cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မၞိက်၊ ကျာ်ပဋိမာရုပ် ဍုင်က္ၜင်ကံက်
ဝင်
စိုပ်သၞာံ ၁၅၆၄ ဂှ် ဟိုတ်နူ သၟိင်ဗၟာဗတိုက်တုဲ သၟိင်သေတ္ထထိရာဇ် (King Setthathirath) ပြံင်ဏာ ဍုင်ဇၞော်ဇကု ဇရေင်ဝိယေန်ကျေန် မဒှ်ဒၞာဲဍုင်ဇၞော် ဍုင်လဴလၟုဟ်ဂှ် က္ညဏာ ကျာ်မၞိက်တုဲ စွံပတန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘုတ်ဟဴဖြကေအ် (Haw Phra Kaew)ရ။ ကျာ်မၞိဟ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဝိယေန်ကျေန်ဂှ် လုကဴပွိုင် ၂၁၄ သၞာံ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၇၉ သကိုပ်ပၞာန်သေံ စောဖယျာစကြဳ (Chao Phraya Chakri) ဗတိုက်သီကေတ် ဍုင်ဝိယေန်ကျေန်တုဲ ကေတ်ဖျဴနင် ကျာ်မၞိက် ဇရေင်ဍုင်သေံရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ စွံလဝ် ပ္ဍဲဘုတ် ဗဒါဲဘာဝါတ်အရုန် (Wat Arun) ပ္ဍဲထောန်ဗူရဳ (Thonburi) မဒှ်ဍုင်ဇၞော်ညးတအ်တၟိဂှ်ရ။ သကိုပ်ပၞာန်စောဖြစကြဳ ဗတိုက်သီကေတ်ဍုင်တုဲ ဒက်ပတန်တၞောဝ်သၟိင်စကြဳ ရတ္တနကောသိန် ဗွဲကြဴညိ ညးကလိဂွံ မဟိမု ရာမ ပထမ ရ။ ညးဒက်ပတန် ရာဇဌာနဳညး ဇိုင်ၜဳစောဖယျာ ပ္ဍဲဒၞာဲဍုင်ၜင်ကံက်လၟုဟ်တုဲ ညးသြိုင်ခၞံနန် သီုကဵု ဘုတ်ကျာ်မၞိက် ပ္ဍဲကဵု အရှာံနန်ဂှ်ရ။ သဘင်စရိုဟ်ဍာ် ဘုတ်ကျာ်မၞိက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၈၄ တုဲ နိမန် က္ညင်ပတိုန် ကျာ်မၞိဟ် လတူပၞင်ရတ်ဂှ် ပ္ဍဲ ၂၂ မာတ် ၁၇၈၄ ရ။
အာဂီု
ဝင်အာဂီု ကျာ်မၞိက်ဂှ် ဂွံဆဵု နူကဵု လိက်မပတံကဵု ဇိနကာလမာလဳ (Jinakalamali), အမရကတဗုဒ္ဓရုပနိဒန (Amarakatabuddharupanidana) ကေုာံ ပ္ဍဲလိက် ရတနဗိမ္ဗဝံသ (Ratanabimbavamsa) ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ဝင်ကျာ်မၞိက် (The Chronicle of the Emerald Buddha) မချူလဝ် နကဵု ဘာသာပါဠိ နကဵုဗြဟ္မရာဇပည္ည (Brahmarājapañña) ပ္ဍဲ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံရ။ လိက်ဝင်တအ်ဂှ် အရာမဍာံစၟတ် မဒှ်လဝ်ဇေတ်တ် ကဵု အရာမဆန်ဇန်အာဂီုဂမၠိုင် နှဲရဴဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။ အတိုင်အာဂီုမ္ဂး ကျာ်မၞိက်ဝွံ ရသိမနွံယၟု နာဂသေန ခၞံဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု သၞာံဘဳသဳ ၄၃ တေအ် ပ္ဍဲကဵုဍုင်ပတလိပုတ္တြ (လၟုဟ် ဍုင်ပတန (Patna)၊ ဍုင်အိန္ဒိယရ။ အတိုင်အာဂီုမ္ဂး ရသိနာဂသေနဂှ် ကလိဂွံအာရီုအဗင် နူကဵု ကျာ်ဟိန္ဒူ ဗိသၞုဟ် ကေုာံ သၟိင်အိန်၊ ကြဴနူ ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ၅၀၀ သၞာံဂှ် မကၠောန်လဝ်ရ။ ရသိနာဂသေနဂှ် ဟီုကဵုလဝ် ပျးဒိုဟ် "ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဝွံ ကြက်ပဒတဴအာ ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန်သာသနာ မဂဵုလဟဵု မသုန်ဍုင် မတွဟ်ဂး ဍုင်လင်္ကာဒိပ (ဍုင်သဳရိလင်္ကာ,သီရိလင်္ကာ)၊ ဍုင်ရာမလက္က (Ramalakka)၊ ဍုင်ဒွါဝတဳ၊ ဍုင်ဇင်မာဲ(ဇင်းမယ်)၊ ကေုာံ ဍုင်လင်ဇင် (ဍုင်လဴ,လင်းဇင်း) ရောင်။"
ပဋိမာရုပ်
ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဝွံ ကၠောန်လဝ် နကဵု တၟအ်အသာ်သ္ၚေက် (a semi-precious green stone) မဒှ်ဂကူတၟအ်သ္ၚေက် (jade) နကဵု တၟအ်မၞိက် (emerald) ဟွံသေင်ရ။ "မၞိက်" မဟီုလဝ်ဂှ် ရံင်ကဵု ဂကူတၟအ်တုဲ မဟီုဟွံသေင်၊ ရံင်ကဵု အသာ်တုဲ မဟီုရ။ ရုပ်ကျာ်ဝွံ မဒှ်ရုပ်ကျာ် တမ်မူလရဟာ ဒှ်ကျာ် မကလေင်ကၠောန်လဝ်တၟိဟာဂှ် ဟွံစၟဳစၟတ်လဝ်ရ။
ပဋိမာရုပ်ဂှ် နွံဇမၞော် ၁၉ ၝောအ်တဲ (၄၈ သေန်ဒဳမဳတာ)၊ သမၠုင် နွံ ၂၆ ၝောအ်တဲ (၆၆ သေန်ဒဳမဳတာ) ရ။ ရုပ်ကျာ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်ထဝါဲ ဇိုင်ပုင် မပတိုန် ဇိုင်ပါဲ၊ ညးတအ်မစှ်ေစိုတ် ဗီုပြင်ရုပ်ကျာ်ဝွံ ဒှ်ရုပ်ပ္ဍဲခေတ်ဇင်သေင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇင်မာဲတုဲ မဒှ်ရုပ် ကၠာနူ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ ဒှ်မာန်ရ။ ဆဂး ရုပ်ကျာ်ဝွံ ပ္ဍဲဍုင်သေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်အောန်တုဲ ဒှ်ရုပ်နူကဵု ဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး သဳရိလင်္ကာလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။
သ္ၚာ/ဗွိုက်လတက် ဗွဲမဗဗွဲ ကုရာသဳ
ကျာ်မၞိက်ဝွံ နွံကဵု သ္ၚာ ဗွဲမဗဗွဲ ကုရာသဳ ပိကဆံင် မကၠောန်လဝ် နကဵုထဝ်ရ။ သ္ၚာသွက် ဥတုကညင် ကဵု ဥတုဗြဲ ၜါဂှ် သၟိင်ရာမ ပထမ ကဵုလဝ်ဒါန်တုဲ သ္ၚာတတိယ မဒှ်သ္ၚာဥတုဂံက်ဂှ် သၟိင်ရာမ တတိယ မကဵုလဝ်ဒါန်ရ။ သ္ၚာတအ်ဂှ် နကဵုအလဵုဇကု သၟိင်ဨကရာဇ်သေံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဨကရာဇ်ဟေင် ၜးသၠာဲကဵုဂွံရ။ ၜးသၠာဲပၠန်ရ မဒးၜးသၠာဲ နကဵု သဘင်အသေအဟာန် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဒဂိုန် (၁) စွေက်၊ ကထိုန် (၁) စွေက်၊ ကဵု ဖဝ်ရဂိုန် (၁) စွေက် မဒတုံဒၟံင် ကြဴနူဂိတုပေင်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုမာတ်၊ အဝ်ဂေတ် ကဵု နဝ်ဝေန်ပါ) ရ။
သွက်ဥတုပိ သ္ၚာ ကျာ်မၞိက် ပိစုမ်
သ္ၚာမသှ်ေဒၟံင် မဟွံလတက်လဝ် ၜါစုမ်ဂှ် စွံထ္ၜးပျးလဝ် ကုညးမကၠုင်ဗဵုလ္ၚောဝ်ကျာ်တအ် ဂွံဗဵုလ္ၚတ်ရ။
သဘင်
သဘင်ၜးသၠာဲသ္ၚာဂှ် ဗွဲမဗဗွဲကဵုရာသဳဥတု မပြံင်လှာဲဂှ် ကၠောန်သဘင်ၜးသ္ၚာ ပ္ဍဲကဵု ဘုတ်ကျာ်ဂှ် မွဲသၞာံမ္ဂး ပိအလန်ရ။ သဘင်ၜးသ္ၚာဂှ် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဒဂိုန် (၁) စွေက်၊ ကထိုန် (၁) စွေက်၊ ကဵု ဖဝ်ရဂိုန် (၁) စွေက် မဒတုံဒၟံင် ကြဴနူဂိတုပေင်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုမာတ်၊ အဝ်ဂေတ် ကဵု နဝ်ဝေန်ပါ)ရ။ သ္ၚာတအ်ဂှ် နွံကဵု ဗီုပြင် နဒဒှ် ခမဳ ကေုာံ သၟိင်တၠမွဲဂှ်ရ ကယျိုင်တအ်ဂှ် ဒှ်ကယျိုင်ကျာ်နန် (ဝါ) ကျာ်ရာဇာဓိရာဇ် ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပဋိမာရုပ်ဗုဒ္ဓကျာ်ဂမၠိုၚ်
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်
ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် ဝၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုမ္ပိ မုခ်လိက်နူ (၁၂) စဵုစိုပ်မုခ်လိက် (၃၄) တေံ ဟီုတွံလဝ် (ပၟိက်လိက်တၟအ်ကလျာဏဳ) သက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် (၂၃၆) သၞာံ၊ ခမဳပ္တန်သာသနာ (၅) ဇကု
ကညစိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံဏအ်ကၠာအိုတ်ရောၚ်။
ပ္ဍဲကာ ဗပိန်ကၠေံကလော်ဍာ်ဂမၠိုၚ်တုဲဂှ် မှာထေရ်ဂမၠိုၚ် တွံပၟိၚ်ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ ကုပရိသာတ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲလအိတ်သုတ်ဂှ် မၞိဟ်တြဴလဟုတ် (၆၀၀၀၀) ဂွံတီဓရ်ရ။ မၞိဟ်တြုံ (၃၅၀၀) သ္ပခမဳတုဲ မၞိဟ်ဗြဴ (၁၅၀၀) သ္ပခမဳဗြဴအိုတ်ရ၊ သ္ပတမ်နူဂှ်တုဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗျာပ်တြးအာ အလုံဒေသမန် သုဝဏ္ဏဘုံ (သီုဍုၚ်ဗမံက်၊ ဍုၚ်ပလိုတ်ရောၚ်)။
မှာထေရ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ကညစိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံတုဲ ကိစ္စသၟိဒ်သီ၊ ကိစ္စဗှ်ပယျၚ်၊ ကိစ္စဖျေံပ္တိုန်ပရိယတ် ပဋိကတ် အတိုၚ်မူသံဂါယန တတိယတအ်ဂှ် ရၚ်တၠုၚ်တဴ ဗွဲမပြဟ်ပြေဟ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကောန်ရာမည သုဝဏ္ဏဘုံဂမၠိုၚ် ဂိုၚ်ကေတ်ပါဠိပိဋကတ် စိုပ်ကၞောတ်တုဲ ပံၚ်ပ္ကောမ်ဖ္ဍောတ်သှ်ဇျာယ် ညံၚ်ရဴ သဂံါယနမွဲကီု-
အလန်ပထမ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ (၂၃၆) သၞာံဂှ် သ္ပတမ်တုဲ ပ္တိုန်သံဂါယန ပထမ သၟတ်ပ္ဍဲရာမညဒေသ ဍုၚ်သဓီု၊ ဘာကေလာသဝွံရောၚ်။
"အာဂတနူဏအ် ကၠံသၞာံမွဲဝါ ပံၚ်ပ္ကောမ်တုဲ ဖ္ဍောတ်ပ္တိုန်သံဂါယနသၟတ်ရောၚ်" သာ်ဝွံ စွံလဝ် ကတိကဝတ်ရ။
အလန်ဒုတိယ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် ၃၃၆ သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ဒုတိယမှာထေရ်သောဘိတ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ကာလဝဏ္ဏရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။
ယက္ခ၊ နာဲ
နာဲယက္ခ ဝွံ ဒှ်သၟာပၠန်ဂတး သွက်ကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်မအံက်မန် မွဲဝါပၠန် မွဲ၊ ဒှ်ကောန်ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉ ဂှ် ဒးဒုင်ရပ်ကဵု အလဵုအသဳဗၟာတုဲ ဒးဖျေဟ်အမိင်ဂစိုတ် နကဵုအမှုတ် မဖန်ဂစိုတ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဍုင်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ဂွံဖျအ်ဖျေဟ်ဒုဟ် နကဵုထံင်မွဲအာယုက်ရ၊၊ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေါအ်ပန်ပှော်တုဲ နကဵုတင်လတုပ်စိုတ် အကြာအလဵုအသဳ ကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ဂွံတိတ်ဗၠးကၠုင် နူထံင်ပၠန်ရ၊၊
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်
အလန်တတိယ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် ၄၃၆ သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန တတိယ မှာထေရ်သူရိယဂုတ္တ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် မဟာသာလရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။
မရနုက်ကဵု (၄) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် ၅၃၆ သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန စတုတ္ထ မှာထေရ်သောမဒတ္တ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် အနုဝရရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။
ယက္ခ၊ နာဲ
ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်
အခိင်မတိုန်ဒၟံင် တက္ကသိုလ်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာ ပ္ဍဲကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် လိက်မဂ္ဂဇြေန်မန် တက္ကသိုလ်မတ်မလီု၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ တတိယ ဂှ် ကေတ်လဝ်အဆက် ကုဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ချဳဓရာင် နဒဒှ် မၞိဟ်စန်ဒက်သၟတ်တက္ကသိုလ်မွဲရ၊၊
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်
မရနုက်ကဵု (၅) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ အာစိုပ် (၆၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ပဉ္စမ မှာထေရ်မနတိဿ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ယုဂန္ဓရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။
မရနုက်ကဵု (၆) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် (၇၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယနဆဋ္ဌ မှာထေရ်သောပါက ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် သာဓုရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။
ယက္ခ၊ နာဲ
ပရေင်ချဳဓရာင် ကြဴနူကလိဂွံတဆိပ်ကြာ
နာဲယက္ခ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နူတက္ကသိုလ်တုဲ လုပ်ကၠောန်ကမၠောန် အစာဘာ ဘာတန်ဒေါဝ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဗိုတ်ရ၊၊ အကြာဂှ် နဒဒှ် မၞိဟ်မချဳဓရာင်သၟဝ်တိ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မွဲဂှ် ဆက်ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်ရ၊၊ ကမၠောန်ချဳဓရာင်ညးအဓိကဂှ် သွက်ဂွံစန်ဒက် သၟတ်တအ် ညံင်ဂွံကၠိုဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ညံင်ဂွံပံင်တောဲ ကမၠောန်ပၠန်ဂတးရ၊၊
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်
မရနုက်ကဵု (၇) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် (၈၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန သတ္တမ မှာထေရ်ဒုတိယ သောပါက ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် အသက္ကရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။
ယက္ခ၊ နာဲ
ပရေင်ချဳဓရာင် ကြဴနူကလိဂွံတဆိပ်ကြာ
ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ဒစာံပန်မဂှ် နာဲယက္ခ ပံင်တောဲ ကုဂကောံချဳဓရာင်နာနာရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲယက္ခပတိတ်လဝ် လိက်ၜါကၞပ်
(၁) ဂၠံင်တရဴ (က)၊၊ (ဗီုဗၟာ က ကြီးလမ်းစဉ်) မဒှ်လိက် မချူလဝ် ဗီုလဵု ဂွံပံက်အလဵုအသဳအကြာ
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်
မရနုက်ကဵု (၈) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ အာစိုပ် (၉၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယနအဋ္ဌမ မှာထေရ်အနောမဒဿဳ၊ လ္ၚဵုဟီုမှာထေရ်ရေဝတ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် သဳလရာဇာဒှ်ဒကာရ။
မရနုက်ကဵု (၉) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ အာစိုပ် (၁၀၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန နဝမ မှာထေရ်အဓိသဳလ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ဗလိကရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။
ယက္ခ၊ နာဲ
ပရေင်ချဳဓရာင် ကြဴနူကလိဂွံတဆိပ်ကြာ
(၂) ဂၠံင်တရဴ (ခ) (ဗီုဗၟာ ခ ခွေးလမ်းစဉ်)ရ၊၊
ကာလပၞာန်သီအဝဵုဂှ် ညံင်သၟတ်တအ် ဂွံစိုပ်အာ တိဍာ်ပၠန်ဂတးဂှ် ပလံင်ဗစိုပ် ချဳဓရာင်လဝ်ရ၊၊ ကရောမ်သၟတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဂကောံဒံက်တာနိုင်အောင် (၃၈) တၠလေဝ် ပါကီုရ၊၊ ဒံက်တာနိုင်အောင်တအ် စိုပ်တိဗၠးၜးတုဲ ဒက်ပတန် ဒပ်ပၞာန်ကွးဘာအလုံဍုင်ဗၟာ (ABSDF) ရ၊၊ နာဲယက္ခ လေဝ် စိုပ်အာ ဇရေင်တိဗၠးၜး ဇရေင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိကီုရ၊၊
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်
မရနုက်ကဵု (၁၀) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ အာစိုပ် (၁၁၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ဒသမ မှာထေရ်ပြဏဒဿဳ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ဒေဝရာဇာ (ဝါ) သိနၚ်္ဂါ ဒှ်ဒကာရ။
မရနုက်ကဵု (၁၁) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် (၁၂၃၆) သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ဨကာဒသမ မှာထေရ်သဳလဗုဒ္ဓိ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ကုသရာဇာ ဒှ်ဒကာရ။
ဝေါဟာမန်တြေံ
ဒးဒါန်လိက်ညးဂလိုင်တုဲဝေါဟာ
ဝေါဟာမန် ဂစိုတ်ကၟက် ညးဂမၠိုၚ်သုၚ်စောဲခေတ်လၟုဟ်ဏအ်တအ်ဂှ် ဒးဒါန်ပဋ္ဌေဝ်ဗက်အာရ။ ဥပမာ သၟိၚ်ဂှ် သၟိံ သၟီ စၞောန်ဂှ် စၞ် တဿဂှ် တသၝ ဂစိုတ်ကၟက်ဗီုဏအ် ၜိုန်ရတၠပညာမန်ကၠာတေံ ကေၚ်သုၚ်စောဲလဝ်နွံကီုလေဝ် ခေတ်လၟုဟ် ဟိုတ်နူသုၚ်စောဲဟွံမွဲနုဲ ဒးဒါန်ပဋ္ဌေဝ်ရ။ အတိုၚ်ဏအ် ယဝ်ရသုၚ်စောဲအာတှေ်ရော၊ မၚ်မွဲဂစိုတ်ကၟက်တၠပညာမန်ကၠာကၠာတေံဂးတုဲ ဒုၚ်တဲမာန်ဟာ။
က
အဓိပ္ပာယ် ပိုဲမၞိတ်တံ နူအဝဲဍောတ်သွတ်တေံ ဟိုတ်နူဟွံဂွံ ကတ်လ္ၚတ်လဝ်ကွတ်ပညာတုဲ ကာလစိုပ်အဝဲဗျုမ္ဂး ဂိုဟ်ကဟောံဒၟံၚ်ရ။ ညံၚ်ရဴညးဗျုဗျု ဗ္တောန်တိုန်တၞံဆုကီု၊ စိုပ်အဝဲဗျု ဂွံကတ်ပညာမ္ဂး ဂမြၚ်ဉာဏ်လဇုဲလဇ ဟွံမြက်ဇက် ဗီုညးသၟတ်တံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဃောအဝဲဍောတ်သွတ် ဂစာန်ကတ်ပညာညိ။ အဓိပ္ပာယ် ကာလကွာ်အာ အကြာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂး ညံၚ်ကျာ်သြဳဂွံနွံ ကွာ်အာသိုက်သိုက်သြဳသြဳညိ။ ကာလဟီုဂလာန် အကြာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်လေဝ် ဂလာန်ရိုၚ်ဇိုၚ်တံဂှ် အေၚ်ခၜမ်လဝ်တုဲ ဂလာန်နွံကဵုယေန်သၞာၚ်ဟေၚ်ဟီုဂးညိ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ဒှ်ညးနွံကဵုယေန်သၞာၚ်တီကၠိုဟ်အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်မွဲမာန်ရ။
ဍ
အဓိပ္ပာယ် ပူဂိုလ်ကေၚ်အာလဝ် ဍုၚ်ကွာန် ဌာန်ညးသ္အာၚ်တံဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပညာ ဗဟုသုတဇၞော်နူ ပူဂိုလ်ဟွံတိတ်နူဌာန်ဇကု မွဲလှေ်ဂှ်ဏီရ။ ကေၚ်အာဍုၚ်ဇဳ ကေၚ်တတ်ကၠောံၜဳဂၠိုၚ်မ္ဂး ကွတ်ပညာ ယေန်သၞာၚ် အခိုက်ကၞာညးသ္အာၚ် နွံဗီုလဵု ဇကုဂွံတီကေတ်တုဲ ဂွံဇၞော်မောဝ်ဌာန်ဇကုလေပ်ရ။
ဒ
အဓိပ္ပာယ် သေဋ္ဌဳမ္ဂးဂှ် ပိုန်ဒပြ် ထပ်သြန်ဂၠိုၚ်ဒၟံၚ်တုဲ ညးဂမၠိုၚ် ထေၚ်ဇၞော် သွမသ ကဋ္ဌောဒညာတ်အိုတ်ရ။ ညးဒိုက် ၀ါတ်မ္ဂးဂှ် ဟိုတ်အောန်ကဵုဒြပ်ဂှ်ရ ညးဂွိၚ်ဖေက်ဒး ထံက်ပၚ် ဒးဂၠေံကဵုဒြပ်ရတ်တုဲ ၜိုန်ရကဋ္ဌောမသဇကု နွံကီုလေဝ် ညးဟွံမိက်သပ္ပ ကဋ္ဌောမသမွဲရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ဒိုက်ဝါတ် ကဋ္ဌောဒညာတ်ဟွံမွဲ ညးဂးစရ။ အဓိပ္ပာယ် ညးဟွံလေပ်ပညာဂှ် ဟိုတ်နူပညာဟွံမွဲ ဒးသ္ပဒ်ၟၚ်ကောန်ရဲ ကောန်ကွး ညးလေပ်ပညာတအ်တုဲ ဗီုညးဗဂေတ်စကာ ဇကုဒးဒုၚ်ပလှေ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။ ညးဟွံလေပ်ပညာဂှ် ကဵုလဝ်ဥပမာ ညံၚ်ကောန်ရုပ် ဟိုတ်လမျီုဟွံမွဲ အတိုၚ်ညးပလှေ် ဒးဒုၚ်လှေ်ဗက် လၟိုန်ရသေၚ်ဟာ။ အဓိပ္ပာယ် ညးဒးစိုတ်ကဵုဓမက်ဂှ် ဂွံဓမက်ညးသ္ကအ်မ္ဂး စစှေ်တိက်သၠိၚ် မိပ်လဟိၚ်ရ။ ဓမက်ဂှ် ၜိုန်ရသ္ပဝေၚ်မိပ်ကီုလေဝ် ကာလဓမက်ဒး လောန်ကာဲအာမ္ဂး ဂြဲဂြက်ညးသ္ကအ် ဒှ်သၞတၚ်မာန်ရ။ ဒၟာနူဓမက် ဂြဲဂြက်ညးသ္ကအ် လ္ပကဵုဒှ်ညိ။ အဓိပ္ပာယ် ညးလ္ၚဵု ဟိုတ်နူဂံၚ်သကာတုဲ ဒှ်ခမဳဂှ် ဂွံဒှ်အ္စာဓရ်တိုန်ပၞၚ် ဟီုတွံသၚ်ရိုဟ်ကဵုဂကောံဒါယကာဂမၠိုၚ်ရ။ ကာလရာမ်တိတ်ခရှ်ပၠန်လေဝ် ဟိုတ်နူနွံအကေၚ်တုဲ ဟွံမွဲကဵုရောမ်ဒညမွဲသာ် ဂံၚ်လုပ်ဝိုၚ် ဂံၚ်တိုန်စၚ်ပၠန်ရ။ ညးနွံအကေၚ်တံဂှ် ဒၞာံလဵုစိပ်ပ် ဟွံရောမ်ဒည ဂံၚ်သကာဒၟံၚ်လၠိုန်ရ။ အဓိပ္ပာယ် ကာလဒးစိုတ်ကဵုကပေါတ်ညးတၞဟ်မွဲမွဲမ္ဂး ဒးအာတ်တၠဍေံဂှ် ဟွံဂွရ။ ကာလဒညောက်ဒကုဲတိုန်မ္ဂး လဒေါ၀်မၞိဟ်လေဝ်ဂံၚ်တိက် ဟွံဂွရ။ ကာလဉာဏ်ဇြိုၚ် ဉာဏ်ဓီုဓုဲမ္ဂး လၞုဟ်ကတ်ပညာဂှ် ဟွံဂွရ။ ဟွံဂွပိသာ်ဝွံ ဒှ်သဘာဝ မၞိဟ်တအ်ရ။ အဓိပ္ပာယ် ဒဳဇကုဒှ်ဒၠံၚ်ကသံက်ဂှ် လ္ပပံက်ကဵုညးဗဵုညိ။ ယဝ်ပံက်ကဵုညးဗဵုမ္ဂး ညးထေၚ်သောဲဇကုမာန်ရ။ ဗီုဂှ်ကီု ဒုဟ်ဇကုကေၚ်ပတုဲလဝ်ဂှ် လ္ပလဴပူစကဵု ညးဖအိုတ်ညိ။ ယဝ်လဴစမ္ဂး ဒးဒုၚ်အစောညးမာန်ရ။ အဓိပ္ပာယ် ညးလ္ၚဵု စိုတ်ဍုတ်ဍေဲတ္ၚံက်ကဵုညးတၞဟ်လေပ်ဒၠံၚ်ရ။ ညာတ်ညးတၞဟ်ကၠောန်လဝ်ခိုဟ်ဂှ် ကာလဟွံဒးကဵုစိုတ်တှေ် ဟီုပရေံ ပတိုန်ဒုဟ်နာနာသာ်တုဲ ကားလဒးကဵုစိုတ်တှေ် ထိုၚ်သးဟီုကျေဝ်ရ။ ဟီုဍာံဍာံမ္ဂး ညာတ်ညးခိုဟ်ထေက်ကဵုဒးထိုၚ်သး ညးမာန်ရ။ အဓိပ္ပာယ် ကာလဒတုံစှေ်ကမၠိုၚ်မ္ဂး ညံၚ်ဇကု ဟွံဂွံဗၠိုက်စှေ် စိုပ်ဂတာတေံ ဗက်ဂြဲချောဲတုဲ ချောဲဂှ်လေဝ် ဒတုံဗက်စှေ်အာဇကုကီုရ။ ဗီုဂှ်ကီု ဒုဟ်ဇကုနွံတုဲ ညးဟီုပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကၠုၚ်မ္ဂး ဇကုမွဲဓဝ် ဟွံမိက်ဒုၚ် ဗက်စၞောန် လ္ပုဟ်တဲကဵုညးတၞဟ် သ္ပညံၚ်ညးတၞဟ် နွံကဵုဒုဟ်ကီုရ။ စိုတ်ဓါတ် ဒတုံကမၠိုၚ် ဂြဲချောဲ ဂှ် လ္ပစွံလဝ်ညိ။ မွဲတ္ၚဲမ္ဂး ဒှ်အန္တရာဲကဵုဇကုမာန်ရ။
ဓ
အဓိပ္ပာယ် ညးသမၠီုမ္ဂးဂှ် မိပ်လဟိၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲပွသရာမ်ပါပ်လၟိုန်ရ။ ပွသရာမ်ပါပ်အကုသိုလ်ဂှ် ခယျဒး ကမၠောန်ခိုဟ်တုဲ အလဵုဇကုလေဝ် ပ္တိတ်ဇြဟတ် ညးတၞဟ်လေဝ် ထဴကဵုကၠောန်ရ။ ဓမ္မတာရုဲ ညာတ်အုဲမုက်ဂေါ၀် ဓမ္မတာ သမၠီု ဂွံကၠောန်ပွသရာမ်ပါပ် မိပ်သၠောၚ်ရ။
ေ
အဓိပ္ပာယ် ပြအ်ဂှ် စၞစ ကပေါတ်ခိုဟ်ပရေံဟွံရုဲ ဆဵုတှေ် ပြိုက်စုတ် ပ္ဍဲထိုၚ်ဖအိုတ်ရ။ ကာလစိုပ်ဒၞာဲမ္ဂး ညးတေံ ရုဲစှေ်တုဲ ပရေံဂှ်ကၠဟ်ထောံ ခိုဟ်ဂှ်ကေတ်ရ။ တုပ်နဲသာ်ဂှ်ကီု အယောပိုဲဍောတ်သွတ် ကတ်လ္ၚတ်လဝ်ဖအိုတ်ရ။ ကာလဇၞော်ဂေါ၀်တိုန် ချပ်ပါ်ပဲါဒးတိုန်မ္ဂး ပရေံဂှ်ကၠဟ်ခိုဟ်ဂှ် ကပှ်ကေတ်ညိ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်
မရနုက်ကဵု (၁၂) ဝါ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ အာစိုပ် ၁၃၃၆ သၞာံ၊ ပ္တိုန်သံဂါယန ဒွါဒသမှာထေရ်မဟာကလာ ဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သၟိၚ်မန် ဗန္ဓရာဇာ ဒှ်ဒကာ သံဂါယန စှ်ၜါတန်ဝွံရောၚ်။
ဝေါဟာမန်တြေံ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန် ကဏ္ဍ:နယ်ပညာ ကဏ္ဍ:ပရေင်ဘာသာ ကဏ္ဍ:ဂကောံမၞိဟ် ကဏ္ဍ:သင်္ချာ
သံဂါယနမန် နွံစှ်ၜါတန်
မရနုက်ကဵု (၁၂) ဝါ
သာသနာပိတန် မတွံဂး ပရိယတ္တိသာသနာ၊ ပဋိပတ္တိသာသနာ၊ ပဋိဝေဓသာသနာ - ညံၚ်ဂွံဇၞော်မောဝ် တဴတက်ဂဵုလဟဵု ရာၚ်ဆာဲတိုန်အာ ပ္ဍဲအခါအနာဂတ်ဂတ ညံၚ်ရဴလျးဂိတု၊ လျးတ္ၚဲမာန်ဂှ် သြဝ် ပ္တိတ်ဇြဟတ်ဗိုၚ်ရီုဗၚ် ထ္ၜးလဘာ်အာ သာသနာကျာ်တြဲ ညဳညဳသာသာ သီုညးဖအိုတ် ညိကၠာရ မိဂ္ဂး။
ယက္ခ၊ နာဲ
ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲတိဗၠးၜး
နာဲယက္ခ ကေတ်လျိုင် ပ္ဍဲဌာနစန်ဒက်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် ဂွံဒုင်ကေတ်လျိုင် ကမ္မတဳခရိုင်၊ လက္ကရဴညိ ဒှ်အာ ကမ္မတဳကေင်ကာခရိုင်မတ်မလီုရ၊၊ နူဂှ် ပြံင်အာ ခရိုင်သဓီုရ၊၊
ပ္ဍဲကာလဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေါအ်ပန်ပှော် ၁၉၉၈ ဂှ် ဗော်ကဵုတာလျိုင် နဒဒှ် ဒုဂအုပ်ဘာ ဘာပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲကဵုဗဟဵုရ၊၊ တုဲ ဆက်ကဵုတာလျိုင် ပရေင်စန်ဒက်သၟတ် အပ္ဍဲဍုင် နဒဒှ်လျိုင်စန်ဒက် ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊
အဃောမကေတ်ဒၟံင် တာလျိုင်ပရေင်စန်ဒက် ညးဍုင်ကွာန် မပ္တံ ကဵု ခမဳသင်၊ သၟတ်၊ ကွးဘာ၊ သၟာကမၠောန် သၟာဗ္ၚ ကေုာံ ဂကောံညးဗြဴမန်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုစၟတ်တ္ၚဲ ၁၇၊ ၀၇၊ ၂၀၀၃ ဂှ် ဒးဒုင်ရပ်ကဵုသၞ နကဵုပိုဒ်ၝောအ် ၁၂၂/၁ မဒှ်ဒုဟ် မဖန်ဂစိုတ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဍုင်ရ၊၊ ကၠာတဲဂှ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်အမိင်ဂစိုတ် လက္ကရဴဂှ် ပြံင်သၠာဲထောအ် ထံင်မွဲအာယုက်ရ၊၊
ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲထံင်
နာဲယက္ခ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ဒုဟ်တုဲ ဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲထံင်အင်စိင် ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်မၞုံ အပ္ဍဲထံင်ဂှ် ဗက်ဟီုတွဟ်စန်ဒက် သၠုင်ကဵု လညာတ် ကောန်ထံင်တအ် ညံင်ဂွံတီကၠိုဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်၊၊ ပံင်တောဲ ကုညးလညာတ်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳ မဒးဒၟံင်ထံင်တအ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်တ္ၚဲတၟေင် မပ္တံ တ္ၚဲ ဒစာံပန်မ၊ တ္ၚဲဂျူလာင် (၇)၊ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်တအ် ပ္ဍဲထံင်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် မၞုံပ္ဍဲထံင်ဂှ် ကဵုနင်ပရိုင် ကုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ယဝ်ရသၞတအ် ရပ်စပ် နကဵုမထ္ၜးဟိုတ် ကုညးမွဲမွဲတုဲ နကဵုဗော် မဒးဒုင်တုပ်ဏာစိုတ် ကုသၞတအ်ဂှ် လ္ပပညိ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲကာလဗော်ဍုင်မန်တၟိ မဒေါအ်ပန်ပှော်ဂှ် ညံင်ဂွံဗလးကဵု နာဲယက္ခ ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အာတ်မိက်လဝ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၂ ဂိတုဨပြဳ ၃၀ ဂှ် နာဲယက္ခ ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင် နူထံင် နကဵုတင်လတုပ်စိုပ် အကြာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကဵု အလဵုအသဳပၞာန်ရ၊၊
ပရေင်ချဳဓရာင် ကြဴနူမဗၠးတိတ်နူထံင်
နာဲယက္ခ ဂွံတိတ်ဗၠး နူထံင်တုဲ ကလေင်စိုပ်အာ ဇရေင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိပၠန်တုဲ ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ နဒဒှ် ဒုလျိုင်ဌာနစန်ဒက်ဗဟဵု ကေုာံ အစာဘာပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲတၠရ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဗော် အလန်နဝမဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ကမ္မတဳဗဟဵုမွဲတုဲ ကေတ်ဒၟံင်တာလျိုင် နဒဒှ် ဒုညးက္ဍိုက်ပ် ဂကောံက္ဍိုက်ပ်ဒေသပွဳပွူဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ၊၊
လိက်မချူလဝ်တုဲ
၁၊၊ ရိုဟ်ကၞက်အစောံမၞိဟ် ဘာသာမန်၊ဗၟာ ယၟုကၞေဟ် နာဲယက္ခ
၂၊၊ စိုတ်ဓါတ်နာဲ ယၟုကၞေဟ် မာံသုလွဳမာန်
ယိုက်၊ ကွာန်
ဇမၞော်ကွာန်
ကွာန်ယိုက်ဂှ် ပါ်လဝ်ဗလးဝါ (၁၆) ဝါ၊ ဝါစၟတ် (၆၈၁. က) ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ဒဵုကွာန်ယိုက်တုဲ ဗလးဝါ (၁၆) ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတဵုသြောအ် သီုဖအိုတ် နွံ (၆၀၀၀) ဨကပြင်တုဲ ပ္ဍဲဒဵုကွာန်ယိုက် နွံ ၜိုတ် (၁၀၀)ဂှ် နွံဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ တၞံဆုဍာ်ဇမၠိင်ရ၊၊ တိဝါ ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပထောအ် ဒစာံ ဂအုံမ္ဂး တိဝါကွာန်ယိုက် နွံ မွဲဂအုံဂှ် ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင်ဂှ် တိဝါကွာန်ယိုက်ဇၞော်အိုတ် ဟီုဂွံရ၊၊
ယက္ခ၊ နာဲ
လိက်မချူလဝ်တုဲ
၃၊၊ ဝါဂကူမန် ယၟုကၞေဟ် မာံဓနဳပိုင်မန်
ယိုက်၊ ကွာန်
လၟိဟ်မၞိဟ်
ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် သ္ၚိနွံ ၜိုတ် ၁၄၀၀ မတုဲ မၞိဟ်နွံၜိုတ် ၇၀၀၀ ပြင်ရ၊၊ မၞိဟ် ၉၉ ﹪ဂှ် ဒှ်ဂကူမန်ဖအိုတ်တုဲ ဂကူဍုင်သအာင် ဗီုကဵု ဂကူကြုက် ဂကူဂလာတအ် ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် ဟွံမဲရ၊၊ မၞိဟ်ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် ဒှ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ သီုညးဖအိုတ်ရ၊၊
ယက္ခ၊ နာဲ
လိက်မချူလဝ်တုဲ
၄၊၊ ဤခရီး ဝေးနေဆဲလာ နှင့် အခြာဆောင်းပါးများ ယၟုကၞေဟ် တစိုက်မွန်
ယိုက်၊ ကွာန်
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
ကောန်ကွာန်ယိုက် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၠောန်ဗ္ၚ တဵုသြောအ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊
ပရေင်ပညာ
ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် နွံဘာတန်မူလ (၃) ဘာ၊ ဘာတန်သမၠုင် (လပါ်) (၁) ဘာရ၊၊
ပရေင်ထတ်ယုက်
ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်ဂှ် နွံဌာနပရေင်ထတ်ယုက်မွဲ ကဵု ရုင်ၜံင်ကောန် နွံမွဲရ၊၊
သဳလာစာရ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာဗဂေါပရိယတ္တိ ဍုင်မတ်မလီု
ကျာ်ဇၞော်အစာသဳလာစာရ (၁၉၄၁ မေ ၁၅ - ၂၀၁၈ နဝ်ဝေန်ပါ ၁၇) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်လၟိုင် ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ အစာလိက် ရာမညနိကာယ ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်၊ ဍုင်မတ်မလီု တုဲ ဟိုတ်မယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် ဓလေင်ပရိယတ္တိမန် သၞာံဗွဲမလအ်တုဲ မဂွံဒုင်ပူဇဴ တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ နူကဵု အလဵုအသဳဍုင်တအ်၊၊ လိက်ကၞပ် မဆေင်ကဵု ပညာပရိယတ္တိ နကဵုဘာသာမန်လေဝ် ချူခၞံကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ဂကောံ မပံက်ဗတောန် ကေုာံ သွဟ်လိက်ပရိယတ္တိမန် ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ် နဒဒှ် ဒု-ဥက္ကဌ၊၊ ပါဲနူ ကမၠောန်ပရိယတ္တိမန်တုဲ သွက်ဂကူမန် ပ္ဍဲပရေင်ကောန်ဂကူ မပ္တံကဵု ပညဳပညပ် ညံင်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ဂွံဒှ်ကၠုင်မွဲကီု ဟွံရန်ကဵုလၟောင် ဒုင်ဒဒိုက်တုဲ ရေင်တၠုင်ကၠုင် သွက်ဍုင် သွက်ဂကူ စဵုလအိတ်အာယုက်ရ၊၊
ခန်မ္ၚဵုညာတ်မုက္ခဝါ မိမၜါ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳလာစာရဝွံ၊ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ် ၁၃၀၃ သၞာံ၊ ပယျာံဂိတုပသာ် (၆) စွေက် တ္ၚဲသိုက် (၁၉၄၁ မေ ၁၅) အခိင်နူဂယး (၂) နာဍဳကဵု (၃၀) ဗဳဇနာဂှ် သၠးပဋိသန္ဓိ ဂွံညာတ်မုက္ခဝါ မိကဵုမၜါ မၞုံယၟု နာဲဂၠိ+မိပျေအ် ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် တွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ခုတ်တင်ကဵုလဝ်ယၟု "မာံသာန်ညုင်" ရ။ ပၞောဝ်ကောန်မွဲမိ ကောမွဲဒေံမၞုံ (၁၁) တၠဂှ် ဒှ်ကောန်မရနုက်ကဵု (၃) ရ။
ခန်ကတ်ဗ္တောန်ကဵုပညာ ဘာလကျာ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၀၈ သၞာံ အခါက္လိဂွံအာယုက် (၅) သၞာံဂှ် အတိုင်လၟေင်ဝတ်ဓမ္မတာမိမ "ဟွံခိုဟ်ဆေဝ်ဒဝ် ခိုဟ်စဝ်ထ္ၜးဏာ ပညာကဵုကတ်" သာ်ဝွံ တီကေတ်တုဲ သွက်ကောန်ဂွံစဳကၠး ယးတၟးအာ ပရေင်ပညာလဝ်စိုတ်တုဲ ပအပ်စွံဘာ ကဵုဗ္တောန်ပညာ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ မဒှ်အမူကျာ် ဘဒ္ဒန္တသောမထေရ် ဘာရုင်ဒါန် ဍုင်လၟိုင်ရ။ ပအပ်စွံဘာတုဲ ခြာဟွံလအ်ဟေင် ဇရေင်တမ်ဇိုင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကသိရဳ (မဒှ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘာရုင်ဒါန် ဍုင်လၟိုင်) ဂှ် စဗ္တောန်နူ "နမော၊ က-ခ" သီုဂစိုတ်စှ် လိက်ဗွဟ်ဂတဵုဇၞော်အိုတ်တုဲ ဗှ်လိက်မန်ဒး တတတံင်တံင်ကီုရ။
အခိင်ကာလဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ခေတ်ကာလဟွံခိုဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဒးဂြိပ်ပဲါဒဴဘဲပၞာန် ဂစာန်အာဂစာန်ကၠုင်တုဲ ဟွံဂွံဆက်ကတ်ဗ္တောန်ပရေင်ပညာ လအ်အာမသုန်တြဴသၞာံပၠန်ရ။ ကာလစိုပ် သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၅ စိုပ်အာယုက် ၁၃ သၞာံပၠန်မှ ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာဇောတ မစိုန်ဒှ်တဴ (သၞောဝ်အနော်ကျာ်) နွံပိုန်ဘာဇၞော် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ပွိုင်ဍုင်လၟိုင် ကၠုင်ကော်ဏာ နူဇရေင်မိမၜါတုဲ ဆက်ဗ္တောန်ပညာဇရေင်တမ်ဇိုင်အ္စာမွဲဝါပၠန်ရ။
ခန်ကတ်ဗ္တောန်ပညာလောကဳဘာတန်
စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၁၇-၁၈-၁၉ သၞာံ၊ စိုပ်အာယုက် (၁၅-၁၆-၁၇) သၞာံဂှ် ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်သြိုဟ်တိုန်တုဲ ပ္ဍဲကွာန်လၟိုင် (လၟုဟ်ကော် ဍုင်လၟိုင်) ဂှ် အလဵုအသဳတအ် ပံက်ကဵု ဘာတန်မူလတုဲ တိတ်နူ ဘာလကျာ် ဆက်ကတ်ဗ္တောန်ပညာလောကဳ ဘာတန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်လၟိုင် ပၠန်ရ။
မာံသာန်ညုင် (အလံင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ) ဝွံ ဟိုတ်နူ ဗှ်လိက်ဒးမံင်ကီု ဟိုတ်နူ ပံက်ဘာတၟိကီုတုဲ တန်ဍောတ်တ် (ကော်စ သူၚယ်တန်၊ ပထမတန်) တအ်ဂှ် သီုဟွံဒးဗ္တောန်မွဲသာ် လုပ်ဗ္တောန်စနူ တန်ဒုတိယရ၊ ဗ္တောန်တဴ လုကဴပွိုင်ပိသၞာံအခါ ဂွံအံင်အာပန်တန် (တန်စတုတ္ထ) တုဲ ၜိုန်မိက်ဂွံဆက်ကတ်လ္ၚတ်အာ တန်ကဆံင်လ္တူလ္တူဂှ်ကီုလေဝ် ပဟိုတ်နူကဵု ဘာတန်ဒေါဝ် ဟွံမွဲပ္ဍဲကွာန်လၟိုင်ဂှ်ကီု၊ ဟိုတ်နူ ဂၠံင်တရဴမဂွံအာကၠုင် ဟွံလောဲသွာ ဗီုခေတ်ကာလလၟုဟ်ကီု သ္ပဟိုတ်နူကဵု ဟိုတ်တၞဟ်ဟ်သာ်တအ်ဂှ်တုဲ ဟွံကလ္ိဂွံအခေါင်ဗ္တောန်ပညာ တန်ကဆံင်လ္တူလ္တူရ။
ခန်အာစိုပ်ဒဒှ်သာမဏဳ
အလံင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ သၞာံ ကလိဂွံအာယုက် ၂၀ သၞာံ၊ ပယျာံဂိတုပသာ် (၂) မံက် ပ္ဍဲတ္ၚဲဗြဴဗ္တိဂှ် ဒုင်ဂိုင်ကေတ် ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ နူမိမၜါတုဲ ပ္ဍဲဇရေင်တမ်ဇိုင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကသိရဳ ဂွံအာစိုပ်ဘဝထပိုယ်သာမဏဳမပြဲပြဲ ပ္ဍဲဘာရုင်ဒါန် ကွာန်လၟိုင် ရ။
ခန်အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳပယျင်မသၠုင်ပြဲ
အလံင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၃ သၞာံ ကလိဂွံအာယုက် ၂၁ သၞာံ၊ ပယျာံဂိတုပသာ် (၈) မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴပတိ အခိင်နူဂယး (၉) နာဍဳကဵု (၃၀) မိဏောတ်ဂှ် ဒုင်ဂိုင်ကေတ်ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ နူမိမၜါတုဲ သ္ပအ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်ကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကသိရဳ ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်ပရိယတ္တိ ဍုင်လၟိုင်တုဲ ပ္ဍဲခဏ္ဍသီ ဍုင်လၟိုင်ဂှ် ဂွံအာစိုပ်ဒဒှ်ဘဝခမဳ ဗွဲမသၠုင်ပြဲရ။
ခန်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်ကတ်လ္ၚတ်ပရိယတ္တိပညာကေုာံ ကဆံင်အံင်ဇၞး
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၂ သၞာံဂှ် ဂွံအာစိုပ်ဒဒှ်သာမဏဳတုဲ ကတ်ဗ္တောန်ဂါထာလ္ၚောဝ်ကျာ် သၠပတ်ပါဠိပရိုတ်ဇၞော် ပ္ဍဲရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန် ပရိယတ္တိ လုကဴမွဲဝှ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ စိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၂ သၞာံ စိုပ်ပယျာံဂိတုကထိုန် ၂ စွေက် နူဘာရုင်ဒါန်ဂှ် ပြံင်ကၠေံအာ ရာမညနိကာယ ဘာတိုက်ပရိယတ္တိ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်တုဲ သက္ကရာဇ် ဍုင်၁၃၂၂-၁၃၂၃ ပွိုင်ၜါသၞာံ ကတ်လ္ၚတ်ဗ္တောန်အာ သဇိုင်ပရိယတ် မပ္တံကဵု ပြကိုဟ်သုတ်စဉ်၊ သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂဟတအ်အိုတ်ရ။ နူကဵုရာမညနိကာယ ဘာတိုက်ပရိယတ္တိ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ် ကလေင်က္ညပြာပ်ကၠုင် ဍုင်လၟိုင် ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်ပရိယတ္တိတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၃ ဂှ်ဟေင် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်တန်ဍောတ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၄ သၞာံဂှ် အာစိုပ်ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိဘာဇၞော် ကွာန်တံင်ပရင်တုဲ ဆက်ကတ်လ္ၚတ်အာပညာသၞာံဂှ် မဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဒေါဝ်ပၠန်ရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၅-၁၃၂၆ သၞာံဂှ် သ္ပဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ထတ်ယုတ် ဟွံခိုဟ်တုဲ သီုဟွံဒှ် သွဟ်တန်ဇၞော်ဏီရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ -၁၃၂၈ သၞာံဂှ် ပြံင်အာသ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင် တိုက်လိက်မန်မြဟ် ဘာကၠအ်ပၞဟ်တုဲ သၞာံဂှ်ဟေင် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဇၞော်ဗွဲမလောဲသွာရ။
စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၉ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဣန္ဒက (ကွာန်မဟေဲ အဃောသ္ပဒၟံင်အ္စာလိက် ဘာကျာ်ကွာန်နာင်ပြာင်) ဟိုန်နူကဵုပရေင်ထတ်ယုတ်ဟွံခိုဟ်တုဲ ဘိုင်ရေင်တၠုင်ဖျေံကဵုလိက် ကေုာံ ကရောံ တၠဂုဏ်အ္စာဣန္ဒက ပွိုင်မွဲသၞာံပေင်ပေင်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၀-၁၃၃၁-၁၃၃၂ သၞာံဂှ် သ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်မာန္တလေဝ်တေံရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၁ သၞာံဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် ပြကိုဟ်ပါရာဇိကဏ် (မွဲကၞပ်) ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၂ သၞာံဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် ပြကိုဟ်သုတ်သဳလက္ခန် ကေုာံ ပြကိုဟ်ဓမ္မသင်္ဂဏဳတအ်တုဲ သၞာံဂှ် ပြကိုဟ်အာစိုပ်ဒတုဲရ။
ခန်ပ္တိုန်ဖျေံလိက် ယိုက်ဂၠေၚ်သာသနာ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပြကိုဟ်တုဲအာတုဲ စဴကၠုၚ်နူဍုၚ်မာန္တလေဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၃-၁၃၃၄ သၞာံဂှ် သ္ပဒတဴဍုၚ်သဓီု ရာမညနိကာယ ဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိတုဲ ဖျေံလိက်ဗွဟ်လုကဴပွိုၚ်ၜါသၞာံရ။ ပပ္တံနူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ သၞာံ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၄၄ သၞာံဂှ် စှ်ေကၠုၚ်နူဍုၚ်သဓီုတုဲ ဖျေံလိက်ဗွဟ်ပ္ဍဲ "ရာမညနိကာယ ဘာရုၚ်ဒါန်ပရိယတ္တိ" ဍုၚ်လၟိုၚ် ပွိုၚ် (၁၀) သၞာံပေၚ်ၚ်ရ။ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ် ၁၃၄၅ သၞာံ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၇၆ သၞာံဂှ် ပြံၚ်ကၠုၚ်နူဍုၚ်လၟိုၚ် တုဲ စပ္တိုန်ဖျေံလိက်ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်၊ အရာပ်ကုန်သီ ဍုၚ်မတ်မလီုဏအ် လုကဴ ၃၂ သၞာံပၠန်ရ။
ခန်ခၞံပြကိုဟ် ကေုာံ ပြကိုဟ်မချူခၞံ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ဝွံ အြကာဖျေံပ္တိုန်ဒၟံင်လိက် အဃောအခိင်မအောန် ကမၠောန်မဂၠိုင်ဂၠေင်ဂှ်ဟေင် ရေင်တၠုင်ချူခၞံပြကိုဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၂ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၇၅ သၞာံဂှ် ရန်ကဵုကောန်ဂကူသောတုဇနတအ် ဂွံစၟတ်လောဲသွာ သ္ဂောံကၠိုဟ်စိုတ်လောဲသွာ ပ္ဍဲပြကိုဟ် "အဘိဓမ္မဒေသနာ" ညိလဝ် စိုတ်သာ်ဏအ်တုဲ ပြကိုဟ်စၞောန်ထ္ၜးလဝ်ဗွဲသၟဝ်ဂမၠိုင်ဝွံချူ ခၞံတဴလဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရောင်။
ခန်ရေင်တၠုင်ဒတုဲဖိုလ် ပရေင်သာသနာတၞဟ်ဟ်သာ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳလာစာရဝွံ
ညးရေင်တၠုင်ကၠုင် ပရေင်သာသနာ သၞာံဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင် ဂကောံဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ခန်ရေင်တၠုင်ကၠုင်ဒဗ္ဗရ သာသနိကဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ သၞာံ၊ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင် ပ္ဍဲအရှာံရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်ပရိယတ္တိဂှ် သိုင်ပ္တန်လဝ် "ဘာဇောတိကာရမ္မ" ကီု၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၅ သၞာံ၊ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၇၀ သၞာံ ပ္ဍဲအရှာံဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်၊ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် သိုင်ခၞံပ္တန်လဝ် "ဘာသာသနနယူပဒေသကီု၊ သဒ္ဒဓမ္မနယူပဒေသကီု ပဋိကနယူပဒေသကီု ပဋ္ဌာနနယူပဒေသကီု ယမကနယူပဒေသကီု ဝိသာခါကီု ယမကနယူပဒေသ သုဇာဋာကီု ယမကနယူပဒေသ ဝါန်ဨညုင် ကီု၊ ယမကနယူပဒေသ ဇောတိကကီု ဝိနယနယူပဒေသကီု၊ သုတ္တန္တနယူပဒေသကီု ဂန္ထနယူပဒေသကီု သဳမာနယူပဒေသကီု" ပ္ဍဲအပ္ဍဲအရှာံ ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီု ဒဗ္ဗရသာသနိက ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင် ရေင်တၠုင်သိုင်ခၞံလဝ်ရ။
ခန်သၟိင်အလဵုအသဳတံ ပူဇဴကဵုတဆိပ်ကြာ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ
သၟိင်အလဵုအသဳကၟိုန်ဍုင်တံ ဗ္ဂိုန်ကဵုတဆိပ်ကြာ သ္ပပူဇဴလဝ်အိုတ်ရ။
ခန်စုတိပဝ်အာ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၈၀ သၞာံ၊ ဂိတုကထိုန်ပေၚ် (၁၀) မံက်၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ကလိဂွံအာယုက် (၇၈) သၞာံ၊ သိက္ခာ (၅၈) ဝှ်ဂှ် ဟိုတ်နူပရေၚ်ထတ်ယုတ်ဍဵုဍိုက်တုဲ လၟေၚ်လိုက်လောက ဒးတရဴအာစးကဵု ညးလိုက်အိုတ်သီု စုတိပဝ်အာ ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုၚ်မတ်မလီုရ။
သ္ဒးစုတ်ပ္တိန်ထ္ၜးဏာ ဗီုရုပ် ပ္ဍဲဂတိုပ်လိက်မဂ္ဂဇြေန်ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်
ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်ပိုဲတအ် စၟတ်သမ္တီကေတ်ဂုဏ်စရာဲ ပ္တိုန်ကွက်စုတ်ပ္ဍဲဝၚ်တုဲ သ္ဒးစုတ်ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာ ဗီုရုပ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳလာစာရ ပ္ဍဲဂတိုပ်လိက်မဂ္ဂဇြေန် ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်လ္ဂာမ်ဒုတိယကၞပ်ၜါဏံရ။
နိဂီု
ယွံကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ်ညဂမၠိုင်အဴ သ္ၚဳဂၠိပ်ဗှ်ရံင် အတ္ထုပ္ပတိ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပိဏ္ဍတ) နွံပိုန်ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီု အတိုင်အခန်လ္တူတေံတုဲ ညံင်ရဴအ္စာလောကနဳတိ တအ်ဟီုသ္ဂးဒၟံင် "ဇၟာပ်ပ်ဂြိုပ်ဂှ် ကြက်စၠန်ဟွံမွဲ၊ ဇၟာပ်ပ်ဍုင်ကွာန်ဂှ် ပူဂဵုတၠပညာဟွံမွဲ" မပ္တံသာ်ဝွံကီု ပ္ဍဲကဵုသာသနာ တၠဳမၞုံကဵုပိုန်ကျာ်တြဲ မဇၞော်ကဵုပိုန်ကြဳဇှ်ဂှ် ညးဟွံမွဲကဵုပိုန်၊ ညးဟွံမွဲကဵုကြဳဇှ်တအ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဇြိုင်ဂွံမင်မွဲမာန်၊ ဇြိုင်ဂွံသ္ပလွဳပရာပ္တိတ်တဴဇြဟတ် နကဵုပစ္စယ်ပန်ကီု နကဵုဇြဟတ်ဆီပဠက်ဇကု ဂွံကတ်လ္ၚတ် ပတိုန်အာပါင်စိုတ် ပ္ဍဲပရိယတ္တိသာသနာကီု ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်အာသိက္ခာပိုဒ် ပညပ်ကျာ်တုဲ ဂွံပ္တိတ်တဴဇြဟတ် ပ္ဍဲပဋိပတ္တိသာသနာကီုတံဂှ် ဇၟာပ်ပ်မၞိဟ်ၜိုန်ဍိုက်ပေင်တဴကဵု အင်္ဂအဝဲဇိုင်တဲဖအိုတ်ကီုလေဝ် ပတိတ်ဇြဟတ်မာန်ဖအိုတ်ဟွံသေင်၊ ပ္ဍဲကဵုသာသနာကျာ် မဇၞော်ကဵုပိုန်ကြဳဇှ်ဝွံ ပၞောဝ်ကဵုညးမသ္ပထပိုယ်ခမဳမွဲကိုဋ်ဇကုဂှ် ဂွံကတ်ပရိယတ္တိ ဗၞတ်မွဲလ္ၚီဇကုဂှ် ဇြိုင်သန်တဴဗွဲမလောန်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုညးမကတ်ပရိယတ် ဗၞတ်မွဲဠက်ဇကုဂှ်လေဝ် ဂွံဒှ်ညးမင်မွဲသာသနာ အလံင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဗၞတ်မွဲဇကုဂှ် ဇြိုင်သန်တဴဗွဲမလောန်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုအလံင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဗၞတ်မွဲလ္ၚီဇကုဂှ်လေဝ် ဂွံဖျေံပတိုန်လိက်ဗွဟ် ပရိယတ်ဗၞတ်ကၠံဇကုဂှ်လေဝ် ဂွံအံင်တန်ဓမ္မာစရိယ ဗၞတ်မွဲဇကုဂှ်လေဝ် ဇြိုင်သန်တဴဗွဲမလောန်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ညးမဖျေံပ္တိန်ဒၟံင်လိက် အံင်လဝ် တန်ဓမ္မာစရိယ ဗၞတ် (၁၀) ဂှ် ဂွံခၞံပြကိုဟ် မွဲမွဲပြကိုဟ်မာန်ဂှ် ဇြိုင်သန်တဴဗွဲမလောန်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု အ္စာညးမခၞံပြကိုဟ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဂွံကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "အဂ္ဂမဟာပိဏ္ဍတ" ဗၞတ်မွဲမွဲဇကုမာန်ဂှ် ဇြိုင်သန်တဴဗွဲမလောန်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုအ္စာညးမကလိဂွံတဆိပ်ကြာဂမၠိုင်လေဝ် ဂွံပတုဲဖိုလ် "ပရဟိတ ကောန်ဂကူရာမည" မာန်ဗၞတ်မွဲဇကုဂှ် ဇြိုင်သန်တဴဗွဲမလောန်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်ဇၞော်အ္စာသီလာစာရဝွံဍိုက်ပေင်တဴကေုာံ သဳလဂုဏ် သမာဓိဂုဏ် ပညာဂုဏ်သၟးဟွံသေင် ဗွဲတၟေင်သီုရေင်တၠုင်ကၠောန်တဴဒတုဲဖိုလ်သာသနာ ဒတုဲဖိုလ်ကောန်ဂကူရာမည အလုံဒေသရးမန်မာန်ဂှ် အလုံကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ထေက်ကဵုဒးလျုင်ဇြုင်သ္ဍိုက်ဖအိုတ်ရ။ ပူဂိုလ်အာဇနဲသာသနာ ညးတၠပတိုန်တိုက်လိက် တၠစိုတ်ဓါတ် တၠဇဴလွဳပ္ဍဲအရာဖျေံပတိုန်လိက် နွံကရုဏာလ္တူကောန်ကွး ညံင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳလာစာရဝွံ ပ္ဍဲကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ကဵုဂွံမံက်ဂတဝ်တိုန်ဂၠိုင်င်မာန်ညိဂှ် သ္ပစၞးကောန်ဂကူမန်တုဲ မ္ဒးရာဒၞာမိက်ဏာရ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာလေဝ် ယဲဘဲအန္တရာဲကဵုပဲါဒဴတုဲ အာယုက်ကီု သီုပိုန်ကြဳဇှ် သြဝ်ကဵုဂွံဇၞော်မောဝ်တဴ လၟိုန်န်ကာလမာန်ညိဂှ် အဲဍိုက်တအ်ပင်ခၠအ်သၟိပ်တဲ ရာဒၞာမိက်ဏာ ဗွဲမရှေ်သှေ်ရဴဂဴရကျာ်။
ဖျေဟ်ဘာနိဗ္ဗာန်
ရုပ်ကလာပ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၆၊ ၂၀၁၈ ဂှ် ကောန်ကွး ကေုာံ ဒါယကာ ဒါယိကာဂမၠိုင် ဖျေဟ်ဘာနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲဘာဗဂေါသၟဝ် ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊
ဖျဴသွဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
သဘၚ်ဖျဴသွဝ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳလာစာရ ဘာဗ္ဂောပရိယတ္တိ ဍုၚ်မတ်မလီုဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်အာ ပ္ဍဲကဵုဘာရာမညရဋ္ဌ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဍုၚ်မတ်မလီုရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။
“ကျာ်ဇၞော်ဏံဂှ် အာဇနဲဂကူမန်ဏောၚ်။ ဖျဴဇွသၚ်ညးတှ်ေ ဒးနွံကဵုအဆံၚ်အလံၚ်ကီုဏောၚ်။ ဘာရာမညရဋ္ဌဂှ်တှ်ေ သၠဲလး၊ ဂၠာဲပကောံကပေါတ်လေဝ်လောဲ၊ နွံမံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုတှ်ေ အာကၠုၚ်ကြပ်မံၚ်သီုညးဖအိုတ်လေဝ်” သာ်ဝွံ ကျာ်ဇၞောအ္စာဝရဝံသ ကွာန်ၝောံနက် ညးမဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံကၠောန်ဗဒှ်ဇွသၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂှ် ဟီုမြော်ရ ။
နိဿဲ
လိက်အုပ် - နိဒါန်အာဇနဲ ဟွံမွဲကဵုနိဂီု။ တက်တြးပ္တိတ်နူ ရာမညနိကာယ ဗ္ဂေါပရိယတ္တိ။
ဇဳမသုန်
ဇဳမသုန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဇဳမသုန်ဂကူ ပံင်ပကောံတုဲ မစုတ်ပ္ဍဲကဵု သွဖျုန် တၞဟ်နဂွံမာန်ဂအီဂအေဟ် ရှ်ခိုဟ် မောဝ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုဂြန်ဂဥုဲဂမၠိုင်ရ။ ဇဳမသုန်သာ်ဂှ် ဇဳဒမျိုင်၊ မနွံရှ် ရိင် ကတင်၊ ဇဳဗကေတ် မနွံရှ် ရိင် ကတဴ ကတင် မောဝ်၊ ဇဳဗတာင် မနွံရှ် ရိင် ကတဴ ကတင် မောဝ်၊ ဇဳသြောအ် မနွံရှ် ဍာတ် ရိင် မောဝ်၊ ဇဳမတ် နွံရှ် ရိင် ကတဴတုဲ သီုဖအိုတ်ဂှ် ပခိုဟ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်ဖအိုတ်ရ။
ဇဳဗကေတ်
ဇဳဗကေတ် (ဗၟာ စမုံနီ) (သေံ เทียนแดง) (Garden Cress Seed, Cruciferae) ဂှ် ဒှ်မ နူတၞံဇဳမွဲဂကူ မနွံအသာ်ဗကေတ်ရ။ ဇဳဗကေတ်ဝွံ နွံရှ် ရိင် ကတဴ ကတင် မောဝ်တုဲ အတိုင်ဒဗျဂုဏ်မ္ဂး ဍေဟ် ကဵုဖိုလ် ကုမပၠေင်ကၠေအ်သၠေဟ် ကျာ၊ မကဵုဒြဟတ်ကၠင်ကၟတ်၊ မသအးဆီ မပကဵု ညံင်ဍာ်တှ် ဂွံတိတ်ဂၠိုင်။ ပ္ဍဲကဵု ဖဴရးပလိုတ်မ္ဂး စၞးမစမဍေဟ်ဂှ် ညးတအ် စတၞံဍေဟ်ၜတ်တ်ရ။
ဇဳဗတာင်
ဇဳဗတာင် (ဗၟာ စမုံဖြူ) (သေံ เทียนขาว) (Cumin Seed Zeera, Cumminum cyminum L., Umbelliferae) ဂှ် ဒှ်မ နူကဵုတၞံဇဳ မွဲဂကူတုဲ နွံရှ် ရိင် ကတဴ ကတင် မောဝ်ရ။ အတိုင်ဒဗျဂုဏ်မ္ဂး ဇဳဗတာင်ဝွံ နွံဂုန်ဖိုလ် မပၠေင်ကၠေအ် သၠေဟ်ကျာ၊ မကဵုဒြဟတ် ကၠင်ကၟတ်၊ မပၠေင်ကၠေအ်ယဲဖၞေဟ် ကေုာံ ယဲဆီကျာရ။
ဇဳသြောအ်
ဇဳသြောအ် (ဗၟာ စမုံစပါး) (သေံ เทียนข้าวเปลือก) (Sweet Fennel, Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae) ဂှ် ဒှ်မ နူတၞံဇဳမွဲဂကူတုဲ နွံကဵုရှ် ဍာတ်၊ ရိင် မောဝ်ရ။ ဇဳသြောအ်ဝွံ အတိုင်ဒဗျဂုဏ်မ္ဂး ပကဵုဂုဏ် ညံင်မဂွံဒှ်ဒြဟတ်ခန္ဓ၊ ဗက်ဖျေဟ်ကျာဂၞဴလိုဟ် (ဆုတ်)၊ မပၠေင်ကၠေအ် ယဲကတေင်ဗုင် ကတေင်ဆီဍိုန်၊ တိက်ကၟုက်တအ်ရ။
ဇဳမတ်
ဇဳမတ် (သေံ เทียนตาตั๊กแตน) (Dill, Anethum graveolens L., Umbelliferae) ဂှ် ဒှ်မ နူတၞံဇဳမွဲဂကူတုဲ နွံကဵု ရှ်ရိင် ကတင်ညိညိရ။ ဇဳမတ်ဝွံ အတိုင်ဒဗျဂုဏ်မ္ဂး ပကဵုဂုဏ် ညံင်ဓါတ်ပန် ဂွံညဳခိုဟ်၊ မဗိုင်ဖ္ဍိုတ်ကဵုစၞအဟာရ ပ္ဍဲဂၞဴ၊ မဗလးကဵု ဗုင်ပု၊ မဗက်ဖျေဟ်ကျာ ဗက်ဖျေဟ်သၠေဟ်ရ။
ဘိသ၊ဇာတ်
ဗောဓိသတ်ဒှ်ဣသိ
ဒၞဲါတွံ - ကျာ်တြဲသဗ္ဗညု မစိုန်ဒှ်တဴ ဃောမပဒတဴပ္ဍဲဘာဇေတဝန် ပဟိုတ်ကဵု ခမဳမွဲ ဟွံလဟိၚ်ပ္ဍဲသာသနာတုဲ တွံတဴအဘိသဇာတ်ဝွံရောၚ်။
ဝတ္ထုပစ္စုပ္ပန်
ပ္ဍဲကုသဇာတ်တေံ ကြက်ဒှ်ဗွဲမပြာကတ်ရ၊ တၟေၚ်တုန် ကာလဂှ် ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုသၟာန်ခမဳဂှ် ယွံခမဳ နာဲဟွံလဟိၚ် ပ္ဍဲသာသနာကွေံဟာ ယွံတၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ မၞုံပိုန်မဇၞော် ဍာံရအဴ နကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် ပဟိုတ်ကဵုမူဂှ်တုဲ ဟွံလဟိၚ်ဂှ်ရော၊ ရဴဝွံနကြိသၟာန်နေဝ် ပဟိုတ်ကဵု ကိလေသတုဲ ဟွံလဟိၚ်ရအဴ ရဴဝွံနကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် သီုပခမဳပ္ဍဲသာသနာအဲကျာ် မဒှ်အရာမတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာ မူဟိုတ်ပဟိုတ်ကဵု ကိလေသတုဲ ဟွံလဟိၚ်ဂှ်ရော တၠပညာတမၠာတေံဂမၠိုၚ် ကၠာကျာ်ဟွံဒှ်ဏီ သီုပခမဳဣသိပ္ဍဲသာသနာ သ္ပအာရီုဝတ္ထုကာမကိလေသတုဲ စၟတ်သညာမက္တဵုဒှ်ဂှ် သ္ပသွဴတုဲ ကေၚ်ပဒတဴတုဲရ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ ဇက်နၚ်ဇာတ်အတိက်ရ။
ဝတ္ထုအတိက်
မဟာကဉ္စနကုမာရ၊ ပ္ဍဲကာလဗောဓိသတ် အာနဇိုၚ်မာန် သၠးကောန်တြုံမွဲပၠန်ရ၊ ကုကောန်တြုံဂှ် ဥပကဉ္စနကုမာ ရဴဝွံခုတ်တဴယၟုအိုတ်ရ၊ ရဴသာ်ဝွံ ဗွဲအတိုၚ်လၟေၚ် ကောန်တြုံဂမၠိုၚ် ထပှ်က္တဵုဒှ်အိုတ်ရ၊ သၟဝ်ကောန်တြုံဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုကောန်ဗြဴသၟတ်မွဲက္တဵုဒှ်ရ၊ ကုကောန်ဗြဴသၟတ်ဂှ် ကဉ္စနဒေဝဳ ရဴဝွံခုတ်တဴယၟုအိုတ်ရ။
မဟာကဉ္စနကုမာ နကြိအာစိုပ်အဝယ်ဗၠာဲနေဝ် ကတ်ကွတ်အိုသီု နူဍုၚ်တက္ကသိုလ်တုဲ ကၠေၚ်စဴကၠုၚ်ရ၊ ကာလဂှ် မိမဂမၠိုၚ်မမိက်ဒွက်နကဵုဃရာဝါသ သ္ၚိကၟိန်ကုမဟာကဉ္စန ကုမာတုဲ ယွံကောန်သ္ဍိုက်သွက်ကောန်သ္ဍိုက် ကြက်ကေတ်နၚ်သၟတ်ဗြဴ မၞုံဂကူဇာတ်မတုပ်ကေုာံဇကုရ၊ ပ္တဴသ္ၚိကၟိန်ဂှ်ကဵုဒှ်ညိ၊ ရဴဝွံ ဟီုအိုတ်ရ၊ ယွံမိမတံညးဂမၠိုၚ် နပွမပ္တဴသ္ၚိကၟိန်ဂှ် အဲဟၟဲပၟိက်ရ၊ ဂလာန်ဂှ် ကဵုဒှ်ညိ၊ ရဴဝွံ ဟီုအိုတ်ရ။ ယွံမိမတံညးဂမၠိုၚ် နပွမပ္တဴသ္ၚိ ကၟိန်ဂှ်အဲဟွံပၟိက်ရ၊ ဂလာန်ဂှ် စၟတ်သန်ဘဝပိပြကာဂမၠိုၚ်ဝွံ ညံၚ်ရဴပၟတ်ဂဵုဍာဲဂြေၚ်ဒၟံၚ်ကီု ညံၚ်ရဴသ္ၚိစာတ်မၞုံကဵုပရိုက်ဘဲကီု မွဲဟာန် ကေုာံ ပွမကၠေၚ်ဒွက်ပူပါတ် ညံၚ်ရဴဒၞာဲတိ အိက်ထောံကီု ဒှ်တဴမဂပ်ဝ်က္ဍုဟ်မၠေံတုဲ ပြာကတ်တဴကုအဲအိုတ်ရ။ အဲဂှ် အယာံမာတ်တိတ်လ္ပံညာတ်ကီုလေဝ် ဒ္ဂေတ်မေထုန်ဂှ် ဟွံကေၚ်လ္ပံမွဲလှေ်ရ။ ကောန်ဂမၠိုၚ်မသ္အာၚ်နူအဲ နွံတဴကုမိမဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ကုကောန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဘိက်တဴနပွမပ္တဴသ္ၚိကၟိန်အိုတ်ညိ။ ရဴဝွံဟီုတုဲ ၜိုန်ရဒုၚ်ဂုဏ်ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါကီုလေဝ် ဟွံဂွံအိုတ်ရ၊ ဗလးဏာမိဿဟာဲဂမၠိုၚ်တုဲ မိဿဟာဲ ဂမၠိုၚ်ၜိုန်ရဒုၚ်ဂုဏ်ကီုလေဝ် ဟွံမွဲပၟိက်ဟေၚ်ရ။
ကာလဂှ် မိဿဟာဲဂမၠိုၚ် သၟာန်မဟာကဉ္စနကုမာ ယွံရဲ တၠအဲမူရဴဟိုတ်မွဲ ရာဒၞာဒၟံၚ်တုဲ တၞဟ်နဒုၚ်စသိုၚ် ကာမဂုဏ်ဟၟဲပၟိက်ဂှ်ရော၊ ရဴဝွံသၟာန်အိုတ်ရ၊ မဟာကဉ္စန ကုမာဂှ် ဟီုလဴစကုမိဿဟာဲဂမၠိုၚ် ဒဒှ်မမိက်တိတ်ဂြိုပ်တုဲ ယွံရဲမၞုံဒဒိုက်တသိုက်မတုပ်ခိုဟ်သန်ကွေံရ၊ ဂလာန်ဗောဓိသတ်ဂမၠိုၚ်ဟီုဟေၚ် ဟီုရ၊ မိၚ်ဂလာန်ဂှ်တုဲ မိမဂမၠိုၚ်တုန် ကောန်သၟေဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဘိက်ပါမပ္တဴသ္ၚိကၟိန်အိုတ်ရ၊ ကောန်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဟွံမွဲပၟိက်အိုတ်ရ။ ကဉ္စနဒေဝဳကီုလေဝ် ဟွံမွဲပၟိက်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ပ္ဍဲသွက်ကြဴမိမဂမၠိုၚ် ချိုတ်အာအိုတ်တုဲ တၠပညာမဟာကဉ္စန သွကိစ္စမဂပ်ဝ် သ္ပကုမိမဂမၠိုၚ်တုဲ ဒြပ်ဂမၠိုၚ်ဒ္စံါစှေ်ကိုတ်ဂှ် ကဵုဒါန်ဇၞော် ကုညးကမၠၚ်လ္အာတ်ညးဒိုဂ္ဂတ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ဒေံညးတြုံတြဴဂမၠိုၚ်ကီု ဒေံဗြဴကဉ္စနဒေဝဳကီု ဍိက်ဗြဴမွဲကီု ဍိက်တြံမွဲကီု ပွံၚ်မိဿဟာဲမွဲကီု ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ နမတိတ်ဂြိုပ်မပြဲလုပ်အာဂြိုဟ်ဟေမဝန်ရ၊ ညးဂမၠိုၚ်စှ်မွဲဂှ် ပ္ဍဲဌာန်ဂြိုပ်ဟေမဝန် နိဿဲကဵုအၚ်လှာဒကှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲသွက်တိမဂပ်ဝ် လဟိၚ်စိုတ် သိုၚ်ခၞံဘာပဏ္ဍာသ ပခမဳဣသိအိုတ်တုဲ ယၚ်ဒဒှ်မၞုံစၞအာဟာရ မပ္တံသစ္ဆုဂြိုပ် ရိုဟ်ဆုဂြိုပ်ဂှ်ဒှ်တုဲ ယိုပ်ယာပ်တဴအိုတ်ရ။
ဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ် နကြိအာဂြိုပ်အိုတ်နေဝ် အာမွဲစွံအိုတ်ရ၊ ယြဴပ္ဍဲဒၞာဲမွဲ ဣသိမွဲ ညာတ်သတ်ဆုတၞးဆုရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ကော်ဣသိဂမၠိုၚ်တုဲ သီုမဟီုတွံတဴ မပ္တံပွမမိၚ် ပွမညာတ် ရုဲစှ်စှ်ပလှ်တဴအိုတ်ရ၊ ညံၚ်ရဴဒၞာဲဂကောံညးကွာန်ဂမၠိုၚ် ကၠောန်ကမၠောန်ကီုဒှ်တဴရ၊ ကာလဂှ် ဣသိမာကဉ္စန မဒှ်အ္စာဂှ်ချပ် ပိုယ်ညးဂမၠိုၚ် သၠးကၠေံဒြပ်ဒ္စံါစှော်ကိုတ်တုဲ သီုမပဒတဴခမဳဣသိအိုတ် ဗွဲအစောံမလုလန် သီုမအာတဴတၞဟ်နဂၠာဲစသစ္ဆုဇၞော်သၟတ်ဟွံကြိုက်၊ ပတွဵုနူတ္ၚဲဝွံတုဲ အဲဟေၚ် ကြက်ရေၚ်တၠုၚ်သစ္ဆုဇၞော်သၟတ်ရ၊ ရဴဝွံချပ်ရ၊ ချပ်တုဲ ဣသိကဉ္စနဂှ် ကာလစိုပ်ဘာ အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲကဵုဣသိဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုတုဲ ဟီုလဴစပရူဂှ်တုဲ မၞးတံညးဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲဘာဝွံဟေၚ် သီုမကၠောန်တဴဓရ်ခမဳ သြဝ်မံၚ်အိုတ်ညိ၊ အဲကြက်ရၚ်တၠုၚ်နေၚ် သစ္ဆုဇၞော်သၟတ်ရ၊ ရဴဝွံဟီုရ။ ကာလဂှ်ညးဂမၠိုၚ် မပ္တံဣသိဒေံဥပကဉ္စန ယွံအ္စာပိုယ်ညးဂမၠိုၚ် နိဿဲကဵုအ္စာတုဲ ပခမဳအိုတ်ရ၊ အ္စာတံမံၚ်ပ္ဍဲဘာတုဲ ကၠောန်ဓရ်ခမဳအိုတ်ညိ၊ ဒေံဗြဴသၟတ်ပိုယ်လေဝ် ပ္ဍဲဘာဟေၚ် ကဵုမံၚ်ညိ၊ ဍိက်ဗြဴဂှ်ကီုလေဝ် ကဵုမံၚ်ကရောံဒေံဗြဴသၟတ်ဂှ်ညိ၊ ပိုယ်ညးဒ္စံါဂမၠိုၚ် နကဵုအလန် ကြက်ရေၚ်တၠုၚ်နေၚ် သစ္ဆုဇၞော်သၟတ်ရ၊ အ္စာတံညးဂမၠိုၚ် ကဵုတိတ်ဗၠးနူအလန်အိုတ်ညိအဴ ရဴဝွံဟီုတုဲ ဂိုၚ်ကေတ်ဒုၚ်အဝန်အိုတ်ရ။
ပတွဵူနူတ္ၚဲဂှ်တုဲ ပၞောဝ်ညးဒ္စံါဂမၠိုၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ညးမွဲမွဲ နကဵုအလန် ရၚ်တၠုၚ်နေၚ်သစ္ဆုဇၞော်သၟတ်တုဲ သၟေဟ်ဣသိဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲဘာဇကုဇကုဟေၚ် မံၚ်တဴအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဟွံမွဲမ္ဂး တၞဟ်နဒှ်မွဲစွံ ဟွံကၠိဂွံအိုတ်ရ။ ကၞာထးမွဲနွံ မၞိဟ်စိုပ်အလန်ဂမၠိုၚ် ရၚ်တၠုၚ်နေဝ် သစ္ဆုဇၞော်သၟတ်တုဲ လ္တူတၟံလးပ္ဍဲကၞာထးဂှ် ဂအုံစှ်မွဲဂအုံတုဲ နစၟတ်ခၞေၚ်တၟံကဵုတုဲ ဂိုၚ်ကေတ်သွက်ဇကုတုဲ အာဒၞာဲဇကုတုဲ စတုဲ မံၚ်တဴအိုတ်ရ၊ ဣသိသၟေဟ်ဂမၠိုၚ် နစၟတ်ရမျာၚ်ခၞေၚ်တၟံတိတ်ကၠုၚ်အိုတ်တုဲ ဟွံသ္ပလုလန်တုဲ အာကေတ်ဗွဲမရှေ်သှ်ေရဴဂဴတုဲ ဗွဲမဂိုၚ်ကေတ်စၞ စိုပ်ဇကု အာဒၞာဲတုဲ စတုဲ ကၠောန်ဓရ်ခမဳအိုတ်ရ၊ ဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲသွက်ကြဴ ရၚ်တၠုၚ်နၚ်လွာလကိုန်တုဲ သီုမစတဴအိုတ် ယၚ်မၞုံကဵုဒ္ဂေတ်အနုဘဴမဇၞော်ဂှ်ဒှ်တုဲ ယၚ်မဒ္ဂေတ်တဴဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်ဂှ်ဒှ်တုဲ ယၚ်မဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံ ဣန်ရဳမပြဲဂှ်ဒှ်တုဲ သီုမကၠောန်တဴ ကသိုဏ်ပရိကံ ပဒတဴအိုတ်ရ။
ကာလဂှ် ဟိုတ်နူအနုဘဴသဳလဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ် သၞာသၟိၚ်အိန်ချဳဇတဝ်အိုတ်ရ၊ သၟိၚ်အိန် နကြိဗ္စာရဏာနေဝ် တီပရူဂှ်တုဲ ဣသိဂမၠိုၚ်ဝွံ ပၠောပ်စိုတ်ကဵုကာမဂုဏ်ကီုဟာ ဟွံပၠောပ်စိုတ်အိုတ်ဟာ ရဴဝွံ စိုန်သ္ပတဴသၠေဟ်ပၟာဟေၚ်ရောၚ်၊ ကာလဂှ် သၟိန်အိန်ချပ် ကြက်စမ်ၜတ်ရံၚ်ဣသိဂမၠိုၚ်ဝွံရ၊ ရဴဝွံချပ်တုဲ နအနုဘဴဇကု ဂအုံဗောဓိသတ် ဣသိမဟာကဉ္စနကဵုကၠေံဗ္ဒန်အာ လုကဴပိတ္ၚဲရ၊ ဗောဓိသတ်ပ္ဍဲတ္ၚဲကိုပ်ကၠာ ဟွံညာတ်ဂအုံဇကု ဍေံဝိုတ်စအာဂအုံသဒှ်ရ၊ ရဴဝွံချပ်ရ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲမရနုက်ကဵုၜါ ဒုသ်နွံကုအဲသဒှ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ဂအုံအဲညံၚ်ရဴ ဟွံစွံရောၚ်သွံ ရဴဝွံချပ်ရ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲမရနုက်ကဵုပိ မူဟိုတ်ဟွံစွံဂအုံသွက်အဲဂှ်ရော ယဝ်အဲဒုဟ်နွံမ္ဂး ကြက်ကဵုဣသိဂမၠိုၚ်အေၚ်ဒုၚ်ရ၊ ရဴဝွံချပ်တုဲ ပ္ဍဲကာလသဝ်တ္ၚဲ ကဵုစၟတ် ခၞေၚ်တၟံရ။
အလုံဣသိဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု ကောံဓရီုတုဲ ညးဂှ်ကဵုစၟတ်ခၞေၚ်တၟံဂှ်ရော ရဴဝွံဟီုအိုတ်ရ။ ယွံမၞးတံ အဲရကဵု ရဴဝွံနကြိဟီုနေဝ် ယွံအ္စာ မူဟိုတ်ကဵုရော ရဴဝွံဟီုတုဲ သီုမလ္ၚောဝ် တန်တဴဒၟံၚ်အိုတ်ရ၊ ပၞောဝ်ဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ် ဣသိမွဲက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ယွံအ္စာအဲရၚ်တၠုၚ်ရ၊ ရဴဝွံလ္ၚောဝ်တုဲ တန်ဒၟံၚ်ရ၊ တၠအဲနကြိသ္ပဂအုံနေဝ် ဂအုံအဲသ္ပကီုဟာ ရဴဝွံသၟာန်ရ။ ယွံအ္စာသ္ပရ၊ အဲသ္ပလဝ် ဂအုံဇၞော်ရ။ ရဴဝွံဟီုရ နူတနေံတေံ ညးဂှ်ရေၚ်တၠုၚ်ရော ရဴဝွံနကြိသၟာန်နေဝ် အဲရေၚ်တၠုၚ်ရ။ ရဴဝွံ ဣသိမွဲက္တဵုတုဲ သီုမလ္ၚောဝ်တၚ်ဒၟံၚ်ရ။ နကြိသ္ပဂအုံနေဝ် ဂအုံသွက်အဲ ဂွံသတိကီုဟာ ရဴဝွံသၟာန်ရ။ အဲကၠောန်လဝ် ကုအ္စာဂအုံဇၞော်ရ၊ ရဴဝွံဟီုရ။ ယွံမၞးတံ အဲဟွံဂွံဂအုံသွက်အဲ ပိတ္ၚဲတုဲအာရ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲကိုပ်ကၠာ ဟွံညာတ်ဂအုံသွက်အဲတုဲ မၞိဟ်သ္ပဂအုံ ဝိုတ်အာအဲသဒှ်ရ။ ရဴဝွံအဲချပ်ဒးရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲမရနုက်ကဵုၜါ ဒုဟ်မၞိဟ်ကဵုမွဲမွဲနွံကုအဲသဒှ်ရ၊ ရဴဝွံအဲချပ်ဒးရ။ တ္ၚဲဏံတုန် ယဝ်အဲဒုဟ်နွံမ္ဂး ကြက်ကဵုအေၚ်ဒုၚ်ရ။ ရဴဝွံချပ်တုဲ နစၟတ်ရမျာၚ်ခၞေၚ်တၟံ ကဵုမၞးတံကောံဓရီုရ။ လွာလကိုန်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ပိုယ်ကၠောန်တဴဂအုံဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ရဴဝွံမၞးတံ ဟီုအိုတ်ရ။ အဲတုန် ဟွံဂွံ၊ ပၞောဝ်ဂကောံဣသိဂမၠိုၚ်ဝွံ တၞဟ်နတီဣသိဂမၠိုၚ်ဝွံ တၞဟ်နတီဣသိကၠတ်စဂှ်ကြိုက်ရ၊ မၞိဟ်သၠးကၠေံကာမတုဲ ပခမဳအယာံမာတ် လွာ်လကိုန်ကီု ဒးကၠတ်စဂှ် ဟွံဗဗွဲထေက်ကြိုက်ရ၊ ရဴဝွံဟီုတုဲ ဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ် မိၚ်ဂလာန်ဗောဓိသတ်တုဲ သြသ္ပမာန်ကွေံရသွံ ရဴဝွံ အလုံဣသိဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အာစိုပ်လကိုတ်စိုတ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကရပ်ဘာဣသိဂှ် ဒေဝတဴရုက္ခဇဵု မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲတၞံဆု သ္ကိုပ်ဂြိုပ်စှေ်ကၠုၚ်နူတၞံဆုတုဲ မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်ဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ၊ စိၚ်မွဲဒးပ္ဍဵုပ္ဍိုက်တုဲ တၞဟ်နအေၚ်ဒုၚ်ဒဒိုက်ဂှ် ဟွံသၟဟ်အစောံတုဲ ဗပိုတ်ကၠေံဒွက်ဒြေပ်လုပ်ကၠုၚ်ဂြိုပ်ဂှ် လ္ၚောဝ်ဒၟံၚ်ဂကောံဣသိဂမၠိုၚ် လၟိုန်ကာလရ။ စိၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ကၠုၚ်တုဲ တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲရ၊ ကၞုဲညးမကဵုလှေ်နကဵုဇြုံမွဲ ဗၠးတိတ်နူတဲသၟာလၟာဲတုဲ ဒြေပ်လုပ်အာ ဂြိုပ်မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ၊ ကၞုဲဂှ်ကီုလေဝ် လ္ၚောဝ်ဂကောံဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ်တုဲ မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဒၞာဲမဗဗွဲရ၊ သၟိၚ်အိန်တုန် - ကြက်စမ်ၜတ်ရံၚ်ဂကောံဣသိဂှ်ရ၊ နဇကုဟွံပြာကတ် တန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်ဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲခဏဂှ် ဣသိဥပကဉ္စန မဒှ်ဒေံဗောဓိသတ် ဓလိုက်က္တဵုနူဒၞာဲတုဲ သီုမလ္ၚောဝ်တဴ ဗောဓိသတ်ကောဇၞော် သ္ပရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ကုဣသိမသၟေဟ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ယွံအ္စာအဲဟွံစၟတ်ညးသ္အာၚ်ဂမၠိုၚ်တုဲ တၞဟ်နသ္အးဇ္ၚးဇကုဇကုဂွံဟာ ရဴဝွံသၟာန်ရ၊ သ္အးဇ္ၚးဂွံရ ရဴဝွံနကြိဟီုနေဝ် ဣသိဥပကဉ္စနဂှ် ဒတဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲဂကောံဣသိဂမၠိုၚ်တုဲ အဲဂှ်ယဝ်စဒးလွာဒကိုန် ဂအုံအ္စာမ္ဂး သ္ဘဴမြဴသာ်ဝွံ သြဝ်ကဵုဒှ်ညိ ရဴဝွံ သမိက်သပသွဴတုဲ သ္ဂးတိုန်ဂါထာကိုပ်ကၠာဝွံရ။                     "၇၈။ အဿံဂဝံရဇတံ ဇာတရူပံ၊""ဘရိယဉ္စ သောဣဓ လဘတံ မနာမံ။""ပုတ္တေဟိ ဒါရေဟိ သမၚ်္ဂဳ ဟောတု၊""ဘိသာနိ တေဗြာဟ္မဏ ယောအဟာသိ။"၇၈။ ဗြာဟ္မဏ၊ ယွံဗမၞး။ ယော၊ ယြဴၚ်ညးမွဲ။ တေ၊ ဒဒက်တဴတၠအဲ။ ဘိသာနိ၊ န်လွာလကိုန်ဂမၠိုၚ်။ အဟာသိ၊ စိုန်ကၠတ်ကေတ်ရ။ သော၊ ၚ်ညးဂှ်။ အဿံ၊ န်ချေံကီု။ ဂဝံ၊ န်ဂၠဴကီု။ ရဇတံ၊ န်သြန်ကီု။ ဇာတရူပံ၊ န်ထဝ်ကီု။ မနာပံ၊ ဍေံမဂပ်ဝ်သ္ဍိုက်မၠိုက်။ ဘရိယဉ္စ၊ န်သမ္ဘာကီု။ ဣဓ၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂြိုပ်ဝွံ။ လဘတံ - လဘတု- သြဝ်ကဵုကၠိဂွံညိ။ ပုတ္တေဟိ၊ ကေုာံ ကောန်ဂမၠိုၚ်ကီု။ ဒါရေဟိစ၊ ကေုာံ သမ္ဘာဂမၠိုၚ်ကီု။ သမၚ်္ဂဳ၊ ၚ်မဍိုက်ပေၚ်။ ဟောတု၊ သြဝ်ကဵုဂွံဒှ်ညိ။
မိၚ်ဂလာန်တုဲ ဂကောံဣသိဂှ် ယွံတြဣသိ လ္ပဟီုရ။ တၠအဲသ္ပသွဴသ္ဇိုၚ်ဝန်ဇြိုၚ်လောန်ရ၊ ရဴဝွံကၟာတ်ကၠေံက္တောဝ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ၊ ဗောဓိသတ်ကီုလေဝ် ဟီုကုဣသိဥပကဉ္စနဂှ် ရဴဝွံဟီုရ၊ ဣသိဥပကဉ္စနဂှ် ဒုၚ်သွဲဗွဲကိုပ်ကၠာတုဲ နကြိမံၚ်တဴနေဝ် ဒေံမရနုက်ကဵုၜါ ဓလိုက်က္တဵုဗွဲမပြဟ်တုဲ သီုမလ္ၚောဝ်ဗောဓိသတ် ဗွဲမပသစာသၟိက်သ္အးဇ္ၚးဇကုဇကု သ္ဂးတိုန်ဂါထာ မရနုက်ကဵုၜါဝွံရ။ "၇၉။ မာလဉ္စသောကာသိကစန္ဒနဉ္စ၊""ဓာရေတုပုတ္တဿ ဗဟူဘဝန္တု။""ကာမေသုတိဗ္ဗံ ကုရုတံအပေက္ခံ၊""ဘိသာနိတေဗြာဟ္မဏယော အဟောသိ။"ဗြာဟ္မဏ၊ ယွံဗဗၞးအ္စာ။ ယော၊ ယြဴၚ်ညးမွဲ၊ တေ၊ ဒဒက်တဴတၠအဲ။ ဘိသာနိ၊ န်လွာလကိုန်ဂမၠိုၚ်။ အဟာသိ၊ စိုန်ကၠတ်ကေတ်ရ။ သော၊ ၚ်ညးဂှ်။ မာလဉ္စ၊ န်ပ္ကဴကီု။ ကာသိက စန္ဒနဉ္စ၊ န်ကြက်စၠန်မက္တဵုဒှ်ပ္ဍဲကာသိရးကီု။ ဓာရေတု၊ သြဝ်ကဵုရေၚ်တၠုၚ်ပ္ကၚ်ရၚ်ညိ၊ ပုတ္တဿ၊ ဒဒက်တဴကောန်ဂမၠိုၚ်၊ ဗဟူ၊ ၚ်မဇၞော်မောဝ်ဂၠိုၚ်တဴအိုတ်။ ဘဝန္တု၊ သြဝ်ကဵုဒှ် အိုတ်ညိ။ ကာမေသု၊ ပ္ဍဲကာမဂမၠိုၚ်။ တိဗ္ဗံ၊ ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်၊ အပေက္ခံ၊ န်ပွမပၟဲတဴ၊ ကုရုတံ-ကရောတု၊ သြဝ်ကဵုဂွံသ္ပညိ။
ရဴသာ်ဝွံ ဣသိဒေံဂှ် ဟီုသွဲတုဲ နကြိမံၚ်တဴနေဝ် ညးသၟေဟ်ဂမၠိုၚ်ကီုလေဝ် ဗွဲမဗဗွဲကုပၟိက်ဇကု သၟိက်ဟီုသွဴသ္ဂးတိုန်ဂါထာဂမၠိုၚ်ဝွံရ။    "၈၀။ ပဟူတဓညောကသိမာယသဿဳ၊""ပုတ္တေဂိဟီဓနိမာသဗ္ဗကာမေ။""ဝယံအပဿံ ဃရမာဝသတု၊""ဘိသာနိတေဗြာဟ္မဏ ယောအဟာသိ။""၈၁။ သောခတ္တိယော ဟောတုပသယှကာရဳ၊""ရာဇဘိရာဇာ ဗလဝါယသဿဳ။""သစာတုရန္တံ မဟိမာဝသတု၊""ဘိသာနိတေဗြာဟ္မဏ ယောအဟာသိ။""၈၂။ သောဗြာဟ္မဏောဟောတု အဝဳတရာဂေါ၊""မုဟုတ္တနက္ခတ္တ ပထေသု ယုတ္တော။""ပူဇေတုနံ ရဋ္ဌပတီ ယသဿဳ၊""ဘိသာနိတေဗြာဟ္မဏ ယောအဟာသိ။"
သံသာ
မၞိဟ်တအ်ဟီုဂးမံၚ်ဂလာန်မ္ဂး သံသာဂှ် ဒှ်ဂလာန်တိတ်ကၠုၚ်နူပါၚ် ကျာ်တြဲဂေါတမရ။ စပ်ကဵုသံသာတွံလဝ်ဗွဲတြး ပ္ဍဲပိဏဋကတ်ပိ ကျာ်တွံလဝ်ဗွဲတြးနွံရ၊ ဝါဒကျာ်တြဲ ဂေါတမဂှ် ဒှ်ဝါဒဒုၚ်လဝ်တဲကဵု သံသာရ၊ ဒှ်ကျာ်တုဲ ဂလာန်ဟီုကၠာအိုတ် (ပထမ ဗုဒ္ဓဝစန) ဂှ် ဒှ်ဂလာန် စပ်မံက်ကဵု သံသာရ၊ ပ္ဍဲဂလာန်အကြီု အနေကဇာတိသံသာရံဂှ် ဘဝဗွဲမဂၠိုၚ် အဲဒးဂေတ် ကၠုၚ်သံသာတုဲရ။ ပွမ္ဒးတန်ကၠုၚ် ပဋိသန္ဓိဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါဂှ် ဒဒိုက်ဇၞော်ကွေံရ။ ဂလာန်မပ္တံသာ်ဝွံ ဒှ်ဂလာန်ကျာ်တြဲဂေါတမ ဒုၚ်လဝ်တဲသံသာရ။
သံသာဝါဒဂှ် ဒှ်ဝါဒကျာ်ဒုၚ်လဝ်တဲရ။ ဂွံကၠုၚ်က္တဵုဒှ်ကျာ်လၟုဟ်လုကဴပန်အသၚ်ဃဲကဝ် ပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်ပ္တန်ကၠုၚ်ပါရမဳ အခိၚ်ပါရမဳဍိုက်ပေၚ်တုဲဟေၚ် ဂွံကၠုၚ်က္တဵုဒှ်ကျာ် ဂလာန်ကျာ်ဟီုမြော်ပ္တိတ်သာ်ဝွံ ဒှ်ဂလာန်ဒုၚ်တဲကဵု သံသာ ဒးဂေတ်မံၚ်သံသာဍာံရောၚ်ဂှ် ဂကူ ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ဒးပတှ်ေထေက်ရ။ လ္တူဂလာန်ဏံ မိက်ဂွံသၟာန်မ္ဂး သၟာန်မာန်ရ။ သံသာမ္ဂး ဣလဵုဍေံရော- မုရဴဂွံကော်ခဴစသံသာရော
ဂလာန်သွဟ်ဏံ ထေရ်နာဂေသန ဟီုသှ်လဝ်ကဵုသၟိၚ်မေလိုန်နွံရ။ ယွံသၟိၚ်ဇၞော် ယြဴမၞိဟ်မွဲ (သတ်မွဲ) က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဘုံဏအ်ဒၞဲါဏအ်တုဲ ဒးချိုတ်အာပ္ဍဲဘုံဏအ်ဒၞဲါဏအ်နွံရ။ ချိုတ်နူဘုံဏံဒၞဲါဏံတုဲ အာက္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဘုံတၞဟ်ဒၞဲါတၞဟ်နွံရ။ က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဘုံတၞဟ် ဒၞဲါတၞဟ်တုဲ ဒးချိုတ်အာပ္ဍဲဘုံဂှ် ဒၞဲါဂှ်ပၠန်တုဲ အာက္တဵုဒှ်ပ္ဍဲတၞဟ် ဒၞဲါတၞဟ်ပၠန်ရ။ ယွံသၟိၚ်ဇၞော် ပွမချိုတ်ဒှ် ချိုတ်ဒှ်သာ်ဝွံဂှ် သံသာညးကော်စရ။ အ္စာ အဋ္ဌကထာ အဋ္ဌသာလဳနဳကဵုသွဟ်ပၠန်ဂှ် လၟေၚ်ခန္ဓ အာယတန ဓါတ်က္တဵုဒှ် ဟွံပိုတ်သ္ကိုတ်ဂှ် သံသာညးကော်ခဴစရ။
ဖေက်ဒဒိုက်ဝဋ်သံသာမ္ဂး ဂၠံၚ်နဲဂွံဗတိုက်သံသာဂှ် ကျာ်တြဲတွံထ္ၜးလဝ်နွံရ။ လ္တူဂၠံၚ်ဏအ် ပတှ်ေတုဲကၠောန်မ္ဂး သံသာပိုတ်မာန်ရ။ သာသနာကျာ် သှ်ေမံၚ် (၁၄၄၄) သၞာံဏီ နူကျာ်တြဲဂေါတမက္တဵုဒှ်တုဲ ဒဵုစိုပ်သာသနာ ကျာ် (၅၀၀၀) သၞာံအိုတ် လၟိဟ်သတ်ကျာ်ဒးဟံၚ်ပြာ်ဖျဴနိဗ္ဗာန်ဂှ် (၂၄) အသၚ်ဃဲ (၆၀) နိလဟုတ်ဒးပေၚ်ရောၚ်။ ကျာ်တြဲဂေါတမ ဂွံမံၚ်အယုက်ဂၠေံတုဲ လုကဴ (၄၅) ဝှ်ကျာ်ဟံၚ်ပြာ်ဖျဴဏာသတ် (၄) အသၚ်ဃဲ (၆၀) နိဟဟုတ်ဏီတုဲ ဒးစွံလဝ်သာသနာ (၅၀၀၀) သၞာံဏီရ။ ပ္ဍဲလၟိဟ်သၞာံသာသနာဏံ သတ်သှ်ေမံၚ် (၄) အသၚ်ဃဲကဵု (၆၀) နိလဟုတ်ဂှ် ဒးပေၚ်လၟိဟ်ဍာံဍာံရောၚ်။
ရဝ်ဟိန်ဂျာ
ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာ ဂှ် ဒှ်ဂကူ မဟွံမဲကုဍုင်မွဲတုဲ မဒှ်တၞောဝ် ဂကူအေန်ဒဝ်-အာရဳယာန် (Indo-Aryan)၊ မဒှ်ညးလျိုင်ပတှ်ေ ကွေတ်အေဿလာမ်၊ မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးယခေင်၊ ဍုင်ဗၟာရ။ ကိုပ်ကၠာ ဓိကဵု ၂၀၁၆-၁၇ ဟွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ် လၟိဟ် ကောန်ဂကူ ရဝ်ဟိန်ဂျာ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ နွံၜိုတ် ၁ မဳလဳယာန်ဒှ်ရ။  အတိုင်ကုလသမဂ္ဂ မချူဗၟံက်ထ္ၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ မ္ဂး ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာဂှ် ဒှ်ဂကူသၟတ် မဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိရ။   ရဝ်ဟိန်ဂျာတအ်ဂှ် ဒးဒုင်တးပါဲ အခေါင်မဂွံဒှ် ကောန်ဍုင် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေ ကောန်ဍုင်အရင် သၞာံ ၁၉၈၂ (Myanmar nationality law)ရ။  တုဲပၠန် ညးတအ်ဂှ် ဒးဒုင်ကၟာတ်လဒဵု နူကဵု အခေါင်မအာကၠုင် ဗွဲမဗၠးၜး (freedom of movement) ကေုာံ အခေါင်ဗတောန်ပညာ ကေုာံ အခေါင်မဂွံဒှ် ညးဒုင်ကာ ကမၠောန်သၟိင်တၠတအ်ရ။ ကောန်ဂကူ ရဝ်ဟိန်ဂျာတအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ကဆံင် ကၟာတ်လဒဵု အခေါင်အရာ တုပ်ညံင် မၞိဟ်လမ္စံက် ပ္ဍဲကဵု အာဖရိကသၠုင်ကျာ မွဲအခိင်တေအ်ကီုရဂှ်   တၠပညာ ဂၠးတိဂမၠိုင်၊ မၞိဟ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပါဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် သီုကဵု ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေလ် ခမဳပရဲ ဒေသမောန်တူတူ (Desmond Tutu) ညးမဒစဵုဒစး ဝါဒပါ်ဂကူ ရိုဟင်ဂျာများသည်ရှေးဟောင်းလူ့အဖွဲ့အစည်းတွင်ပြည်ပရောက်ရာဇ ၀ တ်သားများ၏မျိုးဆက်များဖြစ်သည်။(anti-apartheid activist) ဟီုရ။
နကဵု ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာမ္ဂး ညးတအ်ဟီု ညးတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူရးတၞံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗၟာ သကုတ်လပါ်ပလိုတ် သၞာံမဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီတုဲ ယေန်သၞာင်အာရာပ် မုဃူလ် (Mughals) ကေုာံ ပဝ်တူဂြဳ မပြံက်နှဴဒၟံင်မွဲရ။ ညးတအ် ဒုင်ကေတ်လဝ် ညးတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူတမ်မူလ ပ္ဍဲအာရကာန် (ယခေင်)တုဲ မဒှ်ဂကူ မကေင်မံင်လဝ် နကဵု ဍုင်ဗၠးၜးမွဲ မနွံ အကြာအာရှအဂၞဲ ကဵု ဆာပ်တိုက်အိန္ဒိယရ။ ဆဂး အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် ဒစဵုဒစး လညာတ်ဂှ်တုဲ ဟီု ရဝ်ဟိန်ဂျာဂှ် ဒှ်တၞောဝ်ဗဳဇ ဂကူရးတၞံ ဍုင်ဗၟာ ဟွံသေင်၊ ဒှ် ညးမကၠတ်လုပ်မံင် နူကဵုဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ဍုင်ဗင်္ဂလာဒေသ် ရ။ အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာဟီု ဂကောံမၞိဟ်မူသလေန် မပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ကိုပ်ကၠာ နူ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳဂှ် ဒှ်ဂကူ ကမာန် (Kamein)၊ ရဝ်ဟိန်ဂျာတအ် ပထုဲကေတ် ဝင်ဂကူကမာန်တအ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်မူသလေန် မနွံ ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင်ဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာ ဂးတုဲ လီဠာန်ဒၟံင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ ဟွံစၟတ်သမ္တီ ယၟုမ္ဂး "ရဝ်ဟိန်ဂျာ" တုဲ စၞးဂှ် ကဵုကော် ဂကောံမၞိဟ် "ဗင်္ဂလဳ" ရ။ ဂကောံချဳဒရာင် ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာတအ် အာတ်မိက် အခေါင်ကမ်ကုသိုလ်ဇကုဇကုဖန်ကေတ်တ် ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။
ပရေင်တဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ် ပ္ဍဲဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာဂှ် စကတဵုဒှ် နူကဵု သၞာံ ၁၉၄၀တအ်တုဲ ဂကောံတဝ်စၞေဟ်ဂှ် ဒးဒုင်ဗတိုက်သရိုဟ်ထောအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ မွဲဝါ တုဲ ပ္ဍဲ ၁၉၉၁-၁၉၉၂ ဂှ်မွဲဝါ 2012, 2015, 2016–2017 တုဲပၠန် အလန်လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇-၂၀၁၈၊ မဒှ်အခိင် ကောန်ဂကူ ရဝ်ဟိန်ဂျာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒြေပ်ဒဴ ပါဲဘဲပၞာန် လုပ်အာ ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ဗင်္ဂလာဒေသ်ရ။      စတမ်နူ ဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံ ၂၀၁၇ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ညးဒဒိုက်ဘဲပၞာန် ၜိုတ် ၆၂၅,၀၀၀ နူတွဵုရးယခေင်၊ ဍုင်ဗၟာ တတ်ပယျဵုတုဲ ဒဴလုပ် ဍုင်ဗင်္ဂလာဒေသ် ရ။     နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ဂကောံရံင်စံင်အခေါင်အရာမၞိဟ် (Human Rights Watch) ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာတအ် ဒးဒုင် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူရ။ ကလုတ် အခေါင်အရာမၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ ပတိတ် လိက်ဒုင်စဳရေင် "ပရေင်ပါ်ဂကူ၊ ကေုာံ ဍဵုဍိုက် ဂကောံမၞိဟ်ရဝ်ဟိန်ဂျာဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် သၞာံအခါ ဗွဲမလအ်လ... ဂှ် စိုပ်အာ ကဆံင် ဒုဟ်ရာဇာဝတ် မဒစဵုဒစး ကောန်မၞိဟ် (crimes against humanity)" တုဲပၠန် စိုပ်ဒၟံင် ကဆံင် မဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ (genocide)ရ။  နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဂွံဆဵုကေတ် သက်သဳ ဗွဲမဂၠိုင် မပတံကဵု ပ္ဍဲအခိင် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မဇက်ပၞာန်ဂှ် ကောန်ဍုင်ကွာန် ရဝ်ဟိန်ဂျာတအ်၊ "မဒးဒုင်ဂစိုတ် နကဵုဂကောံ၊ မဒးဖန် ညံင်ဂွံဒြေပ်ဒဴ (enforced disappearances)၊ မဒးဒုင်ရပ် သက်ကုဒုဟ် ကေုာံ မဒးရပ်ကြိုင်၊ မဒးပျဲပျာံၜုင်တက်၊ ကေုာံ မဒးစကာ ကမၠောန် ဗွဲအနိင်အထက်"ရ။
ကိုပ်ကၠာ ပရေင်ဓိကဵု ရဝ်ဟိန်ဂျာ ၂၀၁၅ ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ လုပ်ဗတိုက်ပလီု ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ကဵု ၂၀၁၇ ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ နွံၜိုတ် ၁.၀ ကဵု ၁.၃ မဳလဳယာန်၊  ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵုဒေသ ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင် လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် မၞိဟ် ၈၀-၉၈% ဂှ် ဒှ်ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာတအ်ရ။ စတမ်နူ သၞာံ ၂၀၁၅ ညးဒဒိုက်ဘဲပၞာန် ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာ ဒဴလုပ် ဍုင်ဗင်္ဂလာဒေသ် သၟးဂှ် ဒှ်အာ ၉၀၀,၀၀၀၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်မုသလေန်တအ်လေဝ် နွံတၟာဂလိုင်ဏီရ။     ကောန်ဂကူ ရဝ်ဟိန်ဂျာ လၟိဟ် ၁၀၀,၀၀၀ ပြင်င် နွံပ္ဍဲဗဒိုပ် ညးဒဒိုက် အပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ ဟိုတ်နူဍုင်ကွာန်ဇကုလီုလာ်ရ။  ကိုပ်ကၠာ သပုန်ရဝ်ဟိန်ဂျာ လုပ်ဗတိုက် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ၁၂ မချိုတ်အာ ပ္ဍဲအဝ်ဂေတ် ၂၅ သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ်ညိဂှ်ရ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ လုပ်စဗတိုက် ဂကောံမၞိဟ်ရဝ်ဟိန်ဂျာ မူသလေန် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ယခေင်  တုဲ အတိုင် ဂကောံအေန်ဂျဳအဝ်ဂမၠိုင်၊ အလဵုအသဳ ဍုင်ဗင်္ဂလာဒေသ်၊ ကေုာံ ဌာနပရိုင်ဂၠးကဝ်နာနာတအ်မ္ဂး ကောန်ဍုင်ကွာန် ရဝ်ဟိန်ဂျာ မဒးချိုတ်အာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်၊ မဒးလွဟ်သရ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ရပ်တုဲ ဒးဒုင်ပျဲပျာံ ဒးဒုင်ပလီုကောန်သမ္ဘာ၊ ကွာန်ဒးဒုင်စံင်ပလီုထောအ်ရ။ တင်တအ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ တးပါဲ ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဟွံကလိလောန်လဝ်ရ။
ယၟု
ယၟု ခေတ်လၟုဟ် မကော်ဒၟံင် ရဝ်ဟိန်ဂျာ (Rohingya)ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူ အခိင်ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ကိုပ်ကၠာ-ကဝ်လဝ်နဳ နကဵုယၟု ရဝ်အေန်ဂါ (Rooinga) ကေုာံ ရွဂျာ (Rwangya)ရ။ ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာတအ် ညးတအ် ကော်ညးတအ် ရူအာဂ္ဂါ (Ruáingga). နကဵုဗီုဗၟာမ္ဂး နကဵုရမ္သာင် ရဝ်ဟေန်ဂျာ (rui hang gya) နမချူလိက်မ္ဂး "ရိုဟင်ဂျာ" ၊ ဂကူဗင်္ဂလဳတအ် ကော်ညးတအ် ရဝ်ဟိန်ဂါ (Rohingga) (রোহিঙ্গা/ɹohiŋɡa)ရ။ ယၟုမ္ဂး "ရဝ်ဟိန်ဂျာ" ဂှ် ကၠုင်နူ ရခင်ဂါ (Rakhanga) ဟွံသေင်မ္ဂး ရဝ်ရှင်ဂါ (Roshanga) မဒှ်ယၟု ဒေသ ရခါင် ရ။ အဓိပ္ပါယ် ရဝ်ဟိန်ဂျာ ဂှ် "ကောန်ဍုင် ရဝ်ဟင် (Rohang)"၊ ရဝ်ဟင်ဂှ် ဒှ်ယၟု ဍုင်ယခေင် မကော် နကဵု ဗီုမူသလေန်တအ် မကော်စ နူခေတ်တမၠာတေအ်ရ။
မစကာ ယၟုမ္ဂး ရဝ်ဟိန်ဂျာ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်သက်သဳဝင် ပ္ဍဲကဵု အခိင်ကာလ ပကင်ရင်ဗြိတိန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၉၉ ဖရာန်သဳ ဗုဆာန်နာန် (Francis Buchanan) ချူလိက်ပရေင် မကော်ဂး "A Comparative Vocabulary of Some of the Languages Spoken in the Burma Empire" (ၜတ်ကၞာတ် မဝေါဟာရ အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင် မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲအေန်ပါယာဗၟာ) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ယၟုဂကူ ရဝ်ဟိန်ဂျာ ရ။ လိက်ဂှ် မိရှေလ် ချာနေ (Michael Charney) ကလေင်ပတိတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်လၟေင် သုတေသန ဍုင်ဗၟာ (SOAS Bulletin of Burma Research) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ရ။  ပၞောဝ်ကဵု ဂကူရးတၞံ ပ္ဍဲ အာရကာန် (ယခေင်) ဂှ် ညးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် "မဝ်ဟာမ်မေဒိန် (Mohammedan) မဒှ်ဂကူ မပဒတဴ ပ္ဍဲအာရကာန် နူကဵု သၞာံဗွဲမလအ်လတုဲ ညးတအ် ကော်စ ဂကူညးတအ် ရဝ်အေန်ဂျာ (Rooinga)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ဍုင်အာရကာန် (Arakan)ရ။" ပ္ဍဲလိက်ဂျာနေဝ် Classical Journal မပတိတ်လဝ် သၞာံ ၁၈၁၁ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် "ရဝ်အေန်ဂျာ (Rooinga)" မဒှ်အရေဝ် မဟီုဂး ပ္ဍဲအေန်ပါယာ ဍုင်ဗၟာ မွဲဘာသာရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၅ Johann Severin Vater စုတ်လဝ် ပ္ဍဲစရင်လိက်ညး "ရုအေန်ဂျာ (Ruinga)" မဒှ် ဂကူ မနွံကဵု အရေဝ်ဘာသာတၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲကဵု စရင်လၟိဟ် အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ မဒှ်အခိင် ဗြိတိန် မပကင်ရင်ဒၟံင် ဍုင်ဗၟာဂှ် ဂကောံဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာ မကော်ဂး "Rohingya Jam’iyyat al Ulama" ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု အာရကာန်ရ။
နကဵုလညာတ် Jacques Leider မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်ကာလဍုင်ဗၟာ နွံသၟဝ်ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန်ဂှ် ရဝ်ဟိန်ဂျာတအ်ဂှ် မလေပ်ခဴစ ချိတ်တဂဝ်နဳယာန် (Chittagonians) တုဲ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၀တအ်ဂှ် ဟွံပထုဲကော် ကုဂကူဗင်္ဂလဳတအ်ရ။ Leider သီုကဵု မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မကော် "ရဝ်ဟိန်ဂျာ" နကဵုယၟု "ရဝ်ဟိန်ဂျာ မူသလေန်"၊ "အာရကာန် မူသလေန်"၊ ကေုာံ "မူသလေန်ဗၟာ" တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ ညးဂၠးကဝ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် မဒုင်တဲမာန်မွဲ ဟွံသေင်ရ။ တုဲပၠန် ဗီုကဵု တၠပညာမနုဿဗေဒ Christina Fink ဟီု မကော် ရဝ်ဟိန်ဂျာ ဂှ် မဒှ်ယၟု ဂကူဟွံသေင် မဒှ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲရ။ Leider စှ်ေစိုတ် ရဝ်ဟိန်ဂျာ ဂှ် ဒှ်ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲ မစကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ၁၉၅၀တအ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဒတန်ဒၞာဲမူသလေန် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးယခေင်မွဲရ။
သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဥူနု မဒှ်အခိင်ဍုင်ဗၟာ မဒှ်ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ၁၉၄၈-၁၉၆၂ ဂှ် စကာလဝ် ယၟု "ရဝ်ဟိန်ဂျာ" ပ္ဍဲလလောင်တြး ရေဒဳယော ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မဒက်ပတန် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲကဵုဒေသမယု ရ။ The term was broadcast on Burmese radio and was used in the speeches of Burmese rulers. လိက်ဒုင်စဳရေင် UNHCR မဆေင်ကဵု ညးဒဒိုက်တအ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ညးမဒးဒုင်ဘဲ "မူသလေန် ဗင်္ဂလဳ (မကော် ရဝ်ဟိန်ဂျာ)"ရ။ Nevertheless, the term Rohingya wasn't widely used until the 1990s.
လၟုဟ် မကော်ယၟု "ရဝ်ဟိန်ဂျာ" လညာတ်တၞဟ်ခြာ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ပိကဵုပန်ရ။ အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ ဟွံဒုင်တဲ စကာယၟုဏအ်ရ။ In the 2014 census, the Myanmar government forced the Rohingya to identify themselves as "Bengali". နကဵု ရဝ်ဟိန်ဂျာတအ်မ္ဂး ပွမတးပါဲ ယၟုညးတအ်ဂှ် တုပ်ညံင် မတးပါဲ အခေါင်အရာသဇိုင်ညးတအ် တုဲပၠန် လညာတ်ဂှ် လိက်ဒုင်စဳရေင် ကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု အခေါင်အရာမၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ ဒုင်တဲကီုရ။ Jacques Leider ချူ ဒဒှ်ရ မူသလေန် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးယခေင် ဗွဲမဂၠိုင် မိက်ဂွံကော် ဇကုညးတအ် "အာရကာန် မူသလေန်" ဟွံသေင်မ္ဂး "မူသလေန် မကၠုင်နူ တွဵုရးယခေင်" စၞးမကော် "ရဝ်ဟိန်ဂျာ" ဂှ်ရ။ ရုင်ကလုတ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ဆက်စကာဒၟံင် နကဵုယၟု "ရဝ်ဟိန်ဂျာ" ရ။
ဝင် တမၠာ
လၟိဟ်မၞိဟ် ကောန်ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာတအ်ဂှ် ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသဍုင်တြေံဂမၠိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင် မဒှ်ဍုင်ဓရောင်သြင်ၜဳ ပ္ဍဲဍုင်အာရှအဂၞဲတုဲ ဂကူလဵု မပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသအာရကာန်ကၠာအိုတ်ရောဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ။ ဝင်ဍုင်ယခေင်(အာရကာန်) ဟီု ဒဒှ်ရ ဂကူယခေင်ညးတအ် ပဒတဴကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဒေသဂှ် နူကဵု ဗဳသဳ ၃၀၀၀ တေအ်ရ။ ဆဂး နကဵု သက်သဳဝင်ခိုင်င်မ္ဂး ပ္ဍဲအေဒဳ ၄ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသယခေင်ဝွံ ဒှ်လဝ် ဍုင်ဂကူဂလာအိန္ဒိယ တြေံမွဲ ပ္ဍဲကဵု အာရှဒိုဟ်အဂၞဲရ။ ဍုင်မဒှ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဓညဝတဳရ။ တုဲဂှ် ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ပြံင်အာ ဇရေင် ဍုင်ဝေသာလဳ။ လိက်တၟအ် မချူလဝ် နကဵု ဘာသာသံသကြိုတ် နူဒေသဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ညးမပတန်ဍုင်အာရကာန်/ယခေင် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကူအိန္ဒိယရ။ သၟိင်ဍုင်အာရကာန်ဂှ် ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်စန္ဒြာ (Chandra dynasty)ရ။ အစာဝင်ဗြိတိန် Daniel George Edward Hall ဟီု "စဵုကဵုစိုပ် ကၞောတ် ၁၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူဗၟာတအ် ဟွံစိုပ် ဟွံပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသအာရကာန်ဏီ ဒှ်မာန်ရ။ ဂကူမပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ဒှ်ဂကူအိန္ဒိယာန်၊ မပကင်ရင်ဒေသဂှ် ညံင်ရဴဒေသ ဗင်္ဂါလ်ကီုရ။ ဍုင်ဇၞော် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဝင်တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ဗဒါဲအကျပ် (ဍုင်သေတ်တွေ) ဖအိုတ်ရ။