cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အခိုက်အလိုက် ရမ္သာၚ်မန်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်အကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် ပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဥပမာ = ပိုဒ်အကမ္မကကြိယာ(ကၠက်)ဂှ် ဖျာ်ပရးပတိတ် အက္ခဝ်ကၟက်(လ) မၞုံပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာဂှ်တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ(ကလက်)ရ။ ပကတိပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ(ကလက်)ဂှ်လေဝ် ဒှ် ပိုဒ်နာမ် မာန်ကီု။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင်မာ အကြာအက္ခဝ်(က) မၞုံပ္ဍဲတမ်ပိုဒ်ကြိယာကဵုအက္ခဝ်(လ)ဂှ် ပြံက်စုတ် အက္ခဝ်ဂစိုတ်(မ်)တုဲ ပိုဒ်ကြိယာဂှ် ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်(ကမၠက်)။ (ကလက်၊ ကမ်လက်၊ ကမ္လက်၊ ကမၠက်) ဗီုပြင်ပိုဒ်နာမ်မရဴသာ်ဝွံ ချူဂွံတၞဟ်ဟ်ရ။ ၜိုန်ဂှ် ဗက်ကဵုအခိုက်ကသူလိက်အခိင်လၟုဟ်တုဲ (ကလက်၊ ကမၠက်) ဂှ် ချူညိ။ စၞးဂှ် ညးတမၠာ ချူတဴ (ကမ္လက်)ရ။ (ကမ်လက်)ဂှ် ပ္ဍဲလိက်တၟံ နွံလေပ်၊ ဆဂး အခိုက်မချူဂှ် တၞဟ်ခြာတဴ။ ပိုဒ်နာမ်(ကလက်၊ ကမၠက်)ဂှ် လၟောဝ်စှ်ေ နူပိုဒ်အကမ္မကကြိယာ၊ သကမ္မကကြိယာ သီုၜါရ။ ခပ်သီပိုဒ်နာမ်တံဂှ် ဒှ် နာမ်ဝိသေသ်၊ ကြိယာဝိသေသ် မာန်ဖအိုတ်ရ။
နဲမဂွံဖျာ်ပရး ဗွဲခမၞန် သၟဝ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ်ညိ။ ပိုဒ်ကြိယာကၟက်သၟေဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် နနဲသာ်ဝွံဟေင် ဖျာ်ပရးကေတ်ရ။
ကၠက် (အကမ္မကကြိယာ)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကၠာတ် = ကလာတ် = ကမၠာတ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
---
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဂံင်      = ဂၟံင်၊ဂမံင်
၄။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(သ)
ပ္ဍဲကြိယာမၞုံကုဍောင်ပ္ကဴကှ်ေ(*)ဂှ် နဲကဲမဂွံပြံင်လှာဲဍေံ မဂွံဒှ်ပိုဒ်နာံဂှ် နွံတဴတၞဟ်ခြာပၠန်။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ခ+စိုတ် = ဂ+စိုတ် = ဂစိုတ် (သကမ္မကကြိယာ၊ နာမ်)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကရီုမပြဲဂှ် သၟီ ကြီုဟီုထိုင်သး။ (ဇာတ်မုသိက၊ ပဉ္စနိပါတ်)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဂၠုက်၊ ဒၠုက် = ဂလုက်၊ ဒလုက် = ဂမၠုက်၊ ဒမၠုက်
ဟာဲအမုက်ဗာ် သ္ၚိဍာ်ပသြဴ၊ အဲဒလုက်ပၠန် ဇပန်ဍေံက္တဴ၊ အာကၠေံအဂၠဴ လထဴလုတ်၀တ်၊ မံင်လံ မဂး ဒးဂွမုက်မတ်၊ အာထောံကဵုပြဟ် ဗြံက်က္ဍဟ်ခလောတ်၊ ဟောရာခညောတ် သၟတ်ပၠန်စဴ သ္ၚိ။
(လိက်ဗြရတ်ဣဏင်ကင်ရဳ၊ မင်ရောဂေါ၊ ၁၂၇၆၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ယွံလေဝ်ကွးအဲ မပြဲအဒ္ညာ၊ က္တဴစိုတ်အဲဟေင် လောန်က္ဍင်သေင်ဟာ၊ တေံဂဍာ်တုန် မသုန်ကၠံ ကၠာ၊ ပ္ဍဲဘာအိုတ်ခၠင် ၜံက်လင်ဂတာ၊ ၜံက်ထောံဂစာဲ ညံင်မရာဲခါ၊ ရာမံကွးအဲ ကြဳဇှ်ပြဲဖာ၊ လက္ခဏကီု သီုကောဒေံၜါ၊ အဲသၟိက်ဏာကွေံ ကဵုစနေဟ်ကၠာ။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
လဟီုဂလုက် ပနုက်နင်ဏာ၊ အရေဝ်လနီ လီၜတ်ဟီုအာ၊ အရေဝ်ဥပဲါ စနာဲဝါစာ၊ နူမွဲပၜါ နူၜါပပိ၊ ထောဏာထောနင် ဂၠဲါဒုဟ်တင်စိ။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
(လိက်သၟီရာံ၊ နာဲကၠဵုဇု၊ ၁၁၄၀)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(လိက်လၟေတ်၊)
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
လ္ပဗျဵုလအက် ညး။ (ကြိယာ)
လ္ပဟီု ဂလာန်ဗ္ဇဵုလအက်။ (နာမ်)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(ဇာတ်မစ္ဆ၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဖျေင် = ဗစေင် = ဗမ္စေင်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗၞတ်မအိုတ်အာဂှ် အဲ မိက်ဂွံကလးထောံ လှုဲရ။
ဗိုန်ဒၠိ။ လၟိုန်ဒမၠိ။ အယုက်သတ္တံ ဟွံဗိုန်ဒၠိ။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(အကြီုဓမ္မစေတဳ၊ ၁၁၅၅)
၄။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(သ)
ချာဲ = ကသာဲ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
တုတ်                              တၟုတ်၊တမုတ်
ဣသိ လောပ်အာ ပ္ဍဲတရင်ပြာသာတ်၊ ညာတ် လပံက်လမာဲဂၞကျာ်တုဲ စိုတ် ထၞေန်စပ်အာတုဲ ဇျှာန် လီုပၠိုတ်အာတုဲ ညံင်ရဴဂဍာ်ကၟဝ်သၞေင်ကီု ကလာင် ဟွံမာန်ရ။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ပုင်ဟဂွံမၠာ် ဍာ်ဟနိဿဲ၊ ဒေါဝ်နန်လမ္ၚု ဂြာံဇကုမွဲ၊ လံဂွံစိုပ်ဒိုဟ် သြိုဟ်ညးမပြဲ၊ တလက္ဍိုင်ဗၠဲ ဂၠိုင်တူယဲသန်။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
(၂)     ယဝ်ဒှ် အက္ခဝ်(ဖ) သ္ဒးပြံင်စုတ် အက္ခဝ်(ဗ)။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဖိုဝ်မအဲပဒကာဓာတ်ဝွေါအ်ဂဟ် ဓရ်ဗောဓိသမ္ဘာရ ကိုဝ်အဲ ဂေါအ်ပြန္အုက်ဗြပေင်ညိ။ ဇၟာပ် ဇၟာပ်ဘ၀ မနွောမ်တဴ စိုတ်မသဒ္ဓါလေရ် ကိုဝ်ဒဟ် ကိုဝ်အဲညိ။ ပီတကတ်ပိလေရ် ကိုဝ်အဲ ဂေါအ်ဂြင်ကေတ်ညိ။ ဗွောယ်ကာကုသိုဝ်ဝွေါအ်မာ ကလွောန်ဂဟ် နဣဓိကျာက်ဂမျောင် အဲမဂေါအ်ကၠောန်ရောင်စိ ကုသိုဝ်ဝွေါအ်ဂဟ် ကုသိုဝ်ကျာက်ဂမျောင်ရ။ ကျာက်ဂမျောင် နမောဒနာ ဒုင်ကေတ်ရ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
လီုလာ်အိုတ်သ္အး ကာယညးအဲ၊ ညံင်ဂြိုပ်ဃောတ္ၚဲ ဘဲလင်ကပူ၊ ဆုဇၞော်ဆုသွတ် ပၟတ်စံင်ပတူ၊ ညံင်ပၞာင်တမူ တူအိုတ်သၞ၊ ဍေံမတုပ်တဴ ရဴဍာ်တၟိန်ရ၊ တိုန်တုဲစှ်ေအာ ဍာ်သာဂရ၊ ဗစဲသီုပန် ပ္တန်လဝ်ကာယ။
နဲမဂွံဖျာ်ပရး ဗွဲခမၞန် သၟဝ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ်ညိ။ ပိုဒ်ကြိယာကၟက်သၟေဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် နနဲသာ်ဝွံဟေင် ဖျာ်ပရးကေတ်ရ။
က + မ် + လက်     = ကမ်လက်၊ ကမ္လက်၊ ကမၠက်။ (ပိုဒ်နာမ်)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
သမ္တီ။ (ဂမ္စိုတ်)ဂှ် ဗှ်ပတိတ် ရမျှာင်(ဂမ်စိုတ်)ညိ။ လ္ပဗှ်ပတိတ် ရမျှာင်(ဂမ်မစိုတ်)ညိ။ ပိုဒ်နာမ် သၟေဟ် မၞုံကုအက္ခဝ်ဂစိုတ်(မ်) မတဴ လဒေါဝ်ပိုဒ်တံဂှ် သ္ဒးဗှ်ပတိတ် ရမျှာင်ဍေံ နနဲမရဴသာ်ဂှ်ဖအိုတ်ရ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ကေပ်                              ကၞေပ်၊ကနေပ်(နေပ်)
ကေမ်                              ကၞေမ်၊ကနေမ်၊ကဏေမ်
ကှ်ေ                               ကၞေဟ်၊ကနေဟ်၊ကနှ်ေ၊ကဏေဟ်၊ကဏှ်ေ
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ကၠဵုဂြိုပ်မွဲဂှ် ဂြိုပ် တူတုဲ တၞဟ်နဒဴပၟတ်ဂြိုပ်ဂှ် ဟွံမာန်တုဲ ပ္ဍဲတၞံဆုမွဲ ဂလုက်လဝ် က္ဍိုပ်တုဲ တန် ဒၟံင်ရ။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဣတိဥဒါနံ၊ န်ကရီုသာ်ဝွံ။ ဥဒါနေသိ၊ စိုန်ကြီုရ။ (တြာဲမှာဇနက်)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဂ+မ်+စိုတ် = ဂမ်စိုတ်၊ ဂမ္စိုတ် (နာမ်)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဂလာန်ဂှ် ဍိက်သၟုတ်မဟောသဓဂှ် စဴလ္ၚောဝ်ပ္တီ မဟောသဓရ။ ဗောဓိသတ် မိင်တုဲ စကာဏာ ညးဂၟံင်လ္ၚီ ကဵုကၠောံအာ ပ္ဍဲဥဒျာန်သၟီစောရဏိရ။ ညးဂၟံင်လ္ၚီ စိုပ် ဥဒျာန်တုဲ သၟာန် ပၟင်ဇရဳတံဂှ် ရ။ လၟုဟ်ဝွံ နာဲပိုဲသၟီဝိဒေဟရး ကၠုင်သုင် သစာ ကရောံဖဴဏံကီု၊ မူဒၞဲါဒၟံင်အရာ မ ကဵု ကုနာဲပိုဲ မဂွံဒၟံင်ညိရော၊ ရဴဝွံ ညးဂၟံင်တံဂှ် သၟာန် ပၟင်ဇရဳတံဂှ်ရ။
စာ်                                 စၟာ်၊စမာ်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
မှာထေရ်ညေယျ။ ဘာဒုန်၊ ဍုင်ပံင်)
အဵုတလသ္ၚိ ဆဒေံကဵုကော၊ ဒဇန်ဒေံရော ထောံကောယောန်ဒဴ၊ ကဵုကၠင်ပှ်လှ် ထပှ်မွဲဂၞဴ၊ ကော ဂုန်ဒေံဗြဴ သ္ကန်ဇဴရရော။
(ဇာတ်တပေါတက(ကပေါသက)၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
ကၟက်(လ) နူပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု ပြံင်ပ ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
သၠာန်            +                +                သၞာန်၊သမၠာန်၊သမၞာန်
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
ဂလာန်ဗယဵု ဍေံဗျဵုနင်ဏာ။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
တ္ၚေက်ထဝ်သူ၀ ပ္ဍဲဂတအာ၊ ကၠေံမြုလဂုင် ဍုင်ကြိကုမ္ဘ၊ မှတ်ဒိုဟ်ပုဗ္ဗ ဂတကၠောံအာ၊ ပၚောံသြဲ တူအမှဲကျာ၊ ဖျေင်သၠသၞေင်ၜါ ဒစးအာရ၊ တ္ၚေက်ထဝ်သူ၀ တလလွောဟာ၊ ပဝ်လှောင်ကၠောံအာ ပြာသာတ်သြေင်တုန်။
(လိက်မိၝောံနန်)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဘဲပရိုက်သွံ ညိဟဒည၊ ကၠံဒိုဟ်လ္ၚီဒိုဟ် ကဵုဍေံဒြိုဟ်ရ၊ ဗိုလ်ခေါဘဏဳ ကဵုတဝဳဂျ၊ ကောမတ် ဗြဲသွံ ဟွံစမိုက်စ၊ ပြောဟ်မွဲလစုတ် ဒှ်အာဗတ်သၟ။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
တ္ၚအ် = တၚအ် = တမ္ၚအ်
ယြဴပ္ဍဲထာန်မွဲ သဇိုင်မသ္ဇိုင်လောန် ဂၠဴတၠအစောံသ္အာင် ယိုက်မဟမာန် သၞုံရ။ ပ္ဍဲထာန်ဂှ်ထာန်ဂှ် ဘာယိကကာလိကဟေင် ညး ဗ္ဂန်ကဵုယိုက်ရ။ ယြဴထာန်မွဲတုန် ဟိုတ်နူလှိုက် ဍာ်မဂၠိုင်ကီု ဟိုတ်မဒှ်စြင်လမၠာ်မဟသၟဟ်ကီု တရဴမတိုန်စှ်ေဝါတ် နွံ။ ပ္ဍဲထာန်ဂှ် ဘာယိကကာလိက ညး မဗ္ဂန်ကဵုယိုက်ပတိုန်ရ။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဗီုပြင်ပြယိုက် ဗွဲသၟဝ်ဂှ် သ္ၚဳရံင်တုဲ သ္ဂောံတီကၠးဖ္ဍးရ။
ကၟက်(လ) နူပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု ပြံင်ပ ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
လက်သန်ကၟက်(-ႜ) မၞုံပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵုတံဂှ် ပြံင်ပ လက်သန်ကၟက်(-ႝ)၊ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်မာ ပြံင်ပ အက္ခဝ်(ဏ၊ န)တုဲ ပိုဒ်ကြိယာဂှ် နူသကမ္မကကြိယာ မမိက်ပိုဒ်ကမ်မွဲ ဍေံ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ မမိက်ပိုဒ်ကမ်ၜါ၊ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်ရ။ ဗီုပြင်ပြယိုက်သၟဝ်ဝွံ သ္ၚဳတုဲ သ္ဂောံတီကၠးဖ္ဍးရ။
၄။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(သ)
ချေဝ် = ကသေဝ်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(လိက်သု၀ဏ္ဏကုမ္မာ)
ဂြက် = ဂရက် = ကမြက်
(လိက်သၟီသိဝိ၊ ၁၁၇၈)
ပ္ဍဲသ္ၚိကၠတ်ကျာ လအာအသဝ်၊ ဒယိုင်ဇၟာပ်ဒိုဟ် ပလှဟ်တိတ်ဇွောဝ်၊ နာ်ဇက်ပူလန် လတူနန် ထဝ်၊ အသာ်ဗြုဟော တတ္တောတမ္ညဝ်၊ လတူကၠတ်ဇၞော် ကလော်အသဝ်၊ နန်ကၠတ်ဇမၠိုက် ဂရိုက်ဇတဝ်၊ တဳချဳဟပိုတ် ကျာဒကိုတ်ပ္ကဝ်။
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
(ကျေက်) = ကယျေက် = ကမျေက်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ထောင်                            ထၟောင်၊ထမောင်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(တၞး (ခ)၊ ပၞောန် ၉-၁၀-၁၁-၁၂၊ လိက်တၞးဗမြိုတ်၊ တိုက်ထ္ၜးဍုင်က္ၜင်ကံက်)
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
ပ္ဍဲအဒဴကုန်ကဵုဗညာ မဟီုပၠန်ဂတးမံင်ဂှ် တၠမေဒဴ ဟီုတိုန်၊ ဂလာန်သာ်ဝွံ ညး ဟီုပ္တီ စိုပ် က္တောဝ်အဲ ဂၠိုင်အလန်ရ။ ခါအဲ သဟီုလေဝ် အကြာညး နော်ကဵုကၟိန် ဒှ် အဲ မဗျဵု၊ အဲ ဟွံဟီုရောင်။
နဲမဂွံဖျာ်ပရး ဗွဲခမၞန် သၟဝ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ်ညိ။ ပိုဒ်ကြိယာကၟက်သၟေဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် နနဲသာ်ဝွံဟေင် ဖျာ်ပရးကေတ်ရ။
ဒြိပ် (အကမ္မကကြိယာ)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကြီု = ကရီု = ကမြီု (အကြီု)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ယာတ်စၟာ်။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ကှ်ေ    = ကၞေဟ်၊ကနေဟ်၊ကနှ်ေ၊ကဏေဟ်၊ကဏှ်ေ
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
(ဇအ်) ဗျအ် = ဗဇအ် = ဗမ္ဇအ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ပုတ်                               ပၟုတ်၊ပမုတ် = ပါန်မုတ်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကၠေက် = ကလက် = ကမၠက်
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဖျး (အကမ္မကကြိယာ)
ဓာတ်ဂမ္စာဲ။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
သၟီဓဝ် ပ သၟီ ပ္ဍဲဟံင်သာ၀တဳ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၁၃ ပရှင်ကျဝ်ထင်နူထာ စိဟ် နူအ၀။ ပ္ဍဲဂိတုစဲ ၃ စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် သၟီဓဝ် ဍိုက် စိင်အပေတ်သင်၊ ပရှင်ကျဝ်ထင်နူထာ ဍိုက် စိင်အအူဗဝ်။ သၟီဓဝ်ကဵုပရှင် ဗျဵု စိင် ပ္ဍဲဗ္စး။ အပေတ်သင် ထနှိက် ဥဗဝ် လောတ်၊ ဒြင်သ္တုံ ကဝ်။ သၟီဓဝ် တိုက် ကဵုစရာင်၊ ဒး ပရှင် လောတ်လ္ၜက်ဒၟံင် ပ္ဍဲက္ဍိုပ်စိင်။ ပ္ဍဲဂှ် သၟီဓဝ် ဂတးရံင် လက်ကရဴ သ္တုံဇွိ၊ ဗဵုလဗး ဟွံဂတာပ်ရှာဲအာ။ သၟီဓဝ် ဆင်စိဟ်၊ ဍိုက် ချေံ၊ ဒဴလောပ်အာ ဂြိုပ်။ ပရှင် ကေတ်ဟွံဂွံ။ သၟီဓဝ် ပ သၟီ ပ္ဍဲဗဂေါ ၂ သၞာံကဵု ၆ ဂိတုတုဲ ပရှင် ဂွံကေတ် ဍုင်ဗဂေါ။ ပရှင် တိုန်ပ သၟီ ပ္ဍဲဍုင်ဟံင်သာ၀တဳတရေံ။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဂမြဲ - သဘဴဓဝ်မလေပ်ဂြဲ၊ ကိဉ္စနံ။
ပ္ဍဲခြိုင်ထဝ်မာ ဂၞကျာ်ခါဂှ်၊ ကမၠောန်ဍိက်ဗြဴ နွံတဴညးစှ်၊ ဂိုင်ဇုက်ရံက်သ္ကဲ ဇက်တိုန်ဗွဲပြဟ်၊ စိုပ်ပြာသာတ်ရ ပ္ဍဲခဏဂှ်၊ ဇုက်ဂရဲဂှ် ဗွဲပြဟ်သေင်ဟာ၊ က၀းလဝ်ကၞာတ် ဇိုင်ပြာသာတ်ကၠာ။
(လိက်သု၀ဏ္ဏကုမ္မာ)
(လိက်ဗြရတ်ဣဏင်ကင်ရဳ)
နဂရးထဝ် ၚေက်ထဝ်အပၠာ၊ ရပ်ကေတ်တုဲကၠာ သၟိင်မလ္လာရ၊ ဂြးဂစာဲပၠန် ချးစန္ဒန။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(ဇာတ်မဟာသာရ၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
ကၟက်(လ) နူပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု ပြံင်ပ ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကၠး = ကၞး၊ကဏး၊ကမၠး၊ကမၞး
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ကၠက် = ကလက်၊ ကလှက်၊ ကမၠက်၊ တမၠက်
ဒရေပ် ချေံ။ ဒမြေပ်ချေဟ်။
(ဇာတ်ကဏှ၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
ကောန်သၟီၜါကောံ ယဝ်နွံဗယဵု၊ မွဲလကာအဴ ပမတ်ဂၞဴဂဵု၊ က္ညဒုင်သဳဖဵု ပ္တန်ဗယဵုညိ။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဖျဳ = ဗစဳ = ဗမ္စဳ
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ခၠေဝ် = ခလေဝ် = ခမၠေဝ်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗြမ် = ဗရမ် = ဗမြမ်
ကျာ်တြဲ တွံ ဓဝ် ထပှ်တ္ၚဲထပှ်ဗ္တံတုဲ ကျာ်တြဲ အာလ္ၚု ဇကုဂှ် ထာန်ဂှ် လဝ် ဓာတ်သော်ထပှ် တၞုင်။ မွဲ မောဟ်ဍုင် ညး ဂး။ မွဲဂှ် မောဟ်ရိ ညး ဂး။ မွဲဂှ် မောဟ်သြဴ ညး ဂး။ မွဲဂှ် မောဟ်သြေင် ညး ဂး။ မွဲဂှ် မောဟ်ဓဴ ညး ဂး။ မွဲဂှ် မောဟ်လအိတ် ညး ဂး။ မွဲဂှ် မောဟ်လအာတ် ညး ဂး။
ဂြေက် = ဂရေက် = ဂမြေက်
သၟီမှာရတ္တ သီုဂၞကျာ်ကၠာ၊ တိုန်က္ဍိုက်က္ၜင်ဂှ် ဒေါဝ်လပှ်ကျာ၊ အလိုန်ဂရေက် စံက်စေက်လက်ဖာ၊ ဂမြိင်ထဥ လဒုကြဵုဇာ၊ ဗြုဂမြံတဴ ဂၞဴသမုတ်ဒြာ။
(လိက်မိၝောံနန်)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်ပုညကာရဳ)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ကျာဗြုလဟဵု လလံင်ကြဵုဇာ၊ ဂရေက်က္တဵုဒှ် လပှ်ကမြဴ၊ လပှ်ဇီုဖျာ် ဍာ်တိုန်သြဴသြဴ၊ ညံင်ပ္ကဴသွာ ဗြုကြဵုဇာတဴ။
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
ကျိုင် = ကယိုင်၊ ကမျိုင်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(လိက်ရတနပဇ္ဇောတ)
ယွံမဟောသဓ ယာံတၠအဲ ဟွံတိုန်သှ် သၟာန်ဒေ၀တဴဂှ်တုဲမ္ဂး သၟီ ဟွံဂွံ လမျီုရ၊ ဒေ၀တဴက္ဍိုင် ဗ္တာင် တက်ပရောပ်ကၠေံ က္ဍိုပ်သၟီရအဴ၊ အမာတ်ဂး။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
စာင်ဂြိုပ်က္တဵုဂြဴ ကွဴဒြဴသဂြန်၊ စာင်ဍာ်မြာ်ကၠိုက် တိုက်သၞေင်တဆန်၊ လကိုဟ်ဂမြာံ ကြာအရှာံ ဆု၊ ဝုတ်အဵုလဒု ထဥစမြေဲ၊ ကၠဟ်ပဝ်လလေဲ ကြေဲလှ်ေတဆန်။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
တာန်                              တၟာန်၊တမာန်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ညံင်ပူဂဵုမွဲ သၟိက်ဂွံအခဝ် ကှ်ေ အခဝ် ပ္ဍဲကာလဗတံ။ ကော် သၟာကၞေဟ်၊ စံင်ဗဂဵုလဝ် ပၞာင်၊ ကဵုကှ်ေ အခဝ်ရ။ ကှ်ေ အခဝ်ဂှ်တုဲ ပၞာင် ပၠိုတ်အာရ။ အခဝ်ကၞေဟ်ဂှ် ရဴမနွံတဴကီု။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
ကြိယာ(ဇအ်) မၞုံအဓိပ္ပါယ်(သဝ်)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဇအ်သဝ် မန်ပိုယ် မဟီုဗ္ဂပ်လဝ် မဂလာန်ရ။ ကြိယာ (ဗျအ်) မၞုံအဓိပ္ပါယ် (ဖျဝ်)။ ဗျအ်က္ဍိုပ် မ္ဂးဂှ် ဖျဝ်က္ဍိုပ် မိက်ဂးရ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
စုက်    = စၟုက်၊စမုက်
မံက်                               မၟံက်၊မမံက်
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
စၟတ်။ နူပိုဒ်ကြိယာမၞုံပ္ဍဲလက်သန်( - )တအ်ဂှ် ဒှ် ပိုဒ်ကြိယာကၟက်(-် )ဟွံသေင်။ ၜိုန်ဂှ် ဍေံ စပ်ဒၟံင် ကုကြိယာကၟက်(-် )ဂှ်ရ ဒးစုတ်လဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိအင်ဏံ။ နဲဍေံမပြံင်ဗဒှ် ပိုဒ်နာမ်တအ်ဂှ်လေဝ် တၞဟ်ခြာတဴ။ (စာ် = ဒစာ်) မပ္တံသာ်ဝွံရောင်။ သ္ၚဳမုက်လိက် ( ---) ဂတတေံညိ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
လောဝ်                             လၟောဝ်၊လမောဝ်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
အဏံဗြဴရတ် ရုပ်ဍောင်ပဒၟ၊ မာတ်ဒးပယာံ ဂွါံသာံမယျ၊ အာပ်လျးဂမ္တဴ သွဴဂိမှန္တ၊ ဗနိပ်အယော ဃောမဗြံက်ဗြ၊ ကော်ပရာပ်တုန် ဍိက်သ္ကံကုန်ကွ၊ ပံက်တရင်ဒွါ ရာဇာသဳဟ၊ ပၚောံကၠတ် ကျာ ရာဇာဃန။
ကၠိုက် = ကလိုက် = ကမၠိုက်၊ ဂမၠိုက်
နူသမၠီု မဟဆိုက်ဗ္ဒက် ပ္ဍဲဒတုဲမြမောဝ်ဂှ် လ္ပဂၠဲါ ဒတုဲမြမောဝ်ညိ။ ယဝ်ရရာဒနာဂၠဲါၚဳဟေင် ညံင်ညးမမိက်သ္အး မအာဗၠိုပ် ဍာ်ဂမၠိုက်ခံက်ဇိုင်ဂၠဴ မကၠိုက်လ္ၚေင်က္ဍင်အာကီု လဟုတ်မဂၠိုင် က္ဍင်အာဟေင် မသ္ဒဟ်ရ။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဓာတ် ၃၃ ဂှ် မရာတ် သ္ဒဟ်လဝ် မဟာစေတဳမွဲ၊ သ္ဒဟ် ဂသိုပ်ဂြိုပ်တုဲ၊ နူဂသိုပ်ဂြိုပ်ဂှ် အရှန် ၅ သီုကဵုသိရဳဓမ္မာသောကဂှ် ဂိုင်ပ္တိတ်တုဲ ပ္ဍဲကာလဂှ် မသဂစာဲပ္တိတ်ဏာ ဓာတ်ၚေက် ၃၃ ဂှ်ရ။ ဆတွဵုဓာတ်ၚေက်အဲ မချာဲအာတန် ထာန်တၟေင်ဂှ် ဗဗွဲကြဴ ဆတွဵုဂှ် သ္ဒဟ် ခန်လွာအပိုင် ဒေသရးမည်အိုတ်ဟေင်။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
(နိဒါနဓမ္မစေတဳကထာ)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဂြောဝ်တုန် အမာဲကဖျုန် ပကာရတၟေင်သာ် စဳရေင်ပ္တုဲတုဲ၊ တၞဟ်နလၜိုဟ် လဟဲလမှ် လမဳ ပံက်ဖျေင်ကၠေံတုဲ တိတ်အာ မ္ၚးသ္ၚိ၊ ပဟဲ ပလက် တန်ဒၟံင်ရ။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(လိက်သၟီသိဝိ၊)
၄။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(သ)
ချာ = ကသာ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ညံင်ဗၞုတ် မက္တဵုဗဒှ် ပၟတ်ဂှ်ရ။ သဘဴဗနုတ် မက္တဵုဗဒှ် ပမတ်ဂှ် ညးဂှ် မတူကၠာရော။ ဇကု ဗၞုတ်ဂှ် မတူကၠာရောင်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(သ္ကေံဇာတ်သု၀ဏ္ဏသာံ၊ ၁၁၉၃၊ ဍုင်ဝါခရူ)
ကၟက်(လ) နူပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု ပြံင်ပ ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဒၞဲါဒၞဲါဗမၞိဟ်ဗြဴမဒးဂၞပ်ဂှ် ဗမၞး အာဂၠဲါကဵုဖအိုတ်ရ။ ဗမၞးဂှ် ညံင်ရဴဍိက်ကဏးကီု။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဒဇန်တုပ်တဴ ကွဴထောံခပေဲါ၊ ဒဇန်ကၠဗြန် စကောန်မွဲတဲ၊ ဒဇန်တံင်ရက် ကလက်ကောန်ပြဲ၊ တိုပ်ပ္ဍဲတိပၠန် ကောန်ဟွံရံင်မွဲ၊ ဒဴထောံဗြဴရော သၞောဝ်ဒါန်ကောအဲ၊ ဒဇန်ပန်ပြဲ နာဲမွဲပေင် အိုတ်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဂြဲ = ဂရဲ = ဂမြဲ
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
သ္ၚဳ = သၚဳ = သမ္ၚဳ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဒါတ်    = ဒၞါတ်၊ဒနာတ်၊ဒဏာတ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဥစ္ဆေဒဝါဒေါ၊ င်လၟပ်စိုတ်ဥစ္ဆေဒဝါဒ။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
နူဖံင် သၟီစိင် ပလံင်ပ္တိုန် မိ။ စိုပ် လတူသင် လၟေင်၀တ်မိကဵုကောန် ယဵုတိုန် လပဟ်၊ ဗျအ် က္ဍိုပ်၊ ထံက်ဖျဝ် တဲၜါ၊ ပ ၀တ် ကဵုမိ ပိဝါ။ သီုဍာ်ရမတ်မဓဇူဟေင် သၟီစိင် မစှ်ေအာ ဖံင်ရ။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(ပြကိုဟ်ဥပ္ပန္နဟံသာ၀တဳရာဇာဝံသကထာ)
ပြဲ = ပရဲ = ပမြဲ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
သၟီပဇ္ဇုန္န ယာန်ခဍံဖံ၊ ဂတးပန်ပၠံ ကံနာ၀ရာတ်၊ ဗ္ဂူဖျေံဗြဲပ္ကဴ ပူဇဴဒသာတ်၊ ဗဍတ်ဂသဳ လုံတွဳဓာတ်၊ ဇီုဇြဟ်ဗပါတ် မာတ်ဂွံသဟာဲ၊ တိတၟူမောဝ်ထီု သီုကဵုအမြာဲ၊ ပံက်ခေါဝ်ဂဒဵု မောဝ်သ္အဵုလမာဲ၊ ဂြိုပ်ဇီုတမဝ် မှောဝ်ဇာအိုက်အာဲ၊ ဝိသုန္ဓရဳ ပ္တိုန်ကျာ်သြဳနာဲ၊ တိတၟူဂွံဝဲါ မောဝ်တမာဲပ္ဍး၊ တေံနတ်ထၜုတ် ကၠုတ်တိုန်ဗြဳဗြး။
(လိက်သင်္ဂဒါ)
တး     = တၟး၊တမး
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗြဲကျာ ဗရံထောံ သတ်ဆုသတ်ဒုန်အိုတ်။ The bad weather has blighted all fruits.
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဗီုပြင်ပြယိုက်တုန်၊
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်ပဋ္ဌမဗောဓိ၊ မင်ဍိက်လ၊ ၁၁၆၀)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(သ္ကေံဇာတ်မှုဟ်သဓ၊)
(ဇာတ်အဂ္ဂိက၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်၊)
(ဂြိုက်) = ဂရိုက်၊ ဒရိုက် = ဂမြိုက်၊ ဒမြိုင်
နဲမဂွံဖျာ်ပရး ဗွဲခမၞန် သၟဝ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ်ညိ။ ပိုဒ်ကြိယာကၟက်သၟေဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် နနဲသာ်ဝွံဟေင် ဖျာ်ပရးကေတ်ရ။
ဒ + ရိပ်            = ဒရိပ်၊ (သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဒုင်စမုက်။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဇ္ၚောဲ = ဇၚောဲ = ဇမ္ၚောဲ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
လှေအ်                             လၟေအ်၊လမေအ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(မိလိန္ဒပညှာ)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်သၟီသိဝိ)
ယွံသၟိင် ယရဴဂလာန်မွဲ ဒှ် ဂနပ်သၟိင်ရ။ မွဲလကာရ ယဝ်ဟဒှ် ဂနပ်သၟိင် ညးဒသ္အာင် သ္ဒးစး လဟီုဂှ် သၟိင် သ္ပရာပ် ဒန် ကုပူဂဵုဂှ်ဟေင်။ ဝွံ ဝါဒသၟိင်ရ မရှာတ်။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
(ပြကိုဟ်ဥပ္ပန္နဟံသာ၀တဳရာဇာဝံသကထာ)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဒုက်     = ဒၟုက်၊ဒမုက်
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
ပ္ဍဲသက္ကရာတ် ၉၁၃ ဂဟ်ကီု ဂတုစဲ ၃ စြဝေက် တ္ၚဲ၀ သီုပၞာန်တောက် ပၞာန်ဒၠုင် ဇက်စိုဟ်အာ ဍုင်ဇၞောက်ဟံင်သာ၀တဳ။ တလညးသၟိင်ဓဝ်ဇၞောက် ဍောက် က္ဍိုပ်စိင်ဇၟူဥပ္ပေါသတ်ထာ၊ ဗျိုဝ် စိင် ကိုဝ်သၟိင်ဨကရာတ်မန်၊ ဒြင်စိင် ကဝ်။ ဂေါံ ဇနး ဗွဲမလွောန်။ ဂေါအ်ပ္ကင်ရင် ကမိန်ဍုင် ဇၞောက်ဟံင်သာ၀တဳ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်တၟအ်မန်သုဲစဳခုင်၊ မုက်(ဃ)၊ ပၞောန် ၄၅၊၄၆၊၄၇၊၄၈၊၄၉၊၅၀)
စုက်                               စၟုက်၊စမုက်
(ဇာတ်မုဒုလက္ခဏ၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဖျဳဍုင်။ ဍုင်စဳ (ဍုင်သဳ)။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဒိုက်ထဝ်ဒိုက်သန် ဒးခၠန်ဖဝှက်၊ ကၠင်စိုပ်ဒတုဲ ညံင်ကၞုဲတမၠက်။
ကၟက်(လ) နူပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု ပြံင်ပ ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(ဇာတ်ကောသိယ၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်မိၝောံနန်)
ကၠင် (သကမ္မကကြိယာ)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဒုက်                                ဒၟုက်၊ဒမုက်
(တြာဲပါရာဇိကဏ်၊ ပထမပါရာဇ်)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဒြံ၊ ဒြအ် = ဒရံ၊ ဒရအ် = ဒမြံ၊ ဒမြအ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ရိုဟ်    = ရ္မိဟ်၊ရမိဟ် = လမိဟ်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
လ္ၚုင်၊ သ္ၚုင် = လၚုင်၊ သၚုင် = လမ္ၚုင်၊ သမ္ၚုင်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
သၟီတြိယင်္ဂါ ခါဂှ်ပၠောပ်လိက်၊ အတိုင်ပမိက် သၟိက်ပမိတ်ဒါန်၊ ပိုဲညးၜါသွံ သၟိက်ဂွံရေင်ကာန်၊ လၟုဟ်ဝွံသွံ ပိုဲဟွံပပၞာန်၊ ပ္တီဒေံအဲဗြဴ သ္ဍဴညးနန်ယာန်၊ ပၠောပ်ရာဇာသာန် တိုင်ဂလာန်ဂှ်၊ ဂၞကျာ် မိင်ဗက် ပလက်သှ်သှ်၊ ဂလာန်ဝွံဂှ် ဟွံဒှ်မေတ္တာ၊ အမာတ်တံအဴ သီုဒဴဗညာ၊ ညိဟွံကဵုရောင် အခေါင်သေင်ဟာ၊ ကတဵုဇိုင်ပၞာန် သၟိက်ပ္ကာန်တဲကၠာ၊ လိက်ဝွံပၠန်သွံ ဟွံခၠေဝ်ပလန်ဏာ၊ ဇက် ကၠုင်ခမၞင် ပ္ဍဲဒေါဝ်ဂင်္ဂါ၊ သၟိက်ဂွံဝေင်ပၞာန် ကြီုကြဟာန်ဇာ၊ ကတဵုဖံမံင် ကၠံင်မံင်ဟောဒြာ၊ ဘောဂဒတ္တ ချပ်ဗ္စာရဏာ၊ လိက်ခလေဝ်သွံ ဟွံစိုပ်သေင်ဟာ၊ ပဟီုစံၜတ် ဆဗၞတ်သာသာ၊ လုပ်ဗတိုက်ရ ခဏဂှ်ကၠာ၊ သၟိက်ကျအာအဴ ပၞာန်ဗြဴသေင်ဟာ။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
(ပြကိုဟ်ဥပ္ပန္နဟံသာ၀တဳရာဇာဝံသကထာ)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
တော်   = တၟော်၊တမော်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗြုဲ = ဗရုဲ၊ ဗမြုဲ
ဂမုင်ဓိတာန် ကှ်ေပြာန်စမ္ၚာ၊ အနာင်သဂါ မာလဳတဝ်သွဝ်၊ အံင်ရေင်ဂဇေင် ပြေင်ဍောင် ရာင်ဗဝ်၊ ဒလာဲသန်ထဝ် ဇဝ်ကဵုဇဝ်ဗ္ဂာ၊ မၠဵုကုန်မၠဵုကွ ဂန္ဓမာလာ၊ ပ္ကဴဂနေင်ရတ် ပစ္စေမွဲသာ၊ အဘိက်စမ္ပာ မာလဳဍံက်ဆာင်၊ အသုက်သ္ဇင်ထောဲ လပေဲါပၠးထာင်၊ ဇဝ်ကဵုဇဝ်ဗျာင် ပံက် ထာင်ရာင်ဗဝ်၊ တၞောဝ်သၟီကာက တလသၞေင်ဒြဝ်၊ ဂၚေင်ဇာပ်ပဝ် တမ္ညဝ်ဂမြိင်၊ သာဲအဒဲါကၠံင် ညံင်ဗရုတိင်၊ ကျာပိုက်လဝိင် ဒမြိင်ဂြိုပ်ပ္ကဴ၊ ကျာပိုက်လဟုဲ ဗြုဲဗြုဲပြဟ်တဴ၊ အရှာံဂြိုပ်ပ္ကဴ ရဴနန္ဒာဝိုန်။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
တပ်                               တၟပ်၊တမပ်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗောဓိသတ္တ တလဒြင်ဗၠဲ၊ ဝေင်ဂြိုပ်ပ္ကဴဖဲ သြဲစှ်ေလစ၊ သီုပြဝါသ္ဍာံ ဒစာံလ္ၚီဂျ၊ သီုစိင်ဗြဴၜါ စှ်ေ အာလျလျ၊ ဝေင်ဍာ်လစ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ ဗရုဲဝေင်အဴ ထိုက်ပ္ကဴဒကှ်၊ တူစိင်ဗြဴၜါ ဗရုဲဏာပြဟ်၊ ညံင်ဗြဲတသေင် စိင်ဝေင်လပှ်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဂြေက် = ဂရေက် = ဂမြေက်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(လိက်သၟီဆဒ္ဒန်၊ မာံထဝ်စိုပ်၊ ကွာန်ဟင်ဂါံ၊ ၁၂၅၀၊)
နဲမဂွံဖျာ်ပရး ဗွဲခမၞန် သၟဝ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ်ညိ။ ပိုဒ်ကြိယာကၟက်သၟေဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် နနဲသာ်ဝွံဟေင် ဖျာ်ပရးကေတ်ရ။
ဒ + မ် + ရိပ်       = ဒမြိပ်။ (ပိုဒ်နာမ်)
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
လျုင် = လယုင် = လမျုင်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ပြောမ် = ပရောမ် = ပမြောမ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
သာ်                                သၟာ်၊သမာ်
သုင်                               သၟုင်၊သမုင်
သာပ်                              သၟာပ်၊သမာပ်
သဝ်                               သၟဝ်၊သမဝ်
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ချာ် = ဂစာ် = ဂမ္စာ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဇူ       = ဇၟူ၊ဇမူ
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(ဇာတ်ဝါရုဏိဒုဿက၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ခါဍေံမလှိင် ယဝီုစိင်ဗြဴ၊ ညိဟွံဂွံချဳ သ္တိက်ဒ္ၚဳတဴ၊ လှိင်တုဲလံၚုဟ် ဟွံဒှ်ညံင်ဗြဴ၊ ဒမုက်ထပှ် ကဵုဇက်ပ္ၚဟ်တဴ၊ ၜိုန်ဂှ်ဟွံချဳ သ္တိက်ဒ္ၚဳတဴ၊ ညံင်က္ဍိုင်ညံင်ကၠဴ ပတဴသ္ဒိုဟ်သ္ဒီု။
လီ၊လေမ်                           လၟေမ်၊လမေမ်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(တြာဲနာဂသိုန်)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
သၟီဒဿဂြဳ ကြဳဇှ်က္ဍင်ပြ၊ ၚဳအာဍုင်ဂှ် ဒှ်အာချောံလ္ၚ၊ ဒေါသသလံင် ညံင်ဂျိအဂ္ဂ၊ အဏုမာန်ရ ကၠုင်ပပၠေင်ဟေင်၊ ညာတ်သီုဖ္အိုတ်ကၠုင် ဍုင်တူအိုတ်ဍေင်၊ ကဵုအမာတ်ဟေင် ပြေင်ဖျဳဍုင်ရ၊ အမာတ်တံအဵု ဒဟဵုမြုပြ၊ စဳရေင်တုဲရ ညံင်အဇသွဝ်။
ဘဿရ၀ဏ္ဏဳ၊ မၞုံသာ်လျးဗမ်စဳခဏ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ချေဟ်တမၞီကၟဝ်ဂၞိင်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ပဒၟဒေဝဳ ကျာ်သြဳလိုက်ဗာ၊ မိင်ပါင်သၟိက်ဗက် တက်သြိုဟ်လောတ်ဇၟာ၊ ဟးကောဇြဟာန် ဆာန်တုဲသာဲအာ၊ ကောကလင်လဝ် ကဵုလင်ဇွောဝ်ဟာ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ခေါတ်  = ခၟေါတ်၊ခမောတ်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ညံင်ညးမွဲကီု သီုဥတြာသ၊ ဒဴပရိုက်ကၠ ဒးဒမၠကီု။ (လိက်သၟီသိဝိ)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဂဥုဲဝွံ ဗ္ၜူသ္ၚဳကၠေံညးဂှ် ပ္ကီု ဖဴသူရာ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်ဝိဓူရ)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
သမ္ၚုင်ဟွံမိပ် စိုတ်ဂၠိုက်လွောင်စန်။ (လိက်ပဒုမ္မ၀တဳ)
လှိင် = လဟိင်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
စိုတ်ပ္တန်ဟွံတန် ဂၠိုင်သန်စံင်တူ၊ ပၞာန်သၟီဇြဟာန် သၟဟ်ပၞာန်အသူ၊ မြင်သေစံင်တူ ဒြေပ်သမူလီ၊ ကံတ္ၚဒေါံသ္ၚီ ရှော်ပန်လ္ၚီဒိုဟ်၊ သရာဲလ္ၚာပ်လ္ၚာ ဒွါန်သပါသြိုဟ်၊ သ္ကာတ်ဒြာတ်စာဂြိုဟ် ကွာတ်ကၠေံဂြိုဟ်ပ္ဍဲ၊ ပုင်ဟဂွံမၠာ် ဍာ်ဟနိဿဲ၊ ဒေါဝ်နန်လမ္ၚု ဂြာံဇကုမွဲ၊ လံဂွံစိုပ်ဒိုဟ် သြိုဟ်ညးမပြဲ၊ တလက္ဍိုင်ဗၠဲ ဂၠိုင်တူယဲသန်။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
ဗျအ် သၞေင်၊ ဖျေင် သၟဴတုဲ မဂြဴတာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲလတူကၞာင်ဆု။
(ဇဟ်) ဗျဟ် = ဗဇဟ် = ဗမ္ဇဟ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ကဝ်                               ကၞဝ်၊တၞဝ်၊ကနဝ်၊တနဝ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
တုတ်    = တၟုတ်၊တမုတ်
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
ဗျိုဟ်(ဗျး) = ဗဇိုဟ်(ဗဇး)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ပြး = ပရး = ပမြး၊ ဖမြး
နဲမဂွံဖျာ်ပရး ဗွဲခမၞန် သၟဝ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ်ညိ။ ပိုဒ်ကြိယာကၟက်သၟေဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် နနဲသာ်ဝွံဟေင် ဖျာ်ပရးကေတ်ရ။
သမ္တီ။ (ကမၠက်)ဂှ် ဗှ်ပတိတ် ရမျှာင်(ကမ်လက်)ညိ။ လ္ပဗှ်ပတိတ် ရမျှာင်(ကမ်မလက်)ညိ။ ပိုဒ်နာမ် သၟေဟ် မၞုံကုအက္ခဝ်ဂစိုတ်(မ်)လဒေါဝ်တံဂှ် ဗှ်ပတိတ် ရမျှာင်နနဲဝွံအိုတ်ညိ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ပံက်                               ပၞံက်၊ပနံက်၊ပဏံက်၊ပၞော်၊ပနော်၊ပဏော်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ရိုက်                               ရ္မိုက်၊ရမိုက် = လမိုက်၊လၟိုက်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ပိုက်                               ပၞိက်၊ပနိက်၊ပဏိက်
ပံင်                                 ပၞံင်၊ပနံင်၊ပဏံင်
ပုတ်                               ပၞုတ်၊ပနုတ်၊ပဏုတ်
ပေါတ်                             ပၞောတ်၊ပနောတ်၊ပဏောတ်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗရုဲဖျေဟ် ဗြဲရတ်ဓမ္မဒေသနာ။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကရီုညးဂၟံင် ရဴဇာဒိသိုင်။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဇူ                                  ဇၟူ၊ဇမူ
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ချိုတ် = ဂစိုတ် = ဂမ္စိုတ်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဂၠေါ်၊ ဂၠံက် = ဂလော်၊ ဂလံက်၊ = ဂမၠော်၊ ဂမၠံက်၊
ကြံ၊ တြံ = ကရံ၊ တရံ၊ ကမြံ၊ တမြံ
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
မလင်ကာဗ္စး။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
သူရာဒၟိက်သဒိုဟ် တရံကၠေံ ညးဝွံ ပိုဲဍိက် သုင်တုဲ ဆမဟဒှ်ကၞုဲကီု မဂွံဒှ်ဒၟံင် မၞိဟ်ကီု။ သုင် သူရာဒၟိက် မွဲတုဲ ဒှ်အာ ရုပ်တမြံ၊ ဂတီု သြိုဟ်၊ ဒးလရိုအ်ယာံ။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
လ္ပံ စေတဳမ္ဂး ဍာ်တှ်မြမောဝ် ဗစိုတ်ဗစး ကဵုဒါန် ၃ ဝါတုဲ ဂွံ အာဲကၟာဲရ။
(ပြကိုဟ်သၞဲလ္ၚီ)
၄။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(သ)
ချဳ = ကသဳ
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်သၟီရာံ)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗၠင်(ဗၠန်) = ဗလင်(ဗလန်) = ဗမၠင်(ဗမၠန်)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
(ဇာတ်ကပေါသက၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဨကဉ္စသူပဘိဉ္ဇနက၊ ဇရေင်ထၟာဲသွပရိုက်မွဲတၠတ်။ (ပြိုက် = သိက်စုတ်)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(ဇာတ်ပုဏ္ဏပါတိ၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
သ္ၚိုက် = သၚိုက် = သမ္ၚိုက်
မာတ်တ္ၚဲသဝ်သန် ညန်ကာလကွဴ၊ တ္ၚေက်ကြေင်တမှဴ ဗစတဴကောန်၊ ဝုတ်အဵုစလာင် ရမျှာင်သြောန်သြောန်၊ သဍိအဂၠေါန် ဒက်ဒေါန်စန်စာ၊ အဂၠေါန်ဇံင်ဇာင် သွိင်ပါင်ကြဵုဇာ၊ ကောန်ပူကောန်ပါ သာရိကာဗြဴ၊ ပြောဗြဲသဂီု ဒုတ်ဒီုဆံလံ၊ ပြိပ်ယန်ဂဒဵု ဗၜဵုဒမြံ၊ ဒကောတ်ဒကုဲ ကၞုဲသီုသကံ၊ အနှိုန်လစေင် ဍောန်ဝေင်ဇိုင်တၟံ၊ သီုသီုသကံ အိုတ်တၟံသတ်။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဒန်      = ဒၞန်၊ဒနန်
ကၟက်(လ) နူပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု ပြံင်ပ ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဗီုပြင်ပြယိုက်တုန်၊ လက်သန်ကၟက်(-ႜ) မၞုံပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာ(ကၠောဝ်)ဂှ် ပြံင်ပ လက်သန်ကၟက်(-ႝ)တုဲ ဒှ်အာ (ကၞောဝ်)။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်မာ ပြံင်ပ အက္ခဝ်(ဏ၊န)တုဲ ဒှ်အာ (ကဏောဝ်၊ ကနောဝ်)။ ပိုဒ်ကြိယာ(ကၠောဝ်) နူဒဒှ်သကမ္မကကြိယာ မမိက်ပိုဒ်ကမ်မွဲဂှ် ဍေံ ပြံင်ဒှ်အာ ပိုဒ်ကြိယာ(ကၞောဝ်) ဗွဲဒဒှ်သကမ္မကကြိယာ မမိက်ပိုဒ်ကမ်ၜါ။ ပိုဒ်(ကၞောဝ်၊ ကဏောဝ်၊ ကနောဝ်)တံဂှ် ပိုဒ်နာမ်လေဝ် ဒှ်တဴရ။ လဆောဝ်မ္ဂး အကြာအက္ခဝ်မဒှ်တမ်ပိုဒ်ကြိယာကဵုအက္ခဝ်ကၟက်(လ၊န)ဂှ် လံင်စုတ် အက္ခဝ် အက္ခဝ်ဂစိုတ်(မ်)လေဝ် နွံတဴကီု။ သာ်ဂှ်ဒှ်မာ ပိုဒ်ဂှ် ဒှ်အာ (ကမၠောဝ်၊ ကမၞောဝ်)။ ပိုဒ်မရဴသာ်ဝွံလေဝ် ဒှ် ပိုဒ်နာမ်ကီုရ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
အရေဝ်ဒနောန် (အရေဝ်မလက်ဒေါန်။)
ဒီု        = ဒၞီ၊ဒနီ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(ဇာတ်အဂ္ဂိက၊ ကုသနာဠိ၀ဂ်၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(သၠပတ်မင်ဗၠာဲလၟေန်၊ ဗြဟ္မဒတ္တ၀တ္ထု)
(ပြကိုဟ်တွံဓဝ်)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဂတာံစှ်ေဂြေက် ဂၠုက်ဖေက်ပက်ပါ။ (လိက်သၟီသိဝိ)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ခေပ်                               ခၞေပ်၊ခနေပ်(နေပ်)
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
(ဇာတ်သမောဒန၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်၊ စတုတ္ထ၀က်၊)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဂဲ                                  ဂၞဲ၊ဂနဲ
စ                                  စၞ၊စန၊စဏ
စံင်                                 စၞံင်၊စနံင်၊စဏံင်
စတ်                               စၞတ်၊စနတ်၊စဏတ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ရေင်                               ရ္မေင်၊ ရမေင် = လမေင်၊ လၟေင်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဇူ                                  ဇၞူ၊ဇနူ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ရေတ်                              ရ္မေတ်၊ရမေတ် = လမေတ်၊လၟေတ်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
စဗရလဝ် သၟန်ပါင်။ သၟန်ပါင် ဗြ။
ဗြု = ဗရု = ဗမြု
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကၠောံ၊ တၠောံ၊ စၠောံ = ကလောံ၊ တလောံ၊ စလောံ = ကမၠောံ၊ တမၠောံ၊ စမၠောံ၊ ဒမၠောံ
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ပ္ဍဲကာလဗောဓိသတ် မအာဂၠဲါၚဳ စၞဂှ် ဂဍာ် ပဝ်အာ၊ ကဏေံဂၠဴ ၜံက်စ္ဍးဂစာဲကၠေံ၊ စၟ မစ ပ္ဍဲကနှေံဂၠဴဂှ်ဟေင် စပေင် ဂၞဴတုဲ ကလေင်ကၠုင် ကဵုဗောဓိသတ်။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(ဇာတ်သူရာပါဏ၊ သ္ကေံဇာတ်ဨကနိပါတ်၊ န၀မ၀က်၊)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
လေံဒၟုက်။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
(လိက်ခၞိင်ဖရင်နံင် နူကျာ်စေတဳသုဲစဳခုင်)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
(စာ်၊ခြာ) ဖျာ် = ဗစာ် = ဗမ္စာ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ကဝ်    = ကၞဝ်၊တၞဝ်၊ကနဝ်၊တနဝ်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဝေင် ပၞာန် ကဵုဗၟာကမၠောဝ်ဇွိုအ်၊ ဍေံ သ္ဒးကလေင်တိုန်၊ ဂွံဇၞးကေတ်သမြပ်ရ။
ကၠာဲ = ကလာဲ = ကမၠာဲ
က + လင်          = ကလင်။ (သကမ္မကကြိယာ၊ နာမ်)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗၠေင် = ဗလေင် = ဗမၠေင်
မိင်ကောန်ဟီုကၠာ သၟီၜါတြုံဗြဴ၊ ဂးကဵုသၟီဗၠာဲ အကာဲက္ဍိုင်ပ္ကဴ၊ ဍုင်လိုက်ဗာရ သ္ကဵုမသ္ဂးစဴ၊ လ္ပဟောံဇြ လ္ပဂၠက်သ္ၚဴ၊ သၟီဗၠာဲသမ္ၚိုက် သ္ဍိုက်မိမဂၞဴ၊ ကောန်ဍောတ်သာ်ပ္ကဴ သ္ကဵုဂွံစဴညာတ်၊ ညိလ္ပဒွိင် သၟီဨကရာတ်၊ ဣၚုဟ်မိကီု ဟီုကဵုခပ်ပြာတ်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ပြင် = ပရင်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
သတ်ဂမျိဂမ္တာန်တံဂှ် ဗက်ဇၚောဲကၠေံအိုတ်။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
ဖျေံ တၟံ၊ ဗျအ် ယာ။  ပိုက် တၟံ၊ ပ္တိုန် ယာ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
လိုက်   = လၟိုက်၊လမိုက်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(လိက်နယသမုဒြဳ၊ အခန်ဟီုပရူပညာမဟောသဓ)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ပတိစ္ဆန္နယောဂံ၊ န်ယာန်ကွဳသီုကၟဳသွဵုဒနဝ်ဂှ်။ မာပေတွာ၊ က္တဵုဗဒှ်တုဲ။ ကွဳဂှ် သီုသွဵုဒၞဝ် ဟွံဒး ဗြဲတ္ၚဲကျာ မိဂ္ဂး။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
သုမဏယက္ခ သီုကလော်ဒ္စာံ ကေတ်နင် သၠအင်ဒိုင်မွဲကၞာင်ဒ္စာံတၞး ကၠုင်သြံက်ဗလး တ္ၚဲ ကဵုသဗ္ဗညုရ။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဒိဗ္ဗပဿေန၊ မိန်တမတ်ဒိဗ်ဂှ်။ ပတှော၊ င်မတမတ်ဂှ်။ ဟုတွာ၊ ဒှ်တုဲ။ နိဒ္ဒံ၊ န်လဟိင်။ သြက္ကမိ၊ စိုန်စှ်ေအာရ (လှိင်အာရ။)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
စောရဏိအိုတ် ဒေပ်စိုတ်ကမၠာတ်၊ ကယိုင်မှုံကဵု ညာတ်အမြဵုကၠာတ်၊ ချိုန်မညာတ်ဂှ် ဒြဴဒှ် သမ္ၚာတ်၊ တၟေင်ပဍေံ သ္ပုန်ကွေံခပ်ပြာတ်။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဖျုန်မွဲကလောံ အသီဂွံဏာ၊ ဂွံဖျုန်တူတူ ပဝ်တိုန်တူကျာ၊ မၞိဟ်ဗက်ဟောဒြာ ဒြေပ်အာဖမြး၊ ကဵုပါင်ဗကိုတ် ဍောင်ၜိုတ်တဟး၊ အသီတုန်သွံ ဖျုန်ဟွံဗလး၊ မှုဟ်သဓသၟတ် တြုံကဏတ် ညး၊ ဒြေပ်အာဟွံဇြိုန် သမၞိင်လိုန်ဒး၊ သမၞိင်အသီ လိုန်ပၠီလဝ်သ္အး၊ ဖကိုတ်ရမျှာင် ကဵုပါင်ဇမၞး၊ အသီဖေက်တုန် ထောံဖျုန်ပြးဇး၊ ထောံဖျုန်တုဲအဴ ပဝ်ဒဴဖမြး။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဘမ = ဗွုတ်၊ ပၠံင်ဍာ်၊ ပွမဂေတ်၊ စက်ဗဝ်မှဝ်လၟာန်၊ ယဲ၊ ကြိယာဗၞုတ်ပၟတ်၊ ဇလနိဂီု၊ ဍာ်၊ ဒၞဲါဍာ်မဇွောဝ်။
အရုဏိ = ဆုဗွုတ်၊ ဗနုတ်ပၟတ်၊ ဗွုတ်ပၟတ်။
အာရကဏ္ဍက = ဗၞုတ်သပူပးတၞိင်၊ ဗၞုတ်သပူဗဗင်၊ သပူ၊ ပသဲဗုတ်ကဵုၜုန်မုဟ်ဂၠိင်။
၄။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(သ)
ချဵု = ကသဵု
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်အဝ်ရဖဳ)
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
(စဴ) ဖျဴ = ဗစဴ = ဗမ္စဴ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ပါံ                                 ပၞာံ၊ပနာံ၊ပဏာံ
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
မိကၠောန်ရံက်ရက် ထဏက်ဍိုတ်ညဳ၊ ဂတှ်ေလဝ်ပြဟ် စဲတ္ၚဲကှ်ဇဳ၊ ဖ္အင်ကဵုပရောံ။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကလော်ရုန်မဵု ဗက်အဲကဵုကော၊ တၚိန်အဲရော သၟိင်ဓဝ်ကောမင်၊ ဆင်ဍာ်ဒမၠောံ တ္ၜိင်ကၠောံ ဍာ်ဂင်၊ ပိုဲဒးခြာဒင် ဒေါဝ်ဂင်သွံကော။
(လိက်ဇယျဒတ္တ)
ကွာ်၊ တွာ် = ကဝါ်၊ တဝါ်
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဖျာ်ပူ ပတူဒွါ ပ္ဍဲတမၠာတေံတုဲ လၟုဟ် ပိုဲ ဒးတူစာ်ဟာ။
၂။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ဇ)
မၞိဟ်မသုန်ဂှ် ဗျံ ကၞိပ် ပ္တီတိတ်ကၠုင်ရ။ (ပြကိုဟ်ဥပ္ပန္နဟံသာ၀တဳရာဇာဝံသကထာ)
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
(လိက်သင်္ခပတ္တ၊ အဂ္ဂဒိပ္ပ၊ ၁၁၁၈၊)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကၠောဝ် = ကလောဝ် = ကမၠောဝ် (ကၞောဝ်)
ဇာတိ က္တဵုဒှ်၊ တုဲ ပရာပ်ဏာ ကုဇရာ။ ဇရာ ပရာပ်ဏာ ကုဗျာဓိ။ ဗျာဓိ ပရာပ်ဏာ ကုမာရဏ။ မာရဏ ပရာပ်ဏာ ကဵုဇာတိပၠန်။
(တၞး-က၊ ပၞောန် ၂၅-၂၆၊ လိက်တၟံစေတဳအဇပါလ၊ ဍုင်ဗဂေါ)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဒၠိ = ဒလိ၊ ဒမၠိ
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကဵုဏာပ ပရင်တၟာဲ ဗွဲမဂၠိုင်။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(လိက်သုဓနု)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(လိုက်၊စိုပ်)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(၁)     နသၞူ = နမဂွံသူစသြောံသ္ၚု။
ကၟက်(လ) နူပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု ပြံင်ပ ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကၠောဝ် (သကမ္မကကြိယာ ကမ်မွဲ)
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
(တြာဲမှာဇနက်)
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်သၟီသိဝိ၊ ၁၁၇၈)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
လီု                                 လၟီ၊လမီ
ဇိက်                               ဇၟိက်၊ဇမိက်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဂၠိုက် ဂလိုက် = ဂမၠိုက်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ပရိုတ်ကံဇန် လက်သန်ဇုက်ဗၠဲ၊ ညံင်လောတ်ပဝူ ပူသီုဂရဲ။
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
သၟီဗရာံ မိင်တုဲ က္တဵုပ၀တ်၊ သာ်ဝွံ လ္ၚောဝ်ပတီ။ အဲဍိက် ညံင်စၟအယဴကီု။ သဘဴအယဴ မဟ်ဂျိ တဴ မဟ်ဗတ။ ဂျိမှ်ဗတဂှ် တ္ၚေက်ကၠေံတုဲ ညံင်စမဒြန်ဂတပ်ဂမၠိုင်ရ။ ကောန်အဲဍိက်မင်ရာဲ ကျဝ်ဇွာဝွံ ညံင်ဂျိမတဴ ပ္ဍဲဍုတ်အယဴရ။ ကောန်အဲဍိက် နူမဟမွဲတုဲ အဲဍိက် တိုင်၀တ်ဒကိုပ် ပၞာန်ဂမၠိုင်ရ။ ကောန်အဲဍိက် ကာလမနွံ၊ ဇကုအဲဍိက် သီုကောန်ဗြဴ ညံင်မၞိဟ်ဂမ္စိုတ်ကီု။ လမဟ် ၝတေံမွဲ ဟမွဲတုဲ အဲဍိက် သီုကောန်ဗြဴ ဂွံ လမျီု၊ ဒှ် မၞိဟ်ဂမျိုင်ရ။ သ္တိက်လှိင်၊ ဒၟံင် သိုက်။ ဟိုတ်ဂှ် အဲဍိက် မကျိုင်ကျဝ်ရောင်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
သိရိဇဲ ပြမအဂ္ဂေါ၊ ယာံမိင်ပရိုင် မိတ်ဂွိုင်အယော၊ စိုတ်သၟဟ်အလိုန် ဇွိုန်သာဂရော၊ သရပ် ထပ်ဟော ဇိုန်လမောအာ၊ လပှ်ပိဇွိုန် ဇိုန်တိုန်ညှာညှာ၊ စုတရင်ဂါ မှာတရင်ဂ၊ မဇ္ၛိမဂင် ဇမောဝ်က္ဍင်ပြ၊ သီုလပှ်ပိ မဟိဒ္ဓိက၊ ဇိုန်ဗလိုက်နာ တ္ၜင်ထဝ်ကာယ၊ ယာံဓဝ်ဟိရိ ဟသှ်ေညိ ည၊ မှာလီပညာ ဒှ်မှာဘယ၊ ရုပ်နာဲသၞေဟ်ဟ စှ်ဆဂရေက်၊ သကၠိုက်နရု ဒိုဟ်စှ်ဂၠုသ္ၚေက်၊ ညံင်ညးမပေက် ပဝေက်ပၞာန်မာ၊ ပၞာန်သၟီစံင်တူ ဍိုက်ဇၟူတဏှာ၊ ဗတိုက်မြုစိုတ် အိုတ်လင် ဂတာ၊ ဒပ်ဇၞော်ခန္တဳ ဒ္ၚဳပေက်ဒဴအာ၊ ဒးလုပ်စမှိင် ဂၠုဲသၟိင်လ္ၚာပ်လ္ၚာ၊ စရာင်ပညာ ဂၟါ်တာဟမာန်၊ လုပ်စမိင်သၞင် တရင်ဇြဟာန်၊ ပဳတိသမြပ် စပ်ဓဝ်ဝိညာန်၊ ကောပ်စိုတ်ဟွံမာန် သကိုပ်ပၞာန် ဗၠာဲ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
တိုန်                               တၟိန်၊တမိန်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ပြာဲ၊ ဖြာဲ = ပရာဲ၊ ဖရာဲ = ပမြာဲ၊ ဖမြာဲ
ဒှ်ကၠဵုတမြံ ဗွဲမလံကာ၊ ဇြာဲသ္အဟ်ကၠောဝ်ပုင် ဒြိပ်ကၠုင်ဒြိပ်အာ၊ မသုန်ကၠံဝါ ယုတ်မာလောန် ဗၞတ်၊ ဒှ်မၞိဟ်ဟွံဗၠး ဒးတြံဥူမတ်၊ ဆတမြံသၟတ် ဂၠိုင်ဗၞတ်တွဵု။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဒင်                                 ဒၟင်၊ဒမင်
လီု      = လၟီ၊လမီ
(သ္ကေံဇာတ်မှုဟ်သဓ၊ ၁၁၂၃)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဇာင်                               ဇၞာင်၊ဇနာင်
ပ္ဍဲခဏဂှ် သၟိင်အိန် ပၠးဒၟံင် တၞောဝ်တောဝ် ပ္ဍဲဒမင်ယန်။ ဂၞကျာ်သုဇာတာပၠန် ကဝ်ဒၟံင် တၞဝ်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကၠာင် = ကလာင် = ကမၠာင်
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ပါင်တြင်ဂှ်ပၠန် လက္ချန်ခမၞင်၊ တၟံကလောံကၠာ ပ္ဍဲဂတာဂင်၊ ကော်ရောဲပြဝါ ကဵုအာကေတ်နင်၊ ကၟာတ်ကလှက်အဵု စဵုဗီုဗဒင်၊ ကဵုဗိုန်ကဵုက္ညန် ကဵုတီုလောန်က္ဍင်၊ တုဲမၞးတံမင် ပါင်တရင်ကၞပ်၊ သတြုပိုဲပ္ညုင် ယဝ်ကၠုင်မှတ်ရပ်၊ ဂွံတုဲဂစိုတ် စအိုတ်ကၞပ်ပ်၊ သာရဝါန်ပၠန် ဂကန်လဝ်ပ္ညပ်။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
ဖျောတ် = ဗဆောတ်တ် = ဗမ္ဆောတ်
၄။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(သ)
ကသဳတိ စလိုက်ၜဳ။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဝိယာကရော၊ တၠဳဂဟ်ဒမသဟ် သမာန်မၞိဟ်ဒေ၀တဴဂမၠိုင်။ (တြာဲနာဂသိုန်)
သကိုပ်က္ၜင်ရ ခဏဂှ်ကၠာ၊ ဂွံကပရင် တဳဂှ်ပြင်ဏာ၊ ဒ္ၚဳမှတ်တိုန်ကွာဲ နာဲဍုင်ပဉ္စာ၊ ယွံတလတိ ဘုမ္မိပါလာ၊ ကဝွံဂှ်ဟေင် တဳပြင်နင်ကၠာ၊ အဲဍိက်တိုန်ကွာဲ နာဲက္ဍိုင်ထာင်သွာ၊ ယာတ်ပန် ဟတ်ဟေင် တဳအာတ်သေင်ဟာ၊ ဒုင်ကေတ်အနဳ ကတဳဂှ်မာ၊ သၟိင်ဂကန်က္ဍင် ကဵုနာဲက္ၜင်ကၠာ၊ ယွံသကိုပ်က္ၜင် နာဲသြင်ဂင်္ဂါ၊ ကာလပၠန်စဴ တရဴဂှ်မာ၊ ပရင်တဳဗိုန် နာဲတိုန်ကေတ်ဏာ၊ သကိုပ် က္ၜင်မိင် အသံသၟိင်ကၠာ၊ ယဵုအသံတုဲ ဒ္ၚဳသုဲစှ်ေအာ။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
သ္ၚာတ် (ဒြဴ) = သဟာတ် (ဒရဴ) = သမ္ၚာတ် (ဒမြဴ)
(ဂြာင်) = ဂရာင်၊ ဒရာင် = ဂမြာင်၊ ဒမြာင်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(တြာဲမှာဇနက်)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
နူဍုင်သွဝ်ကၠာ စုတိအာသၟဟ်၊ ပ္ဍဲဍုင်မၞိဟ်အဵု ယာံရက္တဵုဒှ်၊ ပိုန်စက္က၀ဝ် ပြာသာတ်ထဝ်မြဟ်၊ စိင်ရတ်ချေံရတ် မၞိက်ရတ်တဝှ်၊ ဗြဴရတ်လမိုက် ဗီုထိုက်ဒကှ်၊ ဂဟပ္ပတိ ဣဓိပြဲသၟဟ်၊ ပရိနာယ ရတ္တထပှ်၊ ဂွံပိုင်ရတ်သၟဟ် ထပှ်ပြကာ၊ ဂွံပိုင်အိုတ်ဟေင် တ္ကံပန်သေင်ဟာ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်ဗြရတ်ဣဏင်ကင်ရဳ၊ မင်ရောဂေါ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ ၁၂၇၆)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်လၟေတ်တမြံင်၊ ၁၁၃၂)
လုတ်    = လၟုတ်၊လမုတ် = မုတ်
မတုဲတေံရ ဒလောံညးဟီု၊ ဇြဟာန်ဟတန် ပ္ဍဲဒဇန်ကီု၊ ဇြဟာန်ရဇၞော် ဒှ်ဗော်သမၠီု၊ မိဏံတုပ်ဗီု သာ်ဂှ်ကီုရ၊ ပ္ဍဲမကောဂၞဴ စဴဒေဝိန္ဒ၊ မိဒးဒၞဳသ္တုံ ဘုံမင်္ဂလ၊ ပ္တေဟ်ဒွးဒှ်လၟုတ် မိလုတ်ကွေံရ။
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ဗၠတ် = ဗလတ် = ဗမၠေတ်
ပြာတ် = ပရာတ် = ပမြာတ်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကွေဝ် = ကဝေဝ်
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဇိင်                                 ဇၟိင်၊ဇမိင်
ကၟက်(လ) နူပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု ပြံင်ပ ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ကၠေက် +       ကၞေက်၊ကဏေက်၊ကနေက်၊ကမၠေက်၊ကမၞေက်
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
ဒါန်ဟဂွံကဵု ညံင်ကၠဵုကမၠောဝ်။ (လိက်လၟေတ်တမြံင်)
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
လမ္စံက်ဒမျိုင်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
(လိက်နယသမုဒြဳ၊)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ပုင်မွဲခၟေါတ်။
၁။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(စ)
အသီဗိုတ်ဖျာ် စၠဂှ်စာ်အာ၊ တ္ၚေက်ဗလေတ်လီ ဘဲအသီကၠာ၊ ဍာ်နူစၠအဵု တွဵုတဲဒေဝါ၊ တလိုက် တိတ်ဟေင် ပ္ဍဲဂှ်သေင်ဟာ၊ ဒတုံစှ်ေသွံ ပ္ဍဲတိဟွံခြာ၊ ဗၞတ်မွဲထၞဟ် တလှ်တိတ်အာ။
၃။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(ယ)
ကောန်ကျာံမ္ၚဵု တွဵုတလသွဝ်၊ ဂတာဍာ်လမျုင် ဖၞုင်လမျိုဟ်သၟဝ်၊ ပန်လ္ၚီဍာ်ဂင် အဆင်ဇမောဝ်၊ အရံင်သာ်မြ ကျာံပၠဂတဝ်၊ ဇမၠိင်ကျာံမ တလလေံထဝ်၊ ဒစာံစှော်ပိ သာံဒံင်ဂ္ညိလဝ်၊ သတီုအဆတ် ပၞောတ်အစာဓဝ်၊ မံက်ဂတဝ်သာင် စိင်ဟာင်ဂတဝ်၊ ကောန်ကျာံအသဝ် ၜိင်ဂတဝ်သြဲ။
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ဒါတ်                               ဒၟါတ်၊ဒမာတ်
ဒုန်                                 ဒၟုန်၊ဒမုန်
၄။ ပိုဒ်ကြိယာမၞုံကုလက်သန်ကၟက် ( -် ) မဒှ် အက္ခဝ်(သ)
-
ပိုဒ်ကြိယာကၟက်
ညံင်ရဴယာတ်တမၠိကီုရ။ ယြဴယာတ်မွဲ ဍေံ မကၠိခ္ဍက်အာတုဲ မူသာ်တၠယာတ်မပရော။
(လိက်သာရဝါန်၊ အဂ္ဂဒိပ္ပ၊ ၁၁၁၈၊)
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(န)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
ပီု                                  ပၞီ၊ပနီ၊ပဏီ
ပိုဒ်ကြိယာလ္ၚဵု လံင်စုတ် အက္ခဝ်ကၟက်(မ)တုဲ ဒှ်အာ ပိုဒ်နာမ်
မင်ဗၠာဲ၊ ဍာ်ကြုင်ကီု ဂၠံင်ဇၞော်ကီု သ္ၚိသမုင်ကီု ဇြပ်ဇမူကီု ဍာ်ကမၠိုင်ကီု ဗွဲဒဒှ်မသာဓာ ကုညးဂမၠိုင်အိုတ်သီုဂှ် ရဴမဒှ်ကီု။ ညံင်သာ်ဂှ်ကီုရ ဗြဴတံ ပ္ဍဲလိုက်ဝွံ တုပ်ညံင်ကြုင် ညံင်ဂၠံင် ညံင်သ္ၚိသမုင် ညံင်ဇြပ်ဇမူရုင်ဒါန် ညံင်ကမၠိုင်ဂှ် မဒှ်ရောင်။
ပ္ဍဲပိုဒ်ကြိယာကၟက်ဂမၠိုင် နူပိုဒ်သကမ္မကကြိယာ ပြံင်ဗဒှ် သကမ္မကကြိယာ၊ ပိုဒ်နာမ်
သမာန်ဒေ၀တဴပန်သာ် သၟာန် သၟီဝိဒေဟရး။ (သ္ကေံဇာတ်မှုဟ်သဓ)