cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သၠးအခေါင်ညိရ ဖူဂျဳယာမ
နာဲရဝိန္ဒ ဟွံမိက်အာကဵုလေဝ် ဒေါအ်ဟွံဂွံ။ ပလီုသဒ္ဓါညးတအ် ဟွံထေက်။ ထ္ၜေက်မတ်တုဲ ဒးဒုင်ထောအ်တဲရ။ အဇှ်ေလၟေဟ် နာဲရဝိန္ဒ ယဝ်ရ ညးတအ် တီမ္ဂး ၜိုတ်ဏအ် သၞေဟ်သၞဴ ဟွံသေင် နာဲရဝိန္ဒ တီရ။ နူဍောတ်ဍောတ်တေအ် ဆာန်ကၠုင် မိဇကုရ။ ၜိုဟ်သြိုဟ်တဴ ပ္ဍဲဂြိုဟ်ကတာန် ဗွဲမလောန်ရ။ ဒၟာနူကောဒေအ် ဟွံမဲတုဲ ဆာန်ကောဒေအ် ဟွံလေပ်ကီုလေဝ် ကာလဂြိပ်အာ ဂြိဟ်ကၠုင်လေဝ် ဒးသ္ဍိုက်ဆာန်တဴ လတူရဲဂမၠိုင်ရ။ ဆဂးဂှ် သအးဇ္ၚးတဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ဓရ်ဆာန် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ နာဲရဝိန္ဒလၟုဟ်ဝွံ ဟွံတုပ်ကဵုကၠာတေအ်။ ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဟွံသ္အးဇ္ၚး။ ကတဴကတာန်လောန်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဒးစောဲစပ်လောန်ရ။ ယဲကိလေသ ဟီုဂှ် ယဲဏအ် ဒှ်ဂွံရ။ နာဲရဝိန္ဒ တီဟွံမာန်ရဟာ။ သွက်ဂွံဝဳဂှ် ဟွံဂံင်ချပ်ရ။ ဟွံမိက်ချပ်ရ။ ညံင်ရဴ ညးဒှ်ယဲခါဲဒုတ် ခအင်ဒၟံင်ပၟတ်ကီု နာဲရဝိန္ဒ သာယေန်ဒၟံင် ကဵုယဲဇကုရ။ ပရူကာမဂုဏ် ဟွံခိုဟ် ဟီုဒၟံင် သီုဍုင် သီုကွာန်ရ။ ဆဂးဂှ် လေအ်ကျာ် ပ္ဍဲဘာမွဲ၊ ညးမဟီုပရော ကာမဂုဏ်ပရေအ်တအ်ဂှ် မွဲတ္ၚဲလေဝ် မင်သဳ ပ္ဍဲဘာဟွံမာန်။ ကာလတၟော်ရံင်မ္ဂး အရေဝ်နာဲရဝိန္ဒမဟီုလဝ် မၞိဟ်မ္ဂးဂှ် တသိုက်ညး ညးဂၠာဲဂှ်ပၠန်ဟေင် အာဒတုံဒၟံင်ရ။ ဍာံဒၟံင်ရလေဝ် အပါဇကု မိက်ဂွံဂၠာဲတသိုက်တုဲ ထပ်တဲ ကဵုမိရ သေင်ဟာ။ သွဟ်ဍေဟ် သောင်ဒၟံင်ရ။ လၟုဟ် ဒါယကာဘာတအ် ကောံဒၟံင် ပ္ဍဲဘာဂှ်ရော။ သွက်ဒတုဲဖဵုအဲဟာ။ သွက်ဒတုဲဖဵု ညးတအ်ဟာ။ ဣဏအ်လေဝ် ပြာကတ်ဒၟံင်ရ။ ပါဲနူ ကၠေင်ဒက်လဝ် ဇကု ပ္ဍဲဘာတုဲ သွဟ်ပ္ဍဲညးတအ် ဟွံမဲ။
”တၠဂုန် သ္ၚိတ်ဒၟံင်ဟေံ၊ မိက်ဂွံကဵုပိုန် ဇြပ်သဳလဟာ ဟွံတီ။”
”ဟာ … ဂွံဒါယကာဘာ။ ကှ်ေ … သ္ၚိညးဂှ် ဒးအာ။ သ္ၚိအမူသာန်တအ်ဟာ။ သ္ၚိအနာဲဍိုယ်တအ်ဟာ။”
”အာ သ္ၚိပိုယ်ဍိက်တအ်ကၠာ ကျာ်။”
သာ်ဝွံ အမူသာန် ဂးတုဲ ဒၠိုက်ကတဵုစဴအာရ။ ကာလဂှ်မှ နာဲရဝိန္ဒ ဂွံဝေင်က္ဍဟ်ၜိုဟ်ဟ်ရ။ ပ္ဍဲပယာံတ္ၚဲပၠိုတ်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒ ယောန်အာ လပါ်ဇြပ်မိဇကုရ။ လဴပူစကဵုမိဇကုဏောင် ဆိင်လဝ်ကီုလေဝ် ဒၟာနူ ဂွံဆဵုမုက်မတ်ဇကု မိပ်ဇြိပ်ဒၟံင် ဗွဲမလောန်တုဲ ပါင်ဟွံခံင် ယံင်ဟွံတိတ်၊ ဒးက္ညစဴကၠုင် သ္ၚိတ်တ်ရ။ အခိင် နွံဗွဲမဂၠိုင်ဏီ၊ ရံင်ကာလ ဒေသတုဲ ဂၠာဲအာ ဂွန်ရောင် နာဲရဝိန္ဒ ချပ်ရ။ ဗတံဂှ် နာဲရဝိန္ဒ တိက်ဟွံလှိင်၊ တုပ်ညံင် မိင်ဒၟံင် ရမ္သာင်ကွဳစက်၊ ကွဳပၟတ်၊ က္ၜင်ကျာ ပ္ဍဲကတောဝ်ရ။ အစောဲဍုင် ပါစဴကၠုင် ဒဵုရးဒှ်ဂွံရ။ သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ ချပ်ရ။
အဃောမကညစဴသ္ၚိဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကောန်င္ၚာ် ကၟာဲလဝ် ထိုင်မကဝေင်၊ မရပ်လဝ် ပၞောဟ် ဆံင်ပှ်ောဒၟံင်ဂစေမ်ရ။ အာဂွံ ဂတဂှ်ညိ ဂွံဆဵု ကောန်င္ၚာ်သာတ်ဒၟံင် ကမွဲက္ဍိုပ်ရ။ ဍေဟ်တအ် မိပ်ဇြိပ်ဒၟံင် ဗွဲမလောန်ရ။ ကောန်င္ၚာ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဗွိုက်လတက် ဟွံမဲ၊ ဟီုအရေဝ်ပၠန်လေဝ် ဗီုအတိုင် နာဲရဝိန္ဒတအ် ဍောတ်တ်တေအ်ဟေင် ဟွံပြံင်လှာဲ ကောန်ဂၠိက် ကောန်ယာတ် ဟွံပါ ဟွံတုဲ။
”ကောန်င္ၚာ်တအ်ဏအ် ဟွံမံင်ဘာမွဲဟာ အမူ။”
”ဗီုမံင်ဘာ ဟွံသေင်ပုဟ်ကျာ် ကောန်င္ၚာ်လၟုဟ်လေဝ် လၞုဟ်ကဵုဘာဗွဲလေဝ်၊ မၞိဟ်ဇၞော်ဒှ်၊ လ္ၚဵုဂှ် ဗလးလဝ် ကောန်ပွိုင်မွဲတ္ၚဲ အလဵုကောန်အာလေဝ် ကေတ်ဟွံဒး။ စိုပ်အခိင်စပုင်မှ ဂၠာဲကောန်၊ မိမလ္ၚဵုဂှ် စွံလဝ်ကောန် ပ္ဍဲအဏအ်တုဲ အာထောအ်ဍုင်သေံ၊ မၞိဟ်ထိင် ဟွံမဲ။ ကောန်င္ၚာ်လီု ဗီုဒးစိုတ်ရ။”
အိမ် … ပိုယ်လေဝ် ဂၠာန်ကၠုင် ဗီုဏအ်ရလေဝ် သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ ချပ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒဂှ် ဒှ်ကောန်မွဲဓဝ်ဂှ်မှ ဂွံအခေါင်ဂၠာန်ဒၟံင်ဏီမ္ဂး သ္ၚိကောန်ဂၠိုင်ဂၠိုင်တအ်ဂှ် သ္ဇက်ဟီုဟွံမဲ။ နာဲရဝိန္ဒတအ် နူဍောတ်တ်တေအ် ဝေင်တိ ဝေင်လၟက်လှိုက်သရီု အဃောခိုဟ် မိကော်စပုင်မ္ဂး ဟွံမိက်စဴ ဒးစဴ၊ စိုပ်သ္ၚိ ယောန်အာ လပါ်ကၟေင် ကလေင်ရံင်မိ ယဝ်ရညးဗဵုဒၟံင်မ္ဂး ကလံက်တဲ ပ္ဍဲဃရ၊ ယဝ်ရ ညးဟွံဆဵု ထေင်မ္ဂး ကလံက်စုတ်တဲ ပ္ဍဲစေဟ်ရ။ ထမိက်တိ မၞုံဒၟံင် ပ္ဍဲအကြာသၞေံတဲ၊ ကရေပ်တဲတအ်ဂှ် ဒးဂွံဍာ်ညိ၊ အဃောဖေါဝ်ခိုဟ် ထ္ဍိုင်လုပ်ဝိုင်ပုင်ရ။ စပုင်လေဝ်တုဲ တဲလေဝ်အး ဗုၜတ်အာရ။ သွက်သ္ဂောအ် ခေပ်သၞေံတဲ မိဟွံကဵုသတိမွဲလှ်ေ။ နာဲရဝိန္ဒတအ်လေဝ် ဟွံဂွံသတိ။ ကာလညးဒေါန် ဇကုအိုတ်ကသပ် ကိတ်မံင်သၞေံတဲမှ ဂွံတီကေတ် သၞေံတဲဇကုဂၠိင်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ညးဒေါန်ဒေါအ်ကီုလေဝ် နာဲရဝိန္ဒတအ် ကိတ်သၞေံတဲ ဟွံဒေါအ် ကိတ်ထောအ် ဒဵုတုဲရ။
”လးသကဝ် ဟေံ၊ လေအ်ကျာ် စိုပ်ရ။”
ဣဝွံလေဝ် အခိုက်ရးမွဲသာ်ရ။ လးလဝ်သကဝ်ဒတုဲ ဟွံမဲ၊ လေအ်ကျာ်စိုပ်မှ ဂြိပ်လးသကဝ်ရ။ အဃောမဂဇအ်ဖျေဟ်လတူသကဝ်ဂှ် ဂွံမိင်ရမ္သာင် ကၠဵုကိတ် လပါ်သ္ၚိတာဲ မွဲလပါ်တေအ် မၞုံဒၟံင်သကဴကၠအ်ရ။
”ကၠဵုဂၠိုင်ကွေဟ်သွံ၊ အမူ။ ကၠဵုဂၠိုင်တှ်ေ သ္ၚိၜိုဟ်ရလေဝ်။”
”သ္ၚိဂှ် ကၠဵုလေဝ်ဂၠိုင်၊ ကောန်င္ၚာ်လေဝ်ဂၠိုင်၊ လၟုဟ် ကၠဵုကိတ် ညးသကအ်မ္ဂး ကောန်င္ၚာ်တအ်လေဝ် ကိတ်ညးသကအ်ပၠန်ဟေင်ရ။ တၠဂုန် မင်ဗဵုဒၟံင်။”
”မုပ”
”သ္ၚိဂှ် မတ်ၜါသာ် ဍိုက်ပေင်မ္ဂး ဂွံစသွခိုဟ်ဏောင်၊ အခိုက်နွံဒၟံင်၊ ကၠဵုလေဝ် ကိတ်ညးသကအ်၊ ကောန်င္ၚာ်တအ်လေဝ် တက်ညးသကအ်မ္ဂး သွခိုဟ်ဍာံရ။ ဂွံစ သွခိုဟ်မ္ဂး ကၠဟ်ဖျေဟ်ဇုတ် သၟဝ်သ္ၚိ ကၠဵုပၠံင်စ ကိတ်ရဒှ်။ ကောန်င္ၚာ်တအ်ဂှ်လေဝ် ညးဂညောန်ကဵုအဲ အဲဂညောန်ကဵုညး ညးဂး အဲဂွံအောန် အဲဂး ညးဂွံဂၠိုင်၊ ပြိုင်ပၠံင် ဇန်မွဲခဏတုဲမ္ဂး ရမ္သာင်မဂဳ ဣအံင်၊ ဒးပက်ဍာ် ပြာ်လံင်စဳဂှ် ဒးမိင် ဟဂှ်ရ တၠဂုန်။ အေ …  ယဝ်ရ ရမ္သာင်ကောန်င္ၚာ်တအ် သ္ၚိတ်ဒၟံင်၊ ရမ္သာင်မဂဳဂှ် ထတ်ဒၟံင်တှ်ေ သ္ၚုဟွံမဲဟာ။ လဓဳအံင် ဗ္ၜူစဴဟာ ၜါဂှ် ဒးဒှ်မွဲရ။ လအ်အာတှ်ေ ပိုယ်ဍိက်တအ်လေဝ် ယျဵုအာရ ကျာ်။”
”အဝ်”
ဆၜိုတ်ဏအ်ဟေင် နာဲရဝိန္ဒ ပအမေဍိက်မာန်ရ။ မိဇကု ကဵု အပါဇကု ရမ္သာင်ဇၞော် ကအ်သၠဲ ဟွံဂြဲဂြက်မွဲသာ် မာနညးကဵုညး ဒးပြးအာရ။ ဣစဳအံင် ကဵု အနာဲအံင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် သၞပြံက်ပြံက်လေဝ် ကၠဟ်ညးသကအ် ဟွံမာန်။ နူဍောတ်တ်တေအ် နာဲရဝိန္ဒ ကေင်ဆဵုရ။ လၟုဟ် ညးတအ် ဇၞော်အိုတ်ရ။ အနာဲၜဳ ကဵု ဣနာဲဇဳလေဝ် စိုပ်အခိင်ဗ္ၚတုဲမ္ဂး ညးၜါ သောင်စရင်လၟိုန်ရ။ ဣနာဲဇဳဂှ် နူလဵု ကဝုတ်လဝ် ကၠေင် မြေက် လသိုန် နူလဵု ဂၠေအ်လဝ် သ္ၚု၊ နူလဵု ဇက်လဝ် သြန်၊ ပ္တိုန်ထ္ၜးရ။ အနာဲၜဳဂှ် ဟွံဂံင်ပ္တိုန်ထ္ၜး ကဵုမဂဳဇကုမွဲသာ်၊ သြောအ်င္ၚုဟ်လိင်ဇကု ပ္ဍဲဂၞင်တေအ် ဒေင်ဖေဝ်၊ ဒေင်အရက်၊ ရဲရပ်တာတအ် သူကေတ်ဏာအိုတ်ဂှ်လေဝ် ဟွံဂံင်လဴ။ ကာလမံက်မ္ဂး ညးၜါ ဒှ်သၞရ။ အလန်ဏအ် ပိုတ်ရဂးတုဲ ဣနာဲဇဳ စဴထောအ် သ္ၚိဇၞော်ရ။ မံင်ဂွံမွဲၜါတ္ၚဲ အနာဲၜဳ အာလှေအ်လှန်မ္ဂး စိုတ်ဣနာဲဇဳ ဟဳအာအိုတ်တုဲ ကလေင်စဴကၠုင်ရ။ ”ဍေဟ်စဴအာတုဲ အဲအာကော်၊ ကာလဍေဟ်ဗက်ကၠုင် အဲပၠန်ဂှ် တုပ်ကဵုပိုယ်ကလေင် ထပ်တဲတၟိပၠန်ရၝ။ မိပ် … အာပး မုသ္ဇက်ဟီုနွံရော” သာ်ဝွံ သံယောဇိုန် အနာဲၜဳ မံက်တိတ်ကၠုင် ပ္ဍဲဝိုင်အရက်ရ။
”ကဵုပိုန်ဂွံရကျာ်”
ကာလအမူသာန် လုပ်ဗဂိန်မှ စိုတ်မချပ်ဒၟံင်ဂှ် ဂွံအခေါင်ဇူရ။ အဃောနာဲရဝိန္ဒ မကဵုဒၟံင်ပိုန်ဂှ် ညးတအ် မင်ရံင်ဒၟံင်ရ။ ကဵုပိုန်အိုတ်ဂၠိုင်မှ ညးတအ် မိပ်စိုတ်ရောင်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒ တီလဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ၜိုတ်ဂိုတ်မာန် ဒးဂိုတ်စဒၟံင်ရ။ ၜိုန်ရ ဂိုတ်စဒၟံင်ကီုလေဝ် နာဲရဝိန္ဒ င္ၚိတ်ဝါတ်ဒၟံင်ရ။
”ရံင်ကေတ်တှ်ေ တၠဂုန်ကျာဒုင်ဒၟံင်ဂၞဴဏောင်။ ရံင်ကဵုပိုန် ဟွံမိပ်ကွေဟ်ကွေဟ်ပုဟ်။ အေလေ … ဂစာန်လဝ်လိက်က်ဂၠိုင်တှ်ေ ဗီုဏအ်ရ။ ဨဂှ်ရ သွက်လေအ်ကျာ်တှ်ေ ညးဒးတုမ်လဝ် သွဍာ်ဟဂမ် ဖျးဖျးရိင်ရိင်လၟိုန်ရ။ ကာလဂှ်မှ ကအ်ဂွံဍုက်၊ ဂွံင္ၚိတ်လောဲ … ” သာ်ဝွံ ဣဇုမိမြမောဝ်တအ် ဂးရ။
”သ္ၚိအသာန်တအ် ဖအောန်လဝ်ပိုန်တှ်ေ ဖအောန်၊ ကိစ္စ ဟွံမဲပုဟ် ကျာ်။ စိုပ်သ္ၚိပိုယ်ဍိက်တအ်တှ်ေ ယှအ်ထောအ် ဟွံဂွံပုဟ်။ အဝ် ဒးဂစပ် မုတၠဂုန်ဒးကအ် ဒးသၟာန်လဝ်ဒတုဲရ။ တၠဂုန်စဒၟံင် မံသံကီုဟာ ကျာ်။” သာ်ဝွံ အနာဲဍိုယ်ဂး သီုမအီခၟောမ်ဒၟံင်ရ။ အနာဲဍိုယ်ဂှ် အီခၟောမ်ဒၟံင်လၟိုန်ရ။ ထေဲခ္ဍင် အီတိုန်ခ္ဍင် မၞိဟ်တဲဂှ်ရောင်။ နာဲရဝိန္ဒ ဟွံပါဲစၞ သာ်ဝွံ သှ်ဏာတုဲ ညးတအ်လေဝ် ဒ္ဂိုန်သဳတုဲ စဴအာအိုတ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ လေဝ် က္ညစဴဘာရ။ စိုပ်ဘာမ္ဂး ဂွံသတိ ကဵုဖူဂျဳ ဗွဲမလောန်တုဲ ကတဵုချူလိက်မွဲတၞးရ။ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ပရူသၟန်ပါင်ဖူဂျဳဍာဲဒၟံင် ညံင်သတ်အိအာ် ဒှ်တမ် ချူလဝ်ရ။ ချူဇန်လဝ် ဗွဲကဗျလင်္ကာ ဗတ်ဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးဒၟံင် ကဆံင်သန္တရ နာဲရဝိန္ဒသၠုင်ရ။ လိက်ဂှ် ယဝ်ရ ကၠာဲဗီုမန်မ္ဂး -
မတ်ဒေအ်ၜါ တုပ်ပၟာညံင်မတ်ဒြာဲ
ပါင်ဒေအ်ဍာဲ ရံင်ဆာဲ ညံင်သတ်အိအာ်၊
ကၞိင်ၜါလပါ် သာ်ဍေဟ်ကျေဝ် ညံင်ရဴခဍေဝ်ထဝ်
ညံင်ဆေဝ်သွဝ် အမ်သဝ်လောန် ကောန်ဖူဂျဳ၊
သြိုဟ်ၜါဂုဟ် ခအုပ်ဒၟံင်တုဲ ဍေဟ်ချဳလျတ်၊
ဂၞိင်ဍေဟ်ဂတ် ဍတ်ဒၟံင် အချဴကျအာ၊
ဂြင်ဂၞိင်ၜါ ခါဍေဟ်ကွာ် ဒံင်သၠာ်ကျေဝ်ဂေါဝ် ညံင်ကောန်ခၞောဝ်၊
ဗဵုကျောဝ်လေဝ် ဟွံဖဲ ပ္ဍဲဝုတ်ဖူဂျဳ၊
ဒဳဒေအ်ၜါ တုပ်ပၟာလပှ်စိင် ထၜောမ်တုဲဂၠိင် ချဳလွိင်ဍိုန်ဍိုန်သာ၊
ခါကွာ်အာ လောန်သာယာ ကေတ်ဏာဂြိုဟ်ကော၊
တုဲဍေဟ်စဴ ကောဒးင္ၚုင်ရ ဖူဂျဳယာမ။
နာဲရဝိန္ဒ သ္ဂောအ်ဂွံကဗျဏအ် မွဲပိုဒ်ဂှ် ဒးကေတ်အခိင် ဗွဲမလအ်ရ။ ဒဵုကဆံင် လာဘ်နိုဝ်ဗဴဂှ် ဟွံမဲပၟိက် ဖူဂျဳပကဵု စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ရုမ်ဂပ်ရ။ မွဲဒမြိပ်ဓဝ်ဟေင် ကလေင်ညာတ်အာ ကောန်င္ၚာ်ဂမၠိုင်ရ။ ယဝ်ရ နာဲရဝိန္ဒ စိုပ်ဂျပေန်တုဲမ္ဂး ထံက်ပင်နင် ကောန်င္ၚာ်တအ်ဏအ်ဏောင်။ ဒၞာဲကွာန် ဟွံသာယာဂှ် ဖ္ဍိုက်ဗပေင်ကဵုဏောင်။ ကသပ်ဇကု ကဵုဇကု နာဲရဝိန္ဒ ဒးစိုတ်တုဲ အီရ။ တုဲမှ ဂွံသတိ ဇကုအပ်အုဲဒၟံင်ညိမ္ဂး လုပ်အာဖိုင်ဍာ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ ဟုမ်ဍာ် အတိုင်ပၟိက်စိုတ်တုဲ တိတ်ကၠုင်ရ။ ကာလမတိတ်ကၠုင် နူဖိုင်ဍာ်ဂှ် ဂွံဆဵု မိရပ်ဗဵုဒၟံင် တၞးလိက်ဇကု မချူလဝ်ဂှ်မ္ဂး က္ဍိုပ်ဗု ဒှ်တၟာဗိုင်ရ။ တုဲမှ ဂွံသတိ မိဗှ်လိက် ဟွံလေပ်တုဲ စိုတ်ၜိုဟ်အာရ။ တုဲပၠန် ချူလဝ် ဗတ်ဘာသာအင်္ဂလိက်ဏောင်။ မိရံင် ဇကု မချူလဝ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်တုဲ အီခၟောမ်ဒၟံင်ရ။ မိင်ဗရုဗိုင် ကေုာံ ရမ္သာင်ဇကုမ္ဂး မိဂတးရံင်ရ။
”အဝ် … ကောန်နာဲ ဟုမ်ဍာ်တုဲရဟာ။ နာ ဣဏအ် မိထပ်လဝ်ကဵုသ္ၚာ၊ ဘိုအ်ဂွံဒးဆံင် နွံမံင်ဏီဟာ။”
”ဟွံမဲရ မိ။”
အခိင်လၟုဟ် သွက်သ္ဂောအ်လဴကဵုမိဂှ် အခေါင်ခိုဟ်ရ။ စအရေဝ်ကဵု လိက်ဏအ်ဏောင်၊ ဆဂးဂှ် မိထိင်စိုတ် ဟွံမာန် ယဝ်ရ လရိုအ်မ္ဂး ထပိုယ်ကွးဘာတအ် ညာတ်ဒးပၠန်ဏောင်၊ စိုပ်ဇြပ်မှ သောင်ကေတ်ပၠန်ဏောင်လေဝ် သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ ချပ်ရ။
(၅)
ပ္ဍဲတ္ၚဲမစိုပ်ဂွံကွာန် မရနုက်ကဵုပိတ္ၚဲဂှ် နာဲရဝိန္ဒ ဒးကညကဵုပိုန် သ္ၚိအနာဲဍိုယ်တအ်ရ။ သ္ၚိအနာဲဍိုယ်တအ်ဂှ် နွံအရာပ်အုမ်ဗမံက်တေအ်ရ။ ကုန်ၜဵုဒဴလေဝ် ကော်ရ။ ပ္ဍဲကုန်ၜဵုဒဴဂှ် သ္ၚိဗၞတ်စှ်မ နွံရ။ ပိုတ်ဒၟံင် ကဵုအရာပ်အုမ်ဗမံက်ညိရ။ သ္ၚောဲဒၟံင် နူကဵု လဒေါဝ်ကွာန် ဒးကွာ်ဍာန်လအ်ညိတုဲ နူဒ္စိတ်နာဍဳကဝက်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒ က္ညအာရ။
”ဣဇုလဵုရော၊ အဝ် … ဣဇုချေတ်ဟာ ကျာ်။ ပိုယ်ကော်ဒၟံင် မိချေတ်၊ မိချေတ်ရ။ ဇၞော်နူပိုယ်ဍိက်တအ် ၜိုတ် ၂၀ ဒှ်ဏောင် ထေင်ရ။ ညးအာယုက်ထပှ်စှ်ော ဒှ်ရကျာ်။ ဆဂး ဒဵုလၟုဟ် ရပ်ကဝါတ်ဒၟံင်ဏီ။ ဒးအမ်သဝ်ရ။ ဂူဂှ် ပ္ဍဲကၠအ်ဂှ်ရတှ်ေ သာညိ။ အဍောအ် ဆာန်ဍူတုဲ ကဵုမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကၠအ်ဏအ် ကျာ်။ ခပုတ်စအာဒၟံင် အတိုင်ဏအ်ရ။ ကောန်တအ်ဂှ်လေဝ် မံင်ညံင် မိဇကုအရင် ဟွံသေင်ရ။ ဟွံကိတ် ကဵုခအှ်ဂး။ မဂဳဏအ်လေဝ် ဒှ်ညိဏောင် ကလင်ကေတ် အရေဝ်ကောန်တအ်ဂှ်တှ်ေ။”
”ဗီုလဵုဟီုဟီု ကၠဟ်လဝ် မိမဇကု ဗီုဏအ် ဟွံထေက်ရ။ ကောန်တအ်ဂှ် ညိည ဟွံရံင်ပုဟ်ဟာ။” နာဲရဝိန္ဒ သၟာန်ရ။
”လေအ်ကျာ် စိုပ်ရဟေံ!”
ညံင်ရဴ အမူသာန် က္ညာင် နူကဏေအ်တေအ်ကီု အနာဲဍိုယ် က္ညာင်ဏာရ။ နာဲရဝိန္ဒ က္ညတိုန် လတူသ္ၚိရ။ ပ္ဍဲစိုတ်တေအ် ချပ်ဒၟံင် ပရူ ဣဇု နူကၠာဏအ်ဂှ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ ဂ္ဇအ်ဂွံ မွဲခဏ ဂွံဆဵု မၞိဟ်ၜါပိ လုပ်ကၠုင်ကၠအ်ရ။
”ဟး - အနန်၊ ဒးဂစိုပ်ၝ၊ တၠဂုန် စိုပ်မံင်”
”မိင်ရ … အဲဂစးကၠုင်၊ စမ္ပာ ဗှ်ေတိုန်အာ။ အဲဂၠာဲၜှ်ကေတ် ပ္ကဴမွဲၜါဍောင်၊ မွဲၜါထာင်၊ ယိုက်ပတိုန်ဏာ သီုကောန်ဍောတ်။”
အနန် ဟီုဂှ်၊ မံင်ဘာ ကရောမ် နာဲရဝိန္ဒတအ် မွဲစွံရ။ ပထပိုယ်လေဝ် တုပ်ပ်ရ။ မိမအနန်တအ်ဟေင် ရာန်ကဵု ဗဗေင်ရ။ ဒှ်ဒၟံင် ရဲနူဍောတ်တ်တုဲ ဂွံကလေင်ဆဵု အနန်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒ မိပ်စိုတ် ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။ စမ္ပာ မဒှ်သမ္ဘာ အနန်ဂှ်လေဝ် ဗုၜတ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ ဝုတ်တအ်ရ။ ဂွံကောန်င္ၚာ်မွဲတုဲလေဝ် ရုပ်သာ်ဍေဟ် ဟွံစှ်ေ နာဲရဝိန္ဒ ၜတ်ဗၞတ်ရံင်ကဵု ဖူဂျဳရ။ ဗက်ဖူဂျဳ ဟွံမာန်၊ နာဲရဝိန္ဒ ထေင်ရ။ ဗီုရုပ်သာ် ဖူဂျဳ ဗုၜတ်သ္အးဇ္ၚး မဟွံမဲကဵုဒုဟ်ဂှ် မူရဴ ပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴလဵုလေဝ် ဟွံမဲ နာဲရဝိန္ဒ ချပ်ရ။ အဵု … အဲမုချပ်ဒၟံင်ရော။ အဲကၠုင်ကဵုမံင်ပိုန် သ္ၚိဒါယကာတအ်ဏောင်၊ အဲလေအ်ကျာ်ဏောင်၊ သာ်ဝွံ သတိလုပ်ဂွံညိရ။ အဃောဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အနန် ဖံက်ဒၟံင် ဍာ်သာပ္ပရာ်တုဲ စွံဒၟံင် လတူခုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် အခိုက်ဍုင်မ္ၚး ဒှ်ဂွံရ။ ဖူဂျဳလေဝ် ဇၟာပ်စပုင် ဗကန်တဴ ဍာ်ယာမဂှ် နာဲရဝိန္ဒ ပကၠုင်သတိရ။
”နူကဏေအ်တေအ်ရ ပိုယ်ဍိက်တအ် ဂွံစိုပ်ကၠုင်၊ စမ္ပာဂြဟ်စဴကၠးကၠး ဒးပလံင်ဖျဴနင်၊ မံင်ဂွံ မွဲၜါဂိတုမ္ဂး အဲဍိက် အာပၠန်ဏောင် ကျာ်။”
”အာမွဲတဲပၠန်မ္ဂး စမ္ပာ ဟွံအာရဟာ။ ဣတေအ်ဂှ် ကောန်ဍေဟ်သေင်ဟာ။ ယၟုဗီုလဵု … လဴစမ်။ ကၠုင် … ကၠုင်ကဵု အနာဲကျာ်ဍေဟ်စမ်။”
”ဂုဏ် ဂုဏ်စမ် ကောန်ဍောတ်။”
ကောန်ဍောတ် ဖျေဟ်က္ဍိုပ် ဆဒှ်ကဵုဒှ်ရ။ မုက်မတ်ဍေဟ် ဒဵုစိုတ်လုပ်စကဵု နာဲရဝိန္ဒ ကွေဟ်ကွေဟ် ဟွံသေင်။ လတူဝိုင်ပုင်လေဝ် ဍေဟ်စိုတ် ဟွံမဲရ။ ကောန်င္ၚာ်တၞဟ်ဂမၠိုင်ဟေင် ဟာဒၟံင်ပါင်၊ ဗဵုသ္ၚဳဒၟံင် စၞစ လတူခုင်အိုတ်ရ။ ကောန်င္ၚာ်လဵု အာဟာရဍိုက်ပေင် ကောန်င္ၚာ်လဵု အာဟာရ ဟွံဍိုက်ပေင်ဂှ် ပြာကတ်ဒၟံင်ရ။
”ကှ်ေ … ကှ်ေ …  အာကဵု အနာဲကျာ်ဍေဟ်၊ အာ၊ အာလေဝ်။”
ၜိုန်ရ အနန် ကဵု စမ္ပာ စကာကီုလေဝ် ဍေဟ်ခုန်ဒၟံင်ရ။ မုက်မတ်ဍေဟ် အကာဲအရာ ဒးစိုတ် ဟွံမဲ။ နာဲရဝိန္ဒ အီထောအ်ရ။ ၝဏအ် ကေက်ဗက်အနန်ပၠန်ရ။ သာ်ဝွံ ဟီုဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်သ္ၚိတ်တ်ရ။ ၝဏအ်လေဝ် ဟီုအရေဝ်အောန်အောန် ဝေင်ဉာဏ်ဂၠိုင်င်ပၠန်ဏောင်။
”ကှ်ေ … ဟီုကဵုလောဲမံင် ကောန်ဍောတ်ပိုယ် ဟီုလောဲမံင်။ ကှ်ေ … အာသေင်ဟာ။”
ကောန်ဍောတ် စိုတ်ဂၠေအ်အာတုဲ က္ညာင်ကရေဲတိုန် ထတ်ထတ်ရ။
”မာဲအာ! မာဲအာ!”
”ဟး မုဍေဟ်ဟီုမံင်ရော!”
”ဗီုဏအ်ကျာ်၊ ၝဏအ် ဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသေံဏောင်၊ မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲသေံတေအ် မံင်ပ္ဍဲသ္ၚိတေအ် ပိုယ်ဍိက်တအ် ဟီုအရေဝ်မန် သေဋ္ဌဳကၠုင်တှ်ေ ဟီုဗီုသေံ၊ ဝေင်အကြာ ကောန်သေဋ္ဌဳတအ်ဂှ်ဂၠိုင်။ သေဋ္ဌဳလေဝ် ဆာန်ၝဏအ်ကွေဟ်ကွေဟ်။ ဟွံဂွံဆဵုၝဏအ် မွဲတ္ၚဲလေဝ် မံင်ဟွံမာန်။ ဇၞော်တိုန်တှ်ေ ညးသ္ပကောန်ညး ညးကဵုမံင်ဘာဏောင် ညးဟီု။”
သာ်ဝွံ အနန် ကြီုစ ပရူကောန်ဇကု ဗွဲမနွံကဵု ရှ်သာရ။ ဣစမ္ပာလေဝ် အီဒၟံင်င္ၚေက်ကှ်ရ။
”အဓိပ္ပါယ် ”မာဲအာ” ဂှ်လေဝ် လဴကီုလေဝ်။”
”အဝ် ကျာ်” ဂးတုဲ အနန် ဆက်လဴကဵုရ။
”ဗီုဏအ်ကျာ် မာဲဂှ် အရေဝ်သေံ ကျာ်၊ ဟွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ်ရ။ ဥပမာ မာဲဍာဲ တှ်ေ ဟွံတီ၊ ဟွံကၠိုဟ် ဗီုဗီုတအ်ဏအ်၊ အာဂှ် အရေဝ်မန် ရကျာ်။ ၝဏအ် သေံ ကဵု မန် ပြံက်အာတုဲ ဟွံအာ ဂှ် ဟီုဒး မာဲအာ ရကျာ်။ ဟး ဟး။”
သာ်ဝွံ သောင်ကလးတုဲ အနန် ဒးမံင်ကအ်ရ။ မိမန် အပါမန် ဖိုဟ် မူပ ကောန်ဂွံပြံက်အာရော။ ဒၟာနူ ပွဳပွူဟေင်ရ။ ကောန်ဇကု ဟီုအရေဝ် ဟွံကၠးဂှ် ထေက်ကဵု ဒးဂွိင်ကီုလေဝ် တုပ်ဒၟံင် ညးတအ် ကေတ်ဒၟံင် ဂုဏ်စရာဲဏီရ။ ယဲအာဍုင်သေံတအ်ဏအ် ဟွံလောဲ။ လၟုဟ် မၞိဟ်အာဍုင်သေံဂၠိုင်တုဲ သၟာကမၠောန်ယအ်အာရ။ ဒၞာဲဂှ် ဒးကော်နင်ရဲပလုင်ရ။ မွဲအခိင်တေအ် မၞိဟ်တလိင်မုက် တတ်အာ ဂတမတ်မ္ဂး ရဲကွာန်ဇကု ဟွံသေင် ဂွံတီရ။ လၟုဟ် ဟွံတီ။ မၞိဟ်ညး မၞိဟ်အဲ ဟွံတီ။ သၟတ်ဝုတ်ကွာန်ဏအ်ကဵု သၟာကမၠောန်ပလုင်ဂမၠိုင် စှ်ေအာဒၞာဲအိုတ်မ္ဂး ကောန်ညးတအ် မုဟီု အရေဝ်ဂကူလဵုဟွံတီ။ တော်အာ တော်အာ နာဲရဝိန္ဒ ဟွံပြေစိုတ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အာအတိုင်ဏအ်မ္ဂး ရဲကွာန်ပိုယ်ကဵုပိုယ် တက်ကျာ ဒးကေတ် မၞိဟ်ကမၠာဲဘာသာဟာ ဟွံတီ။
”အဲလေဝ် ယဝ်ရ စှ်ေဒၞာဲ ကဵုဖူဂျဳမ္ဂး … ”
နာဲရဝိန္ဒ ဟွံမိက်ချပ်အာ ဂတတေအ်ရ။ ဗပိုတ်ထောအ် ဓဝါဲဂှ်ရ။ မုဒှ်ဒှ် ဓလဵုခၞံင်အာ လတူဖူဂျဳဂှ် ဟွံမိက်ကဵုဒှ်။ ဟွံမိက်ကဵုဆဵု။ ၜိုန်ရဇကုစှ်ေဒၞာဲ ကဵုဖူဂျဳကီုလေဝ် ပြသၞာမွဲမွဲသာ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံသေင်။ အတိုင်ပၟိက်စိုတ်ဇကု ဖူဂျဳ ဗက်စဟေင်ရ။ သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ တော်လပါ်ခိုဟ်ရ။
”အဲဍိက်ဂွံမိင် တၠဂုန် ဂွံမံင်သီု အင်္ဂလိက် ဂး။”
”အေ … ဂွံအခိင်သၠး လ္ၚတ်လဝ် ညိညိရလေဝ်။”
မံင်လအ်က္ဍင် ကအ်ဂြတ်က္ဍင်ရ။ အိုတ်တၞုင် ဒးဂၠာဲပၞံက်ဂၠံင်စဴရ။ ဇုက်သံယောဇိုန်ဂမၠိုင်ဝွံ ဗီုလဵု ဂွံဗပိုတ်ထောအ်ရော။ နာဲရဝိန္ဒ ဒးဝေင်က္ဍဟ်ဂၠိုင်ရ။
(၆)
မကြံင်မ္ၚိုဟ် မိဂစိုတ်လဝ်မတ် ကဵုဇကုရ။ ဍာ်ရမတ်မိ မဇွောဝ်စှ်ေကၠုင်ဒၟံင် ညံင်ရဴ ကြုင်ထပှ် ၜဳပန်။ အသိင်ဒေါသဟာ၊ အသိင်အရေဝ်ဇကုဟာ ကေတ်ဟွံဒး ဇကုမိ ဇတဝ်ဒၟံင်ဒိတ်တ်ရ။ အရေဝ်ဇကု ဒုင်ဂုဏ် အလန်ဏအ် မိသၠးအခေါင် ဟွံမာန်တုဲရ။ ဒဵုကဵုလၟုဟ် အစာတၠ ဟွံဟီု မွဲပါင်ဏီ၊ ပ္ဍဲသီဂှ် ဇကုမွဲ၊ မိမွဲ၊ အစာတၠ မွဲဇကု ညးပိဟေင် ဒှ်ဒၟံင် ဂတအစာတၠကီုလေဝ် မိအေင် ဒေါသ ဟွံမာန်ဂှ် ဇကုဒးအမ်သဝ်ရ။
”သၠးအခေါင်ကဵု ကောန်မွဲဝါပၠန်ညိ … မိ”
ဇကု ဒုင်ဏာဂုဏ် ဗွဲမဍိုန်ဍောတ်ရ။
”သၠးအခေါင် ဟွံမာန်ပုဟ်။ ညိလေဝ် သၠးအခေါင် ဟွံမာန်ပုဟ်။ တီဟာ။ ၜံင်လဝ် ကောန်ဗီုဏအ် ဂိဇကု ကွေဟ်ရဏး။ လၟုဟ် … ပါဲတးထောအ် ဂုဏ်ထၞာတ်အိုတ်ဣယျ။ ဒေဝတဴတအ်၊ မူမုဂး … မၞိဟ်မ္ဂးဂှ် ဂၠာဲတသိုက်ဖအိုတ်ဂး။ ဟီုသာ်ဂှ်တှ်ေ ဂျပေန်ၝောအ်ဂှ် ကေတ်ကောန်နာဲရော။ ဍေဟ် ကဵု တသိုက် ကဵုကောန်နာဲဟာ။ ဍေဟ်ဂၠာဲတသိုက် သွက်ဍေဟ်ဟာ။”
”သွက်ဍေဟ်တှ်ေ ပါရမဳ။ သွက်ကောန်လေဝ် ဒှ်ဂုဏ်တှ်ေ ကၠောန်ဟွံထေက်ပုဟ်ဟာ။ ကောန်ဒှ်ကၠုင် ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး ချပ်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်ကွာန်ဏအ်။ မိလေဝ် ညံင်ဂွံအာဝေင် ဍုင်ဂျပေန် မွဲဝါမာန်ဂှ် ကောန်ဂစာန်ဏောင်။”
”အဝ်  … အဵု ကောန်သပ္ပုရိုဟ် ပညာကောန် မကတ်လဝ်ဂှ်မှ ကောန်ပါ်ပရအ်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံမာန်တှ်ေ သြန်ထဝ် ဒးဂၠာဲလဝ် နကဵု ဍာ်ဓတ်ကာယဂှ် ဆောဝ်လအ် ကောန်ဂွံပါ်ပရအ်ကဵုမာန်ရော။ ကောန်မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲလ္ဂုင် ၜါပိသၞာံတုဲရ။ မွဲလှ်ေ ဟွံကော်ဏာမိ လ္ၚောဝ်ကျာ်လ္ဂုင်ဏီ။ လၟုဟ် ဣကော်ဏာ မိဍုင်ဂျပေန်ဂး။ ဗီုလဵု မိဂွံပတှ်ေရော ကောန်နာဲ။ အေ … ၜိုန်ရ ကောန်နာဲကော်ဏာလေဝ် အဲဟွံအာပုဟ်၊ တိပြဲ နူဍုင်မန် ဍုင်လဵု ဟွံမဲပုဟ်။ ကျာ်အာယုက်ဇၞော် နူဍုင်မန် ကျာ်ဍုင်လဵုလေဝ် ဟွံမဲပုဟ်။ လၟုဟ် ထောအ်ကၠေအ် ကျာ်လ္ဂုင် ကျာ်ဣသိယဵုတုဲ အာရှ်ေသှ်ေ ဒဵုဖူဂျဳတေအ်ဟာ။ ဒဵုဂှ် ဒဵုပၟတ်ဏောင် ကောန်နာဲ။ ဒဵုပၟတ်ဂှ် ခတိုဟ်အာမ္ဂး အဵု ကျာ်ဓရ်သင်။”
မိဍောင်တုဲ ဒေါအ်အာမှ အစာတၠ လုပ်ဟီု ဗွဲမတန်ကြန်ရ။ မုက်မတ်ညး ကေတ်ဒုဟ်လတူဇကု ဟွံမဲကီုလေဝ် မုက်မတ် သၠးအခေါင်ဂှ် ဂၠာဲဟွံဆဵုဏီရ။
အစာတၠ ကရေဝ်ကရောတ်ဒၟံင် မှာဏောင် မှာဏောင်မ္ဂး ဇကုစိုတ်ဓါတ်စှ်ေရ။ ဟွံဟီုတှ်ေ ဟွံဟီုရ။ ဟီုတိုန်မ္ဂး ကၠေင်က္ၜဝ် ကြက်က္ၜဝ်ဍေဟ် ဖအိုတ်ရသွံ။ ပညာဇကုမကတ်လဝ် ဗှ်လ္ၚတ်လဝ် ဗဟုသုတဂၠးတိတအ်ဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် မုသုင်စောဲ ဟွံဂွံ။ သွဟ်မကၠုင် နူလိက်အုပ်ဂှ် ကေတ်ဇြဟတ် ညံင်ရဴ ဗ္ဒင်ဒဵုဂွံ ဟွံသေင်၊ လၟုဟ်မှ ဂွံတီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မွဲပါင် ကလေင်ဟီု ဟွံမာန်။
”ၝတေအ် ၝဏအ် ကေတ်ဟွံဒးပုဟ် ယဝ်ရ ကောန်နာဲ ၜးထောအ် ကယျိုင်တှ်ေ မွဲဘဝဏအ် ကောန်နာဲ ဂွံဆဵုမုက်အဲ ဟွံသေင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကောန်နာဲ သမ္တီလဝ်၊ အဲဍိက်ဟီု မှာအာနွံမ္ဂး အေင်ဒုင်ညိကျာ်။ အဲဍိက် အာရ။”
မိစှ်ေအာ နူသီမ္ဂး ဇကုမိက်ဂွံဗဒေါအ်ရ။ ဆဂးဂှ် ဟွံဂံင်ဗဒေါအ်၊ ဒၟာနူဍိက်ပၠက်တဏှာ နူအစာဂှ် ဒှ်ညးမ္ဒးရောံဓညမွဲတုဲရ။ အစာတၠဂှ် ဒဵုလၟုဟ် အီခၟောမ်ဒၟံင် ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်ဏီရ။
”အဲတီ ယဲကောန်တၠ ဝဳဂွံဒၟံင်ဏီ၊ ဝဳထောအ်ညိ ကောန်တၠ။ ကၠုင်ကတဵုဒှ်မၞိဟ်ဂှ် ကၠုင်ဒၞာဲတသိုက် ကောန်တၠဟီုဂှ် ဍာံရ။ ဆဂး မုတသိုက် ကောန်တၠမိက်ဂွံဂၠာဲဂှ် ဒးရုဲစှ်လေပ်ဏောင်။ သတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တော်လဝ် အာရီုကာမဂုဏ် တသိုက်၊ ဆဂးဂှ် ညံင်ရဴ ကၞုဲလှာဲကၞာင်ဆု စိုတ်ညးတအ် ဟွံညိင် အာထ္ဍိင်ဒးဒဒိုက်ရ။ ဘဝမၞိဟ်ဂှ် အာယုက်ဟွံဂၠိင်ပုဟ် ကောန်တၠ။ စၞးမဒးဂၠာဲတသိုက်ကာမဂုဏ်ဂှ် ဒတုဲဖိုလ်ပရဟိတတုဲ ဂၠာဲတသိုက်ပဳတိသောမနဿစမ်။ ညးတၞဟ် ဒှ်ဒဒိုက်တုဲ ဇကုရီုဗင်၊ ဒၟာနူ မရီုဗင်ညးတၞဟ် ဒှ်တသိုက် ညာတ်ညးတၞဟ် ဒှ်တသိုက် ဇကုလေဝ် ဒှ်တသိုက်ကီုရ။ တသိုက်ဏအ် လှုင်ပြဲနူ ကာမဂုဏ်ထုက်ထက်ဏီရ ကောန်တၠ။ ကောန်တၠ ဗ္စာရဏာညိ။ … ကောန်င္ၚာ် ကၠောဝ်ဒၟံင် ဍာ်တှ်ပညာဂှ် လသာထောအ်တုဲ အာထောအ်ဍုင်မ္ၚးရဟာ။ ပ္ဍဲဍုင်ဂျပေန်တေအ် တၠပညာ ညံင်ရဴကောန်တၠ နွံဟွံသာပုဟ် ကောန်တၠ။ အပ္ဍဲဍုင်ပိုယ်ဏအ် တၠပညာအောန်ဒၟံင်။ သွက်ဍုင်ဂျပေန် ကောန်တၠ ဒှ်သာမည၊ ဆၜိုတ်ဂ္ဇအ်ရုင်ဓဝ်ကီုလေဝ် သွက်ဍုင်ပိုယ်ဏအ် ကောန်တၠဂှ် ဒှ်စေဟ်နုင်ထဝ်ပညာဏောင်လေဝ်။ ကောန်င္ၚာ်မစၟဳဒၟံင် ဍာ်တှ်ပညာ နူကောန်တၠတအ်ဂှ် မတ်ဍေဟ် သ္အးဇ္ၚး ယးတၟးဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲမတ်ဍေဟ်တအ် မတ်ဗြဲဂၠု ဗြဲဂူကၠုင်ဂှ် မိက်ဂွံဆဵုဒၟံင်ဟာ။ အဳ … အဲလေဝ် ဟီုဒး အရေဝ်ဂၠိုင်အာဣရ။ ကေတ်ရ … ကေတ်ရ ကောန်တၠ ချပ်ညိ။” သာ်ဝွံ ဂးတုဲ အစာတၠ လုပ်အာ ဖိုင်အပ္ဍဲတေအ်ရ။ ဇကုဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံလောဲရ။ အဝ် … ဖူဂျဳယျေ ဝေဒနာဖူဂျဳတြေံတေအ် ကလေင်ကတဵုပၠန်ဂှ်လေဝ် နာဲ … ဏအ် ဟွံမိက်ဆဵုရ။ ယဝ်ရ ဇကုဟွံအာမ္ဂး ဖူဂျဳ ဒှ်ဗီုလဵုရော ဟွံတီ။ နူတိုက်ကၠံထပ်ဂှ် ခ္ဍိုင်ဂစိုတ်ဖျေဟ်ဇကုဟာ။ ဖူဂျဳ လ္ပခ္ဍိုင်စှ်ေညိဏာ။
”ဖူဂျဳ … ဖူဂျဳ … ဖူဂျဳ”
”အဝ် … ကောန်နာဲဏအ် ဗျုရ ကၟုက်ဒၟံင်ဏီ။ ကတဵုရ တ္ၚဲသၠုင်ရ။”
ကာလမိမ္ၚုဟ်မှ အဝ် … လ္ပအ်ညာတ်ဏောင်ဟာ။ သ္ဂောအ်တီကေတ်ရ။ အိမ် … ညးတၞဟ်ကဵုပိုန်တုဲ အိုတ်ရ။ ဇကု ဒးစှ်ေကဵုပိုန် ပ္ဍဲဇြပ်ပၠန်ဏောင်ထေင် … ။ နူကဏေအ်တေအ် ဂွံဆဵုကေတ် အနန်တအ်တုဲ နူဗတံဏအ် ချပ်ဒၟံင် ပရူအနာဂတ်ဇကု ကဵု ဖူဂျဳရ။ ပရူဂရင်ပ္တီအစာတၠ၊ ပရူအာတ်အခေါင် ပ္ဍဲမိ စုင်ဒၟံင်ရ။ အဃောမချပ်ဒၟံင် လှိင်အာတုဲ ဘဝင်စိုတ်တေအ်လေဝ် ဃောနာဲရဝိန္ဒ မင္ၚုဟ်ဒၟံင် မပၞုက်လဝ်စိုတ် လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကလေင်ဗမံက်ထ္ၜးကဵု ပ္ဍဲသွပ်လပအ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ ကၠိုဟ်ရ။ သွဟ်မခိုင်ကၠိုက်မွဲဂှ် ဂၠာဲဂွံတုဲရ။ နာဲရဝိန္ဒ လုပ်အာ ဖိုင်ကျာ်တုဲ ဒုဟ်အဲဍိက် အဲဍိက်ဝဳတုဲ ရေင်တၠုင်ဒတုဲဖိုလ် ညးဍုင်ကွာန် ပ္တန်အာသာသနာရောင်ကျာ် သာ်ဝွံ ပအဓိဋ္ဌာန်ရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် ပွိုင်မွဲဂိတုဍောတ်တ် နာဲရဝိန္ဒ လ္ပအ်ဒၟံင်ညာတ် ပရေအ်ပရေအ်ဂှ် လၟုဟ်မှ ဂွံင္ၚုဟ်တိုန်ရ။ ဒေဝတဴတအ် ထ္ၜရလေဝ်။
စၞးလိက်တြေံဂှ် နာဲရဝိန္ဒ လှာဲစုတ် လိက်တၟိရ။ အဃောပြိုက်ဒၟံင် လိက်တၟိဂှ် သၠးအခေါင်ညိရ ဖူဂျဳယာမ။ သၠးအခေါင်ညိရ ဖူဂျဳယာမ သာ်ဝွံ ဂၠိုင်င်ကဵုဝါ နာဲရဝိန္ဒ ကရေဝ်ကရောတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ တုဲမ္ဂး ယီုထောအ်ဖဲဖဲမွဲတဲရ။ မၞိဟ်မ္ဂးဂှ် ကာလလဆောဝ် မွဲမွဲအလန် ကြအ်စဒှ်ဒၟံင်ကီုရလေဝ်။ တ္ၚဲဂှ် နာဲရဝိန္ဒ ကဵု ထောအ်ပိုန်ဖဲဖဲရ။ ၜိုတ်မိက်ဂွံစဂှ် စလုပ်ရ။ ကအ် ဟွံကှ်၊ ကအ် ဟွံဗ၊ ကျာဟွံဒုင်ဂၞဴ။ ဗွဲစၟတ်တုန် ယဲကအ်ဗၠး ဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲနာဲရဝိန္ဒကီု သ္ၚဲစ္ဍးအာ နူနာဲရဝိန္ဒကီုဂှ် ပါဲနူ နာဲရဝိန္ဒတုဲ ညးမွဲ ဟွံတီရ။
ဗညာလွဳမာန် (ကွာန်လှာ)
တင်စၟတ် ဝတ္ထုဝွံ ပ္တိတ်လဝ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ လိက်မဂ္ဂဇြေန် လဂါံအာဇာနဲ ကၞပ် (၄) သၞာံ ၁၉၉၉။ ဗညာလွဳမာန် (ကွာန်လှာ) ဂှ် ဒှ်ယၟု ကၞေဟ် တၠဂုဏ်အစာရာဝိက။
ဏ
ဏ (ṇa; the fifteenth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်သုန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဏ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဏ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာရ။ "ဏ" သာ၊ "ဏှ" သာဇြိုဟ်၊ "န" ဇြိုင်၊ "နှ?" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ဏ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
တိုက်ပိဋကတ်မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တဝ်ကၞဴ
ဘာတိုက်ပိဋကတ်မန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တဝ်ကၞဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၀၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၂၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ယေန်ဒံင်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ယေန်ဒံင် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၁။
မ္ၚဵုအံင်ဇၞး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလုဲ
ဘာမ္ၚဵုအံင်ဇၞး ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလုဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၇၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောဝိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၁၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ရုရုမိဂဇာတ်
ရုရုမိဂဇာတ် (Ruru(miga) Jātaka (No. 482)ဝွံ ဒှ်ဇာတ် ပ္ဍဲဇာတ် ၅၅၀ မရနုက်ကဵု ၄၈၂ ပရူကောန်သေဌဳ ဟွံဗ္တောန်လဝ်ပညာ၊ ကာလမိမတအ် ဟွံမွဲတုဲ ဒှ်ဒဒိုက်၊၊ ပရူဟွံတီဂုဏ် လတူညးမၞုံဂုဏ် လတူဇကုတုဲ ဗီုကတဵုဒှ်ဒဒိုက်ရ၊၊ အတိုင်သုတ်ဇာတ်မ္ဂး ကျာ်တြုဲသဗ္ဗညု မစိုန်ဒှ်တဴ အ္စာမၞိဟ်ဒေဝတဴ ဃောမဒတဴ ပ္ဍဲဘာဝေဠုဝန် ပဟိုတ်ကဵုဒေဝဒတ်တုဲ တွံတဴရုရုမိဂဇာတ်ဝွံရောၚ်။
ဝတ္ထုပစ္စုပ္ပန်
ဂလာန်ဂှ် ကြက်တြးကဵုရ၊၊ ခမဳဂမၠိုၚ် ဟီု ကုဒေဝဒတ် - ယွံကောန်တၠ ဒေဝဒတ် ကျာ်တြဲဂှ် နွံဂုဏ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊၊ တၠအဲ နိဿဲကဵုကျာ်တြဲတုဲ ကၠိဂွံ ဒဒှ်ခမဳရ၊ ဂွံဂိုၚ်ကေတ် ကေတ်ပိဋကတ်ပိရ၊ အာစိုပ် လာဘ်ပူဇဴသက္ကာရရ၊၊ ရဴဝွံ နကြိဟီုနေဝ် ယွံကောန်တၠတအ် ကျာ်တြဲဂှ် အယာံမာတ် ကၞုၚ်ချောဲကီုလေဝ် ဟွံသ္ပလဝ်ဂုဏ်ကုအဲ - အဲအလဵုလဵုဇကုဟေၚ် ပခမဳရောၚ်၊ အလဵုလဵုအဲဟေၚ် ကတ်ပိဋကတ်ပိရ၊ အလဵုလဵုဟေၚ် လာဘ်ပူဇဴသက္ကာရစိုပ်ရ၊ ရဴဝွံ ဟီုရ၊ ခမဳဂမၠိုၚ် ဂဇအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဇြပ်သဘၚ်ဓရ်တုဲ ကတဵုဗဒှ်ဂလာန်အိုတ်ရ၊၊ ယွံကောန်တၠတအ် ဒေဝဒတ်ဂှ် ဟွံလေပ်တီဂုဏ်ညး - ဂုဏ်ကေၚ်ပ္တုဲလဝ် ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာဟွံတီ - ရဴဝွံ ဟီုဂလာန်ဂရိုဟ် မသက္ကုဂုဏ်ဒေဝတဴအိုတ်ရ၊၊ ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုက္ညကၠုၚ်တုဲ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ် မူရဴ နဂလာန်မွဲ ကောံဓရီုဒၟံၚ်အိုတ်ရော- ရဴဝွံ သၟာန်တုဲ နဂလာန် မဟိမုဝွံ ကောံဓရီုဒၟံၚ်အိုတ်ရအဴ နကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ်၊ ယွံခမဳတအ် ဒေဝဒတ်ဂှ် ပ္ဍဲကာလၟုဟ်ဟေၚ် ဟွံလေပ်တီဂုဏ်ညးဟွံသေၚ်ဏီ ပ္ဍဲကာလ ကိုပ်ကၠာတေံကီုလေဝ် ဟွံလေပ် တီဂုဏ်ညး ဟေၚ်ရောၚ်၊ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ ပ္ဍဲကာလကၠာတေံကီုလေဝ် ဒေဝဒတ်ဝွံ အဲအလံၚ်ကျာ်ဂှ် ၜိုန်ရကဵုလမျီုကီုလေဝ် ဒေဝဒတ်ဝွံ အယာံမာတ်ညိညကီုလေဝ် ဍေံဟွံတီဂုဏ်အဲရ၊ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ ဇက်နေၚ် ဇာတ်အတိက်ရ။
ဝတ္ထုအတိက်
ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလအတိက်တေံ ဍုၚ်ဗာရဏသဳ သၟိၚ်ဗြဟ္မဒတ္တ နကြိပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်နေဝ် သေဌဳမွဲ သိုက်တဴဒ္စံါစှော်ကိုတ် ကၠိဂွံကောန်တြုံမွဲရ၊ ကောန်တြုံဂှ် ခုတ်ယၟုမဟာဓနကရ၊ နကြိ ကတ်ဗ္တောန်ကွတ်နေဝ် ကောန်အဲ ကြက်ဍောၚ်ၜိုတ်ရ၊ ရဴဝွံ ချပ်တုဲ ဟွံကဵုကတ်ဗ္တောန်ကွတ်မမိက်မွဲမွဲရ၊ ကောန်သေဌဳဂှ် မပ္တံ ပွမလှေ်ဒယှေ် တိၚ်တိုက်ကီု ပွဇၚာဲစကီု တီရ၊ သ္အာၚ်နူဂှ် ကမၠောန်ကေၚ်ကာ မမိက်မွဲမွဲ ဟွံတီရ။ ကောန်သေဌဳဂှ် ကာလစိုပ်အဝယ်ဗၠာဲ သ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲကေုာံသမ္ဘာ မဗဗွဲကေုာံကောန်တြုံဂှ်တုဲ မိမဂမၠိုၚ် ချိုတ်အိုတ်ရ။
ဒုဟ်ဟွံကတ်လဝ်ကွတ်ပညာ
ကောန်သေဌဳဂှ် မိမၜါ စုတိကၠိလောန်အာတုဲ သီုမတွီပွိုၚ်တဴ နမပ္တံ လဗၚ်ဗြဴ လဗၚ်သုရာ လဗၚ်ဝေၚ်ဇျၚ်ဂမၠိုၚ် နဟိုတ်ဂမၠိုၚ် မတၟေၚ်ဟ် ပၠေၚ်ကၠေံဒြပ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုတုဲ သီုမဂိုၚ်ကေတ်ဂတှ် ဂတှ်ဂှ်ကီုလေဝ် ကဵုဟွံမာန်တုဲ တၠဂတှ်ဂမၠိုၚ် နကြိအာတ်တဴအိုတ်နေဝ် ရဴသာ်ဝွံချပ်ရ- အဲဂျိုၚ်ဒၟံၚ်ဂှ် မူဖိုလ်မၞုံရော - ပ္ဍဲမွဲဘဝ ညံၚ်ရဴ မဒှ်ခန္ဓကာယမွဲကၠေၚ်ဒှ်ပၠန်ရ၊ ချိုတ်ထောံဟေၚ်ပြဲရ၊ ရဲဝွံချပ်ရ၊ ချပ်တုဲ ကောန်သေဌဳဂှ် ဟီုကုတၠဂတှ်ဂမၠိုၚ် ဂိုၚ်ကေတ်ဂတှ် မၞးတအ်တုြ ကၠုၚ်အိုတ်ညိ ဒြပ်မဒှ်အာဲမိမဂပ်ဝ်တိုပ်စွံလဝ် ပ္ဍဲသြၚ်ကြုၚ်ဂၚ်္ဂါနွံကုအဲရ၊ ဒြပ်ဂှ်အဲကြက်ကဵုမၞးတံရ၊ ရဴဝွံနကြိဟီုနေဝ် တၠဂတှ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဗက်အာမွဲဟာန်ကေုာံ ကောန်သေဌဳအိုတ်ရ၊ ကောန်သေဌဳဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဝွံ တိုပ်စွံလဝ်ဒြပ်ရ၊ ရဴဝွံ ညံၚ်ရဴမဟီုလဴစကီုဒှ်တုဲ စှေ်အာကြုၚ်ဂၚ်္ဂါတုဲ အဲကြက်ချိုတ်ရ ရဴဝွံ ဒြေပ်တုဲ စှ်ေအာပ္ဍဲကြုၚ်ဂၚ်္ဂါရ။ ကောန်သေဌဳဂှ် နဇၟောဝ်ဍာ် မသ္ကာတ်မြဟ် နကြိဟဳအာနေဝ် နမဗြုကသဝ်တဴ ဗွဲမဆာန်ဍူ ဗြုကသဝ်တဴရ၊၊
ဂုဏ်သၟိၚ်ၜိုၚ်
ဗောဓိသတ်ဂှ် ပ္ဍဲကာလသ္ဂာဗ္တံ မိၚ်ဗြုရမျှာၚ် ကောန်သေဌဳဂှ် နရိုအ် ဗွဲမဂပ်ဝ်ဆာန်ဍူတုဲ မိၚ်ရမျှာၚ်မၞိဟ်ရ၊ ဃောအဲ နွံပြကာတ် သြဝ်လ္ပကဵုချိုတ်ညိ ရဴဝွံချပ်တုဲ က္တဵုတိတ်ကၠုၚ်နူဒၞာဲဂိုဟ်တုဲ အာသြၚ်ကြုၚ်တုဲ ယွံတြုံ လ္ပဖေက်ညိ အဲကြက်ကဵုလမျီုကုမၞးရ ရဴဝွံ ကဵုကၠိဂွံသက်သာတုဲ ညံၚ်ရဴမဗပိုတ်ကၠေံဇၟောဝ်ဍာ်ကီု အာတုဲ ကောန်သေဌဳဂှ် ပ္တိုန်လ္တူစးတုဲ ကဵုစိုပ်သြၚ်တုဲ ရေၚ်တၠုၚ်နေၚ် ဒၞာဲဇကု သီုမပရာံဗ္ဇးကဵု ကဵုသတ်ဆုဇၞော်သၟတ်တုဲ ကၠိလောန်အာၜါပိတ္ၚဲတုဲ ယွံတြုံ အဲရၚ်တၠုၚ်ပ္တိတ်နၚ် ဂြိုပ်ဝွံတုဲ ကြက်စွံပ္ဍဲ ဂၠံၚ်တြဴဍုၚ်ဗာရဏသဳရ၊ နကြိစွံမြဴသာ်ဝွံနေဝ် မၞးကြက်စိုပ်ဗွဲတသိုက်ရ၊ ဗွဲစၟတ်တုန် - တၠအဲဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲမဟိမုဝွံ ၜိုၚ်မတုပ်ကၠောံသာ်ထဝ် မံၚ်တဴရ ရဴဝွံ ဟိုတ်နူ ဟိုတ်မတွံဂး ဒြပ်ကုသၟိၚ်ကီု ကုအမတ်ဇၞော် သၟိၚ်ကီုလ္ပဟီုလဴစညိ ရဴဝွံဟီုရ၊ ကောန်သေဌဳဂှ် ယွံတြ ခိုဟ်သန်ရ ရဴဝွံ ဒုၚ်အဝန်ရ၊ ဗောဓိသတ် ဂိုၚ်ကေတ် ဒုၚ်အဝန် ကောန်သေဌဳတုဲ ပ္တိုန်ကောန်သေဌဳဂှ် ပ္ဍဲလ္တူစးဇကုတုဲ ဖျေံပ္ဍဲဂၠံၚ်တြဴဍုၚ်ဗာရဏသဳတုဲကၠေၚ်ရ။
ညးဇိုတ်ကၠေံဂုဏ်
ကောန်သေဌဳဂှ် နကြိလုပ်အာဍုၚ်ဗာရဏသဳနေဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ဟေၚ် ဂၞကျာ်ဇၞော် သၟိၚ်ဍုၚ်ဗာရဏသဳမၞုံ ယၟုခေမာ ပ္ဍဲပယာံတ္ၚဲတၟး ပ္ဍဲသွပ်လ္ပအ်ညာတ် သၟိၚ်ၜိုန်မၞုံသာ် မတုပ်ကၠောံသာ်ထဝ် တွံဓရ်ကဵုဇကုတုဲချပ်ရ၊ သၟိၚ်ၜိုၚ်မၞုံသ္ဘဴ မဖှ်သာ်ဝွံ ယဝ်ဟွံမွဲမ္ဂး အဲဟွံလ္ပံညာတ်ရ၊ ဗွဲစၟတ် နွံဟေၚ်သဒှ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ အဲကြက်ဟီုလဴစသၟိၚ်ဇၞော်ရ ရဴဝွံချပ်ရ။ ချပ်တုဲ ဂၞကျာ်ဇၞော်ဂှ် ပြာပ်အာ ကုသၟိၚ်တုဲ ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ စိုန်နွံပၟိက် တၞဟ်နညာတ် သၟိၚ်ၜိုၚ် မၞုံသာ်မတုပ်ကေုာံသာ်ထဝ်ရ၊ စိုန်မမိက်ကၠၚ်ဓရ် သၟိၚ်ၜိုၚ် မၞုံသာ်မတုပ်ကေုာံသာ်ထဝ်ရ၊ ယဝ်ဂွံကၠၚ် ဓရ်သၟိၚ်ၜိုၚ်မ္ဂး အဲဂျိုၚ်တဴလမျီုရ၊ ယဝ်ဟွံကလိဂွံ သၟိၚ်ၜိုၚ်မ္ဂး လမျီုအဲ ဟွံမွဲရ၊ ရဴဝွံဂရၚ်ပ္တီရ။
မၞိဟ်ရပ်ကဵုသၟိၚ်ၜိုၚ်ကဵုလာဘ်ရောၚ်
သၟိၚ်ပရာံဗဇး ကဵုဂၞကျာ်ဇၞော်တုဲ ပ္ဍဲဍုၚ်မၞိဟ်ယဝ်နွံမ္ဂး ကြက်ဂွံရ။ ရဴဝွံ ဟီုတုဲ ကဵုကော်ဗမၞးဂမၠိုၚ်တုဲ သတ်ဂြိုပ် မၞုံသာ်မတုပ်ကေုာံသာ်ထဝ်မ္ဂး နွံအိုတ်ဟာ ရဴဝွံသၟာန်တုဲ ယွံသၟိၚ်ဇၞော်နွံအိုတ်ရ၊ ရဴဝွံ နမဂရၚ်ပ္တီ ဂွံမိၚ်ကေတ်တုဲ သြန်လ္ၚဳကသာပ် စုတ်ပ္ဍဲနပ္ကဴထဝ်တုဲ ပ္တိုန်ပ္ဍဲလ္တူစးစိၚ် မဂ္ညိတ်ဂ္ညာတ်လဝ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်တုဲ သၟိၚ်ၜိုၚ် မၞုံသာ်မတုပ်ကေုာံသာ်ထဝ်ဂှ် ယြဴညးမွဲ ဟီုလဴစရ၊ ကုညးဂှ် သြန်လ္ၚီကသာပ် မွဲဟာန်ကေုာံ နပ္ကဴထဝ်ကီု စိၚ်ဂှ်ကီု လောန်လ္တူနူလ္ၚီကသာပ်ဂှ်ကီု ယၚ်ဒဒှ်မၟိက်ကဵုဂှ်ဒှ်တုဲ ကဵုချူဂါထာပ္ဍဲဗပိုတ်ထဝ်တုဲ ကော်အမာတ်မွဲတုဲ ယွံသ္ကံအမာတ် ကၠုၚ်ညိ- နအသံအဲ ရပ်ဏာဂါထာဝွံတုဲ ဟီုလၟိၚ် ကုညးမံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဂမၠိုၚ်ညိ၊ ရဴဝွံ ဟီုတုဲ ပ္ဍဲရုရုမိဂဇါတ်ဝွံ သ္ဂးတိုန်ဂါထာကိုပ်ကၠာဝွံရ။ "၁၁၆- တဿဂါမဝရံဒမ္မိ၊ နာရိယောစ အလၚ်္ကတာ။""ယောမေတံမိဂမက္ခာသိ၊ မိဂါနံမိဂမုတ္တမံ။"
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ယေန်ဒံင်
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ယေန်ဒံင် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမနိကာယ မ္ဂး သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲဘာဝွံ နွံခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါယမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၅၊ ဝှ် ၅၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
အဴ
အဴ (the tenth vowel of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုစှ်ရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဴဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အဴ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အဴ=ကဴ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အဴ=ဂဴ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အဴ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ဴ) မကော်စ (လလဴက္ဍိုပ်)။
ဝင်
အက္ခရ် "အဴ" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဴဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။ အဴဂှ် ဒှ်ရမ္သာင်ဇြိုဟ် သြ။
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တမဟောသဓ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၃၊ ဝှ် ၄၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဇေယျဝံသ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ၝောအ်နက်
ဘာဇေယျဝံသ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ၝောအ်နက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝရဝံသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
အံ
အံ (aṁ; the eleventh vowel of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုစှ်မွဲရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အံဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အံ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အံ=ကံ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အံ=ဂံ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အံ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ံ) မကော်စ (ခဍံက္ဍိုပ်)။
ဝင်
အက္ခရ် "အံ" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဲဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။
ဒုန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်
ဘာဒုန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၁၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၇၊ ဝှ် ၅၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဓမ္မရက္ခိတ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ၝောအ်နက်
ဘာဓမ္မရက္ခိတ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ၝောအ်နက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၂၊ ဝှ် ၁၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဗုဒ္ဓရက္ခိတ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ၝောအ်နက်
ဘာဗုဒ္ဓရက္ခိတ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ၝောအ်နက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၂၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဂလာန်မြော်အဲနာဲ(ပညာစိုတ်)သွက်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်(၇၁)ဝါ၊ဘာသဳရိမၚ်္ဂလ (မဟာဇျာဲ)
အဲနာဲ(ပညာစိုတ်)
ကဵုဂွံဍိုက်ပေၚ်ကဵုမ္ၚဵု ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက် (၇၁) ဝါ သီုကဵုအလုံကောန်ဂကူပိုယ်ကီု သီုကဵုတၠီပိုန်သၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ တၠပညာပိုယ်သီုဖအိုတ်ညိဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ မိက်ဂွံဟီုဏာရကျာ် ဟီုဏာရအဴ။
တ္ၚဲဏအ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်ဟီုဂလာန် ကဆံၚ်လ္တူစၚ်ဏအ်ဟီုဂှ် ဗီုပၟိက်စိုတ်ဟီုရ နကဵုတၠဂုဏ်အလန်ကိုပ်ကၠာ ဒးဆဵုဂဗဟီုတုဲတှေ် ယဝ်ခါရဟီုဏာယောၚ်ယာအာမ္ဂးတှေ် ဒှ်တာလျိုၚ်ကုပူဂဵု လဂုဏ်မဟီုဟေၚ်ရ။ တ္ၚဲဏံဂှ် ဒးကၠုၚ်လဝ်စၞးကွးဘာ တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလာန်ကန် ကေုာံ မဟိဍန် ဍုၚ်သေံတုဲတှေ် ဒးဟီုလ္တူစၚ်ဟီုဂှ်တှေ် အရေဝ်မဟီုဏာဖအိုတ်ဂှ် အရေဝ်စၞးကွးဘာတက္ကသိုလ်ဏောၚ် အဵုဂှ်တှေ် ယောၚ်အာမ္ဂးတှေ် တန်တဴကဵုလဂုဏ်ဟေၚ်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ တၠဂုဏ်မိက်ဂွံဆက်ဏာမိတ်ဂှ် တၠဂုဏ်ဂှ် တၠဂုဏ်အာလောက ကော်ပ္ဍဲမုက်လိက်တှေ် အဲနာဲ(ပညာစိုတ်)၊ ဒးမံၚ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံဂှ်ဂှ် နကဵုကေတ်လဝ်တာလျိုၚ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန် ဍုၚ်သေံ၊ တုဲတှေ် ချဳဒရာၚ်မံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်မန်တေံဂှ် နကဵုဒါရိုက်တာ သၚ်သၟတ်ဇာနှိက် ဇာနှိက်သၚ်သၟတ်မန် တုဲတှေ် ဒါရိုက်တာ အဲနာဲ (ဖောၚ်ဒေရှၚ်း) မဒှ်ကီုရ။ အဵုဂှ်တှေ် တၠဂုဏ်ဂှ်ကတ်မံၚ်ပညာ ပ္ဍဲဘာတက္ကသိုလ်မဟိဍန် နကဵုတန် M.A. မွဲမဒှ်ကီုရ။
ဒပ်ပၞာန်ဂကူကဵု NCA
အဵုဂှ်တှ်ေ ဆေၚ်စပ်ကဵု တ္ၚဲဏံ ဒးဟီုဂလာန်ညိဟီုဂှ်တှေ် ဗော်ပိုယ်ကီု ကောန်ဂကူပိုယ်ကီု ဟီုဂှ်ဂှ် ဖေတ်ဒရေဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံ မိက်ဂွံအာအာ ဍုၚ်မန်ဗၠးၜးမိက်ဂွံကေတ်တ် အဓိကအချုက်ဍေံဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒးခိုၚ်ဟေၚ်ရ။ အတိုၚ်တၠဂုဏ်အ္စာ အဇ္ဇ ဟီုဏာဂှ်ဟေၚ်ရ ဒပ်ပၞာန်မန်ပိုယ်ခိုၚ်မှ ဒပ်ပၞာန်ဏံ ဂွံကေတ်ကဵုဂီုကၠီု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မန်ပိုယ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မန်ပိုယ်ခိုၚ်တှေ် ပရေၚ်ပညာမန်ပိုယ်ဂှ် ဍေံတဴတက်ကၠုၚ်ဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် ယဝ်ရဒးကဵု ဥပမာမွဲတှေ် ဒပ်ပၞာန်ဟီုဂှ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာကဵု ရဲကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ်ရ။
ကဏ္ဍညးဗြဴ ပ္ဍဲဂကူမန်
ညးဗြဴမန်တအ်လေဝ် အခိၚ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် လ္ပမံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲခေါ်ထၟာဲမွဲမွဲညိ။ ဍေံဟီုစဟဏအ်တှေ် လ္ပမံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဗွိုက်မွဲဍောတ်ဓဝ်ညိ။ ညးဗြဴမန်လေဝ် ဒှ်မံၚ်ဂကောံအုပ်ဓုပ်ကွာန်ၜါပိပန်ယျ။ မၞိဟ်ဗြဴဂကူမန်ပိုယ်လေဝ် ဂွံမံၚ်လာဘ်ဂၠးတိ တၟာဟလိုၚ်ရ။ အဵုဂှ်တှေ် ဇြဟတ်မၞိဟ်ဗြဴလေဝ် တော်အာကဵုဇြဟတ်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တှေ် ကဝက်ပြၚ်ၚ်နွံမံၚ်။ အဵုဇြဟတ်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တှေ် ကဝက်ပြၚ်နွံမံၚ်၊ အဵုဇြဟတ်ဏံဂှ် သၟတ်ဗြဴပိုယ်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵုဒးပလေဝ်ပလေတ်စရ။သွက်ဂွံလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဗွိုက်ဂကောံ ဗွိုက်ဂကူ ဗွိုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အဵုဂှ်တှေ် ပိုယ်တအ်ဂှ် အရာဇြဟတ်ပိုယ် ပိုယ်ညံၚ်ဂွံသုၚ်စောဲဂွံ ဟီုဗီုအရေဝ်နူကၠုၚ်ဂှ်တှေ် တ္ၚဲတၟးကၠုၚ်မွဲတ္ၚဲတှေ် တ္ၚဲဏံမုအဲကၠောန်ကဵု ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်မာန် အဵု အရာဏံအခိၚ်ဏအ် ပိုယ်ဒးချပ်ရဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် ပိုယ်မၚ်မံၚ်ကမ်ကုသိုလ်ပိုယ် ပိုယ်ဂွံဖန်ကေတ်တ်ဟီုဂှ် ကမ်ကုသိုလ်အဲ အဲဖန်ကေတ်ကေတ်ဂှ် ကမၠောန်အဲ အဲဒးကၠောန်ရ အဵုဂှ်တှေ် မၚ်မံၚ်ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တေံ မၚ်မံၚ်ကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဏအ် ပၠန်ဂတးဏအ် ကေတ်ကဵုပိုယ်ဗၠးၜးဏောၚ် ကေတ်ကဵုပိုယ် အခေါၚ်အရာဏောၚ်ဟီုဂှ် မၚ်မံၚ်တှေ် ဆလအ်မှ ဟွံဂွံပုဟ်။ ဇကုဇကုဂှ် ဒးလုပ်က္တဵုကၠောန်ဏောၚ်။
ကဏ္ဍသၚ်ကွးဘာတက္ကသိုလ် ဂကူမန်
အဵုဂှ်တှေ် ဂကောံကွးဘာ တက္ကသိုလ်သၚ်မန်တအ်ဟီုဂှ်ဂှ် မုဘိုၚ်ကၠောန်မံၚ်ရောတှေ် ဘိုၚ်ကၠောန်မံၚ်ကဵု ပရေၚ်ပညာသွက်ဂကူမန်ပိုယ်တအ်ရ။ ဥပမာ- ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ်ဟီုဂှ် ဗီုကဵုတၠဂုဏ်အ္စာအဇ္ဇ ဟီုဂှ်ရ။ သီုစရိုတ် ပိုယ်တအ်ဏောၚ် ဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မာန်ဟီုဂှ်ဂှ် ကဏ္ဍပိုယ်ဒးဗ္တောန်လိက်တအ်ဂှ် အဵုပ္ဍဲကဵုကဏ္ဍဗ္တောန်လိက်တအ်ဂှ် လိက်ဗီုလဵုပိုယ် ဂွံဗ္တောန်ကဵု ကောန်ဂကူပိုယ်မှ သ္ဂောံဗၠးၜး၊ လၟုဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ပိုယ်ဒးဗ္တောန်ကၠုၚ်လဝ်လိက် နူကဵုဂကူညးတၞဟ် တၠဂုဏ်လေဝ်တုဲကၠုၚ်လဝ်ဘာ နူကဵုဘာတန်ရ။ အဵုဂှ်တှေ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုယ်တအ်ဏအ်ဂှ် ဒက်လဝ်ကဵုပရေၚ်ပညာညးတၞဟ်တှေ် ဂွံကလေၚ်ကေတ်ဗၠးၜးဇကုဂှ် ဍေံသ္ၚောဲမံၚ်တၟာဟလိုၚ်ရ။
အဵုဂှ်တှေ်ပရၚ်ပညာမန်ပိုယ် ပိုယ်ဂွံခၞံကေတ်တ်မာန်ဂှ် ပိုယ်ဒးလွဳၜံၚ်ပတိတ် တၠပညာ ဗွဲမဂၠိုၚ်၊ အဵုဂှ်တှေ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် အနေကဵုဥက္ကဌ ဂကောံသၚ်(ကွးဘာတက္ကသဵု)သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံမွဲ မိက်ဂွံဟီုတၚ်ဂုဏ်ကဵု တၠဂုဏ်အ္စာ အဇ္ဇဟီုဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုညးတုဲတှေ် ကောန်ဂကူပိုယ်တံ အာရီုစိုပ်ကၠုၚ်ကဵု ပရေၚ်ပညာဗွဲမဂၠိုၚ်။
အဵုဂှ်တှေ် ကောန်ဂကူမန်တအ် အာရီုစိုပ်ကၠုၚ်ပရေၚ်ပညာဏောၚ် ဟီုဗက်ဂှ်တှေ် ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူပိုယ် တဴတက်အာတုဲတှေ် သှ်ေတၞဟ်ဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူပညာနွံတုဲ ထိၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်လေပ်ဏောၚ်၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ပညာနွံတုဲ ပိုယ်တအ်ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဆက်ဆောံညးသကအ်ဒး၊ ဆက်ဆောံညးသကအ်လေပ်တိုန်တှေ် ဓဝ်ညဳသာဂှ် ဍေံဗက်ကၠုၚ်လက္ကရဴဂှ်ရ။ ဓရ်ညဳသာဟီုဂှ် ဍေံမၚ်မံၚ်ပညာပိုယ်ကဆံၚ်သၠုၚ်ရ။ ပညာပိုယ်ကဆံၚ်သၠုၚ်ကၠုၚ်တှေ် ပိုယ်တီကၠုၚ် အကာဲအရာဏောၚ် ပိုယ်လ္ၚတ်ကၠုၚ်ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်လေပ်ကၠုၚ်တှေ် ပိုယ်ဗစာရဏာလေပ်ကၠုၚ်တှေ် ပိုယ်တအ်ကၠိုဟ်ခၠၚ်ညးသကအ်။ ဓရ်ကၠိုဟ်ခၠၚ်ဟီုဂှ် သွက်ဍေံဂွံဒက်ပတန်ကဵု ဓရ်ညဳသာရ။ အဵု ပိုယ်ဂွံကၠိုဟ်ဟဏအ်ဟီုဂှ် မုပိုယ်ဒးသ္ပရောဟီုတှေ် ဂကောံကွးဘာ တက္ကသိုလ်တအ်ဖအိုတ် လၟုဟ်တိုန်မံၚ်ဘာဂှ် နကဵုပရေၚ်ဘာသာ၊ အဘိဓရ်လေဝ်နွံ နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်နွံ၊ အဵုပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဖအိုတ်ဂှ် ပိုယ်တံဂၠိုက်ဂၠာဲတုဲ ပိုယ်တအ်ခၞံလိက် ချူလိက် သွက်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ် ဂွံဗှ်နကဵုဘာသာမန်မာန်၊ ဗှ်တုဲတှေ် ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် အကာဲအရာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ် ဟီုဟီု ဂွံဗှ်လ္ၚတ်ကေတ် ပရေၚ်ပညာ ချူလဝ်ပရၚ်ပိုန်ဒြပ်ဟီုဟီု ကွတ်ဆက်ဆောံဟီုဟီု နာနာသာ်ဏအ်ဂှ် ပိုယ်ဒးလေပ်လိက်။ အဵု ပိုယ်လေပ်လိက်တုဲတှေ် ဂွံကတ်လ္ၚတ်ဗီုတအ်ဏအ်ဂှ်ဂှ် အဵုပ္ဍဲလိက်မန်ပိုယ်လေဝ် ပရူပရာဆံၚ်သၠုၚ်ၚ် ဗီုတအ်ဏအ်ဂှ်လေဝ် ဒးချူစုတ်လဝ်နွံဏောၚ်။ဥပမာ ပ္ဍဲလိက်မန်ပိုယ်ဏအ်ဂှ် ချူလဝ်ပရူစိုတ်ဓာတ် ဆာန်ဂကူတှေ် ကောန်ဂကူပိုယ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူဂှ် သက်ဟီုဟွံမွဲရ။ ဆ္ဂး ဂွံတိုန်အာမွဲကဆံၚ်ပၠန်ဂှ်ဂှ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူတံဂှ် ဍေံဒုၚ်သဇိုၚ်ရ။ စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူနွံမှ ဂွံကၠောန်နာနာသာ်ဂွံ၊ ဆ္ဂး ဍေံဂွံတိုန်မွဲကဆံၚ်ပၠန်ဂှ် ဍေံဂွံကြပ်ကဵုတိုၚ်ပ္ကဴဗၠးၜး ပိုယ်ဂှ်ဂှ် ပိုယ်ဒးဂံါ တိုန်မွဲကဆံၚ်ပၠန်ဏောၚ်။ နူကဵုစိုတ်ဓာတ်တုဲတှေ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဓရ် ကၠိုဟ်ခၠၚ်တုဲကၠောန် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟာ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဍာ်ဒကေဝ်တုဲ ကၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟာ အဵုကဆံၚ်လ္တူ ဗီုတဏအ်လေဝ် ပိုယ်ဒးတိုန်ကေတ်မာန်ရ။
သၟတ်မန်ကဵု ပေဲါပတိုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ပၠန်ဂတး ပွိုၚ် (၆၀) သၞာံ ဟီုဂှ်တှေ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု သတ္တိ ဂွံကီုလေဝ်ဂှ်ဂှ် တ္ၚဲဏအ်သွက်သၟတ်မန်ပိုယ် မုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တၟိမွဲဟီုဂှ်ဂှ် မုက်ပၞာန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ အဵုပၞာန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ပံက်ကၠုၚ် ဂွံၜိုတ် (၆-၇) သၞာံဏအ်ဂှ် သၟတ်မန်ပိုယ်တအ် ဟွံဒှ်မံၚ်ဒတုဲတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ညာတ်ကေတ်။ အဵုဂှ်တှေ် မိက်ဂွံကဵုထပ်ပလေဝ်ပလေတ်စညိဂှ် ဘိုၚ်ဓလာ်တမ်ရိုဟ်ကဵု ပရေၚ်ပညာအိုတ်ညိ။ အောန်အိုတ်ဂှ်ဂှ် သၚ်တၠပညာတအ် ချူလဝ်လိက်မန် ကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ်ကောန်ဂကူပိုယ်လိက်တအ်ဂှ် ဂွံဒှ်က္ဍဟ်ဗၠးၜး အရာလိက်ဂကူညးတၞဟ် ဟီုအိုတ်တ်တှေ် လိက်ဗၟာတအ်ဂှ် ဍေံချူလဝ် သွက်ဂွံအထံက်အပၚ်ဂကူဍေံ သွက်ဂွံအထံက်အပၚ်ဝါဒဍေံတှေ် လိက်ပိုယ်မန်ရ ပိုယ်ချူသွက်ဂကူပိုယ်ဂွံဗၠးၜး။ အဵုဂှ်တှေ် ဂွံဗှ်ကေတ်လိက် တၠဳပိုန်သၚ်တအ် တၠပညာတအ် ချူလဝ်ဂှ်တှေ် ပိုယ်တအ်ဒးလေပ်လိက်မန်ကီုဏောၚ် ပိုယ်ဂွံၜက်အာကဆံၚ်ဗှ်လိက် အေၚ်ကလိက်ဂှ်လေဝ် တၟာသ္ၚောဲဏီ။ အဵုဂှ်တှေ် အပိုၚ်သၟတ်တအ်လေဝ် ပလေဝ်ပလေတ်စ ညံၚ်ဂွံဗှ်လိက်မန်လေပ်ညိ၊ ဗှ်တုဲတှေ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံချူလိက်မန်လေပ်ညိ။ အဵုအရာဏံဒှ်မှ ဒါယကာတအ် ထံက်ပၚ်သၚ် တက္ကသိုလ်တအ်၊ ညးတအ်လေဝ် ညးချူလဝ်ဂှ်တှေ် ဒါယကာတအ်ဂွံကလေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် အဵုပ္ဍဲကဵုပိုယ်အာမံၚ်သွက်ပိုယ်ဂွံဗၠးၜး သွက်ပိုယ်ဂွံကေတ်ဖေက်ဒရယ် ဟီုဟီုဂှ်ဂှ် ပရေၚ်ပညာမွဲ ဍေံဒုၚ်မံၚ်သဇိုၚ်တၟာဟလိုၚ်ရ။
(၁) စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ
စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ ဒးနွံဏောၚ်။ မုပရောတှေ် ယဝ်ခါရ လုပ်အြကာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အြကာဂကောံ(CSO) တအ် အြကာဂကောံ NGO တအ်ဟီုတှေ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ ဟွံမွဲပုဟ်တှ်ေ ဇြဟတ်ကမၠောန်ပိုယ် ဟွံဒှ်သွက်ဂကူပုဟ် ဒှ်အာသွက်ဂကူညးတၞဟ်မာန်မံၚ်။ အလဵုစိုပ်ပ်ဂှ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူနွံမံၚ်တှေ် မန်ပိုယ်ဂှ် ဟွံဒးဂွိၚ်ကၠက်အာပုဟ်၊ ကၠေံအာပုဟ် ကၠာဲအာပုဟ်။
(၂) သြန်ဂွံကၠောန်သွက်ဂကူ
မွဲပၠန်ဂှ် ဂွံကၠောန် ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ဟီုဂှ် သြန်သွက်ဂွံကၠောန် ပရေၚ်ဂကူ၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဇကုဇကုဒးပါ်စွံလဝ်ဏောၚ်- ဥပမာ ပရေၚ်ဆဵုဂဗဂုဏ်တှေ် သြန်ကလိဂွံလဝ် နူကဵုဒါယကာတအ် ထံက်ပၚ်လဝ်တှေ်ပါ်စွံလဝ် သွက်ကတ်ပညာနွံဏောၚ်၊ သွက်ဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူနွံဏောၚ်။ သွက်ဂွံသုၚ်စောဲ ရပ်စပ်လွဳယဲပူဂဵုဇကု နွံဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် သၟတ်မန်ပိုယ်တအ်ဂှ် သြန်ကၠောန်လဝ်တအ်ဂှ် ဗၞတ်သြန်ဟလိုၚ်ဏအ်တှေ် သွက်အဲဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူလေဝ် ဒးစွံလဝ် မွဲကဏ္ဍ။
(၃) ကွတ် IT
အဵု ညံၚ်ဂွံသုၚ်စောဲကွတ်တအ်ဏအ်မာန်ဂှ်လေဝ် ဇကုဇကုဂှ် ဒးပလေဝ်ပလေတ်လဝ်ရ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် သွက်ဂကူမန်ပိုယ်ဂှ် မုက်ပၠန်ဂတး မုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍေံပံက်မံၚ်သီုၜါတှေ် သၟတ်မွဲဂှ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂကူဇကု ဟွံဂွံဗၠးၜးတုဲ ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂှ်လေဝ် ဒးကဵုမံၚ်ဇြဟတ်ဏောၚ် ဒးချပ်ကဵုမံၚ်ဏောၚ်။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပံက်ကၠုၚ်တုဲ သၟတ်မွဲမွဲဂှ် ပဲါနူကဵုပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ပၠန်ဂတးဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သၟးဟွံသေၚ်တုဲတှေ်။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟီုဂှ် ဗီုလဵုပရၚ်ဂကောံဇကု ဂွံဖေအ်ဗြေဝ် အဵုအရာတဏအ်လေဝ် ပိုယ်ဒးချပ်လဝ်ဏောၚ်။
နိဂီု
အဵုဂှ်တှေ် သၟတ်မွဲမွဲဟီုဂှ် ပဲါနူကဵုညး (ဂုဏ်အဇ္ဇ) သရုပ်ဏာလဝ် ဂကူမွဲမွဲဂွံကေတ်ဍုၚ်မာန်ဂှ် ပညာပိုန်ဒြပ်ပၞာန် ဒးနွံတှေ် နကဵုသၚ်ကွးတက္ကသိုလ်တအ်ဂှ် မွဲဒကုတ်မွဲဒကူ ဘိုၚ်ဗပေၚ်ကဵုမံၚ် ပရေၚ်ပညာသွက် ဂွံကေတ်ဍုၚ် ကောန်ဂကူမန်ဏောၚ်လေဝ် ဒါယကာတအ် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ် မိက်ဂွံကဵုပတှေ်စှေ်စိုတ်။ အဵုဂှ်တှေ် ကၠောန်မံၚ်လိက် ဖအိုတ်ဟီုဂှ် ပမံၚ်သုတေသန ကောန်ဂကူပိုယ်တအ် စရိုတ်ဟွံဗၠးၜး က္ဍဟ်ဒးမံၚ်ထံၚ်တအ်ဂှ်ဂှ် ဗီုလဵုဂွံပ္တိတ်က္ဍဟ် ဗီုလဵုညံၚ်ဟွံဂွံဒးထံၚ် ပိုယ်ဂွံလဝ်ဝါဒ နူကဵုဂကူညးတၞဟ်ဗၠေတ်တ်ဂှ် သၚ်တအ်ကီု တၠပညာတအ်ကီုဂှ် ညးတအ်ချပ်ကဵုမံၚ်သွာၚ်ဏအ်။ အဵုပရူတဏအ် ယဝ်ရညးတအ် ခၞံပတိတ်ညးတအ် ချူပတိတ်ကဵုလိက်တှေ် ပိုယ်ဗှ်တုဲတှေ် ပွမပိုယ်ဒးဒုၚ်လဳလဝ် ဝၚ်နူကဵုဗၟာတအ်ဟီုဟီု ပိုယ်ဒးဒုၚ်တက်ဟပၠောပ်လဝ်ဝါဒ သွက်ဂွံကဵုဇြဟတ်ကဵု ဂကူမဟာဟီုဟီု သွက်ပိုယ်ဂွံပါ်ခြာဆက်ဆောံမံၚ် အကြာကောန်ဂကူပိုယ်တအ်ဟီုဟီုဂှ် ညံၚ်ဂွံတတ်စ္ဍးအာတှေ် သွာၚ်သၚ်ကတ်မံၚ်ပညာတအ် ဂစာန်မံၚ်ဖအိုတ်ရ။ အဵုဂှ်တှေ် ဂတနူဏအ်သ္ပဟိုတ်ကဵုတၠဂုဏ်အ္စာအဇ္ဇတုဲတှ်ေ အခိၚ်ကောန်ဂကူပိုယ်အာရီုစူမံၚ် ပရေၚ်ပညာဏအ်ဂှ် အနေကဵုဇကုမွဲလေဝ် ညံၚ်ဂွံသုၚ်စောဲစရိတ် ညံၚ်ဂွံထံက်ပၚ် ညံၚ်ဂွံထလိုက်တမ်ရိုဟ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာဇကုတုဲတှေ် ကောန်ဇာတ်ဇကုတုဲတှေ် ဂကောံဇကု ပွဳပွိုၚ်ဇကု ဂၠိုၚ်ၚ်ညိဂှ် ပတိုက်ဖအောဝ်ဏာတုဲ အုပ်ကၠေံနိဂီု ဆၜိုတ်ဏအ်ရ။
အေဿလာမ်
အေဿလာမ် (Islam), မကၠုင် နူအရေဝ် အာရာပ်:الإسلام al-islām မဂွံအဓိပ္ပါယ် မစ္ၜုဲစ္ၜော်၊ မပအပ်ပြာပ်ဘဝ)ဝွံ မဒှ်သာသနာ မပတှ်ေကေတ် ကျာ်ထာဝရ မွဲဇကုဓဝ်၊ ကေုာံ သာသနာ အာဗြဟာမ် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု မုဟာမ်မေဒ် အာပ်ဒလ်လး (Muhammed ibn Abdallah) ပ္ဍဲ သၞာံခရေတ် ၆၀၀တအ်ရ၊၊ လိက်ကျာ် အေဿလာမ်ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ်ကူရ်အာန်၊ ညးတအ်ပတှ်ေစှ်ေစိုတ် ပြကိုဟ်ကူရ်အာန်ဂှ် ဒှ်တဝှ်ပါင်ကျာ် မဟီုတွဟ်လဝ် ကုပရောဗက် မုဟာမ်မေဒ် ရ၊၊ ကုမၞိဟ် မလျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာအေဿလာမ်ဂှ် ညးကော်စ မူသလိမ်၊၊
ဂိုဏ်အဓိက ပ္ဍဲကဵုအေဿလာမ်ဂှ် သုန်နဳ (Sunni) ဂှ် နွံၜိုတ် ၈၅﹪၊ ရှေဲ (Shia)ဂှ် နွံ (၁၀-၁၅﹪ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်အဳရာန်၊ အာဇာဗဂျာန်၊ ဗရူနာင် ကေုာံ လဳဗနန်) တုဲ အိဗာဒိ (Ibadi) (ကြပ်နွံ ဆ ပ္ဍဲဍုင် အဝ်မေန် Oman) တအ်ဂှ် စကတဵုဒှ် နူအခိင် အေဿလာမ် စကတဵုဒှ်တေအ်ရ၊၊ ဂိုဏ်မွဲပၠန်ဂှ် သုဖိသာမ် (Sufism) မဒှ်ဂိုဏ် မစွံအဓိက ပရေင်ဣဓိကြဳဇှ် ဂၠိုင်နူ ပွမဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်ရ၊၊
အေဿလာမ်ဂှ် ဒှ်ဘာသာ မၞိဟ်မလျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်တုဲ သီုဖအိုတ် နွံ ၁.၇၅ အသင်္ဃဲ ရ၊၊ တမ်မူလ အေဿလာမ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဒေသလဒေါဝ်ဗမံက်တုဲ ဍုင်မလျိုင်ပတှ်ေဂၠိုင်ဂှ် ဍုင်အာရာပ်ဂမၠိုင်၊ တူရကဳ၊ အဳရာန်၊ ဒေသအဖရိက သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဗမံက်၊ လဒေါဝ်အာရှ၊ ပ္ဍဲဒေသတိုက်ရးသၟတ်အိန္ဒိယ၊ မလေရှာ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ ပ္ဍဲဒေသရးယူရောပ်မ္ဂး ဒေသဗလ်ကေန်၊ ကေုာံ ဒေသရုရှာ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ယူရောပ် မဒှ်ဍုင်ခရေတ်ယာန်တအ်လေဝ် နဒဒှ် မၞိဟ်လပါ်အောန်ဂှ် နွံဒၟံင်ကီုရ၊၊ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် မူသလေန် နွံ ၅﹪တုဲ အေဿလာမ်ဂှ် ဒှ်ဘာသာ မပြးဂၠးတိဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊
ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
သီုပိဂှ် ဒွန်တောဲဒၟံင် ရေင်သကအ်တုဲ နူအခိင်တမၠာတေအ်ကီု သီုကဵု အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး အေဿလာမ် ပြးဇးပြဟ်အိုတ်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး နကဵုဓဝ်ပတှ်ေ ကျာ်အာလ္လာဟ်လေဝ်ဒှ် မူသလိမ်၊ နကဵုဂကောံမၞိဟ် နူကဵုဂၠးကဝ်အေဿလာမ် (နူကဵု ဒေသလဒေါဝ်ဗမံက်)တအ်လေဝ် ဒှ်မူသလိမ်တုဲ ဇၟာပ်ဒၞာဲ မၞိဟ်နူဒေသလဒေါဝ်ဗမံက် ကေုာံ မၞိဟ်မပတှ်ေ ကျာ်အာလ္လာဟ်တအ် မစိုပ်အာဂှ် ဒှ်ဒတန်မၞိဟ်မူသလိမ် (ဝါ) သာသနာ အေဿလာမ် ပြးဇးအာရ၊၊
နကဵုအရေဝ်ဝေါဟာရ ＂အေဿလာမ်＂မဒှ်အရေဝ် အာရာပ်ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂မခစ ဇရေင်ကျာ်၊ မအပ်ပြာပ်ဘဝ အလုံအိုတ်သီု ကုကျာ်＂တုဲ နကဵု မဝေါဟာရဂှ် ခုတ်ခဴလဝ် ယၟုဘာသာရ၊၊ ကုမၞိဟ် မခစဇရေင်ကျာ် (ဝါ) ကုညးမအပ်ပြာပ်ဘဝ ကုကျာ်ဂှ် ညးကော်စ မူသလိမ် ရ၊၊
ရံင်ကဵု ဝင်သာသနာမ္ဂး အေဿလာမ်ဂှ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု အခိင် မုဟာမ်မေဒ် မဂျိုင်တဴလမျီု ပ္ဍဲကဵု ကအ်ဒကုတ် (Den Arabiske Halvø) အာရာပ် ပ္ဍဲကဵု ၇ ဗွဝ်ကၠံရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ အေဿလာမ်ဂှ် ဓလီုလဝ် ပ္ဍဲကဵုဒေသဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ဂကောံပတန်သာသနာခရေတ်တအ် ၜိုန်ရ ဂစာန်ကၠုင်ကီုလေဝ် ဟွံအံင်ဇၞး တုဲပၠန် ယေန်သၞာင် အခိုက်မၞိဟ် ဒေသဂှ်လေဝ် ဒှ်အာ အခိုက်မၞိဟ်အေဿလာမ်တုဲ ပ္ဍဲဒေသတအ်ဂှ် ညးကော်စ ဂၠးကဝ်အေဿလာမ်ရ၊၊ အေဿလာမ်ဂှ် ပြးဇးအာ ဒေသတၞဟ် ပ္ဍဲရးယူရောပ်၊ ရးအဖရိကတုဲ လၟုဟ်မ္ဂး အေဿလာမ်ဂှ် ဒှ်ဘာသာဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မၞုံကဵု မၞိဟ်မလျိုင်ပတှ်ေ ၁.၅ အသင်္ဃဲတုဲ ယဝ်ရ ပတောအ်ၜတ် ကုလၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိမ္ဂး ဒှ်ပန်ဂအုံဂှ် (၂၃.၂ ﹪ (၂၀၁၀)) ရ၊၊ ယဝ်ရတော်ကဵုဒၞာဲဒေသမ္ဂး အေဿလာမ်ဂှ် ဒှ်ဘာသာ မပြးဇး ဒၞာဲဂၠးတိဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ပၞောဝ်ဍုင် လတူဂၠးတိဏအ် ၁၉၃ ဍုင်ဂှ် ၄၉ ဍုင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်လပါ်ဂၠိုင်တုဲ ဍုင်သၟေဟ်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံဒၟံင် နဒဒှ် မၞိဟ်လပါ်အောန်ရ၊၊
နိရုတ္တိ
အေဿလာမ် ဂှ် ကၠုင်နူ ဘာသာအာရာပ် ”الإسلام” ၊ စၠောအ်အက္ခရ် အတိုင်အာရာပ်ဂှ်မ္ဂး အလ်-ဣသ်လာမ် မပ္တိတ်ရမ္သာင် [isˈlɑːm] el. [ˈislɑm]) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂မအပ်ပြာပ်၊ မခစ＂ရ၊၊ နကဵုဝိသေသနမ္ဂး sallama/yusallimu ကေုာံ aslama/yuslimu  သလ်လာမာ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂ဒဒှ်မအပ်ပြာပ်ဇကု အပိုင်＂ဆက်ပံက်အဓိပ္ပါယ်ပၠန် ＂ဒဒှ်မအပ်ပြာပ်ဇကု အပိုင် နကဵုပၟိက်ဆန္ဒဇကု＂ရ၊၊ လအ်ညိဂှ် အဓိပ္ပါယ်အရေဝ်မဆက်မိတ် ရေင်သကအ် သဠမာ (salama) ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂ဂီုကၠီု ၜိုဟ်သြိုဟ်＂ရ၊၊
တမ်မူလ
ပရူဒဒှ်ဏအ်ဂှ် စပံက်ကဵု လျး ကု မုဟာမ်မေဒ်တုဲ မုဟာမ်မေဒ်ဂှ် ဂွံဒှ် ပရောဗက်မွဲရ၊၊ ကြဴနူဂှ် ၜါသၞာံ ပရောဗက်မုဟာမ်မေဒ် ကလိဂွံ ဗပံက်လျး ပ္ဍဲသၞာံ ၆၃၂ ဗီုဏအ်ပၠန်ရ၊၊ သုရ ပိုဒ် ၅ (လပံက်လျး အလန်လက္ကရဴအိုတ်)
၅ ... တ္ၚဲဏအ် ကုညး မိစ္ဆာဒိဋ္ဌ ညးမဒုင်ကမျ ဟွံပတှ်ေကေတ် ကွေတ်ဘာသာမၞးတအ်ဂှ် မၞးတအ် လ္ပစွံဗဟေက် လတူဍေဟ်တအ်ညိ၊ မၞးတအ် စွံဗဟေက် လတူအဲညိ၊၊ တ္ၚဲဏအ် အဲဖ္ဍိုက်ဗပေင် ပတုဲဒှ် ကွေတ်ဘာသာမၞးတအ် ကုမၞးတအ်ရ၊၊ အဲ ပအပ်ကဵု သဇိုင်ဝန် ကုမၞးတအ် ပေင်င်တုဲ အဲကဵုဂီုကၠီုစဵုဒၞာကဵု မၞးတအ်ရ၊၊ အဲ ရုဲစှ်ကေတ် အေဿလာမ် နဒဒှ် ကွေတ်ဘာသာ သွက်မၞးတအ်ရ ...
ကုရ်အာန် ကဏ္ဍ ၅:၅ နကဵုလပံက်လျးဝွံ ပကဵု အေဿလာမ် နဒဒှ် သာသနာ (ဝါ) ဘာသာမွဲကီု သီုကဵု ဗတိုက်ဖ္အောဝ် ညံင်မူသလိမ်တအ် ဂစာန်ပၠုပ် ကုညးဟွံရှ်ေသှ်ေ အေဿလာမ်တအ် နကဵုနဲကဲကြမ်ကြရ၊၊ လပံက်လျး နူကၠာအိုတ် ကဵု လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် လလအ်အခိင် ပွိုင် ၂၀ သၞာံပြင်ရ၊၊ နကဵု မူသလေမ်တအ်မ္ဂး ညးတအ် ပတှ်ေဒုင်ကေတ် ပရောဗက်တမၠာ၊ မဝ်သေ နူကဵု လိက်တဝ်ရာန်ဂျူဂှ်ကီု၊ လိက်ခရေတ်ဝင် နာဲယေသှုဂှ်ကီု ဒှ်လိက် လပံက်လျးဖအိုတ် ဒှ်လိက်ကျာ်ဖအိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဒုင်လဝ်တဲရ၊၊ လိက်လပံက်လျးၜါဂှ် ဟိုတ်နူလအ်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဗၠေတ်စကဵု လညာတ်ကျာ်ဂှ်ရ ကျာ်ဒးပံက်ကဵုလျး ကုမုဟာမ်မေဒ်တုဲ မုဟာမ်မေဒ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကလိဂွံ လပံက်လျးလက္ကရဴအိုတ် ဍိုက်ပေင်အိုတ်ရ၊၊
ဝင်အေဿလာမ်
ပ္ဍဲအခိင် အကြာမုဟာမ်မေဒ် စုတိဂှ် အေဿလာမ် သီဂွံအာ အလုံမွဲ ကအ်ဒကုတ် အာရာပ်ရ၊၊ တၞောဝ်ဒတောဝ်ညးဂှ် ဆက်ဒှ်အာ သၟိင်ခါလဳပ်ဝှာ (خِلَافَة‎ khalīfah) မဒှ် သၟိင်ဇၞော်အိုတ်ရ၊၊ တၞောဝ်သၟိင်ခါလဳပ်ဝှာ ကၠာအိုတ်ပန်ဂှ် ညးကော်စ သၟိင်ရာရှိဒူန် (ar-Rāshidūn) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟိင်ဓဝ်ခါလဳပ်ဝှာရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု လက်ထက်သၟိင်တအ်ဏအ်ဂှ် နကဵုပၞာန် အေဿလာမ် ကလိဂွံဇၞးကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုဍုင်ရ၊၊ ညးကော်စ ဗာင်ဇြာန်တာင် အေန်ပါယျာ (Byzantine Empire) ဗွဲတၟေင် ဖာသဳအေန်ပါယျာမွဲဂှ် သီဂွံဏာ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၆၄၃ ဂှ်ရ၊၊ မၞိဟ်ပ္ဍဲဍုင်မဒုင်သီတအ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒုင်ပကေတ် ကွေတ်အေဿလာမ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် မူသလိမ်လေဝ် ဂၠိုင်တိုန် မွဲတဲဓဝ်ရ၊၊ စိုပ်လက်ထက် တၞောဝ်သၟိင်ခါလဳပ်ဝှာ ဥမယျဒေ (Umayyad Caliphate)ဂှ် ဆက်ဇၞးအာပၞာန်ပၠန်တုဲ အဖရိကသၟဝ်ကျာ ကေုာံ တကအ်ဒကုတ် အိဗေရိယာန် (Iberian Peninsula)ဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ် အေန်ပါယျာမူသလိမ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ခါလဳပ်ဝှာ အဗ္ဗသိဒ် (Abbasid Caliphate) (၇၅၀-၁၂၅၈) ဂှ် အေန်ပါယျာဂှ် ဆက်ထိင်အာ နကဵုရာဇဌာနဳ ဗဂဒါဒ် (Bagdad) မဒှ်ခေတ် အဝဵုသြဇာသၠုင်အိုတ်တုဲ ညးကော်စ ခေတ်ထဝ် အေန်ပါယျာ အေဿလာမ် မဒှ်အခိင် ပြဝေဏဳယေန်သၞာင် အေဿလာမ် ဇၞော်မောဝ်ရာင်ဆာဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နမပအစာံ ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်ဒဿနဂရိတ်၊ သဳရိယျာ၊ ဖာသဳ ကေုာံ အိန္ဒိယရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၅၈ ပၞာန်မန်ဂဝ်လဳယျာ လုပ်သီ ဍုင်ရာဇဌာနဳ ဗဂဒါဒ်တုဲ အဝဵုသၟိင်အဗ္ဗသိဒ်လေဝ် အုပ်ကၠေအ်နိဂီုရ၊၊ သၟိင်ခါလဳပ်ဝှာအဗ္ဗသိဒ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲအဳဂျေပ်တုဲ ဆက်တန်တဴအာ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၀တအ်ဂှ် သြတ္တဝ်မာန် အေန်ပါယျာ (Ottoman Empire) လုပ်သီ ဒေသရးဗမံက်လဒေါဝ် ကေုာံ အဳဂျေပ်တုဲ သီဂွံအာ အဝဵုသၟိင်ခါလဳပ်ဝှာတအ်ရ၊၊ တၞောဝ်သၟိင်ခါလဳပ်ဝှာဂှ် ဆက်စွံလဝ်တုဲ စိုပ် သၞာံ ၁၉၂၄ ဂကောံပံင်ကောံဂကူတူရကဳ ပလီုထောအ် တၞောဝ်သၟိင်ခါလဳပ်ဝှာရ၊၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၅၀၀တအ်ဂှ် ဖာသဳ ကလေင်ကတဵုဒှ် နဒဒှ် ဍုင်မဗၠးၜးမွဲတုဲ ဂိုဏ်အေဿလာမ် ရှဳမူသလေန်ဂှ် နဒဒှ် ဘာသာဍုင်မွဲ စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊
အေန်ပါယျာ မူသလိမ် ဇၞော်ပိဂှ် အခိင်လအ်ကၠုင်တုဲ ဟိုတ်နူပရေင်ကွတ် ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် လဇုဲခေတ် နူကဵု ဍုင်ရးပလိုတ်ဂမၠိုင်တုဲ ဗွဲကြဴ စှ်ေအာသၟဝ်တဲ ယူရောပ်သိုက်က်တုဲ ယူရောပ် ဓလီုဂွံအာရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလက်ထက် နပဝ်လဳယာန် အာဗတိုက် အဳဂျေပ်တုဲ ပြင်သေတ် အုပ်ဓလီုလဝ် အကြာသၞာံ ၁၇၉၈-၁၈၀၁ ရ၊၊ ဟိုတ်မတီကေတ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ကွတ်ပညာဍိုန်လျတုဲ ဍုင်မူသလိမ် ဗီုကဵု တူရကဳတအ် ပလေဝ်ဗက် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုခေတ်ဂၠးတိတၟိကီုရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ် အေဿလာမ် အခိုက် ခါလဳပ်ဝှာဂှ်လေဝ် ကလေင်ဂျိုင်တိုန်ကီုတုဲ ကောဒေအ်မူသလိမ် (Muslim Brotherhood) မံက်တိုန်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် စတမ်နူ ၁၉၇၀တအ်တုဲ မၞိဟ်ဝါဒအခိုက်တြေံ ကလိဂွံဒၞာဲ ဂၠိုင်ကၠုင် ဗီုကဵု ပရေင်ပၠန်ဂတးအဳရာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၉၊ ပ္ဍဲဍုင်သဝ်ဒဳ အာရေဗဳယျာတအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊
ဒိဋ္ဌိ ပွမပတှ်ေဍာံ
ဒိဋ္ဌိ ပွမပတှ်ေ ပ္ဍဲဘာသာအေဿလာမ်ဂှ် ဒှ်အရာမဒုင်လျိုင် ကေုာံ ထ္ၜးသက်သဳ မဖျေဟ်စိုတ် စွံဓဝ်ပတှ်ေ အကြာကျာ် ကေုာံ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊ မထ္ၜးသက်သဳ ဓဝ်ပတှ်ေဇကု ပ္ဍဲဘာသာအေဿလာမ်ဂှ် ဒးနွံကဵု ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် ဒဒှ်ရ ဇကုဟွံမဲသံသယျ လတူအရာဇကု မပတှ်ေဂှ်ရ၊၊ နကဵု လၟောဝ်ဂၠံင် အတိုင်တဝှ်ဍောင်ဓဝ်ကျာ် (သၠပတ်ကုရ်အာန်) ကေုာံ ပရောဗက်မုဟမ်မေဒ်ဂှ် အေဿလာမ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ နွံဒၟံင် ကျာ်မွဲဇကုဓဝ်တုဲ ကျာ်ဂှ်တန်တဴဒၟံင် လၟိုန်ထာဝရ၊ ကျာ်ဂှ် ဒှ်ညးမသက္ကုပတောအ်ၜတ်ရ၊၊ ပွမဒုင်ကေတ် ဓဝ်ပတှ်ေ လတူကျာ် ပ္ဍဲအေဿလာမ်ဂှ် ဒှ်တင်ရန်တၟအ်အဓိက သွက်ပခိုင်စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်မပတှ်ေ ဍာံစၟတ်ရ၊၊ ဟိုတ်မပတှ်ေကေတ် ဒှ်အရာမပတှ်ေ ဍာံစၟတ်ဂှ်ရ ကုညး မဟွံဂွံပတှ်ေဏီတအ် ညံင်ဂွံဒုင်ကေတ် ပတှ်ေကေတ်ကီုဂှ် ဒှ်တာလျိုင် မုသလိမ် မွဲကီုရ၊၊ ဂလာန် ပွမဒုင်ကေတ် ဓဝ်ပတှ်ေဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာအာရာပ်၊ ဂလာန်ဂှ် ကၠာဲနကဵုဘာသာမန်မ္ဂး ＂ပါဲနူ အာလ္လာဟ် မွဲတုဲ ကျာ်တၞဟ် ဟွံမဲ၊ တုဲပၠန် မုဟမ်မေဒ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မရေင်တၠုင် တဝှ်ဍောင်ဓရ် အာလ္လာဟ် ရ၊၊＂
ရံင်ကဵု ဂလာန်မဒုင်ကေတ်ဓဝ်ပတှ်ေဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ တဝှ်ဍောင်ဓရ်ကျာ်ဂှ် ဒှ်အရာ သွက်ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံတန်တဴမံင်စံင်မွဲဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဓဝ်ပတှ်ေဂှ် နွံကဵု ဒဒှ်ရ မပတှ်ေကေတ် ကျာ်၊ ဒေဝတဴ ကျာ်၊ လိက် ကျာ် ကေုာံ ညးမကေတ်နင် တဝှ်ဍောင်ဓဝ် ကျာ်တအ်ရ၊၊ det skjulte တ္ၚဲမစဳရေင်သၞောဝ် ကေုာံ ပွမဓလိုက်ကတဵု နူဂမ္စိုတ်၊၊ ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ် မပတှ်ေကေတ် အေဿလာမ်တအ်မ္ဂး ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်တဝှ် မၞုံပ္ဍဲသၠပတ်ကုရ်အာရ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဗက် ဗီုပြင်မံင်စံင် ကေုာံ လဟီု ပရောဗက်မုဟမ်မေဒ် ကေုာံ ပလေဝ်စလဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲမစဳရေင်သၞောဝ်တအ်မ္ဂး ညံင်ဂွံကလိဂွံ ရီုဗင် ပသုက်ပသဝ် နူကျာ်၊၊
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မပတှ်ေဗၠေတ်)
စပ်ကဵု မစၟတ်သမ္တီ ညးလဵု မဒှ်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (ဝါ) ညးမပတှ်ေဗၠေတ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုအေဿလာမ် ပရေင်ကံက်အဓိပ္ပါယ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ အတိုင်ညးပတှ်ေအခိုက်တြေံမ္ဂး မူသလိမ် ဟွံသေင်မ္ဂး(ဝါ) ကုညးမဟွံပတှ်ေ အေဿလာမ်မ္ဂး ဒှ်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (ဝါ) ဒှ်မၞိဟ်မဟွံမဲ ကုၚုဟ်မးမွဲ သီုညးဖအိုတ်ရ၊၊ ပွမပတှ်ေ ဗီုဏအ်ဂှ် ဒစဵုဒစးဒၟံင် ကုကုရ်အာန် မဆေင်စပ် ကုသဘဴဓဝ် တာလျိုင်ပူဂိုလ် ဒဒှ်ရ မဟီုလဝ် ညးပတှ်ေအေဿလာမ် (ဝါ) မူသလိမ်တအ်ဂှ် အရာဇကု မပတှ်ေ၊ မချပ်၊ မဟီု ကေုာံ မကၠောန်တအ်ဂှ် ဇကုဒးကေတ် တာလျိုင်ရောင်၊၊ လတူ ညးတၞဟ်သအာင် မပတှ်ေ၊ မချပ်၊ မဟီု၊ မကၠောန်တအ်ဂှ် ဟွံဆေင်ကဵုဇကု ဇကုဟွံဒးကေတ်လျိုင်ရ၊၊ သုရ ပိုဒ် ၁၀၉ (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) - ကုရ်အာန် သုရ ၁၀၉ (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ)