cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
အနိစ္စဝတ သင်္ခါရ
သၟတ်မွဲမွဲနွံပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် ပိုန်ဒြပ်ဂၠိုင်၊ ဝုတ်တံဒးစိုတ်၊ ဒှ်ညးမဆက်ဆောံခိုဟ် နွံပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ဂှ်ဒှ်တုဲ အဲလေဝ်ပါလုပ်မံင် ကီုရ။ အခိင်ကာလ အဲမစိုပ်မံင်ဘာ သၞာံပထမဂှ် ဇၞးပိုန် စိုပ်ကၠုင် ဇရေင်အဲတုဲ ကသေံကၟဝ် အာ (မာဆက်) ဗက်အာသ္ကံညးတေံ။ “ကှ်ေလေဝ် အာစိုအ်လေဝ် အဲသ္ပကဵု ဒါယကာ” ဇၞးပိုန်ဂးတုဲ အဲဗက်အာမွဲပၠန်ရ။ “ဟွံခိုဟ်တီမံင်ဖိုဟ် ဆက်ကၠောန်မံင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်ဟ် ဟွံသေင်” ၜိုန်ရတီမံင်ကီုလေဝ် စးအရေဝ် ဟွံမာန်တုဲ ဗက်အာပၠန်ရ။ ဟိုတ်နူ ဇၞးပိုန် သ္ပဒါယကာခိုဟ်တုဲ ကမၠောန်ပရေံအိုတ်မွဲပၠန်ဂှ် “ဗက်ဗြဴဣဂါ” ရဲကွာန်ပိုယ်တံဟီုစရ။ ဇၞးပိုန်ဟီု “ၝတံ ကိုပ်ကၠာနူဟွံဂွံစှ်ေဒၞာဲဏီမ္ဂး ကမၠောန် ပလိုက်ၝောံဏံ ဒးတီလဝ်ဏောင် ဗျူဟာ” အဲဖေက်ဒှ် AIDS ကလေင်ဟီုကဵု ညးတေံတုဲ “ရဲၜိင်ဍာ်ဟွံလေပ်ဂှ်ရ ပၠိုက်ဍာ် ၜိင်လေပ်မံင်တှ်ေ ဟွံပၠိုတ်ညးတေံ သ္ဂးပၠန်တုဲ လိင်ဏာ ညးဗြဴမွဲ အာပြင်ၜဳစက်စဲတုဲ ဘဝဗၠာဲပိုယ်တံ အိုတ်အာဒၞာဲစက်စဲဂှ်အိုတ်ရ။ “စိုတ်ဓါတ်မိက်ဂွံ သၟးသၟးဂှ် စိုတ်ဓါတ်သွက်ဂွံဒှ်ဍိက်ဏောင်ဂှ်” လက်ကြဴမှ ဂွံတီကၠုင်ရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် လညာတ် ကေုာံ ဟီုပတိတ် ဗွဲမဗၠးၜး၊ အခေါင်ဏအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု ပရေင်ဗၠးၜး သွက်ဂွံ ရပ်ဂန်လဝ် လညာတ်တအ် မသက္ကုမဒးဒုင်လုပ်ပထုဲ တုဲပၠန် သွက်ဂွံဂၠာဲလ္ၚတ်၊ ဒုင်တဲ ကေုာံ ဟီုဗတောန် တင်ဂၞင် ကေုာံ လညာတ် နကဵုပရိုင်မဳဒဳယျာ မသက္ကုပယျဵု အပိုင်အခြာ။
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
အနိစ္စဝတ သင်္ခါရ
ပရောပရာပိုယ်အိုတ်သီု အစောန်ပိုယ် ဒ္ဂေတ်ပရေံပရေံပိုယ်အိုတ်သီု ဇၞးပိုန် တီတုဲအိုတ်မ္ဂး ညးထိင်ကၠုင်သ္ကံရဲပိုယ်တံရ။ ပိုယ်တံဗၠေတ်မံင်ယျ ဟွံမိက်ဗက်ညးတေံရ ဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ပရောၝတံ အဲဒးလဴစ ကဵုညးတေံညးဏံဂးတုဲ ဘပဠ ပိုယ်နွံကၠုင်တုဲ ဒးဒုင်မံင်အသံပါင်ညးတေံရ။ ညးတေံဂှ် ဒးမံင်စိုတ် ဝုတ်တက္ကသိုလ်မွဲတုဲ ညးဗြဴဂှ်လေဝ် သိုက်မံင်။ ညးတေံချပ်ဂှ် သ္ကံရဲညးတေံ ဒှ်မံင်ကွးဘာ တက္ကသိုလ်မှ လုပ်ကဵု ညးဗြဴတေံဂွံ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ညးတေံပတိတ်တမ်တုဲ ပံင်မံင်ကဵုသ္ကံရဲပိုယ်။ “မၞိဟ်မွဲတှ်ေ စှ်မွဲတန် မၞိဟ်မသုန်ပံင်ဒှ် (၅၅)တန်ဏံ ပတိတ်ဥာဏ်တုဲ ချူကဵုအဲလိက်ကဝေင်မွဲတၞးစမ်” ဇၞးပိုန် နွံပၟိက်မ္ဂး ဗွဲမပြဟ်ဟေင် ဂစာန်တုဲဒးချူကဵု လိက်ကဝေင်ကဵုညးတေံတုဲ ပိုယ်တံဒးပလံင်ကဵု ညးဗြဴညးတေံဒးစိုတ်ဂှ်ရ။ ပိုယ်ဒးသ္ပအံင်စဴဂၠိုင်င်ကဵု ဝါတုဲ လက်ကြဴညးတေံဒှ်အာကဝေင်ရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ပိုဒ် ၂၀ (1) Everyone has the right to freedom of peaceful assembly and association. (2) No one may be compelled to belong to an association.
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
အနိစ္စဝတ သင်္ခါရ
“မိ ကဵုအဲသၠုဲ (၂၀)ကိုဋ်ညိ ပိုယ်တံကၠောန်ကမၠောန် မဏ္ဍာပ်၊ Song Box ဇၞော်ဇၞော် ပိုယ်ဂကောံတံပံင်တုဲ သွက်ဂွံလိင် မဏ္ဍာပ်မဒှ်ရ” သြန်(၂၀)ကိုဋ်မှ မိဂှ် ဟွံမိက်ကဵုရ။ “ဗီုလဵုဗှ်ေတံကၠောန်ရောကောန်” မိသၟာန်မ္ဂး အတိုင် ဇၞးပိုန် ဟီုလဝ်ဂှ်ဟေင်ဟီုပတိုန်ထ္ၜးကဵု မိပၠန်ရ။ ပိုယ်တံ မၞိဟ်(၆) ပံင်ဖအိုတ်မ္ဂး ဂွံကိုဋ် (၁၂၀) ရာန်ကပေါတ် song တံ မဏ္ဍပ်တံ ဠိင်စအာရောင်။ ပွိုင်မွဲသၞာံမ္ဂး သၠုဲပိုယ်ကလေင်ဂွံဟေင်။ အခိင်အခါဏံဂှ် ညးသ္ပထပိုယ်ပယျင်တံ၊ ကၠောန်ကေင်ကာမွဲမွဲမ္ဂး ညးဠိင် မဏ္ဍပ်ရ။ ဗၞတ်ၜိုတ် မွဲသၞာံမ္ဂး သြန်ပိုယ်ကလေင်ဂွံတုဲ ပရဲတိတ်ဂၠိုင်ကွေံကွေံ၊ ညံင်ကဵုလောဲတိုန်တ္ရဲယးရ။ မိဂှ် ကောန်စိုတ်ထတ်မိက်ဂွံကၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး ဟွံမိက်တက်ဓရိုက်ပၟိက်ဆန္ဒကောန်ဇကုတုဲ သွံကဵုထဝ်တုဲ ပအပ်ကဵုသြန် ကဵုကောန်ဇကုရ။ “ကောန် ညံင်ဂွံဒှ်ပိုန်ဒြပ်၊ ညံင်ဂွံအံင်ဇၞး ကၠောန်ညိ” မိဗ္ကန်နင်ရ။ အဲ “မာံဗျူဟာ” ဟွံကေင်ကတ်လ္ရတ်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မွဲသာ်၊ ပရောပရာ မဏ္ဍပ်လေဝ်ဟွံတီ၊ ပရော Song Box လေဝ်ဟွံတီ၊ ဂွံနင်သြန်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသေင်စရင် လေဝ်ဟွံတီ၊ ကမၠောန်ပံင်တောဲမ္ဂးမုရော ပရဲတမ်ရိုဟ်တံ ဗီုလဵုပြအ်စညးသ္ကံရော ဟွံတီမွဲသာ်။ နကဵုဟွံတီဂၠိုင်င်ကဵု သာ်တံ စကၠောန်ကၠုင်ကမၠောန် ပံင်တောဲဏံရ။ ရာန်ကပေါတ်တုဲဒှ်အိုတ်ဂှ် စမ်မံင်ရမျှာင် Song Box ပိုယ်လဟိင်မံင်ဗွဲမလောန်ရ။ ဂွံၜိုတ်မွဲၜါတ္ရဲဂှ် “ဇၞးပိုန်” သ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲဏောင်ဂး၊ ဟိုတ်ဍေံဂှ် ကဝေင် ဇၞးပိုန် ဗုင်တိတ်အာ လက်ကြဴဏံမိင်ပရိုင်နူကဵုညးတၞဟ် ဂွံတီကၠုင်ရ။ ကပေါတ်ပိုယ် ရာန်လဝ်တၟိတၟိဏံဂှ် ဒှ်အာသွက် “ဇၞးပိုန်” သ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲ ဂွံဂွံ Free သၟးဟွံက၊ ဒှ်မံင်ရဲပၠန်တုဲ ပိုယ်တံ ဒးစုတ်ကဵုသြန် မၞိဟ်မွဲမ္ဂး ဒးအာ (မသုန်ဠက်)ပၠန်ရ။
ကမၠောန်ဒးသိုင်ခၞံမဏ္ဍပ်တံဂှ် ပိုယ်တံဟေင်ဒးသိုင်၊ ဒးကၠောန်ကေတ်တ်တုဲ ဒးယိုက် Song Boxတံ ဍောင်တဴဗွဲမလောန်ရ။ “ဇၞးပိုန်” ဍေံဟွံကၠုင် ပိုယ်တံရ ဒးပတုဲဏာ ကမၠောန်ဖအိုတ်တုဲ လအ်ကၠုင်ညိဂှ် ရဲဂကောံပိုယ် စိုတ်ပါ်ထ္ကးဒှ်ကၠုင်ရ။ အဲဂှ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင်မၞိဟ်ရပ်စရင်မွဲတၠကီုလေဝ် သီုဒးထိင်သြန်၊ သီုစရင်သြန် ဒးရပ်လဝ်သီုၜါရ။ အခိင်တ္ရဲစိုပ်သောင်စရင်ဂှ် လၟိဟ်သြန်ဂှ် ပဵုဒၟံင်တၟာဂလိုင်ကီုလေဝ် သြန်ပ္ဍဲတဲ ညးမရပ်စရင်ဂှ် နွံမံင်ညိညးရ။ ဟိုတ်ဍေံဂှ် နူတၠသ္ရိတံ ကဵုနင်သြန်ဂှ် စုတ်ညးတှ်ေညးကေတ်လဝ်တုဲ သြန်တံဂှ် ဟွံပလံင်ဗစိုပ်ကဵုအဲရ။ ဆ္ဂးပရောပရာဏံမွဲသီုဖအိုတ်ဂှ် “ဇၞးပိုန်” တီမံင်ဖအိုတ်တုဲ လက်ကြဴဏံဂှ် အဲ ရပ်သြန်ထိင်သြန် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ညးတေံသ္ဂးတုဲ သြန်အဲ စုတ်လဝ်တံဂှ် မွဲဒကေဝ်လေဝ် ဟွံကလေင်ဂွံ၊ ရဲဂကောံပိုယ်တံလေဝ် ထေင်သောဲအဲ၊ အဲဟေင် လီကေတ်လဝ်သြန်ဏံသီုဖအိုတ်ရောင်။ မတ်ရဲပိုယ် ကျောဝ်ကၠုင်အဲ အဓိပ္ပါယ်မံက်ဒၟံင်ဗီုဏံရ။ ဇၞးပိုန် လေဝ် တြးပရိုင်အဲ ရပ်စရင်ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ကၟော်ဓရော် ဟွံတီ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
(၁) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် ပရေင်ဗၠးၜး သွက်ဂွံကောံဓရီု ကေုာံ ဒက်ဂကောံ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်။ (၂) သက္ကုမၞိဟ် မဒးဒုင်ပၠုပ် အတေင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမွဲ။
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
အနိစ္စဝတ သင်္ခါရ
“ကောန်ဗၠာဲ ဗှ်ေပေင်အယုက်(၂၀)ယျ သွက်ဂွံသ္ပပယျင်ကဵု မိ အခိင်စိုပ်ရ” မိဟီုကၠုင်ဂှ် အဲဒုင်ဏာကအ်ပါင်လောဲလောဲရ။ အခိင်အဲသ္ပပယျင်ဂှ် ပံက်လဝ် Song Box အတိုင်မွဲဗ္တံ မွဲတဲလေဝ်ဟွံဒေါံရ။ အခိင်ဂှ် သ္ကံရဲပိုယ်တံ မိပ်အိုတ်အစောန်ကီုလေဝ် သွက်ညးအာကူရဝ်ဗာ၊ အာကမၠောန်တံ ဗီုလဵုဂွံၜက်အာမွဲဗ္တံဂှ် ညးလေဝ်ဟွံချပ်သွက်ညးတံရ။ အခိုက်ရဲကွာန်ပိုယ်တံ ကၠောန်သ္ပပယျင်မ္ဂး စရိတ်သုင်အရက်သၟး အိုတ်မံင် ကိုဋ်(၂၀)။ စရိတ်အရက်ကဵု ဖာပ်ဗ္စမၞိဟ် အိုတ်ကြပ်တုပ်မံင်ရ။ ကမၠောန်ကုသိုလ်ပိုယ်တံဂှ် ဂွံညိဓဝ် ဒးဟီုစရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ပိုဒ် ၂၁ (1) Everyone has the right to take part in the government of his country, directly or through freely chosen representatives. (2) Everyone has the right of equal access to public service in his country. (3) The will of the people shall be the basis of the authority of government; this will shall be expressed in periodic and genuine elections which shall be by universal and equal suffrage and shall be held by secret vote or by equivalent free voting procedures.
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
အနိစ္စဝတ သင်္ခါရ
အဲဒှ်အာပယျင်တုဲ မိတ်သဟာဲအဲတံဂှ် သြာဲအာမွဲချိုတ်ခဏ။ “ကောန်သ္ပပယျင်မ္ဂး အောန်အိုတ် (၃၀)တ္ရဲဒးသ္ပဏး၊ တၟော်ကဵုသြန်မ္ဂး မွဲတ္ရဲ ၜါကိုဋ်၊ ပ္ရာန်ဟွံစိုပ်ဘာအိုတ်ဏီ၊ ဟွံမိက်ကဵုကောန်စိုပ်သ္ရိဏီ” မိကၠုင်ဟီုတုဲ ဒုင်ကအ်ပါင်ကဵုမိရ။ စှ်ေပိဏ္ဍပါတ်တုဲမ္ဂး ကမၠောန်သွက်ဂွံကၠောန်အောန်မံင်တုဲ ကပှ်ရပ်ဂွံလိက်မွဲအုပ်တုဲ ဗှ်တိုန်လိက်မွဲခဏဍောတ် သွက်ဂွံဖအိုတ် အခိင်ရ။ လိက်မ္ဂးဂှ် နူကဵုသွဟ်စှ်တန်တုဲ က္ဍုဟ်ဇမၠေံအာလိက် ညိမှ ဟွံမိက်ပံက်ဗဵုဗှ်လိက်ရ။ အခိင်ကာလတိုန်တက္ကသိုလ် ဒၞာဲဗှ်လိက်တံဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံတက်စဗီုဓါတ်ဓဝ်ရ။ သၟတ်ပိုယ်တ္ရဲဏံဂှ် ကမၠောန်ဇၞော်ကၠောန်မံင်ပိသာ်ရ ၁။ ဝေင် ဂိမ် ၂။ လံင်ပေါဲဗဝ် လတူလပှ်ကျာ ၃။ သုင်ဍာ်တၞး ပိသာ်ဏံကိစ္စ တာလျိုင်သၟတ်တံ ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရောင်ထေင်ကေတ်လဝ်ဗီုဏံရ။ ကၠောန်ကမၠောန်မ္ဂး ဒးတိတ်ဍုင်မ္ရးတွဵုပ္ဍဲစိုတ်တေံ စှ်ေမံင်စိုတ်ဗီုဏံရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
(၁) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် သွက်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု အလဵုအသဳဍုင်ညး၊ နကဵုနဲတိုက်ရိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုနဲ မရုဲစှ် ညးစၞးဂမၠိုင် ဗွဲမဗၠးၜး။ (၂) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် မဂွံဒုင်စသိုင် ပရေင်ရီုဗင်မၞိဟ် ဗွဲမတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲဍုင်ညး။ (၃) ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် သဇိုင်အဝဵုသြဇာအလဵုအသဳ၊ ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်ဏအ်ဂှ် သ္ဒးဒှ်မပ္တိတ် နကဵု မနွံကဵုအပိုင်အခြာကာလ ကေုာံ သဘင်မာဲမဍာံစၟတ် မရုဲစှ် နကဵုသီုညးဖအိုတ် ကေုာံ အခေါင်မတုပ်သၟဟ် တုဲပၠန် သ္ဒးကၠောန် နကဵုနဲမာဲပမၞုက် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်မရုဲစှ် ဗွဲမဗၠးၜး ညံင်ရဴဂှ်။
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
အနိစ္စဝတ သင်္ခါရ
စပံက်လိက်မွဲတၞး ဂွံဆဵုကေတ်ဂလာန်တၠပညာမွဲ “ဗှ်လိက်လေပ်တုဲ ဟွံဗှ်လိက်ဂှ် တုပ်တဴညံင်ရဴ မြကေက်တုဲ ဟွံဗာ်မွဲသာ် စွံလဝ်ရသ္ဂး” အဲဂွံဆဵုကေတ်လိက်မွဲဒၞာဲပၠန်ဂှ် ညးသပ္ပရိုဟ်ကဵု ညးသမၠီု ၜါဏံဗီုလဵုတၞဟ်ခြာရော? ညးသမၠီုတံဂှ် ကသပ်ဟွံခိုဟ်၊ ကၠောန်ကာယ ပါင်စိုတ်၊ ခိုဟ်ပရေံလေဝ်ဟွံတီ၊ ၜိုန်ရဆဵုညာတ်မံင်တၠပညာကီုလေဝ် ဟွံတီဓရ် ညံင်ဇၞော်ဒုင်ပုင် မုရှ်လေဝ်ဟွံတီမဒှ်ရ။ အခိင်ကာလ ပံင်မံင်ကဵု “ဇၞးပိုန်” ပွိုင် (၄)သၞာံဏံ အခိင်ကာလ သုင်စတုဲရမိပ်တုဲ တ္ရဲယးဂှ် ဒးဖေက်ညးတၞဟ်ဟီုမံင်ဇကုတၟာလေအ်ရ။ သ္ဘင်ဇၞော်မွဲအလန်ဂှ်သုင်ဒးဂၠိုင်အာတုဲ ဗ္ၜူမံင်အဒေါဝ်ပေါဲ အတိုင်မွဲကွာန်တီ အာအစှ်ေဇကုအိုတ်ရ။ သုင်ဂဥုဲချေံပၠန်လေဝ် ၚုဟ်ကၠုင်နူဒၟံင်သတိတ်မ္ဂး မတ်ကၠော်၊ စဟွံစှ်ေတုဲ ဒှ်ဓဝိင်ညးတၞဟ်တီစုတ်ယျ ဟာ ဖေက်သိက္ခာဟၟဲ ဓဝိင်ပၠန်။ ဗက်ဗြဴမ္ဂး ဘဝဗၠာဲမ္ဂး မဒှ်ဒ္ဂေတ်ပပ်ပဳဇေတ်တ်တုဲ ညးဂှ်မွဲလဴစပရောအဲပၠန်ရော ဇၟာပ်ချပ်ဂှ် ဒှ်ဂဝိင်တုဲ မွဲတ္ရဲလေဝ်ဟွံမိပ်။ မိပ်မွဲခဏဍောတ်ဂှ် ဒးဒုင်ဏာဒဒိုက်စိုတ်ဂှ် ကၠံဆလ္ရီလက်ဆရ။ ဇကုသၟးဟွံက ကောန်ဟွံစိုပ်သ္ရိတုဲ မိမွဲ ဂလိုင်လဵုဒှ်ဂဝိင်စံင်တူမံင်ရောဂှ် အခိင်တေံ မွဲလှ်ေလေဝ်ဟွံချပ်ကဵုညးရ။ ညးဟီုဗ္တောန်ဇကုတှ်ေ ထေင်မံင်ညးတံသ္ပသၞကဵုဇကုဏောင် ညာတ်မံင်ဗီုဏံရ။ ဂွံအခိင်ဂၠိုင်ခ္ဍင်ဗှ်ကတ် လ္ၚတ်လိက်ဂၠိုင်တိုန်ခ္ဍင်တုဲ စိုတ်ကီု၊ ကာယကီု၊ ဥာဏ်ပညာကီု မြဟ်မြဴ၊ ကေက်သ္ကာတိုန် အလဵုဇကုဇကုတီကေတ်ရ။ အခိင်ကိုပ်ကၠာတေံ ညိလေဝ် ဟွံစွံလဝ် ဓရ်ကာရုဏာကဵုမိဂှ် အခိင်လၟုဟ် ညာတ်ကၠုင်ဂုဏ်မိမတုဲ ပ္ဍဲစိုတ်တေံ အောန်စိုတ်ဗွဲမလောန်ရ။ “ညးဟွံဗှ်လိက်တံဂှ် တုပ်တဴညံင်ရဴ ညးမတ်ကၠက်က်” တၠပညာတံဂွံဟီု။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ပိုဒ် ၂၂ Everyone, as a member of society, has the right to social security and is entitled to realization, through national effort and international co-operation and in accordance with the organization and resources of each State, of the economic, social and cultural rights indispensable for his dignity and the free development of his personality.
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
အနိစ္စဝတ သင်္ခါရ
အခိင်ကာလ တၠဂုဏ် ဗျူဟာချပ်မံင်ဂှ်ဟေင် သွက်ဂွံရေင်တၠုင်ပ္ဍဲကမ္မဌာန်ဂှ်တုဲအာတုဲ ကလေင်က္ညစဴအာဘာဆုရ။ ပေင်မွဲဂိတုတုဲမ္ဂး အဲဂှ်ဒးဖျေံသ္ကုတ်သွာတ်မွဲဍာံဍာံဏောင်၊ သ္ကုတ်သွာတ်ဏံယဝ်ရ ဟွံဖျေံပိုတ်တ်သ္ကုတ်တ်မ္ဂး ဂၠံင်တရဴဘဝဇကု ကီု မိမ၊ မသ ကလောကောဒေံဇကုကီု ဗီုလဵု တဝ်အာမုက်မတ်ကဵုညးတၞဟ်ပၠန်ဂှ် ချပ်အာ က္ဍန်အာရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ဇၟာပ်မၞိဟ်၊ နဒဒှ် ကောန်ဂကောံ ဂကောံမၞိဟ်မွဲ၊ နွံအခေါင် ပရေင်ဂီုကၠီုပရေင်မၞိဟ်၊ တုဲပၠန် နကဵု ပရေင်ထံက်ပင် သၟိင်ဍုင်ကီု သီုကဵု ပရေင်ပံင်တောဲကၠောန် ကုဂကောံမၞိဟ်ဂၠးတိတုဲ ၜိုတ်တမ်ရိုဟ် ဂကောံ ကေုာံ ဇၟာပ်ပ်ရးနိဂီု မနွံဂှ် သ္ဒးကလိဂွံ အခေါင်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ယေန်သၞာင် မဒှ်အရာမဟွံဖန်မံင်ဟွံဂွံ သွက်သိက္ခာ ကေုာံ ပရေင်ပူဂိုလ်ညး ဂွံဇၞော်မောဝ် ဗွဲမဗၠးၜး။
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန် မၞိက်ရတ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ အာပေါ  =   ဓာတ်ဍာ် ။
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
နိဿဲ
(သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်)
(၆၊၁၁၊၂၀၂၁)
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၃) ၊ တေဇော  =   ဓာတ်ပၟတ် ။
၂၈ ။ ဓရ်ဗြဟ္မဇဵုပန် (အပ္ပမညာပန်)
(၁) ၊ မေတ္တာ  =   ပွမသ္ဍိုက်ဆာန် ။
(၂) ၊ ကရုဏာ  =   ပွမဆာန်ဍူ ။
(၃) ၊ မုဒိတာ  =   ပွမအိုဟ်တၟိုဟ် ။
(၄) ၊ ဥပေက္ခာ  =   ပွမဒှ်ဗွဲမဇ္ဇျဟ် ။  ဣဝွံ ဓရ်ဗြဟ္မဇဵုပန်ပြကာမဒှ်ရ။
၂၉ ။ ဓရ်အာဂတိပန်သာ်
(၁) ၊ ဆန္ဒာဂတိ  =   သ္ဍိုက်ဆာန်တုဲ ဟွံဒှ်ဗဗွဲဓရ်ပွဟဂပ်ဝ်သ္ပတံဂှ် မ္ဒးသ္ပ, မ္ဒးပ္တုဲ ။
(၂) ၊ ဒေါသာဂတိ  =   ထေဲပၞောတ်တုဲ ဟွံဒှ်ဗဗွဲဓရ်ပွဟဂပ်ဝ်သ္ပတံဂှ် မ္ဒးသ္ပ, မ္ဒးပ္တုဲ ။
(၄) ၊ ဘယာဂတိ  =   မဖေက်တုဲ  ဟွံဒှ်ဗဗွဲဓရ်ပွဟဂပ်ဝ်သ္ပတံဂှ် မ္ဒးသ္ပ, မ္ဒးပ္တုဲ ။   ဣဝွံ ဓရ်အာဂတိပန်သာ်မဒှ်ရ။
၃၀ ။ နုၚ်နိမတ်ပန်သာ်
(၁) ၊ ထာဝရနိဓိ  =   ပိုန်ဒြပ်ဆုဲပြံၚ်ဟွံလေပ် (ဗိုန်ဇၟံ) မပ္တံတိဗ္ၚ၊ ကၠအ်၊ သ္ၚိ၊ ဂအာၚ်သ္ၚိ ။
(၂) ၊ ဇၚ်္ဂမနိဓိ  =   ဒြပ်ဆုဲပြံၚ်အာကၠုၚ်လေပ် မၞုံလမျီု မပ္တံ စိၚ်, ချေံ, ပြေၚ်, ဂၠဴ, ဍိက်သ္ကံ, ဟၟဲကဵုလမျီု, ထဝ်, သြန်, ရတ်တၞဟ်ဟ်သာ်။
(၃) ၊ အၚ်္ဂသမနိဓိ  =   ကွတ်ဇိုၚ်, ကွတ်တဲ, ကွတ်ပါၚ် ။
(၄) ၊ အနုဂါဓိကနိဓိ  =   ဒါန, သဳလ, ဘာဝနာ။   ဣဝွံ နုၚ်နိဓိတိတ်ဒှ်ပန်ပြကာမဒှ်ရ။
၃၁ ။ နုၚ်နိဓိဇၞော်ပန် က္တဵုဒှ်တုပ်ကေုာံကျာ်
(၁) ၊ နုၚ်နိဓိ သၚ်္ခ  =   မၞုံဗၞတ်ဗ္ၜတ် (ပမာဏ) မွဲဂါဝုတ် ။
(၂) ၊ နုၚ်နိဓိ ဇလ  =   မၞုံဗၞတ်ဗ္ၜတ် (ပမာဏ) ၜါဂါဝုတ် ။
(၃) ၊ နုၚ်နိဓိ ဥပ္ပလ  =   မၞုံဗၞတ်ဗ္ၜတ် (ပမာဏ) ပိဂါဝုတ် ။
၃၂ ။ ပဋိသန္ဓိ (၄) သာ်
(၁) ၊ အဏ္ဍဇပဋိသန္ဓိ  =    ပွမက္တဵုဒှ်နူခၟာဲ ။
(၂) ၊ ဇလာဗုဇပဋိသန္ဓိ  =   ပွမက္တဵဒှ်နူဂၠံဂဝ် ။
(၃) ၊ သံသေဒဇပဋိသန္ဓိ  =   ပွမက္တဵုဒှ်နူခၟိက်ဟန်ဗန်ထိုက်ပ္ကဴ ။
၃၃ ။ ပဋိသမ္ဘိဒါပန်
(၁) ၊ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ  =   ဉာဏ်မတီကေတ်အရထ (ဉာဏ်မတီကေတ်ဖဵု) ။
(၂) ၊ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ  =   ဉာဏ်မတီကေတ်မသဒ္ဒါ (ဉာဏ်မတီကေတ်ဟိုတ်) ။
(၃) ၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ  =   ဉာဏ်မတီကေတ် ဘာသာတၞဟ်အိုဿီု ။
(၄) ၊ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ  =   ဉာဏ်မတီကေတ် အရထကဵုဘာသာသီုၜါ (ဉာဏ်တီဓရ်သစ္စပန်) ။   ဣဝွံ ပဋိသမ္ဘိဒါပန်ပြကာမဒှ်ရ။
၃၄ ။ ပုထုဇန်ဟွံတီပန်သာ်
(၁) ၊ ဟွံတီအဘိဓရ်မ္ဂး ဟွံတီပရမတ် ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ပိုဒ် ၂၃ (1) Everyone has the right to work, to free choice of employment, to just and favourable conditions of work and to protection against unemployment. (2) Everyone, without any discrimination, has the right to equal pay for equal work. (3) Everyone who works has the right to just and favourable remuneration ensuring for himself and his family an existence worthy of human dignity, and supplemented, if necessary, by other means of social protection. (4) Everyone has the right to form and to join trade unions for the protection of his interests.
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ ဟွံတီပရမတ်မ္ဂး ဟွံတီရုပ်နာမ် ။
(၃) ၊ ဟွံတီရုပ်နာမ်မ္ဂး ဟွံတီဒှ်လီု ။
(၄) ၊ ဟွံတီဒှ်လီုမ္ဂး ဒှ်ဓရီုသံသာရ ။ ဣဝွံ ပူဂဵုပုထုဇန်ဟွံတီပန်ပြကာမဒှ်ရ။
၃၅ ။ ပူဂဵုဂယျိုၚ်လမျီုနွံပန်သာ်
(၁) ၊ ပူဂဵုဂယျိုၚ်လမျီု နကဵုဝဳရိယသက်က်၊ ဟွံဂယိုၚ်လမျီုနကဵုကံ ။
(၂) ၊ ပူဂဵုဂယျိုၚ်လမျီု နကဵုကံသက်က်၊ ဟွံဂယျိုၚ်လမျီုဝဳရိယ ။
(၃) ၊ ပူဂဵုဂယျိုၚ်လမျီု နကဵုဓရ်သီုကံ−ဝဳရိယ ။
(၄) ၊ပူဂဵုဂယျိုၚ်လမျီု စာ်စ္ဍးအာနူကံ−ဝဳရိယၜါပြကာ။ ဣဝွံ ပူဂဵုဂယိုၚ်လမျီုနွံပန်ပြကာမဒှ်ရ။
၃၆ ။ ပူဂဵုမဂ္ဂဋ္ဌာန် (၄)
(၁) ၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန် ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ပိုဒ် ၂၄ Everyone has the right to rest and leisure, including reasonable limitation of working hours and periodic holidays with pay.
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၃) ၊ အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန် ။
(၄) အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန် ။ ဣဝွံ ပူဂဵုမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပန်မဒှ်ရ။
၃၇ ။ ပူဂဵုဖလဋ္ဌာန်ပန်
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
အပိုဒ် ၂၅ (1) Everyone has the right to a standard of living adequate for the health and well-being of himself and of his family, including food, clothing, housing and medical care and necessary social services, and the right to security in the event of unemployment, sickness, disability, widowhood, old age or other lack of livelihood in circumstances beyond his control. (2) Motherhood and childhood are entitled to special care and assistance. All children, whether born in or out of wedlock, shall enjoy the same social protection.
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ သကဒါဂါဖလဋ္ဌာန် ။
(၃) ၊ အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန် ။
(၄) အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန် ။ ဣဝွံ ပူဂဵုဖလဋ္ဌာန်ပန်မဒှ်ရ။
၃၈ ။ ပူဂဵုထေက်ကဵုပံၚ်ဖက်(၄)တၠ
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
(၁) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် ကဆံင်တန်တဴဘဝ သွက်ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴဗွဲတသိုက် ညးကီု သီုကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး၊ မပ္တံကဵု စၞ၊ ဗွိုက်လတက်၊ သ္ၚိဌာန် ကေုာံ ပရေင်လွဳယဲ ကေုာံ အရာမနွံပၟိက်သွက််ပရေင်မၞိဟ်၊ တုဲပၠန် အခေါင် ဂီုကၠီုဘဝ သီုကဵု ပ္ဍဲအခိင်ကာလသက္ကုကမၠောန်၊ ယဲ၊ ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဘဝကၟာဲ၊ ဗျုဇရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူအကာဲအရာမွဲမွဲ နကဵုပၟိက်ဆန္ဒဇကုဟွံသေင် ဇွောအ်မပိုတ်/ကမၠောန်လီု။ (၂) အံက်မိ ကေုာံ ကောန်ၚာ်ဂှ် နွံအခေါင်မကလိဂွံ အရီုအဗင် ကေုာံ လွဳလွတ် ဗွဲတၟေင်။ ဇၟာပ်ကောန်ၚာ် မသၠးဂၠံဂဝ် အပ္ဍဲသၞက်ကရောဲကဵုဒှ် မ္ၚးသၞက်ကရောဲကဵုဒှ် သ္ဒးကလိဂွံ အခေါင်စဵုဒၞာပရေင်မၞိဟ် တုပ်ပ်။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၁) ၊ ပူဂဵုနွံလဝ်ကဵုဒှ်ကၠာ၊ သဳလနွံဟေၚ် ပံၚ်ဖက်ညိ ။
(၂) ၊ ပူဂဵုဒြပ်နွံလဝ်ကဵုဒှ်ကၠာ၊ သဳလနွံဟေၚ် ပံၚ်ဖက်ညိ ။
(၃) ၊ ပူဂဵုနွံလဝ်ကဵုဒှ်ကၠာ၊ သဳလနွံဟေၚ် ပံၚ်ဖက်ညိ ။
(၄) ၊ ပူဂဵုရုပ်နွံကဵုဒှ်ကၠာ၊ သဳလနွံဟေၚ် ပံၚ်ဖက်ညိ။ ဣဝွံ ပူဂဵုထေက်ကဵုပံၚ်ဖက်ပန်တၠမဒှ်ရ။
၃၉ ။ ပွမ္ဒးချိုတ် (၄) ပြကာ
ရူပါဒိဝဂ်
အဲဍိက် ဂွံမိၚ်လဝ် ရဴသာ်ဝွံရ--
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၁) ၊ အာယုက္ခယ  =   အာယုက်အိုတ်တုဲ ပွမ္ဒးချိုတ် ။
ဝါကရေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝါကရေင်(Weakayin၊ ဝါကရေင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ပ္ၚ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၂၀။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ပ္ၚဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၇၂၄၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၀၇၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၅၃၁၇ တၠရ။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ ကမ္မက္ခယ  =   ကံအိုတ်တုဲ ပွမဒးချိုတ် ။
ရူပါဒိဝဂ်
ပ္ဍဲကာလမွဲအခိၚ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ပဒတဴတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် မဒှ်အာရှာမ်အနာထ ပိဏ္ဍိကသေဌဳ ဇရေၚ်ဍုၚ်သာရဝှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ကော်လၟိၚ်တိုန် ခမဳဂမၠိုၚ် ရဴဝွံမ္ဂး “ယွံခမဳတအ်”ရ။ ခမဳဂမၠိုၚ်ဂှ် “ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ်” ရဴဝွံ ကလေၚ်ဂရၚ် ပတီ ကုတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲအိုတ်ရ။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တွံကဵုဓရ်ဝွံရ-
ယွံခမဳတအ် ရုပ်သာ်ညးဗြဴဴဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ သၟဟ်ညံၚ် ရဴမတန်တဴကီု၊ တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ရုပ်သာ်သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ မတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ်လဵု မွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ရုပ်သာ်ညးဗြဴဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
၄၀ ။ ပ္ဍဲလိုက်ဏံ ဂွံတုပ်ဟၟဲ (၄) သာ်
(၁) ၊ ပၟတ်ဂွံတုပ်ရာဂဟၟဲ ။
(၂) ၊ ဒုဟ်ဂွံတုပ်ကဵုဒေါသဟၟဲ ။
(၃) ၊ ဒဒိုက်ဂွံတုပ်ကဵုခန္ဓဟၟဲ ။
(၄) ၊ တသိုခ်ဂွံတုပ်ကဵုနိဗ္ဗာန်ဟၟဲ ။ ဣဝွံ (၄)သာ်မဒှ်ရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ပိုဒ် ၂၆ (1) Everyone has the right to education. Education shall be free, at least in the elementary and fundamental stages. Elementary education shall be compulsory. Technical and professional education shall be made generally available and higher education shall be equally accessible to all on the basis of merit. (2) Education shall be directed to the full development of the human personality and to the strengthening of respect for human rights and fundamental freedoms. It shall promote understanding, tolerance and friendship among all nations, racial or religious groups, and shall further the activities of the United Nations for the maintenance of peace. (3) Parents have a prior right to choose the kind of education that shall be given to their children.
စက်ကာဲ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်စက်ကာဲ(Sawke၊ စော်ကဲရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်စက်ကာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၄၈။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်စက်ကာဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၆၁၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၇၆၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၃၈၃ တၠရ။
ဖိုင်စိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဖံင်စိင်(Hpaungsein၊ ဖောင်စိန်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဖံင်စိင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၁၃။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဖံင်စိင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၅၂၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၅၈၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၁၀၉ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
စက်ကာဲ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
(၁) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် သွက်ပရေင်ပညာ။ ပရေင်ပညာ သ္ဒးဒှ် သက္ကုင္ၚုဟ်၊ အောန်အိုတ် ကဆံင်ပညာတန်မူလ ကေုာံ သဇိုင်တအ်။ ပရေင်ပညာကဆံင်မူလ သ္ဒးဒှ် မဒးဗတောန်ဟေင်။ ပရေင်ပညာ ကွတ်တဲ ကေုာံ ကွတ်ဂယိုင်လမျီုဂှ် သ္ဒးဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဂွံတိုန်မာန်တုဲ ပရေင်ပညာကဆံင်သမၠုင် ဒုင်သဇိုင် ကုအစောံစရာဲတုဲ သ္ဒးနွံကဵု အခေါင်မလုပ်တုပ်သၟဟ် သီုညးဖအိုတ်။ (၂) နဲကဲဗတောန်ပညာဂှ် သ္ဒးဖန်ပတဝ်လဝ်က္ဍိုပ် သွက်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပူဂိုလ်မၞိဟ် ကေုာံ သွက်ဂွံမင်မဲ ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ အခေါင်အရာ ကေုာံ ပရေင်သဇိုင်ဗၠးၜး မၞိဟ်ဂမၠိုင်။ ပရေင်ပညာဂှ် သ္ဒးဒှ် သွက်ဂွံပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင်၊ ပရေင်အေင်ဒုင် ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ကၟိန် အကြာ ကောန်ဍုင်၊ ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာမစ္ၜုဲစ္ၜော် သီုဖအိုတ်၊ တုဲပၠန် သ္ဒးပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ကမၠောန်ၜိုဟ်လလံ ကုလသမဂ္ဂ မကၠောန်ဒၟံင်။ (၃) အံက်တအ်ဂှ် နွံအခေါင်ကိုပ်ကၠာ သွက်ဂွံရုဲစှ် ဂကူပညာ ကောန်ဇာတ်ညး မသ္ဒးဗတောန်။
ပိုဒ် ၂၇ (1) Everyone has the right freely to participate in the cultural life of the community, to enjoy the arts and to share in scientific advancement and its benefits. (2) Everyone has the right to the protection of the moral and material interests resulting from any scientific, literary or artistic production of which he is the author.
(၁) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် ဗွဲမဗၠးၜး ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဘဝယေန်သၞာင် ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်၊ ဂွံဒုင်စသိုင် ပါန်ကွတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ သွက်ပါ်ပရအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ကွတ်သိပ္ပံ၊ တုဲပၠန် အခေါင်မဒုင်စသိုင် ဂုဏ်ဖိုလ် နူကဵုကမၠောန်ဇကု။ (၂) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ သိက္ခာဂုဏ် ကေုာံ ဓနဂုဏ် နူကဵု ကမၠောန် အလဵုဇကုညး မခၞံဗဒှ်လဝ် မပ္တံကဵု သိပ္ပံ၊ လိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပါန်ကွတ်။
ပိုဒ် ၂၈ Everyone is entitled to a social and international order in which the rights and freedoms set forth in this Declaration can be fully realized.
ဇၟာပ်မၞိဟ် သ္ဒးနွံအခေါင် မဆေင်ကဵု ပရေင်မၞိဟ်ကီု သီုကဵု ပရေင်ရးနိဂီုနာနာ အတိုင်မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် အခေါင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜးဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု လိက်လလောင်တြးဝွံ ပေင်င်။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
၄၁ ။ ပ္ဍဲသာသနာကျာ်တြဲဂေါတမဏံ ညးက္လိဂွံမဟာဘိညာပတ္တဂြၚ်တီကေတ်ဘဝဇကု, ဘဝညးသ္အာၚ်မာန် လုကဴမွဲအသၚ်ဃဲကဵုပရဲမွဲမှာဠက်ကဝ် နွံညးပန်တၠ
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
(၁) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂကောံမၞိဟ်ဇကု ဇၟာပ်မၞိဟ် ဂွံနွံကဵု အခေါင်ဗၠးၜး ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ပူဂိုလ်ပေင်င် ၜိုတ်မဒှ်မာန်။ (၂) ပ္ဍဲအရာမဒုင်ကေတ် အခေါင်အရာဇကု ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜးဇကုဂှ် ဇၟာပ်မၞိဟ် သ္ဒးဒှ် အတိုင်မပိုင်ခြာသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေ မဒှ်အရာ မခၞံလဝ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ အခေါင်အရာ ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜး ညးတၞဟ်သအာင်တအ် ကေုာံ သွက်ဂွံရနုက်ဗပေင် မစှ်ေကဵု ဗဗွဲဓဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ်သိက္ခာ၊ ပရေင်ၜိုဟ်လလံညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ အရာမနွံပၟိက် သွက်ဂွံခိုဟ် ဗွဲဓမ္မတာ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဒဳမဝ်ကရေသဳမွဲရ။ (၃) အခေါင်အရာဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜးဂမၠိုင်တအ်ဂှ် နကဵုအကာဲအရာလဵုမွဲလေဝ် ကေတ်ဖန်ဗဒှ် နကဵုနဲမဒစဵုဒစး ကုတင်ရန်တၟအ် ကေုာံ သဘဴဓရ် ကုလသမဂ္ဂ ဟွံဂွံ။
ရူပါဒိဝဂ်
သုတ်ပဌမ
ယွံခမဳတအ် ရမျာၚ်ညးဗြဴဴဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ သၟဟ်ညံၚ် ရဴမတန်တဴကီု၊ တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ရမျာၚ်သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ မတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ် လဵုမွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ရမျာၚ်ညးဗြဴဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
သုတ်ဒုတိယ
ယွံခမဳတအ် သၟူအမြာဲညးဗြဴဴဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ သၟဟ်ညံၚ် ရဴမတန်တဴကီု၊ တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု သၟူအမြာဲသီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ မတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ် လဵုမွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် သၟူအမြာဲ ညးဗြဴဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
သုတ်စတုတ္ထ
ယွံခမဳတအ် တၟတ်ဒွံလုက်စုက်ညးဗြဴဴဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴမတန်တဴ ကီု၊ တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု တၟတ်ဒွံလုက်စုက်သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ မတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ်လဵုမွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ရုပ်သာ်ညးဗြဴဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
သုတ်ပဉ္စမ
ယွံခမဳတအ် ရုပ်သာ်ညးတြုံဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ သၟဟ်ညံၚ် ရဴမတန်တဴကီု၊ တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ရုပ်သာ်သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ မတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ်လဵု မွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ရုပ်သာ်ညးတြုံဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
သုတ်ဆဋ္ဌ
ယွံခမဳတအ် ရမျာၚ်ညးတြုံဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴမတန်တဴကီု၊ တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ရမျာၚ်သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲမတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ်လဵု မွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ရမျာၚ်ညးတြုံဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
အရာအိုတ်သီု မချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြးဝွံ နကဵု ရးနိဂီု၊ ဂကောံ၊ ပူဂိုလ်မွဲမွဲလဵုလေဝ် အခေါင်သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်ဗွဲတၞဟ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံပလီု အခေါင်တအ် ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜးတအ် မွဲမွဲသာ် အတိုင်မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ဂှ် ဟွံဂွံ။
ရူပါဒိဝဂ်
သုတ်သတ္တမ
ယွံခမဳတအ် သၟူအမြာဲညးတြုံဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴမတန်တဴကီု၊ တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု သၟူအမြာဲသီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညး ဗြဴတုဲ မတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ်လဵု မွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် သၟူအမြာဲ ညးတြုံဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴ တုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၁) ၊ မှာထေရ်သာရိပိုတ် ။
(၂) ၊ မှာထေရ်မောဂ္ဂလာန် ။
(၃) ၊ ဗာကုလထေရ် ။
(၄) ၊ ဘဒ္ဒကဥ္စနာ ။ ဣဝွံ ပန်တၠမဒှ်ရ။
၄၂ ။ ဖဵုသ္ပရှ်ေသှ်ရဴဂဴမၞိဟ်ဇၞော်ဗွဲအာယုက်, သဳလ (၄) သာ်
(၁) ၊ အာယု  =   အာယုက်ဂၠိၚ် ။
(၂) ၊ ဝဏ္ဏော  =   ရုပ်သာ်ကျေဝ် (မၞိသ်ဆာန်ဂၠိုၚ်) ။
(၃) ၊ သုခံ  =   က္လိဂွံတသိုခ်ၜါ ။
(၄) ၊ ဗလံ  =   ဍိုက်ပေၚ်အစောံဒြဟတ် ။  ဣဝွံ က္လိဂွံဖဵုပန်သာ်ရ။
၄၃ ။ နိမိတ်ပန်သာ်
(၁) ၊ နိမိတ်ဗျု ။
(၂) ၊ နိမိတ်ယဲ ။
(၃) ၊ နိမိတ်ချိုတ် ။
(၄) ၊ နိမိတ်ခမဳ ။  ဣဝွံ နိမိတ်တိတ်ဒှ်ပန်ပြကာရ။
၄၄ ။ ညးမကဵုဒါန်ပၞိက်တာသၠပတ်က္လိဂွံဖဵု (၄) သာ်
(၁) ၊ ပွမဟၟဲကဵုဂမ္တဴဂမ္တာန် ။
(၃) ၊ ပွမဟၟဲကဵုဂမ္တဴစိုတ် ။
(၄) ပၟတ်မပ္တံရာဂ ဟွံဂွံရာန်သ္တိုတ်လောန်ဗၞတ် ။  ဣဝွံ ဖဵုဒါန်ပၞိက် (၄)ပြကာရ။
၄၅ ။ ဗြဴပရဲ (၄) သာ်
(၁) ၊ အမရာ  =   သမ္ဘာမဟောသဓ ။
(၂) ၊ ကိန္နရဳ  =   စန္ဒကိန္နရဳ ။
(၄) သမ္ဘူလ  =   ဂၞကျာ်သောတ္တိသေန ။  ဣဝွံ ဗြဴပရဲပန်တၠမဒှ်ရ။
၄၆ ။ ဗုဒ္ဓ (၄)သာ်
(၁) ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ  =   ကျာဲတြဲ ။
(၂) ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ  =   ပစ္စေကဗုဒ် ။
(၃) ၊ စတုသစ္စဗုဒ္ဓ  =   ခမဳအရဳတီဓရ်သစ္စပန် ။
၄၇ ။ မဟာဘုတ် (၄) ပြကာ
(၁) ၊ ပထဝဳ  =   ဓာတ်တိ ။
(၂) ၊ တေဇော  =   ဓာတ်ပၟတ် ။
(၃) ၊ ဝါယော  =   ဓာတ်ကျာ ။
(၄) ၊ အာပေါ  =   ဓာတ်ဍာ် ။  ဣဝွဴ မဟာဘုတ်တိတ်ဒှ် (၄)ပြကာရ။
၄၈ ။ မိတ်ခိုဟ်ဂပ်ဝ်ပံၚ်ဖက် (၄)တၠ
(၁) ၊ မိဿဟာဲသိုခ်တုပ်ဝါတ်တုပ် ။
(၂) ၊ မိဿဟာဲတီဒ္တုဲမြမောဝ်လ္တူဇကု (ကဵုဇကု) ။
ရူပါဒိဝဂ်
သုတ်အဋ္ဌမ
ယွံခမဳတအ် ရှ်သာညးတြုံဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴမတန်တဴကီု၊ တုပ်သၟဟ် ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ရှ်သာသီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ မတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ်လဵုမွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ရှ်သာညးတြုံဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
သုတ်နဝမ
ယွံခမဳတအ် တၟတ်ဒွံလုက်စုက်ညးတြုံဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴ မတန်တဴ ကီု၊ တုပ်သၟဟ်ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု တၟတ်ဒွံလုက်စုက်သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ မတန်တဴ တၞဟ်သအာၚ်လဵုမွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် တၟတ်ဒွံလုက်စုက်ညးတြုံဂှ် သီၜတ်တံၚ် ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးဗြဴတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၃) ၊ မိဿဟာဲဆာန်ညံၚ်ကောန်မွဲမိ, ကောဒေံအရၚ် ။
(၄) ၊ မိဿဟာဲသ္ပဥပကာဒ္တုဲမြမောဝ်လ္တူဇကု (ကဵုဇကု) ။ ဣဝွံ မိတ်ခိုဟ်ဂပ်ဝ်ပံၚ်ဖက်တိတ်ဒှ် (၄)ပြကာရ။
၄၉ ။ မိတ်ဟွံခိုဟ် ဟဂပ်ဝ်ပံၚ်ဖက် (၄)တၠ
(၁) ၊ မိဿဟာဲကေတ်ဏာသၟးကဵုနၚ်ဟၟဲ ။
(၂) ၊ မိဿဟာဲအရေဝ်သၟးဍာတ် မကေတ်နၚ်ကဵုဟၟဲ ။
(၃) ၊ မိဿဟာဲဟီုဗက်အလိုက်စိုတ်ဂတမတ်ဇကုသၟး ။
(၄) ၊ မိဿဟာဲမဂွံသ္ပသ္ကဲပ္ဍဲကာလပ္တုဲသရာံပါပ် ။ ဣဝွံ မိတ်ဟွံခိုဟ်ဟဂပ်ဝ်ပံၚ်ဖက် တိတ်ဒှ်(၄)ပြကာရ။
၅၀ ။ လက်သဏ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ပန်
(၁) ၊ ပွမကၠိုဟ်ခၠၚ်မပ္တံကဵုပြကိုဟ်နဳတိ ။
(၂) ၊ ပွမဍိုက်စိၚ် ဍိုက်ချေံပြဟ်ပြေဟ်သာဍာ ။
(၃) ၊ ပွမဍိုက်ပေၚ်ကဵုသုရသတ္တိ ။
(၄) ပွမမၞုံကဵုဒြဟတ်ကယဗလ ။ ဣဝွံ လက်သဏ်သ္ကိုပ်ပၞာန်တိတ်ဒှ်ပန်ပြကာရ။
(၁) ၊
(၂) ၊
(၃) ၊
(၄)
၅၂ ။ ဝစဳကံပန်
၅၃ ။ ဝိပ္ပတ္တိ(၄)သာ်
၅၄ ။ သုည (၄)မ
(၄) ၊
၅၅ ။ သမာဓိ ပန်သာ်
၄၆ ။ သုတ္တမဟာပဒေသ (၄)သာ်
၅၇ ။
၅၈ ။
၅၉ ။
၆၀ ။
၆၂ ။
၆၃ ။
၆၄ ။
၆၅ ။
၆၆ ။
၆၇ ။
၆၈ ။
၆၉ ။
၇၀ ။
၇၁ ။
၇၂ ။
၇၃ ။
၇၄ ။
၇၅ ။
၇၆ ။
၇၈ ။
၇၉ ။
၈၁ ။
၈၂ ။
၈၃ ။
၈၄ ။
၈၅ ။
၈၆ ။
၈၇ ။
၈၈ ။
၈၉ ။
၉၀ ။
၉၁ ။
၉၂ ။
၉၃ ။
၉၄ ။
၉၅ ။
၉၆ ။
၉၇ ။
၉၈ ။
၉၉ ။
၁၀၀ ။
၁၀၁ ။
၁၀၂ ။
၁၀၃ ။
၁၀၄ ။
၁၀၆ ။
၁၀၇ ။
၁၀၈ ။
၁၀၉ ။
၁၁၀ ။
၁၁၂ ။
၁၁၃ ။
၁၁၅ ။
၁၁၆ ။
၁၁၇ ။
၁၁၈ ။
၁၁၉ ။
၁၂၀ ။
၁၂၁ ။
၁၂၂ ။ သရုပ်ကဝိပန်သာ် ။
(၁) ၊ စိန္တာကဝိ  =   တၠပညာမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံမချပ်ကေတ်ဂှ်မွဲ။
(၂) ၊ သုတကဝိ  =   တၠပညာမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ ဟိုတ်မမိၚ်လဝ်ဂှ်မွဲ။
(၃) ၊ အတ္ထကဝိ  =   တၠပညာမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ အရထအဓိပ္ပါယ်ဂှ်မွဲ။
(၄) ၊ ပဋိဘာနကဝိ  =   တၠပညာမလေပ်ဇန်ကဗျ နကဵုဉာဏ်ပညာမပြာကဋ်ကၠုၚ်ကၠာကၠာဂှ်မွဲ။ ဣဝွံ ကဝိ(၄)သာ်ရ။
နိဿဲ
နူလိက်အုပ် တၠဂုဏ်အ္စာဘဒ္ဒန္တဩဝါဒ ဘာမ္ၚဵုကျာ်သြဳမန်၊ ဥက္ကလာပသၟဝ်ကျာ လိက်အုပ်မၞုံယၟု(သ္ကအ်တဲမန်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ)
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဝါခရူ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝါခရူ(Warkhayu၊ ဝါခရူ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝါခရူ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၁၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါခရူဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၅၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၆၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၉၁၉ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လဂေါဝ်ဗတဳ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်လဂေါဝ်ဗတဳ(Lagoobatoi၊ တကူပတီရွာ Takupati)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်လဂေါဝ်ဗတဳ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၆၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်လဂေါဝ်ဗတဳ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၅၆၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၆၃၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၂၀၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
တေသြရဳ မသ္ၚေဝ်စိတ္တဇ ဖြောဒ်
thumb|272x272px|သိဂ်မုန် ဖြောဒ် Sigmund Freud (c. 1921) သိဂ်မုန် ဖြောဒ် (Sigmund Freud) (၆ မေ ၁၈၅၆ - ၂၃ သေပ်တေမ်ပါ ၁၉၃၉) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဂွံစၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်မဂၠာဲဆဵု တီကေတ် ဒြဟတ်စိတ္တဇ (psychodynamic) မဆေင်စပ် ကုပညာစိတ္တဗေဒ မလ္ၚတ် ပြဝကောန်မၞိဟ် (human behavior) မကၠောန်ပ မတိတ်ကၠုင် နူကဵုအသညာစိုတ် (unconscious)။ ဖြောဒ် ပတှ်ေကေတ် စိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာမဖန်ဗဒှ်ကဵု အရာပိုယ် မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကာလ သညာစိုတ်(စိုတ်အခိင်ကာလ ပိုယ်မနွံကဵု ဓဝ်သတိ)ကီု သီုကဵု အသညာစိုတ် (စိုတ်အခိင်ကာလ ပိုယ်မဟွံမဲ ကုဓဝ်သတိ)တုဲ အရာတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သဇိိုင်ဒြဟတ်ဒမြိုဟ်စိတ္တဗေဒ။ စိုတ်ဂှ် ပါ်ကရေက်လဝ် ပိဂအုံ မကော်ဂး ဣဒ (id)၊ ဨဂေါ (ego)၊ မဟာ-ဨဂေါ (super-ego) တုဲ နကဵုဖြောဒ် ညးပတှ်ေကေတ် နကဵုစိုတ်ပိဂအုံဂှ် ပိုယ်တအ် ပါ်ကရေက်ကေတ် စိုတ်စရိုတ် (ဝါ) ဂကူပူဂိုလ်မာန်ရ။ ဖြောဒ် ပတှ်ေကေတ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် "ဒှ်သၟာဇာတ် မဝေင်ပလှ်ေ အပ္ဍဲ လဝေင်ဇာတ် စိုတ်ညးတအ်၊ အၚောပ်ဂှ် ဓရိုဟ်၊ မွဲလပါ်ဂှ် ကလေင်ဂြဲ။ စိုတ်ပိုယ် ဗွဲအပ္ဍဲတေအ်ဂှ် တံင်ဂြဲကေတ်ဒၟံင်ဇမၞး ရေင်သကအ်တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜးဒၟံင် ပူဂိုလ်ပိုယ်ရ"။
ဘာသာ
ဖြောဒ် ဟွံပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မနွံကဵု ဒြဟတ်ဣဓိအနုဘဴ မဖန်ဖက်ဒၟံင် မုဟိုတ်ပိုယ်ဂွံပ ပြဝပိုယ်မပရ။ နကဵုလညာတ်ညးမ္ဂး ဣဒ (id) ဂှ် ဒှ်အရာမပသောင်ကလးကဵု မုဟိုတ်မၞိဟ်တအ် မဂွံပပြဝဗီုဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မဟွံသၟဟ်ကောံ ကုဨဂေါ (ego) ဟွံသေင်မ္ဂး မဟာဨဂေါ (super-ego)။ "ဘာသာဂှ် ဒှ်အရာမချပ်ဗဒှ် (illusion) တုဲပၠန် ဘာသာဂှ် ဓရိုဟ်ဂြဲဏာပ္တိတ် နကဵုဒြဟတ် နူကဵု အရာမဒှ်ဒၟံင်ပကတိဇေတ်တ်တုဲ ဍေဟ်ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ ဇရေင်အၚောပ်ဆန္ဒပိုယ်ရ။" ဖြောဒ် ပတှ်ေကေတ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဗဒဗဒါဲ ပ္ဍဲဘာသာ သွက်ကလိဂွံ တင်ပသောင်ထ္ၜး အရာမဒှ်ဗဟေက်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဂဝိင်ဂမၠိုင် အရာညးတအ် မဟွံမဲပၟိက်တအ်ရ။ ဖြောဒ် ဟီု မၞိဟ်တအ် ခၞံဗဒှ်ပတိုန် ကျာ် နကဵုဥပဓိညးတအ်ရ။ ဇၟာပ်ပ်ဘာသာဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုစိုတ်။ နကဵု ဖြောဒ် ညးပတှ်ေကေတ် သြဇာစိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲအခိင်ပိုယ် သညာ (မနွံကဵုသတိ) ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲအခိင်ပိုယ် အသညာ (မဟွံမဲကုသတိ) မဒုင်သဇိုင် ကုဒြဟတ်ဒမြိုဟ်ရ။ ကသပ်မ္ဂး ဘာသာဂှ် ဒှ်အရာ မဖန်ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံမံင် နကဵုဒ္ဂေတ်လၟေတ်ဂှ် နကဵုလညာတ် ဖြောဒ်မ္ဂး ဒှ်ဂၠံင်တရဴ မဍာံပြမွဲ ဟွံသေင်၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ညးပတှ်ေကေတ် နကဵုအစောမ်ဒြဟတ်လဵုမွဲလေဝ် ထိင်ဒဝ် ပြဝမၞိဟ်တအ် မပဟွံမာန်ရ။ အၚောပ်အသညာစိုတ်တအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပ အတိုင်ပၟိက်စိုတ်ညးတအ်ရ။ နကဵု ဖြောဒ် ကၠောန်ပလဝ် သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် တၟေင်င်တၟဟ်ဟ် ဇိပ်ပ်ဂၠိပ်ပ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် မပ၊ မဆက်ဆောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲကဵုဂကောံတအ်ရ။ ညးပတှ်ေကေတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် မပ နကဵုနဲနာနာသာ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးတအ် မနွံကဵု ဂကောံ ကဵု ပ္ဍဲကာလ ညးတအ် မနွံညးမွဲဓဝ်။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ညး စိတ္တဗေဒဂကောံ ကေုာံ သမ္ၚေဝ်ဨဂေါ (Group Psychology and the Analysis of the Ego)ဂှ်  ဖြောဒ် ဟီု ဘာကျာ် ကေုာံ ဂကောံဘာသာဂှ် ဒှ်"ဂကောံမာယာ (artificial group)" မဒှ် ဒြဟတ်မ္ၚး သွက်ဂွံပံင်ကောံရေင်သကအ်ရ။ ဂကောံဗီုတအ်ဏအ်ဂှ် အရာအိုတ်သီုဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒြဟတ်မ္ၚး တုဲ သက်ကု ဒြဟတ်ဏအ်မ္ဂး ဂကောံဂှ် ဆက်တန်တဴ ဟွံမာန်ရ။ ဂကောံဗီုတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်မွဲ၊ နကဵုလညာတ် ဖြောဒ် မ္ဂး သွက်ဂွံဖအောန်ဖျေဟ် အတ္တပေမဝါဒ (narcissism) ပ္ဍဲဇၟာပ်မၞိဟ်တအ်တုဲ ဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ လတူရေင်သကအ်တုဲ နွံပၟိက် ဂကောံဘာသာတအ်ရ။ အတ္တမၞိဟ်မွဲကုမွဲ ပူဂိုလ်မၞိဟ်မွဲကုမွဲဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာတၞဟ်ခြာပူဂိုလ်မွဲကုမွဲရ။ လညာတ်မ္ဂး မခၞံဗဒှ်ပတိုန် ဘာသာဂှ် နကဵု ဖြောဒ် ညးညာတ်ကေတ် မၞိဟ်တအ် ခၞံဗဒှ်ပတိုန်ဘာသာ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ညးတအ် မဂၠာဲသ္ၚေဝ်ဒၟံင် နကဵုအသညာစိုတ်ညးတအ်ရ။
တေသြရဳ မသ္ၚေဝ်စိတ္တဇ
သမ္ၚေဝ်စိတ္တဇ ဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် နကဵု သိဂ်မုန် ဖြောဒ်။ ဖြောဒ် ပတှ်ေကေတ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒးလွဳ နကဵု ကသပ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင်ညးတအ် နူကဵု အသညာစိုတ် ညံင်ဂွံဒှ် သညာစိုတ်၊ နူဂှ် မွဲကဆံင် ညးတအ် ကလိဂွံ ကမၠိုဟ်တၟး (ဒဒှ်မကၠိုဟ်ကေတ် ဗီုမဒှ်ဒၟံင်ဍာံဍာံ) ဟီုဗီုအင်္ဂလိက် insight ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် မၞိဟ်တအ်ဂှ် ကသပ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် ညးတအ်မကၠောန်ပဒၟံင် မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု စိုတ်မဟွံစွံသတိဂှ် ညံင်ညးတအ် ဂွံညာတ် ဂွံတီ စွံသတိဂှ် ဒးစၞောန်ထ္ၜးကဵုညးတအ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် နဲကဲလွဳနကဵုမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိတ္တဇဂှ် သွက်ဂွံဗလးကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ မအံင်ဂြေန်ဒၟံင်တအ်၊ ဥပမာ မပ အရာမဟွံစွံသတိ ညံင်ဂွံစွံသတိရ။ သမ္ၚေဝ်စိတ္တဇဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် လွဳ မၞိဟ်ဝေဒနာ စိုတ်လီု (စိုတ်ဓဍိုက် depression disorder) ကေုာံ မၞိဟ်ဝေဒနာ (anxiety disorder)တအ်ရ။ နကဵုမဟီုဂး ပံက်သြိုဟ် ပရေင်ဆဵုဂဗဇကုတအ်ဟေင် လွဳယဲတအ်ဏအ်မာန်ရ။ ဆဂး သမ္ၚေဝ်စိတ္တဇဂှ် လၟုဟ်မ္ဂး ပါဲနူလွဳယဲစိုတ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲနာနာ ပရေင်ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်စိုတ် ညးဍုင်ကွာန်၊ ပ္ဍဲအရာမလွဳလွတ်ကောန်ဇာတ်တအ်ဂှ်လေဝ် စကာကၠုင် ဗွဲမလှဲလးရ။
ဣဒ (Id)
ဣဒ နကဵုလညာတ် ဖြောဒ်မ္ဂး မဒှ် အသညာစိုတ် မဒှ်စိုတ် မဂၠာဲ ပရေင်မိပ်မြဟ်။ နကဵုလညာတ်ညးမ္ဂး ဣဒ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜး ပသောင်ကလးကဵု မုဟိုတ်မၞိဟ်တအ် မချဳဓရာင် ဗီုဂှ်ရော၊ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မသက်ကု ဨဂေါ ဟွံသေင်မ္ဂး မဟာဨဂေါ။ ဣဒ ဂှ် ဒှ်လစှ်ေစိုတ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဇၟာပ်ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ ဒှ်အရာကၞက်သဇိုင် ကေုာံ အဓိကဗဳဇစိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ (ဣဒ ဂှ် ကော်စ ရာဂ လေဝ်ဂွံရ)။ ဣဒ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပိုယ်ဓဝ်သတိမတိတ်ဗၠး ဟိုတ်နူဒေါသ၊ ဟိုတ်နူမောဟ ဟိုတ်နူလောဘတုဲ စိုတ်ဣဒဂှ် ဒှ်အဝဲလစှ်ေ ပ္ဍဲစိုတ် မဒုင်သဇိုင် ကုလောဘ သွက်ဂွံဂၠာဲ တြပ်စိုတ် လဝါဲလဝါဲဂှ်ရ။ ဣဒ ဂှ် ဟွံချပ် အရာမဒှ်မာန် ကေုာံ အန္တရာယ်မကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်တအ်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဣဒဂှ် တီဆ ပၟိက်ဆန္ဒဇကုသၟးတုဲ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ချပ်ဗစာ အရာမဒှ်မာန် ဟွံဒှ်မာန်၊ တုဲပၠန် အရာမဗဒှ်ကဵု အန္တရာယ်ဓာန်ဂတတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖြောဒ် ဟီု မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဣဒ ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ဏာ အရာမွဲမွဲ ဖျေဟ်ဏာ သ္ဂုတ်သွာတ်မွဲမွဲ အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒမနွံပၟိက်ဟေင်တုဲ ဟွံချပ်ဗစာရဏာ ဒးဟာ ဗၠေတ်ဟာရ။ ဣဒ ကဵု ဨဂေါ ဂှ် ဖြောဒ် ပတောအ်လဝ် နကဵုဥပမာ ချေဟ် ကဵု လစဝ် (ညးမဍိုက်ချေဟ်) ရ။ ဣဒ ဂှ် တုပ်ညံင်ချေဟ် မဒးပတပ်ဂၠံင် ကေုာံ ထိင် နကဵု လစဝ် (ညးမဍိုက်ချေဟ်)။ နကဵုဥပမာဏအ် ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ဣဒ ဂှ် ၜိုန်ရ မထိင်လဝ် နကဵု ဨဂေါကီုလေဝ် ဍေဟ်တအ်ညးၜါဂှ် မနွံကဵု အဆက်အစပ် ဂတးဂတန် ညးမွဲကုမွဲရ။
ဨဂေါ (Ego)
တၞဟ်န မၞိဟ်တအ် မဂွံထိင်ဒဝ်လဝ် အာရီုမဒှ်ဍာံ ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဏအ်တုဲ ဨဂေါဂှ် ကေတ်တာလျိုင် သွက်ဂွံထိင် ဖျေဟ်သၠဒကေဝ် အကြာ မိပ်မြဟ် ကေုာံ ဂိသကေဝ်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဨဂေါဂှ် ဒှ်အရာ မနွံကဵု ဗစာရဏာ ခိုဟ် ပရေအ်၊ ဗၠေတ် ဒး၊ ဟိုတ် ဖိုလ်ရ။ ဇၟာပ်ပ် အၚောပ်လောဘ ဣဒ မကတဵုဒှ်ဂှ် နကဵု ဨဂေါ စင်ခြင်တုဲ ထိင်ဒဝ်မာန်ဖအိုတ် ဒှ်ဟွံမာန်။ နကဵု ဨဂေါဂှ် ဇၟာပ်ဒၞာဲဂှ် ပါ်ပါဲ အရာလဵုဒး အရာလဵုဗၠေတ် ဟွံမာန်လေဝ်နွံ၊ တုဲပၠန် သွက်ဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဒး အခိင်မကလိဂွံ ဟွံရုမ်ဂပ်လေဝ် နွံကီုရ။ သဘဴဓဝ် ဗီုဨဂေါ မကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် သွက်ဂွံ ရီု၊ ထိင် ဣဒ နကဵု မဗစာရဏာရ။ ဨဂေါ ဂှ် ဒှ် အလဵုဇကု ပူဂိုလ်ဂှ် မဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ပၟိက်အၚောပ်ဆန္ဒ အသညာစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဨဂေါဂှ် ပါဲနူ အၚောပ်ဆန္ဒတုဲ ပၠုပ်စုတ်လဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ကောန်မၞိဟ်၊ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မၞိဟ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဖျေဟ်သၠဒကေဝ် အကြာစိုတ်တမ်ဗဳဇ ပ္ဍဲကဵု ဣဒ ရ။ ၜိုန်ရ ဣဒ ကဵု ဨဂေါ သီုၜါဂှ် ဒှ်အရာ အသညာစိုတ် (ဝါ) ဒှ်အရာ မကတဵုဒှ်မာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပိုယ်မဟွံမဲ ကုဓဝ်သတိကီုလေဝ် ဨဂေါဂှ် နွံအဆက်ကြပ်ညောန်ဒၟံင် ကုသၞောတ်စင်ခြင် (the perceptual system)ရ။ ဨဂေါဂှ် နွံကဵု ဗီုမကၠောန်ကမၠောန် မစဵုဒၞာဝေင်ပါဲဘဲ (the function of self-preservation) တုဲ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်ဂှ် အလဵုအလဵု နွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံထိင် အသံအမိင် နူကဵု ဣဒ ရ။
မဟာဨဂေါ (super-ego)
မဟာဨဂေါ ဂှ် ဒှ်အရာ မစဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ နူအာယုက် ပန် ဟွံသေင်မ္ဂး မသုန်သၞာံ မကလိဂွံ နူကဵု ဒ္ဂေတ်ပြဝ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ဖြောဒ် ပတှ်ေကေတ် မဟာဨဂေါဂှ် ဒှ်အရာမထိင်ကဵုစိုတ် ဟိုတ်နူ မရံင်ကဵုဒ္ဂေတ်လၟေတ်မၞိဟ်ရ။ မဟာဨဂေါဂှ် ဟိုတ်နူ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် အစောံ မပါ်ပါဲ အရာမဒှ်ဇေတ်တ်၊ သီုကဵု အရာလဵုဒး အရာလဵုဗၠေတ်တုဲ စၟတ်သမ္တီကေတ် ဒှ်သညာစိုတ် (ဝါ) စိုတ်အခိင်ကာလ မနွံကဵု ဓဝ်သတိမွဲလေဝ် ဂွံရ။ ဖြောဒ် ပတှ်ေကေတ် ယဝ်ရ မဟာဨဂေါ ဟွံမဲမ္ဂး မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ပ ကြံကြတုဲ မလေပ်ကၠောန် ကြာန်န်ဓမာန်မာန်အိုတ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး စိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် နကဵုနဲလဵုလေဝ် ဂွံပါ်ပါဲ ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် အရာလဵုဒး အရာလဵုဗၠေတ်တုဲ ကၠောန်ပအာ အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒလောဘညးတအ်ရ။ မဟာဨဂေါဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် သညာစိုတ် ပူဂိုလ်မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ ထိင်ဒဝ်ပၜက်ထောအ် ဣဒ မာန်ရ။ ဖြောဒ် ပါ်လဝ် မဟာဨဂေါ ၜါပြကာ၊ ပကတိပူဂိုလ်ဇကု (the ideal self) ကေုာံ စိုတ်သမ္တီ (conscience)။ ပကတိပူဂိုလ်ဇကု ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာဗီုပူဂိုလ်မွဲမွဲ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူမဗတောန်ဖျေန် လ္ၚတ်ကေတ်တုဲ။ စိုတ်သမ္တီ ဟီုဂှ် ဒှ်အရာ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကေုာံ သိက္ခာ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်ရ။ စိုတ်သမ္တီ (conscience) ဂှ် ဒှ်အရာ ဒ္ဂေတ်ပြဝ ကေုာံ သိက္ခာဘဝ အပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဂှ် မစဵုဒၞာဖျေဟ်လဝ်။ ပကတိပူဂိုလ်ဇကု (ideal self) ဟီုဂှ် ဒှ်ဥပဓိပူဂိုလ် ဗီုလဵုမၞိဟ်တအ် မဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်ဒ္ဂေတ်ပြဝဂကောံမၞိဟ်။ ပကတိပူဂိုလ် ကဵု စိုတ်သမ္တီ ဗီုတၞဟ်ခြာဂှ် နကဵုဥပမာမ္ဂး သၟာကရိ (ညးမကွာ်တရဴ) မွဲ ဟိုတ်နူလှုဲအိုတ်အာ၊ ညးနွံပၟိက် သြန် ကပါ် (၅၀) သွက်ဂွံ စိုပ်ဌာန်စမတ်ညး။ ညးတေအ် ဒးသွံ နာဍဳညးတေအ်ရ။ နာဍဳညးဂှ် နကဵုဓမ္မတာမ္ဂး နွံင္ၚုဟ် မွဲကၠံဒကေဝ်။ ညးစုက်ကဵု ပကတိပူဂိုလ် မွဲမ္ဂး ညးလဴစ ဒဒှ်ရ နာဍဳဂှ် တန်င္ၚုဟ် မွဲကၠံ ညးနွံပၟိက် သြန်ကပါ် ညးဂွံစိုပ်တရဴညး၊ မၞိဟ်ပကတိပူဂိုလ်ဂှ် ညးဒးဂၞပ် နာဍဳဂှ်တုဲ ညးရာန်ကေတ် နကဵု သြန်မွဲကၠံရ။ ယဝ်ရ သၟာကရိဂှ် စုက်ကဵု မၞိဟ်စိုတ်သမ္တီမ္ဂး မၞိဟ်စိုတ်သမ္တီဂှ် ဓဂုတ်တုဲ ရာန်ကေတ် နကဵု င္ၚုဟ်ကပါ်ရ။ သွက်မၞိဟ်စိုတ်သမ္တီမ္ဂး ဟိုတ်နူဇကု မကၠတ်ပၠံင်ကေတ် ဟွံသေင်တုဲ ဟွံဗၠေတ်ကဵု သၞောဝ် ဟွံဗၠေတ်ကဵု သဳလဇကုရ။
ကဆံင် လိင်္ဂစိတ္တဇ (Psychosexual stages)
လိင်္ဂစိတ္တဇ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမကတဵုဒှ် အပ္ဍဲစိုတ် မဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ကိစ္စလိင် (ဝါ) ပရေင်ကာမဂုဏ် ပ္ဍဲပိုယ်တအ်ရ။ တေသြရဳ ဖြောဒ် မဆေင်ကဵု ဗီုလိင်္ဂစိတ္တဇမဇၞော်မောဝ်ဂှ် ညးပါ်လဝ် နွံ မသုန်ကဆံင်။ နကဵုလညာတ်ညးမ္ဂး ဇၟာပ်ပ်ကဆံင်ဂှ် ကတဵုဒှ် အပ္ဍဲအပိုင်အခြာအခိင်ကာလ ဘဝမၞိဟ်မွဲမွဲရ။ ယဝ်ရ မၞိဟ်မွဲမွဲ ကတဵုဒှ် ဥပါဒါန်စောဲဗာန်ဂွံ ပ္ဍဲကဵုကဆံင်ပန်ဂှ် မွဲမွဲတုဲမ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်အာ ပရေင်ပူဂိုလ်ညး နကဵုလက်သန်နာနာသာ်မာန်ရ။
ဗဟေက် ကေုာံ စက်ယန်ဒစဵုဒၞာ (Anxiety and defense mechanisms)
ဖြောဒ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဂကောံစက်ယန်ဒစဵုဒၞာ မနွံ ပ္ဍဲခန္ဓပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ စက်ယန်တအ်ဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ကာလဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်မွဲမွဲ ဂွံဆက်ထိင်အာ ဖိုလ်ဂုဏ်ဇကုဇကု ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ်ရ။ ဥပမာ၊ ပ္ဍဲကဵု အကာဲအရာမွဲ၊ ဟိုတ်မွဲမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် သွက်ဂွံပကီုပရာပ် ဂုဏ်ဖိုလ်ညးမွဲမွဲမ္ဂးရ။ ဖြောဒ် ဟီု သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ဂုဏ်ဖိုလ်မၞိဟ်ဂှ် စက်ယန်ဒစဵုဒၞာ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်မွဲရ။ ဣဏအ်ဂှ် ညးကော်စ စက်ယန်ဒစဵုဒၞာရ။ ဖြောဒ် လ္ၚတ် ဗီုလဵု ဨဂေါ ကၠောန်ကမၠောန် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ဟိုတ်မွဲမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ယဝ်ရ ဟိုတ်ဂှ် ဟွံဒှ်ဖိုလ်ဂုဏ် ကုဨဂေါဇကုရ။ စက်ယန်ဒစဵုဒၞာဏအ်ဂှ် မလေပ်ကတဵုဒှ် ဗီုရပ်စပ် ပြသၞာ အကြာ ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာဨဂေါရ။
ဖြောဒ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒြဟတ်ကိစ္စဇၞော် သွက်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဖအောန်ကၠေအ် အရာမပတေင်ပရံင်လဝ် တုဲပၠန် အရာဟိုတ်မပတေင်ပရံင်ဂှ် ဒှ်ဗဟေက်။ ညးဂွံဆဵုကေတ် ဗဟေက် နွံပိသာ်။ ဗဟေက်စၟတ် (reality anxiety)၊ ဗဟေက်ယဝံင် (neurotic anxiety) ကေုာံ ဗဟေက်သိက္ခာ (moral anxiety)။
အခိင်ကာလ ဗဟေက် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ဗွဲကိုပ််ကၠာ စိုတ်ဂှ် ဍေဟ်ဗက်ဂၠာဲ ဂၠံင်မဒဴပါဲမာန် နူကဵု အကာဲအရာဂှ် နကဵု မဂလိုင်ပတိုန် ဗီုလဵုဂွံပသောင်ကလးပြသၞာ ကေုာံ ပံက်စက်ယန်ဒစဵုဒၞာရ။ နကဵု ဖြောဒ် ဗၟံက်ထ္ၜးပ္တိုန် စက်ယန်ဒစဵုဒၞာ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဗွဲကြဴညိ ကောန်ဝုတ်ညး အာန္နာ ဖြောဒ် ဆက်ဗၟံက်ထ္ၜးပတိုန်ပၠန်တုဲ သီုဖအိုတ်ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဒစဵုဒၞာတအ်ဏအ်ဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်ကၠုင် သၟဝ် အထိင်ဒဝ်သညာစိုတ်ပိုယ် တုဲ နကဵုအသညာစိုတ်ဂှ် နကဵုမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူမွဲဂှ် ကေတ်တုဲ စဵုဒၞာဇကုပိုယ် နူကဵု အကာဲအရာစိုတ်မထုဲထံင်တအ်ရ။ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာသဘာဝ ကေုာံ ဓမ္မတာမွဲတုဲ သက်ကုစက်ယန်ဒစဵုဒၞာတအ်ဏအ်မ္ဂး ပိုယ်တအ် စိုပ်အာ ကဆံင်ဗဟေက်၊ စိုတ်ဂရံက်ဂစာ်၊ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေတအ် မာန်ရ။
လေန်မ္ၚး
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ကအ်ဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ကအ်ဍောတ်(Kawdoot၊ ကော့ဒွတ်ရွာ Kawtdut )ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်မုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၂၉။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်မုက် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၆၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၉၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၄၃၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ခေမာ၀န္တ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာမယာန် ကွာန်မယာန်
ဘဒ္ဒန္တ ခေမာဝန္တ ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်ကအ်ကလတ် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် နွံပိုန်ဘာမယာန်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နကဵုတာလျိုင် ဒု-ဟိတဓရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် နဒဒှ်ဓမ္မကထိက၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲမဆေင် ကုသာသနာ မဂွံဂဵုလဟဵု ဗီုကဵု ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် ပ္ဍဲဝင်စိင်၊ ဇြပ်မန်ဓမ္မဒူတ ဍုင်လ္ဂုင်တအ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဂှ် ဗိုင်ယိုက်ဂၠေင် ဖန်ဖက်ကၠုင်ကီုတုဲ သီုခၞံလဝ် ပြကိုဟ် သွက်လိက်ပရိယတ္တိ နကဵုဘာသာမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊
ပထမအဝဲ
အလံင်ကျာ်ဇၞော်ခေမာဝန္တဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ကလတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၉၉၊၊ ကာလမကလိဂွံအာယုက် ၁၄ သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၃ ဂှ် မိမၜါ ကဵုပထပိုယ် ပ္ဍဲဇရေင်တမ်ဇိုင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ ပညာရမ္ဘ ကွာန်မယာန်၊ ဘာမယာန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ကာလအာယုက်မပေင် ၂၀ မဒှ်အာယုက် မပခမဳစိုပ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၁၃) စွေက် ဂှ် မိမၜါ သ္ပဒါယကာပစ္စယာနုဂ္ဂဟတုဲ ဒုင်ကေတ်ဘဝခမဳ ဇရေင်တမ်ဇိုင် ဘဒ္ဒန္တ ကေတုသာရ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ်ဂှ်ဟေင် ပ္ဍဲဇရေင် အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တ ကေတုသာရ၊ ဘဒ္ဒန္တ ပညာဝံသ၊ ကေုာံ ဘဒ္ဒန္တ နန္ဒိယတအ် ကတ်ဗ္တောန်ကၠုင် လိက်ပရိယတ္တိတုဲ မဂွံအံင်ကေတ် တန်မူလဓမ္မာစရိယ ရ၊၊
နွံပိုန်ဘာ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်သာသနာ
ဘဒ္ဒန္တခေမာဝန္တဝွံ မဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် နွံပိုန်ဘာမယာန်၊ ကွာန်မယာန်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲပရေင်ပရိယတ္တိမန် မတွဟ်ဂး ဓမ္မစေတဳ ဂွံဇၞော်မောဝ်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ (အလုံဒေသရးမန်) ဂှ် နဒဒှ် ဒု-ဟိတဓရမွဲဇကု ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ ဝွံ ပ္ဍဲဂကူမန် မဆေင်ကဵု လိက်ပရိယတ္တိမ္ဂး ဒှ်ဂကောံဇၞော်အိုတ်တုဲ မွဲမွဲသၞာံ လၟိဟ်ကောန်သင်သွဟ်လိက် နွံအကြာလ္ၚီဇကုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသမ္မဂ္ဂသာသနေရတာ ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊
ပါဲနူကဵု ကမၠောန်ပရိယတ်မန်တုဲ ကမၠောန်ဗဟဵုလဟဵုသာသနာ ပ္ဍဲလပါ်ဥဒ္ဒိဿစေတဳ မပ္တံကဵု ကမၠောန်ခၞံကၠောန် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက်ဇိနသုခ မၞုံဇမၠိင် (၃၅၀) ဟတ် မဒှ် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသင် ကေုာံ ဂေါပက မင်မဲကျာ်တၟအ် ကျာ်ဇြာ ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု ပါလုပ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ ဍုင်မတ်မလီု မဒတန်သာသနာဂကူမန်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် ဟိတဓရ ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်ရ၊၊ ပါဲနူ မဆေင်ကဵု ဥဒ္ဒိဿစေတဳတုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန်ဂကူမန် ဂွံကောံ ဂွံပတုဲကာကုသဵု ဗီုကဵုဇြပ်မန်တအ်ဂှ် ဂကောံဇြပ်မန် ဍုင်လ္ဂုင်၊ ဂကောံဇြပ်ဓမ္မဒူတ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ဂကောံဇြပ်မန် ဍုင်ဗဂေါတအ်ဂှ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု ပါလုပ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊
စပ်ကဵု ဂကောံသၟိင်သင်ကၟိန်ဍုင် ဂကောံသံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် နဒဒှ် ဓမ္မကထိက မန်၊ ဗၟာ ၜါဘာသာ စဵုကဵုအလန်စတုတ္ထကီုရ၊၊
ပြကိုဟ်မချူခၞံဂမၠိုင်
နကဵုဘာသာမန် ကေုာံ အ္စာသၠပတ်မန်တအ်တုဲ
တံ ချူခၞံတဴရ။
လျူင်ဇြုင်သ္ဍိုက်ဇန်ဂမၠိုင် ( သြဝါဒ)
မူရဴပြဿနာမွဲဟွံဟီု ညံင်ဂွံဇၞော်တီုတိုန်ဂှ် လ္ပသ္ပညိ၊ စိုတ်ခိုဟ်ပြဲမွဲဂှ် ဒးစွံပထမရ။
ကျာ်ပန်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ကျာ်ပန်(Hpayarlaysu၊ ဘုရားလေးဆူ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝဲကလဳ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၂၇။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါကလဳဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၆၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၁၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၈၈၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝါကလဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝါကလဳ(Weakali၊ ဝဲကလီ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝါကလဳ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၁၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါကလဳဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၆၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၁၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၈၈၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်တၟိ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်တၟိ(Kwan-tamoi၊ ရွာသစ်ရွာ Ywarthit)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၅၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၂၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၅၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၃၈၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
သၞေဟ်မုက်၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်