cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မြင်ကပါ၊ ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇမၞော်
ဆက်ဗှ် ဗဒင် လပါ်ပလိုတ်
(၁၂၆) အသီလက္ခဏဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သဋ္ဌီ၊၊
(၁၂၇) ကလန္ဍဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သဋ္ဌီ၊၊
(၁၂၉) အဂ္ဂိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် [ကၞိ]၊၊
(၁၃၀) ကောသိယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ
(၁၃၁) အသံပဒါနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သိဋ္ဌီ၊၊
(၁၃၂) အဘိရူကဇာတ်၊၊ (ဗော)ဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
ဆက်ဗှ်အာ ဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ
(၁၃၃) (ဃတာသန)ဇာတ်၊၊ ၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်ကိည္စေမ်၊၊
(၁၃၄) ဇျာနသောဓနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဗြံမ်
(၁၃၅) စန္ဒာဘဇာတ်၊၊ ဗော(ဓိသတ်) ဒသ် ဗြမ်၊၊
(၁၃၆) သုဝန္နဟင်္သဇာတ်၊၊ ဗောသတ် ဒသ် ၜပ်[ထ]ရ်
(၁၃၇) ဝ၊၊ ဗဗ္ဗုဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးမပုစ်တၟောင်၊၊
(၁၃၈) ဂေါဓဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒကေႝာတ်၊၊
(၁၄၀) ကာကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကိလ်အာက်၊၊
(ကိလ်အာက် - ဂစေံ ခဍာ်)
(၁၄၁) မဟာဂေါဓဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒကေႝာတ်၊၊
(၁၄၂) သိဂါလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်(က္လိ)[င်]
(၁၄၃) ဝါရောစဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဇာဒိသိင်၊၊
(၁၄၄) နင်္ဂုတ္ထဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် [ဗုံနး၊၊]
(၁၄၅) (ရာဓဇာတ်) ဗောဓိသတ် ဒသ် တ္ငေက်၊၊
(၁၄၆) ကာကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒ[သ်](ကိလ်အာက်၊၊)
(၁၄၈) သိဂါလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် …. ….  …. …..  …..
(၁၄၉) …. ဨကပ[န္န]ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၅၀) သည္ဇိဝဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ
(၁၅၁) ရာဇောဝါဒိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၁၅၂) သီဂါလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဇာဒိ(သိုင်)၊၊
ဆက်ဗှ် ဗဒင်လပါ်ဗၟံက်
(၁၅၃) [၊၊သူ]ကရ[ဇာ]တ်(၊၊ ဗော)ဓိသတ် (ဒသ် ဇာ)ဒိသိင်[၊၊]
(၁၅၅) ဂဂ္ဂ(ဝ)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဗုံနး၊၊
(၁၅၆) အလီနစိတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကောန်သၟိင်၊၊
(၁၅၈) (သုဟနု)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ….[မာတ်]၊၊
(၁၅၉) (မောရ)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် မြေ….
(၁၆၀) ဝိနီလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၁၆၁) ဣ(န္ဒသမာန)[နဂုတ္တဇာတ်]၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၆၂) [သန္ထ]ဝဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် …. …..  …..
(၁၆၄) ဝိဇျဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်
ဗဒင်လပါ်ဗၟံက် ပါင်တြင် လပါ်သၠုင်ကျာ
(၁၆၅) နကုလဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၆၆) ဥပသာလဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၆၇) သမိဒ္ဓိဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၆၈) (သကုဏ)ဂ္ဃိဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ဘဒြဒိဝ်
(၁၆၉) အရကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၇၀) ကကဏ္ဍကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသ …. …. ဏ္ဏိတ်၊၊
(၁၇၁) ကလျာဏဓမၟဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၇၂) ဒဒ္ဍရဇာတ် ၊၊ ဗောဓိသတ် (ဒသ်) ဇာဒိသိင်၊၊
(၁၇၃) (မက္ကဋဇာတ် ဗော)ဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၇၄) ဒုပ္ဘိမတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဗုံနး၊၊
(၁၇၅) အဒိစ္စုပဌာနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၇၆) ကလာ(ယ)မုတ္ထိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
ဆက်ဗှ် ဗဒင်လပါ်သၠုင်ကျာ
(၁၇၇) တိဏ္ဍုကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် (သၟိ)င်ကၞုယ်၊၊
(၁၇၈) ….…. …. …. …. …. …. ….
(၁၇၉) (သတဓမၟဇာတ်) ဗောဓိသတ် ဒသ် …. …. ….
(၁၈၀) ဒဒ္ဍရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၈၁) အသဒိသ …. …. သတ် ဒသ် ကောန်သၟိင်၊၊
(၁၈၂) သင်္ဂါမာဝစရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် [အစာ]ရ်စိင်
(၁၈၄) ဝိရိဒတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၁၈၅) အနဝိရတိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ အာစာရ်၊၊
(၁၈၆) ဒဓိဝါနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၁၈၇) စတုမတ္ထဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၁၈၈) သိဟကုတ္ထဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဇာဒိသိင်၊၊
(၁၈၉) သီဟစမၟဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဇုံဝိက်၊၊
(ဇုံဝိက် - ဇမိက်/ညးမဇိက်ဗ္ၚ)
(၁၉၀) သိလနိသင်္သ(ဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်) [ဒေ]ဝတာဝ်လ္ၜီရ်၊၊
(လ္ၜီရ် - ၜဳ)
(၁၉၁) ရူဟဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၁၉၂) သိရီကာလကဏ္ဍီဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် [ပိဏ္ဍိ] …. ၊၊
(၁၉၃) [၊၊] စူလမုဒမဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၁၉၄) မနိစောရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၁၉၅) ပ[ဗ္ဗတု](ပတ္ထဇာတ်) …. …. …. ….
(၁၉၆) (ဝလာဟဿဇာတ် ဗောဓိသတ်) ဒသ် က္ၑေဟ်၊၊
(က္ၑေဟ် - ချေဟ်)
ဗဒင် လပါ်ပလိုတ်
(၁၉၇) မီတ္တာမိတ္တ[ဇာ]တ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၉၈) ရာဓဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် တ္ငေက်၊၊
(၁၉၉) …. ဟာပတိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးသံဂိး၊၊
(၂၀၀) သာဒုသိလ[ဇာ]တ် (ဗောဓိသ)တ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ
(၂၀၁) ဗန္ဓနာဂါရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၀၂) ကေလိသီလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဣန်၊၊
(၂၀၄) ဝီရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် က္လောဟ်၊၊
(က္လောဟ် - တင်ကျီးငှက်)
(၂၀၅) ဂင်္ဂေယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ်ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၂၀၆) ကုရောင်္ဂမိဂဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် တ္ၜောင်၊၊
(၂၀၇) အဿကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၀၈) သုင်္သုမာရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်ကၞုယ်
(၂၀၉) ကက္ကာရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု
(၂၁၀) ကလ(န္ဍ)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် တရ်နေအ်၊၊
(တရ်နေအ် - ဂစေံၜံက်ဆု/ သစ်ပေါက်ငှက်)
(၂၁၁) [သော]မဒတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သောမဒတ်
(၂၁၂) ပုစ္စိတ္တဘတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးဒုက်
(ညးဒုက် - ညးဒိုက်ဂတ်)
(၂၁၃) (ဘ)ရုဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၁၄) ပုန္နဒီယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပရောဟိတ်၊၊
ဗဒင်သၟဝ်ကျာ
(၂၁၅) ကစ္ဆပဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပရောဟိတ်၊၊
(၂၁၆) မစ္ဆဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် (ပရော)ဟိတ်၊၊
(၂၁၈) ကူတဝါနိဇဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၂၁၉) ဂရ(ဟ)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကၞုယ်၊၊
(၂၂၀) ဓမၟဓဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပဏ္ဍိတ်၊၊
(၂၂၁) ကာသာဝဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် စိင်က္ငုရ်၊၊
(၂၂၃) ပုတဘတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၂၂၅) [ခ]န္တိယဝန္နဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၂၆) ကောသိယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၂၂၇) ဂူထပါနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၂၂၈) ကာမနီတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဣန်ပ္ဒသ်ရုပ်ဗုံနး၊၊
(၂၂၉) ပလာသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၃၀) ဒုတိယပလာသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၃၁) (ဥပါဟန)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အစာရ်စိင်
(၂၃၂) ဝီနာထူနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သဌီ
(၂၃၄) (အ)စိ(တာ)ဘူနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
ဆက်ဗှ်အာ ဗဒင်လပါ်ဗၟံက်
(၂၃၅) (ဝ)[စ္ဆခ]ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၃၆) (ဗက)[ဇာ]တ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၃၇) (သာကေ)တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၃၈) ဨကပဒဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ….
(၂၃၉) ဟရိတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် …. (ကၟစ်)
(၂၄၀) မဟာပိင်္ဂလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၄၁) (သဗ္ဗဒါဋ္ဌဇာတ်၊၊) ဗောဓိသတ် ဒသ် ပရော(ဟိ)တ်၊၊
(၂၄၂) (သုနခဇာတ်၊၊ ) ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးသံဂေး၊၊
(၂၄၃) ဂုတ္တိလ္လဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အစာရ်တန၊၊
(အစာရ်တန - အစာထၞ / စောင်းဆရာ)
(၂၄၄) ဝိတိစ္ဆဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၄၅) မူလပရိယာယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ
(၂၄၆) ဗာလော …. (ဒ)ဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ
(၂၄၇) (ပါဒည္ဇလိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ) ….
ဗဒင်လပါ်ဗၟံက် ပါင်တြင် ယဝ်ရိုဟ်ကၠုင် နူလတူ လပါ်သၠုင်ကျာမ္ဂး ပၞောန် မရနုက်ကဵု (၆)
(၂၄၈) ကိင်္သုကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၅၀) ကပိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပဏ္ဍိတ်၊၊
(၂၅၁) သင်္က[ပ္ပ]ရာဒဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် [ရိ]သိ၊၊
(၂၅၂) (တိ)လမုဋ္ဌိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အစာ…. ….
(၂၅၃) မနိကန္ထဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၅၄) ကုဏ္ဍိက္ကုစ္ဆိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒ …. …. ….
(၂၅၅) ယာဝသောမတ္တညုဇာတ်၊၊ …. …. …. …. ….
(၂၅၆) (ဇရုဒပါနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒ)သ် …. …. ….
(၂၅၇) ဂါ(မဏိစဏ္ဍာ)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်
ဗဒင် လပါ်သၠုင်ကျာ
(၂၅၈) [မ](န္ဓာတုဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၆၀) (ဒူတဇာတ်၊၊ ဗောဓိ)သတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၆၁) …. …. ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သဋ္ဌီ၊၊
(၂၆၂) မုဒုပါနိယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၆၃) စူလပလောဘဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၆၄) မဟာပနာဒဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်ဣန်၊၊
(၂၆၅) ခုရပ္ပဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးမမင်ဂြိပ်၊၊
(၂၆၆) ဝါတတ္ကသိန္ဓဝဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် က္ၑေး၊၊
(၂၆၇) ကက္ကဋဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် စိင်၊၊
(၂၆၈) အရာမဒူတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပဏ္ဍိတ် …. ….
(၂၆၉) …. …. တ် ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၇၀) ဥလ္လုကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ၜပ်၊၊
(၂၇၁) (၊) ဥဒပါနဒူသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၇၂) ဗျဂ္ဃဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၂၇၃) ကစ္ဆပဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၇၄) လောလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဖရာပ်၊၊
(၂၇၆) ကုရုဓမၟဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၇၇) ရောမဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဖရာပ်၊၊
ဗဒင် လပါ်ပလိုတ်၊၊
(၂၇၉) သတပတဇာတ်၊၊ ဗောဓိ(သတ်) ဒသ် ကံလေစ်၊၊
(ကံလေစ် - ကမၠတ်/ခိုးသူ)
(၂၈၀) ပုတဒုသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပ[ဏ္ဍိ]တ်၊၊
(၂၈၁) (အ)ဘ[န္တ]ရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၈၂) သေယှဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၈၃) ဝဒ္ဓုကရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၂၈၄) သိရိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၈၅) မနိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၈၆) [သာ]လုကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဇ္လောဝ်ကၟက်၊၊
(၂၈၇) လာဘဂရဟဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ၊၊
(၂၈၈) မ(စ္စု)ဒ္ဍာနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးသုံဂေး
(၂၈၉) [နာနာ](စ)န္ဍဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၂၉၁) ဘ[ဒြ]ဃတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဣန်၊၊
(၂၉၂) [သု]ပတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကိလ်အာက်၊၊
(၂၉၃) ကာယဆန္ဒဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၂၉၄) ဇမ္ဗုကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၂၉၅) အန္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်တွောင်၊၊
(၂၉၇) ကာမ(ဝိလာပ)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၂၉၈) ဥဒုမ္ဗရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၂၉၉) သြမေယပုတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၃၀၀) ဗကဇာတ်၊၊ ဗော(ဓိ)သတ် ဒသ်  ဣန်၊၊
(၃၀၁) စူလကာလိင်္ဂဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိ[သိ]
(၃၀၃) ဨကရာဇဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၃၀၄) ဒဒ္ဍရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်နာဂ်၊၊
(၃၀၅) သိလဝိမသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် [တွာ]သ်ဒိသာ[ပါမောက္ခ]
(တွာသ် - ကွး)
(၃၀၆) သုဇာတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၃၀၇) ပလာသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၃၀၈) ဇဝသကု)ဏဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် တရ်နေအ်၊၊
(၃၀၉) ဆာဝဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် [ကရ်]ကုလ်စဏ္ဍာလ်၊၊
([ကရ်]ကုလ်စဏ္ဍာလ် - ဂကူ စဏ္ဍာလ်)
(၃၁၀) သယျဇာတ်၊၊ (ဗော)ဓိသတ် ဒသ် ပရောဟိတ်၊၊
(၃၁၁) ပိစုမန္ဒဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၃၁၃) ခန္ဒိ(ဝါဒိဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်) …. ….
(၃၁၄) (လောဟကုမ္ဘိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ်) …. ….
(၃၁၅) (မံသဇာတ်၊၊ ဗော)ဓိသတ် ဒသ် ကောန်သဋ္ဌီ၊၊
ဗဒင်လပါ်ဗမံက်
(၃၁၆) [သ]သဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဗတာ(ယ်)…. ….
(၃၁၇) မတရောဒ(ဇာတ် ဗောဓိ)သတ် ဒသ် ကောန်သဋ္ဌီ၊၊
(၃၁၈) ကနဝီရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကံလေစ်၊၊
(၃၁၉) တိတ္တိရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၃၂၁) ကု[တိ]ဒူသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဂိဂိတ်
(ဂိဂိတ် - စာဝတီးငှက်)
(၃၂၂) ဒဒ္ဍဘာယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဇာဒိ(သိင်)
(၃၂၃) ဗြံမှဒတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၃၂၄) စံမသာတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးဗနိက်၊၊
(၃၂၅) ဂေါဓဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် (ဒိရ်)ကောတ်၊၊
(ဒိရ်ကောတ် - ဒကောတ်)
(၃၂၆) [က]က္ကာရုဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝပုတ်၊၊
(၃၂၇) ကာကာတိယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
နူပါင်တြင်လပါ်ဗၟံက် ရိုဟ်နင် နူလတူလပါ်သၠုင်ကျာ ပၞောန် မရနုက်ကဵု (၇)
(၃၂၈) နနုသောစိယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၃၂၉) ကာ(လ)ဗာဟုဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် (ပ)ရောဟိတ်၊၊
(၃၃၁) ကောကာလိကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၃၃၂) (ရထ)လ(လဋ္ဌိ)ဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် အ …. …. ၊၊
(၃၃၃) ဂေါဓဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၃၃၄) ရာဇောဝါဒဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ရိသိ၊၊
(၃၃၅) သိင်္ဂါလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဇာဒိသိင်၊၊
(၃၃၆) ဗြဟ္မဆတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ် …. ….
(၃၃၇) ပီထဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ်ရိသိ၊၊
(၃၃၈) ထုသဇာတ်၊၊ (ဗောဓိသတ် ဒသ်) ဒိသာပါမောက္ခ (အာ)စာရ်
(၃၃၉) ဗာဝေရုဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် မြေင်၊၊
(မြေင် ဂှ် မြေက် ဒှ်မာန်၊၊ - မြာ်/ဒေါင်း)
ဗဒင် လပါ်သၠုင်ကျာ
(၃၄၀) (ဝိသယှဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်) …. ….
(၃၄၁) (ကဏ္ဍရိဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် …. …. ဝ် …. ….
(၃၄၂) ဝါ(နရဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်)…. ….
(၃၄၃) (ကုန္တနိဇာတ်)၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၃၄၅) ဂဇကုမ္ဘဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
(၃၄၆) ကေသဝဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၃၄၇) အယကူတဇာတ်၊၊ ဗောဓိ(သတ် ဒသ်) သၟိင်
(၃၄၈) အရညဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၃၄၉) သန္ဓိဘေဒဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၃၅၀) ဒေဝတာဝ်ပညှဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပဏ္ဍိတ်၊၊
(၃၅၁) မနိ[ကု]ဏ္ဍဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၃၅၂) သုဇာတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သုဇာတ္တမာနောဝ်
(မာနောဝ် - လုလင်ပျို)
(၃၅၃) [ဝေါ]သာနဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ၊၊
(၃၅၄) ဥရဂဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဗုနး၊၊
(၃၅၅) ဃတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၃၅၆) ကောရဏ္ဍိယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ်ဗုံနး၊၊
(၃၅၇) လတုကိကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် စိင်ဇၟုရ်၊၊
(၃၅၈) စူလဓမၟပါလဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကောန်သၟိင်၊၊
(၃၅၉) သုဝန္နမိဂဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒြာယ်[ထ]ရ်၊၊
ဆက်ဗှ် ဗဒင်လပါ်ပလိုတ်
(၃၆၀) သုဿုန္ဍိဇာတ် (ဗော)ဓိ(သတ်) ဒသ် သုပရ်၊၊
(သုပရ် - သပဝ် /ဂဠုန်)
(၃၆၁) …. (နာ)ရုဟဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၃၆၂) သီလဝမင်္သဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပရောဟိတ်၊၊
(၃၆၃) (ဟိ)ရိဇာတ်၊၊ ဗောဓိ[သတ် ဒသ်] သဋ္ဌီ၊၊
(၃၆၄) ခဇ္ဇောပနဇာတ်၊၊ ဗောဓိ[သ]တ် ဒသ် ပဏ္ဍိတ်၊၊
(၃၆၅) အဟိ[ကု]ဏ္ဍိကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးဗာနိက်၊၊
(၃၆၆) ကု(မ္ဘိယ)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဗာနိက်၊၊
(၃၆၇) သာလိယဇာတ်၊၊ ဗောဒိသတ် ဒသ် ကောန်ညးသု(ဂေး)၊၊
(၃၇၀) မလာသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ၜပ်ထရ်၊၊
(၃၇၁) ဒိဃတိ[ဿ]ကောသလဇာ[တ်] ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒီဃာဝုကုမာရ်၊၊
(၃၇၂) မိဂပေါတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဣန်၊၊
(၃၇၃) (မူသိ)ကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒိသာပါမောက္ခ၊၊
(၃၇၅) ကပေါတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဖရာပ်၊၊
(၃၇၆) အာ(ဝါ)ရိယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၃၇၇) သေ(တကေ)တုဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် (ဒသ်) …. ….
(၃၇၈) ဒရိမုက္ခဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိ…. ….
(၃၇၉) (နေ)ရုဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ၜပ်ထရ်၊၊
(၃၈၀) (အ)သင်္ကာဇာတ်၊၊ (ဗောဓိသတ်) ဒသ် ရိသိ၊၊
(၃၈၁) (မိ)ဂ္ဂလောပဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် တံမာတ်၊၊
(တံမာတ် - ကမာတ် / လင်းတ)
(၃၈၂) သိရီကာလကဏ္ဍီဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် (ဒသ်) သဋ္ဌီ၊၊
(၃၈၃) ကုက္ကုတဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် တျေင်(ကၟ)က်၊၊
(တျေင်ကၟက် - စာင်ကၟက်)
(၃၈၄) ဓမၟဓဇဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကိ[ည္စေ]မ်၊၊
(၃၈၅) [][][][][][]
ဟွံတုဲဏီ ဒးဆက်ချူဒၟံင်ဏီ
ဆက်လက်ရေးသားရန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳပ္ဍဲဗကာံဂမၠိုၚ်
ကျာ်မနုဟဝ်၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ် ကျာ်မနုဟဝ် (Manuha Phaya inscription, (မနုဟာဘုရား ကျောက်စာ, ဝွံ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး နူတမ်တေအ် ကလိဂွံ နူကျာ်မနုဟဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံရ၊၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၅၅ (ခရေတ် ၁၇၉၃) ဂှ် လိက်တၟအ် နူဒၞာဲတၞဟ်ဟ်တအ် သၟိင်ဗၟာ (ဘိုးတော်ဘုရား) ကဵုကေတ်ဏာ ဇရေင်ဍုင်မာန္တလေရ၊၊ တင်ရန်တၟအ်ညးဂှ် ဍုင်ဗၟာဒေသလပါ်သၟဝ် မဒှ်ဒေသမန်ဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ကလိက်တုဲ တၞဟ်နဂွံသၠုင်ပတိုန် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူဗၟာတုဲ ကဵုခၞံကၠောန် လိက်ရာဇဝင်တၟိရ၊၊ လိက်ရာဇဝင်တၟိဂှ် ဟိုတ်မပကောံချူ ပ္ဍဲနန်ဒ္ၚောဝ်တုဲ လိက်ရာဇဝင်ဂှ် ညးကော်စ (မှန်နန်းရာဇာဝင်) ရ၊၊ လိက်တၟအ်ကျာ်မနုဟဝ်ဝွံလေဝ် စိုပ်အာ ဍုင်မာန္တလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ကီုတုဲ လၟုဟ် ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲရုင်လိက်တၟအ် နန်မာန္တလေရ၊၊
လိက်တၟအ်ဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာဗၟာ လတူတၟအ်ခတှ်ေ သီုၜါလပါ်ရ၊၊ လိက်တၟအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူ သၟိင်မနုဟဝ် နူဍုင်သဓီု ဟိုတ်မကျပၞာန်တုဲ မစိုပ်အာ ဍုင်ဗုကာံ နဒဒှ်ဂၠုဲ၊၊ လစိန်မတ်ဗ္ဂဲညးဂှ် သွံတုဲ လှုဲမဂွံဂှ် ညးဒက်လဝ် ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဇၞော်မွဲတုဲ ရာဒနာလဝ် ဘဝအဆက်ဆက် ဘဝသၟိင်ဟေင် ကဵုဂွံဒှ်ညိရ၊၊ လိက်တၟအ်ဝွံ ချူလဝ် ပရူမတုပ် ကုလိက်ဝင် ဍုင်သဓီု ကီုလေဝ် အစာဝင် မၞုံကဵုလညာတ်သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်သံသယျတုဲ ပါ်ပါဲဟီုကၠုင် နာနာသာ်ရ၊၊
လိက်တၟအ်
(၁) နမောသဗ္ဗဇညာယ။ ဆင်ဖြူ သုံမ်ဆယ်တစီ အသျှင်ဖြစ်ဓသော ခရမ်စည်ကြီခေါင်ပြုမ (၂) (သော)၊ နဂါပြည်က ပေလာသော ဘကုန်ရေနှင် ကျက်ဓသော၊ ဨဏိမည်သောသာ၏ အရေ (၃) ကိုဝ် ထန်ရှည်ပြုဓသော ခြင်သေလက်ဖျံရိုဝ်ကိုဝ် စည်လက်ခတ် ပြုဓသော၊ သိရိတြဘဝ (၄) နာဒိတျပဝရသုဓမ္မရာဇာ မနုဟောမည်သော သုထုံမင်ကြီသှ်။ သင်္သရာ အဆက်အဆက်ျိဝ် ဆက် (၅) (မူ)လ မပြတ်သေၐရွေ၊ မင်နှင် ၂? ဖြစ်ရွေ ရန်သူမနှိပ်နှင်နိုင်သှ် ဖြစ်ရွေ၊ အဆုံမ်စွန် ေ (၆) သာ နိဗ္ဗန်ကိုဝ်၊ ရောက္ချင်သောကြောင်၊ မနောမယဟုသော ကြောင်မျက်ရွဲကိုဝ် မြင်္က (၇) ပါသဌေ၌ ရောင်သော၊ ငွေ အၐပြာ ခြောက်လှည်ရရွေ၊ င်္ၐဘောဆိပ်ဖြစ်သော၊ စွဲင်္ဍေဆို (၈) က်ရာ လောက(န)န္တာ အရှေမြောက်စောင်၌၊ ၐြီဇေယဘုံမ် ဟုသောကုံန်၌၊ ဖျြာကြီစွာ တှ်အံသောငှါ (၉) ရင်လသောတှ်၊ မိုဝ်ကြီဓန်စွာ ရွာရွေ၊ ငလျင်ကြီလည် လှုပ်၏၊ မြေ၌ လျှပ်စစ် နွဲကဲသိုဝ် (၁၀) တောက်လျှက် အင်္ၐဘိန္နဖြစ်သော၊ ၐရေရဓတ္တောမုဒ္ဓေါ ပေါက်၏။ သက္ကရဇ် (၁၁) ၄၂၉ ခု ဝါခေါင်လ္ဆန် နှစ်ရက် ကြာသပတေနေ၊ ၐရေရဓတ္တောမုဒ္ဓေါကိုဝ်မံရွေ၊ ဖျြာကြီ (၁၂) စွာတှ်၏၊ ဖျြာမြတ်မွန် ပရိနိဗ္ဗန် ဝင်္ဍေမူဟန်လှ်၊ ဖျြာကြီစွာ ပြု၏၊ ခြောက်လ နှင် ေ (၁၃) ခြာက်ရက် တပေါင်လဆန် ခြောက်ရက်၊ ကြာၐပတေနပြီ၏၊ သာၐနာ ငါဓောင် မကုန်ၐ (၁၄) ရွေ၊ ၐင်္ဃိက ဖြစ်စိမ်သောငှါ၊ အစောမြတ်စွာသင်္ဃိယာ၊ အနောရဓာမင်ကြိအာ (၁၅) ပန်ရွေ လှူသည်ကာ။ သက္ကရဇ် ၄၂၉ ခု၊ တပေါင်လ္ဆန် ခြောက်ရက် ကြာၐပ ေ (၁၆) တနေ၊ ဖျြာပြိၐနေပင် လှူသှ်ကာ၊ ဖျြာရာင်္ဍေ(တုရူ၊ လပုဒ္ဓ)နောင်ကန်ရွာနှင် (၁၇) အကွ မြေဍောတဓောင်၊ မရ်္ကျရ်္ည္ဇည် မြေဍောသုံမ်ဓောင်၊ လယ်တွင်(ဗန်မြည်) (၁၈) မနာမြောက်၊ ရုံမ်အရပ် အပယ်ငါဆယ်၊ ဖျြာဝရ်္ကျင်လှ် ဥိုန်ဓန် သိရ (၁၉) က် ပိနှဲပန်စိုက်ရွေ လှူဍောမူ၏။ ဖျြာသျှင်ကိုဝ် လုပ်ကျွေသုဒ်သင်စိမ် (၂၀) ငှါလှ်၊ ငွေအၐပြာ နှစ်ဓေါင်လေရာနှင် ဝယ်သည်၊ လူနှစ်ကျိပ်ကိုဝ်၊ သျှစ် (၂၁) ကျိပ်ဖိုဝ် ပေရွေ၊ လှူဍောမူ၏၊ ဤသိုဝ် ငါလှူအကျိုဝ်ကိုဝ်၊ အဓက္ကာဘဝ (၂၂) က်တိုင်သြောင် လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါကိုဝ် ဝေ၏၊ သြောက်အဝိစိတိုင် (၂၃) သြောင် ဝေ၏၊ ဤကောင်္မှုကိုဝ်၊ ခိပင်ၐသူကာ၊ လူစည်စိမ် နတ်စည် (၂၄) စိမ်ကိုဝ် စုန်ဆန်၊ ခံစံပြီမှ၊ နိဗ္ဗန်ဆုကိုဝ် ပြည်စေၐေါ။ (၂၅) ငကောင်မှုကိုဝ် ဖျက်ဆိအံၐူကာ၊ အကံဘာ ၂ ဖျြာ မဖူစေၐေါ ဖျြာ (၂၆) တကာ ချွတ်ရွေ၊ မကျွတ်၊ ပည္စာနန္တရိဒ် ငရဲကြီ၌ ခံစေသော။ ဝ ။
အဓိပ္ပါယ်
လိက်တၟအ်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ (၂၇) ပၞောန်၊၊ သရောပ်တုဲ အဓိပ္ပါယ်လိက်ဝွံ သၟိင်တၠစိင်ဗတာင် ၃၁ ဖ္ဍိုက်၊ သၟိင်မကၠောန်ဖံၚဴ၊ သၟိင်မကလိဂွံဍာ်(ဘကုန်) နူဍုင်နာ်၊ စၞာံမၞုံယၟု ဧဏိဂှ်ကၠောန် ဖံမွဲတုဲ၊ ဇုတ်ဇာဒိသိုင်ဂှ် ကၠောန်ပ လေအ်တက်ဖံ သၟိင်ဍုင်သဓီု မဂွံဒုင်ယၟု သိရိတြိဘဝနာဒိတျပဝရသုဓမ္မရာဇာ မနုဟောဝွံ တၞဟ်န သၟိက်မိက်ဂွံဒှ် လုကဴဘဝသံသာ မဆက်ဂေတ်ဒၟံင်ဏီမ္ဂး သၟိင်ဟေင် ကဵုဂွံဒှ်ညိ၊၊ သၞသတြု လ္ပကဵုပြိုင်ပကာန်မာန်ညိ၊၊ ကၞောတ်တဲ ကဵုဂွံစိုပ် ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ညိတုဲ သြန်ဂတှ်ေ မသွံဂွံ တၟအ်မတ်ဗ္ဂဲ မနောမယ ကုသေဌဳ ကွာန်မြင်ကပါ တြဴကွဳ ဖ္ဍိုက်ဖျဴကေတ် နကဵုက္ၜင်တုဲ ပ္ဍဲဒိုဟ်ဨသာန်လောကနန္တာ လတူကုန်ၐြဳဇေဘုမ်ဂှ် ပတန်လဝ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံရ၊၊ ဗြဲဇမၞော်လေဝ် ဂူရ၊ ကသဳတိဇမၞော်လေဝ် ချဳရ၊ ပ္ဍဲတိဝွံ လလဳတၟးတုဲ ကတဵုဒှ် အၐင်္ဘိန္န၊ သရေရဓတ္တော ထောင်ပြိုဟ်ရ၊၊ သက္ကရာဇ်၄၂၉ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၜါမံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိ သရေရဓတ္တော မုဒ္ဓေါဂှ် ကလေင်ပလေဝ်ရ၊၊ ကျာ်ဇမၞော်ပ္တန်ရ၊၊
တၠပညာအစာဝင်တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
အစာဝင်(ဒေါက်တာသန်းထွန်း) ညးရံင်ကဵု ဗီုမအက္ခရ်ကီု၊ တၠုင်လအာ ဝါကျ နူလိက်တၟအ်ဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ လိက်တၟအ်ဝွံ ဒှ်လိက် နူတမ် ခေတ်ဗုကာံ ဟွံသေင်၊ ဒှ်လိက် မကလေင်ချူတၟိ ညးဟီုဏာ ပိုတ်ပိုတ်သကုတ်သကုတ်ရ၊၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း ညးပါ်လဝ် လိက်တၟအ်ပိသာ် လိက်တမ်မူလ (မူလထိုး) မဒှ်လိက် မချူလဝ် အခိင် မကတဵုဒှ်၊၊ လိက်မကလေင်ချူ (ဆၚ့်ထိုး) မဒှ်လိက် အတိုင်တမ်မူလဂှ် စၠောအ်ချူတၟိ၊၊ အစာမချူတၟိတအ် မလေပ် ပလေဝ်ထောအ်၊ ဒၞာဲမယှအ်ကၠေအ်တအ်နွံ စဒှ်မာန်ရ၊၊ လိက်မဗဂပ်ဖျပ်တုဲချူ (စပ်ထိုး) ပရူတြေံမွဲမွဲ ဗဂပ်ဖျပ်တုဲ ချူစုတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ရ၊၊ (သန်းထွန်း၊ ၂၀၀၇၊ ၁၇၈-၁၈၀)၊၊
နကဵုလညာတ် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မ္ဂး ＂အဲ လ္ၚတ်ရံင် လိက်တၟအ်ဂှ်တုဲ အရာမဒှ် သၠေဟ်ပၟာမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် လိက်ခေတ်ကုံဗံင် (အေဒဳ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ) ဂမၠိုင်မ္ဂး မအက္ခရ် ဒှ်ဒၟံင် ခ္ဍမ်မ် ဗီုကဵု မအက္ခရ်ခေတ်လၟုဟ်ရ၊၊ လိက်တၟအ်သၟိင်မနုဟဝ်ဝွံ ဒှ်ဒၟံင် ပန်ကၠင် ဒၞာဲလ္ၚဵု ဒှ်ဒၟံင်ခ္ဍမ်မ် ဗီုကဵု လိက်ခေတ်ဗုကာံညံင်ညံင် ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ကဵုခေတ်အင်ဝ (အေဒဳ ၁၄) ရ၊၊ ဆဂး အက္ခရ် (ရ)ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗီုကဵု အက္ခရ် (၁၈) ဗွဝ်ကၠံ ခေတ်ကုံဗံင် ပေင်င်ကၠးကၠးရ၊၊ တုဲပၠန် မဝေါဟာရဗၟာ ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဝါကျ ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ဝွံ ဟွံတုပ် ကုလိက်ခေတ်ဗုကာံ၊ ဒှ်ဒၟံင် ဗီုလိက်ခေတ်ကုံဗင်ဖအိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လိက်တၟအ်ဏအ် ဒှ်လိက်တၟအ် လိက်တမ်လေဝ် ဟွံသေင်၊ လိက်မကလေင်ချူတၟိ လေဝ်ဟွံသေင်၊ ဒှ်လိက်တၟအ် မဗဂပ်ဖျပ်တုဲ မချူ အဲမိက်ဂွံဟီုရ၊၊ ဟိုတ်နူမသုင်စောဲလဝ် မအက္ခရ် ခေတ်ဗုကာံတုဲ မချူလဝ်ဂှ်ရ အဲမိက်ဂွံဟီု လိက်တၟအ်ဏအ် ပရေင်ယဵုလဂူတပ်တး ဟွံမွဲ၊ ဒှ်လိက်တၟအ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် သွက်သက်သဳ ဝင်ဍုင်ဗုကာံမွဲဟေင်ရ၊၊＂
စပ်ကဵု လဟီုဝင် မဂးဒၟံင် သၟိင်မနုဟဝ် ညးမိက်ဂွံကဵု ကောန်ဗွဲကြဴ စဴဗွဲဂတတအ် ဂွံတီ ဗီုညးမဒုင်စသိုင် ဘဝဂၠုဲ ပ္ဍဲဗုကာံတုဲ ညးကၠောန်လဝ် ဗီုကျာ်မဍန်ဂြက်ဒၟံင်ရ၊၊ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ တၠပညာလိက်တၟအ် ကေုာံ ဝင် မကၠောန်ကမၠောန် မဆေင်ကဵုဝင် ကေုာံ လိက်တၟအ် ပ္ဍဲရုင်အလဵုအသဳ မကေင်မံင် ပ္ဍဲဗုကာံ နာဲဘရှင် ညးဟီု
＂ကျာ်မနုဟဝ်ဝွံ ဇၞော်တုဲ ဘုတ်ကျာ်ဂှ်ဍောတ်ရ၊၊ ကျာ်ဂှ် ဍန်ဂြက်ဒၟံင်ရ၊၊ ဒဒှ်ရ သၟိင်မနုဟဝ် မိက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်ဒုင်စသိုင်ညး ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံတုဲ မကၠောန်လဝ်ဗီုဂှ်၊၊ ဗီုဏအ်လေဝ် မၞိဟ်တအ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်ရ၊၊ ဆဂး ယဝ်ရ ပိုယ်ရံင် နကဵုမတ်သုတေသနမ္ဂး ကွတ်သြိုင်ခၞံ ခေတ်ကၠာတေအ် ဂွံသြိုင်တိုက် ဟွံမွဲကဵု ဒယိုင်လဒေါဝ် ဇၞော်နူဂှ် ဂွံဟွံမာန်တုဲ မသြိုင်လဝ် ဍန်န်ဂြက်က် ဗီုဂှ်ရ၊၊ ညးဒက်ကျာ်ကၠာတုဲမှ ဗွဲကြဴ ဒက်စုတ်ဘာကျာ် မ္ရးဂှ်ရ၊၊＂
သရောပ်
လိက်တၟအ် ကျာ်မနုဟဝ်ဝွံ ဒှ်လိက် နူတမ်မွဲ ဟွံသေင်၊ ဒှ်လိက် မချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်သၟိင်ဗၟာ ဘိုးတော်ဘုရား၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် အခိင်အကြာတအ်ဂှ်တုဲ ဒှ်လိက် မကၠောန်ပတောအ်လဝ် သက်သဳဝင်မွဲ ဟီုမာန်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပရူမဆေင် ကုဖံခၞောင်ကၞိ (ဝါ) ဖံၚဴ သၟိင်မနုဟဝ်ဝွံ နကဵုလညာတ် သုတေသနဝင်မ္ဂး ဒှ်အရာ မဍာံစၟတ် ဟွံသေင်၊ ဒှ် ပေါမ်အာဂီုမွဲဟေင်ရ၊၊
နိဿဲ
နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ၊ အနုရုတ်
ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳပ္ဍဲဗကာံဂမၠိုၚ် ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ ကဏ္ဍ:ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာသ္ၚိဋ္ဌာန်ဒၟံၚ်ဒၞာဲဂမၠိုၚ်
လဒေါဝ်သာသာနာ ၂၅၀၀၊ကျာ်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
သာသနာ ၂၅၉၉၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၇) စွေက်၊ တ္ၚဲစန် သ္ပကောံဓရီု ဒစးဝေၚ်ဒုၚ်တၠုၚ် သၞာံဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ ပ္ဍဲခလာတ်ဝါ မိုၚ်ဒါ ဍုၚ်မတ်မလီုရောၚ်။
ကာလစိုပ်ကၠုၚ် ၁၃၁၈ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ်ပေၚ်၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၀၀ တေံမ္ဂး တၞအ်နဂွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ စိုပ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ တုဲ ဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳ ကေုာံ တၟအ်တိုၚ်ထေက်ရောၚ် ရဴသာ်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ကွာန်ဝက်ဒါ ဘာထဝ် ပ္တိုန်ဂလာန်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် ဘာကျာ်ကီု၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတိ ကွာန်တၟအ်ကၞေၚ် ဘာတိုက်ကီု ထံက်ပခိုၚ်ဂလာန်ဂှ်တုဲ သၚ်ဂမၠိုၚ်တုပ်စိုတ် ဒုၚ်သာဓုကာပိဝါတုဲ ကိစ္စသွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတီဂှ် နွံသ္ဇိုၚ်ဝန်ကမ္မတဳ ဂကောံသၚ်မန်ဂဥုပ်ဗောန်မန် မဟာသံဃသာမဂ္ဂဳတံ ဗွဲမဒးရးသန်ရ။
သ္ပသ္ဘၚ်ကောံဓရီုတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ပယာံသဝ်တ္ၚဲဂှ် အလဵုဇကုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ မဒှ်ဥက္ကဌဘဒ္ဒန္တ သဳလတေဇ မဟာထေရ်ကွာန်ပ္ၚ ဘာပလိုက် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကတုဲ ကေုာံ ဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် တိုန်ဗက်ဂၠဲါဒၞဲါသွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳရ၊ ဆဵုညာတ်ကေတ် ဒၞဲါသ္ကဲစးဒဵု သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳတုဲ ဒၞဲါဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳလၟုဟ်) ခိုဟ်ဒးရးသန်ရ၊ ရဴဝွံဖျေံသန္နိဌာန်တုဲ ပ္ဍဲဒၞဲါဂှ်ညးကဵုတဵုခုန်ပတဴလဝ်အလာံသာသနာမွဲတၞုၚ်ရ။
ဂတးယးသၞာံဂှ် မွဲလှေ်ပၠန် ကောံဓရီု ဟီုဂးဖန်ဖက် သွက်ဂွံၚးတးခဲါပၠာ်ၜံက်ဇျာ်ဂအာၚ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲသ္ကဴစးဒဵုဂှ်ရ။ သွက်ဂွံၚးတးခဲါပၠာ်ၜံက်ဇျာ်ဂှ် ဂကောံဂိုဏ် ပဝါဏာညးကဵုညး ကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ သီုကဵုဒါယကာတအ်ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ညဳညဳသာသာ ဂြုဂြုဂြီုဂြီု မိပ်မိပ်ဇြိပ်ဇြိပ် သီုကဵုမတက်ဖမ် မံက်ဆာၚ် ဖမ်ခဍေဝ်ပေဝ်ဂြဝ် ဗြုတမ္ညဝ်ကၠုၚ် နူကဵုပွိုၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရးနိဂီု တၞအ်တၞအ် ဂၠေဲါဇက်တိုန်ကၠုၚ် ၚးတးၜံက်ဇျာ်ခဲါပၠာ် သ္ပကၠေံပိအဆံၚ်အိုတ်ရ။
စိုပ်အခိၚ်ကာလအတိုၚ်မသၟောဲကြန်လဝ် (မဆိၚ်ဖါတ်လဝ်) သက္ကရာဇ် ၁၃၁၈ သၞာံ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၀၀-သၞာံ ဂိတုပသာ် (၁၄) မံက် (၁၉၅၆ ဂိတုမေ ၂၃)ဂှ် ဂကောံသၚ်ဂဥုပ်ဗော်မန် မဟာသံဃသာမဂ္ဂဳ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်ကီု သီုကဵုနွံပိုန်တၠဘာတအ်ညးဂမၠိုၚ် ကောံကၠုၚ်ပ္ဍဲကၞာထးလ္တူသ္ကဲစးဒဵုဗလး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳရ။
တ္ၚဲယးဂတ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳပေၚ်ပသာ် ပယာံဖလာၚ်ယး ပ္ဍဲအခိၚ်အရှိန်မတိုန်ဂှ် ပုဗ္ဗကိစ္စမ္ဒးသပ မပ္တံကဵုပွမမဗဝ်သၟုတ်ဗလိဗဇဴဒေဝတဴတအ်ဂှ် သ္ပကၠေအ်အိုတ်တုဲ ပ္ဍဲလအိတ်ဂှ် အ္စာတၠတအ်ကီု သီုကဵုဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် ပွဳပွိုၚ်ဗိုၚ်လဝ် ဂအာၚ်ဒၞဲါမဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳဂှ်တုဲ သီုကဵုမဗှ်ကမ္မဝါစ် ကပ္ပိယဘူမိ ဖ္ဍောတ်သှ်ဇျာဲမပ္တံကဵု ပရိုတ်မ္ၚဵုဂအာၚ်ဂှ်အိုတ်ရ။ တုဲဂှ် အ္စာတၠတအ်ကီု သီုကဵုဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် ဌာပနာသၠိုၚ်လဝ်ဓာတ် သၟဝ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲကမၠိုၚ်ကၟာ နပွမသ္ပပူဇဴလဝ် ဝတ္ထုတၞအ်တၞအ်သာ် မပ္တံကဵုကျာ်ပဋိမာရုပ် ဓာတ်ကျာ် မၞိက်ဗိုတ်ဗၠဲထဝ်သြန်သၠုဲသၠာ်တုဲ ထၜုတ်ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်အိုတ်ရ။
ပွမဒက်စွံပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳဒေါဝ်သာသနာဝွံ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ် ၁၃၁၈ သၞာံတုဲ စဵုကဵုသၞာံဒက်ကျာအာစိုပ်ဒတုဲဂှ် လအ်အာဗၞတ် (၃) သၞာံ၊ ပိအခါမဒှ်ရ။ ပွသၠိုၚ်စွံပတန်လဝ်ဓာတ်လေဝ် ဗၞတ်ပိဝါကီုမဒှ်ရ။
ပံင်၊ ပွိုင်ဍုင်
ပွိုင်ဍုင်ပံင် (Paung Township) (Burmese: ပေါင်မြို့နယ်) ဂှ် ဒှ် ပွိုင်ဍုင်မွဲ မနွံ ပ္ဍဲခရိုင်သဓီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်, ကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။ ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဍုင်ၜါဍုင် ကွာန်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဍုင်ပံင်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ဒတန်ရုင်သၟိင်တၠရ။ ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် နွံကဵု ဂြိုပ်ဒဵု ကၠအ်ဗ္ၚဂၠိုင်ရ။
ဝင်
ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု လလောင်တြး စၟတ် ၁၀၃/၃၄/ ကရေက် (၁) ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ (၀၁ - ၀၇ - ၁၉၇၂) နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော်ကေင်ကာအပ္ဍဲဍုင်ရ။
ဒတန် ကေုာံ သမၠဲ
ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲလေတ္တဳတွဒ်သၟဝ်ကျာ အကြာ ၁၆ ဒဳဂရဳ၊ ၁၀ မိနေတ် ကဵု ၁၆ ဒဳဂရဳ ၄၈ မိနေတ်၊ ကဵု လံင်ဂျဳတွဒ်ဗမံက် အကြာ ၉၇ ဒဳဂရဳ ၁၆ မိနေတ် ကဵု ၉၇ ဒဳဂရဳ ၃၈ မိနေတ်။ သမၠဲပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဗမံက် ကဵု ပလိုတ် နွံ ၂၁ တိုင်၊ သၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာ နွံ ၃၀ တိုင်။ အလုံမွဲပွိုင်ဍုင်ပံင်မ္ဂး နွံ စတုရံတိုင် ၄၃၆.၇၅။ ပ္ဍဲဂှ် ဍုင်ပံင်ဂှ် နွံ ၂.၁၃ စတုရံတိုင်၊ တုဲ ဍုင်ဇိုင်ကျာ် ဂှ် နွံ ၁.၇၄ စတုရံတိုင်။
ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု လပါ်ဗမံက်မ္ဂး ဒးပွိုင်ဘာအင်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဒးပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ လပါ်ပလိုတ် ဒးမှာသၟိတ်မုတ္တမ သီုဖအိုတ် ကရောင်ပြင်ၜဳ နွံ ၂၂ တိုင်၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဒးပွိုင်ဍုင်သဓီု ရ။
တိ
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပံင်ဝွံ ပါဲနူ ဒၞာဲကရောင်ဒဵုတုဲ ဒှ်ဒၞာဲတိဗလးအိုတ်ရ။ ဒဵုဇိုင်ကျာ်၊ ဒဵုဂလာၝောအ်(ကုလားမတောင်)၊ ဒဵုဗအ်ဂၠဴ (နွားလဘို့)၊ ဒဵုမတ္တမတအ်ဂှ် ကရောင်ဒၟံင် သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် တကအ် သီုဖအိုတ် နွံ (၃) ကအ်၊ တကအ် မၞိဟ်မပဒတဴဂှ် နွံ (၁) တကအ်ရ။ ဗွဲသၟဟ် တိပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် နွံလတူ ဗလးၜဳ ၂၄ ပေတုဲ ဒၞာဲသၠုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ကၞောတ်ဒဵုဇိုင်ကျာ် နွံ လတူဗလးၜဳ ၃၀၂၂ ပေ၊ ဒၞာဲသဝ်အိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသကွာန် (အလှပ်)။
ဍာ်
ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဝွံ နွံကြုင် ကြုင်ယင်ၚိန်၊ ကြုင်(ဘိုင်လောင်းချောင်း)၊ ကြုင်ခဒုင်သှ်ေ (ကဒုံစီးချောင်း)၊ ကြုင်တအ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူဗမံက် စှ်ေလပါ်ပလိုတ်အိုတ်ရ။
ရာသဳဥတု
ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဝွံ ဒှ်ဒေသဂမ္တဴတုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ် စဵုကဵု ၃၈.၁C° နွံတုဲ သဝ်အိုတ်ဂှ် နွံ ၂၀.၀C° ရ။ ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဝွံ အခိင်ကသီု ဒှ်ဒၞာဲ ဗြဲမဂူဂၠိုင်တုဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ တ္ၚဲဗြဲမဂူ နွံအကြာ ၁၂၂ - ၁၃၆ တ္ၚဲတုဲ ဘဲဒဏ် ဗၠိုတ်ဍာ်ဂှ် မကလေပ် ကတဵုဒှ်စလေပ်ရ။ တုဲပၠန် လဗိုတ်ကျာလေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် တိလာ်တုဲ သ္ၚိ ၃၃ မလီု၊ ဘာလကျာ် ၄ မဒးဒုင်ဘဲကီုရ။
လၟိဟ်မၞိဟ်
ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံလၟိဟ်မၞိဟ် ၂၆၂၃၅၃ တၠ။ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူကချေင် ၂ တၠ၊ ဂကူကရေင်ဍာဲ ၆ တၠ၊ ဂကူကရေင် ၄၂၇၉၂ တၠ၊ ဂကူချေင် ၁ တၠ၊ ဂကူမန် ၈၄၂၄၁ တၠ၊ ဂကူဗၟာ ၁၀၉၀၉၂ တၠ၊ ဂကူယခေင် ၁၁ တၠ၊ ဂကူသေံ ၁ တၠ၊ ဂကူပအိုဝ် ၅၈၅၈ ဂကူသအာင် ဗီုကဵု ကြုက်ဂလာ ၂၀၃၄၉ တၠရ။ နကဵုတၟအ်ကၠံမ္ဂး ဂကူမန် နွံ ၃၁.၀၉%၊ ဂကူဗၟာဂှ် နွံ ၄၁.၅၆%၊ ဂကူပအိုဝ် နွံ ၂.၂၃%၊ ဂကူသအာင် နွံ ၇.၇၅%။ မၞိဟ် ၆၀၅၇၁ ဂှ် ပဒတဴ လတူဍုင်တုဲ မၞိဟ် ၂၀၁၉၄၁ ဂှ် မံင်ပ္ဍဲကွာန်။ မၞိဟ် ၂၄၁၁၀၂ ဂှ် ရှ်ေသှ်ေဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မၞိဟ် ၈၁၀ ခရေတ်ယာန်၊ ၁၁၇၈၄ ဟိန္ဒူ၊ ၈၈၁၆ အေတ်သလာမ်။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မၞိဟ်ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ တဵုလွဳရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ခၜိုတ်ရဝ်ပါ၊ သတ်၊ ကေုာံ သတ်ဆုနာနာ။ သၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဂှ် တိဗ္ၚ နွံ ၁၂၉၃၁၃ ဨက၊ ဂှ် တိတဵုသြောအ်ကသီု နွံ ၁၂၆၉၉၅ ဨက ဂှ် သြောအ်တိတ် ၜိုတ် ၈၁၁၄၃၃၀ န၊၊ တိတဵုသြောအ်ကသီု နွံ ၈၀၂၅ ဨကဂှ် သြောအ်တိတ် ၁၆၅၈၉၉၇ န။ ပါဲနူဂှ် တိတဵုမၜဲ နွံ ၇၀၀ ဨက ၜဲတိတ် ၜိုတ် ၅၁၃၅၆ န။ တိတဵုလ္ၚဴ နွံ ၁၉၈ ဨကဂှ် လ္ၚဴတိတ် ၂၃၈၃ န။ တိကၠအ် နွံ ၂၂၈၉၀ ဨကဂှ် တဵုလဝ် ကြုက် ၇၇၁ ဨက၊ တၞံပရိုက် ပၞဴ၊ ၁၈ ဨက၊ သဳလဴ ဂှ် ၆၃ ဨက၊ ဒူရေန် ၉၇၇ ဨက၊ သိင်္ဃိုရ် ၄၁၅ ဨက၊ ပဒဝ် ဂှ် ၃၃ ဨက၊ မင်ဂၠန် ၈ ဨက၊ သတ် ကေုာံ ဆုတၞဟ်ဂှ် ၉၇၂၉ ဨက။ ကၠအ် လက်ဖက် နွံ ၁၅ ဨက၊ ကၠအ်မြေက်ခမိဟ် ၁၆၄၉ ဨက၊ ကၠအ်မြေက် ၇၁၄ ဨက၊ ကၠအ်သၞေဝ် ၆၅၅၈ ဨက။
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပံင်ဝွံ တရဴကျာ၊ တရဴဍာ် သၞေဟ်က္ၜင် ဟွံမဲ။ နကဵု တရဴတိုက်ဂှ် သၞေဟ်ကွဳပၟတ် မတ်မလီု-လ္ဂုင် နွံရ။ တရဴတိုက် နကဵု ကွဳစက်ဂှ် လ္ဂုင်-မတ်မလီု၊ ပံင်-ဝါကပိုအ်၊ ကွဳစက်ဇမ္ၚောဲ လ္ဂုင်-ဗိက်၊ လေဝ် နွံကီုရ။
ဍုင် ကေုာံ ကွာန် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂမၠိုင်
ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဍုင် (၂)၊ အရာပ် (၈)၊ ကွာန် ၄၉၊ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၅၅ ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပထဝဳ ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုၚ်မန်
သဓီု၊ ပွိုင်ဍုင်
ပွိုင်ဍုင်သဓီု (Ye Township) (Burmese: သထုံမြို့နယ်) ဂှ် ဒှ် ပွိုင်ဍုင်မွဲ မနွံ ပ္ဍဲခရိုင်သဓီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်, ကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။ ပွိုင်ဍုင်သဓီုဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဍုင်ၜါဍုင် ကွာန်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဍုင်သဓီုဂှ် ဒှ်ဍုင် ဒတန်ရုင်သၟိင်တၠရ။ ပွိုင်ဍုင်သဓီုဂှ် နွံကဵု ဂြိုပ်ဒဵု ကၠအ်ဗ္ၚဂၠိုင်ရ။
ဝင်
ပ္ဍဲခေတ် ကြဴနူခေတ်အင်္ဂလိက်တုဲ ဌာနဝန်ဇၞော်ကေင်ကာအပ္ဍဲဍုင် ကေုာံ ပရေင်သာသနာ လလောင်တြး ဍုင်သဓီု နဒဒှ် ဍုင်မွဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ (၂၉-၁၁-၁၉၇၂)ဂှ်ကီု၊ နူကဵုဌာနဝန်ဇၞော်ဂှ်ပၠန် စၟတ်တ္ၚဲ (၃၀-၁၂-၁၉၇၂) ဂှ် လလောင်တြး စၟတ်သမ္တီ ပွိုင်ဍုင်သဓီုရ။ နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော်ကေင်ကာအပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ဍုင်သုဝဏ္ဏဝတဳဂှ် နဒဒှ် ဍုင်မွဲ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သဓီုဂှ် လလောင်တြး စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲ (၁၃-၀၃၀၂၀၁၄) ဂှ်ရ။
ဒတန် ကေုာံ သမၠဲ
ပွိုင်ဍုင်သဓီုဂှ် ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကု လပါ်ဗမံက်မ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်ဘာအင်၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဒးပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ လပါ်ပလိုတ် ဒးမှာသၟိတ်မုတ္တမ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဒးပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင် ရ။
တိ
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သဓီုဝွံ နွံလတူ ဗလးၜဳ ဗွဲသၟဟ်မ္ဂး ၜိုတ် (၇၁.၆) ပေတုဲ လဒေါဝ်ပွိုင်ဍုင်ဂှ် နွံကရောင်ဍုင်မွဲ ပွိုင်ဍုင်လပါ်ဗမံက် တိသၠုင်တုဲ သဝ်စှ်ေ လပါ်ပလိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကရောင်ဒဵု မဒြေပ်အာဒၟံင် ဗွဲသၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ဂှ် ဂြိုပ် ကုန်ဒဵု နွံဂၠိုင်ရ။ ဒဵုသၠုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒဵုဝင်စိင် (ဝင်းစိန်တောင်) တုဲ နွံသမၠုင် ၁၂၃၂ ပေ လတူဗလးၜဳတုဲ ဒၞာဲသဝ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ကွာန်ကအ်တိဍောတ် (ကတိုက်ကလေး) ရ။
ဍာ်
ပွိုင်ဍုင်သဓီုဝွံ ဒှ်ဒေသဒၞာဲ ၜဳ၊ ကြုင် စောဝ်မဂၠိုင်တုဲ ကြုင် စောဝ်တအ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူနူသၟဝ်ကျာ စှ်ေအာ လပါ်သၠုင်ကျာအိုတ်ရ။ ၜဳမၞိဟ်မတီဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ၜဳ(ဒုံသမိ) မဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူ နူသၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာရ။ ဍာ်ၜဳဝွံ ဒှ်ဍာ်ၜဳပတေက်တုဲ သီုဍာ်လွပ် ညးဒေသတအ်ရ။
ရာသဳဥတု
ပွိုင်ဍုင်သဓီုဝွံ ဒှ်ဒေသဂမ္တဴတုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ် စဵုကဵု ၄၁.၁C° နွံတုဲ သဝ်အိုတ်ဂှ် နွံ ၁၂.၀C° ရ။ ပွိုင်ဍုင်သဓီုဝွံ အခိင်ကသီု ဒှ်ဒၞာဲ ဗြဲမဂူဂၠိုင်တုဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ တ္ၚဲဗြဲမဂူ နွံအကြာ ၁၂၂ - ၁၅၀ တ္ၚဲတုဲ ဘဲဒဏ် ဗၠိုတ်ဍာ်ဂှ် မကလေပ် ကတဵုဒှ်စလေပ်ရ။ တုဲပၠန် လဗိုတ်ကျာလေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ။
လၟိဟ်မၞိဟ်
ပွိုင်ဍုင်သဓီုဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံလၟိဟ်မၞိဟ် ၂၃၉၃၀၄ တၠ။ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူကချေင် ၄ တၠ၊ ဂကူကရေင် ၈၄၈၂၂ တၠ၊ ဂကူချေင် ၂၇ တၠ၊ ဂကူမန် ၄၉၆၅ တၠ၊ ဂကူဗၟာ ၇၉၀၁၂ တၠ၊ ဂကူယခေင် ၃၂ တၠ၊ ဂကူသေံ ၂၂၅၄ တၠ၊ ဂကူပအိုဝ် ၅၁၃၅၄ ဂကူသအာင် ဗီုကဵု ကြုက်ဂလာ ၁၆၈၂၅ရ။ နကဵုတၟအ်ကၠံမ္ဂး ဂကူမန် နွံ ၀.၀၂%၊ ဂကူဗၟာဂှ် နွံ ၀.၃၃%၊ ဂကူပအိုဝ် နွံ ၀.၂၁%၊ ဂကူသအာင် နွံ ၀.၀၇%။ မၞိဟ် ၁၁၀၆၇ ဂှ် ပဒတဴ လတူဍုင်တုဲ မၞိဟ် ၂၇၄၈၃ ဂှ် မံင်ပ္ဍဲကွာန်။ မၞိဟ် ၂၂၄၈၁၄ ဂှ် ရှ်ေသှ်ေဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မၞိဟ် ၁၅၂၆ ခရေတ်ယာန်၊ ၃၃၁၆ ဟိန္ဒူ၊ ၉၀၂၆ အေတ်သလာမ်။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မၞိဟ်ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သဓီုဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ၊ တဵုလွဳရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ခၜိုတ်ရဝ်ပါ၊ သတ်၊ ကေုာံ သတ်ဆုနာနာ။ သၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဂှ် တိဗ္ၚ နွံ ၁၃၅၆၇၁ ဨက၊ ဂှ် တိတဵုသြောအ်ကသီု နွံ ၁၃၁၁၃၉ ဨက၊ တိတဵုသြောအ်ကသီု နွံ ၇၆၈၅ ဨက။ ပါဲနူဂှ် တိတဵုမၜဲတိလေဝ် နွံ ညိညကီုရ။ တိကၠအ် နွံ ၅၄၀၈၈ ဨကဂှ် တဵုလဝ် တိခၜိုတ်ရဝ်ပါ နွံ ၄၆၉၅၀ ဨက၊ ပ္ဍဲဂှ် တိခၜိုတ်တိတ် နွံ ၃၃၃၆၀ ဨက။ မွဲမွဲသၞာံ ခၜိုတ်တိတ်ဒၟံင် ၜိုတ် ၂၃၈၄၇၃၉၆ ပံင်။ တိတဵုမြေက်ခမိဟ် နွံ ၃၆၄၅ ဨက ဂှ် တိမြေက်ခမိဟ်တိတ် နွံ ၂၉၂၅ ဨက။ မွဲမွဲသၞာံ မြေက်ခမိဟ်တိတ်ဒၟံင် ၂၈၃၃၁၅ ပသာ။ ကၠအ်သတ် နွံ ၃၁၂ ဨက၊ ပတိတ်ဒၟံင် သတ်မွဲမွဲသၞာံ ၂၈၄၅၆၄ ပသာ၊ ကၠအ်ဇဗၠ နွံ ၆၂၃၊ ကၠအ်လက်ဖက် နွံ ၁၈၁ ဨက။ ကၠအ်သတ်ဗြဴ နွံ ၂၁၇၀၁ ဨက၊ ကၠအ်သတ်ဆုနာနာ နွံ ၂၁၇၀၁ ဨက။ တိဆုကၠ နွံ ၂၆၉ ဨက။ ပရေင်လွဳဂှ် လွဳစာင် လွဳအဒါ၊ လွဳက ၚုဲနွံကီုရ။
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သဓီုဝွံ တရဴကျာ၊ တရဴဍာ် သၞေဟ်က္ၜင် ဟွံမဲ။ နကဵု တရဴတိုက်ဂှ် သၞေဟ်ကွဳပၟတ် မတ်မလီု-လ္ဂုင် နွံရ။ တရဴတိုက် နကဵု ကွဳစက်ဂှ် သဓီု-မတ်မလီု၊ သဓီု-ဘာအင်၊ သဓီု-လ္ဂုင်၊ သဓီု-ဗြဝတဳ၊ ကွဳစက်ဇမ္ၚောဲ လ္ဂုင်-ဗိက်၊ လေဝ် နွံကီုရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပထဝဳ ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုၚ်မန်
ဒဵုသၟိင်ဗၠာဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝံသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၅၊ ဝှ် ၁၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဖိုင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာင်ဖိုင်စိင်
ဘာဖိုင်စိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဖိုင်စိင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနေမိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဂြိုပ်ဒါနပါရမဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာဂြိုပ်ဒါနပါရမဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြပ်ဗု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိဿရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၁၈။
ဂြိုပ်မေတ္တာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာဂြိုပ်မေတ္တာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြပ်ဗု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၀ ဇကု။
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၈ ဇကု။
ဂြိုပ်မေတ္တာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တမေတ္တာဓိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၂၊ ဝှ် ၁၂။
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောဘိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၄၊ ဝှ် ၅၄။
ဂြိုပ်မေတ္တာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကမၠိုင်ဗ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာကမၠိုင်ဗ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒယသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၄၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
မဟာဗောဓိ၊ ကျာ်စေတဳ ဗုဒ္ဓဂါယာ
ကျာ်မဟာဗောဓိ (Mahabodhi Temple) မဒှ် စေတဳဒၞာဲဒတန် အာဲကၟာဲဂၠးတိ UNESCO ဝွံ ဒှ်စေတဳတြေံမွဲကီုလေဝ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန် ကလေၚ်သြိုၚ်ပလေဝ်ကၠုၚ်၊ မဒှ်ဒၞာဲ ကျာ်တြဲဂေါတမ မကလိဂွံဓရ် မၞုံပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာ၊၊ ဗုဒ္ဓဂါယာဂှ် နွံ ပ္ဍဲခရိုၚ်ဂါယာ၊ နူဍုၚ်ဇၞော် ပတၞ ၉၆ ကဳလဝ်မဳတာ (၆၀ တိုၚ်) တွဵုရးဗိဟာရ် ဍုၚ်အိန္ဒိယ၊၊
ပ္ဍဲ အရှာံကျာ်မဟာဗောဓိ ဝွံ နွံကဵု တၞံဇြဲဗောဓိ မဒှ်ဒလာၚ် ဒၞာဲကျာ်တြဲဂေါတမ မကလိဂွံဓရ် အာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ်တုဲ မဒှ်ဒၞာဲ ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် မအာဗဵုလ္ၚောဝ် နူမလောန်ကၠုၚ်သၞာံ ၜါလ္ၚီသၞာံပြၚ်ပြၚ်တေအ်ရ၊၊ တမ်ဝါဒိ မသြိုၚ်ခၞံလဝ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိၚ် သၟိၚ်အသောကဓမ္မရာဇ (စုတိ ၜိုတ်ဘဳသဳ၂၃၂)၊၊ အရာမဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲမတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမသြိုၚ်ပလေဝ်လဝ် နကဵုအခိၚ်ၜိုတ် အေဒဳ (၇) ဗွဝ်ကၠံ ပြဟ်နူဂှ်ညိလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ စနူ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် အရာမကလေၚ်ပလေဝ် ဗွဲမဇၞော် ကတဵုဒှ်လဝ်ရ၊၊ ဗီုရုပ်စေတဳ မဂွံဆဵုဒၟံၚ်လၟုဟ်ဂှ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုဗီုနူတမ်တေအ်တုဲ ကိတ်ညဳ ကုဗီုနူအကြာ အေဒဳ ၂ - ၃ ဗွဝ်ကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊
ကပေါတ်တြေံတြဟ် နူကဵုကျာ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးအာဂိုၚ်စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး မၞုံဗဒါဲကျာ်ဝွံရ၊၊ ဗွဲတၟေၚ် ကၟာၚ်/ဒပ်တၟအ် မစဵုဗိုၚ်လဝ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကေတ်ဏာတုဲ စၞးဂှ် ထပ်စုတ်လဝ်တၟိရ၊၊ ကျာ်စေတဳဇၞော်ဂှ် ဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်တုဲ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် နကဵုအၚ်္ဂဒဵု၊ ကပေါတ်သြိုၚ်ခၞံတအ်ဏအ်ဂှ် ဟွံကြံၚ်မ္ၚုဟ် ခိုၚ်ၜိုတ်တၟအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာနူတမ်တေအ်ဂှ် ဂွံသှ်ေၜက် အောန်တုဲ မဒှ်အရာ မကလေၚ်ပလေဝ်စုတ်လဝ်တၟိဂှ် ဂၠိုၚ်ရ၊၊
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် နွံကဵုကျာ်စေတဳဇၞော်ဇၞော်ၜါတၞုၚ်ရ၊၊ ကျာ်စေတဳရှဳခရ မဒှ်ကျာ်စေတဳဟိန္ဒူ မၞုံသမၠုၚ် ၅၅ မဳတာ (၁၈၀ ပေ) ကျာ်ဟိန္ဒူဝွံ ဗီုပြၚ် ကျာ်စေတဳဗုဒ္ဓဘာသာ ပါလုပ်ဒၟံၚ်ရ၊၊
ဗုဒ္ဓ
အတိုၚ်ဗုဒ္ဓဝၚ်မ္ဂး ကောန်သၟိၚ်သိဒ္ဓတ္တ ပ္ဍဲအခိၚ်ၜိုတ် ဘဳသဳ ၅၈၉ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒိုက်လောကတုဲ တၞဟ်နမိက်ဂွံဗၠးၜး နူဒဒိုက်သံသာတုဲ တိတ်အာဂၠာဲဓဝ် စိုပ်အာ စိုပ်အာ ဂြိုပ်ဥရုဝေလ ဇိုၚ်ကြုၚ်နေရဉ္ဇရာ ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဇြဲသုံတုဲ ဇၞော်ပၟဝ်ဓရ်ရ၊၊ တၞံဇြဲဂှ် ညးကော်စ တၞံဇြဲဗောဓိ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲမရနုက်ကဵုပိဂှ် ဗောဓိသတ် အာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ် ကလိဂွံသွဟ် မဂၠာဲဒၟံၚ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် သၟိၚ်ဇၞော်အသောက ဒက်ကျာ်စေတဳမဟာဗောဓိ ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ် ဘဳသဳ ၂၆၀၊၊
ကြဴနူမတဵုဒှ်ကျာ်တုဲ ကျာ်တြဲ ပဒတဴ ဒၞာဲဇမၞးထပှ်ဒၞာဲ (သတ္တဌာန) တုဲ ဂြၚ်ဗစာဓရ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဒၞာဲ မဟာဗောဓိဂှ် နွံကဵု ကျာ်စေတဳ မစၟတ်သမ္တီဒၞာဲညးမပဒတဴလဝ် ထပှ်ဒၞာဲရ၊၊
·      ဒၞာဲကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ညးပဒတဴလဝ် သၟဝ်ဇြဲဗောဓိ လတူပလ္လၚ်ဇမၞးတုဲ ညးကော်စ ပလ္လၚ်္ဂဌာန၊၊
·      ကျာ်တြဲ ဓလိုက်ကတဵု နူပလ္လၚ်ဂှ်တုဲ တိတ်အာ ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန်တုဲ ကျာ်တြဲ ဒတဴ သ္ၚဳမၠာ်ဒၟံၚ် ပလ္လၚ်ဂတတၞံဇြဲဗောဓိရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးပတန်လဝ် ကျာ် Animeshlocha Stupa၊၊ ဟိုတ်မသ္ၚဳမၠာ်ဒၟံၚ်ဂှ်ရ ညးကော်စ အနိမ္မိသ သတ္တာဟ၊၊
·      နူမစၚ်္ကြံဒၟံၚ်ဂှ် ကျာ်တြဲ ကွာ်တိတ်အာ ဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ် ၆၀ ဟတ်တုဲ တန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲသ္ၚိမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးကော်စ ရတနဃရ သတ္တာဟ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးဒက်လဝ် ရတနဃရစေတဳ (Ratnagar Chaitya)
·      နူဂှ် ကျာ်တြဲ ကလေၚ်ပြာပ်အာ ဇရေၚ်တၞံဇြဲအဇပါလ မဒှ်ဒၞာဲကျာ်တြဲ မဒုၚ်ကေတ် ပုၚ်ပၟောန် နူဂၞကျာ်သုဇာတာရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ကျာ်တြဲ ဒုၚ်သၟာန်သွဟ် ကုဗဗၞးရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးကော်စ အဇပါလ သတ္တာဟ၊၊ အခိၚ်လၟုဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးပတဴစွံလဝ် တိုၚ်တၟအ်မွဲရ၊၊ ပ္
·      ဂတဂှ် ကျာ်တြဲပြာပ်အာ ဇရေၚ်ဇိုၚ်ကၟာမုစလိန္ဒ အဃောမဂ္ဇအ်ဒၟံၚ်ဓရ်ဂှ် ဗြဲလဗိုတ်ကျာ မကၠုၚ်တုဲ နာ်နူကဵုကၟာမုစလိန္ဒဂှ် တိုန်ကၠုၚ်တုဲ ဒၞာကဵုကျာ် နကဵုနောက်ဇကု ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒးဗြဲရ၊၊ ဒၞာဲဂှ် ညးကော်စ မုစလိန္ဒ သတ္တာဟ၊၊ အခိၚ်လၟုဟ် နွံကၟာဍာ် ကေုာံ ရုပ်ကျာ်မထဝါဲဒၟံၚ် လတူကဝးနာ် သၟဝ်နော်နာ်ရ၊၊
·      ဒၞာဲ သတ္တာဟ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ကျာ်တြဲပဒတဴ သၟဝ်တၞံဇြဲ(Rajyatna treeလၚ်းလွန်းပၚ်) နကဵုတၞံဇြဲဗောဓိမ္ဂး နွံ အလံ ပန်စှ်ော၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးကော်စ ရာဇာယတန သတ္တာဟ၊၊ အတိုၚ်ဝၚ် ကျာ်လ္ဂုၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်တြဲ မပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ရ ညးဗၞိက် ဂကူမန် တပေါ ကဵု တဗဝ် ကောကဵုဒေအ်ညးၜါ ကၠုၚ်ကဵုဒါန် ကွာၚ်မြဳသာဲကုကျာ်တြဲရ၊၊
တၞံဇြဲဗောဓိ
တၞံဇြဲဗောဓိ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ၐြီမဟာဗောဓိ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်သၟိၚ်အသောကဂှ် ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုကထိုန်ပေၚ် မ္ဂး ညးကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် သဘၚ်ပူဇဴ တၞံဇြဲဗောဓိဝွံရ၊၊ ဂၞကျာ်သၟိၚ်အသောက တိဿရက္ခါ ဒှ်ဣစ္ဆာ ကုတၞံဇြဲဂှ်တုဲ ကြဴနူညး ကတဵုဒှ် ဂၞကျာ်တုဲပိသၞာံ (သၟိၚ်အသောက ဒှ်သၟိၚ်ဂွံ ၁၉ သၞာံ) ဂှ် ဂၞကျာ်ဂှ် နကဵုမစတ်စုတ်ဇလဂှ် ညးဂစိုတ်ထောအ် တၞံဇြဲဂှ်ရ၊၊ ဆဂး တၞံဇြဲဂှ် ကတဵုတိုန်တၟိပၠန်ရ၊၊ တၞဟ်နဂွံမၚ်မဲ တၞံဇြဲဗောဓိဂှ်တုဲ ညးကဵုသြိုၚ်လဝ် ဘာလကျာ်မွဲ ညးမကော်စ ဗောဓိမဏ္ဍဝိဟာရ၊၊ ပ္ဍဲဘာဂှ် ခမဳသၚ် ပဒတဴဒၟံၚ် ပိလက်၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာဂှ် ဒှ်မဟာထေရ် စိတ္တဂုတ္တ၊၊
တၞံဇြဲဂှ် ဒးဒုၚ်ကုတ်ထပိုတ် ကုသၟိၚ် ပုၐမိတြ ၐုန္ဂ (Pushamitra Shunga) ပ္ဍဲ ဘဳသဳ ၂ ဗွဝ်ကၠံဂှ်မွဲဝါ၊ ကုသၟိၚ် ၐဂန္က (Shashanka) ပ္ဍဲသၞာံ အေဒဳ ၆၀၀ ဂှ်မွဲဝါရ၊၊ ပ္ဍဲအေဒဳ ၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ခမဳကြုက် Xuanzang မအာတရဴတုဲ ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရူတၞံဇြဲဂှ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ဇၟာပ်ပ်အခိၚ် တၞံဆုဂှ် မဒးဒုၚ်ကုတ်ထပိုတ်မ္ဂး တၞံဆုတၟိမွဲ တဵုစုတ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ပၠန်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၂ အစာသုတေသနဝၚ် ဗြိတိန် Alexander Cunningham ပ္ဍဲလိက်သုတေသနဝၚ် ဍုၚ်အိန္ဒိယ (Archaeological Survey of India) အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ပွမရှ်ေသှ်ေပူဇဴ တၞံဇြဲဗောဓိဂှ် နွံဒၟံၚ်ဖိုဟ်ရ၊၊ ဆဂး တၞံဆုဂှ် အယုက်ဗျုတုဲ ဂြုဲစှ်ေဒၟံၚ် ဗွဲမလောန်၊ မၞုံကဵု တမ်ၝောအ်ဇၞော်မွဲ မၞုံကဵုကၞာၚ်ပိဗၠာၚ်၊ ကၞာၚ်လပါ်ပလိုတ်ဂှ် သ္ၚေက်ဍာပ်ဍဴတုဲ ကၞာၚ်တၞဟ်တအ်ဂှ် သၞေက်ဟွံတုဲ အိုဟ်ဒၟံၚ်ရ၊၊ ကၞာၚ်သ္ၚေက်ဂှ် ဒှ်ကၞာၚ် မတိုန်ကၠုၚ် နူတၞံဍောတ်ဂှ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲတမ်ဂှ် တၞံၜါပိတၞံ မဗိုၚ်ဗန်တုဲ ဒှ်ဒၟံၚ် မွဲတၞံရ၊၊ တၞံဆုဂှ် ကလေၚ်တဵုစုတ်ဒၟံၚ်တၟိ မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်၊ တၞံဆုလၟုဟ်ဂှ် နွံဒၟံၚ် လတူကၟာၚ် သမၠုၚ် ၃၀ ပေ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၁ ဒံက်တာ (Dr. Buchannan (Hamilton)) ချူလဝ် ဒၞာဲဆုဝွံ သၞာံဟွံလအ် နူ ၁၀၀ သၞာံရ၊၊
တၞံဇြဲဂှ် ဆက်အိုဟ်အာတုဲ တၞံဆုၜိုတ်မၞုံဂှ် ဒးဒုၚ်ပလီု နကဵုလဗိုတ်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၆၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၁ ဂှ် အစာဝၚ် Cunningham ကလေၚ်တဵုစုတ် တၞံဇြဲဗောဓိတၟိ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ပၠန်ရ၊၊
သဘၚ်ဇြဲ
သဘၚ်ဇြဲဂှ် မကော်စ Bodhi Day ဂှ် ပ္ဍဲမဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ တအ် မကၠောန်စဂၠိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၈) မံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ရံၚ်ကဵုတ္ၚဲ ကျာ်တြဲ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂိတုပသာ်ပေၚ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ညးတအ် အာဗလိုပ်ဇြဲ မကော်ဂး  သဘၚ်ဗလိုပ်ဇြဲ ရ၊၊