cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တဵုသြောံစုတ်ဝါဲ နဲကဲကဵုဒးရး
တဵုသြောံစုတ်ဝဲါ ဂၠာဲနဲကဵုဒးရးညိ
ဗဝ်ဗွဝ်တုဲ ပတမ်ကေတ်မ္ဂး ကၠောန်လောဲသွာဲမံၚ်ရ။ အခိၚ်ဒးစိုတ် ခံက်ဒးစိုတ်ဂှ် ကၠောန်လဝ်ခိုဟ်ဟ်တုဲ ပကောံဗွဝ် ဗဝ်စုတ်လဝ်မရ။ အာယုက်မဗွဝ် အကြာ ၂၅ တ္ၚဲ မွဲဂိတုမ္ဂး ပိုက်ကေတ်တုဲ အာပတမ်စုတ် ပ္ဍဲကဵုခံက်သှေ်မံၚ်တံဂှ် ညံၚ်ဂွံပေၚ်ရ။ ပတမ်ကေတ်ကဵုမၞိဟ်၊ ကဵုစက်တံဂွံတုဲ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်သရိၚ်ခြာ ၜိုတ်ဒးစိုတ်ဂှ် ချိၚ်ဖျေံကေတ် လောဲသွာမာန်ရ။ ဒးကလေၚ်ပလေဝ်ဂှ် အောန်မံၚ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုပိဂကူဂှ် ဂကူဏံ သြောံတိတ်ခိုဟ်အိုတ်၊ မၞိဟ်ဒးစိုတ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။
ဝဲါမ္ဂးဂှ် ဝဲါသဘာဝကဵု ဝဲါဓာတ်ဂးတုဲ ဗွဲသာမည ပါ်တိတ်ၜါဂကူရ။ ဝဲါသဘာဝဂှ် အိက်ဂၠဴ၊ အိက်ကၠိက်၊ ဗဗိုက်သ္ၚု၊ ၜဵုဒမျိုၚ်တံကဵု ခၟိက်သဘာဝတိတ်နူကဵုပွဳပွူသ္ၚိဌာန်၊ တိဝါတံလေဝ် ပါလုပ်မံၚ်ကီုရ။ အခိၚ်လၟုဟ်ဝွံ ဝဲါသဘာဝဂှ် စနူကဵုအိက်ဂၠဴဂှ် ဂၠာဲဝါတ်အာတုဲ စကာဝါဲဓာတ်ဂှ် ဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်မံၚ်သိုက်က်ရ။ ညးလ္ၚဵုတံ ဝဲါသဘာဝ ဟွံပါမွဲသာ် ပတှေ်မံၚ်ဝဲါဓာတ်သၟးရ။
“ခေတ်ဏံဂှ် စုတ်ဝဲါအောန်တှေ် သွံတိတ်အောန်ရ။ ဝဲါမွဲမွဲရိုက်ဂှ် မွဲကိုတ်ပြၚ်မံၚ်သၟးရ။ တိအဲတှေ် ဒးစုတ်ဝဲါ ၜိုတ် (၁၀) ရိုက်ဏောၚ်။ ဆဂး လၟုဟ်ရာန်ဂွံလဝ် (၅) ရိုက်ညိကွေံ၊ ကာလရာန်မာန်တှေ် ရာန်ပၠန်၊ ရာန်ဟွံမာန်ရတှေ် ဒးစုတ်ၜိုတ်ဏံရ။ သွံဂှ် ဟတိတ်ဍေံ အောန်အာဏောၚ်” သာ်ဏံ သၟာဗ္ၚမွဲတၠ ဟီုရ။
မိက်ဂွံကဵုတၞံသြောံခိုဟ် ဍာ်ဇမၠိၚ်မ္ဂး ဝဲါသဘာဝဂှ် ဗလးထောံဟွံထေက်ရ။ အောန်စိုတ် ဟုနွံမံၚ်ပ္ဍဲကဵုခံက်တံဂှ် ဍာ်ခံက်ဒှ်ဗက် ပၠောခၠပ်ဖျေံလဝ်တုဲ ဖအံၚ်လဝ်ဍာ်လၟိုန်မ္ဂး ဟုတံဂှ် အုဲဟရိုဟ်တုဲ ဒှ်ဝဲါခိုဟ်ဟ်ရ။ အခိၚ်ကြပ်ပတမ်မတေံ ပၠောထောံသၠေက်က်မ္ဂး တိဖောဝ်ခိုဟ် ရိုဟ်သြောံဂှ် ဗြေဝ်လောဲရ။
ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုခေတ်ကာလလၟုဟ်မ္ဂး ဝဲါသဘာဝသၟးဂှ် ဍေံဟွံရုမ်ဂပ်ရ။ သွက်သြောံဂွံတိတ်ခိုဟ် တၞံဍေံဂွံထတ်ယုက်ဂှ် ဒးလံၚ်စုတ် ဝဲါဓာတ်ညိညကီုရောၚ်။ ဝဲါဓာတ်သာ်လဵု ဂပ်ဂဝ်သွက်သြောံမ္ဂးဂှ် ဝဲါဓာတ်ဗၠဲ (ပုလဲဓာတ်မြေသြဇာ) ဝဲါဓာတ်တဳသူပါ (တီစူပါဓာတ်မြေသြဇာ) ကေုာံ ဝဲါဓာတ်ပဝ်တေတ် (ပိုတက်ဓာတ်မြေသြဇာ) တံရ။
ဝဲါဓာတ်ဗၠဲ (ပုလဲဓာတ်မြေသြဇာ) ဂှ် ကော်ဗီုအၚ်္ဂလိက်မ္ဂး “Urea Fertilizer” ရ။ ဝဲါဓာတ်ဂကူဏံဂှ် ဍေံဗပေၚ်ကဵုဓာတ် နာ်ဓရဝ်ဂျေန် သွက်တၞံသြောံတုဲ တၞံဗၠိုၚ်ဍေံတိတ်ဂၠိုၚ် ဍေံကၟဵုကဵုမာန်ရ။ အခိၚ်ကဵုဝဲါဂှ်လေဝ် အဃောတၞံဗြေဝ်ခိုဟ် အဃောအဝဲခိုဟ်ဂှ်ဟေၚ် ဒးကဵုဝဲါဏံထေက်ရ။
တုဲပၠန် အခိၚ်ဍာ်ဂၠိုၚ် အခိၚ်ဗြဲဂူတံ ယဝ်ရကဵုဏာပၠန်လေဝ် ဍေံဆောံလေၚ်ဂၠိုၚ် ဒှ်ဖဵုသွက်တၞံသြောံဂှ် အောန်အာရောၚ်။ ဝဲါဓာတ်ဗၠဲဏံဂှ် ဍေံဒးဍာ်ဗက် လေၚ်လာဲအာရ။ ဍေံဟဳဇွောဝ် ကရောံဍာ်တံမာန်ကီုရောၚ်။ ဍေံဂွံဇပ်အပ္ဍဲတမ်သြောံခိုဟ်မ္ဂး တၠပညာတဵုလွဳတံ ကဵုလဝ်ကသပ်သာ်ဏံနွံရ။
“ဂြာတ်ဝဲါ (ပုလဲ) တှေ် စၞးဒးဂြာတ်အတိုၚ်ဏံဂှ် ဖက်နှဴထောံကဵုဝဲါမွဲဆ၊ အိက်ဂၠဴ၊ တိစံၚ်တံပိဆတုဲ အုပ်ထောံမွဲဗတမ်တုဲတှေ် တ္ၚဲယးဂှ်မှ ဂြာတ်တှေ် ဍေံဇပ်မံၚ် အပ္ဍဲတမ်ဍေံဖအိုတ်ရ။ ဍေံဟွံပြးဇးအာရပုဟ်။ ဝဲါဂှ် တၞံသြောံဂွံဇြောတ်ဖဲဖဲရ” သာ်ဝွံ နူကဵုညးတာလျိုၚ်ဂကောံတဵုသြောံ ဒေသကရေၚ်မွဲတၠ ဟီုထ္ၜးရ။
စိုပ်ကဵုအခိၚ်ကဵုဝဲါဓာတ်ဗၠဲဏံလေဝ် ဒးရံၚ်အကာဲအရာတၞံသြောံကီုဏောၚ်။ အာယုက်တၞံသြောံဂှ် မဟရာတ် ဂြာတ်ကေတ်လဝ်မ္ဂး အခိၚ်တၞးဍေံ ဂွံဗၞတ်မသုန်တၞးဂှ် ဂြာတ်ခိုဟ်ရ။ ခံက်ပတမ်ကေတ်လဝ်မ္ဂး သြောံၚုဟ်ဗက် ဂြာတ်ကဵုမာန်မ္ဂး ဍေံကၟဵုဂၠိုၚ်တိုန်မာန်ရောၚ်။ အခိ်ၚ်သြောံဗုၚ် ကၠာဟွံပြံက် စဝ်ပ္ကဴဏီ ၜိုတ် ၅ တ္ၚဲဂှ် စုတ်ကဵုညိညပၠန်မ္ဂး မသြောံညဳ မပေတ်တ်အောန်ရောၚ် ညးဆက်ဟီုရ။
ဗၞတ်ဗ္ၜတ် သွက်ဂွံကဵုဝဲါဓာတ်ဂှ် တိမွဲဨကမ္ဂး ဝါဲဓာတ်မွဲရိုက်ဂှ် ပါ်ဂြာတ်ပိဝါမာန်မ္ဂး ခိုဟ်ဂၠိုၚ်ရောၚ် တၠပညာတံ ကဵုလဝ်ကသပ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ရံၚ်ကေတ်အကာဲအရာ တၞံသြောံဇကု တိဇကုတုဲ ဖအောန်၊ ဟလိုၚ်ဂှ် ဗီုပြေပြံၚ် ချိၚ်ဆစုတ်ဂွံမံၚ်ကီုရောၚ်။
ဝဲါဓာတ်မွဲဂကူပၠန်ဂှ် တဳသူပါ (တီစူပါ) ရ။ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ဖအ်ဖိုအ်ရာတ်လေဝ် ဍေံတံစကာမံၚ်ရ။ ဝဲါဏံဂှ် ဍေံဟဳဇွောတ်ဝါတ်တုဲ ဂြာတ်ဖျေံဏာမ္ဂး ဒှ်ဖဵုသွက်တၞံဟေၚ်ရ။ ဝဲါဏံဂှ် ဍေံကဵုဇြဟတ်ကဵု တၞံဇၞော်ဖောအ်ဗြေဝ်တုဲ သတ်အံၚ်ခိုဟ်ရောၚ်။ ဝဲါဏံ နူအခိၚ်တၞံဍောတ်တ်ဟေၚ် စုတ်မ္ဂး ဍေံခိုဟ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်။ ဒှ်မာန်မ္ဂး ကၠာဟွံဂွံပတမ်မဂှ်လေဝ် စုတ်လဝ်မာန်ရ။ အခိၚ်တၞံဇၞော်မှ စုတ်မ္ဂး ဍေံဟွံဒှ်ဖဵုသွက်တၞံဂှ်ရ။ ဍေံဇြောတ်ကေတ်ဟွံမာန်တုဲ သှေ်မံၚ်အပ္ဍဲတိအတိုၚ်ဂှ်ရ။ ဗ္ၜတ်ဒးစုတ်ထေက်ဂှ် တိမွဲဨကမ္ဂး ဗၞတ်ဘာ်ရိုက် စုတ်မာန်ရ။
ပ္ဍဲကဵုဗွဝ်ဖျာ သွံရာန်ဝဲါဓာတ်ခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ဓာတ်အဓိကပိဂကူဏံ ဍေံပံၚ်ဗစပ်လဝ်တုဲ ဍေံကဵုလဝ်ယၟုကောန်ပံၚ် (Complete Compound Fertilizer) သွံရာန်မံၚ်ရ။ ဝဲါဏံဂှ် သွက်သၟာဗ္ၚတံ စကာခိုဟ်မံၚ်ရ။
ပ္ဍဲအရာပရေၚ်တဵုလွဳ စုတ်ဝဲါကဵုသြောံဟီုဂှ် သၞောတ်ဗ္ၜတ်မွဲမွဲဟေၚ် စကာဟွံဂွံရောၚ်ဂှ် သၟာဗ္ၚတံ ကၠိုဟ်မံၚ်တုဲတုဲရ။ ရံၚ်ကဵုအခိၚ်အခါ အကာဲအရာတိဍာ်ဇကု အကာဲအရာဥတုရာသဳ အကာဲအရာတၞံသြောံဇကုတုဲ ဒးချိၚ်ဆ သၞောတ်ဗ္ၜတ်၊ ဒးပိုၚ်ခြာသၞောတ်ဗ္ၜတ်ဇကုကဵုဇကုလေဝ် ဒးသ္ဂုတ်သွာတ်မာန်ကီုရောၚ်။
သွက်သၟာဗ္ၚတံ ကၠောန်ဗ္ၚသြောံဂွံတိတ်ဂှ် တိဍာ်၊ ဂကူမသြောံ၊ ဥတုရာသဳ၊ ဝဲါတံ ဒးညဳသၟဟ်မှ အံၚ်ဇၞးမာန်ရောၚ်။ သၟာၚ်နူကဵုဥတုရာသဳတုဲ မၞိဟ်တံ ကၠောန်ပလေဝ်ကေတ်မာန်မံၚ်ရ။ အခိၚ်ကာလလၟုဟ်ဝွံ သြောံသ္ၚုတံ ၚုဟ်ခိုဟ်မံၚ်တုဲ သၟာဗ္ၚတံ ကၠောန်ဗ္ၚချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် သြောံတိတ်ဂၠိုၚ်ၚ်မ္ဂး ပရဲပရၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ ပရေၚ်ဂမျိုၚ်လမျီုလေဝ် ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုဂၠိုၚ်ရောၚ်။ ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်လေဝ် ဍေံဒှ်အထံက်အရီုရောၚ်။ သြောံညံၚ်ဂွံတိတ်ဂၠိုၚ်ဂှ် သၟာဗ္ၚတံ ကၠောန်ၜိုတ်လွဳပရာအာညိ။
သြောံဂွံတိတ်ဂၠိုၚ်ဂှ် တၞံဍေံဒးခိုဟ်ရောၚ်။ တၞံဂွံခိုဟ်ဂှ် ဒးစုတ်ဝဲါရောၚ်။ ဝဲါဟီုဂှ် ဝဲါဓာတ်သၟးဟွံက ဝဲါသဘာဝ၊ ဝဲါဂၠာဲလောဲ အကြာဍုၚ်ကွာန်ပိုဲတံဂှ်လေဝ် ပြိုက်စုတ်ဂွံမံၚ်ကီုရောၚ် သ္ပဝိုတ်သတိညိ။ အတိုၚ်နဲကဲဇုဇဗဴလပိုဲ စကာကၠုၚ်လဝ် နူတမၠာတေံဂှ်လေဝ် ပြံက်စုတ်ကီုမ္ဂး ခိုဟ်သန်ရ။ သၟာဗ္ၚတံ နဲစှေ်စှေ် ကၠောန်အာဗ္ၚ ဗွဲမဂတာပ်ခေတ်ညိဂှ် ဗတိုက်ဖအောဝ်ဏာကဵုလိက်ပရေၚ်ဝွံရောၚ်။
ဂကောံဗွဝ်(၂)ဂမၠိုၚ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
လာမ်ပင်
thumb|250x250px|သၞေဟ်ကွဳပၟတ် ဍုင်လာမ်ပင် လာမ်ပင် (Lampang) သီုကဵု ကော်စ နခေါန်လာမ်ပင် (Nakhon Lampang)  ဗီုပတိတ်ရမ္သာင် [náʔkʰɔːn lampaːŋ])  ဝွံ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တတိယ ပ္ဍဲဍုင်သေံ လပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ရးလာမ်ပင် ကေုာံ ခရိုင်လာမ်ပင်ရ။ ယၟုတြေံ ဍုင်လာမ်ပင်ဝွံ မပတံကဵု ဝင်လကောန် (Wiang Lakon) ကေုာံ ခလင်နခေါန် (Khelang Nakhon)။ ဍုင်လာမ်ပင်ဝွံ ဒှ်ဂြိုဟ် ဒၞာဲသွံရာန်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် မွဲရ။ ဍုင်လာမ်ပင်ဝွံ နူဍုင်ၜင်ကံက် လပါ်သၟဝ်ကျာ နွံ ၆၀၁ ကဳလဝ်မဳတာ တုဲပၠန် နူဍုင်ဇင်မာဲ လပါ်အဂၞဲ နွံ ၁၀၁ ကဳလဝ်မဳတာ ရ။
ပထဝဳ
thumb|340x340px|ကြုင်ဝင် (Wang River) ဍုင်လာမ်ပင်ဝွံ ဒှ်ဍုင် နွံဇိုင်ကြုင်ဝင် (Wang River) တုဲပၠန် လပါ်ပလိုတ် ဒှ်ပယျဵု ကု ခုန်တာန်ရင် (Khun Tan Range) လပါ်ဗမံက် ဒှ်ပယျဵု ကုဖိပန်နမ်ရင် (Phi Pan Nam Range) ရ။ ကြုင်ဝင်ဂှ် ဒှ်ကြုင်လပါ် နူကဵု ၜဳစောဖြာတုဲ ဇွောဝ်အာဒၟံင် မွဲဒမြိပ် ဍုင်ဂှ်ရ။ ဍုင်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံလပါ်သြင်သၟဝ်ကျာကြုင်ဝင်၊ ဆဂး ဒၞာဲဍုင်တြေံဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု သြင်ကြုင်လပါ်သၠုင်ကျာရ။ လဒေါဝ်ဍုင်လာမ်ပင် ခေတ်တၟိဏအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ကုကြုင် ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ဂၠံင် Bunyawat ကဵု Pahon Yothin ရ။
ရာသဳ
လာမ်ပင်ဂှ် ပတုပ် ရးတၞဟ် မနွံဗဒါဲဂှ်မ္ဂး ဒှ်ဒၞာဲ မနွံကဵု ရာသဳမကှ်မွဲရ။ ဥတုၜိုဟ်ဂှ် စဒှ် ကြဴနူ ဥတုဗြဲ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ၊ ယဝ်ရလဇုဲမ္ဂး စိုပ်စဵုကဵု ဂိတုမာတ်။ ကျာဂံက်က် နူကဵု Siberia လဆောဝ်စိုပ်ကၠုင်မ္ဂး အခိင်ဗတံ ဓါတ်ဂမ္တဴ နွံသၟဝ် ၁၀ ဒဳဂရဳ၊ ဆဂး ဂွံဒှ်ဗီုဏအ် အောန်ကွေဟ်ရ။ ဥတုၜိုဟ်ဂှ် နွံကဵု ဟွံဍုက်ဍေက်၊ တ္ၚဲတၟးတုဲ ဒှ်အခိင် မမံင်စခိုဟ် ၜိုဟ်ညိတုဲ အခိင်ဗတံမ္ဂး ဂံက်ရ။
ဥတုကညင်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ဂိတုမာတ် စဵုကဵု ဂိတုဂျောန်။ ဓါတ်ဂမ္တဴ နွံ စဵုကဵု ၄၀ ဒဳဂရဳ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ။ အခိင်သဝ်တ္ၚဲမ္ဂး ဗြဲကျာထတ်မလေပ်ဒှ်မာန်ရ။
ဥတုဗြဲဂှ် နူကဵု ဂျောန် စဵုကဵုစိုပ် နဝ်ဝေမ်ပါ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဂိတုမေလေဝ် ဗြဲဂူကီုရ။ ပတုပ် ကုဒေသဗဒါဲဗဒါဲဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲလာမ်ပင်ဂှ် ဍာ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံဆဵုစအောန်ကွေဟ်ရ။
ဝင်
လာမ်ပင်ဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် ပ္ဍဲဍုင်ဨကရာဇ်သေံလာန်နာရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵုဝင် ပ္ဍဲအခိင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လာမ်ပင် ကေင်နွံလဝ် သၟဝ်ဇင်မာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇင်ရာဲ မဒှ်ဍုင် သၟိင်တၠ မပကင်ရင်ဂမၠိုင် မပဒတဴရ။ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲအကြာ ၁၇-၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဂှ် ဒးဒုင်ဗတိုက် ကုဗၟာအင်ဝ၊ ဒးဒုင်ဗတိုက် ကုသေံဒျူဒျာတုဲ လ္ၚုသုန်ဂြာံ၊ ကၞောတ်တဲ စိုပ်အာ သၟဝ်ဍုင်ဗၟာရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ကောန်ဇာတိလာမ်ပင် နန်ထိပ်ဆင် (Nan Thip Chang) ဂစိုတ်ထောအ် သၟိင်စဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ်ဝါတ်ဖြဓါတ် လာမ်ပင်လံင် (Wat Phra That Lampang Luang) တုဲ ဂွံတိတ်ဗၠး နူကဵု သၟဝ်ပကင်ရင်ဗၟာရ။ ဒက်မိတ်သဟာဲ ကုၜင်ကံက်တုဲ ပကင်ရင်ဍုင်ရ။ တၞောဝ်ဒတောဝ် နန်ထိပ်ဆင်ဂှ် ယၟုမြဟ်တဴ နကဵု စောချေဒ်တောန် (Chao Ched Ton) မဂွံအဓိပ္ပါယ် (ကောန်သၟိင်ထပှ်)၊ တၞောဝ်သၟိင်ဂှ် ဆက်ပကင်ရင်အာ နဒဒှ် သၟိင်စဍုင် ပ္ဍဲဍုင်လာန်နာဂမၠိုင် စဵုကဵု စိုပ် လက်ထက် သၟိင်သေံ ရာမ ပဉ္စမ မသီပၠုပ်ဍုင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သေံရ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
လာမ်ပင်ဂှ် ပါဲနူ ကမၠောန်ဗ္ၚ မပတံကဵု တဵုသြောအ်၊ ကနာတ်၊ ၜဴတုဲ ပ္ဍဲကဵု ရးလာမ်ပင်ဂှ် ခရိုင်မေအ်မောဟ်ဂှ် မာင်တၟအ်ချး ပ္တိတ်ဒၟံင် သွက်ဂွံရုင်စက် မပတိတ်ဓါတ်လလဳ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပရေင်ကျာကၠိပပ် ကတဵုဒှ်ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲရးလာမ်ပင်ဂှ် တိကောလိန် (kaolin) မဒှ်တိ မကၠောန်ပ္ၚာန်တိုက်လေဝ်တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ်မ္ဂး လာမ်ပင်ဂှ် သီုပတိတ်ဒၟံင် ဆုကုဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ စိင်ဓဇက်ဆုဂမၠိုင် မဓဇက်ဆု နူကဵု ဂြိုပ် ဗစိုပ်ကြုင် နူဂှ် ဖဳပလံင်ဏာ ဍုင်ၜင်ကံက်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလာမ်ပင်ဂှ် နွံသီု ဘာဗတောန်စိင် ကီုရ။ လၟုဟ်မ္ဂး တၞံဆုဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဗာ်ထောအ်အိုတ်တုဲ တၞံဆုဍောတ်တ်တအ်ဂှ် ပတိတ်ဆု ဟွံဂွံဏီရ။
နန္ဒာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒစိတ်တိုင်
ဘာနန္ဒာရာမ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒစိတ်တိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၀ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဂြိုပ်ဒဵုထဝ်ရတနသိင်္ဂဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ၝောအ်လၟိုင်
ဘာဂြိုပ်ဒဵုထဝ်ရတနသိင်္ဂဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ၝောအ်လၟိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကဝိသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၈။
ဘင်ဇၞော်
ဘင်ဇၞော် (ဝါ) ကၟာဘင်ဇၞော် (မုဒုံ ကန်ကြီး), (Kangyi Lake) ဂှ် ဒှ်ကၟာဍာ်ပတေက် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ကၟာဘင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ကၟာသဘာဝဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်တုဲ နွံဨရိယျာ ၂၁၄,၇၃၇.၃၃m² ရ။ ဇမျိုဟ်ကၟာဂှ် နွံဂလိုင်လဵုဂှ် ဟွံတီကေတ်ရ။ ပ္ဍဲဇိုင်ကၟာဂှ် နွံကဵု ကျာ်စေတဳတြေံ ကျာ်ဘင်ဇၞော်မွဲကီုတုဲပၠန် စမြိုင်သာသနာတၞဟ်လေဝ် နွံဒၟံင်ကီုတုဲ ဘင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲကၟုဲမကၠုင်ဝေင်ဂၠိုင် မွဲဒၞာဲကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင် ကညင် ညးဒေသတအ် ကၠောဝ်ဍာ်မ္ဂး ကၠုင်တုက်ဍာ်ကၟာဝွံတုဲ စကာဒၟံင် နဒဒှ် ဍာ်လွပ် ဍာ်သွုင်ရ။
ယၟု
နကဵုလညာတ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာမ္ဂး ယၟုမ္ဂး ကဗင်ဇၞော်ဂှ် ကဗင် ဂှ်ကၠုင်နူ အရေဝ်မန်တြေံ "ကုမ္ဗာရ်" မဂွံအဓိပ္ပါယ် နကဵုအရေဝ်မန်ခေတ်လၟုဟ် ကၟာ တုဲ၊ ကဗင်ဇၞော်ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ကၟာဇၞော်ရ။ နူ ကုမ္ဗာရ်ဇၞော် ဒှ်အာ ကဗင်ဇၞော်၊ နူကဗင်ဇၞော် ဒှ်အာ ဘင်ဇၞော်။
ပထဝဳ
ကၟာဘင်ဇၞော်ဂှ် နွံမ္ၚးဍုင်မုဟ်ဍုင် လပါ်ဗၟံက်ဂၠံင်ဇၞော်မတ်မလီု-ဇြပ်ဗု၊ ၜတ်ရံင် နူကဵု Google Maps မ္ဂး ဂအာင်ကၟာဝွံ နွံၜိုတ် 214,737.33m² (၅၃.၀၆ ဨက) တုဲ ဇမၠိင်သၟောန်ကၟာဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ၂.၄၁ ကဳလဝ်မဳတာ (၁တိုင်ဘာ်)။ ဗွဲလၞင် ဒၞာဲမသ္ၚောဲအိုတ် ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန် ကဵု နေရတိဂှ် နွံ 736.95 မဳတာ (2,311.35 ပေ)တုဲ ဒၞာဲမကြပ်အိုတ် ဒၞာဲထကတ် ဗွဲဒိုဟ် ပလိုတ်ဗာယပ် ကဵု ဗၟံက်အဂၞဲ ဂှ် နွံ 115.28 မဳတာ (378.21 ပေ)ရ။ ဇမျိုဟ်ဍာ်ကၟာဝွံ နွံဂလိုင်လဵုရောဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် ဟွံမဲဏီရ။
ဝင်ကောန်မၞိဟ်
ပ္ဍဲပွဳပွူကၟာဝွံ ကောန်မၞိဟ်စပဒတဴကၠုင် နူအခိင်လဵုရောဂှ် သၟာပုရာန်တအ် လ္ၚတ်ပလဝ်သုတေသန ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံမဲဏီရ။ ရံင်ကဵု ယၟုကၟာ မကော် ကဗင် မဒှ် မအရေဝ်မန်တြေံမွဲတုဲ ဒၞာဲဒေသဝွံ ကောန်ဂကူမန်တအ် ပဒတဴကၠုင်ဒၟံင် နူကဵုခေတ်တြေံ (၁၁ ဗွဝ်ကၠံ) တေအ်ရလေဝ် ဟီုမာန်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်အေဒဳ ၁၄-၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒၞာဲကၟာ ကေုာံ ကျာ်ဘင်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲပယျဵု အကြာရးဍုင်ဇြာ ကဵု ရးဍုင်မတ်မလီုဂှ်ရ ဒၞာဲဂှ် ညးကော်စ မုဟ်ဍုင်။
ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် ဟွံမဲ ကုသၞောတ်မကဵုဍာ်ညးဍုင်ကွာန် (a public water supply system) တုဲ မၞိဟ်တအ်ဂှ် နကဵုနဲကဲညးကဵုညး စကာဒၟံင် ဍာ်ပလိုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကညင် ကၠောဝ်ဍာ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် အာဇက်ကေတ် ဍာ်နူကဵု ကၟာဘင်ဇၞော်ဝွံရ။
ဆက်ဗှ်
ကျာ်ဘင်ဇၞော်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပထဝဳ
ကပေါတ်ဂၠာဲလောဲပ္ဍဲဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟမာန်
ကပေါတ်ဂၠာဲလောဲ အကြာဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟမာန်
ဂလာန်ညးတမၠာဟီု “ပိုဲကေၚ်မိၚ်လဝ် တဵုဆုဇူသၞိၚ်၊ တဵုကၠအ်ဂွံသွဝ်” ဂှ် ဂကူမန်တံ ဒၠောံဗ္တောန်မံၚ်ကောန်ဇာတ် သွက်စိုတ်ဂွံလုပ်စကဵုပရေၚ်တဵုလွဳရ။ ဥဒျာန်ကၠအ်သွဝ်ဂှ် နူကဵုလက်ထက်ဇုဇဗဴလပိုဲတံ တဵုစကၠုၚ်မံၚ်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုကဏ္ဍတဵုလွဳဂှ် ကၠအ်ဥဒျာန်သတ်ဆုတံဟေၚ် ဗွဲတၟေၚ်စွံကၠုၚ်အာရီုရ။
ၜိုန်ဂှ်လေဝ် တၟော်ကဵုလၟိဟ်ဂှ် ဗွိုၚ်ကၠအ်ဥဒျာန်ဂှ် ဍန်မံၚ်နူကဵုဗွိုၚ်တိဗ္ၚရ။ စၞစသုၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဂှ် စၞတိတ်နူကဵုတိဗ္ၚဟေၚ် ဒှ်မံၚ်အဓိကရ။ ကောန်ဍုၚ်ပိုဲဏံ သ္ပပဓာန်ကဵုပုၚ်တုဲဟေၚ် ဂျိုၚ်တဴမံၚ်လမျီုဂှ်ရ ဂွံဒှ်ပုၚ် ဒးကၠုၚ်နူသြောံရ။ ဂွံတိတ်ဂှ်လေဝ် ဒးစပ္တံနူဝါဗ္ၚရ။
ဒးဟီုသရောပ်မ္ဂး သွက်ဂွံစသုၚ်ဂှ် ဒးသ္ပပဓာန်မံၚ်ကဵုကဏ္ဍတဵုလွဳရ။ ပရေၚ်တဵုလွဳဂွံအံၚ်ဇၞးဂှ် တိ၊ ဝဲါ၊ ဥတုရာသဳတံ ခိုဟ်မံၚ်သၟးဂှ် ဟွံရုမ်ဂပ်ဏီရ။ သတ်ပၟဝ်ဇဝ်ပ္ကဴတံ ညံၚ်ဟွံဂွံလီုလာ် ဗြမ်ထရိုဟ်အာဂှ် ဒးစဵုဒၞာ ဘဲစၟပလီုတံကီုရောၚ်။
သွက်ဂွံစဵုဒၞာဘဲစၟပလီုဂှ် နူတမၠာတေံ စကာမံၚ်နဲကဲသဘာဝ၊ ကပေါတ်ဂၠာဲလောဲ အကြာဍုၚ်ကွာန်ဇကုတုဲ လၟုဟ်ဝွံ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုလညာတ်သိပ္ပံဂှ် စကာကၠုၚ် ဂဥုဲဂစိုတ်စၟတ် ကၠောန်လဝ်ကဵုဓာတ်ဂျိတံရ။ ပ္ဍဲအရာစိုပ်တရဴဂှ် ဂဥုဲဂတာပ်ခေတ်တံ ဗက်ပၟိက်စိုတ်မၞိဟ်မာန်ကီုလေဝ် ဖဵုပရဲဂှ် တော်ဟွံကိတ်ရ။ ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ် ဒှ်မာန်ကၠာလေဝ် ဍေံဇီုကပိုက်ကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက်ဇကုကီု ဍေံဇီုကပိုက်ကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက် ညးရာန်စသုၚ်တံဏီရ။
ဂဥုဲသဘာဝကဵု ဂဥုဲသိပ္ပံဓာတ်ဂျိတံ သာ်လဵုတၞဟ်ခြာရော ယဝ်သဒးဟီုမ္ဂး ဂဥုဲဓာတ်သိပ္ပံတံဂှ် ဍေံစဵုဒၞာကဵု စၟမွဲဂကူဟေၚ်တုဲ စၟတၞဟ်ဂှ် ဍေံစဵုဒၞာဟွံမာန်၊ လ္ၚဵုဂှ် သီုဍေံကဵုမံၚ်ဇြဟတ်ကဵု စၟဂကူတၞဟ်ဏီရ။ စၟဒှ်ဖဵုကဵုတၞံကီု ဇြဟတ်ဝဲါသဘာဝ၊ ရှ်တိသဘာဝတံလေဝ် လီုလာ်မာန်ရ။ မွဲတၚ်ပၠန်ဂှ် ဍေံဇီုကပိုက်ကဵု ပွဳပွူသဘာဝတိုက်ရိုက်ရောၚ်။ တုဲပၠန် ဍေံကဵုဘဲအန္တရာယ်ကဵုမၞိဟ်၊ သတ်၊ တိရစ္ဆာန်တံမာန်ဏီရောၚ်။ သှေ်မွဲပၠန်ဂှ် ရှ်တိမနွံမံၚ်တမ်မူလတံလေဝ် ဍေံလီုလာ်ပြဟ်ဟ်မာန်ရောၚ်။ နဲသဘာဝဂှ် ကဏ္ဍလ္ၚဵုဇီုကပိုက်ညိညမာန်ကီုလေဝ် ကဏ္ဍလ္ၚဵုဂှ် ပရိုက်ဘဲအန္တရာယ် ဟွံမွဲသက်က်ရ။
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ သွက်တၠဝါသနာ တဵုကၠအ်သွဝ် ဂူယာဝါဗ္ၚတံ ဂွံဒှ်ဒတုဲဖဵုမာန်ဂှ် ပ္တိုန်ထ္ၜးကဵုဏာ ပရော ဂဥုဲဂစိုတ်စၟတံရ။
နဲကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် စကာဂဥုဲသုၚ်ၜံက်တံတုဲ မပ္တံကဵု စၟကိတ်တၞး၊ စၟကိတ်တၞံ၊ စၟအဂြေၚ်၊ စၟကသော်၊ စၟအိက်ဂၠဴတံဂှ် ဍေံဂစိုတ်ကဵုမာန်ရ။ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ယဲမဆက်စပ်ကဵုကဏ္ဍတဵုလွဳ မပ္တံကဵု ယဲတၞးကဝဲ ဟိုတ်နူစၟဗာၚ်ရာသ်ကီု ဍေံစဵုဒၞာကဵုမာန်ရ။ သွက်ကၠောန်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ သ္ပပဓာန်ကဵုဂဥုဲသုၚ်ၜံက်ဂှ် ဒးပကောံလဝ်
၂။ ဗံၚ် (ဆပ်ပြာ)		လျိုၚ် ၂၅ ဒ္ကေဝ်
၃။ ဍာ် ၂၄ ပလၚ် (၄-ဂါလာန်) ဂှ် ဒးကေတ်ရ။
ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဍာ်ပန်ဂါလာန်ဂှ် စုတ်ပ္ဍဲထၟာဲတိတုဲ ဍုန်ဗစိန်ထောံညိ။ တုဲမ္ဂး ထောံစုတ်ဂဥုဲသုၚ်ၜံက်တုဲ ဆက်ထကဵုညိ။ ဗံၚ်ဂှ် ရေက်ဒန်ထောံ ကလောံဍောတ်တ်တုဲ ဍုန်စုတ်ကရောံဍာ်ပၠာဲဂှ်ညိ။ ဗံၚ်ဂှ်လာဲအာတုဲ အမာဲဂဥုဲပိဂကူဂှ် ဍေံနှဴဒှ်မွဲမ္ဂး ကေတ်ယာတ်ကြဳကြဳ ဂြောပ်ကၟာတ်လဝ်တုဲ ဗၜိုဟ်စွံလဝ်ညိ။
မိက်ဂွံစကာဂဥုဲဂစိုတ်စၟဏံမ္ဂး ဍာ်ပၠာဲဂဥုဲ မွဲပလၚ်ဂှ် ထပ်ဖက်စုတ်ဍာ်ပလး အကြာ ၅ ဆကဵု ၁၀ ဆမာန်ရ။ ဍာ်ပၠာဲလဝ်ဂဥုဲကဵုဍာ်ဂှ် တၞံ၊ တၞးဒးမံၚ်စၟတံဂှ် ပ္ဍဲကဵုပွဳပွူဍေံ၊ သၟဝ်တမ်ဍေံဂှ် ဆာဲစဝ်စုတ်ဍာ်ဂဥုဲလေဝ်ဂွံ ဖရဲလ္တူတၞံတၞးလေဝ်ဂွံ ဂစတ်အလုံမွဲတၞံလေဝ် ဂွံမာန်ရ။
မိက်ဂွံဆက်ပ္တိုန်ထ္ၜး မွဲနဲပၠန်ဂှ် ဂဥုဲလသိုန်ဗ္တာၚ်ရ။ ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ သ္ပတိုၚ်ခဳကဵုလသိုန်ဗ္တာၚ်တုဲ ကၠောန်ကေတ်နဲသဘာဝမ္ဂး သွက်တၞံသြောံတံ ဒှ်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟခိုဟ်ဟ်မွဲရ။ ပ္ဍဲကဵုတၞံသြောံ စၟပလီုဂၠိုၚ်ဂှ် စၟထိုၚ်၊ ယဲတၞးကှ်၊ တၞးဍာပ်၊ စၟလံၚ်မဳဗာတ်တဳရဳယာ (လောၚ်မီးဘတ်တီးရီးယားရောဂါ) တံရ။ စၟထိုၚ်ဂှ် ဍေံဂိတ်ထောံ ထိုၚ်၊ တမ်တၞးတၞံသြောံတုဲ သြောံဂှ် ဂြုဲစှေ်၊ ဒကောၚ်တိတ်ဟွံမာန်၊ တိတ်မာန်ကၠာလေဝ် ဒကောၚ်ကဝ်၊ ပိုတ်သရိုဟ်၊ သတ်ဒှ်သပအ်တံရောၚ်။ ယဲတၞးကှ် တၞးကဝေန်ဂှ်လေဝ် ဇြဟတ်တၞံယအ်တၟာဟလိုၚ်တုဲ သတ်အံၚ်အောန် မပေတ်တ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်။
စၟလဵုမွဲဟွံဟီု လုပ်လီုတၞံသြောံမ္ဂး အောန်ကဵုဂၠိုၚ်ဂှ် ဍေံဇီုကပိုက်ကဵုသၟာဗ္ၚတံရ။ သြောံချိုတ်၊ သြောံယအ်မ္ဂး တော်ဟွံကိတ် ကျဟောံဗြမ်မာန်ရောၚ်။ သွက်သၟာဗ္ၚတံ ဂွံကၠောန်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟဂှ် မိက်ဂွံကဵုနဲကဲ ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ ကၠောန်နကဵုလသိုန်ဗ္တာၚ်ရ။ သွက်ဂွံကၠောန် ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ နကဵုလသိုန်ဗ္တာၚ်ဂှ် ဒးပကောံလဝ်ကပေါတ်
၁။ လသိုန်ဗ္တာၚ် လျိုၚ် ၆၀ ဒ္ကေဝ်
၂။ အရက်ဗု ၂ လဳတာ
၃။ ဍာ်ဗစး ယှာလကာ (ရှာလကာရည်) ဘာ်လဳတာ (0.5 လီတာ) ပိသာ်ဏံ ဒးကေတ်ရ။
သွက်ဂွံကၠောန် ဂဥုဲဂစိုတ်စၟဏံဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာမ္ဂး လသိုန်ဗ္တာၚ် လျိုၚ် ၆၀ ဒ္ကေဝ်ဂှ် ထၞက်ဖ္ဍိုတ်ထောံညိ။ အရက်ဗု ၜါလဳတာဂှ် ဖက်ကဵုဍာ်ဗစးယှာလကာတုဲ ပၠာဲထောံညိ။ ထပ်စုတ်ဍာ် ၁၀ လဳတုဲ လသိုန်ဗ္တာၚ်ထၞက်လဝ်ဂှ် တုၚ်စုတ်ညိ။ ဍေံဂွံနှဴရဴ ကၠောံဇာပ်အာညးသ္ကံကဵု သ္ကဵုကဵုမာန်န်ညိ။ တုဲမ္ဂး တုၚ်စွံလဝ် ပွိုၚ်မွဲသတ္တာဟတုဲ ထဍိုဟ်ကေတ်ဍာ်ဍေံသၟးညိ။ ဒှ်အာဂဥုဲဂစိုတ်စၟ ကၠောန်နဲသဘာဝမွဲဂကူကီုရ။
ကာလစကာမ္ဂး ဍာ်ဂဥုဲမွဲဆ ဍာ်ပလး ၂၀ ဆ ဖက်နှဴတုဲ စဝ်ဖရဲ ဂစတ် စကာမာန်မံၚ်ရ။ ဂဥုဲဏံဂှ် သွက်ဂွံဂစိုတ်စၟ တၞံသြောံသၟးဟွံသေၚ် မပ္တံကဵုစဲ၊ ဟဂိတ်၊ ခၟတ်တံလေဝ် ဂြိပ်မံၚ်ကီုရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။
မိက်ဂွံကၠောန် ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ သ္ကာတ်တ်မ္ဂး ထပ်ကဵုမွဲနဲပၠန်ရောၚ်။ နဲဏံဂှ် ဒးစကာမြေက် အဓိကရ။ ကပေါတ်ဒးပကောံဂှ်
၁။ မြေက်ကှ်ကှ် လျိုၚ် ၃၀ ဒ္ကေဝ်
၂။ အရက်ဗု ၂ လဳတာ၊ ၜါဂကူဏံကဵု ဍာ်ပလးနွံမ္ဂး ကၠောန်ဂဥုဲဂွံရ။
အလန်လက္ကရဴအိုတ်ဏံ မိက်ဂွံပ္တိုန်ထ္ၜးကဵု နဲကၠောန်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ နကဵု မြေက်၊ လသိုန်ဗ္တာၚ်၊ ဂဝ်တံပၠန်ရောၚ်။ သွက်ဂွံကၠောန်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟဏံဂှ် ဒးကေတ်
၁။ လသိုန်ဗ္တာၚ် လျိုၚ် ၆၅ ဒ္ကေဝ်
၂။ မြေက်ကှ်ကှ် လျိုၚ် ၃၅ ဒ္ကေဝ်
၃။ ဂဝ် (ဒဂဝ်) လျိုၚ် ၃၅ ဒ္ကေဝ်
၄။ ကၠေၚ်ဍေန် (ရေနံဆီ) ဘာ်လဳတာ
၅။ ဗံၚ်ထၞိက် (ဆပ်ပြာမှုန်႕) လျိုၚ် ၆ ဒ္ကေဝ်ပါ် တံ ဒးပကောံလဝ်ရ။
သွက်ဂွံဖက်ပၠာဲဂဥုဲဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ လသိုန်ဗ္တာၚ်ဂှ် တုၚ်လဝ်ကဵုကၠေၚ်ဍေန် ပွိုၚ်မွဲဗ္တံညိ။ ဟံၚ်ကေတ်လသိုန်ဗ္တာန်ဂှ်တုဲ သံက်ခၞော်၊ ထၞက်ထောံ ဒဵုကဵုဍေံကၠေတ်အာညိ။ မြေက်ကှ်ကှ်ဂှ် တုၚ်ကဵုဍာ်ပလး ဘာ်လဳတာတုဲ ထၞက်ထောံဍိုတ်တ်ညိ။ ဂဝ် (ဒဂဝ်) ဂှ်လေဝ် ထၞက်လဝ် ဍိုတ်တ်ညိ။ ဗံၚ်ထၞိက်ဂှ် ပၠာဲကဵုဍာ် ၁၀၀ လဳတာညိ။ ပ္ဍဲကဵုဍာ်ဗံၚ်ဂှ် ထောံစုတ် လသိုန်ဗ္တာၚ်ကဵုကၠေၚ်ဍေန်၊ မြေက်ထၞက်ကဵုဍာ်မြေက်၊ ဂဝ်ထၞိက်တံတုဲ ထကဵုညံၚ်သ္ဂောံကၠောံအာညိ။ ထဍိုဟ်ကေတ်ဍာ်ဍေံသၟးတုဲ နဒဒှ် ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ စကာမာန်ရောၚ်။
နကဵုနဲတြေံ အတိုၚ်ညးတမၠာတံ စကာကၠုၚ်လဝ် ကပေါတ်ရပ်စပ် ပါၚ်ဖဴတံလေဝ် ကၠောန်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟတံ ဂွံမံၚ်ကီုရ။ ဂဥုဲဂစိုတ်စၟဏံဂှ် သွက်မၞိဟ်ကၠောန်လေဝ် အန္တရာယ်အောန်၊ ညးစကာလေဝ် ဟွံဒးဘဲ၊ ညးစသုၚ်တံလေဝ် ယဲဘဲအန္တရာယ် သက်သာအာတၟာဟလိုၚ်ရောၚ် တၠပညာတံ ဂးလဝ်ရ။
သွက်ရဲသၟာတဵုလွဳတံဂှ် နကဵုကပေါတ်ဂၠာဲလောဲ အကြာဍုၚ်ကွာန်ဇကုဟေၚ် ခၞံဗဒှ်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟမာန်မ္ဂး ဒှ်ဖဵုဂၠိုၚ်ရောၚ် စှေ်စိုတ်ရ။ သွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ်အာပွဳပွူပိုဲတံ ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ကီု သၞောတ်ဂေဟ၊ ညံၚ်ဟွံဂွံလီုလာ်ကီု ပရေၚ်တဵုလွဳ ဂွံခိုဟ်စဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ကီု ဒးကၠေံစိုတ်လၟိုန်ရောၚ်။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံဖအောန်ဖျေံစရိတ်ကီု သွက်ဂွံဒှ်ဖဵုတၞံမတဵုလွဳတံကီုဂှ် စကာဥုဲဂၠာဲလောဲအိုတ်ညိဂှ် ဗတိုက်ဖအောဝ်ဏာရ။
ဘဝဗၠာဲ
ဘဝ ဗၠာဲ
“ဆလအ်ဂွံစရော” လိုက်ဝှ် သှ်ပဝါတုဲမ္ဂး မသၟာန် အၚ်တာဗျူဏံ ဒးသွဟ်ကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵု အလန်တုဲ မုက်ဂတဴကဵု ရဲအရာပ်၊ ရဲကွာန်တံတုဲ မိက်ဂွံဓလောပ်ပါဲနူကွာန်မွဲလစုတ်တုဲ ဂိတုကထိုန်လောန်တုဲမှ မိက်ဂွံစဴကွာန်ပၠန် ပ္ဍဲစိုတ်တေံဒှ်တိုန်ရ။ အဲဂှ်ဒၞာဲလဵုသက်ဂွံအာဟၟဲ ဒးမံၚ်ပ္ဍဲကွာန်ဟေၚ်တုဲ ဒးဒုၚ်စးကဵု သၟာန်ဏံတုဲ၊ ကာလ လထဴတံ ဟီုဗျံက်ကၠုၚ်မ္ဂး ဂွဂိအာ တၚက်က် ဒးအာအကြာညးတံရ။ မိမပိုယ်ဂှ် ကောန်ဗၠာဲ ဆလံဗှ်ေစှ်ေအိန်ထံၚ်ရော ညးဟွံသၟာန်မွဲလှ်ေ ရဲအရာပ်ပိုယ် ယှုက်မံၚ်မတ်ကဵု အဲဟွံစှ်ေဒၞာဲ။ ဒှ်ကမၠောန်ညးတံဟာ ပါ်ပါဲဟွံလေပ်ရ။ သွက်ဂွံစှ်ေဒၞာဲ ညးတံဓဍုက်ဓမက်ကၠုၚ်မ္ဂး ကလေၚ်ကူချပ်ဂွံအာ ပရူပရာ ကေၚ်ဝေၚ်ကၠုၚ်လဝ်ဝုတ်၊ သ္ကံရဲဇကု ကေၚ်တိုန်လဝ်ဘာမွဲစွံတံဂှ်ရ။
သ္ကံရဲပိုယ်တံ ညးပိတၠဂှ် အံၚ်ဘာတန်သၠုၚ် ပ္ဍဲကွာန်ပိုယ်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်တုဲ ကာလတိုန်လေဝ် မေဂျာ Zoo ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် မတ်မလီု သီုညးပိတၠ ပၠန်ရ။ တန်တုပ်၊ ကွာန်တုပ်၊ မေဂျာတုပ်ကီုလေဝ် စိုပ်ကဵုလညာတ် ပိုယ်တံညးပိတၠ ဟွံတုပ်ညးသ္ကံ၊ ဆ္ဂးဒှ်မံၚ်သ္ကအ်ရဲ နူဍောတ်တ် စဵုလၟုဟ်ရ။ အဲဂှ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ဂှ် ဇကုလေပ်လိက်ဂွံတဆိပ်ကြာမှ ကောန်ကွာန်တံဂှ် ညးတံစိုတ်လုပ်စကဵု ပရေၚ်ပညာတုဲ ကောန်ညးတံ ညးတံစွံကၠုၚ်ဘာကဵု ကောန်ညးတံဏောၚ်။ ပ္ဍဲဒေသပိုယ်ဂှ် ဂၠာဲသြန်မာန်တှ်ေ ညးတၞဟ် ထိုၚ်သးတုဲ မၞိဟ်တိုန်ဘာတက္ကသိုလ်တံဂှ် ဒှ်ညးအာဂၠာဲဗြဴညးတံထေၚ်စရ။ ဟိုတ်ဍေံဂှ် ညးတံဗဵု (video)ရုပ်ဒမျီုတံဂှ် ကောန်သၟိၚ်တံဂှ် တိုန်ဘာမ္ဂး ဂစာန်မံၚ်လိက်မွဲအလန်လေဝ် ညးတံဟွံဆဵုတုဲ ဂစာန်ဂၠာဲမံၚ်ကဝေၚ် သၟးရဂၠိုၚ်။ သ္ပအဓိကကဵု ပရေၚ်ပညာတုဲ တက်လဝ်တံဂှ် ဆဵုစ အောန်တဴဗွဲမလောန်ရ။
မိမရာဇာတံဂှ် ကၠောန်မံၚ်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုၚ် (သောန်ဂပူ)သၞာံလံလးရ။ ရာဇာ မသုန်သၞာံ ဒးမံၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲမိနော်တံတုဲ ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုၚ်ရ။ ပညာဂှ်ဗ္တောန်တှ်ေတုဲရ၊ သြန်ၜိုတ်ကေတ် မိမဍေံတံ ပြၚ်နၚ်မံၚ်လၟိုန်ရ။ ကောန်ညးတံ ဂွံတဆိပ်ကြာနူကဵု တက္ကသိုလ် မတ်မလီုတုဲမ္ဂး ညးတံကော်ဏာ အာကၠောန်စဍုၚ်မ္ရးဏောၚ် ညးတံဟီုလဝ် သၞာံလံလးမံၚ်ရ။ ဒှ်မၞိဟ်ဂွံ ရပ်သြန်ဂၠိုၚ်တုဲ ပါဲနူကဵု ပိုယ်ညးၜါတုဲ ရဲညးတေံနွံမံၚ်ဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်ရ။ ကွီလိုန်ဓါတ်ခိုဟ်ဟ်လေဝ်ဂွံဍိုက်ပၠန်၊ ရုပ်သာ်လေဝ်ယေန် ဝုတ်တ်တံ စိုတ်လုပ်ကဵု ဍေံဂၠိုၚ်ရောၚ်။
“ဘာတက္ကသိုလ်တုဲတှ်ေ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဏံ အဲဟွံမံၚ်ပုဟ်၊ တိတ်ဍုၚ်မ္ရးတုဲ ဂၠာဲသြန်ဂၠိုၚ်ၚ်ဏောၚ်၊ ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဏံဂှ် မုဂုဏ်ဖဵုလေဝ်ဟၟဲ အခိၚ်အိုတ်၊ တိုန်မံၚ်ဘာလၟုဟ်လေဝ် အဓိပ္ပာယ်ဟၟဲပုဟ် ဟိုတ်နူကဵု ဟွံမိက်စး၊ ဟွံမာန်အသံၚ်ပါၚ်မိမတုဲ တှ်ေ ဒးတိုန်မံၚ်ဘာလၟုဟ်ရ” ရာဇာ ဟီုတိုန်သာ်ဂှ်
သုတ “ၝ လ္ပထေၚ်သောဲကဵုပညာလေဝ်၊ ကဆံၚ်ပညာသၠုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုယ်ဏံဂှ် ပိုယ်စိုပ်မံၚ်ယျ၊ မိမပိုယ်တံ ၜိုန်ဏံလေဝ် ညးဂွံသၠုၚ်ကဵုဘဝပိုယ်မာန်၊ မုမိက်ဂွံထပ်ကေတ်မံၚ်ဏီရော?”
“ဒၞာဲဂွံထေၚ်ဇၞော် အဲဟွံဆဵုလေဝ်၊ မုၝမိက်ဂွံဟီုတှ်ေဟီုရ။ ၝတေံၝဏံရ လ္ပဟီုရ၊ လိက်ပိုယ်တံ ဗ္တောန်မံၚ်လၟုဟ်ဂှ် ဒၞာဲလဵု သုၚ်စောဲလုပ်ရော အဲဟွံတီ၊ သုၚ်စောဲလုပ်မံၚ် ဂယျိုၚ်လမျီုပိုယ်မာန်မံၚ် ညးမွဲလေဝ် ဒုၚ်တာလျိုၚ်ဟွံမာန်ပုဟ်၊ ကဵုအဲဟီုခိုဟ် မံၚ်ဏီဟာ၊ ဟ ဟ ဟ”
ဆာန်လောန် “ခိုဟ်ရ၊ပြေံရဟာ ကေတ်ဟွံဒးပုဟ်၊ ဗ္တောန်လိက်တှ်ေ ဗှ်လိက်လေပ်ဂွံရ၊ မုၝ ဣကေတ်”
ဘဝဗၠာဲ ၜိုန်ရဟီုမံၚ်ဂၠာဲပညာကီုလေဝ်အခိၚ်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲစိုတ်တေံ ၜိုန်ရထိၚ်မံၚ်ကီုလေဝ် မိက်ဂွံဂွံတိုန်ကဝေၚ်၊ မတ်ဇကုဂှ် ကၠတ်ကျေဝ်မံၚ်ညးဗြဴမွဲ ပ္ဍဲခန်ခဒန်တုပ်မံၚ်ဇကုဂှ်ရ။
မိကျေဝ်ဂေါဝ် ပ္ဍဲကဵု Major Zoo ဂှ် ဇၟာပ်သၟတ်ဗၠာဲဆဵုဒးမ္ဂး မိက်ဂွံအာတ်ပါန် အခေါၚ်ဆာန်နူဍေံရ။ ဆက်ဆောံခိုဟ်၊ ပ္ဍဲမွဲတန်ဂှ်တှ်ေ ဗဵုအာမ္ဂး ကျေဝ်နူကဵု ဂမၠိုၚ်။ လကျှန်ညးဗြဴ သြိုဟ်လး၊ ဂၞိန်ဝန်၊ ကရတ်ပိတန် အတိုၚ်ပ္ဍဲဒွက် ကီု ကျေဝ်အိုတ် ပ္ဍဲမွဲအတန်ရ။ ဥာဏ်ပညာပၠန်သ္ကေက်သ္ကာ သွဟ်လဝ်သၞာံတုဲ လုပ်အာ Qualifyရ။  ကောန်ကွးဘာတံလေဝ် စုတ်ကဵုလဝ်မာဲ Zoom Queen ရ။ ကာလအံၚ်ဘာတန်သၠုၚ်ဂှ် အံၚ်ကၠုၚ်ဘာကွာန်လှာ၊ ဇာတိကွာန်ယေန်ဒံၚ်ရ။ အခိၚ်ကာလတိုန်ဘာဂှ် ဟိုတ်ကဵု ကွာန်ကြပ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်တုပ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်သ္ကံရဲကဵု သ္ကံရဲပိုယ်တံရ။ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ တုဲဒှ်အာ ဆၜိုတ်သ္ကံရဲဟွံသေၚ်။
မိယေန်ဆာန် “သုတ” ပါဲနူကဵု ရုပ်သာ်လစံက်မံၚ်ညိတုဲ၊ စိုတ်စရိုတ်လေဝ်ခိုဟ်မံၚ်။ သၠုၚ်ဟတဴလေဝ် ဒးရး၊ ဇကုဇဂေါဝ်ပၠန်လေဝ် ညံၚ်ရဴ (ဆလိုက်) ကာ အိန္ဒိယရံၚ်ယေန် ကွေံကွေံ၊ ကဝေၚ်ဗီုဂှ် ဗှ်ေဟွံကေတ်တှ်ေ ပရအ်ကဵုပိုယ် ကျေဝ်ဂေါဝ်” သ္ကံရဲတံ ဟီုထမက်ဗျံက်မံၚ်ရ။
“အဲဒးချပ်မံၚ်ဂှ် သုတကဵု ရာဇာ သ္ပလဝ်ကဵု propose ကဵုအဲ သီုညးၜါဏောၚ်။ ဍေံတံညးၜါဂှ် ဒှ်မံၚ်ရဲဏောၚ် ဒးရုဲမၞိဟ်မွဲတှ်ေ ညးဂှ်ဂွံရုဲရော?”
ယေန် “ယဝ်ရအဲတှ်ေ မၞိဟ်အဲဆာန်ရ အဲကေတ်”
“ဆာန်သၟးဒးစ ခရံက်ဂၟဳ အရိုဟ်တ္ရဲတှ်ေ ဆာန်ဂှ်ဟွံပဵုတိုန်ပုဟ်၊ က္ဍဟ်ညးသ္ကံရဒှ်ဂၠိုၚ်”
ရာဇာကဵုအဲ ဟိုတ်နူကဵုဒးစိုတ်တုပ်အာ ပိုယ်ညးၜါဆက်ဆောံ ကံက်ကၠုၚ်သိုက်က်ရ။ အရေဝ်အောန်ကၠုၚ်တုဲ ဆာန်လောန် မံၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဟီုတိုန်နကဵု သ္ပပရေံကဵုပိုယ်ညးၜါ။
“ၝတံ ညးၜါဍေံကေတ်ညိဟာ၊ ဂွံဒးထေဲမံၚ်ညးသ္ကံ။ အတေံဂှ် ဗၠာဲတံ ကၠုၚ်ဟီုမံၚ်အရေဝ် ကဝေၚ် မွဲတ္ရဲ ၜိုတ်စှ်တၠ။ ဍေံဟွံဂွံရုဲ မၞိဟ်ဏီဂှ် ဇကုကဵုဇကု စမ်လုပ်ညးသ္ကံလံဟာ။ ပိုယ်ကၠုၚ်မံၚ်ဒၞာဲဏံဂှ် ကၠုၚ်ကတ်ပညာဏောၚ်၊ ကၠုၚ်ဂၠာဲ မဂဳဟွံသေၚ်ပုဟ်ရဲတံ လ္ပဝိုတ်စညိ၊ မွဲသၞာံမွဲအတန်ညံၚ်ဂွံအံၚ်၊ ကေတ်တဆိပ်ကြာတုဲ ညံၚ်မိမ ဂွံကေတ်ဂုဏ်စရာဲဂှ် ပိုယ်တံ ဒးဂစာန်၊ ရဲတံ လ္ပဂစာန် လ္ပာ်ဗၠေတ်ညိ မိက်ဂွံအာတ်မိက် သီုညးၜါရ’
ဟိုတ်နူကဵု ဒ:မရေဝ် “ဆာန်လောန်”တုဲ မၞိဟ်အရေဝ်ဂၠိုၚ်ပိုယ်ညးၜါ သ္ရိတ်ဇြအာတုဲ ကလေၚ်ဆက်ဆောံဟီုတိုန်အရေဝ်ပၠန်တုဲ စဵုကဵုဂွံတဆိပ်ကြာရ။ ဘာတုဲ ရာဇာ ဂှ် အတိုၚ်ဍေံဟီုဂှ်ရ တိတ်အာဍုၚ် Singapore အာကၠောန်စရ။ ဆာန်လောန်ဂှ် ခွတ်ထၜိုတ် ဟွံမာန်ဂးတုဲ တိတ်အာဍုၚ်သေံ။ အဲမွဲဟေၚ်သှ်ေမံၚ်ပ္ဍဲကွာန်တုဲ ဘိုၚ်ကၠောန်မံၚ်ကဵု မိမ ရ။
“ဗှ်ေဆလအ်ကၠုၚ်အာတ်ပ္ဍဲဇရေၚ် မိမ ပိုယ်ရော  သုတ” အခိၚ်နွံပ္ဍဲဘာကီု၊ ဘာတုဲအာကီု ညံၚ်ဂွံဂွံသွဟ် နူကဵု ကျေဝ်ဂေါဝ် ၜိုတ်သၟဟ်အစောန်နွံ ညံၚ်ဂွံဂွံသွဟ်ဆာန်ဂစာန်မံၚ်တုဲ တ္ရဲဏံဂွံမိၚ်ကေတ်မရေဝ်ဏံဂှ် ပ္ဍဲစိုတ်တေံ သီုမိပ်၊ သီုလ္ရု ဒှ်တိုန်ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ ၜိုန်ရ ကျေဝ်ဂေါဝ် သၟာန်မုဒှ်ရောကီုလေဝ်။ မုလေဝ် ဟွံကလေၚ်ဟီု။ နူဘာတုဲအာတုဲ သွက်ဂွံကယျိုၚ်လမျီုဂှ် ပါဲနူဝါဗ္ရတုဲ မုကမၠောန်လေဝ် ဟွံကေၚ်ကၠောန်ကၠုၚ်တုဲ ကာလသၟာန်သၟုက်အာတ်ကောန်ဝုတ်မွဲမ္ဂး ခေတ်ဏံ ဟလိုၚ်လဵုဒးကဵုရော တၟော်တိုန် ပ္ဍဲစိုတ်တေံသာသာရ။ ကဝေၚ်အဲဏံဂှ် ရုပ်သာ်လေဝ်ကျေဝ်၊ သိုက်လေဝ်သိုက်မံၚ် ဆ္ဂးခေတ်ဏံ မၞိဟ်ပတိုန် အာတ်ဍေံ ဟွံမာန်မ္ဂး ကဝေၚ်ဂလိုၚ်လဵုဆာန်ဆာန်ရ ဍေံဟွံကေတ်ပုဟ်။ မိမ ဍေံလေဝ်တုပ်စိုတ်ဟွံသေၚ်။ ချပ်က္ဍၚ် ဍောၚ်တိုန်စိုတ်ခ္ဍၚ်ရ။
ကာထပက်စိုပ်ကၠုၚ် ဂတမုက်သ္ရိ ကျေဝ်ဂေါဝ် တိတ်ကျောဝ်မွဲတဲဂှ် မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်  မသုန်တၠ လုပ်ကၠုၚ်၊ တိုန်စိုပ်ကၠုၚ်သ္ရိ သီု ရာဇာ လေဝ် ပါကၠုၚ်၊ ကျေဝ်ဂေါဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပရောပရာညးတံကၠုၚ်စိုပ်ဇရေၚ်သ္ရိဂှ်လေဝ် မၞိဟ်တၠသ္ရိတံ တီမံၚ်တုဲတုဲ။
“ကၠုၚ်ကၠုၚ် အမူ နာဲ တံ ဂ္ဇံသုၚ်ဍာ်လဖက်”  မိမ ကျေဝ်ဂေါဝ်တံ ဒုၚ်တၠုၚ်ကၟုဲ
“ကိစ္စ ပိုယ်ကၠုၚ်တ္ရဲဏံဂှ် အတိုၚ်အရေဝ်ညးတမ်မၠာတံ ဟီုကၠုၚ်လဝ် သ္ပတၠကောန်ဗၠာဲ ဒးကၜက်ယာတ်ဍောတ် ညးဟီုလဝ်နွံမံၚ်တုဲ၊ ပိုယ်တံ ကၠုၚ်သၟာန်သၟုက် ကောန်ဝုတ် ရဲတၠသ္ရိဏံရ”
ညးတံသွက်ဂွံအာတ်ကောန်ဝုတ် သ္ရိဏံဂှ် အပ်ပြာပ်ကဵု ထဝ်လျိုၚ် (၁၀)ပသာ၊ ကိုဋ် (၃၀၀) ညးတၠကောန်ဝုတ်တံ ဒုၚ်တဲမာန်ဟာ? ညးသၟာန် မိမ ကျောဝ်လာဲတံဂှ် ဂစာန်ဓညိက်က္ဍိုပ်ပြဟ်ဟ်ရ။ ပိုယ်ဒးသၟာန်စ ကောန်ဝုတ်ပိုယ်ရ ဍေံ ဒုၚ်တဲကီုဟာ?
သွက်ဂွံသ္ပမ္ရဵုထပ်တဲဂှ် ချပ်ခ္ဍၚ်ဂၠံၚ်တရဴကၠေံကၠက်တိုန်ခ္ဍၚ်တုဲ ထေဲပၞက်ကၠုၚ်ကမၠောန်ဇကုကၠောန်မံၚ်တုဲ သၟာန်တိုန် အပါ ဇကုတုဲ နကဵု ရမျှာၚ်ဟွံပေၚ်စိုတ်ရ။
သုတ - “ကမၠောန်ဝါဗ္ရ အဲကဵုအပါ ဂိုဟ်ဂစာန် ကၠောန်မံၚ်လၟုဟ်ဏံဂှ် သွက်အဲဂွံသ္ပမ္ရဵု၊ ဂွံအာတ်သၟတ်ဝုတ်မန်မွဲ မာန်ကီုဟာ?”
နာဲဗၠာဲ ကျေဝ်ကောန်ညးတေံတုဲ ကလေၚ်သွဟ်ကဵု မရေဝ်ပိုတ်တ်ရ “ဟွံမာန်ပုဟ်”၊  “သၟတ်ဝုတ်ခေတ်လၟုဟ်ဏံ ဒးပတိုန်ၚုဟ် မးသၠုၚ်ကွေံကွေံ ကိုဋ်ကၠံကၠံဏောၚ်၊ အကာဲအရာဒ:အာတ်ဝုတ်တံ ဗီုလၟုဟ် ဒှ်ဗၠာဲဟဇၞော်ရ ဂးတုဲ ဂြိုၚ်တိုန်ထတ်တ်ရ။ ဒှ်ဗၠာဲဍောတ် အခိၚ်(၂၅)တေံ စှ်ေဒၞာဲတှ်ေ ညးဗြဴဂှ် ဂွံညးတြုံမွဲရ။ စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်တ္ရဲဏံ စှ်ေဒၞာဲ ပေၚ်ပွိုၚ်(၃၀)သၞာံဂှ် အခိုက်ကၞာပေါဲမ္ရဵု ထပ်တဲလေဝ် ပြံၚ်လှာဲ၊ ကမၠောန်လေဝ် ပြံၚ်လှာဲ၊ အခိုက်အလိုက်တံလေဝ် ပြံၚ်လှာဲအိုတ်ရ။ ဝုတ်တံခေတ်လၟုဟ် ကဝေၚ်ဍေံဟွံသေၚ်လေဝ် ဍေံကေတ်၊ ယဝ်ကဵုသြန်ဂၠိုၚ်ကောန်။ မိက်ဂွံစှ်ေဒၞာဲ ဒးဂစာန်ဂၠာဲသြန်ခိုဟ် အိုတ်ရ။ မိမပိုယ်ညးၜါတၠဂှ် ကောန်ညးဟွံမိက်ကဵုသာဲတိတ်အာနူသြိုဟ်ညးတံတုဲ ဟွံလောဲမုဟွံဒှ်၊ အိန်ထံၚ်ဇကု မၞိဟ်ပေၚ်ၚ် မံၚ်မှ အဓိပ္ပာယ်ပေၚ်ညးတံထေၚ်တုဲ ကဵုကၠောန်မံၚ်ကမၠောန် အဖဝ်ညးတံရ။
“ကၠောန်ဂွံဆၜိုတ်စရ လ္ပကၠောန်ရ ရာန်စ သ္ရု ဟွံခိုဟ်ပုဟ်ဟာ”
မုက်အပါဍာဲတုဲ ဒေါသတိတ်အာညိ ကေတ်ဆဵုကေတ်ပ္ဍဲမုက်ညးတုဲ ညးကလေၚ်ထိၚ်ထောံစိုတ်ညိတုဲ ရမျှာၚ်သ္ရိအာမွဲ လစုတ်ရ။
“ဟိုတ်နူဝါဗ္ရဏံတုဲ ကောန်ဘာတုဲကၠုၚ်ရ၊ လ္ပဝိုတ်စဂုဏ် ဝါဗ္ရညိ။ ဝါနွံတုဲ ဒးရာန်သ္ရုဂှ် အပါဂွမံၚ်ကောန်၊ မွဲအယုက်ပါ မွဲလှ်ေ ဟွံကေၚ်ရာန်စသ္ရုမွဲလှ်ေပုဟ်၊ သြောံပိုယ်တံကၠောန်ဂှ် စသုၚ်ကၠုၚ် မွဲအယုက်၊ ပါဲနူကဵုဝါတုဲ မုကမၠောန်လေဝ် အပါကၠောန်ဟွံလေပ်ပုဟ်၊ ကောန်ဟွံကၠောန်ဝါမ္ဂး မုအပါဂွံကၠောန်ရော?”
“ကောန်မိ မိက်ဂွံစှ်ေဒၞာဲ တီမံၚ်ရ၊ ဆ္ဂးၚုဟ်သြောံ” ဆၜိုတ်ပံက်တိုန်ပါၚ်ဂှ် “သုတ” ဂစာန်ဟီု
“ တီမံၚ်ရမိ လ္ပဟီုရ”
မိပိုယ်ဂှ် သွက်အဲဂွံစှ်ေဒၞာဲဂးတုဲ ဂၠာဲညးရာန်တိဗ္ရရ။ ၜိုန်ရၚုဟ်သြောံ ဟွံခိုဟ်ကီုလေဝ် ၚုဟ်တိဗ္ရဂှ် မွဲဨကမ္ဂး လုပ်တြဴထပှ်စှော်။ နကဵုစိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်တြုံမွဲတၠ မိမဇကု သြောံတိဗ္ရတုဲမှ ဂွံစှော်ဒၞာဲဂှ် ပၟိက်ဟၟဲသက်သက်ရ။
ဗီုအပါပိုယ်ဟီုဂှ်ရ ရဲသၟာကၠောန်ဗ္ရ ဟွံဒှ်မံၚ်ပိုန်ဒြပ်လအ်လံကာဖာရ။ မုဟိုတ်ဂွံဆက်ကၠောန်မံၚ်ဖိုလ်ရော? ကာလ သၟာန်အပါမ္ဂး ဒှ်မံၚ်ကမၠောန်ညးတံနူဍောတ်တ်တေံကၠောန်မံၚ်တုဲ စိုပ်ကဵုကမၠောန်ဗ္ရဏံဂှ် ဒှ်မံၚ်ဘဝညးတံ အဲကၠိုဟ်ကေတ် လတူညးတံရ။ ဝါဗ္ရမွဲဨက သြောံတိတ် ပန်စှော်၊ အခိၚ်သြောံတိတ် ၚုဟ်အောန် ပ္ဍဲသၞာံဏံ ဂွံၚုဟ် စှ်ကိုဋ်။ အပါပိုယ်ဂှ်ကၠောန်မံၚ်ဗ္ရ စှ်ဨက မွဲသၞာံမှ ဂွံသြောံပန်ကၠံ။ သွံထောံဖအိုတ်ဂွံ သြန် (၄၀)ကိုဋ်။ ဒးကၠောန်ဗ္ရစရိတ်အိုတ်ဂှ် တၟော်မွဲဨကမ္ဂး ၜါကိုဋ်မ္ဂး မွဲသၞာံသှ်ေ (၂၀)။ စနူသၞာံ ၂၀၁၀ စဵုစိုပ်တ္ရဲဏံဂှ် ၂၀၂၀ သြောံဒှ်စၟဂၠိုၚ်ကၠုၚ် ဂွံဆဵုကေတ်ကၠုၚ်နကဵုမတ်ရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ မၞိဟ်ဒးရပ်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ ဂှ်အောန်မံၚ်တုဲ စိုပ်အခိၚ်တ္ရဲဏံ ဝါဟွံဒးရပ်ဂဥုဲဂစိုတ်စၟဂှ် ဟၟဲဒှ်ကၠုၚ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ရဲသၟာကၠောန်ဝါကဵု ဌာနဝန်ဇၞော်တဵုလွီတံဂှ် ညံၚ်ကဵုညးတၞဟ်ဒှ်မံၚ်သၞတံ တၚ်ခက်ခုဲ ရဲသၟာဗ္ရတံဂှ် ညးမွဲလေဝ် ဟွံသ္ပကာ၊ ဗီုညးညးကၠောန် မံၚ်တုဲ သၞာံလံကၠုၚ်ညိဂှ် ရဲသၟာဗ္ရတံလေဝ် အတိုၚ်မိမ တမ်မၠာတံကၠောန်မံၚ်ဂှ်ဟေၚ်ဆက်ကၠောန်ကၠုၚ်တုဲ နဲကဲတၟိလေဝ်ဟွံဂွံကၠုၚ်ရ။ စိုပ်ကဵု ပရေၚ်တဵုလွီတုဲ ဗဟုသုတသဝ် ညးထ္ၜလ္ပာ်လေဝ်ဟၟဲအိုတ်ရ။
စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်အခါတ္ရဲဏံ တိဗ္ရကၠံသွဝ်ညးတံဂှ် ဟွံမိက်ကၠောန်တုဲထောံလဝ်အတိုၚ်ဏံဂၠိုၚ်ကၠုၚ် သိုက်က်ရ။ သ္ရု ကၠုၚ်နူကဵု ဒေသညးတၞဟ်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်ပိုယ် အရိုဟ်ဟ်၊ ဂၠိုၚ်တိုန်ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။ တွဵုရးဒေသမန်ပိုယ်ဂှ် အခိၚ်ကၠာတေံ ၜိုန်ရဒှ်မံၚ် ဒေသထၟာဲပုၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံလေဝ် အခိၚ်တ္ရဲဏံဂှ် ညးတၞဟ် ဒးကလေၚ်ပလံၚ်မံၚ် သ္ရုပၠန်ယျ။ ဂၠိက်ပလောံမန်ပိုယ် ခၞံဗဒှ်လဝ် သ္ပစၞးကဵု ဝါဗ္ရ ဒှ်သက်သဳသာဓက မန်ပိုယ်ကီုလေဝ် မုစိသၞာံပၠန် ကမၠောန်ဏံ ဆက်သှ်ေမာန်ပၠန်ရော? ကသပ်ဒှ်တိုန်ရ။
သွက်သၟတ်သၟာကၠောန်ဗ္ရမွဲ ဂွံအာတ်သၟတ်ဝုတ်ကညာမန်မွဲမာန်မ္ဂး ဒးကၠောန်ကမၠောန်ပွိုၚ်စှ်သၞာံမှ ဒှ်မာန်ရ။ သၟတ်ဝုတ် ကညာဝုတ်မန်တံရော ပွိုၚ်စှ်သၞာံ ဝုတ်လဵုမွဲမၚ်မာန်ရော။
မၞိက်ရတ်
၉၊ ၁၀၊ ၂၀၂၁
လျးထဝ် သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ နာဲ
နာဲလျးထဝ် သုဝဏ္ဏဘုမ် ဝွံ ဒှ်သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် နကဵုလွဟ် နူဘဝသၟတ် သၞာံ ၁၉၇၁ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၅ လုကဴပွိုင် ၂၈ သၞာံပေင်ပေင်တုဲ ကၞောတ်တဲ နဒဒှ် ညးလဒဴမွဲဂှ် အာပဒတဴ ပ္ဍဲ ဍုင်သြသ္တြာလဳယျာရ။ ၜိုန်ရ စိုပ်အာ ရးနိဂီုသြသ္တြာလဳယျာကီုလေဝ် ကမၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂကူမန်ဂှ် နူဇမ္ၚောဲဂှ် ၜိုတ်သၟဟ်အစောမ်ဂှ် ရေင်တၠုင်ဒၟံင်ဖိုဟ်ဏီရ။
ဝင်ဘဝ
နာဲလျးထဝ် ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်နာင်သၠုင် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ မဒှ်ကောန် နာဲကျာဇြဳ ညးမဒှ် ဇမၞော်ကွာန် သီုဒှ် ကမ္မတဳကေင်ကာ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် မွဲတၠကီုရ။ အခိင်နာဲလျးထဝ် မကလိဂွံအာယုက် ၜိုတ် ၆-၇ သၞာံဂှ် မံင်ဘာလကျာ် ဘာအခေါင်တၟိ ကရောမ်ကောဇကု ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ထေင် (ယၟုဇေတ်ဇေတ် ရွှေထိုင်၊ ဆဂး ညးဂမၠိုင်ကော်စ ထေင်)။ နာဲလျးထဝ် မံင်ဂွံ ပ္ဍဲဘာဂှ် ၜါသၞာံ၊ ကျာ်ဇၞော်ထေင်ဂှ် ရာံတိတ်။ ကောညး အာမံင် ဘာအလဵုအသဳ မုဟ်ဍုင်။ ညးဂှ် အာမံင် ဘာလကျာ် ဘာတာ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ကာန်ဂျဳ။ ပ္ဍဲဘာတာဂှ် မံင်ၜါသၞာံပြင်၊ ဗှ်လိက်မန် ချူလိက်မန်ဒး၊ ဂွံအာယုက် ၁၁ သၞာံ ပြံင်အာမံင် ဘာတန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်နာင်သၠုင်၊ စလုပ်မံင်ဗက် ဂွံတိုန် တန်ဒုတိယ။ တန်စတုတ္ထအံင်တန်မူလတုဲ အာမံင် ဘာတန်လဒေါဝ် တန်သမၠုင် ပ္ဍဲကၟာဝက် ဘာလဒေါဝ်ကွာန် မနွံဗဒါဲဘာတိုက်တၟိ။ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ် ဂွံဒှ်ရဲ ကုနာဲရဿ (ဗွဲကြဴ ဒှ်ညးအုပ်ကာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ)။ နာဲလျးထဝ် က္လိဂွံ ကဆံင်ပညာ မဟာဝိဇ္ဇာ (M. A.) နူတက္ကသိုလ်လ္ဂုင်တုဲ တိတ်ဂြိုပ် သွက်ဂွံပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ နကဵုလွဟ် မွဲစွံ ကုနာဲပါန်သာ၊ နာဲတလမန်၊ နာဲရဿ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ရ။
သၞာံ ၁၉၉၄ - ၁၉၉၅ အခိင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပလေဝ်ပလေတ်ဒၟံင် သွက်ဂွံဒေါအ်ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳပၞာန် (SLORC) ဂှ် နာဲသစ္စ (ကော် အစာယျာပ်) ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ဒပ်ပၞာန်မွဲ မနွံယၟု ဒပ်ပၞာန်ဟံသာဝတဳ (Hongsar Command) တုဲ သၟိင်သေံတအ် ကရေပ်ဓရတ် ဗက်ရပ်ဂွံအာ က္ဍိုပ်သကိုပ်အစာယျာပ်၊ နာဲလျးထဝ် ကေုာံ သၟတ်မန်လၟိဟ်ဗၞတ် ၁၀ တၠတုဲ အစာယျာပ်ဂှ် ဒးကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲ IDC ၜါပိတ္ၚဲတုဲ ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင်။ နာဲလျးထဝ်ဂှ် ဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် လအ်ဂၠိုင်ကဵု ဂိတုတုဲ ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင်ရ။ နာဲလျးထဝ် ဂွံဗၠးတိတ်တုဲ ပ္တိုန်လိက် ကုယူအေန်အုက်သဳအာ (UNHCR) နဒဒှ် ညးလဒဴတုဲ ဂွံအခေါင် အာမံင် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု သြသ္တြာလဳယျာ ရ။
ၜိုန်ရ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲသြသ္တြာလဳယျာကီုလေဝ် ကမၠောန်ကောန်ဂကူ ၜိုတ်မကၠောန်ဂွံဂှ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် ဟွံကဵုပိုတ်သကုတ်။ တုဲပၠန် ပရေင်ဟီုတွဟ် ကဵုလညာတ် ကုသၟတ်တအ်လေဝ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် အဆက်ဆက်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲတ္ၚဲမပေင်အာယုက် ၈၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ်၊ ဖါပ်ဗ္စ ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် ကီုရ။
လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂကူ
ဍုင်မန်ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် အာတ်ကေတ် နူဗၟာ ကာလလဵုလေဝ် ဂွံဟွံမာန်၊ နကဵု ဒြဟတ် ရုန်ဂစာန် ပ္တိတ်ပဠက်ဆီ သၠာဲကဵု လမျီုဟေင် က္လိဂွံမာန်ရောင်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ဂျိမ်မဳ ဝေလ် (Jimmy Wales)
ဂျိမ်မဳ ဒဝ်နလ် "ဂျိမ်ဗဝ်" ဝေလ် (Jimmy Donal "Jimbo" Wales) (သၠးဂၠံဂဝ် အဝ်ဂေတ် ၇၊ ၁၉၆၆) ဝွံ ဒှ်ကောန်ဍုင် အမေရိကာန်-ဗြိတိတ်ချ် သၟာပိုန်ဒြပ်အေန်တာနေတ် (Internet entrepreneur) မွဲတၠရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒက်ပတန် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ ပ္ဍဲအေန်တာနေတ် မသက္ကုၚုဟ်မး ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ကမ္မဏဳဝဳကဳယာ ပ္ဍဲဝေပ်သာက်ဂမၠိုင်ရ။
ဝေလ် မဂွံသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဟာန်သဝိလ္လာ၊ တွဵုရး အလာဘာမာ (Huntsville, Alabama) ညးမံင်ဘာ Randolph School မဒှ်ဘာ သွက်ဂွံပလေဝ်စ ဂွံတိုန်တက္ကသိုလ် ရ။ ညးကလိဂွံ မဟိမု ဒဳဂရဳဗာတ်ချ်လာ ကေုာံ မာသတာဒဳဂရဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နူကဵု တက္ကသိုလ် သြဗာန် (Auburn University ) ကေုာံ တက္ကသိုလ် အလာဘာမာ (University of Alabama ) ရ။ ညးဘာတုဲတုဲ ညးပအစာဘာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ၜါ၊ ဆဃး ညးတိတ်နူဂှ် ကိုပ်ကၠာ ကမၠောန်ဒံက်တာ PhD ဟွံဂွံတုဲရ။ စၞးဂှ် ညးလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ နူဂှ်ပၠန် ညးလုပ်ကၠောန် နဒဒှ် ဒါရာ်တာ သုတေသန ပ္ဍဲကဵု ဌာနပရေင်ပိုန်ဒြပ်ချဳကာဂဝ် (Chicago futures and options firm) မွဲရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ညး ကေုာံ သကအ်ရဲညးၜါတၠ ခၞံဗဒှ် ဗဝ်မိသ် (Bomis) မဒှ်မုက်လိက်ဝေပ်သာ် မဆေင်ကဵု ပရေင်လဟိင်စိုတ် မဆေင်ကဵု မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။ နူကဵု ဗဝ်မိသ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ဒှ်အာ လိက်ဗိသ္တာ သက္ကုၚုဟ်မး နုဗေဒဳယာ Nupedia (2000–2003) တုဲ နူကဵု နုပေဒဳယာဂှ် ဗွဲကြဴ ဒှ်အာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ရ။ ပ္ဍဲ ဇာန်နဝါရဳ ၁၅၊ ၂၀၀၁ ဂှ် လရ်ရဳ သေင်ဂါရ် (Larry Sanger) ကေုား ညးတၞဟ်တအ်၊ ဝေလ် လလောင်တြးပတိတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ—မဒှ် မုက်လိက် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသက္ကုၚုဟ်မး မွဲတုဲ မုက်လိက်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ မၞိဟ်တီဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက်ဂှ် ညးဒှ်မၞိဟ်မဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ကေုာံ မၞိဟ်အခေါင်မဟီုဂးနွံမွဲရ။ မုက်လိက်ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် နကဵုဝင် ညးဒှ် မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒက်ပတန်မွဲတၠတုဲ ညးဗွဲကြဴ မဂွံစၟတ်သမ္တီ ညးမပတန်ဗဒှ် ဝဳကဳပဳယာမွဲတၠရ။
ဝေလ် ကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဘုဒ်ဓိပတိ ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဖံင်ဒေယှေန်။ ဟိုတ်နူ နကဵုစေတနာ မကၠောန်မဒက်ပတန်လဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာတုဲ ညးမဂွံဒုင်ခပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲကဵုခုင် "ညးမဒက်ပတန် ဂကောံ" ရ။ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ မဂ္ဂဇြေန် Time စၟတ်သမ္တီ ညးတေအ် နဒဒှ် မၞိဟ်မွဲတၠ ပ္ဍဲ "မၞိဟ် ၁၀၀ တၠ သြဇာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ"။ visit mon state.2021
မဒုင်အဲပရဲ
thumb|Wales at the 2011 Gottlieb Duttweiler Awards Show thumb|Wales receives an honorary doctorate from Maastricht University, 2015 thumb|Jimmy Wales accepting the Dan David Prize at the Tel Aviv University, 2015
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
က္ဍိုပ်နာ်၊ မၚ်ကြေအ်
မင်ကြေအ်ဗ္စး Stenocereus
သတ်မင်ကြေအ်ဗ္စး (Stenocereus) (sour pitayas)ဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူရ၊၊ သတ်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဗြဲအောန် ပ္ဍဲရးအမေရိကရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဖျးတုဲ မတၟးမြဴကဵုမတ်ရ၊၊ ညးဒေသတအ် ပတ်ပ္တိတ်ဍာ်ယာမ ဟွံသေင်မ္ဂး စအတိုင်ဂှ်ရ၊၊ သတ်မင်ကြေအ်ဗ္စး (S. gummosus) ဂှ် ဒှ်သတ်စၞစအဓိက ဂကူရးတၞံ ပ္ဍဲကဵုရးအမေရိကမွဲ ညံင်ရဴသတ်မြာင် မဒှ်သတ်အဓိက ပ္ဍဲဂကူမန်ကီုရ၊၊
မင်ကြေအ်ထၞာတ်Hylocereus
သတ်မင်ကြေအ်ထၞာတ် ပိဂကူဂှ် ဒှ်အာ သတ်က္ဍိုပ်နာ် ရ၊၊ သီုပိဂကူဂှ် နွံကဵုခၞော်တီုတီုတုဲ ဍိုန်ဍောတ်ဒၟံင်ရ၊၊
သတ်မွဲမွဲ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး နွံလျိုင် နူကဵု ၁၅၀ စဵုကဵု ၆၀၀ ဂရာမ်၊ ဇၞော်ကွေဟ်ဟ်တှ်ေ စဵုကဵု မွဲမ မွဲကဳလဝ် စိုပ်မာန်ရ၊၊
ပွမတဵုလွဳ Cultivation
သတ်ဍုဟ်ဟ်ဂှ် ကေတ်မဍေဟ် နူကဵုဖျုန်ဍေဟ်တုဲ မဂှ် ဂိုင်ဒေပ်လဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲကှ်ကှ်၊၊ သတ်သွက်ပမဂှ် လ္ပၜှ်ပြဟ် ကဵုဍေဟ်ဍုဟ်ယောပ် ကဵုပြဟ်စှ်ေကေတ်တ်မ္ဂး ခိုဟ်အိုတ်ရ၊၊
မဍေဟ်ကၠုတ်တိုန်ခိုဟ် ယဝ်ရပလောမ်စုတ် ပ္ဍဲထၟာဲ မဖနှဴလဝ်တိဝါဲရ၊၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကြဴနူပလောမ်တုဲ အကြာ ၁၁ - ၁၄ တ္ၚဲမ္ဂး မမင်ကြေအ်တအ် စကၠုတ်ပါ်ရ၊၊ ဂကူမင်ကြေအ်တအ်ဂှ် ဇြိုတ်ဍာ်ဟွံဂွံဂှ်ရ လ္ပကဵုဍာ်ဂၠိုင်င်ညိ၊၊ တၞံမင်ကြေအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံမလာံတုဲ ဒးဖန်ကဵု ကၞာ သွက်ဍေဟ်တအ် ဂွံလာံ ဂွံဗဂေင်ရောင်၊၊ ကာလတၞံဍေဟ် လျိုင်ၜိုတ် ၁၀ ပံင်မ္ဂး ဍေဟ်စကဴရ၊၊
သွက်မတဵုနဒဒှ်ကၠအ်မ္ဂး ပ္ဍဲမွဲဟက်တာဂှ် တဵုဂွံ အကြာ ၁၁၀၀ ကဵု ၁၃၅၀ ကၟဵုဒှ်ရ၊၊ ဒးကေတ်အခိင် စဵုကဵုမသုန်သၞာံ ဍေဟ်ဂွံပ္တိတ်ကဵု သတ်ကၟဝ်၊၊ ပ္ဍဲမွဲဟက်တာမ္ဂး ဍေဟ်ပ္တိတ်ကဵု သတ်က္ဍိုပ်နာ် အကြာ ၂၀ - ၃၀ တာန်မာန်ရ၊၊
ပ္ဍဲမင်ကြေအ်ဂှ် ဍေဟ်ရာင် ပ္ဍဲမွဲဗ္တံတုဲ တ္ၚဲတၟးမ္ဂး ဇြရ၊၊. ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍာ်ကဴဍေဟ်ဂှ် သတ်မဂၠာဲစစၞဗ္တံ ဗီုကဵုကဝ၊ စၟဂ္စေံလော်/လော်ဠေဝ်တအ် ဒးစိုတ်တုဲ ကၠုင်ဇြောတ်ကေတ်ဍာ် ကၠုင်ကိတ်စ ကသဝ်ဍေဟ်ရ၊၊ ကသဝ်ဍေဟ်ဂှ် ဟွံဒှ်သတ်ဍေဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟွံဒးဂွိင်၊၊ တုဲပၠန် စၟတအ်ဂှ် စၠောအ်ကဵုကသဝ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်သတ်ဍေဟ်ဂွံအံင်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် ဍေဟ်သတ် အကြာပိ ကဵု တြဴအလန်၊၊ တၞံဍေဟ်ထတ်ယုက်ခိုဟ်မ္ဂး သတ်အလန်ဂၠိုင်ရ၊၊
မင်ကြေအ်က္ဍိုပ်နာ်လေဝ် ညံင်ရဴမင်ကြေအ်တၞဟ်တအ်ကီု ကၞာင်ကြံင်င်ခိုဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ကုတ်ကေတ်တုဲ စတ်စုတ် ပ္ဍဲတိမ္ဂး ရိုဟ်တိတ်တုဲ ဇၞော်ဂေါဝ်တိုန်ရ၊၊ မတဵုနကဵုကၞာင်ဍေဟ်ဂှ် သတ်ပြဟ်ဂှ်ရ ညးမတဵုကၠအ်မင်ကြေအ်တအ် ညးဟွံတဵု နကဵုမတုဲ ညးတဵုနကဵုကၞာင်ဂၠိုင်ရ၊၊
တၞံမင်ကြေအ်တအ်ဂှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ စဵုကဵု 40 °C (104 °F) ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဒုင်ဒဝ်မာန်တုဲ ဂမ္တဴကဆံင်ဍာ်ကလောအ် အခိင်ဂၠေအ်အ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် ဒုင်ဒဝ်မာန်ကီုရ၊၊ မင်ကြေအ်တအ် ကိတ်ညဳဒးစိုတ် ပ္ဍဲဒေသတိဍာ် ဇြောမ်ဂမ္တဴ အကြာ ၁၀-၁၁ တုဲ ပ္ဍဲဇြောမ်ဂမ္တဴ 9a or 9b ဂှ် ဂျိုင်မ္ၚးမာန်ရ၊၊
မင်ကြေအ်ထၞာတ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ ဗြဲဟွံဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်တအ် ဇၞော်ဂေါဝ် ဂျိုင်ခိုဟ်ဟ်ကီုရ၊၊ သတ်က္ဍိုပ်နာ်ဂှ် တိုန်နကဵုတိုင် ဗီုတၞံဆုတုဲ နူစကဴတိတ်တုဲ အကြာ ၃၀-၅၀ တ္ၚဲမ္ဂး သတ်ဍေဟ်စဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ အကြာ ၅-၆ အလန်မသတ်ဒၟံင်ရ၊၊
လီုလာ် ကေုာံ ယဲ Pests and diseases
ကဵုဍာ်ဂၠိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗြဲဂူလောန်ၜက်အာမ္ဂး ကဴဍေဟ်တအ်ဂှ် သရိုဟ်၊ သတ်ဍေဟ်အုဲအာမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူကဵုဍာ်ဂၠိုင်တုဲ သတ်တအ်ဂှ် ကဝ်ပလှ်စှ်ေ နူတဝ်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍုင်သေံ ကေုာံ ပလိတ်ပိန်တအ်ဂှ် ညးတအ်တဵု ဒၞာဲတိသမၠုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲဗြဲဂူ ဍာ်ဟွံမင်တအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂစေံတုဲလေဝ် လီုလာ်မာန်ကီုရ၊၊ စၟဗေတ်တဳရဳယျာ Xanthomonas campestris ဂှ် ပကဵု ညံင်တၞံဍေဟ် ဂွံအုဲအာမာန်ရ၊၊ ပတိုဟ် Dothiorella fungi ဂှ် ပကဵု ညံင်သတ်ဍေဟ် ဂွံလစံက် ဍံက်ဍေန်၊ ပတိုဟ်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုစအောန် ပတိုဟ်မဂွံဆဵုစဂၠိုင်ဂှ်Botryosphaeria dothidea, Colletotrichum gloesporioides ကဵု Bipolaris cactivora.
အဟာရ
စဵုကဵုသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် မင်ကြေအ်ထၞေက်မွဲဂှ် ဓါတ်အဟာရ နွံဂလိုင်လဵုရောဂှ် ဟွံဂွံစမ်ၜတ် ပါ်လဝ်ဓါတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဏီကီုလေဝ် နူကဵုဌာပရေင်တဵုလွဳအမေရိကာန် ပ္တိတ်လဝ် လိက်လောင်တြး ဗွဲခမၞန်ညိရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြးဂှ် မင်ကြေအ်ထၞာတ် လျိုင် ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံ ၂၆၈ ကာလဝ်ရေန် (calorie)၊ ပ္ဍဲတအ်ဂှ် 82% carbohydrates, 4% protein, and 11% Daily Value ဇၟာပ်ဂှ် သွက်ဓါတ် for vitamin C ကဵု ဓါတ် ခပဵု calcium၊၊
ကၠေင် နူမ Seed oils
The fatty acid compositions of two pitaya seed oils were determined as follows:
မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကျာ်ထဝ်
ဘာမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကျာ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်။ ဘာဝွံ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ ဒှ်ညးမပ္တန်လဝ် အာဒိကိုပ်ကၠာရ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၃ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်ဝှ် နွံ ခမဳ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၈၊ ဝှ် ၆၈။ ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ ကလိဂွံအာယုက် ၈၉ သိက္ခာ ၆၉ ဝဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင်၊ တ္ၚဲအဒိုတ် အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၅း၃၀ ဂှ် က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ ဥတုဇကလာပ်ရုပ်ညး မသၟေဟ်ဒၟံင်ဂှ် သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၁၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၈) တ္ၚဲစန်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပူဇဴအန္တိမအဂ္ဂိဇျာပန ပ္ဍဲသုသာန်ဇေယျမန် ဍုင်ကျာ်ထဝ်ဂှ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
က္လောက်သယောက်၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ်
၁၊ ၊၊ ဝ ၊၊ ဝေါအ် ဨယ် မဟာထေရ် - -
၂၊ လောင် ကာလ် ဨယ်တ္လူင် ဒၟောင် (ဟန်)
၃၊ က္လောက်သယောက် ဝေါ(အ်) [ဨယ်]
၄၊ မုနသ် မဟာထေရ် ဗုကာမ် ဨယ် မု
၅၊ နသ် သၟိင်ဂေါဟ်၊၊ မဨယ် [စြော]င်
၆၊ ဗဒ္ဓသိမ် ဝေါအ် တိန်လူ[ယ်]ဇြ(အ်)
၇၊ ကုဨယ် မက္လောည် (ကုကျေက်)
၈၊ ဝေါအ် ပိည္ဇင် မဟာ(ဒေ)ဝ် (၊ၝ ဍေ)
မန်ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်သိမ်
ဘာမန်ပရိယတ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြပ်သိမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်။
က္လောက်သယောက်၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ်
၉၊ ဟ်၊ ၝောအ်ဍေဟ်၊ လွ[အ် ေ]ဍဟ်၊ - -
ဂကောံဗွဝ်(၃)ဂမၠိုၚ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
မန်ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်သိမ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၉၊ ဝှ် ၄၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
က္လောက်သယောက်၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ်
၁၀၊ ၝောအ် ငလွောယ်၊ (ယဝါင် ကောန်)
၁၁၊ ငမြိက်၊ ငဂန်ဒါ၊ ဂေါ(ဟ် ဒ) ဨ
၁၂၊ ယ် စုတ်[ေ]ကလ်၊ [ကုေ]ကျက်- -
၁၃၊ မက္လောည် တိလူယ်ဇြ[အ်]ကု[အ်] ဨ
၁၄၊ ယ် တိဗ္ငအ် မဟာဒါန် ၇ ဗၞင်(ကရ်)
၁၅၊ မကောန် သမ္ဗေင် ဒ ေ[လ]င် ကေ
မန်ဥတ္တမသိင်္ဂဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ကပေါဝ်
ဘာမန်ဥတ္တမသိင်္ဂဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ကပေါဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၄၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
က္လောက်သယောက်၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ်
၁၇၊ ကလ် ကုကျေက် ကုမ် ရာသိ
၁၉၊ [ေ]က[လ်] - [စရိ]တ် ကု သ[ကလ]
၂၀၊ [သတွ ဂုံ]လိုင်ဒ၊၊ ဝ ၊၊
၂၁၊  - -  -  - -  (ကတ) -  -  -
၂၂၊  - -  -  - -   (န) -  - -
နကဵုလိက်မန်ခေတ်လၟုဟ်
(၁ - ၅) ၊၊ ဝ ၊၊ ဝွံ အဲ မဟာထေရ် - - လောင် ကာလ အဲကၠုင် ဒၟံင် (ဟန်) က္လောက်သယောက် ဝွံ အဲမၞုဟ် မဟာထေရ် ဗုကာံ အဲမၞုဟ် သၟိင်ဂှ်၊၊ မအဲ သြိုင်ဗဒ္ဓသိမ်
(၅-၈) ဝွံဒလာဲဇကု [အဝဲတၟာ ဇကု] အဲမကၠောန် ကုကျာ်
(၈-၉) ဝွံပိည္ဇင် မဟာဒေဝ်၊ မဍေဟ်၊ မိဍေဟ်၊ လွအ်ဍေဟ်၊ (၁၀-၁၂) မိ ငလွောယ်၊ ယဝါင်၊ ငမြိက်၊ ငဂန်ဒါ ဂှ်ရ၊
(၁၄-၁၇ ) တိဗ္ၚ မဟာဒါန် ၇ ဗၞင်ကရ် မကောန် သမ္ဗေင်[ညးဇၞော်]ဒလေင် ကဵုကုအဲဂှ်စိ အဲကဵု ကုကျာ်
(၁၇-၂၀) ကုမ်ရာ သိပိုန်ဂှ် ဇိုန်ပူဇဴ - မကဵု စရိတ် ကုသကလသတွဂမၠိုင် [အိုတ်သတ်ခပ်သိမ်] ရ၊၊ ဝ ၊၊
(နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မကၠာဲလဝ်)
ဗီု ဦးချစ်သိန်း မကၠာဲလဝ် ဗီုဗၟာ
(နူကဵု မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်)
က္လောက်သယောက်
ယၟုဍုင်၊ တ္ၚဲဏအ် ဗၟာတအ် ကော်စ ကျောက်ဆည်၊၊ တၟအ် ဂှ် ဗၟာတအ် ကော်ဒၟံင် က္လောက်/ ကျောက် နူတၟာလအ်ရ၊၊ လ္ၚတ်ရံင် မအရေဝ် တိဗက်တဝ်ဘာမာတမၠာ (Proto-Tibeto-Burman: PTB) မဒှ်တမ်ဗဳဇ အရေဝ်မ္ဂး မအက္ခရ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၟအ် (stone) ဂှ် ညးတအ် ကော်စ *rak (ရက်) ရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုအရေဝ်ဗၟာ ခေတ်ဗုကာံတုဲ *luk / luŋ လေဝ် ညးတအ် စုတ်လဝ် ပ္ဍဲတမ်ဝေါဟာရ တိဗက်တဝ်ဘာမာတမၠာ ကီုရ၊၊ = ပိုယ်တအ် လ္ၚတ်ရံင် ပ္ဍဲဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ်အရေဝ် တမ်မူလ ဂကူမန်ဂှ်မ္ဂး တၟအ် ဂှ် အရေဝ်တမ် *t2mɔʔ ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲအရေဝ် ဂကောံဗဟၞရေတ် (Bahnric) မၞုံ ပ္ဍဲအိန္ဒိယတအ်ဂှ် ဝေါဟာရ တၟအ်ဂှ် *luk လေဝ် ကော်ကီုရ၊၊ မအရေဝ် ဗဟၞမ္ဂး krɔəp ရမ္သာင် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ကု က္လောက် ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမန်ဂှ် ပါဲနူ တၟအ် တုဲ ကြေဟ် နကဵုမအရေဝ် ခေတ်တၟိဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ကၠးကၠးရ၊၊ ကြေဟ်ဏအ် ကၠုင်နူ အရေဝ်မန်တြေံ က္လောက် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ က္လောက် ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ ဗၟာဇေတ်တ်ဟွံသေင် ဒှ်ဝေါဟာရ မန်မွဲကီုရ၊၊
သယောက် ဂှ် အစာဘရှင် ဟီု မန်တ္ၚဲဏအ် ဟီု စရံက် သယောက် - စရံက် - ကရံက်၊၊ ပိုဲဂွံဆဵုကေတ် ကရံက်ဍာ်၊၊ မအရေဝ် ကရံင်ဍာ် ဂှ်လေဝ် ကၠုင်နူဏအ်ကီုရ၊၊ ကရံက်ဍာ် ပ္ဍဲကၟဳ ကဵု ကရံင်/မြံင်ဍာ် ပ္ဍဲတိဂှ် မအရေဝ် ၜါဏအ် ဒှ်ကၠုင် မွဲမအရေဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဓိပ္ပါယ် က္လောက်သယောက် ဝွံ တၟအ်စရံက်/ တၟအ်ကရံက် မဒှ်ယၟုမန်ဇေတ်တ် နူခေတ်တမၠာတေအ် မွဲရ၊၊ က္လောက် ဂှ် ဗၟာလွဳစ ကျောက်၊ ကရံက် ဂှ် ဗၟာကေတ်အဓိပ္ပါယ် မတန်ကၟိုန်တုဲ ယၟုဍုင်ဂှ် အခိင်လၟုဟ် ဗီုဗၟာ ဒှ်အာ ကျောက်ဆည် ရ၊၊
တိန်လူယ်ဇြ(အ်)ကုဨယ်
ဒလာဲဇကုအဲ မအရေဝ်ဝွံ အစာလိက်တၟအ် ခေတ်အဆက်ဆက်တအ် ပ္တိတ်အဓိပ္ပါယ်ဟွံဒးကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ မဂွံဆဵုကေတ် လိက်တၟအ် မ္လစ်သာ ပ္ဍဲပၞောန် ၂၂ ဂှ် (ဨယ်ကုန္ဒံ ရုပ်ကျာက် ဒုန်လူယ်ဇိကႝုဨယ်) တုဲ အစာဘရှင် ကၠိုဟ်အာ အဓိပ္ပါယ် ဒုန်လူယ် နကဵုအရေဝ်မန်ခေတ်လၟုဟ် ဒလာဲ၊ ဒလာဲဂှ် နကဵုလိက်မန်ခေတ်လၟုဟ် ဟိုတ်မဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ဒလာဲဗဒါဲ တုဲ ညံင်ကဵု အဓိပ္ပါယ် မတိတ်ဒၟံင် ဗ္ဒဗဒါဲ ရ၊၊ ဆဂး ဒုန်လူယ်ဇိကႝုဨယ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မတုပ်ကုဇကုအဲ ရ၊၊
ပိည္ဇင် မဟာ(ဒေ)ဝ်
ပိည္ဇင်မဟာဒေဝ် ဂှ် အစာဇၞော် ဦးချစ်သိန်း ညးကၠာဲလဝ် ပဉ္ဇင်းမဟာဒေ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခမဳမၞုံယၟု မဟာဒေ ရ၊၊ ပိည္ဇင် ဝွံ ဒှ်မအက္ခရ် ၜါမ မလ္ဇံက်လဝ် ပိည် ကဵု ဇင် ပိည် ဂှ် မကၠုင်နူပါဠိ ပုည တုဲ ဇင် ဂှ် ဗွဲစၟတ် ဇုန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇိုန် ပိည္ဇင် ဂှ် ပိုန်ဇိုန် ရဴသာ်ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ်ရ၊၊ မဟာဒေဝ် ဝွံ ကၠုင်နူပါဠိ မဟာဒေဝ မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟိင်ဇၞော်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံ စဵုကဵု စိုပ် သၞာံ ကြဴနူ ၄၄၁ ညိဂှ် ဨကရာဇ် ဂှ် ညးကော် မဟာဒေဝ် ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝေါအ် ပိည္ဇင်မဟာဒေဝ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဣဝွံ မဒှ်ကုသိုလ် သၟိင်ဨကရာဇ် ရ၊၊
သကလသတွ ဂုံလိုင်
သကလ (ပါဠိ) အိုတ်သီု သတွ (ပါဠိ) သတ် - သကလသတွ သတ်ဂကူအိုတ်သီု၊၊
နိဿဲ
ချစ်သိန်း (ဦး) မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်
ကျာန်သိၚ်၊ နာဲ
နာဲကျာန်သိင် (ဗၟာ - ကျန်စိန်) (ၜံင် ဂိတုအဝ်ဂါတ် ၁၉၅၁ - စုတိ တ္ၚဲအဒိုတ် ဇာန္နဝါရဳ ၅၊ ၁၉၇၅) ဒှ်သ္ဂံင် ကောန်ပၞာန် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် မဒှ်ကောန်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နကဵုလျိုင် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင် မုဟ်ဍုင်၊ အဃောမစှ်ေဒၟံင်တာလျိုင် ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ကုပၞာန်အလဵုအသဳဗၟာ ပ္ဍဲကၟာဆေက် မၞုံပလိုတ် ကွာန်အခေါန်ဒေင် (တံခွန်တိုင်ရွာ)တုဲ ပြဟ်လလုဲအာရ။
မကတဵုဒှ်မၞိဟ်
နာဲကျာန်သိင်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် သၟာဗ္ၚ ။ ယၟုအပါညး နာဲလှကျေ မိညး မိအေထ ။ ညးဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒေအ်ညး သီုဖအိုတ် နွံ ၉ ။ ပၞောဝ်ကဵုဒေအ်ညးဂမၠိုင်ဂှ် နာဲသုန်ဓန်ဂှ် ဒှ်အစာချူလိက် အစာဝင် ကေုာံ မၞိဟ်မချဳဓရာင် သွက်အခေါင်အရာဂကူမန်မွဲရ။
ဘဝကောန်ၚာ်
ညးကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ပါင်ကမာ ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ညးမံင်လဝ် ဘာတန် ၁၀ ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳ (အထက ၁၊ မုဟ်ဍုင်)၊ ကာလ ညးမကလိဂွံအာယုက် ၁၉ သၞာံ။
သၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူ
အခိင် နာဲကျာန်သိင် မကလိဂွံအာယုက် ၂၀ ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု အခေါင်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန်တုဲ တိတ်အာ တိဍာ်ဗၠးၜး လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ မဂွံယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် (သၞာံ ၁၉၇၄) အလဵုအသဳဗၟာ နေဝင်းတအ် နကဵုနဲဗျူဟာ မထပိုတ်ဇွောအ်မ၊ မထပိုတ်သြန်ဘဏ္ဍာ၊ မထပိုတ်အဆက်ကုညးဍုင်ကွာန်၊ မထပိုတ်ဒြဟတ်ပၞာန်ရဲပၠန်ဂတး မကော်ခဴစ ထပိုတ်ပန်ထပိုတ် (ဖြတ်လေးဖြတ်)ဂှ် သ္ဒးဖအိုတ်ထောအ် သပုန်တအ်ရောင်ဂှ် လလောင်တြးလဝ်ရ။ ဒၞာဲရဲပၠန်ဂတးတအ် မၞုံဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ထပက်မုက်ပၞာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ သွက်ဂွံ ယိုက်ကပေါတ်ကရိယာပၞာန်၊ ဇွောအ်မပၞာန်တုဲ ဗက်ရပ် ညးဍုင်ကွာန် နဒဒှ်ပဝ်တာတုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးဖေက်လကိုတ် ဒးပါဲဓလေတ်ဒၟံင် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာအိုတ်ရ။ ညးပဝ်တာတအ်ဂှ် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ဂှ် နဒဒှ်ခဒုင် ဍေဟ်တအ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် စကာဒၟံင်ကီုရ။
ပ္ဍဲဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၊ ၁၉၇၅ (မြေက္ကသဵု ၅ စွေက်)ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကၠုင်ဗိုင်ရပ်ဏာ မအံက်ညး နာဲလှကျေ ပ္ဍဲသ္ၚိညး နကဵုဒုဟ် ဟိုတ်ကောန်ဇကု မတိတ်ဂြိုပ် ပသပုန် ကုအလဵုအသဳဗၟာရ။ ဂတဂှ် ပန် တ္ၚဲ ပ္ဍဲဇာန္နဝါရဳ ၅ အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲဂှ် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင် နာဲကျာင်သိင် ဒးအာလွဟ် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် ကၟာဆေက်ဂှ် ဒးပြဟ်လလုဲအာရ။ ကောန်သ္ဂံင်ညးတအ် ကေတ်ဏာ ဇွညးဟွံဂတာပ် ဆလွဟ်ညးဟေင် ကေတ်ဏာဂွံရ။ တ္ၚဲယးဂတဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် ဂေတ်စှ်ေကၠုင်မွဲဝါပၠန်တုဲ ညးတအ် ရေက်ကုတ်ကေတ်ဏာက္ဍိုပ် နာဲကျာန်သိင်တုဲ ဇွညးမဟၟဲက္ဍိုပ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် တိုပ်ထောအ်လဝ် ပ္ဍဲကရးဇိုင်ၜဳ ကၟာဆေက်ဂှ်ရ။ ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် ဂွံဏာက္ဍိုပ်ညးတုဲ အာဖ္ဍုန်စွံလဝ် လတူဒလိုင်ဇုတ် ပ္ဍဲသုသာန်မုဟ်ဍုင် ဟီုဂးဒၟံင် က္ဍိုပ်ရဲသပုန် (သူပုန်ဗိုလ်) ညးဍုင်ကွာန်တအ် အာကျောဝ်ဗဵုဒၟံင် သေဲသေဲအိုတ်ရ။ ကရောံဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာနူ တမ်ဒပ် ၆၂ ဂှ် ကဝါ်နင် အပါနာဲကျာင်သိင် တုဲ ကဵုကၠုင်ကျောဝ်ဗဵု မုက်ကောန်ဂၠုညး အလန်လက်ကြဴအိုတ်ကီုရ။
နာဲသုန်ဓန် ရန်ကဵု ကောညးတုဲ ညးချူလဝ် ကဗျ မွဲပိုဒ်ဂှ်
မဒှ်ကၠောန်ဂၠု နူမအံက် - နာဲလှကျေ၊ မိအံက် - မိအေထ၊ ဇာတိကွာန် - ပါင်ကမာ၊ ပတိုန်ပယျင်ဒှ်ခမဳပ္ဍဲ ဘာကၠအ်ကြုက်၊ ကွာန်ပါင်ကမာ၊ ကာလညးပြဟ်လလုဲအာဂှ် တၠဂုန်အစာတိဿ ညးမဒှ်အနာဲကျာ်(ဘာကျာ်သြဳမည် ဍုင်လဂုင်) ကညကၠုင်ကဵုသဳ တွဟ်ဓဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပကုသဵုပေင်ထပှ် ဂှ်ရ။
မာတ်ကာယဒးချိုတ်၊ လမျီုလေဝ်ဒးအိုတ်၊ ရန်တၟအ်ဟွံပၠိုတ်အာ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်တမၠာ၊ နွံလညာတ်သ္ၚောဲကၠာ၊ မန်ပိုယ်ဂွံတန်အာ။ ဂစာန်လ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ၊ အာဲကၟာဲဂကူမန်၊ စဳကၠးညာန်ပညာ။ ကေက်သ္ကာကွတ်ပညာ၊ တဝ်စၞေဟ်ပၠန်ဂတး၊ ဗၠးၜးမန်သေင်ဟာ။
“သက္ကရာဇ်တ္ၚဲ လ္ၚီပိကၠံကၠာ ၁၂ ဒှ်ပၠန် ခ္ဍဲသဳညန် ၂ မံက်တုန်သ္ကဲ ဒှ်တ္ၚဲအ္ၚာ ပျာံတုန်ကၠာ ၂ နာဍဳတွံ ဒှ်ရဗ္တံ “စာန်သိင်”ကော်စံ ပ္ဍဲဂၠံသြိုဟ်ချာဲ ကောန်ဗၠာဲမိရောင်။ ဒိ ပု အာ”
ဂကောံဗွဝ်(၃၁)ဂမၠိုၚ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကျာ်တြဲကောဏ္ဍည
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဒေဝတဴ
ဘာမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဒေဝတဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်သဓီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ကျာ်တြဲဂေါတမ
သၠုၚ်(၈၀)ဟတ်၊
ပလိုဟ်ဇြဲထဝ်(ဗောဓိ)၊
လျူဂဵုမွဲဖိဟ်၊
အာယုက်(၈၀)သၞာံ၊
ဍုၚ်ကပ္ပိလဝှ်၊
ဍုၚ်တွဵုရးဍုၚ်မန်ဂမၠိုၚ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝၚ်ပထဝဳ
ကျာ်တြဲဂေါတမ
သၟိၚ်သုဒ္ဓေါဒန မိမဟာမာယာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
သၞေဟ်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ထဝ်
ဘာသၞေဟ်ထဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်သဓီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၁၊ ဝှ် ၆၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ဍုၚ် ဗွိုၚ်တိဍာ်ကၟိန်ဍုၚ် နေပျဳတဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝၚ်ပထဝဳ