cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လိက်ခၞိင် ဖရင်နံင် ဍုင်ဗဂေါ
လိက်၊ တြာဲဘာသာအင်္ဂလိက် ကေုာံ တင်ပသောင်ကလး
Due to serve the religion, (the king) let his brother the lord of Prome, Sadow Dammarājā, be a commander in chief, the lord of Bagan, the lord of Sāyāwatî, the lord of Parantap, the lord of Tawthwan, the lord of Salan, boat-army with ship and boat of state, together with soldiers and chiefs marched from Prome. The king himself was being in the middle. The king brother Min Sarî Jauya Kyaw Htin the lord of Mattam, the king brother Min Rai Sîgasū the lord of Ketumatî, those two persons were on the right-hand side. The king son Min Rai Kyaw Jwā, the lord of Dala Sari Jauya Nurathā, the lord of Kolaya Min Rai Sankhayā, those three persons were on the left-hand side.
ကွံန် (ကောန်)။ ရမၠ ဂှ် ဒၞာဲဂှ် ဗှ်ဟွံကၠးကွေဟ်ကွေဟ်၊ ရံင်ကဵု လိက်ဝင်ဂမၠိုင်တုဲ သၟိင်သရိဇဲယျနူရထာဂှ် ဒှ်သၟိင်မစဍုင်ဒလ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်ဒလဂှ် ညးချူ ရမၠ လေဝ်ဒှ်မာန်။
ဂိတုစဲ ၅ မၟံက် ရာသဳမန် င်္အသာ တ္ငဲအဒိုတ် (10} တ္ငဲတိုန် - - း။ လက်မိဟ် တြယ်[အတ္ထကဒဳ] သီုပၞာန်စိံ ပၞာန်က္ဆေံ ပၞာန်တောက် သရာဲသခက် ဗိုဝ်လဗး မတုပ် ကုစိုတ် ဇက်စိုဟ်င်္တၠု င်္ဍုကေတုမတဳ။
On the 5th waxing day of Chaitra, Pisces, Aansā, Sunday, after sun rises – –, Lakmih, Tray, Atathakadî, the army of elephants, cavalry, infantry with the masses of soldiers and military commanders who had the same mission marched from Prome.
ဂိတုစဲ ပိစဝေက် ရာသဳမိန် င်္အသာ ၁၅ တ္ငဲ ၀။ တ္လဉး စိုပ်ဗစး။ သၟီဨက{11}ရာံင်္ဍုမန်တုံ။ ပၞာန်စိံ ပၞာန်က္ဆေံ ပၞာန်တောက် သရာဲ သခက် ဗိုဝ်လဗး။ သီုဒရ္ဟတ် ဇက်င်္တၠု ဒဵုစိုပ်ဗစး။ တ္ငဲဂဟ် ဨကရာံၜါ [ဒဝ်]စနေဟ်။ သၟီဨကရာံင်္ဍုမွန်။ ဍောက်စိံစေတ်င်္ချ။ သီုဒရ္ဟတ် ဗတိုက်ပၞာန်တ္လဉး။ ဗမာ {12} သေံ သီုပအိုတ် ပေက်ဒသိုတ်အာ။
On the 3rd waning day of Chaitra, Pisces, Aansā 15, Saturday the king arrived with a force at Ba Cah. The king of Monland also, marched with the army of elephants, cavalry, infantry with the masses of soldiers and military commanders and arrived with a force at Ba Cah. On that day the two kings fought each other. The king of Monland mounted on an elephant Cet Chan and fought the king’s army. All Burman and Shan (soldiers) ran away.
ဇကုတ္လဉး သီုမငွာံက္ဍိုပ်စိံသို[င် တ္လဒတဴဒၟံင်္] ဟွံအ်က္ဆဳ ဨယ်ရသ္ဂောံယောက် သာသနာ ပ္ဍဲင်္ဍုမွန်။ ပၞာန်ဝွံအ် ကိုရ်ဂွံအ်ဇၞး။ အိငဟ်အဒိဋ္ဌာန်တုဲ။ တ္လဉးဗျိုဝ်စိင် ကိုဝ် ဨကရာံင်္ဍုမွန်{13} ဥပေါသတ္ထ မယောက်စေင်္ချ။ တမ္အိပ်သြလောတ်။ ဒြင်ဥပေါသတ္ထကဝ် မွဲဟတ်သာံဒံင်္ ။ စေတ်င်္ချ သီုဨကရာံင်္ဍုမန်။ ဒလာက်က္တိုဝ် ကရဴဒဴ။ တ္လဉးမဂွံဇၞးပၞာန်ဇၞော်။ မကလိဂွံအ် ကမိန်ဍုင်သြဳ{14} ဟံင်္ သာဝတဳ။ မနွံပနှဳရးမွံန်ပိစွံအ်။ မတွဟ်ဂး ပါစိနရး။ မဇ္ဆိမရး။ ပစ္ဆိမရး။
The king was remained on the head of the elephant without moving. “If I am the person who has to serve the religion in Monland, may I get victory this war!” that the king made a vow, then, the king fought elephant with the king of Monland. (The king’s elephant) Uposattha lifted Cet Chan and pushed. (Cet Chan) fell. Uposattha’s tusk was broken off one cubit. Cet Chan and the king of Monland got up and ran away. The king victoried over the great battle and conquered the kingdom of Hamsawatî which was an area with three Mon regions: Pācina region, Majchima region and Pacchima region. ဨယ် ဂှ် ပ္ဍဲကဵုလိက်တေအ် ညးချူလဝ် ဨ ကဵု ယ ၜါဏအ် လ္ဇံက်လဝ်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ကဵု ယြ။ ဟိုတ်နူ ဨ ကဵု ယ လ္ဇံက်ချူဟွံဂွံ နကဵုကောန်ပျူတာတုဲ အဲစၠောအ်လဝ် နကဵုပရးချူ ဨယ်။ ပနှဳ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် သမၠဲ၊ ပ္ဍဲလိက်ခေတ်လၟုဟ် ချူဒၟံင် ဗၞဳ။ ပနှဳရးမန်ပိစွံ ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇမၞော်သမၠဲရးမန် ပိဂအုမ်။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ဏအ် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ် ရးမန်ပိဂှ် ညးကော်စ ပါစိနရး (ရးဗမံက်)၊ မဇ္ဆိမရး (ရးလဒေါဝ်)၊ ပစ္ဆိမရး (ရးပလိုတ်)။
အမာတ်ဒကိုပ်ပၞာန်ဇမၞော်သမတ် ပ္လောပ်လင်္ကတဲတုဲ။ ကမ္လတ်ဒမ္လသတြုတမ မတွဟ်ဂး [ဒဝ်]ဇလ တးဝးက္လေံ{15} တုဲ။ အခေါန်ဖလှာ မဟဒဟ် ပဗွဲဓဝ်။ မတုပ်တဴရဴဆုဂျိ ကိုရ်လပေါက်က္လေံအ် ဗအိုတ်တုဲ၊ ဒြပ်စေတဳယသန္တက။ ဓမၟသန္တက။ သင်္ဃသန္တက။ မတုပ်တဴရဴ က[လွောင်္ ဗသဲမဍာဲ]။ အမာတ်ဒကိုပ်{16} ပၞာန်ဇမၞောက်သမတ် ဟွောအ်ကိုရ်စ။ ဇကုလွေဝ် ဟဂွောအ်နှဴ။
(The king) putted ministers, high and low rank of military men under his power. Thief, robber, and enemy that like a thorn were cleared. Unlawful tax like poison trees were removed. The pagodas’ properties, the Dhammas’ properties, and the monasteries’ properties that like a hot iron would not being taken/taxed by ministers, high and low rank of military men. Even the king did not take it.
ပ္ဍဲသတ်ဂမ္လိုင် မနွံစိုတ် မင်္သ္ဇုဂွု ညံင်္ ထာင်္ ပ္ကဴကုသန် မဂွုစ္အးကိုမ်။ ပ္ဍဲမကိုရ်စၞောဝ် ကုသတ်ဂမ္လိုင် ညံင်္ သၟီယီု မပ္တုဲသင်္ရ မဟွံအ်စွး{17} ဗောက်ကီုမ်။ ပ္ဍဲမကိုဝ်ပိုန်ဟာန် စာသံက် ဒဳင်္ဒ္လု ကိုရ်အမာတ် ဒကိုပ်ပၞာန် ဇမၞောံ သမတ် ညံင်္ သၟီဂတုမတိုန် အရံင်္ လျးသမန်စၞံင်္ ဇမၞေံာက်သမတ်ကီု။ ပ္ဍဲမင်္ဒုသဇိုင် သတ်ဂမ္လိုင် ညံင်္ တိဇ{18} နောက် မင်္ဒုသဇိုင်သတ် မဟွံအ်ရုဲစဟ်ကီု။ ပ္ဍဲမကိုရ် ဒသောက်က္တောဝ် မတ် ကွံန်ဂြကူတြုဟ်ဗြဴ ညံင်္ အိန်တလသွဝ်ၜါ မင်္ပ္ကင်္ရကမိန်။ မကိုရ် ဒသောက်က္တောဝ် မတ်ဒေဝတဴတြုဟ်ဗြဴကိုမ်။ {19} တိုင်ဓဝ်သၟီတမ္လာ ဟဂွံအ်ပလီုတုဲ။ ပဗွဲဓဝ်င်္ဟေ ကမိန်င်္ဍုၐြဳဟံသာဝတဳ ကွံမ်ကု ကမိန်ရးဗမာ မဟွံအ်[ဒဍဝ်ဒရိ]တဴရ]။
(The king) has a clean mind like a Kuson flower to all being. When (he) gives a judicial decision, (it is) like the king of hell doing his work without leaving behind. When (he) gives property, position to minister, high and low rank of military men, (it is) like the moon rising and big and small stars are shining. He takes responsibility to all being like the earth bearing all life without discrimination. He gives happiness of ears and eyes to men and women citizen like the Lord Indra rules his two realms and gives happiness of ears and eyes to men and women celestial being. He did not destroy any rule and custom from former kings, and he rules the kingdom of Hamsawatî and kingdom of Burma peacefully.
စၞောဝ် (သၞောဝ်)၊ မလိက်မန် မချူကၠုင်စ ပ္ဍဲခေတ်ပိုယ် ဒှ်အာ သ ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်။ ဥပမာ စၞာံ (သၞာံ)၊ စၞံင် (သၞံင်)၊ စာသံက် (ကဆံင်ဌာနန္တရမွဲမွဲ)၊
နွံကာလမွဲတ္ငဲ။ ပယာံသာရဒဥတု။ ဒၟံင်တဴ လတူ သနာဒသောက် စို{20}တ် မစိုန်သ္ကီုမ်တဴ ကွံမ်ကုဓဝ်သဒ္ဓါ။ သဳလ။ စာဂ။ သာက်ဝွံအ် တ္လဉးက္ဆပ်။ ပ္ဍဲဨယ် မင်္ပ္ကရင် ကမိန်ဝွံအ်။ ယရဴသတ်မွဲ မနွံကိုဝ် ဒရ္ဟတ် တ္ငဲမဟဂွံအ်စၞောဝ် သ္ဂောအ်လမိင်ဨယ်။ ဨယ်သ္ဂောအ်{21} ကိုဝ်စၞောဝ်။ ယရဴသတ်မွဲ မအန်ဒရ္ဟတ်။ တ္ငဲမဟဂွံအ်စၞောဝ် လမိင်ဨယ် ဟဂွံအ် သ္လေင်အာရသောအ်။
'''ရန်ကိုဝ် သတ်မအန် ဒရ္ဟတ်။ မိက်ကိုဝ်ဂွံအ်စၞောဝ်။ ဂနှိင်မွဲ ဨယ်သောန် ဨယ်{22} ကွက်လဝ် ဒေါဝ်ဂ္လောင်။ ယရဴသတ်မွဲ မဟဂွံအ်စၞောဝ်။ င်္တ္လုတိုက်ဂနှိင်သမ္တိမ်ဗရုဂနှိင် ဨယ်သ္ကိုဝ်စၞောဝ် ကိုဝ်သတ်တအ်ဂဟ်။ သာက်ဝွံအ် တ္လဉးက္ဆပ်တုဲ။ သိုမ်စိုတ် မနွံကြုန်နှာ {23} မမိက်ဗလး တဒေါက်သတ်။ နသ္လာက်။ မနွံဗၞတ်လ္ၚိမ်ဗသာ။ း။'''
For person who are weak/ not in power, due to give them justice, I will cast a bell and hang it in the middle of a road. Anyone who did not get justice, they come and strike the bell. The sound of which reaching me, I will give them the justice. That the king thought. With the mind of sympathy and want to release people from suffering (he cast a bell) with a thousand vis of bronze.
ပ္ဍဲသက္ကရာတ် ၉(၁၄) ။ ဖလ္လဂုဏ္ဏင်္သံဝစ္ဆဝ်။ ဂတုမြိုက်ဂသိုဝ် စသ်ပိမမံက် တ္ငဲစန်။ ဘဒြာတိတ္ထဳ လက်ဓနု တ္ငဲ{24} တိုန်တုဲ ပိနာဍဳ ၜါပါတ် တြိင်္ယ ဗြဘတိ နဝင် ဗုဒ္ဓဝါ။ တ္လဉး ကိုဝ်သောန်ဂနှိင် ကွက်လဝ် ဒေါဝ်ဂ္လောင်။
In the Sakka year 9(14)၊ Phālguna Sanwachaw, the thirteenth waxing day of Mārgasira, Monday, Bhadrātitthî, Lakdhanu, after rising of the sun 3 hours two Pāt, Triyan, Brabhati, Nawan, Buddhawā, the king let cast a bell and hank it in the middle of a road.
သက္ကရာဇ်ဒၞာဲဏအ် ပ္ဍဲကဵု မုက်မန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဆၜိုတ် ၉ - - သၟးရ။ ပ္ဍဲကဵု မုက်ဘာသာဗၟာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “သက္ကရာဇ် ၉၁၄ ခုနှိုက်” ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။
နူတဝိုဝ် မကွက်ဂနှိင်။ ရာသတ် မဟဂွံအ်စၞောဝ် အာတိုက်ဂနှိင်{25} သမ္တီဗရုဂနှိင်။ တ္လဉး ဂွံအ်ကိုဝ်စၞောဝ် ကုသတ်ဂမ္လိုင်။ ပဝိုင်နူဂဟ် သတ်တအ်ဂမ္လိုင် ဂွံအ်တဴ ဒသောက်စိုတ်။ ရာမန္ညဒေသ ရာင်္ ဆာဲသန်င်္ဟေ။ သၟီဨကရာတ်မင်္ပ္ကရင်ကမိ{26}န် င်္ဍုသြဳင်္ဟံသာဝတဳ။
From the time of the bell was hang, when people did not get justice (they) strike the bell, the sound of which have been heard by (the king). The king can give justice to people. From then on people have got happiness. Rāmanñdesa is certainly prospered. The king rules the kingdom of Srî Hamsawatî.
ပဗွဲကြဴ။ ဂနှိင်ဝွံအ် လီုပြိုဝ်ဒၞတ်ဒကုတ်။ ရန်ကိုဝ် မသ္ဒဟ်ဒတုဲမဝ် သတ်ဂမ္လိုင်္ ကနှံပြုင်္ပြေလဝ်ညိ။ ဖိုရ်ဨယ်မကနှံ မကိုင်္ စၞောဝ်ကိုဝ်သတ္တအ်ဝွံအ်။ ပ္ဍဲအနာ{27}ဂတ် နဗရုဒေသနာညာန် မတုပ်တဴရဴ ဗရုဂနှဳ။ သံဂမ္လိုင်္ မတဴပ္ဍဲဘုံပိ မဟဂွံအ်စၞောဝ် ပ္ဍဲဓဝ်အကုသိုရ် မပတံကု အဝိဇာ။ ကိုရ်ဨယ်ဂွံအ်[က္လိ]စၞောဝ်ညိ။ ။ ။ မင်ဓမၟနာဲစင်္ရ
Later, if this bell is broken, for the benefit of people let repair it. The benefit of what I have made it and giving justice to people, in the future, with the sound of teaching like the sound of bell, all being in the three worlds who did not get law/Dhamma and living in sin such as ignorance, may I get law/justice. Man Dhamma, the writer.
သံဂမ္လိုင် (သတ်ဂမၠိုင်)၊ ကိုရ်ဨယ်ဂွံအ်က္လိစၞောဝ်ညိ။ ပ္ဍဲကဵုခၞိင်ဂှ် ဂွံညာတ်ဒၟံင် ဆၜိုတ် ကိ ဓဝ်ရ။ သၟဝ်ဂှ် ဗရိုတ်မေက်ဒၟံင်။ ကိုရ်ဨယ်ဂွံအ်က္လိစၞောဝ်ညိ။ လေဝ်ဒှ်မာန်။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ညးရာဒၞာဒှ်ကျာ်မ္ဂး ”ကိုရ်ဨယ်ဂွံအ်ကိုဝ်စၞောဝ်ညိ” ချူလိက် ဂစိုတ်ဝ် ယအ်အာလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။
နဒဒှ် သက်သဳဝင်
ပ္ဍဲအခန် ပၞာန်ဗၟာဖရင်နံင် မကၠုင်ဗတိုက် ဍုင်မန်၊ မဗတိုက် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဗစးဂှ် ပ္ဍဲလိက် ဦးကုလား မဟာရာဇာဝင်ကြီး ကၞပ်ဒုတိယဂှ် ချူလဝ် သၟိင်ဓရ်ရာမ ဍိုက်တိတ်ကၠုင် စိင်ချေတ်ချင် မွဲဟာန်ကေုာံ သရာဲသ္ဂံင်ဂမၠိုင်ရ။ ဒေအ်ဖရင်နံင် မင်းရဲစည်သူ တိတ်အာဗတိုက် သၟိင်ဓရ်ရာမ၊ ဆဂး သၟိင်ဓရ်ရာမ ဟွံဗတိုက် စၞးဂှ် တပ်ကၠုင် ဇရေင် ဖရင်နံင်။ ဖရင်နံင် ဂွံဆဵုကေတ် သၟိင်ဓရ်ရာမတုဲ ပအဓိဋ္ဌာန်တုဲ စန်ဍာ်ကာ။ အခိင်ကာလဂှ် ဗြဲဟွံသေင်ကဵုအခိင် ဂူစှ်ေကၠုင်၊ ဇုက်လလဳလေဝ်ပံက်၊ တိချဳ၊ လတူ အကာသတေအ်လေဝ် ဂစေမ်ဂမၠိုင် ပဝ်တိုန်အိုတ်ရ။ ဖရင်နံင် လကိုတ်တုဲ တဲဗၠး ဍာ်ကာဂှ် ဒတုံစှ်ေတိရ။ သၟိင်ဗရူ အမာတ်ဂကူမန် မဒုင်ကာဖရင်နံင် ဟီုကဵု ဖရင်နံင် ”အခိင်လၟုဟ် ယဝ်ရဗတိုက်မ္ဂး သ္ဒးကလိဂွံဇမၞးရောင်” တုဲ ဖရင်နံင် ကဵု သၟိင်ဓရ်ရာမ ဗ္ဇဵုစိင်ရေင်သကအ်ရ ။
ပ္ဍဲကဵု လိက်ခၞိင်ဏအ် ပ္ဍဲပၞောန် ၁၁ -၁၂ ဂှ် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ် “သၟိင်ဨကရာဇ်ဍုင်မန်၊ ဍိုက်စိင်စေတ်ချင်၊ သီုဒြဟတ် ဗတိုက်ပၞာန်တၠညးဖရင်နံင်။ ဗၟာ၊ သေံ သီုဖအိုတ် ပေက်ဒသိုတ်အာ။ ဇကုတၠညးဖရံင်နင် သီုမဒွာံဒၟံင် လတူက္ဍိုပ်စိင် ဟွံချဳ။ ´အဲရ သ္ဂောအ်ယိုက်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန်၊ ပၞာန်ဝွံ ကဵုဂွံဇၞး၊ ပအဓိဋ္ဌာန်တုဲ တၠညးဖရင်နံင် ဗ္ဇဵုစိင် ကဵု ဨကရာဇ်ဍုင်မန်”။ ပ္ဍဲလိက်ဝင်ဗၟာဂှ် ဟိုတ်နူ ဒြဟတ်ပၞာန်ဟံသာဝတဳဇၞော်တုဲ ကောန်ပၞာန်သၟိင်ဖရင်နံင် ဂကူဗၟာ၊ ဂကူသေံတအ် ဒြေပ်ဒဴအိုတ်ဂှ် ဟွံဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ စၞးဂှ် ချူလဝ် ပရူဟိုတ်မဟွံသေင်ကဵု အခိင် ဗြဲဂူတိချဳရ ။
ညံင်ရဴ ခၞိင်ဏအ်ကီု ခၞိင်မနွံ ပ္ဍဲကျာ်သုဲသဳခုင်ဂှ်လေဝ် မန်ဂှ် ညးစကာလဝ် နကဵုယၟု တလိုင် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပၞောန် ၇ ”အသျှင်ဘဝရှင် မင်တရာကြီ ဥပေါသတ္ထာ ဟူသော ဆင်တော်စီ၍ တလိုင်မင် ဧကရစ်ကိုဝ် ဆင်အစွဲကျိုဝ်အောင် တိုက်၍ အောင်မြင်တော်မူ၏” ဗီုဏအ်ရ။ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂကူဗၟာတအ် ကော်စ ဂကူမန် တလာင် (တလိုင်း) ရရဂှ် ပိုယ်ဂွံတီကေတ်ရ။
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒှ်အခိင် သၟိင်ဗၟာတအ် မကေတ်ဒၟံင် ဒြဟတ် နူဂကူမန်၊ မဂစာန်ဖန်ဒၟံင် ညံင်ကလိဂွံ သၞေဟ်သၞဴ နူဂကူမန်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ရ ဂကူမန်တအ် မဒးဒုင်ကော် တလာင် ဂှ် ညးတအ် ဒုင်စသိုင်ဗီုလဵုဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်ကီုလေဝ် ဒဒှ်ရ ယၟုတလာင်ဂှ် ဗၟာတအ် ကော်ဒၟံင် ဂကူမန်တအ် နူခေတ် ကိုပ်ကၠာနူ ဍုင်ဟံသာဝတဳလီု ဂကူမန် မဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ နကဵု သၟိင်ဗၟာအံင်ဇဲယျ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၇ ဂှ်ဏီဂှ် ပိုယ်တအ်ဂွံတီကေတ်ရ ။
သမ္ၚေဝ်
ၜိုတ်မဂွံဆဵုကေတ်မ္ဂး နကဵု သၟိင်ဖရင်နံင်ဂှ် သီုခၞိင်ဏအ်မ္ဂး ညးကၠောန်လဝ် ခၞိင်ၜါမ၊ ခၞိင်ဏအ်ဂှ် ကွက်လဝ် ပ္ဍဲဗဂေါတုဲ ခၞိင်တၞဟ်မွဲပၠန်ဂှ် ညးကဵုလဝ်ဒါန် ကုကျာ်သုဲသဳခုင် ဍုင်ဗကာံရ (ချစ်သိန်း ၂၁၄-၂၁၅း၁၉၆၅)။ ပၞောဝ်ကဵု ခၞိင်ၜါဝွံ ခၞိင်ဏအ်ဂှ် ညးကၠောန်လဝ်ကၠာဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ ။
တင်ရန်တၟအ် ညးမဂွံကၠောန် ခၞိင်ဝွံဂှ် အတိုင်ညးမချူလဝ် ပ္ဍဲခၞိင်ဏအ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲလိက်ခၞိင် မကဵုလဝ်ဒါန် ကျာ်သုဲသဳခုင်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ညးဒြဟတ်မဍိုန်လျတအ် ဂွံဂွံသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ကောန်ဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် ညံင်ကလိဂွံ သၞောဝ်ဓဝ်တုဲ ညးကၠောန်လဝ်ရ။ ညးလဵုမွဲ ဟွံဟီု ယဝ်ရ ဇကုစှ်ေစိုတ် ဒးဒုင်မဟွံစှ်ေကဵု သၞောဝ်ဓဝ်မ္ဂး တက်ခၞိင်ဝွံတုဲ သၟိင်စၟဳစၟတ်တုဲ ဖျေဟ်ကဵု သၞောဝ်ဓဝ်ရ ။
ပိုယ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝင်ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်မ္ဂး ဍုင်မန်ပိရး ဟံသာဝတဳ နဒဒှ် ရာဇဌာနဳဂှ် ပ္ဍဲလက်ထက် တၠညးရာဇာဓိရာဇ်ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော် ဗွဲမလောန်တုဲ ၜိုန်ရ ဗၟာတအ် ကၠုင်ဗတိုက်ဒၟံင် လုကဴပွိုင် ၄၀ သၞာံပေင်င်ကီုလေဝ် ကေတ်ဇၞးဟွံမာန်။ စိုပ်လက်ထက် ကောန်စေဂ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ်၊ တၠညးဒကာရတ်ပိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၁ ဂှ် ဒးကျအာ သၟိင်ဗၟာတံင်ငူ တဗင်သုဲထဳ။ နကဵု တဗင်သုဲထဳလေဝ် ၜိုန်ရ ဂစာန်ဒၟံင် ညံင်ဂွံ ပ္ကင်ရင်မန်တအ်မာန် နဲကဲနာနာသာ်ကီုလေဝ် နကဵုမန်တအ် ချပ်ဖန်တဝ်စၞေဟ်တုဲ ကၞောတ်တဲ ထဗင်သုဲထဳ ဒးဒုင်ဂစိုတ် နကဵုကောန်ပၞာန်ပၟင်ဇကုရ။ မန်တအ် ကလေင်ကလိဂွံ ဍုင်တုဲ ဟိုတ်နူသၟိင်တၟိ၊ အကြာဇကုကဵုဇကု ဟွံညဳသၟဟ်ရေင်သကအ်၊ ဒကိုပ်ပၞာန်မန်လ္ၚဵု စၞးမရံင်ကဵု ပရေင်ဂကူဇကုဂှ်၊ အခိင်ဍုင်ကွာန်မရုသံင် ညံင်ဇကုကဵုဇကု ဒးမိန်ကောံကလောအ်ဂှ် ဟွံဒှ်တုဲ ရံင်ကဵု ပရေင်ပၟိက်ဆန္ဒ စှ်ေကဵုသၞောဝ်ဓဝ် ဟွံစှ်ေကဵုသၞောဝ်ဓဝ်ဂးတုဲ စၞးမပခိုင်တိဍာ်ဇကုဂှ် အာပံင်ကဵု ဖရင်နံင်တုဲ ဗ္တိုက်ကဵု မန်ဇကုရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဒြဟတ်ပၞာန်မန်ဂှ် ပၞာန်ဖရင်နံင် ဂကူဗၟာ ဂကူသေံတအ် ဒုင်ဒဝ် ဟွံမာန် ဒးဒြေပ်ဒဴဒၟံင်ဏီရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဨကရာဇ်မန် သၟိင်ဓရ်ရာမ ကဵု ဨကရာဇ်ဗၟာ ဖရင်နံင် မဗ္ဇဵုစိင်ဂှ် ဟိုတ်နူ စိင်သၟိင်မန် လောတ်၊ ဒးဒြေပ်ဒဴတုဲ ဍုင်မန် ဒးကျ ဒးစိုပ်အာ သၟဝ်ပကင်ရင် ဗၟာရ ။
နကဵု သၟိင်ဖရင်နံင်လေဝ် တၞဟ်နမဂွံဆက်ထိင်အာ ဍုင်မန် သၟဝ်ပကင်ရင်ဇကုမာန်တုဲ ကဵုဌာနန္တရ ကုသၟိင်တၠဂကူမန် ညးမဒုင်သစ္စာ ကုဇကု၊ တုဲပၠန် တၞဟ်နမဂွံ အထံက်အရီု နူညးဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ ကမၠောန်တၟေင် မတွဟ်ဂး ကွက်စွံလဝ် ခၞိင် ပ္ဍဲဂၠံင်တုဲ ယြဴညးမွဲ မဒးဒုင်စ ဟွံဗဗွဲဓဝ်မ္ဂး ကဵုသမ္တီ ကုညး နမတက်ခၞိင်ဂှ်မ္ဂး ညးဖန်ကဵု ညံင်မၞိဟ်ဂှ် ကလိဂွံသၞောဝ်ဓဝ်ရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် တိဍာ် ဒြပ်ရတ် လပါ်သာသနာ မပ္တံကဵု တိကျာ်၊ တိဘာ၊ တိသင်တအ်ဂှ် ဗလးကဵု အခေါန်၊ ဟွံကဵု သၟိင်တၠတအ် ကံက်အခေါန်ဂှ်လေဝ် ရန်တၟအ် ညံင်ဂွံဂွံ အထံက်ဂလာန် နူကဵု ဂကောံခမဳသင် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် နကဵုပူဂိုလ်ညး ၜိုန်ရ ဇကုဒှ် ကောန်မိမိန်မွဲကီုလေဝ် တၞဟ်နမဂွံရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ နူညးဍုင်ကွာန်တုဲ ခုတ်ခဴကဵုယၟုဇကု ဖရင်နံင် (ကောဇၞော်ဨကရာဇ်) ရ ။
ရံင်ကဵု တင်ဂၞင် သက်သဳ မကလိဂွံ နူကဵု လိက်ခၞိင်ဏအ်တုဲ ပိုယ်ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ သၟိင်ဨကရာဇ်မွဲမွဲ အခိင်ကာလ ညးမဒးဆဵုဂဗဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ် သွက်အဝဵုညး မဂွံတန်ကြန်မ္ဂး ညးဒးဖန်ကဵု အခေါင်အရာ ကေုာံ ဂုဏ်ဖိုလ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် နကဵုမရန်တၟအ် သွက်ကလိဂွံ မၞိဟ်အထံက်အရီုဇကုရ။ စတမ်နူယၟုဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် အထံက်အရီု ကုအဝဵုသြဇာဇကုဂှ် ဒးဖန်လဝ်ကီုရ ။
ဆက် ဗှ်
လိက်ခၞိင် ယှိုဲသဳခုင်
သၟိင်မဂဒါ
သၟိင်မဂဒါ စဴရာပြကိတ် ဝွံဒှ်ဒေံသၟိင်ဝါေရဝ်ရောဝ်ရ ပိုင်ပြဲဍုင်ရာမညမတ္တမ ရးမန်ပိ မဒှ်ကီုရ ဒှ်သၟိင်ဨကရာဇ် ပွိုင် ၄ သၞံာ မဒှ်ရ
ဝၚ်ပ္တိုန်သံဂါယနတြဴတန်
ကျာ်တြဴ ပပရိနိဗ္ဗာန် လောန်အာပိဂိတုတုဲ ခမဳမသုန်ကၠံဇကု မနွံပဓါန်ဍေံ မှာထေရ်ကဿပ၊ မှာထေရ်ဥပါလိ၊ မှာထေရ်အာနန်တအ် ကောမ်ဒရီု ညဳသာသၟဟ် ပ္ဍဲလိုဏ်ဂိုဟ် (သတ္တပဏ္ဏိ) ဆုသြေၚ် မဒှ်ဇရေၚ်ဍုၚ်ရာဇဂြိုဟ်တုဲ ပ္တိုန်သံဂါယန ပထမအိုတ်ရ။ သ္ပတမ်နူဂှ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ပ္တိုန်ကၠုၚ်သံဂါယနတြဴတန် တုဲကၠုၚ်တုဲရ။
ပ္တိုန်သံဂါယန ပထမ
ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန် လောန်အာပိဂိတုတုဲ ခမဳပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ တၠအရှန်ဂမၠိုၚ် မသုန်ကၠမ်ဇကု မနွံပဓါန်ဍေံမှာထေရ်ကဿပ မှာထေရ်ဥပါလိ မှာထေရ်အာနန်တအ် ရန်တၟအ်ကဵုသာသနာ ဂွံတန်တဴအာ ကာလမဂၠိၚ်သ္ၚောဲ နိဿယ်ကဵုသၟိၚ်အဇာတတြုတုဲ ပိဋကတ်ပိ မဒှ်ပါဠိပါၚ်ကျာ်တြဲဂှ် လုကဴထပှ်ဂိတု ကောမ်ဖ္ဍောတ်ညးသ္ကအ်တုဲ ပ္တိုန်သံဂါယန ပထမ ပ္ဍဲလိုဏ်ဂိုဟ် (သတ္တပဏ္ဏိ) ဆုသြေၚ် မဒှ်ဇရၚ်ဍုၚ်ရာဇဂြိုဟ်အိုတ်ရ။
ပ္တိုန်သံဂါယန တတိယ
ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ပ္ဍဲကာလအာယုက်သာသနာအာစိုပ် ၜါကၠံပိဣသုန်သၞာံဂှ် ခမဳတၠအရှန်ဂမၠိုၚ်လ္ၚီဇကု မနွံပဓါန်ဍေံမှာထေရ်မောဂ္ဂလိပုတ္တိဿ နိဿယ်ကဵုသၟိၚ်သဳရိဓမ္မာ သောကတုဲ လုကဴဒ္စိတ်ဂိတု ပ္တိုန်သံဂါယန တတိယ ပ္ဍဲဘာအသောကာရာမ ပ္ဍဲဍုၚ်ပါဋလိပုတ်ရောၚ်။
ပ္တိုန်သံဂါယန စတုတ္တ
ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ပ္ဍဲကာလ အာယုက်သာသနာ အာစိုပ်ပန်ကၠံမသုန်စှေ်သၞာံဂှ် ခမဳဂမၠိုၚ် မသုန်ကၠံဇကု မနွံပဓါန်ဍေံ မဟာထေရ်ဓမ္မရက္ခိတ နိဿယ်ကဵုသၟိၚ်ဝိဋဂါမဏိတုဲ ပိဋကတ်ပိ ပါဠိပါၚ်ကျာ်တြဲတအ်ဂှ် ချူပ္တိုန်ပ္ဍဲသၠရိုတ်တာ လုကဴစှ်ဂိတု သ္အးဇ္ၚးပဠေဝ်ပဠေတ်ကၠေံတုဲ ပ္တိုန်သံဂါယနစတုထ္တ ပ္ဍဲလိုဏ်ဂိုဟ်အာလောက မဒှ်ဇနးပိုဒ်မလယ ပ္ဍဲဍုၚ်အနုရာဓ ပ္ဍဲတ္ကအ်သိၚ်ဃဵုတေံရောၚ်။
ပ္တိုန်သံဂါယန ပဉ္စမ
ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ပ္ဍဲကာ သာသနာအာစိုပ်ၜါလ္ၚီပန်ကၠံပန်သၞာံဂှ် ခမဳဂမၠိုၚ်ၜါလ္ၚဳဇကု မနွံပဓါန်ဍေံ မှာထေရ်ဇာဂရာဘိဓဇ ပိဋကတ်ပိ နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲသၠရိုတ်တာတအ်ဂှ် ချူပ္တိုန်ပ္ဍဲလတူတၟအ် မနွံဗၞတ် (၇၂၉) ဂတှေ်တုဲ နိဿယ်ကဵုသၟိၚ်မေန်တုၚ်တုဲ လုကဴတြဴဂိတု ပ္တိုန်သံဂါယန ပဉ္စမ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်ဗမာ ပ္ဍဲဍုၚ်မာန္တလေအိုတ်ရ။
ပ္တိုန်သံဂါယန ဆဋ္ဌ
ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ပ္ဍဲကာလ သာသနာ အာစိုပ်ၜါလ္ၚီပန်ကၠံဒ္စိတ်စှော်ဒ္စာံသၞာံဂှ် နူကဵုမသုန်ဍုၚ် မတွံဂး ဍုၚ်သိၚ်ဃဵု၊ ဍုၚ်ဗမာ၊ ဍုၚ်သေမ်၊ ဍုၚ်ကာမ်ပူချာ၊ ဍုၚ်လဴတေအ် ခမဳဂမၠိုၚ် (၂၅၀၀) ဇကု မနွံပဓါန်ဍေံ မှာထေရ်ရေဝတတအ်ဂှ် ပိဋကတ်ပိ ပါဠိပါၚ်ကျာ်တြဲ ချူလဝ်ပ္ဍဲလတူသၠရိုတ်တာ လတူတၟအ် လတူလိက်ကၞပ်စက္ခူတအ်ဂှ် စၟဳစၟတ်ပ္ညဳပ္ညပ် သ္တပ်သ္တးကၠေအ်တုဲ ကလေၚ်ပ္တိုန်စက် တက်ပ္တိတ်လိက်ကၞပ် တၟိတုဲ နိဿယ်ကဵုသၟိၚ်သမတ ဍုၚ်ဗမာတုဲ လုကဴၜါသၞာံပြၚ်ၚ် ပ္တိုန်သံဂါယန ဆဋ္ဌ ပ္ဍဲလိုဏ်ဂိုဟ်တၟအ် မဟာပါသာဏဂုဟာ မဒှ်ဇရေၚ်ကျာ်စေတဳဗၜိုဟ်လိုက် ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်၊ ဗမာပိုယ်ဏအ်ရောၚ်။
နိဿဲ
ပြကိုဟ်သတ္တဌာန
တိလိုက်မ္ၚဵု၊ ကျာ်ဂိုဟ် ဍုင်ဗုကာံ
ကျာ်တိလိုက်မ္ၚိုလ် (ဗၟာ: ထီးလိုမင်းလိုဘုရား) ဝွံ ဒှ်ကျာ်ဂိုဟ်မွဲ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံ၊ ရးမာန္တလေ၊ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။ ကျာ်တိလိုက်မ္ၚိုလ် ဝွံ သၟိင်ဗၟာ နရပတိစည်သူ ပတန်လဝ်တုဲ မှာထေရ်မန် ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟုနကဵုရမ္သာင်မန် ကျာ်တိလိုက်မ္ၚိုလ် ပ္ဍဲကဵုအေဒဳ (၁၂၁၁-၁၂၃၁) ရ။ ကျာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုစေတဳဂၞန် ၁၈၁၂/၁၁၁၀ ရ။
နိရုတ္တိ
ယၟုကျာ် တိလိုက်မ္ၚိုလ် ဝွံ မဒှ်အရေဝ်ပါဠိ "တိလောကမင်္ဂလ" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကျာ်သြဳလိုက်ပိ" ရ။ မန်ခေတ်ဗုကာံတအ် မအရေဝ်ပါဠိဂှ် ညးဗှ်နကဵု ရမ္သာင်မန်တုဲ ဒှ်အာ "တိလိုက်မ္ၚိုလ်" ရ။ တိလိုက်မ္ၚိုလ် ဂှ် ဗၟာတအ် ဟီုဟွံကၠး လအ်အာတုဲ ဒှ်အာ "ထီးလိုမင်းလို"။ ရံင်ကဵု ယၟုဂှ်တုဲ ဝင်အာဂီုလေဝ် မံက်ကၠုင်ကီုရ။
ကွတ်ဗိသုကာ
လုပ်ပ္ဍဲဂိုဟ်ဂှ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ကျာ်ထဝါဲပန်ဇကုရ။ ကျာ်ဝွံ နူကဵုသၟဝ် ကၠောန်လဝ် ဇိုင်ကၞိန် စဵုကဵုစိုပ် ခဒအ်ဗြာတ်ဂွံရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳပ္ဍဲဗကာံဂမၠိုၚ်
ဇ
ဇ (ja; the eight letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ဒစာံတုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဇ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဇ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပန်၊ ဣဏအ်ဂှ် "စ" သာ၊ "ဆ" သာဇြိုဟ်၊ "ဇ" ဇြိုင်၊ "ဇျ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ဇ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ဆက်မိတ် သဒ္ဒါမန်
"လိက်ပတ်ဂှ်ဆာဲ ဒှ်ဟာယ်ဇန်" " Books for all" တၠပညာတံ ဟီုဂးတဴအိုတ်ရ။ ဍာံသန်ရ၊ ပရေၚ်ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်တဵုလွဳ ပရေၚ်သွံရာန်ဂတး ပရေၚ်ထတ်ယုတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ပရေၚ်ဘာသာ ပရေၚ်သာသနာ ပရေၚ်ဂကူမပ္တံသာ်ဝွံ ပရေၚ်နာနာပက္ကာရ ယဝ်မိက်သ္ဂောံတီမ္ဂး သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်ဂၠဲါလ္ၚတ်ကေတ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်မာန်ရ။ ပရေၚ်မၟိက်ကဵုမွဲမွဲ တၠပညာတံ သ္ပလဝ်သုတေသန အဆက်အဆက်တုဲ ညးတံချူစွံပ္တန်လဝ် နဒဒှ်လိခ်အုပ်တုဲ ဗွဲမလောဲသွာ ဂၠဲါလ္ၚတ်ကေတ်မာန်ရ။ ဂၠဲါလ္ၚတ်နၚ်နူ လိက်ကၞပ်တံဂှ်တံဂှ်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံညဳသာသၟဟ်န်အပ်ဒပ်ကဵု သဒ္ဒါဟွံပိုၚ် လိက်ဟွံခိုၚ် ဂကူ ဘာသာ သာသနာ ဇကု ဗ္ဂပ်ဖျပ်လေပ်မ္ဂး ဒှ်ဒ္တုဲဖိုလ်အနန္တရ။
လိက်မန်
လိက်ပတ်မန်ဂှ် ချူလဝ်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟံကာံပူချာ တုပ်ကေုာံ လိခ်ပလ္လဝ ဍုၚ်အိန္ဒိယ သ္ကုတ်သၠုၚ်ကျာ ပ္ဍဲ AD ဗွဝ်ပန်ကၠံရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုယ် အတိုၚ်မချူလဝ် နကဵုပါဠိမၞုံတံဍေံ "ယေဓမ္မာ" ပ္ဍဲဗ္ဒၚ်ကျာ်ဒေအပ် ဗွဝ် (၇) ကၠံကီု၊ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ ဍုၚ်ဒါရဝတဳ (လၟုဟ်ကော် ဍုၚ်နခန်ပဓုပ် နဂရပဒုမ (ဍုၚ်ပ္ကဴဒကှ်) လိခ်မန် ပ္ဍဲကျာ်စေတဳပရပထုံကီု ဂွံဆဵုညာတ်မာန်ရ၊ သ္ပပ္တံနူကာလဂှ်တုဲ လိက်ပတ်မန်ဂှ် မွဲခေတ်ကဵုမွဲခေတ် ဗီုပြၚ်ချူပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် စဵုကဵုစိုပ်ခေတ်လၟုဟ်ရ။ လုကဴကာလလလံဂှ် လိက်ပတ်မန်ဂှ် နွံကၠုၚ်ပ္ဍဲလိက်တၟံကီု ပ္ဍဲလိက်ခေါ်ကီု၊ ပ္ဍဲလိက်သၠပတ် သၠရိုတ်ကီု ခေတ်ကြဴအိုတ် နွံကၠုၚ်ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်စက္ခူကီုမဒှ်ရ။ လိက်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် လ္ၚဵုလိခ်ရာဒၞာမိက် လိက်စၟတ်သမ္တီစၟတ်တ္ၚဲ (ညံၚ်ရဴလိခ်တၟံ) လိခ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋဳကာ တြာဲနာနာ လိခ်လၟေတ် လိခ်ဂါထာလ္ၚောဝ်ကျာ် လိက်ဂၞန်သၚ်္ချာ လိက်ဗေဒၚ်ဟောရာ လိက်ပေံါအာဂီု လိက်မဂ္ဂဇြေန် လိက်ဂျာနေဝ် မပ္တံသာ်ဝွံ မဒှ်အိုတ်ရ။ ၜိုန်လိက်ကၞပ် ဟွံချူခၞံမွဲလှေ်လေဝ် မၞုံတဴဏီရ။ လိက် ပြကိုဟ် သဒ္ဒါမန် ရောၚ်။
သဒ္ဒါမန်မ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲလောကလိခ်ပတ်မန် သ္ဒးနွံထေက်ဗွဲစၟတ်ရ။ သဒ္ဒါမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဇုက်ဇၞော်လိခ်ပတ်ရ။ "သဒ္ဒါဟွံပိုၚ် လိက်ဟွံခိုၚ်ရ" ပြကိုဟ်သဒ္ဒါမန် သဒ္ဒါမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဇုတ်ဇၞော်လိခ်ပတ်ရ။ ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး နွံကၠုၚ်ကဵုသၞောဝ်သၞောတ် ဥပဒေသ၊ စေဝ်ပၞောန် ပွမချူလိခ် မပ္တံဂစိုတ်၊ ဗျဉ်ကွက်၊ သၞောတ်သၞောဝ်သိုၚ်ခၞံဝါကျ၊ သၞောတ်သၞောတ်မပ္တံ ကတ္တာ ကမ် ကြိယာတံအိုတ်ရ၊ သၞောတ်သၞောဝ် ဥပဒေသ မပ္တံသာ်ဂှ် ဟွံမွဲမ္ဂး ဒှ်လိခ်အပြောံရ။ သဒ္ဒါမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဇုတ်ဇၞော်လိခ်ပတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပြကိုဟ်သဒ္ဒါမန် သ္ဒးနွံထေက်မၟိက်သ္ဂး။
ဝါစၚ်္ဂ ၉ သာ်
ပ္ဍဲလိက်မန် တၟေၚ်ဝိသေသ လ္တူနူလိခ်ဘာသာသ္အာၚ် မၞုံမွဲတၚ်ရ။ သၚ်္ကေတဂစိုတ်၊ သၚ်္ကေတဗျဉ်ကွက်ဂမၠိုၚ်မဒှ်ရ။ တၠပညာအ္စာခၞံလိခ်ပတ်မန်တံ ခၞံလဝ်သၚ်္ကေတဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ်ဇြိုဟ်နက်ကေက်သ္ကာတုဲ တၞဟ်နသ္ဂောံဝေၚ်ပဲါကၠေံ ဂန္ထဂရု ဒေါသ၊ အတိဗျာပိတဒေါသ တန်ဒှ်ရ။ (ဂန္ထဂရုဒေါသ၊ ဒုဟ်ပြကိုဟ်ဇြိုၚ်၊ အတိဗျာပိတဒေါသ၊ ဒုဟ်ဗျာပ်တြးလောန်) ပ္ဍဲလိခ်မန် ဂစိုတ်မူလ မၞုံ (၁၀) ပြကာဟေၚ်ရ။ ဂကူမန် သ္ပပ္တံနူ တပေါ၊ တဗဝ် ကောဒေံညးၜါ ကလိဂွံဓာတ်သော်ကျာ်ဂမျိုၚ် ဒစာံတၞုၚ်တေံတုဲ ဟိုတ်နူကၠောံဍ ဒဒှေ်ဒယှ်ဍုက်ဍေက်ကဵုဗုဒ္ဓဘာသာဂှ်ရ အရေဝ်ပါဠိလ္ၚဵုလ္ၚဵုဂမၠိုၚ်ကီု၊ မလိခ်လၟောဝ်စှေ်နူပါဠိဂမၠိုၚ်ကီု စကာတဴပ္ဍဲဝေါဟာမန်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပဲါကၠေံနူဂစိုတ် မူလ(၁၀) ပြကာတုဲ ဂစိုတ်မူလဳလေဝ် မၞုံကၠုၚ်ကီုရ။ ဂစိုတ်မူလဳတံဂှ် ဝေါဟာရလၟောဝ်စှေ်နူပါဠိဟေၚ်စကာဂပ်ဝ်ရ။
သၚ်္ကေတဂစိုတ် ကေုာံ ဂစိုတ်မူလဳ
ပၞောဝ်ကဵုဂစိုတ်ဂမၠိုၚ်
နိဿဲ
၁၃၆၈ သၞာံ၊ လိက်ကၞပ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ။ လိက်ကၞပ်စၟတ်သမ္တီ ကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ပေၚ် (၅၀) သၞာံ(သ္ဘၚ်ထဝ်)၊ သွဟ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပေၚ် (၂၅) သၞာံ (သ္ဘၚ်သြန်) ကေုာံ မ္ၚဵုစရိုဟ်ဍာ်လွဳမာန်သာသနာတၟိ။
ဆာလာမ် ၁၅၀
ဆာလာမ် ၁၅၀ ဂှ် ဒှ်ဒွက်ဓမ္မ ဘာသာယုဍ(ဂျူ)၊ ကာတ္တလေတ်၊ အင်္ဂလိကန် ကေုာံ ပရဝ်တေတ်သတာန် ပ္ဍဲကာလ ညးတအ် မဗှ်ဗၞုဟ်ဂုဏ်ကျာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု ကာတ္တလေတ်မ္ဂး ဒွက်ဆာလာမ် ၁၅၀ ဂှ် ဒှ်ဒွက် မဗှ်ဗၞုဟ်ဂုဏ်ကျာ် ပ္ဍဲအခိင်နူဂယးရ၊၊ အတိုင်သၠပတ်ဆာလာမ်မ္ဂး သၠပတ်ဆာလာမ်ဂှ် မပ္တံကဵု သၟိင်ဇၞော် ဍာဝိတ် ကဵု အာသာပ်ပရဝ်ဖေတ်တအ် ချူဇန်လဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒွက် ဆာလာမ် ၁၅၀ ဂှ် အလဵုဇကု သၟိင်ဍာဝိတ် မချူလဝ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ နူကဵု သၞာံမဂၠိုင်ကဵုကၠံဂှ်ရ နကဵု အရေဝ်ဘာသာနာနာ ကၠာဲစၠောအ် စုတ်မဒွက်တုဲ ဒယှ်ေကၠုင်ရ၊၊ နကဵုဘာသာဂျာမာန်ဂှ် ဗရုက်နေရ် (Bruckner) ဖျေဟ်အခိုက်တုဲ ဒယှ်ေလဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၈၉၂ တေအ်ရ၊၊ နကဵုဘာသာလေတ္တေန်ဂှ် Stravinsky ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုယၟုဒွက် Symphony of Psalms၊ နကဵုဘာသာဟေဗြေဝ်မ္ဂး Tehillim၊ Karl Jenkins ချူလဝ် နကဵုဒွက်ဂကောံ Gloria ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ်ကီု ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ နကဵုဘာသာမန်ဂှ် နူကဵု ဌာနရေဒဳယော FEBC - Mon (အစဳအဇန် လျးဂကူမန်) စဳဇန်တုဲ နာဲအံက်ပိုင် ဖျေဟ်အခိုက် နကဵုကွိင်ကွိုက်တူရိယာမန်တုဲ ဒယှ်ေလဝ် အတိုင်မကၠုင် နူသၠပတ်ဂှ် မွဲဒွက်၊ တုဲပၠန် ကေတ်အဓိပ္ပါယ် အတိုင်တြေံတုဲ ကလေင်ချူလဝ်တၟိဂှ် မွဲဒွက်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒွက်နာဲအံက်ပိုင် မကလေင်ချူလဝ်တၟိဂှ် ယၟုကွိင်ကွိုက်မန်ဂမၠိုင်ကီု အခိုက်အလိုက်မန်ကီု ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵုဒွက်ဂှ် ဗွဲမဍိုက်ပေင်တုဲ အခိုက်ဒွက်ကီု သတ်ဒွက်ကီု ဍိုက်ပေင်တဴကဵု ရှ်သာသောတ ဗွဲမလောန်တုဲ ဒးအမ်သဝ် ပါန်ကွတ် နာဲအံက်ပိုင် ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ဒွက်ဂှ် ပ္တိတ်လဝ်  ပ္ဍဲ ကဝးဇြဳဒဳ ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန်မန် အလန်တတိယ ရ၊၊
ပရူပရာ
ဆာလာမ် ၁၅၀ ဝွံ ညံင်ရဴ ဆာလာမ် ၁၄၆၊ ၁၄၇၊ ၁၄၈၊ ၁၄၉ တအ်ကီု လအိတ်လိက်ဂှ် အိုတ်ကဵု နကဵုအရေဝ်ဟေဗြေဝ် ဟလ်လေလူယး (הַלְלוּיָהּ Hallelujah) မအရေဝ်ဂှ် ညးကၠာဲလဝ် နကဵုဘာသာမန် "ထိုင်သးကျာ်ထာဝရအိုတ်"၊၊
ပ္ဍဲ ဆာလာမ် ၁၅၀ ဂှ် တူရိယာ သီုဖအိုတ် ဒစိတ်ပြကာ တိင်တိုက်တုဲ ထိုင်သးပူဇဴ ဂုဏ်ကျာ်ရ၊၊ ကာလမကၠာဲဘာသာ ပ္ဍဲလိက်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် တူရိယာတအ်ဂှ် ဟွံမံက်ဂတဝ်ရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုလိက်ဟေဗြေဝ်တုဲ တူရိယာဒစိတ်သာ်ဂှ် ခပိုဝ် (shofar) မဒှ်တူရိယာဗဂိုဟ် မကၠောန်လဝ်ကဵု ဒြင်(ပြေင်)၊ ထၞ (lyre)၊ စံင် (harp)၊ ဗာတ်/ဗံ (drum)၊ အဝ်ဂေန် (organ)၊ ကလောတ် (flute)၊ ဆာင် (cymbal)၊ ခဏောဲ (trumpet)၊ ရံင်ကဵု ပိုဒ်ဏအ်တုဲ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ကောန်မၞိဟ် နူဒေသ လဒေါဝ်ဗၟံက်တအ် စကာလဝ် ကွိင်ကွိုင်တအ်ဏအ်ရောင်ဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊
ပ္ဍဲကဵု ဒွက် နာဲအံက်ပိုင် မကလေင်ချူလဝ်တၟိဂှ် တူရိယာမန်သီုဖအိုတ် ညးစုတ်လဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ ဒွက်ညးဂှ် သီုဗၟံက်ထ္ၜးဏာ ကွိင်ကွိုက်တူရိယာမန် သီုဖအိုတ်ရ၊၊
လိက်
မူ နာဲအံင်ပိုင် မချူလဝ်တၟိ၊၊
နူစိုတ်ဇြိုင်ကေဝ် ထိုင်သးကျာ်ဂမျိုင်ရ၊၊ ပြာကတ် ဂၠးအကာသ ဂုဏ်ဇၞော်လောန် လၟိုန်ထာဝရ နွံဣဓိဗလ ဂၠိုင်တဴလောန်၊ ဂုဏ်တၠဳပိုန် ပြဲလောန်သေင်ဟာ ရဴဂဴအဲပရဲ ရိုဟ်တ္ၚဲညိဟွံခြာ၊ ဇိုန်ကဵုဖဵုတသိုက် ဗၠးပရိုတ်လၟိုန်အခါ ရှ်ေသှ်ေပင်မှိင် ကွိင်လဟိင်ဏာ)၂
ဗဂိုဟ်ခပိုဝ်တုဲ ထိုင်သးကၠာ ဓဇက်ဂြဝ်တိင်စံင် ပလံင်ဏာ ဗာတ်လှာ် ကွာ်သီု ဗာတ်တဠာ၊၊ ရမ္သာင်မံင် လှ်ေကွာဲကီု သီုဒံင်ခလာ် ဂၠိုင်သာ်တူရိယာ ကွိင်ဇုက်ထၞကီု ဗဂိုဟ်သီုခနောဲခရာ ဗာတ်ကိုင် ကယျိုင်လဝ် သီုထဝ်ကၠာ၊၊
အသဝ်ဂုဏ်နာဲသာ ဇၞော်တဴလောန် ထာဝရသေင်ဟာ)၂
ဟိုတ်ဂှ်ညဳသၟဟ် ပ္ဍဲပိုယ်ဂမၠိုင် ဗိုင်ပူဇဴအာ ကွိင်ကွိုက်အခိုက်ကၞာ ဖံဇၞော်တက်ကီု သီုချာင်ခဍေဝ် ပလံင်ဏာ လဟဝ်လေဝ် ဍိုန်ဍောတ် လၟောဝ်ကွိင်ကျာ ဇၞော်ဍောတ် ကလောတ်ၜါ ရှ်သောတလဟိင် တိင်ညိသီုကျာံ ဗာတ်စၞာံကြီုသဓဵု ဒွက်မ္ၚဵုအခိုက်ကၞာ ထိုင်သးလဝ်ကျာ်ပိုယ်ကၠာ သတ်တအ်အိုတ်သီု တန်တဴဒၟံင် အလုံလိုက်လောကာ
ညံင်ဗၠးဒဒိုက်သေင်ဟာ ဟံင်ပြာ်ဖျဴဏာ စွံဓဝ်မေတ္တာ လၟိုန်အခါ လတူပိုယ်တအ် သေင်ဟာ ဂြုဂြုဂြီုဂြီု ထိုင်သးကျာ်ကၠာ နကွိင်အခိုက်ကၞာ ပ္ဍဲလၟိုန်အခိင်အခါ၊၊
ဒွက်ဆာလာမ် ၁၅၀ ဂှ် ကဠင်ကေတ် နူကဵု မုက်လိက် www.monradio.org ဂွံမာန်ရ၊၊ မူနာဲအံက်ပိုင် မချူလဝ်ဂှ် ကဵုလဝ်ယၟု Worship Him With Music ပူဇဴကျာ်ဂမျိုင် နကဵုကွိင်ကွိုင်၊၊
မဖျေဟ် နမကွိင်ကွိုက်
ဆာလာမ် ၁၅၀ ဂှ် ဟိုတ်မၞုံကဵု ယၟုကွိင်ကွိုက်ဂမၠိုင်တုဲ ＂ဆာလာမ် ကွိင်ကွိုက်＂ မြဴသာ်ဝွံလေဝ် ညးကော်စအိုတ်တုဲ အစာကွိင်ကွိုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဖျေဟ်အခိုက်ဒွက်တုဲ နဒဒှ် ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
စရိုဟ်ဍာ်
စရိုဟ်ဍာ်ဇိုန်ပိုန်(Libation,ရေစက်ချ)ဝွံ ကာလကၠောန် ကုသဵုကဵုဒါန်မ္ဂး ပွမရာဒနာမိက်၊ ပွဇိုန်ပိုန်ပါ်ပရအ် မွဲဟာန်ကေုာံပွမစရိုဟ်ဍာ်ဂှ် မၞုံကၠုၚ်ကဵုအလေံပြဝေဏဳ ကၠောန်သ္ပကၠုၚ်အိုတ်ရ။ စုတ်ဍာ် ပ္ဍဲကဵုမပ္တံခေါ်ခရော်ကာဍာ်တံတုဲ ပ္ဍဲကဵုလ္တူပ္ၚာန်မဒုၚ်လဝ်သၟဝ်ဂှ် အဃောမစဝ် ဆာဲစုတ်ဒၟံၚ် ဍာ်မွဲမွဲထၞဟ်ဂှ် တၠဳပိုန်သၚ်ဂှ် ဘန္တေ၊ ယွံတၠဳပိုန်။ မယံ၊ၚ်ပိုဲဍိက်တံညးဂမၠိုၚ် မပ္တံသာ်ဏံ ဒေံါၠဗ္တောန်ကဵုဒၟံၚ် အတိုၚ်အစဳရေၚ်မဒါန် ကုသဵုဂှ်တုဲ ပွမဍောတ်တဴဂှ် စရိုဟ်ဍာ် သာဝွံ ကော်ခဴစအိုတ်ရ။ ကိစ္စကေၚ်ကာစရိုဟ်ဍာ်ဂှ် လၟုဟ်ဏံဟေၚ် ကၠောန်အိုတ်ဟွံသေၚိ၊ ဒဒှ်ရကိုပ်ကၠာနူတၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ ဟွံက္တဵုဒှ်ပြာကဋ်တေံဏီဟေၚ် ကေၚ်ကၠောန်ပ္တုဲကၠုၚ်လဝ်နွံဂှ် သုဂန္ဓောဒကပူရိတံ သုဝဏ္ဏဘိၚ်္ကာရံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထိသောဏ္ဍံ ဂဟေတွာ တေသံ ဟတ္ထေ ထပေတွာ ဥဒကံ ပါတေတွာ အဒါသိ = ရပ်ဂိုၚ် ကေတ် ခရော်ဍာ်ကာ ဂစေအ်စၠန်မြမောဝ်တံဂှ်တုဲ လပှ်စိၚ်ဗ္တာၚ်ဂှ် သီုကဵုမဂိုၚ် ရပ်စွံစုတ်လဝ် အပ္ဍဲတဲဗဗၞး ကဵုဒါန် စရိုဟ်စဝ်တဴဍာ်ရ သာ်ဝွံ ရံၚ်ကဵုကဵုဂလာန် မကၠုၚ် ပ္ဍကဵုဇတ်ဝေဿန္တဝ် အခန်ကဵုဒါန်ကောန်ဇာတ် အခန်သၠးပွးကဵုဒါန် ဂၞကျာ်မဒ္ဒဳဂှ်လေဝ် တုပ်တဴနနဲဝွံဟေၚ်ရ။
ညံၚ်ရဴဍာ်အးၚးကေဝ်ဇြုၚ်တဴကီု မဒါန်ကုသဵုဂှ် ကေဝ်ဇြုၚ်အးၚးတဴ နူကဵုကၠိုက်လ္ၚေၚ်ကိလေသ မပ္တံကဵု လောဘ ဒေါသ မောဟ တံရသာ်ဏံလေဝ်ကီု။ ညံၚ်ရဴဍာ်မၜိုဟ်သြိုဟ်တဴကီု မဒါန်ကုသဵုဂှ် ဂွံစာ်စ္ဍးတိတ်ဗၠးအာ နူသၞဝဲဘဲသကြုမသုန်ပြကာတုဲ ဗွဲအစောံဟွံမွဲကဵု ပွမဒးဖေက်ဂၟံက်စံၚ်တူ စိုဟ်သြိုဟ်တဴရသာ်ဏံလေဝ်ကီု။ ဍာ်ဟီုဂှ် ချိန်ခဏကိုဟ်ဆာဲဖျေံဏာတုဲဗက် မွဲဒမြိပ်ဓဝ် ဂွံက္လေၚ်ကပှ်ကေတ်ဂွံမာန်ပၠန်ဂှ် ညံၚ်ရဴဟွံသၟဟ်စောံ ဒှ်ဟွံမာန်ကီု မဒါန်ကုသဵုလေဝ် ပ္ဍဲချိန်ခဏမအပ်ပြာဇိုန်ဏှၚ်ကၠေံ ပ္ဍဲတဲပူဂဵုဒၟုၚ်ဒါန်တုဲဗက်ဂှ် သွက်ဂွံက္လေၚ်က္လိဂွံမွဲဝါပၠန်ဂှ် အခေါၚ်စၟဳ ဟွံမွဲရသာ်ဏံလေဝ်ကီု။ ဍာ်ဟီုဂှ် ကဵုကၠးဖ္ဍးကၠိုဟ်ခၠၚ်တဴ သဘဴလက္ချဏ် ဒါန မအးၚးကေဝ်ဇြုၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ သဘဴလက္ချဏ် စဇ=ပွမသၠးပွး အလဲစိုတ်ပိုတ်သ္ကုတ် (အဟွံမွဲကဵုအစာဲလာံ) ဗွဲမဒးရးမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအရာ မကၠောန်ဒါနကုသဵုဂှ် ကၠိုဟ်တီကေတ်သဘဴ ပွမစရိုဟ်ဍာ် တုဲထေက်ကဵု ကၠောန်သ္ပတဴ ဗွဲမဒးရးထေက်ရ။
ပ္ဍဲအရာမကၠောန်သ္ပတဴသာ်ဂှ် အလဵုဇကုညးတၠဒါန် ဟိုတ်နူဟီုဟွံဒှ် ကၠောန်သ္ပဟွံလေပ်တုဲ တၠဳပိုန်သၚ်တံ ကၠောန်သ္ပဟီုကဵုဒၟံၚ်စၞးရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် သွက်မဒါန်ကုသဵုဇကုဂှ် အလဵုဇကု စရိုဟ်ဍာ်ရာဒနာမိက် အလဵုဇကု ပါ်ပရအ်ဇိုန်ပိုန်ဂှ်ပြဲတုဲ ဟိုတ်နူစှေ်သၞောတ် နွံကဵုယုတ္တိ လုပ်ကဵုလၟေၚ်ဂၠံၚ်ဍာံဂှ်ရ နဒဒှ် အလဵုဇကုကောန်ညး ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲ ညံၚ်ဂွံစရိုဟ်ဍာ် ရာဒနာ ဇိုန်ပိုန် အလဵုဇကုကဵု ဇကုလေပ်ဂှ် ဒးလ္ၚတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ထေက်အိုတ်ရ။
ဗီုစရိုဟ်ဍာ်
ဘန္တေ ဟွံတၠဳပိုန်ပိုဲဍိက်တံ တၞဟ်နသ္ဂောံတိတ်ဗၠးအာ နူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာတၞဟ်နသ္ဂောံအာစိုပ် ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန် ဌာန်အမြိုတ်မပြဲ ဟွံမွဲကဵုဒဒိုက် ပွမဒးဗျူ ပွမဒးယဲ ပွမဒးချိုတ် ပွမဒးတန် ပဋိသန္ဓိ။ ပိုဲဍိက်တံညးဂမၠိုၚ် လျုၚ်ပတှေ် စှေ်ကေတ်စိုတ် လ္တူကံ ဖဵုကံ၊ ကုသဵုကံ အကုသဵုကံ ၜါပြကာတုဲ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:စရိုဟ်ဍာ်
ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ကေလာသ (ဗွဲလၚ်္ကာ)
ပရူဝၚ်ဝွံ ဒှ်ပရူပရာ ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ် (ဗွဲလၚ်္ကာ) မတက်တြးပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲလိက်အုပ် ဝၚ်ဓာတ်ကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ် သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ မဒှ်ရ။ လိက်ပရူဝၚ်ဝွံ ချူလဝ် ဗွဲအလၚ်္ကာ တုဲ နဒဒှ်တၠမူ ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်တအ်ရ။
ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ပိဘာသာ၊ မန်ဒိုၚ် မန္ဒ မညသေၚ်ဟာ၊ တွဵုရးဍုၚ်အဵု ဇၞော်တၚ်ဃဵုမာ၊ ဖါသဳမတၟ တေဇဇၞော်ကၠာ၊ တနၚ်သဳအဵု ဗဂဵုဟံသာ၊ ဍုၚ်သၟတ်ဂးပၠန် ပစ္စန္ထရးမာ၊ ကျာ်ခမဳကီု သဓီုရးဇြာ၊ တွဵုဍုၚ်ရေဝ်ဖျိုၚ် လမိုၚ်ဂးမာ၊ မၞုံတန်တဴကၠာ သၟိက်ပြာကတ်ရောၚ်။
အတိက်တေံရ ကာလလံလောန်၊ ဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ် ဇိုၚ်ၜဳသဳဒန်၊ နွံကာလသ္ကဲ မွဲတ္ၚဲဂှ်တုန်၊ နွံရသိမွဲ သ္ကဲဂံၚ်ညန်၊ မုနိပါလ နာမစွံပ္တန်၊ ချပ်ပ္ဍဲစိုတ်သ္ကဲ တြုံမပြဲလောန်၊ အဲမံၚ်တန်ရ ဌာနဝွံပၠန်၊ သွက်ဇၞော်ပၟဝ်အဵု ကုသဵုဇၟာပ်တန်၊ ပညာနွံတုဲ ဒှ်ဒတုဲဇန်၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်ဝွံပၠန် ညန်နာဂရ။
နတဲဇွိအဵု ကဵုမှာရသိ၊ တဲသတုံဆတ္တဝ် ကဵုတဗဝ်စိ၊ မွဲအခိၚ်ဗ္တံ မွဲနာဍဳဂ္ညိ၊ ရသိကဵုသတိုတ် မိပ်စိုတ်ထိမြိ၊ ကလိဂွံဓါတ်ပၠ ကာလဂွံစိ၊ ဒုၚ်ကဵုညိပိ နတြိသေၚ်ဟာ။
တော်ဂွံကၠံပိ အဒိပွံၚ်၊ ဂိတုအသာတ်စိ ပိမံက်ကၞာတ်လံၚ်၊ တ္ၚဲအဒိုတ်ရဂွံပဋ္ဌမံ၊ သမ္တီကေတ်ပြဟ် လ္ပဒှ်ဓံၚ်ယံၚ်၊ ဝွံလေဝ်မွဲဂၠံၚ် ဟွံဂွံယောၚ်အဴ။
ဣဒ္ဓိဗလဇၞော် ဓါတ်သော်နာဲသ္ဍဴ၊ ဣသိဂွံတုဲဟေၚ် ဒ္ၚဳကလေၚ်စဴ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် တိုၚ်တဝှ်တဴ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် တိုၚ်တဝှ်အဴ၊ ပစ္စန္တရး ရးညးခုတ်ခဴ၊ ဒါန်အတိက်အဴ တြုံကဵုဗြဴၜါ၊ တြုံဂှ်ထဝ်လ ဗြဴကောန်နကၠာ၊ အတိက်သေၚ်ဟာ ဘဴတမၠာပၠ၊ ဟိုတ်ပ္တုဲလဝ်တၞံ ကံပရာပရ၊ ထေက်ကဵုဒှ်ကၠာ ဒကာမူလ၊ သီုမှာရသိ ညးပိဂွံရ။ ရသိနၚ်ဓါတ် သၟိၚ်သိၚ်္ဃ၊ ပူဇဴဓုပ်သ္ဍဴ ပၞာၚ်ပ္ကဴသဗ္ဗ၊ မၞိဟ်ကဵုဒေဝ လုံလသၞဴရဴ။
သေဲ ကျာံ စံၚ်ဂြဝ် တိၚ်တမျဝ်တဴ၊ ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ တြုံဗြဴဂၠိုၚ်အဴ၊ လ္ၚဵုဌာန် ဇသ္ၚောဲ ကွာ်ဂၠောဲကော်စဴ၊ သၟိက်ဆဵုဂၠိုၚ်သာ် ဓါတ်ကျာ်နာဲသ္ဍဲ၊ မိပ်စိုတ်စရိုတ် အဵုဇိုတ်လိုက်လဴ၊ ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ပူဇဴတဴဟေၚ်။
ပ္ဍဲကာလဂှ် ဂတတွံပြေၚ်၊ ဒစာံဂိတုဟေၚ် ဟွံဂွံဝေၚ်ခြာ၊ ပ္ဍဲဌာန်သၞေဟ်ဇၞော် ဓါတ်သော်နာဲသာ၊ ဝေၚ်သဘၚ်သၟတ် ဟွံသ္ဂုတ်ခြာ၊ ဒစာံဂိတုကၠာ ဝေၚ်အာတုဲပၠန်။
ဒေဝတဴဂမၠိုၚ် ဗိုၚ်ရီုဆောံမ၊ အိန်ဗြီုကရိုၚ် ဗိုၚ်ယိုက်ထ္ၜ၊ အပ္ဍဲဂရထဝ် ခတဝ်စုတ်လဝ်ရ၊ ဒမျိုဟ်ဆတ္တဝ် ဟတ်လဝ်ဇယ၊ ဒစာံစှော်ဟတ် ဒှ်စၟတ်ဍာံပြ၊ အိန်ပကဲလဝ်စက် ချိုန်ခဏ၊ ကာလမသၠိုၚ် ဓါတ်နာဲက္ဍိုၚ်မြ၊ သက္ကရာဇ်တိုန်စိ ကၠံပိမူလ၊ ဖဝ်ရဂိုန်ပ္ညဳ သဳဗပေၚ်ရ၊ ခါတော်ရံၚ်မွဲ ဒှ်တ္ၚဲဗုဒ္ဓ၊ ဗၠးပြာဗ္ဒာ ဗဳလာပါပ၊ သၠိုၚ်တုဲဟေၚ်ရ ကာလဂှ်ဂ္ညိ။
ဒက်ပ္တန်ပ္ညဳ စေတဳထိမြိ၊ ထပှ်ဟတ်ပ္ညုၚ် ဒှ်ကၠုၚ်ကွေံစိ၊ ပါၚ်က္ဍိုၚ်မွဲမိဟ် ဟွံသိဟ်တဴညိ၊ ပ္ဍဲဒဵုပြာန်ပ္ညဳ စေတဳတၟိ၊ ကျာ်ကေလာသ တေဇဇၞော်ဂၠိ၊ သွက်ဇန်တြုံဗြဴ ဗွဲကြဴဒမၠိ၊ ဂွံပသလဲ သတ်ပ္ဍဲလိုက်ပိ၊ တုဲအိန်တိုန်အာ တာဝတိံသ္ၚိ၊ ဗြီုကလေၚ်ဗြီု အိုဿီုဒမၠိ၊ ဇန်ဂမၠိုၚ်အဴ ပူဇဴထိမြိ၊ ပထမစိ ဒမၠိတွံလဝ်တုန်။
ဂေါတမကၠာ ကျာ်မဟာဂုဏ်၊ ဟံၚ်သတ်တုဲအဴ၊ နိဗ္ဗာန်စဴပ္ဍုန်၊ မွဲသတ္တဟ ဆမကၠိလောန်၊ ကျာ်အာစာဇန် လောန်နိဗ္ဗာန်တုဲ။
ပ္ဍဲပန်အဋ္ဌ အသဇိသွုဟ်၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ဒ္ၚဳကၠုၚ်စိုပ်တုဲ၊ အဇာတသၟတ် ဟွံဂွံဆောတ်သၞုယ်၊ ဟွံဂွံလဇုဲဂှ် တုဲဂတေက်ထောံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ပ္ညုၚ်ဒှ်ဂၠိုၚ်စွံ၊ ဗၞတ်မွဲသၞာံသွံ ဟွံဂွံမွဲကၠာ၊ နူဂှ်တုန်သၟတ် ဗၞတ်လံကာဖါ၊ သာသနာစိ ဒ္ၚဳကၠိလောန်အာ၊ ထပှ်ဒ္စိတ်မသုန် နွံတုန်သၚ်္ချာ၊ နူကဵုဌာန သုဝဏ္ဏဘုံမိ တၠတိမညဓမ္မပါလ၊ ဗဵုဗလးတုန်၊ မသုန်ကၠံမဟာ၊ ၜါစှော်ဟတ်ပ္ညုၚ် ဒက်သၠုၚ်ဏာ၊ ပါၚ်က္ဍိုၚ်မပြဲ တွံပ္ဍဲသၚ်္ချာ၊ မွဲဟတ်တုန်ရ ကဵုမွဲဍမာ၊ သၠုၚ်ပ္တိုန်အဴ သီုတြဴတွံကၠာ၊ ၂၇ - ဟတ်ဒှ်ဗ္ၜတ်ဟွံခြာ၊ ညးထပှ်သ္ၚိ ဒမၠိသေၚ်ဟာ၊ သကဵုဥပကာ ဓါတ်နာဲသာကျ၊ တုဲဒှ်အိုတ်ကၠာ ဓမ္မပါလ၊ သၟိၚ်ဂှ်သေၚ်ဟာ ဒ္ၚဳစဴအာရ၊ သာ်ဝွံတုန်ဂှ် ထဝှ်ဗုဒ္ဓ ပ္ဍဲဒုတိယ ဟီုပၠလဝ်ရောၚ်။
ဂတဝွံဂှ် ဟီုတွံမွဲတောၚ်၊ လျုၚ်လဝ်သောတ စိုတ်ပကဵုယောၚ်၊ သာသနာရောၚ် မွဲတောၚ်စိုပ်အာ၊ လ္ၚီၜါကၠံလ္အိတ် ဒ္စိတ်စှော်ဒ္စာံ မနုရာဇာ ဂးနာမဗ္ဂန်၊ စှ်ေလဟီုတုန်မွဲၜါပၠန်ရ၊ မသုန်ကၠံဟေၚ် ကောန်ဗိုလ်ရောၚ်ဂျ၊ ကၠုၚ်လဟီုကၞာတ် ဓါတ်နာဲက္ဍိုၚ်မြ၊ ၁၅ ဟတ်ပ္ညုၚ် ဒက်သၠုၚ်ပ္တိုန်ရ၊ ပံၚ်သီုတြေံကၠာ သၚ်္ချာဇယ၊ ၄၂ ဟတ် ဗၞတ်ပမာဏ၊ ပါၚ်က္ဍိုၚ်သေသာတ် ပိုၚ်ကၞာတ်တော်ဆ၊ ပိဟတ်တွံလဝ် သက်သဍဝ်ဂျ၊ ဂွံလွဳလွတ်အဴ ဓါတ်နာဲသာကျ၊ တုဲဇက်စဴအာ ဒၟံၚ်ဌာန၊ ဝွံတတိယ ဟီုပၠလဝ်ရောၚ်။
ဂတဝွံ ဟီုတွံမွဲတောၚ်၊ စိုတ်လ္ပယောၚ် ထံၚ်သောတဒွါ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ကၠုၚ်စိုပ်သေၚ်ဟာ၊ မသုန်ကၠံအဴ ၆၀ ဂးမာ၊ သၟိၚ်ဗကာံပြဲ စိုတ်ပ္ဍဲသဒ္ဓါ၊ ဂတေက်ထောံဟေၚ် အိုတ်သ္အးသေၚ်ဟာ၊ ဂတဂှ်ပၠန် ဒၚဳကလိလောန်အာ၊ ပဉ္စဆကြိ ယုတ္တိဨကာ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ဒ္ၚဳစိုပ်ကၠုၚ်ကၠာ၊ ဒှ် ၆၂ သၚ်္ချာအာဒိ၊ သၟိၚ်ဗွဲဒမၠိ ဗွဲယုတ္တိအဴ၊ ပိုၚ်နာဂရ တၠက္ဍိုၚ်ပ္ကဴ၊ ယၟုဍုၚ်ရ နာမခုတ်ခဴ၊ ဍုၚ်တက္ကသိုလ် ထၚ်ဃဵုဂ္ညိဂၠဴ၊ သၟိၚ်ဂှ်သဘဴ ဂွံပိုၚ်တဴရ။
သၟိၚ်ဂှ်တုန်သၟတ် ဒိုက်ဂတ်အနာထ၊ ကောန်ခမေန်ပၠန် သၟတ်ဨကန္တ၊ ဟိုတ်ဒါန်နွံကၠာ တမၠာဘဝ၊ ဂွံက္တဵုဒှ်သၟိၚ် သမၞိၚ်ယဿ၊ ၁၅ သၞာံပၠန် ဂွံပိုန်နန်မြ၊ ဂၠံစေတီဇၞော် ဓါတ်သော်မူလ၊ ၁၅ ဟတ်ပြဲ ဗွဲသၚ်္ခေပ၊ ဒက်လဝ်တုဲရ ကာလဂှ်ကၠာ။
ပံၚ်ပကောံကီု အိုဿီုကြဴကၠာ၊ ၅၇ ဟတ် ဗ္ၜတ်ဒှ်ဟွံခြာ၊ ပါၚ်က္ဍိုၚ်ခပ်သဳ သမ္တီပမှာ၊ ပိဟတ်သက်သၟိဟ် ကဵုၜါမိဟ်ကၠာ၊ တုဲသၟိၚ်ဂှ်ပၠန် ခန္ဓလသာ၊ ဝွံစတုတ္ထာ၊ အ္စာတွံရောၚ်။
ဂတဝွံဂှ် ဟီုတွံမွဲတောၚ်၊ ထံၚ်လဝ်သောတ စိုတ်ပကဵုယောၚ်၊ သက္ကရာဇ်ရောၚ် မွဲတောၚ်စိုပ်သၟဟ်၊ လ္ၚီၜါကၠံစိ ကဵု ၃၃၊ ကလိလောန်အာဂှ် ဒှ်သာသနာရောၚ်။
ၜါလ္ၚဳပန်ကၠံ သီုစှ်သုန်ကၠာ၊ ဝွံသာသနာ လောန်အာတုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဟီုတွံလက်သန်၊ ဂၠံစေတဳဇၞော် ဓါတ်သော်ဒတန်၊ ဒေါမ်လာ်ပြဵုအာ ဓါတ်အာစာဇန်၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဗဒှ်လက်သန်၊ ပ္ဍဲဍုၚ်လၟိုၚ် သဒ္ဓါဂၠိုၚ်လောန်၊ ခမဳမွဲရ နာမဂးပၠန်၊ ညာဏရံသဳ အိန်ရဳဇၟံဇၟန်၊ ဒက်လဟဵုပ္တန် စေတဳပၠန်ရ။
တိုၚ်ပကတိ အာဒိမူလ၊ ဟွံဇၞော်ဟွံဍောတ် သၞောတ်ပမာဏ၊ ဟွံသၠုၚ် ဟွံသဝ် ၜတ်လဝ်ဇယ၊ ဝွံပဉ္စမ ဟီုပၠလဝ်ရောၚ်။
ဂတဝွံရောၚ် ဟီုတွံမွဲတောၚ်၊ ဂၠံစေတဳဇၞော် ဓါတ်သော်ကေသာ၊ တန်မံၚ်လံဗျာံ ဂၠိုၚ်သၞာံအခါ၊ သက္ကရာဇ်မာ ဒ္ၚီအာစိုပ်ပၠန်၊ လ္ၚဳၜါကၠံဂှ် ဒှ်ပန်ဣသုန်၊ သာသနာပ္ဍုန် ဒ္ၚဳကလိလောန်အာ၊ ၜါလ္ၚီပန်ကၠံ ပ္တံလဝ်ဟွံခြာ၊ ကဵုၜါစှော်ထပှ် တွံသၞာံအခါ၊ ဝွံသာသနာ လောန်အာတုဲပၠန်။
နူဍုၚ်ရေဝ်ရ ဋ္ဌာနဒတန်၊ ခမဳတုန်ရ ဂးနာမဗ္ဂန်၊ ဂးဥတ္တမ ညးတၠဓရ်ပန်၊ ကၠုၚ်လဟီုပ္တန် မွဲၜါဝါပၠန်ရ၊ ပိစှော်ပိဟတ် ဗၞတ်ပမာဏ၊ ဒက်သၠုၚ်ပ္တိုန်ပ္ညဳ စေတဳထဝ်ဂျ၊ ပံၚ်သီုကြဴကၠာ သၚ်္ချာဇယ၊ ဒစာံစှော်ဟတ်ပ္ညုၚ် ဒှ်သၠုၚ်ရ၊ ပါၚ်က္ဍိုၚ်တွံပၠန် ရေၚ်ဇန်လဝ်ပၠ၊ ပန်ဟတ်ၜါလပုဟ် ဟွံသၠေဟ်ညိည၊ ဝွံဆဋ္ဌမ ဟီုပၠလဝ်ရောၚ်။
ဗၞတ်ဂလိုၚ်ဝွံ ဝၚ်ဓါတ်မူလတြေံ အာစိုပ်ဒးတုဲ ဆဝွံရ။
သွက်ဂွံသမ္တီအဆက်ကြဴ
ကာလသၟိက်ဒှ် ဟီုတွံမွဲတောၚ်၊ ကျာ်လမိုၚ်ရောၚ် မွဲတောၚ်ဂးမာ၊ ဟိုတ်မွဲတုန် က္တဵုဒှ်ပၠန်ကၠာ၊ သက္ကရာဇ်တၞံ လ္ၚီပိကၠံမာ၊ ကၞောတ်ဒစိတ် လ္အိတ်သၞာံစိုပ်အာ၊ ဂိတုစဲပၠန် စှ်ပန်စွေက်ကၠာ၊ ရာသဳတော်ဂိုတ် ဟိုတ်နူလဗိုတ်ကျာ၊ ဇၞော်ဇြဟတ်ပ္ညုၚ် ပိုက်ကၠုၚ်သေၚ်ဟာ တဝ်ဂလှ်ဖျိုၚ် က္ဍိုၚ်ကျာ်ကေသာ၊ တ္ၚံက်လျောဝ်စှေ်အာ လ္ပာ်ဖါဗၟံက်။ လ္အိတ်ကျာ်သတိုတ် ခၟောံဗိုတ်ဟီုလံက်၊ သၠောတ်ဒတုံစိ ဒဵုစိုပ်တိဍံက်၊ ညးဂမၠိုၚ်ကၞာတ် ညာတ်တုဲဖေက်ဂၟံက်၊ တဝ်ဂလှ်ပသဲ ကျာကဝဲဒှ်ဂံက်၊ ကောန်ဂကူ ဂမၠိုၚ် ရိုၚ်ၚ်ဂံါစံက်၊ ဗဵုကၠံက်သမ္ၚံက် ခပ်လဇံက်ပၠန်ညိ။
ဇရေၚ်ကျာ်ဖျိုၚ် ကွာန်လမိုၚ်ဂ္ညိ၊ နွံခမဳမွဲဇကု မ္ဂးယၟုစိ၊ ဇောတိပါလ နာမဒမၠိ သ္ပပဓါန်ကၠာ ကျာ်ဇၞော်အ္စာမြိ၊ ဘာတိုက်တၟံကၞေၚ် တၟေၚ်သန်ဣဒ္ဓိ၊ မၞုံယၟုကၠာ ပညာဇောတိ၊ကျာ်ဇၞော်မွဲဂကောံ တံၚ်မောံတံဂ္ညိ၊ ကံဍောတ်၊ တံၚ်ပရၚ် သၚ်ဇၞော်တံစိ ကောံဓရီုထိမြိ ဒမၠိချပ်ဂၞန်။
သြဝါဒရ အ္စာဇၞော်သန်၊ ဂွံဒုၚ်ကေတ်ပၠ ကာလဂှ်ဇန်၊ ကျာ်ဇၞော်ပုပ္ဖတေဇ ဇၞော်လောန်၊ အာစာတၠကွေံက္ဍၚ် တံၚ်ပရၚ်မံၚ်တန်၊ အာစာတၠမွဲဟေၚ် ဒဵုကြေၚ်တွဳၜန်၊ ဇၞော်ကဵုအဃော ဂၠိုၚ်သြလက်သန်၊ သြဝါဒပ္ညုၚ် ယဵုဒုၚ်လဝ်ပၠန် ညဳသာသၟဟ်န် ချပ်ဖန်တဴကၠာ။ မ
ဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် ပွဳပွိုၚ်ဂၠိုၚ်ရာ၊ ကောန်ဂကူရ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဒက်ဂကောံမွဲ သွက်ဂွံလောဲသွာ၊ သွက်ဂွံလဟဵုကျာ် လၟာ်ဂၠိုၚ်ရာ၊ ညးဂမၠိုၚ်ပၠန် သၟဟ်န်ညဳသာ ဂးစေတဳယျ နုဂ္ဂဟကၠာ၊ ခုတ်ယၟုရာ ကာလဂှ်မာ၊ ဘာတၟံကၞေၚ်ရ တီလအာစာ၊ ပ္တိုန်ညးဇၞော်ပၠ ဥက္ကဋ္ဌကၠာ၊ စွံပ္တန်လဝ်မာ ကာလဝွံဟေၚ်။
ကြိုက်သၟိက်ကဵုဒှ် ဟီုတွံသေၚ်လေဝ်၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် စိုပ်ကၠုၚ်ဗွဲလၟေၚ်၊ လ္ၚီပိကၠံလ္အိတ် စှ်ဒစိတ်ပြေၚ်၊ ဂိတုဒဂိုန်အဴ တြဴမံၚ်ဒိုပ်ရေၚ်၊ တ္ၚဲအၚာဂှ် က္တဵုဒှ်ဗွဲလၟေၚ်၊ ကျာရာသဳသတိုတ် ဟိုတ်လဗိုတ်ဟေၚ်၊ လပိုက်မွဲဝါပၠန် ထတ်လောန်စဳရေၚ်၊ ခၟောံဗိုတ်စိ ဒတုံတိဗွဲလၟေၚ်၊ ဒှ်တဴသေၚ်လေဝ် လၟေၚ်ပိုဲပတုဲအာ။
သက္ကရာဇ်ဂှ် ဟီုတွံသေၚ်ဟာ၊ လ္ၚီပိကၠံလ္အိတ် စှ်ဒစိတ်မာ၊ ဂိတုကထိုန်ပၠန်စှ်ပန်မံက်ကၠာ၊ ဂကောံစေတီယျ နုဂ္ဂဟမာ၊ ထပ်လဇံက်ပ္တိုန်ပၠ ကာလမွဲဝါ၊ ခၞံသဘၚ်ဂၠိုၚ်ရာ ဂၠိုၚ်ဘာသာဇဳ။
ဗ္တကဗၠိက်ဗျိၚ် ဇလိၚ်ပန်ဍပ္ညဳ၊ ကဵုမွဲၝောံတဲ ပရဲနွံတွဳ၊ ခၟောံဗိုတ်ကရိုက် ဗွိုက်သၟဟ်ညဳ၊ ပိစှော်မွဲသ္ကဲ ၝောံတုဲဇခဳ၊ သၠုၚ်မၞုံကၠာ ပိစှော်ၜါပ္ညဳ၊ ၝောံတဲကိတ်ပၠန် လက်သန်ဇဳခရဳ၊ ထေက်ၚုဟ်တုန်အဴ ဂၠိုၚ်တဴအနဳ၊ စဳရေၚ်ပြေၚ်ဖျဳ ဂၠိုၚ်ဇဳသာ်ရောၚ်။
နိဌိတံ၊ လိက်အာစိုပ်ဒတုဲရ။
ရေဝ်၊ ဍုင်
ဍုၚ်ရေဝ်ဒှ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာသၠင်ကျာတွဵုရးဍုင်မန်ရ။
သၟိၚ်ဓမ္မရာဇာ
ပေဲါပတိုက်အင်ဝ
သရာဲဲဲဲသ္ဂံင်ဂၠိုၚ်
အရိယ၊တၠဂုဏ်
ဝိဇာတမင်္ဂလ
thumb|ဗီုရုပ်တၠဂုဏ်အရိယတက်လဝ်ပ္ဍဲဌာန် Postgratuate Institute of Pali and Buddhist Studies, University of Kelaniya, SriLanka ဌာနက္တဵုဒှ်မၞိဟ် - တွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ သၠုင်ကျာ၊ ဟံင်ဂါမ်၊ ကွာန် အုံထင်တဵု (အရာပ် -၂) ယၟုမိမ - နာဲဝေန်ဂျဳ၊ မိဂျေန်လှ ယၟုမိမခုတ်ခဴလဝ် - မင်းဇာနည်အောင် စၟတ်တ္ၚဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ် - ၁၃၅၀ သၞာံ၊ ဂိတု ပသာ် (၉) မံက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ် (၂၄/၀၄/၁၉၈၈)
မ္ၚဵုဒှ်ထပိုယ်ခမဳ
ဒှ်ထပိုယ် - ၁၃၅၉ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ဌာန - ဘာဓမ္မစက်၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် အ္စာ - ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ပညာသာမိ၊ ဘာဓမ္မစက် ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ဒကာပစ္စယ် - မိကဵုမၜါ
ဒှ်ခမဳ - ၁၃၇၁ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် (၈) မံက် ဌာန - ဘာဓမ္မစက်၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် အ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာဲ - ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒန္တ ဥတ္တမ၊ ဘာသီ၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ဒကာပစ္စယ် - မိကဵုမၜါ
တရဴကတ်ပညာ
thumb|ဗီုရုပ်တၠဂုဏ်အ္စာအရိယကလိဂွံလဝ်တဆိပ်ကြာ(Ph.D) အလံတၠဂုဏ်အရိယဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ဟံင်ဂါမ်တုဲ ကာလက္လိဂွံအာယုက် (၅) သၞာံဂှ် မိမၜါ ပအပ်စွံဘာတန်အလဵုသီ (ဘာတန်လဒေါဝ်၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်) သွက်ဂွံစကတ်လ္ၚတ်ပညာရ၊ နူသၞာံဂှ်တုဲ မွဲသၞာံမွဲတန် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် ဗွဲလၟေင်င်သၞာံ စဵုကဵုအံင်ဇၞးအာ ပိတန်ရ၊ သၞာံ (၁၃၅၉) ကၞောတ်သၞာံဂှ် မိနော်ညး (မိနော်ဂလာ - မဂပ်ဝ်ကော်ခဴ) အခိင်ညးယဲက္ဍင် ကြပ်ညောန်ကဵုလမျီုပၠိုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူအာတ်မိက်ကၠုင် မိမအလံင်တၠဂုဏ်အရိယဏံ ဒဒှ်ရ ကိုပ်ကၠာနူမတ်ညးဟွံပၠိုတ်ဏီဂှ် ညးမိက်ဂွံဆဵုညာတ်ကောန်စဴညး (ပိတၠ) ကယျိုင်သာသၞာဂှ်ရ မိမၜါ သ္ပဒကာတုဲ အလံင်တၠဂုဏ်အရိယ ဂွံအာစိုပ်ဒှ်ဘဝထပိုယ်မပြဲပြဲ မွဲဟာန်ကေုာံ ကောဇၞော်ညးၜါရ၊ အာစိုပ်ဒှ်ဘဝထပိုယ်တုဲ မိနော်လေဝ်မတ်ပၠိုတ်အာတုဲ စိုပ်အခိင်ဘာတန်ပံက် ၜိုန်ရ ကောၜါတၠ ရာံတိတ်ဘဝခရှ်ကီုလေဝ် အလံင်တၠဂုဏ်အရိယဏံ သှေ်မံင် ပ္ဍဲဘဝသာသနာရ၊ ပ္ဍဲအခိင်တမ်သၞာံ (၁၃၆၀) ဂှ် နိဿဲကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာ ဘာဓမ္မစက် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်တုဲ ကောန်ထပိုယ်မက္လိဂွံယၟုအရိယဂှ် စကတ်ဗ္တောန်ကၠုင်ပညာ နူနမောကခတုဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ ဂွံလေပ်ကေတ်ဂစိုတ်စှ် ဂွံကတ်လ္ၚတ်ကေတ်ဂါထာလ္ၚောဝ်ကျာ် သၠပတ်ပရိုတ်ဇၞော် ပြကိုဟ်လောကသဒ္ဓိ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပညာ ဘာဓမ္မစက် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်ရ။ သၞာံဂတ (၁၃၆၁)ဂှ် ကောန်ထပိုယ်အရိယ မွဲဟာန်ကေုာံ သာမဏဳ (၇) ဇကု ပ္ဍဲဘာဓမ္မစက်ဂမၠိုင်တံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာ စဖျေံဗ္တောန်ကၠုင်ကဵု သ္ဇိုင်ပရိယတ် စကတ်လ္ၚတ်ကၠုင် ပြကိုဟ်သဒ္ဒါကစ္စာဲ ပြကိုဟ်အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ ပြကိုဟ်ဒွေမာတိကာ ဂမၠိုင်ရ၊ ပ္ဍဲသၞာံ (၁၃၆၁) ဂှ်ဟေင် အခိင်ကာလလိုက်ဝှ်တုဲဂှ် ပၞောဝ်ကဵုသာမဏဳမစကတ်သ္ဇိုင်ပရိယတ် (၈) ဇကုဂမၠိုင် ရာံတိတ်အာ (၂) ဇကုတုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာလေဝ် ဂွိင်ဖေက် ကောန်ထပိုယ်သှေ်သၟေဟ်ဂမၠိုင်ရာံဗက်တိတ်အာအိုတ်တုဲ ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ ကောန်ထပိုယ်အရိယ ဇရေင်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာသီရိမင်္ဂလ ဍုင်ရေဝ်ရ၊ သၞာံဂှ်ဂှ် အ္စာဖျေံလိက် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ဂှ် နွံပန်ဇကု မွဲဟာန်ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒန္တမောနေယျ (ဓမ္မကထိက)ရ၊ အ္စာလိက်ပိဇကုဂမၠိုင်ဂှ် (၁) တၠဂုဏ်အ္စာ မေဓာဝီ (လၟုဟ်နွံပိုန် ဘာသီရိမင်္ဂလ၊ ဍုင်ရေဝ်)၊ (၂) တၠဂုဏ်အ္စာ ယသ၊ ဇာတိကွာန်တာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုဟ် (လၟုဟ်ရာံတိတ်)၊ (၃) တၠဂုဏ်အ္စာ သီလ၊ ဇာတိ ကွာန်အင်ဒင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် (လၟုဟ်နွံပိုန် ဘာမဟာဝိဟာရ၊ ကွာန်အင်ဒင်) ဂမၠိုင်ရ၊ ကောန်ထပိုယ်အရိယလေဝ် သၞာံဂှ်ဟေင် လုပ်သွဟ်တန်မူလ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်ပ္ဍဲပေဲါသှ်လိက်အလဵုသီ မွဲဟာန်ကေုာံ ဂကောံနာနာတံအိုတ်ရ၊ သၞာံဂတ (၁၃၆၂) ဂှ် ဆက်သ္ပဒတဴအာ ဒၞာဲဂှ်ပၠန်တုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်တန်ခုဒ္ဒက (တန်ဍောတ်) ပၠန်ရ၊ သၞာံဂတ (၁၃၆၃) ဂှ် တန်တဴဒၞာဲဌာန်ပရိယတ်ဏံတုဲဟေင် လုပ်သွဟ်တန်ဒေါဝ်ရ၊ ၜိုန်ရဂွံအံင်ဇၞးကေတ် ပ္ဍဲဌာနသွဟ်လိက်ဂကောံနာနာကီုလေဝ် ပ္ဍဲပေဲါသှ်လိက်အလဵုသီဂှ် မ္ဒးကျအာရ။
သၞာံဂတ (၁၃၆၄) ဂှ် ကောန်ထပိုယ်အရိယ အာတ်မိက်ဂရင်ပတီ ကျာ်ဇၞော်အ္စာမောနေယျ (ဓမ္မကထိက) သွက်ဂွံပြံင်အာတန်တဴ ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီုရ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဟွံမိက်ကဵုပြံင်တိတ်ကီုလေဝ် ကောန်ထပိုယ်ပြံင်တိတ်အာတုဲ စိုပ်အာဘာ ဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီု ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒန္တသီလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)တုဲ ဆက်ကတ်အာတန် ဒေါဝ်ရ၊ သၞာံဂှ် အ္စာလိက်မဘိုင်ဖျေံဗ္တောန်ဒၟံင်ကရောံကျာ်ဇၞော်အ္စာဂမၠိုင်ဂှ် (၁) တၠဂုဏ်အ္စာ သီရိ၊ ဇာတိတံင်ပြင် (လၟုဟ်နွံပိုန် ဘာဇၞော်ပရိယတ္တိ၊ ဍုင်မတ်မလီု)၊ (၂) တၠဂုဏ်အ္စာ သောဘိတ၊ ဇာတိ ဍုင်လၟိုင် (ကောန်ကၟိန်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သီလာစာရ) (လၟုဟ်တန်တဴ ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိ ဍုင်မတ်မလီု)၊ တၠဂုဏ်အ္စာ သူရိယ၊ ဇာတိကွာန်ဘာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ (၃) တၠဂုဏ်အ္စာ ဥတ္တမ၊ ဇာတိဍုင်ဗိက် ဂမၠိုင်ရ၊ ကောန်ထပိုယ်အရိယလေဝ် တန်တဴပ္ဍဲဌာန်ပရိယတ်ဏံ ပွိုင်ၜါသၞာံတုဲ သၞာံ (၁၃၆၄) ဂှ် အံင်ဇၞးကေတ်တန်ဒေါဝ်၊ သၞာံ (၁၃၆၅) ဂှ် အံင်ဇၞးကေတ်တန်ဇၞော်ရ။
သၞာံဂတ (၁၃၆၆)ဂှ် ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်ဂှ် ဟိုတ်နူကျာ်ဇၞော်အ္စာဟွံဖျေံဗ္တောန်တန်ဓမ္မာစရိယဏီတုဲ ကောန်ထပိုယ်အရိယ မွဲဟာန်ကေုာံ သ္ကံရဲထပိုယ်မွဲဇကု နူကွာန်ဟံင်ဂါမ် မၞုံယၟု ထပိုယ်ကဉ္ဇန (ဘာသီ၊ကွာန်ဟံင်ဂါမ်)ဂှ် နကဵုအရီုဗင်တၠဂုဏ်အိန္ဒ (ဘာအသောကာရာမ၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်) ဂှ် ပြံင်အာစိုပ်ဌာန်ပရိယတ်မ္ဂး ဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကံဗိန် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒန္တကေလာသရ၊ အ္စာဖျေံလိက်သွက်တန်ဓမ္မာစရိယဂှ် ဒှ်တၠဂုဏ်အ္စာဝိသာရဒ (ဝိနယပါဠိပါရဂူ)၊ ဇာတိကွာန်ကြေဝ်ဏာ (လၟုဟ်နွံပိုန် ဘာဓမ္မစက်၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ)ရ၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် သၞာံတန်ဓမ္မာစရိယကၠာအိုတ်ဏံဂှ် ထပိုယ်အရိယ ဟွံအံင်ဇၞးကေတ်ဏီရ။
သၞာံဂတ (၁၃၆၇)ဂှ် ဂွံမိင်ကေတ်ပရိုင် ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်လေဝ် ညးစဖျေံဗ္တောန်တန်ဓမ္မာစရိယဏောင်ဂးတုဲ ထပိုယ်အရိယ က္လေင်ပြံင်ကၠုင်တန်တံ ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် မွဲလှေ်ပၠန်ရ၊ သၞာံဂှ် အ္စာဖျေံလိက်ဂမၠိုင် သ္အာင်အာနူကျာ်ဇၞော်အ္စာသီလာစာရဂှ် (၁) တၠဂုဏ်အ္စာသူရိယ၊ ကွာန်ဘာ၊ (၂) တၠဂုဏ်အ္စာ ဇဝန၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ (၃) တၠဂုဏ်အ္စာဓမ္မိက၊ ကွာန်ကုန်မိပ်ဇြိပ်တံမဒှ်ရ၊ သၞာံ (၁၃၆၇) ဂှ် ထပိုယ်အရိယၜိုန်ဂွံအံင်ကတ် မွဲ/ၜါပြကိုဟ်အကြာဂကောံသွဟ်လိက်ဂမၠိုင်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲပေဲါသှ်လိက်အလဵုသီဂှ် မွဲပြကိုဟ်မှ ဟွံစောဲ (ဟွံအံင်)ရ၊ သၞာံဂတ (၁၃၆၈) ဂှ် ဆက်တန်တဴကတ်လ္ၚတ်အာပၠန်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယကီု ပ္ဍဲပေဲါသှ်လိက်အလဵုသီကီု ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဓမ္မာစရိယ သီုပိပြကိုဟ်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံကောန်ကွးကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်ကၠုင်ညးမအံင်ဇၞးကေတ်သီုပိပြကိုဟ် မွဲဒမြိပ်ဓဝ် (တန်တဴဒၟံင်ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိတုဲ အံင်) ကိုပ်ကၠာအိုတ်မွဲဇကုရ။
တရဴကတ်ပညာဘာသန္တရ
တရဴကတ်ပညာဘာသန္တရ သွက်တၠဂုဏ်အ္စာအရိယဂှ် ဟီုဍာံဍာံတှ်ေ စနူသၞာံ (၁၃၆၆) ကၞောတ်သၞာံ အခိင်အလဵုသီသွဟ်လိက်တုဲ အကြာဂိတုစဲပသာ်တေံရ၊ သၞာံဂှ် လုပ်ပေဲါသှ်လိက်အလဵုသီ ပ္ဍဲဍုင်ဘာအင်တုဲ သီုဟွံစဴကွာန်မွဲသာ် သ္ကံရဲသဟဓရ်ပန်တၠ (တၠဂုဏ်သြဘာသ၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ တၠဂုဏ်ဝါရလင်္ကာ၊ ကွာန်ဝါကဝဲါ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တၠဂုဏ်ဝါသဝ၊ ကွာန်က္လအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တၠဂုဏ်အရိယ၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်) မိင်ပရိုင်မ္ဂး ဘာဓာတုမာလာပရိယတ္တိ ညးတံစပံက်ကဵုတန်ဗ္တောန်သ္ဇိုင်ဘာသာအင်္ဂလိက် သွက်သင်ပရိယတ်တံဏောင်ဂးတုဲ သ္ကံရဲညးပန်တၠက္သေံကၟဝ်ဂွံညးသ္ကအ်တုဲ အာကတ်လ္ၚတ်ဘာသာအင်္ဂလိက် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ၊ ၜိုန်ဂှ် လ္ၚတ်ဂွံ ပွိုင်မွဲဗ္ဂါပ်ဟေင် ဟိုတ်နူဟိုတ်နာနာသာ်တုဲ သ္ကံရဲညးပန်တၠကသေံဂွံညးသ္ကံ စ္ဍးတိတ်အာနူဘာဓာတုမာလာ စိုပ်အာကွာန်ဝင်သ္ပဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသဗၟံက်ဒဵုရ၊ ဂွံကၠုင်စိုပ်ကွာန်ဝင်သ္ပဝ်ဏံဂှ် ဟိုတ်နူသ္ကံရဲမွဲတၠကဵုပရိုင်မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ဝင်သ္ပဝ်ဂှ် အ္စာဗ္တောန်အင်္ဂလိက် (အ္စာဘာတန်တန်သၠုင် ကွာန်ဝင်သ္ပဝ်တြေံ၊ သ္ပလဝ်ခမီ) နွံမွဲဇကုရောင် မဒှ်ရ၊ စိုပ်ကွာန်ဝင်သ္ပဝ်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာဂှ်ကီု ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂ္ဇံဘာကီု ညးတံဒုင်တၠုင် ညးတံဗ္တောန်ကဵုနစေတနာပေင်င်ရ၊ ၜိုန်ဂှ် လ္ၚတ်ဂွံဘာသာအင်္ဂလိက် ပွိုင်ပန်တ္ၚဲဟေင် ဟိုတ်နူဟိုတ်နာနာတုဲ သ္ကံရဲညးပန်တၠ က္လေင်စ္ဍးတိတ်အာနူဌာန်ဂှ်ပၠန်တုဲ တရဴပညာဘာသန္တရ တၠဂုဏ်အရိယလေဝ် သ္ကုတ်အာဆဏံကၠာရ။
အံင်ဇၞးကေတ်တန်ဓမ္မာစရိယတုဲ သၞာံဂတ (၁၃၆၉)ဂှ် ထပိုယ်အရိယ ဖျေံစိုတ်ပိုတ်တ်သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ်ဘာသာအင်္ဂလိက်တုဲ မွဲဟာန်ကေုာံ သင်ပန်ဇကု (တၠဂုဏ်အ္စာဥတ္တမ၊ ဍုင်ဗိက်၊ တၠဂုဏ်အ္စာ စန္ဒိမာ၊ ကွာန်သၞေဟ်ဍုဟ်၊ တၠဂုဏ်အ္စာသက္က၊ ကွာန်ကအ်သက်၊ တၠဂုဏ်အ္စာဥတ္တရ၊ ကွာန်ကအ်သက်) ဂှ် ပြာပ်အာစိုပ်တန်တဴ ပ္ဍဲဘာသုခကာရီ ဍုင်ဗ္ဂေါ ဇရေင်တမ်ဇိုင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒန္တကောသလ္လ (B.A./M.A./အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) သွက်သ္ဂောံကတ်လ္ၚတ်ဘာသာအင်္ဂလိက်ရ၊ အဃောတန်တံလုပ်ဒၟံင်ဝှ် ပ္ဍဲဘာသုခကာရီ ဍုင်ဗ္ဂေါဂှ်ဟေင် ပရေင်ကလိုက်ကမဵုဍုင် ပေဲါထ္ၜးဆန္ဒဒစဵုဒစးကဵုအလဵုသီ (ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး-၂၀၀၇) က္တဵုဒှ်ရ၊ စိုပ်အခိင်လိုက်ဝှ်ဂှ် က္လေင်စဴဌာန်ဇာတိဇကုတုဲ တရဴပညာဘာသန္တရလေဝ် သ္ကုတ်ပိုတ်အာမွဲဝါပၠန်ရ။
သၞာံဂတ (၁၃၇၀) အခိင်တမ်သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အရိယ တိုန်မံင်တန်တဴ ပ္ဍဲဘာပြာသာဒ် ဍုင်လ္ဂုင် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒန္တနန္ဒောဘာသတုဲ ဆက်ကတ်လ္ၚတ်အာဘာသာအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲအကြာတန်ဗ္တောန်အ္စာဗမာတံ မပ္တံကဵု အ္စာ ဆရာဒွေး၊ ဆရာဉီးအောင်ဟိန်းကျော် တံ ပွိုင်ၜါဝှ်ရ၊ သၞာံ (၁၃၇၂) အခိင်တမ်သၞာံဂှ် ဂွံအရီုဗင်နူကဵုတၠဂုဏ်နူကွာန်ပါင်ကၟာမွဲဇကု (လၟုဟ်ရာံတိတ်)တုဲ တၠဂုဏ်အရိယ အာစိုပ်ဘာကွာန်ကြုင်ၚဴ (ကရပ်ကွာန်ဝင်က၊ ကွာန်ဝိဇ္ဇာဓိုရ်၊ ဍုင်သေံ) ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာသီရိဟံသာရ၊ သၞာံဂှ် သင်ကတ်လ္ၚတ်ဘာသန္တရကီု သီုကဵုသတ်ကတ်ပရိယတ်သေံမ္ဂး နွံ (၂၃) ဇကုရ၊ ဌာန်ဒတန်ဂှ် က္ဍန်ဂြက်မံင်တုဲ မ္ဒးကြေပ်မံင်အာညးသ္ကံအိုတ်ရ၊ တၠဂုဏ်အရိယ နူတမ်မူလ ၜိုန်ရရန်လဝ်သွက်ဂွံလ္ၚတ်လိက်အင်္ဂလိက်သက်က်ဟေင်ကီုလေဝ် ကာလအာစိုပ်ဘာကွာန်ကြုင်ၚဴဂှ် လိက်ပရိယတ်သေံကီု သီုဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဖျေံဗ္တောန်ကဵုတုဲ ဂွံကတ်လ္ၚတ်ကၠုင်ကီုရ၊ သွက်ပရိယတ်သေံဂှ် သၞာံဂှ် လုပ်သွဟ်တန်မူလတုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်လဝ်ကီုရ၊ အခိင်လိုက်ဝှ် တၠဂုဏ်အရိယ က္လေင်စဴဌာန်ဇာတိတုဲ ဇူတဴမွဲခဏပၠန်ရ။ သၞာံဂတ (၁၃၇၃) အခိင်တမ်သၞာံဂှ် ဂွံအရီုဗင်နူတၠဂုဏ်သြဘာသ၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်တုဲ အာစိုပ်ဌာန်ကောန်ဒှ်ဒဒိုက်ကောန်ဂး (Nupo Refugee Camp) နွံအကြာပယျဵုသေံကဵုဗမာတုဲ ဂွံကတ်လ္ၚတ်ကေတ်ဘာသာအင်္ဂလိက်ဇပ်ပ်ဍပ်ပ် ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ် ပ္ဍဲဇရေင်အ္စာ Mr. George (ကရေင်)၊ အ္စာ မျေတ်တာန် (ဇာတိကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်)တံ ပွိုင်ထပှ်ဂိတုရ။
သၞာံဂတ (၁၃၇၄) ဂှ် အာတန်တဴ ပ္ဍဲဘာပညာဒိပ္ပ (ဘာပ္ၚ)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝါရ (ဇာတိကွာန်ပ္ၚ)တုဲ သၞာံဂှ်ဟေင် လုပ်သွဟ်ပေဲါသှ်လိက် သွက်အထံက်အပင်တရဴကတ်ပညာ ဍုင်သီရိလင်္ကာ နူကဵုဂကောံထံက်ပင်သင်ကတ်လ္ၚတ်ပညာဘာသန္တရ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်ရ။
တရဴကတ်ပညာ ဍုင်သီရိလင်္ကာ
ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်လာပ်ကတ်ပညာ ပ္ဍဲဂကောံထံက်ပင်သင်ကတ်လ္ၚတ်ပညာဘာသန္တရ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ သၞာံဂှ်ဟေင် (ခရေတ် ၂၀၁၃၊ဂိတုဂျနဝါရီ၊တ္ၚဲ ၂၄) ဂှ် နကဵုအထံက်အပင် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာဓမ္မစက် ဟံၚ်ဂါမ်၊ ကွာန် မွဲဟာန်ကေုာံ ဒါယကာဘာ ကောန်ကွာန်ဟံင်ဂါမ်ဂမၠိုင်ကီု နကဵုအထံက်အပင် ဂကောံထံက်ပင်သင်ကတ်လ္ၚတ်ပညာဘာသန္တရ ဍုင်လ္ဂုင်ကီု နကဵုအထံက်အပင် အ္စာ မွဲဟာန်ကေုာံသ္ကံရဲသဟဓရ်ဂမၠိုင်တုဲ ဂွံကၠုင်စိုပ် ဍုင်သီရိလင်္ကာရ။ စိုပ်ကၠုင်ဍုင်သီရိလင်္ကာဏံတုဲ နကဵုအရီုဗင် ဥက္ကဌဂကောံသင်မန်ကတ်ပညာသီရိလင်္ကာ တၠဂုဏ်အ္စာကေလာသ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင်ကီု၊ တၠဂုဏ်အ္စာသူရိယကုမ္မာ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်ကီု သီုကဵုအရီုဗင်ဂကောံသင်မန်ကတ်ပညာဍုင်သီရိလင်္ကာ (သၞာံဂှ်- ၄၃ ဇကု)ကီု တၠဂုဏ်အရိယလေဝ်ဂွံတန်တဴ ပ္ဍဲဘာမကုဋာရာမ ဍုင်ကောလမ္ဗတုဲ ဂွံကတ်လ္ၚတ်အာတန်မဟာဝိဇ္ဇာ (M.A.) ပ္ဍဲဘာ Postgraduate Institute of Pali and Buddhist Studies, University of Kelaniya ရ၊ သၞာံဂှ်ဟေင် နကဵုဇၟန်လိက်သုတေသနမ္ဂး Theory of Kamma in Theravāda Buddhism in relation to its misconception ဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်တန်မဟာဝိဇ္ဇာရ၊ သၞာံဂတ (၂၀၁၄) ဂှ် ရန်ကဵုသ္ဂောကတ်လ္ၚတ်နဲပညာသုတေသနတုဲ ပြံင်အာစိုပ်ဘာတက္ကသိုလ် University of Peradeniy, ဗ္ဒဲါဍုင် Kandy တေံတုဲ ဆက်တိုန် တန် Master of Philosophy ရ၊ သၞာံဂတ (၂၀၁၅) ဂှ် က္လေင်ပြံင်ကၠုင် ဘာ Postgraduate Institute of Pali and Buddhist Studies, University of Kelaniya, Colombo ဏံတုဲ စက္လောန်သုတေသန သွက်တန် Master of Philosophy ရ၊ ဟိုတ်နူပရေင်အခက်အခုဲနာနာသာ်တုဲ စိုပ်သၞာံ (၂၀၁၆၊ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရီ၊၁၆)မှ ဂွံလုပ်စရင်ကွးဘာ (registered) ပ္ဍဲ PGIPBS နဒဒှ်ကွးဘာ Master of Philosophy မွဲတၠရ၊ သၞာံ (၂၀၁၇၊ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရီ) ဂှ် ဂွံအခေါင်သၠုင်ပတန်ကဆံင် (upgraded) ကွးဘာတန်ပါရဂူ (Ph.D)တုဲ သၞာံ (၂၀၁၉၊ ဂိတုဂျူလာင်) ဂှ် ကၠောန်လိက်သုတေသန ပြကိုဟ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜးကုဘာတက္ကသိုလ်ရ၊ စိုပ်သၞာံ (၂၀၂၀၊ ဂိတုဂျူလာင်) မှ ဘာတက္ကသိုလ်တေံ စၟဳစၟတ်လိက်ပြကိုဟ်သုတေသနတုဲဒှ်တုဲ က္လိဂွံတဆိပ်ကြာဓမ္မပါရဂူ (Ph.D) နကဵုလိက်ဇၟန်သုတေသနမ္ဂး Saṅgha Reformation and Establishment of Kalyāṇī Sīmā as Reflected in Mon Sources ရောင်။
ရေင်တၠုင်ဖိုလ်
သၞာံ ၁၃၆၄၊ ၁၃၆၅ ဂှ် ကေတ်တာလျိုင်ဗ္တောန်လိက်မန်ဥတုက္ညင် ပ္ဍဲကွာန်ဟံင်ဂါမ်(ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု) ပွိုင်မွဲသၞာံ သၞာံ ၁၃၇၃ ကေုာံ ၁၃၇၉ ဂှ် ပံက်ဗ္တောန်တန်ဗ္တောန်သ္ဇိုင်ဘာသာအင်္ဂလိက် သွက်ကွးဘာတန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဘာဓမ္မစက် ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ပွိုင်ၜါသၞာံ စိုပ်ကၠုင်သီရိလင်္ကာတုဲ ပ္ဍဲဂကောံသင်မန်ကတ်ပညာသီရိလင်္ကာဂှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌဂကောံ ပွိုင်မွဲသၞာံ၊ နဒဒှ် သ္ကိုပ်ကေင်ကာ (၁) ပွိုင် (၂) သၞာံ၊ နဒဒှ် ညးဂိုင်သြန်(၂) ပွိုင်မွဲသၞာံ ကေင်ကၠောန်ကၠုင်လဝ်နွံရ၊ အခိင်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သီရိလင်္ကာ အကြာကတ်ဒၟံင်ပညာဇကုဂှ် သွက်သင်မန်လ္ၚဵုဂမၠိုင် ကေင်ဖျေံဗ္တောန်လဝ် သဒ္ဒါအင်္ဂလိက် နဲကဲကၠာဲဘာသာအင်္ဂလိက် နဲကဲချူလိက်အင်္ဂလိက် နဲကဲသ္ပသုတေသန တံ ပွိုင်မသုန်သၞာံရ၊ သွက်သင်မန်ကတ်ပညာတံဂွံဒှ်အထံက်အပင်ဂှ်လေဝ် လိက်သဒ္ဒါအင်္ဂလိက် မၞုံယၟု A Handbook of English Grammar နိဿဲကေတ်ကဵုလိက်သဒ္ဒါအင်္ဂလိက်တၞဟ်ဟ်တုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ်နွံရ၊
လိက်ပရေင်နကဵုဘာသာမန်ဂမၠိုင် မပတံကဵု - ၁။ အတ္တဟိတ ကဵု ပရဟိတ (မဂ္ဂဇြေန် လျးကျာ်သြဳ) ၂။ ကောန်ၚာ် (အနာဂတ်မန်) ၃။ ၚိတ်မံင်ပိုယ် နကဵုဝေါဟာ “မြန်မာ” (website: ) ၄။ ဝေါဟာမ္ဂး သမဏ ဗြဟ္မဏ ၅။ ဝေါဟာမ္ဂး သင်္ခါရ ၆။ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေင်ဇၞော်မောဝ်ဂကူဂှ် တးပဲါကၠေံကဏ္ဍခမီသင်မန်တံ ထေက်ယျဟာ