cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝင်ရော၊ နာဲ
မကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ သၟတ်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉ မာတ် ၁ (၁၃၁၀ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၃) မံက်) တ္ၚဲအၚာ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ချေင် ကၠုင်စံင် ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် မာံဝင်ရော ကလိဂွံ အာယုက် (၈) သၞာံရ၊၊ ဟိုတ်နူ ရမ္သာင်ပၟတ်တူ၊ ရမ္သာင်သေနာတ်ဂမၠိုင်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဖေက်လကိုတ်ဒၟံင်အိုတ်ရ၊၊ မာံဝင်ရော ကေုာံ ဒေအ်ညးတေအ်မွဲ ကရောမ်ဣစဳဂှ် စှ်ေအာ ပ္ဍဲၜဳ (ကြုင်) အရာပ်ကၠဆောတ် ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဍာ် မၞုံၜိုတ်ဂၞိင်ဂှ် ဓလိုက်လဝ်ဇကုတုဲ အောပ်မာဒၟံင်ရ၊၊ နူဒၞာဲညးတေအ် မအောပ်မာဒၟံင်ဂှ် ဂွံညာတ်အာဒၟံင် ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် မတတ်ဒၟံင် လတူဒဒန်တေအ်ရ၊၊ မွဲတဲဓဝ် အပါညး သၟာပၠန်ဂတး နာဲစံရွှန်း စိုပ်ကၠုင် ဇရေင်ညးတအ်ရ၊၊ အပါညးတေအ်ဟီု ကဵုညးတအ် ＂အပါ ဒးတိတ်တရဴဏောဝ်＂ဣစဳညးတေအ် မဂ္ဇအ်ဒၟံင်ဂှ် ယိုက်ပတိုန် ကောဒေအ်ၜါဂှ် လတူဒဳဇကုတုဲ ကဵုကလအ် အပါဇကုရ၊၊ ＂ကောန်တအ် မံင်ခိုဟ်ဟ်ညိ၊ ဟီုကဵုလောဲညိ၊ အပါ ဒးတိတ်တရဴ မွဲလစုတ်ရောင်၊ ဟွံလအ် အပါ ကလေင်စဴကၠုင်ပၠန်ရောင်၊ မဂွံဒှ် ကောန် သၟာပၠန်ဂတးမွဲဂှ် ကေတ်ဂုဏ်စရာဲညိ ကောန်၊၊＂ ဟီုကဵု ကောဒေအ်ၜါဂှ်တုဲ ဆက်ဟီုကဵု ဒေအ်ညးတေအ် ＂ဒေအ်ဝုတ်လေဝ် ရံင်စံင်ကောန်ၚာ်တအ် ခိုဟ်ဟ်ညိ၊၊ ဟွံလအ် ပိုယ်စဴကၠုင် နကဵုပေါဲအံင်ဇၞးရောင်၊၊＂ဂးတုဲ အပါညးတေအ် တိတ်အာ ပၠန်ဂတးရ၊၊ ပွိုင် (၁၀)သၞာံ (၁၀) ဗြဲ နာဲစံရွှန်း ညးမဒှ် အပါမာံဝင်ရောတအ် နွံပ္ဍဲတိပၠန်ဂတးရ၊၊ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် သၠာဲလွဟ်ကဵုဒဳမဝ်ကရေသဳတုဲ အခိင်ရုဲမာဲ ၁၉၆၀ ဂှ် သွက်ဒွက်တွဟ်မာဲ မဒှ်ဒွက် ＂ကြက်စၠန်＂ မစကဵု ဂကောံဗော်ညဳသာ ညးဍုင်မန်ညဳသာသၟဟ်န်ဂှ် နာဲစံရွှန်း ရ ညးမဇန်လဝ်၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒွက်မန် မဆေင်ကဵုဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် နာဲစံရွှန်း ဇန်လဝ်ရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဒွက်မၞိဟ်တီဂၠိုင် မဒှ်ဒွက် ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ဒွက်＂ကဝ်ဟွံပြေ＂ဂှ်လေဝ် ညးရ ဒှ်မၞိဟ်မဇန်လဝ်၊၊
ဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ်
နဒဒှ် ဘဝသၟတ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်ကဝ်လိက်မတ်မလီု ဘာသာလိက်အင်္ဂလိက်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်မန် မတ်မလီုတုဲ သွက်အခေါင်ဂကူမန်ဂှ် ဗွဲမကတိုင်ကၟဟ် ချဳဓရာင်ကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် သၠာဲထောအ်လွဟ် နကဵုဒဳမဝ်ကရေသဳတုဲ ဂွံအာ ပိသၞာံတုဲကီုလေဝ် အခေါင်ဂကူမန် ညံင်ဂွံစၟတ်သမ္တီကဵု တွဵုရးဍုင်မန် မၞုံကဵု အခေါင်မပကင်ရင်ကေတ်တ်ဂှ် ဟွံမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ဏီဖိုဟ်တုဲ နကဵုဂကောံသၟတ်၊ ဂကောံညးဍုင်ကွာန် ခမဳသင်ကီု သီုကဵု ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် အရီုစိုတ် ဇၞော်ထတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်အိုတ်ရ၊၊ အလဵုအသဳ ဦးနုတအ်ဂှ် စၞးမပသောင်ပြသၞာဍုင်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ် (၂) ဂှ် နကဵုပရိုင် ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်ဂှ် ပအပ်ထောအ် အဝဵု ကုသကိုပ်ပၞာန်ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းရ၊၊ ပၞာန်ဗၟာတအ် ဗက်ရပ်ကြိုင်ထောအ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊ ဟိုတ်မဂွိင်ဖေက် ကွးဘာတအ် ထ္ၜးဆန္ဒတုဲ ကၟာတ်ထောအ် ဘာတက္ကသိုလ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ပရေင်ပညာ ၁၉၆၂-၁၉၆၃ ၜိုန်ရ ဒှ်ခေတ်သၟဝ်အဝဵုပၞာန်ကီုလေဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ် ဟွံဖေက် အတိုင်ဗီုတြေံဂှ်ဟေင် ဆက်ဒက်အာရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ပရေင်ပညာ ၁၉၆၃-၁၉၆၄ ဂှ် ကဝ်လိက်မတ်မလီုဂှ် သၠုင်ပတိုန် ကဆံင်ဒဳဂရဳကဝ်လိက်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ဒှ်သၞာံ သွက်မာံဝင်ရော သၞာံလက္ကရဴအိုတ် သွက်တန် ဘဳအေတုဲ ပ္ဍဲဂကောံကွးဘာဒဳဂရဳကဝ်လိက်မန် မတ်မလီုဂှ် နာဲဝင်ရော ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲထံင်ကီုလေဝ် အလဵုအသဳပၞာန်နေဝင်း ကော်ဘိက် တက်ကျာ ကုရဲပၠန်ဂတး မၞုံပ္ဍဲဂြိုပ် သွက်ပရေင်ၜိုဟ်လလံရ၊၊ ပရေင်ဓရီု သွက်ၜိုဟ်လလံဂှ် လီုအာတုဲ ကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ် ကလိုက်ကမဵုထ္ၜးဆန္ဒရ၊၊ မာံဝင်ရော ကေုာံ သကအ်ရဲဂမၠိုင် သီုကဵု မာံဖေသိင် (နာဲဖေသိင်ဇြာ) တအ် ချဳဓရာင် နဒဒှ် မၞိဟ်အဓိကရ၊၊ ကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ် သီထောအ်ဘာတုဲ အာတ်မိက် အလဵုအသဳ ညံင်ဂွံ ကလေင်ကော်ဓဝ်ၜိုဟ်လလံပၠန်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်တအ် ကၠုင်ဗိုင်ဘာတုဲ မာံဝင်ရော ဟွံဒုင်ရပ် တိတ်အာရ၊၊ မာံဖေသိင် ဒးဒုင်ရပ်တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင်ရ၊၊ မာံဝင်ရော ဒးပၞုက်ထောအ်ဇကုတုဲ စဴကၠုင်ကွာန်ကၟာဝက် မဒှ်ဌာန်တွိုပ်ဇကုရ၊၊ စိုပ်ကွာန်တုဲ ဗက်စန်ဒက် သၟတ်ပ္ဍဲကွာန်တအ် သွက်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်ရ၊၊ အကြာသၟတ်တအ်ဂှ် မာံယှိုဲထာ (နာဲထဝ်မန် ဥက္ကဌ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ) လေဝ် ပါမွဲတၠကီုရ၊၊ မာံယှိုဲထာ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ မာံစိုးညွန့်၊ မာံသောင်းရှိန် သီုဖအိုတ် သၟတ်မန်မသုန်တၠ တိတ်အာဂြိုပ် တိဍာ်ဗၠးၜးရ၊၊ ဟိုတ်နူ ပရိုင်ဂှ် တမ္ညဝ်အာတုဲ အထံင်ပရိုင်ဗၟာတအ် ဗက်ဂၠာဲရပ် မာံဝင်ရောတုဲ မာံဝင်ရော ဒးဒုင်ရပ်၊ စိုပ်အာ ထံင်မတ်မလီု ကရောံရဲဇကု (ကောန်ၝောဲ ကောန်ဒေအ်) မာံဖေသိင် ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်လုက် ကုက္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် မဂ္ဇအ်ဒၟံင် ကၠတ်ထဝ်ထံင်တအ်ရ၊၊ သၟတ်အာဇာနဲမန်ၜါဝွံ ပ္ဍဲအခိင်မၞုံ ပ္ဍဲထံင်ဂှ် ဟိုတ်နူကၠောန် တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ဟီုတွဟ် အပ္ဍဲထံင်တုဲ ဒးဒုင်ကြိုင် ပ္ဍဲခရိုင်တိုက်ဒမၠု ညးမကော်စ (တိုက်ပိတ်)ရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင်မဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲတိုက်ဒမၠုဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲအတးဂှ် နာဲနလ္လာ ကၠုင်ပလံင်စၞစ သွက်ညးတအ် ညးၜါရ၊၊ မၞိဟ်ဝါဒါထံင် သၟာန် နာဲနလ္လာ ＂ဍေဟ်တအ်ဂှ် ညးဂှ်ရော？＂နာဲနလ္လာ သှ်ကဵု ဝါဒါထံင်ဂှ် ＂ညးတအ်ညးၜါဂှ် ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်ပိုဲရ၊၊＂တုဲ နာဲနလ္လာ ဒုင်ကဵုကသၞာ ကုညးတအ် မၞိဟ်ၜါတုဲ ညးၜါဂှ် ဂွံပုင်အတး နကဵုကခၞာရ၊၊
စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၀ မာံဝင်ရော ဂွံတိတ်ဗၠး နူထံင်တုဲ ကာလမၞုံ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် ညးတေအ် ပံက်ဂကောံဂေါပက (သၟတ်) တုဲ ပံက်သဘင်ဓရ် ပ္ဍဲကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် မွဲဝှ်ပိဂိတုရ၊၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချဳဓရာင်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သဘင်ဓဝ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကၠုင်စွံထောအ် မွဲဒပ်ပါ်ရ၊၊ အကာဲအရာ ဟွံခိုဟ် သၞတအ် ဗီုရပ်ဇကု မၞုံဒၟံင်ဂှ် ညာတ်ကေတ်အကာဲအရာတုဲ ကၞောတ်တဲ ထောအ်ကွာန် ဌာန်တွိုပ်သုက်တုဲ မာံဝင်ရော ဒးဒဴတိတ်အာဂြိုပ် တိဍာ်ဗၠးၜးရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မၞုံကဆံင်ပညာ တက္ကသိုလ် စိုပ်ကၠုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကၠာအိုတ်ရ၊၊
ဘဝပၠန်ဂတး ပ္ဍဲတိဗၠးၜး
နာဲဝင်ရော စိုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိဗက်ဂှ် ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ခရိုင်မတ်မလီုရ၊၊ တုဲဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကမ္မတဳဗဟဵု၊၊ နဒဒှ် အစာဘာ တန်ဗ္တောန် ကွတ်ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲကာလ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲသၞာံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၉ ဂှ် နာဲဝင်ရောဝွံ နဒဒှ် မၞိဟ်အဓိကမွဲ ညံင်ရဴဂဥုပ်ဗိုလ်နာဲထဝ်မန် ကေုာံ ဂဥုပ်ဗိုလ် နာဲအံင်နာင်တအ် ပါလုပ်ဖန်ကၠောန်လဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ယဲဇၞော်ကတဵုဒှ်တုဲ နာဲယှိုဲကျေန် ကဵု နာဲပါန်သာ သီကေတ်ထောအ် တာလျိုင်ညး နူဒဒှ် ဂအုပ်ဘာပၞာန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ နာဲဝင်ရော တိတ် နူဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ အာပံင်ကဵု ဒပ်တၞင်သဳ ကရောမ်နာဲဗဂေါမာန်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၇ ပ္ဍဲရးတၞင်သဳ အဃော နာဲဝင်ရော မအာစှ်ေ ပရေင်စန်ဒက် ပ္ဍဲကွာန်မန် ဒဵုတၟအ် (ကျောက်တောင်) မၞုံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပလဝ် (ပုလော)ဂှ် နာဲဝင်ရော ဒးဒုင်ရပ်အာကဵုသၞတအ်ရ၊၊ ကာလမၞုံ မ္ၚးကွာန်မ္ဂး သၞတအ် ကဵုယိုက်ဗအ် မကမ်မဝ်တာ ကဵုအာဂတ သွက်ဂွံပသောင်ဂၠံင် မပါမ်လဝ်ဗုမ်တအ်ရ၊၊ ကာလမလုပ်ကွာန်မ္ဂး သၞတအ် ဒက်ကၠေင်လဝ်ညး တဲလပါ်လက္ကရဴတုဲ ပ္ဍဲအကြာကွာန် လဒေါဝ်မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒုင်ထ္ၜးစ ဒဒှ်ရ ＂ရပ်ဂွံ သပုန် မွဲရ＂ရ၊၊ ကာလမစိုပ်ဗိက်ဂှ် သၞတအ် ကြိုင်လဝ် နာဲဝင်ရော ပ္ဍဲခရိုင် တမ်ဒပ် (၁၀၁) ဂှ်ရ၊၊ ကဵုတိက် ပ္ဍဲယာတ်ဇိုတ်ဇိုင် တုဲပၠန် ပျဲပျာံ ၜင်တက် နကဵုနဲနာနာသာ်ရ၊၊ နူဗိက်ဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဏာ ဗဒိုပ်ဗၠာဲသၟိင် ပ္ဍဲဍုင်ပလဝ် (ပုလော)ပၠန်ရ၊၊ ညးဇၞော်ကွာန်မန် ကွာန်ဒဵုတၟအ် နာဲဘထောန် ကဵု ညးဇၞော်ကွာန်ထဝဲါ ဦးစံကျော် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒုင်လျိုင်တုဲ ဂွံတိတ်ဗၠးကၠုင် နူဘဲတဲသၞဒပ်ဗၟာဂှ်ရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ရုသံင် ကလိုက်ကမဵု ၈၈၈၈ ဂှ် နာဲဝင်ရော နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုတၟအ် အရာပ်တၟအ်ဇၞော် (ကျောက်လုံးကြီး)ဂှ် ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်သကိုပ်ဗဗေင်ရ၊၊ ပရေင်ကလိုက်ကမဵုဂှ် လီုအာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် လုပ်အာ ပ္ဍဲဒပ်တၞင်သဳ နာဲဗဂေါမာန် တအ်ပၠန်ရ၊၊ နာဲဗဂေါမာန်ဂှ် ကောန်ပၞာန်တအ် ဖျေဟ်ထောအ်အဝဵုတုဲ ညးဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးမဒှ်ဥက္ကဌဒပ်တၞင်သဳဂှ် နကဵုဇကုညး ကော်ဖျေဟ်နင် ဒပ်ပၞာန်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲဒပ်ဇကု မရန်တၟအ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲဗော်တုဲ ညံင်အဝဵုသြဇာ ဒပ်ပၞာန်ဂကူမန် ဂွံတန်ကြန်အာ ပ္ဍဲဒေသရးတၞင်သဳရ၊၊ ဆဂး နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ဟွံစွံဓဝ်ပတှ်ေ လတူ နာဲဝင်ရော ရ၊၊ မၞိဟ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မဗလးဏာဂှ် နကဵုအမိင်ဓလုက် နူဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ဗွဲအနိက်အထက် သီကေတ်အဝဵုဒပ် နူနာဲဝင်ရောရ၊၊ ဒပ်တၞင်သဳဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ နာဲဗဂေါမာန် ကလေင်ပကောံမၞိဟ် လုပ်ဗတိုက်ပၠန်တုဲ မၞိဟ်နူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိတအ် ဒးဒြေပ်ဒဴအာရ၊၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်သီအဝဵု၊ ပၠံင်ကေတ်ဒၞာဲတအ်ဏအ်တုဲ ဒြဟတ်ဒပ်တၞင်သဳဂှ် ဍိုန်လျအာကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်လေဝ် တီလဝ် ပရူတအ်တုဲ ထပက်မုက်ပၞာန် ကၞောတ်တဲ ဒပ်တၞင်သဳ (ဒပ်ဗဇောပ်)ဂှ် ထကး စိုပ်အာသၟဝ်တဲဗၟာရ၊၊
ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဟံင်ပြာ်ညးလလဴ ကုလသမဂ္ဂ
ဒပ်တၞင်သဳ (ဗဇောပ်) သရိုဟ်လီုအာတုဲ ကောန်ပၞာန်မန် နူဒပ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် စိုပ်အာ ဍုင်သေံရ၊၊ နာဲဝင်ရောလေဝ် တိုန်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်က္ၜင်ကံက် (ဍုင်သေံ)ကီုတုဲ ညးကလိဂွံကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဟံင်ပြာ်ညးလလဴ ကုလသမဂ္ဂ(UNHCR)ရ၊၊ ညံင်ရဴညးတၞဟ်တအ် မတိတ်အာ ဍုင်မ္ၚးဂှ် စိုတ်ညးဟွံအိုတ် လတူဂကူ မိက်ဂွံဆက်ကၠောန်အာ ပရေင်ဂကူတုဲ ဟွံတိတ် ဍုင်မ္ၚးတုဲ ဆက်တန်တဴအာ အကြာဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂှ်ရ၊၊
သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၁၅
ပ္ဍဲသၞာံရုဲမာဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳအလုံဒေသရးမန် (မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာ ဒီမိုကရေစီပါတီ) ဂှ် နာဲဝင်ရော လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ မၞိဟ်စၞးကၠတ်ထဝ်ရးတၞင်သဳကီု ဆဂး ဟွံကလိဂွံဒုင်ရုဲစှ်၊၊
စုတိ
ပ္ဍဲ ၁၉ ဨပြဳ ၂၀၂၀ ဂှ် နာဲဝင်ရော စုတိအာ ပ္ဍဲကွာန်မလိဝါန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်သံင်၊ ရးတၞင်သဳ ပ္ဍဲသ္ၚိညးရ။ ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နကဵုမစံင်ဇွ ပ္ဍဲကွာန်မလိဝါန် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ်ရ။
ယောဂဳ၊ ဘဒ္ဒန္တ
သဒ္ဒါမ္ဂး ယောဂဳ၊ ဝိနယ်မ္ဂး ကေသရ၊ ဝါကျမ္ဂး ဆကလျာဏ
ရဴသာ်ဝွံ အကြီုထေရ်ပိဇကု မပြာကဋ်ဒယှ်တှ်ဒၟံင်ဂှ် ဇၟာပ်ညးမကတ်ပရိယတ္တိဂမၠိုင် ဂွံမိင်လဝ်အိုတ်ကီုရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ယောဂဳ (ဘဒ္ဒန္တဂုဏဝံသ)ဂှ် ဒယှ်တှ်ပြာကဋ် ပ္ဍဲအရာလေပ်သဒ္ဒါရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒန္တကေသရ (ဇာတိကွာန်ဘာခတဵု ဂဇအ်ဘာဝေဠုဝန် ကွာန်ဖအံက်)ဂှ် ပ္ဍဲအရာဝိနယ် စဳကၠးယးတၟးတုဲ ဒ္ဂေတ်အးၚးတဴရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာကလျာဏ (ဇာတိကွာန်ခရီုကံကြိက်) ဂဇအ်ဘာဖျေံလိခ်ပ္ဍဲတိုက်ခ္ဍ: ဍုင်ပံင်)ဂှ် ပ္ဍဲအရာဝေင်ဝါကျစဳကၠးတဴရ။ ပုထဇန်မ္ဂး ဆကလျာဏ ဒဵုၜိုတ်ဏံ ဒယှ်တှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသာသနာပရိယတ္တိမန်ရ။ ရဴသာ်ဝွံ ညးမကေင်ဒှ်ကွး ကျာ်ဇၞော်အ္စာကလျာဏ တၠဂုဏ်အ္စာဇၞော် ဘဒန္တဝိသုဒ္ဓ(အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ- ဥက္ကဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ) တၟံကၞေင် ကေင်လဴလဝ် အဃောညးချူလိခ်တံ တိုန်ကၠုင်လိခ်ဇရေင်ညးတေံရ။
ဇာတိဍုင်ကွာန်ညး
ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳ (ဘဒန္တဂုဏဝံ) ဝွံ
ဂကောံကောဒေံ ကောန်မွဲမိကရောံညးဂမၠိုင်ဂှ်-
တရဴကတ်ပညာ
သၞာံသက္ကရာဇ် ညးမံင်ဘာ ဗ္တောန်ပညာ ယၟုအ္စာမူလညးဂမၠိုင်ဂှ်ကီု သၞာံညးကတဵုဒှ် သာမဏီ၊ခမဳတဂှ်လေဝ် ဂၠာဲသၟာန်ဟွံဂွံရ။ (ပ္ဍဲလိက်ထေရုပ္ပတ္တိ ညံင်အံင်လဝ် ပိဋကတ္တယပါရဂူ ဍုင်သဓီုဂှ် နွံဒၟံင်ရောင် သ္ဂးရ)
ပညာပရိယတ္တိဂှ် ညးကတ်ဗ္တောန်လဝ် ပ္ဍဲဇရေင်တမ်ဇိုင် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒန္တပုပ္ဖရမ္မ ကံဏှာတ်ရောင် (ဂွံမိင်ကေတ်နူကျာ်ဇၞော်အ္စာပုပ္ဖရမ္မ နှေဟ်ဍုင်ရ) ပ္ဍဲဍုင်အင်ဝလေဝ် ညးအာကတ်လိက်ကီုရ။ ကာလညးအာကတ်လိက်ပ္ဍဲအင်ဝဂှ် ကွးဘာမာံအိုင်ဖေ ဇာတိကွာန်တံင်မောံ လၟုဟ်ကလိဂွံအာယုက် (၇၈) နွံပ္ဍဲဍုင်ပံင်လၟုဟ်ဂှ် မံင်လဝ်ကရောံညးပ္ဍဲအင်ဝ ကီုရ။ ဟိုတ်နူဖေက်ယဲဗရန်တုဲ ကလေင်စဴကၠုင်ရောင် သ္ဂးရ။ ကျာ်ဇၞော်ယောဂဳဝွံ စိုတ်ဓါတ်လုပ်ပေဲါသၟာန်လိက် ထတ်ဇၞော်လောန်ဂှ်ရ ဇကုညးကီု ကွးညးဂမၠိုင်ကီု ညးကဵုဒြဟတ် သွက်ဂွံလုပ်ပေဲါသၟာန်လိက်လၟိုန်ရ။ မွဲဝါဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင်သၟာန်လိက်ဝိနယ်ၜါစံင် ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒန္တသုန္ဓရ ဘာသၟိင် ဍုင်ပံင် လၟုဟ်ကလိဂွံအာယုက် (၈၀) ဂှ် သီုမဒှ်ဒၟံင်ယဲခၟင်ဂိဂှ်ဟင် လိင်ကွဳစက်လေဝ်ဟွံဂွံ နူပံင်ဘာကျာ် ကွာ်အာစဵုကဵုမုတ္တ ပူဂွဳဏာယာတ်ပ္ဍဲခၟင်တုဲ ဒးအာသွဟ်လိက်ရ။ (သာ်ဝွံ-ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာသၟိင်လဴထ္ၜးရ)
ပေဲါသၟာန်လိက်ညးအံင်ဇၞးဂမၠိုင်
(ပ္ဍဲသင်မန်ဂမၠိုင်ဟီုမ္ဂး ကာလညးအာကေတ်လာဘ်အံင်ဂှ် ဒုင်စၟတ်တဲက္ၜင်ကျာဟွံဂွံတုဲ ဒးကလေင်စဴကၠုင်ဘာတုဲ ခြာဟွံလအ် ကတဵုဒှ်ယဲ စဵုကဵုပဝ်အာ ဟွံဒှ်အာကေတ်လာဘ်ဂှ်ရဂး။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳပဝ်(စဴအာသွဝ်) ဃောဂဇအ်ဘာ ဖျေံဒၟံင်လိက်ပ္ဍဲဍုင်ပံင် ဘာကျာ်ရ။ ကၠာညးဟွံဂွံပဝ်ဏီ မွဲၜါသၞာံဂှ် ဒါယကာဍုင်လ္ဂုင် ဒုင်ဒကာတုဲ ညးအာလ္ၚောဝ်ဗုဒ္ဓဂယာ (အိန္ဒယ)တေံ ကလိနင်တၞံဇြဲဗောဓိ ညးတဵုလွဳပူဇဴလဝ် ပ္ဍဲဘာကျာ် ဍုင်ပံင်ဂှ် ဇၞော်ဂေါဝ်ဍိုပ်ဍဴ ဂွံဗဵုလ္ၚောဝ်ကေတ်မာန်တဴဒၟံင် စဵုကဵုလၟုဟ်ဂွံရ။
ဗီုညးရေင်တၠုင်ကၠုင်ပရေင်သာသနာ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳဝွံ သ္ပပတံနူ တ္ၚဲက္ညကၠုင်ဂဇအ်ဘာကျာ် ဍုင်ပံင်တုဲ စဵုကဵုပဝ်စဴအာသွဝ်တေံ ဖျေံဒၟံင်လိက်သွဟ်ဒၟံင်လိက်ဟွံဂွံသ္ဂုတ်ခြာရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်ပၞာန်ဂျပါန် အင်္ဂလိက် အြကာထောံဒၟံင်ဗုင်ဂှ် မံင်ပ္ဍဲကွာန်ဟွံဂွံတုဲ သီုကျာ်ဇၞော်အ္စာ သီုသင်ဂမၠိုင် ပဲါစှ်ေအာလ္ပာ်ဝါတုဲ ဖျေံပတိုန်ဒၟံင်လိက်ဗွဟ် ပ္ဍဲတာဲဝါဏီရောင်။
ကာလညးဖျေံဒၟံင်လိက် ပ္ဍဲဘာကျာ်ဍုင်ပံင် သက္ကရာဇ် ၁၃၀၃ သၞာံ၊ သၞာံကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာသၟိင် ဍုင်ပံင်လၟုဟ် က္ညကၠုင်မံင်ဂှ် လၟိဟ်သင်ကတ်လိက်နွံ (၆၈)ဇကုသ္ဂးရ။ ကျာ်ဇၞော်ဘာသၟိင် ဍုင်ပံင်(ဇာတိသာံလှေဝ်)ဝွံ အံင်လဝ် ဘာဗ္တောန်ကွတ်အ္စာ (ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံ) တုဲမှ သ္ပခမဳကၠုင်ကတ်လိက် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳဝွံတုဲ ကာလတိုန်ဝိနယ် ဖေက်အာပတ် (ဒုသ်)တုဲ ပ္တီရာံရ။ ကာလဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳ ထ္ၜးဏာလပုဟ်တဲ ကုခရှ်မကွာ်တတ်အာ အရှာံဘာမွဲတုဲ-"တေ ခရှ်တေံ ဒးမံင်အာပတ်ကီုဟာနာဲ " ညးသၟာန်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဘာသၟိင်လၟုဟ်ဂှ် " ခရှ်မ္ဂး ဟွံဒးအာပတ်ရကျာ်" ကလေင်ဂရင်ပ္တီတုဲ "အေ သ္ပလကျာ်မ္ဂး ဍေံဒးအာ အပတ်ညိတွဵုရ လ္ပရာံအာဖ္ဍောတ်လိက်အာ ဂွံဒှ်ကုသိုလ်" ညးသ္ဂးရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳ ကဵုသြဝါဒဂၠေံဂၠေံသာ်ဝွံတုဲ ကောန်နာဲမိက်ဂွံရာံဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲဘာသၟိင် ဍုင်ပံင် စဵုကဵုလၟုဟ် အာယုက် (၈၀)ဏီရ။
မွဲဝါပၠန် ကောန်ပၞာန်ဂျပါန် ကေုာံ ရဲကောန်ကင်ဂမၠိုင် ကၠုင်ပ္တီညး ဟိုတ်နူကောန်နာဲ ကောန်ထပိုယ်ဂမၠိုင် အာကၠုင်ဒၟံင် အကာလ ဗ္တံဒမၠုဂှ်လေဝ် " ဗှ်ေတံသဳနွံမူစိရော ဗှေ်တံဂွံညာတ်မံင်ဒုသ် ခမဳသင်" ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဟီုအရေဝ်သာ်ဝွံ မွဲပါင်ဓဝ်ဟေင်ဂှ် ရဲပၞာန်တံသ္ဒကလေင်စဴအာအိုတ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳဝွံ ဍိုက်ပေင်တဴကေုာံအပ္ပိစ္ဆဂုဏ် (အောန်ပၟိက်) တဴဗွဲမလောန်တုဲ စသုင်မံင်စံင်ဟွံရပ်အလံင် ကာလတိက်လေဝ် ဟွံဒးရုဲဒၞဲါ ဂွံသပိုင်မွဲဂတှေ်ဍောတ် ဂၞဳဆုဒကုတ် ဓလာဲတမ်ဒယိုင်တုဲ တိက်တဴရ။ ဟီုဂးစဂလာန်လေဝ် အောန်တဴရ။ ဆဂးဂှ် ကာလသ္ဒးပ္တုဲစ မပ္တံကဵုကံဇၞော်သၟတ် ဖ္ဍောတ်မ္ၚဵုဗှ်ကမ်မ္ဂး ညးရုဲစှ်သင်ဖ္ဍောတ်ဒး စဳကၠး ပ္ဍဲအက္ခရ်ပိုဒ်ဗျဉ်တံဂှ်ဟေင် ကဵုဗှ်ဖ္ဍောတ်ရ။ သ္ပဂရုကဵုအက္ခရ်ပါဠိပါင်ကျာ်ရောင် သ္ဒးသ္ဂးရ။
ဗီုညးဍိုဟ်ကေက် ပ္ဍဲအရာဗ္တောန်ပညာ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳဝွံ ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂျပါန် အင်္ဂလိက်တံကၠုင်ဖျေံဗဒိုပ်ဒပ်ပၞာန် ပ္ဍဲဘာညးတုဲ ညးကတ်လ္ၚတ် အရေဝ်လိက်ပတ် ဂျပါန် အင်္ဂလိက်တံ ဟီုမာန် ဗှ်ချူမာန်ရ။ ဘာသာ ဟိန္ဒူလေဝ် ညးလေပ်ရ။ လိက်ညး လိက်အင်္ဂလိက် ဟိန္ဒူတံဂှ် အဃောချူလိက်တံ ဒှ်ကွးဘာထပိုယ် ပ္ဍဲဘာကျာ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ဏီရ။ ကုကွးဘာ မာံအုင်မိုင်(မက္ဍိုက်ကၠဴ) ကတောဝ်ဟွံမိင် ဟီုအရေဝ်ဟွံဂွံဂှ်လေဝ် ညးဗ္တောန်ဗကတ်ကဵု လိက်မန် ဗၟာ အင်္ဂလိက် ကၠိုဟ်စိုတ် ဗှ်ချူလေပ် သီုပိဘာသာရ။ နာဲအုင်မိုင်ဝွံ ကာလဇၞော်ဗျူဏံ သ္ပလဝ်ကပ္ပိယ ပ္ဍဲဘာကျာ် ဘာဓမာနုဂ္ဂဟ သီုၜါဘာဂှ်ရ ပရောညးတေံ သင်တံကေင်တီလဝ် နွံဂၠိုင်ဒၟံင်ရ။
ပရောပရာထေရုပ္ပတ္တိ ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳ ဂၠိုက်ဂၠာဲသၟာန်သၟုက်ဂွံဆၜိုတ်ဏံရ မဒှ်တုဲ သီုကဵုဟွံဍိုက်ပေင် မ္ဒးချူပတိုန်ထ္ၜးဏာဆဝွံဟေင်ဂှ် အောန်စိုတ်ဗွဲမလောန်ရ။ ထေရုပ္ပတ္တိ ပူဂိုလ်တၠပညာဒယှ်တှ် သွက်သ္ဂောံပ္တောံဗက် ကေတ်စနဲကဲ ခိုဟ်မာန်တံဂှ် ဂစာန်ဂၠိုက်ဂၠာဲ ဓမံက်ပ္တိုန်ထိင်ဒက် မင်မွဲဇၟာပ်ညးအဲတုဲ ချူပတိုန်ထ္ၜး လဴပူကဵု ကောန်ဗွဲကြဴ စဴဗွဲဂတတံ ဂၠိုင်ဂၠင်မာန်မ္ဂး ဂကူ ဘာသာ သာသနာ ပိုယ်မန်လေဝ် သ္ဂောံဂဵုလဟဵုဇၞော်မောဝ်တိုန်ဂၠိုင်ရောင်ဟွံသေင်ဟာအဴ။
ယၟုကၜဳ
ယၟုကၜဳဍာ်ဖ္ဍုၚ် မဖျေံလဝ်လၟေၚ်လၟေၚ်ကဍာ်ဖ္ဍုၚ်−ကၜဳ ပါ်လဝ်သွာၚ်ဗွဝ်ဖျာ
စာၚ်
thumb|ကောန်စာၚ်အဃောဂွံအာယုက်မွဲတ္ၚဲ စာၚ် နွံပ္ဍဲအဝေါၚ်သတ်တၠသၞေၚ်ညံၚ်ရဴဂကူဂစေံဗွဲတုန် ယၟုသိပ္ပံ Gallus gallus နွံတဴဂကူနာနာ ပဝ်ဂွံ ဆဟွံသ္ၚောဲ ဂၠာဲစစၞလ္တူဗလးတိ ဒှ်ခၟာဲတုဲမှဂွံက္ဍတ်ဒှ်ကောန်၊ စာၚ်ကၟက်ဂၞယ်ဂၠိၚ်တုဲ ဂရဟ်ဂၠိၚ်(ဟရှ်)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
ဇက်ဂၠောဲအဲပရဲ အာဇာနဲ၊ ဝတ္ထုဇမၠေအ်
ကွဳယာန်ဇၞော် အသာ်ဗုဗု ဗတင်ဒ္ၚောဝ်လမ္စံက် ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဍေဟ် မချူလဝ် ’တၠမန်’ နကဵုအသာ်ဗကေတ်၊ ’တလမွန်’ နကဵုအသာ်ဍီုမွဲ ဖျအ်ဖျေဟ်အသိင်တုဲ ဒေါအ်ဇူအာရ၊၊ တြင်ဇၞော် လပါ်က္ဍိုပ်ကွဳယာန်ဂှ် ပံက်တုဲ မၞိဟ်မအာတရဴဂမၠိုင် တိတ်ကၠုင် နူကွဳယာန်ဇၞော်ဂှ်ရ၊၊ အကြာဂှ် နာဲသေံ မွဲလေဝ် ဗိုက်လဝ်ဂၠိက်မန်ဍာဲဍာဲ ကၟာဲလဝ်ထိုင်ဗအ်မွဲတုဲ ကွာ်တိတ်ကၠုင်ရ၊၊ ညးတေအ် ရံင်အာ ဂၠံင်ဗၟံက်ဂှ် ဂွံဆဵု ဆေင်ဖျာပေင်ဒၟံင် တုဲပၠန် ပါင်မုက်မွဲ မၞုံကဵုရုပ်ၜိုပ်မယာလဝ်ဇိုင်မွဲ၊ သၟဝ်ၜိုပ်ဂှ် ချူလဝ် ’စေတဳကျာ်တၟံ၊ ကျိုက်ကမော့စေတီ’၊၊ ညးတေအ် ရံင်အာ ဂၠံင်လပါ်ပလိုတ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ဆေင်စသုင်နာနာရ၊၊ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဂၠံင်ဂှ် ပစူလဝ် တိုန်တိုက်လမ္စံက်မွဲတုဲ ချူလဝ် ’ဍုင်ကၟာဝက် ရးဇြာ၊ ကမာဝက်မြို့’ လတူဂှ် ရုပ်ၜိုပ်ထဝ်မွဲ မဂတးဏာမုက် ဂၠံင်ညးတေအ်ဂှ် ညံင်ကဵု မဟီုဒၟံင်ကဵုညးတေအ် welcome home ရ၊၊
နာဲသေံ ကွာ်ဗက်စှ်ေအာ ဂၠံင်ဂှ်ရ၊၊ ညးတေအ် တလိင်တလာဲဒၟံင်ရ၊၊ အရာညးတေအ် သမ္တီဒး မုလေဝ်ဟွံမဲ၊၊ ဘာတန်သမၠုင် ကဵု ကွးဘာကယျိုင်သာ်ၚေက် ၜါဏအ်ရ နွံဒၟံင် အတိုင်တြေံ ညိဟွံပြံင်လှာဲ၊ ညံင်ရဴ ညးမဂွံလဝ် ဂဥုဲဒိပ် ဗျုဟွံလေပ်၊ ယဲဟွံလေပ်၊ ချိုတ်ဟွံလေပ် ဒေါအ်ဒၟံင် အတိုန်ဗီုဂှ်ရ၊၊ တၞံကြုက်ဇၞော်တအ် ကွဳချေဟ်တအ်ဂှ် ဂၠာဲဟွံဆဵု၊၊ သ္ၚိတအ်လေဝ် ညးတေအ် သမ္တီ ဟွံဒး၊၊ မၞိဟ်ဍိုက်ကွဳလိုန် ဟွံမဲ၊၊ ကွဳလိုန်ဓါတ်ရ ကဓဵုအာ ကဓဵုကၠုင် ပေင်ဒၟံင် ဂၠံင်ဍာန်ရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် မၞိဟ်ကွာ်ဂၠံင် ဗီုညးတေအ်လေဝ် ဂၠာဲကြပ် ဟွံဆဵုရ၊၊ ညးတၞဟ်တအ်ဂှ် ဓရိပ်အာဒၟံင်ကဵုစက် ညးတေအ်မွဲဂှ် ကွာ်အာသိုက်သိုက် ဗဵုအာဒၟံင် ဂၠံင်တေအ် ဂၠံင်ဏအ် ကလေင်ကျောဝ် ဂၠံင်လက္ကရဴ မွဲလစုတ်ပၠန်ရ၊၊ ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မိက်ဂွံ ကလေင်ဓဇက်ဒၟံင်တ္ၚဲ ညံင်မှာထေရ်ဥပ္ပဂုတ်ရ၊၊
ညးတေအ် ကွာ်စိုပ် ညာတ်အာ စေတဳကျာ်ဇြာ ထဝ်မဂဵုဍာဲဒၟံင်ဂှ်ရ။ ကာလဂှ် ညးတေအ် ဂွံပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ကလေင်စိုပ်ကၠုင် ဌာန်တၟိုပ်သုက် ညးတေအ်ရ၊၊ ဆဂး တၞံကြုက်ဇၞော်ဇၞော်၊ တၞံဇြဲသဓီုသဓီု ပ္ဍဲဂတမုက်ကျာ်တအ်ဂှ် ကၠေအ်အိုတ်တုဲ နူသ္ၚောဲသ္ၚောဲဂှ် ညးတေအ် ဂွံညာတ်အာဒၟံင် စေတဳကျာ်ဇြာဂှ်ရ၊၊ စေတဳကျာ်ဇြာ ကဵု ဍုင်ဇြာဟီုတှ်ေ သွက်ညးတေအ်မ္ဂး ဒှ်အရာမပြံင်လှာဲ ဟွံဂွံ၊ ဒှ်အရာမစောဲဗာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠံသြိုဟ်ညးတေအ်တုဲ ဒှ်အရာ ညးတေအ် မကေတ်ဂုန်စရာဲမွဲရ၊၊ ＂ပ္ဍဲဟလာတ် ဝိုင်ကၠဏအ်လေဝ် ဖျာပေင်အာကီု＂ ညးတေအ်ဟီုတိုန် ပ္ဍဲစိုတ်သာသာရ၊၊ ＂တ္ၚဲတေအ်လေဝ် ပ္ဍဲသလာတ်ဝိုင်ကၠဏအ် ဖျာပေင်မံင်ကီုရ၊၊ ဆဂး ဟွံတုပ်၊၊＂ ညးတေအ် ဟီုတိုန် ပ္ဍဲစိုတ်ညးတေအ်တုဲ ဇဴညာဏ်ညးတေအ် စိုပ်အာ အခိင်ညးတေအ် အာယုက်ၜိုတ် ၁၅ သၞာံတေအ်ရ၊၊
XX သင်ကၟုဲပလုင် နူဍုင်ကွာန်နာနာတအ် စိုပ်ကၠုင်ရ၊၊ အကြာဂှ် ထပိုယ်ကုမာရ ညးမအာကတ်ဒၟံင်လိက် ပ္ဍဲဇြပ်ဗုလေဝ် စိုပ်ကၠုင်ကီုရ၊၊ ကရောမ်ညး ထပိုယ်ဇၞော်မွဲဇကု ဗက်ကၠုင်ကီုရ၊၊ ထပိုယ်ကုမာရဂှ် အာယုက်ဇၞော်နူအဲညိ၊၊ ညးဂှ် ဒှ်မသကောဒေအ်ပိုယ်ရ၊၊ ပိုယ်ညးဟွံဂွံအာ ကတ်လိက်ဏီတအ်ဂှ် အထေင်ဇၞော် လတူသင်ကတ်လိက်တအ်ရ၊၊ ထပိုယ်ဇၞော်ဂှ် ညးကၟာဲလဝ်ထိုင်တဲမွဲ စှ်ေကဵုဗီုအရေဝ် ညးမဟီုစ ’လိုန်လဝ်ဒၞပ်ခုင်၊ ကၟာဲလဝ်ထိုင်နာင်သၠုင်၊ ဆတ်လဝ်ဖုင်တုင် ၜါပိတၞုင်၊ စုတ်လဝ်ဒ္ၚောဝ်မတ်ချေဟ်၊ ပှ်ေအာ အလုံဂၠံင် ရံင်လပါ်လက္ကရဴ ဗလိုက်ဂၠု’ ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲမုက်ထိုင်ဂှ် ရုပ်ၜိုပ် နွံမွဲဇၞော်ဇၞော် လတူရုပ်ၜိုပ်ဂှ် ညးချူလဝ် လိက်ဗီုမန် ’ဍုင်မန်’ သၟဝ်ရုပ်ၜိုပ်ဂှ် ညးချူလဝ် ဗီုအင်္ဂလိက် ’MONLAND’၊၊ ထိုင်ဂှ် ကြံင်တုဲ တောဝ်ပလေဲပလေဲလေဝ်နွံတုဲ ခိုဟ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ အဲဗစိန်လဝ်မတ် ဗဵုမံင်ထိုင်ဂှ်ရ၊၊
＂မလိက်အင်္ဂလိက်ဂှ် မုအဓိပ္ပါယ်ရော＂ အဲသၟာန် ထပိုယ်ဇၞော်ဂှ်၊၊ ＂MON ဂှ် မန်၊ LAND ဂှ် ဍုင်၊၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ် ဍုင်မန်＂ ထပိုယ်ဂှ် လဴထ္ၜးကဵုအဲ၊၊ အဲရပ်စမ်ရံင် ထိုင်ဂှ် ကြံင် ဖျုန်ချိုတ်မံင်ရ၊၊ ＂မွဲမ ဒးကဵုမုစိရော၊၊＂ အဲသၟာန်၊၊ ＂ထပှော်ဣသုန် ဒးဗကန်ကေတ် ပ္ဍဲနာင်လှုင်＂ ညးလဴကဵုအဲ၊၊ ＂ထပှော်ဣသုန် မွဲတဲ＂ အဲဟီုတိုန်သာသာ၊၊ ＂ယၟုအဲ သုဝဏ္ဏ၊ အဲဂှ် ဇာတိ ကွာန်ဝါကပိုဟ်၊ ထပိုယ်ယၟု ဗီုလဵုရော၊၊＂ညးသၟာန်အဲ၊၊ ＂ယၟုအဲဍိက် သူရိယ၊ ဆဂး ညးကော်စအဲ အသေံ၊＂အဲသှ်ကဵုညး၊၊ ထပိုယ်သုဝဏ္ဏဏအ် ကာလဒဒှ်ေကြပ်ပ်ဂှ် စိုတ်ခိုဟ်၊၊ ညးလဴဗ္စအဲ ညးဟွံအာ ကတ်လိက်ရ၊၊ ညးတိတ်ပၠန်ဂတး လုပ်ပကောန်ပၞာန်မန်၊၊ ဗတိုက်ကဵုဗၟာ၊၊ ကေတ်ဍုင်မန်ဏောဝ်၊၊ ညးဂးရ၊၊ အဲလေဝ် စိုတ်လုပ်စ ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ပိုယ်တအ်လေဝ် ချပ်ဒၟံင် ညးသကအ် အာယုက်ဇၞော်တိုန်ညိတှ်ေ လုပ်ပၞာန် ဗတိုက်ကဵုဗၟာ တွဵုရ၊၊ ＂အဲလေဝ် ချပ်လဝ်ကီု အာယုက်ဇၞော်တိုန်ညိတှ်ေ၊၊＂ အဲဟီုကဵု ထပိုယ်သုဝဏ္ဏ၊၊ ＂ဗက်အာအဲ လၟုဟ်လေဝ် ဂွံ၊ ကွတ်ပၞာန်ဏအ် ဂွံဗ္တောန်လဝ် နူဍောတ်တ်ခ္ဍင် ခိုဟ်ခ္ဍင်ရ၊၊ ရပ်လဝ်သေနာတ် နူဍောတ်တ်မှ ပန်တဲတပ်၊ တဲတပ်မှ ဂွံဂစိုတ်ဗၟာဂၠိုင်င်ဂွံ＂ ညးဟီုကဵုအဲတုဲ အဲစိုတ်လုပ်စ ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ＂အစိင် လေဝ် ဍေဟ်ဟီုလဝ် ဍေဟ်လုပ်ပၞာန်ကီုဏောဝ်၊ ကော်ဍေဟ်ကီု ခိုဟ်ဟာ၊၊＂အဲသၟာန်၊၊ ＂ပရူဏအ် ကဵုညးတၞဟ် တီဟွံဂွံ၊ မံက်အာတှ်ေ ဒှ်အန္တရာယ်ဏောဝ်၊၊ ညးလဵုလေဝ် ဟီုစဟွံဂွံ၊၊＂ ညးဂးတုဲ အဲပၞုက်လဝ်ရ၊၊
ပ္ဍဲတ္ၚဲသဘင်ကျာ်တၟအ် ဗတံလဒေါဝ်ဂှ် ပိုယ်တအ် တိတ်အာ နူကွာန်ရ၊၊ ပိုယ်တအ် စိုပ်အာ ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်၊ ပိုယ်တိက် ပ္ဍဲဘာသၞေဟ်ဗဒဝ် မွဲဗတံတုဲ တၠဂုန်အစာ ဘာသၞေဟ်ဗဒဝ် ပလံင်ဏာပိုယ် ဗၟံက်ဂၠံင်ဂလာ လုပ်အာဂြိုပ် စိုပ်အာ ဗဒိုပ်ကောန်ပၞာန်မန်၊၊ ပိုယ်တအ် ဖျေဟ်ထပိုယ် ပ္ဍဲဗဒိုပ်မန် ဂြိုပ်သၞေဟ်ဗဒဝ် ကဵုတၠဂုန်အစာဂှ်တုဲ တၠဂုန်အစာဂှ် ကလေင်စဴအာရ၊၊
XXX
ပွိုင် ၃၃ သၞာံ ညးတေအ်ကၠေအ်ဒၟံင်ဂှ် တ္ၚဲဏအ် ညးတေအ် ကလေင်စဴကၠုင်ဂှ် ညးတေအ်ခဒုမ်တိုန် ပ္ဍဲစိုတ်ညးတေအ် ＂မၞိဟ်ဂလိုင်ဏအ် မၞိဟ်မွဲလေဝ် အဲဟွံတီ၊ မၞိဟ်တီအဲလေဝ် မွဲဟွံဆဵုဏီ၊ အလဵုဍေဟ်တအ် စိုပ်အာ အိုတ်ရော၊၊＂
ညးတေအ် ကွာ်စိုပ် ဒဒန်ဇၞော်ရ၊၊ ＂ဒဒန်ဇၞော်ဏအ် ကၠာတေအ် ဒဒန်ဆု မၞုံကဵုကၟဳ၊ လၟုဟ် ဒှ် ဒဒန်တိုက် ဆဂး ကၟဳဟွံမွဲ＂ ညးတေအ် ကလေင်လဴဒၟံင် ကုညးတေအ်ပၠန်ရ၊၊ ညးတေအ် လုပ်အာ ဆေင်ဍာ်လက်ဖက် မၞုံပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဒဒန်ဂှ်ရ၊၊ ညးတေအ်ဂ္ဇအ်တုဲ ဂတးဏာမုက် ဂၠံင်ဖျာဇၞော်ပဉ္စလနာဂိုလ်၊၊ မၞိဟ်သွံဖျာ အာယုက်ဇၞော်ဇၞော်မွဲ မဗိုက်လဝ်ဂၠိက်ကၞင်ကၞင် အသာ်သ္ၚေက်ကြံင်င်၊ မလတက်လဝ် ပလောအ်သြိုဟ်ဂတ် တဲကၞုဲမွဲ ကၠုင်ဗဒါဲညးတေအ်တုဲ ＂မုစ မုသုင်ရော၊၊＂ သၟာန် ညးတေအ်ရ၊၊ ညးတေအ် ဗီုကဵုလကိုတ်အာညိရ၊၊ ＂ဍာ်လဖက် ပအ်သုက်မွဲခေါက် ကဵု ကွာင်ပေါင်မုပ်မွဲ＂ညးတေအ်ဟီု၊၊ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်ဂှ် လုပ်အာ ဂၠံင်ပါတေအ်ရ၊၊
ညးတေအ် ရံင်အာ ရံင်ကၠုင် ဗက်ဂၠာဲဒၟံင် မၞိဟ်ညးတေအ် မတီမွဲမွဲကီုလေဝ် စဵုကဵုလၟုဟ် မၞိဟ်ညးတေအ်မတီဂှ် ဟွံဂွံဆဵုဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ဍာ်လဖက် ကဵု ကွာင်မွဲ စိုပ်ကၠုင်ရ၊၊ ညးတေအ် စခရောတ်သုင် ဍာ်လဖက် ကတဴတဴဂှ် ကလေင်ရံင်အာ လပါ်ဖျာတေအ်ပၠန်ဂှ် ညးတေအ် ညာတ်အာ ပဝ်သတာဇၞော်ဇၞော်မွဲ၊၊ ပ္ဍဲပဝ်သတာဂှ် နွံကဵု ရုပ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ’တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် ဇၟာပ်ညးအဲ ဇက်ဂၠောဲ ရှ်ေသှ်ေအဲပရဲ အာဇာနဲမန် စိုအ်’ ချူလဝ် ပ္ဍဲပဝ်သတာဂှ် ကၠးကၠးရ၊၊ ပၞောဝ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် ပ္ဍဲရုပ်မၞိဟ်မွဲဂှ် ညးတေအ် ပစိန်လဝ်မတ်တုဲ ဗဵုဒၟံင်ရ၊၊ ＂ညးချိုတ်အာ ဆလအ်ရရော၊၊ ညးလေဝ် ဂွံဒုင်ယၟု အာဇာနဲကီုရသွံ＂ ညးတေအ် ကိတ်ၚေက်တုဲ ဟီုတိုန် ပ္ဍဲစိုတ်တေအ်ရ၊၊ ဇဴစိုတ်ညးတေအ် ကလေင်စိုပ်အာ ဘဝညးတေအ် ပ္ဍဲ ဘဝကောန်ပၞာန်မန်တေအ် ပၠန်ရ၊၊
XXXX
＂အစာ အဲပေင် အာယုက် ၁၈ တၟာလအ်ရ၊၊ ဆလအ် အဲဂွံအာတိုန် ဘာပၞာန်ရော၊၊＂ ဟိုန်အဲမဖျေဟ် စွံဗူဍာ်ဂမ္တဴ လတူခုင်ဍာ်လက်ဖက်ဂှ် ဟီုဂရင်ဗတီဏာညးရ၊၊ အဲဂစိုန်လဝ်က္ဍိုပ်တုဲ ဒတဴဒၟံင် ဂတမုက်ညးတုဲ မင်ဒၟံင်သွဟ်ရ၊၊ ညးဂ္ဇအ်ဒၟံင် လတူခုင်ဂလာမွဲ၊၊ ＂အဲဟီုမံင်ကဵုၝောအ် မုစိအလန်ရရော၊ ဂၠာဲဂွံ မၞိဟ်အရီု ဂအုပ်ရုင်ဂွံတှ်ေ ၝောအ်ဂွံအာရ၊၊ ၝောအ်ဂၠာဲကဵုဂွံဟာ၊၊＂ ညးဟီုတုဲ အဲမုလေဝ် ဟွံကလေင်ဟီု ဇကုဂၠာဲကဵု မၞိဟ်အဇာဇကုမှ ဟွံမာန်တှ်ေ၊၊ အဲဂှ် ဗွဲလၟေင်သဇိုင်ဝန် အရီုဂအုပ်ရုင်မွဲတှ်ေ ကတဵုပြဟ် လုပ်ဖဴ ကရောမ်ဂအုပ်ရုင်၊ ဍုန်ဍာ်ဂမ္တဴ သွက်ဗိုလ်မှူ၊၊ ညးဂွံသုင်ဍာ်လက်ဖက်၊၊ တုဲတှ်ေ လုပ်အာ ပ္ဍဲဗဒမ်ညး၊၊ ဂၠိက်ယာတ်ပလောအ် ညးဂအုမ်လဝ် သွက်ဂွံကဆံင် နွံတှ်ေ ကပှ်ကေတ်တုဲ ဖျေဟ်ဏာ ပ္ဍဲရုင်ပုင်၊၊ လဆောဝ် ဗြဴဗိုလ်မှူ ကၠုင်ဝေင်လဝ်တှ်ေ ကပှ်ဏာ သီုဂၞိန် ဗံင်မဳပ္ဍဲ ဗြဴညးကီုရ၊၊ သုင်ဍာ်လက်ဖက် ကရောမ်ဂအုပ်ရုင်တုဲတှ်ေ ပိုယ်တအ် ဍုန်ပုင်သွ၊၊ ပလေဝ်ပုင် သွက်ညးတၞဟ်တုဲတှ်ေ အဲကဵုဂအုပ်ရုင် စပုင် ပ္ဍဲဖဴ၊၊ စပုင်တုဲ ကဆံင် ဂၠိက်ယာတ်ပလောအ်ဗိုလ်မှူ၊၊ တ္ၚဲလ္ၚဵုဂှ်တှ်ေ ဟွံဒးကဆံင်၊၊ တ္ၚဲသဝ် ဗိုင်ဍုန်ပုင်သွ ကရောမ်ဂအုပ်ရုင်ပၠန်၊၊
အဲတီလဝ်မွဲဂှ် ၜိုန်ရ အဲပန်သေနာတ်လေပ် ပန်သေနာတ်တဲတပ် နူညးတၞဟ်ဏီကီုလေဝ် ယဝ်ရ အဲဟွံဂွံတိုန်လဝ် ဘာပၞာန်တှ်ေ အဲဟွံဂွံအာတိတ် မုက်ပၞာန်၊ အဲဟွံဂွံတိတ် မုက်ပၞာန်တှ်ေ အဲဟွံဂွံဂစိုတ် ဗၟာ၊၊ အဲဂွံဂစိုတ်ဗၟာဂွံဂှ် အဲဒးဂၠာဲ မၞိဟ်အဇာအဲကၠာ၊၊ ＂အလဵုအဲဂွံဂွံ မၞိဟ်အဇာအဲမွဲရော၊၊＂ ပြဟ်ပြဟ်ဏအ် ဗၟာမကေတ်မံင်သြောအ်ဒေင် နူမိမအဲတအ်၊ ဗၟာ မကၟာတ်လဒဵုဒၟံင် အခေါင်မန်ပိုယ်ဂှ် အဲဟွံဂွံပန်ဏီ၊ အဲဂွံပန်ဒၟံင် ဂေင် မဒံင်အာဒံင်ကၠုင်ဒၟံင် လတူကၞောတ်ဆုတေအ်ရ၊၊
XXXXX
ပ္ဍဲဆေင်ဍာ်လက်ဖက်ဂှ် မၞိဟ်လုပ်တိတ်ဒၟံင် ဟွံပိုတ်သကုတ်ရ၊၊ အကြာမၞိဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ မကျိုင်လဝ် ကယျိုင်ပၞာန်ပေင်င် ပ္ဍဲဂၞိင်ဍေဟ် မဆတ်လဝ် သေနာတ်ဂၠေအ်အ်မွဲဒကိုအ် လုပ်ကၠုင်ဆေင်ဂှ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဂ္ဇအ်ဖျေဟ် ဗဒါဲခုင် ညးတေအ်ရ၊၊ နာဲသေံမွဲ ယီုဝါတ် သြိုဟ်ဂြက်တိုန်ရ၊၊ ညးတေအ် ဟွံဂံင်ရံင်မုက် ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ်၊၊ ဂွံမွဲခဏညိ ညးတေအ် ကတဵု အာပသောင်လှုဲတုဲ တိတ်အာ နူဆေင်ဂှ်ရ၊၊ ကွဳလိုန်ဓါတ်တအ် ဒဳလပါ်ပါဲဟာ လပါ်ပုင်ဟာ ညံင်ကဵု ညးဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ကီု ရမ္သာင်ဓါတ် ပေင်ဒၟံင်ဇဳဒိုဟ်ရ၊၊ ၜိုန်ရ ဂၠံင်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်ကတ္တရာကီုလေဝ် ခဗိုတ်ဂၠုဒၟံင် ဖိုဟ်ဏီရ၊၊ ညးတေအ်ချပ် ခိုဟ်နူအခိင်ကၠာတေအ်ညိရ၊၊ ဗီုကၠာတေအ် ကွဳဂၠဴလေဝ် ဟွံမဲရ၊၊ ညးတေအ် ဂွံဆဵုသ္ၚိမပစူလဝ် လိက်ဂတဵု ’ဗော်ကောန်ဂကူမန်’၊ သ္ၚိမပစူလဝ် ’ဗော်ဒီမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်’၊ သ္ၚိ မစုတ်လဝ်မလိက်ဇၞော် ’အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်’ ＂ကွာန်ပိုယ်လေဝ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊＂ ညးတေအ် ဂးတုဲ ကွာ်အာ ဗဵုအာရ၊၊ စဵုကဵုလၟုဟ် မၞိဟ်ဂွံသၟာန် ညးတေအ်၊ မၞိဟ်ညးတေအ်မတီဂှ် ဟွံဂွံဆဵု မွဲဍောတ်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊
＂ပရုမ်＂ မွဲတဲဓဝ် ကွဳလိုန်ဓါတ် မဒြေပ်ကၠုင်ကဵုအသိင် မကၠုင်နူ အရာပ်ထံင်ဘုတ်မွဲ ကၠုင်ဇီုစုတ်ညးတေအ်ရ၊၊ ကွဳလိုန်ဓါတ်ဂှ်လေဝ် ဗဂါပ်၊ သၟတ်ဗၠာဲကွဳလိုန်ဓါတ်ဂှ် ကတဵုတုဲ သီုဟွံရံင်ညးတေအ်မွဲသာ် ထ္ၜင်ဂွံ ကွဳလိုန်ဓါတ်ဇကုတုဲ ဒဳအာထောအ်ရ၊၊ ညးအရာပ်တအ်မိင် ဒြေပ်တိတ်ကၠုင်ဂှ် လမျီုညးတေအ် ဟွံမဲရ၊၊ ညးတအ် ဓလိင်ပၠောပ်ညးတေအ် ပ္ဍဲဘာထံင်ကှ်ေဂှ်တုဲ ညးစွံလဝ် ဇွညးတေအ် ပ္ဍဲဇြပ်လ္ၚောဝ်ကျာ်ရ၊၊ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်တအ် စိုပ်ကၠုင်၊ ဗၠာဲသၟိင်လေဝ် စိုပ်ကၠုင်၊ ကျာ်ဇၞော် ကဵု ကောန်ထပိုယ် ကောန်နာဲ ကောန်ကွးဘာတအ် ကောံဗဵုဒၟံင် ညးတေအ်အိုတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲထိုင်ဗအ်ညးတေအ်ဂှ် လှုဲနွံ ၜါကၠံကိုဋ်၊ သြန်ဗာတ်သေံ နွံၜိုတ် ပိလ္ၚီ၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂၠိက်ယာတ်ညးတေအ် နွံမွဲၜါခတှ်ေရ၊၊ ကာဒ်စၟတ်သမ္တီ မလဴထ္ၜး ညးတေအ် ညးဂှ်ရော၊ ကၠုင်နူလဵုရောဂှ် မုဟွံမဲရ၊၊ ဗၠာဲသၟိင်တအ် စၟဳစၟတ်တုဲ ဇုက်ထဝ်ညးတေအ်ဂှ် ညးသၠောတ်ကေတ်၊ လှုဲဒကေဝ်ဗၟာ ၜါကၠံကိုဋ်ဂှ် ကဵု ဇွညးတေအ်ဂှ် ညးပအပ်ကဵု ကျာ်ဇၞော်ဘာထံင်ကှ်ေ၊ လှုဲသေံဂှ် ညးသီဏာရ၊၊
ကျာ်ဇၞော်ဘာထံင်ကှ်ေလေဝ် နကဵုသြန်နာဲသေံဂှ် ဖန်ဇန်ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နာဲသေံ ဗွဲမဒးရးရ၊၊ လဒေါဝ်ဇြပ်လ္ၚောဝ်ကျာ်ဂှ် ပလေဝ်လဝ် ပ္ကဴဇြံင်ဇၞး မကျေဝ်ခိုဟ်မိုဟ်၊ ဒါယကာဘာတအ်လေဝ် ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ကောံကၠုင် သွက်ဂွံဖျေဟ်ကမ္မဌာန် ဇွရဲပလုင်မွဲဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအကြာ ဒါယကာဂလိုင်ဂှ် ရဲညးတေအ် နူဍောတ်တ် မကေင်ဟီုကၠုင်လဝ် ဇၞော်တိုန်တှ်ေ လုပ်ပၞာန်မန် သွက်ဂွံဂစိုတ်ဗၟာဂှ်ကီု၊ ညးမဒှ် မိမညးတေအ် သီုညးတေအ် ဟွံဂွံလဴဗ္စလဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲညးတေအ် မတိတ်ဂြိုပ်ဂှ်ကီု ကောံကၠုင် သွက်ဂွံဖျေဟ်ကမ္မဌာန်ညးတေအ်ရ၊၊ ဆဂး ညးတေအ် ညးဂှ်ရောဂှ် ဆညးမွဲကီု ဟွံတီ၊၊
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ၁၈-၀၃-၂၀၁၈
ဂျိဂှ်ၚိုတ်လဝ် ထဝ်ဂှ်ကလာတ်ပတိတ်
ဂျိဂှ် ၚိတ်လဝ် ထဝ်ဂှ်ကလာတ် ပတိတ်
(၁)
“အပါဆာန်၊ နန်ထဝ် ဒးလုပ် CDM ဟာ ဟွံတီ”
“အဲလေဝ် ဟွံတီပုဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်”
“ဟွံတီ ကၠောန်တှ်ေ အာဍာ်ဇမၠိင် ဟွံမာန်ပုဟ်ဏး”
“ရဲ ဌာနပိုယ်ဟီုဂှ် ၜါအပါတ် (၁၄) တ္ၚဲ Campaign ရ”
“အရေဝ်ဇကုဂှ် လေဝ်” ဗညာ အီခၟောံ တိုန်တုဲ သၟာန်ရံင်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ရဲဌာနတအ်ကၠာလေဝ် တုဲမှ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်လေဝ်
--
မိနန်ထဝ် ကေတ်မံင်တာလျိုင် ပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ဌာန ထတ်ယုက် ပွိုင်စှ်သၞာံ၊ စိုပ်သၞာံ(၂၀၁၈) နူ(ကျန်းမာရေးကြီးကြပ် (၁)) ဂှ် ကဆံင်တိုန်အာ (ကျန်းမာရေးကြီးကြပ် -(၂) ပြံင်တိုန် ဌာန ထတ်ယုက်မုဟ်ဍုင်၊ (မိခင်နှၚ့်ကလေး ကျန်းမားရေးဌာန) ပြံင်တိုန်မံင် ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင် ဠိင်မံင်သ္ၚိ ပ္ဍဲအရာပ်ခေမာ၊ ၝောအ်ဍုင်(၂) ရ။ တ္ၚဲစ စိုပ်ဂှ်ဟေင် ရဲအရာပ် ကၠုင်ထ္ၜးယဲ၊ လွဳိဏာကဵု ဗွဲမဒးရးတုဲ အ္စာၝောအ် လွဳယဲ ပြံင်ကၠုင်တၟိမွဲ ပရိုင်ဂှ် ပြးအာ ပ္ဍဲအရာပ်ရ။
“ ဆရာမ တစ်ယောက်ထဲအိပ်ရတာ မကြောက်ဘူးလာ? (အစာၝောအ် တိက်ညးမွဲဓဝ် ဟွံဖေက်ဟာ)” မၞိဟ်ယဲသၟာန်
“ မကြောက်ပါဘူး ဒီအိမ်နားက ကလေးမလေးက ညဘက်မှာ အဖော်လာအိပ်ပေးတယ်” (ဟွံဖေက် ကောန်င္ၚာ်ဗြဴ ဗဒါဲသ္ၚိဏအ်မွဲ ဗတအ်တှ်ေ ကၠုင်တိက်ဒၟံင်ကဵုသကအ်)
“ဆရာမ အဖော်ရှာလို့ရပြီးနော် တစ်ယောက်ထဲ အကြာကြီးမနေနဲ့” (အစာၝောအ် ဂၠာဲသကအ်ဂွံရဏး၊ မံင်ညးမွဲဓဝ် လ္ပမံင်လအ်အ်)
“မကြာမှီ၊ လာမည်မျှော်” ဟ...ဟ... (ဟွံလအ်ရလေဝ်၊ မင်စၟဳဒၟံင် ဟး ဟး)
“ဘယ်လောက်ကျလဲ ဆရာမ” (အိုတ်မုစိ အစာၝောအ်)
“ပိုက်ဆံမလောက်ဘူး ၂၀၀၀ ပဲပါလာတယ်” (လှုဲဟွံရုမ်ပုဟ် ပါကၠုင် ၂၀၀၀ ဓဝ်ရ)
မၞိဟ်ယဲ ဂွံနင်သြန် ဟွံရုမ်ဂပ်မ္ဂး နကဵုစေတနာ အးအး လွဳဏာတုဲ ညးတအ် ဟွံကလေင် ကဵုလေဲလေဝ် စိုတ်ညိလေဝ် ဟွံဒှ် ကၠုင်မွဲပၠန်လေဝ် ကလေင်လွဳဏာ ကဵုပၠန်ရ။ မၞိဟ်အယုက်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ကၠုင်လွဳယဲမ္ဂး ဂွံဒှ် အာဟာရ ဂးတုဲ စၞစ ပ္ဍဲသ္ၚိဇကုနွံဂှ် သီုကလေင်ကဵုဏာရ။ ကောန်ထပိုယ်တအ်၊ ခမဳသင် ကတ်လိခ် ပရိယတ်တအ် ယဲ စိုပ်ကၠုင်ကဵုဒှ်၊ အာလွဳ ပ္ဍဲဘာကဵုဒှ် လွဳကဵုသၟးသၟးရ။
လ္တူဍုင်မုဟ်ဂှ် မန်တအ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် အရေဝ်မန်ဂှ် ဟီုသုင်စောဲ အောန်တဴ ဗွဲမလောန်ရ၊ ခေမာ၊ ဂၠံင်(၃) ဒၞာဲ နန်ထဝ် မမံင်ဂှ် ဟီုအရေဝ်မန် သီုသ္ၚိ နန်ထဝ်မှ နွံၜါသ္ၚိ ဓဝ်ရ။ သှ်ေနူဂှ် မိမ နော်နာဲတအ် ၜိုန်ရဒှ်ဒၟံင် မန်ကီုလေဝ် စိုပ်လက်ထက်ကောန်ဇာတ်ညးတအ်ဂှ်  ညးမွဲလေဝ် ဟီုအရေဝ်မန် ဟွံလေပ်ရ။ ဟီုအရေဝ်မန်ဟွံလေပ်တုဲ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူမန်လေဝ် ဟၟဲရ။
“ဗညာဂှ် ဇၞော်နူအ္စာၝောအ်ဏီဟာ” ရဲဗ္ဒာဲသ္ၚိ သၟာန်
“ ဇၞော်မွဲသၞာံ”
“ အ္စာၝောအ်ဂှ် ဗုကျေဝ် ဗီုလဵု ဂွံဆဵု ဗညာရော?”
“ နူအယုက် (၁၈) စိုပ်မံင်ကွာန်ညးတအ်တှ်ေ လအ်ဒးအာစိုတ်”
“ ဗညာ အာမံင်ကမၠောန် အရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲဟာ”
“ လၟုဟ် အ္စာၝောအ် ဗုင်မံင်တှ်ေ ကဵု အာစဴ မုဟ်ဍုင်-မတ်မလီု အရိုဟ်တ္ၚဲလေဝ်”
“ မုညးကၠောန်ဒၟံင်ရော?
“ ဗ္တောန်ဒၟံင် ကောန်ပျူတာ၊ ကဵုဒၟံင်တန်ဗ္တောန် နိတိညးဍုင်ကွာန် ဗက်အာဒၟံင် ဒေသ တွဵုရးမန်၊ ကရေင်၊ ရးတနင်သဳတအ် အာဒၟံင်တရဴ သၟးဂၠိုင်”
၂၀၁၉၊ ဂိတု နဝ်ဝေန်ဗာဂှ် ယဲကပ် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ကၠောအ်ထၞာန် က္တဵုဒှ်ဒၟံင် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက် ဝူဟာန် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဍုင်ပိုယ်ဂှ် ၜိုန်ရ ကြပ်ဒၟံင်ကီုလေဝ် ညးမွဲဟွံဒှ်ဏီရ။ နန်ထဝ် ဟွံဒးအာ ကမၠောန်ဏီ၊ အခိင်ကာလ အလဵုအသဳ NLD (၂၀၁၆)တိုန်ဂှ် ပြံင်သၠာဲသၞောဝ် စိုပ်အခေါင်အရာ ညးဗြဴ သၠးဂဝ်ဂၞဴတုဲ ဂွံအခေါင်ဇူ ကၠာ ဟွံဂွံၜံင် (၄၅)တ္ၚဲ၊ ၜံင်တုဲ (၄)ဂိတု (၁၅) တ္ၚဲ ပွိုင်(၆)ဂိတုပေင်င် ဂွံအခေါင်ရ။
(၂)
“ အ္စာၝောအ် ပိုယ်ကၠုင်ပလံင် သတ်ခပုင်”
“ ယွံ တင်ဂုဏ်ရ”
သတ်ဆု၊ ခၞေဝ်ကေဝ် မတိတ်နူကၠအ် ညးတအ်ဂှ် နန်ထဝ် ဂွံစဒၟံင်လၟိုန်ရ။ ဗ္ဒာဲသ္ၚိကီု၊ အရာပ်ဇကုကီု ဆက်ဆောံ၊ စိုတ်ခိုဟ် ဗွဲမလောန်တုဲ သွက်ဂွံမံင် ဖျေံသဇိုင် ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ ဂၠာဲမံင် မွဲဒၞာဲရ။ “အဲမိက်ဂွံမံင် ပ္ဍဲကွာန်ရ” ရမျှာင် လဓဳဇကုၜိုန်ရဟီုဒၟံင်ကီုလေဝ်၊ သွက်ပညာကောန်ဇကု ဂွံခိုဟ်ဂှ် ဒးမံင် ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင်တှ်ေ ခိုဟ်ဏောဝ် နန်ထဝ်စှ်ေစိုတ်ရ။
“ မံင်အဏအ်တှ်ေ ကောန်ဟွံလေပ်မန်ပုဟ်” ဗညာဟီု
“ မံင်ပ္ဍဲကွာန်တှ်ေ ဒှ်အိက်ဘိင်၊ အိင်ချေဟ်” နန်ထဝ် ကလေင်ဟီု
“ပွဳပွူမံင်ဏအ်ဂှ် ဗၟာဖအိုတ် လအ်အာ ခံင်အာ ဗက်ဗၟာဏောဝ်”
ၜိုန်ရ ဗညာမဟီုဒၟံင်ကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ် အ္စာၝောအ် နွံဒၟံင်တုဲ ဇကုဟီု၊ ဇကုဖန်တှ်ေ ဒးဖအိုတ်တုဲ အရေဝ်ဂၠိုင်ရနွံ တန်တဴ ပ္ဍဲနန်ထဝ် မဖျေံသ္ကုတ်သွာတ်ရ။
“ အ္စာၝောအ် ဂိတုဂတဏအ်တှ်ေ ပိုယ်ဟွံဆက်ဠိင်ရ၊ ဂၠာဲလဝ် သ္ၚိတၟိညိ” တၠသ္ၚိ ကၠုင်ဟီုလဝ်တုဲယျတှ်ေ သွက်ဂွံဂၠာဲ သ္ၚိတၟိမွဲဂှ် ဂၠာဲ သၟာန်ဒၟံင်အရိုဟ်တ္ၚဲရ။ ဒဒိုက်ရဲသၞာဲဒဴ (ဝန်းထမ်း) ဒးဂၠာဲဠိင်သ္ၚိ ဒှ်ဒဒိုက်ဂှ် ကေင်ဆဵု၊ ကေင်မိင်လဝ် ဂၠိုင်ကဵု အလန်ကီုလေဝ် ကာလဆဵု နဇိုင်နတဲ ဒှ်ဒဒိုက်စိုတ်ကွေံကွေံရ။ ဌာနဇကု (မိခင်နှင့်ကလေး ကျန်းမာရေးဌာန)ဂှ် ဒၞာဲရုင်သက်သက်ဟၟဲတုဲ ဂွံသိုင်ခၞံ ဒၞာဲမံင်လေဝ်ဟၟဲတုဲ ဠိင်သ္ၚိဂှ် သံက်သာ ဂၠိုင်မံင်ဏီ။ ဂွံသြန်ဂိတု မွဲကိုဋ်ဒ္စိတ်လက် ဒးဂၠာဲ ဠိင်သ္ၚိင္င္ၚုဟ်မး (၅၀၀၀၀)ဒကေဝ် ဒးချပ်တၟာဟလိုင် င္ၚုဟ်မး ဒ္စာံလက်ကဵု မွဲကိုဋ်ရ ဂၠိုင်တုဲ နန်ထဝ် အိုတ်ကသပ် ဗီုလဵု ဂွံဂၠာဲသ္ၚိမွဲမရော? ဒးချပ်ဒၟံင် အရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲရ။ ကာလမမံင် ပ္ဍဲကွာန်တေအ်ဂှ် သ္ၚိမိမဇကု စုက်ဒၟံင်တှ်ေ အာစဴကေတ်ဂွံဒၟံင်ကီုလေဝ်၊ လ္တူဍုင်ဂှ် သ္ပဟွံဂွံ။ ဒှ်ဒၟံင် ကာလယဲကပ်တုဲ ညးတအ် ကော်တိုန် ကာတၟေင်မ္ဂး ဇကုဒးစိုပ်ရုင်မှ ဂွံ ပ္ဍဲဌာနဇကုဂှ် ဒှ်မံင်ညးတာလျိုင်။ အခိင်ဂှ် မိနော် မိကျောန်သာန် အယုက်(၇၅)သၞာံ၊ ကၠုင်လွဳမံင်ယဲလၟိုန်တုဲ ဟွံမိက်ကဵု အ္စာၝောအ် ပြံင်အာ နူအရာပ်ပိုယ်ဂးတုဲ ညးလေဝ် ဘိုင်သၟာန်ကဵု ရဲအရာပ်တအ်ရ။
(၃)
ယဲကပ် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ စနူဂိတု မာတ် ၂၀၂၀ စဆဵုကၠုင် မၞိဟ်ယဲ မွဲတၠတုဲ ဌာန ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ညးဍုင်ကွာန်တအ်လေဝ် ကၠောန်ပရေင်ဆဵုဒၞာဲ ယဲကပ် ကိုဝ်ဗောတ် နာနာသာ်ရ။ အတိုင်ကၟိုန်ဍုင်မွဲဖေက်ဇၞော် ကဵုဇြဟတ်ရ။ အခိင်ကာလ စိုပ် ဂိတု အဝ်ဂေတ်ဂှ် (၄၄၄)တၠ မၞိဟ်ကၠောအ်ထၞာန်ယဲကပ်၊ မၞိဟ်ခိုဟ်တိုန် (၃၃၈) မၞိဟ်ချိုတ်အာ (၆)တၠကီုလေဝ် ကပေါတ်စဵုဒၞာ သွက်ဂွံ ကြာတ်တဲဍာ်ဗုင် စွံလဝ်ပ္ဍဲဖျာဂှ် ဒှ်အာ ဍာ်ကြာတ်က အိုတ်ရ။ (ဆပ်ပြာ) သွက်ဂွံကြာတ်တဲတအ်လေဝ် သွက်ဂွံဗပေင်စုတ်ဂှ် ညးမွဲလေဝ် စိုတ်ဟွံလုပ်စရ။ မၞိဟ်စိုတ်ဓါတ် ပၟတ်ချံက် သၟးရဂၠိုင် အတိုင်မံင်ဗီုတြေံ စိုပ်သၞောတ်တြေံပၠန်ရ။ ဂိတု အံက်တိုဝ်ဗာ အသိင်ယဲကပ် မၞိဟ်ဒှ်ယဲ (၁၈ ကၠောအ်ထၞာန် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်၊ အသိင် စန်ဒက်မာဲလေဝ် ဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်၊ ဇြဟတ်ဇၞော်ၜါ ဆဵု ညးသ္ကအ် ပ္ဍဲဝိုင်ခလာတ်ရ။
ပ္ဍဲပေါဲရုဲမာဲ ဂိတုနေဝ်ဝေန်ဗာ (၁၁)၊ သၞာံ (၂၀၂၀)ဂှ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် အမာတ် ဇၞးမာဲ (၁၂)တၠ၊ အလုံမွဲကၟိုန်ဍုင် ဗော် NLDဂှ် ဇၞးအာမာဲ ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ထ္ၜးဟိုတ် မာဲအလီတုဲ သီထောံ အဝဵုတုဲ အတိုင် ဍုင်မွဲ ထ္ၜးဆန္ဒအိုတ်ရ။ အခိင်ဗ္တံ (၈)နာဍဳ တက်စေဝ်၊ တက်ပသဲ၊ အခိင်တ္ၚဲ ကွာ်ဂၠံင် ဗစူလပှ်ောတဲ ပိတၞုင် က္ညာင်ကရေဲ၊ နဲကဲ မွဲသာ် ပၠန်ဂှ် CDM(Civil Disobedience Movement) ကညာင်ကရေဲ (ရုံးမတက်နဲ့၊ ရုန်းထွက်) ဆက်ကၠုင် အရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲရ။ ဗွဲတၟေင် ဌာနထတ်ယုက်ကဵု ဌာနပညာ ပါလုပ်ဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်ရ။ ဂွံမွဲသတ္တဟဂှ် မၞိဟ်တိုန်ရုင် အလဵုအသဳဂှ် ယှအ်စှ်ေအာရ။ ပ္ဍဲဌာန နန်ထဝ် မၞိဟ်မပါလုပ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ လုပ်အာ CDM အိုတ်ရ။ အခိင်ဂှ် နန်ထဝ် ညးဂလိုင်ဒှ်တှ်ေ လုပ်ကီု အဃောမချပ်ဒၟံင် သွက်ဂွံပါလုပ်ကီုရ။
အခိင်ဗတံ နန်ထဝ် ပံက်တိုန် FACEBOOK နကဵုယၟုဇကု စုတ်လဝ် လ္တူလပှ်ကျာ “ နန်ထဝ်  ဘောမ ရုံးတက်နေတုန်းလာ?” (နန်ထဝ် ထၜမကြိုက် တိုန်ဒၟံင်ရုင်ဏီဖိုဟ်ဟာ) သၟဝ်ဂှ် ကဵုလဝ် comment, LIKE တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကျေဝ်ရံင်မွဲတဲဂှ်  ဒှ်ဒၟံင် သကအ်ရဲဇကုဖအိုတ်ရ။ ရဲအရာပ်တအ်လေဝ် ဟွံတက်ကျာ၊ ဟွံကော်။ ဗွဲတၟေင် ကောန်ၚာ်ဇကု ၜိုန်ရညးတအ် ကော်မံင်အရိုဟ်တ္ၚဲကီုလေဝ် ဟွံကော်အိုတ်ရ၊ မံင်စ ဟွံခိုဟ်မ္ဂး ညးတအ် ဟွံကၠုင်သ္ၚိဇကု ညးတအ် အာထ္ၜး ဒၞာဲတၞဟ်ဟ်၊ မုက်မတ်ညးတအ် ဟွံကျေဝ် ဟွံဍုက်ကဵုဇကု ဗီုတြေံ၊ ဟွံမိက်ဆက်ဆောံကဵု ဟွံမိက်ဟီု အရေဝ်ကဵု ရဲသ္ၚိဇကုအိုတ်ရ။
ဗော်ညဳသၟဟ်မန် MUP ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန် ဆက်ကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် ကောန်မန်ၜိုတ်နွံ ညံင်ကဵု ပံင်ကဵုပၞာန်ဖအိုတ်၊ ဒးစိုတ် ထံက်ဂလာန်ပၞာန် သီုဖအိုတ် ညးတအ် စှ်ေစိုတ်ဗီုဂှ်တုဲ ရဲအရာပ်တအ် ဂိစိုတ်ကဵု ဂကူမန်လေဝ် ဒှ်ကၠုင်ကီုရ။ “ပ္ဍဲကဵု လတူလပှ်ကျာလေဝ် ဒှ်ဂကူမန် ဂွ ကွေံရ” ဂးတုဲ ကောန်ဂကူမန်လ္ၚဵု ပတိုန်ဒၟံင် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
အလုံအရာပ်မွဲ ပါဲနူသ္ၚိ နန်ထဝ်တအ်တုဲ ဒှ်မံင် ဗော်မြာ်ဖအိုတ်ရ။ ဗ္ဒာဲသ္ၚိဇကုပၠန် အခိင်တ္ၚဲ ပံက်ဗဵု(စလောင်း မဇ္ဇျိမ)ထတ်ထတ်တုဲ ရမျှာင် ထ္ၜးမံင် ဆန္ဒ ညံင်ကဵု ဂွံစိုပ်ကတောဝ် ညးတအ်ကဵု နန်ထဝ် မိင်ရ။ အခိင်အာကမၠောန် လဆောဝ်ဟီုမံင် ကၠာဟွံမိင်ကဵုမိင် လဆောဝ် ဂိုဟ်ဟီု ထတ်တ် “ ရုံးမတက်နဲ့ ရုန်ထွက်” (လ္ပတိုန်ရုင် ရုန်တိတ်)  မရေဝ် သၟတ်တအ်ဂှ် “က္ဍိုပ်ရနွံ က္ဍုဟ်ဟၟဲ” ပ္ဍဲအရာပ် ဗျိပေင်ထာတ်။
အာကောံဓရီု သွက်ဂွံ ထပက်ဂဥုဲစဵုဒၞာ ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ရဲအရာပ်တအ် ကၠတ်တက်ဗီု လ္ပာ်လက်ကြဴတုဲ ပတိုန်လ္တူ Facebook “မၞိဟ်ဖံက်သစ္စကဵု ညးဍုင်ကွာန်”
“လ္ပာ်ဂကောံ CRPH(Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw) တအ် လလောင်တြး လတူလပှ်ကျာ မၞိဟ်ဟွံလုပ် CDM မ္ဂး ပတိတ်နူကမၠောန်ဏောင်၊ ကေတ်အရေဝ်ဏောင်”
စိုပ်အာ ရုင်ဂဥုဲမုဟ်ဍုင် ဂအုပ် ရုင်ဂဥုဲ ဒံက်တာ “မျေအ်နာင်” မုပ ဗှ်ေတအ် ဟွံလုပ် CDM ရော? “ဗှ်ေတအ်လုပ် CDM တှ်ေ သြန်ဂိတုလေဝ် ဂွံဏောင်၊ ကမၠောန်လေဝ် ဟွံ(ပြုတ်)ပုဟ်” “ဗှ်ေတအ်တိုန်ရုင်တှ်ေ မွဲတ္ၚဲ လ္ပကဵုလီု အဲပတိတ်ထောအ် နူကမၠောန်ဏောင်”
“အမေစု ဇၞးတှ်ေ ပံင်တုဲကေတ်သြန်ဂိတုဏောင်” အကြာရဲဌာနဂှ် ဟီုမံင်ညးသကအ်လေဝ် ဂွံမိင်၊ လုပ် CDM မ္ဂး ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဆဵုမ္ဂး ဒးကဵုရှ်ေသှ်ေဏောင်၊ ဂွံတဆိပ်ခြာဏောင်။
- --
“ဗီုလဵု အကာဲအရာရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ပိုယ် တ္ရဲဏံရော?” နာဲမန်ကျေဝ်သၟာန် နန်ထဝ်။ တ္ရဲကၟာတ်ရုၚ်မ္ဂး နန်ထဝ်တံ စဴကွာန်အာဝေၚ် ပ္ဍဲသ္ရိမိမဇကုတုဲ မံၚ်မွဲၜါတ္ရဲလေပ်ရ။ “အဲဟွံတီကွေံကွေံပုဟ် မၞိဟ်တီဂှ် တေံဂ္ဇံမံၚ်” ကလေၚ်ဟီုကဵု နာဲမန်ကျေဝ်။ ညးဂှ် ဒှ်ညးစိုတ်လုပ်စ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မွဲ၊ ညးချဳဒရာၚ်ပရေၚ်ဂကောံပ္ဍဲကွာန် မွဲတၠတုဲ ဆဂှ်သၟးဟွံက ဒှ်မံၚ် အနာဲ နန်ထဝ်တုဲ ကာလနန်ထဝ် စိုပ်ကွာန်မ္ဂး ညးကၠုၚ်ပၠုပ်ဂဥုဲ ဇြဟတ်လေပ်မံၚ်ရ။
“ ဗီုလဵုညာတ် ဗညာ အကာဲအရာတ္ရဲဏံ” နာဲမန်ကျေဝ်သၟာန်
“ သုၚ်စောဲ နကဵုလွဟ် နဲကဲ CDMတုဲ လုပ်မံၚ်ပေါဲဗတိုက်”
“ အ္စာဂဥုဲတံ၊ အ္စာၝောံတံ လုပ် CDM တုဲ ဂွံအာထ္ၜးယဲ ဝါတ်၊ ဂွံဗ္တောန်လိက်ဝါတ် သွက်ပၞာန်တံ စက်ယန္တာရာ အာဟွံဂွံ ဒှ်ဟာ၊ (ဇော်မဲလုံး)ကော် (ဇော်မၚ်းထွန်း) ပြန်ကြားရေး) ဌာန ဆက်စၠောံဟီုဂှ်လေဝ် ကမၠောန်အလဵုသဳဂှ် ကေတ်မံၚ် ခိုဟ်ဟ်ရ”
“အုပ်ဓုပ်နာနာ (ထွေးအုပ်) မွဲလေဝ်ဟွံလုပ်တှ်ေ ဍေံဟီုဂွံမံၚ်၊ ကြက်ဍေံဟွံလုပ်တုဲ တၞးဍေံသၟး လုပ်မံၚ် တှ်ေဂွံအံၚ်ဇၞးဝါတ်မံၚ်၊ ကၟာတ်ထောံရုၚ်ဂဥုဲ ရုၚ်ဂဥုဲ ဍေံပၞာန်ပံက် ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဟွံအာလွီမ္ဂး ၜိုတ်မွဲသၞာံဂှ် ၜိုဟ်ဟ်ရ။ တုပ်ဗီုကီု သွာၚ်တၞဟ်ဟ်လေဝ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဂှ် ပလေဝ်လဝ်နွံရ၊ ရုၚ်ဂဥုဲ ဟွံမွဲတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်ပိုယ်မုဒှ် အနာဲညာတ်မံၚ် မုဒှ် ပ္ဍဲကွာန်ပိုယ်”
“ မိလောန် ၜံၚ်ကောန်ကၟာ ၜံၚ်ဟွံဂွံတုဲ ဒးကရေက်သက် ဒၞာဲဂွံအာဟၟဲတုဲ ကောန်ချိုတ်၊ နာဝေန် ဒှ်ယဲ (အူးတက်ပေါက်) အခေါၚ်ဂျိုၚ်နွံမံၚ်ကီုလေဝ် ဒၞာဲဂွံကရေက်ဟၟဲ ၜေအ်အာ၊ မိယေန်ဒှ်မံၚ်ယဲ (ကေန်သာ) ကေတ်မံၚ်ဂဥုဲ ပ္ဍဲရုၚ်ဂဥုဲ လၟေၚ်ဂိတုတုဲ ရုၚ်ဂဥုဲကၟာတ်အာတုဲ စှ်ေအာ၊ ဗီုဗီုဏံဒှ်မံၚ် ဂွံဆဵုမံၚ်၊ အ္စာဂဥုဲတံဂှ် ညးတံဖန်ပံက်ကဵု မ္ရးနွံၜိုန်ရဟီုကီုလေဝ် ဟွံစိုပ်တရဴပုဟ်၊ အာဍာ်ဇမၠိၚ်လေဝ်ဟွံမာန်ပုဟ်ထေၚ်၊ မိက်ဂွံကဵု ဇၞးထောံ မွဲမွဲကရေက်ရ”
“ဍုၚ်ပိုယ် ပွိုၚ်ဍုၚ် နွံ(၃၃၀) ဗီုအနာဲ ဟီုညးနူကၠာဂှ် ပ္ဍဲမွဲကွာန်ဒှ်မွဲကေတ်ရ၊ ဒးပၟတ်ကဵု မုက်ဂၞန်(၃၃၀) ဒးချိုတ်အာ ဗီုဏံဂှ် ညးမွဲလေဝ် ဟွံသ္ပပရိုၚ်တၟေၚ်ပုဟ်”
“ သၞောဝ်အာထၜိုတ်ဂှ် ဆလအ် ဍေံသီဟွံတီ”
“ မုသၞောဝ်အနာဲ (မာရှယ်လော) လေဝ် နူ (၈)နာဍဳဗ္တံ စိုပ် (၄) ဂယးလေဝ်”
အဃောညးၜါတက်မံၚ်ကျာဂှ် ဖုၚ်အနာဲ ဗြုတိုန်တုဲ ဍဵုပံက်လဝ် Speaker ဖုၚ် “ စဴကၠုၚ်ရ လ္ပဂၠိုၚ်မံၚ်” ဂွံမံၚ်ရမျှာၚ် နူလ္ပာ်တေံတုဲ မၞိဟ်ဗဒဲါ အီတိုန် သီုညးဖအိုတ်ရ။
--- --- --
“နန်ထဝ်ဂှ် ဒးစိုတ် ဒပ်ပၞာန်တုဲ လုပ်လ္ပာ်ပၞာန်တုဲ ကၠောန်မံင်ကမၠောန်ဇကုဟွံသေင်ပုဟ်၊ ဇကုဂှ် (ဝန်ထမ်း)တှ်ေ ကမၠောန် ဇကုရ မိက်ဂွံကၠောန်” နကဵု ရမျှာင်အောန်စိုတ် ဟီုကဵု ဗညာ
“ ၝဏအ်ဂှ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲ ပ္ၚံက်ရ၊ ထာဝရ ဟွံသေင်ပုဟ်”
“ လုပ် CDM တှ်ေ ကမၠောန်ဒပ်ပၞာန်ဒေါအ်အာ၊ အုပ်ဓုပ်ဟွံဂွံရ  ဒှ်ကွေံဟာ? အပါဍေံ”
“ အဲဟွံညာတ်ဗီုဂှ်၊ ရဲလုပ်ဂၠိုင်ဂှ် ဌာနထတ်ယုက်ကဵု ပရေင်ပညာဏောင်၊ ယဝ်ရ (ထွေးအုပ်) လုပ်တှ်ေ ဟီုစဂွံ၊ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဍေံပလေဝ်လဝ် သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ်ဍုင်ဂှ် တၟာလအ်ရ ထေင်ကေတ်၊ ဌာနထတ်ယုက်၊ ပရေင်ပညာတအ်ကီု ဌာန နာနာတအ်ဂှ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန် နွံဒၟံင်သီုဖအိုတ်၊ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ပ္တန်လဝ်ဍုင်ပၠန်၊ ဂွံဇၞးဂှ်ဝါတ်ဒၟံင်”
“ နန်ထဝ် ကၠောန်ဒၟံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဟာ? ချပ်ဒၟံင်ကီု ၜိုန်ဥာဏ်ဇကုနွံ ကောန်ၚာ် ဂွံသုင်ဂဥုဲ (BCG) လၟေင်ဂိတုဂှ်  ဂွံဖျုင်မာန်၊ မၞိဟ်ဗုင်င် ကၠုင်ထ္ၜးမံင် လၟိဟ်နွံမံင် (၄၀)တၠ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် (Migrant) ရဲကၠောန်ဍိုတ်ဏောင် သြန်လေဝ်ဟၟဲပုဟ် ကၠောန်မွဲတ္ၚဲစမွဲရ ဟွံဂွံ ထ္ၜးဗုင်မ္ဂး ဒၞာဲလဵု ညးတအ် သံက်အာဟၟဲ၊ မွဲပၠန်ဂှ် သွက်ဂွံထ္ပက်ဂဥုဲ စဵုဒၞာ ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ကဵုညးဍုင်ကွာန် အခိင်ဍေံဟွံဂွံ ထ္ပက်မ္ဂး ဂဥုဲဂှ် ဒးထောအ် ဒးဟုံရ၊ ကၠောန်ကမၠောန်ဗီုဏအ် ညးဍုင်ကွာန်ဟီု ပြည်သူ့ သစ္စာဖောက် (ညးဖံက်သစ္စ) ပတိုန်လဝ် လတူလပှ်ကျာ၊ ဂုဏ်သိက္ခာ ညံင်မၞိဟ်မွဲ ဂွံစှ်ေ၊ ဂွံအိုတ်အာ သ္ပ ဗီုဏအ် ဒှ် ဒဳမဵုကရေဇြဳဟာ?”
ပ္ဍဲကဵု ပ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒှ်မံင်သံင်ပြံင်ဏအ်ဂှ် ဆက်တုဲ ကမၠောန်ဇကုဂှ် ဒးကၠောန်ဟာ? ဟွံသေင်မ္ဂး လုပ် CDM တုဲ မုကမၠောန်ဟွံဒးကၠောန်မွဲသာ် ပတိတ်သြန်ဂိတု ဂွံမံင် အတိုင်အ္စာဇၞော်ဇကု မဟီုဂှ် ဒှ်ဍာံညိဟာ? ဒဳမဵုကရေဇြီဂှ် ကေတ်ဗီုဏအ် ဂွံမာန်ညိဟာ? နကဵုဥာဏ်ဇကု ချပ်ဗ္စာဟွံလေပ်ရ။
-
မၞိက်ရတ်
(၂၄၊ ၈၊ ၂၀၂၁)
သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်
သြဘာသ ၊ကျာ်ဇၞော်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ သြဘာသ နွံပိုန်ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်၊ ဍုင်လၟိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ ဟိုတ်မယိုက်ဂၠေင်လဝ် လျိုင်သာသနာ ပ္ဍဲပရိယတ် မဖျေဟ်ကၠုင်လိက် သၞာံဗွဲမလအ် ပွိုင် ၂၅ သၞာံပြင်င်တုဲ ကလိဂွံ ဒုင်ဗဂိန် တဆိပ်ကြာ အ္စာလိက် "မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"၊ နူကဵု ဂကောံရာမညသံဃာနုဂ္ဂဟဂှ် ဗ္ဂိန်ကဵု တဆိပ်ကြာအ္စာလိက် "ဂုဏဝိသိဋ္ဌ ရာမညဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"။ ပါဲနူဂှ်တုဲ လျိုင်ပကင်ရင် လပါ်သာသနာ လပါ်အလဵုအသဳဍုင်မ္ဂး နဒဒှ် ဝိနဲဓိုရ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်။ အခိင်ကိုပ်ကၠာ ဟွံဒက်ပ္တန် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယတေအ် ပ္ဍဲသင်မန် နွံဂကောံဇၞော် ရာမညမဟာသံဃသမဂ္ဂဳရ။ ပ္ဍဲဂကောံဏအ် ကေတ်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ။ တုဲပၠန် လပါ်ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်ဂှ်လေဝ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌကီုရ။
ကဏ္ဍဒှ်မၞိဟ်
လၟောဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာသြဘာသဝွံ စူဠသက္ကရာဇ် (၁၂၉၈) သၞာံ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန်(၃) မံက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ်ဂှ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် နူဇရေင်နာဲမျှေန်၊ မိဣဗေန် ပ္ဍဲအရာပ်ကွာန်တၟိ၊ ကွာန်လၟိုင် (ဍုင်လၟိုင်) ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ မိကဵုမၜါ ခုတ်လဝ်ကဵုယၟု မာံအံင်ယေန် (အောင်ရင်) ရ။ ပၞောဝ်ကောန်မွဲမိ မွဲမ နွံစှ်တၠ ကောန်တြုံ(၈)တၠ၊ ကောန်ဗြဴ (၂) တၠဂှ်၊ မာံအံင်ယေန်ဝွံ ဒှ်ကောန်တြုံ မရနုက်ကဵုပန်ရ။ ကောန်တြုံ ကောန်ဗြဴ စှ်တၠတုန် -
၁။ မာံထောန်သုင် (က) နာဲအၜဳ
၂။ မာံညုင်
၃။ မာံဗထောန် (က) နာဲအစော် (စုတိ)
၄။ မာံအံင်ယေန် (လၟေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠသြဘာသ)
၅။ မာံသာန်တေန် (က) နာဲနော် (စုတိ)
၆။ မိတေန်ယဳ (စုတိ)
၇။ မာံအံင်ကျဳ
၈။ မိယျေန် (စုတိ)
၉။ မာံချေတ်သိုင် (စုတိ)
၁၀။ နာဲဖေအံင် (က) နာဲအခွာဲ
ကဏ္ဍဒှ်သာမဏဳ ခမဳ
အခိင်ကာလသ္ပပယျင်ဂွံဂှ် ဒကာပယျင် လဇုအ္စာသဝ်ဗု သမ္ဘာမိမာအေင် ကေုာံ မိအနန္တဂုဏ် မိဣဗေန်၊ ဒုင်သဇိုင်ထံက်ပင်ဒကာပစ္စယ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာနန္ဒသာရ (ကွာန်ကၟာဝက်) ဒှ်အ္စာဥပ္ပဇျာဲတုဲ ပထမ အ္စာကမ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသုဒ္ဓ (ကွာန်တၟအ်ကၞေင်) ဒုတိယအ္စာကမ် တၠဂုဏ်အ္စာဣန္ဒက (လၟိုင်)၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၁၈) သၞာံ၊ ဂိတု ပသာ် (၈) မံက်ဂှ် နူဘဝသာမဏဳ ထပိုဲသြဘာသဂှ် အာစိုပ်ဒဒှ်ဘဝဘိက္ခုမွဲ မပြဲပြဲ နကဵုယၟုခမဳသြဘာသဂှ် ပ္ဍဲခဏ္ဍသီ တၠအရှန်ဇရေင်ကျာ်ကေလာသ ကွာန်လၟိုင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ရ။
ကဏ္ဍကတ်ပညာ
လၟောဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာသြဘာသဝွံ နူဂွံအာယုက် (၁၁) သၞာံဂှ် နဒဒှ်ကွးဘာ စကတ်လိက် ဂတဵုဇၞော်မန် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာသောမ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၁၀) သၞာံ၊ ကာလစိုပ်အာယုက် (၁၂) သၞာံဂှ် ဒှ်သာမဏဳတုဲ စကတ်ပ္ဍောန်သှ်ဇျာဲ မပ္တံ သၠပတ်ပရိုတ်တအ်ဂှ် သက္ကရာဇ် (၁၃၁၁) သၞာံ၊ ကာလဂွံအာယုက် (၁၃) သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သောမ ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ တိုက်ပရိယတ္တိမန်ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ကဵုကတ်လိက် ဇရေင်တၠဂုဏ်အ္စာဝိသုဒ္ဓ (ဥက္ကဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ တြေံ) ရ။
သက္ကရာဇ် (၁၃၁၄) သၞာံ ကာလဂွံအာယုက် (၁၆) သၞာံဂှ် ဇရေင်တၠဂုဏ်အ္စာကောန်ကၠဵု (ယၟုခမဳညးသမ္တီဟွံဒး ဗွဲကြဴ ညးရာံတိတ်အာ) ဘာသဳ၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၅) သၞာံ ဂှ်ကလေင်ကတ်လိက် ပရိယတ္တိမန် ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင် ဇရေင်တၠဂုဏ်အ္စာကေတု၊ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၆) သၞာံဂှ် ဂွံဇၞးကေတ်တန်ဍောတ်၊ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၇) သၞာံဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဒေါဝ် နူအလဵုအသဳရ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၈) သၞာံဂှ် ပြာပ်အာဘာသုမင်္ဂလရာမိက ကွာန်မုဟ်ဒဵု တကအ်ခၟိုင်ကတ်လိက် ဇရေင်အ္စာဂုဏ်အ္စာဝါယမ ဗွဲမွဲဝှ်တုဲ သၞာံဂှ်ပၠန် ကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်လၟိုင် အဃောဒှ်ဒၟံင် ဘဝသာမဏဳသီုကဵု ဟွံဂွံဆက်ကတ်လိက်ဂှ် ဒးမင်ဘာ ပဒတဴဝှ် ပ္ဍဲဘာရုင်ဒါန် ဌာန်ကွာန်ဇကု ပွိုင်မွဲသၞာံရ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၉-၁၃၂၀) သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသုဒ္ဓ ကော်ဏာ ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ဘာတိုက်ပၠန်တုဲ ဘိုင်ဖျေံလိက်ဗၞတ် (၂) ဝှ်ရ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၂၀) သၞာံဂှ်ဟေင် ရန်ကဵု ဂွံဒှ်ဗဟုသုတညိဂးတုဲ တိုန်စိုပ်ဍုင်လ္ဂုင် ပဒတဴ ဗၞတ်ၜါဂိတုတုဲ သၞာံဂှ်ပၠန် ပြာပ်အာ ဘာကျာ် ဍုင်ပံင် ဆက်ကတ်လိက် ပရိယတ္တိ ဇရေင်တၠဂုဏ်အ္စာသာရ။ ဗၞတ် (၁) ဝှ်ရ ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၂၁) သၞာံဂှ် ပြံင်စိုပ်အာကွာန်ရုတ်တံင် ဆက်ကတ်လိက် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာနန္ဒသာရ ဗၞတ် (၂) ဝှ်တုဲ ဟိုတ်နူကျာ်ဇၞော် အ္စာနန္ဒသာရ ခန္ဓကာယ ဟွံဍိုပ်ဍဴ ဒုင်စသိုင်ယဲဝေဒနာ ဆက်ဘိုင်ဖျေံလိက် ဗၞတ် (၂) ဝှ်ရ။ သက္ကရာဇ် - ၁၂၃၄ သၞာံ၊ က္လိဂွံ ခမဳတြဴဝှ် ရန်ကဵုဂွံပရံင် တိုန်ဏှ်ပရိယတ်တုဲ ပြာပ်တိုန်စိုပ် ဍုင်အင်ဝ ပဒတဴဗၞတ် (၄) ဝှ် တုဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈- သၞာံဂှ် က္လေင်စဴကၠုင် ဌာန်တိုပ်သုက် ကွာန်လၟိုင် ဘာရုင်ဒါန်တုဲ စဖျေံကၠုင်လိက်ရ။
ကဏ္ဍဖျေံလိက်
ၜိုန်ဒှ်အကြာ အခိင်ကတ်လ္ၚတ်လိက်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၉-၁၃၂၀ သၞာံဂှ် ကေင်ဘိုင်ဖျေံလိက်ဗၞတ် (၂) ဝှ် ပ္ဍဲကဵုတိုက်ပရိယတ္တမန် ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ - ၁၃၂၃ သၞာံဂှ် ဟိုတ်နူကဵု တၠဂုဏ်အ္စာနန္ဒသာရ၊ ကွာန်ရုတ်တံင် ဒှ်ယဲဝေဒနာဂိယဲတုဲ ကေင်ကဵုလဝ်အရီုဗင် ဘိုင်ဖျေံလဝ်လိက် ဗၞတ် (၂) ဝှ် ပ္ဍဲဘာ ရုတ်တံင် ကွာန်ရုတ်တံင်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ သၞာံဂှ် စဖျေံ လိက်ပ္ဍဲ တိုက်ပရိယတ္တိမန် ဘာရုင်ဒါန် ကွာန်လၟိုင်ရ။
ကဏ္ဍလဟဵုပ္တိုန် အရာဝတ္ထု မဒှ်အထံက်သာသနာ
နူကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာဣန္ဒကမဟာထေရ် (စဴအာဘဝပရလိုက်)သၠးကၠေံကမၠောန်ကေင်ကာ ဘာရုင်ဒါန်အိုတ် ဇူကၠေံၜိုဟ်ၜိုဟ်သြိုဟ်သြိုဟ်တုဲ ကမၠောန်မင်မွဲအုပ်ဓုပ် ပ္ဍဲဘာရုင်ဒါန် အိုတ်သီုတအ်ဂှ် လၟောဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠသြဘာသ ကေတ်ကၠုင်လဝ်တာလျိုင် လဟဵုပတိုန်မပ္တံဘာဇၞော် ဘာကုဋ်၊ ကောန်ကတ်လိက် ဘာကဵုပိုန် သ္ဘင်ဓရ်၊ ဇြပ်မင်သဳတအ်ရ။
ကဏ္ဍတာလျိုင်ဂကောံ မဆေင်စပ်ကဵုသာသနာ
သက္ကရာဇ် - ၁၃၆၉ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၁၃) မံက် နူကဵုအလဵုအသဳ သံဃမဟာနယကကၟိန်ဍုင် ခါန်ကၞက်ပတိုန်လဝ်ကဵု ကဆံင်ဝိနဲဓိုရ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ သံဃသမုတ္တိကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌဍုင်လၟိုင်ရ။ ပ္ဍဲပကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသ ဍုင်လၟိုင်ဂှ် နဒဒှ်ဟိတဓရ၊ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဗွဲလၟေင်လၟေင် ကေင်ကေတ်ကၠုင်လဝ် တာလျိုင်ရ။
ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏအ် နူကဵုဥက္ကဋ္ဌဂေါပက ကျာ်ကေလာသ ကျာ်ဇၞော်တၠဂုဏာလင်္ကာရ ဘာကျာ်ဍုင်လၟိုင် က္လိလောန်စဴ အာသွဝ် ဘဝပရလိုက်တုဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်တၠသြဘာသ ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင် နဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌဂေါပက ကျာ်ကေလာသကီု သီုကဵုဒှ်ညးဍိုက်ပေင် အာယုဝဎ္ဍိ ဂုဏာဝဎ္ဍိ ပညာဝုဎ္ဍိ နွံပိုန်ဘာတုဲ ဂကောံသင်ပန်ဘာ (ဘာကျာ်၊ ဘာရုင်ဒါန်၊ ဘာရာမည၊ ဘာမ္ၚဵုအံင်ဇၞး) သၟိတ်ပတိုန်လဝ် ဒဒှ်အ္စာတၠ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်လၟိုန်ပၠန်ရ။
ပ္ဍဲကဵုဂကောံဂိုဏ်ဘာမြာင် သ္ကုတ်ရေဝ်သၟဝ်ကျာဂှ် ကျာ်ဇၞော် အ္စာတၠဘာဝင်ခဏ အာကၠုင်ချဳဓရာင်ဟွံမာန် မပ္တံကဵုကိစ္စဂိုဏ်နာနာသာ် ဟိုတ်နူပတုဲပၟိက် ဟွံသၟဟ်အစောံတုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠသြဘာသ ကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ် အထံက်အ္စာတၠဂိုဏ် သ္ကုတ်ရေဝ်သၟဝ်ကျာရ။ ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဏအ်ပၠန် က္လိဂွံလဝ် တာလျိုင်ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံရာမညမဟာသံဃသမဂ္ဂဳရ။ (တင်သမ္တီ ဂကောံဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နူကဵုသၞာံဒေါဝ်သာသနာ (၂၅၀၀) တေံရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် နူကဵုဒက်ပတန်လဝ်ဂကောံ ရာမညဓမ္မာစရိယတုဲဂှ် ဂကောံရာမညမဟာသံဃသမဂ္ဂဳသ္ပလဝ် ဂကောံတမ်တုဲ ဟွံချဳဒရာင်ရ။ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယဟေင် ချဳဒရာင်ဒၟံင် ကမၠောန် သာသနာအလုံဂကောံရာမညနိကာယနာနာသာ်ရ။
ကဏ္ဍက္လိဂွံတဆိပ်ကြာဗြနာံ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သြဘာသဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳကၟိန်ဍုင် ဗဂိန်ကဵုတဆိပ်ကြာ အ္စာလိက် "မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ" တဆိပ်ကြာအ္စာလိက် ဂုဏဝိသိဋ္ဌ ရာမညဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ နူကဵုဂကောံရာမညသံဃာနုဂ္ဂဟ ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ အပ်ပြာပ်ကဵု ကုအ္စာလိက်ဖျေံကၠုင်လိက်ပရိယတ် ဟွံဂွံသ္ကုတ်ခြာ ပေင် (၂၅) သၞာံဂှ်လေဝ် ဂွံဒုင်ဗဂိန်ကေတ်ကီုရ။
စဳပျးစရာဲဂုဏ်
နူကျာ်ဇၞော်အ္စာသြဘာသ စဖျေံကၠုင်လိက် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန် ဘာရုင်ဒါန် သက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ သၞာံတေံ စဵုကဵုပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်မာန်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵုစိုတ်ဓာတ် သန္နိဌာန်ယိုက်ဂၠေင် သဇိုင်ဝန် သာသနာဗိုန်ဗတ်ခိုင်ကၠိုက်ရောင်ဂှ် သီုဟွံဒးလ္ၚတ် ဇြိုဟ်ဟ်နက်က်မွဲသာ် ကၠးဖ္ဍးမံင်တုဲ ဂွံတီကေတ်မာန်ရ။
လောန်ကၠုင်ၜိုတ် (၂ဝ) သၞာံပြင်တေံ အဲညးပကောံပကေဝ် အတ္ထုပ္ပတ္တိဏအ် ကေင်အာဝေင်လဝ်ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဘာဇၞော်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာသုဝဏ္ဏ ညးကေင်ဟီုထိုင်သးလဝ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဘာရုင်ဒါန် (ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠသြဘာသ လၟုဟ်ဏအ် မိက်သ္ဂး) ရဴဝွံမ္ဂး "တၠဂုဏ်အ္စာ ဘာရုင်ဒါန်မွဲ ဇဲခိုဟ်ကွေံကွေံ ညးဖျေံမင်လိက် နူကဵုတန်မူလ စဵုကဵုတန်ဇၞော် မွဲမွဲတ္ၚဲ (၅၊၆) ဗွဟ် နူဂယးစဵုကဵုစိုပ် ဗ္တံဇကုမွဲဓဝ်" ရ။
သက္ကရာဇ် - ၁၃၇၅ သၞာံ၊ ပ္ဍဲသဘင်တ္ၚဲဝိဇာတ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ သဳလာစာရ၊ တိုက်ပရိယတ္တိမန် ဘာဗ္ဂေါသၟဝ်၊ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဝိသာရဒ (ပါဠိပါရဂူ) ဘာဓမ္မစက် ကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ အဃောညးမြော်လဝ် သြဝါဒထၟံက်ထ္ၜးလဝ် စရာဲကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳလာစာရ သီုညးဖက်ထၟံက်ထ္ၜးဏာလဝ် စရာဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သြဘာသ ရဴဝွံမ္ဂး "ယဝ်ရ တၠဂုဏ်အ္စာ သြဘာသ (ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သြဘာသ လၟုဟ်ဏံ မိက်သ္ဂး) ဆက်ဖျေံမံင်လိက်ဖိုဟ်မ္ဂး တၠဂုဏ်အ္စာ ဖျေံလိက်လအ်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဗွိုင်အ္စာလိက်မန်ဂမၠိုင်ရ။"
ရမျာင်ဟီုထိုင်သး အကြာညးမကေင်ဒှ်လဝ်ကွးကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠသြဘာသ ဟီုမံင် တၠဂုဏ်အ္စာသြဘာသဂှ် ဟွံဗက်စပၟိက်ဆန္ဒ ဟွံလွဳကွးအရင်ရ။ ကောန်ကတ်လိက် မဒှ်ကွးညးသီုဖအိုတ်ဂှ် ညးဆက်ဆောံတုပ်သၟဟ် ဗၠေတ်ကဵုစေဝ်ပၞောန် မပတံကဵုဟွံလ္ၚောဝ်ကျာ် ဟွံစှ်ေပိဏ္ဍပါတ် သီုဟွံမွဲကဵုအခေါင် ဗဵုပေဲါသဘင်မ္ဂး ဍောတ်ကဵုဒှ် ဇၞော်ကဵုဒှ် ညးဒုက်ကဵုလေံၜဝ်ဖအိုတ်ရ၊ မပတံကဵုက္ဍိုပ်ဂိ ဇကုကတဴ ယဲညိညိမ္ဂး ၜိုန်ရဒးဂြောပ်ဓလီုလဝ်ယာတ်ကီုလေဝ် ညးသၟဟ်အစောံမံင်မ္ဂး ဗွဟ်ဖျေံလိက်ညး ညးဟွံကဵုလီုအာရ။
ရန်ကဵုဟိုတ်ဂလာန်ထိုင်သး နူညးဂမၠိုင်တုဲ နဲကဲကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သြဘာသဆေင်ကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်တိုက်လိက် အုပ်ဓုပ်ကောန်ကွး သင်ကတ်လိက်တအ်ဂှ် ၜိုန်ဟွံဒှ်တဲလ္တူအိုတ်မွဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူညးမင်မွဲကၠုင်တိုက်ပရိယတ္တိမန် ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန် ဗွဲမလံလကာဖာန်မာန်တုဲ ဒၞဲါဒးကေတ်ခန်လ္ၚတ် နွံတဴဗွဲစၟတ်ဨကန်ရ။ စရာဲဂုဏ် ညးလ္တူတိုက်လိက် လ္တူဂကူ ဘာသာသာသနာ ဇၞော်မောဝ်တဴ ဗွဲမလောန်ရောင်ဂှ် ညးချူလိက်ဏံမိက်ဂွံဟီုထိုင်သး ပျးကဵုအတ္တုပ္ပတ္တိ ကေုာံစရာဲဂုဏ်ညးဆဝွံကၠာရ။
ဝၚ်လိက်ပတ်မန် စပ်ကဵုပရိယတ္တိ
ပ္ဍဲအရာကိစ္စ စပ်ကဵုသွဟ်လိက်ပရိယတ္တိဝွံဂှ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ပိုဲဏံ ကောန်ဍုၚ်အရၚ် မန်၊ ဗၟာ၊ ချေၚ်၊ ကချေၚ်၊ ကရေၚ်၊ ကယာ၊ သေံ၊ ရခေၚ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဆေၚ်စပ်ကဵုကိစ္စသွဟ်လိက်ဏံဂှ် ပါဲနူဂကူမန်မွဲတုဲ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တၞဟ်ဟ်တံဂှ် လုပ်သွဟ်ဒၟံၚ်လိက်ပရိယတ္တိ နကဵုလိက်ဘာသာဗၟာဖအိုတ်ရ။ ဂကူဗၟာတံဂှ် မုလေဝ် သွက်ဂွံစောဒနာပြသၞာကၟာတ်လဒဵုဟွံမွဲရ။ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ပိုဲဏံ သွဟ်ဒၟံၚ်လိက်ပရိယတ္တိတံဂှ် ဘာသာမန်၊ ဘာသာဗၟာ၊ ဘာသာပါဠိ၊ နွံဒၟံၚ်ပိဘာသာဏံဟေၚ်ရ။ ဂကူမန်တံဂှ် ပၞးတုပ်ဒၟံၚ်ကုဂကူဗၟာ အရာသွဟ်လိက်ပရိယတ္တိဏံဂှ် ညးတံမိက်ဂွံကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာ သ္ပကၠုၚ်ပြသၞာ ထ္ၜးတဴဟိုတ်နာနာသာ်အိုတ်ရ။ ညးတံဂွံသ္ပဂှ်လေဝ် သ္ပဝါတ်ဂါတ်ဒၟံၚ်၊ မူဟိုတ် ဟိုတ်နူသၟိၚ်တၠညးတံဟွံသေၚ် ကဵုလဝ်အခေါၚ်ကဵုဂကူမန်တုဲ ဂၠာဲဒုဟ်ဒဏ်ဟွံလောဲသွာရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညးတံဒၞၚ်မတ်ကွေံကွေံတုဲ နဲကဲဍာ်ပလာဲမွဲမွဲ နဲကဲညးတံ၊ ညးတံဖန်ဖက်ဒၟံၚ် လ္တူဂကူမန်လၟိုန်ရ။ ဂကူမန်တံလေဝ် နဲကဲဍာ်ပလာဲပြယာဲညးတံ ဒရိပ်ဇိုၚ်ညးတံ မခ္ဍံကျာညးတံလ္ပာ်လဵုအာ၊ ဂကူမန်ပိုဲမတ်ဒးကဵုစဒၟံၚ်တုဲ ညးတံဂွံဖန်ဏာ လ္တူဂကူမန်ဂှ်ဟွံလောဲစကွေံကွေံရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်လေဝ် မၞိဟ်သၠုၚ်ကဵုမၞိဟ်သဝ် မၞိဟ်သၠုၚ်ဂှ် ဖန်လ္တူမၞိဟ်သဝ် ဟွံသ္ဇိုၚ်စိုတ်မွဲသာ်ရောၚ်။ ကိစ္စဏံ ခမဳသၚ်မန်တံ လုပ်ဒၟံၚ်ပေါဲဗ္တိုက်ဂှ် ဂကူမန်ပိုဲလ္ပာ်ခရှ်တံဂှ် မၞိဟ်တီဂှ်ရောၚ်ဣတီ၊ ခရှ်မန်ပိုဲ ဟွံတီဂှ်ဂၠိုၚ်ဒၟံၚ်ရောၚ်။
ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ် (၁၃၄၃)သၞာံ၊ သွက်ဂွံခၞံဗဒှ်ပိဋကတ်ပိ ထေရဝါဒဘာသာမန် သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ပရိယတ္တိ နကဵုဘာသာမန်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် (ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ၊ အလုံဒေသရးမန်) ဥက္ကဋ္ဌ-ဘဒန္တဝိသုဒ္ဓထေရ်၊ ဘာဇၞော်၊ ကွာန်တၟံကၞေၚ်၊ ဟိတဓရ-ဘဒန္တပညာဒဳပ၊ ဘာဇၞော်၊ ကွာန်ကံဗိန်၊ ရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ် လ္တူဂကောံတံဂှ်ရောၚ်။ သွက်ဂွံခၞံပြကိုဟ် ချပ်ဂၞန်ဖန်က်ဒၟံၚ် ကေုာံရေၚ်သ္ကံညဳညဳသာသာ သၟဟ်ဟ်သၟန်န်အိုတ်ရ။ နူကဵုအကံက်ပဌာန်၊ အကံက်ယမိက်၊ အကံက်မာတိကာဓာတုကထာ၊ တြာဲအဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ၊ တြာဲဝိနယ်ဍောတ်ပန်စံၚ်တၟိ၊ တြာဲသဒ္ဒါဇၞော်၊ တြာဲပါရာဇိကဏ်၊ ဖန်ပ္တိတ်ခၞံဗဒှ်အာ ဗွဲလၟေၚ်လၟေၚ်တုဲ၊ အာယုက်ဂကောံဂွံဗၞတ်ၜိုတ်တြဴ၊ ထပှ်သၞာံအခါတုဲ လ္ပာ်အလဵုအသဳ လက်ထက်ကံၚ်သဳတံ စန်ဒက်တိုန် လ္ပာ်သၚ်ဂမၠိုၚ် နကဵုဂကောံဂိုဏ်တၞဟ်ဟ် နွံပၟိက်မိက်ဂွံဒှ် မွဲဂကောံဓဝ်ဟေၚ် အလဵုအသဳတံ ပြေၚ်တိုန်ကမၠောန်စန်ဒက် ခမဳသၚ်ဂကောံဂိုဏ်တၞဟ်ဟ်အိုတ်ရ။ ဂကောံဂိုဏ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် အလဵုအသဳတံ မိက်ဂွံခ္ဍန်ဖအောန်ဖျေံဂိုဏ်တုဲ ဒုၚ်ယၟု `ဂကောံသံဃနာယက´ ကဆံၚ်ကဆံၚ်´ ရ။
ကိုပ်ကၠာနူရုပ်ရဴ ဂကောံသံဃနာယက ဟွံဂွံမံက်တိုန်ဏီဂှ် နူကဵုဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ အာတ်မိက်ပ္တိုန်လိက် ကုညးမကေတ်လျိုၚ်ရေၚ်တၠုၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံထမံက်ဂကောံသံဃနာယကတံရ။ ဗီုပ္တိုန်လိက်အာတ်မိက်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံသၚ်မန်ယၟုမ္ဂး ဂိုဏ်သုဓမ္မာဂှ် ပြံၚ်သၠာဲတုဲ ဒုၚ်ယၟု `ဂကောံဂိုဏ်ရာမညနိကာယ´ရောၚ်။ မူဟိုတ်ဒးပြံၚ်သၠာဲရော? ပုစ္ဆာဏံလုပ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဂိုဏ်သုဓမ္မာဂှ မူလဂှ်ဂိုဏ်မန်ပိုဲဟွံသေၚ်၊ ဇွောဝ်စှေ်ကၠုၚ်နူဍုၚ်အၚ်ဝ သ္ပဟိုတ်ကဵုဇြပ်သုဓမ္မာတုဲ သၚ်တန်တဴပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာကေၚ်ကာမမိက်မွဲ၊ ကိစ္စဖါပ်သၚ်၊ ကိစ္စတၞဟ်ဟ်က္တဵုဒှ်တိုန် ညးနိမန်ဏာသၚ် ပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာဂှ်တုဲ ထ္ၜုတ်ပ္တန်တိုန်ဂကောံသုဓမ္မာရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တမ်မူလဂှ် ပ္ဍဲသၚ်ပိုဲမန်တံဂှ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယရောၚ် နွံတဴဒၟံၚ်ရ။ ဟိုတ်နူအခိၚ်လံလ ဘဝဂကူမန်ပိုဲတံ သ္ၚောံဗြံအာနူဍုၚ်နန်တိဍာ်တုဲ တမ်မူလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် ကၠေံဗ္ဒန်အာတုဲ သုဓမ္မာသ္ၚိတ်ဂွံဏာပေၚ်ပေၚ်ရောၚ်။
ဂိုဏ်ကၠုၚ်ဂကူညးတၞဟ် ဟွံမိက်ကေတ်တုဲ ဗှ်သၞာဂွံယာဲအပါအရၚ်တုဲ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ပ္တိုန်လိက်အာတ်မိက်လဝ်ရ။ (သက္ကရာဇ်၊ ဂိတု၊ တ္ၚဲ) ပ္တိုန်လိက်ဂှ် ဟွံတီတုဲ ချူဟွံဒးရ။ (ညးမတီတံဂှ် ချူဗပေၚ်နၚ်ညိ) အာတ်မိက်လဝ်သာ်ဝွံတုဲ ဟွံကလိဂွံရ။ မူဟိုတ်ရော ဟိုတ်နူလ္ဇုဲလ္ဇအာဂှ်မွဲသာ်။ ဟိုတ်နူဇကုကေုာံဇကု ဟဂွံသဳကၠဳလဝ် ဗွဲမဍိုက်ပေၚ်မွဲသာ်။ ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဟဂွံပညဳပညပ်လဝ်မွဲသာ်။ ဟဂွံဗ္ဂပ်လဝ်က္ဍိုပ်ဂလာန် ဟဂွံကၠောံက္ဍကေုာံရေၚ်သ္ကံမွဲသာ်။ ဟိုတ်ဂှ် ယၟုမ္ဂးဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် ဒးဗၠးအာနူတဲရောၚ်။ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၂-သၞာံဂှ် ဂကောံသံဃနာယက ကဆံၚ်ကဆံၚ်ဖျေံဒၞာဲ ရုဲစှ်ပ္တိုန်ညးလျိုၚ် မဟာသံဃနာယကတွဵုရး၊ ရး၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်၊ ကွာန်၊ သ္ပဒတန် ဒှ်အာဂကောံသံဃနာယကဂှ် ကၟိန်ဍုၚ်ပိုဲဏံ ဟီုကဵုလၟေၚ်နွံဒၟံၚ ်ဒ္စိတ်ဂိုဏ်ဟေၚ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုဂိုဏ်ဒ္စိတ်ဂိုဏ်တံဂှ် ပ္ဍဲကဵုသၚ်ဂကူမန်ဂှ် နွံဒၟံၚ်ပိဂိုဏ်၊ ဂိုဏ်သုဓမ္မာ၊ ဂိုဏ်ယှိုဲကျေန်၊ ဂိုဏ်မဟာယျေန်တံရ။ မူလဘူတ ပၞောဝ်ကဵုဂကောံဂိုဏ်နွံဒၟံၚ်ပိဂိုဏ်ဂှ် ဂိုဏ်ကၠုၚ်နူမန်ဍာံဍာံဂှ် မွဲဂိုဏ်ရော ဟွံမွဲရောၚ်ထေၚ်။ ဂိုဏ်သုဓမ္မာဂှ် ကၠုၚ်နူဂကူဗၟာရ။ သၟေဟ်ၜါဂိုဏ်ဂှ်လေဝ် ကၠုၚ်နူလဵုဂှ် ဂိုဏ်ညးညးတီရ။