cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကုလသမဂ္ဂ
ပ္ဍဲကဵု ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုအဝဲလစှ်ေဇၞော် တြဴပြကာ - အသေမ်ဗလဳနာနာ (သဘင်သဳကၠဳဇၞော်) (General Assembly)၊ ကံင်သဳဂီုကၠီု (Security Council)၊ ကံင်သဳပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Economic and Social Council - (ECOSOC))၊ ကံင်သဳပၟင်ပၟဲဒေသ (Trusteeship Council)၊ ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်၊ ကေုာံ ဌာနညးအုပ်ကာနာနာ။ တုဲပၠန်ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု အေဂျေန်သဳ မပတၟေင် ကုကဏ္ဍမွဲမွဲ မပ္တံကဵု ဂကောံဘာန်ဂၠးတိ (World Bank Group)၊ ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (World Health Organization)၊ ပရဝ်ဂရာမ် ဇွောအ်မဂၠးကဝ် (World Food Programme)၊ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO)၊ ကေုာံ ယူနဳသေဖ် (UNICEF)တအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကောံအေန်ဂျဳအဝ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ဒှ်လစှ်ေ ကံင်သဳပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ အေဂျေန်သဳ ကမၠောန်ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင်ရ။ မၞိဟ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ (Secretary-General)တုဲ ညးမဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ ပြဟ်ဟ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူပဝ်တူကဳ အေန်တဝ်နဳယဝ် ဂူတေရ်ရေသ် (António Guterres)တုဲ ညးစယိုက်ဂၠေင်ဂွံ တာလျိုင်ဂှ် နူကဵု ၁ ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၁၇ ရ။ ကုလသမဂ္ဂဂဂှ် တန်တဴဒၟံင် နကဵုဘဏ္ဍာ ခရိတ် ကေုာံ မဒါန် နူကဵု ဂကောံဍုင်တအ်ရ။
ဒဒှ်လက္ကရဴ
ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂဏီဂှ် လိက်ကသုက် ဒက်ဂကောံ အကြာဍုင်ဂၠးတိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ကမ္မတဳဂၠးကဝ် ခရာဇိုင်ဗကေတ် (International Committee of the Red Cross) တအ်ဂှ် ဒက်ပတန် ကတဵုဒှ်လဝ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ် ကုညးမဒးဒုင်ဘဲပၞာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၄ ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲကဵု သရာယေဗဝ် စဒကးကၠုင်တုဲ အရာဂှ် ဗဒှ်ကဵု ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမရ။ ညးသၟတ်တအ်ဂှ် သ္ဒးဒုင်ပလံင်ဖျေဟ်ဒၟံင် ကတိုင်ဂမ္စိုတ် ဂၠိုင်ကၠုင်ဒၟံင်၊ ရမ္သာင်မအာတ်မိက် နူကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကဵု ဗြိတိန် အာတ်မိက်ကၠုင် ညံင်ဂွံ ဒက်ပတန် ဂကောံဂၠးကဝ်ထာဝရ သွက်ဂွံမင်မင် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန်တုဲဂှ်လေဝ် ဂၠိုင်ကၠုင်ကီုရ။ သွက်လညာတ်ဏအ် ရုပ်ရဴဂွံမံက်ဂှ် သမတအမေရိကာန် Woodrow Wilson ဒှ်ညးမဆဝ်ဗ္ၚုဟ် ဂစာန်အဓိကတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၈ ဂှ် ညးပတိုန်ထ္ၜး သ္ဒးဒက်ဂကောံဂၠးကဝ်မွဲ နကဵု ပရေင်ကမၠောန် ၁၄ တင် သွက်ပၞာန်ဂွံအိုတ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲ နဝ်ဝေမ်ပါ ၁၉၁၈ ဂကောံအဝဵုဗဟဵု (Central Powers) မဒှ်ဂကောံအေန်ပါယာ ဂျာမနဳ တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဒေါအ်ပၞာန် မဂစိုတ်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲပၞာန်ဂၠးတိပထမဂှ်ရ။ ဂတဂှ် ၜိုတ်ၜါဂိတုဂှ် ဒပ်မဟာမိတ် ဆဵုဂဗ ကုဂျာမနဳ ကေုာံ အဝ်သြဳ-ဟင်ဂေရဳ ပ္ဍဲဝေရ်သာဲ (Versailles) သွက်ဂွံ ဒေါအ်ပန်ပှော်တုဲ ဒက်ပတန် ၜိုဟ်လလံရ။ နကဵုသမတအမေရိကာန် ဝိလ်သောန် နွံပၟိက် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံ၊ ဆဂး ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/ဗြိတိန် ကဵု ပြင်သေတ် ဟွံဒုင်တဲတုဲ မိက်ဂွံဆက်ဗတိုက် ကုသၞညးတအ်တြေံရ။ သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဂကောံပံင်ကောံ ဍုင်ဂမၠိုင် (League of Nations) ဂှ် တုပ်စိုတ် ဒုင်တဲ ရေင်သကအ်၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကညင် သၞာံ ၁၉၁၉ သမတဝိလ်သောန် ဗၟံက်ထ္ၜး တင်လတုပ်စိုတ်ဝေရ်သာဲ (Treaty of Versailles) ကေုာံ ပဋိညာဉ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု သဳနုက်အမေရိကာန် သွက်ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၀ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၂၀ ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နကဵု ဍုင်သီုဖအိုတ် ၄၂ တုပ်စိုတ် ထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၉ ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် တင်လတုပ်စိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံပံင်ကောံ ဒၞာဲတင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ရုပ်ရဴဟွံမံက် အခိင်ကာလ ညးတအ် ဒစဵုဒစး ဂျပါန် မလုပ်ၜက်သီ မာန်ချူရဳယျာ (ဍုင်ကြုက်) ပ္ဍဲကဵု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၃ဂှ်ရ။ ကောန်ဂကောံ ၄၀ ဍုင် စုတ်မာဲ ညံင်ဂျပါန် ဂွံနုက်ဆုတ်ကဵု နူကဵုမာန်ချူရဳယျာကီုလေဝ်၊ ဂျပါန် စုတ်မာဲဒစဵုဒစးတုဲ စၞးမဆုတ်ပၞာန် နူမာန်ချူရဳယျာဂှ် ဓလိုက်ကတဵုတုဲ ကွာ်တိတ်အာ နူကဵု ဂကောံပံင်ကောံဂှ်ရ။ ညံင်ရဴဗီုဂှ်ကီု ပ္ဍဲအခိင် ကာလပၞာန်အဳတလဝ်-အဳတဳအဝ်ပဳယာန် ဒုတိယ (Second Italo-Ethiopian War) ဂှ်လေဝ် တင်လ္ၚဵုဂှ် ရုပ်ရဴဟွံမံက်ကီုရ။ စၞးမဟီုဂး ပသောင်နကဵု ကောံဓရီုဂှ် သမတအဳတလဳ ဗေနဳတဝ် မုသ်သဝ်လဳနဳ (Benito Mussolini) ဗလးဏာ ဒပ်ပၞာန် အာဗတိုက် အာဖရိက၊ နကဵုဂကောံပံင်ကောံ ပါလုပ် ပသောင်ပြသၞာ ပဒေါအ်ပၞာန်ဂှ်ကီုလေဝ် မုသ်သဝ်လဳနဳ ဟွံစွံဂရုတုဲ အဳတလဳ လုပ်သီ အဳတဳအဝ်ပဳယျာ။ ဂကောံပံင်ကောံ ဂစာန်ကၟာတ်လဒဵု ထပိုက်သင်ရှေန် ကုအဳတလဳကီုလေဝ် အဳတဳအဝ်ပဳယျာ ဒးဒုင်သီ ကုအဳတလဳတုဲအာရတုဲ နကဵုဂကောံပံင်ကောံ မုဖန်စဵုဒၞာကဵု ဟွံမာန်ရ။ ကြဴနူ အဳတလဳ လုပ်သီအဳတဳအဝ်ဗဳယျာတုဲ အဳတလဳ ကဵု ဍုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နုက်တိတ်ထောအ် နူကဵု ဂကောံပံင်ကောံဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ဍုင်တအ်ဂှ် ဂစာန်ပကောံ ပခိုင်ပတိုန် ဒြဟတ်ပၞာန်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲကာလ ၁၉၃၈ ဂှ် ဗြိတိန် ကဵု ပြင်သေတ် ဂစာန်သဳကၠဳ ကုဟေတ္တလာကီုလေဝ် ဟွံအံင်ဇၞးတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် ဟေတ္တလာ လုပ်သီ ချက်ဂဝ်သလဝ်ဗဳယျာ (Czechoslovakia)ရ။ ကာလပၞာန် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ဂကောံပံင်ကောံဂှ် ဒးကၟာတ်တုဲ ရုင်ဗဟဵု ပ္ဍဲဂျေနေပါဂှ် သလာတ်သှ်ေဒၟံင်အတိုင်ဂှ် အလုံမွဲကာလပၞာန်ရ။ ၜိုန်ရ နကဵုကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံပံင်ကောံဂှ်ကီုလေဝ် နကဵုအမေရိကာန်ဂှ် ထံက်ပင်ကဵု ဒြဟတ်သြန် ဒြဟတ်မၞိဟ် ကုဂကောံပံင်ကောံ လၟိုန်ကာလရ။
၁၉၄၂ "လလောင်တြး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ" နကဵု ဒပ်မဟာမိတ် ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ
ပရေင်ချပ်ဂၞန် သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဂကောံဍုင်ဂၠးတိ တၟိမွဲပၠန်ဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကောံဓရီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ မဒှ်ကောံဓရီု နကဵုဌာနတွဵုရးဂမၠိုင် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (United States Department of State) မပကမကထရ။ လိက် "လလောင်တြး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ"ဂှ် ဓဇက်ချူလဝ် အပြောမ် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိဂွုသမတ ပ္ဍဲကဵု ၂၉ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၄၁ နကဵုသမတ အမေရိကာန် ဖြာန်ကလိန် (Franklin D. Roosevelt)၊ ဝန်ဇၞော်ဗြိတိန် ဝိန်သတောန် ချာရ်ချိလ် (Prime Minister Winston Churchill) ကေုာံ လစှေ်သမတအမေရိကာန် ဟာရ်ရဳ ဟောပ်ကိန် (Harry Hopkins) တအ်ရ။ လိက်ဂှ် လညာတ်ပတိုန်ထ္ၜး နူ သဵုဗိယေတ်လေဝ် ပါလုပ်ပၠုပ်စုတ်လဝ်ကီု၊ ဆဂး လညာတ်ပြင်သေတ်ဂှ် ဟွံပၠုပ်စုတ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်ဒြဟတ်ဇၞော် ပ္ဍဲကဵုဒပ်မဟာမိတ် ပန်ဍုင် ညးမကော်စ "သၟိင်ပန်"ဂှ် ဒှ်ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/ဗြိတိန်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ဍုင်ကြုင်တအ်ရ။ ဍုင်ဒြဟတ်ဇၞော်ပန်ဏအ် ဒှ်ဍုင်အဓိက ပ္ဍဲအရာ လလောင်တြး သွက်ဂွံဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂ ရ။ သမတအမေရိကာန် ရူသဝေလ်တ် (Roosevelt) ပတိုန်ထ္ၜး ကုဂကောံမဟာမိတ်တအ် ယၟုဂကောံဂှ် သ္ဒးကော်စ United Nations (ကုလသမဂ္ဂ)။ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲသၞာံတၟိ သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် သမတအမေရိကာန် ရူသဝေလ်တ် (President Roosevelt)၊ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဗြိတိန် ချာချဳလ် (Prime Minister Churchill)၊ ညးဇၞော်ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် မက်သိမ် လိတ်ဝိနောဝ် (Maxim Litvinov of the USSR) ကေုာံ ညးစၞးကြုက် သံင်သူဝါန် (T. V. Soong of China) တအ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲလိက် ဗွဲကြဴ မကော်စ လိက်လလောင်တြး ကုလသမဂ္ဂတုဲ တ္ၚဲယးဂှ် ညးစၞး နူကဵု ၂၂ ဍုင်တအ် ထပ်ထ္ပက်စုတ် စၟတ်တဲညးတအ်ရ။ ယၟုမ္ဂး ကုလသမဂ္ဂ စစကာ နပ္ဍဲသၞောဝ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲအခိင်ကာလ သၟိင်ဍုင် ၂၆ ဍုင်မထပက်စၟတ်တဲတုဲ ပ္ဍဲကဵု လိက်လလောင်တြးဂှ်ရ။ အရာအဓိကတၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲကဵုလိက်လလောင်တြးဏအ် ကဵုလိက်ကသုက် အာတ်လာန်တိစ် ဂှ် ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြးဏအ် ထပ်ဗပေင်စုတ်လဝ် ပရေင်ဗၠးၜးဘာသာမွဲရ။ တင်ဏအ်ဂှ် သမတရူသဝေလ်သ် ပတိုန်ဂလာန်တုဲ သတာလေန် ထံက်ဂလာန်ရ။  စတမ်နူ ၁ မာတ် ၁၉၄၅ တုဲ ၂၁ ဍုင် ထပ်ထ္ပက်စၟတ်တဲပၠန်ရ။
"လိက်လလောင်တြးပံင်တောဲ နကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ် ဂရိတ်ဗြိတ်တိန် ကေုာံ အာဲယျာလာန်သၟဝ်ကျာ၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုရှေလ်လေတ် သဵုဗိယေတ်၊ ဍုင်ကြုက်၊ ဍုင်အဝ်သတေလျာ၊ ဍုင်ဗဴဂျဳယာန်၊ ဍုင်ကနေဒါ၊ ဍုင်ကောတ်သတာရဳကာ၊ ဍုင်ဂျူပါ၊ ဍုင်ချေက်သ်ကဝ်လဝ်ပဳကဳယျာ၊ ဍုင်ဒဝ်မိနဳကေန်၊ ဍုင်အဳလ်သလ်ဝဒေါရ်၊ ဍုင်ဂရိတ်၊ ဍုင်ကွာတေမာလာ၊ ဍုင်ဟာဲတဳ၊ ဍုင်ဟောန်ဒူရသ်၊ ဍုင်အိန္ဒိယ၊ ဍုင်လက်သေမ်ဗဝ်၊ ဍုင်နေတာလာန်၊ ဍုင်နျူဇြဳလာန်၊ ဍုင်နိကာရကွေ၊ ဍုင်နဝ်ဝေ၊ ဍုင်ပနမာ၊ ဍုင်ပဝ်လာန်၊ ဍုင်အာဖရိကသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်ယူဂဝ်သလာပဳယျာ၊
သၟိင်ဍုင်တအ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ တုပ်စိုတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ -
ဒဒှ်ရ မတုပ်စိုတ် လၟေင်ကမၠောန် တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်လလောင်တြး သမတကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ဝန်ဇၞော်ဂရိတ်ဗြိတ်တိန် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ အဝ်ဂေတ် ၁၄၊ ၁၉၄၁ မကော်ဂး လိက်ကသုက် အာတ်လာန်တိစ်၊
မဒုင်ကေတ်လဝ်တဲ ဒဒှ်ရ ပွမအံင်ဇၞးကေတ်သၞဂှ် ဒှ်အရာ သွက်ဂွံစဵုဒၞာ လမျီု၊ ပရေင်ဗၠးၜး၊ ပရေင်သၠးပွး ကေုာံ အခေါင်ဗၠးၜးဘာသာ ကေုာံ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ညးတအ်အပိုင်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲဍုင်သအာင်၊ တုဲပၠန် သၟိင်ဍုင်တအ်ဂှ် လၟုဟ် တုပ်စိုတ်ရေင်သကအ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ဗတိုက်ပလီုထောအ် အရာမကြမ်ကြဓဇန် ကေုာံ ဒြဟတ်မပလီုပလာ် သွက်ဂွံအုပ်ဓလီု ဂၠးတိ၊
လလောင်တြးဏာ -
ပ္ဍဲအခိင်တင်လတုပ်စိုတ်ဝွံ မနွံဒၟံင်ဂှ် ကုဍုင်မဗက်ကၠုင် ဗွဲကြဴတအ်ကီု၊ ကုဍုင်မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဏအ်ကီု သ္ဒးဗိုင်ထံက်ပင်အာ ကိရိယာ ကပေါတ် သွက်ပေါဲအံင်ဇၞး မဗတိုက် ဝါဒဟေတ္တလာ။"
ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန်ဂှ် ယၟုမ္ဂး "ကုလသမဂ္ဂ" ဂှ် နကဵုပ္ဍဲသၞောဝ် ဆက်စကာအာဒၟံင် နကဵုယၟု မဟာမိတ်ရ။ ကုဍုင် မိက်ဂွံပံင်တောဲတအ်ဂှ် သ္ဒးထပက်စၟတ်တဲ လိက်လလောင်တြးဏအ်တုဲ သ္ဒးလလောင်တြးပၞာန် သွက်ဂွံဗတိုက်ကဵု ဂကောံပၞာန်ဟေတ္တလာ မကော်ဂး ဒြဟတ်မ္ၚးတအ်ရ။
လဒက်ပတန်
ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဒက်ပတန် ကေုာံ ပညဳပညပ်လဝ် အကြာဍုင်ဒြဟတ်ဇၞော်ပန် မဒှ်ဍုင်မဟာမိတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/ဗြိတိန်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ဍုင်ကြုက် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဖရေန် ဒုမ်ဗါတောန်အံက် (Dumbarton Oaks Conference) မကၠောန်ဗဒှ် နူ ၂၁ သေတ်တေမ်ပါ ၁၉၄၄ စဵုကဵု ၇ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၄၄ တုဲ ညးတအ် ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် တင်ရန်တၟအ်၊ လဒက်ပတန် ကေုာံ ဗီုမချဳဓရာင် ကုလသမဂ္ဂရ။  ကြဴနူ မဖျေဟ်အစဳအဇန် ကၠောန်ဗဒှ် လလအ် ဂိတုဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ညးတအ် ကၠောန် ကောန်ဖရေန် ကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု ဂကောံဂၠးကဝ် ပ္ဍဲကဵု သင်ဖြေန်သဳသကဝ် ပ္ဍဲကဵု ၂၅ ဨပြဳ ၁၉၄၅၊ သၟိင်ဍုင် ၅၀ ဍုင် ကေုာံ မၞိဟ်စၞး နူကဵု အေန်ဂျဳအဝ် ၁ တၠ တိုန်စိုပ်တုဲ ညးတအ် ဓဇက်သၞောဝ် ဗီုဂွံဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂ မကော်ဂး ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ ရ။  "သကိုပ်သကဍုင် မကေတ်ဒၞာဲ သဘာပတိ ပ္ဍဲကဵုကောန်ဖရေန်ဂှ် Anthony Eden နူဗြိတိန်၊ Edward Stettinius နူကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ T. V. Soong နူဍုင်ကြုက် ကေုာံ Vyacheslav Molotov နူကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်။ ကုလသမဂ္ဂ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် နကဵုပ္ဍဲသၞောဝ်ပေင်င်ဂှ် စတမ်နူ ၂၄ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၄၅ တုဲ ကောန်ဂကောံထာဝရ ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု မသုန်ဍုင်ဂှ် ဍုင်ပြင်သေတ်၊ ဍုင်ကြုက်၊ ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ဍုင်ဗြိတိန် ကေုာံ ဍုင်အမေရိကာန် နကဵု လၟိဟ်မာဲလပါ်ဂၠိုင် နူကဵု ဍုင်မထပက်လဝ်စၟတ်တဲ ၄၆ ဍုင်တအ် တုပ်လဝ်စိုတ်ရ။
ကောံဓရီု မကော်ဂး အသေမ်ပလဳ နာနာ (General Assembly) မကၠောန်ကၠာအိုတ်ဂှ် မၞိဟ်စၞး ကောန်ဂကောံဍုင် ၅၁ ဍုင် တိုန်စိုပ် တုဲ ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် စကောံဓရီု ပ္ဍဲကဵု Methodist Central Hall, Westminster, London ဍုင်လာန်ဒါန် ပ္ဍဲကဵု ၁၀ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၆ ရ။ အသေမ်ဗလဳနာနာ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ရုင်ဗဟဵုဂှ် သ္ဒးစွံ ပ္ဍဲဍုင်နျူယံက်တုဲ စတမ်နူ ၁၄ သေတ်တေမ်ပါ ၁၉၄၈ ဂှ် စသြိုင်တုဲ ၉ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၅၂ ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ရုင်ကုလသမဂ္ဂတၞဟ်တအ်ဂှ် စွံပ္ဍဲဍုင်ဂျေနေပါ၊ ဝေန်နာ၊ နာဲရဝ်ဗဳတုဲ ဒၞာဲတအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ဒေသတိဍာ်ဂၠးကဝ်ရ။ ဝန်ဇၞော်ကာဍုင်သအာင် ဍုင်နဝ်ဝေ Trygve Lie မဂွံဒုင် ရုဲစှ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
ခေတ်ပၞာန်လၜိုဟ်
ၜိုန်ရ ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂအဓိကတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မထိင်ဒဝ်ၜိုဟ်လလံ ကီုလေဝ် ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကဵု ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂကောံ လညာတ်ဂွံတၞဟ်ခြာတုဲ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး အရာလညာတ်တၞဟ်ခြာ ညးၜါဝွံ အကြာညးၜါဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံဒှ်ပၞာန်ကီုလေဝ် သြဇာညးၜါဂှ် အာဓလီုပထုဲ ပ္ဍဲပၞာန် ဒၞာဲသ္ၚောဲသ္ၚောဲတအ်ဂှ်ရ။ အရာမဒှ်ဒၟံင် ဗီုဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ပၞာန်လၜိုဟ်ရ။ ဥပမာ မဒှ်လဝ် ဗွဲတၟေင်ၜါဂှ် ကံင်သဳဂီုကၠီု ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကဵု ၇ ဂျူလာင် ၁၉၅၀ နကဵုအမေရိကာန် သွက်ဂွံလုပ်ပသောင် ကိစ္စကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ မလုပ်သီဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာဂှ် နကဵုကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် တးပါဲ၊ တုဲပၠန် စပ်ကဵု တင်လတုပ်စိုတ် ပရေင်ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ ပ္ဍဲ ၂၇ ဂျူလာင် ၁၉၅၃ ဂှ်လေဝ် ဗီုဂှ်ပၠန်ရ။
ပ္ဍဲ ၂၉ နဝ်ဝေမ်ပါ ၁၉၄၇၊ အသေမ်ပလဳနာနာ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ ပါ်ကရေက် ဒက်ပတန် ဍုင်ပါလေတ်သတာင်၊ ပဒတန် ဍုင်အေဿရေရ။ ဂတဂှ်ၜါသၞာံ ညးတာလျိုင် နူကုလသမဂ္ဂ Ralph Bunche ပညဳပညပ် သွက်ဂွံကေတ်ဓဝ်ၜိုဟ်လလံ အကြာပါလေတ်သတာင် ကဵု အေဿရေ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၇ နဝ်ဝေမ်ပါ ၁၉၅၆ ဒပ်ပၞာန်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ ကုလသမဂ္ဂ (UN peacekeeping force) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဒက်ပတန် သွက်ဂွံ ဖအိုတ် ပြသၞာသုဇ် (Suez Crisis)၊ ဆဂး နကဵု ကုလသမဂ္ဂ နကဵုနဲလဵုလေဝ် ပဒေါအ် ညံင်ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် ဟွံဂွံလုပ်သီကေတ် ဟာင်ဂေရဳ ဟွံမာန်ရ။
လဒက်ပတန်
အဝဲလစှ်ေ ပန် ပၞောဝ်ကဵု မသုန်ဂှ် စွံလဝ် ရုင်ဗဟဵု ပ္ဍဲကဵု ဍုင်နျူယံက်ရ။ ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိဂှ် ရုင်ဗဟဵု နွံပ္ဍဲ တာမ်ဟက် ဍုင်နေတာလာန်၊ ရုင်အေဂျေန်သဳ ကုလသမဂ္ဂဇၞော်ဇၞော်တၞဟ်တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဂျေနေပါ၊ ပ္ဍဲဝိန်နာ, ကေုာံ နာဲရဝ်ဗဳ ရ။ ရုင်ကုလသမဂ္ဂတၞဟ်တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဒၞာဲနာနာ ပ္ဍဲကဵုအလုံမွဲဂၠးတိရ။ ကုလသမဂ္ဂဂှ် အရေဝ်ဘာသာ မစကာရုင် သီုဖအိုတ် တြဴဘာသာဂှ် စကာ ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုကီု သီုကဵု လိက်ရုင်ရ။ ဘာသာတအ်ဂှ် ဒှ် ဘာသာအာရာပ်၊ ဘာသာကြုက်၊ ဘာသာအင်္ဂလိက်၊ ဘာသာပြင်သေတ်၊ ဘာသာရုရှာ ကေုာံ ဘာသာသပိန် တအ်ရ။ ဒုင်သဇိုင် ကုတင်လတုပ်စိုတ် မဆေင် ကုအဝဵုသြဇာ ကေုာံ ပရေင်ဒုင်ဗဒဝ် ကုလသမဂ္ဂ (Convention on the Privileges and Immunities of the United Nations) တုဲ နကဵုကုလသမဂ္ဂကီု သီုကဵု ဂကောံအေဂျေန် ညးတအ်ဂှ် ရေင်တၠုင် ကၠောန်အာ ပရေင်ကလုတ်သမာန် အပ္ဍဲသၞောဝ်ဍုင် ညးတအ် မရေင်တၠုင် ရပ်စပ်၊ မင်မဲၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဍုင်ကောန်ဂကောံတအ်ရ။
သၟဝ် အဝဲလစှ်ေတြဴဂှ် အဝဲလစှ်ေလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပရေင်ဆဵုဂဗကမၠောန် လအ်နူ အာယုက်မဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂဏီတုဲ အဝဲလစှ်ေမွဲကုမွဲ ပ္ဍဲဒၞာဲလ္ၚဵု နွံတန်တဴ ဗွဲမသၠးပွးရ။ တုဲပၠန် အေဂျေန် မဆေင်ကဵု သုတေသန ကေုာံ အေန်သတဳကျုတ် ပကတ်ဗတောန်တအ်ဂှ် နွံတန်တဴ ဗွဲမဗၠးၜး ဟွံဒးဒုင် ဓယံက် သၟဝ်အဝဲလစှ်ေမွဲမွဲရ။
အဝဲလစှ်ေ ကေုာံ ဂကောံကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ်တအ်ဂှ် ဒးရှ်ေသှ်ေ ဒ္ဂေတ်ဗက် "သဘဴဓဝ် စရာဲဂုဏ်" (Noblemaire principle) သီုဖအိုတ်ရ။ သဘဴဓဝ်စရာဲဂုဏ် ဟီုမ္ဂးဂှ် အရာဇကုမကၠောန် မဖျေဟ်ဏာ သ္ဂုတ်သွာတ်တအ်ဂှ် ဒးနွံကဵု စရာဲဂုဏ်သိက္ခာ၊ ကေုာံ ဇၟာပ်မၞိဟ် ဇၟာပ်ဍုင်ဂှ် ဒးစွံၚုဟ်မး ရှ်ေသှ်ေ ရေင်သကအ် ကဆံင်ဗွဲမတုပ်သၟဟ်တအ် ဒှ်တမ်ရ။ တုဲပၠန် ကောန်ကမၠောန်တအ်လေဝ် ကမၠောန်တုပ်မ္ဂး သ္ဒးကလိဂွံ သြန်ဂိတုတုပ်ကီုရောင်။ ဍုင်လဵုမံင်မံင် ဒၞာဲလဵုမံင်င် သ္ဒးကလိဂွံ အခေါင်အရာတုပ်သၟဟ် ရေင်သကအ်ရ။ ကောန်ကမၠောန် ကုလသမဂ္ဂတအ်ဂှ် ဒးကဵု အခေါန် ပ္ဍဲကဵုဂကောံညးတအ်တုဲ သြန်အခေါန်တအ်ဂှ် နကဵုဂကောံကုလသမဂ္ဂဂှ် ပကင်ရင်ရ။
အသေမ်ဗလဳနာနာ
အသေမ်ဗလဳနာနာ ဂှ် ဒှ်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ကောန်ဂကောံဂမၠိုင် သွက်ဂွံချပ်ဂၞန် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကိစ္စနာနာရ။ သဘင်ကောံဓရီု မကော်ဂး အသေမ်ဗလဳဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် လၟေင်သၞာံကီုလေဝ် ယဝ်ရ ကာတၟေင်နွံမ္ဂး ကော်ကောံဓရီု ကာတၟေင် ဂွံကီုရ။ အသေမ်ဗလဳဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်အာ နကဵုပၠတရဴ ဥက္ကဌ မွဲတၠ မရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု ကောန်ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင် နကဵုအတိုင်လၟေင် ဒေသ ကေုာံ ဒု-ဥက္ကဌ ၂၁ တၠရ။ အသေမ်ဗလဳ မကၠောန်ဗဒှ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ၁၀ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၆ ပ္ဍဲကဵု မေထဝ်ဒိတ် သေန်တာဟဝ် (Methodist Central Hall) ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန်ဂှ် ကောန်ဂကောံဍုင် တိုန်စိုပ်လဝ် ၅၁ ဍုင်ရ။
ဝေဇယန္တာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒါ
ဘာဝေဇယန္တာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ဒါ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကုလသမဂ္ဂ
အသေမ်ဗလဳနာနာ
အခိင်ကာလ အသေမ်ဗလဳ မဒးဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကိစ္စဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု စပ်ကဵု ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ဂီုကၠီု၊ ပၠုပ်ကောန်ဂကောံတၟိ၊ ဖျေဟ်ဗာတ်ဂျေတ်ဘဏ္ဍာတအ်မ္ဂး ကောန်ဂကောံ ပိဂအုံ ၜါဂအုံ သ္ဒးတိုန်စိုပ်တုဲ သ္ဒးကဵုမာဲရောင်။ ကိစ္စတၞဟ်တအ်ဂှ် ဖျေဟ်ဏာသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု မမဲလပါ်ဂၠိုင် ကုညးမတိုန်စိုပ်တအ်ရ။ ဇၟာပ်ကောန်ဂကောံဂှ် ကလိဂွံ မမာဲမွဲမ။ ပါဲနူ ကိစ္စမဖျေဟ်ဗာတ်ဂျေတ်ဘဏ္ဍာတုဲ တင်သ္ဂုတ်သွာတ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဟွံဒှ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကဵုကောန်ဂကောံတအ်ရ။ အသေမ်ဗလဳဂှ် ပါဲနူ ကိစ္စ မဆေင်ကဵု ၜိုဟ်လလံ ကဵု ဂီုကၠီုတုဲ အခေါင် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပဒတန် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမဆေင်စပ် ကုကုလသမဂ္ဂတအ်ဂွံရ။ ကိစ္စၜိုဟ်လလံ ကဵု ဂီုကၠီုဂှ် သ္ဒးဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုရ။
ဝေဇယန္တာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒါ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇောတိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၃၁။
ကုလသမဂ္ဂ
အသေမ်ဗလဳနာနာ
ကမ္မတဳအဓိက ကုလသမဂ္ဂတြဴဂှ် -
ဝေဇယန္တာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒါ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကုလသမဂ္ဂ
အသေမ်ဗလဳနာနာ
တုဲပၠန် ကမ္မတဳၜါ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် -
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ဒှ်ကံင်သဳ မဆေင် ကုၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ဂီုကၠီု အကြာဍုင်ဂမၠိုင်ရ။ အဝဲလစှ်ေ ကုလသမဂ္ဂတၞဟ်တအ်ဂှ် နွံဆအခေါင် မကဵုကသပ် "recommendations" ကုကောန်ဂကောံဂမၠိုင်ဟေင်တုဲ၊ ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ကလိဂွံလဝ် အဝဵု သွက်ဂွံဖျေဟ် လတူကောန်ဂကောံတအ် သွက်ဂွံဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်တင်သ္ဂုတ်သွာတ် မတုပ်လဝ်စိုတ် အတိုင်လဟီုပိုဒ်ဇၞော် ၂၅ ရ။ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ကံင်သဳဂှ် ညးကော်စ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ။
ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကောန်ဂကောံဍုင် ၁၅ ဍုင်၊ ပ္ဍဲ ၁၅ ဍုင်ဂှ် မသုန်ဍုင် - ဍုင်ကြုက်၊ ပြင်သေတ်၊ ရုရှာ၊ ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/ဗြိတိန်၊ ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂကောံလၟိုန်တုဲ သၟေဟ်ကောန်ဂကောံစှ်ဍုင်ဂှ် ဒးရုဲစှ်ပတိုန် နကဵုအာယုက်ၜါသၞာံ မွဲအလန် ပ္ဍဲကဵု အသေမ်ဗလဳနာနာ (ပ္ဍဲကဵု သၞာံအာယုက်မအိုတ်)ရ။ ကောန်ဂကောံလၟိုန် မသုန်ဍုင်ဂှ် ကလိဂွံလဝ် အဝဵုဝေတဝ် (veto power) လတူသ္ဂုတ်သွာတ် ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင်တုဲ၊ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ကုလသမဂ္ဂ မဖျေဟ်နင်တအ်ဂှ် ညံင်ဗမံက်ရုပ်ရဴဟွံဂွံဂှ် ကၟာတ်လဒဵုထောအ်ဂွံရ။ ဒၞာဲ ဥက္ကဌ ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ပြံင်လှာဲဂေတ်ဒၟံင် အတိုင်လၟေင်အက္ခရ ဇၟာပ်ပ်ဂိတုရ။
ဌာန ညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ
ညးအုပ်ကာနာနာဂှ် ယိုက်ဂၠေင်အာ တာလျိုင် နဒဒှ် ညးပကင်ရင် (de facto) မွဲတၠ မၞိဟ်အခေါင်မဟီုဂးနွံ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကုလသမဂ္ဂရ။ ကဆံင်တာလျိုင်ဂှ် ပံက်လဝ် ပွံက် ပ္ဍဲကဵု ပဋိညာဉ်ကုလသမဂ္ဂ နဒဒှ် "သကိုပ်တာလျိုင် ညးပကင်ရင် ဂကောံ" မွဲတၠရ။ ပ္ဍဲကဵု ပဋိညာဉ် ပိုဒ်ဇၞော် ၉၉ ဂှ် ချူလဝ် ဒဒှ်ရ ညးအုပ်ကာနာနာဂှ် အခေါင်ဟီု ကုကံင်သဳဂီုကၠီု ပ္ဍဲကိစ္စ မဆေင် ကုပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ဂီုကၠီုဂၠးကဝ် နွံရ။ ဌာနဂှ် နွံဒၟံင် ဒွိသြဇာ ပ္ဍဲအရာ ပကင်ရင် ဂကောံကုလသမဂ္ဂကီု သီုကဵု ပရေင်ကလုတ်သမာန် အကြာဍုင်ကောန်ဂကောံဂမၠိုင် သွက်ဂွံသှ်ပလး ပြသၞာဂၠးကဝ်ရ။
ညးအုပ်ကာနာနာဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု အသေမ်ဗလဳနာနာ၊ ကြဴနူ မကလိဂွံတင်လတုပ်စိုတ် နူကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုတုဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ကောန်ဂကောံလၟိုန်တအ် ကလိဂွံလဝ် အဝဵုဝေတဝ်တုဲ ကောန်ဂကောံလၟိုန်မွဲမွဲ ယဝ်ရ ဟွံဒးဂၞပ်မ္ဂး ဟွံကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ်ရ။ စပ်ကဵု တာလျိုင်ဝွံဂှ် ဍာ်ဒကေဝ် ကဆံင်အလံင် မပိုင်ခြာလဝ် ဟွံမဲရ။ ဆဂး ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး တာလျိုင်ဂှ် ဟွံလအ်နူကဵု ၜါအာယုက်ရ။ မွဲအာယုက်မ္ဂး နွံမသုန်သၞာံရ။ ညးအုပ်ကာနာနာလၟုဟ်ဂှ် ဒှ်အာန်တဝ်နဳယဝ် ဂူတေရ်ရေသ် (António Guterres) ညးမဆက်ကေတ်တာလျိုင် နကဵု ဗေန် ကဳ-မောန် (Ban Ki-moon) နူသၞာံ ၂၀၁၇ ရ။
ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်
ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် (ICJ) နွံ ပ္ဍဲတာမ်ဟာက်၊ ဍုင်နေတာလာန်ဝွံ ဒှ်ရုင်ဗစာ အဝဲလစှ်ေ ကုလသမဂ္ဂမွဲရ။ မစဒက်ပတန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၅ နကဵု ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ၊ ရုင်ဗစာ စကမၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၆ နဒဒှ် မဆက်ကၠောန်အာ နူကဵု ရုင်ဗစာလၟိုန် သွက်သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ် (Permanent Court of International Justice)ရ။ ပ္ဍဲရုင်ဗစာဂၠးကဝ်ဂှ် နွံ နာဲဗစာ ၁၅ တၠ၊ မနွံကဵု အာယုက်တာလျိုင် ၉ သၞာံတုဲ နာဲဗစာတအ်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု အသေမ်ဗလဳနာနာတုဲ နာဲဗစာတအ်ဂှ် သ္ဒးကၠုင် နူကဵုဍုင်နာနာရောင်။ (နာဲဗစာၜါ ကၠုင်နူ မွဲဍုင် ဟွံဂွံ)။
ရုပ်ဗစာဝွံ ဖျေဟ်လဝ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲပြာသာဒ်ၜိုဟ်လလံ (Peace Palace) ပ္ဍဲတာမ်ဟက်၊ ဍုင်နေတာလာန် မဒှ်ဒၞာဲ ရုင်တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေဂၠးကဝ် တာမ်ဟက် (Hague Academy of International Law) မဒှ်ဒၞာဲ မလ္ၚတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဂၠးကဝ်ရ။ အဓိက တာလျိုင် ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်ဂှ် သွက်ဂွံ သ္ဂုတ်သွာတ် ဂဗုတ် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲရ။ ရုင်ဗစာဂှ် ဗွဲတၟေင် ရပ်စပ် မဆေင်ကဵု ရာဇာဝတ်ပၞာန်၊ ကလိလောန်သၞောဝ် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲ၊ ဂစိုတ်ဖအးဂကူ၊ ကေုာံ ဂဗုတ်တၞဟ်တအ်ရ။ နကဵု အဝဲလစှ်ေ ကုလသမဂ္ဂတၞဟ်တအ် နွံပၟိက် မိက်ဂွံတီ ဗီုလဵုဂွံရပ်စပ် မဆေင်ကဵုသၞောဝ်မ္ဂး အာတ်မိက် တင်မကဵုကသပ်မ္ဂး ရုင်ဗစာဂၠးကဝ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကဵုကသပ် မဆေင်ကုသၞောဝ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု အဝဲလစှ်ေ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင်တအ်ဂှ် အဝဲလစှ်ေ ရုင်ဗစာဏအ်မွဲဟေင် ဖျေဟ်လဝ်ဒတန် မ္ၚးဍုင်နျူယံက်ရ။
ကံင်သဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်
ကံင်သဳပရေင်ပိုန် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (ECOSOC) ကေတ်တာလျိုင် အသေမ်ဗလဳနာနာ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဂၠးကဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဏအ်ဂှ် နွံမၞိဟ်စၞး ၅၄ တၠ၊ မၞိဟ်စၞးတအ်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု အသေမ်ဗလဳနာနာ နကဵုအာယုက် ပိသၞာံမွဲအလန်ရ။ ဥက္ကဌဂှ် ရုဲစှ် နကဵုအာယုက် မွဲသၞာံတုဲ ရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု အကြာကောန်ဂကောံ နူဍုင်အဝဵုသၟတ်ဂမၠိုင်ရ။  ကံင်သဳဂှ် ပကောံဓရီု လၟေင်သၞာံ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင်၊ မလေပ်ကၠောန် ပ္ဍဲနျူယံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂျေနေပါရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ်မ္ဂး သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဂၠးတိတုဲ ကဵုကသပ် ကုကောန်ဂကောံဍုင်တအ်ရ။ ဟိုတ်နူ အေဂျေန်သဳတၞဟ်တအ် မနွံဒၟံင်ရတုဲ ကံင်သဳဝွံ ဒှ်ကံင်သဳဟွံမဲပၟိက်မွဲဂှ် ဒးဒုင်ဟီုပါ်ပါဲဒၟံင်ရ။
ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဏအ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် အဝဲလစှ်ေ မပ္တံကဵု ဝှဝ်ရာမ်လၟိုန် မဆေင်ကဵု ကိစ္စဂကူရးတၞံ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues) မဒှ်ဂကောံ မကဵုကသပ် ကုကုလသမဂ္ဂ မဆေင်စပ် ကုဂကူသၟတ် (ဝါ) ဂကူရးတၞံဂမၠိုင်။ ဝှဝ်ရာမ် မဆေင်ကဵု ဂြိုပ်ဆု ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Forum on Forests) မဒှ်ဂကောံ သွက်ဂွံမင်မဲ ဂြိုပ်ဆု ညံင်ဂွံတန်တဴဍာ်ဇမၠိင်၊ ကမ္မရှေန်စရင်အင် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Statistical Commission) မဒှ်ဂကောံ မဂၠာဲတင်ဂၞင် ဗီုအဆက်အစပ် အကြာအေဂျေန်သဳ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင် ကေုာံ ကမ္မရှေန်ပရေင်ဇၞော်မောဝ်တန်တဴဍုင်ဇမၠိင် (Commission on Sustainable Development) မဒှ်ဂကောံ မကၠောန်ဖန် ပရေင်ပံင်တောဲ အကြာကုလသမဂ္ဂ ကဵု ဂကောံအေန်ဂျဳအဝ်ဂမၠိုင် မကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်တန်တဴဍုင်ဇမၠိင်ရ။ တုဲပၠန် ဂကောံဝွံ သီုဗိုင်ရီု ထံက်ပင် ဂကောံအေန်ဂျဳအဝ်ဂမၠိုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် ဂကောံ ၂.၂၀၀ ပြင်င် ကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီ သွက်ဂွံထံက်ပင် နူကဵု ကံင်သဳဝွံရ။
အေဂျေန်သဳ တၟေင်ဂမၠိုင်
အတိုင် ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဇၟာပ်အဝဲလစှ်ေကုလသမဂ္ဂတအ်ဂှ် အခေါင်ဒက်ပတန် အေဂျေန်သဳ မဆေင်ကဵု တာလျိုင်နာနာတအ်မာန်ရ။ အေဂျေန်သဳ မၞိဟ်မတီဂၠိုင်တအ်မ္ဂး အေဂျေန်သဳ ဒြဟတ်လလဳအေတ်တောမ်ဂၠးကဝ် (International Atomic Energy Agency)၊ ဂကောံဇွောအ်မ ကေုာံ ဗ္ၚ (Food and Agriculture Organization) ဂကောံယေန်သၞာင်၊ သိပ္ပံ၊ ပရေင်ပညာ ကုလသမဂ္ဂ (ယူနေတ်သကဝ်)(United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization)၊ ဘာဏ်ဂၠးကဝ် (World Bank) ကေုာံ ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (World Health Organization) တအ်ရ။ နကဵု အေဂျေန်သဳနာနာဂှ် ကုလသမဂ္ဂ ဖန်ဇန်ကၠောန် သွက်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံခိုဟ်စ အရာနာနာသာ်ရ။ ဥပမာ ဂၠာဲပတိတ် ဂဥုဲစဵုဒၞာ ရီုဗင် စၞစ ဇွောအ်မ ညးဂၠးကဝ်၊ ဂကောံရီုဗင် ညးသ္ၚိဌာန်လီုတအ်ဒှ်တမ်ရ။
ဘဏ္ဍာ
သဘဴဓဝ် ကုလသမဂ္ဂ နွံမွဲပၠန်ဂှ် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ အခေါင်အရာ ကုလသမဂ္ဂဂှ် သ္ဒးတိတ်ဗၠး နူကဵုလၟိဟ်သြန် ကောန်ဂကောံတအ် မစုတ်လဝ်ရ။ ဟီုကၠးကၠးမ္ဂး ကုဍုင်မစုတ်လှုဲဂၠိုင်ဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်အဝဵုဂၠိုင် ဗီုဏအ် ဖန်ဟွံဂွံရ။ တုဲပၠန် ကောန်ဂကောံတအ် အောန်အိုတ် ဂလိုင်ဒးစုတ်ဂှ်လေဝ် ဖျေဟ်လဝ်ကီုရ။ ပ္ဍဲဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၀၀ ဂှ် သွက်ဍုင်ဇၞော်မောဝ်တအ်ဂှ် နူကဵု ၂၅% ဂှ် ဖျအ်ဖျေဟ် ၂၂%။ သွက်ဍုင်မဇၞော်မောဝ်အောန် (least developed countries) (LDCs), ဂှ် ဒးပၠုပ် ၀.၀၁% ရ။
အစဳအဇန် ကုလသမဂ္ဂတၟေင်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ယူနဳသေပ် (UNICEF) ကေုာံ အစဳအဇန်ဇွောအ်မဂၠးကဝ် (World Food Programme) တအ်ဂှ် ကေတ်နူ ဗာတ်ဂျေတ် နူကုလသမဂ္ဂဟွံသေင်၊ သြန်တအ်ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု သြန်ထံက်ပင် နူကဵု ကောန်ဂကောံဍုင်ဂမၠိုင်၊ ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်ရ။
Bibliography
ကဏ္ဍ:BEHM
[[Category:]]
သင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ကၟာဝက်
ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ကၟာဝက် ဂှ် နွံ ဇြပ်ၜါ လပါ်ဗမံက်ၜဳ အရာပ်ဝါယာပ်ဂှ် နွံမွဲဇြပ်၊ အလပါ်ပလိုတ်ၜဳ အရာပ်ထံင်ကှ်ေဂှ် နွံမွဲဇြပ်၊ ဇြပ်အရာပ်ထံင်ကှ်ေဂှ် ဒှ်ဇြပ်တြေံ။ ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ကၟာဝက်ဂှ် စပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၈၇၁ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၄ မဒှ် ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မပါ်တၞဟ်ခြာ နူဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန်-ဗမာရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂျပါန်ဂှ် ဇြပ်ညးတအ် ဒးဒုင်ပ ဗဒိုပ်ပၞာန်ဂျပေန်၊ တုဲပၠန် အစာဓရ် ကေုာံ အစာဘာ နူကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက်တအ်လေဝ် ဒးဒုင်ရုပ် ပျဲပျာံတုဲ အစာဓရ် နာဲအံင်ဗဝ် ဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲထံင်မတ်မလီုရ။
thumb|ဗီုရုပ် ဇြပ်သင်ဗလိုက် အရာပ်ထံင်ကှ်ေ ဍုင်ကၟာဝက်
ဝင်
ညးမပ္တန်သာသနာသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန် ယုဒသန် ဂကူအမေရိကာန် စိုပ်ကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၃ ဂိတုဂျူလာင် ၁၂ ရ။ ညး ကေုာံ သမ္ဘာညးဂှ် ဒှ်ညး မပတန်သာသနာသင်ဗလိုက် ဂကူအမေရိကာန် စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မန်ဗၟာကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညးတအ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဇြပ်မွဲတုဲ စန်ဒက် ဟီုတွဟ် ပရူကျာ်ထာဝရ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ်၊ လုကဴ ပွိုင် မသုန်သၞာံပြင်ပြင် ဟီုတွဟ်ဒၟံင် ပတန်ဒၟံင်သာသနာဂှ် သၞာံ ၁၈၁၉ ဂှ် က္လိဂွံ နာဲနဝ် ညးမဒှ်ဂကူမန် ဒုင်မ္ၚဵုၜါတ္တိဇာံ ဒုင်မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
ပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၈၂၄ ဂိတုမာတ် ၅ ကဵု ၁၈၂၆ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၄ တုဲ အတိုင်တင်လတုပ်စိုတ်လိက်ကသုက်ရန္တပဝ် အကြာအင်္ဂလိက် ကဵု ဗၟာ ဒေသ အာသာံ၊ မဏိပူရ်၊ ယခေင် ကေုာံ တၞင်သဳ ဂှ် ဒးပ္အပ်ကဵု အင်္ဂလိက်၊ သၟေဟ်ဂှ် အင်္ဂလိက် က္လေင်ပအပ် ကဵုဗၟာပၠန်တုဲ ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် က္လေင်စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ပကင်ရင်သၟိင်ဗၟာပၠန်ရ။ ညးသြိုင်ဇြပ်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၈၂၇ မကော်ဂး ဇြပ်မန်ဗၟာ။
ယုဒသန်စိုပ် မတ်မလီုတုဲ ဂွံၜိုတ်မွဲသၞာံဂှ် မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဂကူကရေင်၊ ဂကူဗၟာ၊ ဂကူမန်၊ ဂကူဂလာဂမၠိုင် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုၜါတ္တိဇာံအိုတ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဂကူမန် မဒုင်ကေတ် ၜါတ္တိဇာံဂမၠိုင်ဂှ် နာဲမျာတ်ကျဝ် ညးမဒှ် ဒေအ်သၟိင်တၠကိုပ်ကၠာအိုတ် ခရိုင်ကအ်ပဉ္စလိုန် (ဗွဲကြဴ မကော်စ ခရိုင်မတ်မလီု)ရ။ အခိင်ဂှ် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၅၀၊ ဟိုတ်နူ ညးလုပ် သာသနာခရေတ်တုဲ သမ္ဘာညး ထောအ်ကၠေအ်ညး၊ တုဲပၠန် ကောဒေအ်ညးဂမၠိုင်လေဝ် ထပိုတ်ကၠေအ် သက္ကရာဇ်အိုတ်ရ။ ဗွဲကြဴ ညးဂွံဒှ် အစာဓရ်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂကူမန်တအ်ရ။
ဂကောံသ္ၚိကၟိန်မန် မွဲသ္ၚိပၠန်ဂှ် နာဲမာံဗော် (Nai Mehm Boke) ကဵု ဣစဳတဳ (Hpwe Tee)၊ နာဲမာံဗော်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မန်ဍုင်ဗဂေါ၊ လကျာ်ရာံ မလေပ်လိက်မန်ခိုဟ်ဟ်မွဲတၠ၊ ဣစဳတဳ ဂှ် ဒှ်ကောန်လွဳဗစ ညးမပတန်သာသနာခရေတ် မေတ်သေတ်ဝိတ် (Mrs. Wade) နာဲမာံဗော် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုၜါတ္တိဇာံတုဲ လိက်သၠပတ်သမ္မာ ကေုာံ ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ညးကၠာဲစၠောအ် နကဵုဘာသာမန်ရ။ သၠပတ်သမ္မာတၟိဂှ် တက်ပ္တိတ် ပ္ဍဲ ၈ အဝ်ဂေတ် ၁၈၄၇ ရ။
နာဲတ ကောန်ကွာန်ကၟာဝက် ပလဝ် ခမဳ ၂၀ ဝှ်၊ အစာလိက် သီုဒှ် အစာဂဳတမွဲ ကြဴနူ မဂွံဗှ်လ္ၚတ် သၠပတ်သမ္မာဂမၠိုင်တုဲ ဒှ်ခရေတ်ယာန် ဒုင်မ္ၚဵုၜါတ္တိဇာံ ပ္ဍဲ ဂိတုမေ ၉၊ ၁၈၆၉၊ ကရောမ်ညးဂှ် မၞိဟ်ဗြဴ ကောန်ကွာန်ကၟာဝက်ပိတၠလေဝ် ဒုင်မ္ၚဵုၜါတ္တိဇာံကီုရ။ ညးတအ် ဒှ်ကောန်ကွာန်ကၟာဝက် ညးမပတှ်ေကေတ် သာသနာခရေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ တုဲဂှ် မသ ကလောကောဒေအ်ညးဂမၠိုင်လေဝ် လုပ်ဒုင်ကေတ် သာသနာခရေတ်အိုတ်ကီုရ။ ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် ဗွဲမဂၠိုင် ညးကၠာဲစၠောအ်လဝ် ဗီုမန်၊ တုဲပၠန် ကဗျဗၞုဟ်ဂုဏ်ကျာ်ၜိုတ် ၃၀ ပိုဒ်ဂှ် ညးချူဇန်လဝ်တုဲ ကဗျဒွက်တအ်ဂှ် စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ် ကောန်သင်ခရေတ်ဂမၠိုင် ဒယှ်ေဖ္ဍောတ်ဒၟံင်ရ။
စတမ်နူဂှ်တုဲ ညးမနွံသိက္ခာ Rev. J. R. Haswell (ကောန်)ဂှ် စကၠောန် ကမၠောန်သာသနာ ပ္ဍဲကၟာဝက်တုဲ ဇြပ် ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် မ္ၚးဍုင်မတ်မလီုဂှ် စသြိုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ဂှ်ရ။ အစာနာဲရေဗေန် (Akya Nai Reuben) ဒှ်အစာဓရ် ပ္ဍဲဇြပ်ကၟာဝက်ဂှ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ နာဲယင်ခိန် ဂှ် ဒှ်အစာဘာ သွက်ကောန်င္ၚာ် ဘာခရေတ်ယာန်ရ။
ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ကၟာဝက်ဂှ် စပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၈၇၁ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၄ မဒှ် ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မပါ်တၞဟ်ခြာ နူဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန်-ဗမာရ။
ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဓမ္မ ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန်ဗၟာ ရးတၞင်သဳ သၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် တုပ်စိုတ် ဒဒှ်ရ နကဵု မန် ပံက် ဂကောံသင်ဗလိုက်တၞဟ်ခြာထေက်တုဲ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သဘင်သဳကၠဳဓမ္မ ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၀-၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၀၈ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵု ဂကောံသင်မန်ဂှ် နွံပန်ဇြပ်၊ မတ်မလီုမန်၊ ကၟာဝက်၊ မုဟ်ဍုင် ကေုာံ ကၠအ်သတ်။ သီုဖအိုတ် ကောန်ဂကောံ နွံ ၃၁၀ တၠ၊ အစာဓရ် ၄ တၠ၊ အစာသၠပတ်ညးဗြဴ မွဲတၠ။
ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ ပၞာန်ဂျပါန် လုပ်သီဂွံဍုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၂တုဲ ဇြပ် မနွံပ္ဍဲအရာပ်ထံင်ကှ်ေဂှ် ကောန်ပၞာန်ဂျပါန်တအ် သီကေတ် ပဗဒိုပ်ဇကုရ။ ဂျပါန်တအ် ဖျေဟ်လဝ် ဗဒိုပ် ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်တုဲ စိုပ်အခိင်ဟုံဍာ်မ္ဂး မၞိဟ်ဇၞော်အိုတ် ဗိုလ်ပၞာန် သၠောတ်နင်ဂၠိက် နူဇသ္ၚောဲတုဲ ကွာ်ကၠုင် ဟုံဍာ် ပ္ဍဲစေဝ် စုတ်လဝ် ဍာ်ဂမ္တဴဂှ်ရ။ စေဝ်ကၠေင်တိကာတ္တရာ ဇၞော်မွဲ မစုတ်လဝ် ဍာ်ဂမ္တဴ ကဵု ဍာ်လမုဟ် ၜိုတ်ဘာ်စေဝ်ပြင်ပြင်တုဲ ညးမွဲတုဲမွဲပၠန် လုပ်ဟုံဍာ်ဂှ်ရ။ ဇြပ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဇိုင်ဂၠံင် မုက်မၞိဟ်။ “မၞိဟ်ဗြဴဗြဴ အာအာကၠုင်ကၠုင် ဆဵုညာတ်ဒးဂွကဵုဍေဟ်တုဲ ဒးဂစာန်အာပြဟ်ပြဟ်ရ။ ဗလေတ်ထောအ်မုက် ဖျေဟ်ထောအ်မတ် ဗွဲသၟဝ်၊ သ္ပဝ်ဂၠံင်ဂွံ သ္ပဝ်ထောအ်၊ သတ်အရိုင်တအ်ဂှ် ဂွဟွံလေပ်။ အဟိန်ကွာန်ကၠုင်ဟုံဍာ်ဂှ် ရပ်ထ္ၜလဝ် လိင်ဇကု အင်္ဂဇာတ်ဇကု (အဓက်-အဓံက်ဇကု)တုဲ ထ္ၜးကဵု ဗြဴဗြဴတအ်ရ။”
ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၈၊ ၁၉၄၅ ဂှ် နကဵုဂျပါန် စုတ်စောဲဒုဟ် က္ဍိုပ်သကိုပ် သာသနာခရေတ်ယာန်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မလုပ်စ လ္ပါ်အင်္ဂလိက်ဂးတုဲ ကၠုင်ရပ်ဏာ ညးတၠသိက္ခာအစာဓရ် အစာအံင်ဗဝ်၊ အစာနာဲပျေန် (အစာလှကျဝ်) ညးမဒှ် အစာဘာခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲဇြပ် ကၟာဝက်ဂှ်ရ။ ညံင်ရဴညးတအ်ကီု အစာဓရ် ဇြပ်ကွာန်ပ္ၚ အစာနာဲဖျဵုချဵု၊ အစာဓရ် နာဲအံင်ဖေ နူဇြပ်မတ်မလီုတအ်လေဝ် ဒးဒုင်ရပ်တုဲ ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲထံင်မတ်မလီုဖအိုတ်ရ။ ညးတအ် ဒးဒုင်ၜုင်တက် ပျဲပျာံ ဗွဲမဓဇန်တုဲ အစာနာဲအံင်ဗဝ်ဂှ် ကြဴနူမဒးဒုင်ရပ်တုဲ ၁၂ တ္ၚဲတုဲ ဒးချိုတ်အာ နကဵုဘဲပျဲပျာံဂှ်ရ။ အခိင်ကာလ ဒပ်ပၞာန်မဟာမိတ်တအ် မထောအ်ဗုမ် ထံင်မတ်မလီု ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၉ ဂှ် Mr. Harold Devine ညးမပတန်သာသနာ အကြာမန်တအ် ဒးဗုမ်တုဲ ချိုတ်အာ ပ္ဍဲထံင်ဂှ်၊ ကၟာင်ထံင်သရိုဟ်တုဲ အစာဖျဵုချဵု၊ အစာအံင်ဖေ၊ အစာလှကျဝ်တအ် ဂွံဒြေပ်တိတ် ဗၠးနူထံင်ဂှ်ရ။
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခၠဲ
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခၠဲ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၉၊ ဝှ် ၄၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဂြိုပ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခၠဲ
ဘာဂြိုပ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခၠဲ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၉၊ ဝှ် ၄၉။
သာသနာပါလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ပါ်
ဘာသာသနာပါလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ပါ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၀၊ ဝှ် ၃၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဝါဇြေန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဝါဇြေန်(Weizin၊ ဝယ်ဇင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်တၟအ်ကျာံ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၁၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်တၟအ်ကျာံဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၄၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၅၁၇၀ တၠရ။
thumb
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ပါ်
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ပါ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကေတု သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒေါဝ်မှောင်မှ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ပါ်
ဘာဒေါဝ်မှောင်မှ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ပါ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၄၊ ဝှ် ၅၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဝါဗိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဝါဂၠိင်(Weipaung၊ ဝယ်ပေါင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်တၟအ်ကျာံ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၉။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်တၟအ်ကျာံဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၄၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၅၁၇၀ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်မှောင်မှ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ပါ်
ဘာကျာ်မှောင်မှ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ပါ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၄၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်  ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
တသိုက်ခမဳဒ္စာံပြကာ
ပၞောဝ်ကဵု ညးမၚ်မွဲသာသနာဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ခမဳတအ်ဂှ် ဒှ်ညးယိုက်ဂၠေၚ်သဇိုၚ်ဝန် ပဓာန ကိစ္စဇၞော်မွဲတုဲ ပွမသ္ပတဴခမဳဂှ် ဖဵုဗွဲဇကု ဗွဲညးတၞဟ် ၜါပြကာ ဗီုရေၚ်တၠုၚ် ကၠောန်ပတုဲမာန်ကီု၊ သွက်ပူဂဵု ညးမလုပ်သ္ပခမဳမွဲဂှ် ဖဵုဒဒှ်ခမဳဂှ် ပ္ဍဲသာမညဖလသုတ် တွံလဝ်ဗွဲတြးနွံတဴကီုရ။ ပူဂဵု ညးမလုပ်သွခမဳ ပ္ဍဲသာသနာ ဗုဒ္ဓမွဲဂှ် ဖဵုသွက်ဒတုဲ ပစ္စုပ္ပန်သၟးဟွံ သွက်အနာဂတ်မနွံတဴကီု တသိုက်ဘဝ ဒဒှ်ခမဳလေဝ် တဳလပိုန်ကျာ်တြဲ တွံဓမံက်ထ္ၜးလဝ်တအ်ဂှ် ဗွဲသရုပ် ကံက်နုက်ပတိတ်နူ လိက်ကၞပ်ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ဘာသာမန် ကၞပ်ပထမ ညးမချူပကောံ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂိဇဳန ကွာန်အံၚ်ခေဝ်၊ ဘာအံၚ်ခေဝ်မ္ဂး ဂွံဆဵုလ္ၚတ်ကေတ်အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ် နွံရ။
တသိုက်(၈) ပြကာတအ်
၁။ ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးသဳဂိုၚ်ဒေပ်ဂြပ် သြောံကီု။
၂။ ဒဒှ်မၞုံကဵု ပွမဂၠာဲသ္ၚေဝ်ပိဏ္ဍပါတ် ဟွံမွဲကဵုဒုဟ်ကီု။
၃။ ဒဒှ်မၞုံကဵု ပွမဂွံသ္ပပြဘိုက် ပိဏ္ဍပါတ်မၜိုဟ်ဂံက်ကီု။
၄။ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကောန်ဍုၚ်ကွာန်တုဲ ဂကူသၟိၚ်တံဂိုၚ်ကေတ် ကြက်ဂြပ် ထဝ်သြန်မ္ဂး ဟွံမွဲကဵုပွမစံၚ်တူ မက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူပွမပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကောန်ဍုၚ်ကွာန်ကီု။
၅။ ဟွံမွဲကဵု ပွမထၞေန်စပ် ပ္ဍဲကပေါတ်ကြိယာဇကုကီု။
သိဝေသဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာသိဝေသဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၁ ဇကု။
အကျာံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်အကျာံ(Kyaukmikyaung၊ ကျောက်မိကျောင်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အကျာံ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၈။
သိဝေသဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇဋိလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၈၊ ဝှ် ၄၈။
တသိုက်ခမဳဒ္စာံပြကာ
၇။ ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵု ပွမပံၚ်ဖက်နှဴရဴကေုာံသၟိၚ်၊ အမာတ်ဇၞော် သၟိၚ်ကီု။
အကျာံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အကျာံဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၄၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၅၁၇၀ တၠရ။
သိဝေသဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
တသိုက်ခမဳဒ္စာံပြကာ
၈။ ဟွံမွဲကဵု ပွမကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာ ပ္ဍဲဌာန်ပန်ဒိုဟ်ကီု (ပွမအာကၠုၚ်မာန် ဟွံမွဲကဵုကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာ)
အကျာံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တဝ်သွဝ်၊ တၞံ
တၞံတဝ်သွဝ် (Nyctanthes arbor-tristis or Parijat) ဝွံ ဒှ်တၞံ မနွံကဵုကဴတုဲ လုပ်လၟိဟ်ဂကောံဂကူ Nyctanthes တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ အာရှသၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှအဂၞဲရ၊၊
လက်သန်ဗီုပြင်
တၞံတဝ်သွဝ်ဂှ် ဒှ်တၞံဆု ဂကူသၟတ်မွဲတုဲ ဇၞော်သၠုင် စဵုကဵု ၁၀ မဳတာ (၃၃ ပေ) နွံကဵု သၞောက်ဓဂြအ်ဓဂြအ် အသာ်ပတေင်ရ၊၊ တၞးဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်ဇၟန်တုဲ မွဲမွဲတၞးမ္ဂး ဇမၠိင် နွံစ အကြာ ၆-၁၂ ဇြေန်ဒဳမဳတာ၊ ဇမၞော်နွံ ၂-၆.၅ ဇြေန်ဒဳမဳတာ နွံတၞုင်တၞးကေက်က် မတုပ်ဗီုပြင် ညံင်တၞးဇြဲ၊၊ ပကဴဍေဟ်ဂှ် မောဝ်တုဲ နွံကဵုထာင် အကြာ မသုန် စဵုကဵု ဒစာံထာင် အသာ်ဗုဗု၊ ကသဵုဍေဟ် (corolla) ဒှ်အသာ်လိမ္မဴ၊ လဒေါဝ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အသာ်လိမ္မဴဗကေတ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲမွဲတဝ်မ္ဂး နွံကဵုပကဴ အကြာၜါ စဵုကဵု ထပှ်ဍောင်ရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ထပေဟ်တုဲ နွံဗီုပြင်ဂြိုဟ် ခ္ဍမ်ခ္ဍမ် တၟာတၟာ ၂ ဇြေန်ဒဳမဳတာ၊ ဇၟာပ်သတ်ဂှ် နွံကဵုမ မွဲမွဲမရ၊၊
ယၟု ကေုာံ သင်္ကေတ
တၞံတဝ်သွဝ်ဂှ် ညးတအ်ဟီုစ တၞံသောက၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အခိင်ဗတံ အခိင်ညးတၞဟ် ဟွံဆဵုဂှ် ဇကုနွံကဵုကဴမကျေဝ်ဂေါဝ် သီုမောဝ်တုဲ တ္ၚဲတၟး ကဴတအ် ပြဟ်စှ်ေအိုတ်ရ၊၊ ယၟုရုက္ခဗေဒ မဟီု arbor-tristis မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၞံကသ္ၚောမ်စိုတ် ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်အိန္ဒိယခေတ်တြေံမ္ဂး ကော်စ ပကဴအသောက၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပကဴမဟွံမဲ ကုစံင်တူရ၊၊ ပကဴဍေဟ်ဂှ် ကေတ်တုဲ ဖျုန်ယာတ်ပလောအ် ညံင်ဂွံဂွံအသာ် ဍာ်မိတ်ရ၊၊ ပကဴတဝ်သွဝ်ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတတွဵုရး ဗေင်္ဂလ်ပလိုတ်၊ ဍုင်အိန္ဒိယတုဲ ညးတအ်ကော်စ ပကဴပါရိဇာတ်၊၊ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ်ကော်စ night-flowering jasmine မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပကဴမၠဵုဗတံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး coral jasmine မၠဵုဍာ်မိတ်၊၊
အတိုင်ဓဝ်ပတှ်ေ ဟိန္ဒူမ္ဂး နန်ဗိသၞုဟ် လတူဍုင်သွဝ်ဂှ် သြိုင်လဝ် သၟဝ်တၞံတဝ်သွဝ်/ပါရိဇာတ်၊ ကၞုဲဟာနုမာန်ဂှ် မံင်သၟဝ် သမၞိင်တၞံဆုဂှ်၊၊ ခရိရှနာ ဒှ်မၞိဟ် မကေတ်နင် တၞံဏအ် ဇရေင်ဍုင်လိုက်ဏအ်၊၊ ညးကေတ်နင် တၞံတဝ်သွဝ်ဝွံတုဲ ညးတဵုလဝ် ပ္ဍဲကဵုဗွိုင်ကၠအ် သတျဘမ ပ္ဍဲဒၞာဲ ကာလကဴဂှ် ပြဟ်မ္ဂး ဒတုံစှ်ေ ပ္ဍဲကဵု ဗွိုင်ကၠအ် ရုက်မိနိ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးၜါ ဒှ်ကယျာန်ဓဝါတ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ ညးၜါဂှ် ဒှ်ဂၞကျာ်ခရိရှနာ၊၊ ရံင်ကဵု ဓဝ်ပတှေ်ဟိန္ဒူဝွံတုဲ ယၟုဗီုမန် တဝ်သွဝ်ဝွံ ဗွဲစၟတ် မန်ကော်စတၞံဏအ် ဟိုတ်မဒုင်သဇိုင် ကုပရူပေါမ်ဟိန္ဒူတအ်ဏအ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ တဝ်သွဝ် ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် လေအ်၊ တဝ် မကလိဂွံနင် နူကဵုသွဝ်၊ ဗီုဏအ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
မတ်မလီု၊ ခရိုင် တွဵုရဍုင်မန်
မော်လမြိုင်ခရိုင် (Mawlamyine District) ဂှ် ဒှ်ခရိုင် အပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ဒတန်ရုင်ခရိုင်ဂှ် နွံပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု။
ပွိုင်ဍုင် မနွံ အပ္ဍဲ ခရိုင်မတ်မလီုဂမၠိုင်
{{legend|#E31A1C|ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု}} {{legend|#0000FF|ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်}} {{legend|#33a02c|ပွိုဍုင်ဇြပ်ဗု}} {{legend|#1f78b4|ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်}} {{legend|#b2df8a|ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်}} {{legend|#aca9aa|ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်}}
ပွိုင်ဍုင် ကေုာံ ဍုင် မနွံအပ္ဍဲ ခရိုင်မတ်မလီုဂမၠိုင်
ဝင်
ခရိုင်မတ်မလီုဂှ် ကိုပ်ကၠာတေအ် ညးကော်စ ခရိုင်ကျာ်ခမဳ။ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဂှ် အခိင်ကၠာတေအ် ဒှ်ဒတန် ရုင်သၟိင်ရးတၞင်သဳ ကဵု ရုင်ဝန်ခရိုင်ကျာ်ခမဳ။ ခရိုင်ကျာ်ခမဳ အခိင်ကၠာတေအ်ဂှ် နွံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်ကျာ်ခမဳ၊ ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ရေဝ်၊ ဍုင်လှာဒကှ်။ သၞာံ ၁၉၅၄ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက် ကဵု ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် ဂှ် ဒးဒုင်ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲရးကရေင်။ ၁၉၆၄ ဂိတုဂျောန် ၁၀ ဂှ် ခရိုင်ကျာ်ခမဳဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ခရိုင်၏ တောင်ဘက်တွင် တနင်္သာရီရိုးမတောင်စွယ်တောင်တန်းများတည်ရှိသည်။မော်လမြိုင်နယ်သည် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် အကျယ်ပြန့်ဆုံးသော မြေနိမ့်လွင်ပြင်ဖြစ်သည်။ခေါင်းဆေးကျွန်း၊ ထားဝယ်ကျွန်းတိုမှာ ထင်ရှားသည်။ခရိုင်၏ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ချောင်းဆုံနယ်သည် ကျွန်းမြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ကာ တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ပေါများသည်။ခရိုင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်သည် ဂျိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသနှင့် အတ္ထရံမြစ်ဝှမ်းဒေသဖြစ်သည်။တောင်ညိုတောင်တန်ယ၊ နာဂဝီသတောင်တန်းတို့ တည်ရှိပြီး တောင်ညိုတောင်တန်းမှ ဆေးတောင်မှာ (၄၂၅၉)ပေ မြင့်သည်။
ရေဆင်း
မော်လမြိုင်ခရိုင်သည် မြစ်၊ ချောင်းများပေါများသော ဒေသဖြစ်သည်။ရေးမြစ်သည် ရေးမြို့အနီးမှဖြတ်၍ တောင်ညိုတောင်တန်းမှတစ်ဆင့် ကပ္ပလီပင်လယ်အတွင်း စီးဝင်သည်။အတ္ထရံမြစ်၊ ဂျိုင်းမြစ်၊ သံလွင်မြစ်၊ ဇမိချောင်း၊ ဝင်းရောချောင်း၊ ဝဲကလိချောင်း၊ ကမာပတဲချောင်း၊ အဇင်းချောင်း၊ ကျုံဖိုက်ချောင်း၊ ဝင်းဖနုံချောင်းတို့မှာ ထင်ရှားသည်။သံလွင်မြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ စီးဆင်းလာပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် မွန်ပြည်နယ်တို့ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းကာ မော်လမြိုင်ခရိုင်အရောက်တွင် ကပ္ပလီပင်လယ်အတွင်း စီးဝင်သည်။ရေချိုများ ပေါများပြီး စိုက်ပျိုးရေးအပြင် သုံးရေအတွက်ပါ အသုံးပြုနိုင်သည်။မြစ်ချောင်းများသည်လည်း အမြဲမပြတ် သွားလာနိုင်သည်။
လူဦးရေ
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်လမြိုင်ခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၁,၂၃၂,၂၂၁ ဦးဖြစ်သည်။အမျိုးသား ၅၈၇,၆၇၆ဦး၊ အမျိုးသမီး ၆၄၄,၅၄၅ဦးဖြစ်သည်။မော်လမြိုင်မြို့နယ်သည် လူနေအထူထပ်ဆုံးမြို့နယ်ဖြစ်ကာ ချောင်းဆုံမြို့နယ်သည် လူဦးရေအနည်းဆုံးဖြစ်သည်။မြို့ပြတွင် ၄၃၄,၀၉၂ဦးနေထိုင်ကြကာ လူဦးရေ၏ ၃၅.၂ရာခိုင်နှုန်းသည် မြို့ပြတွင် နေထိုင်သူများဖြစ်ကြသည်။မွန်လူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြကာ ဗမာလူမျိုးများ ဒုတိယအများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည်။
စီးပွားရေး
မော်လမြိုင်ခရိုင်သည် မွန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွားရေးကောင်းမွန်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။ရာဘာလုပ်ငန်း၊ ရေလုပ်ငန်းများ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဥယျာဉ်ခြံမြေလုပ်ငန်းများလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်။ရာဘာ၊ ကွမ်းသီး၊ ဆန်စပါး စသည်တို့ဖြစ်သည်။ရာဘာကို ပြည်ပအထိ တင်ပို့ကြသည်။ဒေသထွက်ကုန်များကို ရန်ကုန်နှင့် တနင်္သာရီ တိုင်းဒေသကြီးများသို့ အများဆုံးတင်ပို့သည်။ရန်ကုန်မှ လူသုံးကုန်များ တင်သွင်းသည်။
ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး
မော်လမြိုင်ခရိုင်သည် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းများ ဆုံစည်းရာဒေသဖြစ်သည်။ရန်ကုန်- ထားဝယ်- မြိတ် လမ်းမကြီးသည် ခရိုင်အတွင်းရှိ မြို့ကြီးများကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။အခြားမြို့များသို့လည်း ထိုလမ်းမကြီးမှတဆင့် လွယ်ကူစွာ သွားလာနိုင်သည်။ထို့အပြင် ကရင်ပြည်နယ်ရှိ နယ်စပ်မြို့များသို့လည်း အလွယ်တကူ သွားလာနိုင်သည်။ရန်ကုန်မြို့နှင့် မော်လမြိုင်မြို့အား ရထားဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ထို့အပြင် မော်လမြိုင်-ရေး-ထားဝယ် ရထားလမ်းလည်းရှိသည်။မော်လမြိုင်မြို့တွင် လေဆိပ်တစ်ခုရှိသည်။၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးသော သံလွင်တံတား (မော်လမြိုင်)သည် ၂၀၁၂ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှည်ဆုံး မြစ်ကူးတံတားဖြစ်သည်။လက်ရှိတွင် ဒုတိယအရှည်ဆုံးတံတားဖြစ်သည်။မော်လမြိုင်နှင့် ချောင်းဆုံတို့အား ဆက်သွယ်ပေးသည့် သံလွင်တံတား (ချောင်းဆုံ) (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတံတား (ဘီလူးကျွန်း))မှာလည်း ၅၂၃၀ပေ ရှည်လျားသည်။
ပညာရေး
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသက်၁၅နှစ်နှင့်အထက် လူဦးရေတွင် စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ ၈၆.၆ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။မော်လမြိုင်မြို့တွင် တက္ကသိုလ်များနှင့် ကောလိပ်၊သိပ္ပံများရှိသည်။
ကျန်းမာရေး
မော်လမြိုင်မြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀၀)ဆံ့ ပြည်နယ်ဆေးရုံ၊ ကုတင်(၃၀၀)ဆံ့ တပ်မတော်ဆေးရုံ၊ ကုတင် (၂၀၀)ဆံ့ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးဆေးရုံကြီး၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ၊ တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ(၁)ရုံ၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ (၁)ရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ (၁)ရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ၊ မုဒုံမြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ (၁)ရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်တွင် (၆၆)ကုတင်ဆံ့ ဆေးရုံများ တည်ရှိသည်။
ယျးယျ ဟာဿာန်
ယျးယျ ဟာဿာန် (Yahya Hassan) (ၜံင် Yehya Hassan ၁၉ မေ၊ ၂´၁၉၉၅ ပ္ဍဲ အဝ်ဟုတ်၊ ဒိန်မက်, စုတိ ၂၉၊ ဨပြဳ ၂၀၂၀ ပ္ဍဲအဝ်ဟုတ်) ဝွံ အစာကဗျဒိန်မက် မဒှ်မၞိဟ် မိမမကၠုင် နူပါလေတ်သတေနဳယာန် (အာရာပ်)။ လိက်ကၞပ် ကဗျပံင်ကောံညးတေအ် Yahya Hassan ဂွံသွံ လၟိဟ်ကၞပ် ၁၂၀,၀၀၀ ပြင်င်တုဲ မဒှ်လဝ် လိက်ကဗျပံင်ကောံ မသွံခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်ရ။
ဇၞော်ဂေါဝ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ
ယျးယျ ဟာဿာန် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ဇရေင်မိမၜါ မကၠုင်မံင် ဍုင်ဒိန်မက် ပ္ဍဲလအိတ်သၞာံ ၁၉၈၀တအ် နဒဒှ် ညးလလဴ ဂကူပါလေတ်သတေနဳယျာန် နူကဵု လိဗနောန်။ ညးတေအ် ဇၞော်ဂေါဝ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်အဝ်ဟုတ် ပလိုတ် (ဍုင်ဇၞော်ဒုတိယ) ကရောမ် ကောဒေအ်ပန်တၠ။ ကောဒေအ်ညးတအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပျဲပျာံ ၜုင်တက် ကုအပါညးတေအ်၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အပါညးတေအ် ကၠောန်စကမၠောန် နဒဒှ် သၟာလစဝ်တက္ကသဳ၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး မိမညးတေအ် ညးၜါဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဟွံမဲကုကမၠောန်ကၟိုတ်တုဲ ဂျိုင်တန်တဴ နကဵုသြန်ထံက်ပင် နူကဵုအလဵုအသဳသၟးရဂၠိုင်။
ဟာဿာန်ဂှ် နူကဵုအခိင်ဘဝဍောတ်တ်တေအ်ဂှ် မလေပ်ကလိလောန် ရာဇာဝတ် မပ္တံကဵု ကၠတ်ကၠံက်၊ ကြမ်ကြတုဲ ကာလညးတေအ် ကလိဂွံ အာယုက် ၁၃ သၞာံဂှ် နကဵုအလဵုအသဳ သီကေတ်ထောအ် ညးတေအ် နူကဵု ကၟိန်သ္ၚိကၟိန်ညးတေအ်ရ။ ကာလညးတေအ် ပေင်အာယုက်ဂှ် ကမၠောန်ရာဇာဝတ်ဗွဲမဂၠိုင် ညးတေအ် ကလိလောန်လဝ်တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် နကဵုဒုဟ်ဒမၠရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးတေအ် ဒးဒုင်အာစွံ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိထိင်ဒဝ်ညးသၟတ် Solhaven ပ္ဍဲ Nordjylland ဂှ် အစာဘာမွဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မနွံကဵု ဝါသနာမချူလိက်မွဲတၠရ။ အစာၝောအ်ဂှ် ဗ္တောန်ကဵုညးတေအ် ပရူလိက်ပတ် ကေုာံ ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဂွံအာ တိုန် တန်ဗတောန်မချူလိက် ပ္ဍဲကဵု ဘာတန်သမၠုင်မွဲရ။ နူကဵု ဘာဂှ် ညးတေအ် ချူလိက်ကဗျပံင်ကောံညးတေအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဗျဂှ် ညးတေအ် ချူလဝ်: " အခိင်ဂှ် မတုပ်ညံင်ရဴ သရတြေံ ပ္ဍဲအဲ မွဲမွဲဒၞာဲ မပံက်အာ၊ အက္ခရ်လိက်ဂမၠိုင် ပြိုဟ်တိတ်ကၠုင် နူအဲ။ အက္ခရ်လိက် ဒေါသဂမၠိုင် (Det var, som om der åbnede sig et gammelt sår i mig et sted, hvor ordene strømmede ud af mig. Vrede ord" အဲ ထေဲကဵု မၞိဟ်အာယုက်တၟာ မိမအဲ ပၠာတ်ရ။ (Politiken, 2013-10-05)၊ ဟာဿာန် လဴထ္ၜး ပရူညးတေအ် စချူလိက်တေအ်ရ။
ကိုပ်ကၠာ လိက်ကဗျပံင်ကောံ Yahya Hassan
ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၃ ယျးယျ ဟာဿာန် ဂွံတိုန်စိုပ် သဘင်လိက်ပတ် "Litt Talk" ပ္ဍဲဘာတန်သမၠုင် Vallekilde Højskoleတုဲ ညးတေအ် ဂွံအခေါင်ဗှ်ထ္ၜး ကဗျညးတေအ်မွဲပိုဒ်၊ ဗဳဒဳယောဂှ် ထ္ၜးပ္ဍဲကဵု တဳဝဳဍုင်ဒိန်မက်ရ။ သောန် မာကုသေန် (Søren Marcussen) ကၠောန်ဝဳဒဳယော ပရူ သၟတ် မိမမကၠုင်နူ ဍုင်သအာင် ၁၂ ဂှ် ညးတေအ် ဂွံပါမွဲတၠတုဲ ဝဳဒဳယောဂှ် ပ္တိုန်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲ ယူတုဗ် (YouTube) ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၃။
ပ္ဍဲ ၈ ဂျောန် ၂၀၁၃ ယျးယျ ဟာဿာန် ဂွံတိုန်ဗှ်ထ္ၜး ကဗျဇကု ပ္ဍဲကဵု ရုင်ပယျးဇာတ်အဝ်ဟုတ်။ သောန် မာကုသေန် ညးမဒှ် သကိုပ်ရုင်ပယျးဇာတ်ဂှ် ပၠုပ်ကဵုအခေါင်ညးတေအ်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၁၃ ဂှ် ယျးယျ ဟာဿာန် ဂွံအခေါင်ဗှ်ကဗျ ပ္ဍဲကဵု သဘင်လိက်ပတ် စောဲကဵုမအက္ခရ် (Vild med ORD)။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် အစာချူလိက်ဒယှ် မပ္တံကဵု Dorthe Nors ကေုာံ Lone Hørslev တအ်လေဝ် တိုန်စိုပ်ကီုရ။ နူကဵု ဌာနတဳဝဳဒိန်မက် ချူ ပရူညးတေအ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု စိုတ်မဂံင်သကာ၊ မတံင်အရီုစိုတ်ညးဂမၠိုင်မာန်တုဲ မာန်လိက် မာန်အရေဝ်မွဲတၠ"။
လိက်ကဗျပံင်ကောံ Yahya Hassan
ပ္ဍဲ ၁၇ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၁၃ ဂှ် နူကဵု ဌာနတြးပတိတ်လိက်ဇၞော် ဂုလ်ဒေန်ဒါ (Gyldendal) (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဖျေင်ဒဵုထဝ်) ပ္တိတ်လိက်ကဗျပံင်ကောံ ယျးယျ ဟာဿာန် နကဵု ယၟုလိက် Yahya Hassan (ယျးယျ ဟာဿာန်)ရ။
ပ္ဍဲကဵု မဳဒဳယာတအ်ဂှ် နကဵု ဟာဿာန် ဟီုပါ်ပါဲ လတူယေန်သၞာင်မၞိဟ်ညးတေအ် မဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင်လဝ်။ ညးတေအ် ဟီုပါ်ပါဲ လတူမၞိဟ်အာယုက်ခေတ်မိမညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစောဲစပ်ကဵု သၠပတ်ကဝ်ရာန် (သၠပတ်ဘာသာမူသလေန်)၊ မွဲလပါ်ဂှ် လီဠာန်စ ညးတၞဟ်၊ ၜုင်တက် ကောန်ဇာတ်ဇကု၊ စဵုဒၞာ ညံင်ကောန်ဇာတ်ဇကု ညံင်ဟွံဂွံပါလုပ် မံင်ဗီုမၞိဟ်ခေတ်တၟိ ဗီုကဵုကောန်ဍုင်ဒိန်မက်တအ်။
ကဗျညးတေအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူ ပရေင်ဘဝညးတေအ် မဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် အကြာပကီုရာပ်၊ ၜုင်တက်၊ ကဟင်မေတ္တာ ကေုာံ ရာဇာဝတ်။ ပ္ဍဲကဵုကဗျဂှ် ဟီုပရူ ကဵုဒြဟတ် သွက်ဂွံဒစဵုဒစး မိမတအ် ကေုာံ ဘာသာအေဿလာမ်။
မပ္တိတ်လိက်
လိက်ကဗျပံင်ကောံ Yahya Hassan ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပ္တိတ်လဝ် ၈၀၀ ကၞပ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃၊ ဗွဲမပြဟ် သွံအိုတ်အာ။ hvorefter forlaget Gyldendal øgede oplaget i flere omgange: I oktober til 11.000, သၞာံဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗါ ဂှ် ပ္တိတ်ဂွံအာ စဵုကဵု ၄၂,၀၀၀ ကၞပ် နဝ်ဝေမ်ဗါအိုတ်ဂှ် ဒှ်အာ ၅၇,၀၀၀ ကၞပ်၊ i starten af december lå antallet af eksemplarer på 93.000, ၁၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၁၃ ဂှ် နူကဵု ဌာနပတိတ်လိက် ဂုလ်ဒေန်ဒါ လလောင်တြး သီုဖအိုတ် သွံအိုတ်ပေင် မွဲကိုဋ်ကၞပ် ရ။ လိက်ကၞပ်ဂှ်တိတ်တုဲ မၞိဟ်ဟီုဂး ပါ်ပါဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူလိက်ဂှ်ဂၠိုင်လောန် ကြပ်တုပ်အာ ပ္ဍဲအခိင် သၞာံ ၁၉၇၇ တေအ် အစာမချူလိက် ဝဳတ အာန်နာသေန် (Vita Andersen) မချူလဝ် လိက် Tryghedsnarkomaner ဂှ်ရ။
လိက်ကဗျပံင်ကောံဂှ် ဂွံသွံကဵုအခေါင်ကၠာဲ ကုတိုက်လိက် ဍုင်တၞဟ်မပ္တံကဵု ဍုင်ဟဝ်လာန်၊ ဍုင်အဳတလဳ၊ ဍုင်နဝ်ဝေ၊ ဍုင်သွိတ်ဒေန်၊ ဍုင်အာက်သလာန်၊ ဍုင်သပိန်၊ ဍုင်ဝှေန်လာန်၊ ဍုင်ဗြာသဳ ကေုာံ ဍုင်ဂျာမနဳတအ်ရ။ Al Agami ကဵု Kuku Agami ညးၜါ ကၠာဲစၠောအ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်တုဲ ပ္တိတ်လဝ်ကီုရ။
တမ္ညဝ်
လိက်ကဗျပံင်ကောံဂှ် တိတ်တုဲ ယျးယျ ဟာဿာန် မြဟ်တမ္ညဝ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်ကၠုင်ကွေဟ်ဟ်ရ။ "ဍေဟ်ဒယှ်ေကဗျဍေဟ် တုပ်ညံင် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌမူဇိန်" Jörg Lau ချူ ပ္ဍဲကဵု လိက်Die Zeit ရ။
အစဳအဇန်ဗွဟ်ကဗျညးတေအ်ဂှ် လလောင်တြးဗက် ခုင်သွံအိုတ် မွဲလစုတ်ဓဝ်ရ။ နကဵု တိုက်ဗွဟ်လိက်ပွိုင်ဍုင်အဝ်ဟုတ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ဗွဟ်ကဗျဂှ် လလောင်တြး ဂွံၜါမိနေတ်ဓဝ်ဂှ် ခုင်သွံအိုတ်အာ ဟဂှ်။
ပွါ်လညာတ် (reviews)
လိက်ကၞပ်ကဗျပံင်ကောံညးတေအ်ဂှ် ကလိဂွံ ပွါ်လညာတ် မဆေင်ကဵု လိက်ပတ် လပါ်ခိုဟ် ဗွဲဂမၠိုင်ရ။ ညးတအ်ဟီု လိက်ဂှ် နွံကဵု အရေဝ်ဝေါဟာ မခၞံဗဒှ်တၟိ ကေုာံ သမ္ၚေဝ် ပရေင်မၞိဟ် တုဲပၠန် မဍိုက်ပေင်တဴ ကဵုသြဇာအာဏာ။ Anmelder Louise Rosengreen fra Dagbladet Information beskrev digtene som narrativ og mundret autofiktion. ပွါ်လညာတ် လ္ၚဵုဂှ်ဟီု လိက်ဂှ် ဒှ်လိက်တၟေင်တၞဟ်ခြာမွဲ၊ လ္ၚဵုဟီု ဒှ်လိက် မပံက်ကဵုမတ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် မဖေက်ဂၟံက်ခိုဟ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ မဒး Andre anmeldere fandt, at bogen var et unikt eller chokerende indblik i et nutidigt miljø, skrevet på en motor af vrede og fremmedgjorthed, med afdæmpet internaliserende smerte, eller nøgternt og illusionsløst. Tyske Die Zeit kaldte samlingen en lyrisk dannelsesroman. I en kommentar til sproget anså en anmelder digtsamlingen for det første betydelige værk på såkaldt perkerdansk. Lars Bukdahl bemærkede en "anti-metaforicitet" i digtene og karakteriserede dem som værende "direkte telegramagtigt konkret akut - vil ske og SKER i hårde, klare, stakåndede glimt". Allerede i sommeren 2013 før udgivelsen af digtsamlingen hørte Bukdahl oplæsningen af digtet "SKUFFELSEN" og karakteriserede da det med "dette var glasklar, hårdtbrændt patos, som virkede, som ved sin sikre, frygtløst drastiske fyndighed overbeviste".
En del af anmelderne har gjort sig overvejelser om, hvad debuten kunne betyde for den offentlige debat, selv om de generelt erkender, at bogen ikke er politisk. ''Politiken' kaldte Yahya Hassan for "indvandrerdigter", selv om han er født i Danmark. Yahya Hassan har derefter udtalt, at han ikke ytrer sig som debattør i integrationsdebatten, men derimod som digter.
Muslimsk afstandtagen
Fra nogle muslimers side var der skepsis eller vrede over, at Yahya Hassan kritiserede sine forældre, indvandrermiljøet og islam.
En af de mere særprægede hændelser skete under Cirkusrevyen 2014, hvor Ulf Pilgaard parodierede Yahya Hassan. Da Pilgaard blev introduceret på scenen med formuleringen "her kommer Danmarks nye nationaldigter Yahya Hassen", så hørte nogle unge mænd "af anden etnisk herkomst end dansk" dette og brød ind i Cirkusrevyens telt. Fra pladsen foran scenen begyndte de utilfredse mænd at råbe mod Pilgaard, øjensynligt mishagsytringer på arabisk.
Overfald på Hovedbanegården
Han modtog flere dødstrusler, og ifølge Danmarks Radio var Politiets Efterretningstjeneste involveret i hans sikkerhed.
Et af de alvorlige udfald mod Yahya Hassan skete den 18. november 2013, da han blev udsat for et voldeligt overfald på Hovedbanegården. Her blev han om aftenen overfaldet i forhallen, der ligger ud mod banegårdspladsen, af den terrordømte og nu prøveløsladte Isaac Meyer – Hassan fik tildelt 5-8 slag i ansigtet og på kroppen, mens Meyer råbte, at han var "vantro og således skulle dø". Dagen efter blev Meyer fremstillet i grundlovsforhør i Københavns Byret, hvor han erkendte at have overfaldet Yahya Hassan. Han blev varetægtsfængslet i 13 dage – sigtet efter straffelovens paragraf 244, hvor der kan straffes med bøde eller fængsel indtil 3 år. Den 9. december 2013 idømte Københavns Byret den 24-årige Isaac Meyer fem måneders fængsel for overfaldet på Yahya Hassan. I denne forbindelse meddelte Yahya Hassan følgende i retten:
En 15-årig person med somalisk baggrund modtog i marts 2014 en 20-dages betinget fængselsdom, fordi Retten i Glostrup havde fundet, at hans kommentarer på Facebook var en trussel mod digterens liv.
I Retten i Aarhus blev Yahya Hassan idømt 4 måneders betinget fængsel den 9. marts 2015, i en voldssag som han efterfølgende valgte at anke. Han blev senere frifundet ved Vestre Landsret.
Digtoplæsning i Vollsmose
Postyret omkring Yahya Hassan nåede nye højder den 26. november 2013, da han oplæste sine digte på H.C. Andersen Skolen i Vollsmose, Odense, for et publikum på 51 journalister foruden 225 andre personer, herunder daværende social- og integrationsminister Annette Vilhelmsen (SF).
Oprindeligt var arrangementet planlagt til at skulle foregå på Vollsmose Bibliotek, men i kraft af politiets trusselsvurdering blev biblioteket pålagt at aflyse arrangementet. Få måneder før havde et debatmøde med Ahmed Akkari skabt en alvorlig situation med stenkastende unge, og Akkari der måtte eskorteres væk af sikkerhedsvagter. Aflysningen mødte kritik fra flere sider og var årsag til flere paragraf-20 spørgsmål i Folketinget til daværende justitsminister Morten Bødskov.
Grundet trusler på livet var Yahya Hassan beskyttet under arrangementet af kampklædte betjente, agenter fra Politiets Efterretningstjeneste (PET), bombehunde samt flyveforbud.
Anerkendelse
Digtsamlingen skaffede Yahya Hassan en række priser. Han modtog den 8. november 2013 prisen som 'Årets Debutant' på Bogmessen BogForum. I samme måned fik digtsamlingen også Hassan nomineret til Montanas Litteraturpris. Weekendavisen tildelte ham deres 100.000 kroners litteraturpris for 2013 i slutning af januar 2014. Omtrent samtidig gjorde digtsamlingen ham til en suveræn vinder af Politikens Litteraturpris 2013 på 250.000 kroner. Derudover var Hassans bog en blandt 10 nominerede til Danmarks Biblioteksforening og Berlingskes Læsernes bogpris 2014. Han vandt den 26. september 2014 Bodil og Jørgen Munch-Christensens debutantpris, som er Danmarks største af sin slags.