cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗွိုက်လတက်မန်
ဝင် ကေုာံ ဟိုတ်
ပၞောဝ်ကဵုဂကူဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် ဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာဂှ် ဟိုတ်နူမမံင် ဒေသဍုင်ကွာန် တိဗလးတုပ်၊ မမံင်ကြပ်ညောန် ရေင်သကအ် နူကဵု ဂကူဗၟာ မစစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုဒေသဗုကာံ မဒှ်ဒေသ ဂကူမန်တအ် မမံင်ကၠုင်လဝ်ဂှ်တုဲ ဂကူကၠောအ်က္ဍ နှဴပြံက်ကၠုင် ရေင်သကအ်ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲဒေသဗုကာံ နူၜိုတ် ၁၁ ဗွဝ်ကၠံဂှ် (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်ကျာန်သေတ်တာ မတိုန်နန် ဒှ်ဨကရာဇ်) ဂကူဗၟာတအ် ကလိဂွံ အဝဵုလပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ အရေဝ်မန် ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဗၟာလဒေါဝ်ဂှ် မၞိဟ်ဟီုလေပ် အောန်စှ်ေတုဲ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် ဟီုအရေဝ်မန် ဟွံလေပ် ဒှ်အာ ဂကူဗၟာရ။ စိုပ်ခေတ် သၟိင်မဂဒူ ကလေင်ပတိုန် ဍုင်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသ ဍုင်ဗၟာသကုတ်သၟဝ်တုဲ အရေဝ်မန်၊ လိက်မန်ဂှ် ကလေင်ဇၞော်မောဝ်တိုန် မွဲဝါပၠန် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ်ရ။ စိုပ်ခေတ် သၟိင်ဒကာရတ်ပိ မဒှ်ကောန်စဴ သၟိင်ဓမ္မစေတဳဂှ် အဝဵုသြဇာပရေင်ဍုင်ကွာန် အိုတ်အာတုဲ ဂကူမန် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဍုင်ဗၟာသကုတ်သၟဝ်ဝွံလေဝ် စဍိုန်လျစှ်ေပၠန်ရ။ စိုပ် သၞာံခရေတ် ၁၇၄၀တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ အဝဵုသြဇာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ကလေင်စမံက်ကၠုင် မွဲဝါပၠန် ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ်ဂှ်ကီုလေဝ် မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် နူဍုင်လ္ဂုင် လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဟီုအရေဝ်မန် ဟွံလေပ် ဒုင်ပထောအ် ဂကူဗၟာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၇၅၇ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ ဒးဒုင်သီကဵု သၟိင်ဗၟာအံင်ဇေယျတုဲ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ၊ တုဲပၠန် ဗွဲဂမၠိုင်ဂှ်လေဝ် ဒးဒြေပ်ဒဴ လုပ်ဍုင်မံင် ဍုင်သေံတုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲရးဗဂေါ၊ ရးဖာသီ၊ ရးလ္ဂုင်တအ်ဂှ် အောန်စှ်ေအာ ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံၜိုတ် ၁၈၀၀တအ် လပါ်အိုတ်ဂှ် ဂကူမန် ပဒတဴကၠုင် ပ္ဍဲဒေသရးလ္ဂုင် ကေုာံ ရးဨရာဝတဳ ရးဗဂေါ ဗွဲမဂၠိုင်ဏီဖိုဟ်ရ။
ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ အတိုင်တင်လတုပ်စိုတ် အကြာအင်္ဂလိက် ကဵု အမေရိကာန် ကုဍုင်အင်္ဂလိက် မပလဝ် ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ် ဒးကဵု သၠးပွးရောင်တုဲ အင်္ဂလိက် စဖန်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်အိန္ဒိယ၊ သဳရိလင်္ကာ၊ ပါကာတ်သတာန် သီုကဵု ဍုင်ဗၟာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂကူမန် လတူဍုင်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဟီုအရေဝ်မန် ဟွံလေပ် ဒုင်ပထောအ် ဂကူဗၟာဂှ် ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဟိုတ်တအ်ဏအ်တုဲ စပ်ကဵု ယေန်သၞာင် မဆေင်ကဵု ဗွိုက်လတက် ဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာဂှ် တုပ်ရေင်သကအ် ပါ်ၜါဟွံဂွံရ။ တုပ်တဴ ညံင်ရဴ ဒြပ်ဇကု စိုပ်အာတဲညးတၞဟ်လအ်တုဲ ကလေင်ကေတ် ဟွံလောဲသွာကီုရ။
ဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာဂှ် ၜိုန်ရ အရေဝ်တၞဟ်ခြာ ကုဗၟာကီုလေဝ် နကဵုကယျိုင်ကယျဝ် ဗွိုက်လတက် မဆေင်ကဵု ယေန်သၞာင်တအ်ဂှ် တုပ်ရေင်သကအ်ဗွဲမလောန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသဘင်အကြာဂကူနာနာတအ်ဂှ် ညးလဵု ဒှ်ဂကူမန် ညးလဵုဒှ်ဂကူဗၟာဂှ် ရုဲစှ်ပါဲခြာဟွံဒးရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်မန်ဂမၠိုင် ချပ်ဂၞန်ကၠုင်သကအ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဗွိုက်လတက်မန်ရ။
ဗီုလ္ၚတ် သွက်ဂွံပဒတန်
တၞဟ်နဂွံ ခၞံဗဒှ် ပတိုန် ဗွိုက်လတက်မန်ဂှ် နူကဵု ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်မန် နူကဵုတက္ကသိုလ်နာနာ ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ကမ္မတဳဗမံက်ပတိုန် ဗွိုက်လတက်မန် (မွန်အမျိုးသားဝတ်စုံ ထုတ်ဖေါ်ဖြစ်မြောက်ရေး ကော်မတီ) မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုကမ္မတဳဂှ် မာံမောင်တိုး ဒှ်ဥက္ကဌ၊ မာံဗညာအောင်မိုး (ဒံက်တာ) ဒှ်ညးရေင်တၠုင်ဖဵုတုဲ မာံအောင်မြိုင်စိန် ဒှ် ဖက်ဆောံ ညးရေင်တၠုင်ဖဵုရ၊၊ ကမ္မတဳဂှ် ကော်ကောံဓရီု အလန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပ္ဍဲတိုက်ပိဋကတ်မန် မၞုံပ္ဍဲဂၠံင်ကျာ်၊ ဗဒါဲဂၠံင်တိုန်ကျာ်လ္ဂုင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ပ္ဍဲ သၞာံခရေတ် ၁၉၇၁ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၁ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ရ၊၊ နူကဵုကောံဓရီုဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်
အတိုင်မဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဂကောံကွးဘာမန်တအ် ပါ်က္ဍိုပ်တုဲ ဗက်စှ်ေဂၠာဲ တင်ဂၞင်ဂမၠိုင် နူဒေသ လ္ဂုင်၊ မတ်မလီု၊ ဗဂေါ၊ ပံင်၊ တကအ်ခၟိုင်၊ မုဟ်ဍုင်၊ ဇြပ်ဗု၊ ရေဝ်၊ ကျာ်မြဟ် ကေုာံ ဒေသကရေင် မကော်ဂး ကဝ်ဒူလေတအ်ရ၊၊ တင်ဂၞင် မကလိဂွံတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကပေါတ်နူကလော်သ္ၚိ (ဗွဲတၟေင် ကလော်ယာတ်၊ ညးမဂိုင်ဒေပ်လဝ် ဂၠိက်ယာတ် ဇုဇညးတအ် မပ္တံကဵု ဂၠိက်ယာတ်၊ ပလောအ်၊ ယာတ်ဍောတ်(ပုဝါ)၊ ဗီုရုပ်တြေံတြေံတအ်ရ၊၊ အတိုင်မဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ကမ္မတဳဂှ် ကလေင်ကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၅ ဂှ် ဂၠိက်ယာတ်ပလောအ် သီုဖအိုတ်တအ်ဂှ် အသာ်ဗကေတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊ ဂၠိက်တအ်ဂှ်လေဝ် လတူအသာ်ဗကေတ်ဂှ် ကၞင်အသာ်ဗုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်အိုတ်၊ ဂၞိန်ဂှ်မ္ဂး လတူအသာ်ဗကေတ်ဂှ် အပြံက် အသာ်လမ္စံက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ဗညားအောင်မိုး၊ မွန်အမျိုးသားဝတ်စုံ၊ မဂ္ဂဇြန်မန် တက္ကသိုလ် (တက္ကသိုလ် မွန်မဂ္ဂဇင်း ၁၉၇၁ - ၁၉၇၂) pp. 29-31"ရှေးခေတ် ယခုခေတ် မွန်လုံချည် ထမီများကို သုတေသန ပြုလုပ်ရာတွင် အနီရောင်သည် အပေါ်လွင်ဆုံးအရောင် (အဓိက လွှမ်းမိုးနေသော အရောင်) ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရ၏၊၊ လုံချည်တွင် အနီရောင်ခံပေါ်တွင် အဖြူရောင်အစင်းဖြင့် အကွက်များ ဖေါ်ထားခြင်း နှင့် ထမီတွင် အနီရောင်ခံပေါ်တွင် အနက်ရောင် အစင်းများဖြင့် အကွက်ဖေါ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ မွန်တို့၏ လုံချည်ထမီများတွင် အခြား တိုင်းရင်းသားများ၏ လုံချည်ထမီ နှင့် မတူ ထူးခြားကွဲပြားသော အချက်အလက်များလည်း တွေ့ရ၏၊၊ ဥပမာ ယခုခေတ် နယ်စုံမွန်လုံချည်များသည် အထက်အဖြူရောင် အနား၏ အောက်ဘက်တွင် တလက်မခွဲခန့်ရှိသော အနီရောင်အနားကြီးတခုနှင့် အောက်အဖြူအနား၏ အထက်ဘက်တွင် အလားတူ အနီရောင်အနားကြီးတခု ရှိသည်ကို တွေ့ရှိရသည်၊၊ ယခုခေတ် ထမီ အကွက်အစင်းဟန်သည် လုံချည်နှင့် ဆင်သော်လည်း၊ ရှေးခေတ် မွန်ထမီများတွင် ထူးခြားကွဲပြားသော အချက်များကို တွေ့ရှိရ ပြန်သည်၊၊၊ ဥပမာ (၁) ထမီတွင် ထက်ဆင့်သည် တပေမျှကျယ်ခြင်း၊ (၂) နှစ်နံစပ် ဖြစ်၍ အောက်အနံနှင့် အထက်အနံ၏ အကွက်အစင်းသည် သဘောချင်း မတူညီကြ၊ (၃) အထက်အနံတွင် အနီရောင်ခံ ပေါ်တွင် အနက်ရောင်စင်းဖြင့် အကွက်ဆင် တမျိုးမျိုးကို ယက်လုပ်ထားသော်လည်း အောက်အနံ၏ အထက်ပိုင်း ၆ လက်မခန့်သည် အရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပတ်လည် အစင်းများ ဖေါ်ထားခြင်း၊ (၄) ပတ်လည် အစင်း၏ အောက်ဘက်တွင် အထက်အနံ၏ အခံရောင်ဖြစ်သော အနီရောင်ဗြောင် အောက်နားအပြားကြီး ရှိခြင်း၊၊
ဆက်လက်၍ လေ့လာ ဆွေးနွေးခြင်းကြောင့် ရှေးခေတ်တွင် မွန်အမျိုးသားတို့ ရှပ်အင်္ကျီကို လက်ခံ မဝတ်ဆင်မီတွင် တိုက်ပုံ နှင့်ဆင်သော အင်္ကျီ၏ လက်သည် တိုက်ပုံ၏ လက်ကဲ့သို့ ပွကျယ်၍ အဆုံးလက်ကောက်ဝတ်တွင် တိုက်ပုံမှာကဲ့သို့ လက်ခေါက်ထားခြင်း မရှိပေ၊၊ လည်ပင်းတွင် ယနေ့ခေတ် စတစ်ကော်လာတို့ကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ကြရာ အထက်သို့ ထောင်နေသော ကော်လာတိုတခုရှိ၏၊၊ ယင်းအင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ရာတွင် ယနေ့ တိုက်ပုံအင်္ကျီများကဲ့သို့ ကြယ်သီးမတတ် ရင်ဖွင့်ဝတ်ဆင်၍ မရသဖြင့် အမြဲတစေ ကြိုးချည်၍ စိထားရ၏၊၊ ယင်း တိုက်ပုံတွင် အောက်အိပ် နှစ်လုံးသာ ပါသည်၊၊ တဖန် မွန်တို့တိုက်ပုံ ဝတ်ဆင်သော ခေတ်သို့ ရောက်သော် တိုက်ပုံကို မွန်တို့က မြန်မာအမျိုးသားကဲ့သို့ ပင်နီစဖျင်ဖြင့် ချုပ်ဝတ်သည်ကို မတွေ့ရပေ၊၊ အဖြူရောင်ပေါ်တွင် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသော အစင်းကြောင်းငယ်ကလေးဖြင့် လေးထောင့်ကွက်ကြီး ဖေါ်ထားသော မွန်တို့ကိုယ်တိုင် လက်ယက်အထည်ဖြင့် ချုပ်ဝတ်သည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ယင်းတိုက်ပုံတွင် ရင်ဖုံးပါ၍ ထိုးကြယ်သီးအစား ကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်ခြင်း၊ ကြောချုပ်ရိုးအောက်၏ အဆုံးနှင့် ဘယ်ညာဂျိုင်းအောက်ချုပ်ရိုး၏ အောက်အဆုံးတွင် တလက်မခန့် ခွဲထားသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ မွန်အမျိုးသမီးဝတ်စုံများကို လေ့လာသောအခါ ရှေးခေတ်မှ ယခုခေတ်အထိ အများဆုံး အဖြူရောင်ကို ဝတ်ဆင်ကြ၏၊၊ (...) ရင်ခွဲမဟုတ်ဘဲ ခေါင်းမှ စွပ်၍ ဝတ်ဆင်ရ၏၊၊ လည်ဝိုက်သည် (V) ဗွီသဏ္ဍာန် ညောင်ရွက် လည်ပင်းဝိုက်သည် (ကအ်သၠဇြဲ) ဖြစ်၏၊၊ ထို့ကြောင့် ကြယ်သီးနှင့် ချည်စရာ ကြိုများ မလိုချေ၊၊ ကရင်အမျိုးသ္မီးအင်္ကျီများကဲ့သို့ အစင်းကြောင်းဖေါ်ထားခြင်း မရှိချေ၊၊ လက်မှာ လက်ရှည်ဖြစ်၏၊၊"
ဗီုမစၟတ်သမ္တီလဝ်
thumb|ပလောအ်ဥလာရ်၊ မဒှ်ပလောအ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ပလောအ်ယေန်သၞာင်မန် သွက်မၞိဟ်တြုဟ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ (၁၂-၀၉-၁၉၇၁) ဂှ် ကလေင်ကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲတိုက်ပိဋကတ်မန် မွဲဝါပၠန်ဂှ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ခမဳသင် ညးစိုတ်မလုပ်စတအ် တိုန်စိုပ်ကီုရ၊၊ လတူဗီုမူအပြောမ် မကၠောန်ပ္တိတ်လဝ်ဂှ် ဗီုပြင်ဂှ် မၞိဟ်ဒစဵုဒစး ဟွံမဲကီုလေဝ် ပ္ဍဲပလောအ်ဓရောပ် (တိုက်ပုံ)မၞိဟ်တြုဟ် မဒှ်အသာ်လမ္စံက်ဂှ် ခမဳသင် ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ဟွံဒးဂၞပ်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အသာ်လမ္စံက်ဂှ် ဂကူမန်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မဒှ်အသာ် အမင်္ဂလ ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞးအသာ်လမ္စံက်ဂှ် ကေတ်အသာ်ဗုတုဲ လတူဗုဂှ် စုတ်ကၞင်ဗကေတ်ရ၊၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်တုဲအိုတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ဟေင် ပဒတန် ဗွိုက်လတက်မန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ဗွိုက်လတက် မၞိဟ်တြုဟ်
ပလောအ်၊ ပလောအ် (အပ္ဍဲ) ပလောအ်ရှာတ်
(ဥလာရ် ဂှ် မအရေဝ်မန်တြေံ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်သြိုင်နန်၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပလောအ်မလတက် ပ္ဍဲအခိင်မတိုန်ကေင်ကာမ္ၚဵု။ ဥလာရ် ဂှ် မန်လွဳစလဝ် နူပါဠိ ဥဠာရ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မသၠုင်ပြဲ)
ဗွိုက်လတက် မၞိဟ်ဗြဴ
ပလောအ်
မဗိုက်လတက်ကၠာအိုတ်
အတိုင်မစၟတ်သမ္တီလဝ်ဂှ် ပ္ဍဲ သဘင်မဒုင်တၠုင်ကွးဘာတၟိ (မွန်မောင်မယ်သစ်လွင် ကြိုဆိုပွဲ) တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် သာပ်ကမ္မတဳလိက်ပတ် ယေန်သၞာင်မန် တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၀-၁၀-၁၉၇၁ ဂှ် ဗိုက်လတက်ကၠာအိုတ်ရ၊၊ သီုကဵု ဒယှ်ေဒွက် ဗိုက်လတက် ကယျိုင်မန်အိုတ်စိုအ် ကီုရ၊၊ စတမ်နူဂှ်တုဲ ဇၟာပ်မကၠောန် ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲကဵု တက္ကသိုလ်မ္ဂး ကွးဘာမန်တအ် ကျိုင်ကယျိုင်မန်ဂှ် အိုတ်ရ၊၊ နူကဵု ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ် လ္ဂုင် မကၠောန်ပ္တိတ် ကြက္ကဒိန် သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ်လေဝ် နကဵုကယျိုင်ကယျဝ်မန်ဂှ် တက်ပ္တိတ်လဝ်ကီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ကယျိုင်မန်ဂှ် ပြးဇးအာ အလုံမွဲဂကူတုဲ နဒဒှ် ဗွိုက်လတက်မန်ဂှ် ဗွဲမပြဟ် ဇၟာပ်တြး စိုပ်အာ အလုံဂကူမန်မွဲရ၊၊
ဖဵုဂုဏ် ကေုာံ အဆက်ကြဴ
ကြဴနူ မဂွံစၟတ်သမ္တီ ဗွိုက်လတက်မန်တုဲ ကောန်ဂကူမန် နဒဒှ် မထ္ၜးဆီဂကူ၊ နဒဒှ် မထ္ၜးပရေင်တုပ်သၟဟ် identity ဂကူဂှ် ပ္ဍဲကဵု သဘင်ကၞာ ပေါဲမ္ၚဵုဂမၠိုင်ဂှ် ကျိုင်ကၠုင်ဇၟာပ်ပ်ဒၞာဲရ၊၊ ပရေင်ကောံသၟဟ် ပရေင်စရာဲဂကူတၞဟ်ခြာမွဲဂှ် ကလိဂွံကၠုင်ပေင်င်ရ၊၊ ဟိုတ်မဒှ် အသာ်ဗုဗကေတ်တုဲ နကဵုကယျိုင်ဂှ် ထ္ၜးဆီဇာတိ ဂကူမန်မာန်ပေင်င်ကီုရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် လ္ၚတ်ရံင် အခိုက်ပြဝေဏဳမန်မ္ဂး ယာတ်ဗုဗကေတ်ဂှ် နဒဒှ် ယာတ်ကလော်သ္ၚိဂှ် ဂကူမန်တအ် စၟတ်သမ္တီကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ကလော်သ္ၚိဂှ် ဒှ်ပရေင်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ဂကူမန်ကၠာအိုတ်တုဲ အသာ်ဗု ကဵု အသာ်ဗကေတ်ဂှ် ဒှ်အခိုက် သင်္ကေတဂကူမန်တအ်မွဲဂှ် နူကဵု ဗွိုက်လတက်ဂှ် ထ္ၜးပြာကတ်ဒၟံင်တုဲ အသာ်တအ်ဂှ် စောဲလာံဒၟံင် ပ္ဍဲဂကူမန်တအ်တုဲတုဲဂှ်ရ ကယျိုင်မန် မၞုံကဵုအသာ်ဗုဗကေတ်ဂှ် စောဲဗာန်ကၠုင် ပ္ဍဲဂၠံသြိုဟ်ဂကူမန်တအ် နူခေတ်အဆက်ဆက် ဟီုဂွံရ၊၊
ဟိုတ်နူ မစၟတ်သမ္တီထောအ် ဗွိုက်လတက်မန် ဗီုဏအ်တုဲ ကယျိုင်ကကျဝ် ဗီုကဵု ကၞင်တၞဟ် အစံက်တၞဟ် ဗီုကဵု ယာတ်ဆိက်တအ်ဂှ် အလဵုလဵု ဒှ်အာ ညံင်ကဵု အခိုက်ကယျိုင်ကယျဝ်မန် ဟွံသေင်တုဲ ဒှ်အာ ညံင်ကဵု ကယျိုင်ကယျဝ်ဗၟာ ဖအိုတ်ရ၊၊ ရံင်နကဵု မတ်ယေန်သၞာင်မ္ဂး ဗွိုက်လတက်တအ်ဂှ် မဒးနွံကဵု ဗီုပြင်နာနာ ညံင်ရဴကၠအ်ဥဒျာန် မၞုံကဵု ပကဴသြဴနာနာရောင်မ္ဂး အရာမစၟတ်သမ္တီဝွံ ဒှ်အာ ကဟောံဗြမ် ပရေင်ယေန်သၞာင်မွဲရ၊၊
ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဗွိုက်လတက်ဂှ် သၞာံဗွဲမလအ် ထိင်ဒဝ် ဖျေဟ်လဝ် ကိုန်ဂစိုတ် ဟွံလောဲသွာရ၊၊ နူစ မစၟတ်သမ္တီ ဗွိုက်လတက်မန်တုဲ ၜိုတ် ပန်ဗွဝ်စှ်ဂှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ စကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ အခိင်လၟုဟ် ဗီုပြင် စပြံင်လှာဲကၠုင်ဒၟံင် ညိည သိုက်သိုက်ရ၊၊ တုဲပၠန် အခိုက်ကၞာမဆေင်ကဵုမန် နူကဵုမန်မစိုပ်အာ ဍုင်သေံ ဗီုကဵုယာတ်ဍောတ်တအ် အစံက်ပကဴတအ်ဂှ် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲဗွိုက်လတက် မစၟတ်သမ္တီလဝ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲမ္ၚဵုတၟေင် ဗီုကဵု ပေါဲမ္ၚဵုထပ်တဲတအ်ဂှ် ညံင်ဂွံခိုဟ် ညံင်ဂွံကျေဝ်ဂၠိုင်တိုန်ဂှ်လေဝ် ဖန်ဇန်ဒၟံင်ကီုရ၊၊ တၠပညာဂကူမန် ဗီုကဵု အစာနာဲဖေသိင်ဇြာမ္ဂး စၞးမကျိုင်ကယျိုင် မွဲဗီုဓဝ် ပ္ဍဲဇၟာပ်ဒၞာဲဂှ် ညံင်ဂွံစၟတ်သမ္တီကဵု ဗွဲမဗဗွဲကဵု သာမယျ ဥပမာ ကယျိုင်မ္ၚဵုထပ်တဲမ္ဂး မွဲဗီု၊ ကယျိုင်ပထပိုယ်ပယျင်မ္ဂး မွဲဗီု ညံင်ဂွံစုင်လေင်ဂှ် ဖန်ဇန်ပတိတ်ကဵု ဗွဲတၞဟ်ခြာထေက်ရောင်ဂှ် ကဵုကၠုင်ကသပ်ရ၊၊ နကဵုလညာတ် အစာနာဲဖေသိင်ဇြာမ္ဂး ကယျိုင်မ္ၚဵုထပ်တဲဂှ် ဒးဒှ် ဗီုကယျိုင်ကောန်သၟိင်တၠ ခေတ်ဨကရာဇ်တေအ် ထေက်ရောင်၊၊ ကာလဂှ်ဟေင် ဂကူမန်တအ် မဒှ်ဂကူ မကေင်နွံကဵု ဨကရာဇ် ဂကူသၟိင်တၠဂှ် မၞိဟ်ဗွဲကြဴတအ် ဂွံတီကေတ်မာန် ဂွံဒုင်စသိုင် အလဵုဇကုညးတအ်မာန်ရ၊၊
ဓမ္မဝေဘာဂဳ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကတိုင်စိင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညေယျ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၅၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဓမ္မစက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဟံဂါမ်
ဘာဓမ္မစက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဟံဂါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာသာမိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၃၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မင်္ဂလသုခ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဒဵုကြေဝ်
ဘာမင်္ဂလသုခ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒဵုကြေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၅၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
သာံလှေဝ်၊ ကွာန်
<mapframe latitude="16.61975" longitude="97.89562" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.89562,          16.61975        ]      }    }  ] } ကွာန်သာံလှေဝ်ဝွံ နွံတန်ဒၟံၚ်ဇရေၚ်ၜဳဂြာၚ်ရ။ လုပ်အာတွဵုရးကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဘာအၚ်တုဲ ပ္ဍဲကာလတွဵုရးမန်ဟွံမံက်ဏီဂှ် သက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၃၀၁) လုပ်လၟိဟ်မံၚ်ပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မတ်မလီုမွဲကီုရ။ အုံမၞုံဒ္စိတ်အုံရ။
ဝၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊
ဘာလကျာ်ဂမၠိုၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ" တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။
ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။
ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး "မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။
၂၀၂၀ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ကပ်ယဲ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ
Laboratory Confirmed Case Summary
The following is a summary of currently confirmed cases within Myanmar;
လိက်ပရေင်ဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူ ၂၀၁၉-၂၀ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ကပ်ယဲ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ၊ တုဲ ပရူအလုံလိုက်ဂှ် ဟွံပါလုပ် သီုဖအိုတ်ရ။
ဇာန်နဝါရဳ
စတမ်နူ ၃၁ ဇာန်နဝါရဳဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် မၞိဟ်သံသယယဲ ၈၁ တၠ ပြင်င်၊ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ် ၇၉ တၠဂှ် စမ်တုဲ ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ယဲရ။ ပ္ဍဲကဵုဂိတုမာတ်ဂှ် မၞိဟ်သံသယယဲ ၇၅ တၠပြင်င် ဒးကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲခရိုင်ယဲရ။
မာတ်
ပ္ဍဲ ၂၃ မာတ်၊ အဝဵုအသဳ ဗၟာ ပဒတန် မၞိဟ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ ဒုတိယ။ မၞိဟ်မွဲတၠဂှ် စဴကၠုင် နူအမေရိကာန် (ကောန်ဍုင်ဗၟာ နူတွဵုရးချေင် ညးမကလိဂွံ ကာဒ်သၚေက် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်)၊ ညးတၞဟ်မွဲတၠဂှ် စဴကၠုင် နူကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/အေန်ဂလာန်။
ပ္ဍဲ ၂၅ မာတ်၊ ဍုင်ဗၟာ ပဒတန် မၞိဟ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တတိယ။
ပ္ဍဲ ၂၇ မာတ်၊ ဌာနဝန်ဇၞော် ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ကာယဗလ ပဒတန် မၞိဟ်ကတဵုဒှ်ယဲ မွဲတၠဂှ် နူကဵု မာန္တလေတုဲ မွဲတၠတၞဟ်ဂှ် နူကဵု လ္ဂုင်ရ။
ပ္ဍဲ ၂၈ မာတ်၊ ဌာနဝန်ဇၞော် ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ကာယဗလ ပဒတန် မၞိဟ်ကတဵုဒှ်ယဲ တၟိ ၃ တၠ၊ ၜါ တၠ နူဍုင်လ္ဂုင်၊ မွဲတၠ နူကဵု နေပျဳဒဝ်။ ပၞောဝ်ကဵု ညးပိဂှ် ညးမွဲဂှ် ဒှ်ညးဗြဴ နွံအာယုက် ၆၀၊ ညးဝွံ ဟွံဂွံတိတ်အာလဝ်တရဴ ဍုင်သအာင်တုဲ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မကၠောအ်အပ္ဍဲဍုင် ၜိုတ်မဗမံက်ထ္ၜး ဒှ်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။
စုတ်စောဲ ကၟာတ်လဒဵု ဒဒှ်ဍာံ
ဍုင်ဗၟာဂှ် ဒးဒုင်စုတ်စောဲ ဒဒှ်ရ ဟွံဗၟံက်ထ္ၜး ပရူဒဒှ် မဒှ်ဒၟံင် ဗွဲမဍာံစၟတ် အပ္ဍဲဍုင်ဇကု မဆေင်စပ်ကဵု မၞိဟ်မဒးဒုင်ဂမ္စိုတ် ကေုာံ ဝေဒနာ နကဵု ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်။ တၟောက်ကဵု ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂမၠိုင် ဍုင်ကြုက် ကဵု ဍုင်သေံ မဒှ်ဍုင် သီုၜါ ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ ဍုင်ဗၟာ နူကိုပ်ကၠာတေအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ယဲဏအ်ဏီဂှ် ဒှ်အရာ မပတှ်ေစဂွံမွဲဟွံသေင်ရ။ တင်စုတ်စောဲဂှ် အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ တးပါဲ လတူစုတ်စောဲလဝ်ဂှ်ရ။ ညးမနွံအခေါင်ဟီုဂး နူရုင်သမတ ဇော်ဌေ ပသောင်ကလး ဍုင်ဗၟာ ဟိုတ်ဟွံကတဵုဒှ်ယဲဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ဗီုမင် ဘဝ ဍုင်ဗၟာ ကဵု စၞစ ကောန်ဍုင်ဗၟာရ။ ကောန်ဍုင်ဗၟာ ဟွံဆက်မိတ် နကဵုနဲဆက်တဲ၊ မိန် ဆုင် ရေင်သကအ်၊ တုဲပၠန် ကောန်ဍုင်ဗၟာ ရာန်ကပေါတ်မွဲမွဲ ကဵုသြန်စက္ခော စၞးမသုင်စောဲ နကဵုကာဒ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ ယဲဏအ် ဂွံကၠောအ်ဝါတ်။ ပရေင်ပသောင်ကလးဏအ်ဂှ် ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
ကမၠၚ်
သၟိၚ်ကမၠၚ်ဝွံဂွံမသသၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳထပှ်ဂိတုရ။ သၟိၚ်ဝွံ မၞုံစိုတ်သ္ကာတ်မြဟ် ဂြိုဟ်စာလာန် မလေပ်ပလီုကောန်သမ္ဘာညး၊ သၟိၚ်ထပှ်ဂိတုတုဲ စုတိစဴအာသွဝ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
သတိပဋ္ဌာန်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဝါဍောတ်
ဘာသတိပဋ္ဌာန် ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တရ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၅၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဟံဂါမ်
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဟံဂါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၇၊ ၁၈
ကောံဓရီု သွက်ဂွံပဒတန်သၞောဝ်လဒက်ပတန်၊ ရုဲစှ်ညးတာလျိုင် ကေုာံ ဖျေဟ်ဗီုပြင်ကမၠောန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ဂျူလာင် ၁၈၊ ၂၀၂၀ အခိင် ၁၉း၀၀ - ၂၀း၀၀ (အခိင်လ္ဂုင်) နကဵု Zoom (ဝဳဒဳယဝ် ကောန်ဖရေန်)။
လိက်ဘိက်
လိက်ဘိက်ပၟိင် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ကိစ္စ ဂကောံ ကေုာံ သွက်ဂွံ လးပရေင်ကမၠောန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်
ယွံ ညးစိုတ်မလုပ်စ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဝေါဟာရမန်တအ် ညးဂမၠိုင်အဴ ပ္ဍဲကဵု ဂိတု ဂျူလာင် ၄၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ပိုယ်တအ် ကောံဓရီုတုဲ ဗီုပြင်မဂွံဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ပိုယ်တအ် ဖျေဟ်လဝ် ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်တုဲ သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန်ဂွံတုဲ သီုရုဲစှ်လဝ် ဒါရာ်တာမွဲတၠကီုရ။ သွက်ဂွံ ရုဲစှ်အာ ညးတာလျိုင် ဂကောံစၟိန်ပြမာန် ကေုာံ လးပရေင်ကမၠောန်အေန်သတဳကျုတ်ပိုယ်တုဲ ပိုယ်တအ် ကော်ဘိက် ကောံဓရီု နကဵု ဝဳဒဳယောကန်ဖရေန် အတိုင်အစဳအဇန် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ အခိင်
၁၈ ဂျူလာင်၊ ၂၀၂၀ အခိင် (ဍုင်သေံ - ၁၉း၃၀၊ ဍုင်မန် - ၁၉း၀၀၊ ယူရောပ် (ဒိန်မက်) - ၁၄း၃၀၊ အမေရိကာန် (အေန်ဒဳယာန်နာ) - ၀၈း၃၀) လလအ် ကောံဓရီု ပွိုင် ၁၂၀ မိနေတ်။ ဒၞာဲ (Video Conference, Zoom) Meeing ID & Links တ္ၚဲကြပ်တေအ် ပလံင်ကဵုရောင်။
ဒတောဲ
မူအပြောမ် သၞောဝ်အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန် စၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီု အလန်လက်ကရဴအိုတ် (၀၄၊ ၀၇၊ ၂၀၂၀)
ညးမကော်ဘိက် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ဒါရာ်တာ အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်
ကောံဓရီု
(တင်စၟတ် ယၟုမၞိဟ်မတိုန်စိုပ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ်နွံရ။ တုဲပၠန် ကောံဓရီုလပံက်တြင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဟွံဒှ်ဒၟံင် ဒတန်။ ကောံဓရီုဝွံ သီုဗလးလဝ် လမ္လတ် (live) နကဵုမုက်လိက်ဝှုက်ဗော် တရဴအအာ ကီုတုဲ မၞိဟ်ၜိုတ်မွဲကၠံတၠ ဗဵုဒၟံင်ကီုရ။ တုဲပၠန် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ဗဵုလဝ် ၜိုတ် မွဲလက်ပိလ္ၚီ)
ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောဝ်လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ဗှ်ထ္ၜး ကေုာံ ပသောင်ကလး သၞောဝ်လဒက်ပတန် ဂကောံ မွဲပိုဒ်တုဲမွဲပိုဒ်။
စပ်ကဵု သၞောဝ်လဒက်ပတန်ဂကောံဂှ် ပ္ဍဲကဵု တင်ရန်တၟအ်ဂကောံဂှ် စၞး မစကာလဝ် ဝေါဟာရ ဇၞော်မောဝ်၊ မအရေဝ် "မောဝ်" ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် အကမ္မကကြိယာ တုဲ စၞးဂှ် သၠာဲကဵု သကမ္မကကြိယာ "ပၟဝ်" မ္ဂး ဂပ်ဝ်ဂၠိုင်၊ မြဴသာ်ဝွံ တၠဂုန်ကေလာသ ပတိုန်ထ္ၜး။ အတိုင်လညာတ် တၠဂုန်သေံဂှ် မၞိဟ်လညာတ်တၞဟ်ခြာ ဟွံမဲတုဲ တုပ်စိုတ် အတိုင်လညာတ် တၠဂုန်ကေလာသ။
တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဘဏ္ဍာဂှ် ထပ်စုတ်လဝ် "ညးမကေတ်လဝ် တာလျိုင်ဒါရာ်တာဂှ် လုပ်ကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲတာလျိုင် နဒဒှ် ညးမဂိုင်ဒေပ်သြန် ဟွံဂွံ"။ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ကလေင်ပတိုန်ထ္ၜး။ စပ်ကဵုတင်ပတိုန်ထ္ၜးဏအ် မၞိဟ်လညာတ်တၞဟ်ခြာ ဟွံမဲတုဲ တုပ်စိုတ်။
ရုဲစှ် ညးတာလျိုင်
နကဵုကောံဓရီု ညာတ်ကေတ် ပ္ဍဲကဵု အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ မၞိဟ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပ္ဍဲဂကောံစၟိန်ပြမာန် သ္ဒးခပတိုန်ကြိုက်တန်။
ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် နာဲသုန်ဓန်၊ နာဲရတ်ဂကူ၊ နာဲသက်လောန်၊ နာဲကြက်ဂကူ ဟွံဂွံတိုန်စိုပ်လဝ်တုဲ သွက်ဂွံရုဲစှ် နကဵုမာဲ ညးလဵု မဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ကေုာံ ဒု-ဥက္ကဌဂှ် ဖန်ဟွံဂွံ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဒါရာ်တာအေန်သတဳကျုတ် ညံင်ဂွံကေတ်အဆက် ကုညးထပှ်တၠ ဗွဲလတူဝွံတုဲ ပ္ဍဲကဵု နကဵု ညးထပှ်တၠဂှ် ညးတအ် ရုဲစှ်ပတိုန် ဥက္ကဌ ကေုာံ ဒု-ဥက္ကဌ ကေတ်တ်။
ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်
ကုညးမတိုန်စိုပ် ကောံဓရီုတအ် သၟာန်ပၟိက်ဆန္ဒပူဂိုလ်ညးတအ်တုဲ ညးဗွဲသၟဝ်ဝွံ မိက်ဂွံယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ကောန်ဂကောံ။
နာယက
နကဵု နာဲမန်သဵုနဲ ကဵုဗစိုပ်လဝ် ဒဒှ်ရ ပၠုပ်စုတ် နာဲအံင်ဇၞး (ဥက္ကဌ ဂကောံအစာကၞေဟ်မန်) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဗေါဒ် မွဲတၠ၊ ဂှ် ရံင်ကဵု ဂုဏ်သိက္ခာညးနာနာသာ်တုဲ နာဲအံင်ဇၞးဂှ် ကြိုက်တန် ကုဌာနန္တရ နာယကတုဲ ပိုယ်တအ် ထ္ၜုတ်ပတိုန်ညး နဒဒှ် နာယက အေန်သတဳကျုတ်ဝွံရ။ (တင်ဏအ် ဟွံဒှ်ချပ် ပ္ဍဲကောံဓရီု)
လးပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်။
လညာတ် ကမၠောန် နကဵုအေန်သတဳကျုတ်ဝွံ မဒးကၠောန်ထေက်ဂမၠိုင်ဂှ် ဗွဲခမၞန် ညးမတိုန်စိုပ်ကောံဓရီုတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
တၠဂုန်ကေလာသ အတိုင်ကမၠောန်အဓိက အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ပကောံမအရေဝ်မန်တြေံ၊ တၟိ နကဵုပူဂိုလ်ကီု သီုနကဵုဂကောံ။ စကာ ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်တုဲ ညံင်ဂွံပကောံချူ ပတိုန်ထ္ၜး၊ အခိင်လၟုဟ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်စကာ ဝှုက်ၜေါက်ဂၠိုင်တုဲ ဗွဲကိုပ်ကၠာ စကာအာ သီုၜါတုဲ ကၠောန်အာထေက်။
နာဲဗညာအံင် စကာဒြဟတ်မဳဒဳယာဗီု ကဵုဝှုက်ၜေါက်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ညံင်ကဵု ဌာနဗလးရမ္သာင် သွက်မအရေဝ် မကၠောန်လဝ်တၟိကီု သီုကဵု မအရေဝ်တြေံတအ် ဂွံဖျာပ်တြးစိုပ်၊ လမျီုဂွံလုပ် အကြာညးဍုင်ကွာန်တအ်။
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ အရေဝ်မန် လိက်မန် ညံင်မၞိဟ်ဂွံစကာဂၠိုင်ကၠုင်ဂှ် ဒးစကာ နကဵုကွတ်ဂတာပ်ခေတ် ဗီုကဵု app ဥပမာ လိက်မန်မချူလဝ်တုဲ ကဵုဍေဟ်ဗှ်ပတိတ် (text to voice)။ အရေဝ်မဟီု နကဵုရမ္သာင် ကဵုဍေဟ် ချူ နကဵုလိက် (voice to text)။ တုဲပၠန် အရေဝ်မန်မထုဲဒၟံင် ကုအရေဝ်ဘာသာသအာင် ဗွဲတၟေင် မအရေဝ်ဗၟာ ဂှ် ညံင်ဂွံကလေင်ဖအးမာန်ဂှ် ပ္ဍဲ voice to text ဂှ် သီုကလေင်ဖ္ဍိုဟ်ထောအ်။ ဥပမာ ညးမွဲဟီု "ပ္ဍဲကဵု လွှတ်တော် မွန်ပြည်နယ်ပိုယ်ဏအ် အမာတ်မန် ညံင်ဂွံဂွံဒၞာဲဂၠိုင်င် ပိုယ်ဒးဂစာန်" မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု လိက်ဂှ် နကဵုစက်ဂှ် ချူဖ္ဍိုဟ်ထောအ် "ပ္ဍဲကဵု စၠတ်ထဝ် တွဵုရးဍုင်မန်ပိုယ်ဏအ် အမာတ်မန် ညံင်ဂွံဂွံဒၞာဲဂၠိုင်င် ပိုယ်ဒးဂစာန်"
ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်ဗွဲလတူဝွံတုဲ ညးမဒှ် ဒါရာ်တာအေန်သတဳကျုတ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ကေတ်အခိင် ပွိုင်မွဲဂိတုတုဲ ညံင်ဂွံ ချူပ္တိတ်ကဵု ဗီုပြင် ဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန် (vision and mission statement)။
ဂလာန်တင်ဂုန်
-	ကောံဓရီု နကဵု Zoom ဝွံ နူကဵု တရဴအအာ ဒုင်လဝ်ပစ္စယ်။
ညးမချူစၟတ်သမ္တီကောံဓရီု
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ
ကဏ္ဍ:အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်
ရတနဗိမာန်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်မုရိုတ်ဍောတ်
ဘာရတနဗိမာန် ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုရိုတ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၅၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဣဋ္ဌကာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ၝောအ်နက်
ဘာဣဋ္ဌကာရာမ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ၝောအ်နက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၄၂။
ဗော်ကောန်ဂကူမန်
ဗော်ကောန်ဂကူမန် ဗၟာ (မွန်အမျိုးသားပါတီ)(Mon National Party) ဂှ် ဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်ဗၟာမွဲရ။ ဗော်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူ ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် (မွန်ဒီမိုကရေစီပါတီ) ကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် (မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာပါတီ) ၜါပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၆ ရ။ အဓိက တင်ရန်တၟအ် ဗော်ဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်အရာ ဂကူမန် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် သၞောဝ်ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ် ရ။
ဝင်
သၞာံ ၁၉၈၈ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၁ ဂှ် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် (မွန်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ )(Mon National Democratic Front) တုဲ လုပ်ကိုပြိုင် သဘင်မာဲ သၞာံ ၁၉၉၀ ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၂ ဂိတုမာတ် ၁၉ ဂှ် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳ ကောန်ဂကူမန် ဂှ် အလဵုအသဳဒပ်ပၞာန် ပလီုထောအ် နူဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုမာတ် ၈ အလဵုအသဳပၞာန် လလောင်တြး ညံင်ဂွံ ပစၟတ်သမ္တီ ကဵုစရင် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် နကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တအ် ဗက်လက်ကရဴ ကရောမ်ဗော်ဒစဵုဒစး ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ မဒှ်ဗော်ပၠတရဴ သၟဝ် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳတုဲ ညံင်ရဴ အေန်အေဝ်ဒဳ မဗဂပ်ဗဗေင် ကုသၞောဝ်လဒက်ပတန်ဍုင် ၂၀၀၈ ကီု ရဲဗော်ဏအ်လေဝ် ဒစဵုဒစး ဗဂပ်ဗဗေင် သၞောဝ် ၂၀၀၈ တုဲ ဟွံလုပ်ပၠုင်စရင် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၂ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ပ္ညဳပ္ညပ်နဲဓလုက် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ရာံ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် မဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ နကဵုတင်လတုပ်စိုတ် ကာပၞုက်ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲတုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်ကောန်ဍုင်အရင် ညးမဗက် လက်ကရဴ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳတအ်လေဝ် ဒးချပ်ကၠုင် သွက်ဂွံ လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂိတုဨပြဳ ၂၆ ဂှ် နကဵု ယၟု ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် ဂှ် ပ္တိုန်စရင် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ လုပ်ပြိုင် သဘင်မာဲအကြာ သၞာံ ၂၀၁၂ကီုလေဝ် ဆမွဲဒၞာဲကီု ဟွံကလိဂွံဇမၞးရ။
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် မလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ဒှ်ဒၟံင်ၜါဂှ် နကဵု တၠပညာ ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ခမဳသင်တအ် ဟွံမဲပၟိက်တုဲ အာတ်မိက်ကၠုင် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲဗော်ဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ကြဴနူ ပညဳပညပ် ရေင်သကအ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၆ ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ၜါ ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် ကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် ပံင်ကောံ ဒက်ပ္တန် ဗော်ကောန်ဂကူမန် ရ။ ဆဂး ပရေင်ပံင်ကောံဂှ် ဟွံအံင်ဇၞး စၞးဂှ် ဆဥက္ကဌ ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် နာဲင္ၚိုဲတိင် မွဲတၠ ဟေင် ပါလုပ်အာ ပ္ဍဲဗော်ဂှ်တုဲ ဗော်အလုံဒေသရးဂှ် ဆက်တန်တဴအာ နဒဒှ် ဗော်တၞဟ်ခြာမွဲရ။
နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် လုပ်ပြိုင် သီုဖအိုတ် ၅၃ ဒၞာဲတုဲ ဆအမာတ် စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူမွဲဒၞာဲ ကဵု အမာတ်စၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုင်မန် မွဲဒၞာဲဟေင် ဂွံဇမၞးကေတ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေင်ဍုင်ကွာန်
ဝါ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဟံဂါမ်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၃၊ ဝှ် ၆၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒ္ဂေတ်ဝတ်
လကျာ်ကဵုဒကာ၊ ကွးကဵုအ္စာ၊ ကောန်ကဵုယာဲအပါ၊ သမ္ဘာကဵုတၠသ္ၚိတံဂှ် ကိစ္စကေၚ်ကာ မၞုံကဵုၚုဟ်မးမွဲမွဲညံၚ်ဓရ်သ္ဍိုက်မၠိုက် ကၠောံဍ ဆာန်ကၟိန် မေတ္တာတံ ဟွံဂွံပြးဆာဲ ဒုမ်လာဲတုဲ ဂွံဟုဲဟာဲသၞေံသၞဴ ပံၚ်တောဲ ဒတဲကပါ် တတ်ထပါ် ကွာ်ကၠောံအာ လဂံါဇိုၚ်တုပ်တုပ် ဗွဲမလံလဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ကၠောန်ဓရောန်မာန်ဓရ်ဝတ်ဂှ် ဒှ်ဇုကိပ္သဲက္ဍာၚ်ပူဂွက်ဒက်ဂြေန်ကျာ်ကဵုလဝ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ယေန်သၞာင်မန် ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
တ္ၚဲဗ္ဂဲသာန် ဂၠးကဝ်
တ္ၚဲဗ္ဂဲသာန် ဂၠးကဝ် (National Black Cat Day)ဝွံ ဒှ်တ္ၚဲမကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၂၇ မဒှ်တ္ၚဲ ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲဟာလ္လဝ်ဝေန် ပန်တ္ၚဲရ။ တ္ၚဲဗ္ဂဲသာန် ဂၠးကဝ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲမကၠောန်သဘင် သွက်တိရစ္ဆာန် ဟိုတ်နူ အသာ်ကသော်ဇကုတုဲ မဒးဆဵုဂဗ ပ္ဍဲအရာ မဒးဒုင်တးပါဲတအ်ရ။ ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ပ္ဍဲယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာ (ခေတ်တြေံ) ဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအရာနိမိတ်ပရေအ်၊ မဖန်ကဵု လာပ်ပရေအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်မိက်ဂွံလွဳ ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် အောန်ညိရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲမရံင်စံင် တိရစ္ဆာန်တအ်လေဝ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် မၞိဟ်ကၠုင်လွဳဗ္စအောန်တုဲ မလေပ်သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဗဒိုပ်လွဳလွတ်တိရစ္ဆာန်ဂၠိုင်ရ။
ဝင် ကေုာံ လစွံစိုတ် လတူဗ္ဂဲသာန်
တ္ၚဲဗ္ဂဲသာန်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် နူအခိင်လဵုရောဂှ် ညးမွဲကီု ဟွံတီကၠးကၠးရ။ တုဲပၠန် မွဲဒေသကဵု မွဲဒေသလေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ဍုင်ဗြိတိန် ကဵု ဍုင်နဝ်တာန်အာဲယျာလာန်ဂှ် ဂကောံစဵုဒၞာဗ္ဂဲတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲအံက်တဝ်ပါ ၂၇ ရ။ နမရန်တၟအ် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဆာန် ဗ္ဂဲသာန်တုပ်ပ် ကုဗ္ဂဲတၞဟ်တအ်တုဲ ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံလွဳဗ္ဂဲသာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂကောံမင်မဲဗ္ဂဲ ဍုင်ဗြိတိန် ပတိတ်လိက်ဒုင်စဳရေင် ဒဒှ်ရ ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် မၞိဟ်ကၠုင်ကေတ် သွက်ဂွံလွဳဗစ အောန်နူ ဗ္ဂဲအသာ်တၞဟ် ၇၀% ရ။ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ညးတအ် ညာတ်ကေတ် မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဒှ်အသာ် ဟွံကျေဝ် ဟွံလုပ်ကဵု အရီုမတ်မၞိဟ်တအ် ၜိုတ်ဗ္ဂဲအသာ်တၞဟ် ဒှ်မာန်ရ။
ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ညးတအ်ကၠောန် တ္ၚဲမဒးဂၞပ်ဗ္ဂဲသာန် (Black Cat Appreciation Day) ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၇ အတိုင်နူလိက်သုတေသန ဂကောံမင်မဲဗ္ဂဲအမေရိကာန် (ASPCA) ညာတ်ကေတ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ကၠုင်လွဳဗ္စ နူကဵု ဗဒပ်လွဳလွတ် အောန်နူ ဗ္ဂဲအသာ်တၞဟ်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ်လဝ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအရာဟွံခိုဟ်သန်၊ မပကဵု လာပ်ဗဇဴဂွံဍိုန်လျ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူဍေဟ်တအ် ဟွံကျေဝ်ဆာန်ဠာန် ညံင်ဗ္ဂဲအသာ်တၞဟ် ဗ္ဂဲကၞင်င်တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။
စပ်ကဵုဗ္ဂဲသာန်တုဲ အခိုက်ကၞာ မွဲကုမွဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ဥပမာ ဍုင်ဗြိတိန် ကဵု ဂျပေန်မ္ဂး ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဒှ်အရာ မပလံင်ကဵု လာပ်ခိုဟ်။ ဆဂး ဍုင်အမေရိကာန်မ္ဂး ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဒှ်လက်သန် လာပ်ပရေအ်၊ မဒှ်ဒြဟတ်မယုတ်မာ။ ပ္ဍဲကဵု ယေန်သၞာင်ဂကူလ္ၚဵုဂှ် မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ် အဃောဇကုမအာတရဴ ယဝ်ရ ဗ္ဂဲသာန်မွဲ တတ်အာ ဂတဇကုမ္ဂး ဒှ်နိမိတ်ပရေအ် လာပ်ပရေအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပေါမ်အာဂီုတြေံတအ်လေဝ် ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် ဒှ်လက်သန်ပရေအ်၊ ဆလက်သန်သၟး ဟွံသေင် အလဵုဇကု ဗ္ဂဲသာန်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပရေအ် မယုတ်မာ မတုပ်ညံင် ခမုဲကီုရ။ ပ္ဍဲယူရောပ် ဒေသလ္ၚဵုတအ်မ္ဂး အခိင်ကၠာတေအ် ပ္ဍဲသဘင်စံင်ပၟတ်လဒေါဝ်ကညင် မဒှ်သဘင်မစံင်ခမုဲဂှ်မ္ဂး ညးတအ် စုတ်ဗ္ဂဲသာန် ဂြိုင်င်တုဲ စံင်လေဝ် ကေင်နွံလဝ်ကီုရ။
ဗီုမကၠောန်သဘင်
ပ္ဍဲတ္ၚဲဗ္ဂဲသာန်ဂၠးကဝ်ဂှ်မ္ဂး တၠဗ္ဂဲတအ် နမပ သဘင်စၟတ်သမ္တီတုဲ ကဵုဗစ စၞခိုဟ်ဟ်၊ စၞဍေဟ်တအ် မဒးစိုတ်။ ပကဵုဗ္ဂဲညးတအ် ညံင်ဂွံမိပ်မြဟ် မပ္တံ ဇွိတ်သ္ပောတ်ကဵု၊ ဆာန်ကဵု ဂၠိုင်င်ရ။ တုဲပၠန် ညးတအ် တက်ဗီု ဗ္ဂဲသာန်ညးတအ်တုဲ ပတိုန်စုတ် ပ္ဍဲသဝ်ရှေလ်မဳဒဳယာတအ်ရ။
သာသနမဉ္ဇူသာ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဒံင်ဥ
ဘာသာသနမဉ္ဇသာ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒံင်ဥ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇာဂရ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၃၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
မဳလဳယာန်
မဳလဳယာန်(million)ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် မွဲပြကောဋိကိုဋ်ရောၚ်။ လက္ကရဴ ၁ ဂှ် သုညနွံ ၆ မရောၚ် ဥပမာ(၁,၀၀၀,၀၀၀)ရောၚ်။
ချူလဝ်အောန်ကွေံရောၚ်။
သာလာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကလအ်
ဘာသာလာရာမ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသေဋ္ဌ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဒဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဟံဂါမ်
ဘာဒဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဟံဂါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသိရဳ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၂၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကၟာ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်အၜေတ်
ဘာကၟာ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုရိုတ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာနန္ဒ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန်
တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် (Mon Revolution Day) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂိတုခ္ဍဲသဳပေင် မရန်တၟအ်ကဵု တ္ၚဲ သၟတ်မန်၂၇ တၠ၊ နာဲပါန်သာ ကေုာံ နာဲမံင်သိင် (မောင်သိမ်း) တအ် မအာက္ဍိုပ်တုဲ လုပ်သီလွဟ် ပ္ဍဲဒပ်ဗၠာဲသၟိင် ကွာန်ဇာသပၠင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဘာအင် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၃၁၀ (ခရေတ် ၁၉၄၈၊ အဝ်ဂေတ် ၁၉-၂၀)ဂှ်ရ၊၊ တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုင်တိဍာ်ပၠန်ဂတး နကဵုအသေအဟာန်ပၞာန် သၟးရ၊၊ စိုပ် သၞာံ ၂၀၀၇ နူကဵု ဂကောံပံင်ကောံမန်ဍုင်သအာင်ဂမၠိုင်၊ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ ကေုာံ ညးတာလျိုင် နူကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲအံင်မ္ၚဵု နကဵုပူဂိုလ်၊ ဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUL)ဂှ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု (၆၀)ဝါ ရ၊၊ နကဵုကမ္မတဳဂှ် ဖျေဟ်အစဳအဇန် ပၠန်ဂတးမန်ဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် ပရေင်ပၠန်ဂတး ညးဍုင်ကွာန်မန်တုဲ ကၠောန်အစဳအဇန် အသေအဟာန် ရှ်ေသှ်ေ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ကွာန်ဌာန်တွိုပ်သုက်ညးတအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲမဆေင်စပ် ကုညးတအ် နဒဒှ် ပရေင်ချဳဓရာင် ညးဍုင်ကွာန်မန်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒှ်ခေတ်တၠအဝဵုပၞာန် မအုပ်ဓုပ်လဝ်ဍုင်တုဲ အခေါင်ပကောံမၞိဟ် ဟွံမဲရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် အလန်ပထမ
နူစ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီု၊ ဂကူမန် မဒးဒုင်စံင်ယဇ် ကုဗၟာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၇ တေအ်တုဲ ဂကူမန်တအ် ဗွဲမဗဗွဲ ကုအကာဲအရာဂှ် ကလေင်တဝ်စၞေဟ်ဒၟံင် သၟိင်ဗၟာ သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်ရ၊၊ ညးမဒှ် ကောန် သၟိင်ဗြဗတာင် (သၟိင်ဗြဗတာင်ဂှ် ဒှ်သၟိင်စဍုင်ဗြဝတဳ၊ ဒေအ် တၠညးဗညာဒလ) ဗညာစိင် ညးမဒှ် သကိုပ်ပၞာန်မန် သၟဝ်သၟိင်ဗၟာ၊ ပ္ဍဲသၞာံအကြာၜိုတ် ၁၇၇၂ သၟိင်ဗၟာ သေန်ဖျူသေန် (ဆင်ဖြူရှင်မင်း) ရပ်ပျဲပျာံ ဂကူမန်တုဲ စၞးမအာ ဗတိုက်ကဵုသေံဂှ် ဇကုပကောံမၞိဟ်တုဲ ကလေင်တဝ်စၞေဟ် ကဵုဗၟာ လုပ်သီဍုင်လ္ဂုင်၊၊ ဆဂး လုပ်သီဟွံမာန်တုဲ အလဵုဇကု ဒးဒဴတိတ်မံင် ဍုင်သေံရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် အလန်ဒုတိယ
စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၄ မဒှ် လက်ထက် သၟိင်ဗၟာ ဘကြီးတော် (စစ်ကိုင်းမင်း)ဂှ် ပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာ ကတဵုဒှ်ရ၊၊ မန်တအ်လေဝ် ကလိဂွံ အခေါင်ခိုဟ်တုဲ မန်မၞုံ ပ္ဍဲဗဒါဲလ္ဂုင် နာဲစက် ညးမဂွံဒုင်ယၟု သၟိင်မရူ ညးမဒှ်သၟိင်စဍုင်သြေင် ကေုာံ နာဲထဝ်လေ ညးမဒှ် သၟိင်စဍုင်ဒလ၊ ညးၜါတၠ ပံင်တောဲတုဲ လုပ်ဗတိုက်ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ဒၞာဲဒေသ အင်္ဂလိက် မဗတိုက်တုဲ သီဂွံလေဝ် ဒေသအာသံ၊ မဏိပူရ်၊ ရခေင်၊ ကေုာံ တၞင်သဳဂှ် သၟိင်ဗၟာဒုင်ကျ ပအပ်ကဵုထောအ် အင်္ဂလိက်တုဲ ဗၟာ ကဵု အင်္ဂလိက် ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် ပရေင်ဒေါအ်ပၞာန် မကော်ဂး လိက်ကသုက်ရန္တပိုရ၊၊ ပၞာန်အကြာအင်္ဂလိက် ကဵုဗၟာ တုဲဒှ်အာတုဲ၊ ပၞာန်ဗၟာ နူဒေသနာနာတအ် ပကောံတုဲ ဍိုက်ဗတိုက် သၟိင်မရူ ကေုာံ နာဲထဝ်လေတအ်တုဲ ညးတအ် ဒုင်ဒဝ်ပၞာန်ဟွံမာန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၇ဂှ် ဒးပါဲဒဴ သီုဖအိုတ် မၞိဟ် မွဲလက် သၟိင်မရူ အာမံင် ဗဒါဲၜဳအထရန် (ဗဒါဲမတ်မလီု) တုဲ နာဲထဝ်လေ ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီ ညးပတန်သာသနာခရေတ် ယုဒသန်မ္ဂး ဟိုတ်နူပေါဲဗတိုက် အကြာဗၟာ ကဵုမန်တုဲ ဇြပ်သဘင်ဓရ်ညး မၞုံ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် လီုအာရ၊၊ ညးတအ်လေဝ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲကျာ်ခမဳ ကြဴညိ အာမံင် ပ္ဍဲမတ်မလီုရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် အလန်တတိယ
ကြဴနူ ဍုင်မန် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အင်္ဂလိက်တုဲ ဂကူမန်တအ် မံင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဒဒိုက် ပွမဒးဒုင်ဍဵုဍိုက် ကုဂကူဗၟာဂှ် ဟွံမဲရ၊၊ ဂကူမန်တအ် ပံင်တောဲ ကုအင်္ဂလိက်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသ ရးတၞင်သဳ (သီုဍုင်မတ်မလီု)ဂှ် ကလေင်ဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ်ၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲဒေသဂှ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ အလုံဍုင်ဗၟာမွဲ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ဂလိက်တုဲ ဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာ စထုဲနှဴကၠုင်ရ၊၊ လိက် ကေုာံ အရေဝ်ဒုတိယ မစကာဍုင်ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ကေုာံ လိက်ဗၟာတုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် မဟီုအရေဝ်မန်၊ ဗွဲတၟေင် မၞိဟ်လတူဍုင်ဇၞော်တအ်၊ အောန်စှ်ေအာသိုက်က်ရ၊၊ ဘာလကျာ်ဂမၠိုင် ဗွဲတၟေင် ဘာလတူဍုင်မတ်မလီုတအ်ဂှ် လကျာ်ဗၟာ နူမာန္တလေ ကၠုင်ပအစာလိက်၊ ဂ္ဇအ်ဘာ ဒှ်ကျာ်ဇၞော်တုဲ ဘာမန်တအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ဒှ်အာဘာဗၟာအိုတ်ရ၊၊
ဟိုတ်နူ အကာဲအရာ မဒှ်ဒၟံင် ဗီုဏအ်တုဲ ပ္ဍဲဍုင်ကဝ်လဝ်နဳဗြိတိန်ဂမၠိုင် ဗီုကဵု ဍုင်ဗၟာ၊ ဍုင်အန္ဒိယ မဒှ်ဍုင် မစဂစာန်ဒၟံင် ညံင်ဂွံဂွံ အခေါင်ဗၠးၜး နူကဝ်လဝ်နဳဂှ် ဒးရုဲကၠုင်ဂၠံင် လပါ်လဵု ဂွံလုပ်စရ၊၊ ဗီုကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်တအ် ပံင်တောဲ ကုဂျပေန် မကော်ပၠုပ်နင် ဂျပေန် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ မၞိဟ်လ္ၚဵု ဗွဲမအောန် ၜိုန်ရ ဖန်ဇန် နွံကီုလေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ညးမတီကၠိုဟ်ခၠင် အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗီုကဵု မဟာတ္တမဂါန်ဒဳဂှ် ဟွံပံင်တောဲ ကုဂျပေန်ရ၊၊ ဂျပေန်ဂှ် ဒှ်ဒပ်ပၞာန်ဓဇန်စှ် မဂစိုတ်ညးဍုင်ကွာန် မဟွံရှ်ေသှ်ေ သၞောတ်ဝ်ပၞာန်တုဲ ညးတအ် ဝေင်ပါဲရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ်လေဝ် ဆမၞိဟ် စိုတ်ဓါတ်ဂကူဇၞော် ကေုာံ ညးဟွံကၠိုဟ် အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ဟေင်ရ ထံက်ပင် ပံင်တောဲ ကုဂျပေန်ရ၊၊
ပ္ဍဲအကာဲအရာ ပရေင်ဂၠးတိ မပြံင်လှာဲဒၟံင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ကဝ်လဝ်နဳဂမၠိုင်လေဝ် ချဳဓရာင်အာတ်မိက်ကၠုင် အလဵုအသဳဗြိတိန် ညံင်ဂွံကဵု အခေါင်ပကင်ရင်အပိုင် (self-rule)ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယမ္ဂး ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၈ သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် မဟာတ္တမဂါန်ဒဳ အာတ်မိက် ကောန်ဂကူအိန္ဒိယ ညးမကၠောန် ကမၠောန်အလဵုအသဳတအ် ညံင်ဟွံဂွံစှ်ေကမၠောန်တုဲ တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာလေဝ် နူကဵုဂကောံ (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) မဒက်ပ္တန်ကၠုင်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၃၂ တေအ်ဂှ် သၠုင်ပတိုန် ပရေင်ချဳဓရာင် သွက်ဂွံဂွံ အခေါင်ပကင်ရင်အပိုင်ကီုရ၊၊ နကဵုဂကူမန် ညးနွံလတူဍုင် ညးမလေပ်ပညာတအ်လေဝ် သၠုင်ပတိုန် ပရေင်ချဳဓရာင် ဗော်သွးမည်အလုံဍုင်ရာမည ကီုတုဲ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၄၀ (၁၃၀၂ ခ္ဍဲသဳ) ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံသၟတ်ဗၠာဲမန် အလုံရာမည (ရာမညတိုင်းလုံးဆိုင်ရာ မွန်လူငယ်အဖွဲ့) ကီုရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဂှ် စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဇကုမာန်ရောင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဒှ်ဒၟံင်ဓဝိင်အိုတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးဍုင်ကွာန်တအ် မဂွိင်ဖေက်ဒၟံင်ဂှ် နူကဵုဂကောံကွးဘာဗၟာ အံင်သာန် အာဂတတုဲ လုပ်အာပံင်ကဵု ဂျပေန် ညးမရပ်လဝ် ဝါဒဖေတ်သေတ် မဒှ်ဝါဒမဓဇန်ကြီုဂှ်တုဲ နဒဒှ် မၞိဟ်ထ္ၜးဂၠံင် မၞိဟ်ဗိုင်စန်ဒက် ရဲဝါဒဖေတ်သေတ်တအ်ဂှ် ပၞာန်ဂျပေန်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ်ရ၊၊ ဂိတုမာတ် (၈) ဂှ် ဂျပေန်သီဂွံအာ ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊
ဒပ်မဟာမိတ်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဗတိုက်ဒၟံင် ဂျာမနဳဂှ် ဂိတုမေ ၂ သၞာံ ၁၉၄၅ ဂှ် သီဂွံအာ ဍုင်ဇၞော်ဂျာမနဳ ဍုင်ပါလေန်တုဲ မုက်ပၞာန် ပ္ဍဲရးပလိုတ် ပၠိုတ်အာရ၊၊ ပ္ဍဲမုက်ပၞာန် လပါ်ဗမံက် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗြိတိန်၊ ဒပ်ပၞာန်အမေရိကာန်၊ ဒပ်ပၞာန်ကြုက် လုပ်ဗတိုက် ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန် ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဂၠံင်လပါ် သၟဝ်ကျာတုဲ ဂိတုမေ ၃ ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ် စိုပ်ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ စိုပ်ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၆ ကဵု ၉ ဂှ် အမေရိကာန် အာထောအ် ဗုမ်ဏျူကလဳယျာ ပ္ဍဲဍုင်ဂျပေန်ၜါ ဟဳရဝ်ရှဳမာ (Hiroshima) ကေုာံ ဍုင်နာဂါသကဳ (Nagasaki)တုဲ စိုပ်အဝ်ဂေတ် ၁၅ ဂှ် ဂျပေန် ဒုင်ကျပၞာန်ရ၊၊
ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ စိုပ်သၞာံၜိုတ် ၁၉၄၆-၄၇ အတိုင် လိက်ကသုက်အာတ်လာန်တိစ် (Atlantic Charter) ဂှ် ဗြိတိန် စဖန်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ရ၊၊ ဍုင်သဳရိလင်္ကာဂှ် ဒုင်ကေတ် ဍုင်ဗၠးၜး ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်ရ၊၊ ဍုင်အိန္ဒိယဂှ် ဟိုတ်နူ ဂကောံမၞိဟ်မူသလေန်တအ် ဟွံမိက်ကေတ် ဍုင်ဗၠးၜး ကရောမ် ဂကောံမၞိဟ်ဟိန္ဒူတုဲ လပါ်ပလိုတ် ဒှ်အာ ဍုင်ပါကာတ်သတာန်၊ လပါ်ဗၟံက် ဒှ်အာ ဍုင်ဗေင်္ဂလာဒေသ်၊၊ သွက်ဍုင်ဗၟာဂှ်
(၁) ပ္ဍဲဒေသ မၞုံကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ်တၞဟ်ခြာ ဒေသလတူဒဵု မပ္တံကဵု ဍုင်သေံ၊ ဍုင်ကရေင်ဍာဲ၊ ဍုင်ကချေင်၊ ဍုင်ချေင်တအ်ဂှ် ပံင်ကဵု ဍုင်ဗၟာ ဒေသတိဗလးဟာဂှ် ဒးဒှ် ပၟိက်ဆန္ဒ ညးဒေသတအ်ရောင်၊၊ ကာလဂှ် အံင်သာန် အာဆဵုဂဗ ကုက္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူဒေသဒဵုတအ်တုဲ ကၠောန်သဘင်ချပ်ဂၞန်/သဳကၠဳ ပ္ဍဲဍုင်ပေန်လုမ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၁၉၄၇ ဂှ်တုဲ ကလိဂွံတင်လတုပ်စိုတ် လိက်ကသုက်ပေန်လုမ်၊ ဒဒှ်ရ ညးတအ် ကေတ်ဗၠးၜးမွဲစွံရ၊၊ သွက်ညးဒေသ ပ္ဍဲမွဲပရေင်အုပ်ဓုပ် ကုဗၟာ ဗီုကဵုကရေင်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ မိက်ဂွံဍုင်ဗၠးၜး ဗွဲတၞဟ်ခြာကီုလေဝ် ဟွံဂွံဒုင်သၟာန်ရ၊၊
(၂) တီပယျဵုတိဍာ် မကေတ်ဍုင်ဗၠးၜးတီကၠးတုဲ ဒးကၠောန်သဘင်မာဲ သွက်ဂွံ ရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး ဂွံချူသၞောဝ်ဥပဒေ ဒက်ပ္တန်ဍုင်ရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညံင်ရဴဒေသလတူဒဵု မပ္တံကဵု သေံ၊ ကရေင်ဍာဲ၊ ချေင်၊ ကချေင်တအ်ကီု နူကဵုကရေင် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံစၟတ်သမ္တီကဵု တွဵုရးဍုင်ကရေင်ကီုရ၊၊ ဆဂး သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီကဵု တွဵုရးကရေင်ဂှ် ဗော်ဖဆပလ ဟွံဒုင်တဲရ၊၊ စၞးဂှ် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲတၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူကရေင်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီကဵု (၂၄) ဒၞာဲရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ဗော်ကေအေန်ယူ (ဗော်ကရေင်) နုက်တိတ် နူကဵု ဗော်ဖဆပလရ၊၊ နကဵုမန် ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် မဒှ်ဗော် နာဲဖဝ်ချိုဝ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံ စၟတ်သမ္တီကဵု ပွိုင်ဆန္ဒမာဲတၞဟ်ခြာကီုဂှ် ဗော်ဖဆပလတအ် ဟွံစၟတ်သမ္တီကဵု ပွိုင်ဆန္ဒမာဲတၞဟ်ခြာရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် ဗဂပ်ဗဗေင် ဟွံဒုင်ရုဲမာဲကီုရ၊၊ နကဵုဗော်ကရေင် ကေုာံ ဗော်မန် ဗဂပ်ဗဗေင်ဂှ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် ညံင်ဂွံလဇုဲထောအ် ညံင်ဗြိတိန် ဟွံဂွံ ဒုင်တဲ သွဟ်မာဲ (ဝါ) မၞိဟ်စၞး မဒုင်ရုဲစှ်လဝ်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဆဂး နူကဵု ပုဂ္ဂလိက ဂကူမန် ဂကူကရေင်တအ် လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု ကၠတ်ထဝ် ကာလမချူ ဥပဒေသဇိုင် ဗီုဒက်ပ္တန်ဍုင် ပ္ဍဲကဵုမပဒတန် အလန်ပထမဂှ် အခေါင်အရာတၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူမန် စပ်ကဵု လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင်တအ်ဂှ် မုဟွံမဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ နူကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူဂမၠိုင် ပညဳပညပ်တုဲ အာတ်မိက် အခေါင်အရာ သွက်ဂကူမန် (၇) တင်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜးကဵု အလဵုအသဳဖဆပလကီု သီုကဵုသၟိင်အင်္ဂလိက်ရ၊၊
တင်အာတ်မိက် (၇) တင်ဂှ်
စိုပ်ဂိတု ဇာန်နဝါရဳ (၄) သၞာံ၁၉၄၈ ဂှ် အတိုင်လၟေင်အစဳအဇန်ဂှ် သၟိင်အင်္ဂလိက် နုက်တိတ် နူဍုင်ဗၟာတုဲ ဗၟာကလိဂွံအာ ဍုင်ဗၠးၜး အလုံမွဲဍုင်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ အခေါင်သွက်ဂကူမန် ညိဟွံမဲတုဲ ဂကူမန်တအ် သၠုင်ပတိုန် ပရေင်ချဳဓရာင်ဂကူ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ ဗော်မန်ဗၠးၜး ကဵု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ပံင်ကောံကေင်ကာမန် (မွန်လူမျိုးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်)၊၊ ကၠောန် သဘင်ကောံဓရီုကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက် ဂိတုဨပြဳတုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်
အတိုင်တင်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်မန်မွဲဂှ် သၟတ်တအ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင်တုဲ နူကဵုဂကောံသၟတ် ရုဲစှ် မၞိဟ် ၂၇ တၠတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၀ ဂိတုခ္ဍဲသဳပေင် ဗတံ (၁၉၄၈ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၉-၂၀) ဂှ် လုပ်သီလွဟ် ပ္ဍဲဒပ်ဗၠာဲသၟိင် မနွံပ္ဍဲ ကွာန်သပၠင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်ရ၊၊ ပၞောဝ်သၟတ် ၂၇ ဂှ် နာဲပါန်သာ ကဵု နာဲမောင်သိမ်း (ဗိုလ်သိန်း) တအ် ဒှ်မၞိဟ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်ရ၊၊ ညးတအ် ကလိဂွံ လွဟ် နူကဵု ရုင်ဗၠာဲသၟိင်သပၠင်တုဲ ဆက်အာသီကေတ် က္ၜင် ကေုာံ လွဟ်နူကဵု တဲရဲသၟိင်တၠ ဒပ်ဂီုကၠီုအလဵုအသဳ ပ္ဍဲဒေသၜဳဂြာင်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဒုင်သဇိုင်ကဵု တ္ၚဲဏအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီကၠုင် တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် ပ္ဍဲဂိတုခ္ဍဲသဳပေင်ရ၊၊
တ္ၚဲပၠန်ဂတး နကဵုဒြဟတ်ညးဍုင်ကွာန်
နူစ သၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် ပရေင်ချဳဓရာင် အကြာဂကောံမန်ဍုင်သအာင်ဂမၠိုင် ကဵု ဂကောံမန် မၞုံပ္ဍဲဒေသပယျဵု အကြာသေံကဵုဗၟာဂှ် အသိင်ခိုဟ်ကၠုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ကမ္မတဳပံင်ကောံဂကောံမန်ဍုင်သအာင် (OMCC) ကဵု ဂကောံသၟတ်မန် လညာတ်တၟိ (Mon Youth Progressive Organization) တအ် ပံင်ကောံတုဲ ကၠောန်ကၠုင် ပရေင်ချဳဓရာင် သွက်ဂကူမန် နွံဂၠိုင်ကဵုဗီုရ၊၊ နကဵုမရန်တၟအ် ညံင်ကောန်ဂကူမန်အိုတ်သီု ဂွံပါလုပ် အပ္ဍဲပရေင်ပၠန်ဂတးမန်တုဲ တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု (၆၀) ဂှ် ကောန်ဂကူမန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတအ်လေဝ် ညံင်ဂွံချဳဓရာင် နကဵုမွဲနဲမွဲဗီု ဗီုမကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာ ညးတအ်တုဲ နူကဵု ကမ္မတဳပံင်ကောံဂကောံမန်ဍုင်သအာင် ကေုာံ ဂကောံမန်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ပူဂိုလ် ညးစိုတ်မလုပ်စ လတူပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် ပ္ဍဲကဵု သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၂၀၀၇ ဂိတုဂျူလာင် ၁၇ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု ၆၀ ဝါ ရ၊၊
ပ္ဍဲကဵုကမ္မတဳဂှ်
ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳဂှ် နာဲဟံင်ကောန် (နာဲအံင်မ္ၚဵု) ဒှ်ဥက္ကဌ၊၊ နာဲအံင်မ္ၚဵု ဒှ်ညးတာလျိုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိမွဲတၠ၊ (ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒှ်အခိင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မဒေါအ်လဝ်ပန်ပှော် ကုအလဵုအသဳတုဲ ဂွိင်ဖေက် ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေုာံ အလဵုအသဳပၞာန် ဒှ်ခက်ခုဲတုဲ ဒးစကာ ယၟုဓလုက်)
နကဵုကမ္မတဳဂှ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ သွက်ဂွံချဳဓရာင်
ပုပ္ဖရမ္မ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတြေံ ကွာန်သၞေဟ်ဍုင်
ထေရုပ္ပတိ ဗွဲခမၞောန်
တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန်
လညာတ်ဂွံရှ်ေသှ်ေ က္ဍိုပ်သကိုပ်
လညာတ်မ္ဂး မဖျေဟ်ကဝးပကဴ၊ ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ကုက္ဍိုပ်သကိုပ် မကလိလောန်စဴ နကဵု ပရေင်စန်ဒက် ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ကသပ် နာဲအံင်မ္ၚဵု ရ၊၊ ကသပ်လညာတ်ဂှ် ကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု (၆၀) ဝါ တုပ်စိုတ် ထံက်ဂလာန်ပေင်င်ရ၊၊ နကဵုလညာတ် နာဲအံင်မ္ၚဵုကီု သီုကဵု ကမ္မတဳဂှ်မ္ဂး ပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် မကလိလောန်စဴ ပ္ဍဲဒၞာဲဌာန်တိုပ်သုက် (ဝါ) ကွာန်ညးတအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ညံင်ဂွံကလေင်ၚုဟ်ကတဵုကၠုင်၊၊ တုဲပၠန် ကောန်စဴ ကောန်စေက် က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တြေံတအ်ဂှ် တ္ၚဲဏအ် သ္ၚောဲဒၟံင်ကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ပရေင်ဂကူမန်ဂှ် ညံင်စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ဂွံကလေင်ၚုဟ်ကတဵုကၠုင် ပ္ဍဲညးတအ် မွဲဝါပၠန်၊၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသ ဒၞာဲကွာန်ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု ပ္ၚ၊ ဍုင်ပံင်၊ ကၟာဝက်တအ်ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် ၜိုန်ရ ကေင်ဒှ်လဝ် ဒၞာဲဒတန် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် မမံက်ဂတဝ်ဂၠိုင်ကီုလေဝ် တ္ၚဲဏအ် အသိင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ဍိုန်လျစှ်ေဒၟံင်ဂှ် ညံင်အသိင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ဂွံကလေင်ၚုဟ်တိုန်ပၠန်ဂှ် နကဵုဂကောံ ဒးဇက်အာ ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် ပ္ဍဲကဵုကွာန်ညးတအ်ရောင်၊၊ ပ္ဍဲကွာန်ဇၞော်ဇၞော်မန်တအ် ယဝ်ရ အသိင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် စိုတ်ဓါတ်ဂကူမန် ဍိုန်လျ စှ်ေအာမ္ဂး ပရေင်ကွာန်မန်လေဝ် စှ်ေအာကီုရ၊၊ အရာဏအ် ဒှ်တာလျိုင် အလုံမွဲဂကူရောင်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဂကောံသၟတ် မဇက်ဂၠောဲအာ နကဵုကွဳစက်တအ်ဂှ် စနူကွာန်ပ္ၚ၊ ကဵုရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ဗှ်ဝင်အတ္ထုပ္ပတ္တိ က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တြေံ နာဲအံင်ထောန်၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာပလိုက်၊ တုဲမ္ဂး အာကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ် ဖျေဟ်ကဝးပကဴ ရှ်ေသှ်ေ နာဲနလ္လာ၊ နူဂှ် အာကွာန်ကၟာဝက်၊ ပ္ဍဲကဵုကၟာဝက်ဂှ် ဂိုဟ်က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် ဟွံမဲဏီတုဲ အာဇရေင် သ္ၚိက္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တြေံ နာဲဖဝ်စိင် မၞုံအရာပ်လဒေါဝ်ကွာန်၊ လပါ်ပလိုတ် ဘာဇာဒိသိုင်တုဲ ဖျေဟ်ကဝးပကဴ ကဵုရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ကုရုပ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူမန်တြေံ နူကဵုကၟာဝက် နာဲဖဝ်စိင်၊ နာဲဆာန်မန်တအ်၊ ဗှ်ဝင်အတ္ထုပ္ပတ္တိညးတအ်၊ နူဂှ် အာကောံ ပ္ဍဲဒၞာဲဂိုဟ်အာဇာနဲမန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဘာဝင်စိင်ရ၊၊ ဂကောံသၟတ် နူဍုင်ပံင်တအ်ဂှ် ကောံရေင်သကအ် ဖျေဟ်ကဝးပကဴ ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ဂိုဟ်နာဲသိင်မောင် ပ္ဍဲဍုင်ပံင်တုဲ အာကောံ ပ္ဍဲဘာဝင်စိင်ကီုရ၊၊
ဘတ်၊ ဂိတု
ဂိတုဘတ် (Bhadra, Burmese: တော်သလင်းလ) ဒှ်ဂိတုမရနုက်တြဴ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်မန်၊ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန် ဗေင်္ဂလဳ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်နိပဝ် (ဝိကြမ သံဝစ္ဆရ်) ဂှ် ဒှ်ဂိတု မရနုက်ကဵုမသုန် ပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊ အတိုင်ကြက္ကဒိန်မန်မ္ဂး ဂိတုဘတ် နွံ ၃၀ တ္ၚဲရ၊၊
တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန်
ယၟု
မအရေဝ်မန် ＂ပၠန်ဂတး＂ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗီုအင်္ဂလိက် revolution ဝွံ ဒှ်အရေဝ်တၟိ ဟီုဂွံရ၊၊ နကဵုအရေဝ်ခေတ်တြေံညိမ္ဂး ပၠန်ဂတးဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒှ်လပါ်ပရအ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဟွံမိက် ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်တဝှ်ဍောင်ဓရ်၊ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်အခိုက်အလိုက် ပြဝေဏဳမွဲရ၊၊ ပၠန်ဂတး ဏအ်လေဝ် ညးတမၠာတအ် ပံက်အဓိပ္ပါယ် သၞောဝ်ဟွံခိုဟ်၊ အခေါင်ဟွံမဲမ္ဂး ဟွံဒုင်အေင် ကလေင်ပၠန်တဝ်စၞေဟ်ရ၊၊ ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် စကာလဝ် နဒဒှ် ဝိသေနမွဲရ၊၊ ပၠန်ဂတး ဂှ် နဒဒှ် ကြိယာလေဝ် စကာဂွံဒၟံင်ကီုတုဲ တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ညံင်ကဵု တ္ၚဲဒစဵုဒစး ဗတိုက်ကဵု မန်တုဲ စၞးဂှ် ညးလ္ၚဵုတအ် မိက်ဂွံစကာ တ္ၚဲမန်ပၠန်ဂတး ရ၊၊ ဆဂး နဒဒှ် ယၟုမွဲမွဲမ္ဂး ပၠန်ဂတးဂှ် ဟိုတ်မဒှ် မဝိသေသနတုဲ တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် ဂှ် ဍေဟ်စှ်ေဒၟံင် ကုသဒ္ဒါမန်ရ၊၊ အဓိပ္ပါယ် ပၠန်ဂတး နကဵု အရေဝ်မန်ဇေတ်တ်၊ မန်ခေတ်တြေံ မ္ဂး စိန္တေး (လိက်တၟအ် ယှိုဲသဳခုင် ဂ၊ ၁၉) နူကဵု စိန္တေဟ် ဂှ် ဒှ်အာ စနေဟ်၊၊ ခေတ်လၟုဟ် တဝ်စၞေဟ် ရ၊၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ် မဗတိုက် နကဵုပၞာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်မန် ခေတ်လဒေါဝ်ဂှ် သပုန် နကဵု ကြိယာမ္ဂး ပုန် ရဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ဆဂး မအရေဝ် သပုန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဗၟာ ＂သူပုန်＂ ဂှ် ဒှ်အရေဝ် လပါ်ပရေအ်တုဲ ဟွံမိက်စကာရ၊၊
ပုပ္ဖရမ္မ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတြေံ ကွာန်သၞေဟ်ဍုင်
ဘဒ္ဒန္တ ပုပ္ဖရမ္မ
ဘတ်၊ ဂိတု
နိရုတ္တိ
ဂိတုဘတ် ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် भाद्रपद ဘာဒြပဒ၊၊ ဂကူနာနာမလွဳစလဝ် နူသံသကြိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုဏအ်ရ၊၊ Hindi: भादों bhaado; Nepali: भाद्र Bhadra; Odia: ଭାଦ୍ରବ Bhadraba)
ပုပ္ဖရမ္မ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတြေံ ကွာန်သၞေဟ်ဍုင်
(ဒု-ဥက္ကဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်)
ဘတ်၊ ဂိတု
သဘင်
လံင်ဗဗေင်ဍာ်သာဲ (မဓုပုဏ္ဏမဳ)
ပုပ္ဖရမ္မ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတြေံ ကွာန်သၞေဟ်ဍုင်
ကွာန်နှေဟ်ဍုင် ဘာတြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ဘတ်၊ ဂိတု
သဘင်
ညးလျုင်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂကူမန်၊ ဂကူဗရု (Barua) ကေုာံ ဂကူ ဆက်မ (Chakma) ပ္ဍဲဍုင်ဗင်္ဂလာဒေတ်၊ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဂိတုဘတ်ပေင်ရ၊၊ အခိုက်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုဗုဒ္ဓဝင် ကြဴနူကျာ်တြဲ တွဟ်ဓရ် ကုဂကူၜါဍုင် မဒှ်ဒၟံင်ပၞာန်တုဲ ကၞုဲကဵုဒါန် ဍာ်သာဲ၊ စိင်ကဵုဒါန်သတ်ဆု ကုကျာ်တြဲရ၊၊
ဘတ်ပေင် ဗဝ်သၟုတ်က္ၜင်
ပုပ္ဖရမ္မ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတြေံ ကွာန်သၞေဟ်ဍုင်
ထေရုပ္ပတိ ဗွဲခမၞောန်
ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၈၆ သၞာံ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန် (၂) စွေက်တ္ၚဲဗြဴဗတိ သၠးတိတ်နူဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိပေယ် မဒှ်သၞိင်မအံက်နာဲဒေံ ကွာန်နှေဟ်ဍုင် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရောင်။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ နူဘဝကောန်ၚာ် မိမၜါကဝါ်ဏာဇရေင်တမ်ဇိုင်အ္စာ ကွာန်နှေဟ်ဍုင်ဂှ်တုဲ ၁၃၀၁ သၞာံ အဝယ်စိုပ်ကၠုင် သၠုင်ပတိုန်စွံပ္တန် ပ္ဍဲဘဝသာမဏီ မၞုံကဵုပညာကြဳ ကတ်လ္ၚတ်အာလိက်ပတ် ဗုဒ္ဓကျာ်သြဳမပြဲရ။ နူဒဒှ်ဘဝသာမဏီမၞုံကဵုအိန်ရဳဂှ် သ္ၚဳလလံလဝ်ဓရ်ပရိယတ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၀၇ သၞာံ မိကဵုမၜါမိက်ဒုင်စအာဲကၟာဲသာသနာတုဲ နူဘဝထပိုယ်သာမဏီဂှ် ထ္ၜင်စွံပ္တန်ပၠန် ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်မြဟ် နူအ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာယ် တမ်မူလ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ အဂ္ဂဒဳပမှာထေရ်တုဲ အာစိုပ်ဒဒှ်ဘဝခမဳမသၠုင်မပြဲရ။
ဘတ်၊ ဂိတု
သဘင်
ပ္ဍဲအခိုက်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကောန်ဂကူမန်မ္ဂး ပ္ဍဲဗပေင်ဂိတုဘတ်ဂှ် ညးကၠောန် သဘင်ဗဝ်သၟုတ်က္ၜင်၊၊ ကၠောန်လဝ်ရုပ်ဗီုက္ၜင်တုဲ ဗဝ်စုတ် သၟုတ်ပ္ဍဲက္ၜင်ဂှ်ရ၊၊ တုဲမ္ဂး က္ၜင်ဂှ် ညးဖဳဖျေဟ်ၜဳရ၊၊ ပ္ဍဲဝင်ဂကူမန် စပ်ကဵု မဗဝ်သၟုတ်က္ၜင်ဝွံတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ၜါပြကာရ၊၊ မွဲဂှ် မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ အာတကအ်သိင်္ဃိုရ် ချူဆာဲကေတ် ပိဋကတ်ပိတုဲ ကာလမကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်မန်ဂှ် ဒှ်အခိင် ဂိတုဘတ်ပေင်၊ နကဵုမပူဇဴ ပိဋကတ်ပိ မစိုပ်ဍုင်မန်တုဲ မကၠောန်သဘင်ဗဝ်သၟုတ်က္ၜင်၊၊ ဂွံဆဵုကေတ် မွဲပၠန်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ သၟိက်ဂွံသ္အးဇ္ၚး သာသနာတုဲ မဗလးဏာ မဟာထေရ် ၂၂ ဇကု၊ ကောန်ခမဳ ၂၂ ဇကု သွက်ဂွံပတိုင်ခမဳတၟိ ပ္ဍဲသီကလျာဏဳရ၊၊ ကာလခမဳသင်တအ် မကလေင်စဴ ဟိုတ်မဒှ်အခိင်ဗြဲ ဒှ်အခက်အခုဲ က္ၜင်လ္ၚဵုစိုပ် က္ၜင်လ္ၚဵုဟွံစိုပ် ရန်တၟအ်ကဵု ခမဳသၟေဟ်တအ် ဂွံစိုပ်ကၠုင် ဗွဲမသက္ကုဘဲတုဲ ညးဍုင်မန်တအ် ကၠောန်သဘင်ဗဝ်သၟုတ်က္ၜင် ပ္ဍဲဂိတုဘတ်ပေင်၊၊
ပုပ္ဖရမ္မ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတြေံ ကွာန်သၞေဟ်ဍုင်
ဌာန်မကတ်လ္ၚတ်ပညာဂမၠိုင်
ဂမၠိုင်တုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် ပေဲါသၟာန်လိက်နူ အလဵုအသဳဂမၠိုင်
မေတ္တာသုတ်၊ပါဠိ
ပါဠိ လၟိၚ်မေတ္တာသုတ်
ပုပ္ဖရမ္မ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတြေံ ကွာန်သၞေဟ်ဍုင်
ဌာန်မကတ်လ္ၚတ်ပညာဂမၠိုင်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ သၞာံ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "သာသနာဓဇဓမ္မစရိယ" နူသၟိင်အလဵုအသဳမန် ဗၟာတံရောင်။
သ္ဇိုင်ဝန်သာသနာ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ မၞုံကဵုစိုတ်ဂွုဆာဲ ပ္ဍဲသာသနာလောန်တုဲ ဒတုဲဖိုလ်သာသနာ သ္ဇိုင်ဝန်သင်ဗဟိုရ် အလဵုအသဳကီု သီုကဵုသ္ဇိုင်ဝန် ဒု-ဥက္ကဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် ယိုက်ဂၠေင်အာကီုရောင်။ သ္အာင်နူဂှ်ပၠန် ပ္တန်အာသာသနာ သွက်ဍုင်၊ကွာန်မန်တံ နွံတဴဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်။ စဵုကဵုလၟုဟ်အာယုက် (၇၃) သိက္ခာ (၅၂) ကီုရ။
မေတ္တာသုတ်၊ပါဠိ
ကရဏဳယ မတ္တ ကုသလေန ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ သက္ကော ဥဇူစ သုဟုဇူစ သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနဳ။
နစ ခုဒ္ဒ မာစရေ ကိဉ္စိ ယေနဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ သုခိနော ဝ ခေမိနော ဟောန္တု သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။