cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပုင်နာင်ဒမ်
နိရုတ္တိ
မအရေဝ် "နာင်ဒမ်" ဝွံ ဗွဲစၟတ် ကၠုင်နူ အရေဝ်မန် "နာင်" ဂှ် ကၠုင်နူ "ဂၠိုင်"၊ "ဒမ်" ဂှ် ကၠုင်နူ "တောမ်" မဂွံအဓိပ္ပါယ်ဍုန်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ "နာင်ဒမ်" ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဂၠိုင်တောမ်" (ဍုန်လအ်အ်) ရ။ ကွာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမၜိုဟ်တုဲ မဍုန်ဂှ်ရ ကော်စ "ပုင်ၜိုဟ်" မတုပ်ညံင်အရေဝ်ဗၟာ "ဆန်ပြုတ်" ရ။ မအရေဝ် အင်္ဂလိက် Congee, conjee ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂလာတမေလ် (கஞ்சி kanji) ရ။
ဗီုဍုန်
ကေတ်သ္ၚုညိညတုဲ စုတ်ဍာ်ဂၠိုင်င် ၜိုဟ်/ဍုန် စဵုကဵု ပုင်သရိုဟ်ရ။ ပ္ဍဲထၟာဲဍုင်ပုင်လ္ၚဵုဂှ် နွံကဵု အစဳအဇန် နာင်ဒမ်တုဲ အတိုင်ဗၞတ်ဗ္ၜတ် မဟီုဂှ် စုတ်တုဲ ဍုန်တုဲ ကာလဂွံမ္ဂး ဍေဟ်ဒေါအ်အာ ကေတ်တ်ရ။
ပုင်နာင်ဒမ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုဂကူမန် ခေတ်တမၠာတေအ်မ္ဂး စကၠုင် နဒဒှ်စၞဂယးရ။ အခိင်လၟုဟ် ဆမၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တအ်ဟေင် စဒၟံင် နဒဒှ်စၞဂယးဏီဖိုဟ်ရ။ ညံင်ရဴဂကူမန် ခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ်ကီု ဂကူခမေန်တအ်ဂှ် ပုင်နာင်ဒမ်ဂှ် ဒှ်စၞဂယးညးတအ်ရ။ စၞဂယးခမေန် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ပုင်နာင်ဒမ် ((បបរ) ဟွံသေင်မ္ဂး ဖၞံ (គុយទាវ)ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် စကဵု ကကှ်ကှ်ပရာင်၊ ကကှ်ကှ်ခၞာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ခၞာဖျုန်။ သွက်မၞိဟ်ယဲ ကအ်လီု ကအ်ကတင်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် စပုင်နာင်ဒမ် ကဵုၜဵုရ။ ဍုင်လ္ၚဵု စပုင်နာင်ဒမ် ကဵုဍာ်ကဝ်ဖရံက်ၜဵု (soy sauce) ရ။
ဓမ္မပိယ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဓမ္မပိယ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၂၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုမန သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၇၊ ဝှ် ၁၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ထဂုတ်၊ ဂစေံ
ဂစေံထဂုတ် (quail, Burmese; ငုံး) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံတဲလဒေါဝ် မၞုံဂၠိုင် ကုဂကူရ၊၊ ဂကူထဂုတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂၠးတိတြေံ ဂှ် ညးပၠောပ်လဝ် စရင် ပ္ဍဲဗဳဇဂကူ ဖသဳယာန်နိဒါဲ Phasianidae တုဲ ဂစေံထဂုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိတၟိ ဂှ် ညးပၠောပ်လဝ် စရင် ပ္ဍဲဗဳဇဂကူ သြဒေါန်တဝ်ဖဝ်ရိဒါဲ Odontophoridae ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵုဂကူဂစေံထဂုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဂကူဂစေံထဂုတ် ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ညးလွဳသွက်ဂွံ စခၟာဲ ကေုာံ စဖျုန်ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ဂစေံထဂုတ် ၄၀ ပြကောဋိကိုဋ် ပ္တိတ်နူ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန်ရ၊၊
သန္တိသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာသန္တိသုခ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ထဂုတ်၊ ဂစေံ
ဂစေံထဂုတ်ဍာ် Rain quail
ပၞောဝ်ကဵုဂကူ ဂစေံထဂုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဂကူဂစေံထဂုတ်ဍာ် Rain quail ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ကီု သီုကဵု ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်ဘင်္ဂလာဒေသ်၊ အိန္ဒိယ၊ နိပဝ်၊ ပါကာတ်သတာန်၊ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်ကာမ္ဗောဒိယာ ကေုာံ ဗိယေတ်နာမ်
သန္တိသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ထဂုတ်၊ ဂစေံ
ဗၟံက်ထ္ၜး
ဂကူဂစေံထဂုတ်ဍာ်ဂှ် နွံကဵုအသာ်သက်သက် ပ္ဍဲဒၞာဲဇကုဍေဟ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲက္ဍိုပ် ကေုာံကအ်ရ၊၊ ကၟက်ဂှ် နွံကဵုအသာ်လမ္စံက် ပ္ဍဲသြိုဟ်တုဲ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဂှ် နွံကဵုသက်က် နကဵုအသာ်လမ္စံက် ကဵု အသာ်ဗုရ၊၊ ၝောအ်ဂှ် နွံကဵုဗက ပ္ဍဲသြိုဟ် သီုကဵု ပ္ဍဲဇကုရ၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံအကြာ ၆-၆.၅ ၝောအ်တဲ (၁၅-၁၇ သေန်ဒဳမဳတာ) လျိုင် နွံ အကြာ ၂.၂၅ - ၂.၅ oz (၆၄ - ၇၁ ဂရာမ်)
သန္တိသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၄၊ ဝှ် ၃၅။
ထဂုတ်၊ ဂစေံ
ဗၟံက်ထ္ၜး
ရမ္သာင်လရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် စောတ်စောတ် ၜါၜါလဇံက် မွဲမွဲတဲတုဲ မလေပ်လရိုဟ်အခိင်နူဂယး ကဵု အခိင်သဝ်တ္ၚဲဂၠိုင်၊ ပ္ဍဲအခိင်ဖျေဟ်ခၟာဲမ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်ဗတံလေဝ် လရိုဟ်ကီုရ၊၊
သန္တိသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ခလံက်ခပြု
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ခလံက်ခပြု ဂှ် စသြိုင်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၂၉ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၄ ဂိတုဝှ် ၅ မမံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ စဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်။
သြိုင်ခၞံ
သၞာံ ၂၀၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၅ ဂှ် ဂကောံသြိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ခလံက်ခပြုတအ် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဘာမင်္ဂလသိင်္ဂဳတုဲ တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် သေပ်တေမ်ဗါ ၂၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုဝှ် ၅ မမံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ကၠောန်သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်၊ နကဵု ခမဳသင်တအ် ဖ္ဍောတ်မ္ၚဵုဖာပ်သင်။ သွက်ဂွံသြိုင်ဘာဂှ် သၞာံ ၂၀၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၇ ဂှ် စပလေဝ်စဒၞာဲ သွက်ဂွံဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဘာ ပ္ဍဲ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၉ (ဂိတုဝှ် ၅ မမံက် ၁၃၈၄) ဂှ်တုဲ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၉၊ ၂၀၂၂ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၄ ဂိတုဝှ် ၅ မမံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ကၠောန်သဘင် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဘာရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ခမဳသင် ဖ္ဍောတ်ဗှ်မ္ၚဵု၊ တုဲဂှ် ဍိုတ်မဗာန်လဝ် စက္ခောထဝ် စက္ခောသြန်တအ်ဂှ် ညးတာလျိုင်ဖျေဟ်စုတ် ဒၞာဲသၟဝ်ဂှ်ရ။ တုဲညးဍုင်ကွာန်တအ် စုတ်တၟအ်မဒုင်သၟဝ်ဂမၠိုင်ရ။
မဟာဣန္ဒာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာမဟာဣန္ဒာရာမ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တမဟာဣန္ဒသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ထဍိ၊ ဂစေံ
ဂစေံထဍိ (Drongo) ဒၞာဲလ္ၚဵု ချူ ခဍိ ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ မလုပ်လၟိဟ် ဇာတ်ဂကူ ဒိခရုရိဒါဲ (Dicruridae) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴရ၊၊ ထဍိ သီုဖအိုတ် နွံ ၂၅ ဂကူ ပ္ဍဲကဵုဗဳဇဂကူ ဒိခရုရုသ် (Dicrurus) ရ၊၊ ဂကူဂစေံထဍိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်အသာ်လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး အသာ်ပတေင်ဂၠုဂၠု၊ ဇိုင်ဂၠေအ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု သော်ဍုတ် မတိတ်ဒၟံင် ၜါဂွာ်၊ လ္ၚဵု နွံကဵု ဂွာ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် စစၟစၟောန် ဍေဟ်တအ် မရပ်ကေတ် လတူကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုတိ၊၊ ဂကူထဍိလ္ၚဵုတအ်ဂှ် လရိုဟ်ရမ္သာင်ထတ် အခိင်ကာလ မကြပ်ညောန် ကုအန္တရာဲရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး သွက်ဂွံထဍေင်ပတိတ် တိရစ္ဆာန်တၞဟ် နူကဵုစၞစတုဲ ကရေဲကဵုရမ္သာင်ထတ်တ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊
undefined==ဗမံက်ထ္ၜး== ဂစေံမရပ်စၟစၟောန်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂြိုပ်လပံက် ကေုာံ ရာပ်တအ်ရ၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်အသာ်လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး အသာ်ပတေင်ကၠုကၠု၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု သော်ဍုတ် ၜါဂွာ်၊ ဂကူထဍိ ပ္ဍဲအာရှလ္ၚဵု သော်ဍုတ် နွံဂၠိုင်ကဵုဂွာ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု ဇိုင်ဂၠေအ်အ်တုဲ မလေပ်ဍုန် မပစူလဝ် ဇကုရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ရပ်စစၟစၟောန် ဟိန်မပဝ်ဒၟံင် လတူကျာကီု သီုကဵု ဗက်ဂၠာဲစ ပ္ဍဲတိရ၊၊ ထဍိတအ် လဆောဝ်မ္ဂး ဟီုပတုပ်ဗက် ရမ္သာင်ဂစေံတၞဟ်ကီု သီုကဵု ရမ္သာင်တိရစ္ဆာန်ရ၊၊
ဂစေံ ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တၞဟ်တအ် မလေပ်ကဠင် ရမ္သာင်ထဍိကရေဲ ဒဒှ်ရ အန္တရာဲမကြပ်ညောန်ရ၊၊ ဂကူဂစေံထဍိ ပ္ဍဲကဵု ပြင်ဗ္တဳကလဟရိတအ်ဂှ် နမကရေဲကဵုရမ္သာင်ထတ်တ်တုဲ တိရစ္ဆာန်တၞဟ် ဖေက်လကိုတ်တုဲ ဒးပါဲကဵု စၞစဇကုရ၊၊ စၞစဍေဟ်တအ် ၂၃%ဂှ် ဍေဟ်တအ် ကလိဂွံ နကဵုနဲကဲဗီုဏအ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဆမကဵုရမ္သာင်သၟးဟွံက သီုကဵုမဗိုတ်ဘပဠညးတၞဟ်ဏီရ၊၊ ရမ္သာင်ၜိုတ်မစၟတ်သမ္တီလဝ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ပရမ္သာင် ဂွံ ၅၁ ဗီုရ၊၊
တာလျိုၚ်ဗြဴသမ္ဘာလ္တူတြုံတၠသ္ၚိဒးနွံ(၅)တၚ်
နိဒါန်၊ ဂကောံအိန်ထံၚ်ဟီုဂှ် ဒှ်ၚုဟ်မးဂကူကီုရ၊ ဍုၚ်လဵုဒးဗဂဵုလဟဵုဏောၚ်တှ်ေ ဂကောံအိန်ထံၚ်ကောန်ဂကူညးတံဂှ်ဟေၚ်ရဒးဗဂဵုလဟဵုအာကၠာအိုတ်ရ၊ ဂကောံအိန်ထံၚ်ၜိုန်ရနွံမွဲဍောတ်ကီုလေဝ် ပြသၞာနာနာပ္ဍဲမွဲမွဲဂကူဂှ်လေဝ် တမ်မူလဍေံဂှ်ကၠုၚ်နူဂကောံအိန်ထံၚ်တေံတံဂှ်ဖအိုတ်တုဲ ယဝ်ဂကောံအိန်ထံၚ်ညိၚ်ဝတ်ခိုဟ်ဏောၚ်တှ်ေ ကောန်ဇာတ်နူဂကောံအိန်ထံၚ်တံဂှ်လေဝ် ဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲတုဲ သွက်သ္ဂောံရေၚ်တၠုၚ်အာဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဟွံမွယ်ကဵုပြသၞာတုဲ တိုၚ်ပ္ကဴဟီုဂှ်စိုပ်မာန်လောဲလောဲတုဲ ၚုဟ်မးမၞိဟ်ခိုဟ်မွဲဂှ်လေဝ် ဆက်တောဲအာမံၚ်ကဵုဂကူတံဂှ်ဖအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ (မၞိဟ်ခိုဟ်တှ်ေဂကူဂွံယၟုတုဲ ကမၠောန်မၞိဟ်ဂှ်ဂတာပ်ခေတ်တှ်ေ ဂကူလေဝ်တဴတက်) ရ။
(၁) ဒးရှ်ေသှ်ေစွံၚုဟ်မးလ္တူတြုံတၠသ္ၚိဇကုညိ
ဏံဂှ်တှ်ေ ဇၟာပ်ဗြဴသမ္ဘာတံသီုညးဖ္အိုတ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးတီလဝ်ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်နဒဒှ်ပိုဲဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲသီုညးဖ္အိုတ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ရန်တၟံလဝ်ကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုဂွံဒှ်ဂကောံအိန်ထံၚ်ဍိုက်ပေၚ်ကဵုဓဝ်ဆာန်ဓဝ်ဂီုကၠီုခိုဟ်အိုတ်မွဲအိန်ထံၚ်တုဲ အရာဒးရှ်ေသှ်ေစွံၚုဟ်မးလ္တူတြုံတၠသ္ၚိဇကုဂှ်လေဝ်ဒှ်အဓိကမွဲရ၊ ညံၚ်ရဴတုန်ဂှ်တှ်ေ ဒဒှ်ရပိုဲညးဗြဴဗြဴတံဂွံလဝ်တြုံစှ်ေလဝ်ဒၞာဲသ္ပအိန်ထံၚ်တုဲယျဏောၚ်တှ်ေ ထေက်ကဵုဒးကဵုညးတၞဟ်တီရ၊ ဟိုတ်နူကဵုညံၚ်ပိုဲစွံၚုဟ်မးလ္တူတြုံတၠသ္ၚိပိုဲကီု ညံၚ်ရဴပိုဲရှ်ေသှ်ေတြုံတၠသ္ၚိပိုဲကီုရ၊ တြုံပိုဲယဝ်ဍေံတီဆဵုကေတ်ရုပ်သာ်ဏံတှ်ေ မိပ်စိုတ်ပေၚ်စိုတ်ဗွဲမလောန်ရ၊ ဆဏံသၟးဟွံသေၚ်ကီုတုဲ မိမကောဒေံလပါ်တြုံတံဂှ်လေဝ် ညံၚ်ရဴမိမကောဒေံဇကုအရၚ်ကီုဂှ်စွံလဝ်စိုတ်တုဲ ဆက်ဆောံဒဒှ်ေဒယှ်စုတ်လုက်အာကဵုညးတံခိုဟ်ခိုဟ်ၜိုတ်အစောံပိုဲမၞိဟ်ဗြဴတံကၠောန်ဂွံဂှ်အိုတ်ညိ၊ ယဝ်ရပိုဲမံၚ်ဟွံဒးကဵုကောဒေံမိမတြုံပိုဲမ္ဂးတှ်ေ လပါ်တြုံတၠသ္ၚိပိုဲဏံဂှ်လေဝ်တသိုက်စိုတ်ဟွံမွယ်စကွေံရ၊ ယဝ်ရညးတပရေံကၠာဏောၚ်တုဲ ပိုဲဏံခိုဟ်မံၚ်ကဵုညးတံတွဵုရ ဆဂး ညံၚ်ကဵုၜက်အာတုဲ ဒၞာဲဏံလေဝ် ပိုဲမၞိဟ်ဗြဴတံရံၚ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ သုၚ်စောဲရှ်ေသှ်ေဆက်ဆောံအာကဵုညးတံလေဝ်ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်၊ တုဲတှ်ေပၠန် လပါ်ပရေၚ်ပရောက္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုဏောၚ်တှ်ေ လပါ်ဗြဴဗြဴတံဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးလဴကဵုတြုံတၠသ္ၚိဇကုဒးတီဒးကၠိုဟ်ကီုညိ၊ ညံၚ်ရဴပရေၚ်သြန်ဂှ်ကီု ဒးကဵုကေတ်ညးတၞဟ်မူစိတံဂှ်လေဝ် ကၟာတ်လဝ်ဟွံကဵုတြုံတၠသ္ၚိဇကုဟွံတီဂှ်လေဝ်ဍေံဟွံခိုဟ်ပုဟ်၊ ပရေၚ်သြန်ကီု ပရေၚ်ပရောနာနာအရာတြုံတၠသ္ၚိပိုဲထေက်ကဵုဒးတီတံဂှ်လေဝ် ဒးလဴစတုဲ ညံၚ်ရဴပိုဲစွံၚုဟ်မးလ္တူတြုံတၠသ္ၚိပိုဲကီု ညံၚ်ကရဴပိုဲရှ်ေသှ်ေတြုံတၠသ္ၚိပိုဲကီုတုဲ ပြသၞာပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ်ဟွံမွယ်တုဲ သိုၚ်ပ္တိုန်ဓဝ်ဆာန်ဓဝ်ဂီုကၠီုလောဲလောဲရ၊ ပရေၚ်ရှ်ေသှ်ေစွံၚုဟ်မးလ္တူတြုံတၠသ္ၚိဇကုဂှ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ၜိုတ်ပိုဲကၠောန်ဂွံဗဂဵုလဟဵုမာန်ဂှ်တှ်ေ သွက်ညးဗြဴဗြဴတံဂှ်လေဝ် ဒးချပ်ဒးကၠောန်ဒၟံၚ်လၟိုန်လၟိုန်ရ၊ အခေတ်တ္ၚဲဏံပၠန်ဟီုတှ်ေ လပါ်မၞိဟ်တြုံတံအဃောစသုၚ်ဒၟံၚ်ကဵုသ္ကံရဲညးတံတုဲ ပိုဲမၞိဟ်ဗြဴတံဂှ်လေဝ် လ္ပလုပ်ပထုဲစဵုကဵုၜက်အာညံၚ်ကဵုဟွံစွံၚုဟ်မးလ္တူတြုံဇကုညိ၊ စှ်လှ်ေမှမွဲလှ်ေတြုံပိုဲဍေံစသုၚ်ဆဵုသ္ကံရဲမိတ်သဟာမှဒှ်စညိတှ်ေ အခေါၚ်ဏံပိုဲမၞိဟ်ဗြဴဗြဴတံဒးကဵုလဝ်ညိ၊ ပိုဲတီမံၚ်ရတှ်ေ တြုံပိုဲဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲတုဲ လပါ်တာလျိုၚ်ကမၠောန်လေဝ်ပြေပြံၚ်မံၚ်တုဲ ထေက်ကဵုဒးကဵုလဝ်အခေါၚ်ညိညိညညတံဂှ်လေဝ်ဒးနွံသွက်တြုံပိုဲကီုညိ၊ သွက်တြုံဗ္ၜူဓလူမံၚ်(၂၄)နာဍဳတံဂှ်တှ်ေဍေံအာမွဲဗီုပၠန်လေဝ်၊ ပိုဲတံဒးရံၚ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုကၠးကၠးသွက်ဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲတုဲ ရေၚ်တၠုၚ်ဒးရှ်ေသှ်ေစွံၚုဟ်မးညးသ္ကံအိုတ်ညိ။
(၂) တာလျိုၚ်မၞိဟ်ဗြဴပ္ဍဲသ္ၚိဒးပြေပြံၚ်ညိ
ဏံဂှ်လေဝ် ဇၟာပ်ညးဗြဴတီလဝ်ၜိုက်ထေက်ကြိုက်ဖ္အိုတ်ရ၊ မပ္တံကဵုဍုန်တိုပ်သ္အးဇ္ၚးကပှ်ဂိုၚ်နာနာသာ်ပ္ဍဲသ္ၚိတံဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗြဴဗြဴတံဒးကၠောန်အိုတ်တုဲ မၞိဟ်တြုံတံဂှ်လေဝ် ယဝ်သၠးဏောၚ်တှ်ေဖန်ကၠောန်အာလေဝ်ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်တုဲ ဂကောံအိန်ထံၚ်သ္ၚိဇကုရတှ်ေ ဒးဘိုၚ်ကၠောန်အာလေဝ်ဂွံမံၚ်ရ၊ အခေတ်တ္ၚဲပြံၚ်သၠာဲအာတုဲ ပ္ဍဲတာလျိုၚ်သ္ၚိလေဝ် ဒှ်တာလျိုၚ်မၞိဟ်ဗြဴဗြဴတံသၟးဟွံသေၚ်ကီုတုဲ မၞိဟ်တြုံတံသၠးတှ်ေဘိုၚ်ကၠောန်အာညိ၊ မၞိဟ်ဗြဴလ္ၚဵုဂှ်ကၠောန်ကမၠောန်ဂၠာဲသြန်ဂွံဂၠိုၚ်နူမၞိဟ်တြုံတံဂှ်လေတ်နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ပိုဲတံဒးရံၚ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုတုဲ ဖန်ပရအ်ကဵုကေတ်တာလျိုၚ်အိုတ်ညိ၊ လပါ်တိက်မံၚ်ဆက်ဆောံအခိၚ်ဗ္တံတံဂှ်လေဝ် မၞိဟ်ဗြဴဗြဴတံဒးဖန်ကဵုတြုံတၠသ္ၚိဇကုဒးပေၚ်စိုတ်ၜိုတ်ကၠောန်ကေတ်ဂွံဂှ်ညိဏး၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ တြုံပိုဲဟွံပေၚ်စိုတ်တုဲ ကၠတ်စဗြဴဍောတ်လေဝ်ဒးစွံသတိကီုညိ၊ အခိၚ်တိက်လေဝ် ဗီုညးညးတိက်ပေၚ်ပြးတုဲ လုက်ရောဟွံဂွံ ဗန်ရပ်လေဝ်ဟွံဂွံတှ်ေ သွက်မၞိဟ်တြုံတံအောန်ကၠုၚ်စိုတ်တုဲ ဟွံပေၚ်စိုတ်စကွေံရ၊ လပါ်ဏံလေဝ် မၞိဟ်ဗြဴဗြဴတံလ္ပဝိုတ်လ္ပသာသ္ပအ်အိုတ်တုဲ နဲကဲနာနာ ဗီုလဵုဂွံဒက်စိုတ်တြုံပိုဲကၟောန်ခိုၚ်ဗိုန်ဂှ်ရောတှ်ေ တာလျိုၚ်ပိုဲဒးနွံဒးပြေပြံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်တုဲ ဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ် ပြသၞာအရာနာနာဟွံမွယ်ကၠုၚ်ရ၊ သီုဖ္အိုတ်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲဒးရံၚ်ဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်သွက်ဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲတုဲတှ်ေ သုၚ်စောဲစကာဖန်ကၠောန်ဗဂဵုလဟဵုအာညးသ္ကံအိုတ်ညိ။
(၃) လ္ပကၠတ်စိုတ်လ္တူတြုံတၠသ္ၚိဇကုညိ
ဏံဂှ်လေဝ်ကၠးကၠးသောၚ်သောၚ်ရ၊ ယဝ်ဒးကၠးသောၚ်နူဏံဏီတှ်ေ စိုတ်လ္ပဂၠာန်တုဲ လ္ပကၠတ်စတြုံဍောတ်ညိ၊ တြုံကဵုဗြဴလေဝ် လပါ်အရီုတိက်မံၚ်ညးသ္ကံအခိၚ်ဗ္တံဂှ်လေဝ် ညံၚ်သ္ဂောံပေၚ်စိုတ်ညးသ္ကံတုဲ ဒးကၠောန်ဒးဖန်ဒးဗဒှ်အာညးသ္ကံတွဵုညိ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ဟွံပေၚ်စိုတ်ပ္ဍဲပရေၚ်ဏံတုဲ စိုတ်တေံဂၠာန်မိက်သ္ဂောံဂၠာဲပထောၚ်တၟိအိုတ်ရ၊ သွက်စိုတ်ညးဂၠာန်ဂၠာန်မံၚ်ရတံဂှ်လေဝ် ညံၚ်သ္ဂောံစှ်ေကဵုသၞောတ်ဗ္ၜတ်ဂှ်ဒးဖန်အာညးသ္ကံညံၚ်ဂွံနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုအိုတ်ညိ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဏံစုက်လုက်အရီုကာတြုံဗြဴတံဂှ်လေဝ် ခိုဟ်ဗိုန်မွဲကဏ္ဍပ္ဍဲဘဝအိန်ထံၚ်ဂွံညိၚ်ဝတ်ၜိုဟ်သိုဟ်နွံမံၚ်ကီုတုဲ အရာလဵုခိုဟ်တြုံပိုဲဒးစိုတ်တံဂှ် သွက်ညးဗြဴဗြဴတံဂှ် ဒးရေၚ်ကဵုမာန်ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်မာန်ဏောၚ်၊  ပရေၚ်ကၠတ်တြုံဍောတ်ဗြဴဍောတ်ဏံဂှ်လေဝ် သိုၚ်ဗဒှ်ကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲထ္ကးအာလောဲလောဲပ္ဍဲအခေတ်တ္ၚဲဏံမာန်ရ၊ ဒှ်အဓိကပ္ဍဲဗဂဵုလဟဵုဂကောံအိန်ထံၚ်မွဲခိုဟ်အိုတ်တုဲ ဇၟာပ်ဗြဴဗြဴတံလေဝ် လ္ပသာသ္ပအ်အိုတ်ညိပ္ဍဲပရေၚ်ဏံ။
(၄) ထဝ်သြန်တြုံတၠသ္ၚိဂၠာဲပ္ကောံဂွံလဝ်တံဂှ် ဒးမၚ်မွဲကဵုလေပ်ညိ၊
ဏံဂှ်ပၠန်လေဝ် ဒးဒ္ဂေတ်ကၠောန်ဗက်ညံၚ်ဂွံနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်သ္ၚိဇကုအိုတ်ညိ၊ သြန်နွံမူစိသြန်အိုတ်မူစိတံဂှ်လေဝ် ဒးကဵုတြုံတၠသ္ၚိပိုဲတီအိုတ်ညိ၊ ထဝ်သြန်တြုံပိုဲပ္ကောံဂွံနၚ်လဝ်တံဂှ်လေဝ် ဒးမၚ်မွဲထိၚ်ဒက်ကဵုလေပ်အိုတ်ညိ၊ အရာပိုဲဗြဴဗြဴတံသုၚ်စောဲရာန်လရာလဵုဂှ်လေဝ် ထေက်ကြိုက်ဟာဟွံထေက်ကြိုက်သွက်ဘဝဟာဂှ် ဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုကၠးကၠးညိ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ တြုံပိုဲဒြဟတ်ယအ်စှ်ေကၠုၚ်သိုက်သိုက်သီုကဵုပိုဲညးဗြဴတံဟွံတီမွဲသာ်ဂှ်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ အရာလဵုခိုဟ်သွက်တြုံပိုဲသွက်ဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲဏောၚ်တှ်ေ ညးဗြဴဗြဴတံလေဝ် ဒးမၚ်မွဲကဵုလေပ်အိုတ်တုဲ ဒးဗက်ဗဂဵုလဟဵုအာညံၚ်သ္ဂောံဂတာပ်အခေတ်တ္ၚဲဏံညိ၊ ကၠောန်ဂွံသာ်ဏံမှ တြုံဇကုပေၚ်စိုတ်မိပ်စိုတ်တုဲ ဂွံထိုၚ်သးဟီုကျာကဵုသ္ကံညးတံမာန်ဂှ် ဗြဴအဲခိုဟ်စောန်ကွေကွေံပ္ဍဲအကြာသ္ကံရဲတြုံတၠသ္ၚိပိုဲတံမာန်ရ၊ လ္ၚဵုဂှ်နွံမံၚ်ကီုတုဲ မုဆဵုမုရာန် ၚုဟ်က္ဍၚ်တန်ဟွံတော်မွဲသာ်တုဲ တော်မံၚ်ဖေက်ညးတၞဟ်သ္ပစပရေံတုဲ ပတုပ်ဗက်ညးတၞဟ်တံဂှ်လေဝ် ယဝ်ဖဵုဍေံအောန်ဏောၚ်တှ်ေ ဟွံထေက်ကဵုညးဗြဴဗြဴတံဒးဗက်ကၠောန်အာညိ၊ ယဝ်ရမိက်သ္ဂောံအရာလဵုၚုဟ်မးဍေံက္ဍၚ်ၜက်အာဏောၚ်တှ်ေ ကေတ်ကသပ်ကဵုတြုံတၠသ္ၚိဇကုညိညိတှ်ေ ဆဵုဖဵုခိုဟ်မာန်ရ၊ သွက်ညးဗြဴကၠောန်သြန်စောန်နူညးတြုံတံဂှ်တှ်ေ ဍေံအာမွဲဗီုရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ အရာလဵုခိုဟ်ဒှ်ဖဵုသွက်တြုံဇကုသွက်သ္ၚိဇကုမာန်တှ်ေ ထေက်ကဵုဒးလ္ၚတ်ကၠောန်ဗက်အာလေဝ် ဒှ်ဖဵုသွက်ပူဂဵုတြုံဗြဴဇကုရဟွံသေၚ်ဟာ ။
(၅) ဂဥုဲဒြဟတ်ဒးနွံလ္တူတြုံတၠသ္ၚိဇကုတွဵုညိ ။
ဏံဂှ်တှ်ေ ထေက်ကဵုဒးနွံလ္တူတြုံတၠသ္ၚိဆာန်ဇကုတွဵုညိ၊ ပွမတြုံဇကုစဴကၠုၚ်နူကမၠောန်ဍောၚ်ဍောၚ်ကီု ဒးပဠေဝ်လဝ်ဍာ်ဂံက်ဂံက်ဗွဲတုန်ဒးနွံရ၊ နကဵုမအရေဝ်လေဝ်စအခေတ်ကွေံကွေံတုဲ ဒးဟီုဒးကေတ်စိုတ်တြုံတၠသ္ၚိဇကုညိ၊ ညံၚ်ရံတုန်− တ္ၚဲဏံဗီုလဵုကမၠောန်စှ်ေစဗီုညိဟာဇကု၊ ယဝ်ရကမၠောန်ဟွံခိုဟ်ပရဲလေဝ်ဟွံမွယ်ကီု ဒးကၠုၚ်အလီကီုဏောၚ်တှ်ေလေဝ် မအရေဝ်ပ္ဍဵုဖျေံဂှ်လ္ပဟီုညိ၊ ထေက်ကဵုဟီုဂှ်တှ်ေ (စိုတ်လ္ပစှ်ေညိဇကု ကၠောန်ကမၠောန်တှ်ေဗီုဏံဖအိုတ်ရ ညးတၞဟ်လေဝ်ကေၚ်ဒးအလီဗီုဇကုတၟာဂလိုၚ်ရ၊ မုဟွံဒှ်ပုဟ်တုဲ ပိုဲဆက်ကၠောန်ရံၚ်ကဵုချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်တုဲဆက်ကၠောန်အာညိ သာ်ဏံပိုဲညးဗြဴဗြဴတံဒးကဵုဂဥုဲဒြဟတ်သွက်တြုံဇကုတွဵုညိ၊ တီမံၚ်လက်မွဲမ ဟီုဗျိဒေါန်မံၚ်သၟးဟိုတ်ဖဵုတၟာတၞုၚ်သော်လေဝ်ဟွံမွယ်တှ်ေ ဂဥုဲဒြဟတ်သွက်မၞိဟ်တြုံတံဂှ်ယအ်စှ်ေကၠုၚ်သိုက်သိုက်မာန်ရ၊ လဆောဝ်တှ်ေ စဴကၠုၚ်နူကမၠောန်ဗက်ဂှ်စိုပ်သ္ၚိသီုဒးလက်ဒေါန်ကဵုဗြဴတုဲ ဒှ်ဒေါသသေက်ဇဵုညးသ္ကံဗက်ဂှ် မၞိဟ်တြုံတြုံတံအာတက်ဝိုၚ်အရက်သုၚ်စဗ္ၜူဓလူဝေၚ်သြန်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ ပရေံလ္တူပရေံဂှ်လေဝ် လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲဏံမာန်လောဲလောဲရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရဏောၚ်ဟီုတှ်ေ ဂဥုဲဒြဟတ်ဏံမွဲသွုၚ်သွက်တြုံပိုဲဂွံနွံဒြဟတ်စိုတ်မာန်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်ဗြဴသမ္ဘာတံရ၊ တ္ၚဲဏံဗက်စအခေတ်ညိညတုဲ နကဵုဂဥုဲဒြဟတ်တၟေၚ်တၟေၚ်ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵုတြုံပိုဲမာန်ဂှ်တှ်ေ ပွမဆုၚ်မေါတ်ညးသ္ကံဂှ်လေဝ်ဒးနွံထေက်ရ၊ ဂတညးဂမၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံလ္ပကၠောန်လေဝ် စိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိသ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ညးမွဲဟွံဆဵုညာတ်တှ်ေ ထေက်ကဵုဒးမေါဝ်ဒးဆုၚ်တြုံပိုဲနကဵုဓဝ်မေတ္တာညိ၊ တြုံဗြဴဇကုရတှ်ေ ဍေံဟွံဗၠေတ်အာပုဟ်၊ ယဝ်ဒှ်ဖဵုသွက်ဂဥုဲဒြဟတ်တြုံဇကုကီု ဒှ်ဖဵုသွက်ဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုဏောၚ်တှ်ေ ကၠောန်အာဖန်အာလေဝ်ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်၊ ဂဥုဲဒြဟတ်သွက်တြုံတၠသ္ၚိဇကုဟီုဂှ်တှ်ေ နွံမံၚ်ဗွဲဂမၠိုၚ်တုဲ နကဵုမအရေဝ်ကီု၊ နကဵုထ္ၜးရုပ်ရဴဟိုတ်ဖဵုနာနာသာ်ဂှ်ကီု၊ နကဵုစုက်လုက်ကီု၊ နကဵုဍာ်စၞစနာနာသာ်ဂှ်တှ်ေ ဒှ်ဂဥုဲဒြဟတ်အရာတြုံပိုဲပေၚ်စိုတ်မိပ်တှ်ေဒှ်ခိုဟ်တုဲ သွက်ညးဗြဴဗြဴတံလေဝ် ထေက်ကဵုဒးလ္ၚတ်ဒးဗဂဵုလဟဵုအာဒၟံၚ်တွဵုညးဂှ် ဒှ်နဲကဲလက္ကရဴအိုတ်ရ၊ နဲကဲနာနာလေဝ် နွံဆ(၅)တၚ်ဏံသၟးဟွံသေၚ်တုဲ အရာလဵုဒှ်ခိုဟ်ဖဵုနွံကဵုတြုံပိုဲအိန်ထံၚ်ပိုဲဏောၚ်တှ်ေ ကၠောန်အာလေဝ်ဂွံမံၚ်ဖအိုတ်ရ။
နိဿဲ
ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
မန်နိကာယ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာမန်နိကာယ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၂၊ ထပိုယ် ၈ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ည
ည (nya; the tenth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုစှ်တုဲ ညဝွံ ဒှ်ဗျည် မပတိတ် ရမ္သာင်ၜါ နကဵုရမ္သာင်သာ ကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာ ည ဂှ် ပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ည" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ ကီု သီုကဵု ဒၞာဲ ပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "ည" သာ၊ "(ညှ)" သာဇြိုဟ်၊ "ည" ဇြိုင်၊ "(ညှ)" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ည" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
နာဂဝံသ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာနာဂဝံသ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၃၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနာဂသေန သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဘာတန်သၠုင် ကောန်ဂကူမန် ကွာန်အင်ဒင်
ဘာတန်သၠုင် ကောန်ဂကူမန် ကွာန်အင်ဒင်
ဝင်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် နူအလဵုအသဳ ကဵုအခေါင်ဗတောန်လိက်မန် ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳတုဲ နာဲမတ်မၞိက် အရာပ် (၄) ကွာန်အင်ဒင် ဒှ်တမ် ပအစာဘာ ဗ္တောန်လိက်မန် တန်မူလ စဵုကဵု စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၉ ရ။ နူသၞာံ ၁၉၈၅ ဂှ် ဘာတန်လဒေါဝ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ၜဳ (မ္ၚးအင်ဒင် ညိ) ဂှ် ပြံင်ပၠုပ် အပ္ဍဲကွာန်အင်ဒင်တုဲ ဗ္တောန်လိက် ပ္ဍဲဇြပ်ဘာလကျာ်ရ။ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ညးမဆာန်ဂကူ ပညာ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွာန်တအ် ဖန်ဗဒှ်ပ္တိုန် တိဂအာင် ဘာတန်လဒေါဝ်မာန်ကၠုင်ရ။ သၞာံ ၁၉၉၈ နူဌာနပညာ (ဗဟဵု) ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံပံက်အာ ဘာတန်သၠုင် ပ္ဍဲကွာန်အင်ဒင်တုဲ စသြိုင်ကၠုင်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဘာတန်သၠုင် ကောန်ဂကူမန် ကွာန်အင်ဒင် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
ဂအုပ်ဘာဂမၠိုင်
နာဲမတ်မၞိက် (ဇာတိ ကွာန်အင်ဒင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်) သၞာံ ၁၉၇၁ - ၂၀၀၂ နာဲလွဳအာဲမန် (ဇာတိကွာန်ကအ်ကွေဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်) သၞာံ ၂၀၀၂ - ၂၀၀၃ မိလွဳဟာန် (ဇာတိကွာန်အၜဝ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်) သၞာံ ၂၀၀၄ - ၂၀၁၃ နာဲမဇဲ (ဇာတိ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်) သၞာံ ၂၀၁၄ - ၂၀၁၇ နာဲသောင်ဝင် (ဇာတိဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်) သၞာံ ၂၀၁၈ - လၟုဟ်
အပ္ပမာဒ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခရောန်
ဘာအပ္ပမာဒ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခရောန်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မေတ္တာမင်္ဂလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခရောန်
ဘာမေတ္တမင်္ဂလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခရောန်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုည သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
သၟဝ်ဒဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်သၟဝ်ဒဵု(Taungauk၊ တောင်အောက်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၆၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၅၃၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၀၇၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပေါတ်။တၞမ်
လွပ်
တၞမ်ပေါတ်ဝွံ မၞိဟ်ကၠာတေံ ညးတအ် ဗာ်စန်လဝ်တုဲ ညးတုၚ်ထောံလဝ် ပ္ဍဲဍာ် စဵုကဵု ခၞော်ဍေံဖောဝ်တုဲ ညးကေတ်ပတိုန်နၚ် ဖျုန်ဍေံဖောဝ်ဝ်ဂှ် ညးလမိုတ်ထောံမ္ဂး သှ်ေဆလတေၚ်ဍေံဇုက်က်တအ်ဂှ်ဟေၚ် ညးၜန်သ္ပဇုက်ရ၊၊ မပ္တမ် ကဵုဇုက်ဍောတ်တ် ဇုက်ဇၞောက်က်တအ်ဂှ် ညးတအ်ၜန်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် ဇုက်ပေါတ်ခိုၚ်ၚ်မွဲတၞုၚ်မာန်ရ၊၊ မၞိဟ်ကၠာတေံ စနူဒက်ဂၠဴဒှ်တမ် ညးတအ် စကာကၠုၚ် ဇုက်တၞမ်ပေါတ်ဝွံရ၊၊
လက္ချဏ်
တၞမ်ပေါတ်ဂှ်မၞုံသမၠုၚ်ဗၞတ်ၜိုတ်ဂၞိၚ်မၞိဟ်တအ်နွံရ သၠုၚ်ခိုဟ်ဟ်မ္ဂး ဗၞတ်ၜိုတ်သြိုဟ်မၞိဟ်တအ်လေဝ်နွံမာန်ကီုတုဲ တၞးဍေံ ဟရာပ်ဟရာပ်ဟဗြဟဗြ မဍေံကြံၚ်ၚ် နကဵုဗွိုက်လတက်မၞိဟ်တအ်လုက်စုက်ဒးမ္ဂး မဍေံကလှ်စၚ်ဗာန်ဗက်အာဖအိုတ်ရ။ တၞမ်ပေါတ်ဝွံ နွံမွဲဂကူဓဝ်ဟွံသေၚ်တုဲ သအာၚ်နူ ပေါတ်အရိုၚ်ဂှ် ပေါတ်တိလေဝ် နွံမွဲဂကူဏီရ။
ဒေသ
တၞမ်ပေါတ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်တုဲ လပါ်ဒေသပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်လေဝ်ဆဵု ဂွံကေတ်မာန်ကီုရ။
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တၟိ
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တထာဝရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၁၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
လဒေါဝ်ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာအေင်
ဘာလဒေါဝ်ကွာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာအေင်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမာဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၁၊ ဝှ် ၇၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ကၠအ်ပၞဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ကၠအ်ပၞဟ်(Peinhnetaw၊ ပိန္နဲတော)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၆၄။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၅၃၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၀၇၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပူဂဵုမရာဒၞာမိက်ကဵုဒဒှ်ကျာ်
သွက်ဂွံချူစုတ်ဗွဲတြး
လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ကံက်နုက်ပတိတ် နူလိက်ကၞပ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် နကဵုဘာသာမန် (ကၞပ်ပဌမ) တက်တြးပတိတ်ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၉ (သာသနာ ၂၅၆၁) ညးချူခၞံ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂိဇိန နွံပိုန်ဘာ ဘာအၚ်ခေဝ်၊ ကွာန်အၚ်ခေဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗုမဒှ်ရ။ တၚ်ဂၞေၚ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဂလာန်ပရောသုမေဓ မၞုံမုက်လိက် ၂၇ တအ်ဂှ် ဂွံကတ်ဗှ်လ္ၚတ်ကေတ်ရ။ လိက်ပရောဝွံ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်လိက်သၟတ်မ္ဂး "ပူဂဵုမရာဒၞာမိက်ကဵုဒဒှ်ကျာ်ဂှ် ပါ်ချူပတိတ်လဝ်တုဲ ချူပတိတ်လဝ် ဗွဲ လက်သဏ် (၈) ပြကာ အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
၁။ ဒးဒှ်ဘဝမၞိဟ်ကီု
၂။ ဒးဒှ်တြုံဇေတ်တ်ကီု
၃။ ဒးတန်တိဟိုတ်ပဋိသန္ဓိကီု
၅။ ဒးဒှ်ခမဳဣိသိကီု
၆။ ဒးဍိုက်ပေၚ်ကဵု ဂုဏ်ဇျာန်၊ အဘိညာန်ကီု
၇။ ဒးပ္တုဲလဝ်စရၚ်ဓရ်ကုသဵု ဇရေၚ်ကျာ်တြဲ လောန်န်ကာဲကာဲကီု
ဟိုတ်နူဂုဏ် (၈) ပြကာဏံ ပံၚ်ကောံညဳသာတုဲ ရာဒနာမိက်ကျာ်ဍိုက်ပေၚ်ရ။
ဒးဒှ်ဘဝမၞိဟ်
တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်တုဲ ညးမရာဒၞာမိက်ကဵုဒဒှ်ကျာ်ဂှ် ရာဒၞာဍိုက်ပေၚ်ဟေၚ်ရ။ နာ်ကီု သ္ပဝ်ကီု ဒေဝတဴကီု ရာဒနာဟွံဍိုက်ပေၚ်ရ။
ဒးဒှ်တြုံဇေတ်တ်
ၜိုန်ရကလိဂွံဒှ်ဘဝမၞိဟ်ကီုလေဝ် ညးမတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲအယောၚ်အလာတြုံဟေၚ် ရာဒၞာဍိုက်ပေၚ်ရ။ မၞိဟ်ဗြဴကီု နပုံ ခမၞုဲ ဥဘတောဗျဉ်ကီု ရာဒၞာဟွံဍိုက်ပေၚ်ရ။
ဒးတန်တိဟိုတ်ပဋိသန္ဓိ
ၜိုန်ရဒှ်မၞိဟ်တြုံကီုလေဝ် ပ္ဍဲဘဝဂှ် ညးမဍိုက်ပေၚ်ကေုာံ တိဟိုတ်ပဋိသန္ဓိ မဒှ်ဟိုတ်သွက်ဂွံအာစိုပ်အရဟတ္တဖဵုဟေၚ် ရာဒၞာဍိုက်ပေၚ်ရ၊ ပူဂဵုဒုဂ္ဂတိအဟိုတ် သုဂတိအဟိုတ် ဒွိဟိုတ်တံဂှ် ရာဒၞာဟွံဍိုက်ပေၚ်ရ။
ဒးဆဵုညာတ်ကျာ်တြဲမၞုံကဵုလမျီုမပြာကတ်
ညးမဍိုက်ပေၚ်တိဟိုတ် ပဋိသန္ဓိဂှ်လေဝ် ညးမရာဒၞာမိက် ပ္ဍဲဇရေၚ်ကျာ်တြဲ မဂျိုၚ်ဒၟံၚ်လမျီု မၞုံပြာကတ်ဂှ်ဟေၚ် ရာဒၞာဍိုက်ပေၚ်ရ၊ ညးမရာဒၞာ ပ္ဍဲကျာ်တြဲ မသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲကီု ပ္ဍဲဇရေၚ်စေတဳကီု ပ္ဍဲတံဇြဲကီု ရာဒၞာ ဟွံဍိုက်ပေၚ်ရ။
ဒးဒှ်ခမဳဣိသိ
ညးမရာဒၞာ ပ္ဍဲဇရေၚ်ကျာ်တြဲဂှ်လေဝ် ညးမတန်တဴ ပ္ဍဲအယောၚ်အလာခမဳဣိသိဂှ်လေဝ် ညးမကလိဂွံအဘိညာဏ်မသုန် သမာပတ်ဒ္စာံဂှ်ဟေၚ် ရာဒၞာမိက်ဍိုက်ပေၚ်ရ။
ဒးဍိုက်ပေၚ်ကဵု ဂုဏ်ဇျာန်၊ အဘိညာန်ကီု
ညးဟွံဍိုက်ပေၚ်ကေုာံအဘိညာန်မသုန် သမာပတ်ဒ္စာံဂှ် ရာဒၞာမိက် ဟွံဍိုက်ပေၚ်ရ၊ ညးမဍိုက်ပေၚ်ကေုာံ အဘိညာန်မသုန် သမာပတ်ဒ္စာံဂှ်လေဝ် ဒးသၠးလမျီုဇကု ကဵုကျာ်တြဲရ။
ဒးပ္တုဲလဝ်စရၚ်ဓရ်ကုသဵု ဇရေၚ်ကျာ်တြဲ လောန်န်ကာဲကာဲ
ပူဂဵုမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံကေၚ်ကာကုသဵု မဂပ်ဝ်ပ္တုဲလဝ်လောန်န်ကာဲကာဲဂှ်ဟေၚ် ရာဒၞာမိက်ဍိုက်ပေၚ်ရ၊ ညးမၞုံကဵုကုသဵုသာမညဂှ် ရာဒၞာမိက်ဟွံဍိုက်ပေၚ်ရ၊
ပၟိက်ဆန္ဒမိက်ဂွံဒှ်ကျာ်မသ္ကေက်သ္ကာ
ညးမၞုံကဵုကေၚ်ကာ ကုသဵုမဂပ်ဝ်ပ္တုဲလဝ် လောန်န်ကာဲကာဲဂှ်လေဝ် ညးမၞုံပၟိက်ဆန္ဒ၊ ပ္တိတ်ဇြဟတ် လွဳပရာ ဂၠာဲသ္ၚေဝ်ဓရ် မလေပ်သ္ပကဵုသွက်ဂွံဒှ်ကျာ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ဂှ်ဟေၚ် ရာဒၞာမိက်ဍိုက်ပေၚ်ရ၊ ပူဂဵုသ္အာၚ်နူဂှ် ရာဒၞာမိက် ဟွံဍိုက်ပေၚ်ရ။
ယေန်သၞာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ယေန်သၞာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (en-Political Culture) လညာတ်သာဲခြာတိတ်နူ ပရေၚ်ရှ်ေသှ်ေပူဂဵုလောန်ကာဲတအ်ရ။ ပူဂဵုဍာံမံၚ်လၟိုန်ဟွံမွဲ၊ မၞိဟ်မ္ဂး အခိုက်ဗ္ဒးဗၠောတ်နွံလေပ်ရ။ ဆဵုညာတ်ဗၠောတ်မံၚ်ကီုလေဝ် ဟွံဂံၚ်ဟီုဂး ဟွံဂံၚ်ပ္တိုန်ထ္ၜးတအ်ဂှ် ဝေၚ်ပဲါတုဲ သ္ဂောံပ္တိုန်ထ္ၜးဂံၚ်ၚ် နကဵုတၚ်နၚ်ဟိုတ် ပေၚ်ၚ်မဒှ်ရ။ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ပရၚ်ညဳသၟဟ်တုဲ ပွမပါ်ပဲါဟီုပတိုန်ဂလာန်တအ်ဂှ် မဒှ်အခိုက်ဒရိုဟ်ပတိုန်လိုက်လောက မၞိဟ်လပါ်ခိုဟ်တအ်ရောၚ် ဒဂေတ်လၟေတ်ဝွံတုန် မဒှ်ဂုဏ်ဖဵုသွက်လောကမၞိဟ်တအ်ရောၚ်။
ကောသလ္လ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာသုခကာရဳ ဍုင်ဗဂေါ
ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ (ယၟုပြာကတ်တဴ တၠဂုဏ်အစာဗဳအေ) ဝွံ ဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဘာသုခကာရဳ ဍုင်ဗဂေါတုဲ သီုဒှ်အစာလိက် ကေုာံ အစာခၞံပြကိုဟ်မဆေင်ကဵု လိက်ပရိယတ်ရ။
ပထမ အဝဲ ဘဝမကတ်ပညာ
ကျာ်ဇၞော်ကောသလ္လဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၇၊ ၁၉၄၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၂ ဂိတုမာ် ၇ စွေက်) တ္ၚဲစန် ဇရေင်မိမၜါ နာဲသိုက်ဒေန်၊ မိအေဒေန် ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ်ရ။ အခိင်မကလိဂွံ ထပှ်သၞာံ တိုန်ဘာသ္ၚိ တန်မူလ၊ ဍုင်ရေဝ်တုဲ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ်စှ်တန် နူဘာတန်သမၠုင်အလဵုအသဳ ဍုင်ရေဝ်ရ။ တိုန်ကဝ်လိက်မတ်မလီု ၂ သၞာံ၊ တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် ၂ သၞာံတုဲ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် က္လိဂွံတဆိပ်တြာဗဳအေ ရ။ သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ် ၂၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၃ ဖဝ်ရဂိုန် ၅ စွေက်) တ္ၚဲအဒိုတ်၊ ပဥပ္ပဇ္ဇျာယ် ကုကျာ်ဇၞော်အစာဓမ္မသာရထေရ် နွံပိုန်ဘာမှိင်စိင်၊ ဍုင်ရေဝ်တုဲ အာစိုပ် ဒဒှ်ခမဳပယျင် မသၠုင်ပြဲ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသီ၊ ဘာဖာလဇေတဝန် ဍုင်ရေဝ်ရ။ ဒှ်ခမဳတုဲ ကတ်လ္ၚတ်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာဖာလဇေတဝန် ဗၞတ် ၅ သၞာံဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဍောတ်၊ ဒေါဝ်၊ ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ သၞာံ ၁၉၆၉ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဖျေဟ်လိက်ၜါပြကိုဟ်၊ သဳလက္ခန် ကဵု အဋ္ဌသာလိနဳ ပ္ဍဲဘာသာသနာမဏ္ဍိုန်၊ ဍုင်ဗဂေါတုဲ သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ပြကိုဟ်အာစိုပ်ဒတုဲ ဂွံဂုဏ်တၟေင်တုဲ က္လိဂွံ တဆိပ်သိရဳပဝရဓမ္မာစရိယ (အလဵုအသဳ) ပ္ဍဲတိုက်လိက် ကျာ်ဇၞော် (ဖယျာဂျဳ) ဍုင်မာန္တလေရ။ သၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် သွက်သ္ဂောအ်လ္ၚတ် ပရေင်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်သအာင်တုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်သေံ ဗၞတ်မွဲသၞာံတုဲ သၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် က္ညအာ ဍုင်သဳရိလင်္ကာတုဲ က္လိဂွံ တဆိပ်တြာ မဟာဝိဇ္ဇာ (အေမ်အေ) နူကလျာဏဳတက္ကသိုလ်၊ က္လိဂွံ တဆိပ်ထဝ် ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် နူအကွာဲနာတ်ကဝ်လိက် ဍုင်ကောလမ္ဗရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ က္လေင်စဴကၠုင် ဍုင်မိတိမဇကုရ။
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရောဂေါ
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ရောဂေါ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကောသလ္လ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာသုခကာရဳ ဍုင်ဗဂေါ
ဘဝမနွံပိုန်ဘာ
ဗွဲကြဴ ဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဘာသုခကာရဳတုဲ ဖျေဟ်ဒၟံင် လိက်ပရိယတ် ဘာသာမန် ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ။
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရောဂေါ
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၂၁၊ ထပိုယ် ၂၄ ဇကု။
ကောသလ္လ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာသုခကာရဳ ဍုင်ဗဂေါ
ဘဝမနွံပိုန်ဘာ
ဂွံဒုင်ဗ္ဂိန် တဆိပ်တြာ အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ နူအလဵုအသဳ
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရောဂေါ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၈၊ ဝှ် ၆၈။
ကောသလ္လ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာသုခကာရဳ ဍုင်ဗဂေါ
နိဿဲ
လိက် ကြက်ဝင်မန်
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရောဂေါ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
အာလောက၊ တၠဂုဏ်
အတိုၚ်ညးလောကသဘာဝဒုၚ်ဂိုၚ်ပ္တိန်စွံလဝ်တွံ ပူဂိုလ်ဟီုဂှ်ကလာဆလအ်လဵုမှ စာ်စ္ဍးတိတ်အာနူ ဂကောံပွဳပွိုၚ်ဟွံဂွံတုဲ ပ္ဍဲဘဝတၠဂုဏ်အာလောကလေဝ် ကမ် ပစ္စယ် အတိတ် ပစ္စုပ္ပန်တုဲ ကောဒေံ နွံ (၅) တၠ ဓမ္မတာညးလောက မွဲကီုရ။ လဂွံမ္ဂး ဝေါဟာ အရာကော်ခဴစ ညးဇၞော်ကော် ကော ညးဍောတ်ကော်ဒေအ် ဗွဲအခိုက်ယေန်သၞာၚ် အလေအ်ရာမညဘာသာ တၠဂုဏ်ဝွံ ကောနွံ ၃ တၠတုဲ ဒေအ်နွံ ၁ တၠဒှ်တုဲ ဒှ်ကောန်မရနုက်ကဵု ၄ လ္တူဟဒေအ်လေဝ် ကော်စမံၚ်ကီုရ။ လောကဝွံ ခိုဟ်ပရေအ် သၠုၚ်သဝ် ညးတြုံ ညးဗြဴ ဒှ်ဒွန်တောဲပါမံၚ်လုပ်ကီုလေဝ် လဂုဏ်ဝွံ ကောဒေံ အလုံသီုဖအိုတ် ဒှ်ညးတြုံဖအိုတ် တုဲ ဗွဲအခိုက်ကၞာညးဟီုစ မိမနွံပါရမဳမွဲကီုရ။
"လိုက်" ဗီုဒှ်လောကဳကီု "ပညာ" ဂွံဒှ်သတိ သွက်တရဴ ဂၠံၚ်တရဴ အနာဂတ်တေံဂှ် ညးအဲနွံပၟိက် သၟိက်ဒးထေက်ကဵု ဂစာန်ဖအိုတ်ရ။ လိုက်တ္ၚဲဏအ် ၜိုန်ဒှ်လောကဳကီု သွက်ဂွံဆက်အာတရဴ လောကုတ္တဵုဂှ် ကွတ်ပညာ လောကဳ ဒ္ဂေတ်ပညာ လောကုတ္တဵု နွံဗွဲသဘဴ ၜါဗီုပြၚ်ရ။
thumb|ဒုၚ်ကေတ်တဆိပ်ကြာ M.A (Religious Studies) Mahidol University
ဂလာန်မြော်ဂမၠိုၚ်
သွက်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်(၇၁)ဝါ၊ဘာသဳရိမၚ်္ဂလ (မဟာဇျာဲ)
ပြကိုဟ်
The Transition of the Rāmanna Dhammācariya association from a traditional Hierarchy to a decentralised organization. (M.A. Thesis@Mahidol University)
ဂလာန်ဥယောဇိုန်
ဂလာန်ဥယောဇိုန်ဝွံ ဒှ်ဂလာန်ဥယောဇိုန်သွက်လိက်အုပ် လဂံါတ္ၚဲစိုပ် ၁၀ သၞာံ ဂကောံထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာမန်
ဗ္တောန်ကေတ်၊ ကၠိုဟ်ကဵု
ဂကောံမတွံဂး ဌာန်ဗၠးၜးသွက်ကသပ် ချပ်ဂၞန်မွဲ၊ ထံက်ပၚ်ရေၚ်တၠုၚ် သၠုၚ်ပတိုန်မံၚ် သၚ်ကေုာံ သၟတ်တအ်နကဵု ပရေၚ်ပညာပွမဂွံကၠိုဟ်ကေတ် ပရေၚ်ဟွံတုပ်သၟဟ်တၞဟ်ခြာရေၚ်သ္ကအ်မတန်ဒေါံမံၚ် အကြာမဟာဇန်မန်တအ်ဂှ် တ္ၚဲဏအ် ဒးဗ္တောန်ကေတ်တုဲ တ္ၚဲယး ဒးကၠိုဟ်ကဵုညးသ္ကအ်အိုတ်ဏောၚ်။ ဍာ်ဒကေဝ်ဏံဂှ် ဒှ်သွဟ် သွက်ညးထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာမန်တအ်ဟေၚ်ရ။
ဂလာန်ပ္တုဲ - ပူဂိုလ်မွဲမွဲ ဂကောံမွဲမွဲ ဂကူမွဲမွဲ ဘာသာမွဲမွဲ ဗ္တောန်ကေတ်သဘာဝ ပရေၚ်တၞဟ်ခြာ ဟွံတုပ်သၟဟ်ရေၚ်သ္ကအ်ဟွံမာန်ကီု၊ ကၠိုဟ်ကဵုလ္တူလညာတ်ကသပ် ညးတၞဟ်ခြာဟွံတုပ်သၟဟ် အကြာကောန်ဂကူဇကု ရေၚ်သ္ကံဟွံမာန်ကီု မွဲဟာန်ကေုာံ ဂွံကၠိုဟ်ကဵု အကြာသဘာဝဂကူဘာသာ တၞဟ်ခြာဟွံတုပ်သၟဟ်တုဲ ဂွံဒုၚ်ကဵုတဲမာန် ရန်တၟအ်ဖျေံသန္နိဌာန်တုဲဟေၚ် ဆက်ဂံါအာမံၚ် လဂံါအနာဂတ်ဂတတေံ နကဵုဝါဒအာဇာနဲပေၚ်ၚ်ဟေၚ်။
တၚ်ဂၞၚ်
https://web.facebook.com/MYMN2016
https://web.facebook.com/acdd.burma
ဇှ်ေ၊ ဂိတု
ဂိတုဇှ်ေ (Jyeshtha (month), Burmese: နယုန်လ) ဒှ်ဂိတု မရနုက်ပိ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်မန်၊ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန် ဗေင်္ဂလဳ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်နိပဝ် (ဝိကြမ သံဝစ္ဆရ်) ဂှ် ဒှ်ဂိတု မရနုက်ကဵုၜါ ပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊ အတိုင်ကြက္ကဒိန်မန်မ္ဂး ဂိတုဇှ်ေ နွံ ၂၉ တ္ၚဲရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံမထပ်ဒဂိုန်မ္ဂး ဂိတုဇှ်ေ နွံ (၃၀) ရ၊၊
နိရုတ္တိ
ဇှ်ေ ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် ဇျေၐဌ မဒှ်ယၟု ဒေဝတဴဗြဴဟိန္ဒူ ဇျေသထ မဒှ်ဒေဝတဴ ရုပ်ကျာ်မဟွံဆာဲမွဲတုဲ မဒှ်ၝောဲ ဒေဝတဴလက္ၐမိ မဒှ်ညးမၞုံကဵု ရုပ်သာ် ကျာ်သြဳမကျေဝ်ဂေါဝ်ရ၊၊ ဇိဟ်၊ ဇေဟ်/ဇှ်ေ၊၊ နကဵု အရေဝ်ဂကူတၞဟ်တအ်မ္ဂး Sanskrit: ज्येष्ठ; Nepali: जेठ jēṭ; Assamese: জেঠ zeth, Bengali: জ্যৈষ্ঠ Jyôishţhô,
သဘင်
ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေမ္ဂး ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသဗၟာတအ်မ္ဂး မလေပ်ကၠောန် သဘင်ကလေင်လိက် ရ၊၊ ကၠာခမဳသင်တအ် ဟွံဂွံလုပ်ဒဂိုန်ဏီ အဃော ခမဳသင်တအ် မဂွံအာကၠုင်လောဲသွာဂှ် ညးကၠောန်ကၠုင် သဘင်ကလေင်လိက် ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေ ရ၊၊ ဂိတုဇှ်ေဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ကၠာဂိတုဒဂိုန်တုဲ မၞိဟ်မလုပ်ပ ထပိုယ်ခမဳဂၠိုင်ရ၊၊ အခိင်ကၠာတေအ် မၞိဟ်တြုဟ်မွဲမ္ဂး အောန်အိုတ် ဒးပခမဳ မွဲဝှ်ပိဂိတု ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂိတုဇှ်ေ ကၠာဟွံဂွံလုပ်ဒဂိုန်ဏီဂှ် ညးလုပ်ပထပိုယ်ခမဳရ၊၊
အတိုင်ဗုဒ္ဓဝင်မ္ဂး ကျာ်တြဲဂေါတမ တွဟ်ဓဝ် မဟာသမယ ပ္ဍဲတ္ၚဲဗဗေင်ဇှ်ေတုဲ ဂိတုဇှ်ေပေင်ဂှ် ဒှ် သဘင်မဟာသမယ ညးစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ညးဗှ် မဟာသမယသုတ် ရ၊၊
ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူမ္ဂး ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေဂှ် ညးကၠောန်သဘင် ဒေဝတဴၐနိ (Shani Dev Jayanti) မဒှ်ဒေဝတဴ ဂြိုဟ်သ္ၚိသဝ် မလုပ်လၟိဟ် ဂြိုဟ်ဇမၞော်ဒစိတ် ပ္ဍဲနက္ခတ္တဗေဒဟိန္ဒူရ၊၊
ဂင်္ဂါ ဒုဿေဟြ (Ganga Dussehra)ဂှ် ဒှ် သဘင် ညးမလျုင်ပတှ်ေဟိန္ဒူတအ် မစှ်ေဟုံဍာ်ကြုင်ဂင်္ဂါ ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေ (၁၀) မံက်ရ၊၊ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ကြုင်ဂင်္ဂါ စဇွောဝ်စှ်ေ နူသွဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂိတုဇှ်ေ ၁၀ မံက်ဂှ်ရ၊၊
နိဇႝလ ဨကဒသိ (Nirjala Ekadashi) ဒှ် သဘင်ဟိန္ဒူမွဲ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေ (၁၁) မံက်ရ၊၊ နိဇလ မဂွံအဓိပ္ပါယ် သက္ကုဍာ်၊ ဨကဒသိ မဂွံအဓိပ္ပါယ် စှ်မွဲ၊၊ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ နွံ (၁၁) ၂၄ ဝါဂှ် ဂိတုဇှ်ေ (၁၁)မံက် ဏအ်ဂှ် ဒှ်တၟေင်တုဲ ခိုဟ်အိုတ်ဂးတုဲ ညးတအ်ကၠောန်သဘင်ရ၊၊
ဝတ်ပုဏ္ဏမ (Vat Purnima) လေဝ် ဒှ်အခိုက်ဟိန္ဒူ ပ္ဍဲဒေသ Maharashtra ကဵု Karnataka ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယမွဲကီုရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဂိတုဇှ်ေပေင်မ္ဂး ညးဗြဴ မစှ်ေလဝ်ဒၞာဲတုဲတအ် အာဇရေင်တၞံဇြဲတုဲ ပူဒက်ယာတ် ပ္ဍဲတၞံဇြဲရ၊၊ ညးတအ်ဟီု ကလေင်ဗဗိုန်ပူဒက် ဓဝ်ဆာန်ညးတအ် ကုတၠသ္ၚိညးတအ်ရ၊၊ အခိုက်ဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူဝင်ကျာ်ဟိန္ဒူညးတအ် သဝိတြိ (Savitri) မကၠောန်ပလဝ် သွက်လမျီုသမ္ဘာညးရ၊၊
သၞနယတြ (Snana Yatra) သဘင်မဗလိုပ်ကျာ် ဇဂန္နး (Jagannath) ပ္ဍဲတ္ၚဲဂိတုဇှ်ေပေင်ရ၊၊ ညးတအ် ကေတ်ပ္တိတ် ရုပ်ကျာ်ဇဂန္နး နူဘာကျာ်တုဲ ဗလိုပ်ဖုံဍာ်ရ၊၊
သိတလသသ္ထိ (Sitalsasthi) ဂှ် ဒှ်သဘင်မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေမွဲကီုရ၊၊ ဟိန္ဒူ ပတှ်ေကေတ် ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေဂှ် ကျာ်သဳဝ ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်အိန်ထံင် ကုပြဝတဳ နဒဒှ် သဘင်တ္ၚဲမိကဵုမ ရ၊၊
နူလိက် မေဃသန်
ကဗျဂှ် ဗစံက်ပရံင်လဝ် မလိက်တုဲ အဓိပ္ပါယ်ကဗျဂှ် ကဵုလဝ် လိက်ပလး သၟဝ်ဂှ်ရ၊၊
ပသာ်အိုတ်အာ ရာသဳဇေဟ်မံက်၊ အဒိုတ်မေထုန် ကၠောအ်ဍုန်လဇံက်၊
ဂိတုပသာ်အိုတ် ဂိတုဇှ်ေမံက်၊ အဒိုတ် (သၟိင်တ္ၚဲ) လုပ်ကၠောအ်ဍုန်လ္ဇံက် ရာသဳမေထုန်၊၊ [ရာသဳမိဟ်ဂှ် ဒှ်ရာသဳဗြဴ၊ သၟိင်တ္ၚဲလုပ်စိုပ် ရာသဳမိဟ်တုဲ လၟုဟ် ဒှ်မိတ်ဇြဟာန်၊ သၟိင်တ္ၚဲ ဍုန်လဇံက် လတူရာသဳမိဟ်တုဲ ဒ္ဂေတ်ဓရ်မေထုန်၊၊]
လလဳတွိင်ချဳ သာ်ဍီုလဝံက်၊ မန်ဒိုင်အိုင်မှုဲ ဂဟုဲအမၠံက်၊ ဂဂဵုသဍံက် ဗြဲဟွံပံက်မၠာ်၊ မေလံင်ဆံင်ယိုဝ် လဗိုတ်သ္အဵုသ္အာ်၊ ပဇ္ဇုန္နစံ ကံဒစိတ်သာ်၊ ဒွအ်ဆုဆုသာ် ဒွအ်တၟအ်ပါ်သြံ၊ သၟိင်မေဃဝါန် ဝေင်ပၞာန်ခတ်ကြံ၊ ဍာ်နူပါင်သတ် လယတ်ဂမြံ၊ သၟးအသံ ဂမြံဖံပၞာန်၊
လလဳ(ချဳပလဳ) လွိင်ချဳ နကဵုအသာ်ဍီုကြံင်င်၊ မန်ဒိုင်အိုင်မှုဲ (သကိုပ်ပၞာန်) ပန်အမၠံက်၊ ဗြဲအုဂၠုဒၟံင်တုဲ ဟွံဂူစှ်ေဏီ ဂဂဵုဂှ် သ္ဍံက် ညံင်ဗြဲဂွံပံက်မၠာ်တုဲ ဂွံဂူ၊၊ ကျာမေလံင်ဆံင်ယဵု ပိုက်လဗိုတ် ဗွဲမကြံကြသအဵုသအာ်၊ ပဇ္ဇုန္န(ဂဂဵု) နကဵုကမ်ဒစိတ်သာ်ဂှ် ယဝ်ဒးတၞံဆု တၞံဆုသာ်၊ ယဝ်ဒးတၟအ် တၟအ်ပါ်ထကး၊ ညံင်သၟိင်မေဃဝါန် မဝေင်ပၞာန် ဍာ်ပါင်ပြး ညံင်ညးမကဵုအသံပၞာန်ကီု ထဗုင်ဖံပၞာန်ဂမြံဂမြဴဒၟံင် ပ္ဍဲလတူဂၠးအကာသ တေအ်ရ၊၊
တူဂၠံအမှုဲ ရံင်မွဲညံင်သြာန်၊ ဒျိုင်တ္ၚေက်သြူ တူအမှဲဍာန်၊ မာတ်ဗြဲသရိုဟ် သ္ပိုဟ်ဂြိုပ်ဓိတာန်၊ ဆုလတဟ်ကျိုင် ကမိုင်ကဝါန်၊ ကမာဝက်မောဝ် ကနုင်လဝ်ဒျာန်၊ လဒျာတ်ကၠဲကျာံ လ္ထာံလာံကြာန်၊ မုဟ်ဂြိုပ်က္ဍိုပ်တၟအ် လကအ်ဓိဝါန်၊ ထၜုတ်ကၠုတ်ကာန် တွိင်စာန်လွံက်ချီု သၞာံဗၠာဲဖျေဟ်ဝင် သဘင်မမြီု၊
ပ္ဍဲလတူဂၠး အမှုဲအကာသတေအ်ဂှ် ရံင်အာမ္ဂး ညံင်ကဵုသြာန်ကီု လစံက်ဓယောမ်ဒၟံင်ရ၊ ဒျိုင်တ္ၚေက်သြူ (အသာ်ဒျိုင် (အသာ်လစံက်？)အသာ်တ္ၚေက် ပေင်သူဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးအမှဲအကာသတေအ်ရ၊၊ မတ်ဗြဲသရိုဟ် (ဗြဲဂူစှ်ေ) သၜိုဟ်ကဵုဂြိုပ်ဓိတာန်၊၊ တၞံလတဟ် (ဆုဇၞော်)တအ် ပတိတ်ကၞာင်ဗာင်တၟိ၊၊ တၞံဇုက် တၞုင်ကမာဝက် (ကၞုဝက်)၊ တၞုင်မောဝ်တအ် ကၞုင်လာမ်ဒျာန်တိုန်၊ တၞံလဒါတ်(အဒါတ်)၊ ကၠဲ၊ တၞံကျာံတအ် လာံအာဒၟံင် ဒၞာဲပြးကြာန်ရ၊၊ တၞံမတိုန်ပ္ဍဲတိ (တၞံမုဟ်ဂြိုဟ်？)၊ (တၞံက္ဍိုပ်တၟအ်？)၊ (တၞံလကအ်？)၊ (တၞံလကအ်？)၊ တၞံဓိဝါန်/ဓိဝိုဟ်၊ တၞံထၜုတ်တအ်လေဝ် ကၠုတ်ရေင်ကာန်တိုန်ရ၊၊ တၞံတွိင်/ကဝိင် တအ်လေဝ် ပတိတ်လဝါရ၊၊ အခိင်ဏအ်ဂှ် သၞာံဗၠာဲတၟိ (ဖျေဟ်ဝင်) စကၠောန်ကမၠောန်၊ အရာအိုတ်သီုဂှ် ဗီုညးကဵုညး မဗဒှ်ပတိုန်တၟိဖအိုတ် ညံင်ရဴသဘင်ကီုရ၊၊
ဂွာင်တနေင်ဗြု လဒုမြာ်ကြီု၊ ဂြိုပ်ဂၞိင်အိန်သ္ဂီု ဇီုဗြေဟ်သွေင်သွဟ်၊ ဒုန်ဆုကျာဲပ္အုဲ ကၞာင်မှုဲလတဟ်၊ ပ္ကဴသြဴလဴဍောင် မောဝ်လှောင်ဒိုဟ်စဟ်၊ ထိုင်အိုင်ဗၜူ တ္ၜူဗၜူရဟ်၊ ပါန်မုတ်ပုတ်ဂၠဟ် ဗဒဟ်ရုပ်နာနာ၊ သာဲအဒါဲလောန် ဇာပ်ပ္ကဴဂန္ဓာ၊ သြိုင်နန်ဂယာင် ဒုင်သမာင်ကျာ၊ ကၟီဂတဝ်သာဲ ဂၠာဲပအဟာ၊ ဇၟာပ်ညးဟွံဆိတ် နူမိတ်ပြဝါ၊
မြာ်တက်သၞေင်ၜါတုဲ ဂြဴကြဴဒၟံင်ရ (လဒု - ပရေင်ဒုင်စသိုင် မဗှ်သၞာ)၊ ဂြိုပ်ဂၞိင်အိန်သ္ဂီု (အိန်သ္ဂီု - ခိုဟ်ကျေဝ်)၊ တၞံဆု တၞံဒုန်တအ် ကၞာင်ဗာင်ဇၞော်ဇၞော်တအ် တိုန် ပ္ကဴသြဴတအ် ဍောင်ရာင်တုဲ မောဝ်ဗယာပ်တြး ဒိုဟ်စှ်၊၊ ထိုင် (သာဲ)တအ် မောဝ်သၟူပ္ကဴတုဲ ဗၜူအာရ၊၊ အစာပါန်မုတ် (ပါန်ပုတ်)တအ် ပုတ်ဂၠဟ် ဗဒှ်ရုပ်နာနာ၊ သာဲတအ် ဗက်ဇာပ်ကေတ် ဂန္ဓာ နူကဵု ပ္ကဴနာနာရ၊၊ သာဲတအ် ဂွံနင် ဍာ်ဂန္ဓာတုဲ သြိုင်သ္ၚိရ၊၊ ကၟီဂတဝ်သာဲဂှ် ဗက်ဂၠာဲသ္ၚိသာဲတုဲ စဍာ်သာဲရ၊၊ သတ်တအ်အိုတ်သီု ပ္ဍဲတိဏအ်ဂှ် ဗီုညးကဵုညး နွံကဵု မိတ်ပြဝါဖအိုတ်ရ၊၊
ညာတ်ညးစေအ်နေအ် ညအ်ညေအ်အိန်သ္ဂီု မွဲဒွီုသာဓာ ဟွံခြာသ္ဒဟ်တိုန် မွဲချိုန်စဟ်ဝါ၊ သ္ကအ်သၟိင်ကြုတ်ဏာ ပရာဇာဒုတ်၊
ပၞာန်ဇြဟောံ လဴပတ်ဂဗုတ်၊ ဗနုဟ်ဒှ်ဟိုတ် စိုတ်ပကၠုတ်၊ ဝိညာဏ်ထၜုတ် စုတ်တဲဟောံဇြ၊ ဟးရုပ်ကလော ဒေဝေါသတ္တ၊ လၟုဟ်ဍိက်မိ သုင်ဂျိစိတ္တ၊ နာဲအဲဟွံကဵု လွိုဝ်သံဝါသ၊ ဓဇန်ညံင်မိတ် ဇ္ၚဳဟွံတိတ်ရ၊ သၟဍိက်ပလွဳ ကဵုဏှဳဂန္ဓ၊ ပမိကၞပ်မံင် ရံင်ဗဵုဝေင်မ၊ ဟးထဝ်ဒကောင် ဍောင်ပ္ကဴပဒၟ၊ ဟွံဗဗိုဝ်လဝ် ကွဳထဝ်မတ်မ၊ တဲလောပ်မတာ ပြမေသွာရ၊ သ္ဂောအ်လၜံက်လီ ပၠီတူပၠးမိ၊ ဂဥုဲထိုက်ၜါ မှာသြသဒ္ဒ၊ ဗဍဟ်သၠဟ်လဝ် မြမောဝ်ဂန္ဓ၊ ဣၚုဟ်သ္ဂောအ်ဒှ် သၟဟ်န်ခယ၊ ပၞာန်စိတ္တဇ သွာကဵုမရောင်၊၊
ဆဂး မၞိဟ်ဏအ်မွဲ ဒးဝေင်ဒၟံင်ပၞာန်ဇြဟောံ ဒးဒှ်ဒၟံင် ဂဗုတ် ကုဓဝ်လၞီရ၊၊ ဒးဗှ်ဒၟံင်သၞာ စိုတ်ဒးလုတ်လီု (ကၠုတ် - လုတ်)၊၊ ဝိညာဏ်စောဲလာံ စွံတဲလတူကၞေင်တုဲ ဟောံဇြဒၟံင် ညးမွဲဓဝ်ရ၊၊ ယွံလေဝ် ညးတၠရုပ် သၟဟ်ညံင်ရုပ်ဒေဝတဴ၊ လၟုဟ်ညးမဆာန်မိမွဲ စိုတ်ဒးဂိယဲဒၟံင် ညံင်ညးမသုင်ဒးဂျိကီုရ၊၊ နာဲအဲ (မိဇြဟာန်) ဟွံကဵု အခေါင်သံဝါသ မပံင်ဖက်၊၊ ဓဇန်ညံင်ဗှ်ေဂှ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဂၠာဲဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ (သၟဍိက်ပလွဳ ကဵုဏှဳဂန္ဓ) ဂှ် ဗှ်ေပျဲဒၟံင်အဲ ကဵုခန္ဓကာယအဲ ဏှဳလီုလာ်အာဟာ၊၊ မုပ မိဂွံသ္ၚိတ်ဇြဒၟံင်တုဲ ရံင်ဗဵုဒၟံင် ဒဒိုက်အဲမာန်ရော၊၊ ဟးမိဇြဟာန် ညံင်ထဝ်ဒကောင် ညံင်ဍောင်ပကဴဒကှ် ယဝ်ရ အဲဟွံဂွံဗဵုမတ်ဗှ်ေ ညံင်ကွဳထဝ်ဂှ်မ္ဂး အဲဒးလုပ်စိုပ် တဲသၟိင်မာရဏ ဒးချိုတ်ဍာံဍာံရ၊၊ ယဝ်ရဂွံလီၜန် လတူဗလးခန္ဓမိမ္ဂး၊ ယဝ်ရ ဂွံစုက်လုက် ဒုင်ကေတ် သၟူအမြာဲ ခန္ဓကာယမိဇြဟာန်မ္ဂး၊ ယဝ်ရ မဂွံမံင်သၟဟ်န်(တုပ်ပ်) မွဲသ္ၚိ ကုမိဇြဟာန်မ္ဂး၊ ယဲစိတ္တဇအဲဏအ် ဂွံဗၠးအာမာန် ဗွဲစၟတ်ရောင်၊၊
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
အဒိုတ်မေထုန် သၟိင်ပဇ္ဇုန္န တင်ဇဵုတ္ၚယန်၊
စဵုကဵုလလဳ စဳဂၠးအကး စံင်ပျးပူဇဴ၊
သမ္ၚုဒမြဴ သမ္ၚာတ်တဴဂြိုဟ် ဍိက်ရာတ်သြိုဟ်သန်၊၊
မွဲနဲတုန်
စိုပ်ဂိတုဇေဟ် သတ်ကေဟ်ဟောံဟဲ ဗြဲဇၞော်တေအ်ဂူ၊
ဂဂဵုဂြူဂြူ ပ္ကဴနာဍူဇြ ဇိက်ဗ္ၚထဲတိ၊
ပိုက်ချောဲဂြာတ်မ ဒါနကောဏအ် ကြအ်ဂုဏ်နာဲသ္ၚိ၊
ဗဟ်မုက်မတ်ကၠိ ၜံက်တိပိုက်ချောဲ ကောမွဲစံင်တူ၊၊
ဂိတုဇေဟ်ပေင် ဒိုင်ပံင်ပေင်ဝါ ဂံက်ဂါဗြုဒေါန်၊
ကောကုသဵုအောန် ဒးကၠောန်ဂူဗ္ၚ ဂြာတ်မဗဝဝ်၊
တ္ၚဲယးဂၠိက်ဍုက် ရပ်ဇုက်ပြေင်ဂၠဴ ဗဟ်စိုပ်ဗြဴသွဝ်၊
ဂိတုဇေဟ်အိုတ် တ္ၚဲပၠိုတ်ကျာပိုက် ခရိုက်ရာ်တာဲ၊
ဒဒှ်ကောဗၠာဲ သာဲနူမိတ်ဒါန် ဓဝ်ဒြဟာန်သ္ၚီ၊
ပါက်စိုတ်ကြအ်ဆီ အီဂြိုင်ဟွံမာန် ဗဟ်ကဵုဆာန်နာဲ၊၊
မဒံက်ခေဝ်
မဒံက်ခေဝ် (Mon folk tale; Ma-dok-khe, Burmese; အဒေါက်ခဲ) ဂှ် ဒှ်ပေါမ်ဓရိုၚ်မန် ခေတ်တြေံ မၞိဟ်မတီဂၠိုၚ်အိုတ်မွဲရ၊၊ ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ချူလဝ် နကဵုမူ နာနာသာ်တုဲ ဒှ်ပေါမ်ဓရိုၚ် ဇာတ်ဓလိၚ်မန်မွဲရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒုၚ်သဇိုၚ် ကုအရေဝ်မန်တုဲ ဖန်ကၠောန်လဝ် ပေါမ်ဓရိုၚ်ရ၊၊ ဥပမာ ကျာ်ဇၞော်ဟီု ＂ဨအဲ＂၊၊ မဒံက်ခေဝ် ဟီု ＂ဨမဒံက်ခေဝ်＂၊ ကာလကျာ်ဇၞော်ဟီု ＂ဨအဲ ဂှ်ဟီု＂၊ မဒံက်ခေဝ် ဟီု ＂ဨကျာ်ဇၞော်＂၊၊ တုဲပၠန် လကျာ်စုတိဂှ် ဟိုတ်မဟီု လကျာ်ပဝ် တုဲ ကၠောန်လဝ် ပေါမ်ဓရိုၚ် ကျာ်ဇၞော် စုတ်သၞေၚ်တုဲ ကဵုပဝ် ဗီုဂစေံ၊၊ ＂ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ချိုတ်အာလေဝ် လဴဟွံအိုတ်＂ မြဴသာ်ဝွံ မၞိဟ်ကၠာတေအ် ညးတအ် ဟီုပတိုန်စရ၊၊ ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် နကဵု အရေဝ်ပလး ကီု သီုကဵု အလၚ်္ကာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပၞောဝ်ကဵု ပေါမ်မန်တြေံဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်ပေါမ် ညးမလဴစ ဂၠိုၚ်အိုတ်မွဲတုဲ မကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵုအရေဝ်ဘာသာနာနာ ဘာသာဗၟာ မူတမၠာဂှ် ကဵုလဝ်ယၟု ပေါဦး နကဵုမူလက္ကရဴဏအ်ဂှ် ကေတ်လဝ် အတိုၚ်မန် အဒေါက်ခဲ၊ သေံလဝ် ကၠာဲလဝ် နွံကီုရ၊၊
ယၟု ကေုာံ အခိၚ်
မဒံက်ခေဝ် ဂှ် ရံၚ်ကဵု ＂မ＂ မနွံဂတ မဒှ် ဝေါဟာရမန် မကဵုစၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်တြုဟ် နူခေတ် ၜိုတ် ၁၄-၁၆ ဗွဝ်ကၠံတေအ်တုဲ ပေါမ်ဝွံလေဝ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူအခိၚ်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ညံၚ်ရဴ မဒံက်ခေဝ်ကီု အာဂီုမန် မဒကောၚ်ပိုန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၊မ - မဒှ်ဝေါဟာရ မကဵုစၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်တြုဟ်၊၊ ဒကောၚ် - မဂွံအဓိပ္ပါယ်ဂၠိုၚ် ဂအုံ၊ ကလောအ်၊ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် မန်ကော်ဒၟံၚ် ဒကောၚ်သြောအ်၊၊ ပိုန် - မကၠုၚ် ပါဠိ ပုည၊၊ မဒကောၚ်ပိုန် - မၞိဟ်တြုဟ် မၞုံကဵု ပိုန်မဇၞော်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵုဗီုဗၟာ ＂ဦးရှၚ်ကြီး＂ [မ - ဦး၊ ပိုန် - ရှၚ်၊ ဒကောၚ် - ကြီး]၊၊ ပ္ဍဲလက်ထက် တၠညးရာဇာဓိရာဇ်ဂှ် မသာန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်တြုဟ်မၞုံဖျုန်စၞာံလမ္စံက် မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ မဒံက်ခေဝ် အဓိပ္ပါယ် ယၟုဏအ် ဗီုလဵု မဒှ်ဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ၊၊ ရံၚ်ကဵု ဗီုတၠုၚ်လအာလိက်မန်တုဲ မကြိယာမွဲမွဲ ဗဒှ်လဝ် မနာမ် မွဲမွဲမာန်ရ၊၊ မကြိယာ ကာဲ (ကာရ်) ဂှ် ပမနာမ် ဒှ်အာ ဒိရ်ကာရ် - ဒိကေဝ် - ဒံက်ခေဝ် ဗီုဗီုဏအ် ဒှ်မာန်ဟာ ချပ်ကေတ်ကီုရ၊၊ ရံင်ကဵု လိက်မန်ခေတ်လဒေါဝ် ဒေါက် (ဒိုက်) ဂှ်တုဲ ဒံက် ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ် မန်လဒေါဝ် ဒေါက် ခေဝ် ဂှ် ကာဲ တုဲ ဒံက်ခေဝ် ဒဒိုက်မကာဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မကဵု ဒဒိုက် ကုညးတၞဟ် လောန်လောန်ကာဲကာဲလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ မဒှ်အရေဝ် မၞိဟ်အရာပ်တအ် မစကာကော်ဂၠိုၚ်တုဲ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲတအ်လေဝ် မလေပ်ကတဵုဒှ်စဂၠိုၚ်တုဲ မအရေဝ်တမ်ဂှ် ကလေၚ်ဒတောဝ်စ ဝါတ်ရ၊၊ ၜိုန်ရ ဟွံတီကေတ် အဓိပ္ပါယ်တမ်ကီုလေဝ် ရံၚ်ကဵု အက္ခရ် မ ဂတဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ ယၟုမန်မွဲဂှ် ဟီုမာန်ပေၚ်ၚ်တုဲ ဒှ်လဝ် ပေါမ်မန်မွဲလေဝ် ဟီုမာန်ရ၊၊
ဒၞာဲဒတန်
ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဝွံ ဒှ်ပေါမ်တြေံ မလဴကၠုၚ် ခေတ်အဆက်ဆက် အလုံဂကူမန်မွဲတုဲ ပေါမ်ဏအ် နူတမ်တေအ် ကၠုၚ်နူလဵုရောဂှ် ဂွံဟီုကၠးကၠး ဟွံလောဲရ၊၊ ဟွံဒုၚ်သဇိုၚ် ကုဒၞာဲဒတန်မွဲမွဲတုဲ မချူလဝ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲပေါမ်ဂှ် ညးဟီုလဝ် ပ္ဍဲဍုၚ် မကဵုလဝ်ယၟု ဗီုပါဠိ ဍုၚ်ဂန္ဓောဝါသ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုၚ်ဒတန်မြမောဝ် (ဂန္ဓော မြမောဝ်၊ ဝါသ ဒၞာဲ) တုဲပၠန် မိမ မဒံက်ခေဝ်တအ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ် မတဵုသွံစပ္ကဴ၊၊ ရံၚ်ကဵု ပ္ဍဲပေါမ်ဂှ် ပ္ဍဲအခန် မဒံက်ခေဝ် ဒှ်ကွးဘာလကျာ်ဂှ် မအာကဵုဂၠုၚ်၊ ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုၚ် တုဲပၠန် ယၟုယၟာ မဒံက်ခေဝ်ဂှ်တုဲ  အဲထေၚ်ကေတ် ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဝွံ နူတမ်တေအ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ ရးဖာသီ ဒှ်မာန်ရ၊၊
ပေါမ်
မဒံက်ခေဝ် ကတဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲသ္ၚိ ညးလွဳသွံစကဴ၊၊ အပါညးတေအ် ဒးထောအ်အာ ပ္ဍဲအခိၚ်ညးတေအ်ဍောတ်တ်၊၊ ညးတေအ် ဒှ်ကောန်ဗြဴကၟာဲ မဒိုက်ဂတ်မွဲရ၊၊ ကာလညးတေအ် ကလိဂွံ အယုက် ၁၂ သၞာံဂှ် မိညးတေအ် အာပအပ်ဘာ ဇရေၚ်ကျာ်ဇၞော်၊၊ စနူဂှ်တုဲ ပေါမ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဒှ်ဒဒိုက် ဒးဒုၚ်ပျဲ ကဵုမဒံက်ခေဝ် နာနာသာ်၊၊ ကၞောတ်တဲ ဟိုတ်နူ မဒံက်ခေဝ် ထဴဟီုတုဲ ကျာ်ဇၞော် ဒးပဝ်စုတိအာရ၊၊ တုဲဂှ် မိညးတေအ် အာပအပ် ကဵုသၟိၚ်တၠ၊၊ သၟိၚ်တၠဂှ်လေဝ် ဒှ်ဒဒိုက်၊၊ ဗွဲကြဴ မဒံက်ခေဝ် ပြိုၚ်ပကာန် ကဵု ဂကူတၞဟ် မကၠုၚ် ပြိုၚ်ပကာန်ကဵု ဍုၚ်မန် ဥပမာ ယခေၚ် ကၠုၚ် ပြိုၚ်ဗၠိုပ်ဍာ်၊ ဗၟာပြိုၚ်ပကာန် ချူရုပ်၊ သေံပြိုၚ် ဗဒိဂၠဴ မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ညးလဵုမွဲလေဝ် ပြိုၚ်ပကာန် ကုမဒံက်ခေဝ် ဟွံမာန်ရ၊၊
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
ပၟိက်အဓိက (theme) ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ဒှ်ပေါမ် ပရေၚ်လဟိၚ်စိုတ်မွဲ၊ ဒှ်ပေါမ် မပါ်ပါဲ ပရေၚ်မၞိဟ်ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ညးတအ်မွဲရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ပစၞး ကုညးဍုၚ်ကွာန် (ဝါ) ကောန်ကွာန်ဓမ္မတာမွဲတုဲ ပါ်ပါဲ လတူညးမဂွံလဝ် အဝဵု မဗဂေတ်ဒၟံၚ်စက် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန် ဟီုဂွံရ၊၊ (Ma-dak-khe takes party with the central opposites) ဥပမာ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန်မ္ဂး လကျာ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဗ္တောန် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်၊ ဒှ်မၞိဟ် မဗ္တောန် ကွးဘာတအ် ဒှ်မၞိဟ် မစဳကၠးအိုတ်တုဲ ကလိဂွံ အဝဵုဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန်ဂှ် ဒးဒုၚ်လီ ဒးဒုၚ်ပျဲ ကဵုမဒံက်ခေဝ် စဵုကဵု ဒက်ကၞာဲ ပ္ဍဲတဲတုဲ ဆၚ်စှ်ေနူဘာရ၊၊ ညံၚ်ရဴဂှ်ကီု ကာလညးတအ် မစိုပ် ပ္ဍဲသကိုပ်ဝန်ဍုၚ် မဒှ်မၞိဟ် မဖျေဟ်အမိၚ် ပကၚ်ရၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် မဒံက်ခေဝ် မဒှ်မၞိဟ် ဗွက်ကြဴ (ဝါ) ဍိက် ကဵုဍိုက်တံၚ်ဗက် ဗတချေဟ်ဂှ် မဒံက်ခေဝ် ဗ္စကဵု အိက်ချေဟ်၊၊ ဨကရာဇ်သြိုၚ်နန် မဒံက်ခေဝ် သြိုၚ်သ္ၚိ၊ ဨကရာဇ်ထေဲ ဗလးမၞိဟ် ကဵုကၠုၚ်အိက်စုတ် ပ္ဍဲကတိုၚ်ဒယိုၚ် သ္ၚိမဒံက်ခေဝ်၊ ဟိုတ်နူကၞမ်စုတ်တုဲ အမိၚ်ဨကရာဇ်ပၠန် ကလေၚ်ဖန်ဏာတုဲ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒးဒုၚ်ကဵု မဒံက်ခေဝ် သီုဖအိုတ်၊၊ ညံၚ်ရဴဂှ်ကီု ယခေၚ် မဒှ်ဂကူ မမံၚ်ဗဒါဲၜဳဇၞော် မစိစောန် ပ္ဍဲအရာမဗၠိုက်ဍာ် ကၠုၚ်ပြိုၚ် ဒးကဵု မဒံက်ခေဝ် ဒးကျစဴ၊၊ ဂကူဗၟာ မဒှ်မၞိဟ် မစိစောန် ပ္ဍဲကွတ်ကသူ ကွတ်တဲ ကၠုၚ်ပြိုၚ်ချူရုပ် ဒးကဵု မဒံက်ခေဝ် ဒးကျစဴ၊၊ ဂကူသေံ မဒှ်မၞိဟ် မစောဲလာံ စိုန်သကီု ပ္ဍဲအရာ မဝေၚ်လံၚ် ကၠုၚ်ပြိုၚ်ဗဇဵုပြေၚ် ဒးကဵုမဒံက်ခေဝ် ဒးကျစဴ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန်
ပတောအ်ၜတ်
အရာတၞဟ်ခြာ ပေါမ်အာလဳပါပါ ကဵု ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ် ကုမအရေဝ်မန်တုဲ မဖန်ကၠောန်လဝ် ဓရိုၚ်တုဲ ကာလကၠာဲဘာသာတၞဟ်မ္ဂး ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ရှ်သာဟွံမွဲရ၊၊ ဥပမာ ဨအဲ၊ ကဵု ဨကျာ်ဇၞော် ဂှ်ကီု၊ ကျာ်ဇၞော်ပဝ်ဂှ်ကီု ကၠာဲဘာသာတၞဟ် နကဵုနဲလဵုလေဝ် ဂွံဂွံရှ်သာ ဗီုကောန်မန်မဗှ်ဗီုမန် ဟွံမာန်ရ၊၊ ပေါမ်အာလဳပါပါဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ် ကုပရူတုဲ မကတဵုလဝ်ဓရိုၚ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ဒှ်အာဲကၟာဲဂကူမန် ဇေတ်တ်မွဲရောၚ်ဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊
ဗတိုက်ဖ္အောဝ်
ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ကြပ်ကၠေအ်ဒၟံၚ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ဂွံလဴဒး သီုဖအိုတ် ဟွံမဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဇၟာပ်ညးအဲ ဗီုဇကုမကေၚ်မိၚ် မကေၚ်တီလဝ်ဂှ် နကဵုလိက်ပလး ချူပတိုန်စုတ် သၟဝ်ဏအ်ညိဂှ် ဗတိုက်ဖ္အောဝ်ဏာ ညးမဗှ်လိက်တအ်ရ၊၊
နိဿဲ
လိက်မဒံက်ခေဝ် https://en.wikipedia.org/wiki/Ali_Baba
ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ၜိုဟ်သြိုဟ်(Ywartharaye၊ ရွာသာအေး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၉၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၅၃၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၀၇၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဖအံက်
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဖအံက်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၂၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၇၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ကဆံင်မၞိဟ်လဒေါဝ်
ကဆံၚ်မၞိဟ်လဒေါဝ်
စာရေ၊ တခဳ၊ ညးလေပ်ပညာ၊ အ္စာဘာ၊ ကေုာံ ညးယိုက်ဝန်နူကုမ္ပဏဳ ကေုာံ အလဵုအသဳတအ်ဂှ် ဗွဲယေဘူယျမ္ဂး ကော်ခဴစ ကဆံၚ်မၞိဟ်လဒေါဝ် (en-Middle class)ရ။ သွက်ဗုၚ်ဂၞဴဇကု ဇကုဂၠာဲစမာန် ကုကဆံၚ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ကော်ခဴစပၠန်ရ။ ဆ္ဂး အဓိပ္ပါယ်ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်ဏအ်ဝွံ အဓိပ္ပါယ်တုပ်ကဵု ဗွဲလ္တူတေံအိုတ်သီုဟွံသေၚ်က္ဍၚ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဂၠံၚ်တရဴဇက်တိုန်တိုၚ်ပ္ကဴ ကောန်ဂကူမန်ဍာ်ဇမၠိုၚ်ဂှ် သွက်ဗုၚ်ဂၞဴကောန်ဇာတ်ဇကု ပတှ်ေဇြဟတ်ဇကုတုဲ သွက်ဒးပတှ်ေစညးဂမၠိုၚ်ဟွံမွဲ ပူဂဵုလ္တူလိုၚ်မာန် နကဵုဍာ်ဓတ်ဇကုဇကု ကုကဆံၚ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် မကော်ခဴစ ကဆံၚ်မၞိဟ်လဒေါဝ်ရ။
ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်မွဲမွဲဍုၚ် ဍုၚ်ကွာန်ဇကုသ္ဂောံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်ပၠန်ဂှ် ကဆံၚ်မၞိဟ်လဒေါဝ်တအ် သ္ဂောံဇၞော်မောဝ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်မ္ဒးသ္ပဂရုစွံအရီုဇၞော်ဇၞော်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဂၠံၚ်တရဴဗၠးၜးကောန်ဂကူဂှ် သွက်ဂွံဖန်ဖက်ကေတ်ကံကုသဵုဇကုမာန် သွက်ဂွံယိုက်ဂၠေၚ်တာလျိုၚ် ကောန်ဇါတ်သ္ၚိဌာန်မာန် ၜါပြကာဝွံ နနဲသဟဇာတစှ်ေစှ်ေ သွက်ဂွံဗၟံက်ရုပ်ရဴ ကၠောန်ၜိုတ်အာကုကဆံၚ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် လိက်ကၞပ် ဏအ် ရန်တၟအ်အဓိကဇၞော်ဇၞော်ဝွံရ။
ယှိုဲသဳခုင်၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ်ကျာ်ယှိုဲသဳခုင် (Shwezigon Mon inscription, Burmese; ရွှေစည်းခုံ မွန်ကျောက်စာ) ဝွံ ဒှ်လိက်တၟအ်မန်ခေတ်တြေံ ၜိုတ်မဂွံဆဵုကၠုင်မ္ဂး ဒှ်လိက် မချူလဝ် ဂၠိုင်အိုတ်၊ တုဲပၠန် ဍိုက်ပေင် ကုလင်္ကာရဂုဏ်တုဲ သွက်လိက်ပတ်မန်မ္ဂး ဒှ်လိက် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်မွဲရ၊၊ နူကဵုလိက်ဝွံ လ္ၚတ်ကေတ် ဝေါဟာရလိက်မန်ကီု သီုကဵုသဒ္ဒါမန် ပ္ဍဲခေတ် (၁၁-၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) တေအ် ဗွဲမလှဲလးမာန်ကီုရ၊၊
ယၟု ကေုာံ ဒၞာဲမဂွံဆဵု
ဟိုတ်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကျာ်ယှိုဲသဳခုင် ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံ ပ္ဍဲစင်္ကြံလပါ်ဗၟံက်တုဲ မကဵုလဝ် ယၟု လိက်တၟအ် ကျာ်ယှိုဲသဳခုင်ရ၊၊ လိက်ဂှ် ဟိုတ်မချူလဝ် ပရူသၟိင်တုဲ လိက်တၟအ် ပရူသၟိင် လေဝ်ကော်ရ၊၊ ဟိုတ်မရန်တၟအ်ကဵု သၟိင်ကျာန်ယျေတ်တုဲ မချူလဝ်တုဲ လိက်တၟအ်သၟိင်ကျာန်ယျေတ် ဗီုဗၟာ (ပုဂံ- ကျန်ရစ်သားမင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကျောက်စာ) လေဝ် ကော်ကီုရ၊၊
လိက်တၟအ်ဝွံ ချူလဝ် ပ္ဍဲတိုင်တၟအ်ပန်ကၠင် ၜါတိုင် ဇၟာပ်ပ်ကလင်တုဲ သီုဖအိုတ် နွံ ဒစာမ်မုက်ရ၊၊ ပ္ဍဲပါင်လုပ်ဍုင်ဗုကာံ တြင်ဍုင်သရပါဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် မွဲမူကီု၊၊ ဆဂး မူနူတြင်ဍုင်သရပါဂှ် ကဝ်ဒၟံင် မဂၠိုင်ကဵုဒကုတ်ရ၊၊ လိက်ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၂၁ ဂှ် ကၠာဲစၠောအ် နကဵုဘာသာအင်္ကလိက်တုဲ ပတိတ်လဝ်နွံတုဲ ပ္ဍဲလိက် မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ် အစာဦးချစ်သိန်း ဂှ် ကၠာဲလဝ်ကဵု နကဵုဘာသာဗၟာရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ မချူပတိတ်ကၠုင် လိက်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ကုအလန်ကီုရ၊၊
ပရူပ္ဍဲလိက်
လိက်ဝွံ ချူလဝ် ပရူသၟိင်ဍုင်ဗုကာံ မဟိမု ဂၞသၟိင်ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ မကတဵုဒှ်သၟိင် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၁၆၃၈ (AD 1095) ရ၊၊ ကျာ်တြဲ ဟိုတ်မညာတ်ကေတ် မၞိဟ်မဇၞော်မောဝ် သာသနာဇကု ဗွဲဓာန်ဂတ ကတဵုဒှ်တုဲ ကျာ်ပကာဂအီ၊၊ မှာထေရ်အာနန် ညာတ်တုဲ သၟာန်ကျာ် ဟိုတ် မဂွံပကာဂအီ၊ မှာထေရ်ဂဝံပတိ မိင်ကေတ် သွဟ်ကျာ်တုဲ ဂရင်ဗ္တီကျာ်၊၊ ကျာ်တြဲသှ်ကဵု မှာထေရ်ဂဝံပတိတုဲ ကျာ်ဗလးဏာ မှာထေရ်ဂဝံပတိ သွက်ဂွံအာ အာဟီု ကုသၟိင်အိန် လတူတာဝတိံ၊၊ ဗွဲကြဴ ကျာ်တြဲ ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ မှာထေရ်ဂဝံပတိ တၞဟ်နဂွံဟီု ကုသၟိင်အိန် ဗွဲဗိသ္တာ (ဗွဲမလှဲလး)တုဲ တိုန်အာ ဍုင်သွဝ်ပၠန်၊၊ မှထေရ်ဂဝံပတိ ဟီုကဵု သၟိင်အိန် ပရူသၟိင်ဍုင်ဗုကာံ ကေုာံ သၟိင်အိန် မဒးရီုဗင် သၟိင်ဍုင်ဗုကာံ၊၊ သၟိင်အိန် ဒုင်တဲ ဒုင်ဂတိပါင်တုဲ မှာထေရ်ဂဝံပတိ အာဇရေင် ရသိဗိသၞုဟ် တုဲ လဴဟီုကဵု ရသိဗိသၞုဟ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်တြဲကဵုလဝ် ပျးဒိုဟ် ဂတဏအ် ဘဝဂတ မရနုက်ကဵုပိဂှ် ရသိဗိသၞုဟ်ဂှ် ဒှ်သၟိင်ဍုင်ဗုကာံ မဇၞော်ကဵုဣဒ္ဓိ ကြဳဇှ် အာနုဘဴ၊ သၟိင်အိန် ကေုာံဒေဝတဴတအ် ဗိုင်ရီုဗင်ညးရောင်၊၊ အတိုင်တွဟ်ပျးဒိုဟ်ကျာ်ဂှ် ဒုင်ကေတ်ညိ၊၊ သၟိင်အိန် စှ်ေနူသွဝ်တုဲ အာဆဵု ကုရသိဗိသၞုဟ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲကာလ ရသိ ဒှ်သၟိင် ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံမ္ဂး ညးမင်မဲ ဗိုင်ကၠောန်ကဵု နဒဒှ် ညးမဒုင်ကာသၟိင်မွဲရ၊၊
ဗညာဥူ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခမာ
ဘာဗညာဥူ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခမာ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ယှိုဲသဳခုင်၊ လိက်တၟအ်
မဗၟံက်ထ္ၜး ပ္ဍဲလိက်ဝွံ
ပ္ဍဲလိက်ဝွံ တၞဟ်န ညးမလ္ၚတ်တအ် မဂွံလ္ၚတ်လောဲသွာတုဲ ဟွံဗက်လဝ် အတိုင် မုက်လိက်တၟအ်တုဲ မဖျေဟ်လဝ်ဒၞာဲရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုဒကုတ်ပရူတုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဍေဟ်ကဵုဍေဟ် သီုဖအိုတ် နွံဒ္စာံ ကဏ္ဍရ၊၊ ရန်တၟအ် ကုညးမလ္ၚတ်တအ် မဂွံလ္ၚတ် ဝေါဟာရမန် သဒ္ဒါမန် ဗီုမပြံင်လှာဲကၠုင်တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵုလိက် အတိုင်တြေံဂှ် မွဲပိုဒ်၊ သၟဝ်ဂှ် နကဵုဗီုလိက်မန် ခေတ်လၟုဟ်ရ၊၊ စပ်ကဵုသဒ္ဒါဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်စလဝ် အတိုင်တြေံဂှ် ဂၠိုင်ရ၊၊
သင်္ကေတဂမၠိုင်
ပ္ဍဲဒၞာဲလိက်အတိုင်တြေံဂှ် {A} {1} မလိက် ဂၞန် လေတ္တေန်တအ်ဂှ် စၞောန်ပညုင်လဝ် မုက်လိက်တၟအ် ကေုာံ ပၞောန်လိက်တၟအ်ရ၊၊ မလိက် ပ္ဍဲ [ - - ] ပန်ကၠင်ဏအ်ဂှ် မကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲတၟအ်တေအ် ညာတ်ဟွံကၠးကွေဟ်ဟ် ဆဂး ဗှ်ဂွံ၊၊ မလိက် ပ္ဍဲ (- - ) တအ်ဂှ် မကဵုသမ္တီ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲတၟအ်တေအ် ဗှ်ဟွံညာတ် ဆဂး ရံင်ကဵု တၠုင်လအာဝါကျတုဲ ဗပေင်စုတ်လဝ်ရ၊၊
ဗညာဥူ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခမာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၃၊ ဝှ် ၄၃။
ယှိုဲသဳခုင်၊ လိက်တၟအ်
သင်္ကေတဂမၠိုင်
ပ္ဍဲဒၞာဲလိက်ခေတ်တၟိ ဂှ်မ္ဂး (--) တၞဟ်နဂွံကၠိုဟ်လောဲတုဲ ထပ်ဗပေင်စုတ်လဝ်၊၊ [--] ပ္ဍဲဏအ်ဂှ် ပသောင်လဝ် နကဵုမဝေါဟာရ တၞဟ်ရ၊၊
ဗညာဥူ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခမာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ယှိုဲသဳခုင်၊ လိက်တၟအ်
ဝေါဟာရ မဒးစွံသတိ
မဝေါဟာရမန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကၠေအ်ကၠက်အာတုဲ ပ္ဍဲလိက်မန်ခေတ်လၟုဟ် ဟွံစကာလေဝ်နွံ၊ စကာပၠန် နဒဒှ် ပ္ဍဲအရေဝ်ဟေင် မစကာတုဲ ပ္ဍဲလိက် ဟွံစကာလေဝ်နွံရ၊၊ စၞးဝေါဟာရဂှ် ဒးစုတ်လဝ် မဝေါဟာရ အဓိပ္ပါယ် မတုပ်ကုညိဂှ်ရ၊၊ ဒၞာဲလ္ၚဵု အဓိပ္ပါယ်အတိုင်ဗီုတြေံ ဍေဟ်ဟွံမံက်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကြိယာဝိသေသနတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုစဂၠိုင်ရ၊၊
အမေဍိက်
မအရေဝ်အမေဍိက် မဒှ်မအရေဝ် မဒှ်အမ်သဝ်စိုတ်
လ္ဟာဝ် မအရေဝ်ဏအ် ပ္ဍဲလိက်မန် တ္ၚဲဏအ် ရပ်စပ်အောန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲလဟီုပိုယ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ဥပမာ မၞိဟ်ဏအ် ဟလး ဟီုဝါတ်၊ မၞိဟ်ဏအ်မွဲ ဟလး အာကြီု၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဏအ် အဲချူလဝ် ဟလဵု ရ၊၊
ကြိယာဝိသေသန
မၞောရ် ဏအ်ဂှ် ယဝ်ဒးစၠောအ် ဗီုမန်ခေတ်လၟုဟ် တပ်ပ်မ္ဂး မနူ ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲ လိက်မန်ခေတ်လၟုဟ် မနူ ယဝ်ရ ချူဗီုဏအ် အဓိပ္ပါယ် ဟွံမံက် ဟွံကၠးရ၊၊ တုပ်ကဵု မအရေဝ်မန် ကြဴ ဒၞာဲလ္ၚဵု ဗွဲကြဴ၊ ဒၞာဲလ္ၚဵု ကြဴနူဂှ် ဗီုဗီုဏအ် ဗွဲမကိတ်သၟဟ် ကုဒၞာဲဂှ် မကၠာဲဖန်လဝ်ရ၊၊
သ /သိ ဂတမကြိယာ ပ္ဍဲလိက် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံကဵု သ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် သိ ရ၊၊ သ ကဵု သိ အဓိပ္ပါယ်တုပ်ပ်ရ၊၊ သီုၜါဂှ် မပတၟေင်ကဵုကြိယာ (ဝါ) မကဵုစၟတ် ဒဒှ်ရ ကြိယာဝွံ မဒှ်ကြိယာအနာဂတ်ရ၊၊ လိက်ဝွံ ဟိုတ်မချူလဝ် ပရူပျးဒိုဟ်ကျာ် မဒှ်အရာ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအနာဂတ်တုဲ ကြိယာတအ်ဂှ် စကာလဝ် ကြိယာအနာဂတ် (ဝါ) ဂတကြိယာဂှ် စုတ်လဝ် သ (ဟွံသေင်မ္ဂး) သိရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်လၟုဟ် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ် ဥပမာ သ္ပ၊ ပ ဒဒှ်ရ မပ၊ ကြက်ပရောင်မ္ဂး သ္ပ ရ၊၊
မုလေး ဂှ် ပ္ဍဲမန်တ္ၚဲဏအ် ဂၠာဲဟွံဆဵုရ၊၊ မဒှ်အရာ မဗဗိုန်ကဵု ဒှ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဒှ်ဍာံဍာံရ၊၊ တုပ်ကဵု ကွေဟ်ရ၊၊
ဒုသြလ် ဂှ် ပ္ဍဲအရေဝ်မန်လၟုဟ် ပ္ဍဲလိက်ဂှ် စကာအောန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအရေဝ်တအ်ဂှ် စကာဒၟံင်ဖိုဟ်ဏီရ၊၊ ဥပမာ ညးမွဲ သၟာန်ဇကု၊ မၞးအာကီုဟာ၊ ဇကုသှ် အာဝဵုလေဝ်၊၊ ဒဒှ်ရ မိက်ဂွံဟီု ဇကုမိက်ဂွံအာ ညိညဓဝ်ဟွံသေင် မိက်ဂွံအာ သီုစိုတ်သီုစရိုတ် မမိပ်သၠောင်ဂှ် တုဲ ဗဗိုန်ကဵုမကြိယာ အာ ဂှ်တုဲ စုတ် ဝဵု၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဏအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဂၠိုင်ကွေဟ်ရ၊၊
စောမ် လေဝ် ပ္ဍဲလိက်မန် တ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ကီုရ၊၊ ဒှ်မအရေဝ် မဗဗိုန်ကဵု မကြိယာ ညံင်ကဵု ဒုသြလ် ကီုရ၊၊ တုပ်ကဵု အရေဝ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ဟေင် ဂၠိုင်ရ၊၊
နာင် ဂှ် ပ္ဍဲလိက်သၠရိုတ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲလိက်တၟိဏအ် ဂွံဆဵုစ အောန်ရ၊၊ ဒှ်မအရေဝ် မဗဗိုန်ကဵု ကြိယာကီုရ၊၊
ကး ဏအ် ပ္ဍဲမန် စကာအောန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲလ္ၚဵု ဆက်စကာဒၟံင်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ဗၟာတအ် လွဳစလဝ်တုဲ (တစ်ခုမက - ဂၠိုင်နူမွဲ မဟွံကမွဲပြကာ) ဂှ် မဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
တူန် ပ္ဍဲလိက်ခေတ် တုန် နကဵုမနာမ်မ္ဂး လတုန် ဂှ် မန်စကာဒၟံင်ကီုလေဝ် နဒဒှ်ကြိယာဂှ် မန်ဟွံစကာရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဏအ် နဒဒှ် ကြိယာ၊ နဒဒှ် ကြိယာဝိသေသန သီုၜါသာ် ညးစကာလဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
သုံ မအရေဝ်ဏအ် ပ္ဍဲမန်ခေတ်လၟုဟ် ဟွံစကာရ၊၊ စၞးဂှ် ဇရေင် ဗီုဏအ် မန်ခေတ်လၟုဟ် စကာရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်တေအ် ဇရေင် ကဵု သုံ ၜါဏအ် ဗီုစကာ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ နူမွဲဒၞာဲ ညံင်ဂွံစိုပ် ဇရေင်မၞိဟ်မွဲဂှ်မ္ဂး ညးစကာ သုံ ရ၊၊ မအရေဝ်ဏအ် ဗၟာတအ် လွဳစလဝ် နကဵု အရေဝ်ဗၟာခေတ် လၟုဟ်မ္ဂး သို့ ၊၊