cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပရေင် ဒဿန ဗဟုသုတ
(သီုဖအိုတ်ဂှ်နွံပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲဏံရ)ဂၠံင်ဒးစိုတ်ဂှ်ရုဲကေတ်ညိ၊ ယဝ်ရပိုဲဟွံမာန်စိုတ်ဏံမ္ဂးတှ်ေဂွံဗၠးကေတ်ဒုဟ်လောကအခေတ်တ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်အာဟွံမာန်ရ၊ ပြသၞာတ္ၚဲဏံပိုဲဒးယှုက်ထုဲဒၟံင်ဂှ်ဍေံကၠုင်နူပိုဲဟွံမာန်စိုတ်ဏံဗွဲမဂၠိုင်ဖအိုတ်ရ။
(၁၄၅)    ။   ကၠောန်လောဲတုဲဇကုဒးကလေင်ဒှ်ဒဒိုက်၊ ကၠောန်ဝါတ်တုဲဇကုကလေင်ဂွံတသိုက်စိုတ်မ္ဂးတှ်ေ ဣဏံဟီုဂ်ှတိုန်တဴကဵုပိုဲရအဴ။
(၁၄၆)    ။   ယဝ်ရဂကောံတဵုလွဳတၞံဆုနွံတှ်ေ ဂကောံမင်မွဲလွဳပရာတၞံဆုတံဂှ်လေဝ်ဒးနွံထေက်ဏောင်။
(၁၄၇)    ။   ဂၠံင်ဓရ်ဟီုဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တပ်ဂၠံင်အးမွဲတၞုင်တုဲ (ဒးကွာ်အာဍာန်ဓဝ်ဓဝ်တပ်တပ်)ကီုရ။
(၁၄၈)    ။   ၜိုန်ရအဲဏံဒှ်မၞိဟ်တီကၠိုဟ်ကေတ်ဖအိုတ်ဟွံသေင်ကီုလေဝ် ဆဂးဂှ်တှ်ေအဲဏံဂ္ဇံဒၟံင်ဗ္ဒဲါဗှ်ေလၟိုန်တုဲဒှ်မၞိဟ်ကဵုကေတ်ကသပ်ခိုဟ်မွဲမာန်။
(၁၄၉)    ။   ဗၠေတ်မ္ဂးဒးသောင်ထ္ၜး၊ ဟွံကၠးမ္ဂးဒးသၟာန်။ ဗၠေတ်ဟွံသောင်ထ္ၜးညးတၞဟ်စိုတ်ဟွံအး၊ ဟွံကၠးယဝ်ဟွံသၟာန်ဂမြင်ညာဏ်ဟွံတၟး။   (သိုက်လွဳ ဟံသာဝတဳ)။
(၁၅၀)    ။    တာလျိုင်ဂကူမွဲ ၜိုတ်ဂွံအခိင် ၜိုတ်ဂွံအခေါင် ၜိုတ်အစောံစရာဲနွံဂှ်ဒးယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်လၟိုန်ကာလဟေင်ရ၊ သၞိင်ဗၠးၜးဂှ်ဒှ်သၞိင်ဆုဇူၜိုဟ်သြိုဟ်အိုတ်ရ၊ သၞိင်မိမၜါဂှ်လေဝ်ဒှ်သၞိင်ၜိုဟ်သြိုဟ်မွဲသၞိင်ကီုရ။
(၁၅၁)    ။   ကၠောန်သွက်ဂကူဟီုဂှ်လောဲလောဲရ၊ ၜိုတ်ဆဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲဟေင်နာဲဂှ်ဒှ်မၞိဟ်တၟေင်မွဲပ္ဍဲဂကူဂှ်ရ။
(၁၅၂)    ။   ကၠောန်ဗက်တာလျိုင်တုဲဒးဒုင်ဗက်ပ္တိတ်ထောံနူကဵုကမၠောန်ဂှ်ခိုဟ်နူကဵုဟွံကၠောန်ဗက်ဗီုဂွံလဝ်တာလျိုင်တုဲဒးနှုက်ပ္တိတ်ထောံနူကဵုကမၠောန်။
(၁၅၃)    ။    ပိုဲဒှ်မၞိဟ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံအိန်ထံင်တုဲတှ်ေ တာလျိုင်ပိုဲဒးကေတ်လဝ်ဗွဲကၠာအိုတ်ဂှ်လ္ပဝိုတ်ထောံညိဏး၊  တာလျိုင်ဂကူလေဝ်ဒးကၠောန်ၜိုတ်ပိုဲဂွံအခိင်အကြာတင်ဝါတ်ဂါတ်နာနာမာန်ဂှ်ကၠောန်အာအိုတ်ညိ၊ ဒဒိုက်ကီုတသိုက်ကီုပြသၞာဗွဲမဂၠိုင်မၞိဟ်ဒးဆဵုညာတ်ကေတ်ဍေံတွဵုဂှ်ဂကောံအိန်ထံင်ကောန်ဗြဴပိုဲဏံမွဲဟေင်ရတီကၠိုဟ်ကေတ်ဖ္အိုတ်နာနာမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ညးတၞဟ်ထိုင်သးနာဲဂှ်ဒှ်မၞိဟ်ဆာန်ဂကူမွဲကီုလေဝ် ဆဂးဂှ် ယဝ်ရကျောဝ်အာဂကောံအိန်ထံင်ကောန်ဗြဴဇကုတသိုက်ဟွံမွဲပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဏောင်တှ်ေ နာဲဒုင်လဝ်ယၟုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံအိန်ထံင်ဂှ်ၜိုတ်ဆဒုင်လဝ်ယၟုသၟးသၟးရ၊ ဂကောံအိန်ထံင်မွဲဍောတ်ဏံဂှ်နာဲကေတ်တာလျိုင်ဟွံပြေပြံင်ဏောင်တှ်ေဗီုလဵုနာဲဂွံသ္ပက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မၞိဟ်ဆာန်ဂကူဂှ်ရော၊ (ဍောင်တီတုဲဇူညိ၊ ဇူဖဲဟေင်ဆက်ကွာ်အာပၠန်ညိ)၊ သိုက်သိုက်ဂှ်ကွာ်အာတပ်တပ်ညိ၊ အဲမွဲစောန်အိုတ် အဲမွဲတၟေင်အိုတ် အဲမွဲကၠိုဟ်အိုတ် လညာတ်အဲကေတ်ဍုင်ဂွံဏောင်၊ လညာတ်ဗီုတံဏံဂှ်နာဲလ္ပချပ်လဝ်တွဵုညိဏး ၊ ယဝ်ရသာ်ဂှ်ဟွံသေင်တှ်ေ တသိုက်ဇေတ်ဇေတ်အဃောနာဲဂျိုင်မံင်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ်နာဲဂၠာဲဟွံဆဵုပုဟ်။
(၁၄၅)    ။   ကမၠောန်မွဲဟေင်ကဵုသွဟ်အရာနာနာမာန်ရ၊  ၚုဟ်မးမၞိဟ်ဂှ်နွံပ္ဍဲကမၠောန်ရ၊ ယဝ်ရကမၠောန်ဟွံမွယ်ဟွံဆာန်ကမၠောန်မ္ဂးတှ်ေဘဝဂှ်လေဝ်ဟွံမွယ်ကဵုအဓိပ္ပါယ် ၚုဟ်မးမၞိဟ်လေဝ်ဟွံမွယ်ရ။
(၁၅၈)    ။   ဂွံလဝ်ခန္ဓကာယဘဝဏံတုဲတှ်ေ ယဝ်ရပိုဲတံသုင်စောဲစကာဟွံလေပ်မ္ဂး ဒဒိုက်နာနာသံယောဇိုန်နာနာတံဂှ်လေဝ်ပေင်ဒၟံင်ပ္ဍဲကဵုဘဝပိုဲတံဇၟာပ်မိနေတ်နာဍဳစက္ကဟွံပိုတ်သ္ကုတ်ရ၊ ခန္ဓဏံဂှ်ချိုတ်အာတုဲခြာဟွံလအ်ဟေင်မၞိဟ်တံဝိုတ်အာအိုတ်ဂှ်ဒှ်ပရေင်သဘာဝရ၊  ဟိုတ်ဏံဟေင်ရ အရာခိုဟ်ခိုဟ်ဒၞာဲတၟေင်တၟေင်ထေက်ကဵုမၞိဟ်မွဲကၠောန်ဂွံဂံါအာစိုပ်ဂှ်ဒှ်တာလျိုင်ပိုဲမၞိဟ်အဃောဂျိုင်မံင်ဏံဟေင်ရ၊ ချိုတ်အာတုဲဟီုဂှ်ဒှ်သုညရဘွရ၊  မအရေဝ်သီုဖအိုတ်ယဝ်ရပကောံထောံတုဲတှ်ေ − − −− −ဂျိုင်ဒၟံင်တ္ဍဲဏံဂှ် ပိုဲမၞိဟ်တံဒးကၠောန်ဖဵုခိုဟ်ခိုဟ်မွဲဟေင်ရ၊ ဂၠံင်ဏံမွဲဂၠံင်ဟေင်ရဒှ်ဂၠံင်တပ်အးမွဲတၞုင်ဒှ်ဍာန်ဓဝ်ဓဝ်မွဲတၞုင်တုဲဒဒိုက်လေဝ်အောန်သာအိုတ်ဖဵုလေဝ်ဇၞော်ဂၠိုင်အိုတ်နဒဒှ်ပိုဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲရ၊ (ဂၠံင်ဍာန်ဏံမွဲတၞုင်ဟေင်ရ ထေက်ကဵုပိုဲတံဒးကွာ်အိုတ်ညိ)။
(၁၅၉) ။   အဲဝါတ်ဟီုဂှ်ဂံင်ဒုင်ကအ်ပါင်ထတ်ထတ်ကီုရ၊ ဆဂး _ _ _ ယဝ်ရဒးပံင်ဖက်ကဵုမၞိဟ်ဒၟာနူကဵုသြန်ဏောင်တှ်ေ ဆအယာံမာတ်တၟာဒဳရုဲလေဝ်ဟွံမွယ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။
(၁၆၀) ။   ပ္ဍဲအခိင်ပိုဲစကဂှ် မူပရောပိုဲတံဟွံသၟာန်ကဂှ်ကေတ်ဂွံနင်နူလဵုရော ကဂှ်လွဳလဝ်စၞစကဵုမုရော  ယဝ်ရကဂှ်ကၠတ်နင်ကီုလွဳလဝ်နကဵုအိက်ကီုဏောင်တှ်ေနာဲဂံင်စဟာကဂှ်၊ ယဝ်ရနာဲဟွံသၟာန်နာဲဟွံတီကဂှ်ဂွံနင်နူလဵုလွဳလဝ်ကဵုမူစၞစရောဏောင်တုဲ နာဲလေဝ်စအာကဂှ်ဂွံဂယျိုင်အာလမျီုရဟွံသေင်ဟာ၊  ယဝ်ရဒးဟီုသောင်သောင်ကၠးကၠးဓဝ်ဓဝ်တပ်တပ်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲဂွံစကဂွံစစၞတုဲခန္ဓကာယပိုဲဏံလေဝ်ဒှ်ကၠုင်ဒြဟတ်ဂှ်ဣဏံရဖဵုဇၞော်အိုတ်ဟွံသေင်ဟာ၊  (စကလ္ပသၟာန်ကၟာ) − − −  ပိုဲဒးရံင်မုဖဵုပိုဲဏံဂွံကၠုင်ရောဂှ်ဒှ်အဓိကဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊  လဆောဝ်လဆောဝ်တှ်ေ အတိုင်ပိုဲကတ်လ္ၚတ်ဗ္တောန်ကၠုင်လဝ်ဖအိုတ်တံဂှ်သုင်စောဲဂွံဇၟာပ်ဒၞာဲလေဝ်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ပိုဲဒးရံင်ကဵု အခိင်အခေတ်ကာလဒေသတုဲအရာလဵုမွဲဒှ်ဖဵုခိုဟ်အိုတ်ဒှ်ဂၠံင်ဍာန်ဓဝ်တပ်အးအိုတ်ဂှ်သုင်စောဲတုဲမၞိဟ်မၞုံဗွဳဗွိုင်ပိုဲတံဂှ်လေဝ်ဂွံဒုင်စသိုင်ဖဵုဇၞော်အိုတ်ဒဒိုက်သာအောန်အိုတ်ဂှ်တုဲ ဘဝဂျိုင်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဟီုဂှ်နွံကဵုၚုဟ်မးနွံကဵုအဓိပ္ပဲါရဟွံသေင်ဟာ။
(၁၆၁)  ။  သြန်စောဲသြန်ဟွံလေပ်တှ်ေ ဒှ်တဴဍိက်သြန်မာန်ဏောၚ်၊  သြန်စောဲဍာ်ဟွံလေပ်တှ်ေ ဒှ်တဴဍိက်ဍာ်မာန်ဏောၚ်၊  သုၚ်စောဲအှော်ဟွံလေပ်တှ်ေ ဒှ်တဴဍိက်အှော်မာန်ဏောၚ်၊  ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ  သုၚ်စောဲအရာလဵုလေဝ် ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်ဟေၚ် သုၚ်စောဲတဴအိုတ်ညိ။
(၁၆၂)  ။  ခန္ဓကယပိုဲဏံဂှ် နွံကဵုဆီပတိုဟ် နွံကဵုဖျုန်လတေၚ်တုဲ ထေက်ကြိုက်ဒးဂိလေပ် ထေက်ကြိုက်ဒးမှာလေပ်  ထေက်ကြိုက်ဒးဒှ်လီုလေပ်တုဲ အရာနာနာလ္တူလိုက်လောကဏံဂှ် ဍေံဂွံဍာံစၟတ်ဍာ်ကၠံပေၚ်ပေၚ်မာန်တွဵုဂှ် ဒှ်အာဟွံမာန်ရ။
(၁၆၃)  ။  အခေါၚ်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်တဴၚုဟ်မးဇၞော်အိုတ်သွက်ဘဝပိုဲမၞိဟ်တံရ၊  ညးလ္ၚဵုတံကၠိုဟ်လဝ်စိုတ်ဂှ်တှ်ေ  အခေါၚ်ဟီုဂှ် ဒးကၠုၚ်နူကဵုညးမွဲလပါ်တေံ ဗစိုပ်နၚ်ကဵုပိုဲဏံတုဲမှ ဒှ်တဴအခေါၚ်မွဲကီုရ၊  ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ ကၠိုဟ်လတ်စိုတ်သာ်ဏံလေဝ်နွံတဴရ၊  ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တှ်ေ အခေါၚ်ဟီုမ္ဂးဂှ် တိုန်ဒှ်ကဵုပိုဲတံရံၚ်ဍေံဆဵုဗဵုဍေံဒှ်မှ ဒှ်တဴအခေါၚ်မွဲရ၊  အခေါၚ်ဟီုဂှ်  ပိုဲတံဂွံဒုၚ်ကေတ်ဍေံလၟိုန်လၟိုန်ဟေၚ်အိုတ်ရ၊  ဟိုတ်နူကဵုပိုဲတံရံၚ်ကေတ်ဍေံဆဵုဟွံကၠးဖ္ဍးတုဲ အခေါၚ်တံဂှ်လေဝ် ဟွံက္တဵုဒှ်ရုပ်ရဴမွဲတုဲ ဖဵုနာနာတံဂှ်လေဝ် လီုလာ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲမဂွံအခေါၚ်ဂှ်အိုတ်ရ၊  ဇၟာပ်ပ်တ္ၚဲဟေၚ်  ပိုဲတံဂွံကၠုၚ်အခေါၚ်သီုကဵုညးဖအိုတ်တုပ်ပ်ရ၊  ဆဂးဂှ်  ပိုဲတံဟွံကေမ်ရပ်ကေတ်ဍေံတုဲ အခေါၚ်တံဂှ်လေဝ် ပြးဇးသွဝ်ကၠေံအာဂတမတ်ပိုဲမၞိဟ်တံအိုတ်ရ၊  အခေါၚ်ဂှ် ပိုဲဏံမွဲဟေၚ်ရဒးကၠောန်သိုၚ်မာန်ဗဒှ်ကေတ်ဍေံကေတ်ကေတ်ရ၊  ယဝ်ရပိုဲတံမၚ်ဒၟံၚ်ကဵုအိန်ဗြီုဒေဝတဴ ကံကုသဵုသၟးမ္ဂးတှ်ေ ညံၚ်ရဴကဵုကၠဵုစၟဳမၚ်ဒၟံၚ် (မယှလူ)စိၚ်ကီုရ။
(၁၆၄)  ။   သ္ၚိနွံ ဒၞာဲဇူဒၞာဲတိက်နွံ  ဗြဲဟွံဒးတ္ၚဲဟွံကါတ်ပ္ဍဲအခိၚ်တိက်၊  စၞးစနွံ  ဇွောံမနွံ မပ္တံကဵုသၞေဝ်ကေဝ်သတ်ဆုသတ်ဒုန်၊  ဂဥုဲနွံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်ခိုဟ်၊  ပညာဒးနွံၜိုတ်ကြိုက် အရာဒးသုၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ၊  ဖဵု(၄)တၚ်ဏံဂှ်တှ်ေတုဲဒှ်မံၚ်အိုတ်ရသွက်ဘဝပိုဲမၞိဟ်တံ၊  မၞိဟ်တံမၞုံဗၟိက်ဇၞော်အိုတ်ဟီုဂှ်တှ်ေ  ဖဵုပန်သာ်ဏံကီုရ၊  မ္ၚးနူဏံသီုဖအိုတ်ဂှ် လုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝခန္ဓကာယပိုဲဏံဂှ်  ဒှ်တဴဘဝပတောံအတုဖအိုတ်ရ၊  ဖဵုပန်သာ်ဏံ ညးရဴလဵုမွဲကၠိုဟ်စိုတ်ကေတ်သောၚ်ၚ်ကၠးကၠးမ္ဂးတှ်ေ ညးတေံဟေၚ်ရဂွံဆဵုကေတ်သဘာဝဘဝဇေတ်တ် ဓရ်တပ်တပ်ရ၊  သဘာဝမွဲဟေၚ်ရၜိုဟ်သိုဟ်သာယာညိၚ်ဝတ်အိုတ်  သဘာဝမွဲဟေၚ်ရ အန္တရာဲအောန်အိုတ်၊  သဘာဝမွဲဟေၚ်ရကဵုသွဟ်ခိုဟ်အိုတ်မွဲ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ  ဇၟာပ်ညးအဲဆာန်သဘာဝအိုတ်ညိအဴ။
(၁၆၄)  ။  ကောန်ဖျေံစိုတ် ကော်ဏာမိယာဲဗျုဇကုတုဲ လုပ်အာဂြိုပ်ဇၞော်တေံသွက်သ္ဂောံပၠေဲထောံ၊ အဃောကော်ဏာမိယာဲ မကွာ်လုပ်အာဂြိုပ်ဇၞော်တေံဂှ် ၜိုန်မိယာဲမွဲတီကေတ်ကသပ်ကောန်ကီု မွဲၜါလေဝ်ဟွံဟီုမွဲသာ်တုဲ နွံဆဝးကေတ်ကၞာၚ်ဆု ထောံကၠုၚ်သိုက်သိုက်သ္ကဲဍာန်မကၠုၚ်ဂှ် −−− ဟွံလအ်စိုပ်အာပ္ဍဲလဒေါဝ်ဂြိုပ်ဇၞော်တေံတုဲ ကောန်စွံလသာလဝ်မိယာဲမွဲဓဝ်ဟၟဲကဵုအဖဝ်တုဲ တက်ပြယာဲအာတရဴသၟတ် ဆဂး ကောန်ကၠတ်စဴကၠုၚ်ညးမွဲဓဝ် −−− ခြာဟွံလအ် မိယာဲဗျုဂၠာဲကောန်ဟွံဆဵု ကညာၚ်ကရေဲကော်ကောန် −−− ဟာဲကောန်အဲ ဗှ်ေနွံအလဵုရော −−− ဗှ်ေတၠိၚ်ဂၠံၚ်စဴသ္ၚိဟွံဒးမ္ဂးတှ်ေ ကၞာၚ်ဆုမိဝးထောံလဝ်ဂှ်ဗက်အာတုဲ စိုပ်သ္ၚိဟေၚ်ရကောန် ။
(၁၆၅)  ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ပိုဲဏံတီဆာန်ကၠုၚ်ဘဝပိုဲဗွဲစၟတ်ယျဏောၚ်တှ်ေ ပွမဇီုကပိုက်ဒဒိုက် နခန္ဓကီု နပ္ဍဲစိတ္တဖအိုတ်ဂှ် ပိုဲဏံသှ်ပလးပြသၞာတံ ဗွဲမပြဟ်ပြေဟ်လောဲလောဲသွာသွာမာန်တုဲ ဟွံရန်လဝ်ကဵုညးလဵုမွဲလေဝ် ဒးကၠုၚ်ကဵုအာရီုဗၚ်ဟေၚ်၊ ၜိုန်ရပိုဲဏံမံၚ်ပံၚ်ဖက်ကဵုအကြာညးဂမၠိုၚ်ကီုလေဝ် ပိုဲဏံနွံကဵုတသိုက်စိုတ်ပကတိ၊ ဆဂး-ပ္ဍဲအခိၚ်ပိုဲဏံသှ်ေဆညးမွဲဓဝ်ဂှ်ပၠန် တသိုက်ဇေတ်ဇေတ်နွံတဴပ္ဍဲပိုဲဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ဒၟံၚ်အတိုၚ်ပကတိဖိုဟ်တုဲ ပိုဲဏံဒှ်ညံၚ်ရဴဗ္ဂဲမွဲ ဗီုနဲလဵုထောံထောံဖျေံဂှ် ကာလစှ်ေ ဒးစှ်ေလပါ်ဇိုၚ်တွဵုဏောၚ်။
(၁၆၆)  ။ ဇၟာပ်မၞိဟ်မကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်တံဂှ်လေဝ် ဂွံဒှ်အာသေဌဳဖအိုတ်ဟွံသေၚ်၊ ယဝ်ရပိုဲတ္ၚအ်ဗၠေတ်အာဒၞာဲမ္ဂးတှ်ေ ၜိုန်ရတ္ၚအ်ဂစာန်ကၠောန်ၜိုတ်စှ်သၞာံကီုလေဝ် ဘဝဂှ်ဍေံဟွံပြံၚ်သၠာဲအာတုဲ နွံဒၟံၚ်ဗီုတြေမ်ဂှ်ပၠန်ရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရမိက်သ္ဂောံပြံၚ်သၠာဲဘဝခိုဟ်အာနူကဵုတ္ၚဲဏံမ္ဂးတှ် ထေက်ကြိုက်ဒးရံၚ်ကမၠောန်ပိုဲ ကမၠောန်ဂှ်ဒးနွံကဵုအနာဂတ်ကဆံၚ်လဵု ဟဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ ကမၠောန်ဂှ်ရီုဗၚ်ဘဝပိုဲဂွံၜိုတ်လဵုတုဲ ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်ဂွံအခေါၚ်ခိုဟ်မ္ဂးတှ်ေ ဒးဂံၚ်ပြံၚ်သၠာဲ ဒးဂံၚ်ကွာ်ထပါ်အာ ဗီုပိုဲဏံမစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴဘဝဂှ်အိုတ်မ္ဂးတှ်ေ ဘဝဂှ်ပြံၚ်သၠာဲဟေၚ်ရ၊ ဆဂး ဒှ်သေဌဳဗီုညးအဲကၠိုဟ်လဝ်ဂှ် တိုန်တဴကဵုညးမွဲကေုာံညးမွဲသုၚ်စောဲဘဝဟွံတုပ်သၟဟ်တုဲ ယဝ်ရံၚ်အာကဵုဗွဲသဘာဝမ္ဂးတှ်ေ "တိုန်တဴကဵုပိုဲဏံပေၚ်ဖ္ဍိုက်ကဵုဘဝၜိုတ်လဵု" ဂှ် ဣဏံ လညာတ်ပူဂဵုအဲညးချူလိက်ဏံတှ်ေ "ဒှ်သေဌဳ" မွဲတုဲတုဲမံၚ်ယျ ။
(၁၆၇)  ။ မၞိဟ်တ္ၚဲဏံ ပညာသိပ္ပံလညာတ်ဂတာပ်ခေတ်ဍိုက်ပေၚ်စဳတုဲ ချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴဘဝတုပ်မွဲဟီုဂှ် “ဗီုလဵုဂွံဒှ်သေဌဳ, နဲကဲလဵုကၠောန်သြန်ဂွံဂၠိုၚ်” ဣဏံ လညာတ်မၞိဟ်ဂတာပ်ခေတ်တ္ၚဲဏံ၊ လညာတ်သာ်ဏံလေဝ်စကၠုၚ်အခေတ် သုၚ်စောဲဒၟံၚ်ကဆံၚ်ဂၠးတိမွဲတုဲ မၞိဟ်လ္ၚဵုတံလေဝ် ဒးဗက်ဒၞာဲအရၚ်ဇိုၚ်ညးဂၠးတံဂး ။ ဆဂး “ဗီုလဵုအဲဂွံသုၚ်စောဲဘဝ ဂွံနွံကဵုတသိုက်ဇေတ်ဇေတ်တ္ၚဲဏံမာန်ရော” လညာတ်သာ်ဏံလေဝ် ပ္ဍဲကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲရဂှ် တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴဂၠာဲတၞိၚ်သၟဝ်ဂတာၜဳမှာသၟိတ်တေံ ဂွံဆဵုနွံအောန်ကွေံကွေံ။ ယဝ်ရပိုဲရံၚ်ပြသၞာပ္ဍဲဂကူပိုဲကီု အလုံညးဂၠးတိမွဲသီုဖအိုတ်ဂှ် ပြသၞာမွဲသှ်ပလးပတိတ်ဟွံအိုတ် သှ်ပလးဟွံဂွံရဂှ် ဟိုတ်နူတိုၚ်ပ္ကဴဘဝမစွံလဝ် (ဗီုလဵုဂွံဒှ်သေဌဳ, နဲကဲလဵုကၠောန်သြန်ဂွံဂၠိုၚ်) သာ်ဝွံတုဲ ပေါဲပြိုၚ်ပ္ကာန်နာနာဒှ်လေပ်ရ၊ ကမၠောန်ဗၠေတ်သၞောဝ်ဍုၚ် ကၠောန်လုပ်ကၠုၚ်ရ၊ ဇီုကပိုက်ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဒှ်လေပ်ရ၊ ဂစိုတ်ဂယိုၚ်ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဒှ်လေပ်ရ၊ ထ္ပက်ဇိုၚ်ပလီုဇြဟတ်ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဒှ်လေပ်ရ၊ ဟိုတ်နူဒှ်လညာတ်(အတ္တ)ပေၚ်ဍတ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲလညာတ်တံဂှ်တုဲ ပြသၞာလ္ၚီလက်ကိုတ်ဇဳဇဳသာ် ဒးဆဵုဒၟံၚ်ပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဏံ ဆက်သှ်ေၜက်အာစဵုကဵုကဝ်တူတေံဏောၚ်။ ပြသၞာဂွံအိုတ်အးအာ ဂွံကိတ်ညဳကဵုသဘာဝခိုဟ်မွဲဟီုဂှ်တှ်ေ ဒးကၠိုဟ်ဒးသုၚ်စောဲဘဝ (ဗီုလဵုအဲဂွံသုၚ်စောဲဘဝ ဂွံနွံကဵုတသိုက်ဇေတ်ဇေတ်တ္ၚဲဏံမာန်ရော) ယဝ်ကၠိုဟ်စိုတ်တၚ်ဏံမ္ဂးတှ်ေ ကိတ်ညဳကဵုသဘာဝသတ်နွံကဵုလမျီုမွဲတုဲ တသိုက်ဇေတ်ဇေတ်သွက်ဘဝဂှ်လေဝ် ဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ဟွံမှာဘဝမၞိဟ်ဂှ် ဂွံဒုၚ်စသိုၚ်ပေၚ်ပေၚ်ဨကန်တံမာန်၊ ယဝ်ရကောန်သာကျဝၚ် ဗုဒ္ဓဘာသာပၠန်တှ်ေ ပဵုတုဲဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဘာဝဟိုတ်ဖဵုဏံကွေံကွေံဏောၚ်။
(၁၆၈)  ။ ဘာတုဲနူဍုၚ်လဵု, ဂွံလဝ်တဆိပ်ကြာမူစိတၞးကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရပရေၚ်ပြံၚ်သၠာဲကေုာံဗဂဵုလဟဵုဟွံမွဲဟွံမံက်ကၠုၚ်မ္ဂးတှ်ေ၊ ကမၠောန်မၞးမကၠောန်တဴဒၟံၚ်လၟုဟ် ဒှ်ဆဗျူဟာတြေမ်မွဲတုဲ နာဲဂှ်လေဝ် ဒးဆက်ကွာ်ဗက်အာ အရၚ်ဇိုၚ်ညးတၞဟ်လၟိုန်တုဲ အရၚ်ဇိုၚ်ဇကုဇေတ်ဇေတ်ဂှ် တ္ၚဲလဵုလေဝ် ဟွံမံက်ဟွံမွဲရ။
(၁၆၉)  ။
(၁၇၀)  ။
(၁၇၁)  ။
စိုပ်ဂွံၜိုတ်ဏံရ။
(၂၄၁) ။  က − ကၞေဟ်ချူလိက်ကှ်ေ  ခ − ခပဳထဝ်မိတဵုလဝ်   ဂ − ဂကူမန်နွံကဵုနန်ကီုလေဝ် (လ္ပကဵုဒှ်အာ ဂ_ဂကူမန်ဟွံညဳလောန်)ဂှ်ညိ။  (29-7-2019) တ္ၚဲအဒိုတ်။   (ပိုဒ်−၂၄၁) ။
(၂၄၂)    ။   ဘဝဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ တုပ်တဴညံင်ရဴကဵုနခၟိက်မွဲမပ္ဍဲဗ္ဒဲါဍာန်ဂၠံင်ဂှ်ကီုရ၊ ပ္ဍဲနခၟိက်ဂှ်ပၠန် နွံတဴသီုခၞော်ဒူရေန်မင်ဂုတ်ပလင်အရက်ဓုပ်ၜံက် သီုကဵုကောန်ရုပ်ကာတောန်ဟရိုဟ်ဟရိုဟ်ပိုတ်ပိုတ်တံနွံတဴဂၠိုင်ကဵုနာနာသာ်ရ၊  ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ အရာလဵုပိုဲကၠဟ်ထောံစုတ်ဖျေံပ္ဍဲနခၟိက်ဂှ်တှ်ေ ဒှ်တဴနခၟိက်အရာတေံမာန်ရ၊  (29-7-2019) တ္ၚဲအဒိုတ်။   (ပိုဒ်−၂၄၂) ။
(၂၄၃)    ။   ဂကူမန်ပိုဲဟွံညဳညးသ္ကံတှ်ေ ဗီုလဵုဂွံဆက်ကွာ်အာတရဴအနာဂတ်တေံရော။  ကသပ်နဲကဲဟွံတုပ် လညာတ်တၞဟ်ခြာဒၟံၚ်ညးသ္ကံကီုလေဝ်  ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ်ဒးရံၚ်ဖဵုခိုဟ်ဇၞော်အိုတ်သွက်ဂကူမွဲဟေၚ်ဒှ်အဓိကကၠာရ။ (29-7-2019) တ္ၚဲအဒိုတ်။   (ပိုဒ်−၂၄၃) ။
(၂၄၄)    ။   ယဝ်ရပိုဲတဵုလွဳလဝ်တၞံကြုက်တှ်ေ လဆောဝ်လဆောဝ်မ္ဂး ကၠာပိုဲဟွံဂွံချိုတ်အာဂှ် သတ်ကြုက်ဂှ်လေဝ်ပိုဲတံဂွံစပ္ဍဲဘဝဏံရ၊  ယဝ်ရပိုဲတံချိုတ်အာကၠာဏောၚ်တှ်ေ ဗွဲစၟတ်ဨကန်တ ကောန်စဴပိုဲကောန်စေက်ပိုဲတံဂွံစဍာံဍာံမာန်ရ၊  ယဝ်ရရံၚ်အာသၟာတဵုလွဳလ္ၚဵုလ္ၚဵုတ္ၚဲဏံတံမ္ဂးတှ်ေ ပ္ဍဲဘဝဏံဂွိၚ်ဖေက်စသတ်ကြုက်ဂှ်ဟွံဂတာပ်တုဲဟွံဂံၚ်တဵုလွဳချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်အိုတ်ကီုရ၊ တက်ပြယာဲညံၚ်ရဴတဵုလွဳလဝ်တၞံကြုက်တုဲ ဇကုလေဝ်ဟွံစုတ်ဝဲါဟွံကဵုဍာ်တၞံကြုက်ဂှ်တုဲ ဗက်ကၠတ်ၜှ်ပလှ်စအာသတ်ကြုက်ပ္ဍဲကၠအ်ညးတၞဟ်မတဵုလဝ်ဂှ်ရ။ (29-7-2019) တ္ၚဲအဒိုတ်။  (ပိုဒ်−၂၄၄) ။
(၂၄၅)    ။   ဇြိုင်ဂှ်တီမံင်ရ ဆဂး မူဒှ်ဒးယိုက်လဝ်ဍေံရော၊ ဒဒိုက်ဂှ်ကီု ပြသၞနာနာအရာဟွံမွယ်ကဵုဖဵုခိုဟ်တံဂှ်  တီမံင်ရဖဵုဟွံမွဲတုဲ မူပရောပိုဲတံဒးယိုက်လဝ်ဍေံဂှ်ရော၊ တီရဒှ်ဇြိုင်တုဲ ထပ်ယိုက်လဝ်ဏောင်တှ်ေ ဇြိုင်လ္တူဇြိုင်ရ၊ တီရဒှ်ဇြိုင်တုဲ ယဝ်ပိုဲဖျေံထောံ ပိုဲဟွံယိုက်ကေတ် ပိုဲသၠးဗွးထောံမာန်ဏောင်တှ်ေ ခန္ဓပိုဲဏံတီကေတ်သာတိုန်ရ၊ ဇြိုင်ဂှ်တီမံင်ရ ဆဂး ဖဵုလပါ်ခိုဟ်ဂှ်နွံဂၠိုင်တုဲ ဆက်ယိုက်အာလေဝ် ဒှ်မၞိဟ်တၠအစောန်နွံကဵုသတ္တိမွဲပေင်ပေင်ရ၊ ဇြိုင်ဂှ်တီမံင်ရ ဖဵုဟွံမွဲလေဝ်ကၠိုဟ်မံင်ရတုဲဏောင်တှ်ေ ယဝ်ဆက်ယိုက်အာပၠန်ဏောင်တှ်ေ ဒှ်မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီုမွဲ ဒှ်ပူဂဵုအစောန်စရာဲၚေတ်ပေတ်မွဲတုဲ ဘဝညးတံကီု ပွဳပွူညးတံဖအိုတ်ဂှ်လေဝ် နွံကဵုပြသၞာဒးမိပ်အာကဵုအခက်ခုဲလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲရ။ (30)7-2019) တ္ၚဲအၚာ ။ (ပိုဒ်−၂၄၅) ။
(၂၄၆)    ။   ပရေင်ပြံင်သၠာဲမွဲမွဲဟီုဂှ် ဒှ်မၞိဟ်နွံကဵုသတ္တိမွဲ ဒှ်မၞိဟ်တၠအစောန်မွဲရ။   ( ၃၁−၇−၂၀၁၉) တ္ၚဲအၚာ ။   (ပိုဒ်−၂၄၆) ။
(၂၄၇) ။  ပိုဲဒှ်မၞိဟ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံအိန်ထံင်တုဲတှ်ေ တာလျိုင်ပိုဲဒးကေတ်လဝ်ဗွဲကၠာအိုတ်ဂှ်လ္ပဝိုတ်ထောံညိဏး၊  တာလျိုင်ဂကူလေဝ်ဒးကၠောန် ၜိုတ်ပိုဲဂွံအခိင်အကြာတင်ဝါတ်ဂါတ်နာနာမာန်ဂှ်ကၠောန်အာအိုတ်ညိ၊ ဒဒိုက်ကီုတသိုက်ကီု ပြသၞာဗွဲမဂၠိုင် မၞိဟ်ဒးဆဵုညာတ်ကေတ်ဍေံတွဵုဂှ် ဂကောံအိန်ထံင်ကောန်ဗြဴပိုဲဏံမွဲဟေင်ရတီကၠိုဟ်ကေတ်ဖ္အိုတ်နာနာမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ညးတၞဟ်ထိုင်သးနာဲဂှ်ဒှ်မၞိဟ်ဆာန်ဂကူမွဲကီုလေဝ် ဆဂးဂှ် ယဝ်ရကျောဝ်အာဂကောံအိန်ထံင်ကောန်ဗြဴဇကု တသိုက်ဟွံမွဲပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဏောင်တှ်ေ နာဲဒုင်လဝ်ယၟုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံအိန်ထံင်ဂှ် ၜိုတ်ဆဒုင်လဝ်ယၟုသၟးသၟးရ၊ ဂကောံအိန်ထံင်မွဲဍောတ်ဏံဂှ် နာဲကေတ်တာလျိုင်ဟွံပြေပြံင်ဏောင်တှ်ေ ဗီုလဵုနာဲဂွံသ္ပက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မၞိဟ်ဆာန်ဂကူဂှ်ရော၊ (ဍောင်တီတုဲဇူညိ၊ ဇူဖဲဟေင်ဆက်ကွာ်အာပၠန်ညိ)၊ သိုက်သိုက်ဂှ်ကွာ်အာတပ်တပ်ညိ၊ အဲမွဲစောန်အိုတ် အဲမွဲတၟေင်အိုတ် အဲမွဲကၠိုဟ်အိုတ် လညာတ်အဲကေတ်ဍုင်ဂွံဏောင်၊ လညာတ်ဗီုတံဏံဂှ်နာဲလ္ပချပ်လဝ်တွဵုညိဏး ၊ ယဝ်ရသာ်ဂှ်ဟွံသေင်တှ်ေ တသိုက်ဇေတ်ဇေတ်အဃောနာဲဂျိုင်မံင်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ်နာဲဂၠာဲဟွံဆဵုပုဟ်။   (ပိုဒ်−၂၄၇) ။
(၂၄၉) ။  ယဝ်လွဳစာင်တှ်ေဒးလိုန်အိက်စာင်ဂှ်ဒှ်ဓမ္မတာရ၊ ယဝ်လွဳလဝ်ကၠိက်တှ်ေဒးလိုန်အိက်ကၠိက်ဂှ်လေဝ်ဒှ်ဓမ္မတာပၠန်ရ၊ ယဝ်မံင်ဍုင်မၞိဟ်တှ်ေဒးလိုန်အိက်မၞိဟ်ဂှ်လေဝ်ဒှ်ပရေင်ဓမ္မတမွဲဇေတ်ဇေတ်ရ၊ အိက်မၞိဟ်ဟီုဂှ်ဒှ်ပရေံအာဖ္အိုတ်လေဝ်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ဒၞာဲဒှ်ဖဵုလုပ်ဂဥုဲတှ်ေစကာသုင်စောဲအာညိ၊ ဒၞာဲဖဵုဟွံမွဲတံဂှ်ပၠန်လေဝ် တိုပ်ထောံကဵုတိအိုတ်တုဲကျာပသဍေံဟွံမွဲရ။ (ပိုဒ်−၂၄၉) ။
(၂၅၀) ။  ကေင်လိုန်လဝ်အိက်တုဲအခေါင်လုပ်အရှာမ်ဘာဟွံမွဲဟာ၊ တ္ၚဲဏံဇိုင်လိုန်ဒးလဝ်အိက်မွဲအခိင်တေံဂှ်ကြာတ်ကြဴသ္အးထောံတုဲယျ၊ (အဓိကဂှ် ပိုဲလ္ပကလေင်အာလိုန်အိက်ဗွဝ်ဂှ်ပၠန်ညိ)။ (ပိုဒ်−၂၅၀) ။
(၂၅၁) ။  ထောံလသာလဝ်သဘာဝလိုက်ညိ၊ တ္ၚဲဏံ ပိုဲချပ်ခိုဟ် ဟီုခိုဟ် ကၠောန်ခိုဟ်တှ်ေဒှ်အဓိကရ၊ မ္ၚးနူဖဵုပိဏံတုဲကဵုသဘာဝသ္ဂုတ်သွာတ်ကတ်ကေတ်ညိ။ (ပိုဒ်−၂၅၁) ။
(၂၅၂) ။  ဂျိုင်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်ဒးကၠောန်ဖဵုခိုဟ်မွဲဟေင်ရ၊ ဖဵုခိုဟ်ဟီုဂှ် ၜိုတ်ပိုဲကၠောန်ဂွံအိုတ်အစောန်ဂှ်ဒှ်ဖဵုဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ ဘဝဟီုဂှ်မူရောဟွံမွဲပုဟ် ပြသၞာနာနာဍေံလုပ်ကၠုင်ကဵုပိုဲဏံတီဆဵုညာတ်တံဂှ် ၜိုတ်ဆဍေံစမ်ရံင်အစောန်သတ္တိမၞိဟ်မွဲကီုရရဲ၊ ဘဝဂှ်ဒးမိပ်ကဵုဍေံဏောင် ယဝ်ရပိုဲမိပ်ကဵုဍေံမှ ပိုဲဏံဂွံကၠုၚ်ဂဥုဲဒြဟတ်သွက်ဂွံဆက်ကွာ်အာတရဴသံသာဏံဗွဲမလအ်လကာဖါရရဲ။ (ပိုဒ်−၂၅၂) ။
(၂၅၃) ။  သုညဟီုဂှ် ၚုဟ်မးဟွံမွယ်ညးအဲထေင်ကေတ်အိုတ်ရ၊   ၀၀၀၀၀၁ − ဣဏံဂှ် ၜိုန်ရသုညဂၠိုင်မံင်ကီုလေဝ် ၚုဟ်မးဍေံဂှ်မွဲဒ္ကေဝ်ရ၊  ၁၀၀၀၀၀−ဣဏံဂှ်ပၠန် ၚုဟ်မးဍေံဂှ်ဒှ်အာမွဲကိုဋ်ဒ္ကေဝ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ သုညဟီုဂှ် တိုန်တဴကဵုပိုဲတံစွံရ၊ ယဝ်ပိုဲစွံဗၠေတ်တှ်ေၚုဟ်မးဍေံဟွံမွယ်ရ၊ ယဝ်အခါရပိုဲစွံဒၞာဲဍေံဒးဏောင်တှ်ေ ဒှ်တိုန်ၚုဟ်မးဗွဲမဂၠိုင်ရ။ (ပိုဒ်−၂၅၃) ။
(၂၅၄) ။  ဇၟာပ်မၞိဟ်ဟီုဂှ်ၚုဟ်မးဒၞာဲညးကဵုညးနွံမံင်ဖ္အိုတ်ရ၊ ၜိုတ်ဆပိုဲတံကဵုဒၞာဲညးကဵုညးဟွံဒးတုဲ ရုပ်ရဴကမၠောန်မတိတ်ကၠုင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဗၠေတ်အာဗီုစေတနာပိုဲသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်ဂှ်ရ၊ က္တဵုဒှ်ကၠုင်ပြသၞာဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲတုဲ ညးဂၠာဲဒုဟ်အဲ အဲလေဝ်ဂၠာဲဒုဟ်လ္တူညးသ္ကံအိုတ်ရ၊ ဇၟာပ်ဇၟာပ်မၞိဟ်သီုဖ္အိုတ်လေဝ် ၜိုတ်အစောန်စရာဲဇကုနွံဂှ် ယဝ်ကၠောန်အာကမၠောန်မ္ဂးတှ်ေ ၚုဟ်မးဍေံအောန်ကဵုဂၠိုင်မံက်တိုန်မာန်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံကၠောန်ၜက်အာၜိုတ်အစောန်စရာဲနွံတုဲ  သ္ပညံင်မၞိဟ်တီအိုတ်လေပ်အိုတ် ပၠံင်သ္ပအ္စာဂွံအာဂတမှကၠောန်ဏောင်တှ်ေ ရုပ်ရဴကမၠောန်ပိုဲတံဂွံဆဵုမံင်ဂှ် ၚုဟ်မးဍေံအောန်တဴဗွဲမလောန်ကွေံကွေံရ။ (ပိုဒ်−၂၅၄) ။
(၂၅၅) ။  တီမံင်ရဂၠံင်ဍာန်ဏံဒှ်ဖဵုခိုဟ်အိုတ်မွဲတုဲ ယဝ်ရပိုဲတံဟွံဒုင်ကေတ်တဲဟွံပံင်ကောံညးသ္ကံမ္ဂးတှ်ေ လ္ပကဵုဒှ်အာ ညံင်ရဴဒက်လဝ်ပ္ဍဲတိုင်ဂှ်ကီု ၜိုန်ရဂၠဴဂှ်ဂြိပ်ဂေတ်ဂၠိုင်က္ဍင်လေဝ် ဇုက်မဒက်လဝ်ပ္ဍဲကအ်ဂၠဴဂှ် ပူအာပ္ဍဲတိုင်ဂၠိုင်ဂၠိုင်တုဲဂၠိစှ်ေအာသိုက်သိုက်ကီုရ၊ အိုတ်ကၞောတ်ဟေင် ဇုက်ဂှ်လေဝ်အိုတ် ဂၠံင်တရဴဂွဴဆက်ကွာ်အာဂှ်လေဝ်ပိုတ်ကၠုင်ရ။ (ပိုဒ်−၂၅၅) ။
(၂၅၆)  ။   မကၟောန်ပဠောံကၠာအိုတ်ဂှ်ယဝ်ရပိုဲတံစုတ်ဒးတှ်ေ မကၟောန်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် ပိုဲတံဟွံဒးရံင်မွဲသာ်တုဲ ရပ်စုတ်ဒးအာအတိုင်သဘာဝဍေံကေတ်ကေတ်ရ၊ ကၟောန်ပဠောံမကၠာအိုတ်ဂှ်ယဝ်ပိုဲတံရပ်စုတ်ဗၠေတ်အာမ္ဂးတှ်ေ မလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံပၠန်လေဝ်ဗၠေတ်အာတိုတ်တးရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ တ္ၚဲဏံပိုဲဒးကလေင်ရံင်ဂၠံင်တရဴမကွာ်ဒၟံင်ဂှ် မူဒှ်ရောဟွံဆဵုရုပ်ရဴတိုင်ပ္ကဴဂှ်ဏီရော၊ ဗွဲစၟတ်ဨကန်တဂွံဆဵုကေတ်ဂှ် ပ္ဍဲပိုဲဏံအိုတ်ပိုတ်ကၠုင်ဒၟံင်နဲကဲဗဂဵုလဟဵုနာနာထေက်ကဵုဒးဗဂဵုလဟဵုဂှ်ကီု၊ သွာင်နာနာ ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်ကဵုအခေါင်ပိုဲကၠောန်ဂွံကေတ်မာန်ဂှ်လေဝ် အိုတ်ပိုတ်ဒၟံင်ဂှ်ကီုတုဲ ညံင်ရဴကဵုပိုဲတံရပ်စုတ်ကၟောန်ပဠောံဗၠေတ်အာမကၠာအိုတ်ဂှ်ရ၊ ယဝ်ရစၟဳစၟတ်ရံင်ညးဂှ်မွဲဂွံအခေါင်ရပ်စုတ်ကၟောန်ပဠောံမကၠာအိုတ်ဂှ်တှ်ေ ဣဏံရဒှ်အဓိက၊ ညးမဂွံလဝ်အခေါင်စုတ်ကၟောန်ပဠောံမကၠာအိုတ်ဂှ်တှ်ေ ဒးရံင်စေတနာညးတံရ၊ မွဲဂှ်တ်ှေ စေတနာညးတံမိက်သ္ဂောံကဵုဗၠေတ်လဝ်တုဲတုဲရဟာ၊ ၜါဂှ်ပၠန် စေတနာညးတံဟွံမိက်ကဵုဗၠေတ်တုဲဍေံဗၠေတ်အာရ၊ယဝ်ရပိုဲတံဆဵုကေတ်ကၠးကၠးစေတနာညးတံတုဲ နဲကဲဂွံကလေင်သှ်ပလး ဂွံကလေင်သၠာဲနဲကဲတၟိတၟိညံင်ဂွံကိတ်ညဳကဵုအခိင်ကာလဒေသဂှ် ပိုဲဒးကဵုကေတ်သၟာန်သွဟ်ညးသ္ကံညဳညဳသာသာဏောင်၊ တင်သွဟ်လၟေင်ၜါဂှ်ဒှ်ဂၠံင်ဓဝ်တပ်မွဲ ဟွံမွယ်ကဵုလောဘဒေမောဟမာနတုဲ နကဵုစေတနာခိုဟ်အးပံက်စိုတ်သၠာဲဂတးလညာတ်ညးသ္ကံဂံင်ဒုင်တဲမာန်ဖ္အိုတ်ရ၊ ဗီုညးစောန်ကမၠောန်ညးခံင်ဂံင်ကဵုကေတ်တာလျိုင်တုဲ ကၟောန်ပဠောံစုတ်လဝ်မဗၠေတ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကလေင်ရပ်စုတ်ကေတ်တၟိညံင်ဂွံဒးတုဲ ရန်တၟံလဝ်ဖဵုဇၞော်အိုတ်သွက်ဂကူဗဂဵုလဟဵုအာအတိုင်သဘာဝမ္ဂး တိုင်ပ္ကဴပိုဲမရန်လဝ်ဂှ်ဟွံလအ်ဟေင်ကလေင်ဆဵုကြပ်ကၠုင်အရိုဟ်တ္ၚဲရ၊ ယဝ်ရဒှ်တင်မွဲဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဓဝ်အတ္တမွဲမဍိုက်ပေင်ဒၟံင်တုဲ ယဝ်ရညးတံဆက်ကေတ်အာတာလျိုင်ဏီဏောင်တှ်ေ ညံင်ရဴဒက်လဝ်ဂၠဴပ္ဍဲတိုင်ကၞက်ဂှ်တုဲ ခြာဟွံလအ်ဟေင်ဇုက်ဂၠဴဂှ်ဂၠိကၠုင်ဇၟာပ်စက္ကမိနေတ်နာဍဳရ၊ သီုဖ္အိုတ်ဂှ်နွံပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲကောန်ဂကူတံရ ယဝ်ရပိုဲဆဵုဍာန်အးဍာန်ဓဝ်ဍာန်တပ်ယျဏောင်တှ်ေ ဣဏံဂှ်တိုန်တဴကဵုပိုဲကောန်ဂကူတံရ၊ (လညာတ်ဝွံၜိုတ်ဆတိတ်ကၠုင်နူပၞော်ပထောင်ဒုန်မွဲဍောတ်ကီုရ)။  (ပိုဒ်−၂၅၆) ။
(၂၅၇)  ။  ကၠောန်ကုသဵုယဝ်အောန်ကဵုပညာမ္ဂးတှ်ေ ဒှ်မၞိဟ်ဂၠုဓီုမွဲရ၊ ကၠောန်ခိုဟ်ဟွံမွယ်ကဵုပညာဂှ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ်တမြအ်မွဲရ။ (ပိုဒ်−၂၅၇) ။
(၂၅၉)  ။   မအရေဝ်ဒြဟတ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ဗဒှ်ကဵုစိုတ်ပိုဲဓရ်ပတှ်ေအောန်စှ်ေအာလေဝ်နွံရ၊ မအရေဝ်လ္ၚဵုတံဂှ်ပၠန် ဖန်ဗဒှ်ကဵုစိုတ်ပိုဲဏံ ဓရ်ပတှ်ေဂၠိုင်တိုန်တုဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ်ပြသၞာလောဲသွာကၠုင်မာန်ရ။ (ပိုဒ်−၂၅၉) ။
(၂၆၀)  ။   ကေင်ကၠောန်လဝ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်တုဲဏောင်တှ်ေ အာဂတနူဏံသွက်ဂွံဗၠေတ်အာပၠန်ဂှ်အောန်တဴဗွဲမလောန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်ကေင်ကၠောန်လဝ်ဗၠေတ်တံဂှ် ပရေင်ဆဵုဂဗဂၠိုင်နူကဵုမၞိဟ်ညာတ်ဆဒုဟ်ညးတၞဟ်တံဂှ်ရ။ (ပိုဒ်−၂၆၀)
(၂၆၁)  ။   ဇၟာပ်ညးအဲနွံဒၟံင်လ္တူဂၠးတိဏံဝွံ ဇၟာပ်ဇၟာပ်စက္ကမိနေတ်နာဍဳ အခိင်ဂှ်အောန်ကၠုင်သိုက်သိုက်တုဲ ဓရ်ချိုတ်ဟီုဂှ်မင်ဒၟံင်ပိုဲဂတတေံရ၊ လၟုဟ်ဏံတ္ၚဲဏံတ္ၚဲယျးဒးချိုတ်ဂှ် ညးမွဲမှဟွံတီကေတ်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ တသိုက်ဟီုဂှ်ဍေံနွံဒၟံင်ဒၞာဲဣလဵုရော၊ ယဝ်ရပိုဲတံကၠောန်သွက်စိုတ်မ္ဂးတှ်ေ တ္ၚဲဂွံဆဵုတသိုက်ဂှ်ဟွံမွယ်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံတီဖ္ဍိုက်ကၠောန်သွက်ဘဝမ္ဂးတှ်ေ တသိုက်ဟီုဂှ်ပိုဲတံဂွံဆဵုပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်တ္ၚဲဏံဇေတ်ဇေတ်ဟွံဒးမင်တိုန်ဍုင်သွဝ်တေံပုဟ်။ (ပိုဒ်−၂၆၁) ။
(၂၆၂)  ။   ပၠန်ဂတးပ္ဍဲကဵုကောန်ဂကူမန်ပိုဲဗၟာတံဍေံဖေက်အိုတ်ဟီုဂှ်တှ်ေ  မွဲဂှ်−ဍေံဖေက်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်၊  ၜါဂှ်−ဍေံဖေက်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲညဳသာညးသ္ကံ၊ ပိဂှ်−ဍေံဖေက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲတဴတက်ဣဏံဗွဲတုန်−ပၠန်ဂတးပိတင်ဏံဗၟာဂှ်ဍေံဖေက်အိုတ်တုဲ နကဵုပြယာဲနဲကဲနာနာသာ်ဟေင် ဍေံဗက်ပလီုကၠုင်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ ဗွဲတၟေင်ပိုဲတံဂွံဆဵုကေတ်နမတ်ကၠးကၠးပ္ဍဲတ္ၚဲဏံဟွံပိုတ်သ္ကုတ်အာရ၊ ယဝ်ရဒးဟီုအရေဝ်အောန်အောန်မ္ဂးတှ်ေ သွက်ဖဵုပူဂဵုပိုဲဏံကီု သွက်ဖဵုဂကူပိုဲဏံကီု သွက်ဖဵုဘာသာပိုဲဏံကီု သွက်ဖဵုလိုက်လောကဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်ၜိုဟ်သိုဟ်အာဂှ် တင်မွဲဂှ် ဗွဲစၟတ်ပိုဲဒးပၠန်ဂတးပ္ဍဲကဵုဇကုပိုဲဘဝပိုဲဏံဟေင် ဗွဲတၟေင်ညံင်ဂွံဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲဂှ် ပိုဲကောန်ဂကူမန်တံဒးပၠန်ဂတး(၁၉)နာဍဳပေင်ပေင်ရောင်။
(၂၆၃)  ။   ပ္ဍဲကဵုဘဝပိုဲဏံ ဒးနွံကဵုပွမပြံင်သၠာဲညံင်ဂွံဒှ်အာလပါ်ခိုဟ်မာန်ဂှ် ဣဏံဟေင်ရပိုဲတံဒးပၠန်ဂတးဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ (ပိုဒ်−၂၆၃) ။
(၂၆၄)  ။   လိုက်ဏံနွံဗၟိက်ကဵုမၞိဟ်ခိုဟ်ကီုရ၊ ယဝ်ရဂကူမွဲမွဲနွံဗၟိက်ကဵုမၞိဟ်ခိုဟ်ခိုဟ်ဏောင်တှ်ေ ဂကောံအိန်ထံင်ပ္ဍဲကဵုဂကူဂှ်လေဝ် နွံဗၟိက်ကဵုမၞိဟ်ခိုဟ်ပၠန်ရ၊ ပ္ဍဲကဵုဂကောံအိန်ထံင်ဂှ်နွံဗၟိက်ကဵုမၞိဟ်ခိုဟ်မ္ဂးတှ်ေ ဗွဲစၟတ်ဨကန်တရ မၞိဟ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲကဵုအိန်ထံင်ဖအိုတ်ဂှ်ဒးဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲဟေင်ရ၊ ၜိုတ်ဆပိုဲဏံဒှ်အာမၞိဟ်ခိုဟ်မွဲတုဲ လာပ်ဗဇဴဖဵုသွက်ပူဂဵုပိုဲဏံသၟးဟွံကတုဲ ဒှ်တဴဖဵုသွက်ဂကူဘာသာပိုဲဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ ဆဂှ်သၟးဟွံကတုဲ ဂၠးကဝ်ပိုဲဒတူဒၟံင်တ္ၚဲဏံလေဝ် ၜိုဟ်သိုဟ်ညိင်ဝတ်အာနကဵုအသိင်အစောန်စရာဲမၞိဟ်ခိုဟ်မွဲမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ၜိုတ်ဆပိုဲဏံဂံင်ပြံင်သၠာဲပၠန်ဂတးဂွံဒှ်အာမၞိဟ်ခိုဟ်မွဲဂှ် ဂွံရီုဗင်ဏာဘဝပိုဲဏံကီုသီုကဵုဂကောံအိန်ထံင်ပိုဲဏံဟွံကတုဲ သီုကဵုဂကူဘာသာဂၠးကဝ်ဇၞော်ဏံလေဝ်ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ (ပိုဒ်−၂၆၄) ။
(၂၆၅)  ။   ဒၠောံဗ္တောန်မၞိဟ်နွံကဵုပညာမ္ဂးတှ်ေ ညးမိပ်စိုတ်တုဲတင်ဂုဏ်ဗွဲမလောန်ရ၊ ယဝ်ရအာဝေတ်ဒၠောံဗ္တောန်ဒးမၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီုတံမ္ဂးတှ်ေ ဍေံထေဲသၟးဟွံကတုဲသီုကဵုကလေင်ဂၠာဲသ္ပသၞကဵုပိုဲမာန်ရ၊  (ပိုဒ်−၂၆၅) ။
(၂၆၆)  ။   ဒးဍာံစၟတ်တီတုဲဗှ်ေတံဟွံဒုင်ကေတ်တဲဟွံကၠောန်ဗက်အာမ္ဂးတှ်ေ ဒှ်ဆမၞိဟ်အဝုမွဲ(သုင်စောဲဟွံဂွံရ)။ (ပိုဒ်−၂၆၆)။
(၂၆၇)  ။   သရနွံဒၟံင်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ် ဒးလွဳသုင်စောဲအခိင်တၟာလအ်ဏီဏောင် ။   (ပိုဒ်−၂၆၇)။
(၂၆၈)  ။   ယဝ်ရပိုဲတံဒးသိုင်သ္ၚိမွဲမမ္ဂးတှ်ေ ဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ်လၟေင်မွဲဂှ်တှ်ေ ဗီုပြင်ရုပ်ရဴသ္ၚိဒးဆဵုအနာဂတ်ဂှ် ညးအာက္ဍိုပ်ပၠတရဴဂွံလဝ်တာလျိုင်သိုင်မာန်ပ္တိုန်သ္ၚိဂှ်ဟေင်ရတီကေတ်မာန်ရ၊ ယဝ်ရညးအာက္ဍိုပ်သိုင်သ္ၚိတံ ဟွံတက်လဝ်ကျာကဵုတၠသ္ၚိဂှ်မ္ဂးတှ်ေ သိုင်အာၜိုတ်ဓမ္မတာနဒဒှ်သ္ၚိမွဲမတုဲ ကၟဳစိင်တေံလေဝ်ထောင်ဗြဲဓဇူမံင်တှ်ေ တၠသ္ၚိဂှ်ကီု ဂကောံအိန်ထံင်ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိသီုဖ္အိုတ်ဂှ်ဒှ်ဒဒိုက်တုဲ အခိင်တိက်လေဝ်ဒ:မၠာ်လဝ်မတ်မွဲဒိုဟ်တွဵုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ညးတာလျိုင်သိုင်သ္ၚိတံဂှ်ကီု သီုကဵုညးတၠသ္ၚိတံဂှ် ဒးတက်ကျာသဳကၠဳအးအးတၟးတၟး ဓဝ်ဓဝ်တပ်တပ်တုဲမှ ပြသၞာနာနာအနာဂတ်တေံဂှ်လေဝ် ဂွံအောန်အာကီုရ။ (စေတနာညးတာလျိုင်သိုင်သ္ၚိဂှ် ဒှ်ဖဵုသွက်ဂကောံအိန်ထံင်ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်ရ)။ (ပိုဒ်−၂၆၈) ။
(၂၇၀)  ။   ဂွံတီအတိက်ဗီုလဵုဒှ်လီုကၠုင်ဂှ်မိပ်စိုတ်တင်ဂုဏ်ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ တ္ၚဲဏံအနာဂတ်မန်ပိုဲ ဗီုလဵုဂွံဆက်ကွာ်အာနဒဒှ်အခေါင်အရာမန်ပိုဲဍာံဍာံဂှ် သွာင်နာနာသဇိုင်နာနာပ္ဍဲကဵုမန်ပိုဲဂှ်မိက်ဂွံကလင်ကွေံကွေံရအဴ။ (အတိက်ဂှ်ထေက်ကဵုပိုဲတံဒးသမ္တီ၊ ပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဂှ်ဟေင်ထေက်ကဵုပိုဲတံဒးကၠောန်၊ တ္ၚဲယျးအနာဂတ်တေံဂှ်ဟေင်ရ ပိုဲမန်တံဂွံဒုင်ကေတ်ဖဵုကမၠောန်မကၠောန်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံရ)။ (ပိုဒ်−၂၇၀)။
(၂၇၁)  ။   ပိုဲမံင်ဍုင်ညးတှ်ေ သၞောတ်သၞောဝ်ဍုင်ညးချူလဝ်ဂှ်ပိုဲတံဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ပေင်ပေင်ဏောင်၊ ပြသၞာယဝ်က္တဵုဒှ်ကၠုင်မွဲမွဲတှ်ေ အခေါင်အရာမၞိဟ်မွဲဒးတုပ်ဂှ်လေဝ် ပိုဲတံဒးတီလဝ်ထေက်ဏောင်၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ၚုဟ်မးမၞိဟ် အဓိပ္ပဲါမၞိဟ်ဂှ်ဒှ်အာသၟးသၟးရ။ (ပိုဒ်−၂၇၁)။
(၂၇၂)  ။   ၜိုန်ရဘာတုဲဂွံလဝ်တဆိပ်ခြာဂၠိုင်ကဵုတၞးကီုလေဝ် ယဝ်ရဟွံဆက်လ္ၚတ် ဟွံဆက်ချူ ဟွံဆက်ဗှ်မ္ဂးတှ်ေ ပညာဍေံတံဂွံလဝ်ဂှ် ဆုတ်ကလေင်ကၠုင်သိုက်သိုက်ရ၊ တ္ၚဲဏံပိုဲကောန်ဂကူတံ ၜိုန်ရချူဒးဗှ်ဒးညိညကီုလေတ် ဒးသ္ပမၞိဟ်ညံင်ရဴဗျဵုတဟင်မံင်ပညာတုဲ နဲကဲနာနာတံဂှ် ယဝ်ပိုဲတ္ၚအ်လ္ၚတ် တ္ၚအ်ချူ တ္ၚအ်ဗှ်မံင်တွဵုမ္ဂးဏောင်တှ်ေ အခိင်ဂှ်ဍေံကဵုကၠုင်သွဟ်ကဵုပိုဲကေတ်ကေတ်ရ၊မၞိဟ်တၠပညာခိုဟ်မွဲဟီုဂှ်တှ်ေ ဒးလ္ၚတ် ဒးဗှ် ဒးချူမံင်လၟိုန်အခိင်အခါၜိုတ်ဂွံအခိင်မာန်မှဟီုစဂွံဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တၠပညာနွံကဵုအစောန်စရာဲမွဲရ။ (ပိုဒ်−၂၇၂)။
(၂၇၃)  ။   ယဝ်ရပိုဲစွံလဝ်င်ပ္ကဴချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဏေင်တှ်ေ နဲကဲနာနာ ဗီုဂွံအာစိုပ်တိုင်ပ္ကဴပိုဲကောန်ဂကူတံစွံလဝ်ဂှ် ယဝ်ဗဂဵုလဟဵုဂတာပ်ခေတ်တှ်ေ သွပ်လ္ပအ်ဂှ်ဒှ်င်ဍာံဍာံရ၊−ဆက်ကွာ်အာညိ တ္ၚဲဏံဟွံဒှ် တ္ၚဲယျးနွံင်ဏီ (ဘဝဟီုဂှ် ဒၞာဲပိုဲတံတီလဝ်တုဲတုဲတံဂှ်လေဝ်တၟာဟင်ရ၊ ဒၞာဲပိုဲတံဟွံတီ ဟွံဂွံလ္ၚတ်ဟွံဂွံဗဂဵုလဟဵုတံဂှ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်ဗဝ်သ္အဝ်ဏီလ္တူလိုက်ဏံ)။ (ပိုဒ်−၂၇၃)။
(၂၇၄)  ။   ယဝ်ရပိုဲတံတီကၠး ပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံၚုဟ်မးနွံမံင်တုဲ ပရေင်ဆီမဇဘာသာဂကူဂှ် ဒးဂံင်ပံက်ပါင်ကညာင်ကရေဲကဵုညးလောကတံမိင်ထတ်ထတ်ရ၊ ယဝ်ရဂျိုင်မံင်တ္ၚဲဏံဂှ် မုဖဵုလေဝ်ဟွံမွယ် ၚုဟ်မးပူဂဵုဂကူဘာသာမုရောဟွံမွဲပ္ဍဲဘဝဇကုမ္ဂးတှ်ေ သီုကဵုဒးကလေင်သၟာန်မံင်ခန္ဓဇကုဏီဂှ် (အဲဏံဂှ်မုဂကူဘာသာရော)၊ ယဝ်ရဟီုအာအးအးမ္ဂးတှ်ေ ၚုဟ်မးမၞိဟ်ဂှ် နွံဒၟံင်ပ္ဍဲကမၠောန်ပိုဲဏံမကၠောန်ဂှ်ဟေင်ရ။ (ပိုဒ်−၂၇၄)။
(၂၇၅)  ။   မဂၠဟ်ဏံဂှ် ကၠုင်နူစိုတ်ပူဂဵုအတ္တတံရ ယဝ်ရစိုတ်ပရဟိတနွံဒှ်ဖဵုလ္တူသွက်ဂကူဏောင်တှ်ေ မဂၠဟ်ဏံဂှ်ဟွံမွယ်ရ၊ (ပိုဒ်−၂၇၅)။
(၂၇၆)  ။   တာလျိုင်ဂကူဟီုဂှ် ဇၟာပ်ညးအဲနွံဒၟံင်တုပ်တုပ်ဖ္အိုတ်ရ၊ အဓိကဂှ် အခေါင်ကၠောန်ယိုက်ဂၠေင်ဟေင်ဍေံတၞဟ်ခြဟ်အာကီုရ၊ ၜိုန်ရဍေံတၞဟ်ခြာအာကီုလေဝ် အခေါင်ကၠောန်ဂှ်ဟွံမွယ်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ရံင်ကဵုဒြဟ်ဇကု ရံင်ကဵုအခိင်ဇကုကၠောန်ဂွံကဵုဒြဟတ်ထေက်ဂှ်တှ်ေ ဂွံဒၟံင်(၂၄)နာဍဳရ၊ ညးလဵုမွဲဟီုအဲအခိင်ဟွံမွယ် အဲအခေါင်ကၠောန်ဟွံမွယ်တံဂှ် ဒှ်ဆမၞိဟ်ဂျိုင်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ် မင်ဆချိုတ်မွဲသာ်ရ။ (ပိုဒ်−၂၇၆) ။
(၂၇၇)  ။   မၞိဟ်နွံဒၟံင်လ္တူလိုက်ဏံဖ္အိုတ်ဂှ် ယဝ်ရဒးလဴသောင်ကဠးဖ္အိုတ်ဂှ်လေဝ်ဒှ်အာဟွံမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်မၞုံဗွဳဗွိုင်ဗ္ဒါဲဗ္ဒါဲပိုဲဏံဂှ်ကၠိုဟ်စိုတ်ဟေင်ဒှ်အဓိကရ၊ ၜိုန်ရမၞိဟ်မွဲပြံင်သၠာဲဂၠးကဝ်ဏံမာန်ကီုလေဝ် ဗီုအၚါပ်စိုတ်မၞိဟ်မွဲကဵုမွဲဂှ် ပိုဲဂွံဗ္ဍိုက်ဗပေင်မာန်ဂှ်ဒှ်ဝါတ်အဴရ။ (ပိုဒ်−၂၇၇)။
(၂၇၈)  ။   ဘဝဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ တုပ်ညံင်ရဴသၟာဒဳကွဳစက်ကာမွဲမကီုရ၊ ပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံအဃောဒဳအာကွဳစက်ကာဂှ်ဒးဒှ်အဓိကမွဲသွက်ဂွံအာစိုပ်တိုင်ပ္ကဴအနာဂတ်တေံမာန်ရ၊ အဃောဒဳအာကွဳစက်ကာဂှ်လေဝ် အတိက်လေဝ်အဓိကဇၞော်မံင်တုဲ ပိုဲဒးကလေင်ရံင်လက္ကရဴကွဳစက်ကာဂှ်ကီု ဂွံတီဂွံဆဵုကွဳစက်ကာဗက်ကၠုင်ဍုတ်ပိုဲကီုဟာ သ္ၚောဲကြပ်ၜိုတ်လဵုပိုဲဂွံသၠာဲဍာန်ဂွံရောဂှ်လေဝ် အတိက်ဂှ်နွံဗၟိက်ဇၞော်သွက်ညးဒဳမံင်ကွဳစက်ပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံညံင်ဂွံစိုပ်အာအနာဂတ်တိုင်ပ္ကဴတေံမာန်လောဲလောဲရ၊ အတိက်ဂှ်ဒှ်အ္စာခိုဟ်မွဲတုဲ သွက်ပိုဲတံဒၞာဲဒးဗဂဵုလဟဵုနွံတံဂှ်ဒး ဆက်ကၠောန်အာညံင်ဂွံဂတာပ်အခေတ်တုဲ အဃောပိုဲဒဳမံင်ကွဳစက်ကာပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်အဓိကတုဲ ဒးနွံကဵုသတိလညာတ်ညံင်ကဵုအခေတ်ဒှ်လီုမံင်တ္ၚဲဏံတုဲ ဗီုလဵုကွဳစက်ကာပိုဲဏံဂွံအာစိုပ်တရဴတိုင်ပ္ကဴအနာဂတ်တေံမာန်ဂှ် ဒးမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံအဃောဒဳအာမံင်ကွဳစက်ကာဂှ်အိုတ်ညိ။ (ပိုဒ်−၂၇၉)။
(၂၈၀)  ။   သဳမသုန်သဳဒ္စာံသဳစှ်မင်မွဲဟွံမာန်ကီုလေဝ် မင်သဳမွဲ(အတ္တ)ဏံဂှ်တှ်ေတုဲဒှ်မံၚ်ရ။ (ပိုဒ်−၂၈၀) ။
(၂၈၁)  ။   မိပ်စိုတ်လေဝ်သတိမွဲလ္ပကဵုလီုအာ၊ အောန်စိုတ်လေဝ်သတိမွဲလ္ပကဵုလီုအာ၊ ပၞောန်လဒေါဝ်ဟီုဂှ်ဒှ်ဘဝဇေတ်ဇေတ်မွဲရ၊ သတိမွဲလ္ပကဵုဝိုတ်ကၠေံအာပ္ဍဲနဲကဲသုၚ်စောဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲပိုဲတံဏံအိုတ်ညိ။
(၂၈၃)  ။   ယဝ်ဆာန်ဍေံဒၟာနူကဵုဍေံဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲဏောၚ်တှ်ေ စိုပ်မွဲတ္ၚဲယဝ်ဗှ်ေတံဆဵုဒးအာမၞိဟ်ခိုဟ်နူကဵုဍေံမ္ဂးတှ်ေ ဗှ်ေတံဒးသၠာဲပၠန်ရ၊ ယဝ်ဆာန်ဍေံဒၟာနူကဵုရုပ်သာ်မ္ဂးတှ်ေ စိုပ်မွဲတ္ၚဲယဝ်ဗှ်ေတံဆဵုဒးအာမၞိဟ်ရုပ်သာ်ကျေဝ်အာနူဍေံမ္ဂးတှ်ေ ဗှ်ေတံဒးသၠာဲပၠန်ရ၊ ယဝ်ဆာန်မၞိဟ်သိုက်လောဲမ္ဂးတှ်ေ စိုပ်မွဲတ္ၚဲယဝ်ဗှ်ေတံဆဵုဒးအာမၞိဟ်သိုက်လောဲနူဍေံမ္ဂးတှ်ေ ဗှ်ေတံဒးသၠာဲပၠန်ရ၊ ယဝ်ပိုဲတံဒးဆာန်မၞိဟ်မွဲမ္ဂးဏောၚ်တှ်ေ ပိုဲဒးဆာန်ဗီုဍေံဒှ်နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဂှ်တှ်ေ ဣဏံရဆာန်မွဲအာယုက်ဆာန်တ္ၚဲက္ဍုဟ်အာညးသ္ကံဟွံမာန်ကီုရ။
(၂၈၄)  ။   သၟာတက်ဗန်(လက်ပၠုဲ)တအ်ဂှ်လေဝ် ယဝ်ရဟွံဗဂဵုလဟဵုနဲကဲတက်ဗန်မ္ဂးတှ်ေ ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ်ဟွံဂွံဒုၚ်ကေတ်ယၟုသၟာတက်ဗန်(လက်ပၠုဲ)စောန်အိုတ်လ္တူဂၠးတိဏံကီုရ၊ အ္စာကၞေဟ်ဒယှ်တှ်ေဒၟံၚ်ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံတံဂှ်လေဝ် နူတမ်မူလကၠာအိုတ်ဂှ်လေဝ်ဒှ်မၞိဟ်ချူလိက်စောန်စောန်မွဲရဟွံသေၚ်တုဲ ညးတံနွံကဵုဆာန်လိက်ပတ် ညးတံနွံကဵုဆာန်ချူ ညးတံနွံကဵုဆာန်ဗှ် ညးတံနွံကဵုဆန်လ္ၚတ်မွဲတုဲဟေၚ် ခြာဟွံလအ်လေဝ်ညးတံဒှ်ကၠုၚ်အ္စာကၞောဟ်အ္စာချူလိက်မြဟ်မြဟ်မွဲညးတၞဟ်ဒုၚ်တဲမာန်ကၠုၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံကီုရ။
(၂၈၅)   ။     ဗှ်လိက်ချူလိက်ဟီုဂှ်ဒှ်စၞစကၠေၚ်က္ဍဟ်ဒှ်ဂဥုဲကၠေၚ်က္ဍဟ်ခိုဟ်အိုတ်မွဲရ၊ ညံၚ်ရဴကဵုၜုန်မြဇြၚ်တံဂှ်ကီုတုဲ ယဝ်ပိုဲတံဆူဒၟံၚ်ဍေံအရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲဏောၚ်တှ်ေ ကေက်ဒၟံၚ်လၟိုန်အခိၚ်အခါတုဲ ယဝ်ပိုဲတံသုၚ်စောဲစကာဗက်တှ်ေ ၜုန်မြဇြၚ်တံဂှ်ကေက်ဒၟံၚ်တုဲကၠောန်ကမၠောန်ပြေပြံၚ်မာန်လောဲလောဲသွာသွာရ၊ လ္ၚဵုဂှ်ပၠန်လေဝ် တ္ၚဲဏံၜုန်မြဇြၚ်ဇကုကေက်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ယဝ်စွံလဝ်ၜါပိဂိတုဟွံဆူတဴမွဲလှ်ေတှ်ေ အခိၚ်သုၚ်စောဲစကာဂှ်လေဝ်ကေက်အာဟွံမာနတုဲ ကမၠောန်ဂှ်ဟွံစိုပ်ဒ္တုဲရ၊ တ္ၚဲဏံပိုဲတံက္ဍဟ်ခိုဟ်ပညာနွံဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ယဝ်ပိုဲတံဟွံချူဟွံဗှ်ဟွံလ္ၚတ်ဒၟံၚ်တွဵုမ္ဂးတှ်ေ ပညာပိုဲတံမလေပ်လဝ်တံဂှ်လေဝ်ယအ်အောန်စှ်ေကၠုၚ်သိုက်သိုက်တုဲ စဵုကဵုကှ်ဇြအုဲဂြုဲအာတုဲ စကာကမၠောန်ဟွံဂတာပ်အခေတ်ကီုရ၊ အဓိကဂှ်တှ်ေ ညးတၠပညာဍာံမွဲဂှ်တှ်ေ ဒးချူဒၟံၚ်တွဵု ဒးဗှ်ဒၟံၚ်တွဵု ဒးလ္ၚတ်ဗဂဵုလဟဵုဒၟံၚ်တွဵုမှ ဂွံဒုၚ်ကေတ်ယၟုတၠပညာဂတာပ်အခေတ်မွဲရ။
(၂၈၆)    ။   တၠပညာၜါဗီု၊  (၂)ဂှ် တီဓဝ်ဍာံမွဲတုဲလပါ်လဵုဟွံလုပ်စဂှ် လပါ်လဵုလေဝ်မုဓဝ်ဍာံဟွံမံက်ကၠုၚ်ကီုရ၊ (၂)ဂှ်တှ်ေ တီဓဝ်ဍာံတုဲလုပ်စလပါ်မၞိဟ်ကၠောန်ဒးအရာဓဝ်ဍာံမွဲဟေၚ်ထ္ၜးကၠုၚ်ရုပ်ရဴမွဲဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုနာနာမာန်ရ၊ တ္ၚဲဏံဟီုဂှ်တှ်ေ တၠပညာလၟေၚ်ၜါဂှ်ဂွံဆဵုစနွံအောန်ကွေံကွေံတုဲ လၟေၚ်မွဲဂှ်ဟေၚ်မံက်ဂတဝ်ဂတာပ်အခေတ်ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံကီုရ၊ တၠပညာလၟေၚ်မွဲဂှ် တီမံၚ်ရညးမွဲလပါ်ဂှ်ကၠောန်ဒးကၠောန်ဍာံတုဲ သီုကဵုဟွံလေပ်စတုဲ မံၚ်သ္ၚိတ်ထောံညံၚ်ရဴမုဟွံဆဵုမုဟွံတီကီုရ၊ ယဝ်ဒှ်သာ်ဏံတှ်ေ ပညာဇကုတီကၠိုဟ်လဝ်သီုဖ္အိုတ်တံဂှ်မုဖဵုဟွံမံက်ကၠုၚ်မွဲသာ်ရ၊ တီဆဖဵုပူဂဵုဇကုသၟးတုဲထ္ၜးရုပ်ရဴရဂၠိၚ်ညးတၠပညာလၟေၚ်မွဲဂှ်။
(၂၈၇)   ။   ဗၠေတ်ညံၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဓဝ်ဍာံ၊  ကၠောန်ဍာံဂှ်လေဝ်ညံၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ကၠောန်ဗၠေတ်တံဂှ် ညးတၠပညာမွဲဂကောံကၠောန်မာန်ပ္တိုန်ဂွံလောဲလောဲသွာသွာရ၊ ပူဂဵုတၠပညာသာ်ဏံဂှ် မၞိဟ်အခေတ်တ္ၚဲဏံထိုၚ်သးကဵုတဴလာပ်ဗဇဴဟွံပိုတ်သ္ကုတ်ရ၊  လပါ်မၞိဟ်ဓဝ်ဍာံတံဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူသြန်အောန်အဆက်ဟွံမွယ်တုဲ အခေါၚ်နာနာသွက်သ္ဂောံထ္ၜးဓဝ်ဍာံဂှ်အိုတ်ပိုတ်ကၠုၚ်နူအဝဵုညးသြန်ဂၠိုၚ်အဆက်ဂၠိုၚ်တံတုဲ ဗၠေတ်ဒှ်ဒး ဒးဂှ်လေဝ်ဒှ်အာဗၠေတ်အိုတ်တးရ၊  ယဝ်ရရံၚ်အာကၠးကၠးသောၚ်သောၚ်မ္ဂးတှ်ေ စိုတ်ပိုဲမၞိဟ်တံဏံဂှ် အတ္တလုပ်ကၠုၚ်သိုက်သိုက်တုဲ တီဆဇကုမွဲဓဝ်တုဲ လိုက်လောကပိုဲဏံလေဝ် အာဂတနူဏံမ္ဂးတှ်ေ သွက်ညးကဆံၚ်သဝ်တံ သွက်ညးပညာအောန်တံ သွက်ညးအဆက်ဟွံမွယ်တံဂှ်လေဝ်ဒးမံၚ်သၟဝ်ညးနွံကဵုအဝဵုတံဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ဇၟာပ်စက္ကကီုရ၊ သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိၜိုန်နွံကီုလေဝ် အိုတ်ကၞောတ်ဂှ်ဟေၚ် အတ္တပေၚ်ဒၟံၚ်ဇၟာပ်ဒၞာဲတုဲ ရံၚ်ကေတ်ဖဵုလပါ်ဂကောံဇကု ရံၚ်ကေတ်ဖဵုလပါ်ဂကူဘာသာဇကုအိုတ်တုဲ ဓဝ်ဍာံကၠးကၠးမွဲဂှ်ဟွံမံက်ကၠုၚ်လ္တူလိုက်လောကဏံရ၊ ၜိုန်နွံကီုလေဝ်နွံအောန်ကၠုၚ်သိုက်သိုက်ရ။
(၂၈၈)    ။   ညးမစိုပ်အာတိုၚ်ပ္ကဴညးတံဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ ၜိုတ်ဆချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်တ္ၚဲသၟးဟွံဟေၚ်တုဲ ညးတံဒးဂစာန်ကၠောန်ဒးဂစာန်ပ္တိတ်ဒြဟတ်ညးတံဒးဗက်ဗဂဵုလဟဵုဟေၚ်တုဲ တ္ၚဲဏံဟေၚ်ဘဝညးတံဂွံစိုပ်အာတိုၚ်ပ္ကဴဗီုညးတံချူစွံလဝ်တ္ၚဲတေံမာန်ရ။
(၂၈၉)  ။   အရာပ္ဍဲဘဝပိုဲကောန်ဂကူတံလၟေၚ်လၟေၚ်ဏံဟီုဂှ်တှ်ေ ယဝ်ရပိုဲတံကၠောန်ဂွံပြသၞာဍေံဟွံမွယ်မ္ဂးတှ်ေ ကုသဵုခိုဟ်လေဝ်ပိုဲဏံဟီုစအိုတ်ရ၊ ဆဂး ယဝ်ရဗီုပိုဲသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်ဍေံဟွံဒှ်ကၠုၚ်တုဲဒးဆဵုပြသၞာနာနာမာန်တှ်ေ ဣဏံဂှ်ပိုဲဒးစွံလဝ်စိုတ်ဒးကေတ်လဝ်ခန်လ္ၚတ်သွက်တ္ၚဲဂတတေံအိုတ်ညိ။
(၂၉၀)  ။   လဆောဝ်တှ်ေဘဝဇေတ်ဇေတ်ဏံဂှ်ပိုဲတံဒးကွာ်ဗက်အာဒၟံၚ်ဒၞာဲအရၚ်ဇိုၚ်ညးတၞဟ်တွဵုလေဝ်ဟွံသေၚ်ရ၊ ယဝ်ပိုဲတံကွာ်ဗက်ဒၟံၚ်လက္ကရဴအရၚ်ဇိုၚ်ညးတၞဟ်တွဵုဏောၚ်တှ်ေ အရၚ်ဇိုၚ်ပိုဲဏံဇေတ်ဇေတ်ကၠးကၠးတပ်တပ်သောၚ်သောၚ်ဂှ်တ္ၚဲလဵုမှလေဝ်ဟွံဆဵုရုပ်ရဴရ။
(၂၉၁)  ။   ဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုမအရေဝ်သ္ပစပရေံပိုဲဏံညိ၊ ဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုမအရေဝ်ဟီုဖျေံဍဵုဗၠိုက်ပိုဲဏံဂှ်ညိ၊ ဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုမအရေဝ်နာဲဗှ်ေကၠောန်ဟွံဒှ်ပုဟ်၊ ဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုမအရေဝ်ပညာဗှ်ေတံသဝ်တ္ၚဲလဵုမှအာစိုပ်တရဴတိုၚ်ပ္ကဴဟွံလောဲပုဟ်၊ မအရေဝ်ဗီုဗီုသာ်ဏံဇၟာပ်ညးအဲဍေံကေၚ်လုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲနွံဖ္အိုတ်ရအောန်ကဵုဂၠိုၚ်၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုမအရေဝ်တံဏံတုဲ သွက်ပိုဲဏံဂွံဆက်ဗဂဵုလဟဵုပြိုၚ်ပ္ကာန်အာကဵုပြသၞာလၟေၚ်တ္ၚဲဂွံစိုပ်အာတိုၚ်ပ္ကဴတေံလောဲလောဲရ၊ ဣဏံဂှ်ဒှ်အ္စာပိုဲကဵုမံၚ်ဂဥုဲဒြဟတ်သွက်ပိုဲဏံလၟိုန်ရ။
(၂၉၂)  ။   အရာလဵုမွဲယဝ်ရပိုဲဏံပတေဟ်ကေတ်ပိုဲဏံကၠောန်ဂွံဏောၚ်တှ်ေ ဣဏံဂှ်ဒှ်အာပွမအံၚ်ဇၞးပ္ဍဲကမၠောန်ဂှ်ကွက်တရဴတုဲတုဲယျ၊
(၂၉၃)  ။   ပိုဲဏံဒးလောတ်စှ်ေဟီုဂှ်ဒှ်ပရေၚ်ဓမ္မတာမွဲရ၊ ဆဂးဂှ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ပိုဲဏံလောတ်စှ်ေတုဲပိုဲဏံကတဵုကေတ်ဂွံနကဵုဇိုၚ်တဲဒြဟတ်ပိုဲဏံဂွံဟီုဂှ်တှ်ေ ဣဏံဂှ်ဒှ်မၞိဟ်ဓမ္မတာသာမညမွဲဟွံသေၚ်ရ။
(၂၉၄)  ။   လ္ပဖေက်ဍောၚ်ကာယအိုတ်ညိ၊ ပိုဲဍောၚ်တုဲတှ်ေပိုဲဏံတိက်သၠိၚ်ဓဝိၚ်အောန်ဟွံမွယ်ကဵုဒဒိုက်စိုတ်မ္ဂးတှ်ေဒုၚ်ဍောၚ်ထောံညိ၊ ဝါတ်ဟီုဂှ်ပိုဲဏံဒးဖေက်ဍေံတုဲ ၜိုန်ရပိုဲဏံတိက်ဟွံက္တဵုကၠံတ္ၚဲလ္ၚီတ္ၚဲလေဝ်က္တဵုဗက်ဂှ်တှ်ေဝါတ်ဂှ်နွံမံၚ်ဒၞာဲဂှ်ပပန်ရ။
(၂၉၅)  ။   မၞိဟ်ဟီုအရေဝ်ယေလ္ဂူတပ်တးဓဝ်သောၚ်တံဂှ် ၜိုန်ရညးတံသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲနွံအောန်ကီုလေဝ်ခိုဟ်နူကဵုညးဟီုအရေဝ်ဗက်အၚာပ်စိုတ်ညးတၞဟ်တုဲနွံကၠုၚ်ကဵုသ္ကံရဲလ္ၚီလက်ဏီရ။
(၂၉၆)  ။   လောကပိုဲဏံနွံမံၚ်ဂှ်အရာတၟေၚ်တၟေၚ်ပိုဲဏံဟွံဆဵုမွဲလှ်ေပ္ဍဲဘဝဏီဂှ် ယဝ်ရပိုဲတံဂံၚ်ကွာ်တိတ်ကၠုၚ်နူပထောၚ်ဒုန်ဂှ်ဏောၚ်တှ်ေဆဵုကေတ်မာန်လောဲလောဲရ။
(၂၉၇)  ။   တ္ၚဲဂွံကလေၚ်သှ်ပဠေဝ်အတိက်ဂှ်ဟွံမွယ်တုဲ နွံဆစနူစက္ကဏံတုဲပိုဲဏံဒးပဠေဝ်ဒးပြံၚ်သၠာဲဒးဗဂဵုလဟဵုတ္ၚဲဏံၜိုတ်အစောန်စရာနွံဂှ်ဒှ်အဓိကရ။
(၂၉၈)  ။   တိုၚ်ပ္ကဴပိုဲစွံလဝ်ဂှ်လ္ပပြံၚ်သၠာဲထောံညိ၊ အရာထေက်ကဵုဒးပြံၚ်သၠာဲဟီုဂှ်တှ်ေ နဲကဲမွဲဟေၚ်ဒးပြံၚ်သၠာဲအိုတ်ညိ။
(၂၉၉)  ။   ဘဝဂွံနွံကဵုတသိုက်ဏောၚ်ဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ အရာလဵုထေက်ကဵုဒးဝိုတ်ထောံ၊ အရာလဵုထေက်ကဵုဒးသမ္တီလဝ်၊ အရာလဵုထေက်ကဵုဒးသၠးဗွးထောံအိုတ်ညိ၊ ဘဝဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေအရာနာနာဒးလောဲသွာမှတသိုက်ဇေတ်ဇေတ်ဟီုဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲပိုဲဏံမာန်လောဲလောဲရ။
(၃၀၀)  ။   ပြသၞာနာနာမလုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲကောန်ဂကူတံလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဏံဟီုဂှ်တှ်ေ ညံၚ်ရဴဇုက်ဒက်လဝ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ပိုဲဒက်လဝ်ကၟောန်ကၟောန်ဗိုၚ်ဗိုၚ်ခိုၚ်ခိုၚ်ဏောၚ်တှ်ေသှ်ေစဝါတ်တဴရ၊ ယဝ်ရပိုဲဒက်လဝ်လာဲလာဲတုဲအခိၚ်သှ်ပလးတှ်ေသှ်တဴလောဲလောဲသွသွာမာန်ရ၊ အဓိကဂှ်တှ်ေ ပိုဲဏံဒးသုၚ်စောဲအခိၚ်ညိညတုဲစိုတ်လ္ပက္တဴပြဟ်အာညိတှ်ေ ပြသၞာဟီုဂှ်ညံၚ်ရဴဇုက်ဒက်လဝ်ကၟောန်ကၟောန်တုဲ ခြာဟွံလအ်ဟေၚ်သှ်ပ္တိတ်ဂွံမာန်ရ။
(၃၀၁)  ။   မၞိဟ်ကုသဵုပရေံဟွံမွယ်ပုဟ် နွံဆမၞိဟ်ဟွံညာတ်ကေတ်ၚုဟ်မးမၞိဟ်အဃောလမျီုသှ်ေနွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲမိဏေတ်စက္ကနာဍဳဏံ။
(၃၀၂)  ။   ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂွံပိုၚ်အခိၚ်တုပ်တုပ်ဖအိုတ်ရ၊ ဆဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်တံဂှ်ပၠန်လေဝ်သုၚ်စောဲအခိၚ်ဟွံတုပ်ညးသ္ကံအိုတ်ရ။
(၃၀၃)  ။   ဂကူမန်ပိုဲကၠေံကၠအ်အိုတ်အးအာလ္တူဂၠးတိဏံကီုလေဝ် ဆဂး ဗုဒ္ဓဘာသာဟီုဂှ်ဆက်သှ်ေနွံအာမံၚ်ဏီဏောၚ်။
(၃၀၄)  ။   ကၠောန်ကုသဵုဂှ်ယဝ်ပိုဲသၠာဲထောံမအရေဝ်ကၠောန်ဖဵုခိုဟ်မ္ဂးတှ်ေဂတာပ်အခေတ်ဟာဟွံတီ။
(၃၀၅)  ။   ဒးပအပ်လဝ်ဘဝပိုဲဏံ ပ္ဍဲသတိကဵုပညာညိ၊  လ္ပပ္အပ်လဝ်ကဵုကံကုသဵုဇာတာအရာရံၚ်ဟွံဆဵုတံဂှ်တွဵုညိ။
(၃၀၆)  ။   မၞိဟ်ကဵုအခေါၚ်ခိုဟ်အိုတ်သွက်ပိုဲဏံဂှ်တှ်ေ ဒှ်ဇကုပိုဲဏံဟေၚ်တုဲ မုဟွံဆေၚ်ကဵုညးတၞဟ်ပုဟ် ။
(၃၀၇)  ။   ဒးပေၚ်စိုတ်အရာပိုဲဏံနွံဒှ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲပိုဲဏံဂှ်ညိတုဲ လ္ပပတုပ်ကဵုညးတၞဟ်အိုတ်ညိ။
(၃၀၈)  ။   ပိုဲဏံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ဟီုဂှ် ဒးကၠောန်တာလျိုၚ်မၞိဟ်မွဲညံၚ်ဂွံပြေပြံၚ်ဟေၚ်ရ။
(၃၀၉)  ။   ဘဝဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ ဒးဆက်ကွာ်အာဂတဂတတေံဟေၚ်တုဲ လဆောဝ်တှ်ေအိၚ် လဆောဝ်တှ်ေမြက်လေဝ်နွံရ၊ အဓိကဂှ် ညံၚ်သ္ဂောံခိုဟ်နူတြေံတှ်ေတုဲရ၊ ( ဒးခိုဟ်နူညးတၞဟ်တွဵုဂှ်လေဝ်အဓိကဟွံသေၚ်ပုဟ်) ။
(၃၁၀)  ။   တ္ၚဲဏံပိုဲလောတ်စှ်ေ တ္ၚဲယးတေံလေဝ်ၜိုန်ရပိုဲဒးလောတ်စှ်ေမွဲဝါပၠန်လေဝ် ညံၚ်ဟွံဒးဂိဗီုနူလောတ်စှ်ေအလန်ပထမဂှ်ပိုဲဒးကၟောန်လဝ်တွဵုညိ။
(၃၁၁)  ။   အခေါၚ်ပိုဲဏံဟွံမွယ်ဂွံကၟာတ်ထောံကသပ်လညာတ်ညးတၞဟ်တံဂှ်တုဲ အခေါၚ်ပိုဲနွံပေၚ်ပေၚ်ဟီုဂှ်တှ်ေ ပိုဲဏံသုၚ်စောဲဘဝဗီုလဵု။
(၃၁၂)  ။  လ္ပကူချပ်ကလေၚ်ပဠေဝ်အတိတ်တေံညိ၊ နွံဆပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံပိုဲဒးဗဂဵုလဟဵုဟေၚ်ရ။
(၃၁၃)  ။   ပလၞုဟ်ဏောၚ်တှ်ေ ကဵုအခိၚ်လ္ၚတ်တုဲ ဟွံလံဒှ်မံၚ်ညးတၠပညာမွဲဏီဏောၚ်ဂှ်ဖျေံလဝ်စိုတ်အိုတ်ညိအဴ၊ တ္ၚဲဏံဒှ်ဒၟံၚ်ညးတၠပညာမွဲကီုလေဝ် ယွံရပူဂဵုဂှ်အိက်လၞုဟ် သာသ္ပအ်ဒၟံၚ်ဏောၚ်တှ်ေ ဟွံလံဒှ်အာမၞိဟ်ဓီုမွဲရ။
(၃၁၄)  ။   လဆောဝ်တှ်ေ ၜိုန်ရပိုဲဏံတီမံၚ်ရဂွံအောန်တုဲ ဒးဂစာန်ကၠောန်အာရ၊  ၜိုန်ရပိုဲဏံဂစာန်ကၠောန်မံၚ်ဟွံဇူကီုလေဝ် ဂွံဆစညိညကီုရ၊  တုဲတှ်ေ ယဝ်ရပိုဲဟွံကၠောန်မ္ဂးတှ်ေ ပဵုတုဲမုရောဟွံဂွံစဂှ် ဗွဲစၟတ်ဨကန်တရ။
(၃၁၅)  ။   အာယုက်ဇၞော်တိုန်တုဲ လဆောဝ်တှ်ေ ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုမတ်ပိုဲဏံၜါရံၚ်ဟွံညာတ်ဟွံကၠးကၠုၚ်သိုက်သိုက်မာန်ရ၊  ဆဂး တ္ၚဲဂိတုသၞာံလောန်ၜက်အာဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုသၞာံတံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုပိုဲဏံဆဵုကေတ်ဘဝဇေတ်ဇေတ် ကၠိုဟ်ကေတ်စိုတ်မၞိဟ်ဏံဍာံဍာံဗွဲမကၠးဖ္ဍးမာန်ရ။
(၃၁၇)  ။   #ဟွံဒးရုဲမၞိဟ်ကျေဝ်အိုတ်လောဲအိုတ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတံဒးရုဲကေတ်မၞိဟ်ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုဘွပိုဲဏံဂွံသၠုၚ်ဂွံနွံကၠုၚ်ကဵုၚုဟ်မးဂှ်အိုတ်ညိ၊  ပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ် ဒးမံၚ်ပံၚ်ဖက်အာညးသ္ကံမွဲခဏဟွံသေၚ်တုဲ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ သီုညးၜါလပါ် ညံၚ်ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ညးသ္ကံဟီုဂှ် ၚုဟ်မးလ္တူညးသ္ကံဒးစွံလဝ်တွဵုညိ၊ သာ်ဏံမှ ဂွံမံၚ်ပံၚ်ဖက်အာ ဒဒိုက်ဍောတ်ဒဒိုက်ဇၞော် ညဳညဳသာသာမွဲလအိက်အာယုက်မာန်ရ၊ ပြသၞာမွဲမွဲလုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲမ္ဂးတှ်ေ နဲကဲလဵုမွဲဂွံပသောၚ်ထောံမာန်ဂှ်လေဝ် ညးၜါဒးကဵုသၟာန်သွဟ်ကေတ်ကသပ်ထေက်ရ၊ ဟွံသေၚ်ဗီုဏံတုဲ ဆဵုပြသၞာညိဂှ် ဗက်ဂၠာဲမံၚ်ဒုဟ်လ္တူညးသ္ကံဂှ် ဣဏံ ထ္ၜးကၠုၚ်သက်သဳဗီုပြၚ်ဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲဏံထ္ကးကၠုၚ်သိုက်သိုက်မာန်ရ။ ( စွံသတိညိ)  ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ကျေဝ်လောဲဟီုဂှ်ဒှ်အဓိကဟွံသေၚ်သွက်ဘဝတုဲ ပိုဲတံဒးရုဲကေတ်မၞိဟ်ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုဘဝပိုဲဏံဂွံသၠုၚ် ဂွံနွံကၠုၚ်ကဵုၚုဟ်မးအရာကၠိုဟ်စိုတ်သွက်ဘဝဏောၚ်တှ်ေ ဣဏံရတသိုက်စိုတ်အခိၚ်မသှ်ေနွံဒၟံၚ်မူစိနာဍဳမိဏေတ်စက္ကဂှ်ရ။
(၃၁၈)  ။ လၞုဟ်မွဲမ ယဝ်ရနွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲပူဂဵုဂှ်မ္ဂးတှ်ေ ၜိုန်ရဂွံလဝ်တဆိပ်ခြာကၠံတၞးကီုလေဝ် တုပ်သၟဟ်တိုပ်စွံထဝ် ပ္ဍဲသၟဝ်တိကီုရ။
(၃၁၉)  ။ ပရေၚ်ထတ်ယုက်ခိုဟ် တုဟ်သၟဟ်ထဳပိုက်လ္ၚဳလက်ကိုတ် ၜိုန်သိုက်တိက်လ္တူသြန်ကီုလေဝ် ယဝ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဟၟဲမ္ဂး ဘွဂှ်မူအဓိပ္ပါယ်နွံရော −−− ?
(၃၂၀)  ။ မၞိဟ်စောန်စောန် နွံကဵုလက်ကိုတ်၊  မၞိဟ်ကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် မွဲမှဂၠာဲဝါတ် ။
(၃၂၁)  ။ (၁)−သ္ၚိတ်အာဟိုတ်နူ ၜိုန်ရဟီုပတိတ်ကီုလေဝ် မုဖဵုဟၟဲ ။(၂)−သ္ၚိတ်အာဟိုတ်နူ ကဵုအခိၚ်စၜက်အိုတ်အာသိုက်သိုက် ။ (၂)−သ္ၚိတ်အာဟိုတ်နူ ညာတ်ကေတ်ဓရ်တုဲ ထိၚ်ထောံစိုတ် ။ (၄)−သ္ၚိတ်အာဟိုတ်နူ သွက်သ္ဂောံဟီုပ္တိတ်ပေၚ်တၟိုဟ်ဒၟံၚ်တုဲ သက်ဂွံပ္တောံၜိုတ်ဟၟဲ ။ (၅)−သ္ၚိတ်အာဟိုတ်နူ အရာနာနာကဵုသွဟ်ခိုဟ်အိုတ် ။
(၃၂၂)  ။ စဖျး အေၚ်ဍာတ်ဍာတ်၊ အေၚ်လဝ်ဖျးတှ်ေ ဂွံစဍာတ်ဍာတ်၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဓရ်အေၚ်ဒုၚ်မွဲမဏံဂှ် နွံတဴၚုဟ်မးကွေံကွေံ။
(၃၂၃)  ။ ဓဝ်ပတေဟ်ညးဍုၚ်ကွာန်လီုအာဂှ် တုဟ်သၟဟ်ပေါဲဗတိုက်ကျလဝ်ကဝက်တုဲတုဲ ။
(၃၂၄)  ။ ဂါံကၠာအိုတ်ဂှ် တီကၠးလိုန်ဒးအိက်တုဲ ဟွံဂံၚ်ကြာတ်မ္ဂးတှ်ေ ဂါံၜါဂါံပိဂတဂတတေံပၠန် ဆက်လိုန်အာအိက်ဂၠိုၚ်တိုန်သိုက်သိုက်ဟေၚ် ။
(၃၂၅)  ။ ဟွံချူဂၠိုဂၠိုၚ် ဟွံဗှ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်မ္ဂးတှ်ေ −  ဆလအ်မှလိက်မန်ပိုဲသွံရာန်စဂွံမာန်ရော? − ချူလိက်မှဒးဂွံသြန်ဏောၚ် ယဝ်စွံစိုတ်မ္ဂးတှ်ေ  ပူဂဵုပိုဲဏံဂှ် ဒှ်ပူဂဵုစေတနာအောန်ကွေံကွေံ ။
(၃၂၆)  ။ မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီုဂှ် ဍေံတံမချပ်လဝ်တွဵုဟီုဂှ်တှ်ေ  အဲဒးခိုဟ်နူညးတၞဟ်တွဵုဟေၚ် ဇၟာပ်ကျာယီုလုပ်ယီုတိတ်ဍေံတံရ။
(၃၂၇)  ။ သွာၚ်လဵုဒှ်ဒှ် ယဝ်ရမၞိဟ်ကၠောန်ကမၠောန်ဇေတ်ဇေတ်ဟၟဲမ္ဂးဂကူဂှ် ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် သွက်သ္ဂောံတဴတက်အာမာန် လဇုဲလဇကွေံကွေံ၊  သွာ်လ္ၚဵု ၜိုန်ရမၞိဟ်ကၠောန်ကမၠောန်နွံကီုလေဝ် ယဝ်ရမလၞုဟ်နွံမံၚ်မ္ဂး တုပ်သၟဟ်ကဵုမၞိဟ်ကၠောန်ကမၠောန်ဟၟဲတုပ်တုပ် ။
(၃၂၈)  ။ ပြသၞာကေုာံဒဒိုက် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ဟိုတ်နူသ္ပကုသဵုတုဲ  −−−  ဣဏံ ကုသဵုဇေတ်ဇေတ်ဟသေၚ် ။
(၃၃၀)  ။ ညးဂမၠိုၚ်ဂွံတဆိပ်တြာတက္ကသိုလ် စၟတ်သမ္တီနဒဒှ်မလိက်ကၠးကၠးဂွံဆဵုဂွံထိုၚ်သးဂတမုက်မတ်ညးဂမၠိုၚ်မာန်၊  တဆိပ်တြာတက္ကသိုလ်အဲဂှ် နွံဆတၞးစက္ခူပလးမွဲတၞး သီုဟၟဲကဵုမလိက်စၟတ်သမ္တီမွဲမကီုရ၊   ဆဂး  −  အဲပေၚ်စိုတ်တဆိပ်တြာစက္ခူပလးဏံတုဲ ဒှ်သွက်ဂွံပါ်ပရအ်ကဵုညးဂမၠိုၚ် သွက်သ္ဂောံချူပ္ဍဵုဖျေံမလိက်ပ္ဍဲစက္ခူပလးဏံဟိုတ်ဖဵုနာနာသာ်မာန်အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်၊  အဲမိပ်စိုတ် တဆိပ်တြာအဲသၠးဒၟံၚ်တုဲ သွက်သ္ဂောံချူဖျေံမလိက်နာနာမာန်၊ ယဝ်ရတဆိပ်တြာအဲတုပ်ဗီုညးတၞဟ်ကီု သီုမလိက်ပေၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲတၞးဂှ်တုဲ ဂၠာဲဒၞာဲသွက်ဂွံချူဖျေံမလိက်ဂှ်ဟၟဲလေဝ်ဒှ်မာန်မံၚ် ။
(၃၃၁)  ။ ယဝ်ရပိုဲမိက်သ္ဂောံဒှ်နာဲမ္ဂးတှ်ေ − လ္ပဖျေံလဝ်စိုတ် ဒှ်ဍိက်ညးမွဲအာယုက်ညိ ။
(၃၃၂)  ။ (1)-ပူဂဵုပတောံလှိၚ်  (2)-ပူဂဵုလှိၚ်ဇေတ်တ် − ပူဂဵုၜါဏံ  ညးလဵုၚုဟ်ကတဵုလောဲရော −− ?
(၃၃၃)  ။ စဖျး အေၚ်ဍာတ်တ်၊  အေၚ်ဖျး ဂွံစဍာတ်ဍာတ်၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဓရ်အေၚ်ဒုၚ်မွဲမဏံဂှ် နွံတဴၚုဟ်မးကွေံကွေံရ။
(၃၃၄)  ။ လၞုဟ်မွဲမ ယဝ်ရနွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲပူဂဵုဂှ်မ္ဂးတှ်ေ ၜိုန်ရဂွံလဝ်တဆိပ်ခြာကၠံတၞးကီုလေဝ် တုပ်သၟဟ်တိုပ်စွံထဝ် ပ္ဍဲသၟဝ်တိကီုရ။
(၃၃၅)  ။ 1️⃣ပရေၚ်ထတ်ယုက်ခိုဟ် တုဟ်သၟဟ်ထဳပိုက်လ္ၚဳလက်ကိုတ်  2️⃣ၜိုန်သိုက်တိက်လ္တူသြန်ကီုလေဝ် ယဝ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဟၟဲမ္ဂး ဘွဂှ်မူအဓိပ္ပါယ်နွံရော −−− ?
(၃၃၆)  ။ မအရေဝ်ဟီုပတိတ်ဏာဂှ် စွံသသတိဝါတ်ကွေံ − ဟိုတ်ဂှ်ရ လ္ပဟီုဂၠိုၚ် ။
(၃၃၇)  ။
(၃၃၈)  ။
(၃၃၉)  ။
(၃၄၀)  ။
ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန်
ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန် (Mon American Association (MAA))ဝွံ ဒှ်ဂကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုကောန်ဂကူမန် ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ စဒက်ပတန်လဝ် နူကဵု သၞာံ ၁၉၉၃ တုဲ နူမစဒက်တေအ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ယၟု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင်ရ။ နူစဒက်ပတန်တေအ်ဂှ် ရန်တၟအ်လဝ် ဂကောံမန် မစိုပ်ဍုင်သအာင်ဖအိုတ်တုဲ ညးဇၞော်ဇၞော် တၠပညာဂကူမန် မနွံမ္ၚး ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်လေဝ် ပါလုပ်လဝ်ကီုရ။ ဗွဲကြဴ ဂကူမန် စိုပ်ဍုင်မ္ၚးဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ဍုင်နာနာတအ် ဂကောံမန်နာနာ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ ဂကောံဝွံ သှ်ေဆက်ဒၟံင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်သၟးရ။ ယၟုဂကောံကီု၊ ဗီုပြင် ဂကောံကီု ဗွဲမဗဗွဲ ကုအခိင်အခါ အကာဲအရာဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်ဒၟံင်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဂကောံဝွံ နဒဒှ် ဂကောံပံင်ကောံ ဂကောံမန် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်နာနာမွဲကၠုင် တန်တဴဒၟံင်တုဲ ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂကူမန် ကေုာံ ကမၠောန်မမင်မဲဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ဒှ်အဓိက ပရေင်ကမၠောန်ဂကောံဝွံရ။
ဝင်
ဂကောံမန်အလုံဍုင်အမေရိကာန်ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၉၃ ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ပ္ဍဲဍုင် Lafeyatte ပ္ဍဲတွဵုရးအေင်ဒဳယျာဏာ (Indiana) ရ။ နာဲသိုက်အံင် ဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဂကောံကၠာအိုတ်ရ။ ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မစဒက်ပတန်ကၠာအိုတ်တေအ်ဂှ် ဒှ် နာဲသိုက်အံင်၊ နာဲပညာမန်၊ နာဲအံင်မန် (နာဲထောန်ယျဳု)၊ နာဲဇနဲမာန်၊ နာဲမဟာမန် (နာဲပၚ)၊ နာဲဇၞူဇန်၊ နာဲဆာန်လွဳ၊ နာဲသုခ၊ နာဲမျေတ်သဵု (နာဲဗညာသူရိယ)၊ တအ်ရ။ အခိင်ဂှ် ဂကူမန် စိုပ်ကၠုင် ဍုင်အမေရိကာန် ဟွံဂၠိုင်ဏီရ။ ဟိုတ်နူ စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူထတ်တုဲ မၞိဟ်ၜိုတ်နွံ ဂှ် ပံင်ကောံ ညးသကအ်တုဲ စဒက်ပတန်ကၠုင်လဝ် ဂကောံဝွံရ။ ယၟုဂကောံဗီုမန်ဂှ် ကဵုလဝ် “ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရေင်” တုဲ ဗီုအင်ဂလိက်ဂှ် “Indigenous Mon Council of Burma (IMCB)။ ဂကောံဝွံ ဟိုတ်နူ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂကူမန်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သအာင်ဖအိုတ်တုဲ မန်မၞုံဒၟံင်ဍုင်တၞဟ်ဟ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဝွံကီုရ။ နာဲခိုင်ဝင် (ကျာ်ဇၞော်ကွာန်လှာတြေံ၊ ဍုင်ခါဏါဒါ) နာဲမံင်မံင်တံင် (ဍုင်အဝ်သတြေလျ) တၠဂုဏ်အ္စာဝိဇျာန် ဘာဝါတ်ပြော် (ဍုင်သေံ) တအ်လေဝ် ပါလုပ် နဒဒှ် နာယကကီုရ။ သၞောဝ်ဂကောံ ဗီုမန်ဂှ် နာဲခိုင်ဝင် ချုဓဇက်လဝ်အပြောံတုဲ နာဲမံင်င်တံင် ကၠာဲလဝ် နကဵု ဘာသာအင်ဂလိက်ရ။
ဒက်ပတန်ဂကောံဝွံတုဲ ရုဲစှ် နာဲသိုက်အံင် နဒဒှ် ဥက္ကဌ၊ နာဲအံင်မန် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာရ။ ဒက်ပတန်ဂွံ ပ္ဍဲမွဲၜါဂိတုတုဲ ပ္ဍဲဂိတု ဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် ဌာန်ဂအုပ်ဇၞော်ဂကောံဂှ် ပြံင်ဏာ ဍုင်အဝ်ဗနဳ ( Albany) တွဵုရးနယူယံက်တေအ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဍုင်လာတ်ဖယာတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဍောတ်တုဲ ကၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံကိတ်ဂးတုဲ ပါဲနူ အိန်ထံင်နာဲမျေအ်သဵုတအ်တုဲ မန်မၞုံဒၟံင်ပ္ဍဲဍုင် လာတ်ဖက်ယာတ် ဖအိုတ်ဂှ် ပြံင်အာ ဍုင်အဝ်ဗနဳတေအ်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် အိန်ထံင်နာဲမျေတ်သဵုတအ် ပြံင်အာဍုင် အကြန် တွဵုရးအဵုဟာအဵုရ။ လၟုဟ် ဍုင်အကြန်ဂှ် ဒှ်အာဒၞာဲ ဂကူမန် မမံင်ဂၠိုင်အိုတ် မရနုကဵုဒုတိယရ။ နာဲပညာမန် ညးမဒှ်ဂကူမန် မစိုပ်ဍုင်ဝှတ်ဝုင်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဗွဲကြဴမှ ပြံင်ဂးတုဲ ဟွံဒှ်ပြံင်ဗက်အာ ဍုင်အဝ်ဗနဳတေအ်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ဟိုတ်နူ ဂကူမန် စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဝှတ်ဝုင် ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ဌာန်ဂအုပ်ဇၞော်ဂကောံဂှ် ပြံင်စိုပ်အာ ဍုင်ဝှတ်ဝုင်တုဲ နာဲပညာမန် ဟွံဒှ်ပြံင်အာ အဝ်ဗနဳတေအ်ရ။ လၟုဟ်ဍုင်ဝှတ်ဝုင် တွဵုရးအေင်ဒဳယျာဏာဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ဂကူတန်တဴဂၠိုင်အိုတ်ရ။
နူ ဂကောံမန် ဍုင်သအာင် ဒှ်အာ ဂကောံမန်ဍုင်အမေရိကာန်
ဂကောံဝွံ နူစတမ်တေအ် ဒက်ပတန်လဝ် နဒဒှ် ဂကောံမန်ဍုင်သအာင်မွဲရ။ မန်စိုပ်ဍုင်သအာင်ဖအိုတ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲဂကောံ မွဲကရောမ်တုဲ ဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံဝွံရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ဟိုတ်နူ ဂကောံမန် ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ်တၞဟ် ဒှ်ကၠုင်တုဲ ဂကောံဝွံ သှ်ၜေက်အာ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဏအ် မွဲဓဝ်ရ။ နာဲခိုင်ဝင် ညးမဒှ် နာယကဂကောံဝွံ ဗွဲကြဴဏအ် ဂကောံမန် ကနေဒါ ဒှ်ကၠုင်တုဲ ညးဒှ်အာ နာယက ဂကောံမန် ခါဏာဒါရ။ ဟိုတ်နူ ဂကောံဝွံ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဝွံတုဲ ညးတာလျိုင် ဂကောံဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ညးမတန်တဴ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဏအ်သၟးရ။ ဗွဲကြဴဏအ် သၞောဝ်ဂကောံကီု ဗီုပြင် ဒက်ပတန်ဂကောံကီုဂှ် ပြံင်လှာဲ ဒှ်အာ ဂကောံမန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ။
ပြံင်လှာဲယၟုဂကောံ
ပ္ဍဲကဵုပွိုင် ၂ဝ သၞာံဏအ်ဂှ် ယၟုဂကောံဂှ် ပြံင်သၠာဲဂွံ ဗၞတ်ပိဝါရ။ နူစ ဒက်ပတန်ကၠာအိုတ်ဂှ် "ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရေင်"၊ ကောန်ဍုင်ရေင် (indigenous ) ဂှ် သ္ပပဓာန်ကဵု ဂကောံ ကောန်ဍုင်အရေင်အလုံလိုက် ဒက်ပတန်လဝ် ပ္ဍဲယူအေန် (United Nations) တေအ်တုဲ ခုတ်လဝ်ယၟုဝွံရ။ တင်ရန်တၟအ် မခုတ်လဝ်ယၟု မွဲဂှ် သၟိက်မိက်ဂွံ လုပ်ဂကောံကောန်ဍုင်အရေင်ဂှ် လောဲသွာတုဲ ရုဲစှ်လဝ်ယၟု ကောန်ဍုင်အရေင် ရ။
ဗီုပြၚ်မစကာတိဍာ်အခိုက်ကၞာတမၠာပ္ဍဲဒေသမန်
(က) ကမၠောန်ဂယိုၚ်လမျီု မစကာသုၚ်စောဲတိဂမၠိုၚ်
ကောန်ဂကူမန်တအ်ဂှ် ပပဓာန်ကဵု ကမၠောန်တဵုလွဳဂှ်ရ စကာတိဍာ်တုဲ ကၠောန်ဒၟံၚ်ကမၠောန်ဂယိုၚ်လမျီု ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ရ။ သွက်ကၟိန်သ္ၚိဇကု ဂွံရုံဂပ်သၟးဟွံက သီုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒေသဇကုမွဲ ဂွံဖောအ်ဗြေဝ်ဇၞော်မောဝ်ဂှ်လေဝ် ကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ်အိုတ်ရ။ စကာတိဍာ်တုဲ ကၠောန်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ဂယိုၚ်လမျီု အတိုၚ်သၟဝ်ဏအ်အိုတ်ရ။
ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန်
ပြံင်လှာဲယၟုဂကောံ
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ် ကၠောန်ကောံဓရီုဇၞော် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဝှတ်ဝုင် တွဵုရးအေင်ဒဳယျာဏာရ။ အခိင်ဂှ် ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်ဝှတ်ဝုင်လေဝ် စိုပ်ကၠုင် ဂၠိုင်တိုန်ညိရ။ မန်နူအဝ်ဗနဳ နူဖလဒါဖဳယျာ(Philadelphia) တအ်လေဝ် ကၠုင်တိုန်စိုပ် ကောံဓရီုအိုတ်ရ။ သၞာံဂှ်လေဝ် နာဲသုန်ဓုန် ကၠုင်တိုန် ကောံဓရီုကောန်ဍုင်အရေင်ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲရုင်ဇၞော်ယူအေန် ပ္ဍဲဍုင်နယူယံက်တုဲ တိုန်စိုပ်ကောံဓရီုကီုရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် သဳကၠဳက္ဍိုပ်လိက်ဇၞော်အိုတ်မွဲဂှ် သွက်ဂွံပြံင်လှာဲ ယၟုဂကောံရ။ ယၟုဂကောံဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရေင်ဂှ် ၜတ်အာ စှ်ေစိုတ်အိုတ်ရ။ ဆဂးဂှ် နာဲသိုက်အံင် ညးမဒှ် ဥက္ကဌဂကောံ ပတိုန်ထ္ၜးဂှ် ယၟုဝွံ ၜတ်အာတုဲ ဟွံကိတ်ညဳကဵု ယၟုကေတ်ဍုင်မန်ရ။ ညး မိက်သ္ဂောအ်ဂွံ ယၟုကြံင်င်ရ။ တင်ရန်တၟအ် ညးသွက်ဂွံ ပံက်ဗော်ရပ်လွဟ်နွံတုဲ မိက်ဂွံတင်ယၟု ဂကောံကြံင်င်မ္ၚိုဟ်ဟ်ရ။ နာဲသိုက်အံင် ပတိုန်ထ္ၜးယၟုတၟိ "ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မည်" ရ။ တင်ရန်တၟအ်ညးဂှ် မွဲတ္ၚဲမ္ဂး ဗော်ဏအ် စဴကၠောန် ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲပယျဵုတုဲ ကၠောန်အာပၠန်ဂတး နဲကဲရပ်လွဟ်ရ။ ညးဂမၠိုင် တုပ်စိုတ်တုဲ ယၟုညးမပတိုန်ထ္ၜးဂှ် ဒှ်အာဒတန်ရ။ ဗီုအင်ဂလိက်ဂှ် Monland Restoration Council (MRC)ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ကော်ဒၟံင် အမ်အာဇြီ သၟးရ။ အတိုင်ညးရန်တၟအ်လဝ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ နာဲသိုက်အံင် လုပ်အာ ပၞာန်အမေရိကာန် သွက်ဂွံကတ်ကွတ်ပၞာန်တုဲ ဂွံကလေင်စဴဒက်ပတန်ဗော် ရပ်လွဟ်မွဲရ။
ဗီုပြၚ်မစကာတိဍာ်အခိုက်ကၞာတမၠာပ္ဍဲဒေသမန်
(က-ခ) ပွမတဵုလွဳဗ္ၜိုတ်
ကောန်ဂကူမန်တအ်ဂှ် နူခေတ်အလဵုအသဳ မဆလ တေံဟေၚ် ဟိုတ်နူဗွဝ်ဖျာဗ္ၜိုတ် မံက်ကၠုၚ်တုဲ တိအရိုၚ်တိဂြိုပ် မၞုံဇရေၚ်ပွဳပွူကွာန်ဇကုဂှ် ဗာ်စံၚ်ၚးတးတုဲ တဵုကၠုၚ်တၞံဗ္ၜိုတ်အိုတ်ရ။ စိုပ်လက်ထက်အလဵုအသဳပၞာန်ပၠန်လေဝ် ၚုဟ်ဗ္ၜိုတ် ဆက်ထပက်တိုန်မံၚ်ပၠန်ဂှ်ရ ဆက်တဵုသၠဲပတိတ် တၞံဗ္ၜိုတ်တုဲ ၜက်ၜေတ်ဒး တိညးဂမၠိုၚ်ပိုၚ်ပြဳလေဝ် နွံရ။ ပ္ဍဲကာလပစ္စုပ္ပန်ဝွံ ဗ္ၜိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်မ္ဂး နဒဒှ်အပေါတ်ဗၞိက် မလုပ်ဗွဝ်ဖျာဍုၚ်နာနာမွဲ ကေတ်လဝ်ဒၞာဲတုဲ ဆက်တန်တဴမံၚ်ဖိုဟ်ရ။
ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန်
ပြံင်လှာဲယၟုဂကောံ
(တင်စၟတ်။ နာဲသိုက်အံင် လုပ်အာ ပၞာန်အမေရိကာန် ၜိုတ်ပိသၞာံတုဲ တိတ်အာ နူပၞာန်ဂှ်ရ။ အတိုင်ညးရန်တၟအ်လဝ်ဂှ် နကဵုတင်ခက်ခုဲနာနာတုဲ ဟွံဒှ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် ဟိုတ်နူဂိယဲတုဲ ဒးစုတိအာရ။)
ဗီုပြၚ်မစကာတိဍာ်အခိုက်ကၞာတမၠာပ္ဍဲဒေသမန်
(က-ဂ) ပွမတဵုလွဳသတ်ဆုသတ်ဒုန်
ကောန်ဂကူမန်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကၠအ်သွဝ်ဇကု တဵုလဝ်တၞံသတ်ဆုသတ်ဒုန်နာနာ ဗွဲမဂၠိုၚ် (မပ္တံကဵု ဒူရေန်၊ မၚ်ဂုတ်၊ ပၞဴ၊ လဳမဴ၊ သဳဠော၊ ကြုက်၊ အဏာတ်၊ ပၞဟ်၊ ၜုက်၊ ဝုန်၊ ဓနေၚ်) မပါလုပ် သီုတၞံသတ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ပံၚ်ကေုာံ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်တအ်ဂှ် ကမၠောန်တဵုကၠအ်သွဝ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။
ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန်
ပြံင်လှာဲယၟုဂကောံ
ယၟု ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန်ဂှ် သုင်စောဲကၠုင် ဒဵုစိုပ်သၞာံ ၂ဝ၁၁ ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော် မရနုက် ၁၈ ဝါဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ယၟုဂကောံ "ဂကောံမန်အလုံဍုင်အမေရိကာန်" ရ။ ဆဂးဂှ် ဂကောံမန် ဝှတ်ဝုင် ဆက်သုင်စောဲအာ ယၟု ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန် (ဍုင်ဝှတ်ဝုင်)ရ။ တင်ရန်တၟအ် ပြံင်လှာဲ ယၟုအလန်ဏအ်ဂှ် ရံင်ကဵုပရေင်ဓဝ်ညဳသာ အကြာဂကောံမန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်တုဲ ပြံင်လှာဲလဝ်ရ။ ဂကောံမန်လ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် ဟိုတ်နူ ဂကောံမန်ဝှတ်ဝုင်ဂှ် သုင်စောဲလဝ်ယၟု ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန် တုဲ ယၟုဝွံ ဒှ်ဒၟံင်ညံင်ယၟု ဂကောံဝှတ်ဝုင်မွဲဓဝ်ရ။ ဟွံဒှ် ယၟုသ္ပစၞး ဂကူမန်အလုံဍုင်အမရိကာန်မွဲရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံဒေသလ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် ဟွံဒးဂၞပ်စိုတ်လတူယၟုဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော် ပ္ဍဲဍုင်အကြန် သၞာံ ၂ဝ၁၁ ဂှ် ပြံင်လှာဲယၟု ဂကောံ နဒဒှ် ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန် ရ။ ဗီုအင်္ဂလိက်ဂှ် Mon American Association (MAA) ရ။
ဗီုပြၚ်မစကာတိဍာ်အခိုက်ကၞာတမၠာပ္ဍဲဒေသမန်
(က-ဃ) ကမၠောန်ပတိတ်ၜဵု
ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်ဝွံ သအာၚ်နူကမၠောန် ကၠောန်ဗ္ၚတဵုသြောံ၊ တဵုဗ္ၜိုတ်၊ တဵုတၞံသတ်ဆုသတ်ဒုန်တုဲ ကမၠောန်ပတိတ်ၜဵုလေဝ် နွံတဴရ။ ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗုဂှ် တိခံက်ၜဵု မၞုံမွဲလ္ၚီဨကပြၚ်တုဲ အပ္ဍဲဂှ် ဖဴၜဵုပုဂ္ဂလိက (၄၀) က္ဍိုပ်ကၠံကဵု ကမၠောန်ပတိတ်ၜဵု အလဵုအသဳပိုၚ်ပြဳလေဝ် နွံတဴကီုဂှ်ရ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်မ္ဂး ဒှ်ဒၞာဲကၠောန်ပတိတ်ၜဵု ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ သအာၚ်နူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲကွာန်ကြုက်ပိ၊ ကွာန်ဝါဂၠံၚ်၊ ကွာန်စက်စာဲ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗုကီု၊ ပ္ဍဲကွာန်ဝါကပိုဟ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ပံၚ်ကီု၊ ပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ခရေၚ်၊ ကွာန်ပလိုၚ်ဂြဳ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်ကီု ကၠောန်ပတိတ်မံၚ် ၜဵုဒမျိုၚ် (ၜဵုစဲတ္ၚဲ) တုဲ ၜဵုမတိတ်နူတွဵုရးဍုၚ်မန်ဂှ် မၞုံ (၂၀) က္ဍိုပ်ကၠံ အလုံဍုၚ်မွဲရောၚ် နူဂကောံတၠကမၠောန်ကၠောန်ပတိတ်ၜဵု ဆိၚ်ဆလဝ်ရ။
ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန်
ကလေင်ဒက်ပတန်
ပ္ဍဲပွိုင် ၂ဝ သၞာံဂှ် ယၟုသၟး ပြံင်လှာဲအာ ဗၞတ်ပိ အလန် ဟွံသေင် ဗီုပြင် မဒက်ပတန်လေဝ် ပြံင်လှာဲဂွံ ပိအလန်ကီုရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဂကောံဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နဒဒှ်ဂကောံမန်ဍုင်သအာင်မွဲ။ ဗွဲကြဴဏအ် ဟိုတ်နူ ဍုင်ညးကဵုညးဂှ် ဂကောံဒှ်ကၠုင်တုဲ ဂကောံဝွံ ဒှ်အာဂကောံ ဍုင်အမေရိကာန်မွဲဟေင်။ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်လေဝ် ဟိုတ်နူ ဂကူမန်စိုပ်ကၠုင်ဂၠိုင်တုဲ ဒေသညးကဵုညး ဒက်ပတန်ကၠုင် ဂကောံအိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဒေသတၞဟ်ဟ်ဂှ် ဒက်ပတန်တိုန် ဂကောံတုဲ ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန် နဒဒှ်ကောံမန်အလုံအမေရိကာန်မွဲဂှ် ဒှ်အာ ဆၜိုတ်အယာံမာတ် ဂကောံဒေသ ဍုင်ဝှတ်ဝုင်ဓဝ်ဟေင်ရ။ ညးမလုပ်လဝ် ဂကောံ ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန်တြေံ ဗီုနာဲသိုက်အံင်တအ်ဂှ် ဂကောံမန် ဍုင်အကြန်ဒှ်တုဲ ညးဒှ်အာ ဥက္ကဌ ဂကောံမန်ဍုင်အကြန်ရ။ ဂကောံ ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန်ဂှ် ဒှ်ဆၜိုတ် အယာံမာတ်ဂကောံ ဍုင်ဝှတ်ဝုင်ဟေင်ရ။ ဂကောံဝွံ ညံင်သ္ဂောအ် ကလေင်ဒှ် ဂကောံမန်အလုံဍုင်အမေရိကာန်ပၠန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂ဝဝ၆ ဂှ် ကလေင်ဒက်ပတန်ဗီုပြင်တၟိ ဗီုပြင် ဂကောံပံင်ကောံမွဲရ။ ဂကောံဒေသလ္ၚဵုတအ်ဂှ်လေဝ် လုပ်ကၠုင် ဂကောံပံင်ကောံအိုတ်ရ။ ဂကောံဒေသဂမၠိုင်ဂှ် တင်လဝ်ယၟုဂကောံညး နကဵုယၟု ဒေသညးတအ် မတန်တဴဒၟံင်ဂှ်တုဲ ဂကောံမန် ပ္ဍဲဍုင်ဝှတ်ဝုင်ဂှ် ဆက်သုင်စောဲအာ နကဵုယၟုဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန် နဒဒှ် ဒေသဝှတ်ဝုင်ရ။ ဟိုတ်နူ ဂကောံ ပံင်ကောံကဵု ဂကောံဒေသဝှတ်ဝုင် သုင်စောဲယၟုတုပ်တုဲ ဒၞာဲလ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ဂကောံၜါဂှ် ပါ်ခြာဟွံဒး ဒှ်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၂ဝ၁၁ ဂှ် ဂကောံပံင်ကောံ ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန်ဂှ် ပြံင်လှာဲယၟု ဂကောံမန်အလုံဍုင်အမေရိကာန် ရ။
ဗီုပြၚ်မစကာတိဍာ်အခိုက်ကၞာတမၠာပ္ဍဲဒေသမန်
(ခ) ကမၠောန်ဂယိုၚ်လမျီု မရပ်စပ်စကာသုၚ်စောဲဍာ်ဂမၠိုၚ်
ပ္ဍဲဒေသတိဍာ် ကောန်ဂကူမန်တအ် တန်တဴမံၚ်စံၚ်ဂှ် ၜဳဇမၞော် (၄) တၞုၚ် မတွံဂး ၜဳသြၚ်လောန်၊ ၜဳဂြာၚ်၊ ၜဳအာတ္ထရံ (ၜဳဇမိတ်) ကေုာံ ၜဳရေဝ်တအ် နွံတန်တဴတုဲ ကြုၚ်စောဝ်နာနာတအ်လေဝ် ဇွောဝ်လုပ် အပ္ဍဲၜဳတအ်ဂှ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ် ကြုၚ်စောဝ် တအ်ဂှ်ပၠန် ကၟာလှာတအ် နွံတဴမံၚ် အလဵုလဵုဍေံကီုရ။ သအာၚ်နူဂှ်ပၠန် လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ် ဒေသတိဍာ် ကောန်ဂကူမန်တအ်ဂှ် ပြၚ်ၜဳ မၞုံဇမၠိၚ် (၅၆၆) ကဳလဵုမဳတာကဵု ၜဳဇမၞော် (ၜဳမှာသၟိတ်) မုဟ်တၟအ် (မုတ္တမ) တအ် နွံတဴမံၚ်ဂှ်ရ ကမၠောန်ဍာ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် ဂယိုၚ်လမျီုအဓိက သွက်ကောန်ဂကူမန်တအ်ရ။ စကာဍာ်ၜဳကြုၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲခံက်ဝါဗ္ၚ မၞုံဇရေၚ်ၜဳကြုၚ်တအ်ဂှ် ပတိုန်ဍာ်တုဲ ကၠောန်တဴ သီုကမၠောန်တဵုလွဳရ။
(ခ-က) ကမၠောန်ရပ်ကဍာ်ပတေက်
ကောန်ဂကူမန် မတန်တဴမံၚ်စံၚ် မွဲဒမြိပ်ၜဳဇမၞော် (၄) ကဵု ပွဳပွူစောဝ်ကြုၚ်တအ်ဂှ် သအာၚ်နူကမၠောန်တဵုလွဳတုဲ ကမၠောန်ရပ်ကဍာ်ပတေက်တအ်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ်ကမၠောန်အခိုက်ကၞာတမၠာမွဲ ကၠောန်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ကမၠောန်ရပ်ကဍာ်ပတေက်ဝွံ ဟိုတ်နူဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်ကဵု ပရေၚ်ဇွောံမ ဍိုက်ပေၚ်ဂီုကၠီုအပ္ဍဲဒေသတုဲ စောဝ်ကြုၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်သယံဇာတ ညးဂမၠိုၚ်ပိုၚ်ပြဳ အပ္ဍဲဒေသရ။
ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန်
ပရေင်ချဳဒရာင်
မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ် သြန်ဂအုံဂကူရ။ သြန်ဂကူမန်ဂှ် ဂကောံမန်အလုံအမေရိကာန် ဂစာန်ကၠုင် နူသၞာံ ၁၉၉၆ တေအ်ရ။ ကသပ်သြန်ဂအုံဂကူ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဥက္ကဌ တြေံ နာဲသိုက်အံင် ရ။ အဃောညး မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်အမေရိကာန်ဂှ် ညးကဵုကၠုင်ကသပ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် သြန်ဂအုံဂကူမွဲရ။ သြန်ဂအုံဂကူဟၟဲမ္ဂး ကၠောန်ပၠန်ဂတး ဍာ်ဇမၠိင် ဟွံမာန်ရ။ စှ်သၞာံပြင်လောန်အာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂ဝဝ၆ဂှ် ဂကောံပံင်ကောံမန်ဍုင်သအာင် ပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကောဓရီုဇၞော် အလုံဂကူမန် မရနုက်ကဵုပိဝါ ကၠောန်ဒဒှ်ပ္ဍဲ ညဳသာ ဗဒါဲဗဟဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိတေအ်ရ။ ကောံဓရီုဇၞော်တုပ်စိုတ် ဖျေဟ်သဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံဒက်ပတန် သြန်ဂအုံဂကူအလုံလိုက်မွဲရ။ ဟိုတ်နူ တင်သဂုတ်သွာတ်ဝွံတုဲ ဂကောံမန်အလုံဍုင်အမေရိကာန် စဒက်ပတန်ကၠုင်သြန်ဂအုံဂကူရ။ ၜိုန်ရ သြန်ဂအုံဂကူ ဟွံဒှ်ကၠုင် အလုံလိုက်ကၠာလေဝ် ဂကောံမန်မလေယှာ ကဵု ဂကောံမန်အလုံဍုင်အမေရိကာန် ဆက်ကၠောန်ကၠုင်ရ။ လၟုဟ် သြန်ဂအုံဂကူ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဏအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ၜိုတ်ဓမ္မတာရ ။
ဗီုပြၚ်မစကာတိဍာ်အခိုက်ကၞာတမၠာပ္ဍဲဒေသမန်
(ခ-ခ) ကမၠောန်ရပ်ကၜဳ
မွဲဒမြိပ်ပြၚ်ၜဳ တွဵုရးဍုၚ်မန်ကဵု ရးတၞၚ်သြဳဂှ် ကွာန်တမ္ၚာမန် နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ကွာန်တမ္ၚာမန်တအ်ဂှ် ဗွဲမဗဗွဲကဵုအခိၚ်ရာသဳ ရပ်ကအိုတ်တုဲ၊ ဗွိုၚ်ဍာ်ရပ်ကဂှ် ပလဝ်စၟတ်သမ္တီ အကြာ (၁) တိုၚ်ကဵု (၅) တိုၚ်တုဲ ရပ်ကအိုတ်ရ။ မွဲဒမြိပ်ပြၚ်ၜဳဒေသမန်ဂှ် ရပ်ကေတ်မာန် ကၜဳနာနာကေုာံ ၚုဲနာနာ မပါလုပ် သီုၚာဲ၊ ၚာၚ်တအ်ရ။ အပေါတ်မတိတ်နူ ဗလးဍာ်ၜဳ ဒေသတိဍာ်မန်တအ်ဂှ် ထံက်ပၚ်ကဵု ပရေၚ်ဇွောံမ ဍိုက်ပေၚ်ရုံဂပ် အပ္ဍဲဒေသသၟးဟွံက ပလံၚ်ဗစိုပ် အလုံကၟိန်ဍုၚ်မွဲမာန်တုဲ၊ ၚာဲကဵု ၚာၚ်တအ်ဂှ် ပလံၚ်ဗစိုပ်သွံရာန် စဵုကဵုဍုၚ်သအာၚ်မာန်ရ။
ဂကောံမန် အလုံဍုင်အမေရိကာန်
ပရေင်ချဳဒရာင်
ပရေင်ချဳဒရာင်မွဲပၠန်ဂှ် ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် သွက်ဂွံတိုန် ကောံဓရီု ကောန်ဍုင်အရေင်ယူအေန်ရ။ ဂကူမန် စတိုန်ကၠုင် ကောံဓရီုကောန်ဍုင်အရေင် ယူအေန်ဂှ် နူသၞာံ ၁၉၉၄ တေအ်ရ။ ညးမကၠုင်တိုန်စိုပ်ဂှ် ဒှ် နာဲသုန်ဓန် ရ။ စနူ သၞာံဂှ်တုဲ ဂကောံမန်အလုံအမေရိကာန် ဆက်တိုန်ဒၟံင် ကောံဓရီုဂှ် ဒဵုလၟုဟ်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် သွက်ဂွံတိုန်စိုပ် ကောံဓရီုဂှ် ဂကောံမန် အလုံအမေရိကာန် ဘိက်ပၟိင်ကၟုဲတၟေင် မပ္တံကဵု ညးအုပ်ကာဗော်ဍုင်မန်တၟိ အ္စာဟံသာ၊ နာဲယက္ခ နာဲမေန်ဇေယျ၊ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ တအ်အိုတ်ရ။