cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝၚ်မန်သ္ဒးဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ
အ္စာတၠဖြတြာဲတိသရဏဓဇ (ဇကုဆဋ္ဌမ) မဟာယျေန်ဗုဒ္ဓဝံသော
နာဲမဟာယျေန် မကလေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်ခမဳတုဲ သွက်သ္ဂောံဗဵုလ္ၚောဝ် အ္စာတၠဇကုတြေံ မလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ။ အတိုၚ်သၞောဝ်ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ် သ္ဒးကလေၚ်ဗှ်ခမဳမွဲဝါပၠန်ဟေၚ်။ ဗဵုလ္ၚောဝ်အ္စာတၠတြေံဇကုတုဲဒှ်အာတုဲ နာဲမဟာယျေန် မကလေၚ်ပၠန်က္ညစဴကၠုၚ်ဍုၚ်မန် မသ္ပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲသုသာန်ဇရေၚ်ကွာန်ကဒဵု၊ ဟိုတ်နူဒကာတံမလျုၚ်သ္ဇုၚ်သ္ဍိုက်တဴတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (1875)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၂၃၇)၊ မသိုၚ်ခၞံကဵုဒါန်ဘာ ကုခမဳမဟာယျေန် ဗုဒ္ဓဝံသအိုတ်။ ဒဒှ်ရခမဳမဟာယျေန် ဗုဒ္ဓဝံသထေရ် မစဳကၠးဆိုက်ဗ္ဒက်ပ္ဍဲပရိယတ္တိဂှ် မိၚ်ပရိုၚ်အိုတ်တုဲ ခမဳသာမဏဳကောန်ကတ်လိက် နူကဵုဒိုဟ်တေဴဒိုဟ်ဏံ မကောံဓရီုကၠုၚ် ကတ်လ္ၚတ်ပရိယတ်ဂြုဂြုဂြီုဂြီုအိုတ်။  မဟာယျေန်ဗုဒ္ဓဝံသထေရ်ဂှ် ချပ်ဂၞန်ကေတ်က္သပ်နူကောန်ကွးခမဳသၚ်တံတုဲ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ဟေၚ် ဒက်ပ္တန်တိုန် ဂိုန်သၚ်ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ်ပ္ဍဲဍုၚ်မန်။ ဂိုန်ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ်မန် စှ်ေအာရိုဟ်ကၞက် ခိုၚ်ကၠိုက်ဗိုန်ဗတ်အာတုဲ ပရိယတ္တိမန် တၞံနသ္ဂောံဂဵုလဟဵုတိုန်ဂှ် အ္စာတၠမဟာယျေန်ဗုဒ္ဓဝံသထေရ် မဂိုတ်ဂ္စာန်လွဳပရာ သွက်စက်ပ္ဍဵုဗီုလိက်တက်လိက်ပတ်မန် သ္ဂောံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘာကဒဵုဂှ်။  ပ္ဍဲကာလစက်တက်လိက်မန် မက္တဵုကၠုၚ်တုဲဂှ် အ္စာတၠမခၞံချူကၠာဲဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာပါဋ္ဌ် နူသေံမသ္ကဵုဒှ်မန်တုဲ တက်တြးပ္တိတ်။ သ္အာနူဂှ်ပၠန် သွက်ဒကာဘာတံ သ္ဂောံဍိုဟ်ကေက်စဳကၠး ပ္ဍဲကဵုဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာတုဲ မတက်တြးပ္တိတ်လိက် နာနာသာ်မွဲအုပ်တုဲမွဲအုပ် အုပ်ဗွဲမဂၠိုၚ်၊ ပ္ဍဲလက်ထက်ဂှ် ပ္ဍဲဍုၚ်မန်ပိုဲ စက်တက်လိက်နကဵုဘာသာမန် ဟိုတ်နူကဵုဟွံမွဲကၠုၚ်ဏီတုဲ အ္စာတၠမဟာယျေန်ဗုဒ္ဓဝံသထေရ် မက္တဵုဗဒှ်ပ္တိုန်စက်ပ္ဍဵုဗီု တက်လိက်မန်ဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ် ဟေၚ်မလုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဝၚ်။
မန်ဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ အုပ်နိဂီု။
နိဿဲ
နူလိက်အုပ်မၞုံယၟု− ဝၚ်မန်သ္ဒးဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ၊ နာဲထေန်ဝဵု ညးမဒါန်လိက် ခေတ္တ(ဍုၚ်ၜၚ်ကံက်)
Mon language-ဘာသာမန်(PDF)-https://drive.google.com/file/d/12WLe7YuIL6F_gJ81v6gd53sdgPOhEwSP/view?usp=sharing
https://www.facebook.com/HistoryKrungsriAyutthaya/posts/1539484826125449/
https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B9%88:%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B9%80%E0%B8%8A%E0%B8%B7%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%8D
https://mgronline.com/onlinesection/detail/9600000050554
http://rb-history.blogspot.com/2010/07/blog-post.html
https://lifestyle.campus-star.com/knowledge/38660.html
https://www.thairath.co.th/content/205916
https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%93%E0%B8%B2%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%8D
https://sites.google.com/site/thailandsurname/namskul-say-cea-meuxng/say-phya-mxy-7-haw-meuxng
https://www.carrushome.com/%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%8D%E0%B9%82%E0%B8%9E%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%A1%E0%B8%B5%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2/
ကဏ္ဍ:ဝၚ်
ဂနန်(သၚ်္ချာ)
ဂနန်ကေုာံခဴစးသင်္ချာ။
ကဏ္ဍ:သင်္ချာ
ဗီုလဵုသ္ဂောံသ္ပညံင်ဟွံဂွံထေဲ
ဗီုလဵုသ္ဂောံသ္ပညံင်ဟွံဂွံထေဲ
လိက်အုပ်မွဲမၞုံယၟု−(ဗီုလဵုသ္ဂောံသ္ပညံင်ဟွံဂွံထေဲ)မဒှ်ကီုရ၊ လိက်အုပ်ဏံဝွံ ဒှ်တဴသ္ကံတဲခိုဟ်မွဲသွက်ကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲတုဲ သွက်သ္ဂောံသုင်စောဲအာဘဝဂွံဆဵုကေတ်တသိုက်ဇေတ်ဇေတ်မာန်ပ္ဍဲဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲရ၊ ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ်မွဲ သွက်သ္ဂောံပြိုင်ပ္ကာန်ကဵုပြသၞာဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲဏံခိုဟ်မွဲကီု၊ ယဝ်ရပိုဲဏံမိက်သ္ဂောံဒှ်ကောန်ကွးနာဲပိုဲဗုဒ္ဓဍာံမ္ဂးတှ်ေ လိက်အုပ်ဏံမွဲဍောတ်ဂှ်ထေက်ကဵုဒးသ္ပသ္ကံတဲလ္ၚတ်ဗှ်အိုတ်ညိအဴ။
နိဒါန်လိက် ၊
လိက်အုပ်ဍောတ်ဏံမၞုံယၟု(ဗီုလဵုသ္ဂောံသ္ပညံင်ဟွံဂွံထေဲ)အုပ်ဏံဝွံ ပ္ကောံလဝ်မအရေဝ်ဝေတ်ဒၠောံဗ္တောန်နဒဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲတုဲ ဒှ်တဴဖဵုသွက်ဘဝပိုဲတံသီုညးဖ္အိုတ်ကီုရအဴ၊ မအရေဝ်ပ္ဍဲကဵုလိက်အုပ်ဏံဝွံ ဟီုလဴစိုပ်အာဗီုဂွံဗ္စာရဏာဒုဟ်ထေဲပိုဲတံနာနာသာ်ကီု၊ သွက်သ္ဂောံဒ္ဂေတ်ဝေတ်ဗ္တောန်ညံင်ဒုဟ်ဂွံလာဲလေင်အာနူကဵုဓဝ်ဒုဟ်ထေဲပိုဲဏံဂှ်တုဲ ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုင်မၞိဟ်ထေဲကဵုညးတၞဟ်ဟွံလေပ်မွဲကီု ၜိုန်ရဒးထေဲကီုလေဝ် ဒးဒှ်မၞိဟ်ထေဲနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်မွဲကီုရ။
ဖျုန်လိက်အုပ်ဏံဝွံ ထေက်ကြိုက်ကဵုအၚာပ်စိုတ်သွက်မၞိဟ်တ္ၚဲဏံ သွက်သၟတ်တ္ၚဲဏံခိုဟ်အိုတ်တုဲ ကေတ်ကၠုင်အခိင်အကြာကမၠောန်ၜိုတ်သၠးချူဇန်ပ္ကောံကၠုင်လဝ်လိက်ဏံမွဲအုပ်ရ၊ သွက်သ္ဂောံဒှ်ပရင်တဲခိုဟ်အိုတ်သွက်ကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတံကီု၊ ဒှ်သွက်သ္ဂောံသုင်စောဲအာပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲသွက်ကောန်ဂကူနကဵုဂၠံင်ဍာန်ဓဝ်တပ်အးမွဲတၞုင်ကီုတုဲ ညံင်ကဵုပိုဲကောန်ဂကူတံသီုညးဖ္အိုတ်ဂွံကွာ်ဗက်အာဂၠံင်ဍာန်အပါပိုဲဂေါတမလးလဝ်မွဲတၞုင်သွက်ပိုဲကောန်တံဂွံကွာ်အာမာန်ရ။
လ္ပမံင်လအ်တုဲ ဇၟာပ်ညးအဲလုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ် ၊
ကျာ်တြဲနာဲပိုဲဗုဒ္ဓဝွံ ဒှ်တဴဘာသာဍိုက်ပေင်ကဵုမေတ္တာမွဲကွေံကွေံရ၊ နာဲပိုဲညးဍိုက်ပေင်ကဵုဓရ်နွံတဴမွဲသာ်ပၠန်ဂှ်တှ်ေ ညးတၠဂရုဏာဇၞော်အိုတ်မွဲတုဲ ဟိုတ်ဏံရပိုဲကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတံသီုညးဖ္အိုတ်လေဝ် ဒးဒုင်ဝေတ်ဗ္တောန်ကေတ်ကၠုင်ညံင်ဂွံနွံကဵုဓဝ်ဂရုဏာမွဲတုဲ သွက်သ္ဂောံရီုဗင်ညးမွဲကဵုညးမွဲသီုစိုတ်သီုကာယတုဲ နွံကၠုင်ကဵုမေတ္တာလ္တူညးသ္ကံလၟိုန်ရ၊ (ရံင်ကဵုအခိင်အခေတ်ကာလဒေသပူဂဵုမွဲမွဲတုဲ သုင်စောဲစကာအာမေတ္တာဂရုဏာဏံညိပ္ဍဲကဵုနာဍဳမိဏေတ်စက္ကဏံ၊ ယဝ်ရပိုဲတံသုင်စောဲစကာဗၠေတ်အာမ္ဂးတှ်ေ ဟွံဂတာပ်အခေတ်လေဝ်ဒှ်မာန်ကီုရ)။
ဓဝ်မေတ္တာဏံမွဲဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံဒစဵုဒစးကဵုဓဝ်ထေဲဇၟာပ်ညးအဲသီုဖ္အိုတ်ရ၊ ဓဝ်ထေဲဏံမွဲရဒှ်တဴသၞသတြုပလီုတဴဓဝ်မေတ္တာညံင်ဟွံဂွံက္တဵုဒှ်မံက်ဂတဝ်ကၠုင်မာန်ရ၊ ညးလ္ၚဵုတံဂှ်ဒှ်တဴမၞိဟ်ထေဲပြဟ်စိုတ်ပြဟ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအခိင်ထေဲတိုန်ဂှ်ဟေင် အရာကၠောန်သ္ပဟီုဂးနာနာတံဂှ်လေဝ်မ္ၚိုဟ်ကြံင်တိတ်ဟလုတ်အာကီု၊ ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုအရာနာနာလီုလာ်စာ်ထောင်ကၠုင်မာန်လောဲလောဲကီု၊ မုဂွံဗဂဵုလဟဵုကၠောန်သ္ပလေဝ်ဍာန်ပိုတ်ဒၟံင်တုဲ စိုတ်တေံဟွံညိင်ဝတ်ဟွံၜိုဟ်သိုဟ်ထေဲတိုန်ထေဲအာဂၠိုင်ဂၠိုင်တုဲ ဒှ်ကၠုင်ပြသၞာနာနာဒၟာနူကဵုစိုတ်ဇကုလောဲလောဲရ၊ ပ္ဍဲအခိင်အဃောမထေဲတိုန်ဒၟံင်ဂှ်လေဝ် မေတ္တာဟီုဂှ်ကၠေံပၠိုတ်စိုပ်အာဒၞာဲလဵုလေဝ်ဟွံတီအိုတ်ရ၊ မေတ္တာတံဂှ်လေဝ်အာအေပ်ဇူထောံအိုတ်ရ၊ လပါ်ဓဝ်ထေဲဂှ်ပၠန်လေဝ် သီုကဵုဟွံမွယ်ဗၟိက်ကဵုဍေံမွဲသာ်ဟေင် ဗွဲတၟေင်ဍေံမံက်တိတ်ကၠုင်မာန်လောဲလောဲတုဲ ဍေံအုပ်ဓလီုဂွံလဝ်အတိုင်မွဲဘဝပိုဲဏံဖ္အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ နဲကဲဂတာပ်အခေတ်ခိုဟ်အိုတ် သွက်သ္ဂောံဂစိုတ်သ္အးကၠေံဓဝ်ထေဲတံညံင်ဂွံအိုတ်အးအာပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲဏံဟီုဂှ်တှ်ေ ဗီုဂွံဗ္စာရဏာနာနာ ဗီုလဵုဂွံဝေတ်ဟီုလဴဗ္တောန်ကဵုပိုဲတံပၠန်ဂှ်ဆက်ဗှ်အာညိအဴ။
နဲကဲ(၁) ဒးကူချပ်ဂုဏ်ဖဵုနာနာဒးလီုလာ်အာဒၟာနူကဵုပိုဲဏံဂှ်ဒှ်မၞိဟ်ထေဲပြဟ်စိုတ်ပြဟ်မွဲ ၊
ဒးကူချပ်ဂုဏ်ဖဵုနာနာဒးလီုလာ်ကၠုင်ဒၟာနူကဵုပိုဲဏံဂှ်ဒှ်မၞိဟ်ထေဲပြဟ်စိုတ်ပြဟ်မွဲဟီုဂှ်တှ်ေ −−−−
(က) − ဒးဗ္တောန်ဒၟံင်စိုတ်ပိုဲဏံတွဵုဟီုဂှ်တှ်ေ နာဲပိုဲဗုဒ္ဓဝွံ ဒှ်တဴညးတၠမဟာဂရုဏာမွဲတုဲ ဗ္တောန်ဟီုလဴကဵုကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတံညံင်သ္ဂောံဒှ်မၞိဟ်တၠမေတ္တာမွဲရ၊ ပိုဲတံတီထေဲမံင်သၟးတုဲ ဟွံထပၠိုတ်ထောံပၟတ်ဓဝ်ထေဲဂှ်တွဵုဏောင်တှ်ေ ဣဏံဟီုဂှ် ဒှ်တဴပိုဲတံဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်ဗီုအရေဝ်ဝေတ်ဗ္တောန်နာဲပိုဲဗုဒ္ဓကီုရ၊ ဟွံကၠောန်သ္ပကွာ်ဗက်အာဗီုကဵုဂၠံင်ဍာန်နာဲပိုဲလးလဝ်ဂှ်ကီုတုဲ ဟွံထေက်ကဵုဒှ်ကောန်ကွးနာဲပိုဲသၟးဟွံက သီုကဵုဟွံဒှ်တဴမၞိဟ်ဗီုကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာမွဲရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတံထေက်ကြိုက်ဒးပဠေဝ်စိုတ်ပိုဲကောန်ဂကူတံ ညံင်သ္ဂောံဒှ်ကောန်ကွးဆာန်နာဲပိုဲအိုတ်တုဲ ဂွံကိတ်ညဳဒုင်ယၟုကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာဍာံဍာံခိုဟ်ခိုဟ်မွဲမာန်ရ။
(ခ) − နာဲပိုဲဗုဒ္ဓဗ္တောန်ဟီုလဴလဝ်ဂှ် မၞိဟ်မထေဲတိုန်ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ်ဒှ်တဴမၞိဟ်ဗၠေတ်မွဲရ၊ တုဲတှ်ေပၠန်လေဝ် မၞိဟ်ဟွံမွယ်ကဵုသတိတံဂှ်ဟေင်ရဒးအလီတုဲ ထေဲဗက်အာဗီုဍေံဂှ်အိုတ်မွဲစွံရ၊ (ညးဟီုကေင်မိင်မံင်ဂှ် ကၠဵုမွဲကဳတိုန်တုဲ ယဝ်ပိုဲဏံကဳဗက်တှ်ေဒှ်ကၠဵုကဳၜါရ၊ ဂလာန်ဝွံထေက်ကဵုဒးဂွံသတိအိုတ်ညိဏး)၊  ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ညံင်ရဴသိုင်မာန်ပတိုန်ကေတ်ဓဝ်ပရေံဓဝ်မယုတ်တံဂၠိင်သ္ၚောဲဂၠိုင်တိုန်ကၠုင်ညးသ္ကံအိုတ်ရ၊ ဗီုဏံဂှ်ဒှ်စိုတ်ဂၠုဓီုတုဲ ဒှ်တဴမၞိဟ်ပရေံနူကဵုမၞိဟ်မထေဲကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ်ဏီရ၊ ပိုဲတံလ္ပဒုင်ကေတ်ယၟု သီုဒှ်မၞိဟ်ပရေံသီုဒှ်မၞိဟ်ဒိုဟ်ဂၠုဓီုမွဲတွဵုညိ၊  အခိင်ဆဵုတီညာတ်ကေတ်ညးမွဲလပါ်တေံထေဲတိုန်ကၠာဂှ်တှ်ေ ပိုဲဏံလ္ပထေဲဗက်အာဍေံတွဵုညိအဴ၊ ယဝ်ပိုဲထေဲဗက်ဗီုဍေံကီုတှ်ေ ညံင်ရဴကၠဵုၜါကဳကိတ်ညးသ္ကံတုပ်တုပ်ရ၊ မၞိဟ်ထေဲကိုပ်ကၠာဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဂၠုဓီုမွဲတုဲ သီုကဵုဟွံမွယ်ကဵုဗဟုသုတအရာသုင်စောဲဘဝတုဲ ဖဵုနာနာလေဝ် မၞိဟ်ထေဲပြဟ်တံဂှ်လီုလာ်အိုတ်ပိုတ်ကၠုင်မာန်ရ၊ မၞိဟ်ထေဲပြဟ်တံဂှ်လေဝ် စိုတ်ဍေံတံဟိုတ်ဖဵုအောန်လောန်တုဲ သုင်စောဲစကာအရီုစိုတ်အတ္တပူဂဵုဂၠိုင်တုဲ ညးလဵုမွဲမံင်ဗ္ဒဲါဍေံတံဂှ်တှ်ေ ဟွံမွယ်ကဵုတသိုက်ကွေံကွေံရ၊  ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တှ်ေ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဟွံဒးစိုတ်မၞိဟ်ထေဲပြဟ်စိုတ်ပြဟ်ရ၊  အိန်ထံင်လ္ၚဵုဂှ် ဒှ်သၞတင်ကယျာင်ညးသ္ကံမိင်မံင်တွဵုဂှ်တှ်ေ(ယဝ်အဲတီမံင်ဗှ်ေစိုတ်ပြဟ်ဒှ်မၞိဟ်ထေဲပြဟ်တှ်ေအဲဟွံပံင်ကဵုဗှ်ေရ)သာ်ဏံလေဝ် ဂကောံအိန်ထံင်တံဂှ် ဒးဆဵုအာပြသၞာပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲညးတံဟွံပိုတ်သ္ကုတ်ရ၊  ဗီုလဵုသ္ဂောံသ္ပရော ဆာန်ပံင်အာညးသ္ကံဂွံကၠုင်ကောန်ပိပန်ယျတှ်ေ ဒးဆက်ပံင်အာညးသ္ကံပၠန်ရလေဝ်၊ ယဝ်ညးတၞဟ်တီဇကုဒှ်မၞိဟ်စိုတ်ပြဟ်ထေဲပြဟ်ဏောင်တှ်ေ ကမၠောန်ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ဂှ် ဟွံဂွံလုပ်စိုပ်အိုတ်တုဲ သီုကဵုဟွံမွယ်ကဵုၚုဟ်မးမၞိဟ်ပ္ဍဲဂတမတ်ညးတၠပညာတံရ။
(ဂ) − နာဲပိုဲဗုဒ္ဓဗ္တောန်ဆက်အာပၠန်ဂှ်တှ်ေ ယဝ်ရညးတၞဟ်ထေဲကၠုင်ကဵုပိုဲဏံတှ်ေ ပိုဲဏံဂှ်လ္ပထေဲဗက်အာဍာ်ဍေံဂှ်တွဵုညိ၊ ယဝ်ရကောန်ဂကူတံကၠောန်ဂွံဗီုဏံတှ်ေ ဒှ်မၞိဟ်ဇၞးတဴပေဲါပၞာန်ဏံရ၊ ပေဲါပၞာန်ဗီုဏံဂှ်မၞိဟ်ဂွံမာန်ကေတ်ဇၞးဍေံဂှ်နွံအောန်တဴဗွဲမလောန်ရ၊ ပ္ဍဲကဵုအခိင်ပိုဲတီညးမွဲလပါ်ဂှ်ဗီုပြင်ပြံင်သၠာဲဗၠေတ်ကၠုၚ်ပကတိမ္ဂးတှ်ေ လပါ်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ်ဒးနွံကဵုသတိဟေင်တုဲ မင်မွဲလဝ်စိုတ်ပိုဲလ္ပကဵုယောင်ယာအာဇၟာပ်စက္ကဂှ်ညိ၊ ဟွံထေက်ကဵုဗက်ထေဲအာကဵုဍေံတုဲ ဒှ်တဴဂွံကၠောန်ဗဒှ်ဖဵုသီုညးၜါလပါ်ကီုရ၊ လဆောဝ်လဆောဝ်တှ်ေ ဓဝ်ဍာံဟီုဂှ် ၜိုန်ရပိုဲဏံဟွံကလေင်ကယျာင်ဗက်ထေဲကဵုဍေံကီုလေဝ် ပိုဲဏံတီကေတ်ညးမွဲဓဝ်သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်တုဲ ယဝ်ရဖဵုဍေံအောန်တီကၠးဏောင်တှ်ေ ဒးပဲါစ္ဍးတိတ်အာနူမၞိဟ်ဂကောံတံဂှ်ထေက်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲမံင်ဒၟံင်ကရောံဍေံဆက်အာလအ်လအ်တှ်ေ ဓဝ်အေင်ဒုင်ပိုဲမၞိဟ်ဏံဟီုဂှ်နွံကဵုအခိင်ပယျဵုဒၞက်အိုတ်တုဲ ဖေက်လုပ်အာဒၞက်ဍေံလောဲလောဲရ၊ ပိုဲဏံဂှ်ကျာ်တြဲတၠအရှိုန်ဟွံသေင်တုဲ ဒှ်ပုထုဇန်မၞိဟ်သာမညမွဲဏောင်တှ်ေ ဒးစွံသတိဓဝ်အေင်ဒုင်ဏံရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတံသီုညးဖ္အိုတ်ဂှ် လ္ပကဵုဒးဒုင်ကျထောံပေဲါပၞာန်ဏံဂှ်အိုတ်ညိအဴ၊  ထေက်ကဵုဒးဒှ်မၞိဟ်အံင်ဇၞးကေတ်ပေဲါဗ္တိုက်ဓဝ်ထေဲဏံဂှ်ညိ၊ တုဲတှ်ေ ဒးဒှ်တဴမၞိဟ်ညးသိုင်ပတိုန်ကေတ်ဂုဏ်ဖဵုနာနာဂှ်ညိ၊ လ္ပကဵုဒှ်မၞိဟ်ဟလိုင်ပ္တိုန်ဓဝ်မ္ၚိုဟ်ကြံင်ဟွံပေင်စိုတ်ညးမွဲကဵုညးမွဲဂှ်ညိ၊ ယဝ်ရပိုဲကောန်ဂကူတံပွမထေဲဂှ်နွံမံင်ဏီဟွံအိုတ်ဏောင်တှ်ေ ဆက်ဗ္စာရဏာကေတ်နဲကဲၜါပၠန်ညိအဴ။
နဲကဲ(၂) ဗ္စာရဏာဒုဟ်ဒဏ်မကၠုင်နူကဵုပိုဲမထေဲတံဂှ်ညိ ၊
မၞိဟ်မထေဲပြဟ်တံဂှ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဍေံတံဂှ်လေဝ် ဟွံမွယ်ကဵုတသိုက်စိုတ်ကွေံကွေံရ၊ အခိင်ဍေံတံတိက်လေဝ်နွံကဵုဒဒိုက်စိုတ်နာနာမာန်ရ၊ သွက်မၞိဟ်စိုတ်ပြဟ်ထေဲပြဟ်တံဟွံတီမွဲသာ်ဂှ် ပွမထေဲပြဟ်ဏံဝွံ ဒှ်တဴအန္တရာဲကဵုဘဝဇကု ဒှ်တဴအန္တရာဲကဵုဂကောံအိန်ထံင်ဇကု ဒှ်တဴအန္တရာဲကဵုဂကောံဘာသာဂကူဇကုမာန်လောဲလောဲတုဲ စိုတ်ဍေံတံဂှ်လေဝ်ဒှ်ကၠုင်သရမွဲရ၊ အ္စာဂဥုဲစောန်စောန်တံကၠုင်လွဳလေဝ် လွဳဗၠးမာန်ဂၠံင်ဍာန်ဟွံမွယ်ရ၊ နဲကဲလွဳဗၠးမာန်ဂှ်တှ်ေ ဒးတီကၠိုဟ်ဟိုတ်ဖဵုကဵုဂၠိုင်ဂၠိုင်တှ်ေ စိုတ်ဒှ်မံင်သရပ္ဍဲတေံဂှ်  ပူဂဵုတံဂှ်ဟေင်လွဳကေတ်ဗၠးရ၊  ဇကုပိုဲဏံပိုဲဒးလွဳကေတ်ကေတ်ရ။
လၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဏံပိုဲဂွံဆဵုဒၟံင်တွဵုရဟွံသေင်ဟာ၊ နူဍောတ်ဍောတ်မိမပိုဲညးတံဒှ်သၞညးသ္ကံကီု၊  ပရေင်ပရောမွဲမွဲ ညးမွဲလပါ်ဂှ်ဟွံတီကၠးတုဲ ဗီုဆဵုဗီုဟီုလက်ဒေါန်စုတ်ပေင်ပြးကီုရ၊  အခိင်တီဓဝ်ဍာံဂှ်တှ်ေဗၠေတ်မံင်တုဲ  အရာအဃောမထေဲဒှ်သၞလောန်ကၠုင်ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ်မုဖဵုနွံရော၊  ထၟာဲပုင်ပ္ၚာင်စပုင်အပါကၠဟ်ဖျေံတိထ္ကးအာအိုတ်တးဂှ်ကလေင်ကေတ်ဂွံမံင်ဏီဟာ၊  ဓဝ်ပတှ်ေခိုဟ်ခိုဟ်လ္တူညးသ္ကံတံဂှ်လေဝ်အိုတ်အောန်ကၠုင်ကီုရ၊ ဣဏံဂှ်ဒုဟ်ထေဲပြဟ်ပ္ဍဲဘဝအဲညးချူလိက်ဏံဂွံဆဵုကၠုင်ရ၊  −−  ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ် ဇၟာပ်ညးအဲထေင်ဗၠေတ်မှာကၠုင်ဒၟာနူစိုတ်ပြဟ်ထေဲပြဟ်တံဂှ်နွံတဴသီုညးဖ္အိုတ်ရအောန်ကဵုဂၠိုင်၊  ယဝ်ဒှ်မၞိဟ်ထေဲအောန်ထေဲလဇုဲဏောင်တှ်ေ ဂွံဒုင်ကေတ်ဂုဏ်ဖဵုနာနာသာ်ပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲသက်ပ္တောံၜိုတ်ဟွံမွယ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဇၟာပ်ညးအဲလေဝ် ဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုကဵုဂၠိုင်ဂၠိုင်ညိ၊  ထေဲဟီုဂှ်ယဝ်ချူလဝ်ဂွံတှ်ေ ချူစွံလဝ်ပ္ဍဲစၞာံဇကုပိုဲ ညံင်ကဵုပိုဲထပက်ဝေင်အင်ယန်ရုပ်ကၞုဲရုပ်ကၠရုပ်ကၠဵုတံဂှ်တှ်ေ တၟေင်ဒှ်ဖဵုကဵုမံင်သတိသွက်ပိုဲဏံခိုဟ်အိုတ်မွဲရ၊  ဇၟာပ်ညးအဲလ္ပဝိုတ်ထောံညိ၊ (ထပက်စွံလဝ်ဂွံတှ်ေ ထ္ပက်လဝ်အိုတ်ဟေ − လ္ပထေဲ လ္ပထေဲ လ္ပထေဲဏံညိ) ။
လ္ၚဵုဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဒေါသမံက်တိတ်ကၠုင်ဂှ် မူရောဟွံတီမွဲသာ်အရာလဵုဒှ်ဖဵုအရာလဵုကဵုဒုဟ်တုဲ ထေဲတိုန်ညးသ္ကံရံင်ဟွံညာတ်ဟိုတ်ဖဵုအိုတ်ရ၊ စိုတ်ထေဲဂှ်အုပ်ဓလီုဂွံလဝ်အလုံခန္ဓမွဲဖ္အိုတ်တုဲ အလုံခန္ဓကာယပိုဲဏံမွဲဖအိုတ်ဂှ်ဂၠုဓီုအာကီုရ၊ မၞိဟ်ထေဲကၠာဂှ်ဒှ်ဒေါသက္တဵုဒှ်တုဲယျတှ်ေ အရာလဵုကၠောန်ဝါတ်ဂှ်ဒှ်ကမၠောန်ကၠောန်သ္ပလောဲသွာတဴတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ထေဲပြေဂှ်ဟေင် ညးဒးဒုင်ဒဒိုက်အရာမကၠောန်သ္ပဏာနာနာသာ်တံဂှ် ခန္ဓဇကုပိုဲဏံပၠန်ရ စိုတ်ဒှ်နာဲတုဲ ခန္ဓဏံဒှ်ဍိက်ပၠန်ရ၊ ထေဲကၠာအိုတ်ဂှ် ထ္ၜးကေတ်အစောံစရာဲသွံစမုက်မတ်ညးသ္ကံကၠာရ၊ ပ္ဍဲအခိင်ဓဝ်ထေဲဂှ်ထ္ၜးတိုန်ရုပ်ရဴပေင်ပေင်ကၠးကၠးဂှ်ဟေင် ညံင်ရဴကုတ်ကအ်ဇြောတ်ဆီညးသ္ကံမာန်ရ၊ ပ္ဍဲကဵုစက္ကဏံဂှ်ဟေင်ရမူရောဟွံဖေက်တဴမွဲသာ်တုဲ ရုဲကၠဟ်ပ္တိတ်နင်မအရေဝ်ပသပသအုဲအုဲအရာဟွံမွယ်ကဵုဓဝ်မဂွညးသ္ကံအိုတ်ရ။
မၞိဟ်စိုတ်ပြဟ်ထေဲပြဟ်ဏံဂှ် ဂစိုတ်မိမၜါလေဝ်ဒှ်လေပ်မာန်မံင်ရ၊ ဂစိုတ်ခမဳသင်တံလေဝ်လောဲသွာမာန်ရ၊ သွက်မၞိဟ်အောန်ကဵုဒေါသဒေါသနွံအောန်တံဂှ် ဒဒိုက်စိုတ်ဒဒိုက်ကာယဟွံမွယ်ဗွဲလက္ကရဴရ၊ ပွမထေဲဏံဂှ်ထ္ၜးကၠုင်ဒုဟ်ဒဏ်နာနာသာ်မာန်ရ၊ ညံင်ရဴပ္ဍဲဘဝတ္ၚဲဏံကီု ပ္ဍဲကဵုပုံအာဂီုတံဂှ်ကီု ထ္ၜးကၠုင်ကဵုဓဝ်ပွမထေဲကဵုပိုဲတံဂွံတီနွံကၠုင်ဂှ်ကီုတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုဖဵုနာနာလီုလာ်စာ်ထောင်အာနူညးမွဲထေဲပြဟ်စိုတ်ပြဟ်တံဂှ်မာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးဂစိုတ်ထောံဓဝ်ထေဲဏံအိုတ်ညိ၊ လ္ပဂိုင်ဒေပ်စွံလဝ်ဍေံပ္ဍဲခန္ဓပိုဲဏံအိုတ်ညိ၊ ဍေံဂှ်မိမအပါနော်မိနော်ပိုဲဟွံသေင်ပုဟ်၊ တံင်ဂြဲပ္တိတ်ကေတ်တုဲ အာကၠဟ်ထောံပ္ဍဲဇောဝ်ကြုင်ၜဳဇၞော်တေံအိုတ်ညိ၊ ပွမထေဲပြဟ်ဟွံမွယ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုတံဂှ် ဒှ်ဆအရီုမွဲဍောတ်ကီုတုဲ ယဝ်ပိုဲတံဟွံဆက်ဗဂဵုလဟဵုအာကဵုဍေံမ္ဂးတှ်ေ အရီုထေဲတံဂှ် ဍေံဂွံဂၠိုင်တိုန်မာန်ဂှ်ဂၠံင်ဍာန်ဟွံမွယ်ရ၊ ဥပမာမွဲဂှ်တှ်ေ −−  ၜိုန်ရပိုဲဏံဒှ်မၞိဟ်ထေဲပြဟ်ကီုလေဝ် ဒၞာဲလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ညံင်ကဵုပိုဲလၞုဟ်ကလေင်ဟီုကဵုဍေံတုဲ ပိုဲဏံအေင်ထောံမံင်သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်တုဲ ဂွံမွဲချိန်ခဏဂှ်ဟေင် စိုတ်ပိုဲဏံဂှ်ညိင်ဟွံမွယ်ကဵုဒက်စိုတ်ကဵုညးမွဲတေံရ၊ ဇၟာပ်ညးအဲကေင်ဒုင်စသိုင်နွံမံင်ဖအိုတ်ရအောန်ကဵုဂၠိုင်ဟွံသေင်ဟာ၊  ပ္ဍဲကဵုစက္ကဏံဂှ် ယဝ်ပိုဲတံဟွံလၞုဟ်ကလေင်ဟီုမ္ဂးတှ်ေ တ္ၚဲဏံပိုဲဂွံစပုင်ပ္ဍဲသ္ၚိ ဂွံဆဵုမုက်ကောန်မတ်ဗြဴမွဲစွံညဳညဳဂှ်လေဝ် လဆောဝ်တှ်ေစိုတ်ပိုဲပြဟ်ဒှ်သၞတက်ၜုင်ဂစိုတ်ဂယျိုင်ညးသ္ကံတုဲ  ဒးမံင်ပ္ဍဲသ္ၚိစါတ်ဒးလုပ်ထံင်လေဝ်ဒှ်မာန်မံင်ရ၊  ဟိုတ်ဖဵုတၞဟ်တၞဟ်တံဂှ်လေဝ် နွံမံင်ဗဝ်သအဝ်ကီုရ၊  ဣဏံဟီုဂှ် သက်သဳသာဓကကၠးကၠးဇၟာပ်ညးအဲကေင်ဆဵုကေင်ကၠောန်ကေင်ဒှ်လဝ်ဖ္အိုတ်ရ။  (ခိုဟ်မံင်ရအဲအေင်ဒုင်ထောံ ၊ ယဝ်အဲဟွံအေင်ထောံတှ်ေ အဲစိုပ်ထံင်ရဏောင်အလန်ဏံ ဟး ဟး ဟး) ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဏံတုဲ ထေက်ကြိုက်ပိုဲကောန်ဂကူတံဒးဂစိုတ်ထောံဓဝ်ထေဲဏံအိုတ်ညိ၊ ယဝ်ပိုဲကောန်ဂကူတံဂစိုတ်အရာတၞဟ်တုဲဟေင် ပိုဲတံတိက်လေဝ်ဒှ်ဒဒိုက်ဟွံမွယ်ကဵုတသိုက်စိုတ်ကွေံကွေံရ၊ ဆဂးဂှ် ယဝ်ပိုဲကောန်ဂကူတံဂံင်ဂစိုတ်ထောံဓဝ်ထေဲဏံတုဲမ္ဂးဟေင် ပိုဲဏံတိက်သၠိင်ဟွံမွယ်ကဵုဒဒိုက်တုဲ စိုတ်တေံဂှ်လေဝ် ဟွံမွယ်ကဵုသရပွမပလီုဂၠံင်ဍာန်ဘဝပိုဲတံကီု  အခိင်မသှ်ေအခါဂျိုင်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံလအ်ဂွံအာစိုပ်သုသာန်တေံဂှ် ကော်စတသိုက်ဍုင်သွဝ်တုပ်တုပ်ကီုရ၊ ပါ်ပဲါဗ္စာရဏာဓဝ်ထေဲဂှ်ဂွံၜိုတ်ဏံတုဲဒှ်ဟေင် ပွမထေဲပြဟ်စိုတ်ပြဟ်တံဂှ် ကၠေံအိုတ်အာယျဟာ၊ ယဝ်ရဟွံအိုတ်အးအာဏီမ္ဂးတှ်ေ ဆက်တုဲသုင်စောဲအာနဲကဲဏံဂှ်ပၠန်ညိအဴ၊  ဆက်ဗှ်အာညိပၠန်  ကြပ်အိုတ်မံင်ရဏောင်။
နဲကဲ(၃) ဒးကူချပ်ဒၟံင်တွဵုဖဵုခိုဟ်ခိုဟ်ပ္ဍဲကဵုမၞိဟ်ပိုဲတံမထေဲတေံကေင်နွံလဝ်ကဵုပိုဲဂှ်ကီုညိ၊
သဘာဝပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ်တှ်ေ ခိုဟ်လေဝ်နွံတဴပရေံလေဝ်နွံတဴကီုရ၊ ဂၠာဲမၞိဟ်ခိုဟ်အာဖ္အိုတ်အရာနာနာအိုတ်သီုတံဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ်အဲညးချူလိက်ဏံဂၠာဲဟွံဆဵုမွဲကီုရ၊ လဆောဝ်လဆောဝ်ဂှ်တှ်ေ ဒၞာဲပိုဲဏံခိုဟ်ဂှ်ညးတၞဟ်တံဟီုဟွံခိုဟ်၊ ဒၞာဲပိုဲတံဟီုဟွံခိုဟ်ဂှ်ပၠန်လေဝ် ညးတၞဟ်တံဟီုခိုဟ်ဒးရ၊ ဟိုတ်ဖဵုနာနာ ညးတၞဟ်ပွမကၠောန်ကၠုင်လဝ်လ္တူပိုဲဟွံပေင်စိုတ်တုဲ ပွမထေဲဒက်လဝ်စိုတ်ဒှ်မာန်အိုတ်ရ၊ ဣဏံဟီုဂှ် ဒှ်တဴဟွံဒးဂၞပ်စိုတ်ပိုဲတုဲထေဲတိုန်ကဵုညးမွဲတေံရ၊ ထေက်ကဵုဒးကလေင်ရံင်အာဒၞာဲဍေံကေင်ကၠောန်လဝ်ဖဵုခိုဟ်ခိုဟ်လ္တူပိုဲနွံမံင်ၜိုတ်ဂလိုင်လဵုကီုရော၊ ဍေံဗၠေတ်ပရေံအာမွဲအလန်ဂှ် ခိုဟ်ဍေံကေင်နွံလဝ်လ္တူပိုဲပိပန်အလန်တုဲ ယဝ်ပိုကလေင်နုက်ထောံမ္ဂးတှ်ေ ခိုဟ်ဍေံဂှ်သှ်ေနွံမံင်ၜါပိဏီရလ္တူပိုဲ၊  ၜိုန်ရဖဵုခိုဟ်ဍေံကေင်ကၠောန်လဝ်ဟွံမွယ်လ္တူပိုဲကီုလေဝ် ယဝ်ရဍေံဗၠေတ်အောန်ညိညဏောင်တှ်ေ ပိုဲဏံထေက်ကဵုဒးသၠးအခေါင်မာန်ရ၊ ယဝ်ဍေံဗၠေတ်ဂၠိုင်အာဏောင်ပၠန်လေဝ် အတိုင်သဘာဝညံင်ဂွံစှ်ေကဵုဗဗွဲဓဝ်မာန်ဂှ် ဒးဖန်အာလ္တူညးသ္ကံမာန်ရ။
မၞိဟ်လ္ၚဵုတံဂှ် ကၠောန်သ္ပနဇိုင်နဲတဲတံဂှ်ခိုဟ်တဴကွေံကွေံရ၊ ဆဂး အခိင်ဟီုအရေဝ်ဂှ်ဟွံမွယ်ကဵုယေန်သၞာင်သၟန်ပါင်ဟွံခိုဟ်ကီုလေဝ် ဆဂးဟွံကၠောန်သ္ပကဵုညးလဵုမွဲဒးဒှ်ဒဒိုက်မာန်ကီုရ၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုတံဂှ်ပၠန်လေဝ် ကၠောန်သ္ပနဇိုင်နတဲဂတးမတ်ဂှ်ဟွံမွယ်ကဵုယေန်သၞာင်ကီုလေဝ် ဆဂး ဟီုအရေဝ်ဍိုန်ၜိုတ်သာယာလောန်တုဲ ဍိုက်ပေင်ကဵုအဓိပ္ပဲါဟိုတ်ဖဵုနာနာရ၊ ညးလ္ၚဵုဂှ်သၟန်ပါင်ပရေံဆဂးစိုတ်ခိုဟ်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုတံဂှ်ဆက်ဆောံကဵုညးတၞဟ်ဟွံဂတာပ်အခေတ်ကီုလေဝ် ဆဂးဂှ်ဍေံဆာန်ကမၠောန်ဍေံမကၠောန်စိုတ်စှ်ေကဵုကမၠောန်တုဲ ညံင်တာလျိုင်ဂွံပြေဂှ်ဍေံဂစာန်ကၠောန်အာရ၊ ညးလ္ၚဵုဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံဍေံသ္ပကဵုပိုဲဗၠေတ်ပရေံအာကီုလေဝ် ဆဂး ဖဵုခိုဟ်ခိုဟ်မလောန်ကၠုင်ဂှ်လေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်ဗွဲမဂၠိုင်၊  ယဝ်ကူချပ်တုဲစိုတ်ပိုဲဏံဒးကၠိဒးဒှ်ဒေါသတှ်ေ ပိုဲတံလ္ပရံင်ဒၞာဲဟွံခိုဟ်တံဂှ်ညိ၊  ဒးအာရံင်ကေတ်ဒၞာဲဍေံမကၠောန်လဝ်ခိုဟ်ခိုဟ်တံဂှ်ညိ၊ ယဝ်ရလပါ်ခိုဟ်ခိုဟ်မုရောဟွံမွဲယ်မ္ဂးတှ်ေ  ဒးရံင်ဍေံဇေတ်ဇေတ်ဟီုဂှ် ရံင်နကဵုပညာညံင်ဂွံဒှ်ဖဵုခိုဟ်ခိုဟ်တုဲ စွံဓဝ်မေတ္တာလ္တူဍေံဟီုဂှ် −  အဵု အဲဆာန်ဍူဍေံကွေံကွေံရ၊ မၞိဟ်ဗီုဍေံအာဂတးနူဏံမ္ဂးတှ်ေ ဒးဆဵုကေတ်ပြသၞာနာနာသာ်မာန်ဏောင်၊ ယဝ်ရဒ္ဂေတ်ပွစိုတ်ဍေံဒှ်ဒၟံင်သာ်ဏံတှ်ေ နရက်တေံဂှ်မင်ဒၟံင်ဍေံဍာံဍာံဏောင်၊ ဟိုတ်ဖဵုသာ်ဏံပိုဲတံဒးချပ်အာတုဲ ဒှ်သွက်သ္ဂောံကၟာတ်ထောံအရီုဓဝ်ထေဲတံဟွံဂွံမံက်တိက်ကၠုင်ထ္ၜးရုပ်ရဴဂှ်ကီုရ၊ သၠာဲထောံညံင်သ္ဂောံညာတ်ဓရ်ကၠးကၠးမွဲတုဲ ကူချပ်ဗီုလဵုဂွံရီုဗင်ဍေံနဲကဲလဵုမာန်ရော၊  သီုဖ္အိုတ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲဗွဳဗွိုင်ပိုဲဏံဂှ်တှ်ေ ဗီုပိုဲမိက်သ္ဂောံကဵုဒှ်အၚာပ်စိုတ်ပိုဲဏံဂှ်ဒှ်အာဟွံမာန်တုဲ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးပြံင်သၠာဲ၊ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးဗဂဵုလဟဵုအာ၊ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုဂၠိုင်ဂၠိုင်လ္တူညးသ္ကံတုဲ ညံင်ဂွံစှ်ေကဵုဇၟောဝ်ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲဇေတ်ဇေတ်မာန်ဂှ် သုင်စောဲအာဘဝအိုတ်ညိ၊ သှ်ဗလးအာပြသၞာအိုတ်ညိ၊ ယဝ်ရပိုဲကောန်ဂကူတံကူချပ်ပါ်ပဲါဂွံသာ်ဏံတုဲထေဲဟွံပြေထေဲဟွံအိုတ်ဏီမ္ဂးတှ်ေ သုင်စောဲအာနဲကဲသၟဝ်ဏံပၠန်ညိ၊  နဲဏံလက္ကရဴအိုတ်ရဏးကောန်ဂကူတံ၊  ယဝ်ထေဲဟွံပြေမ္ဂးတှ်ေ ကမ်ဒကာကဵုဒကာကမ်လကျာ်ကဵုလကျာ်ရ။
နဲကဲ(၄) ပွမထေဲဏံဝွံဒှ်ညံင်ရဴအာကေတ်နင်ဒဒိုက်နာနာသွက်ဘဝဇကုရ ၊
ပွမထေဲဏံဝွံ ဒှ်ညံင်ရဴအာကေတ်နင်ဒဒိုက်စိုတ်နာနာသာ်သွက်ဘဝပိုဲဏံတုဲ ဒှ်ညံင်ပ္ကောံဂၠာဲအာကေတ်နင်ပြသၞာနာနာတုဲ လပါ်ညးမွဲတေံဂှ် ညံင်ဍေံသ္ဂောံအရိုက်မုက်ကဵုပိုဲမာန်ဏောင်၊ ယဝ်ပိုဲထေဲပြဟ်စိုတ်ပြဟ်က္ဍင်တှ်ေ သွက်ညးမွဲတေံဂှ်မိက်စိုတ်ကွေံကွေံရ၊ ဟိုတ်နူကဵုစိုတ်ပိုဲဒှ်အာသရတုဲ ဟိုတ်ဖဵုပ္ဍဲပိုဲဏံဂှ်နွံအောန်ကၠုင်ရ၊ ပေဲါဗ္တိုက်ဏံဂှ်လေဝ်ကျအာမာန်လောဲလောဲရ၊ သွက်ညးထေဲပြဟ်စိုတ်ပြဟ်တံဂှ်ဒးစွံသတိအိုတ်ညိ၊ ညးမွဲလပါ်တေံ ယဝ်ဍေံစောန်ဒၟံင်နဲကဲပညာစိုတ်မ္ဂးတှ်ေ သွက်စိုတ်ပိုဲဂွံကၠိဂွံဒှ်အာသရဂှ် ဍေံဖန်ကၠောန်ကဵုပိုဲသတိလီုတုဲ ညံင်ကဵုပိုဲဂွံထေဲတိုန်ပြဟ်ပြဟ်မာန်ဂှ် ဍေံဂၠာဲဟီုကၠောန်သ္ပတုဲ ပိုဲဏံသတိလ္ပကဵုလီုလာ်ဗက်အာဗျုဟာဍေံတုဲ နဲကဲဂတာပ်အခေတ်စိုတ်မွဲလွဳလွတ်လဝ်ခိုဟ်ခိုဟ်တုဲ ပြိုင်ပ္ကာန်အာကဵုပြသၞာတံဂှ်ညိ၊ သၟိင်ဍုင်တံဂှ်ကီု သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ်တံဂှ်ကီု ရဲသွံရာန်ကပေါတ်သၠာဲဂတးတံဂှ်ကီုလေဝ် ညးတံသုင်စောဲဒၟံင်ပညာစိုတ်ကွေံကွေံတုဲ စိုတ်ဏံမွဲဟေင်ရဒှ်ညးသ္ဂုတ်သွာတ်သွက်အရီုနာနာအလုံခန္ဓပိုဲမၞိဟ်ဏံဖ္အိုတ်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ စိုတ်မွဲဟေင်ဂှ်ဒှ်အဓိကရ၊  ကောန်ဂကူတံလေဝ် တီတုဲစိုတ်ဏံဒှ်ၚုဟ်မးကဵုဘဝပိုဲဏံၜိုတ်လဵုဂှ် မင်မွဲဗဂဵုလဟဵုလဝ်စိုတ်ပိုဲဏံလ္ပကဵုဒှ်အာသရအိုတ်ညိ၊  ကၠောန်ကုသဵုဂှ်လေဝ်ပဠေဝ်စိုတ်ဏံမွဲဟေင်ရ၊ ကၠောန်ခိုဟ်ဂှ်လေဝ်ပဠေဝ်စိုတ်ဏံမွဲဟေင်ရ၊  ယဝ်စိုတ်ပိုဲကျေဝ်စိုတ်ပိုဲဟွံဒှ်အာသရမ္ဂးတှ်ေ မုပိုဲချပ်ချပ် အရာလဵုပိုဲတံမိက်သ္ဂောံကၠောန်ကၠောန်ဂှ် ဂွံကြပ်စိုပ်အာတိုင်ပ္ကဴတေံလောဲလောဲမာန်ရ၊ ကုသဵုခိုဟ်ကုသဵုပရေံလေဝ်နွံဒၟံင်ပိုဲစိုတ်ပိုဲတံကၠောန်ကမၠောန်ရ၊ ဟိုတ်ဏံဟေင်ရ နာဲပိုဲဂေါတမညးဗ္တောန်ကဵုပိုဲကောန်တံကဵုမာန်စိုတ်ဏံညိ၊  ယဝ်ပိုဲမာန်စိုတ်ဏံတုဲတှ်ေ ပိုဲမာန်ကေတ်စိုတ်ညးဂမၠိုင်လ္တူဂၠးတိဏံသီုဖ္အိုတ်လောဲလောဲရ။
မၞိဟ်ထေဲတံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကေတ်ပရေင်ယုတ်ယုတ်တံဂၠိုင်ကဵုဇဳသာ်ၜိုတ်အစောံစရာဲဍေံနွံရ၊ သွက်ဂွံကဵုမၞိဟ်ဍေံဟွံပေင်စိုတ်တေံညံင်ဂွံဒှ်ဒဒိုက်မာန်ကီု၊ ညံင်ဘဝဂွံလီုလာ်အာမာန်ကီု၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်မထေဲဟွံပေင်စိုတ်ကဵုပိုဲဍိုက်ကေက်တံဂှ် ဍေံတံသုင်စောဲနဲကဲပလီုစိုတ်တုဲ ညံင်စိုတ်ပိုဲဂွံထေဲတိုန်လောဲလောဲသတိပိုဲဂွံလီုအာတုဲ ဂွံကၠောန်တဴကမၠောန်အရာအိုတ်သီုဂှ်ဗၠေတ်အာဖ္အိုတ်မာန်ကီုရ၊  ယဝ်ရဆဵုသၞထေဲပြဟ်ဟွံမွယ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုတှ်ေ ပိုဲဏံတက်စသာညိညရ၊ ယဝ်ရဆဵုဒးသၞနွံကဵုပညာစိုတ်ဏောင်တှ်ေ ဒၞာဲဏံရညးလဵုမွဲထိင်စိုတ်သတိခိုဟ်် နဲကဲညးလဵုဂတာပ်အခေတ်တှ်ေ ညးဂှ်ဟေင်ဂွံပေဲါအံင်ဇၞးပေဲါဗ္တိုက်ဏံရ၊ မအရေဝ်သာ်ဏံဂှ် ညးလဵုမွဲလေဝ် ဂွံပါ်ပရအ်ကဵုနွံအောန်ကွေံကွေံတုဲ ပ္ဍဲညးတၠပညာတံလေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်တှ်ေညးတံစွံလဝ်သွက်ဂွံသုင်စောဲသွက်ဘဝညးတံရနွံဂၠိုင်၊ သွက်ပိုဲမၞိဟ်သာမညာတံဂှ်တှ်ေ ဂွံအာလုပ်စိုပ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲရဂှ် ကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတံလေဝ် မၞိဟ်ဂွံသုင်စောဲစကာကၠိုဟ်ကေတ်ဟိုတ်ဖဵုဏံဂှ်နွံအောန်ကွေံကွေံတုဲ ဟိုတ်ဏံဟေင်ရ ပတှ်ေကေတ်အရေဝ်ဒဿနမွဲပိုဒ်ဂှ်(ပိုဲမၞိဟ်ဂျိုင်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်ဒးကၠောန်ဖဵုခိုဟ်မွဲဟေင်ရ)တုဲ စွံလဝ်လေဝ်ဒှ်ဖဵုသွက်ဘဝဇကုညးမွဲဓဝ်တုဲ ညံင်ကဵုဒှ်ဒၟံင်မၞိဟ်အတ္တမွဲကီုရ၊ ဟွံစွံလဝ်သွက်ဘဝဇကုညးမွဲဓဝ်တုဲ ညံင်သ္ဂောံကိတ်ညဳကဵု ပိုဲမၞိဟ်ဂျိုင်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်ဒးကၠောန်ဖဵုခိုဟ်မွဲဟေင်ရရန်လဝ်သာ်ဏံတုဲ တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ် သွက်သ္ဂောံဒှ်အာပရင်တဲကောန်ဂကူမန်ပိုဲခိုဟ်အိုတ်ပ္ဍဲဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ဒးပါ်ပရအ်ဏာကဵုဗဟုသုတဏံကီုရ။
ပိုဲတံတီကၠိုဟ်ဆဵုကေတ်သာ်ဏံတုဲ ဟွံထေက်ကဵုဒးပလီုဘဝဇကုနကဵုပွမထေဲတံဂှ်ညိဏး၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲဒးဍိုက်ပေင်ကဵုဓဝ်သတိတုဲ အရီုစိုတ်ပိုဲတံညံင်ဟွံဂွံထေဲတိုန်ပြဟ်ပြဟ်လောဲလောဲတုဲ မုက်မတ်ပိုဲဏံလေဝ်ဟွံလီုအာ အရီုနာနာလေဝ်နွံညိင်မံင်ဟွံလီုလာ်မွဲသာ်တုဲ ကၠောန်အာကမၠောန်လေဝ်အတိုင်သဘာဝရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်ကူချပ်ကဵုပိုဲ ကဵုဒဒိုက်ကဵုပိုဲတံဂှ်ဟေင်ရကလေင်ဒှ်တဴဒဒိုက်စိုတ်ဟွံသာရ၊ ဍေံကၠဟ်ကဵုပိုဲတုဲ ပိုဲဏံဟွံဒုင်ရပ်ဂိုင်ကေတ်မ္ဂးတှ်ေ ဗွဲစၟတ်ဒးကလေင်စဴအာနူဒၞာဲဍေံမကၠုင်တံဂှ်ဟေင်ရ၊ ညံင်ရဴညးတၞဟ်လက်ဒေါန်ပိုဲဏံကီု မုရောပိုဲဏံဟွံဗၠေတ်မွဲသာ်တုဲ ဍေံလက်နင်ကဵုပိုဲဂွံမိင်တုဲ ယဝ်ပိုဲဏံဟွံကလေင်လက်ဏာကဵုဍေံမ္ဂးတှ်ေ မအရေဝ်လက်တံဂှ်ဟေင်ကလေင်စဴအာဒၞာဲဍေံမကၠုင်ဇၟာပ်မဖ္အိုတ်ရ၊  ဣဏံဂှ်သဘာဝမွဲဟေင်သ္ဂုတ်သွာတ်ကေတ်ကေတ်ရ၊  ပိုဲတံထေက်ကဵုဒးကၠိုဟ်သဘာဝအိုတ်ညိ။
ယဝ်ရသၞကဵုနင်ဒဒိုက်ပ္ဍဲပိုဲမ္ဂးတုဲ ယဝ်ပိုဲဒုင်ကေတ်ဒှ်ဒဒိုက်စိုတ်တုဲ ဘဝညးဒှ်ဒဒိုက်ဂှ်ဟွံသေင်ကဵုသၞတံဂှ်ပုဟ်ဏး ပိုဲဏံမွဲဟေင်ရဒးဒုင်ကေတ်ပေင်ပေင်ဏောင်၊ ပေဲါဗ္တိုက်ဏံဂှ် ပိုဲဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာဍာံဇေတ်မ္ဂးတှ်ေ ထေက်ကဵုဒးဍိုက်ကေက်အိုတ်ညိ၊  ယဝ်ရပေဲါဗ္တိုက်ဏံပိုဲကောန်ဂကူတံဟွံမာန်မ္ဂးတှ်ေ ဗီုလဵုဂွံကော်စကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာဂှ်ဏီရော၊  ယၟုအပါပိုဲဂေါတမဂှ်ဟွံလီုလာ်အာအိုတ်ပုဟ်ဟာ၊  ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ပိုဲဆာန်အပါပိုဲဂေါတမမ္ဂးတှ်ေ ပေဲါဗ္တိုက်စိုတ်ဏံဂှ်လ္ပကဵုဒးဒုင်ကျအာညိ၊ ပေဲါဗ္တိုက်စိုတ်ဏံယဝ်ပိုဲကောန်တံမာန်အံင်ဇၞးကၠုင်မ္ဂးတှ်ေ ကုသဵုခိုဟ် ပါရမဳနွံ ၚုဟ်မးဇၞော်တံဂှ်လေဝ် အပါပိုဲညးပအပ်ပြာပ်ကဵုပိုဲဖ္အိုတ်ရ၊  ဟွံပတေဟ်မ္ဂးတှ်ေသုင်စောဲစမ်ညိအဴ။
ပေဲါဗ္တိုက်စိုတ်ဏံယဝ်ပိုဲကောန်ဂကူတံမာန်ကၠုင်တုဲယျတှ်ေ သၞတံဂွံအာကၠဟ်ဒဒိုက်စိုတ်ဏံကဵုညးဂှ်မွဲနွံရော၊ ယဝ်ရရုပ်ရဴဘဝမွဲဟွံမွယ်သွက်ဂွံဒုင်ကေတ်နင်ဒဒိုက်စိုတ်သၞတံမကၠဟ်နင်ဂှ်တှ်ေ ဍေံပအပ်ကဵုညးဂှ်ရော၊ ဍေံပအပ်ကဵုဒဒိုက်ညးဂှ်မွဲနွံဂှ်ရော၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဇကုပိုဲဏံရဒှ်တမ်ရိုဟ်ကၞက်သိုင်ပတိုန်ကေတ်ဒဒိုက်စိုတ်မွဲတုဲ ဂွံအာထေဲကေတ်ဍေံမာန်လောဲလောဲရ၊ သီုဖ္အိုတ်ဏံဂှ် ဒးသုင်စောဲဓဝ်အေင်ဒုင်  ဒးသုင်စောဲသတိ   ဒးသုင်စောဲပညာဂတာပ်အခေတ်တုဲ နွံမွဲပၠန်ဟီုဂှ်တှ်ေ ဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုကဵုဂၠိုင်ဂၠိုင်အိုတ်ညိ၊  အုပ်နိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရအဴ  ။
ကဵုဂွံဒှ်တသိုက်စိုတ်အိုတ်ညိအဴကောန်ဂကူမန်တအ်
လိက်အုပ်ဏံ တ္ၚဲဏံချူလဝ်ဗွဲက္ဍန်ရ၊ သွက်တ္ၚဲဂတးတေံဟီုဂှ် ဆက်ချူဗပေၚ်စုတ်အာသိုက်သိုက်ကီုရ၊ စဵုကဵုဒှ်လိက်အုပ်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲအုပ်မာန်ဂှ် ကောန်ဂကူမန်တံလေဝ်မၚ်စၟဳဗှ်အိုတ်ညိ၊ မလိက်ဗၠေတ်ဒးပဵုယအ်ယဝ်နွံတှ်ေ ပဠေဝ်တုဲဗှ်အာအိုတ်ညိ၊ တၚ်ဂုဏ်ရအဴ။
နိဿဲ
http://www.trilakbooks.com/product/198679/%E0%B8%97%E0%B8%B3%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%84%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B6%E0%B8%87%E0%B8%88%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%82%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%98.html
ဂစေံပူ
ဂစေံပူဝွံကေုာံခဴစးပူရ ဆက်ဗဵုအာပ္ဍဲဝဳကဳအင်္ဂလိက် ဟွံသေင်မဂ္ဂး ဆက်ချူအာညိ။
နာဍဳ
နာဍဳ(Hour) ဂှ် ဒှ်အပိုင်အခြာ အခိင် မနွံလလအ် ပွိုင် ၃၆၀၀ စက္က ဟွံသေင်မ္ဂး ၃.၆ ကဳလဝ်စက္ကရ။ နာဍဳဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိမ္ဂး ညးချူဖ္ဍန် နကဵု "h" (မကေတ်အက္ခရ် လတ္တေန် hora) တုဲ နကဵုဘာသာမန် မချူဖဍန်ဂှ် ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ဏီရ။ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗတံဂှ် နွံ ၂၄ နာဍဳ။ ပ္ဍဲမွဲနာဍဳဂှ် နွံ ၆၀ မိနေတ်။ မအရေဝ်နာဍဳဝွံ ပ္ဍဲလိက်တၟအ်မန်ခေတ်တြေံ (လိက်တၟအ်သြိုင်နန်ဗုကာံ)ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲ ဥပမာ "မ္သုန်မိမောက် ကိန္တုဖလ္လဂုန် တ္ၚေယ်အာဒိတ္တဝါရ် စိပ်ပိယာမ် ဒုံဟိစ် ပိပဟရ် မ္သုန်နာဍဳ ဍေးအာရ်တုက်ဍေက်" ဗီုအပိုင်အခြာအပိုင်အခြာ လလအ်အခိင် နာဍဳ ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ်ဂှ် ဟွံတုပ် ကုအပိုင်အခြာ နာဍဳခေတ်လၟုဟ်ရ။
အပိုင်အခြာအခိင် ဟိန္ဒူ
ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်ဟိန္ဒူတြေံ မပ္တံကဵု ပြကိုဟ်ဗေဒဓ၊ ပြကိုဟ်ဘဂဝန္တ ပုရဏ၊ ပြကိုဟ် ဗိသၞူပုရာန်၊ ပြကိုဟ်မဟာဘရတ၊ ပြကိုဟ်သုယာသိဓန္တတအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် အပိုင်အခြာကာလ တၞဟ်ခြာဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။ မန်ခေတ်တြေံ (သဓီု/ဗုကာံ)တအ် ဒုင်ကေတ်လဝ် နဲလဵုဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ။ အပိုင်အခြာအခိင်ဟိန္ဒူဂှ် ဗွဲခမၞန်မ္ဂး ဂွံဆဵု အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ထံက်ပၚ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံ၊ဂကောံ
ဂကောံထံက်ပၚ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံ (Society of Supporting for M.B.S.S.T.) ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ 15 Jan, 2016 အခိၚ်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲဌာန ဘာတက္ကသိုလ် မဟာဇူလာလောန်ဂေန် MCU အယုဒ္ဓယာဂှ် အတိုၚ်ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံ မကဵုအခေါၚ် သ္ပသမ်တီလဝ်ဂှ် တ္ၚဲဏအ် သ္ပသမ္တီဏာ သွာၚ်ခရှ် သွာၚ်သၚ်ပ္ဍဲကောံဓရီုရ။
ကောံဓရီု ဒက်ပတန်သ္ပသမ္တီဝွံ နူကဵုညးစၞး ကွးဘာ တက္ကသိုလ် MCU တၠဂုဏ်အ္စာ ပုပ္ဖဟံသာ၊ တၠဂုဏ်အဲနာဲ (ပညာစိုတ်) ညးစၞးကွးဘာတက္ကသိုလ် MU ကီု၊ တၠဂုဏ် အိန္ဒ (က) ဂုဏ်ဍောတ် ညးစၞးကွးဘာ တက္ကသိုလ် MBU တအ်ညးပိတၠ သောၚ်ကၠး ပရေၚ်ကွးဘာတအ်ရ။ တုဲဂှ် ဂကောံသွာၚ်ခရှ် ညးနွံပမိက် မိက်ဂွံထံက်ပၚ် သၚ်မန်ကတ်ပညာတက္ကသိုလ် ဍုၚ်သေံတအ် ကၠုၚ်ကဵုစရၚ် ညးစၞးဂအုပ်ညး ဂအုပ်ညးအိုတ်ရ။
ဂကောံထံက်ပၚ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံ ဒှ်ကဆံၚ်ကမ္မတဳ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံတုဲ အခိၚ်ပေၚ် ၃ ဂိတုမ္ဂး ဒးချူပစိုပ်လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ကုဂကောံရောၚ်။ တုဲပၠန်ကိစ္စ သွက်ဂွံဆက်ချဳဒရာၚ်အာ အရာရာဂွံရေၚ်တၠုၚ်ကောပ်ကာဲ သွက်ဂွံပြေပြံၚ်မာန် ရန်တၟအ်တုဲ နူဂကောံ ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံ ရုဲစှ်ပအပ်ကဵုတာလျိုၚ်
ပ္ဍဲအစဳအဇန်တ္ၚဲဏအ် ကိစ္စဖပ်သၚ်ကီု ကိစ္စဒက်ပတန်သ္ပသမ္တီဂကောံကီု ကိစ္စပွမဒုၚ်ပူဇဴ နူညးဒါယကာထံက်ပၚ်ကီုတုဲ ဆေၚ်စပ်ကု သွက်ဂွံသီကၠဳနာနာတအ်ဂှ် ဆိၚ်ၜတ်လဝ် အခိၚ်မွဲတ္ၚဲပၠန်ရ။
တၠဂုဏ်မွဲတလဟီု "သၚ်မန်တအ် ကၠုၚ်တိုန်မံၚ်တက္ကသိုလ် ဍုၚ်သေံ လောန်ကၠုၚ် ၈ သၞာံပြၚ်ၚ်ရ၊ ဆ္ဂး တ္ၚဲဏအ် ဂကူမန်ပိုယ် စွံအာရီု ရီုဗၚ်ထံက်ပၚ်ကၠုၚ် ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ် သၚ်ကတ်လိက်တအ်ဂှ် မိပ်စိုတ်သက်ဟီုဟွံမွဲရ"။
သၞာံကတ်ပညာ ၂၀၁၆-၂၀၁၇ ဏအ်ဂှ် သၚ်မန် တိုန်ကတ်မံၚ်ပညာ တက္ကသိုလ် နာနာ နွံ ၂၉ တၠရ။ အပ္ဍဲဂှ် Ph.D, M.A. ကေုာံ B.A. တအ် နွံတန်နာနာရ။ အပ္ဍဲဂှ်လေဝ် သၚ်လ္ၚဵု သွာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ သၚ်လ္ၚဵု သွာၚ်ပရေၚ်နာနာ၊ သွာၚ်ပရေၚ်မၞိဟ် သွာၚ်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ သွာၚ်ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ သွာၚ်ဘာသာ တအ်နွံနာနာရ။
ထဝ်မန်၊ နာဲ
နာဲထဝ်မန် (Nai Htaw Mon) (သၠးဂၠံဂဝ် ၁၅ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၄၆) ဝွံ ဒှ်ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (တြေံ) လၟေင် (၄) သီုဒှ်လဝ် ညးလျိုင် ဂဥုပ်ကေင်ကာပၞာန် ပ္ဍဲကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန်ရ။
နာဲထဝ်မန်ဝွံ နူစ မအံင်တန်မလုပ်တက္ကသိုလ် (စှ်တန်)တုဲ သၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် တၞဟ်န ဂွံလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်ဗၠးၜးဂကူမန်တုဲ နကဵုဂကောံသၟတ်မန် သီုဖအိုတ် မသုန်တၠ တိတ်အာ ဌာန်တိဗၠးၜး ဇရေင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ လုပ်စိုပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင်နာနာ မပ္တံကဵု တာလျိုင် ဥက္ကဌ ပွိုင်ဍုင်၊ အစာဘာပၞာန်၊ နူဂှ် ဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကောံ ကေင်ကာဗဟဵု စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၅ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲထေန် စုတိအာတုဲ ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ စဵုကဵုစိုပ် သဘင်သဳကၠဳဗော်ဍုင်မန်တၟိ အလန်ဒသမ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳအလန်ဒသမဂှ် ဒေါအ်ဇူ နူလျိုင် ဥက္ကဌဇၞော်တုဲ ညးဂမၠိုင် ခပတိုန် နဒဒှ် ဥက္ကဌဇၞော် ဂုဏ်တၟေင်ရ။
နာဲထဝ်မန်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ဖိုင်ကၠ ဇၞော်ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက် ကရောမ်အပါနော် ကေုာံ ဣနော်ရ။ နာဲထဝ်မန်ဝွံ ၜိုန်ရ အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေတ်ဒေါအ်ပန်ပှော် ကုသၟိင်တၠဗၟာတအ်ကီုလေဝ် ဓဝ်ပတှ်ေညးနွံမွဲဂှ် "အကာဲအရာလဵုဒှ်ဒှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ကောန်ဂကူမန်ဂှ် သ္ဒးနွံတန်တဴဒၟံင်လၟိုန်ရောင်။" ဂှ် ညးရပ်ဂန်ကၠုင်လဝ်ရ။
ဘဝကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်
နာဲထဝ်မန်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၈ သၞာံ ဂိတုဝှ် ၅ စွေက် (၁၅ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၄၆) တ္ၚဲအင္ၚာ နူမိမ နာဲဒိုင်သုင် (သောင်းစိန်)၊ မိၚိုဲကျဳ (ငွေကြည်) ပ္ဍဲကွာန်ဖိုင်ကၠ ဗဒါဲကွာန်လှာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် မဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵုဒုတိယ မကဵုလဝ်ယၟု မာံအထာ ကာလမံင်ဘာဂှ် ဒှ်အာ ယၟု မာံယှိုဲထာရ။ အခိင်ညးကလိဂွံ အာယုက် မွဲသၞာံဂှ် မိညး စုတိအာတုဲ ညးမံင်ဇရေင်အပါနော်ညး ကေုာံ ဣနာဲ (မွဲအပါ ၜါယာဲ) ပ္ဍဲအရာပ်ထံင်ဘုတ် ကွာန်ကၟာဝက်ရ။ ဣနာဲဂှ် လွဳလွတ်လဝ်ညး ညံင်ကောန်အရင်တုဲ ညးလေဝ် ကော်စ ဣနာဲ "မိ" ကီုရ။ အခိင်မံင်ဘာစိုပ် ဘာတန်မူလဂှ် မံင်ဘာအရာပ်ကွာန်သေံ၊ စဵုကဵုစိုပ် ဘာတန်သမၠုင်ဂှ် မံင်လဝ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်တုဲ စှ်တန်ဂှ် အံင်ပ္ဍဲဘာတန်သမၠုင်လၟိဟ် (၁)ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။
နူစ ၂၃ ဂျူလာင် ၁၉၅၈ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဖျေဟ်လွဟ် လုပ်ကၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲဍုင်တုဲ ကောန်ဍုင်အရင်နာနာတအ် အာတ်မိက်ကၠုင် သွက်ဂွံပသောင်ကလး ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ သွက်ဂွံ ဗၟံက်ပတိုန်ကဵု တွဵုရးဍုင်၊ သွက်ဂွံချူသၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်တၟိတုဲ နကဵု သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဥူနု ဟွံမိက်ပသောင် ပရေင်ကမၠောန်တအ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ် ၂ ဂှ် ပအပ်ထောအ် အဝဵုဍုင် ကုသကိုပ်ပၞာန်ဗိုလ်နေဝင်း နကဵုယၟုပၞာန်သီအဝဵုဍုင်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန်တအ် ဒးဒုင်ရပ်ရ။ တုဲဂှ် သကိုပ်ပၞာန်နေဝင်း ကော်ဘိက် တက်ကျာ ဗော်ပၠန်ဂတး မနွံပ္ဍဲဂြိုပ် သွက်ဂွံ ဓရီုကျာ ပရေင်ၜိုဟ်လလံရ။ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ သကိုပ်ပၞာန်နေဝင်းဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်ဒၟံင် သၟာပၠန်ဂတးတအ် ဒးဗက်အတိုင် ပၟိက်ဂၠံင်တရဴ အလဵုအသဳပၞာန်သၟးတုဲ ပရေင်ပညဳပညပ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံဂှ် ဟွံအံင်ဇၞး ဒးလီုကၠုင်ရ။ နကဵု ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံဆက်ထိင်အာ ပရေင်ၜိုဟ်လလံဍုင်၊ ညံင်ဂွံပသောင် ပြသၞာပရေင်ဍုင်ကွာန် လတူခုင်ဂှ် အာတ်မိက်ကၠုင် ကုအလဵုအသဳနေဝင်းရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ် ဒးဒုင်ဗက်ရပ်ရ။ နာဲဖေသိင်ဇြာ ညးမဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာတက္ကသိုလ် ဒးဒုင်ရပ် ဖျေဟ်ထံင်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာ နာဲဝင်ရောဂှ် ဟွံဒုင်ရပ် ပါဲကၠုင်မံင် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ရ။ အခိင်ဂှ် ညးတအ်ညာတ်ကေတ် ဒြဟတ်ပၠန်ဂတးမန်ဇၞော်ဟေင် အခေါင်မန် ကလိဂွံမာန်ရောင်။ ပ္ဍဲဒပ်ပၠန်ဂတးမန် (ဗော်ဍုင်မန်တၟိ)ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် ဒြဟတ်သၟတ်မလေပ်ပညာတအ်ရ။ နာဲထဝ်မန် ဂွံစုက်လုက် ကုနာဲဝင်ရောတုဲ အလဵုဇကုလေဝ် ညာတ်ကေတ် ပါဲနူ ဂၠံင်တရဴပၠန်ဂတး နကဵုလွဟ်တုဲ အခေါင်ကောန်ဂကူမန် ကလိဂွံဟွံမာန်တုဲ ကသေအ်ဂွံ သကအ်ရဲဇကု သီုဖအိုတ်မသုန်တၠ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် တိတ်အာတိပၠန်ဂတး ဇရေင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။
စပ်ကဵု ညးဂွံလုပ် ပံင်ဘဝ ကုပၠန်ဂတးမန်ဂှ် ညးဟီုကဵုလဝ် လိက်လၟေင်ပရိုင် မန်ဍုင်သအာင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ဗီုဏအ်ရ။ နူအဲဍောတ်တ် ဂွံစအာယုက် ၜါသၞာံဂှ် ဒပ်ဗၟာ ကၠုင်စံင်ကွာန်ပိုဲ။ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဗီုညးကဵုညး ဒးဒြေပ်ဒဴ ပြးဇး။ မိပိုဲ ဓရိပ်ဏာပိုဲ ကဵုအာပါဲမံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ်။ ဒဒှ်စဏအ် ၜိုန်ရဍောတ်ဒၟံင်ကီုလေဝ် ညာတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲမတ် သမ္တီဒးဒၟံင်ရ။ (...) ကာလဇၞော်ကၠုင် မံင်ဘာ လေပ်လိက် ကၠိုဟ်ကၠင်ကၠုင်ဝင်မန်ဇကု၊ ဒဒှ်ရ မန်ဂှ် ဒှ်ဂကူမမံင်ကၠုင် နကဵုသၠးပွးဇကု သၞာံမဂၠိုင်ကဵုကၠံ စရာဲဂကူလေဝ် သၠုင်ပြဲမွဲတုဲ လၟုဟ် မုက်ဍောတ်မတ်သဝ် ဒးဒြေပ်ဒၟံင်ဘဲပၞာန်။ ညးလ္ၚဵုဂှ် အာပ္ဍဲဍုင် ဟွံဂံင်ဟီု အရေဝ်မန်ဇကု။ ညာတ်ကေတ်ဒၟံင် လတူအကာဲအရာ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် နာနာသာ်တုဲ ညံင်ဂကူဇကု ကဆံင်ဂွံသၠုင် မွဲဝါပၠန် ဗီုကၠာတေအ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုင် ဇၟာပ်မန်တအ်ရောင် စှ်ေစိုတ်ရ။ အကြာဂှ် စုက်လုက်ကဵု ညးမဆာနဂကူ နာဲဝင်ရောတအ် နာဲဖေသိင်တအ်။ ညးတအ်ဂှ် ဒှ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်၊ ပိုယ်ဂှ် ဒှ်ကွးဘာတန်သမၠုင်၊ ညးတအ်ကသေအ်ကၟဝ်၊ ဇကုလေဝ် လညာတ်နွံဒၟံင်။ ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် ဝင်မကဵု ဒးကၠောန်တွဵုရောင်တုဲ ဒက်ပတန် ဂကောံသၟတ်တုဲ စချဳဓရာင်ကၠုင်။ နူဂှ် ကမၠောန်ဂှ် သၠုင်တိုန် စိုတ်ဓါတ်လေဝ်ခိုင်ကၠုင် စိုပ်ကၞောတ် ဟွံရပ်လွဟ်မ္ဂး အခေါင်မန်၊ ဍုင်မန် ကလိဂွံမာန် ဟွံသေင် ညာတ်ကေတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ သှ်လိက်စှ်တန်တုဲ ၜိုန်ရအံင်ကီုလေဝ် တိတ်ကၠုင် တိပၠန်ဂတး ဟဂှ်ရ။
ဘဝသ္ၚိကၟိန်
နာဲထဝ်မန်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ဓလေင်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်ဂှ် ဂွံစုက်လုက် ဒှ်ကဝေင်ဇြဟာန် ကုမိဝုတ် (ၜံင် ၁၉၄၈) ဇာတိကွာန်တၟအ်ကၞေင်တုဲ ညးတအ် ဒက်အိန်ထံင် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၆၉ ဂိတုပသာ်ဂှ်ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်သီုဖအိုတ် တြဴတၠ၊ စုတိအာပိတၠတုဲ သှ်ေဒၟံင် ပိတၠဂှ် မိစမ္ပါထဝ် (ၜံင် ၁၉၇၃)၊ မာံအလာံ (ၜံင် ၁၉၈၁)၊ မာံအံင်ဍုင် (ၜံင် ၁၉၈၈) ရ။
ဘဝသၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူ
နာဲထဝ်မန် စိုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၉ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဗော်အလန်ဒသမဂှ် ဟိုတ်နူပရေင်ထတ်ယုက်ကီု၊ ဟိုတ်နူ အာယုက်ဇၞော်တုဲ ဟွံဆက်ဒုင်ရုဲမာဲရ။
နကဵုအခိုက်ဝင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိမ္ဂး ဥက္ကဌဇၞော်တအ်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင် စဵုကဵု ဂွဳဇုတ် ပ္ဍဲခုင်ဥက္ကဌဇၞော်ကီုလေဝ် နာဲထဝ်မန် ပြံင်လှာဲထောအ် အခိုက်ဂှ်တုဲ ဟွံဆက်ဒုင်ရုဲရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညးဂမၠိုင် ရံင်ကဵု ဂုဏ် ကေုာံ ပရေင်ဂိုတ်ဂစာန် မပအပ်လဝ်ဘဝ ကုပၠန်ဂတးမန်တုဲ ခပတိုန်ညး နဒဒှ် ဥက္ကဌဇၞော် (ဂုဏ်တၟေင်) ရ။
စပ်ကဵု တင်ဒုင်ကေတ် လတူတာလျိုင်ဂကူတုဲ ညးဟီုကဵုလဝ် လိက်လၟေင်ပရိုင် မန်ဍုင်သအာင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ဗီုဏအ်ရ။ (...) နူစတိတ်ကၠုင် ပၠန်ဂတးဂှ်လေဝ် ရန်တၟအ် မိက်ဂွံကၠောန် သွက်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မွဲဓဝ် ဟွံသေင်။ ရန်တၟအ် မိက်ဂွံကၠောန် သွက်ဂကူမန်တုဲ မတိတ်ကၠုင်။ ဆဂး ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် လုပ်ပေါဲဗတိုက် နကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန်ကီု သီုကဵု ပရေင်ပၞာန် မဟီုစ ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် မုက်ဒပ်ဂတတှေ်၊ ပ္ဍဲဗော်ဂှ် ဇကုဒးယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ဥက္ကဌတှ်ေ ပ္ဍဲမုက်ဒပ်ဏအ်ဂှ် ညံင်ဂွံလုပ်အာ ပေါဲဗတိုက် စဵုစိုပ်တိုင်ပ္ကဴဂှ် ၜိုတ်အစောန်နွံဂှ် ပ္တိတ်လွဳ ပၠတရဴတုဲ ကၠောန်အာဏောဝ်။ ကၠောန်ဟီုဂှ် ပရေင်သဇိုင် ပိုဲပတန်ဍုင်မန်တှ်ေ ပရေင်ပၞာန်ကီု၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ကီု၊ ပရေင်စုက်လုက် ကုညးဍုင်ကွာန်မန်ပိုဲ ဖအိုတ်ကီု ပါလုပ်ရ။
ဝဳရဟံသာ
ပ္ဍဲသဘင်ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲဂှ် ဟိုတ်မဒှ် အခိင်ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ ဟွံဂွံကၠောန် နကဵုသဘင်ဇၞော်ဇၞော်၊ စၞးဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲသ္ၚိ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေင် နာဲထဝ်မန် ပ္ဍဲကွာန်ဝင်က၊ ရးနိဂီုသေံ။ ပ္ဍဲသဘင်ကၞာဂှ် နာဲဇာတိနာဲ ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် သကိုပ်အသေအဟာန်၊ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲဟံသာ ဟီုမြော်ဂလာန်၊ နာဲဇာတိနာဲ ဗှ်ထ္ၜး ဝင်အတ္ထုပ္ပတ္တိ နာဲထဝ်မန် ဗွဲခမၞန်၊ နာဲကြက်ဇဝ် နကဵုစၞး ဂကောံမကၠောန်ဗဒှ်ဂမၠိုင် ဟီုဂလာန်တင်ဂုဏ် ကုညးမချဳဓရာင်ကၠုင်လဝ် ကမၠောန်ဏအ် သီုဖအိုတ် နကဵု Zoom။ နာဲမန်ဆာန်လာန် (ဇာတိကွာန်ကအ်ကြေင်မန်) နူကဵု ဍုင်ဂျပေန်ဂှ် လဴပူ မုဟိုတ် မဂွံကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် တဆိပ်တြာဝဳရဟံသာ ကေုာံ မုဟိုတ် မဂွံဇိုန်ကဵု ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေင် နာဲထဝ်မန်၊ လဴထ္ၜး ယၟုဂကောံ ၁၉ ဂကောံ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်တ္ၚဲဂှ်။ တုဲပၠန် သီုဆဝ်မ္ၚုဟ်ဏာ ညံင်မန်တအ် ဂွံပံင်တောဲတုဲ ကၠောန်အာ သွက်ဂကူမန် နကဵု Zoom ကီုရ။ နာဲဒြဟတ်မန် နကဵု စၞးဂကောံဂမၠိုင်ဂှ် ဇိုန်ဏှင် ကဵုတဆိပ်တြာဝဳရဟံသာ ကုဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေင် နာဲထဝ်မန်။ တဆိပ်ထဝ်ဝဳရဟံသာဂှ် မိနန်ထဝ် (မိဇာ) သေဋ္ဌဳမန်ဂှ် စင်ကဵု ပ္ဍဲသြိုဟ် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေင် နာဲထဝ်မန်။ မိနန်ထဝ်ဂှ် သီုကလအ်စ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေင် သြန်ဗာန်သေံ ၁၅,၀၀၀ (မွဲလက်ဘာ်)။ ပ္ဍဲကဵုသဘင်ဂှ် နူကဵု ဂကောံမကၠောန်ဗဒှ်သဘင်တအ် ကဵုလာပ်ဝဳရဟံသာ နကဵု သြန်ၜါတ်သေံ ၁၉၅,၂၇၅ (မွဲကိုဋ်ဒစိတ်လက်မသုန်လ္ၚီၜါကၠံထပှ်ဣသုန်) နာဲသိုက်ထဝ် ဗဂိန်ကဵု စၞးဂကောံဂမၠိုင်။ နာဲတၠညး မိတာန်ရှေန် ကေုာံကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် ထံက်ပင် ကုဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေင် သြန်ၜာတ်သေံ ၃၀,၀၀၀ (ပိလက်)၊ နာဲသိုက်လောန် မိဝေန်မာ ကေုာံ ကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် ထံက်ပင် ကုဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေင် သြန်ၜာတ်သေံ ၃,၀၀၀ (ပိလ္ၚီ)။ တၠဂုဏ်အစာသူရဟံသာ ထံက်ပင် သြန်ၜာတ်သေံ ၂,၀၀၀ (ၜါလ္ၚီ)။ တုဲဂှ် တၠဂုဏ်အဇ္ဇ နူကဵုတရဴအအာ ဟီုဂလာန် အုပ်နိဂီု သဘင်ကၞာဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်မဇိုန်ဏှင်တဆိပ်တြာ ဝဳရဟံသာဂှ် နကဵု အလဵုဇကု ညးမကလိဂွံတဆိပ် နာဲထဝ်မန် ဟိုတ်နူယဲဝေဒနာ (မထေင်ကေတ် ယဲပါကိန်သောန် Parkinson's) တုဲ ဂလာန်တင်ဂုဏ်ကီု မဒုင်ရပ်ကေတ် နကဵုတဲဇကုကီုဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထရ။
ဝဏ္ဏကျော်ထင်
နူကဵု အလဵုအသဳကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ကၟိန်ဍုင် နကဵုဂဥုပ်ဗိုလ်ဇၞော်မေန်အံင်လှာင် လောင်တြး နကဵုလိက်လလောင်တြးအမိင် စၟတ် ၆၃/၂၀၂၂ မပ္တိတ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၀၂၂ ဨပြဳ ၁၇ (၁၃၈၄၊ စဲ၊ ၂ စွေက်) ဇိုန်ဏှင်ပအပ်ကဵု လာပ်ဝဏ္ဏကျော်ထင် ကုနာဲထဝ်မန်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
နယ်ကၠာဲဘာသာမန် နူဘာသာပါဠိ
ရဴဝွံ နွံတဴ ၜါသာ်ရ။ နယ်ပထမဂှ် ဒှ်နယ်တြာဲ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋဳကာဂမၠိုၚ်တုဲ နယ်ဒုတိယဂှ် ဒှ်နယ်ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် (၅၅၀) ဇာတ်ဇၞော်စှ် သၟိၚ်ပဿိုန်လ္ပအ်ညာတ် စှ်တြဴသာ် သၟာန်သွဟ်မိလိန္ဒပဉှာရ၊ ဂကောံ (ဂကောံပါဠိပိဋကတ်ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်) ဝွံရပ်လဝ် နယ်ဒုတိယဏအ်ရ။
ပၞောဝ်ကဵုနယ်ၜါဝွံ နယ်ပထမဂှ် ပါဠိမွဲပိုဒ် အရထမွဲပိုဒ် "ဗာလ-သမၠီု၊ ပဏ္ဍိတ-တၠပညာ" သာ်ဝွံ ပတိုန်လဝ်ပါၚ်တိုက်အိုတ်တုဲ ဂစာန်လွဳပရာကၠုၚ် ပါဠိမာဂဓဘာသာဂှ်ရ သွက်ခမဳသာမဏဳတအ် ဂုဏ်ဖဵုဂၠိုၚ်ကၠုၚ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ဏီရ၊ နနယ်ဝွံဟေၚ် စဳကၠးဆိုက်ဗ္ဒက်ကၠုၚ် ပါဠိပိဋကတ်အိုတ်ရ။
ဍုၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ မပ္တံကဵုဍုၚ်သေံ ဍုၚ်လဴ ဍုၚ်ကာန်ဗောဒဳယျာ တကအ်သိၚ်ဃဵုတအ်လေဝ် ဗတောန်ကၠုၚ် ပိဋကတ်ပိ နကဵုဘာသာဇကုဇကုအိုတ်ရ၊ နယ်ဒုတိယဝွံ ပ္ဍဲအရာဖျေံပတိုန်ပကတ်ဗတောန်ဂှ် အသုၚ်စောဲအောန်တုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ် ခရှ်ဟွံလေပ်တဴ ဘာသာမဂဓတအ်ဂှ် ရံၚ်ဗှ်တဴအိုတ်ရ ။
ဗက်ကတိမန်တုဲ ထေက်ကဵုကၠာဲစၠောံ
ကၠာဲစၠောံဘာသာဟီုဂှ် နူဘာသာမွဲကဵု ဘာသာမွဲကီု၊ နူဝေါဟာမွဲကဵု ဝေါဟာမွဲကီု လှာဲပြံၚ်ကၠာဲစၠောံ ချူစွံလဝ်ရ၊ ပ္ဍဲဘာသာမွဲမွဲဟီုဂှ် ဂလာန်ဝေါဟာ သုၚ်စောဲစကာ နွံမံၚ်တၞဟ်တၞဟ်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲပါဠိလေဝ် ဂတိပါၚ်ဠိကီု၊ ပ္ဍဲအၚ်္ဂလိက်လေဝ် အသုၚ်အစောဲ ဂတိအၚ်္ဂလိက်ကီု၊ ပ္ဍဲမန်လေဝ် ဂတိမန်ကီု၊ ဂတိညးကဵုညး ဝေါဟာရသိဒ္ဓိ စိုပ်ဒတုဲမံၚ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပါဠိဂှ် ကၠာဲစၠောံဂတိမန်၊ မန်ဂှ် ကၠာဲစၠောံဂတိပါဠိမ္ဂး ညးဗှ်တအ်လေဝ် ဟွံသောၚ် ဟွံကၠး ဟွံတၟးအိုတ်ရ။
ဒးထ္ၜးဥပမာမွဲမ္ဂး "စဳဝရေန တံ အစ္ဆာဒေဿာမိ" ရ၊ ဗက်လၟေၚ်ပါဠိတုဲ ကၠာဲမ္ဂး "ကြက်ဂြောပ်ဗ္ဒန်တဴ ဟိုန်ခမဳဂှ် နကဵုသ္ၚာရ" ရဴဝွံ အရထသဒ္ဒါ မဒှ်မွဲဟာန်ကေုာံ ဓာတ် ပစ္စယ် ဝိဘတ် ၜိုန်စှ်ေ သၞောတ်ဍာံပြမံၚ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကတောဝ်မန်တအ်ဂှ် ဂၠဟ်မံၚ်တုဲ "ကဵုဒါန်သ္ၚာ ကဵုခမဳဂှ်ရောၚ်" သာ်ဝွံ ကၠာဲစၠောံဘာသာမန်မ္ဂး သောၚ်ကၠးပ္ဍဲကတောဝ်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအရာမကၠာဲစၠောံဘာသာဝွံ ဟွံထေက်ကဵုဗက်အာ ဝေါဟာမူလတုဲ ထေက်ကဵုဒ္ဂေတ်ဗက်အာ ဝေါဟာ အသုၚ်အစောဲ ကၠာဲစၠောံထေက်ရောၚ်ဂှ် ဒှ်ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် ထေက်ကဵုဒးစွံသတိအိုတ်ရ ။
ဝိကပ္ပနာ
ဝိကပ္ပနာ
သမ္မုခါ ဝိကပ္ပနာ
ဝိကပ္ပနာ ကတဵုဒှ်ဂတမုက်ကၠာတၠသ္ၚာ (ဝါ) တၠသ္ၚာသပဝိကပ္ပနာနကဵုပါၚ်
ပရမ္မုခါ ဝိကပ္ပနာ
ဝိကပ္ပနာ ကတဵုဒှ်ဗဒန်မတ် (ဝါ) ခမဳဝိနယ်ဓိုရ်မွဲမွဲဇကု သပဝိက္ကပနာ နကဵုပါၚ် ရဴဝွံ နွံၜါသာ်ရ။
ဇမြ
ဇမြ (fossil ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း) ဂှ် ဒှ်အရာသၟေဟ် အရာမဂျိုင်လဝ်လမျီုဂမၠိုင် နူကဵုအခိင်အခါအတိက် ခေတ်ပထဝဳ။ ဥပမာ ဇုတ်၊ ဂၞာ၊ သၞောက်၊ တၞံဆု၊ စၟစၟောန်တအ် မချိုတ်အာလဝ် နူကဵု သၞာံမဂၠိုင်အသင်္ဃဲတုဲ ကတဵုဒှ် တၟအ်၊ တၟအ်ချး၊ ကၠေင်၊ ကေုာံ သၟေဟ်ဒဳအေန်အေဂမၠိုင်။
ဇမြ လဆောဝ် ချူ ဇရ။ ပ္ဍဲအဘိဓာန် နာဲထောန်ဝေဂှ် ညးချူလဝ် "ဇြတၟအ်"။ နကဵု ဘာသာဗၟာ ညးဗဒှ်လဝ် "ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း"။ အဘိဓာန် မန်ဗၟာ နာဲသက်လောန်ဂှ် "ဇရ၊ ဇမြ (န) အမှိုက်။/ ၂။ အဆီ၊ အရည်စသည် ထုတ်ယူပြီး ကျန်သောအဖတ်။ ဇရလ္ၚဴ = နှမ်းဖတ်။ ရံင်ကဵု ပၟိက် အဘိဓာတ် နာဲသက်လောန် ဝွံတုဲ fossil ဝွံ နကဵုဘာသာမန် ကော်စ ဇမြ ဂှ် ဒးရးကိတ်ညဳဂၠိုင်အိုတ်ရ။ fossil ဂှ် အရာမဒှ်ဆတၟအ် သၟးဟွံသေင်၊ ကၠေင် မၜံက်ခါဲနူတိလေဝ် ဒှ်အရာသၟေဟ် နူကဵု အရာမဂျိုင်လဝ်လမျီု ပ္ဍဲအခိင်အတိက်တေအ်ကီုရ။ တုဲပၠန် ကၠေင်မၜံက်ခါဲ နူကဵုသၟဝ်ဂတာတိတေအ်ဂှ် ညးကော်စ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် fossil fuel နကဵုဘာသာမန် ကော်စ "ကၠေင်ဇမြ" ဂွံကီုရ။
နိခါတကဗေဒ (Paleontology) (ဝါ) ပညာဇမြ ဂှ် ဒှ်ပညာ မလ္ၚတ် ဇမြဂမၠိုင် - အာယုက်ဍေဟ်တအ်၊ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ကေုာံ ဗီုလဵု ညးမပြံင်လှာဲကၠုင်။ အရာမွဲ ယဝ်ရ အာယုက် နွံလတူ ၁၀,၀၀၀ သၞာံမ္ဂး ညးစၟတ်သမ္တီ ဇမြ။ ဇမြ အာယုက်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် အာယုက် နွံ အကြာ ၂.၄၈ ဘဳလဳယာန် စဵုကဵု ၄.၁ ဘဳလဳယာန်သၞာံ။  The observation in the 19th century that certain fossils were associated with certain rock strata led to the recognition of a geological timescale and the relative ages of different fossils. The development of radiometric dating techniques in the early 20th century allowed scientists to quantitatively measure the absolute ages of rocks and the fossils they host.
အရာမွဲမွဲ ဍေဟ်ဂွံဒှ် ဇမြဂှ် လၟေင်ဒဒှ် နွံနာနာသာ်၊ မပ္တံ ကဵု (permineralization)၊ ဟိုတ် casts ကေုာံ ဗီုပြင် molds၊ authigenic mineralization, replacement and recrystallization, adpression, carbonization, and bioimmuration.
ဇမြတအ်ဂှ် နွံကဵု ဇၞော်နာနာသာ် နူကဵု ဍောတ်သောဲ မွဲ-မိကရဝ်မဳတာ (1 µm) မဒှ်စၟဗက်တေရဳယျာ စဵုကဵု ရုပ် ဒဳနဝ်သောdinosaurs ကေုာံ တၞံဆု ဇၞော်ဇၞော် မနွံကဵု ဇမၠိင် မဂၠိုင်ကဵုမဳတာ လျိုင် မဂၠိုင်ကဵု တာန်ရ။ ဇမြတအ်ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကပေါတ်ဇဳဝ မကတဵုဒှ်လဝ် မနွံကဵု ဓါတ်မိနေရာ နူကဵုအခိင်မနွံလမျီု မပ္တံကဵု ဇုတ်၊ င္ၚေက် ကေုာံ တၞံဆု၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မနွံကဵု ဓါတ်ချိတိနု (chitinous) ဟွံသေင်မ္ဂး calcareous exoskeletons of invertebrates တအ်ရ။ ဒၞာဲဇိုင် သတ်လမျီုတအ် ဟွံသေင်မ္ဂး အသုဘသတ်လမျီုတအ်လေဝ် ဒှ်ဇမြ နွံကီုရ။ ဇမြ ဂကူဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ပၞေတ်ဇမြ ဟွံသေင်မ္ဂး ichnofossils မဒှ်အရာ မ္ၚးခန္ဓ ဇမြတအ်ရ။ ဇမြလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒှ်အရာ ဇဳဝဓာတုတုဲ ဇမြ ဂကူဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ဓါတုဇမြ (chemofossils) ဟွံသေင်မ္ဂး biosignatures။
လၟေင်ဒဒှ် ဇမြဂမၠိုင် (Fossilization processes)
The process of fossilization varies according to tissue type and external conditions.
Permineralization
thumb|Permineralized bryozoan from the Devonian of Wisconsin. Permineralization is a process of fossilization that occurs when an organism is buried. The empty spaces within an organism (spaces filled with liquid or gas during life) become filled with mineral-rich groundwater. Minerals precipitate from the groundwater, occupying the empty spaces. This process can occur in very small spaces, such as within the cell wall of a plant cell. Small scale permineralization can produce very detailed fossils. For permineralization to occur, the organism must become covered by sediment soon after death, otherwise the remains destroyed by scavengers or decomposition. The degree to which the remains are decayed when covered determines the later details of the fossil. Some fossils consist only of skeletal remains or teeth; other fossils contain traces of skin, feathers or even soft tissues. This is a form of diagenesis.
Casts and molds
thumb|External mold of a bivalve from the Logan Formation, Lower Carboniferous, Ohio In some cases, the original remains of the organism completely dissolve or are otherwise destroyed. The remaining organism-shaped hole in the rock is called an external mold. If this hole is later filled with other minerals, it is a cast. An endocast, or internal mold, is formed when sediments or minerals fill the internal cavity of an organism, such as the inside of a bivalve or snail or the hollow of a skull.
Authigenic mineralization
This is a special form of cast and mold formation. If the chemistry is right, the organism (or fragment of organism) can act as a nucleus for the precipitation of minerals such as siderite, resulting in a nodule forming around it. If this happens rapidly before significant decay to the organic tissue, very fine three-dimensional morphological detail can be preserved. Nodules from the Carboniferous Mazon Creek fossil beds of Illinois, USA, are among the best documented examples of such mineralization.
Replacement and recrystallization
thumb|Silicified (replaced with silica) fossils from the Road Canyon Formation (Middle Permian of Texas) thumb|Recrystallized scleractinian coral (aragonite to calcite) from the Jurassic of southern Israel Replacement occurs when the shell, bone, or other tissue is replaced with another mineral. In some cases mineral replacement of the original shell occurs so gradually and at such fine scales that microstructural features are preserved despite the total loss of original material. A shell is said to be recrystallized when the original skeletal compounds are still present but in a different crystal form, as from aragonite to calcite.
Adpression (compression-impression)
Compression fossils, such as those of fossil ferns, are the result of chemical reduction of the complex organic molecules composing the organism's tissues. In this case the fossil consists of original material, albeit in a geochemically altered state. This chemical change is an expression of diagenesis. Often what remains is a carbonaceous film known as a phytoleim, in which case the fossil is known as a compression. Often, however, the phytoleim is lost and all that remains is an impression of the organism in the rock—an impression fossil. In many cases, however, compressions and impressions occur together. For instance, when the rock is broken open, the phytoleim will often be attached to one part (compression), whereas the counterpart will just be an impression. For this reason, one term covers the two modes of preservation: adpression.
Soft tissue, cell and molecular preservation
Because of their antiquity, an unexpected exception to the alteration of an organism's tissues by chemical reduction of the complex organic molecules during fossilization has been the discovery of soft tissue in dinosaur fossils, including blood vessels, and the isolation of proteins and evidence for DNA fragments. In 2014, Mary Schweitzer and her colleagues reported the presence of iron particles (goethite-aFeO(OH)) associated with soft tissues recovered from dinosaur fossils. Based on various experiments that studied the interaction of iron in haemoglobin with blood vessel tissue they proposed that solution hypoxia coupled with iron chelation enhances the stability and preservation of soft tissue and provides the basis for an explanation for the unforeseen preservation of fossil soft tissues. However, a slightly older study based on eight taxa ranging in time from the Devonian to the Jurassic found that reasonably well-preserved fibrils that probably represent collagen were preserved in all these fossils and that the quality of preservation depended mostly on the arrangement of the collagen fibers, with tight packing favoring good preservation. There seemed to be no correlation between geological age and quality of preservation, within that timeframe.
Carbonization and coalification
Fossils that are carbonized or coalified consist of the organic remains which have been reduced primarily to the chemical element carbon. Carbonized fossils consist of a thin film which forms a silhouette of the original organism, and the original organic remains were typically soft tissues. Coalified fossils consist primarily of coal, and the original organic remains were typically woody in composition.
Bioimmuration
thumb|The star-shaped holes (Catellocaula vallata) in this Upper Ordovician bryozoan represent a soft-bodied organism preserved by bioimmuration in the bryozoan skeleton. Bioimmuration occurs when a skeletal organism overgrows or otherwise subsumes another organism, preserving the latter, or an impression of it, within the skeleton. Usually it is a sessile skeletal organism, such as a bryozoan or an oyster, which grows along a substrate, covering other sessile sclerobionts. Sometimes the bioimmured organism is soft-bodied and is then preserved in negative relief as a kind of external mold. There are also cases where an organism settles on top of a living skeletal organism that grows upwards, preserving the settler in its skeleton. Bioimmuration is known in the fossil record from the Ordovician to the Recent.
Types
thumb|Examples of index fossils
Index
Index fossils (also known as guide fossils, indicator fossils or zone fossils) are fossils used to define and identify geologic periods (or faunal stages). They work on the premise that, although different sediments may look different depending on the conditions under which they were deposited, they may include the remains of the same species of fossil. The shorter the species' time range, the more precisely different sediments can be correlated, and so rapidly evolving species' fossils are particularly valuable. The best index fossils are common, easy to identify at species level and have a broad distribution—otherwise the likelihood of finding and recognizing one in the two sediments is poor.
Trace
Trace fossils consist mainly of tracks and burrows, but also include coprolites (fossil feces) and marks left by feeding. Trace fossils are particularly significant because they represent a data source that is not limited to animals with easily fossilized hard parts, and they reflect animal behaviours. Many traces date from significantly earlier than the body fossils of animals that are thought to have been capable of making them. Whilst exact assignment of trace fossils to their makers is generally impossible, traces may for example provide the earliest physical evidence of the appearance of moderately complex animals (comparable to earthworms).
Coprolites are classified as trace fossils as opposed to body fossils, as they give evidence for the animal's behaviour (in this case, diet) rather than morphology. They were first described by William Buckland in 1829. Prior to this they were known as "fossil fir cones" and "bezoar stones." They serve a valuable purpose in paleontology because they provide direct evidence of the predation and diet of extinct organisms. Coprolites may range in size from a few millimetres to over 60 centimetres.
Transitional
A transitional fossil is any fossilized remains of a life form that exhibits traits common to both an ancestral group and its derived descendant group. This is especially important where the descendant group is sharply differentiated by gross anatomy and mode of living from the ancestral group. Because of the incompleteness of the fossil record, there is usually no way to know exactly how close a transitional fossil is to the point of divergence. These fossils serve as a reminder that taxonomic divisions are human constructs that have been imposed in hindsight on a continuum of variation.
Microfossils
left|thumb|Microfossils about 1 mm
Microfossil is a descriptive term applied to fossilized plants and animals whose size is just at or below the level at which the fossil can be analyzed by the naked eye. A commonly applied cutoff point between "micro" and "macro" fossils is 1 mm. Microfossils may either be complete (or near-complete) organisms in themselves (such as the marine plankters foraminifera and coccolithophores) or component parts (such as small teeth or spores) of larger animals or plants. Microfossils are of critical importance as a reservoir of paleoclimate information, and are also commonly used by biostratigraphers to assist in the correlation of rock units.
Resin
thumb|The wasp Leptofoenus pittfieldae trapped in Dominican amber, from 20 to 16 million years ago. It is known only from this specimen. Fossil resin (colloquially called amber) is a natural polymer found in many types of strata throughout the world, even the Arctic. The oldest fossil resin dates to the Triassic, though most dates to the Cenozoic. The excretion of the resin by certain plants is thought to be an evolutionary adaptation for protection from insects and to seal wounds. Fossil resin often contains other fossils called inclusions that were captured by the sticky resin. These include bacteria, fungi, other plants, and animals. Animal inclusions are usually small invertebrates, predominantly arthropods such as insects and spiders, and only extremely rarely a vertebrate such as a small lizard. Preservation of inclusions can be exquisite, including small fragments of DNA.
Derived, or reworked
left|thumb|Eroded Jurassic plesiosaur vertebral centrum found in the Lower Cretaceous Faringdon Sponge Gravels in Faringdon, England. An example of a remanié fossil.