cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဓမ္မစက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ဂလာန်နိဒါန် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသာရဒ လိက်အုပ်ဓမ္မာစရိယသိၚ်္ဂီ
ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်အခါကာလလၟုဟ် ဖျေံကၠုၚ်လိက်တန်ဓမ္မာစရိယကၠးကၠးရ ရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ်ပေၚ်တဴ ၂၅ သၞာံဒှ်ရ။ ကောန်ကွးဗက်လိက်ဗွဟ်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ်လေဝ် ခါရတိုန်လိက် ဒးဗက်ချူဒၟံၚ်တၚ်ဏှ်ဇၟာပ်ပ်သၞာံဂှ် အခိၚ်လေဝ်အိုတ် သီုမဒှ်လၟောၚ်လၟေတ် ဟိုတ်မ္ဒးဒုၚ်စသိုၚ် ရဴသာ်ဝွံရ စပ္တံနူ ၁၃၆၄ သၞာံဏအ်တုဲ ကောန်ကွးတအ် ညံၚ်ဂွံဗၠးဒဒိုက်ဗက်ချူတၚ်ဏှ်ညိဂးတုဲ နူကဵုတမ်လိက်မူအပြောံဂှ် တက်ပ္တိတ်လိက်ကၞပ် လိက်ပြကိုဟ်မ္ဂး ဒးရးသာန်ရောၚ် ဖျေံတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်စိုတ်တုဲ ချူဇန်တဴရ။
ရုပ်ရဴပြကိုဟ် ညံၚ်ဂွံမံက်တိက်ကၠုၚ် နဒဒှ်လိက်အုပ်ဂှ် နာဲအဂ္ဂဓမ္မကေုာံနာဲအိန္ဒသာရတအ်ကေတ်တာလျိုၚ်ရေၚ်တၠုၚ် ပ္ဍဲပရေၚ်စက်တက်ကောန်ဗျူတာကေုာံပၠူလိက်ကဝ်ပဳပရေန်တာကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂါမ်သရုၚ်ကၠုၚ်တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ခက်ခုဲနာနာသာ်တုဲ ရုပ်ရဴပြကိုဟ်ဝွံ မံက်တဴကၠုၚ်ဗွဲမမိပ်မြဟ်စိုတ်ရ။
လၟုဟ်ဝွံ ၜိုန်ရဖျေံလဝ် တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ချူခၞံဒၟံၚ်ပြကိုဟ်ဏအ်ဂှ် ဆအယာံမာတ်အသဝ်ဂုဏ်နွံချူခၞံလဝ်ကီုရောၚ်၊ ဇၟာပ်နာနာဍိုက်ပေၚ်ထိမြတဴရောၚ်ဂှ် ဟွံဂံၚ်ကေတ်တာလျိုၚ်ရ။ ပြကိုဟ်ဝွံ ပ္ဍဲအရာမခၞံသိုၚ်ပ္တန် စမြိုၚ်ပရိယတ္တိသာသနာဂှ် နဒဒှ်အရီုအဗၚ်၊ အထံက်အပၚ် ဍိုတ်မွဲမ ဗတဳမွဲကေမ် ဍာ်မွဲဗြံက် ဒှ်တဴဍာံဍာံဏောဝ်ဂှ် လျုၚ်ပတှ်ေကေတ်ရ။ အခိၚ်အခါလၟုဟ် ပ္ဍဲအကြာပရေၚ်ထတ်ယုက်ဟွံဍိုက်ပေၚ် အကြာကမၠောန်ထုဲ၊ ဝါတ်ဂါတ်ခက်ခုဲတဴနာနာသာ်ဂှ် ဟွံဒှ်ညံၚ်ဂွံဒှ် ကေတ်အခိၚ်တုဲ နကဵုဇဲလွဳဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ချူခၞံပတိတ်သွက်ကောန်ကွးကတ်လိက်တအ်ရ။
ပြကိုဟ်ဓမ္မာစရိယသိၚ်္ဂီဝွံ ချူခၞံမာန်ဂှ် နကဵုအသဝ်ဂုဏ်အစောံစရာဲဂမြၚ်ညာဏ် ညးချူခၞံပြကိုဟ်ဏအ်ဟေၚ် ချူခၞံလဝ်ဟွံသေၚ်ရ။ နိဿဲဗဒဲါဂွံလဝ် အာဲပညာနယ်ကဲ နူကဵုအစံၚ်အာစာဂမၠိုၚ်မပ္တံကဵု -
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ဖဴၜဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာဖဴၜဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၈ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကလအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကလအ်(Kalawt၊ ကလော့)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကလအ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၇။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကလအ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၂၈၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၂၅၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၅၃၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒစိတ်တိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဒစိတ်တိုင်(Koemaing၊ ကိုးမိုင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဒစိတ်တိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၄၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဒစိတ်တိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၉၉၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၇၉၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၇၈၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပှ်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပှ်ထဝ်
ဘာပှ်ထဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပှ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၂၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လိက်ခၞိၚ်ကျာ်သၚ်လာန်၊ ဍုၚ်မတ်လမၠီု
လိက်ခၞိၚ်ကျာ်သၚ်လာန်၊ ဍုၚ်မတ်လမၠီု
၁။ တိလလောက်ပိ ပပရိနိဗ္ဗာန် ၜါလ္ငိမ်ဒပဟ်စောဟ်စၞာမ် တရဴဂတု ၜါစောဟ်ၜါတ္ငဲ ကလိအာတုဲ၊ ပ္ဍဲဂတုမြိက္ကသိုဝ် ဒပဟ်မမံက် တ္ၚဲသောက် လက်မကဝ်၊ သၟီမွဲမဟိမုသိင်ဂသူရ မပ္ကင်ရင်တဴ ဍုင်မဟ်လမ္လိုမ်၊ မွဲကိုတ်တရဴလက္က်ကသာပ် သလးတုဲ၊
၂။ မသောန်ဂနိင်ဝေါအ်။ နအနုဘဴကုသိုဝ်ဝွံအ် ဗြဲပ္ဍဲကာလ၀ဿကာလဥတု ကိုဝ်ဂူတဴဒမ္လိညိ။ သၟိင်ဂမ္လိုင် တိဇနောက် ပဗွဲဓဝ် ကိုဝ်ပပ္ကင်ရင်တဴညိ။ သတ်ဂမ္လိုင် ပ္ဍဲရတ်ပိ ကိုဝ်င်္သ္ဇုတဴဒမ္လိ၊ မလှိင်တဴ ပ္ဍဲကုသိုဝ် မနွံတံဍေဟ်ဒါန် ကိုဝ်ဒဟ်တဴဒမ္လိညိ။
၃။ ကာလေ၀ ၀ဿန္တု သဒါ ပယောဒါ။ ဓမၞေန ပါလေန္တု မဟီမဟိန္ဒာ။ သတ္တာ၀သန္နာ ရတနတ္တယသၟိံ။ ဒါနာဒိ ပုညာဘိရတာ ဘ၀န္တု။ သဒါ ရက္ခန္တု ရာဇာနော။ ဓမၞေနေ၀ ဣမံ ပဇံ။ နိရတာ ပုညကမၞေန။ ဇောတေန္တော သတ္ထာ သာသနံ။ ဣမေစ ပါဏိနော သဗ္ဗေ။
၄။ သဗ္ဗဒါနိရုပဒ္ဒဝါ။ နိစ္စံ ပဏျာနသပ္ပါ။ ပပ္ပေါန္တု အမတံ ပဒံ။ သက္ကရာတ် ၈၈၉။ ခေမာ၀။ သၟီမပ္ကင်ရင်ဍုင်မဟ်လမ္လိုမ် မလောန်အာတုဲ မဂေါအ်ပတလယာန်စိင် ညံင်သၟဳသိင်ဂသူရ မပ္ကင်ရင် မဟ်လမ္လိုမ် ဟမွဲ။
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကအ်လကုတ်လတူ
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကလျာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝါပူ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာဝါပူ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါယမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မန်အံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၇၊ ၀၄
ကောံဓရီု သွက်ဂွံဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ဂျူလာင် ၄၊ ၂၀၂၀ အခိင် ၁၉း၀၀ - ၂၀း၀၀ (အခိင်လ္ဂုင်) နကဵု Zoom (ဝဳဒဳယဝ် ကောန်ဖရေန်)။
လိက်ဘိက်
လိက်ဘိက်ပၟိင် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ကိစ္စ ဒက် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန် ယွံ ညးစိုတ်မလုပ်စ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဝေါဟာရမန်တအ် ညးဂမၠိုင်အဴ
ပ္ဍဲကဵု ဂိတု ဂျောန် ၁၃၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ပိုယ်တအ် ကောံဓရီုတုဲ ညးမတိုန်စိုပ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် စှ်ေစိုတ် သွက်ဂွံပံင်တောဲကၠောန်အာ ပ္ဍဲ ကမၠောန် သုတေသန ကေုာံ ခၞံဗဒှ် အရေဝ်ဝေါဟာရမန်ဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုယ် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်မွဲ သ္ဒးဒက်ပတန်လဝ် ကြိုက်တန်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ဗီုလဵု မဂွံဒက်ပတန်ဂှ်လေဝ် ချပ်ဂၞန်လဝ် ဗွဲအပြောမ်ညိညကီုရ။ သွက်ဂွံ ဆက်ဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂတတုဲ မိက်ဂွံကော်ဘိက် ကောံဓရီု နကဵု ဝဳဒဳယောကန်ဖရေန် မွဲဝါပၠန် အတိုင်အစဳအဇန် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
က္ဍိုပ်လိက် ကောံဓရီု
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောဝ်လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်
စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ အခိင်
၄ ဂျူလာင်၊ ၂၀၂၀ အခိင် (ဍုင်သေံ - ၁၉း၃၀၊ ဍုင်မန် - ၁၉း၀၀၊ ယူရောပ် (ဒိန်မက်) - ၁၄း၃၀၊ အမေရိကာန် (အေန်ဒဳယာန်နာ) - ၀၈း၃၀) လလအ် ကောံဓရီု ပွိုင် ၉၀ မိနေတ်။ ဒၞာဲ (Video Conference, Zoom) Meeing ID & Links တ္ၚဲကြပ်တေအ် ပလံင်ကဵုရောင်။ (ID 5957281379)
ဒတောဲ
မူအပြောမ် သၞောဝ်အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်။ စၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီု အလန်လက်ကရဴ အိုတ် (၁၃-၀၆-၂၀၂၀)
ကောံဓရီု
(တင်စၟတ် ယၟုမၞိဟ်မတိုန်စိုပ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ်နွံရ။ တုဲပၠန် ကောံဓရီုလပံက်တြင်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ဟွံဒှ်ဒၟံင် ဒတန်။ ကောံဓရီုဝွံ သီုဗလးလဝ် လမ္လတ် (live) နကဵုမုက်လိက်ဝှုက်ဗော် တရဴအအာ ကီုတုဲ မၞိဟ်ၜိုတ်မွဲကၠံတၠ ဗဵုဒၟံင်ကီုရ။)
ကဏ္ဍ မချပ်ဂၞန်
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောဝ်လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန် (ဗီုမဂွံဒက် ဂကောံ)
လညာတ်ဂမၠိုင် မဆေင်ကဵု လဒက်ပတန်ဂကောံ
နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ - ပသောင်ကလး ဗီုမဒက်ပတန် ဂကောံ။ ဒုင်သဇိုင် ကုသွဟ် နူကောံဓရီု မတုဲကၠုင်တုဲ ဗီုပြင် လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ်ဏအ်ဂှ် ပါဲနူ ကောန်ဂကောံ ကေုာံ ဒါရာ်တာမွဲတၠတုဲ ဇၞော်ဖလှဲပတိုန်လဝ် ဂကောံဗောဒ်ဂမၠိုင်။ ဂကောံဗောဒ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုမၞိဟ်စၞး နူဌာန၊ ဂကောံ၊ ကေုာံ နကဵု ပူဂိုလ်တၠပညာ၊ တၠဓန၊ ကေုာံ ညးမၞုံကု ကြဳဇှ် အယောဂုဏ်တအ်ရ။
နာဲဗညာအံင် - ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဗောဒ်ဂှ် ကလေင်ရုဲစှ်ပတိုန် ညးပၠတရဴကမၠောန်/ သဘာပတိ မၞိဟ်ၜိုတ်မသုန်တၠ။ ဂကောံညးပၠတရဴကမၠောန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မပကင်ရင် မင်မဲအာ ဂကောံ။
နာဲသုန်ဓန် - ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဗောဒ်ဂှ် ညံင်ဂွံပါလုပ် နူကဵုဌာနနာနာ၊ ဂကောံနာနာဂှ် ပံက်လဝ်ကဵုတြင်။ ဆဂး မၞိဟ်ကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် ဒးဒှ်မၞိဟ် ဂကောံသုတေသနတအ်ဂှ်ရ။ ဒါရာ်တာဂှ် ဒးကၠောအ်ဍ ကဵု ဂကောံဗောဒ်ဂှ်ကီု သီုကဵု ဂကောံသုတေသနဂှ် ယဝ်ရဒှ်မာန်မ္ဂး ခိုဟ်။ ဂကောံဗီုဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သေံ ညးကဵုလဝ်ယၟု “ရာဇ်ပဏ္ဍိတ်သဓာန်” မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဂကောံတၠပညာသၟိင်ဨကရာဇ်တုဲ သဘာပတိဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဨကရာဇ်တုဲ အဝဵုသြဇာဂကောံစိုပ်တရဴ။ နကဵုပိုယ်လေဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသဘာပတိဇၞော်အိုတ်ဂှ် ကလိဂွံ ညးမနွံကဵု အယောဂုန်ဇၞော် နူကဵု ဍုင်မန်ပိုယ်တေအ်မ္ဂး ခိုဟ်ဂၠိုင်ရ။
နာဲရတ်ဂကူ /အစာဇြေ - ဒးဂၞပ် လတူလညာတ် မပံက်လဝ်တြင် ပ္ဍဲဂကောံဗောဒ်၊ ပ္ဍဲကဵုဗောဒ်ဂှ် ယဝ်ရမၞိဟ်ဂၠိုင်မ္ဂး ဒးစွံလဝ် မၞိဟ်အာက္ဍိုပ်၊ မဒှ်မၞိဟ်မကဵုကသပ်၊ မဒှ်မၞိဟ်မပၠတရဴ။ ဥပမာ ကာလ ဒါရာ်တာ ပတိုန်လိက်ဒုင်စဳရေင်မ္ဂး ပအဓိက ကုမၞိဟ်မအာက္ဍိုပ်တအ်တုဲ ပတိုန်ဒုင်စဳရေင်။ နကဵု ဂကောံပၠတရဴဏအ် ကလေင်ပကင်ရင်အာ ဒါရာ်တာ (ဝါ) ဂကောံ။ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသဘာပတိ/ညးပၠတရဴဂကောံ မၞိဟ်မစိုန်သကီု လပါ်လိက်အရေဝ်ဘာသာမန်တအ်လေဝ် ဒးနွံကီု၊ ကာလဂှ်ဟေင် ညးတအ် ဂွံပၠတရဴ ကေုာံ မင်မဲဂကောံမာန်။
ကိစ္စဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်
နာဲရတ်ဂကူ/အစာဇြေ - အရေဝ်ဝေါဟာရမန်ဂှ် ဂၠိုင်တိုန်ဒၟံင်ဟွံသေင် အောန်စှ်ေဒၟံင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ကမၠောန် အေန်သတဳကျုတ်ဏအ် ပိုယ်ဒးဖန် ညံင်ဂွံဗၟံက်ရုပ်ရဴပြဟ်ဟ်။ သၞောဝ်ဗီုလဒက်ပတန်ဂကောံဂှ် ရံင်ကဵုအကာဲအရာတုဲ ဆက်ဗပေင် ပလေဝ်ဗက်အာ။ ပ္ဍဲကဵုပိုယ်လေဝ် ဂကောံကၠာဲဘာသာ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ဒးနွံမွဲ။ ကာလဂှ်ဟေင် ဝေါဟာရမန် ဂွံလှဲလးကၠုင်။
တၠဂုန်ကေလာသ - တၞဟ်န ကမၠောန်ဂွံစိုပ်တရဴပြဟ်တုဲ မိက်ဂွံရုဲစှ်ပတိုန် ဒါရာ်တာ ပြဟ်ဟ်။ ကာလဂှ်ဟေင် ကမၠောန်ဂွံမံက်တိုန်ပြဟ်ညိ။ (လတူလညာတ် တၠဂုန်ကေလာသဂှ် နာဲဗညာအံင်၊ နာဲရတ်ဂကူ၊ နာဲကြက်ဂကူ၊ နာဲတိထဝ်၊ တုပ်စိုတ်)
တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂမၠိုင်
စပ်ကဵု လဒက်ပတန်ဂကောံဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဗောဒ်ဂှ် ဒးနွံကဵု ဂကောံသဘာပတိ မသုန်တၠ။ ဂကောံသုတေသန(တအ်)ဂှ် နွံကဵု ဒါရာ်တာမွဲတၠ။ နကဵု ဒါရာ်တာဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဆက်စၠောအ် ဗ္ဂေတ်စက် အကြာဂကောံၜါ ညံင်ဂွံဒှ်မွဲဒြဟတ်။
ရုဲစှ် ဒါရာ်တာ - ညးမတိုန်စိုပ်တအ် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ ခပတိုန် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ နဒဒှ် ဒါရာ်တာ စဵုကဵုစိုပ် ကောံဓရီုဇၞော် အခိင်ဂတတေအ်။
ပါဲနူဂှ်ပၠန် ညံင်ဂွံချပ်ဂၞန် ပ္ဍဲသွာင်ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန် ဥပမာ သွာင်တြာဲဘာသာ၊ ဂကောံသုတေသနဝေါဟာရမန်၊ သွာင်ခၞံဝေါဟာရမန်။
ဂလာန်တင်ဂုန်
-	ကောံဓရီု နကဵု Zoom ဝွံ နူကဵု တရဴအအာ ဒုင်လဝ်ပစ္စယ်။
ညးမချူစၟတ်သမ္တီကောံဓရီု
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ
ကဏ္ဍ:အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်
တိဿ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာကျာ်သြဳမန် ဍုင်လ္ဂုင်
ဘဒ္ဒန္တတိဿ မဟာထေရ်ဝွံ ဒှ်နွံပိုန် ဘာကျာ်သြဳမည် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ကေုာံ ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ မဟာယျေန်မွဲဇကုတုဲ ဒှ်ညးမပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲအရာမသြိုင် ကျာ်သာသနာ ၂၅၀၀ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်၊ တုဲပၠန် ညးမၞိဟ်မအာတ်မိက်ကၠုင် ညံင်သင်မန် ဂွံအခေါင်သှ်လိက်ပရိယတ္တိ နကဵုဘာသာမန် ပ္ဍဲအလဵုအသဳတုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် တိုက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာကျာ်သြဳမည်ဂှ်ရ၊၊
ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ ကတ်ပညာ
ဘဒ္ဒန္တတိဿ မဟာထေရ်ဝွံ ပ္ဍဲဘဝကောန်ၚာ်ဂှ် ယၟုညး မာံထောန်ယေန်၊ ယၟုမအံက် နာဲယှိုဲသေန်၊ မိအံက် မိလှမေန်၊၊ ညး ကတဵုဒှ်မှိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ပရာင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ကောန်မွဲမိ မနွံမသုန်တၠဂှ် ဒှ်ကောန်ဂၠု (ကောန်ဇၞော်)၊၊ ပၞောဝ်ကောဒေအ်တအ်ဂှ် ဆညးမွဲဟေင် ကတဵုဒှ်မှိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ပရာင်၊ ဒေံညးမှိဟ်တြုဟ်မွဲတၠ မှိဟ်ဗြဴပိတၠဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ပါင်ကၟာအိုတ်ရ၊၊
ပထပိုယ် ပ္ဍဲဘာကအ်ကြုက် ကွာန်ပါင်ကၟာတုဲ အာပခမဳ ပ္ဍဲဘာဂြိုဟ် ဖအံက် စတမ် ကတ်လိက်ပရိယတ္တိ နူဘာဂှ်တုဲ ဗွဲကြဴ ကတ်ပ္ဍဲဘာခတောန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊၊ ညးအာကတ်လိက် ပ္ဍဲတကအ်သိင်ဃိုရ်၊ ကလေင်စဴ နူ ဍုင်သိင်ဃိုရ်ဂှ်တုဲ တန်တဴ ပ္ဍဲဘာကျာ်သြဳမည် ဂၠံင်တိုန်ကျာ်စေတဳလဂုင် ဒိုဟ်ဗမံက်၊၊ အခိင်ဂှ် ကျာ်ဇှော်ကုသလ မဟာထေရ် (ကွာန်ဒဵုကြေဝ် တကအ်ခၟိုင်) ဒှ်ကျာ်ဇှော်၊ အစာဓရ် တၠဂုန်အစာဥတ္တမရမ္ဘ (ကွာန်ကၟာဝက်)၊ အစာလိက် တၠဂုန်အစာပါလတိ (ကွာန်ကၟာဝက်)၊ တၠဂုန်အစာ ဘာကွာန်တာ ကေုာံ ခမဳသင်အစာလိက်မန်ဂမၠိုင် ကၠောန်ဗဒှ်တိုန် ဘာပါဠိတက္ကသိုလ် သှ်ပတဴ လိက်ပတ်ပရိယတ္တိဗုဒ္ဓသာသၞာ ပြကတ်ကၠုင်အခိင်တေအ်ရ။
ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
တၠဂုန်အစာတိဿ ဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန် ကလောန် မဒှ်အရာဝတ္ထုရုပ်ကီု သီုကဵု ကလောန်မဒှ်နာမ် ဟွံညာတ်ကေတ် နကဵုမတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ရ၊၊ ပၞောဝ် ကလောန်ညးဂွံဗမံက်ကၠုင် ရုပ်ရဴလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဥပမာ မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒက်ပ္တန် ကျာ်စေတဳအဒေါဝ်သာသၞာ (၂၅၀၀)၊ ချဳဓရာင် ပ္ဍဲဂကောံသင်မန်သာမဂ္ဂဳ နဒဒှ် ညးညးရေင်တၠုင်ဖိုလ်၊၊
စပ်ကဵုပရေင်သှ်လိက်ပရိယတ္တိ (ပထမပြန် ပညာရေးအဖွဲ့) ဂှ်လေဝ် ဗွဲကၠာတေအ် နွံဆ ဘာသာဗၟာ မွဲဘာသာဓဝ်ဟေင် ဘာသာမန်ဂှ် ဂကောံဂိုဏ်ညးကုညး သှ်ကေတ်တ်ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက် အလဵုအသဳဥူနုဂှ် ခမဳသင်မန် ကေင်ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်ကီုလေဝ် ဟွံကလိဂွံအခေါင်၊ ကာလဂှ် တၠဂုန်အစာတိဿ ပတိုန်ထၜးဂလာန် သွက် ခမဳသင်မန်ဂမၠိုင် ဂွံသှ်လိက်ပရိယတ္တိ နကဵုဘာသာမန် နွံကၠုင်ကီုရ၊၊ စနူအခိင်ဂှ်တုဲ အလဵုသဳဗၟာတအ် သ္ပကၠုင် စၟတ်သမ္တီ ကဵုခမဳသင်မန်တအ် ဗမံက်ရုပ်ရဴ သှ်လိက်ပရိယတ္တိမန် (ပထမပြန် ပညာရေးအဖွဲ့) ရ၊၊ ဆဂး ဗွဲကြဴဏအ် ကာလအလဵုအသဳတအ် ညာတ်ကေတ် ခမဳသင်မန်လ္ၚဵုဂှ် ၜိုန်ရ လုပ်သှ်လိက် ပ္ဍဲဝိုင်ပထမပြန်မာန်ကၠာရလေဝ် လိက်ဗၟာလေဝ် ဟွံလေပ်ဂှ်ရ ညးတအ် ထပ်စုတ်ဘာသာဗၟာ မွဲဘာသာပၠန်ဂှ်ရ ခမဳသင်မန်တအ် ဗက်ဆဝ်ဗ္ၚုဟ် ကဵုခမဳသင်မန်တအ် သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံဗကပ်ဗဗေင် လ္ပသှ်လိက်ပထမပြန်ဂှ်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ခမဳသင်မန်ဂိုဏ်ယှိုယ်ကျေန်၊ မဟာယေန်တအ် ဆက်သှ်အာဒၟံင်ဂှ်တုဲ ခမဳသင်မန် ညးဗကပ်လဝ်ဗဗေင်တအ် ဟွံပေင်စိုတ် ကဵုတၠဂုန်အစာတိဿရ။
စပ်ကဵု ရေင်ဍုင်ကွာန်ဂကူမန်ပၠန်လေဝ် ကျာ်ဇၞော် ဘာကျာ်သြဳမည် အစာတၠကုသလ ဒှ်တမ် ၜိုန်ဟီု ဒှ်ဘာပါဠိတက္ကသိုလ်ကီုလေဝ် ကွေဟ်ဟ်ဂှ် ညံင်ကဵုဒှ်ဒၟံင် ဘာတက္ကသိုလ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်မွဲကီုရ။ အခိင်ကၠာ နေဝေန် ဟွံဂွံသီအဝဵုဏီတေအ်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် (အစာဖဝ်ချဝ် အစာအံင်ထောန်တအ် အာကၠုင်လုပ်တိတ်ဒၟံင် ဘာကျာ်သြဳမည်ဂှ် ဒှ်မံင်ညံင်ရဴရုင်ဗော် ရဲပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တအ် မွဲကီုရ၊၊ နေဝေန် သီအဝဵု ဝန်ဇၞော် နာဲအံင်ထောန် ဒးထံင် ဗွဲကြဴ ကျာ်ဇှော်ကုသလ ကေုာံ အစာဓဝ်တၠဂုန်အစာဥတ္တမရမ္ဘလေဝ်ဒးထံင်တုဲ တလဂုန်အစာတိဿ မင်မဲထိင်ဒဝ်ကၠုင် ဘာပါဠိတက္ကသိုလ် သီုကဵုဂစာန်ကဵု ညံင်ဂွံကဵု ကျာ်ဇၞော်ကုသလ တၠဂုန်အစာဥတ္တမရမ္ဘတအ် ဂွံဗၠးတိတ်နူထံင်ရ၊၊
ကျာ်ဇၞော်အစာတိဿဝွံ ဒှ်ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳတအ် မရှ်ေသှ်ေရဴဂဴမွဲဇကုတုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲတၟေင် ဗီုကဵု ကာကုသိုလ်မ္ၚဵုထပ်တဲ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ကဵု မာ်ကေလ်အေဝ်ရေတ်ဂှ်လေဝ် ကျာ်ဇၞော်ဂွံဒုင်နိမန် သွက်ဂွံကဵုပိုန် စရိုဟ်ဍာ်၊ ကာလဒဝ်ခေန်ကျဳ မိအံက် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မစုတိဂှ်လေဝ် လမျီုတိတ်အာ ဂတမုက် ကျာ်ဇၞော်အစာတိဿဝွံရဖ၊၊ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ဗဂိန်ကဵု ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ် ကုကျာ်ဇၞော်တုဲ ကျာ်ဇၞော် ပအပ်ကဵု ဒဝ်ခေန်ကျဳ ကဵုညးရပ်လဝ် ရုပ်ကျာ်တြဲတုဲ လမျီုတိတ်အာ ကာလဂှ်ရ၊၊
ကၞောတ်ဘဝ
ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ကာလမကလိဂွံ ကာလကလိဂွံအာယုက် ၈၂၊ သိက္ခာ ၅၈ ဝှ် ဟိုတ်နူအာယုက်အိုတ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၅၈ ဂိတုဇှ်ေ ၁၀ မံက် (၁၆၊ ၀၅၊ ၁၉၉၆)ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဘာကျာ်သြဳမည် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဂိတုဇှ်ေ ၁ စွေက် (၁၊ ၀၆၊ ၁၉၉၆) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် ကၠောန်သဘင်အန္တိမအဂ္ဂိဇျာပနသာဓုကဳဠနတုဲ ပ္ဍဲအခိင်တ္ၚဲစေင် ၁ နာဍဳဂှ် စံင်ဇွဂြဇုတ် နကဵုအစဳအဇန် အလဵုအသဳဍုင်ရ၊၊
နိဿဲ
နာဲသုန်ဓန် (ညးမဒှ်ကောန်မေန် ကျာ်ဇၞော်အစာတိဿ)၊ အနုသရဏ ဘဒ္ဒန္တ တိဿ မဟာထေရ်၊၊
လောကသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာလောကသုခ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာလင်္ကာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၂၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ၐ
ဝင်
အက္ခရ် "ၐ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
မဟာဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဍောတ်
ဘာမဟာဝိဟာရ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကအ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၄၊ ဝှ် ၆၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဖဵု၊ ကွာန်
<mapframe latitude="16.690144" longitude="97.975371" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.975371,         16.690144        ]      }    }  ] }
ကွာန်ကြုင်ဘာ  (Kwen Poe) ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°69’01.44N-97°97’53.71E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေင်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ကြုင်ဘာဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ကြုင်တုဲ ကြုင်သြင်လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ကွာန်ဇၞော်ဂၠိုင်တုဲ သြင်ကြုင်လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် သ္ၚိနွံ ဟွံဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ကွာန်ၜါကရေက်ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵုဒဒန်ရ၊၊ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်ဂှ် နွံဒဒန်ဇၞော်မွဲတုဲ ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ်လေဝ် နွံဒဒန်ဍောတ်တ်မွဲကီုရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၃၀၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.34 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊
နူကဵုဂၠံင်ဇၞော် လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ၜိုတ် ၂ တိုင် ၅ ဖာလုံမ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာဍုင်မတ်မလီုတုဲ သီုဖအိုတ် ၁၂ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊
လၟိဟ်မၞိဟ်
ကွာန်ကအ်တာဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၃၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊
ပလံၚ်ဗစိုပ်
အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊
ဝၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊
သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊
ဘာလကျာ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ" တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။
ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။
ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး "မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။
ကျာ်စေတဳ
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊ ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊
ပရေၚ်ပညာ
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊
ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊
ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒပဌမ
၃၉။ ယွံခမဳတအ် ကာလအဓာန်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ကလိလောန်အာတုဲ ပ္ဍဲကာလလဆောဝ် လောကဝွံ လီုလာ်ရ၊ အခိၚ်ကာလဂှ် နွံတဴဟေၚ်ရ၊ လောကလီုလာ်မ္ဂး သတ်ဂမၠိုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဘုံအာဘဿရအိုတ်ရ။ ညးဂမၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲဘုံဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူဇျာန်စိုတ်အိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုစၞ 'ပဳတိ' ပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်အိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုယးတၟး နကဵုလျးအရံၚ် ဇကုဇကုတအ်အိုတ်ရ၊ ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ပ္ဍဲအာကာသအိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုဌာန်ဒတန်ဒၟံၚ် ခိုဟ်ဆာဲသပ္ပါယ်အိုတ်ရ၊ လုကဴကာလ အဓာန်မဂၠိၚ်သ္ၚောဲ တန်တဴအိုတ်ရ။
၄၀။ ယွံခမဳတအ် ကာလအဓာန်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ကလိလောန်အာတုဲ ပ္ဍဲကာလလဆောဝ် လောကဝွံ ဒှ်တန်တဴရ၊ အခိၚ်ကာလဂှ် နွံတဴဟေၚ်ရ၊ လောကတန်တဴမ္ဂး လွဳမာန်ဗြီုမလ္ၚုသၟး (နူသတ်) ကတဵုဒှ်ပြာကတ်ရ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် သတ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဟိုတ်နူအာယုက် အိုတ်အာကဵုဒှ် ဟိုတ်နူကမ်ကုသိုလ်အိုတ်အာကဵုဒှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူဘုံအာဘဿရတုဲ ကတဵုဒှ်ဟိုတ်နူကမ်ကုသိုလ် အိုတ်အာကဵုဒှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ် နူဘုံအာဘဿရတုဲ ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲလွဳမာန်ဗြီု မလ္ၚုသၟးအာ (နူသတ်)ဂှ်ရ၊ ညးဂှ် ပ္ဍဲဘုံဂှ် ကတဵုဒှ်ဟိုတ်နူဇျာန်စိုတ်ရ။မၞုံကဵုစၞ 'ပဳတိ' ပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်အိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုယးတၟး နကဵုလျးအရံၚ် ဇကုဇကုတအ်အိုတ်ရ၊ ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ပ္ဍဲအာကာသအိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုဌာန်ဒတန်ဒၟံၚ် ခိုဟ်ဆာဲသပ္ပါယ်အိုတ်ရ၊ လုကဴကာလ အဓာန်မဂၠိၚ်သ္ၚောဲ တန်တဴအိုတ်ရ။
၄၁။ ပ္ဍဲဘုံဂှ် ညးဂှ် ညးမွဲဓဝ် ဟိုတ်မဒးပဒတဴ ဗွဲမလအ်လကာဖာဂှ်ရ ကတဵုဒှ်ဟွံမိပ်လဟိၚ်တုဲ "သတ်ဂမၠိုၚ် မွဲသ္အာၚ်လေဝ် ကၠုၚ်စိုပ်ဘုံဝွံမ္ဂး ခိုဟ်ရ" ရဴဝွံ ရာဒနာမိက်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် သတ်ဂမၠိုၚ်မွဲသ္အာၚ်လေဝ် ဟိုတ်နူအာယုက်အိုတ်အာကဵုဒှ် ဟိုန်နူကမ်ကုသိုလ် အိုတ်အာကဵုဒှ် စုတိချိုတ်စှ်ေကၠုၚ် နူဘုံအာဘသရအိုတ်တုဲ နဒဒှ်သကအ်ပွံၚ်သတ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲဘုံဗြီုအိုတ်ရ၊ ညးဂမၠိုၚ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဘုံဂှ် ကတဵုဒှ်ဟိုတ်နူဇျာန်စိုတ်အိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုစၞ 'ပဳတိ' ပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်အိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုယးတၟး နကဵုလျးအရံၚ်ဇကုဇကုတအ်အိုတ်ရ၊ ဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ပ္ဍဲအာကသအိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုဌာန်ဒတန်ဒၟံၚ်ခိုဟ်ဆာဲ သပ္ပါယ်အိုတ်ရ၊ လုကဴကာလအဓာန်မဂၠိၚ်သ္ၚောဲ တန်တဴအိုတ်ရ။
၄၂။ ယွံခမဳတအ် ပၞောဝ်ကဵုသတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ကုသတ်မတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် ကသပ်ရဴသာ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ရ -
"အဲဂှ် ဒှ်ဗြီုရ၊ ဒှ်ဗြီုဇၞော်ရ၊ ဒှ်ညးဓလီုဍိုက်မာန်ရ၊ ဒှ်ညး ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဓလီုဍိုက်ဟွံမာန်ရ၊ ဒှ်ညးညာတ် (အလုံအိုဿီု) ဗွဲစၟတ်ရ၊ ဒှ်ညးကတဵုဒှ် အတိုၚ်ပၟိက်မာန်ရ၊ ဒှ်ညးဂွံအလဵုအသဳရ၊ ဒှ်ညး သ္ပရ၊ ဒှ်ညး နိမိတ်ဗဒှ်ရ၊ ဒှ်ညး ပြဲအိုတ်ရ၊ ဒှ်ညး ပြုပြောၚ်ရ၊ ဒှ်ညး လ္ၚတ်လဝ် (ပ္ဍဲဇျာန်) တုဲရ၊ ဒှ်ညးမအံက်သဝ်ဂမၠိုၚ် မကတဵုဒှ်တုဲ ဃောကတဵုဒှ်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ အဲနိမိတ်ဗဒှ်လဝ်ရ၊ မုဟိုတ်ရော ဟီုမ္ဂး -
"သတ်ဂမၠိုၚ် မွဲသအာၚ်လေဝ် ကၠုၚ်စိုပ်ဘုံဝွံမ္ဂး ခိုဟ်ရ-ရဴဝွံ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာတေံ ကသပ်ဒှ်ကၠုၚ် ကုအဲရ၊ ပွမရာဒနာမိက် ရဴဝွံလေဝ် ဒှ်ကၠုၚ်ကုအဲရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဝွံလေဝ် ကၠုၚ်စိုပ်ဘုံ(ဗြီု)ဝွံအိုတ်ရ" ရဴဝွံ ကသပ်ဒှ်ရ။
ကုသတ်ဂမၠိုၚ် မကတဵုဒှ် နူလက်ကရဴလေဝ် ကသပ်ရဴဝွံ ကတဵုဒှ်ရ -
ပ္ဍဲဘုံဝွံဗြီုဇၞော်ဝွံ ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် ပိုဲညးဂမၠိုၚ် ဂွံညာတ်ကေတ်အိုတ်ရ၊ ပိုဲညးဂမၠိုၚ်ဂှ်တုန် ကတဵုဒှ် နူကာလကြဴအိုတ်ရ ရဴဝွံ ကသပ်ကတဵုဒှ်ရ။
၄၃။ ယွံခမဳတအ် ပၞောဝ်ကဵုသတ်ဂမၠိုၚ် သတ်မကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် အာယုက်လေဝ် ဂၠိၚ်တဴ ဗွဲတၟေၚ်ရ၊ ရုပ်သာ်လေဝ် ကျေဝ်တဴ ဗွဲတၟေၚ်ရ၊ ဣဒ္ဓိကြဳဇှ်လေဝ် ဇၞော်တဴ ဗွဲတၟေၚ်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ် မကတဵုဒှ်ကာလကြဴဂှ်တုန် (ထံက်ရံၚ်ကဵု သတ်မကတဵုဒှ် ဗွဲမကိုပ်ကၠာမ္ဂး) အာယုက်လေဝ် ဂၠေံအိုတ်ရ၊ ရုပ်သာ်လေဝ် ဟွံကျေဝ်အိုတ်ရ၊ ဣဒ္ဓိကြဳဇှ်လေဝ် အောန်အိုတ်ရ။
၄၄။ ယွံခမဳတအ် ဟိုတ်မြဴသာ်ဝွံ နွံတဴဏီရ၊ သတ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂှ် စုတိချိုန်ကၠုၚ်နူဘုံ(ဗြီု)ဂှ်တုဲ ကၠုၚ်စိုပ် (ဘုံမၞိဟ်) ဝွံမ္ဂး နူအဝေါၚ်ဘဝခရှ် လုပ်အာအဝေါၚ်ဘဝခမဳရသိတုဲမ္ဂး သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန် မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန် သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞုဟ်ဘဝ (ဗြီု) မကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမာန်ရ၊ လောန်နူဂှ် ဗှ်ဗၞုဟ်ဟွံမာန်ရ။ ညးဂှ် သ္ဂးတဴ ရဴသာ်ဝွံရ -
"ယြဴတြနာဲမွဲ ဒှ်ဗြီုရ၊ ဒှ်မဟာဗြီုရ၊ ဒှ်ညးဓလီုဍိုက်မာန်ရ၊ ဒှ်ညး ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဓလီုဍိုက်ဟွံမာန်ရ၊ ဒှ်ညး ညာတ်(အလုံအိုတ်သီု) ဗွဲစၟတ်ရ၊ ဒှ်ညး ကတဵုဒှ် အတိုၚ်ပၟိက်မာန်ရ၊ ဒှ်ညး ဂွံအလဵုအသဳရ၊ ဒှ်ညး သ္ပရ၊ ဒှ်ညး နိမိတ်ဗဒှ်ရ၊ ဒှ်ညးပြဲအိုတ်ရ၊ ဒှ်ညးပြုပြောၚ်စဳရေၚ်ရ၊ ဒှ်ညးလ္ၚတ်လဝ် (ပ္ဍဲဇျာန် )တုဲရ၊ ဒှ်ညး မအံက်သတ်ဂမၠိုၚ် မကတဵုဒှ်တုဲ ဃောကတဵုဒှ်ရ၊ ပိုဲညးဂမၠိုၚ်ဂှ် တြနာဲဗြီုဂှ် နိမိတ်ဗဒှ်လဝ်ရ၊ ဗြီုဂှ် (ဟွံမွဲကဵု ပွမကတဵုဒှ်တုဲ) ဗိုန်ဂၠိရ၊ (ဟွံမွဲကဵုပွမချိုတ်တုဲ) ဗိုန်ဇၟအ်ရ၊ (တန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ထာဝရတုဲ) တန်တဴ လၟိုန်ရ၊ ဟွံမွဲကဵု သဘဴပွမပၠန်ဂတးရ၊ (ဟိုတ်ဂှ်ရ) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵု အရာမဗိုန် ကြက်တန်တဴ အတိုၚ်တန်တဴလၟိုန်ဂှ်ရ၊ ပိုဲညးဂမၠိုၚ် မိန်တြနာဲဗြီု မနိမိတ်ဗဒှ်လဝ်ဂှ် (မၞုံကဵုပွမကတဵုဒှ်တုဲ) ဟွံဗိုန်ဂၠိအိုတ်ရ၊ (မၞုံကဵုပွမချိုတ်တုဲ) ဟွံဗိုန်ဇၟအ်ရ၊ အာယုက်ဂၠေံအိုတ်ရ၊ မၞုံသဘဴ ပွမဒးချိုတ်အိုတ်ရ၊ (ဟိုတ်ဂှ်ရ) ကၠုၚ်စိုပ်ဘုံ (မၞိဟ်) ဝွံအိုတ်ရ" ရဴဝွံ သ္ဂးတဴရ။
ယွံခမဳတအ် ဣဝွံဂှ် ဟိုတ်ပဌမရောၚ်၊ သ္ပဟိုတ်ကဵု ဟိုတ်ဂှ်တုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ်ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွတ် လ္ၚဵုဗိုန် လ္ၚဵုဟွံဗိုန် အတ္တကဵုလောကကီု လ္ၚဵုဗိုန်တဴရ၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။
လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ
လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ (report)
တၚ်ရန်တၟအ် - မဂရၚ်ဗ္တီ (ဝါ) မလဴထ္ၜး ပရူမကတဵုဒှ်လဝ်။ ပၞောဝ်လိက်ဂမၠိုၚ်ဂှ် လိက်ဂရၚ်ဗ္တီဏအ် ဒှ်ဂကူလိက် မဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ လိက်ဂရၚ်ဂှ် နကဵုတၚ်ရန်တၟအ် မိက်ဂွံကဵု မၞိဟ်မဗှ်လိက်တအ် မဂွံတီ ပရူမွဲမွဲ ဒဒှ်မွဲမွဲတုဲ ချူရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခိၚ်ကာလ မကတဵုဒှ်၊ ဒၞာဲမကတဵုဒှ် ကေုာံ မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲပရူဂှ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဂကူလိက် ဂရၚ်ဗ္တီဝွံရ။
လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ ၜါဂကူ
၂။ လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ ပရူဒဒှ်မွဲမွဲ။ မချူ ပရူမကတဵုဒှ်လဝ်မွဲမွဲ၊ အလဵုဇကု မပါလုပ်လဝ်၊ ဟွံပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲပရူဂှ် ကိစ္စဟွံဇၞော်။ ဒုၚ်သဇိုၚ် ကုပရူမကတဵုဒှ်လဝ် မွဲမွဲတုဲ မချူ။ ဗွဲမဂၠိုၚ် စကာ ဗီုပြၚ် မလဴထ္ၜး နကဵုမၞိဟ်တတိယ။ စပ်ကဵုအခိၚ်၊ ဒၞာဲ ကေုာံ ပူဂိုလ်မပါလုပ် ပ္ဍဲပရူတအ် ညံၚ်ဂွံဗမံက်ထ္ၜး ဗွဲမကၠးဖ္ဍးဂှ် ကိစ္စဇၞော်ရ။ ဟိုတ်တမ် ပရူဂှ်ဂွံကတဵုဒှ်လေဝ် တၞဟ်နညးမဗှ်လိက်တအ် မဂွံတီကၠိုဟ်တုဲ ကိစ္စဇၞော်ကီုရ။ လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ ပရူဒဒှ်မွဲမွဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ လိက်ပရိုၚ်၊ လိက်ပရေၚ်ပရိုၚ် ကေုာံ လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်ဗၠာဲသၟိၚ်တအ်ရ။
လဒက်ပတန် (structure)
လဒက်ပတန် လိက်ဂရၚ်ဗ္တီဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု လဒက်ပ္တန်ပိဒကုတ် (a three-part-structure/ en tredelt struktur)။
ကဏ္ဍဆက်မိတ် (Presentation)
ပ္ဍဲဒၞာဲ ဆက်မိတ်ဂှ် ညးဗွဟ်လိက်တအ် ဂွံတီကေတ် အခိၚ်၊ ဒၞာဲ ကေုာံ မၞိဟ်မဆေၚ်စပ်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် စကာဂလာန် အဓိကသၟာန်ပရိုၚ် - အခိၚ်လဵု ကတဵုဒှ်လဝ်၊ ဒၞာဲလဵု ကတဵုဒှ်လဝ်၊ ညးလဵု မပါလဝ်၊ တုဲ ချူပ္ဍဲ ကဏ္ဍဆက်မိတ်ဂွံရ။
ကဏ္ဍ ပရူမကတဵုဒှ် (Selve hændelsesforløbet)
ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ် ချူဗၟံက်ထ္ၜး ပရူမုမကတဵုဒှ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်မ္ဂး အတိုၚ်လၟေၚ် ဗီုမကတဵုဒှ်လဝ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးဏာ လၟေၚ်ၚ်ရ။
ကဏ္ဍပါ်ပါဲ (Evaluering)
ပ္ဍဲလိက်ဂရၚ်ဗ္တီဂှ် တၚ်ပါ်ပါဲ ဟွံချူလဝ်ဂွံ။ ဖျေဟ်နိဂီု (ဝါ) ပတုဲကၠေအ်လိက်ဂှ် နကဵု လညာတ်မၞိဟ်မွဲမွဲ လတူအကာဲအရာ မကတဵုလဝ်ဂှ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗၟံက်ထ္ၜး ဟိုတ်နူ အရာမကတဵုဒှ်လဝ်ဂှ်တုဲ အရာမဆက်ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်။
အရေဝ်မသုၚ်စောဲ
အရေဝ်မသုၚ်စောဲ မဆက်စပ် ကုဂကူလိက်ဂရၚ်ဗ္တီ နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အရေဝ်တအ်ဂှ် ပိုယ်တအ် ပါ်ကေတ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဂွံရ။
၁။ ဗၟံက်ထ္ၜးတပ်ပ် ဗီုမဒှ်လဝ် ပရူပူဂိုလ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲပရူဂှ်။
ဥပမာ - တၠဆေၚ်ထဝ်မွဲ ပ္ဍဲမုဟ်ဍုၚ် နူကဏေအ်တေအ် ပန်ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ကမၠောန် အယုက်၂၄ သၞာံမွဲ ဟိုတ်နူကောန်ကမၠောန်ဂှ် ကၠတ်လှုဲဖျာ ….
၂။ ပရူဗွဲလတူဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜး နဒဒှ်ဗီုလဝေၚ်ဇာတ် ဥပမာ - အဲစိုပ်အာ ပ္ဍဲဆေၚ်ထဝ်ဂှ် အဲဂွံဆဵုကေတ် ဆီပေၚ်ဒၟံၚ်တုဲပၠန် ဗၠာဲသၟိၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်လေဝ် နွံဒၟံၚ် ….
၃။ ပ္ဍဲလိက်ဂရၚ်ဗ္တီဂှ် မလေပ်စကာ ကြိယာမကတဵုဒှ် (handlingsverber) ဂၠိုၚ်ရ။ ＂တၠဆေၚ်ထဝ်မွဲ ပ္ဍဲမုဟ်ဍုၚ် နူကဏေအ်တေအ် ပန် ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ကမၠောန် အယုက် ၂၄ သၞာံမွဲ ဟိုတ်နူကောန်ကမၠောန်ဂှ် ကၠတ်လှုဲဖျာ ….＂ကြိယာမကတဵုဒှ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ချဳဓရာၚ် ဂၠံၚ်မ္ၚး (udadvendt action)။ ပရေၚ်ချဳဓရာၚ် ဂၠံၚ်မ္ၚးဂှ် ဟွံတုပ်ကဵု ကြိယာပ္ဍဲစိုတ် (mentale verber) အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲစိုတ်တေအ်ရ။ ကြိယာပ္ဍဲစိုတ်ဂှ် အရာမကတဵုဒှ်လဝ် မဒှ်အရာ မညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်ဟွံသေၚ် ဗီုကဵု အဲ ဒုၚ်စသိုၚ်၊ အဲ ချပ်၊
၅။ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် နွံကဵု အရာမဗၟံက်ထ္ၜးအခိၚ် (tidsangivelser) ကေုာံ အရာမဗၟံက်ထ္ၜးဒၞာဲ (stedsangivelser) နကဵုပ္ဍဲဝါကျဂှ်ရ။ မၞုံကဵု အခိၚ် ကေုာံ ဒၞာဲမ္ဂး ညးမဗှ်လိက်တအ် ဂွံတီကေတ် ပရူမကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးမာန်ရ။ ပ္ဍဲဝါကျဏအ် တၠဆေၚ်ထဝ်မွဲ ပ္ဍဲမုဟ်ဍုၚ် နူကဏေအ်တေအ် ပန် ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ကမၠောန် အယုက် ၂၄ သၞာံမွဲ ဟိုတ်နူကောန်ကမၠောန်ဂှ် ကၠတ်လှုဲဖျာ …. နူကဏေအ်တေအ် ဂှ် ဒှ် အရာမဗၟံက်ထ္ၜးအခိၚ် တုဲ ပ္ဍဲမုဟ်ဍုၚ်ဂှ် အရာမဗၟံက်ထ္ၜးဒၞာဲရ။
လိက်ခၞိၚ်ကျာ်မုဋ္ဌော ဍုၚ်ဗဂေါ
လိက်ခၞိၚ်ကျာ်မုဋ္ဌော ဍုၚ်ဗဂေါ
၁။ စိရံ တိဋ္ဌန္တု သာသနံ။ ။ ကျာ်တၠလျး ၆ ဂၚေင်စရိတ် ပျးဒိုဟ် ရးမညဒေသ ဟံင်သာ၀တီ။ ပ္ဍဲဂိၝကာလဥတု ကျာ်ကောံကုအရှန်ဂမၠိုင် ကၠုင်စိုပ် ဂၞဴဗ္တီ ဇရေင်တၟံသုဒဿနမြင်သီတ။ ကာလဂှ် ကျာ်တီလမနွံပိုန် ဒက်ထဝါဲဇမၞး ဂတမုက္ခဝါ ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်။ မှာထေသာရိပိုတ် သကိုပ်ပၞာန်ဓဝ် ဒၟံင်ဒိုဟ်သမၠုင်ကျာ။ မှာထေမုဂ္ဂလာန် ဒၟံင်သၟဝ်ကျာ။ မှာထေကဿပ ဒၟံင်ဒစိုဟ်နေရတိ။ မှာထေ
၂။ ကစ္စာဲ ဒၟံင်ဒစိုဟ်ဗာယပ်ကျာ်။ မှာထေအနန်၊ မှာထေဂ၀မ္ပတိ၊ မှာထေအနုရုဒ္ဓ ဒၟံင်ဗၟံက် ဒစိုဟ်မုက္ခဝါကျာ်။ သက်သမိင်ဂှ် အဂ္ဂသာ၀က သီုအရှန်ဂမၠိုင် ဒၟံင်လၟေင်လၟေင်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကျာ်တၠလျး ၆ ပျးလဝ် ဗွဲဒိုဟ်အနာဂတ်ဂတ ဒၞါဲဝွံ မှာစေတီမွဲ သ္ဒဟ်ဟေင်။ ဓာတ်အဲ ၁၂ ဒၟံင်ပ္ဍဲဥပ္ပစာဝွံ။ ဓာတ်သော်အဲ ၈ တၞုင်တန်။ ဓာတ်အဲ ၂၀ ဒၟံင်ဟေင် သ္တန်။ ဒၞါဲမှာထေသာရိပိုတ်မဒၟံင်ဂှ် သ္ဒဟ်ထာန်သုပတိတှိ
၃။ တဥပနိသယမဟာစေတီင်္ဟေ။ ဒၞါဲမှာထေကဿပမဒၟံင်ဂှ် သ္ဒဟ်သတန်ထာန်ပူဇာနိယပရိဘောဂ စေတီဟေင်။ ဒၞါဲမှာထေကစ္စာဲမဒၟံင်ဂှ် သ္ဒဟ်ဒတဴသုပနိဿယပရိယတ္တိဓမ္မဝါဒဂရဟေင်။ ပ္ဍဲထာန် မှာထေမုဂ္ဂလာန်မဒၟံင်ဂှ် သ္ဒဟ်ဒတဴသမဟိဒ္ဓိကအဂ္ဂစ္ဆာသယဟေင်။ ထာန်မှာထေအနန်မဒၟံင်ဂှ် သ္ဒဟ်သု[မ္ပန္နသ]ကလရာဇာဝံင်သရိယ သ္ဒဟ်ဒမံင်ဨက
၄။ ရာတ်ဂမၠိုင်။ ဒၞါဲဝွံ ဍုင်မွဲသ္တန်၊ ဟံင်သာ၀တီ ပြာကတ်ဗွဲယၟု။ ပ္ဍဲပထၟမဝါရ သၟိင် ၁၇ ဒတောဝ်၊ ဒုတိယဝါရ ၃ ဒတောဝ်၊ တတိယဝါရ ၇ ဒတောဝ်၊ စတုတှဝါရ ၃ ဒတောဝ်၊ ပဉ္စမဝါရ ၇ ဒတောဝ်။ ဗဓိရော သသော ဗာလောစ။ ဂနေစဟိ ဒုကတထာ မစ္စော သေနာပတိ သတ္တ၊ ပဉ္စဝါရ အကာရယိ။ လၟေင်နွံပ္ဍဲပါဠိ ပျးဒိုဟ်ပါင်ကျာ်တီလမနွံကုပုန် ပ္ဍဲသာသနာ ၂၂၉၀ သၞာံ၊ သက္ကရာတ်ဍုင် ၁၁၀၈
၅။ သေနာပတိရာဇ် ပသၟိင် မင်မွဲဓဝ်စဟ်ပြကာ၊ ဍုင်ရးနိဂီု သ္ဂေဟ်သွဟ်ရာင်ဆာဲ။ သၟိင်ဨကရာတ် သၟိင်ဥပ္ပရာဇာ၊ ရာဇ၀င်သၟိင် မဟာအမာတ် ဒဴဗညာ သေထီ သမ္ငေဟ် ညးလွေဟ်ဂမၠိုင် ဂွံပ္တုဲ ဓဝ်ကုသဵု ဗဂဵုသာသနာ ဗွဲမလောန်။ ဒၞါဲမှာထေသာရိပိုတ်မတွဟ်ဓဝ်ပထာန် နူဨကရာတ်တမၠာ ခနှံဗ္ဒဟ်လဝ်ဇြပ် သီုပနှင်ဓဝ် တြက်ကၠုင် ဒဵုစိုပ်သာသနာ ၂၂၉၀။ ဇြပ်ပထာန်ဂှ် လီုအာတုဲ သၟိင်ဓဝ်ဇၞော် တၠပါ
၆။ ရမီ တတြီဇှ် ညးမပြဲလောန် ပျးဒိုဟ် နွံကဵုသၟိင်ဥပ္ပရာဇာ မခနှံတုဲ၊ ပ္ဍဲသာသနာ ၂၂၉၂၊ သက္ကရာတ်ဍုင် ၁၁၁၀၊ ဂိတုပုဟ် ၁၄ မၟံက် တ္ငဲ ၆ ဒေံတၠညးသၟီဥပ္ပရာဇာ ခနှံဇြပ်ပထာန် ဒယိုင်အတဟ် ၄၀ ဒယိုင်အဓါတ် သီုတမြောတ်ဒယိုင် ၉၀၊ ခနှံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာတ် ၁၁၁၁ ဂိတုပသာ် ၅ မၟံက် တ္ငဲ ၁၊ ဗဳသ္ကဝ် ပရန် မစိုပ်ရာပ် မဆိုက်ဗ္ဒက် ပ္ဍဲတွပ်ဒွက်နိုတ်တံဂှ် ကဵုခနှံရုပ်ကျာ်ပတ္တိမာရုပ် ၂ ဇကု ထဝါဲ ၆ သာံဒံင်အစာ၊ သလုင် ၆ သာံဒံ
၇။ င်အစာ၊ ကဵုရပ်သြာန်ဗ္ကေတ် ထဝ်အပၠိတ်။ အယံင်အလာဂအီလမၠာ် တုပ်တဴရဴကျာ်ဂမျိုင်ကီု။ ပ္ဍဲပၞင်ဇၞော်အသၟဝ်ဂှ်လေ ကဵုခနှံလဝ် ရုပ်ကျာ်တြဲ ၂၈၊ ဒကဴ ၄ ဒိုဟ် ကျာ်ထဝါဲဇမၞော် ၂ ဇကုဂှ်လေ ရုပ်အရှန်အသဳတိသာ၀က ၄ ဇကု သီုကဵုမဂ္ညိာတ်ဒးရး ဖျေဟ်သြာန်ဗ္ကေတ် ထဝ် ရေင်တွဳဒၟံင်ဝုတ်ဒိုဟ်ကျာ်ဇၞော်။ ခါဂးဇြပ်ပ္ထာန်ဇၞော်ဂှ်လေ အစာဗိက္သဝ် ဓဇဲ ပါန်မုတ် မဆိုက်ဗ္ဒက် ပ္ဍဲသၞတ်ဗၜတ်ပစပ်ပရာပ် မဂ္ညိာတ်တဴ သီု
၈။ ဒြင်ကာဲကရာံ ရုပ်ပ္ကဴသၠနာနာသာ် ကဵုခနှံတုဲ ဗွဲပွဳပဝူအပ္ဍဲမ္ငး ၄ ဒိုဟ် ၈ ဒိုဟ်တံဂှ် ကဵုရပ်သြာန်ဗ္ကေတ် ထဝ်အပၠိတ် ရုပ်ရဴပ္ကဴသတ်ပုံဇဝ် တဝ်သၠ ဂဵုလဟဵုလ္စး လျးဗ္စီခနှတဴ ရဴဇြပ်သုဓမ္မ ပ္ဍဲဇရေင်ကျာ်စောလာမူနိ ပ္ဍဲဍုင်သွဝ်ကီု။ ဗွဲအပ္ဍဲမ္ငးဇြပ်ကီုလေ သၟက်သတ္တံဂမၠိုင် ညာတ်တုဲ ဂွံသံင်ဝေဂဂှ် လၟေင်ဘုံဗြီု ဘုံသွဝ် ဘုံအပါဲ ၄ သီုဇာတ် ၅၀၀၊ ဇာတ် ၁၀၊ ဗွဲလၟေင်လၟေင်အုပ္ပတိ က္တဵုဒဒှ်ဂုန်ဒုဟ်ဂှ် အစာပါန်ခီတံ ချူသၜို
၉။ န် ခနှံလဝ် နကဵုမှင်ထဝ် ဇာဲၚုလစ္မံက်ဗ္တာင် ဍာ်ဂအုဲ မဂၠိုင်ကဵုသာ် မစိစောန်ဒးရး ကဵုချူခနှံလဝ်တုဲ။ ပ္ဍဲသက္ကရာတ် ၁၁၁၄၊ ဂိတုမာ် ၁၅ မၟံက် ဖာပ်သင် ၅၀၀။ အပေါတ်ခရိခရာ မသာဓာကဵုဂမှီ မပ္တံသပိုင် သ္ငာ သကိုပ်ခါယဗန် ဗဗေင် နိင် တနိင် ထဍိုဟ်ဍာ်။ ပါဲနူဝွံ အပေါတ်ဒါန်မဂၠိုင်ကဵုသာ် စီရေင်တုဲ နကဵုတွိင်တွိုက်ဒယေဟ်လေဟ် မဂၠိုင်ကဵုဘာသာ ဝေင်ပေါဲ ဒုင်သဘင် ၃ တ္ငဲ စရိုဟ်ဍာ် သလးကဵုဒါန်ကဵုဂမှီ ဗမၞး
၁၀။ တမၠင်လအာတ်တံ။ ပ္ဍဲညးမကၠုင်သဂီုပေါဲတံဂှ်လေ ယာတ်အုပ်တဴပၠးဂၠး ဖျေဟ်ကဵုလာပ်ဇီအိုတ်။ ပ္ဍဲသာသနာ ၂၂၉၈၊ သက္ကရာတ် ၁၁၁၆၊ ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်ပၞင်ပတ္တိမာရုပ်ဂှ် ဒမံင်မှာထေသာရိပိုတ်မတွဟ်ဓဝ်ပထာန် ဒၞါဲဂအာင်တၞံဂှ် ခနှံပၞင်ပြာသာတ် ၉ ဘုံ မဂ္ညိာတ် နတန်ရိုန် ထာန်ထာ ရုပ်ရဴပ္ကဴသတ်နာနာ ကဵုသၟာပါန်မုတ်တံ ပုတ်ခမှံဗ္ဒဟ်တုဲ သၟာဗ္ကေတ်သြာန် လံက်ဗ္ဂောဝ် ဗ္ကေတ်သြာန်တုဲ သၟာထဝ်တံ လံက်ထဝ်အပၠိတ် သီု
၁၁။ လျး လ္စးဒဟဵု ဂဵုခၠင် ဂ္ညိာတ်ညေံညံ လစတ်လၜတ်လမောဝ်တဴ ရဴပြာသာတ်မှာပနာဒကီု။ ပ္ဍဲသာသနာ ၂၂၉၈ သက္ကရာတ်ဍုင် ၁၁၁၆ ဂိတုဂထိုန် ၁၄ စွေက် တ္ငဲ ၃ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဇြပ်ဂှ် ခနိင်မွဲ လျိုင်သၠာ် ၇၀၀ ကဵုသၟာသောန်တံ သောန်ခနှံတုဲ ထၜုတ်ပ္တန်လဝ်၊ ဇြပ်ပထာန် ပၞင်ဓဝ်ပတ္တိမာရုပ် သုတ်ဇာတ်သီခနိင် နတြီဇဟ်အဲဥပ္ပရာဇာ မဂနှံလဝ် ကာကုသဵု ဂွံဇိုန်ပိုန်ကဵုမိအံက် မအံက်အဲ၊ ဇိုန်ပိုန်ကဵုကောအဲ သၟိင်ဓဝ်ဇၞော်တၠ
၁၂။ ပါရမီ တၠတြီဇဟ် ညးမပြဲလောန် ဒဵုတဝဵုသင်ခရ ၁၂၀ ပြဲ ကဵုဂွံမင်မွဲသတ်ဍုင်ရးနိဂီု ယိုက်ဒိုက်င်္မမွဲသာသနာ သီုဗဗွဲဓဝ် လတူနန်ထဝ် သၟဝ်တ္ဍိုင်ဗ္တာင်ညိ။ ။ဇိုန်ပိုန်ကဵုညးမဒဟ်ဒတောဝ် တၞောဝ်ဝေါင်သ ရာဇ၀င် မာတာကုလာ ပိတုကုလာ၊ ဇိုန်ပိုန်ကဵုသၟိင်မဟာအမာတ်ဒဴဗညာ၊ ဇိုန်ပိုန်ကဵုသေထီ သမ္ငေဟ် ဂဟပ်ပတိ ညးလွေဟ်ဂမၠိုင်။ အဲပၠန်လေ တြီဇှ်ဂွံခနှံလဝ် ကာကုသဵုတံဝွံ လံသ္စိုပ်နိဗှာန်
၁၃။ ဗဟူသူတော အနန္ဒောစ၊ ဗဟူဓမ္မော သာရိပုတ္တော။ မဟိဒ္ဓိကော မုဂ္ဂလာနော၊ ပုည၀န္တော သိ၀လိထေရော ၀ဏ္ဏ၀န္တော ကစ္စာယနော၊ ဒိပ္ပစက္ခု အနုရုဒ္ဓေါ။ အရောဂေါ ဗာကုလထေရော၊ ဝေသန္တရ သမောစာဂေါ။ အာယုဒိဃော နေမိရာဇာ၊ မေလိန္ဒေန သမံ ပုစ္ဆာ။ နာဂသေနာ ဝိဝဇ္ဇနာ၊ ဘဝေ ဘဝေ ဘ၀တု မေ။ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတု အနာဂတေ။ ။ဇၟာပ်
၁၄။ ဇၟာပ်ဘဴဘ၀ ဆမဂၚေင်ဒၟံင် ပ္ဍဲသံင်သာဝွံဂဟ် တိုင်ရာဒနာမိက်ဝွံ ပိုန်မၞိဟ် ပိုန်သွဝ် မန္ဓာတ်စက္က်၀ဝ် ကိုဝ်ဂွံစသိုင် ဍိုက်ပေင်တုဲ၊ ကနတ်တဲ ဒဒဟ်ပါရမီသဗ္ဗညုတညာန် ကဵုဍိုက်ပေင်တုယ် သတ်မတၞီဂၠက်ဒၟံင် ပ္ဍဲသြဃ ၄ ဂဟ် ကိုဝ်ဂွံဟံင်ဖျဴဗစိုပ် ကမိန်ဍုင်ဇၞော်နိဗာန် ထာန်မဒှ်ဇနူကျာ်အရှန်တမၠာညိ။
ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်
ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် (International Court of Justice) (ICJ), လဆောဝ် ကော်စ ရုင်ဗစာဂၠးတိ (World Court) ဂှ် ဒှ်ရုင်ဗစာ ကုလသမဂ္ဂ သွက်သၞောဝ်ဓဝ်ရ။ တင်အဓိက ကမၠောန် ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်ဂှ် သွက်ဂွံ ဗစာရဏာ ဂဗုတ် မကတဵုဒှ် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲ မပ္တံ ဟိုတ်နူ ကိစ္စတိဍာ်၊ ကေုာံ ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် မဆေင် ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ၊ တုဲပၠန် ပတိတ်ကဵု လညာတ် လတူပြသၞာမွဲမွဲ သွက်ကုလသမဂ္ဂ ဂွံရပ်စပ် လတူကိစ္စဂှ်ရ။ ကာလမစၟဳစၟတ် ဗစာရဏာပၠန်ရ ဒုင်သဇိုင် ကုသၞောဝ်ဂၠးကဝ်တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ် ဗစာရဏာရ။
ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်ဂှ် ဂကောံနာဲဗစာ ရုင်ဗစာဒတန် သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိ (Permanent Court of International Justice (PCIJ)) ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ဂကောံဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင် (League of Nations) နူကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ တုဲ မစရပ်ကမၠောန်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂ တေအ်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ မအာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ဂကောံနာဲဗစာ ရုင်ဗစာဒတန် သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိဂှ် ဗွဲမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴဂှ် နွံသၟဝ် ပကင်ရင် ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ရုပ်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိရ။ ဥပဓိ ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ်ဂှ် ဂွံတံင်ပလီုထောအ် နူကဆံင်ဌာနညးတအ် ဝါတ်ကွေဟ်ရ။ တုဲပၠန် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲကြဴဂှ်လေဝ် သှ်ေတန်တဴဒၟံင်ရ။ ဇၟာပ်ဍုင် မဒှ်ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂတအ်ဂှ် ဒှ် ဥပဓိ ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ်။
ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု နာဲဗစာ ဂကောံပေန်နေလ် ၁၅ တၠ မရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု အသာမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations General Assembly) ကေုာံ နူကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Security Council) နကဵုအာယုက်တာလျိုင် ဒစိတ်သၞာံရ။ ရုင်ဗစာဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲ ပြာသာဒ် ၜိုဟ်လလံ (Peace Palace) ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက် (The Hague) ဍုင်နေတာလာန်။ အရေဝ်ဘာသာ မစကာ ပ္ဍဲရုင်ဗစာဂှ် ဒှ်အရေဝ်အင်္ဂလိက် ကဵု အရေဝ်ပြင်သေတ်။
ဝင်
အေန်သတဳကျုတ် လၟိုန် သွက်ဂွံရပ်စပ် ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် အကြာ ဍုင်မွဲကုမွဲ မဒှ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ရုင်ဗစာလၟိုန်အာဗိတြရှေန် (ပဳသဳအေ) Permanent Court of Arbitration (PCA) မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၉ အတိုင်တင်လတုပ်စိုတ် နူသဘင်ကောံဓရီုဇၞော် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်ရ။ ကသပ်လညာတ် မကၠောန်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဏအ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဨကရာဇ်စြာ ရုရှာ (Russian Czar) နိကဝ်လေသ် ဒုတိယ (Nicholas II)။ ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ကော်ဘိက်လဝ် ဍုင်သြဇာဇၞော် ပ္ဍဲဂၠးတိ သီုဖအိုတ်ကီု သီုကဵု ဍုင်သၟတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် မဆေင်စပ်ကဵု ပ္ဍဲအရာ မစကာ လွပ်လွာ/အရပ်အရာပၞာန် အရာလဵုမကၠောန်ထေက် အရာလဵု မကၠောန်ဟွံထေက်ရ။ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် ကၠာအိုတ် အကြာဍုင်ဂၠးတိဂမၠိုင်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် တင်လတုပ်စိုတ် မစၟတ်သမ္တီ ပယျဵုဒတန် ပါသဳဖေတ် မဒှ်ဒၟံင် ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ဂှ်လေဝ် ပါမွဲကီုရ။ နကဵုတင်လတုပ်စိုတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓရီုအပြောမ် သွက်ဂွံဆက်ချပ်ဂၞန်အာ ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်၊ ဍုင်နေတာလာန်ရ။ ရုင်ဗစာပဳသဳအေဂှ် စဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၀ တုဲ စရပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၂။
သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲတာမ်ဟက် အလန်ဒုတိယ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် ဍုင်မကလိဂွံလဝ် အဝဵုစၟိန်ပြမာန် ပ္ဍဲဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင် တိုန်စိုပ်တုဲ ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်လတုပ်စိုတ်တြေံ ကေုာံ ပရေင်ပကင်ရင် လၟေင်ကမၠောန် ရုင်ဗစာပဳသဳအေဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဏအ်ဂှ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ဍုင်ဂရိတ်ဗြိတိန် ကေုာံ ဍုင်ဂျာမနဳ ပတိုန်ဂလာန် ညံင်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ရုင်ဗစာလၟိုန် မနွံကဵု နာဲဗစာ မကေတ်တာလျိုင် အခိင်ပေင်င်ရ။ ကာလမချပ်ဂၞန် ဗီုလဵု ကေုာံ မၞိဟ်ဗီုလဵု မဂွံခပတိုန် နဒဒှ် နာဲဗစာ ပ္ဍဲရုင်ဗစာလၟိုန်ဂှ် ဟွံကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ်တုဲ တင်ပတိုန်ဂလာန်ဂှ် ပလဝ်ဒတန် နဒဒှ် တင်သွက်ဂွံဆက်ချပ်ဂၞန် ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ဂတတေအ်ရ။
နကဵုကသပ်လညာတ် နူကဵု သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ တာမ်ဟက်ဂှ်ရ ဒက်ပတန်လဝ် ရုင်ဗစာဗဟဵု အမေရိကာန် သွက် သၞောဝ်ဓဝ် (Central American Court of Justice) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ မဒှ်ရုင်ဗစာ နကဵုဒေသ ကၠာအိုတ်မွဲရ။ သၞာံ အကြာ ၁၉၁၁ ကဵု ၁၉၁၉ ဂှ် နကဵုနဲကဲနာနာ ဗီုပြင်နာနာဂှ် ခၞံဗဒှ် ဒက်ပတန်ပတိုန် ရုင်ဗစာဂၠးကဝ် (international judicial tribunal)ရ။ ဆဂး ဟွံဒှ်ကမၠောန်။ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ကာလကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ်ဂၠးကဝ်တၟိဂှ်တုဲဂှ် ရုပ်ရဴကမၠောန် ဒက်ပတန် ရုင်ဗစာဂၠးတိဂှ် စမံက်ကၠုင်ရ။
ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် လၟိုန် (The Permanent Court of International Justice)
ဟိုတ်နူ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမ မဒှ်ပၞာန် ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ် ကတဵုဒှ်တုဲ တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေသ် (ပြင်သေတ်) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၉ တုဲ နူကဵု သဘင်ကောံဓရီုဂှ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံပံင်ကောံ ဍုင်ဂမၠိုင် (League of Nations)ရ။ တင်ရန်တၟအ် ဂကောံပံင်ကောံဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ဆက်ထိင်မင်မဲအာ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဂၠးကဝ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီုဂၠးကဝ်ရ။ တုဲပၠန် ဂကောံပံင်ကောံဝွံ ဒှ်ဂကောံပံင်ကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဍုင်နာနာ အလန်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု တင်လတုပ်စိုတ် ဂကောံပံင်ကောံ ပိုဒ်ဇၞော် ၁၄ ဂှ် အာတ်မိက်လဝ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်လၟိုန်ဂၠးကဝ် (ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ) (Permanent Court of International Justice (PCIJ))မွဲ၊ နကဵုရုင်ဗစာဂှ် သွက်ဂွံ ဗစာရဏာ ကဵုသ္ဂုတ်သွာတ် အရာမကယျာန်ဓဝါန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နာနာသာ်တအ်တုဲ ပတိတ်ကဵု တင်မကဵုလညာတ် လတူပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် ကေုာံ ပြသၞာတအ် ကုဂကောံပံင်ကောံ ဍုင်ဂမၠိုင်ရ။
ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၂၀ မူအပြောမ် ကေုာံ တင်မချပ်ဂၞန် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ အသေမ်ပလဳ ဂကောံပံင်ကောံဂှ် ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် ပဒတန် ဥပဓိ ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ (Statute of the PCIJ) မဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးဒှ်ရုင်ဗစာဗီုလဵုမွဲတုဲ တင်လတုပ်စိုတ် စပ်ကဵု ဥပဓိ ရုင်ဗစာဂှ် ထပက်လဝ်စၟတ်တဲ နကဵု ကောန်ဂကောံဍုင်အဓိကဂမၠိုင်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် တင်လတုပ်စိုတ် မဆေင်ကဵု ရုဲစှ် နာဲဗစာဂှ် ဒဒှ်ရ နာဲဗစာတအ်ဂှ် မဒးရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု ဍုင်ဂကောံကံင်သဳ ကီု သီုကဵု နူကဵု အသေမ်ပလဳရ။ တုဲပၠန် ပရေင်ရုဲစှ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် ဗွဲမဗၠးၜးရောင်။ ဟီုမွဲပၠန် နာဲဗစာတအ်ဂှ် ပစၞး ကုဍုင်မွဲမွဲတုဲ မဂွံဒုင် ခပတိုန် တာလျိုင် နာဲဗစာ ဟွံသေင်၊ ညးတအ် အခေါင်ကၠောန် အခေါင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အတိုင်သၞောဝ် ဗွဲမဗၠးၜးရ။ ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးကိတ်ညဳ ကုဂကောံမှာဇန် ကေုာံ သၞောတ်ဓဝ်ဂၠးတိရောင်။ တုဲပၠန် ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးနွံ ဒၞာဲဒတန် လၟိုန်ထာဝရ ပ္ဍဲကဵု ပြာသာဒ် ၜိုဟ်လလံ (Peace Palace) ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်၊ ဍုင်နေတာလာန် မွဲစွံ ကုရုင်ဗစာလၟိုန် အာဗိတြရှေန် ရောင်။
ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေဂှ် ဒှ်အစာမ် သွက်ပရေင်သၞောဝ်ဓဝ်ဍုင် ပ္ဍဲဂၠးတိတအ် မကေတ်စနဲကဲခိုဟ် နွံတၟာဂလိုင်ရ။
အရာ ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ ဟွံတုပ် ကုရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေမွဲဂှ် ညးတအ် ဟွံဒှ် ဂကောံလစှ်ေ နူဂကောံဍုင်ပံင်ကောံတုဲ ညးတအ် ဟွံဒးဒုင်ဓယံက် ပရေင်ဓလီုဖဍိုက် နူကဵု ဍုင်ဂကောံဍုင်ပံင်ကောံမွဲမွဲရ။ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုဇၞော်အလန်ပထမ ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်ဂှ်ကီု သီုကဵု အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေတ်ဂှ်ကီု ၜိုန်ရ ပါလုပ်လဝ် နဒဒှ်ဍုင်ကိစ္စဇၞော်ကီုလေဝ် ဟွံလုပ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဍုင်ပံင်ကောံရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကောန်ဍုင်ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ယိုက်ဂၠေင် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံနာဲဗစာဂမၠိုင်ရ။
ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေဂှ် နူစ မကၠောန်ကမၠောန် သၞာံ ၁၉၂၂ စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၄၀ ဂှ် လုပ်ပသောင်လဝ် ပြသၞာ အကြာဍုင်ဂမၠိုင် ၂၉ တုဲ ပတိတ်လဝ် လညာတ်မကဵုကသပ် (advisory opinion) သီုဖအိုတ် ၂၇ ရ။ သၞောဝ်မပတိတ် နူရုင်ဗစာတအ်ဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ယဵုဒုင်ကေတ် နဒဒှ် သၞောဝ်ဂၠးတိတုဲ ဒ္ဂေတ်ဗက် ပလေဝ်ဗက်အာ သၞောဝ်ဍုင်ဇကုအိုတ်ကီုရ။
ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်ဍုင်မချဳဓရာင် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲအရာမခၞံဗဒှ် ရုင်ဗစာဂၠးတိ (World Court) ကီုလေဝ် ဟွံပါလုပ်လဝ်ရ။ သမတအမေရိကာန် Wilson, Harding, Coolidge, Hoover ကေုာံ Roosevelt တအ် ၜိုန်ရ ထံက်ဂာန် သီုညံင်ပါလုပ် နဒဒှ် ကောန်ဂကောံမွဲကီုလေဝ် ဆလအ် ဟွံကလိဂွံမာဲ ၂/၃ (ပိဂအုံ ၜါဂအုံ) နူကဵု သေနုက် (Senate) သွက်ပတန်သၞောဝ် ကိစ္စဂှ်ရ။
လဒက်ပ္တန် ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် Establishment of the International Court of Justice
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ် ပရေင်ဒစဵုဒစး လတူရုင်ဗစာဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် တုဲပၠန် ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာဍုင်မွဲကုမွဲလေဝ် အောန်ကၠုင်တုဲ ပရေင်ချဳဓရာင် ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေဂှ် စိုပ်အာ လပါ်ကၞောတ်ရ။ စိုပ်အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ် ပရေင်ကမၠောန် ရုင်ဗစာဂှ် အုပ်ကၠေအ်နိဂီုရ။ ပရေင်ချဳဓရာင် လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၁၉၃၉ တုဲ အသံ လက်ကရဴအိုတ်ဂှ် ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၁၉၄၀ ရ။ သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန် ပံင်ကောံတုဲ လလောင်တြး ညံင်ဂွံ ကလေင်ဒက် ရုင်ဗစာဂၠးကဝ် ပ္ဍဲကာလပၞာန်မတုဲ၊ သၞာံ ၁၉၄၃ ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန် အာဂတပၠတရဴတုဲ ကော်ဘိက် တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေ အလုံလိုက် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ကိစ္စဏအ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၄ ဂှ် လလောင်တြး -
ကြဴနူဂှ် ဂိတုဗွဲမဂၠိုင်တုဲ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် နကဵု ဍုင်ကြုက်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန်၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် တုပ်စိုတ် ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်မွဲ နွံပၟိက်ဒၟံင်ဍာံဍာံတုဲ ရုင်ဗစာဂှ် ဒးဒက်ပ္တန် နကဵုသဘဴဓဝ် ဒဒှ်ရ မရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ အဝဵုစၟိန်ပြမာန် ကဆံင်တုပ် ကုဍုင်မဒးဂၞပ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံတအ်ရ။ တုဲပၠန် နူကဵုဍုင်တအ်ဂှ် ဍုင်ဇၞော် ဍုင်ဍောတ် ဟွံရုဲ ဟွံပါ်ပါဲ အခေါင်မပလံင် မၞိဟ်စၞး သ္ဒးပံက်ကဵုလဝ်တုပ်ပ်ရောင်။ တုဲပၠန် ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးဒက်ပ္တန် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်မင်မဲအာ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်ရ။
ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ ဂှ် ဆဵုဂဗ အလန်လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၉၄၅ တုဲ မၞိဟ်တာလျိုင်တအ်ဂှ် ဆက်စၠောအ် ကေတ်အာတာလျိုင် ပ္ဍဲကဵု ပြာသာဒ်ၜိုဟ်လလံ ဍုင်တာမ်ဟက်၊ နေတာလာန်ရ။ နာဲဗစာ နူရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒေါအ်ဇူ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၃၁၊ ၁၉၄၆ တုဲ ရုဲစှ် နာဲဗစာ သွက် ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲကဵုဂိတုဇာန်နဝါရဳ ပ္ဍဲအသေမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂအလန်ကၠာအိုတ် ကေုာံ နူကဵု ကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီု (Security Council)ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၉၄၆ဂှ် ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ ရုပ်ကၟာတ်ထောအ် အတိုင်သၞောဝ်တုဲ၊ ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေ စကော်ကောံဓရီု၊ ရုဲစှ် ဥက္ကဌ၊ José Gustavo Guerrero နူဍုင် El Salvador ညးမဒှ်လဝ် ဥက္ကဌတြေံ နူရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေရ။ ဂကောံစၟတ်သမ္တီဂမၠိုင်လဝ် ရုဲစှ်ပတိုန်ကီုရ။ မၞိဟ်မဂွံဒုင်ရုဲစှ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တြေံ နူကဵု ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေရ။
ဂဗုတ် မဒးဒုင်စောဲကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၉၄၇ နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန် မစုတ်စောဲလဝ် ဍုင်အလ်ဗနဳယျာ မဆေင်စပ် ကုပြသၞာၜဳကောရ်ဖု (Corfu Channel)။
လဒက်ပတန်
ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံနာဲဗစာ ၁၅ တၠ၊ အာယုက်တာလျိုင် နွံ ၉ သၞာံ၊ မရုဲစှ် နကဵုအသေမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ နကဵုဂကောံဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရုင်ဗစာလၟိုန်အာဗိတြရှေန် (Permanent Court of Arbitration)ရ။ ဗီုရုဲစှ်ဂှ် ချူဗၟံက်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ပိုဒ်ဇၞော် ၄-၁၉ ပ္ဍဲကဵု ဥပဓိ ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေရ။ ဗီုရုဲစှ်ဂှ် နာဲဗစာသီုဖအိုတ် ရုဲစှ် ပ္ဍဲမွဲအခိင် ဟွံသေင်ရ။ တၞဟ်န ပရေင်ကမၠောန်ရုင်ဗစာ ဟွံဂွံယောင်ယာ၊ ဒေါအ်ဒေင်အာတုဲ ဇၟာပ်ပိသၞာံဂှ် ရုဲစှ် နာဲဗစာ မသုန်တၠ။ ယဝ်ရ နာဲဗစာမွဲ စုတိအာ ပ္ဍဲတာလျိုင်မ္ဂး စၞးနာဲဗစာ မစုတိဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် နာဲဗစာတၟိ နကဵုပရေင်ရုဲစှ်ကာတၟေင်၊ အာယုက် နာဲဗစာစၞးဂှ် တန်တဴကဵု အာယုက် နာဲဗစာမစုတိဂှ်ရ။
နာဲဗစာၜါ ဒှ်မွဲကောန်ဍုင် ဟွံဂွံရ။ အတိုင်ပိုဒ်ဇၞော် ၉ မ္ဂး ကောန်ဂကောံ ရုင်ဗစာတအ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် မပစၞး ကုကောန်မၞိဟ် ကေုာံ သၞောဝ်ဂၠးတိဟေင်ရ။ သၞောဝ်ဂၠးတိဟီုမ္ဂးဂှ် သၞောဝ်မဆေင်ကဵု ညးဂမၠိုင်၊ သၞောဝ်ညးဍုင်ကွာန်၊ သၞောဝ်ပရေင်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဖအိုတ်ရ။
ခုင်ပ္ဍဲ ရုင်ဗစာ ၁၅ ဒၞာဲဂှ် ၜိုန်ရ နကဵုသၞောဝ် ဟွံဗမံက်ထ္ၜးလဝ်ကီုလေဝ် ဖန်ဇန်လဝ် အတိုင်ဒေသပထဝဳ ကုလသမဂ္ဂ၊ ဍုင်ရးပလိုတ်တအ်ဂှ် မသုန်ခုင်၊ ဍုင်အဖရိကဂှ် ပိခုင် (ပိခုင်ဂှ် မွဲဂှ် နာဲဗစာ သွက်သၞောဝ်ညးဍုင်ကွာန် (francophone civil law) မွဲဂှ် သၞောဝ်မဆေင်ကဵုညးဂမၠိုင် (Anglophone common law) တုဲ မွဲဂှ် မဆေင်ကဵု အာရာပ်)၊ ၜါခုင် သွက်ဍုင်ယူရောပ် လပါ်ဗမံက်၊ ပိခုင် သွက် ဍုင်အာရှ၊ ၜါခုင် သွက်လေတ္တေန် အမေရိက ကေုာံ ဍုင်ကာရိဗ်ဗေန်ဂမၠိုင်ရ။ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဍုင်ကောန်ဂကောံကံင်သဳဂီုကၠီု လၟိုန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်ပြင်သေတ်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ဍုင်ကြုက်၊ ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန်၊ ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်တအ်ဂှ် ကလိဂွံမွဲမွဲခုင်တွဵုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဒၞာဲခုင် ဍုင်ရးပလိုတ် မသုန်ခုင်ဂှ် ပိခုင်ဂှ် ဍုင်ပိဂှ် ကေတ်လဝ် ဒၞာဲတုဲတုဲရ။ ခုင်သွက် ဍုင်အာရှဂှ် ကြုက်ကေတ်လဝ် ဒၞာဲမွဲဒၞာဲ၊ သွက်ခုင် ယူရောပ်လပါ်ဗမံက်ဂှ် ကေတ်လဝ် မွဲဒၞာဲရ။ နကဵုတင်ဆောတ်ယောင် အကြာသၞာံ ၁၉၆၇ ကဵု ၁၉၈၅ ဂှ် ဟိုတ်နူကြုက် ဟွံပတိုန်ကဵု မၞိဟ်စၞးတုဲ ဍုင်ကြုက် ဟွံကလိဂွံဒၞာဲ ပ္ဍဲခုင် နာဲဗစာ၊ တုဲပၠန် ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန်ဂှ် ဟိုတ်နူ နာဲဗစာ Sir Christopher Greenwood နုက်တိတ် နူတာလျိုင် ဟွံဆက်ဒုင်ရုဲစှ် အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုရုင်ဗစာဂှ် နာဲဗစာ နူဍုင်ဗြိတိန် ဟွံမဲကီုရ။ Greenwood ဂှ် ကလိဂွံ အထံက်ဂလာန် နူ ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂကီုလေဝ် ကျမာဲ ပ္ဍဲကဵု အသေမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂ ရ။ စၞးညးတေအ်ဂှ် နာဲဗစာ နူဍုင်အိန္ဒိယ Dalveer Bhandari ကလိဂွံဒၞာဲဂှ်ရ။
ဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၆ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နာဲဗစာတအ်ဂှ် သ္ဒးဒုင် "ရုဲစှ် နမပစၞး ဍုင်ဇကုဟွံသေင်တုဲ မဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု သိက္ခာသမာဓိ မသၠုင်ပြဲ" မၞိဟ်ဂှ် မကေင်ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ရုင်သၞောဝ်ဓဝ် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒှ် မၞိဟ်မတီကၠိုဟ် ပရေင်သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိမွဲရ။ ပွမသ္ဂုတ်သွာတ် သၞောဝ် ဗွဲမဗၠးၜးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကဵုပိုဒ်ဇၞော် ၁၆ - ၁၈ ရ။ နာဲဗစာ ပ္ဍဲရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေဂှ် လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ် မွဲမွဲဒၞာဲဟွံဂွံရ။ နာဲဗစာမွဲမွဲဂှ် နကဵု မမာဲ ကောန်ဂကောံ ရုင်ဗစာတအ်ဂှ် ဖျေဟ်ပဒေါအ်ထောအ် နူကဵု ကဆံင် နာဲဗစာဂွံရ။ Despite these provisions, the independence of ICJ judges has been questioned. For example, during the Nicaragua case, the United States issued a communiqué suggesting that it could not present sensitive material to the court because of the presence of judges from the Soviet bloc.
နာဲဗစာ အေဒ်ဟံက်Ad hoc
အေဒ်ဟံက် ဟီုမ္ဂးဂှ် အရာမနွံဒၟံင်ဒတန်လၟိုန် ဟွံသေင်၊ အခိင်ကာလ မနွံပၟိက်မ္ဂး ကော်နင်ဂှ် အေဒ်ဟံက် ညးကော်စရ။ ဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၃၁ ဂှ် ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် မဆေင်စပ် ကုမကော်ပၠုပ် နာဲဗစာ အေဒ်ဟံက် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စပရူမဆေင်စပ်တအ် ကိုပ်ကၠာ ရုင်ဗစာ ဟွံဂွံစရ။ သၞောတ်ဂှ် ပံက်ကဵုလဝ်အခေါင် ကော်ပၠုပ် နာဲဗစာအေဒ်ဟံက် မဆေင်စပ် ကုကိစ္စတအ်ဂှ် ကိုပ်ကၠာ ရုင်ဗစာ ဟွံဂွံစရ။ အခေါင်ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စဂှ် ယဝ်ရ နာဲဗစာ မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုရုင်ဗစာဂှ် ဟွံတီကၠိုဟ် ပ္ဍဲကိစ္စလပါ်ဂှ်မ္ဂး အခေါင်ကော်ပၠုပ် နာဲဗစာ အေဒ်ဟံက် ညးမတီပရူပရာဂှ် မွဲလပါ် မွဲတၠဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စမွဲမွဲမ္ဂး နာဲဗစာ စဵုကဵု ၁၇ တၠ နွံမာန်ရ။