cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၀၉။ လပံညာတ်ဂွံဒုၚ်လာဘ်ဗဇဴ ရဲရးမ္ဂး အာယုက်ဂၠိၚ်ရ။
၁၁၀။ လပံညာတ်ဂၠိက်ယာတ်မ္ဂး ကလိဂွံမိတ်သဟာဲပြဲရ။
၁၁၁။ လပံညာတ်သၞေံဇိုၚ်တဲဂၠိၚ်မ္ဂး အာယုက်ဂၠိၚ်ရ။
၁၁၂။ လပံညာတ်ရပ်ဇွအုဲအုဲမ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၁၃။ လပံညာတ်ဂွံတိက်ပ္ဍဲကရောံဗြဴမ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၁၄။ လပံညာတ်ဇြုံဗုဲ ဇြုံဇာတ်မ္ဂး သၞသတြုလာဲလေၚ်ရ။
၁၁၅။ လပံညာတ်လ္ၚောဝ်ကျာ်မ္ဂး ဂွံဒှ်တသိုက်ရ။
၁၁၆။ လပံညာတ်တိုန်တၞံဇြဲမ္ဂး ကလိဂွံမိတ်သဟာဲပြဲရ။
၁၁၇။ လပံညာတ်လ္တက်ယာတ်ဗ္တာၚ်မ္ဂး ဂွံဗၠးဒဒိုက်ရ။
၁၁၈။ လပံညာတ်သၟဝ်သ္ၚိပတိုဟ်တိုန်မ္ဂး ဂဂဵုတးပန်ဒှ်ဂွံရ။
၁၁၉။ လပံညာတ်လံက်မိတ်မြမောဝ်စၠန်မ္ဂး ဒးက္တဵုဒှ်ယဲရ။
၁၂၀။ လပံညာတ်ဂြးသော်မ္ဂး ဂွံဗၠးဒဒိုက်ရ။
၁၂၁။ လပံညာတ်သ္ဂောံဆဵုပ္ကဴဒကှ်မ္ဂး သ္ဂောံဒှ်ဇၞော်ညးရ။
၁၂၂။ လပံညာတ်ဂွိၚ်စံၚ်တူမ္ဂး ချပ်ကသပ်ဍိုက်ပေၚ်ရ။
၁၂၃။ လပံညာတ်ဍာ်ပဠက်ဇွောဝ်တိတ်မ္ဂး ဣဓိဇၞော်ရ။
၁၂၄။ လပံညာတ်ဂွံကျိုၚ်လစိန် ကံက်တဲမ္ဂး ကလိဂွံကောန်ပရဲရ။
၁၂၅။ လပံညာတ်အီဂြိုၚ်မ္ဂး စိုတ်ၜိုဟ်လလံရ။
၁၂၆။ လပံညာတ်စုတ်ကံက်တဲမ္ဂး ဂွံဒုၚ်ထိုၚ်သးညးရ။
၁၂၇။ လပံညာတ်ဍာ်ခန်မ္ဂး ဒှ်သၞသတြုဇၞော်ရ။
၁၂၈။ လပံညာတ်ဍာ်ကေဝ်ဇြုၚ်မ္ဂး သၞသတြုလာဲလေၚ်ရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
နာဲပါန်သာ (၂၇ အဝ်ဂေတ် ၁၉၂၂ - ၄ ဂျောန် ၂၀၀၅ ) ဝွံ ဒှ်သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ပစ္စုပ္ပန် မပါလုပ် ပ္ဍဲသၟတ်မလုပ်ပေါဲဗတိုက် နကဵုလွဟ်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပေါဲဗတိုက်သီလွဟ် ဒပ်ဗၠာဲသၟိင် ကွာန်ထဝ်ပၠင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်တုဲ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် ကမၠောန်ဖိုလ်ဂကူမန် စဵုကဵုကၞောတ်လအိတ်အာယုက်ရ။ နာဲပါန်သာဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိကွာန်ဝါဂၠံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ခမဳ (လၟုဟ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု)၊ ကြဴနူ မအံင်စှ်တန်တုဲ လုပ်ကမၠောန် နဒဒှ်အစာဘာ ပ္ဍဲကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ ဗွဲကြဴ တၞဟ်နဂကူမန်တအ် သ္ဂောအ်ကလိဂွံ အခေါင်ဂကူဇကုတုဲ ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ကၞောတ်တဲ ဟိုတ်နူ အလဵုအသဳဖဆပလ ဟွံစၟတ်သမ္တီကဵု အခေါင်ဂကူမန်တုဲ ဂကူမန်တအ် ဒးဒက်ပ္တန် ဒပ်လွပ်လွဟ် သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကဵုအလဵုအသဳဖဆပလ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ဂိတုခ္ဍဲသဳပေင်) အခိင်နူဂယး ၆း၃၀ မိနေတ်ဂှ် နာဲပါန်သာ နဒဒှ် မၞိဟ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကေုာံ သၟတ်မန် ၂၇ တၠ လုပ်သီကေတ် ဒပ်ဗၠာဲသၟိင် ကွာန်ထဝ်ပၠင် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်ရ။ စၟတ်တ္ၚဲဂှ် ဂကူမန်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် စဵုကဵုအခိင်လၟုဟ်ရ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၂၉။ လပံညာတ်ဍိုက်ဂၠုၚ်မ္ဂး ကလိဂွံလာပ်ဗဇဴရ။
၁၃၀။ လပံညာတ်ညးယဲမ္ဂး ကလိဂွံကောန်ဗြဴပရဲရ။
၁၃၁။ လပံညာတ်ဗၞုဟ်ဇြၚ်ဂဵုတၟးမ္ဂး ဣဓိဇၞော်ရ။
၁၃၂။ လပံညာတ်ဟုံကၠေၚ်မ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၃၃။ လပံညာတ်တက်ဒဗိုန်ဗာတ်မ္ဂး ဣဓိဇၞော်ရ။
၁၃၄။ လပံညာတ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲခရိုၚ်ဂၠဴမ္ဂး ဂွံဒှ်ဇၞော်ညးရ။
၁၃၆။ လပံညာတ်ကလိဂွံဍိက်မ္ဂး ပြေၚ်ဂၠဴဂၠိုၚ်ရ။
၁၃၇။ လပံညာတ်မၚ်ဂၠဴမ္ဂး ဂွံဒှ်ဇၞော်ညးရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ပထမ အဝဲ
နာဲပါန်သာဝွံ ဒှ်ကောန် နာဲဖေ၊ မိပုလုံ (မိပုလုံး) က္တဵုဒှ် မၞိဟ်ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၇၊ ၁၉၂၂ ပ္ဍဲကွာန်ဝါဂၠံင် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ခမဳ (လၟုဟ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု)။ ကောဒေအ်ညး သီုဖအိုတ် နွံ ၉ တၠ။ ညးဒှ် ကောန်မရနုက် ကုပန်၊ ၝောဲ ၃၊ ဒေအ်ညးဗြဴၜါ၊ ဒေအ်ညးတြုဟ်မွဲ။ သၞာံ ၁၉၃၅ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် ၇ တန် နူဘာလကျာ်ကွာန်ကြုက်ပိ၊ တုဲ ဆက်မံင် ဘာလဒေါဝ်ဍုင် ဍုင်ကျာ်ခမဳ၊ သၞာံ ၁၉၃၈ ကွးဘာထ္ၜးဆန္ဒဂှ် နဒဒှ် က္ဍိုက်သကိုပ်ကွးဘာမွဲ ချဳဓရာင်ကၠုင်လဝ်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၁ ဂှ် အံင်ကေတ် ၁၀ တန်တုဲ၊ တိုန် ဘာအစာတုဲ လုပ်ကၠောန် ကမၠောန်အစာဘာ ပ္ဍဲကွာန်ကြုင်ကဍာ် (ကျုံကဒတ်)၊ အဃောဂှ် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ က္တဵုဒှ်။ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ဂျပါန်ဂှ် ညးပဒၟံင် အစာဘာ တန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ စဵုကဵုသၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ဂဥုပ်ဘာဂှ်ရ။ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ကွာန်ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ဒက်ပတန် ဂကောံသၟတ်အိုတ်ရ။ နာဲပါန်သာ နဒဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကောံသၟတ် ကွာန်လၟိုင်၊ နာဲထောန်ခေန်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ နာဲ(ဖိုးမျှင်)ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကွာန်တံင်မောံ၊ နာဲနေထောန် ကဵု နာဲထောန်င္ၚိုဲဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကွာန်ကအ်ဍောတ်။ ဂကောံတအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံစၟတ်သမ္တီ ကုဗော်သွးမန်အလုံဍုင်ရာမညတုဲ အာတ်မိက်ဂှ် နကဵုဗော်သွး ဂကောံသၟတ်တအ်ဂှ် ပစၟတ်သမ္တီ ပြံင်လှာဲထောအ် နဒဒှ် ဗော်သွးမန်အလုံဍုင်ရာမည ဒေသကွာန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ နာဲပါန်သာ သွက်ဂွံလုပ်ချဳဓရာင် ကမၠောန်ကောန်ဂကူ ဗွဲမလှဲလးမာန်တုဲ နုက်တိတ် နူကမၠောန်အစာဘာဂှ်ရ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၃၈။ လပံညာတ်ညးပူဇဴဇကု နကဵုပ္ကဴဗကမ္ဂး ဂွံဒှ်သၟိၚ်ရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ပထမ အဝဲ
နာဲပါန်သာ ဒက်သ္ၚိကၟိန် ကုမိထောန်ကျဳ (မိထွန်းကြည်) တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ပိ၊ ကောန်ဗြဴမွဲ၊ ကောန်တြုဟ်ၜါ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၄၀။ လပံညာတ်သိုၚ်သ္ၚိဇရေၚ်ၜဳကြုၚ်မ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၄၂။ လပံညာတ်ကလိဂွံဓါတ်ကျာ်မ္ဂး ဂွံကောန်ပရဲမွဲရ။
၁၄၃။ လပံညာတ်ကြုတ်ဇကု ပူပါတ်သ္ၚိမ္ဂး ဂွံဒှ်သၟိၚ်ရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်သွးမန်အလုံဍုင်ရာမည
နူကဵု မဒက် ဂကောံသၟတ် ကွာန်လၟိုင်ဂှ် ဂကောံသၟတ်ဂှ် ပြံင်ဒှ်အာ ဗော်သွးမန်အလုံဍုင်ရာမည။ နာဲပါန်သာ တိတ်နူကမၠောန်အစာဘာတုဲ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲကမၠောန်ကောန်ဂကူ ဗွဲလှဲလးရ။ နာဲပါန်သာ ဂွံရုဲစှ် နဒဒှ် ဂကောံကမ္မတဳဗဟဵု ဗော်သွးမန်အလုံဍုင်ရာမည မပံက်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဂှ်ရ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၄၄။ လပံညာတ်ရပ်ကၠမ္ဂး ကလိဂွံမိတ်သဟာဲမပြဲရ။
၁၄၅။ လပံညာတ်ရေက်သၞေံဇိုၚ်တဲမ္ဂး ဂွံဒုၚ်လ္ၚောဝ်ညးရ။
၁၄၆။ လပံညာတ်ချူလိက် ဗှ်လိက်မ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၄၇။ လပံညာတ်ဇြောတ်ဆီပ္တိုဟ်မ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၄၈။ လပံညာတ်ဒြပ်ကၠေံကီု ဟဵုဗိုက်နိန်မၞိဟ်ဗြဴမ္ဂး က္တဵုဒှ်ယဲရ။
၁၄၉။ လပံညာတ်ဖာပ်သၚ်ကဵုဒါန်မ္ဂး က္တဵုဒှ်ယဲရ။
၁၅၀။ လပံညာတ်ညးပသၞကဵုဇကုကီု၊ က္ဍိုပ်ပိုတ်အာကီု၊ ဒးဂြိပ်ကီုမ္ဂး က္တဵုဒှ်ယဲရ၊ ညံၚ်ရဴသ္ဂောံဗၠးအန္တရာဲဂှ် ကြာတ်က္ဍိုပ်ဖ္ဍောတ်ဓဝ်မ္ၚဵုညိ။
၁၅၁။ လပံညာတ်ဇုတ်ဖျုန်ကကီု သော်သကံကီုမ္ဂး ဒှ်ယဲရ။
၁၅၂။ လပံညာတ်မတ်ကၠက်အာကီု လပံညာတ်သၟန်ပါၚ် ကတောဝ်မေက်အာကီုမ္ဂး မ္ဒးဒဒိုက်ရ။
၁၅၃။ လပံညာတ်တၞံဆုဇၞော်ဒေါမ်စှ်ေမ္ဂး မၞိဟ်ဇၞော် မိမ အ္စာ ပွမ္ဒးချိုတ်ရ။
၁၅၄။ လပံညာတ်ကလိဂွံဒၞပ်မ္ဂး ဒးကွာ်တရဴသ္ၚောဲရ။
၁၅၅။ လပံညာတ်မပဒတဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိတၟိမ္ဂး ဂွံဒှ်ဇၞော်ညးရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်မန်ဗၠးၜး ကေုာံ ဗော်ကေင်ကာမန်
၁၉၄၈ ဇာန်နဝါရဳ ၄ ဂှ် အင်္ဂလိက် ပ္အပ်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာတအ်ရ။ အလဵုအသဳဥူနုဂှ် ဒှ်အလဵုအသဳပၟင်ပၟဲသ္ၚိ ဟွံသေင်ရ၊ ဒှ်အာ အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။ နကဵုမန်တအ်လေဝ် ညံင်ဂွံဂွံ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၄ ဂှ် အာတ်မိက် ထ္ၜးဆန္ဒဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဆဂး နကဵုအလဵုအသဳဗၟာ ဟွံစၟတ်သမ္တီတုဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုဨပြဳ ၂၃ ဂှ် မန်တအ် ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳဇၞော်မွဲတုဲ ပ္ဍဲဂှ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ပထမဂှ် "တၞဟ်နဂကူမန်တအ် ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဲဍဵုဍိုက်ပမာန်တုဲ ဍုင်မန်ဂှ် နဲမကလိဂွံဂှ် သ္ဒးကၠောန်ရောင်ရ။" တုဲပၠန် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကောန်ဂကူမန်တအ်တုဲ ဒးဒက်ပတိုန် ဂကောံဒစဵုဒၞာကောန်ဂကူမန် (Mon National Defence Organization) မွဲရောင်။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၅၆။ လပံညာတ်မပဒတဴပ္ဍဲသ္ၚိတြေံကီု လပံညာတ်ဂၠေၚ်ထၟာဲ ဂၠေၚ်က္ဍိုပ်ပြေၚ်မ္ဂး က္တဵုဒှ်ယဲရ၊ ပွမ္ဒးပြံၚ်ကွာန်လေဝ် ဂးရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်မန်ဗၠးၜး ကေုာံ ဗော်ကေင်ကာမန်
ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူမွဲတုဲ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ်နာဲင္ၚိုဲသိင် ပ္တိုန်ဂလာန် ဒဒှ်ရ နကဵု ဂကူမန် ဒးဒက်ပ္တန် ဒပ်ဒစဵုဒၞာကောန်ဂကူမန်မွဲရောင်တုဲ မၞိဟ်မတိုန်စိုပ်တအ် သီုဖအိုတ် တုပ်စိုတ်တုဲ ရုဲစှ် မၞိဟ်ကောပ်ကာဲဒပ်ဂှ် နာဲင္ၚိုဲသိင် ဒှ်ညးတာလျိုင်ဒပ်၊ နာဲသာန်တူဂှ် ဒုညးလျိုင်ဒပ်။ နာဲသိန်းမောင်ဂှ် ညးလျိုင်ဒပ် ခရိုင်သဓီု၊ နာဲပါန်သာဂှ် ညးလျိုင်ဒပ် ခရိုင်မတ်မလီုရ။ သွက်ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဆက်ရုဲစှ် နာဲချေတ်သိင်ဂှ်ညးလျိုင်ကွာန်ထဝ်ပၠင်၊ နာဲကြောင် (ဗိုလ်တေဇာ) ဂှ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်သၠုင်ကျာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်သၟဝ်ကျာဂှ် နာဲသာအံင်၊ ဒေသတကအ်ခၟိုင်ဂှ် နာဲသောင်းရှိန် (သက္ကော)၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် နာဲယော မြဴသာ်ဝွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်တာလျိုင်ဒပ်ဂမၠိုင်ရ။ သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဒပ်ဂှ် ပ္ဍဲတဲသေနာတ်ဟွံမဲ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲမောင်သိန်း ကောန်ပၞာန်ဗၟာ (ပြည်သူ့ရဲဘော်) နူခရိုင်မတ်မလီု ဂကူမန် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒပ်ဒစဵုဒၞာကောန်ဂကူမန်တုဲ သွက်ဂွံပ္ကောံလွဟ်ဂှ် ကဵုတာလျိုင် ကု နာဲပါန်သာ ကဵု နာဲမောင်သိန်း၊ နာဲစိန်ထွန်းဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဗိုင်ကၠောန်။ ပ္ဍဲဂိတုခ္ဍဲသဳမမံက်ဂှ် ညးတအ် ကလေင်ချပ်စပၠန်တုဲ နာဲမောင်သိန်းဂှ် ခပတိုန် နဒဒှ် ဒုညးလျိုင်ပရေင်ပၞာန်။ ပ္ဍဲကာလဂှ် နာဲမောင်သိန်း ပ္ကောံဂွံလဝ် သေနာတ်ရာ်ဖေဝ် ၄ ဇကိုအ်၊ သေနာတ်ပေစ္စတဝ် ၁ ဇကိုအ်၊ သေနာတ်တေန်ဂါန် ၁ ဇကိုအ်။ နူကဵု နာဲသာနှင်းဂှ် ဂွံလဝ် သေနာတ်ရာ်ဖေဝ် ၁ ဇကိုအ်၊ သေနာတ်ကမ်တြဴ ၁ ဇကိုအ်၊ နိုင်ပါန်သာဂှ် ပ္ကောံဂွံလဝ် ပေစ္စတဝ် ၁ ဇကိုအ်၊ နာဲယျဂှ် သေနာတ်ရာ်ဖေဝ် ၁ ဇကိုအ်၊ သီုဖအိုတ် နွံ ၉ ဇကိုအ်။ ဒပ်ဂှ် နာဲမောင်သိန်း ဒှ်မၞိဟ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်၊ နာဲပါန်သာဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကေတ်တာလျိုင် သွက်ဂွံဖျေဟ်ဒၞာဲဗီုပြင် မဂွံသီလွဟ်။ တုဲပၠန် ခ္ဍဲသဳ ၈ မမံက်ဂှ် ညံင်ဂွံကလေင်ဆဵု ညးသကအ် မွဲဝါပၠန်ဂှ် ဆိင်ဖာပ်လဝ်ရ။ လွဟ်တအ် ညံင်ဂွံစိုပ် ကွာန်ကအ်နှာတ်ဂှ် နာဲမောင်သိန်း ကေတ်လျိုင်တုဲ လွဟ်တအ် သီုဖအိုတ် စိုပ်အိုတ်တုဲ ပံင်တောဲ ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်ဒပ်ဒစဵုဒၞာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ကအ်နှာတ် နာဲအောင်ရှိန်တုဲ ၜါဒပ်ဂှ် ပံင်ကောံ။ နာဲပါန်သာဂှ် သွက်ဂွံလုပ်သီလွဟ်ဂှ် ဖျေဟ်ဗီုပြင်တိဍာ်။ ကဵုကသပ် စသီနူ လပါ်ဗမံက်ပလိုတ်ကွာန်ကၠာ။ အတိုင်မဆိင်လဝ်ဂှ် ဒပ်နာဲမောင်သိန်း စိုပ်ကွာန်ထဝ်ပၠင် ပ္ဍဲခ္ဍဲသဳ ၁၄ မမံက် အခိင်ဗတံ ၁၀ နာဍဳ၊ ကောန်ပၞာန်မန် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ထဝ်ပၠင် ၃၀ ပြင်၊ ကဵု ဒပ်နာဲအောင်ရှိန် နူကအ်နှာတ် ပံင်ကောံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ ဂိတုခ္ဍဲသဳပေင် အခိင်ဂယး ၆း၀၀ ဂှ် စလုပ်သီသေနာတ် သ္ၚိညးဇၞော်ကွာန် နာဲ(ကြယ်) ဂွံသေနာတ် ၁၀ ဇကိုအ်၊ သြင်လပါ်ပလိုတ်ဂှ် သီဂွံ ၁၇ ဇကိုအ်၊ နူကအ်ကျာ် ၄ ဇကိုအ်၊ ကြုင်ဘာ ၆ ဇကိုအ်၊ သီုဖအိုတ် ကလိဂွံ သေနာတ် ၃၇ ဇကိုအ်ရ။ နူဂှ် တ္ၚဲတၟး ၈း၀၀ က္ၜင်မကၠုင် နူကြုင်ဒဵု က္ၜင်စေစောဘာ ၜါထပ် ကဵု ဂၠုင်စက် ၆ ဖ္ဍိုက် မဒေါအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသၞေဟ်ထဝ်ပၠင်ဂှ် သီကေတ်ဖအိုတ်ရ။ နူဂှ် ဆက်အာ သီကေတ် လွဟ်မနွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြေဝ်နာဂှ် ဂွံ ၃၁ ဇကိုအ်၊ ကအ်လၟုဂှ် ဂွံ ၄ ဇကိုအ်၊ ကအ်ဗိန်ဂှ် ဂွံ ၁၂ ဇကိုအ်၊ ကအ်ပံက် ဂွံ ၈ ဇကိုအ်၊ ကလိဂွံ လွဟ်တအ်ဂှ်တုဲ ဒက်ပ္တန် ကဆံင်ဒပ်ဒမၠုမွဲ မာန်ကၠုင်ရ။ ခ္ဍဲသဳ ၁ စွေက်ဂှ် ကွာန်ကအ်ပၞဟ်၊ ကအ်ဒုန်၊ ဘာခတဵု၊ ဖာပေါန်၊ ထံင်အာင်။ တ္ၚဲယးဂှ်ပၠန် ကအ်လှိုင်၊ ကအ်ကျာ်၊ ကအ်မင်ဂၠန်၊ (ကင်းရွာ)၊ ဝါဇၞော်တအ်ဂှ် ဆက်သီကေတ်လွဟ်တုဲ ဇူမွဲတ္ၚဲ တ္ၚဲယးဂှ်ပၠန် ဆက်သီကေတ်အာ သာံလှေဝ်၊ ခယျးပ္ဍဲ၊ ခယျးမ္ၚးတုဲ ဖျေဟ်ဗဒိုပ် ပ္ဍဲကွာန်ထံင်အာင်ရ။ ဥက္ကဋ္ဌ နာဲလှမောင်ဟီု သေနာတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကလေင်ပအပ်ကဵုတုဲ သၟေဟ်ဂှ် ဂိုင်ဒေပ်လဝ် ပၞုက်လဝ် ခိုဟ်ဟ်ရ။ အတိုင်ကသပ်ဂှ် ညးတအ် တုပ်စိုတ်တုဲ ဖန်ကဵုရ။ တ္ၚဲယးဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်မန်ဗၠးၜး နာဲဘလောန်၊ နာဲင္ၚိုဲ၊ နာဲသာန်သူ၊ နာဲစိင်ထောန်၊ နာဲဖဝ်အံင်၊ နာဲသာအံင်တအ် ဒးဒုင်ရပ် ကုဗၠာဲသၟိင်တအ်တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင်အိုတ်ရ။
ဂကောံနာဲပါန်သာတအ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲထံင်အာင်ဂှ် ဒးပန် ကုဂကောံဒမၠုသဵုယှေဝ်လေတ် (သိုရှယ်လစ်ပြောက်ကျားအဖွဲ့) တုဲ နူဂှ် ဂွံအဆက် ကုဒပ်ကရေင်အေအေန်ယူ။ က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တအ် ဒးဒုင်ရပ် ကြိုင်လဝ်အိုတ်ရတုဲ အကာဲအရာလက်ကြဴ ဗီုလဵုမကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ဂှ် ကေတ်ဟွံဒးတုဲ ကၟောန်လဝ်အဆက် ကုဒပ်ကရေင်။ နူကဵု ဒပ်ကရေင် ဖဒဝ်ဘထောန် မဒှ်သကိုပ်ဒပ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၅၀ ဂှ် ကၠုင်ပံင် ကုဒပ်မန်ဂှ်ရ။ ဒပ်ဒမၠုက် နာဲပါန်သာတအ်ဂှ် အာဖျေဟ်လဝ် ဗဒိုပ် ပ္ဍဲကွာန် (နတ်ကျွန်း)ရ။ သၞာံ ၁၉၄၈ အဝ်ဂေတ် ၂၉ ဂှ် ဒပ်မန် ကဵု ဒပ်ကရေင် ပံင်တောဲတုဲ လုပ်သီ ဍုင်ဖာအင်။ ဖျေဟ်အလာံကၟိန်ဍုင်တုဲ စၞးဂှ် ပတိုန်အလာံမန် ကေုာံ အလာံကရေင်။ သိမ်ဂွံဍုင်တုဲ သွက်ဂွံပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် ညးတာလျိုင် လပါ်မန်ဂှ် သွာင်ပကင်ရင်ဂှ် နာဲ(သာဒွန်းအောင်) ကေတ်တာလျိုင် သွာင်ပၞာန်ဂှ် ဗိုလ်သိန်း ကေတ်တာလျိုင်ရ။ နာဲပါန်သာဂှ် ဒးကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲခရိုင်မတ်မလီု။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၅၈။ လပံညာတ်ဆဵုကလော်သ္ၚိမ္ဂး ကၠောဝ်ဗျဵုရ။
၁၅၉။ လပံညာတ်ဗၠိုပ်ဍာ် အုဲသရီုလမက်မ္ဂး ပွမ္ဒးဆဵုဘဲရ။
၁၆၀။ လပံညာတ်ရပ်တှ်သၟတ်ဗြဴမ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ဇၞော်ရ။
၁၆၁။ လပံညာတ်ဂွံကြုတ်ဆီညးမ္ဂး ဂွံဒှ်သေဌဳရ။
၁၆၂။ လပံညာတ်မိန်ပၟတ်မ္ဂး ဒးကတဵုဒှ်ဓဝ်စံၚ်တူပူမှ်ရ။
၁၆၃။ လပံညာတ်ယိုက်လဝ်ကောန်ၚာ်မ္ဂး ချပ်ကသပ်အံၚ်ရ။
၁၆၄။ လပံညာတ်ၜန်သော်မ္ဂး ဒှ်ယဲရ၊ ဒှ်ဒၟံၚ်ခမဳ ဗြဴတံဂြိုဟ်ပလီုရ။
၁၆၅။ လပံညာတ်အၚ်္ဂဇာတ်မၞိဟ်တြုံ အၚ်္ဂဇာတ်မၞိဟ်ဗြဴဝွံ အာဓဝ်မေထုန်မ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၆၆။ လပံညာတ်သ္ၚုဩောံပေၚ်ဟၚ်မ္ဂး သ္ဂောံခိုဟ်စရ။
၁၆၇။ လပံညာတ်ဇကုကြိုအ် ဇကုဗ္တာၚ်မ္ဂး ဒှ်ယဲရ။
၁၆၈။ လပံညာတ်ဂွံမဴတှ်ညးမ္ဂး သဂွံဍိုပ်ဒြပ်ရတ်ရ။
အမေရိကသမၠုင်ကျာ
အမေရိကသမၠုင်ကျာ(South America) ဂှ် ဒှ်တိုက် မနွံပ္ဍဲ ဂၠးတိကရေက်ပလိုတ်၊ ဗွဲမဂၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲဂၠးတိကရေက်သမၠုင်ကျာဂၠိုင်တုဲ ပတုပ် ကုလပါ်သမၠုင်ကျာမ္ဂး ကရေက်လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံညိညဓဝ်ရ။ တိုက်ဝွံ ချူဗၟံက်ထ္ၜး နဒဒှ် ဆာပ်တိုက်အမေရိက ဒကုတ်သၟဝ်ကျာလေဝ် ဂွံကီုရ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၆၉။ လပံညာတ်သၠးကောန်ၚာ်မ္ဂး ဒးကၠောဝ်ဗျဵုရ။
၁၇၀။ လပံညာတ်မၞိဟ်တြုံမ္ဂး အမှုအာစိုပ်ဒတုဲရ။
အမေရိကသမၠုင်ကျာ
တိုက်ဝွံ နွံပယျဵု ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ် ဒးမှာသၟိဒ်ဖသဳဖိစ်၊ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဗမၟက် ဒးမှာသၟိဒ်အာတ်လာန်တိစ်၊ တိုက်အမေရိကသၟဝ်ကျာ ကဵု ၜဳကာရိဗ္ဗေန် (Caribbean Sea) ဂှ် နွံဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ်။ ပ္ဍဲတိုက်အမေရိကသမၠုင်ကျာဂှ် နွံကဵု ရးနိဂီု မဗၠးၜး စှ်ၜါဍုင် အာဂေန်တဳနာ (Argentina)၊ ဗောလဳဗဳယျာ (Bolivia)၊ ဗြာဇြိလ် (Brazil)၊ ချဳလေ (Chile)၊ ကောလောမ်ဗဳယျာ (Colombia)၊ ဨကွေဒေါရ် (Ecuador)၊ ဂုယာနာ (Guyana)၊ ပရကွေ (Paraguay)၊ ပေရူ (Peru)၊ သုရိနမေ (Suriname)၊ ဥရုကွေ (Uruguay) ကေုာံ ဍုင် ဝေနေဇြုဲလာ (Venezuela)၊ ဂါဲအာနာပြင်သေတ် (French Guiana)ဂှ် ဒှ်ဒေသဇမ္ၚောဲပြင်သေတ်၊ တုဲ တကအ်ဖလ်ကလာန် (Falkland Islands) ဂှ် ဒှ်တိဍာ်ဗြိတိန်ဌာန်ဇမ္ၚောဲရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ တကအ်အေဗဳစဳ ရးနိဂီု နေတာလာန်၊ တကအ်အေသ်သေန်ရှောန် (Ascension Island)၊ တကအ်ဗောဝေတ် နဝ်ဝေ (Bouvet Island)၊ ပနမာ (Panama)၊ တကအ်ဂေသြဂဳနာသမၠုင်ကျာ (South Georgia) ကေုာံ တကအ် သာန်ဝိချ်သမၠုင်ကျာ (South Sandwich Island) မဒှ် တိဍာ်ဗြိတိန် ဌာန်ဇမ္ၚောဲ၊ ကေုာံ တြိနိဒဒ် ကဵု တောဗဂေါ (Trinidad and Tobago) တအ်ဂှ်လေဝ် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲတိုက်အမေရိကသမၠုင်ကျာဂွံကီုရ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၇၂။ လပံညာတ်ညးယိုက်ဒလိၚ်ဏာဇွမ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၇၃။ လပံညာတ်ဂွံထဝ်ဩန်မ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၁၇၄။ လပံညာတ်ပၟတ်မ္ဂး ဣဒိဇၞော်ရ။
၁၇၅။ လပံညာတ်ပဒတဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲလ္တူစးစိၚ်မ္ဂး ဣဒိဇၞော်ရ။
၁၇၆။ လပံညာတ်ဇကုတူမ္ဂး ဂွံဒှ်ပူဂဵုတၠပညာရ။
၁၇၇။ လပံညာတ်စဖျုန်စိၚ်ချေံမ္ဂး ပညာဇၞော်ရ။
၁၈၀။ လပံညာတ်ပဒတဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲလ္တူပြာသာဒ်မ္ဂး ဂွံဒှ်တသိုက်ရ။
၁၈၁။ လပံညာတ်ပူဇဴဒေဝတဴမ္ဂး ချပ်ကသပ်အံၚ်ရ။
၁၈၂။ လပံညာတ်ညးၜါဆာန်မ္ဂး က္တဵုဒှ်ယဲရ။
အမေရိကသမၠုင်ကျာ
အမေရိကသမၠုင်ကျာဂှ် နွံဨရိယျာ 17,840,000 စတုရံကဳလဝ်မဳတာ (6,890,000 စတုရံတိုင်)။ လၟိဟ်မၞိဟ် မပဒတဴ ပ္ဍဲကဵုတိုက်ဂှ် has been estimated at more than  မဳလဳယာန်။ အမေရိကသမၠုင်ကျာဂှ် ဒှ်တိုက်ဇၞော် မရနုက်ကဵုပန် (ကြဴနူ အာရှ၊ အာဖရိက၊ ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာ) တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠိုင် မရနုက်ကဵု မသုန် (ကြဴနူ အာရှ၊ အာဖရိက၊ ဥရောပ၊ ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာ)။ ဗြာဇြိလ်ဂှ် ဒှ်ရးနိဂီု လၟိဟ်မၞိဟ်မဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသမၠုင်ကျာတုဲ လၟိဟ်ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် ကဝက်ပြင်င်ဂှ် နွံပ္ဍဲဗြာဇြိလ်၊ တုဲမ္ဂး ဒးကောလောမ်ဗဳယျာ၊ အာဂေန်တဳနာ၊ ဝေနေဇြုဲလာ ကေုာံ ပေရူ။ ပ္ဍဲဗွဝ်စှ် လက်ကရဴဏအ်ဂှ် GDP ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် ကဝက်ဂှ် လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဗြာဇြိလ်တုဲ ဒှ်ဍုင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခိုဟ်အိုတ် သီုကဵု အဝဵုသြဇာသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသဂှ်ရ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၈၃။ လပံညာတ်ဟုံဍာ်မ္ဂး ပြဲနူညးတၞဟ်သ္အာၚ်ရ။
၁၈၄။ လပံညာတ်ပိုက်လွိၚ်မၞိဟ်မ္ဂး ဂွံဒှ်ဇၞော်ညးရ။
၁၈၅။ လပံညာတ်ပၟတ်တူပ္ဍဲဗဒၚ်သ္ၚိမ္ဂး ဂွံဒှ်သၟိၚ်ရ။
၁၈၆။ လပံညာတ်ဝေက်သၞေက်မ္ဂး ကသပ်ဍိုက်ပေၚ်ရ။
သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဃရာဝါသသ္ၚိကၟိန်
၁။ ပ္ဍဲလ္တူသ္ၚိ ပတဴအလာံ ဟွံခိုဟ်ရ။
၂။ ဂၠိက်ဝွံ ပတဴအလာံ ဟွံခိုဟ်ရ။
၃။ ဗ္ဒၚ်ဂတမုက်သ္ၚိ ဂါံကၠောံအာ ဟွံခိုဟ်ရ။
ဒလဝ်ဟွံထေက်-မၞုံပိသာ်
၁။ ပ္ကဴဇၟန်ဝွံ ဒလဝ်ဟွံထေက်ရ။
အမေရိကသမၠုင်ကျာ
မၞိဟ်ပ္ဍဲတိုက်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲကရေက်သြင်ၜဳ လပါ်ပလိုတ် ကေုာံ ဗမံက်၊ လဒေါဝ်တိုက် ကေုာံ သမၠုင်ကျာသ္ၚောဲသ္ၚောဲဂှ် မၞိဟ်မံင်သိင်ဒၟံင်ရ။ နကဵုပထဝဳမ္ဂး တိုက်ကရေက်လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ပေင်ဒၟံင် ကုဒဵုတုဲ တိုက်ကရေက်လပါ်ဗမံက်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတိသမၠုင်ကီု သီုကဵု ဒၞာဲတိခလံက်တုဲ ပေင်တဴကဵု ကြုင်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ကြုင်အမဇြောန်၊ သြရိနောကော ကေုာံ ကြုင်ပရနာတအ်ရ။ ဒၞာဲတိုက်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ (tropics)ရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်
စိုပ်သၞာံ ၁၉၅၉ ဂှ် နုက်တိတ် နူဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ရ။
လောကသိပ္ပံ
ဒလဝ်ဟွံထေက်-မၞုံပိသာ်
၂။ '''ဇံၚ်ထၟာဲပုၚ် ဒလဝ်ဟွံထေက်ရ။ ၃။ က္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ် ဒလဝ်ဟွံထေက်ရ။'''
၄။ ပ္ဍဲဒယိုၚ်သ္ၚိ တၞံဆုလ္ပကဵုတိုန်။
၅။ ပ္ဍဲသ္ၚိတိဂအုံဂြုန် လ္ပကဵုတိုန်။
၆။ သ္ၚုဩောံ ဟွံမွဲပ္ဍဲကဵုဂအဳ လ္ပပတဴလဝ်ရိညိ။
၇။ လ္တူက္ဍိုပ်ဖဴ ပုၚ်ဟၟဲ လ္ပစွံထၟာဲညိ။
၈။ ပ္ဍဲဗ္ဒၚ်ဂတမုက်သ္ၚိ လ္ပပတဴလဝ်တ္ၚဗၞုဟ်ဇြၚ်ညိ။
၉။ ဃောစမံၚ်ပုၚ်ဂှ် လ္ပကဵုဗြုစာပ်စာပ်ညိ။
ဟွံကဵုဇတ်-မၞုံပိသာ်
၁။ ဍာ်ကြဴဇိုၚ် ဟွံကဵုဇတ်ရ။
၂။ ဍာ်နုၚ်သွုၚ် ဟွံကဵုဇတ်ရ။
၃။ ဍာ်နုၚ်ကလော် ဟွံကဵုဇတ်ရ။
ဟဂပ်ဝ်စဲ-မၞုံပိသာ်
၂။ ပ္ဍဲသ္ၚိစဲဗွိုက်လ္တက်မၞိဟ်ဗြဴ ဟွံဂပ်ဝ်ရ။
၃။ ကြဴကြာတ်က္ဍိုပ်တုဲ စဲတ္ၚဲဟွံဂပ်ဝ်ရ။
ဟွံဂပ်ဝ်ကြဴကြာတ်-မၞုံပိသာ်
၁။ ဗျာတ်ထးပ္ၚာန်ပုၚ် ပ္ၚာန်သွညးပလံၚ်နၚ်ကဵုဇကုဂှ် ကြဴကြာတ်ဟွံခိုဟ်ရ။
၂။ ပ္ၚာန်ပုၚ် ဗြဴမၞုံကဵုဂဝ်ဂၞဴစလဝ်တုဲဂှ် ဇကုကြဴကြာတ်ဟွံခိုဟ်ရ။
ဟဂပ်ဝ်လတိုၚ်ဝေၚ်-မၞုံပိသာ်
၁။ ကောန်ၚာ်သၟတ် ဗိုတ်လတိုၚ်ဝေၚ် ဟွံခိုဟ်ရ။
၂။ ၜုန်မြမုဲ ဗိုတ်လတိုၚ်ဝေၚ် ဟွံခိုဟ်ရ။
၃။ ထၟာဲနုၚ်ခရော် ပ္ၚာန်ပုၚ်ပ္ၚာန်သွ ဗိုတ်လတိုၚ်ဝေၚ် ဟွံခိုဟ်ရ။
ဟဂပ်ဝ်စၟဳဒၟံၚ်-မၞုံပိသာ်
၁။ ဘဲဇၞော် ကၠာဟွံစိုပ်ဇကုဏီဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးစၟဳဒၟံၚ် မၞုံမွဲသာ်။
၂။ ဒြပ်ရတ်ထေက်ကဵုကလိဂွံဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးစၟဳဒၟံၚ် မၞုံမွဲသာ်။
၃။ ညးမလေပ်ဟီုတွံဓဝ်မပြဲသၠုၚ်ဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးစၟဳဒၟံၚ် မၞုံမွဲသာ်။
ဒ္ဂေတ်ပူဂဵူတၠပညာတံ မၞုံပိသာ်
၁။ ဂုန်ပူဂဵုတၠပညာတံ ဂရိုဟ်ဟွံခိုဟ်ရ။
၂။ ၜိုန်ဒှ်ဒၟံၚ်သၞသတြုကီုလေဝ် ဟဂပ်ဝ်ဂၠာဲဒုဟ်ရ။
ဟဂပ်ဝ်ပ္တိတ်ဒြဟတ် မၞုံပန်သာ်
၁။ သွက်ဂွံအာစိုပ်အပါဲပန်ဂှ် ဟွံဂပ်ဝ်ပ္တိတ်ဇြဟတ်။
၂။ ပွမသုၚ်စ စၞဗ္ၜူသုရာမေရဲဂှ် ဟွံဂပ်ဝ်ပ္တိတ်ဇြဟတ်။
၃။ ပွမကြေဝ်ဝေၚ် သ္ၚိညးတၞဟ်သ္အာၚ်ဂှ် ဟွံဂပ်ဝ်ပ္တိတ်ဇြဟတ်။
၄။ ပွမလီၜန် စၞာဲကေတ်ပိုန်ဟာန်ညးသ္အာၚ်ဂှ် ဟွံဂပ်ဝ်ပ္တိတ်ဇြဟတ်။
ဟဂပ်ဝ်ထေဲပၞတ် မၞုံပိသာ်
၂။ ညာတ်ဒးသ္ၚိညးတၞဟ်သ္အာၚ်ခိုဟ်အာနူသ္ၚိဇကုဂှ် ဟဂပ်ဝ်ထေဲပၞတ်ဂှ်မွဲသာ်။
၃။ ညာတ်ညးသ္အာၚ်ခိုဟ်အာနူဇကုတုဲ ဟဂပ်ဝ်ထေဲပၞတ်ဂှ်မွဲသာ်။
ဟဂပ်ဝ်မံၚ် မၞုံပိသာ်
၁။ ဒၞာဲမိမအစာ ဟွံဂပ်ဝ်မံၚ်ဂှ် မွဲသာ်။
၂။ ပ္ဍဲအဒေါဝ်ဂၠံၚ် ဟွံဂပ်ဝ်မံၚ်ဂှ် မွဲသာ်။
၃။ ဒၞာဲဌာန်ဟွံသ္အးဇ္ၚးဂှ် ဟွံဂပ်ဝ်မံၚ်ဂှ် မွဲသာ်။
ဟဂပ်ဝ်ဒက် မၞုံပိသာ်
၁။ ဟဂပ်ဝ်ဒက်ဝေၚ်ဇိုၚ်တဲဂှ်မွဲ။
၂။ နော်ယံက်ကဵုပ္ၚာန်ခြော် ဟဂပ်ဝ်ဒက်လဝ်မွဲစွံဂှ်မွဲ။
၃။ ဗြဴမၞုံကဵုပဋိသန္ဓိဂှ် ဟဂပ်ဝ်ဒက်ဂှ်မွဲ။
ဟဂပ်ဝ်စမွဲစွံ မၞုံပိသာ်
၁။ မၞိဟ်ဒှ်လဝ်အမှုဂှ် ဟဂပ်ဝ်စမွဲစွံရ။
၂။ ပုၚ်ရဲခါဲဒုတ်တံစလဝ် သှ်ေဒၟံၚ်ဂှ် ဟဂပ်ဝ်စမွဲစွံရ။
၃။ ကရောံခါဲဒုတ်တံ ဟဂပ်ဝ်ပပြဘိုက်မွဲစွံရ။
ဟဂပ်ဝ်ပကာ မၞုံပိသာ်
၁။ ကျာ် ဓရ် သၚ် မိ မ အ္စာ ဟွံပကာမ္ဂး ဟွံခိုဟ်ရ။
၂။ အမှုမွဲ ဍေံကၠုၚ်စိုပ်ဇကုတုဲ ၜိုန်ဍောတ်သွတ်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ဟွံပကာမ္ဂး ဟွံခိုဟ်ရ။
၃။ ပၟတ်ဍာ်တံဂှ် ဟွံပကာမ္ဂး ဟွံခိုဟ်ရ။
ဟဂပ်ဝ်ပဒတဴ မၞုံပိသာ်
၁။ ပ္ဍဲဇြပ်မအိုဟ်တြေံဂှ် ဟွံဂပ်ဝ် ပဒတဴရ။
၂။ ပ္ဍဲသိမ် ဟွံဂပ်ဝ် ပဒတဴရ။
၃။ ပ္ဍဲအဒေါဝ်ဖျာ ဟွံဂပ်ဝ် ပဒတဴရ။
ဟဂပ်ဝ်ဆုၚ် မၞုံပိသာ်
၁။ ပ္ကဴညးမပူဇဴကျာ်ဂှ် ဟဂပ်ဝ်ဆုၚ်ရ။
၂။ ပ္ကဴမၞိဟ်ဗြဴ ဝက်စရှ်လဝ်တုဲဂှ် ဟဂပ်ဝ်ဆုၚ်ရ။
၃။ ကောန်တြုံ ကောန်ဗြဴ သၠးတိတ်ကၠုၚ်နူဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိကၠာအိုတ်ဂှ် ဟဂပ်ဝ်ဆုၚ်ရ။
ဟဂပ်ဝ်ဒက်ဝဲ မၞုံပိသာ်
၁။ ပ္ဍဲကလောကောဒေံဂှ် ဟဂပ်ဝ်ဒက်ဝဲဂှ်မွဲ။
၂။ ပ္ဍဲရဲသၟိၚ်တၠတံဂှ် ဟဂပ်ဝ်ဒက်ဝဲဂှ်မွဲ။
၃။ ပ္ဍဲညးမၞုံကဵုပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ်တံဂှ်မွဲ။
ဟဂပ်ဝ်သုၚ် မၞုံပိသာ်
၁။ ဟွံက္ၜဴပါၚ်ဏီတုဲ ဟဂပ်ဝ်စသုၚ်စၞရ။
၂။ ဍာ်ပ္ဍဲမွဲခရော်ဂှ် ဟွံဆာဲထောံညိညမ္ဂး ဟဂပ်ဝ်သုၚ်ရ။
၃။ ဍာ်သွက်ဍုန်ပုၚ်သွဂှ် ဟဂပ်ဝ်သုၚ်ရ။
ဟဂပ်ဝ်ခါဲ မၞုံပိသာ်
၁။ တိမၞုံသၟဝ်သ္ၚိဂှ် ဟဂပ်ဝ်ခါဲဝေၚ်ရ။
၂။ တိမၞုံသၟဝ်ဇိုၚ်တၞိန်ဂှ် ဟဂပ်ဝ်ခါဲဝေၚ်ရ။
၃။ ပုၚ်မၞုံပ္ဍဲထၟာဲဂှ် ဟဂပ်ဝ်ခါဲဝေၚ်ရ။
ဗီုကိုန်သိုၚ်သ္ၚိ
တန်အာယုက် စကဵုဒ္စာံ၊ သှ်ေမွဲထံၚ်ထာ ဆၜိုတ်ဒးရး၊ သှ်ေၜါတုန်ဂှ် ဒှ်နိဂြောဓ၊ ပိလၟကိုပ် က္ဍိုပ်ဒယိုၚ်ကဝ်၊ ပန်ကၞိန်ထဝ်၊ မသုန်ပြာသာဒ်၊ သှ်ေတြဴမာ ယဲဒိုက်နာနာ၊ ထပှ်မုက်ဗြမ်၊ ဒ္စာံကမ္မဌာန်၊ သမ္တီကဵုမာန်၊ အဓာန်သိုၚ်သ္ၚိ။
(ယဝ်ရသၟိက်သိုၚ်သ္ၚိမ္ဂး သှ်ေပန်ခိုဟ်အိုတ်ရ မၞးတံ)
နိဿဲ
https://drive.google.com/file/d/1Dc5VFfZsg2B0SjKsA71OdUpcJtH-hC-4/view?usp=sharing
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်
သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် နာဲပါန်သာ ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးဂှ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ လိင်မံင်ဒၟံင် အခန်သ္ၚိမွဲရ။ ညးကၠောန်စ ကမၠောန်သြိုင်ခၞံ (ပိသုကာ)၊ သမ္ဘာညးဂှ် ဇိင်စပလောအ်ရ။ သွက်ကောန်ဝုတ် ဂွံမံင်ဘာ ၁၀ တန်ဂှ် နာဲင္ၚိုဲသိင် ထံက်ကဵု။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲပါန်သာ ဆက်ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နဒဒှ် မၞိဟ်ဓလုက် အပ္ဍဲဍုင် သွက်ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
နာဲပါန်သာ စိုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ခြာဟွံလအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ဂိတုအဝ်ဂါတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် သဘင်သဳကၠဳ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အလန်ပထမတုဲ ဒက်ပတန် သီုကဵု “ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန်” မာန်တိုန်ကၠုင်ရ။ နာဲပါန်သာ ဂွံဒှ် ညးအုပ်ကာ ဂကောံက္ဍိုက်ပ်ပၞာန် ဗဟဵုရ။
ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၇၅ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳ ကမ္မတဳဗဟဵုက္ဍိုက်ပ် အလန်တတိယတုဲ နကဵုဂကောံကေင်ကာဗဟဵုပၠန်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် ဥက္ကဋ္ဌ နာဲယှိုဲကျေန်၊ ညးအုပ်ကာနာနာ နာဲနလ္လာ၊ ကောန်ဂကောံဂမၠိုင် နာဲပါန်သာ၊ နာဲထေန်၊ နာဲရဿ၊ နာဲတၠမန်၊ နာဲထဝ်မန် တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆ - ၇၇ဂှ် နာဲပါန်သာ ညးမဒှ် ကမ္မတဳဗဟဵု ဒးဒုင်ကေတ်အရေဝ် နကဵုဒုဟ် ဖံက်ပကဝ် စေဝ်ပၞောန်ဗော်ဂှ် ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ တိတ်ထောအ် နူဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ အာပံင်ထောအ်ကဵု ဂကောံပါ်တိတ် နူဗော်တအ်ရ။
အမေရိကသမၠုင်ကျာ
ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂကူမၞိဟ် ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် နွံကဵု ဂကူရးတၞံဂမၠိုင် ကေုာံ ကောန်ယူရောပ်မလုပ်သီ ကေုာံ ပြံင်မံင်တုဲ ကောန်အာဖရိက မဒှ်ဍိက်တြေံ ကောန်ယူရောပ်တအ်လေဝ် နွံတၟာဂလိုင်ကီုရ။ အမေရိကသမၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒေသကဝ်လဝ်နဳ ရဲရးဥရောပတအ်တုဲ အရေဝ်ပဝ်တူဂြဳ ကဵု အရေဝ်သပိန်ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မဟီုဂးဂၠိုင်အိုတ်တုဲ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်လေဝ် ထုဲၜန်ဒၟံင် အခိုက်ရးပလိုတ်ကီုရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
သၞာံ ၁၉၈၁ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ထ္ကးအာ ၜါကရေက်ဂှ် နာဲပါန်သာ ဗက်အာ လပါ်နာဲယှိုဲကျေန်တုဲ ကေတ် တာလျိုင် သွာင်ပၞာန်။ ကာလဗော်ၜါ ကလေင်ကောံပၠန်ဂှ် ဆက်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲက္ဍိုက်ပ်ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဗော် ၁၉၈၉ ဂှ် ကလိဂွံတာလျိုင် ညးလျိုင်သကိုပ်စန်ဒက်ရ။ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂိတုဨပြဳဂှ် ဒေါအ်ဇူ နူကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲပယျဵုဂှ် ပွိုင် ၂ သၞာံတုဲ သၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် အာပအပ်ဇကု ကုအလဵုအသဳဗၟာ ပ္ဍဲရုင်ကလုတ်ဗၟာ ဍုင်က္ၜင်ကံက်ရ။
ဘဝကြဴနူ သၟာပၠန်ဂတး
နာဲပါန်သာ ပအပ်ဇကု ကုအလဵုအသဳနဝတတုဲ ဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲစၟဳစၟတ် (ရေကြည်အိုင်) ဍုင်လ္ဂုင် ပွိုင် ၃ ဂိတုတုဲ ညးတအ် ပလံင်ဖျဴနင် သ္ၚိဇကုရ။ နာဲပါန်သာ က္လေင်စိုပ်သ္ၚိတုဲ သမ္ဘာညး မိထောန်ကျဳဂှ် ဟွံဟီုအရေဝ် ဟီုရံင်မုက်ညးလးလးရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အခိင်ညးမကလေင်တိတ်အာဂြိုပ် အလန်ဒုတိယဂှ် သီုဟွံဟီုလဴ ကုသမ္ဘာဇကု၊ တုဲပၠန် မုပရိုင်လေဝ် ဟွံကဵု၊ နကဵု မိထောန်ကျဳမွဲဓဝ် ဒးရုန်ဂစာန်ဒၟံင် ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကဵုကောန်ပိဂှ်ရ။ သ္ၚိဇကုလေဝ် ဟွံမဲ၊ ဒးဗဒမံင် သ္ၚိညးတၞဟ်။ စဵုကဵုလအိတ်လမျီုဂှ် မိထောန်ကျဳ ဟွံဟီုအရေဝ် ကုညးရ။
သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ကလိဂွံ အဆက် ကုနာဲခေန်မောင်၊ နာဲဖေတေန်တအ်တုဲ ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံပညဳပညပ် ၜိုဟ်လလံ အကြာအလဵုအသဳ ကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေတ်ဒေါအ်ပွန်ပွောဟ် ကုအလဵုအသဳနဝတရ။
သၞာံ ၁၉၉၆ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ ဝှ် ၁၄ စွေက်)ဂှ် နာဲပါန်သာ လုပ်ပခမဳတုဲ က္လိဂွံ ယၟုခမဳ သြဘာသ။ ပ္ဍဲဘဝခမဳဂှ် အာဂဇအ်ဓဝ် ပ္ဍဲဘာမဟာစဳ (မဟာစည်)၊ ကွာန်လာံသဴတအ် ဒှ်တမ်ရ။
လအိတ်ဘဝ
ကလိဂွံ ဘဝခမဳ ၆ ဝှ်တုဲ သၞာံ ၂၀၀၃ဂှ် ဟိုတ်နူပရေင်ထတ်ယုက်ဟွံခိုဟ်ကွေဟ်ကွေဟ် တၞဟ်နမဂွံတိုန် ရုင်ဂဥုဲဇၞော်လ္ဂုင်တုဲ ရာံနူဘဝခမဳရ။ ပ္ဍဲအခိင်သၠး ချူလိက် ဝင်ပၠန်ဂတးမန်တအ်ရ။ ဆဂး လိက်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်မဂျိုင်ဒၟံင်လမျီုဂှ် ဟွံဒှ်ပ္တိတ်။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၅ ဂိတုဂျောန် ၄ ဂှ် ယီုဝါတ်တိုန် မွဲတဲဓဝ်တုဲ ကလိဂွံအာယုက် ၈၅ သၞာံ လမျီုတိတ်အာ လတူတဲ ကောန်စဴဇကု နာဲကဝ်တူရ။ လိက်ညးမချူလဝ်တအ်ဂှ် နကဵု ကောန်စဴဇကု နာဲကဝ်တူဂှ်ရ ပ္တိတ်သြန်တုဲ ဗွဲကြဴ တက်ပ္တိတ်ကဵုလဝ်ရ။
ကမ္မတဳဒက်ပ္တန်ရုပ်အစာနာဲပါန်သာ
တၞဟ်နမဂွံပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ နာဲပါန်သာကီု ရန်တၟအ်ကဵု အနာဂတ်သၟတ်တအ် ဂွံတီဝင်ပၠန်ဂတးမန် ဂွံတီစိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ ဆီဇာတိမာန်ဇာတိ ညံင်ဂွံင္ၚုဟ်ကတဵုကၠုင်တုဲ ကောန်ကွာန်ဝါဂၠံင်တအ် ဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳဒက်ပ္တန်ရုပ် နာဲပါန်သာမွဲတုဲ ရုပ်နာဲပါန်သာဂှ် သွက်ဂွံ စွံပ္တန်အာ ပ္ဍဲဇရေင်ကျာ်စေတဳထဝ် ကွာန်ဝါဂၠံင်ရ။ ညးတာလျိုင်ကမ္မတဳဂှ်
သၞာံ ၂၀၂၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ မြေက္ကသဵု ၂ စွေက်) တ္ၚဲစန် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ဒၞာဲသွက်ဂွံဒက်ပတန် ရုပ်အစာနာဲပါန်သာ။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဇာန်နဝါရဳ ၁၄ ဂကောံကမ္မတဳတအ် ဗက်ဒုင်ဒါန်ဂေတ်ကွာန်ဝါဂၠံင်တုဲ ကလိဂွံ သြန်၉၂၀,၀၀၀ ဒကေဝ်။ ဒုင်ဒါန်ဂေတ်ကွာန် အလန်ဒုတိယဂှ် ကလိဂွံသြန် ၁,၂၉၉,၅၀၀၊ ကျာ်ဇၞော်အစာဂမၠိုင် ထံက်ပင်ကဵု ၁,၇၀၀,၀၀၀၊ နူကဵု ဂကောံနာဲယှိုဲကျေန်ဖောင်ဒေရှင် ထံက်ပင်ကဵု ၁,၀၀၀,၀၀၀ ဒကေဝ် ပါဲနူဂှ်တုဲ သြန်နူညးမဆာန်ဂကူတအ် ကဵုဒါန် နူဍုင်သေံ ၁,၉၀၅,၀၀၀၊ နူသင်္ကာပူရ် ၄၉၀,၀၀၀၊ နူကအ်သံင် ၄၀၀,၀၀၀၊ ဂကောံပရဟိတနုဂ္ဂဟ ကွာန်ဝါဂၠံင် ကဵုဒါန် ၃၀၀,၀၀၀၊ သၟေဟ်နူဂှ် နူကဵု ညးတၠစေတနာနာနာ သီုဖအိုတ် ကလိဂွံသြန် ၉,၅၄၁,၀၀၀ ဒကေဝ်။ ကၠောန်ရုပ်သၟးဂှ် ဒးကဵု င္ၚုဟ် ၂,၀၀၀,၀၀၀ ဒကေဝ်၊ င္ၚုဟ်စမြိုင် ၃,၀၉၀,၄၅၀ ဒကေဝ်၊ ခရိတ်ဂၠံင် ခရိတ်ကၠေင်နာနာ ၂၂၀,၀၀၀ ဒကေဝ်၊ ခရိတ်ပလေဝ်ပလေတ်ဒၞာဲ ၁၀၈,၅၀၀ ဒကေဝ်၊ ခရိတ်သၟာကမၠောန် ၄၂၅,၀၀၀ ဒကေဝ်၊ ခရိတ်ဒုင်ကၟုဲ ၃၄၀,၅၀၀ ကေုာံ ခရိတ်သောဲသောဲဗြောဲဗြောဲဂမၠိုင် ၁၉၉,၅၀၀ ဒကေဝ်။ သီုဖအိုတ် အိုတ်အာ သြန် ၆,၂၈၆,၃၀၀ ဒကေဝ်။
ရုပ်ဂှ်ကၠောန်အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ကၠောန်သဘင်မ္ၚဵုပံက်ဗီုရုပ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခ္ဍဲသဳ ၁၄ မမံက်)
ဆော်ပလိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဆော်ပလိုင်
ဘာဆော်ပလိုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဆော်ပလိုင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကြက္ကဒိန်
ကြက္ကဒိန် (Calendar, Burmese: ပြက္ခဒိန်) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် တ္ၚဲဂမၠိုင် သွက်ဂကောံမၞိဟ်၊ ကွေတ်ဘာသာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ပကင်ရင်ဂွံ ရပ်စပ်စၟတ်သမ္တီ ဖျေဟ်အပိုင်အခြာရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုမခုတ်ခဴ အပိုင်အခြာအခိင် ဗွဲတၟေင် တ္ၚဲ၊ သတ္တဟ၊ ဂိတု၊ သၞာံ ကေုာံ (ကာတ္ၚဲ)ဂမၠိုင်ရ၊၊ မွဲစၟတ်တ္ၚဲ (date) ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတစၟတ်သမ္တီ (၁) တ္ၚဲ အပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဂှ်ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဂှ် သီုဒှ် ရုပ်ဒြပ် (ဗွဲမဂၠိုင် မကၠောန်လဝ် နကဵုစက္ခော) မွဲ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သွက်သၞောတ်ဂှ်ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဂှ် သီုဒှ် စရင်မထ္ၜး အခါသမယ သဘင်၊ စၟတ်သမ္တီမွဲမွဲကီုရ၊၊
သၞောတ်ကြက္ကဒိန် ဂှ် မွဲအခေတ်ကဵုမွဲအခေတ်၊ မွဲဒေသကဵုမွဲဒေသ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ အရာ မတၞဟ်ခြာတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ် မဒုင်သဇိုင် တၞဟ်ခြာရ၊၊ လ္ၚဵုဒုင်သဇိုင် ကဵုတ္ၚဲ၊ လ္ၚဵုဒုင်သဇိုင် ကဵုဂိတု ကေုာံ သၞံင်နက္ခတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ လညာတ်သမ္တီ မဆေင်ကဵု ရုပ္ပဗေဒ မဆေင်ကဵု မတၟော်လၟိဟ်ဂမၠိုင်တၞဟ်ခြာတုဲ သၞောတ်ကြက္ကဒိန် တၞဟ်ခြာရ၊၊ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် သၞောတ်ကြက္ကဒိန် မသုင်စောဲဒၟံင် နွံၜိုတ် (၄၀)ပြင်ဏီရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် သၞောတ်ကြက္ကဒိန်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုဂိတုဂှ် ညးကော်စ ကြက္ကဒိန်ဂိတု (Lunar Calenders) ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲ (Solar calenders)၊ (ကြက္ကဒိန်သၞံင်) သီုဂိတု သီုတ္ၚဲ ၜါမဖျပ်ဗစိုပ်လဝ်တုဲ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ဂှ် ကြက္ကဒိန်ဂိတုတ္ၚဲ (Lunisolar Calenders) ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်အင်္ဂလိက် ပိုဲမကော်ဒၟံင် မဒှ်ကြက္ကဒိန် မစကာဂၠးတိ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူကြက္ကဒိန်ဂိတုတ္ၚဲမွဲတုဲ ကြက္ကဒိန်မန်မစကာဒၟံင်လၟုဟ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ဂကူကြက္ကဒိန်ဂိတုတ္ၚဲကီုရ၊၊
ဝင် ကေုာံ ဗီုမစၟတ်သမ္တီကၠုင်
ကြက္ကဒိန် (ဝါ) အရာမစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဆက်စပ် ကုသဘာဝ ရာသဳဥတု ဒၞာဲဂၠးတိဏအ် မဂွံဓါတ်ဂမ္တဴ ဓါတ်ဂံက် ဗြဲဍာ်ကီုတုဲ ဒှ်ကၠုင် အရာကိစ္စဇၞော်မွဲ သွက်ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် နူပွမလ္ၚတ်တိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ ဒဒှ်ရ ကြက္ကဒိန်ဏအ်ဂှ် သွက်တိရစ္ဆာန် ဗွဲတၟေင် ဂစေံ ကေုာံ သတ်ဂြိပ် မပြံင်လှာဲဒေသတအ်လေဝ် ကိစ္စဇၞော်ကီုရ၊၊ စိုပ်ဂိတုလဵု တ္ၚဲလဵုမ္ဂး ဒးစတိတ်နူ ဒၞာဲဏအ်တုဲ စိုပ်ဂိတုလဵု တ္ၚဲလဵုမ္ဂး ညံင်ဂွံစိုပ် ဒၞာဲတေအ် ဗီုဗီုဏအ် ပ္ဍဲဍေဟ်တအ် စၟတ်သမ္တီကၠုင် နွံကီုရ၊၊ ညံင်ရဴတိရစ္ဆာန်တအ်ကီု ဂကူမၞိဟ်လေဝ် စိုပ်အခိင်တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး ဒးပလေဝ်စ သွက်ဂွံဇိက်ဗ္ၚ၊ စိုပ်တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး ဒးဖျေဟ်မ ကာလဂှ်ဟေင် တၞံသြောအ်/ဂျာင် တအ် ဂွံဂတာပ် ဍာ်၊ ဂွံဂတာပ် ဓါတ်ဂမ္တဴတုဲ ဂွံပ္တိတ်ကဵု ခိုဟ်ဟ်မာန်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသဂဂံက်တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဒေသဂဂံက် (သကေန်ဒိနေဗိယျာ/ဒိန်မက်၊ သွိတ်ဒေန်၊ နဝ်ဝေ)တအ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဂံက်မ္ဂး ဟိုတ်နူလျးတ္ၚဲ အခိင်ဂၠေအ်ကွေဟ်ကွေဟ်တုဲ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ သၞံင်ဂှ် စမံက်ကၠုင်မ္ဂး (အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ် စိုပ်အခိင်ကညင်၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ခြာဟွံလအ် စိုပ်ကၠုင်ရောင်) ညးတအ် စရပ်ကမၠောန် သွက်ဂွံတဵုဂျာင်ရ၊၊
မစၟတ်သမ္တီ မွဲသၞာံဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုရာသဳဥတု မကလေင်စိုပ် ဒၞာဲတြေံပၠန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဒေသမွဲကုမွဲ မကတဵုဒှ် ဟွံတုပ်တုဲ သၞာံမံက် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မွဲ ကဵုမွဲလေဝ် ဟွံတုပ်ကီုရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဒေသမန်ပိုဲမ္ဂး အခိင်ကညင်အိုတ် ပ္ဍဲမကၠောအ်စိုပ် အခိင်ဗြဲပၠန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီ အခိင်မကလေင်စိုပ် ဒၞာဲတြေံပၠန်ရ၊၊ စိုပ်အခိင်ဗြဲမ္ဂး ပရေင်တဵုလွဳလေဝ် စကၠောန်ဂွံကီု၊ ကၚုဲလေဝ် ဂၠိုင်ကီုတုဲ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် သွက်ဂွံဂျိုင်ဂှ် ကလေင်စ ဘဝတၟိပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂဂံက် ဗီုကဵုရးယူရောပ်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုတ္ၚဲရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဒေသဂံက်က်၊ ဂိတုဒဳဇြေန်ဘာ ၂၂ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ တ္ၚဲဂၠေအ်အိုတ်တုဲ ဂတဂှ်မ္ဂး လျးတ္ၚဲ စကလေင်တၟး ဂၠိုင်တိုန်ပၠန်ရ၊၊ လျးတ္ၚဲမတၟးတိုန်ဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံ ကလေင်တဵုလွဳဂွံပၠန်တုဲ သၞာံစ ပ္ဍဲဂိတု ဇန္နဝါရဳရ၊၊ အရာတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် မဆေင်ကဵု ဗီုတ္ၚဲမဂေတ်ဒၟံင်ဖအိုတ်ရ၊၊ ဆဂး အခိင်လၟုဟ် ပိုဲတအ်ဂွံတီကေတ် ဂၠးတိပိုဲ ဂေတ်ဒၟံင်တ္ၚဲ ဂွံမွဲဗဂေတ်တုဲ ပိုဲကလေင်စတၟိရ၊၊
ကြက္ကဒိန်ဂိတု/စန္ဒရမာသ (Lunar calendars)
ကြက္ကဒိန်ဂိတုဂှ် ဗက်အာ အတိုင်လၟေင်ဂိတု မမံက် စွေက်တုဲ ရိုဟ်အာတ္ၚဲရ၊၊ အတိုင်သက်သဳဝင်မ္ဂး ကြက္ကဒိန်ဂိတု မခရက်လဝ် လတူဇုတ် နူအဖရိက ကဵု ယူရောပ် မဂွံဆဵုကေတ် နူသၞာံ (ၜိုတ် ၂၅.၀၀၀ ဘဳသဳ)တေအ်ရ၊၊ ဆဂး ဗွဲကြဴ မဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကြက္ကဒိန်ဂိတုဂှ် ဟွံကိတ်ညဳကဵု အခိင်ရာသဳဥတုကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ သွက်ဂကောံမၞိဟ် မမံင်ကြပ် ကုအဳကွေတာတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမကလိဂွံဒၟံင် လျးတ္ၚဲဗွဲမရုံဂပ်တွဵုတုဲ ကိစ္စဟွံဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ကီုလေဝ် သွက်ဒေသဂဂံက် မသ္ၚောဲကဵု အဳကွေတာတအ် မဂွံလျးတ္ၚဲပေင်င် ကၠိုဟ်သၞာံဟွံသေင်ဂှ် ကြက္ကဒိန်ဂိတုဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုရာသဳဥတုရ၊၊
ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲ သူရိယမာသ (Solar calender)
ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲဂှ် ဒုင်သဇိုင်ကဵု တ္ၚဲမတိုန်စှ်ေတုဲ မစၟတ်သမ္တီရ၊၊ ကုဒေသ မစၟတ်သမ္တီ နကဵုလျးတ္ၚဲ ဗွဲတၟေင် ဒေသယူရောပ်တအ်ဂှ် ရိုဟ်လၟိဟ် မူစိတ္ၚဲမ္ဂး တ္ၚဲကလေင်စိုပ် ဒၞာဲဂှ်ဓဝ်ဓဝ်ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဝင်ပြဝေဏဳဂၠးတိ ပ္ဍဲအင်ဂလာန် မကော်ဒၟံင် လဇံက်တၟအ် (Stoneheng) ဂှ်ကီု ပ္ဍဲဒိန်မက် ဒၞာဲမကၠောန်သဘင်တ္ၚဲ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မဂွံဆဵုကေတ် မဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲဂှ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ မွဲအခိင်ဓဝ် လျးတ္ၚဲပန်လုပ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ဓဝ်ဓဝ်ရ၊၊ နူတ္ၚဲဂှ် ယးသၞာံ ဂွံစိုပ်တ္ၚဲဂှ်ပၠန် နွံမူစိတ္ၚဲ ညးတအ်ပကောံတုဲ ပိုင်ခြာလၟိဟ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊
ကြက္ကဒိန်မန်တ္ၚဲဏအ်
ကြက္ကဒိန်မန် မစကာဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ကြက္ကဒိန် မပံင်နှဴ ကြက္ကဒိန်ဂိတု ကဵု ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲ ဟီုမာန်ရ၊၊ ဗက်အာ အတိုင်လၟေင်ကြက္ကဒိန်ဂိတုတုဲ တ္ၚဲမယအ်တအ်ဂှ် ထပ်ဗပေင်စုတ် နကဵုဗီုပြင် ထပ်ဒဂိုန်ဂှ် ဒှ်အရာ မဗက်အတိုင်လၟေင် ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲရ၊၊
ဒုင်သဇိုင် ကုလျးဂိတု မမံက် မစွေက် ပေင်ၜိုတ် (၁၂) အလန်တုဲ ရာသဳဥတု ကလေင်စိုပ် ဒၞာဲတြေံပၠန်တုဲ ကြက္ကဒိန်ခေတ်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်သဇိုင်ကု ဂိတု ၁၂ ဂိတုရ၊၊ မွဲမွဲဂိတုဂှ် နွံဒၟံင် အကြာ ၂၉ တ္ၚဲ ကဵု ၃၀ တ္ၚဲတုဲ ပ္ဍဲကဵု ကြက္ကဒိန်မန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီထောအ် ဂိတုမဍိုက်ပေင် ၃၀ မွဲဂိတု၊ ဂိတု မဟွံဍိုက်ပေင် နွံ ၂၉ တ္ၚဲဂှ် မွဲဂိတုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ (စဲ ဟွံဍိုက်၊ ပသာ် ဍိုက်၊) ဗီုဗီုဏအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ (ဂိတု ၂၉ တ္ၚဲ ဂှ် နွံ ၆ ဂိတု၊ ဂိတု ၃၀ တ္ၚဲဂှ် နွံ ၆ ဂိတုတုဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် နွံ ၃၅၄ တ္ၚဲရ၊၊) ဟိုတ်နူ တရဴဂၠံင်မိလ်ကဳ (Milky Way) မဒှ်ဂၠံင် ဂိတုကဵုဂၠးတိ မဂေတ်လန်ဒၟံင် တ္ၚဲဂှ် ထဍမ်ညဳဒၟံင် ဟွံသေင်၊ ထၜါဲဂၠိင်ဒၟံင်ညိတုဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် နွံဒၟံင် ၜိုတ် (၃၆၅.၂၅ တ္ၚဲ) မွဲမွဲသၞာံ ယအ်ဒၟံင် ၜိုတ် (၁၁) တ္ၚဲ၊၊ သွက် (၁၁) တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် ပေင်ပိသၞာံ ဂွံ (၃၃) တ္ၚဲ၊ တုဲ ညးထပ်စုတ် ဒုတိယ ဒဂိုန်မွဲဂိတု (ပထမ ဒဂိုန် ကဵု ဒုတိယဒဂိုန်)၊၊ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဒဂိုန် ဓမ္မတာမ္ဂး ဒှ်ဂိတုဟွံဍိုက် - ၂၉ တ္ၚဲတုဲ ဟွံပေင်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံလ္ၚဵု ညးစၟတ်သမ္တီ ဒဂိုန်အိုတ် ၁၅ စွေက် (၃၀ တ္ၚဲ) သၞာံလ္ၚဵု ဒဂိုန်အိုတ် ၁၄ စွေက် (၂၉ တ္ၚဲ)၊၊ ပ္ဍဲဒဂိုန်မအိုတ် ၁၅ စွေက်ဂှ် ညးကော်စ ဒဂိုန်ဇၞော်၊ ဒဂိုန်မအိုတ် ၁၄ စွေက်ဂှ် ညးကော်စ ဒဂိုန်ဍောတ်ရ၊၊
အရာ သဘာဝ မချဳဓရာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဗီုကဵု ဍာ်တိုန် ဍာ်စှ်ေကီု၊ အရီုအၚောပ်စိုတ်သတ်တအ်ကီု ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ဓရောတ် နူကဵုဂိတု ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သၞောတ်ကြက္ကဒိန်ဂိတုဏအ်ဂှ် သွက်တရဴဍာ်ကီု၊ သွက်မဂွံလွဳယဲကီု ကိတ်ညဳ ကုသဘာဝ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပွဳပွူပိုဲတအ်ရ၊၊
သၞောတ် ကြက္ကဒိန်မန်ဏအ်ဂှ် ရံင်ကဵု ယၟုဂိတုတ္ၚဲတအ်တုဲ မန်ပိုဲ ကလိဂွံ နူအိန္ဒိယ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ (Hindu calendar) ညးမကော်စ ၐလိဝဟနၐက (Shalivahana Shaka) နူဒေသ အိန္ဒိယလပါ်သၠုင်ကျာ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူဂှ် ကၠုင်နူကြက္ကဒိန် ရာမ မဒှ်တမ် ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ တ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကြက္ကဒိန်နာနာသာ် ပ္ဍဲဒေသလဒေါဝ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာအိန္ဒိယဂှ် ညးစကာ ဝိကြမသံဝစ္ဆရ် (Vikram Samvat) ကြက္ကဒိန်ဏအ်လေဝ် မန်တအ် ကေင်စကာလဝ်ကီုရ၊၊ ကြက္ကဒိန်တမေလ် (Tamil calender) စကာ ပ္ဍဲဒေသတမေလ်နဒူ၊ ကြက္ကဒိန်ဗေင်္ဂလဳ (Bengali calendar) မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဗေင်္ဂါ၊၊ ကြက္ကဒိန်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် စေန်ဆက်ကၠုင် နူယေန်သၞာင်မၞိဟ်တြေံ ဗီုကဵု ဗဗဳလဳယောန် (Babylonian Calender) မဒှ်သၞောတ် နူကဵုဘဳသဳ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ (သၞာံ ၜိုတ် ၅၀၀၀) တေအ်ဒှ်မာန်ရ၊၊
ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ (Gregorian calendar)
ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ မစကာဒၟံင် တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ကြက္ကဒိန်ရောမ မဒှ်ဂကူကြက္ကဒိန်ဂိတုတ္ၚဲ သၞောတ်ၜါ မပံင်နှဴမွဲကီုရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ၊၊ အခိင် မပြံင်လှာဲအဓိကတအ်ဂှ် ချူဗၟံက်အာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ကြက္ကဒိန်ရဝ်မူလုသ် (၇၅၃ ဘဳသဳ)
ကြက္ကဒိန်မစကာ နဒဒှ်ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ကြက္ကဒိန်ရောမ စကၠုင် နူကဵု ဨကရာဇ်ရောမ ကၠာအိုတ် မဟိမု ရဝ်မူလုသ် (Romulus) နူဘဳသဳ ၇၅၃ တေအ်ရ၊၊ ညးဒုင်သဇိုင် ကဵုသၞောတ်ကြက္ကဒိန်ဂိတု ကဵု သၞောတ်ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲ သီုၜါဂှ် ပံင်တုဲ ညးဖန်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသရောမ ဂိတုမာတ်ဂှ် မဒှ်အခိင် တမ်သၞာံ (ကၠာကညင်) မဒှ်အခိင်တုဲ သၞာံညးတအ်စ ပ္ဍဲဂိတုမာတ်ရ၊၊ သီုဖအိုတ် နွံ (၁၀) ဂိတု (၃၀၄) တ္ၚဲ၊၊ သၟေဟ် (၆၁) တ္ၚဲဂှ် ဒှ်အခိင် ဂံက် (Winter) တုဲ ဒှ်အခိင် မ္ၚးသၞာံရ၊၊ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ရောမတအ် ဒးဂၞပ် ဂၞန်(၁၀) ဟိုတ်နူမရိုဟ်စလောဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်မွဲ လပုဟ်တဲ နွံစှ်၊၊ ဗက်ကဵုကြက္ကဒိန်ဂိတု မွဲဂိတု နွံ ၂၉-၃၀ တ္ၚဲ၊ တုဲပၠန် ဒးစိုတ် ဂၞန် (၁၀) တှ်ေ ကာလကၠောန် ကြက္ကဒိန် သၞောတ်မပံင်နှဴဂှ် ဒှ်အာ စှ်ဂိတု တ္ၚဲသၟေဟ် မဒှ်အခိင်ဂံက် မုလေဝ် ကၠောန်စဟွံဂွံဂှ် စွံလဝ် တ္ၚဲမ္ၚးဂိတုဂမၠိုင်ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ကြက္ကဒိန်သၟိင်ရဝ်မူလုသ်၊၊
ဂိတုတအ်ဂှ် ညးတအ် ကဵုယၟု ဂိတုကၠာအိုတ် ပန်ဂိတုဂှ် နကဵုယၟုကျာ်ရောမညးတအ်တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် လၟိဟ်ဂၞန် မရနုက်ကဵုဂိတုဂှ်ရ၊၊
Martius - Mars, မာတ် ယၟုကျာ်ပၞာန် (၃၁ တ္ၚဲ)
Aprilis - Aperire, ဨပြဳ (ဒဒှ်မပံက်) ယၟုကျာ်မပံက်ကဵု ဓဝ်ဆာန်၊ ကျေဝ်ဂေါဝ် (၃၀ တ္ၚဲ)
Lunius - juno, ဂျူနဝ်/ဂျောန် ယၟုကျာ်ဒေဝဳ (၃၀ တ္ၚဲ)
Quintilis - ပဉ္စမ (မရနုက်ကဵုမသုန်) (၃၁ တ္ၚဲ)
Sextilis - ဆဋ္ဌမ (မရနုက်ကဵုတြဴ) (၃၀ တ္ၚဲ)
September- သတ္တမ (မရနုက်ကဵုထပှ်) (၃၀ တ္ၚဲ)
October - အဋ္ဌမ (မရနုက်ကဵုဒစာံ) (၃၁ တ္ၚဲ)
November - နဝမ (မရနုက်ကဵုဒစိတ်) (၃၀ တ္ၚဲ)
December - ဒဿမ (မရနုကဵုစှ်) (၃၀ တ္ၚဲ)
သှ်ေဒၟံင် ၆၁ တ္ၚဲဂှ် စွံလဝ်တ္ၚဲမ္ၚးဂိတု ၁၀၊၊
ကြက္ကဒိန်နုမာ (၇၁၃ ဘဳသဳ)
စိုပ်လက်ထက် သၟိင်ရောမ မရနုက်ကဵုၜါ သၟိင်နုမာ (Numa) ဘဳသဳ ၇၁၃ ဂှ် သွက်တ္ၚဲ (၆၁) မၞုံမ္ၚးဂိတုဂမၠိုင်ဂှ် ညးဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ၜါဂိတုပၠန်တုဲ ဂိတုဇန်နဝါရဳ ကဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ညးဟွံဒးစိုတ် ဂၞန် (၃၀) တုဲ ဒၞာဲ ဂၞန် (၃၀) ဂှ် ညးစွံဖျေဟ် (၂၉)၊၊ သီုဖအိုတ် ဂွံအာ ၃၅၅ တ္ၚဲ၊၊ တ္ၚဲသၟေဟ်တအ်ဂှ် ထပ်ဂိတု၊၊ ကြက္ကဒိန်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ကြက္ကဒိန်နုမာ၊၊
Ianuarius - ၂၉ တ္ၚဲ
Februarius - ၂၈ တ္ၚဲ (သၞာံထပ်ဂိတု ၂၃ (ဟွံ) ၂၄ တ္ၚဲ)
Mercedonius - (၂၇ တ္ၚဲ၊ ဆပ္ဍဲသၞာံ မထပ်ဂိတုဟေင်)
Martius - ၃၁ တ္ၚဲ
Aprilis - ၂၉ တ္ၚဲ
Maius - ၃၁ တ္ၚဲ
Iunius - ၂၉ တ္ၚဲ
Quintilis - ၃၁ တ္ၚဲ
Sextilis  - ၂၉ တ္ၚဲ
September - ၂၉ တ္ၚဲ
October - ၃၁ တ္ၚဲ
November ၂၉ တ္ၚဲ
December- ၂၉ တ္ၚဲ
ကြက္ကဒိန်ဂျူလဳယာ (၃၅ ဘဳသဳ)
စိုပ် ဘဳသဳ ၄၆-၄၅ ဂှ် ဨကရာဇ် ဂျူလဳယာ သဳသာ (Julian Caesar) ညးညာတ်ကေတ် ထပ်ဂိတုဂှ် ဟွံခိုဟ်၊၊ တုဲပၠန် သၞာံလဵု မထပ် သၞာံလဵုဟွံထပ် ဟွံမဲကဵုကိုန်ဂစိုတ်တုဲ ညးပတိတ်ထောအ် သၞောတ်မထပ်ဂိတု၊ ဂိတုမဖျအ်ဖျေဟ်လဝ်တ္ၚဲ ၂၉ ဂှ် ကလေင်စွံ ၃၀ တ္ၚဲပၠန်၊ တုဲပၠန်ဂိတုလ္ၚဵုဂှ် ဓလိင်ပတိုန် မွဲတ္ၚဲ၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဇၟာပ်ပန်သၞာံမ္ဂး ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် ဒှ်အာ ၂၉ တ္ၚဲ၊၊ ကြပ်တုပ်ကဵု သၞောတ်မစကာဒၟံင် အခိင်လၟုဟ်ရ၊၊ ဒၞာဲဂိတု မရနုက်ကဵုမသုန် Quintilis ဂှ် ညးသၠာဲထောအ် နကဵုယၟုညး lulius (ဂျူလာင်)ရ၊၊ ဟိုတ်ညးမဂွံ ဒးထပ် (၁) တ္ၚဲပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ဇၟာပ်ပန်သၞာံဂှ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံမ္ဂး နွံဒၟံင် ၃၆၅ တ္ၚဲ ပြင်ညိ (၁၁ မိနေတ်？)၊၊ ပြင်ညိ ပံင်ပွိုင် ပန်သၞာံမ္ဂး ဂွံအာ မွဲတ္ၚဲရ၊၊ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ကြက္ကဒိန်ဂျူလဳယာ၊၊
ဂျူလဳယာသဳသာလေဝ် ဟိုတ်နူမပလေဝ်ထောအ် သၞောတ်ကြက္ကဒိန်တုဲ မထပ်စုတ် ယၟုဇကု ပ္ဍဲဂိတုဂှ် ဂတဂှ်ၜါသၞာံ ညးတေအ် ဒးဒုင်ၜုက်တက်ဂစိုတ် ကုညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး နကဵုကျာ်ဟေင် မဂွံကဵုယၟု ဂိတုထေက်ရ၊၊ ယၟုဇကု မစုတ် ပ္ဍဲဂိတုဂှ် မတုပ်တဴကဵု ဇကုမပတဝ်ပၞး ကဵုကျာ်ရ၊၊
ကြက္ကဒိန်သြဂုတ်သတုသ် (၈ ဘဳသဳ)
ဂျူလဳယာသဳသာ ဒးဒုင်ဂစိုတ်တုဲ သၞောတ်မထပ်ဂိတုဂှ် ကလေင်ဒှ်ကၠုင်ပၠန်၊၊ ဆဂး သၞာံလဵုထပ်ဂိတုခိုဟ်၊ သၞာံလဵုလ္ပထပ်ဂှ် ထုဲထံင်ဒၟံင်ရ၊၊ ဂတဂှ် ၜိုတ် ၃၀ သၞာံ
စိုပ်လက်ထက်သၟိင် သြဂုတ်သတုသ် ပ္ဍဲဘဳသဳ ၈ ဂှ် ညးတေအ် ကလေင်ကေတ် နဲကဲဂျူလဳယာပၠန်၊၊ ညးပတိတ်ထောအ် ထပ်ဂိတု၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတု Sextilis မဂွံအဓိပ္ပါယ် မရနုက်ကဵု တြဴဂှ် ညးစုတ်သၠာဲထောအ် နကဵုယၟုညး Augustus တုဲ တ္ၚဲဏအ် ပိုဲမကော်စ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ရ၊၊
ကြက္ကဒိန်ရောမဂှ် ညးတအ် ဒုင်သဇိုင် ကုဂိတုပေင်တုဲ ညးတအ် မကော်စ တ္ၚဲတအ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ တ္ၚဲဂိတုမွဲမံက်ဂှ် ညးကော်စ Kalends မဂွံအဓိပ္ပါယ် မွဲမံက်ရ၊၊ မဒုင်သဇိုင် ကုမအရေဝ်ဏအ်တုဲ မအရေဝ် Calendar ပ္ဍဲအရေဝ်ဂကူယူရောပ်ဂမၠိုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ အဓိပ္ပါယ် Calendar ဂှ် မဗၟံက် တ္ၚဲဂိတုမမံက်ရ၊၊ ညးတအ် ဒုင်သဇိုင်ကု တ္ၚဲဂိတုပေင်တုဲ နကဵုအခိုက်ရောမမ္ဂး ရိုဟ်ကၠုင် နူလပါ်ကြဴတုဲ ဥပမာ မသုန်မံက်ဂှ် ညးကော်စ Nones မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒစိတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူညးတအ် မရိုဟ် လပါ်ကလေင်တုဲ အဓိပ္ပါယ် ညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် ကၠာဂိတုဟွံပေင် ဒစိတ်တ္ၚဲရ၊၊ တ္ၚဲပန်မံက်ဂှ် Pridie Nones Feb (ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲဒစိတ်)၊ တ္ၚဲဂိတုပေင်ဂှ် ညးကော်စ Ides တှ်ေ၊ တ္ၚဲတိင်ဂိတုပေင်ဂှ် ညးကော်စ Pridie Ides Feb (ကၠာဗဗေင်ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ)၊၊ နူကဵု တြဴမံက် စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုဂှ်မ္ဂး ဒုင်သဇိုင်ကဵု တ္ၚဲဂိတုပေင်တုဲ မကော်ရိုဟ်အာ လပါ်ကလေင်ရ၊၊ ဥပမာ ၁၂ မံက်ဂှ်မ္ဂး IV Id. Feb တ္ၚဲပန်ဗဗေင်ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ၊၊
ကောန်သတေန်တာင် (Constantine I) AD 321
ကာလစိုပ်ခေတ် သၟိင်ကောန်သတေန်တာင် မဒှ် သၟိင်ဇၞော် ကၠာအိုတ် ညးမရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲအေန်ပါယာရောမ်ဂှ် ညးဖန်ဖဒှ်ပတိုန် ထပှ်တ္ၚဲ မွဲသတ္တဟ၊ တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် မဒှ်တ္ၚဲသဳလ် (တ္ၚဲပရဲ holy day) ရ၊၊
ကြက္ကဒိန်အစာကရေင်ဏဳ
ကြက္ကဒိန် အစာကရေင်ဏဳဂှ် ဂွံကေတ် နူလိက်စၠောအ်ချူကေတ်လဝ် လိက်သၠရိုတ် နူ တိုက်ပိဋကတ်ဗာနာတ် ရ၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး မူသၠရိုတ်ဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံ နူဘာလကျာ် ကွာန်ခဒုင်သှ်ေ၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ ခရိုင်သဓီု နူကျာ်ဇၞော် ဇောတိပါလ ရ၊၊ မူလိက်ဂှ် အစာဇၞော် နာဲထဝ်သောန် (နာဲထောန်သိင်) လ္ၚတ်တုဲ ညးရံင်လေပ်အာရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုကြက္ကဒိန်အစာကရေင်ဏဳတုဲ ဒဒှ်ရ ကြက္ကဒိန်မန် မဗကိတ် ကဵုစၟတ်တ္ၚဲအင်္ဂလိက် စဵုကဵုလ္ၚီသၞာံ လပါ်လက္ကရဴဂှ် ကၠောန်ဂွံရောင် ညးဟီုလဝ်ရ၊၊
ကြက္ကဒိန်အစာကရေင်ဏဳဂှ် ပွိုင်မွဲသၞာံဂှ် နွံဆ သ္ၚိအင်မွဲဂတှ်ေဍောတ်ရတုဲ ယဝ်ရဟွံဂွံလ္ၚတ်လဝ်မ္ဂး ရံင်ဟွံလေပ်ရ၊၊ အစာထဝ်သောန် ညးပတိတ်ဒြဟတ်တုဲ ညးရံင်လေပ်အာ ဂိတု မံက်စွေက် ကေုာံ တ္ၚဲရ၊၊ သၟေဟ်ဂၞန်တၞဟ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဗီုကဵု ဂြိုဟ်၊ နက္သတ်တအ်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် မၞိဟ်မတီကေတ် ဟွံမဲဏီရ၊၊
ဆက်ဗှ်
သက္ကရာဇ်
နိဿဲ
Dr. Donna Carroll, Lecturer of Physics, Tuesday 23 February 2016, Maastricht University.
https://my.wikipedia.org/wiki/ပြက္ခဒိန် https://en.wikipedia.org/wiki/Calendar
ကၠအ်ဗဒဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်ဗဒဝ်
ဘာကၠအ်ဗဒဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကၠအ်ဗဒဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တရာဝိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၆၊ ဝှ် ၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
စၞစနူဂယျးမူဖဵုနွံရော
စၞစနူဂယျးမူဖဵုနူရော
နိဒါန်လိက်
ဒုၚ်တၠုၚ်ရအဴ၊  စၞစဟီုဂှ်ဒှ်အဓိကသွက်သတ်နွံကဵုလမျီုသီုဖ္အိုတ်တုဲ စၞစဏံဂှ်အဓိကဇၞော်အိုတ်မွဲတုဲ သွက်ဘဝပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ်လေဝ်စၞစဒးကၠုၚ်လၟေၚ်မွဲကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲမၞိဟ်ဒးကၠောန်ဒၟံၚ်ကမၠောန်ဏောၚ်ဟီုတှ်ေ ညးလဵုသ္ဂုတ်သွာတ်ဒၟံၚ်ကမၠောန်ပိုဲဏံဂှ်တှ်ေ ကၠေၚ်က္ဍဟ်မွဲဟေၚ်ဒးနွံကဵုစၞစၜိုတ်ထေက်ကြိုက်မှခန္ဓပိုဲဏံလေဝ်ဂွံဆက်ကၠောန်အာကမၠောန်နာနာမာန် ဂွံသ္ဂုတ်သွာတ်သှ်ပြသၞာလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ စၞစနူဂယျးပြဟ်ဏံလေဝ်ဟိုတ်ဖဵုနွံဒၟံၚ်ကဵုကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲသာ်လဵုဂှ်ဆက်ဗှ်ဖျုန်လိက်သၟတ်တေံအိုတ်ညိ။
လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ် −−−
ကောန်ၚာ်ဍောတ်အာယုက် 1-3 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မွဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 1,200 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ)
ကောန်ၚာ်ဍောတ်အာယုက် 7-9 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မွဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 1,600 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ)
သၟတ်တြုံအာယုက် 10-12 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မွဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 1,850 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ)
သၟတ်တြုံအာယုက် 13-15 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မွဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 2,300 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ)
သၟတ်တြုံအာယုက် 16-19 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မွဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 2,400 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ)
သၟတ်ဗြဴအာယုက် 10-12 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မါဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 1,700 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ)
သၟတ်ဗြဴအာယုက် 13-15 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မါဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 2,00 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ)
သၟတ်ဗြဴအာယုက် 16-19 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မါဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 1,850 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ) ။
သွက်စပ္တံတ္ၚဲတၟးဗက်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံဒးစစၞနူဂယျးပြဟ်လၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲအိုတ်တုဲ ကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်ရ၊ ကၠေၚ်က္ဍဟ်ဂွံကၠုၚ်စၞစနူဂယျးပြဟ်ဗက်တုဲ ဓါတ်ပၟတ်နာနာဒှ်ကၠုၚ်တုဲအာလွဳသွက်ကၠေၚ်က္ဍဟ်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်သွက်တ္ၚဲဏံခိုဟ်ခိုဟ်ပေၚ်ပေၚ်မာန်ရ၊ လိက်ဆေၚ်စပ်ကဵုကၠေၚ်က္ဍဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ ညးတံချူလဝ်စၞစနူဂယျးဂှ်ဒှ်အဓိကဂၠိုၚ်တုဲ ဟိုတ်နူကဵုခန္ဓကာယပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ်နွံဗၟိက်ကဵုဓါတ်ပၟတ်တုဲစၞစဂှ်ဒှ်အဓိကရ၊ ခန္ဓကာယပိုဲမၞိဟ်ဏံလေဝ်နွံဗၟိက်ကဵုဓါတ်ကေုာံစၞစတုဲ ညံၚ်ရဴပိုဲတံဗပေၚ်(battery)ပ္ဍဲစက်ဟီုအရေဝ်ဂှ်ကီုရ။
နဲကဲဗပေၚ်ဓါတ်ဒြဟတ်ကဵုခန္ဓကာယပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ်တှ်ေ
(၁)ဂှ် ပိုဲတံဒးတိက်ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲအောန်အိုတ် 6-8 နာဍဳညိ၊
(၂)ဂှ် ဒးစစၞဍိုက်ပေၚ်ဓါတ်မသုန်သာ်မွဲတ္ၚဲတှ်ေပိအခိၚ်ဒးစမာန်ရ၊
(၃)ဂှ် ဒးသုၚ်ဍာ်သ္အးသ္အးဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ညိ၊
(၄)ဂှ် ဒးဂၠာဲအရာခိုဟ်ခိုဟ်ဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲကီု ထပၠုပ်နၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲတံလုပ်ကၠုၚ်လပါ်အရီု(၅)မတ် မုဟ် ကတောဝ် လတာ် စၞာံဇကုတံဏံညိ၊ ဣဏံဟီုဂှ်ဒှ်ပရေၚ်လောဲလောဲသွာသွာမွဲတုဲ ယဝ်ရပိုဲတံကၠောန်ဂွံမ္ဂးတှ်ေ ဘဝပိုဲတံဂှ်လေဝ်နွံကဵုတသိုက်ဟွံကတုဲ ခန္ဓကာယပိုဲဏံလေဝ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ကွေံကွေံတုဲ အာယုက်လေဝ်ဂၠိၚ်ရ။
နိဿဲ
https://www.bangkokhospital.com/th/health-trend-tip/top-foods-for-your-brain
https://www.bangkokpattayahospital.com/th/healthcare-services-th/neuroscience-center-th/item/1822-britht-brian-th.html
https://www.interpharma.co.th/nervous-and-brain/%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B9%84%E0%B8%94%E0%B9%89/
https://www.terrabkk.com/articles/193144/10-%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%94%E0%B8%A2%E0%B8%AD%E0%B8%94-%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9A%E0%B8%B3%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%87-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%88%E0%B8%B3-
http://www.uni-ball.co.th/blog/6-brain-food/ ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ထတ်ယုတ်
ဒဵုကျာ်ဂြင်ပ္တီ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်ဗဒဝ်
ဘာဒဵုကျာ်ဂြင်ပ္တီ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကၠအ်ဗဒဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၁၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ဝင်
အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ကျာ်စေတဳ မနွံပ္ဍဲဒဵုကျာ်ဂရင်ပ္တီဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု အခိင်ကျာ်တြဲမက္ည စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲရာမညဒေသတေအ်ရ။ အတိုင်ဝင် သကုတ်လက်ကြဴဏအ်မ္ဂး ဟွံသက္ကရာဇ် လောန်ကၠုင်ၜိုတ် ၁၀၀ သၞာံပြင်ပြင်ဂှ် ခမဳသင်မန် နူဍုင်ဒျူဒျာ (ဍုင်သေံ) ကၠုင်လဟဵုလဝ် စေတဳဏအ် မွဲဝါ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၆ ကျာ်ဇၞော်အစာတၠဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ မဟာထေရ် နူကွာန်အင်ခေဝ်၊ ဘာအင်ခေဝ် အာဂတ ပၠတရဴတုဲ လဟိင်လဝ် မွဲဝါ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၄၇ ဂိတုပုဟ် ၈ မမံက်၊ ခမဳ မနွံယၟု ဝါရလင်္ကာ (ညးမဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဘာ) က္လေင်လဟဵုပလေဝ်လဝ်မွဲဝါတုဲ သီုပ္တန် ဘာရ။ ဘာဒဵုကျာ်ဂြင်ပ္တီဝွံ ကျာ်ဇၞော်ဝါရလင်္ကာ ဒှ်ညးမပ္တန်လဝ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကြက်သာသနာ
ကျာ်က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲလိုက်လောကမၞိဟ်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံဟံင်ပြာ်သတ္တအ် နူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာရ။ သတ်တှေ်တုဲ ကျာ်ဟံင်ဟွံမာန်၊ မၞိဟ်ဒေဝတဴအိန်ဗြီု ဍိုက်ပေင်ကဵု ကြက်သာသနာပိဏအ်ဟေင် ကျာ်ဟံင်ပ္တိတ်နူဒဒိုက်ဝဋ်မာန်ရ။ သဳလ၊ သမာဓိ ပညာပိဝွံ ကြက်သာသနာသ္ဂးရ။ ကြက်ပိဝွံ မၞိဟ်သ္ပသဇိုင် သ္ပအဓိကကဵု ဓရ်ဟိရိ သြတ္တပ္ပဟေင် ဒ္ဂေတ်ဍိုက်ပေင်မာန်ရ။ မၞိဟ်ဟွံစွံၚုဟ်မးကဵု ဓရ်ဟိရိ သြတ္တပ္ပတအ် ဂွပါတ်ဖေက်ပါတ်အောန်တုဲ သဳလဟွံဍိုက်ပေင်ရ။ သီလလီုမ္ဂး သမာဓိ ပညာလေဝ် ဒ္ဂေတ်ဗက်ဟွံဍိုက်ပေင်ရ။ ဓရ်ကျာ်တြဲတွံလဝ် ခ္ဍန်ပကောံ ဖအိုတ်မ္ဂး နွံဆကြက်ပိသာ်ဏအ်ရ။ ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်မင်မွဲ ကြက်သာသနာ ဇဝ်ပိသာ်ဏအ်ရ။ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ထ္ကးအာၜါကရေက် ပတှေ်ကွေတ်ဓရ် ပလေဝ်ပလေတ်လဝ် ထပ်ကဵုထပ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပတှေ်ကွေတ်ကျာ်တွံလဝ်ဓရ်ခေတ်တြေံဂှ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂကူမန်ဗၟာတအ် ဒှ်ဂကူထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာရ။ ကြက်သာသနာပိသာ်ဏအ် ဒ္ဂေတ်ဍိုက်ပေင်မ္ဂး ဒှ်တၠအရှန်ဂွံဆဵုနိဗ္ဗာန် တိတ်ဗၠးနူသံသာမာန်ဏီရ။ ဂကူမဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ဓရ်ကြက်သာသနာပိသာ်ဏအ် ဒ္ဂေတ်လဝ်ဟွံဍိုက်ပေင်တုဲ သ္ၚောဲကဵုနိဗ္ဗာန် ကွေံကွေံရ။ ရုပ်( ကွန်းယင်မယ်တော်) ဂှ် ညးတအ်ပတှေ်ဂၠိုင်နူ ရုပ်ကျာ်တြဲဂေါတမဏီရ။
ဘဝပိုယ်က္တဵုဒှ်မံင်ဘဝမၞိဟ် လၟုဟ်ဒှ်ဘဝမၞိဟ်ဂွံဆဵုမံင်သာသနာကျာ်ရ၊ ဒှ်ဘဝမၞိဟ်သၠုင်ပြဲမွဲရ၊ ဓရ်ကြက်သာသနာပိသာ်ဏအ် ဒ္ဂေတ်မင်မွဲဍိုက်ပေင်င်မာန်မ္ဂး နိဗ္ဗာန်လေဝ် ကလိဂွံဆဵုမာန် စိုပ်မာန် ဟွံစိုပ်မာန်ကၠာလေဝ် ဘဝက္တဵုဒှ်ဂတဂတတေံဂှ် ကလိဂွံတသိုက်ဍာံရ၊ ယဝ်ဒ္ဂေတ်မင်မွဲမ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒးတီလဝ်အရထအဓိပ္ပါယ်ကၠာရ။ ဆက်ချူကဵုအရထအဓိပ္ပါယ်သီလ သမာဓိ ပညာညိရ။
သဳလ
သဳလဂှ် ဝေါဟာရပါဠိ မန်တအ်လေဝ် ကော်ဟီုမံင် သဳလကီုရ။ ယၟုပါဠိဂှ် ဒှ်မံင်အရေဝ်မန်မွဲရ။ အဓိပ္ပါယ်သဳလဂှ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် အခိုက်ကၞာ ဒ္ဂေတ်ညးမသၠုင်ပြဲတအ်ဒ္ဂေတ် ဂွံအဓိပ္ပါယ်ဍေံရ။ ကာယကံ ကမၠောန်ကၠောန်နကဵုကာယ၊ ဝစဳကံ - အရေဝ်ဂလာန် ဟီုနကဵုပါင်တအ် ဟွံကဵုခြံင်ဒ္ဂါတ် ကၠောန်ဟီုဗွဲမဒးရးဂှ် သဳလသ္ဂးရ။ မင်မွဲသီဗ္ၜေါတ်လဝ်ကာယ ကဵုပါင် ခိုဟ်ဟ်ဂေါဝ်ဝ်ဂှ် မင်မွဲသဳလသ္ဂးရ။ ညံင်ရဴပိုယ်ဒ္ဂိုန်သဳ ဇရေင်ခမဳသင်တုဲ လဴပူဟီုဂးမံင်ပရူနာနာဂှ် ဒှ်ညးမင်သဳမွဲဟွံဇေတ်ရ။ မၞိဟ်ဒ္ဂေတ်မင်မွဲသဳလဇေတ်တ်ဂှ် ညးတအ်သဳဗ္ၜေါတ်လဝ် ကာယကံပိ၊ ဝစဳကံပန် ဒးဖ္အောန်လဝ်အရေဝ်ခြာရောင်။ သဳလဂှ် နွံဂကူဍေံ တၞဟ်ဟ်ရ။ သဳမသုန် သဳဒ္စါံ သဳစှ် လ္ၚတ်ဗှ်လိက်မ္ဂး တၟေင်သဳလဆဵုမာန်ရ။ ဗွဲတြးဂှ် လ္ၚတ်ဗှ်လိက် အာနိဗ္ဗာန်ဍိုက်မဂ္ဂင် တြးပတိတ်နူတိုက်ဝိပဿနာ ဘာဇၞူဓရ် တေံညိ။
ညးဒ္ဂေတ်မင်မွဲဓရ်သဳလဍိုက်ပေင်မ္ဂး ကလိဂွံဂုဏ်ဖိုလ် ဂၠိုင်ကွေံကွေံရ။ သဳလံ ယောဂိဿလင်္ကာရော ကယျိုင်ညးဂၠာဲဓရ်တအ်ကျိုင်ဂှ် သဳလမွဲဓဝ် ကယျိုင်ဆာဲအိုတ်ရ။ သဳလံ ယောဂိဿ မဏ္ဍနံ ကယျိုင်ဂွံတၟေင်နူ သဳလဂှ် ယောဂဳဂၠာဲဓရ်တအ် မုကယျိုင်သက်ကျိုင်ဟွံမွဲရ။ ပၞောဝ်ဗွိုက်လတက်ကယျိုင်ဂမၠိုင် ကယျိုင်ဗွိုက်လတက်သဳလမွဲ တၟေင်အိုတ်ရ။ ဂလာန်ဝွံ ရဲဗက်ခေတ်ကျိုင်မော်ဒေဝ်တအ် ၜိုန်ဒုင်တဲဟွံမာန်ကီုလေဝ် ရဲစွံၚုဟ်မးကဵု ဓရ်ဟိရ၊ သြတ္တပ္ပတအ် ဒ္ဂေတ်ဗက်မာန်မ္ဂး ဒှ်ၚုဟ်မးသာသနာကျာ်ရ။ ပတှေ်ကွေတ်ဘာသာမ္ဂး ဒးမံင်ကဵုကယျိုင် ကွေတ်ဘာသာရ၊ ကယျိုင်ယေန်သၞာင် ဘာသာဇကုရှေ်သှ်ေ ဟွံကျိုင်ကျဝ်မ္ဂး ဇကုလေဝ်ဒှ် ညးၚိတ်ကမၠက်ဘာသာ ဇကုရှေ်သှေ်ကီုရောင်။
ဘာသာရှေ်သှေ်မွဲမွဲ ဂွံကၠက်ဂှ် ဒးၚိတ်ကမၠက်ကဵုယေန်သၞာင်ဘာသာရ၊ ဍုင်ဒုင်ယၟုဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ဟိုတ်နူကောန်ဍုင်ကောန်ကွာန်ဟွံဒ္ဂေတ် ဟွံကျိုင်ဗက်ယေန်သၞာင် ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ညောန်ကၠက်မံင် ဇၟာပ်ပ်ဍုင်ရ။ ဍုင်မန်ဗၟာပိုယ်ဝွံ ထိင်ဒဝ်လဝ်ယေန်သၞာင် ဘာသာပ္ဍဲကျာ်မၞုံဣဓိညိဏီရ။ ဥပမာ-တိုန်လ္ၚောဝ်ကျာ်လ္ဂုင် ကျာ်ဣသိယဵုမ္ဂးယဝ်တိုန်လ္ၚောဝ်ကျာ် ပံင်မဳကြေတ်တ်ဂြတ်တ်ဂၠေံဂၠေံ ဂၞိန်ပါ်ပါ်စာ်စာ်မ္ဂး ရဲဗၠာဲသၟိင်မင်ကျာ်တအ် ဟွံကဵုအခေါင်တိုန်လ္ၚောဝ်ကျာ်ရ။
သဳလဂှ် တၟေင်ဍေံနွံၜါ စာရိတ္တသဳလ ဒးမင်မွဲဒ္ဂေတ်ယေန်သၞာင်ဝတ် မၞုံကဵုမ္ၚဵု ဝါရိတ္တသဳလ ဒ္ဂေတ်ဒးဝေင်ပဲါကၠောန်သ္ပဟွံဂွံ စာရိတ္တသဳလလီုဂှ် ဟွံဒးနရက်၊ ဆဵုမၞိဟ်အယုက်ဇၞော်ဟွံမွဲကဵုရှေ်သှေ်ရဴဂဴ၊ ဟီုအရေဝ်ကဵုမိအ္စာ ကြံင်င်မ္ၚဵုဟ်ဟ် ဟွံဖျဝ်မာနဂှ် စာရိတ္တသဳလလီုရ၊ ဂစိုတ်ကၠတ် သုင်အရက် ဗဳယာဂှ် ဝါရိတ္တသဳလလီုရ။ မင်မွဲသဳလမ္ဂး ဒးမင်မွဲသီုသဳလၜါဏအ်ရ၊ သဳလ မွဲလီုမ္ဂး ဒှ်ညးမင်မွဲသဳလဟွံဍိုက်ပေင်ရ၊ ဆက်အာကဵုသမာဓိ ပညာလေဝ် ဍာ်ဒကေဝ်ပေင်င် ကလိဂွံဟွံမာန်ရ။ သဳလဂှ် ဒှ်တမ်ဒ္ဂေတ်မင်မွဲရ။ သဳလဏအ် ယဝ်ဒ္ဂေတ်မင်မွဲလဝ်ပေင်င်မ္ဂး -
သမာဓိ
သမာဓိ ဝေါဟာပါဠိဂှ် ဒှ်မံင်အရေဝ်မန်ရ၊ ဇၟာပ်မန် သမာဓိဂှ် ဟီုဒှ်ဗြုဒှ်မံင်ဖအိုတ်ရ။ ဆ္ဂး မုအရထအဓိပ္ပါယ်ဍေံရော - ကာလသၟာန်မ္ဂး မၞိဟ်သှ်ဒးနွံအောန်ရ။ စိုတ်တန်မံင် ပ္ဍဲအာရီုမွဲဓဝ်ဂှ် သမာဓိရ၊ သမာဓိဂှ် စိုတ်တန်ကြန်ဗိုန်မံင်မွဲဒၞဲါ စိုတ်ဂှ်သ္ဘဴဍေံဟွံမံင်မွဲဒၞဲါ ဟွံမံင်ပ္ဍဲအာရီုမွဲ ပြံင်အာပြံင်ကၠုင် အတေံမွဲလ္စုတ် အဏအ်မွဲလ္စုတ် ညံင်စိုတ်ဂွံတန်မွဲဒၞဲါပွမထိင်လဝ်ဂှ် သမာဓိသ္ဂးရ။ ကမၠောန်ဂွံထိင်စိုတ်မာန်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်သမထဟွံသေင် ဒှ်ကမၠောန်ဝိပဿနာရ။ ကမၠောန်ၜါဝွံ ဒှ်ကမၠောန်စိုတ်ရ။ ကမၠောန်ၜါဝွံ သ္ပအဓိကကဵု အာရီုမွဲမွဲတုဲ ဒးကၠောန်ရ။ လ္တူအာရီုဇကုကေတ်ဂှ် ညံင်စိုတ်ဂွံမံင်လအ်အ် ဒးထိင်လဝ်ရ။ နကဵုအာရီုဂှ် ဒးရပ်လဝ်စိုတ်ရ။ စိုတ်ဂှ် ကာလရပ်နကဵုအာရီုမ္ဂး ဍေံတုပ်ကဵုဂၠဴအရိုင် ဒက်လဝ်ပ္ဍဲတိုင်ကီုရ၊ ဂၠဴအရိုင်ဂှ်ဍေံ ရုန်ညံင်ဂွံဗၠးနူတိုင်ဂှ်ရ။ စိုတ်လေဝ်ဍေံတိတ်နူအာရီုစွံလဝ်ဍေံရ။ ဂၠဴအရိုင်ဂှ် ဟိုတ်နူဇုက်ဒက်လဝ်ဍေံ ခိုင်တုဲ ဍေံရုန်ဟွံမာန်တုဲ ဍေံလုပ်စိုပ်တိုင်ဒက်လဝ်ဍေံရ။ သတိဂှ် တုပ်ကဵုဇုက်ဂှ်ရ၊ စိုတ်ဂှ် ဒးထိင်ကဵုသတိရ။ ဍေံတိတ်ကဵုတီ တီတုဲဒၞဲါအာရီုဇကုကေတ် ကဵုဍေံမံင် ပွမကော်ဟပၠောပ်နင်ဍေံဂှ် ဝိရဳယရ၊ သတိကဵုဝိရဳယ ညဳသာမ္ဂး ထိင်စိုတ်မာန်တုဲ သမာဓိ စိုတ်တန်ကြန်မွဲဒၞဲါ သ္ဂးရ။