cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လၟေင်ကမၠောန် မခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရမန်တၟိ
ကမၠောန် မကၠောန်ပတိတ် (Product Desription)
ကာလ ခၞံဗဒှ်ပတိုန် မအရေဝ်မန်တၟိမ္ဂး ညံင်ဂွံဒှ် အခိုက်လိက်မန်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် မကၠောန်ပ္တိတ်အဓိက ဂကောံဝွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒုင်သဇိုင် ကုနဲကဲဗွဲသၟဝ်ဝွံတုဲ သ္ဒးဗဒှ်ပတိုန် မအရေဝ်မန်တၟိရောင်။
နဲကဲ မခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရတၟိ နကဵုအခိုက်လိက်မန်
နဲကြိယာမပနာမ်
ပ္ဍဲကဵု အခိုက်လိက်မန်မ္ဂး ရံင်ကဵု အရာဂှ် မကၠောန် ချဳဓရာင် (ကြိယာ)တုဲ မကြိယာဂှ် ဗဒှ်မနာမ်တုဲ ကဵုယၟု (ဝါ) ဗဒှ်မဝေါဟာရ မဆေင်ကဵု အရာဂှ်ရ။ ဥပမာ အရာမဗုတ်ဂှ် ညးကဵုယၟု ”ဗွုတ်”၊ ညးမဒုင်တဲမဒါန်ဂှ် ”ဒမုင်ဒါန်”၊ ဍာ်သွက်ဂွံသုင်ဂှ် ”ဍာ်သွုင်” မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ နကဵုနဲဏအ်ဂှ် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန်ဂှ် မကြိယာမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု ရမ္သာင်မွဲ၊ ကာလပမနာမ်မ္ဂး ဒှ်ကၠုင် ရမ္သာင်ၜါ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဗီုပြင်လှာဲအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မကြိယာ မၞုံကဵု ကၟက် ဗီုကဵု ”ဂၠုက်” မ္ဂး ဒှ်အာ ”ဂလုက်”၊ ”ကၠောန်” မ္ဂး ဒှ်အာ ”ကလောန်”၊ ”ကၠတ်” မ္ဂး ”ကလတ်” ဆဂး (ဗွဲကြဴ) တၞဟ်နဂွံဒှ် တၞဟ်ခြာဂၠိုင်င်တုဲ စုတ် ဂစိုတ်ကမ် အကြာ။ ဥပမာ စၞး ဂလုက် ဂှ် ဒှ်အာ ”ဂမၠုက်”၊ စၞး ”ကလောန်” ဂှ် ”ကမၠောန်”၊ စၞး ”ကလတ်” ဂှ် ”ကမၠတ်”။ လဆောဝ်မ္ဂး ကြိယာကီု သီုကဵု မနာမ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် နကဵု မွဲရမ္သာင်ဓဝ်လေဝ် နွံရ။ ဥပမာ ကိရိယာ သွက်ဂွံ ရတ်(သြောအ်)ဂှ် ”နောတ်”။
နဲဗရုရမ္သာင်မပနာမ်
နဲကဲဏအ်ဂှ် တၠုင်လအာ တုပ်ညံင် နဲကြိယာပနာမ်ကီုရ။ ဥပမာ ”ခဍာ်” မန်တြေံ ညးကော်စ ကိရ်အာက် (လဆောဝ်ဆဵု ကိရ်အက်)၊ နူဂှ် ကိရ် ဒှ်အာ ခ၊ အာ် ဂှ် ဍာ်တုဲ ဒှ်အာ ခဍာ်။ မန်တမၠာ ညးကေတ် ရမ္သာင် ဂစေမ် ဗီုမပ္တိတ်ရမ္သာင် ”အက်/အာက်” တုဲ ဗရုရမ္သာင်ဂှ် ပထောအ် မနာမ် နမဖျပ်စုတ် ရမ္သာင်ဂတဂှ်မွဲမွဲ (ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ညးဖျပ်စုတ် ကိရ်တုဲ ကဵုယၟု (ဝါ) ဗဒှ်ဝေါဟာရ သွက်ဂွံကော်စ ဂစေမ်ဂှ်ရ။ ညံင်ရဴဏအ်ကီု၊ ဗဂဲ၊ ကၠဵု၊ ကၠိက်၊ စာင်၊ ဗၜေအ် တအ်လေဝ် မဒှ်ကၠုင် ဗီုဏအ်ကီုရောင် စှ်ေစိုတ်ရ။
နဲဗဂပ်ဝေါဟာရမပနာမ်
နကဵုနဲဏအ်မ္ဂး ဝေါဟာရမဂၠိုင်နူမွဲဂှ် ဗဂပ်ဖျပ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ဝေါဟာရတၟိရ။ ဥပမာ ”ခါဲဒုတ်” ဝါတ်ခါဲ ကေုာံ ဒုတ် (မဂွံအဓိပ္ပာယ်ဇၞော်) ဂှ် ပံင်ပကောံတုဲ ယဲဇၞော် ယဲဍာ်ဇမၠိင် လွဳဟွံဗၠးဂှ် ညးကော်စ ”ယဲခါဲဒုတ်”။ လဆောဝ်မ္ဂး အရေဝ်မန်ဂှ် ဗဂါပ်ဖျပ်စုတ် အရေဝ်ဘာသာသအာင် ဥပမာ ”သ္ၚိဝတ်/သ္ၚိဝစ်” (ဝစ္စကုဋဳ နူပါဠိ ဂှ် ဒၞာဲကုဋဳဂှ် စကာမအရေဝ်ဇကု သ္ၚိ၊ တုဲ ဝစ္စ ဂှ် ပထောအ်အခိုက်မန် ဝစ်/ဝတ် တုဲ ဒှ်အာ သ္ၚိဝစ်)။
နဲဂလေအ်ဝေါဟာရ
မအရေဝ်ဇကုဟွံမဲမ္ဂး ဂၠေအ်ကေတ် နူဘာသာသအာင်တုဲ ဗဒှ်ပတိုန် မအရေဝ်ဇကု။ ဗွဲတၟေင် မန်ပိုယ် ဂၠေအ်နူ သံသကြိုတ် ကဵု ပါဠိတုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳကဵုရမ္သာင် မအိုတ်ကဵု ဂစိုတ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် မအရေဝ်မန်ရ။ ဥပမာ ကုသလ နူပါဠိဂှ် ကုသိုလ်၊ ပုည ဂှ် ပိုန်၊ ဝိဟာရ ဂှ် ဝိဟာရ်/ဗိဟာရ် -> ဗဟာရ် -> ဗဟာ -> ဘာ။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာမပြိုင်ပကာန် (Competitor analysis)
ဒုင်သဇိုင်ကု Strengths (S), Weaknesses (W), Opportunities (O), Threats (T) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်အာ ပရေင်ကမၠောန်အဆက်က်။
မဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် ဘဏ္ဍာ (Finacial planning)
ကဏ္ဍဏအ် ပြဟ်ဟ် ဟိုတ်နူ အရာအိုတ်သီုဂှ် ကၠောန်ကေတ် နကဵုစေတနာတုဲ ဒၞာဲမပကောံ မအရေဝ်တအ်ဂှ် စကာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ဝိက်ရှေန်နရဳ မဒှ်ဒၞာဲ မကလိဂွံ သက္ကုၚုဟ် မဟွံမဲ ကုပယျဵုတုဲ ဟွံဒးစကာ ဘဏ္ဍာဏီရ။
ဒတန် (Platform)
ဒၞာဲဒတန် ချဳဓရာင် ကေုာံ ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ် စွံအဓိက လတူအေန်တာနေတ်တုဲ မုက်လိက်ဓရီုကျာ ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်၊ social media (facebook) တုဲ ဒၞာဲဒတန် မဂိုင်ဒေပ် ကမၠောန်ဂှ် ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ကဏ္ဍ အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် ကေုာံ ဝိက်ရှေန်နရဳမန်။
မဖျေဟ်ကာလ (Timeline)
ကမၠောန်ဝွံ ဟွံမဲကဵု အခိင်အပိုင်အခြာ။
ဆဂး မိက်ဂွံကဵု ကမၠောန်ဒြေပ်ပြဟ်တုဲ ဒုင်သဇိုင်ပရူမွဲမွဲတုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်အခိင်ဂွံ။
ဗျူဟာ ဇၞော်မောဝ် (Development Strategy)
တၞဟ်နကမၠောန်ဂွံစိုပ်တရဴတုဲ ရုဲစှ် ဂကောံဝေါဟာရ မဆေင်စပ် ကုပရူမွဲမွဲတုဲ ဖျေဟ်အပိုင်အခြာကာလတုဲ ဆက်ကၠောန်အာ။ ဥပမာ ရုဲစှ် Gossary of geography terms တုဲ ဂၠာဲလ္ၚတ် မအရေဝ်တအ်ဂှ် နွံဒၟံင်ရဟာ ပ္ဍဲမန်၊ ယဝ်ရ ဟွံမဲမ္ဂး ဖန်ဗဒှ်တၟိ။
ကိရိယာ (Tool)
Online Etymology Dictionary
Wisdom Library
Tamilcube Academy - English Pāli Dictionary
မာံဂံၚ်သာဲ
နိဒါန်
ပ္ဍဲကွာန်မွဲဂှ် ဘာလကျာ်နွံမွဲတုဲ ဗဒဲါကၟာင်ဘာ လ္ပါ်မၞးဂှ် ဍာ်ကၟာဇၞော်နွံမွဲရ။ ကၟာဂှ် သြင်မွဲလ္ပကဵုလ္ပါ်ရံင်မၞိဟ်ဆဵုညာတ်ကီုလေဝ် ဟွံတီရုပ်မၞိဟ်ရ။ ဗဒဲါလ္ပါ်တေံဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် သၠာတ်ဝါရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဥတုက္ညင် ပယျာံနူဂယး မၜိုဟ်သြိုဟ်မွဲတ္ၚဲ အခိင်အကြာဗၞတ် ၆ နာဍဳပြင်င်ဂှ် “ဍံင် ဍံင် ဍံင် ဍံင် …..” ရမျှာင်ခၞုက်ဗြုတိုန်တုဲ ကျာ်ဇၞော်တၠပိုန်ဘာ၊ ခမဳသာမဏီဂမၠိုင် ကဵုတဴ ပိုန်ဂယး အိုတ်ရ။ ကွးဘာဂမၠိုင် ဂဇအ်ဒၟံင်ရေင်င် ပင်လဝ်တဲတုဲ တန်တဴဒၟံင် ဗွဲမသ္ၚိတ်ဇြ ဂတမုက်ဒၞဲါ မကဵုပိုန်ဂှ်အိုတ်ရ။ ကရောံ ကွးဘာဂမၠိုင်ဂှ် မာံဂံင်သာဲ လေဝ် ပါဒၟံင်မွဲကီုရ။
ပရူဒဒှ်
ချိုန်ခဏဂှ် “တင် တင် တင် …ဝှေဝ် ဝှေဝ်…ဂြိန်” ရမျှာင်လွဟ်ဍောတ်၊ လွဟ်ဇၞော် ဗြုတိုန်ကၠုင် နူလ္ပဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ (သြင်ကၟာလ္ပါ်တေံ) ရ။ ဒဒှ်ရ ဒှ်ဒၟံင်ပေဲါဗတိုက်ဏောင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂးတိုန် “ ကွးဘာတအ် ဂြိပ်စှေ်အာ လ္ပါ်ဘုတ်တေံညိ။ အာအောပ်မာပြဟ်ဟ်ညိ” ဂးတိုန်ရ။ အဃောဂှ် “တင် တင် တင် တင် ဖင် ဖင် ဝှေဝ် ဝှေဝ် ဂြိန်……” ရမျှာင်ပေဲါဗတိုက် ဗြုဟောကၠံင် ညံင်ဗလံင်ၜဳရ။ မွဲအသိင်ဓဝ် ကွးဘာတအ်လေဝ် ဂြိပ်ပြးဇး “ဗံက်၊ ဗက်……” ဆင်နူလ္တူဘာတုဲ ဂြိပ်အာ ဗ္ဒအောပ်မာ လ္ၚဵုအကြာမြံင်၊ လ္ၚဵုအကြာဘုတ်၊ လ္ၚဵုသၟဝ်တမ်ဆု ဗီုညးကဵုညး အောပ်မာဒၟံင်အိုတ်ရ။
မာံဂံင်သာဲ မွဲလေဝ် ဗီုညးတၞဟ်ဂြိပ်ထုဲၜန်ဒၟံင်ဂှ် ဂြိပ်စှေ်အာ ဗ္ဒဲါကၟာင်ဘာတေံတုဲ အောပ်မာဒၟံင် ပ္ဍဲမြံင် သၟဝ်တၞံမြာင်မွဲရ။ လ္ပါ်မ္ၚးကၟာင်ဘာ မွဲအဆက်ကဵုဍာ်ကၟာတေံ ဂြိုပ်ဒုန်ဒမၠတီုကၠီုဒၟံင်တုဲ “ဝှေတ် ဝှာတ် ဝှေတ် ဝှာတ်” ဂွံမိင်ကေတ်ဒၟံင် ဗရုမကံ ပဝ်ဒၟံင် အကြာဒုန်ဒမၠ သမၠုင်ဗၞတ်မွဲဇုတ်ပြင်င်တေံရ။
ဒၞဲါမာံဂံင်သာဲ မအောပ်ဗ္ဒဒၟံင်သၟဝ်တမ်မြာင်ဂှ် ဗွဝ်အိက်ဂၠဴကှ်ကှ် နွံဒၟံင်တုဲ ပသဒၟံင် သၟူအိက်ဂၠဴကီု ဒးမာမပ်မံင်ဇရေဝ်ဗွဝ်အိက်ဂၠဴဂှ်ရ။ ပေဲါဗတိုက် ဒှ်ဂွံ ဗၞတ်မွဲနာဍဳပြင်င် တ္ၚဲလေဝ် သၠုင်တိုန်ညိညတုဲ မာံဂံင်သာဲလေဝ် ပုင်ဂယး ဟွံဂွံစလဝ်ဏီတုဲ ဗျဵုဒၟံင်ပုင်တုဲ “ကြောတ် ကြောတ်” ဗုင်ညးတေံ ကၞံဒၟံင် ညံင်ရဴ ရမျာင် လွဟ်မကံတေံကီုရ။ ချိုန်ခဏဂှ် “ဝှေတ် ဝှာတ်……”မာံဂံင်သာဲ ဂွံမိင် ဗရုမကံ လ္တူက္ဍိုပ်ဇကုတုဲဗက်ဂှ် “ဗံက်…..” ဗရုဗက် ညးတေံ ထောံဏာမတ် ဂွံညာတ် သတ်မရာင်ဍုဟ်ဟ် အရံင်သာ်ဍာ်မိတ် မွဲတဝ် ပြဟ်စှ်ေကၠုင် ဂတမုက်ညးတေံရ။ အကြာညးတၞဟ်ဖေက်ဒတဝ် ဒှ်ဒၟံင်ဓဝိင်ဂှ်ဟေင် မာံဂံင်သာဲ ဍကပှ်ကေတ် “စာပ် စာပ်” ကိတ်သ္ၚာဲစဒၟံင် သတ်မြာင် မၞုံရှ်ဍာတ်ပျး အဃောမအောပ်မာဒၟံင် သၟဝ်တံမြာင်ဂှ်ရ။
နိဂီု
အဃောဂှ် ကျာ်ဇၞော်လေဝ် ဗက်ကလင်ဒၟံင်ပရိုင်အကြာကွာန်တေံ စပ်ကဵုအကာဲပေဲါဗတိုက်ဂှ်ကီုရ။ လအ်ညိ အခိင်ဗၞတ် ၁၀ နာဍဳပြင်င်ဂှ် ရမျှာင်လွဟ်ဗြုဟဲတုဲ သ္ၚိတ်ဇြဒၟံင်ဂှ် “ကွးဘာတအ် ကလေင်တိုန်ကၠုင်သီုဖအိုတ်” ကျာ်ဇၞော်ကဵုအသံတုဲ ဒဒှ်ရ ပေဲါဗတိုက်ဗြုဒၟံင်ဂှ်ဒေံါအာရောင်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ကွးဘာဂမၠိုင် ကလေင်တိတ်နူဒၞဲါမအောပ်ဗ္ဒဒၟံင်ဂှ်တုဲ တိုန်အာဘာကရောံကျာ်ဇၞော်အိုတ်ရ။
တင်သမ္တီ။    ။ ပေါမ် ဏအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင်လ္တူဒဒှ်ဍာံတုဲ နာဲရတ်အံင်မန် ချူခၞံလဝ် ပေါမ်ဏအ်ရ။
နိဿဲ
နာဲရတ်အံင်မန် (June 6, 2019, ဍုင်မတ်မလီု) "မာံဂံင်သာဲ၊ ယၟုပုံ" ။
သင်္ဂဇာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာသင်္ဂဇာ(ဘာကျာ်သြဳရာမည) ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဗဟာရ် (ဗဟာန်)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။
ဝင်
ယၟုဘာဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာကော်စ ဘာမန်သင်္ဂဇာ၊ ဘာတံင်ပရင် လေဝ် ကော်ဒၟံင်ကီုရ။ ဗွဲကြဴ ပြံင်လှာဲ နကဵုယၟုတၟိ ဘာကျာ်သြဳရာမည။ ဘာတြေံဂှ် စနူ စၟတ်တ္ၚဲ ၀၁၊ ၁၁၊ ၂၀၂၂ ဂှ်တုဲ ရိုဟ်ပလီုတုဲ သွက်ဂွံ က္လေင်သြိုင် ဘာဂိုက် မသုန်ထပ်ရ။ ဘာတိုက်မသုန်ထပ်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုကထိုန်ပေင် နဝ်ဝေမ်ဗါ ၇၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ဖျေဟ်ကၞက်တုဲ စသိုင်လဝ်ရ။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဇၞူမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာဇၞူမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဗဟာရ် (ဗဟာန်)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကၠိက်တုက် (လတူ)၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကၠိက်တုက် (လတူ)(Kaleikhtoke(Upper)၊ ကလိတ်ထုတ် (အထက်))ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၁။
ဇၞူမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၈။
ကၠိက်တုက် (လတူ)၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၉၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၆၅ တၠရ။
ဇၞူမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ကၠိက်တုက် (လတူ)၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်
ဘာဒဵုတၟအ်ဗြာတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၀ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကၠိက်တုက် (သၟဝ်)၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကၠိက်တုက် (သၟဝ်)(Kaleikhtoke(Lower)၊ ကလိတ်ထုတ် (အောက်))ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓရ်ညဳသာ
❤ဓရ်ညဳသာ❤
ပြကိုဟ်ရာဇာဝံသဂါထာ
ပြကိုဟ်သၠပတ်မန်
✍ရာမည-မာံဝါန်ဇျာဲ✍
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဥပမာညံၚ်ရဴဍာ်လတိုပ်မွဲထၞဟ် ဗဒှ်ကဵုဍာ်ဟွံမာန်ကီုရ။ ယဝ်ရ ပံၚ်ပကောံထောံဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်မ္ဂး ဍေံဒးဒှ်ဍာ်ၜဳမာန်တွဵုရ။ ပိုဲကောန်ဂကူမန်တံလေဝ် တုပ်တဴညံၚ်ရဴသာ်ဝွံကီုရ။ နူမွဲထၞဟ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဍာ်ၜဳမာန်ဂှ် ဓရ်ညဳသာဒးနွံတဴညးသ္ကံရောၚ်။ ဂကူမန်ပိုဲညးဂမၠိုၚ် ယဝ်ရဟွံညဳသာမ္ဂး ဂကူပိုဲလေဝ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်ဖောအ်ဗြေဝ် ယးတၟးတိုန်အာအကြာဂကူတၞဟ်သ္အာၚ်ဟွံမာန်ရ။
ယွံလေဝ်ကလောမန်ပိုဲ ညးမဆာန်ဂကူလိက်ပတ်တံညးဂမၠိုၚ်အဴ။ က္လေၚ်ကူချပ်ပါ်ပဲါရံၚ်အာအိုတ်ညိ။မုဟိုတ်ရော ဂကူမန်ပိုဲဒးဒုၚ်သၟဝ်တဲညးသ္အာၚ်တံရော ဇၟာပ်ပ်ပံက်ပါၚ်ရမျာၚ် ဂွံဒးကရောတ်မုက်ဍောတ်မတ်သဝ်ဒၟံၚ်တွဵုဂှ်ရော။ က္လေၚ်ဂၠိုက်ဂၠာဲထောံပၠန်မ္ဂး မုက်ဂၞန်မွဲ ဟိုတ်နူကဵုဓရ်မေတ္တာဓရ်ညဳသာ ဟွံကၠောံက္ဍညးသ္ကံမဒှ်ရ။ ညးမဆာန်ဂကူဆီဇာတိမန်တံညးဂမၠိုၚ် ၜိုန်ရနွံပၟိက်မိက်ဂွံကဵုဂကူဇကုဇၞော်မောဝ်ဗၠးၜး မိက်ဂွံဆဵုဂကူညဳသာ ဂိုတ်ဂစာန်ပ္တိတ်ဇြဟတ်လွဳပရာဒၟံၚ်မဗွဲမလံလ ဂၠိုၚ်ကဵုအခိၚ်အခါကီုလေဝ် ဒၟါနူကဵုပူဂိုလ်သမၠီုဒိုဟ်ဓီု ဟွံဂွိၚ်ကဵုဂကူလီု ဂကူကၠက် မၚ်ပဠက်ဒၟံၚ်ဂကူ မၚ်ဍဵုဍိုက်ဂကူ ဗက်ဟီုဗျိပျုတ်ဂၠာဲစုတ်ဒုဟ်လၟိုန် ညံၚ်ရဴမန်ဂကူရိပၞက် ဟွံတီရှ်ဂကူတံဂှ် စွံလဝ်အလံၚ်ရပ်လဝ်မာနတွဵုတုဲ ဓရ်ညဳသာဟီုဂှ် ဒးတၞီဗၠိုက်စှ်ေမံၚ်သိုက်သိုက်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။
ယြဴပူဂိုလ်ဂကူလဵု မွဲဟွံဟီုဓရ်ညဳသာဟွံမွဲမ္ဂး တိုၚ်ပ္ကဴရန်တၟံလဝ်တံဂှ် ဟွံအံၚ်ဇၞးအိုတ်ညိ။က္လေၚ်ရံၚ်အာကဵုပုံအာဂီုညးတမၠာတံဟီလဴလဝ်ညိ။ ပ္ဍဲကာလမတုဲကၠုၚ်တေံ ချေံသိန္ဓဴမွဲသွက်ဗုၚ်ဂၞဴဂွံပေၚ်အာဂၠာဲစချောဲ စိုပ်အာဇရေၚ်ကၞုမပဒေတဴတုဲ။ ကာလဂှ် က္တဵုဒှ်ပဋိပက္ခစှ်ေအးအဴညးသ္ကံရ။ ဟိုတ်နူကေတ်မာန်လ္တူညးသ္ကံတုဲ ပြိုၚ်လံၚ်ဂြိုပ်ရ။ ကာလဂြိုပ်ဂှ် ချေံသိန္ဓဴဝွံ ၜိုန်ဍိုက်ပေၚ်တဴကဵုဇြဟတ်ထတ် အစောံမြက်စာဒၟံၚ်ဟလိုၚ်ကီုလေဝ် ဒးဒုၚ်ကျအာကၞုသၟးဟွံသေၚ်လမျီုလေဝ်ဒးအိုတ် အာဒၞဲါဂှ်ရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ မူဟိုတ်ရောဟီုတှ်ေ ချေံသိန္ဓဴဝွံ ဟိုတ်နူကဵု ဇြဟတ်ညဳသာဇကုဟွံမွဲတုဲ ဆဇကုမွဲဓဝ်ဟေၚ် ဂိုတ်ဂြိပ်ထဍေၚ်မံၚ်တုဲ ဍောၚ်ၜိုတ်ချိုတ်ဇိုၚ်တဲဗွဲမလောန်ရ။ဂြိုဟ်ဒးကးအာရ။ ကၞုဝွံၜိုန်ရ အာဒၟံၚ်အိၚ်အိၚ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကဵုပရေၚ်လေဝ်မၞိဟ်ခိုဟ်ဓရ်ညဳသာသၟဟ်န် နွံလ္တူညးသ္ကံတုဲ ဂွံအံၚ်ဇၞးအာချေံသိန္ဓဴဗွဲမလာဲသွာရ။ ညံၚ်ရဴညးတမၠာတံ ဟီုလဝ်ဂလာန်ညဳမ္ဂးသာအာမ္ဂးစိုပ်ကီုရောၚ်။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲကောန်ဂကူမန်တံညးဂမၠိုၚ် ရံၚ်ကဵုသက်သဳသာဓကဗီုအာဂီုလ္တူတေံတုဲ ထေက်ကဵုဒးကေတ်လဝ်နဲကဲဓရ်သတိ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ကီုရ။ ညံၚ်ရဴညဳသာ ဒှ်မွဲဇြဟတ်မာန်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ် ကောန်ဂကူမန်တံ သီုညးဖအိုတ် ညးညးအဲအဲဂိုတ်ဂစာန်လွဳပရာပတိုန်အိုတ်ညိ။ ယဝ်ရ ဂကူပိုဲဟွံညဳသာညးသ္ကံမ္ဂး ညးတၞဟ်သ္အာၚ်တံ ဍေံကၠုၚ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကးစသော်ကၞၚ်မတ်လ္တူဂကူပိုဲမန်တံ ဗွဲမလောဲသွာရ။ ပူဂိုလ်ညးမဆာန်ဂကူ ကၠောန်ဏာကမၠောန်သွက်ဂကူလိက်ပတ်ဂွံဆာန်လိက်ပတ်ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန်မ္ဂး ပူဂိုလ်တဝ်မုဲတအ် ဟိုတ်နူစိုတ်ဆာန်ဂကူဆာန်လိက်ပတ်ဟွံမွဲတုဲ ညံၚ်ဂွံညဳသာဂှ် ဟွံစွံလဝ်ပဓာနတုဲ က္လေၚ်ဗဝ်ဒၟံၚ်ဂကူလိက်ပတ်ဇကုဂှ် ဍေံအံၚ်ဇၞးမာန်မံၚ်ဏီဟာ။ ဂကူပိုဲမန် ဒးဒုၚ်ဇြောတ်ဒၟံၚ်ဆီဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ်တုဲ သွက်ဂွံယးတၟးပြာကတ်တိုန်ကၠုၚ်ဟွံမာန်ရ။
မန်ဂကူ(တဝ်မုဲ)တံဂှ် မံက်ဂတဝ်တိုန်ပ္ဍဲဂကောံမွဲမွဲတုဲမ္ဂး ယဝ်ရပိုဲဝးပကဝ်ကၠေံ ဟွံမာန်မ္ဂး လိက်ပတ်ပိုဟ်ဂှ် ဒးကၠေံဗ္ဒန်အာဍာံဍာံရောၚ်။ မုက်ဂၞန်(၁)လိက်ပတ်ကၠေံ
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲကောန်ဂကူမန်တံညးဂမၠိုၚ် ညံၚ်ရဴဂွံဒှ်အှော်မွဲစန်မာန် ဓရ်ညဳသာကေတ်လဝ်ညိ။ ဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲကဵုဂၠံသြိုဟကဟဒယတေံ ဗွဲမဗိုန်ဗတ်အိုတ်ညိ။ အှော်မွဲတၞုၚ်ၜိုန်ရဝးကဝ်အာဗွဲမလောဲသွာကီုလေဝ် ဒှ်အာမွဲစန်တုဲမ္ဂး ဂွံဝးကဝ်ဂှ် ဍေံဟွံလောဲသွာရ။ ပိုဲဂကူမန်တံညးဂမၠိုၚ်လေဝ် ဥပမာညံၚ်ရဴသာ်ဝွံကီုရ။ မၞိဟ်မွဲဟေၚ်ၜိုန်ရ ညးတၞဟ်သ္အာၚ်တံပ္ဍဵုပ္ဍိုက်မာန်ကီုလေဝ် ယဝ်ရပိုဲမံၚ်ကဵုဂကောံဂွံစန်ဒက်လဝ်ခိုၚ်ခိုၚ်ကၠိုက်ကၠိုက်မ္ဂး ညးကၠုၚ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ပိုဲမာန်မံၚ်ဏီဟာ။ ညံၚ်ဂွံဒှ်ဂကောံမွဲမွဲမာန်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒးဂၠာဲတဴဓရ်ညဳသာညးသ္ကံပၠန်ရ။ ဓရ်ညဳသာဂှ် ပိုဲက္လိဂွံတုဲမှ ဂကောံဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ် ဟိုတ်ဂှ်ရ ဓရ်ညဳသာဟီုဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိကကဇၞော်မွဲရောၚ် ဒးဟီုဂးစထေက်ရ။
အိုတ်ကဵုဂကူမန်တံ ညးဂမၠိုၚ်မုပဂွံဇြိုပ်ဇြုဲအိုပ်အုဲ ဓီုဓုဲမံၚ်ဟလိုၚ်ဏံဂှ်ရော။ ဂကူညးတၞဟ်တံဒှ်အာတၠပညာအိုတ်ရ ဒှ်သေဋ္ဌဳအိုတ်ရ။ ဂကူမန်ပိုဲဂှ် လၟုဟ်ဟွံညဳသာ ညးသ္ကံဏီဟာ အခိၚ်အခါလဵုမှဂွံက္လိဂွံဓရ်ညဳသာညးသ္ကံမာန်ဂှ်ရော။ ပိုဲဟွံညဳသာညးသ္ကံမ္ဂး ဗီုလဵုမှ ဂကူပိုဲဂွံပ္စူလ္ပုဟ်တဲ အကြာဂကူညးတၞဟ်သ္အာၚ်တံမာန်ဂှ်ရော။ သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာနူကဵုဘဝဍိက် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဘဝနာဲမာန်ဂှ် တ္ၚဲလဵုမှဂွံက္လိဂွံဗၠးၜးမာန်ဂှ်ရော။ ဟိုတ်ဂှ်ရ က္လေၚ်ရံၚ်ကဵုဂလာန်အတိုၚ်မသၟာန်လဝ်တံဂှ်တုဲ အလုံဂကူမန်တံဖအိုတ်စနူကဵုအခိၚ်ဝွံတုဲ ဆီဍိက်ဂှ်ကၠဟ်ထောံကဵုသ္ၚောဲ ဆီအာဇာနဲဂှ်ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ ညံၚ်ရဴဂွံဒှ်မွဲကရောံ မွဲဂကောံ မွဲကြုတ် မွဲဗုၚ်ဂၞဴ ညံၚ်ရဴကောန်မွဲမိမာန် သ္ဂောံသ္ဍိုက်ဆာန်တံညးသ္ကံမာန် ဂွံပံၚ်ဖက်ညးသ္ကံဂွံဂှ် ဓရ်ညဳသာဂှ် ညးညးအဲအဲ ဂိုတ်ဂစာန်လွဳပရာတိုန်အိုတ်စိုအ်ဂှ် နကဵုဂလာန်မတိတ်ကၠုၚ်နူဂၠံသြိုဟ်သီုကဵုလၟေၚ်ဓရ်မေတ္တာစိုတ် မိက်ဂွံဖ္တိုက်ဖ္အောဝ်ဏာ ဗွဲမဇြိုဟ်ဟ်နက်နက်အလုံဂကူမန်ပိုဲသီုဖအိုတ်ရအဴ။
သိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
၁၊ အဓိပ္ပာယ်ကေုာံအပိုၚ်အခြာ
သိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမကတ်လ္ၚတ်တဴကၟိန်ဍုၚ် State ရ။ လဂွံကဵု ဂါနာ Garner မ္ဂး သိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဝွံ နူတမ်စိုပ်ကၞောတ် ကတ်လ္ရတ်ပရူပရာကၟိန်ဍုၚ်ရ။ ပွမကတ်လ္ၚတ်မၞိဟ်မွဲမွဲ ပ္ဍဲလၟေၚ်ပရေၚ်ဒဒှ်စၟိန်ပြမာန်ဇကုဇကု မြဴသာ်ဝွံလေဝ် ပံက်အဓိပ္ပာယ်မာန်ကီုရ။
လဂွံကဵု ကာတ္တလေန် Catlin မ္ဂး ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရေင်ချဳဒရာၚ်ဘဝပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဒှ်ပွမကတ်လ္ၚတ်ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်တအ်ဂှ်ရ။ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်တအ်ဂှ်ဝွံ စိုန်ဒှ်တဴအဝဲအၚ်္ဂအလဵုအသဳနာနာရ။
လဂွံကဵု အာရ် အာန် ဂျေဝ်လ်ခရေတ်သ် R.N.Gilchrist မ္ဂး သိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဝွံ ရပ်စပ်ပြဒ္ဒညာဍုၚ်ကေုာံအလဵုအသဳရ။ တၠပညာဒဿနပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂကူဂရိ မၞုံယၟု အရေတ်သ်တဝ်တေဝ်လ် Aristotle (ဗဳဇြဳ ၃၈၄-၃၂၂) ဝွံ စပ်ကဵုဝေါဟာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Politics) မ္ဂး ဒှ်ညးဂမြၚ် (Thinker) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဝေါဟာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Politics) ဝွံ ဝိပတ်စှ်ေကၠုၚ်နူအက္ခရ်ဂရိ "Polis" တုဲ ဂွံအဓိပ္ပာယ် ဍုၚ် City ကၟိန်ဍုၚ်သၟတ် (City-state) ရောၚ်။
ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပယျဵုဒၞက်ကၟိန်ဍုၚ်တ္ၚဲဏအ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ဟွံတုပ်ကဵုကၟိန်ဍုၚ်သၟတ်ဂရိတမၠာတေအ်ရ။ ပြဝံက်အဓိပ္ပာယ် 'ကၟိန်ဍုၚ်' ဂရိတအ်မပံက်လဝ်ဂှ် သမၠဲတိတ်အာ ပ္ဍဲအရာမကတ်လ္ၚတ်ကၟိန်ဍုၚ်တ္ၚဲဏအ်ရောၚ်။ အတိုၚ်တၠပညာပြၚ်သေတ် ပဝ်ဂျေနာတ် (Paul Janet) မသ္ဂးလဝ်မ္ဂး သိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်လစှ်ေသိပ္ပံပရေၚ်ကေၚ်ကာမၞိဟ် Social Science မွဲတုဲ ဒှ်သ္ဇိုၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ကီု သီုဒှ်သ္ဇိုၚ်မူအလဵုအသဳရ။
အပိုၚ်အခြာသိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ဝေါဟာ အပိုၚ်အခြာ (Scope) ပ္ဍဲဒၞဲါဏအ်ဝွံ ရန်ကဵုဘာသာအပိုၚ်အခြာမပါလုပ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲသိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသ္ဘၚ်သဳကၠဳဇၞော် ဂကောံသိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ (International Political Science Association) ဍုၚ်ပေဝ်ရေတ်သ် သၞာံ ၁၉၈၄ ဂှ် သဳကၠဳတဴ စပ်ကဵုဘာသာအပိုၚ်အခြာသိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တုဲ သ္ပစၟတ်သမ္တီလဝ်ဘာသာလုပ်လၟိဟ်သိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် အတိုၚ်သၟဝ်တေအ်ရ။
၁၊ သ္ဘဴဓရ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Political Theory) (က) သ္ဘဴဓရ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Political theory) (ခ) လညာတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Political ideas)
၂၊ စမြိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Political Institutions) (က) သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဒက်ပ္တန်ကၟိန်ဍုၚ် (Constitution) (ခ) အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ် (National government) (ဂ) အလဵုအသဳရး ကေုာံ ဒေသ (Regional and local government) (ဃ) အုပ်ဓုပ်ညးဍုၚ်ကွာန် (Public administration) (ၚ) ကမၠောန်ကေၚ်ကာအလဵုအသဳ စပ်ကဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကေုာံပရေၚ်မၞိဟ် (Economic and social functions of government) (စ) ၜတ်ကၞာတ်စမြိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Comparative political institutions)
၄၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံကၟိန်ဍုၚ်နာနာ (International Relations) (က) ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ (International politics) (ခ) ဂကောံကေုာံပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ (International organization and administration) (ဂ) သၞောဝ်ကၟိန်ဍုၚ်နာနာ (International law)
ပရိယတ္တိမန် (ဘာကာန်နဳ)၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာပရိယတ္တိမန် (ဘာကာန်နဳ) ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ် ၂ ဝိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၇၊ ဝှ် ၃၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ကျာ်ပိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာကျာ်ပိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇောတိပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၈၊ ဝှ် ၄၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
က
က (ka; the first letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် ကၠာအိုတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "က" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "က" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ကၠာအိုတ်၊ ဣဏအ်ဂှ် "က" သာ၊ "ခ" သာဇြိုဟ်၊ "ဂ" ဇြိုင်၊ "ဃ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "က" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
နိဿဲ
[[Category:]]
ကောန်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကောန်ဒုန်(Kundu၊ ကွမ်ဒူး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဇၞူဓမ္မသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနေပုည သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၆၊ ဝှ် ၂၆။
နော်အုံးလှ
နဝ်အုမ်လှ (Naw Ohn Hla) Burmese; နော်အုံးလှ (ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ၄ အဝ်ဂေတ် ၁၉၆၃) မဒှ်ဂကူ ကရေင်၊ မချဳဓရာင် သွက်အခေါင်ဒဳမဝ်ကရေသဳ၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ မၞိဟ်မစဵုဒၞာ သွက်အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ မၞိဟ်မလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်သဘာဝ သၞာံဗွဲမဂၠိုင်။ နဝ်အုမ်လှဝွံ ပ္ဍဲပရေင်ၜံက်ခါဲမာင် လက်ပံတောင်း ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဗၟာသၟဝ်ကျာလေဝ် ပါလုပ် ကရောမ်ညးဍုင်ကွာန် လပါ်ဒစဵုဒစးကမၠောန်ၜံက်မာင် ပလီုဂြိုပ်ဒဵုတအ်ကီုရ။
ဇၞူဓမ္မသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
နော်အုံးလှ
ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
နဝ်အုမ်လှ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၄ သၞာံ ၁၉၆၃ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကရေင် ပ္ဍဲဇရေင်မိမဂကူကရေင်၊ အပါညး စောသိန်းအောင်တုဲ ဗွဲကြဴ ညးတအ် ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ။
တာလျိုင် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင်
နဝ်အုမ်လှဝွံ ဒှ်မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲအရာမချဳဓရာင် သွက်အခေါင်တိဍာ် ကေုာံ ကောန်ထံင်တအ်တုဲ ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် နူစသၞာံ ၁၉၈၉ ဟိုတ်နူလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်ဂွံဗလးကဵု ကောန်ထံင် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ၊ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲကဵု ပေါဲဗတိုက်အရံင်ထဝ် (ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး) သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ်တုဲ သီုဖအိုတ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ထပှ်အလန်ပြင်င်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် အခေါင်ထ္ၜးဆန္ဒ အခေါင်ပကောံမၞိဟ် အခေါင်ဟီုတွဟ် ဟွံမဲကီုလေဝ် ရန်တၟအ်ကဵု ညံင်အလဵုအသဳပၞာန် ဂွံဗလးကဵု ကောန်ထံင်တုဲ တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒ၊ ဟီုတွဟ်၊ ထ္ၜးဆန္ဒကွာ်ဂၠံင်တအ် ကၠောန်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မဒးကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိခရိုင်ဂှ် ညံင်ဂွံဗလးကဵုဂှ် ညးတိုန်အာ လတူကျာ်လ္ဂုင်တုဲ ကၠောန်သဘင်ရာဒၞာ သွက်ဂွံဗလးကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ အလဵုအသဳပၞာန် ဖျေဟ်ညးထံင် ၆ ဂိတု ကဵုကမၠောန်အကျာန်ရ ဟိုတ်နူကမ္မဏဳကြုက် မကၠောန်ၜံက်ဒဵု လက်ပံတောင်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒစဵုဒစး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ကုညးဍုင်ကွာန် မဒစဵုဒစးတအ်ဂှ် ဒပ်ဂီုကၠီုဗၟာ ပန်ဂစိုတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။ နကဵု နဝ်အုမ်လှ ထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက်ရုင်ကလုတ်ကြုက် ပ္ဍဲလ္ဂုင်၊ အာတ်မိက် သၟိင်ကြုက် ညံင်ဂွံဒေါအ်ထောအ် ပွမၜံက်ခါဲ ပလီုသဘာဝဂြိုပ်ဆုတအ်ဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် အလဵုအသဳတအ် ဖျေဟ်ထံင်ညး ပွိုင်ၜါသၞာံရ။
နကဵု ပရေင်သၠးဒုဟ် သမတ သိန်းစိန်းဂှ်တုဲ ပ္ဍဲ ၁၅ နဝ်ဝေန်ပါ ၂၀၁၃ ဂှ် ညးဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင် ကရောံသၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ၆၉ တၠတအ်ရ။ ဆဂး စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၂၉ ဂှ်  ညးဒးဒုင်ရပ် ဟိုတ်နူမထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက် ရုင်ကလုတ်ကြုက် ဍုင်လ္ဂုင် မဒစဵုဒစး ပရေင်ၜံက်မာင် လက်ပံတောင်ဂှ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၃၀ သၞာံ ၂၀၁၄ဂှ် ညးဒးဒုင်ရပ်တုဲ နကဵုဒုဟ် မစံင် အလာံဍုင်ကြုက်ဂှ် ညးဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ၜါသၞာံရ။ ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၅၊ ၂၀၁၅ ဂှ် နူကဵုရုင်ဗစာဒဂုင် ဖျေဟ်ဒုဟ် နကဵုထံင် ၄ သၞာံ ကဵု ၄ ဂိတု။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ရုင်ဗစာဗဟာန် ဖျေဟ်ဒုဟ်ညး ထံင်ပန်ဂိတု ဟိုတ်နူကဵု ထ္ၜးလဝ် ဆန္ဒ ပ္ဍဲ ၂၉ သေတ်တေန်ပါ ၂၀၁၄။ ညးဒးမံင် ပ္ဍဲထံင်အင်စိင် ပွိုင် ၆ သၞာံ ကဵု ၂ ဂိတုတုဲ စိုပ်လက်ထက် သမတထင်ကျော် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၇ သၞာံ ၂၀၁၆ဂှ် ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင် နူထံင်ရ။
ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၂ ၂၀၁၉ ဂှ် ဟိုတ်နူကၠောန်သဘင် တ္ၚဲအာဇာနဲကရေင် စောဘဥူဂြဳ ပ္ဍဲဂတမုက် ကၠအ်ပ္ကဴမဟာဗန္ဒုလ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ သကိုပ်ဗၠာဲသၟိင်ကျောက်တံတား စုတ်စောဲ နကဵုဒုဟ်ပကောံမၞိဟ်ပိုဒ်ဇၞော် ၂၀ ရ။ သွက်ဂွံကၠောန် သဘင်ဂှ် ၜိုန်ရအာတ်မိက်လဝ်အခေါင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကၠောန် တ္ၚဲအာဇာနဲကရေင်တုဲ ညးတအ် ဟွံကဵုအခေါင်ရ။ စပ်ကဵုကိစ္စဝွံတုဲ နူကဵုဂကောံကရေင်နာနာ သီုကဵုကေအေန်ယူ အာတ်မိက်ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ညးမဒှ်အလဵုအသဳဍုင် ညံင်ဂွံဗလးကဵု နဝ်အုမ်လှရ။ နကဵု (ငြိမ်းစုစီဥပဒေ) ပိုဒ်ဇၞော် ၂၀ ဂှ် နူကဵု ရုင်ဗစာ ပွိုင်ဍုင်ကျောက်တံတား ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၂ ဖျေဟ်ဒုဟ် ကုညး ကေုာံ မၞိဟ်သၟတ်ကရေင်ၜါတၠ ထံင် ပွိုင် ၁၅ တ္ၚဲ။
ဇာဇၞိက်ညးဗြဴ သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ
နဝ်အုမ်လှဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒက်ပတန် ဂကောံဇာဇၞိက်ညးဗြဴ သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ (Democracy and Peace Women Network) သွက်ဂွံ ဆက်လုပ်အာ ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ အခေါင်တိဍာ် ကေုာံ သွက်ဂွံဒစဵုဒစး ပရေင်ပကီုပရာပ် ပ္ဍဲသ္ၚိတအ်ရ။ ဂကောံညးတအ်ဂှ် ကလိဂွံ ဒုင်ပူဇဴ လာပ် N-Peace Awards ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ "Thinking Outside the Box" ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၂၀၁၄။
ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် ညးလုပ်ဒုင်ရုဲစှ် သွက်ဝန်ဇၞော် ဂကူကရေင် ပ္ဍဲအလဵုအသဳ ရးဇၞော်လ္ဂုင် နကဵု ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် (United Nationalities Democracy Party - UNDP) ဆဂး ဟွံကလိဂွံ ဒုင်ရုဲစှ်ရ။
သုခဝိဟာရဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာသုခဝိဟာရဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိမလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၁၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သဳရိမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာသဳရိမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ် ၂ ဝိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳရိလင်္ကာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၁၊ ဝှ် ၆၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ကအ်ဒဵုၜဝ်ဍာဲ (ကွာန်)
ကွာန်ကအ်ဒဵုၜဝ်ဍာဲ (ဗၟာ:ကြိမ်နီတောင်) ဝွံ ဒှ်ကွာန်ကအ် မနွံပ္ဍဲ ဂကောံကွာန်(နို့ငွါးကျေးရွာအုပ်စု)၊ ပွိုင်ဍုင်ဘုတ်ပြင်၊ ခရိုင်ကအ်သံင်၊ ရးတၞင်သဳ။ ကွာန်ဝွံ ဒှ်ကွာန်ဂကူမန်၊ ဂကူဗၟာ၊ ဂကူဂလာဗိဿျူတအ် မပဒတဴတုဲဲ အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရဲကွာန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်တမ္ၚာ။ ကွာန်ဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် ဒှ်ကွာန် ဂကူဂလာဗိဿျူတအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဂကူမန်၊ ဂကူဗၟာစိုပ်ကၠုင်တုဲ ပဒတဴဒၟံင် ဗီုညးကဵုညး ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။
ဒတန်
ကွာန်ကအ်ဒဵုၜဝ်ဍာဲ ဝွံ ဒှ်ကွာန်တမ္ၚာ သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၂၀၀ ပြင်င် (သၞာံ ၂၀၂၁)၊ မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံကွာန်(နို့ငွါးကျေးရွာအုပ်စု)၊ ပွိုင်ဍုင်ဘုတ်ပြင်၊ ခရိုင်ကအ်သံင်၊ ရးတၞင်သဳ။ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဝွံဂှ် ၁၇၈၁၇၀
ဝင်ကွာန်
ကွာန်ကအ်ဒဵုၜဝ်ဍာဲဝွံ နူတမ်အာဒိကိုပ်ကၠာ ဒှ်ဒၟံင် ဌာန်ဒတန် ဂကူဂလာဗိဿျူတအ်ရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုင်-၁၃၄၀(ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်) အခိင်ဂှ် ဒှ်ခေတ်အုပ်ဓုပ်ဍုင်နကဵုအလဵုသဳစၟိန်ဍုင်ပြမာန်(ကောင်စီ)ပၞာန်တုဲ မၞုံကဵုအသမ်"ကွာန်မွဲမွဲ သ္ၚိစှ်ဂြပ်ပေင်မ္ဂး ဖျေဟ်ကဵုအစာဘာမွဲတၠရောင်"ဂးတုဲ အ္စာဘာနာဲသုင်ပါန်(စိန်းပန်း)ညးမဒှ် နူဇာတိကွာန်ကအ်ဇြဲ ဒးတာလျိုင် စ်ှေဗ္တောန်လိက် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဒဵုၜဝ်ဍာဲရ။ အခိင်ဂှ် ဂၠာဲစ ကင္ၚုဲ လောဲသွာ၊ စှ်ေအာ ဂၠုင်မွဲမွဲတ္ၚဲ ဂွံကင္ၚုဲ မက စှ်စှ်ပသာ။ ဟိိုတ်နူဂှ်တုဲ အ္စာဘာ နာဲသုင်ပါန် ကော်နင် ကလောမသနာမ်မြိုင် (ဗွဲမဂၠိုင် နူကွာန်ဘာဂတဵု၊ ကအ်နှာတ်) သွက်ဂွံကဵု ကၠောန်စ ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဒဵုၜဝ်ဍာဲဝွံတုဲ သ္ၚိမန် ဒှ်တိုန် ၜိုတ် အကြာ ၄၀ - ၅၀ မရ။ ဂကူမန်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးမလျိုင်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ နိမန်နင် ခမဳထဝါဲ၊ ရခိုင် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ကဵု ခၞံပတန်ဘာရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ဂလာဗိဿျူတအ် ညးမရှ်ေသှ်ေ ဘာသာမုဿလေမ်တုဲ ဟွံဒးဂၞပ်၊ စိုပ်အာ စဵုကဵု ဒှ်ဗာ်ပန်ဂစိုတ် ရေင်သကအ်တုဲ ခမဳထဝါဲယခေင်တအ်ဂှ် ဂြိပ်ပေက် ဟွံဂံင်ဆက်ပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်အိုတ်ရ။
စိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၅၀ ခမဳဗၠာဲ ဇာတိနူဗဂေါ ဂွံဗၞတ်စှ်ဝှ်ဟေင် ဟိုတ်နူ ဟွံဂွံအခေါင်သှ်လိက်အလဵုအသဳ နကဵုဘာသာမန်သက်က်တုဲ စှ်ေဇူဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုတၟအ်ရ။ ညးကလိဂွံ အရီုအဗင် နူကျာ်ဇၞော်အစာ ဘာပရိယတ္တိနန္ဒဝန် ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာဒဵုတၟအ်တုဲ ဒါယကာ နူကွာန်ဒဵုၜဝ်ဍာဲတအ် ကၠုင်နိမန်ဏာ ခမဳဗၠာဲဂှ် သွက်ဂွံဂဇအ်ဘာရ။ ကာလညးမဂဇအ်ဘာဂှ် ညံင်ရဴကိုပ်ကၠာတေအ်ကီု ဂလာတအ် ဂိုတ်ဂစာန်ပလီုပလာ် နဲကဲနာနာသာ် မပ္တံကဵု ကွတ်ပညာမန်ယန် ဟွံသှ်ေကီုလေဝ် ပလီုပလာ် ဟွံမာန်။ မန်လုပ် အရာပ်ဂလာ ဟွံဂွံ၊ ဂလာလုပ် အရာပ်မန် ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် စဵုကဵု ကဆံင်ဏအ်ရ။ ဗွဲကြဴညိ ကေတ်ဓဝ်ၜိုဟ်လလံ ရေင်သကအ် ပါ်ကရေက်ကၠေအ် အရာပ်မန်၊ အရာပ်ဂလာ၊ အရာပ်ဗၟာအိုတ်တုဲ မံင်ကၠုင် ဗွဲမၜိုဟ်လလံ စဵုကဵုအခိင်လၟုဟ်ရ။
ယေန်သၞာင်မန်
ကောန်မန် ကွာန်ကအ်ဒဵုၜဝ်ဍာဲဝွံ မင်မွဲကၠုင် အခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳမန် အတိုင်နူ ကွာန်ဘာဂတဵုတေအ်ဖိုဟ်ရ။
နိဿဲ
ညးမပကောံချူ နာဲပညာနန် ဒဵုတၟအ်
ကၠအ်သတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကၠအ်သတ်(Kuntheetaw၊ ကွမ်းသီးတော)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၉၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၆၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒဵုရေင်ဇ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာဒဵုရေင်ဇ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၂၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သဳလရာမညပရိယတ္တိမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာသဳလရာမညပရိယတ္တိမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ် ၂ ဝိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိဓူရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၄၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
တ္ၚဲကောန်ၚာ်မည်
တ္ၚဲကောန်ၚာ်မည်(Mon Children's Day) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂိတုမာဃ် (၆) မံက် မဒှ်တ္ၚဲ တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၇၂၉ (၁၃၆၈ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၂၆) တုဲ သၞာံ ကေုာံ ဒၞာဲမကၠောန်ဗဒှ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ညးဇၞော်တအ် ကောံကၠုင် ဂတမုက် ပဋိမာရုပ်ဗရိုတ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဇြာတုဲ ပရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ကုတၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကေုာံ ကောန်ၚာ်တအ် ဝေင်သဘင်ပြိုင်ပကာန်နာနာသာ် ကေုာံ ကလိဂွံတၟာဲတဲကီုရ၊၊
ဝင်တ္ၚဲကောန်ၚာ်
ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၠောန်ကၠုင် တ္ၚဲကောန်ၚာ်အိုတ်ရ၊၊ တ္ၚဲကောန်ၚာ် မကၠောန်ကၠာအိုတ်ဂှ် စကၠုင်နူ ပ္ဍဲဍုင်ချေလ်သဳ (Chelsea)၊ တွဵုရး မာသ်သာချူသေတ္တ် (Massachusetts)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် နူကဵုသၞာံ ၁၈၅၇ တေအ် ဟီုဂွံရ၊၊ ညးမကၠောန်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်လကျာ်ခရေတ် ဒံက်တာ ချာရ်လ် လဳအဝ်နာရ်ဒ် (Reverend Dr. Charles Leonard) မဒှ်အစာဓရ် ဘာကျာ် (Universalist Church of Redeemer) ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲအဒိုက်ဒုတိယ ပ္ဍဲဂိတုဂျောန်ရ၊၊ နူတမ်တေအ်ဂှ် လဳအဝ်နာရ်ဒ် ခုတ်လဝ်ယၟု တ္ၚဲပ္ကဴနှင်စင် (Rose Day) ကြဴညိ ဒှ်အာ တ္ၚဲအဒိုက်ဍောင်ပ္ကဴ (Flower Sunday) ကြဴညိ ဒှ်အာ တ္ၚဲကောန်ၚာ် (Children's Day)ရ၊၊
တ္ၚဲမစဵုဒၞာကောန်ၚာ် ဂၠးကဝ် (International Day for Protection of Children) ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဂိတုဂျောန် ၁ မစနူ ၁၉၅၀ ဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် တ္ၚဲကောန်ၚာ်ရ၊၊ တ္ၚဲဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵုသဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ကောန်ဂရေတ် ဂကောံမချဳဓရာင် သွက်အခေါင်အရာညးဗြဴ (Women's International Democratic Federation) မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်မောသကောဝ် ပ္ဍဲဂိတု နဝ်ဝေန်ပါ သၞာံ ၁၉၄၉ တေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ၜိုန်ရ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲကောန်ၚာ်ကီုလေဝ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲကောန်ၚာ်ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၂၀ မဒှ်တ္ၚဲ ကုလသမဂ္ဂ မပဒတန် အခေါင်အရာကောန်ၚာ်ရ၊၊
တ္ၚဲကောန်ၚာ်မည်
သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲကောန်ၚာ်မန်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ချပ်ကၠုင် တၟာလအ်ကီုရ၊၊ တုဲပၠန် တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်တ္ၚဲကောန်ၚာ်မန်ဂှ်လေဝ် မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်လဝ်တဲကီုရ၊၊ စပ်ကဵု တ္ၚဲတၠညးရာဇာဓိရာဇ်ဂှ် လိက်မွဲ ကုမွဲ တၞဟ်ခြာဒၟံင် ရေင်သကအ်ညိရ၊၊ လိက်လ္ၚဵုဟီု ဂိတုမာဃ် (၆) မံက်တုဲ လိက်လ္ၚဵုဟီု ဂိတုမာဃ် (၈) မံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုမူတၞဟ်ခြာဒၟံင်ဂှ် ညးရုဲစှ်ကေတ် တ္ၚဲဂိတုမာဃ် (၆) မံက်ဂှ်တုဲ နူသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် စကၠောန်ကၠုင်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက် ရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ကောန်ၚာ်တအ်ကီု သီုကဵုမၞိဟ်ဇၞော်တအ် ကောံကၠုင် ဂတမုက် ပဋိမာရုပ်ဗရိုတ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဇြာတုဲ ပရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ကုတၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကေုာံ နကဵုအစဳအဇန် ကောန်ၚာ်တအ် မဝေင်ပြိုင်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် မၞိဟ် နူအာယုက် (၁) သၞာံ စဵုကဵု (၆) သၞာံရ၊၊
ၜုက်
ဝင်
စပ်ကဵု တၞံၜုက်တုဲ ပ္ဍဲကဵု မချစၟတ်သမ္တီ နကဵုသၞောတ်ဗေဒစှ်ေစှ်ေဂှ် စတမ်နူကဵု သၞာံ ၁၆၉၂ ပ္ဍဲကာလVan Rheede tot Drakenstein ရ။ နကဵုယၟုတၞံ "Amorphophallus" ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵုသၞာံ ၁၈၃၄ ပ္ဍဲလိက် တၠပညာရုက္ခဗေဒ ဂကူဒါတ် Blumeရ။ အကြာသၞာံ ၁၈၇၆ ကဵု ၁၉၁၁ ဂှ် Engler ထပ်ကလေင်ဗၟံက်ထ္ၜး ၜုက်ဂကူတၞဟ်တုဲ ပ္တိတ်လဝ်လိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၁ ရ။
ဂမ္စာဲ
တၞံၜုက်ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံမတိုန် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ ကေုာံ ဆာပ်ဂမ္တဴ ပ္ဍဲကဵုpaleotropics မဒှ်ဒေသ နူကဵုအဖရိက ပလိုတ် စဵုကဵုစိုပ် တကအ်ဖါသဳဖိက်ဂမၠိုင်၊ ပ္ဍဲအမေရိကဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ တၞံပ္ဍဲအမေရိက လ္ၚဵုတအ် ဗီုပြင်တုပ် နွံကီုလေဝ် ဒှ်တၞံဗဳဇဟွံတုပ်ရ။ တၞံၜုက်တအ်ဂှ် မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲတိဂြိုပ်ရ။
ဗမံက်ထ္ၜး
တၞံၜုက်ဂှ် နွံဂကူနာနာသာ်၊ ဍောတ်တ်ကီု သီုကဵုဇၞော်ဇၞော်တုဲ မတိုန်နူခၟာဲဍေဟ်ရ။ ခၟာဲၜုက်လေဝ် မွဲဂကူကဵုမွဲဂကူ ဇမၞော် ကေုာံ ဗီုပြင် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်အိုတ်ရ။ နူကဵုက္ဍိုပ်ခၟာဲဍေဟ်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကဴဍေဟ်မွဲဍောင်တိုန်ကၠုင်တုဲ နူဂှ် တၞံတိုန်ကၠုင်ရ။ ကဴ ကဵု တၞံဍေဟ်ဂှ် ဗွဲမဗဗွဲကဵုဂကူဍေဟ်ဂှ် သၠုင် ကေုာံ ဇမၞော်ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်အိုတ်ရ။
ဂကူဂမၠိုင်
ၜုက် ဂကူ Amorphophallus titanumဂှ် ဒှ်ဂကူၜုက်ဇၞော်အိုတ်ရ။ ပ္ကဴဍေဟ် နွံသမၠုင် စဵုကဵု ၂.၅ မဳတာ ဇမၞော် နွံ ၁.၅ မဳတာ။ ခၟောမ်ဍေဟ်တိုန်ၜိုတ် ၁.၂ မဳတာ (၄ ပေ) တုဲ ပကဴဍေဟ်စရာင်ရ။ တမ်မူလၜုက်ဂကူဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူအေန်ဒဝ်နဳရှာ။ ကဴဍေဟ်ဂွံတိတ်ဂှ် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင် ၁၀ သၞာံ။
ဗီုပြၚ်သဏ္ဌာန်စိုတ်
"သဘဴဍာံဂှ် နွံပ္ဍဲကြက်"
ရံင်ဗဵုမၞိဟ်မ္ဂး လ္ပရံင်ဗဵုဗီုပြင် သဏ္ဌာန်ရုပ်သၟး၊ ညံင်ဂွံညာတ် ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်စိုတ်ဂှ် ဂစာန်ရံင်ညိ။ ဗီုပြင်ထ္ၜောံကဠင်ဂှ် ၜိုန်ကျေဝ်ဂေါဝ်ဆာဲကီုလေဝ်ဂှ် ဟွံဒှ်ၚုဟ်မးရ။ ညံင်တၞံဆုဇၞော်ဇၞော်မွဲတၞံ ကြက်ပ္ဍဲဟွံမွဲ နွံသၠာဲမ္ၚးသၟးမ္ဂး တၞံဆုဇၞော်ဂှ် ၚုဟ်မးဟွံမွဲ၊ ညးဂမၠိုင် စိုပ်ဟွံလုပ်စရ။ ပၟိက်မၞိဟ်ဗၞတ်(ၜိုတ်) လဵုဂၠိုင်င် ကြက်ဍာ်ဒကေဝ် မၞိဟ်ဟွံမွဲမ္ဂး ဇြဟတ်ဟွံကၠုင်ဓတ် သွက်အနာဂတ်ရ။ သွက်ညးဓလိုင် ဒုင်ဒဒိုက်ဟွံမာန် မိက်ဂွံဟီုရ။ မၞိဟ်ကဵုအခိင် ဒုင်ဒဒိုက် သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဟွံမွဲမ္ဂး ပွဳပွိုင်မၞိဟ်ဂှ် မုပရေင်ဇၞော်မောဝ်ဟွံမွဲရ။
ပ္ဍဲလောကမၞိဟ်ဏံ ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်ပ္တောံလဝ် အယောင်အယာ၊ လီစၞုက်စၞာဲ ဓလုလဝ်မတ်မၞိဟ် နွံဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲရ။ ပ္ဍဲလောကသေဌဳ သၟိင်တၠလေဝ်နွံ။ ပ္ဍဲကွပ်တၠပညာတံလေဝ်နွံ နွံမံင်ဇၟာပ်သွာင်ရ။ ရုပ်အရံင်ပ္တောံ (အတု) ဂၠိုင်တှေ် ရုပ်ဒပ်ဇောတ်တ် အိုတ်စှေ်ရ။ ခေတ်တၟိဏံ ရုပ်ဝတ္ထုပ္တောံဂွံလဝ်ဒၞဲါ ကွပ်မၞိဟ်သၠုင်တုဲ ရုပ်ဝတ္ထု ဍာံတံ အောန်စှေ်မံင်သိုက်က်ဂှ် ဇၟာပ်မၞိဟ်တီမံင်ရ။ ဆ္ဂး ဝတ္ထုရုပ်ပ္တောံညံင်ဂွံအိုတ်ဂှ် မၞိဟ်ပလေဝ် အောန်ရ။ ဇၟာပ်တၞံဆု ဗီုကြက်ဟွံမွဲကီု၊ ဇၟာပ်မၞိဟ် ကြက်ဍာ်ဒကေဝ်မၞိဟ် ပေင်မံင်ဖအိုတ်ဟွံသေင် ဒးညာတ်လဝ်နိယာမ တဳအိုရဳထေက်ရောင်။
မၞိဟ်မၞုံကဵုကြက်ဍာ်ဒကေဝ် ညံင်ဂွံဂၠိုင် ဒးဂိုတ်ဂစာန်ပကောံထေက်ရောင်၊ရုပ်ဇကုမံက်မံင် ပ္ဍဲဒ္ၚေါဝ်ဂှ် ဒှ်စၞးရုပ်ပ္တောံလဝ်ဇကုရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ် အရေဝ်ခိုဟ်၊ လဟီုသောင်ထ္ၜးခိုဟ်၊ စိုတ်စရိုတ် ဟွံတပ်တးဂှ် ဒးစွံလဝ် သတိဇၞော်ဇၞော်ရ။ စိုတ်ဗိုန်ဗတ် ခိုင်ကၠိုက်၊ မၞုံကဵုဂမြင်ညာဏ်ယုတ္တိ တော်ဆချပ်ဗ္စာဂၠိုင်ဟေင် ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်မၞိဟ်ဂှ် ကြက်နွံဂၠိုင်ရ။ ပါ်ပဲါအဓိကကဵု သာမညလေပ်ရ။
အဓိကကဵုသာမည
"'အဓိကဂှ် အဓိကရ'"သမ္တီဒုင်ဂိုင်ကေတ် သာမညဂှ် ဟွံသ္ပထောံ အဓိကရ။ ပ္ဍဲပရေင်ဒးချဳဒရာင်မွဲမွဲ ယဝ်ပါ်ပဲါလဝ် 'အဓိက သာမည' ဒးမ္ဂး တင်ခက်ခုဲ ဇီုလပိုက်မွဲမွဲ ဟွံဒးဆဵုဂဗရ။ ညးလ္ၚဵုသာမညဂှ် သ္ပလဝ်ဂၠံင်တရဴ အာဟွံစိုပ်တိုင်ပ္ကဴရန်တၟံ ဒက်ပကောံတုဲလေဝ် ထကး ဒက်ဗော်တုဲလေဝ်ပြး၊ ဟိုတ်နူဒှ်မံင်သၠာဲ ညးလ္ၚဵုသ္ပလဝ် စွံလဝ်အဓိက လောန်အာၜက်အာတုဲ ကမၠောန်ဟွံဒှ်။
ဒးသက်က်လ္ပဂၠဲါ၊ ဗၠေတ်လ္ပတးပဲါ။ ပလေဝ်ညးသ္ကအ်တုဲ ကၠောန်အာ ကမၠောန်မွဲစွံညိ။ ဗၠေတ် ဟွံဒုင်ပလေဝ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဟွံမွဲကဵု ကြက်ဗွဲအပ္ဍဲရ။ ဒၟာနူမၞိဟ်ဟွံဒုင်ပလေဝ် ဗၠေတ်ရ ပြသၞာမၞိဟ်ဒှ်ကၠုင် ကဆံင်မၞိဟ်သၟာအတ္တ လ္ပကဵုဒှ်ညိ။
စိုတ်မလ္ဂူတပ်တး ဒ္ဂေတ်စရိုတ် သိက္ခာမသၠုင်ပြဲ ဟွံမင်မွဲလဝ်၊ ဗက်လက်ကြဴဂၠံင်သာမညကဵု ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်မ္ၚးသက်က်ဂှ် အဓိပ္ပါယ်ဘဝမၞိဟ်ဟွံဍိုက်ပေင်ရ။
ကဏ္ဍဘဝမၞိဟ်
"မတ် ဒးဒှ်မတ်ညာဏ်""ကောန်တၟံ ဒးဒှ်ကောန်တၟံဇြုင်ကေဝ်ရောင်။"ညးလ္ၚဵုလ္ၚဵု ဇကုဂှ် ဇကုလီဠာန်မံင်ကီုရ။ ဒဒှ်ဂှ် မုဟွံသ္ပလဝ်သမ္တီရ။ ညးတၞဟ်ဟီုဗၠေတ် ဟီုဗက်၊ ညးတၞဟ်ဟီုဒး ဟီုဗက် အရာဗၠေတ် ဒးဂှ် အလဵုဇကုဟွံတီလဝ် ဟွံကၠးမးရ။"မၞိဟ်ဟီုမံင်"'အဲ မုဟွံဗၠေတ်၊ ကမၠောန်ဗၠေတ် အဲ မုဟွံကၠောန်လဝ်ဂှ်' ဒှ်မၞိဟ်လီဠာန် စၞုက်စၞာဲလဝ်ဇကုဇကုရ။ မၞိဟ်တံ လ္တောဝ်နွံဖအိုတ်ရ။ ဆ္ဂး ဗၞတ်ၜိုတ် မိင်ရမျာင် ဒးဖအိုတ်ဟွံသေင်၊ မၞိဟ်မတ်ညာဏ်နွံ ပါ်ပဲါသာမည ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်မာန်မ္ဂး တီ"ဒး" ဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲဗွိုင်လောကမၞိဟ် မၞိဟ်နွံကဵုမတ်ညာဏ်ဂှ် နွံလၟိဟ်မၞိဟ်အောန်လောန်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗၠောတ်မ္ဂး ဒးဒုင်ပလေဝ် ညးသကအ်မာန်။ ဗၠေတ် ယဝ်ဝေင်ပဲါထောံဖအိုတ် မ္ဂး ဂွံမၞိဟ် (၁၀) တၠ ဟွံပေင်။
ဒုင်ပလေတ်ညးသ္ကအ်အိုတ်ညိ
ဆီကောန်တၟံ ကေဝ်မ္ဂး ဟွံဂၠဲါဟီုဒုဟ် ဟွံဟီုဂလာန် ထပက်အြကာ။ မၞိဟ်ထ္ၜးဒုဟ် ညးတၞဟ်ဂၠိုင် ဟီုဂလာန်ထပက်အြကာ သွက်ဂကောံ ဂွံပါ်ထကး မၞိဟ်ဂွံပြးဇးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဆီကောန်တၟံ လမ္စံက်ရ။ စိုတ်ဂှ် ဍေံမလုပ်တိက်ဇူ ပ္ဍဲထီုဂိုဟ်ကောန်တၟံလၟိုန်ရ။ ပၞောဝ်ဒးကဵုဗၠေတ် ခိုဟ်ကဵုပရေံဂှ် ဍေံမိပ်လဟိင်ဍံင်ဗက် လ္ပာ်ဗၠေတ် လ္ပာ်ပရေံသၟးရ။ ကျာ်တြဴလေဝ်ဟီုထ္ၜးလဝ် လက်သဏ်စိုတ် "'ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော' ကီုရ။"မၞိဟ်ဂွံတီ သ္ဘဴစိုတ်ပရေံ စိုတ်ယုတ်ဂှ် ဒးလ္ၚတ်မင်မွဲလဝ်စိုတ် အခိင်ဒးကေတ်ဂၠိုင်ကွေံကွေံရ။ စိုတ်ဂှ် ဍေံလုပ်လှေံလှန် ဓလုမတ်မၞိဟ်တံ ဒှ်မံင်ရောင်။ ညံင်ရဴညးမွဲဟီု အဲတီမံင်ဖိုဟ်ရ ဂးကီုလေဝ် သဘဴမၞိဟ်ဂှ်ဟွံတီ သှေ်မံင်ဘောနဘောနံင်ဏီ။အထေင်ဇၞော်ကဵုဇကု တီခ္ဍင် ဓရ်ဗၠေတ် ဂၠိုင်ကၠုင်ခ္ဍုင်ရ။ မၞိဟ်တံဝွံ ဗွဲမဂၠိုင်တီလဝ် ဗီုပြင်ထ္ၜောံကဠင်ရုပ်သၟးတုဲ ဗီုပြင်ထ္ၜောံကလောံစိုတ်ပ္ဍဲဂှ် ဟွံတီလဝ်ရ။
ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်ရုပ်စိုတ် မၞုံပ္ဍဲကောန်တၟံမၞိဟ်တံဂှ် -
အကာဲယုတ်ပပ်သာ်ဝွံ တိတ်ကၠုင်နူကောန်တၟံကွပ် ပ္ဍဲတေံဖအိုတ်ရ။ ဒဒှ်ယုတ်ပပ်ဏံ မၞိဟ်လ္ၚဵုမံက်မံင် ပ္ဍဲဗီုပြင်သဏ္ဌာန်ရ။ ပ္ဍဲသဏ္ဌာန်ဗီုပြင် တၠပညာတံဂှ် ဂွံဆဵုဝါတ်ညိရ။ ဆ္ဂး တၠပညာတံ ဟီုဂလာန်ကဵုလဝ်သတိဂှ် ပွမယုတ်ပပ် (ဝါ) ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်ယုတ်ပပ်ဂှ် လ္ပဂြောပ်ဓလီုထောံကဵု သြန်ထဝ်ညိ။ လ္ပဂြောပ်ဗ္ဒန်ထောံကဵု ရုပ်သာ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ဆာဲညိ။
မ္ၚးဗီုလဵုကျေဝ်ဝ် အဓိကဟွံသေင်
ဗွဲပ္ဍဲ ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်စိုတ်ကျေဝ်ဟေင် ဒှ်အဓိကပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်ရ ညးလ္ၚဵု ဗီုပြင်ရုပ်စိုတ် ယုတ်ပပ်ဗွဲပ္ဍဲဂှ် ဟွံပလေဝ် ဟွံကြဴကြာတ်တုဲ ပွမပယျေဝ်လဝ်ကဵု ဗွိုက်လတက် ကယျိုင်ကယျဝ်ကွတ်ပညာနာနာဂှ် ဒှ်အာမၞိဟ် သတ်ဂျိရ။
ဟွံဒုင်ဂိမ္ဂး ဂွံဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲ ဒှ်ဟွံမာန် သွက်ညးဂမၠိုင် ဂွံဒှ်တသိုက်၊ သွက်ညးဍုင်ကွာန် စၜိုဟ် မံင်ၜိုဟ် ဒးဒုင်ဂိမာန်။ ဒးဂံင်ဒုင်ချိုတ် သွက်ညးဂမၠိုင်မာန်ဂှ် လုပ်စရင်မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ကောန်ဂကူ နာဲယှိုဲကျေန် နူကဆံင်မၞိဟ်မွဲ အလာံမွဲ ဒက်ပ္တိုန်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ စဵုကဵုဒှ်ဖိုလ် အလုံဂကူမန်တံမာန်ဂှ် လက်သဏ်ခိုဟ် ၜိုန်ဍိုက်ပေင်ဖအိုတ်ဟွံသေင်ကီုလေဝ် ပၞောဝ်ကဵုမၞိဟ်ဂမၠိုင် ဒးဟပၠုပ်စရင် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဂကူခိုဟ်မွဲရ။ သွက်လမျီု ဂွံသှေ်ၜက် ပဲါကၠုင် ဓလေတ်ကၠုင် အောပ်မာကၠုင် ဒးဒုင်ပန်ကၠုင် ဒၞာဲရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်ဂှ် ဒှ်ညးဒးဒုင်ချူထ္ၜးဝင်ခိုဟ် မွဲထေက်ရောင် ညးချူလိက်ထေင်ကေတ်ရ။ ညးလ္ၚဵု အခိင်ဒုင်ဂိလဝ် နွံကီု ဆဂး ပလီုထောံကဵု လာဘ်ဗဇဴ ဂုဏ်စရာဲဝင်ခိုဟ် ချူထ္ၜးဟွံထေက်ရ။ညအ်ဂှ် ဒှ်အရာဒးပါ် "အဓိကကဵု သာမည"ရ။
ဒကဲမတ်ရံင်ဂှ် ဒှ်ပၞောန်ဟဒါရ
စိုတ်စေတနာ မၞိဟ်ဒုင်ဂိ သွက်ညးဂမၠိုင် ဟွံမာန်တံ ကၠုင်က္တဵုဒှ် မၞိဟ်မွဲဘဝ သွက်ဂွံဒုင်စသိုင် ရှ်ဘဝ မၞိဟ်ဟေင်အဓိက၊ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ညံင်ဂွံဂွံသြန်လှုဲ၊ ဂွံသြန်မ္ဂး ဒးၜံက်ပ္ဍဲဗုင်ကျာ်လေဝ် ဒးၜံက်ရ။ အရာဂၠာဲသြန်ဂှ် နွံကဵုဗဗွဲဓရ်။ ဟွံမွဲကဵုဗဗွဲဓရ် လ္ပချပ်မံင် ဂွံသြန်ဟေင် ရံင်။ ခိုဟ်ပရေံ လ္ပချပ် မိင်ညးတၞဟ်ဟီု မၞိဟ်ဂှ် ရံင်စဍာံ ဂြိပ်အာသၟာန်စ၊ ယူကၞာ လှေ်ကလော် ဂွံပိုန်ဒြပ်မ္ဂး ယူကၞာ လှေ်ကလော်ရ။
ညဏ်ဆင်ခြင် ချပ်ဗ္စာ နထ္တိ
အဓိကဇၞော်အိုတ် ညံင်ဂွံဂွံသြန်၊ ညးဂှ်ဟီုဒုဟ ပ္တိုန်ဒုဟ် သွက်ဗုင်ဂၞဴ ကောန်ဇာတ်သမ္ဘာအဲ ဂွံပေင်ဗုင်ဟေင် ဒးဂစါန်ရ။
"ကံ ဖိုလ်ကံ ဟွံတီ" ဒုဟ်နွံဟွံမွဲ ဟွံတီ။
ဒးကၠောန်ဒါန သဳလ ဘာဝနာကီုဂှ် တိက်လေဝ် ဟွံလ္ပအ်ညာတ် ဖအိုတ်မံင်အခိင် အရာဂၠာဲသွက်ကလိဂွံသြန်လှုဲမွဲသာ်ဓဝ်ရ။
"လောဘ" ဓလီုဂွံလဝ်က္ဍဟ်
"ဒေါသ" စိုတ်ဓာတ်ကြံင်မ္ၚိုဟ် ဓဇန်ကြာန်လေဝ်
"မောဟ" ဟွံတီ
ဂွံသြန်မ္ဂး ဒၞဲါဒးဂစိုတ်တှေ် ဂစိုတ် ဒၞဲါဒးကၠတ်တှေ်ကၠတ် စိုတ်စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် မံက်မံင် သာ်ဝွံမ္ဂး ဒးဒုင်ဂိ သွက်ညးဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ ဟီုတွံလေဝ် ဟွံကေတ် ဝေတ်ဗ္တောန်လ္ပာ်ခိုဟ်လေဝ် ဟွံဒုင်တဲ ဒှ်မၞိဟ်ကၠာ် သွက်ဂွံထပါ်ထကးမၞိဟ်တံသက်က်ရ။
ဗီုဆုဒှ်ကြက် နွံလၟိဟ်အောန်ကီု မၞိဟ်ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်စိုတ် ဒှ်ကြက်လေဝ် နွံအောန်လ္တူအောန်ရ။ ဟိုတ်နူလၟိဟ် နွံအောန်ဂှ်ရ လောကဘုံမၞိဟ်ဝွံ ကမ္တဴဂမ္တာန် ဒးဒိုက်ပြသၞာဂၠိုင်မံင်ရ။
ဥတုရာသဳဖံက်ပၠန်ရ။
ဗြဲဍာ် ကျာဂတပ် ဟွံဓဝ်ယာ မၞိဟ်ဒှ်ယဲဘဲဂၠိုင် ရှ်သတ်ဆု သတ်ဒုန်အောန်ကၠုင် ဖအိုတ်ရ။
သွက်ဘုံလောကမၞိဟ် ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ် မိပ်လဟိင်ဂှ် မၞိဟ်တံဟေင် ဒးကေတ်တာလျိုင်ပလေဝ်အာရ။
ဂွံပလေဝ်လိုက်ဏံမာန်
ဗၞိဟ်ဗီုပြင်သဏ္ဌာန်စိုတ် ဒှ်ကြက်တံ ဂၠာဲပကောံစန်ဒက် ဖျေံဂၠံင်ဗျူဟာ နဲကဲဂွံတတ်ပြံင်
"လဟီုဗၠေတ် လညာတ်ဗၠေတ် ကမၠောန်ဗၠေတ်" တံဂှ်ညိ။
မၞိဟ်ဗၠေတ် ဒက်ပကောံမ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဂှ် မၞိဟ်ဒးတံ လ္ပဂၠေဲါဗက်အိုတ်ညိ။
ဂကောံမၞိဟ်ဒးဂှ် ဂိုတ်ဂစာန် ဒက်ပ္တိုန်ကီုတုဲ ညံင်ဂွံလေပ် ကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ် နကဵုနဲကဲဂကောံ ဒးထိင်ပတဝ်ကဵုဏောင်။
ရပ်လတ်သၞောတ် "ဆဵုဗၠေတ်မ္ဂး ဒးဂံင်ဟီု ပ္တိုန်ထ္ၜးဗၠေတ် နကဵုနဲကဲစှ်ေစှ်ေ၊ ဆဵုဒးမ္ဂး ပ္ဍဲညးဒးဂှ် ကောံလုပ်ကဵုဇြဟတ် နကဵုမူခိုင်င်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ်ဒး ဂၠိုင်ကၠုင်မာန်ရောင် ညးချူလိက် ညာတ်ကေတ်ရ။
သၞေဟ်ဇုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သၞေဟ်ဇုက်(Hninson၊ နှင်းစုံ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၂၉။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၉၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၆၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဟံဂါံဘာထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာဟံဂါံဘာထဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ် ၃ ဝိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၂၊ ဝှ် ၂၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဝါၜဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာဝါၜဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မန်ဥက္ကလာပ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာမန်ဥက္ကလာပ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ် ၃ ဝိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဘူတာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဘူတာ(Butarkone၊ ဘူတာကုန်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ခရေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၂၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ခရေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၉၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၅၅၀၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၀၁၉၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မန်အံင်သိဒ္ဓိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာမန်အံင်သိဒ္ဓိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ် ၄ ဝိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ၜိုပ်၊ ဂစေံ
ၜိုပ် (Hamsa, Burmese: ဟင်္သာ)ဂှ် ဒှ်သတ်ဂစေံ မမံင် ပ္ဍဲဍာ်မွဲ ညံင်ရဴ အဟာန် ကေုာံ အဒါတအ်ကီုရ၊၊ ၜိုပ်ဂှ် နဒဒှ်သင်္ကေတ ဂကူမန်မွဲဂှ် ဂကူမန်တအ် စွံလဝ် ၚုဟ်မးတုဲ နကဵုနာမဝိသေသန ဂကူမန်မွဲဂှ် စကာကၠုင် ပ္ဍဲလိက်ပတ်ကီုရ၊၊ ပါဲနူ ဂကူမန်တုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယကီု သီုကဵုဂကူ ပ္ဍဲရးအာယှဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ရပ်စပ်ကၠုင်ဒၟံင် ရုပ်ၜိုပ် နဒဒှ်သင်္ကေတ မခိုဟ်ပြဲ၊ မဆာဲ မၞုံကဵုကြဳဇှ်ကီုရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး
ၜိုပ် မကော် ဗီုသံသကြိုတ် ဟံသ ဂှ် Monier Williams ကၠာဲလဝ် ဗီုအင်္ဂလိက် goose, gander, swan, flamingo, or other aquatic bird of passage ရ၊၊ ဟံသ ဂှ် နကဵု ဂစေံဒဏ္ဍာရဳမွဲလေဝ် စကာဒၟံင်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဣလဵုဒှ် ၜိုပ်ဇေတ်တ်ရောဂှ် ဟီုဝါတ်ကၠုင်ရ၊၊ အတိုင်လိက် Rig Veda, မဒှ်လိက်ဘာသာဟိန္ဒူမ္ဂး ချူလဝ် ဗီုဏအ်ရ၊၊ ၜိုပ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မၞုံအစောံ မပါ်ကရေက် သောမ နကဵုဍာ်ဂွံ အခိင်ကာလ မဖနှဴစုတ်မ္ဂး၊ စၞးသောမ ဂှ် ဗွဲကြဴ ညးတအ်ချူ ဂစေံ မပါ်ကရေက် ဍာ်တှ် နူကဵုဍာ်ဂွံ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ပတ်ဒဿန အိန္ဒိယဂှ် ဟံသ ဂှ် ဒှ်ဝိဉာဏ် ကောန်မၞိဟ်တအ် (မၞုံကဵု အသာ်လျးတ္ၚဲအသာ်ဗတာင် မတုပ်ညံင်အသာ်အဟာန်ဗတာင်ကီုရ၊၊
သၞာံ ၁၉၅၂ Jean Vogel ပတိုန်ဂလာန် ယဝ်ရ မအရေဝ်သံသကြိုတ် ဟံသ ဂှ် ကၠာဲ swan မ္ဂး၊ တၠပညာလပါ်ဂစေံ ဂကူဒါတ် (Dutch ornithologists GC Junge and ED van Oort) swan အိန္ဒိယဂှ် ဒှ် Goose (Anser indicus)ရ၊၊ အတိုင်လညာတ် Vogel မ္ဂး အစာလိက်ရးပလိုတ် ကဵု အစာလိက်အိန္ဒိယ ကၠာဲ ဟံသ နဒဒှ် swan ဟိုတ်နူကဵု goose ဂှ် ညးတအ်ကော် swan ဟံသဂှ် flamingo လေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
နကဵု သံသကြိုတ်ကီု သီုကဵုပါဠိဂှ် မကော်စ goose နကဵုဝေါဟာရတၞဟ် ဇလပဒ၊ ဓမရ၊ စကြဂကဳ၊ မဇ္ဇုဂမန၊ ၐဝေတဂရုတ
Dave ဟီု ဂါထာ နူကဵု လိက်Rigveda ပ္ဍဲလိက်ဟိန္ဒူ ကေုာံ လိက်ပုရဏဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မအရေဝ် မဆေင်ကဵု ဟံသ(हंस) မပ္တံ မဟာဟံသ၊ ရာဇဟံသ၊ ကလ်ဟံသ တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ သီုဖအိုတ်ဂှ် စၞောန်ကဵု ဂကူ swan ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် mute swan လ္ၚဵုဂှ် ဒှ်အဟာန်ရ၊၊ Dave ဗမံက်ထ္ၜး ၜိုပ် အတိုင်မချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူဘဝ ၜိုပ် နူလိက်သံသကြိုတ် ဗီုရမ္သာင်၊ ဗီုမပြံင်ပဆုဲအာကၠုင် ကေုာံ ဌာန်ဒတန်တအ်ရ၊၊ တုဲပၠန် Dave ဟီု ပ္ဍဲလိက်သံသကြိုတ်လ္ၚဵုဂှ် သီုချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗီုတၞဟ်ခြာ ဟံသ ကေုာံ ကဒမ္ဗ ကီုရ၊၊ ရုပ်ကသူခေတ်တြေံ နူကဵုအိန္ဒိယ ပ္ဍဲကဵု ထီုအဇန္တ မချူလဝ် ဇာတ်သၟိင်ၜိုပ် ဟံသဇာတ် မဓဇက်လဝ် ဗီုဍေဟ်တအ် မပဝ်အာ ဇရေင်ဂြိုပ်ဟေမဝန် ရ၊၊
နူကဵု ပြကိုဟ်ဂိုန်ဒစိတ် ကျာ်ဇၞော်ကောသလ္လ ကွာန်မုဟ်ဒုင် တကအ်ခၟိုင် ပ္ဍဲမုက်လိက် ၁၄ ကဗျ ဂၞန် ၃၂ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုဏအ်ရ၊၊
က္ဍိုပ်ကီု ဇကုကီုဂှ် ဒှ်ဒၟံင် အသာ်ဗတာင်ဗု၊ ဒတှ် (？) ဂှ် ပလေဲတၟးဒၟံင် ညံင်ကဵု ဗိုတ် (စိန်း)၊၊ တုဲပၠန် မဒှ်သရဳ/ဖ္ဍိုက် သြဿဝတဳရ၊၊ ထံက်ရံင်ကဵု ပိုဒ်ဗွဲလတူတေအ် Dave ကဵု Jean Vogel မထံက်ထ္ၜးလဝ်ဂှ် ဟံသ ဂှ် ဒှ် swan ဂှ် ကိတ်ညဳ ကုကဗျဏအ်ရ၊၊ swan အဟာန် မွဲဂကူကီုဂှ်လေဝ် အသာ်ဗုဗ္တာင်ဒၟံင်ကီုရ၊၊ ဒတှ် ညံင်ဗိုတ်ဂှ် မတ်ဍေဟ်ၜါမ ညးမိက်ဂးဟာဂှ် ထေက်ကဵု ဒးချပ်ရ၊၊
ပ္ဍဲကဵု ဒွက်သရဿဝတဳ မၞုံ (၉) ပိုဒ် ပ္ဍဲပိုဒ် မရနုက်ကဵု (၇)ဂှ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ဍိုက်ၜိုပ်ဗတာင် ဒမၠိရပ်လဝ် ဒကဟ်ထဝ်ဗိုတ်၊ သရဿဝတဳ နာဲလေပ်စဳကၠး သီုညးဖအိုတ်၊ ရဟ်သုဘာသိုက် အိုတ်တမအ်ဗြဴ ကဵုရဴဂဴညိ၊ သံင်သာကောမိ ဘုံပိကာလ ထ္ၜးညိရနာဲ၊၊
ရံင်ကဵု ကဗျဏအ်တုဲ ဒဒှ်ရ ၜိုပ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗုဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊
ဒဏ္ဍာရဳ
ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူ
ဟံသ (ဝါ) ၜိုပ် ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်လက်သန် သင်္ကေတ ဝိဉာဏ်မသၠုင်ပြဲအိုတ်၊ ဒဒှ်မဍာံစၟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၟိင်မဟာဗြီုရ၊၊ ရုပ်ၜိုပ်ပဝ်ဂှ် မဒှ် သင်္ကေတ မောၐ (मोक्ष, mokṣa) မဂွံအဓိပ္ပါယ် မတိတ်ဗၠး နူဝဲသံသာ၊၊
ဟံသ (ဝါ) ၜိုပ်ဂှ် သီုဒှ် ထ္ဍိုတ် (ဝါဟန) သရသွတဳ (सरस्वती, Sarasvatī) (ဝါ) မဒှ်အရာ သရသွတဳ မဍိုက်မွဲကီုရ၊၊ သရသွတဳဂှ် ဒှ်ဒေဝတဴ မဆေင်ကဵု ပညာတုဲ မဒှ်သမ္ဘာ သၟိင်ဗြီု၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ၜိုပ်ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတ မရေင်တၠုင်ကဵု ပညာ မြဴသာ်ဝွံလေဝ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်ဂွံကီုရ၊၊
ပ္ဍဲဂကူမန် အခိင်ကျာ်တြဲဂေါတမ မက္ညကၠုင် ဍုင်သဓီု ပ္ဍဲအခိင် မစိုပ် ဒၞာဲဍုင်ဗဂေါလၟုဟ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒၞာဲဍုင်ဗဂေါဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ၜဳမှာသၟိတ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဍာ်စှ်ေမ္ဂး တိတကအ်ဒၟံင် ဆဒၞာဲၜိုပ်မွဲဍုန်ဓဝ်ရ၊၊ ၜိုပ်ၝောအ် ကဵု ၜိုပ်ကၟက် မပဝ်ကၠုင် နူဒိုဟ်အဂၞဲ နူတရဴဇမ္ၚောဲတုဲ ဍောင်ၜိုတ် သၟိက်မိက်ဂွံဇူရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် နွံဒၟံင် ဆအယာံမာတ် ၜိုပ်မွဲဍုန်ဟေင်တုဲ ၜိုပ်ကၟက်ဂှ် ဍုန်စှ်ေတုဲ လတူၜိုပ်ကၟက်ဂှ် ၜိုပ်ၝောအ်ဂှ် ဍုန်လတူစး ၜိုပ်ကၟက်ဂှ်ရ၊၊ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲဂေါတမ မဂွံညာတ်ကေတ် ၜိုပ်ၜါဂှ်တုဲ ပကာဂအီရ၊၊ မှာထေရ်အာနန် သၟာန် ဟိုတ်မဂွံပကာဂအီဂှ်တုဲ ကျာ်တြဲ ဟီုတွဟ်ကဵု ပ္ဍဲဒၞာဲၜိုပ်ၜါမဍန်လၟုဟ်ဝွံ ပ္ဍဲသာသနာညး ၁၁၁၆ မ္ဂး ဍုင်ဂကူမန်တအ် ကြက်တန်တုဲ သာသနာတၠဳမၞုံကဵုပိုန်ကျာ်တြဲလေဝ် ဂဵုလဟဵု မြဟ်တမ္ညဝ်ရောင်၊၊ ဟိုတ်ပျးဒိုဟ်ကျာ် မတွဟ်လဝ် ဗီုဂှ်တုဲ ဍုင်ဂှ် ဍုင်ဟံသဝတဳ/ ဟံသာဝတဳ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်ၜိုပ် ရ၊၊
ၜိုပ်ဂှ် နဒဒှ် တဆိပ်ကြာ ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ် ညးတမၠာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်တုဲ ဗွဲကြဴ အဝဵုဟံသာဝတဳဂှ် ပကောံဂွံ ဂကူမန်ဖအိုတ်ရ၊၊ တဆိပ်ကြာ ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ် ဒှ်အာ နဒဒှ် သင်္ကေတလက်သန် ဂကူမန်တအ်ကီုရ၊၊ ၜိုပ် (ဝါ) ဟံသာဂှ် နဒဒှ်ဝိသေသန ဂကူမန် ဗီုဏအ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီကၠုင်ကီုရ၊၊
ဒဏ္ဍာရဳဝင်ဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳဂှ် ဗွဲကြဴ ဗွဲတၟေင် ခမဳသင်မန် ညးမဒုင်ကေတ်လဝ် မၞိဟ်တြုဟ် ပါရမဳ ကြံင်နူ မၞိဟ်ဗြဴဏီတအ် ဒဒှ်ရ ရုပ်ၜိုပ်ၝောအ် မၞုံလတူ ၜိုပ်ကၟက်ဂှ် ဟွံဒးဂၞပ်တုဲ နူကဵု လိက်ဂတာပ်ခေတ်ကၞပ်ပိ(？)ဂှ် စချူဗီုပြင်တၞဟ် ၜိုပ်ၝောအ်ကဵုၜိုပ်ကၟက်ၜါ မဍုန်ဒၟံင်ရေင်င်ရ၊၊ ဗီုရုပ် ၜိုပ်ၝောအ် မဍုန်ဒၟံင် လတူၜိုပ်ကၟက်ဂှ် ဗၟာတအ် မဖန်လဝ် ညံင်ဂကူမန် ဂွံယုတ်သဝ်စှ်ေ ဗီုဗီုဏအ် ကလေင်ဟီုတွဟ်ချူတုဲ ဂကူမန်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဗက်စ အတိုင်လဟီုဂှ် နွံတၟာဂလိုင်ကီုရ၊၊
ဒဏ္ဍာရဳဝွံ ၜိုန်ရ မဒှ်အရာ မဒှ်လဝ်ဇေတ်တ် ဟွံသေင် ကီုလေဝ် နူကဵုဒဏ္ဍာရဳဂှ် ကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဗီုဓဝ်ပတှ်ေ ညးတမၠာဂကူဂှ် ဂွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊ အတိုင်ဒဏ္ဍာရဳတြေံ ၜိုပ်ၝောအ် မဍုန် လတူၜိုပ်ကၟက်ဂှ် ပိုဲတအ် ကံက်ကေတ် အဓိပ္ပါယ် ဂွံမွဲဂှ် ဂကူမန်ပိုဲ နူကၠာ ဟွံဒုင်ကေတ် ဓဝ်ကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဏီဂှ် မၞိဟ်တြုဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ပါရမဳ မသၠုင်နူ မၞိဟ်ဗြဴ ဗီုဏအ် ညးတအ် ဟွံကေတ်လဝ်ဂှ် ပိုဲဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲ အခိင်ကာလမစိုပ်ဒဒိုက်မ္ဂး ဇကုမွဲဓဝ် ခိုဟ်စတှ်ေတုဲ ဗီုဂှ်ဟွံသေင်၊ ညးမွဲကုညးမွဲ ဒးရီုဗင်ထ္ၜလဘာ်ရေင်သကအ် ဒၞာဲနွံဆမွဲလေဝ် ညံင်သီုညးၜါ ဂွံဒှ်တသိုက်ဂှ် ဖန်မာန် ကၠောန်ကဵု ညံင်ဂွံမာန်ရ၊၊ မၞိဟ်တြုဟ် ဒှ်မၞိဟ်ဒြဟတ်ထတ် ကြံင်ညိမ္ဂး ဒးဒုင်ဂိ လတူညးဗြဴရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ကုညးမထတ်ခိုင်တအ်ဂှ် ဒးဗိုင်ထ္ၜလဘာ် လတူမၞိဟ်မဍိုန်လျတအ်ရ၊၊ ညံင်ရဴဒဏ္ဍာရဳဏအ်ကီု ပ္ဍဲလိက်မူလမူလဳ မဒှ်လိက် မန်တအ်မပတှ်ေကေတ် ဗီုဂၠးတိ ကေုာံ ကောန်မၞိဟ်တအ် မကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ပ္ဍဲမန်ဂှ် မၞိဟ်ဗြဴ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ကၠာ၊ မၞိဟ်ဗြဴဂှ် ဂၠာဲသကအ် ဂွံစုက်လုက် ကုမၞိဟ်တြုဟ်၊၊ ဒဏ္ဍာရဳမန် မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ်ပြေင်မိနင်ဂလိုင်ရ၊၊ အရာအိုတ်သီု ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳမန်ဂှ် ၝောအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တမ်မူလ ဒှ်မၞိဟ်အဓိကမွဲရ၊၊
´ ဒဏ္ဍာရဳဝွံ ၜိုန်ရ မဒှ်အရာ မဒှ်လဝ်ဇေတ်တ် ဟွံသေင် ကီုလေဝ် နူကဵုဒဏ္ဍာရဳဂှ် ကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဗီုဓဝ်ပတှ်ေ ညးတမၠာဂကူဂှ် ဂွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊ အတိုင်ဒဏ္ဍာရဳတြေံ ၜိုပ်ၝောအ် မဍုန် လတူၜိုပ်ကၟက်ဂှ် ပိုဲတအ် ကံက်ကေတ် အဓိပ္ပါယ် ဂွံမွဲဂှ် ဂကူမန်ပိုဲ နူကၠာ ဟွံဒုင်ကေတ် ဓဝ်ကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဏီဂှ် မၞိဟ်တြုဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ပါရမဳ မသၠုင်နူ မၞိဟ်ဗြဴ ဗီုဏအ် ညးတအ် ဟွံကေတ်လဝ်ဂှ် ပိုဲဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲ အခိင်ကာလမစိုပ်ဒဒိုက်မ္ဂး ဇကုမွဲဓဝ် ခိုဟ်စတှ်ေတုဲ ဗီုဂှ်ဟွံသေင်၊ ညးမွဲကုညးမွဲ ဒးရီုဗင်ထ္ၜလဘာ်ရေင်သကအ် ဒၞာဲနွံဆမွဲလေဝ် ညံင်သီုညးၜါ ဂွံဒှ်တသိုက်ဂှ် ဖန်မာန် ကၠောန်ကဵု ညံင်ဂွံမာန်ရ၊၊ မၞိဟ်တြုဟ် ဒှ်မၞိဟ်ဒြဟတ်ထတ် ကြံင်ညိမ္ဂး ဒးဒုင်ဂိ လတူညးဗြဴရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ကုညးမထတ်ခိုင်တအ်ဂှ် ဒးဗိုင်ထ္ၜလဘာ် လတူမၞိဟ်မဍိုန်လျတအ်ရ၊၊ ညံင်ရဴဒဏ္ဍာရဳဏအ်ကီု ပ္ဍဲလိက်မူလမူလဳ မဒှ်လိက် မန်တအ်မပတှ်ေကေတ် ဗီုဂၠးတိ ကေုာံ ကောန်မၞိဟ်တအ် မကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ပ္ဍဲမန်ဂှ် မၞိဟ်ဗြဴ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ကၠာ၊ မၞိဟ်ဗြဴဂှ် ဂၠာဲသကအ် ဂွံစုက်လုက် ကုမၞိဟ်တြုဟ်၊၊ ဒဏ္ဍာရဳမန် မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ်ပြေင်မိနင်ဂလိုင်ရ၊၊ အရာအိုတ်သီု ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳမန်ဂှ် ၝောအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တမ်မူလ ဒှ်မၞိဟ်အဓိကမွဲရ။
ဂြိုပ်မူလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာဂြိုပ်မူလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၃၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်