cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အံက်သာ
ပၞောဝ်ကဵုဂၠံၚ်တရဴ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်(၃)ဗီုဏံ ဗီုလဵုလေဝ်ပဲါဟွံဗၠး ဂကူမန်ပိုဲတံ ဒးကၠောန်ဖအိုတ်ရ ဂၠံၚ်တရဴ လုပ်ပေဲါဗတိုက်နကဵုလွဟ်တုဲဒက်ပတန်ဍုၚ်ဟီုဂှ် ရံၚ်ကဵုခေတ်ကာလကီု ရံၚ်ကဵုဇြဟတ်ဇကုကီု ထံက်ရံၚ်ကဵုအာယုက်လုပ်ကၠုၚ်ပေဲါဗတိုက်ကီုတုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ မ္ဒးပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်မံၚ်ဗီုပြၚ် ပေဲါဗတိုက် နူကဵုပေဲါဗတိုက်ဂၠံၚ်တရဴ ဒက်ပတန်ဍုၚ်ဗၠးၜး ဍုၚ်မန်တၞဟ်ခြာဂှ် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်ဂၠံၚ်တရဴ ဍုၚ်ပံၚ်ကောံနကဵုသၞောဝ်တ် ဖေတ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳရ ဟီုမွဲနဲပၠန်မ္ဂး နူကဵုဂၠံၚ်တရဴ ပန်ဂစိုတ်ကေတ်ညးသ္ကံဂှ် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်နကဵုဂၠံၚ်တရဴ ဒေံါပန်ပှော်တက်ကျာလ္တူခုၚ်ရ ခေတ်ကာလလေဝ်ဟီုကၠုၚ်အရေဝ်ရ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိကွာ်ဂၠံၚ်တရဴဏံမ္ဂး ပြဟ်ဟ်ဏံ ပဲါကၠေံနူဂၠံၚ်တရဴ(NCA)တုဲ ဂၠံၚ်တက်ကျာဟၟဲဏီရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ထ္ပက်လိခ်ကသုက်(NCA)ဂှ် ဂကူမန်တံ လ္ပညာတ်ဒုဟ်ညိ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပတဝ်လဝ်ကဵုပရေၚ်တက်ကျာသၟးတုဲ ဇြဟတ်ပၞာန်ဟၟဲ ဇြဟတ်ပၞာန်ဟွံခိုၚ်မ္ဂး ရမျာၚ်တက်ကျာဇကုဂှ် ဟွံဒှ်သတ်ပ္ကဴတုဲ ဂၠံၚ်တရဴရပ်လွဟ်ဏံ ဟၟဲဟွံတုဲရောၚ်။
အဲ (စၞးနာမ်)
နိရုတ္တိ
ကျာ်တြဲ (ရမ္သာင် ကျာ်ကြဲ) တြဲ ဂှ် ကၠုင် နူ မန်ခေတ်တြေံ ”တိလေႝယ်” မဒှ် မအရေဝ်မန်တြေံၜါ မပလဝ်မွဲ (တိရ်လ + ဨယ်) (တဳလ + အဲ)။ (တိလေႝယ် -> တြယ် -> တြဲ) ရံင်ကဵု ပိုဒ်ဏအ်တုဲ ရမ္သာင် ဂကူညးကူလ်တအ် မဟီုဒၟံင် တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ကြပ် (ဟွံ) အတိုင် အရေဝ်မန် ခေတ်တြေံတေအ် ဟီုကေတ်မာန်ရ။
ညးဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန်
ဒဒှ်အတိက်ဟွံညာတ် ရံၚ်ဂုဏ်နွံပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်
အံက်သာ
ဂၠံၚ်တရဴဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန် နကဵုမာဲဟီုဂှ် ရံၚ်ကဵုခေတ်ကာလဏံမ္ဂး အလုံလိုက်မွဲ အာမံၚ်နကဵုဂၠံၚ်တရဴဏံရ ဍုၚ်ပိုဲဏံလေဝ် ပဲါဟွံဗၠး အလဵုအသဳပၞာန်အုပ်ဓုပ်လဝ်ဍုၚ် ဗွဲမလအ်လတံ ဒးပံက်ကဵုဂၠံၚ်တရဴ ပေဲါရုဲမာဲဏံရ ဆ္ဂး ပေဲါရုဲမာဲဍုၚ်ပိုဲဏံဂှ် ပေဲါရုဲမာဲဟွံဗဗွဲဓဝ် ပေဲါရုဲမာဲယုတ်တ်ပပ်ပ်ပဳပဳ ကေတ်လဝ်ဒၞဲါ(ခုၚ်)ဒတုဲ(၂၅%)ရ ဂၠံၚ်တရဴဏံဂှ် အဓိကဍေံ ဒးကေတ်ဇြဟတ်ကောန်ဂကူဇကုရ ဣဏံလေဝ် ညးမလုပ်ဒုၚ်ရုဲမာဲကီု ညးတၠဆန္ဒစုတ်မာဲကီု တန်တဴကဵုစိုတ်ဓာတ်တၟာဂလိုၚ်ဏောၚ် ဒှ်အမာတ်ဂွံဒၞဲါတုဲ စိုတ်ဓာတ်စေတနာဟွံဍာံပြ လ္တူဂကူမ္ဂး ဆောံလေၚ်အလုံဂကူရ ညးတၠဆန္ဒစုတ်မာဲတံလေဝ် စိုတ်ဓာတ်စေတနာဟၟဲ လ္တူဂကူမ္ဂး မုလေဝ်ဟွံဒှ်သတ်ပ္ကဴရ ဂၠံၚ်တရဴဏံလေဝ် ရံၚ်ကဵုအကာဲအရာနာနာသာ်တုဲ ပဲါဟွံဗၠး မ္ဒးဆက်ကွာ်အာရောၚ်။
ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှာ
ဘာကွာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်လှာ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
အဲ (စၞးနာမ်)
ဗီုစကာ
အဲ စ ပုင်။ (နဒဒှ် ကတ္တာ) ညးစကာအဲ (နဒဒှ် ကမ်) ကွဳစက်ဂှ် ဒှ်ကွဳစက်အဲ (နဒဒှ် ဝိသေသန စၞောန်တၠ)
ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှာ
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၅၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
အံက်သာ
ဂၠံၚ်တရဴဒက်ပတန်ဍုၚ်မန် နကဵုလိခ်ပတ်ဂကူဏံဂှ် အတိုၚ်ချူကၠုၚ်လဝ်ဗွဲလ္တူ(သ္ကုတ် ၃)တေံဂှ်ရ ယဝ်စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူနွံ စိုတ်ဓာတ်မိက်ဂွံဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်နွံဍာံဍာံမ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ကၠောန်မာန်ရ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ဂၠံၚ်တရဴဇၟာပ်မၞိဟ်ကၠောန်မာန်ဖအိုတ်ဏံ မန်ပိုဲထေက်ကဵုသ္ဒးချပ်ဇြိုဟ်ဟ်နက်က်ရောၚ် မိက်ဂွံက္သေအ်ကၟဝ်ဗတိုက်ဖ္အောဝ်ရ။
ညးဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန်
မၞိဟ်ရံၚ်ပစ္စုပ္ပန်တပ်ပ်ဂှ် ကျာ်တြဲဂေါတမမွဲရ။ ဂကောံမၞိဟ်ပတှေ် ညးလေဝ် ညးကဵုရံၚ်ပစ္စုပ္ပန်တပ်ပ်ရ။ အတိက်ဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ကလေၚ်ရံၚ်ဟွံညာတ်ဂှ် လ္ပကလေၚ်ချပ်၊ အနာဂတ် ဟွံဒှ်ဏီ ရံၚ်ဟွံညာတ်ဂှ် သ္ၚဳရံၚ်ဒဵုညာတ်သ္ဘဴပရမတ်ညိ။
ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၂၄။
အံက်သာ
လိခ်ပရေၚ်ဏံ နကဵုလညာတ်ပူဂဵု ညးချူလိခ်ဏံဟေၚ်ချူလဝ်တုဲ ကာလလညာတ်ဟွံတုပ်ကဵုညးသ္အာၚ်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ မုမိက်ဂွံဟီုအာတ်မိက် လ္တူညးဗှ်လိခ်တံရောမ္ဂး ဇၟာပ်လိခ်ပိုဲမဗှ်ဂှ် ကြက်ရှ်သာဍေံ ခိုဟ်/ပရေံ နွံသီုၜါသာ်ရ ခိုဟ်မ္ဂးထေက်ကဵုသ္ဒးထံက်ဂလာန်တုဲ ထေက်ကဵုသ္ဒးချပ် ပရေၚ်ဂွံထမံက်ရုပ်ရဴရ ပရေံမ္ဂးထေက်ကဵုသ္ဒးထံက်ထ္ၜး နကဵုစေတနာ ဗွဲဗမကေဝ်ဇြုၚ် ညးချူလိခ်ဏံ မၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်လၟိုန်ရ ကာလဂှ်မှခိုဟ်ဂှ်ခိုဟ်မံၚ်ပ္ဍဲလိခ်အုပ်သၟး ပရေံဂှ်ပရေံမံၚ်ပ္ဍဲလိခ်အုပ်သၟး ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ် မိက်ဂွံဆဝ်ဗ္ၚုဟ်ဂကူမန်တံရ။
ညးဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန်
ဗီုဇောတိကသေဌဳ ရံၚ်ပစ္စုပ္ပန်တပ်ပ်ရ။ ကောန်ညးမၞုံယၟု မၚ်ဗၠာဲကာလဂှ် ဗီုဒ္ဂေတ်မိမ မုဟွံသ္ပဗက် ဘာလေဝ်ဟွံတိုန် ကျာ်လေဝ် ဟွံလ္ၚောဝ် ဓရ်လေဝ် ဟွံကလၚ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဟွံညာတ်ဒုဟ်ကောန် သွက်ကောန်ဇကု ဒှ်တသိုက်ဟေၚ် ချပ်မံၚ်ရိုဟ်တ္ၚဲရ။ မၚ်ဗၠာဲကာလ မၞုံပၟိက်မံၚ်ကဵုသြန်ဂှ် အပါမဒှ်သေဌဳကၠိုဟ်ကေတ်တုဲ "ယွံကောန် ယဝ်ကောန် အာဘာ မၚ်သဳမ္ဂး အဲကဵုသြန်မွဲကသာပ်" ဖအောဝ်ကဵုအာဘာရ။ မာံကာလ မၞုံပၟိက်ကဵုသြန်တုဲ အာဘာရ။ နူဂှ် ယဝ်ကလၚ်ဓရ် သမ္တီဒးမွဲပိုဒ်မ္ဂး အဲသြန်မွဲလ္ၚီ၊ မာံကာလ နွံပၟိက်ကဵုသြန် ဂစာန်ကလၚ်ဓရ် ဂွံသမ္တီဒးမာန် အြကာကလၚ်ဓရ်ဂှ် မာံကာလ ဒှ်အာသောတာပန်ရ။
ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
အံက်သာ
ဟိုတ်ဂှ်ရ ၁။ ဗတိုက်ကေတ်နကဵုဇြဟတ်ပၞာန် ဂွံပေဲါအံင်ဇၞးတုဲ ဒက်ပတန်ဍုင်မန်ဂှ် ဟၟဲဟွံတုဲဒးကၠောန်ဟေၚ် ဆ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ကၠောန်ဟွံမာန်တုဲ ပေဲါအံၚ်ဇၞးဂွံက္လိဂွံဂှ်ဇြိုၚ်တဴရ။ ၂။ ဗတိုက်ကေတ်နကဵုဇြဟတ်မဲာ ဂွံပေဲါအံင်ဇၞးတုဲ ဒက်ပတန်ဍုင်မန်ဂှ်လေဝ် ဒးဆက်ကၠောန် ပေဲါအံၚ်ဇၞးလေဝ် သ္ၚောဲတဴမံၚ်ဏီရ။ ၃။ စန်ဒက်ကောန်ဂကူမန် နကဵုဇြဟတ်လိခ်ပတ်/အရေဝ်တုဲ ဒက်ပတန်ဍုင်မန်ဏံဂှ် ကၠောန်မာန်ဇၟာပ်မၞိဟ်တုဲ ကၠောန်ဍာံမ္ဂးဒးဂွံပေဲါအံၚ်ဇၞးဟေၚ်ဂှ်ရ ညးမၞုံပၟိက်ကဵုဍုၚ်မန်တံ ပံၚ်ကောံညဳသာညးသ္ကံတုဲ ချပ်ဂၞန်အာထေက်ရောၚ်။
ညးဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန်
ရံၚ်ပစ္စပ္ပုန်တပ်ပ်လေပ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် သၞဝဲအောန်စှေ်မာန်ရ။ သမ္တီလဝ် တၚ်ဟွံပြေစိုတ်လ္တူမၞိဟ်မွဲလ္ပာ်နွံတုဲ မၞိဟ်ကဵုမၞိဟ် ဒှ်ကၠုၚ်သၞတုဲ ဒက်ကၠုၚ်ဝဲညးသ္ကအ်ရ။ ရံၚ်အတိက်မ္ဂး မၞိဟ်ဗၠးဒုဟ်ဟွံမွဲ ဟွံမွဲကဵုဒုဟ်ဟွံမွဲရ။ မၞိဟ်မွဲမွဲ ဒုဟ်ဂၠိုၚ်ကဵုအောန် နွံမံၚ်ဖအိုတ်ရ။ ကျာ်မဟာကရုဏာလေဝ် မၞိဟ်ဟွံဇြုၚ်သ္ဍိုက်တအ် ပ္တိုန်မံၚ်ဒုဟ်ဏီရ။
အံက်သာ
13.1.2020 (7:25 - AM)
ညးဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန်
"ရံၚ်ပစ္စုပ္ပန် ညာတ်ဂုဏ်၊ ရံၚ်အတိက် ညာတ်ဒုဟ်"
အတိက်ပူဂဵုဏအ် မုဒှ်ကျာ်ဟွံရံၚ် ဒးထ္ၜးဒဒှ်ဗဗၞးရာဓ ဗၞးဝွံပတှေ်ကွေဝ်ဗြဟ္မတုဲ ဟီုဍဵုဍိုက်လဝ်ဝါဒကျာ် နွံဂၠိုၚ်ကဵုဝါရ။ကာလ အာယုက်ဇၞော်ဗျူထဴ ညးဗ္စဖျုၚ်ဒုၚ်ကဵုဍာ်ဟွံမွဲတုဲ ကၠုၚ်ဗ္ဒဘာလေံကျာ် အာစပုၚ် မသှ်ေနူဗဗေၚ်ရ။ ကၠောန်ၜိုတ်ပတုဲမံၚ်ဝတ် လ္တူသၚ်တအ်ကီုလေဝ် သၚ်တအ်ဟွံညာတ်ဂုဏ် ညာတ်မံၚ်ဒုဟ် ဘဝဗျူဒးအာတ်စပုၚ်ဘာရ။ ကျာ်သ္ၚဳရံၚ် ဘဝဗဗၞးရာဓ ပစ္စုပ္ပန်တပ်ပ်မ္ဂး ပါရမဳသွက်ဂွံဒှ်တၠအရှန်နွံ ညာတ်ရ။ သွက်ဂွံလလောၚ်တြး ဗၞးရာဓတုဲ ကျာ်ကော်ကောံဓရီုသၚ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲဂှ် မှာထေရ်သာရိပိုတ် ပါမံၚ်ရ။ ယွံ ခမဳတအ် ညးဂှ်တီဂုဏ် လ္တူဗျူဇရာဗၞးရာဓနွံရော ကျာ်သၟာန်တုဲ ကာလဂှ် မှာထေရ်သာရိပိုတ် တီဂုဏ်ဗဗၞးရာဓရောၚ် ဂြၚ်ပ္တီတိုန်ရ။ ယွံတီပိုန်ကျာ် မွဲအခိၚ်တေံ အဲဍိုက်စဴပိဏ္ဍပါတ်ပ္ဍဲရာဇာဂြိုဟ် စိုပ်ဂတမုက်ဗဗၞးရာဓတုဲ ညးကေၚ်လံၚ်လဝ် ပိဏ္ဍပါတ်မွဲဇန်ရကျာ်။ သ္ပဟိုတ်ကဵု ဂုဏ်ဏအ်တုဲ အဲဍိုက်ဂၠဲါဗဗေၚ်သ္ၚာ သွက်ဗဗၞးရာဓဂွံသ္ပခမဳရ။
ပ္ဍဲသာသနာကျာ် ညးမသ္ပခမဳ နကဵုဉာတ္တိစတုတ္ထကမ်ဂှ် ဗဗၞးရာဓ ဂွံသ္ပခမဳကၠာအိုတ်ရ။ ဉာတ္တိစတုတ္ထကမ်စဒှ်ကၠုၚ်နူခမဳရာဓ ဟီုဂးမံၚ်အိုတ်ရ။ ဒုဟ်အတိက်ဗဗၞးရာဓ ကျာ်ဟွံရံၚ် ကျာ်ရံၚ်ဒဒှ်ပစ္စုပ္ပန်ဗဗၞးရာဓ ပါရမဳဒှ်တၠအရှန်နွံတုဲ သွက်ဂွံလုပ်စိုပ်ပ္ဍဲသာသနာ ဂွံဗၠးစောဒနာခမဳဂမၠိုၚ်ဂှ် ကဵုဂၠဲါဂုဏ်ဗဗၞးရာဓ ကေၚ်ကၠောန်လဝ်တုဲ ၜိုန်ဒှ်ပုၚ်မွဲဇန်ဍောတ်ကီုလေဝ် မှာထေရ်သာရိပိုတ် တီဂုဏ်ညးတုဲ သ္ပကဵုခမဳပ္ဍဲသာသနာကျာ်ရ။ သ္ပအစာံကဵုခန်လ္ၚတ်ဏအ်တုဲ မၞိဟ်ဟွံဒှ်ဂုဏ်ကုပိုယ်မၞိဟ်ဟွံမွဲရ။ ဗၞတ်ဗဗွဲထေက်ကြိုက်မၞိဟ်ကဵုမၞိဟ် ကေၚ်ပတုဲလဝ် ဂုဏ်ညးသ္ကအ်နွံဖအိုတ်ရ။ထေက်ကဵုဒးဖအောန်ကၠေံပွမဟီုပတိုန်ဒုဟ်ရေၚ်သ္ကအ် တၚ်ဟွံပြေစိုတ် ညးမွဲကေုာံညးမွဲရ၊ အဓိကမိက်ဂွံဟီုဂှ် အတိက်ပူဂဵုဏအ်မုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် လ္ပရံၚ်သ္ၚဳ ပစ္စုပ္ပန်ပူဂိုလ်ဏအ် မုဒှ်မာန် ချပ်ကဵုဂၠိုၚ်ညိ။
ညးမဆက်ဆောံကဵု ပစ္စုပ္ပန်ဇေတ်တ်
ညးမကဵုလဝ်အရီုဗၚ် မၚ်မွဲလဝ် နကဵုကာယနကဵုပါၚ်ဂှ် ဒှ်ညးတၠဂုဏ် ပွမရီုဗၚ်ဂှ် ဒှ်ဓရ်မဒှ်ဂုဏ် သာ်ဝွံ သမ္တီညိ။ ကဵုလဝ်အရီုဗၚ်စသုၚ် ဗိုက်လတက် မံၚ်စံၚ်၊ ကဵုလဝ်အရီုဗၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုတ် ရီုဗၚ်လဝ် ပရေၚ်ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မပ္တံသာ်ဝွံ ဓရ်မဒှ်ဂုဏ်နွံဂၠိုၚ်ကဵုဂကူရ။ သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး ဓရ်မဒှ်ဂုဏ် ညးတၠဂုဏ် ညးကဵုညးကေတ် ညးမကဵုအာရီုဗၚ်ဂှ် ညးကဵုညးတၠးဂုဏ်ကော်စတုဲ လောကမၞိဟ်တအ်ဝွံ ညးကဵုတၠဂုဏ်လေဝ် နွံတၞဟ်ဟ်ရ။ တၠဂုဏ်ဂှ် ဒှ်ညးမလုပ်ကဵုတုဲ ညးမဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဂှ် ဒှ်ညးကေတ်ရ။
သဘာဝ ပြဝလိုက်မ္ဂး ကေတ်မ္ဂးဒးကလေၚ်ပြေဂုဏ်ရောၚ်၊ ကေတ်မ္ဂး ဒးကလေၚ်လေဲပၠန်ရောၚ်၊ ညးမတီကေတ်သ္ဘဴသာ်ဝွံဂှ် ဒှ်ညးကလေၚ်တီဂုဏ်ညးတၞဟ်ရ။ မၞိဟ်မလေပ်တီဂုဏ်ညးတၞဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်နွံအောန်လောန်ရ။ ဗီုမှာထေရ်သာရိပိုတ်တီဂုဏ်ဗဗၞးရာဓဂှ် မၞိဟ်နွံအောန်လောန်ရ။ ဓရ်မဒှ်ဂုဏ် ကဵု ညးတၠဂုဏ် ပါ်ပဲါလေပ်မ္ဂး အရာဒးပြေဂုဏ်ဂှ် ဟွံဝါတ်ရ။ မၞိဟ်မွဲကဵုမွဲ ဟွံမွဲကဵုဂုဏ်ညးသကအ်မ္ဂး ဒှ်ဟွံမာန်သက်က်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဓရ်မဒှ်ဂုဏ်ဂှ် ဒးတီလဝ်ထေက်ရောၚ်။ ညးဒှ်တၠဂုဏ်ဂှ် ဒှ်တၠဂုဏ်ရောၚ် ဒးတီလဝ်ထေက်ရ။ ဟွံတီမ္ဂး ဒှ်ညးမဒေက်ဂုဏ်ညး အတညူပူဂိုလ် သ္ဂးရ။ ဒှ်ညးဒးဂိဘဝမွဲရ။ မၞိဟ်ဟွံတီဂုဏ်ဂှ် ပ္ဍဲလောကမၞိဟ် ဒှ်မၞိဟ်ကဆံၚ်သဝ်အိုတ်ရ။ ပစ္စုပ္ပန်လေဝ် ဟွံခိုဟ် အနာဂတ်လေဝ် ဟွံဇၞော်မောဝ်ရ။ ပကောံပိုန်ဒြပ်မ္ဂး မုဟွံဍိုက်ပေၚ်ရ။
ဒဒိုက်စ ဒဒိုက်သုၚ် မံၚ်စံၚ်ဒိုတ်ဝါတ်တုဲ စိုတ်တပ်တး ခိုဟ်ကဵုတသိုက် ကဵုမၞိဟ်တအ်ဟွံမာန်တုဲ စိုတ်လဳဠာန်ၚံက်စၞာဲ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ပြိုက်ဂစိုတ်ညးဂမၠိုၚ်ဟေၚ် ပေၚ်က္ဍဟ်မံၚ်ပ္ဍဲသြိုဟ်ရ။ ဒးစွံသတိဇၞော်ဇၞော်ရ။ မၞိဟ်ရီုဗၚ်ကဵုလဝ်ဇကုဂှ် ဝိုတ်တၠိၚ်ဂုဏ်ညးဟွံထေက်ရ။
ညးရံၚ်ပစ္စုပ္ပန်တပ်ပ်
ကျာ်တြဲရံၚ်ပစ္စုပ္ပန်တပ်တပ် လ္တူမၞိဟ်၊ ဒြပ်မွဲမွဲ ကဵုရီုဗၚ်ညးတၞဟ်ဟွံမာန်မ္ဂး နကဵုမေတ္တာစိုတ်ကဵုဗ္စိုပ်ညိ။ ညာတ်အာမၞိဟ်မွဲမွဲမ္ဂး ညးဝွံ ကဵုဂွံဒှ်တသိုက်စိုတ်၊ တသိုက်ကာယ ကဵုစာ်စ္ဍးအာနူဒဒိုက်အလုံအိုတ်သီုညိ သာ်ဝွံ ဒးညာတ်လ္တူမၞိဟ် လ္တူသတ်တအ်ရ။ ဥပမာ- ကျာ်တြဲ ညာတ်အာမၞိဟ်မွဲ စမံၚ်အသုဘအိက်မ္ဂး လ္တူမၞိဟ်ဂှ် ပါရမဳဂွံဓရ်နွံမ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် စမံၚ်အိက် ကျာ်ဟွံရံၚ်တုဲ ကျာ်ပြာပ်အာ ဇရေၚ်ညးဂှ် တွံထ္ၜးကဵုဓရ်ရ။ မၞိဟ်ဂှ် မိၚ်ဓရ်ကျာ်တုဲ တိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်ဝဋ် သံသာမာန်ရ။ အတိက်မၞိဟ်ဂှ် ကျာ်တြဲဟွံရံၚ်ရ။
မိမအ္စာပိုယ် ကာလဒှ်မၞိဟ်ဒ္ဂေတ်လီုလေဝ် ဒှ်လေပ်ရ။ ကာလဒှ်ညးကွေတ်ဂတးလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ဒဒှ်သာ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်ညးဏောၚ်၊ ဟွံဆေၚ်စပ်ကဵု ညးရော်ဂုဏ် ပ္တုဲဂုဏ်ရ။ သွက်ဒးပြေဂုဏ်ဟေၚ် ဒှ်တာလျိုၚ် ကောန်၊ ကောန်ကွးတအ်ရ။
ပစ္စုပ္ပန်တပ်ပ် ယဝ်ရံၚ်မ္ဂး ဒုဟ်ဂှ်ဒုဟ်ရ။ ဂုဏ်ဂှ် ဂုဏ်ရ။ ဂုဏ်ဂှ် ရံၚ်လ္ပာ်ဒုဟ်၊ ဒုဟ်ဂှ် ရံၚ်လ္ပာ်ဂုဏ် သာ်ဝွံ ဒှ်ဟွံထေက်ရ။ သဘဴမၞိဟ်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ် အထေၚ်ဇၞော်ကဵုဇကုသၟးဂၠိုၚ် အစောန်စရာဲ ဇကုဟာ အစောန်စရာဲမိမအ္စာဟာ ဒဵုကၠးစိုတ်ပါ်ပဲါလဝ်ဟွံမွဲရ။ အ္စာလွဳယဲ ယဲဂှ်ဗၠးအာတုဲ အစောန်စရာဲခိုဟ်ဟာ အစောန်စရာဲအ္စာခိုဟ်ဟာ မၞိဟ်တအ်ဟွံပါ်ပဲါရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ကေတ်ယၟုဒယှ်တှ်ဇကုဂၠိုၚ်ရ။ ဟွံရံၚ်ပစ္စုပ္ပန်တပ်ပ်တုဲ ညးပါ်ပဲါကဵုအဲ အဲပါ်ပဲါဟီုပ္တိုန်ဒုဟ်ကဵုညးရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လောကမၞိဟ်တအ် ဒှ်လောကထုဲထံၚ်မံၚ် ပြဿနာဒဒိုက်မၞိဟ်တအ်ရ။
ဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန် ဇေတ်တ်လေပ်မ္ဂး
ဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန် ဇေတ်ဇေတ်လေပ်မ္ဂး ပရေၚ်ပါ်ပဲါ၊ ပရေၚ်ပါ်ကဆံၚ် ဒဟီုထမံက်ဒုဟ်ညးသ္ကအ်အိုတ်အာမာန်ရ။ မိက်ဂွံကဵုရံၚ်ပစ္စပ္ပန်တပ်ပ်ရ။ မၞိဟ်ဂှ် လ္ပရံၚ် ရံၚ်ကမၠောန်မ္ဂး မၞိဟ်ခိုဟ် မၞိဟ်ပရေံ ရုဲဒးရ။ ကမၠောန်မၞိဟ်ကၠောန် ကဵုသ္ဂုတ်သွတ်မၞိဟ်ဂှ်ရ။ အရေဝ်ခိုဟ် ကမၠောန်ဟွံခိုဟ် လေပ်ပညာ ဖိုလ်ကမၠောန်ဟွံခိုဟ် သ္ပမံၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဖိုလ်ကမၠောန်ဟွံခိုဟ်သာ်ဝွံ ညာတ်ကၠုၚ်ကဆံၚ်မၞိဟ်ဂှ်မာန်ရ။
မၞိဟ်ဟွံခိုဟ်ဂှ် အတိုၚ်ဓရ်တွံလဝ် "အသေဝနာ စ ဗာလာနံ" ဒးဝေၚ်ပဲါထောံ နူသ္ၚောဲသ္ၚောဲရ။ လ္ပလုပ်ဗ္ဒနိဿဲ ဒးဂိုတ်ဂစာန်ပဲါဒဴရောၚ် မိက်ဂွံကဵုကသပ်ရ။
လွဳအံင်၊ နာဲ
နာဲလွဳအံင် (ယၟုဗၟာ နာဲမြင့်ဆွေ) ဥက္ကဋ္ဌ ဗော်ညဳသၟဟ်မန်
နာဲလွဳအံင် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉၊ အကြာသၞာံ ၁၉၆၉-၁၉၇၃ တိုန်တက္ကသိုလ်ဂဥုဲပရေင်တဵုလွဳ (မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်) Faculty of Veterinary Medicine, Rangoon (B.V.S)။ ပ္ဍဲဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် ပ္ဍဲကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်လ္ဂုင်ဂှ် နူသၞာံ ၁၉၇၀ စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ။ တိတ်နူတက္ကသိုလ်တုဲ သၞာံ ၁၉၇၃ ဂှ် တိတ်အာ တိဗၠးၜး သွက်လုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲဇရေင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ။ ပ္ဍဲကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ကြဴနူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကလေင်ပံင်ကောံ ရေင်သကအ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၇ ဂှ် ဂွံဒှ် ညးတာလျိုင်ဗဟဵုမွဲတၠတုဲ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲသွာင်ပရေင်ပညာ ကဵု ထတ်ယုက်။ မွဲလပါ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု တမ်ဒပ် ၃၃၃ ဂှ် နဒဒှ်ညးတာလျိုင် သွာင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ တုဲပၠန် နဒဒှ် ကဆံင်ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇၞော် (ဗိုလ်မှူးကြီး)၊ စစ်ထောက်ချုပ်၊ စစ်ရေးချုပ်၊ ကမ္မတဳပၞာန်(ဗဟဵု) မြဴသာ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင် ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင်နာနာသာ်ရ။ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်စၞး ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ပါလုပ်လဝ်ကီု၊ တုဲပၠန် သၞာံ ၂၀၀၄ အခိင် အလဵုအသဳ မကော် သဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူ (ဇြဲၜါတၞံ) ဂှ် နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် တိုန်စိုပ်လဝ်ကီု။ သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် ကေတ်အခိင်ဇူ (ပေန်ဇြေန်) နူဗော် နူကဵု တာလျိုင် ကမ္မတဳဗဟဵု ကေုာံ ကဆံင်ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇၞော်ရ။
သၞာံ ၂၀၀၉ ပ္ဍဲအခိင် မဒက်ပ္တန် ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု စရင်မၞိဟ် မစဒက်ပ္တန်ဗော် သီုဖအိုတ် ၁၅ တၠဂှ် နာဲလွဳအံင် ပါလုပ်မွဲတၠ။ ပ္ဍဲကဵုဗော်ဂှ် နဒဒှ် ကေင်ကာဗဟဵုမွဲတၠဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်တာလျိုင်ရ။ ၂၀၁၀ ဂိတုဂျူလာင် ၁၁ ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကောံဓရီုဗဟဵု ပ္ဍဲရုင်ဗဟဵုမတ်မလီုတုဲ ရုဲစှ် ဂကောံကေင်ကာဗဟဵု ၂၁ တၠဂှ် နာဲလွဳအံင် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဂကောံကေင်ကာမွဲတၠရ။ ဂကောံကေင်ကာဗဟဵု ၂၁ တၠဂှ် နာဲင္ၚိုယ်သိင် (ဥက္ကဋ္ဌ)၊ နာဲလှအောင် (ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ)၊ နာဲသိုက် (ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ၂)၊ ဒေါက်တာမာံနဲသဵု (ညးအုပ်ကာနာနာ)၊ နာဲစံတင် (ညးအုပ်ကာ ၁)၊ နာဲခေန်အံင် (ညးအုပ်ကာ ၂) ဂကောံကေင်ကာဂမၠိုင်ဂှ် နာဲကျာန်ယျေတ်၊ နာဲချမ်းမြေ့၊ နာဲသိန်းဟန်၊ နာဲစိုးသိန်၊ နာဲလွဳအံင်၊ နာဲအောင်ဘ၊ နာဲဗညာအံင်မဵု၊ နာဲဆာန်အံင် (နာဲစိန်ထွန်း)၊ နာဲစိန်အောင်၊ နာဲချစ်ဦး၊ နာဲသန်းရွှေ၊ နာဲသစ်လွင်၊ နာဲထွန်းအုန်၊ နာဲအောင်စိုး၊ နာဲဟံင်ဆာန်တအ်ရ။ သဘင်မာဲ ၂၀၁၀ဂှ် နာဲလွဳအံင် ဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် အလံင်အမာတ် ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် သွက်စၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုင်မန် နူပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ စၟတ် (၁)တုဲ ဂွံဇၞးကေတ်မာဲရ။
နကဵုအမိင်ဂၞန် (၄၃/၂၀၁၁) နူသမ္မတ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံရးနိဂီုဗၟာ သမ္မတသိန်းစိန် နူရုင်သမ္မတကၟိန်ဍုင် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသမ္မတရးနိဂီုဗၟာ မပ္တိတ်လလောင်တြးလဝ် ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၈၊ ၂၀၁၁ ဂှ် နာဲလွဳအံင် ဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော် ဌာနဝန်ဇၞော်လလဳ ကေုာံ ကွတ်တဲကွတ်စက် တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ တာလျိုင်ဝန်ဇၞော်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပွိုင် ၅ သၞာံ။
သၞာံ ၂၀၁၈ သွက်ဗော်မန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ၜါ ဂွံပံင်ဒှ်မွဲဂှ် နာဲလွဳအံင် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံပ္ညဳပ္ညပ်ဂှ်မွဲတၠကီုရ။ ဗွဲကြဴ ဗော်ၜါ ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဂှ် ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံကေင်ကာမွဲ။ သွက်ဂွံလုပ်ပြိုင် သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၂၀ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳဇမၞးမာဲမွဲ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၂၊ ၂၀၂၀ဂှ်ရ။ ကမ္မတဳဇမၞးမာဲဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မၞိဟ်စၞး သီုဖအိုတ် ၂၂ တၠ၊ နာဲလွဳအံင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် သကိုပ်သကကမ္မတဳဂှ်ရ။
နိဿဲ
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
သြင်လာန်၊ ကျာ်စေတဳ ဍုင်မတ်မလီု
ကျာ်သၚ်လာန် (Kyaikthanlan Pagoda; Burmese: ကျိုက်​သလ္လံ​ စေတီ)ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳ သမၠုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု)၊ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ကၟိန်ဍုၚ်မျာန်မာ (Myanmar) ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ နွံသမၠုၚ် ၁၅၀ ဃံက် (feet) (ဝါ) ၄၆ မဳတာ ရ။
ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် 875 AD နူလက်ထက်သၟိၚ်ဨကရာဇ်မန် မတ်ပိရာဇာ (Mon King Mutpi Raja) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳ နကဵုသမၠုၚ်တမ်မူလဍေံ ၅၆ ဃံက် [ 56 ft] ရ။ နူဂှ် သၟိၚ်ဨကရာဇ်မန်ဆက်က်ဂမၠိုၚ် မပါလုပ် သီုအဆက်သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ် (Wareru) မဒက်ပ္တန်လဝ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ (Hanthawaddy Kingdom) ဒတောဝ်တၞောဝ်သၟိၚ်မန်အဆက်က်ဂမၠိုၚ် ကလေၚ်ထပ်ဒက်သၠုၚ်ပတိုန်လဝ် ကျာ်စေတဳစဵုကဵု သမၠုၚ်လၟုဟ် ၁၅၀ ဃံက် [150 ft]။ ပ္ဍဲသၞာံ AD 1831 ဂှ် သ္ဂောံစဵုဒၞါအာ လက်သန်ဍုၚ်မတ်မလီုမာန် ညံၚ်ဟွံဂွံကၠေံဗ္ဒန်အာတုဲ စက်ကာဲမာံထဝ်လေ (Sitke Maung Htaw Lay) လက်ရဴညးယိုက်ဂၠေၚ်ဝန် နာဲဗစာမတ်မလီု (Magistrate of Moulmein) ကလေၚ်ပလေဝ်လဟဵုပတိုန်ကျာ်စေတဳ နကဵုဩန်ဒါန် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် မကဵုလဝ်ဒါန်ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ နွံတန်တဴဒၟံၚ် လ္တူဓရံင်ဒဵု၊ လ္တူဗလးဇၞူမတ်ဍုၚ် မၜိုဟ်လဟိၚ်သာယာ၊ ကြပ်ကဵု တကအ်ဂမၠိုၚ်၊ ပ္ၚံက်ၜဳမုဟ်တၟအ်၊ ဗဒဲါဩၚ်ကြုၚ် (ၜဳဩၚ်လောန်) ကေုာံ ဒဵုတၟအ်ခပဵု (limestone mountains) ရးကရေၚ် (Kayin State) လ္ပာ်ဗၟံက်ရ။ ညးဂမၠိုၚ် ပတှ်ေကေတ်လဝ် ရုဒယာတ် ကေပ်ပလေန် (Rudyard Kipling ) ချူလဝ်လိက်ညး မဒယှ်ဒၟံၚ် နကဵုယၟု "Lookin' lazy at the sea" လိက်ပၞောန် နူကဵုကဗျ ဂၠံၚ်တရဴ မအာဍုၚ်မာန္တလေဝ်  "The Road to Mandalay" နူကဵုကျာ်စေတဳဝွံရ။
နိဿဲ
[[Category:]] ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်ဂမၠိုၚ်
မန်ထဝ်လေ၊ နာဲ
စက္ကာဲ မန်ထဝ်လေ (ခရေတ် ၁၇၇၄ - ၁၈၆၇) ဝွံ ဒှ်ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ကုန်ဗံင် လက်ထက် ဨကရာဇ်ဗၟာ ဘိုးတော်ဘုရား (မကော်ဂး) ဗဒုံမင်း (ကော်) ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း ကေုာံ လက်ထက် ဘကြီးတော်ဘုရား ဂှ် ကလိဂွံ မဟိမု မင်းကျော်သီဟသူ၊ ဂွံစ ဍုင်ဒလ။ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်မတဝ်စၞေဟ် ကုသၟိင်ဗၟာတုဲ ဒးဒဴအာပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု သၟဝ်သၟိင်အင်္ဂလိက် မဂွံခပတိုန် နဒဒှ်စက္ကာဲရ။
ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိင်အင်္ဂလိက် မသီဂွံဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ညးတအ် တၞဟ်နမိက်ဂွံ ပသုတေသန ဂၠံဓါတ်ကျာ်လ္ဂုင်တုဲ ဂစာန်ၜံက်ခါဲကျာ်လ္ဂုင်ဂှ် ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ခါဲဂှ် ညးစဵုဒၞာမာန်လဝ်ရ။ ကာလညးအာယုက်ဇၞော် ညးပံင်ကဵု ဂမာန်ညး မောင်ခိုင်း တုဲ ကလေင်လဟဵုလဝ် ကျာ်လ္ဂုင်ရ။
တၞဟ်နမိက်ဂွံပတိုန်စရာဲညးတုဲ ဂၠံင်ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် မဒှ်ဂၠံင် နွံအကြာ ဂၠံင်ကျာ်စုလောဟ်(ဆူးလေဘုရားလမ်း) ကဵု ရွှေဘုံသာလမ်းဂှ် သၟိင်အင်္ဂလိက် ကဵုလဝ်ယၟု နကဵုယၟုညး ဂၠံင်စက္ကာဲမန်ထဝ်လေ ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၉ ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်တုဲ ယၟုဂၠံင်ဂှ် ဒးဒုင်သၠာဲထောအ် ယၟုတၟိ နဒဒှ် ဗိုလ်ဆွန်ပက်လမ်း ရ။
ပထမအဝဲ
မန်ထဝ်လေ ဝွံ ဒှ်ဂကူမန် ကောန်သၟိင်တၠဂကူမန် မကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၇၇၄ ပ္ဍဲဍုင်မတ္တမ။ ပ္ဍဲကောန်မွဲမိ ညးဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒေအ်မၞိဟ်တြုဟ်ပိ ဒေအ်ညးဗြဴၜါ ကာလစိုပ်သၞာံ ၁၈၀၅ ဂှ် သၟိင်ဗၟာ ဘိုးတော်ဘုရား ပအပ်ကဵုညး စဍုင်ဒလ (ခေတ်လၟုဟ် ဍုင်တွံတေ) ၊ ကလိဂွံ မဟိမု မင်းကျော်သီဟ ဗွဲကြဴညိ ကလိဂွံ မဟိမု ကျော်ထင် သီဟသူ။
ပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာ
သၟိင်ဗၟာ မသီကေတ် ဍုင်ယခေင်တုဲ ကောန်ဂကူယခေင် ဒြေပ်ဒဴပၞာန် လုပ်အာမံင် ပ္ဍဲသၟဝ်အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲမနိပူရ် ကေုာံ အာသံ ပကောံဒြဟတ်တုဲ ကလေင်ဗတိုက်ကဵုသၟိင်ဗၟာတုဲ ကလေင်သီဂွံ ဍုင်တြေံ (မြို့ဟောင်း)၊ ဗၟာကလေင်ဗတိုက် ယခေင် ဗၟာကဵု ဗင်္ဂလဳ (Cachar, Jaintia) သၟဝ်အင်္ဂလိက် ဒှ်ပၞာန်ရေင်သကအ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၃ ပၞာန်ဗၟာ တတ်ပယျဵုတုဲ လုပ်ဗတိုက်တကအ် Shalpuri Island မနွံဗဒါဲ သေတ်တဂံင်ရ။ တကအ်ဂှ် အင်္ဂလိက်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒှ်တကအ်ကမ္မဏဳအင်္ဂလိက် မပိုင်လဝ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပၞာန်အကြာအင်္ဂလိက် ကဵု ကတဵုဒှ်ရ။
သၞာံဂတဂှ် (၁၁ မေ ၁၈၂၄) အင်္ဂလိက်ဇက်ကၠုင် ပၞာန်ဍာ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဘပဠ ညံင်ကဵု လုပ်သီကေတ် ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ဟွံဒှ် ပေါဲပၞာန်။ ပ္ဍဲဝင်ဗၟာဂှ် ဟီုလဝ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဒးဆုတ်တိတ် နူဍုင်လ္ဂုင်။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ သကိုပ်ပၞာန်ဗၟာ မဟာဗန္ဒုလ ဒးနုက်တိတ်ပၞာန် နူယခေင်တုဲ ကၠုင်ဇရေင် မုက်ပၞာန်လ္ဂုင်။ ကၞောတ်တဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကလေင်ကလိဂွံ ဍုင်လ္ဂုင်ပၠန်။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၅ ပၞာန်အင်္ဂလိက် အိန္ဒိယ လုပ်ဗတိုက် ဍုင်ဗၟာလပါ်ဗာယပ်တုဲ သကိုပ်ပၞာန်မဟာဗန္ဒုလ ဒးပြဟ်လလုဲအာ ပ္ဍဲဓနုဖြူ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၆ အင်္ဂလိက် ကဵု ဗၟာ ချုက်လိက်ကသုက်ရန္ထပဝ်တုဲ ပၞာန်ဂှ် တုဲဒှ်အာရ။
ပ္ဍဲကဵု လိက် A Twentieth Century Burmese Matriarch မဒှ်လိက် Kin Thida Oung မချူလဝ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်အင်္ဂလိက် မကၠုင်ဗိုင်လ္ဂုင်ဂှ် ညးဗတိုက်လဝ် ကဵုအင်္ဂလိက် လပါ်သၟိင်ဗၟာရ။
ထံင်ကှ်ေ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ဘာထံင်ကှ်ေ (ဘာသာသနာပါလ) ဝွံ ဒှ်ဘာဂိုဏ်ရာမညနိယာက မနွံပ္ဍဲ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ၊ ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာရ။ ဘာထံင်ကှ်ေဝွံ ပၞောဝ်ကဵု ဘာလကျာ် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ဒှ်ဘာမလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဘာတြေံအိုတ်မွဲတုဲ နူအခိင်လဵု မသြိုင်လဝ်ဂှ် တီကေတ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် ဟွံမာန်ရ။ ပ္ဍဲအရှာံဘာထံင်ကှ်ေဂှ် နွံကျာ်စေတဳမွဲတၞုင်၊ သိမ်မွဲရ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၈ ဇကု။
ဝင်
ဘာထံင်ကှ်ေဝွံ ပၞောဝ်ကဵု ဘာလကျာ် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ ဘာတြေံအိုတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု စၟတ်သမ္တီရုင်အလဵုအသဳ မဆေင်ကဵု ဂအာင်တိဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဘာဝွံ ပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၁၁၇၊ ပ္ဍဲဝင်ပါင်မ္ဂး ပ္တန်လဝ် နူသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၁၉ ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳလီုကီုလေဝ် ရံင်ကဵု ကျာ်တြေံတြဟ် ကေုာံ တြေံတြဟ် မနွံဗဒါဲဂှ်တုဲ ဘာထံင်ကှ်ေဝွံ ကေင်နွံကၠုင်ဒၟံင် နူကဵု ဍုင်ဇြာမမြဟ်ပြာကတ်တေအ် ဟီုမာန်ရ။ အတိုင်လိက်ဂရာန်တိဘာမ္ဂး ဘာဝွံ နွံဗၟံက်ဝါပရေအ် (ဝဲပရစ်အရှေ့ကွင်း ကွင်းအမှတ် ၈၇၂)၊ ဂၞန်တိအရှာမ်ဘာ ဒှ်စၟတ် ၁၁၃၃။ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၃၄ တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် တိသာသနာ။ အရှာံဘာသီုဖအိုတ် နွံ ၁,၅၂ ဨက။
ပ္ဍဲတိုင်သိမ်ဂှ် ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် "သက္ကရာတ် ၁၂၉၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မံက် တ္ၚဲအ္ၚာ ပျာံ ၁၂ နာဍဳ အဲနွံပိုန် ပညာဒိပ္ပ ထၜုတ်လဝ် သီဏံတုဲရအဴ"။
ကျာ်ဇၞော် မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
thumb|ဗီုရုပ် ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ မဒုင်ဗဂိန်ဒၟံင် သ္ၚာ နူကဵု ဂဥုပ်ဗိုလ်တေန်ဥူ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၉ ဇာန္နာဝါရဳ ၁၉၇၄
စရင် ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာ ၜိုတ်ဂၠာဲဆဵုဂှ် ပကောံချူလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:BEHM
ပေါမ်ကောန်ဗော် မင်ပြေင်
မတုဲကၠုင် မွဲခေတ်တေအ် ပ္ဍဲကွာန်တကအ်ပြာန် နွံ သမ္ဘာ ကဵု တၠသ္ၚိ ညးၜါတၠ၊ နာဲဗၠဲ ကဵု မိဂွါ ဂးယၟုရ၊၊ ပဒတဴသ္ၚိထာန် ဆာန်ကၟိန်ရေင်သကအ် လအ်အာ မွဲသၞာံပြင်ညိတုဲ ဗွဲအစောံဓမ္မတာသတ် ကလိဂွံကောန်တြုဟ်မွဲရ၊၊ ဟိုတ်ဍိုက်ပေင်တဴ ကဵုဖျုန်သွ ကြောအ်ကၠေင်လောန်တုဲ ကောန်ဗော် ညးမကော်ခဴစရ၊၊ နာဲဗၠဲ ကဵု မိဂွါပၠန်လေဝ် ဟိုတ်နူကဵု ကောန်မွဲမဓဝ်တုဲ သ္ဍိုက်ဆာန် ဗွဲမလောန်၊ ဗီုကောန်မိက်ဂွံစ၊ ဗီုကောန်မိက်ဂွံကျိုင် ကယျိုင်နာနာသာ် ရာန်ကဵုဖအိုတ်ရ၊၊ သ္ၚိရေင်ကမေင်ဆက် ညးမနွံဗဒါဲ သဟာဲဂှ် ကၠုင်ကဵုကသပ် ကဵုကောန်ဗော်ဂှ် ဗ္တောန်ကေတ် ကွတ်ပညာမွဲမွဲသာ် ဍေဟ်ဇၞော်တိုန် ဍေဟ်ဂွံစဳကၠး ဂွံဂယိုင်လမျီုလေပ်၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် နာဲဗၠဲ ကဵု မိဂွါဂှ် ဂွိင်ဖေက် ကောန်ဍောင် ဖေက်ကောန်ဒှ်ဒဒိုက် ဟိုတ်နူဆာန်ကောန်လံက်ဗၠိုက်တုဲ ဟွံကဵုအာတုဲ ကဵုမံင်ထောအ်သၟးသၟးရ၊၊ ဗက်ဒၟံင်အလိုက်ကောန် ဗီုဏအ်သၟးဂှ် ကောန်ဗော်ဂှ်လေဝ် အာစိုပ်အာယုက် ၁၉ သၞာံပြင်ရ၊၊ ဂြပ်ဆမနွံဂှ်လေဝ် လေင်ဒိုက် အိုတ်အာတုဲ သွက်ဂွံဂလိုင်လမျီု ဂွံစသုင်အာပၠန်ဂှ် ထဝ်ဒေပ်လဝ် ဆနွံကဵုနွံ နာဲဗၠဲ အာသွံကၠေအ်တုဲ သွက်ဂွံဒှ်ကမၠောန်မွဲ နာဲဗၠဲ အာရာန်နင် ပြေင်မသုန်တုဲ ဟီုကဵု ကောန်ဗော်ဂှ်ရ၊၊
နာဲဗၠဲ ＂ယွံကောန်၊ မအံက်တအ် ဆာန်ကောန် ဗွဲမလောန် ဗက်မံင်အလိုက်ကောန်သၟးဂှ် ဂြပ်ဆနွံလေဝ် အိုတ်အာတုဲရ၊၊ လၟုဟ်ဝွံ အာယုက်ကောန်လေဝ် ပေင် ၁၉ သၞာံပြင်ရ၊၊ မံင်ထောအ်သၟးသၟး ဟွံဂွံရ၊၊ သွက်ဂွံစသုင် အာဂတဏအ်ပၠန်ဂှ် ကောန်လေဝ် ကၠောန်ကမၠောန်မာန်ကီုရတှ်ေ ထေက်ကဵု ဒးကတဵုကၠောန်ရ၊၊ ကမၠောန်တၞဟ် ကၠောန်ဟွံလေပ်တှ်ေ သောင်ဍေဟ်ရ၊၊ ဆၜိုတ် မင်ပြေင်ဏအ် ကောန်မင်ဟွံလေပ်ဟာ၊၊＂
နာဲဗၠဲ ＂အေဝ် ... မင်ပြေင်လေပ်မံင်ရတှ်ေ တ္ၚဲယး အာမင်ဗ္စပြေင်၊၊＂
ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်လေဝ် ရဲမင်ပြေင် ဂမာပြေင် နွံညးပန်ကီုတုဲ တ္ၚဲယးဂတ၊ ဍေဟ်တအ် ဒဳပ္တိတ်နင်ပြေင်ဍေဟ်တအ်တုဲ ကောန်ဗော်လေဝ် ပြေင်ဇကု မသုန်ဂှ် ဒဳပ္တိတ်ဏာ ကရောံဍေဟ်တအ် မွဲစွံတုဲ အာမင်ဗ္စပြေင် မုဟ်ကွာန် ဇိုင်ဂြိုပ်တေအ် မွဲစွံရ၊၊ ခြာဟွံလအ် ပြေင်လုပ်စသြောအ်ဗွဝ်တုဲ
ကောန်ဗော် ＂ပြေင်အဲညိဟာ၊ ပြေင်ရဲတအ်ဟာ ဟွံတီ၊၊
ဂမာပြေင် ＂ဟာ ရံင်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်စမ် ပြေင်ကောန်ဗော်ရ ဟွံသေင်ဟာ၊၊＂
ကောန်ဗော် ＂ဟာ ပြေင်အဲရ ကွေဟ် ကွေဟ်＂
ကောန်ဗော် ဒးအာဒဳထောအ်ပြေင်ဂှ်ရ၊၊ ဆဂွံ ဒဳဗက်ထောအ်တုဲညိကွေဟ်၊ ခြာဟွံလအ် ပြေင် ဗပါ်ဒပ် လုပ်ကၠအ်ညးပၠန်ရ၊၊
ဂမာပြေင် ＂ဟိုဲကောန်ဗော် ပြေင်ဗပါ်ဒပ် လုပ်ကၠအ်ညးပၠန်ရ၊၊ ဂြိပ်ဂြိပ် ဒဳထောအ် ဗက်ထောအ်၊၊＂
ကောန်ဗော် ＂ပြေင်အဲညိဟာ၊ ပြေင်ရဲတအ်ဟာ ဟွံတီ၊၊＂
ဂမာပြေင် ＂ဟာ ရံင်ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်စမ်၊ ပြေင်ကောန်ဗော်ရ ဟွံသေင်ဟာ၊၊＂
ကောန်ဗော် ＂ဟာ ပြေင်အဲကွေဟ်ကွေဟ်၊၊＂
ဂမာပြေင် ＂ဂြိပ်ဂြိ် ကျာ်ဇၞော်ဏအ် ကြမ်မံင် အာဗက်ထောအ်ပြဟ်ဟ်၊၊
ဂမာပြေင် ＂ဟာ ရံင်ကဵုချိုတ်ပၠိုတ်စမ်၊၊ ပြေင်ကောန်ဗော်ရ ဟွံသေင်ဟာ၊၊＂
ကောန်ဗော် ＂ဟာ ကွေဟ်ကွေဟ် ပြေင်အဲပၠန်၊၊＂
ကောန်ဗော်ပၠန်ရ ဒးအာထဍေင်ထောအ်ပြေင်ဂှ်၊၊ ဗီုဗီုဏအ်သၟးဂှ် လအ်အာ ၁၅ တ္ၚဲ၊ ၂၀ တ္ၚဲတုဲ ကောန်ဗော်ဂှ် ဇကုမွဲဓဝ် ဒးအာဗက်ထဍေင်မံင်ပြေင်ဂှ်၊ မွဲမွဲတ္ၚဲ ဂၠိုင်ကဵုဝါ ဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ဍောင်ၜိုတ်ယှုက်တိုန်စိုတ်တုဲ စဴစိုပ်သ္ၚိတေအ် ကရောတ်ကသဝ်တိုန် ကဵုမအံက်ဂှ်ရ၊၊
ကပ်
ကပ် (pandemic) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ယဲ မကၠောအ် ကၞာန် ပ္ဍဲဒေသဗွဲမဇၞော် ဥပမာ ကၠောအ်ကၞာန် ပြးၜက် မွဲတိုက်ကဵုမွဲတိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး အလုံလိုက်မွဲရ။
ယဲအလုံမွဲဍုင် မကော်ဂး ဗီုအင်္ဂလိက် (endemic disease) ဂှ် ၜိုန်ရ လၟိဟ်မၞိဟ် မကတဵုဒှ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲမကောံဒၟံင် မွဲဒၞာဲဓဝ် ဟွံပြးတတ်ၜက်အာ တိုက်တၞဟ်မ္ဂး နကဵု သၞောတ်ဂၠးတိမ္ဂး ညးဟွံကော်စ ကပ် (pandemic) ဏီရ။ ပ္ဍဲမွဲဒမြေပ်ဝင်ဂှ် ကပ်ယဲ မကေင် ကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် နွံတၟာဂလိုင်ရ။ မပ္တံကဵု ယဲဗြန် (smallpox) ကေုာံ ယဲတဳဗဳ (တူဗါကူလဝ် tuberculosis)တအ် ဒှ်တမ်ရ။ ကပ်ယဲ ၜိုတ်မကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ်တအ်ဂှ် ယဲပလုက်၊ ကာလမၞိဟ် မချိုတ် ကုယဲဏအ် ဟိုတ်နူဖျုန်စၞာံလမ္စံက်တုဲ ယဲဂမ္စိုတ်လမ္စံက် (Black Death) လေဝ်ကော်စကီုရ။ နကဵုကပ်ယဲပလုက်ဏအ် ပ္ဍဲကဵု ၁၄ ဗွဝ်ကၠံတေအ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ၜိုတ် ၇၅-၂၀၀ ပြကောဋိကိုဋ်ဒှ်ရ။ ယဲကပ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် ယဲအေအာင်ဒဳအေတ် ကေုာံ ယဲကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ၂၀၁၉ (ကဝ်ဝိဒ်-၁၉) တအ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုယဲကပ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအတိက် မကြီုအိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ယဲကပ်ဇွဟ် ၁၉၁၈ မကော်ဂး ယဲဇွဟ်သပိန် (Spanish flu) ကေုာံ ယဲဇွဟ် ၂၀၀၉ (H1N1)တအ်ရ။
ပွံက် ကေုာံ ကဆံင်ဂမၠိုင်
ကပ် ဂှ် ဒှ်ယဲ မကတဵုဒှ် နကဵုကဆံင် မကၠောအ်ကၞာန် မတတ်ၜက်ပယျဵုဍုင်နာနာ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး လၟိဟ်မကတဵုဒှ်ယဲ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။ ကပ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု ခန္ဓမတဵုလွဳဂမၠိုင် မဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကဵု ဇွောအ်မသတ်တအ် မပ္တံကဵု ကုတၞံသြောအ်ဂမၠိုင်၊ က၊ ဖျုန် ကေုာံ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ မဗဒှ်ကဵု ကပ်ကၞောဝ် ကုကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာမွဲမွဲ ဟိုတ်မဖန်ကဵု ညံင်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မဒးစုတိကီုလေဝ် ညးဟွံစၟတ်သမ္တီ ကပ်ဖအိုတ်ရ။ ဥပမာ ယဲကေန်သာဂှ် ၜိုန်ရ ဂစိုတ်ဒၟံင် မၞိဟ် လၟိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ ယဲကပ်မွဲဂကူရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကေန်သာဂှ် ဒှ်ယဲ မကၠောအ်ကၞာန်လေပ် ဟွံသေင်မ္ဂး မလေပ်ကၠောအ် ဗွဲမလောဲသွာ ဟွံသေင်ရ။
နကဵု ဂကောံထတ်ယုက် ဂၠးကဝ် (World Health Organization -(WHO)) စၟတ်သမ္တီလဝ် နူယဲဓမ္မတာ မဂွံစၟတ်သမ္တီ ယဲကပ်ဂှ် ပိုင်ခြာလဝ် တြဴ-ကဆံင်ရ။ တင်တအ်ဂှ် စနူ ဝဳရုသ် ဗွဲမဂၠိုင် မကၠောအ်ကၞာန် အကြာတိရစ္ဆာန်၊ နူတိရစ္ဆာန်ဂှ် ကၠောအ် ကဵုမၞိဟ်၊ နူဂှ် မွဲကဆံင် ဝဳရုသ်ဂှ် ကၠောအ်ကၞာန် အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ်၊ အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ်ဂှ် ယဝ်ရ ကၠောအ်ကၞာန် ပြးအာ အလုံဂၠးတိမ္ဂး ညးကော်စ ယဲကပ်ရ။
ယဲအေအာင်ဒဳအေတ် HIV/AIDS
စၟယဲ HIV ဂှ် နူတမ် ကၠုင်နူ အာဖရိက နူဂှ် ပြးစိုပ် အမေရိကာန် မွဲကဆံင် ဍုင်ဟာဲဒဳ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၉၆၆ ကဵု ၁၉၇၂ နကဵုစၟယဲHIV ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲအေအာင်ဒဳအေတ် (AIDS) (ဝါ) ယဲအိဒ်သ် ရ။ ယဲအိဒ်သ်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ယဲကပ် မွဲ မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ နကဵု ယဲအိဒ်သ်ဝွံ မၞိဟ် ၂၅% ပ္ဍဲကဵု တိုက်အာဖရိက ကရေက်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဗမံက် မဒးဒုင်ကၠောအ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ် မၞိဟ်ဗြဴ မတန်ဂဝ်ဂၞဴ ၂၉% ပ္ဍဲဍုင်အာဖရိကသၠုင်ကျာ ဂှ် နွံကဵု ယဲအိဒ်သ်အိုတ်ရ။ နကဵု မကဵုပညာ ညံင်ဂွံဆက်ဆောံလိင် နကဵုနဲသက္ကုဘဲ ကေုာံ ဝေင်ပါဲ မစုက်လုက် နကဵုဆီ (အကြာ သရ ကဵု သရ) တအ်တုဲ ဖအောန်ကဵု ပရေင်ကၠောအ်ကၞာန် ယဲဝွံမာန်ကၠုင်ရ။
ယဲကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ၂၀၁၉ (COVID-19)
ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်တၟိဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ကၠာအိုတ် နူကဵု ဍုင်ဝူဟာန်၊ ဟူဗေ၊ ဍုင်ကြုက် ပ္ဍဲကဵု ကၞောတ် ဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၂၀၁၉၊ ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ယဲဂၠံင်ကျာယဓီု မသကာတ်မြဟ် မကော်ဂး ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉) ရ။ ယဲကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဏအ်ဂှ် ဍုင် ၁၁၆ ဍုင်ပြင်င် ဒးဒုင်ကၠောအ်ကၞာန်တုဲ မၞိဟ်ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်လဒေါဝ်၊ ဍုင်အဳတလဳ၊ ဍုင်ကဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ ကေုာံ ဍုင်အဳရာန်ရ။ ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၁၁၊ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးတိ စၟတ်သမ္တီ ကဝ်ဝိဒ်-၁၈ နဒဒှ် ကပ်ယဲ မွဲရ။
ကပ်ယဲ မကတဵုဒှ်လဝ်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲမွဲဒမြေပ်ဝင် ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ကပ်ယဲ ကေုာံ ယဲမကတဵုဒှ်အလုံဍုင် ကေင်ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ စၟယဲ မကၠောအ်နူ တိရစ္ဆာန် မပ္တံ ယဲဇွဟ် (ဖလူ) (influenza) ကေုာံ ယဲစၟဂြိုဟ်တဳဗဳ (tuberculosis)တအ်ရ။ ပၞောဝ်ယဲဂမၠိုင်ဂှ် ယဲပလုက်၊ ယဲဗြန်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် မဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံဆဵုဂဥုဲတေအ်မ္ဂး ကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး မၞိဟ် မဂၠိုင်ကဵု ပြကောဋိကိုဋ် မဒးစုတိ နကဵုယဲတအ်ရ။ ယဲကပ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂမၠိုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ကဝ်လာ Cholera
နူစတမ်နူ ယဲကဝ်လာ စပြးကၠုင် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ဂၠိုင်ကဵုစှော်ပြကောဋိကိုဋ်ရ။
တိပ်ဖါသ် Typhus
တိပ်ဖါသ် (Typhus) ဂှ် လဆောဝ်ကော်စ "ယဲၚာင်ဂမ္တဴ ဗဒိုပ် camp fever" "ယဲၚာင်ဂမ္တဴထံင် gaol fever" ကေုာံ "ယဲၚာင်ဂမ္တဴက္ၜင် ship fever" ဟိုတ်နူကဵု မလေပ်ပြးကၞာန် ပ္ဍဲဒၞာဲမၞိဟ်မံင်ကောံကောံ ဗီုကဵု ဗဒိုပ်၊ ထံင် ကေုာံ က္ၜင်တအ်ရ။ ယဲဏအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသပိန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၄၈၉။ အပ္ဍဲအခိင် မဒှ်ဒၟံင် ပေါဲဗတိုက် အကြာ သပိန်ခရေတ်ယာန် ကဵု မူသလေန် ပ္ဍဲဂြာနဒ (Granada)၊ သပိန် ဒးဆောံလေင်အာ ကောန်ပၞာန် ဟိုတ်နူပၞာန်ဂှ် ၃,၀၀၀ တုဲ ဟိုတ်နူ တိပ်ဖါသ်ဂှ် ၂၀,၀၀၀။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၈ ပြင်သေတ် ဒးဆောံလေင်အာ ကောန်ပၞာန် ၁၈,၀၀၀ ပ္ဍဲအဳတလဳ၊ တုဲ ဒးလေင်အာ အဝဵုသြဇာ ပ္ဍဲအဳတလဳ ကုသပိန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၄၂ ကောန်ပၞာန် ၃၀,၀၀၀ ဒးချိုတ်အာ ဟိုတ်နူကဵု တိပ်ဖါသ် အဃောမဗတိုက်ဒၟံင် ကုသြတ္တောမာန် ပ္ဍဲဗလ်ကာန် (Balkans)ရ။
ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်၃၀သၞာံ (Thirty Years' War) (၁၆၁၈–၁၆၄၈) ဂှ် ဂကူဂျာမာန် ဒးချိုတ်အာ ၈ ပြကောဋိကိုဋ် နကဵု ယဲပလုက်ဗုဗဝ်နိစ် (bubonic plague) ကေုာံ တိပ်ဖါသ် ရ။ ယဲဂှ် ဒှ်အရာအဓိက သွက်ဂွံပလီုထောအ် ဒပ်ပၞာန် နပဝ်လဳယာန် (Napoleon's Grande Armée ပ္ဍဲရုရှာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၂ ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မနုက်ပၞာန် နူမဝ်သကဝ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ပြင်သေတ် ဒးချိုတ်အာ နကဵုယဲတိပ်ဖါသ်ဂှ် ဂၠိုင်နူကဵု မဒးဒုင်ချိုတ် ဟိုတ်နူပၞာန်ရုရှာဏီရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကောန်ပၞာန် ၄၅၀,၀၀၀ မတတ်ကြုင်နေမေန် (Neman River) ပ္ဍဲ ၂၅ ဂျူလာင် ၁၈၁၂ ဂှ် ဆကောန်ပၞာန် အောန်နူ ၄၀,၀၀၀ ဂွံကလေင်စဴရ။ ကောန်ပၞာန် မဒးဒုင် ချိုတ် နကဵုယဲတိပ်ဖါသ် အကြာသၞာံ ၁၅၀၀-၁၉၁၄ ဂၠိုင်နူကဵု ပြဟ်လလုဲအာ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ဏီရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၁၃ လပါ်စ၊ နပဝ်လဳယာန် ဇက်အာပၞာန် မွဲအလန်ပၠန် နကဵု ဒြဟတ်ကောန်ပၞာန် ၅၀၀,၀၀၀ သွက်ကလေင် ကလိဂွံ ဒၞာဲဇကု မကျဗြမ်လဝ် ကဵုရုရှာရ။ ပ္ဍဲကဵု ပေါဲပၞာန် ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ကောန်ပၞာန် နပဝ်လဳယာန် ဒးချိုတ်အာ နကဵုတိပ်ဖါသ် ၂၁၉,၀၀၀ ပြင်င်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဓိကဵုအာလူအာဲရေတ် (Irish Potato Famine) ဂှ်လေဝ် တိပ်ဖါသ် ပါလုပ်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမဂှ် တိပ်ဖါသ် ဂစိုတ်ထောအ်မၞိဟ် ၁၅၀,၀၀၀ ပြင်င် ပ္ဍဲကဵု သာပဳယျာ။ ပ္ဍဲရုရှာ အကြာသၞာံ ၁၉၁၈ ကဵု ၁၉၂၂ ဂှ် မၞိဟ်မဒးဒုင်ကၠောအ်ယဲ တိပ်ဖါသ် ၂၅ ပြကောဋိကိုဋ်တုဲ မၞိဟ် ၃ ပြကောဋိကိုဋ် ဒးချိုတ်အာ နကဵု တိပ်ဖါပ်ရ။ တိပ်ဖါသ် သီုဂစိုတ် လၟိဟ် ကောန်ထံင် ပ္ဍဲ ဗဒိုပ်ထိင်ဒဝ်နာဇြဳ (Nazi concentration camp) ကေုာံ ပ္ဍဲထံင်ဂၠုဲပၞာန် ဍုင်သဵုဗိယေတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ်ရ။ ကောန်ပၞာန်သဵုဗိယေတ် ပ္ဍဲထံင် သဵုဗိယေတ် ဒးချိုတ်အာ နကဵုယဲဏအ် ၅.၇ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။
ယဲဗြန် (Smallpox)
ယဲဗြန်ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဝဳရုသ် နာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ကြပ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံတေအ် ယဲဏအ် ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ဍုင်ဥရဝ်ပ ၜိုတ် ၄၀၀,၀၀၀ ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံရ။ ပ္ဍဲအခိင် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် မၞိဟ်မဒးဒုင်ချိုတ် နကဵု ယဲဗြန် နွံၜိုတ် အကြာ ၃၀၀ - ၅၀၀ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀တအ် လပါ်စဂှ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၅၀ ပြကောဋိကိုဋ် ကတဵုဒှ်လဝ် ယဲဗြန် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ ဂဥုဲစဵုဒၞာတုဲ ပ္ဍဲအခိင် အကြာ ၁၉ ကဵု ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗက်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်ဂွံထပက်စဵုဒၞာ ယဲဗြန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၉ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ် နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် ဂွံဖျေဟ်စိုတ် လတူယဲဗြန်ရ။ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ယဲဗြန်ဝွံ စဵုဒၞာမာန်ကၠုင်ပေင်င်ရ။
ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂမၠိုင် (Coronaviruses)
ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂမၠိုင် (CoV) ဂှ် ဒှ်ဂကောံဝဳရုသ် မနွံ ဂၠိုင်ကဵု ဂကူတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ဆယဲဓမ္မတာတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် မပ္တံကဵု (Middle East Respiratory Syndrome -MERS-CoV) ကေုာံ (Severe Acute Respiratory Syndrome - SARS-CoV) တအ်ဂှ် ကဵုဘဲအန္တရာယ်လမျီု ကုမၞိဟ်တအ်ရ။ နဝ်ဝေလ် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် (SARS-CoV-2) မဂွံဆဵုကေတ်တၟိဂှ် နကဵုမၞိဟ် စဵုဒၞာဟွံမာန်ဏီရ။
ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒှ်ဝဳရုသ် ဇြူနဝ်တိစ် (zoonotic) မဂွံအဓိပ္ပါယ် နူတိရစ္ဆာန် မလေပ်ကၠောအ် ကဵုမာန်ရ။ ၜိုတ်မဂွံတီမ္ဂး SARS-CoV ဂှ် နူ ခၜဵု (civet cat) ကၠောအ်စိုပ် မၞိဟ်၊ MERS-CoV ဂှ် နူ အုတ်ဂလာ (camel) ကၠောအ်စိုပ် မၞိဟ်ရ။ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂေတ်လန်ဒၟံင် ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန်တုဲ ဟွံ ကၠောအ်လုပ် မၞိဟ်ဏီရ။ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂှ် ကၠောအ်ဂွံ ပ္ဍဲမၞိဟ်မ္ဂး သၞောတ်အဳမျုန်မၞိဟ် တဝ်စၞေဟ် ကုကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဂှ် ဇကုကတဴ (fever)၊ တုဲမ္ဂး မၞိဟ်ခ္ဍက်၊ ယီုဂၠေအ် တုဲမ္ဂး ယီုဝါတ် ကတဵုဒှ်ရ။ ယဝ်ရ သၞောတ်အဳမျုန်ဇကု တဝ်စၞေဟ် ဟွံမာန်မ္ဂး (kidney) လီုတုဲ စဵုဒးစုတိရ။ သွက်ဂွံစဵုဒၞာဲ ဝဳရုသ်တအ် နဲခိုဟ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်နဲကြာတ်တဲရ။ ကုညး မနွံကဵု ဝဳရုသ်တအ် ညံင်ဝဳရုသ် ဟွံဂွံကၠောအ် ကုညးသအာင်တုဲ ကာလဇကု ခဍက် ခအှ်မ္ဂး ကၟာတ်လဝ်ပါင် နကဵုယာတ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဝဳရုသ်တအ်ဂှ် ဍောတ်သောဲလောန်တုဲ နူကဵု ဍာ်ပါင် ဍာ်မုဟ်ဇကု မပြးတိတ်သောဲသောဲတအ်ဂှ် ဝဳရုသ်တအ် ပြးစိုပ်ညးတၞဟ်မာန်ရ။ ယဝ်ရ ဇကု ခဍက် ခအှ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂတာတဲဇကုတုဲ ဇကုအာရပ် မွဲမွဲဒၞာဲ ဗီုကဵု ဒရဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓလဲတအ်မ္ဂး ညးတၞဟ်ကၠုင်ရပ်ဒး ဒၞာဲဂှ်မ္ဂး ဝဳရုသ်ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲတဲ ညးတၞဟ်ရ။ နူဂှ် မၞိဟ်ဂှ် အာဇွိတ်ဒး မုဟ်၊ ပါင်မ္ဂး ဝဳရုသ်ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲခန္ဓမၞိဟ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဂှ် ဒးဒုင်ကၠောအ်အာရ။
အတိုင်ဌာနသုတေသန အမေရိကာန်မဆဵုကေတ်မ္ဂး ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂှ် ကြဴနူမတိတ်အာ နူမၞိဟ် နကဵုခဍက် ဟွံသေင်မ္ဂး ခအှ်တုဲ ပ္ဍဲလတူကျာဂှ် ပွိုင် ပိ နာဍဳဂျိုင်မာန်ရ။ လတူပသဲ ဟွံမဲကဵုနှိင် ဗီုကဵု တဝ်တြင် ကေုာံ လတူပလာသတေတ်တအ်ဂှ် စဵုကဵု ပိတ္ၚဲဍေဟ်တအ်ဂျိုင်မာန်၊ လတူစက္ခဴတအ်ဂှ် ပွိုင် ၂၄ နာဍဳ၊ လတူဗရိုတ်တအ်ဂှ် ပွိုင် ၄ နာဍဳ ဍေဟ်ဂျိုင်မာန်ရ။
နိဿဲ
[[Category:]]
မန်ထဝ်လေ၊ နာဲ
ပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာ
ရံင်ကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီ ဝင်ပတန်သာသနာသင်ဗလိုက် ယုဒသန်ဝွံတုဲ သၟိင်စဍုင်သြေင် သၟိင်မရူ (မောင်စပ်) ကေုာံ မန်ထဝ်လေတအ် ပ္ဍဲကရောမ်အင်္ဂလိက်ဂှ် ဗတိုက်ဒၟံင် သၟိင်ဗၟာဒှ်မာန်ရ။ လိက်ကသုက်ရန္တပဝ် ကတဵုဒှ်တုဲ အင်္ဂလိက်နုက်ထောအ်ပၞာန် နူဍုင်လ္ဂုင်တုဲကီုလေဝ် ညးတအ် ဆက်ဗတိုက်အာဒၟံင် ဍုင်လ္ဂုင်ဖိုဟ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၂၇ ဂှ် ညးတအ် ဒုင်ဒဝ်ပၞာန်ဗၟာ ဟွံမာန်တုဲ ဒးဒဴအာမံင် ဍုင်မတ်မလီု ဒှ်မာန်ရ။
ၝောအ်ဒိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ၝောအ်ဒိုင်(Weiboehtaung၊ ဝယ်ဘိုးတောင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝင်ရာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၃၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝင်ရာဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၀၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၈၀ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၅၈၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
မန်ထဝ်လေ၊ နာဲ
ဒဴမံင် မတ်မလီု
နကဵု အင်္ဂလိက် ဍုင်ယခေင်မ္ဂး သေတ်တွေ၊ ဍုင်မန်မ္ဂး မတ်မလီု ရုဲစှ် ပဒတန် ဍုင်ဇၞော်ရ။ သၞာံ ၁၈၂၇ သၟိင်မရူကီု သီုကဵု မန်ထဝ်လေ ကေုာံ ကောန်ဍုင်ကွာန် မၞိဟ် ၂၀၀၀၀ နကဵု ဂၠုင် ၂၀၀ ဖဍိုက်ဂှ် ဖေက်ဘဲဗၟာတုဲ ဒဴအာမံင် ဍုင်မတ်မလီုရ။ မန်ထဝ်လေ ပဒတဴ ပ္ဍဲအရာပ် တ္ၚဲဏအ် မကော်စ အရာပ်သၟိင်စက္ကာဲ (စစ်ကဲရပ်) ရ။
စိုပ်သၞာံ ၁၈၃၃ ဂိတုဂျူလာင်ဂှ် သၟိင်အင်္ဂလိက် ပအပ်ကဵုညး ကဆံင်သကိုပ်ပၞာန်ဍောတ်တ်မွဲ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၈၃၈ ဂှ် ဂွံဒုင်ကေတ် ကဆံင်စက္ကာဲ မဒှ်ကဆံင် ပကင်ရင်ဍုင် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အမှုဂမၠိုင် / နာဲဗစာရ။
အတိုင်လိက်တၟအ်ညး မချူလဝ် ပ္ဍဲကျာ်သာန်လာန်ဂှ် သၟိင်အင်္ဂလိက် မိက်ဂွံၜံက်ခါဲ ကျာ်လ္ဂုင်ဂှ် ညးစကာသြဇာညးတုဲ စဵုဒၞာလဝ် ညံင်အင်္ဂလိက် ဟွံဂွံဒှ်ခါဲရ။ (ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အင်္ဂလိက်ဂှ်တအ် မိက်ဂွံလ္ၚတ်ယေန်သၞာင် ဝင်ရးဗမံက်တုဲ ဒၞာဲကျာ်တြေံတြေံတအ်ဂှ် ညးတအ် ဗက်ၜံက်ခါဲ ပသုတေသန)၊၊ ညးပလေဝ် ဘုတ်ဘာ စေတဳ ပ္ဍဲပွဳပွိုင် အကြာဍုင်မတ်မလီုရ။
ကာလညး ကလိဂွံ အာယုက် ၆၂ ဂှ် သၟိင်အင်္ဂလိက် ဇိုန်နှင် ပအပ်ကဵုညး ကဆံင်ဌာနန္တရ သၠုင်အိုတ် ၜိုတ်ကောန်ဂကူဒေသတအ် မကလိဂွံမာန် ပ္ဍဲခေတ်ကဝ်လဝ်နဳဂှ်ရ။
ကၞောတ်ဘဝ
ကာလညးအာယုက်ဇၞော် ဒေါအ်ဇူ နူကဆံင်စက္ကာဲတုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ညးပံင်တောဲ ကုဂမာန်ညး ခိုင် မဒှ်သၟိင်စဍုင်ဒလဂှ်တုဲ ပလေဝ်ပလေတ် ကလေင်လဟဵုပတိုန် ကျာ်စေတဳ ဘုတ်ဘာ ပ္ဍဲအကြာဍုင်လ္ဂုင်ရ။ အတိုင်လညာတ် နူလိက်ခင်သီတာအုန်းမ္ဂး ညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၁။ ဆဂး လညာတ် Noel Singer ကေုာံ Wai Wai Myaing ညးမဒှ် မဗဳဇညးမ္ဂး ညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၉ ရ။ အတိုင်လိက်ဝင်ဍုင်လ္ဂုင် (A history of Rangoon) B.R. Rearn မချူလဝ်မ္ဂး မန်ထဝ်လေ ကလိဂွံ အာယုက် ၉၃ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၂၈ (ခရေတ် ၁၈၆၇) ဂှ်စုတိအာ ပ္ဍဲဒလရ။
ပေါမ်ကောန်ဗော် မင်ပြေင်
ကောန်ဗော် ＂ယွံ မအံက် ပြေင်မသုန်ဏအ် သွံထောအ်ရ၊ လ္ပကေတ်ရ၊၊
နာဲဗၠဲ ＂မူဒှ် ဂွံကဵုသွံရော၊ ကောန်ဗော်၊၊ ဂိုဟ်မံင်ညိကီု၊၊＂
မအံက်ဂှ် မိင်ကောန်ဂှ်ဟီုတုဲ၊ ＂ပြေင်ပိုဲ မသုန်ဂှ် ဣလဵုဒှ်ဍေဟ်ရောဂှ် ကောန်အဲ ဟွံတီ တန်ဒှ်ရ၊၊ ညံင်ကောန်ဗော်ဂွံတီဂှ် မအံက်ဂှ် အာဂၠာဲဗာ်နင် သၠထာင်တာတုဲ ညံင်ရဴကောန်ၚာ် ကာလဍောတ်ဍောတ်တေအ်၊ နကဵုသၠထာင်တာဂှ် ကၠောန်ဝေင်နာဍဳတုဲ မဟရတ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကအ်တဲကီု၊ မအံက်ဂှ် ကၠောန်ဟရတ်သၠထာင်တာတုဲ သီုပြေင်မသုန်ဂှ် ပ္ဍဲဂြင်ဍေဟ် စုတ်လဝ် ဟရတ်သၠထာင်တာ ဖအိုတ်တုဲ ဟီုဗကန်လဝ် ကဵုကောန်ဂှ်ရ၊၊
နာဲဗၠဲ ＂ဟိုဲကောန်ဗော် ပြေင်ပိုဲမသုန်ဏအ် ပ္ဍဲဂြင်ဍေဟ် စုတ်လဝ် ဟရတ်သၠထာင်တာဖအိုတ် သမ္တီလဝ်ကဵုဗိုန်ညိ၊၊＂
ကောန်ဗော် ＂ဟေအ်၊ ခိုဟ်ရမအံက်၊ အလန်ဏအ်တှ်ေ ဍေဟ်တအ်လီအဲ ဟွံဂွံရ၊၊＂
တ္ၚဲယးဂတ ဒဳပ္တိတ်ဏာပြေင် စိုပ်မုဟ်ကွာန် ဇိုင်ဂြိုပ်တေအ်တုဲ
ကောန်ဗော် ＂ဟိုဲရဲတအ် ပြေင်အဲ ပ္ဍဲဂြင်ဍေဟ် မအံက်ပိုဲ စုတ်လဝ် ဟရတ်သၠထာင်တာဖအိုတ်၊ အဲသမ္တီလဝ် ဒးမံင် အလန်ဏအ်တှ်ေ ရဲတအ် လီအဲဟွံဂွံရ၊၊
ဂမာပြေင် ＂ဟာ၊ ဒှ်ကွေဟ်၊ ပြေင်ကောန်ဗော် သမ္တီလောဲကွေဟ်ကွေဟ်ရ၊၊＂
မံင်ဂွံမွဲခၞညိ၊ သီုညးမသုန်ဂှ် ကောံဓရီုဂဇအ်တက်ထွာဲတုဲ ဟီုတဴဂလာန်ဝုတ်ဗၠာဲ၊ ညးဂှ် ဆဵုလဝ် မိတ်ဒါန် အရာပ်တေအ်၊ အဲဂှ် ဆဵုလဝ်အုံဏအ်၊ ညးဂး ညးခိုဟ်၊ အဲဂး အဲခိုဟ်တုဲ မိပ်ဇြိပ်ဂြိုင်တဴရူရူရာရာအိုတ်ရ၊၊ ကာလဂှ် ဂမာပြေင်မွဲဂှ် သ္ပညံင်မအာဂြိုပ် အာတရဴကီု ကတဵုတိတ်အာတုဲ ဟရတ်သၠထာင်တာ မနွံပ္ဍဲဂြင်ပြေင် ကောန်ဗော်ဂှ် ဍေဟ်သလောတ်ကေတ် ဖအိုတ်တုဲ၊ ဍေဟ်ဟရတ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂြင်ပြေင်ဍေဟ်ဖအိုတ်တုဲ ကလေင်ကၠုင်ဂဇအ်တက်ထွာဲ ဓရီုကျာပၠန်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ် ပြေင်လုပ်စသွံဗွဝ်တုဲ၊၊
ဂမာပြေင် ＂ ဟိုဲကောန်ဗော် ပြေင်စသွံဗွဝ် ဣရ ဂြိပ်ဂြိပ်ထဍေင်ထောအ်၊၊＂
ကောန်ဗော် ＂ပြေင်အဲညိဟာ ပြေင်ရဲတအ်ဟာ ဟွံတီ၊၊＂
ကောန်ဗော် ＂ဟာ ပြေင်အဲကွေဟ်၊ ပြေင်အဲကွေဟ်၊၊＂
ကောန်ဗော် ဒးအာဗက်ထဍေင်ပၠန်၊ ဒဳကၠေအ်ပြေင်တုဲ ခြာဟွံလအ် ကလေင်ကၠုင်ဓရီုကျာ ဂွံမွဲခၞဂှ် ပြေင်ဗပါ်ဒပ်လုပ်ကၠအ်ညးပၠန်ရ၊၊
ကောန်ဗော် ＂ရံင်စမ် ဟရတ်သၠထာင်တာ နွံမံင်ဟာ၊၊＂
ဂမာပြေင် ＂ဟာ နွံမံင် နွံမံင် ပြေင်ကောန်ဗော်ရ၊၊
ကောန်ဗော် ＂ဟး၊ ပြေင်အဲဏအ် ဂၠာန်ကွေဟ်ကွေဟ်သွံ၊၊＂
ကြဝိတ်မည်
ကံက်နုက် နူလိက်ဂတာပ်ခေတ် ကၞပ်(၁？)
ကွာန်ကအ်ဝါခရက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဝါခရက်
ဘာကွာန်ကအ်ဝါခရက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဝါခရက်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၁၇။
ဝင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဘာထဝ်
ဘာဝင်စိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဘာထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမောဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၁၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မၞိက်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၞာလဵု
ဘာမၞိက်ရတ် မဒှ်ဘာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ကၞာလဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ။
လျးၜိုပ်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၞာလဵု
ကျာ်ဇၞော် မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တခေမာစာရ အာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၃၄ စုတိစဴသွဝ် ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေ ၁၀ စွေက် တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၄ နာဍဳ ကဵု ၃၀ မိနေတ်။
မၞိက်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၞာလဵု
သိမ်
သိမ်ဘာမၞိက်ထဝ် ကွာန်ကၞာလဵုဝွံ စသၟိတ်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၉၂ (သက္ကရာဇ် ၁၃၅၃)။ လအ်အာ ဗၞတ် ၁၃ သၞာံ သိမ်ဂှ် အိုဟ်တြေံအာတုဲ ကျာ်ဇၞော်အစာမဟာထေရ် ဘဒ္ဒန္တစန္ဒသဳရိ ဘာမၞိက်ထဝ်၊ ပသကိုပ်သကတုဲ ထပ်ကလေင်လဟဵု ဒက်ပ္တိုန်လဝ်တၟိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၆ ဂိတုကထိုန် ၉ စွေက် တ္ၚဲအဒိုတ်။ )
စေတဳ
ပ္ဍဲဘာမၞိက်ထဝ်ဂှ် နွံစေတဳရာမည မွဲတၞုင်။ သဘင်ကျာ်ဂှ် ညးကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုမာ် ၁၄ မမံက် စဵုကဵု မာ် ၂ စွေက် နကဵု မကၠောန်သဘင်ဓရ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဉာဏဝံသ အာယုက် ၅၂ ဝှ် ၂၉ စုတိစဴသွဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ဂျူလာင် ၁၁၊ ၂၀၂၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၂ ဂိတုပထမဒဂိုန် ၇ စွေက်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်။
တၠဂုဏ်ဇၞော်သောဘိတ (အာယုက် ၇၅၊ ဝှ် ၂၆၊ စဴသွဝ် ပ္ဍဲ ၂၈ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၂ )
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
သွက်ဂွံလ္ၚတ်သက္ကရာဇ်ဗွဲကိုပ်ကၠာ
သင်္ဃပိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သင်္ဃပိုင်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၁၉ ဇကု။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
လိက်ရာဇာဝင်ကီု လိက်ဝင်ဓါတ်ကျာ်ကီု သက္ကရာဇ်မွဲဒှ်ဇၞော်အိုတ်ရ သက္ကရာဇ်ဗၠေတ်မ္ဂး သၞာံပ္တန်ဍုင်ကီု ကေတ်ဟွံဒး အတိုင်မဍာံစၟတ်ဂှ် စိုပ်ဟွံမာန်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကၠာဟွံဂွံလ္ၚတ်ရာဇာဝင် ဝင်ဓါတ်ကျာ်ဂမၠိုင်ဏီဂှ် ဗီုနဲကဲဂွံဂၠာဲ သက္ကရာဇ်ဂှ် ချူထ္ၜးကဵုညိရ။
သက္ကရာဇ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂကောံဂိတုတ္ၚဲရ သက္ကရာဇ်ဂှ်လေဝ် တိတ်ဒှ်ပိသာ်ရ။
ပေဲါသှ်လိက်
လိက်ဇၟန် အေေသ်သေ လၟိဟ် ၂ (IELTS Writing Task 2)
သုၚ်စောဲ တၚ်နၚ် မပါလုပ် အပ္ဍဲ စဳပၞောန် သၟဝ်ဝွံတုဲ ညးတအ် စၟဳစၟတ် လိက်ဇၟန် မဒးချူသွက် IELTS အေေသ်သေ လၟိဟ် ၂  ရ။ အပ္ဍဲ တၚ်နၚ်တအ်ဏအ်ဝွံ က္ဍိုပ်အဓိက  ၄ ပါလုပ်ရ။
အပ္ဍဲလိက်စဳပၞောန်တေံ ပွံက်အဓိပ္ပာဲ အရေၚ် စၟတ် ၀ (သုည) ဒဵုစိုပ် ၉ (ဒစိတ်) ၜိုန်ရ ချူလဝ် ပေၚ်ပေၚ်ရ။ သၟဝ်ဝွံ ပွံက်အဓိပ္ပာဲ သွက် စၟတ် ၇ (ထပှ်) ဟေၚ်ရ။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
၁။မဟာသက္ကရာဇ်ဂှ်မွဲ။
၂။သက္ကရာဇ်သာသနာဂှ်မွဲ။
၃။သက္ကရာဇ်ဍုင်ဂှ်မွဲ။
၄။သက္ကရာဇ်ခရေတ် အင်္ဂလိက်ဂှ်မွဲမဒှ်ရ။
ပေဲါသှ်လိက်
၁။ အတိုၚ်သမာန်သၟာန်လဝ်ဂှ် ဟလိုၚ်လဵု ပၠန်သှ်ချူမာန် (Task achievement) - စၟတ် ၇
၁-ဂ။ တၚ်အဓိက ပါမံၚ်၊ ဥပမာသာဓကပါမံၚ်ရ ဆဂး ဒှ်မံၚ်ဗွဲယေဘုယျ ဟွံသေၚ်မဂး ဥပမာသာဓကတအ်ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳကဵု တၚ်ပတဝ်က္ဍိုပ်လိက်ဇၟန်ဂှ်။
ထဝ်ရ
စဴဗညာမဟာယောဓာ ဗညာထဝ်ရဝွံ ဒှ်ကောန်ဂၠု ဗညာစိင်၊ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဇာတိဍုင်မန်တုဲ လုပ်ကၠုင် ဍုင်သေံ ကရောမ်မအံက်ညး အခိင်ညးဍောတ်တ် အာယုက်ဗၞတ် ၁၃ သၞာံတေအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူအာယုက်အဝဲဍောတ်သွတ်ဂှ်ရ အရာကတ်လ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာ အခိုက်ကၞာ ဂကူသေံဂှ် ကေက်သကာ မရက်စာ နူညးဂမၠိုင်ရ၊၊ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ညးဂှ် ကၠောအ်ဍ ဍုက်ကေဝ် ကုမၞိဟ်သေံတအ် ခိုဟ်ဗွဲမလောန်တုဲ လုပ်ကၠောန်ကာသၟိင် အခိင်မအံက်ညး ဗညာစိင် အဃောမဒှ်ဒၟံင် ဗညာမဟာယောဓာ (သကိုပ်ပၞာန်) လက်ထက်ဨကရာဇ်ရာမာ ၁ (သက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓ ၂၃၂၅ - ၂၃၅၂) ဂှ် ထေင်ကေတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ညာဏ်ပညာညး ကေက်သကာဂှ်ကီု အဆကပမအံက်ညး စုတိလောန်စဴအာတုဲ ဒၞာဲတာလျိုင် ဗညာမဟာယောဓာဂှ် ကောန်ညးထဝ်ရ ဆက်ဒုင်ကေတ်ပၠန်ရ၊၊ ယၟုဗညာမဟာယောဓာ (ထဝ်ရ) မနွံပြာကတ် ပ္ဍဲလိက်ရာဇဝင်သေံ လက်ထက်ဨကရာဇ်ရာမာ၂ သက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓ ၂၃၆၃ ဂှ် ဂွံပရိုင် ဗၟာကၠုင်ဗတိုက် ဍုင်သေံ ဨကရာဇ်ညးကဵု ကောန်သၟိင် စေသဍာပဍိန် ဒှ်သေနာပတိ ဇက်ပၞာန် အာမင်စဵုဒုင်လဝ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကာန်ပုရဳ ဗညာမဟာယောဓာ ဍိုက်က္ဍိုပ် ဒပ်ပၞာန်မန်တုဲ ပၠတရဴအာဂတ ဒပ်နန်တၠညးဨကရာဇ်ဂှ်ရ၊၊ ဆဂး လေပ်ကတဵုဒှ် သၟိင်ဗၟာ ပၠံင်ရာဇာသမ္ပတ္တိညးသကအ်တုဲ ဟွံဒှ်ကၠုင်ဗတိုက် ဍုင်သေံမွဲသာ်ရ၊၊
ဗွဲကြဴဏအ် ပ္ဍဲလက်ထက်ဨကရာဇ်ရာမာ၃ ယၟု စဴဗညာမဟာယောဓာ ပြာကတ်လဝ် ပ္ဍဲရာဇာဝင်မွဲဝါပၠန်ရ၊၊ သက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓ ၂၃၆၇ အခိင်အင်္ဂလိက် လုပ်ဗတိုက် ဍုင်ဗၟာအလန်ကၠာဂှ် အင်္ဂလိက်တအ် ကသေအ်ကၟဝ် ကုသေံ သွက်ဂွံဗိုင်ဗတိုက် ကဵုအင်္ဂလိက်ကီုဂှ် ဨကရာဇ်ညးကဵု ဗညာမဟာယောဓာ (ထဝ်ရ) အခိင်ဂှ် ကလိဂွံကဆံင် စဴဗညာမဟာယောဓာ ဒှ်သကိုပ်ဒပ်ပၞာန် ဇက်အာ လပါ်ဂၠံင်ကျာ်ပိ သွက်ဂွံလုပ်အာဗတိုက် က္ဍိုပ်ဍုင်မန်ဗၟာ လပါ်ဒပ်ဍာ်ဂှ် ဨကရာဇ် ညးဗလးဏာ ဗညာဆုမ်ဘန် ဒှ်သကိုပ်ဒပ်ဍာ် သွက်ဂွံလုပ်ဗတိုက် ဍုက်ဗိက် ဍုင်တၞင်သဳ ဍုင်ဓဝါဲ၊၊ ဗီုဂွံဒှ်ပၠန် ကၠာဒပ်ပၞာန်သေံ ဟွံစိုပ်ဏီဂှ် ဒပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက်တအ် လုပ်သီဂွံ ဍုင်မတ္တမ ဍုင်ဗိက် ဍုင်ဓဝါဲတုဲဒှ်အာရ၊၊ အခိင်ဂှ် ဒးဖစပ် ဨကရာဇ် ညးဂွံပရိုင်နူ စဴဗညာမဟာယောဓာ ဒဒှ်ကောန်ဍုင်ကောန်ကွာန်မန် ပ္ဍဲက္ဍိုပ်မန်တအ် မိက်ဂွံလုပ်ဒှ်သၟဝ်အုပ်ဓုပ်သေံဂး ယဝ်ရဒပ်ပၞာန်သေံ လုပ်ဗိုင် ဗတိုက်ဗၟာမ္ဂး က္ဍိုပ်ဍုင်မန်ဂမၠိုင် မပတံ ဍုင်မတ္တမ ဒဵုစိုပ်ထဝါဲ ဍုင်ဗိက် လုပ်တိုန်ကဵု ဍုင်သေံ သီုဖအိုတ်၊၊ ဨကရာဇ် ညးစှ်ေစိုတ်တုဲ စိုပ်သၞာံဗုဒ္ဓ ၂၃၆၈ ဂှ် တၠတိညး ကဵုစဴဗညာမဟာယောဓာ ဍိုက်က္ဍိုပ်ဒပ်ပၞာန် မနွံလၟိဟ် ကောန်ပၞာန်မွဲလက် ဇက်အာ လပါ်ဍုင်မန်တေအ်တုဲ ကဵုကောန်သၟိင်တၠညး ဒှ်သေနာပတိ ပၞာန်ဒပ်နန် ယိုက်ပၞာန်ဗက်တိုန်အာစိုပ် ပယျဵုဖျေဟ်လဝ် ဒပ်မင်ဒၟံင်တုဲ ကဵုပရိုင် ကုအင်္ဂလိက် ဒဒှ် ဒပ်ပၞာာန်သေံတအ် လုပ်ဗိုင်ဗတိုက် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဂွံအလုံပါင်ၜဳဨရာဝတဳ တိုန်စိုပ်အာ ဍုင်ပြန် ဂွံဖျေဟ်စိုတ် အံင်ဇၞးရ၊၊ အင်္ဂလိက်တအ် ကလိဂွံ ဂုန်ဖိုလ် သွက်ဂွံသွံရာန်ဗၞိက် ဟွံဒှ်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာအုပ်ဓုပ်၊၊ ကၠာတဲဂှ် ချပ်ပကောံကေတ် က္ဍိုပ်ဍုင်မန်ဂမၠိုင်အိုတ်သီုတုဲ ကဵုဗညာမန် အုပ်ဓုပ်ဍုင်ရးမန် လုပ်မံင် အပ္ဍဲစဵုဒၞာ အင်္ဂလိက်တအ် မဒှ်ရ၊၊ အင်္ဂလိက်တအ် သၟာန်သၟုက်ရံင် ကောန်ညးဍုင်ကွာန်မန်ဂမၠိုင် ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကောန်ညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် လျိုင်သ္ဇုင်သ္ဍိုက် ကဵုစဴဗညာမဟာယောဓာတုဲ ဗလးမၞိဟ် ကဵုကၠုင်သၟာန် စဴဗညာမဟာယောဓာ၊ ဆဂး စဴဗညာမဟာယောဓာ ဟွံဒုင်တဲဂှ် ဟိုတ်ဍေဟ်နွံမွဲမွဲသာ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ အခိင်စဴဗညာမဟာယောဓာ ဖျေဟ်လဝ်ဒပ် ပ္ဍဲဍုင်ဂြာင်ဂှ် ဗၟာညးစဍုင်လ္ဂုင် မနွံယၟု မဟာဥစ္စနဂှ် ဒြေပ်ဒဴတိတ် နူဍုင်လ္ဂုင် စိုပ်ကၠုင် ဍုင်သဓီု မဒှ်ဒစိဟ်ဍုင်ညးဂှ်တုဲ ပလေဝ်ပလေတ်လဝ် သွက်ဂွံကၠုင်ဗတိုက် ဍုင်မတ္တမ မနွံကောန်ပၞာန်အင်္ဂလိက် မင်ကင်ဒၟံင်လၟိဟ်ညိညကီု၊ အင်္ဂလိက် အာတ်အရီုဗင်စိုပ် စဴဗညာမဟာယောဓာ၊ စဴဗညာမဟာယောဓာ ဗလးဏာ ကောန်ပၞာန် ၁၀၀၀ မင်ကြတ်ဗတိုက် ဒပ်ဗၟာမဟာဥစ္စန ကၠာဟွံစိုပ် ဍုင်မတ္တမ ကောန်ပၞာန်ဗၟာ မဟာဥစ္စနတအ် ဒြေပ်ပေက်အာအိုတ်၊၊ ကြဴနူဂှ် စဴဗညာမဟာယောဓာ ကလိဂွံအထိုင်သး နူအင်္ဂလိက်ရ၊၊ ဆဂး အင်္ဂလိက်တအ် ဂ္ဇအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်မတ္တမဂှ် ဟွံပအပ်ကဵု စဴဗညာမဟာယောဓာမွဲသာ်၊ သ္အာင်နူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲရးဟံသာဝတဳ ရးတံင်အူတေအ်လေဝ် အင်္ဂလိက်တအ် ဖျေဟ်လဝ် ကောန်ပၞာန် မွဲၝောအ်ဒပ် ကော်ကေတ်နင်လဝ် နူဍုင်ရးအန္ဒိယတေအ်တုဲ ကဵုစဴဗညာမဟာယောဓာ ယိုက်ပၞာန် တိုန်အာ ကလင်အမိင်အင်္ဂလိက်ဂှ် စဴဗညာမဟာယောဓာ ညာတ်ကေတ် ဒှ်လလေင်စရာဲညးဂးတုဲ ဟွံယိုက်ပၞာန် ဒှ်မာန်ရ၊၊ အခိင်ဂှ်ပၠန်လေဝ် ဒးဂစပ် ဗၟာတအ်ဒုင်ကမျ ကုအင်္ဂလိက် ပၞာန်ဂှ်လေဝ်တုဲအာကီု စဴဗညာမဟာယောဓာ ပိုက်ပၞာန် ကလေင်စဴဍုင်ရးသေံရ၊၊
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
ပၞောဝ်သက္ကရာဇ်တံဂှ် ပဲါနူသက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်မွဲတုဲ သက္ကရာဇ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်သက္ကရာဇ်သ္ကုတ်လဝ်ဖအိုတ်ရ သၟိင်ဨကရာဇ်ကၠာတေံဗက်ပၟိက်ဗေဒင်ဟောရာတုဲ သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်အိုတ်ရ သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်မ္ဂးဂှ် နူသက္ကရာဇ်မကၠုင်စိုပ်ဂှ် စွံလဝ်မွဲ ဟွံသေင်သာ်ဂှ်စွံလဝ်ၜါတုဲ သက္ကရာဇ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် ပွမပါ်ပဲါထောံကၠေံဟေင်ရောင် ပ္တံနူသက္ကရာဇ် သၟေဟ်သ္ကုတ်လဝ်တုဲဂှ် စတံရိုဟ်အာသက္ကရာဇ်တၟိပၠန်ရ ဟိုတ်သ္ဂောံသ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ်ဂှ်နွံၜါသာ်ရ။
ပေဲါသှ်လိက်
၂။ ပရေၚ်ယုတ္တိ၊ အဆက်အစပ် ဝါကျ၊ လိက်ပိုဒ် ဂမၠိုၚ် (Coherence and cohesion) - စၟတ် ၇
၂-က။ တၚ်နၚ်၊ ဝါကျမပါလုပ် ပ္ဍဲအေေသ်သေဂှ် ယုတ္တိစှ်ေစှ်ေ ပြုပြေၚ်ဖျေံလဝ်ဒၞာဲ၊ နူအစစိုပ်ကၞောတ် သဘာဝစှ်ေစှ်ေ ချူလဝ်။
သင်္ဃပိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သင်္ဃပိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
၁။ဟိုတ်နူစိုပ်ကၠုင်အခိင်အခါကာလဟွံခိုဟ်တုဲ ပွမသ္ကုတ်ကၠေံဂှ်မွဲ။
ပုပ္ဖရမ္မ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွတ်စက်
ဘာပုပ္ဖရမ္မ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွတ်စက်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၆၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာသာမိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
၂။ဟိုတ်နူရိုဟ်လၟိဟ်သင်္ချာဂၞန်ဂၠိုင်လောန်တုဲ ပွမသ္ကုတ်ကၠေံဂှ်မွဲ။
ဗွဲပဝေဏဳ သၟိင်တၠကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင် သက္ကရာဇ်ပိုတ်ကဵုဒှ် ဟွံပိုတ်ကဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံမသ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ဂှ်လေဝ် သ္ဒးစုတိစဴသွဝ်အိုတ်ရ သၟိင်တၠကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင် ၜိုန်ကိစ္စစပ်ကဵုလမျီုကီုလေဝ် ရန်တၟံကဵုကောန်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် ဂွံဒှ်တသိုက်အိုတ်တုဲ သီုဟွံပသပဓါနကဵုလမျီုဇကုတုဲ သၞာံသ္ဒးသ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ဂှ်သ္ကုတ်ဗပိုတ်ကၠုင်အိုတ်ရ။
ဗီုသ္ကုတ်ဗပိုတ်ကၠုင်သက္ကရာဇ်တၞဟ်တၞဟ်
၁။မဟာသက္ကရာဇ်
ပ္တံနူသၟိင်မဟာသမ္ပတ နူတံကဝ်တေံတုဲ ရိုဟ်ကၠုင် ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ်၁၁၄၉_၇၈၇ဂှ် ဒးအခိင်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ရ သၟိင်အကာရဋ္ဌ သ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ် ၁၁၄၉၇၈၅ ဂှ်တုဲကဵုသှ်ေၜါရ။
နူသက္ကရာဇ်စွံလဝ်ၜါဂှ် ဆက်ရိုဟ်ကၠုင်ပၠန် ကာလာစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၄၉၃၈၅၆၂ဂှ် ဒးအခိင်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ပၠန်ရ သၟိင်ဇၞော်မဟာကုသ သ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ် ၁၄၉၃၈၅၆၀ဂှ်တုဲ ကဵုသှ်ေၜါစွံလဝ်ၜါရ။
နူဂှ်ဆက်ရိုဟ်ကၠုင်ပၠန်တုဲ ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ် ၈၆၄၇ ဂှ်  ဒးအခိင်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ပၠန်ရ သၟိင်ဇၞော်အဥ္စန မဒှ်ပါနော်ကျာ်တြဲ သ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ် ၈၆၄၅ဂှ်တုဲကဵုသှ်ေၜါစွံလဝ်ၜါရ။
နူမဟာသက္ကရာဇ် သၟိင်အဥ္စန မသ္ကုတ်လဝ်တုဲဂှ် ရိုဟ်ကၠုင်မ္ဂး ကာလစိုပ်မဟာသက္ကရာဇ်(၆၇)ဂိတုဒ္ဂိုန်ပေင် တ္ၚဲဗြဲဗ္တိ သီုမစိုန်သ္ကီုကေုာံနဥတ္တရာသဠနက္သတ် ဗောဓိသတ်ပိုဲ ဂိုင်ကေတ်ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိရ။
ပေင်စှ်ဂိတုတ္ၚဲ ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ်(၆၈) ဂိတုပသာ်ပေင် တ္ၚဲသိုက် သီုမစိုန်သ္ကီုကေုာံဝိသာခါနက္သတ် ဗောဓိသၠးဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိရ။
ဒ္ဂေတ်ဒုတ္ကရစရိတ် လုကဴ(၆)သၞာံတုဲ ပ္ၚဲမဟာသက္ကရာဇ်(၁၀၃)ဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်သၟိင်မာ ကလိဂွံပၞင်ရတ် ကေုာံတၞံဇြဲဗောဓိ က္တဵုဒှ်ကျာ်ရ ဒှ်ကျာ်တုဲ ကာလကလိဂွံ(၈)ဝှ်တွဳဗွိုင်ကေတ်ကောန်ကွးခမီငဳတၠအရှန်ဂမၠိုင် ၜါလက် ဂၚေင်ဒေသစာရဳ တွံဓဝ်ပ္ၚဲတွဵုဍုင်ရးမညရ။
၂။သက္ကရာဇ်သာသနာ
ကြဴနူဂှ်ကာလစိုပ်ကၠုင်မဟာသက္ကရာဇ်(၁၄၈)သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်(Bc -544) ဂှ်ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်ရ သၟိင်အဇာတသတြု ချပ်ဂၞန်ကေုာံ မဟာထေရ်ကဿပ ညံင်ဂွံညဳတုပ်ကဵုသက္ကရာဇ်သာသနာတုဲမဟာသက္ကသက္ကရာဇ်
ဝါခဍး၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝါခဍး(Weakatar၊ ဝဲကတာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝင်ရာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၃၄။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
သက္ကရာဇ်သာသနဂှ် ရိုဟ်ကၠုင်တုဲ ကာလစိုပ်လက်ထက်သၟိင်ဂကူပျူ ဍုင်သြေခေတ်တြာဂှ် ဂွံအာ(၆၂၄)ရ နူသက္ကရာဇ်သာသနာဂှ် သၟိင်ပျူသုမုန္ဒရဳသ္ကုတ်ကၠေံ(၆၂၂)တုဲ စွံလဝ်ၜါရ အခိင်ဂှ် သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်လေဝ် ဂွံ(AD-80) ရ။
ထဝ်ရ
ဗွဲကြဴဏအ် သက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓ ၂၃၆၉ လက်ထက်ဨကရာဇ်ရာမာ၃ ဒပ်ပၞာန်သေံ ဇက်တိုန်အာ ဗတိုက်ဍုင်ဝင်စာန် (ဍုင်လဴ) စဳရေင်ဏာပၞာန်ပိကၞိပ် တိုန်အာဗတိုက် ဍုင်စာံပါသက်ဂှ် မွဲကၞိပ်၊ တိုန်အာဗတိုက် က္ဍိုပ်ဍုင်ဝင်စာန်ဂှ် မွဲကၞိပ်၊ တိုန်အာ လပါ်ဍုင်နခန်ရာဇသဳမာတုဲ တပ်အာ ဍုင်ဝင်စာန်ဂှ် မွဲကၞိပ်၊၊ အခိင်ဂှ် စဴဗညာမဟာယောဓာ ဆဂွံကလေင်စဴ နူဍုင်ရးဗၟာသက်ဂတာပ် ဨကရာဇ် ညးကဵု စဴဗညာမဟာယောဓာ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်မန် ဗက်တိုန်အာ ဂၠံင်နခန်ရာဇသဳမာ ပံင်ကောံ ကုဒပ်ပၞာန် ကောန်ညးတၠတိတုဲ ယိုက်ပၞာန် ဇက်တိုန်အာ ဍုင်ဝင်စာန်တေအ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်မန် စဴဗညာမဟာယောဓာ ဒှ်ကရောင်ပၞာန်အာဂတပၠတရဴ စိုပ်နံင်ၜေါဲလာမ်ဘူဂှ် ကောန်ပၞာန် ရဲမွဲ လပါ်တေအ် အောပ်မာဒၟံင်တုဲ ကၠတ်ပန်နင် ဒးကောန်ဗၠာဲ စဴဗညာယောဓာ ဒးအိုတ်အာ လမျီု ဒၞာဲဂှ်ရ၊၊ ဆဂး စဴဗညာမဟာယောဓာတအ် ရပ်ဂွံ ဇမၞော်ဒပ်မွဲလပါ်ဂှ်တုဲ ကောန်ပၞာန်ညး ပေက်ဒဴဒြေပ်ပြးအာအိုတ်ရ၊၊ နူဂှ် စဴဗညာမဟာယောဓာတအ် ဇက်တိုန်အာ စိုပ်ဒၞာဲ မနွံယၟု ဝါကပေါဝ် ဒပ်ပၞာန်ဂကူလဴတအ် လၟိဟ်ဂၠိုင် ဗိုင်လဝ် ဒပ်ပၞာန်စဴဗညာမဟာယောဓာ စဴဗညာ ဒုင်ဗတိုက်ဒၟံင် ဂၠိုင်ကဵုတ္ၚဲ ဒဵုကဵုဒပ်အရီုပၞာန်သေံတအ် စိုပ်ကၠုင် ဗိုင်ဗတိုက် ကောန်ပၞာန်ဂကူလဴတအ် ကျဒဴအာအိုတ်တုဲ နူဂှ် ဇက်တိုန်အာ လုပ်ဗတိုက်ဍုင်ဝင်စာန် သီဂွံအာရ၊၊
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
သက္ကရာဇ်သၟိင်ပျူမစွံလဝ်ဂှ် စရိုဟ်ကၠုင်တုဲ ကာလစိုပ်လက်ထက်ဍုင်ဗကာံ သၟိင်တၠညးပုပ္ဖာစောဂှ် သက္ကရာဇ်စိုပ်အာ(၅၆၂)သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်(AD-638) ရ သၟိင်တၠညးပုပ္ဖာစော သ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ်(၅၆၀)တုဲ စွံလဝ်ၜါရ။
နူဂှ်ရိုဟ်ကၠုင်ပၠန်တုဲ ကာလစိုပ်လက်ထက်သၟိင်မဝ်ညှေန် ဍုင်အင်ဝဂှ် သက္ကရာဇ်စိုပ်အာ(၈၀၀)ရသၟိင်ဂှ်လေဝ် ဒးကိုန်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ဂးတုဲ သ္ကုတ်ထောံကၠေံသက္ကရာဇ်(၇၈၉) တုဲ စွံလဝ်ၜါကီုရ သၟိင်ဝွံၜိုန်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ကီုလေဝ် ကိုန်ဟွံစှ်ေ သက္ကရာဇ်ဟွံပိုတ် သက္ကရာဇ်သှ်ေတဴဒၟံင်အတိုင်တြေံပၠန်ရ။
(သက္ကရာဇ်ပိုဲလၟိုဟ်ဝွံ ဒှ်သက္ကရာဇ်သၟိင်ပုပ္ဖာစောသ္ကုတ်စွံလဝ်တုဲ မစကာကၠုင်ရ)
ထဝ်ရ
နိဿဲ
နာဲသုန်ထန် ဒှ်ညးမဂၠိုက်ဂၠာဲချူဇန်
ဝါခဍး၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝင်ရာဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၀၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၈၀ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၅၈၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
သက္ကရာဇ်သၟိင်ပျူသ္ကုတ်လဝ်--၆၂၂-ကီု
ပံင်တုဲ---၁၁၈၂-သမ္တီညိ။
လက်ထက်သၟိင်ပုပ္ဖာစောဂှ် သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်(AD-638) သမ္တီလဝ်ညိ ဂတဝွံ ဂွံဆဵု ဂွံညာတ် ဂွံတီဂှ်ဆက်လ္ၚတ်အာပၠန်ရ။
သက္ကရာဇ်ဍုင်ပိုဲလၟုဟ်ဂှ်လေဝ်  ပ္ၚဲမွဲသၞာံနွံ(၁၂)ဂိတု ပ္ၚဲ(၁၂)ဂိတုဂှ် ဂိတုဍိုက် တ္ၚဲ(၃၀)ဂှ်နွံ(၆)ဂိတု ဟွံဍိုက်တ္ၚဲနွံ(၂၉)ဂှ် နွံ(၆)ဂိတု ပံင်လၟိဟ်တ္ၚဲနွံ(၃၅၄)တ္ၚဲ ယဝ်ပ္တုပ်ကဵုသက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်မ္ဂး လၟိဟ်တ္ၚဲဟွံပေင် ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ၚဲဒၞာဲတ္ၚဲဟွံပေင်ဂှ် ညံင်ဂွံပေင်စိုပ်ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် သက္ကရာဇ်ဍုင်ပိုဲ ပေင်ပိသၞာံမ္ဂး မွဲဝါသ္ဒးထပ်ဒ္ဂိုန်  ပထမဒ္ဂိုန် ဒုတိယဒ္ဂိုန်ရ။
၄။သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်
သက္ကရာဇ်ခရေတ်ဝွံ ပ္ဍဲမပပ္တံကြက္ကဒိန် ရပ်စပ်ဒၟံင်အလုံဂၠးတိတုဲ ပိုဲသ္ဒးလ္ၚတ်လဝ်ထေက်ဗွဲမလောန်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်ဝွံ ပါ်ကၠေံၜါသ္ကုတ်တုဲ သက္ကရာဇ်ကၠာခရေတ် B. C. Before Christ ဂှ်မွဲသ္ကုတ် ခရေတ်ဒှ်တုဲ A. D. Anno Domini သာ်သ္ပသမ္တီတုဲ ဂိတုအင်္ဂလိက်လေဝ် ညံင်ဂိတုပိုဲမန်ကီု နွံ(၁၂)ဂိတုရ ဆဂးမွဲဂိတုကဵုမွဲဂိတု လၟိဟ်တ္ၚဲဟွံတုပ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လၟိဟ်တ္ၚဲဒးနွံ(၃၆၅)ကဵုပန်ဘိုအ်မွဲဘိုအ်ရ မုဟိုတ်ရောတှ်ေ ပ္ဍဲဂိတုပေဖဝ်ဝရဳမွဲဂှ် ဗွဲကိုန်ဂစိုတ် ၜိုန်နွံ(၂၈)တ္ၚဲကီုလေဝ် ပန်သၞာံမွဲဝါ ဂၠိုင်တိုန်မွဲတ္ၚဲပၠန် ဟိုတ်မ္ဒးဒှ်အာ(၂၉)ရောင် သၞာံဂိတုပေဖေဝရဳ နွံ(၂၉)တ္ၚဲဂှ် သၞာံထပ်တ္ၚဲသာ်ဝွံကော်ခဴစဟိုတ်ရ။
ပေဲါသှ်လိက်
၂။ ပရေၚ်ယုတ္တိ၊ အဆက်အစပ် ဝါကျ၊ လိက်ပိုဒ် ဂမၠိုၚ် (Coherence and cohesion) - စၟတ် ၇
၂-ခ။ သွက်ဂွံဆက်စပ် ဝါကျ ၁ ပၞောန် ကဵု ၁ ပၞောန်၊ လိက် ၁ ပိုဒ် ကဵု ၁ ပိုဒ် တုဲ မလိက် သမ္ဗန္ဓ တအ်ဂှ် ဗွဲမသၠဲလး၊ ဗွဲမဒးရး သုၚ်စောဲလဝ်ကီုလေဝ် လဆောဝ် ဂၠိုၚ်အာနူသၞောတ်၊ လဆောဝ်အောန်လောန်အာ။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
(လၟိဟ်တ္ၚဲ ဂိတုအင်္ဂလိက်တံဂှ် ပ္ဍဲမပ္တံကြက္ကဒိန်  သ္ၚဳရံင်တ္ၚဲတုဲလ္ၚတ်လဝ်အိုတ်ညိ)
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ဍုင်
ပေဲါသှ်လိက်
၂။ ပရေၚ်ယုတ္တိ၊ အဆက်အစပ် ဝါကျ၊ လိက်ပိုဒ် ဂမၠိုၚ် (Coherence and cohesion) - စၟတ် ၇
၂-ဂ။ အပ္ဍဲဇၟာပ်ပိုဒ်လိက် ဝါကထ္ၜးတၚ်အဓိက ကၠးကၠးမးမး ပါလုပ်မံၚ်။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
ယဝ်မိက်ဂွံတီသက္ကရာဇ်ဍုင်မ္ဂး သက္ကရာဇ်သၟိင်ပျူသုမုန္ဒရဳသ္ကုတ်လဝ်(၆၂၂)ကီု သက္ကရာဇ်သၟိင်ပုပ္ဖာစောသ္ကုတ်လဝ်(၅၆၀)ကီုသီုၜါဂှ်ပံင်တုဲ ဒှ်(၁၁၈၂)ရ နကဵုသက္ကရာဇ်(၁၁၈၂) ဝွံ နုက်ပ္တိတ်နူသက္ကရာဇ်သာသနာ သၟိင်အဇာတသတြုပ္တန်လဝ်ဂှ်မ္ဂး ဒှ်သက္ကရာဇ်ကၠုင်စိုပ်လၟုဟ်ဝွံရ။
ပေဲါသှ်လိက်
၃။ ဟလိုၚ်လဵု သုၚ်စောဲဝေါဟာ သၠဲသၠဲလးလ:မာန် (Lexical resource, vocabulary)
၃-က။ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု အဓိပ္ပာဲလိက်တုဲ သုၚ်စောဲဏာ မအရေဝ်ဝေါဟာ ဗွဲမသၠဲလး ဇိပ်ဂၠိပ်။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
ဥပမာ.......လၟုဟ်သက္ကရာဇ်သာသနာ     ၂၅၅၈။
ပေဲါသှ်လိက်
၃။ ဟလိုၚ်လဵု သုၚ်စောဲဝေါဟာ သၠဲသၠဲလးလ:မာန် (Lexical resource, vocabulary)
၃-ခ။ ဝေါဟာရ ညးဂမၠိုၚ်သုၚ်စောဲအောန်တအ်ဂှ်ကီု၊ ပိုဒ်အရေဝ် တောဲတုဲ မဒးသုၚ်စောဲတအ်ဂှ်ကီုဂှ် ဗွဲမဒးရးကိတ်ညဳကဵု အကာဲအရာသမာန် သုၚ်စောဲဏာမာန်။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
နုက်ထောံ     ၁၁၈၂။
ပေဲါသှ်လိက်
၃။ ဟလိုၚ်လဵု သုၚ်စောဲဝေါဟာ သၠဲသၠဲလးလ:မာန် (Lexical resource, vocabulary)
၃-ဂ။ ဒၞာဲလ္ၚဵု ရုဲစှ် မအရေဝ်ဝါဟာကီု၊ ပံၚ်မလိက်ကီု၊ ပြံၚ်ဗ္စိုပ်မလိက်ကီု ဗၠေတ်ယောၚ်ယာနွံညိည။