cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝၚ်ဒစးဒုၚ်တိုက်ပရိယတ်ဘာကျာ်၊ဍုၚ်လၟိုၚ်
ပ္ဍဲ ၁၃၅၁ သၞာံ၊ တၠဂုဏ်အ္စာသာရဝန္တဂှ် ဟိုတ်နူကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ်က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာလေဝ် ဒးက္ညကလေၚ်စဴအာ ကွာန်ရုတ္တံၚ်တေံရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာလေဝ် ဒှ်လၞီအောန်စိုတ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ "နာဲသာရ ယဝ်ရနာဲဟွံကလေၚ်ဍာံဍာံမ္ဂး ညံၚ်တိုက်လိက်ဘာဏံ ဂွံတန်တဴအာမာန် နာဲဂၠဲါကဵုသ္ကံရဲ နာဲမွဲဇကုပၠန်ညိ၊ တိုက်လိက်လီုအာမ္ဂး အဲလ္ၚုစိုတ်ဗွဲမလောန်ရ၊ ဗၞတ်မွဲအာယုက်အဲနွံ အဲပံက်အာတိုက်လိက်ဏောၚ် ဗီုအဲချပ်လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်ဂှ် နာဲဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်ကဵုဟွံမာန်ရဟာ ? နာဲဖန်ဖက်ကိစ္စဇွသၚ်အ္စာတၠတုဲမ္ဂး နာဲကလေၚ်စဴကၠုၚ်ပၠန်ညိ" သာ်ဝွံ နကဵုဂလာန်အောန်စိုတ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဟီု ဗ္ကန်မံၚ်ထပ်ကဵုထပ်ရ၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အတိုၚ်ကသပ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ မအာတ်လဝ်ဂှ် ဟွံဍိုက်ပေၚ်ကၠုၚ်တုဲ လုကဴပွိုၚ် ၁၅ သၞာံ၊ ဘာကျာ်ဝွံ အဆက်တိုက်လိက် ပိုတ်သ္ကုတ်အာတုဲ ပ္ဍဲစိုတ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပၟိက်မိက်ဂွံပံက်မံၚ် တိုက်လိက်ဂှ် ဆန္ဒနွံမံၚ်ပေၚ်ၚ်တုဲ စၟဳမံၚ်ဍောၚ်သၞံၚ်အနာဂတ်မတွံဂး အ္စာဖျေံလိက် သွက်ဂွံဗဂဵုလဟဵုယးတၟး ပ္ဍဲကဵုဘာကျာ်ဏံမာန်ရ။ စိုပ်ကၠုၚ် သက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ သၞာံဏံမှ အတိုၚ်ကသပ်ပၟိက်ဆန္ဒကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ မရန်တၟံ စၟဳမံၚ်ဂှ် အခိၚ်လၟုဟ် ကွးတမ်ဇိုၚ် (၃) ဇကု တၠဂုဏ်အ္စာ တေဇောဘာသ၊ တၠဂုဏ်အ္စာသြဘာသ၊ တၠဂုဏ်အ္စာဇောတိပါလတံလေဝ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်တုဲ ညံၚ်ရဴပၟိက်ဆန္ဒကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဂွံဍိုက်ပေၚ်မာန်ဂှ် ကေတ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ်ရ။ ဘာကျာ်ဝွံ လမျီုတိုက်လိက်မတွံဂး ပရိယတ်သာသနာလေဝ် ကလေၚ်ဂျိုၚ်ဍိုပ်ဍဴကၠုၚ်မွဲဝါပၠန် စဵုကဵုတ္ၚဲကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ က္ညစဴအာသွဝ်ရ။
ထေန်၊ နာဲ
နာဲထေန် (၁၉၂၁၊ အေပြဳ ၁ - ၂၀၀၅ မာတ် ၁၄)ဝွံ ဒှ် ဥက္ကဌ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (တြေံ) မရနုက်ကဵု ၜါ ကြဴနူ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန် ရ၊၊ နာဲထေန်ဂှ် ဒှ်ဇာတိ ကွာန်လေအ်တက် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ နူအခိင် အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ် မပၠတရဴတုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဗော်သွးမန်ကောန်ဍုင်အရင် သၞာံ ၁၉၄၆ တေအ်ဂှ် စချဳဓရာင်ကၠုင် သွက်အခေါင်ဂကူမန် နကဵုသွာင်သၟတ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ကာလစိုပ် သၞာံ ၁၉၄၈ ဟိုတ်နူ အကာဲအရာ မန်တအ် ဒးတဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ်ဂှ် နာဲထေန် လုပ်စိုပ် တိဗၠးၜး တဝ်စၞေဟ်ကၠုင် သွက်အခေါင်ဗၠးၜးမန် နကဵုလွဟ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၅၄ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် သၠာဲလွဟ် နကဵုဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ် လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဍုင် ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်ကေင်ကာခရိုင်ဘာအင်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် နာဲထေန် ကလေင်တိတ်အာ တိဗၠးၜး ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ စနူသၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် ဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ စဵုကဵုလအိတ်လမျီုရ၊၊
ဝၚ်ဒစးဒုၚ်တိုက်ပရိယတ်ဘာကျာ်၊ဍုၚ်လၟိုၚ်
ဟိုတ်ဂှ်ရ ထံက်ကဵုဂလာန် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ မဟီုကၠုၚ်လ္တူတေံဂှ်မ္ဂး ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဝွံ စေတနာ နွံလ္တူပရိယတ်ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ် ဇြိုဟ်ဟ်နက်က်ဂှ် ဂွံတီကေတ်မာန်ရ။ နကဵုက္ဍိုပ်လိက် ပရေၚ်မၞုံယၟု "စေတနာ အ္စာတၠ" ဝွံ အဲဍိုက်(နာဲအံၚ်ဇၞး-ရုတ္တံၚ်) မ္ဒးပ္တိုန်ဏာဂုဏ်စရာဲ အုပ်ကၠေံနိဂီုဆၜိုတ်ဏံရောၚ်။
ထေန်၊ နာဲ
ပထမ အဝဲ
ဥက္ကဌဇၞော် နာဲထေန်ဝွံ မဒှ်ကောန် မိမေဝ်၊ နာဲထောန်ဝေန်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၂၈၂)၊ ပ္ဍဲဂိတု ဖဝ်ရဂိုန် (၉) စွေက် တ္ၚဲသိုက် (၁၉၂၁ အေပြဳ ၁) ပ္ဍဲကွာန်လေအ်တက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုကောဒေံ (၅) တၠတအ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒေံတြုံမၞုံမွဲတၠ၊ ဒေံဗြဴ မၞုံပိတၠရ။ နူအဝယ်ဘဝဍောတ်တ်ဂှ် ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲတဲ မိဇၞော်၊ အပါဇၞော်ရ။
ဝၚ်ဒစးဒုၚ်တိုက်ပရိယတ်ဘာကျာ်၊ဍုၚ်လၟိုၚ်
နိဿဲ
လိက်ကၞပ်စၟတ်သမ္တီ သ္ဘၚ်ဖျဴသဝ် (၁၃၇၄) ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဂုဏာလၚ်္ကာရ။ တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာကျာ်၊ဍုၚ်လၟိုၚ်။ မုက် ၃၈-၄၀ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:AN
ထေန်၊ နာဲ
ပထမ အဝဲ
ကာလကလိဂွံ အာယုက် (၉) သၞာံဂှ် စဗ္တောန်ပညာ တန်မူလရ။ ကတ်ဗ္တောန်ပညာ တန်မူလအံင်တုဲ ဗ္တောန်ကေတ်လိက်မန် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ဇရေင်ကွာန်ဂှ်ရ။ ကာလကလိဂွံအာယုက် (၁၆) သၞာံဂှ် ဒုင်ဂိုင်ကေတ် ဘဝထပိုဲသာမဏဳတုဲ ဆက်ကတ်လ္ၚတ် လိက်ပရိယတ္တိပၠန်ရ။ ပ္ဍဲအာယုက် (၁၈) သၞာံဂှ် မိဇၞော် ကဵု အပါဇၞော်တအ် စုတိအိုတ်တုဲ ရာံတိတ်နူ ဘဝထပိုဲတုဲ စဴကၠုင် ဇရေင်ကွာန်မိမဇကုတုဲ ကၠောန်တဴဝါဗ္ၚ မိမဇကုရ။ ကာလဂွံအာယုက် (၂၀) သၞာံဂှ် ထပ်တဲ ကုမိခေန်ညောအ်တုဲ ကလိဂွံကောန်ဇာတ် (၈) တၠရ။ လက်ကြဴ မိခေန်ညောအ် စုတိအာတုဲ ထပ်စှေ်ဒၞာဲ ကဵုမိလေန် ပၠန်ရ။
တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူ
ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၆ ၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၀၈) နာဲဖဝ်ချိုဝ်တအ် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ပံက်ပ္တန်ကၠုင် ဗော်သွးမန် သွက်ဂွံရုန်ဂစာန် ပရေင်ဗၠးၜး ဂကူမန်ရ။ ပ္ဍဲသကုတ်ဒေသမန် အိုတ်သီုတအ်ဂှ်လေဝ် ဂကောံသၟတ်မန်ဂမၠိုင် မံက်ကတဵုကၠုင်အိုတ်ရ။ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲထေန်ဝွံ စနူအခိင်ဂှ်တုဲ ဗွဲမကတိုင်ကၟဟ်ဟေင် ယိုက်ဂၠေင်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဂကောံသၟတ်မန် ဂှ်တုဲ က္ဍဂံါလုပ်ကၠုင် ဗွိုင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။
ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၈ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၉၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၁၀) ဂိတုဒ္ဂိုန်ပေင် ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်မန် စပ္တံမံက်ဂတဝ်ကၠုင်ဂှ် ဥက္ကဌဇၞော်နာဲထေန်ဝွံ စပ္တံပါလုပ်ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂှ်ရ။ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၅၃ ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် နဒဒှ် သ္ကိုပ်ဂ္ဇအ်ရုင်ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၅၄ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲထေန်ဝွံ တိတ်ထောအ် နူသွာင်ပၞာန် ပါလုပ်ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲသွာင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၅၄ ဂှ် ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာ ပွိုင်ဍုင်လှာ်ဒကှ်။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် ကေင်ကာခရိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုဂျူလာင် (၁၉) ကာလဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ပြံင်သၠာဲဂၠံင်တရဴ “သၠာဲလွဟ်ကဵု ဒဳမဵုကရေဇြဳ”ဂှ် ပါအာကရောံ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်တုဲ လုပ်အာပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ရ။ အဃောမၞုံဒၟံင် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ဂှ် နကဵုတာလျိုင် ကေင်ကာခရိုင်ဘာအင် မွဲတၠကီု ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ်ရ။
တရဴပၠန်ဂတး အလန်ဒုတိယ
ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၆၃ ကာလကံင်ဇြဳပၠန်ဂတး (တော်လှန်ရေးကောင်စီ) ကော်ဘိက်တက်ကျာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗော်ပိဗော် (KNU, KNPP, NMSP) ဂှ် နဒဒှ် ညးစၞးဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ (ညးမတိုန်စိုပ်ဂမၠိုင်ဝွံ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန်၊ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲထေန်၊ နာဲတေတ်ထောန် (ဝါ) နာဲဝါ တအ်) တိုန်စိုပ် ဆဵုဂဗ ကုကံင်ဇြဳပၠန်ဂတးရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ကမ္မတဳဗဟဵုတုဲ ဆက်ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်ဥက္ကဌခရိုင်မတ်မလီုပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် ယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် နဒဒှ်ညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ အဃောမယိုက်ဂၠေင် မကေတ်ဒၟံင်တာလျိုင် ညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် မွဲအခိင်ဓဝ် သီုကေတ်လဝ်တာလျိုင် ဥက္ကဌခရိုင်မတ်မလီုပၠန်ရ။ အဃောကာလ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒှ်အာၜါလွး ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၈၁ ဂှ် ဥက္ကဌဇၞော် နာဲထေန်ဝွံ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဗော် နာဲနလ္လာ မက္ဍိုက်ပ်တုဲ နကဵုတာလျိုင် ဒု-ဥက္ကဌ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် စဵုကဵုစိုပ်သၞာံ ၁၉၈၇ ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၈၇ ကာလဗော်ဍုင်မန်တၟိၜါလွး ကလေင်ကောံပၠန်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် နကဵုတာလျိုင် ဒုဥက္ကဌ ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၀၃ ကာလ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန်စုတိအာတုဲ ဥက္ကဌဇၞော်နာဲထေန်ဝွံ ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။
ကၞောတ်ဘဝ
ဥက္ကဌဇၞော်နာဲထေန်ဝွံ ဒှ်ညးဆာန်ဂကူမွဲတၠ၊ ဒှ်ညးသၠးလမျီုသွက်ဂကူ၊ ဒှ်မၞိဟ် ဒုင်သၠးဂုဏ်ဖဵုပူဂဵုဇကု သွက်ဂကူမန်မွဲကီုရ။ ဘဝဇကု သွက်အလုံမွဲဘဝဂှ် ဇိုန်ဏှင်ဏာကဵု ပရေင်ရုန်ဂစာန်ဗၠးၜးဂကူမန်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၅ ဂိတုမာတ်ချ် (၁၄)၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၆ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၅) မံက်ဂှ် စုတိအာ ပ္ဍဲရုင်ဌာန်ဂအုပ်ဗွိုင်အပ္ဍဲဍုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု နကဵုယဲမၞိဟ်ဇၞော်ရ။
လှိုင်ဇုတ် ကေုာံ ရုပ်မစၟတ်သမ္တီ နာဲထေန်ဂှ် ဒက်ဂိုင်စွံလဝ် ကရောမ် ရုပ်က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တၞဟ် ပ္ဍဲဘာဝင်စိင် (ကျောက်တလုံး) ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵုကွာန်လေအ်တက် မဒှ်ဒတန်တွိုပ်သုက်ညးဂှ်လေဝ် ကၠောန်လဝ် ရုပ်စၟတ်သမ္တီညးနွံကီုရ၊၊
သာယာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒုန်
ဘာသာယာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၆၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၂၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဇိနဝါရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကတိုင်စိင်
ဘာဇိနဝါရ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကတိုင်စိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၃၊ ဝှ် ၅၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
သၟိင်စောအာဲကံကာန်
ကဏ္ဍ:ဂကူမန်
လောကသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လှာ
ဘာလောကသုခ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်လှာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၁၊ ဝှ် ၇၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လှာ
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်လှာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
အဲ
အဲ (au; the eighth vowel of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုဒစာံရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဲဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အဲ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အဲ=ကဲ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အဲ=ဂဲ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အဲ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ဲ) မကော်စ (ဓဝဲပၠန်)။
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လှာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပေသလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
အဲ
ဝင်
အက္ခရ် "အဲ" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဲဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။ အဲဂှ် ဒှ်ရမ္သာင်ဇြိုဟ် ဨ။
ပြာန်ဍေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ပြာန်ဍေင်(Parandin၊ ပရန်ဒင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်အနေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၇၆။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အနေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၂၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၂၄၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
မုဟ်ခဒုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒံင်ဥ
ဘာမုဟ်ခဒုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒံင်ဥ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ဇြဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
ဘာဇြဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကၟာမဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
မုဟ်ခဒုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒံင်ဥ
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ဇြဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
မုဟ်ခဒုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒံင်ဥ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသာဂရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၄၀။
ဇြဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳဟ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၄၅။
မုဟ်ခဒုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒံင်ဥ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဇြဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
သဒ္ဓမ္မဓဇ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒဵု
ဘာသဒ္ဓမ္မဓဇ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်ဒဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၇၈၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအိန္ဒောဘာသဘိဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ထဝ်သောန်၊ နာဲ
နာဲထဝ်သောန် (Nai Htaw Sorn, Burmese; နိုင်ထွန်းသိန်း) (ထောန်တိင်) ဝွံ ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဂကူမန်၊ သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်၊ အစာလိက်ပတ်မန် ခေတ်တြေံ ခေတ်တၟိ ကေုာံ ဒှ်မၞိဟ် မဍိုက်ပေင် ကုအင်္ဂလက္သန် နာယကဂုဏ်မွဲရ၊၊ နူကဵု ဘဝကွးဘာတန်လဒေါဝ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဂှ် စချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ၊၊ ပရေင်ပညာလေဝ် သကေက်သ္ကာတုဲ ကလိဂွံလာပ် သကဝ်လာရှေပ် ပ္ဍဲအခိင် မတိုန် ဘာတက္ကသိုလ်လ္ဂုင် ဘာသာဓါတုဗေဒ ရ၊၊ ပ္ဍဲဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ် အခိင်ဂကူမန်တအ် စဒက်ပ္တန် ဂကောံဗော်သွးမန် အလုံဍုင်ရာမည မဒှ် ဂကောံပရေင်ဂကူမန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ တေအ်ဂှ် ပါလုပ်ကၠောန်လဝ် ဗွဲမကတိုင်ကၟဟ် ဒၞာဲအဓိကရ၊၊
ပ္ဍဲကာလ အင်္ဂလိက် ကဵုဗၠးၜး ကုဍုင်ဗၟာတုဲ အခေါင်တၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူမန်ဂှ် ဗၟာတအ် ဟွံဒုင်တဲတုဲ မန်တအ် ဒးနွံကဵု ဒြဟတ်လွဟ်ကီုရောင် မညာတ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ပရေင်ပညာဂကူမန် ပ္ဍဲခရိုင်ကျာ်ခမဳ (၈) ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ကၠတ်စန်ဒက် ဗၟံက်ဒၟံင်ကမၠောန် ပၠန်ဂတး နကဵုလွဟ် နကဵုနဲသၟဝ်တိရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် အခေါင်ထံက်ပင် သွက်ဂွံအာတိုန်ဘာ ဘာသာဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်မဳချဳဂါန်ကီုလေဝ် ဟိုတ်မညာတ်ကေတ် အခေါင်ဗၠးၜးဂကူမန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်နူ ပရေင်ပညာ ပရေင်ဘဝဇကုဏီတုဲ သၠးထောအ်တဲ အခေါင်ဂှ် ဆက်ကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်မဖန်ဗဒှ် တဝ်စၞေဟ်လွပ်လွဟ်ရ၊၊
ကာလဒပ်ပၞာန်မန် မဒးတိတ်ဂြိုပ် မစွံလဝ် ဗဒိုပ်ပၠန်ဂတးမန် ပ္ဍဲဗြဝတဳဂှ် နဒဒှ် ညးမဆက်ဆောံဍုင်သအာင် သွက်ဂကူမန်ကီု သီုကဵု သွက်ဂကူကရေင်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ကာလမန်တအ် ပံင်ပကောံ ဒြဟတ်လွပ်လွဟ်မန်တအ်တုဲ မဒက်ပ္တန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ဂှ် နဒဒှ် ဒု-ဥက္ကဌ၊ ညးအုပ်ကာနာနာ မြဴသာ်ဝွံ ပ္ဍဲဒၞာဲအဓိကဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊
ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဖျေဟ်လွဟ် မသၠာဲဂၠံင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် နကဵုနဲကဲဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ်လေဝ် နဒဒှ် ဒၞာဲမပၠတရဴ ကောန်ဂကူမန်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်တုဲ ဗွဲကြဴ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၟဝ်သၞောတ် ဖဆပလ အခေါင်မကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ကမၠောန် ပရေင်ဂကူမန် မပ္တံ ပရေင်လိက်ပတ်၊ ပရေင်ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ဝင်ဂကူမန်တအ်ဂှ် ဗ္တောန်ချူ ကၠောန်ကၠုင်လၟိုန်ကာလရ၊၊
ကြဴနူ ၁၉၈၈ တုဲ ကာလအခေါင်မပံက်ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကလေင်မံက်တိုန်ကၠုင်ပၠန် ဂကူမန်တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ပ္ဍဲဂကောံဂှ်၊ ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်အမာတ်စၞးဂကူမန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု ဒေသမာဲစၟတ် (၂) ဟိုတ်မဒစဵုဒစးတုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင်ပၠန်၊၊ ဗၠးတိတ်နူထံင် ပ္ဍဲခေတ်တၠအဝဵုပၞာန် နအဖ /နဝတ ဂှ် ဆက်ကၠောန် ပရေင်ကမၠောန်လိက်ပတ်၊ ပရေင်ဝင် မပ္တံ ချူလိက်၊ ဗတောန်လိက်မန်ခေတ် လိက်မန်ခေတ်တြေံ (လိက်တၟအ်မန်) ကုညးသၟတ်တအ်ရ၊၊
စပ်ကဵု ပရေင်သိက္ခာမၞိဟ်ပၠန်လေဝ် စိုတ်ခိုဟ် စိုတ်သဝ်၊ ဟီုအရေဝ်လေဝ် ဍိုန်ဍောတ်၊ စၞဗၜူမာဲ မပ္တံကဵုအရက်သုရာတအ်ဂှ် ဝေင်ပါဲပေင်င်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မဍိုက်ပေင် ကုနာယကဂုဏ်မွဲ ဗွဲတၟေင်ရ၊၊
ဘဝကောန်ၚာ် ၁၉၁၇ - ၁၉၃၅
နာဲထဝ်သောန် ဝွံ ယၟုနူတမ် ဗီုဗၟာ နိုင်ထွန်းသိန်း (ထောန်သိင်) ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဇရေင် မိယှိုဲဏှေတ် (မိရွှေနှစ်) နာဲအံင်ဒေါန် (နိုင်အောင်ဒွန်း) ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၃၀၊ ၁၉၁၇ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၇၉ ဂိတုမြေက္ကသဵု ၂ စွေက်) ပ္ဍဲကွာန်ကဒေါ (ကဒဵု) ရ၊၊
ပၞောဝ်ကဵုကောဒေအ်ညးတအ် သီုဖအိုတ် ဒစာံတၠဂှ် နာဲထဝ်သောန် ဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု တြဴရ၊၊ ကောညးဇၞော်အိုတ် နာဲချေတ်သိုင် (နိုင်ချစ်သောင်း) ဂှ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲအခိင်ညးတအ်ကီုရ၊၊ နာဲချေတ်သိုင်ဂှ် ညးဂမၠိုင် မကော်စ သၟိင်ဇၞော်ဓါတုဗေဒ (ဓါတုဗေဒမင်းကြီး)ရ၊၊ ယၟုကော ကေုာံ ၝာဲညး သီုဖအိုတ်ဂှ် နိုင်ချစ်သောင်း၊ နိုင်ချစ်မောင်၊ နိုင်ဖိုးကြွယ်၊ နိုင်ထွန်းရွှေ၊ မိသောင်းတင်(မိကရေင်)၏ညီမောင်၊ ဒေအ်ညးၜါဂှ် မိရွှေပွင့်(မိကောနေ်ဢာံဇှော်)၊ မိငွေပွင့်(မိကောနေ်ဢာံဍောတ်)၊၊
ပ္ဍဲကွာန်ကဒေါဂှ် စဵုကဵုအံင် (၆) တန် မံင်လဝ် ဘာအလဵုအသဳရ၊၊ တုဲဂှ် အာတိုန် ဘာအလဵုအသဳ အင်္ဂလိက်၊ ဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု နူကဵု တန်စတုတ္ထ ရ၊၊ အဃောမတိုန်ဒၟံင် ဒစာံတန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၅ ကွးဘာတန်ဇၞော် ဒစိတ်တန် ကဵု စှ်တန်တအ် ဟိုတ်ဟွံဒးပၟိက်စိုတ် ကုအစာၝောအ်အင်္ဂလိက် Miss. Bodeker တန် စန်ဒက်ကၠုင် ကွးဘာတန်သၟတ်တအ်တုဲ သွက်ဂွံဗဂပ်ဗဗေင် အလုံမွဲဘာရ၊၊ အပ္ဍဲဂှ် နာဲထဝ်သောန် ပါလုပ်ကီုရ၊၊ အတိုင်ကွးဘာတအ် မအာတ်မိက်လဝ် ညံင်အစာၝောအ်ဂှ် ပတိတ်ကဵု နူဘာဂှ် အစာၝောအ်ဂှ် ဒးပြံင်ပဆုဲဏာ ဘာတၞဟ်ရ၊၊
ပရေင်ချဳဓရာင်ကွးဘာ ၁၉၃၅ - ၁၉၃၈
ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ကွးဘာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ မဒှ်အခိင် ဗိုလ်အံင်ကျဝ် မဒးဒုင်တက်ဂစိုတ်ဂှ် တၞဟ်နဂွံကလိဂွံ သြန်ဂအုံ သွက်ကွးဘာတုဲ နာဲထဝ်သောန် ဗက်ဒုင်ဒါန် ဂၠာဲပကောံကဵုသြန် ပ္ဍဲဒေသကဒေါကအ်နှာတ်ရ၊၊ ကာလသွဟ်စှ်တန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ဂှ် ဟိုတ်နူမအံင်အာ နကဵုဂုဏ်တၟေင် (၂) ဘာသာ ဘာသာသင်္ချာ ကေုာံ ဘာသာသင်္ချာ ၂ အပဵုတုဲ ဂွံလာပ်သကဝ်ဠာယှေပ် (Collegiate Scholarship) သွက်ဂွံအခေါင် တိုန်ဘာတက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ပွိုင် (၅) သၞာံ နကဵုသြန်ထံက်ပင် မွဲဂိတု သြန် ၃၅ိ/ဒကေဝ်ရ၊၊
ဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ် ၁၉၂၉ - ၁၉၄၅
နာဲထဝ်သောန် မဂွံအံင်ကေတ် စှ်တန် နကဵုဂုဏ်တၟေင်တုဲ တိုန်ဘာတက္ကသိုလ်လ္ဂုင် ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်ဂကူမန် မၞုံလတူဍုင်လ္ဂုင်တအ် တၞဟ်နမဂွံကလေင်ဇၞော်မောဝ် ပတိုန်အရေဝ် လိက်ပတ် ယေန်သၞာင် ပြဝေဏဳမန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ဂိတုအဝ်ဂေတ် (၆) ဂှ် စဒက် ဂကောံဗော်သွးမန် အလုံဍုင်ရာမည (ရာမညတိုင်းလုံးဆိုင်ရာ မွန်အဖွဲ့ချုပ်) နာဲထဝ်သောန် ညးမဒှ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဇၞော်ဂှ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံသၟတ်မန် ဍုင်လ္ဂုင် ဂှ်လေဝ် ပါလုပ်ကၠောန်လဝ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသၟတ်ဂှ် မန်ဖေတိင် (မွန်ဖေသိန်း) ဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာရ၊၊ မန်ဖေတိင် ဂှ် ဒှ်ကောဒံက်တာတိန်နောင် (ဒေါက်တာ စိန်ထွန်းအောင်)ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၀ ဂိတုမာတ်လုပ်သှ်လိက်တုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဥပစာရ၊၊ ဆက်တိုန်အာ တန်ဂုဏ်တၟေင် နကဵုဘာသာ ဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲသၞာံပထမဂှ် ဟိုတ်နူပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၀ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ်တုဲ ဘာတက္ကသိုလ်ကၟာတ်အာရ၊၊ ကာလဘာကလေင်ပံင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄-၄၅ ဂှ် စတိုန်ဘာပၠန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၅ ဂိတုမာတ်ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဒဳဂရဳ မဟိမု သိပ္ပံ (သိပ္ပံဘွဲ့) ရ၊၊
ပရေင်ပညာဂကူမန် ကေုာံ စန်ဒက် သွက်ပၠန်ဂတး ၁၉၄၇ - ၁၉၄၈
ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယတုဲ ဂကောံဗော်သွးမန် အလုံဍုင်ရာမည လေဝ် ကလေင်စ ချဳဓရာင်ကၠုင်ပၠန်ဂှ် ဟိန်မတိုန်ဒၟံင်ဘာဂှ် နာဲထဝ်သောန် ယိုက်ဂၠေင် ပ္ဍဲဂကောံဂှ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာရ၊၊ နူကဵု ဂကောံဗော်သွးမန် အလုံဍုင်ရာမည ကဵုတာလျိုင် နဒဒှ် ဂဥုပ်ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲခရိုင်ကျာ်ခမဳ (၈) ပွိုင်ဍုင် သွက်ဂွံဗ္တောန်လိက်မန် ပ္ဍဲဒေသမန် ပ္ဍဲဘာမန်မာန်ရ၊၊ တာလျိုင်ဏအ်ဂှ် နူစသၞာံ ၁၉၄၇ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၄၉ ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ဂကောံဗော်သွးမန် အလုံဍုင်ရာမည ခရိုင်ကျာ်ခမဳ ရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ် ၁၉၄၉ - ၁၉၅၈
ကာလ ဂကောံနာဲအံင်ထောန် ကေုာံ နာဲထောန်မိုင်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံဒပ်ပံင်ကောံမန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၂ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ၊ မစွံလဝ် ဗဒိုပ်ဗဟဵု ပ္ဍဲကွာန်ပြဳ (ကွာန်ပြအ်)ဂှ် နာဲထဝ်သောန် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာရ၊၊
သၞာံဂတဂှ် ဂကောံဒပ်ပံင်ကောံမန် ဂှ် ဒက်ပ္တန် နဒဒှ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဂှ် နာဲထဝ်သောန် ဒုင်ကေတ်တာလျိုင် ဒု-ဥက္ကဌ ရ၊၊ ကာလဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် လုပ်အာ အပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေ မသၠာဲလွဟ် ကဵု ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၃-၀၇-၁၉၅၈ တုဲ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၂၁-၂၂ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳဗော် ပ္ဍဲဗဒမ်မျူနဳဇြဳပေလ်ဂှ် နာဲထဝ်သောန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် မၞိဟ်အုပ်ကာနာနာ ရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲသၞောဝ် ၁၉၅၈ - ၁၉၆၈
ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် စိုပ်အပ္ဍဲဍုင်တုဲ နကဵုညးတာလျိုင် ညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်ကီု၊ ကာလဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳဗမံက်ပတိုန် တွဵုရးဍုင်မန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကမ္မတဳဗဟဵုမွဲတၠ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်တုဲ ဟွံကလိဂွံဇမၞးရ၊၊ သဘင်ကောံဓရီုတွဵုရးပံင်ကောံ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်တံင်ကျဳဂှ် အာတိုန်စိုပ်လဝ်ကီုရ၊၊
ပရေင်လိက်ပတ် ၁၉၆၈ - ၁၉၈၈
နာဲထဝ်သောန် ဂွံတိတ်ဗၠး နူထံင်တုဲ ပ္ဍဲသၞောတ်တၠအဝဵုဂှ် အခေါင်ကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံမဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲထဝ်သောန် ကၠောန်လပါ်လိက်ပတ်မန် မပ္တံ ချူလိက်၊ ဗတောန်လိက်မန်၊ ချူလိက်မစပ် ကုဝင်ဂကူမန်၊ လိက်တၟအ်မန်၊ ကမၠောန်လပါ်ယေန်သၞာင် ဗီုကဵု သဘင်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ဂှ် ၜိုတ်မကၠောန်ဂွံ ကၠောန်ကၠုင်လဝ် ဥပမာ နာယက ကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု၊ ဥက္ကဌ ဆာပ်ကမ္မတဳ ပေါဲပြိုင်လိက်ပတ်မန်၊ ပံက်တန်ဗတောန် လိက်မန် လိက်တၟအ်မန်၊ ပ္ဍဲပေါဲသၟာန်သွဟ်လိက် ရာမညနိကာယ ဓမ္မာစရိယ ပရိယတ္တိ အလုံဒေသရးမန် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၄ ဂှ် နဒဒှ် ဒု-ဥက္ကဌ၊ နူကဵု ဂကောံဥပထမ္ပကဂှ်လေဝ်ကီု၊ သၞာံ ၁၉၈၅ ဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကမၠောန်မခၞံဗဒှ် ဇြပ်သဘင်ဓရ်မန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ညံင်ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ကေတ်လျိုင် ဥက္ကဌ ပ္ဍဲကမ္မတဳဂှ် စဵုကဵု ဇြပ်သဘင်ဓရ်မန် ဂွံဒှ်ကၠုင်ရ၊၊
ပရေင်ဍုင်ကွာန် ၁၉၈၈ - ၁၉၉၁
ပရေင်ကလိုက်ကမဵု အလုံမွဲဍုင် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် အခေါင်အရာ သွက်ဂွံကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကလေင်မံက်တိုန်ကၠုင်ပၠန်ရ၊၊ သၞာံဂှ် ဂိတုသေတ်တေန်ပါ (၁၇) ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳ ညးဍုင်ကွာန်မန် ပ္ဍဲဇြပ်သဘင်ဓရ်ဂှ် နဒဒှ် သဘာပတိ ရေင်တၠုင်လဝ်ရ၊၊
ကာလပံက်ဒက် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ (၁၁) ဂှ်တုဲ ဂွံဒုင်ခါန်ကၞက် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ရ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ ၁၉၉၀ ဂိတုမေ (၂၇) ဂှ် ဒးဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်အမာတ်ကၠတ်ထဝ် နူပွိုင်ဆန္ဒမာဲ စၟတ် (၂) ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု ရ၊၊
ဗၠးတိတ်နူထံင်ဗက် ပံင်တောဲ ကုဂကောံကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ်တုဲ ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲအရာမအာတ်မိက် ညံင်ဂွံဆဵုဂဗတက်ကျာ ပိက္ဍိုပ် (အလဵုအသဳပၞာန် မွဲက္ဍိုပ်၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲဍုင် မွဲက္ဍိုပ်၊ သၟာပၠန်ဂတးမရပ်လွဟ် မွဲက္ဍိုပ်) ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၈ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ (၆) ဂှ် ဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် အပ္ဍဲသ္ၚိကၟုဲတၠအဝဵုတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၉ ဂိတုအေပြဳဂှ် ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင်ရ၊၊ ဆဂး ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ (၃) ဂှ် ဒးကလေင်ရပ်ပၠန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူပရေင်ထတ်ယုက် သွက်ဒးကရေက်မတ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဂွံအခေါင်တိတ်လွဳယဲမ္ၚးရ၊၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာလေဝ် အရီုစိုတ် ညးဂၠးတိဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ညးစၞးဂၠးတိ မကၠုင်ဆဵုကု အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာဂှ် နာဲထဝ်သောန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ဂွံဆဵုဂဗ ကုညးစၞးကုလသမဂ္ဂ၊ ညးစၞးအာင်အေဝ်အဝ်၊ ညးစၞးအဳယူတအ်ကီုရ၊၊
ကာလ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်တ် ဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳစၞးကၠတ်ထဝ် (CRPP) ဂှ် နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် ဂှ် ပါလုပ်လဝ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်စၞး နွံ (၁၈) တၠရ၊၊ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၆-၀၉-၂၀၀၃ ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် ရပ်ထောအ် (၉) တၠတုဲ ညးစၞးသၟေဟ်ဒၟံင် (၉) တၠ ဂကူသေံ၊ ဂကူဇဝ်မဳ၊ ဂကူရခေင် ကေုာံ မန်တအ် ဒစဵုဒစး ဒဒှ်ရ ဟွံထံက်ဂလာန် လတူဂၠံင်တရဴ အလဵုအသဳပၞာန် မလးလဝ်ဂၠံင် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳရ၊၊
ကၞောတ်ဘဝ
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုနဝ်ဝေပါ ၇ အခိင်ဗတံ ၆ နာဍဳ ၃၀ မိနေတ်ဂှ် ကလိဂွံအာယုက် ၉၆ (ကြပ်ပေင် ၉၇) နကဵုယဲအာယုက်ဇၞော်ဂှ် စုတိ ကလိလောန်စဴအာ ဘဝပရလိုက် ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိညး ဍုင်လ္ဂုင် (ရန်ကုန်တိုင်း ဒေသကြီး၊ သုဝဏ္ဏမြို့နယ်၊ ဘော်စင်လမ်းသွယ် ၁၊ တိုက် ၁၆၊ အခန်း ၆)ရ၊၊ ကလာပ်ရုပ် နာဲထဝ်သောန် ညးမဒှ်က္ဍိုပ်ဂကူမန်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၉ (တ္ၚဲအဒိုက်) အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၅ နာဍဳ ၃၀ မိနေတ်ဂှ် စံင်ပ္ဍဲ သုသာန်ယျေဝေ (ရေဝေးသုဿာန်) ရ၊၊ အစာဇၞော်ထဝ်သောန်ဝွံ သွက်ဂကူမန်ဂှ် ဗွဲမဗဗွဲ ကုအခိင်အခါဂှ် သွက်ဂကူမန်ဂှ် နူဘဝသၟတ် စဵုကဵု ဇုတ်မစိုပ်တိ ကၠောန်ကၠုင် သွက်ဂကူမန်ရ၊၊
လိက်မပ္တိတ်လဝ်ဂမၠိုင်
လိက်ကၞပ် မပ္တိတ်လဝ်ဂမၠိုင်
လိက်ပရေင်ဂမၠိုင်
(ပါဲနူဏအ် ဟွံတီလေဝ် နွံတၟာဂလိုင်ရ)
လိက်မချူတုဲ ဟွံဒှ်ပ္တိတ်
ဝင်
သၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗါ (၉) တ္ၚဲအဒိုတ် အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၅ နာဍဳကဵု ၃၀ မိနေတ်ဂှ် ဇုတ် နာဲထဝ်ထောန် မသၟေဟ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မတ်မလီုရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မၞိဟ်ဂမၠိုင် ချပ်ရေင်သကအ် ဇုတ်ညးဂှ် သွက်ဂွံ သၠိုင်စွံ ပ္ဍဲကဵု အရှာမ်ဘာဝင်စိင် မွဲစွံ ကုဒၞာဲရုပ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂမၠိုင်ကီုလေဝ် ဟွံအံင်ဇၞး။ ဂကောံဗဟဵုကမ္မတဳ ဗော်ကောန်ဂကူမန်တအ် ချပ်ဂၞန်တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ ကၠောန်ဂိုဟ် ပ္ဍဲသုသာန်ကွာန်မုဟ်နာင်၊ ဍုင်ပံင် မွဲစွံ ကုဂိုဟ်နာဲသိင်မောင်ရ။ သွက်ဂွံကၠောန်ဂိုဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳမွဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ဂိတုမေ ၈ ဂှ်ရ။ နူကဵု ကမ္မတဳဂှ် ကလေင်ဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳမင်မွဲဂိုဟ် နာဲထဝ်သောန် ကေုာံ နာဲသိင်မောင် ပ္ဍဲဂိတု ဂျောန် ၁၇ သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ်ရ။
သွက်ဂွံကၠောန်ဂိုဟ်ဂှ် သၞာံ ၂၀၁၆ ဂိတုဂျူလာင် ၁၆ ဂှ် ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်တုဲ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၈ ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု ၆၉ ဂှ် ကၠောန်အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ အကြာဗြဲမဂူဒၟံင်ဂှ် ကောန်ဂကူမန်မဂၠိုင်ကဵုကၠံ ကၠုင်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ တိုန်စိုပ် တ္ၚဲဂိုဟ်မအာစိုပ်ဒတုဲရ။
ဂကောံကမ္မတဳ မကၠောန်ဗဒှ် ဂိုဟ်နာဲထဝ်သောန်
နာယကဂမၠိုင်
ဂကောံညးလျိုင်ဂမၠိုင်
ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်
သဳဟရာဇာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လှာ
ဘာသဳဟရာဇာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်လှာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၉၊ ဝှ် ၄၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လှာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောဏ္ဍည သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၂၊ ဝှ် ၂၉။
ကအသူ (ကသော်ပါၚ်)
ကအသူ(ကသော်ပါၚ်) (Fourfinger threadfin, Indian salmon; ชื่อวิทยาศาสตร์: Eleutheronema tetradactylum) ဒှ်ကဍာ်ဖၞုၚ်ကေုာံ ဍာ်အကြာၜါ နွံပ္ဍဲဗဳဇကသော်ပါၚ် (Polynemidae)
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လှာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအသူ (ကသော်ပါၚ်)
มีรูปร่างยาวเรียว ลำตัวค่อนข้างหนา แบนข้าง หัวค่อนข้างเล็ก จะงอยปากสั้น ตามีเยื่อไขมันปกคลุมและอยู่ใกล้ปลายจะงอย ปากเฉียงขึ้นเล็กน้อย และมีฟันแหลมคม ลักษณะเด่นคือ ก้านครีบส่วนล่างของครีบหูแยกออกเป็นเส้นรยางค์ 4 เส้น ซึ่งภาษาพูดเรียกกันว่าหนวด มีครีบหลังแยกห่างกัน 2 อัน ครีบหางเป็นแฉกลึก ส่วนของลำตัวที่อยู่แนวสันหลังสีเทาปนเขียว ส่วนที่อยู่ถัดลงมาสีเนื้อและสีขาวเงิน ครีบหลังและครีบหางมีรอยแต้มสีเทาที่ปลาย ครีบอื่น ๆ สีเหลือง มีขนาดโดยเฉลี่ย 40-60 เซนติเมตร ขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่พบ 2 เมตร
เป็นปลาที่หากินอยู่ตามหน้าดินที่เป็นดินโคลน บางครั้งเข้ามาหากินอยู่ในบริเวณน้ำกร่อยหรือน้ำจืด พบทั่วไปในอ่าวเปอร์เซีย, อินเดีย, อ่าวไทย, ปาปัวนิวกินี จนถึงออสเตรเลีย
တိုက်ပိဋကတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒုန်
ဘာတိုက်ပိဋကတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၀၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဒါနာလင်္ကာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဝင်းကဖို့ရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝင်းကဖို့(Winkahpoet၊ ဝင်းကဖို့)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်အနေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၇၈။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အနေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၂၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၂၄၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ကျာ်ရဲ
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ကျာ်ရဲ နူခမဳသင် ကေုာံ ညးမဆာန် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ကောန်ကွာန်ကျာ်ရဲတအ် စချဳဓရာင်တုဲ ကၠောန်ကောံဓရီု သွက်ဂွံချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၃၁၊ ၂၀၂၂ ပ္ဍဲဘာလကျာ် ဘာဆုသာန် ကွာန်ကျာ်ရဲ။ ပ္ဍဲကဵုစၟတ်တ္ၚဲဂှ် နာဲမျေတ်တိင် ကေုာံ ဣစဳဝေန်မျ ပ္အပ်ကဵု လိက်ကသုက်တိ နဒဒှ် မဒါန် သွက်ဂအာင်ဘာကောန်ဂကူမန် ကုခမဳ ကေုာံ ညးတာလျိုင်တအ်ရ။ ဆဂး ဂအာင်တိဒၞာဲဂှ် ဟိုတ်မဒှ် အပ္ဍဲပယျဵုတိ ကွာန်ဝင်ဒုန်တုဲ ဟွံဒှ်သြိုင် ပ္ဍဲဒၞာဲဂအာင်တိဂှ်။ စၞးဂှ် နကဵု ကမ္မတဳတအ် ဒးရာန်ကေတ် တိဂရာင် ပလိုတ်သလာတ်ဝေင်ဒြဟတ် ဘာသုသာန်မွဲဒၞာဲတုဲ ဆက်သြိုင်အာလဝ်ဘာဂှ်ရ။
ဂကောံမသြိုင်ခၞံ
ကမၠောန်မသြိုင်ခၞံဘာဝွံ ကျာ်ဇၞော်ဘာဓမ္မဂါရဝ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာသုသာန်၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတြေံ ကွာန်ကျာ်ရဲ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက်တၟိ ကွာန်ကျာ်ရဲ ကေုာံ ကမ္မတဳ (ယာယဳ) မသုန်တၠ၊ နာဲထွန်းအုံး၊ နာဲဆာန်နာဲ၊ နာဲမြင့်လွင်ဦး၊ နာဲရွှေချိန်၊ နာဲနေအောင်တအ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒက်ပ္တန်လဝ်တုဲ ဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီု စၟတ်တ္ၚဲ ဂိတုမေ ၂၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳမသြိုင်ခၞံဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ကျာ်ရဲ အာစိုပ်ဒတုဲ။
ကမၠောန်မသြိုင်ခၞံ
ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကလိဂွံလဝ်ဒါန်တိ သွက်ဂွံသြိုင် ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဟိုတ်နူတိဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၟံင် အပ္ဍဲကွာန်ဝင်ဒုန်တုဲ ဘာဂှ် ဒးဒုင်ယၟု ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝင်ဒုန် ဟေင် သြိုင်ဂွံရောင် ဥက္ကဋ္ဌကွာန်ဟီုတုဲ ဟွံဒှ် သြိုင်ဒၞာဲဂှ်။ စၞးဂှ် ကမ္မတဳမသြိုင်ဘာတအ် ရာန်ကေတ်တိဂအာင် နာဲအောင်မိုး မိနုဝါ ၜါဂအာင်။ မွဲဂအာင်မ္ဂး နွံ အနာံ ၆၀ ပေ၊ ဇမၠိင် ၉၆ ပေ။ င္ၚုဟ်ဂအာင်ဂှ် မွဲဂအာင် ၁၇၀ ကိုဋ်။ သွက်သြိုင်ဘာကောန်ဂကူမန်တုဲ ညးဖျအ်ကဵုင္ၚုဟ် မွဲဂအာင် ၁၅၀ ကိုဋ်။ နကဵု ညးတၠတိဂှ် ကလေင်ကဵုဒါန် ၅၀ ကိုဋ် နကဵုကမ္မတဳတအ် ဒးကဵု ၂၅၀ ကိုဋ်။ ဂအာင်ဘာဂှ် နွံပလိုတ် သလာတ်ဝေင်ဇြဟတ် ဘာဆုသာန်။ င္ၚုဟ်တိ သြန် ၁၅၀ ကိုဋ်ဂှ် ဂိတုမေ ၁၉၊ ညးတၠတိ ကဵုဒါန် ၅၀ ကိုဋ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၉၊ ၂၀၂၂ ဂှ်တုဲ  ဂိတုမေ ၂၂ ဂှ် စဒက်ကၟာင်ဘာရ။
စဝ်ကောန်ကြေတ် ထပ်သၟဝ် ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁၆
သုဓမ္မာရီု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ယေန်ဒံင်
ဘာသုဓမ္မာရီု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ယေန်ဒံင် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယ မပ္တိုန်လဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၉၊ ဝှ် ၄၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သုဓမ္မာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုကြေဝ်
ဘာသုဓမ္မာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒဵုကြေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာသာမိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဎ
ဎ (ḍha; the fourteenth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ပန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဎ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုဟ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဎ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "ဍ" သာ၊ "?" သာဇြိုဟ်၊ "ဎ" ဇြိုင်၊ "?" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ ဎ ဝွံ နကဵုမန်ခေတ်လၟုဟ် ပတိတ်ဒၟံင်ရမ္သာင် မတုပ်ကဵု ဓ တုဲ၊ တၞဟ်နမဂွံပါ် တၞဟ်ခြာမာန်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု (ဎကဒါ)ရ။ ဟိုတ်နူ ပတိတ်ရမ္သာင် မတုပ်ကဵု ဓ တုဲ၊ ဍ ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါဂှ်ရ ဎ ဂှ် ဒၞာဲစကာ အောန်အာရ။ ကာလလ္ၚတ်ရံင် လၟေင်အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ ကေုာံ ပလ္လဝတအ်မ္ဂး ဎ ဝွံ ဒှ်ဒၟံင် အက္ခရ်ရမ္သာင်ဇြိုင် ဍ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဎ ဝွံ မန်ခေတ်လၟုဟ် ပတိတ်ဒၟံင် ရမ္သာင် မတုပ်ကဵု ဓ ဂှ် ဗၠေတ်ဒၟံင်ရောင် စှ်ေစိုတ်တုဲ ယဝ်ရ သၠာဲပတိတ်ရမ္သာင် နဒဒှ် ရမ္သာင်ဇြိုင်ဍမ္ဂး ဍ ဂှ် ဟွံဒှ်ဗျည် မပတိတ်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ဍ ဂှ် ဒှ်ရမ္သာင်သာ ဎ မ္ဂး ဗျည်မန်လေဝ် လှဲလးဂၠိုင်တိုန်ရ။
ဝင်
အက္ခရ် "ဎ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ဍုၚ်မန်
= ဒပ်ပၞာန် ဒးနွံမွဲဓဝ်ဂှ် ဒးဒှ်ဒဝိၚ် ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ဒးဖျေံလွဟ်ဟာ =
သၟာပရိုၚ်ချူ: ဂလာန်ညးဒါန်လိခ်
လောန်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဂိတုဏံ စၟတ်တ္ၚဲ (၁၅) အံက်တဝ်ပါဂှ် အဃော က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ် (၁၀) တၠ နူကဵုဗော်ဒေံါလဝ်ပန်ပှော်တံ တက်ကျာကု အလဵုအသဳကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတံတုဲ အဃောဂှ် အရေဝ်တိတ်ကၠုၚ်မွဲသာ်ဂှ် ‘ဒပ်ပၞာန် ဒးဒှ်မွဲဒပ်ဓဝ်’ ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ဒုၚ်တဲဖအိ်ုတ်ရောၚ် ဂးရ။ ပရူပရာဏံဂှ် ယဝ်ကဠၚ်ရံၚ် ဗွဲလတူမ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ သွက်ဂွံဖျေံလွဟ်ရောၚ် ညးဂမၠိုၚ်တံ ဒှ်ဒဝိၚ်ကီုရ။
ဆဂး တ္ၚဲဏံ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတံ နွံပၟိက်ဂှ် ဒပ်ပၞာန် ဒးနွံမွဲဟေၚ်၊ မ္ၚးနူကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တၞဟ်ဟ်တံ နွံဟွံဂွံ၊ ဂးသာ်ဝွံတုဲ ပၟိက်နွံ မိက်ဂွံကဵု ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တၞဟ်ဟ်တံ ဖျေံလွဟ် ကုညးတံရောၚ်။ အတိုၚ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗၟာ မေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟီုမ္ဂး ပြသၞာဍုၚ်ဗၟာတ္ၚဲဏံ ဒၟာနူကဵုပြသၞာ ရပ်လွဟ်တံ ထုဲထံၚ်ဒၟံၚ်တုဲ ဒးသောၚ်ကလးအာ ပရူလွဟ်ဏံဟေၚ်ရောၚ်၊ ပရူပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် မုလေဝ် သွက်ဂွံသောၚ်ကလးအာ ဟွံမွဲရောၚ် ဂးရ။
ညးက္ဍိုပ်အလဵုအသဳ ၁၀ တၠ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်ဒေါအ်ပန်ပှော် ၁၀ တၠတက်ကျာသဳကၠဳ(လလောၚ်ပရိုၚ်)
ရံၚ်အာ အတိုၚ်သဘဴဓဝ်ဂၠးကဝ်မ္ဂး ကၟိ်န်ဍုၚ်မွဲမွဲ ဒပ်ပၞာန် ဒးနွံမွဲဟေၚ်ဂှ် ဍာံပြမံၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နူကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ဒုၚ်တဲ ဒဒှ်ရ ဒပ်ပၞာန် ဒးနွံမွဲဟေၚ် တုပ်စိုတ်ရ။ ဆဂး ဒပ်ပၞာန်ဏံ သာ်လဵုဒက်ပတန်အာဂှ်ဟေၚ် သွက်ဂွံဒးသဳကၠဳညးသကအ်ဂှ် နွံတဴတၟာဂလိုၚ်ကီုရ။ သွဟ်ဏံ သွက်ဂွံကလိဂွံ လောဲသွာဟွံသေၚ်။
ပ္ဍဲကဵု သဘဴဓရ် ဖျေံဗီုဒပ်ပၞာန် ကာလအခိၚ်ကလိဂွံပရေၚ်ၜိုဟ်လလံဂှ် နွံတဴ (၂) သာ်ရ။ ကော်ဘာသာအၚ်္ဂလိက်မ္ဂး DDR ကဵု SSR မဒှ်ရ။ သဘဴဓရ် DDR ဂှ် ပံက်အဓိပ္ပာဲဇမၠိၚ်မ္ဂး ‘ပအပ်လွဟ်၊ ယှအ်ပရေၚ်ပၞာန် ကေုာံ က္လေၚ်ဖျေံဒၞာဲဝဲါ’ ရောၚ်။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတံ နွံပၟိက်ဗီုဏံရ။ ဍေံမိက်ဂွံကဵု ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဂကူအရေၚ်တံ ဖျေံလွဟ်ကဵုဍေံဖအိုတ်တုဲ ဖအိုတ်ထောံပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ပၞာန် လတုဲ က္လေၚ်ကဵုအထံက်အပၚ် ဖျေံဒၞာဲဝဲါကဵု ညးဇၞော်ပၠန်ဂတး ကေုာံ ကောန်သဂံၚ်တံရောၚ်။
သဘဴဓရ်မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် SSR မဒှ်တုဲ ပံက်အဓိပ္ပာဲမ္ဂး ‘က္လေၚ်ပလေဝ်ဖျေံဗီုလၟေၚ်ကမၠောန်ဂီုကၠီုဍုၚ်’ ရောၚ် ဟီုစဂွံကီုရ။ အဓိက ပ္ဍဲဍုၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳမွဲမွဲ ကလိဂွံပရေၚ်ၜိုဟ်လလံတုဲမ္ဂး သာ်လဵုဂွံက္လေၚ်ဖျေံဗီုဒပ်ပၞာန်တံဂှ် ချပ်ဗစာစရောၚ် ဟီုဗွဲသရုပ်ဂွံရ။ ပရူဏံဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ စှေ်စိုတ်ရ။ အဓိက ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ညာတ်ကေတ်ဂှ် ကာလက္လေၚ်ဖျေံဗီု ဒပ်ပၞာန်ရောၚ် ဒှ်မ္ဂး နနဲသာ်လဵု ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ် ဂွံပါလုပ် သွက်ဂွံကေတ်ဂီုကၠီုဍုၚ်ရောၚ်။
အတိုၚ်လၟေၚ်ကမၠောန်မ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ဖအိ်ုတ်ဂှ် လၟုဟ်နွံတဴမံၚ် ကဝက်လၟိဟ်မၞိဟ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာကီုရ။ ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ဒးဖျေံလွဟ် ဖအိုတ်ရောၚ် ဟီုမ္ဂး၊ ဍေံဟွံစှေ်ဗီုရောၚ်။ ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံဂှ် ဒးဒှ်အာ ဒပ်စဵုဒၞာကောန်ဂကူညးတံ မွဲအဆက်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဒပ်ပၞာန်မွဲဓဝ်ဂှ် ဒးပါလုပ် မွဲအခန်ကီုရောၚ်။ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ယဝ်ရ အခေါၚ်အရာကံကုသဵုညးတံ ညးတံ ဟွံဂွံအခေါၚ်ဖန်က်ဏီမ္ဂး ညးတံ ပအပ်ထောံ လွဟ်ညးတံ ဟွံသေၚ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ လတုဲ စပ်ကဵု လညာတ် ‘ဒပ်ပၞာန် ဒးနွံမွဲဟေၚ်’ ဏံဂှ် ရဲဒေံါလဝ်ပန်ပှေ်ာ ထ္ပက်လဝ် NCA ဗၞတ် (၁၀) ဂကောံဟေၚ် ဒုၚ်လဝ်တဲရောၚ်။ ဂကောံပၠန်ဂတးဇၞော်ဇၞော် နွံတဴမံၚ် ဒေသသၟဝ်ကျာတေံဂှ် တုပ်လဝ်စိုတ် ဟွံသေၚ်ဏီရောၚ်။
တ္ၚဲဏံ စပ်ကဵု ပြသၞာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံဒက်ပတန်အာ ကၟိန်ဍုၚ်ဖေဝ်ဒရေဝ် သာ်လဵုရောဂှ် ဟွံသဳကၠဳဏီ၊ သာ်လဵုဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ဂွံအိုတ်အးအာရော ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတံ ဂစာန်မံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ် ဟွံစှေ်ဂၠံၚ်တရဴရောၚ်။ ကာလ ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ကလိဂွံအခေါၚ်အရာညးတံ တုဲမ္ဂး စပ်ကဵုဖျေံဗီုဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဍေံလောဲသွာကၠုၚ်မာန်ရောၚ် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။
ဇၞော် ကၟာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ယိုက်
ဘာဇၞော် ကၟာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ယိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၄၊ ဝှ် ၃၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဒဵုလေအ်ကြာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ယေန်ဒံင်
ဘာဒဵုလေအ်ကြာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ယေန်ဒံင် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယ မပ္တိုန်လဝ်မ္ဂး သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၇။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကေသရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၁၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဝါကြေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အနေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၂၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၂၄၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
သၠးအခေါင်ညိရ ဖူဂျဳယာမ
“အလန်ဏအ် မိသၠးအခေါင်မာန်ညိဟာ” နာဲရဝိန္ဒ ဒးချပ် ဒဵုက္ဍိုပ်ဂိရ။ အလန်ဏအ် သၞိင်တၞံဂၞု ပါင်ဂၠံင်လုပ်ကွာန် ဗၜိုဟ်ကဵု စိုတ် ဟွံမာန်၊ သၞိင်ဂၞုဂှ် ဟွံပြံင်လှာဲ၊ စိုတ်ဇကုဟေင် ပြံင်လှာဲဒၟံင်တုဲ ကအ်လီုဒၟံင်ရ။
“ယဝ်ရ မိဟွံကဵုအခေါင်မ္ဂး အဲဒေါအ်ဟာ”
ဇကု နာဲရဝိန္ဒ၊ နာဲရဝိန္ဒ သၟာန်ဒၟံင်ရ။ “ဒေါအ်ဟွံမာန်” သာ်ဝွံ က္ဍဟ်တေအ် ကဵုကၠုင်သွဟ်ရ။ ဒေါအ် ဟွံမာန်မ္ဂး မှာဒုဟ်လတူမိတၠဂုဏ် မရနုက်ကဵု ပိဝါရောင်ဂှ် သ္ဒးဟီုရ။
အလန်ပထမတေအ်ဂှ် မှာလဝ်ဒုဟ် နကဵုဘဝကောန်ၚာ်ရ။ မိကဵုအပါ ထောအ်ညးသကအ်တုဲ ဗွဲကိုပ်ကၠာဏအ် နာဲရဝိန္ဒ ကော်ဂး အဗၠာဲဂှ် ပါဗက်အာ လပါ်အပါရ။ ပြးညးသကအ်ဂှ် ပယောဂ မိမလပါ်အပါ ဒှ်ဂၠိုင်ရ။ နူစတမ်တေအ်ဟေင် ညးတအ် ဟွံတုပ်ဒၟံင်စိုတ်ရ။ အဃောမမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိမိနော်လပါ်အပါဂှ် ပုင်ဍိုန် သွကၠေင် ဂွံစသုင် ရိုဟ်တ္ၚဲတုဲရ။ မပ္တံသွစာင်၊ သွဖျုန်ဂၠဴ၊ သွဖျုန်ကၠိက်တအ်ဂှ် အမာဲဂေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲထၟာဲသွ သ္ၚိမိနော်တအ်ရ။ လက်ကြဴဏအ် ဗွဲလၟေင်ဝေင်ဂဗုတ် စုတ်ဂလာန် မိဂှ် မာန်အာ အပါဂှ်တုဲ အဗၠာဲ ဒးကလေင်ကၠုင် သ္ၚိတာဲ မိဇကုရ။ စိုပ်ဏအ် ဇုတ်လဵု၊ တၞုင်ကပေါဝ်တအ် မင်ဒုင်တၠုင်ဒၟံင် အဗၠာဲမ္ဂး ဗွဲဒဒှ် အလန်ပထမ အဗၠာဲကအ်လီုရ။ လရိုအ်စ သွစာင်ရ။ ဆောဝ်လအ်လေဝ် မိဍုန်ဗ္စကဵု ဟွံမာန်ပုဟ်ဂှ် အဗၠာဲ ဟွံတီ၊ ဟွံဂွံစ သွစာင်မ္ဂး အဗၠာဲ စဴသ္ၚိမိနော်တေအ်ဏောင် သာ်ဝွံ အဗၠာဲဃရတ်ရ။ မိမိင်မ္ဂး မိလရိုအ်ရ။ အဗၠာဲ ဆာန်ဍူမိ ဟွံလေပ်။ အလန်ဏအ် ဒးလတေင်ရ ဂးတုဲ ကဆံင်ကပိုက်ဇိုင်ရ။ လ္ပကပိုက်ဇိုင် မိနော်ဍေဟ် လှိင်ဒၟံင်၊ ယဲညး ကတဵုဒၟံင် သာ်ဝွံ မိကဵုသတိရ။ အဃောဂှ် ဗြဲဓယျောမ်ကၠုင်တုဲ ဂူရိုပ်စှ်ေဂၠုရ။ မိနော်ဏအ် ဂံက်ဂၠိုင်တုဲ ခ္ဍက်ထတ်တိုန်ရ။ အဗၠာဲလေဝ် ကပိုက်ပထတ်တိုန်ဇိုင်ရ။ အဃောဂှ် ဂွံမိင်ရမ္သာင်စာင်ဂံက်က် ဂတတ်ဒၟံင် သၟဝ်သ္ၚိရ။ မိလေဝ် ကၠေအ်ဒၟံင် နူသ္ၚိရ။ ဟွံဂွံစရ အဗၠာဲ ဖျေဟ်စိုတ်တုဲ ဂအိက်ဂအဝ် လှိင်အာရ။ ကာလအဗၠာဲင္ၚုဟ်ဂှ် ဂွံသၟူသွစာင်ရ။ မိလေဝ် အီဒၟံင်ဗ္ဒါဲဂှ်ရ။ အဗၠာဲ ဗဵုဂွံမိမွဲတဲတုဲ ကပှ်ကေတ် သွစာင်မွဲကလောအ်တုဲ မွဲကလောအ် စဒၟံင် ဟွံယီုရ။ မိညာတ်မ္ဂး အီဒၟံင်ရ။ စတုဲမ္ဂး လ္ပဂြဟ်စဴသ္ၚိမိနော်တေအ်ရဏာ၊ သာ်ဝွံဟေင် မိဒုင်ဂုဏ်ရ။ ဟွံစဴ သာ်ဝွံ အဗၠာဲ ဒုင်ကအ်လောဲလောဲရ။ တ္ၚဲသဝ်ဂှ် ပြသၞာကတဵုဒှ်ရ။ သ္ၚိဇိုင်ဂှ် စာင်ကၠေအ်၊ ဂၠာဲဒၞာဲဇိုင်၊ ကၠုင်ဆဵု တိဇိုင်ကၠအ် အဗၠာဲတအ် (ဇေတ်တ်တေအ် ကၠအ်အဗၠာဲတအ် ဟွံသေင်၊ တက်လဝ် တာဲမွဲခဏဍောတ်ဟေင်ရ။) လီုဒၟံင်တုဲ ညးတအ် ခါဲရံင် ဂွံဆဵုကေတ် သော်စာင်မ္ဂး ကညာင်လက်မိအဗၠာဲတအ် “ကမၠတ်စာင်” ရ။ ဗီုဒှ်တုန် ဗြဲဂူတုဲ စာင်ဂှ် ဂြိပ်လုပ် ဇူသၟဝ်သ္ၚိ အဃောဂှ် အဗၠာဲလေဝ် ဂြဟ်စ သွစာင်၊ ဖေက်အဗၠာဲဂြိပ်စဴသ္ၚိမိနော်တေအ်တုဲ မိဂွံကသပ်ကၠတ်စာင်၊ ကၠောန်စာင်တုဲ တိုပ်လဝ် ကသော်ခိုဟ်ဟ်ကီုလေဝ် ဗြဲဟွံက္ဍးဏီတုဲ ဒၞာဲလီုဒၟံင်ဂှ် တၠဍေဟ်ဆဵုစုတ်ရ။ အဃောဂှ် မိဂွတုဲ လရိုအ်ဒၟံင် အဗၠာဲ ညာတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲမတ်ဏီရ။ လၟုဟ် ဒှ်ကၠုင် ကောန်နာဲရဝိန္ဒကီုလေဝ် ဝိုတ်ကၠေအ်ဟွံမာန်ရ။ အလန်ပထမဝွံ ဟွံဒးဒုင်ဂုဏ်မွဲသာ် မိသၠးအခေါင် ကဵုနာဲရဝိန္ဒရ။
အလန်ဒုတိယဂှ် မှာလဝ်ဒုဟ် ဘဝထပိုယ်သာမဏဳရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် မိဟွံမိက်ပြးကဵု နာဲရဝိန္ဒရ၊ ဒှ်ဒၟံင် ကောန်မွဲ မိမွဲတုဲ သံယောဇိုန် ဗိုန်ခိုင်လောန်ရ။ ဆဂးဂှ် ကိစ္စပရေင်သာသနာ ဆေဝ်တာ ဟွံဂပ်ဝ်တုဲ ဒးဂစာန်ထိင်လဝ် ဍာ်ရမတ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒဂှ် ဒှ်ညးတၠပါရမဳ ဉာဏ်သာမွဲတုဲ ကာလမအံင်အာ တန်ဓမ္မာစရိယ နကဵုကယျိုင်ထပိုယ်ဂှ် ကၠောန်ပကၠုင် ပေါဲပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲရ။ ပ္ဍဲဘာကွာန်၊ ပ္ဍဲဘာဍုင် စုင်ဒၟံင်ရ။ ညးတၠသဒ္ဓါ ဒါယကာဘာမွဲ မၞုံယၟု နာဲချာန်တုက် ဍုင်လ္ဂုင် ဗ္ဒကၠုင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘာဝိဇ္ဇောတာရာံတုဲ အာတ်အခေါင် သ္ပဒါယကာ ညးတၠသဒ္ဓါ ညံင်ရဴ နာဲချာန်တုက်တအ် ကၠုင်အာတ် သ္ပဒါယကာပယျင်ဂှ် ဍောတ်ဍောတ်ပိုန် ဟွံသေင်၊ သာ်ဝွံ သဟဓရ်တအ် ထိုင်သး ဒါတ်မံင်စးတုဲ နာဲရဝိန္ဒမ္ဂး ထေင်ဇၞော်ကဵုဇကုရ။ ဍာံဍာံတေအ် လပါ်ယေန်သၞာင်ဗၟာ ရးလတူတေအ် မိမဂွံသ္ပပယျင် ကုကောန်အောန်လောန်ရ။ ယေန်သၞာင်ဂှ် ဓလီုကၠုင် ဒဵုကဵု ရးသၟဝ်ဏအ်တုဲ ဂကူဗၟာတအ် ဟွံသေင် ဂကူမန် ဍက်ဍက် နာဲရဝိန္ဒ ဒးဒုင်ထောအ်တဲ ဒါယကာပယျင်ရ။ စဒးစၞဍုင်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒတအ် လီုအာ အလန်ဒုတိယပၠန်ရ။ တ္ၚဲဒုင်တဲဂှ် နာဲရဝိန္ဒ တိက်ဟွံလှိင်။ တ္ၚဲတိုန်သီလေဝ် နာဲရဝိန္ဒ တိက်ဟွံလှိင်။ ဒှ်ခမဳတုဲမှ ချူနင်လိက် ဒုင်ဂုဏ်မွဲတၞးရ။ ကာလအနာဲမဇုက် ဗှ်ထ္ၜးကဵုလိက်ဂှ်မ္ဂး မိဍာ်ရမတ်ကင်ကဳတိတ်ကၠုင်ရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ “ကောန်ဇကု ၜံင်လဝ်ရတှ်ေ ဇကုဟွံဂွံ သ္ပဒါယကာလေဝ် ဂုဏ်ဖိုလ်ပယျင်ဂှ် ဂွံဒုင်စသိုင်ဂှ်ရ ဣဍောတ်” သာ်ဝွံ အနာဲမသုက် သောင်ကလးကဵုမ္ဂး မိဂညိက်က္ဍိုပ်သိုက်က်တုဲ “ကောန်ဗၠာဲ မိပ်စိုတ်တှ်ေတုဲရလေဝ်” သာ်ဝွံ သၠးအခေါင် လတူနာဲရဝိန္ဒရ။
လၟုဟ် … မရနုက်ကဵု ပိဝါ၊ အလန်တတိယ၊ ဗီုလဵု သ္ဂောအ်ဆိုင်မုက်ကဵုမိရော။ မိဂှ် ဘဝခရှ် ဟွံသေင်ရ။ ဘဝသဳလမွဲ၊ မိနော် ဟွံမဲတုဲ ကျာ်ဇၞော်ဘာကွာန် ကဵု ဒါယကာဘာကွာန်တအ် သြိုင်ဇြပ်မွဲမတုဲ မိပဒၟံင်သဳလ၊ မင်ဒၟံင်သဳစှ်၊ စိုပ်ဘာတုဲဂှ် ဒးတဝ်မုက်ကဵုမိရောင်။ ညံင်ရဴ ကောန်အဲ ဂွဳဇုတ်ကဵုသ္ၚာ အဲလေဝ်ဂွဳဇုတ်ကဵုကယျိုင်သဳလဏအ်ရ။ သာ်ဝွံ ဂလာန်မိ မသ္ဂးလဝ် တ္ၚဲကးသော်ဂှ် ဗီုလဵု နာဲရဝိန္ဒ သ္ဂောအ်ပလီုပလာ်ကၠေအ်ရော။
ဆဂးဂှ် နာဲရဝိန္ဒ စိုတ်ဓါတ် ဟွံယှအ်ရ။ တဲခိုဟ်အိုတ် ဒုင်ဂုဏ်မိဏောင်။ အိုတ်တၞုင်မ္ဂး မိဒးကဵု အခေါင်ဏောင် သာ်ဝွံ ချပ်ရ။ မၞိဟ်မ္ဂးဂှ် ဂၠာဲတသိုက် သီုဖအိုတ်ရ။ ဗီုလဵုဂၠာဲဂၠာဲ ဂွံတသိုက်ဟေင် အဓိက။ ကၠာဟွံဆဵုတသိုက်ဏီ ဒုင်ဂရိုဟ်လဝ် မွဲအံင်ကၠာရ။ ကၠာသ္ၚိဟွံတုဲ ကၟုဲဟွံစိုပ်ဂှ် ဗျိညးကွာန်တအ် ဟွံဂွံ။ မၞိဟ်တှ်ေတုဲ စိုတ်ဗက်သာ နွံဒၟံင်ဖအိုတ်ရလေဝ်။
“တၠသ္ၚိအဲ ဟွံမဲရ။ နူတိချဳအာ ပ္ဍဲဍုင်ကိုဝ်ဗဳဂှ် ပါအာရ။ ပိုယ်ထပ်တဲ ဂွံၜိုတ် မွဲဂိတုတုဲ စဴနူဟာန်နဳမောန်တုဲဂှ် ဒးပြးဆာဲအာရ။ ပွိုင်ၜါပိသၞာံ အဲပတဝ်ဒၟံင်စိုတ်။ ဗီုလဵုမှ ပတပ်ဒၟံင်စိုတ် ဟွံမာန်တုဲ အဲအာတ် အခေါင် ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန်တုဲ ဂေတ်ထောအ်ဂၠးတိရ။”
“နာဲ … တအ် အေင်မာန်ကွေဟ်ဏာ” သာ်ဝွံ ဍေဟ်ဂးရ။
“အဵု … ဟဵု … ဟဵု … နာဲ … လ္ၚတ်လဝ် ဝင်ဂျပေန် ဂၠိုင်နူအဲဏီသွံ။ ပိုယ်ဂှ် ယှုက်ဒၟံင်ကဵု ကမၠောန် ပွိုင် ၂၄ နာဍဳတုဲ ပရေင်ဘာသာ ဟွံဂွံလ္ၚတ်လဝ်ပုဟ် နာဲ” သာ်ဝွံ အဳကုသု ဂးရ။
နူဂှ် အဳကုသု ထေင်ဇၞော်အာကဵု နာဲရဝိန္ဒ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ တက်ဂွံကျာ မွဲၜါနာဍဳမ္ဂး အရေဝ် မဒှ်ဝင်အတ္ထုပ္ပတ္တိ အဳကုသု လတူတေအ် တိတ်ကၠုင် နူဂြိုဟ်ကတာန် ဍေဟ်ရ။
“အဝ် …  အဳကုသု၊ ကောံတုဲ ဒးပြး၊ ဆာန်တုဲ ဒးဍုဟ် အရေဝ်ပိုယ်မန် နွံရ။ စိုပ်အခိင်မ္ဂး ညးဒးအာရလေဝ်။ အဳကုသု ဂွံသတိ မေဿတာအာကဳတာဂှ် ဂွံသတိထေက်ရ။ ဆဂးဂှ် ဒဵုကဵု ကမၠောန်ဇကုလီု ယဝ်ရ ဒးဒုင်စဒၟံင်သိုင်မ္ဂး နကဵုလဴမွဲတၞုင်ဓဝ် ညံင်ရဴမပန်ဏာ မၞိဟ်ၜါကီု ပါအာ သီုကဵု အဳကုသုဏောဝ်လေဝ်။ နူကၠာ အာကဳတာ ဟွံဂွံစုတိဏီ မုအရေဝ် ညးဗ္ကန်လဝ်ကဵု အဳကုသု နွံရော?။”
အတိုင်အာကဳတာ မဗကန်လဝ် အဳကုသု ကွာ်ဗက်မ္ဂး တုပ်ကဵု ဖ္ဍိုက်ဗပေင်စိုတ် ညးမစုတိကီုရ။ ဂုဏ်ဖိုလ်ဇၞော်နူ ဒှ်ဒၟံင်လၞီဏအ် လက်ဆရ။ အဳကုသု ဒှ်ဒၟံင်လၞီဂှ် ဗဵုမိပ် ဟွံသေင်ရ။ အတိုင်ဗကန်လဝ် ကွာ်ဗက်ဒၟံင်ဟေင် မေဿတာအာကဳတာ ဗဵုမိပ်ရ။” သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ ဖျေဟ်ဓရ်မ္ဂး
“အာ … နာဲ … လၟုဟ်မှ အဲဂွံသတိ။ အရေဝ်ဗီုဏအ် ဂွံမိင် နူနာဲ ကၠာအိုတ်ရ။ တင်ဂုဏ်ရ။” သာ်ဝွံ ဂးတုဲ ပရူဒဒှ် တၟေင်တၟဟ် ဍေဟ်မဒးလ္ပအ်ကၠုင်ညာတ်ဂှ် လဴထ္ၜးကဵုရ။
“ညးဟွံမဲတုဲ အဲလ္ပအ်ဒၟံင်ညာတ် မွဲခဏ၊ မွဲခဏရ။ ကဵုအခေါင် ကဵုညးမံင် ကရောံအဲကီု ညးဟီု။ အဲမိပ်စိုတ်တုဲ မံင်လေဝ် ဒးအာတ်မံင်အခေါင်ဟာ။ သ္ၚိဇကုရ။ သာ်ဝွံ အဲဟီုဂှ် ဍာံဍာံတေအ် မူသာ်လေဝ် ဂြပ်အဲ ဟွံသေင်ရ။ မွဲသာ် အဲဟွံပိုင်ရ။ ညံင်အဲဂွံဂွံ ဖူဂျဳကဵုလေပ်မှ အဲဂွံညးဟီု။ ညးကော်စအဲ ဖူဂျဳ၊ မူဒှ် ညးကော်စအဲဖူဂျဳ တီဟာ၊ ပ္ဍဲဒဵု ဂျပေန်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒဵုဖူဂျဳဂှ် ပြဲအိုတ်ရ။ ယဝ်ရ ဂွံတိုန်ပိလတုန်မ္ဂး အရာမနွံပၟိက်ဂှ် ရာဒနာမိက် ဍိုက်ပေင်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ကဴချေဝ်ရဳ ဇိုင်ဒဵု ဖူဂျဳဂှ် သစ္စနွံဒၟံင်။ ညးပတိုန်စကဵု ဒဵုဖူဂျဳ ပ္ကဴချေဝ်ရဳတုဲ ညးကော်စအဲ ဖူဂျဳလေဝ်။ အရေဝ်ဂျပေန် ယာမဂှ် ဒဵု။ ဖူဂျဳယာမ ဒဵုဖူဂျဳ မဂွံအဓိပ္ပါယ်။ အဵု … အရေဝ်အဲ စိုပ်အလဵုအိုတ်ရော။ … ဟွံတီ။”
”ကှ်ေ … ပရူအဳကုသု လဴကၠာလေဝ်။”
”အဝ် … ပရူဝတ္ထုသံယောဇိုန် ပ္ဍဲဂကူမန်လေဝ် နွံရသွံ။ ဂကူမန်တအ်ဂှ် ညးနွံမေတ္တာ ဇြိုဟ်နက်ရဏာ။ အဳ … ဒးလဴညိရ။ အရေဝ်ညး အဲဟွံကၠိုဟ်ရ နာဲ။ နာဲ ရော ကၠိုဟ်ဟာ။”
ဒဒှ်ရ ကၠိုဟ်ခၠင်ဂှ် လဴထ္ၜးကဵုရ။ မေဿတာအာကဳတာ စုတိအာတုဲ ဒဒှ်ရ ဂတိဆောတ်ယောင်အာကီု၊ မိက်ဂွံကဵု ကၠောန်ကုသိုလ် ဇိုန်ပိုန်ပြင်ဏာကီု၊ မိက်ဂွံ ကလေင်ဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအဳကုသုကီု အတိုင်အခိုက်ကၞာမန် ဒးကီု ဗၠေတ်ကီု စွံလဝ်ကၠာ။ နာဲရဝိန္ဒ သောင်ကလးရ။ ဂွံမိင်ကေတ် အရေဝ်နာဲရဝိန္ဒမ္ဂး ဂျပေန်ၝောအ်ဂှ် ပတှ်ေကေတ် ဗွဲမသက္ကုသၟေဟ်ရ။ သွက်သ္ဂောအ်ကၠောန်ကုသိုလ် ကဵုဒါန် ဇိုန်ပိုန် အတိုင်အခိုက်ကၞာမန်ကီု သွက်ဂွံအာ ကျာ်ဣသိယဵုကီု အာတ်အရီုအဗင် ပ္ဍဲနာဲရဝိန္ဒရ။ နာဲရဝိန္ဒ ဒုင်တဲလောဲလောဲရ။ အဃောမစှ်ေ နူကျာ်လ္ဂုင် နကဵုဇိုင်တၞိန်ဓာတ် လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် နာဲရဝိန္ဒ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲတာန်ဆံင်တုဲ ထ္ၜးကဵု ၜဳလိုင်၊ ၜဳဒလ၊ ၜဳဗဂေါဂမၠိုင်တုဲ လဴထ္ၜးကဵု ပုံသၟိင်နလ္လာ ကေုာံ မိၝောအ်နန်ရ။ ပ္ဍဲလအိတ်ပုံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဍာ်ရမတ်ဍဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကၞင်မတ် အဳကုသုရ။
(၃)
နာဲရဝိန္ဒ ကေုာံ အဳကုသုတအ် ကာလမစိုပ် လတူက္ဍဟ်ဒဵု ကျာ်ဣသိယဵုဂှ် ပုံမဆေင်စပ်ကဵု ကျာ်ဣသိယဵုဂမၠိုင်လေဝ် ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်အိုတ်အာရ။ လ္ၚောဝ်ကျာ်တုဲဒှ်အိုတ် အာဂ္ဇအ်ဒၟံင် လတူတၟအ်လးဂမၠိုင်တုဲ အဳကုသု တက်ဒၟံင်ဗီုရ။ ကာလ နာဲရဝိန္ဒ မစိုပ်ကၠုင်ဗဒါဲဂှ်မ္ဂး အီကုသု ဟီုရ။
”နူဗတမ်ဏအ် အဲလ္ပအ်ညာတ်ညးပၠန် နာဲ …။ လျးညး တၟးဇးဒၟံင်၊ အဳကုသုကဵုဂှ် ညးဂွံရ၊ ညးဟီု။ အဲမိပ်စိုတ်ကွေဟ်ၝာဲ။ အဲဂွံစိုပ်ကၠုင် ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ကျာ်တြဲဏောင်ဗလးနင်၊ အဲပတှ်ေ။ ကျောဝ်စမ် …  ကျာ်သိယဵု ကၟေန်ဒၟံင် ကျာ်ဗီုဏအ် ဒှ်မံင်ကွေဟ်ဟ်တှ်ေ အရေဝ်နာဲ ဟီုကဵုအဲ ဖအိုတ်ဂှ် ပုံဟွံသေင်၊ ဒှ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ (ကွေတ်ဂျပေန် ကျာ်တြဲ နွံဍုင်သွဝ် ဒဵုတ္ၚဲဏအ်) တုဲပၠန် ဒးဟီုညိရ။ ညးဟီု အဲမိက်ဂွံမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဖူဂျဳဏီ … ဂး။ အဲတၟေင်မံင်၊ အတိုင်နာဲမဟီုတှ်ေ ဒှ်ဂွံရလေဝ်။ ညးမိက်ဂွံဒှ် မၞိဟ်တၟိပၠန်။ ကွေတ်ဂျပေန်ပိုယ်လေဝ် နွံဒၟံင် နာဲ။ မိက်ဂွံဒှ်မၞိဟ်မ္ဂး ကဵုနိမိတ်လပအ်လေဝ်။ ဆဂး အဲ …”
အဳကုသု ဗပိုတ်လဝ်အရေဝ်ရ။ ဟီုထေက် ဟွံထေက် ချပ်ဒၟံင်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ မွဲသာ် ဟွံဟီု။ မင်ခါတ်အကာဲဒၟံင်ရ။ အဃောဂှ် ကျာတက်ကၠုင်မ္ဂး သၟူကြက်စၠန်ဗ္ၜူထောအ် အာရီု နာဲရဝိန္ဒပၠန်ရ။
”နာဲ … နာဲဟီုလဝ် တိုန်ကျာ်ဣသိယဵုမွဲဝါမ္ဂး ရာဒနာဍိုက်ပေင်ရဏာ။ လၟုဟ် … အဲတိုန်ဂွံမွဲဝါရ။ ယဝ်ရ အဲရာဒနာမ္ဂး ဍိုက်ပေင်ညိဟာ ဟေန်။”
အရေဝ်အဳကုသု ဍိုန်ဍောတ်သာယာလောန်ရ။ ရမ္သာင်သပိတ်ကိန်ဍေဟ် ကဆံင်ဟွံသဝ်။ ဆဂးဂှ် အဃောဂၠံင်ကြေပ် ဂ္ဗဒၟံင်ကၠရ။ ဆဂး လတူကၠဂှ် မွဲနေတ်လေဝ် ကေတ်ဒုဟ် ဟွံမာန်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒ ဒးအမ်သဝ် ကဵုဇကုဇကုရ။ မိက်ဂွံ ဒှ်ထောအ် လေအ်ကျာ်ဂျပေန်ကွေဟ်ရဏး သာ်ဝွံ ကြဵုဇာဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်တေအ်ရ။
”အဝ် အဲသၟာန် ဒးၜက်အာဟာရ ဟွံတီနာဲ။ အရေဝ်အဲလောန်အာတှ်ေ သၠးအခေါင်ဏာ၊ အဲ … ”
မွဲဘဝမွဲလှ်ေ ဟွံကေင်ဆဵု မၞိဟ်ဗြဴ ဒုင်ဂုဏ်ဇကုဏီ။ မၞိဟ်ဗြဴကျေဝ်ကျေဝ်ဗီုဏအ် ဒုင်ဒၟံင် ဂုဏ် ဂြိုဟ်လင်အိုတ်ရ။ တုဲပၠန် ယဝ်ရလဴထ္ၜး ရန်တၟအ်ဇကုမ္ဂး တဆိပ် Ph.D ဇကုမိက်ဂွံဂွံဒၟံင်ဂှ် ဂွံမာန်ဟာ နာဲရဝိန္ဒ ချပ်ရ။
အရေဝ်အဳကုသု ဟွံလောန်ပုဟ်၊ အဲလေဝ် ဗီုလဵုဂွံလဴထ္ၜးစဂှ် ဂၠာဲဒၟံင် မအရေဝ်ဟွံဂွံဏီ၊ ဟီုသရုပ်ထောအ်မ္ဂး အဲအံင်လဝ် ဓမ္မာဓရိယတုဲ ယဝ်ရအာ ဍုင်သဳရိလင်္ကာမ္ဂး ဆက်ကေတ် M.A. ဂွံရ။ နူဂှ် မွဲကဆံင် ပ္ဍဲဍုင်သဳရိလင်္ကာဒှ်ဒှ် ပ္ဍဲဍုင်သအာင်ဒှ်ဒှ် အဲမိက်ဂွံဂွံ တံဆိပ် Ph.D ရ။ တုဲမ္ဂး အဲဒတုဲဖိုလ် ညးဂၠးကဝ်တအ်ဏောင် ချပ်လဝ်ရ။
”အဝ် … ဂွံမိင်ကေတ် ရန်တၟအ်နာဲမ္ဂး အဲဒးလျုင်ဂၠိုင်တိုန်ရ။ ယဝ်ရကေတ် M.A.  မ္ဂး မုစိအိုတ်ရော”
သွက်နာဲရဝိန္ဒမ္ဂး ဇၟာပ်ပ်ဒၞာဲ အဳကုသု ဖ္ဍိုက်ဗပေင်ကဵုမာန်ရောင်ဂှ် ပြာကတ်ဒၟံင်ရ။ အဃောဂှ် အဳကုသု ကတဵုတုဲ ကွာ်အာ တၞုင်တၟအ်လးတေအ်ရ။ ဒၟာနူ ကျာပိုက်သရဳထတ်တုဲ ပဠောအ် ကေုာံ သကာတ် နကဵုဒဳသာင်ဂျပေန်ဂှ် သွဝ်အာ သွဝ်ကၠုင်တုဲ ဇကုဇကောဝ်၊ ထ္ၜောမ်ကၠင် ကၞင်ကၞောဝ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ပြာကတ်တဴဗွဲမလောန်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ ကၠတ်ဗဵုရံင် ဗွဲမလအ်လတုဲ ဒးဂစာန်ဖျေင်ထောအ်ဒၟံင်မတ်ရ။
”ဟီုလ္ပညှာညိ … အကြာအဲကဵုနာဲ သွက်ဂွံဒးညှာ ဟွံမဲပုဟ်ဏာ။ မုဒှ်ဒှ် နာဲဂှ် တိုန်ဂွံ ကျာ်ဣသိယဵု ဂၠိုင်ကဵု လတုန်တုဲရတှ်ေ ရာဒနာဍိုက်ပေင်ဟေင်ရ။ အဲရ တိုန်ဂွံမွဲလတုန်ဓဝ် ဟွံဂွံညံင်စိုတ်ဏီ။ ရာဒနာအဲ ဍိုက်ပေင်၊ ဟွံဍိုက်ပေင် အဲဟွံဂံင်ချပ်ဏီရ။”
မုရာဒနာလဝ်ကီုရော မိက်ဂွံသၟာန်ကီုလေဝ် သၟာန်ဟွံတိတ်။ ဓလေတ်ထောအ် အရေဝ်လေဝ် ဟွံမိက်ဗလေတ်ရ။ ကာလဂှ် အဳကုသု ကၠုင်ဂ္ဇအ်ဖျေဟ် ဗဒါဲ နာဲရဝိန္ဒကြပ်ကြပ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ ဂြိုဟ်ဒးချဳဂၠိုင်တိုန်ရ။ ဟီုလေဝ် သာ်ဝွံ အဳကုသု ဟီုရ။
”င္ၚုဟ်ဘာကၠးကၠးဂှ် ဒဝ်လာ ၇၀၀ ဂွံတီရ။ ခရိတ်စ ခရိတ်သုင်လေဝ် အိုတ်ဒၟံင်ဏီ။”
”အဲကဵုကသပ်မွဲရ၊ နာဲ။ င္ၚုဟ်ဘာအိုတ်သီု အဲထံက်ပင်ကဵုရ။ Ph.D. ဂှ် ကေတ် ပ္ဍဲ Meo University ဟွံဂွံဟာ။ အာကေတ် ပ္ဍဲဂျပေန်လေဝ် စိုပ်တေအ်မ္ဂး အဲကေတ်ကဵု တာလျိုင် သီုဖအိုတ်ရ။ ဆဂး နာဲဖ္ဍိုက်ဗပေင်ပၟိက်ဆန္ဒအဲမွဲဏောင်။ ပၟိက်ဆန္ဒအဲဂှ် နာဲမွဲရ ဖ္ဍိုက်ဗပေင်ကဵုမာန်။”
သာ်ဝွံ ဂးတုဲ ဟွံရောံ ဟွံဓည အဳကုသု ရပ်ကေတ်တဲ နာဲရဝိန္ဒရ။ ထၟတ်ဒွံ မဍိုန်ဍောတ် လဇောတ်လၟောဝ်ဂှ် ဟဳဇွောဝ် လုပ်အာ ဂြိုဟ်ကတာန် နာဲရဝိန္ဒရ။ နာဲရဝိန္ဒ ဟွံပါဲကၠေအ်တဲ အဳကုသု ရ။ မောဟ ကၟာတ်ထောအ်မတ်တုဲ တဏှာ ဗ္ဂေတ်ဒၟံင်စိုတ် နာဲရဝိန္ဒရ။ လောကဏအ် အဳကုသု မွဲဟေင် နာဲရဝိန္ဒညာတ်ရ။ နကဵု ရမ္သာင်ဇတဝ်ဇတဝ်ဒဝဝ်ဒဝဝ် နာဲရဝိန္ဒ သ္ဂးရ။
”အဲဂွံအာ ဂျပေန်ဂှ် အဲဂွံအခေါင် ကော်အဳကုသု ယၟုဖူဂျဳမှ ဒှ်မာန်ဏောင်ဏာ။”
”ဍာံရဒှ် နာဲလေဝ် သ္ပထောအ် လေအ်ကျာ်ဂျပေန်မှ ဒှ်ကမၠောန်ဏောင်ဏာ။ ဟေ ဟေ … ကျာ်ဣသိယဵု ရာဒနာဍိုက်ပေင် အဲပတှ်ေရဟေံ။”
သာ်ဝွံ အဳကုသု ဂးတုဲ ဂြိပ်စှ်ေအာ ဗလးတေအ်ရ။
”ညံင်ရဴအဲပတှ်ေ ကျာ်ဣသိယဵုဂှ် ပတှ်ေဒဵု ဖူဂျဳညိနာဲ။ နူဇရေင် ဒဵုဖူဂျဳ ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံချေဝ်ရဳ အဲမင်စၟဳဒၟံင်နာဲဏောင်။ အာတ်အခေါင်မိမတုဲ ကၠောအ်သဳရိလင်္ကာညိ။ ကိုန်ဇြာပိုယ် မဓဇက်လဝ် ပွိုင်မွဲသၞာံဏအ် မဒးအံင်ဇၞး ပ္ဍဲတမ်ဒဵု ဖူဂျဳဏောင် အဲပတှ်ေရ။ သွက်နာဲတှ်ေ မူစိသၞာံဒှ်ဒှ် အဲမင်မာန်ရ။ အာရ၊ နာဲရဝိန္ဒသာန်ယျေ။”
သာ်ဝွံ ဖူဂျဳ ဂးလဝ်ကဵုဇကု ပ္ဍဲသၞေဟ်က္ၜင်ကျာမ္ၚဵုဍုင်ဂှ် သွုင်ဟဳဒၟံင် ပ္ဍဲကတောဝ်ဏီရ။ ကၠာဟွံဂွံတိုန်က္ၜင်ကျာဏီ တာဒၟံင်တဲကဵု နာဲရဝိန္ဒ ဂၠိုင်င်ကဵုဝါဂှ်လေဝ် ကလေင်ညာတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲမတ်ဏီရ။ အဝ် … ဖူဂျဳယာမယျေ …။
(၄)
”လေအ်ကျာ်ဟေံ လေအ်ကျာ်။ အဍံက် စှ်ေနူ ရုင်ဒါန်လေဝ်။”
ဂွံမိင်ရမ္သာင် ကောန်င္ၚာ်တအ် ကညာင်ကရေဲမ္ဂး အဝ် … အဃောကွာ်ကၠုင် အဲချပ်စိုပ်ဒၟံင် ဖူဂျဳရောင်သွံ သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ ဂွံတိုန်သတိအိုတ်ရ။ ကောန်င္ၚာ်တအ်ဂှ် ဖျေဟ်က္ဍိုပ်ကဵု နာဲရဝိန္ဒရ။ အဳ … ယေန်သၞာင်တအ်ဏအ် ဟွံဂွံဆဵုလအ်ရလေဝ်။ ဗီုမန် မရှ်ေသှ်ေဗုဒ္ဓဘာသာဇြိုဟ်နက်ဂှ် ဂကူလဵုလေဝ် ဟွံဇြိုဟ်နက်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒ ဒုင်တဲရ။ ဆဂး ကာလမရံင်ညာတ်အာ ကောန်င္ၚာ်တအ်ဂှ် င္ၚေတ်ပေတ်အေင်အှ်ဒၟံင်မ္ဂး ရှ်ေသှ်ေဒၟံင် ဗုဒ္ဓဘာသာဇြိုဟ်နက်ဂလိုင်ဏအ် မူဟိုတ် ကဆံင်ဘဝမန် ဂွံသဝ်ဒၟံင်ရော။ ဓရ်ကျာ် ဟွံခိုဟ် ဟီုဂွံဟာ။ သုင်စောဲဓရ်ကျာ် ဟွံလေပ် ဗျိဂွံဟာ။ အေလေ …  နာဲရဝိန္ဒတအ်လေဝ် ဝေင်ကၠုင်ဗီုဏအ်ရဏောင်။ နူ နာဲရဝိန္ဒတအ် ဍောတ်တ် ဗြဲဂူမ္ဂး ဂြိပ်တန်ကၟိုန် ပ္ဍဲမြံင် ဂၠံင်ကွဳရ။ ပ္ဍဲခၠိုင်ဇကု ဂွံဍာ်ဂၠိုင်မ္ဂး မိပ်ညံင် ဝန်ဇၞော်ပံက်ကၟာဇဵုမွဲလပါ်ကီုရ။ ဗြဲဂူတၟိတၟိ အိက်ပြေင် အိက်ဂၠဴဂမၠိုင် မၞုံကဵု ဗက်တဳရဳယျာတအ်ဂှ် ပါကၠုင်ပ္ဍဲမြံင်တအ်ဂှ် ဟွံတီ ထ္ဍိုင်ဝေင်မိပ်ရ။ ဆဂး ပါဲနူ ယဲမြုန်တုဲ မုယဲ နာဲရဝိန္ဒ တအ် ဟွံဒှ်၊ ချပ်အာ၊ ကွာ်အာ နာဲရဝိန္ဒ စိုပ်အာဘာရ။ ဂွံဆဵုမၞိဟ် ကောံဒၟံင် ပ္ဍဲဘာမ္ဂး နာဲရဝန္ဒ တၟေင်တၟဟ်အာရ။ နာဲရဝိန္ဒ လုပ်အာဗဒါဲ ဒါယကာမွဲတုဲ သၟာန်ရ။
”မုပစ ပ္ဍဲဘာရော တ္ၚဲဏအ် ဒကာဘာ။”
”မိင်တၠဂုန်စိုပ်လေဝ် တၠဂုန်။ နူတၠဂုန် နွံဒၟံင် ပါင်ဂၠံင်ဂှ် ကွဳချေဟ်စဴ နူဇြပ်ဗု ဆဵုဒး၊ လၟုဟ် ၜိုတ်တက်လဝ် မံင်ကီု ပြးပေင်ကွာန်ရ။ ဟေ နာဣဏအ် တၠဂုန် စိုပ်ဣရ ဟေံ။”
နာဲရဝိန္ဒ ဂေတ်အာ လပါ်သီတေအ်ရ။ ဒါယကာဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဗဒါဲအစာတၠဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အစာတၠလေဝ် အာစိုပ်ဒၟံင် ပစ္ဆိမအဝယ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ ပဝတ် ဖျေဟ်က္ဍိုပ် ကဵုအစာတၠရ။ ဂွံဆဵုကေတ် ကောန်ကွးဇကုမ္ဂး အစာတၠ အီဒၟံင် ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညံင်ရဴ အစာတၠ ၜိုဟ်သြိုဟ် နာဲရဝိန္ဒ ၜိုဟ်သြိုဟ် ဟွံမာန်ရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် ဒၟာနူ ဇကုစိုပ်တုဲ မၞိဟ်ကောံဒၟံင်ဂှ်လေဝ် ဒဵုကဵု ဒးဂၞပ်စိုတ်အှ်ေ ဟွံသေင်ရ။ တီလဝ် ရှ်ဍုင်မ္ၚးတုဲ နာဲရဝိန္ဒ ကအ်လီုအာ မရနုက်ကဵု တတိယရ။
”အလန်ဏအ် ကလေင်အာပၠန် ဟွံဂွံရကျာ်။ အစာတၠလေဝ် ဇၞော်ရ။ မံင်စ သဇိုင်အစာတၠရ။”
သာ်ဝွံ ဒါယကာဘာဇၞော် ဂးမ္ဂး နာဲရဝိန္ဒ အီထောအ် ဗြီဗြီရ။ အစာတၠဂှ် မွဲပါင် ဟွံဟီုဏီ၊ ခါတ်အကာဲဒၟံင်ဇကုရောင်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒ ထေင်ရ။ ညံင်ရဴ အစာတၠ တီဒၟံင် ပရူဇကုညံင်ညံင် ဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ ဒုဟ်နွံက္ဍိုပ်ဓရိုက်ဒၟံင်ရ။
”အိမ် … ကောန်နာဲဇူကၠာ။ ဓရီုကဵုမိဍေဟ်ကီု။ မိသမာဝတဳ ကောန်စိုပ် ဟွံမိပ်ဟာ။”
သာ်ဝွံ အစာတၠ သ္ဂး ကဵုမိဇကုမ္ဂး ဒဒှ်ရ မိဇကု မစိုပ်ဒၟံင် လက်ကြဴဇကုဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ဂွံမိင်ရမ္သာင်မိ ဒုင်ကျာ် ကဵုအစာတၠမ္ဂး တုပ်ညံင် ၜိုဟ်သြိုဟ်အာ ပ္ဍဲဂြိုဟ်တေအ် မွဲလစုတ်ရ။ ဒၟာနူ ဇကုမစိုပ်ကၠုင်တုဲ မိဇကု မိပ်ဒၟံင်ရောင်ဂှ် နာဲရဝိန္ဒ တီရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ရမ္သာင်ဖူဂျဳ ဓလီုဂွံလဝ် ကတောဝ်ဟာ ကေတ်ဟွံဒး အရာရာအိုတ်သီု ဗျဟ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအာရီု နာဲရဝိန္ဒရ။ နာဲရဝိန္ဒ တိတ်ကၠုင် နူသီတုဲ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲတာန်ဆံင်ရ။ အဃောဂှ် ဒါယကာဘာ ၜါပိလုပ်ကၠုင်တုဲ
”တ္ၚဲယး ပိုန်တ္ၚဲ ပိုယ်ဍိက်တအ် ပလေဝ်လဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိရကျာ်။ တၠဂုန် က္ညစဴကဵုပိုန် ညိကျာ်။”