cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်
ဝင်
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်ဝွံ တၞဟ်နဂွံ ချပ်စ ကုတၠပညာ ကေုာံ တၠဝါသနာ အရေဝ်လိက်မန်တအ်တုဲ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် ကော်ဘိက်ကောံဓရီု နကဵု ဝဳဒဳယောကောန်ဖရေန်မွဲ (Zoom) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဂျောန် ၁၃၊ ၂၀၂၀။ တၠဂုန်အဇ္ဇ (တရဴအအာ) ဒုင်ပစ္စဲ ဝဳဒဳယောကောန်ဖရေန် (Zoom)။ ကောံဓရီုဂှ် မၞိဟ်တိုန်စိုပ် ၜိုတ် ၂၂ တၠတုဲ စှ်ေစိုတ် ဂကောံသုတေသနလိက်မန်မွဲ ကြိုက်သၟဟ် မဒးဒက်ပ္တန်၊ သီုဒှ် အရာမဒးနွံဟေင်ရ။ တုဲပၠန် စပ်ကဵု ဗီုပြင် မဒက်ဂကောံဂှ် သ္ဒးနွံကဵု ဂကောံဗောဒ် တုဲပၠန် ညးဗဂေတ်စက်ကမၠောန်ဂှ် နကဵုဒါရာ်တာ။ နူဂှ် ဆက်ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်တုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီု မရနုက်ကဵုၜါ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဂျူလာင် ၄၊ ၂၀၂၀ ဂှ် တၞဟ်နဂွံဆက် ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂတတုဲ ရုဲစှ်ပတိုန် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ နဒဒှ် ဒါရာ်တာ။ တုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီု မရနုက်ကဵု ပန်ဝါ ပ္ဍဲသြဂုတ် ၁၅၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ရုဲစှ် ဂကောံစၟိန်ပြမာန် ထပှ်တၠ ကေုာံ ဥက္ကဌ ကေုာံ ဒု-ဥက္ကဌ အေန်သတဳကျုတ်တုဲ လက်သန်အေန်သတဳကျုတ် အတိုင်သၞောဝ်လဒက်ပတန်ဂကောံဂှ် ဍိုက်ပေင်အာရ။ စၟတ်တ္ၚဲ ၁၅ အဝ်ဂေတ် ၂၀၂၀ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ မဒက်ပ္တန် အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ မြဴသာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။
ပသုတေသန အရေဝ်ဝေါဟာရမန်
ဇၞူမတ် (ဝါ) အရာမိက်ဂွံကဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵုကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ဝေါဟာရမန်ဂမၠိုင် ဝေါဟာရ မစကာဒၟံင်လၟုဟ်ကီု၊ ဝေါဟာရ မတၞီဗၠိုက်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံတီကၠိုဟ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ်၊ တုဲပၠန် လွပ် ဗီုမစကာ။ ဇၞူမတ်ဏအ် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ဂှ် လးလဝ်လၟေင်ကမၠောန်၊ ဇၟာပ်ညးအဲ ဗိုင်ပကောံမအရေဝ်ဝေါဟာရမန် ခေတ်လၟုဟ်ကီု သီုကဵု မအရေဝ်မတၞီဗၠိုက်ဒၟံင်တအ်၊ မအရေဝ်တအ်ဂှ် ဗိုင်ချပ်ဂၞန် ပသုတေသနတုဲ ပံက်ပွံက် စၞောန်ထ္ၜးကဵု လွပ် ဗီုမဂွံစကာ။ မဝေါဟာရတအ်ဂှ် ကလိဂွံတုဲ နကဵုနဲကဲနာနာ ညံင်ဂွံဗျာပ်တြးစိုပ် ပ္ဍဲအကြာဂကူမန်တအ်ဂှ် ဒးဖန်ကၠောန်အာ။
မခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရမန်တၟိ
ဇၞူမတ် (ဝါ) အရာမိက်ဂွံဒှ် ပ္ဍဲကေင်ကာဏအ်ဂှ် နကဵုဘာသာမန် ပ္ဍဲကဵု လိက်သၞောဝ်၊ လိက်ရုင်၊ လိက်ပညာဂတာပ်ခေတ်တအ်ဂှ် သ္ဒးချူဂွံ ဗွဲမလှဲလး ဗိုန်ဇၟအ်။ ဇၞူမတ်ဏအ် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ဂှ် လးလဝ်လၟေင်ကမၠောန် ဇၟာပ်မၞိဟ် ဆဵုခက်ခုဲ ဟွံတီ ဗီုလဵုဂွံကော်စ ဗီုမန်မ္ဂး ပတိုန်ထ္ၜး ကုအေန်သတဳကျုတ်ဝွံ၊ နကဵု အေန်သတဳကျုတ် ဗိုင်သဳကၠဳတုဲ ဖန်ဗဒှ်အာ အရေဝ်ဝေါဟာရ မနွံပၟိက်တအ်ရ။
နာယက
နာဲအံင်ဇၞး (ဥက္ကဌ ဂကောံအစာကၞေဟ်မန်)
သၞေဟ်ကာ၊ သၞေဟ်ခရေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သၞေဟ်ကာ(Karseik၊ ကားဆိပ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ခရေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၁၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ခရေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၉၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၅၅၀၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၀၁၉၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဣန္ဒပါလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာဣန္ဒပါလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ် ၆ ဝိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳရိမင်္ဂလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၄၊ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဝတ္ထုဇမၠေအ်
ဝတ္ထုဇမၠေအ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရူပရာဂၠေအ်အ်မွဲ နွံစ အကြာ ၂-၇ မုက်။ ဝတ္ထုဇမၠေအ်ဂှ် ချူဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ကဵုအရာ မဒှ်(လဝ်)ဍာံဍာံမွဲ၊ ဆဂး ဒှ်အရာ မဒှ်လဝ် ဍာံဍာံ ဟွံသေင်၊ ဒှ်အရာ မဖန်ဗဒှ်လဝ်မွဲ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝတ္ထုဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကူလိက် fiction မွဲရ။ ဝတ္ထုဇမၠေအ်မွဲပိုဒ်မ္ဂး ဒးဒှ် မွဲပရူဟေင်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဝတ္ထုဇမၠေအ်မွဲပိုဒ်မ္ဂး ဒးဒှ် ပရူမွဲကဏ္ဍ (handlingsforløb)ဟေင်ရ။ ပူဂိုလ်မပါလုပ် ပ္ဍဲဝတ္ထုဂှ် မၞိဟ်မဗှ်လိက်တအ် ဒးတီလဝ် နူစ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်ပ္ဍဲဝတ္ထုဂှ် ဒးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နူစရ။
ဂကူဝတ္ထုဇမၠေအ်
ဂကူဝတ္ထုဇမၠေအ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဝတ္ထုဇမၠေအ်အခိုက်တြေံ (traditionelle noveller) (novelletter) (trivialnoveller)
ဝတ္ထုဇမၠေအ်အခိုက်တြေံမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် သီဇာတ် နကဵုမအမ်သဝ်။ တုဲပၠန် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ချူစ ပရူ မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ပြဟ်ဟ်တုဲ ပကဵု ညံင်ညးမဗှ်လိက်တအ် မဂွံဒးချပ်ရ။ ပ္ဍဲဝတ္ထုဇမၠေအ် အခိုက်တြေံဂှ်တှေ် မၞုံကဵု ကယျိုင်ကယျဝ်မအရေဝ် (motifs)၊ ပရေင်စိုတ်မချဳဓရာင် (emotions)၊ ချူဗၟံက်ထ္ၜးသဏ္ဌာန်ပူဂိုလ် (round personal descriptions) ရ။
Novelletter
Trivialnoveller ပရူမတုပ်ကဵုဗီုဒဒှ်ဍာံ။ ဆဂး ပရူဍေဟ် ဟွံဇြိုဟ်နက် ဒှ်ပရူလတူကျာ (superficial)။ ဗှ်ဂွံစညိတုဲ ဗီုလဵုသီဇာတ်ရောဂှ် ဆိင်ကြပ်ဒး။ ဗွဲမဂၠိုင် ဝင်ပရူဆာန်ဂၠိုင်။ Trivialnoveller ဗွဲမဂၠိုင်တှေ် ဗီုပြင်လၟေင် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် - ပြသၞာ မံက်ကၠုင်၊ ပြသၞာဂှ် ဂၠိုင်တိုန်၊ ပြသၞာဂှ် သောင်အာ သီုဟွံမွဲဟိုတ်။ ကၞောတ်တဲ ဂွံပံင်ရေင်သကအ် စဵုကဵုလအိတ်ဘဝ။
ဗီုဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Analysis model) ပ္ဍဲဝတ္ထု
ပ္ဍဲဝတ္ထုတအ်ဂှ် အရာဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပိုယ်တအ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ်ကေတ်မာန်ရ။
ယၟုဝတ္ထု (Titel)
ယၟုဝတ္ထုဂှ် မၞုံအဓိပ္ပါယ် ဗီုလဵုရော၊ ကိတ်ညဳဒၟံင်ကဵု ပရူအပ္ဍဲဝတ္ထုဂှ်ရဟာ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ချူလဝ် နကဵု (ironic) မဟီုမွဲဗီု ကေတ်အဓိပ္ပါယ် မွဲဗီုဟာ။ စကာလဝ် ဥပစာလင်္ကာဟာ။ စကာလဝ် အရေဝ် မဒးအောန်စိုတ် မဒးမိပ်စိုတ်ဟာ။ မပ္တံ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ပိုယ်တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပါဲကေတ် ပ္ဍဲဝတ္ထုတအ် ဂွံရ။
အခိင်အခါ
ပရူပရာ ပ္ဍဲဝတ္ထုဂှ် အပိုင်အခြာအခိင် နွံလလအ်လဵု။ ဝတ္ထုဇမၠေအ်မ္ဂး ၜိုန်ရ ညးဟွံပိုင်ခြာလဝ် အခိင်ကိုန်ဂစိုတ်ကီုလေဝ်၊ ဝတ္ထုဇမၠေအ်ဂှ် ဟိုတ်မချူဗၟံက်လဝ် ပရူမွဲဒကုတ်ဍောတ်ရတုဲ အခိင်လအ်နူမွဲဂိတု ဒှ်ဟွံထေက်ရ။
ပရူဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ် အခိင်လဵုရော။ အရာဏအ်လေဝ် ညံင်ဂွံသောင်ကၠးဂှ်လေဝ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ။ ဇၟာပ်ဝတ္ထုဂှ် အစာချူလိက်တအ် မချူလဝ် ပရူပရာ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင် ညးမချူဂှ် ဖအိုတ် ဟွံသေင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုယ်ဂွံဟီု ဝတ္ထုဂှ် ဒှ်လဝ်အခိင်လဵုဂှ် ပိုယ်ဒးလ္ၚတ်ကေတ် ပ္ဍဲဝတ္ထုဂှ် ဥပမာ
ရံင်ကဵု တင်တအ်ဏအ်တုဲ ပိုယ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အခိင်ပရူဝတ္ထုဂှ်မာန်ရ။ ယဝ်ရ ပိုယ်ချူဝတ္ထုလေဝ် ဝတ္ထုပိုယ်ဂှ် ပရူအခိင်လဵုဂှ် ပိုယ်ဒးတီလဝ်ကၠးကၠးရောင်။ ယဝ်ရ ပိုယ်ချူ ပရူမကတဵုဒှ်လဝ် အခိင်မတုဲကၠုင်မ္ဂး အရပ်အရာတအ်ဂှ်ကီု၊ လဟီုမၞိဟ်တအ်ကီု၊ ဒးကိတ်ညဳကဵု ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ရောင်။
ပွဳပွူ (environment)
ပွဳပွူဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဗၟံက်ကဵု ဟိုတ်ပြသၞာ အရာမဇီုကပိုက် ရေင်သကအ် မဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
ပွဳပွူဂှ် ပိုယ်တအ် ပါ်ဂွံ (၂) သာ်ရ။ ပွဳပွူမၞုံကဵုထ္ၜောမ်ကလင် ကဵု ပွဳပွူမဆေင်ကဵု ပရေင်မၞိဟ်။
ပွဳပွူမၞုံကဵုထ္ၜောမ်ကလင်ဟီုမ္ဂးတှေ် ဒၞာဲဒတန်၊ ဒၞာဲဒတန်အဓိက ပရူပ္ဍဲဝတ္ထု မကတဵုဒှ် ဥပမာ ပ္ဍဲဍုင်၊ ပ္ဍဲကွာန်၊ ပ္ဍဲဂၠံင်၊ ပ္ဍဲသ္ၚိ၊ ပ္ဍဲအခန်၊ မြဴသာ်ဝွံ နူဇၞော်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဖဍန်ဖျေဟ် စဵုကဵုစိုပ် ဒၞာဲမကတဵုဒှ်ရ။
ပွဳပွူမဆေင်ကဵု ပရေင်မၞိဟ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မဗၟံက်ထ္ၜး ကဆံင်ဒၟံင်ပရေင်မၞိဟ် မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲဝတ္ထုဂှ်ရ။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ကဆံင်လတူ မၞုံကဵုပညာ၊ မၞုံကဵုပိုန်ဒြပ်၊ မၞုံပိုန်ဒြပ် ဆဂး ပညာဟွံမွဲ။ မၞိဟ်အဝဲအယုက် မူစိ၊ ကောန်ၚာ်၊ သၟတ်၊ ကဆံင်လဒေါဝ်၊ ဗျု။ မၞိဟ် နူကဆံင်ကောန်ကမၠောန်ဟာ။
ပူဂိုလ်မပျးထ္ၜး (Person gallery)
ပ္ဍဲဝတ္ထုဂှ် ဒှ်ပရူပူဂိုလ်လဵုရော။ ညးလဵု မဒှ်မၞိဟ်အဓိကရော။ မၞိဟ်အဓိကဂှ် ဆက်စပ် ရေင်သကအ် ဗီုလဵုရော၊ နကဵုပရေင်မၞိဟ်ဟာ၊ နကဵုမသကလောကောဒေအ်ဟာ၊ နဒဒှ်ရဲမိတ်သဟာဲဟာ။ မၞိဟ်အဓိကဂှ် ခိုဟ်ဗီုလဵု၊ ပရေအ်ဗီုလဵု။ တုဲတှေ် မၞိဟ်လဵု ဒှ်မၞိဟ်အရန်ရော။ မၞိဟ်အရန်ဂှ် ဆက်စပ် ရေင်သကအ်ဗီုလဵု၊ ခိုဟ်ဗီုလဵု၊ ပရေအ်ဗီုလဵု။
စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် နကဵုဗွဲအပ္ဍဲကီု နကဵုဗွဲမ္ၚးကီု နွံဗီုလဵု။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ညးမွဲကုညးမွဲ ဆက်ဆောမ် ရေင်သကအ် ဗီုလဵု။ ပံင်ရေင်သကအ် ကိတ်ဒၟံင်ရဟာ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်အဓိကဂှ် ကတဵုဒှ်ဗီုလဵု။
ဗဗဵုမတ် (Perspective/ရှုထောင့်)
ဗဗဵုမတ်ဟီုဂှ် ဒှ်အရာနကဵုဗဗဵုမတ် ညးလဵုမွဲတုဲ မလဴထ္ၜးဒၟံင်ရောရ။ ဗဗဵုမတ် သီုဖအိုတ် နွံ (၄) သာ်ရ။
ဗဗဵုမတ်ဗွဲအပ္ဍဲ
ဗဗဵုမတ်ဗွဲအပ္ဍဲ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမချူဗၟံက်ထ္ၜး မဂွံအခေါင်တီ ဗီုလဵုပူဂိုလ် ပ္ဍဲဝတ္ထုတအ် မချပ် မဒုင်စသိုင်ရ။ လဴထ္ၜး ပရူဂှ် နကဵု ပူဂိုလ်ပထမ မစကာအရေဝ် (အဲ)။ မလဴထ္ၜး နကဵုအဲ ဗီုဏအ်လေဝ် ဟီုဂွံရ။ လဴထ္ၜးပရူဂှ် နကဵုပူဂိုလ်တတိယ မစကာအရေဝ် (ဍေဟ်/ညး)။ မလဴထ္ၜး နကဵုဍေဟ်/ညး ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်စရ။ မွဲပၠန်ဂှ် ဗဗဵုမတ် ပြံင်လှာဲမၞိဟ်။
ဗဗဵုမတ်ဗွဲမ္ၚး
ဗဗဵုမတ်ဗွဲမ္ၚး ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမချူဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုလဵုပူဂိုလ်တအ် မချဳဒရာင်၊ ဗီုလဵုပူဂိုလ်တအ် မကလေင်ပၠန် (reaction) ဥပမာ စၞးမချူ ဗီုလဵုစိုတ်ဍေဟ်ဒှ်ဂှ် ချူဗီုလဵု မုက်မတ်ဍေဟ်ဒှ်အာ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ချူဗၟံက်ထ္ၜး ဆဗီုမညာတ်ကဵုမတ် ဗွဲမ္ၚးဟေင်ရ။
နဲကဲမလဴ (fortælleteknik)
ဗဗဵုမတ် ကဵု နဲကဲမလဴ ၜါဏအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။ ပူဂိုလ် မပါလုပ် ပ္ဍဲဝတ္ထုဂှ်မွဲမွဲ မလဴထ္ၜးဟာ။ ပူဂိုလ်မပါလုပ် ပ္ဍဲဝတ္ထုမွဲမွဲ မလဴထ္ၜးမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် မစကာနဲကဲ မလဴထ္ၜးနကဵုအဲ (jeg-fortæller)။ ယဝ်ရ နကဵုအစာချူလိက် မလဴထ္ၜးမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ပၞုက်လဝ် မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂၠိုင်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် မလဴထ္ၜး နကဵု ယၟု/ဍေဟ်/ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မလဴထ္ၜး နကဵုအဲ/ပိုယ်ဂှ် ညးကော်စ မလဴထ္ၜး နကဵုပူဂိုလ်ပထမ၊ မလဴထ္ၜးနကဵုဗှေ်/မၞးဂှ် ညးကော်စ မလဴထ္ၜးနကဵုပူဂိုလ်ဒုတိယ၊ မလဴထ္ၜးနကဵုညး/ဍေဟ်/ညးတအ်ဂှ် ညးကော်စ မလဴထ္ၜးနကဵုပူဂိုလ်တတိယ။
အစာချူလိက်မလဴ (ဝါ) ပၞုက်လဝ် မၞိဟ်မလလဴထ္ၜးမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် မစကာဟာ။ ဗီုပြင်မလဴပၠန်ရ နွံနာနာသာ်ပၠန်ရ။ မလဴနကဵုနဲကဲကမ္မ ဒှ်နဲကဲ မလဴထ္ၜး ဗီုမကတဵုဒှ်ဟေင် ဟွံပါ်ပါဲ၊ ကဵုမၞိဟ်မဗှ်လိက်တအ် ပါ်ပါဲကေတ်တ်။ မလဴနကဵုနဲကဲနာနာ ဒှ်နဲကဲ မလဴထ္ၜး ဗီုမကတဵုဒှ်၊ သီုပါ်ပါဲ၊ သီုပတိုန်လညာတ် မၞိဟ်မလဴတီဖအိုတ် လဴထ္ၜးဖအိုတ်။
ဇေယျဝံသ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာဇေယျဝံသ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ် ၆ ဝိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါယမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၈၊ ဝှ် ၆၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
စာင်ကၠိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စာင်ကၠိုက်
ဘာစာင်ကၠိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်စာင်ကၠိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုမင်္ဂလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၇၊ ဝှ် ၂၆။
ပဉ္စလိုင်၊ တကအ်
တကအ်ပဉ္စလိုင် (Gaungze Kyun (Gaung Say Kyun)/Crow Island)ဝွံ ဒှ်တကအ်သၟတ်မွဲ နွံသီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၈.၁ ဨက (32,923.83m2)နူသြင်ဍုင်မတ်မလီု လပါ်သၟဝ်ကျာ ၄၃၁ မဳတာ (၀.၂၇ ဖာလုံ) ပ္ဍဲလဒေါဝ်ၜဳသြင်လောန် (အကြာမတ်မလီု ကဵု မတ္တမ)ရ၊၊ တကအ်ပဉ္စလိုင်ဂှ် ဟိုတ်နူ မနွံပ္ဍဲဒၞာဲပါင်ၜဳပန်မကောံတုဲ နကဵုဘာသာမန် မကော်စ တကအ်ပန်စလိုင် ရ၊၊ ကာလမချူ ＂ပဉ္စလိုင်＂တုဲ မတုပ်ညံင် ဗီုပါဠိ ＂ပဉ္စ＂ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မသုန်ကီုလေဝ် ပဉ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် ပန်ရ၊၊
နူခေတ် ဨကရာဇ်မန်တေအ် အခါကၠောန် သဘင်စဝ်အဘိသိက်မ္ဂး ညးကေတ်ဍာ် နူတကအ်ပဉ္စလိုင်ရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်ဏအ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကၠာတေအ် ညးဒေသတအ် ပ္ဍဲတ္ၚဲသၞာံတၟိမ္ဂး ပြာပ်အာ ဇရေင်တကအ်ပဉ္စလိုင်တုဲ ဗလိုပ်က္ဍိုပ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗီုဗၟာ မကော်စ (ခေါင်းဆေးကျွန်း) မဂွံအဓိပ္ပါယ် တကအ်ကရာတ်က္ဍိုပ် ရ၊၊ ပ္ဍဲလတူတကအ်ပဉ္စလိုင်ဂှ် နွံကဵု ကျာ်စေတဳ ဘုတ်နာနာ၊ သိမ်တုဲ အလုံမွဲတကအ်ဂှ် ဒှ်အရှာံကျာ် အရှာံဘာဖအိုတ်တုဲ လကျာ် ကေုာံ သဳလ ပဒတဴဒၟံင် လတူတကအ်ဂှ်ရ၊၊
ပဉ္စလိုင်
ယၟု ဗီုမန် မကော် ပဉ္စလိုင် ဝွံ ၜိုန်ရ မချူ မတုပ်ညံင် ဗီုပါဠိ ပဉ္စ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မသုန်ကီုလေဝ် ပဉ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဘာသာမန် လၟိဟ် ပန် (၄)ရ၊၊ ဟိုတ်နူတကအ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲၜဳသြင်လောန် ကဵု ၜဳဂျာင် မကောံစုက်တုဲ ပါင်ၜဳ ဒှ်အာပန်တုဲ ညးကော်စ ပန်စလိုင် /ပဉ္စလိုင်၊၊ အဓိပ္ပါယ် မအရေဝ် ＂စလိုင်＂ ဂှ် အဓိပ္ပါယ် တမ်ဇေတ်တ်ဂှ် စဵုကဵု လၟုဟ် ဟွံတီကၠးကၠးကီုလေဝ် မဒှ်အရေဝ်မန် မဆေင်ကဵု ၜဳကြုင် ဗီုဒၞာဲပထဝဳ မပ္တံကဵု ခလိုင် (မဂွံအဓိပ္ပါယ် မခလံက်စှ်ေ)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အရေဝ်မန်တြေံ အဓိပ္ပါယ် မတုပ်ကဵု ၜဳကြုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အရေဝ်မန်တြေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မစုက်ကောံ ရေင်သကအ်မွဲမွဲ ဒှ်မာန်ရ၊၊
ခေါင်းဆေးကျွန်း
တကအ်ပဉ္စလိုင်ဝွံ နကဵုဗီုဗၟာ ညးကော်စ ခေါင်းဆေးကျွန်းတုဲ နကဵုယၟု ပ္ဍဲသၞောဝ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်လေဝ် ချူအတိုင် ရမ္သာင်ဗၟာ (Kaung Say Gyon Island)ရ၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ဟိုတ်နူအခိုက် သၟိင်မန်တမၠာ ကာလမကၠောန် သဘင်စဝ်အဘိသိက်မ္ဂး ကေတ်ဍာ် နူတကအ်ပဉ္စလိုင်တုဲ ညးဒေသတအ် (အခိင်ကၠာတေအ်) ဇၟာပ်မစိုပ် တ္ၚဲသၟိင်တၟိမ္ဂး ပြာပ်အာ ဇရေင်တကအ်ပဉ္စလိုင်တုဲ မဒုင်ဗလိုပ် နကဵုဍာ် ပ္ဍဲတကအ်ပဉ္စလိုင်တုဲ ယၟုတကအ်ဂှ် နကဵုဘာသာဗၟာ ခေါင်းဆေးကျွန်း (တကအ်ကရာတ်က္ဍိုပ်) ညးကော်စရ၊၊
တကအ်ခဍာ် (Crow Island)
တကအ်ပဉ္စလိုင်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ခဍာ်တအ် မလေပ်ကောံကၠုင်တိက် ပ္ဍဲတကအ်ဂှ်တုဲ ညးရးပလိုတ်တအ် ကော်စ Crow Island မဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂တကအ်ခဍာ်＂ရ၊၊ ကာနေလ် Colonel Thomas Worlich Stansfeld အခိင်ညးမနွံ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲအခိင်တမ်သၞာံ ၁၈၆၀တအ်ဂှ် ညးဓဇက်လဝ် ရုပ်ပါန်ချဳ သဘာဝ မဂွံညာတ်အာ တကအ်ပဉ္စလိုင် နူကဵုသ္ၚိညးရ၊၊ ရုပ်ပါန်ချဳဂှ် နွံဇမၞော် 17.2 x 20.8 cm တုဲ မထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲ တိုက်ထ္ၜး ဍုင်သိင်္ဂါပူရ် (National Gallery Singapore) နကဵုဂၞန် 2014-01372 ရ၊၊
အာဂီု
အတိုင်အာဂီုဒေသမ္ဂး တကအ်ပဉ္စလိုင်ဝွံ ကျာ်တြဲကေင်စိုပ်လဝ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ကျာ်တြဲဂေါတမ ပါရမဳၜတ်တ် မဒှ် ဘဝသၟိင်ၜိုပ်ထဝ်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဒဵုမုတ္တမတုဲ အာဂၠာဲစ ပ္ဍဲကဵု ကၟာလစ သဘင်ဇၞော် (ဍုင်မုဟ်ဍုင်)ရ၊၊ ဒးကာလမွဲတ္ၚဲ အဃောမကလေင်စဴဂှ် ဇူဒီု ပ္ဍဲလတူဒဵု နာဂဝီသတုဲ ပ္ဍဲအခိင်မတတ်ၜဳဂှ် ဟိုတ်နူဗြဲကျာထတ်တုဲ ပဝ်တတ်ၜဳဟွံမာန်တုဲ လုပ်တိက် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲတကအ်ပဉ္စလိုင် မွဲဗတံတုဲ တ္ၚဲယးဂှ် ဂွံကလေင်စဴ ဒၞာဲဒတန်ဇကု ပ္ဍဲမတ္တမရ၊၊
ဝင်
အတိုင် လိက်တၟအ်စက်ကဲနာဲထဝ်လေ မချူလဝ် ပ္ဍဲလတူကျာ်သြင်လာန်မ္ဂး ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၉၄ ဂှ် ညးၚးတး ရာပ်ဆုဂမၠိုင်တုဲ ပလေဝ်လဟဵုလဝ် ကျာ်ဘုတ်ဘာ ပ္ဍဲတကအ်ပဉ္စလိုင်ရ၊၊
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၄၆ (ခရေတ်၁၈၈၄) ဝန်တိုးအောင်မင်း ကဵု ဒေါ်မှိုတအ် ရာန်ကေတ် တကအ်ပဉ္စလိုင် သီုဖအိုတ်တုဲ ကဵုလဝ်ဒါန် နဒဒှ် တိသာသနာရ၊၊
လိက်ပတ်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၃၅ ဂိတုစဲ ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း ညးစိုပ်ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ညးချူလဝ် ကဗျမွဲပိုဒ် နကဵုဘာသာဗၟာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
'ရှုလေရာပင်၊ နတ်ရွာတစ်ပြိုင်၊ မော်လမြိုင်သို့၊ ရောက်တိုင် ဝင်ဆိုက်၊ တွေ့ကြုံကြိုက်ရသည်။ မျှော်လိုက်တိုင်း လွန်ပျိုနု၏။ ကျတ်ရှင်သုံးလူ့၊ သဗ္ဗညုများနှင့်၊ ကြည့်ရှုဖွယ်ရန်၊ ကျွန်းသင်္ကြန်ကလဲ၊ အလွန်ထူးဆန်း၊ အံ့မခန်း နတ်နန်းနှင့်မျှ ဂုဏ်ရည်တူ၊ ပွန်ဇလိုင်ဝ၊ ကျွန်းယက္ခများလည်း၊ တင့်လှပေဟန်၊ ဆန္ဒန်ဖရုံ၊ အစုံ ဝဲယာ၊ ဂူပေါင်းကာလျက်၊ အံ့အာသရဲ၊ ကဲကဲ လွန်လွန်၊ နတ်လာ၍ဖန်သည့်နှယ်၊ သည်ဟန်မှာ ခေါင်အမူတည့်။'
ၜဵု
ၜဵု (salt) ဂှ် ဒှ်ဓါတ်မေန်နေရဴ (mineral) မနွံကဵု ဓါတ်အဓိက သဝ်ဒိယာံ ခလဝ်ရိဒ် (sodium chloride - NaCl) မဒှ် ဒွန်ဓါတု (ဓါတ်မပံင်ပကောံ)မွဲဂကူရ၊၊ ၜဵုဂှ် အတိုင်ဗီုသဘာဝပကတိဍေဟ်မ္ဂး မကေဝ်ပလေဲ ညးကော်စ ၜဵုတၟအ် ရ၊၊ ၜဵုဂှ် နွံပ္ဍဲ ဍာ်ၜဳ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ပ္ဍဲဍာ်ၜဳမှာသၟိတ် မွဲလဳတာဂှ် ၜဵုနွံ ၜိုတ် ၃၅ ဂရာမ် (1.2 oz)၊ ဟီုနကဵုတၟအ်ကၠံမ္ဂး နွံ ၃.၅﹪၊၊ ဟိုတ်နူ ဍာ်နူၜဳ မၞုံကဵုၜဵုတုဲ ရှ်မဍုင်ဂှ်ရ ဍာ်ဖ္ဍုင် ညးကော်စရ၊၊
ၜဵုဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ဟွံမဲဟွံတုဲ သွက်ဘဝမွဲတုဲ ၜဵုဂှ် ပကဵု ညံင်စၞစ ဂွံနွံရှ်ရ၊၊ ၜဵုဂှ်ဒှ်အပေါတ်လုပ်ပၟိက်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊ဍန်သွမ္ဂး ဒးစုတ်ၜဵုရ၊သွၜဵုဟွံပါဂှ်ရှ်ဘဟ်ပရေံရ၊ ၜဵုဂှ် စုတ်ပ္ဍဲသွမ္ဂး စနွံကဵုရှ်သာရ၊ ဆဂှ်ဟွံကဏီ ၜဵုဂှ် ဍေံသ္အးဇ္ၚးကဵု ဆီမၞိဟ်တုဲ မၞိဟ်ထတ်ယုတ်ရ ။ ၜဵုဂှ် ဆမၞိဟ်တံသၟး နွံပၟိက်ဟွံသေၚ် သတ်တိရစ္ဆာန် ကေုာံ တၞံဆုတအ်ဂှ်လေဝ် နွံပၟိက်ကဵုၜဵုကီုရ၊တိရစ္ဆာန် လွဳပ္ဍဲသ္ၚိ မပ္တံကဵုပြေၚ်ဂၠဴတအ်ဂှ် ရိုဟ်တ္ၚဲဒးဗ္စၜဵုရောၚ် ။
ၜဵုဂှ် ဒှ်စၞစတြေံအိုတ် မကလိဂွံ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်တုဲ နကဵုမဂွုပ်ကဵုၜဵုတုဲ မဂိုင်ဒေပ်စၞစတအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မဂိုင်ဒေပ်စၞစတြေံအိုတ်မွဲရ၊၊
ပ္ဍဲခေတ်ကၠာတေံ ပွိုၚ်ဒေသဗဂေါဂှ် ဒှ်ပွိုၚ်ဒေသ ဍုန်ၜဵုရ၊ ၜဵုတိတ်နူပွိုၚ်ဒေသဗဂေါဂှ် ၜဵုဗဂေါရဴဝွံ ကော်ခဴစအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု၊ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဒေသ လပေါတ္တာ၊ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ကျိုက်ဖျူတအ်ဂှ် ကၠောန်တဴကမၠောန်ဍုန်ၜဵုရ ။
ၜဵုဂှ် ၜံက်ခါဲကေတ် နူကဵု မာင်ၜဵုလေဝ်နွံ၊ ပၠုပ်ဍာ်ၜဳ (ဍာ်ဖ္ဍုင်)တုဲ ဍုင်ပ္တိတ် ထောအ်ဍာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စဲပကှ်ထောအ်ဍာ်တုဲ ကဵုၜဵုသှ်ေဒၟံင် နကဵုနဲနာနာသာ်ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ်ဒၟံင်ၜဵုအိုတ်ရ၊၊အတိုင်အလုံလိုက်မွဲမ္ဂး မွဲမွဲသၞာံ ပ္တိတ်ဒၟံင်ၜဵု ၜိုတ် ၂ မဳလဳယာန်တာန်၊ ၜဵုၜိုတ် ၆﹪ ဂှ် ဒှ်အရာသွက်မၞိဟ်သုင်စောဲတုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် စကာပ္ဍဲဒၞာဲမပ္တိတ်ကပေါတ်နာနာသာ်ရ၊၊
ဓါတ်သဝ်ဒိယာံ (Sodium) (ဝါ) ၜဵုဂှ် သွက်ပရေင်ထတ်ယုက်မၞိဟ်မ္ဂး ဒှ်အရာ ဟွံမဲဟွံတုဲ ဍေဟ်ပကဵု ညံင်ဓါတ်ဍာ် ဂွံဂေတ်ကၠောအ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယပိုယ်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊  ယဝ်ရဓါတ်ၜဵု လောန်ကာဲအာပၠန်လေဝ် ဒှ်အန္တရာယ် ကတဵုဒှ်ယဲ ကတေင်ဆီကောန်တၟအ်ဍန်၊ ယဲဆီၜေတ်မာန်ပၠန်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်ကီု သီုကဵုမၞိဟ်ဇၞော်တအ် ကတဵုဒှ် သီုၜါမာန်ရ၊၊ ဍုင်မဇၞော်မောဝ်တအ် ဗွဲဂၠိုင် ညးတအ် ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် ညံင်ဂွံစဖအောန်ဖျေဟ် စၞမဂွုပ်လဝ်ကဵုၜဵု မပ္တံကဵု ကဂွုပ်၊ ၜိုန်တအ်ရ၊၊ ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် WHO ဟီု မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲပွိုင်မွဲတ္ၚဲ ဒးစ သဝ်လိယာံ အောန်နူ ၂,၀၀၀ မဳလဳဂရာမ်၊ မတုပ်သၟဟ်ကဵု ၜဵု ၅ ဂရာမ်ရ၊၊
ဂိတု
ဂိတု (Moon; သင်္ကေတ: ) ဂှ် ရုပ်သန္ထာန် နက္ခတ္တမွဲ မဂေတ်လန်ဒၟံင် ဂၠးတိတုဲ ဒှ် ဂြိုဟ် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar System)ပိုယ်ရ။ ဂိတုဂှ် နွံကဵု တိဗမၠိုက်ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် ကေုာံ တၟအ်ဂမၠိုင်တုဲ ရာသဳ ကေုာံ ဓါတ်ဇရောတ်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံဂွံတၟေင်တၞဟ်ခြာ ကုဓါတ်ဇရောတ် ဂၠးတိပိုယ်ရ။ ဓါတ်ဇရောတ်ဂိတုဂှ် ၜတ် ကုဓါတ်ဇရောတ်ဂၠးတိမ္ဂး ဍိုန်လျ ဗွဲမလောန်တုဲ နွံၜိုတ် တြဴဂအုံ မွဲဂအုံ0.165 g ဒှ်ရ။ ဂၠံင်သြရ်ဗိတ်ဂိတုဂှ် ဗွဲသၟဟ်မ္ဂး နွံကဵုခြာ ကုဂၠးတိ 384402 km၊ 1.28 စက္က-လျး ဟွံသေင်မ္ဂး ၜိုတ် ၁၀ အလန် ကုဗွိုင်စက်ဂၠးတိ (Earth's circumference)၊ တုဲပၠန် ဒြဟတ်ဇရောတ်ဍေဟ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဂွံဒှ်ဍာ်ဒဳ (ဍာ်တိုန် ဍာ်စှ်ေ) ကေုာံ ဗီုပြင်တိ ဂွံဂၠိင်တိုန်ညိညဂှ်ရ။
ဂိတုဂှ် လန်ဂေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကရောင်ဂၠံင်ဇကု မပူဂေတ်ဒၟံင် ဂၠးတိ၊ တုဲပၠန် ကရေက်မုက်တုပ်ပ်ဂှ် ဂတးဒၟံင် ကုဂၠးတိဝွံရ။ ဂိတုကရေက် မဂတးမုက် ကုဂၠးတိဂှ် ညးကော်စ ကရေက်ကရပ်ဂိတု (near side of the Moon)။ ဟိုတ်နူ ပွူဂၠံင်ဂိတု မထၜာဲဒၟံင်တုဲ ဗလးမုက်ဂိတု ကဝက်ပြင်င် (ၜိုတ် ၅၉%)ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵု ဂၠးတိဝွံရ။ အလုံမွဲ ဂၠံင်သြရ်ဗိတ် ဂိတု မဂေတ်ပူ ဂၠးတိဂှ် ဍေဟ်ဒးဂေတ် ပွိုင် ၂၇.၃ တ္ၚဲဂၠးတိ (နကဵု စနြမာသ)၊ နကဵု သူရိယမာသ မ္ဂး ၂၉.၅ တ္ၚဲ။ ကရေက်ကရပ်ဂိတုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အသာ်ဂၠုဂၠု၊ အသာ်ဗုဗု ကေုာံ တၟးတၟး မဒှ်ဒၞာဲသမၠုင် ကေုာံ ခလံင်တအ်ရ။ ဗလးဂိတု ဇေတ်တ်ဂှ် ဒှ်အရာမဗဵုစခိုဟ်မွဲ ဟွံသေင်၊ ဂိတုဂှ် ဟွံမဲကဵု လျးတုဲ ဆဒၞာဲပယးလျးတ္ၚဲ မတက်ဒးဂှ်ဟေင် ဂွံညာတ်ကေတ် မတၟးဒၟံင် နူကဵုဂၠးတိပိုယ်ဏအ်ရ။ တုဲပၠန် လျးတၟက်ကလေင်ဂှ် တၟးစိုပ်ကၠုင် ဂၠးတိပိုယ်ရ။ ဟိုတ်နူကဵုဂၠးတိဂှ် ဒးသမၞိင်ဂၠးတိတုဲ ကရေက်လ္ၚဵုဂှ် ဟွံဒးလျးတ္ၚဲတုဲ ဂၠုအာရ။ သမၞိင်ဂၠးတိ မတိတ်ကၠုင် ဟိုတ်နူလျးတ္ၚဲဂှ် တၟာကြပ်တုပ်ဒၟံင် တၟာဂိတုဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲဂိတုအိုတ်မ္ဂး ဗလးမုက်ဂိတု ဗဒန်ကြပ်အိုတ်အာရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဟိုတ်နူ သမၞိင်ဂၠးတိ မဒးဗဒန်ထောအ် လျးတ္ၚဲ လတူစက်ဂိတုတုဲ ဂိတုမမံက် စဝေက် ဂွံဒှ်ကၠုင်ရ။
ဗွိုက်လၞင်စက်ဂိတုဂှ် နွံ3,474.8 km၊ ၜိုတ် မွဲဂအုံ ပန်ဂအုံဂၠးတိ (တိ ဇၞော်နူ ဂိတု ပန်အလန်)၊ ယဝ်ရ ဒးပတုပ်မ္ဂး ဂိတုဂှ် နွံတၟာတိုက်အဝ်သတြေလဳယျာမွဲရ။ ရံင်ကဵု ဇမၞော်မ္ဂး ဂိတုဂှ် ပၞောဝ်ကဵုဂြိုဟ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်တ္ၚဲဏအ် ဒှ် ဇၞော်မရနုက်ကဵု မသုန်။ ဂိတုဂှ် ဍောတ်နူ ဂျူပဳတာညိ၊ တုဲပၠန် ဓါတ်ဇရောတ် သၠုင်အိုတ် ကေုာံ ကမၠေတ်ခိုဟ်အိုတ် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ ပၞောဝ်ကဵု ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်တ္ၚဲဝွံ ၜိုတ်မတီလဝ်ဂှ်ရ။
တၠပညာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဂိတုဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုသၞာံမတုဲကၠုင်ၜိုတ် ၄.၅၁ ကြဴနူ ဂၠးတိမကတဵုဒှ်တုဲ ဟွံလအ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ လညာတ်မၞိဟ်မဒုင်တဲမာန်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဂိတုဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူ ဂိတု ကဵု ဂြိုဟ်မနွံတၟာမာသ် မကော်ဂး တဴယျာ (Theia) ဇီုကပိုက်တုဲ ကလှ်ေကရေက် မပါ်တိတ်အာဂှ် ဒှ်အာ ဂိတုရ။ သွဟ်သုတေသနတၟိမလ္ၚတ်တၟအ် နူဂိတုဂှ်လေဝ် ဟွံဒစဵုဒစး လညာတ်ထေဣသဝွံရ။ ဆဂး အာယုက်သၞာံဂှ် လအ်နူဂှ် ဒှ်မာန်ရောင် စှ်ေစိုတ်ရ။
ကပေါတ်မၞိဟ်မကၠောန် ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ ဇရေင်ဂိတု မာန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်က္ၜင်ဂြိုဟ် နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသဵုဗိယေတ် မနွံယၟု လူနာ၃ မစှ်ေလတူဂိတု ပ္ဍဲကဵု သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၅၉ ဂှ်ရ။ ဆက်ဂစာန်ကၠုင်တုဲ နကဵုနဲကဲမစှ်ေသိုက်က် လတူဂိတုမာန်ကၠုင်ဂှ် ဒှ်က္ၜင်ဂြိုဟ် လုနာ၉ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၆။ နကဵုကောန်မၞိဟ် ဂွံဖျေဟ်ဇိုင် လတူဂိတုမာန်ဂှ် နကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန် ဌာနနက္ခတ္တ နာသာ (NASA) ဖျေဟ်အစဳအဇန် အပေါလော (Apollo program) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈ က္ၜင်ဂြိုဟ်အပေါလော၈၊ အကြာသၞာံ ၁၉၆၉ ကဵု ၁၉၇၂ ဂှ် မၞိဟ်တြဴတၠ တိုန်စိုပ်လဝ် လတူဂိတု၊ မၞိဟ်မဂွံ စိုပ်လတူဂိတု ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် နကဵုက္ၜင်ဂြိုဟ် အပေါလော၁၁ ဂိတုဂျူလာင် ၁၉၆၉ဂှ်ရ။ နကဵု ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ကေတ်ဖျေဟ်နင် တၟအ် နူကဵုဂိတုတုဲ စမ်ၜတ်လ္ၚတ်တုဲ ဂွံတီကၠုင် ပထဝဳဗေဒ ဗီုလဵု ဂိတုစကတဵုဒှ်ကၠုင် ကေုာံ ပရူဒဒှ်ဂိတု မဒှ်လဝ်လက္ကရဴအိုတ်တအ်ဒှ်တမ်ရ။ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၇၂ အပေါလော ၁၇ ဂှ် ဂိတုမဂွံဒုင်ကၟုဲ နကဵုက္ၜင်ဂြိုဟ် မသက်ကုမၞိဟ်ဟေင်ရ။
ယၟု
ယၟုမ္ဂး "ဂိတု" နကဵုဘာသာမန်ခေတ်လၟုဟ် ပ္ဍဲကဵု မန်ခေတ်တြေံဂှ် "ကိန္တု"၊ မန်လဒေါဝ် "ကိတု"။ ညံင်ကဵု ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် ခေတ်တၟိ ပါ်ချူ စက်ဂိတု နဒဒှ် Moon တုဲ သွက် ဂိတုလၟိဟ်တ္ၚဲဂှ် month ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵုမန်ဂှ် ချူ ဂိတု တုပ်ပ်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ကြက္ကဒိန်မန် မဒုင်သဇိုင် ကုဂိတုမမံက် ဂိတုစဝေက်တုဲ ယၟုမ္ဂး စက်ဂိတု ကဵု ဂိတုလၟိဟ်တ္ၚဲ ဗီုမန်ဂှ် ချူတုပ်ဒၟံင်ရေင်သကအ် (ဝါ) ပွံင်မအက္ခရ် ပြံင်လှာဲတုပ်ဒၟံင်ရေင်သကအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်မ္ဂး လဆောဝ်မ္ဂး သွက် စက်ဂိတုဂှ် ချူ သၟိင်ဂိတု။
မကတဵုဒှ်
ဂိတုဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သၞာံ ၄.၅၁ ဗဳလဳယာန် မတုဲကၠုင်တေအ်၊ ကြဴနူ သၞောတ်တ္ၚဲ မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ ၆၀ မဳလဳယာန်သၞာံ။ ဗီုလဵု ဂိတုမကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် လညာတ်နာနာသာ် ဟီုဂးကၠုင်လဝ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု လညာတ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု ဂိတုဂှ် က္တဵုကၠုင် နူကဵု ကဝေက်ဂၠးတိ မမေက်ပါ်တိတ် နူတိ (မဒှ် လညာတ် ဂၠးတိဂေတ်ပြဟ်လောန်တုဲ မေက် ကလေဟ်တိတ်အာ နူကဵုကဵုတိ)၊ ခနိက်တိ မနွံမ္ၚး ဂၠးတိတအ်ဂှ် ဓါတ်ဇရောတ်တၞဟ် ဇြောတ်ပကောံတုဲ ဒှ်ကၠုင်၊, မက္တဵုဒှ် မွဲစွံ ကုဂၠးတိ။ လညာတ်တအ်ဏအ်ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်တိ-ဂိတု မဒက်ပ္တန်လဝ်ရ။ လညာတ် မၞိဟ်မဒုင်တဲဂၠိုင်အိုတ် စပ်ကဵု ဗီုဂိတု က္တဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် သၞောတ်တိ-ဂိတု က္တဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူ မဇီုကပိုက်ဇၞော် မတွဟ်ဂး ရုပ်သန္ထာန် မနွံတၟာမာသ်မွဲ (ကဵုလဝ်ယၟု ထေဣအ (Theia)) ကၠုင် ဇီုစုတ် ဂၠးတိတြေံ။ ဇၟီုဂှ် ပကဵု ညံင် ကိရိယာ မပ္တံတိ တၟအ် နူတိဂှ် ပရာတ်တိတ်အာ အပ္ဍဲသြရ်ဗိတ်တိတုဲ ကိရိယာတအ် ကောံတုဲ ဒှ်ကၠုင်ဂိတုရ။
The Moon's far side has a crust that is 50 km thicker than that of the near side. This is thought to be because the Moon fused from two different bodies.
This hypothesis, although not perfect, perhaps best explains the evidence. Eighteen months prior to an October 1984 conference on lunar origins, Bill Hartmann, Roger Phillips, and Jeff Taylor challenged fellow lunar scientists: "You have eighteen months. Go back to your Apollo data, go back to your computer, do whatever you have to, but make up your mind. Don't come to our conference unless you have something to say about the Moon's birth." At the 1984 conference at Kona, Hawaii, the giant impact hypothesis emerged as the most consensual theory. "Before the conference, there were partisans of the three 'traditional' theories, plus a few people who were starting to take the giant impact seriously, and there was a huge apathetic middle who didn't think the debate would ever be resolved. Afterward, there were essentially only two groups: the giant impact camp and the agnostics."
The impact released a lot of energy and then the released material re-accreted into the Earth–Moon system. This would have melted the outer shell of Earth, and thus formed a magma ocean. Similarly, the newly formed Moon would also have been affected and had its own lunar magma ocean; its depth is estimated from about 500 km to 1737 km.
While the giant impact hypothesis might explain many lines of evidence, some questions are still unresolved, most of which involve the Moon's composition.
In 2001, a team at the Carnegie Institute of Washington reported the most precise measurement of the isotopic signatures of lunar rocks. The rocks from the Apollo program had the same isotopic signature as rocks from Earth, differing from almost all other bodies in the Solar System. This observation was unexpected, because most of the material that formed the Moon was thought to come from Theia and it was announced in 2007 that there was less than a 1% chance that Theia and Earth had identical isotopic signatures. Other Apollo lunar samples had in 2012 the same titanium isotopes composition as Earth, which conflicts with what is expected if the Moon formed far from Earth or is derived from Theia. These discrepancies may be explained by variations of the giant impact hypothesis.
Citations
{{reflist|25em|refs=
ပညာသာမိ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာၜဳ ဍုင်လၟိုင်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပညာသာမိ ဝွံ ဒှ်ကျာ်ဇၞော် နွံပိုန် ဘာမူလဘာၜဳ ၝောံဍုင် (၃) ဍုင်လၟိုင် ။ ကေင်ဖျေဟ်လဝ် လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာဒေါဝ် ကွာန်တံင်ပရင်၊ ဘာသ္ကိုပ်ဍုင် ဍုင်ဇြပ်ဗု တုဲ ကမၠောန်ဒတုဲဖဵု ဒတုဲဖဵုသာသာနဂှ် ကၠောန်ကၠုင်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဗီုရေင်တၠုင် ကမၠောန်သဇိုင်ဝန်သာသနာ ဗွဲမဂၠိုင်နွံကီု ဟိုတ်နူမခၞုံချူပကောံ ပြကိုဟ်သ္ကအ်တဲ သွက်ကောန်ပရိယတ်တအ် ဂွံနိဿဲ သီုဖျေဟ်စဳပြးထ္ၜးကဵု ကောန်ကွး ဒါယကာ မှာဇန်တအ်နွံဖဵုပြာကတ်တုဲ တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတလေဝ် ကလိဂွံသ္ဂောံဒုင်ပူဇဴရ။
အလံင်ဘဝခမဳ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပညာသာမိဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဇရေင်မိမၜါ နာဲသာယျေန် (သာရင်) မိ မထူ၊ ပ္ဍဲ ကွာန်တံင်ပရင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရး ဍုင်မန်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၂ ဂိတု ခ္ဍဲသဳ (၁၃) မံက် (15 August, 1940) တ္ၚဲဗြဴဗတိ ရ။
ဘဝသာမဏဳ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၈ သၞာံ၊ ပသာ် ၁၅ မံက်ဂှ် ဇရင်တမ်ဇိုင်အ္စာ ဥပ္ပဇျယ် ဘဒ္ဒန္တပညာရမ္မ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာဒေါဝ် ကွာန်တံင်ပရင် မိကဵုမၜါ သ္ပပစ္စယာနုဂ္ဂဟတုဲ အာစိုပ်ဒဒှ် ဘဝထပိုယ်သာမဏီ မပြဲကီုရ။
ဘဝခမဳ
နဒဒှ်အ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာယ် ကညနိမန်ကေတ် ဘဒ္ဒန္တပညိန္ဒမဟာထရ်ေ မဒှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဂိုဏ် ဘာသီ ကွာန်တံင်မောံ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင် နူဂယး ၉ နာဍဳ ၃၀ မိနေတ် တ္ၚဲစဲ (၁၃) စွေက် သၞာံ ၁၃၂၂ ဂှ် အာစိုပ်ဒဒှ်ဘဝခမဳ ပ္ဍဲကဏ္ဍသီ ဘာဒေါဝ် ကွာန်တံင်ပရင်ရ။ ဒါယကာ ခမဳ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဂှ် မအံက် နာဲသာယျေန် (သာရင်) ကေုာံ မိအံက် မိမထူတအ်ရ။ ယၟုခမဳဂှ် ပညာသာမိ မဒှ်ရ။
စရင်ပြကိုဟ် မခၞံချူ
ပြကိုဟ်မထၟံက်လဝ်လ္တူဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ချူခၞံပကောံလဝ် နကဵုဘာသာမန်ဖအိုတ်ရ။
စရင်ကတ်ပညာ ကေုာံ အ္စာနိဿဲ
ဇရင်တမ်ဇိုင်အ္စာ
သၞာံ ၁၃၃၁ ဂှ် ကလိဂွံအံင်ဇၞးကေတ် သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ ရ။
ပညာမအံင်ဇၞး ကေုာံ သၞာံ
တန်ပထမဍောတ် သၞာံ ၁၃၂၁
တန်ပထမဒေါဝ် သၞာံ ၁၃၂၄
တန်ပထမဇၞော် သၞာံ ၁၃၂၅
တန်သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ သၞာံ ၁၃၃၁
ပွမဗ္တောန်ဖျေဟ်လိက် ပရိယတ်
ပွိုင် ၂၂ သၞာံ (၁၃၃၂-၁၃၅၄) ဂှ် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိယတ် ဘာဒေါဝ် ကွာန်တင်ပရင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပွိုင် ၇ သၞာံ (၁၃၅၄-၁၃၆၁) ဂှ် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိယတ် ဘာသ္ကိုပ်ဍုင် ဍုင်ဇြပ်ဗု
တဆိပ်ကြာမဒုင်ဗ္ဂိုန်ပူဇဴဂမၠိိုင်
အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ - သၞာံ ၁၃၇၅ အဃောမသ္ပဒတဴ တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာသ္ကိုပ်ဍုင် ဍုင်ဇြပ်ဗု
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ - သၞာံ ၁၃၇၀
ဝင်ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန်မန်
ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂိုဏ် ခရေတ်ယာန်ဂှ် ဂကောံသင်ဗလိုက်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဂိုဏ်ပရဝ်တေသ်သတာန် မဒှ်ဂကောံဝါဒ သအးဇ္ၚး ကလေင်ပလေဝ်လဝ်ရ၊၊ တုဲပၠန် နကဵုဂကောံမၞိဟ် ခရေတ်ယာန်မန်မ္ဂး မၞုံကဵု ဂကောံသင်ဂှ်လေဝ် နွံဆ ဂကောံသင်ဗလိုက်ဏအ်မွဲရ၊၊ ဂကောံသင်ဗလိုက်ဂှ် စစိုပ်ဍုင်မန်ဗၟာ နူသၞာံ ၁၈၁၁ အခိင် ညးပတန်သာသနာခရေတ် ယုဒသန် မစိုပ်ဍုင်လ္ဂုင် ဟီုဂွံတုဲ ပၞောဝ်ကဵု ညးမဒုင်ကေတ် သာသနာခရေတ် ပ္ဍဲဂကောံသင်ဗလိုက်တအ်ဂှ် နာဲနဝ် မဒှ်ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ကၠာအိုတ်တုဲ နကဵုဂကောံသင်မန် ဗွဲတၞဟ်ခြာ နူကဵု ဂကောံသင်ဗၟာဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၀၇ တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် တန်တဴဒၟံင် ဖိုဟ်ရ၊၊
နာဲနဝ် မဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ကၠာအိုတ်
သၞာံ ၁၈၁၉ ဂှ် ညးသြိုင်ဇြပ် သွက်ဂွံဟီုတွဟ် ပရူသာသနာခရေတ်ရ၊၊ မၞိဟ်စိုတ်မလုပ်စ အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဆမၞိဟ် မွဲၜါတၠဟေင် ကၠုင်သၟာန်ဇာန်စ ပရူဓရ် နွံညိညရ၊၊ ကြပ်ပေင်မွဲဂိတုဂှ် မၞိဟ်သၟတ် သၟာဖျေဟ်ဆုမွဲတၠ အာယုက် ၃၅ မၞုံယၟု နာဲနဝ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ သၟာန်စ ပရူတဝှ်ဍောင်ဓရ် ကေုာံ ပရူကျာ်ဂမျိုင်ရ၊၊ နာဲနဝ်ဂှ် နူကိုပ်ကၠာ ဒှ်သၟာတမ္ၚာမွဲတုဲ ဗွဲကြဴ ကၠောန်ကမၠောန် ဖျေဟ်ဆုရ၊၊ ရံင်နကဵုခေတ်မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူကမ္မဏဳဆု အင်္ဂလိက် မပ္တိတ်ဆုကၠ နူဍုင်မန်ဗၟာတုဲ ကမၠောန်ဖျေဟ်ဆုဂှ် ကလိဂွံသြန် ဂၠိုင်နူ ကမၠောန်တမ္ၚာ ဟီုဂွံရ၊၊ မၞိဟ်သၟတ် နာဲနဝ်ဂှ် စိုတ်လုပ်စတုဲ ကၠုင်သၟာန်ဇာန်ဒၟံင် ပရူကျာ်ဂမျိုင် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ၊၊ ဂိတုမေ ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ် နာဲနဝ် စိုတ်လုပ်စ ဒုင်ကေတ် ဓဝ်ပတှ်ေ လတူ နာဲယေသှုခရေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၆ ဂှ် နာဲနဝ် ချူလိက် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ပတှ်ေကေတ် လတူနာဲယေသှုခရေတ်တုဲ မိက်ဂွံ ဒုင်မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ ရ၊၊ နာဲနဝ်ဂှ် ဒှ်ဂကူမန်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်မန် မဒးဒုင်သီလဝ်ကဵု သၟိင်ဗၟာ ဂွံဆ ၆၂ သၞာံညိကွေဟ်တုဲ မၞိဟ်ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ၜိုန်ရ စထုဲအာကဵုဗၟာကီုလေဝ် မၞိဟ်ပ္ဍဲကွာန်တအ်ဂှ် ဟီုဒၟံင် အရေဝ်မန်ဖိုဟ်ရ၊၊ နာဲနဝ်ဂှ် ဒှ်ဇာတိကွာန်(လှိုင်ဘောလယ်)ရ၊၊ ကွာန်လှိုင်ဘောလယ်ဂှ် နွံဇိုင်ကြုင်မခ (မြစ်မခ)၊၊ အခိင်လၟုဟ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲရးဇၞော်လ္ဂုင်၊ ပွိုင်ဍုင်(တိုက်ကြီး)၊၊ ရံင်နကဵု ပရေင်စိုတ်ပၠန်လေဝ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲတၟေင် အကြာဂကူမန်တအ်ဂှ် ကုမၞိဟ်မကၠောန် ကမၠောန်တမ္ၚာတအ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုဟွံခိုဟ် (ဝါ) ဟွံဒှ် သမာအဇဳဝတုဲ ဒးဒုင်ဆက်ဆောံ မွဲဗီု မွဲပြကာရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု တဝဟ် ဘာသာခရေတ်ဂှ် အလဵုဇကု နာဲယေသှုခရေတ် ဗတောန်ဖျေန် ညံင်ဂွံဂြာတ်က ဒၞာဲမဂွံကဂၠိုင်ရ၊၊ တုဲပၠန် ကမၠောန်တမ္ၚာဂှ်လေဝ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ် ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုဟွံခိုဟ် တုဲပၠန် ကုကောန်ဒုဟ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ စွံဓရ်ပတှ်ေ လတူကျာ်ဂမျိုင်မ္ဂး ကလိဂွံ ဟံင်ပြာ် နူကျာ်ဂမျိုင်တုဲ ဇၟာပ်ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဆက်ဆောံ နကဵုကဆံင်တုပ်၊ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မစပံက်ကဵုဂၠံင် မကဵုလျး ကုနာဲနဝ် ညံင်စိုတ်ဂွံလုပ်စ ပ္ဍဲသာသနာခရေတ်ယာန် ဒှ်မာန်ရ၊၊
ယုဒသန် ကၠာဲစၠောအ် သၠပတ် ခရေတ်ဝင်မာတ်သာဲ နကဵုဘာသာဗၟာ တုဲဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၇၊ တက်ပ္တိတ် လိက်ဂၠံင်တရဴ ဨဝံဂလိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၂ ဂှ် ကလိဂွံ ညးမဒုင်ကေတ်ဓရ်ပတှ်ေ လတူသာသနာခရေတ် သီုဖအိုတ် ၁၈ တၠရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၀ ဂှ် ယုဒသန် ဂွံဆဵု ကုဨကရာဇ်ဗၟာ ဘကြီးတော် သွက်ဂွံ ဂရင်ဗ္တီ ညံင်ကလိဂွံ အခေါင်တွဟ်ဓရ် အာကၠုင် ဗွဲမသၠးပွး ကေုာံ ညံင်ဂွံပလီုကဵု သၞောဝ်ဍုင် ဒုဟ်ဂမ္စိုတ် ကုညးမပြံင်လှာဲဘာသာတအ်ရ၊၊ ဆဂး ကာလ ညးအာဆဵု ကုဨကရာဇ် ဘကြီးတော်ဂှ် ဗီုညးတအ် မအာတ်မိက်ဂှ် ဟွံကလိဂွံ၊ ဨကရာဇ်ဘကြီးတော် ဗှ်ရံင် လိက်ခရေတ်ဝင် မွဲၜါပၞောန်တုဲဂှ် ထဝေင်ကၠဟ်ထောအ် လိက်ဂှ် ဂတမုက်ညးတအ်ရ၊၊ ညးတအ် ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင် သွက်ဂွံဆက်ပ္တန်အာ သာသနာပၠန်ရ၊၊ ဆဂး ကုမၞိဟ် မလုပ်ဘာသာခရေတ်တအ် အတိုင်သၞောဝ်ဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဒးအမိင်ဂစိုတ်မာန်ဒၟံင်ရ၊၊ ယုဒသန် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင် ၁၂ သၞာံဂှ် ကလိဂွံ မၞိဟ်မလုပ် ဘာသာခရေတ် ၁၈ တၠဓဝ်ရ၊၊
စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၄ ပၞာန် အင်္ဂလိက်-ဗၟာ ကတဵုဒှ်တုဲ သၟိင်ဗၟာ ရပ်ကြိုင်ထောအ် ယုဒသန် ရ၊၊ ပၞာန်ဗၟာကျပၞာန်တုဲ ယုဒသန် ဂွံတိတ်ဗၠး နူထံင်ရ၊၊ ဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ် မဒှ်ဒေသဍုင်မန်တြေံဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ဂလိက်တုဲ ပရေင်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ကလိဂွံ ဗွဲမဗၠးၜးတုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် အကြာဂကူကရေင်တအ်ဂှ် မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ လတူသာသနာခရေတ် ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊
သင်ဗလိုက် စိုပ် ကျာ်ခမဳ၊ မတ်မလီု
ပၞာန်အကြာအင်္ဂလိက် ကဵု ဗၟာလေဝ်တုဲ မွဲလပါ်ပၠန် ဇြပ်တဝဟ်ဓရ်လေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ပေါဲဗတိုက် အကြာ မန်ကဵုသၟိင်ဗၟာ ပ္ဍဲအခိင် မန်တအ် လုပ်သီလ္ဂုင် သွက်ဂွံကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်မန် မွဲဝါပၠန်ဂှ် လီုအာတုဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံပ္တန်သာသနာခရေတ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံပြံင်ဏာ ဒတန်ဗဟဵု ပ္ဍဲအာမ်ဟာတ် (ကျာ်ခမဳ)ရ၊၊ ဂိတုဂျူလာင် ၂ သၞာံ ၁၈၂၆ ဂှ် ယုဒသန် စိုပ်ဍုင်ကျာ်ခမဳ၊၊ ကရောမ် ယုဒသန်ဂှ် မောင်ရွှေဗေ (Maung Shwe Bay) ကဵု မောင်အင် (Maung Ing)တအ် ပါကၠုင်ကီုရ၊၊ မောင်အင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မရီု ယုဒသန် သွက်ဂွံ သြိုင်ဘာဗတောန်လိက်တုဲ မောင်ရွှေဗေဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဗက်တွဟ်ဓရ် အကြာကွာန် အကြာသ္ၚိဌာန်ရ၊၊ ဘာဗတောန်လိက် ညးဗြဴ ပ္ဍဲကျာ်ခမဳဂှ် သမ္ဘာ ယုဒသန် အာန် ယုဒသန် (Ann Judson) ဒှ်မၞိဟ် မဗတောန်လိက်ဂှ် အာန်ယုဒသန် စုတိအာတုဲ စၞးဂှ် ဝဒေ (Mrs. Wade) ဆက်ဗတောန်အာလိက်ရ၊၊ စိုပ်ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗါဂှ် ဘာဂှ် ညးပြံင်ဏာ ဇရေင်မတ်မလီုဂှ် ပ္ဍဲဘာဂှ် ကွးဘာ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၁ တၠ၊ သီုကွးဘာ ၁၁ တၠဂှ် ပြံင်ဗက်အာ ဘာဂှ်ကီုရ၊၊
ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ဟွံကၠိုဟ်လိက်ဗၟာ
ကြဴနူ ယုဒသန် မပြံင်စိုပ် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ညးဂွံတီကေတ် မၞိဟ်ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တေအ်ဂှ် ကြဴနူ ဍုင်မန် မဒးဒုင်သီကဵုဗၟာတုဲ ဂကူမန်ကဵု ဂကူဗၟာဂှ် စပြံက်နှဴရေင်သကအ်တုဲ မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်ဗၟာ ဓလီုဂွံအာကီုလေဝ် ပ္ဍဲမတ်မလီုဂှ် ဂကူမန်ရ ဂၠိုင်၊၊ တုဲပၠန် ဂကူမန် ပ္ဍဲမတ်မလီုဂှ် ဟွံဒးစိုတ် ဗၟာ၊၊ အစာဓရ် မတွဟ်ဓရ် နကဵုဘာသာဗၟာဂှ်လေဝ် ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ်၊၊ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ နာဲနူ (Nai Nu) မၞိဟ်သ္ၚိဗဒါဲဇြပ် ကၠုင်သၟာန် မိက်ဂွံတီ ပရူဓရ်သင်ခရေတ်၊၊ ဒုင်ကဵု ညးလိက်သၠပတ် ဗီုဗၟာ၊၊ နာဲနူ ဟီု ＂အဲဗှ် လိက်မန်ရဒး၊ အဲဗှ်လိက်ဗၟာ ဟွံလေပ်၊၊＂ မၞိဟ်ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဂှ် ယဝ်ရ မၞိဟ်မွဲမွဲ ဗှ်ကဵုညးတအ် လိက်ဗၟာ ထတ်တ်မ္ဂး ညးတအ် ကၠိုဟ်၊ အလဵုဇကုညးတအ် ဗှ်ဟွံလေပ်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံဘာကျာ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကဵု မောင်ရွှေဗေ ဗှ်လိက်သၠပတ်ထတ်တ် ပ္ဍဲကဵုဇြပ်၊၊ ညံင်ရဴ မပံက်လဝ် ဘာသွက်ကောန်ၚာ်ဗြဴဂှ် ညးတအ် ဆက်ပံက် ဘာသွက်ကောန်ၚာ်တြုဟ်ကီုရ၊၊
နာဲမျတ်ကျဝ် မၞိဟ်ပတန်သာသနာ ဂကူမန် ကၠာအိုတ်
စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၈ ဂှ် မၞိဟ် ၃၁ တၠ ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ် ပ္ဍဲမတ်မလီုရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဂကူဗၟာ မၞိဟ်တြုဟ် ဒစိတ် တၠ၊ မၞိဟ်ဗြဴ ပန်တၠ၊ မၞိဟ်တြုဟ်မန် ၜါတၠ ကဵု မၞိဟ်ဗြဴမန် ၜါတၠ၊ ကောန်ၚာ်ဗြဴ ဗၟာ မွဲတၠ ကဵု ကောန်ၚာ်ဗြဴမန် ထပှ်တၠ၊ မၞိဟ်တြုဟ် ယခေင် မွဲတၠ ကဵု မၞိဟ်တြုဟ်အိန္ဒိယ ပန်တၠ၊၊ ပွိုင်ၜါသၞာံဂှ် ဘာကျာ် ပ္ဍဲမတ်မလီုဂှ် သြိုင်ဂွံ ပိမ၊၊ ဘာကျာ် သွက် ဂကူမန်-ဗၟာ ဂှ်မွဲ (သြိုင် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၂၅ သၞာံ ၁၈၂၇)၊ သွက်ဂကူအင်္ဂလိက်ဂှ် မွဲမ၊ သွက်ဂကူအိန္ဒိယဂှ် မွဲမ၊၊ ပၞောဝ်မဒုင် မ္ၚဵုဗလိုပ်တအ်ဂှ် နာဲမျာတ်ကျဝ် (Nai Myat Kyaw) ညးမဒှ် ဒေအ် သၟိင်ဇၞော်ဍုင် ခရိုင်ပဉ္စလိုင် (Koung-zay-kyun District) ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးကလိဂွံ အာယုက်ကြပ် ၅၀၊ မဒှ် ကောန်ဇာတ် နူညးဂမၠိုင် မရှ်ေသှ်ေ၊ ဒှ်မၞိဟ် မၞုံကဵု ဂုဏ်သိက္ခာမွဲတုဲ သီုလေပ်ကၠိုဟ်ခၠင် ပ္ဍဲလိက်ပတ်ပေင်င်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ညးလုပ်ဘာသာခရေတ်တုဲ မသ ကလောကောဒေအ်ညး ဝေင်ပါဲထောအ်ညးရ၊၊ ဆဂှ် သၟးဟွံသေင်ဏီ သမ္ဘာညးလေဝ် ပြးထောအ်ညးရ၊၊ ကောညးဟီု ယဝ်ရ ညးတေအ် အခေါင်ဂစိုတ်မၞိဟ်နွံမ္ဂး ညးဂစိုတ် နာဲမျာတ်ကျဝ် ကၠာအိုတ်ရ၊၊ နာဲမျာတ်ကျဝ် ဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သီုဖအိုတ်တုဲ ညးကၠောန်ကမၠောန် ပတန်သာသနာခရေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုမန်မ္ဂး ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ယိုက်ဂၠေင် ဓလေင်ပတန်သာသနာခရေတ် ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ်ဂှ် တြုဟ်ဗြဴၜါ နာဲမာံဗော် ကဵု မိဖွာတဳ (Nai Mehm Boke and Hpwe Tee) ဂကူမန်ၜါ လုပ်ဘာသာခရေတ်ယာန်တုဲ ဗြဴဂှ် ဒုင်မ္ၚဵုဗလိုပ် ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၇ သၞာံ ၁၈၂၈၊ တြုဟ်ဂှ် ဒုင်မ္ၚဵုဗလိုပ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၉ သၞာံ ၁၈၂၉၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ဂကူမန် မၞိဟ်မဒုင်ကေတ် သာသနာခရေတ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်မမာန်လိက်မန် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ချူဒး ဗှ်ဒး ဇန်လိက်မာန်ဂှ် နာဲမာံဗော် ဒှ်ကၠာအိုတ်ရ၊၊ နာဲမာံဗော် စလုပ်ကၠုင်ဗက်ဂှ် ညးတေအ် စကၠာဲ လိက်ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန်ဂမၠိုင်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဂွံလ္ၚောဝ်ကျာ် ဒယှ်ေဒွက် နကဵုဘာသာမန်ရ၊၊ တုဲဂှ် ညးတေအ် ဆက်ကၠာဲ သၠပတ်သမ္မာရ၊၊
သၟတ်ဗြဴ ကွးဘာမန် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်
သၟတ်ဗြဴမန်ပိတၠ မိတာန်ဂေါင် (Mee Tan Goung) မိနန်န (Mee Nen Mah) မိနန်ယေ (Mee Nen Yay) (တင်စၟတ် ယၟုတအ် ဗီုမန်/ဗၟာ ဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံတီ ရံင်ကဵု ဗီုမချူလဝ် နကဵုအင်္ဂလိက်တုဲ ဖန်ချူလဝ်) ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၃ သၞာံ ၁၈၂၈ ဂှ်ရ၊၊ သၟတ်ဗြဴတအ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်တုဲ တ္ၚဲယးဂှ် ညးမဒှ်မိအံက် မိတာန်ဂေါင်တအ် ကၠုင်ဘာ နူအခိင်ဂယးပြဟ် ကၠာအစာဘာတအ် ဟွံစိုပ်ဏီတုဲ ဟိုတ်နူ မဒုင်မ္ၚဵုဗလိုပ် (ဝါ) ဟိုတ်နူမလုပ်ဘာသာခရေတ်ဂးတုဲ ဓဇက် ၜုင်တက် မိတာန်ဂေါင် နကဵုက္ဍိုင်၊ ဘပဠ မိတာန်ဂေါင် ညးအာသွံထောအ် နဒဒှ်ဍိက်ရောင်ရ၊၊ တုဲဂှ် ညးအာ ဇရေင်ဖျာတုဲ ကရေဲဟီု ဒဒှ်ရ ကောန်ဝုတ်ညး လုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု သာသနာမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊၊ တုဲဂှ် ညးအာဆဵုကဵု မိအံက် မိနန်န၊၊ မိအံက် မိနန်နလေဝ် တိတ်ကၠုင် ဘာဗတောန်လိက်တုဲ ကရေဲလက် အစာၝောအ်ဝဒေ၊ တုဲ ဗက်ထဍေင်ရပ်ကေတ် ကောန်ဝုတ်ဇကုတုဲ ဂေက်သောက်တုဲ တက်ကဵု လေအ်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်ဗြဴ သီုပိဂှ် ဒးဒုင်ကော်ဏာ ဇရေင်သ္ၚိတုဲ ဒးဒုင်ဘပဠ ၜေဟ်လက် ကုကလောမသ ဍေဟ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် ကွးဘာသၟတ်ဗြဴ ဂကူဗၟာ မွဲတၠ ကဵု ဂကူမန် ထပှ်တၠ ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပရေင်ပညာဘာလကျာ်ရ နွံ ပ္ဍဲဒေသမန်တုဲ ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂှ် ဆသၟတ်တြုဟ်ဟေင် အခေါင် မတိုန်ဘာ ဗတောန်လိက် နွံရ၊၊ နူကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက် မစိုပ်ကၠုင်တုဲ ညးပံက်လဝ် သီုဘာသွက်သၟတ်ဗြဴရ၊၊ သၟတ်ဗြဴတအ် ဂွံအခေါင် ဗတောန်လိက်၊ ဂွံအခေါင် မဂွံဒုင်ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ကောန်မၞိဟ် ကဆံင်မတုပ် ကုမၞိဟ်တြုဟ် ဟီုဂွံရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မပံက်ကဵုလျး ညံင်သၟတ်ဗြဴမန်တအ် ဂွံလုပ်လျိုင်ပတှ်ေ လတူသာသနာ ခရေတ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
သၞာံဂတ(၁၈၂၉)ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၇ ဂှ် ဂကူမန် မိနော်လှ ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ရ၊၊ ကောန်ဝုတ်ညး မိမင်း (Ma Min) ကေုာံ ဂမာန်ညးလေဝ် လုပ်ဘာသာခရေတ်ကီုရ၊၊ မိမင်းဂှ် ဒှ် မိအံက် ဒံက်တာရှဝ်လူ (Dr. Shaw Lu - Saul) ညးမကလိဂွံ ပညာဂဥုဲ နူတက္ကသိုလ်ဍုင်အမေရိကာန် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာရ၊၊
ညးတၠသိက္ခာ အစာဟသွေလ ကေုာံ နာဲဗော် ကၠာဲလိက်သၠပတ်
စိုပ်သၞာံ ၁၈၃၅ ဂှ် ညးတၠသိက္ခာအစာ ဟသွေလ (Rev. James Madison Haswell) ကေုာံ သမ္ဘာညး စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ အစာဟသွေလဝွံ ညးလေပ် အရေဝ်မန် လိက်မန်ခိုဟ်ဟ်တုဲ ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန်ပတန် သာသနာခရေတ် အကြာဂကူမန်တအ် စဵုကဵုလအိတ်လမျီုရ၊၊ ညးကဵု နာဲမာံဗော် ပံင်တောဲတုဲ ကၠာဲစၠောအ် သၠပတ်သမ္မာ နကဵု ဘာသာမန်ရ၊၊ ပါဲနူကဵု နာဲမာံဗော်တုဲ နာဲတာ ညးမဒှ်လကျာ်ရာံ နူကဵု ကွာန်ကၟာဝက် မဒုင်မ္ၚဵုဗလိုပ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၉ သၞာံ ၁၈၆၉ဂှ်လေဝ် ဒှ်အစာလိက်မန်တုဲ ညးကၠာဲစၠောအ် ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် နကဵုဘာသာမန်ရ၊၊ ပါဲနူ နာဲတာတုဲ ညးဗြဴပိတၠ နူကွာန်ကၟာဝက်လေဝ် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ရ၊၊ ညးတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံသင်ဗလိုက် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ဟေင် ကောန်အစာဟသွေလ ကေုာံ ညးကောန်ကွာန်ကၟာဝက် မရှ်ေသှ်ေ ခရေတ်ယာန်တအ် သြိုင် ဘာကျာ်ခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ရ၊၊ ဘာကျာ်ခရေတ်ယာန်ဂှ် မ္ၚးဍုင်မတ်မလီုမ္ဂး ဒှ်ဘာကၠာအိုတ်ရ၊၊ အစာနာဲရေဗေန် (Akya Nai Reuben) ဒှ်အစာဓမ္မခရေတ်ယာန်ရ၊၊ နာဲယင်ကိန် (Nai Yan Kin 1797-1882) လေဝ် ပါလုပ်ကၠုင်ကီုရ၊၊ ကောန်ၚာ် မသ ကလောကောဒေအ်ညး သီုဖအိုတ်ဂှ် ပလံင်ဘာဗတောန်လိက် ခရေတ်ယာန်ဖအိုတ်ရ၊၊
နာဲအံင်မေန် (Nai Aung Min) လေဝ် လျိုင်ပတှ်ေ သာသနာခရေတ်တုဲ ဗွဲကြဴ ညးဒှ်အစာဓမ္မခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲဘာကျာ် ဍုင်ကျာ်ခမဳ၊၊
မအာ ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲမန်ဍုင်သေံ
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၆ ဂိတုမေဂှ် အစာနာဲလေဟ် ကေုာံ သမ္ဘာညး မိဖေတ် (Nai Leh, Mi Hpet) နကဵုစၞး ဂကောံသင်ဗလိုက် ဍုင်ဗၟာ သွက်ဂွံ ပ္တန်သာသနာခရေတ် ကုဂကူမန်ဍုင်သေံတုဲ တိတ်အာ ဍုင်က္ၜင်ကံက်ရ၊၊ ပရေင်ကမၠောန် ပ္တန်သာသနာညးတအ်ဂှ် ဂကူမန်ဍုင်သေံ ၂၀ တၠ ဒုင်ကေတ် သာသနာခရေတ်ရ၊၊ သၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ် ဒံက်တာ သတေဝေန် (Dr. E. A. Stevens) ကေုာံ နာဲထဝ်ထောန်၊ နာဲယှိုဲဂျေ ကေုာံ နာဲဒဳ တိတ်အာ ဍုင်သေံတုဲ ညးတအ် ကေုာံ မန်ဍုင်သေံ ၂၅ တၠ သြိုင်ဘာကျာ်မွဲ ပ္ဍဲကွာန် Tapawlon ကွာန်ဂှ် နူဍုင်တြေံဒျူဒျာ လပါ်သၠုင်ကျာ ၁၀ တိုင်၊၊ အစာနဲလေဟ် ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်မန်တုဲ ဒၞာဲညးဂှ် ဂမာန်ညး နာဲဒဳ ဆက်ကေတ်အာတာလျိုင် နဒဒှ် အစာဓမ္မခရေတ်ယာန် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၀၅၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပ္ဍဲဍုင်သေံဂှ် ပ္ဍဲကွာန် Tapawlon ဂှ် ဘာကျာ်မန် နွံၜါမ ပ္ဍဲက္ၜင်ကံက် နွံမွဲမ သီုဖအိုတ် ကောန်ဂကောံ နွံအကြာ ၄၀- ၅၀၊၊
ညးတၠသိက္ခာ အစာဒရ်ရောဝ်
ကြဴနူဂှ်ညိ သၞာံ ၁၉၀၂ ဂှ် ညးတၠသိက္ခာ အာရ်တုရ် ဒရ်ရောဝ် (Rev. Arthur C. Darrow) စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ကၠောန်ကမၠောန် ပရေင်သာသနာခရေတ် အကြာဂကူမန်ရ၊၊ ညးတၠသိက္ခာ အစာဒရ်ရောဝ် သြိုင်ဂၠုင်/က္ၜင်မွဲတုဲ ဂေတ်နကဵုက္ၜင်တုဲ ဗက်တွဟ်ဓရ်ရ၊၊ ညးသြိုင်သ္ၚိဒမံင်ကွးဘာ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုမွဲမတုဲ ကွးဘာမန် နူကဵု ဘာကျာ်နာနာ သီုဖအိုတ် ၂၅ တၠ ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဒမံင်ညးဂှ်ရ။ ကွးဘာတအ်ဂှ် တိုန်ဘာ A. B. M. Boys' Middle Scholol။ အစာဒရ်ရောဝ်ဂှ် သီုဒှ်အစာဓဇဲ ဒယှ်မွဲရ၊၊ ညးစကာ တၟအ်နူဒေသတုဲ ညးသြိုင်လဝ် ရုင်ဂဥုဲ ကေုာံ ဘာကျာ်မန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ ညးမိက်ဂွံသြိုင်ဒဒန်တအ်ကီုလေဝ် ဟွံဂွံအခေါင် နူအလဵုအသဳတုဲ တင်ရန်တၟအ်ညး ဟွံဂွံကၠောန်ရ၊၊ မေဿတာဟဝ်လဳဒေ မပတန်ဒၟံင် သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ်ဂှ် ကၠုင်ပံင်တောဲ ကုအစာဒရ်ရောဝ်ရ၊၊
ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ဗွဲတၞဟ်ခြာ
ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ဂကောံခရေတ်ယာန် ရးတၞင်သဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကဵုအခေါင် ဂကောံသင်ဗလိုက်မန် ကဵုဒက်ပ္တန် နဒဒှ် ဂကောံတၞဟ်ခြာတုဲ ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန်မန် (Mon Baptist Association) မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ၊၊ သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် အလန်ပထမ ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန်မန် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀-၂၁ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဘာကျာ် ဂကောံသင်ဗလိုက်မန် နွံ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု၊ ကၟာဝက်၊ မုဟ်ဍုင် ကေုာံ ကၠအ်သတ် သီုဖအိုတ် ပန်ဒၞာဲ ကောန်ဂကောံ နွံ ၃၁၀၊ အစာဓမ္မ မဟွံဂွံပတိုန်အစာဏီ ၃ တၠ၊ ညးမပတိုန်အစာတုဲ ၄ တၠ ကေုာံ မၞိဟ်ဗြဴအစာသၠပတ် မွဲတၠ။ အစာဒရ်ရောဝ် ကေုာံ ဂကောံသင်ဗလိုက်မန်တအ် ဆက်ဂစာန်အာကမၠောန် ပွိုင် ၂၀သၞာံဂှ် ကောန်ဂကောံ ဒှ်အာ ၈၀၀ ဘာလေဝ် ကတဵုဒှ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊
စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၂ ဂှ် အစာဒရ်ရောဝ် ဒးတိတ်နူဍုင်ဗၟာ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်၊ တုဲပၠန် မေဿတာဟဝ်လဳဒေ စုတိအာ ပ္ဍဲမတ်မလီု ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁ သၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ်ရ၊၊ သွက်ဘာကျာ်မန်ဂှ် နာဲချေတ်ဖျူ ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင်ရ၊၊ အစာဒရ်ရောဝ် ညးစိုပ်ဍုင်အမေရိကာန်တုဲ ဟိုတ်သံယောဇိုန် ဇၞော်လတူတိဍာ်မန် ဂကူမန်တုဲ ယၟုသ္ၚိညးဂှ် ကဵုလဝ် ယၟု ＂ဇိုင်ကျာ်"။
မဟာပဒါ၊သုတ်
ဂလာန်မစပ်ကဵု ပုဗ္ဗေနိဝါသညာဏ်သ
၁။ အဲဍိက်ဂွံမိၚ်လဝ် ရဴသာ်ဝွံရ- ပ္ဍဲကာလမွဲအခိၚ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာတၞံဗလဲဍာ် ပ္ဍဲအပ္ဍဲဘာဇေတဝန် မဒှ်အာရှာမ် အနာထပိဏ္ဍိကသေဌဳ ဇရေၚ် ဍုၚ်သာရဝှ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ပဲါစ္ဍးအာ နူဌာန်ဂ္ၚေၚ်ပိဏ္ဍိပါတ်တုဲ ကြဴနူကဵုပိုန်တုဲဂှ် ပ္ဍဲအရာခမဳဂမၠိုၚ် မဂၠိုၚ်ဂၠၚ် မဂဇအ်ကောံဓရီုဒၟံၚ် ပ္ဍဲဇြပ်တာန်ဆံၚ် တၞံဗလဲဍာ်ဂှ် ဂလာန်ဓရ် မစပ်ကဵု ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ- "ဗုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဂှ် နွံသဘဴရဴဝွံကီုရ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဂှ် နွံသဘဴ ရဴဝွံကီုရ" ရဴဝွံ (ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ)။
၂။ ခမဳဂမၠိုၚ် မဟီုသ္ဂးဒၟံၚ် သာ်ဝွံဂှ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဂွံမိၚ်တီကေတ် နကဵုကတောဝ် ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် မတုပ်သၟဟ်ကဵု ကတောဝ်ဒေဝတဴတအ် မအးဇ္ၚး ဗွဲတၟေၚ် မလောန်လတူ နူကတောဝ်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဒလိုက်ကတဵု နူဒၞဲါတုဲ ပြာပ်အာဇရေၚ် ဇြပ်တာန်ဆံၚ် တၞံဗလဲဍာ်တုဲမ္ဂး သီုမဂဇအ်စှေ် ပ္ဍဲဒၞဲါ မလးပညပ်လဝ်ဂှ် ကော်လၟိၚ်တိုန် ခမဳဂမၠိုၚ်ရ- “ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ မူရဴနဂလာန်မွဲ မၞးတအ်ညးဂမၠိုၚ် ဂဇအ်ကောံဓရီုဒၟံၚ်အိုတ်ဂှ်ရော၊ ဂလာန်အကြာ မၞးတအ်ညးဂမၠိုၚ် ဟွံအာစိုပ်ဒတုဲဏီဂှ်တုန် ညးဍေံဂှ်ရော” ရဴဝွံ (သ္ဂးရ) ။
သ္ဂးတိုန် ရဴသာ်ဝွံတုဲမ္ဂး ခမဳဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂရၚ်ပ္တီတိုန် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဂလာန်ဝွံအိုတ်ရ- “ ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ်ပဲါစ္ဍးအာ နူဌာန်ဂ္ၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ်တုဲ ကြဴနူကဵုပိုန်တုဲ ပ္ဍဲအရာပိုယ်ဍိက်တအ်ညးဂမၠိုၚ်ဂဇအ်ကောံဓရီုဒၟံၚ် ပ္ဍဲဇြပ်တာန်ဆံၚ် တၞံဗလဲဍာ်ဝွံ ‘ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဂှ် နွံသဘဴ ရဴဝွံကီုရ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဂှ် နွံသဘဴ ရဴဝွံကီုရ’ ရဴဝွံ ဂလာန်ဓရ် မဆေၚ်စပ်ကဵု ပုဗ္ဗေနိဝါဉာဏ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ဣဝွံဂှ် ဒှ်ဂလာန် ပိုယ်ဍိက်တအ်ညးဂမၠိုၚ် မဒှ်အကြာ မဟွံအာစိုပ်ဒတုဲဏီရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ က္ညစိုပ်ကၠုၚ်ရကျာ်” ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပ္တီအိုတ်ရ)။
၃။ ယွံခမဳတအ် မၞးတအ်ညးဂမၠိုၚ် မိက်ဂွံကလၚ်ကေတ် ဂလာန်ဓရ် မစပ်ကဵုပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်အိုတ်ဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတိုန်းမ္ဂး)။ ယွံ ကျာ်မၞုံပိုဉ် သွက်ဂွံဟီုတွံ ဂလာန်ဓရ် မစပ်ကဵု ဗုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဂှ် ဒးအခိၚ်ရကျာ်။ ယွံကျာ် မလုပ်သ္ဂးတဴ ဂလာန်ခိုဟ်ဆာဲ သွက်ဂွံ ဟီုတွံ ဂလာန်ဓရ် မစပ်ကဵုပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဂှ် ဒးအခါရကျာ်၊ ခမဳဂမၠိုၚ် သ္ဂောံကလေၚ်ကေတ်ဓရ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်အိုတ်တုဲ ကြက်ပကၚ်ရၚ်လဝ်အိုတ်ရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပ္တီအိုတ်ရ)။ ယွံခမဳတအ် ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး သြဝ်ကလၚ်ပၚ်မှိၚ်အိုတ်ညိ၊ သြဝ်ပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးအိုတ်ညိ။ ကြက်ဟီုတွံကဵုရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတိုန်ရ)။ “ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ် ခိုဟ်ရ”ရဴဝွံ ခမဳဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒုၚ်ဝန် ကုတၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲအိုတ်ရ။ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တွံတိုန် ဂလာန်ဓရ်ဝွံရ-
၄။ယွံခမဳတအ် နူကဝ်ဝွံ ပ္ဍဲလတူဒစိတ်စှေ်မွဲကဝ်တေံ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုဿီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလောကရ။ ယွံခမဳတအ် နူကဝ်ဝွံ ပ္ဍဲလတူပိစှော်မွဲကဝ်တေံ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သိခဳ ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲလောကရ။ ယွံခမဳတအ် နူကဝ်ဝွံ ပ္ဍဲလတူပိစှော်မွဲကဝ်ဂှ်ဟေၚ် တၠဳလမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲဝေဿဘူ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလောကရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲဘဒ္ဒကဝ်ဝွံဟေၚ် တၠဳလမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲကကုသန် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလောကရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲဘဒ္ဒကဝ်ဝွံဟေၚ် တၠဳမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲကောဏဂီု ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလောကရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲဘဒ္ဒကဝ်ဝွံဟေၚ် တၠဳမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲကဿပ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလောကရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲဘဒ္ဒကဝ်ဝွံဟေၚ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ အဲကျာ် မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုဿီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလောကရ။
၅။ယွံခမဳတအ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဗွဲဂကူ ဒှ်ဂကူသၟိၚ်ရ၊ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကူသၟိၚ်ရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲသိခဳဂှ် ဗွဲဂကူ ဒှ်ဂကူသၟိၚ်ရ၊ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကူသၟိၚ်ရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူဂှ် ဗွဲဂကူဒှ်ဂကူသၟိၚ်ရ၊ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကူသၟိၚ်ရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ကကုသန်ဂှ် ဗွဲဂကူ ဒှ်ဂကူဗဗၞးရ၊ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကူဗဗၞးရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကောဏဂီုဂှ် ဗွဲဂကူဒှ်ဂကူဗဗၞးရ၊ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကူဗဗၞးရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကဿပဂှ် ဗွဲဂကူ ဒှ်ဂကူဗဗၞးရ၊ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကူဗဗၞးရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ အဲကျာ် မထေက်ဒုၚ် ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဗွဲဂကူ ဒှ်ဂကူသၟိၚ်ရ။ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကူသၟိၚ်ရ။
၆။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ်ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဗွဲတၞောဝ်ဒတောဝ် ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ် ကောဏ္ဍညရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲသိခဳဂှ် ဗွဲတၞောဝ်ဒတောဝ်ဂှ် ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောဏ္ဍညရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူဂှ် ဗွဲတၞောဝ်ဒတောဝ်ဂှ် ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောဏ္ဍညရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကကုသန်ဂှ် ဗွဲတၞောဝ်ဒတောဝ် ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ကဿပရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကောဏာဂီုဂှ် ဗွဲတၞောဝ်တောဝ် ဒှ်တၞောဝ် ဒတောဝ်ကဿပရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကဿပဂှ် ဗွဲတၞောဝ်ဒတောဝ် ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ် ကဿပရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ အဲကျာ်မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဗွဲတၞောဝ်ဒတောဝ် ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ် ဂေါတမရ။
၇။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်အာယုက် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဒှ်ဒစာံလက်သၞာံရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်အာယုက် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲသိခဳဂှ် ဒှ်ထပှ်လက်သၞာံရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်အာယုက် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူဂှ် ဒှ်တြဴလက်သၞာံရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်အာယုက် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ကကုသန်ဂှ် ဒှ်ပန်လက်သၞာံရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်အာယုက် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ကောဏာဂီုဂှ် ဒှ်ပိလက်သၞာံရ။ ယွံခမဳတအ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်အာယုက် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ် ကဿပဂှ် ဒှ်ၜါလက်သၞာံရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလၟုဟ်ဝွံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်အာယုက် အဲကျာ်ဂှ် အောန်လောန်ရ၊ ဂၠေံလောန်ရ၊ ပြဟ်လောန်ရ။ ညးအာယုက်ဂၠိၚ်အိုတ်ဂှ် ကၠံသၞာံကီု လောန်ၜက်အာလတူနူကၠံသၞာံ ဗၞတ်ညိနာၚ်တုဲကီု ဂွံဂျိုၚ်လမျီုရ။
၈။ ယွံခမဳတအ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်သစ္စပန် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံကွေဲရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲသိခဳဂှ် ဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်သစ္စပန် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံကြုက်ဗတာၚ်ရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူဂှ် ဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်သစ္စပန် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံအံၚ်ရေၚ်ရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကကုသန်ဂှ် ဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်သစ္စပ္ပန် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဓိတာန်ရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကောဏာဂီုဂှ် ဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်သစ္စပ္ပန် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဝိဍာ်ရ။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကဿပဂှ် ဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်သစ္စပန် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဇြဲသုံရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ အဲကျာ် မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ်ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်သစ္စပန် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဇြဲမှာဘုတ်ရ။
၉။ ယွံခမဳတအ် ‘အဂ္ဂသာဝက’ကွးလ္ၚဝ်မပြဲ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက် ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ခဏ္ဍကဵုတိဿမ္ဂးရ။ ယွံခမဳတအ် ‘အဂ္ဂသာဝက’ကွးလ္ၚဝ်မပြဲ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲသိခဳဂှ် အဘိဘူကဵုသမ္ဘဝမ္ဂးရ။ ယွံခမဳတအ် ‘အဂ္ဂသာဝက’ကွးလ္ၚဝ်မပြဲ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူဂှ် သောဏကဵုဥတ္တရမ္ဂးရ။ ယွံခမဳတအ် ‘အဂ္ဂသာဝက’ကွးလ္ၚဝ်မပြဲ တၠဳမၞုံပိုန်ကျာ်တြဲ ကကုသန်ဂှ် ဝိဓုရကဵု သဉ္ဇဳဝမ္ဂးရ။ ယွံခမဳတအ် ‘အဂ္ဂသာဝက’ကွးလ္ၚဝ်မပြဲ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ကဿပဂှ် တိဿကဵု ဘာရဒွါဇမ္ဂးရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ ‘အဂ္ဂသာဝက’ကွးလ္ၚဝ်မပြဲ အဲကျာ် မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် သာရိပိုတ်ကဵု မောဂ္ဂလာန်မ္ဂးရ။
၁၀။ ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝကဂမၠိုၚ် (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တုဲ ဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဒှ်ပိဝါအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳတြဴစှော်ဒစာံကိုဋ် နွံရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳမွဲကိုဋ်နွံရ၊ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳဒစာံလက် နွံရ။ ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝကဂမၠိုၚ် တၠအရှန်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုဟေၚ် မပါလုပ်(ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်ြတဲဝိပဿဳဂှ် ဒှ်ပိဝါဂမၠိုၚ်ဝွံဟေၚ်အိုတ်ရ။
ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝကဂမၠိုၚ် (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သိခဳမထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဒှ်ပိဝါအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳမွဲကိုဋ် နွံရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳဒစာံလက် နွံရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳထပှ်လက်နွံရ။ ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝကဂမၠိုၚ် တၠအရှန်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုဟေၚ် မပါလုပ် (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲသိခဳဂှ် ဒှ်ပိဝါဂမၠိုၚ်ဝွံဟေၚ်အိုတ်ရ။
ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝကဂမၠိုၚ် (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဒှ်ပိဝါအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳဒစာံလက် နွံရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳထပှ်လက် နွံရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုသာဝက မွဲအလန်ဂှ် ခမဳတြဴလက် နွံရ။ ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝကဂမၠိုၚ် တၠအရှန်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုဟေၚ် မပါလုပ် (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူဂှ် ဒှ်ပိဝါဂမၠိုၚ်ဝွံဟေၚ်အိုတ်ရ။
ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီု ပ္ဍဲတၠဳမၞုံပိုန်ကျာ်တြဲကောဏဂီု မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဒှ်မွဲအလန်ဓဝ်ဟေၚ်ရ။ ခမဳပိလက်နွံရ။ ယွံခမဳတအ် ကောဓရီုသာဝက တၠအရှန်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုဟေၚ် မပါလုပ်(ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကောဏာဂီုဂှ် ဒှ်မွဲအလန်ဓဝ်ဝွံဟေၚ်ရ။
ယွံခမဳတအ် ကောဓရီုသာဝက (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကဿပ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဒှ်မွဲအလန် ဓဝ်ဟေၚ်ရ၊ ခမဳၜါလက်နွံရ။ ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝက တၠအရှန်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုဟေၚ် မပါလုပ် (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကဿပဂှ် ဒှ်မွဲအလန်ဓဝ်ဝွံဟေၚ်ရ။
၁၁။ ယွံခမဳတအ် ခမဳမၞုံယၟုအသောက မဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ တၠဳလမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ ပြဲအိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ခမဳမၞုံယၟုခေမၚ်္ကရ မဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ တၠဳမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲသိခဳဂှ် ဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ ပြဲအိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ခမဳမၞုံယၟုဥပသန္တ မဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူဂှ် ဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ ပြဲအိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ခမဳမၞုံယၟုဗုဒ္ဓိဇ မဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကကုသန်ဂှ် ဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ် ဥပကာ ပြဲအိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ခမဳမၞုံယၟုသောထ္တိဇ မဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကောဏာဂီုဂှ် ဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ ပြဲအိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ခမဳမၞုံယၟုသဗ္ဗမိတ္တ မဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကဿပဂှ် ဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ ပြဲအိုတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ ခမဳမၞုံယၟုအာနန္ဒ မဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ အဲကျာ်ဂှ် ဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ ပြဲအိုတ်ရ။
၁၂။ ယွံခမဳတအ် မအံက်တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကုမဍာံစၟတ်ဂှ် သၟိၚ်မၞုံယၟုဗန္ဓုမာမဂးရ။ မိအံက်ဂှ် ဂၞကျာ်မၞုံယၟုဗန္ဓုမတဳမဂးရ။ ဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ် ဗန္ဓုမာဂှ် ဍုၚ်မၞုံယၟုဗန္ဓုမတဳမ္ဂးရ။
ယွံခမဳတအ် မအံက်တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲသိခဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ်ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကုမဍာံစၟတ်ဂှ် သၟိၚ်မၞုံယၟုအရုဏမ္ဂးရ။ မိအံက်ဂှ် ဂၞကျာ်မၞုံယၟုပဘာဝတဳမ္ဂးရ။ ဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ်အရုဏဂှ် ဍုၚ်မၞုံယၟုအရုဏဝတဳမ္ဂးရ။
ယွံခမဳတအ် မအံက်တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝေဿဘူ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် သၟိၚ်မၞုံယၟုသုပ္ပတိတ မ္ဂးရ။ မိအံက်ဂှ် ဂၞကျာ်မၞုံယၟုဝဿဝတဳ မ္ဂးရ။ ဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ်သုပ္ပတိတဂှ် ဍုၚ်မၞုံယၟုအနောမ မ္ဂးရ။
ယွံခမဳတအ် မအံက် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကောဏကီု မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဗဗၞးမၞုံယၟုယညဒတ္တမ္ဂးရ။ မိအံက်ဂှ် ဗဗၞးဗြဴ မၞုံယၟုဥတ္တရာ မ္ဂးရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် သၟိၚ်မၞုံယၟုသောဘ အုပ်ဓုပ်ပိုၚ်ပြဳဒၟံၚ်ရ။ ဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ်သောဘဂှ် ဍုၚ်မၞုံယၟုသောဘဝတဳမဂးရ။
ယွံခမဳတအ် မအံက် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကဿပ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဗဗၞးမၞုံယၟု ဗြဟ္မဒတ္တမ္ဂးရ။ မိအံက်ဂှ် ဗဗၞးဗြဴမၞုံယၟုဓနဝတဳမ္ဂးရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် သၟိၚ်မၞုံယၟုကိကဳ အုပ်ဓုပ်ပိုၚ်ပြဳဒၟံၚ်ရ။ ဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ်ကိကဳဂှ် ဍုၚ်မၞုံယၟုဗာရာဏသဳမ္ဂးရ။
ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ မအံက်အဲကျာ်ဂှ် သၟိၚ်သုဒ္ဓေါဒန မ္ဂးရ။ မိအံက်ဂှ် ဂၞကျာ်မာယာ မဂးရ။ ဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ်ဂှ် ဍုၚ်မၞုံယၟုကပိလဝှ်မ္ဂးရ ရဴဝွံ ကျာ်တြဲ မၞုံကဵုပိုဉ်တြဴပြကာ တွံကဵု ဂလာန်ဓရ်ဝွံရ။ ကျာ်တြဲ မလေပ်ဟီုသ္ဂး ဂလာန်ခိုဟ်ဆာဲ တွံကဵုဂလာန်ဓရ်ဝွံတုဲ မဂး ဒလိုက်ကတဵု နူဒၞါဲတုဲ လုပ်အာဘာရ။