cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကဗျ
ကဗျ (ပၞ) ဂိုဏ်
ကဝ်သုန်အာရောင်ဂၠိုင် ကဝ်ကျာ်သ္ဒဟ်သ္ဇိုင်သန် ဂွံဂတာပ်ကျာ်ပၠန် သ္ဇိုင်သန်နူဂှ်တုန် ကဝ်ပိုဲဝွံနွံဂုန်သီုကျာ်မသုန်မြဟ်၊
ဇဖန်နာဲတအ်မြာ သာသနာကျာ်လၟုဟ် ဒါနမှတ်လဖဟ် ဂွံမြဟ်ဗွဲဂတ သ္ဂောအ်ဆဵုမေတ္တယျ ယဿဘောဂမြာ၊၊
သမန္တာဂဳရိ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဝါဍောတ်
ဘာသမန္တာဂဳရိ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိဇ္ဇောတ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
မဟာဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရုတ္တံင်
ဘာမဟာဝိဟာရ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ရုတ္တံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသာရဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၃၊ ဝှ် ၅၃။
ဇေတဝန်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဝါဍောတ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအရိယာနန္ဒ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် (Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni) ( (၆ မာတ် ၁၄၇၅ - ၁၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၅၆၄) ဝွံ ဒှ်သၟာပါန်ကွတ် ဂကူအဳတလဳ မကၠောန်ဗဒှ် ပါန်ပုတ် ပဋိမာရုပ်၊ ပါန်ခဳ၊ အစာဓဇဲ ကေုာံ ပါန်ကဝိ မချူဇန် ကဗျ ပ္ဍဲအခိင် ရေနာရှင် (High Renaissance) ပ္ဍဲကဵုဍုင်ဖလဝ်ရေန်သေ (Republic of Florence) မဒှ် ညးလဵုမွဲလေဝ် ပ္ဍဲကဵုအရာပါန်ကွတ် ရးပလိုတ်မ္ဂး စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ပတဝ်ပၞး ပတောအ်ၜတ် ဟွံမာန်ဏီရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ညးဝွံ ဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ သၟာပါန်ကွတ် သီုဖအိုတ် ၜိုတ်မကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် စဵုကဵုစိုပ် အခိင်ညးမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ်စိစောန်ခိုဟ်အိုတ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်လေဝ် ညးလဵုမွဲလေဝ် ခိုဟ်နူညး ဟွံမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ဏီရ၊၊ ပါန်ကွတ်ညးခိုဟ် ကဆံင်သၠုင်တုဲ ညးဂှ် ကလိဂွံ မဟိမု မၞိဟ်မဖျေဟ်ဗီုပြင်ရေနာရှင် ပ္ဍဲမွဲစွံကု အစာပါန်ကွတ်ဒယှ် ပ္ဍဲအခိင်ညး လဳအဝ်နာရ်ဒဝ် ဒါ ဝိန်ချဳ ရ၊၊
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ၜိုန်ရ စုတိအာ ဂွံမသုန်ကၠံသၞာံတုဲအာရကီုလေဝ် ကွတ်တဲညးမကၠောန်လဝ် ရုပ်ပါန်ခဳ၊ ရုပ်ပဋိမာရုပ် ကေုာံ ဓဇဲညးဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ညးကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ပါန်ကွတ် လၟိဟ်နွံဂၠိုင် စဵုကဵုဒှ်အမ်သဝ်တုဲ ဆလၟိဟ်ဂၠိုင်သၟးဟွံက သီုကဵုဇၞော်တုဲ သိပ်ဂၠိပ်ခိုဟ် ဗွဲမလောန်တုဲ ညးဂှ် ဒှ် မၞိဟ်ပါန်ကွတ် နူ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ မၞုံကဵု တင်ဂၞင်သက်သဳ မခိုင်ကၠိုက်အိုတ်မွဲရ၊၊ ရုပ်ပဋိမာရုပ် ညးမပုတ်လဝ်ၜါ ရုပ်ပဴတး (Pietà) မဒှ်ရုပ် ဗီုမိ မယိုက်လဝ်ဇွကောန်တြုဟ် မဒှ်ရုပ် မာရိ မယိုက်ထ္ၜလဝ် နာဲယေသှု ကဵု ရုပ်သၟိင်ဍာဝိက် (David) မဒှ်ရုပ်ပါန်ကွတ်မြဟ်ဂှ် ညးပုတ်လဝ် ကၠာညး ဟွံပေင် အာယုက်စှ်ပိသၞာံဏီရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဒဒှ်ရ ညးသီုဓဇက်ရုပ် ပါန်ခဳလေပ်ဒၟံင်ကီုဂှ် ပၞုက်လဝ်ဇကုရ၊၊ သွက်ဂွံကၠောန်ပယျေဝ် ဂၠံတိုက်လ္ၚောဝ်ကျာ် ဘာကျာ်သၟိင်သင်ပုပ် ဍုင်ရဝ်မတုဲ ပအပ်ကဵုညးရ၊၊ ရန်တၟအ်လဝ် ကဵုညးပုတ်ကၠောန် ရုပ်တၟအ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဆဂး စၞးရုပ်ပါန်ပုတ်ဂှ် ညးဓဇက်ရုပ်ပါန်ခဳ ပ္ဍဲသၠဖဍာန် ကေုာံ ဗဒင်သ္ၚိကျာ်တုဲ ရုပ်သၠဖ္ဍာန်ဂှ်ကီု ရုပ်ဗဒင်သ္ၚိကျာ် ညးကီုဂှ် ဒှ်အရာမလုပ်ဝင် ပါန်ကွတ်ဂၠးတိ ဒှ်ပါန်ခဳဇၞော်အိုတ် ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ ရုပ်ပ္ဍဲသၠဖ္ဍာန်ဂၠံတိုက် သိသတိုင် (Genesis on the ceiling of the Sistine Chapel)ဂှ် ဒှ်ရုပ်ပရူပထမကဝ်တုဲ ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်သ္ၚိကျာ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်ပရူ တ္ၚဲမစဳရေင်သၞောဝ် လက္ကရဴအိုတ် (The Last Judgment on its altar wall)ရ၊၊ ဒဳဇြာင်ဓဇဲ တိုက်ဗွဟ်လိက် လောရေန်တိုင် ညးမဖျေဟ်လဝ်ဂှ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ဝင်ပါန်ကွတ်ဂၠးတိကီုရ၊၊ ကာလ ညးကလိဂွံအာယုက် ၇၄ ဂှ် အစာဓဇဲယၟုမြဟ် Antonio da Sangallo ဟွံမဲတုဲ ညးဆက်ကေတ်တာလျိုင် သွက်ဂွံသြိုင်ကၠောန် ဘာကျာ် သင်ပေတရု ဗသဳလာက (St. Peter's Basilica) မဒှ် ဘာကျာ် သၟိင်သင်ပုပ် မပဒတဴရ၊၊ ညးကလေင်ဓဇက်ဗီုပြင်တၟိတုဲ ဒကုတ်လပါ်ပလိုတ်ဂှ် တုဲဒှ်အာ အတိုင်ဒဳဇြာင်ညးတုဲ ဂိုဟ်ဒဝ်မာ (dome) ဂှ် ကၠောန်ပတုဲ ကြဴနူညးမစုတိရ၊၊
အစာပါန်ကွတ် ပ္ဍဲအခိင်မဂျိုင်ဒၟံင်လမျီု မၞိဟ်မချူဝင်အတ္ထုပ္ပတိညးတအ် ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ဟွံမဲကၠုင်ဏီကီုလေဝ် အတ္ထုပ္ပတ္တိ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ညးမဂျိုင်ဒၟံင်လမျီုတေအ်ဂှ် အစာချူလိက်တအ် ချူခၞံကၠောန် ဝင်အတ္ထုပ္ပတ္တိညး ၜါကၞပ်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵုအစာချူလိက်ဂမၠိုင်ဂှ် အစာချူလိက်ယၟုမြဟ် Giorgio Vasari ဂှ် ချူလဝ် မွဲကၞပ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ညးတေအ်ဟီုကြီုလဝ် ＂မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဝွံ အစာပါန်ကွတ် လဵုမွဲလေဝ် ဂွံပတောအ်ၜတ်ဟွံမာန် ဟိုတ်ဂှ်ရ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဝွံ ဒှ်အစာပါန်ကွတ် ပိခေတ်၊ ခေတ်အတိက်၊ ခေတ်ပစ္စုပ္ပန်ကီု သီုကဵု ခေတ်အနာဂတ်မွဲရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင်ညးတေအ် မဂျိုင်ဒၟံင်လမျီုတေအ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ကော်စညးတေအ် နကဵုဘာသာအဳတလဳ II Divino (the divine one) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒေဝတဴ ရ၊၊
ပထမအဝဲ ၁၄၇၅-၁၄၈၈
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၆၊ ၁၄၇၅ ပ္ဍဲဍုင်ကာပရာသ် (Caprese) အခိင်လၟုဟ် မကော်စ ကာပရာသ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် (Caprese Michelangelo)မဒှ်ဍုင်သွတ်မွဲ မၞုံ ပ္ဍဲ Valtiberina ဗဒါဲ အာရေဇ်ဇဝ် (Arezzo) တွဵုရးတူသကေနဳ (Tuscany)၊၊ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတေအ်ဂှ် နူကဵုမဂၠိုင်ကဵုတၞောဝ် ဒှ်ကၠုင်လဝ် သေဌဳသြန်ဗာန် ပ္ဍဲဍုင် ဖလဝ်ရေန်၊ ဆဂး တိုက်ဗာန်ဂှ် သရိုဟ်လီုအာတုဲ အပါညး (Ludovico di Leonardo Buonarroti Simoni) လုပ်ယိုက်ဂၠေင် ပ္ဍဲကဆံင်သၟိင်တၠ ဍုင်ကာပရာသ် မဒှ်ဒၞာဲဍုင် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မကတဵုဒှ်မၞိဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်မသၠးဂၠံဂဝ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် အပါညးဒှ်ဒၟံင် မၞိဟ်မအုပ်ဓုပ် ပရေင်သၞောဝ်ဓဝ်ဍုင် ကေုာံ မၞိဟ်မအုပ်ဓုပ်ဒေသ မကော်ဂး podestà ရ၊၊ မိအံက်ဂှ် ဒှ် Francesca di Neri del Miniato di Siena
ကြဴနူ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဂိတုညိညတုဲဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ကလေင်ပြံင်အာမံင် ဍုင်ဖလဝ်ရေန် ပၠန်ရ၊၊ အခိင်ကာလ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလိဂွံ အာယုက် တြဴသၞာံဂှ် မိညးဒးထောအ်အာရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မံင် ပ္ဍဲမိမိန် (မၞိဟ်ဗြဴ မရံင်စံင်ကောန်ၚာ်) ကေုာံ တၠသ္ၚိမိမိန်ဂှ်ရ၊၊ တြုဟ်မိမိန်ဂှ် ဒှ်သၟာကရေက်တၟအ် ပ္ဍဲဍုင် သေတ္တိဂ်နနဝ် (Settignano) မဒှ်ဒၞာဲ အပါမၞိဟ်ဂှ် မပိုင်ပြဳလဝ် ဒဵုတၟအ်ဗၜိုဟ်ဍာ် ကေုာံ ဝါဗ္ၚရ၊၊ နူကဵုဒၞာဲဂှ် ပကဵုညးတေအ် ဂွံဒးစိုတ် တၟအ်ခၜိုဟ်ဍာ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက် Giorgio Vasari အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊ ＂အရာမခိုဟ် ပ္ဍဲအဲ ယဝ်ရနွံတှ်ေ၊ ဟိုတ်နူအဲ မကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူမၜိုဟ်သြိုဟ် အာရေဇ်ဇဝ်၊၊ မွဲစွံကရောမ်ဍာ်တှ် မိမိန်အဲဂှ် အဲကလိဂွံ အကေင် မရပ်ဍုတ် ကဵု လေအ်ဍံက် နကဵုဍုတ် ကဵု လေအ်ဍံက်ဂှ် အဲကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ရုပ်ဂမၠိုင်ရ၊၊＂
ဘဝကွး ၁၄၈၈-၁၄၉၂
နဒဒှ် ကောန်ၚာ်တြုဟ်မွဲဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဒးဒုင်ပလံင်ဏာ ဇရေင်ဍုင်ဖရဝ်ရေန် သွက်ဂွံဗ္တောန်လိက် ပ္ဍဲဘာ Humanist Francesco da Urbino  ဆဂး မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် စိုတ်ညိဟွံလုပ် ကဵုဘာလးလးရ၊၊ စၞးဂှ် ညးတေအ်အာ ဇရေင်ဘာကျာ်တုဲ ချူစၠောအ်(ကပ်ပဳ)ရုပ်ကသူ ရုပ်ပါန်ခဳဂမၠိုင်၊ အာမံင် ပသ္ကအ်ရဲ ကရောံ အစာကသူပါန်ခဳဂမၠိုင်ရ၊၊
ဍုင်ဖလဝ်ရေန်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဒတန် ဗဟဵုမဆေင်ကဵု ပရေင်ပါန်ကွတ် ကေုာံ ပညာနာနာသာ်ရ၊၊ ဂကောံကံင်သဳဍုင် မကော်ဂး သိဂနဝ်ရိယျာ၊ သၟာဗၞိက် ကေုာံ ညးတၠဒြပ်တအ် ထံက်ပင် ကဵု သဗောန်သာ ကု သၟာပါန်ကွတ်တအ်ရ၊၊ ပရေင်ပညာခေတ်တြေံ ကေုာံ ပါန်ကွတ်ခေတ်တြေံတအ်ဂှ် ကလေင်လမျီုလုပ်ကၠုင် မကော်ဂး ရေနာရှင် ဂှ်လေဝ် အဃောမကဴရာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဖလဝ်ရေန်ရ၊၊ ပ္ဍဲ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ် အစာဓဇဲ Filippo Brunelleschi လ္ၚတ်ဗီုပြင် တိုက်တြေံတြဟ် မသှ်ေသၟေဟ်ဒၟံင် ပ္ဍဲရဝ်မတုဲ သြိုင်ဗဒှ်ပတိုန် ဘာကျာ်ၜါမ ဘာကျာ် သင်လဝ်ရေန်ဇဝ် (San Lorenzo) ကဵု ဘာကျာ်သာန်တဝ် သပိရိတဝ် (Santo Spirito) အတိုင်နဲဗီုပြင် အခိုက်တြေံတြဟ် ကၠာဘာသာခရေတ်ယာန် ဟွံစိုပ် ဍုင်အဳတလဳတေအ်ရ၊၊ အစာပိသုကာ Lorenzo Ghiberti ဒးကၠောန် ပွိုင် မသုန်စှ်ောသၞာံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် ဘာကျာ် Baptistry မၞုံကဵုတြင်ဗရိုတ် ဂွံစိုပ်ဒတုဲရ၊၊ ဘာကျာ်ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဟီုပတိုန်စလဝ် ＂ပါင်တြင်သွဝ်＂ရ၊၊ ဗွဲမ္ၚး ဘာကျာ် Orsanmichele ဂှ် ကယျိုင်ကၠောန်လဝ် ရုပ်ပါန်ပုတ်နာနာ နကဵုအစာပါန်ပုတ်ယၟုမြဟ် ပ္ဍဲဍုင်ဖလဝ်ရေန် ဗွဲမဂၠိုင် နွံတံ - Donatello, Ghiberi, Andrea del Verrocchio, Nanni di Banco တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာကျာ်တြေံဂမၠိုင်ဂှ်လေဝ် နွံကဵုပါန်ကွတ် အခိုက်အခေတ်လဒေါဝ်လပါ်ကၞောတ် ကေုာံ ခေတ်ရေနာရှင် လပါ်စ မစကၠောန် နကဵု Giotto တုဲ ဆက်ကၠောန် နကဵု Masaccio ပ္ဍဲဘာကျာ် Brancacci Chapel ရ၊၊ နူကဵုဘာတအ်ဏအ်ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ပကေင်လ္ၚတ်ချူကေတ် ဗီုရုပ်တအ်ရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မဒှ်ဒၟံင် ဘဝကောန်ၚာ်ဂှ် နူကဵုဘာကျာ်သၟိင်သင်ပုပ် ကော်ဏာ ဂကောံအစာပါန်ခဳ နူဍုင်ဖလဝ်ရေန် သွက်ဂွံဓဇက်ရုပ် ပ္ဍဲဂၠံတိုက် သိသတိုင်ရ၊၊ ပၞောဝ်အစာပါန်ခဳတအ်ဂှ် Domenico Ghirlandaio ညးမဒှ် မၞိဟ်အစာမဓဇက်လဝ်ရုပ် ဖျေဟ်လဝ်ဗီုပြင် ဗီုရုပ်တအ်ရ၊၊ ကာလ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလိဂွံအာယုက် စှ်ပိသၞာံဂှ် လုပ်ပကွး Domenico Ghirlandaio၊၊ ဂတးယးသၞာံဂှ် အပါ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် အာတ်မိက် Domenico Ghirlandaio သွက်ဂွံကဵုၚုဟ်သြန် ကုမိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် နဒဒှ် သၟာပါန်ကွတ်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်အာယုက် စှ်ပန်သၞာံ ဂွံဂွံၚုဟ်သြန်ကွတ်တဲဂှ် အောန်ကွေဟ်ဟ် ကြပ်ဟွံမဲမွဲဏီရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၄၈၉ ဂှ် သၟိင်ဍုင်ဖလဝ်ရေန် Lorenzo de' Medici အာတ်မိက် Domenico Ghirlandaio ညံင်ဂွံရုဲစှ်ကဵု ကွးခိုဟ်အိုတ် ၜါတၠဂှ် Domenico Ghirlandaio ရုဲစှ်ကဵုဏာ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကဵု Francesco Granacci ရ၊၊
နူကဵုသၞာံ ၁၄၉၀ စဵုကဵု ၁၄၉၂ ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလိဂွံထံက်ပင် နူသၟိင်ဍုင်ဖလဝ်ရေန် သွက်ဂွံတိုန်ဘာ Humanist academy မဒှ်ဘာမဆေင်ကဵု လညာတ်ဒဿနပလေတဝ်ခေတ်တၟိ Neo-Platonic ရ၊၊ ပရေင်ကမၠောန်ညးတေအ် ရုပ်ပါန်ကွတ်ညးတေအ်ဂှ် လညာတ်ဒဿန နူကဵုဘာဏအ် မပ္တံကဵု လညာတ်ဒဿန Marsilio Ficino, Pico della Mirandola, Poliziano တအ် ဓလီုစပ်အာ တၟာဂလိုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ပုတ်ရုပ် ဇိုင်ကၞိန် မေတ်ဒေါန်နာ (Madonna of the Steps (1490-1492) ကေုာံ Battle of the Centaurs (1491-1492) တအ်ရ၊၊ ကြဴနူဂှ်ညိဂှ် မုကၠောန်ရောဂှ် ကလိဂွံကသပ် နူကဵု သၟိင်တၠဍုင်ရ၊၊ ကရောမ်အစာပါန်ပုတ် Bertoldo di Giovanni လေဝ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကေင်ကၠောန်လဝ် ကမၠောန်မွဲစွံကီုရ၊၊ အခိင်ညးတေအ် ကလိဂွံအာယုက် ၁၇ သၞာံဂှ် ညးတေအ်ကဵု ကွးဘာတၞဟ်မွဲ မၞုံယၟု Pietro Torrigiano ဒှ်ကယျာန် တက်ရေင်သကအ်တုဲ ကွးဘာဂှ် စာဲစုတ်ညးတေအ် မုဟ်ညးတေအ်ကဝ်အာရ၊၊
ပ္ဍဲဍုင် ဗဝ်လဝ်ဂၞ၊ ဖလဝ်ရေန် ကေုာံ ရဝ်မ ၁၄၉၂–၁၄၉၉
သၟိင်ဍုင်ဖလဝ်ရေန် Lorenzo de' Medici စုတိ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၈၊ ၁၄၉၂ ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ စပ်ကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ညံင်ဂွံဂတးအာရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် တိတ်နူ နန်မေဒိသဳတုဲ ကလေင်စဴအာ သ္ၚိအပါဇကုရ၊၊ ဂိတုဂတဂှ်ညိ ညးတေအ် ပုတ်ရုပ် နကဵုဆု ဗီုနာဲယေသှု မၞုံလတူ တိုင်မဒေင် Crucifix (1493)၊ နဒဒှ်တၟာဲတဲ သွက်ဂွံကဵု ကျာ်ဇၞော် ဘာကျာ် ဍုင်ဖလဝ်ရေန် သာန်တဝ် သပိရိတဝ် (Santo Spirito)ရ၊၊ ဘာကျာ်ဂှ် ကဵုအခေါင်ညးတေအ် သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ် ကွတ်ဂဥုဲ anatomical ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဘာကျာ်ရ၊၊ အကြာသၞာံ ၁၄၉၃ ကဵု သၞာံ ၁၄၉၄ ဂှ် ညးတေအ် ရာန်တၟအ်ခၜိုဟ်ဍာ် အသာ်လမ္စံက် မွဲကလောအ်တုဲ ညးတေအ် ပုတ် ရုပ်ကျာ်ရဝ်မ (Hercules)၊၊ ရုပ်ဂှ် ပလံင်ဏာ ဍုင်ပြင်သေတ်ရ၊၊ ရုပ်ဝွံ ကၠေအ်အာ နူကဵုသၞာံ ၜိုတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၀ သၞာံ ၁၄၉၄ ကြဴနူ အခိင်မုဟ်ကျာ လတိုပ်ဇၞော်စှ်ေတုဲ ညးမဆက်ဒုင်အာဲ သၟိင်တြေံ လဝ်ရေန်သဝ်၊ Piero de Medici လိင်ညးတေအ် သွက်ဂွံကၠောန် ရုပ်ပဋိမာရုပ် နကဵုလတိုပ်တုဲ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလေင်လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲနန်ပၠန်ရ၊၊
ပ္ဍဲကဵုသၞာံဂှ်ရ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု Savonarola ကတဵုဒှ်တုဲ သၟိင်မေဒိသဳ ဒးဒုင်ထဍေင်ပတိတ် နူကဵု ဍုင်ဖလဝ်ရေန်၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် တိတ်နူဍုင်ဂှ် ကၠာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံညိင်ဝတ်ညိရ၊၊ ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ဝေန်နေတ် Venice နူဂှ်ပၠန် ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ဗဝ်လဝ်ဂၞ Bologna၊၊ ပ္ဍဲဗဝ်လဝ်ဂၞဂှ် ညးတေအ် ဂွံလုပ်ကၠောန် သွက်ဂွံပုတ် ရုပ်ဍောတ်တ် သွက်ဂွံစုတ်ပယျေဝ် ပ္ဍဲဘာကျာ်ဂိုဟ် သင် ဒဝ်မိနိစ် Shrine of St. Dominic၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဂွံဗ္တောန်လ္ၚတ်ကေတ် နဲဗီု ဂွံပုတ်တၟအ်ကြံင်င်ဂမၠိုင် နူကဵု Jacopo della Quercia ပ္ဍဲကာလမပုတ်ကၠောန် ပါင်တြင်ဘာကျာ် Basilica of St Petronius သီုကဵု သၠတြင် The Creation of Eveရ၊၊ ဂတဂှ် ၜိုတ်ကၞောတ်သၞာံ ၁၄၉၄ ဂှ် အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဖလဝ်ရေန် ညိင်ဝတ်ကၠုင်ရ၊၊ အရာမဒးဂွိင်ဖေက် ပြင်သေတ် မကၠုင်ဗတိုက်ဍုင်ဂှ် ဟွံဒးဂွိင်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလေင်စဴ ဍုင်ဖလဝ်ရေန်ရ၊၊ ဆဂး နူကဵုသၟိင်တၟိဂှ် ဟွံခညးတေအ် ကမၠောန် (ဝါ) ဟွံလိင်ညးတေအ် သွက်ဂွံကၠောန်ရ၊၊ ညးတေအ် အာကၠောန် ပ္ဍဲဇရေင်မေဒိသဳ (Medici)၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ကဝက်သၞာံ ညးတေအ်မမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဖလဝ်ရေန်ဂှ် ညးတေအ် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ရုပ်ပဋိမာရုပ် ဍောတ်တ်ၜါ မၞုံယၟု ကောန်ၚာ်မွဲ မဒှ်ရုပ် အစာမကဵုမ္ၚဵုၜာတ္တိဇြာံ သင်ယဝ်ဟာန် (a child St. John the Baptist) ကေုာံ ကူပိဒ် မတိက်ဒၟံင်မွဲ (a sleeping Cupid)ရ၊၊ အတိုင်လဟီု Condivi, Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici မ္ဂး ညးတေအ် သၟာန် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ရုပ် အစာမကဵု မ္ၚဵုၜာတ္တိဇြာံ ယဝ်ဟာန်ဂှ် ညးပုတ်ကၠောန်လဝ် သွက်ညးဂှ်ရော၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် သှ် ＂ရုပ်ဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် ဗီုရုပ်ခေတ်တြေံတုဲ အာတိုပ်ထောအ် ပ္ဍဲတိ လအ်ညိဂွးတုဲ ပလံင်ဏာရဝ်မ သွံဂွံၚုဟ်ခိုဟ်＂၊၊ အတိုင်ကသပ်ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဖန်တုဲ ဗလးဏာ လဝ်ရေန်ဇြဝ် ကဵုအာလီသွံ ရုပ်ဂှ် နဒဒှ် ကပေါတ်တြေံ နူခေတ်လဒေါဝ် ပ္ဍဲဍုင်ရဝ်မ မဒှ်ဍုင် ဂဥုပ်သၟိင်သင် မၞုံရ၊၊ ဆဂး ကျာ်ဇၞော် (Cardinal Raffaele Riario)ဂှ် ညးရံင်ရုပ်ဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ ရုပ်ဂှ် ၜိုန်ရ ရံင်ရုပ်သာ် တြေံဒၟံင်ကီုလေဝ် ဗီုပြင်အခိုက် ရုပ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် နူခေတ်တြေံ ဟွံသေင်တုဲ ညးဂွံတီကေတ် ဒှ်ရုပ် မကၠောန်လဝ်အလီရ၊၊ ဆဂး ရုပ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ကွတ်တဲ စိစောန် ခိုဟ်ဗွဲမလောန်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် သၟာန် လဝ်ရေန်ဇြဝ် ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မပုတ်ကၠောန်လဝ် ရုပ်ဂှ်ရော၊၊ ညးမိက်ဂွံကော်ဘိက် ကဵုကၠုင် ဍုင်ရဝ်မ ရ၊၊ နကဵုနဲဏအ် ပရေင်သွံ ရုပ်ပါန်ကွတ်ညး ပ္ဍဲဍုင်မ္ၚး အံင်ဇၞးကၠုင်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဒုင်တဲ သွက်ဂွံအာဆဵု ကုကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲရဝ်မ ရ၊၊
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် စိုပ်ဍုင်ရဝ်မ ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၂၅၊ ၁၄၉၆ ကာလဂှ် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၂၁ သၞာံရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ စနူဂိတုဂျူလာင် ၄ ဂှ် ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် သွက်ဂွံကၠောန်ကဵု ကျာ်ဇၞော် (Cardinal Raffaele Riario) ရုပ်ကျာ်သၟိင်ဝါင် ဂကူရဝ်မ မကော်ဂး ကျာ်ဘစ်ဆူသ် Bacchusမဇၞော်မွဲရ၊၊ ရုပ်ဂှ် ညးတေအ်ကၠောန်တုဲ ဟိုတ်နူရုပ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဗီုပြင်တၟိ မဟွံမဲ ကုဗွိုက်လတက်တုဲ လကျာ်ဇၞော်ဂှ် ထေဲတုဲ ဟွံဒုင်တဲ ဟွံကေတ် ရုပ်ဂှ်ရ၊၊ ဆဂး သေဌဳဗာန် ယာကဝ်ပဝ် ဂလ်လဳ (Jacopo Galli) ရာန်ကေတ်တုဲ စွံပ္ဍဲကၠအ်သ္ၚိညးရ၊၊
ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၁၄၉၇ လကျာ်ဇၞော် ကလုတ်ပြင်သေတ် (Cardinal Jean de Bilhères-Lagraulas) လိင်ညးတေအ် သွက်ဂွံကဵု ပုတ် ရုပ်ပဴတး (Pietà'') မဒှ်ရုပ် မိတၠဂုဏ်မာရိ မဒှ်ဒၟံင်လၞီ လတူကောန်ဗၠာဲဇကု နာဲယေသှု မဒးဒုင်ဂစိုတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခန်ဗီုရုပ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်သၠပတ်သမ္မာ၊ မဒှ်အရာ ကောန်ယူရောပ်တအ် မဖန်ဗဒှ်ပတိုန်လဝ်ကေတ်တ်ရ၊၊ ချုက်လဝ် လိက်ကသုက် ညံင်ဂွံကၠောန်တုဲ ဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံဂတဂှ်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကၠောန်ရုပ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအဝ်ဂေတ် ၂၄ ရ၊၊ ပဋိမာရုပ်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ရုပ်မခိုဟ်အိုတ် အလုံမွဲဂၠးတိ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ ဝသရိ (Vasari) ဟီုပတိုန်စ ＂တၟအ်ကလောအ် ဂွံဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ဗီုရုပ်မဂျိုင်ဗီုဏအ်မာန်ဂှ် ဒှ်အရာ ညးတၠဣဓိကြဳဇှ်မွဲမွဲ နွံဟေင် ဖန်ဗဒှ်မာန်ရ၊၊＂ ရုပ်ဂှ် လၟုဟ်စွံလဝ် ပ္ဍဲဘာကျာ် သၟိင်သင်ပုပ် သင်ပေတရု (St Peter's Basilica) ပ္ဍဲဒၞာဲၝောအ်ဘာ မဒှ်ဒၞာဲကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ၊၊
ဖလဝ်ရေန် ၁၄၉၉ - ၁၅၀၅
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလေင်စဴ ဖလဝ်ရေန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၉၊၊ ကြဴနူ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဍုင်ဂှ် ကျအာတုဲ ဍုင်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာရ၊၊ လကျာ်မဒစဵုဒစးရေနာရှင် (သၞောတ်လညာတ်တၟိ မဒှ်သၞောတ်မဗၠးၜး) Girolamo Savonarola ဂှ် ဒးဒုင်ဂစိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၉၈တုဲ သၟိင်တၟိ Piero Soderiniတိုန်ဒှ် သၟိင်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မဂွံဒုင်အာတ်မိက် ညံင်ဂွံကၠောန်ပတုဲ ကမၠောန်ပရဝ်ဂျေတ် Agostino di Duccio မဖျေဟ်လဝ် မလောန်ကၠုင် နူကဵု ၄၀ သၞာံတေအ်ရ၊၊ သွက်ဂွံကၠောန် ရုပ်သၟိင်ဍာဝိက် ဂွံစွံ ပ္ဍဲသ္ၚိကၠတ် ဖလဝ်ရေန်(gable of Florence Cathedral) နဒဒှ် သင်္ကေတ ဗၠးၜး ဍုင်ဖလဝ်ရေန်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကေတ်လျိုင်တုဲ ကၠောန်ပုတ် ရုပ်သၟိင်ဍာဝိက် အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၄ ရ၊၊ ရုပ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်ယၟုမြဟ် အလုံလိုက်မွဲတုဲ မထ္ၜးကဵု အစောန်စရာဲ ကွတ်ပါန်ပုတ်ညးရ၊၊ ရုပ်ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဂကောံကၠတ်ထဝ် နွံတမ် Botticelli ကေုာံ Leonardo da Vinci တအ် ကောံဓရီု သွက်ဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒၞာဲမစွံရုပ်ဂှ်ရ၊၊ ညးတအ်တုပ်စိုတ် စွံရုပ်ဂှ် ပ္ဍဲသၠာတ် (Piazza della Signoria) ဂတမုက် ကၠတ်ထဝ်ဍုင် Palazzo Vecchioရ၊၊ လၟုဟ် ဒၞာဲဂှ် ညးစွံလဝ် ရုပ်မကၠောန်ပတုပ်လဝ်မွဲတုဲ ရုပ်တမ်မူလဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး Academia ရ၊၊
ကၠောန် ပဋိမာရုပ် သၟိင်ဍာဝိက်တုဲဂှ် ညးကလိဂွံ ကမ္မရှေန်/လိင်ကမၠောန်တၞဟ်မွဲပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၄ လပါ်စ လဝ်နာရ်ဒဝ် (Leonardo da Vinci) ကလိဂွံလဝ် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဓဇက်ရုပ်ပါန်ခဳ ပေါဲဗတိုက် အာန်ဂဴရာ (The Battle of Anghiara) ပ္ဍဲဂၠံတိုက် ကၠတ်ထဝ် (Palazzo Vecchio) မဒှ်ရုပ် ပေါဲဗတိုက် အကြာဖလဝ်ရေန် ကဵု မဳလာန် (battle between Florence and Milan) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၄၀ တေအ်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလိဂွံကမၠောန် သွက်ဂွံ ဓဇက် ဗီု ပေါဲဗတိုက် စသ်စဳနာ (Battle of Cascina)၊၊ ရုပ်ၜါတအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ကွေဟ်ရ၊၊ လဝ်နာရ်ဒဝ် ဓဇက်ရုပ် ဗီုကောန်ပၞာန်တအ် မဍိုက်ချေဟ်တုဲ ဗတိုက်ဒၟံင်၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဓဇက် ဗီုကောန်ပၞာန်တအ် အောပ်မင်ဗတိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဇိုင်ကြုင်မွဲရ၊၊ ရုပ်သီုၜါဂှ် ရုပ်လဵုလေဝ် ဟွံတုဲဒှ်၊ တုဲပၠန် ဟိုတ်နူ ကလေင်ပလေဝ် ဂၠံတိုက်ဂှ်တုဲ ရုပ်တအ်ဂှ် လီုကၠေအ်အာရ၊၊ ရုပ်တအ်သီုၜါဂှ် ခိုဟ်ဒးအမ်သဝ်ဗွဲမလောန်တုဲ ရုပ်လဝ်နာရ်ဒဝ်ဂှ် ရူဗေန် (Rubens) ကပ်ပဳကၠောန်လဝ်တၟိတုဲ ရုပ်မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် ဗသတာင်နဝ် (Bastiano da Sangallo) ဓဇက်ကပ်ပဳလဝ်ရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အာန်ဂေလဝ် (Angelo Doni)လိင် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကဵုဓဇက် ရုပ်ပါန်ခဳ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ကျာ် ("Holy Family") သွက်ဂွံကဵု တၟာဲတဲ သမ္ဘာညးတေအ် မဒ်ဒလေနာ ( Maddalena Strozzi)ရ၊၊ ရုပ်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ Doni Tondo တုဲ လၟုဟ်ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးဥုပ်ဖိဇြဳ ဂလ်လာရဳ (Uffizi Gallery) ဓရီုဍေဟ်လေဝ် ဒှ်ဓရီု နူတမ်ကီုတုဲ ဓရီုဂှ် အလဵုဇကု မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မဖျေဟ်လဝ် ဒဳဇြာင် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဗီုရုပ် မေတ်ဒဝ်နာ ကေုာံ ကောန် ကရောမ် အစာၜာတ္တိဇာံယဝ်ဟာန် (Madonna and Child with John the Baptist) မကော်စ မေန်ချာသတာ မေတ်ဒဝ်နာ (Manchester Madonna) မထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပါန်ခဳကောန်ဂကူ လာန်ဒါန် (National Gallery, London)ဂှ်လေဝ် ညးရ ဒှ်မၞိဟ်မဓဇက်လဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
သၠဖ္ဍာန် ဂၠံတိုက် ၁၅၀၅ - ၁၅၁၂
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၀၅ ဂှ် သၟိင်သင်ပုပ်တၟိ ဂျူလဳယုသ် ဒုတိယ (Pope Julius II) ကော်ဘိက် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် သွက်ဂွံ ကလေင်အာရဝ်မတုဲ ညးကဵုကမၠောန် သွက်ဂွံသြိုင် ဒၞာဲဂိုဟ်သၟိင်သင်ပုပ် ကေုာံ ပဋိမာရုပ် ၄၀ သ္ဒးတုဲ အပ္ဍဲမသုန်သၞာံရ၊၊ နကဵုသၟဝ်ပၠတရဴ သၟိင်သင်ပုပ်ဂှ် ဟိုတ်နူမစကာဖန်ကၠောန်ဒၟံင် အရာတၞဟ်တအ်တုဲ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဂွံဒုင်စသိုင် မဒးဒုင်ပလီုပထုဲဒၟံင် ပရေင်ကမၠောန်ညးတေအ် မွဲခဏမွဲခဏရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညးတေအ် ဆက်ကၠောန်အာ ပ္ဍဲဂိုဟ်ဂှ် ပွိုင် ၄၀ သၞာံရ၊၊ ကမၠောန်ဂှ် အတိုင်ပၟိက်စိုတ်ညးတေအ်ဂှ် ဟွံဂွံတုဲရ၊၊ ဂိုဟ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဘာကျာ် သင်ပဴတရဝ် ပ္ဍဲဝိန်ကဝ်လဳ Church of San Pietro in Vincoli ပ္ဍဲဍုင်ရဝ်မ၊ ရုပ်ယၟုမြဟ်အိုတ် ဒှ်ရုပ်မၞုံလဒေါဝ် ရုပ်မဝ်သေတ်၊ ဂိုဟ်ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၁၆၊၊ ရုပ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ရုပ်ၜါ မကော်စ ရုပ်Rebellious Slave ကဵု ရုပ်Dying Slave၊ ရုပ်တအ်ဂှ် လၟုဟ် နွံပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပြင်သေတ် လဝ်ရာ၊၊
ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ်ရ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဓဇက်ဗီု သၠဖ္ဍာန် ဂၠံတိုက်သိသတိုင်(Sistine Chapel)၊ ညးတေအ် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင် ပန်သၞာံ ဂွံဓဇက်ရုပ်ဂှ်တုဲ (၁၅၀၈-၁၅၁၂)၊၊ ကာလမတုပ်လဝ်စိုတ် ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန် ကုမိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် ညးကဵု ဓဇက်ရုပ် ဗီုကွးသာဝက (၁၂) (Twelve Apostles) ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဒယိုင်ပိကၠင် မထံက်လဝ် သၠဖ္ဍာန်ဂှ်တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ညးတေအ် ဒးကၠောန်ရုပ်ပါန်ပုတ်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် အာတ်မိက် သၟိင်သင်ပုပ် ဂျုလိယုတ် (Pope Julius) သွက်ဂွံကဵုအခေါင်ကၠောန် ဗွဲမဗၠးၜး အတိုင်ပၟိက်စိုတ်ညးတေအ် မၞုံကဵုဗီုပြင် တၟေင်င်တၟဟ်ဟ် မဒုင်သဇိုင် ကုပရူ မနိမိတ်ဗဒှ် (Creation) ပရူညးဒတန်ကဝ် (Fall of Man)၊ ဂတိပါင် နာဲဟံင်ပြာ် နူပရောဗက်(Promise of Salvation through the prophets) ကေုာံ နာဲယေသှုခရေတ် (genealogy of Christ)ရ၊၊ ရုပ်တအ်ဂှ် မဒှ်ရုပ် ပ္ဍဲဘာကျာ်ကာတ္တလေတ်တအ် မလေပ်ဓဇက် ကၠောန်စဂၠိုင် သီုဖအိုတ်ရ၊၊
သမၠဲဂအာင် သၠဖ္ဍာန်သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံ ၅၀၀ မဳတာပန်ကၠင်ပြင်င် တုဲ သီုဖအိုတ် ရုပ်နွံ ၃၀၀ ပြင်ရ၊၊ လဒေါဝ်သၠဖ္ဍာန်ဂှ် ပါ်လဝ်ဒစိတ်အခန် မဓဇက်လဝ် ပရူနူကဵု လိက်သၠပတ်ပထမကဝ်(Book of Genesis)၊ မပါ်လဝ် နကဵုပိဂကောံ မတွဟ်ဂး ဗီုကျာ်ထာဝရ မနိမိတ်ဗဒှ်ဂၠးတိ၊ ဗီုကျာ်ထာဝရ နိမိတ်ဗဒှ် ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဗီုညးတအ် မဒုင်ကေတ် ကရုဏာ နူကျာ်၊ ကေုာံ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ဗီုဍုင်လိုက်ကောန်မၞိဟ် ဗီုရုပ် နဝ်ဨ (Noah) ကဵု ကောန်ဇာတ်ညးရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲတိုင် မထံက်ပခိုင်လဝ် သၠဖ္ဍာန်ဂှ် ဓဇက်လဝ်ရုပ်မၞိဟ်တြုဟ်မၞိဟ်ဗြဴ ၁၂ မကဵုဒၟံင်ပျးဒိုဟ် ဒဒှ်ရ နာဲယေသှု ကြက်ပြာပ်ကၠုင်ရောင်၊ ရုပ်ပရဝ်ဖေက် ဣသရေလ ထပှ်တၠ၊ ကေုာံ ရုပ်ဒေဝတဴဂရိတ် ခေတ်တြေံထပှ် (Sibyl)၊၊. ရုပ်ယၟုမြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲရုပ်ပါန်ခဳသၠဖ္ဍာန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဗီုရုပ် မနိမိတ်ဗဒှ် အာဍာမ် (အာဍာမ် ကဵု ဨဝ)(The Creation of Adam), Adam and Eve) ပ္ဍဲကဵု ကၠအ်ပ္ကဴဨဍေန် (Garden of Eden)၊ ဗီုဍာ်ဇၞော် (Deluge)၊ ဗီုပရောဖေက် ယေရမိ (Prophet Jeremiah)၊ ကေုာံ ဗီု ရုပ်Cumaean Sibyl တအ်ရ၊၊
ဖလဝ်ရေန် သၟဝ်သၟိင်သင်ပုပ် မေဒိစိ ၁၅၁၃ - တမ်သၞာံ ၁၅၃၄
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၁၃ ဂှ် သၟိင်သင်ပုပ် ဂျူလဳယုသ် စဴအာသွဝ်တုဲ ကောန်ဒုတိယ Lorenzo dei Medici ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ်သၟိင်သင်ပုပ် မဂွံဒုင်ယၟု သၟိင်သင်ပုပ်လေအဝ် Pope Leo X ရ၊၊ သၟိင်သင်ပုပ်လေအဝ် လိင် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် သွက်ဂွံကလေင်သြိုင် ဘာကျာ် သင်လဝ်ရေန်ဇြဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဖလဝ်ရေန် Basilica of San Lorenzo in Florence တုဲ ကဵုကယျိုင်ပယျေဝ် နကဵုရုပ်ပါန်တၟအ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ညးတေအ် ဒုင်တဲ ဆဂး စိုတ်ညးတေအ် ဟွံသၠောင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ညးတေအ် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင်ပိသၞာံ သွက်ဓဇက်ဗီုပြင် ကေုာံ ဒးဖန်ဒၞာဲမပ္တိတ်တၟအ်ခၜိုဟ်ဍာ်တၟိရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၀ ဂှ် ကၠာဟွံဂွံ စရပ်ကမၠောန်ဇၞော်ဇၞော်ဏီဂှ် ကမၠောန်ညးတေအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပဒေါအ်ထောအ် မွဲတဲဓဝ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၀ ဂှ် မေဒိစိ (Medici) ကလေင်ကၠုင် ဇရေင်မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် နကဵုပရေင်ကမၠောန်မွဲရ၊၊ အလန်ဏအ် ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် သွက်ဂွံကၠောန်ဂိုဟ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲဘာကျာ်သင်လဝ်ရေန်ဇြဝ် ရ၊၊ ဗီုရုပ် ပ္ဍဲကဵုကမၠောန်ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် သၟာပါန်ကွတ် ပ္ဍဲကဵုအကြာသၞာံ ၁၅၂၀တအ် ကဵု ၁၅၃၀တအ် ပါလုပ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် စကာအရာမပယျေဝ်ဇကုဇကုတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကၠောန်လဝ် ဂၠံတိုက် မေဒိသဳ(Medici Chapel) မၞုံကဵု ၝောအ်ဂိုဟ်ဇၞော်မွဲတုဲ ဂိုဟ်သၟတ်ၜါ သွက်ဂကောံသ္ၚိကၟိန် မေဒိသဳ၊ ဂဳလုလာဲနဝ် (Giuliano, Duke of Nemours) ကဵု လဝ်ရေန်သဝ် မဒှ်ကောန်ကၟိန်ညးရ၊၊ ဂိုဟ်ဂှ် သီုကဵု ပစၟတ်သမ္တီ ကုမၞိဟ်ယၟုမြဟ်ကၠာညး Lorenzo the Magnificent ကဵု ကောညး Giuliano မဒှ်မၞိဟ်မတိုပ်လဝ် ဟွံသ္ၚောဲကုဂိုဟ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိုဟ်ဂှ် နွံကဵုပဋိမာရုပ်ၜါ မပစၞး အခိင်ဗတံ (Night) ကေုာံ အခိင်တ္ၚဲ (Day)၊ ကေုာံ ဒမၠု (Dusk) ကေုာံ အရှိုဏ် (Dawn)ရ၊၊ ပ္ဍဲဂၠံတိုက်ဂှ် သီုနွံကဵု ရုပ် မေဒိသဳ မဒေါန်နာ (Michelangelo's Medici Madonna)ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆ ဂှ် ဂွံတီကေတ် ကာပၞုက် ဒဒှ်ရ ဂၠံတိုက်ဂှ် မွဲဒၞာဲကေုာံမွဲဒၞာဲ ဆက်စၠောအ်လဝ်ဂှ် ဓဇက်ချူလဝ် ပ္ဍဲဂၠံတိုက်ဂှ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၇ ကောန်ဍုင်ဖလဝ်ရေန်တအ် ဖျေဟ်ထောအ် မေဒိသဳတုဲ ကလေင်ဒက်ပတန် ဍုင်ဗၠးၜးပၠန်ရ၊၊ ကၟာင်ဍုင်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန်ရ၊၊ တုဲပၠန် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် လုပ်ကၠောန် သွက်ဍုင်ဖလဝ်ရေန် မဒှ်ဍုင်ညးတေအ်မဆာန်ဂှ် နူကဵုသၞာံ ၁၅၂၈ စဵုကဵု ၁၅၂၉ ရ၊၊ ဆဂး ဍုင်ဂှ် ကလေင်ကျအာပၠန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၀ တုဲ အဝဵုမေဒိသဳ ကလေင်ဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲဖလဝ်ရေန်ပၠန်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဟွံဒးစိုတ် သၟိင်စဍုင်တၟိ Alessandro Medici ဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ မကဵုအန္တရာဲ ကုလမျီုဇကုမာန်ရောဂးတုဲ ညးပြံင်အာမံင် ရဝ်မ တုဲ ကမၠောန်အဃောညးမသြိုင်ဒၟံင် ဂၠံတိုက်မေဒိသဳ (Medici chapel) ကဵု တိုက်ဗွဟ်လိက် (Laurentian Library)ဂှ် သီုဟွံတုဲ ဗလးစွံလဝ် အတိုင်ဂှ်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ပံင်တောဲ ကုရဲပၠန်ဂတး မဒစဵုဒစး သၞောတ်မေဒိသဳ ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် စိုပ်ရဝ်မတုဲ ကျာ်ဇၞော်သၟိင်သင်ပုဟ် ကဵုကမၠောန် ကုညးတေအ် သွက်ဂွံကၠောန် ဂိုဟ်သၟိင်ပုပ် ဂျူလဳယုသ် (Pope Julius)ရ၊၊
ရဝ်မ ၁၅၃၄ - ၁၅၄၆
ပ္ဍဲရဝ်မ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မံင်ဗဒါဲဘာကျာ် သာန်တာ မာရိယျာ ဒဳ လဝ်ရေတဝ် (Santa Maria di Loreto)ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်လုက် ကုအစာကဗျ ဝိတ်တဝ်ရိယျာ ကဝ်လောန်နာ (Vittoria Colonna) မဒှ်အမာတ်ဗြဴ နူကဵုဍုင်Pescara မဒှ်မၞိဟ် ရဲမိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မကြပ်အိုတ် စဵုကဵု အမာတ်ဗြဴဂှ် စုတိ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၅၄၇ ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၄ သၟိင်သင်ပုပ် Pope Clement VII ကဵုကမၠောန် ကုမိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် သွက်ဂွံဓဇက်ရုပ် တ္ၚဲမစဳရေင်သၞောဝ် လက္ကရဴအိုတ် (The Last Judgement) ပ္ဍဲလတူဗဒင် သ္ၚိကျာ် ပ္ဍဲဂၠံတိုက် သိသတိုင် ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် စဓဇက်ရုပ်ဂှ် နူသၞာံ ၁၅၃၄ ဂွံတုဲဒှ်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၅၄၁ ရ၊၊ ရုပ်ဂှ် ဒှ်ရုပ် ဗီုရုပ်နာဲခရေတ် မကလေင်ကၠုင် အလန်ဒုတိယတုဲ မစဳရေင်သၞောဝ် ကုဝိညာဏ်ဂမၠိုင် မၞိဟ်လဵု မဂွံအခေါင်အာ ဌာန်ကျာ်ဂမျိုင် (ဍုင်သွဝ်)၊ ညးလဵုဒးစှ်ေနရက်ရ၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဟွံဓဇက်ချူ ရုပ်နာဲယေသှု ဗီုကဵုအစာပါန်ကွတ်တၞဟ်တအ် မဓဇက်ချူကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ညးတေအ် ဓဇက်လဝ် ရုပ်နာဲယေသှု နဒဒှ်မၞိဟ်မကြံင်မ္ၚုဟ်မွဲ မၞုံကဵုခန္ဓကာလ မပေင်တဴကဵု နကဵုဗလ၊ အဝဲသၟတ်၊ သော်မုင်ဟွံမဲ ကေုာံ ဟွံမဲကုဗွိုက်လတက်ရ၊၊ ကွးသာဝကဂမၠိုင် ဗွူဗိုင်လဝ် နာဲယေသှုရ၊၊ ပၞောဝ်ကွးသာဝကဂမၠိုင်ဂှ် ကွးသာဝက သင်ၜါသဝ်လဝ်မေဝ်(Saint Bartholomew)ဂှ် ရပ်ဂေက်လဝ် စၞာံအလဵုဇကု မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မတကဲဒၟံင်ရ၊၊ ဇွဂမၠိုင် ဓလိုက်ကတဵု နူတိတုဲ ကဠင်ဒၟံင်အမိင် ဂွံတိုန် သွဝ်ဟာ ဒးစှ်ေနရက်ဟာရ၊၊
ကာလရုပ်ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲဂှ် ဒဒှ်ရ ဗီုပဋိမာရုပ် နာဲယေသှု ကေုာံ မိကျာ်ဂန်မာရိ မဟွံမဲ ကုဗွိုက်လတက်ဂှ် ဒှ်အရာမရုန်မဵု ဓလေခ္ဍံင် လတူဘာသာဂးတုဲ ကာရ်ဒိနေလ် ကာရဖါ Cardinal Carafa ကေုာံ လကျာ်ဇၞော် သေရ်နိနိ(Monsignor Sernini) (Mantua's ambassador) အာဂရင်ဗ္တီ သၟိင်သင် ညံင်ကဵုဇိုင်ပလီု ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုဓရုပ်ဂြောပ်ထောအ် ရုပ်လိင်အင်္ဂဇာတ်တအ်ရ၊၊ ဆဂး သၟိင်သင် ဟွံဒုင်တဲ၊ ညးကဵုစွံအတိုင်ဂှ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၅၆၄ ကၠာမိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဟွံစုတိက္ဍင်ဂှ် နူကဵု ဂကောံကံင်သဳသၟိင်သင်ဂမၠိုင် (Council of Trent) ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ ဓဇက်ဗဒန်ဂြောပ်ထောအ် ရုပ်လိင်အင်္ဂဇာတ် ပ္ဍဲရုပ်ပါန်ခဳတအ်ဂှ်တုဲ ခပတိုန်ကဵု ကောန်ကွးမိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကဵုကၠောန်ရ၊၊ အတိုင်ဗီုရုပ်တြေံ ဟွံဂွံပလေဝ်လဝ်ဂှ် အစာပါန်ခဳ Marcello Venusti ဓဇက်လဝ်တုဲ လၟုဟ်ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး (Capodimonte Museum) မၞုံပ္ဍဲဍုင် နပလဳ (Naples)ရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန်လဝ် ကွတ်ဓဇဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ညးဖျေဟ်ဒဳဇြာင် ဇြပ်သဘင်ဓရ် (Capitoline Hill မၞုံကဵု သလာတ်မ္ၚး (trapezoid piazza) မကၠောန်ပယျေဝ်လဝ် နကဵု ရုပ်ဗရိုတ်မာကု (Marcus Aurelius)၊၊ ညးဖျေဟ်ဒဳဇြာင် ဘုံလတူ Palazzo Farnese ကေုာံ အပ္ဍဲဘာကျာ် သင်တာ မာရိယျာ ဒိဂလိ အာန်ဂေလဳ Santa Maria degli Angeli၊ နကဵုအခိုက်ဗီုပြင် အခိုက်ရဝ်မ ခေတ်တမၠာ၊၊ ကမၠောန်ဓဇဲတၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု  San Giovanni dei Fiorentini၊ ဂၠံတိုက် သဖဝ်ဇြာ (the Sforza Chapel (Capella Sforza)) ပ္ဍဲသလာတ် Basilica di Santa Maria Maggiore ကေုာံ Porta Pia တအ်ရ၊၊
ဘာကျာ် သင်ပေတရု (St Peter's Basilica) ၁၅၄၆ - ၁၅၆၄
အဃော မကၠောန်ဒၟံင် ＂တ္ၚဲမစဳရေင်သၞောဝ် လက္ကရဴအိုတ်＂ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလိဂွံကမၠောန် သွက်ဂွံကၠောန် ပ္ဍဲဝါတိကန် (Vatican) တၞဟ်မွဲပၠန်ရ၊၊ သွက်ဂွံဓဇက် ရုပ်ဇၞော်ဇၞော်ၜါ ပ္ဍဲကဵု Cappella Paolina မဒှ်ရုပ် ကွးသာဝကနာဲယေသှု အဓိကၜါဇကု ပ္ဍဲရဝ်မ၊ သင်ပေါလဝ်(Conversion of Saint Paul) ကေုာံ ညးမဒးဒုင်ဂစိုတ် သင်ပေတရု (Crucifixion of Saint Peter)ရ၊၊ ရုပ်ၜါဝွံလေဝ် ညံင်ရဴရုပ် တ္ၚဲစဳရေင်သၞောဝ် လက္ကရဴအိုတ် Last Judgementကီု လုပ်လၟိဟ် ပါန်ကွတ်ကိစ္စဇၞော်ကီုရ၊၊ ရုပ်ၜါဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၅၀၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ Giorgio Vasari ပ္တိတ်လိက် ဝင်ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် Vita သီုကဵု ပရူမိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၄၆ ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် အစာဓဇဲ ဘာကျာ်သင်ပေတရု (St. Peter's Basilica) မဒှ်ဘာကျာ် သၟိင်သင်ပုပ် မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ရဝ်မ ရ၊၊ အစဳအဇန် မသြိုင်ခၞံ ဘာကျာ်ဗသဳလဳကာ မဖျေဟ်ဖန်လဝ် နူကဵု ၄ ဗွဝ်ကၠံဂှ် နူကဵုသၞာံ ၁၅၀၆ ဂှ် စဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ရ၊၊ ဒဳဇြာင်ဘာဂှ် Bramanteဒှ်မၞိဟ် မဖျေဟ်လဝ်ရ၊၊ ကၠောန်ဂွံ ကြပ်ပေင် မသုန်စှ်ောသၞာံရ၊၊ မၞိဟ်ကၠောန်ပြံင်လှာဲမ္ဂး အစဳအဇန်ဒဳဇြာင်လေဝ် ပြံင်ဗက်အာ ညိညကီုရ၊၊ ကၠောန်ဂွံလေဝ် ဆညိညဓဝ်ရ၊၊ စၞးဂှ် ညးပအပ်ကဵု မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် သွက်ဂွံဆက်ကၠောန်ရ၊၊ ညးတေအ် ဆက်ကၠောန်အာ အတိုင် Bramante မဖျေဟ်လဝ် ဗီုတြေံဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲလဒေါဝ်ဘာကျာ် မဒှ်ဒၞာဲဂိုဟ်ဂှ် ဒှ်လညာတ်ဒဳဇြာင် ညးတေအ်ရ၊၊ ဆဂး ဒၞာဲဂိုဟ် (The dome)ဂှ် ညးတေအ် စုတိအာတုဲလေဝ် ဟွံအာစိုပ်ဒတုဲ၊ ဒးပအပ်ကဵုBanister Fletcher ကဵုဆက်ကၠောန်ရ၊၊ ဒၞာဲဂိုဟ်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ " အရာမခၞံဗဒှ် ခေတ်ရေနာရှင် ဇၞော်ခိုဟ်အိုတ် (the greatest creation of the Renaissance) ရ"၊၊
ပရေင်သြိုင်ခၞံ ဘာကျာ်သင်ပေတရု အဃောအသိင်မခိုဟ်ဒၟံင် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် ပ္ဍဲအခိင် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မဂျိုင်ဒၟံင်လမျီုဂှ် ဒၞာဲဂိုဟ်ဂှ် တုဲမာန်ညိဟာရ၊၊ ဆဂး ဒၞာဲသဇိုင် ကေုာံ ဘုံသၟဝ်ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲတုဲရမ္ဂး သၟေဟ်လတူဂှ် သွက်ဂွံပတုဲဂှ် ဟွံဒးဇြိုင်စိုတ်ရ၊ ဒဳဇြာင်လေဝ် ပလေဝ်ထောအ် ဟွံဂွံရ၊၊
ပ္ဍဲဂိတု ဒဳဇြေန်ပါ ၇၊ ၂၀၀၇ ဂွံဂၠာဲဆဵုကေတ် ရုပ်ဗီုမဓဇက်လဝ် ဂိုဟ်သင်ပေတရု မဒှ်အရာ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မဓဇက်လဝ် လက္ကရဴအိုတ် ကၠာညးတေအ် ဟွံဂွံချိုတ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဒဳဇြာင်ဂှ် ခိုဟ်သောင်ကၠးကွေဟ်ရ၊၊
ကွေတ်ပတှ်ေ
"Neither painting nor sculpture will be able any longer to calm my soul, now turned toward that divine love that opened his arms on the cross to take us in."
＂ဓဇက်ရုပ်ကီု သီုကဵု ပုတ်ပဋိမာ သီုၜါ ဗၜိုဟ်ကဵု ဟွံမာန် ဝိညာဏ်အဲ၊ လၟုဟ် လၟောဝ်အာ ဇရေင်နာဲရုံလောဟ်သာဇန် မပံက်ပလးလဝ်တဲ ပ္ဍဲတိုင်မဒေင် ကော်ဘိက်ပြာပ်လုပ်ဇရေင်၊၊＂
ဝါသနာ ပူဂိုလ်
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ခအေတ်မွဲ၊ ညးတေအ် ကေင်ဟီုလဝ် ကဵုAscanio Condivi: "ၜိုတ်လဵုအဲလောဲလောဲရ၊ အဲမံင်အာ ဗီုမၞိဟ်ဝါတ်ဝါတ်မွဲ တွဵုရ၊၊" Condivi လဴ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် စိုတ်ဟွံဇၞော် ကဵုစၞစသုင်၊ ညးတေအ်စ သုင် ညံင်ဂွံဂျိုင်ရ၊၊ ညးတေအ် ဟွံစ ညံင်ဂွံဒုင်စရှ်သာဘဝရ၊၊" တုဲပၠန် ပလောအ်၊ ဒၞပ်တအ်ပၠန်လေဝ် လတက်ဒၟံင် ဆအ်ဒၟံင် မွဲဂှ်ရ၊၊" မၞိဟ်မချူ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ညးတေအ် Paolo Giovio ဟီု၊ "သဘာဝ အခိုက်အလိုက် ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကြံင်မ္ၚုဟ် ရိုင်ဇိုင်မွဲတုဲ၊ အၚောပ်ဝါသနာညးလေဝ် ကဆံင်သဝ် ပရေအ် စဵုကဵု ပတှ်ေကေတ် ဟွံမာန်ရ၊၊ ကွးလဵုလေဝ် ဂွံဗက်လက္ကရဴညးတေအ် ဟွံမဲရ၊၊" ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မနှဲမွဲတုဲ ဟွံမိက်ပံင်ကဵု မၞိဟ်တၞဟ်မွဲရ၊၊
ပွံင် ကေုာံ ကဗျ
ပရူ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် နွံကဵုပွံင် နကဵုခန္ဓကာယ ဂွံတီချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ် ဟွံလောဲသွာရ၊၊ မၞိဟ်ချူ အတ္ထုပ္ပတ္တိညး(Condivi ချူလဝ် ဒဒှ်ရ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် တုပ်ညံင် ခမဳမအေင်ဝေင်ပါဲ မွဲရ၊၊ ဆဂး ပရေင်လိင်သဘာဝညးတေအ် (the nature of his sexuality)ဂှ် မံက်ထ္ၜးဒၟံင် ပ္ဍဲကဗျညးတေအ်ရ၊၊ ညးချူကဗျ သီုဖအိုတ် ပိကၠံဒွက်/ပိုဒ် ပြင်ရmadrigals၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲမဂၠိင်အိုတ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရေင်သကအ်သ္ဍိုက်ဆာန်ညးတေအ် ကုသၟတ်တြုဟ် တောမ်မသဝ် ဒါဲ ကဝါလာဲရဳ (Tommaso dei Cavalieri) (c. 1509–1587)၊၊ အခိင် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် မဆဵုကုတောမ်မသဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၂ ဂှ် တောမ်မသဝ် ကလိဂွံ အာယုက် ၂၃ သၞာံ၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် အာယုက် ၅၄ သၞာံရ၊၊ ကဗျဝွံ ဒှ်ကဗျ မၞိဟ်တြုဟ်မွဲ မချူလဝ် ပရူသ္ဍိုက်ဆာန် လတူမၞိဟ်တြုဟ်မွဲ ဂၠိင်အိုတ်ရ၊၊
ကဝါလာဲရဳ ကလေင်ချူ " အဲကဵုဂတိပါင် သွက်ကလေင်ကဵု ဓဝ်ဆာန်နာဲ၊၊ အဲမွဲလှ်ေလေဝ် ဟွံကေင်ဆာန်လဝ် မၞိဟ်မွဲမွဲ ဗီုအဲမဆာန် နာဲရ၊၊ လတူညးလဵုမွဲလေဝ် အဲဟွံမိက်ဂွံဒှ် သကအ်ရဲ ဗီုအဲမိက်ဂွံဒှ် သကအ်ရဲ ကုနာဲရ၊၊" ကဝါလာဲရဳ သ္ဍိုက်ဆာန် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် စဵုကဵု ညးတေအ် စုတိရ၊၊
ဘဝ ပ္ဍဲလပါ်ကၞောတ်ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဒးစိုတ်သ္ဍိုက်ဆာန်အာ ညးချူကဗျ ညးဗြဴမၞုံယၟု Vittoria Colonna ပ္ဍဲအခိင်ညးတေအ် မပဒတဴ ပ္ဍဲရဝ်မ အကြာသၞာံ ၁၅၃၆ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၈၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးဗြဴဂှ် ကလိဂွံအာယုက် ၜိုတ် ၄၀ ဗဒါဲ ၅၀ ရ၊၊ ညးတအ် ချူဇန်ကဗျ ကုရေင်သကအ်တုဲ ညးတအ် နွံအဆက်အစပ် ရေင်သကအ် စဵုကဵုမၞိဟ်ဗြဴဂှ် စုတိရ၊၊
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပရင်
ဝင်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၂၀ ကျာ်ဇၞော်အစာဝဏ္ဏဒဳပ န ွံပိုန်ဘာဒဵု ကွာန်တံင်ပရင် စုတိစဴအာသွဝ်တုဲ သွက်ဂွံခပတိုန် ကျာ်ဇၞော်တၟိဂှ် ကောန်သင်တအ်ကီု ဒါယကာတအ်ကီု ဟွံက္လိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ်တုဲ ညးလပါ် ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပဂှ် မွဲလပါ် လပါ်တၞဟ်ဂှ် မွဲကရေက် မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်ဒၟံင် ၜါကရေက်ရ။ ဘာမွဲ ကျာ်ဇၞော်ၜါ နကဵုဗီုဏအ် တန်တဴဒၟံင် လုကဴပွိုင် ၜါသၞာံပြင်ပြင်ရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၃ ဂိတုဇှ်ေ (၉) မံက် အဃော ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ မအာဒၟံင်နိမန် ပ္ဍဲကွာန်ဝါဂၠံင်ဂှ် ဂကောံသင် ကေုာံ ဒါယကာ မွဲလပါ်ဂှ် ကော်နင် ကောန်ပၞာန်တုဲ ထဍေင်ပ္တိတ်ထောအ် ခမဳသင် သီုဖအိုတ် (၃၈) ဇကုရ။ ပၞောဝ်ခမဳမဒးဒြေပ်တိတ် နူဘာ သီုကေတ် ဗဗေင် သ္ၚာဟွံတာပ်တအ်ဂှ် တၠဂုဏ်ဝါရဒိပ္ပ၊ သဳလတေဇ၊ အာစိတ္တ၊ သဳလဝန္တတအ် ဒှ်တမ်ရ။ တုဲပၠန် ဘာဂှ် ညးကၟာတ်လဝ်တုဲ ကာလ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ မကလေင်စဴကၠုင်ဂှ် လုပ်ဘာဟွံဂွံရ။ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ ကေုာံ ခမဳသင်ဇကုတအ်ဂှ် ပြာပ်အာ ဇရေင်အနော်ကျာ် နာရဒ ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်ဒဵုရမ် ဘာပၞး မဒှ်ဘာဝိပဿနာရ။ ဘာပၞးဂှ် နူတမ်တေအ် ခမဳဒဂိုန်ဂြိုပ် နူကွာန်ပလဝ် မွဲဇကု စပတန်လဝ်ရ။ ခမဳနူကွာန်ပလဝ်ဂှ် စ္ဍးအာတုဲ အနော်ကျာ်နာရဒဂှ် ပဒတဴဒၟံင်ရ။ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပဂှ် ဟိုတ်မကေင်ဒှ်လဝ် အစာဇကုတုဲ ဘာပၞးဂှ် အနော်ကျာ်နာရဒ ပအပ်ကဵု ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ ကဵုပဒတဴ နဒဒှ်ကျာ်ဇၞော်ရ။
ကျာ်ဇၞော်ပညာဒဳပ ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာပၞးဂှ် ဂွံမွဲဝှ်တုဲ ဒါယကာ နာဲဟရဳ ကဵုဒါန်ကၠအ်ဇကု ကုကျာ်ဇၞော် သွက်ဂွံသြိုင်ဘာရ။ ကၠအ်ဂှ် ကဵု အရှာံဘာပၞးဂှ် ခြာဒၟံင် ဂၠံင်မွဲရ။ ဘာတၟိ မသြိုင်လဝ် ပ္ဍဲတိဒါန် နာဲဟရဳဂှ် ညးကဵုလဝ် ဘာကျာ်သြဳမန် ရ။ ဘာတြေံ ဘာပၞးဂှ် သွက်ကောန်သင် ဝိဿနာတအ် ဂွံပဒတဴတုဲ ဘာတၟိ ဘာကျာ်သြဳမန်ဂှ် သွက်ကောန်သင် မကတ်လိက် ပရိယတ္တိတအ် မြဴသာ်ဝွံ ပါ်လဝ်ကီုလေဝ် သီုဘာၜါဂှ် စဴပိဏ္ဍပါတ်ကီု၊ ကဵုပိုန်ကီု၊ လ္ၚောဝ်ကျာ်ကီု မွဲဒၞာဲဓဝ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်ပညာဒဳပဂှ် တန်တဴ ပ္ဍဲဘာဂှ် လုကဴ (၁၁) သၞာံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄၃ ဇကု၊ တပိုယ် ၄၃ ဇကု။
လၟေင်ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုင်
၁၃၂၃ - ၁၃၃၄ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ ၁၃၃၄ - ၁၃၃၅ အနော်ကျာ်နာရဒ ၁၃၃၅ - ၁၃၄၁ ဘဒ္ဒန္တဝါရဒိပ္ပ (တၠဂုဏ်မှေအ်) ၁၃၄၁ -      ဘဒ္ဒန္တသဳလတေဇ
နိဿဲ
တၠဂုဏ်အစာ ဒါနဝန္တ တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာကျာ်သြဳမန် ကွာန်တံင်ပရင် ပကောံချူလဝ် "ဝင်တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာကျာ်သြဳမန် ကွာန်တံင်ပရင်"
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒဵုလေင်ဒိုင်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဝါဍောတ်
ဘာဒဵုလေင်ဒိုင် ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣဿရ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရုတ္တံင်
ဘာဗၟံက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ရုတ္တံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳဟ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၃၊ ဝှ် ၅၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓမ္မသာရဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရုတ္တံင်
ဘာဓမ္မသာရဝိဟာရ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ရုတ္တံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိဿရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
{| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#FFFFFF; border-stylewidth:3px; borr-color: #FFEF80;" ! colspan="2" style="background-color: #FFEF80; family:Verdana, Arial, Helveticasans-serif; font-size: 100%; border: 1px solid #FFEF80; text-align: center; padding-left: 7px; padding-top: 1px; padding-bottom: 1px; -moz-border-radius:2px" | 101px ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဟီုဂှ် ဒှ်ဂၠံင်ဍာန်အပါပိုဲဂေါတမလးလဝ်သွက်ပိုဲကောန်တံဂွံကွာ်အာဍာန်ဓပ်တပ်အးမွဲတၞုင်ကီုရ၊ နဲကဲနာနာလေဝ် အပါပိုဲညးချူစွံလဝ်သွက်ပိုဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတံဂွံသုင်စောဲအာဆေင်စပ်ကဵုဘဝကီု နဲကဲသှ်ပ္တိတ်ပြသၞာနာနာပ္ဍဲဘဝကီုတံဂှ် ညးစွံလဝ်သွက်ပိုဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတံဂွံသုင်စောဲအခိင်ဒးစိုတ်မာန်အိုတ်ရ၊ ဇၟာပ်ပိုဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတံညးဂမၠိုင်လေဝ် တ္ၚဲဏံၜိုန်ရအပါပိုဲညးဟွံမွယ်ဂတမတ်ပိုဲကောန်တံကီုလေဝ် ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တှ်ေ အပါပိုဲညးနွံဒၟံင်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲကောန်တံလၟိုန်အခိင်အခါကီုရ၊ ဂၠံင်ဍာန်အပါပိုဲညးလးစွံလဝ်သွက်ပိုဲဂွံကွာ်၊ အရေဝ်ဝေတ်ဗ္တောန်နာနာလေဝ် ညးချူစွံလဝ်သွက်ပိုဲကောန်တံဂွံအာလ္ၚတ်မာန်ဂှ် နွံမံင်ပ္ဍဲတဲပိုဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတ္ၚဲဏံဟီုဂှ် ဣဏံဟေင်ရအပါပိုဲညးဟွံချိုတ်အာနူပိုဲကောန်တံဏီပုဟ်၊ ယဝ်ရပိုဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတံ ကွာ်အာဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဗီုညးလးစွံလဝ်မ္ဂးတှ်ေ ဣဏံဟေင်ရအပါပိုဲညးမင်ဗဵုမံင်ပိုဲဇၟာပ်ဇၟာပ်ဂံါပိုဲကောန်တံယာကွာ်အာဂှ်ရ၊ တ္ၚဲလဵုအခိင်လဵု နာဍဳမိဏေတ်စက္ကလဵု ပိုဲကောန်တံယာဇိုင်ကွာ်တိတ်အာမ္ၚးဍာန်အပါပိုဲမ္ဂးတှ်ေ အပါပိုဲလေဝ်ညးရီုဗင်ဟွံမာန်တုဲ ဒဒိုက်ဂှ်ပိုဲကောန်တံဒးဒုင်ကေတ်အတိုင်သဘာဝမာန်ရ၊ ယဝ်ရလ္ၚတ်ကေတ်အးအးတပ်တပ်ဏောင်တှ်ေ နဲကဲအပါပိုဲဂှ် ဒှ်တဴနဲကဲသဘာဝမွဲဟွံမွယ်ကဵုရုပ်ရဴတုဲ ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ်တၟေင်အိုတ်လောဲသွာအိုတ်ရ၊ နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေလောဲလောဲသွာသွာရ၊ အဓိကဂှ် ပိုဲကောန်တံဒးမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်  ဒးနွံကဵုသမာဓိသတိညိင်ညိင်တုဲ သုင်စေဲာအာဘဝနဒဒှ်ဂၠံင်ဍာန်လဒေါဝ်မွဲတၞုင်အိုတ်ညိ၊ ဍာန်လဒေါဝ်ဟီုဂှ် ဍာန်ဓဝ်ဍာန်တပ်ဍာန်အးမွဲတၞုင်ရ။
နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာ
ယဝ်ရနဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာဟီုမ္ဂးတှ်ေ အရာသီုဖ္အိုတ်တံဂှ်ဒးလောဲသွာမာန်ရ၊ ယဝ်ရဟွံလောဲသွာဒှ်အာခက်ခုဲမ္ဂးတှ်ေ ဣဏံဂှ်ဒှ်နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာဟွံသေင်ရ၊ နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာဍာံဍာံဟီုဂှ်တှ်ေ ကလင်တုဲလောဲလောဲမံင်ရ၊ ဆဂးဂှ်တှ်ေ ပ္ဍဲအခိင်ပိုဲတံကၠောန်ကမၠောန်ဏောင်ဟီုတှ်ေ နဲကဲနာနာထေက်ကဵုဒးသုင်စောဲပ္ဍဲဘဝဂှ် ဒးပဠေဝ်စိုတ် ဒးလွဳစိုတ်ညံင်ဂွံဓဝ်တပ်အး ညံင်ဂွံမံင်ပၞောန်လဒေါဝ်မာန်ဂှ် ဆေင်စပ်ဒၟံင်ကဵုစိုတ်ဒှ်အဓိကကွေံကွေံရ၊ ယဝ်ရဟီုအာလောဲလေဝ်လောဲသွာတဴရ၊ ယဝ်ရဟီုအာလပါ်ဇြိုဟ်နက်ဏောင်လေဝ်ဇြိုဟ်နက်တဴဗွဲမလောန်ရ၊  ဟိုတ်နူဆေင်စပ်ဒၟံင်ကဵုစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံရ၊ စိုတ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံရဒှ်နဲကဲပြံင်သၠာဲတုဲ ဂွံမာန်စိုတ်ဏံဂှ်နွံအောန်တဴဗွဲမလောန်တုဲ ဟိုတ်ဏံဟေင်ရ မၞိဟ်ဂွံလုပ်စိုပ်နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာဍာန်လဒေါဝ်ဇေတ်ဇေတ်မာန်ဂှ်နွံအောန်တဴရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဟီုဂှ် ပ္ဍဲကဵုအခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ် သုင်စောဲခိုဟ်အိုတ်ဒှ်ဖဵုဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ ညးလ္ၚဵုတံကၠိုဟ်ကေတ်စိုတ်ဂှ်တှ်ေ ဒှ်အာနဲကဲကျာ်ညံင်ရဴတြေံတြဟ်အာတုဲ ဗီုဂတာပ်အခေတ်တ္ၚဲဏံဂှ် ညံင်ကဵုဟွံထေက်ကြိုက်ဒးသုင်စောဲရ၊ ညးလ္ၚဵုဗွဲမဂၠိုင်တံလေဝ်ကၠိုဟ်လဝ်စိုတ်ဗီုဏံတုဲ သုင်စောဲအာဘဝဗီုစိုတ်ဒှ်နကဵုအရီုနာနာလုပ်စိုပ်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲတံဖ္အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဏံတုဲ မၞိဟ်အခေတ်တ္ၚဲဏံဂှ် ညးလဵုမွဲဂွံဆဵုတသိုက်ဇေတ်ဇေတ်သွက်ဘဝဂှ်အောန်တဴကဵုလၟိဟ်ဂၞန်သၚ်္ချာရ၊ ယဝ်ရပိုဲမၞိဟ်တံကွာ်ဍာန်ဒးသွက်ဘဝဏောင်ယျတှ်ေ ပြသၞာနာနာက္တဵုဒှ်ဒၟံင်လၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဏံဂှ် မုဒှ်ရောသှ်ပ္တိတ်ဟွံအိုတ်ဂှ်ဏီရော၊ ယဝ်ဒှ်သာ်ဏံတှ်ေ ဂၠံင်ဍာန်ပိုဲတံမကွာ်အာဒၟံင်လၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဏံဂှ် ဒှ်ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဟွံသေင်ရဒှ်၊ ပ္ဍဲအခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ် ပြသၞာနာနာ အခက်အခုဲဗွဲမဂၠိုင် ဒဒိုက်စိုတ်ပိုဲမၞိဟ်တံတ္ၚဲဂွံယအ်အောန်စှ်ေအာဂှ်ဟွံမွယ်တုဲ ယဝ်ရသုင်စောဲနဲကဲဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဇေတ်ဇေတ်နဒဒှ်ဂၠံင်ဍာန်လဒေါဝ်မွဲတၞုင်ဂှ်တှ်ေ ဒှ်သွဟ်ခိုဟ်အိုတ်ရ။
ဒးမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်ညိ
အရေဝ်ဝွံ ၜိုန်ရဒှ်အရေဝ်သောင်သောင်ကၠးကၠးကီုလေဝ် အဓိပ္ပါယ်ဍေံဂှ်ဟွံသောင်ကီုရ၊ ယဝ်ရမၞိဟ်သာမညကၠိုဟ်လဝ်စိုတ်ဂှ်တှ်ေလောဲသွာမံင်ရ၊ ဆဂး ယဝ်ရကၠိုဟ်စိုတ်ဗီုဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဇေတ်ဇေတ်အးအးတပ်ပ်ဓဝ်ဓဝ်မ္ဂးတှ်ေ ဍေံနွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ဇြိုဟ်နက်တဴဗွဲမလောန်ရ၊ တိုင်ပ္ကဴဘဝသီုဖ္အိုတ်ဏံဂှ်လေဝ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲမအရေဝ်(ဒးမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်ညိ)ဏံရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဒဒိုက်စိုတ်နာနာ ပြသၞာဗွဲမဂၠိုင် အခက်အခုဲတံဂှ် ဒးထုဲထံင်မံင်ပေင်ပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲပိုဲဂှ် ဖဵုဏံဍေံကၠုင်နူလဵုရော၊ ယဝ်ရဒးသောင်လဴလၟေင်လၟေင်ဍေံမ္ဂးတှ်ေ ဍေံကၠုင်နူ(ဟိုတ်)မွဲတေံဂှ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ဒှ်ကမၠောန်ပိုဲတံမကၠောန်ဏာတုဲ ဒှ်ကၠုင်ဖဵုပိုဲတံဒးဒုင်စသိုင်ဒၟံင်ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံရ၊ ယဝ်သၟာန်အာ(ဟိုတ်)ဂှ်ကၠုင်နူလဵုရောတှ်ေ ဟိုတ်ဂှ်ကၠုင်နူစိုတ်ကၠုင်နူက္ဍဟ်ပွမချပ်ပါ်ပဲါတုဲ သ္ဂုတ်သွာတ်ထ္ၜးဏာ(ဟိုတ်)ကော်ခဴစ(ကမၠောန်)ရ၊ စိုတ်ဂှ်ကၠုင်နူလဵုရောပၠန်တှ်ေ ကၠုင်နူအရီုနာနာ လပါ်မတ်ၜါ လပါ်ပထောင်မုဟ်ၜါ လပါ်ကောန်လတာ် လပါ်ပထောင်ကတောဝ်ၜါ လပါ်ပွမစုက်လုက်တံဗွဲတုန်ရ၊ အရီုတံဏံဟေင်ရစကာကဵုစိုတ်ပိုဲကၠောန်ကမၠောန်ရ၊ အရီုတံဏံဂှ်ဍေံကၠုင်နူလဵုရောပၠန်ဟီုတှ်ေ ဍေံကၠုင်နူသဘာဝပွဳဗွိုင်ပိုဲတံဏံတုဲ ဍေံနွံဒၟံင်ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဒၞာဲဋ္ဌာန်ဒေသရ၊ ဍေံပေင်ပြးနွံဒၟံင်ပ္ဍဲဗ္ဒဲါပိုဲဏံကီုရ၊ ပိုဲမၞိဟ်တံဏံလေဝ်ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ဍေံ ဂွံဒုင်ကေတ်ကျာဍေံ ဂွံတီကေတ်ရှ်သာဍေံ ဂွံမိင်ကလင်ကေတ်ရမျှာင်ဍေံ ဂွံစုက်လုက်ကဵုဍေံလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲရ၊ နကဵုအရီုဏံဂှ်ဟေင်ရကဵုစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံကၠောန်ကမၠောန်သွက်ဂွံပိုင်ပြဳမင်မွဲစန်ဒက်အာအရာစိုတ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဏာဂှ်ရ၊  (မောဟဂၠုဓီုတုဲ အစောဲဂှ်ဂွံလဝ်ပထမတုဲ ဒးဗက်အာအရီုမလီဠာန်ဒၟံင်ပိုဲတံဂှ်အိုတ်ရ)၊  ဟီုမွဲဗီုပၠန်တှ်ေ ဟွံမာန်စိုတ်ပိုဲဏံတုဲ ဒးဗက်အာအရီုတံဂှ်ရ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ကိရိယာ၊ ဝေါဟာမၞိဟ် ကေုာံ ကသဳဒမြာင်တၞောဝ်ဝင်
ဝဳဂေါတ်သကဳ ညာတ်ကေတ် ညံင်ရဴဖေဂျေတ်ကီု၊ လၟေင်စိတ္တဇကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူကဵု ကသဳဒမြာင်ဍေဟ် ကဵု ပွဳပွူဍေဟ်ရ။ တုဲပၠန် ဗီု ဝဳဂေါတ်သကဳ မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် အခိင်အခါလဵု အရာလဵု ဗီုလဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကောန်င္ၚာ်ဂှ်လေဝ် ဟွံတၟေင်တၞဟ်ခြာ ကုဖေဂျေတ်ကွေဟ်ဟ်ကီုရ။ ဆဂး နကဵု ဝဳဂေါတ်သကဳမ္ဂး ညးဟွံညာတ်ကေတ် ညံင်ရဴဖေဂျေတ် မဟီုလဝ် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မလ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲကေတ်တ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးလောကဇကုရ။ နကဵုလညာတ် ဝဳဂေါတ်သကဳမ္ဂး ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နကဵု မဆက်စပ်ဒၟံင် ပရေင်ချဳဓရာင်ဂမၠိုင် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မပါလုပ်ရ။ ပရေင်ချဳဓရာင်မပါလုပ် ညးမဟီုဂှ် ကပေါတ်အရပ်အရာ၊ ကဆံင် ဝေါဟာမၞိဟ် ကေုာံ ကဆံင်အခိုက်ကၞာမၞိဟ်တအ် ပါလုပ်ဖအိုတ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဒးမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်ညိ
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ကၠာအရီုဟွံဂွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ် ပိုဲနွံဒၟံင်ပ္ဍဲကဵုနာဍဳမိဏေတ်စက္ကလဵုဂှ် ဒှ်အဓိကသွက်ဘဝပိုဲဗီုက္တဵုဒှ်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်ရ၊ ယဝ်ရဒးဟီုလဴကၠးကၠးသောင်သောင်တှ်ေ ပ္ဍဲကဵုနာဍဳမိဏေတ်စက္ကတေံဂှ်ကော်စပစ္စုပ္ပန်ရ၊ ပ္ဍဲကဵုပစ္စုပ္ပန်တေံ ယဝ်ပိုဲဏံနွံကဵုသတိ နွံကဵုလညာတ် နွံကဵုပွမချပ်ဗ္စာပါ်ပဲါဂၠိင်သ္ၚောဲ နွံကဵုပွမဂၠာဲဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်ပရေံကီု နာနာသာ်ကၠာပိုဲဏံဟွံဂွံချပ်ဟွံဂွံကၠောန်ကမၠောန်တံဂှ် ဣဏံရဘဝဇေတ်ဇေတ် ကံကုသဵုပေင်ပေင် ပါရမဳဍာံဍာံ ဇာတာတၟေင်တၟေင်ရ၊ ပ္ဍဲကဵုပစ္စုပ္ပန်တေံဂှ် ယဝ်ပိုဲလညာတ်ဂၠိဂၠုဂၠုဲအာဏောင်တှ်ေ အရီုဂှ်လုပ်ကၠုင်တုဲစိုတ်ဂှ်စကာကဵုခန္ဓကာယကၠောန်ကမၠောန်ရ၊ ဖဵုခိုဟ်ဖဵုပရေံဂှ် တ္ၚဲဏံပိုဲတံဂွံဒုင်စသိုင်ဒၟံင်ဍေံရဟွံသေင်ဟာ၊ တ္ၚဲဏံရပိုဲကောန်ဂကူတံဟီုဏာဒုဟ်တေံဒုဟ်ဏံ ကုသဵုအဲပရေံတုဲ ဗီုတေံသာ်ဏံရိုဟ်ရေင်ဗစိုပ်ဏာနာနာသာ်ရ၊ ယဝ်ရဒးဂၠာဲဟိုတ်ဖဵုဍေံဏောင်တှ်ေ ကၠုင်နူကဵု(ပစ္စုပ္ပန်)မွဲဟေင်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲကောန်ဂကူတံမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်ဍိုက်ပေင်ကဵုသတိလညာတ်ဏောင်တှ်ေ ပြသၞာနာနာသာ်ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံဂှ်ဟွံမွယ်ရ၊ ၜိုန်ရနွံကီုလေဝ် အောန်တဴဗွဲမလောန်ကွေံကွေံရ၊ ဣဏံရဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဇေတ်ဇေတ်ဍာံဍာံဓဝ်ဓဝ်တပ်တပ်အးအးသောင်သောင်ကၠးကၠးရ၊ ယဝ်ရဒးဟီုအရေဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂးတှ်ေ ဣဏံရကော်ခဴစ(ဓရ်)၊ ဓရ်ဟီုဂှ်သဘာဝ−သဘာဝဟီုဂှ်လေဝ်မုရောဟွံမွယ်ပုဟ်၊ ယဝ်ရဒးဟီုလဴကၠးကၠးတှ်ေ (ဓရ်ဂှ်မုရောဟွံမွယ်ပုဟ်)။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ကိရိယာ၊ ဝေါဟာမၞိဟ် ကေုာံ ကသဳဒမြာင်တၞောဝ်ဝင်
နကဵုလညာတ်ဝဳဂေါတ်သကဳမ္ဂး ကောန်င္ၚာ်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ဒဳပၠုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵုအခိုက်ကၞာတုဲ နူဂှ်မွဲကဆံင် ကေတ်အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်ပတိုန် ကသပ်လညာတ်ဂမၠိုင်ရ။ ဂကောံမၞိဟ်မနွံကဵုအခိုက်ကၞာဟီုဂှ် အရေဝ်ဘာသာ နကဵုဗွဟ်ရမ္သာင်၊ နကဵုလိက်၊ သၞောတ်ဗီုပြင်မဟီု၊ ဂၞန်၊ သင်္ကေတ၊ အနုသုခုမ၊ ကပေါတ်အရပ်အရာနာနာ၊ သၞောတ်သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်၊ ကေုာံ အခိုက်ကၞာတအ်ဒှ်တမ်ရ။ မဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု အရာတအ်ဂှ် သ္ဒးနွံကဵု ညးတၞဟ်သအာင် မဒှ်ပရေင်ချဳဓရာင် ကေုာံ ကမၠောန်မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ဝေါဟာမၞိဟ်တအ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဒးမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်ညိ
ယဝ်ရံင်အာညးတၠစောန်ဟီုအရေဝ်စောန်ပညာစိုတ်အခေတ်တ္ၚဲဏံဂှ်တှ်ေ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်လေဝ် ညးတံသုင်စောဲဒၟံင်နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲဖ္အိုတ်ရ၊ တၠဟီုအရေဝ်စောန်စောန် တၠပညာစိုတ်စောန်စောန်လ္တူဂၠးတိဏံကေင်နွံမံင်ဂှ်တှ်ေ အပါပိုဲဏံမွဲဟေင်ရစောန်အိုတ်ဒးဟီုဂံင်ဂံင်ထတ်ထတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်အခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ် ယဝ်ရကမၠောန်ဇကုဂွံစိုပ်အာတိုင်ပ္ကဴပြဟ်ပြဟ်မာန်တှ်ေ ဒးစောန်အရေဝ်ဒးစောန်ပညာစိုတ်ဂတာပ်အခေတ်မှကၠောန်ကမၠောန်စိုပ်တရဴပြဟ်ရ၊ မၞိဟ်အခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဒှ်ကၠုင်ပြသၞာတုဲစိုပ်အာပ္ဍဲလ္တူရုင်သၞောဝ်ဓဝ်တေံမ္ဂးတှ်ေ သွက်ညးၜါလပါ်တံဂှ် ဒးနွံကဵုနဲကဲဟီုအရေဝ် ဒးနွံကဵုနဲကဲပညာစိုတ်ဒှ်အဓိကရ၊ ဟိုတ်ဏံဟေင်ရ သွက်ညးဘာတုဲတိုန်သၠုင်တံဂှ်လေဝ်ကေတ်ကၠုင်ဒၞာဲသွက်ဂွံဒှ်မၞိဟ်တက်ကျာစၞးညးမွဲမွဲလပါ်အိုတ်ရ၊ (ညံင်ကဵုဍေံကော်စမံင်ဗၟံက်ရ၊) ဟိုတ်နူညးတံစောန်ဒၟံင်နဲကဲဟီုအရေဝ် စောန်ဒၟံင်နဲကဲပညာစိုတ်ဂှ်တုဲရပံက်လဝ်ရုင်ဍောတ်ဍောတ်မွဲမတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ညးဍုင်ကွာန်တံဒှ်ကၠုင်ပြသၞာညးသ္ကံမ္ဂးတှ်ေ ဂဗုတ်ဂှ်စိုပ်အာလ္တူရုင်သၞောဝ်ဓဝ်တေံတုဲ အလန်ဏံတှ်ေဒးအာလိင်သွက်ဂွံကေတ်မာန်ဂဗုတ်ညးကဵုညးဂှ်တှ်ေ ဒးအာလိင်မၞိဟ်တၠပညာစောန်အရေဝ်စောန်စိုတ်တံဂှ်အိုတ်ရ၊ ယဝ်ရဟီုစိုပ်အာသွက်ညးစောန်အရေဝ်စောန်စိုတ်တံဂှ်တှ်ေ ဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်အာဖ္အိုတ်လေဝ်ဟွံသေင်တုဲ မင်ကေတ်စလာပ်ဗဇဴဖဵုပူဂဵုအောန်ကဵုဂၠိုင်နွံမံင်ဖ္အိုတ်ရ၊ ခိုဟ်ဓဝ်ဍာံဂှ်လေဝ်နွံအောန်တဴရ၊ ယဝ်ရစောန်အရေဝ်စောန်ပညာစိုတ်ပတုပ်ဏာကဵုအပါပိုဲဏောင်တှ်ေ တၞဟ်ခြာဒၟံင်ဗွဲမလောန်ရ၊ မၞိဟ်လၟုဟ်စောန်ရံင်ကဵုလာပ်ဗဇဴဖဵုအတ္တဇကုတုဲကၠောန်ကမၠောန်အိုတ်ရ၊ ယဝ်ရဟီုကၠးကၠးသောင်သောင်တှ်ေ စောန်သွက်ဂွံဍဵုဟၠိုက်ဖျေံညးမွဲလပါ်တေံဂွံကျအာရ၊ ဗီုအပါပိုဲစောန်ဂှ်တှ်ေ သီုၜါလပါ်ညံင်ဂွံဒုင်တဲမာန် ပြသၞာတံဂှ်လေဝ်ညံင်ဂွံကၠးဒဒှ်ဍာံမွဲသာ်လဵုဂှ်လေဝ် ဖျေံဂဗုတ်တက်ကျာသောင်လဴနကဵုမအရေဝ်စောန်စောန်ကၠးကၠးသောင်သောင် နကဵုနဲကဲပညာစိုတ်သွက်ညးကၠောန်ဗၠေတ်ဂွံဒုင်တဲမာန်ဂှ်လေဝ် အပါပိုဲဖန်ဇန်ဂွံဏာနကဵုဂၠံင်ဍာန်လဒေါဝ်မွဲလောဲလောဲသွာသွာမာန်ရ၊ ဣဏံရညးတၠစောန်အရေဝ်စောန်ပညာစိုတ်ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်အပါပိုဲကျာ်တြဲဂေါတမမွဲရ၊ (ပိုဲဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲတှ်ေ အပါပိုဲဂှ်ထေက်ကဵုဒးထိုင်သး ထေက်ကဵုဒးပူဇဴဒၟံင်တွဵုညိ၊)၊ ညးလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် စိုပ်အာဍုင်သ္အာင်စောန်လိက်စောန်အရေဝ်ဂၠိုင်နဲကဲစဳသာ်တုဲ ဗက်ထိုင်မံင်သးဂကူညးတၞဟ်ပေင်ပြးသီုကဵုဟွံဂွံသတိအိုတ်ရ၊  ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တှ်ေ  ညးတၠပညာစောန်အိုတ်ဂှ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲသ္ၚိပိုဲဏံရဂှ်လေဝ်ညးတံဝိုတ်ထောံအိုတ်ရ၊  ဒၞာဲဏံလေဝ် နဒဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲဂှ်ဒးအောန်စိုတ်ကွေံကွေံရ၊ ယဝ်ရနဲကဲအပါပိုဲဟွံဂတာပ်အခေတ်မ္ဂးတှ်ေ  ဘာသာအပါပိုဲဂွံသှ်ေနွံဒၟံင်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်အာဟွံမာန်ရ၊ ဇၟာပ်ညးအဲလေဝ် ထေက်ကဵုဒးသ္ပအရီုစိုတ်လပါ်နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲဏံဂၠိုင်ဂၠိုင်အိုတ်ညိ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ကိရိယာ၊ ဝေါဟာမၞိဟ် ကေုာံ ကသဳဒမြာင်တၞောဝ်ဝင်
နကဵုမမံင်ကရောမ်ညးတၞဟ်မွဲစွံဂှ် လဒက်ပတန် ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဒြပ်ဇကုအပိုင်ရ။ မမံင်မွဲကရောမ် နကဵုပၟိက် ဝဳဂေါတ်သကဳမ္ဂး ကပေါတ်အရပ်အရာ ကေုာံ အခိုက်ဝေါဟာမၞိဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် ပါလုပ်ကီုရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဒးမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်ညိ
အခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ် ဓဝ်ပတှ်ေပိုဲမၞိဟ်ဂမၠိုင်တၞဟ်ခြာအာဒၟံင်ဗီုညးကဵုညးအိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲကဵုဍုင်ဗုဒ္ဓဘာသာရလေဝ် ဓဝ်ပတှ်ေနာနာဗၠေတ်မံင်ကဵုအရေဝ်ဗ္တောန်အပါပိုဲလေဝ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံနွံမံင်ဗဝ်သအဝ်ရ၊ ဟိုတ်ဏံဟေင်ရပိုဲကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတံလေဝ် ဂၠာဲတသိုက်သွက်ဘဝဇေတ်ဇေတ်ဂှ်ဟွံဆဵုအိုတ်တုဲ ပြသၞာလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဗီုညးဗီုအဲဍာ်စိုပ်မံင်ကအ်ဖ္အိုတ်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲကောန်ဂကူတံကွာ်အာဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဏောင်တှ်ေ ဒဒိုက်နာနာဗီုဒးဆဵုဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ်ဟွံမွယ်ဒှ်မာန်ရ၊ ဓဝ်ပတှ်ေနာနာ မပ္တံကဵုကလော်ဟရာဲပွမပူဇဴနာနာတံဂှ်အပါပိုဲ(ဂေါတမ)ညးဟွံဗ္တောန်လဝ်ပုဟ်၊ ဓဝ်ပတှ်ေတံဏံဂှ်လေဝ် စမံက်ကၠုင်နူကဵုကျာ်တြဲသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲအာဂှ်ဟေင်ရ၊ ကၠုင်နူကဵုပူဂဵုတၠပညာကွာ်ဍာန်ဗၠေတ်ဗၠေတ်တံရန်လဝ်ဖဵုပူဂဵုအတ္တသွက်ဇကုသွက်ဂကောံဇကုတုဲဟေင် ရေင်တၠုင်သၠာဲထောံနဲကဲပွမချပ်တၟိ ညံင်ရဴသ္အးထောံက္ဍဟ်တၟိစုတ်လဝ်ဓဝ်ပတှ်ေဗၠေတ်ဗၠေတ်ကဵုပိုဲကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတံအိုတ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ်သှ်ေနွံဒၟံင်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲကောန်ဂကူတံဏီရ၊ ဓဝ်ပတှ်ေဗီုပိုဲတံပတှ်ေကၠောန်ဗက်မံင်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ် သွက်ပူဂဵုမွဲဂကောံတံပၠန်ဂှ်ကလိဂွံဖဵုဇၞော်ကဵုဒြဟတ်မာန်ရ၊ ဓဝ်ပတှ်ေနာနာတံဂှ်လေဝ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံသၠာဲထောံဟွံဂွံဏီရ၊ လဆောဝ်တှ်ေ ယဝ်ပိုဲတက်ကျာပရေင်ဓဝ်ပတှ်ေဗၠေတ်အာဒၞာဲယဝ်ဟွံရံင်မွဲၜါမ္ဂးတှ်ေ စဵုကဵုက္ဍိုပ်ထ္ကးဒးဒုင်တးပဲါကၠုင်နူကဵုညးဂမၠိုင်မာန်တုဲ ဇကုမွဲဓဝ်ဂှ်ဒှ်အာမၞိဟ်ထပါ်ဂြိုပ်ဟွံကေတ်ဂၠံင်ဍာန်ပ္ဍဲမုက်မတ်ညးဂမၠိုင်ရ၊ ဟိုတ်သာ်ဏံရ ဓဝ်ပတှ်ေတံဂှ်လေဝ်ဆက်သှ်ေနွံအာဒၟံင်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံဏီရ၊ (ညးလဵုမွဲဂံင်ပြံင်သၠာဲထောံဓဝ်ပတှ်ေပ္ဍဲစိုတ်ကောန်ဂကူတံမာန်တှ်ေ ဒှ်မၞိဟ်နွံကဵုပညာ ဍေံဟွံတၞဟ်ခြာအာနူကဵုအပါပိုဲကီုရ၊)။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
လၟေင်ကမၠောန် အပ္ဍဲ- ကဵု အကြာစိတ္တဇ
ပ္ဍဲကဵု တေသြရဳ ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳမ္ဂး အရာမဒှ်အကြာဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ အရာမဒှ်အကြာဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန်ဗွဲမ္ၚး ဥပမာ မဟီုဂးချပ်ဂၞန် (dialog) ကေုာံ မသှ်ပလးပြသၞာ (problem solving) နကဵု မပံင်တောဲ ကုညးမွဲသအာင်တုဲ အရာဂှ် ဗဒှ်ကဵု အပ္ဍဲ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မဒှ်မွဲဒကုတ် လဒက်ပတန် စိတ္တဇကောန်င္ၚာ်ဂှ်ရ။ ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ မနွံကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မပါလုပ်အကြာ ပ္ဍဲဂကောံဝေါဟာမၞိဟ်၊ ဗီုကဵု အခိုက်ကၞာ ပရေင်ပံင်ကောံမဆေင်ကဵု ပရေင်မၞိဟ်တအ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဒးမံင်ကဵုပစ္စုပ္ပန်ညိ
ယဝ်ရကလေင်လ္ၚတ်ရံင်အာ(ဓဝ်ပတှ်ေ)ဗီုအပါပိုဲဂေါတမဒၠောံဗ္တောန်လဝ်ကဵုဂှ်တှ်ေ ဟွံမွယ်ကဵုတင်ဂစိုတ်တုဲ ကဵုလဝ်အခေါင်ဗၠးၜးသောင်သောင်သွက်ညးဂမၠိုင်ရ၊ အပါပိုဲညးကေင်ဟီုလဝ်နွံမွဲပိုဒ်သုင်စောဲစဵုကဵုတ္ၚဲဏံဒှ်မံင်ၚုဟ်မးသက်ဟီုဟွံမွယ်နွံမွဲတင်ဂှ်တှ်ေ (ၜိုန်ရအရေဝ်ဝေတ်ဗ္တောန်ဟီုလဴအဲကျာ်ဏံကီုလေဝ် ဗှ်ေတံလ္ပဟရေက်ပတှ်ေကေတ်ညိ၊ ဗှ်ေတံထေက်ကြိုက်ဒးပါ်ပဲါဗ္စာရဏာကဵုအးတုဲ ရံင်ကဵုအခိင်အခေတ်ကာလဒေသတုဲ ယဝ်ဆဵုကေတ်ဖဵုဍေံနွံဏောင်တှ်ေ ဗှ်ေတံကၠောန်အာအတိုင်သဘာဝညိ၊ ယဝ်ရဗှ်ေတံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ဖဵုကမၠောန်ဂှ်ယဝ်ဒှ်ခိုဟ်မ္ဂးတှ်ေ အရေဝ်ဝေတ်ဗ္တောန်ဟီုလဴအဲကျာ်ဏံဂှ်ဒးဍာံစၟတ်ရ၊)၊ ယဝ်ရဒးသောင်ကၠးကၠးဏောင်တှ်ေ နဲကဲအပါပိုဲဏံဂှ် ဒှ်တဴနဲကဲသိပ္ပံဂတာပ်အခေတ်မွဲပေင်ပေင်ရ၊ ညးကဵုပိုဲတံသုင်စောဲကၠေင်က္ဍဟ် ညးကဵုပိုဲဏံသုင်စောဲလညာတ်ပညာ ညးကဵုပိုဲဏံသုင်စောဲဒြဟတ်ဝိရဳယ ညးကဵုပိုဲဏံသုင်စောဲအစောံစရာဲနာနာ ညးကဵုပိုဲဏံချပ်ဗ္စာပါ်ပဲါထေက်ကဵုအခိင်အခေတ်ကာလဒေသတုဲမှ ယဝ်ပိုဲတီကၠးဣဏံရဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ်ဖဵုတၟေင်အိုတ်တုဲ ပိုဲတံစရပ်ကၠောန်ကမၠောန်ရ၊ ကမၠောန်တံဂှ်လေဝ် ဂွံလီုလာ်စာ်ထောင်အာဂှ်အောန်တဴရ၊ တိုင်ပ္ကဴပိုဲတံကေတ်ဂှ်လေဝ်ဒှ်ကၠုင်မာန်လောဲလောဲဖ္အိုတ်ရ၊ တ္ၚဲဂှ်ဟေင်ရပိုဲတံဂွံဟီုစကုသဵုပိုဲခိုဟ် အိန်ဗြီုဒေဝတဴကျာ်ဓဝ်သင်ရီုဗင်လပါ်ပိုဲအိုတ်ရ၊ ယဝ်ရဒးဟီုအရေဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တှ်ေ ကၠုင်နူပိုဲဏံမွဲဟေင်ရချပ်ကေတ်ဟီုကေတ်ကၠောန်ကေတ်တုဲ အရာနာနာတံဂှ်လေဝ်ပြေပြံင်စိုပ်အာတိုင်ပ္ကဴလောဲလောဲဖ္အိုတ်ရ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
လၟေင်ကမၠောန် အပ္ဍဲ- ကဵု အကြာစိတ္တဇ
အရာမကၠောန်ကမၠောန် လပါ်စိုတ်တအ်လေဝ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒှ်အရာမကၠောန်ကမၠောန် ပရေင်မၞိဟ်မွဲ မဒှ်အရာ မနွံအကြာကီုရ။ တုဲမ္ဂး ကတဵုဒှ်ကၠုင် အရာအပိုင်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မဒှ်အရာ အပ္ဍဲစိတ္တဇ။ အရာမကၠောန်ကမၠောန်လပါ်စိုတ်ဂှ် ပံက်ကဵု သွက်အရာမကတဵုဒှ် ပရေင်မၞိဟ်တၟိတုဲ အရာဂှ် ကတဵုဒှ် အပ္ဍဲစိတ္တဇ ရ။ နကဵုနဲကဲဗီုဗီုဏအ်ဂှ် ဆက်တုဲ လၟေင်ကမၠောန်အပြံင်အလှာဲ အကြာစိတ္တဇ ကဵု အပ္ဍဲစိတ္တဇ ကတဵုဒှ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
ပ္ဍဲကဵုသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)ဏံဟီုတှ်ေ ပရင်တဲမွဲပိုဒ်သွက်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲခိုဟ်အိုတ်တုဲ(ကုသဵုခိုဟ်ကုသဵုပရေံဟီုဂှ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲကမၠောန်ပိုဲဏံရ)၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ကုသဵုခိုဟ်ဟီုဂှ်ဇၟာပ်ညးအဲနွံဗၟိက်မံင်ဖ္အိုတ်ရ၊ ကုသဵုခိုဟ်ညံင်သ္ဂောံလုပ်စိုပ်ကၠုင်ပ္ဍဲဘဝပိုဲတံကီု ပ္ဍဲကဵုဂကောံအိန်ထံင်ပိုဲတံမာန်ကီုဂှ် ဟိုတ်ဍေံဂှ်ကၠုင်နူကဵုကမၠောန်ပိုဲဏံမွဲဟေင်မကၠောန်ကေတ်နင်ဍေံဇေတ်ဇေတ်ရ။
မန်ပိုဲနဒဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ဗီုဂၠံင်ဍာန်အပါပိုဲဂေါတမချူစွံလဝ်ဂှ် ပိုဲကောန်တံလေဝ်ဒးကွာ်ဗက်အာကီုရ၊ အဃောပိုဲတံမကွာ်ဗက်အာဂၠံင်ဍာန်အပါပိုဲဏံဂှ်ဟေင်ရ ညးလ္ၚဵုတံကွာ်ဒးဖက်နှဴကဵုအခေတ်လေပ်ဂတာပ်အခိင်ကာလဒေသတုဲ ဂၠံင်တသိုက်ဍာံဍာံသွက်ဘဝဂှ်လေဝ် ညးတံဂွံဒုင်စသိုင်ပေင်ပေင်ပ္ဍဲဘွပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဟီုစ(ကုသဵုခိုဟ်)ဂွံမိင်မံင်အိုတ်ရ။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ် မကြပ်အိုတ် (The zone of proximal development)
အရာမဒှ်လဒေါဝ်အဓိက ပ္ဍဲကဵု တေသြရဳဝဳဂေါတ်သကဳဂှ် ဒှ် အရာအကြာ အရာကောန်င္ၚာ်ဂှ်မကၠောန်ကေတ်တ်မာန် ကဵု အရာကောန်င္ၚာ်ဂှ် မကၠောန်မာန် နကဵုအရီုအဗင်ညးဇမၞော် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် မသၠုင်နူ ကောန်င္ၚာ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဂှ် ဝဳဂေါတ်သကဳ ဖျေဟ်လဝ် ဝေါဟာရအဓိက - ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ် မကြပ်အိုတ်။ ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ်မကြပ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်သမၠဲဒၞာဲ အကြာ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မကၠောန်ကေတ်တ်မာန် ကဵု ကောန်င္ၚာ်ဂှ်မကၠောန်မာန် နကဵုအရီုအဗင် နူကဵု ညးမစိုန်သကီုဂၠိုင်မွဲ။ ပ္ဍဲကဵုဇြောမ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ဇမၞော်မၟောဝ် မကတဵုဒှ်မာန်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
ပိုဲတံဂွံဟီုပ္တိတ်မအရေဝ်(ကုသဵုခိုဟ်)ဏံမာန်ဂှ် ဒးဒှ်ကမၠောန်မွဲဟေင်တုဲ ကမၠောန်ခိုဟ်ကုသဵုခိုဟ်တံဂှ်လေဝ်ဒှ်ဟိုတ်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲတုဲ ဖဵုမတိတ်ကၠုင်တံဂှ်ကုသဵုခိုဟ်ပိုဲဟီုစအိုတ်ရ၊ ယဝ်ရဟိုတ်မွဲဟွံမွယ်တုဲမံင်ထောံညိင်ညိင်မုရောဟွံကၠောန်သ္ပမွဲသာ်တှ်ေ ဖဵုခိုဟ်ကုသဵုခိုဟ်ဂှ်ပိုဲတံဟွံဂွံဟီုပတိတ်နူသၟန်ပါင်ပိုဲဏံကဵုညးတၞဟ်ဂွံမိင်ကေတ်ကီုရ၊ ယဝ်ရဒးဟီုသောင်လဴကၠးကၠးတှ်ေ (ဟိုတ်နွံမှဖဵုဒှ်ရ) ၊ ယဝ်ရဟိုတ်ပရေံတှ်ေ ကုသဵုပိုဲလေဝ်ပရေံဟီုစအိုတ်ရ၊ ယဝ်ရဟိုတ်ခိုဟ်တှ်ေကုသဵုခိုဟ်လေဝ်ဟီုစအိုတ်ရ၊ ဣဏံဟီုဂှ်သဘာဝမွဲဟေင်တုဲ ညးလဵုမွဲလေဝ်ဟွံဘိုင်ကၠောန်ပဠေဝ်လဝ်ရ၊ သၞောတ်သၞောဝ်သဘာဝဟေင် ဍေံကၠောန်ကမၠောန်ကေတ်ကေတ်အတိုင်သဘာဝအိုတ်ရ၊ (သဘာဝဟီုဂှ်ဓရ်လေဝ်ဟီုဟွံဗၠေတ်ပုဟ်)။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ် မကြပ်အိုတ် (The zone of proximal development)
ကာလကောန်င္ၚာ်မွဲ မဂွံဗတောန်ဂွံ အရာတၟိတၟိမွဲတုဲမ္ဂး ဂလိုင်ပတိုန် အစောမ်စရာဲဍာ်ဒကေဝ် မတန်တဴဗွဲမဗၠးၜးကေတ်တ်တုဲ ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ်မကြပ်အိုတ် ဍေဟ်လေဝ် ဇၞော်လှဲပြံင်လှာဲအာကီုရ။ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဟွံသေင် ဒှ်မၞိဟ်တတ်ၜက်အာ ဇြောမ်ဂှ်၊ ဇြောမ်ဂှ် ပြံင်လှာဲဇၞော်တိုန်တုဲ ဂလိုင်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဍေဟ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
ညံင်ရဴပိုဲကောန်ဂကူတံသ္ပကၠောန်ကုသဵုပ္တုဲဒါန်ဂှ်ကီု တ္ၚဲဏံပိုဲတံကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်ဟိုတ်ခိုဟ်မွဲတုဲ သွက်သ္ဂောံဂွံကုသဵုဂၠိုင်ဂၠိုင် ချိုတ်အာတုဲဂွံတိုန်ဍုင်သွဝ်ဂွံလုပ်နိဗ္ဗာန်ပိုဲပတှ်ေကေတ်သာ်ဏံတုဲ ဇၟာပ်ညးအဲလေဝ်ကၠောန်သ္ပကုသဵုပ္တုဲဒါန်အိုတ်ရ၊ ဂွံတိုန်ဍုင်သွဝ်ဂွံစဴနိဗ္ဗာန်ဟီုဂှ်ဘဝအနာဂတ်တေံတုဲ သွက်ဘဝပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဟီုဂှ်ဣလဵုရော၊ ကဏ္ဍဏံဟေင်ရပိုဲတံဒးသၠာဲထောံဗီုကၠိုဟ်စိုတ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်ဂွံရပ္ဍဲကဵုအခိင်တ္ၚဲဏံအိုတ်ညိ၊ ၜိုန်ရပိုဲချိုတ်အာတုဲဂွံတိုန်ဍုင်သွဝ်ဂွံလုပ်နိဗ္ဗာန်ဒှ်ဍာံစၟတ်ကီုရလေဝ် သွက်တ္ၚဲဏံအဃောလမျီုသှ်ေနွံမံင်ဏီတုဲ အဃောတာလျိုင်ဒးဆက်ကေတ်အာဒၟံင်ဗဝ်သအဝ်တံဂှ် တသိုက်လောကဳထေက်ကဵုဂွံဒုင်စသိုင်မာန်မှ ဒှ်ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲဇေတ်ဇေတ်မာန်ရ။