cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
စတ္တရော မဟာဘူတာ အညမညံံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဌာနာနံ ရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတု တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇိဝှာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာစ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၉။ ဥပနိဿယပစ္စယောတိ - ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာဂတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာဂတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာဂတာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာဂတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ အဗျာဂတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဥတုဘောဇနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုဂ္ဂလောပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
သေနာသနမ္ပိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၀။ ပုရေဇာတပစ္စယောတိ - စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
သောတယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် မလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ဒှ်ဒၟံင်ၜါဂှ် နကဵု တၠပညာ ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် ဟွံမဲပၟိက်တုဲ အာတ်မိက်ကၠုင် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲဗော် ဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ကြဴနူ မပ္ညဳပ္ညပ် ရေင်သကအ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၆ ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ၜါ ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် ကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် ပံင်ကောံ ဒက်ပ္တန် ဗော်ကောန်ဂကူမန် ရောင် တုပ်လဝ်စိုတ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ပံင်ကောံဂှ် ဟိုတ်နူ ဗီုပြင်ကမၠောန် ဟွံစှ်ေဗီု၊ ဟွံကၠောန်ဗက် အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ်။ ဗော်ၜါဂှ် ပလီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်တၟိ။ ဟွံကၠောန်ဗီုဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵု ဂွံကၠောန်လောဲသွာဂးတုဲ နကဵု ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန်ဂှ် သၠာဲထောအ် ယၟု ဗော်ကောန်ဂကူမန် ရ။ အရာဏအ်ဂှ် နကဵု လပါ် ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရး တအ် ဟွံပေင်စိုတ်တုဲ ဟွံဒှ်ပံင်။ ဆဂး နကဵု နာဲဇၞူမန်ဂှ် စိုတ် ညံင်မန် ဂွံဒှ် မွဲဗော်ထတ်၊ ဗီုလဵုကၠောန်ကၠောန် ဒှ်မွဲတှ်ေတုဲဂးတုဲ ဆညးမွဲဟေင် ပါလုပ်အာ ပ္ဍဲဗော်ယၟုတၟိ ဗော်ကောန်ဂကူမန် ဂှ်တုဲ ဂွံခပ္တိုန် နဒဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ၂ ရ။
ညးဍုင်ကွာန်မန် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် ဆက်ပ္ညဳပ္ညပ်တုဲ ဗော်ၜါဂှ် ပလီုတုဲ က္လေင်ဒက်ပ္တန် ဗော်တၟိ နကဵုယၟု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် တုဲ ပရေင်ပံင်ကောံဂှ် အံင်ဇၞးအာ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၂၁၊ ၂၀၁၈ ရ။ နကဵု နာဲဇၞူမန်ဂှ် ပ္ဍဲဗော်တၟိဂှ်လေဝ် ဂွံဆက်ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ၂ ကီုရ။
ဘဝအစာကၞေဟ်
နာဲဇၞူမန်ဝွံ ဟိုတ်မဒှ် ညးမမာန်လိက်မန် လိက်ဗၟာ သီုကဵု လိက်အေင်္ကလိက်မွဲတုဲ သၞာံ ၁၉၇၃ နာဲလျးဟံင်မန် ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ် မချပ်ဂၞန် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံတွိင်တွိုက် ဂတာပ်ခေတ်မွဲ ဗွဲကြဴ မဂွံယၟု ဂကောံလျးဟံသာဂှ် ပါလုပ်လဝ် နဒဒှ် မၞိဟ်အဓိက သွက်ဂွံ ဗိုင်ချူဇန် ဒွက်ဂမၠိုင်ရ။ နူစတမ် မၞိဟ်မချပ်ဂၞန် သွက်ဂကောံလျးဟံသာ ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် နာဲလျးဟံင်မန်၊ နာဲအဏ္ဏဝါမန် (နာဲမျဵုညောအ်) မညးဒှ် ဇာတိကွာန်သာံလှေဝ် ကောန်မေန် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန်၊ နာဲထဴ မညးဒှ် အပါ နာဲအာဲမန်၊ နာဲ-- ညးတၠပိုန်ဒြပ် ရဲကွာန်ဖအံက် ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်ကေတုမာလာတအ်ရ။ ကာလဒက်ဂကောံဂှ် မၞိဟ်မပါလုပ် သီုဖအိုတ် ၁၈ တၠရ။
နကဵု လညာတ် နာဲဇၞူမန်မ္ဂး အနုသုခုမဂှ် ဒှ်"ဂကူဣဒ္ဓိအနုဘဴစိစောန် ဂၠိုင်နူကဵုလွဟ် မွဲလက်ဇကိုအ်ဏီ" ၊ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် စိုတ်ဓါတ်ဂကူ နကဵု ဂဳတဏအ်ဂှ် ဇြိုဟ်နက်ဒၟံင်၊ တုဲပၠန် ဒွက်မန်ဇကုဏအ်ဂှ် ဂွံပ္တိတ်ဒၟံင် ဂၠိုင်ဂၠိုင် အတိုင်ပၟိက်စိုတ်လေဝ် ဟွံသေင်၊ ၜိုတ်မဂွံအခေါင် ပိုယ်ချူဒွက်မ္ဂး ပရူဆာန်ကဵုဒှ် ပရေင်မၞိဟ်ကဵုဒှ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်မွဲမွဲကဵုဒှ် ဂလာန်မဆေင်ကဵု သ္ဒးဆာန် ဂကူမန်ဇကု၊ သ္ဒးမင်မဲ ဂကူမန်ဇကုဂှ် မွဲနဲမွဲဗီု သ္ဒးပါလုပ်တွဵုရောင်ဂှ် ညးကေင်ဟီုလဝ် ကုသကအ်ရဲ ညးမကၠောန်ကမၠောန်မွဲစွံတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လ္ၚတ်ရံင် ဒွက်ညးမ္ဂး နွံကဵု မွဲနဲ မွဲဗီု ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ဂကူတွဵုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နာဲဇၞူမန်ဂှ် စၞးမဟီု သၟာအနုသုခုမမွဲဂှ် သၟာပရေင်ဂကူမန် ဟီုမ္ဂး ကိတ်ညဳဂၠိုင် မြဴသာ်ဝွံ သကိုပ်ဂဳတ နာဲဗညာအံင် ကဵုလဝ် တင်သမ္ၚေဝ်ညးရ။
နကဵု နာဲဇၞူမန်ဂှ် သွာင်ဂဳတမ္ဂး ညးတိင် မက်ဒလေ၊ တက် ဗာတ်တဠာ ဂွံဒၟံင် ၜိုတ် ၄ ဒွက်ကီုရ။ နဒဒှ် သၟာဂဳတမွဲ ဇၟာပ်ဒွက် ဆဵုဏု တိင်ဒးဖအိုတ် ဗီုဂှ် ဟွံသေင်ရ။ နကဵုညး ဂွံကဵု အခိင်လ္ၚတ်၊ ဂွံစိုပ် ကဆံင်သၟာဂဳတမွဲဂှ် အခိင်ဟွံမဲလေဝ် ဟီုမာန်ရ။ နကဵု နာဲဇၞူမန် ချူလဝ် ဒွက် သွက်ဂကောံလျးဟံသာသၟးဂှ် နွံၜိုတ် ၅၅ ဒွက်၊ တုဲပၠန် သွက်ဂကောံဂဳတတၞဟ်တအ်ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၀ ဒွက်ဒှ်ရ။
ဒွက်လျးဟံသာ လပါ်ဒွက်ဂတာပ်ခေတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကေတ်လဝ် ရမ္သာင်ဒွက် နူကဵု ဒွက်ဍုင်သအာင် ဗီုကဵု ဒွက်အေင်္ကလိက်တအ် ကြပ်ဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သၟာဂဳတဍုင်ဗၟာတအ်လေဝ် မၞိဟ်မပ္တိတ် ရမ္သာင်ဂဳတ ဒွက်ဂတာပ်ခေတ်ဂှ် အောန်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ကေတ်ရမ္သာင်ဂဳတ ဒွက်ဍုင်သအာင်ဂၠိုင်ရ။ ညံင်ရဴ အစာချူဒွက်လ္ၚဵု ကေတ်ရမ္သာင် သီုအဓိပ္ပါယ်ဂှ် နာဲဇၞူမန် ဟွံကေတ်ဗီုဂှ် ဗက်ရမ္သာင် သတ်ဒွက် ဗီုအေင်္ကလိက်တုဲ ဂၠာဲရမ္သာင်မန် တၠုင်လအာ မတုပ် ကုရမ္သာင်အေင်္ကလိက်ဂှ်တုဲ ညးဖန်လဝ် ဂၠိုင်ရ။ ဥပမာ ဒွက်အေင်္ကလိက် Eruption မဒယှ်ေလဝ် ဒွက် One way ticket ဂှ် ညး ချူ "ဝေင်တုဲဒးကေတ်"၊ ဒွက် Bonye M မဒယှ်ေလဝ် Gotta Go Home ဂှ် ညး ချူ "ဂိုတ်တုဲဟီု" ဗီုဗီုဏအ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာတၟေင်ဝိသေသညးမွဲ ဟီုဂွံရ။
လ္ၚတ်ရံင် ဒွက်ညးမချူလဝ် ဗီုကဵုဒွက်
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
ဇိဝှာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဘာရာမညနိကာယ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဘာရာမညနိကာယ
မေတ္တာဝဂ်
မေတ္တာဝဂ် ဝွံ ပကောံလဝ်နကဵုသုတ် (၁၀) သုတ် အတိုၚ်မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်တေံဂှ်ကီုရ။ ဝဂ်ဏအ်ဝွံ ပ္ဍဲအဋ္ဌကနိပါတ် - ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ် ပါလုပ်ကီုရ။ နကဵု ပဌမပဏ္ဏာသက ၊ ဒုတိယပဏ္ဏာသက ပါ်လဝ်တုဲ မေတ္တာသုတ်ဂှ် ပါလုပ်ပ္ဍဲ ပဌမပဏ္ဏာသက ရ။ ပ္ဍဲပဏ္ဏာသက ကၠာဂှ် သုတ် ၅ သုတ်ပါလုပ်တုဲ သ္ကုတ်ဒုတိယဂှ် ပါလုပ် ၅ သုတ်ရ။
နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန် ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
ဘဝအစာကၞေဟ်
ဒှ်ဒွက် ဒၠောအ်ဗ္တောန် သၟတ်တအ် ညံင်ဂွံဂိုတ်ဂစာန် ပရေင်ပညာတုဲ ဂွံယိုက်ဂၠေင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပရေင်ဂကူ၊ တုဲပၠန် ညံင်ဂွံမင်မဲဂကူ။ မအရေဝ် ပ္ဍဲကဵုဒွက်တအ်ဏအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်တန်တဴဘဝညးရ။
ကဗျဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူဗီုတိဍာ်ဍုင်မန် သာယာ၊ ဖဴသအဳ နာနာသာ်။
"အကြီုရာဇာဓိရာဇ်"
ဒွက်ဏအ်ဂှ် ဗၟံက်ချူလဝ် ဗီုဒတန် ကေုာံ ဒဒှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကေုာံ ဗီုဍုင်မန်တမၠာ သာယျာဖဲသအဳ။ (ဒွက်အကြီုရာဇာဓိရာဇ်ဏအ်ဂှ် ညးဒုင်သဇိုင် ကုရမ္သာင်ဒွက်မန်တြေံ (မဟာဂဳတ) မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဗၟာ ဒွက် "ကောင်းကြီးသင်္ခါ" ဂှ်တုဲ ချူလဝ်ရ။)
"ဖအုံသၟဝ်တမ်ကြေင်"
ဒွက်ဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူဗီုမအဲပရဲ စွံရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ လတူသ္ဂံင် မပြဟ်လလုဲအာ။
လ္ၚတ်ရံင် ဒွက်တအ်တုဲမ္ဂး နာဲဇၞူမန်ဝွံ ဒှ်သၟာဝါဒမှောဝ်ဇဴကောန်ဂကူ မကော်ဂး National romanticism မွဲတၠလေဝ် ဟီုဂွံရ။
ရံင်ကဵု အကာဲအရာဘဝ ဂကူမန် မဒှ်ဒၟံင် ဘဝဍိက်၊ ဒးမံင် သၟဝ်တဲဗၟာဂှ်တုဲ ရန်တၟအ် မိက်ဂွံကဵု ကောန်မန်တအ် က္လေင်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူ၊ ကေုာံ သွက်ကောန်ဂကူမန်တအ် ဂွံကောံသၟဟ် ဒှ်မွဲတုဲ ဂ္စာန်သွက်ဗၠးၜးဂကူဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ဗွဲတၟေင် ဒွက်
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
ဘဝအစာကၞေဟ်
"ပိုယ်ပလိုတ်ဍေဟ်ဟာ မင်ဍေဟ်ပၠိုတ်ဟာ"
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဖောဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
ဘဝအစာကၞေဟ်
ဒွက် ညးချူလဝ်တုဲ နကဵု ဂကောံလျးဟံသာလေဝ် ကၠောန်လဝ်တုဲ သွက်ပ္တိတ်တြး၊ ဒွက် "အနေင်ဗျုဍိုက်ဇျာန် (??)" ဂှ် ညးစၟဳစၟတ်လိက် နာဲခေန်မိုင်လေ ဟွံဂံင် ကဵုအခေါင်တုဲ ဟွံဂွံ ဒှ်ပ္တိတ်လေဝ် နွံကီုရ။ ဒွက်ဂှ် အဓိပ္ပါယ်မံက်ဒၟံင် ဟီုဗျုတ်ဗဒေက်လဝ် သမ္မတဥူနေဝေန်ရ။ နာဲခေန်မိုင်လေ ကဵု နာဲဇၞူမန်တအ်ဂှ် နကဵု ပူဂိုလ် ၜိုန်ရ ဍုက်ကေဝ်တဴ ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ နာဲခေန်မိုင်လေ ဟွံဂံင်ဒုင်မုက် ကိစ္စဏအ်တုဲ ညးဟွံပေင်စိုတ် လတူနာဲခေန်မိုင်လေ နွံဒၟံင်ရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
မနောဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ကိဉ္စိကာလေ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ကိဉ္စိကာလေ န ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၁။ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောတိ - ပစ္ဆာဇာတာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿ ဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
ဘဝအစာကၞေဟ်
လ္ၚတ်ကေတ် နူဒွက် ညးမချူလဝ်တအ်ဏအ်တုဲ နာဲဇၞူမန်ဝွံ ဒှ်သၟာrationalism မဒှ်မၞိဟ်မနွံပၟိက် မၞိဟ်တအ် မံင်ကဵု ကျာ်သြဳ၊ မံင်ကဵုဒ္ဂေတ်လၟေတ်၊ မင်မဲ အာဲကၟာဲဗဳဇဇကု၊ ဒှ်သၟာဝါဒမှောဝ်ဇဴကောန်ဂကူ (National romanticism) မဆာန်တိဍာ်မန် တၞောဝ်ဝင်မန်မွဲ တုဲပၠန် သီုဒှ် သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်မွဲကီုရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
၁၂။ အသေဝနပစ္စယောတိ - ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၃။ ကမ္မပစ္စယောတိ - ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ဝိပါကာနံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။
စေတနာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၅။ အဟာရပစ္စယောတိ - ကဗဠဳကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။
အရူပိနော အာဟာရော သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၆။ ဣန္ဒြိယပစ္စယောတိ - စက္ခုန္ဒြိယံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
သောတိန္ဒြိယံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဃာနိန္ဒြိယံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇိဝှိန္ဒြိယံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ကာယိန္ဒြိယံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရူပဇိဝိတိန္ဒြိယံ ကဋာတ္တာရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၇။ ၛာနပစ္စယောတိ - ၛာတၚ်္ဂါနိ ၛာနသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ၛာနပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၈။ မဂ္ဂပစ္စယောတိ - မဂ္ဂၚ်္ဂါနိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ မဂ္ဂပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၉။ သမ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ - စတ္တရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဘူမိစာလဝဂ်
နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန် ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
၂၀။ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယောတိ - ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပဳနံ ဓမ္မာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော။
၂၁။ အတ္ထိတပစ္စယောတိ - စတ္တရော ခန္ဓ အရူပိနော အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဌာနာနံ ရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ယာ။ ဃာနာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇိဝှာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ကာယာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန  ပစ္စယော။
သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဖောဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
၂၂။ နတ္ထိတပစ္စယောတိ - သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တာစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
၂၃။ ဝိဂတပစ္စယောတိ - သမနန္တရဝိဂတာ စိတ္တာစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
၂၄။ အဝိဂတပစ္စယောတိ - စတ္တရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
စတ္တရော မဟာဘူတာ အရူပိနော အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဌာနာနံ ရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
မဟာဘူတာ ဥပါဒါရူပါနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
သောတာယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဃာနယတတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇိဝှာယတတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ကာယာယတတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
သဒ္ဒါယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဂန္ဓာယတနံ ဃာနဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရသာယတနံ ဇိဝှာဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရူပါယတနံ သဒ္ဒါယတနံ ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဌဗ္ဗာယတနံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ယံ ရူပံ နိဿာယ စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ယမကဝဂ်
နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန် ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
ယြဴညးမွဲ ဖ္ဍောတ်လဝ်ပါဠိပဌာန်ဝွံမ္ဂး မလေပ်ဗဒှ်ကဵုမြဟ်မြဴ ဂဵုလဟဵုတုဲ ဒြဟတ်ကာယ ဒြဟတ်ဉာဏ်လေဝ် ထတ်စောန်မြေက်စာဒၟံၚ်လၟိုန်ရ၊ တုဲပၠန် ဘဲကြက်ကၠုၚ်စိုပ်တံဂှ်လေဝ် သ္ဒးလာဲလေၚ်အိုတ်တုဲ ဂုဏ်ဖဵုစိုပ်ကဵုလောကဳ လောကုတ္တဵုဂမၠိုၚ်ကီုလေဝ် ကလိဂွံမာန်အိိုတ်ရောၚ်။
(၆၁) ။ နိဓိကဏ္ဍသုတ်
၁။ နိဓိံ နိဓေတိ ပုရိသော၊ ဂမ္ဘဳရေ ဩဒကန္တိကေ။
၂။ ရာဇတောဝါဒုရုတ္တဿ၊ စောရတောပဳဠိတဿ ဝါ။
ဣဏဿဝါပမောက္ခာယ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခေအာပဒါသု ဝါ။
ဨတဒတ္ထာယ လောကသ္မိံ၊ နိဓိနာမ နိဓဳယတိ။
၃။ တာဝဿု"နိဟိတောသန္တော၊ ဂမ္ဘဳရေ ဩဒသကန္တိကေ။
န သဗ္ဗာ သဗ္ဗဒါ ဨဝ၊ တဿ တံ ဥပကမ္ပတိ။
၄။ နိဓိ ဝါ ဌာနာ စဝတိ၊ သညာ ဝါ"ဿ ဝိိမုယှတိ။
နာဂါ ဝါ အပနာမေတိ၊ ယက္ခာ ဝါပိ ဟရန္တိ နံ။
၅။ အပ္ပိယာ ဝါပိ ဒါယာဒါ၊ ဥဒ္ဓရန္တိ အပဿတော။
ယဒါပုညက္ခယောဟောတိ၊ သဗ္ဗမေတံ ဝိနဿတိ။
၆။ ယဿဒါနေနသဳလေန၊ သံယမေန ဒမေန စ။
နိဓဳသုနိဟိတောဟောတိ၊ ဣတ္ထိယာပုရိသဿ ဝါ။
၇။ စေတိယမှိစ သံဃေဝါ၊ ပုဂ္ဂလေ အတိထဳသု ဝါ။
မာတရိ ပိတရိ စာပိိ၊ အထော"ဇေဌမှိ ဘာတရိ။
သတိဝဂ်
နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန် ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၁) ။ နိဓိကဏ္ဍသုတ်
၈။ ဨသောနိဓိ သုနိဟိတော၊ အဇေယျော အနုဂါမိကော။
၉။ အသာဓာရဏ"မညေသံ၊ အစောရာဟရဏော နိဓိ။
ကယိရာထ ဓဳရောပုညာနိ၊ ယောနိဓိ အနုဂါမိကော။
၁၀။ ဨသ ဒေဝမနုဿာနံ၊ သဗ္ဗကာမဒဒေါ နိဓိ။
ယံ ယဒေါဝါ"ဘိပတ္ထေန္တိ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ။
၁၁။ သုဝဏ္ဏတာ သုသရတာ၊ သုသဏ္ဌာနာ သုရူပတာ။
အာဓိပစ္စပရိဝါရာ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ။
၁၂။ ပဒေသရဇ္ဇံ ဣဿရိယံ၊ စက္ကဝတ္တိသုခံ ပိယံ။
ဒေဝရဇ္ဇမ္ပိ ဒိဗ္ဗေသု၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ။
၁၃။ မာနုဿိကာစ သမ္ပတ္တိ၊ ဒေဝလောကေစ ယာ ရတိ။
ယာ စ နိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ။
၁၄။ မိတ္တသမ္ပဒ"မာဂမ္မ၊ ယောနိသောဝ ပယုဉ္စတော။
ဝိဇ္ဇာ ဝိမုတ္တိ ဝသဳဘာဝေါ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ။
၁၅။ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဝိမောက္ခာ စ၊ ယာ စ သာဝကပါရမဳ။
ပစ္စေကဗောဓိ ဗုဒ္ဓဘုမ္မိံ၊ သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ။
၁၆။ ဨဝံ မဟတ္ထိကာ ဨသာ၊ ယဒိဒံ ပုညသမ္ပဒါ။
တသ္မာ ဓဳရာ ပသံသန္တိ၊ ပဏ္ဍိတာ ကတပုညတ"န္တိ။
နိဓိကဏ္ဍသုတ္တံ နိဌိတံ
(၆၂) ။ ကဵုဒါန်ဂဥုဲ ကလိဂွံဖဵု(၁၀)သာ်
၁။ ပွမၞုံကဵုအာယုက်မဂၠိၚ်ဂှ်မွဲ။
၃။ ပွမၞုံကဵုပညာ မဗိုန်ဇၟအ်ဂှ်မွဲ။
၅။ ပွမၞုံကဵုယဿပတ် ဒယှ်တှ် တွဳဝါရမဂၠိုၚ်ဂှ်မွဲ။
၆။ ပွမၞုံကဵုတသိုက်စိုတ်တသိုက်ကာယ ၜါပြကာဂှ်မွဲ။
၇။ ပွတိတ်ဗၠးနူပရိုက်ဥပဒ္ဒြဴမၞုံယၟုဥပဒ္ဒဝ မပ္တံကဵု ဘဲသၟိၚ်ဂှ်မွဲ။ (ဝါ) ပွမဟၟဲကဵုယဲ မပ္တံကဵုယဲခါဲဒုတ်၊ ယဲသရသရေန်ဂှ်မွဲ။
၈။ ပွမစာ်စ္ဍးအာ နူဘယ်သၞသတြုဂှ်မွဲ။
ကၞေဟ်မှၚ်
မန်
ကၞေဟ်မှၚ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အရပ်အစပ်
သာမညဝဂ်
နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန် ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၂) ။ ကဵုဒါန်ဂဥုဲ ကလိဂွံဖဵု(၁၀)သာ်
၁၀။ ပွဟွံဒးသာဲခြာအာ ကေုာံ ညးမဂပ်ဝ်သ္ဍိုက်ဆာန်ဂှ်မွဲ။
(၆၃) ။ ကဵုဒါန်က္ဍိုၚ် ကလိဂွံဖဵု(၈)သာ်
၁။ ပွဟွံဒးတီၜိုဟ်ကတဴဂှ်မွဲ။
၂။ ပွဟွံဒးကၠိခ္ဍက်ဂှ်မွဲ။
၃။ ပွဟွံမွဲကဵုပရိုက်ဥပဒ္ဒြဴဂှ်မွဲ။
၄။ ပွဟွံမွဲကဵုပရိုက်ဘဲဂှ်မွဲ။ (ဝါ) ပွမတိတ်ဗၠးအာနူဘဲအန္တရာဲ မၞုံယၟုဣဳတိဂှ်မွဲ။ ဣဳတိမ္ဂး ပရိုက်ဘဲအန္တရာဲမ္ဂးယၟုရ။
၅။ ပွမဂွံဒုၚ်သ္ပပူဇဴညးသ္အာၚ်ဂမၠိုၚ် ဇၟာပ်ကာလအိုဿီုဂှ်မွဲ။
၆။ ပွမၞုံကဵုစၞာံဇကု မဍိုန်ဍောတ်ဇိိပ်ဂၠိပ်ဂှ်မွဲ။
၇။ ပွမၞုံကဵုစိုတ်မကေဝ်ဇြုၚ် သ္အးဇ္ၚးဂှ်မွဲ။
(၆၄) ။ ကဵုဒါန်ပုၚ် ဍာ်ယာမ ကလိဂွံဖဵု(၁၀)သာ်
၁။ ပွမၞုံကဵုအာယုက်မဂၠိၚ်ဂှ်မွဲ။
၂။ ပွမၞုံကဵုအစောံဒြဟတ်ထတ်စောံမြေက်စာဂှ်မွဲ။
၃။ ပွမၞုံကဵုစိုတ်မတန်ကြန် ခိုၚ်ကၠိုက်ဗိုန်ဇၟအ်ဂှ်မွဲ။
၄။ ပွမၞုံကဵုရုပ်သာ် မကျေဝ်ဂေါဝ်ဂှ်မွဲ။
၅။ ပွမၞုံကဵုယဿပတ် တွဳဝါရမဂၠိုၚ်ဂှ်မွဲ။
၇။ ပွမကလိဂွံပုၚ်လောဲသွာဂှ်မွဲ။
၈။ ပွမကလိဂွံဍာ်ယာမလောဲသွာဂှ်မွဲ။
၉။ ပွမၞုံကဵုအစောံသတ္တိမဂံၚ်သ္ကာဂှ်မွဲ။
(၆၅) ။ ကဵုဒါန်ဂဥုဲပေါတ်ၚေက် ကလိဂွံဖဵု(၅)သာ်
၁။ ပွမၞုံကဵုခဍောၚ်ကံမသောၚ်ကၠးအးၚးဂှ်မွဲ။
၂။ ပွမၞုံကဵုရှ်ရမျာၚ် မဍာတ်ကြောံဂှ်မွဲ။
၃။ ပွမစာ်စ္ဍးအာနူ ယဲခ္ဍက်သၠေဟ်ကှ် ဒျ်ဒၟံၚ်ခုက်က်ဂှ်မွဲ။
၄။ ပွမစာ်စ္ဍးအာနူ ယဲမှတ် ယဲဂုဟ်ဂေန် ယဲဖျုန်စၞာံကှ် ယဲတ္ၚိတ်ဂှ်မွဲ။
၅။ ပွမမောဝ်ပ္ဍးတဴသၟူအမြာဲ ပ္ကဴဥပ္ပဵုနူသၟန်ပါၚ်ဂှ်မွဲ။
(၆၆) ။ ကဵုဒါန်ဒၞပ် ကလိဂွံဖဵု(၃)သာ််
၁။ ပွမကလိဂွံယာန်စိၚ် ယာန်ချေံ ယာန်ဝဝ် ယာန်ကွဳ သၞေၚ်ပဝ် မၞုံဗၞတ်မွဲကိုဋ်လၟိုန်ကာလ ဒးတွဳဗွိုၚ်လဝ်အဲဂှ်မွဲ။ ယာန်ကွဳသၞေၚ်ပဝ်ဂှ် ညံၚ်ရဴယာန်ကွဳသၟိၚ်စက္ကဝဝ်(ကွဳစက္ကရတ်)မ္ဂးရ။ ဝဝ်ထဝ်ဝဝ်ဩန်လေဝ်ဂးရ။
၂။ အဃောမဂေတ်ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘဝသံသာဂှ် ဒၞပ်ထဝ်ဒၞပ်ဩန်ဂမၠိုၚ် မဇိၚ်ခၞံလဝ်နကဵုဗရိုတ်ဗကေတ်မစိစောန်လဝ် နကဵုမတ်မၞိက်တံဂှ် က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဇၟာပ်ပ်မဂါံကွာ်ဂှ်မွဲ။
၃။ သွက်ဂွံသ္အးဇ္ၚးကၠေံ ဒ္ဂေတ်ကွေတ်ဟွံဒးရးတံဂှ် ပွမစွံပ္တန်လဝ် ဓဝ်သတိလၟိုန်သၟဟ်ရထမာန်ဂှ်မွဲ။
(၆၇) ။ ကဵုဒါန်ဇံၚ်(ခါတ်)ဂတဵု ကလိဂွံဖဵု(၅)သာ်
၁။ ဂွံကတဵုဒှ်ပ္ဍဲဂကူပြဲဂှ်မွဲ။
၂။ ပွမဂၠိုၚ်ကဵုဘိုက်ဘက် ပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ်ဂှ်မွဲ။
၃။ ညးဂမၠိုၚ်အိုဿီု ဒးကၠုၚ်သ္ပရှ်ေသှ်ေရဴဂဴဂှ်မွဲ။
၄။ ဒယှ်တှ်ဇကုမလလောၚ်တမ္ညဝ် ဗျာပ်တြးအာဂှ်မွဲ။
၅။ လုကဴမွဲမဟာလက်ကဝ် ပလ္လၚ်ရတ်ဂမၠိုၚ် ဒးကၠုၚ်တွဳဗွိုၚ်လဝ်အိုတ်ဂှ်မွဲ။
(၆၈) ။ ကဵုဒါန်ဖုန် ကလိဂွံဖဵု(၆)သာ်
၁။ မၞုံကဵုအဝဲကာယညဳသာသၟဟ်သၟန်ဂှ်မွဲ။
ကုန်ဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၈) ။ ကဵုဒါန်ဖုန် ကလိဂွံဖဵု(၆)သာ်
၄။ မၞုံကဵုရူပကာယ ညံၚ်ရဴသာ်ထဝ်မဂပ်ဝ်ဗဵုဒ္ၚောဝ်ဂှ်မွဲ။
၅။ မၞုံကဵုညာဏ်ပညာဂှ်မွဲ။
၆။ မၞုံကဵုတွဳဗွိုၚ်မဂၠိုၚ်ဂှ်မွဲ။
(၆၉) ။ ကဵုဒါန်ခဍေက် သ္ၚိပၟတ် ထိုၚ်ပၟတ် မပၟတ် ကလိဂွံဖဵု(၃)သာ်
၁။ ပွမဂွံဍိုက်ပေၚ်ကဵုဇာတိဂှ်မွဲ။
၂။ ပွမဂွံဍိုက်ပေၚ်ကဵုအဝဲကာယဂှ်မွဲ။
ပါင်ခဍာ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ပါင်ခဍာ(Paingkadar၊ ပိုင်ကဒါရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်စက်ကာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၅၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်စက်ကာဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၆၁၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၇၆၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၃၈၃ တၠရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၀) ။ ကဵုဒါန်ယာတ်သ္ပိုၚ်သ္ၚာ ကလိဂွံဖဵု(၈)သာ်
၁။ မၞုံကဵုသာ်ဇကု ညံၚ်ရဴသာ်ထဝ်ဂှ်မွဲ။
၂။ ပွမဂွံစာ်စ္ဍးအာနူလက်ကၠိုက်ဂှ်မွဲ။
၃။ ပွမၞုံကဵုလျးဇကုဂှ်မွဲ။
၄။ ပွမဇၞော်ကဵုဣဒ္ဓိကြဳဇှ်ဒယှ်တှ်ဂှ်မွဲ။
၅။ ပွမၞုံကဵုကာယမကလိတ်ကလောတ်ဂှ်မွဲ။
ပါင်ခဍာ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၀) ။ ကဵုဒါန်ယာတ်သ္ပိုၚ်သ္ၚာ ကလိဂွံဖဵု(၈)သာ်
၆။ ယာတ်သာ်ဗ္တာၚ် သာ်ထဝ် သာ်ဗ္ကေတ် မွဲမဟာလက်ဒလဝ်ဖ္ဍာန်လဝ်ကဵုလ္တူက္ဍိုပ်ဂှ်မွဲ။
၇။ ပွမကလိဂွံယာတ်သုတ် ယာတ်ကၟဝ်ဂှ်မွဲ။
ကုန်တာ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ကုန်တာ(Koontar၊ ထန်းပင်ကုန်းရွာ) Htanpinkone) ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်ဖမ်ဖက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၆၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဖမ်ဖက် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၁၆၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၁၆၆ တၠရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၀) ။ ကဵုဒါန်ယာတ်သ္ပိုၚ်သ္ၚာ ကလိဂွံဖဵု(၈)သာ်
၈။ ပွမကလိဂွံယာတ်ခေါရး ယာတ်တောဝ်ချဵုဂှ်မွဲ။
(၇၁) ။ ကဵုဒါန်ဗဗေၚ် ကလိဂွံဖဵု(၁၀)သာ်
၁။ ဇၟာပ်ကာအိုဿီု ပွမဂွံရပ်စပ်ပ္ၚာန်ခရော်ထဝ် ခရော်ဩန်၊ ခရော်မၞိက်၊ ခရော်မၞိက်ဗ္ကေတ်ဂှ်မွဲ။
၂။ ပွမဂွံတိတ်ဗၠးနူဘယ်ပရိုက်ဥပဒ္ဒြဴမၞုံယၟုဥဒ္ဒဝဂှ်မွဲ။
ကုန်တာ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၁) ။ ကဵုဒါန်ဗဗေၚ် ကလိဂွံဖဵု(၁၀)သာ်
၃။ ပွမဂွံတိတ်ဗၠးနူဘယ်အာဂန္တုကမၞုံယၟုဣဳတိဂှ်မွဲ။
၄။ ပွမဂွံဒုၚ်ပူဇဴရှ်ေသှ်ေရဴဂဴညးသ္အာၚ်ဂှ်မွဲ။
၅။ ပွမကလိဂွံပုၚ်၊ ဍာ်ယာမ၊ ယာတ်ဗွိုက်လ္တက်၊ သၞာဒၟံၚ်သ္တိက်လောဲသွာဂှ်မွဲ။
၇။ ပွမၞုံကဵုစိုတ်မတန်ကြန်ဂှ်မွဲ။
၈။ ပွမၞုံပၟိိက်ကဵုဓရ် ကာလအိုဿီုဂှ်မွဲ။
၉။ ပွမအောန်ကဵုကိလေသဂှ်မွဲ။
၁၀။ ပွမဂွံစာ်စ္ဍးအာနူဓရ်အာသဝမတွံဂး လောဘ ဒေါသ မောဟဂှ်မွဲ။
(၇၂) ။ ကဵုဒါန်ဝါစဳ မုဲ ၜုန်ကးသော် ကလိဂွံဖဵု(၈)သာ်
၁။ ပွမဂံၚ်သာဲဂှ်မွဲ။
ပြဝ
ပြဝ (Behavior (American English) or behaviour (British English; see spelling differences) ဂှ် ဒှ် ပရေင်ချဳဓရာင် ကေုာံ လစွံစိုတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ၊ ဂကောံမွဲမွဲ၊ သၞောတ်မွဲမွဲ မဒှ်အရာ မဆက်စပ် အကြာ အလဵုဇကု ကေုာံ ညးမွဲသအာင်မဆက်စပ်ကဵုဇကုတအ်ရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၂) ။ ကဵုဒါန်ဝါစဳ မုဲ ၜုန်ကးသော် ကလိဂွံဖဵု(၈)သာ်
၂။ ပွမၞုံကဵုသတိမဗိုန်ဗတ်ကီု သီုမၞုံကဵုပညာမဂံၚ်သာဲဂှ်မွဲ။
၃။ ပွမအာစိုပ်လ္အိိတ် ပ္ဍဲအရာဝေသာရဇ္ဇညာဏ်ဂှ်မွဲ။ ဝေသာရဇ္ဇညာဏ်မ္ဂးဂှ် ညာဏ်ဟၟဲကဵုရောံဒည၊ (ဝါ) ညာဏ်မဂံၚ်သ္ကာ။
၄။ ပွမၞုံကဵုစိုတ်မတန်ကြန်ဂှ်မွဲ။
၅။ ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကဵုဓရ်လွဳဂှ်မွဲ။
၆။ ပွမၞုံကဵုစိုတ်မသ္ကေက်သ္ကာဇၟာပ်ကာလအိုဿီုဂှ်မွဲ။
၇။ ပွမၞုံကဵုညာဏ်မသ္ကုတ်ကၠေံကိလေသမာန်ဂှ်မွဲ။
၈။ ပွမၞုံညာဏ်မဇိပ်ဂၠိပ်သ္အးဇ္ၚးဂှ်မွဲ။
(၇၃) ။ ဂါထာဇယမၚ်္ဂလ (ဝါ) ဂါထာကသပ်ဍိုက်ပေၚ်
ဒိဝါတပတိ အာဒိစ္စော ရတ္တိမာ ဘာတိ စန္ဒိမာ။
စန္နဒ္ဓေါ ခတ္တိယော တပတိ၊ ၛာယဳ တပတိ ဗြဟ္မဏော။
ပြဝ
ဇဳဝဗေဒ
စပ်ကဵု နကဵု ဇဳဝဗေဒမ္ဂး ဗီုလဵုဂွံကံက်အဓိပ္ပါယ် ဗီုလဵုဆက်စပ်ဒၟံင်ရောဂှ် ၜိုန်ရ လညာတ်တၞဟ်ခြာ နွံတဴကီုလေဝ် ပွံက်မတုပ်သၟဟ်ရေင်သကအ်မွဲဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုသမ္ၚေဝ်-မေတာ လိက်ပတ်သိပ္ပံတုဲ (meta-analysis of scientific literature) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် "ပြဝ ဂှ် ဒှ်အရာမကတဵုဒှ် ပရေင်ဆက်ဆောံရေင်သကအ် ဇၟာပ်ပ် သတ်မဂျိုင်လမျီု နကဵုပူဂိုလ် ကီု သီုကဵု နကဵုဂကောံ သွက်ဂွံပခိုဟ် ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ဗွဲအပ္ဍဲကီု သီုကဵု ဗွဲမ္ၚးရ"
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၃) ။ ဂါထာဇယမၚ်္ဂလ (ဝါ) ဂါထာကသပ်ဍိုက်ပေၚ်
အထ သဗ္ဗ မဟောရတ္တိံ၊ ဗုဒ္ဓေါ တပတိ တေဇသာ။
တာဒိသံ တေဇ သမ္ပန္နံ၊ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမိ အာဒရံ။
နမက္ကရာ နုဘာဝေန၊ သဗ္ဗေ ပုရေန္တု သၚ်္ကပ္ပေါ။
အဓိပ္ပါယ်
(၇၅) ။ ပါဠိအကြီုဂုဏ်ရတ်ပိ
သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန၊ သဗ္ဗဓမ္မာနုဘာဝေန၊ သဗ္ဗသံဃာနုဘာဝေန၊ ဗုဒ္ဓရတနံ၊ ဓမ္မရတနံ၊ သံဃရတနံ၊ တိဏ္ဏံရတနံ အာနုဘာဝေန၊ စတုရာသဳတိ သဟဿဓမ္မက္ခန္ဓာ နုဘာဝေန၊ ပိဋကတ္တယာ နုဘာဝေန၊ ဇိနသာဝကာ နုဘာဝေန၊ သဗ္ဗ တေ ရောဂါ၊ သဗ္ဗ တေ ဘယာ၊ သဗ္ဗ တေ အန္တရာယာ၊ သဗ္ဗ တေ ဥပဒ္ဒဝါ၊ သဗ္ဗ တေ ဒုန္နိမိတ္တာ၊ သဗ္ဗ တေ အဝမၚ်္ဂလာ၊ ဝိနဿန္တု။
အာယုဝဍ္ဎကော၊ ဓနဝဍ္ဎကော၊ သဳရိဝဍ္ဎကော၊ ယသဝဍ္ဎကော၊ ဗလဝဍ္ဎကော၊ တေဇဝဍ္ဎကော၊ ဝဏ္ဏဝဍ္ဎကော၊ သုခဝဍ္ဎကော၊ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
ဒုက္ခရောဂါ ဘယာဝေရာ၊ သောကာသတ္တု ဥပဒ္ဒဝါ။
အနေကအန္တရာယာပိ၊ ဝိနဿန္တု စ တေဇသာ။
ပြဝ
ဇဳဝဗေဒ
ပြဝ ဂှ်ဗွဲမလှဲလး ယဝ်ရ လ္ၚတ်ရံင်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု တၞံဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု သတ်တၞဟ်တအ်ကီုရ။ broader definition of behavior, applicable to plants and other organisms, is similar to the concept of phenotypic plasticity. It describes behavior as a response to an event or environment change during the course of the lifetime of an individual, differing from other physiological or biochemical changes that occur more rapidly, and excluding changes that are result of development (ontogeny).
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၅) ။ ပါဠိအကြီုဂုဏ်ရတ်ပိ
ဇယသိဒ္ဓိ ဓနံလာဘံ၊ သောတ္ထိ ဘာဂျံ သုခံ ဗလံ။
သဳရိစ အာယုစ ဝဏ္ဏောစ၊ ဘောဂံ ဝုဍ္ဎဳစ ယဿဝါ။
ပြဝ
ဇဳဝဗေဒ
Behaviors can be either innate or learned from the environment.
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၅) ။ ပါဠိအကြီုဂုဏ်ရတ်ပိ
သတဝဿာစ အာယုစ၊ ဇယသိဒ္ဓိ ဘဝန္တု တေ။
ဂါထာအုပ်နိဂီုလ္ၚောဝ်ကျာ်
ဇယစက္ကော ဇယန္တောယော၊ ဇယိတဗ္ဗေ ဇယာသာနေ။
ပြဝ
ဇဳဝဗေဒ
Behavior can be regarded as any action of an organism that changes its relationship to its environment. Behavior provides outputs from the organism to the environment.
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
ဂါထာအုပ်နိဂီုလ္ၚောဝ်ကျာ်
ဇယာပေသိ ဇယေသဳနံ၊ ဇယံ ဒေတု ဇယုတ္တရော။
ယော ဇယစက္ကော၊ ယြဴ ၚ်ကျာ်တြဲ ညးတၠမပိုၚ်ပြဳ လွဟ်ဇၞးမတွံဂး ပါရမဳစှ်ပြကာ၊ ဇယာသာနေ၊ ပ္ဍဲဇရေၚ်တၞံဗောဓိ မၜှ်ကေတ်ဇၞးသိဒ္ဓိလ္တူပၞၚ်နန်၊ ဇယိတဗ္ဗေ၊ န်ဂကောံမာန်မသုန် မဂပ်ဝ်အံၚ်ဇၞးကေတ်၊ ဇယန္တော၊ စိုန်အံၚ်ဇၞးကေတ်လဝ်တုဲ ဗွဲမသက္ကုသၟေဟ်ညိ ဟွံသှ်ေရ။ ဇယေသဳနံ၊ ကုညမရဂၠာဲသ္ၚဳတဴပ္ကဴမဂ်ဖဵု နကဵုပၟိက်မဇၞော် မိက်ဂွံတိတ်ဗၠးနူဝဋ် ဂွံစိုပ်ဌာန်နိဗ္ဗာန်တေံ၊ ဇယာပေသိ၊ စိုန်အံၚ်ဇၞးကေတ်ရ။ ဇယုတ္တရော၊ တၠဳဂှ်ဒမဒှ်ပူဂဵုမပြဲ မအာစိုပ် ကၞောတ်အထောဋ် လ္တူနူကဵုညးမအံၚ်ဇၞးဂမၠိုၚ်၊ သောဇယ စက္ကော၊ ၚ်ကျာ်တြဲမဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံ ပွမအံၚ်ဇၞးတဴအလုံအိုဿီု၊ မေ၊ ကုအဲညးမဂၠာဲသ္ၚဳတဴ တိုၚ်ပ္ကဴအံၚ်ဇၞး နကဵုပၟိက်မဇၞော် သီုမပ္တိတ်ဇြဟတ်၊ ဇယံ၊ န် ပွမအံၚ်ဇၞး (ဝါ) န် တိုၚ်ပ္ကဴသိဒ္ဓိမအံၚ်ဇၞး၊ ဒေတု၊ ဩဝ်ကဵုညိကျာ်။
(၇၆) ။ ဂလာန်နိဂီု
ယွံမိမသာသနာ ဒကာမန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ညးဂမၠိုၚ်။ အကြာတၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဃောမကၠုၚ် ကၠောန်စပ္ဍဲဍုၚ်ပလုၚ်(ဍုၚ်သေံ) မတွံဂး ကၟိန်ဍုၚ်ထာဲလေန် (Thailand) မကေၚ်ဒှ်လဝ်တိဍာ်မန်တမၠာဏံ ၜိုန်ရကြေပ်ဂြတ်ဍိုန်ဂြက် မၞုံကဵုလၟောၚ်လၟေတ်မဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်ကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ် ယိုက်ဒိုက်ထံက်ပၚ် သာသနာမန်ဂှ် ကောန််ကွာန်လဵုရံၚ်ၚ် ဟွံဍိုန်လျ ဟွံယုတ်ဒေက်အာဏီဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဇၟာပ်ဒၞာဲအိိုတ်ရ။
ဒကှ်သွာဂွံဍိုပ်ဍဴပေၚ်ကၟာမာန်ဂှ် ဒၟာနူဍာ်ပေၚ်ကၟာရသေၚ်ဟာ စိုတ်ဓါတ် ဂကူမန်ပိုဲ စိန်ဝုန်ဒၟံၚ်ကဵုဘာသာပိုဲသာ်ဝွံမ္ဂး သာသနာပိုဲ ရာၚ်ဆာဲဍိုပ်ဍဴဒၟံၚ်လၟိုန်ကာလရ။ ဥပကာဂုဏ် မၞုံရေၚ်သ္ကအ်သာ်ဝွံ တၠဳပိုန်သၚ်မန်တၠပညာတံ ညာတ်ကေတ်တုဲ တၞဟ်နသ္ဂောံက္တဵုဗဒှ်တသိုက် ကုဂကူမန်ပိုဲ ဂွံလိက်ဂါထာကျာ် ဗီုမန်လောဲသွာကီု တၞဟ်နသ္ဂောံဒှ်ရော်ဂုဏ်ဒကာ ဆာပ်ဂုဏ်ဘာသာ မၚ်မွဲသာသနာကျာ်ကီီုတုဲ လိက်သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ စိုပ်ကၠုၚ်ဂတမုက်ဂကူမန်ပိုဲ အလန်ဒုတိယပၠန်ရအဴ။
ပြဝ
ပြဝ ကောန်မၞိဟ်
ပြဝကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပတှ်ေကေတ် ကၠုင်နူကဵု သၞောတ်endocrine system ကေုာံ သၞောတ်လညာတ်က္ဍဟ်ပူဂိုလ်ဂှ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေကေတ် ပြဝကောန်မၞိဟ် မကၠိုဟ်စဝါတ်ဂှ် ဒှ်အရာမကၠုင် နူလညာတ်က္ဍဟ်ပူဂိုလ်တအ်ရ။ ပြဝက္ဍဟ်ပူဂိုလ်ဂှ် ဒှ်အရာသွက်ဂွံဗတောန်ဖျေန်ကေတ်တၟိတၟိတအ်ရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၇) ။ နိဿဲ
ဂကောံသၚ်မန်ဍုၚ်သေံ
ပြဝ
ပြဝ တိရစ္ဆာန်
Ethology is the scientific and objective study of animal behavior, usually with a focus on behavior under natural conditions, and viewing behavior as an evolutionarily adaptive trait. behaviorism is a term that also describes the scientific and objective study of animal behavior, usually referring to measured responses to stimuli or trained behavioral responses in a laboratory context, without a particular emphasis on evolutionary adaptivity.
ရာဂပေယျာလ
နိဿဲ
ကၞပ်တတိယ၊ ဂကောံပါဠိပိဋကတ် ကၠာဲစၠောံဘာသာမန် ကဏ္ဍ:အဋ္ဌကနိပါတ်(ပါဠိအၚ်္ဂုတ္တိုရ်)
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၇၇) ။ နိဿဲ
လိက်သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
တၠမူ = ဂကောံသၚ်မန်ဍုၚ်သေံ
လျိုၚ်ပ္တိတ် = တၠဂုဏ်အ္စာဃောသက (Ph.1)
ညးဒါန်လိက် = တၠဂုဏ်အ္စာသုခဒဳပ သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယ (M.A.Buddhism)
စဳဇန်တက်လိက် = လဇုဝါန်ဗၠဲ (ဓမ္မာစရိယ) (M.A.Buddhist Philosophy)
ကသူဂတိုပ်လိက် = နာဲပဉ္စ
ပ္ဍဵုဗီုလိက် = နာဲဇမၞေၚ်
လၟိဟ်အုပ် = ၅၀၀၀ အုပ်
ဓမ္မဒါန
ကအ်ဂဂါ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
လဂေါဝ်ဇၞော်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်လဂေါဝ်ဇၞော်(Sannkyi၊ စမ်းကြီး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်စက်စာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၈၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်စက်စာဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၆၄၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၈၃၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၇၄၈၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကုန်သၠုင်သာယာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ကုန်သၠုင်သာယာ(Konemyintthar၊ ကုန်းမြင့်သာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၈၇။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
ကၞေဟ်
thumb|ကၞေဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အရပ်အစပ်
ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်(Sakhangyi၊ စခမ်းကြီး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၄၀။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လဂေါဝ်တာ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ဗဒဝ်ၜါ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဗဒဝ်ၜါ(Zeenhintpin၊ ဇီးနှစ်ပင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၈၉။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ယှိုဲကျေန် (က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဂကူမန်)
နာဲယှိုဲကျေန် (Nai Shwe Kyin, နိုင်ရွှေကျင်) ယၟုကိုပ်ကၠာ နာဲဗလောန် (၉ မာတ် ၁၉၁၃ - ၇ မာတ် ၂၀၀၃) ဝွံ ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဂကူမန်၊ ညးမဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကြဴနူ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် မလုပ်ပအပ်ထောအ်လွဟ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈ တုဲ ကေတ်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ စဵုကဵု လအိတ်လမျီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ မက္တဵုဒှ်ဂှ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ဂလေင်ပၞာန် ပ္ဍဲဒပ်ဍာ်။ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာတအ် ကော်ပၠုပ်နင် ပၞာန်ဖေတ်သေတ်ဂျပါန်တုဲ သွက်ဂွံ က္လေင်ဗတိုက် ကုဖေတ်သေတ်ဂျပါန်တအ်ဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာဂမၠိုင် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဖဆပလဂှ် နာဲယှိုဲကျေန် ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံသၟဝ်တိ။ ပၞာန်ဂၠးတိတုဲ အတိုင်အင်္ဂလိက် မကဵုလဝ် ဂတိပါင် ညံင်ဂွံ ပအပ်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်ဒေသဂမၠိုင်ဂှ် သွက်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် စၠတ်ထဝ်ပ္တန်ဍုင်ဂှ် ဟိုတ်နူဗၟာ ဟွံစၟတ်သမ္တီကဵု ဒၞာဲဆန္ဒမာဲတၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူမန်တုဲ နကဵု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် ဗ္ဂါပ်ဗဗေင် ကုသဘင်မာဲဂှ်ရ။ နကဵု နာဲယှိုဲကျေန် ဂွိင်ဖေက် မၞိဟ်စၞးဂကူမန် ဟွံဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင်ဂှ်တုဲ နကဵုအလဵုဇကုညး လုပ်ဒုင်ပြိုင် နဒဒှ်ပူဂိုလ်ကီုလေဝ် ဟွံကလိဂွံဇၞးရ။ သၞာံ ၁၉၄၇ ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဗော်သၠးပွးဂကူမန်၊ အာတ်မိက် အခေါင်တၟေင် သွက်ဂကူမန် ပ္ဍဲအလဵုအသဳဖဆပလ၊ အာတ်တွဵုရးဍုင်မန်။ တင်လအာတ်မိက် ကောန်ဂကူမန်တအ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် နကဵု အလဵုအသဳဗၟာ ဟွံဗက်ကဵုပၟိက်တုဲ နာဲယှိုဲကျေန် တအ် ဖန်ဇန်ကၠုင် သွက်ဂွံပၠန်ဂတး နကဵုလွဟ်ရ။ အလဵုအသဳဗၟာ တီစုတ်တုဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ဒးဒုင်ရပ်စုတ်ထံင်ရ။ နာဲယှိုဲကျေန် ဗၠးတိတ် နူထံင်တုဲ တိတ်အာ တိပၠန်ဂတး ဇရေင် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ပ္အပ်လွဟ် ကုအလဵုအသဳဗၟာတုဲ နကဵု နာဲယှိုဲကျေန် ဒက်ပ္တန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပဒတဴဒၟံင် ကရောမ်ဒပ်ပံင်ကောံ ပ္ဍဲဒဵုဗဂေါ။ ပ္ဍဲအခိင်မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒဵုဗဂေါဂှ်ရ ဒက်သ္ၚိကၟိန် ကုမိတေန် ကောန်ဍုင်ဝေါ၊ ရးဗဂေါရ။ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ကေတ်ကၠုင် တာလျိုင် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် စဵုကဵု လအိတ်လမျီု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဂိတုမာတ် ၇ ဂှ်ရ။
ပထမအဝဲ
နာဲယှိုဲကျေန် နကဵုယၟုတြေံ နာဲဗလောန်ဝွံ မဒှ်ကောန် မိယှိုဲမိ၊ နာဲယှိုဲဖံင် ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၂၇၄) ဂိတုမာ် (၉) စွေက်၊ သက္ကရာဇ် ခရေတ် (1913 ဂိတုမာတ်ချ် 1) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ပ္ဍဲအပိုင် ဂဒေံါ- ကအ်နှာတ် ပ္ဍဲကွာန်ဘာခတဵုရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ် (၁၀) တၠဂှ် ဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မကလိဂွံအာယုက် (၅) သၞာံဂှ် စဗ္တောန်ပညာတုဲ စဵုကဵု မအံင်တန်သၠုင်ဂှ် ကတ်ဗ္တောန်ကၠုင်ပညာ ပ္ဍဲဍုင်ပြန်ရ။ နကဵုပညာတက္ကသိုလ်မ္ဂး ကေင်ကတ်ဗ္တောန်ကၠုင် စဵုစိုပ် တန်ဥပစာရ။ နာဲယှိုဲကျေန် တိတ်နူဘာတုဲ လုပ်ကၠောန်ကမၠောန်ရုင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ပ္ဍဲရုင်ဝန်အပ္ဍဲဍုင်ဂမၠိုင် (အတွင်းဝန်များရုံး)ရ။
ပရေင်ဍုင်ကွာန်
ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ က္တဵုဒှ်တုဲ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် ဝန်ပၞာန် ပ္ဍဲဒပ်ဍာ် စဵုကဵုကလိဂွံ တာလျိုင် ကဆံင် ဒု-ဗိုလ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်မရုန်ဂစာန်ပၠန်ဂတး ဖေတ်သေတ်ဂျပါန်သၟဝ်တိ ပ္ဍဲကဵုဂကောံ (ဖဆပလ) ဂှ်လေဝ် ပါလုပ်ချဳဓရာင်ကၠုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုဂကောံဇၞော် (ဖဆပလ) ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ နဒဒှ် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံသၟာဗ္ၚ ခရိုင်သဓီု သာ်ဝွံ ကေတ်ကၠုင်လဝ်တာလျိုင် ချဳဓရာင်ကၠုင်လဝ် နာနာသာ်ရ။ သွက်ဂွံယိုက်ဂၠေင် ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲပရေင်ဂကူမန်ဇကု ဗၠးဗၠးၜးၜးမာန် ရန်တုဲ နုက်တိတ်နူကဵုဂကောံ (ဖဆပလ) ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုပေဲါရုဲမာဲ အလုံကၟိန်ဍုင်ဂှ်လေဝ် နကဵုအမာတ်မသၠးပွးမွဲ (တသီးပုဂ္ဂလ) မွဲ ၜိုန်လုပ်ဒုင်ရုဲကီုလေဝ် (နဗီုအမာတ်သၠးပွး တၞဟ်ဟ်တအ်ကီု) ဟွံဂွံဒုင်ရုဲစှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၄၇ ဂှ် ဒက်ပ္တန်ဗော်သၠးပွးဂကူမန်၊ ပံင်ကောံကဵု ညးအုပ်ကာ နာဲသာန်တူတုဲ နကဵုရမျာင်ကမြေဲ ပတိတ်ကၠုင် လိက်ပရိုင် “တနင်သြဳ”ရ။ ပရေင်အာတ်မိက် ပရေင်ဂကူမန် (၇) တင် မဒယှ်တှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဝင်ပၠန်ဂတး ပရေင်ဂကူမန်ဂှ်လေဝ် စပ္တံအာတ်မိက်ကၠုင်တုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကူမန် တၞဟ်ဟ်ဂမၠိုင်တအ် ထံက်ကၠုင်ဂလာန် ကတိုင်ကတိုင်ကၟဟ်ဟ် အိုတ်ကီုရ။ ဆေင်စပ်ကဵု တင်အာတ်မိက် ကောန်ဂကူမန်တအ် (၇) တင်ဂှ်တုဲ သွက်ဂွံအာဆဵုဂဗ ကုဝန်ဇၞော်ဥူနုဂှ်လေဝ် သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ အာဆဵုဂဗလဝ်ရ။ နူဂှ်မွဲကဆံင် ပရေင်အာတ်မိက် တွဵုရးဍုင်မန်၊ ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် သွက်ဂွံဗၟံက်ရုပ်ရဴ ပရေင်ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂှ်လေဝ် စပ္တံချဳဓရာင်ကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ဒးဒုင်ရပ်ကဵု အလဵုအသဳ ဖဆပလရ။ ဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲကဵုထံင် အဝ (မန္တလေဝ်) ကေုာံ ထံင်ယှိုဲဗဵုတအ် ပွိုင် (၃) သၞာံရ။ ဗၠးတိတ်နူထံင်တုဲ ဒးဒုင်မင်ရံင် (အချုက်ဇိုင်) ပွိုင်မွဲသၞာံတုဲ နူကဵုဍုင်လ္ဂုင် နကဵုဍာန်ဍာ် တိတ်ကၠုင်တိဍာ်ပၠန်ဂတးရ။ စိုပ်တိပၠန်ဂတးတုဲ ပ္ဍဲဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် မဒှ်ဗော်မအာဂတပၠတရဴဂှ် နဒဒှ် ညးလျိုင်ဌာန ပရေင်စဵုဒၞာ၊ ညးလျိုင်ဌာန ပရေင်လလောင်ပရိုင် သာ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်တာလျိုင် ကဆံင်ဆံင်ရ။
ဒက်ပ္တန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် နာဲထေန် (စုတိ) ဥက္ကဌခရိုင် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်တြေံ ကလေင်စိုပ်ကၠုင် တိဍာ်ပၠန်ဂတးပၠန်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ဆက်ကေတ်ကၠုင် တာလျိုင်ပၠန်ရ။ ရုန်ဂစာန်ပရေင်ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲအကြာ အခက်အခုဲနာနာတအ် သၞာံဗွဲမလအ်လတုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၇၀ ဂိတုမေဂှ် ဗော်ပါလဳမာန်ဒဳမဵုကရေဇြဳ (ဥူနုက္ဍိုက်ပ်)၊ ဗော်ကရေင် (မာန်ဘသာန်က္ဍိုက်ပ်)၊ ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳ ကောန်ဂကူချေင် (ဥူမာန်တလေန်က္ဍိုက်ပ်) တအ် ပိဗော်ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဒပ်ညဳသၟဟ် ကေုာံ ဗၠးၜးကောန်ဍုင်အရင် (တညလ) မာန်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒပ်ညဳသၟဟ် ကေုာံ ဗၠးၜးကောန်ဍုင်အရင်ဂှ် နဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ မာန်ဘသာန် ကေတ်တာလျိုင်တုဲ နာဲယှိုဲကျေန်ဝွံ နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် ချဳဓရာင်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကလေင်ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် ပံက်ပတိုန်ကၠုင် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် လၟေင်လုပ်သၞောဝ် မာန်ကၠုင်တုဲ စပ္တံကၠောန်ကၠုင် သဘင်သဳကၠဳဗော် ကမ္မတဳဗဟဵုက္ဍိုက်ပ် မာန်ကၠုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်သဳကၠဳဂှ်ဟေင် ရုဲစှ်ပတိုန် နဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ နာဲယှိုဲကျေန်၊ ညးအုပ်ကာနာနာ နာဲထေန်၊ ညးက္ဍိုက်ပ်ပၞာန် နာဲပါန်သာ၊ နဒဒှ်ဂကောံကေင်ကာ ရုဲစှ်ပတိုန် နာဲဘစိင်၊ နိုင်မန်ဒမ်၊ နိုင်သောင်ဖေ၊ နာဲမေန်ထောဋ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၇၅ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳ ကမ္မတဳဗဟဵုက္ဍိုက်ပ် အလန်တတိယတုဲ နကဵုဂကောံကေင်ကာဗဟဵုပၠန်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် ဥက္ကဋ္ဌ နာဲယှိုဲကျေန်၊ ညးအုပ်ကာနာနာ နာဲနလ္လာ (ကေင်ကာဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်တြေံ)၊ ကောန်ဂကောံဂမၠိုင် နာဲပါန်သာ၊ နာဲထေန်၊ နာဲရဿ (ဒုဥက္ကဋ္ဌ လၟိဟ်-၁၊ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ)၊ နာဲတၠမန် (စုတိ)၊ နာဲထဝ်မန် (ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိလၟုဟ်) တအ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဟိုတ်ပရေင်ဂိုဏ်ဂဏဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ဒတူလိုင်၊ ပရေင်လညာတ် ဟွံသၟဟ်ရထညးသ္ကအ် ဟွံဒှ်မွဲသ္ကအ် ကတဵုဒှ် ပဋိပက္ခတုဲ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒှ်အာၜါလွး၊ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲယှိုဲကျေန် မက္ဍိုက်ပ် ကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲနလ္လာမက္ဍိုက်ပ် ဒှ်အာၜါလွးသာ်ဝွံရ။ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ထကးအာၜါဗော်ဝွံ ကာလစိုပ်သၞာံ ၁၉၈၇ ဂှ် နကဵုပရေင်ပတပ်ပညဳ ဒပ်ပံင်ကောံ ဒဳမဵုကရေဇြဳကောန်ဂကူ (မဒတ) ကလေင် ပညဳပညပ်ကဵုကီု၊ ဗော်ၜါလွးတအ်လေဝ် ဟိုတ်နူစိုတ်ဓါတ် မိက်ဂွံကလေင်ပံင်ကောံညးသ္ကအ်ကီုတုဲ ကလေင်ပံင်အာညးသ္ကအ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကလေင်ပံင်ညးသ္ကအ်ဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ နာဲယှိုဲကျေန်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ နာဲနလ္လာ၊ ညးအုပ်ကာနာနာ နာဲထေန်၊ ဖက်ဆောညးအုပ်ကာနာနာ နာဲရဿ၊ ညးက္ဍိုက်ပ်ပၞာန် နာဲထဝ်မန်၊ ညးက္ဍိုပ်စန်ဒက် နာဲဟံသာ၊ ညးက္ဍိုပ်အုပ်ဓုပ် တအ် ကလေင်ရုဲစှ်ပတိုန်ပၠန်ရ။
ပ္ဍဲကဵု ဒပ်ဒဳမဵုကရေဇြဳကောန်ဂကူ (မဒတ) မဒက်ပ္တန်လဝ်ကဵု ကောန်ဂကူပၠန်ဂတးဘဝတုပ်ဂမၠိုင် ဂှ်လေဝ် နာဲယှိုဲကျေန်ဝွံ ကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ်ရ။ နာဲယှိုဲကျေန်ဝွံ သီုကေတ်လဝ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကဵုဒပ်ပံင်ကောံ ဒဳမဵုကရေဇြဳ မဟာမိတ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင်ဂှ်ကီုတုဲ နကဵုဂကောံမှာဇန်ဂၠးတိတအ် ဂွံထံက်ကၠုင်ဂလာန် လတူပရေင်ချဳဓရာင်ပၠန်ဂတး ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်ကီု သီုဂွံကၠိုဟ်တီကေတ် လတူကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်ကီု ရန်ကဵုဂုဏ်ဖဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် သီုအလုံကောန်ဍုင်အရင်အိုတ်သီုတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် အာဍုင် သောတ်သာလာန်၊ ပြင်သေတ်၊ အမေရိကာန်၊ ဂျာမဏဳတအ် မွဲကရောံကု ညးစၞး က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်တအ်ရ။ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဝွံ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် ဒေံါပန်ပှော် ကုအလဵုအသဳ နဝတ ရ။ ၜိုန်ရဒေံါအာပန်ပှော်ကီုလေဝ် ဟွံဗလးလွဟ် လတူဂၠံင်တရဴဗော်၊ ပရေင်ဒတူလိုင်ဗော်၊ လတူမူဝါဒ ပဝ်လသဳဗော်ဂှ်ဟေင် အဃောဆက်လုပ်အာဒၟံင်ပေဲါဗတိုက် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ဏဳဖိုဟ်ရ။ နကဵုပရေင်ရေင်တၠုင် ဆန္ဒခမဳသင်မန်တအ် သၟိက်မိက်ဂွံသှ်လိက် နကဵုဘာသာမန်ဂှ်လေဝ် ကာလဆဵုဂဗ ကုသ္ကိုပ်ပၞာန်ခေန်ညောအ်ဂှ် ထပ်အာတ်မိက် ပတိုန်ထ္ၜးကၠုင်ပၠန်ရ။ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန် ကေုာံ ညးမဆာန်ဂကူဂမၠိုင် ဟိုတ်ဘိုင်ဂစာန် ဘိုင်ဂိုတ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၉၈ ဂှ် သင်မန်ဂမၠိုင် ကလိဂွံအခေါင်သွဟ်လိက် နကဵုဘာသာမန်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၉၅ ဂိတုအံက်တဝ်ဘာဂှ် နာဲယှိုဲကျေန် ကေုာံ ဗိုလ်ချုပ် ဇဝ်မိုင် (KIO) တအ် ညးၜါတၠဝွံ နကဵုပရေင်သၠးအခေါင် အလဵုအသဳနဝတ အာဆဵုဂဗ ကုညးစၞးယူအေန် မစ္စတာဒဳဆိုတို ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး ပရေင်ဒတူလိုင် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်အရင်တအ်ရ။ တင်မပတိုန်ထ္ၜးဗော်ၜါဗော် ကုညးစၞးယူအေန် မစ္စတာ ဒဳဆိုတိုဂှ်တုန် – 1. သွက်ရဂွံဒက်ပတန် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ အပ္ဍဲဍုင်မာန် နအလဵုအသဳနဝတ ဒးဒေါံကဵု ပရေင်ထ္ပက်နာနာ (မပ္တံ ပၞာန်ရပ်လွဟ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရင်စန်ဒက်) တအ်ညိ။ ညးမဒးဒုင်ဒၟံင်ဘဲထံင် ဟိုတ်နူဂလာန်ပတှေ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် ကောန်ဂကူစုင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံကလေင်ဗလးကဵု။ 2. ပ္ဍဲအကြာ အလဵုအသဳပၞာန် ကဵု ဂကောံဒစဵုဒစးတအ်ဂှ် သွက်ဂွံတက်ကျာ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ၊ မွဲအခိင်ဓဝ် ကုကောန်ဍုင်အရင်တအ်ကီု။ 3. နကဵုအလဵုအသဳ က္ဍိုက်ပ်တုဲ ကော်ဘိက်သ္ဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူတုဲ ညံင်ညးစၞးတအ်ဂမၠိုင် ဂွံတိုန်စိုပ်ဗၠးဗၠးၜးၜး ကေုာံ စုင်စုင်ကောံကောံမာန် ညံင်ဂွံကော်ဘိက် ကၠောန်ဗဒှ်ကဵု။ 4. နကဵုယူအေန်ပၠန်လေဝ် မ္ၚးနူကဵုဂၠံင်တရဴ ကၟာတ်လဒဵုပရေင်ပိုန်ဂြပ် လတူဍုင်ဗၟာဂှ်တုဲ သွက်ဂွံဂၠာဲဂၠံင် နဲကဲနာနာ မဖန်ဗဒှ်ကဵု ဂုဏ်ဖဵု လတူညးဍုင်ကွာန်တအ်မာန်ဂှ် ညံင်ဂွံသုင်စောဲ ကၠောန်ၜိုတ်အာ။ 5. ပရေင်မကတဵုဒှ်ဒၟံင် သကုတ်ဒေသ ကောန်ဍုင်အရင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဗလး ညးစၞးယူအေန်တုဲ ညံင်ဂွံကၠောန်သ္ပ ပရေင်စၟဳစၟတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ သၠဲသၠဲလးလးမာန်။
လအိတ်လမျီု
ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန်ဝွံ သွက်ပရေင်ဂကူမန် ပအပ်ဘဝဇကုဇကု ဒုင်သၠးဂုဏ်ဖဵု၊ ဒုင်သၠးလမျီု ကၠောန်ၜိုတ်ကၠုင် အကြာဒဒိုက်သၞာနာနာ ချဳဓရာင် အာကၠုင်က္ဍိုပ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၀၃ ဂိတုမာတ် (၇) ဂှ် နကဵုယဲမၞိဟ်ဇၞော် စုတိအာ ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိ ဍုင်မတ်မလီုဂှ်ရ။ စနူသၞာံ ၁၉၅၈ တုဲ ဒဵုကဵုလမျီုအိုတ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် ပရေင်ဂကူမန် လုကဴပွိုင် (၄၅) သၞာံ ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်တုဲ ရေင်တၠုင်ကၠုင်လဝ် ဂုဏ်ဖဵုပရေင်ဂကူ စဵုကဵုဇုတ်စိုပ်တိရ။
ကၞုဲ
thumb|ကၞုဲ
မန်
ကၞုဲ
နိရုတ်
ကၞုဲ ( မၞိဟ် ကၠာဲဒှ်ကၠုၚ်နူကၞုဲလေဝ်ကေၚ်မိၚ်ညးဟီုလဝ်)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
ကၞာထး
မန်
ကၞာထး
ဝေါဟာဒစး
ကဏ္ဍ:အရပ်အစပ်
ကၠိက်
မန်
ကၠိက်
ဝေါဟာဒစး
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
လဂေါဝ်ဂဥုဲ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်လဂေါဝ်ဂဥုဲ(Lagoo-ha-ui၊ တကူဟအွီးရွာ Takuhaawi)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၅၆။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၂၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၅၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၃၈၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ကွာန်ဒိုင်၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ဒိုင်(Kwandaing၊ ကွန်ဒိုင်းရွာ Kundaing)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်မုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၃၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်မုက် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၆၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၉၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၄၃၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ဖနော်ဟဲရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဖနော်ဟဲ(Hpanawhe၊ ဖနော်ဟဲ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၄၄။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကၠေံ
မန်
ကၠေံ
နိရုတ်
ဟွံဆဵု (ကၠေံ)
ကၞောတ်
မန်
ကၞောတ်
ခမဳသုနက္ခတ္တ၊ဝတ္ထု
ဝတ္ထုခမဳသုနက္ခတ္တ
၁။       အဲဍိက် ဂွံမိၚ်လဝ် ရဴသာ်ဝွံရ-
ပ္ဍဲကာလမွဲအခိၚ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ပဒတဴတန်တဴဒၟံၚ် မလ္လရး ပ္ဍဲနိဂီု မၞုံယၟုအနုပိယ သၟိၚ်မလ္လတအ်ရ။ ပ္ဍဲကာလတန်တဴဒၟံၚ်ဂှ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲအခိၚ်နူဂယးပြဟ် ပလေဝ်လတက်ကၠေံသ္ၚာတုဲ သီုကဵုထ္ၜဂိုၚ် ရပ်ကေတ်ဗဗေၚ်သ္ၚာ တၞဟ်နသွက်ဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ်က္ညလုပ်အာ နိဂီုအနုပိယရ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကသပ် ရဴသာ်ဝွံ ဒှ်တိုန်ကုတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲရ-
“တၞဟ်နသွက်သ္ဂောံ ဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ် ပ္ဍဲနိဂီုအနုပိယ ပြဟ်လောန်ဒၟံၚ်ဏီရ၊ အဲဂှ် သ္ဂောံပ္ၚောံ ပြာပ်အာ အာရှာမ်ပြဘာဇ်ဘဂ္ဂဝ မဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ဘဂ္ဂဝ ဌာန်ပြဘာဇ်ဘဂ္ဂဝ နွံတေံမ္ဂး ခိုဟ်ရ” ရဴဝွံ (ကသပ်ဒှ်တိုန်ရ)။