cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ် မကြပ်အိုတ် (The zone of proximal development)
အရီုအဗင် နူကဵု မၞိဟ်ဇၞော်၊ မတွဟ်ဂး မၞိဟ်မစိစောန်ဂှ် သွက်ဇမၞော်မၟောဝ်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သ္ဒးကိတ်ညဳ ကုကဆံင်မကော်ဆော ကုကောန်င္ၚာ်ဂှ်ရောင်၊ သ္ဒးဒှ် ကဆံင်မကိတ်ညဳ ကုဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ်မကြပ်အိုတ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ်ရောင်။ ခန်လ္ၚတ်ဂှ် တိတ်အာ နူကဵု ဇြောမ်ဂှ် ဟွံထေက်၊ ယဝ်ရ တိတ်အာမ္ဂး ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ကၠိုဟ်ကေတ် ဟွံမာန်၊ လ္ၚတ်ပသောင်ပလး အခက်အခုဲဂှ် ဟွံမာန်ရ။ တုဲပၠန် ခန်လ္ၚတ်ဂှ် လောဲလောန်အာလေဝ် ဒှ်ဟွံထေက်၊ ယဝ်ရ လောဲလောန်မ္ဂး ဟွံပြံင်လှာဲကဵု အရာဍေဟ်တအ် မကၠောန်မာန် (ဝါ) ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ်ဍေဟ်ရ။ သွက်ခန်လ္ၚတ် မစၟတ်သမ္တီ (ဝါ) မပံက်ပွံက် အပ္ဍဲဇြောမ်ဂှ်မ္ဂး အစာစိတ္တဇဗေဒ Jerome Brunner ကော်စ တၞိန်။ တၞိန်မွဲဂှ် ဒှ်အရာမသၠဲပတိုန် လဒက်ပတန် မဟွံဖျေဟ်လဝ်ကိုန်ဂစိုတ်မွဲရ။ တၞိန်ဟီုဂှ် ဒှ်အရာမပရီုကဵု ညံင်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သွက်ဂွံဆက်တိုန်ဂတဂှ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
ဥပမာဥပမေယျမွဲဂှ်တှ်ေ − မိက်သ္ဂောံဒှ်သေဋ္ဌဳတုဲ သြန်စွံလဝ်သွက်ကောန်ဇာတ်ဇကုဂွံကတ်ပညာဂှ်ကၠောန်သ္ပထောံကုသဵုပ္တုဲကဵုဒါန်ဖ္အိုတ်တှ်ေ လအ်ဂွံချိုတ်ဂွံတိုန်ဍုင်သွဝ်ဂွံစဴနိဗ္ဗာန်ဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံ နာဍဳမိဏေတ်စက္ကဏံဂှ် သွက်ဘဝပိုဲဟွံဒှ်ပြသၞာဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ပုဟ်ဟာ၊ ယဝ်ဒှ်ကၠုင်ပြသၞာပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံင်ဇကုမ္ဂးတှ်ေ လဆောဝ်လေဝ် ကမၠောန်ဗၠေတ်သၞောဝ်တံဂှ်စကၠောန်ကၠုင်သွက်ဂွံမင်မွဲအာဗုင်ဂၞဴဂကောံအိန်ထံင်ဇကုလေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ ဣဏံဗွဲတုန် − − − ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ဂကောံဂှ် ဒှ်သဇိုင်ကၞက်
တေသြရဳဝဳဂေါတ်သကဳဂှ် အတိုင်မဟီုလဝ် ဗွဲလတူတေအ်ရ ဇမၞော်မၟောဝ်စိတ္တဇဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုအကာဲအရာတၞောဝ်ဝင် ကေုာံ အကာဲအရာဂကောံမၞိဟ်ဂှ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
သ္ပကုသဵုပ္တုဲဒါန်ဟီုဂှ် မိက်သ္ဂောံပဠေဝ်စိုတ်ပိုဲဏံမွဲဟေင်ရ၊ သ္ပကုသဵုကဵုဒါန်လေဝ် နကဵုစိုတ်အးအးဟွံရန်လဝ်ကေတ်စမုက်မတ်ကဵုညးတၞဟ်တီဆဵုညာတ်ကီု၊ သ္ပကုသဵုကဵုဒါန်လေဝ် ဟွံမွယ်ကဵုစိုတ်ပြိုင်ပ္ကာန်ကဵုညးတၞဟ်ဂှ်ကီု၊ ၜိုတ်ဒြဟတ်ပိုဲနွံအရာထေက်ကြိုက်ဂှ်ဟေင်ကၠောန်သ္ပကုသဵုပ္တုဲဒါန်တှ်ေ ဂွံကုသဵုပေင်ပေင်ရ၊ ဂွံကုသဵုပေင်ပေင်ဟီုဂှ်တၞဟ်ဟွံသေင်ပုဟ် တီၜိုတ်ဆစိုတ်ဏံမွဲဟေင်ရၜိုဟ်သိုဟ်ညိင်ဝတ်တုဲ ဆဵုကေတ်ဘဝဇေတ်ဇေတ်ဟီုဂှ် သွဝ်နိဗ္ဗာန်နရက်ဂှ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံကီုရ။
ပ္ဍဲအခိင်စိုတ်ပိုဲပဳတိဂှ်တှ်ေ လညာတ်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ်သ္အးဇ္ၚးကွေံရ၊ ဟီုဂးအရေဝ်ဆက်ဆောံကဵုညးတၞဟ်ကီုလေဝ် ဟီုလေပ်ကတောဝ်ညးတၞဟ်ကွေံရ၊ ကၠောန်ကမၠောန်လေဝ်စိုတ်ညိင်တုဲ သမာဓိဂှ်လေဝ်ညိင် ကမၠောန်မကၠောန်ပ္တိတ်နင်တံဂှ်ဖအိုတ်လေဝ် ဒးအၚာပ်စိုတ်ကဵုသေဋ္ဌဳနာဲတၠသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲတံဂွံအီတ္ၚက်ဗွဲမလောန်ရ၊ ယဝ်ရကၠောန်ကမၠောန်ဇကုပၠန်လေဝ် ဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးကမၠောန်ပြဟ်ပြဟ်ရ၊ ဂွံဒှ်သာ်ဏံဂှ် ဟိုတ်ဍေံကၠုင်နူ(စိုတ်)မွဲတုဲ စိုတ်ဏံမွဲဟေင်ရစကာဖန်ဗဒှ်ကဵုအရာနာနာပ္ဍဲဘဝပိုဲဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုင်ဖဵုခိုဟ်ဖဵုပရေံ ကုသဵုခိုဟ်ကုသဵုပရေံလေဝ်ဟီုမာန်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဏံဟေင်ရ အပါပိုဲညးကဵုပဠေဝ်စိုတ် မင်မွဲလဝ်စိုတ်ဏံခိုဟ်ခိုဟ်ကျေဝ်ကျေဝ်အိုတ်ညိအဴကောန်တံ၊ (အပါပိုဲညးဟီုဏးဣဏံ) ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ဂကောံဂှ် ဒှ်သဇိုင်ကၞက်
နကဵု ကိရိယာ ကေုာံ မချဳဓရာင်ဝေါဟာမၞိဟ်ဂှ် ဒက်ပတန် ကေုာံ ကလေင်ဒက်ပတန် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ကိရိယာ ကေုာံ ဂၠးကဝ်ဝေါဟာမၞိဟ်ဂှ် ဒှ်အရပ်အရာ ပွဳပွူဂၠးတိတုဲ အခိုက်အလိုက် မဒှ်အရာ ကောန်မၞိဟ်တအ် မပါလုပ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်မွဲကရေက် မွဲဒတဴ အရပ်အရာဂှ်ရ။ အရာကောန်မၞိဟ်တအ် မချပ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဂကောံမၞိဟ်လဵု ကောန်မၞိဟ်ဂှ် မပါလုပ်ချဳဓရာင်ဒၟံင်ရ။ ကမၠိုဟ်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ပြံင်လှာဲဗက်အာ အတိုင်ဂကောံ ကေုာံ ကသဳဒမြာင်ပရေင်မၞိဟ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မနွံဒၟံင်ဂှ်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ကုလညာတ်ဖေဂျေတ် ဗွဲမလောန်ရ။ နကဵု လညာတ်ဖေဂျေတ်မ္ဂး ကောန်င္ၚာ်ဂှ်ရ မဂၠာဲလ္ၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး မကေတ်ခန်လ္ၚတ် နူကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗဇကုတအ်တုဲ ဇၞော်မောဝ်တိုန်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
သီုဖ္အိုတ်တံဂှ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲဏံရ၊ ခန္ဓကာယအလုံ(၃၂)ပ္ဍဲပိုဲဏံဂှ် စိုတ်မွဲဒှ်နာဲတၠတုဲ ခန္ဓကာယပိုဲဏံဂှ်လေဝ်ဒှ်ဆဍိက်မွဲရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ လ္ပကဵုဒှ်ဍိက်စိုတ်ညိဂှ်လေဝ် အရေဝ်ဏံကေင်မိင်မံင်တွဵုတွဵုရဟွံသေင်ဟာ၊ ညံင်ကဵုပိုဲတံဟွံဂွံဒှ်ဍိက်စိုတ်လပါ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်ပရေံပရေံဏီဂှ် ပိုဲတံထေက်ကဵုဒးပဠေဝ်စိုတ်ကၠာဟေင်တှ်ေ ဂတာပ်အခေတ်မွဲတုဲ တုပ်ကဵုနဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာအပါပိုဲဗ္တောန်လဝ်ဂှ်ရ၊ ဟီုစိုပ်အာတင်ဏံတုဲ တ္ၚဲဏံပိုဲကောန်ဂကူတံညးလဵုမွဲဒှ်ဒၟံင်ဍိက်စိုတ်ဂှ်ကီုရော၊ ဒၟာနူစိုတ်စကာတုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏံခန္ဓကာယပိုဲဒှ်ဒၟံင်ဒဒိုက်ဒးကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ဟွံဂွံဇူဂှ်နွံမံင်ကီုဟာ၊ ယဝ်ဟီုစိုပ်အာဖဵုဏံတုဲ ဒးဒုင်စသိုင်သီုအဲညးချူလိက်ဏံရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံတှ်ေ ညံင်ကဵုသာအောန်စှ်ေကၠုင်သိုက်သိုက်ရ၊ နဲကဲဏံဂှ်သွက်ညးဂှ်ရောယဝ်ဒးသၟာန်တှ်ေ ဒှ်သွက်ဘဝပိုဲဏံအပိုင်ရလေဝ်ဟွံသေင်ဟာ၊ ပိုဲတံတီတုဲ ဟွံပဠေဝ်ထောံစိုတ်ပိုဲဏံဏီမ္ဂးတှ်ေ စိုပ်အခိင်အခါမွဲတ္ၚဲတေံဂှ်တှ်ေ လ္ပကဵုဒးမိင်အရေဝ်ကုသဵုအဲပရေံကွေံကွေံဂှ်ညိ၊  ယဝ်ရဒးဟီုကုသဵုခိုဟ်ဂှ်တှ်ေ ညးဂှ်မွဲဒးကၠောန်ကေတ်ရော၊ ပိုဲဏံမွဲဟေင်ရဒးကၠောန်မာန်ပတိုန်ကေတ်ဍေံဇေတ်ဇေတ်ဖအိုတ်ရ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ဂကောံဂှ် ဒှ်သဇိုင်ကၞက်
အတိုင်လညာတ်လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ်မ္ဂး ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် မဂွံဗတောန်ကေတ် နူကဵု ကသဳဒမြာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံဂှ် ဟွံစၠောအ်ပၠုပ်ဏာ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံတၞဟ်တအ်ရ။ နူကဵု သုတေသနဂမၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ဥပမာ ဍာ်ဒကေဝ် တၟော်ဂၞန် ကောန်င္ၚာ် မလေပ် ဂၞန်အကြာဂၠံင် ကဵု ဂၞန်နူဘာဂှ် ၜိုန်ရ သ္ဒးကေတ်အစောမ်စရာဲတၟော် တုပ်ကီုလေဝ် ဗီုပြင် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဂွံတီကေတ် ရဲဖျာအကြာဂၠံင် အာယုက် မနွံအကြာ ၉ ကဵု ၁၅ သၞာံ ပ္ဍဲဍုင်ဗြာသဳ ခန်လ္ၚတ် (တော်ဂၞန်) ဍေဟ်တအ် မကၠောန်ကေတ်မာန် (ဝါ) ဂၞန်ဍေဟ်တအ် မတော်လေပ် ပ္ဍဲကဵုဂၠံင်ဂှ်ရ ကဵုတော် နကဵုနဲကဲတၞဟ် ဟွံလေပ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံကျေဝ်၊ စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံသိုက်လောဲ၊ စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံတၟေင်အာနူညးတၞဟ်၊ စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံကၠောန်သ္ပကုသဵုကဵုဒါန်ဂၠိုင်နူညးတၞဟ်၊ စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံဂတာပ်အခေတ်ကဵုညးတၞဟ်ထိုင်သး၊ စိုတ်ဏံဗက်အရီုအခေတ်တုဲ ညးကွဳစက်ကာတှ်ေအဲလေဝ်ကွဳစက်ကာကီု၊ ညးတၞဟ်သိုင်သ္ၚိပိပန်ကၠံကိုဋ်တှ်ေ အဲလေဝ်ဒးသိုင်ပန်မသုန်ကၠံကိုဋ်မှမေင်နူဍေံ၊ ဟိုတ်သာ်ဏံလေဝ်စိုတ်ပိုဲစကာတုဲ ပိုဲဏံလေဝ်ကြအ်ဗက်စိုတ်အိုတ်ရ၊ စဵုကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ် စိုတ်ဏံစကာလဝ်ကဵုပိုဲကၠောန်လဝ်တုဲတုဲကၠုင်တေံဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ် ၜိုန်ရလောန်ၜက်ကၠုင်မသုန်သၞာံစှ်သၞာံကီုလေဝ် ခန္ဓကာယဏံဂှ်ဒးကေတ်တာလျိုင်တုဲဆက်ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ဖိုဟ်ရ၊ ဟိုတ်ဏံဟေင်ရပိုဲတံဒးပဠေဝ်စိုတ်မွဲရ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
အရေဝ်ဘာသာ ကဵု လဟီုအတ္တဗဟဵု (egocentric speech)
နကဵုလညာတ် ဝဳဂေါတ်သကဳမ္ဂး ကိရိယာကမၠိုဟ် ကဵု အခိုက်အလိုက် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဘာသာရ။ အရေဝ်ဘာသာဂှ် ရီုဗင်ကဵု ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ညံင်ဟွံဂွံသ္ဒးကေတ် အရာအဆက်အကြာ၊ အရေဝ်ဘာသာ ပစၞးကဵု အရာဍာံဍာံ မာန်၊ တုဲပၠန် အရေဝ်ဘာသာဂှ် ပတပ်ကဵု အာရီုစိုတ် သွက်အနာဂတ်။ အရေဝ်ဘာသာ ပကဵု ညံင်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဂွံဖျေဟ်အစဳအဇန် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ရပ်စပ်ကမၠောန် မဆေင်ကဵုစိုတ်။ အရေဝ်ဘာသာဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မပကဵု ညံင်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဂွံပါလုပ် ချဳဓရာင်မွဲစွံ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ဗီုကဵု ဂွံဓရီုကျာ၊ သဳကၠဳ ကုညးတၞဟ်သအာင် "ညးမစဳစောန်"၊ နူဂှ်မွဲကဆံင် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဓရီုဗွဲအပ္ဍဲ (internal dialogues) မာန်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
စိုတ်ဏံမွဲဟေင်ရဒှ်ညးစကာကဵုခန္ဓကာယပိုဲဏံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ဖဵုခိုဟ်ဖဵုပရေံတံဂှ်လေဝ် တိတ်ကၠုင်နူကမၠောန်ပိုဲတံအိုတ်ရ၊ ယဝ်ခိုဟ်တှ်ေ ပိုဲဟီုစကုသဵုပိုဲတံခိုဟ်ရ၊ ယဝ်ပရေံတှ်ေ ပိုဲတံဟီုစိုပ်အာကုသဵုပိုဲပရေံအိုတ်ရ၊ ဒၞာဲလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် ကမၠောန်ဂှ်တီမံင်ရပရေံဗၠေတ်ဇကုသာသ္ပအ်ပတှ်ေကုသဵုတုဲ ကၠောန်အာကြာန်ကြာန်ရ၊ လဆောဝ်လဆောဝ်တှ်ေ ကမၠောန်မကၠောန်အာဂှ်ပြသၞာဟွံမွယ်တုဲ မိပ်စိုတ်ဟီုစကုသဵုနူအတိက်တေံနွံတုဲပြသၞာတံဂှ်ဟွံမွယ်ဟွံဒးဆဵုရ၊ ယဝ်ရကမၠောန်ဂှ်ဗၠေတ်လီုလာ်အာကီု ပြသၞာဇၞော်ကဵုဒြဟတ်က္တဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂးတှ်ေ ဟီုညာတ်ပဒုဟ်ဏာကဵုကုသဵုဇကုပရေံအိုတ်ရ၊ ယဝ်ရစိုတ်ကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲတံဒှ်မံင်သာ်ဏံမ္ဂးတှ်ေ ဗၠေတ်မံင်ကဵုဂၠံင်ဍာန်အပါပိုဲလးလဝ်ဗွဲမလောန်ရ၊ အရေဝ်ဝေတ်ဗ္တောန်အပါပိုဲသီုဖ္အိုတ်တံဂှ်လေဝ် ဂတာပ်အခေတ်သက်ဟီုဟွံမွယ်တုဲ ပိုဲကောန်ဂကူတံရသုင်စောဲစကာကၠိုဟ်စိုတ်ဗၠေတ်ဗၠန်အာအိုတ်တုဲ ဖဵုကမၠောန်မတိတ်ကၠုင်တံဂှ် ဒှ်ကၠုင်ပြသၞာပ္ဍဲကဵုဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဏံဂှ်ရ၊ အရေဝ်ဗ္တောန်အပါပိုဲဂှ် ညးကဵုချပ်ဗ္စာပါ်ပဲါ၊ ညးကဵုသုင်စောဲအစောံစရာဲပညာဇကု၊ ညးကဵုလ္ၚတ်ကၠိုဟ်တီကၠး၊ ညးကဵုဒှ်မၞိဟ်ဗဂဵုလဟဵုမွဲ၊ ညးကဵုပြံင်သၠာဲညံင်ဂွံဂတာပ်အခေတ်အရာဖဵုဇၞော်အိုတ်သွက်ဘဝဗွဲတုန်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံလေဝ် ပိုဲကောန်ဂကူတံပတှ်ေကေတ်မွဲလပါ်တုဲ ညံင်ဂွံဂတာပ်အခေတ် ထေက်ကဵုဒးပြံင်သၠာဲဗီုလဵု ဗီုလဵုဂွံဗဂဵုလဟဵုဇၟောဝ်ဍာ်အခေတ်မာန်ဂှ် ဟွံမွယ်စကွေံပ္ဍဲစိုတ်ကောန်ဂကူပိုဲတံအိုတ်တုဲ နဲကဲသုင်စောဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်တသိုက်အောန်ဒဒိုက်ဂၠိုင်ရ၊ ညံင်ဒဒိုက်ဂွံအောန်တသိုက်ညံင်သ္ဂောံဂၠိုင်တိုန်ဂှ် နွံဒၟံင်ပ္ဍဲဂၠံင်ဍာန်အပါပိုဲဂေါတမဏံဖ္အိုတ်ရ၊ အရေဝ်အဲညးချူလိက်ဟီုလဴဏာဖ္အိုတ်ဏံလေဝ်လ္ပပတှ်ေပြဟ်ညိအဴ၊ ထေက်ကဵုဒးချပ်ဗ္စာရဏာ ထေက်ကဵုဒးပါ်ပဲါ ထေက်ကဵုဒးဗဂဵုလဟဵု ထေက်ကဵုဒးကၠောန်စမ်ရံင်ကၠာအိုတ်ညိ၊ ပ္ဍဲအခိင်ကၠောန်တုဲဆဵုကေတ်ဓဝ်ဍာံ ပ္ဍဲအခိင်ကၠောန်တုဲဆဵုကေတ်ဘဝဇေတ်ဇေတ်ဏံနွံဗၟိက်ဇၞော်အိုတ်မူရော၊ ပ္ဍဲအခိင်ကၠောန်တုဲဆဵုကေတ်ပြသၞာဂှ်သှ်ပ္တိတ်ဂွံတဴလောဲသွာမာန်တှ်ေ ဣဏံရအရေဝ်အဲဟီုလဝ်ဂှ်ဒးဍာံစၟတ်ဒုင်တဲမာန်ရ၊ ယဝ်ရကောန်ဂကူတံဟွံဂွံကၠောန်စမ်ရံင်ကၠာဏီတှ်ေ လ္ပပတှ်ေအိုတ်ညိ၊ အရေဝ်ဝေတ်ဗ္တောန်ကီု၊ အရေဝ်ဟီုလဴသောင်ကဠးကီု၊ ဗဟုသုတပိုဲတီကၠိုဟ်လဝ်တၟာဒဵုတံဂှ်ကီု၊ ပိုဲကေင်ဗှ်လဝ်လိက်သၠုင်သ္ၚိတိုက်စှ်ထပ်ကီုလေဝ် တင်သွဟ်ခိုဟ်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ နွံဒၟံင်ပ္ဍဲကဵုပိုဲတံစရပ်ထ္ၜးရုပ်ရဴကမၠောန်ရ၊ ဒးရံင်ဖဵုကမၠောန်ဂှ်တုဲတီကၠးကၠးရအဴ၊ ကံသဵုခိုဟ်ကုသဵုပရေံဟီုဂှ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲကမၠောန်ကောန်ဂကူပိုဲတံကီုရ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
အရေဝ်ဘာသာ ကဵု လဟီုအတ္တဗဟဵု (egocentric speech)
အရေဝ်ဘာသာဂှ် ဒှ်ကပေါတ်ကိရိယာ သွက်ဇကုမချပ် တုဲပၠန် မဖန်ဗဒှ်ကဵု မဂွံဗစာရဏာ (enables reflection)ရ။ ပ္ဍဲကဵုအခိင်တုပ်တုပ်ဂှ် အရေဝ်ဘာသာဂှ် သီုဒှ် ကပေါတ်ကိရိယာ သွက်ဂွံဆက်စၠောအ်ကဵု လညာတ်ပညာ တုဲပၠန် ဂွံဗတောန်ကေတ် ကိရိယာအခိုက်အလိုက်တၞဟ်သအာင်ကီုရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
စိုတ်ဒှ်နာဲတၠ ဍိက်ရခန္ဓ  ဘဝဟွံသိုက်သၠိင်
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
အရေဝ်ဘာသာ ကဵု လဟီုအတ္တဗဟဵု (egocentric speech)
မဝေါဟာရ အဓိက မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲကဵု တေသြရဳဝဳဂေါတ်သကဳဂှ် လဟီုအတ္တဗဟဵု (egocentric speech)။ လဟီုအတ္တဗဟဵု ဟီုမ္ဂးဂှ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မဟီုအရေဝ်ကဵုဇကုဇကု၊ နကဵုဗီုဏအ်ဂှ် ဍေဟ်ဂစာန် ဆိင်အရာဍေဟ်တအ် မချပ် ကေုာံ အရာဍေဟ်တအ် မကၠောန်ပရ။ ဟီုမွဲသာ််ပၠန် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် နကဵုမစကာ လဟီုအတ္တဗဟဵုဂှ် ကေတ် အရာဒၞာဲ ညးမလွဳလွတ်/မိမတအ် မသ္ဒးပ္ညုင်ကဵုဇကုတုဲ အလဵုဇကု ထိင် ကေုာံ ဖျေဟ်အစဳအဇန်ကမၠောန်ဇကုရ။ နကဵုလညာတ် ဝဳဂေါတ်သကဳမ္ဂး လဟီုအတ္တဗဟဵုဂှ် ဒှ်အရာမထိင်/ပၠတရဴ ကေုာံ ဖျေဟ်အစဳအဇန်မွဲရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
စိုတ်မွဲပြိုင်ပ္ကာန် ဗၠေတ်ဍာန်ဗုဒ္ဓ  ဘဝလေဝ်အေဲဇြ
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
အရေဝ်ဘာသာ ကဵု လဟီုအတ္တဗဟဵု (egocentric speech)
အရေဝ်ဘာသာအတ္တဗဟဵုဂှ် ဒှ်အရာ ပရေင်မၞိဟ်၊ မဖန်ဇန်ကဵု ဓရီုကျာရ။ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဟီုဓရီုကျာ ကုဇကုဇကုရ။
နကဵုလညာတ် ဝဳဂေါတ်သကဳမ္ဂး လဟီုအတ္တဗဟဵုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအခိင်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မဂွံအာယုက် အကြာ ၃ သၞာံ စဵုကဵု ၇ သၞာံ။ နူဂှ်မွဲကဆံင် လဟီုအတ္တဗဟဵုဂှ် ဒှ်အာ လဟီုအပ္ဍဲ။ လဟီုအတ္တဗဟဵုဂှ် ဒှ်အရာမစၠောအ်ဒဒန် အကြာ အရာစိတ္တဇအကြာ ကဵု အရာစိတ္တဇအပ္ဍဲ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
စိုတ်မွဲအံင်ဇၞး  ဘဝတိုင်ပ္ကဴရန်  ဨကန်စိုပ်ပြဟ်
စိုတ်မွဲယဝ်မာန်  ဋ္ဌာန်သွဝ်နိဗ္ဗာန်   ဆဵုမာန်ညးအဲ
စိုပ်မွဲပဠေဝ်ပြဟ်  သွက်ဘဝသွဟ်ဍာံ  အိုဿီုတၟးကၠုင်
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
လေန်မ္ၚး
ဝဳဂေါတ်သကဳ
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
စိုတ်ဗုဒ္ဓပိုဲ ဟိုဲဂကူဟံသာ  လ္ပသာသ္ပအ်ညိ။                  − − −       (အုပ်ကၠေံနိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရအဴ)။
နိဿဲ
ကၠုၚ်နူဗဟုသုတပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲ
ဆက်တဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဆက်တဲ
ဘာဆက်တဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဆက်တဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိမလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၆၊ ဝှ် ၄၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မဟာလင်္ကာရသိပ္ပံ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ဍုင်ဇိုင်ကျာ်
ဘာမဟာလင်္ကာရသိပ္ပံ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇိုင်ကျာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစိန္တာဝရ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၅၉။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၂၅ (၁၃၈၂ ဂိတုဝှ် ၉ မမံက်) တ္ၚဲအဒိုတ် ဂှ် စုတိက္လိလောန်စဴအာသွဝ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဣန္ဒာစာရ (သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ) ဂှ် ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် နွံပိုန်ဘာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၁၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်
အံင်ခေမာ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ယိုက်
ဘာအံင်ခေမာ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ယိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောသိယ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၁၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဇီုသာဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဇီုသာဲ
ဘာဇီုသာဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဇီုသာဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒမာလာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မင်္ဂလဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်တၟအ်ဍောတ်
ဘာမင်္ဂလဒဳပ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တၟအ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာဓရ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဘာ
နိရုတ္တိ
ဘာ ကၠုင်နူသံသကြိုတ် ဗိဟာရ/ဝိဟာရ မဂွံအဓိပ္ပါယ်တမ် သ္ၚိ/ဇၞူ မၞုံဒၞာဲ မသ္ၚောဲခြာ ဗွဲတၟေင် မရန်တၟအ် ဒၞာဲခမဳတအ် မပဒတဴ ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲ။ မအရေဝ် ဝိဟာရ ဝွံ ပ္ဍဲလိက်ဘာသာတၞဟ် နူအိန္ဒိယ မပ္တံ ကုအဇိဝိက၊ ဟိန္ဒူ၊ ဇိန်တအ်လေဝ် မဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ သီုဖအိုတ်ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၞူ သွက်ခမဳ/ရသိတအ် မဂွံဇူ ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲ ဖအိုတ်ရ။ တွဵုရးဗိဟာရ် (Bihar) မဒုင်သဇိုင် ဍုင်ဗိဟာရ်ဂှ် မၞုံ ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်ဘာရ။
ပ္ဍဲလိက်မန် မဂွံဆဵုကေတ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ကျာ်ဖြပထုံ နူကဵု အေဒဳ (၆) ဗွဝ်ကၠံတေအ်ရ။ ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ဂှ် ＂ကျာက် ဝိဟာရ် (…) တံဗြာဝ် ဗိဟာရ်＂ပ္ဍဲတၟအ်မွဲမဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဝိဟာရ် သီု ဗိဟာရ် ရ။
လိက်မန် ပ္ဍဲ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ပရူသၟိင်/ယှိုဲသဳခုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗိဟာရ် ＂ယင်ဂုံဤဂုံလောင် မလၞောမ်သီလ် ဍေယ်ကာလ သတြုဗုံရူက်ဂေါး ပ္လိည်မသက်(ကု)တာဝ် ဟန်ဗိဟာရ်ကုံကုံ၊ နဝိရ် ဂၞသၟိင်ၐြီတြိဘုဝနာဒိတျဓမၟရာဇ ဂေါး၊ ဍေးသ္စောဝ်တူန် ဍေယ်ဗိဟာရ်ကုံကုံ (12th AD. လိက်တၟအ်ပရူသၟိင်/ယှိုယ်သဳခုံ၊ ဂ ၅၄ - ဃ ၂)＂ရ။
လိက်မန် ပ္ဍဲ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ ခေတ်ဟံသာဝတဳ (သၟိင်ဓမ္မစေတဳ) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗဟာ ＂ဗဟာမွဲလေရ် ထးစဟ်တရဴ (15th AD. လိက်တၟအ် ကော့မှူး စပဂံကျောင်းကျောက်စာ)＂ရ။ အရာပ် ဗၟာမကော် ဗဟန်း မၞုံဇိုင်စေတဳကျာ်လ္ဂုင် ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်မန် ဗဟာ မဂွံအဓိပ္ပါယ် အရာပ်ဘာ။ အရာပ်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲခေတ် တၠညးမိစောဗု ကေုာံ ဓမာန်ညး သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ဟီုဂွံရ။
ဗ မဒှ်ဗျဉ် ဒုတိယတုဲ ဟ လက္ကရဴဂှ်ကီု သွဵုအာ မပံင်ကဵု ဟ ဂှ်ကီု ဒးပတိတ် ရမ္သာင်ဒုတိယကီုတုဲ ဗဟာ ဂှ် ဒးပတိတ် (ဗဟေဝ်/ဗသ္ၚာ) ရမ္သာင်ဒုတိယကီုရ။
ပ္ဍဲၜိုတ် ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် ဗဟာ/ဗဟေဝ် ဂှ် ပ္တိတ် ရမ္သာင်မွဲတုဲ ဒှ်အာ ဘာ ရ။ ကမိန်ခလွာဍုင်မွန်၊ ကမိန်ခန်လွာဍုင်ဗမာ၊ မဂိုဝ်တဴ အရံင်လျး စေတဳထဝ် ဂေါဟ်ပတ်တမာရုပ်ထဝ်၊ ဇြပ်ထဝ်၊ ဘာထဝ်၊ တ္ၜန်တ္ၜောဲတဴ ကောံကု အရိယသင် မစိုန်သ္ကီုဓူရၜါ၊ သာသနာတိလ မနွံပိုန်ကျာ်တြဲ မရာင်ဆာဲတဴ ဗွဲမလောန် က္တိုဝ်ဒသ်ရ၊ (16th AD လိက်ခၞိင်သၟိင် ဘုရင့်နောင် ၁၂-၁၃)
ဝေါဟာရမ္ဂး ဘာ ဝွံ ၜိုန်အဓိပ္ပါယ်တမ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၞူခမဳတအ် မပဒတဴကီုလေဝ် ဘာဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဒၞာဲမဗ္တောန်ပညာတုဲ ပ္ဍဲလက္ကရဴဏအ် ဒၞာဲဗ္တောန်လိက် ဗီုကဵု ဘာအလဵုအသဳတအ်ဂှ် ၜိုန်ရဟွံဆေင်စပ် ကုပရေင်ဘာသာကီုလေဝ် ညးကော်စ ဘာ ကီုရ။
ဘာလကျာ်
ဘာလကျာ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဒတန်လကျာ် (ညးမဗက်အလေအ်ကျာ်)တအ် မပဒတဴတုဲ ဘာနွံၜါဂကူ ညးကလေင်ပါ်လဝ် ဘာကွာန် ကဵု ဘာဂြိုပ် ရ။ ဘာကွာန်ဂှ် ဒှ်ဘာဓနေတ် ဘာလၟိုန်တုဲ မဒှ်ဒၞာဲ ဒါယကာတအ် မကၠုင် ဒဂိုန်ဂိုင်ကေတ် ဍောင်ဓဝ်သဳလ၊ ကဠင်ပင်မှိင်ဓရ်၊ မကၠောန်သဘင်အခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳဂမၠိုင်တုဲ ပါဲနူဂှ်တုဲ သီုဒှ်ဒၞာဲ ဒါယကာ ကေုာံ ခမဳသင်တအ် ညးမချပ်ဂၞပ်စ စပ်ကဵု ပရေင်ဍုင် ပရေင်ကွာန် မဂွံဇၞော်မောဝ် ကမၠောန်မဒှ်ဂုဏ်ဖိုဟ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ သီုဒှ်ဒၞာဲ မဗ္တောန်ဖျေန် လိက်ပရိယတ်ကီု သီုကဵု ကွတ်ဂယိုင်လမျီုကီုရ။
ဘာဂြိုပ်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် မဆေင်စပ် ကုခမဳမဒဂိုန်ဂြိုပ် မလွဳပရာဓရ်တအ် မဂွံပဒတဴရ။
ဘာအလဵုအသဳ / ဘာဗ္တောန်လိက်
နူစဍုင်မန် မစုက်လုက် ကုရဲရးယူရောပ်တေအ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲခေတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံလပါ်စဂှ် ဒၞာဲဒတန် ဗ္တောန်ပညာ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဒှ်ဆ ဒၞာဲဘာလကျာ်ဗုဒ္ဓဘာသာ သၟးဟွံသေင် ပ္ဍဲဘာညးပရးသာသနာ ခရေတ်ယာန်တအ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် မဗ္တောန်ပညာ ကုသၟတ်တအ်ကီုရ။ ဗွဲကြဴ ဍုင်မန်ဗၟာ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ကလိက်တုဲ ပရေင်ပညာ (ဝါ) ဘာအလဵုအသဳ နူသၞောတ်အင်္ကလိက်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာရ။ ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲဍုင်ယူရောပ်ဂမၠိုင်လေဝ် မွဲအခိင်တေအ် ညံင်ရဴ ပ္ဍဲဂကူမန်ကီု ညးက္ဍိုပ်သကိုပ်ဘာသာတအ် မအာဂတတုဲ မကၠောန်လဝ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအင်္ဂလာန်မ္ဂး စဵုကဵုစိုပ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ် ဘာဂမၠိုင် နွံသၟဝ် (ဝါ) အဝဵုသြဇာ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဘာသာတအ် ဓလီုလဝ်ဖိုဟ်ရ။
ဗွဲကြဴ ညးတအ် ညာတ်ကေတ် ပရေင်ပညာဇေတ်တ်ဂှ် ဒးဗၠးၜး နူဓယံက်မွဲမွဲဟေင် မဂွံဒှ်ပညာဇေတ်တ်တုဲ အဝဵုသြဇာ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဘာသာဂှ် ညးထပိုတ်ထောအ် ပ္ဍဲဗတောန်လိက်တအ်ရ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ဍုင်မဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲယူရောပ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပရေင်ပညာ ဒးဗၠးၜး နူဓယံက် ကွေတ်ဘာသာမွဲမွဲ၊ လညာတ်ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲမွဲရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲဘာဗ္တောန်လိက်တအ်ဂှ် အစာဘာတအ် ဗတောန်ပရူဘာသာဂမၠိုင်ဂွံကီုလေဝ် အခေါင်မတွဟ်စန်ဒက် ညံင်ဂွံလျုင်ဇြိုင်သ္ဍိုက် ပ္ဍဲဘာသာမွဲမွဲဟွံဂွံရ။
ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်
ဘာကောန်ဂကူမန်သ္ဂောံမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ဂှ် ဟိုတ်နူပဋိပက္ခပၞာန်ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသမန်တုဲ ဘာဗတောန်လိက်ဟွံမွဲကီု ဒၞာဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ၜိုန်ဘာအလဵုအသဳနွံကီုဒှ်ကၠရ အာစာဘာအလဵုအသဳတအ်ဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်နာနာတုဲ ညးတအ်ဟွံအာကေတ် တာလျိုင် ဒၞာဲကွာန်ဒးတာလျိုင်တအ်ဂှ်တုဲ ဘာဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ကၠုင်ဘာဟွံမွဲကုအစာရ။ မိမညးဍုင်ကွာန်မန်တအ်ဂှ် သွက်ကောန်ဇာတ်ညးတအ်သ္ဂောံဗတောန်ပညာ ရန်တုဲ နကဵု ဗီုပြင်ညးကုညး နဲညးကုညး ဂၠာဲလိင်အာစာတုဲ ဗတောန်အာ နဗီုပြင်ညးကုညးရ။ သွက်အစာဘာမန်တအ်ဂှ် ညးတအ်ကဵုထံက်ပင် နကဵုသြောံရောင် သ္ဂောံတီကေတ်ရ။ အစာဘာမွဲတၠတှေ် မွဲသၞာံ သြောံ (၅၀)န၊ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် သြောံ(၁၀၀)န လေဝ် ကေင်ကဵုကၠုင်လဝ်နွံဂးရ။ ပရေင်ပညာဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ပ္တံကၠုင် နဗီုပြင်ဂှ်ရောင်။
ဟိုတ်နူဒးနွံပၟိက်တုဲ သ္ဒးပံက်ကၠုင်ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ယွဵုဒလေင် မိမညးဍုင်ကွာန်တအ် သ္ဇိုင်ဂှ်ဒှ်ဍာံ ဆဂးယဝ်တၟော်ကဵု ပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူမ္ဂး ကြက်ရှ်သာဇၞော်ကွေံကွေံရောင်။ ဘာညးကုညး သၞောတ်ညးကုညး ပြးဇးဒၟံင်တအ်ဂှ် ညံင်သ္ဂောံဒှ်ကၠုင် မွဲသၞောတ်ကီု ပရေင်အုပ်ဓုပ်ပကင်ရင်ပရေင်ပညာကောန်ဂကူန် ညံင်သ္ဂောံစှေ်ဗီုကီု ရန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပံက်ကၠုင်ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် နကဵုဌာနဇၞော်မွဲရ။ အသၟဝ်ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ဗဟဵုဂှ် ဌာနပရေင်ပညာခရိုင်၊ ဌာနပရေင်ပညာပွိုင်ဍုင်၊ ဂကောံအာစာဘာ ပွိုင်ဍုင် မပ္တံသာ်ဝွံ ဒက်ပံက်ကၠုင် ဗွဲလၟေင်င်တုဲ အုပ်ဓုပ်ပကင်ရင်ကၠုင် သၞောတ်ပရေင်ပညာကောနဂကူမန်ရ။ စိုပ် သၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် သွက်ဂွံထိင်သွာအာ မူဝါဒပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ကီု၊ သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံကဵု ဂကောံရဲထံက်ပင်ပရေင်ပညာ နူဍုင်ဂၠးကဝ်ဝတံတအ်ကီု ရန်တုဲ ကမ္မတဳပရေင်ကောန်ဂကူမန် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ ၁၉၉၅ ဂှ် ပ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပြံင်သၠာဲအာ နူကဵု သၞောတ်ဂၠံင်တရဴ ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ဂှ် ဍေံပြံင်သၠာဲကၠုင် နဗီုပြင်ဆဵုဂဗတက်ကျာတုဲ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒိုအ်ပန်ပှေ်ာကဵု အလဵုအသဳပၞာန်ဗမာရ။ နကဵု တင်တုပ်စိုတ် ၜါလ္ပာ် ကွးဘာမန်တအ် ဂွံကၠုင်အခေါင်သှ်လိက် ၁၀တန်ပ္ဍဲအလဵုအသဳ၊ ကွးဘာအံင်တအ်ဂှ် ဂွံအခေါင်တိုန်တက္ကသိုလ်နာနာ ပ္ဍဲဍုင်ပိုဲစဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။ ကာလလၟုဟ်မ္ဂး ကွးဘာအံင် ၁၀တန် အလဵုအသဳ သီုဂွံကၠုင် တဆိပ်ကြာနူတက္ကသိုလ် နွံလၟိဟ် ၜိုတ် ၄၀၀ ဒှ်ကီုရ။ အေကွးဘာတအ်ဏအ်ဂှ် လ္ၚဵုကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ပ္ဍဲ ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်၊ လ္ၚဵုဂှ် ပ္ဍဲNGO, INGO, CSO, CBO ၊ လ္ၚဵုဂှ် သီုကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ပ္ဍဲ ဌာနအလဵုအသဳကီုဂှ်လေဝ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်မာန်ရ။
•	၁၉၇၂ ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်မံက်ကၠုင်
•	၁၉၉၂ ကမ္မတီပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်မံက်ကၠုင်
•	၁၉၉၅ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဒေါံပန်ပှော်
•	၁၉၉၆ ဘာတန်သၠုင်ကောန်ဂကူမန်စသှ်ကၠုင်စှ်တန်
•	သၞောတ်ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်
•	အဆံင်တန်မူလဗ္တောန်နကဵုအရေဝ်ဘာသာမန် (မန်၊ ဗၟာ၊ အင်္ဂလိက်)
•	အဆံင်တန်လ္ဒောဝ် ဗ္တောန်အတိုင်လိက်အလဵုသီထပ်ပံင်စုတ်လိက်ဗွဟ်မန်ကေုာံဝင်မန်
•	အဆံင်တန်သၠုင် ဗ္တောန်အာအတိုင်လိက်အလဵုသဳတုဲလုပ်သှ်စှ်တန်ပ္ဍဲအလဵုသဳ
•	ကွးဘာအံင်စှ်တန်တအ်ဂှ် ဂွံအခေါင်တိုန်တက္ကသိုလ် လ္ၚဵုဂှ်သီုလုပ်ကေတ်တာလျုင်ပ္ဍဲသွာင်အလဵုသီ /NGO/ CSO/ CBO/ ဂကောံနာနာ
•	သၞောတ်ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ဂှ် နကဵုပရေင်အုပ်ဓုပ် ဗီုပြင်ဇကုကဵုဇကုတုဲဆက်စၠောံလဝ်ဒဒန်ကုပရေင်ပညာအလဵုသဳ
•	ပရေင်ပညာဘာၜိုပ်ထဝ် ၜါသၞာံရန်ပတဝ်လဝ် သွက်ဂွံဆက်ပံက်ကဝ်လိက်မန်
•	ဘာၜိုပ်ထဝ် Post-Ten ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နူသၞာံ ၂၀၀၀ တေံရ။ သၞာံပထမကေုာံ သၞာံဒုတိယဂးတုဲ ဗတောန်ကဵု ပွိုင် ၂ သၞာံရ။ စှေ်နူဘာၜိုပ်ထဝ်တုဲ ဒးယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် ပ္ဍဲဌာနပညာကောန်ဂကူမန် နဒဒှ် ညးဒုင်ကာ ဗတောန်ကမၠောန် ပွိုင် ၂ သၞာံ တုဲ ဆက်ကတ်ပညာဍုင်သၟာင်မာန်။
•	ပရေင်ပညာမ္ၚးဘာတန်/ ကွတ်ဂယိုင်လမျီု
တ္ၚဲသၟတ်မန်
တ္ၚဲသၟတ်မန်(Mon Youth Day)ဝွံ ဒှ်သဘင်လၟေင်သၞာံ မပစၟတ်သမ္တီ ကုသၟတ်မန်တုဲ ဇၟာပ်မစိုပ်တ္ၚဲဒဳဇြေန်ပါ ၂၈ ဂှ် ကၠောန်တဴ သ္ဘၚ်တ္ၚဲသၟတ်မန်နူစသၞာံ ၂၀၁၂တေံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၆ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၈ ဂှ် ဂကောံသၟတ်မန်မဒက်ပ္တန် ပကောံလဝ် နကဵုညးလေပ်ပညာဂတာပ်ခေတ်ကေုာံ တခဳသၞာဲဒဴ စတံနူကဵု မန်သာန်လှိုၚ်၊ မန်ဗလုန်၊ မန်သိၚ်ထောန်အံၚ်၊ မန်သာန်လှ၊ မန်ၚိုဲသိၚ် ကေုာံ မန်မျာတ်ထောန်တအ် ညးဂမၠိုၚ်က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ် ဂကောံသၟတ်မန် ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံတုဲ ဗွဲကြဴကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်ကောံဓရီုဇၞော်သၟတ်မန် အလန်ကၠာအိုတ်ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုရ ။
ဝင်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၁ ဂှ် သၟတ်မန်ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု မန်ဖေတိင်၊ မန်တံင်အေ တအ် ပကောံကွးဘာဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ စချပ်စကဵု ဗော်သွးမန် အလုံဍုင်ရးမည သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံသၟတ်မန် မွဲရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ ဂကောံသၟတ်ဂှ် ဟွံဒှ်ပံက်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၆ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ တုဲအာတုဲ ညးတအ် ပကောံ သၟတ်မန် ကွးဘာတက္ကသိုလ်မန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၂၈ ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံသၟတ်မန် ရ၊၊ တင်ရန်တၟအ် ဂကောံဂှ် သၟတ်မန်တအ် ညံင်ဂွံဍိုက်ပေင်ကဵု ဗလမသုန်သာ် ကေုာံ ချဳဓရာင် ပ္ဍဲပရေင်ဂကူမန် ဗွဲမကတိုင်ကၟဟ်ရ၊၊
ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဗွဲလတူဂှ်ကီု သၟတ်မန်ဂမၠိုင် ကောံဓရီု ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကျာ်သုက် (ကျာ်အသောက်) ဍုင်မတ်မလီု သွက်ဂွံချဳဓရာင်အာ ပရေင်သၠးပွးဂကူမန်ကီုရ၊၊
ပအစာံကဵု စၟတ်တ္ၚဲ ဗွဲလတူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် အလန်တတိယ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကွာန်ဝါဗိုင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂိတုဨပြဳ ၂၄-၂၆ဂှ် ပဒတန် စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၂၈ ဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲသၟတ်မန် ရ၊၊ တ္ၚဲသၟတ်မန်ဂှ် နကဵု ဂကောံသၟတ်မန်ပံင်ကောံ မဒက်ပ္တန်လဝ် ဌာန်ကောံသၟတ်မန် (Mon Youth Forum - MYF) ဂှ် ချဳဓရာင် ကၠောန်အာရောင်လေဝ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ၊၊ ဌာန်ကောံသၟတ်မန် ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ပ္ဍဲပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် အလန်ပထမဂှ်ရ၊၊
အလန်ပထမ - ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန်
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ (၉-၁၀-၁၁) ဂှ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ၊ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ MYPO၊ ကေုာံ ဂကောံစန္ဒက်သၟတ်မန်အလုံဒေသ LAMYO တအ်က္ဍိုက်ပ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ် ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် ပ္ဍဲကွာန်ပြၚ်ဗကေတ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ ခရိုၚ်ထဝဲါ ဗွိုၚ်တိဍာ်သြဇာဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတုဲ ပ္တိုန်ထ္ၜးသဳကၠဳဖျေဟ်ကၠုၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်သ္ဂောံဓမံက်ပ္တိုန် သ္ပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲသၟတ်မန်ရ ။
အလန်ဒုတိယ - ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန်
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ အံၚ်တိုပါ ၁၄-၁၅-၁၆ ဂှ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ၊ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ MYPO၊ ဂကောံစန်ဒက်သၟတ်မန်အလုံဒေသ LAMYO တအ်က္ဍိုက်ပ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ် ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲကွာန်ကွိက်ခွိ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် ခရိုၚ်မတ်မလီု ဗွိုၚ်တိဍာ်သြဇာဗော်ဍုၚ်မန်တၟိရ။ ကၠာဟွံစိုပ် စၟတ်တ္ၚဲကၠောန်ဗဒှ် ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ် သၟတ်မန်ဏီဂှ် ကမ္မတီတိုၚ်တံ ချူတြးလိက်ကုမှာဇန် ဂကောံနာနာတအ် စပ်ကဵုဝၚ်ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၈ ဂှ် သွက်သ္ဂောံသ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်တ္ၚဲသၟတ်မန်ကီု သီုကဵုအာတ်ကၠုၚ်ကသပ် ညံၚ်သ္ဂောံပ္တိုန်ထ္ၜးနၚ် သ္အာၚ်နူကဵုတ္ၚဲဝွံတုဲ မပ္တံကဵု တ္ၚဲခိုဟ် တ္ၚဲပြဲ မဂပ်ဝ်ကဵုဒးသ္ပတ္ၚဲသၟတ်မန်ထေက်တအ်ရ။ ပ္ဍဲပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ်ဝွံ ရန်တၟအ်ကဵုသၟတ်မန်တအ် သ္ဂောံပံၚ်တောဲချဳဒရာၚ် ကၠောန်အာကမၠောန် ပရေၚ်ဒတုဲဖဵု သွက်ဂကူမာန်တုဲ ဒက်ပ္တန်ဏာလဝ် ဌာန်ကောံသၟတ်မန် MYF ရ။ သွက်ဂွံရုဲစှ် သ္ပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲသၟတ်မန်ဂှ် ညးစၞးတအ် ပ္တိုန်ထ္ၜးကၠုၚ် တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီနာနာသ္အာၚ် နူ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၈ မပ္တံကဵု တ္ၚဲဗညာနဲ (ရာဇာဓိရာဇ်) တိုန်နန်တအ် ပ္တိုန်ထ္ၜးကၠုၚ်နွံရ။  သ္ဂောံစၟတ်သမ္တီ "တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ" မွဲမွဲတ္ၚဲဂှ် သ္ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်အာဍာ်ဇမၠိၚ်ရောၚ် ညာတ်ကေတ်တုဲ သဘာပတိ ကဵုဏာသ္ဂုတ်သွာတ် သွက်သ္ဂောံ ရုဲစှ်အာပ္ဍဲပေါဲသၠာဲတး လညာတ်ဂတေံမွဲဝါပၠန်ရ ။
အလန်တတိယ- ပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန်
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဨပြဳ ၂၄-၂၅-၂၆ ဂှ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ၊ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ၊ ကေုာံ ဂကောံကဵုပညာသၟတ်မန် MYEO က္ဍိုက်ပ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ် ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် (အလန်တတိယ) ပ္ဍဲကွာန်ဝါဗိုၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ ခရိုၚ်ထဝဲါ ဗွိုၚ်တိဍာ်သြဇာဗော်ဍုၚ်မန်တၟိရ၊ ပ္ဍဲပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်ဝွံ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်တုဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၈ ဂှ် ရုဲစှ်ဖျေံဏာသ္ဂုတ်သွာတ် နဒဒှ်"တ္ၚဲသၟတ်မန်" နကဵုတၚ်တုပ်စိုတ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သီုကဵုဒက်ဗခိုၚ်ပ္တိုန်ဌာန်ကောံသၟတ်မန် MYF ပ္ဍဲကဵုပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်ဝွံရ ။
လၟေင်သၞာံ မကၠောန်ကၠုင်ဂမၠိုင်
တ္ၚဲသၟတ်မန်ဝွံ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကေတ်လျိုၚ်တံကဵု ညးအာဍိုပ်ဌာန်ကောံသၟတ်မန်တံ ချပ်ဇန်သဳကၠဳညးသ္ကံတုဲ ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် ဇရေၚ်ဒေသ ပွိုၚ်ဍုၚ်နာနာရ ။
မရနုက်ကဵု ဨကဒသမ သၞာံ ၂၀၂၂ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဇြေန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်။
မရနုက်ကဵု နဝမ သၞာံ ၂၀၂၀ ဟိုတ်နူကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲၝောအ်ခန် ဍုင်ရေဝ်၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲတဝ်ကၞဴ (တကအ်ခၟိုင်) လေဝ်ကၠောန် ပ္ဍဲသလာတ်မ္ၚးကီုရ။
မရနုက်ကဵု အဋ္ဌမ သၞာံ ၂၀၁၉ ကၠောန်ဗဒှ် ဗလးဒဵုခရီု (ကျာ်မြဟ်)
မရနုက်ကဵု သတ္တမ သၞာံ ၂၀၁၈ ကၠောန်ဗဒှ် ကွာန်သာံလှေဝ် (ဘာအင်)
မရနုက်ကဵု ပဉ္စမ သၞာံ ၂၀၁၆ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကွာန်ဝါခရူ (ဇြပ်ဗု)
မရနုက်ကဵု စတုတ္ထ သၞာံ ၂၀၁၅ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဗိန် (ကအ်ကြိက်)
မရနုက်ကဵု တတိယ သၞာံ ၂၀၁၄ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ် (မုဟ်ဍုင်)
မရနုက်ကဵု ဒုတိယ သၞာံ ၂၀၁၃ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကွာန်တၟအ်ကၞေင် (ရေဝ်)
မရနုက်ကဵု ပထမ သၞာံ ၂၀၁၂ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုထောင် (လှာဒကှ်)
သၟိင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၟိင်စိင်
ဘာသၟိင်စိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၟိင်စိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သာသနဇောတိကာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ခဠာတ်
ဘာသာသနဇောတိကာရာမ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခဠာတ် ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၅၃။
တာဝတိံ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ဍုင်ပံင်
ဘာတာဝတိံ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ပံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မပါလ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၅၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်
ဗြေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဗြေင်
ဘာဗြေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဗြေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒဝရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ က္လိဂွံအာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓမ္မာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကုန်ပကဴ
ဘာဓမ္မာရာမ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကုန်ပကဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာတေဇ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၂၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်
ဇၞောဝ်အလာံ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဝါကပိုဟ်
ဘာဇၞော်အလာံ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကပိုဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၂၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်
ကွာန်တၟိချာဲဟဂိတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တၟိချာဲဟဂိတ်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၈၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၇၊ ဝှ် ၆၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မၞိဟ်ပကင်ရင်ဂမၠိုင်
thumb|တဆိပ် မပစၞး ညးပကင်ရင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ
ပ္ဍဲကဵုဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ကုညးလွပ် မပတှ်ေ ဖျေဟ်စိုတ်ဂွံတအ်ဂှ် ခပတိုန်ကဵု နဒဒှ် ညးပကင်ရင် (လဆောဝ် ကော်စ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် အေဒ်မေန်) ကြဴနူ မအာတ်မိက်တုဲ ကလိဂွံအခေါင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ်မ္ဂး နူကဵု လိက်ပရိုင် The New York Times ချူပတိတ် ဒဒှ်ရ ညးပကင်ရင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် နွံဒေသ ပထဝဳနာနာတုဲ သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် ၁.၀၀၀ တၠရ။ ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၂၀၁၂ ဂှ် ဒဒှ်ရ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဗီုအင်္ဂလိက်ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ညးပကင်ရင် ဂၠိုင်ၜက်အာ နူသၞောတ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ကဵု ၂၀၀၆ ဂှ် မွဲမွဲဂိတု မၞိဟ်မဂွံဒုင် ခပတိုန် နဒဒှ် မၞိဟ်ပကင်ရင် မွဲမွဲဂိတု နွံဒၟံင် ၜိုတ် အကြာ ၄၀ တၠ ကဵု ၅၀ တၠရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ကဝက်သၞာံလပါ်ဂတဂှ် ဆမၞိဟ် ဒစိတ်ဓဝ်ဟေင် မဂွံဒုင်ခပတိုန်ရ။ [deprecated source] ဆဂး ဇိမ်မဳ ဝေလ (Jimmy Wales) ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမခၞံဗဒှ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကၠာအိုတ်၊ ဒစဵုဒစး အရာဏအ်ဂှ် မဒှ်အရာ မဒှ်ထေက်မွဲ ဟွံသေင်ရတုဲ "လၟိဟ် ညးပကင်ရင် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် ညိင်ဝတ်ဂွံအာ ၜိုတ်ပွိုင် ၜါသၞာံတုဲ ဆက်ညိင်ဝတ်ဒၟံင် ဖိုဟ်ရ။ ဝေလ ညးပလံင်ဗစိုပ်လိက် ဇရေင်ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၁၊ ၂၀၀၃၊ ပ္ဍဲအဳမေဝ်ဂှ် ညးဟီု မဂွံဒှ် အေဒ်မေန်/ညးပကင်ရင် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်"အရာမတင်တုပ်စိုတ် ဇၞော်ဇၞော် မွဲဟွံသေင်" တုဲပၠန် " ဒှ်ညးပကင်ရင် ဟီုဂှ် သွက်ဂွံ ဗိုင်ကၠောန် ပရေင်မဆေင် ကုကွတ်နဲကဲဂှ် ဒှ်အရာအဓိကတုဲ ပရေင်အခေါင်အဝဵုဟွံသေင်ဂှ်ရ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ကဵုဟွံထေက်တန်ရ။"
ပ္ဍဲကဵုလိက် (Wikipedia – The Missing Manual) ဂှ် John Broughton ဟီု မုဟိုတ် မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်တအ် စှ်ေစိုတ် ထေင်ကေတ်ဒၟံင် ညးပကင်ရင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လတူညးတၞဟ်ရော။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ ရန်တၟအ် မခပတိုန်စွံလဝ် ညးပကင်ရင် ဟွံသေင်ရ။ ညးဆက်ဟီုပၠန်ဂှ် ညးပကင်ရင်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် "ဇိုတ်ပလီု မုက်လိက်" တုဲပၠန် "စဵုဒၞာ မုက်လိက်ဂမၠိုင် နူကဵု ပၞာန်မပလေဝ်ဒါန်လိက်ဂမၠိုင်ရ"။
အာတ်မိက် သွက် အခေါင်ညးပကင်ရင်
ညးမခပတိုန် ညးပကင်ရင် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ဇိမ်မဳ ဝေလ (Jimmy Wales) ပ္ဍဲကဵု အံက်တဝ်ပါ ၂၀၀၁၊ လၟုဟ်မ္ဂး လၟေင်ကမၠောန် မဇိုန်ကဵု လျိုင် ညးပကင်ရင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု မကော်ဂးစ အာတ်မိက် သွက် အခေါင်ညးပကင်ရင် (requests for adminship (RfA))ရ။ ဇၟာပ်ညးပၠုပ်လဝ်စရင် နဒဒှ် ညးမဒါန်လိက် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာတအ်ဂှ် အလဵုဇကု လုပ်အာတ်မိက်ကေတ် ဂွံသီုညးဖအိုတ်ရ။ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု မၞိဟ်မဒါန်လိက်တၞဟ်တအ် ပတိုန်ဂလာန်လေဝ် ဂွံကီုရ။
သၞောဝ်
ကာလ ကလိဂွံ အခေါင်အရာ နဒဒှ် ညးပကင်ရင်မွဲတုဲမ္ဂး ညးလွပ်ဂှ် ကလိဂွံအခေါင် လုပ်ကၠောန် တာလျိုင်နာနာသာ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု တာလျိုင်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ်  "ကမၠောန် မကလေင်ဖအး"၊ ဇိုတ်ပလီု လိက်ပရေင် မဟွံလုပ်ကဵု အဝေါင်ပြကိုဟ်ဗိသ္တာတအ်၊ စဵုဒၞာ မုက်လိက်ဂမၠိုင် (ကလေင်ဗၟံက် မုက်လိက်၊ ကလေင်ဟံင် လိက်ပရေင်)၊:66 ကၟာတ်ဗလံက် (blocking) အကံက် မလုပ်ပထုဲတအ်ရ။ ပွမကၟာတ်ဗလံက် အကံက်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် အတိုင်စဳပၞောန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia's policies) တုဲ ဒးထ္ၜးဟိုတ် မဂွံကၟာတ်ဗလံက် ကေုာံ အပိုင်အခြာကာလ အခိင်အခါတအ်ရ။:401:120 ကုညးလွပ် မိက်ဂွံ အခေါင်ခိုဟ် အခေါင်တၟေင် ပ္ဍဲအရာ မပလေဝ်ဒါန်လိက်တအ်တုဲ မအာတ်မိက် သွက်ဂွံဒှ် ညးပကင်ရင်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်ရ။
သွက် လိက်စံင်သုတေသန မပတိတ် နူကဵု Virginia Tech ကဵု Rensselaer Polytechnic Institute တအ်ဂှ် ညးဒါန်လိက် တအ်ဂှ် ခပတိုန်လဝ် နဒဒှ် ညးပကင်ရင် ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရေင်မဝါတ်ဂါတ် မဒှ်ပရေင်လညာတ်တၞဟ်မာန်တအ်တုဲ ညးတအ် စွံအာရီု ပ္ဍဲလိက်ပရေင် မဆေင်စပ် ကဵုသုတေသနတအ်ဟေင်ရ။  သၟာသုတေသနသိပ္ပံတအ်လေဝ် ညးတအ် ဖန်ဇန်လဝ် ညးဒါန်လိက် မစိုန်သကီု လပ္ါ်ကဏ္ဍတအ်ဂှ် ပံင်ပကောံတုဲ နကဵုသၞောတ်နဲကဲ မဖျေဟ်မာဲဂှ် ညးတအ်ပဒတန် လိက်သုတေသနဂမၠိုင်ရ။ လိက်သုတေသန မပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဖရေန် the 2008 Conference on Human Factors in Computing Systems ဂှ် တင်ဂၞင်တအ်ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု ညးပကင်ရင် သီုဖအိုတ် ၁.၅၅၁ တၠတုဲ မၞိဟ်လဵု မစိုန်သကီု ပ္ဍဲလပါ်လိက်တအ်ဂှ် ကဵုပလေဝ်ဒါန် လိက်တအ်ရ။ နကဵု မကဵု ဂလာန်သၟာန်သွဟ်ဂှ် စမ်ၜတ် ညးလွပ်တအ်တုဲ ကုညးမကၠိုဟ်ခၠင် လပါ်တအ်ဂှ် ဂွံဒှ် ညးပကင်ရင် ပ္ဍဲကဵု လိက်ကဏ္ဍဂှ်ရ။  ပ္ဍဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၁၃ ဂှ် တၞဟ်န ဂွံခပတိုန် ညးပကင်ရင် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာပဝ်လာန် မဆေင်ကဵု ဝင်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုနဲဂှ်ကီုရ။ ညးတအ်ညာတ်ကေတ် ညးတအ် ကၠောန် နဒဒှ် နဲကဲမစုတ်မာဲ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဝဳကဳညးတအ်တုဲ ညးတအ် ရုဲစှ် ခပတိုန် ညးပကင်ရင် ညးတအ်ရ။
မုဟ်ဒဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒဵု
ဘာမုဟ်ဒဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်ဒဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖဟံသာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၇၊ ဝှ် ၁၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မင်္ဂလသာရဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကအ်ဆုကၠ
ဘာမင်္ဂလသာရဒဳပ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ ကအ်ဆုကၠ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၇ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကၟာပတေက်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကၟာၜဳ
ဘာကဉ္ဇနာရာမ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကဍာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကဉ္ဇန သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၁၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်
ကမ္မတဳဗဟဵု ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် - ၁၃၈၀
ကမ္မတဳဗဟဵု ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်
ကမ္မတဳဗဟိုရ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်ဝွံ ရုဲစှ်လဝ် ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော် ကၠောန်ဗဒှ်ပ္ဍဲဌာန-ဘာကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀၊ ဍုၚ်မတ်မလီု၊ ဒိတ္ထဳ ၁၃၈၀ သၞာံ၊ ဂိတုပုဟ် ၃ စွေက် (22/04/2019)
သာသနာမေဓါဝဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်
ဘာသာသနာမေဓါဝဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်လၟိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဒေဝိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အ္စာဓရ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တၟိ (ကလျာဏမိတ္တ)၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဖအံက်
ဘာတၟိ (ကလျာဏမိတ္တ) ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဖအံက် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကလျာဏ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၇၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မဟာယျေန် (လတူဒဵု)၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ဍုင်မတ်မလီု
ဘာမဟာယျေန် (လတူဒဵု) ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၂ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
လိက်ပတ်မန်
လိက်ပတ်မန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် စၟတ်သမ္တီလဝ် အရာမချူလဝ် နကဵုလိက် ဘာသာမန်ဂှ် ဒှ်လိက်ပတ်ကီုလေဝ် အတိုင်ပွံက်အဓိပ္ပါယ် လိက်ပတ် ဗီုမပါ်လဝ် အရာမတၞဟ်ခြာ လိက် ကေုာံ လိက်ပတ်တုဲ လိက်ပတ်မန်ဟီုဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗီုပြင်မံင်စံင် ပရူဒဒှ်ဘဝမၞိဟ် ကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်လိက်ပတ်မန်ရ။ ညံင်ရဴ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ရးပလိုတ် မနွံကဵု ခေတ်နာနာသာ်ကီု ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်လေဝ် ပါ်ကေတ် ခေတ်တြေံ၊ ခေတ်လဒေါဝ်၊ ခေတ်သအးဇ္ၚး၊ ခေတ်မှောဝ်ဇဴတအ် ဂွံကီုရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူဂကူမန် မဒးဒုင်လဝ် ဘဲပၞာန် ဘဲဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ကုဗၟာတုဲ သက်သဳ ကေုာံ ကိရိယာ သွက်ဂွံလ္ၚတ်လိက်ပတ်မန် (ဝါ) တၠုင်လအာဘဝမၞိဟ် ခေတ်နာနာဂှ် ဂွံဆဵုအောန်ကွေဟ်ဟ်ရ။
ပွံက် လိက်ပတ်
ကၠာပိုယ် ဟွံဂွံလ္ၚတ် ပရူဝင်လိက်ပတ်မန်ဏီဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ လိက်ပတ်ဟီုဂှ် မုရော၊၊ အရာလဵု မဒှ်လိက်၊ အရာလဵု မဒှ်လိက်ပတ်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဒးပါ်ပဲါလဝ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ကၠာရ၊၊ မအရေဝ် 'လိက်' ဝွံ ဂကူမန်ပိုယ် လွဳစလဝ် နူသံသကြိုတ်/ပါဠိ (လေခ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် မချူခရက်၊၊ မအရေဝ် 'ပတ်' ဂှ်လေဝ် မန်ပိုယ် လွဳစလဝ် နူပါဠိ (ပတ္တ) တၞးရိုတ်ရ၊၊ လိက်ပတ်ဂှ် အဓိပ္ပါယ်တမ် 'လိက်သၠရိုတ်' မြဴသာ်ဝွံ ၜိုန်ရ မဂွံအဓိပ္ပါယ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ အခိင်အခါ ကေုာံ ဗီုပြင်မချူလိက်တအ် ပြံင်လှာဲကၠုင်တုဲ အဓိပ္ပါယ် မဝေါဟာ 'လိက်ပတ်' ဂှ်လေဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မအရေဝ် 'လိက်' ပ္ဍဲခေတ်ပိုယ်ဏအ်ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် အရာမဆေင်စပ် ကုမချူလဝ် နကဵုအက္ခရ် သီုဖအိုတ်၊ မတုပ်ကဵု မအရေဝ်အင်္ဂလိက် literal တုဲ 'လိက်ပတ်' ဂှ် ဒှ်လိက် မချူလဝ် နကဵုကွတ်အနုသုခုမ မတုပ်ကဵု မအရေဝ်အင်္ဂလိက် literature ရ၊၊
ပွံက်အဓိပ္ပါယ် 'လိက်ပတ်' ဂှ် တၠပညာပရေင်လိက်ပတ်တအ် ပံက်ကၠုင် အဓိပ္ပါယ်နာနာသာ်ကီုလေဝ် ဗွဲသဇိုင်မ္ဂး တုပ်ဒၟံင်ရေင်သကအ် သီုဖအိုတ်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ပွံက်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် တၠပညာပရေင်လိက်ပတ် ဂကူဒိန်နေတ် ဖိလ် ဒါလာရောပ် (Pil Dahlerup) မချူလဝ် ပ္ဍဲလိက် 'လိက်ပတ်ဒိန်မက် (Dansk litteratur)' ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု သၟဝ်ဝွံရ၊၊
'လိက်ပတ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်အနုသုခုမ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု မလိက်'
[Litteratur er den kunst, der laves ved hjælp af ord]
ယဝ်ဟီု ဗွဲတြးညိပၠန်မ္ဂး 'လိက်ပတ်မ္ဂးဂှ် ဒှ် အရာမဗၟံက်ပတိုန် ဂလာန်သၟာန် မနွံကတဵုဒှ်ဒၟံင် နကဵု စက္ကဝါ မဖန်ဗဒှ်လဝ်၊ နကဵု ကွတ်တဲအနုသုခုမ မကၠောန်လဝ် နကဵုအရေဝ်ဘာသာ၊၊'
[Litteratur er eksistentielle problemstillinger udtrykt i et fiktivt univers og i et kunstnerisk udarbejdet sprog.]
ပွံက် ဂၠေအ် ကၠာဂှ် မိက်ဂွံဟီု ဒဒှ်ရ လိက်ပတ်ဂှ် ဒှ်ဒြဟတ်မွဲ နကဵုအရေဝ်၊၊ အရေဝ် နကဵုလိက်ပတ်ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မဟွံမဲ ကုအဓိပ္ပါယ် ဟွံသေင်၊ ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊ လိက်ပတ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုဗီုပြင်အရေဝ်တုဲ နကဵုဗီုပြင်အရေဝ်ဂှ် မၞိဟ်မဗှ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ်၊ ပါ်ပဲါကေတ် ကေုာံ ဗ္တောန်ကေတ် တဝှ်မွဲမွဲ နူလိက်ပတ်ဂှ်ရ၊၊
'စက္ကဝါမဖန်ဗဒှ်' မဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်လိက်ပတ် ပရူမဒှ်ဍာံဟွံသေင် ဒှ်လိက်ပတ် မဖန်ဇန်ဗဒှ်ပတိုန်လဝ်၊ လိက်ပတ်ဂှ် ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်မဗှ်လိက်၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် သဘဴဓရ် မလှဲလး ညံင်စက္ကဝါ ဒဒှ် မဇန်ဖန်ဗဒှ်လဝ်ဂှ် ဟွံပြံင်လှာဲအာဂှ် စက္ကဝါမဖန်ဗဒှ် ညးမကော်စရ၊၊
တုဲပၠန် 'လိက်ပတ်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုကွတ်အနုသုခုမ' ဟီုမ္ဂးဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ အရာမွဲမွဲ မကၠောန်ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုအရေဝ်၊၊ အရေဝ်မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုကွတ်အနုသုခုမဂှ် ဒှ်ဆညံင်ရဴ ဗလးဒ္ၚောဝ် မကျောဝ်ညာတ်ကၠိုဟ်အာ ဗွဲဓမ္မတာ ဟွံသေင်၊ ဒှ်အရာ မရံင်ညာတ်အာ အရာမဒှ်ဍာံ၊၊ အရေဝ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံစွံအရီု စွံသတိ လတူဘဝဇကုဇကုရ၊၊
နကဵုသက်သဳ သာဓကဝင် ၜိုတ်မကေင်ဆဵုလဝ်တုဲတအ်ဂှ်မ္ဂး ဂကူမန်တအ်ဂှ် စုက်လုက် ကုအခိုက်ကၞာ၊ ပြဝေဏဳ၊ ယေန်သၞာင် အိန္ဒိယတုဲ ၜိုတ်အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံ (တုဲကၠုင် ၜိုတ် ၂၂၀၀ သၞာံ) တေအ်ဂှ် စချူကၠုင်လိက်ရ၊၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဂကူမန်တအ် ချူလိက် နကဵုဘာသာသံသကြိုတ်၊ စိုပ်ၜိုတ် အေဒဳ (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူမန်တအ် စချူကၠုင်လိက် နကဵုဘာသာအရေဝ်မန်ဇကုရ၊၊ ပ္ဍဲအေဒဳ (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် မၞိဟ်သၟိင်တၠတအ်ဂှ် ညးတအ် စကာချူဒၟံင် နကဵုဘာသာသံသကြိုတ်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ လိက်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ယၟုဒါယကာတၠဒါန် ကေုာံ ကပေါတ်မဒါန် ညးတအ် မသၠးကဵုလဝ် ကုကျာ်တအ်ရ၊၊ ပဲါနူ စရင်ဒါန်တုဲ လိက်တၟအ်ထီုနရာဲ မၞုံပ္ဍဲသလပူရဳ၊ ဍုင်သေံဂှ် ဟိုတ်မချူစၟတ်သမ္တီလဝ်  ပရူဗီုသၟိင် မွဲဟာန်ကောံ ကုညးဍုင်ကွာန်တအ် မလုပ်ပူဇဴကျာ် ပ္ဍဲထီုနရာဲဂှ်တုဲ ဂကူမန်တအ် နူၜိုတ် (၆) ဗွဝ်ကၠံတေအ်ဂှ် ချူကၠုင် ဗွဲမလှဲလးရောင်ဟီုမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်မဒှ်အရာ သၞာံဗွဲမလအ်လတုဲ ဆလိက် ညးတအ် မချူလဝ် ပ္ဍဲတၟအ်တအ်ဟေင် မဂွံသှ်ေၜက်တုဲ မဂွံဆဵုကေတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန် ခေတ်အေဒဳ (၆) ဗွဝ်ကၠံတေအ် ၜိုတ်လဵု မချူကၠုင် လိက်ပတ်ရောဂှ် ဂွံဟီုကၠးကၠး  ဟွံလောဲသွာရ၊၊
ဒုင်သဇိုင် ကုပွံက်အဓိပ္ပါယ် 'လိက်ပတ်' ဗွဲလတူတအ်ဏအ်တုဲ ပ္ဍဲဂကူမန်တအ် လိက်ပတ် မကေင်နွံကၠုင် ဗီုလဵု၊ ပ္ဍဲအခိင်လဵု၊ ဂကူလိက်ပတ် သာ်လဵု မကေင်နွံကၠုင်လဝ်တအ်ဂှ် ပကိတ်ကဵု လိက်ပတ်ဂၠးတိတုဲ ဆက်ချူအာ ပ္ဍဲလိက်ဝွံရ၊၊
၁၊ ခေတ်ပုရာဏာံ (antiquity)
ခေတ်ပုရာဏာံဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ် ခေတ် ကိုပ်ကၠာ နူအခိုက်ကၞာ၊ ပြဝေဏဳ၊ ယေန်သၞာင် အိန္ဒိယ ဟွံဂွံစုက်လုက် ကုဂကူမန်ဏီရ၊၊ အခိုက်ကၞာ၊ ပြဝေဏဳ၊ ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယဂှ် လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကူမန် မွဲစွံ မွဲကရောမ် ကုသာသနာဟိန္ဒူ၊ သာသနာဗုဒ္ဓ၊၊ သာသနာဟိန္ဒူ စိုပ်ကၠုင် ကၠာနူ သာသနာဗုဒ္ဓညိ ဒှ်မာန်ရ၊၊ သာသနာဗုဒ္ဓဂှ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်သၟိင်အသောက မြဴသာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲသက်သဳလ္ၚဵုဂှ် ကၠာနူဂှ်ညိဏီလေဝ် ဟီုလဝ်နွံရ၊၊ အခိင်လဵု သာသနာဟိန္ဒူ မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကူမန်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ကၠးကၠး ဟွံလောဲသွာရ၊၊ ရံင်ကဵု ကပေါတ်သက်သဳဝင် မဆေင် ကုသာသနာဟိန္ဒူ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်သေံ မဒှ်ဒၞာဲ ဍုင်ဂကူမန်တြေံဂှ်မ္ဂး ၜိုတ်အေဒဳ ၄၀၀ ဂှ် ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ မစစုက်လုက် ကုဂကူမန် ပ္ဍဲဒွါရဝတဳ ဒှ်မာန်ရောင်ဂှ် ဆိင်ဆကေတ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခေတ်ပုရဏာံ မဆေင်ကဵု ဂကူမန်မ္ဂး ဒှ်ခေတ် ကၠာ အေဒဳ ၄၀၀ ဂှ် စၟတ်သမ္တီကေတ် ဗွဲအပြောံမာန်ရ၊၊
ကလော်သ္ၚိ
ဂကူမန် ခေတ်ပုရာဏာံတေအ် ဒှ်ဂကူ မဟွံမွဲကဵုလိက်ဏီ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ညးတအ် ရှ်ေသှ်ေကလော်သ္ၚိ၊၊ 'ကလော်' ဂှ် ဒှ်ဝိညာဏ် မၞိဟ်မစုတိအာ၊ 'သ္ၚိ' အဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် အရာမသြိုင်လဝ် 'စမြိုင်' ဟွံသေင်၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် 'ဂကောံကၟိန်သ္ၚိ၊ မသ၊ ကလော၊ ကောဒေအ်' ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ 'ရှ်ေသှ်ေကလော်သ္ၚိ' ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် မရှ်ေသှ်ေ ဝိညာဏ် ဇုဇဗဴလဇကု မကလိလောန်စဴအာ ဘဝပရလိုက်တေအ်ရ၊၊ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ် မစုတိအာတအ်ဂှ် ဆက်မံင်အာ ကရောမ်ညးတအ်၊ လဆောဝ် ကလေင်လုပ်စ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ်ပၠန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မိမဇကု တ္ၚဲဏအ်ဂှ် မွဲတ္ၚဲ ဒှ်ကၠုင် ကောန်စဴဇကု (ဝါ) ကောန်စဴဇကု တ္ၚဲဏအ်ဂှ် မကေင်ဒှ်လဝ် မိနော် အပါနော်ဇကု၊၊ နကဵုလညာတ်ဒဿန မြဴသာ်ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံမၞိဟ်မန်ရ၊၊
ဒံက်တာ ဖဳလိပ် အေဒ်ဝါဒ် (Dr. Philip C. Edwards) မဒှ် အစာသုတေသနဝင် ခေတ်တၟအ် (Stone age archaeologist) နူတက္ကသိုလ် La Trobe University ၜံက်ခဲါ ဒေသ Jordan Valley ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မၞိဟ်ခေတ်တၟအ် မဒှ်ခေတ် မလောန်ကၠုင် ၜိုတ် မွဲလက်ၜါလ္ၚီသၞာံ မဒှ်အခိင် ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲဒေသဂျဝ်ဒေန်တအ် မစတဵုလွဳ သြောအ်ဂြာင်တေအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ခေတ်တၟအ်တအ် ညးတအ် တိုပ်ဇွ မိမညးတအ် သၟဝ်ဒၞာဲသ္ၚိညးတအ်၊ ကာလဇွဂှ်ကှ် သှ်ေဆဇုတ်သၟးမ္ဂး ညးတအ် ဂၠံက်ကေတ် ဂၞာက္ဍိုပ် မိမညးတအ်တုဲ ညးတအ် စွံလဝ် နဒဒှ်မရှ်ေသှ်ေရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမရှ်ေသှ်ေ ကလော်ဇုဇဗဴလဂှ် မဒှ်ကွေဟ်ပတှ်ေဘာသာ ကောန်မၞိဟ်ကၠာအိုတ်မွဲ မြဴသာ်ဝွံ တၠပညာသုတေသနဝင်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ဗီုကဵု မကေတ်နင် သၟေဟ်သှ်ေ(ဇုတ်) နူမိမဇကုတုဲ မရှ်ေသှ်ေဂှ် ဟွံမွဲကီုလေဝ် ပွမဆက်ရှ်ေသှ်ေကလော်ဇုဇ ဗဴလတအ်ဂှ် စေန်ဆက်ကၠုင် စဵုတ္ၚဲဏအ်ဏီရ၊၊ ဒၞာဲသုသာန် မၞိဟ်ခေတ်တၟအ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲၜါန်ချာဲ (Ban Chiang) ပ္ဍဲဍုင်သေံ၊ မဒှ်ဒၞာဲ မပတှ်ေကေတ် ဂကူတၞောဝ်မန်ခမာတအ် မမံင်ကၠုင်လဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗဒဲါဇွတအ်ဂှ် စုတ်စွံလဝ် ဇွောအ်မ စၞစ နကဵုနုင်ထမာဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ဗွဲစၟတ်ညးတအ် မရန်တၟအ် သွက်မၞိဟ်မစုတိ ဂွံစသုင်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ညံင်ရဴဂကူမန်ကီု ဂကူတြေံ ဗီုကဵု ဂကူကြုက်၊ ဂကူဂျပေန်တအ်လေဝ် ရှ်ေသှ်ေဒၟံင် ကလော်သ္ၚိ စဵုကဵုလၟုဟ်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် မတဵုလွဳတအ်ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဂကောံမၞိဟ် မတန်တဴ မွဲမွဲဒၞာဲ အခိင်ဗွဲမလအ်တအ်ဂှ် ကွေတ်မရှ်ေသှ်ေကလော်သ္ၚိဂှ် မလေပ်ကတဵုဒှ်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်လၟ မဟွံမွဲကဵု ဒၞာဲဒတန် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်မိက်ဂွံဂွံ အရီုအဗင် ပ္ဍဲကမၠောန်လၟဇကုတုဲ ရှ်ေသှ်ေကလော်ပၟင်ဂြိုပ် ပၟင်ၜဳတအ်ရ၊၊
စေဝ်ပၞောန် ပ္ဍဲကလော်သ္ၚိမန် နွံမွဲဂှ် ကလော်တုပ် ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်အိန်ထံင်ဟွံဂွံ၊ ယဝ်ရဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်အိန်ထံင် ကုမၞိဟ်မွဲကလော်မ္ဂး ကလော်ကၞာန်၊ ကောန်ဇာတ်တအ်ဂှ် အဝဲစိုတ်ကာယ ဟွံဍိုက်ပေင် သ္ကတဵုဒှ်မာန်ရောင် ညးတအ် ပတှ်ေလဝ်ရ၊၊ တင်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲခေတ်သိပ္ပံဏအ် ဂွံဆဵုကေတ် ကောန်ဇာတ် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဗဳဇမကြပ်ညောန်တအ်ဂှ် ကလာပ်ရုပ်လ္ၚဵု ဟွံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ အဝဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အဝဲကာယ မလေပ်ယောင်ယာမာန်ဂှ် ဒုင်တဲတုဲ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု ဍုင်ဒိန်မက်တအ်ဂှ် ဗဳဇကြပ်ညောန်မ္ဂး ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်အိန်ထံင် ဟွံဂွံ၊ စဵုဒၞာလဝ် နဒဒှ် သၞောဝ်လေဝ် နွံရ၊၊ ရံင်ကဵု စေဝ်ပၞောန် ကလော်ကၞာန်ဏအ်တုဲ ဒဒှ်ရ ဂကူမန် ခေတ်ပုရဏာံတေအ် ညးတအ်မံင် ကုမသ ကလော ကောဒေအ်ညး ကောံကောံ ကလောအ်ကလောအ်တုဲ မကြပ်ညောန် ကုဂကောံသ္ၚိကၟိန် ညးတၞဟ်တအ်၊ ဟီုမွဲနဲပၠန်မ္ဂး ဂကူမန်တအ်ဂှ် ညးတအ် မံင်ကဵု ကွာန်၊ ကဵုဍုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဝွံ အဓိပ္ပါယ် အရေဝ် 'ကွာန်' ဂှ် မိက်ဂွံ ပသောင်ကလးညိရ၊၊ မန်ခေတ်တြေံဂှ် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ခေတ်တြေံတေအ်ဂှ် ညးကော်စ 'တွာန်'၊၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် မဒှ်အရာမွဲဓဝ်ဟွံသေင်၊ မၞုံကဵုဂကောံဂၠိုင်ဂၠိုင် မမံင်ကြပ်စုက်ဒၟံင်ဂှ် တွာန်ရ၊၊
ပရေင်ရှ်ေသှ်ေ နွံမ္ဂး ပရေင်အခိုက်ကၞာ မဆေင်ကုပရေင်ရှ်ေသှ်ေဂှ်လေဝ် မဒးနွံကီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မန်ခေတ်ပုရဏာံ တေအ်ဂှ် ၜိုန်ရ လိက်ဟွံမွဲဏီကီုလေဝ် ပ္ဍဲကာလ မကၠောန် အခိုက်ကၞာ မဗ္စပူဇဴ၊ မကော်ဘိက်၊ မလ္ၚောဝ်တအ်ဂှ် ဂါထာမဖ္ဍောတ် နကဵုပါင်တုပ်ပ် အဆက်ကောန် အဆက်စဴ ဒးနွံကီုရ၊၊
အာဂီု နဒဒှ် ဂျေင်ရာ(Myth as genre)
မအရေဝ် အာဂီု ဝွံ ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် (အာဂံ) ရ၊၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် လိက်၊ ပြကိုဟ်တမ်မူလ၊၊ အာဂီု ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မလဴထ္ၜး ဗီုကဝ်တန် ကဝ်တူ၊ ဗီုစက္ကဝါ ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဗီုကျာ်၊ အိန်၊ ဗြီု၊ မၞိဟ်၊ ဒေဝတဴ၊ ဗဴဇု၊ ဒေဝတဴတအ် မစကတဵုဒှ်ကၠုင်၊၊ အာဂီု ဂကူမွဲကဵုမွဲ၊ ယေန်သၞာင်မွဲကဵုမွဲ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ ပွမလ္ၚတ်အာဂီု နူဘာသာနာနာ၊ ဂကောံမၞိဟ်နာနာဂှ် ညးကော်စ အာဂီုဗေဒ (Mythology) ရ၊၊
အာဂီုဂှ် သှ်ေၜက်ဆက်ကၠုင် နဒဒှ်မလဴပူ ခေတ်အဆက်ဆက် နူအဆက်ဇုဇဗဴလတုဲ ဆက်စၠောအ်ကၠုင် မွဲတၞောဝ်ကဵု မွဲတၞောဝ်၊ လအ်ညိဂှ် ဗီုပြင်ဍေဟ် စှ်ေအာသၞောတ် ဍိုက်ပေင်အာရ၊၊ အာဂီုဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲမ္ၚး အပိုင်အခြာ အခိင်ဝင်မွဲမွဲ၊ မ္ၚး ပယျဵုတိဍာ်ဒၞာဲမွဲမွဲတုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် မဒှ်အရာ မဆေင်စပ် ကုအိုတ်သီု နကဵုသၞောတ်ဝ် ဇကုဇကုရ၊၊ နကဵု ဗီုပြင် မဗၟံက်လဝ်ရုပ်ရဴ နာနာသာ်၊ လဝေင်ဇာတ် မကတဵုဒှ်လဝ်ဂှ်တုဲ လဴထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဂကူဂှ် ဂကောံမၞိဟ်မွဲ မကေင်ဒုင်စလဝ်သိုင်တုပ်ပ် ဗီုဏအ်တုဲ မကၠိုဟ်ကေတ် လတူအရာ မကတဵုဒှ်လဝ်တုပ်ပ်ရ၊၊ အာဂီုတအ်ဂှ် သှ်ထ္ၜးကဵု မုဟိုတ် မဂွံဖျေဟ်လဝ် သၞောဝ်ဗီုဏအ်၊ ပြသၞာ ပရေင်ဒစဵုဒစး ကတဵုဒှ်လဝ် ဗီုလဵု၊၊ ဗီုမတဝ်စၞေဟ် ကေတ်မာန်ကၠုင် ရေင်သကအ် အကြာ ချိုတ် ကဵု ဂျိုင်၊ ပၞာန် ကဵု ဓဝ်ၜိုဟ်လလံ၊ ဒဒှ်ဒတုဲဖဵု ကဵု မပလီုပလာ်၊ ကျာ် ကဵု မၞိဟ်၊ ခိုဟ် ကဵု ပရေအ်၊ အခိုက် ကဵု သဘာဝ မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ၊၊
အာဂီု လဴထ္ၜး သှ်ကဵု သွဟ်မဍိုက်ပေင်၊ မဆေင်ကဵု ဓဝ်(cosmos)ရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် အာဂီု ဖန်ဗဒှ်လဴထ္ၜးကဵု မုဟိုတ် ဍေဟ်ဂွံဒှ်ဗီုဏအ်ရ၊၊ ဂွံဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ပရေင်မၜိုဟ်သြိုဟ် ပရေင်မဓဝ်ယာ၊ မသောင်ရောင်တှေ် ဒးကေင်ဒှ်လဝ် ပရေင်မဟွံစှ်ေကဵု ဗဗွဲဓဝ်၊ မဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်၊ မထုဲထံင်တအ်ရ၊၊ နူကဵုပရေင်မထုဲထံင် မဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ဓဝ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဓဝ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဟိုတ် အရာမဟွံခိုဟ် ဟွံမွဲကဵုဓဝ် မကေင်ဒှ်လဝ်ရ၊၊ နကဵုဒြဟတ်ဓရိုဟ် မဟွံမွဲကဵုဓဝ်တုဲ ဓဝ်မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ၊၊
ပ္ဍဲအာဂီုမန် အတိုင် လိက်မူလမူလဳမ္ဂး ဓဝ်ဂှ် ကၠုင်နူ မိတၠဂုဏ်ဒတန်ကဝ် ကဵု အပါ မိတၠဂုဏ်ဒတန်ကဝ် ညးၜါဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူကောန်မၞိဟ်တအ် ဓဝ်မေတ္တာ လတူသတ်တၞဟ်တအ် ဟွံမွဲတုဲ ညးတအ်ညးၜါ ဒးဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ဒဒှ်မဒးဗျု မဒးယဲ မဒးချိုတ်ရ၊၊
ပ္ဍဲအာဂီု ဘာသာခရေတ်မ္ဂး ကောန်မၞိဟ် ကျာ်ထာဝရ မနိမိတ်ဗဒှ်လဝ်ၜါ အာဍာန် ကဵု ဧဝါန်တအ်ဂှ် ကျာ်ကဵုမံင် ပ္ဍဲကၠအ်ဧဍေန် မပေင်တဴ နကဵုစၞစနာနာ မကျေဝ်ဂေါဝ်ဂှ်ရ၊၊ ကလော်မာ လုပ်အာ ပ္ဍဲဇြုံတုဲ သၠေအ်သၠန် ကုဧဝါန်တုဲ ကဵုစသတ်ဆု မဒှ်သတ်ဆု ကျာ်ဂမျိုင် မစဵုဒၞာလဝ်ဂှ်ရ၊၊ အာဍာန် ကဵု ဧဝါန် စဒး သတ်ဆုဂှ်တုဲ တီကၠုင် ဂဝဂလေအ်ရ၊၊ ဟိုတ်မဒစဵုဒစး ဂလာန်ကျာ်တုဲ ကျာ် ထဍေင်ပတိတ်ထောအ် မၞိဟ်တအ် နူကၠအ်သွဝ်အာဍာန် ဂှ်ရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဒးတဵုလွဳစကေတ်တ်၊ မၞိဟ်ဗြဴဂှ် မဒးသၠးဂၠံဂဝ် နကဵုဒဒိုက်မဂိ ဗွဲမလောန် မပ္တံ ဒဒိုက်မဆေင်ကဵု ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ အရာအိုတ်သီုဂှ် မဆေင်ကဵု ကျာ် ကေုာံ ကလော်မာတအ် ဖအိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် တဝှ်ဍောင်ဓဝ်ကျာ်၊ ကာလဂှ်ဟေင် ကျာ်ညးဂွံရီုဗင်ကဵု၊၊ ပဲါနူဂှ်ပၠန် ကလော်မာ ညံင်လှေအ်လှန်ဇကု ဟွံဂွံဂှ်လေဝ် ဇကုဒးစွံသတိရ၊၊
အာဂီု ပ္ဍဲဘာသာမပတှ်ေကေတ် ဘဝအတိက် ဗီုကဵု ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဂျိန် မဒှ်ဘာသာ မကၠုင်နူ အိန္ဒိယတအ်မ္ဂး အရာမကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘဝလၟုဟ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူကမ်ဝိပါက နူဘဝဇကု အတိက်တေအ် မကဵုဖဵုဖအိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝိပက်အတိက်တအ်ဂှ် ဇကုဒးဒုင်ဖအိုတ်ထောအ်တုဲ ညံင်ရဴ ဝိပက်နူအတိက် မဒးဒုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘဝလၟုဟ်ဂှ် ညံင်ဟွံဂွံဆက်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဘဝဂတတေအ်ပၠန်ဂှ် ကမၠောန်ပရေအ်ပရေအ် လတူညးတၞဟ်ဂှ် ဇကုဒးဝေင်ပဲါရ၊၊
ဟိုတ်ဂှ်ရ အာဂီုဂှ် ပသောင်ကဵု မုဟိုတ် ဂၠးတိဏအ် ဂွံဒှ် ဗီုဏအ်၊ မုဟိုတ် မၞိဟ်တအ် ဂွံဒးပ ဗီုဏအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအရာမပသောင်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်ပညာသိပ္ပံ မစမ်ၜတ် မပလဝ်သုတေသန ဟွံသေင်ရ၊၊ အာဂီုဂှ် ဒုင်သဇိုင်ကဵု ဓဝ်ပတှေ် အလေအ်အခိုက်တမၠာတုဲ မဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ၊၊ ကပ်ဘဲဒဏ်မွဲမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဥပမာ ကၞောဝ်၊ ကပ်ဘဲမွဲမွဲ ဗီုကဵုကွဳဗဂါပ်၊ ယဲ၊ ဟွံကလိဂွံကောန်ဇာတ် မပ္တံအရာတအ်ဂှ် ဒှ်အရာ ကျာ်မဖန်ဗဒှ်ကဵု သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဟိုတ်နူကမ်ဘဝအတိက် ဗွဲမဗဗွဲ ကုဓဝ်ပတှ်ေဇကုဂှ် ကဵုသွဟ် လတူအကာဲအရာတအ်ဂှ်ရ၊၊
အာဂီုမန်
လိက်မူလမူလဳ
လိက်မူလမူလဳဂှ် ဒှ်လိက် မချူလဝ် ပရူကဝ်တန်၊ ကဝ်တူ၊ ဗီုလဵုမၞိဟ်၊ သတ်၊ ဆု၊ ဒုန်ဂမၠိုင် မစကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဒက်ပတန် လိက်ဝွံမ္ဂး တုပ်တဴ ညံင်ရဴ လိက်သုတ်ဇာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကီုရ၊၊ မှာထေရ်ကဏ္ဍောည မဂွံတီကေတ် မဂွံမိင်ကေတ် မှာထေရ်ကစ္စာဲ မကၠောန်ဗဒှ်အက္ခရ်၊ သဒ္ဒါတုဲ တၞဟ်န မိက်ဂွံတီ ဒဒှ်ရ အက္ခရ်၊ သဒ္ဒါ မှာထေရ်ကစ္စာဲ မပကၠောန်လဝ်ဂှ် မဒှ်ကသပ်လညာတ် ညးမွဲဓဝ်ဟာ၊ မဒှ်ကသပ်လညာတ် ကျာ်ဟာတုဲ မှာထေရ်ကဏ္ဍောည ပြာပ်အာ ဇရေင်တမ်ဇိုင် ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲဘာဝေလုဝန်တုဲ သၟာန်ကျာ်တြဲရ၊၊ ကျာ်တြဲ တွံကဵု မှာထေရ်ကစ္စာဲ မချူလဝ် အက္ခရ်၊ ကေုာံ သဒ္ဒါဂှ် မဒှ်အရာ မစေန်ဆက်ကၠုင် နူတမၠာအတိက် နူမပတံ ကျာ်တြဲတိက္ခဂ္ဂတေအ်၊၊ တုဲဂှ် ကျာ်တြဲ ဆက်တွံကဵု ဗီုလဵုကဝ်ဏအ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ကု မှာထေရ်ကဏ္ဍောည ရ၊၊
ရံင်ကေတ် ဗက်လဒက်ပတန် လိက်ဝွံတုဲ လိက်မူလမူလဳဝွံ မဒှ်လိက်ပတ် နူဗုဒ္ဓဘာသာ မဒှ်ခေတ် ကြဴနူခေတ်ပုရဏာံ ရောင် ဗွဲအပြောမ် စၟတ်သမ္တီမာန်ရ၊၊ ဆဂး ကာလလ္ၚတ်ရံင် လိက်မူလမူလဳ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်မ္ဂး ဗီုကောန်မၞိဟ် မစကတဵုဒှ်၊ ဗီုကဝ်ဏအ် မစတန်တေအ်ဂှ် ဟွံတုပ် ကုလညာတ် နူအိန္ဒိယ မတွံဂး လညာတ်ဟိန္ဒူ လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ တအ်ရ၊၊
ဗီုကဝ်တန်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ပြာပြာကတ်တ် ဟွံဆဵုကေတ်ကီုလေဝ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိဏအ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ၃၁ ဘုံဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ကၠးကၠး မကြပ်တုပ်ဒၟံင် ကုလညာတ်ဟိန္ဒူရ၊၊ ပ္ဍဲဟိန္ဒူဂှ် ဂၠးတိဏအ် သၟိင်ဗြီု နိမိတ်ဗဒှ်လဝ် မြဴသာ်ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်မူလမူလဳဂှ် ဂၠးတိဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နကဵုသဘာဝ မစတမ် နူဓါတ်ကတဴ ကဵု ဓါတ်ၜိုဟ်ၜါ စုက်လုက်ရေင်သကအ်ရ၊၊ နူဓါတ်ၜါဂှ် စုက်လုက်ရေင်သကအ်တုဲ ဓါတ်ကျာ ကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ နူဂှ် ဓါတ်ဍာ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဓါတ်ဍာ်ဂှ် ဒှ်လအ်မ္ၚိုဟ်တိုန်တုဲ ဒှ်အာ တိသုန္ဓရဳရ၊၊