cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နာဲကောရတ်
ပရေင်ချဳဓရာင် ကြဴနူဒေါအ်ပန်ပှ်ောတုဲ
သၞာံ ၂၀၀၀ သဘင်သဳကၠဳဗော် အလန်စတုတ္ထဂှ် နကဵု ကမ္မတဳပၞာန်ဗဟဵု ဟွံပါတုဲ သၞာံ ၂၀၀၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် နာဲဝေန်အိုင် စုတိအာတုဲ စၞးဂှ် နာဲကောရတ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ကမ္မတဳပၞာန်ရ။ ပ္ဍဲရုင်ဆက်ဆောံ ဍုင်မတ်မလီု ဒးတာလျိုင် ပေင်မွဲသၞာံတုဲ ပြံင်သၠာဲကေတ် တာလျိုင် ဒုသကိုပ်ဌာက္ဍိုက်ပ်ပၞာန်ရ။ ဒးတာလျိုင်ၜါဂိတုတုဲ ဒးတာလျိုင် သကိုပ်ဗျူဟာလၟိဟ် (၁) ဒေသခရိုင်မတ်မလီု ခရိုင်သဓီု။ ပေင် (၆) ဂိတုတုဲ ဒးတာလျိုင် သကိုပ်ဌာနကာပၞာန်။ သၞာံ ၂၀၀၂ ဂိတုသေပ်တေန်ဗါဂှ် နာဲပါန်ညောအ် ပါ်တိတ် နူဗော်၊ စၞးဒၞာဲ နာဲပါန်ညောအ်ဂှ် နာဲကောရတ် ဒးတာလျိုင် သကိုပ်ဗျူဟာပၠန်ရ။ အခိင် နာဲကောရတ် မဒှ်ဒၟံင် သကိုပ်ဗျူဟာဂှ် ကလေင်ဗက်ကေတ် နာဲပါန်ညောအ်တုဲ လွဟ်နာဲပါန်ညောအ် မကေတ်ဏာ နူကဵုဗော် ကလေင်ဂွံ ကြပ်သီုဖအိုတ်။
ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ပိဂှ် ကၠောန်သဘင်ပတိုန်က္ဍိုင်ကျာ်တၟိ၊ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်နာဲယှိုယ်ကျေန် ကဵု သကိုပ်ဌာနဂဥုပ်ပၞာန်ဒိုဟ်အဂၞဲ သကိုပ်ပၞာန်ကက်သိင်တအ် ကၠုင်နကဵုက္ၜင်ကျာရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် နာဲယှိုယ်ကျေန် ကဵု သကိုပ်ပၞာန်ကက်သိင် ဒတူဒၟံင်မွဲစွံဂှ် နာဲကောရတ် လုပ်အာ သွက်ဂွံဆက်မိတ်ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်နာဲယှိုယ်ကျေန် ပၞောန်ပှ်ောတဲကဵု နာဲကောရတ်တုဲ ဟီုကဵု သကိုပ်ပၞာန်ကက်သိင် "ဒီကောင်ကို ကျနော်အရေးယူထားပြီးပြီ" (ကိစ္စ အာတိုန်ကောံဓရီု မယ်ဒရောဓာ)။ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ နာဲကောရတ် ချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ညး "နကဵုအဲ ဗီုဒးဒုင်စသိုင်ဟီုဂှ် ညးဗှ်လိက်ဏအ် တော်ကေတ်ရ။ ဆဂး နကဵုအဲ ဒုင်ဏာ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် သီုကဵု သကိုပ်ပၞာန် စဵုစိုပ် ကုန်ကျာ် နကဵုတာလျိုင်ဂီုကၠီု သဘင်ပတိုန်က္ဍိုင်ကျာ်ဂှ်တုဲဒှ် စဵုကဵု ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်တအ် စဴအာဍုင်မတ်မလီုတေအ်ရ။"
သၞာံ ၂၀၀၃ ဂိတုမာတ် (၇) ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲယှိုယ်ကျေန် စုတိအာတုဲ နကဵု နာဲကောရတ် ဒးတာလျိုင် ကဵုပၟိင် ကရောင်ပၞာန်ပၠးဒပ်ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲယှိုယ်ကျေန်ရ။ ကၠောန်သဘင် တ္ၚဲနာဲယှိုယ်ကျေန် စုတိပေင်သၞာံကီု၊ သွက်ဂွံကၠောန်ရုပ် နာဲယှိုယ်ကျေန် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်သိုခ်ကီုဂှ် နာဲကောရတ် စုတ်သြန်မွဲကိုဋ်ဒကေဝ်ကီုရ။ စပ်ကဵု ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်နာဲယှိုယ်ကျေန်တုဲ နာဲကောရတ် ချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ညး "လတူအစာ လတူဥက္ကဋ္ဌဇၞော် လတူအဲမွဲ ဗီုလဵုညးဟီုဂးလဝ် ညးသ္ပဗၠေတ်ကဵုသၞောဝ်ကီုလေဝ် အဲဟွံညာတ်ဒုဟ်၊ သ္ပရှ်ေသှ်ေရဴဂဴအာရောင်။"
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
ဘာကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်မောံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
နာဲကောရတ်
ပရေင်ချဳဓရာင် ကြဴနူဒေါအ်ပန်ပှ်ောတုဲ
သၞာံ ၂၀၀၃ ဂိတုသြဂါတ်ဂှ် နာဲကောရတ် ကလိဂွံ လာပ်ဇဲပၠန်ဂတး ကဆံင်ပထမရ။
နာဲကောရတ် ဆက်ကေတ် တာလျိုင် ပ္ဍဲဌာနကာပၞာန်။ နူသၞာံ ၂၀၀၄ စဵုကဵုစိုပ် ၂၀၀၈ ဂှ် နာဲကောရတ် ကေတ်ကၠုင် တာလျိုင် နဒဒှ် သကိုပ်ဌာနက္ဍိုက်ပ်ပၞာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန်ဂှ်လေဝ် နကဵု တာလျိုင် ကမ္မတဳပၞာန်လေဝ် ကေတ်ကၠုင် တာလျိုင် ပွိုင် (၁၈) သၞာံ။ နကဵု အတိုင်သၞောဝ်ဗော်မ္ဂး အာယုက်စိုပ် ကေတ်ပေန်ဇြေန်ဒေါအ်ဇူ နူကဵုတာလျိုင်မာန်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲကဵုလအိတ် လိက်နာဲကောရတ် မချူလဝ်ဂှ်မ္ဂး ရန်တၟအ် မကေတ်ပေန်ဇြေန်ဂှ် ဟိုတ်နူ အာယုက်ဇၞော်တုဲ လွဳၜံင်သတ္တိ မိက်ဂွံပါဲဒၞာဲ ကဵုညးတာလျိုင်ကဆံင်သၟဝ်တအ် ဒှ်အဓိကရ။ တုဲ ကတ်လ္ၚတ်ကၠုင်လဝ် ပရေင်ပၞာန် ပွိုင် (၃၀ )သၞာံပြင်င်ဂှ် သွက်ဂွံကဵုအာ ကသပ်ဂၞန် ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် ပၟိက်နွံပေင်င်ရ။ နကဵုအဲ ဒှ်ဂကူမန်မွဲ သွက်ဂကူဂွံဗၠးၜး ရန်တၟအ်တုဲ ကၠောန်အာ သွက်ဂကူ စဵုကဵု ဇုတ်စိုပ်တိရောင်။
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနာဂိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၅၊ ဝှ် ၅၃။
နာဲကောရတ်
အရာမမိပ်စိုတ်အိုတ် ပ္ဍဲဘဝပၠန်ဂတး
ပ္ဍဲမွဲဘဝသၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်ဂှ် နကဵု နာဲကောရတ် ညာတ်ကေတ် သတ်ကၟဝ်ဇဝ်ပ္ကဴပၠန်ဂတးတုဲ ဒှ်ကၠုင် ပဳတိမိပ်စိုတ်ဂှ် ၜိုတ်ညးမလဴထ္ၜးလဝ် လွာဲဂှ်မာန်ဂှ် နွံပိတင်။
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နာဲကောရတ်
ဒါရိုက်တာ သမဂ္ဂသၟာကမၠောန်ရာမည
ကြဴနူ ဒေါအ်ဇူ နူတာလျိုင် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ သၞာံ ၂၀၀၉ ဂှ် နာဲကောရတ် ဒက်ပတန် သမဂ္ဂသၟာကမၠောန်ရာမည (ပ္ဍဲသမဂ္ဂဏအ် ကဵုလဝ်ယၟု နာဲကောတၠရတ်)။ အဓိက ကမၠောန်သမဂ္ဂဂှ် သွက်ဂွံမင်မဲရံင်စံင် သၟာကမၠောန် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်သေံ၊ ပံက်ဗတောန်ဘာ ကုသၟာကမၠောန်၊ ကောန်ဇာတ် သၟာကမၠောန်တအ်။ ပ္ဍဲဂှ် နာဲကောရတ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ် ဒါရိုက်တာ၊ နကဵု သမဂ္ဂသၟာကမၠောန်ရာမည ကၠောန်ပ္ဍဲဍုင်သေံပွိုင် ၃ သၞာံ၊ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ် ပံက်ရုင် ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ်တုဲ ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် ပွိုင် ၉ သၞာံ၊ ကမၠောန်မပတံ ပံက်ဘာကောန်ပျူတာ၊ ပ္ဍဲပွိုင် ၉ သၞာံဂှ် မၞိဟ်တိုန်စိုပ်လဝ် ၜိုတ် ၂၅၀၀ တၠ။ ကောန်ကမၠောန် နူကဵုနာနာ သီုကဵု ကောန်ကမၠောန်အလဵုအသဳတအ် ကၠုင်တိုန်လဝ် တန်ဗတောန်ကောန်ပျူတာဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသမဂ္ဂသၟာကမၠောန်ရာမညဂှ် သီုဖအိုတ် ပွိုင် ၁၂ သၞာံ ကၠောန်ကၠုင်လဝ်ရ။
ဒု-ဝန်ဇၞော်စဵုဒၞာ အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ
သၞာံ ၂၀၂၁ အခိင်ကာလ မဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူဂှ် နာဲကောရတ် နကဵု မၞိဟ်စၞး နူကဵု MSICC ဂှ် လုပ်ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် ဒု-ဝန်ဇၞော်စဵုဒၞာ။ စပ်ကဵု မလုပ်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲအလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူဂှ် မိမဳလေ သၟာန် နာဲကောရတ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် နွံသာ်လဵုတုဲ မလုပ်ယိုက်ဂၠေင် ပ္ဍဲကဵု အလဵုအသဳဏအ်ရော၊ နကဵုတင်စၟဳ သာ်လဵု ပတှ်ေကေတ် သာ်လဵုရောဂှ်။ နာဲကောရတ်သှ် "ပ္ဍဲကဵု ခေတ်အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳတေအ်ဂှ် ညးတအ်အာ ဒဳမဝ်ကရေသဳဖေက်ဒရေဝ်၊ အာဒဳမဝ်ကရေသဳတုဲမှ အာဖေက်ဒရေဝ်။ နကဵု မၞိဟ်ဂလိုင်ဏအ် ဂွံဒက်ပ္တန်အာ သၞောတ်ဖေက်ဒရေဝ်ဂှ် ဍေဟ်လအ်ဒၟံင်။ လၟုဟ် ညးတအ် စိုပ်ကၠုင် အကာဲအရာဏအ်တုဲ ညးတအ် ပြံင်လှာဲထောအ် ဖေက်ဒရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ။ အာဖေက်ဒရေဝ်ကၠာ၊ တုဲမ္ဂး ဒဳမဝ်ကရေသဳ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပဋိညာန်ညးတအ်ဂှ် ကောန်ဂကူဂလိုင် ပါလုပ်ဒၟံင် ၜိုတ် ဒစာံဂကူ။ ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စဏအ် နကဵုမန်ပိုယ်လေဝ် ဒးပါလုပ်ထေက်ကီုရောင် စှ်ေစိုတ်တုဲ ပိုယ်ညးၜါ အဲ ကဵု မင်းဇေယျာဦး လုပ်ကေတ်တာလျိုင်။ မွဲလပါ်ဂှ် နကဵုအဲလေဝ် ကေင်ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန်ပၞာန် ပွိုင် ၃၅ သၞာံကီုတှ်ေ၊ လုပ်ကေတ်ကၠုင် တာလျိုင်။ ပ္ဍဲအရာမပါလုပ်ဏအ်ဂှ် မုပိုယ်စၟဳကေတ်မုရော။ တင်ရန်တၟအ်ပိုယ်ဂှ် ဍုင်ပိုယ် ပိုယ်ဖန်ဖက်ကေတ်တ်ဏောဝ်။ ပိုယ်ဂွံဖန်ဖက်ကေတ်တ်မာန်ဂှ် ဍုင်ပိုယ်ဏအ် ဒးဒှ် သၞောတ်ဍုင်ဖေက်ဒရေဝ်ရောင်။ စှ်ေစိုတ် သၞောတ်ဏအ်တုဲ လုပ်ကၠောန်ရ။ ပိုယ်စၟဳစ ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ပိုယ်ဒးကၠောန်ရောင်။ ပ္ဍဲအခေါင်အရာ မမံက်ဒၟံင်ဏအ် ညံင်ဂွံဂွံဂှ် ပိုယ်ဒးကၠောန်ရောင်။" နာဲကောရတ် ဆက်လဴထ္ၜး ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲလက်ထက် ဦးနု တေအ် "ဒပ်ဦးနုတအ် ပံင်ကောံ ကုဒပ်ကောန်ဍုင်အရင်တုဲ ဒက်ပ္တန် တညလ။ ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ပိုယ်ဂွံဒြဟတ်မၞိဟ် ဒြဟတ်ကပေါတ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် မံက်တိုန်ကၠုင်။ ကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ပံက်ဒပ်ပၞာန် ဟွံမာန်ဏီပုဟ်။ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် နွံဆ ဒပ်စဵုဒၞာကွာန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုင်အရင်တအ် ဇၞော်တိုန်၊ ကောန်ဍုင်အရင်တအ် ဗီုသေံ၊ ချေင်၊ ကရေင်၊ မန်တအ် အာတ်မိက် ဦးနု ညံင်ဂွံပဒတန် ပစၟတ်သမ္တီ ကမ်ကုသိုလ်ဂကူဇကု ညံင်ဇကုဂွံဖန်ကေတ်မာန်ဂှ် နကဵု ဦးနု ဂှ် ကဵုဟွံမာန်။ ဒပ်ညးတအ် ထကးတုဲ ဂကောံဂှ်လီု၊ ဦးနု ကလေင်စဴ လုပ်အာဍုင်။ မွဲဝါပၠန်ဂှ် လက်ထက် ၈၈၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်တိတ်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ပိုယ်ဂွံကၠုင်အရီုအဗင် နူကဵု ဍုင်ထာင်ဝါန်တအ် ဍုင်တၞဟ်တအ်တုဲ ပံက်တိုန်ဘာ တက္ကသိုလ်ဟံသာ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အလဵုအသဳ NCGUB ဦးစိန်းဝင် ဍိုက်က္ဍိုပ်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မုပိုယ်ဂွံရောဟီုတှ်ေ ကလိဂွံအာ သၞောဝ်ဒက်ပ္တန်ကၟိန်ဍုင်ဖေက်ဒရေဝ်။ NCGUB ဂှ် ဗီုလၟုဟ်ဟွံသေင်၊ ညးတအ်ကဵုညးတအ်ရ ပံက်လဝ် အလဵုအသဳတုဲ မံင်အာ အကြာပိုယ်၊ ဗက်ဒၟံင် ပရေင်စန်ဒက် ပ္ဍဲအကြာယူအေန်သၟးရ။ အိုတ်ကၞောတ် မုလေဝ် ဟွံဒှ် ပွိုင် ၂၂ သၞာံတုဲ သ္ၚောမ်ဗြမ်အာပၠန်။ အလန်ဏအ် အကာဲအရာဍေဟ်မမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ဏအ် အခေါင်ပိုယ် ညံင်ဂွံဂွံဂှ် ပိုယ်ဒးကၠောန်ရ။ မန်ပိုယ် သီုအပ္ဍဲဍုင် မ္ၚးဍုင် ပိုယ်ဒးကၠောန်ရ။ မန်ပိုယ် ပ္ဍဲနေဝ်ရေဝ်၊ နေဝ်ဇြပ်ဗုတအ် ထ္ၜးဒၟံင်ဆန္ဒ စဵုပွိုင်တ္ၚဲဏအ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုယ်မံင်ထောအ် သ္ၚိတ်တ် အတိုင်ဏအ်ဂွံဒၟံင်ဟာ။ အခေါင်အရာမမံက်ကၠုင်ဏအ်ဂှ် ပိုယ်ဟွံကေမ်ဇျာပ်ရဟာ။ ပိုယ်ဒးဂစာန် ပိုယ်ဒးကၠောန်၊ ပိုယ်ကၠောန်မှ ပိုယ်ဂွံရောင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခေါင်မမံက်ကၠုင် ပိုယ်ကေမ်ဇျာပ်ဂွံတှ်ေ ညံင်ဟွံဂွံ လ္ဇုဲအာ နူကဵု ဂကူညးတၞဟ် ပိုယ်ဒးဂစာန်အာရောင်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဲမိက်ဂွံ ဗ္တိုက်ဖ္အောဝ်ဏာ သီုညးဖအိုတ် ဂစာန်ကၠောန် ညံင်အခေါင်ဂကူဇကု ဂွံမံင်ဂတဝ်ညိ။"
တင်အဓိက ကမၠောန်ပြဟ်ဟ်ဏအ်ဂှ် သၞောဝ်ဖေက်ဒရေဝ် ညံင်ဂွံမံက်၊ တုဲပၠန် သၞောဝ်ဒပ်ပၞာန်ဖေက်ဒရေဝ် ညံင်ဂွံမံက်ဂှ် ကၠောန်အာ။ စပ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဖေက်ဒရေဝ်ဂှ် စပံက်အာ ဒပ်ဂီုကၠီုညးဍုင်ကွာန်ကၠာ တုဲပညဳအာကဵု ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဂကူတအ်တုဲ ညံင်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ ဒပ်ပၞာန်ဖေက်ဒရေဝ်။ စပ်ကဵု သၟတ််တအ် မုမိက်ဂွံဟီုရောတှ်ေ၊ စပ်ကဵုသၟတ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ မိက်ဂွံကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကဵုကတ်ပညာကၠာ။ ညးဆက်လဴ "အဲကူရံင်ကဵုဘဝအဲ။ အခိင်ကၠာတေအ် ဗတောန်ပညာ တိုန်တက္ကသိုလ် ဟွံဂတာပ်ပုဟ်။ အာယုက် ၂၀ တိတ်ကၠုင်ပၠန်ဂတး။ ဖေက်ဟွံဂတာပ်ဍုင်။ ဦးနုတအ်ဟီု ဒွက် ထား ဒယှ်ေလဝ် "မနက်ဖြန် သို့မဟုတ် ဘယ်သောအခါ"။ ဂွိင်ဖေက် ဟွံဂတာပ်ဍုင်တုဲ တိတ်ကၠုင်။ စိုပ်အဏအ်တုဲ လအ်အာ ပွိုင် ၃၅ သၞာံ၊ ဍုင်ဟွံဂွံဏီဖိုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟတ်တအ်ဂှ် ကတ်ပညာညိ။ ပညာသၠုင်မှ ဂွံအာက္ဍိုပ်ညးမာန်။ ပက္ဍိုပ်သကိုပ်မန်ညိ၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဏအ် ဒတုံစှ်ေကၠုင် နူသွဝ်ဟွံသေင်၊ ဒးလွဳကေတ်ရ။"
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
ဆံင်ပြာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဆံင်ပြာန်
ဘာဆံင်ပြာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဆံင်ပြာန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၁၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒေါဝ်ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
ဘာဒေါဝ်ကွာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်မောံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၉၊ ဝှ် ၇၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဗ
ဗ (ba; the twenty-third letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောပိတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဗ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဗ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "ပ" သာ၊ "ဖ" သာဇြိုဟ်၊ "ဗ" ဇြိုင်၊ "ဘ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ဗ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ဓမ္မာနုဂ္ဂဟ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခဒုင်သှ်ေ
ဘာဓမ္မာနုဂ္ဂဟ ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခဒုင်သှ်ေ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊ ဘာဓမ္မာနုဂ္ဂဟဝွံ စပ္တန်လဝ် နူသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၂၀ တေအ်တုဲ ဒှ်ဘာတိုက်လိက် ပရိယတ္တိမန်မွဲရ၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ဘာဓမ္မာနုဂ္ဂဟဝွံ စဵုကဵုသၞာံ တၞောဝ်ကျာ်ဇၞော်အစာ ကလိဂွံအာ ပန်ဇကုရ၊၊ ဘာတိုက်လိက် ဘာဓမ္မာနုဂ္ဂဟဝွံ ကောန်သင်ကတ်လိက် မွဲမွဲသၞာံ နွံဗဒါဲဗဒါဲကၠံဇကုဒှ်ရ၊၊
လၟေင်တၞောဝ် ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲတိုက်ပရိယတ္တိဘာတိုက်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ မအုပ်ဓုပ်မၚ်မွဲ ပ္တန်ကၠုၚ်သာသနာ အဆက်က် စဵုကဵုစိုပ်အခိၚ်လၟုဟ် ကလိဂွံမသုန်အဆက်ရ။ ဘာတိုက်ဇၞော်ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၂၀ သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၀ မံက် အခိၚ်နူဂယး ၀၉ နာဍီ ဖျေံကၞက်ထဝ် သြိုင်ခၞံလဝ်လဝ်တုဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ညဳသာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ညဳသာ
ဘာညဳသာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ညဳသာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကုဝေရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တၟိတဴတက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟိတဴတက်(Sinku၊ တိုးတက်ရွာသစ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်လှိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၂၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်လှိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၃၈၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၅၄၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၉၂၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒဵုတၟံ၊ကွာန်
ကွာန်ဒဵုတၟံ (ကျောက်တောင်)ဗွဲခမၞောန်ကိုပ်ကၠာနူကွာန်ဒဵုတၟံဟွံဂွံဒှ်ဏီ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၈၅) ဂှ် ဂကောံဂကူ ဂလာ ကောဒေံညးပန်တၠ က္ကဵုဗဒှ်လဝ် တိဗ္ၚမွဲပၞရ ဂလာ တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ယဲတုဲ ပြံၚ်စဴအာ ဟွံကလေၚ်ကၠုၚ်ရ တိဝါဂှ်လၟုဟ်ညးကော်ခဴစ ဝါ (ကုလားတော်) ရ။ ဟိုတ်နူဝါဂှ်မၞိဟ်ကၠောန်ဟွံမွဲတုဲ ထဝါဲတအ်ဂၠာဲမၞိဟ်ကၠောန် စိုပ်ကၠုၚ်သ္ၚိ နာဲ (ဟွံတီယၟု) မဒှ်မသ နာဲသိုက် တုဲ သွက်ဂွံကၠောန်ဝါကော်နၚ် ဂကောံကလောညးတအ်ရ။ ကွာန်ဒဵုတၟံ (ကျောက်တောင်) ဝွံ နူသက္ကရာဇ် (၁၂၉၁) သၞာံ ဂကောံကောဒေံမၞိဟ်တြဴတၠ ၁။ နာဲချိက် ၂။ နာဲမှေ ၃။ နာဲဖော် ၄။ နာဲပုၚ်ကၠေၚ် ၅။ နာဲကြေန် ၆။ နာဲသိုက် မပ္တံမၞိဟ်တအ်ဏအ် ဒက်ပ္တန်လဝ်ကွာန်ကၠာအိုတ်ရ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၁) ဂိတုစဲ လ္ပာ်စွေက် ထဝါဲစံၚ်ပလီုကွာန်တုဲ ဒးဒဴစိုပ်ကွာန်ကရေၚ် (ဘုရင့်တောင်) မံၚ်ထောံအဂှ် လုကဴ (၄) သၞာံရ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၅) ဂိတုက္ထိုန်ပေၚ် နူကွာန် (ဘုရင့်တောင်) ဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်ပေါဲပၞာန် ဗၟာကဵုကရေၚ်တုဲ ကောန်ကွာန်ဒးဆက်ဂြိပ်ဒဴ မွဲဝါပၠန်ရ နူကွာန်(ဘုရင့်တောင်) စဵုကဵုစိုပ် ဍုၚ် (သရက်ချောင်း) ဂှ်ခြာဇမ္ၚောဲ ဗွဲဗၞတ်ကွာ်ဒဴ ပွိုၚ် (၁၀) တ္ၚဲလ္ပာ်ဂိတုကီုရ စိုပ်အတေံတုဲ လ္ၚဵုဂှ်ကလေၚ််စဴအာရးမန်တေံ လ္ၚဵုဂှ်ဂိုဟ်ကဟောံမံၚ်ကွာန်တုဲ ကလေၚ်ပၠံၚ်ၜးဗတိုက်ကေတ် နူတဲထဝါဲတအ်တုဲ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၆)ကလေၚ်ပတိုန်ကွာန်မွဲဝါပၠန်တုဲ ကွာန်ဒဵုတၟံ (ကျောက်တောင်) တန်တဴကၠုၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။
တၟအ်ကလောအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်လှိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၃၈၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၅၄၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၉၂၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဖြပထုံ၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ်ဖြပထုံ (Phra Pathom Mon inscription)ဝွံ ဒှ်လိက်မန် နူခေတ် အေဒဳ (၆) ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်လိက်တြေံတြဟ် ပ္ဍဲအာရှရးအဂၞဲဂှ်ရ လိက်တၟအ်ဝွံ သွက်ဝင်ဒေသကီု သီုကဵုဝင်ဂကူမန်၊ ဝင်လိက်မန်ဂှ် ဒှ်လိက်တၟအ် ကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊
ဒၞာဲမကလိဂွံ
လိက်တၟအ်ဖြပထုံဝွံ နူတမ်ဝါဒတေအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲ အရှာံဘာလကျာ်တြေံ ဗဒါဲကျာ်ဖြပထုံ ပ္ဍဲဍုင်နခန်ပထုံ (Wat Pho Rang, Mueang District, Nakhon Pathom Province) ဂှ်ရ၊၊ လိက်ဂှ် လၟုဟ် ညးထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး ကျာ်ဖြပထုံ တုဲ လိက်တၟအ်ဖြပထုံ ညးမကော်ခဴစရ၊၊
ပရူလိက်တၟအ်
လိက်တၟအ်ဝွံ မဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်မွဲခတှ်ေဟွံသေင်၊ မဂွံဆဵုကေတ် မွဲကရေက် မၞုံစ အနာံ 37.7 cm သမၠုင် 31 cm ရ၊၊ လိက်ဂှ် ချူလဝ် သီုၜါလပါ်တုဲ မွဲကရေက် ကဵုမွဲကရေက်ဂှ် က္ဍိုပ်ကဵုဍုတ် ဂတးဒၟံင်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လိက်ဝွံ နူမချူတေအ် ရန်တၟအ် ဂွံမဂွံပစူစွံ သွက်ညးမအာကၠုင်တအ် ဂွံဗှ်ဟွံသေင်၊ ဒှ်လိက် မတိုပ်စွံလဝ် သၟဝ်ပ္ဍဲဒၞာဲ ရိုဟ်ကၞက်ဘာ ဒှ်မာန်ရ၊၊ လိက်ဂှ် ၜိုန်ရ မဟွံဂွံဆဵု သီုဖအိုတ်ကီုလေဝ် ဒဒှ်ရ မချူလဝ် ပရူ ညးမကဵုလဝ်ဒါန်တိ ကေုာံ ကပေါတ်တၞဟ် ကုဘာဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊
လိက်တၟအ်ဝွံ Dr. Charles Otto Blagden, M.A., D.Litt. (1864-1948) ဒှ်မၞိဟ် မဗၟံက် အဓိပ္ပါယ်ကၠာအိုတ်ရ၊၊ စတမ်နူ ညး ဗၟံက်အဓိပ္ပါယ် လိက်ဏအ်တုဲဂှ် ဒဒှ်ရ ဍုင်ဒွါရဝတဳဏအ်ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဂကူမန်ရောင်ဂှ် နကဵုသက်သဳခိုင်င် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီကၠုင် ပ္ဍဲဂၠးတိရ၊၊
လိက်တၟအ်
နကဵုအက္ခရ်မန်ခေတ်လၟုဟ်
(၁) ဒုံပေါဟ်စွသ် (၂) မောယ်ဒ္နောဝ် (၃) ဟာင် က္လမ်တိ ဍေယ် (၄) ရ် အသြင် ကျာက်ဝိဟာရ်
(ခ)
(၁) လံဥရ် သြည် (၂) ဒေါင် ၜါရ် ၊၊ အဝေါအ် (၃) ရ် တံဗြာဝ် ဝိဟာရ်
နကဵုအဓိပ္ပါယ်ခေတ်လၟဟ်
(၁) ထပှ်စှ်ော (၂) မွဲဒ္ၚောဝ် (ဂၠဴ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြေင် မွဲဒ္ၚောဝ်) (၃) ဟာင်ကၠံ တိပ္ဍဲ (ဟာင်ကၠံ၊ ဟာင် ဂှ်ဟွံတီအဓိပ္ပါယ်၊၊ တိပ္ဍဲ တုဲဂတဂှ် ဒးဒှ် ယၟုမွဲမွဲမာန်) (၄) အသြင် ကျာ်ဝိဟာရ/ဘာ (အသြင် ဂှ် ဒှ်အရှာံမာန်တုဲ အရှာံကျာ်ဘာ မဂွံအဓိပ္ပါယ်မာန်ရ)
(၁) လံဥရ် သြန် (လံဥရ် ဂှ် ဟွံတီအဓိပ္ပါယ် သြည် ဂှ် ဒှ်သြန်တုဲ လံဥရ်သြန် ဂှ် ထၟာဲကဴသြန် ဗီုဏအ် မဂွံအဓိပ္ပါယ်) (၂) ဒေါင် ၜါ၊၊ ဣဝွံ (ဒေါင် ဂှ် ဟွံတီ အဓိပ္ပါယ်၊၊ ပိုဒ်ဒ ၊၊ အိုတ်ဒၞာဲဏအ်တုဲ ပရူဂတဂှ် အိုတ်ဒၞာဲဏအ်တုဲ မစပရူတၟိ၊၊ ဂတ ဣဝွံ ဂှ် ယၟုမၞိဟ်တၠဒါန်မွဲပၠန် မကၠုင်မာန်ရ၊၊ (၃) တံသတ်ဗြဴ ဝိဟာရ/ဘာ၊၊
လိက်မန်ခေတ်တၟိ
ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဖြပထုံဂှ် ကျာ်ဂဥပ် မဒှ်ဒၞာဲ မစွံခၞိင် (Bell chapel) သီုဖအိုတ် ၂၄ မရ၊၊ ပၞောဝ် ၂၄ မဂှ် ၁၉ မဂှ် နွံကဵုတၟအ်ဂတှ်ေ မချူလဝ် လိက်မန်တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာသေံရ၊၊ ပ္ဍဲ ၁၉ ဂတှ်ေဂှ် သီုဖအိုတ် ချူလဝ် လိက် ၃ ပရူရ၊၊ ၅ ဂတှ်ေဂှ် မွဲပရူ၊ ၆ ဂတှ်ေဂှ် မွဲပရူ၊ ၈ ဂတှ်ေဂှ် မွဲပရူရ၊၊
လိက်နူ (၅) ဂတှ်ေ
ဣဓာပိကဒါယမာနာယ ပူဇာယအနုမောဒိတုံ ဗုဒ္ဓာနုသ္သတိတေသံဿ ဘဝိသ္သတိမဟတ္ထိကာ ယြဴပူဂဵုမွဲ သီုကဵုဒွါပိ ပတုဲလဝ် ကုသဵုမွဲမွဲ ပ္ဍဲသၞာတၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲတုဲ ပွမဂွံဗှ်ဗၞုဟ် ဓဝ်ကုသဵု ပူဇဴသ္ကာဇကု မပတုဲလဝ်ဂှ် အိုဟ်တၟိုဟ်ကေတ်တုဲ ဒတုဲမြမဝ် မက် ဖဵု သွဝ် နဳဗာန် သ္ဒဟ်ကဵုပူဂဵုဂှ်ရောင်မိဂ္ဂး၊၊
လိက်နူ (၆) ဂတှ်ေ
ယထဳမိနာဥရတ္ဃသေမိ ဒေဝေစမနုဇေပိစ ခဏေနမနသိကာတုံ ဣမံဗုဒ္ဓသ္သစေတိယံ ရမ္သာင်ဏံ သကော်ပၟိင် ဒေဝတဴ သီုမနုသ္သ ဟိုန်ဂကောံဒၟံင်မသိုက် ကဵုနွံစိုတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ ကျာ်ဂဥပ်ဏံရ ဒှ်ဓမံင် လ္ၚောဝ် သၟာန်သၟုက် ဗုဒ္ဓတလကၞတ်ဓဝ်
လိက်နူ(၈)ဂတှ်ေ
တံသေဗုဒ္ဓဘဂဝန္တံ ဣဓာပိထိတစေတိယံ ဃဏ္ဍိသဒ္ဒေနပူဇေမှိ ကတညှိသာတ္ထကေနသေ နဗြုခၞိင် အဲဍိက်ပူဇဴလဝ် စေတဳ ပ္ဍဲသာသၞာ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲတုဲ ဗွဲစၟတ်ကွေံ ဒတုဲမြမောဝ် မက်ဖဵုပ္ဍဲသွဝ် နဳဗာန်မွဲစိ သဒဟ် ကဵုအဲဍိက်ညိဟာ၊၊
ကအ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကအ်ဍောတ်(Koh Doot၊ ကော့ဒွတ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၉၆၊ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၄ အရာပ်။ နူကွာန်ကအ်ဍောတ် ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက် ၜိုတ်ပိတိုင်ဂှ် ဒးဍုင်လၟိုင်။ ဗွဲဒိုဟ်နေရတိ ဒးကွာန်ဘာဂူ၊ နူဂှ် နွံခြာၜိုတ်ပိတိုင်ပြင်ပြင်မ္ဂး ဒးဗလးပြင်ၜဳကျာ်မင်ဝ(ကျာ်မင်ဇွ)။ ဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ် ကွာန်ကအ်ချ၊ ကွာန်သၞေဟ်ဂဒေါအ် တအ် နွံရ။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ဍောတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၅၆၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၉၁၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၄၈၀ တၠရ။
ရာမညနိကာယ ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ
ဘာဝွံ မွဲအခိင်တေအ် ကေင်ဒှ်လဝ် တိုက်လိက်ပရိယတ် မပြာကတ် အကြာသင်မန်တအ်ကီုရ။
ဘာတန်ဂမၠိုင်
ဘာတန်ဒေါဝ်ကောန်ဂကူမန်
ဘာတန်မူလ(စၟတ်−၂) အလဵုအသဳ၊ နွံဗလးဖဠာတ်ကျာ်
ဘာတန်မူလ(စၟတ်−၃) အလဵုအသဳ၊ နွံဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ
ဘာတန်မူလ၊ နွံဗွဲဒိုဟ်ဨသာန်၊ ဂၠံင်ကအ်ဍောတ်−ဍုင်လၟိုင်
ဂကောံ
ဂကောံသၚ်သၟတ် - ကွာန်ကအ်ဍောတ်
ဂကောံသၟတ် - ကွာန်ကအ်ဍောတ်
ဂကောံဂိလာနစေတနာ(ရီုဗၚ်ဂိယဲ)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သိမ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
ဘာသိမ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်မောံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကေသရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၄၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပါင်ဝါန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပါင်ဝါန်
ဘာပါင်ဝါန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပါင်ဝါန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇညေယျ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၇၊ ဝှ် ၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သာဲခေါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သာဲခေါမ်(Theakhon၊ သဲခု)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်လှိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၄၈။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်လှိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၃၈၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၅၄၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၉၂၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိုင်၊ ဍုင်
ဍုၚ်လၟိုၚ်ဝွံ ဒှ်ဍုၚ်မၞုံပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်မွဲတုဲ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု (၃) ၝောံဍုၚ်ရ။ ဗွဲအတိုၚ်ဂၠံၚ်ကွဳစက် မတ်မလီု-ရေဝ်မ္ဂး ဒးဒေါအ်ကေတ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်စၟတ် (၁၀၆) ကွာန်တၟအ်ကၞေၚ် တုဲ ဒးဆက်အာ ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်ရ။ ပဲါနူ ဂၠံၚ်ကွဳစက်မ္ဂး ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ်(ရထာ) မတ်မလီု-ရေဝ်မ္ဂး စှ်ေဒေါအ်ကေတ် ပ္ဍဲသၞေဟ်ကွဳပၟတ် လၟိုၚ်ဂှ်ရ။
<mapframe latitude="15.4920" longitude="97.8354" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.83358670014424,         15.503639998468417        ]      }    }  ] }
ဝင်
ဍုၚ်လၟိုၚ်ဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ခေတ်ဨကရာဇ် ရးဍုၚ်မန်ဂမၠိုၚ် ၉၆ ဍုၚ်ဂှ် ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲမတ္တမ (၃၂) ဍုၚ်ရ၊၊ ကြဴနူ ဍုၚ်မန် ဟံသာဝတဳ မဒးဒုၚ်ပလီုထောအ် ကုဗၟာအံၚ်ဇဲယျတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၂၈၊ ဂိတုပုဟ် ၁၀ စွေက် (၂၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၇၆၇) ဂှ် နာထံၚ်ရေ (မၞိဟ်ဇၞော်ဍုၚ်ရေဝ်) မၞုံယၟု ပါရမဳ ကေုာံ ဇခဳဇၞော်ရေ (မၞိဟ်ဇၞော်ဍုၚ်ရေဝ်) ထဝ်ကမု ကဵုစရၚ်ပယိုဝ်တိ ရးဍုၚ်လၟိုၚ်ရ၊၊ ဍုၚ်တၞဟ်တအ် ညးဇၞော်ညးကဵုညး ကၠုၚ်ကဵုကီုလေဝ် ဍုၚ်လၟိုၚ်မွဲ မၞိဟ်ဇၞော် နူဍုၚ်တၞဟ် ဂရၚ်ဗတီ စရၚ်ဍုၚ်ဇကုဂှ် ဒှ်အရာတၟေၚ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဍုၚ်လၟိုၚ်ဂှ် သုန်ဂြာံ ဟွံဒှ်ဍုၚ် သၟိၚ်မဂ္ဇအ်ရုၚ်ရလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ တုဲပၠန် စရၚ်ကွာန် နွံမူစိရောလေဝ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲစရၚ်ဂှ်ရ၊၊
စရၚ်ပယိုဝ်တိ ရးဍုၚ်လၟိုၚ် အတိုၚ်လိက် ဍုၚ်၃၂ ဇာ ၁၂ ဒၟံၚ်စာတန် ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ပုံ ၁၀ စွေက် နာထံၚ်ရေ ပါရမီ ဇခဳဇၞော်ရေ ထဝ်ကမု ကဵုစရၚ်ပယိုဝ်တိ ရးဍုၚ်လၟိုၚ်၊၊ ၊၊နူဍုၚ်မတ္တမ စိုပ်ဍုၚ်လၟိုၚ် ၄ တ္ၚဲ ၄၀ တိုၚ်၊
၊၊ နူဍုၚ်လၟိုၚ် လပါ်ဗၟံက် ပါဒိုဝ်ကလောတ် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုၚ်ဝၚ်ရဴ ၃ တ္ၚဲ ၃၀ တိုၚ်၊
၊၊ နူဍုၚ်လၟိုၚ် လပါ်သမၠုၚ်ကျာ ပါကြုၚ်တၟံလး ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုၚ်ရေဝ် ၁ တ္ၚဲ ၁၀ တိုၚ်၊
၊၊ လပါ်ပလိုတ် ၁ တိုၚ် ပါၜဳဇၞော်၊
၊၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ ပါကြုၚ်လၟိုၚ် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုၚ်ဝါခရူ ၁ တ္ၚဲ ၁၀ တိုၚ်၊
၊၊ နူဍုၚ်လၟိုၚ် လပါ်အဂၞဲ ပါတၟံကလုံ ၃ တ္ၚဲ ၃၀ တိုၚ် ပါရးတိဍုၚ်ဒျောဒျာ၊
၊၊ နူဍုၚ်လၟိုၚ် လပါ်နေရတိ ပါကြုၚ်ဒပ်လၟိုၚ် ပါၜဳဇၞော် ၂ တိုၚ်၊
၊၊ နူဍုၚ်လၟိုၚ် လပါ်အေသာန် ပါဒိုဝ်ဟံၚ်ဘိုၚ် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုၚ်ဝါခရူ ၅ တိုၚ်၊
ဌာန်ပုဂ္ဂလိက
ဇြပ်ဇၞူမန်
ၝောံခန် မုနိပါလ
ဖျာ
ဖျာမိစောဗု (ရှၚ်စောပု)
ယေန်သၞာၚ် ဒေသ
စဲပေၚ် သဘၚ်ကျာ်ဍုၚ်တၟိ
သဘၚ်ကဝါ်ပဌာန်
သဘၚ်ကဝါ်ပၞာၚ်
ကဘၚ်လှ်ေပေဲါဂၠဴ
သဘၚ်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ
ပ္ဍဲဍုၚ်လၟိုၚ်ဂှ် ဗွဲလၟေၚ်သၞာံ စိုပ်အခိၚ်ဂိတု -- မ္ဂး ဗၞတ်ပွိုၚ် --- တ္ၚဲ ဂကောံသၚ်မဟာနာယကဍုၚ်လၟိုၚ်ဂမၠိုၚ် က္ဍိုပ်က္ဍိုပ်တုဲ ညးကၠောန်ဗဒှ်ကေတ်လျိုၚ် ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလသဍုၚ်လၟိုၚ်တအ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်မံၚ်မ္ဂး သၞာံ ၁၃၇၉ သၞာံဂှ် ပေၚ်အာ ၂၅ ဝါတုဲ ညးတအ်ကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘၚ်စၟတ်သမ္တီဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပေၚ် ၂၅ ဝါနွံရ။ သဘၚ်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ မကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာ ကျာ်ကေလာသ-ဍုၚ်လၟိုၚ်ဝွံ ဟိုတ်နူကၠောန်ကၠုၚ်အဆက်အဆက်တုဲ ပ္ဍဲကဵုကောဇာ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၉ ဏံ ပေၚ်ကၠုၚ် ၂၅ သၞာံကီုရ။
ဝၚ်စးဗွဴကြဴ
ပ္ဍဲလိက်အုပ် သ္ဘၚ်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ-ဍုၚ်လၟိုၚ် ပေၚ် ၂၅ သၞာံဂှ်မ္ဂး ထၟံက်ထ္ၜလဝ် " ကမၠောန်ပုည ပွသ္ပပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်လၟိုၚ်ဂှ် စနူသၞာံလဵု၊ လလံလဵု ၜိုန်ရတီကေတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် အတိုၚ်ညးဇၞော်အာယုက်ၜိုတ်ဒ္စိတ်စှော် (အနာဲမလဵုချိုၚ်ဆ) လဴကၠုၚ်မ္ဂး လောန်ကၠုၚ် ၜိုတ် (၈၀) သၞာံတေံ ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ် (ဘာဇၞော်) ကေၚ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘၚ်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ကၠာကီု။ အတိုၚ် နာဲၝောံလဴလဝ် (ညးချိၚ်ကေတ်) လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ် (၇၁) သၞာံတေံ ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ် ကေၚ်ကၠောန်လဝ် အလန်ဒုတိယကီုရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ" သာ်ဝွံ ရ။
ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်သ္ဘၚ်ဓရ်ပေၚ် ၂၅ သၞာံမ္ဂးဂှ် ညးမချူပကောံ နာဲလအ်ဂှ် သ္ပသဇိုၚ်ကဵု နဲကဲသၟာန်သွဟ် ညးဇၞော်တအ်တုဲ ပတိုန်လဝ်ကဵုတၚ်နၚ်ဝၚ်လၟေၚ်ကမၠောန်တအ်ဂှ်မ္ဂး " အတိုၚ်နာဲသဵုအံၚ် (စိုးအောၚ်) လဴလဝ် လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ် ၆၂ သၞာံတေံ ဘာရာမည (ဘာတၟိ) ကေၚ်ဒုၚ်လဝ်သ္ဇိုၚ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘၚ်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာရ။ အတိုၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သောဘဏမဟာထေရ် လဴလဝ်မ္ဂး၊ အခိၚ်ညး က္လိဂွံ ၜိုတ်အာယုက် (၁၀) သၞာံတေံ ကၠောန်ဗဒှ်သ္ဘၚ်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပ္ဍဲဘာရာမညရ။ ဗစပ်ကဵု ဂလာန်ၜါဝွံတုဲ လောန်ကၠုၚ် ၜိုတ်တြဴစှော်သၞာံပြၚ်တေံ ဘာရာမညကေၚ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘၚ်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာကီုဂှ် စၟတ်စထေက်ရ" ထမံက်ပတိုန်လဝ်ရ။
ဆက်တုဲပၠန်ဂှ် " အတိုၚ်နာဲမလဵု လဴလဝ်ကီု၊ အတိုၚ်နာဲထောန် လဴလဝ်ကီု လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ် (၅၀) သၞာံတေံ ဘာရုၚ်ဒါန် (ဘာဂြေန်) ကေၚ်ကၠောန်ကၠုၚ်သ္ဘၚ် ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ကိုပ်ကၠာကီု။ လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ် (၃၇) သၞာံတေံ ကေၚ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘၚ်ပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ အလန်ဒုတိယပၠန်ဂှ် နာဲလအ် (ညးမကေၚ်ဖ္ဍောတ်လဝ်ဓရ် လ္ၚီဂါထာ အခိၚ်တေံ) စၟတ်သမ္တီလဝ်နွံဂှ် ကလေၚ်ထမံက်ပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်ပေၚ် ၂၅ သၞာံပၠန်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု " ကြဴနူဂှ် ကုသဵုပွမကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘၚ်ပူဇဴဓဝ်လ္ၚီဂါထာဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်ဘာမ္ၚဵုအံၚ်ဇၞး (ဘာဇြပ်)ကီုရ။ အတိုၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သောဘဏမဟာထေရ် (ကျာ်ဇၞော်ဘာဇြပ်) စၟတ်သမ္တီလဝ်မ္ဂး စပ္တံနူကဵု ကောဇာ ၁၃၄၈ သၞာံ၊ ပွိုၚ်ပိသၞာံ ဆက်က် ကေၚ်ဒုၚ်လဝ်သဇိုၚ် သ္ပပူဇဴဓရ်လ္ၚီဂါထာ ပ္ဍဲကဵုဘာဇြပ်ရ။
န
န (na; the twentieth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "န" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "န" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ။ "ဏ" သာ၊ "ဏှ" သာဇြိုဟ်၊ "န" ဇြိုင်၊ "နှ?" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "န" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ကအ်လှိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကအ်လှိုင်(Kawthlaing၊ ကော့လှိုင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်လှိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၄၅။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်လှိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၃၈၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၅၄၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၉၂၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လိက်ပတိုန်လညာတ်
လိက်ပတိုန်လညာတ် (Argumentative/argumenterende)
တင်ရန်တၟအ်၊ ပတိုန်ထ္ၜးကဵု ညးမဗှ်လိက်တအ် လညာတ်ဇကု ပရူမွဲမွဲ၊၊
မပတိုန်ဂလာန် (ဝါ) မပတိုန်လညာတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်ဇကု ကေုာံ မဖန်ဂစာန် ပသောင်ကလး ကုညးဗှ်လိက်တအ် ဂွံတီ ဂွံကၠိုဟ် ဂွံစှေ်စိုတ် လတူလညာတ်ဇကုရ၊၊ မပတိုန်လညာတ်ဝွံ နကဵုအရေဝ်ကီု နကဵုလိက်ဝွံ ပိုယ်တအ် ဖန်ဟီုဒၟံင် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ ဟီုမာန်ရ၊၊ မကြီုဟီု ပရူကပေါတ်ဇကု ညံင်ညးတၞဟ်ဂွံရာန်၊ ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ညံင်ညးတၞဟ် ဂွံစှေ်စိုတ် ဒုင်တဲ ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဇကု ဒှ်တမ် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ် အရာမပတိုန်လညာတ် အရာမပြိုင်ဂလာန်ဏအ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲဟီုဂွံရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် အရာမပတိုန်လညာတ် အရာမပြိုင်ဂလာန်ဝွံ ဒှ်ကတေင်လမျီု ဒဳမဝ်ကရေသဳမွဲလေဝ် ဟီုမာန်ရ၊၊ လညာတ်ၜါ ပြိုင်ပကာန်ကၠုင် ရေင်သကအ်မ္ဂး ပရေင်မကဵုကေတ် ပရေင်တင်လတုပ်စိုတ်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ၊၊ ဇၟာပ်အရာဂှ် ၜိုန်ရ ပိုယ်ဟွံတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ဒှ်ကီုလေဝ်၊ ပိုယ်တအ် ဂၠာဲသွဟ် သွက်ဂွံပသောင်ကလး ပြသၞာ မာန်ဏီကီုရ၊၊
စပ်ကဵု ဂကူလိက်ဏအ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲလိက်ပရိုင် လိက်နူညးမဗှ်လိက် læserbreve ၊ လညာတ်အေဝ်ဒဳတာ ledere၊ လိက်ခၠေဝ်သှ် kommentarer ကဝ်လာံ column ကေုာံ လိက်မပတိုန်လညာတ်တၞဟ်ဟ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ လိက်ပတိုန်လညာတ်ဏအ်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ဍန်န်ဂၠေအ်အ် မပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်မွဲမွဲ၊ လဆောဝ်မ္ဂး လိက်ဂၠိင်င် လှဲလှဲလးလး မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ၊၊ ဗီုကဵု လညာတ်အေဝ်ဒဳတာ၊ လိက်ခၠေဝ်သှ်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် မပတိုန်ထ္ၜးလညာတ်မွဲမွဲ၊ ပ္ဍဲလိက်ပါ်ပဲါလညာတ် discussion တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်တၞဟ်ခြာ ၜါ၊ ပိတုဲ ပတိုန်ထ္ၜး တုဲမ္ဂး အစာချူလိက်ဂှ် ထံက်ဂလာန် ကုလတူမွဲဂှ် ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကီုရ၊၊
ဗီုပြင် မထ္ၜးဟိုတ်ဂမၠိုင် Appeal forms
နဲကဲ ဗီုပြင် မပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်ဇကု နွံမဂၠိုင်ကဵုနဲရ၊၊ နဲသီုဖအိုတ်ဂှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံင်ဂွံပါ်ပဲါ နဲတအ်မာန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ကီုရ၊၊ ဇကုတီလဝ် နဲကဲနာနာတအ်တုဲမ္ဂး ဇကုလေဝ် ပတိုန်ထ္ၜးလညာတ်ဇကု နကဵုလိက်ကဵုဒှ် နကဵုအရေဝ်ကဵုဒှ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုမၞိဟ်မဒုင်တဲ မၞိဟ်မဗှ်လိက်ဇကု ကေုာံ အကာဲအရာ လေပ်ကီုရ၊၊ ပါယ်နူဂှ်တုဲ နကဵုနဲလဵုဂှ် ပ္ဍဲအခိင်အခါ အကာဲအရာလဵု ဇကုမသုင်စောဲထေက်ဂှ် ဇကုဖန်ဒးကၠုင်မာန်ရ၊၊
ထ္ၜးဟိုတ် နကဵုအစောမ်စရာဲဂုဏ် (Ethos-appeal)
ထ္ၜးဟိုတ် နကဵုအစောမ်စရာဲဂုဏ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် တင်ပတိုန်ထ္ၜး နကဵုမၞိဟ်မပလံင် (ဝါ) မၞိဟ်မဟီု၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုအစောမ်စရာဲဂုဏ် ညးမပလံင်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜးရ၊၊ ဗီုပြင် မပတိုန်ထ္ၜးဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ၊၊ မၞိဟ်မပတိုန်ထ္ၜး မၞုံကဵုအစောမ်စရာဲဂုဏ်မ္ဂး ညးဍုင်ကွာန်တအ် နွံဓဝ်ပတှ်ေ၊ ကလိဂွံအထံက်ဂလာန် မမာဲ နူညးတအ်ရ၊၊
ပါယ်နူဂှ်တုဲ စပ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်မ္ဂး အစာသဝ်ဒံက်တာလဵု မဟီု မြဴသာ်ဝွံဒှ်တမ်ရ၊၊
ထ္ၜးဟိုတ် နကဵုပရေင်ဒုင်စသိုင် (Pathos-appeal)
ထ္ၜးဟိုတ် နကဵုပရေင်ဒုင်စသိုင်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုပရေင်ဒုင်စသိုင် မၞိဟ်မဒုင်တဲတအ် ညံင်ဂွံကၠောန်မွဲမွဲ (ဝါ) ညံင်ဂွံဒုင်ကေတ် လညာတ်မွဲမွဲတုဲ ပတိုန်ထ္ၜးရ၊၊ ဥပမာ ဂကောံအရီုအဗင်ပရေင်မၞိဟ်တအ် ထ္ၜးရုပ် ဗီုကောန်ၚာ် မဒးဘဲဍာ်၊ ဘဲကသဳတိ ပ္ဍဲတဳဗဳတုဲ ပကဵုညံင် ညးမဗဵုတအ် ဂွံဆာန်ဍူတုဲ ဂွံစုတ်ကဵုဒါန်၊၊
ထ္ၜးဟိုတ် နကဵုဟိုတ်ကဵုဖဵု (Logos-appeal)
ထ္ၜးဟိုတ် နကဵုဟိုတ်ကဵုဖဵုဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုညးမဒုင်တဲတအ် ဂွံစင်ခြင် ဗစာရဏာရ၊၊ လညာတ်နကဵုဟိုတ်ကဵုဖဵုဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု (ကတ္တာ) အစောမ်စရာဲဂုဏ် ညးမပလံင်လေဝ် ဟွံသေင်၊ ဒုင်သဇိုင် ကု (ကမ်) ပရေင်ဒုင်စသိုင် မၞိဟ်မဒုင်တဲဂှ်လေဝ် ဟွံသေင်၊ ဒုင်သဇိုင် ကုမလ္ၚတ်အရာမွဲမွဲတုဲ ကလိဂွံနင်သွဟ်၊၊ နကဵုတၠပညာဒဿနအာရ်သတောလ်လေတ် ညးမိက်ဂွံကဵု ဒြဟတ် ကုပရေင်ပတိုန်ထ္ၜးဏအ်ရ၊၊ ဗီုပြင်မပတိုန်ထ္ၜးဏအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် နကဵုပရေင်ပညာမွဲရ၊၊
နကဵုဥပမာမ္ဂး ဂကောံဗတိုက်သရိုဟ်ယဲဂေန်သာတအ် ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲဂေန်သာတအ်ဂှ် မၞိဟ်မူစိတၟအ်ကၠံဂှ် သုင်ၜံက် ဂလိုင်လဵု၊ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လၟိဟ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်၊ တုဲပၠန် ဓါတ်နူၜံက် မဗဒှ် ကဵုယဲဂေန်သာဂှ်လေဝ် ဗၟံက်ကဵု ဟိုတ်ဍေဟ်တုဲ ဖ္တိုက်ဖ္အောဝ် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဒေါအ်ၜံက် ညံင်ဟွံကလိဂွံ(ဖဵု) ယဲဂေန်သာရ၊၊
၁၊ စၞောန်ပညုင် ကုလညာတ်ညာဏ် (Henvisning til fornuft)
မၞိဟ်မပလံင်တအ် (ဝါ) မၞိဟ်မဟီုတအ် စၞောန်ပညုင် ကုလညာတ်ညာဏ်၊ တင်နင် နူတၠပညာ သွက်ဂွံထံက်ပခိုင်ကဵု လညာတ်ဇကုရ၊၊ ဥပမာ တၠပညာတအ်ဟီု. . . ၊၊ မပတိုန်လညာတ် နကဵုဂကူ ဗီုဏအ်ဂှ် စပ်ကဵု မၞိဟ်တအ် ဂွံဝေင်ပါယ်မွဲမွဲမ္ဂး စိုပ်တရဴဂၠိုင်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မိက်ဂွံညာတ်ဇကုဇကု နဒဒှ်မၞိဟ်မစဳကၠးမွဲ ဖအိုတ်ရ၊၊
၂၊ စၞောန်ပညုင် နကဵုအာဏာ (magtargumentet)
မၞိဟ်မပလံင်တအ် (ဝါ) မၞိဟ်မဟီုတအ် စကာ အဝဵု (ဟွံသေင်မ္ဂး) ကဆံင်အလံင်ဇကုတုဲ ထံက်ပခိုင် ကုလညာတ်ဇကုရ၊၊ ဥမာ မၞးဒးပဗီုဏအ် ဒးကၠောန်ဗီုဏအ် ပ္ဍဲအရာဏအ် အဲရ ဒှ်မၞိဟ် မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊၊ မပတိုန်လညာတ် နဲဏအ်ဂှ် (အခိင်ကၠာတေအ်) ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအရာ မဝေတ်ဗ္တောန် ကောန်ၚာ်တအ်၊ ပ္ဍဲဘာဗတောန်လိက်တအ် ဂၠိုင်ရ၊၊
၃၊ စၞောန်ပညုင် နကဵုဥပဓိ (Idol arguments)
မၞိဟ်မပလံင်တအ် (ဝါ) မၞိဟ်မဟီုတအ် စကာ မၞိဟ်ယၟုဒမြဟ်မွဲမွဲ ဥပမာ ကောန်မှိင်ဇာတ်၊ မၞိဟ်တေအ်ဗဝ်ဒမြဟ်တအ် သွက်ဂွံကြီုကဵု ကပေါတ်မွဲမွဲ လညာတ်မွဲမွဲရ၊၊ ရာန် Hugo Boss ညိ Justin Timberlake လေဝ် စကာဒၟံင်ကီု၊၊
၅၊ စၞောန်ပညုင် နကဵုတၠပညာ (expert argument)
မၞိဟ်မပလံင်တအ် (ဝါ) မၞိဟ်မဟီုတအ် စၞောန်ပညုင်ဏာ လညာတ်တၠပညာ နဒဒှ်သက်သဳသာဓက သွက်မဒုင်တဲ (ဝါ) မၞိဟ်မဗှ်လိက်တအ်၊၊ ဥပမာ - တၠပညာသုတေသနတအ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသုတေသနညးတအ်တၟိဂှ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲဖျုန်ဂှ် ဓါတ် toxins ပါလုပ်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဒးဖအောန်ဖျေဟ် မစဖျုန် ထေက်ရ၊၊
၆၊ စၞောန်ပညုင် နကဵုဗဟေက် (ဟွံ) ဘပဠ (fear or threat argument)
ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် စကာ နဒဒှ်ဒုဟ်ဒဏ်မွဲ ပတိုန်ထ္ၜးလညာတ်ဇကု၊ ပညံင် ညးတၞဟ် ဂွံဒုင်တဲ ပ္ဍဲလညာတ်ဇကုရ၊၊ မၞိဟ်မပလံင် (ဝါ) မၞိဟ်မချူလိက်ဂှ် ဟီု ယဝ်ရ မၞးဟွံဒုင်ကေတ်/ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်လညာတ် စဳပၞောန်ဂှ်မ္ဂး မုမွဲကတဵုဒှ်မာန် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဂှ်၊၊ ဥပမာ - ယဝ်ရဟွံပလေဝ်စလဝ် နူလၟုဟ်မ္ဂး ဂတဏအ် ၜိုတ် ၅၀ သၞာံပၠန် မုမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရော၊၊
စၞောန်ပညုင် နကဵုတသိုက်လဟိင် (Happiness argument)
မၞိဟ်မပလံင်တအ် (ဝါ) မၞိဟ်မဟီုတအ် ပၠောပ်စိုတ်၊ ယဝ်ရကၠောန်ဗက်/ ပဗက်ဗီုဏအ်မ္ဂး တသိုက်ဗီုလဵု ကလိဂွံမာန်၊၊ ဥပမာ - ယဝ်ရ မိက်ဂွံသိုက်လှိင် ပ္ဍဲအခိင်ဗျုတေအ်မ္ဂး ပကောံလဝ်သြန် ဗွဝ်သြန်ပေန်ဇြေန် ပ္ဍဲဘာဏ်ပိုယ်ညိ၊၊
စၞောန်ပညုင် နကဵုမၞိဟ်ပူဂိုလ်မွဲမွဲ (Person argument)
မၞိဟ်ပလံင်တအ် (ဝါ) မၞိဟ်မဟီုတအ် ပညုင်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တေအ် ညးဒုင်တဲတုဲရ၊ မၞးလေဝ် ထေက်ကဵု ဒးဒုင်တဲကီုရ၊၊
လဒက်ပတန်
လိက်မပတိုန်လညာတ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဗီုပြင် မွဲဗီုဓဝ်ရ၊၊ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်မွဲ တုဲ စၞောန်ပညုင် မွဲ၊ ၜါ၊ ပိ၊ ဗက်ကၠုင်လက္ကရဴ၊၊
လညာတ် - မွဲတ္ၚဲ အောန်အိုတ် ၜါအလန် ဒးပေါတ်ၚေက်ထေက်၊၊
စၞောန်ပညုင် (၂) တုဲပၠန် ၚေက် ဟွံအးဇ္ၚးတုဲ အာကၠုင် အကြာညးတၞဟ် ရံင်စ ကျာ်သြဳအောန်၊၊
လိက်မပတိုန်လညာတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု လညာတ်မွဲ သွက်ဂွံပသောင်ပြသၞာမွဲမွဲ၊၊ တုဲမ္ဂး စၞောန်ပညုင် မုဟိုတ်ပြသၞာဂှ် ဒးသှ် ဒးပသောင်ရော၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လိက်ဂှ် ဒးဒက်ပ္တန် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
(၁) နိဒါန် မဆက်မိတ်/ဗမံက်ထ္ၜး ပြသၞာ၊၊
(၂) လညာတ် မပတိုန်ထ္ၜး ဗီုလဵုဂွံပသောင် ပြသၞာဂှ်၊၊
(၃) စၞောန်ပညုင် မွဲတုဲမွဲပၠန် ပတိုန်ကဵု ဗွဲလၟေင်လၟေင်၊၊
(၄) ကလေင်စ လညာတ်တၟိမွဲ (ပၠန် လေဝ်ဂွံ)၊၊
အရေဝ်မသုင်စောဲ
လိက်မပတိုန်လညာတ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာစ အရေဝ်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂၠိုင်ရ၊၊
ဟိုတ်ဖဵု (causal)၊ မအရေဝ်သမ္ဗန် ကေုာံ ကြိယာဝိသေသန မဆက်စၠောအ်ကဵု ဝါကျ ဗီုကဵု မုဟိုတ်ရောမ္ဂး၊ ဟိုတ်တုန်၊ နကဵုလညာတ်ဏအ်မ္ဂး၊ ဟိုတ်နူ၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ အက္ခရ် မဆက်စၠောအ် ဟိုတ်ကဵုဖဵု မပ္တံမြဴသာ်ဝွံ စကာဂွံဂၠိုင်ရ၊၊
[လညာတ်] - သုင်ၜံက်ဂှ် ဒှ်အန္တရာဲ ကုပရေင်ထတ်ယုက်
[စၞောန်ပညုင်] - မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲၜံက်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဂျိနာနာသာ်၊၊
နကဵုဂၠံင်ဂတး ထ္ၜးဟိုတ်ကၠာ တုဲဟီုဖဵုဍေဟ်၊၊
[လညာတ်] - ဟိုတ်ဂှ်ရ သုင်ၜံက်ဂှ် ဒှ်အန္တရာယ် ကုပရေင်ထတ်ယုက်၊၊
မအရေဝ် additive text bindings ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု၊ ပါယ်နူဂှ်တုဲ၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဆဂှ်သၟးဟွံက၊ ဒှ်ကၠုင် ဗီုဏအ်ကီု သီုကဵု ….. ၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ၊ တုဲမ္ဂး၊ လက္ကရဴအိုတ်၊ မအရေဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်မအရေဝ် မဆက်စၠောအ် ဗဗိုန်ကဵု စၞောန်ပညုင်မွဲမွဲရ၊၊ မအရေဝ် contrast bindings ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု၊ စၞးဂှ် ဒှ်အာ … ၊ ဆဂး၊ ပြဟ်ဟ်ဏအ်၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် တအ်ဂှ် ဒှ် မအရေဝ် မဗၟံက်ထ္ၜး အရာမတၞဟ်ခြာ အရာမဒစဵုဒစးဂမၠိုင်ရ၊၊ ဗၟံက်ထ္ၜးအရာမဒစဵုဒစး သွက်ဂွံလညာတ်ဇကု မပတိုန်ဂှ် ညးတအ် ဂွံညာတ်အးရ၊၊
တၠုင်လအာသြဝါဒ (rhetorical figures) စကာနနဲတၠုင်လအာသြဝါဒတုဲ မပတိုန်လညာတ်လေဝ် စိုပ်တရဴကီုရ၊၊ တၠုင်လအာသြဝါဒဟီုဂှ် နဲကဲမဟီုတွံ ညံင်သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်မွဲမွဲ မဟီုတွံသြဝါဒရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဏအ် ဒှ်လိက်နဲကဲဟီုတွံသြဝါဒဟွံသေင်တုဲ ဆအယာံမာတ် တင်ဂၞင်အဓိကညိညဟေင် ဗၟံက်ထ္ၜးဏာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပလိုင်ဂြဳ
ဘာကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပလိုင်ဂြဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဟံသာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝ
ဝ (va; the twenty-ninth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောဒစိတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဝ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဝ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ ကေုာံ ပိ၊ "ဝ" သာ၊ "ဝှ" သာဇြိုဟ်၊ "ဝ" ဇြိုင်၊ "ဇွ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ ဆဂး အက္ခရ် လ ဝွံ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပတိတ်ဒၟံင်ရမ္သာင်ၜါ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။
ဝင်
အက္ခရ် "ဝ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ကၟက်
ဝဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ဝ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဝ ဂှ် ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကွ (ကဝ)၊ ခွ (ခဝ)၊ ဂွ (ဂဝ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ ဝ ဝွံ ကာလကွက် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵုဗျည်တၞဟ်မ္ဂး ကလိဂွံ ရမ္သာင်မွဲရ။ အက္ခရ်ဝဂှ် ယဝ်ရ နွံလက္ကရဴ ဗျည်ပထမမ္ဂး ၜိုန်ရ ပတိတ်ရမ္သာင် ဝ ကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်သၠရိုတ်ဂှ် တၞဟ်န ဂွံတီ မပတိတ် ရမ္သာင်သာတုဲ သၟဝ်ဂှ် ကွက်စုတ် ှ ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ဥပမာ ပဝံင် ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင်သာတုဲ ပ္ဍဲသၠရိုတ် (လ္ၚဵု)ဂှ် ဂွံဆဵု ညးချူ (ပဝှံင်)ရ။
မကဴ၊ ကျာ်စေတဳ ရးဗဂေါ
ကျာ်မကဴ (ဝါ) ကျာ်ဒဵုကအ်(Kyaik Mark Kaw Pagoda, (ကျိုက်မတ်ကော်စေတီတော်, ဝွံ ဒှ်ကျာ်မန်တြေံ မနွံ ပ္ဍဲကဵုကွာန် ဖလေး၊ ပွိုင်ဍုင်ကဝ၊ ရးဗဂေါ။ အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ကျာ်ဝွံ ညးသၠိုင်လဝ် ဓါတ်သော်မွဲတၞုင်တုဲ သမၠုင်ကျာ်ဂှ် နွံ ၂၁၀ ဟတ် (၃၁၅ ပေ)။ ဂိတုမာ်ပေင်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲသဘင်ကျာ်တုဲ ညးကဝါ်ကျာ် ဂေတ်ကွာန်။
ဒတန်
ကျာ်မကဴ ဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန် ဖလေး။ နူကဵု ဒဒန်လဒေါဝ်ဍုင်ကဝ (ရးဗဂေါ) လပါ်ဗမံက် အတိုင်ဂၠံင် ကဝ-အုန်းနှဲ ၂.၉၁တိုင် (၄.၆၈ ကဳလဝ်မဳတာ)မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ပန်သွာ၊ ၚံက်တိုန်လပါ်သၟဝ်ကျာ (လပါ်ပါဲ) ၜိုတ် ၀.၈၃ တိုင် (၁.၃၃ ကဳလဝ်မဳတာ)မ္ဂး စိုပ်ကျာ်ဝွံရ။ ကျာ်စေတဳဂှ် နွံလတူကုန်ဒဵုတုဲ ကုန်ဒဵုဂှ် ဒှ်ကၞာင် ကရောင်ဒဵုဗဂေါ (ပဲခူးရိုးမ၏ တောင်စွယ်)မွဲရ။ ကုန်ဒဵုဂှ် ညးကော်စ ကုန်နာဂဟတ္ထိ ဟွံသေင်မ္ဂး ကုန်ကျာ်ဒဵုကအ် (ကျိုက်ဒေးကော်)။17.11172°N, 96.50712°W
စမြိုင်
ကျာ်မကဴဝွံ သီုဖအိုတ် နွံသမၠုင် ၂၁၀ ဟတ် (၃၁၅ ပေ)။ ခုင်(ပန်းတင်ခုံ) နွံ ၁၀ သမၠဲနွံ ၃၆၀ ပေ။ ပဇြး မသုန်ကဆံင်ဂှ် နွံ ၄၅ ပေ၊ ရှစ်မြှောင့်ခိုနန်းချိုး ဂှ် နွံ ၂၆ ပေ၊ ကျည်းဝန်း ၂၀ ပေ၊ ခၞိင် နွံ ၂၅ ပေ၊ ရင်စည်း ၈ ပေ၊ သပိတ်မှောက် ၁၇ ပေ၊ ဘုံမရေတ် ၄၀ ပေ၊ ဒကှ်ရာံထ္ၜဗြိုဟ်လတူ ဗြိုဟ်သၟဝ် ၃၀ ပေ၊ ခဒအ်ဗြာတ် ၁၂၀ ပေ၊ ပြသာဒ် (က္ဍိုင်) ၄၅ ပေ။ လတူခုင်ဂှ် နွံတၠအရှန် ၅၀၀ မဂေတ်ပူလဝ် ကျာ်။ ကျာ်စရောတ် နွံ ၄၅ တၞုင်။
ဝင်
အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၀ အခိင်သၟိင်ဨကရာဇ်မန် တိဿဓမ္မသဳဟရာဇာ (သၟိင်မဟာသဳရိမာသောက) မပကင်ရင်ဍုင်သဓီုဂှ် မှာထေရ်ဂဝံပတိ နိမန်နင် တၠဳပိုန်မနွံကျာ်တြဲတုဲ ကျာ်တြဲ ကေုာံ အရှန် ၅၀၀ စိုပ်ကၠုင်ဍုင်မန်ရ။ ရသိတြဲဇကု သီုကဵု ရသိမပဒတဴ ပ္ဍဲမုဟ်ဂနိင် ပြာပ်အာ ဇရေင်ကျာ်တြဲတုဲ အာတ်မိက် ဗုဒ္ဓပူဇနိယဝတ္ထု၊ ကျာ်ဒုင်ကဵု ဓါတ်သော် ညးမွဲမွဲတၞုင်တုဲ ရသိတအ် ကလေင်စဴဌာန်ဒမံင်ဇကုရ။ ကာလရသိဂှ် ကလေင်စိုပ် ဇရေင်ဒမံင်ဇကုတုဲ သွက်ရသိမပဒတဴ ကရောမ်ဇကုလေဝ် ဂွံပူဇဴဓါတ်သော်ကျာ်ကီုတုဲ ပအဓိဋ္ဌာန်တုဲ ဓါတ်သော်ဂှ် ဒှ်အာ ပိတၞုင်တုဲ ရသိသကအ်ရဲဇကုလေဝ် ကလိဂွံညးမွဲမွဲတၞုင်တုဲ ညးတအ် ပ္တန်လဝ် ကျာ်မကဴ (ကျိုက်မတ်ကော်)၊ ကျာ်သဳရိဓမ္မသောက်၊ ကေုာံ ကျာ်မုဟ်ဂနိင် ရ။
အတိုင် ဝင်ဓာတ်ဂမ္စာဲ မ္ဂး ကောန်သမ္ၚေဟ်မွဲ နူဍုင်ဇယူနာဂဵု (ဍုင်ဇြဲ) ကၠောအ်ဗနိက် ပ္ဍဲဍုင်သုဓမ္မဝတဳ၊ မိင်ပရိုင်ကျာ်မစိုပ်၊ ဗွဲမပြဟ် ဇက်ကၠောအ်အာ ညာတ်ရုပ်ကျာ်မဂဵုဒၟံင် နလျး ၆ သာ်၊ သဒ္ဓာက္တဵုဒှ် တရိုပ်ကျာ်နခါဒနိယဘောဇနိယတုဲ၊ သီုမရဴဂဴအာတ်ပူဇနိယဝတ္ထုကဵုကျာ်ရ။ နတဲသ္တုံ ကျာ်ဗ္ဒုင်ကဵု ဓာတ်သော် ၃ တၞုင်၊ နကၞိပ်ယဵုဒုင်လဝ်တုဲ စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကြောတ်ဗိုတ် ယဵုလဝ်တုဲ လ္ၚောဝ်ပ္တီကျာ် သဗ္ဗညုရ။ အယံကေသာဓာတုကတ္ထဘပိတန္တိ။ ယွံသဗ္ဗညု ဓာတ်သော်ဝွံ မူဒၞာဲကဵုပိုယ်ဍိက်ထာပနာလဝ်ရောအဴ။ ဇယနာဥဏ္ဏေပတိဋ္ဌာဟိ၊ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဒဵုဇယျနာဂဵု မၞးထာပနာလဝ်ရ။ ကျာ်ဟီုကဵု ကောန်ဗၞိက်ဂှ် ဍိုက်က္ၜင်ကၠောအ်ကၠုင်ရ စိုပ်ဒမံင််ဇကုတုဲ ၇ ဂိတု ၇ တ္ၚဲ ဝေင်သဘင်တုဲ ထာပနာလဝ်ရ။ သၟိင်ဣန် သၟိင်ဗြီု သီုမၞိဟ်ဒေဝတဴ ဥပးတြုဟ် ဥပးဗြဴ တ္ၜန်တ္ၜောဲခၞံ ဥမင် ၂၀ ဟတ်၊ ဇာထဝ် ၅ တန် စဵုဗိုင်လဝ် ဂြောပ်လဝ် ပြာသာတ်ဓာတ်ရ။ ပ္ညပ်ကဵု ယၟုဒကာတုဲ ကျာ်မကဴ ညးဂးလၟုဟ်။ ပ္ဍဲသက္ကရာတ် ၅၆၇ ဂိတုမာ် တ္ၚဲ၆၊ လက်သိင်၊ အ ၁၊ ၄၆ ကုံ သလိုင်ဓာတ်မကဴ။
ကျာ်စေတဳဝွံ ညးမကလေင်လဟဵုပတန် အလန်လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ပတ္တမြားဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရ၊ နူခုင် နွံ ၂၀၀ ပေဂှ် ဇၞော်ပတိုန် ဒှ်အာ ၃၆၀ ပေ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳဒေသပွိုင်ဍုၚ်ဗဂေါ
ဗညာစိင်
တၞောဝ်ဒတောဝ်
ဗညာစိင်ဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင်ဗြဗတာင်၊၊ သၟိင်ဗြဗတာင်ဂှ် ဒှ်ညးမစဍုင်ဗြဝတဳ၊ ကောညး သၟိင်သုမန ဆက်အာဲအပါဇကု စဍုင်ဗြဝတဳတုဲ ညးဒှ်သကိုပ်ပၞာန် ဗွဲကြဴဂွံစ ဍုင်ကြိုန်၊ သၟိင်ဗြဗတာင်ဂှ် ဒှ်ဒေအ် တၠညးဗညာဒလ မဒှ်ဒေအ်ဨကရာဇ်မန် ဍုင်ဗဂေါ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဂှ် ဒှ်ကောန်မေန် တၠညးဗညာဒလရ၊၊
ပ္ဍဲကဵု သၟိင်သုမန ကလိဂွံကောန်ၜါ နာဲသတ်ဇြဲ ကဵု ကောန်ဝုတ်ညး နွံမွဲ ယၟုတမ် ဟွံပြာကတ် ညးဂမၠိုင် မကော်စဒၟံင် ဣစဳဒေအ်၊၊ ကောန် ဣစဳဒေအ်ဂှ် ဒှ် ဦးဘိုးလှ၊ ဦးဘိုးလှဂှ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ကြာမ် (ဝင်းကြံရွာ) ပွိုင်ဍုင်ထိုင်အာင် (ထုံးအိုင်မြို့နယ်) ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၀၊ သၞာံ ၁၈၇၂ တုဲ ဒှ်ညးမကလိဂွံပညာဂဥုဲ Licensed Medical Practioner (L.M.P.) နူဍုင်အိန္ဒိယ မာဒရေတ်တုဲ ကၠောန်ကမၠောန်အစာဂဥုဲ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ကောန် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဦးဘိုးလှဂှ် ဒှ် နာဲကျော်ဒင် ကဵု အစာမန်ဖဝ်ချိုဝ်၊၊ ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳ ဦးနုဂှ် နာဲကျော်ဒင် ကတဵုဒှ် မွန်လူမျိုးရေးရာ အတွင်းဝန်၊ တုဲ အစာမန်ဖဝ်ချိုဝ်ဂှ် ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူမန် ညးမဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်ကောန်ဂကူမန် ဂွံကတဵုကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ၊၊ ကောန် နာဲကျော်ဒင်ဂှ် နာဲDavid Aung Myint Din (စုတိ မေ ၂၂၊ ၂၀၁၉ အဝ်သတေလျာ) အာပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်အဝ်သတေလျာ၊ နာဲဂျောန်ဒေန် (John Din) ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်၊၊
ဘဝ သၟိင်စဍုင်ကြိုန်
အံင်ဇေယျ ဂွံအာယုက် (၄၄) သၞာံတုဲ ဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် ဍုင်သေံဒျုဒျာတေအ်ရ။ ဗွဲကြဴ သၟိင်နောင်တော်ကြီး မဒှ်ကောန် အံင်ဇေယျ မရနုက်ကဵု ၂ တိုန်သ္ပသၟိင် ပ္ကင်ရင်ဍုင်ဂွံ ၃ သၞာံတုဲ စုတိအာရ။ ဗွဲကြဴပၠန် ကောန်သၟိင်ဍောတ် မဒှ်ကောန်အံင်ဇေယျ မၞုံယၟု(သေန်ဖြူယှေန်)တိုန်သ္ပသၟိင်ပ္ကင်ရင်ဍုင်ပၠန်ရ။ ဗညာစိင်လေဝ် ဟိုတ်နူ သၟိင်မန်ဟွံမဲကီု ဇြဟတ်ပၞာန်လေဝ် အောန်တုဲ သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ်သပုန် ပၠန်ဂတး ကဵုဗၟာဂှ် ဒှ်တင်ဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမလောန်ရ။ သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကဵုဗၟာတအ်တုဲ အေင်ဒုင်ခစဒၟံင် မင်ရံင် အခိင်ဒးရးမ္ဂး သွက်ဂွံက္လေင် သပုန်ကဵုသၟိင်သေန်ဖြူယှေန်ဂှ် ကသေအ်ကၟဝ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်ဒၟံင် ကောန်သ္ဂံင်၊သရာပၞာန်မန်ဇကုတုဲ ပ္ကောံဂွံ ဗဵုလဗးနဲဒမၠုက်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခြေတ်(A.D 1772) သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၁၃၄)ဂှ် ပၞာန်သၟိင်ဗၟာသေန်ဖြူယှေန် တၠညးဍုင်အင်ဝ လုပ်ဗတိုက်ဍုင်သေံ (လောင်ဖြဝင်) หลวงพระบาง ประเทศลาว မဒှ် ကၟိန်ဍုင်လဴတုဲ နွံအသံ ကဵုဗညာစိင် ဗက်လုပ်ဗတိုက်ဍုင်သေံရ၊၊ ဗညာစိင် ဟွံမိက်ဗတိုက်ကဵုသေံ အာတ်ကေတ်တာလျိုင် သွက်ဂွံမင်မဲ ဍုင်ဇျင်သေန် (เชียงแสน) ရ။
ဟိုတ်နူ ဗညာစိင် ကၠိုဟ်နဲ တီပြယာဲ မခိုဟ် စိုန်သ္ကီု ပ္ဍဲကွတ်ပၞာန်တုဲ တၠညးအပ်ပြာပ်ကဵု ဗညာစိင် မင်မဲလဝ်ဍုင် ဇျေင်သေန် ရ။ ပေင် မွဲသၞာံမွဲအခါတုဲ ဟိုတ်နူဗညာစိင် ခစသၟိင် တပ်တးဂးတုဲ အပ်ဇိုန်ကဵု ဗညာစိင် ပိုင်ပြဳ ဍုင်ကြိုန် မနွံပ္ဍဲရးမုတ္တမ သကုတ်သၠုင်ကျာရ။
မဒးအာ ဗတိုက်ဒျူဒျာ
ပ္ဍဲအခိင် ဗညာစိင် မပိုင်ပြဳဒၟံင် ဍုင်ကြိုန် ပ္ဍဲရးမုတ္တမဂှ်ဟေင် သၟိင် ဗၟာသေန်ဖြူယှေန်(အင်ဝ) နွံအသမ် ကဵုဗညာစိင် ဗတိုက်ဍုင်သေံရ။ တၠညး ပ္ကောံလဝ် ဗဵုလဗးပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံမင်မဲဍုင် မုတ္တမဂှ် တၠညးကဵု(ပုဂံဝန်)မဒှ်သရာဲဗၟာမင်မဲရ။ ရုဲစှ်လဝ် သရာဲပၞာန်မန် လၟိဟ်ဗၞတ်(၁၀၀၀၀)ပြင် သွက်ဂွံလုပ်ဗတိုက်ကဵုသေံရ။ ＂သၟိင်ဗၟာဏအ် ပြယာဲလီစၞာဲညး ဇၞော်ကွေဟ်ရ။ ကာလအံင်ဇၞးမ္ဂး ဂကူညး ဂွံဒုင်စသိုင်၊ ကာလချိုတ် ပ္ဍဲပေါဲပၞာန်မ္ဂး ဂကူမန်ပိုယ် ဒးဒုင်လေင်။＂ တၠညးဗညာစိင် ညာတ်ကေတ်ရ၊၊
အပ္ဍဲဇြဟတ်ကောန်ပၞာန်မန် မရုဲစဟ်လဝ် မွဲလက်ဂှ် ညးရုဲကေတ် ဗၞတ်ပိလ္ၚီ(၃၀၀၀)တုဲ စိုပ်အခိင် တမ်သၞာံ ညးအပ်ကဵု ဗညာစိင် သီုကဵုဗဵုလဗးဗၟာဗၞတ်ညိညတုဲ ကဵုဇက်တိတ်အာ လ္ပာ်ဍာန်ကျာ်ပိ နဒဒှ် ဒပ်ပၞာန်ဗွဲဂတရ။ လိုက်ဝှ် တိကှ်မ္ဂး သရာဲဗၟာမၞုံယၟု(ပုဂံဝန်) မွဲဟာန်ကေုာံကောန်ပၞာန်မန်မနွံလၟိဟ်(၇၀၀၀) ကဵုဗက်အာလက္ကရဴ ဗညာစိင် ရောင်၊ သာ်ဝွံ တၠညးအင်ဝ (ဆင်ဖြူရှင်) ဖန်ဖက်စဳရေင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် သရာဲပၞာန်မန် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံတုပ်စိုတ် ဟွံမဲပၟိက် ဟွံဒုင်တဲ ဗက်အာဗတိုက်သေံတုဲ ဂြိပ်ဒဴထောအ်အိုတ်ရ။
တဝ်စၞေဟ် ကုဗၟာ
ပုဂံဝန် ထေဲပၞတ် ဒှ်ဒေါသ ဖျေဟ်အသမ် ကဵုဗက်ရပ် သရာဲမန်တုဲ ဖျေဟ်အမိင်ဂစိုတ်ရ။ ကောန်ဇာတ် သမ္ဘာ ညးဇၞော်ဗျု ဟွံသှ်ေ သၟတ်ဝုတ်ကညာမန်တအ်ဂှ်လေဝ် ပလီုပလာ် ပၠံင်ၜးကေတ်ဒြပ်တုဲ ဂစိုတ်ကၠေအ်ရ။ ပရောဒဒှ် သၟိင်ဗၟာတအ် မဗက်ဂစိုတ်ဒၟံင်မန်ဂှ် သရာဲမန်မွဲတၠ မနွံယၟု(တလလ္ဂုင်) နူကဵု ဍုင်မုဟ်တၟအ် အာလဴ ဗ္တီကဵု ဗညာစိင်ရ။ တၠညးဗညာစိင် ဂွံမိင်ကေတ်ပရိုင်ဂှ်တုဲ ကသေအ်ကေတ်သကအ်ရဲဇကု ပိတၠဗညာဥု၊ ဗညာတၠဇြင်၊ ဗညာကၠေပ်တအ်တုဲ ဂစိုတ်ကၠေအ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ညးမပါဗက်ကၠုင်ဇကု ပ္ဍဲကျာ်ပိဂှ် သီုဖအိုတ်ရ။ ဗညာစိင် လေဝ် နကဵုအသိင် စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် နကဵုဒပ်ပၞာန်တိုက်ဟေင် သီုဗဵုလဗးဒပ်ပၞာန်မန်ဇကု ဂတးမုက်ပၞာန် က္လေင်စဴကၠုင် သွက်ဂွံဗတိုက်ကေတ် ဍုင်မတ္တမရ၊၊
ပုဂံဝန်တအ် ဒုင်ဒဝ်ဟွံမာန် ဂစာန်ဂြိပ်ဒဴအာလဂုင်တေအ် နကဵုဂၠုင်အိုတ်ရ။ ဗညာစိင်လေဝ် ဟွံဂွံယှအ်စိုတ် ဆက်ဗတိုက်တိုန်အာ ဒဵုစိုပ် ဍုင်လဂုင် ရ။ ကာလ မလုပ်ဗတိုက် ဍုင်လဂုင်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ အင်ဝ (ဆင်ဖြူရှင်)တအ် ဇက်စှ်ေကၠုင်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗညာစိင် တအ် ဒုင်ဒဝ်ဟွံမာန် ဟိုတ်နူပၞာန်ဇကုအောန်တုဲ ဒးဆုတ်က္လေင်စဴကၠုင် ဍုင်မတ္တမပၠန်ရ။
ပကောံဒြဟတ် ပ္ဍဲဒပ်ဗညာရာမညဝံသ ဍုင်သေံ
ဒပ်ပၞာန် ဗညာစိင် မဆုတ်ကၠုင် နူလ္ဂုင်တအ်ဂှ် ပကောံကေတ် ကောန်ပၞာန်တုဲ နကဵုဂၠံင်ကျာ်ပိကီု သီုကဵု ဂၠံင်ဗြဝတဳဂှ် ဒဴလုပ်ဍုင်သေံရ၊၊ သၞာံ ၁၇၇၅ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၃၇) ဂှ် ညးစိုပ် ဍုင်ဓန်ပူရဳရ၊၊ နူဂှ် ဗညာစိင် ကေုာံ သကိုပ်ပၞာန် ဗညာဥူ၊ ဗညာတၠသ္ဇင်၊ ဗညာတၠကၠေပ်တအ် ဆက်အာ ဇရေင်ဒျူဒျာရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်မန်ဏအ် ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်မန် မစိုပ်လဝ် အခိင်ဟံသာဝတဳလီုတအ် ပံင်ပကောံလဝ် နကဵုယၟုဒပ် ဗညာရာမညဝံသ ရ၊၊
သၞောဝ်လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်
သၞောဝ်လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်
ယၟု၊ ဒတန် ကေုာံ သင်္ကေတ
thumb
ပိုဒ်ဇၞော် ၁
ဂကောံဝွံ နကဵု ဘာသာမန် ကော်စ အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်၊ တုဲ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်မ္ဂး ကော်စ Institue for Mon Language (IML)၊ ဒတန်ဂကောံဝွံ ဒုင်သဇိုင်ကု ဇာဇၞိက်အလုံလိုက် (WWW)။
ပိုဒ် ၂၊ စပ်ကဵုလိက်မ္ဂး ဂကူမန် နူစခၞံဗဒှ်လိက်မန် ပ္ဍဲအခိင် နူအေဒဳ ၜိုတ် ၄ ဗွဝ်ကၠံဂှ် အက္ခရ်ၜမွဲဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်ကေတ်တ်ရ။ စွံအဲပရဲ ကုတၠပညာဂကူမန် နူခေတ်ၜိုတ် အေဒဳ ၄ ဗွဝ်ကၠံတေအ် မနွံကဵု လညာတ်ညာဏ် မခၞံဗဒှ်တုဲ အရာညးတအ် မခၞံဗဒှ်လဝ် အက္ခရ်ၜဂှ် အတိုင်ဗီုပြင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ပရပထုံဂှ် ဒှ်သင်္ကေတ ဂကောံဝွံရ။
တင်ရန်တၟအ်
သွက်ဂွံဇၞော်ပၟဝ် ကေုာံ ပခိုင်ဗဗိုန် အရေဝ်ဘာသာမန်။
ကမၠောန်
ပိုဒ်ဇၞော် ၃
(၁) ပကောံ မအရေဝ်ဝေါဟာရမန်ဂမၠိုင်
(၃) ခၞံဗဒှ် မအရေဝ် မနွံပၟိက် ပ္ဍဲဘာသာမန်။
(၄) ကမၠောန်နာနာ မဇၞော်ပၟဝ်ပတိုန် အရေဝ်ဘာသာမန်ဂမၠိုင်
နဲကဲ မဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန် ကေုာံ မဂိုင်ဒေပ် သတ်ကၟဝ်ကမၠောန်တအ်ဂှ် ဒးချူဗၟံက်ထ္ၜး ဗွဲတၞဟ်ခြာ အတိုင် ပိုဒ်ဇၞော် (၈)။
လဒက်ပတန်
ပိုဒ်ဇၞော် ၄
အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုင် မစိုန်သကီု လပါ်အရေဝ်ဘာသာမန်ကီု သီုကဵု ညးစိုတ်မလုပ်စ ပ္ဍဲအရေဝ်ဘာသာမန်တအ်တုဲ ဒက်ပ္တန်အာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
(က) ညးဂကောံဗေါဒ်ဂမၠိုင် (board members) ညးဂကောံဗေါဒ်ဂှ် ခပတိုန် နကဵုညးစၞးဌာန (ဝါ) ဂကောံမွဲမွဲ၊ နကဵု ညးပူဂိုလ် စိုတ်မလုပ်စ လတူ ကမၠောန်အေန်သတဳကျုတ်။
(ခ) ညးဂကောံပေါင်မ (ရေင်တၠုင်)ကမၠောန်ဂမၠိုင် (working members) ညးဂကောံပေါင်မကမၠောန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ညးတၠပညာ လပါ်အရေဝ်ဘာသာမန် ကေုာံ ညးဝါသနာစိုတ်ထတ် သွက်အရေဝ်ဘာသာမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်တအ်။
(ဂ) အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ပကင်ရင်အာ နကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန် (Executive board)။
(ဃ) သွက်ဂွံ ဗ္ဂေတ်စက် ကမၠောန် အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ နကဵု အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ခပတိုန် ဒါရာ်တာ (Director) မွဲတၠ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ၜါ တၠ၊ ဇၟာပ်ပ် (၂) သၞာံ မွဲဝါ။
ဂကောံစၟိန်ပြမာန် (Executive board)
ပိုဒ်ဇၞော် ၅
ဂကောံစၟိန်ပြမာန် အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မၞိဟ်စၞး နူကဵု ဂကောံဗေါဒ်ကီု သီုကဵု မၞိဟ်စၞး နူကဵု ဂကောံပေါင်မကမၠောန် သီုဖအိုတ် နွံ (၅) တၠ (ဟွံသေင်မ္ဂး) (၇) တၠ (ဟွံသေင်မ္ဂး) (၉) တၠ။
ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ဝွံ နွံကဵု ညးဥက္ကဌ မွဲတၠ ကေုာံ ဒု-ဥက္ကဌ မွဲတၠတုဲ သၟေဟ်ဂှ် ဒှ်ညးလျိုင်ဂကောံစၟိန်ပြမာန် ဖအိုတ်။ ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ဝွံ နွံအာယုက် လလအ်ပွိုင် ပိ သၞာံတုဲ၊ ဇၟာပ်ပိသၞာံမွဲဝါ ဒးကလေင်ရုဲစှ် ဂကောံစၟိန်ပြမာန်တၟိ ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ရောင်။
နာယက(ဂမၠိုင်)
ပိုဒ်ဇၞော် ၆
အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ကုညးမဍိုက်ပေင်တဴ ကြဳဇှ်ဂုဏ်ပညာ၊ ကြဳဇှ်သိက္ခာတအ်ဂှ် ထ္ၜုတ်ပတိုန် နဒဒှ် နာယက အေန်သတဳကျုတ်။
ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်
(က) ကောန်ဂကောံတအ်ဂှ် ဟွံပိုင်ခြာလဝ်လၟိဟ်၊ အာယုက်၊ ကဆံင်ပညာတုဲ ကုညးမစိုန်သကီု ပ္ဍဲအရေဝ်ဘာသာမန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝါသနာ မလ္ၚတ်သုတေသန အရေဝ်ဘာသာမန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်ထတ် ပ္ဍဲကမၠောန် အေန်သတဳကျုတ်ဏအ်မ္ဂး လုပ်ကၠောန်ဂွံ သီုညးဖအိုတ်တုဲ အခိင်ဟွံရုဲ လုပ်ယိုက်ဂၠေင်ဂွံ။
(ခ) မၞိဟ်စၞး နူကဵု ဌာန၊ ဂကောံ၊ ဗော်တအ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲဂကောံဗေါဒ်တုဲ ကာလအာယုက်ကောန်ဂကောံညးဂှ်လေဝ် တန်တဴ နူကဵု ညးမပလဝ်စၞးဂှ်ဟေင်။
(ဂ) ကုညးမလုပ် နကဵုပူဂိုလ်တအ်ဂှ် မိက်ဂွံလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဗေါဒ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံပေါင်မကမၠောန်ဂှ် အတိုင် ပၟိက်ပူဂိုလ်ဂှ် ရုဲစှ်ကေတ်ဂွံ။ အာယုက်ကာလ ကောန်ဂကောံညးဂှ်လေဝ် တန်တဴ နကဵုပၟိက်ပူဂိုလ်ညး၊ (ဟွံသေင်မ္ဂး) ယဝ်ရ မၞိဟ်ပ္ဍဲဂကောံမဆက်စပ်တအ် (ဂကောံဗေါဒ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံပေါင်မကမၠောန်) ပိဂအုံ ၜါဂအုံ ကေုာံ ၜါဂအုံလပါ်လတူ ဟွံမဲပၟိက်ညး ပ္ဍဲအေန်သတဳကျုတ်ဝွံမ္ဂး ပူဂိုလ်ဂှ် သ္ဒးဒေါအ်ဇူ နူကဵုအေန်သတဳကျုတ်ဝွံရောင်။
(ဂ) ယြဴညးမွဲ မိက်ဂွံလုပ်ယိုက်ဂၠေင်ကၠောန် ပ္ဍဲအေန်သတဳကျုတ်ဝွံမ္ဂး ကေတ်အဆက် ကုဒါရာ်တာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံစၟိန်ပြမာန်မွဲမွဲတၠတုဲ လုပ်ယိုက်ဂၠေင်မာန်ရ။
(ဃ) တင်ဂၞင်ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု ယၟု၊ တာလျိုင်၊ ဌာန်ဒၟံင် ကောန်ဂကောံတအ်ဂှ် လလောင်တြးလဝ် ဗွဲမဗၠးၜးရောင်။ တင်ဂၞင်မဆေင်ကဵုပူဂိုလ် (personal information) တအ်ဂှ် နကဵုပၟိက်ပူဂိုလ်ဟေင် အခေါင်ပတိုန်တြးဂွံ။
ဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်
ပိုဒ်ဇၞော် ၈
(က) နကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ဂှ် ဒးဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် အပြောမ် မဒှ်ကမၠောန်ဇၞော်ပၟဝ် အရေဝ်ဘာသာမန် ဍာ်ဇမၠိင်တုဲ ပရေင်ကမၠောန်တအ်ဂှ် သ္ဒးနွံ ကုအဆက်အစပ် ကုတင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ဘဏ္ဍာဂကောံရောင်။
(ဂ) သဇိုင်ကမၠောန်တမ် ဂကောံစၟိန်ပြမာန် မဖျေဟ်လဝ်ဂှ် နကဵု ဒါရာ်တာ သ္ဒးဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်တုဲ ပရေင်ကမၠောန် မကၠောန်ကၠုင်လဝ် ပွိုင်မွဲသၞာံဂှ် နကဵုဒါရာ်တာ သ္ဒးဒုင်စဳရေင် ကုဂကောံစၟိန်ပြမာန်ကီု သီုကဵုကောန်ဂကောံတအ်ရောင်။
(ဃ) ဒုင်သဇိုင် ကုလၟေင်ကမၠောန်အပြောမ်တုဲ နကဵုဒါရာ်တာ သ္ဒးကၠောန်ပ္တိတ် ဗီုပြင်ဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန် (vision and mission statement) ရောင်။ ဗီုပြင်မဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ် ဒးပလံင်ဗစိုပ် ဂကောံစၟိန်ပြမာန် ကေုာံ ကောန်ဂကောံတအ်ရောင်။
(ၚ) အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ပါ်အာကဏ္ဍနာနာတုဲ ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်။ ပ္ဍဲကဏ္ဍတအ်ဂှ် အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒ ညးမကၠောန်ကမၠောန် မဆေင်စပ်တအ် ဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် (business plan) ဗွဲမဗၠးၜးဂွံ။
(စ) နဲကဲ မဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်တအ်ဂှ် နကဵုကောန်ဂကောံဂမၠိုင် မကၠောန်ကီု၊ နကဵု မပံင်တောဲ ကုဂကောံတၞဟ် မပ္တံကဵု ဂကောံစေတနာ၊ ကမ္မဏဳပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်တုဲ ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်ဂွံ။
ကောံဓရီု
ပိုဒ်ဇၞော် ၉ ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်အာ လၟေင်သၞာံ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ်။
ကောံဓရီုဇၞော် အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ သ္ဒးနွံကဵု အစဳအဇန်ကောံဓရီု ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ၁၊ ရုဲစှ် သကိုပ်ကောံဓရီု ၂၊ ပဒတန် အစဳအဇန်ကောံဓရီု နူကဵု ဒါရာ်တာ မပတိုန်ထ္ၜး။ ၃၊ ဆက်ချပ်ဂၞန်အာ အစဳအဇန်ကောံဓရီု ၄၊ ရုဲစှ် ဒါရာ်တာ (အောန်အိုတ် ဇၟာပ် ၜါ သၞာံ) ယဝ်ရ ဒါရာ်တာ မိက်ဂွံဒေါအ်ဇူ အာတ်မိက်မ္ဂး ဟွံပေင်ၜါသၞာံလေဝ် ရုဲဂွံ။ ၅၊ ရုဲစှ် ဂကောံစၟိန်ပြမာန် (အောန်အိုတ် ဇၟာပ် ပိ သၞာံ)။