cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သၞောဝ်လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်
ကောံဓရီု
ပိုဒ် ၂။ လိက်ဘိက်ကောံဓရီုဂှ် အောန်အိုတ် ဒးကဵုဗစိုပ်လဝ် ကောန်ဂကောံတအ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် တ္ၚဲကောံဓရီု ၜါသတ္တဟ။ ကောံဓရီုဂှ် သ္ဒးဒှ် နကဵု သၞောဝ်လတူလပှ်ကျာ အောန်အိုတ် မမိင်ရမ္သာင်၊ ဒှ်မာန်မ္ဂး သီုမညာတ်ရုပ်။
ပိုဒ် ၃။ (က) ဒါရာ်တာဂှ် ဒးရုဲစှ် နကဵု လၟိဟ်မာဲဗဟုဝစ် နူကောန်ဂကောံ မတိုန်စိုပ် ကောံဓရီု မဆေင်စပ်ဂှ်။ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဓရာင် ကေုာံ လဒက်ပတန်ဂကောံဂှ် ဒးဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုမမာဲလပါ်ဂၠိုင်။ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် မဆေင်ကဵု သုတေသန အရေဝ်ဝေါဟာရဂှ် ဒးဖျေဟ်စၞောန်ဂၠံင်တၞဟ်ခြာတုဲကၠောန်အာ။
ပိုဒ် ၅။ စၟတ်သမ္တီကောံဓရီုဂှ် ကောံဓရီုတုဲမ္ဂး ၜိုတ်ပြဟ်မာန် ညံင်ဂွံပလံင်ဗစိုပ် ကုကောန်ဂကောံတအ်။
ပိုဒ် ၇။ ကောံဓရီု ဂကောံစၟိန်ပြမာန်
နကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ဂှ် အောန်အိုတ် ပိဂိတု မွဲအလန် သ္ဒးပကောံဓရီုတုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်အာ ပရေင်ကမၠောန် အေန်သတဳကျုတ်ဝွံရောင်။ ကောံဓရီုဝွံ ဇၟာပ်ကောန်ဂကောံ အခေါင်တိုန်စိုပ်ဂွံ၊ အခေါင်ပတိုန်ဂလာန်နွံရ။
ဘဏ္ဍာ
ပိုဒ်ဇၞော် ၁၀
သၞောဝ်ဘဏ္ဍာဂှ် သ္ဒးခၞံလဝ် ဗွဲတၞဟ်ခြာ။ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဘဏ္ဍာဂှ် အောန်အိုတ် ဒးနွံကဵု ညးမဂိုင်ဒေပ်(ဂမၠိုင်)၊ ညးမဒှ်ဒၟံင် ဒါရာ်တာဂကောံဂှ် ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် ညးမဂိုင်ဒေပ်သြန် ဟွံဂွံ။ ညးအခေါင်မစကာ ကေုာံ ဗီုမစကာ၊ ကေုာံ ဗာတ်ဂျေတ်မစကာ။
သၞောဝ်
ပိုဒ်ဇၞော် ၁၁
သၞောဝ်ဝွံ မိက်ဂွံထပ်စုတ်ကီု မိက်ဂွံ နုက်ပ္တိတ်ကီု သ္ဒးဒှ် ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော် နကဵု ဆန္ဒဗဟုဝစ်။
ကဏ္ဍ:အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်
ကဗလုဟ်
ကဗလုဟ် (ကဘီလူး) thumb|alt=ကဗလုဟ် thumb|alt=ကဗလုဟ်ကုတ်လဝ်က္ဍိုပ် သွက်သ္ဂောံကၠောန်သ္ပနာနာ thumb|alt=ကဗလုဟ် ကရေက်လဝ်ဗုၚ်ဒစေၚ်ဒစေၚ် သွက်သ္ဂောံစဲကကှ်ကှ် (လ္ၚဵုစဲတ္ၚဲမွဲ) thumb|alt=ဇာကဗလုဟ်
လမံၚ်အာ
ယဝ်ရဍာ်လယိုဟ်အာ ၜက်အာကွက်ဂၞိၚ်ဏောၚ်တှ်ေ ဂွံဆဵုကဗလုဟ်ကောံကောံကလောံကလောံဂှ်အောန် ဆဵုတဴကဗလုဟ်ဇၞော်ဇၞော်(ဒုတ်ဒုတ်) တၟာကအ်တဲကောန်ၚာ်၊ ကဗလုဟ်ဒုတ်ဒုတ် ဂွံဆဵုကောံကလောံ ဗီုဇိုၚ်သြၚ်ဂှ်အောန်တုဲ အခိၚ်စိုပ်တၟာကအ်တဲကောန်ၚာ်ဗက်ဂှ် ကတံပြးအာပေၚ်ပြး ဗက်တောဲဗွဲသဘာဝသတ်ဍာ်ၜဳတံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကဗလုဟ်အကြာဇိုၚ်သြၚ်ဟေၚ် စနွံရှ်တုဲ သၟာဂၠာဲကတံ ညးဖျေံဇာကတံဂှ် အခိၚ်ဍာ်တိုန်ၜတ်ၜတ်ဟေၚ် ဒှ်အခိၚ်ဖျေံဇာပီုဇာကဗလုဟ်ဇိုၚ်ဇိုၚ်သြၚ်ပြၚ်ၜဳအိုတ်ရ။
ဖဵု
ကဗလုဟ်ဟီုဂှ် လုပ်အမာဲသွနာနာသာ်တုဲ ဍုန်သွဍာ်ဗစးလေဝ်ဂွံ (ဒေသသၞေဟ်ဓမၚ်တံ ကော်စသွဍာ်ဗစး, မဍုန်လဝ်နကဵုဗစးမြာၚ်ဖျးဖျး ဟွံစုတ်ကၠေၚ်)။ သွကၠေၚ်ဍာဲဍာဲလေဝ်ဍုန်ဂွံ,  ၜိုဟ်ဇြုၚ်လေဝ်ဂွံ, ခၞါဍုက်ဍုက်လေဝ်ဂွံ, ကရေက်စဲကှ်ကှ်လေဝ်စဂွံအခိၚ်ဗွဲမလအ်လ၊ လ္ၚဵုဒးစိုတ်စလတ်လတ်တုဲ ပွမကၠောန်ဂဇိမ်(ဂစေမ်)ကလေဝ် ဒှ်အမာဲခိုဟ်နွံကဵုရှ် ဗီုညးကွာန်သၞေဟ်ဓမၚ်တံ မကၠောန်စလဝ်ဗွဲမလအ်လကါဖာအဆက်နော်နာဲတေံ စဵုကဵုစိုပ်တ္ၚဲဏံလေဝ် အမာဲကဗလုဟ်နာနာသာ် ဗီုကဵုဋ္ဌာန်ဒေသကွာန်ညးခံၚ်ဂှ် သၠာဲဂတးနှဴတုဲ ဗဒှ်အမာဲခိုဟ်နွံကဵုရှ်သာမွဲအမာဲတုဲ ကဗလုဟ်ဏံဂှ် ဒှ်ကဗွဝ်ဖျာနွံပၟိက်တဴဗွဲမလောန်ကွေံကွေံရ။
သွက်ညးဖျေံဇာကဗလုဟ်, အရေဝ်သၞေဟ်ဓမၚ်(ဗုက်ဇာ, ဝိုၚ်ဇာ, ဆေဝ်ဇာ)၊ ယဝ်ရညးတံသွံဟွံအိုတ်မ္ဂးတှ်ေ ပတိတ်ထောံဂစေဟ်ဍေံတုဲဗက် ကရေက်ဗုၚ်နူသၟဝ်က္ဍိုပ်ပတိုန်ဏာလပါ်စးကဂှ်တုဲ ကလေၚ်ဒစေၚ်ဖျေံၜုန်ဂှ်ဗွဲသၟဝ်ဗုၚ်ကလပါ်ဗတကဂှ်ဟေၚ် ဗုၚ်ကဂှ် ပၠးထာၚ်အာလးလးတုဲ တုၚ်ထောံဍာ်ၜဵုမွဲခဏၜိုတ်စှ်မသုန်မိဏေတ်ကၠာတုဲဗက် စုတ်ထောံၜဵုထၞာတ်ညိည၊ သွက်ညးဟွံစၜဵုထၞာတ်တံဂှ် တုၚ်ဍာ်ၜဵုသၟးတုဲ စဲလဝ်ပ္ဍဲကၞာဲစဲကလေဝ်ဂွံ ပ္ဍဲကၞာဲမစဲကစဲတၞဟ်တၞဟ်တံဂှ်တုဲ ဂွံၜိုတ်အခိၚ်လအ်မွဲၜါနာဍဳလေဝ်ခၞါစဂွံရ၊ (စဲမွဲၜါနာဍဳဏံဂှ် ကော်စ ကတ္ၚဲမွဲ)၊ ကတ္ၚဲမွဲဏံဂှ် အခိၚ်ခၞါပ္ဍဲထၟာဲကေုာံထၟာဲလးမ္ဂးတှ်ေ ဖျုန်ကဟွံဗါန်ထၟာဲရ၊  ယဝ်ရစဲကှ်ကှ်မ္ဂးတှ်ေ ထပ်စဲမွဲၜါတ္ၚဲ လဆောဝ်တှ်ေပိတ္ၚဲဂှ် ဂိုၚ်စွံလဝ်သွက်သ္ဂောံသွံ၊ လ္ၚဵုသွက်သ္ဂောံစအခိၚ်ဥတုဗြဲတေံအိုတ်ရ။
နဲကဲစဲကဗလုဟ်ကှ်ကှ်ဝွံ နွံတဴနဲကဲနာနာသာ်တုဲ နဲလဵုစွံဂွံ နကသပ်ဇကုနွံဂှ် စဲကၠောန်ဂွံတဴမာန်ရ၊ လ္ၚဵုဟွံစွံက္ဍိုပ်တုဲ စဲကှ်ကှ်, လ္ၚဵုပံက်ဗုၚ်ကရေက်ဒစေၚ်ဒစေၚ်ဗီုရုပ်ထ္ၜးလဝ်ဂှ်တုဲ စဲကှ်ကှ် ဂွံစသီုက္ဍိုပ်၊ က္ဍိုပ်ကဗလုဟ်ဝွံ နွံကဵုရှ်(ကၠေၚ်)ကွေံကွေံရ၊ ယဝ်ရဒးစဲစွံသီုက္ဍိုပ်မ္ဂးတှ်ေ ဒးစဲကှ်ကှ်မှစွံဂွံ၊ ဟိုတ်နူစၟရုဲဖျေံခၟာဲပ္ဍဲက္ဍိုပ်ကဂှ်တုဲ မွဲဗ္တံဒှ်တျု၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒးစဲလဝ်ကှ်ကှ် ပိတ္ၚဲလပါ်လ္တူမှ စွံဂိုၚ်ဂွံရ။
တၞဟ်နူစဲကှ်ကှ်တုဲ လတ်လတ်ဍုက်ဍုက်လေဝ် ဍုန်တိုပ်အမာဲနာနာသာ် ဗီုညးဒေသတံ ဍုန်တိုပ်အာအိုတ်ရ၊ ကဗလုဟ်ဝွံ အမာဲသွမိက်သ္ဂောံကဵုဍုန်စနွံမွဲဂှ်တှ်ေ သွဍာ်ဗစးမြာၚ်ဖျးဖျး၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ ကဗလုဟ်ဖက်နှဴကဵုကြုက်ဖျးဖျးတုဲ အမာဲဏံလေဝ် ဂတာပ်အခေတ် သွက်ညးဒေသသၞေဟ်ဓမၚ်တံ ဍုန်တိုပ်စဂၠိုၚ်နူသွကၠေၚ်ဟေၚ်။ နဲတၞဟ်လေဝ် နူလတ်လတ်ဂှ် ကရေက်ဗုၚ်ပတိတ်အိက်တုဲ ကရန်သကဲကမွဲကရေက်ပိကရန်လ္ပကဵုလုပ်ယိုဟ်တုဲ ဂွပ်ၜဵုကဵုမိတ်ၜိုတ်မသုန်မိဏေတ်တုဲဟေၚ် နကဵုကရာပ်ဒုန်ချတ်စုတ်ပ္ဍဲကရာပ် နကဵုပၟတ်လ္ၚလ္ပကဵုဂြၚ်ဍာဲဂၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်ကဗလုဟ်ပရာၚ် တောဲစကဵုသွဂစေပ်, တောဲစကဵုသွကၟဝ်မၚ်ဂၠန်, တောဲစကဵုသွကပေါဝ်, တောဲစကဵုသွတၞးခဏဴ, တောဲစကဵုသွသၞေဝ်နာနာသာ်မာန်တုဲ အမာဲဏံ ဒှ်အမာဲညးဒေသရးမန်တံဍုန်တိုပ်ကၠောန်စဂၠိုၚ်နူကဵုညးနွံလဒေါဝ်ဍုၚ်တေံရ၊ ကဗလုဟ်ဍောတ်ဍောတ်ဂှ်ပၠန် အမာဲသွကၠေၚ်ဍုန်စအောန်တုဲ ယဝ်ဒးဍုန်အမာဲကၠေၚ်ဏောၚ်တှ်ေ ကဗလုဟ်ဒုတ်ဒုတ်ဟေၚ် ညးတံဍုန်စဂၠိုၚ်၊ ကဗလဟ်ဍောတ်ဍောတ်တံဂှ် ဂဇိမ်(ဂဇေမ်) စဂှ် ဒှ်အမာဲဒယှ်မွဲရ−ဟိုတ်နူဍောတ်ဂှ်ဟေၚ် ဇုတ်ကဍောတ်ၜတ်တုဲ သ္ၚာဲစဂွံမာန်လောဲလောဲ။
ပရောပရာနာနာ
ကဗလုဟ်မွဲမွဲ ဍေံဖျေံခၟာဲကဵုလက်ကိုတ်မတုဲ အကြာစောဝ်ကြုၚ် ပ္ဍဲဇိုၚ်သြၚ်ဍာ်ၜဳတေံဂှ် နွံတဴဂၠိုၚ်တုဲ သွက်ညးဒေသတံ ဗက်ဂၠာဲရပ်စဒၟံၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံရ၊ ယဝ်ကဗလုဟ်ဇိုၚ်ဇိုၚ်သြၚ်တှ်ေ မတ်ဇာ အကြာၜါမးကေုာံၜါမးဘာ် ပိမး ပထောၚ်မတ်ဇာသာ်ဏံ ဂၠာဲကလောဲ ကတံနွံကောံကလောံကဵုက္ဍိုပ်တုဲ ယဝ်ရဆဵုမွဲက္ဍိုပ်ခိုဟ်ခိုဟ်တှ်ေ ဖျေံဇာမွဲအလန်, ဗုက်ဇာမွဲအလန်, ဝိုၚ်ဇာမွဲအလန်ဂှ်ဟေၚ် စဴသ္ၚိဂွံ ပေၚ်မွဲသွ လဆောဝ်သီုဂွံသွံစအိုတ်ရ၊ ယဝ်ဒှ်သာ်ဏံတှ်ေ စဴစိုပ်သ္ၚိဗက် ဂွံဆဵုလအီမဂဳညံၚ်နူသ္ၚောဲသ္ၚောဲမာန်။ မတ်ပထောၚ်ဇာမလဴလဝ်တံဂှ် ကလေဝ်ကောံကလောံ ကလေဝ်ဂၠိုၚ် ရှ်သာကဂှ်လေဝ် ကၠေၚ်နွံကဵုရှ်တုဲ သ္ၚာဲစနူက္ဍိုပ်စဵုစိုပ်ဗတကဂွံရ၊ ယဝ်ကဇၞော်နူမတ်ဇာတံဏံမ္ဂးတှ်ေ ကၠေၚ်ရှ်သာကအောန်ကၠုၚ်တုဲ အခိၚ်သ္ၚာဲက္ဍိုပ်ကလေဝ် ဇုတ်မ္ၚိုဟ်ကၠုၚ်တုဲ ဟွံသ္ၚာဲစက္ဍိုပ်ကတံရ။
နဲကဲရပ်ကဗလုဟ်ဏံဂှ်တှ်ေ သုၚ်စောဲတဴနကဵုဇာ နူမတ်ၜါမး စဵုကဵုစိုပ်ပန်မးဟေၚ် ညးတံစကာဇာတံဏံတုဲ ဂၠာဲရပ်ကဗလုဟ်မာန်ရ၊ ဇာကဗလုဟ်ဝွံ ဗွဲလ္တူဒက်စုတ်(ဖအ်)သွက်ဇာဗွဲလ္တူဂွံဂတဝ်မံၚ်တုဲ လပါ်သၟဝ်တေံဂှ် ဒက်စုတ်ဒကောဝ်လေဝ်ဂွံ မတၟံလေဝ်ဂွံရ၊ နဲကဲဂတာပ်တ္ၚဲဏံတှ်ေ မတၟံဟွံစကာတုဲ ဒကောဝ်ဟေၚ်ဒက်ကၠောန်ဗကပ်ကေတ်တှ်ေခိုဟ်အိုတ်ရ။ ဇမၠိၚ်ဇာကဗလုဟ်တံဂှ်ပၠန် နွံကၠံဟတ် စဵုကဵုစိုပ်မသုန်ကၠံဟတ်ဟေၚ် စကာတုဲ လယိုက်မတ်ဇာဂှ်ပၠန် (ဂစံက်ဍေံ) နူပိစှော်မတ် စဵုကဵုစိုပ်မသုန်စှ်ေမတ်နွံ၊ လ္ၚဵုစဵုစိုပ်ကၠံမတ်လေဝ်နွံ၊ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ ၜိုတ်ပိစှော်မတ်ကဵုမသုန်စှော်မတ်ဂှ် ဂၠာဲကလောဲလောဲ ပေၚ်ဗါပြဟ်ပြဟ်မာန်။ တောဝ်ဇာကဗလုဟ်ဂှ်ပၠန် နွံမဂၞန်တောဝ်(၁၅)ဟေၚ် ဒှ်ဇာကဗလုဟ်ရ။ ၜက်အာနူမဂၞန်စှ်မသုန်တုဲ တၞုၚ်ဇာတောဝ်ဇာတံဂှ် တီုအာတုဲ ကဗလုဟ်ခက်စအောန်၊ အခေတ်တ္ၚဲဏံမ္ဂးတှ်ေ ဇာကဗလုဟ်ဟီုဂှ် ဟွံဒးကၠောန်ကေတ်ကေတ်ရတုဲ ယဝ်သြန်နွံအာဗွဝ်ဖျာမသွံရာန်ဇာ, ဇာဇၞိက်တံဟေၚ် ဂွံကၠုၚ်မာန်လောဲလောဲ ဗီုဒးစိုတ်ဂှ် ရာန်ဂၠာဲရုဲကေတ်မာန်။
အခေတ်တ္ၚဲဏံကဗလုဟ်ဟီုဂှ် ဒှ်ကဗွဝ်ဖျာနွံပၟိက်မွဲတုဲ သွက်ညးရဲဂၠာဲကဗလုဟ်တံသၟးသၟးလေဝ် ဂယိုၚ်အာလမျီုဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုကဵုဇကုနပွမရပ်ကဂှ် ရုံဂပ်ပြေပြံၚ်မံၚ်တုဲ ညးလ္ၚဵုတံဟေၚ် ကၠောန်ဇာကဗလုဟ်ဇိုၚ်သြၚ်ရဂှ် နဒြဟတ်ဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကု ၊ ကောန်ကဵုအပါ, အပါကဵုယာဲညးၜါလေဝ် ဖျေံဇာကရပ်ကဂွံမာန်လောဲလောဲရ။
နဲကဲရပ်ကဗလုဟ်ဝွံ နွံၜါနဲကဲတုဲ မွဲဂှ် သုၚ်စောဲဇာကဗလုဟ်ဗီုလဴလဝ်ဗွဲလ္တူတေံ၊ ၜါဂှ်တှ်ေ သုၚ်စောဲဇာဇၞိက်တုဲ ဂြာတ်ကေတ်ကရ၊ သီုၜါနဲဏံဟေၚ် ဗီုညးခံၚ် ဝါသနာညးကဵုညးဂှ် ဗွဲသဘာဝဟေၚ် ဂၠာဲရပ်ကဗလုဟ်အိုတ်ရ။ ကဗလုဟ်ဍန်နကဵုခၞေါန်ဟွံဂွံရ၊ ကဗလုဟ်နွံမွဲဂကူ မကော်စ(ကဗလုဟ်ကျာ)ဂှ် ဂၠာဲကေတ်နၚ်ကောန်တျုအကြာ(နာၚ်)ခရံက်ဂှ်တုဲ သ္ပပရန်ဍန်ကဗလုဟ်ကျာဂှ်ဂွံမာန်နွံကီု၊ လပါ်ဍုၚ်(မလေယှာ ကေုာံ ဍုၚ်အေန်ဒိုဝ်နဳယှာ)တံဂှ် နကဵုဝိုဟ်နာနာဂှ် ဍေံတံဍန်မံၚ်ကဗလုဟ်နာနာသာ်ဂွံမံၚ်ဂှ် ပ္ဍဲ youtube တေံလေဝ် ကေၚ်ဆဵုနွံမံၚ်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ကဂမၠိုင်
ၜဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
ဘာၜဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်မောံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳဟကုမ္မာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၉၊ ဝှ် ၃၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တဝ်မာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တဝ်မာ
ဘာတဝ်မာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တဝ်မာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၂၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကလအ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကလအ်ဍောတ်(Kalawtlay၊ ကလော့လေး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၆၄။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၇၃၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၆၉၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၄၂၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စောဂလာ
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ဇြုံၜံက်
ဇြုံၜံက် (snakebite)ဂှ် ဒှ်သရ ဟိုတ်နူကဵု မဒးဒုင်ၜံက် နကဵုဇြုံ၊ ဗွဲတၟေင် မဒးဒုင်ၜံက် ကုဇြုံဂယိဂမၠိုင်။ မဒးဒုင်ၜံက် ကုဇြုံဂယိတအ်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် ဒၞာဲပဏေတ်သရ ၜါ နူကဵု ဂၞိဟ်ဇြုံတအ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး ပဏေတ်သရ နူကဵု ဇြုံၜံက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နကဵု မဗကေတ်ဒၟံင်၊ ဂိုဟ်ဒၟံင်၊ ကေုာံ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဂိဒၟံင်၊ လက်သန် ဗီုဏအ် ဂွံညာတ်ကေတ်ဂှ် ကြဴနူ မဒးဒုင်ၜံက်တုဲ ဒးကေတ်အခိင် ၜိုတ်မွဲနာဍဳ။ လက်သန် ဗီုမဒးဒုင်စသိုင်တအ်မ္ဂး ဂအအ်၊ မတ်ဂၠု၊ တၞုင်ဇိုင်တၞုင်တဲ ကိတ်စ၊ ကေုာံ ပဠက်တိတ်။ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ၜံက် ပ္ဍဲတဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲဇိုင်။ အန္တရာယ် မကတဵုဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ ဇြုံၜံက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂြိုဟ်ယာက် ကေုာံ ဒြဟတ်ဍိုန်လျ။ ဂျိဇြုံဂှ် ပကဵု ညံင်ဆီဂွံတိတ်၊ ကောန်ကၟအ် (ကျောက်ကပ်) လီု၊ ကလိုက်ကမဵု အလ္လာဂိစ် (severe allergic reaction)၊ ပ္ဍဲပွဳပွူမဒးဒုင်ၜံက်ဂှ် ကလာပ်ရုပ်တိဿူ ချိုတ် (tissue death) ဟွံသေင်မ္ဂး ယီုဝါတ်တအ်ရ။ ဟိုတ်နူဇြုံၜံက်တုဲ ဒးဒုင်ကုတ်ဇိုင်တဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇိုင်တဲ မဒုင်ၜံက်တအ်ဂှ် ဟွံထတ်စောမ် မွဲအာယုက်။ ဆဂး ဂလိုင်လဵု မဒးဒုင်စဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုဂကူဇြုံလဵု ဇကုမဒးဒုင်ၜံက်၊ ပ္ဍဲဇကု ဒၞာဲလဵု မဒးဒုင်ၜံက်၊ ကေုာံ ဂလိုင်လဵု ဂျိဇြုံမလုပ်စိုပ် ကေုာံ ညးမဒုင်ၜံက်ဂှ် အကာဲအရာ ပရေင်ထတ်ယုက် နွံဗီုလဵုရ။ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဇမၞော်ဇကုဍေဟ်တအ် ဍောတ်တုဲ အန္တရာယ်ဇၞော် နူကဵု ကဵု မၞိဟ်ဇၞော်ရ။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စောဂလာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသူရိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၀။
ဇြုံၜံက်
ဇြုံတအ်ဂှ် ဍေဟ်ၜံက် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဍေဟ်တအ် မဗက်ရပ်စ သတ်တၞဟ်ကီု သီုကဵု ကာလဍေဟ်တအ် မစဵုဒၞာအန္တရာယ် ဍေဟ်တအ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် မဒးဒုင်ၜံက် ဟိုတ်နူမကၠောန်ကမၠောန်မ္ၚး လပှ်ဂိုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်ကၠအ်၊ ကၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ဒၞာဲသြိုင်ခၞံတအ်ရ။ ဇြုံမနွံကဵုဂျိဂမၠိုင်ဂှ် ဇြုံဇာတ်၊ ဇြုံဗုဲ၊ ကေုာံ အဆာတ် (ဇြုံၜဳဂမၠိုင်)။ ဂကူဇြုံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမဲ ကုဂျိတုဲ ကာလဍေဟ်တအ် ရပ်စ သတ်တၞဟ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် တ္ၚေတ်ဂစိုတ်ကေတ်ရ။ ဇြုံဂယိတအ်ဂှ် ပါဲနူ ပ္ဍဲတိုက်အန္တာတိက တုဲ နွံဒၟံင် ဇၟာပ်တိုက်ရ။ ရံင်ပဏေတ်သရ မၜံက်လဝ်တုဲ ဂကူဇြုံလဵု မၜံက်လဝ်ဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်။ နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (World Health Organization) ဟီု ဇြုံၜံက်ဂှ် "ဒှ် ပြသၞာထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန် မဒးဒုင်ဝိုတ်ဒၟံင်မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဒေသဂမ္တဴဂမၠိုင်" တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၇ စၟတ်သမ္တီ နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် ဇြုံၜံက်ဂှ် ဒှ် ယဲဒေသဂမ္တဴမဟွံစွံဂရု (Neglected Tropical Disease (Category A)) မွဲဂကူရ။ တင်ရန်တၟအ်ဂှ် တၞဟ်န ကလိဂွံ အာရီုပရေင်သုတေသန၊ သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဂဥုဲအာန္တိဂယိ (ဂဥုဲဂစိုတ်ဂျိ) ကေုာံ ညံင်ဂွံလွဳလွတ် ကုညးမဒုင်ဇြုံၜံက် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်အဃောဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စောဂလာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဇြုံၜံက်
နဲစဵုဒၞာဲ ညံင်ဟွံဂွံဒးဒုင်ဇြုံၜံက်ဂှ် ပွမလိုန်ဒၞပ်ဍောင်၊ သအးဇ္ၚး ညံင်ဇြုံ ဟွံဂွံမံင် ပ္ဍဲကဵုဒေသ၊ ကေုာံ ဝေင်ပါဲ ပွမရပ်ဇြုံတအ်ရ။ ဗီုမလွဳဂှ် တန်တဴကဵု ဂကူဇြုံ မၜံက်လဝ်ဂှ်ရ။ ကြာတ်သရ နကဵု ဍာ် ကဵု သာပ်ပျာ ကေုာံ မံင်ညိင်င်ဂှ် ဒှ်ကသပ် ခိုဟ်မွဲရ။ မဂစာန်ဇြောတ်ပ္တိတ်ဂျိ၊ ကရေက်ဒၞာဲသရ နကဵုၜုန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မပူဒက် ညံင်ဆီ အာကၠုင်ဟွံဂွံဂှ် ဟွံမိက်ကဵုပ။ အာန္တိဂယိ (ဝါ) ဂဥုဲဂစိုတ်ဂျိ (Antivenom) ဂှ် ဒှ်အရာမစဵုဒၞာကဵု ညံင်ဟွံဂွံဒးချိုတ် ဟိုတ်နူဇြုံၜံက်၊ ဆဂး ဂဥုဲဂစိုတ်ဂျိတအ်ဂှ် နွံကဵု အာနိသံသပရေအ်ပရေအ်။  ဇြုံမွဲကုမွဲ ဂကူဂျိ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ဂဥုဲအာန္တိဂယိ (ဝါ) ဂဥုဲဂစိုတ်ဂျိလေဝ် ဒးစကာ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ပၠန်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံတီဂကူဇြုံမ္ဂး ရံင်ကဵုဒေသဂှ် ဇြုံဂယိ ဂကူလဵု မနွံစဂၠိုင် ချပ်ကေတ်တုဲ ဆိင်ကဵုဂဥုဲရ။ ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵု ဂကူဇြုံဂယိ နွံနာနာသာ်တုဲ ဂဥုဲဂစိုတ်ဂျိလဵု ဂွံကဵုဂှ် ဖန်စဝါတ်တုဲ လွဳဟွံဒးနွံကီုရ။
လၟိဟ်မၞိဟ် မဒးဒုင်ၜံက် ကုဇြုံဂယိ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ပ္ဍဲမွဲမွဲသၞာံ စိုပ်စဵုကဵု မၞိဟ် မသုန် မဳလဳယာန်မာန်ရ။ မၞိဟ်ၜိုတ် ၂.၅ မဳလဳယာန်ဂှ် ဒးဂျိတုဲ ပ္ဍဲဂှ် မၞိဟ် အကြာ ၂၀.၀၀၀ ကဵု ၁၂၅.၀၀၀ ဂှ် ဒးချိုတ် နကဵုဇြုံၜံက်ရ။ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မွဲဒေသကဵု မွဲဒေသ ကတဵုဒှ်စ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ဒၞာဲဒေသ မကတဵုဒှ်စဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်တိုက်အာဖရိက၊ အာရှ၊ ကေုာံ လေတ္တေန် အမေရိကာ ပ္ဍဲကဵု ဒေသကွာန်ဂြိုပ်ဂမၠိုင်ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မချိုတ် နကဵုဇြုံၜံက် ပ္ဍဲတိုက် သြသတြေလျ၊ ဥရောပ ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာတအ်ဂှ် အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲရးနိဂီုပံင်ကောံအမေရိကာန် မွဲမွဲသၞာံ မၞိဟ်မဒးဒုင်ၜံက် ဇြုံဂယိ နွံ အကြာ ထပှ် ကဵု ဒစာံလ္ၚီကီုလေဝ် မၞိဟ်မဒးချိုတ် နကဵုဇြုံၜံက်ဂှ် နွံဆ မၞိဟ်မသုန်ဓဝ် (မၞိဟ် ၆၅ မဳလဳယာန် မၞိဟ်မွဲ)။
သင်္ကေတ ကေုာံ လက်သန်ယဲ
thumb|ဂကူဇြုံလဵုဟွံဟီု မလေပ်ကဵု လက်သန်ယဲ။ ဆဂး လက်သန်ယဲဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ဂကူဇြုံဇကုမဒးဒုင်ၜံက်တအ်တုဲ တၞဟ်ခြာတဴ ရေင်သကအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ လက်သန်ယဲ မလေပ်ကတဵုဒှ်မာန် ဟိုတ်နူဇြုံၜံက်ဂှ် မပ္တံကဵု စံင်ပရံင် ကေုာံ ဂအအ် (nausea and vomiting)၊ ဂၞဴအာ (diarrhea)၊ ဗၜူ (vertigo)၊ ဒြဟတ်အိုတ် (fainting)၊ ဂြိုဟ်ယာ် (tachycardia) ကေုာံ ဂံက် (cold)၊ ပဠက်တိတ် (clammy skin)။ လက်သန်ယဲဂှ် တန်တဴဒၟံင် ဂကူဇြုံ၊ ဒးဒုင်ၜံက် ကုဂကူဇြုံတၞဟ်ခြာမ္ဂး လက်သန်ယဲလေဝ် ထ္ၜးတၞဟ်ခြာကီုရ။
ဇြုံဂယိ ဟွံသေင် (ဝါ) ဇြုံဂျိဟွံမဲ ၜံက်ဒးလေဝ် မလေပ်ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ်သရမာန်ကီုရ။ ဒၞာဲမဒးဒုင်ၜံက်ဂှ် စၟလုပ်ဂွံတုဲ ဒှ်သရ။ လဆောဝ်မ္ဂး စၟဗက်တဳရဳယာ မပတံကဵု Clostridium tetani တအ် လုပ်ကၠောအ်ဂွံတုဲ ဒှ်သရ။ မပ္တံကဵု ဂိုဟ်၊ ဒှ်သရဇၞော်ဇၞော်မာန်ကီုရ။
ဇြုံၜံက်ဒှ်မ္ဂး ဂကူဇြုံနွံကဵုဂျိ ကဵုဒှ် ဟွံမဲကုဂျိကဵုဒှ် ဒၞာဲမဒးဒုင်ၜံက်ဂှ် မပ္တံကဵု ဍာဲတိုန် ဂိသကေဝ်တအ် မလေပ်ကတဵုဒှ်သၟးရ။ ယဝ်ရ ဒးဒုင်ၜံက် နကဵု ဇြုံဗုဲ (vipers) ကဵု ဇြုံဇာတ် (cobras)မ္ဂး ဂိကွေဟ်ဟ်တုဲ ကလာပ်ရုပ်တိဿူ ပ္ဍဲဒၞာဲမဒးဒုင်ၜံက်ဂှ် ဂိအိုတ်အစောန် ဒးညိဟွံဂွံ၊ တုဲပၠန် ဂိုဟ်တိုန် ဗွဲမဂၠိုင် အပ္ဍဲမသုန်မိနေတ်ဂှ်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် သီုကဵု ဆီတိတ် ကေုာံ ဍာ်သရတိတ်၊ ကလာပ်ရုပ်တိဿူချိုတ်။ လက်သန် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာ ဒၞာဲဂၞိဟ်ဇြုံဗုဲ ကေုာံ ဇြုံဗုဲၜံက်မ္ဂး လက်သန် မပ္တံကဵု ဒြဟတ်အိုတ် (lethargy)၊ bleeding (ဆီတိတ်)၊ ဍောင် (weakness)၊ စံင်ပရံင် (nausea) ကေုာံ ဂအအ် (vomiting)။ လက်သန် မကတဵုဒှ် အခိင်လအ်ညိဂှ် ဒှ် မပ္တံကဵု အသိင်ဆီဒြေပ်ဍိုန်လျ (hypotension)၊ ယီုဝါတ် (tachypnea)၊ ဂြိုဟ်ယာ်ထတ် (severe tachycardia)၊ ဆီတိတ်ဗွဲအပ္ဍဲ ဗွဲမဂၠိုင် (severe internal bleeding)၊  (altered sensorium)၊ ကောန်ကၟအ်လီု (kidney failure)၊ ကေုာံ ယဓီုကျာလီု (respiratory failure)။
ယဝ်ရ မဒးဒုင်ၜံက် နကဵုဇြုံဂကူလ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဇြုံ (ဂျက်မြွေ) (kraits)၊ ဇြုံ (coral snake)၊ ဇြုံ (Mojave rattlesnake)၊ ကေုာံ ဇြုံ (the speckled rattlesnake)တအ်မ္ဂး ၜိုန်ရ ဂျိဍေဟ်တအ် ပကဵု အန္တရာယ်လမျီုကီုလေဝ် ဒးဒုင်စသိုင် ညိည ဟွံသေင်မ္ဂး ညိဟွံဂိရ။ ညးလ္ၚဵုလဴထ္ၜး ပရေင်ဆဵုဂဗညးတအ် အခိင်ညးတအ် မဒးဒုင်ၜံက် နကဵုဂကူဇြုံ rattlesnake ဂှ် ညးတအ် ဂွံဒုင်စသိုင် တံင်ဂြဲဒၟံင် ("rubbery")၊ ခလာန် ("minty") ဟွံသေင်မ္ဂး မဇြိုင်ဒၟံင် ("metallic")။ ဂျိဇြုံဇာတ် ကေုာံ ဇြုံRinkhals တအ်ဂှ် လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဇကုပိုယ်တုဲ ကသိုဟ်တိတ် ဂၠံင်မတ် ညးမဒးဒုင်ၜံက်။ အရာဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်မတ်ဂွံဂိမွဲတဲဓဝ်၊ မတ်ကၠု (ophthalmoparesis) ကေုာံ လဆောဝ်မ္ဂး မတ်ကၠက်။ left|thumb|ကလာပ်ရုပ်တိဿူ ဗွဲမဂၠိုင် ချိုတ်လီု ကြဴနူ မဒးဒုင်ၜံက်ဇြုံ လတူတင်ၜံင်။ မၞိဟ်မဒးဒုင်ၜံက်ဂှ် ကောန်ၚာ်တြုဟ် အာယုက် ၁၁ သၞာံ၊ ကောန်ၚာ် နူဍုင် အဳကွာဒေါရ်၊ ဗီုမဂွံဆဵုကေတ်ဂှ် ကြဴနူ ဇြုံၜံက်တုဲ ဂွံၜါသတ္တာဟ။ လွဳဒၟံင် နကဵု ဗေန်နသလေန် (အာန္တိဗိသြတိစ်)။
ယဝ်ရ ဒးဒုင်ၜံက် နကဵု ဂကူဇြုံ Australian elapids ကဵု ဂကူဇြုံဗုဲ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဂျိဍေဟ် ပကဵု ညံင်ဂွံ ဆီတိတ် ဗွဲအပ္ဍဲ (coagulopathy)၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဆီဇွောဝ်တိတ် ဂၠံင်ပါင် ဂၠံင်မုဟ်။ အဝဲအင်္ဂအပ္ဍဲ ဆီတိတ်၊ သီုကဵု က္ဍဟ် ကေုာံ ကြုတ်ဂမၠိုင်၊ ကေုာံ ကေုာံစၞာံဂမၠိုင်လေဝ် သရိုဟ်လီုနွံကီုရ။
ဂျိဇြုံ မပ္တံကဵု sea snakes, kraits, cobras, king cobra, mambas, ကေုာံ many Australian species တအ်ဂှ် နွံကဵု ဂျိ မပလီုကဵု သၞောတ်ကတေင်အာရီုတုဲ ပကဵု ညံင်ကတေင်အာရီုဂမၠိုင်ဂွံလီု ဟွံကၠောန်ကမၠောန်ရ။  The person may present with strange disturbances to their vision, including blurriness. Paresthesia throughout the body, as well as difficulty in speaking and breathing, may be reported. Nervous system problems will cause a huge array of symptoms, and those provided here are not exhaustive. If not treated immediately they may die from respiratory failure.
Venom emitted from some types of cobras, almost all vipers and some sea snakes causes necrosis of muscle tissue. Muscle tissue will begin to die throughout the body, a condition known as rhabdomyolysis. Rhabdomyolysis can result in damage to the kidneys as a result of myoglobin accumulation in the renal tubules. This, coupled with hypotension, can lead to acute kidney injury, and, if left untreated, eventually death.
Snakebite is also known to cause depression and post-traumatic stress disorder in a high proportion of people who survive.
Cause
In the developing world most snakebites occur in those who work outside such as farmers, hunters, and fishermen. They often happen when a person steps on the snake or approaches it too closely. In the United States and Europe snakebites most commonly occur in those who keep them as pets.
The type of snake that most often delivers serious bites depends on the region of the world. In Africa, it is mambas, Egyptian cobras, puff adders, and carpet vipers. In the Middle East, it is carpet vipers and elapids. In Latin America, it is snakes of the Bothrops and Crotalus types, the latter including rattlesnakes. In North America, rattlesnakes are the primary concern, and up to 95% of all snakebite-related deaths in the United States are attributed to the western and eastern diamondback rattlesnakes. In South Asia, it was previously believed that Indian cobras, common kraits, Russell's viper, and carpet vipers were the most dangerous; other snakes, however, may also cause significant problems in this area of the world.
Pathophysiology
Some dry bites may also be the result of imprecise timing on the snake's part, as venom may be prematurely released before the fangs have penetrated the person. Even without venom, some snakes, particularly large constrictors such as those belonging to the Boidae and Pythonidae families, can deliver damaging bites; large specimens often cause severe lacerations, or the snake itself pulls away, causing the flesh to be torn by the needle-sharp recurved teeth embedded in the person. While not as life-threatening as a bite from a venomous species, the bite can be at least temporarily debilitating and could lead to dangerous infections if improperly dealt with.
While most snakes must open their mouths before biting, African and Middle Eastern snakes belonging to the family Atractaspididae are able to fold their fangs to the side of their head without opening their mouth and jab a person.
Snake venom
It has been suggested that snakes evolved the mechanisms necessary for venom formation and delivery sometime during the Miocene epoch. During the mid-Tertiary, most snakes were large ambush predators belonging to the superfamily Henophidia, which use constriction to kill their prey. As open grasslands replaced forested areas in parts of the world, some snake families evolved to become smaller and thus more agile. However, subduing and killing prey became more difficult for the smaller snakes, leading to the evolution of snake venom. Other research on Toxicofera, a hypothetical clade thought to be ancestral to most living reptiles, suggests an earlier time frame for the evolution of snake venom, possibly to the order of tens of millions of years, during the Late Cretaceous.
Snake venom is produced in modified parotid glands normally responsible for secreting saliva. It is stored in structures called alveoli behind the animal's eyes, and ejected voluntarily through its hollow tubular fangs. Venom is composed of hundreds to thousands of different proteins and enzymes, all serving a variety of purposes, such as interfering with a prey's cardiac system or increasing tissue permeability so that venom is absorbed faster.
The strength of venom differs markedly between species and even more so between families, as measured by median lethal dose (LD50) in mice. Subcutaneous LD50 varies by over 140-fold within elapids and by more than 100-fold in vipers. The amount of venom produced also differs among species, with the Gaboon viper able to potentially deliver from 450–600 milligrams of venom in a single bite, the most of any snake. Opisthoglyphous colubrids have venom ranging from life-threatening (in the case of the boomslang) to barely noticeable (as in Tantilla).
Prevention
right|thumb|Sign at Sylvan Rodriguez Park in Houston, Texas, warning of the presence of snakes. Snakes are most likely to bite when they feel threatened, are startled, are provoked, or when they have been cornered. Snakes are likely to approach residential areas when attracted by prey, such as rodents. Regular pest control can reduce the threat of snakes considerably. It is beneficial to know the species of snake that are common in local areas, or while travelling or hiking. Africa, Australia, the Neotropics, and southern Asia in particular are populated by many dangerous species of snake. Being aware of—and ultimately avoiding—areas known to be heavily populated by dangerous snakes is strongly recommended.
When in the wilderness, treading heavily creates ground vibrations and noise, which will often cause snakes to flee from the area. However, this generally only applies to vipers, as some larger and more aggressive snakes in other parts of the world, such as mambas and cobras, will respond more aggressively. If presented with a direct encounter, it is best to remain silent and motionless. If the snake has not yet fled, it is important to step away slowly and cautiously.
The use of a flashlight when engaged in camping activities, such as gathering firewood at night, can be helpful. Snakes may also be unusually active during especially warm nights when ambient temperatures exceed 21 °C. It is advised not to reach blindly into hollow logs, flip over large rocks, and enter old cabins or other potential snake hiding-places. When rock climbing, it is not safe to grab ledges or crevices without examining them first, as snakes are cold-blooded and often sunbathe atop rock ledges.
In the United States, more than 40 percent of people bitten by snake intentionally put themselves in harm's way by attempting to capture wild snakes or by carelessly handling their dangerous pets—40 percent of that number had a blood alcohol level of 0.1 percent or more.
Treatment
It may be difficult to determine if a bite by any species of snake is life-threatening. A bite by a North American copperhead on the ankle is usually a moderate injury to a healthy adult, but a bite to a child's abdomen or face by the same snake may be fatal. The outcome of all snakebites depends on a multitude of factors: the type of snake, the size, physical condition, and temperature of the snake, the age and physical condition of the person, the area and tissue bitten (e.g., foot, torso, vein or muscle), the amount of venom injected, the time it takes for the person to find treatment, and finally the quality of that treatment. An overview of systematic reviews on different aspects of snakebite management found that the evidence base from majority of treatment modalities is low quality.
Snake identification
Identification of the snake is important in planning treatment in certain areas of the world, but is not always possible. Ideally the dead snake would be brought in with the person, but in areas where snake bite is more common, local knowledge may be sufficient to recognize the snake. However, in regions where polyvalent antivenoms are available, such as North America, identification of snake is not a high priority item. Attempting to catch or kill the offending snake also puts one at risk for re-envenomation or creating a second person bitten, and generally is not recommended.
First aid
Many organizations, including the American Medical Association and American Red Cross, recommend washing the bite with soap and water. Australian recommendations for snake bite treatment recommend against cleaning the wound. Traces of venom left on the skin/bandages from the strike can be used in combination with a snake bite identification kit to identify the species of snake. This speeds determination of which antivenom to administer in the emergency room.
Pressure immobilization
right|thumb|A Russell's viper is being "milked". Laboratories use extracted snake venom to produce antivenom, which is often the only effective treatment for potentially fatal snakebites. As of 2008, clinical evidence for pressure immobilization via the use of an elastic bandage is limited. It is recommended for snakebites that have occurred in Australia (due to elapids which are neurotoxic). It is not recommended for bites from non-neurotoxic snakes such as those found in North America and other regions of the world. The British military recommends pressure immobilization in all cases where the type of snake is unknown.
The object of pressure immobilization is to contain venom within a bitten limb and prevent it from moving through the lymphatic system to the vital organs. This therapy has two components: pressure to prevent lymphatic drainage, and immobilization of the bitten limb to prevent the pumping action of the skeletal muscles.
Outmoded
right|thumb|Old-style snake bite kit that should not be used. The following treatments, while once recommended, are considered of no use or harmful, including tourniquets, incisions, suction, application of cold, and application of electricity. Cases in which these treatments appear to work may be the result of dry bites.
In extreme cases, in remote areas, all of these misguided attempts at treatment have resulted in injuries far worse than an otherwise mild to moderate snakebite. In worst-case scenarios, thoroughly constricting tourniquets have been applied to bitten limbs, completely shutting off blood flow to the area. By the time the person finally reached appropriate medical facilities their limbs had to be amputated.
Epidemiology
Estimates vary from 1.2 to 5.5 million snakebites, 421,000 to 2.5 million envenomings, and 20,000 to 125,000 deaths. Since reporting is not mandatory in much of the world, the data on the frequency of snakebites is not precise. Many people who survive bites have permanent tissue damage caused by venom, leading to disability. Most snake envenomings and fatalities occur in South Asia, Southeast Asia, and sub-Saharan Africa, with India reporting the most snakebite deaths of any country.
Most snakebites are caused by non-venomous snakes. Of the roughly 3,000 known species of snake found worldwide, only 15% are considered dangerous to humans. Snakes are found on every continent except Antarctica. The most diverse and widely distributed snake family, the colubrids, has approximately 700 venomous species, but only five genera—boomslangs, twig snakes, keelback snakes, green snakes, and slender snakes—have caused human fatalities.
Worldwide, snakebites occur most frequently in the summer season when snakes are active and humans are outdoors. Agricultural and tropical regions report more snakebites than anywhere else. In the United States, those bitten are typically male and between 17 and 27 years of age. Children and the elderly are the most likely to die.
External links
ကဏ္ဍ:ပရေင်ထတ်ယုက် ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ဘိက္ခာပရမ္ပရ၊ဇာတ်
ဝတ္ထုပစ္စပ္ပန်
ယွံတၠဳပိုန် အဲဍိက်မမိက်သ္ပပူဇဴကုရတ်ဓရ်ရအဴ၊ အဲဍိက်မသ္ပပူဇဴကုရတ်ဓရ်ဂှ် ပသာ်ဂွံသ္ပရော ရဴဝွံဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ရ၊ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲဟီုကုသမ္ၚေဟ် ယွံသမ္ၚေဟ် ယဝ်ရတၠအဲ မမိက်သ္ပပူဇဴကုရတ်ဓရ်မ္ဂး သြဝ်သ္ပပူဇဴကုမှာထေရ်အာနန် မဒှ်ပၟၚ်တိုက်ဒြပ်ဓရ်ညိ။ ရဴဝွံဟီုတုဲ သမ္ၚေဟ်ဂှ် ခိုဟ်သန်ရ၊ ရဴဝွံဒုၚ်အဝန်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲယးဂတ ဘိက်နိမန်မှာထေရ်အာနန်တုဲ နပူဇဴသက္ကာရမဂၠိုၚ် ရၚ်တၠုၚ်ဏာသ္ၚိဇကုတုဲ ကဵုဂ္ဇံပ္ဍဲဒၞဲါထေက်တန်ၚုဟ်မးမဂၠိုၚ်တုဲ ပူဇဴနမပ္တံပ္ကဴသဴမြမောဝ်တုဲ ကဵုဒါန်ဘောဇိုန်မၞုံရှ်သာမပြဲနာနာသာ်တုဲ ကဵုဒါန်ယာတ်ထေက်တန်ၚုဟ်မးမဂၠိုၚ် မရုမ်ဂပ်ကဵုသ္ၚာပိဂတှ်ေရ။
မှာထေရ်အာနန်ဂှ် ပူဇဴသက္ကာရဝွံ ပူဇဴရတ်ဓရ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ဟွံဗဗွဲကုအဲရ၊ စိုတ်ဗဗွဲကုအဂ္ဂသာဝကမှာထေရ်သာရိပိုတ် မဒှ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဓရ်ရ၊ ရဴဝွံချပ်တုဲ ပိဏ္ဍပါတ်ကီု ယာတ်သ္ၚာကီု ကေတ်ဏာတုဲ ကဵုဒါန်မှာထေရ်သာရိပိုတ်ရ။ မှာထေရ်သာရိပိုတ် မဒှ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဓရ်ကီုလေဝ် ပူဇဴသက္ကာရဝွံ ကဵုဒါန်ကုရတ်ဓရ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ဗွဲစၟတ်စိုတ်ဗဗွဲကုကျာ်တြဲ မဒှ်တၠဓရ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ရဴဝွံချပ်တုဲ အာကဵုဒါန်ကုကျာ်တြဲရ၊ ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုတုန် ဟွံညာတ်ညးမပြဲလောန် လ္တူနူဇကုတုဲ ကဵုပိုန်ပိဏ္ဍပါတ်ရ၊ ဒုၚ်ကေတ်ယာတ်သ္ၚာဂမၠိုၚ်ရ၊ ခမဳဂမၠိုၚ် က္တဵုဗဒှ်ဂလာန်ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ်အိုတ်ရ။
ယွံကၠောန်တၠတအ် သမ္ၚေဟ်မဟိမုဝွံ ကြက်သ္ပပူဇဴသက္ကာရ ကုရတ်ဓရ်ရ။ ရဴဝွံ ကဵုဒါန်ကုမှာထေရ်အာနန် မဒှ်ပၟၚ်တိုက်ဒြပ်ဓရ်ရ၊ မှာထေရ်အာနန်ကီုလေဝ် ပစ္စယ်ဝွံ ဟွံဗဗွဲကုအဲ၊ ရဴဝွံချပ်တုဲ ကဵုဒါန်ကုမှာထေရ် သာရိပိုတ် မဒှ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဓရ်ရ၊ မှာထေရ် သာရိပိုတ်ကီုလေဝ် ပစ္စဝွံ ဟွံဗဗွဲကုအဲ ရဲဝွံချပ်တုဲ ကဵုဒါန်ကုကျာ်တြဲရ၊ ကျာ်တြဲတုန် သ္အာၚ်နူဇကု ဟွံညာတ်ညးမပြဲလောန်လ္တူနူဇကုတုဲ ဟိုတ်ဒဒှ်ဇကုတၠဓရ် ပစ္စယ်မရန်တၟံကုဓရ်တုဲ မဂပ်ဝ်ကဵုလဝ်ဒါန်ဂှ် စိုန်ဗဗွဲကုအဲဟေၚ်ရ။
ရဴဝွံပၠေပ်စိုတ်တုဲ ကဵုဒါန်ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ်ရ၊ ယာတ်သ္ၚာဂမၠိုၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ရ၊ နနဲမြဲသာ်ဝွံ ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ် ကဆံၚ်ကဵုကဆံၚ်ဟိုတ်ဒဒှ်မဗဗွဲထေက်ကြိုက်စိ စိုပ်အာတမ်ဇိုၚ်ကျာ်တြဲ မဒှ်တၠဓရ်ရ။ ရဴဝွံ က္တဵုဗဒှ်ဂလာန်အိုတ်ရ။ ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုက္ညကၠုၚ်တုဲ ယွံခမဳတံ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ် မူရဴနဂလာန်မွဲ ကောံဓရီုဒၟံၚ်အိုတ်ရော-ရဴဝွံသၟာန်တုဲ နဂလာန်မဟိမုဝွံ ကောံဓရီုဒၟံၚ်အိုတ်ရအဴ၊ ရဴဝွံ နကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် ယွံခမဳတံ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံဟေၚ် ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ် အာစိုပ်ဒဒှ်မဗဗွဲထေက်ကြိုက် ကဆံၚ်ဆံၚ်ဟွံသေၚ်ဏီ၊ ပ္ဍဲကာလကၠာတေံကီုလေဝ် ကၠာကျာ်ဟွံဒှ်ဏီ ကေၚ်စိုပ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ ဇက်နၚ်ဇာတ်အတိက်ရ။
ဝတ္တုအတိက်
ယွံခမဳတံ ပ္ဍဲကာလအတိက်တေံ ဍုၚ်ဗာရာဏသဳ သၟိၚ်ဗြာဟ္မဒတ္တနကြိပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်နေဝ် သၠးကၠေံပွမဗက်စအဂတိပန်တုဲ ဒ္ဂေတ်ဓရ်သၟိၚ်စှ်ပြကာ ဟွံကဵုလီုတုဲ ဗွဲမဗဗွဲဓရ် ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ရ။ ရဴသာ်ဝွံ ၜိုန်ရပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဗဗွဲဓရ်ကီုလေဝ် ဗွဲမဗဗွဲထေက်ကြိုက်ဟွံက္တဵုဒှ်ကုသၟိၚ်ဂှ်ရ။ ဒှ်တဴညံၚ်ရဴလ္ၚုသၟးရ၊ သၟိၚ်ဂှ်ဂၠာဲဂလာန်ဂရိုဟ်မသက္ကုဂုဏ်ဇကုတုဲ သီုမစမ်ၜတ်တဴ မပ္တံညးမမံၚ်ပ္ဍဲနန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအပ္ဍဲနန်ကီု ပ္ဍဲအပ္ဍဲဍုၚ်ကီု ပ္ဍဲတြၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ကီု ဟွံညာတ်ညးဟီုဂလာန်ဂရိုဟ် မသက္ကုဂုဏ်ဇကုတုဲ ကြက်ဂၠာဲပ္ဍဲဇၞးပိုဒ်ရ၊ ရဴဝွံတွဵုရးဍုၚ်ဂှ် ပအပ်ပြာပ်ကုအမာတ်ဂမၠိုၚ်တုဲ မွဲဟာန်ကေုာံ ပြောဟိတ် နလွေဟ်ဟွံပြာကတ် နကြိဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ကာသိရးနေဝ် ဟွံညာတ်ညးမမိက်မွဲမွဲ ဟီုဂလာန်ဂရိုဟ်မသက္ကုဂုဏ်ဇကုတုဲ စိုပ်အာ နိဂီုကွာန်ပစ္စန္တရးမွဲ ဂ္ဇအ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇြပ်မဒှ်မ္ၚးတြၚ်ရ။
ပ္ဍဲခဏဂှ် သမ္ၚေဟ်မွဲ မၞုံပိုန်ဟာန်ဒ္စံါစှ်ေကိုတ် မမံၚ်ပ္ဍဲနိဂီုဂှ် နဗော်သွးမဂၠိုၚ် နကြိအာနှေဟ်ဟုံဍာ်နေဝ် ညာတ်သၟိၚ်မၞုံဇကုမဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် မၞုံသာ်မတုပ်ကေုာံ သာ်ထဝ်မဂ္ဇံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်တုဲ ယၚ်ဒဒှ်မၞုံကဵုသ္ဍိုက်ဆာန်မက္တဵုဒှ်ဂှ်တုဲ လုပ်အာဇြပ်သ္ပလောကဝတ် ဟီုဂလာန်သ္ဍိုက်မၠိုက်တုဲ ပ္ဍဲဇြပ်ဝွံဟေၚ် မံၚ်ဒၟံၚ်ညိကၠာ၊ ရဴဝွံဟီုတုဲ စဴအာသ္ၚိဘောဇိုန်နွံရှ်သာမပြဲနာနာသာ် ကဵုဍိုက်ပေၚ်တုဲ နဗော်သွးမဂၠိုၚ်ကဵုကေတ်နၚ်ခွက်ပုၚ်တုဲ ကၠုၚ်ရ၊ပ္ဍဲခဏဂှ် ဣိသိမဍိုက်ပေၚ် ကေုာံ အဘိညာဏ်မ္သုန် မပဒတဴပ္ဍဲဂြိုပ်ဟေမဝန်ကၠုၚ်တုဲ မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်ဟေၚ်ရ။ ပစ္စေကဗုတ်နူဂိုဟ်နန္ဒမူကီုလေဝ် က္ညကၠုၚ်တုဲ မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်ဟေၚ်ရ။ သမ္ၚေဟ်ဂှ် ကဵုသၟိၚ်ကြာတ်တဲတုဲ စဳရေၚ်ခွက်ပုၚ်မွဲဟာန် ကေုာံ သွကဝေက်ဂမၠိုၚ် မၞုံရှ်သာမပြဲနာနာသာ်တုဲ ဆက်ကွာဲကုသၟိၚ်ရ၊ သၟိၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ပုၚ်ဂှ်တုဲ ကဵုကုပြောဟိတ်ရ။ ဗဗၞးပြောဟိတ် ဂိုၚ်ကေတ်ပုၚ်ဂှ်တုဲ ကဵုဒါန်ကုဣသိရ၊ ဣသိအာဇရေၚ်ပစ္စေကဗုတ်တုဲ နတဲပဲါ ရပ်ခွက်ပုၚ်တုဲ နတဲပုၚ်ရပ်ဍာ်ကာတုဲ စရိုဟ်ဍာ်ဒါန်တုဲ ပုၚ်ဂှ်လံၚ်စုတ်ပ္ဍဲဗဗေၚ်ရ၊ ပစ္စေကဗုတ်ဂှ် ဟွံဘိက်နိမန်ညးမမိက်မွဲမွဲတုဲ ကဵုပိုန်ရ။
ပ္ဍဲလအိတ်ကိစ္စပစ္စေကဗုတ် မကဵုပိုန်ပိဏ္ဍပါတ် သမ္ၚေဟ်ဂှ်ချပ်ရ၊ အဲကဵုပုၚ်ကုသၟိၚ်ရ၊ သၟိၚ်ကဵုကုဗဗၞးပြောဟိတ်ရ၊ ဗမၞးကဵုဒါန်ဣသိရ၊ ဣသိကဵုဒါန်ကုပစ္စေကဗုတ်ရ၊ ပစ္စေကဗုတ်ဂှ် အယာံမာတ်ညးမမိက်ကီုလေဝ် ဟွံအာတ်အခေါၚ်တုဲ ကဵုပိုန်ရ၊ ဟိုတ်သၟိၚ်ဗမၞး ဣသိမကဵုဒါန်ၜိုတ်ဏံတုန် ပသာ်ရော ပစ္စေကဗုတ်ဝွံ အယာံမာတ်ညးမမိက်မွဲမွဲကီုလေဝ် ဟွံသၟာန်အာတ်အခေါၚ်တုဲဟေၚ် ဟိုတ်မကဵုပိုန်တုန် ပသာ်ရော နမပ္တံမြဴသာ်ဝွံ ကြက်အဲသၟာန်ညးပန်ဂှ်ရ၊ ရဲဝွံချပ်ရ၊
သမ္ၚေဟ်ပြာပ်လုပ် သၟိက်သၟာန်သၟိၚ်
ချပ်တုဲ သမ္ၚေဟ်ဂှ် ပြာပ်လုပ်ကုညးမွဲတုဲ လ္ၚောဝ်တုဲသၟာန်ရ၊ ပၞောဝ်ညးပန်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ သၟိက်သၟာန်သၟိၚ်သ္ဂးတိုန်ပိဂါထာဝွံရ။
ကူဋာဂါရဝရူပေတံ၊ မဟာသယနမူပေါစိတံ။
သာလဳနံ ဝိစိတံဘတ္တံ၊ သုစိံမံသူပသေစနံ။
သတ္တာနံ အနသိတွာန၊ ကောယံဓမ္မောနမတ္ထုတေ။
၂၇၆။ မဟာရာဇာ- ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ၊ ရဋ္ဌာ - နူတွဵုရးဍုၚ်၊ ဝိဝနံ- န်ကွာန်ပစ္စန္တရး မတုပ်ကေုာံ ဂြိုပ်ဟၟဲကဵုဍာ်ဝွံ၊ အာဂတံ - ဍေံမကၠုၚ်စိုပ်၊ ကူဋာဂါရဝရူပေတံ- ဍေံမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ပြာသာဒ်မဗ္ဂပ်လဝ် အထောတ်ဒြပ်ဝၚ်မပြဲ၊ မဟာသယနမုပေါစိတံ-ဍေံမၞုံပကတိ မမံၚ်ပ္ဍဲဒၞဲါမပြဲမၞုံကဵုကျာ်သြဳ၊ သုခုမာလရုပံ-န်သၟိၚ်ဇၞော်မၞုံလွေဟ်မဍိုန်ဍောတ် ဇိပ်ဂၠိပ်၊ ဒိသွာန- ဂွံညာတ်ကေတ်တုဲ။
၂၇၇။ အဟံၚ်-ၚ်အဲ၊ ပေမကေန-ဗွဲမသ္ဍိုက်ဆာန်၊ ဝဒ္ဓမောဒနံ-ဍေံမဂပ်ဝ်သ္ဂး ရဴဝွံမ္ဂး ပုၚ်မပြဲ၊ ဝိစဳတံ-ဍေံမဂပ်ဝ်ဖျိန်လဝ် နသ္ၚုခိုဟ်ဂမၠိုၚ် ရုဲစှ်လဝ်တဲခိုဟ်၊ သုစိံ - ဍေံမသ္အးဇ္ၚး၊ မံသူပသေစနံ-ဍေံမနှဴရဴနကဵုဖျုန်၊ သာလဳနံဘတ္တံ-န်ပုၚ်သြောံသာလဳ၊ တဿတေ-ကုသၟိၚ်ဇၞော်ဂှ်ဟေၚ်၊ အဒါသိံ -စိုန်ကဵုရ။
၂၇၈။ တွံ-ၚ်တၠအဲသၟိၚ်ဇၞော်၊ တံဘတ္တံ-န်ပုၚ်ဂှ်၊ ပဋိဂ္ဂယှ-ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ အတ္တာနံ-အတ္တနာ-မိန်ဇကု၊ အနသိတွာန-ဟွံစတုဲ၊ ဗြဟ္မဏဿ-ကုဗမၞး၊ အဒါသယိ-စိုန်ကဵုရ၊ အယံဓမ္မော-ၚ်သ္ဘဴဝွံတုန်၊ ကော-ဗီုလဵုရော၊ တေ-ကုတၠအဲသၟိၚ်ဇၞော်၊ နမော-ၚ်ပွမလ္ၚောဝ်၊ အတ္တု-သြဝ်ကဵုဒှ်ညိ။
က္ဍိုပ်ဒဒန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်က္ဍိုပ်ဒဒန်(Tadaru၊ တံတားဦး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၆၅။
ဘိက္ခာပရမ္ပရ၊ဇာတ်
သၟိၚ်ဇၞော် သၟိက်သွဟ်ကုသမ္ၚေဟ်
သ္ဂးတိုန်ဂါထာဝွံရ။
က္ဍိုပ်ဒဒန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၇၃၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၆၉၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၄၂၇ တၠရ။
ဘိက္ခာပရမ္ပရ၊ဇာတ်
သၟိၚ်ဇၞော် သၟိက်သွဟ်ကုသမ္ၚေဟ်
ဂရုစအာမန္တနိယော၊ ဒါတုမရဟာမိဘောဇနံ။
က္ဍိုပ်ဒဒန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဘိက္ခာပရမ္ပရ၊ဇာတ်
သၟိၚ်ဇၞော် သၟိက်သွဟ်ကုသမ္ၚေဟ်
ကြဴနူဂှ် သမ္ၚေဟ်သၟိက်သၟာန်ဗမၞး သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဝွံရ
ရာဇတေဘတ္တံ ပါဒါသိ၊ သုစိံမံသူပသေစနံ။
အခေတ္တညူသိဒါနဿ၊ ကောယံဓမ္မောနမတ္ထုတေ။
၂၈၀။ ဒါနိဣဒါနိ- ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ၊ ရာဇပူဇိတံ-ဍေံဒမိန်သၟိၚ်မဂပ်ဝ်ပူဇဴ၊ ဂေါတမံ-ဍေံမဒှ်တၞောဝ်ဂေါတမ၊ ဗြာဟ္မဏံ-န်ဗမၞး၊ ပုစ္ဆာမိ-ပ္ဍဲသၟာန်ရ၊ ရာဇာ-ၚ်သၟိၚ်ဇၞော်၊ တေ-ကုတၠအဲဗမၞး၊ သုစိံ-ဍေံမသ္အးဇ္ၚး၊ မံသူပသေစနံ-ဍေံမတ္ၜန်တ္ၜောဲတဴနဖျုန်၊ ဘတ္တံ-န်ပုၚ်၊ ပါဒါသိ-စိုန်ကဵုရ။
၂၈၁။ တွံ-ၚ်တၠအဲဗမၞး၊ တံဘတ္တံ-န်ပုၚ်သြောံသာလဳဂှ်၊ ပဋိဂ္ဂယှ-ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ ဣသိဿ-ကုဣသိ၊ ဘောဇနံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်၊ အဒါ-စိုန်ကဵုရ၊ ဒါနဿ-ဒဒက်တဴဒါန်၊ အခေတ္တညူ-ၚ်ဒဒှ်မတီကေတ်ဒဒှ်ဇကုတိဗ္ၚမခိုဟ်ဆာဲဟွံသေၚ်၊ အသိ-စိုန်ဒှ်ဟာ၊ အယံဓမ္မော-ၚ်သ္ဘဴဝွံ၊ ကော-ဗီုလဵုရော၊ တေ-ကုတၠအဲဗမၞး၊ နမော-ၚ်ပွမလ္ၚောဝ်၊ အတ္ထု-သြဝ်ကဵုဒှ်ညိ။
ဗမၞးသၟိက်သွဟ် ကုသမ္ၚေဟ်
သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဝွံရ။
ဘုဉ္ဇေမာနုသကေကာမေ၊ အနုသာသာမိရာဇိနော။
ဝဎုဿဘာဝိတတ္တဿ၊ ဒါတုမရတာမိဘောဇနံ။
၂၈၂၊ ကုဋမ္ဗိက-ယွံသမ္ၚေဟ်၊ အဟံၚ်-ၚ်အဲ၊ ပုတ္တဒါရေစ-န်ကောန်သမ္ဘာဂမမၠိုၚ်ကီုလေဝ်၊ ဘရာမိ-ပ္ဍံမြိမြန်ရ၊ ဃရေသု-ပ္ဍဲသ္ၚိဂမၠိုၚ်၊ ဂဓိတော-စိုန်မက်ဂၠက်ရ၊ မာနုသကေ-ဍေံမဒှ်ပ္ဍဲမၞိဟ်အိုတ်၊ ကာမေ-န်ကာမဂုဏ်ဂမၠိုၚ်၊ ဘုဉ္စေ-စိုန်ဒုၚ်စသိုၚ်ရ။ ရာဇိနော်-ကုသၟိၚ်မပြဲ၊ အနုသာသာမိ-ပ္ဍံဒၠောံဗ္တောန်ရ။
၂၈၃၊ စိရရတ္တံ-လုကဴဗ္တံမဂၠိုၚ်သ္ၚောဲ၊ တပဿိနော-ဍေံမၞုံဒ္ဂေတ်မတရဳကၠေံ၊ ဝုဎုဿ-ဍေံမဇၞော်နဂုဏ်ပညာ၊ ဘာဝိတ္တဿ-ဍေံမၞုံကာယစိုတ်မဂပ်ဝ်ဇၞော်ပၟဝ်၊ အာရညိကဿ-ဍေံမပဒတဴပ္ဍဲဂြိုပ်၊ ဣသိနော-ကုဣသိ၊ ဘောဇနံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်သြောံသာလဳ၊ ဒါတုံတၞဟ်နကဵု။ အရဟာမိ-ပ္ဍံထေက်ကြိုက်ရ။ ကြဴနူဂှ်
သမ္ၚေဟ်သၟိက်သၟာန်ဣသိ
သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဝွံရ။
ပရူဠကစ္ဆံ နခလောမံ၊ ပၚ်္ကဒန္တံရဇဿိရံ။
ဘိက္ခုကေန တယာသေယျော၊ ယဿတွံဘောဇနံအဒါ။
၂၈၄၊ ဣသေ-ယွံဣသိ၊ ဒါနိဣဒါနိ-ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ၊ ကိသံ-ဍေံမၞုံဇကုမဇြာဲဇြေဟ်၊ ဓမနိသန္ထတံ-ဍေံမၞုံလ္တေၚ်မဓၞောဝ်တဴ၊ ပရူကဠကစ္ဆံ-ဍေံမၞုံသော်ပါၚ်ကၞက်မဍိုပ်ဍဴညံၚ်ရဴခြုံ၊ နခလောမံ-ဍေံမၞုံသၞေံဇိုၚ်သၞေံတဲသော်မဂၠိၚ်၊ ပၚ်္ကဒန္တံ-ဍေံမၞုံအိက်ၚေက်မဗာန်ခြပ်၊ ရဇဿိရံ-ဍေံမၞုံက္ဍိုပ်မတ္ၜန်တ္ၜောဲတဴနမၠိုက်၊ ဣသိံ-န်ဣသိ၊ ပုစ္ဆာမိ-ပ္ဍံသၟာန်ရ။
၂၈၅၊ ဨကော-ဍေံမဒှ်ညးမွဲဓရ်၊ အရညေ-ပ္ဍဲဂြိုပ်၊ ဝိဟာသိ-စိုန်ပဒတဴရ။ ဇဳဝိတံ-န်လမျီုဇကု၊ နာဝကၚ်္ခသိ-သီုဟွံပၟဲတဴ၊ ယဿ-ယြဴကုပစ္စေကဗုတ်မွဲ၊ တွံ-ၚ်တၠအဲဣသိ၊ ဘောဇနံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်၊ အဒါသိ-စိုန်ကဵုရ၊ အယံဘိက္ခု-ၚ်ပစ္စေကဗုတ်ဝွံ၊ တယာ-လ္တူနူတၠအဲဣသိ၊ ကေန-မူရဴနဂုဏ်မွဲ၊ သေယျော-စိုန်ပြဲဂှ်ရော။
ဣသိသၟိက်သၟဟ်ကုသေမ္ၚဟ်
သ္ဂးတိုန်ပိဂါထာဝွံရ။
ဓုနံသာမာကနဳၜါရံ၊ သံသာရိယံ ပသာရိယံ။
တာနိအာဟရိတွာဘုဉ္စာမိ၊ အတ္ထိမေသော ပရိဂ္ဂဟော။
အနာဒါနဿသာဒါနော၊ ဒါတုမရဟာမိဘောဇနံ။
၂၈၆၊ ကုဋုမ္ဗိက-ယွံသမ္ၚေဟ်၊ အာလုကလာမ္ဗာနိ-န်ခၟာဲအာလူ ခၟာဲတာဂြိုပ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ဗိလာလိတက္ကလာနိစ-န်ခၟာဲကြဴ ခၟာဲကွာဲဂမၠိုၚ်ကီု၊ ခဏန္တော-ၚ်ဒဒှ်မခဲါစဂှ်ဒှ်တုဲ၊ ဘုဉ္စာမိ-ပ္ဍံစရ။ သာမာကနဳဝါရံ-န်သြောံစၞၜိုပ်သြောံမာ်ကီု။ ဓုနံဓုနန္တော-လရိုက်ကၠေံတုဲ၊ သံသာရိယံ-ပသံသာရိယံ-သီုမစဲပရးပ္ဍဲတ္ၚဲ၊ တဏ္ဍုလံ-န်သ္ၚ၊ အာဒါယ-ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ပစိတွာ-ဖျိန်တုဲ၊ ဘုဉ္စာမိ-ပ္ဍံစရ။
၂၈၇၊ သာကံ-န်တၞးသၞေဝ်သွကီု၊ ဘိသံ-န်လွာသကိုန်ကီု၊ မဓုံ-န်သတ်ဗၠတ်ကီု၊ မံသံ-န်ဖျုန်မဒှ်စၞသၟေဟ်ဒဒက်တဴကၠ ဇာဒိသိုၚ်ကီု၊ ဗဒရာမလကာနိစ-န်သတ်ဗ္ဒရ်သတ်ဂစွံဂမၠိုၚ်ကီု၊ တာနိ-န်အိုဿီုဂမၠိုၚ်ဂှ်၊ အာဟာရိတွာ-ရၚ်တၠုၚ်ကေတ်တုဲ၊ ဘုဉ္စာမိ-ပ္ဍံစရ။ သောပရိဂ္ဂဟော-ၚ်ပွမသီဂိုၚ်ဒြေပ်ဂှ်၊ မေ-ကုအဲ။အတ္ထိ-ပ္ဍံနွံတဴရ။
၂၈၈၊ ပစန္တော-ဍေံမတောံပုၚ်သွ၊ သာဒါနော-ၚ်အဲမၞုံကဵုပွမစောဲအလာံ၊ အပစန္တဿ-ဍေံဟွံတောံပုၚ်သွ၊ အမမဿ-ဍေံမစာ်စ္ဍးအာနူပွမသၞေံသၞဴမတွံဂး တဏှာဒိဋ္ဌိ၊ အကိဉ္စနော-ဍေံဟၟဲကဵုဒွိၚ်ဒွဲါပလိဗောဓ၊ အနာဒါနဿ-ကုပစ္စေကဗုတ် ဟွံမွဲကဵုပွမစောဲအလာံမတွံဂး တဏှာဒိဋ္ဌိ၊ ဘောဇနံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်သြောံသာလဳ၊ ဒါတုံ-တၞဟ်နကဵု၊ အရဟာမိ-ပ္ဍံထေက်ကြိုက်ရ။
သမ္ၚေဟ်သၟိက်သၟာန်ပစ္စေကဗုတ်
သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဂမၠိုၚ်ဝွံရ။
ဣသိတေဘတ္တံပါဒါသိ၊ သုစိံမံသူပသေစနံ။
နာညံကိဉ္စိနိမန္တေသိ၊ ကောယံဓမ္မော နမတ္ထုတေ။
၂၈၉၊ ဘန္တေ-ယွံတၠဳပိုန်၊ ဒါနိဣဒါနိ-ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ၊ တှဏှဳမာသဳနံ-ဍေံဟွံဟီုဂလာန်မံၚ်တဴသ္ၚိတ်တ် ညံၚ်ရဴမလုပ်စဖဵု၊ သုဗ္ဗတံ-ဍေံမၞုံဒ္ဂေတ်မဆာဲ၊ ဘိက္ခုဉ္စ-န်ပစ္စေကဗုတ်ကီုလေဝ်၊ ပုစ္ဆာမိ-ပ္ဍံဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ရ၊ ဣသိ-ၚ်ဣသိ၊ သုစိံ-ဍေံမသ္အးဇ္ၚး၊ မံသူပသေစနံ-ဍေံမနှဴရဴနဖျုန်၊ ဘတ္တံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်သြောံသာလဳ၊ တေ-ကုတၠဳပိုန်၊ ပါဒါသိ-စိုန်ကဵုဒါန်ရ။
၂၉၀၊ တွံ-ၚ်တၠဳပိုန်၊ တံဘတ္တံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ်၊ ပဋိဂ္ဂယှ-ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ။ ဨကကော-ညးမွဲဓဝ်၊ တှဏှဳ-ၚ်ဒဒှ်မကၞပ်သ္ၚောံဒၟံၚ်အိုတ်ဂှ်ဒှ်တုဲ၊ ဘုဉ္စသိ-ပ္ဍံပပြဘိုက်ရ။ အညံ-ဍေံမသ္အာၚ်အာ၊ ကိဉ္စိ-န်အယာံမာတ်ညးမၟိက်ကဵုမွဲမွဲကီုလေဝ်၊ နနိမန္တေိသိ-စိုန်ဟွံဘိက်နိမန်ရ။ အယာံဓမ္မော-ၚ်သ္ဘဴဝွံ၊ ကော-ဗီုလဵုရော၊ တေ-ကုတၠဳပိုန်၊ နမော-ၚ်ပွမလ္ၚောဝ်၊ အတ္ထု-သြဝ်ကဵုဒှ်ညိ။
ပစ္စေကဗုတ် သၟိက်သွဟ်ကုသမ္ၚေဟ်
တံမံအကိဉ္စာနံဉတွာ၊ သဗ္ဗပါပေဟိအာရဏံ။
ဣသိမေဘတ္တံ ပါဒါသိ၊ သုစိံမံသူပသေစနံ။
ပစ္စနဳကမဟံမညေ၊ ယောဒါတရံ နိမန္တယေ။
၂၉၁၊ ကုဋမ္ဗိက-ယွံသမ္ၚေဟ်၊ အဟံ-ၚ်အဲ၊ နပစာမိ-တောံပုၚ်သွလေဝ်ဟွံတောံရ၊ နပစေမိ-ညးသ္အာၚ်ကီုလေဝ် ဟွံကဵုတောံရ၊ နဆိန္ဒာမိ-အဲလေဝ်ဟွံကုတ်ရ။ နဆေဒယေ-ညးသ္အာၚ်ကီုလေဝ် ဟွံကဵုကုတ်ရ။ အကိဉ္စနံ-ဍေံဟွံမွဲကဵုဒွိၚ်ဒွဲါမပ္တံရာဂ၊ သဗ္ဗပါပေဟိ-နူပြဝအကုသဵုဂမၠိုၚ်အိုဿီု၊ အာရကံ-ဍေံမသ္ၚောဲ၊ တံမံ-န်အဲဂှ်၊ ဉတွာ-တီတုဲ။
၂၉၂၊ ဣသိ-ယွံဣသိ၊ ဝါမေန-နတဲဇွိ၊ ဘိက္ခံ-န်ခွက်ပုၚ်၊ အာဒါယ-ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ ဒက္ခိဏေန-နတဲသတုံ၊ ကမဏ္ဍလုံ-န်ကာဍာ်၊ အာဒါယ-ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ သုစိံ-ဍေံမသ္အဇ္ၚး၊ မံသူပသေစနံ-ဍေံမနှဴရဴနကဵုဖျုန်၊ ဘတ္တံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်သြောံသာလဳ၊ မေ-ကုအဲ၊ ပါဒါသိ-စိုန်ကဵုဒါန်ရ။
၂၉၃၊ သမမာ-ဍေံမၞုံကဵုပွမသၞေံသၞဴမ္ဂး တဏှာဒိဋ္ဌိအိုတ်၊ သပရိဂ္ဂဟာ-ဍေံမၞုံကဵုပွမသီုဂိုၚ်ဒေပ်ဒြပ်အိုတ်၊ ဨတေ-ၚ်သၟိၚ်ဗမၞးဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ်၊ ဟိသစ္စံ-ဂလာန်စၟတ်သန်၊ မာဒိသဿ-ကုညးညံၚ်ရဴအဲ၊ ဒါတုံ-တၞဟ်နကဵု၊ အရဟန္တိ-ပ္ဍံထေက်ကြိုက်အိုတ်ရ။ ယော-ယြဴၚ်ညးမွဲ၊ ဒါတာရံ-န်ညးမကဵုဒါန်၊ နိမန္တယေ-စိုန်ကၠေၚ်ဘိက်ရ၊ တံ-န်ပွမကၠေၚ်ဘိက် ညးမကဵုဒါန်ဂှ်၊ ပစ္စနဳကံ-ဒ္ဂေတ်မစှ်ေစးရုဂဒ္ဒ၊ အဟံ-ၚ်အဲ၊ မညေ-စိုန်စၟတ်သမ္တီရ။
ဂွံမိၚ်ဂလာန်ပစ္စေကဗုတ်ဂှ်တုဲ သမ္ၚေဟ်သ္ဍိုက်မၠိုက်ဗွဲမလောန်တုဲ
သၟိက်ဟီုထိုၚ်သး ပစ္စေကဗုတ်
သ္ဂးတိုန်လ္အိတ်ၜါဂါထာဂမၠိုၚ်ဝွံရ။
ယောဟံအဇ္ဇပဇာနမိ၊ ယတ္ထဒိန္နံမဟပ္ဖလံ။
ဣသဳမူလဖလေဂိဒ္ဓါ၊ ဝိပ္ပမုတ္တာစ ဘိက္ခဝေါ။
၂၉၄။ ဘော-ယွံမၞးတံ၊ ရထေသဘော-ၚ်သၟိၚ်မပြဲ၊ အဇ္ဇ-ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ။ မေ-ဒဒက်တဴအဲ။ အထ္ထာယ-တၞဟ်နဖဵု၊ ဣဓ-န်ဌာန်ဝွံ။ အာဂစ္ဆိဝတ-သြကၠုၚ်ရောၚ်သွံ။ ယတ္ထ-ယြဴပ္ဍဲပူဂဵုမွဲ။ ဒိန္နံ-ၚ်ဒါန်မဂပ်ဝ်ကဵု။ မဟပ္ဖလံ-စိုန်မၞုံဖဵုမဇၞော်ရ။ တေ-န်ပူဂဵုဂမၠိုၚ်ဂှ်။ ယော အဟံ-ယြဴၚ်အဲမွဲ၊ အဇ္ဇ-ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်။ ပဇာနာမိ-ပ္ဍံတီရ။
၂၉၅။ ရာဇာနော-ၚ်သၟိၚ်တၠဍုၚ်ဂမၠိုၚ်။ ရဋ္ဌေသု-ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်ဂမၠိုၚ်။ ဂိဒ္ဓါ-စိုန်မက်ဂၠက်အိုတ်ရ။ ဗြာဟ္မဏာ-ၚ်ဗမၞးဂမၠိုၚ်။ ကိစ္စာကိစ္စေသု-ပ္ဍဲကေၚ်ကာဇၞော်သၟတ်ဂမၠိုၚ်။ ဂိဒ္ဓါ-စိုန်မက်ဂၠက်တဴအိုတ်ရ။ ဘိက္ခဝေါစ-ၚ်ပစ္စေကဗုတ်ဂမၠိုၚ်တုန်။ ဝိပ္ပမုတ္တော-စိုန်တိတ်ဗၠးနူပွမမက်ဂၠက်အိုတ်ရ။
ပစ္စေကဗုတ်တွံဓရ်ကုသမ္ၚေဟ်ဂှ်တုဲ က္ညအာဒၞဲါဒၟံၚ်ဇကုရ။ ဣသိကီုလေဝ် တုပ်တဴညံၚ်ပစ္စေကဗုတ်ဟေၚ် တွံဓရ်ကုသမ္ၚေဟ်တုဲ အာဒၞာဲဒၟံၚ်ဇကုရ။ သၟိၚ်တုန် မံၚ်ဇရေၚ်သမ္ၚေဟ်ဂှ် ၜါပိတ္ၚဲတုဲ ကၠေၚ်စဴအာဍုၚ်ဗာရာဏသဳရ။
ပံၚ်ဇာတ်
ကျာ်တြဲရၚ်တၠုၚ်နၚ်ဓမ္မဒေသနာဝွံတုဲ ယွံခမဳတံ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံဟေၚ် ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ် စိုပ်ဒၞဲါမဗဗွဲဟွံသေၚ်ဏီ ပ္ဍဲကာလတမၠာတေံကီုလေဝ် ကေၚ်စိုပ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ သမ္ၚေဟ်ကၠာတေံ လၟုဟ်ကၠုၚ်ဒှ် သမ္ၚေဟ်ပူဇဴရတ်ဓရ်ရ။ သၟိၚ်ကၠာတေံ လၟုဟ်ကၠုၚ်ဒှ်အာနန်ရ၊ ဗမၞးပြောဟိတ်ကၠာတေံ လၟုဟ်ကၠုၚ်ဒှ်သာရိပိုတ်ရ။ ဣသိပ္ဍဲဂြိုပ် ဟေမဝန်ကၠာတေံ လၟုဟ်ကၠုၚ်ဒှ်အဲကျာ်
ရဴဝွံပံၚ်ဇာတ်ရ။
နိဿဲ
မေဓါဝဳ၊ ကျာ်ဇၞော်။ ဝိသုဒ္ဓါရာံ၊ ဘာ။ နာၚ်သၠုၚ်၊ကွာန်။ ဘိက္ခာပရမ္ပဇာတ်၊ ဨကဒသမအုပ် ပြကိုဟ်ဇာတ် ၅၅၀။
สหรัฐ
Ninja ✮ Strikers «☎»  ၀၁:၁၃၊ ၂၄ ဨပြဳ ၂၀၂၂ (+0630)
ဂြင်အေက်၊ တၞံ
ဂြင်အေက် (Oroxylum indicum)ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု မနွံကဵု ပကဴ မလုပ်တၞောဝ် Oroxylum တုဲ လုပ်အဝေါင် ဇာတ်ဂကူ Bignoniaceaeတုဲ နကဵုယၟုဓမ္မတာ ဗီုအင်္ဂလိက်ဂှ် ကော်စ midnight horror, oroxylum, Indian trumpet flower, broken bones, Indian caper, ကေုာံ tree of Damocles. တၞံဂြင်အေက်ဂှ် တိုန်စဵုစိုပ် ၁၈ မဳတာ (၅၉ ပေ)တုဲ အလုံမွဲတၞံဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဂြန်ဂဥုဲနာနာရ၊၊
လက်သန်
တၞံဂြင်ဂြအေက်င်အေဂှ်က်ဂှ် ဒှ်တၞံတဲလဒေါဝ်မွဲဂကူတုဲ စဵုကဵု ၃၀ - ၄၀ ပေ သၠုင်မာန်၊ နွံကဵု သၞောက်တီုတုဲ အသာ်ပတေင်သၚေက်ရ၊၊ ဖျုန်ပ္ဍဲဂှ် နွံကဵု အသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊
ဂမ္စာဲ
တမ်မူလဂြင်အေက်ဂှ် ကၠုင်နူ သာပ်တိုက်အိန္ဒိယ (Indian subcontinent) ကေုာံ ဇိုင်ဒဵုဟေမဝန် ပ္ဍဲဍုင်ဘူတာန် ကေုာံ ကြုက်သၠုင်ကျာ၊ ဒေသအေန်ဒဝ်ချာင်နာ ကေုာံ ဒေသမလေသဳယျာတအ်ရ၊၊
ရူပဓါတု Phytochemistry
တၞံဂြင်အေက် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် တၞးကီု၊ သၞောက်ကီု ဆုကီု၊ သတ်ကီုဂှ် နွံကဵု ရူပဓါတုနာနာသာ် မပ္တံကဵု ဓါတ် prunetin, sitosterol, oroxindin, oroxylin-A, biochanin-A, ellagic acid, tetuin, anthraquinone, ကေုာံ emodin တအ်ရ၊၊
လွပ်
ဂြင်အေက်ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံမစဂွံတုဲ တၞးကီု၊ သတ်ကီု၊ သၞောက်ကီုဂှ် စဂွံဖအိုတ်ရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ၜတ်တ်ဂှ် ပေက်စကီု၊ ကၠပ်စကီု၊ စုတ်ၜိုင်တုဲ ကၠပ်ကီုရ၊၊
သတ်ဍေဟ်ဂှ် စကာပ္ဍဲ ဂြန်ဂဥုဲအိန္ဒိယဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ဂြန်ဂဥုဲကြုက်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင်ဂှ် သကောဝ်/သၞောက်ဍေဟ်ဂှ် ညးတအ် စကာ နဒဒှ်ဂဥုဲဂၠိုင်ရ၊၊
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဇၞူ
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ဇၞူ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇာဂရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၄၊ ဝှ် ၄၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝါရက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဝါရက်(Weayat၊ ဝဲရက်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၆၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၇၃၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၆၉၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၄၂၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တံင်ပရင်(Thaungpyin၊ သောင်ပြင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်တံင်ပရင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၁၁။ ကွာန်တံင်ပရင်ဝွံ ဒှ်ကွာန် မကြပ်ညန် ကုၜဳဇၞော်မွဲတုဲ လပါ်ပလိုတ်ကွာန် ၜိုတ်ဘာ်တိုင်ပြင်ညိဂှ် စိုပ်ၜဳဇၞော်ရ၊၊ တိတ်အာ နူကွာန် ဂၠံင်လပါ်သၟဝ်ကျာ ၜိုတ် ပန်တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဍုင်လၟိုင်တုဲ ယဝ်ရ အာဍုင်ရေဝ်မ္ဂး တိတ်အာ ဂၠံင်လပါ်သၠုင်ကျာ ၜိုတ် ဒစာံတိုင်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် ဇြပ်ဗု-ရေဝ်တုဲ ဂွံစိုပ်ဍုင်ရေဝ် သီုဖအိုတ် နွံ ၁၇ တိုင်ပြင်ရ၊၊
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ကွေဟ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၄၂၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၇၇၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၂၀၄ တၠရ။
ဝင် ကေုာံ နိရုတ္တိ
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၆၇ သၞာံ၊ သာသနာကျာ် ၂၃၄၉ သၞာံဂှ် စပ္တန်လဝ် ကွာန်တံင်ပြင်ရ။ ကွာန်ဝွံ ကၠာတဲ ကော်ခဴစ "ကွာန်တိုင်တၟံ" ရ။ ဗွဲကြဴ ကွာန်ဂှ် ဟိုတ်မတန်တဴဒၟံင် ဇရေင်တမ်ပြင်ၜဳမှာသၟိဒ်စိ " ကွာန်တမ်ပြင်" ရဴသာ်ဝွံလေဝ် ကော်ခဴစအိုတ်ရ။ အခိင်ကလလအ်ကၠုင်တုဲ ဂလာန်ဂှ် မြိပတ်ပြံင်လှာဲအာဗၞာတ်ညိနာင်ကီုရ။ အခိင်လၟုဟ် "ကွာန်တံင်ပြင် (ဝါ) ကွာန်တံင်ပရင်" ရဴသာ်ဝွံ ကော်ခဴစအိုတ်ရ။
ဝင်တိုက်ပရိယတ္တိ ရာမညနိကာယ ဘာဇၞော်
တိုက်လိက်မန် ရာမညနိကာယ တိုက်ပရိယတ္တိဘာဇၞော်ဝွံ နွံပြာကဋ်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဌာနအာဝါသကွာန်တံၚ်ပြင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၟဝ်ကျာ၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။
ကွာန်ဝွံ တန်ဂွံသၞာံအခါ ဗၞတ်ညိနာင်တုဲ သွက်ဂွံရှ်ေသှ်ေရဴဂဴဗုဒ္ဓဘာသာ ဂွံမင်မွဲအာသာသနာ ဂွံကၠောန်ဂလိုင်ပ္တိုန် ပိုန်ကုသလာ ရန်တၟံမပ္တံသာ်ဝွံတုဲ ဒက်ပတန်သိုင်ခၞံပ္တိန် ဘာလကျာ်မွဲဘာရ။ ဘာဂှ် "ဘာဇၞော်" ဣၚုဟ် ကော်ခဴစအိုတ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ အဂ္ဂဒိပ္ပ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာအဂ္ဂဒိပ္ပ ကလိဂွံပန်ဝှ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၃၀ သၞာံ ဂိတုကထိုန် ၃ မံက်ဂှ် ဖျေံကၞက်သေဝ် ဒက်ပ္တန်သိုင်ခၞံပ္တိုန်ဘာဆုဇၞော် မၞုံကဵုကအ်ကၠတ်မွဲမရ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၃၁ ဂှ် သွက်ကောန်ဗွဲကြဴစဴဗွဲဂတ သ္ဂောံခစသဳကၠဳကဵုရတ်ပိပြကာ ဇြိုဟ်ဟ်နက်က်မာန်ညိလဝ်စိုတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ပ္တိန် "ကျာ်စေတဳဒဵုရမ်" မွဲဇကု ပ္ဍဲလ္ပာ်ဒိုဟ်ပလိုတ်ဘာဇၞော် လ္တူဗလးကုန်ဒဵုရမ်တေံရ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၄၂ သၞာံဂှ် သိုင်ခၞံဒက်ပတန်သၟိတ်ပတိုန် ဝိသုံဂါမသဳမွဲမ၊ ပ္ဍဲဗလးကုန်စေတဳ ဒဵုရမ်တေံပၠန်ရ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၆၂ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၇ မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ပ္ဍဲအရှာံဘာဇၞော် ဖျေံဍိုတ်ထဝ်ဍိုတ်သြန် ဒက်ပတန်သိုင်ခၞံဗဒှ်ကဵု ဘာတိုက်မွဲဘာပၠန်ရ။ ဘာတိုက်ဂှ် မပ္တံကဵုဒယိုင် ဗ္ဒင် သၠတြင် ဗတင်ကျာ ဇိုင်တၞိန်တအ်ဂှ် ဇၞော်တဴကွေံကွေံရ။ စဵုကဵုအခိင်လၟုဟ်ဏံ ပိုယ်ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်ၜါ နဒဒှ်ကပေါတ်ကြိယာ တြေံတြဟ်မွဲကီုရ။ ပတ်ဂၠတ်လဝ်မပ္တံကဵု ပ္ကဴသြဴတအ်ဂှ်လေဝ် နူတမ်တိ စဵုကဵုစိုပ်ကၞောတ်ကအ်ကၠတ် စိစောန်တၟေင်တၟဟ်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ရုပ်မၞိဟ် ဗီုပြင်ကောန်သၟိင် ကောန်ပၞာန်တအ်ဂမၠိုင် ဒက်ဗဗာန်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲဗ္ဒင်လ္ပာ်မ္ၚးဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ဒၟံင်ဏီရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂဒိပ္ပဝွံ သိုင်ခၞံဒက်ပတန်ပတိုန် သာသနိက မပ္တံကဵုကျာ်၊ ဘုတ် ဘာ ကၟာ ဇြပ်သာလာ ရုင်ဒါန် ရုံဂပ်ဍိုက်ပေင်ကၠုင်ကီုရ။ တၞဟ်နသ္ဂောံပံက်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ရန်တၟံနွံသာ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၃၃ သၞာံ အခိင်ပယျာံတမ်သၞာံ ဗလးဏာကောန်ကွး ခမဳၜါဇကု ကဵုအာကတ်ဗ္တောန်ပရိယတ်ပညာ ပ္ဍဲဘာဇၞော် ကွာန်ထဝ်ပၠင် ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်တေံရ။ အ္စာလိက်ထဝ်ပၠင်ဂှ် ဒှ်သင်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ဇေတ်တ်ရ။ နူကဵုဍုင်သေံ တၞဟ်နဖျေံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ပံက်တိုက်လိက်မန် ကလေင်စဴကၠုင် ဌာန်ဒၟံင်ဇာတိဍုင်ကွာန်မန်ဇကု ပၠန်ရ။ ယၟုအ္စာလိက်ဂှ် "ပုပ္ဖရမ္မမဟာထေရ်" ကော်ခဴစရ။ ယၟုကောန်ကွးၜါ မတိတ်ကၠုင်နူဘာဇၞော် ကွာန်တံင်ပရင်ဂှ်တုန် (၁) တၠဂုဏ် ပုပ္ဖရမ္မ၊ (၂) တၠဂုဏ်ဂုဏရံသဳ မဒှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂဒိပ္ပဝွံ ဒှ်ပူဂဵုပုဗ္ဗင်္ဂမ ညးမအာဂတပၠတရဴ သ္ကိုပ်သ္က ဂကောံပဝါရဏာဂိုဏ်တံင်ပြင်ရ။
ပ္ဍဲသာသနာ ၂၄၃၉ သၞာံ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၅၇ သၞာံဂှ် ဒက်ပတိုန် "ဂကောံပဝါရဏာဂိုဏ်တံင်ပြင်" တုဲ ဂွံဒှ်အ္စာတၠ ဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂဒိပ္ပဝွံ ကာလကလိဂွံအာယုက် ၇၆ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၇၆ ဝှ်၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင်ကၠုင်စိုပ် ၁၂၈၂ သၞာံ ဂိတုစဲ ၁၁ မံက် အခိင်ဗ္တံ ၁၂ နာဍဳဂှ် အာစိုပ် အနိစ္စဓဝ် ကညစဴအာသွဝ်တုဲရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂဒိပ္ပ ကညစဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက (ကော်ကျာ်ဇၞော်ဍောတ်) နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာ ပ္ဍဲဘာဇၞော်၊ ကွာန်တံင်ပြင်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ
ဗွဲကြဴ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ ဒှ်နွံပိုန်ဘာဂ္ဇံဘာရ။ အဃောကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဣန္ဒက နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ပုပ္ဖရမ္မ ဖျေံဒၟံင်လိက် ပ္ဍဲကံနှာတ်တေံရ။ ဗွဲကြဴ ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်တံင်ပြင်ဝွံရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ပုပ္ဖရမ္မဂှ် ဗွဲအာယုက် သိက္ခာ ဟိုတ်ဒဒှ်မဇၞော်နူကျာ်ဇၞော်အ္စာဣန္ဒကစိ "ဘာဇၞော်ဝွံ အဲပအပ်ပြာပ်ကဵု တၠဂုဏ်အ္စာပုပ္ဖရမ္မ နဒဒှ်နွံပိုန်ဘာဇၞော်ရောင်" ရဴသာ်ဝွံ သ္ဂးတုဲ ဘာဇၞော်ဂှ်ကီု ဂရုဘဏ် လဟုဘဏ် ဆက်စပ်ကဵု ဘာဇၞော်အလုံအိုတ်သီုကီုဂှ် ပအပ်ပြာပ် ကုတၠဂုဏ်အ္စာပုပ္ဖရမ္မ အပိုင်အပြာပ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပုပ္ဖရမ္မဝွံ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်ပရေင်ပရိယတ္တိသာသနာ ပ္ဍဲအရှာံတိုက် ပရိယတ္တိဘာဇၞော် ကွာန်တံင်ပြင် ဂွံဗၞတ် ၁၈ သၞာံတုဲ ကာလကလိဂွံအာယုက် ၇၆ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၅၆ ဝှ်၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ သၞာံ ဂိတုပုဟ် ၁၄ စွေက်၊ တ္ၚဲဗြဴပတိ အခိင်နူဂယး ပိနာဍဳဂှ် အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ် ကညစဴအာသွတ်တုဲရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပါလိတ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပုပ္ဖရမ္မ ကညစဴအာသွဝ်တုဲ ဂရုဘဏ် လဟုဘဏ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲတိုက်ပရိယတ္တိဘာဇၞော် အလုံအိုတ်သီုဂှ် ပအပ်ပြာပ်ဇိုန်ဏှင် ကဵုသဒ္ဓိဝိဟာရိက ကုတၠဂုဏ်အ္စာဘဒ္ဒန္တပါလိတ ဗွဲအပိုင်အပ်ပြာပ်ပၠန်ရ။ လက်ထက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာပါလိတ အ္စာဖျေံလိက် နွံတဴပိဇကု