cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တ္ၚဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ
လိက်ကသုက်အာတ်လန်တိစ် (Atlantic Charter)
ကြဴနူ အမေရိကာန် ပါလုပ် ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်တုဲ ဒပ်မဟာမိတ်တအ် သၞာံ ၁၉၄၅ ဂိတုဨပြဳဂှ် လုပ်သီ အဳတလဳ နူဂှ် ဍုင်ဂျာမနဳရ၊၊ ဍုင်ဇၞော်ဂျာမနဳ ပါလေန်ဂှ် ဒးဒုင်ဗတိုက် ကုဒပ်မဟာမိတ်တအ် ဍုင်ကြပ်စှေ်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂျာမနဳ ဟေန်တလာ ဂစိုတ်ထောအ်ဇကုဇကုတုဲ ပၞာန်ပ္ဍဲယူရောပ် အာစိုပ်ဒတုဲရ၊၊ ပၞာန်ပ္ဍဲအာရှ ကဵုဂျပေန်ဂှ် အဝ်ဂေတ် ၁၅ ဂှ် ပၞာန်ဂျပေန်ဖျေဟ်လွဟ်တုဲ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယတုဲဒှ်အာရ၊၊
မကဵုဍုင်ဗၠးၜး အတိုင်လိက်ကသုက်အာတ်လန်တိစ်
အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ် ပ္ဍဲလိက်ကသုက်အာတ်လန်တိစ်ဂှ် ညးတအ် ဖျေဟ်အစဳအဇန် သွက်ဂွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်နာနာသာ်တအ်ရ၊၊ သွက်ဍုင်မဒှ်လဝ် ဍုင်ကဝ်လဝ်နဳအင်္ဂလိက် မပ္တံကဵု ဍုင်အိန္ဒိယ၊ ဍုင်သဳရိလင်္ကာ၊ ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဍုင်ပါလေတ်သတာင် (လၟုဟ် အေတ်သရေ) တအ်ဂှ် ညးဖန်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜးရ၊၊ ဍုင်ပါလေတ်သတာင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ပဋိပက္ခ အကြာဂျူ ကဵု အာရာပ်နွံတုဲ အင်္ဂလိက် ပအပ်ကဵု ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံဖန်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜးတုဲ ကုဍုင်သၟေဟ်တအ်ဂှ် ညးဖျေဟ်လဝ် လၟေင်ဂၠံင်တရဴ ဍုင်ဗၠးၜး အတိုင်ဗီုဏအ်ရ၊၊ လဂါံ (၁) ဒးကၠောန်သဘင်ရုဲမာဲ သွက်အလဵုအသဳပ္တန်ဍုင်၊ လဂါံ (၂) ညးစၞးအလဵုအသဳပ္တန်ဍုင် ဓဇက်သၞောဝ် ဗီုဒက်ပ္တန်ဍုင်၊ လဂါံ (၃) အရာလတူဏအ် ဍိုက်ပေင်တုဲ နူကဵုအင်္ဂလိက် ပအပ်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜးရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မဖန်ဇန်ဒၟံင်ဂှ် တၞဟ်နဂွံမင်မဲအာ ပရေင်ၜိုဟ်လလံတုဲ နကဵုအင်္ဂလိက် ဆက်တန်တဴအာ ပ္ဍဲဍုင်တအ် နဒဒှ် ညးမဂွံအဝဵုဗဳဒဝ် မွဲရ၊၊
ဒုင်သဇိုင်ကဵု လၟေင်ဂၠံင်တရဴ ဗွဲလတူဏအ်ဂှ်ရ ကာလညးစၞးဍုင်ဗၟာ သကိုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် မအာပညဳပညပ် ကုအင်္ဂလိက်ဂှ် ဂွံအာ တင်တုပ်စိုတ်ညးသကအ်ရ၊၊ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ညးကော်စ လိက်ကသုက်အံင်သာန်-အေတ္တလဳ မထပက်လဝ် စၟတ်တဲ ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၇ သၞာံ ၁၉၄၇ ရ၊၊
ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် ဟိုတ်နူကောန်ဂကူလတူဒဵု ဗီုကဵုသေံ၊ ကချေင်၊ ကရေင်ဍာဲတအ် နဒဒှ် ပရေင်ပ္ကင်ရင်တၞဟ်ခြာ တန်တဴကၠုင်ဒၟံင်တုဲ အတိုင်လိက်ကသုက်အာတ်လန်တိစ် တင် ၂-၃ ( တိဍာ်ဒေသတအ်ဂှ် ဒးပကင်ရင် အတိုင် ပၟိက်ဆန္ဒညးဒေသတအ်ရော၊၊ (territorial adjustments must be in accord with the wishes of the peoples concerned;) ဇၟာပ်ဂကူဂှ် ဒးနွံကဵု အခေါင်အရာ ကမ်ကုသိုလ်ဇကု ဇကုဖန်ကေတ်တ်ရောင်၊၊ (all people had a right to self-determination;))ဂှ်ရ ဍုင်ဗၠးၜးဗၟာဂှ် တွဵုရးဖေဝ်ဒရေဝ်ပံင်ကောံ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဒေသကချေင် ကဵု ချေင်တအ်ဂှ် ဒးသၟာန်ညးတအ်ရောင်၊၊ ညံင်ရဴ ဍုင်ဗၟာကီု ဍုင်အိန္ဒိယလေဝ် ဒေသပါကာတ်သတာန်ဂှ် ဒးဒှ်အတိုင်ပၟိက် ညးတအ်ကီုဂှ်ရ ဒၞာဲအိန္ဒိယတြေံဂှ် ဒှ်အာပိဍုင် ဍုင်ပါကာတ်သတာန်၊ ဍုင်အိန္ဒိယ ကေုာံ ဍုင်ဗေန်ဂလာဒေတ်ရ၊၊
ညးက္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူဗၟာ သကိုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကလေင်စဴကၠုင် နူဍုင်ဗဳလာတ်(ဍုင်လာန်ဒါန်)ဗက်ဂှ် ညးအာဓရီုကျာ အာဆဵု ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်သေံ၊ ချေင် ကေုာံ ကချေင်တုဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၈ ဂှ် ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳ ပ္ဍဲဍုင်ပေန်လုံ ရ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ် နကဵုနဲလဵုဂွံကေတ် ဍုင်ဗၠးၜး ကေုာံ ကေတ်ဗၠးၜး မွဲစွံတုဲမ္ဂး ဗီုလဵုဂွံဆက်တန်တဴ အုပ်ဓုပ်အာဍုင်ရ၊၊ စိုပ်ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ ဂှ် ကလိဂွံအာ တင်လတုပ်စိုတ်ရေင်သကအ် ဒဒှ်ရ ကေတ်ဍုင်ဗၠးၜးမွဲစွံ၊ ကေတ်မွဲစွံ ပွိုင်စှ်သၞာံတုဲ ယဝ်ရ ဟွံဒးစိုတ်မ္ဂး မိက်ဂွံပါ်တိတ်မ္ဂး ပါ်တိတ်ဍုင်တၞဟ်ခြာရ၊၊ နကဵုစၞး အလဵုအသဳဗၟာဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်၊ နကဵုစၞးကမ္မတဳကချေင် ၆ တၠ၊ ညးစၞးကမ္မတဳချေင် ၃ တၠ၊ နူကဵုတွဵုရးဖေဝ်ဒရေဝ်ပံင်ကောံဍုင်သေံဂှ် ၁၄ တၠ ထပက်စၟတ်တဲရ၊၊ သၞာံဂတဂှ် ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံအာ ဗၠးၜး အတိုင်လၟေင်ကမၠောန် လိက်ကသုက်အာတ်တလန်တိစ်၊ လိက်ကသုက်အံင်သာန်-အေတ်တလဳ ကေုာံ လိက်ကသုက်ပေန်လုမ်ရ၊၊
သၞာံမစကၠောန်
ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံဗၠးၜးတုဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ ဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲကၟိန်ဍုင် စၟတ်သမ္တီတုဲ မဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင်ကမၠောန်မွဲကီုရ၊၊ သၞာံ ၁၉၄၈ ကဵု ၁၉၄၉ ဂှ်သဘင်တ္ၚဲကၟိန်ဍုင်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်ပေန်လုမ် ဒၞာဲမထပက်လဝ် စၟတ်တဲလိက်ကသုက် ပေန်လုမ်တုဲ ကြဴနူဂှ် သဘင်အဓိကဂှ် ကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်လ္ဂုင်ရ၊၊
ပ္ဍဲတ္ၚဲကၟိန်ဍုင် ဂှ် ကၠောန်သဘင် နကဵုပေါဲလှေ်ဒယှ်ေ ဂကူကောန်ဍုင်အရင် မၞုံပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဖအိုတ်တုဲ ဂကူမန်လေဝ် ဂွံဒုင်ဘိက်တိုန်စိုပ် လှ်ေကၠုင် အကြာဂကူကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူတ္ၚဲကၟိန်ဍုင်ဏအ်တုဲ ယေန်သၞာင်လှ်ေဒယှ်ေမန်လေဝ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် တၟာဂလိုင်ကီုရ၊၊
ဗြဟ္မဇာလ၊သုတ်
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ခေမာလောက၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မာန္တလေ
ဘာခေမာလောက ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မာန္တလေ၊ ရးမာန္တလေ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအာလောက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၂၊ ဝှ် ၅၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးမာန္တလေ
မိုင်တဝ် (နာဲ)
အစာနာဲမိုင်တဝ် (ယၟုမန် နာဲမၞိက်ၜိုပ်) (Naing Maung Toe) (နိုင်မောင်တိုး) (၁၉၄၄၊ မေ ၂၄ - ၂၀၂၁ ဂျူလာင် ၁၇) ဝွံ ဒှ်အစာချူလိက်၊ အစာဝင်၊ အစာလိက်မန်တြေံ ကေုာံ ညးမဂိုတ်ဂစာန် ကမၠောန်ဒတုဲဖဵုဂကူမန် သွာင်နာနာမွဲတၠ နူဘဝသၟတ် စဵုကဵုလအိတ်လမျီု။ အခိင်ဘဝ ကွးဘာတက္ကသိုလ် ကာလမဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳစၟတ်သမ္တီဗွိုက်လတက်မန်ဂှ် ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲ ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ်လေဝ် ကေင်ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ၊ ဥက္ကဋ္ဌ နာယက။ စပ်ကဵုဝင်မန် အခိုက်ကၞာမန် အရေဝ်မန် လိက်မန်ဂှ်လေဝ် ချူပ္တိတ်လဝ် လိက်ကၞပ်၊ လိက်ပရေင် နကဵုဘာသာမန် ဘာသာဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်တုဲ နဒဒှ် သကိုပ်ညးမဒါန်လိက် လိက်ဂျာနေဝ်အမာတ်ဒိန်၊ ညးဒါန်လိက် မဂ္ဂဇြေန်လွဳဟံသာဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ်ရ။
ပထမအဝဲ
နာဲမိုင်တဝ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်မိမ ဂကူမန်ၜါ နာဲရှာ (Shar) ကဵု မိသိင်ကျောအ် (Sein Kyawt) ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခမာ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄ ဂိတုမေ ၂၄၊ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ်ဂမၠိုင် မသုန်တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ်။ မိမညးတအ်ဂှ် ဒှ်သၟာတတ်တတ်။ ကာလညးဍောတ်တ်တေအ်ဂှ် ညးဂမၠိုင်ကော်စ အမေဲ (Ahmei)။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၅၂ ဂှ် ညးစမံင်ဘာ တန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခမာ။ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် ညးတိုန်တန်ဒေါဝ် (မသုန်တန်) ပ္ဍဲဘာတန်ဒေါဝ် ကွာန်ကအ်ခမာ။ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ညးဂွံအံင်ကေတ် တန်သတ္တမ၊ သၞာံ ၁၉၆၁ ဂှ် ညးဂွံအံင်ကေတ် တန်အဋ္ဌမတုဲ တိုန်ဘာတန်သၠုင် ပ္ဍဲဘာတန်သၠုင် စၟတ် (၁) ဍုင်မတ်မလီု၊ သၞာံဂှ် ညးဟွံအံင်။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၂ ညးဆက်တိုန်ပၠန်တုဲ ညးဂွံအံင်ကေတ် တန်နဝမ ပ္ဍဲဘာတန်သၠုင် စၟတ် (၆) (ကိုပ်ကၠာတေအ် ညးကော်စ Mortalain Judson Private School) ဂှ်ရ။ သၞာံ ၁၉၆၃ ဂှ် ညးဂွံအံင်ကေတ် တန်လုပ်တက္ကသိုလ် (matriculation) နူကဵု ဘာတန်သၠုင် ရာမညမန် (Ramanya Mon National High School or Mon National Private School) (လၟုဟ်ဒှ် ဘာတန်သၠုင် စၟတ် (၁၂) ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ။
ယၟုဂမၠိုင်
နာဲမိုင်တဝ် ဝွံ နူဍောတ်တ် ညးဂမၠိုင်ကော်စ "အမေဝ်" ယၟု ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် မာံမိုင်တဝ် (မောင်တိုး)။ သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် နူကဵု သင်သၟတ် ဂကောံသင်သၟတ်မန် ဍုင်လ္ဂုင် (လဂါံအာဇာနဲ) တအ် ပတိတ်လဝ် စဳပၞောန် ပ္ဍဲလိက်မဂ္ဂဇြေန် လဂါံအာဇာနဲဂှ် ယၟုအစာကၞေဟ်တအ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် နကဵုဘာသာမန်ဟေင်။ နာဲမိုင်တဝ် ချူလဝ် လိက်ပရေင် "ဝင်လိက်ပတ်ကောန်ဂကူမန်" ဂှ် နကဵု နာဲဗဳထဝ် (ဗွဲကြဴ ဒှ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ) ဟီုကဵု နာဲမိုင်တဝ် တင်ခုတ်ကေတ် ယၟုကၞေဟ် ဗီုမန်မွဲညိ။ နာဲမိုင်တဝ် ဟီု ဗီုဒးဗီုစှ်ေသၞောတ်ဂှ် တၠဂုန်ဖန်စုတ်တှ်ေတုဲ။ နာဲဗဳထဝ် ရုဲစှ် နာဲမၞိက်ၜိုပ်၊ ညးလေဝ် ဒုင်တဲတုဲ ယၟုကၞေဟ်ညး ဒှ်ကၠုင် နာဲမၞိက်ၜိုပ်။ ယၟုကၞေဟ်နာနာ ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဘဝသ္ၚိကၟိန်
နာဲမိုင်တဝ် ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိအေတာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂိတုမာတ် ၂၂။ မိအေတာန်ဂှ် ဒှ်ဂကူမန် မကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် နဒဒှ် Senior nurse ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲသၟာကမၠောန် ဍုင်လ္ဂုင်။ (မိအေတာန် ဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန် သၞာံ ၁၉၉၇)။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်ဗြဴမွဲ မိကောန်ဆာန် ကဵု ကောန်တြုဟ်မွဲ မာံကဴသာန်။ ညးတအ် ပဒတဴ ပ္ဍဲသ္ၚိဂၞန် ၈၊ ဂၠံင် ၁၄၆ အရာပ်အယဝ်ကုန် ပလိုတ်၊ ပွိုင်ဍုင်တာမွဲ၊ ဍုင်လ္ဂုင်။
ဘဝပေါင်မသၟိင်
ပ္ဍဲအခိင် နာဲမိုင်တဝ် မတိုန်ဒၟံင် တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် (Rangoon Arts and Science University) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၆-၆၇ ဂှ် ညးယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဂကောံကမ္မတဳကေင်ကာ နကဵုစေတနာ။ အကြာသၞာံ ၁၉၆၈ ကဵု ၁၉၆၉ ဂှ် ညးလုပ်ကၠောန် ကမၠောန်အစာဘာတက္ကသိုလ် (Tutor) အခိင်သကုတ် ပ္ဍဲကဝ်လိက်သၟာကမၠောန် ဗိုလ်တထံင်၊ ဍုင်လ္ဂုင်။ ကမၠောန်အစာတက္ကသိုလ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် ညးမဒးဂၞပ်အိုတ်ကီုလေဝ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် ညးလုပ်ကၠောန် နဒဒှ် Apprentice Officer ပ္ဍဲဌာနမဆေင်ကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကုဍုင်သအာင် (Economic Relation with Foreign Nations) မဒှ်သၟဝ် ဌာနစၟတ်သမ္တီ (Archives and Records) မဒှ် ဌာနဝန်ဇၞော် Planning and Revenue။ သၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် ညးလုပ်ကၠောန် နဒဒှ် သၟာကွတ် (technicians) ပ္ဍဲဌာနဂှ်ရ။ အကြာသၞာံ ၁၉၇၂ စဵုကဵု ၁၉၈၃ ဂှ် ညးလုပ်ကၠောန် နဒဒှ် Deputy–Officer of the Department of Archives and Records။ ကြဴနူဂှ် ညးဂွံဒှ် မၞိဟ်ဇၞော် Chief Officer of the Department စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၀။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် ညးကလိဂွံ တဆိပ်ပေါင်မသၟိင် (the medal of Civil Service)။ ကြဴညိ ညးကလိဂွံ ကဆံင် လစှ်ေဒါရိုက်တာ (Assistant Director and Deputy–Director) စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၀၂။ နူသၞာံ ၂၀၀၂ ညးဂွံဒှ် ဒါရိုက်တာ ဌာနဂှ် စဵုကဵု ဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန် သၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ်ရ။ ကြဴနူ မဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန်တုဲ နူကဵုဌာနဂှ် ခပတိုန်ညး နဒဒှ် ညးမကဵုကသပ် ပွိုင်မွဲသၞာံပၠန်ရ။
ကမၠောန်ပရေင်ဂကူမန်
နာဲမိုင်တဝ်ဝွံ နူစ မကၠိုဟ်ခၠင်ကၠုင်ဂှ်ရ လုပ်ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် ကမၠောန်သွက်ဂကူမန် နကဵုသွာင်နာနာသာ်ရ။ အရာကမၠောန် မစၟတ်သမ္တီထေက်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် ပ္ဍဲဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ကယျိုင်ကယျဝ်ဂကူမန် ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ကမ္မတဳစၟတ်သမ္တီဗွိုက်လတက်မန် (Identifying Mon National Costume Committee) ဂှ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ။ နူသၞာံ ၁၉၇၃ စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် (ဍုင်လ္ဂုင်)၊ နူဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌတုဲ စဵုကဵု စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၄ ရ။ စဵုကဵု လအိတ်လမျီုဂှ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ် နာယက ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်ဝွံရ။
နူစ သၞာံ ၂၀၁၂ စဵုကဵု လအိတ်လမျီုဂှ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ် သကိုပ်ညးမဒါန်လိက် (Chief Editor) လိက်ဂျာနေဝ်အမာတ်ဒိန်။ တုဲပၠန် လိက်မဂ္ဂဇြေန်လွဳဟံသာ မပ္တိတ် နူကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်ဂှ်လေဝ် နူစ သၞာံ ၁၉၇၃ တေအ်ဂှ်ရ ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ညးမဒါန်လိက် (Managing Editor) မွဲတၠကီုရ။
ဗွဲမဗဗွဲကဵုအခိင်အခါ အကာဲအရာဂှ် နာဲမိုင်တဝ် ပံက်ဗတောန်ကၠုင် နဲကဲဂွံဗှ်လိက်တၟအ်မန်တုဲ ဂွံပါ်ပရအ်လဝ်ပညာ ကုညးသၟတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။
ကမ္မဏဳတၠမန်
ပ္ဍဲကဵု ကမ္မဏဳတၠမန် မဒှ်ကမ္မဏဳ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကေုာံ ကမၠောန်တရဴ (Talamon Travel and Tour) ဂှ် ကေင်ကေတ်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် ဒါရိုက်တာမွဲတၠကီုရ။
ဘဝအစာကၞေဟ်
နာဲမိုင်တဝ်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဝါသနာ လပါ်ချူလိက် ဗွဲတၟေင် သွက်အခေါင်အရာ ကောန်ဂကူဂမၠိုင် ကေုာံ လိက်မဆေင်ကဵု ဝင်မန်၊ အခိုက်ကၞာမန်တအ်ဂှ် နကဵုလိက်ကၞပ်ကီု နကဵုလိက်ပရေင်ကီု ချူကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်တုဲ သီုကဵု မဂွံဒုင်ဘိက် သွက်ဂွံဟီုတွဟ် ပ္ဍဲသဘင်ဗွဟ်လိက်ပတ်ဂမၠိုင်ကီုရ။ ၜိုတ်သမ္တီဒးမ္ဂး လိက်ပရေင် ညးချူလဝ် မဂွံပတိတ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်လိက်ပရေင် နကဵုဘာသာဗၟာ "တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဘာသာသင်သိပ္ပံဖွင့်သင့်သည်" ဂှ် ပ္တိတ် ပ္ဍဲလိက်ပရိုင်ဍုင် "ဗိုလ်တထောင်သတင်းစာ" ပ္ဍဲ ၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၆၈။
သဘင်ဗွဟ်လိက်ပတ်ဂမၠိုင်
ပါဲနူဏအ်တုဲ ပ္ဍဲအကြာကွာန်မန်ဂမၠိုင် မပ္တံ ကွာန်ဒူရာ၊ ဟင်ဂါံ၊ တံင်ပိုအ်၊ သၞေဟ်ဗဒဝ်၊ ဇိုင်ကျာ်၊ သာံလှေဝ်၊ မုဟ်ဍုင်၊ ဒဵုထောင်တအ်လေဝ် ဂွံဒုင်ဘိက် အာဟီုတွဟ်လိက်ပတ် နွံလဝ်ကီုရ။
လအိတ်ဘဝ
နာဲမိုင်တဝ် နကဵု ယဲဒၟုင်နာနာ နွံဒၟံင်တုဲ နူဂိတုဂျူလာင် ၁ ဂှ် ယဲက္ဍင်၊ ဂျူလာင် ၁၇၊ သၞာံ ၂၀၂၁ အခိင်ဂယး ၆:၄၀ဂှ် စုတိစဴအာဘဝပရလိုက် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိညး မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်တာမွဲ ရ။
ဝါဇြိုဝ် (ဝါဆို)၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မာန္တလေ
ဘာဝါဇြိုဝ် (ဝါဆို) ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မာန္တလေ၊ ရးမာန္တလေ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၄၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးမာန္တလေ
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလအ်ဍောတ်
ဘာဗၟံက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလအ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တာဝတိံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဖဠာန်ပါင်ကြုင်
ဘာတာဝတိံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဖဠာန်ပါင်ကြုင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မရာဇာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု လၟုဟ်မထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး V & A ပ္ဍဲဍုင်အေန်ဂလာန်ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ကပေါတ်အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန် ခေတ်ဟံသာဝတဳဂမၠိုင် ဒှ်ကပေါတ် မလုပ်လၟိဟ် ကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊ ၝောအ်ကိုဋ်ဝွံ ကရောမ်လွပ်လွာညး ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကျာ်စေတဳသၟတ် ပလိုတ်ကျာ်လ္ဂုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၅ ဂှ်ရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗုဝွံ ကၠောန်လဝ် နကဵုထဝ်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ဗီုထၟိင်က္ဍိုပ် ပ္ဍဲဓရိမ် ဗွဲသၟဝ်ဂှ် စဳလဝ်မတ်ဂေတ်ကၠောအ် သီုဖအိုတ် နွံ ၆၂ မတုဲ ပ္ဍဲဂတမုက်ဂှ် ဒၞာဲလဒေါဝ်ကၞေင်ဂှ် တကဲစှ်ေဒၟံင် ဗီုသၠကြုက်ရ၊၊ လတူက္ဍိုပ် လပါ်ပါဲဂှ် နွံဗီုပြင် မထအုဟ်ဒၟံင်တုဲ လပါ်ပုင်ဂှ် နွံဗီုလတာ်ခ္ဍပ်ယာတ်ရ၊၊ သမၠုင်ၝောအ်ကိုဋ်ဂှ် နွံ ၁၉.၇ သေန်ဒဳမဳတာတုဲ ပါင်လၞင် (Diameter) နွံ ၂၁.၅ သေန်ဒဳမဳတာရ၊၊
ကတိုင်လမ္စံက်
နကဵုတဳအဝ်ရဳဂှ်ပၠန် ဆက်ဟီုလဝ် ဟိုတ်နူ အရာဇြိုင်င်တအ် ကောံဗာန်ကလောအ် ပ္ဍဲမွဲဒၞာဲဓဝ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးအကာသဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ကတိုင်လမ္စံက်မွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ပယျဵုဗဝိုင် အရာလဵု မတတ်ၜက်အာ ဟွံမာန်ဂှ် ညးကော်စ event horizon မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗီုမန် တဝိင်/ဗွိုင် မကတဵုဒှ်မာန် ရ၊၊ တဝိင်မကတဵုဒှ်မာန် (event horizon)ဂှ် ၜိုန်ရ ဇၞော်ဗွဲမလောန် ဇၞော်နူတ္ၚဲ၊ ဇၞော်နူသၞံင် ဗွဲမဂၠိုင် ကဵုလ္ၚီဆကီုလေဝ် ဓါတ်ဓရောတ် မဇြောတ်တံင်ဂြဲကေတ် ကုအရာမတတ်ၜက်အာ လတူဍေဟ် သီုကဵု ဓါတ်လလဳ (ဝါ) ဓါတ်လျးဂှ် အသိင်တုပ် ရေင်သကအ် သီုဖအိုတ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပယျဵုဗဝိုင်ဍေဟ်ဂှ်လေဝ် ရံင်ဟွံဂွံညာတ်ကေတ်ရ၊၊ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ ခန္ဓလမ္စံက် (Black body) တုဲ လျး ပၟတ် ဟွံတိတ်ရ  ပါဲနူဂှ်တုဲ အတိုင် တဳအဝ်ရဳ မၜတ်ကၞာတ် ပယျဵုဂၠးအကာသ မကော်ဂး en:quantum field theory in curved spacetime မဟီုမ္ဂး ဓါတ်ဂမ္တဴ မပတိတ်နူ တဝိင်မကတဵုဒှ်မာန် (ဝါ) နူကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဟိုတ်နူ အသိင်ဓါတ်ဓရေတ်ဍေဟ် မထတ်လောန်တုဲ ကတဵုဒှ် နဒဒှ် ဂၠံင်ဂတးရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဓါတ်ဂမ္တဴဍေဟ်ဂှ် ရံင်ကေတ် ဟွံညာတ်ရ၊၊
ပရူ ကတိုင်လမ္စံက် ဝွံ နူကပ်ကၠာတေအ် ဟွံကလိဂွံယၟုဏီ ပ္ဍဲကဵု ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ဂျောန် မိရှေလ် (John Michell) ကေုာံ ပဴ-သဳမောန် လပၠစ် (Pierre-Simon Laplace) ဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် ဟိုတ်နူ မၞုံကဵု ဓါတ်ဓရေတ် သကာတ်မြဟ်လောန်တုဲ ဆလျးကီု တတ်ၜက်အာဟွံဂွံရ၊၊ ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် ဒှ်ဒၟံင် နကဵုဗီုပြင်သန္ထာန် ကတိုင်လမ္စံက် ဂှ် ကာရ်လ် ရှဝါရ်ချေတ် (Karl Schwarzschild) ဗၟံက်ထ္ၜးကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၆ ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ဒေဝိဒ် ဖိန်ကေလ်သတာင် (David Finkelstein) ချူဗၟံက်ထ္ၜး ပ္ဍဲလိက်ညး မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈ ဒဒှ်ရ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမွဲ နွံပ္ဍဲ ဂၠးအကာသ အရာလဵုလေဝ် တတ်ၜက် ဗၠးဟွံမာန်ရ၊၊ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာဂၞန်ဂှ် တီလဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၆၀တအ် ကာလမကၠောန်ဗဒှ် အတိုင်တဳအဝ်ရဳ မၜတ်ကၞာတ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ ကာလ Jocelyn Bell Burnell မဂွံလ္ၚတ်ဆဵုကေတ် သၞံင်နေယူတြောန် (neutron star) မဒှ် ကြက်ခ္ဍန် သၞံင်မဓရုဲလီုအာလဝ်တအ်ဂှ်တုဲ အရာစိုတ်မလုပ်စ စပ်ကဵု ဓါတ်ဓရောတ် နူကဵု သၞံင်မလီုလာ်တအ် gravitationally collapsed နကဵု အရာမဒးလ္ၚတ် ပ္ဍဲကဵုအကာသမွဲရ၊၊
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု
စလံင် (ၝောအ်ကိုဋ်) မိစောဗု၊
စလံင်ဝွံ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် လၟုဟ်မ္ဂး သီုဖအိုတ် နူကဵု သၠကၞေင် စဵုကဵုစိုပ် အထောတ်ဂှ် နွံ 19.5 cm၊ တၞုင်သၠကၞေင်ဂှ် ပိုတ်ဒၟံင်တုဲ အဲထေင်ကေတ် တၞုင်ဗပိုတ်ဂှ် နွံစ ၜိုတ် 1cm။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဲစှ်ေစိုတ် သီုဖအိုတ် စလံင်ဝွံ နွံ 20cm။ လၞင်ပါင် နွံၜိုတ် 15 cm (လၞင်ၜါလပါ်)၊ 16.7cm (နူဂတမုက် လပါ်လက်ကြဴ)။ စလံင်ဝွံ ဗွဲအပြောမ် နွံပန်ကဆံင် - နူသၟဝ်ဗၟံက်ထ္ၜးပ္တိုန်မ္ဂး၊
သၠကၞေင်
သၠကၞေင် (သီုဗပိုတ်) နွံ 7cm နကဵုသန္ထာန် ပၠာဗၞုဟ် တၞုင်စှ်ေ လပါ်သၟဝ်။
ကတိုင်လမ္စံက်
ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် အရာမညာတ်ကေတ်ဟွံမာန် ကီုလေဝ် ဒၞာဲကတိုင်လမ္စံက် မၞုံဂှ် နကဵုမရံင်ကေတ် ဗီုအရာတၞဟ် ဗီုကဵုလျးတအ်၊ ဗလိုက်တအ် မဒးဒုင် ဇြောတ်ပၠောပ်ဒၟံင်တုဲ ဆိင်ကေတ် မာန်ကီုရ၊၊ အရာမဒတုံစှ်ေ ပ္ဍဲကတိုင်လမ္စံက်တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မပ္တံကဵု ကရေက် ကဝေက် နူကဵုသၞံင်ဂမၠိုင်၊ ရုပ်ဝတ္ထု မတၟးဂဵုဒၟံင်ဂမၠိုင် ဒှ်တမ်ရ၊၊ ယဝ်ရ သၞံင်တၞဟ်မွဲမွဲ လုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု လၟောဝ်ဂၠံင် ကတိုင်လမ္စံက်မ္ဂး ဒုင်သဇိုင် ကုလၟောဝ်ဂၠံင်သၞံင်တအ်ဂှ်တုဲ ဆိင်ကေတ် ဒၞာဲကတိုင်လမ္စံက် မၞုံဂွံရ၊၊ နကဵုနဲဗီုဗီုဏအ် တၠပညာနက္ခတ္တဗေဒတအ် ဗၟံက်ထ္ၜး လၟိဟ် သတေလ်လာကတိုင်လမ္စံက် ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါဒွန်တာရာ (binary systems) ကေုာံ ခၞံပ္တန် တင်ဂၞင် ရေဒိယော မကော်ခဴစ Sagitterius A* ပ္ဍဲကဵု လၟောဝ် မိလ်ကဳ Milky Way ဂလေက်ဇြဳတအ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါဂလေက်ဇြဳဂှ် နွံ မဟာကတိုင်လမ္စံက်မွဲ တၟာၜိုတ် ၄.၃ မဳလဳယာန် ဒြပ်တ္ၚဲ (solar masses) ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဇၞော်နူ တ္ၚဲ ၄.၃ မဳလဳယာန်အလန်ရ၊၊
ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၁ သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ဂကောံ LIGO လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဂၠာဲဆဵုကေတ် လပှ်ကျာ ဓါတ်ဓရောတ် (gravitational waves)ရ၊၊ ပရေင်ဂၠာဲဆဵုဂှ် ဒှ်အရာမဂၠာဲဆဵု ကၠာအိုတ်တုဲ သီုဒှ်အရာ မဂၠာဲဆဵု ကတိုင်လမ္စံက်ကီုရ၊၊ စိုပ် ၜိုတ်ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၁၈ ဂှ် လပှ်ကျာ ဓါတ်ဓရောတ် သီုဖအိုတ် စှ်မွဲဒၞာဲ ဂွံလ္ၚတ်ကေတ်တုဲ စှ်ဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲကတိုင်လမ္စံက်တုဲ မွဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ သၞံင်နေယူတြောန် မဒှ်ဒၞာဲ သၞံင်မလီုလာ်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲ ၁၀ ဨပြဳ ၂၀၁၉ ဂှ် ဗီုရုပ် ကတိုင်လမ္စံက် ကေုာံ ပွဳပွူဍေဟ်ဂှ် လလောင်တြး ကုညးဂမၠိုင်ဂွံတီ ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ပရေင်မလ္ၚတ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၇ နကဵု ဒ္ၚောဝ်တေလေသကောပ် Event Horizon Telescope တုဲ မဒှ်ဗီုရုပ် မဟာကတိုင်လမ္စံက် နူကဵု လဒေါဝ် ဂလေက်ဇြဳ မေဿာဲ ၈၇ (Messier 87)
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု
သၠကၞေင်
(နူလဒေါဝ်) လဒေါဝ်ဂှ် နွံ ဒၞာဲမစုတ်မတ် ဇၞော်ဇၞော်ဂၠိင်ဂၠိင်မွဲ ဗီုသန္ထာန် ပၠာဗၞုဟ် မစှ်ေလပါ်သၟဝ်။ အခိင်လၟုဟ် မတ်ဟွံမဲ၊ ဆဂး လတူဂှ် ပ္ၚေပ်မတ် ဇၞော်ဇၞော်ဂၠိင်င် သှ်ေဒၟံင် မွဲတၞုင်ဏီရ။ ဒၞာဲမတ်ဂှ် နွံ ဇမၠိင် 4cm၊ အနာံ (ဒၞာဲသၠဲအိုတ်) 1cm။ လတူမတ်ဇၞော်ဂှ် နွံဒၞာဲမတ်မွဲပၠန် မနွံသန္ထာန် တၞးဇြဲ အနာံ မနွံၜိုတ် 0.5cm။
ကတိုင်လမ္စံက်
ဝင်
လညာတ်မ္ဂး ရုပ်ဝတ္ထုမွဲ ဇၞော် ဗွဲမလောန်တုဲ ၜိုန်ရ လျးကီု တတ်ၜက် ဟွံမာန်ဂှ် ညးမဟီုကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ညးမဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ကွတ်နက္ခတ္တဗေဒ လကျာ်အင်္ဂလိက် ဂျောန် မိရှလ် (John Michell) ပ္ဍဲကဵု လိက်ညးမပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ သၞာံ ၁၇၈၄ တေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုလိက်ဂှ် မိရှလ် တော်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် နွံကဵု လျိုင်ဒေန်သဳတဳ (Density / သိပ်သည်းမှု) မတုပ်ကဵု တ္ၚဲတုဲ ဆက်ချူထ္ၜးလဝ် ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သၞံင် မၞုံဇမၞော် ဗွိုက်လၞင် ဇၞော်နူ ကဵုတ္ၚဲ ၜိုတ် ၅၀၀ တုဲ ပရဟ်မဒြေပ်ဂှ်လေဝ် ပြဟ်မတုပ်ညံင် ဒမြေပ်လျးကီုရ၊၊ မိရှလ်ဂှ် ဆပရူဒဒှ် ဝတ္ထုဂှ် မၞုံကဵု ပဏာမ မဇၞော် သၟးရတုဲ ဒဒှ်ရ ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် မၞုံကဵု ဓါတ်ဓရောတ်တုဲ မဂွံဆိင်ဆကေတ် နကဵု မရံင် ဗီုလျး ကေုာံ ကဝေက် ပ္ဍဲဗဒါဲတအ်ဂှ် ဟွံဟီုဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊ ပရူ သၞံင်လမ္စံက် မညာတ်ကေတ် ဟွံမာန်ဏအ်ဂှ် နူစ မဟီုဗၟံက်ထ္ၜးတေအ်ရ စိုတ်လုပ်စဒၟံင်အိုတ်တုဲ မိက်ဂွံဆက်လ္ၚတ်ဒၟံင်ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စ ကိရိယာ မၜတ်ကၞောတ် လပှ်လျး မကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ပရေင်စိုတ်ထတ်ဂှ် ဍိုန်လျစှ်ေအာညိရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ယဝ်ရ လျးဂှ် ဒှ်ဒၟံင် လပှ် ဟွံဒှ် ကောရ်ပုသ်သေလ်(corpuscle)မွဲမွဲမ္ဂး ဍေဟ်ဟွံဆက်စပ် ကုဓါတ်ဓရေတ်ရ၊၊
တဳအဝ်ရဳ အနုမာန (အဆက်အစပ်) General relativity
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၅ အစာသိပ္ပံ အလ်ဗေရ်တ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ အနုမာန (general relativity) မဒှ်တဳအဝ်ရဳ မပသောင်ထ္ၜး ဗီုအဆက်အစပ် အရာမွဲကုမွဲတုဲ မဒှ်လညာတ်တဳအဝ်ရဳ ကၠာအိုတ် မထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဓါတ်ဓရောတ် ပချဳပြံင်ကဵု လချဳဓရာင်လျး မာန်ဒၟံင်ရ၊၊ ဟီုကၠးကၠးမ္ဂး တဳအဝ်ရဳဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဓါတ်ဓရောတ် ဇြောတ်လျး မာန်ဒၟံင်ရ၊၊ တဳအဝ်ရဳဂှ် တိတ်ကၠုင်တုဲ ဂတ မွဲၜါ ဂိတုဂှ် ကာရ်လ် ရှဝါဇ်ချိလ်ဒ် (Karl Schwarzschild) ဂွံဆဵုကေတ် သွဟ် လညာတ်မတုပ်သၟဟ် အာင်သတာင် (Einstein field equations) ဒဒှ်ရ ဒြပ်ဂလိုင် ဓါတ်ဓရောတ် ကေုာံ ဗီုဍေဟ် မကၠောန်ကမၠောန်မာန်တအ်ရ၊၊ ကြဴနူ ရှဝါဇ်ချိလ်ဒ် မပ္တိတ် သွဟ်ညးတုဲဂှ် ယောဟာန်နေသ် ဒြောသတေ (Johannes Droste) မဒှ်ကွးဘာ ပါမောက္ခ ဟေန်ဒြိက် လဝ်ရေန်တ်ဇ် (Hendrik Lorentz) လေဝ် နကဵုလညာတ်ဇကုကဵုဇကု သီုဟွံနိဿဲ နူညးမွဲမွဲ ကၠောန်ပ္တိတ်သွဟ်မွဲ မတုပ်ကဵု ရှဝါချိလ်ဒ်ကီုတုဲ ညးတေအ် ချူပ္တိတ် ပသောင်ထ္ၜးလဝ် ပရူဂှ် ဗွဲမလှဲလးရ၊၊ သွဟ်ဏအ်ဂှ် အခိင်လၟုဟ် ညးကော်စ ရှဝါချိလ်ဒ် ရာဒိယုသ် (Schwarzschild radius) မစကာ ပ္ဍဲသိန်ဂုလာ သင်္ချာ (singular)တုဲ ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ လညာတ်မတုပ်သၟဟ် အာင်သတာင် မွဲဒကုတ်ဒကဴရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗီုလဵု မဂွံသုင်စောဲ သိန်ဂုလာဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံကၠိုဟ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၂၄ အာရ်တာရ် အိဒ်ဒိန်ဂ်တောန် (Arthur Eddington) တော်ထ္ၜးကဵု ယဝ်ရ သၠာဲထောအ် အရာမပံင်ဗစိုပ်မ္ဂး သိန်ဂုလာဂှ် ကၠေအ်ဗဒန်အာရ၊၊(ဆက်လ္ၚတ် ပ္ဍဲ[[Eddington–Finkelstein coordinates]]), ၜိုန်ဂှ်လေဝ် လညာတ်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ် ဂျတ် လေမာဲတြေ (Georges Lemaître) ထပ် ပသောင်ကလးမာန်ကၠုင် ဒဒှ်ရ ရှဝါချိလ်ဒ် ရာဒိယုသ် ဂှ် ဒှ်အရာ သိန်ဂုလာ မပံင်တောဲ မသက္ကုရုပ္ပ (a non-physical coordinate singularity) မွဲရ၊၊ အာရ်တာရ် အိဒ်ဒိန်ဂ်တောန် ဒုင်သဇိုင် ကုရှဝါချိလ်ဒ် ရာဒိယုသ်တုဲ ပသောင်ကလးလဝ် သၞံင်မၞုံကဵု လျိုင်မဇၞော်တအ် အရာဗီုမဒှ်မာန်တအ်ရ၊၊ ဗွဲပထမ ဒြဟတ် ဓရောတ်ဂှ် ဇၞော်လောန်တုဲ နကဵုလျးကီု တတ်ၜက်အာ ဟွံမာန် နူကဵုလတူဍေဟ်တုဲ ပသာန်လျးဂှ် ဒးဒတုံစှ်ေ လတူဍေဟ် ညံင်ရဴ မတၟအ် မဒတုံစှ်ေ ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဏအ်ကီုရ၊၊ ဗွဲဒုတိယ ပယျဵုဇိုင်ဍေဟ်ဂှ် ဇၞော်လောန်တုဲ ပိုတ်စောဝ်စှ်ေ မွဲတဲဓဝ်၊ ဗွဲတတိယ ဒြပ်ဂှ် နွံကဵု ဗလးစက္ကဝါ ဗွဲမဇၞော်တုဲ သၞံင် မၞုံဗဒါဲတအ်ဂှ် မပိုတ်ကၠေအ်ရ၊၊
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု
သၠကၞေင်
မ္ၚး မတ်လတူဂှ်ကီု သီုကဵု မတ်ဇၞော်သၟဝ်ဂှ် ဂြီုပူလဝ် နကဵု ဗီုပြင်ဇၟန်ဗၠဲ (ဖျုန်ထဝ်ဂၠိင်င်ဂှ် ကုတ်ဗပိုတ်လဝ် ညံင်ဂွံဒှ် ညံင်ဇၟန်မမ)။
နူမတ်ဍောတ်လတူ စဵုကဵု စိုပ်သၟဝ်ဂှ် နွံပကဴကနုတ်၊ မွဲကရေက်မ္ဂး နွံ ပကဴကနုတ် စှ်စှ်တဝ်၊ သၟဝ်ဒၞာဲဗပိုတ်ဂှ် နွံမွဲတဝ်ၜါဗၠိုင် ဒှ်မာန်ရ။ ပကဴကနုတ်တအ်ဂှ်လေဝ် ဂြီုပူလဝ် နကဵု ဗီုပြင်ဇၟန်ဗၠဲ မတုပ်ညံင် ဗွဲအပ္ဍဲဂှ်ကီုရ။
မန်သာသနဓဇ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မာန္တလေ
ဘာမန်သာသနဓဇ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မာန္တလေ၊ ရးမာန္တလေ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု
သၠကၞေင်
အကြာဇၟန်ဗၠဲဂှ် ကဵု သၟောန်မ္ၚး ခြာဒၟံင်ညိတုဲ သၟောန်မ္ၚးဂှ် အလုံမွဲစၠံင်ဂှ် ဂြီုလဝ် နကဵု ဓရီုရ။ နဲကၠောန် ဓရီုမ္ၚးဏအ်ဂှ် ရံင်ကေတ်မ္ဂး ဇုက်ထဝ်ဍောတ်တ်မွဲဂှ် စွံလဒေါဝ်တုဲ ဇုက်ဍောတ်ဍောတ်မွဲပၠန်ဂှ် ပူလဝ်စုက်စုက်တုဲမ္ဂး ဂြီုဗာန်စုတ်လဝ်ရ။
ကတိုင်လမ္စံက်
တဳအဝ်ရဳ အနုမာန (အဆက်အစပ်) General relativity
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁ သုဗြဟ္မညာန် စန္ဒြာသေခရ် (Subrahmanyan Chandrasekhar) စကာ တဳအဝ်ရဳ အနုမာနတုဲ တော်ထ္ၜး a non-rotating body of electron-degenerate matter above a certain limiting mass (လၟုဟ်ကော်စ Chandrasekhar limit at 1.4 M ☉) လညာတ်ညးဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ကုအစာတၞဟ်တအ် ဗီုကဵု အိဒ်ဒိန်ဂ်တောန် တအ်ရ၊၊ (သှ်ေဒၟံင်ညိ သ္ဒးဆက်ချူ)
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု
သၞေင်ကတောဝ်
သၞေင်ကတောဝ် သီုဖအိုတ် နွံသမၠုင် 3.5cm၊ သၞေင်ကတောဝ်ဂှ် နွံပိထပ်၊ ထပ်သၟဝ်ဂှ် နွံအနာံ 1.8cm တုဲ ခရာတိတ်အာ နကဵု ၄၀ ဒဳဂရဳ။ ပ္ဍဲကဵုတၞးဂှ် ဗွဲသၟဝ် နွံကဵုဒၞာဲမစုတ်မတ် ဗီုသန္ထာန်တၞးဇြဲတုဲ ပ္ဍဲဂှ် စုတ်လဝ် မတ်(သိလ္လာ) အသာ်ဗု၊ အသာ်ဍီု၊ မပြံင်ရေင်လဝ်ရ (အသာ်ဗုမွဲမတုဲ အသာ်ဍီုမွဲမ)။ တၞးဇြဲမွဲမွဲဂှ် နွံ ဇမၞော် ဇမၠိင် 1cm အနာံလဒေါဝ် 0.9cm။ လတူအကြာတၞးဇြဲမွဲကုမွဲဂှ် နွံလကံက်ပကဴကနုတ်မွဲမွဲ ရေင်ဂေတ်ဒၟံင်ကီုရ။
ဘုံလဒေါဝ်ဂှ် နွံအနာံ 1.5cm မခရာတိတ်အာ နကဵု ၄၀ ဒဳဂရဳကီုရ။ (မဂိုဟ်တိတ်တုဲ ကလေင်လုပ် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ၄၀ ဒဳဂရဳ)။ ဒၞာဲမတ်ပန်ကၠင် အနာံ 0.7cm မစွံဂၠံင် နင်လတူသၟဝ်၊ နင်ဗမံက်ပလိုတ် မစုက်ရေင်သကအ်။ လတူ ကေုာံ သၟဝ် ဒၞာဲသမၠး အကြာမတ်ၜါဂှ် နွံရုပ် သဳရိဝစ္ဆ။ ဒၞာဲသမၠးသၟဝ်ဂှ် က္ဍိုပ်သဳရိဝစ္ဆ တိုန်လ္တူ၊ ဒၞာဲသမၠးလတူဂှ် က္ဍိုပ်သဳရိဝစ္ဆ စှ်ေသၟဝ်တုဲ က္ဍိုပ်ၜါ မပ္တဝ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်။ မတ်တအ်လေဝ် စကာလဝ် တၟအ်သိလ္လာ အသာ်ဗု ကဵု အသာ်ဍီုကီုရ။ မတ်ဘုံလဒေါဝ် ကဵု မတ်ဘုံသၟဝ်ဂှ် နွံတဝ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်တုဲ ဒၞာဲတဝ်တဝ်တအ်ဂှ် စုတ်လဝ်မတ် အသာ်တုပ်တုပ်ရ။ ဘုံလတူဂှ် နွံအနာံ ၜိုတ် 0.2cm တုဲ မဒှ်ဆဖျုန်ထဝ် မဂိုဟ်တိတ်ဒၟံင်ဟေင်ရ။
ၝောအ်
ၝောအ် သမၠုင်လပါ်မုက် နွံ 5.8cm သမၠုင်လပါ်စး နွံ 1cm၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲလပါ်မုက်ဂှ် ဆုဲလုပ် ၈၀ဒဳဂရဳ။
ပ္ဍဲတမ် လပါ်ပါဲကဵုပုင် ၜါကရေက်ဂှ် နွံပထောင်ၜါ မဒှ်ဒၞာဲ သွက်ဂွံ စင်စာမ်။ (ရံင်ကေတ်မ္ဂး ဒၞာဲစာမ်ဂှ် တတ်အာ သၟဝ်ယံင်၊ လတူဖျုန်က္ဍိုပ် ကာလမစုတ် စလံင်ဝွံရ။)
က္ဍိုပ်
က္ဍိုပ်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံသမၠုင် 2,7cm မဆုဲလုပ်ဒၟံင် ၆၅ဒဳဂရဳ၊ လပါ်ပါဲ (အပ္ဍဲရုပ်)ဂှ် နွံခ္ဍမ်မွဲကရေက်ဂၠိင်ဂၠိင် မပူပါတ်စှ်ေ အလုံမွဲလပါ်စး၊ လပါ်ပုင် (အပ္ဍဲရုပ်) ဂှ် နွံကတောဝ်မွဲ ၜါထပ် တၞုင် မဒှ်ဒၞာဲမဇၞော်အိုတ်ဂှ် အနာံ နွံ 3.9cm ဍောတ်စှ်ေအာ သီုဖအိုတ် ဇမၠိင်နွံ ၜိုတ် 8cm.
ဒၞာဲမကလိဂွံ
ကရောမ် ၝောအ်ကိုဋ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် (၁) ဗီုရုပ်စေတဳသၟတ် ၃ တၞုင်၊ (၂) ဍံင်ဍောဲ (tassel) ထဝ်၊ (၃) ခေါက်ထဝ် မစဳလဝ် မတ်မၞိက်၊ (၄) ကာယဗန်ထဝ် မၞုံကဵု ပုတ်ပကဴ၊ (၅) ခေါက်ထဝ် မၞုံကဵုထကိုပ် (၆) လိက်တၞးထဝ် မချူလဝ် ဗီုပါဠိ၊၊
လိက်တၞးထဝ်
လိက်တၞးထဝ်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၇ ဂိတုဂျောန် ၆ ဂှ် ညးတအ် ကလေင်စၠောအ်ချူ နကဵုတဲတုဲ ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲလိက်ဂျာနေဝ် Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland vol. 17 ရ၊၊
(၁) ၊၊ နမောဗုဒ္ဓါယ ၊၊ ဝန္ဒိတွာ ရတနတ္တယံ ခိလမဟဳသာမိဿရေနုတ္တမံ၊ သေတေဘိဿရသူနုနာ ကုပတိနာ သဒ္ဓါဒယာသောဘိနာ၊၊
(၃) သဒ္ဓေါ သကိံ ပဗ္ဗဇိ ရာဇရာဇာ ဒွိက္ခတ္တုမေဝုတ္တမရာဇဒေဝဳ၊ နိရာမိသာ ဘုဉ္ဇိယတေ ဥဘောပိ ရက္ခိံသု သဳလံ ပရမံသုဒ္ဓံ၊၊
(၄) ပဗ္ဗဇေသတ္တနော သေဋ္ဌာ စတဿော ဓဳတရော သုဘာ၊ သဗ္ဗရာဇိဿရောရာဇာ ရတနတ္တယ မာမကော၊၊
(၅) ပညာသဒွိသတေ ဒါသော ဥပသမ္ပါဒေသိ ဗုဒ္ဓိမာ၊ မောစေတွာ သဗ္ဗရာဇိန္ဒော သတ္တုမာတင်္ဂကေသရဳ၊၊
(၆) သဂ္ဂံ ဂတာယ သဒ္ဓါယ ယုတ္တာယ ရာဇဒေဝိယာ၊ ပတ္တိံဒတွာ ပဗ္ဗဇိတာ ဇနာ အညေပိ တတ္တကာ၊၊
(၇) သဒ္ဓသဒ္ဓေါ မဟာတေဇော ရာဇိန္ဒော ဒဳပဒုတ္တမံ၊ ဥဇ္ဇာလေတွဂ္ဂိနာ ကေသေ ပဉ္စက္ခတ္တုံ ဘိပူဇယိ၊၊
(၈) သဋ္ဌိကုဋဳ သုရမ္မာ စ ဝိဟာရာ စ ဆဝိသတိ၊ စတဿော ဗဒ္ဓသဳမာ စ နဝထူပါ စ ကာရိတာ၊၊
(၉) ဒိန္ဒာ သတဃရာဒါသာ သုဝဏ္ဏာနဋ္ဌသတ္တတိ၊ တိသတဒွိသဟဿာနိ ပဉ္စသတာနိ ရူပိယာ၊၊
(၁၀) ကံသာနိ ဒွိသတ ပဉ္စသဟဿဂဏနာနိ စ၊ တိသဟဿံ သုကံ ဒိန္နံ မရဳစံ တိသတမ္ဗနံ၊၊
(၁၁) ပဒိန္နာ နိစ္စဘတ္တတ္ထံ ပထဝဳ သတရဇ္ဇုကာ၊ ပညာသကသတံ နိစ္စဘတ္တံ ဂေဟမှိ ပါစိတံ၊၊
(၁၂) သဆတ္တဂါကံ သေတစ္စတ္တံ စ သောဘနံ သတံ၊ ဒိန္နံပဉ္စသတာ အဋ္ဌပရိက္ခာရာ မုနာရဟာ၊၊
(၁၃) ဓညကောသံ ဝိဝရိတွာ နာဂရာနံ ဝိသဇ္ဇနံ၊ ဒိန္နံ ကတာ ကမ္မဝါစာ ဟေမသမ္ဗုမယာ ဒုဝေ၊၊
(၁၅) ဗုဒ္ဓေါ ယာဝဗ္ဘဝိမဿံ ပရမသိရိမတဳ ရာဇဒေဝဳဝ တာဝ၊ ဒေဝဳ မေ ဟောတု မာ မေ ဘဝတု ဘဝဘဝေ ဣဳဒိသော ဝိပ္ပယောဂေါ၊၊
(၁) အဲဍိက်ဂှ် နကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မေတ္တာ မဆာဲ မဟွံမဲ ကုဆောတ်ယောင် မဍိုန်ဍောတ်ဗုၜတ်ဗ္စင်ဗ္ၜင်ဂှ် လ္ၚောဝ်ကၠေအ် ရတ်ပိပြကာ တဳလဂှ်ဒ မၞုံကုဂုဏ်မပြဲ မဟွံမဲ ကုပတောအ်ၜတ် ပ္ဍဲလိုက်ဝွံရ၊၊
(၂) အဲဍိက်ဂှ် နကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဂွံပတုဲလဝ် ယြဴကေင်ကာကုသိုလ်လဵုမာဲ ပ္ဍဲကဵုသာသနာကျာ်တြဲ မတုပ်သၟဟ် ညံင်ရဴသၟိင်တ္ၚဲ မတုပ်သၟဟ် ညံင်ရဴဂြိုပ်ပကဴဒကှ် တဳလဂှ်ဒ မဒှ်တၠညးသဗ္ဗညုတညာဏ်တုဲရ၊၊
(၃) ဂၞကျာ်ဂှ် အာတ်ဒုင်ဂုန် ဗၞတ်ၜါဝါ ပိဝါတုဲ သၟိင်ဂှ် ဓရ်သဒ္ဓါ က္တဵုဒှ်တုဲ ပကၠေအ်ခမဳ မွဲဝါတုဲရ၊၊ သီုပိုယ်ညးၜါလေဝ် ဒဂိုင်ဒ္ဂေတ်မင်မဲသဳလ ဗွဲမသ္အးဇ္ၚးတုဲ သြဝ်ကဵုကလိဂွံ ဒုင်စသိုင် နိဗ္ဗာန် မဟွံမဲ ကုအာမိသညိ၊၊
(၄) အဲဍိက်နာဲဗြဴ ညးမဂွံအလဵုအသဳ သၟိင်အိုတ်သီု မဒှ်ညးမသၞေဟ်သၞဴ သ္ဍိုက်ဆာန် ရတ်ပိပြကာဂှ် စိုန်ကဵုကောန်ဝုတ်အဲ ပန်တၠ ပကၠေအ်ခမဳရ၊၊
(၅) အဲနာဲဗြဴ ညံင်ရဴသၟိင်ဇာဒိသိုင်ဗြဴမာတင်္ဂ မၞုံကဵုညာဏ်ပညာဂှ် တိတ်ဗၠးအာ နူကဵုသၞသတြု သၟိင်အိုတ်သီုတအ်တုဲ ကဵုဍိက်ဂမၠိုင် ၜါကၠံမသုန်စှော်ဂှ် ပကၠေအ်ခမဳရ၊၊
(၆) အဲနာဲဗြဴ မဍိုက်ပေင်တဴ ကုဓရ်သဒ္ဓါဂှ် တၞဟ်နမဂွံအာစိုပ် ဍုင်သွဝ်တုဲ ကဵုဒါန်ဇိုန်ပိုန် ကုသတ္တအ်အိုတ်သီုတုဲမ္ဂး ဇန်မသၟေဟ်ဒၟံင် မတုပ်ညံင်ရဴဍိက် ဗၞတ်ၜါကၠံမသုန်စှ်ောဂှ်လေဝ် ပကဵုပခမဳတုဲရ၊၊
(၇) သၟိင်ညးမဂွံအလဵုအသဳ ညးမၞုံကဵုသဒ္ဓါကြဳဇှ် မဇၞော်ဂှ် စံင်ဗဂဵုတဴ ပၟတ်ကၠေင်သ္ဍဴ မပြဲပြဲတုဲ ပူဇဴအာ သော်က္ဍိုပ်ဇကု ဗၞတ်မသုန်အလန်တုဲရ၊၊
(၈) အဲဍိက်နာဲဗြဴဂှ် စိုန်ဂပ်ဝ်သြိုင်ဗဒှ်လဝ် ဘာကုဋဳ မထေက်ကဵုလဟိင် တြဴစှ်ောမကီု၊ ဘာဇၞော် ၜါစှ်ောတြဴမကီု၊ သီပန်မကီု၊ စေတဳဒ္စိတ်တၞုင်ကီုရ၊၊
(၁၀) ခေါက်ဟရိုတ်ဂမၠိုင် မသုန်လ္ၚီၜါကၠံကီု၊ ပကဴဂမၠိုင် ပိလ္ၚီကီု၊ မရိတ် ပိကၠံနကီု မဒှ်အိုတ်ရ၊၊
(၁၁) တၞဟ်နဂွံဒှ် ပစ္စယ်ပန် လၟိုန်လၟိုန်ကာလ သွက်တဳလပိုန်ကျာ်တြဲတုဲ စိုန်ကဵုဒါန်တိကၠံတာတုဲရ၊၊ ပ္ဍဲသ္ၚိနန်ဇကုပၠန်လေဝ် ဍုန်ဗ္စိန်လဝ် ပိဏ္ဍပါတ် သွက်ခမဳသင် ကၠံမသုန်စှ်ောဇကုကီု၊
(၁၂) က္ဍိုင်ကီု၊ က္ဍိုင်ဗတာင် မပြဲပြဲ မွဲကၠံကီု၊ ပရိက္ခရာဒ္စာံ မထေက်ကဵုခမဳတအ် ဗၞတ်မသုန်ကၠံဂှ်လေဝ် ကဵုဒါန်ဇိုန်ဏှင်တုဲရ၊၊
(၁၃) ပံက်ထောအ်ဟင်သြောအ်တုဲ စိုန်ဂပ်ဝ်သၠးပွးကဵုဒါန် ကောန်ဍုင်ကောန်ကွာန်တုဲရ၊၊ ကမ္မဝါစာမတုဲတဴ နကဵုတၞးထဝ် ၜါစံင်ဂှ်လေဝ် ကၠောန်ပတုဲ ကဵုလဝ်ဒါန်တုဲရ၊၊
(၁၄) အဲဍိက်ဂှ် ဟိုတ်နူမဂွံကၠောန်ပတုဲလဝ် ကေင်ကာကုသိုလ် မြဴသာ်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲကဵုအနာဂတ်ဂတတေအ် သြဝ်ကဵုကလိဂွံဒှ် ကျာ်အတုလ မၞုံကဵုဒြဟတ် စှ်ပြကာမာန်ညိ၊၊
(၁၅) ယြဴဗၞတ်ကာလလဵုမွဲ အဲဍိက်ဗြဴ မဟွံအာစိုပ် ဒဒှ်ကျာ်ဏီရ၊ ပ္ဍဲဗၞတ်ကာလဂှ် သြဝ်ကဵုဂွံဒှ် ဂၞကျာ်မပြဲ မၞုံကဵုကျာ်သြဳ မဟွံမဲကုအပိုင်အခြာညိ၊ ပွမဒးပြးဆာဲ သြာဲခြာအာ နူကဵုညးမသ္ဍိုက်ဆာန် ဗီုဘဝဏအ်ဂှ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဘဝ သြဝ်လ္ပကဵုသ္ဒးဒှ်ပၠန်ညိအဴ၊၊
ကတိုင်လမ္စံက်
နိရုတ္တိ
ယၟုမ္ဂး "black hole"ဂှ် နကဵုလိက် မပ္တိတ်လဝ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်မဂ္ဂဇြေန်ဘဝ ကေုာံ သိပ္ပံ (Life and Science News magazines) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၃၊၊ ကေုာံ အစာပရိုင် မဆေင်ကုသိပ္ပံ အာန် အဳဝေန်ဂ် (Ann Ewing) ပ္ဍဲလိက်ပရေင်ညး ကတိုင်လမ္စံက် ပ္ဍဲဂၠးအကာသ (Black Holes' in Space") ပ္ဍဲကဵု ၁၈ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၆၄ မဗှ်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု American Association for the Advancement of Science မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု Cleveland, Ohio.
ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၆၇ အစာဘာတက္ကသိုလ် ဂျောန် ဝဳလာ (John Wheeler) စကာ "black hole" ပ္ဍဲအခိင် မဖျေဟ်လိက် စနူဂှ်တုဲ မအရေဝ်ဂှ် ပြးဇးအာတုဲ စကာကၠုင် နကဵု "black hole" ရ၊၊ ကာလ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မကၠာဲလိက်ပရေင် သွက်ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ပ္ဍဲသၞာံ ဨပြဳ ၂၀၁၉ ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုမအရေဝ် ဗီုအင်္ဂလိက် "black hole" ဂှ်တုဲ ကၠာဲစၠောအ်လဝ် "ကတိုင်လမ္စံက်" ရ၊၊
လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ဗီုပြင် Properties and structure
ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုရုပ္ပ ပိသာ် ဒြပ်မဿ် (mass)၊ ဓါတ်လလဳ (electric charge)၊ ကေုာံ အင်ဂုလာ မဝ်မေန်တုမ် (angular momentum) ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဒှ်အရာ သက္ကုရုပ်ဝတ္ထုမွဲရ၊၊ ယဝ်ရ အတိုင်လဟီုဏအ် ဒှ်ဍာံမ္ဂး ကာလကတိုင်လမ္စံက် မွဲကုမွဲ စုက်လုက် ရေင်သကအ်မ္ဂး ဍေဟ်ပံင် ဒှ်အာမွဲမာန်ရ၊၊ နကဵုသဘဴဓဝ် ရုပ္ပဗေဒမ္ဂး အရာဝွံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဆဂး သွဟ်ဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးဏီရ၊၊
ရုပ္ပတအ်ဂှ် ဒှ်အရာတၟေင်မွဲရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အရာတအ်ဂှ် ကာလ ဍေဟ်နွံ မ္ၚးကတိုင်လမ္စံက်မ္ဂး ဒှ်အရာမညာတ်ကေတ်မာန်အိုတ်ရ၊၊ ဥပမာ ဓါတ်လလဳ ပ္ဍဲကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ညံင်ရဴဓါတ်လလဳတၞဟ်တအ်ကီုရ၊၊ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ဒြပ်မဿ် မၞုံပ္ဍဲ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ရံင်နကဵု gravitational analog of Gauss's law မ္ဂး ညာတ်ကေတ်မာန်ရ၊၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု အင်ဂုလာ မဝ်မေန်တုမ်လေဝ် နကဵု frame dragging ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်ဂွံဒၟံင်ကီုရ၊၊
အရာမွဲမွဲ ယဝ်ရ လုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကတိုင်လမ္စံက်၊ ဆၜိုတ်မလုပ်စိုပ် ဗွိုင်ဍေဟ် (Event Horizon) ဓဝ်ဂှ် အရာဂှ် မဒးကၠေအ်အာ နူကဵုမတ်ရ၊၊ The behavior of the horizon in this situation is a dissipative system that is closely analogous to that of a conductive stretchy membrane with friction and electrical resistance—the membrane paradigm. This is different from other field theories such as electromagnetism, which do not have any friction or resistivity at the microscopic level, because they are time-reversible. Because a black hole eventually achieves a stable state with only three parameters, there is no way to avoid losing information about the initial conditions: the gravitational and electric fields of a black hole give very little information about what went in. The information that is lost includes every quantity that cannot be measured far away from the black hole horizon, including approximately conserved quantum numbers such as the total baryon number and lepton number. This behavior is so puzzling that it has been called the black hole information loss paradox.
နိဿဲ
[[Category:]] [[Category:]]
မန်သာသနဓဇ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မာန္တလေ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၉၊ ဝှ် ၅၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးမာန္တလေ
ရာမညဟံသာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မာန္တလေ
ဘာရာမညဟံသာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မာန္တလေ၊ ရးမာန္တလေ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါယမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးမာန္တလေ
လိက်မာတၚ်ဂ
thumb လိက်မာတၚ်ဂ
(ဘဒ္ဒန္တ − ညာဏဝံသ) ဒူရာ ဘာဇၞော်
(နမောတဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသ)
ကလေၚ်တက်ပ္တိုန်လဝ်လ္တူဝဳကဳပဳဒဳယာဘာသာမန် စၟတ်တ္ၚဲ (16-8-2020)မဒှ်ကီုရ ။
မုက်လိက်−၁
ကျာ်သမ္ဗုဒ္ဓ နာမတုလံ၊ ဟွံမွဲပ္တောံၜတ် အိုတ်သတ်လောကံ၊ သောဘဂဝါ ဗုဒ္ဓအရဟံ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အန္တအန္တံ၊ ဗုဒ္ဓဂုန္နံ အဟံဝန္ဒာ၊ ဍောၚ်ဓရ်ကျာ်တြဲ ဇၟန်ဗၠဲဒွါ၊ ပိဋ္ ကပိ သီုပိပြကာ၊ ဒစာံစှော်လ္ၚီ ကဵုပန်လ္ၚီကၠာ၊ မိက်ဂွံဒ္ဂေတ် လၟေတ်ဒေသနာ၊ မၚ်မွဲဂွံဗၠး နူပဝိဇ္ဇာ၊ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အနန္တအနန္တာ၊ ဓမ္မဂုန္နာ တန္ဒာမိဟံ၊ သၚ်ၜါပြကာ မဟာတုလံ၊ မၚ်မွဲလဝ်ကၠာ သာသၞာဗုဒ္ဓံ၊ သံဃဂုန္နံ အဟံဝန္ဒာ၊ မာတာပိတု ဂုရုပဇျာ၊ ဂုန်မဇၞော်လှဲ လ္တူအဲကၠာ၊ ခါမသၟဟ်စိ တိသုန္ဓရာ၊ မွဲသာ်တိုန်အဵု သၟဟ်ကဵုဂၚ်္ဂါ၊ ဟွံတုပ်သၟဟ်စိ ဂုန်မိမၜါ၊ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အနန္တအနန္တာ၊ ဂၠးဇိုၚ်ပါဒ လ္ၚောဝ်ကၠာရအဴ။
ဘုမ္မဇဵုရ ရုက္ခဒေဝတဴ၊ အကာသပၠန် မရာဇ်ပန်နှဴ၊ ဗဳနာဲယၟု ဗဳသၞုဗဳသဴ၊ အိန်ဗြီုယီုမာ ဒေဝသွဝ်တရဴ၊ အဲဍိက်ရဴဂဴ ပူဇဴသကာ၊ သ္မိၚ်ဂိတုသ္မိၚ်တ္ၚဲ သ္မိၚ်ဗြဲသ္မိၚ်ကျာ၊ ပၟၚ်ဟေမဝန် သဳဒန်ဂၚ်္ဂါ၊ ဝိသုန္ဓရဳ မနဳခလာ၊ သြဿဝတဳ သဏ္ဍဳမိဒ္ဒြာ၊ လက္ခမ္မဳစိ ဝိနာယကာ၊ အိုတ်ဒေဝတဴကွေံ ဂၠးစက္ကဝါ၊ အဲဍိက်ကလံကၠာ သီုကဵုဒွါပိ၊ ဖဵုကလံရ သရဏစိ၊ ဖဵုကလံအ္စာ ၜါမကဵုမိ၊ ဖဵုကလံအဴ ဒေဝတဴမဂ္ညိ၊ ပ္ဍဲပစ္စက္ခ လောကဝုတ္တိ၊ သဗ္ဗယဲပၠန် ပကဵုစောန်ကၠိ၊ ဗၞတ်အာယုက်ကၠာ ကဵုမြာသုခိ၊ ကဵုဍိုက်ပေၚ်ညိ သီုသတိညာဏ်၊၊
မုက်လိက်−၂
ဆန္ဒလၚ်္ကာ မြာကဵုချပ်မာန်၊ ပါဠိရထ သဗ္ဗနိဒါန်၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပကဵုတိုန်စှ်ေ ကဵုတၟးပ္ဍဲညာဏ်၊ ပကဵုဝိုက်ဝုဲ ပကဵုထုဲကြာန်၊ ကဵုအဲချပ်မာန် ပ္ဍဲညာဏ်ကဝိ၊ ဟိုတ်ကဵုဝါသနာ ပြေၚ်ဏာယတိ၊ ဓမ္မဒါန်အဴ သၟိက်ပူဇဴညိ၊ သၟိက်လလောၚ်ကမြဴ ဓရ်သ္ဍဴမူဏိ၊ လၟေၚ်ဓမ္မ ရထပါဠိ၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်မဂ္ညိ၊ အဲမာဲယှိုဲလေန် ဟေၚ်ဆာဲဖိဖဳ၊ သၟိက်ဇန်လဝ်ညိ ကဝိလၚ်္ကာ၊ သၟက်ကောန်ဂကူ လ္ဂူဓရ်မေတ္တာ၊ ကွိုၚ်ကွုဲဟွံဖေက် ဗ္ဒေက်ဖျဝ်ကာယျာ၊ ဟွံရိုဟ်စရ ရုပ္ပခန္ဓာ၊ သွက်ဂွံဗှ်လောဲ ဆန်ဗွဲလၚ်္ကာ၊ ယၟုလိက်ကီု ပိုဲဟီုကဵုကၠာ၊ ကဵုဂွံပြာထာ လိက်မာတၚ်္ဂ၊ ကာလၜတ်ၜတ် ဗောဓိသတ္တာ၊ ဟံၚ်ပြာ်ရဲတဳ ပ္တိတ်ဝဳရိယ၊ ၜိုတ်လွဳဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဒဵုဒဴနိဗ္ဗာန် ပြာ်ဟွံမာန်ရ၊ ဂလာန်သာ်ဂှ် တွံအဂါမ၊ ပိုဲဟီုကဵုရ က္ညကၠၚ်ညိကၠာ၊ မိၚ်ဂွံဒှ်မ ဗိဇ္ဇဆက်အာ၊ မိၚ်ဂွံဂၠာဲဟေန် ဒက်ဂြေန်စိတ္တာ၊ မိၚ်တုဲဂွံလွဳ ပါရမဳမြာ၊ မိၚ်မၚ်မွဲဒး ကြဗၠးဒက္ခာ၊ ယဝ်ဂွံမိၚ်လဝ် ဓရ်သမ္ဗုဒ္ဓါ ကြဴတုဲမွဲဝါ မြာသုခညောန်၊ လိက်ဇၟန်ဗၠဲ ကာအဲဆန်၊ (၁)သက္ကရာဇ်ကီု ပိုဲတိတ်ဟီုပ္တန်၊ သုညနဝ ဒွါရဨကန်၊ ဖဝ်ရဂိုန်စိ ပိမံက်ပြဲလောန်၊ အာဒိုတ်ဒှ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲစှ်ခၞောန်၊ နက်သတ်ဟီုတွံ ဒှ်ၜါစှော်ပန်၊ မူဒၞာဲဂွံဆန် သန္ထာန်ဒေသ၊ ကိုပ်အဒိကၠာ ယက္ခာဒဳပ၊ ကံခၟိုၚ်အဴ ကြဴခုတ်နာမ၊ မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်ကွာန် ဋ္ဌာန်ဂှ်မူလ၊ သ္ၚိဇိုၚ်ဍာန်ကၠာ ဖျာဗေသဇ္ဇ၊ ကရောံသွံဂဥုဲ တုဲဂွံဆန်ရ၊ ထံၚ်လဝ်သောတ တ္ညကၠုၚ်ညိအဴ၊ လၟိဟ်ဍုၚ်ဇၞော်အဴ စှ်တြဴရ၊ ဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် ၜိုဟ်သိုဟ်လောန်တဴ၊ ဒဵုဗိုၚ်လဝ်ပၠန် ဆုဒုန်ဍိုပ်ဍဴ၊ သဝ်ဇဝ်ပေၚ်ရ သီုသၠသီုပ္ကဴ၊ အဒေါဝ်ဂှ်အဴ မဒှ်ဂၞဴဍုၚ်၊ ကၟာပ်ပိထပ် ညဳညပ်သဝ်သၠုၚ်၊
မုက်လိက်−၃
အကြာဂှ်ပၠန် ၜံက်ကၠောန်ခါဲကြုၚ်၊ တြၚ်ပန်ကၠာ လုပ်အာတိတ်ကၠုၚ်၊ သတြုဂြိုဟ်စာ ဂွံဒၞာဒုၚ်၊ ပ္တိုန်ကၟာၚ်ဍုၚ် သၠုၚ်သဝ်ရေၚ်ဗ္ဂါ၊ သၠဲဍုၚ်ရော ပိယောဇနာ၊ ပန်ကၠၚ်ဒးရး တပ်တးညဳသာ၊ အပ္ဍဲဍုၚ်ဟေၚ် ပြုပြေၚ်နာနာ၊ ဥဒျာန်ဍုၚ်စိ ဘိသေဓနန်၊ ပြာသာဒ်အဆံၚ် ညံၚ်ဝေဒယန်၊ ဂ္ညိဂ္ညာတ်လဝ်ကွေံ နဂၠးထဝ်သြန်၊ ဗြံက်ဗြပေၚ်တဴ ပ္ကဴသၠဇာဗြောန်၊ ဂးပြာသာဒ်နန် စိစောန်ပြေၚ်ဖျဳ၊ အဆံၚ်ဂၠိုၚ်သာ် ဂၞကျာ်ဒေဝဳ ဗၞတ်လၟိဟ်တုန် မသုန်ကၠံညဳ၊ ပြပြေၚ်လဝ်သၟတ် နန်ကၠတ်ကျာ်သြဳ၊  လျးထဝ်ဖၞောတ် လျးမတ်လလဳ၊ ပ္ကဴဒုၚ်ဗွုတ် ပါန်မုတ်ပါန်ခဳ၊ လျးရတ်လလဳ နန်ဒေဝဳဗြဴ၊ မှောၚ်မှနၚ်စၚ် လဗၚ်ဖက်နှဴ၊ ဇၞော်ဇၞော်ဍောတ်ဍောတ် သ္ၚိကၠတ်ကၠံပ္ကဴ၊ တိုက်အမာတ်စိ သ္ၚိသၞာဲဒဴ၊ သေဏၚ်္ဂအဴ သ္ၚိသၞာဲဒဴ၊ တိုက်လွဟ်ပၠန် ကောန်ပၞာန်မွဲသာ၊ တိုက်ကၠိက်ယာတ်သွံ တိုက်ဇွောံအဟာ၊ တိုက်ဖံမန်ဒိုၚ် ဗာတ်ကိုၚ်သီုခရာ၊ ဆာၚ်မံၚ်လဒု ဗရုကြဵုဇာ၊ တိုက်ကဵုတိုက်ဗ္ဂါ ဟာန်ဇာစိစောန်၊ ရုၚ်ကဵုရုၚ်ဟေၚ် ဝၚ်ကဵုဝၚ်ခၠန်၊ ရုပ်ချေံရုပ်စိၚ် ရုပ်သၟိၚ်ကုတ်ဒန်၊ သ္ၚိကဵုသ္ၚိဂၠောဲ ဗၚ်ဗွဲလီုဝန်၊ ဓမာတ်ရဲဖျာ တမ္ၚာလုလန်၊ ဂၠံၚ်ကဵုဂၠံၚ်ဗျာၚ် ဇၟာပ်သွာၚ်ဒိုဟ်ပန်၊ တိုက်သေဋ္ဌဳပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ရေၚ်ဗ္ဂါ၊ ဂြပ်ရတ်ထဝ်သန် ဟွံတီနန္တာ၊ ဍုၚ်သ္အာၚ်ရောၚ် ဟွံဂံၚ်ပ္တောံၜါ၊ အိုတ်အလုံဍုၚ် အာကၠုၚ်ဟောဒြာ၊ လ္ၚဵုကွာ်တိုက် ဍိုက်ကွဳမွဲသာ၊ ညံၚ်ဂြုန်ဇက်ဂၠောဲ ရိုဟ်တ္ၚဲကၠုၚ်အာ၊ ဆာဲရာၚ်သ္အဳဗ္ဂါ ကၠုၚ်အာလီၜန်၊ စရာဲဍုၚ်ကၠာ ရာဇာဂြိုဟ်ပၠန်၊ ယဝ်ရချူအာ သၠရိုတ်တာအောန်၊ ချူကှ်ေဟွံအိုတ် လၟေၚ်ပိုတ်ဗျဥ်၊ ဗၞတ်ဆညိည ဟီုပၠလက်သန်၊ လၟေၚ်ဍုၚ်ပၠန် တန်လဝ်ကၠာရ၊. . . . .။
မုက်လိက်−၄
လၟေၚ်ဖဵုဂုန် တွံပၠန်ဂတ၊ ဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် ၜိုဟ်သိုဟ်ကာယျ၊ သၟိၚ်ဘိမ္မသာ မဟာရာဇာ၊ တၠက္ဍိုၚ်သန် နန်ဘိသေခ၊ ဂကောံဍုၚ်အဴ စှ်တြဴရ၊ ဍုၚ်ဝွံပဋ္ဌမ ကျာ်တြဲတ္ညတန်၊ သၟိၚ်ဘိမ္မသာ သဒ္ဓါပြဲလောန်၊ သိုၚ်လဟဵုလဝ် ဘာထဝ်ဘာသန်၊ ဘာဝေဠုဝန် သီုကွန်စိစောန်၊ ကဵုဒါဂၠိုၚ်သာ် တ္ညကျာ်နိမန်၊ ကျာ်သီုအရှန် တ္ညတန်တဴရ၊ ပ္ဍဲမမံၚ်စိ ပိတ္ၚဲဂတ၊ ကြိုက်သၟိက်ကဵုဒှ် တွံဒေသ၊ မၞးၜါပၠန် ကွးသန်ဇဲယ၊ မွဲဂးယၟု ဥပတိဿ၊ မွဲဂှ်တုန်ရော ဂးကောလိတ၊ ဟွံစှ်ေစိုတ်ရ ပြဝအ္စာတဳ၊  ဓရ်မစုပ်ကၞတ် ပ္တိတ်ဓတ်ဂၠာဲလွဳ၊ အလုံဍုၚ်ရး ဟီုဂးဂၠာဲသ္ၚေဝ်၊ ဟွံဂွံဆဵုသၟတ် စံၜတ်ဂၠာဲဇဳ၊ ဟွံဂွံဆဵုအဴ ကၠေၚ်စဴအနဳ၊ ပ္ဍဲလုပ်ဍုၚ်ဂှ် ညာတ်ဒဒှ်အရဳ၊ ကၠုၚ်အာတ်ပါန်ယဵုတဲ ဓဝ်မပြဲဂ္ညိ၊ ဖျေံက္ဍိုပ်လ္ၚောဝ် ကၞိပ်လျောဝ်တိ၊ ခါဂှ်ထေရ ဟွံလဇညိ၊ ထေအဿဇိ နကြိတွံကဵု၊ ဗၞတ်ၜါဂါထာ ဟွံခြာဒစဵု၊ ဥပတိဿ တၠကုသဵု နဲလ္ၚီကွေံ တီကၠးလၚ်ပြဵု၊ မကၠိဂွံကၠာ သောတာပတ္တိဖဵု၊ မိပ်စိုတ်ပူမှ် တဲစရှ်ယဵု၊  စ္ဍးစဴတုဲအဵု ဟီုကဵုအ္စာ၊ ယွံလေဝ်တိက္ခ တၠဒါယကာ၊ ချိုန်လၟုဟ်အဲ လန်ထဲကၠုၚ်အာ၊ ဓဝ်မစိုပ်သိတ် လအိတ်ရှ်သာ၊ အဲဂွံမိၚ်ရ နသောတဒွါ၊ ယဝ်နွံဂၞပ် ပချပ်စန်စာ၊ ညံၚ်ပိုဲဂွံအာ ဋ္ဌာန်ဘာကျာတြဲ၊ သန်ဇဲယကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ ယွံလေဝ်ကွးအဲ၊ ရာဇာဂြိုပ်ကၠာ အ္စာဆအဲမွဲ၊ ချိုတ်လဝ်ကဵုချိုတ် ဒဵုလ္အိတ်သ္ကန်ဒဲ၊ ပကွးကျာ်တြဲ အဲအာဟွံမာန်၊ ဥပတိဿ တွံနကယျာန်၊ ယွံလေဝ်အ္စာ ပသၚ်္ကာကြာန်၊ ဓဝ်အ္စာတွံ ဟွံဒှ်ဂလာန်၊ ရုပ်နာံဟွံပၠိုတ် ဟွံပိုတ်ဝိညာဏ်၊ တွံဓဝ်ကေတ်လာပ် ဇၟာပ်ဍုၚ်ဇၟာပ်ကွာန်၊
မုက်လိက်−၅
ကၠတ်စမဒါန် ဂလာန်အ္စာတွံ၊ ဂွံစသုၚ်ဖဲ ပ္ဍဲချိုန်လၟုဟ်၊ ဒ္ဂေတ်အာကြာန် နိဗ္ဗာန်ဟွံဒှ်၊ လံညိဗျုအာ ဇရာဟွံရုဲစှ်၊ တာပိုတ်ကၞတ် လာဘဇတ်ကှ်၊ ဒုက္ခမတ်ဇျဟ် ကြဴဒှ်ရအ္စာ၊ တဳသန်ဇဲယ ဟွံဂွံညှာတာ၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ကွးတံညံၚ်အာ၊ မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီုလောန် မၞိဟ်အောန်ပညာ၊ ကၠုၚ်ကဵုအဲရ ဍေံပရှ်သာ၊ မၞိဟ်နွံပညာ အာကဵုကျာ်တြဲ၊ မၞိဟ်ဍေံအောန်ညာဏ် ကဵုဒါန်ကဵုအဲ၊ လာပ်အဲဟွံပိုတ် ဟွံအိုတ်ကြဴတဲ၊ ကွးတံပဂွိၚ် တြဴဂၠိၚ်သ္ၚောဲ၊ ကွးတံညံၚ်အာ အာပနိဿဲ၊ ကံအဲကဵုအဲ ပကော်ဂြဲရ၊ မိၚ်တုဲလ္အိတ် ဥပတိဿ၊ ညးၜါတုန်ရော သီုကောလိတ၊ သီုညးၜါပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ သၟိက်ဂွံတိတ်အာ ဘာမှာဗုဒ္ဓ၊  သ္ပိုၚ်လ္တက်ရ တၞဟ်နယကြာ၊ ကွးအ္စာတဳ မဂၠိုၚ်သ္အဳဗ္ဂါ၊ ဗၞတ်မသုန်ကၠံ ဂကောံရဲသာ၊ ဒှ်တိုန်ဂြုက်ဂြေက် သၟိက်ဗက်ညးၜါ၊ ညးညးအဲအဲ ကွာ်ဂၠောဲဗက်အာ၊ အဏံဘာအ္စာ ပၟာသုသာန်၊ လ္ၚုကှ်သံၚ် မံၚ်စံၚ်ဟွံမာန်၊ အ္စာတဳဂရေက် ဒြေပ်ဗက်ဂစာန်၊ ဒြေပ်အာသီုဓတ် လောတ်အဒေါဝ်ဍာန်၊ ကွးကလေၚ်ရံၚ် ဒှ်စံၚ်ခလာန်၊ က္တဵုဒှ်ဇြဟာန် ဆာန်ဍူအ္စာ၊ မၞိဟ်ကဝက်ဟေၚ် ကလေၚ်စဴအာ၊ ကဝက်အာကောံ ကရောံညးၜါ၊ ကွာ်အာမွဲဟာန် အာစိုပ်ဋ္ဌာန်ဘာ၊ ကောံရေၚ်သ္ကံ ဂဇံညဳသာ၊ ယဵုတဲဟောဒြာ ဝန္ဒနာရ၊  အာတ်ပါတ်တိုန်အဴ ယွံသ္ဍဴလောက၊ သၟိက်ဂွံခမဳ လွဳဓတ်သဳလ၊ ကြၚ်ကၠုၚ်စိုပ်ကွေံ ဂၠးဇိုၚ်ပါဒ၊ နမေတ္တာဇဴ ဖ္အောဝ်လဴဂတ၊ သၟိၚ်သၚ်တၠဳ တ္ညခၞံညိအဴ၊ ကျာ်အ္စာဗြီု သီုလျးတြဴ၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်ဂွံညာတ် ပတ်ပဳတိဇဴ၊ ကျာ်သၟိက်လလောၚ် ဍောၚ်ဓဝ်ကမြဴ၊ ပါဠိပဋ္ဌမ ရထဖက်နှဴ၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်ဗွဲကြဴ၊ ညံၚ်ရဴဍောၚ်ပ္ကဴ ကမြဴဓဝ်ဂှ်၊ ကွးတဳရေၚ်ဗဂါ ၜါကၠံမသုန်စှော်၊
မုက်လိက်−၆
ဓဝ်စှ်ေစိုတ်တုန် အရှန်ဂွံဒှ်၊ ဥပ္ပတိဿ ကောလိတသၟဟ်၊ ၜိုန်မိၚ်အိုတ် စရိုတ်ကၠိုက်ကၠဟ်၊ ညးၜါညဳသၟဟ် ဟွံဒှ်အရှန်၊ မူဟိုတ်မ္ဂး ဟီုပျးလက်သန်၊ ဟိုတ်ပါရမဳ လွဳလဝ်ဂၠိုၚ်လောန်၊ ညးၜါကြဴဒှ် ဓယှ်တန်တန်၊ ဟိုတ်ဂှ်လဇ ဗွဲဂတတုန်၊ ညးၜါသၟဟ်န် ဇၞော်လောန်ပါရမဳ၊ ဥပ္ပတိဿ ဇၞတ်မပလွဳ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ပၠန် ဟွံဗၠန်ဟွံချဳ၊ ဗၞတ်စှ်သုန်တ္ၚဲ နဲအိန်တက္ခဳ၊ ကၠေံစိုတ်ပၟဝ် ဓဝ်သၟိၚ်ခမဳ၊ ဇၞတ်မလွဳ ဒှ်အရဳပၠန်၊ ဂးကောလိတ ညးတၠအစောန်၊ ဗၞတ်ထပှ်တ္ၚဲ ကြဴတဲဒှ်အရှန်၊ သီုညးၜါရ တေဇပြဲလောန်၊ ဓယှ်က္ဍၚ်က္ဍီု အိုဿီုဒိုဟ်ပန်၊ ကျာ်မဂၠိုၚ်ဂုန် ဒေါဝ်အရှန်ကၠာ၊ ဥပ္ပတိဿ ကျာ်မပြထာ၊ ကွးသတုံရ ဓမ္မအစာ၊ သာရိပိုတ်ကၠာ မြာကျာ်ခုတ်ပ္တိုန်၊ ဂးကောလိတညး ညးတၠအစောန်၊ ဒေါဝ်အရှန်ကၠာ ကျာ်ပြာကတ်ပၠန်၊ ဒှ်ကွးဇွိမွဲ မပြဲလောန်သန်၊ မုဂ္ဂလာန်ပြဲ ကျာ်တြဲခုတ်ပ္တိုန်၊ ဣဒ္ဓိဗလပၠန် အစောံပြာထာ၊ ဂွံဓဝ်တုဲကီု သီုကဵုညးၜါ၊ ညာတ်ဓဝ်နိဗ္ဗာန် ဆာန်ဍူအ္စာ၊ သၟိက်ကဵုတိတ်ဗၠး နူပးဝိဇ္ဇာ၊ ၜိုန်ကော်ခဴရ ဟွံပကေၚ်ကာ၊ သီုကဵုညးၜါ ချပ်ပိုၚ်ခြာရ၊ ပိုဲဟိုတ်ဒှ်ကွး ဟွံဝးဓဝ်မၞ၊ ကျာ်မဂၠိုၚ်အသဝ် ယဝ်ဂွံဆောံမ၊ နဣဒ္ဓိသၟတ် ကၞတ်လောက၊ ဍဵုဍိုက်ဟီုဝေတ် ဖေက်ဒးကေတ်စ၊ ကသပ်ဝွံဂွံမြာ အ္စာသန်ဇဲယ၊ ချပ်တုဲဟေၚ်ရ လ္ၚောဝ်ပါဒပၠန်၊ ယွံကျာ်ဂမျိုၚ် ပၞာၚ်တိုၚ်တ္ကံပန်၊ တဳသန်ဇဲယ မူလပြာပ်ညောန်၊ အဒိကိုပ်ကၠာ အ္စာခုတ်ပ္တိုန်၊ ဟိုတ်နူသာ်ဂှ် ဂၠာဲချပ်ဗှ်ရန်၊ ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး သ္ဍးကိလေသန်၊ ကျာ်သ္ဍဴတ္ကံပန် ဝေတ်ဗ္တောန်ညိအဴ၊ ကျာ်တဲနာဲညး တၠလျးတြဴ၊ ခါဂွံမိၚ်ဒး တရးဝိတှဳဇဴ၊ အတိက်ကာလ ဘဝဗွဲကြံ၊ ကေၚ်ဂွံဝေတ်လဝ် ဖအောဝ်လလဴ၊
မုက်လိက်−၇
နွံဟွံမွဲဟာ ဗ္စာရံၚ်တဴ၊ အဒိတံအဴ တရံသ္ၚောဲခြာ၊ နညာဏ်ဒိပ်ဟေၚ် ဂြၚ်ရံၚ်ညာတ်အာ၊  တုဲကျာ်ဟီုဂး ယွံလေဝ်ကွးၜါ၊ သန်ဇဲယကီု သီုဒါယကာ၊ အဲဟီုဝေတ်အဵု ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါ၊ ဘဝအတိက်ကၠာ ဂၠိုၚ်ဝါရမၞး၊ ရိုဟ်မဒှ်ကောံ ကရေအဲညး၊ ဓဝ်မဂၠိုၚ်နဲ ၜိုန်အဲဟီုပျး၊ မၞဗိုန်ဇၟံ ဍေံတံဟွံဝး၊ ယိုက်လဝ်ဇၞောန်မာန် ကယျာန်ဟီုဂး၊  ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ သ္ဇက်ဂးနွံဟာ၊ သာရိပိုတ်ရ တေဇပြဲဖါ၊ မုဂ္ဂလာကီု သီုကဵုညးၜါ၊ မိၚ်ကျာ်ဟီုပျး တၟးစိတ္တာ၊ လၟေၚ်သာဒက ဘဝတမၠာ၊ သီုကဵုညးၜါ ခါဂှ်အာတ်ပါန်၊ ယွံကျာ်မဂ္ညိ ပလိုဟ်ဗောဓိယာန်၊ ကိုပ်အဓိရ မူလဂလာန်၊ ၜိုန်ဝေတ်တဴကီု ဟီုဂးဟွံမာန်၊ လၟေၚ်ဓဝ်ဂှ် တွံကဵုနိဒါန်၊ သၟိက်ယဵုဒုၚ်အိုတ် ပၠောပ်စိုတ်ဝိညာဏ်၊ က္တဵုဗဒှ်ဇြဟာန် ဆာန်ဍူယတ်သဒှ်၊ ပိုဲဍိက်တံကီု သီုညးတၞဟ်၊ သၟိက်ဂွံမိၚ်လဝ် ဍောၚ်ဓဝ်နွံရှ်၊ တၟေၚ်ဓဝ်ဂှ် တွံပၟိၚ်ညိအဴ၊ သၟိၚ်သဳစန်ဂြ နအနုဘဴ၊ ဂါံဍိုက်ကွဳသန် ဗ္ဂန်သိန္ဓဴ၊ အရံၚ်သာ်ကၟု သ္ဇုၚ်ဂွုၜတ်သဴ၊ ဂၠးကာသအဴ ဂၠိုၚ်တဴကျာ်သြဳ၊ နက်သတ်တာရာ ကျိုၚ်လှာပေၚ်ညဳ၊ ပၠေဲပၠေဲပၠဴပၠဴ ဖျဴဖျဴဖျဳဖျဳ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ပေၚ်ပြောဲဝိထဳ၊ လျးကဵုလျး တၟးဗ္ဂဳ၊ တူဂၠံဝိထဳ ပေၚ်ဇဳရေၚ်ဗ္ဂါ၊ လ္ၚဵုဂှ်ပျးသဲ ဗွဲဒိက္ခိဏာ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဍောတ်ဇၞော် ပျးညတ္တရာ၊ လ္ၚဵုကောံကလောံ ပ္ၚောံအမ္ဗာ၊ အရံၚ်ဗြာဗြာ ပျးအာတ္ကံပန်၊ ပျးတဴဟွံပိုတ် တရိုပ်စိုတ်ဇန်၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ ကၠုၚ်အာလဆန်၊  ဂွံညာတ်ရေၚ်သ္ကံ၊ မုဂြံလီုၜန်၊ မိပ်တဴစရိုတ် အဵုဇိုတ်ပူဗန်၊ အိုဿီုတ္ကံပန် ဗၞုဟ်သၟိၚ်စန္ဒြာ၊ ကျာ်သ္ဍဴဇမ္မု သၟိၚ်ဂိတုပၟာ၊ ဓဝ်ကျာ်နာဲညး လျူသာ်လွာ၊ အရံၚ်ဒးရး တၟးစက္ကဝါ၊ သၚ်မတုပ်သၟတ် နက်သတ်တာရာ၊ ကမြဴဓဝ်ပၠန် စိုတ်ဇန်လိုက်ဗာ၊ ရေၚ်တၠုၚ်ဏာ မြာစိုပ်နိဗ္ဗာန်၊
မုက်လိက်−၈
ကျာတၠဳဂှ် ဂၠိုၚ်တေဇဥာဏ်၊ ဂြၚ်ရံၚ်တီလောဲ ဂၠိၚ်သ္ၚောဲသန်ဋ္ဌာန်၊ သၟိက်တွံကဵုပၠန် အရှန်မွဲဟာန်၊ လၟေၚ်အၚ်္ဂ ဓမ္မနိဒါန်၊ ဝေတ်ဗော်တဳဟေၚ် ပရေၚ်ဂလာန်၊ ကျာ်တၠဳဇျာန် နညာဏ်တွံရ၊ ယွံအရှန်တံ ဗိုန်ဇၟံညာဏ၊ သၟတ်ကလၚ်ရောၚ် ထံၚ်လဝ်သောတ၊ အတိက်တေံပြဲ ဂၠိၚ်သ္ၚောဲကာလ၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ ခုတ်ပ္ညဳနာမ၊ ဨကရာဇ ဗြမ်မရာဇာ၊ ဒးရးစိစောန် ပိုၚ်နန်ထာၚ်သွာ၊ မိပ်ဇြိပ်ရာၚ်ဆာဲ စရာဲဘောဂါ၊ ဂကူဗၞးပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ဝေါဟာ၊ ရှ်ေသှ်ေမှာဗြီု မသ္တီုဘာသာ၊ မဇၞော်ဂကူကၠာ မဟာသာလ၊ ဟိုတ်ဂကူသွံ စွံဓဝ်မၞ၊ ညးသ္အာၚ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံသၟဟ်ရ၊ ဟွံပဆောယျာ ကၠုၚ်အာရောံဆ၊ ညးသ္အာၚ်ဂှ်ဗတ်ဍုန်ပုၚ်သွ၊ ဟွံဒုၚ်စဟေၚ်ပါဲဝေၚ်စၞ၊ ဟိုတ်ဂကူရဒှ်မၞကီု၊ မဟာသာလ ရဲခစဗြီု၊ ဗၞးဝွံရ တေဇက္ဍၚ်က္ဍီု၊ မဂၠိုၚ်ယဿပတ် ဒြပ်ရတ်မသ္တီု၊ ဒစာံစှော်ကိုတ် တော်ဂိုတ်စိုန်သ္ကီု၊ ဗော်ဗၞးတံကီု အိန်သွီုအိုတ်အာဲ၊ ကၠံသွဝ်ဂူဗ္ၚ သဗ္ဗဂၠိုၚ်ဒၞာဲ၊ ပြေၚ်ဂၠံစိချေံ ပေၚ်သ္ဂေဟ်တက်နှာဲ၊ ကွဳဍောတ်ကွဳဇၞော် ပေၚ်ဗြော်စရာဲ၊ ဥဒျာန်ပ္ကဴကၠံ ဍိက်တံၜှ်ကွာဲ၊ မဂၠိုၚ်ပိုန်စရာဲ ဂၠာဲဟီုရောမာန်၊ သိုက်လှိၚ်တဴဟေၚ် ၜိုဟ်စိုတ်ရေၚ်ကာန်၊ လ္တူလွဳမာန် မဒါန်တမၠာ၊ ဗၞးဗြဴပၠန် တန်အာဂဗ္ဘာ၊ နူတန်ဂဝ်ဗက် မသက္ကုခြာ၊ ဟွံက္တဵုဒှ်ယဲ ဘဲဝေဒနာ၊ စဟာပ်မၚ်မွဲ ဋ္ဌာန်သ္ၚောဲဟွံအာ၊ မၚ်မွဲဇကု အမှုဇြိုၚ်သာ၊ မၞတ်ဓမ္မတာ ဟွံခြာဟွံညန်၊ ဒစိတ်ဂိတု ဂွံသၠးဂဝ်ပၠန်၊ ဂွံကောန်ဗြဴမွဲ ရုပ်နဲညးသောန်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ရ ဂွံလာပ်ထဝ်သန်၊ သေဋ္ဌဳမိပ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ပူဗန်၊ လညာတ်ဝွံပြဲလောန် မ္ၚဵုတန်ဒှ်ရ၊ ဂးဣၚုဟ်ကွေံ ဗၞးသာလ၊ ကော်နၚ်အ္စာ မဟာတိက္ခ၊ ထ္ၜုတ်တၟာဲ ဇိုန်ကွာဲသက္ခ၊ ပ္ဍဲကောန်ဗြဴဍောတ် ကဵုခုတ်နာမ၊
မုက်လိက်−၉
အ္စာဂှ်ရ တော်ဆသ္ၚေဝ်ရံၚ်၊ သၟတ်ဝွံသၟတ် ရုပ်ညံၚ်ရဴနှံၚ်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံအသဝ် ထတ်သန်လုပ်ကၠံၚ်၊ တော်ဂိုတ်ဂၠိုၚ်နာဲ စရာဲဇဳဂၠံၚ်၊ လညာတ်ပြဲအဵု မ္ၚဵုမၚ်္ဂလံ၊ အ္စာတော်ရံၚ် ဇဳဂၠံၚ်ဗိုတ်ပိ၊ နက်သတ်ဟေရာ စဂ္ဂတာမဂ္ညိ၊ ယးမတ်ၜါပြဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲသုခိ၊ တံကၞောတ်ရောၚ်ပြဲ အဒေါဝ်ဂှ်ဘဲမြိ၊ ၜိုန်ဒိုက်စိုတ်ကွေံ ဗၠးလီုဇိဝိ၊ အ္စာခုတ်ရ နာမဗၠးဗျိ၊ ဒိဋ္ဌိဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဗၞးဂှ်ဂွံမိၚ် ကွိၚ်ပါၚ်အ္စာ၊ အိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ် အဵုဇိုတ်လာံတာ၊ ထဝ်သန်ဍိုပ်ဍဴ ပူဇဴအ္စာ၊ ဇိုန်ကဵုလက်ဆံၚ် လ္ၚောဝ်ပလံၚ်ဏာ၊ ချိန်ဂှ်အ္စာ တ္ညစဴအာ၊ မၞးသေဋ္ဌဳကၠာ မဟာသာလ၊ မၚ်မွဲမြိမြန် ဖန်ဖက်တော်ဆ၊ ကော်ဍိက်တြုံဗြဴ လွဳတဴခယျ၊ ဗၟဴဖျီုဖအံ မုံဂြံကဵုပ၊ ဝတ်ဗြဴတံရ ထဒၟမၚ်မွဲ၊ ဍိက်ဗြဴတံကီု အိုတ်ညးအဲလွဳ၊ ဖျီုဖအံ ဆံလံတက်တဲ၊ နနဲသာ်ဂှ် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ၊ ဇၞော်တိုန်ဖေါၚ်ၚ် ညံၚ်ဒကောၚ်ဗၠဲ၊ မသက္ကုယဲ ဘဲဝေဒနာ၊ ကြဴဂှ်ဟွံလံ ဂဇံဂမာ၊ ဟွံမွဒဒဒိုက် ဗြဴသိုက္ခမာ၊ ဒါန်အတိက်ရောၚ် ထံက်ပၚ်ဍံၚ်သွာ၊ ညးဒးမုံဂြံ ဆံလံလာံသာ၊ လံညိဇၞော်အာ တီဝေါဟာပန်၊ ဟွံမွဲကဵုမ္ၚဵု ဟွံမိက်ဆဵုပၠန်၊ ယဝ်ဒးမိၚ်ညာတ် သ္ၚာတ်စိုတ်က္ဍန်၊ ဟွံကဵုမိၚ်ညာတ် မာတ်ဒဝ်တန်န်၊ စွံသတိဟေၚ် ဟွံကဵုဝေၚ်ခၠန်၊ အိုဿီုဒိုဟ်ပန် ဗိုန်ညန်မၚ်မွဲ၊ သေဋ္ဌဳတြုံဗြဴ ဗဴလဇမ္ၚောဲ၊ သဳမုနော်တြ ဝေါၚ်သတပ်ဂၠောဲ၊ ထိုၚ်သးထဥ ရုရုညံၚ်ပေါဲ၊ ကဵုတဴခၟ ဝေါၚ်သနတဲ၊ မိပ်စိုတ်ဟွံဟဲ ရိုဟ်တ္ၚဲကၠုၚ်အာ၊ ဒါန်အတိက်သၟတ် ဝတ်ဓမ္မတာ၊ ဇၞော်တိုန်ဖေါၚ်ၚ် ညံၚ်ဍောၚ်ထာၚ်သွာ၊ ဗၞတ်အယုက်အဴ စှ်တြဴအခါ၊ ရုပ်သာ်ဂဥုပ် ညးဟွံတုပ်ၜါ၊ အလုံဍုၚ်ကၠာ ပြာကတ်ဒယှ်၊ တုပ်အဇပ္ကဴ မောဝ်နှဴဒိုဟ်စှ်၊ အမြာဲမောဝ်ပ္ဍး ထိုၚ်သးကဴဂှ်၊ ဒှ်တိုန်ခဵုခါတ် ညာတ်သၟိက်ဂွံၜှ်၊
မုက်လိက်−၁၀
အလုံဍုၚ်ကၠာ မေတ္တာက္တဵုဒှ်၊ ကောန်ဝုတ်ဗၞးဂှ် ဓယှ်ရုပ်ဗြဴ၊ ကောန်သေဋ္ဌဳသ္အာၚ် တၟံပါၚ်ဂၠာဲလဴ၊ တၟံညးအဲ နတဲဇန်ပ္ကဴ၊ ဗလးကလုတ်အဵု ကဵုကၠုၚ်ပူဇဴ၊ ညးညးအဲအဲ ရိုဟ်တ္ၚဲဖက်နှဴ၊ ကလုတ်တံဟေၚ် ဂွဒးကလေၚ်စဴ၊ မနသၠုၚ်အဴ ကောန်ဗြဴသေဋ္ဌဳ၊ ပ္တေဟ်လဝ်ဗိုန် ပိုန်ရုပ်ကျာ်သြဳ၊ ဗတ်ဟီုလှေံလှန် ဟွံဗၠန်ဟွံချဳ၊ ကၟာဲဂၠိုၚ်တောၚ် ဟွံရံၚ်ဟွံသ္ၚေဝ်၊ ဂလာန်အိုဿီု ဟီုထောံဓရဳ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ လွဳဓဝ်မန၊ ညးညးအဲအဲ ဟွံဂွံမွဲရ၊ ပ္ကဴၜိုန်ဍေံဂေါဝ် မြမောဝ်ပသ၊ ညံၚ်ဗီုသာ်ဂှ် သၟဟ်ပၟာဏ၊ ဗတ်နွံမေတ္တာ ယဝ်အာဒးဂွ၊ ဟွံဂံၚ်မွဲရ အိုတ်ဒေသဍုၚ်၊ ရုပ်ဂေါဝ်ကွေံရ ဟိုတ်မနသၠုၚ်၊ ၜိုန်ရုပ်ဂေါဝ်တဴ ညံၚ်ပ္ကဴဟရုၚ်၊ ပသဂၠိုက်မံၚ် ညးဟွံဂံၚ်ဆုၚ်၊ ကောန်သေဋ္ဌဳဗၠာဲ ကွာ်သာအာကၠုၚ်၊ ယိုက်စၞောန်တဲ ဂေတ်ဂြဲပါဲပုၚ်၊ သၟိက်ဂွံဂဗး ဟီုဂးတက်ၜုၚ်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ် ဍုဟ်ဟွံကၠုၚ်အာ၊ မိဒိဋ္ဌဟေၚ် ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ကရောံမိမ မနဖြာဖြာ၊ လ္တူပိုန်ဘိုက် တသိုက်ဘောဂါ၊ လ္တူဍိက်ကမၠောန် ကၠောန်ၜိုတ်နၚ်ဏာ၊ နပိုန်အခါ တန်တဴကၠာရ။
လၟေၚ်ဖဵုဂုန် တွံဆန္ဒ ပိုဲချူပျးဇန် ဇၟန်ဝက်ကျ၊ လၟေၚ်မဂ္ညိ ဗောဓိသတ္တ၊ ဟိုတ်အကုသဵု ဇိုန်ကဵုမူလ၊ မက္တဵုဒှ်ရ ဋ္ဌာနဍုၚ်ဂှ်၊ ဂဗ္ဘာဂမြၚ် ကြၚ်ကၠုၚ်က္တဵုဒှ်၊ ညးပမၞိဟ်ယုတ် ခါဲဒုတ်ညးချဟ်၊ ဍုဟ်ဒၞာဲ ညးပါဲရုဲစှ်၊ ဗတ်ညးဍုဟ်ကီု ဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ပ္ဍဲဂကူဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ဂဗ္ဘ၊ ကံအတိက်ဟေၚ် ချူပြေၚ်နၚ်ဏာ၊ ပါရမဳစိ ဗောဓိသတ်ကၠာ၊ မသက္ကုယဲ ဗွဲဓမ္မတာ၊ အကုသဵုကီု ကုသဵုသီုၜါ၊ ဍေံဇိုန်ကဵုကၠာ သၠးဂဗ္ဘာရ၊ ဗဗွဲဓမ္မတာ ဇၞော်အာလျလျ၊ ရုပ်သာ်ဟိန်ဗိန် ဇိုၚ်သေန်တတ်ဖလ၊ မုက်လးကယေၚ်ၚံက် သီုဗ္စံက်သီုကွ၊ ရာညးညာတ်ဗိုန် ဇအိုန်ဇရ၊
မုက်လိက်−၁၁
ညးခုတ်နာမ မာတၚ်ဂပၠန်၊ ကရောံမိမၜါ ဂယိုၚ်လမျီုစိ ပိမိကဵုကောန်၊ လၟိုန်တ္ၚဲဟေၚ် ဟွံဂွံဝေၚ်ခၠန်၊ တ္ၚဲသဝ်စဴညောန် သန္ထာန်တာဲဝၚ်၊ တ္ၚဲယးခဵုခါတ် ဂၠာဲအာတ်စဟေၚ်၊ ခၞာတ်ထိုၚ်ရ ထ္ၜကေတ်ဓလေၚ်၊ လၟိဟ်သ္ၚိကၠာ အာတ်ဟွံခြာဝေၚ်၊ လ္ၚဵုညးချဟ် ဍုဟ်မုက်ဓစေၚ်၊ ဆညးကဵုဟေၚ် ယိုက်ဂၠေၚ်တုဲစဴ၊ ရိုဟ်တ္ၚဲအာတ်ရ ဂွံပဗုၚ်ဂၞဴ၊ ဗောဓိသတ္တ တုပ်အဇပ္ကဴ၊ ဗွဲဓမ္မတာ ဇၞော်အာသဴသဴ၊ အယုက်တိုန်ဒှ် စိုပ်စှ်တြဴ၊ မိမဗျုထဴ စိုပ်သဘဴဇရာ၊ ဗောဓိသတ္တ မာတၚ်ဂကၠာ၊ က္တဵုဒှ်ဗဒှ်ကသပ် ချပ်နပညာ၊ ဂုန်မဇၞော်ပြဲ မိမအဲၜါ၊ မဂၠိုၚ်အနန္တ ဟွံကသုန္ဓရာ၊ လၟုဟ်အဲဇၞော် အဲဒးရော်ခၠေဝ်၊ မိမဇရာ ဟွံကဵုအာတ်ရ၊ အဲအာတ်ဗ္စညိ ၜါမိကဵုမ၊ ဟွံကဵုယုတ်တ် ပ္ဍဲဝတ်ပုၚ်သွ၊ ဟွံကဵုဒိုတ်ဝါတ် ဂၠိက်ယာတ်ညိည၊ ဂၠာဲအာညံၚ်ဂွံ ဟွံဒိုအ်ဟွံလဇ၊ ချပ်တုဲဟေၚ်ရ ပ္တီမိမၜါ၊ လ္ၚောဝ်ဒးရး ဂၠးဇိုၚ်ပါဒါ၊ တုဲဟီုတုန်ရ ယွံမိမၜါ၊ လၟုဟ်ကောန်ဍောတ် ထတ်စောံမြက်စာ၊ မိမၜါဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဇရာ၊ ဂုန်မဇၞော်လှဲ လ္တူအဲကၠာ၊ ကဵုကောန်ဂွံခၠေဝ် မွဲဝါညိအဴ၊ မိမၜါဝွံ လၟုဟ်ဗျုထဴ၊ လ္ပဂၠာဲရ စၞအဟာဂၞဴ၊ မံၚ်ပ္ဍဲတာဲညိ မိလ္ပကတဴ၊ ကောန်ဂၠာဲအာတ်ဟေၚ် ဂွံယိုက်ဂၠေၚ်ဖျဴ၊ သွကအဟာဂၞဴ လ္ပကတဴညိ၊ မိၚ်ကောန်ဟီုပၠန် ဒှ်တိုန်ပဳတိ၊ ကောန်ညံၚ်ကောန်အဲ ဟွံမွဲလိုက်ပိ၊ ဟိုတ်ဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်ညးဟီုဗျိ၊ ကောန်အဲဟွံယုတ် ဟိုတ်တီဝတ်မိ၊ ညံၚ်ကောန်ဝွံစိ ဇြက်ဗျိနွံဟာ၊ ဟီုထိုၚ်ဟးကီု သီုမိမၜါ၊ ဝဳတိနရု ဒုၚ်သာဓုကာ၊ ဂးမၚ်တၚ်ဂ တၠပညာ၊ သၟိက်ခၠေဝ်ရော်ညိ ဂုန်မိမၜါ၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ အဲမြာကွေံရ၊ ဂးဣၚုဟ်ပြဲ တ္ၚဲယးဂတ၊
မုက်လိက်−၁၂
သွက်ကေတ်ထိုၚ်ဟေၚ် ဓလေၚ်ရပ်ထ္ၜ၊ ခၞာတ်တဲမွဲ ကွာ်သဲတိတ်ရ၊ ဇၟာပ်သ္ၚိပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ဂဇံအာတ်ရ သ္ပရာဒနာ၊ သာဓုသာဓု သာ်ဝွံကဵုမြာ၊ ဖဵုဂွံကဵုရ ပုၚ်သွအဟာ၊ သ္ၚုသီုသှုဲသၠာဲ ဂၠိုၚ်သာ်နာနာ၊ ပိုန်ကၞောတ်ပိုန် သီုကွိုန်ပညာ၊ ရုပ်ကၞတ်ရုပ် ညးဟွံတုပ်ၜါ၊ ဖဵုကဵုဒါန်ကၠာ ကဵုမြာသုခိ၊ ကဵုဂွံဗၠးယဲ ပ္ဍဲပစ္စက္ခ၊ ကဵုသိုက်လှိၚ်အဴ ပ္ဍဲဘဴဂတ၊ ယဝ်စုတိအဴ ဇၟာပ်ဘဴဘဝ၊ ဋ္ဌာန်အပါဲကွေံ ကဵုဗၠးဒိဋ္ဌ၊ ဍုၚ်သွဝ်မူလ ကဵုစိုပ်ညိအဴ၊ မိၚ်ဒးဆံလံ တၟံတြုံဗြဴ၊ ကၠုၚ်ဒုၚ်ကဵုရ ပုၚ်သွဖက်နှဴ၊ သၠုဲသၠာ်သီုသ္ၚု ဇဗၠုဗြာတ်က္ၜဴ၊ သီုစေတနာ သီုမေတ္တာဇဴ၊ မာတၚ်ဂအဴ အာတ်တဴညိညိ၊ တဲရပ်ခၞာတ် ဂၠာဲအာတ်ဇၟာပ်သ္ၚိ၊ ယဝ်ဖ္ဍောဝ်ပၠန် ညံၚ်မန်ရသိ၊ မိၚ်ဒးစိုတ်ချဳ ရာသဳပက္ကတိ၊ ဂြပ်နွံကဵုပၠန် ညံၚ်ကောန်ကဵုမိ၊  ဆုဲအာတ်အာညိ သ္ၚိဟွံညန်သ္ၚောဲ၊ မာတၚ်ဂဗိုန် ဖ္ဍောတ်တိုန်သဲသဲ၊ သာဓုသာဓု ယွံလဇုအဲ၊ ယွံဗဴယွံလနော်တြၝဲ၊ ဆာန်ဍူညိရ ဒါနရောၚ်ပြဲ၊ ဒါန်ဂွံနိဿဲ ကြဴတဲဒှ်မ၊ အယုဝဏ္ဏ သုခဗလ၊ ဂွံဍိုက်ပေၚ်တဴ ဇၟာပ်ကဵုဘဝ၊ ပိုန်မၞိဟ်ပိုန်သွဝ် ဗွဝ်သုခ၊ ဋ္ဌာန်အပါဲကၠာ ဟွံဒးအာရ၊ ယွံမိယွံမ သၠးညိရအဴ၊ ဝုတ်တ်ဗၠာဲဗၠာဲ ဗြဴကၟာဲလထဴ၊ သၟတ်တြုံကီု သီုကဵုသၟတ်ဗြဴ၊ ယဝ်မိၚ်ဒးအဴ ကၠုၚ်ကဵုနှဴရဴ၊ သ္ၚုသၠုဲသၠာဲရ ပုၚ်သွဖက်နှဴ၊ မာတၚ်ဂအဴ ဂွံတုဲစဴအာ၊ ဂၠေၚ်ဖျဴဏာသၟတ် လျတ်သာသာ၊ ညောန်စိုပ်တာဲဝၚ် ဇရေၚ်မိမၜါ၊ ဖျေံဓလေၚ်ရ သဂါရဝါ၊ ဆန်ၜန်တုဲကီု သီုမရောံညှာ၊ လ္ၚောဝ်ဂၠးပါဒါ ခါဂှ်ဟီုပၠန်၊ ယွံလေဝ်ပိတာ ညးၜါဂၠိုၚ်ဂုန်၊ ဒုၚ်ဒါန်ညိရ ပုၚ်စၞဗျန်၊ စွံမေတ္တာပြဲ ပ္ဍဲအဲဍိက်ကောန်၊ ပြေၚ်ဖျဳတုဲသ္အး ဒးရ:ပြဲလောန်၊ ချိုန်လမုဟ်ပၠန် ဒုၚ်ဒါန်ကောန်အဴ၊ ဂမြၚ်ဇၞော်ကၠာ ညးၜါတြုံဗြဴ၊ မိၚ်လဟီုကောန် ဝန်စဝ်ပူဇဴ၊
မုက်လိက်−၁၃
မိပ်တဴစရိုတ် အဵုဇိုတ်မှောဝ်ဇဴ၊ ရိုဟ်ရေၚ်ဟီုဂး ထိုၚ်သးကောန်ဂၞဴ၊ ကောန်ပိုဲဝွံအဴ ဒေဝတဴပၟာ၊ ဂၠာဲအာတ်ဟွံလံ လၟုဟ်ဏံရောၚ်အာ၊ ဂွံနၚ်ပြဟ်ရ စၞအာဟာ၊ သ္ၚုသီုသၠုဲသၠာ် ဂၠိုၚ်သာ်နာနာ၊ ၜိုန်ဂြပ်ညးလအိတ် အာတ်ကေတ်လောဲသွာ၊ ညံၚ်ကောန်ဝွံကၠာ ၜါဟွံမွဲရ၊ ထိုၚ်သးကၠာအဴ ကြဴဟာပ်ပုၚ်သွ၊ ဂဇံဒးရး ဂးမာတၚ်ဂ၊ ဍာ်ကြဴတဲပ္ညုၚ် ဍာ်သုၚ်ရပ်ထ္ၜ၊ ဇိုန်ကွာဲကဵုရ တဲမိမၜါ၊ ဂးမာတၚ်ဂ တၠပညာ၊ ဟွံဂွံလၞုဟ် ပ္ၚုဟ်ဓဝ်သဒ္ဓါ၊ လၟိုန်တ္ၚဲပၠန် ကၠောန်ၜိုတ်နၚ်ဏာ၊ ဖါၚ်ဗ္စရ စၞအဟာ၊ ဟွံကဵုယုတ်မတ် ပတ်ပေါန်လွဳပရာ၊ ဒးအခိၚ်ကၠာ အာဂၠာဲအာတ်ပၠန်၊ အလုံဍုၚ်မွဲ ဂေတ်အာထဲလန်၊ ဆညးကဵုကွေံ ဟွံဂးဂၠိုၚ်အောန်၊ သိုဂၠိက်ယာတ်ကွေံ ဟီုဂးကၠိစောန်၊ ဆဂွံယိုက်ဖျဴ စဴသ္ၚိပြာပ်ညောန်၊ ဗ္စမိမပၠန် အာတ်ကၠောန်လွဳပရာ၊ မိမၜါဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဇရာ၊ နူဇရာစိ ဗျာဓိပြိုက်ဖါ၊ ယဲဂှ်ထပ်လံၚ် လံအာကြံၚ်အာ၊ ရာန်သကိုတ်ရ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဒွံမာရဏ သီုညးၜါပၠန်၊ မါတၚ်္ဂရ စိတ္တကၠိစောန်၊ ညာတ်ဒးဂိုဟ် တက်သိုဟ်ယာံဒေါန်၊ တံဇိုၚ်မိမ ယာံထပူဗန်၊ မိမဒဴထောံ ဟွံဂွံခၠေဝ်ဂုန်၊ လၞီထတ်လောန် တသောန်တသဝ်၊ အဵုတၟံတိုၚ်ဗိုတ် ဒေပ်စိုတ်ဓဇန်၊ မိလၟာဂၞဴ ကၠုၚ်ဒဴထောံကောန်၊ ကၠၚ်ဨကောဝ ဒေသဒိုဟ်ပန်၊ ဟွံမွဲကောဒေံ ကၠၚ်ရစောန်လောန်၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ဒဴထောံကောန်ဟာ၊ အဵုမဂၠိုၚ်ဂုန် သၟဟ်သုန္ဓရာ၊ လၟုံကောန်ဇၞော် ကောန်ဂွံရော်ခၠေဝ်၊ ဟွံလံသွံအဴ မိတံဒဴအာ၊ ထောံလဝ်အောန်မွဲ ညံၚ်ဇြဲဒေါဝ်ဝါ၊ ဟွံမွဲသၞေဟ်သၚ် ပါတဟၚ်သာ၊ အဵုမိမာတာ က္ဍုဟ်ကောန်ဟာအဴ၊ အဵုဓုပ်ပြကာ ယွံလၟာဂၞဴ၊ ကောန်ကဵုဒုဟ် ဍုဟ်လဝ်ကဵုဒဴ၊ ကောန်ဂၠာဲအာတ်ဇွောံ ဂွံတုဲကလေၚ်စဴ၊
မုက်လိက်−၁၄
စိုပ်သ္ၚိဇံသဝ် လ္ၚောဝ်ပူဇဴ၊ လၟုဟ်ဒဴအာ သ္ၚောဲခြာတဴ၊ ယွံလၟာဂၞဴ ဒဴထောံကောန်မွဲ၊ အဵုလၟာဂၞဴ တုပ်ရဴသၟိၚ်တ္ၚဲ၊ ပျးတကံပန် ဂေတ်လန်ဂေၚ်ထဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ဝွံ ရာဟုကၠုၚ်ပျဲ၊ လျးဂၠုထုပ် အုပ်ဒးမတ်ဗြဲ၊ ဒဵုသဝ်ပၠိုတ်အာ ပါသတြုပျဲ၊ ဒဴထောံကောန်မွဲ ကဵုညးပျဲဟာ၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ထောံကောန်ဒဴအာ၊ ဥတုဒးဂွာံ တံသၞာံလဗိုက်ကျာ၊ အကာသဓဇူ ဗြဲဂူဖြာဖြာ၊ ဍာ်ဗြဲလေဝ်ကှ် ကြဴဒှ်မုဟ်ကျာ၊ ဗြဲမတ်ကောန်ၜါ ကှ်ကီုဟာယာဲ၊ အဵုလၟာဂၞဴ ဒဴထောံကောန်ဗၠာဲ၊ ညးနွံညးသိုက် ညးဂွံအိုတ်အာဲ၊ ကောန်ဒှ်ခါဲဒုတ် ဒုဟ်ဂၠိုၚ်ဒၞာဲ၊ ဇကုမွဲအဵု ဟွံမွဲကဵုဗ္ဒာဲ၊ ကောန်ကၠၚ်ညးဂး ဒးပြးနူယာဲ၊ ကောန်ဒးတူလာဲ အဵုယာဲတၠဂုန်၊ အဵုလၟဂၞဴ ကောန်ရဴအှ်ေဒုန်၊ ဗဗုလဟဵု ဂဵုတုဲဒးသုန်၊ ပၠိုတ်တုဲဟုံအဴ ကြဴဒှ်ဗွဝ်ဂြုန်၊ ညံၚ်သာ်ဂှ်ရ ဒုက္ခမဵုရုန်၊ အဵုမိတၠဂုန် ဒဴထောံကောန်ဟာ၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ကောန်ဒှ်ပူဆာ၊ လတေံဍာ်ဆၚ် လၟောဝ်ဂၚ်္ဂါ၊ ကျာလေၚ်ကဝ်ပိုတ် သိုက်က်ဇတ်အာ၊ ရမတ်ကောန်ဆက် နူစက္ခုဒွါ၊ ရမတ်ဂၚ်္ဂါ ဇတ်မာန်ဟာအဴ၊ ဂးမာတၚ်ဂ တၠအနုအဴ၊ နဓဝ်ပညာ ချပ်ဗ္စာတဴ၊ ဇာတိဇရာ ဗျုဓိဖက်နှဴ၊ ဓဝ်မာရဏ ဇၟာပ်သတ်ကျစဴ၊ ဒှ်ဗျုယဲအဴ ချိုတ်အဴဟွံလံ၊ ညံၚ်မံၚ်ညးအဲ တက်တဲကဵုကံ၊ မံၚ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ သိုတ်သာသ္ပံ၊ ဟွံဗှ်ဂၠံၚ်ချိုတ် စရိုတ်စတ္တံ၊ ညံၚ်ဟွံပြးဆာဲ ဟွံလာဲညံၚ်တၟ၊ ကာလဒးချိုတ် စိုတ်ကၠုၚ်ဒှ်ပရအ်၊ အဲလၟုံဏံ ဒှ်ပရံရသွံ၊ ချပ်ဣၚုဟ်သွံ ဂတိဂိုၚ်စွံ၊ သောကဂၠိုက်ဂၠာဲ ဂိုၚ်ဖရာဲထောံ၊ ဟွံကဵုဗၠိုက်ဗၠန် ဟွံကဵုစောန်ကလောံ၊ သောတဆေဝ်ဒဝ် ဓဝ်ရောၚ်ဇၞးဂွံ၊ မာတၚ်ဂသွံ စွံသ္တိတုဲဗ္စာ၊ တုဲသၟိက်ဂိုၚ်ရ ဇွမိမၜါ၊ ကော်ပကောံနၚ် ဂမြၚ်ရဲသာ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် သီုဗော်ပြဝါ၊