ်
သီကလျာဏဳ ဍုၚ်သဓီု၊ လိက်တၟအ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဂေသြမေတြဳ
right|thumb|An illustration of Desargues' theorem, a result in Euclidean and projective geometry ဂေသြမေတြဳ (Geometry) (နူ ဂရိတ်တြေံ: γεωμετρία; geo- "တိ", -metron "ဗ္ၜတ်") ဂှ် ဒှ်လစှ်ေ ကွတ်သင်္ချာ တြေံအိုတ်မွဲရ။ ဂေသြမေတြဳဂှ် ဒှ်ကွတ်တၟော် သွက်ဂွံတီ ဇမၞော်၊ သမၠဲ၊ ဇမ္ၚောဲ၊ သဏ္ဌာန်၊ ကေုာံ ဒတန်ဒမံင် ဗီုရုပ်တအ်ရ။ အစာဂၞန် မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ဂေသြမေတာ (geometer) (ဝါ) သၟာဂေသြမေတြဳ။
စဵုကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ အရာမတော် မပ္တံကဵု ကၞောတ် (point)၊ (line) (plane) (distance) (angle) (surface) ကေုာံ (curve) တအ်ဂှ် ဟွံပၠုပ်အဝေါင် အပ္ဍဲကဵု ဂေသြမေတြဳဏီရ။ အရာတအ်ဂှ် နကဵု တၠပညာယူကလိဒ် ပၠုပ်စုတ်တုဲ ကလိဂွံအာ ယၟု ယူကလိဒ်ဂေသြမေတြဳ (Euclidean geometry) ရ။
ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် သဏ္ဌာန်ဂၞန် ဗွဲမဂၠိုင် တၠပညာတအ် ကၠာဲဆဵုကေတ်တုဲ စုတ်ပၠုပ် အပ္ဍဲကဵု ဂေသြမေတြဳ တုဲ ပညာဂေသြမေတြဳလေဝ် လှဲလးအာဗွဲမလောန်ကီုရ။ ပၞောဝ်ကဵု တေသြရဳ တၠပညာတအ် မဂွံဆဵုကေတ်ဂမၠိုင်ဂှ် တၠပညာဂကူဂျာမာန် ကာရ်ဖြိဒြိချ် ဂုသ် (Carl Friedrich Gauss) မဂွံဆဵုကေတ်လဝ် မကော်ဂး Gauss' Theorema Egregium မဒှ်တေသြရဳ မတော်ဇမၞော်ဗလးဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်တေသြရဳ တၟေင်မွဲရ။
အက်ဇြိသောမ် (Axiom)
right|thumb|ဗမံက်ထ္ၜး ပေါသတုလိတ် ကဝါန် ယူကလိဒ် (An illustration of Euclid's parallel postulate)
အက်ဇြိသောမ် (axiom)၊ ပေါသတုလိက် (postulate)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အဿုမ်ရှေန် (assumption) တအ်ဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရသင်္ချာ ဒဒှ်ရ မဗၟံက်ထ္ၜး ဒှ်အရာမဍာံစၟတ်ရ။ အက်ဇြိသောမ်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် ἀξίωμα (axíōma) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သက်သဳ သာဓက၊ ဇၟာပ်အရာပိုယ်မဟီုဂှ် ဒှ်ဂလာန်မဍာံစၟတ်ဂှ် ထ္ၜးသက်သဳ သာဓက ရ။
နဲကဲ ယူကလိဒ် (Euclid) မစကာ ဂေသြမေတြဳဂှ် ဒှ်နဲကဲ မချပ်ဗစာ မနွံကဵုသက်သဳသာဓကတုဲ လိက်ညးဂှ် ဒှ်လိက်ကိစ္စဇၞော်တုဲ စကာဂၠိုင်အိုတ် ၜိုတ်လိက်မကေင်ချူလဝ်တအ်ဂှ်ရ။ ယူကလိဒ် ညးဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အက်ဇြိယောမ်ဂမၠိုင်၊ ပေါသတုလိဂမၠိုင် (postulates)၊ လဟီုအဓိက (expressing primary)၊ သက်သဳ-အလဵုဇကု မဆေင်ကဵု ဒြပ် ဒဒက်တဴ ကုဍံက်ဂမၠိုင် (point)၊ ပၞောန် (line)၊ ကေုာံ ဗလးဂမၠိုင် (plane)ရ။ နဲကဲညးဂှ် ပသောင်ကလးကဵု သွဟ်ဂၞန်တၞဟ်တၟာဂလိုင်ရ။ နဲကဲတော် ဂေသြမေတြဳ ယူကလိဒ်ဂှ် ဇြိုဟ်နက်၊ ဝါတ်ဂါတ်တုဲ ညးကော်စ အက်ဇြိသောမ်တိစ် ဟွံသေင်မ္ဂး သုန်ထေတိစ် ဂေသြမေတြဳ (axiomatic or synthetic geometry)။
ပၞောန်ဂမၠိုင် (Lines)
ယူကလိဒ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပၞောန်မွဲဂှ် ဒှ် "ဇမၠိင် မသက်ကုကၞောတ်" မဒှ် အရာ "မနွံဒၟံင် ဗွဲမတုပ်သၟဟ် အပိုင်အခြာ အပ္ဍဲ ဍံက်ဂမၠိုင်ရ။" ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာခေတ်တၟိဂမၠိုင်မ္ဂး လညာတ်သမ္တီ ပၞောန်မွဲဂှ် မတုပ်ကဵု အပိုင်အခြာ မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဂေသြမေတြဳရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲကဵု In modern mathematics, given the multitude of geometries, the concept of a line is closely tied to the way the geometry is described. For instance, in analytic geometry, a line in the plane is often defined as the set of points whose coordinates satisfy a given linear equation, but in a more abstract setting, such as incidence geometry, a line may be an independent object, distinct from the set of points which lie on it. In differential geometry, a geodesic is a generalization of the notion of a line to curved spaces.
ဗလးဂမၠိုင် (Planes)
ဗလး ဟီုဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ၊ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ပမာဏ (ဨရိယာ)။ ဗလးဂှ် စကာ ပ္ဍဲကဵုကာလမတော် ဨရိယာ ဂေသြမေတြဳ။ ဥပမာ ဗလးဂှ် တော်လ္ၚတ် ဇမၞော်ဗလးမုက်မွဲမွဲတအ်ဒှ်တမ်ရ။
ဒကဴဂမၠိုင် (Angles)
Euclid defines a plane angle as the inclination to each other, in a plane, of two lines which meet each other, and do not lie straight with respect to each other. In modern terms, an angle is the figure formed by two rays, called the sides of the angle, sharing a common endpoint, called the vertex of the angle. thumb|Acute (a), obtuse (b), and straight (c) angles. The acute and obtuse angles are also known as oblique angles.
သဏ္ဌာန် ဂေသြမေတြဳဂမၠိုင်
Rectangle: Four straight sides with four right angles, different length and width e.g., apartment buildings, hopscotch board, a book cover, most cell phones
Pentagon: Five straight sides, typically of equal length e.g., The Pentagon, the designs found on soccer balls
Hexagon: Six straight sides, typically of equal length e.g., ice crystals, some snowflakes, beehive cells
Heptagon: Seven straight sides, typically of equal length e.g., covers for a cookie bin, some types of pill boxes
Octagon: Eight straight sides, typically of equal length e.g., stop sign, some umbrellas, UFC ring
Nonagon: Nine straight sides, typically of equal length e.g., lids for some types of cookie bins/containers
Decagon: 10 straight sides, typically of equal length e.g., certain collectors coins
Trapezoid: Four-sided figure with just one pair of parallel sides e.g., the trusses on some bridges, a pyramid with the top cut off, a popcorn box
Parallelogram: Four-sided figure with two pairs of parallel sides e.g., a classic eraser, some purses, the structure of some bridges
Star: A multi-sided polygon with points and obtuse angles e.g., Star of David, star stickers, star necklace, star cookie cutters
Crescent: A curved sickle shape, curved and tapers to a point e.g., crescent rolls, the moon during certain phases, the curved shape on the flags of Pakistan and Turkey
Oval: A stretched out circle where the radius is shorter on one axis than the other e.g., eggs, buns for a hot dog, a running track
Semicircle: A circle cut exactly in half along its diameter e.g., half a cookie, half a pizza pie, other incomplete circles
Cylinder: A three-dimensional figure with parallel sides and a circular cross-section e.g., cardboard inside a paper towel, a straight pipe, a drinking glass
Prism: A three-dimensional figure where one pair of opposite sides are the same shape, connected by straight, parallel sides e.g., cardboard box, cameras, cereal box, Toblerone box
Pyramid: A three-dimensional figure with one flat side and edges emerging to come together at a point e.g., the Great Pyramid of Giza, roof of a house
ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ၊တက္ကသိုလ်
thumb|ဗီု-မှောံဘာတက္ကသိုလ်ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ တက္ကသိုလ် ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ (DHAMMADŪTA CHEKINDA UNIVERSITY) ဝွံ သၞာံကတ်ပညာ ၂၀၁၈-၁၉ ဂှ် စပ္တမ်ပံက်ကၠုၚ်တုဲ ပုရဝဏ်တက္ကသိုလ်ဝွံ နွံပ္ဍဲဘာဂြိုပ် တိုက်ဓမ္မဒူတဇေတဝန် ကွာန်ကြုၚ်ဓယိုဟ်ဒုန် (ဝါးနက်ချောၚ်း) ပွိုၚ်ဍုၚ်မှဝ်ဘဳ၊ ရးဇၞော်လ္ဂုၚ်မဒှ်ရ။ သ္ပဟိုတ်ကဵု ညးမတန် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ Dr. ဆေကိန္ဒ တုဲ ခုတ်လဝ်ယၟု တက္ကသိုလ် ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒမဒှ်ရ။ တက္ကသိုလ်ဝွံ ဒှ်တက္ကသိုလ်သ္ပအဓိကကဵု ကတ်လ္ၚတ်ပရေၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲတုဲ ဗွဲတၟေၚ်အုပ်ဓုပ်အတိုၚ်လၟေၚ်ဝတ်ဂိုဏ်ယှိုဲကျေန်မဒှ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သြဝါဒါစရိယဂမၠိုၚ်
၁. ရွှေကျင် သာသနာပိုင် ဆရာတော် (ဝိဇ္ဇောတာရုံ ဆရာတော်ကြီး – လ္ဂုၚ်)
၂. ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒောဘာသာဘိဝံသ (မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက် – အမရပူရ)
၄. ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂဉာနာဘိဝံသ (စည်ရှင်ဆရာတော်ကြီး – မန္တလေဝ်)
၅. ဘဒ္ဒန္တ နန္ဒမာလာဘိဝံသ (ပါချုပ်ဆရာတော်ကြီး – စစ်ကိုင်း)
၆. ဘဒ္ဒန္တ ကောသလ္လ (ဝိဇ္ဇာလင်္ကာရဆရာတော်ကြီး – မန္တလေဝ်)
၈. ဘဒ္ဒန္တဩဒါတသိရီဘိဝံသ (အဝေရာရာမဆရာတော် – မန္တလေဝ်)
၉. ဒေါက်တာ ဘဒ္ဒန္တ စန္ဒနသာရ (ကျောက်မဲဆရာတော် – တွဵုရးသေံ)
၁၀. ဘဒ္ဒန္တ ဝါယမိန္ဒာဘိဝံသ (တိပိဋက ရေစကြိုဆရာတော် – လ္ဂုၚ်)
၁၁. ဒေါက်တာ ဘဒ္ဒန္တ အာဒိစ္စဝံသ (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် – လ္ဂုၚ်)
၁၂. ဘဒ္ဒန္တ ဉာဏုတ္တရ (ဓမ္မဒူတကျောင်း – အင်းရဲ)
၁၃. ဘဒ္ဒန္တ ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ (မစိုးရိမ်တိုက်သစ် – မန္တလေဝ်)
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ညးကဵုကသပ်ပညာဂမၠိုၚ်
၁. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ဓမ္မပိယ (မေတ္တာနန္ဒကောလိပ် – လ္ဂုၚ်)
၂. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တပညိဿရာဘိဝံသ (ဓမ္မဒူတဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် – ဗ္ဂေါ)
၄. ဘဒ္ဒန္တ သီလက္ခန္ဓာဘိဝံသ (ကျာ်ဇၞော်တိပိဋက – လ္ဂုၚ်)
၅. ဘဒ္ဒန္တဝံသပါလာလင်္ကာရ (ကျာ်ဇၞော်တိပိဋက – မေန်ကောန်)
၆. ဘဒ္ဒန္တဂန္ဓမာလာ လင်္ကာရ (ကျာ်ဇၞော်တိပိဋက – မေန်ကောန်)
၈. ဘဒ္ဒန္တနာဂိတ (ကျာ်ဇၞော်ဒွိပိဋက – လ္ဂုၚ်)
ဂကောံအုပ်ဓုပ် ကေုာံ ကောပ်ကာဲ
၁. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ဆေကိန္န (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)
၂. ဘဒ္ဒန္တ အာနန္ဒက (ဝေဇယန္တာ ကျောင်း၊ မြောက်ဒဂုံ)
၃. ဘဒ္ဒန္တ ဥပါလိ (ဝေဇယန္တာ ကျောင်း၊ မြောက်ဒဂုံ)
၄. ဘဒ္ဒန္တ ဉာဏိက (ပေါက်စေတီကျောင်း၊ ၈မိုင်)
၅.ဘဒ္ဒန္တ ဓမ္မရက္ခိတ (ဓမ္မဒူတဇေတဝန်တောရ၊ မှော်ဘီ)
၆. ဘဒ္ဒန္တ စန္ဒောဒယ (ဓမ္မဒူတဇေတဝန်တောရ၊ မှော်ဘီ)
၇. ဘဒ္ဒန္တ ဉာဏိဿရ (တိပိဋက မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း ၊မရမ်းကုန်း)
၈. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တကဉ္စန (ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ တက္ကသိုလ်)
၉. ဘဒ္ဒန္တ ပညာဇောတ (ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ တက္ကသိုလ်)
၁၀. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ဇာဂရာလင်္ကာရ (ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ တက္ကသိုလ်)
ဂကောံပရေၚ်ပညာ
၁.ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ဆေကိန္န (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)
၂. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ နန္ဒက (နန္ဒကာရာမ ကျောင်း)
၃. ဘဒ္ဒန္တ ခေမာစာရ (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်)
၄. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ကဉ္စန (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒ တက္ကသိုလ်)
၅. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ဝိစိတ္တာ လင်္ကာရ (မဟာဂန္ဓာရုံ တောရတိုက်ကြီး)
၇. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ဇောတိက (ကရုဏာ အလင်းရောင်ကျောင်း လှည်းကူး)
၈. ဘဒ္ဒန္တ ပညာဇောတ (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)
၉. ဒံက်တာ ပါမောက္ခ ဆန်းထွန်း (ပါမောက္ခ (ငြိမ်း) ၊ ဒဂုံတက္ကသိုလ်)
၁၀.ဒံက်တာ ပါမောက္ခ လှတင့် ပါမောက္ခ(ငြိမ်း) (အဝေးသင်တက္ကသိုလ် -ရန်ကုန်)
၁၁. ဒံက်တာ ပါမောက္ခ လှမြင့် (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ် (၆) "ပၟတ်စံၚ်ပၠေၚ်ဘုံဂမၠိုၚ်"
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၆) " ပၟတ်စံင်ပၠေင်ဘုံဂမၠိုင်"
ပ္ဍဲကာလတ္ၚဲတိုန်ပေင်ထပှ်မတုဲ တၞံဆုကှ်ကှ်တအ် သ္ၚိတြေံတြဟ်မံင်တအ် ကမ္တဴသၠာန်မင်ဂဵုအိုတ်ဍာ်မံင်ရ​တှေ် ဂၠးကဝ်လေဝ် ဒုင်ဒဝ်ဟွံမာန် ပၟတ်ဂဵုတူတိုန် ဗွဲမသ္ကာတ်ရ။
နူကဵုဂၠးကဝ်ဂဵုတူဒၟံင် သၞာံဗွဲမလအ်တုဲ လ္ပာ်သၟဝ်မ္ဂး ဘုံနရက်ဇၞော်(၈)ကတိုင်လေဝ် ပၟတ်ဂဵုတူအာဖအိုတ်ရ။
လ္ပာ်လ္တူဂှ် ပၟတ်ဂဵုတူအာ ဒဵုယုဂန္ဓိုရ်လေဝ်ဟွံသှေ်သွဝ်စာတုမဟာရာဇ်လေဝ် သ္ၚိနန်ပြာသာဒ် ဒေဝတဴဂမၠိုင် တူဂဵုထၞာန်အာ စဵုကဵုဒဵုသိန္နရာဇ်ရ။
လ္တူက္ဍဟ်ဒဵုသိန္နရာဇ် လွဳမာန်ပြာသာဒ် ဝေဇယန္တဝ်ကီု လွဳမာန်ဒေဝတဴဂမၠိုင်တအ်ကီု တူဂဵုဟတိုဟ်တိုန် ထၞာန်ကၠောံအာ လ္တူဗလးအာကာသ စဵုကဵုဍုင်သွဝ်ယာမာရ။
သွဝ်လ္တူတိ ၜါဘုံကီု သွဝ်လ္တူအာကာသပန်ဘုံကီု အိုတ်သီုကဵု ဍုင်သွဝ်(၆)ဘုံ မွဲဟွံသှေ် ဒးဒုင်စံင်ကဵု ဘဲပၟတ်ကဝ်တူရ။နူဂှ်မွဲကဆံင် စဵုကဵုဍုင်ဗြီုပထမဇျှာန် (၃)ဘုံလေဝ် ပၟတ်ကဝ်စံင်ပၠေင်ကၠေံကီုရ။
ပၟတ်ကဝ်တူ ဂဵုတဴဒၟံင်သၞာံဗွဲမလအ်လ လုကဴကာလ ဂၠးကဝ်သှေ်ဒၟံင် ဗၞတ်တၟာညိညဏီမ္ဂး ပၟတ်ကဝ်ဟွံပၠိုတ်၊ ကာလညိညဓဝ်မှ သက်ဂွံတူဟွံမွဲရ ဒှ်မ္ဂး အခိင်ဂှ်မှ ပၟတ်ကဝ်ဂွံညိင်ရ။
ပၟတ်ကဝ်တူဒၟံင် ဂလအ်လဵုရောဟီုမ္ဂး စပ္တံနူ -တ္ၚဲစပလီုကဝ်တေံ စဵုကဵုကဝ်တူအိုတ် ပၟတ်ကဝ်ဂွံပၠိုတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာအခိင်မွဲအသင်္ချေယျကပ်ရ၊ အခိင်ကဝ်တူမံင် မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ " သံဝဋ္ဋကပ်" အခိင်ဂလအ်တုပ်ကဵု (၆၄)အန္တရကပ်ကီုရ။
ကာလပၟတ်ကဝ်ပၠိုတ်အာတုဲ ဒၞါဲကဝ်တူလဝ် ဂၠးတိဏအ်ကီု ဒၞါဲဘုံနရက်ကီု ၜဳမှာသၟိဒ်တအ်ကီု ဘုံသွဝ်ကီု ဒၞါဲဘုံဗြီုပထမဇျှာန်တအ်ကီု မုဟွံသှေ် ဒှ်အာဒၞါဲသၠးမွဲရ။
လ္ပာ်သၟဝ်မ္ဂး ဗလးအာကာသာနန္တ လ္တူအာကာသ အနန္တဂှ် ဗလးကျာ လ္တူဗလးကျာဂှ် ဗလးဍာ်လေဝ်ဟွံမွဲရ၊ လ္တူဍာ်ဂှ်တိလေဝ်ဟွံမွဲရ လ္ပာ်လ္တူလေဝ် ဘုံသွဝ်ဟွံမွဲ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန်ပိဘုံလေဝ်ဟွံမွဲရ။
ဂၠုမံင်တုဲ ဒၞါဲသၠးတဴဒၟံင်မုလေဝ်ဟွံမွဲ ဗီုဏအ်ဂှ် လုကဴမွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ပၠန်ရ။ နူကဝ်တူအိုတ်အာတုဲ ဂလအ်ဂွံစခၞံကဝ်ပၠန် မုဟွံမွဲသၠးမံင်အတိုင်ဏအ် လုကဴကာလဏအ်ဂှ် ညးကော်စ " သံဝဋ္ဋဌာယဳ အသၚ်္ချေယျကပ်ရ။
တင်စၟတ်   -
၁။အ​ဃောကဝ်တူ " သံဝဋ္ဋကပ်" မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီု။
၂။ကဝ်တူအာတုဲ မုလေဝ်ဟွံမွဲ '' သံဝဋ္ဋဌာယဳကပ်" မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီု။
၃။အ​ဃောခၞံမံင်ကဝ် "ဝိဝဋ္ဋကပ်" မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီု။
၄။ကဝ်တန်တုဲ အ​ဃောညိင်မံင် " ဝိဝဋ္ဋဌာယဳကပ်" မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီု -
အသၚ်္ချေယျကပ် (၄)ကပ်ဏအ်ဂှ် ညးကော်ခဴစ " မွဲမဟာကပ်"ရ။
မွဲမဟာကပ်ဂှ် " မွဲကဝ် "လေဝ် ကော်ခဴစရ။
အဂ္ဂဒိပ္ပ၊ ကဝိ
ကဝိအဂ္ဂဒိပ္ပ ဝွံ ဒှ်အစာကဝိမန် ခေတ်တြေံမွဲတုဲ ပရူညး ဗွဲမလှဲလးဂှ် ဂွံတီကေတ် ဟွံမာန်ရ၊၊ ပရူညး ဆၜိုတ် ညးမချူလဝ်တုဲ ပ္ဍဲနိဒါန်လိက်တအ်ဂှ်ဟေင် ဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ကဝိအဂ္ဂဒိပ္ပဝွံ ပရူညး ညးချူစအောန်ကွေဟ်ရ၊၊ အခိင်အခါ သက္ကရာဇ် ဂိတုတ္ၚဲ ညးမချူလဝ်လိက်ဂှ်ဟေင်ရ ညးချူစုတ်လဝ်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရူညးဂှ် ပိုဲတအ် ဟွံတီ၊၊ ၜိုတ်မဂွံလဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၁၈ ကၠာဍုင်ဟံသာဝတဳ ဟွံဂွံလီုဏီ အဃောမဒှ်ဒၟံင်ပၞာန် ကုဗၟာဂှ် ညးချူလဝ် လိက်သင်္ခပတ္တ၊၊ လိက်သာရဝါန်ဂှ်လေဝ် ညးချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ကၠာဍုင်ဟံသာဝတဳ ဟွံဂွံလီုဏီ ၜိုတ်မွဲသၞာံကီုရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၈ ဂှ် ညးခၞံလိက်သၚ်္ခပတ္တ။
လိက်ညးဂမၠိုၚ်
လိက်သၚ်္ခပတ္တ
(…) အဂ္ဂဒိပ္ပဂး နာမအဲကွိကၠာ၊ ကာလစဳဇန် ဆက်ပိုဒ်ဗျန်အက္ခရာ၊ လ္ၚီကၠံသ္ဍာံစှ်ဒစာံ (၁၁၁၈) ဟဂွံမှာ၊ ဒှ်သက္ကရာတ် ကၞာတ်လဝ်ဇိုၚ်သၚ်္ချာ၊ သ္ပလဝ်ဝါသၞာ ထာဝရဂ္ညိ၊ “သၚ်္ခပတ္တ” ဂးယၟုနာမလိက်စိ၊ အကြီုဒဒှ်ရ နာဲညးခေတ်တပိ၊ ဂကောံအဆေဝ်သွဝ် ဇၞော်မောဝ်ကဵုဣဓိ၊ ပိုန်အရီုတန်ကီု သီုကဵုမသုန်ဂၠိ၊ စသိုၚ်ဖဲအဆတ် ကၞောတ်တဲညးဘုံပိ၊ သ္ဍးကၠေံဘုံကၟိန်သွဝ် စှ်ေတန်ဂၠံဂဝ်မိ၊ (…)
လိက်သာရဝါန်
(…) ဒေဝဇၞော်နုဘဴ ရဴဂဴသေၚ်ဟာ၊ အဂ္ဂဒိပ္ပ ဂးနာမအဲကဝိကၠာ၊ ကာလစဳဇန် ဆက်ပိုဒ်ဗျည်အက္ခရာ၊ လ္ၚီကၠံသ္ဍာံစှ်ဒစာံ (၁၁၁၈) ဟဂွံမှာ၊ ဒှ်သက္ကရာတ် ကၞာတ်လဝ်ဇိုၚ်ပါဒ်သချၚ်္ာ၊ သ္ပလဝ်ဝါသနာ ထာဝရညိ။ ပၚ်မှိၚ်ပိုဲဟီု အဂီုတမၠာ၊ ဍုၚ်မွဲလအိတ်ဘဳစိတ်ပြာထာ၊ အိန်သ္ဂီုဂ္ညိဂၠဴ ညံၚ်ရဴသွဝ်ၜါ၊ ပြာသာဒ်နန်သ္ၚိဗန္ဓရာ၊ (…)
လိက်ပုံအဂီုတြေံ ပရူဒဒှ်ဍုၚ်ဘဳစိတ် (ပ္ဍဲပွဳပွူဍုၚ်လ္ဂုၚ်လၟုဟ်) မကော်ဂးပုံသာရဝါန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၈ ဂှ် ညးဇန်ချူ နဒဒှ်လိက်လၚ်္ကာရ။
ဗပေင်လိက်
ဘာသာမန် (ဝါ) အရေဝ်မန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon Language, Burmese; မွန်ဘာသာ) ဂှ် ဒှ်ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ် အရေဝ်တမ်မူလ ရးအာရှအဂၞဲမွဲရ၊၊ ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ဂကူဗွဲမဂၠိုၚ် မဟီုဂးဒၟံၚ် ပ္ဍဲၝောအ်ဒေသအာရှအဂၞဲတုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ဘၚ်္ဂလာဒေသ်၊ နဳပဝ် ကေုာံ ဒေသပယျဵု ဍုၚ်ကြုက် လပါ်သၠုၚ်ကျာလေဝ် ပြးဇး နွံဒၟံၚ် ညိညကီုရ၊၊ ဂကူမဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နွံ (၁၆၈) ဂကူကီုလေဝ် ဆဂကူ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူခမေန် ကေုာံ ဂကူမန်တအ်ဟေၚ် မၞုံကဵု ရာဇဝၚ် မဇၞော်လှဲလးရ၊၊
ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုၚ်ဘဲပၞာန် ကုဗၟာမဂၠိုၚ်ကဵုအလန်တုဲ ပရေၚ်အရေဝ် လိက်မန်လေဝ် ပြံၚ်နှဴကုဗၟာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုရ၊၊ ဂကူမန် မဒးဒုၚ်ဘဲပၞာန် အောၚ်ဇေယျ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၇၅၇ ဂှ် သီုဒးဒုၚ် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူကီုတုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် ဍန်လျစှ်ေအာ စဵုကဵုကြပ်ကၠက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန်ဂွံ နွံစ ၜိုတ် ဒစာံ ကိုဋ်ဒှ်ရ၊၊
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဣဒ (id)၊ ဨဂေါ (ego)၊ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ (super-ego) ဂှ် ဒှ်မွဲဂကောံ ပ္ဍဲကဵု လညာတ် တေသြရဳ မသ္ၚေဝ်စိတ္တဇ (psychoanalytic theory) မဒှ် တေသြရဳ အစာပါရဂူ သိဂ်မုန် ဖြောဒ် (Sigmund Freud) မဂွံဆဵုကေတ်လဝ် ပ္ဍဲဗီုပြင်လဒက်ပ္တန် စိတ္တဇ ပိုယ်မၞိဟ်တအ်ရ။ အရာပိဝွံ ဒှ်အရာ မဗဂေတ် ပချဳဓရာင် စိုတ်ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ ဣဒ ဂှ် ဒှ်စိုတ် ရာဂ မဂၠာဲသွက်ဒုင်စသိုင်တသိုက်၊ သီုကဵု ဒေါသမထေဲပၞောတ်၊ ဟီုကၠးကၠးမ္ဂး ဣဒဂှ် ဒှ်စိုတ်မကေတ် အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒဇကုဟေင်ရ။ ဣဒ ဂှ် ဒှ်စိုတ် မနွံပ္ဍဲအခိင်ကာလပိုယ် မဟွံစွံသတိ (ဝါ) အသညာစိုတ်။မဟာ-ဨဂေါ (super-ego) ဂှ် ဒှ်အရာမချပ်ဗစာရဏာ ကေုာံ အရာမပ္တံကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ဂမၠိုင်တုဲ မဒှ်အရာ လတူအဲ လေဝ် ဟီုဂွံရ။ ဨဂေါ (ego) ဂှ် ဒှ်အရာမနွံလဒေါဝ် အကြာ ဣဒ ကဵု မဟာ-ဨဂေါတုဲ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဒှ် အဲ ရ။ နကဵု အစာပါရဂူ ဖြောဒ်ဂှ် ညးပသောင်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
"အရာကိစ္စဇၞော် ဗီု ဨဂေါ မဂွံအဓိပ္ပါယ် 'အဲ' မကၠောန်ကမၠောန်ဇေတ်တ်ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ချဳဓရာင်ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် သွက်ဂွံထိင် ဗဂေတ်ရ။ ဗီုမဒှ်ဂှ် ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဣဒ။ ဨဂေါဂှ် တုပ်ညံင်ရဴ မၞိဟ်မနွံလတူချေဟ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ်မထိင် ကေုာံ စၟဳစၟတ် ဒြဟတ်ချေဟ်ရ။ အရာတၟေင်တၞဟ်ခြာဂှ် သၟာလစဝ် (ညးမဍိုက်ချေဟ်)ဂှ် ဂစာန်ထိင်ချေဟ် နကဵုဒြဟတ်ဇကု မဒှ်ဒြဟတ် မဂၠေအ်ကေတ်လဝ်ရ။ ညံင်ရဴ သၟာလစဝ် ကဵု ချေဟ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ဂှ် ဨဂေါ ကဵု ဣဒ လေဝ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ဂှ် ဆက်လ္ၚတ်ကေတ်ညိ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး သၟာလစဝ်ဂှ် ယဝ်ရ ညးဟွံဒှ် မွဲလစှ်ေ ကုချေဟ်ညးမ္ဂး ညးဒးဒဳဏာအတေင် ဇရေင်ဒၞာဲညးမနွံပၟိက် မိက်ဂွံအာဂှ်ရ။ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ဨဂေါ ဒှ် အကေင်အၚောပ်အပြံင်အလှာဲ ဣဒ မလေပ်ကၠောန်တုဲ ဣဒဂှ် ဒှ်လဝ် အရာအလဵုအဇကုဨဂေါရ။"
ဒတန်ဒမံင် မဟာ-ဨဂေါဂှ် ဒှ်အရာမဂွံတီကေတ် မၞိဟ်ဗီုလဵု ကၠောန်ပဗီုလဵုမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ်ပရေအ်၊ မၞိဟ်ဂဝဂလေအ် ကေုာံ မၞိဟ်မဍဵုလျတုဲ ဂစာန်တုဲ ဝေင်ပါဲညံင်ဂွံတိတ်ဗၠး နူကဵုအရာဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ညး ဨဂေါ ကဵု ဣဒ (The Ego and the Id) (၁၉၂၃) ဂှ် ဖြောဒ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗီုဏအ် "အင်္ဂလက္သန် ဓဇန် ကေုာံ ကမြံကမြ နကဵု ပၟိက်အၚောပ်ဨဂေါ (ego ideal) ဂှ် ဒှ်အရာ ညံင်ရဴတၠအဝဵု "မၞးသ္ဒး (Thou shalt)"၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စိတ္တဗေဒဨဂေါဂှ် ဖြောဒ် ဗၟံက်ထ္ၜးပါ်လဝ် ကဆံင် ပၟိက်အၚောပ်ဨဂေါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇၞော်မောဝ်မဟာ-ဨဂေါ နကဵုပၟိက်အၚောပ်မိက်ဂွံဒှ်ဂမၠိုင်ရ။
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
ဂၠးကဝ်ဝွံ နူကဵုဘဲ ပၟတ်၊ ဍာ်၊ ကျာ တအ် ပလီုပလာ်တဴ လုကဴကာလဗွဲမလအ်လ ဂလအ်အခိင်တုပ်ကဵု(၆၄)အန္တရကပ်၊ " သံဝဋ္ဋကပ် " မွဲအသၚ်္ချေယျကပ် ဒှ်တုဲ ဘုံဒးဘဲပလီုပလာ်တအ် စဵုကဵုညိဟွံသှေ် မ္ဒးလီုလာ်အာအိုတ်ရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
". . . အရာမဝိုတ်စမွဲဟွံထေက်ဂှ် ကောန်ၚာ်မွဲ နွံကဵု အရာတၞဟ်ခြာ ကုအံက် (မိမ)ဍေဟ် ပ္ဍဲကဵုအခိင်ကာလအပိုင်အခြာဘဝဍေဟ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုအခိင်ကာလ ပြသၞာ သြဒိပုသ် (Oedipus complex) (မဒှ်အခိင် ကောန်ၚာ် မနွံဓဝ်ဆာန် လတူအံက် လိင်တၞဟ်ခြာကုဇကု) ဂှ် ကဵုဒၞာဲ ကုမဟာ-ဨဂေါ ဍေဟ် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ဒှ်အမ်သဝ်ခိုဟ်ကွေဟ်၊ ဆဂး ကြဴနူဂှ်ညိ၊ ဍေဟ်တအ် ဒးကျဟောမ်ဗြမ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ညံင်ရဴသာ်ဏအ်ဂှ် ဗွဲကြဴလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵုအံက်တအ် ကီုရ။ တုဲပၠန် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် အင်္ဂလက္သန် ကိစ္စဇၞော်ဇၞော်ကီုရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲကဵုကိစ္စဏအ်မ္ဂး ဆက်စပ်ကဵု ဨဂေါသၟးတုဲ ဟွံဆက်စပ် ကုမဟာဨဂေါ မဒှ် အရာမကဵုသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဥပဓိမိမ နူကဵုအခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ်ရ။
(လိက်ဝွံ ဗှ်စကၠိုဟ်ဝါတ်တုဲ ဆက်ချူကဵုဏာ နကဵုလိက်ဗလးညိရ) ကောန်ၚာ်အကြာ ၃-၆ သၞာံ မဒှ်အခိင် မတီလိင်တၞဟ်ခြာမ္ဂး ကောန်ၚာ်တြုဟ် မနွံဓဝ်ဆာန် လတူမိ၊ ကောန်ၚာ်ဗြဴ နွံဓဝ်ဆာန် လတူမတုဲ စိုတ်ဣစ္ဆာ ကတဵုဒှ် လတူအံက် လိက်မတုပ်ကဵုဇကုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလဏအ် မဟာဨဂေါဍေဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် တၟာဂလိုင်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဥပမာ ကောန်ၚာ်တြုဟ် ၜိုန်ရ မိက်ဂွံပၠံင်ကေတ် မိဇကု နူကဵုအပါကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအပါဂှ် ဒြဟတ်ထတ်နူဇကု၊ ကာယဇၞော်နူဇကုတုဲ ဇကုပၠံင်ဟွံမာန်တုဲ ဗ္တောန်ကၠိုဟ်ကေတ် အရာမပထေက် အရာမပဟွံထေက်ရ။နကဵု ဖြောဒ် ညာတ်ကေတ် အရာဏအ် ၜိုန်ရ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ၚာ်တအ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ မတီလဝ် မိမ ကိုပ်ကၠာစိုတ်လိင်ဇၞော်မောဝ်ဂှ်တုဲ အရာဏအ်ဂှ် လုပ်ဒှ်အာ ပ္ဍဲကဵုဨဂေါ (ဝါ) လုပ်ဒှ်အာ အပ္ဍဲပူဂိုလ်တုဲ ဒှ်အရာ မဟာဨဂေါ မဒှ်အရာဒ္ဂေတ်ဟွံသေင်ရ။"
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
ကဝ်ဍာ်ပလီုမ္ဂး - ဘုံနရက်၊ ဘုံမၞိဟ်၊ ဘုံသွဝ်၊ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ၊ ဒုတိယဇျှာန်(၃)ဘုံ ဒးလီုလာ်အာရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
- New Introductory Lectures on Psychoanalysis, p. 64.
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
ကဝ်ကျာပလီုမ္ဂး - ဘုံနရက်၊ ဘုံမၞိဟ်၊ ဘုံသွဝ်၊ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ၊ ဒုတိယဇျှာန်(၃)ဘုံ၊ တတိယဇျှာန်(၃)ဘုံ ဒးလီုလာ်အာရ။
ဘုံတအ်လီုလာ်အာတုဲ ဒၞါဲဘုံမလီုအာတအ်ဂှ် မုလေဝ်ဟွံမွဲ ဒှ်အာဒၞါဲသၠးမွဲ တန်တဴဒၟံင်ဗီုဂှ် စဵုကဵု မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ကီုရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ခဍင် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်သြဇာမိမဇၞော်ခဍင်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခိင်ကာလ ကောန်ၚာ်ဂှ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကာလမပြိုင်ပကာန် ဒၞာဲအံက် (ဝါ) အခိင်ကောန်ၚာ် မနွံဒၟံင် အခိင်ကာလမပြိုင်ပကာန် ကေတ်ဇမၞး ဒၞာဲမိမမ္ဂး၊ ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်ဒုင်စသိုင် ညံင်တၠအဝဵု "မၞးသ္ဒး Thou shalt" မဒှ် သြဇာအဝဵု မပၠံင်ကေတ်ဒၞာဲ သွက်ဂွံပစၞးဥပဓိဂှ် နွံ ပန် ကဆံင်
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
__________________
နူကဵု " ပၟတ်ကဝ်တူ " စံင်ပၠေင်ကၠေံ ဘုံမ္ဒးလီုတအ် လီုလာ်အိုတ်အာတုဲ ဒၞါဲဘုံတအ် သၠးမံင်အတိုင်ဂှ် ပေင်အာအခိင် " သံဝဋ္ဋဌာယဳကပ် " မွဲအသင်္ချေကပ်မ္ဂး ဗြဲခၞံကဝ် စဂူစှေ်ကၠုင်ရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
(၁) ရာဂ-အပ္ဍဲ (the auto-erotic) မဒှ်အရာမပကေင်စိုတ်ရာဂ ဗွဲအပ္ဍဲ မချပ်ကေတ်။ (၂) အတ္တပေမ (narcissistic) မကေတ်ပၟိက်ဇကုဟေင်။ (၃) သိုင်အိက် (anal) မဒုင်စသိုင်ကာမ နကဵုသထိုင်အိက် ထိုင်ဏမ်။ (၄) လိင်္ဂ (phallic) မဒုင်စသိုင်ကာမ နကဵုလိင်္ဂ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်စိုတ် ကဆံင်တၞဟ်ဟ်တအ်ဏအ် ကေုာံ ပရေင်စုက်လုက် ဥပဓိမိမ မတွဟ်ဂး ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်မိမအဲဂှ် ပလံင်ဗစိုပ် (ဝါ) ဗဒှ်ကဵု ဗီုပြင်ဣဒဒေါသ ကေုာံ မေတ္တာ ဗွဲတၟေင်ရ။ တၞဟ်နဂွံဗမံက်ထ္ၜး အသညာစိုတ်တုဲ ဖြောဒ် ချူဗဒှ် ခၞံပတိုန်လဝ် လညာတ်ဨဂေါစိတ္တဗေဒ (ဣဒ၊ ဨဂေါ၊ မဟာ-ဨဂေါ) ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရေင် လက်ကရဴ သဘဴဓဝ်လဟိင် (Beyond the Pleasure Principle) (၁၉၂၀) တုဲ ဆက်ပသောင်ဗွဲတြး ကေုာံ ပွံက် လညာတ်ဂှ် နကဵုလိက်ပရေင်  ဨဂေါ ကေုာံ ဣဒ (The Ego and the Id)ရ။
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
လ္တူဗလးအာကာသ အနန္တဂှ် ဗလးကျာနွံဒၟံင်သတီု ဒ္စိတ်ကိုတ် တြဴလက် (၉၆၀၀၀၀)ယောဇနာတုဲ ဗြဲဂူစှေ်ကၠုင်ဂှ် ခက်ဒၟံင်လ္တူဗလးကျာ စှေ်အာဟွံဂွံ - ကျာထ္ၜလဝ်ဍာ်ဗြဲဂှ်ရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ကိရိယာ စိုတ် (Psychic apparatus)
thumb|ဗမံက်ထ္ၜး ကရေက်စိုတ်
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
ကာလဂှ်မ္ဂး ဒၞါဲဘုံလီုလာ်အာလဝ်တအ်ဂှ် ဍာ်ဂွံအာဒၞါဲအိုတ်ရ။ ဗြဲဍးတုဲ ဍာ်တအ်ဂှ်လေဝ် သၞာံအခါဗွဲမလအ်လ ဟွံမွဲကဵုလျးတ္ၚဲ ဂံက်တဴဗွဲမ​လောန်ဂှ်ရ ဒိုပ်အာဒှ်အာညံင်ရဴ ဗလးဍာ်က​လောံရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဣဒ (Id)
ဣဒ ဂှ် ဒှ်အရာပြဝစိုတ်တမ်မူလ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူဂဝ်၊ တုဲပၠန် ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် မနွံပၟိက် ကေုာံ အၚောပ် သွက်ခန္ဓကာယ၊ ဆန္ဒမဒုင်စသိုင် ကေုာံ အၚောပ်စိုတ်၊ ဗွဲတၟေင် စိုတ်ဒေါသ ကေုာံ ကာမရာဂ (အၚောပ်လိင်)။ ဣဒ ကၠောန်ကမၠောန် အတိုင်အဘဴဓဝ် တရပ်စိုတ် (မိပ်လဟိင်) - ဒြဟတ်စိုတ် ဂၠိုက်ဂၠာဲ သွက်ကလိဂွံ မိပ်မြဟ် ကေုာံ အၚောပ်ဆန္ဒ၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ အရာမဂိတ်သကေဝ် အရာမဟွံမိပ်မြဟ်ရ။ ဖြောဒ် ဟီု ဣဒဂှ် ဒှ်အရာ အသညာစိုတ် မဒှ်စိုတ် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မဟွံစွံသတိတုဲ ပံက်လဝ်ကဵု ပွံက် ဗီုဏအ်ရ။
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
နူဂှ်မွဲကဆံင် သၞာံလအ်လောန်ဒၟံင်တုဲ ဍာ်တအ်ယအ်စှေ်ကၠုင်သိုက်က် ဗွဲကိုပ်ကၠာမ္ဂး ဘုံဗြီုပထမဇျှာန်(၃)ဘုံ မံက်ကၠုင်ကၠာရ။
ဗွဲကြဴဍုင်သွဝ် လ္တူဗလးအာကာသ(၄)ဘုံ မံက်ကၠုင်သိုက်က် မွဲတုဲမွဲပၠန်ရ။ အခိင်အခါတအ်လေဝ် ဂၠိုင်ကဵုသၞာံ ရိုဟ်လၟိဟ်သၞာံဟွံမာန် ဒှ်ဒၟံင်တုဲ ဍာ်တအ်လေဝ် ယအ်စှေ်မံင်သာ်သာ် ဟဂှ်ရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဣဒ (Id)
"ဣဒဂှ် ဒှ်အရာ ဒမၠု မဟွံဆက်စပ်ကု သကုတ်ပူဂိုလ်ပိုယ်၊ ပ္ဍဲကဵုပရေင်လ္ၚတ်ပိုယ်မ္ဂး ပိုယ်တီလဝ်ညိည မဒှ်အရာ ပိုယ်မကော်စ ကမၠောန်လပအ် (dreamwork)၊ တုဲပၠန်၊ ဍေဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုအာရီုစိုတ် တုဲပၠန် ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဣဒဂှ် အင်္ဂလက္သန် လပါ်ပရေအ်၊ တုဲပၠန် ဍေဟ်ဂှ် နကဵုပတောအ်ၜတ် ကုဨဂေါဟေင် ချူဗၟံက်ထ္ၜးဂွံရ။ ပိုယ်ဗၟံက်ထ္ၜး ဣဒ နကဵု နဲကဲမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂမၠိုင် ပိုယ်မကော်စ ဂရုဂစာ် (chaos)၊ ဒေါသမပေင်ကၟိုဟ် (a cauldron full of seething excitations). . . . ဣဒဂှ် ပေင်တၟိုဟ်တဴ နကဵုဒြဟတ် နူကဵုစိုတ်ဗဳဇ၊ ဆဂး ဍေဟ်ဂှ် ဟွံမဲကုဂကောံတုဲ၊ ဟွံကၠောန်ပ္တိတ် နကဵုပၟိက်အၚောပ်မပံင်ကောံ၊ ဍေဟ်ကၠောန်ပ္တိတ်နင် သွက်ဂွံရနုက်ဗပေင် သဘဴဓဝ်တရပ်စိုတ် သွက်ဂွံမိပ်လဟိင်ဟေင်ရ။"
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
နူဂှ်ပၠန်  တိမံက်ဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ကုန်ဒဵုဇၞော်ဇၞော်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ကၠာရ၊  ဍာ်တအ်ဒိုဟ်အာသိုက်က် ဒၞါဲသွဝ်တာဝတိံ ဒဵုသိန္နရာဇ်မံက်ဒှ်ကၠုင်၊ ဒဵုယုဂန္ဓိုရ် ဒၞါဲသွဝ်စတုမဟာရာဇ်ဂှ်လေဝ် မံက်ဒှ်ကၠုင်ရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဣဒ (Id)
ပ္ဍဲကဵု ဣဒ ဂှ် -
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
ဍာ်နွံဒၟံင် နူကဵုလ္တူဗလးကျာဂှ် ယအ်စှေ်အာမံင်သိုက်က် ကာလ​သှေ်တဴ သတီုဍာ် ၜါကိုတ် ပန်လက်(၂၄၀၀၀၀)ယောဇနာဂှ် ဍာ်တအ်ဟွံဇိုတ်စှေ်တုဲ မံင်ဒၟံင်အတိုင်ဂှ်ရ။
ဍာ်တအ်က​လောံဒိုပ် ဒိုဟ်မံင် အခိင်လအ်လောန်တုဲ လ္တူဍာ်ဂှ် ကၠေင်ခွေင်တိုန် ဗွဲကြဴဒှ်ကၠုင်တိရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဣဒ (Id)
"မံင်တန်တဴဒၟံင် တၞဟ်ခြာ ဗီုညးကဵုညး၊ ဟွံဆက်စပ် ရေင်သကအ် ... ပ္ဍဲကဵု ဣဒဂှ် ပရေင်လ္ၚတ်တအ် ဟွံမဲ ... ပ္ဍဲဣဒဂှ် လညာတ်မ္ဂး အခိင်လေဝ် ဟွံမဲ။"
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
တိတအ် မံက်ဒှ်ကၠုင်တုဲ သၞာံအခါလအ်လောန်တုဲ တိလ္ပာ်သၟဝ် ဗၞတ်သတီု မွဲကိုတ် ၜါလက် (၁၂၀၀၀၀)ယောဇနာဂှ် ဒှ်အာတိတၟအ်တုဲ သ္ကုတ်လ္တူ (၁၂၀၀၀၀)ယောဇနာဂှ် ဒှ်တဴဖျုန်တိရ။ ပ္ဍဲဖျုင်တိ သ္ကုတ်လ္ပာ်လ္တူဂှ်ဟေင် ဘုံနရက်တအ်နွံတဴရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဣဒ (Id)
ဣဒ ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ကိုပ်ကၠာနူ ဨဂေါ (အဲ)၊ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူဂဝ်၊ နူဂှ် ဍေဟ်ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဨဂေါ (အဲ)။ ဣဒ ဂှ် ဒှ်အရာ မဂၠာဲသ္ၚဳ ပရေင်လဟိင်စိုတ်၊ ဨဂေါ (အဲ) ဂှ် ဒှ်အရာမကဵုဒြဟတ် အရာမဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဣဒ ဂှ် -
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
လ္တူဗလးတိဏအ်ဂှ် ဒၞါဲတိသၠုင် တိသဝ်နွံတုဲ ဒၞဲါကုန်သၠုင်တအ်ဂှ် ကော်စဒဵု၊ ဒဵုသၠုင်အိုတ်ဂှ် ဒဵုသိန္နရာဇ် မပ္တံသာ်ဏအ် ဒဵုတအ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။  ဒၞါဲခလံက်-ဒၞက် တိသဝ်ဍာ်မံင်တအ်ဂှ် ကၟာ၊ လ္စ၊ ၜဳ၊ မှာသၟိဒ် မပ္တံသာ်ဏအ် ဒှ်ကၠုင်အိုတ်ရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဣဒ (Id)
"ဒှ် အရာအိုတ်သီု မကလိဂွံ နူကဵု အာဲကၟာဲ၊ မဒှ်အရာမကလိဂွံ နူဂဝ်၊ တုဲ ဒှ်အရာသဇိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ်တုဲ ဒှ်အရာတမ်မူလအိုတ်သီု၊ မဒှ်စိုတ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ ဒှ်အရာ ပိုယ်ဟွံတီမွဲရ။"
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
နူစ ဗြဲခၞံကဝ်စဂူ စဵုကဵုဘုံမံက်ဒှ်ကၠုင်အိုတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာအခိင် မွဲအသၚ်္ချေယျကပ် တုပ်ကဵုဟလအ် (၆၄)အန္တရကပ်ကီုရ။ ကပ်ခၞံကဝ်ဏအ်ဝွံ ကော်ခဴစ " သံဝဋ္ဋကပ် " မွဲအသၚ်္ချေယျကပ်ရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဣဒ (Id)
စိုတ်ကောန်ၚာ် မစၜံင်တၟိတၟိမွဲမ္ဂး နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒတန် "ဣဒ" ပေင်င်၊ နကဵုအာရီုစိုတ်မ္ဂး ပေင်တၟိုဟ်တဴ ကုစိုတ်ဗဳဇ ဒြဟတ် ကေုာံ ဆန္ဒ၊ တုဲပၠန် မနွံပၟိက် တြပ်စိုတ်လဝါဲဂှ်ရ။ ဣဒ အာတ်မိက် အတိုင်ဆန္ဒကာယ မနွံပၟိက်တအ်ရ။ နကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗဂှ် ဍေဟ်ဍိုန်လျ အောန်စှ်ေအာရ။
ဣဒ ဂှ် "ဟွံတီလဝ် င္ၚုဟ်မး ဗဗွဲဓဝ်" မပ္တံကဵု အရာလဵု ခိုဟ် အရာလဵု ပရေအ်၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်လဝ် ဟွံမဲရ။ (...) ဍေဟ်ဗက်အလိုက် ပၟိက်အၚောပ်စိုတ်ဍေဟ်ဟေင်တုဲ ဂၠာဲသွက်ပေင်တြပ်စိုတ်ဍေဟ်ဟေင်။" ဣဒဂှ် ဒှ်စိုတ် မဂၠာဲသွက် ကာမရာဂ၊ အၚောပ်စိုတ် သွက်ဘဝ ဂွံဆက်တန်တဴအာ ဗွဲမတြပ်ကဵုစိုတ်ရ။ Alongside the life instincts came the death instincts—the death drive which Freud articulated relatively late in his career in "the hypothesis of a death instinct, the task of which is to lead organic life back into the inanimate state." For Freud, "the death instinct would thus seem to express itself—though probably only in part—as an instinct of destruction directed against the external world and other organisms" through aggression. Freud considered that "the id, the whole person...originally includes all the instinctual impulses...the destructive instinct as well", as eros or the life instincts.
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
တင်စၟတ်။        ။ ကဝ် ဍာ်ပလီု၊ ကဝ် ကျာပလီု တအ်လေဝ်  က​လေင်က္တဵုဒှ်ကၠုင် နနဲသာ်ဏအ်ကီုရောင်ဂှ် စၟတ်ညိ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဨဂေါ (Ego)
At the same time, Freud concedes that as the ego "attempts to mediate between id and reality, it is often obliged to cloak the [unconscious] commands of the id with its own preconscious rationalizations, to conceal the id's conflicts with reality, to profess...to be taking notice of reality even when the id has remained rigid and unyielding." The reality principle that operates the ego is a regulating mechanism that enables the individual to delay gratifying immediate needs and function effectively in the real world. An example would be to resist the urge to grab other people's belongings, but instead to purchase those items.
The ego is the organized part of the personality structure that includes defensive, perceptual, intellectual-cognitive, and executive functions. Conscious awareness resides in the ego, although not all of the operations of the ego are conscious. Originally, Freud used the word ego to mean a sense of self, but later revised it to mean a set of psychic functions such as judgment, tolerance, reality testing, control, planning, defense, synthesis of information, intellectual functioning, and memory. The ego separates out what is real. It helps us to organize our thoughts and make sense of them and the world around us. "The ego is that part of the id which has been modified by the direct influence of the external world. ...The ego represents what may be called reason and common sense, in contrast to the id, which contains the passions...in its relation to the id it is like a tug of war, which the ego has to hold in check the id to not let it loose; with the difference, that the teams fought against one other in equality, while the ego was against the much stronger 'id'." Still worse, "it serves three severe masters...the external world, the super-ego and the id." Its task is to find a balance between primitive drives and reality while satisfying the id and super-ego. Its main concern is with the individual's safety and allows some of the id's desires to be expressed, but only when consequences of these actions are marginal. "Thus the ego, driven by the id, confined by the super-ego, repulsed by reality, struggles...[in] bringing about harmony among the forces and influences working in and upon it," and readily "breaks out in anxiety—realistic anxiety regarding the external world, moral anxiety regarding the super-ego, and neurotic anxiety regarding the strength of the passions in the id." It has to do its best to suit all three, thus is constantly feeling hemmed by the danger of causing discontent on two other sides. It is said, however, that the ego seems to be more loyal to the id, preferring to gloss over the finer details of reality to minimize conflicts while pretending to have a regard for reality. But the super-ego is constantly watching every one of the ego's moves and punishes it with feelings of guilt, anxiety, and inferiority.
To overcome this the ego employs defense mechanisms. The defense mechanisms are not done so directly or consciously. They lessen the tension by covering up our impulses that are threatening. Ego defense mechanisms are often used by the ego when id behavior conflicts with reality and either society's morals, norms, and taboos or the individual's expectations as a result of the internalization of these morals, norms, and their taboos.
Denial, displacement, intellectualisation, fantasy, compensation, projection, rationalization, reaction formation, regression, repression, and sublimation were the defense mechanisms Freud identified. However, his daughter Anna Freud clarified and identified the concepts of undoing, suppression, dissociation, idealization, identification, introjection, inversion, somatisation, splitting, and substitution.
In a diagram of the Structural and Topographical Models of Mind, the ego is depicted to be half in the consciousness, while a quarter is in the preconscious and the other quarter lies in the unconscious.
In modern English, ego has many meanings. It could mean one's self-esteem; an inflated sense of self-worth; the conscious-thinking self; or in philosophical terms, one's self. Ego development is known as the development of multiple processes, cognitive function, defenses, and interpersonal skills or to early adolescence when ego processes are emerged.
Super-ego
The super-ego (Über-Ich) reflects the internalization of cultural rules, mainly taught by parents applying their guidance and influence. Freud developed his concept of the super-ego from an earlier combination of the ego ideal and the "special psychical agency which performs the task of seeing that narcissistic satisfaction from the ego ideal is ensured...what we call our 'conscience'." For him "the installation of the super-ego can be described as a successful instance of identification with the parental agency," while as development proceeds "the super-ego also takes on the influence of those who have stepped into the place of parents — educators, teachers, people chosen as ideal models". "Thus a child's super-ego is in fact constructed on the model not of its parents but of its parents' super-ego; the contents which fill it are the same and it becomes the vehicle of tradition and of all the time-resisting judgments of value which have propagated themselves in this manner from generation to generation."
The super-ego aims for perfection. It forms the organized part of the personality structure, mainly but not entirely unconscious, that includes the individual's ego ideals, spiritual goals, and the psychic agency (commonly called "conscience") that criticizes and prohibits their drives, fantasies, feelings, and actions. "The Super-ego can be thought of as a type of conscience that punishes misbehavior with feelings of guilt. For example, for having extra-marital affairs." Taken in this sense, the super-ego is the precedent for the conceptualization of the inner critic as it appears in contemporary therapies such as IFS.
The super-ego works in contradiction to the id. The super-ego strives to act in a socially appropriate manner, whereas the id just wants instant self-gratification. The super-ego controls our sense of right and wrong and guilt. It helps us fit into society by getting us to act in socially acceptable ways.
The super-ego's demands often oppose the id's, so the ego sometimes has a hard time in reconciling the two.
Freud's theory implies that the super-ego is a symbolic internalisation of the father figure and cultural regulations. The super-ego tends to stand in opposition to the desires of the id because of their conflicting objectives, and its aggressiveness towards the ego. The super-ego acts as the conscience, maintaining our sense of morality and proscription from taboos. The super-ego and the ego are the product of two key factors: the state of helplessness of the child and the Oedipus complex. Its formation takes place during the dissolution of the Oedipus complex and is formed by an identification with and internalisation of the father figure after the little boy cannot successfully hold the mother as a love-object out of fear of castration. Freud described the super-ego and its relationship to the father figure and Oedipus complex thus: "The super-ego retains the character of the father, while the more powerful the Oedipus complex was and the more rapidly it succumbed to repression (under the influence of authority, religious teaching, schooling and reading), the stricter will be the domination of the super-ego over the ego later on—in the form of conscience or perhaps of an unconscious sense of guilt."
The concept of super-ego and the Oedipus complex is subject to criticism for its perceived sexism. Women, who are considered to be already castrated, do not identify with the father, and therefore, for Freud, "their super-ego is never so inexorable, so impersonal, so independent of its emotional origins as we require it to be in men...they are often more influenced in their judgements by feelings of affection or hostility." However, Freud went on to modify his position to the effect "that the majority of men are also far behind the masculine ideal and that all human individuals, as a result of their human identity, combine in themselves both masculine and feminine characteristics, otherwise known as human characteristics."
Advantages of the structural model
"The new terminology which he introduced has a highly clarifying effect and so made further clinical advances possible." Its value lies in the increased degree of precision and diversification made possible: Although the id is unconscious by definition, the ego and the super-ego are both partly conscious and partly unconscious. What is more, with this new model Freud achieved a more systematic classification of mental disorder than had been available previously:
"Transference neuroses correspond to a conflict between the ego and the id; narcissistic neuroses, to a conflict between the ego and the superego; and psychoses, to one between the ego and the external world."
It is important to realise however, that "the three newly presented entities, the id, the ego and the superego, all had lengthy past histories (two of them under other names)" —the id as the systematic unconscious, the super-ego as conscience/ego ideal. Equally, Freud never abandoned the topographical division of conscious, preconscious, and unconscious, though as he noted ruefully "the three qualities of consciousness and the three provinces of the mental apparatus do not fall together into three peaceful couples...we had no right to expect any such smooth arrangement."
The iceberg metaphor is a commonly used visual metaphor when attempting to relate the ego, id and superego with the conscious and unconscious mind. In the iceberg metaphor the entire id and part of both the superego and the ego would be submerged in the underwater portion representing the unconscious mind. The remaining portions of the ego and superego would be displayed above water in the conscious mind area.
Translation
The terms "id", "ego", and "super-ego" are not Freud's own. They are latinisations by his translator James Strachey. Freud himself wrote of "das Es", "das Ich", and "das Über-Ich" —respectively, "the It", "the I", and "the Over-I" (or "I above"); thus to the German reader, Freud's original terms are more or less self-explanatory. Freud borrowed the term "das Es" from Georg Groddeck, a German physician to whose unconventional ideas Freud was much attracted (Groddeck's translators render the term in English as "the It"). The word ego is taken directly from Latin, where it is the nominative of the first person singular personal pronoun and is translated as "I myself" to express emphasis. Figures like Bruno Bettelheim have criticized the way "the English translations impeded students' efforts to gain a true understanding of Freud" by substituting the formalised language of the elaborated code for the quotidian immediacy of Freud's own language.
သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် ၇
သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် - ၇
လဗင် ကေုာံ ထၞေန်
လဗင် (Substance abuse, drug abuse) ဗွဲတၟေင် လဗင်ဂဥုဲဂှ် ဒှ်ညးမထၞေန်စပ် (စောဲလာံ) ကုစၞၜူမာဲ မကဵုအန္တရာယ် ကုပူဂိုလ်ဂှ်ကီု သီုကဵု ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞၜူမာဲဂှ် ဒှ်အန္တရာယ်ဂကောံမၞိဟ်တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အန္တရာယ် (ဝါ) ယဲမဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်တုဲ စဵုဒၞာ နကဵုသၞောဝ်ကီု သီုကဵုရုင်ဂဥုဲရ။ ပွမထၞေန်စပ် ကုဂဥုဲၜူမာဲဂှ် မၞိဟ်သၟတ်တအ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပြသၞာပရေင်မၞိဟ်နာနာသာ်ရ။ တုဲပၠန် ထၞေန်စပ်ဂှ် ထၞေန်စပ် နကဵုပရေင်စိုတ်ကီု သီုကဵု ပရေင်ကာယၜါပြကာရ။ စၞၜူမာဲလ္ၚဵုဂှ် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် နကဵု သၞောဝ်ကီုလေဝ် စၞၜူမာဲလ္ၚဵု ဗီုကဵု အရက်ဂှ် ၜိုန်ရ ကဵုအန္တရာယ် ကုမၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုလေဝ် ဟွံစဵုဒၞာလဝ် နကဵုသၞောဝ်ရ။ ဟိုတ်မဂွံထၞေန်စပ် ပ္ဍဲကဵု ဂဥုဲၜူမာဲဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်တုဲ အရာမလွဳပရာ မဆေင်ကဵုစိုတ်၊ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံမၞိဟ်ဂှ် ဒှ်အရာအဓိက သွက်ဂွံရီုဗင် လဗင်ဂဥုဲတအ်ရ။
လဗင် ဟီုဂှ် မုရော?
လဗင်ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မလုဟ်လောန် (ဝါ) မစကာရပ်စပ် အရာမွဲမွဲ မလောန်ကာဲ နူဆၜိုတ် မနွံပၟိက်။ လဗင်ဂဥုဲ မ္ဂး ဒှ်မၞိဟ်မစကာဂဥုဲ (ဝါ) ကပေါတ်ဓာတုမွဲမွဲ မလောန်ၜက်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လဗင်ဂဥုဲဂှ် ပွံက်ဗီုဏအ် ပံက်ဂွံရ။ မၞးပၠုပ်စုတ် အရာဓါတုမွဲမွဲ မကဵုအန္တရာယ် ကုခန္ဓကာယမၞး ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် နကဵု မသုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မစ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ခရောတ်ပၠုပ် တုဲပၠန် ပွမပၠုပ်စုတ်ဗီုဏအ်ဂှ် ဟွံသၟဟ်ညဳ ကုဂဥုဲသွက်ဂွံ လွဳယဲမ္ဂး မၞးဂှ် ဒှ်လဗင်ဂဥုဲ ရ။
ထၞေန်ဂှ်မုရော?
ထၞေန် (ဝါ) မစောဲစပ် ဂှ် ဒှ်အရာမထၞေန်စပ် စောဲလာံ နကဵု အကာဲအရာစိတ္တကီု သီုကဵု အကာဲအရာကာယ ၜါပြကာ။ ထၞေန် ဂှ် ဒှ်အရာမပြံင်လှာဲကဵု ပြဝဗီုဇကုမပကီု သီုကဵု ကသပ် ဗီုဇကုမချပ် နကဵု မအၚောပ်စိုတ်အတေင် သ္ဒးပၠုပ် မွဲပၠန် ဟွံသေင်မ္ဂး ညိပၠန်ရ။
စကာ အရာမွဲမွဲ မပ္တံကဵုဂဥုဲ၊ အရက် သွက်ရနုက်ဗပေင် အၚောပ်စိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံဝေင်ပါဲ အရာမဒုင်စသိုင်ဝါတ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကာယဇကု။ ထၞေန် (ဝါ) အစောဲစပ်ဂှ် စောဲစပ် နကဵုစိုတ်ကီု သီုကဵု နကဵုကာယ။ ဂလိုင်လဵု ဗီုလဵုမကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲစိုတ် ပ္ဍဲကာယဂှ် တန်တဴဒၟံင် ဂဥုဲၜူမာဲလဵု ဇကုမစကာတုဲ မၞိဟ်လဵု မစကာရ။
ထၞေန်စိတ္တဂှ် ကတဵုဒှ် မၞိဟ်ဂှ် ချပ်ဒၟံင် ဟွံသေင်မ္ဂး အာရီုစိုတ် စိုပ်အာဒၟံင် လပါ်စၞၜူမာဲဂှ်။ ဒှ်ကၠုင် ဗီုဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်မထၞေန်ဂဥုဲဂှ် စကာအခိင် ကေုာံ ဒြဟတ် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ကလိဂွံ စၞၜူမာဲဂှ်ရ။ ကလိဂွံ စၞဂဥုဲၜူမာဲတုဲဟေင် စိုတ်ပြေ၊ ဣဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ”အၚောပ် craving”။
ထၞေန်ကာယဂှ် ကတဵုဒှ် ကာလကာယဇကု ကေင်အာ (ဝါ) သ္ဒးနွံမွဲစွံ ကုစၞၜူမာဲဂှ်ရ။ ကာလစၞၜူမာဲဂှ် အိုတ်အာ ပ္ဍဲကာယဇကုမ္ဂး လက္သန် နူကာယဂှ် မံက်ကၠုင် မပ္တံကဵု စံင်ပရံင်၊ ဂၞဴလီု၊ ဇကုခတဝ်၊ က္ဍိုပ်ဂိ၊ ဂမ္တဴတိုန်၊ ကောန်ဏိတိုန် (ဝါ) ကတေင်ဂြဲတအ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ကီုရ။ လက္သန်ဗီုဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ”လက္သန်ထၞေန် withdrawal symptoms”