cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ခဍာ်၊ ဂစေံ
ဗမံက်ထ္ၜး
ဂကောံခဍာ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်အသာ်လမ္စံက် (ဟွံ) လမ္စံက် ဗီုညိည (ဟွံ) အသာ်ပတေၚ် (grey)၊၊ ခဍာ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ခၟူ ကေုာံ ဇိုၚ် ကြံၚ်မ္ၚုဟ်ကွေဟ်ရ၊၊ ခဍာ် သီုဖအိုတ် နွံ ၄၆ ဂကူ ၊၊ ပွမဆက်ဆောံလိၚ် ကုဗဳဇမတုပ် ရေၚ်သကအ် (Sexual dimorphism) ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ခဍာ်ဂှ် ဍိုန်လျဒၟံၚ်ရ၊၊
တၞောဝ်ဝၚ် အပြံၚ်အလှာဲ (Evolutionary history)
ဂကူဗဳဇခဍာ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် အစာသုတေသနတအ် ပတှ်ေကေတ် စေန်ဆက်ကၠုၚ် နူအာရှလဒေါဝ်တုဲ ပြးဇးအာ အမေရိကသၟဝ်ကျာ၊ အဖရိက၊ ယူရောပ် ကေုာံ အဝ်သတေလျ ရ၊၊ အတိုၚ်သက်သဳတၟိအိုတ်ဂှ်မ္ဂး ဂကူခဍာ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအဝ်သတေလျရ၊၊
ရုပ်ဇြတၟအ် (fossil) ခဍာ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲယူရောပ်၊ ဆဂး ဗဳဇခေတ်တြေံ ဗီုလဵုမဆက်စပ် ရေၚ်သကအ်ဂှ် ဟွံဂွံတီ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ၊၊ ခဍာ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော် အလုံမွဲဂၠးတိရ၊၊
စရိုတ် Behavior
သကအ် (communal roosting)
ခဍာ်တအ်ဂှ် မလေပ်မံၚ်ကဵု သကအ် အကြာ ၂၀၀ ကဵု မဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီတုဲ မလေၚ်ဂြဴ (ဟွံ) လရိုဟ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်မဖျေဟ်ခၟာဲ ပ္ဍဲအခိၚ်မုဟ်ကျာရ၊၊ ဒၞာဲမကလိဂွံ စၞစလောဲသွာ ဗီုကဵု ဒၞာဲမထောအ်ခမိက် ဗဒါဲဖျာတအ်ဂှ် မလေပ်ကောံစဒှ်ရ၊၊
ဝေၚ် (Play)
ရမ္သာၚ် (Vocalization)
ဂကူဂစေံခဍာ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဗြုကရေဲဂွံ နကဵုရမ္သာၚ်နာနာသာ်ရ၊၊ ရမ္သာၚ် ခဍာ်မလေပ်ဗြုစဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် အက် အက် ရ၊၊ ကာလဍေဟ်တအ် မကဵုသတိရေၚ်သကအ်မွဲမွဲ၊ ကာလဍေဟ်တအ် မစိုပ်ကၠုၚ် မတိတ်အာမ္ဂး မလေပ်ကဵုရမ္သာၚ်ရ၊၊
ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ် (Intelligence)
ပ္ဍဲကဵု မစမ်ၜတ် ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ်ဂှ် ခဍာ် ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ် သၠုၚ် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန် ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ် မသၠုၚ်မွဲရ၊၊ ခဍာ် ပ္ဍဲအေဿရေ စကာ ကွာၚ်ဗရေတ်တုဲ  ဍန်က၊၊ ခဍာ်စကာ ကိရိယာမွဲမွဲ သွက်ဂွံဂွံ ကလိဂွံမွဲမွဲ၊၊ ဥပမာ ကေတ်လေအ်တုဲ ကဆောက်ပတိတ် စၞစ၊ အစာသုတေသနတအ် စမ်ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ်ခဍာ် ဖာန်ဍာ်ပါၚ်ဍောတ်တ်မွဲ စုတ်လဝ်ဍာ် လတူဂှ် စွံလဝ် စၞစ၊ ခဍာ်ၜံက်ကေတ် ဟွံစိုပ်၊ ခဍာ်အာကေတ်မတၟအ်တုဲ ထောအ်စုတ် ပ္ဍဲဖာန်ဂှ် ဍာ်ဂွံသၠုၚ်တိုန်တုဲ ဂွံကေတ် စၞစဂှ်စိုပ်၊၊ ညးတအ် မိက်ဂွံတီ ၜိုတ်ဂလိုၚ်လဵု ခဍာ် မကၠိုဟ် ဟိုတ် ကု ဖဵုတုဲ ညးတအ်စမ် ဖာန်ဍာ်ပိ သၟဝ်ဂှ် ကၠောအ်ဒၟံၚ် ရေၚ်သကအ်၊ ဖာန်လဒေါဝ် စၞစမၞုံဂှ် ပါၚ်ဍောတ်၊ ဖာန်ဇၞော်ၜါ ပါၚ်ဇၞော် စၞဟွံမဲ၊၊ ညးတအ် စွံလဝ်ကဵု မတၟအ်ဇၞော်ဇၞော် စုတ်ပါၚ်ဖာန်ဍောတ်ဂှ် ဟွံဂွံ၊၊ ခဍာ်ထောအ်ဖျေဟ် မတၟအ် ပ္ဍဲဖာန်ပါၚ်ဇၞော်ဂှ်တုဲ ဍာ်မၞုံ ပ္ဍဲဖာန်ဍောတ် မၞုံကဵုစၞဂှ် သၠုၚ်တိုန်၊၊ ခဍာ်ညာတ်ကေတ် ဟိုတ်မစုတ်ဍာ် ပ္ဍဲဖာန်ဇၞော်တုဲ ဖဵုမတွဟ်ဂး ဍာ်ပ္ဍဲဖာန်ဍောတ်ဂှ် ယာတိုန်တုဲ ခဍာ်ဆက်ထောအ်တၟအ် ပ္ဍဲဖာန်ဇၞော် စဵုကဵု ကေတ်စၞစ နူဖာန်ဍောတ်ဂှ် ဂွံရ၊၊
ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ် ဂကူခဍာ် ဂျက်ဒဝ် (jackdaw) ကဵု မေတ်ဖာဲ (magpie)မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲယူရောပ်တအ်ဂှ် ဓါတ် nidopallium နကဵုဗၞတ်ဗ္ၜတ်မ္ဂး နွံဂလိုၚ် တုပ်ကဵု ကၞုဲဆာမ်ပေန်ဇြဳ ကေုာံ မၞိဟ်ကီုရ၊၊ ဓါတ်ဂှ် နွံဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲကၞုဲဂိပ်ဗောန် (gibbon)
ဍာ်ဒကေဝ်ခဍာ် မွဲပၠန်ဂှ် ဍေဟ်တအ် သမ္တီဒး ရုပ်သာ် မုက်မတ် မၞိဟ်ပူဂဵုမွဲမွဲ ဗွဲတၞဟ်ခြာမာန်ကီုရ၊၊
စၞ (Diet)
ခဍာ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မဟွံရုဲစၞ မွဲဂကူရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ကြပ်သီုဖအိုတ် သီုကဵု ဂစေံတၞဟ်၊ စၟစၟောန်၊ က၊ ၚဴ၊ မဆု မဒုန်၊ သြောအ်၊ သတ်ဆု၊ ပကောတ်တိ၊ ခၟာဲ စၞမၞိဟ်စတအ်လေဝ် စကီုရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဗက်ဂြးစစၟစၟောန် အကြာချောဲကီုရ၊၊
ဂလိုင်မ (Reproduction)
ခဍာ်ၝောအ်ဂှ် ပေၚ်အာ ၜိုတ်ပိသၞာံမ္ဂး အာယုက်ဗက်(ဆက်ဆောံလိၚ်) စိုပ်တုဲ သွက်ခဍာ်ကၟက်မ္ဂး ၜိုတ်အာယုက် မသုန်သၞာံမှ အာယုက်ဗက်ၝောအ်စိုပ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲမွဲခပေါဲဂှ် ခၟာဲနွံစ ဗွဲသၟဟ် အကြာ ပိ ကဵု ဒစိတ်မနွံရ၊၊ အခိၚ်လဒပ်ခၟာဲဂှ် နွံစကြာ ၂၀-၄၀ တ္ၚဲ၊၊ ခဍာ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မံၚ်ကဵုသ္ၚိကၟိန် ပွိုၚ်မွဲအာယုက်တုဲ အခိၚ်ခဍာ်ၝောအ်ကဵုကၟက် လဒပ်ခၟာဲမ္ဂး ကောန်ခၟာဲဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဗိုၚ်မၚ်မဲ စဵုဒၞာကဵု သၞဘဲ၊ ဗၚ်ဂၠာဲကဵုစၞ သွက်ညးမလဒပ်ဒၟံၚ်တအ် ဂွံစရ၊၊
ဇမၠိၚ်အာယုက် ကေုာံ ယဲ (Lifespan and disease)
ခဍာ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် မံၚ်စဵုကဵုအာယုက် ၂၀၊ ခဍာ်အမေရိကာန် ပ္ဍဲဂြိုပ် အာယုက်ကြပ်ပေၚ် ၃၀ သၞာံရ၊၊ ခဍာ်အာယုက်ဂၠိၚ်အိုတ် ၜိုတ်မစၟတ်သမ္တီလဝ်ဂှ်မ္ဂး ချိုတ်အာ နကဵုအာယုက် ၅၉ သၞာံရ၊၊
ဗြီုဗြဴကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ဗြီုဗြဴကွာန်တၟိ(Beinbyawywarthit၊ ဘိန်းဗျောရွာသစ်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ဗြီုဗြဴ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၄၉၈၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗြီုဗြဴ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၇၇၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၀၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၈၈၃ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွိက်ဝါန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကွိက်ဝါန်(Kwaytwan)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကွိက်ဝါန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၈၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကွိက်ဝါန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၅၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၂၀၀ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၄၂၅၃ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သၟိၚ်မိဂါဒိပ္ပရာဇာ
မိဂါဒိပ္ပရာဇာပသၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ(၁၅)သၞာံရ။
ရာဇဝင်
ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဂှ်ဂိတုဇှေ်ပိမံက်တ္ၚဲအၚာကျာ်စေတဳမံက်တဴက္ဍိုၚ်ဗွဲလ္တူပိဘုံဂှ် ကဝ်ခဍောပ်စှေ်ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန် သ္ဂောံညာတ်ကေတ်တုဲ နူသၠုၚ်(၈၀)ဟတ်ဂှ် ဒက်ဇၟော်သၠုၚ်ပတိုန်(၇)ဟတ်ပၠန် ဒှ်အာသၠုၚ်(၈၇)ဟတ်ရ။ ဖျေံထဝ်တၟိ က္ဍိုၚ်ထဝ်မွဲနကဵုရတ်ထပှ်သာ် စဳစတ်လဝ်တ္ၚဲ သၞိၚ်ထဝ်(၁၅)မ၊ သၞိၚ်သြန်(၈၀)မ၊ ကွက်လကဲလဝ်ပ္ဍဲက္ဍိုၚ်တုဲ စေတဳဂမၠိုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒက်ပတန်လဝ်တုဲ သ္ပကုသဵုဒါန်ခမဳသၚ်မသုန်လ္ၚဳကဵုဒါန်ပရိက္ခရာဒစာံတံဂှ်တုဲ ပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်စရိုဟ်ဍာ်ဇိုန်ပိုန်ကဵုသတ္တံညးဂမၠိုၚ်ရ။
စုတိစဴသွဝ်
သၟိၚ်ဝွံပသၟိၚ်(၁၅)သၞာံတုဲ စုတိစဴအာသွဝ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
ကအ်ခိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သွဟ် သဘင်မာဲ တွဵုရးဍုင်မန်
thumb|ဗီုရုပ်တၞးမာဲ ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၅ သဘင်မာဲ ကၟိန်ရးနိဂီုဗၟာ နကဵုသၞောတ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ ဂှ် ကၠောန်ဂွံ သၞာံ ၂၀၁၀ မွဲဝါ၊ သၞာံ ၂၀၁၅ မွဲဝါ တုဲ သၞာံ ၂၀၂၀ မွဲ။ သဘင်မာဲ ၂၀၁၀ ဂှ် နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ၊ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်လေဝ် ဟွံလုပ်ဒုင်ရုဲစှ်တုဲ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် လ္ၚဵုတအ် ဒက်ပ္တန် ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန်တုဲ လုပ်ပြိုင်ရ။ သဘင်မာဲ ၂၀၁၅ ဂှ် နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ လုပ်ဒုင်ရုဲစှ် တုဲပၠန် နကဵုဗော်မန် ဒှ်ဒၟံင်ၜါဗော် (ဒၞာဲလ္ၚဵု ဗော်ညးဗြဴမန် တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ပိဗော်)ရ။ စရင်မာဲ မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ သွက်သဘင်မာဲ ၂၀၁၅ ဂှ် ဗော်မန်ၜါ(ပိ) ပံင်ကောံတုဲ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ စၟတ်(၁)
အရာပ်ၝောအ်ဍုင် (၁) (ဍုင်မုဟ်ဍုင်)
အရာပ်ၝောအ်ဍုင် (၂) (ဍုင်မုဟ်ဍုင်)
ကွာန်လာံသဴ
ကွာန်ကွိက်ဝါန်
ကွာန်နာင်ပြာင်
ကွာန်ကျောက်တလုံး
ကွာန်မှိင်ဂနိင်
ကွာန်ကအ်ခပုင်
ကွာန်တာ
ကွာန်မယာန်
ကွာန်ကြုင်ဖါ်
ကွာန်ဝင်ဒါ
ဗော်ညဳသၟဟ်မန်
နကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် သွက်ဂွံဒုင်ရုဲစှ် ပ္ဍဲသဘင်မာဲအလန်ဏအ်ဂှ် နကဵုညးဒေသတအ် မၞိဟ်စၞး သီုဖအိုတ် ၁၄ တၠပတိုန်လဝ်ရ။ ကောန်ဂကောံ ဂကောံကေင်ကာပွိုင်ဍုင်ရေဝ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ် (၈၁) ဂှ် စုတ်မာဲ နကဵုမာဲဓလုက် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဂျူလာင် ၁၂၊ ၂၀၂၀ ရ။
သွက် စၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် (ကၟိန်ဍုင်) ဂှ်
သွက်စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ (စၟတ် ၆) ဂှ်
သွက်စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ (စၟတ် ၇) ဂှ် ဆညးမွဲဟေင် ဒုင်ရုဲတုဲ ဟွံဒး စုတ်မာဲ ညးဂွံဒုင် ရုဲစှ် နဒဒှ်အလံင်အမာတ်။
သွက် စၠတ်ထဝ်တွဵုရး ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ (၁) ရေဝ်သၟဝ်ကျာ ဂှ်
သွက် စၠတ်ထဝ်တွဵုရး ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ (၂) ရေဝ်သၟဝ်ကျာ ဂှ်
ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဗဟဵုမပဒတန် အလံင်အမာတ်ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဗဟဵုထ္ၜးဟိုတ် ညးဒေသတအ် ရုဲစှ်လဝ် ဟွံစှ်ေကဵု သၞောတ်စၞောန်ပညုင်ဗဟဵုတုဲ အတိုင်စရင် မပလံင်နင်လဝ်ဂှ် ဟွံဒုင်တဲတုဲ တးပါဲထောအ် သီုဖအိုတ်တုဲ ကလေင်ရုဲစှ်တၟိ နကဵုအတိုင် စၞောန်ပညုင်ဗဟဵုရ။ ကာလကလေင်ရုဲစှ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲစၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ (၇) စၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန်၊ စၠတ်ထဝ်တွဵုရးၜါဒၞာဲတအ်ဂှ် ရုဲစှ်မၞိဟ်အတိုင်ညးဒေသတအ် မပတိုန်လဝ်ဂှ်ပၠန်တုဲ ပြသၞာဟွံမဲ။ ဆဂး သွက်စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ (၆) ဒၞာဲညးဒေသတအ် မရုဲစှ်လဝ် နာဲအံက်သာဂှ် ညးတအ် ရုဲစှ်နာဲသဳဟ၊ ညးမကလိဂွံလဝ် မာဲနူညးဒေသ အောန်အိုတ်ဂှ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲကဵု စၠတ်ထဝ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်နူက္ဍိုပ်ဒြဟတ်ရာမည၊ က္ဍိုပ်ဗော်အလုံဒေသရးတအ် ပါဒၟံင်တုဲ မၞိဟ်နူကဵု က္ဍိုပ် ဗော်ကောန်ဂကူဟွံပါတုဲ သ္ဒးစုတ် မၞိဟ်နူစၞးဗော်ကောန်ဂကူမွဲတၠရ။ ကာလဂှ် ညးတၞဟ်ဟီု ကေတ်မၞိဟ် နူကဵု က္ဍိုပ်ဗော်ကောန်ဂကူမ္ဂး နာဲတိက္ခဂှ် ကလိဂွံလဝ် မာဲဂၠိုင် ညးဒေသတအ် ဒးဂၞပ်ဒၟံင်ရတုဲ စုတ်ညးထေက်ရ။ ဆဂး ဥက္ကဌဇၞော် နာဲတေန်အံင် (နာဲတၠနန်) ဟွံဒုင်တဲ။
ဥက္ကဌ ကေုာံ ညးအုပ်ကာ ဒေသပွိုင်ဍုင်ရေဝ် အပံင် မၞိဟ် ၇ တၠတအ် ဆဵုဂဗဟီုကဵု ဥက္ကဌဇၞော် နာဲတေန်အံင် "လ္ပပြံင်လှာဲထောအ် မၞိဟ်စၞးပိုယ်ရုဲလဝ်ဏအ်ညိ။ ယဝ်ရပြံင်လှာဲထောအ်တှ်ေ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ပိုယ် ဒးခက်ခုဲရောင်။ ပ္ဍဲပွိုင်ရေဝ်ပိုယ်ဂှ် ပါ်လဝ်သွာင်တေအ် သွာင်ဏအ် ဟွံမဲပုဟ်။ ပ္ဍဲဗဟဵုမပါ်ဒၟံင်သွာင်ဂှ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပိုယ် ဟွံဒုင်တဲပုဟ်" ဆဂး နာဲတေန်အံင် ဟွံဒုင်တဲ။
ညးဇမၞော်ဒေသ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တအ် ဆက်ဟီုပၠန် "ယဝ်ရ စုတ်နာဲသဳဟတွဵုတှ်ေ ဟွံမာန်မာဲပုဟ်။ နာဲသဳဟကျမာဲဏောင်။ ပိုယ်တီ ဒေသပိုယ်။ ညးတအ် ဒးလဝ်ပွိုင် ၅ သၞာံတုဲရ။ ညးတအ် ကဵုမာဲ ဟွံမာန်ပုဟ်ဂှ် ရမ္သာင်ဂှ် ပိုယ်တီမံင်ဏောင်။"
ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် နာဲတေန်အံင် ကလေင်ဟီု ကုညးတာလျိုင်ဒေသ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ဟွံမာန်မာဲ ဣဍေဟ်၊ နာဲသဳဟ ကျမာဲဣဍေဟ်၊ စုတ်ကဵု နာဲသဳဟ မွဲတၠညိ။ မာန်မာဲတှ်ေ မုတၟေင်ရော၊ မာန်မာဲတုဲ သၟဝ်သၞောဝ် ၂၀၀၈ ဏအ် မုဂွံရော။ မုကၠောန်ဂွံရော။ ပတုပ်ရံင်ကဵု ယခေင်တအ်ဂှ် ဂွံလဝ်အမာတ်ဂလိုင်ဂှ်တုဲ မုပစဂွံရော။ (တင်စၟတ် ဂလာန်ဝွံ နာဲအံက်သာ ကလေင်လဴ ပ္ဍဲကဵု ဝှုက်ၜောက်ညိ။)
နကဵု ကေင်ကာဗဟဵု ပစၟတ်သမ္တီ အလံင်အမာတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ
နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ (NLD) ရုဲစှ်လဝ် အလံင်အမာတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဗော်ညဳသၟဟ်မန်
နကဵု ဂကောံပွိုင်ဍုင် ပလံင်လဝ် ဗဟဵုအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ကုန်ကျာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကုန်ကျာ်(Hpayarkone၊ ဘုရားကုန်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ဗြီုဗြဴ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၄၉၈၄။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗြီုဗြဴ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၇၇၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၀၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၈၈၃ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
သၟိၚ်အချေံမန်
အချေံမန် မဂွံဒုၚ်ယၟု တရာဗညာ မသ္ပသၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါ(၁၇)သၞာံရ လ္ပာ်ဍုၚ်မုဟ်တၟံတေံလေဝ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်မဇၞော်ကဵုကြဳဇှ်အနုဘဴသန်ဟေၚ်။
ရာဇဝင်
သၟိၚ်ၜါတၠဝွံ သ္ပသဟာဲဟွံမွဲဝါတ်ဂါတ်ရၚ်သ္ကံတုဲ မသ္ပဒတဴသၟဟ်န်တဴရောၚ်။ သၟိၚ်ဝါရောဝ်ရောဝ်ကဵုသၟိၚ်တရာဗညာညးၜါတၠဝွံ ဒှ်မွဲတုဲအလုံဍုၚ်မန်သီုဖအိုတ်ဂှ်ဗၟာတံမကေတ်လဝ်မသ္ပလဝ်ပွိုၚ်ဇကုဂှ် ညးၜါတၠဂှ် အာဗတိုက်ကေတ်ဖအိုတ်တုဲကလေၚ်ဒှ်ပွိုၚ်မန်သီုဖအိုတ်ပၠန်ရ။
စုတိစဴသွဝ်
သၟိၚ်အချေံမန်တာရာဗညာသ္ပသၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါ(၁၇)သၞာံတုဲ စုတိစဴအာသွဝ်ရ။ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဒှ်အာတွဵုရးဍုၚ်မုဟ်တၟံပၠန်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
ဗြီုဗြဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ဗြီုဗြဴ(Beinbyaw၊ ဘိန်းဗျောရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ဗြီုဗြဴ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၄၉၈၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗြီုဗြဴ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၇၇၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၀၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၈၈၃ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကအ်ခပုင် ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကအ်ခပုင် ကွာန်တၟိ(Kawtkhapon (Ywarthit)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၉၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခပုင် ကွာန်တၟိဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၃၉၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၈၂၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၂၂၃ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအ်ခပုင် ကွာန်တြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကအ်ခပုင် ကွာန်တြေံ(Kinchaung)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၉၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခပုင် ကွာန်တြေံဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၃၉၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၈၂၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၂၂၃ တၠရ။
ဘာဒဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ဘာဒဵု(Hettaykone၊ ဖက်တေးကုန်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်လှာဂဇာင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၄၉၈၉။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်လှာဂဇာင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၅၃၆၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၅၈၅၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၁၁၂၁၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်
ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
စက္ခုပါလထေရဝတ္ထု
၁။စက္ခုပါလထေရဝတ္ထု
၁။ ပါဠိ − မနောပုဗ္ဗၚ်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနော မယာ။
မနာသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ။
ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
စက္ခုပါလထေရဝတ္ထု
၁။စက္ခုပါလထေရဝတ္ထု
တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒံ။
၁။ မန် − သဘဴဓရ်ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်စပ်ကဵုစိုတ်ဂှ် (ပွမဟီု ပွမကၠောန် ပွမချပ်) တအ်ဂှ် စိုတ်ဟေၚ် အာဂတ ပၠတရဴအိုတ်ရ။ စိုတ်ဟေၚ် ဒှ်ဇၞော်သ္ကိုပ်သ္ကအိုတ်ရ၊ တုဲတဴ နကဵုစိုတ်အိုတ်ရ၊ ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲဂှ် နကဵုစိုတ် မဂြိုဟ်စာဝွံ ဟီုလေဝ်ဟီုတဴရ၊ ကၠောန်လေဝ် ကၠောန်တဴရ၊ ချပ်လေဝ် ချပ်တဴရ၊ (ဟိုတ်နူမဟီု ကၠောန် ချပ်တဴ) ဂှ်ရ၊ သၠာကွဳဂှ် ညံၚ်ရဴမဗက်အာ လၟေၚ်ဒၞာဲဇိုၚ်ဂၠဴ မရေၚ်တၠုၚ် သဇိုၚ်ဝန်ကီု ဒဒိုက်မပ္တံကဵု အပါယ်ဂှ် ဒ္ဂေတ်ဗက်အာ ပူဂိုလ်ဂှ် ဗွဲလၟေၚ်လၟေၚ်ရ။
ခန်လ္ၚတ်− သၠာကွဳဂှ် ညံၚ်ရဴဗက်မံၚ် ဒၞာဲဇိုၚ်ဂၠဴကီု သၞိၚ်မၞိဟ်ဂှ် ညံၚ်ရဴဗက်မံၚ် မၞိဟ်လၟိုန်ကီု
သာသနဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကုန်မိပ်ဇြိပ်
ဘာသာသနဒဳပ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကုန်မိပ်ဇြိပ်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃ ဇကု ထပိုယ် ၁၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကအ်ခပဳထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်(Kawtpihtaw)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၂၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၅၂၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၅၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၃၈၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအ်ရဲ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ကအ်ရဲ(Kawrwe၊ ကော့ရွဲ Kawtywe)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ဟေဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၉၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ဟေဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၃၄၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၇၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၇၁၁၄ တၠရ။
ဘာဂနိ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ဘာဂနိ(Gonhnyintan)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဘာဂနိ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၁၄။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ဘာဂနိဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၃၅၆၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၄၇၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၈၃၁ တၠရ။
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ဒယာင်
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ဒယာင် (ကွာန်ၜံက်ခၠဵု)၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၇ ဇကု ထပိုယ် ၁၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိမလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၄၊ ဝှ် ၃၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဂၠံင်ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညိနိကာယ ကွာန်ကွိက်သွိ
ဘာဂၠံင်ဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကွိက်သွိ၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၆ ဇကု ထပိုယ် ၈ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
စိင်တံင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်စိင်တံင်(Seintaung)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်စိင်တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၁၉။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်စိင်တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၉၉၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၄၆၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၄၅၁ တၠရ။
သင်ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လိုင်ကၞုဲ
ဘာသင်ဗၟံက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လိုင်ကၞုဲ၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
စိင်တံင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သင်ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လိုင်ကၞုဲ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၈၊ ဝှ် ၅၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
သဳလဝန္တ (ကျာ်ဇၞော် ဘာဓါတ်ပေါင်ကောံ)
ပလေဝ်ကျာ် ဇၞော်ပၟဝ်ဝိပဿနာ
ကျာ်ဇၞော်ဝွံ နူအာယုက် ၂၉ သိက္ခာ ၁၀ ဂှ်ရ စကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန်ပတန်ကျာ်၊ သြိုင်ဘာတအ်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၁ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၂ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၃ ဂိတုကထိုန်ပေင်) တ္ၚဲစန်ဂှ် ကျာ်စေတဳလမုဟ်ဍုင် (ပြည်လုံးချမ်းသား) (လၟုဟ်ကော်စ ပုံတူဘုရား) မနွံပ္ဍဲ လတူဒုတိယပစ္စရး၊ ဒိုဟ်ရာဟု ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၁ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၃ ဂိတုပုဟ် ၇ မမံက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကွာ်တရဴတိုက် နူလ္ဂုင် အာဗဂေါ၊ တ္ၚဲယး ကျာ်ဇၞော် စိုပ်ဗဂေါတုဲ ပ္ဍဲကျာ်ဇၞော် လုပ်ပၟဝ်ဓရ် (အဓိဋ္ဌာန်) ပ္ဍဲ ရွှေဂူကြီးဘုရား ပွိုင် ၂၇ တ္ၚဲရ။ ကျာ်ဇၞော်တိတ်နူ အဓိဋ္ဌာန်တုဲ ဍိုက်ကွဳပၟတ် စှ်ေအာမတ်မလီုရ။ ကျာ်ဇၞော်စှ်ေ ပ္ဍဲကွာန်ဇိုင်ကျာ်၊ နူကဵု ဇိုင်ကျာ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဍိုက်အာ နကဵုကွဳစက်ရ။ ကွဳပၟတ် ကျာ်ဇၞော်မဍိုက်ကၠုင်ဂှ် ဒးဗုမ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ဟိုတ်မသၠာဲဍိုက် ကွဳစက် ပ္ဍဲဇိုင်ကျာ်တုဲ ပရိုက်ဘဲဂှ် သီုဟွံဒးဆဵုဂဗရ။ နူမတ္တမဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ်ကွာန်ကြုက်ပိတုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲကြုက်ပိရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပၞာန်ဂျပေန် လုပ်ကၠုင်တုဲ ဒပ်ပၞာန်အေင်္ကလိက်လေဝ် ဒးဆုတ် နူကဵု ဒေသရးမန်ရ။ ညးဍုင်ကွာန်တအ်လေဝ် ဖေက်ဘဲပၞာန်တုဲ ဒြေပ်ဒဴဒၟံင်အိုတ်ရ။ သၞာံ ၁၈၄၂ ဂိတုမေ ၂၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၄ ဂိတုဇှ်ေ ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲအင္ၚာဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပ္ကောံဂွံ ခမဳသင်မွဲဂကောံတုဲ နကဵု မရန်တၟအ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံတုဲ တိတ်တရဴတိုက် နူမတ်မလီု ကွာ်အာ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ တရဴပွိုင် ၁၅ တ္ၚဲ စိုပ်ကၠုင်လ္ဂုင်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲလ္ဂုင်ဂှ် ဒၞာဲသွက်ဂွံပဒတဴ ဟွံမဲတုဲ က္လေင်စဴအာ ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ပ္ဍဲခေတ်ဂျပါန် ပွိုင် ၄ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၆ ဂိတုမေ ၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၈ ဂိတုပသာ် ၃ မမံက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်က္ညကၠုင်ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂှ် ဒါယကာဘာ ဦးခင်မောင်ကြီး ကဵု သမ္ဘာညး ဒေါ်ခင်သန်း ကေုာံ ဒေအ် ဒေါ်ခင်အေး၊ ဒေါ်ဘီဘီ၊ ချင်းချောင်း၊ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဂၠံင် အဲဗင်းနယူး ဦးဘ ကဵု သမ္ဘာ ဒေါ်ဖွားမေ ကေုာံကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် ကဵုဒါန်ကုကျာ်ဇၞော် ဘာဒုန်မွဲမရ။ ပ္ဍဲဘာဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဒဵုဣသိ၊ ကျာ်ဇၞော်တောင်ကြီး ကေုာံ ခမဳ ၃ ပိဇကုဂှ် ပဒတဴလဝ်ရ။ ကြဴညိပၠန် ဒေါက်တာဘရင် ကဵုဒါန်ဘာဍောတ်ဍောတ်မွဲမတုဲ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုဂျောန် ၂၅ ဂှ် နကဵုမဒါန်ဒါယကာအဟောဂှ် သြိုင်ဘာဒုန် ပ္ဍဲအရာပ်ကပ္ပလဳတုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ။
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဗြာတ်
ဘာကျာ်သြဳမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဗြာတ်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
သဳလဝန္တ (ကျာ်ဇၞော် ဘာဓါတ်ပေါင်ကောံ)
ပလေဝ်ကျာ် ဇၞော်ပၟဝ်ဝိပဿနာ
ကြဴနူဂှ် သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၂၃ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်လုပ်အဓိဋ္ဌာန် ပ္ဍဲကျာ်မဟာမုနိ ဍုင်မာန္တလေ။ ကျာ်ဇၞော် ဂွံစုက် ကု ဘိုးပိန်၊ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော်လုပ်အဓိဋ္ဌာန် ပ္ဍဲဒဵုပုပ္ပါ၊ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၀ (မာ်ပေင်) ဂှ် လုပ်အဓိဋ္ဌာန် ပ္ဍဲကျာ်ဣသိယဵု။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် ဆက်အာတရဴဂြိုပ် ဇရေင်ကျာ်ကေလာသ၊ ကျာ်ကေလာသဖ၊ ကျာ်မြသပိတ်၊ ကျာ်ခမဳ၊ ကျာ်မုဟ်လအိတ်တအ်ဂှ်လေဝ် အာလုပ် အဓိဋ္ဌာန်အိုတ်ရ။
သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုမာတ် ၁၉ ဂှ် ပလေဝ်ကျာ်စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲဘာဂြိုပ်ဖအံက်တုဲ ပလေဝ်ကျာ်ဂှ်တုဲ ကျာ်ဇၞော် ကလေင်စဴ ဘာဒုန် ဇကု မနွံပ္ဍဲအရာပ်ကပ္ပလဳ၊ ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။
ပ္တန်ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ
သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၃၁ (၁၃၁၀ ဝှ်အိုတ်) ဂှ် ဒါယကာ ဦးဖိုးဝက် ဂှ် နိမန်ကျာ်ဇၞော် သွက်ဂွံကဵုဒါန် သ္ၚာလလးကထိုန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကၠအ်သ္ၚိညးဂှ် နွံစေတဳတြေံမွဲ ဍိုန်တြေံလေဝ် ဂွံဆဵုဒၟံင်ရ။ ဒါယကာဂှ်ဟီု အခိင်ဗတံမ္ဂး ထ္ၜးဒၟံင်လျးဂးရ။ နကဵုကျာ်ဇၞော် မိက်ဂွံ က္လေင်လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်စေတဳဂှ်ရ။ သေဋ္ဌဳတၠတိ ချန်မဖဳ ကဵု ဒေါ်အေးမြ ကေုာံ ကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် ရာန်ကေတ် ဂအာင်တိ ဦးဖိုးဝက် သီုဖအိုတ် ၅ ဨကတုဲ ကဵုဒါန်ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ဂိတုပသာ်ပေင်)ရ။ ဘာဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ လၟုဟ်ရ။
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဗြာတ်
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၅ ဇကု ထပိုယ် ၃ ဇကု။
သဳလဝန္တ (ကျာ်ဇၞော် ဘာဓါတ်ပေါင်ကောံ)
ပ္တန်ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ
သၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ဂိတုပုဟ်ပေင်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ကလေင်လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်စေတဳတြေံဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲစေတဳဂှ် သၠိုင်စုတ်လဝ် ဓါတ်နာနာသာ်တုဲ ညးခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု "ဓါတ်ပေါင်းစုံဘုရား" နကဵု ဗီုမန် "ကျာ်ဓါတ်ပံင်ကောံ" ရ။ စေတဳဂှ် နွံကဵု စြောတ် ၂၀ တၞုင်ရ။ စတမ်နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဇရေင်အရှာံကျာ်ဂှ်ရ ကျာ်ဇၞော်သြိုင်ဘာသၠ ဘာဒုန် ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ကျာ်ဂှ်တုဲ ပဒတဴဒၟံင်ရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၅ ဂှ် ဦးကျော်မြင့် ကဵု သမ္ဘာဒေါ်လှကြည် သြိုင်ကဵု ဇြပ်ၜါထပ် မွဲမတုဲ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်ရ။
ကမၠောန် ပလေဝ်လဟဵု ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၅၆ ဂိတုမာတ် ၃၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၇ ဖဝ်ရဂိုန် ၄ စွေက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ပလေဝ်စေတဳတြေံ မနွံ ပ္ဍဲကွာန်မဟေဲ တကအ်ခၟိုင်။ ကျာ်စေတဳ မနွံပ္ဍဲကွာန်တဝ်ကၞဴဂှ်လေဝ် က္လေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် စဵုကဵု ၃၀ ပေ။ ပ္ဍဲဒေသဂှ် သီုဖအိုတ် စေတဳ ၁၇ တၞုင် ကျာ်ဇၞော်ကလေင်လဟဵုပလေဝ်လဝ်ရ။
သၞာံ ၁၉၅၉ ဂိတုမေ ၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ ကထိုန် ၉ စွေက်)ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပလေဝ် ကျာ်စေတဳ မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်၊ မူလ နွံသမၠုင် ၄၀ ပေဂှ် ဇၞော်သၠုင်ပတိုန် ၅၅ ပေ၊ ပ္တိုန် က္ဍိုင်တၟိရ။
သၞာံ ၁၉၆၄ ဂိတုဨပြဳ ၂၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ ဂိတုပသာ်ပေင်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပ္တိုန်လဝ် က္ဍိုင်ကျာ် မနွံပ္ဍဲဘာလကျာ် အံတော်ကုန်း၊ ကွာန် ဆားမလောင်၊ ပွိုင်ဍုင် ညောင်တုန်း၊ ရးဨရာဝတဳရ။
သၞာံ ၁၉၆၉ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ ပုဟ်ပေင်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကလေင်လဟဵုလဝ် ကျာ်တာ မဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲကွာန်ကၟာကှ်ေ၊ တကအ်ခၟိုင်။ သီုစေတဳစြောတ် ၂၀ တၞုင်။
သၞာံ ၁၉၇၆ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၉၊ ဂိတုမာ် ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကလေင်လဟဵုလဝ် ကျာ်စေတဳတြေံ မနွံ ပ္ဍဲ တိုက်ကြီးကုန်း၊ ဍုင်ဖာသီ၊ ရးဨရာဝတဳ။ စေတဳဂှ် ဒှ်အာ သမၠုင် ၅၀ ဟတ်ပြင်၊ ပ္တိုန်က္ဍိုင်တၟိ ပ္ဍဲဂိတုပသာ် ၁၄ မမံက် တ္ၚဲအင္ၚာ။
သၞာံ ၁၉၇၀ ဂိတုမာတ် ၂၂ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၁ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ပေင်) တ္ၚဲစန်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ် ကျာ်စေတဳ မနွံပ္ဍဲအရှာမ်ဘာ ဘာကွာန်တၟိသာယာ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၁၉၇၁ ဂိတုမာတ် ၁၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၈ စွေက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံမွဲတၞုင် မနွံပ္ဍဲကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်။
သၞာံ ၁၉၇၂ ဂိတုဨပြဳ ၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၃ ဂိတုစဲ ၈ စွေက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံမွဲတၞုင် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်မုက်၊ တကအ်ခၟိုင်။
သၞာံ ၁၉၇၃ ဂိတုမာတ် ၂၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ ဂိတုစဲ ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲစန် ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံမွဲတၞုင် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ကဇင်ကျေား၊ ပွိုင်ဍုင် ညောင်တုန်း၊ ရးဨရာဝတဳ။
သၞာံ ၁၉၇၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ ဂိတုကထိုန်ပေင် ကျာ်ဇၞော်ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ် ကိုးဆောင်မာန်အောင်ရတနာစေတီတော်ကြီး၊ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်မြင်းခြံ။
သၞာံ ၁၉၇၃ ဂိတုဂျောန် ၂၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ ဂိတုဇှ်ေအိုတ်) တ္ၚဲသိုက် ပဋိမာရုပ် ၉ ဇကု မနွံသမၠုင် ၇ ပေ၊ ရုပ်တၠအရှန် ၂ ၊ ရုပ်မၞိဟ် ၉ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္လေင်လဟဵုပလေဝ်လဝ်။
သၞာံ ၁၉၇၄ ဂိတုမာတ် ၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိင်ဂယး ၉း၃၀ ကျာ်ဇၞော်အာဂတပၠတရဴတုဲ ညးတၠဖျာဂဥုဲ လူပျံတော်ပတ္တမြားဆေးတိုက် ဦးမောင်မောင် ကဵု သမ္ဘာ ဒေါ်ငြိမ်း မဒှ်ဒါယကာအဓိက ထပ်ဒက်စေတဳတၟိ လတူစေတဳတြေံ မနွံပၞင် ၁၀၈ ပေ၊ စေတဳ သမၠုင် ၁၀၈ ပေ၊ ပ္ဍဲကုန်သစ္စာဝါဒဳ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။
သၞာံ ၁၉၇၅ ဂိတုမေ ၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၇ ဂိတုစဲ) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံ မနွံသမၠုင် ၃၁ ပေ၊ ပ္ဍဲကွာန်သလဲတန်၊ ပွိုင်ဍုင်ပြန် ရးဗဂေါ။
သၞာံ ၁၉၇၇ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၉ ဂိတုပုဟ် ၃ မမံက်) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲအရှာမ်ဘာဘူတာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
သၞာံ ၁၉၇၈ ဂိတုဨပြဳ ၂၈ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၀ ဂိတုစဲပေင်) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံမွဲ မနွံပ္ဍဲကွာန်တောင်ကြား၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကျာ်စေတဳတြေံ ပ္ဍဲကွာန်ဝါဂၠံင် မနွံပ္ဍဲအရှာံဘာတာဂှ်လေဝ် ပလေဝ်လဟဵုလဝ်ကီုရ။
သၞာံ ၁၉၈၁ ဂိတုဨပြဳ ၁၉ ကျာ်ဇၞော်ပတိုန်ကဍိုင်ကျာ်တၟိ ကျာ်စေတဳမနွံ ဗဒါဲကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ် တကအ်ခၟိုင်။
တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ်ဗုဒ္ဓဂါယာ
သၞာံ ၁၉၅၂ ဂိတုမာတ် ၁၇ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ်အာ တကအ်သိင်္ဃိုရ် ကေုာံ ဍုင်အိန္ဒိယ သွက်ဂွံအာ လ္ၚောဝ်ကျာ်ရ။ ပ္ဍဲတကအ်သိင်္ဃိုရ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဒတဴ ပွိုင် ၂ သတ္တာဟ၊ ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ပွိုင် ၄၉ တ္ၚဲတုဲ က္လေင်စဴကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင်ရ။
တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ် ဍုင်သေံ
သၞာံ ၁၉၅၅ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၀ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ်အာ ဍုင်သေံ သွက်ဂွံလ္ၚောဝ်ကျာ်ဂမၠိုင်တုဲ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂိတုမာတ် ၃၀ ဂှ် က္လေင်စိုပ် ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။
တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ်ဗုဒ္ဓဂါယာ အလန်ဒုတိယ
သၞာံ ၁၉၅၅ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၀ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် တိတ်အာ ဍုင်အိန္ဒိယ အာဂေတ်ဗဵု ဍုင်ဇၞော်ဇၞော်နာနာသာ်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၉၅၆ ဂိတုသေတ်တေမ္ဗာ ၁၄ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် အာလ္ၚောဝ်ကျာ်ဗုဒ္ဓဂါယာတုဲ ပၟဝ်ဓရ် လုပ်အဓိဋ္ဌာန် ပ္ဍဲသတ္တဋ္ဌာန၊ မွဲမွဲ ဌာနမ္ဂး ပွိုင် ၇ တ္ၚဲရ။ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၀ ဂှ် က္လေင်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။
တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ် သေံ၊ ကမ္ဗောဒဳယာ
သၞာံ ၁၉၅၇ ဂိတုဨပြဳ ၁၉ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ်အာဍုင်သေံ သွက်ဂွံလ္ၚောဝ်ကျာ် ပ္ဍဲဍုင်ၜင်ကံက်၊ နူဂှ် အာလ္ၚောဝ်ကျာ် ပ္ဍဲဍုင်ကမ္ဗောဒဳယာ၊ သၞာံ ၁၉၅၇ ဂိတုမေ ၁၆ ဂှ် က္လေင်စိုပ်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။
တရဴသာသနာ အလန်ပထမ အမေရိကာန်
ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် မေဿတာ ဂုသ် ရုဂ္ဂဳရေရဳ (Mr. Gus Ruggireri) ကဵု ခမဳအာဒိစ္စရံသဳ တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မလျိုင်သ္ဍိုက် ကျာ်ဇၞော်အိုတ်ရ။ ကြဴနူ မေဿတာဂုသ်ရုဂ္ဂဳရေရဳ မကလေင်စဴအာ အမေရိကာန်တုဲ သွက်ကျာ်ဇၞော် ဂွံပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲသဟရးအမေရိကာန်ဂှ် နိမန်ကျာ်ဇၞော်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုမာတ် ၁၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၉ ဖဝ်ရဂိုန် ၁၂ စွေက်) တ္ၚဲစန်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် တိတ်အာ နူဍုင်လ္ဂုင် နကဵု က္ၜင်ဝါရရှာင် (Warashire)၊ ဂိတုမာတ် ၂၁ ဂှ် က္ၜင်စိုပ် ကဝ်လာမ္ဗော (သိင်္ဃိုရ်)၊ မာတ် ၂၇ ဆက်တိတ်အာ စိုပ်အေဒေန် (ဂရိတ်)၊ ဨပြဳ ၁၉ ဂှ် စိုပ်သၞေဟ်သောတ္တာမ္တောန် (Southamton) ဍုင်အေန်ဂလာန်ရ။ ကျာ်ဇၞော်စိုပ် အေန်ဂလာန်တုဲ အမာတ်ဗၟာ ဦးအောင်စိုး မနွံပ္ဍဲလာန်ဒါန်ဂှ် နိမန်ဏာ ကျာ်ဇၞော် ဇရေင်ဍုင်လာန်ဒါန်၊ ကျာ်ဇၞော် ဂွံဂေတ်ဗဵု ဍုင်ဇၞော်လာန်ဒါန်ကီုရ။ ဂိတုမေ ၁ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဍိုက်ကွဳပၟတ် နူလာန်ဒါန် က္လေင်အာ သၞေဟ်သောတ္တာမ္တောန် သွက်ဂွံ ဆက်အာ အမေရိကာန်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဍိုက်က္ၜင်ကွေန်မာရဳ (Queen Mary) မဒှ်က္ၜင်ယၟုမြဟ်ဂၠးတိ တတ်မှာသၟိတ်အာတ္တလာန္တိတ်တုဲ ဂိတုမေ ၆ တ္ၚဲအင္ၚာဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ် ဍုင်နျူယံက်၊ သဟရးအမေရိကာန်။ ကျာ်ဇၞော်စိုပ်နျူယံက်ဂှ် ဂွံဆဵုဂဗ ကုညးအုပ်ကာနာနာကုလသမဂ္ဂ ဥူသန့်။ ဂိတုမေ ၉ ဂှ် နူနျူယံက် ကျာ်ဇၞော်က္ညအာ ဍုင်အလ္လေဂနဳ (Allegany) မဒှ်ဍုင် မေဿတာရုဂ္ဂဳရေရဳ မပဒတဴဂှ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဒတဴ ပွိုင်မွဲသတ္တာဟတုဲ နူတက္ကသိုလ်ဗုဖ္ဖေလော (Buffelo University) နိမန်တုဲ မေ ၁၇ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ်တက္ကသိုလ်ဂှ်တုဲ ဂွံဒုင်သၟာန်သွဟ် စပ်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ ကုအစာဘာ ကွးဘာဂမၠိုင်ရ။ ကရောမ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ခမဳအာဒိစ္စရံသဳလေဝ် ပါအာကီုရ။ ကျာ်ဇၞော် ကဵု ခမဳအာဒိစ္စရံသဳ ညးၜါ စှ်ေပိဏ္ဍပါတ်၊ သဳကၠဳပရေင်ဓရ် ကုဒါယကာတအ်၊ တုဲပၠန် အာဂေတ်ဗဵု ဒၞာဲယၟုမြဟ်မြဟ်တအ် ဗီုကဵု ဍာ်လ္ဂောဝ်နဳဂါရာ (Niagara Falls) တအ်ဒှ်တမ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် သီုဂွံဒုင်သၟာန်သွဟ် ကုဌာနပရိုင်တဳဝဳအမေရိကာန်ဏီရ။ မေ ၂၀ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်က္လေင်အာ ဍုင်အလ္လေဂနဳတုဲ ညးတအ် ချပ်ဂၞန် သွက်ဂွံပ္တန် ကျာ်စေတဳမွဲတၞုင်ရ။
ပ္တန်စေတဳ ပ္ဍဲအမေရိကာန်
သၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုမေ ၃၀ တ္ၚဲသိုက် ပ္ဍဲကဵု တိကၠအ် မေဿတာရုဂ္ဂဳရေရဳ မနွံသမၠဲ ၆၄ ဨကဂှ် အလဵုဇကု ကျာ်ဇၞော်ဂတကၠောန်ထ္ၜး၊ ခမဳအာဒိစ္စရံသဳ၊ ညးတၠဒါန် မေဿတာရုဂ္ဂဳရေရဳ ကေုာ ကောန်ကမၠောန် ၃ တၠ ပွိုင် ၇ တ္ၚဲဒက်ပ္တန်ကျာ်တုဲ အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ပ္ဍဲကျာ်စေတဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်သၠိုင်စုတ်လဝ် ဓါတ်ကျာ် ၅ တၞုင်၊ ရုပ်ကျာ်ဒက္ခိဏသာခါ ၂ ဇကု၊ ကေုာံ ဓါတ်တၠအရှန်ဂမၠိုင်၊ ခမဳအာဒိစ္စရံသဳဂှ် သၠိုင်စုတ် ကျာ်ဒက္ခိဏာသာခါ မွဲဇကု၊ ဒါယကာကျာ် မေဿတာရုဂ္ဂဳရေရဳ ကေုာံ ဂကောံမသကလောကောဒေအ်ဂမၠိုင် မတ်ရတ်ဂမၠိုင် မဗဗေင်ပေင်ပေင်ဂှ် သၠိုင်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကျာ်စေတဳဂှ်ရ။ ကျာ်စေတဳဂှ် နွံ သမၠုင် ၁၀ ပေ၊ ဖျေဟ်လဝ်ထဝ်ရ။ ဂိတုမေ ၆ တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ပ္တိုန်အနေကဇာရ။ ကျာ်စေတဳဂှ် ညးကဵုလဝ် ယၟု "အမေရိကာန်ယှိုယ်တိဂုင် ရ။
တရဴသာသနာ အလန်ဒုတိယ အမေရိကာန်၊ ကနေဒါ၊ နျူဇြဳလာန်၊ အဝ်သတေလျာ
သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃ ဂှ် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် ပခမဳ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်တုဲ က္လိဂွံ ယၟုခမဳ ပညာနန္ဒ၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဘာဓါတ်ပံင်ကောံဂှ် ခမဳသင် နွံ ၃၃ ဇကုဂှ် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် နွံ ၂ ဇကု။ နူသၞာံ ၁၉၈၁ တေအ်ရ နကဵု ခမဳအာနန္ဒဗောဓိ ဟီုလဝ် ကဵုကျာ်ဇၞော် သွက်ကျာ်ဇၞော်ဂွံတိတ်တရဴသာသနာ ပ္ဍဲအမေရိကာန်၊ ကနေဒါ ကေုာံ အဝ်သတေလျာရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုဨပြဳ ၂၄ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ် ဍုင်ၜင်ကံက် နကဵု က္ၜင်ကျာရ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဆက်အာ အမေရိကာန် စှ်ေပ္ဍဲသၞေဟ်က္ၜင်ကျာ Seattle International Airport ရ။ ကျာ်ဇၞော်စိုပ်အမေရိကာန်ဗက် ကောန်ကွးညး ခမဳအာနန္ဒဗောဓိ ကၠုင်ဒုင်ညး ပ္ဍဲသၞေဟ်က္ၜင်ကျာတုဲ စတရဴ ပ္တန်သာသနာ မပ္တံကဵု ဒုင်နိမန် ကုဒါယကာဂမၠိုင်၊ ဂေတ်ဗဵုဝေင်ဍုင်၊ ဂိတုမေ ၁၀ ဂှ် စိုပ်အာ လောသ်အန္ဂျလေသ် (Los-angeles)၊ က္လေင်စိုပ် နူလောသ်အန္ဂျလေသ်တုဲ နူဂှ် ဆက်အာ တွဵုရးအဝ်ဟဳအဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ဍုင် Boise ဂှ် ကောန်ကွးကျာ်ဇၞော်ပံက်လဝ် ဇြပ်ပံက်ဂၠံင်တရဴ (Open Path Centre) မွဲ ကျာ်ဇၞော် စိုပ်ဇြပ်ဂှ်တုဲ ကၠောန်သဘင် ပ္တိုန်ထပိုယ်သာမဏဳ၊ ထပိုယ်ၜါဂှ် ပ္တိုန်ကဵု ခမဳ ပ္ဍဲသိမ်ဍာ် ပ္ဍဲ Lucky Peak Resevior ရ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဍုင်ကနေဒါရ။
ကျာ်စေတဳလ္ဂုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် လၟုဟ် သၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ချောဲတိုန်ဂၠုပေင်ဒၟံင်ရ။ ကာလကျာ်ဇၞော် အာက္လေင်ဂၠာဲကျာ်ဂှ် ဂၠာဲကြပ်ဟွံဆဵုရ။ ကၞောတ်တဲ ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ က္လေင်ပလေဝ်လဟဵု ပ္တိုန်ကျာ်စေတဳဂှ်ပၠန်ရ။
ဂျူလာင် ၂၈ ဂှ် နူကဵု နျူယံက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ကနေဒါ စိုပ်အာ အောန်တရဳအဝ် (Ontario) ရ။ နူကဵု ဂကောံဇြပ်ဓမ္မကနေဒါ (Dhama Centre of Canada) ဒုင်တၠုင်ကျာ်ဇၞော်တုဲ၊ ဒၞာဲဇြပ်ဂှ်မနွံ မနွံသမၠဲတိ ၄၀၀ ဨက ပ္ဍဲ ကိန်မောန် (Kinmount) ဂှ် သွက်ဂွံပ္တန်စေတဳမွဲတၞုင်ဂှ် ဂရင်ဗ္တီ ကျာ်ဇၞော်ရ။
သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၄ တ္ၚဲဂိတုပေင် အခိင်နူဂယးဂှ် စပ္တန်ကျာ်ရ။ အဝ်ဂေတ် ၂၂ ဂှ် ကျာ်စေတဳအာစိုပ်ဒတုဲ ပ္တိုန်အနေကဇာရ။
နူကနေဒါ ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဇရေင်ကျာ်လ္ဂုင်အမေရိကာန် မပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၅၈ တေအ်တုဲ အဝ်ဂေတ် ၂၇ ဂှ် မွဲဟာန်ကေုာံ ကောန်ကွး ၂၀ တၠဂှ် က္လေင်စိုပ်ဒၞာဲဂှ်တုဲ ပသောင်င္ၚးတး ဒၞာဲတအ်တုဲ အဝ်ဂေတ် ၂၉ ဂှ် စရပ်ကမၠောန်ရ။ ပွိုင်မွဲသတ္တာဟ ကၠောန်တုဲ နူစေတဳတြေံ မနွံ ၁၀ ပေ ဂှ် ဒှ်အာ ၃၁ ပေရ။ သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုသေတ်တေမ္ဗာ ၆ အခိင်နူဂယးဂှ် ပ္တိုန်အနေကဇာရ။
သေတ်တေမ္ဗာ ၆ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် စိုပ် တဝ်ရာန်တဝ်တုဲ ဆက်အာတရဴ ဇရေင် ဗာန်ကူဗာ နကဵု က္ၜင်ကျာရ။ နကဵု ဂၠုင်ဂဒေါအ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ်အာ တကအ်ဂါလ္လယျာနဝ် (Gallano Island) ရ။ သေတ်တေမ္ဗာ ၉ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ် ဇြပ်ဝိပဿနာဒဵုခရိသတေလ် (Crystal Mountain Meditating Centre) တုဲ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ဂကောံယောဂဳဂမၠိုင် ဖန်ဇန် သွက်ဂွံပ္တန်ကျာ်စေတဳမွဲတၞုင်ရ။ သေတ်တေမ္ဗာ ၁၈ ဂှ် စပ္တန်တုဲ ကျာ်အာစိုပ်ဒတုဲအာရ။ ပ္တန်ကျာ် တွဟ်ဓရ် ပၟဝ်ဝိပဿနာ သီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၁၀ တ္ၚဲ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ လောသ်အန္ဂျာလေသ် ပၠန်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ပံက်ဓဝ် ပၟဝ်ဝိဿနာ ပ္ဍဲသ္ၚိ Mr. Russell Rolfe မနွံဗဒါဲကၠအ်ပကဴရောသေမိတေ (Rosemite National Park) ပွိုင် ၁၀ တ္ၚဲရ။ နူဂှ် အံက်တဝ်ဗာ ၁၁ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်စိုပ်အာ သာန်ဖရာန်သေဿကဝ်၊ အံက်တဝ်ဗာ ၁၇ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္လေင် က္ညအာ လောသ်အန္ဂျာလေသ်၊ နဝ်ဝေမ္ဗာ ၁၃ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဟဝါဲဣဳ ရ။ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ ပ္ဍဲ ဟဝ်နဝ်လူလူ (Honolulu) မွဲသတ္တာဟတုဲ နူဂကောံ Sphere Group of New Zeland နိမန်တုဲ ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ရးနိဂီုနျူဇြဳလာန် ရ။
တရဴသာသနာ နျူဇြဳလာန်
နူကဵု ဂကောံ Sphere Group of New Zeland နိမန်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၂၃ ဂှ် စိုပ်အာ နျူဇြဳလာန် ဍုင်ဇၞော်အုက်လာန် (Aukland)ရ။ ကမၠောန်ပ္တန်သာသနာ မပ္တံကဵု တွဟ်ဓရ် ထ္ၜးဝိဿနာ၊ ဖ္ဍောတ်မ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကၠောန်တုဲ နဝ်ဝေမ္ဗာ ၃၀ စိုပ်အာ ဝိလလိန္တောန် (Willinton)၊ ဒဳဇြေမ္ဗာ ၃ ဂှ် နကဵု က္ၜင် Cook Strait Ferry ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကၠောအ်အာ တကအ်သၠုင်ကျာတုဲ စိုပ်အာ ကွာန်ဝါန်ဂပေက ဝလ္လေ (Wangapeka Valley) မနွံဗဒါဲ နေလ်သောန် (Nelson) မဒှ် ဒၞာဲဇြပ်ဇၞူဓရ် ဂကောံ Sphere Group of New Zeland မနွံသမၠဲတိ ၁၄၄ ဨက မနွံရ။
သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၂ ဂှ် ပ္တန်ကျာ်လ္ဂုင် ပ္ဍဲ သုမ္မာသေလ်သ္တိစ် (Summer Selstice) ရ။ သၞာံ ၁၉၈၃ ဇာန္နဝါရဳ ၂ ဂှ် သၠိုင်ဓါတ်ဂမၠိုင်တုဲ ဇာန္နဝါရဳ ၉ ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္တိုန်အနေကဇာရ။ ကျာ်စေတဳလ္ဂုင် နျူဇြဳလာန်ဂှ် နွံသမၠုင် ၁၉ ပေ။ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဝိလ္လိန္တောန် တုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲသ္ၚိ Mr. Alan Smith ပိဗ္တံရ။
တရဴသာသနာ အဝ်သတေလျာ
နူကဵု ဂကောံဇြပ်တမ်မူလ (Origin Centre) နိမန်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၃ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၂ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညစိုပ်အာ ရးနိဂီုအဝ်သတေလျာ ဍုင်သိဒနဳ (Sydney) ရ။ နူဂှ် စိုပ်အာ ဍုင်ကာန္ဗေရ်ရာ (Canberra)။ နူကဵု ဂကောံဇြပ်တမ်မူလ (Origin Centre) အာတ်မိက်တုဲ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ ကောန်ဂကောံဂှ် ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲကဵု အဒေလိဒ် (Adelaide) မွဲတၞုင်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု ကျာ်လ္ဂုင်အဝ်သတေလျာ ရ။
တရဴသာသနာ အလန်တတိယ အေန္ဂလာန်
ခမဳခေမာဓမ္မော ကောန်ဍုင်အေန္ဂလာန် နိမန်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂိတုဂျူလာင် ၂၂ဂှ် ကျာ်ဇၞော် စိုပ်အာ ဍုင်အေန္ဂလာန်ရ။ ကရောမ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကွးကျာ်ဇၞော် တၠဂုဏ်အဂ္ဂိနဳန လေဝ် က္ညအာကီုရ။ သွက်ဂွံပ္တန်ကျာ်စေတဳဂှ် ဂိတု အဝ်ဂေတ် ၁ ဂှ် စဖျေဟ် ရိုဟ်ကၞက်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂိတု အဝ်ဂေတ် ၈ (၈၊၈၊၈၈) ဂှ် စေတဳဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲရ။ စေတဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု စေတဳကျာ်လ္ဂုင်အေင်္ဂလိက် ရ။ အဝ်ဂေတ် ၁၄ ဂှ် ပ္တိုန်အနေကဇာ၊ ပ္တိုန်က္ဍိုင်ကျာ်ရ။
တရဴသာသနာ အလန်စတုတ္ထ အမေရိကာန်၊ ကနေဒါ
သၞာံ ၁၉၉၀ ဂိတုမေ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်တိတ်အာ နူဍုင်လ္ဂုင်တုဲ စိုပ်အာ သဟရးအမေရိကာန် တွဵုရးဝတ်ရှေန်တာန်၊ ဍုင်သဳအလ္လတေလ် ရ။ ကရောမ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် တၠဂုဏ်ဝိရန္ဒ လေဝ် က္ညအာကီုရ။ ကျာ်ဇၞော်ဂေတ်လန်ဂ္ၚေင်တရဴသာသနာ ပ္ဍဲသဟရးအမေရိကာန်တုဲ နူဂှ် စိုပ်အာ ဍုင်ကနေဒါ၊ အခိင်မနွံ ပ္ဍဲကနေဒါဂှ် ကောန်ဂကူအဳရာန်၊ ကောန်ဍုင်ကနေဒါတအ်လေဝ် ပထပိုယ်သာမဏဳ နွံကီုရ။ ဒါယကာ ဒေါက်တာကျော်ထွန်းအောင် အာတ်မိက်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် စေတဳလ္ဂုင် အေဒ်မောန္ထောန် မွဲတၞုင်ကီုရ။ သၞာံ ၁၉၉၁ ဇာန္နဝါရဳ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္လေင်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။
လအိတ် ဘဝ
သၞာံ ၂၀၁၁ ဂိတုမာတ် ၁၈ အခိင်နူဂယး ၅း၅၀ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်က္ညစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဘာဓါတ်ပံင်ကောံတုဲ သၞာံ ၂၀၁၁ ဂိတုဨပြဳ ၁၊ အခိင် ၁၃း၀၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်အန္တိမအဂ္ဂိဇျာပန စံင်ဇွသင် ပ္ဍဲကဵု သုသာန်ယေဝေ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
ဝါတ်စန္ဒာရာမ်
ဝါတ်စန္ဒာရာမ် နကဵုယၟုပေင်ပေင်မ္ဂး ဝါတ်စန္ဒာရာမ်ဝေါရဝိဟာရ် (วัดจันทารามวรวิหาร (วัดกลาง ตลาดพลู), Wat Chantharam Worawihan (Wat Klang Talat Phlu) ဂှ် နွံပ္ဍဲ ခရိုင်ထောန်ပူရဳ တုဲ ဒှ်ဘာဨကရာဇ် ဝေါရဝိဟာရ် ကဆံင်ပထမ ရ။ ဘာဝွံ ဒှ်ဘာတြေံ နူခေတ်ဒျူဒျာ မပတန်လဝ် နကဵု ဂကူမန်ဂမၠိုင်ရ။ ယၟုဘာဝွံ ကိုပ်ကၠာတေအ် ကော်စ วัดบางยี่เรือกลาง "Wat Bang Yi Ruea Klang" ဟွံသေင်မ္ဂး วัดกลาง "Wat Klang"။ ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိင်ရာမပိဂှ် ညးခုတ်ကဵု ယၟုတၟိ ဝါတ်စန္ဒာရာမ် တုဲ သၠုင်ပ္တိုန် ကဆံင် ဘာဨကရာဇ် ဝေါရဝိဟာရ် ကဆံင်ပထမ ရ။
သိမ်ဘာဝွံ နူတမၠာတေအ်ရ သြိုင်လဝ် နကဵု တိုက်။ သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် က္လေင်ပလေဝ်တုဲ သၞာံ ၁၉၇၇ ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ မကၠောန်လဝ် နကဵု ဗီုဓဇဲအခိုက်ကြုက်ရ။ ပ္ဍဲသိမ်ဂှ် နွံကျာ်ပဋိမာရုပ် မကောပ်လဝ် နကဵုထဝ်၊ တုဲပၠန် နွံ ကျာ်ပရိနိဗ္ဗာန်သတိက် ဆုကၠမွဲရ။
ဝင်
ဘာစန္ဒာရာမ်ဝွံ တမၠာတေအ် ညးကော်စ วัดบางยี่เรือกลาง "Wat Bang Yi Ruea Klang" ဟွံသေင်မ္ဂး วัดกลาง "Wat Klang"၊ မဒှ် ဘာလဒေါဝ် အကြာဘာၜါ၊ ဘာဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ် ကဵု ဘာIntharam။ ရ။ အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် ဘာပိဘာဝွံ ယၟုတၟေင်တၟဟ်တၞဟ်ခြာ ဟွံမဲ၊ ဘာကၠာ၊ ဘာပ္ဍဲ၊ ဘာမ္ၚး ဗီုဗီုဏအ် ဗီုမခံင်ဂှ် ကော်ကၠုင်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ဍုင်သေံ
ခယျးပ္ဍဲ၊ ကွာန်
<mapframe latitude="16.609696" longitude="97.835012" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.835012,         16.609696        ]      }    }  ] }
ကွာန်ခယျး ပ္ဍဲ (inner Khayar) ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°60’96.96N-97°84’50.12E) တွဵုရးဍုၚ်မန်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီုရ၊၊ ကွာန်၀၀ဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၃၅၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.20 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊
တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်သၠုင်ကျာ ၜိုတ် ၁ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာကဵု ဍုင်မတ်မလီုတုဲ နူကွာန်ခရီု ဂွံစိုပ်မတ်မလီုဂှ် နွံၜိုတ် ၈ တိုင်ရ၊
ဝၚ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန် ဘာသံဃံ
ရာမညနိကာယ ဘာသံသံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် ၄ မံက်ဂှ် စပံက်ကၠုၚ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိသာသနာ ဘာသံယံ၊ ကွာန်ခယျးမ္ၚး ဗွဲမအံၚ်ဇၞးရ။ အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ ဒှ်နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာတုဲ လၟိဟ်သၚ်အာဇနယ် မကတ်လိက်တံဂှ် နွံၜိုတ် (၇၀၊၈၀) ဇကုရ။ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ နာဂဝံသ ဒးအာယိုက်ဂၠေၚ်တာလျိုၚ်သာသနာ ပ္ဍဲရာမညပရိယတ္တိ ဘာမန်၊ ဍုၚ်ဘာအၚ်တေံတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ အာဒိစ္စ(လၟုဟ်နွံပိုန်ဂဇံဘာ ရာမညနိကာယ ဘာဝါတၟိ၊ ကွာန်ခယျးပ္ဍဲ) ဆက်ကေတ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ်ဖျေံလိက် ပ္ဍဲဘာသံယံတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံအခါ လျးပရိယတ္တိသာသနာ ဆက်ယးတၟးပြာကတ်ကၠုၚ်ထေက်ကဵု ဒှ်လျုၚ်စိုတ်ကွေံကွေံရ။ အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး တၠဂုဏ်အ္စာ ဃောသက(သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ) ဆက်ဖျေံဒၟံၚ်လိက်ပရိယတ်တုဲ သဘၚ်ကလေၚ်လိက် ပ္ဍဲဘာသံဃံလေဝ် ပေၚ်ကၠုၚ် (၄၁) ဝါ၊ လၟိဟ်သၚ်ကတ်လိက်ကလေဝ် နွံၜိုတ် (၃၀၊၄၀) ဇကုဟီုမ္ဂး လျးပၞာၚ်တိုက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာသံဃံ နူကဵုသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၇၆ သၞာံဏံ မွဲလစုတ်ဍောတ်ကီုလေဝ် ဟွံဂွံပၠိုတ်အာဏီရ။
ဝၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊
သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊
ကတိုင်စိင်၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ကတိုင်စိင်(Kataing-choing၊ ကတောင်စိန် Kataungsein)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ဟေဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၉၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ဟေဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၃၄၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၇၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၇၁၁၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
သ္ၚိအၚ်ယၟုဝါကျပါဠိ (၁၈) ဗွဲခမၞောန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဝါတ်ဒိဍောတ်
ဝါတ်ဒိဍောတ် (วัดดีดวด, Wat Diduat) ဂှ် ဘာဂိုဏ်မဟာနိကာယ် မနွံ ပ္ဍဲအရာပ်ဝါတ်တဖြ มหานิกาย၊ ခရိုင်ၜါန်ကောလေမ် แขวงวัดท่าพระ၊ ၜင်ကံက်။
ဝင်
ဘာဝါတ်ဒိဍောတ်ဝွံ ပ္တန်လဝ် နူသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၃၁၇ တုဲ က္လိဂွံ အခေါင်နူသၟိင် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၄၁၇။ ဘာဏအ်ဂှ် ပတှ်ေကေတ်မ္ဂး ဒှ်ဘာ နူခေတ်ဒျူဒျာ၊ ယၟုဘာ ဒိဍောတ်ဂှ် ဒှ်ယၟု မကၠုင်နူမန် ဍောတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍောတ်/ဟွံဇၞော် ရ။ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ဘာဝွံ သမ္ဘာ ကဵု တၠသ္ၚိ ဂကူမန် ညးၜါ မနွံယၟု ဒေအ်ဍောတ် ကဵု ဣဒေအ်ဍောတ် ဂှ် မလေပ်သွံစ ဍိုတ် နကဵုဂၠုင်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဖျာဍိုတ် ညးတအ်၊ ဗွဲကြဴ ညးတအ် သြိုင်ပ္တန်ဘာ နကဵုဍိုတ်ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်နူကဵု နာဲဒေအ်ဍောတ် ကဵု ဣစဳဣဒေအ်ဍောတ်ၜါဂှ်တုဲ ယၟုဘာဂှ် ဂွံအာ ဘာဒေအ်ဍောတ်/ဒိဍောတ်ရ။
ဆက်တောဲ ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဝါတ်ဒိဍောတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ဍုင်သေံ ကဏ္ဍ:BEHM
ဂၞကျာ်သၟိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂၞကျာ်သၟိင်
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု ထပိုယ် ၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကျာ်ဒစိတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ဒစိတ်
ဘာကျာ်ဒစိတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လိုင်ကၞုဲ၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၄၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ထီုမၠဵု (ဒဒန်)
ဒဒန်ထီုမၠဵု (ၜဳကဍတ်)(မြန်မာ: အတ္ထရံမြစ်ကူး (စံပယ်ဂူတံတား) ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ဇမၠိင် ၂.၁၁၃ ပေ (၆၄၄ မဳတာ)၊ အနာံ ၃၄ ပေ (၁၀.၅ မဳတာ) နွံကဵု ဂၠံင်ၜါတၞုင် မဒှ်ဂကူဒဒန် ပသဲဍိုန် (သံမဏိသံပေါင်ခုံး) မွဲရ၊၊ ဇမၠိင်ဂၠံင်မတိုန်ကဵုဒဒန် နူကဵုလပါ်ကျာ်မြဟ်ဂှ် နွံ ၄ တိုင် ၃၆၉ ပေ၊ လပါ်ကအ်ပၞဟ်ဂှ် နွံ ၂ တိုင် ၁၂၆ ပေ၊ သမၠုင်လတူဍာ် ၄၆ ပေ၊ ဇမၠိင် လတူဍာ် နွံ ၃၆၀ ပေ တုဲ လျိုင်မဒုင်မာန် နွံ ၆၀ တာန်။ ဒဒန်ထီုမၠဵုဝွံ ဒှ်ဒဒန်မကၠောအ် ၜဳကဍတ် နွံ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဗဒါဲထီုမၠဵု၊ မဆက်လဝ် အကြာဂၠံင် ဍုင်ကျာ်မြဟ် ကဵု ကွာန်ကအ်ပၞဟ်။ နူတၞုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် တိတ်အာ လပါ်ဗမံက် ၄.၁၄ ကဳလိုမဳတာ မ္ဂး စိုပ်ဒဒန်ဝွံရ။ ပရေင်ကမၠောန်စမြိုင်ဒဒန်ဝွံ စရပ်ကမၠောန် နူကဵု ဂိတုဒဳဇြေမ်ပါ ၃၀၊ ၂၀၁၈ တုဲ သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၊ ၂၀၁၉။ ဒဒန်ဝွံ သြိုင်လဝ် နကဵု သြန်ဘဏ္ဍာ ကၟိန်ဍုင် ကေုာံ တွဵုရးတုဲ သီုဖအိုတ် အိုတ်သြန်ၜိုတ် ၁၈ အသင်္ဃဲ (၁၈၀၀၀ ကိုဋ်) ဒကေဝ်။ နဝ်ဝေမ်ပါ ၃၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပံက်ဒဒန်ရ။
ဘဏ္ဍာ ကေုာံ စမြိုင်
ဒဒန်ဝွံ နကဵုသြန်ဘဏ္ဍာဍုင် သၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ဂှ် ၁.၅ ဘဳလဳယာန်၊ နူကဵု တွဵုရး ၂ ဘဳလဳယာန် သီုဖအိုတ် ၃.၅ ဘဳလဳယာန်ဂှ် ပတမ်တုဲ သြိုင်လဝ်ရ။
ပရေင်ကမၠောန်စမြိုင် ဒဒန်ဝွံ စရပ်ကမၠောန် နူ ဒဳဇြေန်ပါ ၃၀၊ ၂၀၁၈ တုဲ သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၊ ၂၀၁၉ ဂှ်ရ။ အလဵုဇကု သကိုပ်ဝန်ဇမၞော် တွဵုရးဍုင်မန် ဒံက်တာအေဇြာန် (ဒေါက်တာအေးဇံ) တိုန်စိုပ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ဒဒန်ဝွံရ။ ဒဒန်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံဇမၠိင် ၆၄၄.၁ မဳတာ (၂၁၁၃ ပေ)၊ အနာံ ၇.၂၀ မဳတာ (၂၃ ပေ၊ ၇ ၝောအ်တဲ)၊ ၝောအ်ဒဒန် (ပင်မတံတား)ဂှ် ဒှ် ဒမုင်ပသဲဍိုင် (သံမဏိသံဘောင်) ဂရဲဇုက် တုဲ ဒစိုပ်ဒဒန် (ချဥ်းကပ်တံတား) ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂရေတ် ဓရံင်ပသဲတုဲ လးကောန်ဂရေတ်။ တိုင်ကၞက်ဒဒန်ဂှ် ဒှ်တိုင် Bored Pile မနွံဗွိုက်လနင် (1.2m Ø, 1.5m Ø)။ spanဒဒန် (တံတားခန်းဖွင့်)ဂှ် (27.5m x 10Spans))(27.5m x 10Spans) + (0.8m) + (120m x 1Span) + (0.8m) + (27.5m x 9Spans)။
မဟေဲ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်မုဟ်ဟေဲ(Mu-hiey၊ ကညှော်ရွာ Kahnyaw)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ဟေဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၈၉။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ဟေဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၃၄၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၇၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၇၁၁၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ဓမ္မရသာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဖဴခပဵု
ဘာဓမ္မရသာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဖဴခပဵု၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁ ဇကု ထပိုယ် ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၂၊ ဝှ် ၅၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ်
ဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ် (วัดราชคฤห์วรวิหาร, Wat Ratchakhrue Worawihan) ဂှ် ဒှ်ဘာဂိုဏ်ဇၞော် မဟာနိကာယ်၊ ဘာတြေံ ဘာမန် ပ္ဍဲဍုင်သေံမွဲရ။ တုဲပၠန် ဘာဝွံ လုပ်အဝေါင် ဝေါရဝိဟာရ် (วรมหาวิหาร) ကဆံင်ပထမ မဒှ်ဘာဨကရာဇ်သေံ၊ မနွံ ဇိုင်သြင်လပါ်ပုင် ကြုင်ယာဲ (คลองบางกอกใหญ่ Bangkok Yai Canal) ပ္ဍဲဂၠံင်ထေတ်သဗာန် (ถนนเทอดไท, Thetsaban Road)၊ အရာပ်ၜါန်ယိရေဲ (แขวงบางยี่เรือ, Bang Yi Ruea Sub-district), ခရိုင်ထောန်ပူရဳ (เขตธนบุรี, Thonburi District) ၜင်ကံက်။ အရှာမ်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံသမၠဲ ၜိုတ် ၁၇ ရာဲ။ ဒၞာဲအရှာမ်ဘာဝွံ မွဲအခိင်တေအ် ဒှ်လဝ် ဒၞာဲဒပ်ပၞာန် သကိုပ်ပၞာန်မန် ဖြဖိဆာဲ (พระยาพิชัยดาบหักး Phraya Phichai Dap Hak) မဒှ်ဒၞာဲ သၟိင်တက်သိန် (King Taksin) ကဵုမင်လဝ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ပၞာန်ဗၟာရ။ ပ္ဍဲဂတမုက် သိမ်ဘာဂှ် နွံစေတဳမွဲ မသၠိုင်လဝ် ဇုတ် ဖြဗိဆာဲ၊ တုဲပၠန် ဗီုရုပ် ဨကရာဇ်သေံတက်သိန် လေဝ် ကၠောန်စွံလဝ် ပ္ဍဲအရှာမ်ဘာဂှ်ကီုရ။
ဝင်
ဘာဝွံ တမၠာတေအ် ဟိုတ်နူ မနွံဒၟံင် အကြာ ကြုင်ၜါ ကြုင်ၜင်ကံက်ယာဲ၊ ကဵု ကြုင်ထဖြ တုဲ မန်တအ် ကော်စ ဝါတ်ဝင်ဏာမ်ဝေါန် ("วัดวังน้ำวน" (Wat Wang Nam Won)။ ဘာရာဇာဂြိုဟ်ဝွံ ဒှ်ဘာတြေံ မသြိုင်ပ္တန်လဝ် နူခေတ်ဒျူဒျာ နကဵု ဂကူမန် မပြံင်လုပ်ကၠုင် နူကဵု ကာန်ချ်နပူရဳတုဲ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဇိုင်ကြုင်ယာဲဂှ်ရ။ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်ဂှ် ဒှ် နာဲကလန်ရာမာဉ် (นายกองชาติรามัญ, Nai Klang Ramman) ညးဝွံရ ဒှ်မၞိဟ်မပ္တန်ဘာဝွံရ။ ညးပ္တန်လဝ် ဘာပန်မ မွဲရေင်ဓဝ်ရ။
ဗွဲကြဴညိ ဘာပိမ မနွံ ပ္ဍဲမွဲအရှာမ်ဂှ် က္လိဂွံ ယၟုနာနာသာ် မပ္တံ ကဵု "วัดบางยี่เรือเหนือ" (Wat Bang Yi Ruea Nuea - Northern Bang Yi Ruea Temple), "วัดบางยี่เรือกลาง" (Wat Bang Yi Ruea Klang - Central Bang Yi Ruea Temple), ကဵု "วัดบางยี่เรือใต้" (Wat Bang Yi Ruea Tai - Southern Bang Yi Ruea Temple)။ ဆဂး သွက်ရဲကွာန်တအ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ဂကူမန်တအ် မပတန်လဝ် တုဲပၠန် ခမဳသင်မန် ပဒတဴကၠုင်လဝ် ဂၠိုင်ကဵုအဆက်တုဲ ညးတအ် ကော်စဒၟံင် ဘာမန် ("วัดมอญ" Wat Mon) ရ။
ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ရာမမွဲ (King Rama I) ဂှ် ညးက္လေင် သြိုင်ဘာဂှ်တၟိ နဒဒှ် ဘာဨကရာဇ် မလုပ်အဝေါင် ဝေါရဝိဟာရ် တုဲ ညးခုတ်ကဵု ယၟု ဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ် ဝေါရဝိဟာရ် ("วัดราชคฤห์" Wat Ratchakrut Voraviharn) ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ရာမပိ (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร) ဂှ် ညးကဵု သြိုင် သိမ်တၟိတုဲ ဒၞာဲသိမ်တြေံဂှ် ညးကၠောန်ထောအ် ဒၞာဲလ္ၚောဝ်ကျာ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကျာ်စေတဳမွဲလေဝ် ညးပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲလတူကုန်ဒဵု ဒဵုမောဝ် Mount Mo (ภูเขามอซึ่ง) ပ္ဍဲစေတဳဂှ် ညးသၠိုင်စုတ်လဝ် ဓါတ်သၟိင်တၠဂမၠိုင်ရ။
ကပေါတ်ပုရာန်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု ဘာဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ်ဝွံ နွံကဵု ရုပ်ကျာ်တြေံတြဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကျာ်ပရိနိဗ္ဗာန်သတိက် နူကဵု လက်ထက် သၟိင် (สมเด็จพระเอกาทศรถ)။ ပၞောဝ်ကဵု ကပေါတ်ပုရာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ကျာ် မကလိဂွံ နူအိန္ဒိယ၊ တုဲပၠန် နွံရုပ်ပဋိမာရုပ်ဇၞော်ဇၞော် မဒှ်ဗီုရုပ် ခေတ်ဒျူဒျာ၊ တုဲပၠန် ဗီုရုပ်စောမေအ်ကောန်အိမ် လေဝ် နွံကီုရ။
ကျာ်သ္ဍဴမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ပှ်လှ်
ဘာကျာ်သ္ဍဴမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ပှ်လှ်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၁ ဇကု ထပိုယ် ၁၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၄၊ ဝှ် ၅၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဆက်တောဲ ကွာန်တြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ဆက်တောဲ ကွာန်တြေံ(Setthwei (Ywarhaung))ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဆက်တောဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၂၉။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ဆက်တောဲ ကွာန်တြေံဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၃၉၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၈၁၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဟိတသုခ ဒဒက်တဴကဵုဝေနေယျဂမၠိုၚ်
မပ္တံကဵုသုတမယညာဏ် ၁၆ လစုတ်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်တုန် မဒှ်သရုပ်အဝယ်လစှ်ေဟိတသုခ ဒဒက်တဴကဵုဝေနယျတအ်ရောၚ်။ ၁၆ လ္စုတ်ဏအ်ဝွံ ပ္ဍဲအရာမဟာကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်မပ္တိတ်ကၠုၚ်တုဲဂှ်လေဝ် ပ္တိတ်မာန်ရ ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဝါတ်တာခါန်
ဘာဝါတ်တာခါန် (วัดท่าข้าม (กรุงเทพมหานคร)) ဝွံ ဒှ်ဘာဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ  မနွံ ပ္ဍဲအရာပ်ဘာဝါတ်တာခါန်၊ ခရိုင်ၜါန်ခေါန်၊ ၜင်ကံက် (เลขที่ 1 ถนนอนามัยงามเจริญ Tha Kham, Bang Khun Thian, Bangkok 10150, Thailand)။ ဘာဏအ်ဂှ် ပ္တန်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၈၃၂ (သက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၃၇၅) တုဲ က္လိဂွံ အရီုအဗင် စၟတ်သမ္တီ နူကဵုဨကရာဇ် သၞာံ ၂၀၁၆ (သာသနာ ၂၅၅၉)။
ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန် ဘာဝါတ်တာခါန်ဝွံ ဒှ်ဒတန် ဂကူမန်တအ် မပဒတဴကၠုင်လဝ်ရ။ ဆဂး အခိင်လၟုဟ် အခိုက်အလိုက်မန် ပ္ဍဲဒေသဂှ် ကြပ်ကၠေအ်ကၠက်အိုတ်ရ။ ဆမၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်ဇၞော် ညိညဟေင် ဟီုအရေဝ်မန်လေပ်ဏီရ။ ရုပ်ကသူ ပ္ဍဲကဵု ဗဒင်ဘာ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် နကဵုအခိုက်မန်တြေံ သှ်ေၜက်ဒၟံင် ညိညဏီရ။
ဘာဏအ်ဂှ် ဒှ်ဘာမဂိုင်ဒေပ် မနွံကဵု အခိုက်ကၞာကွတ်တဲမန် ပ္ဍဲကဵုပွဳပွူၜင်ကံက်ဂှ်ရ။
ပိယသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကၠောင်
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၆ ဇကု ထပိုယ် ၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကေသရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၇၊ ဝှ် ၁၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
မဂ္ဂၚ် (၈)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ပါင်ခဍာအုမ်ဂလာ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ပါင်ခဍာအုမ်ဂလာ(Paingkadar-Umgalae၊ ပိုင်ကဒါး ကုလားစုရွာ Paingkadarkularsu)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်ကမၞာံ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၄၆။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကမၞာံ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၅၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၂၄၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၂၉၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ကုသဵုစိုတ်ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်
ဟိုတ်အတိက် ဒဒက်တဴကဵုကုသဵုစိုတ်(ကုသလစိတ္တပါဒ)ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂမၠိုၚ်
ဖိုလ်အနာဂတ် ဟိုတ်နူကုသဵုစိုတ်ဒှ်ကၠုၚ်တုဲ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကလျာဏမိတ္တ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဝ
ဘာကလျာဏမိတ္တ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ဝ၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
လာံသဴရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်လာံသဴ(Tharyarkone)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်လာံသဴ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၈၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်လာံသဴဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၇၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၁၄၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၉၁၅ တၠရ။
ကလျာဏမိတ္တ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဝ
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃ ဇကု ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၂၊ ဝှ် ၂၁။
လာံသဴရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကလျာဏမိတ္တ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဝ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ပါင်ခဍာအုမ်သေံ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ပါင်ခဍာအုမ်သေံ(Paingkadar-Umsem၊ ပိုင်ကဒါး ရှမ်းစုရွာ(Paingkadarkularsu)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်ကမၞာံ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၄၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကမၞာံ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၅၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၂၄၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၂၉၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်