cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လိက်တၟအ် စေတဳတဇုအ်တၠရာမ်
အဓိပ္ပါယ် translation
trala pow (n.); our lord c[e]tiy (n.); pagoda vo'; this si mo' (v); is named Tju'; king Trala Rām; the lord Rām
Translated by Nai Bee Htaw Monzel
စရၚ်သၚ်ပြကိုဟ်တုဲ ဂကောံရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မရနုက်ကဵု ၄၀ ဝါ
နိဿဲ
၁၃၈၃၊သၞာံ။ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မရနုက်ကဵု (၄၀)ဝါ၊ လိက်အုပ်။
သၟိင်သဳဟရာဇာ
သၟိၚ်သဳဟရာဇာ သၟိၚ်သဳဟရာဇာဝွံ|Sowha Raja kingအဃောဂကူမန် ပြးစးမံင်ဂှ် ပံၚ်ပကောံညံင်ဂွံဒှ်မွဲ တုဲ စပတိုန်ကၠုင်ဍုင် သုဝဏ္ဏဘုံ ပတိုန်ဒှ်သၟိင်ဨကရာဇ် သၟိင်သဳဟရာဇာ ပဍဲကဵုအခိင်ဂှ် ဂကူေသံ နာန်ေစာ စှ်ပတိုက်ေကတ် ဍုင်မန်သိုက်က်တုဲ သၟိင်သဳဟရာဇာ တီေကတ်တုဲ ပံင်ပကောံဇြဟတ်ပၞာန်တုဲ တိုန်ပတိုက်ဟဒေါင်ေသံတအ် စိုပ်အာစဵုကဵု ဍုင် ယူနန် မန်ဇူ ေသံတအ်ကျအာမန် အလန်ဂှ် သၟိင်သဳဟရာဇာဝွံ စိေစာန်ပရေင်ပၞာန်ေလာန်ရ ကဆံင်သၟိင်စက်ကဝရ် ပဍဲကဵုအခိင်ဂှ် သၟိင်စက္ကဝရ် သဳဟရာဇာ စပတိုန်သေၞာဝ်သ္တောဝ် သဳဟရာဇာ သုဝဏ္ဏဘုံ အခိင်သၟိင်မန်ပိုင်ပြဲဍုင်ဂှ်ေတှ် ေကာန်ဍုင်ေကာန်ကွာန်စသုင်ၜိုတ်သြိုဟ် မိပ်သိပ်ညံၚ်ဍုင်သွဝ်ရ ကလာ ကျာ်ေဂါတမသီုမဟာထရ်ကီုလိုင် စေှ်ကၠုၚ်ဍုင်မန် သုဝဏ္ဏဘုံရ သိၟင်ဨကရာဇ် ဂွံကလေင်ေကတ်ဓရ်ကျာ်တုဲ စရာေသှ်ကၠုၚ် ဗုဒ္ဓသာသနာ ညိညိရ သၟိင်ဝွံ ဂွံဓါတ်သာ်ကျာ်တုဲ ဂွံပတိုန်လဝ်ကျာ်ေစတဳ မွဲဇကုရအဴ ဝင်ကျာ်ဂေါတမ စေှ်ဍုင်မန်ဂှ်ဝွံ ဆက်မံၚ်ကဵု ရာဇာဝင် ၜိုပ်ၜါဍုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ်ရ ဆက်မံင်ကဵု ဝင်သၟိင်မဒဂူ ဘဝတဂိုဟ်ဂှ်ရ တင်ဂုဏ်ရအဴ
အတးသၚ်္ကြာန်၊ သဘၚ်
သဘင်အတးသင်္ကြာန် ဝွံ ဒှ်သဘင်သၠာဲသၞာံ ပ္ဍဲဂကူမန်ကီု သီုကဵုဂကူ ပ္ဍဲရးအာရှ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ မလေပ်ကၠောန် ပ္ဍဲအကြာ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ဂိတုစဲလပါ်စ ဗွဲမဂၠိုင် ကိတ်ညဳ ကုဂိတုဨပြဳ အကြာ၁၃-၁၅ ရ၊၊ မအရေဝ် အတး သင်္ကြာန်ဂှ် အတးဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မပြံင်လှာဲတုဲ သင်္ကြာန်ဂှ် ကၠုင်နူသံသကြိုတ် ＂သင်္ကြာန္တိ＂ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မတုပ် ကုဗီုမန် မပြံင်လှာဲကီုရ၊၊ ညံင်ရဴပ္ဍဲမန်ကီု ဗၟာတအ်လေဝ် ကော် (အတာသင်္ကြန်) ကီုရ၊၊ ဆဂး ညးတအ်ဟီု အတာဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ ＂အန္တ＂ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂ကၞောတ်＂ရ၊၊ အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီ ရဲရးယူရောပ် ညးမစိုပ်လဝ် ဍုင်မန် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၅၈၀တအ်ဂှ်မ္ဂး ညးချူလဝ် (Sapan Daiche) သဘင်ဍာ် ဂှ်ရ၊ မန်မွဲအခိင်ဂှ် ကော်စ သဘင်ဍာ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအကြာလဟီုမန်တအ်ဂှ် ကော်စ သဘင်ဍာ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုလိက်တအ်မ္ဂး မချူ သဘင်အတးသင်္ကြာန် ဒှ်မာန်ရ၊၊
သဘင်အတးဝွံ မွဲသၞာံကဵုမွဲသၞာံ လၟိဟ်တ္ၚဲမကၠောန်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ သၞာံလ္ၚဵု တ္ၚဲလစှ်ေအတး (အတးစှ်ေ)၊ တ္ၚဲကြာပ်သၞာံ၊ တ္ၚဲဒတိုန်အတး(တ္ၚဲအတးတိုန်)၊ ပ္ဍဲသၞာံလ္ၚဵု တ္ၚဲကြာပ်သၞာံ နွံၜါတ္ၚဲတုဲ ဗွဲမဂၠိုင် နွံပိတ္ၚဲတုဲ သၞာံလ္ၚဵု သီုဖအိုတ် နွံပန်တ္ၚဲရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲအတးတအ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဍောတ်တ် ဇၞော်ဇၞော်တိတ်ဝေင်ပက်ဍာ် ရေင်သကအ်တုဲ မၞိဟ်မလုပ်မင်သဳဇမၠိင် ဗွဲတၟေင် မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တအ် မပဒတဴ ပ္ဍဲဇြပ် ပ္ဍဲဘာရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဒတိုန်အတး (ဟွံ) တ္ၚဲသၞာံမွဲမံက်ဂှ်မ္ဂး ကၠာမၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တအ် ဟွံဂွံစဴသ္ၚိ နူမမင်ဒၟံင်သဳဂှ် မၞိဟ်သၟတ်တအ် ကလအ်စ၊ တုဲပၠန် မၞိဟ်သၟတ်၊ မၞိဟ်ဇၞော်တအ် ကောံရေင် သကအ်တုဲ ရပ်လဝ် က္ဍိုင်ဇၞောဝ်၊ ပ္ကဴသြဴ၊ ပၞာင်တုဲ တိတ်အာ ပူဇဴကျာ်ရ၊၊ အရာတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမကၠောန်ပကၠုင် နကဵုသၞာံ ဗွဲမလအ်တုဲ နဒဒှ် အခိုက်ကၞာမွဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵုဂကူမန်တအ်ရ၊၊
နိရုတ္တိ
အတး သင်္ကြာန် မအရေဝ်ၜါမ၊ ပ္ဍဲလဟီုမ္ဂး မန်တအ် မဟီု အတး ဂၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲကာလမချူလိက်မ္ဂး ချူသီုၜါ အတးသင်္ကြာန် ရ၊၊ အတး ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မသၠာဲဂတးတုဲ သင်္ကြာန် ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်သံသကြိုတ် ＂သင်္ကြာန္တိ Saṅkrānti (सङ्क्रान्ति) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပြံင်လှာဲ (ဟွံ) မကၠောအ် နူဂြိုဟ်မွဲ ဗစိုပ်ကဵု ဂြိုဟ်မွဲ၊ (ဟွံ) မကၠောအ် နူရာသဳမွဲ ဗစိုပ်ရာသဳမွဲ၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မပြံင်လှာဲ နူသၞာံမွဲ ဗစိုပ်သၞာံမွဲရ၊၊ ညံင်ရဴပ္ဍဲမန်ကီု ဗၟာတအ်လေဝ် ကော် (အတာသင်္ကြန်) ကီုရ၊၊ ဆဂး ညးတအ်ဟီု အတာဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ ＂အန္တ＂ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂ကၞောတ်＂တုဲ အတာ ဂှ် သၞာံတြေံစိုပ်ကၞောတ်တုဲ သင်္ကြန်ဂှ် ကၠောအ်သၞာံတၟိ ဗီုဏအ် ညးတအ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ်ရ၊၊
ဂကူဒါတ် Jan Huyghen van Linschoten (၁၅၆၃ - ၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၆၁၁) ညးမံင်လဝ် အကြာဂကူမန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၈၈ ဂှ် တိတ်နူ ဍုင်ဗဂေါ စိုပ်ဍုင်အိန္ဒိယ Goa တုဲ နူဂှ် ကလေင်စိုပ် ယူရောပ်၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၉၈ ဂှ် ညးချူပ္တိတ် လိက်ပရူပရာ သီုကဵုဗီုရုပ် ကေုာံ ဗီုတိဍာ် ပ္ဍဲဍုင်ရးအာရှဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုရုပ်ဂကူမန် ကေုာံ ပရူဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ညးချူလဝ် သဘင်အတးဂှ် နကဵုယၟု သဘင်ဍာ် (Sapan Daiche)ရ၊၊
သဘင်ဍာ်
ဂကူဒါတ် Jan Huyghen van Linschoten (၁၅၆၃ - ၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၆၁၁) ဂှ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၅၈၀တအ်ဂှ် စိုပ်အာ ဍုင်မန် ဗဂေါတုဲ ညးချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ဗီုအခိုက်အလိုက် ကေုာံ သဘင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်မန်ရ၊၊ လိက် ကေုာံ ရုပ်ကသူ ညးမဓဇက်လဝ်ဂှ် ဒှ်ဗီုရုပ်အခိုက်မန် နကဵုရုပ်ကသူ ၜိုတ်မဂွံဆဵုကေတ်မ္ဂး ဒှ်အရာတြေံအိုတ်မွဲတုဲ ဒှ်တင်ဂၞင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် အခိုက်အလိုက်ဘဝဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ် ၁၆ ဗွဝ်ကၠံမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဗီုအတးသင်္ကြာန်ဂှ် ညးဓဇက်လဝ် ဗီုမန်တအ် မဝေင်ဒၟံင်ဍာ် အဃောမပက်ဒၟံင်ဍာ် ရေင်သကအ်၊ ရံင်ကဵု လိက်ညးမချူလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဂှ်တုဲ ရုပ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်ဨကရာဇ် ဍုင်ဗဂေါ မဝေင်ဒၟံင်အတး ကရောမ် ဂကောံအမာတ် သၟိင်တၠတအ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ လပါ်တဲပါဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်မၞိဟ်မွဲ မဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲထၟာဲဇၞော်မွဲမတုဲ မၞိဟ်တအ် ဗလိုပ်ဒၟံင် မၞိဟ်ဂှ် တုဲ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်် ကၟံက်ကေတ်ဍာ် မဗလိုပ်လဝ်မၞိဟ်ဂှ်တုဲ သုင်ဒၟံင်ရ၊၊ ရံင်ကဵု လိက်ညးမချူလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ် ပ္ဍဲထၟာဲ မဒုင်ဗလိုပ်ဍာ်ဂှ် ဒှ်လကျာ်ရ၊၊ မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဍာ်မဗလိုပ်လဝ် လကျာ်ဂှ် ယဝ်ရသုင်မ္ဂး ယဲဘဲလာဲလေင်ရ၊၊ လပါ်လက္ကရဴဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုရုပ်ဂၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ဒၞာဲဂှ် ညးချူလဝ် ဗီုမဝေင် Sapan Donon သဘင်ဒုန်ဂၠုင် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ကုညးမကလိဂွံပထမဂှ် သၟိင်ကဵုလာပ် ရုပ်စေတဳထဝ်မွဲတုဲ ကုညးမကလိဂွံဒုတိယဂှ် သၟိင်ကဵုလာပ် ရုပ်စေတဳသြန်မွဲရ၊၊ မၞိဟ်မစိုပ် လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ညးကဵုဂၠိက်ရ၊၊
အတိုင်ညးမချူလဝ်ဂှ် ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵုဘာသာမန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊
...ပၞောဝ်ကဵု သဘင်ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဂကူမန်တအ် နွံသဘင်မွဲ မကော်ခဴစ သဘင်ဍာ် (Sapan Daiche) - သဘင်မဝေင်ဍာ် ရ၊၊ ဨကရာဇ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒၞာဲ မစၟတ်သမ္တီလဝ်မွဲဒၞာဲ မဒှ်ဒၞာဲ မၞိဟ်တအ် မပက်ဝေင်ဒၟံင်ဍာ် ရေင်သကအ် နကဵုဍာ်စၠန်ရ၊၊ အမာတ် ဨကရာဇ်တအ်လေဝ် ပက်စဝ် ဍာ်စၠန် ကုရေင်သကအ်ကီုတုဲ ပလောအ်ညးတအ် ဍုက်ဍေက်ဒၟံင်အိုတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် သဘင်မွဲပၠန်ဂှ် ညးကော်စ သဘင် Sapan Donon (သဘင်ဒုန်(ဂၠုင်)) မကၠောန် ပ္ဍဲ Menao၊ ဨကရာဇ် ကဵု ဂၞကျာ်ဂှ် တိတ်အာ နကဵုဂၠုင် မကျိုင်ကျဝ်လဝ် ဗွဲမဒးရးမွဲရ၊၊ ဂၠုင်ဍောတ်တ် ၜိုတ်ကၠံ လုပ်ပြိုင်၊ ဂၠုင်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်ဒုန်ၜါ မဒုန်အာ တိုင်ပ္ကဴ မစၟတ်သမ္တီလဝ်ဂှ်ရ၊၊ မၞိဟ်မဂွံပထမဂှ် ကလိဂွံ ရုပ်စေတဳထဝ်မွဲ၊ မၞိဟ်ဒုတိယဂှ် ကလိဂွံ စေတဳသြန်မွဲ၊ ကုမၞိဟ် မစိုပ်လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ကလိဂွံယာတ်ပလောအ်တုဲ ဒးဒုင်ပပရေအ် ကုဂၞကျာ်ဨကရာဇ်တအ်ရ၊၊ ကောန်ဍုင်တအ်ဏအ် တ္ၚဲဂှ် သီုဒှ် တ္ၚဲတၟေင် အခိင်ကာလ ညးတအ် မဗလိုပ်လကျာ်ညးတအ်ရ၊၊ ဍာ်ဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဍာ်ပရဲတုဲ ဍာ်မဗလိုပ်လဝ် လကျာ်ဂှ် ညးတအ် သုင်အိုတ်ရ၊၊
တမ်မူလ
သဘင်အတးသင်္ကြာန်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအခိုက်ကြက္ကဒိန်ရ၊၊ အခိုက်ကြက္ကဒိန်မန် တ္ၚဲဏအ်ဂှ် တမ်မူလ ကၠုင်နူ အိန္ဒိယ (ဝါ) ဟိန္ဒူတုဲ သဘင်အတးသင်္ကြာန်ဝွံလေဝ် တမ်မူလ ကၠုင်နူ ဟိန္ဒူကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ဂကူတမိလ် (Tamil) တအ်လေဝ် ဝေင်သဘင်သၠာဲသၞာံ အတိုင်ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ ပ္ဍဲဂိတုစဲ မွဲမံက်ကီုရ၊၊ ဂိတုစဲမွဲမံက်ညးတအ်ဂှ် ဒတုံဒၞာဲ ကုကြက္ကဒိန် ဂြေဂေါရိယာန် (ကြက္ကဒိန်အင်္ဂလိက်) ဂိတုဨပြဳ ၁၄ ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ၊၊ အတးဍုင်မန်ဗၟာလေဝ် ဗက်လဝ် အတိုင်ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူဏအ်ကီုတုဲ ကြပ်ဇၟာပ်သၞာံဂှ် အတးစှ်ေ အကြာဂိတုဨပြဳ ၁၄ ဂှ်ကီုရ၊၊ ညံင်ရဴဂကူတမိလ်တအ်ကီု ဂကူတၞဟ် တွဵုရးတၞဟ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ ဗွဲမဂၠိုင်လေဝ် ကၠောန်သဘင်သၠာဲသၞာံ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ကီုရ၊၊ ဆဂး မွဲတွဵုရးကဵုတွဵုရး မွဲဂကူကဵု မွဲဂကူ ကော်စ ယၟုသဘင်ဂှ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဂကူတမိလ်ဂှ် ကော် တမိလ် ပုတ္တာဏ္ဋု (தமிழ்ப்புத்தாண்டு)၊ ပ္ဍဲတွဵုရးကေရလဂှ် ညးကော်စ ဝိၐု၊ ပ္ဍဲဒေသလဒေါဝ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာအိန္ဒိယဂှ် ကော်စ ဝိသာခဳ၊၊
ပ္ဍဲတ္ၚဲသၠာဲသၞာံဂှ်မ္ဂး ဂကူတမိလ်တအ် ဝေင်သဘင် နဒဒှ်် သဘင်ဂကောံသ္ၚိကၟိန်တုဲ သအးဇ္ၚးသ္ၚိ၊ စုတ်လဝ် သတ်ဆုကဵုထး/ဒုံလေင်၊ ပ္ကဴဒုံလေင်၊ ပၞာင်ဒုံလေင်တုဲ ပူဇဴ ပ္ဍဲသ္ၚိကျာ်၊ အာဇရေင်ဘာကျာ်၊၊ မၞိဟ်တအ် လတက်ပလောအ်တၟိတၟိ ကျိုင်လဝ်ကျေဝ်ကျေဝ်တုဲ အာကလအ်စ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်၊ ဒုင်ကေတ် ဂလာန်ရာဒနာ နူမၞိဟ်ဇၞော်၊ နူမိမတအ်တုဲ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် စစၞသက္ကုဖျုန် ကေုာံ လမျီုရ၊၊
နကဵုလညာတ် ဂုနသေဂရာမ် (Gunasegaram) မချူပ္တိတ်လဝ်လိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၇ ဂှ်မ္ဂး သဘင်သၞာံတၟိ မကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲသဳရိလင်္ကာ၊ ကမ္ဗောဒဳယာ၊ စမ္ပါ၊ ဗိယေတ်နာမ်၊ ကေုာံ မန်ဗၟာဂှ် ကၠုင်နူကဵု အခိုက်သဘင်သၞာံတၟိတမိလ်တုဲ အခိုက်ဝွံ စေန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု မောဟေန္ဇော-ဒရော (Mohenjo-daro) မဒှ်ဂကောံမၞိဟ်အိန္ဒူ (Indus Valley Civilization) မဒှ်ဂကောံမၞိဟ်တမၠာ နူကဵုဘဳသဳ ၃၃၀၀ - ၁၃၀၀ တေအ်ရ၊၊ နကဵုလညာတ် နနစုရိယာန် (Nanacuriyan) မ္ဂး နူကဵုခေတ်လဒေါဝ် အခိုက်တမိလ် (အခိုက်ဟိန္ဒူ) မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသအာရှဒိုဟ်အဂၞဲတေအ်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် အခိုက်ဝေင်သဘင်သၠာဲသၞာံဏအ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
အာဂီု ကေုာံ ပုင်သင်္ကြာန်
ပ္ဍဲအခိင်အတး သင်္ကြာန်မ္ဂး စၞစတၟေင် မန်တအ် မကၠောန်ဖာပ်ဗ္စဂှ် ဒှ် ပုင်အတး (ဝါ) ပုင်သင်္ကြာန် ရ၊၊ ပုင်သင်္ကြာန်ဂှ် ညးဍုန်တုဲ ကလေင်ကြာတ်ထောအ် ညံင်ဂွံဂွံအသာ်ဗုဗု ညံင်ဍောင်ပ္ကဴမၠဵုတုဲ စုတ်ကဵု ဍာ်မောဝ်ဇောဝ်တုဲ စကဵု ခၞာမၞုံကဵု လသိုန်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ကိတ်စ မြေက်ခၞာရ၊၊
အာဂီုဝွံ က္ဍိုပ်သၟိင်မဟာဗြီုဂှ် ဗွဲစၟတ် ညးရန်တၟအ် သၟိင်တ္ၚဲတုဲ နကဵုဥပစာလင်္ကာ ပတိုန်စလဝ် နကဵုက္ဍိုပ် သၟိင်ဗြီုတုဲ ညးမဇန်လဝ် အာဂီုဝွံ ဟီုမာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်သင်္ကြာန်ဂှ် ဒှ်အခိင် ဂၠးတိပိုဲ မဂေတ်ကၠောအ်ဂွံ တ္ၚဲမွဲပဝူရ၊၊ (အခိင်ကၠာတေအ် မၞိဟ်တအ် ထေင်ကေတ် သၟိင်တ္ၚဲမဂေတ်ဒၟံင် ဂၠးတိတုဲ ညးတအ်ထေင်ကေတ် တ္ၚဲဂေတ်ဂွံ မွဲပဝူရ၊၊) ဂၠးတိပိုဲ ကလေင်စိုပ် ပ္ဍဲဒၞာဲ မတဝ်ကဵု ဒေသဍုင်အိန္ဒိယ၊ ဍုင်မန် ကညင်အိုတ် ကၠောအ်တမ်သၞာံ သွက်ဂွံစိုပ် ဥတုဗြဲဂှ် ရာသဳဥတု ကလေင်စတၟိပၠန်ဂှ်ရ ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် သၞာံတၟိရ၊၊ အတိုင်လိက် ပြကိုဟ်သူရိယသိဒ္ဓန္တမ္ဂး ပွိုင်လလအ် ဂၠးတိပိုဲဏအ် မဂေတ် တ္ၚဲဂှ် နွံ ၃၆၅ တ္ၚဲ၊ ၆ နာဍဳ ၁၂ မိနေတ် ကဵု ၃၇ စက္က၊ ပြကိုဟ်ပညာနက္သတ်တၟိမ္ဂး နွံ ၃၆၅ တ္ၚဲ ၅ နာဍဳ ၄၉ မိနေတ် ကဵု ၄၆ စက္ကမ္ဂး ဂၠးတိပိုဲ ဂေတ်ဂွံ တ္ၚဲမွဲဗဂေတ်ရ၊၊
အာဂီုဓမ္မပါလဂှ် ညးချူလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ပ္ဍဲလက်ထက်ဘဒြကဝ်ဝွံ နွံသေထဳမွဲ မပတၠပိုန်ဟာန် ညံင်တိသုန္ဓရဳ ထစေင်အာကီုရ၊၊ နွံကာလမွဲတ္ၚဲ ထမှောံအရက် (အိက်အရက်) မွဲ ပတၠကောန်တြုဟ်ၜါဂှ် ဍေဟ်တိုန်ပ္တီ နာဲပိုဲ သေထဳဂှ်
＂ပိုန်ဟာန်ယဿပတ် တၠအဲ ဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ ဆဂး တၠအဲ ဟွံတုပ်အဲဏီ၊၊＂သာ်ဝွံ ဍေဟ်ဟီုကဵု သေထဳရ၊၊ သေထဳမိင် လဟီုထမှောံအရက်ဂှ်တုဲ ကာလသၟာန်တမှောံအရက်
＂မုဟိုတ် ဟွံတုပ် ကုတၠအဲရော၊၊ ဂှ် သာ်ဝွံ တမှောံအရက် သ္ဂးကဵု သေထဳဂှ်ရ၊၊
＂ပိုန်ဟာန်တၠအဲဂှ် ဂၠိုင်ကွေဟ်၊ ဆဂး ကောန်တြုဟ် ကောန်ဗြဴ မွဲလေဝ် ဟွံမဲ၊ ကာလတၠအဲ စဴအာဘဝပလိုတ်တုဲ ပူဂိုလ် မဂွံပကုသိုလ် ကဵုဒါန်တုဲ ဂွံဇိုန်ပိုန်ပြင်ဏာ တၠအဲသ္ဂောအ်ကလိဂွံ သမ္ပတ္တိတသိုက် ဟွံမဲသက်သက်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုန်ဟာန်တၠအဲဂှ် ဒှ်မံင် အာဲတၟာဲသံသာတုဲ ပိုန်ဟာန်တအ်ဂှ် သွက်တၠအဲ ဒှ်ဒၟံင်သၟးသၟးရ၊၊ အဲဂှ် ပတၠကောန်တြုဟ်ၜါတုဲ ဗတ်ရအဲချိုတ်အာကီုလေဝ် ဒဝိင်အစံင်အတူသောသၞာ ဟွံမဲရ၊၊ အဲချိုတ်အာတုဲ ကောန်အဲ သ္ဂောအ်ပ္တုဲဓဝ်ကုသိုလ် သ္ဂောအ်ဇိုန်ပိုန် ပြင်ဏာ ကဵုသမ္ပတ္တိမပြဲပြဲဂှ် အဲကလိဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဒၟာသာ်ဂှ်ရ တၠအဲ ဟွံတုပ်ကဵုအဲ အဲမ္ဒးဂးရောင်၊၊＂
သေထဳမိင် ဂလာန်တမှောံအရက်ဂှ်တုဲ သာ်ဝွံ သေထဳဂးရ၊၊
＂တမှောံအရက်ဝွံ ဍေဟ်ဆက်တၞောဝ်ဒတောဝ်အနာဂတ်ရောင် ဟွံသေင်ဟာ ပသာ်အဲ ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ်မွဲ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မၞုံကဵုပညာသကာ မပ္ကင်ရင်လဝ် ရုပ်သာ်ကျာ်သြဳ မပြဲလောန် မတၟေင်လောန် နူညးသအာင်ဂှ်ရော၊၊＂
သေထဳဂးတုဲ အာတ်ကောန် ကုသၟိင်ဂိတု၊ သၟိင်တ္ၚဲ လုကဴဂြိုပ်ပိသၞာံကီုလေဝ် သၟိင်ဂိတု သၟိင်တ္ၚဲ ကဵုဟွံမာန်၊ လုကဴပိသၞာံလောန်အာတုဲ ပ္ဍဲကာလဇန်တအ် ဝေင်သဘင်ကၠောအ်သၞာံ သေထဳတွဳပွိုင်ကေတ် ကမၠောန်မံင်မှ မိမိန်ၝဲဂမာ သီုတွဳဝါရဂမၠိုင်၊ သီုက္ဍိုင်ထဝ် ဇၞောဝ်အလာံတုဲ ဇက်တိတ်အာ သင်ဂင်သၟဝ်တၞံဇြဲသုံရ၊၊ စိုပ်ဇြဲသုံတုဲ သေထဳ ပူဇဴဒေဝတဴဇြဲသုံ ကုပုနပဍုန်တုဲ လာင်ထပှ်ဝါ ညံင်ရဴခမောံမၠဵု သီုဍာ်ထီုမြမောဝ် ကေုာံ အမာဲမဒးရး ပူဇဴတုဲ သေထဳ အာတ်ကောန်တြုဟ်ရ၊၊ ပိဏ္ဍပါတ် ပသၟိဟ်နူဂှ် စဟာပ်ဝေင်ဂြိုင်တုဲ ကဵုဒါန် ကုကမၠောန်မံင်မှ မိမိန်ၝဲဂမာတုဲ သဳကၠဳမံင် ဒေဝတဴ သီုကဵုကွိင်ကွိုက် မဂၠိုင်ကဵုသာ် ဗရုတမ္ညဝ်ဒၟံင်ရ၊၊ တုဲ သေထဳ ကလေင်ဇက်စဴ ပြာသာဒ်ဇကုရ၊၊
ဒေဝတဴဇြဲသုံဂှ်လေဝ် ဗီုသေထဳမအာတ်ဂှ် ကဵုဟွံမာန်တုဲ တိုန်အာကဵု သၟိင်အိန် အာတ်အရီုအဗင် သၟိင်အိန်ရ၊၊ သၟိင်အိန်ပၠန်လေဝ် တရးမတ်ဒိပ် အလုံတာဝတိံ ညာတ်ဒး ကောန်ဒေဝတဴ ဓမ္မပါလ ကော်ပဆိုက်နင် ဓမ္မပါလတုဲ သၟိင်အိန် ဂးကဵု ကောန်ဒေဝတဴ ညံင်ဂွံအာတန် ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲဂၠံဂဝ် တၠသ္ၚိ/သမ္ဘာသေထဳရ၊၊ ကောန်ဒေဝတဴ ဓမ္မပါလလေဝ် အာတန် ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲဂၠံဂဝ်တၠသ္ၚိသေထဳ ပေင်ဒစိတ်ဂိတု ဒစိတ်တ္ၚဲတုဲ သၠးဂၠံဂဝ် နကဵုကောန်တြုဟ် မၞုံကဵုရုပ်သာ်ကျာ်သြဳ မတုပ်တဴ ရဴသၟိင်ဂိတု မအာစိုပ် စှ်သုန်မံက်ကီုရ၊၊ သေထဳမိပ်စိုတ် ဗွဲမလောန် ကဵုယၟုဓမ္မပါလ ခၞံပြသာဒ်မွဲ သၟဝ်တၞံဇြဲသုံဂှ်တုဲ ကောန်ဓမ္မပါလဂှ် တိုန်ထ္ၜုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵုခရေင်ထဝ် ပ္ဍဲပြသာဒ်ဂှ်ရ၊၊ သီုကဵုကမၠောန်မံင်မှတအ် ကဵုပူဇဴဒေဝတဴဂြုဂြုဂြီုဂြီုအိုတ်ရ၊၊
ကောန်သေထဳဓမ္မပါလဂှ် ဟိုတ်နူပါရမဳအတိက်တေအ်ဂှ်ရ ကာလအာစိုပ် အာယုက်ထပှ်သၞာံဂှ် ပတၠပညာ ဗွဲမလောန်တုဲ ဒယှ်တှ်အာ အလုံဂတဇမ္ဗုဒိတ် သီုကဵု ဒယှ်တိုန်အာ ဒဵုဍုင်ဗြီုရ၊၊ ဗြီုမၞုံယၟု ကပ္ပဳလမှာဗြီု နူဍုင်ဗြီုဂှ် မိင်ပရိုင်ဒယှ် ဓမ္မပါလဂှ်တုဲ စှ်ေကၠုင် ကဵုဓမ္မပါလ သွက်သ္ဂောအ်စမ်ၜတ် ပညာ ဓမ္မပါလရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုမစမ်ၜတ်ပညာဂှ် ကပ္ပဳလမှာဗြီု ပတိုန်ထ္ၜးသၟာန်တုဲ ယဝ်ရဓမ္မပါလဂှ် သှ်ဒးမ္ဂး က္ဍိုပ်ညးတေအ် ကုတ်ကၠေံတုဲ ဒးဒုင်ပူဇဴကဵု ဓမ္မပါလရ၊၊ ယဝ်ရ ဓမ္မပါလ သှ်ဟွံဒးမ္ဂး က္ဍိုပ်ဓမ္မပါလဂှ် သ္ကုတ်ကၠေအ်တုဲ ဒးဒုင်ပူဇဴကဵုညးတေအ်ရောင် ညးတေအ်ဟီုကဵု ဓမ္မပါလရ၊၊ သၟာန်ကပ္ပဳလမှာဗြီုဂှ်
＂ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ ပၞောဝ်ကျာ်သြဳပိ ကျာ်သြဳတ္ၚဲယး ကျာ်သြဳတ္ၚဲ ကျာ်သြဳဗတံတအ်ဂှ် မုဒၞာဲမတန်ရော၊၊＂
ဓမ္မပါလမိင်သၟာန်ကပ္ပဳလမှာဗြီုတုဲ သမ္ၚာတ်ဒမြဴ ကတဵုဒှ် ဗွဲမလောန်တုဲ နူတ္ၚဲဂှ် ထပှ်တ္ၚဲဂတ ညံင်ဂွံသှ်ကဵု သၟာန်အာတ်အခေါင် ကုကပ္ပဳလမှာဗြီုရ၊၊ ကပ္ပဳလမှာဗြီု ကဵုအခေါင်တုဲ စဴတန်တဴမံင် ဌာန်ဇကုရ၊၊ ဓမ္မပါလလေဝ် ဗ္စာရဏာကၠုင် စိုပ်တြဴတ္ၚဲကီုလေဝ် သှ်ဟွံဒးဏီတုဲ သှ်ဟွံဒးမ္ဂး ဒးဒုင်ကုတ်က္ဍိုပ်တုပ်ပ် ဒဴထောအ်တုဲ ဂစိုတ်ကေတ်ဇကုဇကုဂှ် ပြဲလောန်ရ ဂးတုဲ တိတ်အာ အကြာဂြိုပ် တိက်ဒၟံင် သၟဝ်တၞံဇြဲၜါတၞံရ၊၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် လတူတၞံဇြဲ ဟဝ်ကၠိုင်ၝောအ်ကၟက် ဟီုဒၟံင်အရေဝ်ဂှ်
ၝောအ် - ယးဂတ ပိုဲသ္ဂောအ်စဇွရ၊၊
ကၟက် - မုဟိုတ်တၠအဲ ဟီု သ္ဂောအ်စဇွဂှ်ရော၊၊
ၝောအ် - ကပ္ပဳလမှာဗြီု သၟာန် ဓမ္မပါလဂှ် နူဂယးကျာ်သြဳ မဍုန်ဒၞာဲလဵုရော၊ တ္ၚဲ ကျာ်သြဳ မဍုန်ဒၞာဲလဵုရော၊ သဝ်တ္ၚဲ ကျာ်သြဳ မဍုန်ဒၞာဲလဵုရော၊၊ သမာန်ကပ္ပဳလမှာဗြီုဂှ် ဓမ္မပါလ သှ်ဟွံဒးတုဲ က္ဍိုပ်ဓမ္မပါလဂှ် ကပ္ပဳလမှာဗြီု ကုတ်ကၠေအ်ကဵု သၞာ်တုဲ ဇွဂှ် ညးတိတ်ထောအ် မ္ၚးဍုင်တုဲ ပိုဲသ္ဂောအ်စရ၊၊
ၝောအ် - သၟိက်မိက်ဂွံတီမ္ဂး အဲဟီုထ္ၜးကဵုမာန်ရ၊၊ သဘဴသတ်တအ်ဂမၠိုင် နူဂယး ၚုဟ်တုဲ စဗကလာင်မုက္ခဝါတုဲ ဗဗိုဟ်မြမောဝ် ပ္ဍဲမုက္ခဝါဂှ်ရ ကျာ်သြဳဍုန် မုက္ခဝါရ၊၊ တ္ၚဲပၠန်တုန် မပ္တံ မြမောဝ်ဗလိုပ်ဖုံသြိုဟ်ဂှ်ရ ကျာ်သြဳဍုန်သြိုဟ်ရ၊၊ ဒးကာလသဝ်တ္ၚဲပၠန် သတ်တအ် သအးဂတာဇိုင်တုဲ ဖုံဖလိုပ်မြမောဝ်ဂှ်ရ ကျာ်သြဳဍုန်ဇိုင်ရ၊၊
ဓမ္မပါလဂှ် အရေဝ်ဂစေံကွေဟ်လေဝ် လေပ်လဝ်ဂှ်ရ၊ မိင်အရေဝ်ဟဝ်ကၠိုင်ၝောအ် ကဵု ကၟက်တုဲ မိပ်စိုတ် ဗွဲမလောန် ဒလိုက်ကတဵုစဴကၠုင် ပြာသာဒ်ဇကုတုဲ စၟဳဒၟံင် ကပ္ပဳလမှာဗြီုရ၊၊ ဒးကာလထပှ်တ္ၚဲ ကပ္ပဳလမှာဗြီု စိုပ်ကၠုင်ဂှ် ဓမ္မပါလသှ်ထ္ၜး သၟာန်ဂှ် သှ်ဒးအာတုဲ ကပ္ပဳလမှာဗြီု ဒုင်ပူဇဴ က္ဍိုပ်ညးတေအ်ရ၊၊
က္ဍိုပ်ကပ္ပဳလမှာဗြီုဂှ် ဒကုတ်အာတုဲ ဒၞာဲသ္ဇက်စွံ ဟွံမဲ၊ ယဝ်ရ ပ္တိုန်စွံ လတူက္ဍိုပ်တၟအ် တၟအ်ပြောပ်ဒေါမ်အာ၊ ယဝ်ရဗိုတ်ပ္တိုန် လတူအကာသ ဗြဲဟွံဂူ၊ ဗိုတ်ဏာ ပ္ဍဲဂြိုပ် ဂြိုပ်တူအာ ညံင်ဗတ်သၟ၊ ဗိုတ်ဏာ ပ္ဍဲမှာသၟိတ် မှာသၟိတ်ဒးကှ်အာ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတေအ် ကော် ကောန်သၟိင်ဗြဴထပှ် မဒှ်ကမၠောန်သၟိင်အိန်တုဲ မွဲသၞာံမွဲဝါ ဒုင်စလောအ်ယဵုကေတ် ညးသကအ်တုဲ အာထ္ၜုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိုဟ်ဂန္ဓလဳဂှ် ညးတေအ်ဟီုထ္ၜးကဵုကောန်ထပှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ထ္ၜးတုဲ ကုတ်က္ဍိုပ်ကဵု ဓမ္မပါလရ၊၊ ဒုင်ကေတ်တုဲ ဇကုကပ္ပဳလမှာဗြီုဂှ် ဒှ်အာသာ်ထဝ်ရ၊၊
က္ဍိုပ်ကပ္ပဳလမှာဗြီုဂှ် ဗီုမညးတအ်စၞောန်ထ္ၜးလဝ်ရ ပၞောဝ်ကဵုကောန်ထပှ် ကောန်ဗြဴဇၞော်အိုတ် ဓံင်သဳဒေဝဳဂှ် ဒုင်ကေတ် နကဵုဒလာင်ထဝ် တွဳဗွိုင်ကေတ် ကောန်ဒေဝတဴဂမၠိုင်တုဲ အာအလုံဂၠးကမာင်စက္ကဝါ ဒုင်ပူဇဴကောန်ဒေဝတဴ တြဴနာဍဳတုဲ ဗ္ဒက်သိုန်ကဵု သိန္နရာတ်ထပှ်လတုန်ရ၊၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကောန်ဒေဝတဴတအ်ဂမၠိုင် ဖေက်အာယုက်ပိုန်ဟာန် ကျာ်သြဳဟုတ်အာဂးတုဲ နူတာဝတိံ တိတ်အာဥဒျာန် ပြာပ်အာ ဇရေင်ဂြိုပ်စိတ္တတာဝိုန် သတ်နူလွာဇုက် မၞုံယၟု အဿဝတဳဂှ် ၜှ်နင်တုဲ လာင်ကၠေအ် ပ္ဍဲကြုင်အစဳရဝတဳ ဗၞတ်ထပှ်ဝါ ဖောဝ်အာမောဝ်အာ ရဴကၠေင်သွဟ်ဒိပ်ကီုဂှ် ဂွံတုဲ ပ္ဍဲတၞာအဂ္ဂလဝတဳ နကဵုကွိင်ဒိပ် မသုန်သာ် စသုင်ဝေင်ဂြိုင်အိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ဒေဝတဴတအ်ဂှ် ပိုန်ဟာန် ကျာ်သြဳမောဝ်တိုန်အာရ၊၊ ဒုင်ဗဇဴ ကောန်ဒေဝတဴပ္ဍဲတၞာအဂ္ဂလဝတဳတုဲ ပ္ဍဲကာလဂှ် သုဇ္ဇဒိန်လေဝ် ပြုအာမပေင် ၃၆၅ တ္ၚဲရ၊၊ က္ဍိုပ်ကပ္ပဳလမှာဗြီု နူကဵု တဲဓံင်သဳဒေဝဳဂှ် စလောအ် တဲမဟောရာဂဒေဝဳရ၊၊ မဟောရာဂဒေဝဳထ္ၜုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိုဟ်ဂန္ဓုလဳဂှ် ဒေဝတဴတအ် နကဵုဇၞောဝ်နာနာသာ် ပၞာင်တိုင် စံင်ဗ္ဂဵုလဝ်တုဲ နကဵုဂအတ်ရမ္သာင် ပူဇဴ က္ဍိုပ်ကပ္ပဳလမှာဗြီုဂှ် ကောန်ဗြဴကပ္ပဳလမှာဗြီုထပှ် ညာတ်ဗွဲသကာသၟိင်မတုဲ အိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ် ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ညးကောန်ဗြဴကပ္ပဳလမှာဗြီုထပှ်ဂှ်ရော
(၁) ဓံင်သဳဒေဝဳ
(၂) မဟောရာဂဒေဝဳ
(၃) ဃောရာဂဒေဝဳ
(၅) မန္ဒာဒေဝဳ
(၆) မိဿကဒေဝဳ
(၇) ရဿကဒေဝဳ မဒှ်ရ၊၊
က္ဍိုပ်ကပ္ပဳလမှာဗြီု မထ္ၜုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိုဟ်ဂန္ဓုလိဂှ် ပေင် ၃၆၅ တ္ၚဲတုဲ နူကဵုတဲ မဟောရာဒေဝဳ ဗွဲလၟေင် ဒုင်စၠောအ်တဲ မွဲသၞာံမွဲဝါရ၊၊ အခိင်စၠောအ်တဲဂှ် အခိင်သင်္ကြာန် ပိုဲကော်ခဴစအိုတ်ရ၊၊ ဗီုမဟီုကၠုင် ဗွဲလတူဂှ်ပၠန် ကၠာဟွံဂွံစၠောအ်တဲဂှ် ကောန်ဗြဴကပ္ပဳလမှာဗြီုဂှ် စိုပ်အခိင်သင်္ကြာန်မ္ဂး ယဵုကေတ်က္ဍိုပ်သၟိင်မတုဲ တိတ်အာ အလုံဂၠးကမာင်စက္ကဝါ ဒုင်ပူဇဴ ကောန်ဒေဝတဴတအ်ဂမၠိုင် ဗ္ဒက်သိုန်ကဵု သိန္နရာတ် ထပှ်လတုန်တုဲ ဒုင်ပူဇဴ ပ္ဍဲတၞာအဂ္ဂလဝတဳတုဲမ္ဂး စၠောအ်စိုပ်တဲ ကောန်ဗြဴတၞဟ်မွဲပၠန်ရ၊၊
ဟိုတ်နူသေထဳ အာတ်ကောန် ဇရေင်ဒေဝတဴဇြဲသုံ ပူဇဴပုင်ဍုန်လဝ်တုဲ လာင်ထပှ်ဝါ ညံင်ဂွံဒှ် ရဴခမောံမၠဵု ကေုာံ ဍာ်ထီုမြမောဝ် သီုကဵုအမာဲ ဗွဲမဒးရးတအ်တုဲ ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ်မွဲ မၞုံကဵုပညာ ကေက်သကာ ပိုန်ဟာန်ဍိုက်ပေင်ဂှ်ကီု၊
ကောန်ဒေဝတဴတအ်ဂမၠိုင် သတ်နူလွာဇုက် အဿဝတဳဂှ် ၜှ်တုဲ လာင်ကၠေအ် ပ္ဍဲကြုင်အစဳရဝတဳ ဗၞတ်ထပှ်ဝါဂှ် ဖောဝ်တိုန်မောဝ်တိုန် ညံင်ရဴကၠေင်သွဟ်ဒိပ်တအ်ဂှ် ဂွံပူဇဴ က္ဍိုပ်ကပ္ပဳလမှာဗြီုတုဲ ဂွံစသုင်ဝေင်ဂြိုင်ဂှ် ပိုန် ကျာ်သြဳ မောဝ်တိုန်အာဂှ်ကီုတုဲ၊
ပိုဲမန်တအ် စိုပ်အခိင်သင်္ကြာန်မ္ဂး ပိုန်ဟာန် ကျာ်သြဳ ညံင်ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန်အာဂှ် ပုင်သင်္ကြာန် ကေုာံ ကွာင်ၜဲ ယိုဟ်ၜန် အမာဲ ဗွဲမဒးရးတအ်ဂှ် ကၠောန်တုဲ ကဵုဒါန် ဖါပ်ဗစကၠုင်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကဵု သၠပတ်ဓမ္မပါလရောင် စှ်ေကေတ်စိုတ်ရ၊၊
ဗီုမဝေင်သဘင်
သဘင်အတးသင်္ကြာန်ဝွံ ဟိုတ်မရန်တၟအ်ကဵု ရာသဳကလေင်စတၟိ မရိုဟ်စ သၞာံမစတၟိတုဲ ဒှ်သဘင်နက်သတ်မွဲ ဟီုဂွံတုဲ ဟွံဒှ် သဘင် မဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ဓဝ်ပတှ်ေ ဘာသာမွဲမွဲရ၊၊ အခိင်မကၠောန်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသအာရှ ဒှ်အခိင်ကၞောတ်ကညင် မဒှ်ရာသဳဥတု မကတဴတုဲ နကဵုဍာ်မၞုံဓါတ်မဂံက်ဂှ် လံင်စဝ် ပက် ကဵုရေင်သကအ်တုဲ မဝေင်သဘင်ဂှ်ရ သဘင်ဍာ် ဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ နူဂှ်မွဲကဆံင် ကတဵုဒှ်အာ နဒဒှ်အခိုက်ကၞာမွဲတုဲ ဒဒှ်ရ မပက်စဝ် ဍာ်စၠန်မေတ္တာ သွက်ဂွံကြာတ်ကြဴ အရာဟွံခိုဟ် ဟွံသန် နူသၞာံမတုဲကၠုင်ဏအ်ဂှ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန်ဗၟာဂှ် ပ္ကဴနာဍူ မရာင်ကဴတုဲ ကေတ်ကၞာင်နာဍူ ကေုာံ ထာင်သတ်ဗြဴ မသၚေက်လၟိုင်ဂှ်တုဲ ပယျေဝ်ကၞာထးဝေင်ဍာ်၊ ပယျေဝ်ကွဳဝေင်ဍာ်တုဲ ဂေတ်ကြေဝ် ပက်စဝ်ဍာ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကၞာထးတအ်ဂှ် တၞဟ်နဂွံလဟိင်စိုတ်တုဲ မၞုံကဵု ကွိင်ကွိုက်ဂဳတ လှ်ေဒယှ်ေနာနာသာ်ရ၊၊
စၞစအဓိက ပ္ဍဲအခိုက်ကၞာမန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲဍုင်သေံဂှ် ပုင်ဍာ်အတး ရ၊၊ ပုင်အတးဂှ် ပုင်မစုတ်လဝ် ဍာ်ဂံက်ဂံက် မောဝ်မောဝ်တုဲ စကဵုခၞာမစုတ်လဝ် ကကှ်ကှ်/ၚုဲကှ်ကှ် ကေုာံ လသိုင်ဗကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ကလေင်ကိတ်စ မြေက်ခၞာပၠန်တုဲ ဓါတ်ဂံက်၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ မၞုံကဵုရှ် ဍာတ်၊ ပ္ဍုင်၊ ရိင် ပံင်နှဴလဝ်တုဲ ဖါပ်ဗ္စရေင်သကအ်ရ၊၊
သဘင်အတးသင်္ကြာန်ဝွံ ၜိုန်ရ ဟွံဆေင် ကုပရေင်ဘာသာကီုလေဝ် ညံင်ဂွံဒှ် ပရေင်ကာကုသိုလ်တုဲ သွက်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ်မ္ဂး မၞိဟ်(အာယုက်ဇၞော်)လ္ၚဵုတအ်ဂှ် မင်သဳဓလိင် ပ္ဍဲဘာလကျာ်၊ ကၠောန်သဘင်ဓရ်ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဍုင်သေံမ္ဂး အကြာဘာလကျာ်ကီု အကြာအရာပ်ကီု ဂကောံသၟတ်ဝုတ်ဗၠာဲတအ် ဝေင်မဓနိဂှ် နဒဒှ်အခိုက်ကၞာမန်မွဲ ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင်ရ၊၊ သွက်ကောန်ဟိန္ဒူတအ်မ္ဂး ကေတ်ဏာ ပ္ကဴသြဴ ပၞာင်သ္ဍဴ ပ္ဍဲဘာကျာ်ဟိန္ဒူတုဲ ပူဇဴအိုတ်ရ၊၊ ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာကီု သီုကဵု ဟိန္ဒူဂှ် ကလအ်စ အာယုဝဍ္ဎိ သဳလဝဍ္ဎိ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲတ္ၚဲအတးတိုန်ဂှ်ရ၊၊
ပ္ဍဲတ္ၚဲအတးတိုန်ဂှ် နကဵုဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကဝါက်ပၞာင် ကဝါက်ဇၞောဝ်တုဲ အာပူဇဴကျာ်အိုတ်ရ၊၊ အခိုက်ဏအ် ပ္ဍဲကွာန်မန် ဍုင်မန်ကီု သီုကဵုမန်ဍုင်သေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် မန်ဍုင်သေံ ပ္ဍဲကဵု ဖြပဍေင်ဂှ် ယၟုဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ ကျိုင်ကေတ် ကယျိုင် ဗီုအခိုက် သၟိင်ခေတ်တမၠာတုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ရေင်အာ ပူဇဴကျာ်အိုတ်ရ၊၊
ဂၠာဲတသိုက်
ဂၠာဲတသိုက်
အခိၚ်ဝွံ ဒှ်ဥတုက္ညၚ်ရ၊ ဟိုတ်နူဒှ်ပယျာံဒေါဝ်တ္ၚဲတုဲ အဃောကတဴခိုဟ်ရ၊ ကတဴလေဝ်ကတဴ အုလေဝ်အုဒၟံၚ်ရ၊ လဆောဝ်ကျာဓမြာတ်တအ်ကပိုက်ကၠုၚ်ကီုမ္ဂး ကတဴကတာန်သ္ကာတ်မြဟ် ဗွဲမလောန်ရ။
"သဳလတအ် က္ညညိအဴ"
အဇ္ဇ၊ တၠဂုဏ်
တၠဂုဏ်အစာအဇ္ဇ နကဵုယၟု ခရှ် မာံဇဝ်လာတ် (နာဲအံင်မ္ၚဵုမန်) (ၜံင် ၁၀၊ ဖေ၊ ၁၉၈၀) ဝွံ ဟိုတ်နူပရေင်ကမၠောန် ရီုဗင် ညးဍုင်ကွာန် မစိုပ်ဒဒိုက်နာနာ၊ ရီုဗင် ညံင်ကောန်ၚာ် ဒေသရးဂမၠိုင် ဂွံတိုန်ဘာမာန် ဂွံစိုပ်ဘာမာန် မကဵုလဝ်ယၟု တရဴအအာတုဲ ညးဂမၠိုင်တီလဝ် နကဵုယၟ တၠဂုဏ်အအာ ရ။ တၠဂုဏ်အစာအဇ္ဇဝွံ ပ္ဍဲအခိင် ကၠာဟွံဂွံပခမဳတေအ်ဂှ် ကေင်ပလဝ် အစာဘာ ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ပၞင်ဗိုန်၊ ဗဒိုပ်ညဳသာ သၟဝ်စၟိန်ပြမာန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ် ပခမဳ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်အရံင်ထဝ်ဂှ် ပါလုပ်ချဳဓရာင်ကၠုင် သွက်ဂွံ ဗတိုက်ဖျေဟ်တၠအဝဵုပၞာန်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈ အခိင် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ မကၠောန် သဘင်ကေတ်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန် သွက်ဂွံပဒတန် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်လဒက်ပတန်ဍုင်ဂှ် ပံင်ကောံ ကုဂကောံသၟတ်ဂမၠိုင် ဗွဲတၟေင် ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိတုဲ ဒစဵုဒစး သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် ဒးဒုင်ရပ် ကုတၠအဝဵုတအ်တုဲ ဒးဖျေဟ်လဝ် ထံင် ပွိုင် ၜါသၞာံရ။ ဗၠးတိတ် နူထံင်ဂှ် စရပ်ကၠုင် ကမၠောန်ပရေင်ရီုဗင်ကောန်ဂကူ စကၠောန် မကဵုဒါန် ဂတာတၟအ် ကုကွးဘာ ပ္ဍဲဒေသရးဂမၠိုင်ရ။ ပါဲနူဂှ် ဘာကောန်ဂကူမန် မသရိုဟ်လီုလာ်ဒၟံင်တအ် ညံင်ဂွံသြိုင်ကဵုတၟိကီု၊ ကပေါတ်အရပ်အရာဘာ ညံင်ဂွံခိုဟ်ရုမ်ဂပ်ကီုဂှ် ဗိုင်ရေင်တၠုင် ကၠောန်ကၠုင်ရ။ ပါဲနူ ပရေင်ပညာ ကောန်ၚာ်တုဲ ပရေင်ရီုဗင် ညးမစိုပ်ဒဒိုက် ဗီုကဵု ဘဲဍာ် ဘဲကျာ ဘဲပၟတ် ဘဲပၞာန်တအ်လေဝ် နကဵု ယၟု "တရဴအအာ" ဂှ် ချဳဓရာင်ကၠုင်ဒၟံင်ရ။
က္တဵုဒှ်မၞိဟ်
မာံဇဝ်လာတ် (အံင်မ္ၚဵုမန်)ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၄၁ ဂိတုမာ် (၁၀) စွေက် (ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၀၊ ၁၉၈၀) က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်သၞိင်သြိုဟ် မိမၜါ နာဲထဝ်သောန်၊ မိသာန်ယဳ ပ္ဍဲကွာန်မုဟ်ဒုန် (တကအ်ခၟိုင်) ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် မသုန်တၠဂှ် ဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵုၜါရ။
ဘဝအစာဘာမန် ဥတုကညင်
မာံအံင်မ္ၚဵုမန် ကာလမပေင်အာယုက် (၁၅) သၞာံဂှ် မိက်ဂွံလေပ်လိက်မန်တုဲ အာမံင် ဘာဥတုကညင် တန်ပထမ ပ္ဍဲဘာတိုက်ပိဋကတ် ကွာန်မုဟ်ဒုန်ရ။ ကာလပေင် အာယုက် (၁၆)ဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ပထမ၊ တုဲဆက်တိုန် တန်ဒုတိယဂှ် သီုဂွံဒှ်အ္စာဘာ တန်ပထမရ။ ကာလ မာံအံင်မ္ၚဵုမန် အံင်ဇၞးကေတ် တန်မုဟ်တၟအ်တုဲဂှ် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ညးတေအ် လုပ်ယိုက် နဒဒှ်အစာဘာ ပ္ဍဲဘာမန် ဥတုကညင်ရ။ ပါဲနူဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု မၞိဟ်လေပ်မန် ဂွံဂၠိုင်တိုန် ကုညးမကၠုင်တိုန်ဘာမန် ဥတုကညင် အခိင်တ္ၚဲဟွံသၠးတအ် ဂွံကတ်လ္ၚတ် ဗတောန် လိက်မန်ဂွံဂးတုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် တန်ဗတောန်လိက်မန် အခိင်ဗတံတုဲ စပ်အခိင်ဗတံမ္ဂး အာဗတောန်လိက်မန် ပ္ဍဲအကြာအရာပ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကွာန်မုဟ်ဒုန် (တကအ်ခၟိုင်) ဂှ်ရ။ နကဵုဗီုဗီုဏအ် ကၠောန်ဂွံလဝ် ပွိုင် ပိသၞာံပေင်င်တုဲ မၞိဟ်ဍောတ်တ် ဇၞော်ဇၞော် လေပ်ကၠုင် လိက်မန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
ဘဝအစာဘာ ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်
သၞာံ (၂၀၀၀) ဂှ် မာံအံင်မ္ၚဵုမန် လုပ်သွဟ် စှ်တန် ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳတုဲ စိုတ်ဓာတ် မိက်ဂွံဗတောန်လိက် ကုကောန်ဂကူမန် ဒေသဂြိုပ် ပ္ဍဲသၟဝ်စၟိန်ပြမာန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိလေဝ်ထတ်တုဲ ပြာပ်အာယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ်အစာဘာ ဌာနပရေင်ပညာမန်(ဗဟဵု) ညဳသာတုဲ ကေတ်တာလျိုင် အစာဘာမန် ပ္ဍဲကွာန်ပၞင်ဗိုန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၀၁) ဂှ် ဂွံဒှ် ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ်အစာဘာမန် ပ္ဍဲဌာနညဳသာ မွဲသၞာံပၠန်ရ။ စိုပ်သၞာံ (၂၀၀၂) ဂှ် ညးမဒှ်မိအနန္တဂုဏ် မိသာန်ယဳ စုတိအာတုဲ ညးကလေင်စဴကၠုင် ကွာန်မုဟ်ဒုန်ပၠန်ရ။
ဒဒှ်ခမဳ
ရန်ကဵု မိမဒးထောအ်အာကီုမာံအံင်မ္ၚဵုမန် လုပ်ပခမဳ ကလိဂွံယၟု တၠဂုဏ်ဥက္ကံသ ရ။ နကဵုယၟုဓလုက် ပ္ဍဲပရေင်ချဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပရေင်ကောန်ဂကူဂှ် ကဵုလဝ် ယၟု အဇ္ဇ။ သ္ပဟိုတ်နူချဳဒရာင်ဒၟံင် ပရေင်ဂကူတုဲ နကဵုယၟုဒမၠုက်မွဲ ထပ်တင်လဝ် တၠဂုဏ် "အဇ္ဇ" ရ။
သၞာံ (၂၀၀၃) ဂှ် ကလိဂွံမွဲဝှ်တုဲ စိုပ်အာကွာန်နာင်သၠုင် ဇရေင်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာမန်အံင်ဇၞးရ။ အြကာကတ်ပရိယတ်ဂှ် သီုချဳဒရာင်ဒၟံင် သွက်ဂကူ ဗက်စန်ဒက် သင်သၟတ်မန်ဂမၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဇရေင်ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဂွံပံက်ပ္တိုန် "ဂကောံရာမညလောဟိတ"၊ မဒှ်ဂကောံကဵုဒါန်ဆီရ။
ပၠန်ဂတးအသာ်ထဝ် ၂၀၀၇
သ္ပဟိုတ်နူ ပရိုင်ဂှ် ပြးတိတ်အာ ပ္ဍဲ(DVB) တုဲ အလဵုအသဳတအ် ကလေင်စၟဳစၟတ် ရုပ်ဂမျိုင် ဗက်ဂၠာဲဒတောဝ်ကေတ် အ္စာကမ္မရာရ။ အကာဲအရာ ဂွံမံက်နွံတုဲ သွက်တၠဂုဏ်အဇ္ဇ ဂွံအောပ်ပဲါဂတာပ်ဂှ် နူကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကဵုနင် အရီုဗင်ပရိုင် ဗွဲမပြဟ်ပြေဟ် ကဵုအောပ်ပဲါဘဲဗၟာတုဲ ပဲါစိုပ်အာ ကွာန်ဝင်္က ဂွံဗၠးအာ ဘဲသ္ကေမ်တဲအလဵုအသဳရ။ အာစိုပ် ကွာန်ဝင်္ကတုဲ ကေတ်အဆက်ကဵု ရုင်ဆက်ဆောံ အာတ်ဇူဒီု ပ္ဍဲရုင်သၟတ်မန်လညာတ်တၟိ၊ ဂွံအာဆဵုဂဗကဵု အ္စာနာဲအံင်မ္ၚဵု ပ္ဍဲရုင်ဆက်ဆောံတုဲ တၠဂုဏ်အာ UN ဟာ တၠဂုဏ်ကလေင်စဴဍုင်မန်ဟာ အ္စာအံင်မ္ၚဵု သၟာန်ရ။ တၠဂုဏ်အဇ္ဇလေဝ် ကမၠောန်ပရဟိတ ဗဂဵုလဟဵုရံင်စံင်ဂကူဂှ် နွံပ္ဍဲဍုင်မန်ရတုဲ အဲကလေင်စဴဍုင်မန်ဏောင် ဖျေဟ်ကဵုသ္ဂုတ်သွာတ်ရ။
ဗပေင်ကွတ်
အစဳအဇန် ကလေင်စဴဍုင်မန်နွံတုဲ နူကၠာဟွံဒှ်စဴဏီဂှ် ဆက်သၠုင်ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကွတ်ခမ်ပျူတာ ကွတ်ပရိုင် ကွတ်လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မပ္တမ်ကဵု ဘာသဇိုင်အင်္ဂလိက်လေဝ်တိုန်ရ။ တုဲကၠုင်တေအ်ဂှ် ဘာပရေင်ဍုင်ကွာန်လဵုလေဝ် ဟွံကေင်တိုန်ကၠုင်ဏီ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟီုဂှ် အလဵုဇကုဟေင် ချဳဒရာင်ကၠုင်လဝ် နာနာသာ်တုဲ ၜိုတ်ဒးရးလေဝ် ဂွံတီကၠုင်မာန်ကီုရ။ လ္တူနူဂှ် ပ္ဍဲရုင်သၟတ်မန်လညာတ်တၟိ ဝင်္ကလေဝ် ဂွံတိုန်လဝ် ဘာပရေင်ဍုင်ကွာန် အ္စာဟံသာ ဟီုပသောင်ထ္ၜးကဵု သၞောဝ်ဖေဝ်ဒရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ မတ်ထ္ၜးကၠး ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂၠိုင်တိုန် မွဲထပ်ပၠန်ရ။
ပဲါဇူဂွံ ပ္ဍဲကွာန်ဝင်္က(၃) ဂိတုတုဲ ကလေင်စဴကၠုင်ဍုင်မန် ဆက်လုပ်ချဳဒရာင်အာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပၠန်ရ။ သၞာံ (၂၀၀၈) ဂှ် တၠဂုဏ်အဇ္ဇ ကေုာံ သင်သၟတ်ဂမၠိုင် ပကောံဂွံညးသ္ကအ်တုဲ အစဳအဇန်တြးလိက်အခိင်ဗ္တံရ။ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ချူလဝ် (စစ်ဖိနပ်အောက် လွတ်မြောက်ရေး ဒိုအရေး) ဗက်တြးလဝ် ဂၠိုင်ကဵုဒၞဲါရ။ တ္ၚဲတၟးပရိုင်ဂှ် မြဟ်တမ္ညဝ်အာတုဲ တိုန်စိုပ်အာ (BBC) ဆဂးလိက်ဝွံ ကၠုင်နူလဵုရောဂှ် အလဵုအသဳတအ် ဟွံတီတုဲ ဗက်ဂၠာဲရပ်မၞိဟ်ဟွံဂွံ စဵုကဵုပရိုင်ဟဲဇးအာရ။
ဒးစဵုဒးစ သဘင်ရုဲမာဲ ၂၀၁၀
ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံ (၂၀၀၉) အလဵုအသဳတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရုဲမာဲ သွက်သၞာံ ၂၀၁၀ အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒပ်ပၞာန် မကေမ်ဇျာပ်လဝ် အဝဵုဍုင်အဓိကဂမၠိုင်ကီု၊ အခေါင်အရာ သွက်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ဟွံဗမံက်ထ္ၜးလဝ်တုဲ သွက်ညးဍုင်ကွာန်ကီု သွက်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်တအ်ကီု ဂုဏ်ဖိုလ်ဟွံမဲ ရဲဒစဵုဒစးတအ် ညာတ်ကေတ်တုဲ ဒစဵုဒစးကၠုင် သဘင်ရုဲမာဲ ၂၀၁၀ ဂှ်ရ။ အလဵုအသဳဍုင်မ္ၚးကီု ဗော်ဍုင်မန်တၟိကီု ကောန်ဍုင်အရင်ကီု နူ(NLD) ကီုလေဝ် ကဵုကၠုင်ဇြဟတ်ဓရိုဟ် သွက်ဂွံဒစဵုဒစး ပေဲါရုဲမာဲ ၂၀၁၀ ရ။ ပ္ဍဲကဵု စၟတ်တ္ၚဲ ၁ ဂိတု ၁ သၞာံ ၂၀၁၀ မဒှ်ပယျာံပြံင်ကၠောအ်သၞာံတၟိ လဒေါဝ်ဗ္တံ ၁၂ နာဍဳ လတူဍာန်ကာတ္တရာကွဳစက်ဂှ် တၠဂုဏ်အဇ္ဇမွဲဓဝ် ကဵုဍာ်ဂဥုဲဂစတ်ၜါပိဗူဂှ် တိုန်ဂစတ်ချူလဝ် လတူဍာန်ကွဳစက် (2010 × No) ခရာဇိုင်ခဍာ် ကဵု နိုဝ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒစဵုဒစး သဘင်ရုဲမာဲ (၂၀၁၀)တုဲ နူမုဟ်ဍုင် ဆက်ချူအာ စဵုစိုပ်ဍုင်ရေဝ်တေအ်ရောင် ရန်တၟအ်လဝ်ရ။ ချူဂွံ ၜိုတ်မသုန်ဒၞာဲဂှ် တ္ၚဲတၟးအာ ပ္ဍဲကွာန်ဝါရက်ရ။ ဒၞာဲမချူလဝ်တအ်ဂှ် တက်ကေတ်ရုပ်ဒမျိုင် (Video) ပလံင်ပတိုန်ဝင်္ကရ။ တၠဂုဏ်အဇ္ဇလေဝ် ပဲါဓလေတ်အာ လ္ပာ်ညဳသာတေအ် မွဲလ္စုတ်ပၠန်ရ။
ပရိုင်ဂှ် မြဟ်တိုန်အာ နူဌာနပရိုင်DVB တုဲ ညးဂှ်မွဲ ပတိုန်နင်လဝ်ပရိုင်ရောဂှ် အလဵုအသဳတအ် ဗက်ဂၠာဲရပ် ဗက်ဂၠာဲကၟာတ်ရ။ ဒၞာဲမချူလဝ် လတူဍာန်တအ်ဂှ် အလဵုအသဳတအ် ဗက်ဇိုတ်ပလေအ်ထောအ်ဖအိုတ်ရ။ ဟွံအးအာ လောဲလောဲတုဲ သှေ်ဒၟံင် သဗုင်င်သပါသပါဂှ် အာကလေင်တက်ကေတ်လဝ် ရုပ်ဒမျိုင်မွဲဝါပၠန်ရ။ စၟတ်တ္ၚဲ (၇) ဂိတု ၁ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် ဆက်ချဳဒရာင်တြး (သတေကာ) မချူလဝ် နကဵုဘာသာဗၟာ မွဲကမၠောန်ပၠန်ရ။ က္ဍိုပ်လိခ် (သတေကာ) ဂှ် ချူလဝ် (ပေဲါရုဲမာဲ - ၂၀၁၀) သၟဝ်ဂှ် အာတ်မိက်လဝ်ပိတင်-
ဒးဒုင်ရပ်
ဍေဟ်ကၟာတ်မတ်တုဲ ဍေဟ်ဆက်ပလံင်ဏာရုင် (ရဲစခန်း ဒိုက်ဝန်ကွင်း)ရ။ ဂတမုက်ဗဒမ်ဂှ် (ရဲစခန်း)ဂှ် ဍေဟ်ချူလဝ် (ဥက္ကံသ ခေါ် အောင်ဇော်လတ် ဘယ်သူ့နဲမှ တွေ့ခွင့်မရှိ) မိမကီု အ္စာကီု သ္ကအ်ရဲကီု ညးလဵုမွဲလေဝ် ဍေဟ်ဟွံကဵုအခေါင် ဂွံကၠုင်ဆဵုရ။ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ ဂွံဗှ်လိက်ဂှ်တုဲ အောန်တိုန်စိုတ် ဍာ်ရမတ် ကၠတ်ဓဇူစှေ်အာ နူဂွင်မတ်ၜါရ။ ပ္ဍဲပယျာံတက် (၃) နာဍဳဂှ် ဍေဟ်ဆက် ပလံင်ဏာလဂုင် ဇုက်ဃရှေ်ကအ်ဇိုင်မွဲလ္ပာ် ဇုက်ဃရှေ်ကအ်တဲမွဲလ္ပာ် ဍေဟ်ခါတ်လဝ် ကရောံဇံင်ကွဳစက်မွဲထပ်ပၠန်ရ။ ၜိုတ် (၄) နာဍဳ တ္ၚဲစေင်ဂှ် စိုပ်ဒဒန်မုတ္တမရ။ ဂွံကၠုင်ဗဵုဝေင် ဒဒန်မုတ္တမ တိဍာ်မန်မွဲဝါပၠန်ဂှ် ဟွံလောဲရ။ မတ်ၜါလ္ပာ်ဗဵု တိတ်ကၠုင် ဒဒန်မုတ္တမ စဵုကဵုစ္ဍးသ္ၚောဲအာနူမတ်ၜါရ။ ပ္ဍဲသ္ဂာံဗ္တံ (၁၂) နာဍဳဂှ် စိုပ်အာရုင် (SB) ရုင်စၟဳစၟတ်အမှု ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်လဂုင်ရ။ ပရိုင်တၟေင်ညိတှေ် ဍေဟ်ကော်ပ္တိတ်နင်တုဲ စၟဳစၟတ်ၜုင်တက် ဗွဲမရုန်မဵု နကဵုဒၞပ်ဍေဟ် မလိုန်လဝ်ဂှ်ဟွံသှေ် ဍေဟ်ထဗးစုတ်မုက် ရိုင်င်ဇိုင်င်ရ။
ဘဝဒးဒုင်သ္ၚိစာတ်
စိုပ်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၆၃) ဝါ ၜိုန်နွံ ပ္ဍဲရုင်အချုက်ကီုလေဝ် ဒွက်ရးနိဂီုဂှ် ဂိုတ်ဒယှေ်တိုန်မွဲကအ်ရ။ ရုင်အချုက်အပြောံမွဲ အလာံၜိုပ် ၜိုန်ဟွံမဲကီုလေဝ် အလာံၜိုပ်ဂှ် လုပ်နွံဒၟံင် အပ္ဍဲစိုတ်ဓာတ် ပ္ဍဲကောန်မတ်ၜါတေအ် ညာတ်အာဒၟံင် အလာံၜိုပ် ကၠးကၠးဖ္ဍးဖ္ဍးဖိုဟ်ဏီတုဲ ပ္ဍဲစိုတ်တၠဂုဏ်အဇ္ဇတုပ်သၟဟ် ကဵုနွံဒၟံင် ဇရေင်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မ္ၚးမ္ၚးတေအ်ကီု ဂွံဒုင်စသိုင်ရ။ ခန္ဓကာယဂှ် ဍေဟ်ရပ်စုတ် အချုက်ဟွံသေင်ဟာ နဲကြံင်င်စၟဳစၟတ်ဟွံတိတ်တှေ် နဲၜတ်တ်ဍေဟ်ဆက်လီ စၟဳစၟတ်အာပၠန်ရ။ "ညးဂှ်ပါကီုရော? ၝလဴထောအ်တှေ် အာယုက်ထံင်ၝသာစှ်ေဏောင် ညးဂှ်ပါ ညးဂှ်ပါ" ၝလဴထောအ်ကဵုပိုယ်တုဲ ဒဒှ်ရ ၝလဴစဂှ် ပိုယ်ဟွံဗမံက် ကဵုရဲၝတီပုဟ် ၝလဴထောအ်ကဵု ပိုယ်ညိ။" စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ ဆာန်ဂကောံ ဆာန်သကအ်ရဲတအ်ဂှ် နွံတန်ကြန်ခိုင်ဗိုန်ဒၟံင်တုဲ "ညးလဵုဟွံပါပုဟ်" ထပ် သွဟ်ဒၟံင်ထပ်ကဵုထပ်ရ။
နဲၜတ်တ် ဍေဟ်သၟာန်ဟွံမံက်တုဲ ဍေဟ်တက်ပလီုစိုတ်ဓာတ်မွဲနဲပၠန်ရ။ "ပိုယ်ရပ် မိမၝဏောင်၊ ရပ်အစာၝဏောင် လၟုဟ်ဒၟာနူၝ ဟွံလဴစတုဲ တၠဂုဏ်အစာနာင်သၠုင်ကီု သီုကောန်ကတ်လိက်နာင်သၠုင်ဂှ် စိုပ်ဒၟံင်(ဒိုက်ဝန်ကွင်း ရဲစခန်း) ဍုင်မတ်မလီုအိုတ်ယျ။ ဒၟာနူၝမွဲဂှ် မိမအစံင်အစာ လ္ပကဵုဒးဒှ်ဒဒိုက်။ ၝလဴထောအ်ပြဟ်ဟ်ညိ။" သတိဗိုန်ဒၟံင်တုဲ ဂလာန်ယုတ္တိဟွံမဲဂှ် တီကေတ်မာန်ရ။ ၜိုန်ဍေဟ် ဘပဠလဝ် ညးတၞဟ်ဟွံပါသွဟ်တုဲ မုသွဟ်သအာင်မွဲဟွံမဲ စိုတ်ဓာတ် ဟွံယောင်ယာ ဗိုန်ခိုင်ဒၟံင် အတိုင်ဂှ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲစိုတ်တေအ် ကၠတ်ဒှ်ဓဝိင် ဂွိင်ဒၟံင် လတူမအံက် အစံင်အ္စာ လ္တူဂကောံသကအ်ရဲတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ဂှ် တၠဂုဏ်အဇ္ဇ လဴထ္ၜးလဝ်ရ။
လအ်အာပ္ဍဲရုင် (SB) ဍုင်လဂုင် (အောင်သပြေ စစ်ကြောရေး) ပွိုင် (၂၃) တ္ၚဲတုဲ ဂိတု (၂) စၟတ်တ္ၚဲ (၁) ဂှ် ဍေဟ်ဆက်ပလံင်ဏာထံင် (အင်းစိန်) တေအ်ရ။ သၞာံ (၂၀၁၀) ဂိတု ၉ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၇ ဂှ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်အမိင် ထံင် နကဵုဒုဟ် (၃)
ပိ အမှုအပံင် ထံင်ပွိုင် (၁၅) သၞာံရ။ ကမၠောန်ပရေင်ဂကူဂှ် ညးတၞဟ်ထဴတုဲမှ ကၠောန်ကၠုင်ဟွံသေင် နကဵုဆန္ဒဇကုဇကုရ ကၠောန်ကၠုင်လဝ် တ္ၚဲဏအ် ဒးဒုင်ထံင်ဂှ် ပေင်ကေတ်စိုတ် လတူကမၠောန် မကၠောန်ကၠုင်လဝ်ဂှ်လၟိုန်တုဲ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ ဒုင်ကေတ်သာဓုကာ ကုညးဗှ်အမိင်ထံင်တအ်ဂှ်ရ။ တ္ၚဲဏအ် ဍေဟ်ဖျေဟ်အမိင်ထံင်ကီုလေဝ် တင်ဒတူလိုင်သွက်ဂကူဂှ် ဆက်လုပ်အာ ပေဲါဗတိုက် ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်ဓဝ်လၟိုန်ဏောင် လဝ်စိုတ်တုဲ "ဒယှေ်ထ္ၜး ကဵုဒွက်ရးနိဂီု မွဲကအ် ဒဒှ်ရ ဟွံထံက်ထ္ၜကဵု ဍေဟ်ပုဟ်ဂှ် ထ္ၜးဏာဆီဇာတိတုဲ ဆက်ပၠန်ဂတးအာရောင်၊ ဒွက်ရးနိဂီုဂှ် ဒှ်သက်သဳ ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်ဓဝ်ရ။
ကမၠောန်ပရဟိတ
တၠဂုဏ်အဇ္ဇလေဝ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ ပေင်ကၟိုဟ်ဒၟံင် ဗီုပကတိတြေံတေအ်ဏီတုဲ ကမၠောန်ပရဟိတ ဒတုဲဖိုလ်သွက်ဂကူဂှ်ဟေင် ဆက်ရေင်တၠုင်အာပၠန်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် နကဵုသြန်မဒါန်ပူဂိုလ် မပကောံလဝ်ဂှ် ရာန်ဂတာတၟအ်တုဲ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ စကဵုကၠုင်ဒါန်ဂတဵုတၟအ် ကုကွးဘာမန် ဒေသဗဟဵုတေအ်ရ။ နူဂှ် ပရိုင်ဂှ် ပြးစိုပ်အာ အလုံလိုက်တုဲ မၞိဟ်မိက်ဂွံကဵုတအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ ဘာကောန်ဂကူမန် နွံလၟိဟ် ၁၃၀ ဘာပြင်ဂှ် ဂွံကဵုကၠုင်ဒါန်ဂတဵုတၟအ် ပွိုင် ၃ သၞာံဆက်က် ဇၟာပ်ဘာဟွံသြုင်ရ။ စိုတ်ဗုအးဒၟံင်လ္တူဂကူတုဲ ညးဍုင်ကွာန်မန်ဂမၠိုင် သ္ဍိုက်မၠိုက် လ္ၚဵုကဵုဇြဟတ်ရီုဗင် လ္ၚဵုထံက်ပင်သြန်ရီုဗင်ရ။ ဘာကောန်ဂကူမန်ပၠန်ရ ကွးဘာမန်တအ် မိပ်စိုတ် အ္စာအနုသုခုမ ကေုာံ သၟတ်မန်လ္ၚဵု မၞုံကဵု စိုတ်ဓါတ်ပရဟိတဂမၠိုင် ဘိုင်ပူဗိုင်ကောံဗက် မွဲကရောံကီုတုဲ တရဴအအာဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။
လာပ်
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂိတု ဨပြဳ ၈ နူကဵု มูลนิธิรามัญรักษ์ (မူလနိဓိ ရာမာည်ရက်)(Ramanrak Foundation) ဗဂိန်ကဵုလာပ် คนดีศรีรามัญ (မၞိဟ်ခိုဟ်ကျာ်သြဳရာမာည်)။
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ ၂၃ နူဂကောံ Innovation Mass Media Confederation (I.M.C) ဍုင်သေံတအ် အပ်ပြာပ်ကဵု လာပ် Maha Nagā Award -2019 ပ္ဍဲ ၝောအ်ခန် ဗုဒ္ဓမောန်ထောန် (Bddhamonthon Convention Hall) ခရိုင်နခေါန်ပထုံ (Nakon Pathom Province) ဍုင်သေံ ရ။
စပ်ကဵု ပရူဏအ်တုဲ နူကဵု ဌာနပရိုင်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် သၟာန်တၠဂုဏ်အဇ္ဇတုဲ ညးသှ်ကဵု
လတူမကလိဂွံလာပ်ဏအ်ဂှ် တၠဂုဏ်ဒုင်ဂိုင်ကေတ်လဝ်ဂှ်တှ်ေ ညးကဵုလာပ် ကုတၠဂုဏ် မွဲဓဝ် ဟွံသေင်၊ ညးတအ် ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ ကုဂကူမန်ပိုယ်ရ။ ဣဏအ်ဂှ်မွဲသာ်။ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ်တှ်ေ၊ ပရေင်ချဳဓရာင် တၠဂုဏ်တအ် ကမၠောန်ပရဟိတ အကြာညးဍုင်ကွာန်မန်ပိုယ် ပွိုင် ၅-၆ သၞာံဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ တၠဂုဏ်မွဲဓဝ်တုဲ ပရေင်ချဳဓရာင်ဏအ် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံသေင်။ နကဵုတၠဂုဏ်မွဲဓဝ်လေဝ် ပရေင်ဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံမာန်။ လာပ်ဏအ်ဂှ် ညးတအ်ကဵု ကုပူဂိုလ် မပူဗိုင် ချဳဓရာင်ကၠုင်လဝ် ကရောမ်တၠဂုဏ်တအ် ပ္ဍဲကဵုအစဳအဇန် တရဴအအာ သီုဖအိုတ်။ တၠဂုဏ် ညာတ်ကေတ်သာ်ရ။
ပ္တန်ဝၚ်ပ္ဍဲမုက်လိက် ပရေၚ်ဆဵုဂဗညးမချူလိက်
ဗွဲကိုပ်ကၠာ စပ္တံ ဂွံအခေါၚ်ဗ္တောန်ကေတ်လိက်ဘာသာမိဂှ် ဘာတန်မူလ အလဵုအသဳကွာန်ဝၚ်ဒုန် မဒှ်ရ။ မွဲတန် ဒဵုစိုပ်ပန်တန် ဂွံဗ္တောန်ကေတ်ဘာသာမိ နူအ္စာမန်အလဵုအသဳ ခါန်ကၞက်လဝ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဘာ နဘာသာ မွဲဟေၚ် ဂွံဗ္တောန်ကၠုၚ်ရ။
၁၉၆၂ - သၞာံဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် သ္ကိုပ်ဗဵုနေဝန် သီကေတ်အဝဵုတုဲ ဘာသာမိဂှ် သ္ဒးစ္ဍးသ္ၚောဲတိတ်အာ နူမ္ၚးဘာရ။ ရမျာၚ်ဖ္ဍောတ်ဗှ်ဗျဥ်မန်ဂှ် စိုပ်အာဘာလကျာ်၊ ဘာဥတုက္ညၚ်အိုတ်ရ။
အဲ(မိလေဝ်မန်)ဂှ် ဂွံဗ္တောန်ကေတ် ဆၜိုတ်ပန်တန်တုဲ လိက်မန်ဟွံပရဵု သွဵုမန်လေဝ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်ခိုဟ်ဏဳမွဲသာ် သ္ဒးသာဲခြာကဵုဘာသာမိရ။ တန်ဒေါဝ်ကဵု တန်သၠုၚ်ဂှ် တိုန်ဘာတန်သၠုၚ် မုဟ်ဍုၚ်ရ။ ဘဝ ကွးဘာတန်မူလ ပ္ဍဲပန်တန်ဂှ် ဂွံလာဘ်သကဝ်ဠာယှေပ် ဒဵုကဵု ၅၊၆၊၇ တန်ရ။ ပ္ဍဲပန်တန်ဂှ်ဟေၚ် ဂကောံ ကေၚ်ကာမန် သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်တအ် ကၠောန်ဗဒှ်ပေဲါပြိုၚ် ချူသှ်လိက်မန်ဂှ် ကေၚ်ကလိဂွံ လာဘ် (ဒုတိယ) မဒှ်ရ။
ဝၚ်ဒုန်ကဵုမုဟ်ဍုၚ် ခြာပိတိုၚ်ဂှ် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ ဒၞပ်ဟွံပါလေဝ် က္ဍိုၚ်ကၟာဲထိုၚ်တုဲ စဵုအံၚ်စှ်တန် ကွာ်အာကွာ်စဴကၠုၚ်ရ။ သွက်အံၚ်စှ်တန် ဂိုတ်ဂ္စါန်ပ္တိတ်ဇြဟတ် သ္ပလွဳလိက်ဘာသာဇဳဂှ်တုဲ သ္ၚောဲခြာဝိုတ် အာ ဘာသာမိဂှ် ဆအဲမွဲဓဝ်ဟွံသေၚ် မ္ဒးထေၚ်ကေတ်ရ။ ၁၉၆၈-သၞာံဂှ် အံၚ်စှ်တန်ရ။ တိုန်တက္ကသဵုအၚ်ဝရ။ စိုပ်တက္ကသဵုမ္ဂး လုပ်ဂကောံမန်တက္ကသဵုတုဲ နူကဵုဂကောံမန်ဂှ် ပရေၚ်လိက်ပတ်၊ ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ်၊ တန်ဗ္တောန်လိက်ပတ်တအ် ကေၚ်ချဳဒရာၚ်ကၠုၚ်ရ။
မာဲဆံက်၊ ဍုင် မနွံပ္ဍဲ နိဂီုသေံလပါ်ပလိုတ်
မာဲဆံက် (Mae Sot, แม่สอด, ; မဲဆောက်, ;, ) ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကရေက်လပါ်ပလိုတ် နိဂီုသေံ မဒှ်ဍုင်ပယျဵု ကုနိဂီုဗၟာ ရ။ အရာတၟေင် ဍုင်မာဲဆံက်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဗၞိက် အကြာသေံကဵုဗၟာတုဲ ကောန်ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ညးလလဴပၞာန် နူနိဂီုဗၟာလေဝ် ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်မာဲဆံက်ဂှ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ ဍုင်ဂှ် နွံအပ္ဍဲ ရးတက်တုဲ နူကဵု ဍုင်တက်ဂှ် နွံ ၈၇ ကဳလဝ်မဳတာ၊ နူဍုင်ဇၞော်က္ၜံင်ကံက်မ္ဂး နွံ ၄၉၂ ကဳလဝ်မဳတာရ။ ဍုင်မာဲဆံက်ဂှ် နွံကဵု ရုင်ခရိုင်မာဲဆံက် တုဲပၠန် ဂၠံင်ဇၞော်မလုပ်တိတ် ကုအကြာ နိဂီုသေံ ကဵု နိဂီုဗၟာ။ ဗၞိက်မပြာကတ် ပ္ဍဲဍုင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ကပေါတ်မတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဆုကၠ၊ တုဲပၠန် ဗၞိက်ဒမၠုက် ဗီုကဵု သၠာဲဂတးသွံရာန်မၞိဟ် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲလေဝ် နွံဂၠိုင်ကီုရ။
ပ္တန်ဝၚ်ပ္ဍဲမုက်လိက် ပရေၚ်ဆဵုဂဗညးမချူလိက်
နိဿဲ
၂၀၂၂ - ရာမညမိလေဝ်မန်။ ကလေၚ်ဆဵုမွဲဝါပၠန်မ္ဂး ကေုာံ ဝတ္ထုဂမၠိုၚ်။ မုက်လိက် ၁၆၇-၁၇၃။
မာဲဆံက်၊ ဍုင် မနွံပ္ဍဲ နိဂီုသေံလပါ်ပလိုတ်
နိရုတ်
ဍုင်မာဲဆံက်ဝွံ ယၟုတြေံဂှ် ကော်စ နကဵုဘာသာသေံဇၞော် မာဲလာနဲ (Mae La Noi) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဂြိုပ်သၟတ်။ သၞာံ ၁၈၅၆ ဂှ် ယၟုဍုင်ဂှ် ခုတ်ထောအ်တၟိ ဂွံယၟု မာဲသံက်/မာဲဆံက် (Mae Sot) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဆုကၠထဝ်။
ပ္တန်ဝၚ်ပ္ဍဲမုက်လိက် ပရေၚ်ဆဵုဂဗညးမချူလိက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
မာဲဆံက်၊ ဍုင် မနွံပ္ဍဲ နိဂီုသေံလပါ်ပလိုတ်
ဝင်
သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် ဒဒန်မိတ်အကြာသေံ-ဗၟာ မတတ် ၜဳသံင်ရင် (သောင်းရင်းမြစ်) (Moei River)ဂှ် စပံက်တုဲ နကဵုဒဒန်ဂှ် ဆက်စၠောအ်ကဵု ဍုင်မာဲဆံက် ကဵု ဍုင်ဗြဝတဳရ။ သၞာံ ၂၀၀၀တအ် ရုင်စက် မပ္တိတ်ကပေါတ် ဗွဲမဂၠိုင် သြိုင်ခၞံ ပ္ဍဲမာဲဆံက်တုဲ ကပေါတ်တအ်ဂှ် ပၠုပ်ဒၟံင် နိဂီုဗၟာရ။
မလောန်ကၠုင် သၞာံၜါပိစှ်ောသၞာံဂှ် ဍုင်ဝွံ ဒှ်သ္ၚိ ဂကူကောန်ဍုင်အရင် နူနိဂီုဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီ မပြံင်လုပ်မံင်ဒၟံင်ရ။ ရုင်ကပေါတ် ပ္ဍဲဍုင်မာဲဆံက်ဂှ် ဇၞော်ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲတၟေင် ရုင်စက်ဇၟိင်၊ ရုင်မတ်၊ ရုင်မတ်သ္ၚေက် ကေုာံ ဆုကၠတအ်ရ။ ပ္ဍဲၜိုတ် ၂၀၀၄ လၟိဟ်ကောန်နိဂီုဗၟာ ပ္ဍဲမာဲဆံက် စိုပ်အာ အကြာ ၇၀,၀၀၀ ကဵု ၁၀၀,၀၀၀။
ပထဝဳ
ခရိုင်မဆက် ကုမာဲဆံက်ဂှ် မာဲပ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ၊ မာဲတဝ် ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာ၊ မာဲပ ကဵု ဖြဓါတ်ဖဍေင် ဗွဲဒိုဟ်ဗမံက် တုဲ တသာဲလုတ် ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲမာဲဆံက်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗၞိက် ကုနိဂီုဗၟာ။ ဗွဲတၟေင် ဗၞိက်မတ် ကဵု ဆုကၠဂှ် နွံဂၠိုင်ရ။ ကောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်စက်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဍုင်ဗၟာဂၠိုင်ရ။ ဍုင်ဂှ် ဒးဒုင်ဒၟံင် ဘဲဗၞိက်ဒမၠုက် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန်မၞိဟ် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲဂၠိုင်ကွေဟ်ကီုရ။ ဒတန်မိတ်ဗၟာ-သေံဂှ် ဒှ်ပၞောက်ဗၞိက် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။
ရာသဳ
မာဲဆံက်ဂှ် နွံကဵုရာသဳ ဂမ္တဴ (Köppen climate classification Aw)။ အခိင်မုဟ်ကျာမ္ဂး ကှ်တုဲ ကတဴ။ ဂမ္တဴ တိုန် စဵုကဵု စိုပ် ဂိတုဨပြဳ မဒှ်အခိင် ကတဴဗွဲမလောန်၊ အခိင်တ္ၚဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ နွံၜိုတ်36.8 °C။ အခိင်ကသီုဂှ် စနူ ဂိတုမေ စဵုကဵု ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ မဒှ်အခိင် ဗြဲဂူထတ် အခိင်တ္ၚဲမ္ဂး ဂံက်ညိတုဲ အခိင်ဗတံလေဝ် ကတဴဒၟံင်ဏီဖိုဟ်ရ။
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၃) "ကောလဟလ"
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၃) "ကောလဟလ"
ပရူမွဲမွဲ ညးဟီုအဲဂးမံင်အိုတ်ဂှ် ညးကော်စ ကောလဟလ ရ။
ဗွဲဓမ္မတာ -  ကျာ်တြဲက္တဵုဒှ်မ္ဂး ကၠာကျာ်တြဲဟွံဂွံက္တဵုဒှ်ဏီ ဗၞတ် မွဲလ္ၚီ(၁၀၀၀)သၞာံဂှ် ကောလဟလ ညးဟီုအဲဂး က္တဵုဒှ်ကၠာရ။
ကာလသၟိင်စက္ကဝရ် က္တဵုဒှ်လေဝ် ကၠာသၟိင်စက္ကဝဝ်ဟွံဒှ်က္ဍင် ဗၞတ်မွဲကၠံ(၁၀၀)သၞာံဂှ် ကောလဟလ က္တဵုဒှ်ရ။
ကဝ်တူဏအ်လေဝ် နနဲသာ်ဂှ်ကီု ကၠာကဝ်ဟွံတူဏီ ဗၞတ်မွဲကိုတ်(၁၀၀၀၀၀)သၞာံဂှ် ကောလဟလ က္တဵုဒှ်တဴ ဍုင်မၞိဟ်သၟးဟွံသေင် ညံင်ရဴဍုင်မၞိဟ်ဏအ်ကီုဂှ် ဘုံအပါယ်၊ ဘုံသွဝ်၊ ဘုံဗြီု၊တအ်လေဝ် ဟီုဂး တမ္ညဝ်အာ အိုတ်တုဲ ဇၟာပ်ပ်သတ် နွံဒၟံင်ပ္ဍဲဘုံမဒးတူကီုဂှ် ဖေက်ဘဲကဝ်တူတုဲ ဂစာန်ကၠောန်ကၠုင်ကုသဵုအိုတ်ရ။
သၟိင်ကျေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၉၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၆၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၂) "ဒေဝတဴလောကဗျူဟ"
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၂)  "ဒေဝတဴ လောကဗျူဟ"
ကာလကၠာကဝ်ဟွံဂွံတူက္ဍင် ဗၞတ်မွဲကိုတ်သၞာံဂှ် ဒေဝတဴလောကဗျူဟတအ် စှ်ေကၠုင်လၟိင်လၟဟ် ကုမၞိဟ်ဂမၠိုင် 'ကောလဟလ' က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
ဒေဝတဴနူဍုင်သွဝ် စတုမဟာရာဇ် လောကပါလ မမင်မွဲလိုက်တအ်ဂှ် ဆာန်ဍူသတ်မၞိဟ်တအ်တုဲ  လတက်ကေတ်ဗွိုက်လတက် သာ်ဗ​ကေတ်ကြံင်င် ဗလာဲလဝ်သော်က္ဍိုပ် ဖ​လိုပ်လဝ်ဍာ် ဍေက်က် နကဵုဍာ်ရမတ်ဇွောဝ်ဍေင်မံင်ဂှ် ရပ်နင်ကၠဵုဒေဝတဴမ​ဇၞော် ဂပ်ဝ်လ္ၚုလ္ၚန်ဖေက်ဂၟံက် စှ်ေကၠုင်ထ္ၜးဇကု ကုမၞိဟ်တအ်တုဲ လၟိင်လၟဟ် ကညာင်က​ရေဲတဴ နကဵုရမျာင် အောန်စိုတ်ရ။
" ယွံသဟာဲတအ် ဟွံလအ်မ္ဂး ကဝ်ပိုဲတန်တဴဒၟံင်ဏအ် ဒးတူအာရရောင် စနူအခိင်လၟုဟ်တုဲ အာစိုပ်မွဲကိုတ်သၞာံပၠန်မ္ဂး ကဝ်ဏအ် တူရဏောင်၊ ကာလကဝ်တူဂှ်မ္ဂး ဘုံမၞိဟ်မၞးတအ်ကီု ဘုံသွဝ်(၆)ဘုံကီု စဵုကဵုဘုံဗြီု ပထမဇျှာန်ပိဘုံ ဒးတူဆောံလေင်အာ နူကဵုဘဲပၟတ်အိုတ်ရောင်
ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞးတအ်လ္ပဝိဝိင် လ္ပဟိုတ်မာဲမံင်အိုတ်တုဲ ကၠောန်လဝ်ကေင်ကာကုသဵုအိုတ်ညိ၊ ကၠောန်ၜတ်ဗ္စဖျုင် လွဳပရာ မိမ-အစာညိ၊ ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ညးဇၞော် အာယုဝဍ္ဎိတအ်အိုတ်ညိ "
မပ္တံသာ်ဏအ် နကဵုရမျာင်ဂပ်ဝ်အောန်စိုတ် နွံမဟာကရုဏာ ဂွိင်ကဵုသတ်မၞိဟ်တအ်ကီု ဇကုဇကုလေဝ် ဟွံဗၠးနူဘဲပၟတ်ကဝ်တူကီုတုဲ စံင်တူ ဒှ်တဴသောကဗွဲမ​လောန်တုဲ ဒေဝတဴလောကဗျုဟ လၟိင်လၟဟ် လဴပၟိင်တဴကဵု ကုမၞိဟ်တအ်ရ။
မၞိဟ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဂွံမိင် ဂွံညာတ်ကေတ်ဒေဝတဴတအ် မကညာင်က​ရေဲကဵုသတိဂှ်တုဲ ဖေက်ဂၟံက်ကၠုင် က္တဵုဒှ်သံဝေဂအိုတ်တုဲ ကောံကၠုင်ဇ​ရေင် ဒေဝတဴဂှ်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်နူမၞိဟ်ဂမၠိုင် ကောံကၠုင်ဒၟံင်အိုတ်ဂှ်ရ  ညးကော်စ ' လောက ဗျူဟ ' ရ။
G7 ဂျဳထပှ်
G 7 ကော် ဂျဳထပှ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ဂှ် နွံပ္ဍဲကွာန်ဟံင်ဂါမ် ဟံင်ဂါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၠုင်ကျာ ဒၞာဲဂအာင် ဘာလကျာ်တြေံ ဘာဂၠံက် (ဘာသုခကာရဳ)။ ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်ဂှ် ပသကိုပ်သက ကုဂကောံနာယကကွာန် ကေုာံ ဂကောံသင်သၟတ်ပရေင်ပညာတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် မ္ၚဵုဖျေဟ်ပၞက်သေဝ် ဍိုတ်ထဝ် ဍိုတ်သြန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၆ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၈) မမံက်) တ္ၚဲအဒိုတ် အခိင်နူဂယး ၀၇း၀၀။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲဟံသာ ကေုာံ ညးတာလျိုင် ကဆံင်လတူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ သီုကဵု ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲဟံသာ၊ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ နူကဵု ဂကောံတရဴအအာ ကေုာံ ခမဳသင်မန် ညးဍုင်ကွာန်မန်နာနာ ဂၠိုင်ကဵုကၠံတိုန်စိုပ်လဝ်ရ။
စမြိုင်
ဘာဂှ် နွံဇမၠိင် ၁၄၀ ပေ အနာမ် ၃၀ ပေတုဲ သြိုင်လဝ် ပိထပ်ရ။
ဝင်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၀ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၄ ဂိတုမြေက္ကသဵု ၁၃ စွေက်) ဂကောံသင်သၟတ်ပရေင်ပညာ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ကေုာံ ညးကွာန် ပ္ဍဲကွာန်ဟံင်ဂါမ်ဂမၠိုင် ကောံဓရီု ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဇြပ်သဘင်ဓရ် ဘာအသောကာရာမတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳသွက်သ္ဂောအ်သြိုင်ခၞံပ္တိုန် ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲကွာန်ဟံင်ဂါမ်မွဲ နကဵု ညးတာလျိုင် နာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
နာယက
ဥက္ကဋ္ဌ
ဟိတဓရ
ဘဏ္ဍာ
စၟတ်စရင်
လလောင်တြး
စန်ဒက်
နကဵု ဂကောံသင်သၟတ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ်မန် မဒှ် ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်တအ် အာတ်မိက် ဒုင်ဒါန် ဂကောံပဝါရဏာဂိုဏ်မြာင်(ဟံင်ဂါမ်) ဂအာင်အရှာမ်ဘာဂၠံက် (ဘာသုခကာရဳ) မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ဟံင်ဂါမ် သွက်ဂွံ သြိုင်ဗဒှ် ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်တုဲ နူကဵု အစာတၠဂိုဏ်ကီု သီုကဵု ကျာ်ဇၞော်ဂကောံဂိုဏ် သီုဖအိုတ် (၈) ဇကု တုပ်စိုတ် ကဵုဒါန် ဂအာင်ဘာဂၠံက် သွက်ဂွံသြိုင်ဗဒှ် ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗါ ၁၇ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၄ ဂိတုမြေက္ကသဵု ၁၀ စွေက်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် ထ္ပက်ကဵုစၟတ်တဲ ဒဒှ်ရ တိဂအာင်ဘာဂၠံက်ဂှ် သၠးကဵုဒါန် သွက်ဂွံသြိုင် ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်ရ။
ဂကောံပဝါရဏာဂိုဏ်မြာင် ကျာ်ဇၞော် (၈)ဇကုဂှ်
၂၀၂၃ ဇာန္နဝါရဳ ၆ ဂှ် နကဵု ကောန်ကွာန်တအ် ကၠောန်သဘင် ပစူဗီုရုပ် ဘာကောန်ဂကူမန်။ ဇာန္နဝါရဳ ၁၀ ဂှ် စပ္ညဳတိ ဒၞာဲသွက်ဂွံ သြိုင်ဘာ။ ပ္ဍဲကဵု အရှာမ်ဘာဂၠံက်ဂှ် သိမ်နွံမွဲတုဲ ပ္ဍဲ ဇာန္နဝါရဳ ၁၆၊ ၂၀၂၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုပုဟ် ၁၁ စွေက်) ဂှ် ခမဳသင်ဂမၠိုင် ကၠုင်ပိုက်သိမ်ရ။
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၆ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၈ မမံက်) တ္ၚဲအဒိုတ် အခိင်နူဂယး ၀၇း၀၀ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ဖျေဟ်ဍိုတ်ထဝ် ဍိုတ်သြန်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲဟံသာ ကေုာံ ညးတာလျိုင် ကဆံင်လတူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ သီုကဵု ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲဟံသာ၊ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ နူကဵု ဂကောံတရဴအအာ ကေုာံ ခမဳသင်မန် ညးဍုင််ကွာန်မန်နာနာ ဂၠိုင်ကဵုကၠံတိုန်စိုပ်လဝ်ရ။
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၁) "ဗြဲပလီုကဝ်
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၁) "ဗြဲပလီုကဝ်"
ဂၠးကဝ်ဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူဟွံတိတ်ဗၠးအာနူ ဓရ်သၚ်္ခါရ " ဒှ်-လီု" တုဲ စိုပ်အခိင် မွဲအခိင်မ္ဂး ဒးလီုလာ်ဆောံလေင် သုန်ဂြာံအာ စဵုကဵုညိဟွံသၟေဟ်ရ။
နူစကဝ်တန်တုဲ အယုက်ကဝ်အာစိုပ် (၆၄) အန္တရကပ်မ္ဂး အယုက်ကဝ်တန်ညိင်ဒၟံင် ' ဝိဝဋ္ဋဌာယဳကပ် ' ဂှ် အာစိုပ်လအိပ်တုဲ ဟိုတ်နူဘဲ ပၟတ်၊ဍာ်၊ကျာ မမိက်ကဵုမွဲမွဲ  ပလီုပလာ် ကဝ်ဏအ် မ္ဒးလီုလာ်ဟေင်ရ။
ပၟတ် -ဍာ်-ကျာ ပလီုကဝ်တအ်ဂှ် - ပၟတ်ပလီု(၇)ဝါတုဲမ္ဂး မရနုက်ကဵု (၈)ဝါဂှ် ဍာ်ပလီု(၁)ဝါရ၊ ပၟတ်(၇)ဝါ - ဍာ်(၁)ဝါ နနဲသာ်ဏအ် ပလီုဒၟံင်အဆက်က်တုဲ ကာလအာစိုပ် မရနုက်ကဵု (၆၄)ဝါဂှ် ကျာပလီုပလာ် (၁)ဝါရ။
[ ကျာ-ဂွံပလီုကဝ်မွဲမွဲဝါဂှ် ပၟတ်ပလီု လီုအာ (၅၆)ဝါ၊ ဍာ်ပလီု လီုအာ(၇)ဝါ]
ကာလကဝ်လီုဂှ် စက္ကဝါပိုဲတန်တဴမံင်ဏအ် မွဲဓဝ်ဒလီုလာ်ဟွံသေင်၊ မွဲလောကဓါတ် စက္ကဝါ မွဲကိုဋ် နိလဟုတ် ဒးလီုလာ်အာ မွဲအခိင်တုပ်ပ်ရ၊
ညံင်ရဴ အကြာဍုင်ကွာန် အရာပ်ဂှ်သ္ၚိတူမ္ဂး သ္ၚိပွဳပွူတအ်လေဝ်တူအာမွဲစွံကီု၊ ဆ္ဂးသ္ၚိအရာပ်တၞဟ်သ္အာင်တအ် ဟွံတူက​ရောံဂှ်ရ၊ ဟိုတ်နူကုသဵုတုပ်ရ ဂွံကၠုင်ဒှ်မွဲအုံ မွဲအရာပ် ဒးတူလေဝ် တူအာတုပ်ပ်ရ။
တုပ်ပၟာသာ်ဝွံရ စက္ကဝါ မွဲကိုဋ်နိလဟုတ် တူအာမွဲစွံကီုလေဝ် မ္ၚးနူစက္ကဝါတအ်ဂှ်တအ်ဂှ်တုဲ စက္ကဝါ ဗဒါဲဗဒါဲဂှ် ဟွံဒးတူမွဲစွံရ။
ကာလဘဲပၟတ်ပလီုကဝ်ဂှ်  - အပါယ်(၄)ဘုံ၊ မၞိဟ် (၁)ဘုံ၊ သွဝ် (၆)ဘုံ၊ ဍုင်ဗြီု ပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ ဒးလီုလာ်အာအိုတ်ရ။
ယဝ်ခါရ ဍာ်ပလီုကဝ်မ္ဂး - အပါယ်(၄)ဘုံ၊ မၞိဟ် (၁)ဘုံ၊ သွဝ် (၆)ဘုံ၊ ဍုင်ဗြီု ပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ၊ ဒုတိယဇျှာန် (၃)ဘုံ ဒးလီုလာ်အာအိုတ်ရ။
____________________________
(ဗြဲပလီုကဝ်)
ဗြဲဟွံဂူသၞာံဗွဲမလအ်လတုဲ မၞိဟ်ဂမၠိုင်အ​ဃော တဟင်မံင်ဍာ်ဂှ် ဗြဲပလီုကဝ် စဂူစှေ်ကၠုင် မွဲၝောံဇၞော်ဇၞော်ရ။
မၞိဟ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဂွံဍာ်ဗက်မိပ်မြဟ်တိုန်အိုတ်တုဲ မ သြောံမ၊ မ​ခၞေဝ် စွံလဝ်နွံမံင်တအ်ဂှ် ဖျေံပ​လောံ တဵုတိုန်အိုတ်ရ။
တၞံသြောံ တၞံခၞေဝ်ကေဝ်တအ် တိုန်ဂွံဗၞတ်ဂၠဴစ တၞးၜါ တၞးပိဂှ် ဗြဲက​လေင်ဝင်အာပၠန် ဟွံဂူဟဂှ်ရ၊ ကာလဂှ် မၞိဟ်ဂမၠိုင်လေဝ် ကၠောဝ်စ ကၠောဝ်သုင် ဒှ်ဒဒိုက်ဗွဲမ​လောန်ရ။
သၠာဲခၟာဲ
thumb|ခဍမ်ခၟာဲမွဲ ဂျိုင်င် မနွံလဒေါဝ် သၠာဲခၟာဲ သၠာဲခၟာဲ (Egg white) ဂှ် ဒှ်ခၞတ်ကေဝ်ကေဝ် မနွံ အပ္ဍဲ ခၟာဲမွဲမရ။ ခၟာဲစာင်မ္ဂး နွံသဏ္ဌာန် လ္ပါ်ဂတဂှ် နွံဂၠိုင် ဟိုတ်နူကဵု ပ္ဍဲအခိင်စာင် မဂိုတ်ပ္တိတ်ခၟာဲဂှ်ရ။ သၠာဲခၟာဲဂှ် ပူဗိုင်လဝ် ခဍန်ခၟာဲရ။ ခဍန်ခၟာဲဂှ် နွံသန္ဓိကဵုဒှ် သက္ကုသန္ဓိကဵုဒှ် သၠာဲခၟာဲဂှ် ပူဗိုင်လဝ်ခဍန်ခၟာဲရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိကကမၠောန် သၠာဲခၟာဲဂှ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ခ္ဍန် ကေုာံ သွက်ဂွံဖ္ဍိုက်ဗပေင် အဟာရ ကုကောန်သန္ဓိ သွက်ခၟာဲသန္ဓိတအ်ရ။ သၠာဲခၟာဲဂှ် မတၟုဲတဴ ဗွဲမဂၠိုင် နကဵု ဍာ် ၜိုတ် ၉၀% သၟေဟ် ၁၀% ဂှ် ဒှ်ဓါတ် ပရဝ်တိန်ဂမၠိုင် (မပ္တံကဵု အလ်ဗူမိန် (albumins)၊ မုခဝ်ပရဝ်တိန် (mucoproteins)၊ ကေုာံ ဂလဝ်ဗူလိန် (globulins))တုဲ လေင်ဒၟံင်ရ။ သၠာဲခၟာဲဂှ် ဟွံတုပ် ညံင်ခဍန်ခၟာဲ၊ ခဍန်ခၟာဲဂှ် နွံကဵု ဓါတ်လဳပိဒ် (ကၠေင်) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သၠာဲခၟာဲဂှ် ဓါတ်ကၠေင် ကြပ်ဟွံမဲတုဲ ဓါတ် ကာဗဝ်ဟာက်ဒြိတ် (carbohydrate) နွံ အောန်နူ ၁%ဏီရ။ ပ္ဍဲကဵု ခၟာဲမွဲမဂှ် ဓါတ်ပရဝ်တိန် နွံပ္ဍဲသၠာဲခၟာဲ ၜိုတ် ၅၆% ဒှ်ရ။ သၠာဲခၟာဲဂှ် စကာပ္ဍဲကဵု စၞစဂၠိုင်ကွေဟ်ရ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲကာလမကၠောန် ဝက်သိန် (ဂဥုဲစဵုဒၞာ) လေဝ် စကာ သၠာဲခၟာဲ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကာလမကၠောန် ဝက်သိန်ယဲချာမ်။ ).
လဒက်ပတန်
ပ္ဍဲ သၠာဲခၟာဲစာင်မွဲမဂှ် ပထောအ် ပိဂအုမ်မ္ဂး သၠာဲဍေဟ် နွံလျိုင် ၜါဂအုမ်ဒှ်ရ။ ပ္ဍဲဂှ် ဍာ်နွံ ၉၀% သၟေဟ်ဂှ် ဒှ်ဓါတ်ပရဝ်တိန်၊ ဓါတ်သတ္တု၊ ဓါတ်ကၠေင်ဂမၠိုင်၊ ဝဳတမိန် ကေုာံ ဓါတ်ဂလူကောတ် တအ်ရ။ ခၟာဲစာင်အမေရိကာန်ဂျိုင်င် ဇၞော်မွဲမ မ္ဂး နွံသၠာဲ ၜိုတ် ၃၃ ဂရာမ်မ္ဂး၊ ပ္ဍဲဂှ် ၃,၆ ဂရာမ်ဂှ် ဒှ်ဓါတ်ပရဝ်တိန်၊ ၀,၂၄ ဂရာမ်ဂှ် ဒှ် ကာဗဝ်ဟာ်ဒြိတ် တုဲ ၅၅ မဳလဳဂရာမ် ဒှ်ဓါတ်သဝ်ဒဳယာမ် (sodium)။ ပ္ဍဲကဵုသၠာဲဂှ် ဓါတ်ခဝ်လေသ္ထရောလ် (cholesterol) တုဲပၠန် ဒြဟတ်ဂှ် နွံၜိုတ် ၁၇ ခလဝ်ရဳ (calories) သၠာဲခၟာဲဂှ် ဒှ်ဂကောံဓါတ်အလ်ကာလဳ (alkaline solution) တုဲ နွံကဵုဓါတ်ပရဝ်တိန် ၜိုတ် ၁၄၉ ဂကူရ။ သ္ၚိအင်သၟဝ်ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဂကူဓါတ်ပရဝ်တိန်ဂမၠိုင် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲသၠာဲခၟာဲဂမၠိုင် နကဵု တၟအ်ကၠံ ကေုာံ ယၟုဍေဟ်တအ်ရ။ Ovalbumin is the most abundant protein in albumen. Classed as phosphoglycoprotein, during storage, it converts into s-ovalbumin (5% at the time of laying) and can reach up to 80% after six months of cold storage. Ovalbumin in solution is heat-resistant. Denaturation temperature is around 84°C, but it can be easily denatured by physical stresses. Conalbumin/ovotransferrin is a glycoprotein which has the capacity to bind the bi- and trivalent metal cations into a complex and is more heat sensitive than ovalbumin. At its isoelectric pH (6.5), it can bind two cations and assume a red or yellow color. These metal complexes are more heat stable than the native state. Ovomucoid is the major allergen from egg white and is a heat-resistant glycoprotein found to be a trypsin inhibitor. Lysozyme is a holoprotein which can lyse the wall of certain Gram-positive bacteria and is found at high levels in the chalaziferous layer and the chalazae which anchor the yolk towards the middle of the egg. Ovomucin is a glycoprotein which may contribute to the gel-like structure of thick albumen. The amount of ovomucin in the thick albumen is four times as great as in the thin albumen.
Foam
thumb|Visual representation of protein denaturation. A globular protein becomes unfolded when exposed to heat. thumb|Aerated egg whites are frequently employed in shaken cocktail recipes, such as this Ramos gin fizz, for textural and aesthetic purposes. The physical stress of beating egg whites can create a foam. Two types of physical stress are caused by beating them with a whisk: denaturation and coagulation.
Denaturation occurs as the whisk drags the liquid through itself, creating a force that unfolds the protein molecules.
Coagulation comes from the mixing of air into the whites, which causes the proteins to come out of their natural state. These denatured proteins gather together where the air and water meet and create multiple bonds with the other unraveled proteins, and thus become a foam, holding the incorporated air in place, because the proteins consist of amino acids; some are hydrophilic (attracted to water) and some are hydrophobic (repelled by water).
When beating egg whites, they are classified in three stages according to the peaks they form when the beater is lifted: soft, firm, and stiff peaks. Overbeaten eggs take on a dry appearance, and eventually collapse. Egg whites do not beat up correctly if they are exposed to any form of fat, such as cooking oils or the fats contained in egg yolk.
Health issues
Although egg whites are prized as a source of low-fat, high-protein nutrition, a small number of people cannot eat them. Egg allergy is more common among infants than adults, and most children will outgrow it by the age of five. Allergic reactions against egg white are more common than reactions against egg yolks. In addition to true allergic reactions, some people experience a food intolerance to egg whites.
Eggs are susceptible to Salmonella contamination. Thorough cooking eliminates the direct threat (i.e. cooked egg whites that are solid and not runny), but the threat of cross-contamination remains if people handle contaminated eggs and then touch other foods or items in the kitchen, thus spreading the bacteria. In August 2010, the FDA ordered the recall of 380 million eggs because of possible Salmonella contamination.
Cooked eggs are a good source of biotin. However, daily consumption of raw egg whites for several months may result in biotin deficiency, due to their avidin content, as the avidin tightly binds biotin and prevents its absorption.
Uses
Egg white is a fining agent that can be used in the clarification and stabilization of wine. Egg white can also be added to shaken cocktails to create a delicate froth. Some protein powders also use egg whites as a primary source of protein.
The albumen from egg white was used as a binding agent in early photography during an 1855-90 period; such prints were called albumen prints.
In the 1750s, egg whites were believed to prevent swelling, and were used for that purpose. To help soothe areas of skin that were afflicted, egg white mixed with Armenic bole could help restore the fibers. Egg whites are also used in bookbinding during the gilding process, where it is referred to as 'glaire', and to give a book cover shine.
External links
ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
သၟိင်သမလ
သၟိင်သမလ