cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စောဘဥူၐြဳ
ပၠန်ဂတး နကဵုလွဟ်
ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်ကၠုင်ရ၊၊ နကဵုနဲကဲ ပရေင်အာတ်မိက်ကေတ် နကဵုနဲကဲၜိုဟ်ဟ်ဂှ် ၜိုန်ရ မၞိဟ်ဇၞော်ဗော်ကေန်အေန်ယူ မပတံကဵု စောဘဥူၐြဳတအ် ဆက်ဂစာန်ဒၟံင်ဖိုဟ်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ သွဟ်ဟွံမံက်၊ ဗၟာ ဟွံဗက်ကဵု ပၟိက်ဆန္ဒ ဂကူကရေင်တအ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၈ ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ် ပရေင်ချဳဓရာင် နကဵုလွဟ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ နကဵုဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာဂကူကရေင်ဂှ် လုပ်သီကေတ် တိုက်ဘဏ္ဍာ (အလဵုအသဳ) ပ္ဍဲဍုင် အိမ္မဲ၊ မအူပင်တုဲ စိုပ်ဂိတုအဝ်ဂေတ် (၃၀) လုပ်ဗတိုက် ဍုင်သဓီုရ၊၊ သေတ်တေန်ဘာ (၁) ဂှ် ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်မန်တုဲ လုပ်သီဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ သေတ်တေန်ပါ (၈) လုပ်သီ ဍုင်ရွှေကျင် ကဵု ဍုင်ကျောက်ကြီး၊ သေတ်တေန်ပါ (၁၀) သီဍုင်မော်လမြိုင်ကျွန်း၊ ကျိုက်ပိ၊ သေတ်တေန်ပါ (၂၂) ဍုင်တောင်ကြီး၊ သေတ်တေန်ပါ (၂၃) ဍုင်လွယ်ကော်၊ သေတ်တေန်ပါ (၂၄) ဍုင်လွယ်လင်တအ် လုပ်သီကေတ်ရ၊၊
သေတ်တေန်ပါ (၁၇-၁၈)ဂှ် ဗော်ကေအေန်ယူ ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳဗော် ပ္ဍဲၝောအ်ခန်ကံင်သဳကရေင် ဍုင်ဘာသီရ၊၊ နူကဵု သဘင်သဳကၠဳဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ်ဏာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ၜိုန်ရ နကဵုကေအေန်ယူ မွဲလပါ်ဂှ် အာတ်မိက် ညံင်ဟွံဂွံချဳဓရာင် နကဵုပရေင်ပၞာန်ဏီကီုလေဝ် နကဵုဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်ဂှ် သၠုင်ပတိုန် ပရေင်ချဳဓရာင်ရ၊၊ ကောန်ဂကူကရေင် မနွံပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳတအ်ဂှ်လေဝ် တိတ်ပံင်တောဲ ကုဒပ်ပၞာန်ကရေင်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ကောန်ပၞာန်ဂကူကရေင် နွံပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဍုင်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်သီထောအ်လွဟ်၊ ဒးဒုင်ပဒေါအ်ဇူ နူပၞာန် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် (သၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်စမစ်ဒွန်း ဂကူကရေင် ပ္ဍဲဒပ်အလဵုအသဳဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထောအ် နူတာလျိုင်တုဲ စၞးဂှ် ခပတိုန် ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝင်း နဒဒှ် သကိုပ်သကပၞာန် (စစ်ဦးစီးချုပ်)ရ၊၊ အလဵုအသဳဗၟာ ပအပ်တာလျိုင် ကုဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အခေါင်စကာ ဒြဟတ်ပၞာန်ပေင်င်တုဲ သွက်ဂွံပသောင်ဗတိုက် ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဒပ်ကရေင်တအ်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု သွက်ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ဂွံကတူဂၠိုင်တိုန်တုဲ နကဵုဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် စလးကၠုင် မုက်ပၞာန်သီဍုင်ဂှ် သၞာံ ၁၉၄၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂ ဂှ် သီဂွံအာ အင်စိင် (ဗဒါဲလ္ဂုင်)ရ၊၊ ဒပ်ဗၠာဲသၟိင်ကရေင် တမ်ဒပ် (၁) ပ္ဍဲတံင်ငူဂှ် ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်တုဲ သီဂွံအာ ဍုင်တံင်ငူ၊ ဖြူး၊ အုတ်တွင်း၊ ထန်းတပင်တအ်ရ၊၊ ဒပ်ဗၠာဲသၟိင်ကရေင် မနွံပ္ဍဲဘာသီလေဝ် ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်တုဲ လုပ်ဗတိုက် ဘာသီကီုရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ကရေင်တမ်ဒပ် (၂) နွံ ပ္ဍဲဍုင်ပြန်ဂှ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ကရေင် နူအင်စိင် ဇက်တိုန်ပၞာန် သွက်ဂွံအာသီ ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအကြာဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ကဵု ဂိတုမေဂှ် ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် ကဵု ဒပ်ကောန်မျူနေတ် ပံင်ကောံတုဲ လုပ်သီဂွံအာ ဍုင်မိတ္ထိလာ၊ မေ ကေုာံ မာန္တလေရ၊၊ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲရးတၞင်သဳ၊ ရးဨရာဝတဳ ကေုာံ တွဵုရးသေံတအ်လေဝ် ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် ဆက်သီအာဒၟံင်ရ၊၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၆ ဂှ် သီဂွံ ဍုင်ဒိုက်ဦး၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈ ဂှ် သီဂွံ ရမည်းသင်း၊ ဍုင်ပျော်ဘွယ်လေဝ် သီဂွံအာကီုရ၊၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀ ဂှ် နူပျော်ဘွယ် ဆက်ဇက်အာ မိတ္ထဳလာတုဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၁ ဂှ် သီဂွံအာ ဍုင်မိတ္ထဳလာရ၊၊ ပ္ဍဲမိတ္ထဳလာဂှ် ဒပ်ပၞာန်ကရေင်တအ် သီဂွံက္ၜင်ကျာၜါဖ္ဍိုက် ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၁ ဂှ်ရ ဒပ်ကရေင် သီဂွံအာ သီဍုင်မေတုဲ သီရပ်ဂွံ ဗိုလ်မှူဗၟာ ထွန်းစိန်ရ၊၊
အကာဲအရာမဒှ်ဒၟံင် ဗီုဏအ်ဂှ် ဝန်ဇၞော်ဥူနု အာတ်မိက် သွက်ဂွံကေတ်ဓဝ်ၜိုဟ်လလံရ၊၊ ညးဗလးနင် စောဘဥူၐြဳ ကေုာံ မန်းဂျိမ်ထွန်းအောင် ကေုာံ မၞိဟ်စၞးအလဵုအသဳ သွက်ဂွံအာ ဆဵုကု ဒပ်ပၞာန်ကရေင် ပ္ဍဲအင်စိင်ရ၊၊ ညးတအ် စိုပ်အင်စိင် ပ္ဍဲကဵု ၁၉၄၉ ဂိတုဨပြဳ ၄ ရ၊၊ ဨပြဳ (၇) ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံရ၊၊ တင်တုပ်စိုတ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံဂှ်
တင်လတုပ်စိုတ် ဗွဲလတူတအ်ဂှ် မၞိဟ်ဇၞော်အဓိက ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် စောဟန်တာသာမွှေး ကဵု မန်းဘဇန်တအ် ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်တုဲ တင်လတုပ်စိုတ်ဝွံ ဟွံဒှ် တင်လတုပ်စိုတ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ၊ ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် သွက်ဂွံဖျေဟ်လွဟ်ဟေင်ရ ဂးတုဲ ဟွံဒုင်တဲရ၊၊ သွက်ဂွံ ကလေင်သဳကၠဳပၠန်ဂှ် နူကဵု အလဵုအသဳ ကော်ဘိက် အလဵုဇကု မန်းဘဇန် သွက်ဂွံအာဆဵု ကုအလဵုအသဳ ဖဆပလရ၊၊
ဟိုတ်ကရေင် မဒးဒုင်ဆုတ်တိတ် နူအင်စိင်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ (ပြည်သူ့ရဲဘော် - ရဲဘော်ဖြူ၊ ရဲဘော်ဝါ) မဒစဵုဒစးကဵု အလဵုအသဳတအ် လုပ်ကေတ်ထောအ် ဒၞာဲအင်စိင် သြင်မွဲလပါ်ဂှ်တုဲ မွဲလပါ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဍိုက်ဗတိုက်တုဲ ဒးကရာပ် အကြာဒပ်ပၞာန်ဗၟာၜါရ၊၊ နူကဵုလပါ်အလဵုအသဳဂှ် ဒပ်ပၞာန်ချေင်တမ်ဒပ် (၁)၊ ဒပ်ပၞာန်ရာက်ဖေဝ် တမ်ဒပ် (၅)၊ ဒပ်U.M.P၊ ဒပ်LEVY၊ ဒပ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်လ္ဂုင်တအ် ပါလုပ်တုဲ နကဵုပၞာန်ကျာကီု ပ္ဍဲတိုက်ပၠန် ကာခြပ်ပၞာန်၊ ဒပ်အမၠံက် ဍိုက်ဗတိုက်တုဲ ကရေင်ဒးဆုတ်တိတ်အာရ၊၊ ပ္ဍဲအင်စိင်ဂှ် ကရေင်သီဂွံလဝ် သီုဖအိုတ် ၁၁၁ တ္ၚဲရ၊၊ လပါ်အလဵုအသဳဂှ် ကောန်ပၞာန်ဒးချိုတ်ကီု သီုကဵုဒးဝပ် မသုန်လ္ၚီပြင်တုဲ လပါ်ကရေင်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဒးချိုတ် ၁၈၀ တၠ၊ မၞိဟ်ဒးဝပ် ၈၀၀ ပြင်ရ၊၊
သကိုပ်ဝန်ဇၞော် အလဵုအသဳကဝ်ထူလဳ
ဒပ်ပၞာန်ကရေင် နုက်တိတ် နူအင်စိင်တုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေအေန်ယူ စောဘဥူၐြဳ ကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်တအ် ဆဵုဂဗ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကွာန် ကြာအင်းဇောင်း ရ၊၊ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ပါ်ကရေက်တာလျိုင် ကေုာံ တိဍာ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ တိဍာ်မပါ်ဂှ် တိဍာ်ရးဨရာဝတဳ ကဵု တိဍာ်လပါ်ဗမံက် ပါ်ထောအ်ၜါကရေက်ရ၊၊ ပ္ဍဲတိဍာ်ဨရာဝတဳဂှ် စောဟန်တာသာမွှေ ကဵု မန်းဘဇန် ကေတ်တာလျိုင်တုဲ တိဍာ်လပါ်ဗမံက် ရးတံင်ငူဂှ် စောဘဥူၐြဳ ကေုာံ စောစန်းကေတအ် ကေတ်တာလျိုင်ရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ စောဘဥူၐြဳ ပြံင်အာ ဖျေဟ်ဇိုင် ပ္ဍဲထန်းတပင်၊ နူထန်းတပင်ဂှ် စိုပ်အာ တံင်ငူရ၊၊ ၁၉၄၉ ဂိတုဂျောန် ၁၄ ဂှ် ဗော်ကေအေန်ယူ ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳကရေင် မကော်ဂး ဂကောံအလဵုအသဳကဝ်ထူလဳ (Kaw Thooli Governing Body /ကော်သူးလေအစိုးရ)ဂှ် စောဘဥူၐြဳ လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဂကောံအလဵုအသဳကဝ်ထူလဳ နဒဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ရ၊၊
စိုပ်သၞာံၜိုတ် ၁၉၅၀ လပါ်စဂှ် ဒပ်ပၞာန် လပါ်အလဵုအသဳ ရာန်ကေတ် လွဟ်မကမ် နူကဵုဍုင်အန္ဒိယတုဲ ဒြဟတ်စဇၞော်ကၠုင်ရ၊၊ သၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ် ဒၞာဲဗဒိုပ်ဒပ်ကရေင်ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ မနွံပ္ဍဲ လှည်းကူး (စာဗူးတောင်း)ဂှ် အလဵုအသဳ သီဂွံအာရ၊၊ ဍုင်တံင်ငူဂှ်မွဲရ နကဵုဍုင် ဒပ်ကရေင် ဆက်ပကင်ရင်ဒၟံင်ရ၊၊ စိုပ်ဂိတုမာတ်ဂှ် ဍုင်တံင်ငူလေဝ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာကီုရ၊၊
သၞာံ ၁၉၅၀ အခိင်တမ်သၞာံ ဗြဲစစှ်ေတိဂှ် စောဘဥူၐြဳ သွက်ကလိဂွံ အရီုအဗင် နူဍုင်မ္ၚးတုဲ ဂစာန်တိတ် နူဒေသတံင်ငူရ၊၊ ညးတိတ်ဂွံ ၜိုတ် (၇) တိုင်ဂှ် စုက်ကဵု ပၞာန်ဗၟာတုဲ ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ရေင်သကအ်တုဲ ကောန်သ္ဂံင်ညးမွဲ စကောမောလေး ဒးပြဟ်လလုဲအာရ၊၊ ဂိတုဂျူလာင်သတ္တဟပထမဂှ် ညးတအ် စိုပ် ဖါပွန်၊ စိုပ်ဖါပွန်တုဲ ဂျူလာင် ၁၇-၁၈ ဂှ် ကၠောန်ကောန်ဖရေန်ဖါပွန်ရ၊၊ နူကဵု ကောန်ဖရေန်ဂှ် စောဘဥူၐြဳ ပတိတ်မူ (၄) တင်
အဆက်ကြဴ
စောဘဥူၐြဳ ပြဟ်လလုဲအာတုဲ ကောန်ဂကူကရေင်တအ် စၟတ်သမ္တီညး နဒဒှ် အာဇာနဲမွဲတုဲ ကၠောန်ကၠုင် တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ ညးမပြဟ်လလုဲအာ နဒဒှ် တ္ၚဲအာဇာနဲကရေင် ရ၊၊ ရုပ်တၟအ်ညးဂှ် ပစူစွံလဝ် ပ္ဍဲကွာန်ဆိုဒ်မူတိုင်၊ (ဗဒါဲကွာန်ကအ်ခ္ဍး) ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲညးမပြဟ်လလုဲပေင် ၆၈ ဂှ် ပံက်အသေအဟာန်ရ၊၊ သွက်ဂွံ စွံရုပ်တိုင်ညး ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ပိဂှ်လေဝ်ကီု ပ္ဍဲကဵု ခရိုင် ဒူးပလာယာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဝင်ယောဂှ်လေဝ်ကီု ဒးဒုင်ကၟာတ်လဒဵုကၠုင် နူကဵုအလဵုအသဳဗၟာတအ်ရ၊၊
စပ်ကဵုမစၟတ်သမ္တီ စောဘဥူၐြဳ နဒဒှ် အာဇာနဲကရေင်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳဗၟာ (အလဵုအသဳဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ) ကၟာတ်လဒဵု ညံင်ဟွံဂွံ စကာ မအရေဝ် ＂အာဇာနဲ＂တုဲ ကုညးမကၠောန်သဘင်တ္ၚဲအာဇာနဲကရေင် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၂ သၞာံ ၂၀၁၉ ညးပိတၠ သီုကဵု ဒေါ်နော်အုံးလှ ဒးဒုင်ရပ် နကဵုဒုဟ် မပကောံမၞိဟ် ပိုဒ်ဇၞော် ၂၀ (ငြိမ်းစုစီပုဒ်မ၂၀) ရ။
မာံဝိုတ်တိုန်ဘာ
(၁)
ပ္ဍဲအခိၚ်ပယျာံဗ္တံ (၈းဝဝ)နာဍဳ၊ မဂဳကဵုလဓဳ ညးၜါ တက်မံၚ်ကျာ သၟဝ်ပၟတ်ဍုၚ် ညံၚ်ရဴ စၟလဠိၚ် ပၠိုတ်ဒှ်ပၠိုတ်ဒှ်မံၚ်တုဲ ဗ္ဒာဲညးတံဂှ် ဍေန်စွံလဝ် ပၟတ်ပၞာၚ်မွဲတၞုၚ်တုဲ ဟီုဂးချပ်သဳကၠဳမံၚ် သွက်ကောန်ဇကု အာဘာခိုဟ်ဟာ၊ လ္ပံမံၚ်ဘာဂှ် ခိုဟ်ဟာ။
“လဓဳ ကောန်ပိုဲသၞာံဏံ လ္ပကဵုအာဘာဏီ ဟွံခိုဟ်ပုဟ်ဟာ၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ် ဟွံညိၚ်ဝတ်တုဲ ဍေံတံ စံၚ်မံၚ်ဘာ၊ ဗတိုက်မံၚ် (ဗုၚ်) ပ္ဍဲဘာဗ္တောန်လိက် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မံၚ်ပ္ဍဲ ၜှေတ်”
“လ္ပပတှ်ေစဖအိုတ် မဂဳလတူ ပရိုၚ်လတူ ၜှေတ် ဂှ် ဒးလေဝ်နွံ၊ ဗၠေတ်လေဝ်နွံ။ နူသၞာံအာတေံ ကောန်ဂှ် ဇူလဝ်ဘာ မွဲသၞာံတုဲယျ၊ ထပ်ဇူပၠန်တှ်ေ လ္ဇုဲအာဘာလံအာတှ်ေ စိုတ်မ္ဂးလုပ်ကၠုၚ် လကြဴစွံဘာဖေက်ဟွံမံၚ်လေဝ် ဒးဂွိၚ်၊ မဂဳဟီုလ္ပကဵုဍေံ အာဘာတှ်ေ ကဵုဍေံသုၚ်စောဲမံၚ် ဖုၚ် သၟးတုဲ ယးကလဳ မတ်ကောန်ဇကုလီုရ”
“ကာလဒှ်မွဲသာ်မ္ဂးတှ်ေ သြိုဟ်အဲကဝ်ဏောၚ်လဓဳ”
“မုလေဝ်လ္ပဒှ်ဝိၚ်ဂၠိုၚ် ပ္ဍဲဒေသတွဵုရးမန်ပိုဲဂှ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပံၚ်ကၠောန်မံၚ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ရ ဒေသရးမန်ပိုဲ ဟွံကတဴ ကတာန်ကွေံကွေံ”
မိမပိုဲတံညးၜါ ချပ်မံၚ်ညးသ္ကံဂွံမိၚ်ကေတ်၊ နူကဵုဒၟံၚ်သတိတ်ဇကုရ။ တ္ၚဲဏံဂှ် သွက်ဂွံဗဵု (စလောၚ်း) လေဝ်ဟၟဲ၊ အပါပိုဲ ပတိတ်လဝ်တုဲ ဒးပၞုက်စွံလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိရ။ ပၟတ်ဍုၚ်သ္ၚိဇကုလေဝ်ဟွံခိုဟ် ယဝ်ရဗဵုမ္ဂး ဂၠု ၉း၃၀ ကဝက် ၁၀ နာဍဳဗ္တံမှ ဗဵုဂွံ ဒးမၚ် ဗဵုမံၚ်ရ။
(၂)
“စိုပ်ကၠုၚ်ရ၊ စိုပ်ပၠန်ရ ဇၟာပ်တ္ၚဲစန် ကျိုၚ်ကယျိုၚ်မန်၊ ဝုတ်ဗၠာဲကီုသီုကောန်ဂကူမန် သ္တီလဝ်အိုတ်ညိ တ္ၚဲစန် ကျိုၚ်ကယျိုၚ်မန်” ဂွံမိၚ်ကေတ်ရမျှာၚ်ဒွက် နူကဵု ဗ္ဒာဲသ္ၚိ၊ ဇကုဂှ် ဒှ်မံၚ်ကောန်ကွးဘာ အလဵုသဳမွဲတၠတုဲ တ္ၚဲစန် သွက်ဂွံ ကျိုၚ်ကယျိုၚ်မန်တုဲ အာဘာဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ ယဝ်ရ “မိ” စွံလဝ် ဘာကောန်ဂကူမန်မ္ဂး သွက်ဂွံကျိုၚ်ဂှ် လောဲသွာမံၚ်ရ။
ကေတ်ဂွ္ပံဏာသၠဲ ၁၀၀၀ ဒကေဝ် နူကဵု “မိ” တုဲ ဗွဲမပြဟ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာဖျာတပ်တပ် ညံၚ်ရဴ ပ္ဍဲကာ “ကာတွန်” ယာဇိုၚ်ဂှ် စိုပ်အာဖျာ ဟဂှ်။
“ ကဵု အချဵုမှုက် ဓုပ်ဍောတ်ဂှ် မွဲဓုပ်”
“၁၅၀၀”
“သၠဲဟွံပေၚ်ပုဟ်”
“ယွံ လဴစကဵု မိ ပိုဲတံ လ ညးကၠုၚ်ဖျာတှ်ေ ကဵုညးလေဲကဵု”
သွစာၚ်ကဵု အာဠူ မိ ဍုန်လဝ် မောဝ်ကွေံကွေံ၊ စဝ်ဖျေံဏာ ပ္ဍဲပ္ၚာန်ပုၚ်တုဲ ဂၟံက်မွဲဂၟံက်တုဲ မွဲဂၟံက် စစဵုကဵုဗုၚ်တေၚ်ရ။ ရှ်သာတဲ မိ ဍုန်လဝ်သွဂှ် မွဲအလန်ဟွံပါ (ကြောၚြာ) ကီုလေဝ် ခိုဟ်ဗွဲမလောန်ရ။
ရဲသ္ၚိပိုဲဂှ် မၞိဟ်နွံမံၚ် (၆)တၠ၊ ကောဒေံပိုဲဂှ် နွံမံၚ် (၄)ရ။ ၝဲၜါ၊ ကောမွဲ ညးတံစှ်ေဒၞာဲအိုတ်တုဲ အာဍုၚ်သေံအိုတ်။ အဲဂှ်ဒှ်ကောန် ဟဒေံ၊ ဍောတ်အိုတ် နွံပ္ဍဲသ္ၚိ အဖဝ်မိမၜါရ။ အဲဂှ် ဂွံအယုက်(၉)သၞာံ တိုန်မံၚ်ဘာတန်မူလ ပ္ဍဲဘာအလဵုသဳ (အ .မ. က) (၁) ပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်ရ။ ပ္ဍဲကွာန်ပိုဲဘာအလဵုသဳ နွံမံၚ်ပိဘာ (၁) အ. ထ. က (ခွဲ) နွံဇိုၚ်ဂၠံဍာံဇၞော် ရေဝ်မတ်မလီု၊ (၂) (အ .မ. က) (၁) နွံလဒေါဝ်ကွာန်၊ (၃) (အ .မ. က) (၂) နွံအရာပ်ဗၟံက် ဝါလုက်ရ။ ဘာကောန်ဂကူမန်နွံမွဲဘာ (မူလွန်) နွံပ္ဍဲဘာ ယျိုဲကျောန် ပ္ဍဲဂၠံၚ်တၞံအနာၚ်၊ အရာပ်ပလိုက်ရ။
ၜိုန်ရစဖဴကီုလေဝ် ဗှ်သၞာ (အစ်မ၊ အစောဝ်) တံဗွဲလောန်ရ။ အခိၚ်ကၠာတေံ စပုၚ်မ္ဂး ၝဲဒေံဇကုပေၚ်ခုၚ်ဝိုၚ် စသုၚ်မိပ်ဗွဲမလောန်ရ။ နူကဵုကောဒေံတံ အာကၠောန်စဍုၚ်သၟာၚ်တုဲ သ္ၚိပိုဲလေဝ် နူကဵုခုၚ်ဝိုၚ် ပြံၚ်ခုၚ်ဇိုၚ်၊ နူတဲစကောန် ပြံၚ်စကဵု ဇန်(ခရၚ်း) အခိုက်သ္ၚိပိုဲ ပြံၚ်လှာဲအာအိုတ်ရ။ ခုၚ်ဝိုၚ်ဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲစာပ်ဟၚ် ကွာၚ်လဝ်ကဵုဇုက်ရ။
ကယျိုၚ်ဗု၊ သာ်တ္ၚေက်ဂှ် မုအဓိပ္ပာယ်ဂှ် ဟွံတီ၊ ကျိုၚ်ကယိုၚ်ဏံတုဲမ္ဂး အာဘာမ္ဂး ရဲကွာန်တံဟီုစ “ကွးဘာ ဘာဗၟာ”  ၊ ရပ် ဂွံထိုၚ် ကၟာဲစး (Bag) ကၟာဲလက်ကြဴတုဲ အာတ်သၠဲမိသွက်ဂွံရာန်စကွာၚ်တုဲ အာဘာရ။ အခိၚ်အာဘာဂှ် မိဗ္ကန် “ ကောန်ဆဵုဓုပ် မွဲမွဲသာ် ပ္ဍဲဘာလ္ပပံက်ဏာ၊ ဝေၚ်အာကၠုၚ် သ္ပသတိညိ”
“ အဵု အညဳ အာဘာစိုအ်”
“ဟေ….အာဠူ လုပ်ကၠုၚ် မၚ်မွဲလစုတ်” နာဲလွဳမန်၊ အပါညဳတံ  ဂ္ဇံမံၚ်လ္တူခုၚ် ဟလာ လတူသ္ၚိ၊ ခိုၚ်လဝ်ၜံက် ခမူတုဲ နကဵုရမျာၚ် လဲလဲ ဟီုနၚ်ရ။
တိုန်အာလ္တူသ္ၚိ အဃောမၚ်မံၚ် အညဳဂှ် အပါညဳတံသၟာန် “ အာဠူ ယၟုၝ ဇေတ်တ် ဗီုလဵုရော”
“ မျဵုလှာၚ်”  ယၟုဟွံပရေံလေဝ် ညးဟီုရ။
ယၟုအဲဂှ် နွံမံၚ်ပိဗီုရ။ ယၟု မရနုက် (၃)ဂှ် မာံဗညာရတ် သုၚ်စောဲအရၚ် သွက်ဂွံမံၚ်ဘာမန် ဥတုကညၚ်မွဲဓဝ်ရ၊ မိပိုဲလေဝ် ဟွံကော်မွဲလှေ်ရ၊ ပဲါနူကဵု အ္စာဘာမန် ဥတုကညၚ်တုဲ ညးမွဲလေဝ်ဟွံတီ၊ သုၚ်စောဲဂွံမွဲဂိတုဓဝ်ရ။
ယၟု မရနုက်ကဵု (၂)ဂှ် (မောၚ်မျိုးလှိုၚ်) ညးတံဟီုစ ယၟုဇေတ်တ် စရၚ်ပါလုပ်ပ္ဍဲကၟိုန်ရ။ ယၟုဏံ ၝဲဒေံပိုဲတံလေဝ်တီ၊ မိ ပိုဲတီ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။
မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တံဂှ် ကာလရာန်ကပေါတ်၊ တိတ်တရဴဂှ် ၜိုန်ရညးတံရုဲ တ္ၚဲရာဇာကီုလေဝ် စိုပ်ကဵု ယၟုကောန်ဇာတ်၊ ကောန်စဴ ညးတံဂှ် ဟွံစွံအာရီု၊ ကဵုဂွံတှ်ေတုဲ။ ရဲအရာပ်ပိုဲ သၟတ်ဗၠဲဂှ် မၞုံယၟု “အပိ” ရ။ ပိုဲတံကော်ညး “အစောဝ် ပိ” ဂတးမုက်ဝုတ်တံမ္ဂး ညး မုက်ဍာဲအာဟဂှ်ရ။ ယၟုညးတၟေၚ်တုဲ အဲသၟာန်မိပိုဲရ။ ဍေံဂှ် ၜံၚ်လဝ် လက်ထက် “ပိပြား” တုဲ ညးကော်စလဝ် ယၟုဗီုဂှ်ရ။ အရာပ်ပိုဲဂှ် ဂွံလဝ်ယၟု “အပိ”၊ အရာပ်ဗၟံက်ဂှ် ဂွံယၟု “အပြား”ရ။ စိုပ်ကဵု ယၟုတုဲ ရဲကွာန်တံကဵုလဝ် စုၚ်လေၚ်ရ “ အကၠဵု၊ (သပိတ်)၊ အပြေၚ်၊ အပအ်” နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ယၟု မန်ခိုဟ်ဟ် မၞိဟ်ဂွံကော်အောန်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။
အညဳလေဝ် ကျိုၚ်ကျဝ်တုဲဒှ်အိုတ်တုဲ တိတ်ကၠုၚ်နူသ္ၚိညဳတံရ။ ပိုဲညးၜါ စိုပ်သ္ၚိသ္ဇၚ်ထဝ်တုဲ ကော် “အာဘာစိုအ်” သ္ဇၚ်။ နူကဵုသၟဝ်သ္ၚိ အပါနော်သ္ဇၚ်တံ ဟီုတၠုၚ်နၚ် “သ္ဇၚ်ဟွံဂွံအာဘာဏီပုဟ် ဖေက်ယဲ “ကရိုမီနာ” ၊‘’စၟယဲ အပါနော်သ္ဇၚ်တံ ညံၚ်ကဵုယၟုဂစေံၝ။ ပိုဲညးၜါခၟောံတုဲ ဆက်ကွာ်အာဘာရ။”
မိမပိုဲတံဂှ် အာဘာ လဆောဝ်ညးပလံၚ်ကဵု ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ ဒးကွာ်အာသၟးရဂၠိုၚ်။ ပုၚ်ပၠန်လေဝ် ညးစုတ်လဝ်ကဵု ဂျာ် တုဲ ဒေါဝ်တ္ၚဲ စ စကေတ်တ်ရ။ ကောန်ၚာ်မိမလၟုဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် အခိၚ်လဒေါဝ်တ္ၚဲဂှ် ညးတံကၠုၚ်ဘာတုဲ ညးဖျီဗစပုၚ် ကဵုကောန်ညးတံတုဲမှ ညးတံ ကလေၚ်စဴ သ္ၚိညးတံပၠန်ရ။ ညးလ္ၚဵုတံ စဵုစိုပ် (၁၀)တန် ဒးဗစမံၚ်ဗီုဂှ် မိပိုဲဟီု ဂွံမိၚ်ရ။
“မိ အမောၚ် တံဂှ်  အိနာဲစမ္ပာရ ဟွံသေၚ်ဟာ”
“တီအတိုၚ်ကွာန်လေဝ်ၝ ဒးဟီုမံၚ်ဟာ မိ အမောၚ် ညံၚ်ဟီုမံၚ်ကဵုကွုန်ဏောၚ်” အရေဝ်ဂှ် အဲလေဝ်ဟွံတီပုဟ် ညးဟီုမံၚ် မွဲခဏ မွဲခဏတုဲ ဍုက်ကတောဝ်တုဲ ဟီုဒးအာ
နူသၞာံတေံ ဇူဘာမွဲသၞာံတုဲ သ္ကံရဲပိုဲၜိုန်ရ ဆာန်လဝ် ပ္ဍဲဘာကီုလေဝ် ဟွံဆဵုတက်ကျာညးသ္ကံလဝ်တုဲ စိုတ်ဆာန်ကၟိုန်ညးသ္ကံ ယှအ်စှ်ေအာရ။ အခိၚ်ဗ္တံမ္ဂး သ္ကံရဲပိုဲလ္ၚဵုဗက်အာ ဗၠာဲသၟတ်တံတုဲ သုၚ်မံၚ်ဂဥုဲချေံလေဝ်နွံ၊ ဟိုတ်နူကဵုသုၚ်စောဲ ဂဥုဲချေံလေပ်ဂှ်ရ ကၠတ်ဩန်ပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ မိမတံ ဒှ်ဒဒိုက်စိုတ်ဗွဲလောန် ဆဂှ်သၟးဟွံက ကောန်ကွးဘာ ဒ္စိတ်တန်၊ စှ်တန်တံ ဂွံအခိၚ်သၠးဂၠိုၚ်တုဲ သုၚ်စောဲ ဖုၚ်၊ ဂွံအာကဝေၚ် ပ္ဍဲကွာန်ပိုဲ စှ်ေအာဒၞာဲ “ဗက်အာ” မွဲၜါတောဲ မိပိုဲဟီု ဂွံမိၚ်ကေတ်ရ။
တ္ၚဲသၠုၚ်တိုန်ညိဓဝ် ပ္ဍဲဂၠံၚ်ဍာန်တ္ၚဲကာတ်ဗွဲလောန်ရ။ ဂွံပၟတ်ဍုၚ်တုဲ ဇိုၚ်ဂၠံၚ်ၜါလ္ပာ် တၞံဆု ဇၞော်ဍောတ်ဟွံရုဲ ညံၚ်ရဴဒးအမိၚ် ထပိုၚ် ဒးကုတ်ထောံသီုဖအိုတ်ရ။ ကွာန်ပိုဲဂှ် ဂွံဂၠံၚ်ကတ္တာရာ၊ အာကၠုၚ်စလောဲသွာရ။ အခိၚ်ဗ္တံလၟုဟ် ရမျှာၚ်ကွဳလိုန် ပၠံၚ်ထတ်တ် ဟွံမိၚ်ကွေံကွေံရ။ ဟိုတ်နူကဵု ညံၚ်တက်လဝ်မံ ၈းဝဝ ဗ္တံစဵုစိုပ် ၄းဝဝ ဂယး တိတ်ဂၠံၚ်ဟွံဂွံ။
(၃)
“ခဏလေး ဒီမှာ အဖျာတိုၚ်းနေတယ်” ပိုဲညးၜါလုပ်ညးမွဲတုဲ ညးမွဲ ဒးစမ်ရ။ စမ်တုဲ ဗန်ကံ ညးသ္ကံတုဲ အာခန်ဗ္တောန်လိက်ရ။
လုပ်အာပ္ဍဲဘာတံမ္ဂး ၜိုတ်သ္ပမာန်ဂှ် ဒးဂစာန်ဟီုအရေဝ်ဗၟာ အိုတ်ရ။ အ္စာၝောံဟီု ညံၚ်ဂွံကၠိုဟ်၊ ဇကုဟီု အ္စာၝောံဂွံကၠိုဟ် ဒးဂစာန်ဗွဲမလောန်ရ။ လိက်ပိုဲသီုဖအိုတ်ဂှ် ပဲါနူကဵု ဘာသာ အၚ်္ဂလိက်တုဲ ဒှ်မံၚ်ဘာသာ ဗၟာ ဖအိုတ်ရ။ လဆောဝ် အ္စာၝောံ ဟီုကၠိုဟ်၊ ဟွံကၠိုဟ်ဂှ်ဂၠိုၚ်။ ဖေက်အ္စာၝောံတုဲ ကၠိုဟ်ကဵုဒှ် ဟွံကၠိုဟ်ကဵုဒှ် ပိုဲတံဟီု “ဟုတ်ကဲ” သၟးရ။
ပ္ဍဲဘာပိုဲဂှ် ညးစုတ်လဝ်လိက်နာနာရ။ “ကျောၚ်းနေပျော် စာတော်ရမည်” “ပညာရွေအိုး လူမခိုး” နာနာနွံမံၚ်ရ။ ပ္ဍဲဘာပိုဲဂှ် တန်ဗ္တောန်နွံမံၚ် (၄)ခန်ရ။ မွဲတန်ကဵု မွဲတန်မ္ဂး ဒၞာဲလဝ် ဂတာတၟံဆုမွဲရ။ အခိၚ်ဗ္တောန်လိက်မ္ဂး ရဲလ္ပာ်ကညာၚ်ဗှ်တိုန်မ္ဂး ရဲလ္ပာ်ဏံ အာစာၝောံဟီု မုလေဝ် ဟွံမိၚ်ရ။ ကောန်ကွးဘာ ပ္ဍဲတန်ပိုဲ နွံမံၚ် (၄၀)ကီုလေဝ် မိမကောန်ၚာ်တံ ဖေက်ဟွံဂံၚ် ကဵုအာဘာဏီတုဲ ကွးဘာတံ တိုန်ဘာ (၃၀)တၠရ။
ပ္ဍဲသၞာံဏံဂှ် ညးတံဗ္တောန်နဲကဲတၟိ ညးဇၞော်ဇၞော်တံ ဟီုမံၚ်ကီုလေဝ် ဗီုလဵုဗ္တောန်ရောဂှ် ပိုဲဟွံတီရ။ ပိုဲတီဂှ် ပ္ဍဲဘာဂှ်ဗ္တောန် အတိုၚ်အခိၚ်ခံက်အၚ်ဟေၚ်ရ။ တာလျိုၚ်ပိုဲမုဒးကၠောန် နကဵုတာလျိုၚ်ဂကောံ (အနော်ရထာ၊ ကျန်းစစ်သာ၊ ဘုရၚ်နောၚ်) အတိုၚ်ဂှ်ဟေၚ်ရ။
အခိၚ်ဂှ် အ္စာၝောံဇၞော် မိမန်ဂှ် ဒှ်မံၚ်ကောန်ဂကူမန်ရ။ အခိၚ်ညးဗ္တောန်လိက်မ္ဂး ညးဟီုအရေဝ်ဗၟာတုဲ ကာလ ညးတက်ကျာမှ ကျာ ဘာသာမန်ရ။ ညးလုပ်ကၠုၚ်ကဵု ပိုဲတံ အခိၚ်မၚ်မံၚ်မိဗှ်ေတံဂှ် အဲလဴကဵု ပရောပရာကောန်ၚာ် အံၚ်ဇၞးမံၚ်လၟုဟ်မွဲဏောၚ် “မိက်ဂွံကလၚ်ဟာ” ၜိုန်ရဟွံကလၚ်ကီုလေဝ် “ယွံ” ဟီုဏာ သီုညးဖအိုတ်ရ။
“ ယၟုကောန်ၚာ်ဂှ် ဏံၚ်ဖဳ၊ အယုက်အဝဲဍေံ တုပ်မံၚ်ကဵုကောန်ကွးဘာတံရ။ မိမဍေံဂှ်ကၠောန်စမံၚ်ဍုၚ်သေံ၊ နွံမံၚ်ဗဒဲါ ဝိုၚ်ဗဝ်တုဲ ဍေံလေဝ် စိုတ်ပါမံၚ်တုဲ ဗ္တောန်ဝေၚ်ဗဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ကီုရ။ “ပိုဲမၞိဟ်(၆)လေဝ် မိၚ်ဒးရမျှာၚ် ဝေၚ်ဗဝ် တုဲ မတ်တၟး စိုတ်လုပ်စတိုန်ညိရ”။ အ္စာၝောံ ဆက်လဴမံၚ်ပရောပရာ ဍေံဂှ်တုဲ အစောံစရာဲဍေံထ္ၜးဂှ် တှ်ေဗဝ် ညံၚ်ဂွံဒးတိုၚ်ကိုဝ် ဍာ်ဒကေဝ်ဗီုဂှ် ကောန်ၚာ်သၟတ်မွဲမွဲ ဂွံထ္ၜးမာန် ဝါတ်ကွေံကွေံရ၊ လကြဴ နူကဵုဂကောံဗဝ် ဍုၚ်အၚ်္ဂလာန်ဂှ်ရတီ ယၟုဂကောံဗဝ်ဂှ် ကၠုၚ်ကော်ဏာဍေံတံ ဍေံဇၞော်တိုန်မ္ဂး သွက်ဂွံဝေၚ်ကဵု ပ္ဍဲဂကောံဂှ် အ္စာၝောံလဴကဵုပိုဲရ။ ပိုဲတံဂွံမိၚ်ကေတ် ပရောပရာ ဏံၚ်ဖဳ မိပ်စိုတ်ဗွဲမလောန်ရ။ အ္စာၝောံ ညးဆက်ဟီုပၠန် ပ္ဍဲလောကဏံ ယဝ်ရဒးဟီုသရုပ်မ္ဂး ပညာနွံၜါသာ်ရ။ ပညာတီ (အသိပညာ)၊ ပညာကွတ် (အတတ်ပညာ) မဒှ်ရ။ ဏံၚ်ဖဳဂှ် ဂွံလဝ်ပညာကွတ်တုဲ သွက်ဍေံဂယျိုၚ်လမျီုဍေံဂှ် ဒှ်အာဒတုဲဖဵုဍေံယျ။ ပိုဲကောန်ဝုတ်၊ ကောန်ဗၠာဲတံရော သွက်ဂွံဘဝဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်ဂှ် မုပညာဂွံလဝ်ကီုရော။ “ကွးဘာတံ သီုညးဖအိုတ် ဓရိုက်က္ဍိုပ်ထုဲ” မုဟွံမွဲပုဟ် သီုညးဖအိုတ်ကလေၚ်ဟီုကဵု အ္စာၝောံရ။ “ ပ္ဍဲကဵုလိက်ဘာပိုဲလေဝ် ဗ္တောန်လဝ် ကဗျ ပရောပရာ ကောန်သေဌဳ ဟွံလေပ်လိက်လေဝ်နွံမံၚ်ရ အိုတ်ကၞောတ် သီုဒးဓရေၚ်စ အကြာဂၠံၚ်၊ ချိုတ်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲ သုသာန်တုဲ ဇွဂှ် ကၠဵုစ ဏာရ” ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ် ကောန်ကွးဘာတံ ပညာဂွံ ကယျိုၚ်လမျီုဇကုဂှ် နွံမံၚ်ယျဟာ? အ္စာၝောံသၟာန်တိုန်တုဲ အာဠူမွဲ သော်ကၞေၚ်မတ်ၜါစုက် မတ်ဂှ် သဝ်စှ်ေအာညိတုဲ ချပ်ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ကီုလေဝ် မုလေဝ် ဟွံဂွံသွဟ်၊ ကွးဘာနွံမံၚ် ဗ္ဒာဲဂှ်လေဝ် ရမျာၚ် သ္ရိဇြ၊ ဟွံဒး ကသေအ် ကၟဝ်ညးသ္ကအ် မွဲသာ် ဓရိုက်တိုန် ညဳညဳအိုတ်ရ။
မၞိက်ရတ်
(၂၂၊ ရ၊ ၂၀၂၁)
ဂေါဓာဒကောတ်
thumb|A male green iguana ဂေါဓာဒကောတ် (Iguana) (, Spanish: [iˈɣwana]) ဝွံ ဒှ်ဗဳဇ herbivorous lizards မွဲတုဲ တမ်မူလဍေဟ် ကၠုင်နူ ဒေသဂမ္တဴ ပ္ဍဲ မက်သဳကဝ်၊ လဒေါဝ် အမေရိက၊ သၠုင်ကျာ အမေရိက ကေုာံ ကာရိဗ်ဗေန် တအ်ရ။ ဂေါဓာဒကောတ်ဝွံ နွံၜါဂကူ၊ ဂေါဓာဒကောတ် သၚေက် (green iguana) မဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်တုဲ မၞိဟ်တီဂၠိုင်ညိတုဲ ဂကူတၞဟ်မွဲဂှ် ဒှ် Lesser Antillean iguana မဂွံဆဵုကေတ် နူတမ် နူ Lesser Antilles ရ။
ယၟုဗီုမန် ဂေါဓါဒကောတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နူအဘိဓာန် ရဝ်ဗာတ် ဟာလ္လဳဒေ၊ ဂေါဓါဂှ် မဒှ်အရေဝ်ပါဠိတုဲ ဒကောတ်ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန်ရ။
right|thumb|220x220px
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ဝိသာရဒ မဟာထေရ်
ဘဝသၟတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ
ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒမဟာထေရ်ဝွံ ဒှ်ကောန်ကောန်ဂၠု နာဲဗဟာန်၊ မိဃေန်သိင်၊ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ အုံဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၄၇ အံက်တဝ်ဗါ ၉ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၉၊ ဂိတုဝှ် ၉ စွေက်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ ပယျာံဗတံ ၁၁ နာဍဳ။ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ်သီုဖအိုတ် ၆ တၠဂှ် ညးဒှ် ကောဂၠု (ကောဇၞော်အိုတ်)။ ယၟုညး နူဍောတ်တ်တေအ်ဂှ် မာံအိုင်ကျာင်။ ဒေအ်ညး ၅ တၠဂှ် မာံအံင်ကျဳတာန်၊ မာံပါန်မှိုဲ၊ မာံဗဆာန်၊ မာံဝေန်တိင်၊ မိမာမာဨ။ အခိင်ကာလ ညးကလိဂွံ အာယုက် ၆ သၞာံဂှ် ညးမံင် ဘာတန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ အုံဒေါဝ် ဇရေင် အစာဇၞော် နာဲသာညာဏ်။ အခိင်ကာလ ညးမကလိဂွံ အာယုက် ၉ သၞာံဂှ် မအံက်ညး စုတိအာတုဲ ညးတိတ်နူ ဘာတန်၊ စၞးဂှ် အာမံင် ဘာလကျာ် ဘာဗၟံက် ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဇရေင်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ။ ဗွဲကြဴ မိအံက်ညး ကလေင်ဒက်သ္ၚိကၟိန် ကု နာဲဟေလု။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၀ ဂိတုမာတ် ၈ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၂ ဂိတုစဲ ၁၃ မမံက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ညးပထပိုယ် ပ္ဍဲဘာဗၟံက်တုဲ ကလိဂွံ ယၟု ထပိုယ်ဝိသာရဒ။ သၞာံ ၁၉၆၇၊ ဂိတုမေ ၁၆ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၉ ဂိတုပသာ် ၈ မမံက်) တ္ၚဲအင္ၚာ၊ အခိင် နူဂယး ၁၀ နာဍဳ ပအစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ် ကုဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယတုဲ ဂွံဒှ် ဘဝခမဳပယျင် ပ္ဍဲသီဍာ် ဥဒကုက္ခေပသိမ် ပ္ဍဲကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဘာဗၟံက်ဂှ်ရ။
စပ်ကဵု ပရေင်ပညာမ္ဂး ပညာပရိယတ်သဇိုင် မပ္တံကဵု သုတ္တာဓိပ္ပါယ်၊ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟတအ်ဂှ် နူဘဝထပိုယ် ကတ်လ္ၚတ် ဖဍောန်ဗှ် ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဘာဗၟံက်ဂှ် သက္ကရာဇ် ၁၃၂၄ ဂှ် အာကတ်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက် မဟာဝိဟာရပရိယတ္တိမန် ကွာန်ကအ်ဗိန်၊ ဘာဇၞော် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဝိမလ ညးမဒှ် ညးမပတန်လဝ် တိုက်လိက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်၊ အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)၊ အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ (သာသနဓဇသိရဳပဝရဓမ္မာစရိယ၊ ဗဟဵုသံဃဝန် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ၊ ပဓာန ဟိတဓရ ဂကောံရာမညဓမ္မစရိယ အလုံဒေသရးမန်)တအ်ဒှ်တမ်ရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၄ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်မူလ (အလဵုအသဳ)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၅ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဍောတ် (အလဵုအသဳ)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ အံင်ဇၞးကေတ် တန်ဒေါဝ် (အလဵုအသဳ)၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဇၞော် (အလဵုအသဳ) ဗွဲလၟေင်လၟေင် ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်သွဟ်လိက် ဌာနနာနာတအ်လေဝ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်ဒၟံင်လၟိုန်တုဲ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု သဘင်သွဟ်လိက်ရာမညနိကာယ၊ သဘင်သွဟ်ပရိယတ္တိသာသနမာမက (ကအ်ဗိန်) ဂှ်မ္ဂး သီုပန်တန်၊ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ကလိဂွံလဝ် လာပ်ပထမ ရ။
သွက်ဂွံ ဆက်ကတ်အာ လိက်ပရိယတ်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၀ ဂှ် ညးအာ တိုက်လိက် ပါဠိတက္ကသိုလ်ညိုင်တုင်၊ မနွံ ပ္ဍဲအရာပ်ဗဟာရ်၊ ဍုင်လ္ဂုင် (ညောင်တုနးပါဠိတက္ကသိုလ်၊ ဗဟန်း၊ ရန်ကုန်) ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တခေမိန္ဒာဘိဝံသ၊ အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ၊ အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ၊ အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂဝံသတအ်တုဲ ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဓမ္မာစရိယ၊ သဳလက္ခန္ဓဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌသာလိနဳအဋ္ဌကထာ ၜါပြကိုဟ်။ သၞာံ ၁၃၃၁ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် ပါရာဇိကဏ္ဍအဋ္ဌကထာ၊ ပွိုင်ၜါသၞာံ ပြကိုဟ်တုဲ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နူအလဵုအသဳ သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ ရ။ နူကဵု တိုက်လိက်ညိုင်တုင်ဂှ် ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မပါလဓမ္မာစရိယ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၂ ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဇိုင်ကျာ် သွက်ဂွံတိုန် ကတ်လိက်အင်္ဂလိက်မ္ၚးရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၃ ဂှ် က္ညတိုန်အာ ဍုင်အင်ဝ (မာန္တလေ) ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲဘာပါဠိတက္ကသိုလ်တိုက်ထဳဠေန်သၠုင်ကျာ (တောင် ထီးလင်းတိုက်) ဆက်ကတ်လ္ၚတ်အာ လိက်ဇရေင် အစာလိက်ဂမၠိုင် ပွိုင် ၜါသၞာံတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ ဂှ် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ ပ္ဍဲတိုက်ပါဠိတက္ကသိုလ်သာသနမာန်ဒါင် (သာသနမဏ္ဍိုင်ပါဠိတက္ကသိုလ် ပဲခူးမြို့)။ ပ္ဍဲတိုက်လိက်ဗဂေါဂှ် တိုန်တန် ပါဠိပါရဂူဂှ် မွဲသၞာံဓဝ် ဂွံအံင်ကေတ် နူကဵု အလဵုအသဳ တန်ပါဠိပါရဂူ ရ။
ဘဝအစာလိက် ကေုာံ အစာဝိပဿနာ
ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒဝွံ ကြဴနူ ကတ်လ္ၚတ်ပညာပရိယတ် ဌာန်နာနာတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ လုပ်ပအစာလိက် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်မဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ ကွာန်ကအ်ဗိန် ဘာဇၞော်ရ။ ဘာတိုက်လိက်မဟာဝိဟာရ ကအ်ဗိန်ဂှ်လေဝ် မြဟ်တမ္ညဝ် သင်မကတ်လိက်တအ်လေဝ် ဂၠိုင်တိုန်ဒၟံင် ရိုဟ်ဟ်သၞာံရ။ ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒ ပအစာလိက် ဖျေဟ်ဒၟံင်လိက် သွက်သင်တန်လဒေါဝ်၊ တန်ဇၞော်၊ တန်ဓမ္မာစရိယ၊ ဗွဲကြဴ ဒှ် နဒဒှ် ပဓာနအစာလိက်၊ နကဵုသၞာံဗွဲမလအ်တုဲ သၞာံ ၁၉၉၉ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၄ ဂှ် နူကဵု အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင် ဇိုန်ကဵု တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ။ သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ဂွံဒုင်ဇိုင်ကဵု တဆိပ်ကြာ "အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ" နူကဵု အလဵုအသဳသၟိင်ဍုင် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။
ပါဲနူ ကမၠောန်ဖျေဟ်လိက်တုဲ ဘဒန္ဒန္တဝိသာရဒဝွံ သီုဒှ်အစာကမ္မဌာနာစရိယ မထ္ၜးဓရ်ဝိပဿနာ ကုယောဂဳဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဇၞူဇၞော်ပၟဝ်ဓဝ်ဝိပဿနာ မပံက်လဝ် ပ္ဍဲဘာဇၞော် ကွာန်ကအ်ဗိန် လုကဴ မွဲဝှ်ပိဂိတုဂှ်ရ။ ဇၞူဇၞော်ပၟဝ်ဓဝ်ဝိပဿနာဝွံ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ ဒှ်ညးမစပံက်လဝ်ကၠာအိုတ်ရ။
စမြိုင်ဘာဇၞော် ကအ်ဗိန်
သက္ကရာဇ် ၁၃၅၃ ဂိတုပသာ် မွဲစွေက် အခိင်ပယျာံ တ္ၚဲစေင်ဂှ် ကွာန်ကအ်ဗိန် တူအာ အလန်ဒုတိယရ။ ဘာဇၞော် ကအ်ဗိန်ဂှ်လေဝ် တူအာပၟတ်ကီုရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၅ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒနန္ဒိယ အာက္ဍိုပ်တုဲ ကလေင်သြိုင်ဘာတၟိရ။ ကၠာဘာဟွံတုဲ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ စဴအာသွဝ်။ ဘဒ္ဒန္တကေသာလ ဆက်ပကျာ်ဇၞော်။ ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒ ညးၜါဇကု ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ဆက်သြိုင်အာ ဘာစဵုကဵု မအာစိုပ်ဒတုဲရ။ ဘာဂှ် ပ္ဍဲအခိင်အိုတ်သြန် ၂၇၃ ကိုဋ်ပြင်င်ရ။
မနွံပိုန်ဘာ
စတမ်နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ ဂှ် ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒ ဂွံဒှ် နွံပိုန် ရာမညနိကာယ ဘာဓမ္မစက် ကွာန်ကြေဝ်ဏာ။ စဵုကဵု လအိတ်ဘဝရ။
လအိတ်ဘဝ
ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ အဝ်ဂေတ် ၅ အခိင်ဂယး ၉း၂၀ နာဍဳဂှ် စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဘာသာသနာရက္ခိတ၊ ဍုင်မတ်မလီု။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ယဲဇမၠိင်တၞဟ်လေဝ် နွံဒၟံင်၊ တုဲပၠန် အကြာဂှ် ဒးဒုင်စမၠောအ် ကုဝဳရုသ်ကဝ်ရဝ်နာတုဲ ကတဵုဒှ် ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉တုဲ စုတိစဴအာသွဝ်ရ။၊ ကလာပ်ဇရုပ် ကျာ်ဇၞော်အစာဂှ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၈၊ ၂၀၂၁ ဂှ် စံင်ဇွဂြဇုတ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု။
မိဟံသာ အာဇာနဲညးဗြဴမန်
မိဟံသာ အာဇာနဲညးဗြဴမန် ❧❧❧❧❧❧❧❧❧ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် မိဟံသာ စပ်ကဵုပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသက္ကရာဇ် ၂၄၈၀ ဂှ်သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ်ကဵုကသပ် ကိစ္စကောန်ဂကူမန်လပါ်ဘာသာလိက်ပတ်ဂှ် ဘာဂမဳမန်နွံလၟိဟ်မွဲစိဂလိုၚ်ကီု ဂမဳမန်နွံလၟိဟ်မွဲစိဂလိုၚ်ကီု ထ္ပိုဲမန်နွံလၟိဟ်မွဲစိဂလိုၚ်ကီု ကွးဘာမန်နွံလၟိဟ်မွဲစိဂလိုၚ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်သီုဖအိုတ် ကေတ်ပကောံဂွံစရၚ်အိုတ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜးကဵုသၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ် သွက်ကောန်ဂကူမန်ဒးစကာသြန်ၜတ် ၁၀ ကိုတ်မှရုံဂပ်ရောၚ်၊ ပွိုၚ်မွဲသၞာံဆိၚ်ဆတုဲ ပတိုန်လိက်ကဵုသၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ်ညိဂှ် ညးတအ်ကဵုကသပ်ဂၞန်သာ်ဏအ်ရ။
သ္ပဟိုတ်သာ်ဂှ်တုဲ သေဋ္ဌဳကွာန်ကအ်နှာတ် ဒါယိကာဇၞော် မိဟံသာ ဂှ်မဒှ်ညးပတိတ်သြန်စရိတ်ဂၠံၚ် သွက်ဂမဳသၚ်သ္ဂေံာအာကေတ်စရၚ်ဘာမန် စရၚ်ဂမဳသၚ်မန် ထပိုဲမန် ကွးဘာမန်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုအလုံတွဵုရးဍုၚ်မန်ဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံအာကေတ်စရၚ် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီု ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်ဂှ် ဂမဳ ၂ ဇကု၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု ဂမဳ ၂ ဇကု၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ် ဂမဳ ၂ ဇကု၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် ဂမဳ ၂ ဇကု၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက် ဂမဳ ၂ ဇကု၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဖအၚ် ဂမဳ ၂ ဇကု၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်တကအ်ခၟိုၚ် ဂမဳ ၂ ဇကု၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ပံၚ် ဂမဳ ၂ ဇကု၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်သဓီု ဂမဳ ၂ ဇကု ရုဲစှ်ကေတ်တုဲ၊
ပကောံဂွံစရၚ်ဘာမန် ဂမဳသၚ်မန် ထပိုဲမန် ကွးဘာမန်တအ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ပအပ်ဇိုန်ကဵုဒါယိကာဘာဇၞော် မိဟံသာ သီုဖအိုတ် နူဒါယိကာဇၞော် မိဟံသာ မွဲကဆံၚ်ပလံၚ်ပစိုပ်သၟိၚ်ဇၞော်ဓါတုဗေဒ ဥက္ကဌနာဲချေတ်သိုၚ်သွက်ဂွံပတိုၚ်ဗစိုပ်သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ်မဒှ်ရ။
ဗုဒ္ဓသက္ကရာဇ် ၂၄၈၅ ပၞာန်ဂၠးကဝ်မရနုက်ကဵု ၂ ဝါဂှ် ပၞာန်ဂျပါန်တအ်လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်ဗၟာ ဂိတုပှ် ၁ စွေက်လုပ်စိုပ်အာဍုၚ်မတ်မလီုတုဲ ကၠောံစိုပ်အာလပါ်ဍုၚ်မတ်တၟ ဍုၚ်ပံၚ် ဍုၚ်သဓီု ကာလဂှ်နာဲညာဏရံသဳကီု တၠဂုဏ်ဝိသုဒ္ဓိ အာစာလိက်ကွာန်တၟအ်ကၞေၚ်ကီု တၠဂုဏ်အာစာဝိဇယ ဍုၚ်ရေဝ်ကီု သပဒတဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲဘာတိုက်ကွာန်ခဍး ဍုၚ်ပံၚ် ပိုဲပိဇကု ဒဴပၞာန်ဂျပါန်တုဲ စှေ်အာလပါ်ကွာန် သေဲကုန် (သဲကုန်း) ဇိုၚ်ၜဳဇၞော်တေံ ၂၀ တ္ၚဲတုဲ ကၠောံအာလပါ်သၚ်တကအ်ခၟိုၚ် ကွာန်မုဟ်ဒုန်တေံတုဲ ကလေၚ်ကၠောံစဴအာဍုၚ်မတ်မလီု စိုပ်အာဘာဝါဍောတ် (ရွာလွတ်ကျောၚ်း) တုဲသပကောံဓရီုရၚ်သကအ်ရ။
သပကောံဓရီု ပ္ဍဲဘာဝါဍောတ် ဗၞတ် ၄ တ္ၚဲတုဲ ဖျေံတၚ်သဂုတ်သဝါတ်ပၟိက်စိုတ် သၚ်ဂမၠိုၚ်တုပ်စိုတ်သီုညးဖအိုတ်ဂှ် - ပ္ဍဲပွိုၚ်ပၞာန်ဂျပါန်ဏအ် ဘာဗ္တောန်လိက်ဗၟာပ္ဍဲကွာန်ဍုၚ်မန်ဏအ် ကၟာတ်လဝ်ဘာဗတောန်လိက်ဗၟာတအ်တုဲ ပိုဲကလေၚ်ပံက်ဘာဗတောန်လိက်မန်ခိုဟ်ရောၚ်။ သာ်ဝွံဖျေံသဂုတ်သဝါတ်တုဲ ဖျေံဒၞာဲကုဂမဳသၚ်တအ်ရ။
ဗုဒ္ဓသက္ကရာဇ် ၂၄၈၅ (၁၃၀၃) ဂိတုမာ် ၁ မံက်၊ ❃ နာဲညာဏရံၚ်သဳ ဇာတိကွာန်ဝက်ဒါ၊ နာဲကေတုမာလာ ဇာတိကွာန်မယာန်၊ နာဲပါလ ဇာတိကွာန်တံၚ်ပရၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်အာစာဝါရမ္ဘ ဇာတိကွာန်ကၠအ်သတ် ကေတ်တာလျိုၚ်နူဍုၚ်မတ်မလီုဒဵုစိုပ်ဍုၚ်ရေဝ်၊ ❃ တၠဂုဏ်အာစာနန္ဒဝံသ ဇာတိကွာန်ကၠအ်သတ် တၠဂုဏ်အာစာဝိသုဒ္ဓိ ဇာတိကွာန်တၟအ်ကၞေၚ် ကေတ်တာလျိုၚ်လပါ်ကွာန်ဏှေဟ်ကိုၚ်၊ ❃ ကျာ်ဇၞော်အာစာဝေတ် ဘာကွာန်ကအ်ဗိန်ကျာ်ဇၞော်အၚ်္ဂလိက် ဘာဆုသာန်ကွာန်ကအ်ဗိန် ကေတ်တာလျိုၚ်ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်၊ ❃ တၠဂုဏ်သဲ ဂဒၚ်ဂြဳဘာကွာန်ကအ်ဏှာတ် တၠဂုဏ်အာစာလိက်သဳလတေဇ ဇာတိနူဍုၚ်သေံ ကေတ်တာလျိုၚ်ဒေသဇိုၚ်ၜဳသၚ်လောန်၊ ❃ တၠဂုဏ်အာစာဥတ္တမ ဘာဇၞော်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် တၠဂုဏ်အာစာလိက်သိၚ်္ဃ ဇာတိကွာန်ၚာၚ် ကေတ်တာလျိုၚ်လပါ်ၜဳကျာ်မြဟ်၊ ❃ တၠဂုဏ်အာစာလိက်ညေယျ ဇာတိကွာန်ဖလာတ် ဘာဗၟံက် တၠဂုဏ်အာစာလိက်ကျာ်ဇၞော်ဗဳကောတ် ဇာတိကွာန်ဖလာတ် ဘာမြာၚ် ကေတ်တာလျိ်ုၚ်ရးဍုၚ်သဓီု၊ ❃ တၠဂုဏ်အာစာလိက်သုမန ဇာတိဝါဍောတ် တကအ်ခၟိုၚ် တၠဂုဏ်အာစာလိက်ဝိမလ ဇာတိကွာန်မုဟ်ဒဵု ကေတ်တာလျိုၚ်တကအ်ခၟိုၚ်၊
ဗုဒ္ဓသက္ကရာဇ် ၂၄၈၈ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၆ ဂမဳသၚ်မန်ဂမၠိုၚ်ဗက်တွံဓဝ် ပံက်ဘာဗ္တောန်လိက်မန်ပွိုၚ် ၃ သၞာံ လၟိဟ်ဘာပံက်ဗ္တောန်လိက်မန် ၂၀၀ ပြၚ်ၚ် ကွးဘာလေပ်အာလိက်မန်ဗၞတ်မွဲကိုဋ်ပြၚ်မဒှ်ရ၊ ဗုဒ္ဓသက္ကရာဇ် ၂၄၈၉ ဂိတုမြေက္ကသဵု ဘာဗ္တောန်လိက်မန်အိုတ်သီုဂှ် ဇိုန်ပအပ်ကဵုဥက္ကဌဂကောံရမညသၟိၚ်ဇၞော်ဓါတုဗေဒ နာဲချေတ်သိုၚ် ကေတ်တာလျိုၚ်ဆက်အာပၠန်ရ။ ✍အုပ်နိဂီု (မာံဝါန်ၛာဲ)✍
စဲ၊ ဂိတု
ဂိတုစဲ(Chaitra, Burmese: တန်ခူးလ) ဒှ်ဂိတုကၠာအိုတ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်မန်၊ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန် ဗေင်္ဂလဳ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်နိပဝ် (ဝိကြမ သံဝစ္ဆရ်) ဂှ် ဒှ်ဂိတု မရနုက်ကဵု လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊ အတိုင်ကြက္ကဒိန်မန်မ္ဂး ဂိတုစဲ နွံ ၂၉ တ္ၚဲရ၊၊
နိရုတ္တိ
စဲ ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် စိတြ၊ စေယ် (မန်တြေံ)၊ စယ် (မန်လဒေါဝ်)၊ စဲ (မန်တၟိ)၊၊ ဂကူနာနာမလွဳစလဝ် နူသံသကြိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုဏအ်ရ၊၊ Devanagari: चैत्र chaitra, Gujarati:ચૈત્ર chaitra, Rajasthani Language:चेत chet, Punjabi:ਚੇਤ cēt, Bengali:চৈত্র, Choitro), Assamese: চ’ত (sot), Kannada"ಚೈತ್ರ","Chaitra", Telugu:చైత్రము chaitramu Tamil: சித்திரை chithirai, Malayalam: ചൈത്രം chaitram.
သဘင်
ဂိတုစဲဂှ် ဒှ်အခိင် ကၞောတ်ကညင် ကၠောအ်ဥတုဗြဲ မဒှ် အခိင်တမ်သၞာံ (Spring)ရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဂိတုစဲဂှ် ၜိုန်ရ ကတဴကှ်အိုတ်ကီုလေဝ် ဒှ်ဂိတုမစၠောအ်ကဵု ဥတုကညင် ကဵု ဥတုဗြဲရ၊၊ ဟိုတ်မသၠာဲကဵုဥတု မဒှ်ဂိတုကၠာအိုတ်တုဲ သီုဒှ်ဂိတု မကၠောန်သဘင်သၠာဲသၞာံ မကော်ဂး သဘင်အတး သင်္ကြာန် (ဝါ) သဘင်ဍာ် ရ၊၊
ဟိန္ဒူဂှ် ညးတအ်ကၠောန် သဘင်တ္ၚဲသၠာဲသၞာံ ပ္ဍဲဂိတုစဲ (၁) မံက် ညးမကော်စ ဂုဓိ ပဍဝါ (Gudi Padwa) ပ္ဍဲတွဵုရးမဟာရၐတြ (Maharashtra)၊ သဘင်စိတြဗိသၞု (ဝါ) သဘင်ပုထန္ဒု ပ္ဍဲတွဵုရး တမေလ်နဒူ သဘင်ဥဂဒဳ တွဵုရး ကာနတက၊ ဍုင်အိန္ဒိယ၊၊
ပါဲနူသဘင်သၠာဲသၞာံတုဲ သဘင်ကိစ္စဇၞော်တၞဟ်တအ်ဂှ် သဘင်စိတြနဝြတြိ (Chaitra Navratri) သဘင်ရာမနိဝမိ (Ram Navami) မဒှ် သဘင်တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ်သၟိင်ရာမ် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုစဲ ၉ မံက်၊ သဘင်ဟာနုမာန်ဇယန္တိ (Hanuman Jayanti) မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂိတုစဲအိုတ်၊၊ ဂကူဗေင်္ဂလဳ ညးမရှ်ေသှ်ေဘာသာဟိန္ဒူတအ် ကၠောန်သဘင် ဆရက်ပူဇ မကၠောန်သဘင်ပူဇဴ ကျာ်သဳဝ ရ၊၊
အတိုင်လိက် သလောကစတုဝႝဂ စိန္တမနိ (Sloka Chaturvarga Chintamani) မ္ဂး သၟိင်ဗြီု နိမိတ်ဗဒှ် စက္ကဝါဏအ် ပ္ဍဲဂိတုစဲမွဲစွေက်၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ညးသီုနိမိတ်ဗဒှ် ဂၠးတိ၊ သၞံင်၊ ရုတု(ဥတုရာသဳ)၊ သၞာံ၊ ကေုာံ သၟိင်သၞာံဂမၠိုင်ရ၊၊
နူလိက် မေဃသန်
အဒိုတ်စမိင် ပသၟိင်ပ္ဍဲမိဟ်၊ ရာသဳသုန်အာ အင်အာဟွံသေင်၊ သၞာံတမိသြိုတ် သၞာံဗျုအိုတ်မိဟ်၊ ပြာန်ရာင်သအး ပၠးဍောင်နိဟ်၊ ဂမုင်သ္ဇုင်ထောဲ မောဝ်လှောင်ပ္ကဴကေဟ်၊ ဓိတာန်သောဲဍောင် ထိုင်လှောင်ပၞေဟ်၊ လိတ္တာဟွံသၟိဟ် လၟိဟ်စက်နာဍဳ၊ သိန္ဓဴဗ္တာင် က္ၜဳသာင်ရာသဳ၊ လျးသုံမထိုက် အလိုက်ဗစဳ၊ စိုဟ်ဝဳထဳပ္ဍဲ ဒတဲဖျဴကွဳ၊ ဂှ်တဟင်ဒြာဲ ဒြေပ်တလာဲချဳ၊ ဒြာဲညာတ်ဂအာင် သလေဟ်ဍာ်ၜဳ၊ တိတ်ကၠုင်လောပ်တဲ ဘဲမိစ္ဆာဇဳ၊ မာတ်သင်ကြာန်ဒး အကးယာယဳ၊ တဝါက်စဟ်ၜါ ဒွါဒရာသဳ၊ ဒှ်သဘင်ရော မြော်ညးပူရဳ၊ ပုင်နုင်ဍာ်ထီု အမာဲပ္ကီုဇဳ၊ ပ္တုပ်ပုင်ဒိပ်ကၠာ မှာပြမေသဳ၊ ကဵုဒါန်ဇၟာပ်သင် တနင်တဝဳ၊ အပၠူမစတ် ဗိန္ဒောပတ်ပ္ညဳ၊ ဂရဲသအိုက် ပါင်နုင်ကၠိုက်ချဳ၊ ဗဒှ်သ္ဘင်ပေါဲ ဂၠောဲဖဳတဝဳ၊ ဗလိုပ်ဂညိ ဗောဓိစေတဳ၊ ဒှ်သဘင်သွဝ် တမ္ညဝ်သြဳသြဳ၊ ကၠံင်မံင်တဝဳ သ္အဳသ္အဳသီုဆော၊ ဝေင်ဍာ်ဝေင်ပ္ကဴ ပၠတဴအယော၊ ပရိသတ္တ နန္ဒပုဗ္ဗော၊ ဒှ်တဴဂနင် သဘင်အိန်ရော၊ ညာတ်ညးအဵုလာံ သြိုဟ်ဒွာံဨကော၊ ဗဟ်ဂွိုင်ကျာ်သြဳ ဂၠိုင်ဟဳပလော၊ တရပ်ထပ်တိုန် အလိုန်စိတ္တော၊ ညံင်သၟးတွိုင် ဇွိုင်သာဂရော၊ ဂင်ယဲပူမှဟ် လွဟ်သၞေဟ်ဟော၊ ဗတိုက်တၞံရေင် လးသေနဂင်္ဂေါ၊ သၟးမေလံင် ဂၠံင်အကာသော၊ ပဳတိဖ္အောဝ်လဴ က္တဴမံင်စိတ္တော၊ ဝိဇုလတာ အဂ္ဂာပြမော၊ ကသးရုပ္ပ ဗန္ဓစိတ္တော၊ ဗလးလဝ်ကဵု ဗဵုလင်ဇွောဝ်ကော၊ ဗ္ဂုဲသ္ဍိုက်ဒြဟာန် ဍာန်ဟဒယော၊ ဂြိုပ်မနောဒွာ အရှာံကာယော၊ ဒှ်ဗော်ဥဏှော ဒးတူသနာန်၊ ဒးဂျိဂဥုဲ သဝ်တုဲဝဳမာန်၊ ဂျိစိုတ်ဗျာပ်စိုတ် ဟိုတ်နူဒြဟာန်၊ လလမ်ဟွံသွာ ကန္တာသန္ထာန်၊ မၚးနူရုပ် ဂဥုပ်ဒြဟာန်၊ ညးဂှ်ပြာက်မာန် ပၞာန်ဇြဟောံရော၊၊
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
သၞာံဗၠာဲသၟုက်နန် ပ္တန်သုဇ္ဇဒိန် အင်္သာကၟိန်ပ္ညဳ၊
ညန်ကဵုအင်္သာ စဵုကဵုအိုတ်အာ စဟ်ၜါရာသဳ၊
ပ္တေဟ်ပါင်ဒးလွဳ လွဳဒှ်ဗတ်သၟး ဟောမ်ဇၞော်ကၠးသန်၊၊
မွဲနဲပၠန်
စိုပ်ဂိတုစဲ မတ်ဗြဲတေအ်တိုန် ကွိုန်သင်ဝ္ဆရ်၊
ဓမ္မတာကဝ် ဇြဲထဝ်ဒဂါတ် ကျာဗရာတ်ပိုက်၊
လမုဟ်ကောမွဲ ဟွံမွဲပဝံင် တိက်မံင်ရောသိုက်၊
ဗဟ်ဒှ်ဒဒိုက် ဗဟ်မသ္ဍိုက်ဆာန် ဒါန်ဒတန်ကဝ်၊၊
မတ်ဗြဲဂတဝ် သင်ဝစ္ဆရ်သ္အး အတးသင်ကြာန်၊
လမုဟ်ကောမွဲ ဟွံမွဲဆောဒ္ၚောဝ် စိုပ်ဒေါဝ်တညင်၊
သၟတ်ဂၠာဲသၞေဟ်သြင် ဍိုက်ၜင်မေတ္တာ အာကဵုဗြဴယာန်၊၊
ဂိတုစဲအိုတ် စိုတ်ကောရောတန် ဖန်ရောစေဟ်ဒၞာဲ၊
လနီကောဗၠာဲ လန်ဂၠာဲမိတ်ဒါန် ဇၟာပ်ဍုင်ကွာန်ဇဳ၊
စိုတ်အဲပျဲအဲ ဆညိတ္ၚဲဂၠု ဂြိုဟ်ဒုစိုတ်ချဳ၊
စာင်ဂြဴကၠဵုကဳ ပလွဳရိုဟ်တ္ၚဲ စောဲမံင်ကဵုနာဲ၊၊
လၟေင်ဂိတု (၁၂)
ပ္ဍဲမွဲဂိတု နွံ ၂၉.၅၊ ကြက္ကဒိန်တအ် ဖန်ထောအ် နကဵု ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၂၉ တ္ၚဲ၊ ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၃၀ တ္ၚဲ စဲ ၂၉၊ ပသာ် ၃၀၊ ဇှ်ေ ၂၉ ဆက်အာ စဵုကဵုအိုတ်၊၊
နိဿဲ
https://en.wikipedia.org/wiki/Chaitra တၠဂုဏ်အ္စာဝေဒဉာဏ၊ ဇၟန်လိက်မန်တြေံတြဟ် ကေုာံ အလင်္ကာမန်ဂမၠိုင်
ဇင်မံင်
ဇင်မံင် (Pelicans) (ဗမာ ဌက်ကြီးဝံပို) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံဍာ် ဇၞော်ဇၞော် နွံဂၠိုင်ကဵု ဂကူ မလုပ်လၟိဟ် တၞောဝ်ဗဳဇ Pelecanidae ရ။ ဂစေံဇင်မံင် ဂှ် နွံကဵု ခၟူဂၠိင်င် ထိုင်ပါင်ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ဗက်ရပ်စက၊ ဂိုင်ဍာ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံၚိတ်ဖျေဟ်ရ။
thumb|A brown pelican opening mouth and inflating air sac to display tongue and some inner bill anatomy right|thumb|American white pelican with knob which develops on bill before the breeding season right|thumb|An adult brown pelican with a chick in a nest in Chesapeake Bay, Maryland, US: This species will nest on the ground when no suitable trees are available. thumb|Australian pelican displaying the extent of its throat pouch (Lakes Entrance, Victoria). Pelicans are very large birds with very long bills characterised by a downcurved hook at the end of the upper mandible, and the attachment of a huge gular pouch to the lower. The slender rami of the lower bill and the flexible tongue muscles form the pouch into a basket for catching fish, and sometimes rainwater, though not to hinder the swallowing of large fish, the tongue itself is tiny. They have a long neck and short stout legs with large, fully webbed feet. Although they are among the heaviest of flying birds, they are relatively light for their apparent bulk because of air pockets in the skeleton and beneath the skin, enabling them to float high in the water. The tail is short and square. The wings are long and broad, suitably shaped for soaring and gliding flight, and have the unusually large number of 30 to 35 secondary flight feathers.
Males are generally larger than females and have longer bills. The smallest species is the brown pelican, small individuals of which can be no more than 2.75 kg and 1.06 m long, with a wingspan of as little as 1.83 m. The largest is believed to be the Dalmatian, at up to 15 kg and 1.83 m in length, with a maximum wingspan of 3 m. The Australian pelican's bill may grow up to 0.5 m long in large males, the longest of any bird.
Pelicans have mainly light-coloured plumage, the exceptions being the brown and Peruvian pelicans. The bills, pouches, and bare facial skin of all species become brighter before breeding season commences. The throat pouch of the Californian subspecies of the brown pelican turns bright red, and fades to yellow after the eggs are laid, while the throat pouch of the Peruvian pelican turns blue. The American white pelican grows a prominent knob on its bill that is shed once females have laid eggs. The plumage of immature pelicans is darker than that of adults. Newly hatched chicks are naked and pink, darkening to grey or black after 4 to 14 days, then developing a covering of white or grey down.
Air sacs
Anatomical dissections of two brown pelicans in 1939 showed that pelicans have a network of subcutaneous air sacs under their skin situated across the ventral surface including the throat, breast, and undersides of the wings, as well as having air sacs in their bones. The air sacs are connected to the airways of the respiratory system, and the pelican can keep its air sacs inflated by closing its glottis, but how air sacs are inflated is not clear. The air sacs serve to keep the pelican remarkably buoyant in the water and may also cushion the impact of the pelican's body on the water surface when they dive from flight into water to catch fish. Superficial air sacs may also help to round body contours (especially over the abdomen, where surface protuberances may be caused by viscera changing size and position) to enable the overlying feathers to form more effective heat insulation and also to enable feathers to be held in position for good aerodynamics.
Distribution and habitat
Modern pelicans are found on all continents except Antarctica. They primarily inhabit warm regions, although breeding ranges extend to latitudes of 45° South (Australian pelicans in Tasmania) and 60° North (American white pelicans in western Canada). Birds of inland and coastal waters, they are absent from polar regions, the deep ocean, oceanic islands (except the Galapagos), and inland South America, as well as from the eastern coast of South America from the mouth of the Amazon River southwards. Subfossil bones have been recovered from as far south as New Zealand's South Island, although their scarcity and isolated occurrence suggests that these remains may have merely been vagrants from Australia (much as is the case today).
Breeding and lifespan
thumb|Pelecanus occidentalis, Tortuga Bay, Island of Santa Cruz, Galápagos
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ဝၚ်တိုက်လိက် သဳလမန်ဂမၠိုၚ်
ဘာဟံသာဝတဳ၊ ဍုၚ်ကၟာဝက်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘာဓာတ်ကျာ်၊ ဍုၚ်ကၟာဝက် ပတန်လဝ် ဘာတိုက်သဳလဟံသာဝတဳ မဒှ်မွဲအစပ်ကုအရှာံဘာဓာတ်ကျာ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံ ဂိတုပသာ် ၁၁ မံက်ဂှ် မိရူပနန္ဒဳ(ဇာတိဍုၚ်ကၟာဝက်) မကတ်ဒၟံၚ်ပညာ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်ဂှ် ဒးကလေၚ်စဴကၠုၚ်တန်တဴ ပ္ဍဲတိုက်သဳလဟံသာဝတဳဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၂ သၞာံဂှ် သဳလမန် ညးမဒှ်အ္စာဂမၠိုၚ် ဗၞတ်ၜါစှော်ဇကုပြၚ်ၚ် ဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံရာမညဟိတကာရဳ သွက်ဂွံထံက်ပၚ် ပ္ဍဲကာချိုဂျိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲဂကောံဝွံ မိရူပနန္ဒဳဒှ်ညးမရေၚ်တၠုၚ်ဖဵုရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ သၞာံဏအ်မ္ဂး ဂကောံဝွံ ဂွံစှ်သုန်သၞာံရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ သၞာံဂှ် ထပ်ပတန်လဝ်တိုက်သဳလ ဟံသာဝတဳမွဲမ ပ္ဍဲဂၠံၚ်အံၚ်ဇၞး အရာပ်သေဂျော ဍုၚ်မတ်မလီုရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ သၞာံဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံသီလရာမညသကျ ဗြဟ္မစာရဳတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲတိုက်သဳလဟံသာဝတဳရ။ ပ္ဍဲဂကောံဝွံ မိရူပနန္ဒဳ ဒှ်ညးမရေၚ်တၠုၚ်ဖိုလ်ပၠန်ရ။
ဘာသဒ္ဓမ္မဝေဒဳ၊ ဍုၚ်မတ်မလီု
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၆ သၞာံ ဂိတုဒ္ဂိုန်ပေၚ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ပါလရာမည(ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိဝေဒဳ) တၠဂုဏ်အ္စာသဳလစာရ (ဘာရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်) ဒါယကာ (နာဲထောန်အုၚ်) မိပါန်ကျဳ (ဍုၚ်လဂုၚ်) ကဵုအထံက်အပၚ်တုဲ မိကေသရဳ မွဲဟာန်ကေုာံ မိသုဓမ္မစာရဳ သိုၚ်ခၞံပတန်လဝ် ဘာတိုက်လိက်သဳလသဒ္ဓမ္မဝေဒဳ ပ္ဍဲဂၠံၚ်ဇၞော်ကျာ်ခမဳ၊ အရာပ်သေဂျော၊ ဍုၚ်မတ်မလီုရ။ ကောန်သဳလ မကတ်ဒၟံၚ်လိက်ဂမၠိုၚ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် သြဝါဒကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တပါလရာမညတုဲ တိုန်ဒၟံၚ်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိယတ္တိဝေဒဳအိုတ်ရ။ မိကေသရဳ (ဇာတိကွာန်ဖံၚ်စိၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု) ဂှ် သီုမကတ်ဒၟံၚ်လိက် တန်ဓမ္မာစရိယဂှ် အုပ်ဓုပ်ပ္ကၚ်ရၚ်မၚ်မွဲအာ ကောန်ကွးသဳလဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ။
ဘာသဳလဓမ္မရံသဳ၊ ဍုၚ်မတ်မလီု
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၇ သၞာံဂှ် နာဲတာန်ထောန်(နာဲဇြာန်စောဲ) မိၚိုဲမဒှ် မိမနန္တဂုဏ်ၜါဂှ် တၞဟ်နကောန်သဳလဇကု သ္ဂောံပတန်သာသနာ လဝ်စိုတ်တုဲ ရာန်ဂအာၚ်တိ ပ္ဍဲအရာပ်သေဂျော ဍုၚ်မတ်မလီုတုဲ သၠးကဵုဒါန် ကုကောန်သဳလ မိမာလာသဳၚ်္ဂဳ(ဇာတိကွာန်တံၚ်မောံ) ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၉ သၞာံဂှ် မဳမၜါ သိုၚ်ခၞံဘာတိုက်ၜါထပ်မွဲမ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ သၠးကဵုဒါန်ရ။ ကောန်သဳလမန် မၞုံပၟိက်ကဵုကွတ်ပညာ ပရိယတ်တံ ကၠုၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲတိုက်လိက် သဳလဓမ္မရံသဳတုဲ အာတိုန်လိက် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိယတ္တိဝေဒဳရ။
ဘာသုဓမ္မေသက၊ ဍုၚ်မတ်မလီု
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၂ သၞာံ၊ဂိတုဝှ် ၉ စွေက်ဂှ် မိသုမေဓာ (ဇာတိကွာန်ကၟာဝက်) ကလိဂွံအထံက်အပၚ် နူတၠဂုဏ်အ္စာစန္ဒကုမာရ (ဘာဇာဒိသိုၚ်၊ ဍုၚ်ကၟာဝက်) မိဓမ္မသိရဳတုဲ ရာန်ကေတ် ဂအာၚ်တိ ပ္ဍဲဂၠံၚ်မဟာသဳရိ အရာပ်သေဂျော ဍုၚ်မတ်မလီုတုဲ သိုၚ်ခၞံပတန်လဝ် ဘာတိုက်လိက် သီလသုဓမ္မေသကရ။ မိသုမေဓာဝွံ သီုမအုပ်ဓုပ်တဴ ကောန်ကွးသီလဂမၠိုၚ်ဂှ် အာတိုန်ဒၟံၚ် လိက်တန်ဓမ္မာစရိယ ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိဝေဒီ ဟဂွံထောံကၠေံလွဳဟေၚ်ရ။
ဘာသဳလပရိယတ္တိဝေဒီ၊ ဍုၚ်မတ်မလီု
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၀ သၞာံ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန် ၁၀ စွေက်ဂှ် ပသ္ကိုပ်သ္ကကု ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပါလရာမည( ဘာတိုက်လိက် ပရိယတ္တိဝေဒဳ)တုဲ မိဥမ္မာစာရဳ(ဓမ္မာစရိယ) သိုၚ်ခၞံပတန်လဝ် ဘာတိုက်လိက်သဳလ ပရိယတ္တိဝေဒဳ ပ္ဍဲဂၠံၚ်ဇၞော်ကျာ်ခမဳ အရာပ်သေဂျော ဍုၚ်မတ်မလီုရ။ နာဲသုၚ်အံၚ် မိညောအ်သုၚ် (ကွာန်ကလအ်ဇၞော်) နာဲထောန်အုၚ် မိပါန်ကျဳ (ဍုၚ်လဂုၚ်) နာဲဗိုလ်လုၚ် မိၚိုဲတေဝ် သၠးကဵုဒါန် ဂအာၚ်ဘာသဳလရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ပါလရာမည သိုၚ်ခၞံကဵုဘာ ကမၠိုၚ်ဍာ် အပေါတ်ဒဗြ သာသနိက တၞဟ်ဟ်ရ။ လၟုဟ် ဘာတိုက်လိက်သဳလ ပံက်ဂွံ ဗၞတ်ဒ္စာံသၞာံတုဲရ။ ကောန်ကွးသဳလဂမၠိုၚ် ဗၞတ်မသုန်စှော်ဇကုပြၚ် အာဂိုၚ်ကေတ် ဓရ်ဒလောံဗ္တောန်၊ အာတိုန်ဒၟံၚ်လိက်ပရိယတ် ဇရေၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပါလရာမည ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိဝေဒဳအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၆ သၞာံဂှ် မိဥမ္မာစာရဳ သှ်လိက်တန်ဓမ္မာစရိယ ဗတ်ဘာသာမန်ဂှ် ဂွံအံၚ်အာတုဲ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာသာသနာဓမ္မာစရိယရ။
ဘာသနောဒယ၊ ဍုၚ်ဇြပ်ဗု
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၂ သၞာံ ဂိတုဇှေ် ၁၁ မံက်ဂှ် အ္စာသဳလမိသုမာလာ မွဲဟာန်ကေုာံအ္စာလိက် သဳလမိစန္ဒသိၚ်္ဂဳ ပတန်လဝ် တိုက်လိက်သဳလမန် ဘာသာသနောဒယ ပ္ဍဲအရာပ်ခိုက်ကၠိုက်၊ ဍုၚ်ဇြပ်ဗုရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ သၞာံဏံမ္ဂး အာယုက်တိုက်လိက်သဳလမန် ဘာသာသနောဒယဝွံ ပေၚ်အာစှ်သၞာံရ။
ဘာခေမိကာရာမ၊ ဍုၚ်ဇြပ်ဗု
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ ဂိတုဇှေ် ၁၂ မံက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ်ဂှ် အ္စာသဳလကုလဝတဳ စပ္တန်လဝ်တိုက်သဳလ ခေမိကာရာမ ပ္ဍဲအရာပ်အံၚ်သာယျာ ဍုၚ်ဇြပ်ဗုရ။
ဆ
ဆ (cha; the seventh letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဆ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဆ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ၜါ၊ ဣဏအ်ဂှ် "စ" သာ၊ "ဆ" သာဇြိုဟ်၊ "ဇ" ဇြိုင်၊ "ဇျ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ဆ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ရာဇာဓိရာဇ်
သၟိၚ်ရာဇာဓိရာဇ် ဝွံ သက္ကရာဇ် ၇၄၅ ဓဵုကဵုစိုပ် ၇၈၃ ဒှ် သၟိၚ်ဨကရာဇ်ဟံသာဝတဳ ကီုရ ဟံသာဝတဳပဍုၚ် ရာဇာဓာနိတုဲ ပံင်ပကောံမန်ပိရး မန်ဒုၚ်|မန်ဒ|မန်ည အံင်ဇၞးကၠုၚ်ကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဒှ်သၟိၚ်စိစောန်ပရေင်ပၞန် မွုဲဇကုကီုရ သၟိၚ်ဗၟာကော်စ တၠးညးမာန်ပၞာန်ကီုရ သၟိၚ်ဝွံပိုၚ်ပြဲကၠုၚ်ရးပိ ဍုၚ်မတ္တမ|ဍုၚ်ဟံသာ|မဍုၚ်ဖာသီ လမုတှ်ေဒှ် ဍုၚ်ဗၟာသ္ကုတ်သၠုၚ်ကျာ နူကဵု နေပြည်တော်တှ်ေ စဵုကဵုစိုပ် ပျဵုသေံလၟုဟ်ကီုရ၊ သၟိၚ်ဝွံ ဒှ်သၞောဝ်ဒတောဝ် သၟိၚ်မဂဒူ ဒှ်အလန် (9) မဒှ်ကီုရ|မအံက်ညးဂှ် နွံယၟု သၟိၚ်ဗညာဉူ သၟိၚ်ရာဇာဓိရာဇ်ဝွံ ဒှ်သၟိၚ်ခိုဟ် နွံပ္ဍဲစိုတ်ဂကူမန်ပိုဲ မွဲတၠကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဂွံပိုၚ်ပြဲကၠုၚ် သ္ဂံၚ်ပၞာန်တၠအစောန်ဗွဲမဂလိုၚ် ယၟုသဂံၚ်ဂမၠိုၚ်-သၟိၚ်အမာဲဒိ မၞိဟ်တြုံ|သၟိၚ်ဗညာ လဂိန်အအီ|သၟိၚ်ဗညာဓရံ နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ဟွံတီယၟု 30ပြၚ်ၚ် တုဲပၠန် ဂွံဗတိုက်ကၠုၚ်ပၞန်ကဵု သၟိၚ်ဗၟာ ဍုင်အင်ဝ ပေဲါပၞန်ပန်စှ်သၞာံ ယဝ်ရကောန်ဂကူပိုဲမိက်တီဝင် အးအး ကၠးကၠး ဗှ်ကေတ်လိက်ဝၚ်၊ ရာဇာဝင်ပိုဲ(မန်)ပိုင်ဍုင်၊ ဗီုဗၟာ ဒေါက်တာနိုင်ပန်းလှ ချူလဝ်၊ ရာဇာဓိရာဇ်ရေးတော်ပုံကျမ်း၊ ကီုရအဴ တၚ်ဂုဏ်ရအဴ။
ပထမအဝဲ
ရာဇာဓိရာဇ် ဝွံ နူဍောတ်တ် ဒှ်ကောန်သၟိင်ဗညာဥု နွံယၟု ဗညာနဲ
သရာဲသ္ဂံင်ဂၠိုၚ်
ပိစှ်ပြင်င်+
စၞဒဒှ်ဂျိ
စၞဒဒှ်ဂျိ (food poisoning, Foodborne illness) ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ဟီု စၞဗၠေတ်အခိုက် ဂှ် ဟိုတ်နူ စဒးစၞ မၞုံကဵု ဓါတ်ဂျိ မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု စၟဗက်တဳရိယျာ၊၊ ဓါတ်ဂျိဂှ် ပထုဲ ကဵုအန္တရာယ် ကုကြုတ်၊ ဗုင်တုဲ မဒးဒုင်စသိုင် မပ္တံကဵု စံင်ပရံင်၊ ဖအအ်၊ ဗုင်ဂိ၊ ဗုင်လီု ဂၞဴအာရ၊၊ ဓါတ်ဂျိတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် စၞစဂှ် မအုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်စၞစ မဂွံအုတ်ဂှ် ဒၟာနူကဵု စၟဗက်တဳရိယျာ ဖဍတ်ဂလိုင်ပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲစၞဂှ်ရ၊၊ ကာလကဵုဓါတ်ဂမ္တဴ ကုစၞစဂှ်မ္ဂး ၜိုန်ရ စၟဗက်တဳရိယျာတအ် ချိုတ်အာကီုလေဝ် ဓါတ်ဂျိ စၟဗက်တဳရိယျာတအ် မကၠောန်ပ္တိတ်လဝ်ဂှ် သှ်ေဒၟံင်အတိုင်ဂှ်ရ၊၊ ဇၟာပ်စၟဗက်တဳရိယျာဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ဓါတ်ဂျိ မပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် စၞဒဒှ်ဂျိ ဟွံသေင်၊ စၟဗက်တဳရိယျာ နွံၜါပိဂကူ မကၠောန်ပတိတ် ဓါတ်ဂျိရ၊၊ ကြဴနူ မစဒး ဓါတ်ဂျိဂှ်တုဲ ခြာဟွံလအ် (အပ္ဍဲအပိုင်အခြာ ၜါ-ပိနာဍဳ)ဂှ် လက်သန်ဍေဟ် မံက်တိုန်ကၠုင် မပ္တံ စံင်ပရံင်၊ ဖအအ်၊ ဗုင်ဂိ ကေုာံ ဂၞဴအာ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊
လက်သန် စၞဒဒှ်ဂျိ
လက်သန် စၞဒဒှ်ဂျိဂှ် စံင်ပရံင်၊ ဖအအ်၊ ဂၞဴအာ၊ ဗုင်ဂိ၊ ဇကုကတဴတအ် မလေပ်ကတဵုဒှ်မာန်ရ၊၊ ဓမ္မတာမ္ဂး ကြဴနူ မစဒး စၞလအုတ်ဂှ်တုဲ ၜိုတ်ၜါနာဍဳမ္ဂး လက်သန်ဍေဟ် မံက်ကၠုင်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂၞဴအာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖအအ်လဝ်တုဲ ဓါတ်ဍာ်ဇတ် ပ္ဍဲဇကုလေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ၊၊
ဗီုလဵုဂွံဝေင်ပါဲ
အဓိက တင်မဒးဝေင်ပါဲ ညံင်ဟွံဂွံဒှ် စၞဒဒှ်ဂျိ ဂှ် ညံင်ဂွံနွံကဵု ကမၠောန်ဖဴသအးဇ္ၚးရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ
စၞဒဒှ်ဂျိ ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု စၞစမကၠောန်လဝ်တုဲ စွံလဝ်မ္ၚး ဗွဲမလအ်ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲသ္ၚိကုသိုလ်တအ်မ္ဂး ဍုန်လဝ် စၞစတုဲ အခိင်ဗွဲမလအ် ဖာပ်ဗစဒၟံင်ရ၊၊ ဟိုတ်စၟဗက်တဳရိယျာ မဂွံစိုပ် ပ္ဍဲကဵုစၞစ (ဝါ) သွတအ်ဂှ် နွံၜါသာ်ရ၊၊ မွဲသာ်ဂှ် ဟိုတ်နူ စၞစဂှ် စုက်လုက်ဒး အရာတၞဟ် မပ္တံကဵု နူကဵုတဲမၞိဟ် မဟွံအးဇ္ၚးတုဲ မနွံကဵု စၟဗက်တဳရိယျာဂှ် အာရပ်စုတ် စၞစ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞစတအ်ဂှ် ညးဟွံရပ်ကဵုတဲ၊၊ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုစၞစရ၊၊ ဥပမာ သွမွဲထၟာဲ ဍုန်လဝ်ရ၊၊ ကာလဍုန်သွမ္ဂး စၟဗက်တဳရိယျာ နူကဵု သၞေဝ်ကေဝ် ဖျုန်တအ်ကီု၊ နူကဵု ကပေါတ်ဍုန်သွတအ်ကီုဂှ် ဟိုတ်နူ ဒးဓါတ်ဂမ္တဴ အကြာ ၇၀-၇၅°C တုဲ ချိုတ်အိုတ်ရ၊၊ ဆဂး ဗဳဇဍေဟ် ဟွံချိုတ် သှ်ေဒၟံင် အတိုင်ဂှ်ရ၊၊ ဍုန် နကဵုနဲ ဍုန်ဖဍိုက်ဟေင် ဗဳဇဍေဟ် ချိုတ်မာန်ရ၊၊ ကာလစၞဂှ် ဂံက်အာတုဲမ္ဂး ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် ဍတ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် စၟဗက်တဳရိယျာရ၊၊ စၟဗက်တဳရိယာဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မွဲတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေအ်အ်ဂှ် ဖဍတ်ဂလိုင်ပတိုန်မာန်ရ၊၊ ယဝ်ရ စၞဂှ် ပတဴလဝ်တွဵုမ္ဂး စၟဗက်တဳရိယျာတအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဟွံမာန် သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ယဝ်ရ စၞဂှ် စွံလဝ် ဂမ္တဴ ၅°C ကဵု သၟဝ်နူဂှ်မ္ဂးလေဝ် ဗဳဇတအ်ဂှ် ဍတ်တိတ်ဟွံမာန်၊ တုဲပၠန် စၟဗက်တဳရိယျာ မဂျိုင်ဒၟံင်ဂှ်လေဝ် ချဳဓရာင်ဟွံမာန်တုဲ ဂလိုင်ပတိုန် ဟွံမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞစွံမ္ၚးမ္ဂး ဒးနွံ ဂမ္တဴ ၅°C ကဵုသၟဝ်ဂှ် ဟွံသေင်မ္ဂး လတူ ၇၀°C ရ၊၊
မူဟိုတ် ဂွံဒှ် စၞဒဒှ်ဂျိ
စၟဗက်တဳရိယျာမဂျိုင် ကေုာံ မချဳဓရာင်မာန်တအ်ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ဓါတ်ဂျိရ၊၊ ဂကူစၟဗက်တဳရိယာ (Staphylococcus aureus)ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဗဒှ်ကဵု စၞဒဒှ်ဂျိရ၊၊ စၟဗက်တဳရိယာဂှ် ပ္ဍဲကဵု အကြာစၞာံပိုယ်လေဝ် နွံမာန်ကီုရ၊၊ ကာလဍေဟ် နွံပ္ဍဲစၞာံပိုယ်မ္ဂး အန္တရာယ် ဟွံမဲကီုလေဝ် ကာလဍေဟ် လုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကဵုစၞစတုဲမ္ဂး ဍေဟ်ကၠောန်ပ္တိတ် ဓါတ်ဂျိဂှ်ရ ဓါတ်ဂျိဂှ် ကဵုအန္တရာယ် ကုပိုယ်၊၊ ဗွဲတၟေင် ယဝ်ရ ပ္ဍဲတဲပိုယ် သရ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးလေဝ်ၜုန် တဲမေက်ဒၟံင်မ္ဂး ဟွံထေက်ကဵု ကၠောန်စၞစရ၊၊
ဗီုလဵုဂွံလွဳ စၞဒဒှ်ဂျိ
ဗွဲမဂၠိုင် စၞဒဒှ်ဂျိဂှ် ဍေဟ်မလေပ်ဗၠးအာကေတ်တ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဖအအ် ဂၞဴအာတုဲ ဍာ်မလေပ်ဇတ်အာ ပ္ဍဲဇကုပိုယ် ဒှ်မာန်ဂှ်ရ ဒးစွံသတိရ၊၊ တၞဟ်န ဂွံကလေင်ဗပေင်ဍာ် ပ္ဍဲဇကုတုဲ သုင်ဍာ်ဂၠိုင်င် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်ယာမဂမၠိုင်ရ၊၊ သွက်မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် ကဵု ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ နွံကီုရ၊၊ ဆဂး ယဝ်ရ ဒြဟတ်ပိုတ် ဟိုတ်နူဍာ်ဇတ်လောန်အာ နူဗၞတ်ဗ္ၜတ်မ္ဂး ဒးအာဆဵုကဵု သဝ်ဝန်ထေက်ရ၊၊
နိဿဲ
netdoktor.dk Madforgiftning (09.08.2019)
နဲကဲတဵုလွဳတၞံလိမဴ
'''လိက်အုပ်ဝွံမၞုံယၟု − (နဲကဲတဵုလွဳတၞံလိမဴ)
နိဒါန်လိက်
တဵုလိမဴဟီုဂှ်ဂတာပ်အခေတ်ကွေံကွေံရပ္ဍဲတ္ၚဲဏံ၊
(၂) ။ နဲကဲတဵု
(၃) ။ နဲကဲကဵုဍာ်
(၄) ။ နဲကဲကဵုဝါဲနာနာ
(၆) ။ နဲကဲၜှ်ပလှ်
(ရ) ။ နဲကဲပဠေဝ်ကုတ်ကၞာၚ်အခိၚ်ၜှ်ပလှ်တုဲ
(ဂ) ။ နဲကဲဆက်ကၞာၚ်နာနာ
(၉) ။ နဲကဲသွံတၞံသွံကၞာၚ်ဗီုဂတာပ်အခေတ်
(ဆက်ချူမံၚ်ဏီ ဟွံအိုတ်ဏီပုဟ်)'''
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်လဴ
'''လိက်အုပ်ဝွံမၞုံယၟု − (နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်လဴ)
နိဒါန်လိက်
တဵုသတ်လဴဟီုဂှ်ဂတာပ်အခေတ်ကွေံကွေံရပ္ဍဲတ္ၚဲဏံ၊
မာတိကာဂမၠိုၚ်
(၂) ။ နဲကဲတဵု
(၃) ။ နဲကဲကဵုဍာ်
(၄) ။ နဲကဲကဵုဝါဲနာနာ
(၅) ။ ယဲဂျိဓါတ်သဘာဝ
(၆) ။ နဲကဲၜှ်ပလှ်
(ရ) ။ နဲကဲပဠေဝ်ကုတ်ကၞာၚ်အခိၚ်ၜှ်ပလှ်တုဲ
(ဂ) ။ နဲကဲဆက်ကၞာၚ်နာနာ
(၉) ။ နဲကဲသွံတၞံသွံကၞာၚ်ဗီုဂတာပ်အခေတ်
(၁၀) ။ အုပ်နိဂီုဓရီုတက်ဝေၚ်ကျာဗဟုသုတဆေၚ်စပ်ကဵုနဲကဲပရေၚ်တဵုလွဳနာနာသာ်ဂမၠိုၚ်
(ဆက်ချူမံၚ်ဏီ ဟွံအိုတ်ဏီပုဟ်)'''
ဝၚ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန်ဂမၠိုၚ်
နိဒါန်
ဝၚ်သာသနာမန်ပိုယ်ဂှ် ယဝ်ရကလေၚ်ရံၚ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်အာအတိက်တေံမ္ဂး နူမဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-သၞာံ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန် ၅ မံက်၊ ကျာ်တြဲဒှ်ဂွံ ၄၉ တ္ၚဲ အဃောသ္ပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲတမ်ဗပိုန် (သတ္တဌာနသတ္တဟ) လက်ကရဴအိုတ်ဂှ် ကောန်ဗၞိက်မန်ၜါ "တပူကဵုတဗဝ်" နူရာမညဒေသ ရးဥက္ကလာပ လ္ဂုၚ်ဏံ ကူဗၞိက်စိုပ်အာ မဇ္ဇျိမဒေသ ဗုဒ္ဓဂယာတံတုဲ ဟိုတ်ဒေ၀တဴမွဲ မကေၚ်ဒှ်လဝ် မိ နူဘဝကၠာတေံ ပ္ညုၚ်ထ္ၜးကဵုဂှ်ရ မန်ပိုယ်ကလိဂွံပရဲကၠာတဲ မသုန်သာ်
ဂလာန်ဒုၚ်ဂုဏ်
ဝါကျဗွဲမဂၠိုၚ် မချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်မူပရူပရာတိုက်လိက်မန်၊ အ္စာသၠပတ်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ၊ သ္ဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်၊ သဘၚ်ကလေၚ်လိက် အတိုၚ်မချူ ပြၚ်ဗစိုပ်နၚ်တံဂှ် ကလေၚ်ဒါန်ကုတ်နုက်ပ္တိတ်တုဲ ပရူပရာတံဂှ် ယဝ်ရဆောတ်ယောၚ် ယုက်ဒေက်မ္ဂး လုတ်ဂှ် ကလး၊ ဒွးဂှ် ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ သၠးအခေါၚ်အိုတ်ညိ။
ဘာဂမၠိုၚ်
• # ရာမညနိကာယ_ဘာတၟိ၊_ကွာန်ခလံက်ခပြု
• # ဘာဗၟံက်၊ ကွာန်ခလာတ်
• # ဘာဓမ္မာနုဂ္ဂဟ၊ ကွာန်ခဒုၚ်သှေ်
• # ရာမညနိကာယ_ရာမညဝေပုလ္လပါဠိတက္ကသိုလ်
• # ဘာဗိုလ်လ္ၚဳ
• # ဘာသဳလရာမညပရိယတ္တိမန်၊ ရးလဂုၚ်
• # ဘာသာသနာဒိပ္ပ
• # ဘာကၠအ်ပၞဟ်
• # ဘာအံၚ်စေတဳ
• # ဘာမန်အံၚ်ဇၞးရ
• # ဘာကျာ်ပရိယတ္တိ
• # ဘာကမၠိုၚ်အိန်
• # ဘာဂၠံၚ်ဇၞော်ပရိယတ္တိ
• # ဘာဒုန်ပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကံယက္ခ
• # ဘာဇၞော်၊ ကွာန်ကအ်ဗိုတ်
• # ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကအ်ဗိန်
• # ဘာဇၞော်၊ ကွာန်တံၚ်ပြံၚ်
• # ဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ်
• # ဘာဖာလဇေတ၀န်
• # ဘာအၚ်ဒၚ်
• # ဘာဒဵုကြေၚ်
• # ဘာဇၞော်၊ ကွာန်ရုတ္တံၚ်
• # ဘာတိုက်ပရိယတ္တိ၊ ကွာန်တၟံကၞေၚ်
• # ဘာသာဲဂြာံ
• # ဘာရာမညနိကာယ၊ဍုၚ်လၟိုၚ်
• # ဘာရုၚ်ဒါန်
• # ဘာအသောကရာမ၊ ကွာန်ဟံၚ်ဂါမ်
• # ဘာဂြိုပ်ဖာဂၠသုခဝိဟာရဳ
• # ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်
• # ဘာဂြိုပ် (ကွာန်ကအ်လှာ)
• # ဘာသံဃပိုၚ်
• # မဟာဝိဟာရ (ကွာန်ကံနှာတ်)
• # ဘာဓမ္မကာမိ
• # ဘာသာသနရက္ခိတ
• # ဘာမြာၚ်
• # ဘာဗညာဥု (ကွာန်ဖအံက်)
• # ဘာရတနာမန်
• # ဘာဓာတုမာလာ
• # ရာမညရဌ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်
• # ဘာဒေါဝ်ကွာန် (ကွာန်ကျာအေၚ်)
• # ဘာဝေဠုဝန် (ကွာန်ဖအံက်)
• # ဘာဓမ္မာလောက
• # ဘာဇောတိကာရာမ
• # ဘာဣစ္ဆာသယ
• #ဘာတြေံ (ကွာန်ရောဂေါ)
• #ဘာကျာ် (ရောဂေါ)
• #ဘာဇၞော် (ပ္ၚ)
• #ဘာသုခါရာမ
• #ဘာလဒေါဝ်ဍုၚ် (ဍုၚ်ဇြပ်ဗု)
• #ဘာလှာဒကှ်
• #ဘာသိုက်သၠိၚ်
• #ဘာဒေါဝ် (ဍုၚ်ကျာ်ခမဳ)
• #ဘာသ္ကိုပ်ဍုၚ် (ဍုၚ်ဇြပ်ဗု)
• #ဘာသဳရိမၚ်္ဂလ (ဍုၚ်ဇြပ်ဗု)
• #ဘာပညာသူရ
• #ဘာနန္ဒဝိုန်
• #ဘာဓမ္မစက်
• #ဘာတြေံ (ကွာန်ဓမ္မသ)
• #ဘာမဟာဝိဟာရ (ကွာန်ကြေဝ်ဏာ)
• #ဘာဝိဝေကာဥတ္တမာရာမ (ကွာန်ကအ်ကြိက်)
• #ဘာဗၟံက် (ကွာန်ကံဇြဲ)
• #ဘာဇိုၚ်ၜဳ (ကွာန်ကြုၚ်ဘာ)
ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါ
thumb ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါ
ညးမချူပကောံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ မှာထေရ်ပါလိတ − ဘာဓါတ်ကျာ် (ကွာန်ကၟာဝက် ရးဇြာ)
သက္ကရာဇ်ကျာ် − ၂၅၅၁ သၞာံ −  သက္ကရာဇ်ဍုၚ် − ၁၃၆၈ သၞာံ  ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်အိုတ် တက်ပ္တိတ်လၟိဟ်ပိလ္ၚီကၞပ်ရောၚ်၊ ပစ္စုပ္ပန်လၟုံဏံဂှ် (16-8-2020) ကလေၚ်တက်ပ္တိုန်လ္တူဝဳကဳပဳဒဳယာဘာသာမန်မွဲဝါပၠန်ရ။
သွက်ဂကူရာမည အလုံဒေသဂမၠိုၚ် ဂွံဂိုၚ်သမ္တီဆီဘာသာဇေတ် ဟွံဇေတ် ၊ ကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာကၠာဲ ဟွံကၠာဲ၊  ဂၠာဲစၚ်ခြၚ်ပ္တိတ်ကသပ် ချပ်နကဵုစိုတ်တုဲ ချူပကောံလတ် ( ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါ)ဝွံရောၚ်။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာမှာထေရ်ပါလိတ ဘာဓါတ်ကျာ် ကွာန်ကၟာဝက် ရးဇြာ ၊ သာသနာ(၂၅၄၉)သၞာံ၊  သက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၃၆၇)သၞာံ၊  ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်အိုတ် တက်ပ္တိတ်လဝ်ပိလ္ၚီအုပ်။