cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ယျးယျ ဟာဿာန်
Efter digtsamlingen Yahya Hassan
Til en Gaza-demonstration i sommeren 2014 havde Mellemfolkeligt Samvirke blandt andet inviteret Yahya Hassan til at tale. Af sikkerhedsgrunde blev hans tale aflyst, men han fik lejlighed til at fremføre talen i DR2 Deadline. I anledningen af 1-året for udgivelsen af digtsamlingen Yahya Hassan interviewede Adam Holm Yahya Hassan i DR2-programmet ''2. sektion''. I programmet kritiserede han dem, der havde givet ham prædikatet som islamkritiker og argumenterede for, at hans digtning snarere var en samfundskritik.
Folketingskandidat
Den 7. april 2015 bekendtgjorde Nationalpartiet i en pressemeddelelse, at Yahya Hassan ville opstille som kandidat, hvis partiet nåede at blive opstillingsberettiget inden næste folketingsvalg.
Nationalpartiet nåede ikke at blive opstillingsberettiget, men fem af dets medlemmer opstillede som løsgængere i forskellige storkredse ved folketingsvalget 2015. Yahya Hassan opstillede således som løsgænger i Østjyllands Storkreds, hvor han bl.a. udsendte valgvideoer på arabisk. Ved valget fik han 944 stemmer ud af de over 20.000 stemmer, det krævede at blive indvalgt i Folketinget. Valget var en stor skuffelse for Hassan, og flere af hans venner fortalte efterfølgende, at han havde svært ved at håndtere nederlaget.
Den 9. februar 2016 blev Yahya Hassan ekskluderet fra Nationalpartiet, efter han var blevet anholdt for narkokørsel. Han var således medlem af partiet i cirka 10 måneder.
Retssagen i 2016
I begyndelsen af 2016 var der betydelig medieopmærksomhed omkring Yahya Hassan, der havde givet udtryk for, at personer fra bandemiljøet stræbte ham efter livet.
Den 21. marts 2016 blev Yahya Hassan fængslet efter i en presset situation at have grebet til våben og skudt en 17-årig person i foden. Den 16. september blev han idømt 1 år og 9 måneders ubetinget fængsel for at have skudt den 17-årige i foden samt de andre lovovertrædelser i det samlede sagskompleks. Fængselsdommen stoppede dog ikke konflikten, da Yahya Hassan næsten et år efter retssagen skrev et harmdirrende indlæg på Facebook, der i visse bandemiljø-kredse kunne opfattes som en trussel.
Yahya Hassan blev løsladt den 19. december 2017.
Digtsamlingen Yahya Hassan 2
I november 2019 udgav Gyldendal Yahya Hassans digtsamling med titlen Yahya Hassan 2. I 59 digte fortæller Yahya Hassan sin historie, fra han er debuterende forfatter og "præmieperker" med politibeskyttelse, til han bliver jaget vildt, voldsmand, fængslet, indlagt, "psykoseperker" og uden et sted at være. Det er digte om tvivl, sammenbrud, vrede og ensomhed, om volden og vanviddet i verden og i en selv og om at ville kærligheden og nærheden, men ikke kunne holde på den.
Yahya Hassan blev den 20. februar 2020 nomineret til den prestigefulde Nordisk Råds Litteraturpris 2020 for digtsamlingen Yahya Hassan 2.
Død
Yahya Hassan blev fundet død i sin lejlighed den 29. april 2020.
Yahya Hassan blev begravet på den muslimske gravplads på Vestre Kirkegård i Aarhus den 5. maj 2020.
Forhold til islam
Ved Hassans begravelse talte Abu Khaled, der bl.a. sagde:"Nok var han en anderledes muslim, men han var født som muslim og døde også som en."
ဖဝ်ချိုဝ်၊ နာဲ
အစာဖဝ်ချိုဝ် (၁၉၀၅ နဝ်ဝေမ်ပါ ၁၈ - ၁၉၈၄ မေ ၁၁)ဝွံ ဒှ်ညးမပံက်မတ် ကောန်ဂကူမန် စပ်ကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကၠာအိုတ် ကြဴနူ မန်မကျအာဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ ကုဗၟာတုဲ၊ ဒှ်မၞိဟ် မဟီု ယဝ်ရမန် ဟွံကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တၞဟ်ခြာမ္ဂး အခေါင်ဂကူမန် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဟွံမာန် တုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဗော်ပရေင်ဍုင်မန် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ပစ္စုပ္ပန်ဏအ်ရ။ တုဲဗက်ဆဝ်မ္ၚိုဟ် ဂကူမန် ညံင်ဂွံၚုဟ်ကတဵု ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ၊၊
ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ ဘဝ
အစာဖဝ်ချိုဝ်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၀၅ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၁၈ မဒှ်ကောန် နာဲဖဝ်လှ ညးမဒှ်အစာသဝ် မဂွံဒုင်ယၟု ဝဏ္ဏကျဝ်ထေန်၊ မိကျေနု နူကဵု ဍုင်ဒဵုထဝ် (ရွှေတောင်မျိုအ်) ပ္ဍဲခရိုင်ပြန်ရ။ ညးတိုန်ဘာအလဵုအသဳအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲမတ်မလီု အံင်စှ်တန် ပ္ဍဲမတ်မလီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၇ ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဝိဇ္ဇာ ကဆံင်သမၠုင် နူတက္ကသိုလ် နကဵုဂုန်တၟေင် ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၃ ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဥပဒေ ပၠန်ရ။
သက္ကရာဇ် ခရေတ် ၁၉၈၄ ဂိတုမေ ၁၁ ကလိဂွံအာယုက် (၈၀) အစာဖဝ်ချိုဝ် စဴအာဘဝပရလိုက် ပ္ဍဲသ္ၚိညး မၞုံပ္ဍဲဍုင်အင်စိင်ရ။
နာဲဖဝ်ချိုဝ်ဝွံ ဒှ်မေန်စေက် တၠညးဗညာဒလ မဒှ် ဨကရာဇ်မန် သၟိင်ဍုင်ဟံသာဝတဳ လက္ကရဴအိုတ်ရ၊၊ အပါညး နာဲဖဝ်လှဂှ် ဒှ်ကောန် ဣစဳဒေအ် (ယၟုတမ် ဟွံပြာကတ်)၊၊ ဣစဳဒေအ်ဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင်သုမန၊ သၟိင်သုမနဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင်ဗြဗတာင် သၟိင်စဍုင်ဗြဝတဳ၊ သၟိင်ဗြဗတာင်ဂှ် ဒှ်ဒေအ် တၠညးဗညာဒလ၊၊ နာဲဖဝ်လှ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ကျာံ (ဝင်းကြံရွာ)၊ ပွိုင်ဍုင်ထိုင်အာင် (ထုံးအိုင်မြို့နယ်) ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၀၊ သၞာံ ၁၈၇၂ တုဲ ဒှ်ညးမကလိဂွံပညာဂဥုဲ Licensed Medical Practioner (L.M.P.) နူဍုင်အိန္ဒိယ မာဒရေတ်တုဲ ကၠောန်ကမၠောန်အစာဂဥုဲ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ မိညး မိကျေနုဂှ် ဒှ်မၞိဟ် နူကဵု ဍုင်ဒဵုထဝ် ပ္ဍဲခရိုင်ပြန်၊၊ ကောန် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဦးဘိုးလှဂှ် ဒှ် နာဲကျော်ဒင် ကဵု အစာမန်ဖဝ်ချိုဝ်၊၊ ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳ ဦးနုဂှ် နာဲကျော်ဒင် ကတဵုဒှ် ဝန်ဇၞော်ဂကူမန် (မွန်လူမျိုးရေးရာ အတွင်းဝန်) တုဲ အစာမန်ဖဝ်ချိုဝ်ဂှ် ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူမန် ညးမဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်ကောန်ဂကူမန် ဂွံကတဵုကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ၊၊ ကောန် နာဲကျော်ဒင်ဂှ် နာဲDavid Aung Myint Din (စုတိ မေ ၂၂၊ ၂၀၁၉ အဝ်သတေလျာ) အာပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်အဝ်သတေလျာ၊ နာဲဂျောန်ဒေန် (John Din) ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်၊၊
ပရေင်ချဳဓရာင် သွက်အခေါင်ဂကူမန်
ပ္ဍဲခေတ်အင်္ဂလိက်ဂှ် မၞိဟ်တအ် လေပ်လိက်အင်္ဂလိက်ဟေင် ကလိဂွံ ဒၞာဲကမၠောန်ခိုဟ်ဟ်တုဲ မၞိဟ်စိုတ်လုပ်စ လိက်အင်္ဂလိက် ဂၠိုင်နူလိက်ဗၟာရ။ တၞဟ်န စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ဆာန်လိက်ပတ်ဗၟာ ဂွံသၠုင်တိုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ ဂှ် ညးတအ် ဒက် ဗော်သွးဂကူဗၟာပိုဲ (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) ရ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ဂကူမန်တအ်လေဝ် ဒက်ပတန် ဗော်သွးမန် အလုံဍုင်ရာမည ကီုရ။ ပ္ဍဲဗော်သွးဂှ် အစာဖဝ်ချိုဝ် ပါလုပ် နဒဒှ်မၞိဟ်တာလျိုင်မွဲတၠကီုရ။
မန်တအ် ဒက်ဗော်သွးမန်ဂှ် ဗၟာတအ်ဟီု မန်တအ် ဟွံမိက်ပံင်ကဵုဗၟာ။ တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ ကိစ္စဏအ်တုဲ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဗော်သွးမန် ပိုဒ် (၁၇)ဂှ် ＂ဒုင်ယၟု ဗော်သွးရာမညဝွံတုဲ ညးလဵုမွဲလေဝ် ကၠောန်ပရေင်ဍုင် ဟွံဂွံ＂ မြဴသာ်ဝွံ စဵုဒၟာလဝ်ရ။ နကဵုပိုဒ်ဂှ်မ္ဂး ဗော်သွးမန်ဂှ် ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံသေင်၊ ဒှ်ဗော် ဆသွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်ပတိုန် လိက်ပတ်၊ အခိုက်ကၞာမန်ဟေင်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် ညးဒှ် ညးရေင်တၠုင် ပ္ဍဲကမ္မတဳဥက္ကဌ ထိင်ဒက် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ပရေင်ပညာအာဂတပၠတရဴ ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ အခိင်ညးမဒှ်ဒၟံင် အစာဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် ဗိုလ်အံင်သာန်လေဝ် ကေင်ဗ္တောန်လဝ်လိက် နူညးကီုရ။ ကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ် ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်သၠးပွးဂှ် ညးကဵုဒြဟတ် ဗိုင်ဖျေဟ်ကဵု အစဳအဇန်ကမၠောန်ကီုရ။
သၟိင်အင်္ဂလိက် မိက်ဂွံခါန်ကၞက်ကဵုအဝဵု (အိုင်စီအက်စ်) မဒှ်ဂကောံအုပ်ဓုပ်ဂှ် ညးဟီု ညးဟွံမွဲပၟိက် ကဆံင် ညးနွံပၟိက် ကဵုဍုင်သၠးပွးဟေင်ရ။ ဗွဲကြဴ တၞဟ်နဂွံသၠုင်ပတိုန် အသိင်ပၠန်ဂတးတုဲ ဒက်ပတန် (ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ဖ-ဆ-ပ-လ) ဂှ် ညးလေဝ် ကေတ်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ်ကမ္မတဳဗော်ဂှ် မွဲတၠကီုရ။
ပ္ဍဲအခိင် မချဳဓရာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဗော်သွးရာမညဂှ် ညးချူလိက်မွဲ နကဵုဘာသာဗၟာ (ဂကူမန်တအ် ၚုဟ်ကတဵုဂွံရ) မၞုံ ၆၀ တင် သွက်ဂကူမန်တအ် မဒးကၠောန် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲတင် ၁၀ ဂှ် ＂မန်ဂှ် ဟိုတ်နူဒှ် ဂကူပရဲရောင် ရဴဝွံ ဗှ်ဗၞုဟ်ဒးကၠုင်တုဲ မံင်စံင်ပၠန်လေဝ် နွံကၠုင်ကဵုယေန်သၞာင်၊ ဟီုဂးဂလာန်လေဝ် ဍိုန်ဍောတ်လဇောတ်လၟောဝ်ကၠုင်ရောင်။ ဂလာန်သကာတ်မြဟ် မသကေဝ်ကတောဝ်တအ်ဂှ် ဝေင်ပါဲကၠုင်ရောင်။＂ပ္ဍဲပိုဒ် ၃၆ ဂှ် ＂ဍုင်ကွာန်ဂွံဇၞောဝ်မောဝ်တိုန်အာ ဌာန်အနာဂတ်ဂှ် ဟိုတ်မၞုံ ပ္ဍဲသကေမ်တဲ ကောန်ၚာ်သၟတ်တအ်ဂှ်ရ ညးဇၞော်အစံင်အစာမန်တအ်လေဝ် ဒၞာဲဇကု မကၠောန်ကၠုင် ဟွံစိုပ်ဒတုဲဏီတအ်ဂှ် ဖအောဝ်ကဵုသၟတ်တအ် ကဵုဒတုဲဖဵု ပရေင်ဂကူအိုတ်ရောင်။＂
နကဵုဗော်သွးရာမည မကၠောန်ဒၟံင် ဆပရေင်လိက်ပတ်၊ ပရေင်အခိုက်ဘာသာ ပြဝေဏဳသၟးဂှ် ဟွံရုံဂပ်၊ လပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်လေဝ် သ္ဒးကၠောန်ကီုဟေင် ကာလဍုင်ဂွံသၠးပွးမ္ဂး အခေါင်သွက်ဂကူမန် ဂွံမံက်ဂတဝ်မာန်ရောင်။ မန်ဟွံကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တၞဟ်ခြာမ္ဂး အခေါင်သွက်ဂကူမန် မန်ကလိဂွံဟွံမာန် ညးညာတ်ကေတ် သာ်ဏအ်တုဲ ညးပတိုန်ထ္ၜးကဵု ဗော်သွးရာမည။ မၞိဟ် ပ္ဍဲဗော်သွးဂှ် လပါ်ဂၠိုင် ဟွံဒုင်တဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၅ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၉ (၁၃၀၇ ဂိတုကထိုန် ၅ မံက်) ဂှ် အစာဖဝ်ချိုဝ် ဍိုက်က္ဍိုပ်ပၠတရဴတုဲ ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် ရ။ အပ္ဍဲဗော်ဂှ် ညးယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ်ဥက္ကဌ၊ နာဲမန်ဥူတာန် ညးအုပ်ကာ၊ အစာဂဥုဲနာဲကျဝ်လှ ဂဥုပ်ဘဏ္ဍာ၊ နာဲအုံဖေ စၟဳစၟတ်စရင်၊ နာဲမန်ထောန်ယျေန် ကေုာံ နာဲဆာန်မန် (ကမာဝက်) သကိုပ်စန်ဒက် ကေုာံ ပရးဝါဒ၊ နာဲမောင်ကျဳ၊ နာဲသာန်ကျာင်၊ နာဲယှိုဲကျာင်၊ နာဲဗချေတ်(မတ်မလီု)၊ နာဲဗလောန် (ကအ်နှာတ်)၊ နာဲချေတ်ဖေ၊ နာဲကျဝ်ဝေန်၊ နာဲထောန်အံင် တအ် ပါလုပ် နဒဒှ်ကေင်ကာအိုတ်ရ။ ဂကောံဂှ် စွံလဝ် ဂဥုပ်ရုင် ပ္ဍဲလကျာ်မန်ယျေတာယှေ (လၟုဟ် ဘာကျာ်သြဳမန်) ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ဟိုတ်နူညးဒက်ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ညးဒးဒုင်နုက်ပတိတ် နူဗော်သွးရာမညရ။
အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ်ဝွံ ၜိုန်ရ မၞိဟ်မဗဳဇဂကူမန်ဇေတ်တ်ကီုလေဝ် ညးဟီုအရေဝ်မန် ဗှ်လိက်မန် ဟွံလေပ်ရ။ ဗွဲကြဴ အရေဝ်ဆက်မိတ် နဘာသာမန် ဆညိညဇြိုင်သာဟေင် ညးဟီုလေပ်ရ။ ၜိုန်ရ ညးမဒှ်မၞိဟ် ပတှ်ေဘာသာခရေတ်ယာန်မွဲကီုလေဝ် ဇၟာပ်ညးဆဵု ခမဳသင်မ္ဂး ညးပင်တဲ နဒဒှ်အခိုက်ကၞာမွဲရ။
အစာဖဝ်ချိုဝ် ဒက်ပတန် ဗော်မန် ကောန်ဍုင်အရင် မပံင်တောဲ ကုဖဆပလတုဲ မကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂကူမန်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဖဆပလတအ်ဟီု ပစရဵုစ ကုညး ဒဒှ်ရ အစာဖဝ်ချိုဝ် လွဳယဲမၞိဟ်ချိုတ်တ် ရ။ နကဵုလညာတ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဖဆပလတအ်မ္ဂး ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ဂကူမချိုတ်ကၠက်မွဲရ။ ဆရဲကၠောန်ဗ္ၚတအ်ဟေင်ရ ဟီုအရေဝ်မန်လေပ်၊ ရဲဗ္ၚတအ်ဂှ် ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် စိုတ်ဂွံလုပ်စ ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်ရော။ အစာဖဝ်ချိုဝ် ညးဟွံဒုင်ယှအ်တုဲ ညးကလေင်ဟီု ＂အစာသဝ် မလွဳယဲ မၞိဟ်ဂမ္စိုတ် ကလေင်ဂျိုင်တိုန်ဂှ် စောန်နူ အစာသဝ် မလွဳယဲ မၞိဟ်ဂျိုင်င်ဏီ＂ရ။
ရဲဖဆပလ ဟီု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင်ဂှ် နွံဆယၟု ဒြဟတ်ဟွံမွဲ။ တၞဟ်နဂွံထ္ၜး ဒြဟတ်ဂကူမန်တုဲ ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံ ၁၉၄၆ ဂှ် မန်တအ် ကၠောန်သဘင်ကောံဓရီု ကောန်ဂကူမန် အလန်ပထမ ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚ ဘာပလိုက် ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် လၟိဟ်ဂကူမန် မွဲလက်ပြင်င် တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ တၞဟ်နဂွံကလေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူမန်တအ်တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံကၠောန် တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ရ။ နာဲထဝ်အး (ကမာဝက်) ပတိုန်ထ္ၜး ကေတ်တ္ၚဲမန်တအ် ပတန်ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဂိတုမာ်မွဲစွေက် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၁၁၁၆ဂှ် ကြိုက်တန်ဂၠိုင်ရ။ တင်ပတိုန်ထ္ၜးဂှ် ပစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲကောံဓရီု ကွာန်ဝါဍောတ် (တကအ်ခၟိုင်)ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ သွက်ကၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင်သၠးပွးဂှ် ယဝ်ရ မန်တအ် ဟွံကလိဂွံ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ တၞဟ်ခြာမ္ဂး မန်ပိုယ် ဗဂပ်ဗဗေင် ကုပေါဲရုဲမာဲဂှ်ရ။ ကလေင်ရုဲစှ် ညးတာလျိုင်တၟိပၠန်ဂှ် နာဲဖဝ်ချိုဝ် ဂွံကလေင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌပၠန်ရ။
ပ္ဍဲ ၁၉၄၇ ဂိတုအေပြဳဂှ် ဗော်ဖဆပလ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကောံဓရီု ပ္ဍဲရုင်ဂျူဗလဳဟဝ်၊ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်ဟီု ＂မွန်အမျိုးသားတို့အရေး နှင့်ပတ်သက်၍ မွန်လူမျိုးကိစ္စဆိုယင်တော့ သူတို့မှာ အခုလူမျိုးရေး လူနည်းစုအဖြစ်နဲ့ မွန်စာပေ၊ မွန်ကျောင်းတွေ ကိစ္စလောက်ကလွဲယင် တခြား နစ်နာချက်တွေ မရှိပါဘူး၊ မွန်ရယ် ဗမာရယ် ခွဲခြားပြီး ကရင်လို သဘောထားသလို ထားစေချင်လို့တော့ မဖြစ်နိုင်ဘူး＂(စပ်ကဵုကိစ္စ ဂကူမန်တအ်ဂှ် ကိစ္စဂကူမန်ဟီုမ္ဂးတှ်ေ နကဵုညးတအ် နကဵုဂကူသၟတ် မၞိဟ်လအောန်မွဲဂှ် ကိစ္စဆ ပရူလိက်မန်၊ ဘာမန် ဆၜိုတ်ဏအ်ရ ဒးသ္ၚောံဗြမ်ဒၟံင် ပါဲနူဂှ် မုဟွံမွဲ။ ဣဏအ်မန် ဣဏအ်ဗၟာ ဗီုဏအ် ပါ်ပါဲတုဲ စွံစိုတ် ဗီုကရေင်ဂှ် စွံဟွံဂွံ၊) ဂးတုဲ သွက်သဘင်ရုဲမာဲ ကၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင်သၠးပွးဂှ် ဟွံကဵုအခေါင်ဆန္ဒမာဲတၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူမန်တအ်ရ။
နာဲမန်ထောန်ယျေန်၊ မန်တာန်၊ မန်ခေန်မောင်တအ် အာတ်မိက် ညံင်ဂကောံမန် ကောန်ဍုင်အရင် ဂွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲကီုလေဝ် နကဵုဂကောံ ဟွံဒုင်တဲတုဲ ညးတအ် ပါ်တိတ် ဒက်ပ္တန် ဗော်ကောန်ဂကူမန်ကၟိန်ဍုင် (ပြည်ထောင်စု မွန်အမျိုးသားအဖွဲ့)တုဲ လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲရ။
ဂကောံမန် ကောန်ဍုင်အရင် လလောင်တရး ဗဂပ်ဗဗေင် ကုသဘင်ရုဲမာဲဂှ်တုဲ နူဒဒှ် မပံင်တောဲကၠောန် ကုဖဆပလဂှ်လေဝ် နုက်တိတ်အာကီုရ။ ဗော်ဖဆပလတအ် ဟီုနင်ကဵု ဗော်သွးရာမည ကဵုလုပ်ရုဲမာဲ ကဵုမၞိဟ် ၁၂ တၠ။ သီု ၁၂ တၠ ညံင်ဂွံဒှ်အမာတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ကဵုရောင်။ ဆဂး ဗော်သွးရာမည ဟီု ဗော်ညးတအ်ဂှ် ဒှ်ဗော်မကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟွံသေင်။ ပရေင်ထပက်ကၠက် အကြာဂကူမန် ဗီုဏအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံမွဲပၟိက်ရ။
မန်နာဲယျ၊ နာဲဗလောန်၊ နာဲလှမောင်၊ နာဲသာနှေန်၊ မန်သုင်ထောန်၊ မန်ၚိုဲခါင်တအ် ဒုင်ရုဲမာဲ နကဵုပုဂ္ဂလိက သွက်ဂွံပြိုင်ကဵု ဖဆပလ ရ။ ဟိုတ်နူပျဳတူယေဝ်ဗဝ် (ကောန်ပၞာန်ဗၟာ)တအ် ကဵုဗော်သဵုယှေဝ်လေတ်တအ် ဘပဠ စဵုဒၞာဲတုဲ အမာတ်မန်တအ် ၜိုတ်မကလိဂွံထေက်ဂှ် ဟွံကလိဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ မန်တအ် စိုတ်ဂိ ထေဲတုဲ နာဲဗလောန် (နာဲယှိုဲကျေန်) ပၠတရဴတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်သၠးပွးဂကူမန်တုဲ အာတ်မိက် အခေါင်အရာ သွက်ဂကူမန် (၇) တင်ရ။
၁၉၄၇ အဝ်ဂေတ် ၂၄ တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲကၟာဝက် ပ္ဍဲဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ ဗဒါဲဘာတိုက်တၟိ ပွိုင်ပိတ္ၚဲရ။ မၞိဟ်တိုန်စိုပ် မွဲလက်ပြင်ရ။ နူသဘင်ကောံဓရီုဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်
(၁) ပ္ဍဲတိဍာ် မဆေင်ကဵုဂကူမန်၊ တိဍာ်ဂကူမန်တအ် မပိုင်လဝ်ဂှ် နဒဒှ်ဍုင်မန် မၞုံကဵုအဝဵုပေင်င်မွဲ ကာလဍုင်မန်ဗၟာ ကလိဂွံသၠးပွးတုဲ ဒးဖန်ကဵု။
(၂) ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒက်လဝ် ပ္ဍဲသၞောဝ်အင်္ဂလိက်ဂှ် ကာလဍုင်ဂွံသၠးပွးတုဲ ညံင်ဂွံဆက်စၟတ်သမ္တီကဵု ပ္ဍဲသၞောဝ်ပၠန်။
(၃) မဟီုဒၟံင် မန်ကဵုဗၟာတုပ်ပ်ရ ဒးရုပ်သီကဵုတုဲ ဒးစၟတ်သမ္တီ ဂကူမန်တၞဟ်ခြာမွဲ။
တင်စပ် ကုဂကူမန် မဒးကၠောန်ဂှ်
(၄) ပ္ဍဲဘာဝါဍောတ်မတ်မလီုဂှ် ပံက်ဘာဝေင်ကာယဗလ သွက်သၟတ်တအ်ရ။ နကဵုပရေင်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် မန်တအ် ပလေဝ်စ သွက်ဂွံ ဒက်ဒပ်ပၞာန်မွဲ ဟီုဂွံတုဲ ဗွဲကြဴ ဂကောံသၟတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာ ဂကောံသၟတ်မရပ်လွဟ်ရ။
(၅) ပတိတ် လိက်ပရိုင်ရာမည မွဲသတ္တဟ ပိအလန် နကဵုဘာသာမန် ဘာသာဗၟာ။
၁၉၄၈ ဂိတုဇန်နဝါရဳ ၄ ဂယး ၄ နာဍဳဂှ် ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံအာ သၠးပွး နူအင်္ဂလိက်တုဲ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ညးတအ် ဟွံဗၟံက်ကဵုရ။ ပ္ဍဲကဵုဗၟာ ဗော်ကောန်မျူနေတ် မပါ်တိတ်အာဂှ် ဗော်ကေင်ကာဂကူမန် အာတ်အရီုအဗ ပ္ဍဲကောန်မျူနေတ်ဂှ် နကဵုကောန်မျူနေတ်တအ်လေဝ် ညံင်ဖဆပလကီု ဂကူမန်ဂှ် ဟိုတ်နူဘဲပၞာန်အံင်ဇဲယျတုဲ ကြပ်ကၠက်အိုတ်ဒၟံင်တုဲတုဲရ။ မန်မသှ်ေတအ်လေဝ် ထုဲနှဴ ဒှ်အာဗၟာအိုတ်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကလေင်ဂယိုင်ပတိုန် ဂကူမန်ပၠန် သွက်ဂွံချပ်ကဵု အခေါင်တၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူမန်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲညးတအ် ပၟိက်ဟွံမွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ မန်တအ် ဒးကေတ်ဒြဟတ် ဒက်မိတ် ကုကရေင် ညးမၞုံကဵု ဒြဟတ်ပၞာန်ရ။
၁၉၄၈ ဂိတုဂျူလာင် (၂၀) ဂှ်ဂကောံသၟတ်မန်တအ် စတဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ်တုဲ လုပ်သီကေတ် ဗဒိုပ်ဗၠာဲသၟိင် ပ္ဍဲကွာန်ဇာသပၠင်။ ပရေင်ချဳဓရာင် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် ဒြဟတ်ဇၞော်ကၠုင်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၅ ဂှ် အလဵုအသဳဖဆပလ ဒးပံက်ကဵု ကမ္မရှေန် ဗမံက်ပတိုန် ဒေသအခေါင်ပကင်ရင်အပိုင်ဂကူမန်။ ပ္ဍဲကမ္မရှေန်ဂှ် အမာတ်မန်ထောန်ယျေန်၊ အမာတ်မန်နာဲခေန်မောင်၊ အစာဖဝ်ချိုဝ်၊ နာဲလှမောင်၊ မန်တာန်၊ မန်မိနှေန်တအ် ပါလုပ်ရ။
၁၉၄၈ နဝ်ဝေန်ပါ ၁၉ ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် ကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ကရေင် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဍုင်ရာမညမန်ကရေင် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုခရိုင်ကျာ်ခမဳ၊ ခရိုင်သဓီု၊ ခရိုင်ထဝါဲ၊ ခရိုင်ဗိက်၊ ရးတၞင်သဳ၊ ရးဗဂေါ၊ ကေုာံ ရးဨရာဝတဳတုဲ ပတိုန်ကဵု အလဵုအသဳဖဆပလ ရ။ အလဵုအသဳဗၟာတအ် ညာတ်ဒး ပရေင်ညဳသၟဟ် အကြာမန်ကဵုကရေင်တုဲ ဖေက်လကိုတ်အာတုဲ စၞးမကဵု အတိုင်ဗီုမန်ကဵုကရေင် မအာတ်မိက်ဂှ် ဖန်ကၠောန် သွက်ဂွံဗမံက်ပတိုန် တွဵုရးဍုင်ကရေင်မွဲဟေင်ရ။
ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန် ကရေင် ကဵု မန် ပံင်တောဲ ပ္ဍဲ ၁၉၄၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂ လုပ်သီဍုင်အင်စိင်ဂှ် ဟိုတ်နူ အစာဖဝ်ချိုဝ် ဗိုင်ကၠတ်ကဵု အရီုအဗင်တုဲ ဒးဒုင်ရပ်ကဵု အလဵုအသဳဖဆပလတအ်ရ။
ကြဴနူဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် တဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ် စှ်သၞာံ စှ်ဗြဲတုဲ သၠာဲလွဟ်ကဵုဒဳမဝ်ကရေသဳ တုဲ ဖန်ဇန် သွက်ဂွံဗၟံက်တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် အဃောမဂစာန်ဖန်ဒၟံင်ဂှ် ဝန်ဇၞော်ဥူးနု ပအပ်ထောအ်အဝဵုဍုင် ကုပၞာန် သကိုပ်ဗိုလ်နေဝင်းတုဲ ပရေင်ဂစာန်လဝ်တအ် သီုဖအိုတ် ဂတိတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဇိုတ်ပလီု လီုလာ်အာအိုတ်ရ။
စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၀ ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝင်း ကၠောန်သဘင်ရုဲမာဲဂှ် အစာဖဝ်ချိုဝ် ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တုဲ ကလိဂွံဇမၞးမာဲရ။ နာဲအံင်ထောန် ဂွံဒှ်အမာတ်ကီုတုဲ ဂွံဒှ်ဝန်ဇၞော်ကေင်ကာမန်ရ။ ၜိုန်ရ အစာဖဝ်ချိုဝ် ဟွံဂွံဒှ် ဝန်ဇၞော်ကေင်ကာဂကူမန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲသဳကၠဳတောင်ကြီး မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုဂျန် ၁၂ ညးဂွံအာတိုန်စိုပ်တုဲ ဂွံအခေါင်ဟီုအရေဝ် သွက်ဂကူမန်ရ။
သွက်ဂွံဗမံက်တိုန် တွဵုရးဍုင်မန် ကဵု တွဵုရးယခေင်ဂှ် အလဵုအသဳပံက် ကမ္မရှေန်ပၠန်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုဇန်နဝါရဳ ၁၅ ဂှ် ပၞာန်နေဝင်း ကလေင်သီကေတ် အဝဵုဍုင်ပၠန်တုဲ နာဲအံင်ထောန် ဒးဒုင်ရပ်ရ။ အတိုင်အစဳအဇန် မဗၟံက်ပတိုန် ဍုင်မန် မၞုံကဵုအဝဵုဂှ်လေဝ် ကၠေအ်အာ အကြာပၠံင်သေနာတ်ရ။
ပ္ဍဲခေတ် ပၞာန်နေဝင်း မအုပ်ဓုပ်ဍုင်ဂှ် နူသၞာံ ၁၉၆၈ ဂှ် ညးဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ်မၞိဟ်မကဵုကသပ်ဍုင်မွဲ ပ္ဍဲမၞိဟ် ၃၃ တၠဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀ ဂိတုဂျောန် ၇ ဂှ် ဂွံဒုင်ကေတ် တဆိပ်ကြာဂုဏ်စရာဲကၟိန်ဍုင် (နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ပထမအဆင့်)ရ။
နိဿဲ
မဂ္ဂဇြေန် လဂါံအာဇာနဲ ကၞပ်ပိ၊၊
ပၞဴ
လက်သဏ်နာနာ
left|thumb|310x310px|လက်သဏ်တၞံပၞဴ(မးနဴ) သတ်ပၞဴဗွဲသဘာဝမ္ဂးတှ်ေနွံဆအဝဲပၟာဏ 4-4.5 (ဇြေန်တိမေတ်သ်)ဟီုကၠးကၠးတှ်ေဍောတ်နူသတ်လိမ္မဴညိဓဝ်ရ၊ တၞံဍေံသဝ်သဓီုတုဲ ယဝ်သၠုၚ်အိုတ်တှ်ေၜိုတ် 5 (မေတ်)ဒ္စာံဟတ်စဵုကဵုစှ်ဟတ်နွံသၠုၚ်ရ၊ တၞံဍေံဒလနွံညိညတုဲ တၞးဍေံဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ၊ တၞးဍေံနွံဗီုပြၚ်ဟွံဂၠိၚ်ဟွံဂၠိတုဲ တုပ်မံၚ်တၞးသတ်လိမ္မဴကီုရ၊ လပါ်ဍောၚ်ပၞဴဍေံဂှ်ပၠန်တှ်ေနွံသာ်အရံၚ်ဗုနှဴသာ်ဍာ်မိတ်ညိညရ၊ ပကတိဗွဲသဘာဝမ္ဂးတှ်ေ ပ္ကဴသတ်တိတ်ဒၟံၚ်အတိုၚ်မွဲသၞာံဂှ်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ်ဥတုက္တဴကညၚ်ဂှ်တှ်ေ သတ်ဍေံနွံစအောန်တုဲ ဍာ်ဍေံလေဝ်အောန်မံၚ်ကီုရ။
သတ်ပၞဴဝွံเป็นพืชพื้นเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผู้คนในภูมิภาคนี้รู้จัก และใช้ประโยชน์จากมะนาวมาช้านาน น้ำมะนาวนอกจากใช้ปรุงรสเปรี้ยวในอาหารหลายประเภทแล้ว ยังนำมาใช้เป็นเครื่องดื่ม ผสมเกลือ และน้ำตาล เป็นน้ำมะนาว ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีทั้งในประเทศไทย และต่างประเทศทั่วโลก นอกจากนี้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์บางชนิดยังนิยมฝานมะนาวเป็นชิ้นบางๆ เสียบไว้กับขอบแก้ว เพื่อใช้แต่งรส
ในผลมะนาวมีน้ำมันหอมระเหยถึง 7% แต่กลิ่นไม่ฉุนอย่างมะกรูด น้ำมะนาวจึงมีประโยชน์สำหรับใช้เป็นส่วนผสมน้ำยาทำความสะอาด เครื่องหอม และการบำบัดด้วยกลิ่น (aromatherapy) หรือน้ำยาล้างจาน ส่วนคุณสมบัติที่สำคัญ ทว่าเพิ่งได้ทราบเมื่อไม่ช้านานมานี้ (ราวคริสต์ศตวรรษที่ 19) ก็คือ การป้องกันและรักษาโรคลักปิดลักเปิด ซึ่งเคยเป็นปัญหาของนักเดินเรือมาช้านาน ภายหลังได้มีการค้นพบว่าสาเหตุที่มะนาวสามารถช่วยป้องกันโรคลักปิดลักเปิด เพราะในมะนาวมีไวตามินซีเป็นปริมาณมาก
มะนาวมีน้ำมันหอมระเหยที่ให้กลิ่นสดชื่น เพราะมีส่วนประกอบของสารซิโตรเนลลัล (Citronellal) ซิโครเนลลิล อะซีเตต (Citronellyl Acetate) ไลโมนีน (Limonene) ไลนาลูล (Linalool) เทอร์พีนีออล (Terpeneol) ฯลฯ รวมทั้งมีกรดซิตริค (Citric Acid) กรดมาลิก (Malic Acid) และกรดแอสคอร์บิก (Ascorbic Acid) ซึ่งถือเป็นกรดผลไม้ (AHA : Alpha Hydroxy Acids) กลุ่มหนึ่ง เป็นที่ยอมรับว่าช่วยให้ผิวหน้าที่เสื่อมสภาพหลุดลอกออกไป พร้อมๆ กับช่วยกระตุ้นการสร้างเซลล์ใหม่ๆ ช่วยให้รอยด่างดำหรือรอยแผลเป็นจางลง
ဂကူပၞဴတဵုဂၠိုၚ်ပ္ဍဲတိဍုၚသေံ
มะนาวก็เหมือนกับส้มทั้งหลาย ที่มีปัญหาในการจัดหมวดหมู่และแยกแยะทางอนุกรมวิธาน สำหรับชื่อวิทยาศาสตร์ที่คุ้นเคยของมะนาว ก็คือ Citrus aurantifolia Swingle หรือ "Citrus aurantifolia" ( Christm & Panz ) Swing." แต่ยังมีชื่ออื่นๆ อีก ดังนี้
สำหรับชื่อสามัญนั้น ในหลายภาษาก็เรียกชื่อแตกต่างกันไป เช่น ในภาษาอังกฤษ เรียก Mexica lime, West Indian lime, และ Key lime หรือเรียก lime สั้นๆ ก็ได้ สาเหตุที่มีหลายชื่ออาจเป็นเพราะเป็นพืชต่างถิ่น จึงไม่มีชื่อดั้งเดิมในภาษานั้นๆ ทำให้เกิดการเสนอชื่ออื่นๆ มาหลายชื่อก็เป็นได้ ส่วนในประเทศไทยยังเรียกอีกหลายชื่อ เช่น โกรยชะม้า, ปะนอเกล, ปะโหน่งกลยาน, มะนอเกละ, มะเน้าด์เล, มะลิ่ว, ส้มมะนาว, ลีมานีปีห์, หมากฟ้า
ส้มนาวเป็นภาษาใต้ที่ใช้เรียกมะนาว เช่นเดียวกับทางภาคอีสานเรียกผลไม้บางอย่างว่า"บัก"ในการขึ้นต้น เช่นบักม่วงที่หมายถึงมะม่วง คำว่าส้มในภาษาใต้จะใช้เรียกผลไม้บางชนิดที่มีรสเปรี้ยว อย่าง ส้มนาว ส้มขาม เป็นต้น
နိဿဲ
มะนาวพันธุ์อื่น ๆ ได้แก่ มะนาวตาฮิติ, มะนาวหวาน, มะนาวปีนัง, มะนาวโมฬี, มะนาวพม่า, มะนาวเตี้ย และมะนาวหนัง เป็นต้น (มะนาวบางพันธุ์อาจเรียกได้หลายชื่อ แต่ในที่นี้ไม่ได้สืบค้นเพื่อจำแนกเอาไว้)
มะนาวเป็นผลไม้ที่มีกรดอินทรีย์หลายชนิด เช่น กรดซิตริก กรดมาลิก วิตามินซี จากน้ำมะนาว ส่วนน้ำมันหอมระเหยจากผิวมะนาว มีวิตามินเอและซี ทั้งยังมีธาตุแคลเซียมและฟอสฟอรัสสูงกว่าในน้ำมะนาวอีกด้วย
มะนาวมีประโยชน์ใช้เป็นยาสมุนไพร ขับเสมหะ แก้ไอ เลือดออกตามไรฟัน เหงือกบวม
လဟီုဆေၚ်စပ်ကဵုဝေါဟာပၞဴ
นอกจากนี้ยังมีการเล่นของเด็ก เรียกว่า "ซักส้าว" ที่มีเนื้อร้องกล่าวถึง "มะนาว" ดังนี้
ဆက်လ္ၚတ်
ပၞဴ(လေမိုန်) ကေုာံ မၚ်ကြုတ် တၞံတုပ်သၟဟ်ကဵုပၞဴ
နိဿဲနူတၞဟ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ်
ကဏ္ဍ:သၞေဝ်၊ မတ်ဂဥုဲ၊ စဳသုၚ်ကဴသုန်၊ မဗဳဇလိမ္မဴ၊
ဂြိုဟ်ဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်
လိက်ပရေၚ် ပွဂြိုဟ်ဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ် (Fatty Liver) ဝွံ ဒှ်လိက်ပိုဒ် လိက်ပရေၚ်ကၠာဲဘာသာရ။ လိက်ကၠာဲဝွံ ဒှ်လိက်ပရေၚ် မကၠာဲစၠောံနၚ် နူဘာသာဗမာမွဲတုဲ စၠောံကၠာဲနၚ်နူ လိက်သ္ကေမ်တဲကဵုပညာ (My: ပညာပေးလက်ကမ်းစာစောၚ်) ပွမပတိတ်တြးလဝ် နူရုၚ်ဂဥုဲ ယှိုဲဂုၚ်တိုၚ်တုဲ အ္စာဂဥုဲ ပါမောက္ခ ဒံက်တာ တုၚ်မြေတ်၊ သ္ကိုပ်ဌာန၊ ရုၚ်ဂဥုဲဇၞော် ညးဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်လ္ဂုၚ်မွဲရ။
ဂြိုဟ်မဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်
ဂြိုဟ်မဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ် Fatty liver
လက်သဏ်ယဲဂမၠိုၚ်
ပ္ဍဲညးဗြဴတအ် က္တဵုဒှ်စဂၠိုၚ်ရ။
ညးမကြောအ်လောန်ကာဲ အကြာဗၞတ် အယုက် ၄၀ ကဵု ၆၀ တအ် ဒှ်စဂၠိုၚ်ရ။
ပ္ဍဲကုညးမၞုံယဲဏအ်ဂှ် မုလက်သဏ်ယဲမွဲမှ ဟွံထ္ၜးရ။
ပွဇြုပ်ဇြုဲ၊ ပွမဍောၚ်ၜတ်လောဲ၊ ပွမစစၞစသုၚ်လီုလာ်။
ဂြိုဟ်မဇၞော်၊ မဂိသ္ကေဝ်ပ္ဍဲဂြိုဟ် မွဲဒၞဲါ၊ ဂဇအ်မ္ဂး စံၚ်စူထံက်မံၚ်၊ ဒၞဲါလ္တူ ဗုၚ်လ္ပာ်တဲပုၚ်တအ် ဂိုဟ်ဒၟံၚ်။
ပ္ဍဲညးယဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပွမဟအအ်၊ သာ်မတ်တအ် မိတ်တိုန်၊ ဇြဟတ်ဂြိုဟ်မဍိုန်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ပရၚ်စမ်ၜတ် မနွံပၟိက်ဂမၠိုၚ်
ကၠောန်သ္ပကေတ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် ဗွဲလၟေၚ်တအ်ဂှ် သ္ပကေတ်တုဲ သ္ဂောံတီကေတ်ဗွဲမစေအ်ဗိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်မာန်ဂှ် ပရၚ်စမ်ၜတ် စၟဳစၟတ်အဓိကတအ်ဂှ် ဆက်တုဲဒးကၠောန်သ္ပကေတ်ရ။
ညးယဲမၞုံကဵုသံသယတအ်ဂှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဗွဲသၟဝ်တအ်ဂှ် ဒးကၠောန်သ္ပရ။
ပွမစမ်ၜတ် ယဲဂြိုဟ်ဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ် ဒှ်ဟိုတ်နူတၞောဝ်ဒတောဝ် မာန်၊ဟွံမာန်
ဇအုဲဇဗ နွံပၟိက်ဂမၠိုၚ်
ပွမပြံၚ်လှာဲ ဗီုပြၚ်ဒၟံၚ်စံၚ်
ထပိုတ်အရက်ညိ
ယှအ်ဖျေဟ်ကၠေၚ်ညိ (ဥပမာ - ကၠေၚ်ကၠိက်၊ ကၠေၚ်သတ်ဗြဴ၊ ကၠေၚ်စသတ်ဗြဴ၊ သွကၠေၚ်ကလေၚ်၊ ထၟာဲစာၚ်၊ ထၟာဲခဒါ၊ ထၟာဲၚုၚ်၊ ကြတ်ဂမၠိုၚ်၊ ၜဲတိ၊ မသိုၚ်ဃဵု၊ ထဝ်ပါတ်၊ ဍာ်တှ်ကလောံ၊ ပုၚ်ဒံၚ်ပံက်၊ စၞာံစာၚ်ကဒါ)
ယှအ်ဖျေဟ် ဓာတ်ဍာတ်၊ ကသဳ (ဥပမာ - ဍာ်လက်ဖက်ချဝ်၊ ကဝ်ဖဳ၊ ဍာ်ဍာတ်တ်၊ ဍာ်သာဲ၊ သဂြာ၊ ကဝ်တာ၊ ပုၚ်၊ သ္ၚု၊ ဂျုၚ်၊ သြောံဂန်၊ ဝုန်ဂလာ၊ သာကူ)
ယဲဆီဍာတ်တအ်ဂှ် ဇအုဲဇဗ ဗွဲမချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ညိ။
စကဵု က၊ သၞေဝ်ကေဝ် ဂၠိုၚ်ၚ်ညိ။
ဇၟာပ်တ္ၚဲ အောန်အိုတ် နူဘာ်နာဍဳ စဵုကဵု မွဲနာဍဳ သ္ပခန်လ္ၚတ် ပချဳဇိုၚ်တဲ ညိ (ဥပမာ- ကွာ်ဂၠံၚ်၊ ဂြိုပ်၊ ဍိုက်ကွဳလိုန်၊ တက်မဂေါက်၊ ၜုၚ်ဍာ်၊ ဝေၚ်ယောဂ)
ပ္ဍဲဆီ ဓာတ်ကၠေၚ်ဂၠိုၚ်မံၚ်မ္ဂး ဒးသုၚ်ကေတ်ဂဥုဲဖျေံကၠေၚ်ပ္ဍဲဆီဏောၚ်။
ညံၚ်လျိုၚ်ဇကု သ္ဂောံစှ်ေ၊ ဟွံဂွံတိုန်ဂှ် စွံဂရုညိ။ မွဲသတ္တဟ မွဲဝါ (ဟွံ) မွဲဂိတု မွဲဝါ ဒးကေဝ်ကေတ်လျိုၚ်ဇကုဏောၚ်။
စၞသၞေဝ်ကေဝ် သတ်ဆုသတ်ဒုန်တအ် အောန်အိုတ် ၅ ဂကူ ဒးစကဵု။
လွဳဝတ်ကေတ် နကဵုထပက်အဇာ ဂြိုဟ်လေဝ် ဂွံမာန်၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကလေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်မာန်မံၚ်။
လလေၚ်ဖိုဟ်ပရေံ ဆက်တောဲကြဴဂမၠိုၚ်
ယဲဆက်တောဲကြဴ မဒးဂွိၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲညးယဲတအ်ဂမၠိုၚ်၊ ဥပမာ- ဂြိုဟ်တအ်ကဟ်ကၠုၚ်၊ ကေန်သာဂြိုဟ်၊ ဍာ်လုပ်ကၠုၚ် (ရေဖျဉ်းဝၚ်ခြၚ်း)၊ ဂြိုဟ်ဇြဟတ်ဍိုန်တအ်ဂှ် ဟွံဆဵုကေတ်ရ။
ပ္ဍဲညးမသုၚ်အရက်ဂၠိုၚ်တအ်ဂှ် နူဂြိုဟ်ဒဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်ဂှ် ကၠောံထၞာန်အာ ဂြိုဟ်ကဟ်တအ်မာန်ရ။
ညးမၞုံယဲဂြိုဟ်ဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်တအ် နူ ၅ % ဂှ် စဵု ၈% ဂှ် ကၠောံထၞာန်အာ ယဲဂြိုဟ်ကဟ်တုဲ၊ ညးမၞုံယဲဂြိုဟ်ကဟ်တအ် ၁၂-၈ % ဂှ် ကၠောံအာ ကေန်သာဂြိုဟ်တအ်မာန်ရ။
တၚ်ဗ္ကန်အဓိကဂမၠိုၚ်
ယဲဂြိုဟ်ဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်ဝွံ ဒှ်ယဲဇၞော်ဒဂွိၚ်စံၚ်တူဒၟံၚ်မွဲဟွံသေၚ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵုညးယဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ထၞာန်ကၠောံအာ နဒဒှ်ယဲဂြိုဟ်ကဟ်မွဲမာန်ရ။
နကဵု စၞအဟာရ၊ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်ဝေၚ်ကာယ ပချဳဇိုၚ်တဲတအ်တုဲ ဇအုဲဇဗ လွဳပရာကေတ်မာန်ရ။
ဗွဲမတမြိပ်တဲ လက်သဏ်ယဲတအ် သက်သာကၠေံအာဟွံမာန်ကီုလေဝ် နကဵုစိုတ်ဂၠိၚ်ဂၠိၚ် ဒုၚ်ကေတ်ပရေၚ်လွဳမ္ဂး ဗွဲပွိုၚ်ဘာ်ဂိတုလေဝ် ယဲဘဲတအ်သက်သာအာမာန်။
ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် ညံၚ်လျိုၚ်ဇကု ဟွံတိုန်ဂှ် ထိၚ်ဒဝ်လဝ်တုဲ ကၠေၚ်ကေုာံဍာတ်တ်တအ်ဂှ် ၜိုတ်သ္ပမာန် သ္ဒးယှအ်စဏောၚ်။
ဒးဝေၚ်ပဲါကေတ်ကမၠောန် ဒးဂဇအ်ဂၠိုၚ်တအ်တုဲ၊ ဗၞတ်ဟွံသ္ၚောဲ ဟွံကြပ်တအ် ဒးပၠးကွာၚ် ကွာ်ဝေၚ်၊ ဒးစစၞအာဟာရ မှန်န်ဏောၚ်။
ဒးဒုၚ်ကေတ် ပရေၚ်ဇအုဲဇဗ မနွံပၟိက်တအ်
အတိုၚ်နဲကဲ မစၟတ်လဝ် သွက်ဂွံလွဳတအ်ဟေၚ် ဒးဒုၚ်လွဳကေတ်တအ်
ညးမကြောအ်လောန်ကာဲတအ် ဒးတီကေတ် ထေက်ကဵု ဒးကရေက် ဟွံဒးရေက်တအ်
နိဿဲ
ရွှေဂုံတိုၚ် ဆေရုံ၊ ပညာပေးလက်ကမ်းစာစောၚ်၊ အသည်းအဆီဖုံခြၚ်း၊ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသိန်းမြၚ်။
ဗၠာဲ (ကောန်သ္ဂံင်တြေံ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်)
နာဲဗၠာဲ  (ယၟု ပ္ဍဲဂတာ အအူ၊ ယၟု ပ္ဍဲလိက်စရင်သ္ၚိခေတ်တၟိ ဦးအောင်တင််း၊ ၉ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉၃၀ - ၈ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၁) ညးမဒှ် ကောန်သ္ဂံင်တြေံ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဝွံ က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်၊ ပ္ဍဲအခိင်အာယုက် ၁၇ သၞာံ ပရေင်ပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် က္တဵုဒှ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ချဳဓရာင် သွက်အခေါင်ဂကူမန် ပ္ဍဲဒပ်သၟတ် (ဗွဲကြဴ ဒှ်ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်)၊ ဒပ်တြင်ဍုင် မနွံဗမံက်ကၟာဝက်ဂှ် လီုတုဲ စိုပ်အာ ဒပ်ဗြဝတဳ။ ဒပ်ဗြဝတဳဂှ် ဗၟာသီဂွံအာတုဲ က္လေင်စဴကၠုင်ကွာန်။ နာဲဗၠာဲ သီုဖအိုတ် က္လိဂွံကောန် တြဴ၊ နူသမ္ဘာကိုပ်ကၠာ ဂွံကောန်တြုဟ်မွဲ၊ နူသမ္ဘာဒုတိယ ဂွံကောန်မသုန်။ ကၠောန်စကမၠောန် နဒဒှ် စရေစက်ဗွုတ်သ္ၚု ပ္ဍဲကၟာဝက်၊ ဗွဲကြဴ ရာန်တိဗ္ၚဇကုကဵုဇကုမာန်တုဲ ကၠောန်ဗ္ၚ။
ဘဝသၟတ်
အပါနော် နာဲဗၠာဲတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်နူထဝါဲ (အတိုင် နာဲဗၠာဲ မလဴမ္ဂး အပါနော်ညးဂှ် ဒှ်ဂကူမန် နူကဵုထဝါဲဂှ်ရ) ကၠုင်သွံစ ပြေင်ဂၠဴ ပ္ဍဲကဵု ကၟာဝက်တုဲ စှ်ေဒၞာဲ ကုမိနော်ညး။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမဂွံမိင်ကေတ် မိမ ပ္ဍဲထဝါဲစုတိအာတုဲ စဴအာထဝါဲတုဲ ကၠေအ်အာ ဟွံကလေင်စိုပ်ရ။ ညးတအ် ထေင်ကေတ် ဟိုတ်နူ ကိစ္စအာဲတုဲ ဒးဒုင်ဂစိုတ်ထောအ် ပ္ဍဲထဝါဲဂှ်ရ။
ဘဝသ္ဂံင်ပၞာန်မန်
သၞာံ ၁၉၄၇ အခိင် ဗော်သွးမန်ကောန်ဍုင်အရင် မပသဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် နာဲဗၠာဲ နဒဒှ် ဘဝသၟတ်မွဲ ညးပါလုပ်ကၠုင်တုဲ၊ ဗွဲကြဴ အခိင် အစာဖိုဝ်စိင်တအ် စန်ဒက်သၟတ်ဂှ် ညးပါလုပ်ကၠုင်ရ။ အတိုင် ညးမလဴထ္ၜးမ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ပ္ဍဲကၟာဝက်ဂှ် သၟတ်ဗၠာဲတအ် အသဝ်တ္ၚဲပၠိုတ် မလေပ်ကောံညးသကအ် ပ္ဍဲရုင်ဂွါပ်တုဲမ္ဂး အာဂၠံက်ဝုတ် သၟဝ်သ္ၚိရ။ ညးတအ် အာမွဲရုင်ဂွါပ်တုဲ မွဲရုင်ဂွါပ် သွက်ဂွံ စန်ဒက် သၟတ်ဗၠာဲတအ် ဂွံလုပ်ဂကောံသၟတ်ရ။ ဂကောံသၟတ်ညးတအ် အာဗတောန်ကွတ်ပၞာန် ပ္ဍဲသၠာတ် ဘာဝါင္ၚဴ (မနွံ ဗၟံက် ကွာန်ကၟာဝက်)။ (ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဗတောန် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ကွာန် ပ္ဍဲဝိုင်ကၠ၊ ဗွဲကြဴ ပြံင်အာ စွံလဝ် ပ္ဍဲဘာဝါင္ၚဲ)။ ဒပ်မန်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု “တြင်ဍုင်”။ ညးဇၞော်သွာင်ပၞာန်ဂှ် ဗိုလ်ရာဇာ၊ ဗိုလ်ရာဇာဂှ် ဇာတိထံင်ဘုတ်၊ ယၟုညးနူတမ်တေအ်ဂှ် “အတာ”။ သွာင်ပကင်ရင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် နာဲဖိုဝ်စိင်။
သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၃ မမံက် (၁၉၅၀ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈) ဂှ် အတိုင်ညးမလဴမ္ဂး ညးတအ် မင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု မ္ၚးကွာန် ဗမံက်ဂၠံင်ဂလာ (လၟုဟ် ပ္ဍဲပါင်ဂၠံင်လုပ်ကွာန်) ညးတအ် တော်လဝ် ကဵုသၞပန် ညးတအ် ကဵုတိုန်အာ လပါ်ဗၟံက်၊ ဆဂး သၞဟွံဗက်အာညးတအ် စၞးဂှ် ဍေဟ်တအ် လုပ်အာကွာန်တုဲ စံင်ကွာန်တုဲတိတ်အာ။
ဘဝသ္ၚိကၟိန်
နာဲဗၠာဲ စိုပ်ကွာန်တုဲ ဗွဲကြဴ စှ်ေဒၞာဲ၊ ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ်မွဲ မနွံယၟု နာဲမြင့်သိန်း၊ ပ္ဍဲအခိင် နာဲမြင့်သိန်း ဍောတ်ဍောတ်ဂှ် သမ္ဘာညး စုတိအာ။ ဗွဲကြဴညိ နာဲဗၠာဲ စှ်ေဒၞာဲ ကုမိငွေအုံး။ ကရောမ် မိငွေအုံးဂှ် နာဲဗၠာဲ ကလိဂွံ ကောန်မသုန်၊ ကောန်တြုဟ်ပန်၊ ကောန်ဝုတ်မွဲ။ ကောန်မသုန်ဂှ် နာဲပါန်သိန်း၊ နာဲသောင်းဟံ၊ မိအေးမြင့် (မိဝုတ်)၊ နာဲသောင်းခိုင် (နာဲရတ်ရတ် မန်ဇြာ)၊ နာဲဝင်ထွန်း (နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ)။ ကမၠောန်ဂလိုင်လမျီု နာဲဗၠာဲမကၠောန်ကၠုင်ဂှ် နဒဒှ် စာရေ စက်ဗွုတ်သ္ၚိ (စက်ရင်ထွန်း)၊ ကၠောန် ကမၠောန်ဏအ် သၞာံဗွဲမလအ်၊ သၞာံ ၁၉၇၂ မဒှ်သၞာံ မကလိဂွံ ကောန်ဒဒေအ်ဂှ် ရာန်တိဗ္ၚ စှ်ဨက ပ္ဍဲဝါအုမ်ဒနဳတုဲ တိတ်နူကမၠောန်စာရေ ကၠောန်ကမၠောန်ဗ္ၚဇကု။ ကာလအာယုက်ဇၞော် ကောန်ဇာတ် မဆက်ကၠောန်ဝါဗ္ၚဂှ် ဟွံမဲမွဲတုဲ တိဗ္ၚဂှ်သွံ ရာန်ကၠအ်ဗၜိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ကၞာလဵု။
လအိတ်လမျီု
နာဲဗၠာဲဝွံ ၜိုန်ရ ယဲဘဲဝေဒနာမွဲမွဲသာ် ဟွံမဲကီုလေဝ် သၞာံ ၂၀၂၁ အခိင် ကပ်ယဲကဝ်ဝေဒ်-၁၉ မက္တဵုဒှ်ဂှ် ဒးစုတိအာ နကဵုယဲဏအ် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ် ပ္ဍဲ ၈ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၁ အခိင်ဒေသ ဂယး ၀၃း၂၅ ပ္ဍဲသ္ၚိညး မနွံ ပ္ဍဲအရာပ်ထံင်ကှ်ေ ပလိုတ် ဇြပ်ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ဂှ်ရ။
၂၀၂၀ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ကပ်ယဲ ပ္ဍဲ ဍုင်ဒိန်မက်
လိက်ပရေင်ဝွံ ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရူ ၂၀၁၉-၂၀၂၀ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ကပ်ယဲ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်၊ တုဲ ပရူအလုံလိုက်ဂှ် ဟွံပါလုပ် သီုဖအိုတ် ဒှ်မာန်ရ။ ဝဳရုသ် SARS-CoV-2 ဂွံဆဵုကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒိန်မက် ပ္ဍဲ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၀။ စိုပ် ၁၆ မာတ် ၂၀၂၀ ဂှ် ဂွံစရင် မၞိဟ်ကမၠောအ် ဒှ်အာ ၉၁၄၊ စှ်ဒစာံတၠ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အလဵုပကင်ရင် ဖေဝ်ရဝ် (Faroe Islands.)။ ပ္ဍဲ ဂရိန်လာန် မဒှ်ဒေသ အလဵုပကင်ရင် တၞဟ်မွဲပၠန်ဂှ် ဂွံဆဵု COVID-19 ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ၁၆ မာတ်။
လၟေင် အခိင် (Timeline)
စတမ်နူ ကၞောတ်ဇာန်နဝါရဳ ကဵု ဖေဖဝ်ဝါရဳ လပါ်စဂှ် ကောန်ဍုင်ဒိန်မက် ဗွဲမဂၠိုင် ဒဴတိတ် နူကဵု ဍုင်ကြုက်။ သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးမံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲစဳစတ် တုဲ စမ်ၜတ်ယဲ၊ ဆညးမွဲကီု ဟွံဒးဒုင်ကၠောအ် ကုကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်။
ဖေဖဝ်ဝါရဳ
ပ္ဍဲ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၀ ဒိန်မက် ပဒတန် အခိင်ကာလ မၞိဟ်တြုဟ် နူဍုင် ရဝ်သကဳလာ (Roskilde) မစမ်ၜတ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲတက္ကသိုလ်ဇဳလာန် (Zealand University Hospital, Roskilde)။ ညးဂှ် ဒှ်ညးဒါန်လိက် နူကဵု ဌာနဗလးတဳဝဳ TV 2 ညးအာလဝ် တရဴသကိက် ပ္ဍဲလောမ်ဗရ်ဒဳ (Lombardy) ပ္ဍဲ အဳတလဳ တုဲ စဴကၠုင် ဒိန်မက် ပ္ဍဲ ၂၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ။ ညးတေအ် မံင်စ ပရေအ်တုဲ ဒးဒုင်ပလံင်ပၠံင်သ္ၚိ နူကမၠောန် လွာဲဂှ်။
ပ္ဍဲ ၂၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ၊ မၞိဟ်တြုဟ်မွဲတၠ စဴကၠုင် နူအာတရဴဍိုက်သကိက် ပ္ဍဲ အဳတလဳသၟဝ်ကျာ ပ္ဍဲ ၁၅ ဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် စမ်ဆီ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဇၞော် ပ္ဍဲဍုင်ဂဝ်ပေါန်ဟာဂေန်ဂှ် ယဲနွံတုဲ ဒးဒုင်ခရိုင်ယဲလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိ။ ကိစ္စဂှ် စၟတ်သမ္တီ ဒှ်အရာ ပြသၞာမွဲရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး မၞိဟ်မစဴကၠုင် ဍုင်ဒိန်မက်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စိုပ်လဝ် သ္ၚိတုဲ တၟာလအ်မှ ဂွံတီ အခါန်ရ ဇကုယဲမကၠောအ်လဝ်တုဲ ကိုပ်ကၠာဂှ် စၠောအ်ထောအ် မၞိဟ်ဂလိုင်ဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအသဳတအ် ဗက်ဂၠိုက်ဂၠာဲ ကုမၞိဟ်မစုက်လဝ် ညးတေအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ခရိုင်ယဲလဝ်တုဲ မင်စဳစတ်ဒၟံင်ရ။
ပ္ဍဲ ၂၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ၊ မၞိဟ်တြုဟ်မွဲ စဴကၠုင် နူကဵု မုန်ချ်၊ ဂျာမနဳတုဲ စမ်ဆီ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲတက္ကသိုလ်အဝ်ဟု (Aarhus University Hospital) မၞိဟ်မွဲပၠန် အာတိုန်ကောန်ဖရေန် ပ္ဍဲဂျာမနဳ ဂကူအဳတလဳ မမံင် ကြပ်ကုညးတေအ်မွဲဂှ် ဗွဲကြဴ ဒှ်ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ ဆက်နင်ဖုန် လဴဗ္စညးတေအ်တုဲ ညးတေအ်လေဝ် ဒးဒုင်ကၠောအ်လဝ် နကဵုဝဳရုသ်ဂှ်ကီုရ။
မာတ်
ပ္ဍဲ ၁ မာတ် ၂၀၂၀ မၞိဟ်မဒးဒုင်ခရိုင်ယဲလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိ ဟိုတ်နူ မစုက်လုက်ဒး ကုမၞိဟ် မတီယဲနွံ ပ္ဍဲ ၂၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ်လေဝ် ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဂှ်လေဝ် ကလိဂွံအာ ယဲဂှ်ကီုရ။
ပ္ဍဲ ၃ မာတ်၊ မၞိဟ်မသုန်တၠ စဴကၠုင် နူအဳတလဳ၊ မၞိဟ်မွဲတၠ စဴနူအဳရာန် မၞိဟ်စဴနူအဳရာန်ဂှ် စမ်ဆီ ဂွံဆဵုကေတ် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉။ မၞိဟ်သီုတြဴတၠ ဒးဒုင်ခရိုင်ယဲ။
ပ္ဍဲ ၄ မာတ်၊ မၞိဟ် ပန် တၠပၠန် ဂွံဆဵုကေတ် ယဲဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်၊ တုဲ နူကဵု တကအ်ဖဲရဝ် (မဒှ်တကအ် အလဵုပကင်ရင် သၟဝ်ကၟိန်ဍုင် ဒိန်မက်) လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် မၞိဟ်ယဲဏအ်ကီုရ။ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ဒးဒုင်ကၠောအ် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ဒှ်အာ ၁၅ တၠ။ မၞိဟ်တၟိတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ခရိုင်ယဲစွံလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိ သီုဖအိုတ်။ မၞိဟ် နူကဵု တကအ်ဖဲရဝ်ဂှ် ညးတေအ် အာတိုန်လဝ် ကောန်ဖရေန် ပ္ဍဲပဴရေတ်၊ ပြင်သေတ် စိုပ်သ္ၚိတုဲ မံင်စဟွံခိုဟ်တုဲ စမ်တုဲ ဂွံတီ ဒှ်အာယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉။
ပ္ဍဲ ၅ မာတ်၊ မၞိဟ်တၞဟ် မသုန်တၠပၠန် ဂွံဆဵုကေတ် ယဲရ။ ညးမွဲတၠ ပၞောဝ်ညးမသုန်ဂှ် ဒှ်သၟာဗဝ်ဒယှ် ဂကူဒိန်နေတ် Thomas Kahlenberg၊ ဒးဒုင်ကၠောအ်ယဲဏအ် ပ္ဍဲသဘင်တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအာမ်သတာဒါမ်၊ ဍုင်နေတာလာန်။ သၟာဗဝ် နူကဵု ဂကောံဗဝ် Brøndby ကဵု Lyngby ကေုာံ ဂကောံဗဝ်ဒါတ် Ajax ညးမစုက်လုက်လဝ် ကုညးတေအ်ဂှ် ဒးဒုင်ခရိုင်ယဲလဝ်ရ။ Kahlenberg ဒုင်စသိုင် လက်သန်ယဲ ညံင်ကဵု ဒှ်ဆာမ်တုဲ ဒးဒုင် ခရိုင်ယဲ ပ္ဍဲသ္ၚိရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဂကူဒိန် ညးမဒးစၟတ်သမ္တီ ဒှ်ယဲကၠာအိုတ်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ ယဲဗၠးအာပေင်င်ရ။
ပ္ဍဲ ၇ မာတ်၊ ထပ်ဆဵု မၞိဟ်ဒှ်ဏအ် တၟိ တြဴတၠပၠန်။ ကောန်ဍုင်ဒိန်မက် မၞိဟ်ကမၠောအ် SARS-CoV-2 ဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ အာလဝ်တရဴ ဍုင်သအာင်တုဲ နူကဵု ညးတအ် မွဲကဆံင်ဂှ် ကလေင်ကၠောအ်အာကဵု မၞိဟ်ပ္ဍဲဍုင် ညိညရ။
ပ္ဍဲ ၈ မာတ်၊ မၞိဟ်တၞဟ် ဒစာံတၠ မဒးဒုင်ပတန် ကမၠောအ်ဝဳရုသ်ဏအ်၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်မတိုန်ဒၟံင်ရုင်ဂဥုဲဇြဳလာန် (ဟဳလာရောအ် Hillerød) လေဝ် ပါမွဲတၠ နကဵု လက်သန်ယဲ မယဲကသအ် (ယီုဝါတ်) (pneumonia)။ မၞိဟ်တၞဟ်မွဲဂှ် မၞိဟ်မဒှ်သံသယတုဲ ကဵုနွံ ပ္ဍဲခရိုင်ယဲ ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ် ဂွံတီကေတ် ဒှ်အာ ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ပ္ဍဲကဵု ဒေသဂျူလာန်သၟဝ်ကျာ။ စနူတ္ၚဲဏအ်တုဲ ပ္ဍဲဒိန်မက် မပါ်လက် မသုန်ဒေသဂှ် ဇၟာပ်ဒေသ ဂွံဆဵုကေတ် ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ရ။
ပ္ဍဲ ၁၀ မာတ်၊ မၞိဟ်တၟိ ၁၇၃ တၠ မးဒုင် ပဒတန် ကမၠောအ်ယဲတုဲ ပ္ဍဲကဵု ၝောအ်ဍုင် ဒိန်မက်သၟးဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ် ၂၆၂။ ပ္ဍဲမၞိတ်တၟိတအ်ဂှ် မၞိဟ်မွဲ ဒးပတိုန်ရုင်ဂဥုဲတုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ဒးပတိုန် ရုင်ဂဥုဲ ဒှ်အာ မၞိဟ် ထပှ် တၠ။
ပ္ဍဲ ၁၁ မာတ်၊ မၞိဟ်တၟိ ၂၅၂ ဂွံဆဵုကေတ် ဝဳရုသ် ပ္ဍဲဇကု၊ သီုအလုံမွဲ ၝောအ်ဍုင် ဒိန်မက် ဒှ်အာ မၞိဟ် ၅၁၄ တၠ။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်တၟိတအ်ဂှ် မၞိဟ်မွဲတၠဂှ် ဒးဒုင်ကၠောအ် ဟိုတ်နူ မအာတိုန်လဝ် ကောံဓရီု။ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပ္ဍဲသ္ၚိလွဳလွတ် ညးဗျုဗျုတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်ဗျုဗျု ပ္ဍဲသ္ၚိလွဳလွတ်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးဒုင် ခရိုင်ဂဥုဲ ပ္ဍဲခဒမ်ညးတအ်အိုတ်ရ။ ဆဂး ဇၟာပ်ညးတအ်ဂှ် နကဵုအစာဂဥုဲ မင်စဳစတ်ဒၟံင် ကြပ်ပ်အိုတ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲဒိန်မက်ဂှ် မၞိဟ်တၠ ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ၊ မၞိဟ်ၜါဂှ် ဒးနွံ ပ္ဍဲအခန် လွဳဗွဲတၟေင်ရ။
ပ္ဍဲ ၁၂ မာတ်၊ မၞိဟ်တၟိ ၁၆၀ ပဒတန် ကမၠောအ်ယဲ၊ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ၝောအ်ဍုင် ဒိန်မက်ဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ် ၆၇၄။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်ၜါတၠဂှ် နူကဵု သ္ၚိလွဳလွတ် မဒးဒုင် ခရိုင်ဂဥုဲတုဲ စဳစတ်ဒၟံင်ကြပ်ပ် စတမ်နူ (၁၁ မာတ်) မဂွံတီကေတ် ကောန်ကမၠောန်မွဲတၠ ကမၠောအ်ယဲဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဂှ်ရ သၟာဗဝ် Thomas Kahlenberg ဂွံလလောင်တြး ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ယဲဂှ် အးအာတုဲ ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဒုတိယ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်ယဲဗၠး ပ္ဍဲဒိန်မက်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစဴကၠုင် နူကဵု အာဝေင် ဍိုက်သကုက် ပ္ဍဲ အဳတလဳသၟဝ်ကျာ၊ ကေုာံ အာဝေင် ဍိုက်သကုက် ပ္ဍဲကဵု သြသရဳယျာ ပ္ဍဲ တဳရောလ် (Tyrol)။ မၞိဟ်တြုဟ် အာယုက် ၈၀ မဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု ယဲကောန်တၟအ် စုတိအာ ပ္ဍဲဒေသ ယူလာန်သၟဝ်ကျာ။ စုတိတုဲ စမ်ဆီ ဂွံဆဵုကေတ် ဝဳရုသ်ဏအ်၊ ဝဳရုသ် ဒှ်မၞိဟ်ဂစိုတ်ညးဟာ ယဲညးတြေံဂှ် ဂစိုတ်ညးဟာဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံမာန်။ ဆဂး နကဵု အဝဵုအသဳ စၟတ်သမ္တီ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မစုတိ နကဵု ကဝ်ဝိဒ်=၁၉ ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒိန်မက်။
ပ္ဍဲ ၁၃ မာတ်၊ မၞိဟ်တၟိ ၁၂၇ တၠ စၟတ်သမ္တီ ကမၠောအ်ယဲ၊ အလုံ ၝောအ်ဍုင် ဒိန်မက်ဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ် ၈၀၁ တၠ။ ပ္ဍဲကဵု တကအ်ဖဲရဝ်ဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ်ပိတၠ။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲ ပ္ဍဲဒိန်မက် သီုဖအိုတ်ဂှ် ၂၃ ဒးတိုန် ရုင်ဂဥုဲ၊ ၄ တၠ ဒးလွဳဗွဲတၟေင်။
ပ္ဍဲ ၁၄ မာတ်၊ မၞိဟ်တၟိ ၂၆ ဒးဒုင်ပဒတန် ကမၠောအ်ယဲ တုဲ ပ္ဍဲ ၝောအ်ဍုင် ဒိန်မက် ဒှ်အာ သီုဖအိုတ် မၞိဟ် ၈၂၇ တၠ။ ပ္ဍဲတကအ်ဖဲရဝ်ဂှ် မၞိဟ်တၟိ ၆ တၠ ဒးဒုင်ပတန်၊ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲတကအ်ဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ် ၉ တၠ။ မၞိဟ် မွဲတၠပၠန် (ဒှ်အာ မၞိဟ်ၜါ) မဒးဒုင် နကဵုယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ပ္ဍဲဒိန်မက်၊ ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဇၞော်။ မၞိဟ်မစုတိဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တြုဟ် အာယုက် ၈၁ ယဲဒၟံင် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် နကဵုယဲတၞဟ်ရ။
ပ္ဍဲ ၁၈ မာတ်ဂှ် ပ္ဍဲဒိန်မက် မၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲ မစၟတ်သမ္တီ သီုဖအိုတ် ဒှ်အာ ၁.၀၅၇ တၠ။ ၁ တၠဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတကအ်ဗန်ဟန်တုဲ တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး အလုံဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲရ။ ၜိုန်ရ မၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲ မစၟတ်သမ္တီ (စရင် မၜတ်တုဲ ဂွံတီ) နွံ ၁.၀၅၇ ကီုလေဝ် နကဵု အေန်သတဳဂျုတ် စဵုဒၞာယဲ ဍုင်ဒိန်မက် တော်ကေတ် မၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲ ပ္ဍဲဒိန်မက် သီုဖအိုတ် နွံ အကြာ ၉.၀၀၀ ကဵု ၉၀.၀၀၀ ဒှ်ရ။ သီုဖအိုတ် မၞိဟ် ၁၂၉ တၠ ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ၊ ပ္ဍဲဒၞာဲမလွဳဗွဲတၟေင်ဂှ် နွံ ၂၄ တၠ၊ မၞိဟ် ဒစကာ နကဵု ကိရိယာယဝီု (respirator) ၁၈ တၠ။ မၞိဟ်ချိုတ် ပေင်အာ ပန် တၠ။
စဳစတ်၊ လွဳလွတ် ကေုာံ ကောပ်ကာဲစဵုဒၞာ (preventive measures)
ပ္ဍဲ ၝောအ်ဍုင် ဒိန်မက်၊ ရုင်ဂဥုဲ တက္ကသိုလ် အဝ်လဗဝ် (Aalborg University Hospital)၊ ရုင်ဂဥုဲ တက္ကသိုလ် အဝ်ဟုသ် (Aarhus University Hospital) ရုင်ဂဥုဲဝဳဒ်အဝ်ဝါ (Hvidovre Hospital)၊ ရုင်ဂဥုဲ တက္ကသိုလ် အဝ်ဒေန်သာ (Odense University Hospital)၊ ရုင်ဂဥုဲဇၞော် (Rigshospitalet) ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲ တက္ကသိုလ် ဇြဳလာန် ရဝ်သကိလ်(Zealand University Hospital Roskilde) တအ်ဂှ် ပလေဝ်စွံလဝ် ကဏ္ဍလွဳဗွဲတၟေင် သွက် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ မင်ဒၟံင် သွက်ဂွံလွဳဒတုဲ ယဝ်ရ မၞိဟ်ယဲမွဲ အာယုက်ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲက္ဍင်မ္ဂး လွဳပ္ဍဲ ဒၞာဲလွဳဗွဲတၟေင်ရ။ ရုင်ဂဥုဲတၞဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် ကဵုလဝ်သမ္တီ ယဝ်နွံပၟိက် ညံင်ဂွံဒှ် ဒတုဲ သွက်ဂွံ ပတိုန်စွံ လွဳယဲကဝ်ဝိဒ်=၁၉ ကီုရ။ ပ္ဍဲ ၁၁ မာတ် ၂၀၂၀ ဂှ် ကဵုသမ္တီ ကုရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင် ညံင်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ်စွံလဝ် ဒၞာဲ သွက်ဂွံလွဳ ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉၊ တုဲ ပ္ဍဲ ၁၇ မာတ်ဂှ် အလုံမွဲဍုင် ပလေဝ်ပလေတ်စလဝ်တုဲဒှ်အိုတ်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် ဒၞာဲမစမ် ဝဳရုသ်SARS-CoV-2 ဂှ် နွံ ဆပ္ဍဲကဵု အေန်သတဳဂျုတ် စဵုဒၞာယဲ ဍုင် (Statens Serum Institut) မွဲဟေင်ကီုလေဝ် စတမ်နူ ၂၅ ဖေဖဝ်ဝါရဳ (ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံဆဵု မၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲ ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒိန်မက် ဏီ) ဂှ် ရုင်ဂဥုဲ သီုဖအိုတ် စမ်ဆီ စၟဳစၟတ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ဂွံဖအိုတ်။ In early March, other hospitals started to perform the tests. ပ္ဍဲ ၆ မာတ်၊ ရုင်ဂဥုဲ တက္ကသိုလ် အဝ်ဟုသ် ကၠောန်ဗဒှ် ကွဳစက် သွက်ဂွံစမ်ၜတ်ယဲ (ညံင်ရဴဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ) ပ္ဍဲကဵု အကြာသ္ၚိ။ မၞိဟ်မွဲ ယဝ်ရ ဒှ်သံသယမ္ဂး ဇကုဒးဆက်ဖုန်ကဵု အစာသဝ်ပၟင်ပၟဲ (ဇၟာပ်အခိင် ဆက်ဖုန် ကဵုအစာသဝ်မ္ဂး အစာသဝ်ဂွံ)ကၠာ၊ နူကဵု အစာသဝ်ပၟင်ပၟဲဂှ် ဗလးနင် ကဵု ကွဳစက်ဂှ် ကၠုင်စမ်ယဲ ပ္ဍဲသ္ၚိမၞိဟ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၀-၁၁ မာတ်ဂှ် ရုင်ဂဥုဲတၞဟ် Aalborg University Hospital, Regionshospital North Jutland Hjørring ကေုာံ Zealand University Hospital Roskilde တအ်လေဝ် ကွဳစက်စမ်ယဲ နွံလဝ်ဒတုဲကီုရ။ ပ္ဍဲ ၁၁ မာတ်၊ အဝဵုအသဳဌာနထတ်ယုက် ဒိန်မက် (Danish Health Authority) လလောင်တြး ညးတအ် သၠာဲထောအ် ဗျူဟာတၟိ၊ နကဵုဗျူဟာတၟိဂှ်မ္ဂး ကုမၞိဟ်မယဲ မနွံကဵု လက်သန်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မယီုဝါတ်တအ်ဟေင် ညးတအ် စမ် ယဲကဝ်ဝိဒ်=၁၉ ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ကမၠောအ်ယဲဂှ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်ရ။ လၟိဟ် ဂၠိုင်နူ လၟိဟ်မစၟတ်သမ္တီဂှ် ဒှ်မာန်ရ။
အတိုင် လၟေင်ကမၠောန် မလလောင်တြး နူကဵု အဝဵုအသဳ ဌာနထတ်ယုက် ဒိန်မက် မ္ဂး ကုညးကမၠောအ်ယဲတအ် ယဝ်ရ လက်သန်ယဲ ဟွံမံက်မ္ဂး (ကုညး ဒြဟတ်ဒုင်ဗဒဝ်ခိုဟ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ကမၠောအ်ယဲကီုလေဝ် ဟွံယဲ) ပဒတဴ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိဇကုတုဲ နူကဵု အစာဂဥုဲ ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ကေတ်အဆက် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ တုဲပၠန် ညးလဵု မွဲဟွံဟီု ယဝ်ရ ကေင်စုက်လုက်လဝ် ကုမၞိဟ်ကမၠောအ်ယဲမ္ဂးလေဝ် လ္ပတိတ်မ္ၚး ဒးခရိုင်ယဲ မံင်ပ္ဍဲသ္ၚိကီုညိ။ စိုပ် ၂ မာတ်၊ မၞိဟ် ၁၂၂ တၠ ဒးမံင် ပ္ဍဲကဵု ခရိုင်ယဲ ပ္ဍဲကဵုယဲဇကု ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်၊ ဟိုတ်နူကဵု ညးတအ် စုက်လုက် ဒးလဝ် ကုမၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မ္ၚးဍုင်ဒိန်မက်၊ ၜိုတ် ၁၂ မာတ် လၟိဟ်ဏအ် ဂၠိုင်တိုန်အာ ဒှ်အာ ၁၃၆၆ ပ္ဍဲဒိန်မက်၊ ၃၁ ပ္ဍဲ တကအ်ဖဲရဝ်။ ဆိင်ကေတ်မ္ဂး လၟိဟ်ဂှ် ဆက်ဂၠိုင်တိုန်ရောင်။ ယဝ်ရ နွံပၟိက်မ္ဂး ပ္ဍဲမွဲမွဲဒေသ (သီုဖအိုတ် နွံ ၅ ဒေသ) မၞိဟ် ခရိုင်ယဲ မွဲမွဲလ္ၚီ မင်မဲမာန်ရောင်ဂှ် ညးတအ် တော်လဝ်၊ ယဝ်ရ အတိုင်မဟီုဂှ် ယဝ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်မ္ဂး နကဵုအလဵုအသဳ သွက်ဂွံ ပ္တန်သၞောဝ် သၞောဝ်ယဲ (Epidemic Law) ဗွဲပရအ်မာန်ရ။
ဗွဲကိုပ်ကၠာ နကဵု အဝဵုအသဳ ဗတိုက်ဖအောဝ် ဗွဲမပိုတ်သကုတ် ပရေင်ပကောံမၞိဟ် ဂၠိုင်နူ မွဲလ္ၚီဂှ် ဝေင်ပါဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပဆုဲတ္ၚဲ၊ စိုပ် ၁၁ မာတ် ဂှ် လၟိဟ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေဟ် ဂၠိုင်နူ မွဲကၠံ ဒှ်အာ နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပ္ဍဲမွဲဂိတုမာတ်၊ ယဝ်ရ နွံပၟိက်မ္ဂး ဆက်ပတေင်ပတိုန်ပၠန်ရ။ ပေါဲဗဝ်၊ ကေုာံ သဘင်ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပေါဲဗဝ် ကေုာံ ပေါဲပြိုင်ဒယှ်ေဒွက် (Dansk Melodi Grand Prix)တအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သက္ကု ပုရိသာတ်။     နကဵု ကၠတ်ထဝ် ဒိန်မက်လေဝ် လၟေင်အစဳအဇန်ညးတအ် မကၠောန်ဒၟံင် ဗီုကဵု ကောံဓရီု ကေုာံ အစဳအဇန် လမိင်သၞောဝ်တအ်ဂှ် ပလီု၊ ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ပၠန် ပ္ဍဲမွဲမွဲမ္ဂး အမာတ် ဆ ၉၅ တၠဟေင် အခေါင်တိုန်လုပ် ပ္ဍဲၝောအ်ခန်ကၠတ်ထဝ်ဂွံရ။
ပ္ဍဲ ၁၀ မာတ်၊ အဝဵုအသဳတအ် လလောင်တြး ကုညးမဍိုက် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ညးဍုင် (မပ္တံ ကွဳပၟတ်၊ ကာဗာတ်) တအ်ဂှ် ရုဲစှ် အခိင်မၞိဟ် ဟွံၜေတ်၊ ယဝ်ရ ဒှ်မာန်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် စၞးမဍိုက်ကာဗာတ်ဂှ် ကွာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍိုက်ကွဳလိုန်၊ ယဝ်ရ မၞိဟ်မွဲမွဲ မံင်စပရအ်မ္ဂး ထေင်ကေတ် ဒှ်ယဲ ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ မ္ဂး လ္ပစကာ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ညးဍုင်။ ကုညးမဍိုက် ကွဳပၟတ် ကာဗာတ်ဂှ် ဒးမံင် ခြာသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ရေင်သကအ်၊ နကဵုကွဳပၟတ်ဂမၠိုင်လေဝ် စုတ်လဝ်ကဵု တောဲဂၠိုင်င်ရ။ တုဲပၠန် ကွဳပၟတ်မွဲမ လၟိဟ်မၞိဟ် မူစိ မဍိုက်ဂွံဂှ်လေဝ် ဖန်ဇန်လဝ်ကီုရ။ စတမ်နူ ၁၂ မာတ်၊ မၞိဟ်မဍိုက် ကွဳပၟတ်တအ် ဒးနွံကဵု စၟတ်တဲခုင်၊ စၟတ်တဲခုင်ဂှ် သက္ကုၚုဟ်ရ။
ကၟာတ်လဒဵု ဂိတုမာတ်
စတမ်နူ ၁၃ မာတ် ၂၀၂၀ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳသီုဖအိုတ် ပါဲနူ သၟာကမၠောန် ပ္ဍဲဌာနထတ်ယုက် ကေုာံ ဗၠာဲသၟိင်တအ်တုဲ ဒးမံင် ပ္ဍဲသ္ၚိ ပွိုင် ၜါသတ္တဟ။ ရုင်ကမၠောန်အလဵုအသဳဟွံသေင် မပတံကဵု ပုဂ္ဂလိက ကေုာံ ကမ္မဏဳတအ်လေဝ် နကဵုအလဵုအသဳ အာတ်မိက် ညံင်ဂွံ ဖန်ကဵု ဗီုဂှ်ကီုရ။ ဖျာဂဥုဲ ဖျာစၞစ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်တအ်ဂှ် ကဵုသွံရာန် ကၠောန်အာဒၟံင် အတိုင်တြေံရ။ သၟာကမၠောန်အလဵုအသဳ ကေုာံ သၟာကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုင် စၞးမစှ်ေကမၠောန်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲသ္ၚိအိုတ်ရ။
စတမ်နူ ၁၃ မာတ်၊ ဘာတန်သမၠုင် ကေုာံ တက္ကသိုလ် တက္ကသိုလ်၊ တိုက်ဗွဟ်လိက်၊ ပရေင်ချဳဓရာင် အပ္ဍဲတြင်တအ် သီုဖအိုတ် ကၟာတ်ပွိုင် ၜါသတ္တဟ။ စတမ်နူ ၁၆ မာတ်၊ ဘာသၟေဟ် ဗီုကဵု ဘာထိင်ဒဝ်၊ ဘာတန်မူလ၊ တန်ဒေါဝ်တအ် သီုဖအိုတ် ကၟာတ် ပွိုင် ၜါ သတ္တဟ။ ဘာလ္ၚဵုတအ်ဂှ် စၞးဂှ် ဗတောန်လိက် နကဵုအန်လာင်ရ။ သွက် မိမ မပဒတဴ ပ္ဍဲသ္ၚိဟွံဂွံတအ် ဂွံပအပ် ကောန်ၚာ်တအ်တုဲ နကဵုအလဵုအသဳဒေသ ဖန်ဇန်ကဵု အစဳအဇန် ရံင်စံင်ကောန်ၚာ် နကဵုအခိင်အပိုင်အခြာရ။ ဟိုတ်နူကဵု မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တအ် ဒှ်မၞိဟ်အန္တရာယ်ဇၞော် သွက်ဂွံကၠောအ်ယဲဏအ်တုဲ မိနော် အပါနော်တအ် ညံင်ဟွံဂွံရံင် ကောန်စဴဂှ် စဵုဒၞာလဝ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။
ဂ္ၚေင်တရဴ ဂၠးကဝ်၊ ခရိုင်ယဲ ကြဴနူ ကလေင်စဴ နူဍုင်သအာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကြဴနူ ကလိဂွံ ကၟုဲနူဍုင်သအာင်
နူအခိင် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် မစကၞာန်တေအ်ဂှ်ရ ဝန်ဇၞော် ကာဍုင်သအာင် ပတိတ်လၟေင်စၞောန် မဆေင်ကဵု ပရေင်အာတရဴ မဂၠိုင်ကဵု အလန်။ ဗွဲမဗဗွဲ ကုအကာဲအရာ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိဂှ် နကဵု ဝန်ဇၞော် လလောင်တြး ညံင်ဟွံဂွံ အာဒေသတအ်ဂှ်ရ။ ဥပမာ ကာလ ဍုင်ကြုက်ဒှ်ဂှ် ကဵုသတိ/စဵုဒၞာ ညံင်ဟွံဂွံအာ ဍုင်ကြုက် ဒှ်တမ်ရ။ စိုပ် ၁၄ မာတ်ဂှ် ပရေင်အာတရဴ ပါဲနူ ဟွံအာဒေါအ်ဟွံဂွံတအ်တုဲ ပ္ဍဲဂၠးတိ ဒၞာဲလဵုဟွံဟီု စဵုဒၞာ ဟွံကဵု အခေါင်အာရ။ ကုညးမစဴကၠုင် နူဍုင်သအာင်တအ်ဂှ် ဒးဒုင် ခရိုင်ယဲရ။  ပ္ဍဲ ၁၃ မာတ်၊ဖ အဝဵုအသဳ အာတ်မိက် ကောန်ဍုင်ဒိန်မက် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်သအာင်တအ် သီုဖအိုတ် သီုကဵု ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်သအာင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံစဴကၠုင် ဍုင်ဒိန်မက် ၜိုတ်ပြဟ်မာန်ကဵုမာန်ရ။ စတမ်နူ ၁၄ မာတ် စဵုကဵု ၁၃ ဨပြဳ၊ ပယျဵုဍုင်ဒိန်မက် သီုဖအိုတ် ကၟာတ်လဒဵု ပါဲနူ ကွဳစက် ပလံင်ဇွောအ်မ ကေုာံ ဂဥုဲ ကေုာံ ညးနွံကဵု ပၟိက်ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် တအ်တုဲ အခေါင်လုပ်တိတ် ဟွံမဲ။
ပ္ဍဲ ၃ မာတ်၊ အလဵုအသဳ ဒိန်မက် ပ္တိတ်အမိင် ကုညးမကၠောန်ကမၠောန် လွဳယဲတအ် (သီုကဵု မၞိဟ်မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲသ္ၚိလွဳလွတ် ညးတၠဇမၠိင်အာယုက်)တအ်ဂှ် ယဝ်ရ အာစိုပ်လဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲ ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ မ္ဂး စတမ်နူ တ္ၚဲမစစိုပ်ဒိန်မက်တုဲ ဒးမံင် ပ္ဍဲသ္ၚိ ပွိုင် ၁၄ တ္ၚဲ တုဲဟေင် စှ်ေကမၠောန်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဖန်လဝ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ကဏာန်ယဲရ။ ပ္ဍဲ ၉ မာတ်၊ ဒၞာဲအန္တရာယ်မဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ၝောအ်ဍုင် ကြုက်၊ ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ၊ အဳရာန်၊ အဳတလဳ တူရောဝ် ပ္ဍဲ အဝ်သရေလျာ၊ နကဵုအဝဵုအသဳ ရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဒၟံင် အကာဲအရာနာနာတအ်ရ။ ညးလဵုဟွံဟီု ယဝ်ရ အာစိုပ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ ဒၞာဲမစၞောန်ထ္ၜး မစဵုဒၞာညံင်ဟွံအာဂှ် ကြဴနူ မစိုပ်ဒိန်မက်တုဲ အပ္ဍဲၜါသတ္တဟဂှ် အခေါင်အာ သ္ၚိလွဳလွတ် ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲ ဟွံဂွံ။ (ယဝ်ရ ဇကုဒှ်သံသယ ဇကုဒးဒုင်ကၠောအ် ကုယဲမ္ဂး ဒးဆက်ဖုန်ကဵု အစာသဝ်ပုဂ္ဂလိကဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး အစာသဝ်ပၟင်ပၟဲ)။ )သီုကဵု ဟီုလဝ် လ္ပကဵု စှ်ေကမၠောန် ကြဴနူ မစိုပ်ကၠုင် ၜါသတ္တဟရ။ တင်အာတ်မိက်ဏအ်ဂှ် နူကဵု ဂကောံသၟာကမၠောန်လေဝ် ထံက်ဂလာန်ကီုရ။ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ကုကောန်ၚာ် မစိုပ်အာလဝ် ပ္ဍဲဒေသအန္တရာယ်တအ်ဂှ် ကြဴနူ မစိုပ်ဍုင်ဒိန်မက်တုဲ ပွိုင် ၜါသတ္တဟဂှ် လ္ပကဵု တိတ်ဘာ မပ္တံကဵု ဘာထိင်ဒဝ်တအ်ရ။ ကောန်ဍုင်သအာင် နူကဵု ဒေသအန္တရာယ်ဇၞော် မစိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်အာတ်မိက် ညံင်ဂွံ ပဒတဴ ပ္ဍဲ ခရိုင်ယဲကီုရ။
စတမ်နူ ၉ မာတ်၊ ညးအာတရဴ နကဵုက္ၜင်ကျာ နူကဵု ဒေသအန္တရာယ်ဇၞော်တအ်ဂှ် အခေါင်လုပ် သၞေဟ်က္ၜင်ကျာဒိန်မက်ဟွံမဲ၊ စၞးဂှ် ညးတအ် အာဒုင်ကေတ် နကဵု ကွဳစက်တၟေင်တုဲ ပလံင်ကဵု ဒၞာဲမပလံင်ဖျဴ သ္ၚိညးတအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးမံင် ပ္ဍဲ ခရိုင်ယဲ ရ။ စတမ်နူ ၁၁ မာတ်၊ က္ၜင်ကျာ နူကဵု ဒေသအန္တရာယ်ဇၞော်တအ် သီုဖအိုတ် ပလီုထောအ်အစဳအဇန်/ဟွံကဵုစှ်ေကၠုင်ရ။
စရင်လၟိဟ်
ၜိုတ် ၁၅ မာတ်၊ ပၞောဝ်ကဵု ဍုင်လၟိဟ်မၞိဟ် အောန်အိုတ် နွံမွဲ ပြကောဋိကိုဋ်ဂှ် ၊ ဍုင်ဒိန်မက် မၞိဟ်မဒးဒုင်ကၠောအ် နကဵု ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် နကဵုဗဗွဲလၟိဟ်မၞိဟ်မ္ဂး ဒှ်မရနုက်ကဵု ဆဋ္ဌမ။ (၁၄၄.၃တၠ ပ္ဍဲ မၞိဟ် မွဲပြကောဋိကိုဋ်)။
လေန်မ္ၚး
ကဏ္ဍ:ပရေင်ထတ်ယုက် ကဏ္ဍ:BEHM
အံင်စေတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာအံင်စေတဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
အခေါင်ဂကူမန် နူအလဵုအသဳဂမၠိုင်
မန်အာတ် အခေါင်မန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်
နကဵု အင်္ဂလိက် အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ် ကုဒပ်မဟာမိတ် (အမေရိကာန်) ပ္ဍဲလိက်ကသုက်အာတ်လာန်တိစ် ပၞာန်ဂၠးတိ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲမ္ဂး နကဵုဗြိတိန် သ္ဒးကဵုဗၠးၜး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳဂမၠိုင်ရောင်တုဲ တၞဟ်နဂွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်ဗၟာဂှ် ညးဖျေဟ်လဝ်လၟေင်ဂၠံင် မကော်ဂး လိက်ကသုက်အံင်သာန်-အေတ်လဳ။ အတိုင်လၟေင်ကမၠောန်ဂှ် တၞဟ်နမဂွံဓဇက်သၞောဝ်လဒက်ပ္တန်ဍုင်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မာဲပတန်ဍုင်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်မာဲဂှ် နကဵုကောန်မန် ၜိုန်လုပ်ပြိုင်ကီုလေဝ် ဟွံကလိဂွံဇမၞး။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ နကဵု နာဲဘလောန် (နာဲယှိုယ်ကျေန်) က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ နာဲစံသူ၊ နာဲစိန်ထွန်းတအ် တိုန်အာလ္ဂုင် သွက်ဂွံအာတ်မိက် အခေါင်အရာတၟေင် သွက်ဂကူမန် သီုဖအိုတ် (၇) တင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဆဂး နကဵုသၟိင်ဗၟာ ဆမွဲတင်ကီု ဟွံသၠးကဵု အခေါင်တအ် သွက်ဂကူမန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞးဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တအ် "အခေါင်ဇကု ဍေဟ်ဟွံကဵုဇကုမ္ဂး ဇကုဒးအာတ်ဍုင်!" ဂးတုဲ ဂလိုင်ပတိုန် အသိင်ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ နူဂှ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံကဵု တွဵုရးဍုင်မန် မနွံကဵု အဝဵုပေင်င်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် နွံဒၟံင်ၜါ၊ ဗော်သွးမန်ကောန်ဍုင်အရင် (မွန်တိုင်းရင်းသားအစည်းအရုံး) မဒှ်ဗော် အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ် မပၠတရဴ ကဵု ဗော်ဂဥုပ်သၠးပွးမန် (မွန်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်) မဒှ်ဗော် နာဲဘလောန် (နာဲယှိုယ်ကျေန်) မပၠတရဴ။ ဗော်ၜါဂှ် ပံင်ပကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ဂဥုပ်ကေင်ကာမန် (မွန်လူမျိုးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်)။ နကဵု ဗော်ဂဥုပ်ကေင်ကာမန်ဂှ် ကၠောန် သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဂကူမန် ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက် (အခိင်ဂှ် ဖအံက် နွံသၟဝ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်) ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၂၃၊ ၁၉၄၈။ ကြဴနူဂှ်ညိ ဒက်ပ္တန် "ဒပ်စဵုဒၞာဂကူမန်"၊ ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ နကဵုသၟိင်ဗၟာလေဝ် ကရေပ်ဂရတ်ကၠုင် နကဵုနဲနာနာသာ်တုဲ ၁၉၆၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၀ ဂိတုခ္ဍဲသဳပေင်)ဂှ် နကဵုဒပ်စဵုဒၞာဂကူမန် စချဳဓရာင် ပရေင်ပၠန်ဂတး နကဵုလွဟ်တုဲ လုပ်သီ ရုင်ဗၠာဲသၟိင်ဂမၠိုင်ရ။ မပစၟတ်သမ္တီ ကုတ္ၚဲဂှ်တုဲ တ္ၚဲခ္ဍဲသဳပေင်ဂှ် ကောန်မန်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန်။
လိက်ပရိယတ်
သၞာံ ၁၉၅၂ ဂှ် နကဵု အလဵုအသဳဗၟာဖဆပလ ပစၟတ်သမ္တီ ကဵုအခေါင် ကုခမဳသင်မန်တအ် သွက်ဂွံသှ် လိက်ပရိယတ် နကဵုဘာသာမန် ပ္ဍဲသဘင်သွဟ်လိက်ကလေင်ပထမ (တန်မူလ၊ တန်ဍောတ်၊ တန်လဒေါဝ်၊ တန်ဇၞော်) ကီု သီုကဵု တန်ဓမ္မာစရိယ (တန်အစာလိက်)။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် ၜိုန်ရ ဍုင်စိုပ်အာ သၟဝ်တဲပကင်ရင်ပၞာန် နူဂှ် ဍုင်ဂှ် ပကင်ရင် နကဵုသၞောတ်မွဲဗော် နကဵုဗော် (မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်စနစ်လမ်းစဥ်ပါတီ) ကီုလေဝ် အခေါင်သွက်ဂကူမန် လပါ်လိက်ပရိယတ် သွက်ဂွံသှ် နကဵု ဘာသာမန်ပေင်င်ဂှ် ဆက်နွံဒၟံင် အတိုင်ဂှ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၄ နကဵုဌာနပရေင်ပညာပရိယတ် သၠာဲ သၞောတ်လိက်ပရိယတ် ကလေင်ပထမ မထပ်စုတ် ဘာသာဗၟာ မွဲဘာသာဂှ် သွက်ခမဳသင်မန်တအ်လေဝ် ဘာသာဗၟာ မွဲဘာသာဂှ် သ္ဒးသှ် ဗီုဗၟာကီုရောင် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ နကဵုခမဳသင်မန် လပါ်ဂိုဏ်သုဓမ္မာ (ရာမညနိကာယ) မဒှ် သင်လပါ်ဂၠိုင် ပ္ဍဲဂကူမန်ဂှ် ဟွံဒုင်တဲ၊ စၞးဘာသာဗၟာဂှ် ဒးဒှ် ဘာသာမန်။ လုကဴ ဟွံကလိဂွံ ဗီုဏအ်မ္ဂး ဗဂပ်ဗဗေင် ဟွံလုပ်သှ်လိက် ပ္ဍဲအလဵုအသဳရ။ စၞးဂှ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ တုဲ ကၠောန်သဘင်သှ်လိက် နဲဇကုကဵုဇကုရ။ ဆဂး သင်ဂိုဏ် မဟာယျေန်၊ ကေုာံ ယှိုယ်ကျေန်မန် (ဗွဲမဂၠိုင်) တအ်ဂှ် ဒုင်တဲ သှ်နကဵုဘာသာဗၟာ မွဲဘာသာရ။
စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၈ ကြဴနူ ပေါဲဗတိုက် ၈၈၈၈ တုဲ ပၞာန်ကလေင်သီအဝဵုဍုင်တုဲ ဒက်ပ္တန် ဂကောံဒက်ပ္တန်ညိင်ဝတ်ၜိုဟ်လဒမ်ဍုင် (နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ - နဝတ) ရ။ ပ္ဍဲကဵု အလဵုအသဳပၞာန်ဏအ် သင်မန်တအ် ဆက်အာတ် ဂရင်ဗ္တီ ညံင်သင်မန်တအ် ဂွံကလိဂွံအခေါင်သှ်လိက်ပရိယတ် နကဵုဘာသာမန်ပေင်င်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ်ရ နကဵုသၟိင်ပၞာန်နဝတ ကဵုအခေါင်သှ် နကဵုဘာသာမန်ပေင်င် ၜါတန်၊ တန်မူလ ကဵု တန်ဍောတ်။ နကဵုခမဳသင်မန်တအ် ဆက်အာတ်ဒၟံင်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် တန်လဒေါဝ်ဂှ် ကလိဂွံအခေါင်သွဟ် နကဵုဘာသာမန်ပေင်င်၊ ခမဳသင်မန်တအ် ဆက်အာတ်ဒၟံင်တုဲ သၞာံ ၁၉၉၈ ဂှ် အလုံမွဲပရေင်ပညာပရိယတ် ကလေင်ပထမ သီုကဵု တန်ဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်သွဟ် နကဵုဘာသာမန်ပေင်င်ပၠန်ရ။ သွက်အခေါင် တန်ဇၞော်ဂှ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲအခိင်မပညဳပညပ်ဒေါအ်ပွန်ပွောဟ်ကီု သီုကဵု ကြဴနူဂှ် ဗိုင်ဟီုဂရင်ဗ္တီလဝ်ကီုရ။
လိက်ဘာတန်
သၞာံ ၁၉၅၂ နကဵု အလဵုအသဳဗၟာဖဆပလ ပစၟတ်သမ္တီ ကဵုအခေါင်ဗတောန်လိက် ဘာသာမန် ပ္ဍဲဘာတန် ပ္ဍဲကွာန်မန်ဂမၠိုင် နူတန်မူလ စဵုကဵု တန်ပဉ္စမ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ယေန်သၞာင်မန် မပ္တံကဵု အနုသုခုမမန်တအ်လေဝ် ဖန်ဇန်ကၠောန်ကၠုင် နွံကီုရ။
သၞာံ ၂၀၁၁
တသိုက်ဍုင်မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာတသိုက်ဍုင်မန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ခမဳ နွံ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၈ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအသူ
ကအသူ(ကသော်ပါၚ်) (အေၚ်္ဂလိခ်−Fourfinger threadfin, Indian salmon; ชื่อวิทยาศาสตร์: Eleutheronema tetradactylum) ဒှ်ကဍာ်ဖၞုၚ်ကေုာံ ဍာ်အကြာၜါ နွံပ္ဍဲဗဳဇကသော်ပါၚ် (Polynemidae)
နွံဗီုပြၚ်ဂၠိၚ်ဟမေါမ် ဖျုန်ဇကုတီုลำ ကြဳလပါ်သ္ကဲ က္ဍိုပ်ဍောတ် သၟန်ပါဂၠိ ตามีเยื่อไขมันปกคลุมและอยู่ใกล้ปลายจะงอย ปากเฉียงขึ้นเล็กน้อย และมีฟันแหลมคม ลักษณะเด่นคือ ก้านครีบส่วนล่างของครีบหูแยกออกเป็นเส้นรยางค์ 4 เส้น ซึ่งภาษาพูดเรียกกันว่าหนวด มีครีบหลังแยกห่างกัน 2 อัน ครีบหางเป็นแฉกลึก ส่วนของลำตัวที่อยู่แนวสันหลังสีเทาปนเขียว ส่วนที่อยู่ถัดลงมาสีเนื้อและสีขาวเงิน ครีบหลังและครีบหางมีรอยแต้มสีเทาที่ปลาย ครีบอื่น ๆ สีเหลือง มีขนาดโดยเฉลี่ย 40-60 เซนติเมตร ขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่พบ 2 เมตร
เป็นปลาที่หากินอยู่ตามหน้าดินที่เป็นดินโคลน บางครั้งเข้ามาหากินอยู่ในบริเวณน้ำกร่อยหรือน้ำจืด พบทั่วไปในอ่าวเปอร์เซีย, อินเดีย, อ่าวไทย, ปาปัวนิวกินี จนถึงออสเตรเลีย
เป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญ รับประทานได้ทั้งสดและแปรรูปทำเป็นปลาเค็ม
မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကုသလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၄၊ ဝှ် ၄၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်