cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာကဵုဘဝကောန်ဂကူမန်ပိုဲ
ယဝ်ရဟီုစိုပ်အာသွာၚ်ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာပ္ဍဲကဵုကောန်ဂကူမန်ပိုဲဟီုဂှ် သွာၚ်လဵုမွဲလေဝ်ဂွံလုပ်စိုပ်ကဵုကေတ်ကသပ်ဂၞန်နဲကဲဗဂဵုလဟဵုနာနာတံဂှ်ဟွံမွယ်တုဲ ဟိုတ်သာ်ဏံဟေၚ်ရဒှ်ဓဝိၚ်သွက်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲဂမျိုၚ်အာလမျီုနကဵုပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာကၠအ်ဝါဗ္ၚတံဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုရ။
သွာၚ်ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံသွာၚ်ပရေၚ်လွဳပရာပ္ဍဲကောန်ဂကူမန်ပိုဲယဝ်ရဂကောံလဵုမွဲသွာၚ်လဵုမွဲဟွံလုပ်ကဵုအရီုဗၚ်ဗဂဵုလဟဵုမ္ဂးတှ်ေ သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်လေဝ် အိုတ်ပိုတ်ကၠုၚ်နဲကဲနာနာသာ်ပ္ဍဲပရေၚ်တဵုလွဳတံဂှ်တုဲ ခြာဟွံလအ်ဟေၚ် တိကၠအ်ဝါဗ္ၚမန်ပိုဲတံဂှ်ဒှ်အာဒြပ်ညးတၞဟ်စိုပ်အာသၟဝ်တဲဂကူညးတၞဟ်အိုတ်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံရံၚ်အာကဵုဍုၚ်တောတက်တံဂှ်ဏောၚ်တှ်ေ သွာၚ်ပရေၚ်ဗဂဵုလဟဵုဏံလေဝ်ဒှ်ရိုဟ်ကၞက်ပရေၚ်ဂီုကၠီုပရေၚ်ဗုၚ်ဂၞဴညးဍုၚ်ကွာန်တံအဓိကဇၞော်မွဲသွာၚ်တုဲထေက်ကဵုဝိုတ်ထောံဟွံဂွံရ။
ဗီုဂကူညးတၞဟ်ဗဂဵုလဟဵုအရီုဗၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်ကီုလေဝ် သွက်မန်ပိုဲဏံဂှ်တှ်ေ ၜိုတ်ဒြဟတ်မန်နွံဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးကဵုဖျုန်လပါ်ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာညးဍုၚ်ကွာန်တံဂွံကီုရ၊ တ္ၚဲဏံရံၚ်အာပ္ဍဲမန်ပိုဲဏောၚ်တှ်ေ သွာၚ်ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာဂကောံကၠးကၠးရုပ်ရဴနွံနွံဂှ်ဟွံကေၚ်ဆဵုတုဲ သွာၚ်တံဏံလေဝ်ဒှ်အရီုဗၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံမၚ်ဒၟံၚ်သက်ဟီုဟွံမွယ်ရ၊ ပိုဲတီမံၚ်ရတှ်ေ ဘဝကောန်ဂကူမန်ပိုဲဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ စွံလဝ်ဘဝပ္ဍဲပရေၚ်တဵုလွဳဖအိုတ်တုဲ တ္ၚဲဏံဂတာပ်ကၠုၚ်အခေတ်မွဲပၠန်ယျဏောၚ်တှ်ေ ပရေၚ်လွဳပရာနာနာတံဂှ်လေဝ်ကၠောန်ဂွံဂတာပ်အခေတ်ကွေံကွေံရ။
ပ္ဍဲကဵုဂကူမန်ပိုဲ ယဝ်ရသွာၚ်ၜါဏံနွံကၠုၚ်ကဵုရုပ်ရဴကၠးကၠးဇေတ်ဇေတ်ဏောၚ်တှ်ေ ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာကောန်ဂကူမန်ပိုဲလေဝ်တောတက်ဂတာပ်ကၠုၚ်အခေတ်ယျဏောၚ်တှ်ေ ပရေၚ်မံၚ်စံၚ်ဂကောံအိန်ထံၚ်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲတအ်ဂှ်လေဝ် ပြသၞာဒးအာတိတ်ကၠောန်စဍုၚ်ညးတၞဟ်ဂှ်နွံအောန်ကၠုၚ်တုဲ အလန်ဏံတှ်ေ ကမၠောန်မန်မန်ရဗဂဵုလဟဵုကေတ်ကေတ် သြန်မန်မန်ရကဵုမန် ကပေါတ်မန်ဂကူညးတၞဟ်ဒးရာန်သုၚ်စောဲစကာရာန်စအိုတ်တုဲ ဣဏံဟေၚ်ရသွာၚ်နဲကဲဗဂဵုလဟဵုဂကူမွဲဂှ်လေဝ်ဆေၚ်စပ်မံၚ်ကဵုပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံဇၞော်ကဵုဒြဟတ်အိုတ်တုဲထေက်ကဵုဒးဗဂဵုလဟဵုညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်မာန်တှ်ေ ဒဒိုက်မန်လေဝ်သာအောန်ကၠုၚ်တုဲ အခိၚ်ဏံဟေၚ်ဆဵုကေတ်ရၚုဟ်မးပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာညးဍုၚ်ကွာန်တံမန်ပိုဲတအ်ကၠးကၠးရ။
နိဿဲလဝ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
ဣန္ဒက၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက် ကွာန်မဟေဲ
ထေရုပ္ပတ္တိဗွဲခမၞောန် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက
ဟိတဓရ-ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကဝွံ
က္တဵုဒှ်မၞိဟ်
သက္ကရာဇ် - ၁၂၉၄ သၞာံ၊ ဂိတုဝှ် (၃) မံက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ်
ဇာတိ
ကွာန်မဟေဲ (မုဟ်ဟေဲ)၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ၜါသွာၚ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်။
ယၟုမိမ
မ-နာဲကျေ
မိ-မိစောဗု (ဒှ်ညးကွာန်မဟေဲဖအိုတ်ရ)
ဘ၀ထပိုယ်
ပ္ဍဲကာလဂွံအာယုက် ၁၂ သၞာံဂှ် ဒှ်ထပိုယ်ဣန္ဒကရ။
ဂွံထပိုယ်ၜါဝှ်တုဲ တိက်ကတ်ဗ္တောန် လိက်ပရိယတ္တိ
အံၚ်တန်ဍောတ် အလဵုအသဳ နူဘ၀ထပိုယ်ရ။
ဘ၀ခမဳ
သၞာံ ၁၃၁၃ မာ် (၁၀) စွေက် ဒှ်ခမဳပ္ဍဲကွာန်နာၚ်ပြိုၚ်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သၞာံ ၁၃၂၁ ဂှ် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယ" ရ။
သ္ပတမ်နူသက္ကရာဇ်သၞာံ ၁၃၂၂ ဗက်လိက်ပ္ဍဲ ဍုၚ်မာန္တလေဝ် ဇရေၚ်အ္စာဒယှ်တှ် မပတံကဵု ဦးကြယ်၊ အ္စာတၠ ဥက္ကံသ ဗၞတ်ပိသၞာံရ။
ဘ၀ဖျေံလိက်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၆ သၞာံ ဖျေံလိက်ပ္ဍဲက္ၜၚ်ထဝ် (မတ်မလီု) ဗၞတ်မွဲသၞာံ၊ ကြဴနူဂှ် ဖျေံလိက်ပ္ဍဲဘာကျာ် ကွာန်နာၚ်ပြိုၚ် ဗၞတ်ဒ္စာံသၞာံရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ သၞာံ ခၞံပတိုန် ဘာတိုက်လိက်မန် ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီု ကိုပ်ကၠာမွဲတုဲ အုပ်ဓုပ်ဗၞတ် ၁၂ သၞာံ၊
စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၄၇ သၞာံမှ အ္စာတၠဂကောံဂိုဏ်ဂမၠိုၚ် ကလေၚ်ကော်တုဲ ထ္ၜုတ်ပတိုန်နွံပိုန်အုပ်ဓုပ် ဘာတိုက် ကွာန်မဟေဲ စဵုကဵုစိုပ်လၟုဟ်ရ။
သြဝါဒ ကျာ်ဇၞော်
သြဝါဒကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒက ထေရ်တုန် -- " သွက်ဂကူ ဘာသာ သာသနာ တာလျိုၚ်ဇကု ယိုက်ဂၠေၚ်မာန် ကၠုၚ်စိုပ်ဇကုမ္ဂး လ္ပဂရိုက်က္ဍိုပ်၊ သ္ဒးယိုက်ဂၠေၚ် ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်။ ညးဟွံယိုက်ဂၠေၚ် အဲဟွံယိုက်ဂၠေၚ်တးပဲါထောံအလုံသီုညးဖအိုတ်မ္ဂး ဂကူ ဘာသာ သာသနပိုယ် ပသာ်သ္ဂောံဇၞော်မောဝ်မာန်ညိဏီရော" မဒှ်ရ။
ကလအ်ဍောတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာကလအ်ဍောတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၁၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၇ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်ဂၞု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မှိင်ဂနိင်
ဘာကျာ်ဂၞု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မှိင်ဂနိင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညေယျ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၀၊ ဝှ် ၄၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
အရညဝါသဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာအရညဝါသဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၁၊ ဝှ် ၆၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒေဝတဴဇၞော်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဒေဝတဴဇၞော်(Natgyi၊ နတ်ကြီး) ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၀၅။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွိက်လှ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကွိက်လှ
ဘာကွိက်လှ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကွိက်လှ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇောဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၇၊ ဝှ် ၃၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ယေန်သၞာၚ်မန်
ယေန်သၞာၚ်မန်မ္ဂးဂှ် နွံဒၟံၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဂကူရ၊ ယဝ်ဒးလဖှ်ထ္ၜးကဵုမ္ဂးနွံ၁၁သာ်ဝွံဒှ်တမ် ယေန်သၞာၚ်နွံဂၠိုၚ်ကဵုဂကူရ။ thumb
ယေန်သၞာၚ်ကယျိုၚ်
ကယျိုၚ်မန်ဂှ် ၜိုတ်တီတှေ် ခေတ်ကၠတေံ မၞိဟ်တြုံဗိုက်ဂၠိက်ဇမၠိၚ် လတက်ပဠောအ်ကောန်သၟိၚ်၊ မၞိဟ်ဗြဴဟဵုဂၞိန်ဇမၠိၚ် လတတ်ပဠောအ်ဒြၚ်ဂၞိၚ် ဗီုဏအ် ညးဇၞော်တအ်လဴဂွံမံၚ်ကၠုၚ်ကီုရ။ ခေတ်လၟုဟ် မၞိတြံု ဗိုက်ဂၠိက်ဗကေတ် ကၞၚ်ဗု၊ လတက်ပဠောအ် တဝ်ဇမၠိၚ်၊ မၞိဟ်ဗြဴဟဵုဂၞိန်ဗကေတ် ကၞၚ်လမ္စံက်၊ လတတ်ပဠောအ်တဝ်ဇမၠိၚ် ကအ်သၠဇြဲဂှ် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်နမတ်ရ၊ ကယျိုၚ်မန်ပဠောအ်ဗု ဂၠိက်ဍာဲဏအ်ထ္ၜးဒၟံၚ်စရာဲကဵုဂကူမန်ပိုဲဟီုဂွံရ၊ အဓိပ္ပါယ်ပဠောအ်ဗုဂှ်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ ဒှ်ဒၟံၚ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ရှေ်သှေ်ရဴဂဴကျာ်တုဲစိုတ်ဓာတ်ဗုအး ညံၚ်ရဴအရံၚ်သာ်ဗုကီု၊ အဓိပ္ပါယ်ဂၠိက်ဍာ်ဂၞိန်ဍာဲဂှ် ဂကူမန်ပိုဲ ဒှ်ဂကူသၠုၚ်ပြဲ နွံကၠုၚ်ကဵုဍုၚ်တိဍာ်နန်ထဝ်သၟိၚ်တၠ ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်ရ၊ ရံၚ်ကဵုဆီဇာတိမာန် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ဍာဲဗကောတ်ဒၟံၚ်ဂှ်ရ စၟတ်သမ္တီလဝ် သာ်ဍာဲရ၊ အဓိပ္ပါယ်ကၞၚ်ဂၠိက်ဂှ် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲဗွဲမဂၠိုၚ် ဂယိုၚ်လမျီုနကဵုကမၠောန်သမ္မာဇဳဝ တဵုဂူဝါၚဂၠိုၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကၞၚ်ဂၠိက်ဂှ်ကဵုလဝ်အဓိပ္ပါယ် ခံက်ဝါဗ္ၚရ၊ ကယျိုၚ်မန်ပိုဲ စကၠောန်ဗဒှ်ထမံက်ကၠုၚ် နူသၞာံ၁၉၇၁တေံရ။
ယယျိုၚ်မန်ဂှ် နွံကဵုမ္ၚဵုကျာ်သြဳ ဍိုက်ပေၚ်ကဵုဂဝဂလေအ်ဓဝ်ဟိရိသြတ္တပ္ပရ၊ ကျိုၚ်လဝ်ကယျိုၚ်မန်တုဲ ရံၚ်စနွံကဵုစရာဲကျာ်သြဳလောန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကယျိုၚ်ဝွံ ကယျိုၚ်ယေန်သၞာၚ်ကော်ခဴစရ။
ယေန်သၞာၚ်ပေဲါသဘၚ်
ပေဲါသဘၚ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်ကွတ်သုခုမ ဍိုန်ၜတ်ဇိပ်ဂၠိပ်လောန်ရဂှ် တၠပညာတအ် ဟီုဂးလဝ်ရ၊ ပေဲါသဘၚ်မန်ဂှ် ကွိၚ်ကွိုက်ကီု လှေ်ဒယှေ်ကီု သိုက်သိုက်သြဳသြဳ နွံကျာ်သြဳဂးတုဲ ဟွံပြဟ်ပြေဟ် ဟွံကြံၚ်မ္ၚိုဟ် တိၚ်တိုက်လှေ်ဒယှေ် ဍိုန်ဍိုန်ၜတ်ၜတ်ဇိပ်ဇိပ်ဂၠိပ်ဂၠိပ်ရ၊ ကွိၚ်ကွိုက်မန် မပ္တံကဵုဆာၚ်၊ ခဍေဝ်၊ ဖဍာပ်၊ ဗဗိုန်၊ ပုမ်၊ ဗာတ်၊ ခၞဲ၊ စံၚ်ထၞ၊ ဂြဝ်၊ ကျာံ တအ်ဂှ်ကီု ဒွက်မန်တြေံမပ္တံ သၟာဒွက်၊ ခၟဴဒွက်၊ ဒွက်ဂဝုဲကရေၚ်၊ သၠိၚ်ကောန် ဒွက်မန်ပိ မန်ဒိုၚ်၊ မန္ဒ၊ မည ဒွက်စှ်ၜါရာသဳ ဒွက်ဒုန်ဂၠုၚ် စဴဍုၚ်ဟံသာဝတဳတအ်ဂှ်ကီု မိၚ်ဒးမ္ဂး ဗှ်သၞာဍုၚ်မိတိမဇကုတြေံ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ဗဂေါတေံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရပေဲါသဘၚ်မန်ဂှ် ဒှ်ပေဲါသဘၚ်ယေန်သၞာၚ် ဍာံပြဂံၚ်ဟီုရ။
ယေန်သၞာၚ်လိက်ပတ်
လိက်ပတ်မန်ဂှ် ကၠာတေံချူကှေ်လဝ် ပ္ဍဲလ္တူသၠရိုတ်တာ လ္တူတၟအ်ဂတှေ် ထဝ်ဂတှေ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊ လိက်တၟအ်မန် သၠုၚ်ဒတူဍေံဂၠိၚ် အနာမ်ဂၠေံ ဒှ်ဒၟံၚ်အက္ခရ်ပန်ကၠၚ်ရ၊ ပ္ဍဲမပ္တံသၠရိုတ်တာတအ်ဂှ် သွက်ဂွံချူဗှ်စလောဲသွာတုဲတၠပညာမန် အ္စာမန်တအ် ဇန်ချူလဝ် မအက္ခရ်လိက်ခ္ဍမ်ခ္ဍမ်ရ၊ ခေတ်ပိုဲလၟုဟ် စကာရပ်စပ်စလိက်စက္ခော လိက်ကၞပ်တအ်ရ။
လိက်ပရေၚ်လောကုတ္တဵု စပ်ကဵုပိဋကတ်ပိ ပါဠိအရထ သကေမ်တြာဲ အဓိပ္ပါယ်တၚ်ကၞဟ် သၟာန်သှ်သ္ဂုတ်သွာတ်တၞဟ်သာ်ကီု၊ လိက်ပရေၚ်လောကဳ မပ္တံဗေဒၚ်ဟောရာ ကွတ်ဂဥုဲမန်ယန်ဥုံသွး နက်သတ်ဂြန်တမ်ကၠေမ်ဂါထာတအ်ဒှ်တမ် ဗွဲမယေန်သၞာၚ် ချူကှေ်ပုတ်လဝ် ပ္ဍဲဗပိုတ်ထဝ်၊ သြန်၊ ဗရိုတ်၊ ဗကောဝ်၊ ပဉ္စလောဟ၊ဍိုတ်၊ တၟအ်၊ သၠရိုတ်တအ်ဂှ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံတီကောတ်မာန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရလိက်ပတ်မန်ဂှ် လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ် ခုတ်စရ။
ယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာ
အခိုက်ကၞာမန် မပ္တံကဵုသိုၚ်သ္ၚိ သိုၚ်ဋ္ဌာန် ပတန်ကွာန်ဗဒှ်ဍုၚ် ဒုၚ်မ္ၚဵုဖာပ်သၚ် သ္ပထပိုဲပယျၚ် တိန်သ္ၚိတိန်နန် စၚ်ကတောဝ် စဝ်ကပေါဝ် ကုတ်သၞောဝ် သၞက်ကရောဲ ထပ်တဲကၠောန်ၜိုတ်ချိုတ်ဂျိုၚ်တအ် ဟီုဂးလဝ်ပ္ဍဲလိက်အခိုက်ကၞာမန်တေံ ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ်ရ၊ အခိုက်ကၞာ ၁၂ရာသဳ ဂိတုစဲဝေၚ်အတးသၚ်္ကြာန်၊ ဂိတုပသာ်ဖဍာ်ဇြဲ၊ ဂိတဇှေ်ကဵုဒါန်သၞုက်ဇြဲ၊ ဂိတုဒဂိုန်ကလအ်သၚ် မိမအ္စာ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳလံၚ်နုၚ်နိဓိ၊ ဂိတုဘတ်ဗဝ်သၟုတ်က္ၜၚ်၊ ဂိတုဝှ် ခမဳသၚ်သှ်ပဝါရဏာတုဲ ကဵုဒါန်ပၞာၚ် ပၞာၚ်သ္ဍဴသပိုၚ်သ္ၚာ ဂိတုကထိုန်လးသ္ၚာကထိုန်၊ ဂိတမြေက္ကသဵု ပလေၚ်ဗၜိုန်ကဵုသတ်ဗြဴ ကေုာံစံၚ်သၠာမ်ဍာ်တှ်သတ်ဗြဴ၊ ဂိတုပုဟ် ဂၠံက်မာဲကဵုဒါန်ဖာပ်ဗ္စသၚ်ညးဒးမာဲတအ် သ္ပထပိုဲပယျၚ်၊ ဂိတုမာ် ပုၚ်ယာဂုကဵု ကဵုဒါန်အှော် အှော်ဒါန်၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် သဘၚ်ကျာ်ဖဝ်ရဂိုန်ကေုာံဗဝ်ကျာ်စေတဳဗတဳတအ်ဂှ် အခိုက်ကၞာယေန်သၞာန်မန်ခုတ်လဝ်ယၟုရ။
ယေန်သၞာၚ်ကွတ်ပညာ
ကွတ်ပညာမန်တမၠာတအ် မပ္တံကဵုဂကူသာန်သွံရာန်ဗၞိက် ကၠောန်ကၠအ်တဵုဂူ ကွတ်ဇၟိၚ် ဇိၚ်စပ်စတုတ်တုတ်ကွတ်လၟာန် မာန်နုၚ် မာန်ရုပ်၊ ကွတ်တၟာန် တာန်နု တာန်ဗာ တာန်ပုက် တာန်တိုၚ်တအ်ကီု၊ ကွတ်ဣမိတၠတဲ ကွတ်သဝ်ဂဥုဲ အ္စာသဝ် ကွတ်အ္စာပွတ်၊ ကွတ်ဂၞန်သင်္ချာ၊ ကွတ်ဗေဒၚ်ဟောရာ၊ ကွတ်ဇိုၚ်ကွတ်တဲ၊ ကွတ်လက်ပၠုဲလက်ဗန်၊ ကွတ်တဝ်စၞေဟ်ပၞာန်တအ်ကီု၊ ကွတ်လက်ပၠုဲလက်ဗန်၊ ကွတ်တဝ်စၞေဟ်ပၞာန်တအ်ကီု၊ ကွတ်ကမၠောန်ပါန်မက်၊ ပါန်ပေန်၊ ပါခဳ၊ ပါန်ခေန်၊ ပါန်ရန်၊ ပါန်ပုတ်၊ ပါန်ဗုတ်၊ ပါန်သောန်၊ ပါန်ဒက်၊ ပါန်ဍအ် အၚ်္ဂတေ၊ ပါန်တၟအ်၊ ပါန်ပေါတ် သစ် ပါန်ပသဲ၊ ပါန်ထဝ်၊ ပါန်တေ ကြေးထည်၊ ပါန်ယန် ယွန်းထည်၊ ပါန်ဒယှေ် အဆိုး၊အက၊အတီ၊ ပါသေဝ် ကောက်သွေးပညာ တအ်ဂှ် ဒှ်ကွတ်ယေန်သၞာၚ်မန်တအ်သ္ဂးစရ။
ယေန်သၞာၚ်ရှ်ေသှ်ေ
မန်ပိုဲဂှ် သ္ပတမ်နူသသနာ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန် ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ သဓီုတုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ရှေ်သှေ်ကၠုၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာကျာ်တြဲဂေါတမရ၊ အတိုၚ်ဓရ်လၟေတ်ဒ္ဂေတ်ကျာ်မ္ဂး ဂါရဝေါစနိဝါတောစဂှ် ဖျဝ်လဝ်ကာယပါၚ်စိုတ်တုဲ ရှေ်သှေ်ကၠုၚ် ကျာ်ဓရ်သၚ် ရတ်ပိပြကာ မိမအ္စာညးဇၞော်ဗျူ ဗွဲအာယုက် ဗွဲသဳလတအ်ဂှ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရှေ်သှေ်မန်တအ်ဂှ် ရှေ်သှေ်ယေန်သၞာၚ်ဂးစမာန်ရ။
ယေန်သၞာၚ်လၚ်္ကာကဗျ
ပ္ဍဲလိက်မန်တြေံ လိက်သၠပတ်တအ်ဂှ် ချူလဝ်ပရူဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ဇာတ်စှ်၊ ပုံအာဂီုတအ်ဂှ် နွံဟွံအောန်ရ၊ လိက်တအ်ဂှ် ကလၚ်စနွံကဵုရှ် ဗှ်စလောဲသွာတုဲနကဵုအခိုက် လအာလၚ်္ကာမန် အ္စာမန်တအ် ချူဆန်ဗဒှ်လဝ်ရ၊ လၚ်္ကာဂၞိၚ်၊ လၚ်္ကာဇမၠိၚ်၊ လၚ်္ကာဇမၠေံ၊ ကယျေဟ်ဂိုဏ်ဒ္စိတ်တအ်ဒှ်တအ် ချူဆန်ဗဒှ်လဝ်ဗွဲလၚ်္ကာရ၊ ပြကိုဟ်သန္ဓိကလေၚ်၊ လောကသိဒ္ဓိ၊ ယုဝကညာဝါသနာ၊ ဂစေံဍာ်မိတ်၊ မဒကောၚ်ပိုန်၊ မဒံက်ခေဝ်၊ သုဝဏ္ဏသာမ်၊ ဒေဝကိန္နရဳ မိဏၚ်ဟရဳ မိဍောၚ်ကှေ်ထဝ်၊ ဇာတ်စိၚ်ဆဒ္ဒန်၊ ဇာတ်မြာ်ထဝ်တအ်ဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵုရှ် ဗှ်စကလိတ်ကလောတ် ဍိုန်ဍောတ်ယေန်သၞာၚ် ဍာၚ်ကြောံပ္ဍဲကတောဝ်ညးဂမၠိုၚ်တုဲ လၚ်္ကာယေန်သၞာၚ်ကော်ပညပ်စရ။
ယေန်သၞာၚ်ဆက်ဆောမ်
မန်ပိုဲကၠာကၠာတေံဂှ် ညးမွဲကဵုမွဲ ဆက်ဆောမ်ညးသ္ကအ်ပၠန်လေဝ် ဇိပ်ဂၠိပ်ဍိုန်ဍောတ်လောန်ရ၊ ကိစ္စကေၚ်ကာမွဲမွဲကတဵုဒှ်တိုန် မပ္တံကဵုသိုၚ်သ္ၚိပတဴဒယိုၚ် ကၟဳသ္ၚိမ္ဂး ဗိုၚ်ကရိုၚ်ကၠောန်ကဵုညးသ္ကအ်ရ၊ အခိၚ်ရတ်သြောံပၠန် ပ္ဍဲတ္ၚဲဖအိုတ်သြောံသဳသြောံဂှ် ဗိုၚ်ကရိုၚ်ညးသ္ကအ်ရ၊ ကမၠောန်ကာကုသိုလ် မပ္တံသ္ပကုသိုလ် ကဵုဒါန်ဖာပ်သၚ်တအ်လေဝ် ညဳညဳသာသာကေတ်ကုသိုလ်လေပ်အိုတ်ရ၊ ဂွံစစၞခိုဟ်မ္ဂး ပလံၚ်ကဵုညးသ္ကအ်ပရအ်စညံၚ်ကောဒေံအရၚ်ရ၊ က္တဵုဒှ်ဂိယဲ ဒးဘဲပရိုက်မ္ဂးဟံၚ်ပြာ်မၚ်မွဲ စဵုဒၞာကဵုညးသ္ကအ်ရ၊ ကၟုဲရဲပလုၚ် ကၠုၚ်စိုပ်ဍုၚ်ကွာန် ဋ္ဌာန်ဒေသဇကုမ္ဂး နွံအခိုက် ကော်ဘိက်ဏာသ္ၚိဇကုတုဲဖာပ်ဗစရ၊ ကာလတုဲ ကော်ပြောဲကော်ဇွာသ္ပသ္ကအ်ရဲ ဒက်မိတ်ဆက်ဒါန် ဟီုဂလာန်ညးသ္ကအ်ရ၊ ကာလကၟုဲစဴ ပလံၚ်ဖျဴညးသ္ကအ် တၚ်ဂုဏ်ဗှ်သၞာဟီုဂလာန်မေတ္တာ ဗ္ကန်ဖျန်ညးသ္ကအ်မိပ်မိပ်ဇြိပ်ဇြိပ်အိုတ်ရ၊ ဆက်ဆောမ်သာ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဆက်ဆောမ်ယေန်သၞာၚ်သ္ဂးစဂွံရ။
ယေန်သၞာၚ်ကာယ
ညးမွဲကဵုမွဲ နွံဓဝ်ဂါရဝ ညာဒညဇၞော်လောန်ရ၊ ဆဵုဂဗညးဇၞော်ဗျုတအ်ကၠုၚ်မ္ဂး ပဲါကဵုဂၠံၚ်ရ၊ ဂဇအ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဒၞဲါသၠုၚ်သၠုၚ်တအ်ဂှ်မ္ဂး စှေ်နူဂှ်တုဲ မံၚ်ပ္ဍဲဒၞဲါ သဝ်သဝ်တအ်ဂှ်ရမိမအ္စာညးဇၞော်တအ်ကဵုမွဲမွဲမ္ဂး ဒးဟောဝ်ဂစိုၚ် ဒုၚ်ကေတ်ကဵုတဲၜါရ၊ အာကၠုၚ်လုပ်အကြာညးမ္ဂး ဒးဂစိုၚ်ကုန်အာရ၊ ဂဇအ်ဂတမၞိဟ်တအ်မ္ဂး ဒးအေမ်ဒေမ်တုဲ ဂဇအ်ရ၊ ဆဵုခမဳသၚ်တအ်မ္ဂး ပၚ်ခၠအ်သၟိပ်တဲ လ္ၚောဝ်ဗွဲမရှေ်သှေ်ရဴဂဴတုဲ ပဲါကဵုဂၠံၚ်တရဴရ၊ ညးလ္ၚဵုၜိုန်ရ ယိုက်ယဵုလဝ်လျိုၚ်ဇြိုဂလိုၚ်လဵုကီုလေဝ် ဖျေံလျိုၚ်တုဲ ဂဇအ်ဒၟံၚ်ရ၊ ညးလ္ၚဵုၜိုတ်လဵုဓဝ်ဂါရဝဇၞော်ရော သၞိၚ်လေံကျာ် ခမဳသၚ်တအ် ဟွံဂံၚ်လိုန် ပဲါထောံနူသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ဂွံညာတ်ကေတ်ရ၊ ပြဝဗီုဏအ်ဒှ်ဒ္ဂေတ်ပြဝ ဖျဝ်လဝ်ကာယတုဲ ကာယယေန်သၞာၚ်ကော်ခဴစဟွံဗၠေတ်ရ။
ယေန်သၞာၚ်သၟန်ပါၚ်
စပ်ကဵုဟီုဂလာန်တုဲ အခိုက်မန်ပိုဲဂှ် ဟီုအရေဝ်သာသာသိုက်သိုက်ရ၊ အခိုက်ဏအ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ ဍုင်ဗမံက်တေံ ခမဳသၚ်မန် ခရှ်မန် မန်ဍုၚ်သေံ တအ်ဂှ် ဟီုဂးအရေဝ်အခြာ အခိုက်ကၞာညးတအ် ဒဒှ်ရဍိုန်ၜတ်လောန်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။
ပ္ဍဲအရာဟီုဂလာန်ဂှ် ညးဇၞော်တအ်ကော်မ္ဂးဒးကဠုက် အဴ တုဲ ညးဟီုဂလာန်မ္ဂး ဇကုဒးဗြုဒုၚ် ယွံအဴ ရ၊ အာတရဴ ဍိုက်ဂၠုၚ် ကွဳစက် ၜေတ်တုဲ လုက်တေက်ဒးညးမ္ဂး ကလအ် ကလအ်ၝာဲ လ္ပကေတ်စဒုဟ်ဏာ ဗီုဏအ် ဟီုဒုၚ်ဂုဏ်ရ၊ သၟာန်ဇာန်စညးသ္ကအ်မ္ဂး ကၠုၚ်နူလဵုရော အာအလဵုရော၊ စပုၚ်သွတုဲရဟာ ဟီုကဵုကၟုဲမ္ဂး ကၠုၚ်ဝေၚ်သ္ၚိပိုဲညိကီု၊ ဒုၚ်ဒါန်ပုၚ်ညိကၠာ ဟီုကဵုပြောဲဇွာဇကုမ္ဂး မ္ၚဵုရအဴ ဟီုဂလာန်ပလန်မ္ဂး တၚ်ဂုဏ်ရအဴ သာ်ဏအ်ဒှ်တမ် လဟီုလဂးမန်တအ်ဂှ် ဒှ်လဟီုလဂး သာ်ဏအ်ဂှ် ပါၚ်ယေန်သၞာၚ်ဟီုစမာန်ရ။
ယေန်သၞာၚ်စိုတ်
ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ ညးမွဲကဵုမွဲ စိုတ်စရိုတ်လ္ဂူတပ်တးနွံညးသ္ကအ်ရ၊ ဟိုတ်နူစိုတ်စရိုတ်လ္ဂူတပ်တးလ္တူညးသ္ကအ်ဂှ်ရညးမွဲကဵုမွဲ၊ ဓဝ်ပတှေ်နွံညးသ္ကအ်၊ အာဍုၚ်ကွာန်မွဲမွဲ ဒက်အိတ်ကော်ပြောဲဇွာညးသ္ကအ်၊ ပ္ဍဲကဵုမွဲကွာန် သ္ၚိဗမံက်ကဵုသ္ၚိပလိုတ်သ္ၚိသၠုၚ်ကျာကဵုသ္ၚိသၟဝ်ကျာ အာကၠုၚ်ကၠောံဍ ဆာန်ကၟိန်ညးသ္ကအ် ညံၚ်ရဴကောဒေံအရၚ်၊ ခမဳသၚ်မွဲဘာကဵုမွဲဘာ သ္ပစမွဲမွဲနိမန်ညးသ္ကအ်၊ သမ္ဘာကဵုတၠသ္ၚိ၊ ကောန်ကဵုမိမ၊ ကွးကဵုအ္စာ၊ ဒကာကဵုလကျာ်၊ ကောန်ရဲကဵုၝောံရဲ စိုတ်ဂွံၚံက်စၞာဲလ္တူညးသ္ကအ်အောန်ရ၊ အခိၚ်တေံ မန်ကဵုမန်ညာတ်ညးသ္ကအ်မ္ဂးဂွံစွံသၠေဟ်ပၟာလ္တူညးသ္ကအ်မွဲသာ် သ္ပဒဒှေ်ဒယှ်ဖအိုတ်ရ၊ စနူအာကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုၚ်ကွာန်ဠာန်ညးလေဝ် ဒၟါနူစိုတ်စရိုတ်လ္ဂူတပ်တးဒၟံၚ်တုဲ သေဋ္ဌဳတၠကမၠောန် ဂံၚ်ဖျေံစိုတ်သၟးဟွံက သီုဆာန်ကၟိန်ညံၚ်ရဴကောန်ဇာတ်ညးဏီ ဂွံမိၚ်ကေတ်ရ၊ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ ဂုဏ်နူစိုတ်စရိုတ်လ္ဂူတပ်တးဒၟံၚ်ဂှ်ရ စိုတ်ယေန်သၞာၚ်သ္ဂးစထေက်ရ။
ယေန်သၞာၚ်အိုတ်သီု အတိုၚ်ဟီုကၠုၚ်တုဲဂှ် ဒှ်စရဲကျာ်သြဳဂကူမန်တအ်တုဲ ပိုဲဂကူမန်ဂမၠိုၚ် ကောတ်လျိုၚ်တုဲ ထေက်ကဵုဒးထိၚ်ဒက်မၚ်မွဲအာရ၊ ယေန်သၞာၚ်နွံမ္ဂး ညးဂမၠိုၚ်ထိုၚ်သးစိုတ်လုပ်စအိုတ်ရ၊ ညးဂမၠိုၚ် အထေၚ်ဇၞော် အထေၚ်ပြဲတုဲ သ္ပသ္ကအ်ရဲ ဒက်မိတ်ပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောမ်ကဵုပိုဲအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာၚ်မန်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ်ချူကၠုၚ်တုဲတအ်ဂှ် ဒှ်ရတ်ၚုဟ်မးဇၞော်မွဲ ပြဲလောန်အိုတ်ကၞောတ်တုဲ ညံၚ်ဟွံဂွံကၠေံဗ္ဒန်အာဂှ် ညးညးအဲအဲ ထိၚ်ဒက်မၚ်မွဲအာအိုတ်ညိဂှ်ဗတိုက်ဖအောဝ်ဏာ ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်ဂၞက်ဂၞက်ရအဴ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဂကူမန် ကဏ္ဍ:ဝင်မန် ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာသာမန်
ဖာလဇေတဝန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာဖာလဇေတဝန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၂၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁၉၊ ထပိုယ် ၅၀ ဇကု။
ကၠအ်ပၞဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကၠအ်ပၞဟ်(Peinhnetaw၊ ပိန္နဲတော)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၄၉။
ဖာလဇေတဝန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၂။
ကၠအ်ပၞဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
ဖာလဇေတဝန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကၠအ်ပၞဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မျာင်ကုန်
ဘာဝင်စိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မျိုင်ကုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောဟုလာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒြပ်မန် ကဵုနွံပ္ဍဲတဲမန်
"ပိုန်ဒြပ် ဒှ်သဇိုၚ်ဖောအ်ဗြေဝ်၊
ဖောအ်ဗြေဝ် ဒှ်သဇိုၚ်သိက္ခာမၞိဟ်သၠုၚ်
သိက္ခာမၞိဟ်သၠုၚ် ဒှ်သဇိုၚ်ၜိုဟ်လလံ
"ပိုန်ဒြပ်မန်ဂှ် ဒှ်သဇိုၚ်ကဆံၚ်ကဆံၚ်ဍုၚ်မန်ဗၠးၜး"
အရာမ္ဂး ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပရေၚ်ကောန်ဂကူမံက်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအလဵုအသဳတၟိ သမ္မတနာဲတုၚ်ဇြုၚ်ဏအ် ဒၞဲါဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် ဒၞဲါဒှ်ရှ်ကြက်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ဂၠာဲရံၚ်ဒဵုဆဵုညာတ်ညိ။
ရှ်ကြက်မံက်ကၠုၚ် နွံကၠုၚ်ရ။ ဆ္ဂး စိုတ်ဓာတ်မၚ်ကဵုဍေံ (အလဵုအသဳ) ကၠောန်ကဵု ဖန်ကဵုဂှ် ဒးဖအိုတ်ထောံပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုယ်ရ။
ကိစ္စပရေၚ်ဂကူမန် တၠပညာဗမာတအ်ကီု ရဲအလဵုအသဳတအ်ကီု တ္ၚဲလဵုဍေံဟွံချပ် ဍေံဟွံဖန်ကဵုရ ထ္ၜးကဵုသက်သဳမွဲရ။ လက်ထက် ဥုနု နူဂွံအလဵုအသဳအုပ်ဓုပ်ဍုၚ် ဟီုကၠုၚ်လ္ဒောဝ်မၞိဟ် မန်ကဵုဗမာတုပ်ပ်ရ။ သွက်ဒးဖန်ကဵု တွဵုရးဟွံမွဲ။ တၠပညာဝၚ်ဂကူဗမာမွဲ ချူထၟံက်လဝ် ပ္ဍဲလိက်ဝၚ်ညး တပူတဗဝ်ဂှ် ဂကူမန်ဟွံသေၚ်၊ ဒှ်ကောန်ဍုၚ် ပေါက္ခရဝတီဏောၚ်။ တၠပညာလကျာ်ဗၟာမွဲဇကု ချူလဝ်ပ္ဍဲဝၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် တပူတဗဝ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဍုၚ်ဗၟာမွဲရ။ ဒုၚ်ယၟု ကောန်ဍုၚ်ဗမာမ္ဂး ယၟုဂကူမန်လကျာ်ဂှ် ၚိတ်ကမၠက်ထောံရ။ ထံက်ကဵုဒဒှ်ဏအ်တုဲ သွက်ဝၚ်ဂကူမန်ဂွံကၠက်၊ သွက်ဂကူမန် ဂွံအိုတ်ဂှ် ဂကူဗၟာတအ် ဖန်မံၚ် သွာၚ်ညးကဵုညးဂှ် သၟတ်မန်ခေတ်တၟိ၊ သၚ်သၟတ်မန်တ္ၚဲဏအ် ဂကောံသၚ်မန်ဇၞော် မပ္တံ ရာမညနိကာယ၊ သံဃာနုဂ္ဂဟတအ် ဒးညာတ်ကေတ်ထေက်ရောၚ်။
ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ဏအ် ဗွိုၚ်ဂကူမန် သေဌဳတၠပိုန်ဒြပ် မံက်ကၠုၚ်ရ။ လညာတ်ပံက်ကၠုၚ် ဂၠာဲပိုန်ဒြပ်သၠုၚ်တိုန်ရ။
လညာတ်ပံၚ်ကောံ ဂွံဒှ်မွဲဇြဟတ်လေဝ် ဟွံဍန်ဂြေက် ဗီုခေတ်တြေံတေံရ။
ပရေၚ်ပံက်ဂၠံၚ် ဂၠာဲဒြပ်မန်ဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန် မံက်ကၠုၚ် (၅) ဂကောံရ။ ဟွံဒးရပ်တမ်ရိုဟ် ပရဲပရၚ်မံက်ကၠုၚ် သွက်ဇကု သွက်ဂကူ ပံက်ဂၠံၚ်ဂၠာဲပိုန်ဒြပ်ရ။ ဂကောံတိတ်တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ် ဍုၚ်ဗုဒ္ဓဂယာ၊ ဂကောံဟံသာမန်၊ ဂကောံမေတ္တာမန်၊ ဂကောံဝိသာခါ ဂကောံကုမ္ဗဏဳတၠမန် ဂကောံသဟာယမန် ပ္ဍဲဗွိုၚ်ဂကူမန် ဂကောံတိတ်တရဴ လ္ၚောတ်ကျာ် ဒှ်ကၠုၚ် ၅ ဂကောံတုဲရ။ ဂကောံတအ်ဏအ် ပါ်ထကး ပရးဂကူမန် ဟွံသေၚ်ရ။
"ညံၚ်ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲဍုၚ်ပါ်ဒကး ဒှ်အာ ၜါ ဟွံသေၚ်ရ။ ညံၚ်ဂကောံသၚ် ပ္ဍဲမန် ပရးဒှ်မံၚ် ပိ ဟွံသေၚ်ရ။ ဂကူမန်တအ် တိတ်တရဴအာလ္ၚောဝ် ကျာ်ဗုဒ္ဓဂယာဂှ် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်မွဲသၞာံ လ္တူမွဲသၞာံရ။ သြန်ဂကူမန် ညံၚ်ဂွံသဳဗ္ၜောဝ်ဟပၠုပ် ပ္ဍဲတဲဂကူမန်မာန် ချပ်ညးသ္ကအ်တုဲ ပံက်ဂကောံ မွဲတုဲမွဲပၠန်ရ။
ဂကောဗီုဏအ်ဂၠိုၚ်ခ္ဍၚ် ခိုဟ်ခ္ဍၚ် ကုမ္ဗဏဳမံက်ဂၠိုၚ်ခ္ဍၚ် ခိုဟ်ခ္ဍၚ်၊ဂကူမန်တံ ပံၚ်ကောံညးသ္ကအ်တုဲ ကူဂတးသွံရာန်ဗၞိက်ဂၠိုၚ်ခ္ဍၚ် ခိုဟ်ခ္ဍၚ်၊ "ဂကောံ ကၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဖန်သွက်ဂကူ ထကးပြး ဒှ်ၜါဂှ် ဟွံခိုဟ်သက်က်ရ။
နိဿဲ
လိက်အုပ်- အာရီုဆဌမ၊ နာဲအံၚ်ဇၞး (ရုတ္တံၚ်)။ တက်တြးပတိတ်နူ- MYNM။
သဒ္ဓမ္မာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မျာင်ကုန်
ဘာသဒ္ဓမ္မာရာမ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မျာင်ကုန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၀၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဃောသက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဖလာင်ပါင်ကြုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သကိုပ်ဍုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာသကိုပ်ဍုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အံင်သာန်၊ ဂဥုပ်ဗိုလ်
ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် (Major General Aung San, Burmese: ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း) (၁၃ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၁၅ - ၁၉ ဂျူလာင် ၁၉၄၇) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် ညး ကေုာံ ရဲဂကောံညးတအ် မၞိဟ် ၃၀ တၠ အာကတ် ကွတ်ပၞာန် ပ္ဍဲဂကူဂျပေန် ဝါဒဖေတ်သေတ်တုဲ နကဵုအရီုအဗင်ဂျပေန်ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ဗၟာမွဲတုဲ ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဂှ် ညးဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးဂှ် ဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မအံက်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မွဲရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံ မၞိဟ်မဒက်ပ္တန် ဗော်ကောန်မျူနေတ် ဍုင်ဗၟာ (Communist Party of Burma)ဂှ် ညးပါလုပ် နဒဒှ်မၞိဟ်မစဒက်ပ္တန်ကၠာအိုတ်မွဲကီုရ၊၊
ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန် မရပ်လဝ် ဝါဒဖေတ်သေတ် ညံင်ဂွံလုပ်စိုပ် ဍုင်ဗၟာဂှ် ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကော်ပၠောပ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန် သီဂွံအာ ဍုင်ဗၟာ နူအင်္ဂလိက် မွဲလစုတ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ မအာစိုပ်ဒတုဲတုဲ သွက်ဂွံကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဍုင် နကဵုညးဒေသမရုဲစှ်ကေတ်တ် မဒှ်လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳဂမၠိုင်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်ဗၟာတအ် ရုဲစှ်ပတိုန်ညး နဒဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုင်ဗၟာ ကဝ်လဝ်နဳ ၝောအ်ကိုဋ်ဗြိတိန် (Premier of the British Crown Colony of Burma) မွဲ နူကဵုသၞာံ ၁၉၄၆ တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ဂှ် ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ် နကဵုဂကောံလွပ်လွဟ် ဂကူဗၟာမွဲဂကောံ အပ္ဍဲရုင်ဝန်ဇၞော် ဍုင်လ္ဂုင် မဒှ်ဒၞာဲ မၞုံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု မခိုင်ဗိုန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူမဒးဒုင်ဂစိုတ် ဗီုဏအ်တုဲ ညးဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် အာဇာနဲဍုင်ဗၟာမွဲကီုတုဲ ရုပ်ညးဂှ် ပ္ဍဲကဵုလှုဲကီု၊ ပဋိမာရုပ်ညးလေဝ် ပ္ဍဲလတူဍုင်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ကၠောန်လဝ် နွံဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲရ၊၊
ပထမအဝဲ
အံင်သာန် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲမိမ ဥူဖါ၊ ဒဝ်သု ပ္ဍဲဍုင်နာတ်မံက် (နတ်မောက်မြို့)၊ ခရိုင် မကွေ၊ ဒေသလဒေါဝ်ဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၃၊ ၁၉၁၅ ညးခုတ်လဝ်ကဵုယၟု မောင်ထိန်လင်း ရ၊၊ အပါနော်ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒစဵုဒစး ကုသၞောတ်အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၆ တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်အမိင်ဂစိုတ် ကုအလဵုအသဳအင်္ဂလိက်ရ၊၊
ဘာတန်မူလဂှ် ညးတိုန်လဝ် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ဍုင်နာတ်မံက်တုဲ ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၃ သၞာံ တိုန်ဘာတန်ဒေါဝ်ဂှ် ညးပြံင်တိုန်လဝ် ပ္ဍဲဘာတန်သၠုင် ဍုင်ရေနာန်ကျံင် (ရေနံချောင်း)တုဲ ပညာတက္ကသိုလ်ဂှ် ညးတိုန်လဝ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜး
အံင်သာန် စိုပ်တက္ကသိုက်လ္ဂုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ တုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ညးဂွံဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာရ၊၊ ညးတေအ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် ပ္ဍဲဂကောံကေင်ကာ သမဂ္ဂကွးဘာ တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် (Rangoon University Students' Union - RUSU)ရ၊၊ တုဲပၠန် ညးဂွံဒှ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဒါန်လိက် မဂ္ဂဇြေန် အဝ်ဝေ (အိုးဝေမဂ္ဂဇင်)ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ် ပ္ဍဲလိက်မဂ္ဂဇြေန်ဂှ် ချူလဝ် လိက်ပရေင်မွဲပိုဒ် ＂ငရဲခွေးကြီး လွတ်နေပြီ＂ရ၊၊ လိက်ပရေင်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ညးအုပ်ဓုပ်တက္ကသိုလ်မွဲမွဲတုဲ မချူလဝ်ဂှ်ရ ညးဂှ်မၞိဟ်မချူလဝ် လိက်ပရေင်ဂှ် အာတ်မိက်ကၠုင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံဗမံက်စတုဲ မွဲစွံကဵု ဦးနု ဂှ် ဒးဒုင်နုက်ပ္တိတ် နူတက္ကသိုလ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပရေင်ဒစဵုဒစး ကွးဘာတအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ညးၜါဂှ် ကလေင်ဂွံအခေါင် တိုန်ဘာပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် အံင်သာန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ပ္ဍဲသမဂ္ဂကွးဘာ တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် ရ၊၊ ပရေင်ဒစဵုဒစး ကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် ကၠောအ်စိုပ်အာ သီုဍုင်မာန္တလေတုဲ ပ္ဍဲဍုင်မာန္တလေဂှ်လေဝ် ဒက်ဂကောံကွးဘာကီုရ၊၊ သမဂ္ဂကွးဘာ လ္ဂုင် ကဵု သမဂ္ဂကွးဘာ မာန္တလေ ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်ပတိုန် သမဂ္ဂကွးဘာ တက္ကသိုလ်အလုံဍုင်ဗၟာ (All-Burma Students Union - ABSU) ရ၊၊ ပ္ဍဲသမဂ္ဂပံင်ကောံဏအ်လေဝ် ညးဂွံဒုင် ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌကီုရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ နကဵုအလဵုအသဳ ခပတိုန်ညး နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး ကွးဘာ ပ္ဍဲကမ္မတဳပလေဝ်သၞောဝ်တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် (the Rangoon University Act Amendment Committee) ကီုရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် အံင်သာန် တိတ်ထောအ် နူဘာ တန်သၞောဝ်ဥပဒေတုဲ တုဲ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကောံ (ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး)ရ၊၊ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ရ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒစဵုဒစးဗြိတိန် ကေုာံ ဒစဵုဒစး ဝါဒကဝ်လဝ်နဳမွဲ ဟီုဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးဂှ် ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၉၄၀ ရ၊၊ ပ္ဍဲပရေင်ဒစဵုဒစးသၞာံ ၁၃၀၀ မကော်ဗီုဗၟာ (၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ) ဂှ် ညးပါလုပ် နဒဒှ် မၞိဟ်အဓိကမွဲရ၊၊
ကာလဗၟာတအ် မဒက်ဂကောံဗၠးၜးဗၟာ (ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း) မဒှ်ဂကောံမပံင်တောဲ အကြာ ဂကောံ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ကွးဘာတက္ကသိုလ်၊ ဂကောံသင်ဗၟာ ကေုာံ ဗော်ညးဒိုက်ဂတ် ဒံက်တာဘမော် (ဒေါက်တာဘမော်၏ ဆင်းရဲသားပါတီ)ဂှ် ညးဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ပ္ဍဲဂကောံဏအ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကာလစိုပ်သၞာံ ၁၉၃၉ ဂိတုအဝ်ဂေတ်ဂှ် ဗၟာတအ် ဒက် ဗော်ကောန်မျူနေတ် ဍုင်ဗၟာဂှ်လေဝ် ညးတေအ်ပါလုပ် အပ္ဍဲ မၞိဟ်မစဒက်ဗော်ဂှ်ကီုရ၊၊ တုဲဂှ် ခြာဟွံလအ် ညးဒက် ဗော်ညးဍုင်ကွာန်မတဝ်စၞေဟ် ဗွဲကြဴဒှ်အာ ဗော်သဵုရှေဝ်လေတ် ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၉၄၀ ကာလ ကောန်ဍုင်အိန္ဒိယ ကၠောန်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ကောန်ဂကူအိန္ဒိယ ပ္ဍဲဍုင်ရမ်ဂါ (Indian National Congress Assembly in Ramgarh)ဂှ် ညးအာတိုန်စိုပ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူပရေင်ချဳဓရာင် ဂကောံဒို့ဗမာအစည်းအရုံးတုဲ အလဵုအသဳအင်္ဂလိက် ပ္တိတ်လိက်ဝရာန် သွက်ဂွံရပ်ညးတေအ်တုဲ ညးဒးဒြေပ်တိတ် နူဍုင်ဗၟာရ၊၊ ညးစိုပ်အာ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဍုင်ကြုက် သွက်ဂွံဂွံအရီုအဗင် နူအလဵုအသဳကူမေန်တာန် ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂျပေန်တအ် လုပ်သီဗတိုက်ဒၟံင် ဍုင်ကြုက် ပ္ဍဲအေမောယ် (Amoy)တုဲ ညး ဂွံစုက်လုက် ကုဂျပေန်တအ်ရ၊၊ ညးဒးစိုတ် ဗီုစိုတ်စရိုတ် ဗီုဓဇန်ဂျပေန်တုဲ ညးဒက်မိတ် ကုဂျပေန်တုဲ တိတ်အာ ဍုင်ဂျပေန်ရ၊၊
ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ
ပ္ဍဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၁ ဂှ် အံင်သာန် ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်ဗၟာ ဒဒှ်ရ ညးကလိဂွံလဝ် တင်တုပ်စိုပ် ကုဂျပေန်၊ အလဵုအသဳဂျပေန် ဖူမိမရဝ် ကဝ်နေဲ (Fumimaro Konoe) ထံက်ပင်ကဵု ဒြဟတ်လွဟ် ကေုာံ သြန်ရောင်၊၊ ညးလဴဗ္စ ကုညးဂမၠိုင်တုဲ ပကောံဂွံမၞိဟ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ် (၃၀) တုဲ ကလေင်တိတ်အာ ဍုင်ဂျပေန်ပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတု ၂၆ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၄၁ ဂှ် သကိုပ်ပၞာန်ဂျပေန် သုဇုကဳ ခါဲဂျဳ (Suzuki Keiji) က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ သွက်ဂွံကၟာတ်ဂၠံင် ကေုာံ ဂွံဖန်ဗဒှ် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာတုဲ အံင်သာန်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်က္ၜင်ကံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် အံင်သာန် ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ဗၟာ တုဲ ညး ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ဗၟာဂှ် ဒက်မဟာမိတ် ကုပၞာန်ဂျပေန် ဝါဒဖေတ်သေတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ်ရ၊၊ ဝါဒဖေတ်သေတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဝါဒမဓဇန်တုဲ ပ္ဍဲကာလလုပ်သီ ဍုင်ကြုက်ဂှ်ကီု ကာလလုပ်သီ ဍုင်ကဝ်ရိယျာဂှ်ကီု ညးဍုင်ကွာန် ဟွံဟီုဂး ကောန်ၚာ် ညးဗြဴ ၜိုတ်မဆဵုဂှ် ဂစိုတ်ဖအိုတ်ရ၊၊ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် တိုပ်ထောအ်တိ ဂျိုင်င်၊ ကုတ်ဝေင်ကအ်တအ် ဒှ်တမ် ကၠောန်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊
ဂျပေန်တအ် ဗတိုက်ဒၟံင် ဍုင်ကြုက် နူကဵုသၞာံ ၁၉၃၀ လပါ်စတေအ်ဂှ် သီဂွံလဝ် ဍုင်ကြုက် ဟွံဂွံအိုတ်ဏီရ၊၊ ကြုက်ပံင်တောဲ ကုဒပ်မဟာမိတ် (ရးပလိုတ်)တုဲ စဵုဒၞာ ဗတိုက်ဒၟံင်ကဵု ဂျပေန်ရ၊၊ အထံက်အပင်ပၞာန် ကေုာံ ဇွောအ်မ နူဍုင်အမေရိကာန်ဂှ်လေဝ် နူဍုင်ဗၟာ မွဲကဆံင် ပလံင်ဗစိုပ်ဒၟံင် ဍုင်ကြုက်ရ၊၊ သွက်ဂွံထပိုတ် အဆက်အမေရိကာန် မထံက်ပင်ဒၟံင် ကြုက်ဂှ် သွက်ဂျပေန် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ဂျပေန်ဂွံဂွံမာန်ပၞာန်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် ကၠေင် ကေုာံ ရဝ်ပါ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒၞာဲမတဵု ရဝ်ပါဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် မလေရှာ ကဵု ဍုင်ဗၟာရ၊၊ နကဵုဟိုတ်ၜါသာ်ဏအ်တုဲ ဂျပေန် ဖန်ဇန်ကၠုင် သွက်ဂွံလုပ် ဍုင်ဗၟာရ၊၊ သွက်ဂွံသီ ဍုင်ဗၟာဂှ် ဂျပေန်တအ် နွံပၟိက်ဒၟံင် ကောန်ဒေသတအ်ဂှ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ဂကောံမၞိဟ်သၟတ် စိုတ်မကြဴ ဂကောံမၞိဟ်အံင်သာန်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် ဗ္တောန်ကဵု ကွတ်ပၞာန်တုဲ သွက်ဂွံအုပ်ဓုပ်ဂကောံဂှ် ခပတိုန်လဝ် အံင်သာန် နဒဒှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ရ၊၊
ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ဗၟာဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မထ္ၜးဂၠံင် သွက်ပၞာန်ဂျပေန် ဂွံလုပ်သီ ဍုင်မန်ဗၟာတုဲ ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၉၄၂ ဂှ် ပၞာန်ဂျပေန်သီဂွံအာ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ၜိုတ်ဂိတုဂျောန်ဂှ် သီဂွံအာ အလုံဍုင်ဗၟာမွဲရ၊၊ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ် အင်္ဂလိက် ကလေင်ဗတိုက် ဒပ်ဂျပေန် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာကီု ဆဂး ဟွံအံင်ဇၞး၊ ဂတဂှ် ဒစိတ်ဂိတု သၠာဲဗျူဟာပၞာန် စၞးမဇက်အာပၞာန်တုဲ မဗတိုက်ဂှ် လုပ်အာ နကဵုဂကောံဒပ်ဍောတ်တ် လပါ်လက္ကရဴ ဒပ်ဂျပေန်တုဲ ဗတိုက်ရ၊၊ ကလိဂွံဇၞးပၞာန်ကီုလေဝ် ဗွဲကြဴ ဒးကျအာပၞာန်ပၠန်ရ၊၊ ကောန်ပၞာန်အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ဂှ် ပိဂအုံမွဲဂအုံဂှ် ဒးချိုတ်အာရ၊၊ ကောန်ပၞာန်အင်္ဂလိက် ဒးကလေင်ဒြေပ်လုပ် အိန္ဒိယပၠန်ရ၊၊
ဍုင်ဗၟာဂှ် ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗၟာ (သခင်)တအ် ပံင်တောဲ ကုပၞာန်ဂျပေန်တုဲ အုပ်ဓုပ်လဝ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ဗၟာဂှ် ဂျပေန်တအ် ကဵုသၠာဲထောအ်ယၟု နဒဒှ် ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာ ဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင်ဂှ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ဂွံဒှ် ဂဥုပ်စၞောန်ပၞာန် (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်)ရ၊၊ ကြဴနူဂှ်ညိ ဨကရာဇ်ဂျပေန် ဟိရဝ်ဟိတဝ် ဘိက်ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကဵုအာ ဍုင်ဂျပေန်တုဲ ပအပ်ကဵု တဆိပ်ကြာတွိုန်သၟိင်တ္ၚဲ (The Order of the Rising Sun) ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၊ ၁၉၄၃ ဂှ် ဂျပေန်လလောင်တြး ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် ဍုင်ဗၠးၜးမွဲ နကဵုယၟု ဍုင်ဗၟာ (State of Burma) ဒံက်တာဘမော်ဂှ် ဒှ်ဝန်ဇၞော်ရ၊၊ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်ဂှ် ဒှ်ဝန်ဇၞော်လပါ်ပၞာန်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ကလိဂွံယၟုတၟိ ဒပ်ပၞာန်ဍုင်ဗၟာ (Burma National Army - BNA)
ဍုင်ဗၟာ နွံဒၟံင် သၟဝ်တဲဂျပေန်မ္ဂး ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲဒေသလပါ်ဗၟံက် အကြာဒပ်မဟာမိတ် ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန်ဂှ် ဂျပေန်တအ် ကလိဂွံအာမာန်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အရီုအဗင် နူမဟာမိတ်တအ် မကဵုဒၟံင်ကြုက်ဂှ် ဂွံစိုပ်ဍုင်ကြုက်ဂှ်လေဝ် ပိုတ်အာရ၊၊ တုဲပၠန် ဂျပေန် ကြာပ်ဗတိုက် နကဵုမုက်ပၞာန်ၜါလပါ်မ္ဂး ကြုက်ဒးဆဵုဂဗ အခက်အခုဲမာန်ရောင်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံင်ဂွံထဍေင်ပ္တိတ် ဂျပေန် နူဍုင်ဗၟာဂှ် ဒှ်အာ အရာကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊
ပ္ဍဲဝင်ဂၠးတိ ပ္ဍဲစရင်ဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် ဒပ်ဗၟာ ဟွံဆဵုကေတ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ဗၟာဂှ် စနူဂိတုမာတ် ၂၇ သၞာံ ၁၉၄၅ ဂှ် အလဵုဇကု ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဍုင်ဗၟာဂှ် ပံင်တောဲ ကုဒပ်မဟာမိတ်တုဲ ဗတိုက်ကဵု ဂျပေန် မြဴသာ်ဝွံ ချူလဝ်ကီုရ၊၊ တ္ၚဲဂိတုမာတ် ၂၇ ဂှ် ဗၟာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲပၠန်ဂတးဝါဒဖေတ်သေတ်တုဲ ဗွဲကြဴ တ္ၚဲဂှ် ဒှ်အာ တ္ၚဲဒပ်ပၞာန်ဗၟာရ၊၊ ရံင်ကဵု လၟေင်ပၞာန်မ္ဂး ဒပ်မဟာမိတ် သီဂွံဍုင်မာန္တလေတုဲ ပ္ဍဲအခိင် မကြပ်သီဂွံ ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ်မှ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် တီကေတ် ဂျပေန်ကျတီကၠးတုဲ အာပံင်ကဵု ဒပ်မဟာမိတ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဝါဒဖေတ်သေတ် မဒှ်ဝါဒဓဇန် မပလီုပလာ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်ဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင် ဒစဵုဒစးကၠုင်ရ၊၊ ဥပမာ ဍုင်အိန္ဒိယဂှ် ၜိုန်ရ လုပ်ကၠုင်ပေါဲဗတိုက် သွက်ဂွံဂွံ ဍုင်ဗၠးၜး နူအင်္ဂလိက်ကီုလေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် အိန္ဒိယတအ် ဟွံထံက်ဂလာန် ဟွံဒုင်တဲ ဝါဒဖေတ်သေတ်တုဲ ဟွံလုပ်ပံင်ကဵု ဂျပေန်မဓဇန်တအ်ရ၊၊
ကြဴနူကာလပၞာန်
အတိုင် လိက်ကသုက်အာတ်လာန်တိက် (The Atlantic Charter) မတုပ်လဝ်စိုတ် အကြာအမေရိကာန် ကဵု ဗြိတိန် သွက်ဂွံဒက် ဒပ်မဟာမိတ်မ္ဂး ကာလပၞာန်တုဲမ္ဂး ဍုင်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ်ကီု ဍုင်မစိုပ်အာ သၟဝ်တဲဂျာမနဳ ကဵု ဂျပေန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန်တအ်ဂှ် ဒးပအပ်ကဵု ညးဒေသတအ်ရောင်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်နာနာတအ်ဂှ် ဒးဗၟံက်ကၠုင် ပရေင်ကမၠောန်ရ၊၊ ဟိုတ်လိက်ကသုက် အာတ်လာန်တိက် ဂွံကတဵုဒှ်ဂှ် ဒးဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ညိမ္ဂး၊ ပၞာန်ဂျာမနဳ ဗက်ဗတိုက်သီကေတ် ဍုင်ဝုဟ်ဒိုဟ် (ဍုင်ပွဳပွူဒိုဟ်) ပ္ဍဲယူရောပ်တအ်ဂှ် ဗြိတိန်/အင်္ဂလိက်ကဵုပြင်သေတ် မဒက်လဝ် ဒပ်မဟာမိတ်တုဲ ဗတိုက်ကဵုဂျာမနဳဂှ် စဵုဒၞာဟွံမာန်ရ၊၊ ဍုင်ပြင်သေတ်လေဝ် စိုပ်အာ သၟဝ်ဂျာမနဳ မွဲကရေက်တုဲရ၊၊ မုက်ပၞာန်ကျာဂျာမနဳလေဝ် အာထောအ်ဗုမ် ပ္ဍဲဍုင်အင်္ဂလာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် နွံပၟိက်ကၠုင် ဒြဟတ်ပၞာန်အမေရိကာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အမေရိကာန်ဂှ် ဒှ်ဍုင်မဒ္ဂေတ်သၞောဝ်ဗၠးၜးတုဲ ယဝ်ရ နကဵုညးတအ် ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်မ္ဂး ကာလပၞာန်တုဲမ္ဂး ဍုင်အင်္ဂလိက် မပလဝ် ကဝ်လဝ်နဳ နူခေတ်တြေံတေအ်ကီု၊ ဍုင်မစိုပ်အာ သၟဝ်ဂကူတၞဟ် ပ္ဍဲကာလပၞာန်ကီု ဒးပအပ်ကဵု ညးဒေသတအ်ရောင်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲတင်အဓိက ပ္ဍဲတင်လတုပ်စိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ်ရ၊၊
ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဍုင်မဒးဒုင်သီလဝ် ပ္ဍဲကာလပၞာန်တအ်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ရုဲမာဲတုဲ ကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဗၠးၜးမွဲ ဗွဲမလောဲသွာမာန်ကီုလေဝ်၊ သွက်ဍုင်ကဝ်လဝ်နဳ သၟဝ်အင်္ဂလိက် ဗီုကဵု ဍုင်အိန္ဒိယ၊ ဍုင်သဳရိလင်္ကာ၊ ဍုင်ဗၟာ၊ ဍုင်ပါလေတ်သတာင်(အဿရေ) တအ်ဂှ် ဒးဖျေဟ် လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜးရ၊၊ ညံင်ရဴအင်္ဂလိက်ကီု ပြင်သေတ်၊ ဟဝ်လာန်တအ်လေဝ် ဒးဖန်ဇန်ဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်ဒေသဂမၠိုင်ကီုရ၊၊ နကဵုအစဳအဇန်အင်္ဂလိက်မ္ဂး (၁) ညးဒေသတအ် ကၠောန်သဘင်ရုဲမာဲတုဲ ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳအကြာ (ကြားဖြတ်အစိုးရ) သွက်ဂွံ ချူဥပဒေသဇိုင် ဗီုလဒက်ပ္တန်ဍုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အင်္ဂလိက်တအ် ၜိုန်ရ ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်အုပ်ဓုပ်ကီုလေဝ် နဒဒှ်ညးမဂွံလဝ် အဝဵုဗဳဒဝ်မွဲဂှ် ဆက်တန်တဴအာရ၊၊ အလဵုအသဳအကြာဂှ် ဓဇက်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဗီုလဒက်ပ္တန်ဍုင်တုဲမ္ဂး အင်္ဂလိက် ဒးပအပ်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜးရ၊၊
၁၉၄၆ ဂိတုဇာန်နဝါရဳဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ဂကောံဖဆပလ ရ၊၊ သွက်ဂွံကလေင် ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳညးဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာဂှ် အင်္ဂလိက်တအ် အာတ်မိက်ကၠုင် မၞိဟ်စၞး နူကဵုဍုင်ဗၟာဂှ် ဂကောံဖဆပလ မဒှ်ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒြဟတ်ဇၞော်ဂှ် ရုဲစှ်ဏာ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်ရ၊၊ နကဵုပရေင်ကမၠောန်မ္ဂး ဒးဒှ် ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်တုဲ ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ဖဆပလ မရုဲပတိုန် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်ဂှ် ၜိုန်ရ အင်္ဂလိက် ဟွံဒးစိုတ်ကီုလေဝ် ခပတိုန် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ကံင်သဳဂကောံအုပ်ဓုပ် ဍုင်ဗၟာ (Deputy Chirman of Executive Counil of Burma)ရ၊၊ ဆဂး သၟိင်အင်္ဂလိက် မဆေင်ကဵုဍုင်ဗၟာ ဒဝ်မေန်သမေတ် (Sir Reginald Dorman-Smith) ကဵု သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုင်အင်္ဂလာန် ဝေန်သတောန် ချာချဳ (Winston Churchill) ဗီုလဵု ဟွံဒးဂၞပ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ရ၊၊ နကဵုလညာတ်ညးတအ်မ္ဂး ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် စိုတ်မကြံကြဓဇန်၊ ဒှ်ကောန်ရဲဂျပေန်တုဲ ယဝ်ရ ဒှ်ဝန်ဇၞော်ဍုင်မ္ဂး ဍုင်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဒှ်ကၠုင်မာန်ရ၊၊ စၞးဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်ဂှ် ညးတအ် မိက်ဂွံကဵု ဂဠုံဦးစော ရ၊၊ နကဵုလညာတ်ညးတအ်မ္ဂး ဂဠုံဦးစောဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မၞုံကဵုပညာ၊ ဒှ်မၞိဟ်မကေင်အုပ်ဓုပ်ဍုင်တုဲ ဍုင်ဗၟာကလိဂွံအာ ဗၠးၜးတုဲကီုလေဝ် ပရေင်ကမၠောန် ဇၞော်မောဝ်ဍုင် သွက်ဂွံဆက်ပံင်တောဲအာ ကဵုဂကောံဂၠးတိ ဗီုကဵုအိန္ဒိယ၊ သိင်္ဃိုရ်တအ် မပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဓနသဟာယဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊
ဒုဟ်ဂစိုတ် ကောန်ဂကူကရေင် ကေုာံ ညးဇၞော်ကွာန်သဲဖြူကုန်း
ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန်ဂှ် ဂျပေန် ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ သီဂွံဍုင် ၁၉၄၂ တုဲ ဂကူကောန်ဍုင်အရင် ဗွဲတၟေင် ဂကူကရေင်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူမပံင်တောဲ ကဵုအင်္ဂလိက် ဂးတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဗက်ဂစိုတ် ဂကူကရေင်တုဲ အဓိကဵုကရေင် ကဵု ဗၟာ ကတဵုဒှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ကောန်ဍုင်ကွာန်ကရေင် ဒးဒုင်ဂစိုတ်ကဵုဗၟာ မၞိဟ်လ္ၚီပြင်င်ရ၊၊ စပ်ကဵုကိစ္စဏအ် အံင်သာန် တးပါဲလဝ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ဟွံပါလုပ်လဝ်ရ၊၊ ကာလဒဝ်မေန်သမေတ် လ္ၚတ်ရံင်ဂှ် ဂွံတီကေတ် ကာလ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကၠောန်သဘင်ဂစိုတ် ညးဇၞော်ကွာန် သဲဖြူကုန်း ပ္ဍဲဍုင်သဓီု ဂတမုက် ညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒဒှ်ရ အလဵုဇကု ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ဒှ်မၞိဟ်မကုတ်ကအ် ညးဇၞော်ကွာန် နကဵုဇြင်ဂျပေန် ဂှ် ညးဂွံတီကေတ်ရ၊၊   ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ရပ်ဏာ ညးဇၞော်ကွာန် သဲဖြူကုန်း ဂှ် ဖဍ္ိုက်လဝ် ကဵုကွဳဂၠဴ၊ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်ဂှ် စိုပ်ဍုင်သဓီုတုဲ ကြိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲခရိုင်ကၠိက် လလအ်ဂွံစိုပ် တ္ၚဲသဘင်ဂစိုတ်ညးရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂစိုတ်ဂှ် ပကောံလဝ် ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲသဓီုတုဲ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် တံင်ပတိတ်တုဲ အလဵုဇကု ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်  ပ္ဍဲဂတညးဍုင်ကွာန်ဂှ် တိတ်အာ နကဵုဇြင်ဂျပေန်တုဲ ကုတ်ကအ် ညးဇၞော်ကွာန်ဂှ်ရ၊၊ စပ်ကဵုကိစ္စဏအ်တုဲ ယဝ်ရ သၟိင်အင်္ဂလိက် စောဲအမှုရာဇာဝတ်ပၞာန် ကုဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်မ္ဂး နဒဒှ်မၞိဟ်သက်သဳ မဂွံဆဵုကေတ် နကဵုမတ်မွဲဂှ် ဦးထွန်းအုပ် (Tun Ok) ညးတိတ်ဟီုကဵု ပ္ဍဲရုင်ဗစာရောင်ဂှ် ဟီုကဵုလဝ် သၟိင်အင်္ဂလိက် ဒဝ်မေန်သမေတ်ရ၊၊ ဦးထွန်းအုပ်ဂှ် ကောန်ကွာန် သိုက်တော ပွိုင်ဍုင်ပေါင်းတည် ခရိုင်ပြန်မွဲတုဲ သီုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ (ရဲဘော်သုံးကျိပ်) ညးမအာကတ်လဝ် ကွတ်ပၞာန် ကရောမ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ပ္ဍဲဍုင်ဂျပေန်မွဲရ၊၊
သွက်ဂွံရပ်အံင်သာန်ဂှ် ဒဝ်မေန်သမေတ် ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ်ရ၊၊ ယဝ်ရရပ်မ္ဂး ဒးကေတ် အရီုအဗင်ပၞာန် နူအိန္ဒိယရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒဝ်မေန်သမေတ် ချပ်စကဵု ဂကောံအုပ်ဓုပ်အင်္ဂလိက် ရးအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ (Supreme Commander Southeast Asia) ပ္ဍဲသေန်ကာပူတုဲ ညးတအ် ညာတ်ကေတ် အံင်သာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဗက်လက္ကရဴဂၠိုင်၊ ဥက္ကဌဂကောံဖဆပလ၊ တုဲပၠန် ယဝ်ရရပ် အံင်သာန်မ္ဂး အံင်သာန် တိတ်ပသပုန် ဒှ်မာန်တုဲ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ လီုလာ်အာမာန်ဂှ်ရ၊၊ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ အံင်သာန် ဟီုကဵု ကောန်ပၞာန်အင်္ဂလိက်မွဲတုဲ ညးကလေင် လဴ ＂ဍေဟ်တအ် ချပ်ဖျေဟ်ထံင်အဲ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲတအ် ကေတ်ဍုင်ဗၠးၜးပြဟ်ဟ်ဏောဝ်၊ ပ္ဍဲဂကောံဓနသဟာယဂှ်လေဝ် ပိုဲဟွံလုပ်ရ＂ ဟိုတ်နူပရေင်ဏအ်တုဲ ဂကောံအလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် မဒှ်ဥက္ကဌဂှ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်ဗၟာ ဗွဲမပြဟ်ရ၊၊
လၟေင်ကမၠောန် ဍုင်ဗၠးၜး
ပ္ဍဲ ၂၇ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၇ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံကဵုဍုင်ဗၠးၜးဗၟာ မကော်ဂး လိက်ကသုက်အံင်သာန်အေတ်တလဳ ရ၊၊ ပ္ဍဲတင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ဒေသလတူဒဵု ဍုင်သေံဇၞော်၊ ကချေင်၊ ချေင်၊ ကရေင်ဍာဲတအ်ဂှ် ညးမိက်ဂွံကေတ် ဍုင်ဗၠးၜး ကရောမ်ဗၟာဟာ ညးကေတ်တၞဟ်ခြာဟာဂှ် ဒးဒှ် အတိုင်ပၟိက်စိုတ် ညးတအ်ရောင်၊၊ ဒးကၠောန် သဘင်ရုဲမာဲတုဲ ဒးဓဇက် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဗီုပတန်ဍုင်ရောင်၊၊ အရာတအ်ဏအ် တုဲဒှ်တုဲမ္ဂး အင်္ဂလိက် ဒးပအပ်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜးရောင်၊၊ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဒးကၠောန် ညံင်ဂွံတုဲ အပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊
ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကလေင်စိုပ် နူအေန်ဂလာန်တုဲ ညးတေအ် အာဇရေင် ကောန်ဒဵုဂမၠိုင်တုဲ ညးကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် မကော်ဂး လိက်ကသုက်ပေန်လုမ် ပ္ဍဲ ၁၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၇ ဒဒှ်ရ ညးတအ် ကေတ်ဍုင်ဗၠးၜး ကရောမ်ဗၟာ မွဲစွံရ၊၊ ဂတဂှ် ၜါဂိတု (ဂိတုဨပြဳ ၁၉၄၇) ညးကၠောန်သဘင်ရုဲမာဲ အလုံဍုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲဂှ် သီုဖအိုတ် ဒၞာဲဆန္ဒမာဲ ၂၁၀ ဂှ် ဂကောံဗၟာ(အံင်သာန်) ဖဆပလ ကလိဂွံဒၞာဲ ၁၇၆ ဒၞာဲ၊ ကရေင်ကလိဂွံ ၂၄ ဒၞာဲ၊ ကောန်မျူနေတ် ကလိဂွံ ၆ ဒၞာဲ အေန်ဂလို-ဘာမာ ကလိဂွံဒၞာဲ ၄ ဒၞာဲရ၊၊
ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်
ပ္ဍဲ ၁၉ ဂျူလာင် ၁၉၄၇ ဂှ် ဂကောံလွပ်လွဟ်မွဲဂကောံ လုပ်အာ ပ္ဍဲရုပ်ဝန်ဇၞော် မနွံကဵု ပရေင်ဂီုကၠီုစဵုဒၞာလဝ် နကဵုပၞာန် ဗွဲမခိုင်ဗိုန်မွဲ လတူဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ပန်ဂစိုတ်ထောအ် အဃော ကံင်သဳပကင်ရင်ဍုင် မပဒၟံင် ကောံဓရီုရ၊၊ ကရောမ်ညးဂှ် မၞိဟ် (၆) တၠလေဝ် ဒးဒုင် ချိုတ်အာကီုရ၊၊ ရဲဂီုကၠီုတအ် နကဵုသက်သဳ မဂွံဆဵုကေတ် လွဟ် ပ္ဍဲသ္ၚိဂးတုဲ ရပ်အာ ဂဠုံဦးစော တုဲ နကဵုဒုဟ် မဖန်ဇန် ဂစိုတ်အံင်သာန်ဂှ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်အမိင်ဂစိုတ်ရ၊၊ ကောန်ပၞာန်အင်္ဂလိက် Captain David Vivian မွဲလေဝ် နဒုဟ် ညးမဂၠာဲကဵုသေနာတ် ကုဦးစောဂးတုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ၅ သၞာံကီုရ၊၊
ဂကောံသ္ၚိကၟိန်
ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန် ၁၉၄၂ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် စုက်လုက်ကဵု ခေန်ကျဳတုဲ စှ်ေဒၞာဲ ကုဒဝ်ခေန်ကျဳရ၊၊ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်သီုဖအိုတ် ပိ တၠ၊၊ ကောန်ညးဍောတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ၊ ကောန်ညးဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် အံင်သာန်ဥူ၊ ကောန်တြုဟ်ညးမွဲပၠန် အံင်သာန်လေန်ဂှ် ကာလကလိဂွံ အာယုက် ၈ သၞာံ ဗၠိုတ်ဍာ်တုဲ ချိုတ်အာ၊၊
သန္တိသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျံက်တလုမ်
ဘာသန္တိသုခ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျံက်တလုမ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်နာင်ပြိုင်
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်နာင်ပြိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၀၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဖာဂြဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဖာဂြဳ(Hpargyi၊ ဖားကြီး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၄၇။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒွက်
ဒွက် ဟီုဂှ် ဒှ်အရာ မဒယှ်ေ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒယှ်ေ မွဲစွံ ကုရမ်သာင်ကွိင်ကွိုက် (ဂဳတ)ရ၊၊ ဒွက်ဂှ် နွံရမ်သာင်မဗြု၊ ရမ်သာင် မသ္ၚိတ်ဇြ ကေုာံ ကဆီုရမ်သာင် နကဵုဗီုပြင်နာနာသာ် မဇက်ရမ်သာင် မထပိုတ်ရမ်သာင် မထၜီုရမ်သာင် ဗွဲမကိတ်ညဳ ကုရမ်မတိတ် နူကွိင်ကွိုက်တအ်ရ၊၊
မလိက်မချူလဝ် သွက်ဂွံဒယှ်ေဂှ် ဟိုတ်မဒက်လဝ် နကဵုကာရန်တုဲ ဒွက် ညးကော်စရ၊၊ ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ကဗျမွဲပိုဒ်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်မဒက်ဗဂပ်လဝ် မွဲဒွက်တုဲ ကဗျမွဲဒွက် ညးကော်ကီုရ၊၊ တၞဟ်နဂွံတၞဟ်ခြာတုဲ သတ်ဒွက် လေဝ် ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ကော်ကီုရ၊၊ ဒွက်နွံကဵု ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ဒွက်အခိုက်တြေံဂှ် ညးကော်စ ဒွက်ပါန်ကွတ် (art song)၊ ဒွက်တြေံ ဟွံတီမၞိဟ်ဒယှ်ေတမ်မ္ဂး ဒွက်အာဂီု (folk song)၊ ဒွက်မဒယှ်ေ လဟိင်စိုတ် ဓမ္မတာဂှ် ဒွက်ပုရိသာဒ် (popular song)၊ မြဴသာ်ဝွံ ညးပါ်လဝ်ရ၊၊
ဒွက်ဂှ် နကဵုညးမွဲဓဝ် ဒယှ်ေလေဝ်နွံ (သဝ်လဝ်)၊ နကဵုရမ်သာင်ဗွက်ကြဴ လေဝ်နွံ (ဗွက်ကြဴ)၊ နကဵုမၞိဟ်ၜါ ဒွိတ် (duet) နကဵုမၞိဟ် တြိအဝ် (trio)၊ နကဵုမၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် မဒယှ်ေ ဟာရ်မဝ်နဳ (harmony)လေဝ် နွံရ၊၊ ဆဂး ဒယှ်ေဟာရ်မဝ်နဳဂှ် ညးဟွံကော်စတုဲ စၞးဂှ် ညးကော်စ (oratorio)၊၊ ဆဂး ဒွက်မဒယှ်ေ နကဵုဂကောံ (ဝါ) နကဵုဟာရ်မဝ်နဳဂှ် ညးကော်စ ခေါယ် (choir/choral)ရ၊၊
ဒွက် ပါန်ကွတ် Art songs
ဒွက်ပါန်ကွတ် ဂှ် ဒှ်ဒွက် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုသၟာပါန်ကွတ်မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ဒယှ်ေလဟိင် ကုပုရိသာဒ်တအ် နကဵုစန္ဒယာ၊ အဝ်ဂေန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုကွိင်ကွိုက်မွဲမွဲ၊ နကဵုညးမွဲဓဝ် သီုဒယှ်ေ သီုတိင်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဒွက်ပါန်ကွတ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာကွတ်ရမ်သာင် ဗွဲမခိုဟ်တုဲ ရမ်သာင်မဒွက်ကၠးတုဲ မၞိဟ်ကဠင်တအ် မိင်ကၠိုဟ်အဓိပ္ပါယ်ဒွက်ရ၊၊ ဒွက်ပါန်ကွတ်ဂှ် ဒယှ်ေကဵုပုရိသာဒ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဗီုကဵုဝိုင်ဂဳတမွဲမွဲလေဝ် နွံကီုရ၊၊ ဒွက်ပါန်ကွတ်ဝွံ နူတမ်စကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသရးယူရောပ်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ်သအာင် ပ္ဍဲဒၞာဲမဒယှ်ေဒွက် ဗီုအခိုက်တြေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊
ဒွက်အာဂီု Folk songs
ဒွက်အာဂီုဂှ် ဒှ်ဒွက် ဟွံတီညးမဇန်ချူ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နူတမ်တေအ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်စၠောအ်ကၠုင် နကဵုပါင်တိုက် အဆက်ဆက်ရ၊၊ ဗွဲဂမၠိုင် ဒွက်အာဂီုတအ်ဏအ်ဂှ် မဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒွက်အခိုက်ကၞာ ဂကူမွဲမွဲ ဍုင်မွဲမွဲရ၊၊ ဒွက်ပါန်ကွတ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံတီ မၞိဟ်မကၠောန်ဗဒှ်လဝ်မ္ဂး ဒှ်အာ ဒွက်အာဂီုရ၊၊ ဥပမာ ဒွက် ရးမညပညုင် ဂှ် ဒှ်ဂကူဒွက် ပါန်ကွတ်မွဲရ၊၊ ဆဂး တ္ၚဲ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မချူလဝ် မဖန်လဝ်ဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံတီတုဲ စၟတ်သမ္တီ ဒွက်အာဂီုရ၊၊ ဒွက်အာဂီုဂှ် ဆက်စၠောအ်ကၠုင် နကဵုပါင်တိုက် သၟးဟွံသေင် နကဵုလိက်တၞးလေဝ် နွံကီုရ၊၊ ဆဂး ဟွံတီ အစာကဝိတမ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒွက်အာဂီုတအ်ဂှ်လေဝ် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူဒွက်ရ၊၊ ဒွက်ဒိင် သွက်ဂွံလှေ်၊ ဒွက်ဆာန်၊ ဒွက်ဂါထာ၊ မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ နွံနာနာသာ်ရ၊၊
ဒွက်ပုရိသာဒ် popular songs
ဒွက်ပုရိသာဒ်ဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် torch songs, ballads, novelty songs, anthems, rock, blues and soul songs. ပဲါနူဂှ်တုဲ ဒွက် rapping လေဝ် နွံပၠန်ရ၊၊
သိမ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာသိမ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအရိယဝံသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၀၊ ဝှ် ၅၀။
လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ၊လိက်ကၞပ်
နိဒါန်
လိက်ပရၚ်တဲ ပ္ဍဲလိက်အုပ်ဏံ ဖအိုတ် ရန်တၟံချူလဝ်သွက်ဂွံကဵုတၚ်နၚ်၊ ဗဟုသုတ ပရိုၚ် အကာဲအရာ ဒဒှ်ပြသၞာ ဂၠာဲနဲသွဟ် လညာတ် ဂွံတိုၚ်ပ္ကဴအန္တိမတံဖအိုတ်တုဲ ရသ-ရှ်သာလိက် ဗှ်စခိုဟ် (ပွမဗှ် ကလိကလောတ်) ဟွံပတဝ်လဝ်က္ဍိုပ်ရ။
ပရူပရာလိက် ပ္ဍဲလိက်အုပ်ဏံဂှ် နနဲဗှ်ကေတ်လိက် ဗီုပြၚ်တၟိ သ္ပစၟဳစၟတ် ကဵု အရာဍာံစၟတ် (သစ္စ) Truth theories တၠပညာအနန္တမ္ဂး
ဒုက္ခ သစ္စ
သမုဒယသစ္စ
ဒွါရဝတဳ
ဒွါရဝတဳ (Burmese:ဒွါရဝတီ ,Thai: ทวารวดี, RTGS: Thawarawadi); (Khmer: ទ្វារវត្តី - Tvearvottey) ဒၞာဲဒေသ ဍုၚ်သေံ ကေုာံ ဍုၚ်လဴလပါ်လတူလၟုဟ်ဂှ် မွဲအခိၚ်တေအ် ဒှ်လဝ်ဒၞာဲဍုၚ်မန်ဒွါရဝတဳရ။ စပ်ကဵု ဍုၚ်မန်ဒွါရဝတဳဝွံတုဲ လိက်ဝၚ်ဂမၠိုၚ် ဟွံမွဲရ။ အခိၚ်ကာလ အစာသုတေသနဂမၠိုၚ် လ္ၚတ်ဝၚ်ဍုၚ်သေံဂှ် ညးတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ဒၞာဲဍုၚ်သေံဝွံ မွဲအခိၚ်တေအ် ကေၚ်ဒှ်လဝ် ဍုၚ်ယေန်သၞာၚ်မဇၞော်မောဝ် မဒှ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဘာသာဟိန္ဒူရ။ ဆဂး ဂကူလဵုမွဲ မပိုၚ်ပြဳကၠုၚ် ဍုၚ်ဒွါရဝတဳဂှ် ညးတအ် ဟွံဂွံတီကေတ်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် အစာဝၚ်ပြၚ်သေတ် ဇေဒဳဂှ် ဗှ်ထ္ၜး ပဒတန် ဒဒှ်ရ လိက်တၟအ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံတအ်ဂှ် မဒှ်လိက်မချူလဝ် ဗီုသံသကြိုတ် ကေုာံ ဘာသာမန်တုဲ ဍုၚ်ဒွါရဝတဳတြေံဂှ် မဒှ်ဍုၚ်ဂကူမန်ဂှ် ဗွဲမခိုၚ်ကၠိုက် ညးတအ်ဟီုမာန်ကၠုၚ်ရ။ ဍုၚ်နခေါန်ပထုံဂှ် မဒှ်ဍုၚ်ဇၞော် ကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳရ။ ပၞောဝ်ကဵုကျာ်စေတဳဂမၠိုၚ် မၞုံအပ္ဍဲဍုၚ်နခေါန်ပထုံ(နဂိုရ်ပဌမ်)ဂှ် ကျာ်စေတဳပရပထုံ(ဗြပဌမ်) မဒှ်ကျာ်ဂကူမန်ပိုဲ မပတန်လဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်စေတဳကၠာအိုတ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်မွဲရ။ ကျာ်စေတဳပရပထုံဂှ် မၞုံသမၠုၚ် ၃၇၄ ပေတုဲ မဒှ်ကျာ်စေတဳသၠုၚ်အိုတ် လတူဂၠးတိဝွံရ။ သၠုၚ်နူကျာ်လ္ဂုၚ် ကဵု ကျာ်မုဟ်တဴ ၜိုတ် ၅၀ ပေဒှ်ရ။
လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ၊လိက်ကၞပ်
နိဒါန်
နိရောဓသစ္စ
ဒွါရဝတဳ
နကဵုအက္ခရ်မန်ခေတ်လၟုဟ်/ အက္ခရာပြန်
(က)
လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ၊လိက်ကၞပ်
နိဒါန်
မပ္တံတၚ်နၚ်တဏံ စၟဳစၟတ် ဗှ်ကေတ်တုဲ ဟိုတ်ညးချူလိက် ဂွံချူထမံက်ပတိုန် လိက်ပရေၚ်ဏံလဝ် ပ္ဍဲဂၠးညးဗှ်လိက်တံ ဂၠာံကၠိုဟ်ကေတ်မာန်ကၠုၚ်ရ။ ပြသၞာ ဒှ်မံၚ်ပ္ဍဲဘ၀ဂကူ ကၟိန်ဍုၚ် ဂၠးတိ ညးဗှ်လိက်တံ သွက်ညးဗှ်လိက်တံ ဂွံလေပ်သောၚ် တတ်ပြံၚ်လှာဲ အာမာန်ဂှ် နကဵုတၚ်နၚ် ဗဟုသုတ နဲကဲ မနွံပ္ဍဲလိက်ပရေၚ် လိက်လညာတ် တၞောဝ်သၟတ်တၟိ ဏံ မွဲဒကုတ်မွဲဒကဴ ဇိုန်ဏှၚ်ကဵု၊ ဘိုၚ်ကဵုပ္ဍဲလၟေၚ်ကမၠောန် ညးဗှ်လိက်တံ ပသောၚ်မံၚ်ပြသၞာ တ္ၚဲဏံမာန်ဏောၚ် ပတှ်ေစှေ်ကေတ်စိုတ် ဨကန္တတုဲ ညးတၠပညာ ဗှ်လိက်ပရၚ် ပ္ဍဲလိက်ဏံ နကဵုလညာတ်သၠဲသၠဲ လစွံစိုတ် ဇြိုဟ်ဟ်နက်က်မ္ဂး ကလိဂွံလညာတ် နဲကဲကသပ် ဂၠိုၚ်နူတၚ်နၚ် ပ္ဍဲလိက်ဏံဏီဂှ် လိက်ပရၚ် ပ္ဍဲလိက်အုပ်ဏံ ဂံၚ်ဒုၚ်ကဵုလျိုၚ်ပေၚ်ၚ်တုဲ ညးဗှ်လိက်တအ် ဗွဲမၞုံကဵုလညာတ် စၟဳစၟတ်ချပ်စၚ်ခြၚ် ဒှ်မာန် ဟွံမာန် စၟဳဗှ်ကေတ် အတိုၚ်တၚ်နၚ် (၈) တၚ်လ္တူတေံမ္ဂး
ဒွါရဝတဳ
(ခ)
လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ၊လိက်ကၞပ်
ဂလာန်ဗကန်
ဒးဂှ်ဟေၚ်ဟီုလဝ်ရ။ အတိုၚ်မနွံပ္ဍဲစိုတ်ဟေၚ် ချူစုတ်လဝ်ရ။ ညှာကေတ်စိုတ်ဟွံမာန်ရ။ ပရေၚ်သၠးပွးဂှ် ကူချပ်ကေတ် နူကဵုဒိုဟ်နဲကဲနာနာအိုတ်ညိ။ ဍံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ်လိက်မွဲပိုဒ်တုဲ နကဵုလညာတ်မွဲလ္ပာ် လ္ပကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ် ဗှ်ကေတ်သီုဖအိုတ်တုဲမှ သရုပ်ဓလီု ကံက်အဓိပ္ပါယ်ညိ။ ကဵုဏာတၚ်နၚ် သွက်ဂွံ ဒးကူချပ်တအ်ရ၊ အရာဒးကူချပ် ကိုန်ဂစိုတ်တအ်ဟွံမွဲရ။ "ပရေၚ်သၠးပွး" ဟီုဂှ် ဒှ်ဂလာန်မွဲပါၚ်ဓဝ်တုဲ အဓိပ္ပါယ်ဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ။ ညံၚ်ဂွံဍိုက်ပေၚ် ဂွံဟီုကေတ်မာန် ဟွံလောဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ချူပကောံဏာလဝ်ကဵုလၟုဟ်ဂှ် ဍိုက်ပေၚ်မံၚ်ရောၚ် ဟွံမိက်သ္ဂးကေတ်ရ။ ဆက်တုဲ ချူပကောံမံၚ်ဏီရောၚ်။ "ပရေၚ်သၠးပွး" ဟီုဂှ် ဒှ်ဂလာန်မွဲပါၚ်ဓဝ်တုဲ အဓိပ္ပါယ်ဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ။ ညံၚ်ဂွံဍိုက်ပေၚ် ဂွံဟီုကေတ်မာန်ဂှ် ဟွံလောဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ချူပကောံဏာလဝ်ကဵုလၟုဟ်ဂှ် ဍိုက်ပေၚ်မံၚ်ရောၚ် ဟွံမိက်ဂွံသ္ဂးကေတ်ရ။ ဆက်တုဲ ချူပကောံမံၚ်ဏီရောၚ်။
ဒွါရဝတဳ
ဗဒါဲကျာ်စေတဳပရပထုံ ပ္ဍဲကွာန်ပံၚ်တုက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်တၟအ်ဝါန် ကေုာံ ရုပ်ပ္ကဴဒကှ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ရုပ်တၟအ်ဝါန် ကေုာံ ရုပ်ပ္ကဴဒကှ် ပ္ဍဲကွာန်ပံၚ်တုက်တအ်ဂှ် ဗီုပြၚ် တုပ်ကဵု ရုပ်တၟအ်ဝါန် မဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်တြေံတြဟ်မန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်မန်ဗၟာလၟုဟ်ရ။
လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ၊လိက်ကၞပ်
ဂလာန်ဗကန်
ပရေၚ်သၠးပွးဟီုဂှ် ခိုဟ်အိုတ်မွဲကီုရ။ အရာဒးဟီုဝါတ်ဂါတ်လေဝ်ဒှ်ရ။ အခါကာလ ဂွံဒုၚ်စသိုၚ်ပရေၚ်စိုတ်သၠးပွးတုဲ ပရူပရာစိုတ်ဂှ် ဟီုထ္ၜးညိ။ ယဝ်ရဟီုမ္ဂး ၜိုန်ရမိက်ဂွံဟီုသ္ဂးထ္ၜးကီုလေဝ် ဂွံဟီုလေပ်ဂှ် ဟွံလောဲရ။ လၟုဟ်အဲမိက်ဂွံဟီုဂလာန်တုဲ ဂစာန်ဟီုထ္ၜးဏာကီုရ။ ပရူပရာပရေၚ်သၠးပွး ဗီုဟီုဝါတ်ဂါတ်ကီု ဒးဗှ်ကေတ်ဂှ်လေဝ် လောဲမံၚ်ဏောၚ် ဟွံထေၚ်ကေတ်ရ။
ဒွါရဝတဳ
ဗဒါဲကျာ်စေတဳဖရပထုံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကျာ်စူဠပထုံ Chedi Chula Pathom။ ပ္ဍဲကျာ်စူဠပထုံဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ပါန်တိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ရုပ်တအ်ဂှ် မဒှ်ရုပ် မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဘဝမၞိဟ်မန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳတေအ်တုဲ ရုပ်တအ်ဂှ် ဒှ်အထံက်အပၚ် သွက်ဂွံဗမံက်ထ္ၜး ဗီုရုပ်မၞိဟ်မန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳတေအ်ဂှ်ရ ရုပ်တအ်ဂှ် မၞုံကဵုၚုဟ်မး ဗွဲမဇၞော်အိုတ်ရ။ ရုပ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မွဲဒကုတ် မွဲဒကဴတုဲ နူဂကောံသုတေသနတအ် ကလေၚ်ဗဂပ်တုဲ ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျးကျာ်ပရပထုံရ။
လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ၊လိက်ကၞပ်
ဂလာန်ဗကန်
ဆဵုဂလာန်ပရေၚ်သၠးပွးဟီုတှေ် ဒးဂၞပ်ကွေံရ။ Freedom, Liberty, Independence တအ်မ္ဂး ဒးဂၞပ်စိုတ်ကွေံကွေံရ။ ပရူပရာ သၠးပွးလဝ်တအ်ဂှ် ဂၠာဲဗှ်ကေတ် ပ္ဍဲလိက်တအ်ရ။ ညံၚ်ဂွံသၠးပွး ဗီုကဵုဒးမံၚ်ဂှ်လေဝ် ဂၠာဲကေတ်မံၚ်နဲကဲလၟိုန်ရ။ စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် ၜိုတ်သ္ပမာန် ဗီုပြၚ်မံၚ် မၞုံကဵုပွးသၠးပွးဂှ် မံၚ်ကေတ်ဖိုဟ်ရ။ ၜိုတ်အစောန်နွံ နကဵုစိုတ်သၠးပွးမံၚ်တဴရ။
ဗွဲတၟေၚ် ညးမွဲမွဲဗှ်ကေတ် လိက်အုပ်ဏံတုဲ နကဵုညာဏ်ဇကု မနွံကဵုသိက္ခာဇကု ဖန်ဗဒှ်ကေတ် ဘဝသၠးပွးဗၠးၜးတုဲ မံၚ်အာဏောၚ်တှေ် ပြေကေတ်စိုတ်မာန်ရ။ ဗှ်ကေတ်လိက်အုပ်ဏံတုဲ ညးစိုတ်ဂဟောံဇြ ဒှ်အာဒဒိုက်စိုတ်တအ်လေဝ် နွံမံၚ်ဏောၚ်ထေၚ်ကေတ်လဝ်ရ။ ဒှ်အာဒဒိုက်စိုတ် ထေဲအာလ္တူညးချူလိက်တုဲ ဟွံပေၚ်ပၟိက်တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ဟေၚ်ရ။ ဒှ်ကၠုၚ်တၚ်ဟွံပေၚ်ပၟိက်စိုတ်တအ်ဂှ်လေဝ် ညးချူလိက် ကၠိုဟ်ကေတ်ကဵုမာန်ဏောၚ်ဂှ် ဒစးဒုၚ်တုဲမံက်ဂွံဟီုလဝ်ရ။
ညံၚ်မၞိဟ်တအ် ဂွံသၠိၚ် လီဒယှေ်သၠိၚ်ထောံမံၚ် ကဵုဒွက်သၟးဟွံတုဲရ ဒွက်ညံၚ်ဂွံၚုဟ်တိုန်ဂှ်လေဝ် ဒးဒယှေ်ကီုရောၚ်။ ပလီုမံၚ်သတိက်ဏောၚ် လ္ပထေၚ်ကေတ်ညိ။ တ္ၚဲတၟးဖၠၚ်ကၠုၚ်ရ၊ က္တဵုအိုတ်ရ။
နိဂီု
ယွံညးတၠပညာ "တၞောဝ်သၟတ်တၟိ" လိက်အုပ်ဍောတ်ဏံဝွံ သွက်ညးတၠပညာကီု၊ သွက်ညးဗှ်လိက်ကီု တၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မပ္တံမိပ်ကၠုၚ်၊ ထေဲကၠုၚ် အမ်သဝ်ကၠုၚ် တၚ်နာနာဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဟေၚ်အိုတ်ကီုရ။ တုဲပၠန် ခန်လ္ၚတ်သွက်ဇကုကီု၊ သွက်ပွဳပွိုၚ်ဇကု ဂကူ ဇကုတအ်ကီုဂှ် ညာတ်ကၠုၚ်တၟာဂလိုၚ်ကီုရ။ ပြသၞာကောန်ဂကူ ပြသၞာလစွံစိုတ်တၠပညာသၟတ်ကောန်ဂကူမန် မှာဇန်ပိုဲတ္ၚဲဏံဂှ် ၜိုတ်သၟဟ်အစောန်မာန် ထမံက်လဝ်ကဵုကီုရ။ ဗှ်ကေတ်လိက်ပိုဒ်ပရေၚ်တဏံတုဲ ညးဗှ်လိက်လေဝ်ကၠးကၠုၚ် လ္တူအကာဲအရာမွဲကဏ္ဍကီုရောၚ်။
ညးဗှ်လိက် ဗှ်ကေတ်လိက် "တၞောဝ်သၟတ်တၟိ" တုဲဂှ်မ္ဂး ပိုဲညးကၠောန်ဗဒှ်လိက်အုပ် "တၞောဝ်သၟတ်တၟိ" တံမိက်ဂွံမိၚ်ကေတ်ကွေံကီုရ။ "ဆန္ဒညးမွဲဂှ် ပံၚ်ဗစိုပ်ဗဒှ်ကဵု ဆန္ဒမွဲဂကောံ၊ ဆန္ဒဂကောံဂှ် ပံၚ်ဗစိုပ်ဗဒှ်ကဵု ဆန္ဒမွဲဂကူ" မာန်ရောၚ်ဂှ် ညးဗှ်လိက်ကၠိုဟ်ကေတ်တုဲ "ဂလာန်ညးဗှ်လိက်တအ် ဟီုနၚ်ဂှ် ဒှ်တၚ်ညးဗှ်လိက်တံ သွက်ဂွံကေလၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် အနာဂတ်မွဲဝါပၠန်" ဟေၚ်ရတုဲ အိုတ်ကဵုညးဗှ်လိက်တအ် သီုဖအိုတ် ဟီုပါ်ပဲါ ဗစိုပ်နၚ်ကဵု ဌာန်ဒုၚ်လိက်သၟတ်ဏံညိ။
နိဿဲ
လိက်အုပ်- လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ
တာလျိုင်မွဲ
လှ်ေတာလျိုင်မွဲ (Mon traditional solo dance) ဂှ် ညးဗြဴ မၞိဟ်မွဲဟေင် ကေတ်တာလျိုင်တုဲ လှ်ေရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵုလှ်ေမန်ဂမၠိုင်ဂှ် လှ်ေတာလျိုင်မွဲဝွံလေဝ် ဒှ်အခိုက်မန်တြေံမွဲကီုရ၊၊ နကဵုမဒွက်ဂှ် သတ်ဒွက်နာနာသာ် လှ်ေကၠုင်ဒၟံင်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု သတ်ဒွက်ဂမၠိုင်ဂှ် သတ်ဒွက် မနွံအဓိပ္ပါယ် ပရူဗီုကောန်မၞိဟ် စကတဵုဒှ် နူကဝ်တန်၊ တုဲပၠန် ပရူဌာန်ဒတန် မၜိုဟ်သြိုဟ် မတွဟ်ဂး နိဗ္ဗာန် ကေုာံ ပရူဘဝသံသာမၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ဒွက်ညးမတီဂၠိုင်ရ။
ပရူ
ဒွက်တာလျိုင်မွဲဝွံ ယၟုဒွက်ဇေတ်တ် ဗီုလဵုရောဂှ် ဟွံတီကေတ်တုဲ ရံင်ကဵု ဟိုတ်လှ်ေ နကဵု ညးမွဲဓဝ်တုဲ ကော်စ ဒွက်တာလျိုင်မွဲရ။ အတိုင်လညာတ် နူကဝး အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန်မ္ဂး ဒွက်တာလျိုင်မွဲဝွံ နာဲထဝ်ဍုင် (နာဲယှိုဲပျဳ) ဇာတိကွာန်ဇိုင်ကျာ် ဒှ် ညးမချူလဝ်တုဲ ကာလမပ္တိက် ကဝးဇြဳဒဳ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန်ဂှ် အစာၝောအ် မိမြဟ်သန် ဇာတိကွာန်ယံင်ဒံင် ဒယှ်ေတုဲ မၞိဟ်လှ်ေထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကဝးဂှ် ဒှ်မိမြဟ်မောဝ်လောန် ဇာတိကွာန်လှာရ၊၊ ရံင်ကဵု သတ်ဒွက် တၠုင်လအာအရေဝ် နူကဵု ဒွက်ဂှ်မ္ဂး ဒွက်ဝွံ ဒှ်ဒွက် နူခေတ်တြေံမွဲဂှ် ဒှ်မာန်ဂၠိုင်ရ။
သတ်ဒွက် တာလျိုင်မွဲ
(နူကဵု ကဝ်တေအ်တန် ပိုဲဂကူပၠန် တန်မွဲရအဴ)၂ ကြဴဂှ် အိန်ထပှ် ဂှ်လေဝ်ညးဟီု ကြဴဒှ်လအိတ် ဒ္စိတ်လေဝ်ညးဟီု ပ္ဍဲကဵုလိက်တြေံကီု ဟီုလေဝ်ပိုဲဂွံမိင် ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်တြေံကီု ဟီုလေဝ်ပိုဲဂွံမိင် (လျးဂေါဝ်ဆာဲ ကျေဝ်လာဲညံင်ထဝ်)၂ (အသဝ်ဂၠိုင်ညာတ် ဇၟာပ်သာ်ခပ်သီ)၂ (နူကဝ်တန် ဟီုပၠန်ရ ပိုဲဂွံမိင်)၂ (ခပ်သီပူဂိုလ် တီဆဵုဟွံမာန်)၂ ၜိုန်နွံအသဝ် (ယာံဟီုတွဟ်အာ စက္ကဝါလေဝ်ဍန်)၂ (ခန်ဒေသဂှ် ဒးရးသန် ညးတၠအရှန်ရောင် သောင်ကဵုရမာန်)၂ (သတ္တအ်လေဝ် ညာဏ်ဍန် ဟီုဖန်ရောဟွံမာန်)၂ (ညးတၠဇျာန်ရောင် သောင်ကဵုရမာန်)၂ (ယာံဟီုတွဟ်အာ)၂ (ပရေင်တမၠာ စက္ကဝါလေဝ်ဍန်)၂ စက္ကဝါလေဝ်ဍန် (ခန်ဒေသဂှ် ဒးရးသန် ညးတၠအရှန်ရောင် သောင်ကဵုရမာန်)၂ (ယာံဟီုတွဟ်အာ ပရေင်တမၠာ စက္ကဝါလေဝ်ဍန်)၂ ခန်ဒေသဂှ် ဒးရးသန် ညးတၠအရှန်ရောင် သောင်ကဵုရမာန်၊၊
(တေတေအ် တရဴဂှ်သ္ၚောဲ ဂၠောဲအာရ ဗဵုဟွံမာန်)၂ ညးတၠကလိဂွံဇျာန် ဗဵုမာန်ကီုရ၊၊
ကၠာဲစၠောအ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်
(At the beginning of the world we all were one)2 Some said that what we heard from the old text there were seven Indras or nine Indras who came to the earth. ((They were) splendour and beauty as gold)2 (Their ray of light contained all kinds of colors)2 That what we heard about the beginning of the world)2
(Even though they do, if you explained, (the concerning is wider than the universe)2 (only the wisdom persons who are able to enlighten.)2 (The average persons are unable to know)2 (Only the wisdom persons who can explain it.)2
(Even though they do, if you explained, (the concerning is wider than the universe)2 (only the wisdom persons who are able to enlighten.)2
(Gron Gron Gru Gru the wonder sound of traditional music instruments, the wind was blowing Gron Gron Gru Gru, its sound like from instruments.)2 Is it real? is it real? Oh everyone! Oh everyone! come together and see it.
(the journey is too long and unable to see the end.)2 Only the person who have wisdom can see it.
(Translated by Nai Bee Htaw Monzel)