cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စေဝ်ပၞောန်၊သၞောဝ်ဓဝ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ပ္ဍဲသ္ဘၚ်အတးသၚ်္ကြာန်
၁၁။ ဂကောံ ဂီုကၠီု ပ္ဍဲသ္ဘၚ်အတးဝွံ နကဵုဂကောံကွာန်ညးကုညးဂမၠိုၚ် ဒးမၚ်မွဲထိၚ်ဒဝ် ဒးစဵုဒၞာအာပရေၚ်ဂီုကၠီုတုဲ ကုညးမဖံက်ပကဝ်သၞောဝ် အကြာဍုၚ်၊ အကြာကွာန်၊ အကြာအရာပ်တံဂှ် မ္ဒးရပ်စပ်ကေတ်အရေဝ်တုဲ ထိၚ်ဒဝ် ဒးစဵုဒၞာအာပရေၚ်ဂီုကၠီုတုဲ ကုညးမဖံက်ပကဝ်သၞောဝ် အကြာဍုၚ်၊ အကြာကွာန်၊ အကြာအရာပ်တံဂှ် မ္ဒးရပ်စပ်ကေတ်အရေဝ်တုဲ ထိၚ်ဒဝ်ဟွံမာန်မ္ဂး မ္ဒးပလံၚ် ဗစိုပ်ကဵုကုရုၚ်မဆေၚ်စပ် က္ဆံၚ်ၚ်တံရောၚ်။
၁၂။ လ္တူစေဝ်ပၞောန်သၞောဝ်ဓဝ် ချူဓဇက်မဖျေံလဝ်ဏံ ပူဂဵုလဵုမွဲဟွံဟီု ယဝ်ဒးကဵုဒးစးဖံက်ပကဝ်ပလီုပလာ်ကၠုၚ်မ္ဂး မ္ဒးရပ်စပ်ကေတ်အာအရေဝ် အတိုၚ်သၞောဝ်ဗော် ပိုတ်တ်သ္ကုတ်တ်ရောၚ်။
သက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၃၈၃)သၞာံ၊ ဂိတုစဲ(၁၂)မံက်၊တ္ၚဲအၚာ သၞာံခရေတ်(၂၀၂၂)သၞာံ၊ ဂိတုဨပြေယ်လ်(၁၂)
အံင်ဇေယျ
အံင်ဇဲယျ (Alaungpaya) (အလောင်းဘုရား, ; သီုကဵု မကော်စ အလံင်ဖယျာ (၂၄ အဝ်ဂေတ် [လဆောဝ်ဟီု ၁၃ အဝ်ဂေတ်]၁၇၁၄ –  ၁၁ မေ ၁၇၆၀) ဂှ် ဒှ်သၟိင်ဨကရာဇ်ဂကူဗၟာ ညးမစံင်ပလီု ဍုင်မန်ဂမၠိုင်၊ ဂစိုတ်ပဠက် ဂကူမန်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် တၞောဝ်သၟိင်ဗၟာကုံဗံင်။ ကိုပ်ကၠာညးဟွံဂွံချိုတ် ဟိုတ်နူ ဘဲအခိင်မဗတိုက်ဒၟံင် နိဂီုသေံဝွံ နူဘဝ ညးဇၞော်ကွာန်မွဲဂှ် ဂွံဒှ်သၟိင်ဂကူဗၟာတုဲ အာဗတိုက်ပလီုလဝ် မဏိပူရ်၊ သီကေတ် ဍုင်လာန်နာ၊ ဗတိုက်ပလီုကၠေအ် ဍုင်မန် သီုဂွံဂစိုတ်ပဠက်ဏာလဝ် ဂကူမန်တအ်ကီုရ။ အခိင်မဗတိုက် နိဂီုသေံဂှ် ဒးသေနတ် လပါ်လက်ကြဴတုဲ ဂရေက်စဴ စိုပ်ဗဒါဲမုတ္တမဂှ် ချိုတ်အာရ။ ဍုင်လ္ဂုင် နူကဵု ဒၞာဲမဒှ်ဒၟံင်ကွာန်တမ္ၚာဂှ် လုပ်သီကေတ်တုဲ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်တုဲ သၠာဲထောအ်ယၟုဍုင် ဍုင်ယာန်ဂုန် နကဵု ဘာသာဗၟာ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်သၞအိုတ် (ဝါ) သၞ မဒှ်ဂကူမန် အိုတ်ရ။
နကဵု ဂကူဗၟာတအ်မ္ဂး ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲစရင် သၟိင်ဨကရာဇ်ဗၟာ ဇၞော်အိုတ် မွဲကရောမ် ကု သၟိင်အနဝ်ရထာ ကေုာံ သၟိင်ဖရင်နံင် မဒှ်သၟိင် မသီကေတ် ရးနိဂီုမန်ဂမၠိုင်တုဲ စုတ်ပၠုပ်လဝ် သၟဝ်တဲ ဂကူဗၟာညးတအ်ရ။
ဝင်အတိက်
အံင်ဇဲယျ မဂွံအဓိပ္ပါယ် (ဇမၞးလတူဇမၞး) က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်မုသုဲဗဝ်၊ မဒှ်ကွာန်လၟ မနွံဗဒါဲကြုင်မူ နူဍုင်ဇၞော်အင်ဝ ဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ် နွံၜိုတ် ၁၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၆၂ တိုင်) ပ္ဍဲ ၂၄ အဝ်ဂေတ် ၁၇၁၄ ဇရေင် မအံက် မင်ညိုသာန် (မင်းညိုစံ) မိအံက် စောညိင်ဥူ (စောငြိမ်းဦး) ရ။ ညးဒှ် ကောန်မရနုက်ကဵု ၜါ။ အပါညးဂှ် ဒှ်ဇမၞော်ကွာန် ကွာန်မုသဝ်ဗဝ်၊ အနာဲညး ကျဝ်သောဲထေန် (ကျော်စွာထင်)၊ ဗွဲကြဴ ကလိဂွံ ယၟု စဳတာမင်ဂျဳ (စည်သာမင်းကြီး)၊ မဒှ် သၟိင်စဍုင် ခရိုင်မူ။ နကဵု အံင်ဇဲယျမ္ဂး ညးဟီု ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တၞောဝ်သၟိင်ဗၟာ ဍုင်အင်ဝ မဝ်ညှေန်သတဝ် (မိုးညှင်း သတိုး)၊ သၟိင်နရပတိ ပထမ ကေုာံ သၟိင်သဳဟသူရ မစောန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု တၞောဝ်သၟိင် ဍုင်ဗုကာံရ။ သၞာံ ၁၇၃၀ အံင်ဇဲယျ သၞက်ကရောဲ ကု ကောန်ၝောအ်ကောန်ဒေအ်ညးယောန်သာန် 1730 (ယွန်းစံ)၊ မဒှ် ကောန်ဝုတ် ညးဇၞော် ကွာန်စဳပုတ္တရာ မဒှ်ကွာန် ဗဒါဲကွာန်မုသဝ်ဗဝ် ရ။ ညးတအ် က္လိဂွံ ကောန်တြုဟ် တြဴ ကောန်ဗြဴ ပိ (ကောန်ဗြဴစတုတ္တဂှ် ချိုတ်နူဍောတ်တ်)။
ညးဇၞော် ကွာန်မုသဝ်ဗဝ် ကေုာံ ဒု-ညးဇၞော် ဒေသကွာန်မူ
အံင်ဇဲယျ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲလက်ထက် တၞောဝ်သၟိင်တံင်ငူ အဝဵုသြဇာသၠုင်တုဲ ဍုင်အင်ဝဂှ် ဒြဟတ်ဍိုန်လျ၊ စဵုဒၞာ သၞဍုင်မဏိပူရ်တုဲ နူ သၞာံ ၁၇၂၄ ဂှ် အလုံမွဲ ဒေသဍုင်ဗၟာသကုတ်လတူဂှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ရ။ ဍုင်ဇင်မာဲ မပုန်တိတ် နူအင်ဝ နူသၞာံ ၁၇၂၇ ဂှ် နကဵုအင်ဝ က္လေင်သီကေတ် ဟွံမာန်၊ ဍုင်သေံဇၞော်ဂမၠိုင် မဒးဒုင် သီဏာလဝ် ကုကြုက်မာန်ဆူ နူကဵု သၞာံ ၁၇၃၀တအ်ဂှ်လေဝ် စဵုဒၞာကဵု ဟွံမာန်။
ဒေသမူဂှ်လေဝ် အဝဵုသြဇာ မဏိပူရ် ဓလီုဂွံကီုရ။ ၜိုန်ရ နကဵုဍုင်ဂှ် ဍုင်ဗၟာဂှ် ဇၞော်နူ မဏိပူရ် တၟာဂလိုင်ကီုလေဝ် နကဵုအင်ဝ စဵုဒၞာဗတိုက်ကဵု မဏိပူရ် ဟွံမာန်ရ။ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးဒုင်ဒၟံင် ဘဲပၞာန်မဏိပူရ် ကေုာံ ဒးဒုင်သီထ္ၜောဝ်ဏာ ဒြပ်ရတ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ်လေဝ် မုဟွံဂံင်ဟီုအိုတ်ရ။
ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဗီုဏအ်ဂှ် မၞိဟ် ဗီုကဵုအံင်ဇဲယျတအ် သွက်ဂွံလုပ်ကေတ်တာလျိုင်ဂှ် ဖန်ဇန်ကၠုင်ရ။ နကဵုညးတေအ် ညးတေအ် ဂွစၞးအပါညးတေအ် ပမၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်မွဲတုဲ မုလေဝ် စဵုဒၞာကဵု ဍုင်ကွာန် ဟွံမာန်။ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် သမၠုင်မွဲ မနွံသမၠုင် ၅ ပေ ၁၁ ၝောအ်တဲ (၁,၈၀ သေတ္တဳမဳတာ) (အတိုင်ကလုတ်အင်္ဂလိက် မချူဗၟံက်လဝ်) ညးပ္ကောံမၞိဟ်တုဲ စဵုဒၞာကွာန်၊ ဗတိုက်ကဵု ရဲသပုန်ဂမၠိုင်၊ ဒမၠဂမၠိုင်ရ။
နကဵုသၟိင်ဍုင်အင်ဝ ဒှ်ကၠုင် ဂဝိင် သပုန်အပ္ဍဲအကြာဂကူဇကု ညံင်ဟွံဂွံမံက်တိုန်ကၠုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၃၆၊ သၟိင်တံင်ငူရာဇာ ညးမဒှ် သကိုပ်ပၞာန်ဍုင်အင်ဝ ကော်ဆဵု အံင်ဇဲယျ သွက်ဂွံစၟဳစၟတ် ဒဒှ်ရ ညးဇၞော်ကွာန်တအ်ဂှ် ဂစာန်ပုန်ဒၟံင် ကုဍုင်ဟာရ။ တံင်ငူရာဇာ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အံင်ဇဲယျ ဟွံကဵု ဘဲကုဍုင်တုဲ ပ္အပ်ကဵု မဟိမုဗလနန္ဒကျဝ် ကုအံင်ဇဲယျရ။ အံင်ဇဲယျ ဂွံဒှ် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ဒေသမူ မွဲစွံ ကုအနာဲညး နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဒေသဂှ်ရ။ ညးဂွံဒှ် သၟိင်အခေါန် မကော်စ ဗီုဗၟာ ကျေကိုင် (ကြေးကိုင်, )၊ မဒှ်မၞိဟ် မဂွံအခေါင် ကံက်အခေါန် ကေုာံ ကဵုအမိင် ပ္ဍဲအရာအကံက်အခေါန်ရ။
မဒက်ပ္တန် တၞောဝ်သၟိင်ကုံဗံင်
အဝဵုသြဇာ အင်ဝဂှ် ဆက်တုဲ ဍိုန်လျစှ်ေဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၄၀ မန် နူကဵု ဒေသသၟဝ် လလောင်တြး ဍုင်ဗၠးၜးတုဲ က္လေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဨကရာဇ်ဟံသာဝတဳ မစွံလဝ် ရာဇဌာနဳ ပ္ဍဲဗဂေါ။ နကဵု အင်ဝ ၜိုန်ရကၠုင်ဗတိုက်ဒၟံင် ဟံသာဝတဳဂၠိုင် ကဵုအလန် ကီုလေဝ် က္လေင်သီကေတ် ဟံသာဝတဳ ဟွံမာန်။ သၞာံ ၁၇၅၁ ဂှ် နကဵုမန် ဇက်တိုန် ဍုင်အင်ဝ နကဵုဒြဟတ်ဇၞော်ဇၞော်၊ သၞာံ ၁၇၅၂ ဂှ် နကဵုမန် က္လိဂွံအရီုအဗင်သေနာတ် အမၠံက် နူပြင်သေတ် ကမ္မဏဳ ပြင်သေတ်-အိန္ဒိယဗမံက် (French East India Company) ကေုာံ ဒါတ် ကေုာံ ပဝ်တူဂြဳတုဲ သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝတုဲ အလုံမွဲ ဒေသဍုင်ဗၟာဂှ် ဒးဒုင်သစ္စာ ကုသၟိင်မန်ရ။ ဆဂး ညးလ္ၚဵု ဗီုကဵု အံင်ဇဲယျဂှ် ဟွံဒုင်သစ္စာ စၞးဂှ် တဝ်စၞေဟ် ကုမန်ရ။
အံင်ဇဲယျ ပ္ကောံဂွံ သီုဖအိုတ် ၄၅ ကွာန် ပ္ဍဲကဵု ဒေသမူ သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ်ကဵုမန်ရ။ ညးတအ် ပ္ကောံလဝ် မၞိဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ပခိုင်လဝ် ဒပ်ပ္ဍဲကဵု မုသဝ်ဗဝ်ဂှ်ရ။  ပ္ဍဲ ၂၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၇၅၂ (ဂိတုပေင်ဖဝ်ရဂိုန် ၁၁၁၃) ဂှ် ကၟာင်ဍုင်အင်ဝ လပါ်မ္ၚး သရိုဟ်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် အံင်ဇဲယျ ခပ္တိုန် ဇကုဇကု နဒဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ်မွဲတုဲ ကဵုယၟုဇကု အလံင်ဖယျာ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗောဓိသတ် အလံင်ကျာ်တုဲ ဒက်ပ္တန် တၞောဝ်သၟိင်ကုံဗံင်ရ။ မဟိမုသၟိင်တၠညး ပေင်ပေင်ဂှ် သဳရိပဝရ ဝိဇယနန္ဒဇာထ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇာ အလောင်းမင်းတရားကြီး။
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ဒုင်တဲ ညးသီုဖအိုတ် ဟွံသေင်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်မန် သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝ ပ္ဍဲ ၂၃ မာတ် ၁၇၅၂ ဂှ်တုဲ အလဵုဇကု အပါညး ညိုသာန် ဒုင်ကျကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲညးတအ် လွဟ် ကေုာံ မကမ် နွံဆ ညိညဓဝ်တုဲ နကဵု နဲလဵုလေဝ် ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကုပၞာန်ဟံသာဝတဳ ဟွံမာန်ရ။ နကဵု လညာတ်အံင်ဇဲယျမ္ဂး "မၞိဟ်ဂၠိုင်အောန် ဒြဟတ်ဂၠိုင်အောန်ဂှ် အဓိက ဟွံသေင်၊ ကောန်ပၞာန်ဇကု မနွံကဵု ဂြိုဟ်ဇေတ်ဇေတ် ကေုာံ စိုတ်ထတ်ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်ဟေင် အဓိကရ။" တုဲ ညးပခိုင်ဗဗိုန်လဝ် ကၟာင်ကွာန်မုသဝ်ဗဝ်ဂှ်ရ။ ဂြိုပ်ဒဵု မနွံမ္ၚးကွာန်တအ်ဂှ် ညးကဵု သ္အးပသောင် ဖလာတ်လဝ်၊ တုဲပၠန် ကၟာဍာ်ဂမၠိုင်လေဝ် ညးကဵု ပလီုထောအ်ဖအိုတ်ရ။
ဍုင်ဗၟာ လတူ (၁၇၅၂ - ၁၇၅၄)
ကုံဗံင်ဂှ် ဒှ်ဂကောံသပုန်ညိည မပြးဇးဒၟံင် အတေအ်မွဲဂကောံ အဏအ်မွဲဂကောံ ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဗၟာလတူဂှ်ရ။ နကဵုမန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ တော်ဗၠေတ် ပတှ်ေကေတ် သၟိင်တၠဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာတအ်ဂှ် ဒုင်သစ္စာဇကုအိုတ်တုဲ ကောန်ပၞာန်ဇကု ပိစွံၜါစွံဂှ် ကဵုက္လေင်ဖျဴနင် ဍုင်ဗဂေါတုဲ ပ္ဍဲအင်ဝဂှ် ကောန်ပၞာန်သှ်ေဒၟံင် ဟွံပေင် မွဲလက်၊ သွက်ဂွံ ဗတိုက် ကုရဲသပုန်တအ်ဂှ်ရ။
ပၞာန်ဟံသာဝတဳ မဗလးနင် ဒပ်ပၞာန်ဇကု သွက်အံင်ဇဲယျ ဂွံယဵုဒုင်သစ္စာ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ၜါဒပ်ဂှ် နကဵု ဒပ်အံင်ဇဲယျ နကဵု နဲပြယာဲဂှ် လၞိန်ဗပိန်မာန်အာရ။ တုဲဂှ် ဒပ်ဟံသာဝတဳ နကဵုအလဵုဇကု သကိုပ်ပၞာန် တၠဗန် ကၠုင်ဗတိုက် နကဵု ဒြဟတ်ပၞာန်မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီကီုလေဝ် ကေတ်ဇၞးအံင်ဇဲယျ ဟွံမာန်၊ ဒးက္လေင်စဴကၠုင်ရ။ ပရိုင်ဂှ် ပြးဇးအာ အလုံဒေသမွဲတုဲ အံင်ဇဲယျ ပ္ကောံဂွံအာ မၞိဟ်အလုံမွဲဒေသမူဂှ်ကီု သီုကဵု ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ နကဵု မခပ္တိုန် ကလောကောဒေအ်ဇကု နဒဒှ် သကိုပ်ဒပ်တုဲ ဒက်ပ္တိုန် ဒပ်နာနာသာ်ရ။ တုဲဂှ် ဗၟာဒေသတၞဟ်တအ်လေဝ် ကၠုင်ကောံ ကုအံင်ဇဲယျ၊ တုဲပၠန် ပၞာန်ဗၟာ နူကဵု နန်အင်ဝတြေံဂှ်လေဝ် ကၠုင်ပံင် ကုအံင်ဇဲယျကီုရ။ ၜိုတ် အံက်တဝ်ဗါ ၁၇၅၂ ညးဗ္တိုက် ကုဒပ်မန်ဟံသာဝတဳ မနွံပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ ဍုင်အင်ဝတုဲ ဒပ်ပၞာန်မန် မနွံလတူဍုင်အင်ဝတအ်ဂှ်ကီု သီုကဵု ဒပ်သေံကွေဟ်တအ်ဂှ် ဒးဆုတ်စှ်ေကၠုင် ပဒတဴ ပ္ဍဲအင်ဝအိုတ်ရ။
ၜိုန်ရ ပၞာန်မန်တအ် ဒးကျဒၟံင် ဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် နကဵု ဗဂေါဂှ် ဟွံဗလးဏာ ဒပ်ပၞာန်နူကဵု ဟံသာဝတဳဏီဖိုဟ်ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၅၄ ဇာန္နဝါရဳ ၃ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်က (ဝါ) ဒပ်အံင်ဇဲယျ သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝရ။ အံင်ဇဲယျ သီဂွံ ဍုင်အင်ဝတုဲ သၟိင်သေံဂမၠိုင် စဵုကဵု စိုပ်မဝ်မိတ်ဂှ် ကၠုင်ခစ အံင်ဇဲယျ ဖအိုတ်ရ။
ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၇၅၄ ဂှ် ဟံသာဝတဳ ဗလးဏာ ဒပ်ဇကု သွက်ဂွံအာ ဗ္တိုက်အင်ဝရ။ ဆဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဂိတုမေဂှ် ဒပ်ပၞာန်မန်တအ် ဒးဆုတ်စှ်ေကၠုင်တုဲ အံင်ဇဲယျ ဂွံပိုင်အာ အလုံမွဲ ဒေသလတူဂှ်ရ။
ဍုင်ဗၟာ သၟဝ် (၁၇၅၅–၁၇၅၇)
thumb|ပၞာန်ကုံဗံင်အံင်ဇဲယျ မလုပ်သီကေတ် ဍုင်မန်၊ ကြဴနူ သီဂွံ ဍုင်ဗဂေါတုဲ သီုအာဗတိုက်လဝ် ဇင်မာဲ၊ မုတ္တမ၊ ထဝါဲ။ နကဵု ပၞာန်အကြာ ဍုင်ဗဂေါ ကဵု ဍုင်အင်ဝဂှ် အံင်ဇဲယျ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာတအ် ဖန်ဗဒှ် အဓိကဵုဂကူ အကြာ ဂကူဗၟာ ကဵု ဂကူမန်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ်မန် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ ဒၞာဲဂကူဗၟာဂၠိုင်တအ်ဂှ် ပါဲဘဲလမျီုတုဲ ဒးဒြေပ်ဒဴစှ်ေကၠုင် လပါ်ဍုင်မန်အိုတ်ရ။ ဍုင်တံင်ငူဂှ်လေဝ် အံက်တဝ်ဗါ ၁၇၅၄ဂှ် ဂကူဗၟာတအ် သီကေတ်အဝဵု နူမန်တုဲ ပံင်ကဵု အံင်ဇဲယျကီုရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု သွက်ဒြဟတ်ပၞာန်ဗၟာအံင်ဇဲယျ ဂွံဇၞော်တိုန် ဗွဲမလောန်ကီုရ။
ပါဲနူ ဂကူဗၟာတုဲ ဂကူသေံ၊ ကချေင်၊ ကုကဳတအ်လေဝ် နဒဒှ် ဍိက်ဗၟာဂှ် ဒးလုပ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်အံင်ဇဲယျတုဲ ကၠုင်ဗတိုက် ဍုင်မန် ပ္ဍဲဇာန္နဝါရဳ ၁၇၅၅ ဂှ်ရ။ ၜိုတ် ဂိတုမေဂှ် ပၞာန်အံင်ဇဲယျ သီဂွံအာ ရးဖာသီ ကေုာံ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဍုင်လ္ဂုင် (ဒဂုင်) ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ဂကူမန် မဒှ်သၞဗၟာအိုတ်တုဲ ညးသၠာဲထောအ် ယၟု နကဵုဘာသာဗၟာ ယာန်ကုန် (ရန်ကုန်) (ရန် = သၞ/မန်၊ ကုန် = အိုတ်) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ဂှ် ဟိုတ်နူဒပ်ပၞာန်ပြင်သေတ်တအ်လေဝ် နွံဒၟံင်ကီုတုဲ နကဵု ဒပ်အံင်ဇဲယျ ဗတိုက်သီကေတ် ဟွံမာန်ရ။
အံင်ဇဲယျ ဒက်မိတ် ကုကုမ္မဏဳအိန္ဒိယဗမံက် (East India Company) မဒှ် ကုမ္မဏဳအင်္ဂလိက်တုဲ တုပ်လဝ်စိုတ် ဗတိုက်ကဵုမန်တုဲ နကဵုဗၟာ ကဵုတိဍာ် ကုအင်္ဂလိက်တုဲ အံင်ဇဲယျ က္လိဂွံ ဒြဟတ်လွဟ်၊ သေနာတ်၊ ကေုာံ ကောန်ပၞာန် အင်္ဂလိက် သွက်ဂွံဗတိုက်ကဵုမန်ရ။ ၜိုန်ဂှ်ရ ဒပ်ပၞာန်အံင်ဇဲယျ ဒးဗတိုက် ကဵုဒပ်မန် ပ္ဍဲသြေင် ပွိုင် ၁၄ ဂိတုတုဲ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁၇၅၆ ဂှ် သီဂွံအာ ဍုင်သြေင်ရ။ ဍုင်သြေင် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အံင်ဇဲယျတုဲ ဒပ်ပၞာန်အံင်ဇဲယျ နကဵု ဒြဟတ်ပၞာန်အင်္ဂလိက်၊ ကေုာံ ကောန်ဒဵုဂမၠိုင် အာဗတိုက်ဍုင်ဗဂေါတုဲ ဂိတုမေ ၁၇၅၇ ဂှ် အံင်ဇဲယျ သီဂွံအာ ဍုင်ဗဂေါတုဲ ဍုင်ဗၠးၜးမန်တၟိတၟိ မဒက်ပ္တန်ဂွံ ဆ ၁၇ သၞာံဓဝ်ဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်စံင်၊ ဂကူမန်လေဝ် ဒးဒုင်စံင်ယဇ် လၟိဟ်ဂၠိုင်ကဵုကိုဋ်ရ။
နူဂှ် ပၞာန်အံင်ဇဲယျ ဆက်ဗ္တိုက်အာ ဍုင်ဇင်မာဲ ကေုာံ ဍုင်သေံတၞဟ်တုဲ ဇင်မာဲ ဒးဒုင်မံင်သၟဝ် ပလံင်အခေါင်ရ။ သၟိင်ဍုင်မတ္တမ ကဵု သၟိင်ထဝါဲလေဝ် ဒုင်ပလံင်အခေါင်ကီုရ။
ဍုင်သေံဇၞော် သၟေဟ်ဂမၠိုင် (၁၇၅၈ - ၁၇၅၉)
ပ္ဍဲ ၁၇၅၈ ဂှ် အံင်ဇဲယျ ဇက်ပၞာန် လပါ်သၟဝ်ကျာ မဒှ်သၟိင်ဍုင်သေံဇၞော် (အခိင်လၟုဟ် တွဵုရးကချေင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ကဵု လပါ်ဗမံက်) မဒှ် ဒၞာဲကြုက်တအ် မသီကေတ်လဝ် နူ ၁၇၃၀တအ်ဂှ်ရ။ ၜိုတ် ၁၇၅၉ လပါ်စဂှ် ဒေသတအ်ဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲဗၟာ သီုဖအိုတ်ပၠန်ရ။ ဗွဲကြဴ ဒေသတအ်ဂှ် ကြုက်ကလေင်သီကေတ်ပၠန်ရ။
Cape Negrais (1759)
Alaungpaya then turned his attention to the East India Company (EIC) outpost at Cape Negrais at the southwestern tip of the Irrawaddy Delta. The British, concerned with the success of French-backed Hanthawaddy, had landed the island back in 1753, constructing a fort there. During the war with Hanthawaddy, Alaungpaya offered to cede the island to the British in return for military help. However, the British turned down Alaungpaya's offer, as they claimed they could not spare any arms because they too were engaged in their own war against the French. In 1758, Alaungpaya got the news that the East India Company's agents had sold ammunition and arms (500 muskets) to Mon rebels. (Historian GE Harvey claims that the news was a fabrication of Alaungpaya's advisers and that the arms provided were five muskets, not 500.) On 6 October 1759, a 2000-strong Konbaung battalion overran the fort, demolishing it as they withdrew.
Manipur (1756, 1758)
thumb|A Manipuri Cassay horseman in the service of Konbaung army
Siam (1759–1760)
thumb|The main battle route in the Burmese-Siamese War The Ayutthaya Kingdom was one of Southeast Asia's most wealthiest and most cosmopolitan polities in the 18th century. Prior to the Konbaung dynasty's rise, Ayutthaya Siam and Taungoo Burma had been relatively peaceful for over 150 years, with a brief period of hostilities when King Narai of Ayutthaya launched an ill-fated expedition to vassalize Burmese-aligned Lan Na in the mid 17th century. The Konbaung dynasty had harbored to seize Ayutthaya's wealth and resources for the benefit of its own rulers.
Siamese and Burmese interests in the Tenasserim have clashed on and off since the 16th century. Since the Burmese reconquest of Northern Tenasserim in the early 17th century, control of the economically lucreative Tenasserim coast was shared between Siam and Burma: Burma controlling the Northern Tenasserim ports of Mawlamyine and Tavoy while Siam controlled the Southern Tenasserim ports of Mergui and Tenasserim.
Ayutthaya's support of the Mon rebels against Upper Burma, particularly in the aftermath of the fall of Lower Burma encouraged Alaungpaya to attempt an all-out attack on Ayutthaya in order to end Ayutthaya as a formidable opponent against Alaungpaya's interests for internal security and in an attempt to recreate Bayinnaung's conquests.
Invasion of Ayutthaya
After the rainy season of 1759, Alaungpaya and his armies returned to the south to deal with the still-unstable Lower Burma. One year back, a major Mon rebellion broke out, temporarily driving out the Konbaung governor of Pegu (Bago). Although the rebellion was put down, Mon resistance was still operating in the upper Tenasserim coast (present-day Mon State), where Konbaung control was still largely nominal. Siam provided shelter to the rebel leaders and their resistance troops. Alaungpaya sought assurances from the Siamese king that they would not intervene in the Burmese affairs and to surrender rebel leadership. But the Siamese king refused Burmese demands and prepared for war.
In December 1759, Alaungpaya's 40,000-strong Burmese army left Martaban to invade Siam via Tenasserim. His second son, Hsinbyushin was his deputy. The Burmese occupied the town of Tenasserim, moved eastward over the Tenasserim Hills to the shore of the Gulf of Siam, turned north and captured the coastal towns, Kuwi, Pran Buri, and Phetchaburi. Siamese resistance stiffened as the Burmese approached the capital of Ayutthaya, but nonetheless, they were driven back with heavy losses in men, guns, and ammunition.
The Burmese armies reached Ayutthaya in April 1760. Only five days into the siege, however, Alaungpaya suddenly fell ill. Thai sources say he was wounded by a cannon shell explosion while he was inspecting the cannon corps at the front, but Burmese sources state clearly that he fell ill, and given the inglorious nature of death by illness it is unlikely they were trying to hide the truth. His ailment has been stated as "dysentery" or "scrofula"
The Burmese began their retreat on 17 April 1760 (3rd waxing of Kason 1122 ME). Only Minkhaung Nawrahta's 6000 men and 500 Cassay cavalrymen remained as the rearguard, successfully fending off Siamese attacks along the route of retreat.
Although the Burmese did not achieve the ultimate objective of toppling Ayutthaya, they formally annexed the upper Tenasserim coast and shifted the border down the coast at least to the Dawei-Myeik corridor.
Death
Alaungpaya was succeeded by his eldest son, Naungdawgyi, despite his second son Hsinbyushin's attempt to take over the throne.
Government
Alaungpaya spent most of his reign in the military campaigns. For the administration of his newly acquired territories, he largely continued the policies of the Restored Taungoo kings—the most important aspect of which was to reduce the number of hereditary viceroyships. Aware that hereditary viceroyships were a constant cause of instability, the king appointed governors in most of his newly conquered territories throughout the Irrawaddy valley. By and large, he reappointed existing governors if they submitted to him without a fight. In fact, most ethnic Mon governors of the south retained their position. He appointed only three viceroys: one at the Seven Hill Districts (present-day Magway Region centered around Mindon), another at Taungoo and the other at Bago, and none of them was hereditary. He made the viceroyships only because of his special personal relationships with those men. (The viceroy of Taungoo was his younger brother, for example. After the death of the incumbents, the offices automatically became governorships.) In accordance with the Taungoo policy, he allowed hereditary viceroyships only in the peripheral regions like the Shan States and Lan Na. (Later Konbaung kings would gradually reduce the number of hereditary viceroyships even in the Shan States.)
One key policy change that Alaungpaya initiated, and followed by latter Konbaung kings, was the establishment of military colonies and civilian settlement in Lower Burma. This policy would prove instrumental in eclipsing the Mon civilization by the early 19th century.
Infrastructure
thumb|Shwebo Palace thumb|Yangon today Most of the non-military work he commissioned came during a few brief hiatuses between campaigns. In 1752, he designated Shwebo as the capital of his kingdom and enlarged what once was a mid-size village into a sizable city. He built a palace on the model of those erected by the ancient kings. In 1758, he built the Mahananda Lake to supply Shwebo with water. He also built canals by damming the Mu river for agriculture but the work decayed after his death.
His most significant and enduring work was the founding of Yangon. After he conquered the pagoda town of Dagon in 1755, he added settlements with people from his home region. (The Mu-valley place names like Ahlon and Kyaukmyaung still endure to this date in Yangon.) By the eve of the First Anglo-Burmese War, Yangon had replaced Syriam (Thanlyin) as the chief port city of the kingdom.
Judiciary
For the land of the law, in 1755 he commissioned the Manu Kye dhammathat (lit. Manu Kye Law Book), a compilation of existing laws and customs, and of the rulings preserved in previous law books. Although the law book was poorly arranged and offered little explanations on contradictory passages, it attained enormous popularity, owing to its encyclopedic nature and to its being written in simple Burmese with little Pali.
Leadership style
Alaungpaya was a charismatic military "leader of the first quality" who deeply inspired his people to do greater things. He was lavish in his praise and rewards but also merciless in failure. According to GE Harvey, "men felt that when he led them they could not fail", and "to be named at one of his investitures was the ambition of men's lives."
Legacy
left|thumb|Statue of Alaungpaya in front of the DSA
Rise of Konbaung Dynasty
The most important legacy of Alaungpaya was the restoration of central rule in Burma for the first time in four decades, and the rise of the Konbaung Dynasty. Alaungpaya, according to the Burmese historian Htin Aung, led a people "divided and broken, humiliated and ashamed" and "left to his successors a people united and confident, holding up their heads again in pride and in glory". But Htin Aung also cautions that Alaungpaya "had led his people in waging war but his leadership was still sorely needed to wage a peace. He had roused his people to the fever heat of nationalism but he was denied the time and the opportunity to calm them down to tolerance and restraint". Indeed, overconfident Konbaung kings that followed him would go to war with all the neighbors in the next seven decades on their way to founding the second-largest Burmese empire, until they were defeated by the British in present-day northeastern India.
Charges of Bamar nationalism
Alaungpaya has also been named as the first king of Burma to consciously manipulate ethnic identity as a means to military and political domination. To date, Mon nationalists hold him accountable for the utter destruction of the Mon country, and the end of centuries-long Mon dominance of Lower Burma. According to one Mon nationalist historian, "the racial oppression practiced by Alaungpaya was worse than that of previous kings. He ended the cultural autonomy adopted by the Burmese rulers of the Pagan era, and by kings Tabinshwehti and Bayinnaung, and colonized the Mon state".
The charges need to be balanced with the fact that Alaungpaya was merely reacting to what historian Victor Lieberman calls "dismally self-defeating" policy of ethnic polarization of the Restored Hanthawaddy. It was the self-professed Mon kingdom that first attacked his homeland in 1752 and had begun persecutions and pogroms against Bamars in the south since 1740. The upstart southern kingdom had portrayed itself "as a quintessentially Mon kingdom, ordained by prophecy, wherein Mon language and cultural symbols would enjoy pride of place, and the Burman north would become a tributary". About 8,000 Bamars were massacred in 1740 alone. After executing scores of Avan captives in 1754, the Hanthawaddy leadership obliged all Bamars to wear an earring with the stamp of the Bago heir-apparent and to cut their hair in Mon fashion as a sign of loyalty to the southern kingdom. Moreover, while Alaungpaya was merciless in his sacks of Thanlyin and Bago where the moats "ran red with gore", elsewhere he reappointed Mon governors who submitted.
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပိုအ်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်တံင်ပိုအ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
အံင်ဇေယျ
Charges of Bamar nationalism
In all, Alaungpaya's rule of Lower Burma lasted less than two years, most of which he spent elsewhere fighting. Indeed, it was the latter kings of Konbaung that increasingly suppressed Mon culture with each rebellion in 1762, 1774, 1783, 1792, and 1824–1826.
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပိုအ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
အံင်ဇေယျ
လေန် မ္ၚး
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ကျာ်နဝင်ဒစိတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်
ဘာကျာ်နဝင်ဒစိတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်နာင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပိုအ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကျာ်နဝင်ဒစိတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဇိုင်ဒဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒဵု
ဘာဇိုင်ဒဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်နာင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအိန္နောဘာသာဘိဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
သၟတ်မန်ကဵုပညာ၊ဂကောံ
ဂကောံသၟတ်မန်ကဵုပညာ (Mon Youth Educator Organization) ဝွံ သ္ပသ္ဇိုၚ် ကဵုသၟတ် ဟွံကေတ်ပရဲတုဲ ဒှ်ဂကောံကဵုပညာ မွဲကီုရ။ ဂကောံဝွံ စချဳဓရာင်ကၠုင် ကမၠောန်မကဵုပညာ ကုသၟတ်တအ် ညံင်စိုတ်ဂွံလုပ်စ လပါ်ပညာ၊ ညံင်ဂွံဒှ် မၞိဟ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ခိုဟ်ဟ်၊ နကဵုရမ္သာင်ဂမြဴ "Educate for change ကဵုပညာ သွက်ဂွံပြံင်လှာဲ" နူကဵုသၞာံ ၂၀၀၉ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ဒက်ပ္တန် နကဵုဗီုပြင်ဂကောံ မနွံ ကဵုတာလျိုင် ကေုာံ သၞောတ်ဝ်တအ်ရ။ အဓိက ပရေင်ချဳဓရာင် ဂကောံဝွံဂှ် ပကောံမၞိဟ်သၟတ်တအ်တုဲ ကဵုတန်ဗတောန် ညံင်ဂွံစိုန်သကီု လပါ်နာနာသာ် မပတံကဵု ကွတ်ကောန်ပျူတာ၊ အရေဝ်ဘာသာအင်္ဂလိက် ကေုာံ ပရေင်ပညာစပ်ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲတအ်ရ။
ဝၚ်စကြဴ Background
ဂကောံကဵုပညာသၟတ်မန်ဝွံ သ္ပသ္ဇိုၚ်ကဵုသၟတ် မဟွံကေတ်ပရဲတုဲ ဒှ်ဂကောံကဵုပညာမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ ဂှ် စပ္တံလၟေၚ်ကမၠောန်ပရေၚ်ကဵုပညာ ကုဂကောံ သၟတ်မတိုန်ဒၟံၚ်တက္ကသိုလ်တအ် ပံက်ပတိုန်ဌာန်ဇၞူ (အဆောၚ်)တုဲ နကဵုဂကောံဍောတ်ဂှ်ဟေၚ် ဆက်စၠောံကေုာံ သၟတ်အရာပ်ဍုၚ်ကွာန်တအ် စချဳဒရာၚ်ကၠုၚ်လၟေၚ်ကမၠောန် ကဵုပညာတအ်ရ။
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၂ ဂိတု ဒဳဇြေန်ဗာဂှ် သီုမဗဒှ်တိုန် ဌာန်ကတ်လ္ၚတ်ကဵုပညာ (ပညာပေးစၚ်တာ)တုဲ ပံက်ပတိုန်ကၠုၚ်ရုၚ်ဂကောံမာန်ရ။ တန်ဗ္တောန် ကေုာံ ပရေၚ်ဆဝ်မ္ၚိုဟ် သွက်ညးဍုၚ်ကွာန် ကဵု သွက်ဂကောံသၟတ်မသ္ပသ္ဇိုၚ်ညးဍုၚ်ကွာန် တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ရေၚ်တၠုၚ်ထမံက်ပတိုန်ဒၟံၚ်အိုတ်ရ။
သွက်သၟတ်မက္ဍိုက်ပ်ပ္ဍဲကမၠောန်ကွာန်၊ ညးဗြဴတအ်၊ ကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ်မ္ဂး ကွတ်ကောန်ဗျူတာ ၊ ဘာသာအၚ်္ဂလိက်၊ တန်ဗ္တောန်သၠုၚ်လညာတ်သၟတ်ဂမၠိုၚ်၊ နဲကဲ ပရေၚ်စန်ဒက်ညးဍုၚ်ကွာန်၊ တန်ဗ္တောန်သ္ဇိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ တန်ဗ္တောန်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်၊ ပရေၚ်ကဵုပညာ သၟတ်ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲတအ်၊ တန်ဗ္တောန် မသ္အးဇ္ၚးကၠေအ် လညာတ်ပါ်ခြာ လ္တူလိၚ်တၞဟ်ခြာ၊ တန်ဗ္တောန် မလုပ်သၠုၚ်ပတိုန်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ်သၟတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်ဂှ် အလဵုဂကောံက္ဍိုက်ပ်တုဲကၠောန်ကီု၊ ပံၚ်တောဲ ပါလုပ် ကေုာံ ဂကောံတၞဟ်တၞဟ်တအ်တုဲ လၟေၚ်ကမၠောန်ပရေၚ်ကဵုပညာတအ်ဂှ် လုပ်ကၠောန်ရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ်ရ။
ဂကောံသၟတ်မန်ကဵုပညာဝွံ ရန်တၟအ်ကဵု ပရေၚ်ဖောအ်ဗြေဝ် မဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု အခေါၚ်အရာတအ်တုဲ  ပရေၚ်ကေတ်လျိုၚ် ဒုၚ်လျိုၚ်၊ ပရေၚ်က္ဍိုက်ပ် အပ္ဍဲဂကောံ အကြာဂကောံသၟတ် ဟွံတုပ်တၞဟ်ခြာ မၞုံဒေသ မန်၊ ကရေၚ် ကေုာံ ဒေသတနၚ်္သဳတအ်တုဲ တန်ဗ္တောန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် အခေါၚ်အရာညးဗြဴ တန်ဗ္တောန်သၠုၚ်ဍာ်ဒကေဝ်သၟတ် နဲကဲက္ဍိုက်ပ် တန်ဗ္တောန်ကောန်ဗျူတာ နဲကဲဂယိုၚ်လမျီု ကွတ်ပညာတၞဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ဗ္တောန်ဖျေံကဵုဒၟံၚ်ရ။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပိုအ်
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်တံင်ပိုအ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် သင်လုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၅ ဇကု။
သၟတ်မန်ကဵုပညာ၊ဂကောံ
ဝၚ်စကြဴ Background
ညးကတိုၚ်ကၟဟ်တအ်၊ သၟတ်မက္ဍိုက်ပ်ဂကောံတအ်၊ ညးဗြဴတအ်၊ ညးမၞုံကဵုလိၚ်စိုတ်တၞဟ်ခြာတအ်ဂှ် အပ္ဍဲဂကောံသၟတ်မပသ္ဇိုၚ်ကဵုသၟတ်ဂမၠိုၚ် နအလဵုသၟတ်တအ် ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ညးကဵုပညာမာန် ဂွံမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်မာန်ဂှ် သုၚ်စောဲကေတ်ကွတ် သၞောတ်ဗ္တောန်မပါလုပ်ပံၚ်တောဲ တုဲ နူကဵုပရေၚ်ဆဵုဂဗဂကောံမွဲကဆံၚ် မလုပ်သၠုၚ်ကေတ်ဍာ်ဒကေဝ်တအ် အစဳဳအဇန်တၞဟ်ဟ်သာ်တအ်လေဝ် စဳဇန်ဒၟံၚ်ကီုရ။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပိုအ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၀၊ ဝှ် ၆၉။
သၟတ်မန်ကဵုပညာ၊ဂကောံ
ဝၚ်စကြဴ Background
ဂကောံပတဝ်က္ဍိုပ် ဂကောံကဵုပညာသၟတ်မန် အဓိကဂှ် ဒှ်ဂကောံဗွဝ်သၟတ် မၞုံပ္ဍဲဒေသ မန်တအ်ရ။
နကဵုဂကောံကဵုပညာသၟတ်မန်ဂှ် သွက်အခန်ကဏ္ဍညးဗြဴတအ်ဂွံဖောအ်ဗြေဝ်တဴတက်ဟီုတှ်ေ မပ္တံကဵု ဂျာန်ဒါ (Gender)၊ အခေါၚ်အရာညးဗြဴ၊ တန်ဗ္တောန်ကွတ်ကောန်ဗျူတာ ကေုာံ ပရေၚ်ညးဗြဴက္ဍိုက်ပ် အရာမဆက်စပ်ကဵု သၠုၚ်ပတိုန်ဍာ်ဒကေတ် ညးဗြဴတအ်လေဝ် ကၠောန်ရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ်အိုတ်ရ။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပိုအ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သၟတ်မန်ကဵုပညာ၊ဂကောံ
ဝၚ်စကြဴ Background
ဇာနှိက်သၟတ်မန်အပ္ဍဲဒေသဂွံမံက်မာန် နူစဒက်ပ္တန်ဂကောံ စဵုကဵုလၟုဟ် ဌာန်ကောံသၟတ်မန်ဂွံမံက်ဂတဝ်မာန်ဂှ် ဂစာန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။
နတဲလၟုဟ်မ္ဂး အပ္ဍဲဌာန်ကောံသၟတ်မန်၊ ဇာနှိက်ဂကောံညးဍုၚ်ကွာန်မန် ကေုာံ ပ္ဍဲဇာနှိက်ညးဗြဴမန်တအ်ဂှ် နဒဒှ်ကောန်ဂကောံ မွဲဂကောံ ပါလုပ်ချဳဒရာၚ်ဒၟံၚ်ဖိုဟ်ရ။
စပ္တံ နူသၞာံမံက် ၂၀၁၂ တုဲ စဵုကဵု ဒဳဇြေန်ဗာ ၂၀၁၉ ဂှ် ပ္ဍဲဌာန်ကတ်လ္ၚတ် ကဵုပညာသၟတ်ဂှ် တန်ဗ္တောန်ပံက်လညာတ်သမ္တီသၟတ် ကေုာံ ကွတ်သ္ဇိုၚ်ကောန်ဗျူတာတအ်ဂှ် ဗွဲလၟေၚ် (၃၁) အလန် ပံက်ကေတ်မာန်တုဲ ကောန်တန်ဗ္တောန် (၂၀၀) ပြၚ်ၚ်ဂှ် ဗ္တောန်ကဵုဗွဲမအံၚ်ဇၞးကၠုၚ်မာန်ရ။
နိဿဲ
http://myeo.center/
ကနင်ကမအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကနင်ကမအ်(Kaninkamawt၊ ကနင်ကမော့)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကနေင်ကမအ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၂၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကနေင်ကမအ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၉၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၇၅၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပြကိုဟ်ပါဠိ ပရိုတ်ဇၞော်
ပါဠိလၟိၚ်ဒေဝတဴ (ပါဠိ)
သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု၊ ပါကရံ ရတနမယံ။
သုဝဏ္ဏထူပံ ကရိတွာ၊ သဗ္ဗဓာတုပိ ဌာပနံ။
ဨကဝါရံ မေတ္တံ ကတွာ၊ ကာလံ နဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ။
သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။ ၁။ သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု၊ အတြာဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။ သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။
၂။ ဓမ္မဿဝနကာလော အယံ ဘဒ္ဒန္တာ။
၄။ ယေ သန္တာ သန္တစိတ္တာ, တိသရဏသရဏာ၊ ဨတ္ထ လောကန္တရေ ဝါ။ ဘုမ္မာ ဘုမ္မာ စ ဒေဝါ၊ ဂုဏ ဂဏ ဂဟဏ, ဗျာဝဋာ သဗ္ဗကာလံ။ ဨတေ အာယန္တု ဒေဝါ၊ ၀ရကနကမယေ၊ မေရုရာဇေ ၀သန္တော။ သန္တော သန္တောသဟေတုံ၊ မုနိဝရဝစနံ, သောတုမဂ္ဂံ သမဂ္ဂံ (သမဂ္ဂါ)။
၅။ သဗ္ဗေသု စက္ကဝါဠသု၊ ယက္ခာ ဒေဝါ စ ဗြဟ္မနော။ ယံ အမှေဟိ ကတံ ပုညံ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသာဓကံ။
၈။ သဒ္ဓိံ ဟောန္တု သုခဳ သဗ္ဗေ၊ ပရိဝါရေဟိအတ္တနော။ အနဳဃာ သုမနာ ဟောန္တု၊ သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ။
၉။ ရာဇတော ဝါ စောရတော ဝါ၊ မနုဿတောဝါ အမနုဿတော ဝါ၊ အဂ္ဂိတော ဝါ ဥဒကတော ဝါ၊ ပိသာစတော ဝါ ခါဏုကတော ဝါ၊ ကဏ္ဋကတော ဝါ နက္ခတ္တတော ဝါ၊ ဇနပဒရောဂတာ ဝါ အသဒ္ဓမ္မတော ဝါ၊ အသန္ဒိဋ္ဌိတော ဝါ အသပ္ပုရိသတော ဝါ၊ စဏ္ဍ ဟတ္ထိ အဿ မိဂ ဂေါဏ ကုက္ကုရ အဟိ ဝိစ္ဆိက မဏိသပ္ပ ဒဳပိ အစ္ဆ တရစ္ဆ သူကရ မဟိံသ ယက္ခ ရက္ခသာဒဳဟိ၊ နာနာဘယတော ဝါ နာနာရောဂတော ဝါ နာနာဥပ္ပဒ္ဒဝတော ဝါ အာရက္ခံ ဂဏှန္တု။
မၚ်္ဂလသုတ် (ပါဠိ)
မင်္ဂလသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
ရတနသုတ် (ပါဠိ)
၁။ ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ၊ တထာဂတဿ ဒသ ပါရမိယော၊ ဒသ ဥပပါရမိယော၊ ဒသ ပရမတ္တပါရမိယောတိ၊ သမတိံသ ပါရမိယော၊ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ၊ လောကတ္ထစရိယံ ဉာတတ္ထစရိယံ၊ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယန္တိ တိဿော စရိယာယော၊ ပစ္ဆိမဘဝေ ဂဗ္ဘဝေါက္ကန္တိံ၊ ဇာတိံ အဘိနိက္ခမနံ၊ ပဓာနစရိယံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ မာရဝိဇယံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပဋိဝေဓံ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ၊ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မေတိ၊ သဗ္ဗေပိမေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ၊ အာဝဇ္ဇေတွာ ဝေသာလိယာ တဳသု ပါကာရန္တရေသု၊ တိယာမရတ္တိံ ပရိတ္တံ ကရောန္တော၊ အာယသ္မာ အာနန္ဒတ္ထရော ဝိယ၊ ကာရုညစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ။
၂။ ကောဋဳသတသဟဿေသု၊ စက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ။ ယဿာဏံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ၊ ယဉ္စ ဝေသာလိယာ ပုရေ။
၃။ ရောဂါမနုဿဒုဗ္ဘိက္ခ-သမ္ဘူတံ တိဝိဓံ ဘယံ။ ခိပ္ပမန္တရဓာပေသိ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၄။ ယာနဳဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊ ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။ သဗ္ဗေဝ ဘူတာ သုမနာ ဘဝန္တု၊ အထောပိ သက္ကစ္စ သုဏန္တု ဘာသိတံ။
၅။ တသ္မာ ဟိ ဘူတာ နိသာမေတ သဗ္ဗေ၊ မေတ္တံ ကရောထ မာနုသိယာ ပဇာယ၊ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေ ဗလိံ၊ တသ္မာ ဟိ နေ ရက္ခထ အပ္ပမတ္တာ။
၆။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊ သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏဳတံ။ န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊ ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏဳတံ၊ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၇။ ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏဳတံ၊ ယဒဇ္ၛဂါ သကျမုနဳ သမာဟိတော။ န တေန ဓမ္မေန သမတ္ထိ ကိဉ္စိ၊ ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏိတံ။ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၈။ ယံ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌော ပရိဝဏ္ဏယဳ သုစိံ၊ သမာဓိမာနန္တရိကညမာဟု၊ သမာဓိနာ တေန သမော န ဝဇ္ဇတိ၊ ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏဳတံ၊ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၉။ ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ သတံ ပသတ္ထာ၊ စတ္တာရိ ဨတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ။ တေ ဒက္ခိဏေယျာ သုဂတဿ သာဝကာ၊ ဨတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ။ ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ။ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၀။ ယေ သုပ္ပယုတ္တာ မနသာ ဒဠှေန၊ နိက္ကာမိနော ဂေါတမသာသနမှိ။ တေ ပတ္တိပတ္တာ အမတံ ဝိဂယှ၊ လဒ္ဓါ မုဓာ နိဗ္ဗုတိံ ဘုဉ္ဇမာနာ။ ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ။ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၁။ ယထိန္ဒခဳလော ပထဝိဿိတော သိယာ၊ စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယော။ တထူပမံ သပ္ပုရိသံ ဝဒါမိ၊ ယော အရိယသစ္စာနိ အဝေစ္စ ပဿတိ။ ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၂။ ယေ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တိ၊ ဂမ္ဘဳရပညေန သုဒေသိတာနိ။ ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာ၊ န တေ ဘဝံ အဋ္ဌမမာဒိယန္တိ။ ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၃။ သဟာဝဿ ဒဿနသမ္ပဒါယ၊ တယဿု ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆိတဉ္စ၊ သဳလဗ္ဗတံ ဝါပိ ယဒတ္ထိ ကိဉ္စိ။
၁၄။ စတူဟပါယေဟိ စ ဝိပ္ပမုတ္တော၊ ဆစ္စာဘိဌာနာနိ အဘဗ္ဗ ကာတုံ။ ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၅။ ကိဉ္စာပိ သော ကမ္မ ကရောတိ ပါပကံ၊ ကာယေန ဝါစာ ဥဒ စေတသာ ဝါ။ အဘဗ္ဗ သော တဿ ပဋိစ္ဆဒါယ၊ အဘဗ္ဗတာ ဒိဋ္ဌပဒဿ ဝုတ္တာ။ ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၆။ ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထ ဖုဿိတဂ္ဂေ၊ ဂိမှာန မာသေ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ။ တထူပမံ ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ၊ နိဗ္ဗာနဂါမိံ ပရမံ ဟိတာယ။ ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏဳတံ။ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၇။ ဝရော ဝရညူ ဝရဒေါ ဝရာဟရော။ အနုတ္တရော ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ။ ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏဳတံ၊ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၈။ ခဳဏံ ပုရာဏံ နဝ နတ္ထိ သမ္ဘဝံ၊ ဝိရတ္တစိတ္တာယတိကေ ဘဝသ္မိံ။ တေ ခဳဏဗဳဇာ အဝိရုဠှိဆန္ဒာ၊ နိဗ္ဗန္တိ ဓဳရာ ယထာယံ ပဒဳပေါ။ ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏဳတံ၊ ဨတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၉။ ယာနဳဓ ဘူတာနိ သမာဂထာနိ၊ ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ။ တထာဂတံ ဒေဝမနုဿပူဇိတံ။ ဗုဒ္ဓံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၂၀။ ယာနဳဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၊ တထာဂတံ ဒေဝမနုဿ ပူဇိတံ။ ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၂၁။ ယာနဳဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊ ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၊ တထာဂတံ ဒေဝမနုဿ ပူဇိတံ၊ သံဃံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။
ရတနသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
မေတ္တာသုတ် (ပါဠိ)
၁။ ယဿာနုဘာဝတော ယက္ခာ၊ နေဝ ဒဿေန္တိ ဘိံသနံ။ ယမှိ စေဝါနုယုဉ္ဇန္တော၊ ရတ္တိန္ဒိဝ မတန္ဒိတော။
၂။ သုခံ သုပတိ သုတ္တော စ၊ ပါပံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ။ ဨဝမာဒိဂုဏူပေတံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ ကရဏဳယမတ္ထကုသလေန၊ ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ။ သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ၊ သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနဳ။
၄။ သန္တုဿကော စ သုဘရော စ၊ အပ္ပကိစ္စော စ သလ္လဟုကဝုတ္တိ။ သန္တိန္ဒြိယော စ နိပကော စ၊ အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွနနုဂိဒ္ဓေါ။
၅။ န စ ခုဒ္ဒမာစရေ ကိဉ္စိ၊ ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ။ သုခိနော ဝ ခေမိနော ဟောန္တု၊ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။
၆။ ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ၊ တသာ ဝါ ထာဝရာ ဝနဝသေသာ။ ဒီဃာ ဝါ ယေ ဝ မဟန္တာ၊ မဇ္ၛိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ။
တာဝတိံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ပြကိုဟ်ပါဠိ ပရိုတ်ဇၞော်
မေတ္တာသုတ် (ပါဠိ)
၇။ ဒိဋ္ဌာ ဝါ ယေ ဝ အဒိဋ္ဌာ၊ ယေ ဝ ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ။ ဘူတာ ဝ သမ္ဘဝေသဳ ဝ၊ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။
တာဝတိံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ပြကိုဟ်ပါဠိ ပရိုတ်ဇၞော်
မေတ္တာသုတ် (ပါဠိ)
၈။ န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ၊ နာတိမညေထ ကတ္ထစိ န ကဉ္စိ။ ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည၊ နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ။
၉။ မာတာ ယထာ နိယံပုတ္တ-မာယုသာ ဨကပုတ္တမနုရက္ခေ။ ဨဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု၊ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။
၁၀။ မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။ ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ၊ အသမ္ဗာဓံ အဝေရမသပတ္တံ။
၁၁။ တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော ဝ၊ သယာနော ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ။ ဨတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ၊ ဗြဟ္မမေတံ ဝိဟာရမိဓမာဟု။
မေတ္တာသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
ခန္ဓသုတ် (ပါဠိ)
၁။ သဗ္ဗာသဳဝိသဇာတဳနံ၊ဒိဗ္ဗမန္တာဂဒံ ဝိယ။ယံ နာသေတိ ဝိသံ ဃောရံ သေသဉ္စာပိ ပရိဿယံ။
၂။ အာဏာက္ခေတ္တမှိ သဗ္ဗတ္ထ၊ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗပါဏိနံ။ သဗ္ဗသောပိ နိဝါရေတိ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တံ။ မေတ္တံ ဨရာပထေဟိ မေ။ ဆဗျာပုတ္တေဟိ မေ မေတံ၊ မေတ္တံ ကဏှာဂေါတမကေဟိ စ။
၄။ အပါဒကေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဒွိပါဒကေဟိ မေ။ စတုပ္ပဒေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဗဟုပ္ပဒေဟိ မေ။
၅။ မာ မံ အပါဒကော ဟိံသိ၊ မာ မံ ဟိံသိ ဒွိပါဒကော။ မာ မံ စတုပ္ပဒေါ ဟိံသိ၊ မာ မံ ဟိံသိ ဗဟုပ္ပဒေါ။
၆။ သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗေ ပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကောဝလာ။ သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကဉ္စိ ပါပ မာဂမာ။
၇။ အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါ၊ အပ္ပမာဏော ဓမ္မော။ အပ္ပမာဏော သံဃော ပမာဏာဝန္တာနိ သရဳသပါနိ။ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒဳ၊ ဥဏ္ဏနာဘဳ သရဗူ မူသိကာ။
၈။ ကတာ မေ ရက္ခာ ကတံ မေ ပရိတ္တံ ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနိ။ သောဟံ နမော ဘဂဝတော။ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ။ ခန္ဓသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
မောရသုတ် (ပါဠိ)
၁။ ပူရေန္တံ ဘောဓိသမ္ဘာရေ၊ နိဗ္ဗတ္တံ မောရယောနိယံ။ ယေန သံဝိဟိတာ ရက္ခံ၊ မဟာသတ္တံ ဝနေစရာ။
၂။စိရဿံ ဝါယမန္တာပိ၊ နေဝ သက္ခိံသု ဂဏှိတုံ။ ဗြဟ္မမန္တ န္တိ အက္ခာတံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ ဥဒေတယံ စက္ခုမာ ဨကရာဇာ၊ ယရိဿ ဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော။ တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ဒိဝသံ၊
၄။ယေ ဗြာဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု။ နမတ္ထု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဗောဓိယာ၊ နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တာယာ၊ ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရော စရတိ ဨ သနာ။
၅။ အပေတယံ စက္ခုမာ ဨကရာဇာ၊ ဟရိဿဝဏ္ဏော ပထဝိပ္ပဘာသော။ တံ တံ နမဿာမိ ဟရိဿဝဏ္ဏံ ပထဝိပ္ပဘာသံ၊ တယာဇ္ဇ ဂုတ္တာ ဝိဟရေမု ရတ္တိံ။
၆။ ယေ ဗြဟ္မဏာ ဝေဒဂူ သဗ္ဗဓမ္မေ၊ တေ မေ နမော တေ စ မံ ပါလယန္တု။ နမတ္တု ဗုဒ္ဓါနံ နမတ္ထု ဘောဓိယာ။ နမော ဝိမုတ္တာနံ နမော ဝိမုတ္တိယာ။ ဣမံ သော ပရိတ္တံ ကတွာ၊ မောရော ဝါသ မကပ္ပယိ။
မောရသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
၀ဋ္ဋသုတ် (ပါဠိ)
၂။ ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ။ ---ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ အတ္ထိ လောကေ သဳလဂုဏော၊ သစ္စံ သောစေယျ နုဒ္ဒယာ။ ---တေန သစ္စေန ကာဟာမိ၊ သစ္စကိရိယ မုတ္တမံ။
၄။ အာဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မဗလံ၊ သရိတွာ ပုဗ္ဗကေ ဇိနေ။ ---သစ္စဗလ မဝဿာယ၊ သစ္စကိရိယ မကာသ}ဟံ။
၆။ သဟ သစ္စေ ကတေ မယှံ၊ မဟာပဇ္ဇလိတော သိခဳ။ ---ဝဇ္ဇေသိ သောဠသကရီသာနိ၊ ဥဒကံ ပတွာ ယထာ သိခဳ။ ---သစ္စေန မေ သမော နတ္ထိ၊ ဧသာ မေ သစ္စပါရမီ။
ဝဋ္ဋသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
ဓဇဂ္ဂသုတ် (ပါဠိ)
၁။ ယဿာနုဿရဏေနာပိ၊ အန္တလိက္ခေပိ ပါဏိနော။ ပတိဋ္ဌမဓိဂစ္ဆန္တိ၊ ဘူမိယံ ဝိယ သဗ္ဗထာ၊
၂။ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝဇာလမှာ၊ ယက္ခစောရာဒိသမ္ဘဝါ။ ဂဏနာ န စ မုတ္တာနံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ ဨဝံ မေ သုတံ၊ ဨကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။
၄။ တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ဘိက္ခဝေါတိ။ ဘဒန္တေတိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စေဿာသုံ။ ဘဂဝါ ဨတဒဝေါစ - ဘူတပုဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ ဒေဝါသုရသင်္ဂါမော သမုပဗျူဠော အဟောသိ။ အထ ခေါ ဘိက္ခဝေ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဒေဝေ တာဝတိံသေ အာမန္တေသိ - သစေ မာရိသာ ဒေဝါနံ သင်္ဂါမဂတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသောဝါ၊ မမေဝ တသ္မိံ သမယေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေ ယျာထ။ မ မံ ဟိ ဝေါ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟဳယိဿတိ။
၅။ နော စေ မေ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ပဇာပတိဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟဳယိဿတိ။
၇။ နော စေ ဝရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ဣဳသာနဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ဣဳသာနဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟဳယိဿတဳတိ။
၈။ တံ ခေါ ပန ဘိက္ခဝေ၊ သက္ကဿ ဝါ ဒေဝါနမိန္ဒဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ပဇာပတိဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ဝရုဏဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ဣဳသာနဿ ဝါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ၊ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟဳယေထာပိ နောပိ ပဟဳယေထ။
၉။ တံ ကိဿ ဟေတု၊ သက္ကော ဟိ ဘိက္ခဝေ ဒေဝါနမိန္ဒော အ၀ဳတရာဂေါ အ၀ဳတဒေါသော အ၀ဳတမောဟော ဘဳရု ဆမ္ဘဳ ဥတြာသဳ ပလာယဳတိ။
၁၀။ အဟဉ္စ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဨဝံ ဝဒါမိ၊ သစေ တုမှာကံ ဘိက္ခဝေ အရညဂတာနံ ဝါ ရုက္ခမူလဂတာနံ ဝါ သုညာဂါရဂတာနံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ မမေဝ တသ္မိံ သမယေ အနုဿရေယျာထ။
၁၁။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ သုဂတော၊ လောကဝိဒူ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ၊ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဘဂဝါတိ။
၁၂။ မမံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟဳယိဿတိ။
၁၃။ နော စေ မံ အနုဿရေယျာထ၊ အထ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ။
၁၄။ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော၊ သန္ဒိဋ္ဌိကော၊ အကာလိကော၊ ဨဟိပဿိကော၊ ဩပနေယျိကော၊ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟဳတိ။
၁၅။ ဓမ္မံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟဳယိဿတိ။
၁၆။ နော စေ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာထ၊ အထ သံဃံ အနုဿရေယျာထ။
၁၈။ သံဃံ ဟိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ အနုဿရတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟဳယိဿတိ။
၁၆။ တံ ကိဿ ဟေတု၊ တထာဂတော ဟိ ဘိက္ခဝေ အရဟံ သမ္မောသမ္ဗုဒ္ဓေါ ၀ဳတရာဂေါ ၀ဳတဒေါတော ၀ဳတမောဟော အဘဳရု အဆမ္ဘဳ အနုတြာသဳ အပလာယဳတိ။
၂၀။ ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ။ ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော၊ အထာပရံ ဨတဒဝေါစ သတ္ထာ။
၂၁။ အရညေ ရုက္ခမူလေ ဝါ၊ သုညာဂါရေ ဝ ဘိက္ခဝေါ။ အနုဿရေထ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဘယံ တုမှာက နော သိယာ။
၂၂။ နော စေ ဗုဒ္ဓံ သရေယျာထ၊ လောကဇေဋ္ဌံ နရာသဘံ။ အထ ဓမ္မံ သရေယျာထ၊ နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ။
၂၃။ နော စေ ဓမ္မံ သရေယျာထ၊ နိယျာနိကံ သုဒေသိတံ။ အထ သံဃံ သရေယျာထ၊ ပုညက္ခတ္တံ အနုတ္တရံ။
၂၄။ ဨဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ၊ ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ၊ ဘယံ ဝါဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော န ဟေဿတိ။
ဓဇဂ္ဂသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
အာဋာနာဋိယသုတ် (ပါဠိ)
၁။ အပ္ပသန္နေသိ နာထဿ၊ သာသနေ သာဓုသမ္မတေ။ အမနုဿေဟိ စဏ္ဍေဟိ၊ သဒါ ကိဗ္ဗိသ ကာရိဘိ။
၂။ ပရိသာနံ စတဿန္နံ၊ အဟိံ သာယ စ ဂုတ္တိယာ။ ယံ ဒေသေသိ မဟာ၀ဳရော၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု၊ စက္ခုမန္တဿ သိရဳမတော။ သိခိဿပိ စ နမတ္ထု၊ သဗ္ဗဘူတာ နုကမ္ပိနော။
၄။ ဝေဿဘုဿ စ နမတ္ထု၊ နှာတကဿ တပဿိနော။ နမတ္ထု ကကုသန္ဓဿ၊ မာရသေနာ ပမဒ္ဒိနော။
၅။ ကောဏာဂမနဿ နမတ္ထု။ ဗြာဟ္မဏဿ ဝုသဳမတော။ ကဿပဿ စနမတ္ထု၊ ဝိပ္ပမုတ္တဿ သဗ္ဗဓိ။
၆။ အင်္ဂဳရသဿ နမတ္ထု၊ သကျပုတ္တဿ သိရဳမတော။ ယော ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ။
၇။ ယေ စာပိ နိဗ္ဗုတာ လောကေ၊ ယထာဘူတံ ဝိပဿိသုံ။ တေ ဇနာ အပိသုဏာ ထ၊ မဟန္တာ ၀ဳတသာရဒါ။
၈။ ဟိတံ ဒေဝနုဿာနံ၊ ယံ နမဿန္တိ ဂေါတမံ။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နံ၊ မဟန္တံ ၀ဳတသာရဒံ။
၉။ တဏှာၚ်္ကရော မဟာဝဳရော၊ မေဓၚ်္ကရော မဟာယသော၊ သရဏၚ်္ကရော လောကဟိတော၊ ဒဳပၚ်္ကရော ဇုတိန္ဓရော။
၁၀။ ကောဏ္ဍညော ဇနပါမောက္ခော၊ မၚ်္ဂလော ပရိသာသဘော။ သုမနော သုမနောဓဳရော၊ ရေဝတော ရတိဝဍ္ဎနော။
၁၁။ သောဘိတော ဂုဏသမ္ပနန္နော၊ အနောမဒဿဳ ဇနုတ္တမော၊ ပဒုမော လောကပဇ္ဇောတော၊ နာရဒေါ ဝရသာရထဳ၊
ပဒုမုတ္တရော သတ္တသာရော၊ သုမေဓော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော။
၁၂။ သုဇာတော သဗ္ဗလောကဂ္ဂေါ၊ ပိယဒဿဳ နရာသဘော၊ အတ္တဒဿဳ ကာရုဏိကော၊ ဓမ္မဒဿဳ တမောနုဒေါ။
၁၃။ သိဒ္ဓတ္တော အသမောလောကေ၊ တိဿောစ ဝဒတံ ဝရော။ ဖုဿော စ ဝရဒေါ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိပဿဳ စ အနုပ္ပမော။
၁၄။ သဳခဳ သဗ္ဗဟိတော သတ္တာ၊ ဝေဿဘူ သုခဒါယကော။ ကကုသန္ဓော သတ္တဝါဟော၊ ကောဏာဂမနော ရဏဥ္ဇဟော။
ကဿပေါ သဳရိသမ္ပန္နော၊ ဂေါတမော သကျပုၚ်္ဂဝေါ။
၁၅။ ဨတေ စညေ စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ အနေကသတသောဋိယော။ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓေါ သမသမာ၊ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓေါ မဟိဒ္ဓိကာ။
၁၆။ သဗ္ဗေ ဒသဗလူပေတာ ဝေသာရဇ္ဇေဟု ပါဂတာ။ သဗ္ဗေ တေ ပဋိအာနန္တိ၊ အာသဘံ ဌာန မုတ္တမံ။
၁၇။ သဳဟနာဒံ နဒန္တေ တေ၊ ပရိသာသု ဝိသာရဒါ။ ဗြာဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တန္တိ၊ လောကေ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ။
၁၈။ ဥပေတာ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ၊ အဋ္ဌာရသဟိ နာယကာ။ ဗာတ္တိံသ လက္ခဏူပေတာ၊ သဳတာနုဗျဉ္ဇနာ ဓရာ။
၁၉။ ဗျာမပ္ပဘာယ သုပ္ပဘာ၊ သဗ္ဗေ တေ မုနိကုဉ္ဇရာ။ ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗညုနော ဧတေ၊ သဗ္ဗေ ခဳဏာသဝါ ဇိနာ။
၂၁။ ဒဳပါ နာထာ ပတိဋ္ဌာ စ၊ တာဏာ လေဏာ စ ပဏိနံ။ ဂတဳ ဗန္ဓူ မဟေဿာသာ၊ သရဏာ စ ဟိတေသိနော။
၂၂။ သဒေဝကဿ လောကဿ သဗ္ဗေ ဨတေ ပရာယဏာ။ တေသာ ဟံ သိရသာ ပါဒေ၊ ဝန္ဒာမိ ပုရိသုတ္တမေ။
၂၃။ ဝစသာ မနသာ စေဝ၊ ဝန္ဒာမေ တေ တထာဂတေ။ သယနေ အာသနေ ဌာနေ၊ ဂမနေ စာပိ သဗ္ဗဒါ။
၂၄။ သဒါ သုခေန ရက္ကန္တု၊ ဗုဒ္ဓါ သန္တိကရာ တုဝံ။ တေဟိ တွံ ရက္ခိတော သန္တော။ မုတ္တော သဗ္ဗဘယေဟိ စ။
၂၅။ သဗ္ဗရောဂါ ဝိနဳမုတ္တော၊ သဗ္ဗသန္တာပ ဝဇ္ဇိတော။ သဗ္ဗဝေရ မတိက္ကန္တော၊ နိဗ္ဗုတော စ တုဝံ ဘဝ။
၂၆။ တေသံ သစ္စေန သဳလေန၊ ခန္တိမေတ္တာ ဗလေန စ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။
၂၇။ ပုရတ္ထိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ဘူတာ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။
၂၈။ ဒက္ခိဏသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ဒေဝါ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။
၂၉။ ပစ္ဆိမသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ နာဂါ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။
၃၀။ ဥတ္တရသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ၊ သန္တိ ယက္ခာ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။
၃၁။ ပုရတ္ထိမေန ဓတရဋ္ဌော၊ ဒက္ခိဏေန ဝိရူဠှကော။ ပစ္ဆိမေန ဝိရူပက္ခော၊ ကုဝေရော ဥတ္တရံ ဒိသံ။
၃၂။ စတ္တောရော တေ မဟာရာဇာ၊ လောကပါလာ ယသဿိနော။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။
၃၃။ အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ၊ ဒေဝါ နာဂါ မဟိဒ္ဓိကာ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။
၃၄။ ဣဒ္ဓိမန္တော စ ယေ ဒေဝါ၊ ဝသန္တာ ဣဓ သာသနေ။ တေပိ အမှေ နုရက္ခန္တု၊ အရောဂေန သုခေန စ။
၃၅။ ယံကိဥ္ဇိ ရတနံ လောကေ၊ ဝိဇ္ဇတိ ဝိဝိဓံ ပုထု။ ရတနံ ဗုဒ္ဓသမံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သောတ္ထဳ ဘဝန္တုတေ။
၃၆။ ယံကိဥ္ဇိ ရတနံ လောကေ၊ ဝိဇ္ဇတိ ဝိဝိဓံ ပုထု။ ရတနံ ဓမ္မသမံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သောတ္ထဳ ဘဝန္တုတေ။
၃၇။ ယံကိဥ္ဇိ ရတနံ လောကေ၊ ဝိဇ္ဇတိ ဝိဝိဓံ ပုထု။ ရတနံ သံဃသမံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သောတ္ထဳ ဘဝန္တုတေ။
၃၈။ သက္ကတွာ ဗုဒ္ဓရတနံ၊ ဩသဓံ ဥတ္တမံ ဝရံ။ ဟိတံဒေဝ မနုဿာနံ၊ ဗုဒ္ဓတေဇေန သောတ္ထိနာ၊ နဿန္တု ဥပ္ပဒ္ဒဝါ သဗ္ဗေ၊ ရောဂါ ဝူပသမေန္တုတေ။
၃၉။ သက္ကတွာ ဓမ္မရတနံ၊ ဩသဓံ ဥတ္တမံ ဝရံ။ ပရိဋ္ဌာဟ ဝူပသမံ၊ ဓမ္မံတေဇေန သောတ္ထိနာ၊ နဿန္တု ဥပ္ပဒ္ဒဝါ သဗ္ဗေ၊ ဘယာ ဝူပသမေန္တုတေ။
၄၀။ သက္ကတွာ သံဃရတနံ၊ ဩသဓံ ဥတ္တမံ ဝရံ။ အာဟုနေယျံ ပါဟုနေယျံ၊ သံဃတေဇေန သောတ္ထိနာ၊ နဿန္တု ဥပ္ပဒ္ဒဝါ သဗ္ဗေ၊ ဒုက္ခာ ဝူပသမေန္တုတေ။
၄၁။ သဗ္ဗဳတိယော ဝိဝဇ္ဇန္တု၊ သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတု။ မာ တေ ဘဝန္တန္တရာယာ၊ သုခဳ ဒဳဃာယုကော ဘဝ။
၄၂။ အဘိဝါဒန သဳလိဿ၊ နိစ္စံ ဝုဋ္ဎာပစာယိနော။ စတ္တာ  ရော ဓမ္မာ ဝဋ္ဎန္တိ၊ အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလံ။
အာဋာနာဋိယသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
အၚ်္ဂုလိမာလသုတ် (ပါဠိ)
၂။ သောတ္ထိနာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ၊ ယဉ္စ သာဓေတိ တင်္ခဏေ။ ထေရဿင်္ဂုလိမာလဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ။ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ ယတောဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော၊ နာဘိဇာနာမိ သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇဳဝိတာ ဝေါရောပေတာ။ တေန သစ္စေန သောတ္ထိ တေ ဟောတု သောတ္ထိ ဂဗ္ဘဿ။
အင်္ဂုလိမာလသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
ဗောဇ္ၛၚ်္ဂသုတ် (ပါဠိ)
၁။ သံသာရေ သံသရန္တာနံ၊ သဗ္ဗဒုက္ခဝိနာသနေ။ သတ္တ ဓမ္မေ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ မာရ သေနာပမဒ္ဒနေ။
၂။ ဗုဇ္ဈိတွာ ယေ စိမေ သတ္တာ၊ တိဘဝါ မုတ္တ ကုတ္တမာ။ အဇာတိ မဇရာ ဗျာဓိံ၊ အမတံ နိဗ္ဘယံ ဂတာ။
၃။ ဨဝမာဒိဂုဏူပေတံ၊ အနေကဂုဏသင်္ဂဟံ။ ဩသဓဉ္ဇ ဣမံ မန္တံ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂဉ္စ ဘဏာမ ဟေ။
၅။ သမာဓု ပေက္ခာ ဗောဇ္ၛင်္ဂါ၊ သတ္တေ တေ သဗ္ဗဒဿိနာ။ မုနိနာ သမ္မဒက္ခာတာ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလဳကတာ။
၆။ သံဝတ္တန္တိ အဘိညာယ၊ နိဗ္ဗာနယ စ ဗောဓိယာ။ ဨတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
၇။ ဨကသ္မိံ သမယေ နာထော၊ မောဂ္ဂလ္လာနဉ္စ ကဿပံ။ ဂိလာနေ ဒုက္ခိတေ ဒိသွာ၊ ဗောဇ္ၛင်္ဂေ သတ္တ ဒေသယိ။
၈။ တေ စ တံ အဘိနန္ဒိတွာ၊ ရောဂါ မုစ္စိံ သု တင်္ခဏေ။ ဨတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
၁၀။ သမ္မောဒိတွာန အာဗာဓာ၊ တမှာ ဝုဋ္ဌာသိ ဌာနသော။ ဨတေန သစ္စ ဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
၁၁။ ပဟဳနာ တေ စ အာဗာဓာ၊ တိဏ္ဏန္နမ္ပိ မဟေသိနံ။ မဂ္ဂဟတာ ကိလေသာဝ၊ ပတ္တာ နုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
ဗောဇ္ၛင်္ဂသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
ကအ်စိင်တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်
ဘာကအ်စိင်တြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခပဳထဝ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် လုပ်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၁။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတိက္ခ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၇၊ ဝှ် ၃၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်
ဘာကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်နာင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒာလင်္ကာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၄၊ ဝှ် ၆၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)