cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လသိုန်ဗတာင်
အဟာရ
ပ္ဍဲလသိုန်ဗတာင် ထနေက်ဂှ် နွံကဵု ဍာ် ၅၉ ﹪၊ ၃၃﹪ ကာဗောဟာ်ဒရိက် (carbohydrates)၊ ၆﹪ ပရဝ်တေန်၊ ၂﹪ ဓါတ်ဖဳပါ (dietary fiber) ကေုာံ ကၠေင် အောန်နူ ၁ ﹪ ရ၊၊
နိသံသ လသိုန်ဗတာင်
ဓါတ်အလ်လဳစိန် (Allicin) ဂှ် ပကဵုပိုယ် ညံင်စၞဂွံလာဲ
အစဳအဇန် လျးဂကူမန်
အစဳအဇန် လျးဂကူမန် (ဝါ) ရေဒဳယော အေပ်အဳဘဳသဳ ဘာသာမန် (The Light of The Mon People or FEBC Mon) ဝွံ ဒှ်အစဳအဇန် မဗလးရမ္သာင်မန် ပ္ဍဲလပှ်ကျာ ရေဒဳယော နကဵုဘာသာမန် သွက်ဂွံဟီုတွဟ် တဝှ်ဍောင်ဓရ်ဓမ္မခရေတ်ယာန် နူကဵု ဒေသမုဟ်ဗမံက် (Far East Broadcasting Company) မဖျေဟ်လဝ် ဒတန် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်မနဳလာ၊ ရးနိဂီုဖလိပိန် မစကၠောန်ကၠုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၉၅ တေအ်ရ။ နကဵုအစဳအဇန် လျးဂကူမန်ဝွံ ပါဲနူ ကမၠောန်မဗလးရမ္သာင် ဇၟာပ်ပ်တ္ၚဲ ပွိုင် ၃၀ မိနေတ် နူဂယး သဝ်တ္ၚဲတုဲ ကမၠောန်မပတိတ်တြး လိက်ကၞပ် ကဝးဒွက် ရုပ်ဒမျိုင် မဆေင်ကဵု သာသနာခရေတ်ယာန်ဂှ်လေဝ် ကၠောန်ဒၟံင်ကီုတုဲ အစဳအဇန်လျးဂကူမန်ဝွံ ဒှ်ဒတန်အဓိက ဒၞာဲမမင်မဲ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လိက်ပတ်သာသနာခရေတ် ဘာသာမန်မွဲရ။ ညးမပတန်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အစာတၠ နာဲထောန်သိင် ဇာတိကွာန်ကၟာဝက် မဒှ်ကောန်ဍုင် ရးနိဂီုပံင်ကောံအမေရိကာန်ရ။
ဝင်အတိက် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်
ရုင်ဗလးရမ္သာင်မုဟ်ဗမံက် (Far East Broadcasting Company - FEBC) ဝွံ ကောန်ဂကူအမေရိကာန် ဒံက်တာရဝ်ဗာတ် ဗောမေန် (Dr. Robert Bowman) ကေုာံ (မေဿတာ ဂျိမ် ဗြောရ်ဂေရ် (Mr. Jim Broger) ညးသကအ်ရဲၜါဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပဒတန်လဝ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညးၜါဝွံ ရန်တၟအ် မိက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် ပရိုင်ကျာ်ဂမျိုင်ကျာ်ထာဝရ ကုကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ မိက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ရုင်ဗလးရမ္သာင်မွဲ ပ္ဍဲရးဗမံက်ရ။ နူသၞာံ ၁၉၄၀တအ်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ညးၜါဂှ် ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ပ္ဍဲရးနိဂီုကြုက်ရ၊ ဆဂး ညးၜါဂှ် ဟွံကလိဂွံ အခေါင်တုဲ စိုပ်အာ ရးနိဂီုဖလိပိန်။ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၆၊ ၁၉၄၆ ဂှ် ဂျောမ် အာတ်မိက် သၟိင်တၠဖလိပိန် သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ဌာနဗလးရမ္သာင် (FEBC)တုဲ ခြာဟွံလအ် ပ္ဍဲအဝ်ဂေတ် ၂၆၊ ၁၉၄၆ ဂှ် နူကဵု ကောန်ဂရေတ်ဖလိပိန် ကဵုအခေါင်ဂရာန်ကုညးရ။ ကလိဂွံ အခေါင်ဂရာန်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဂျောန် ၄၊ ၁၉၄၈ ဂှ် နကဵုဒွက် ဓမ္မခရေတ်ယာန် "All Hail the Pow'r of Jesus' Name" ဂှ် စဗလးရမ္သာင် လတူလပှ်ကျာ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ စနူဂှ်တုဲ နကဵုဌာနဗလးရမ္သာင်မုဟ်ဗမံက်ဂှ် နကဵုအရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲဒေသနာနာသာ် ဗလးကၠုင်ဒၟံင်ရ။
အစဳအဇန် လျးဂကူမန်ဂှ် အစာတၠ နာဲထောန်သိင် ဇာတိကွာန်ကၟာဝက် ကောန်ဍုင် ရးနိဂီုပံင်ကောံအမေရိကာန် စပတန်လဝ် ဟီုဂွံရ။ အစာတၠ နာဲထောန်သိင်ဂှ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက် ၜိုန်ရဒှ်ကီုလေဝ် ကာလညးမကလိဂွံအာယုက် ၈ သၞာံဂှ် ညးတအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု နူဂှ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ညးဝွံ ၜိုန်ရ ဟီုအရေဝ်မန် ဂွံခိုဟ်ဟ်ကီုလေဝ် လိက်မန်ဂှ် ညးဟွံဂွံအခေါင်ဗတောန်တုဲ ကာလမဒှ် ဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ် နကဵုဘာသာစိတ္တဗေဒ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ဂှ် အၚောပ်စိုတ် ကတဵုဒှ် မိက်ဂွံလေပ် လိက်မန်တုဲ ပြာပ်အာ ဇရေင်ဇြပ်သဘင်ဓရ်မန် ဗဒါဲကျာ်လ္ဂုင် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်တုဲ ဗတောန်လိက်မန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် ညးဒက်သ္ၚိကၟိန် ကုမိသ္ဇင်ထဝ် (Ruth Tun Thein) ကောန်ဂကူအမေရိကာန်တုဲ စိုပ်အာ ရးနိဂီုပံင်ကောံအမေရိကာန်တုဲ ပွိုင်ပန်သၞာံ ဆက်တိုန် တက္ကသိုလ်တန်မဟာ ပ္ဍဲဘာသာသၠပတ်သမ္မာ ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံမဟိမုမဟာ ဘာသာသၠပတ်တုဲ တၞဟ်နမိက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် မယိုက်ဒိုက်သာသနာတုဲ ညးစိုပ်အာ ဇရေင်ရုင်ဗလးရမ္သာင်မုဟ်ဗမံက်ရ။ ကာလဂှ် နူကဵုဌာနဗလးရမ္သာင်ဂှ်လေဝ် ညးတအ် ချပ်ဒၟံင် ဂၠာဲဒၟံင် မၞိဟ်မဟီုတွဟ် တဝှ်ဍောင်ဓရ်ဓမ္မ နကဵုဘာသာမန်မာန်ဂှ် ၜိုန်ရ ညးတအ်ဂၠာဲဒၟံင် ဂၠိုင်ကဵုသၞာံကီုလေဝ် ညးတအ် ဟွံဂွံဆဵုဏီရ။ လၟုဟ် မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန် လေပ်လိက်မန် မတုဲလဝ် ဘာသၠပတ် မဟိမုမဟာ နူကဵု ရးနိဂီုအမေရိကာန်မွဲတၠ မကၠုင်စိုပ် ဇရေင်ညးတအ်ဂှ် ညးတအ် ဒှ်အမ်သဝ်စိုတ်အိုတ်ရ။ အစာထောန်သိင်ဂှ်လေဝ် နကဵု မရန်တၟအ် မိက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ဗလးရမ္သာင်တုဲ မစိုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု ဌာနဂှ်ဟွံသေင်ရ။ တုဲပၠန် အစာထောန်သိင် ညးချပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲအခိင်ညးဒှ်ဒၟံင် ဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ်တေအ် ဗီုလဵု စိုတ်ညးဒှ် မိက်ဂွံလေပ်လိက်မန်ဂှ်လေဝ် ညးတီကေတ် ဟွံမာန်။ အရာဏအ် ဒှ်အရာကျာ်ဂမျိုင်မစၞောန်ပညုင်ကဵုရောင်ဂှ် ညးပတှ်ေကေတ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးသွက်ဂွံ ဆက်လ္ၚတ်အာ အရေဝ်ဘာသာမန်ဂှ် အဘိဓာန်အစာဟာလ္လဳဒေ မခၞံလဝ်ဂှ် ညးနွံပၟိက်ဒၟံင်ကွေဟ်ဟ်ဂှ် အစာဒံက်တာ နာဲပါန်လှလေဝ် ကၠုင်စိုပ် သ္ၚိညးကီုတုဲ ပၟိက်ညးဂှ် ရနုက်ဗပေင်ကဵုကီုရ။
သၞာံ ၁၉၉၃ ဂိတုအံက်တဝ်ပါဂှ် သွက်ဂွံဗမံက်ရုပ်ရဴ ကမၠောန်ဗလးရမ္သာင်ဘာသာမန်ဂှ်တုဲ အစာနာဲထောန်သိင် တိတ်အာ ရးနိဂီုသေံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန်မန် သွက်ဂွံဗလးဂှ်လေဝ် ဆမွဲပိုဒ်ကီု ဟွံမဲဏီ၊ တုဲပၠန် သွက်ဂွံတန်တဴအာ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ ဗွဲမသၟေဟ်ရထမာန်ဂှ်လေဝ် အရေဝ်ဘာသာသေံဂှ်လေဝ် ဒးဗတောန်ကီုတုဲ သီုဖအိုတ် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင် ပိသၞာံတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂျူလာင် ၄၊ ၁၉၉၅ ဂှ် ဂွံဗလးရမ္သာင် နကဵုဘာသာမန် ပ္ဍဲရေဒဳယောမုဟ်ဗမံက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဂွံဗလး ပွိုင် ၁၅ မိနေတ် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ နူညးမထံင်သောတတအ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံဂလိုင်ကဵု အခိင်ကီု၊ ပတိုန်ထ္ၜး ကုဌာနရေဒဳယောတုဲ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၉၉ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ် ဂွံဗလးရမ္သာင် ပွိုင် ၃၀ မိနေတ်ရ။ ပါဲနူကဵု နကဵုရေဒဳယောတုဲ ဗွဲမဗဗွဲ ကဵုခေတ်ကာလ နကဵု ဝှုက်ၜေါက် တိုက်ရိုက်ကီု ပ္ဍဲဝေပ်သာ် (www.monradio.org) ဂှ်လေဝ် ဗလးကဵုဒၟံင် အစဳအဇန်ဒွက်၊ အစဳအဇန် ဗွဟ်လိက်သၠပတ် ကေုာံ အစဳအဇန် တဝှ်ဓရ်တအ်လေဝ် ဗလးကဵုဒၟံင်ကီုရ။ အစာနာဲထောန်သိင်ဝွံ ရန်တၟအ်ကဵု ညးသၟတ်တအ် ဂွံဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ အစဳအဇန်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၇၊ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ကမၠောန်အစဳအဇန်လျးဂကူမန်ဂှ် ညးပအပ်ကဵု အစာနာဲကြက်ဂကူ (အောင်မျိုးထွန်း) ဇာတိကွာန်ပ္ၚ နကဵုသဘင်ခန်ကၞာမွဲရ။
ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
အစဳအဇန်လျးဂကူမန်ဝွံ ပါဲနူ မဗလးရမ္သာင် နူရေဒဳယော၊ ဝှုက်ၜေါက်၊ ဝေပ်သာ်တုဲ လိက်သၠပတ်ဘာသာမန်၊ လိက်ဓမ္မခရေတ်ယာန်ဘာသာမန် တြေံဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ရုပ်ဒမျိုင်ဒွက် နကဵုအခိုက်ကွိင်ကွိုက်မန် နကဵုကွိင်ကွိုက်ဂတာပ်ခေတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ကၠောန်ပတိတ် တြးဗစိုပ် ကုမှာဇန်တအ်ကီုရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ရုပ်ဒမျိုင် ပရူနာဲယေသှု ဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ်လေဝ် ပၠုပ်စုတ် ရမ္သာင်မန်တုဲ တြးပ္တိတ်လဝ် နွံကီုရ။
ဝိုၚ်သဳကၠဳ ချူဓဇက်မူဝါဒဂဥုဲဗ္ၜူမာဲကဵု သၚ်သၟတ်မန်
ဝိုၚ်သဳကၠဳ ချူဓဇက်မူဝါဒဂဥုဲဗ္ၜူမာဲ ကဵု သၚ်သၟတ်မန်
ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၂ စွေက် သၞာံ ၁၃၈၄ (7 March, 2023) ဌာန ရာမညဟိုတယ် အခိၚ် ၉ နာဍဳ ဂှ် ဝိုၚ်သဳကၠဳ ချူဓဇက်မူဝါဒ ဂဥုဲဗ္ၜူမာဲ ကဵု သၚ်သၟတ်မန် ကၠောန်ဗဒှ်ရ။ ပ္ဍဲဝိုၚ်သဳကၠဳဝွံ ညးက္ဍိုက်ပ်ဝိုၚ်သဳကၠဳ - တၠဂုဏ််ပညိန္ဒ(ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ ဂကောံသၚ်သၟတ်မန်) +တၠဂုဏ်သုဇန (လျိုၚ်စၟတ်စရၚ် ဂကောံသၚ်သၟတ်မန်) ညးၜါဇကု ရ။ ကမၠောန်ဝွံ နူကဵု MDPT - Mon Drug Policy Team ကေတ်လျိုၚ်ကၠောန်ဗဒှ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုဝိုၚ်သဳကၠဳဏအ်ဂှ် လၟေၚ်အစဳအဇန်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံကီုရ။
နိဿဲ
တၞးလိက်-အစဳအဇန် ဝိုၚ်သဳကၠဳ ချူဓဇက်မူဝါဒဂဥုဲဗ္ၜူမာဲ ကဵု သၚ်သၟတ်မန်
ဂံက်ဂါ၊ ဂစေံ
ဂစေံဂံက်ဂါ (Kingfisher, Burmese; ပိန်ညၚ်းငှက်)ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံသၟတ် ကေုာံ တဲလဒေါဝ်တုဲ မၞုံကဵုကသော်ပလေဲပလေဲ မလုပ်လၟိဟ် လၟေၚ်ဂကူ Coraciiformes ရ၊၊ ဂကူဍေဟ်တအ် ဒှ်ဂကူဂစေံ ဂမ္စာဲလိုက် (cosmopolitan distribution) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုၚ် မဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ၊၊ လစှ်ေဂကူ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ ပ္ဍဲရးအဖရိက၊ ရးအာရှ ကေုာံ ရးအဝ်သတြေလျာတအ်ရ၊၊ ဗဳဇဂကူဂံက်ဂါ သီုဖအိုတ် နွံလစှ်ေဂကူ ၁၁၄ ဂကူတုဲ လစှ်ေဇာတ်ဂကူ သီုဖအိုတ် နွံပိလစှ်ေတုဲ နကဵုဗဳဇဂကူမ္ဂး နွံ ၁၉ ဗဳဇဂကူရ၊၊ ဂကူဂစေံဂံက်ဂါ သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံကဵု က္ဍိုပ်မဇၞော် သီုဖအိုတ်တုဲ သၟူဂၠိၚ်တုဲ ကေက်၊ ဇိုၚ်ဂၠေအ် တုဲ ဍုတ်တပ်ရ၊၊ ဂကူဂစေံဂံက်ဂါ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် နွံကဵု အသာ်ပလေဲပလေဲတုဲ တၞဟ်ခြာ အကြာၝောအ် ကဵု ကၟက်ဂှ် နွံညိညဓဝ်ရ၊၊ လစှ်ေဂကူ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒေသဂမ္တဴဂမၠိုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မံၚ်ပ္ဍဲဂြိုပ်ဂၠိုၚ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအရာမဂၠာဲရပ်စစၞဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဗိုတ်ခၠောဝ်ဖျေဟ်ဇကု ပ္ဍဲဍာ်တုဲ ရပ်ဗၠိုပ်စရ၊၊ ၜိုန်ရ ထေၚ်ကေတ် ဂစေံဂံက်ဂါဂှ် မံၚ်ဇိုၚ်ကြုၚ်တုဲ ရပ်စကကီုလေဝ် လစှ်ေဂကူဂံက်ဂါ ဗွဲမဂၠိုၚ် မံၚ်သ္ၚောဲကဵုဍာ်တုဲ ဗက်ဂၠာဲရပ်စ စၟစၟောန် မဟွံမဲ ကုဇုတ်ဓရံၚ်တအ်ရ၊၊ ဂစေံဂံက်ဂါဂှ် ညံၚ်ရဴ လၟေၚ်ဂကူဍေဟ်တၞဟ်တအ်ကီု မလေပ်ဒက်ခပေါဲ ပ္ဍဲဂဝေၚ်ဆု၊ မၜံက်ကၠောန် ဂဝေၚ် ပ္ဍဲတိ ဒၞာဲဖေၚ်ဒဵုတအ်ရ၊၊ ဂံက်ဂါ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒက်ခပေါဲ ပ္ဍဲသ္ၚိဂြုန် လတူတၞံဆုရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး
ဂကူဂံက်ဂါ ဇကုဍောတ်အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒှ်ဂံက်ဂါကောန်ၚေဲအဖရိက (African dwarf kingfisher) (Ispidina lecontei) မၞုံ ဇမၠိၚ် ဗွဲသၟဟ် ၁၀ cm (3.9 in) တုဲ လျိုၚ် နွံအကြာ ၉ ကဵု ၁၂ g (17 to 18 oz) ဂကူဂံက်ဂါ ဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ ဂံက်ဂါဒုတ် (giant kingfisher) (Megaceryle maxima) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအဖရိက မၞုံဇမၠိၚ် ၄၂ - ၄၆ cm (17 to 18 in) တုဲ လျိုၚ် နွံ အကြာ 255-426 g (9.0 - 15.0 oz)ရ၊၊ ဂကူဂံက်ဂါ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအဝ်သတြေလျာ မကော်စ laughing kookaburra (Dacelo novaeguineae) ဂှ် ဒှ်ဂကူဂံက်ဂါ မဇြိုၚ်အိုတ်တုဲ ဂံက်ဂါၝောအ်မွဲ နွံစဵုကဵု လျိုၚ် ၅၀၀ ဂရာမ် (၁၈ oz) ရ၊၊
ကသော် ဂကူဂံက်ဂါ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် နွံကဵု ပလေဲပလေဲ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုၚ် နကဵုအသာ်သၚေက် ကေုာံ အသာ်ဍီုရ၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ၝောအ် ကဵု ကၟက် ဗီုပြၚ် ဟွံတၞဟ်ခြာ ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကူလ္ၚဵု မၞုံကဵု ဗီုတၞဟ်ခြာ ယဝ်ဒှ်မ္ဂး အောန်နူ ၁၀ တၟအ်ကၠံဏီရ၊၊
ဂံက်ဂါတအ် မၞုံကဵု သၟူဂၠိၚ်တုဲကေက်ရ၊၊ ဂကူဂံက်ဂါ မဂၠာဲရပ်စကဂှ် သၟူဂၠိၚ် နူဂကူဂံက်ဂါ မဂၠာဲၜံက်စ ပ္ဍဲတိဏီရ၊၊ ဂကူဂံက်ဂါ shovel-billed kookaburra ဂှ် သၟူဇၞော်အိုတ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဗက်ၜံက်စ စၞပ္ဍဲတိအကြာဂြိုပ်ရ၊၊ ဂကူဂံက်ဂါ ဗွဲမဂၠိုၚ် နွံကဵုဇိုၚ်မဂၠေအ်၊ ဆဂး ဂကူဂံက်ဂါ မဂၠာဲစၞ ပ္ဍဲတိတအ်ဂှ် နွံကဵုတၞုၚ်ဇိုၚ်မဂၠိၚ်ဂၠိုၚ်ညိရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် နွံကဵု တၞုၚ်ဇိုၚ်ပန်တၞုၚ် ပိတၞုၚ်ဂှ် အာဂၠံၚ်ဂတတုဲ မွဲတၞုၚ်ဂှ် အာဂၠံၚ်လက္ကရဴရ၊၊
ကောန်မတ် ဍေဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် နွံကဵုအသာ် လစံက်ဓယောမ်ရ၊၊ ဂံက်ဂါတအ် မတ်ခိုဟ်၊ ပတှ်ေကေတ်မ္ဂး ဂံက်ဂါတအ် နွံကဵုမတ် မဂွံညာတ်ကေတ် အသာ် နူဇမ္ၚောဲရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဗဂေတ်မတ်ဍေဟ်တအ်ဂွံဒၟံၚ်တုဲ ဟွံဒးပချဳက္ဍိုပ်ရ၊၊ ကာလဍေဟ်တအ် ဗက်ရပ်က ပ္ဍဲဍာ်မ္ဂး မတ်ဍေဟ်တအ် ပ္ဍဲဍာ်လေဝ် ရံၚ်ဂွံကီုရ တုဲပၠန် မတ်ဍေဟ်တအ် ရံၚ်စှ်ေ သၟဝ်ဍာ်ဂှ် ကဂှ် နွံပ္ဍဲဍာ် ဂယိုဟ်ဂလိုၚ်လဵုဂှ် ဍေဟ်တအ် တီကေတ်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲမတ်ဍေဟ်တအ် နွံကဵုအရာမစဵုဒၞာဍာ်တုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလ ဍေဟ်တအ် မဗၠိုပ်ဍာ်မ္ဂး ဍာ်ဂှ် ဟွံဒးကောန်မတ် ဍေဟ်တအ်ရ၊၊ ဂံက်ဂါ pied kingfisher ပ္ဍဲမတ်ဍေဟ်တအ် နွံကဵု ဗီုဒ္ၚောဝ် မစဵုဒၞာလဝ် မတ်ဍေဟ်တအ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဍေဟ်တအ် မဗၠိုပ်ဍာ်ရ၊၊
ဂမ္စာဲ ကေုာံ ဒတန်
ဂံက်ဂါဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ ဂမ္စာဲလိုက် (မပြးချာဲ အလုံလိုက်) တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲတၟေၚ် ဒၞာဲဒေသဂမ္တဴ ကဵု ဒၞာဲဓါတ်ဂမ္တဴမၞုံတအ်ရ၊၊ ဂံက်ဂါဂှ် ပ္ဍဲဒေသရိဂၠးတိၜါ မဒှ်ဒၞာဲမဂံက်လောန် ကဵု ဒေသကန္တရ မဒှ်ဒေသ မကှ်ကေဲလောန်တအ် ဍေဟ်တအ် ဟွံဂျိုၚ်ရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် စိုပ်အာ ဇရေၚ်ပ္ဍဲတကအ်ဂမၠိုၚ် မှာသၟိတ်ပါစဳဖိစ် လပါ်သၠုၚ်ကျာ ကဵု ဗၟံက်ရ၊၊ ဒၞာဲဒေသဂမ္တဴ ဂၠးတိတြေံ ကဵု အဝ်သတြေလျာဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဒေသ ဍေဟ်တအ် မပဒတဴအဓိကဂၠိုၚ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဥရောပ ကေုာံ အမေရိကသၠုၚ်ကျာ ကေုာံ မက်သဳကဝ်ဂှ် နွံအောန် ဗွဲမလောန်တုဲ ဂံက်ဂါဓမ္မတာ common kingfisher ကဵု belted kingfisher နွံဂၠိုၚ်တုဲ ပ္ဍဲဍုၚ်အမေရိကာန် ဗွဲနေရတိဂှ် ringed kingfisher ကဵု green kingfisher ပ္ဍဲဥရောပအဂၞဲဂှ် pied kingfisher ကဵု white-throated kingfisher ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုၚ်ကျာဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်ဒေသဂမ္တဴကီုလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် သီုဖအိုတ် မသုန်ဂကူ ကေုာံ wintering belted kingfisher. ပ္ဍဲဍုၚ် ဂါမ်ဗဳယျာ ပ္ဍဲအဖရိကဂှ် နွံ ဒစာံ ဂကူ လၟိဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲ ဗွိုက်၂၀-တိုၚ်-နွံ-၁၂၀ (၁၉၃ ပ္ဍဲ ၃၂ ကဳလိုမဳတာပန်ကၠၚ်)
ဂံက်ဂါ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဒၞာဲဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုၚ် မလေပ်မံၚ် ဇိုၚ်ကြုၚ် ဇိုၚ်ကၟာ ဇိုၚ်လှာတုဲ ဂကူဂံက်ဂါ ကဝက်ပြၚ်ၚ်ဂှ် မံၚ်ပ္ဍဲဂြိုပ် ကေုာံ ဒၞာဲအဇဂြိုပ်ရ၊၊ ၜိုန်ရ ပ္ဍဲဒၞာဲကန္တရသဟရာဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ဂံက်ဂါကီုလေဝ်၊ red-backed kingfisher မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအဝ်သတြေလျာဂှ် မံၚ်ပ္ဍဲဒၞာဲကန္တရ၊၊ ဂကူဂံက်ဂါလ္ၚဵုဂှ် မံၚ်လတူဒဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲဒၞာဲဂြိုပ်လပံက်၊ လ္ၚဵုမံၚ် ပ္ဍဲတကအ်ၜဳ၊၊ ဂကူဂံက်ဂါ မမံၚ်ကြပ်ကဵုမၞိဟ်လေဝ် ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲဇိုၚ်ဂြိုပ် ဒၞာဲတိဝါဗ္ၚ ပ္ဍဲဥဒျာန်တအ်လေဝ် နွံတၟာဂလိုၚ်ကီုရ၊၊
စရိုတ်
ဂစေံဂံက်ဂါတအ် မလေပ်စစၞ ဂကူနာနာသာ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲအရာမရပ်စကဂှ် စိုန်သကီု ဗွဲမလောန်ဂှ်ရ ဗီုအၚ်္ဂလိက် ညးကော်စ Kingfisher မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟိၚ်တမ္ၚာရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ရပ်စက စိုန်သကီုဗွဲမလောန်တုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် ဗက်ဂၠာဲစ မပ္တံ ၚဴ၊ ဗစက်၊ ပကောတ်တိ၊ စၟစၟောန်ဂမၠိုၚ် သီုကဵုဇြုံလေဝ် ရပ်စနွံကီုရ၊၊ ဂကူတၞဟ်ခြာတုဲ မစစၞလေဝ် တၞဟ်ခြာကီုရ၊၊ ဂကူမမံၚ် ပ္ဍဲဂြိုပ်ဂှ် ရပ်စစၟစၟောန်ဂၠိုၚ် ဗွဲတၟေၚ် စၟတပ်ဗာတ်၊ ဂကူမမံၚ်ဒၞာဲမကြပ်ကဵုဍာ်တအ်ဂှ် ဗက်ရပ်စ ကဂၠိုၚ်ရ၊၊ ဂစေံဂံက်ဂါတအ် မၚ်ဒၟံၚ်တုဲ ကာလဆဵုစၞစမ္ဂး ပဝ်အာမွဲအသိၚ် ရပ်ကေတ်တုဲ ကလေၚ်ကၠုၚ်ဒၞာဲမမၚ်ဒၟံၚ်ပၠန်ရ၊၊ ဂကူဂစေံဂံက်ဂါ သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံကဵုသၟူမခိုၚ် မခိုဟ် သွက်ဂွံၜံက် ကဝိုတ်စၞစဇကုရ၊၊ ဂကူမဂၠာဲစစၞ ပ္ဍဲတိတအ်ဂှ် နွံကဵု သၟူမတီုဇၞော် သွက်ဂွံၜံက်ကေတ် စၞပ္ဍဲတိရ၊၊
ဖျေဟ်ခၟာဲ
ညံၚ်ရဴ လၟေၚ်ဂကူ Coraciiformes တၞဟ်တအ်ကီု ဂံက်ဂါ ဒက်ခပေဲါ ပ္ဍဲဂဝေၚ်ဆု ပထောၚ်တိတအ်ရ၊၊ ပထောၚ်တိမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုၚ် နွံပ္ဍဲဖျေၚ်ဒဵု ဖျေၚ်ကြုၚ် ဇဵုကၟာတအ်ရ၊၊ ခၟာဲဂံက်ဂါတအ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗုတုဲ ကလိတ်ဒၟံၚ်ရ၊၊ ဇမၞော်ခၟာဲတုဲ တန်တဴကဵု ဂကူဂံက်ဂါတအ်ရ၊၊ လ္ၚဵုဂှ် ဇၞော်တုဲ လ္ၚဵုဂှ် ဍောတ်ရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် မွဲကလောအ်ဂှ် နွံခၟာဲၜါမတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် မွဲကလောအ်ဂှ် စဵုကဵု ၁၀ မလေဝ်နွံကီုရ၊၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး နွံစ အကြာ ပိမ ကဵု တြဴမ၊၊ ၝောအ်ကီု သီုကၟက်ဂှ် လဒပ်ခၟာဲရ၊၊ ကောန်ဂံက်ဂါတအ် မံၚ်ကရောဲ မိမဍေဟ် ၜိုတ် ၃-၄ သတ္တဟတုဲ ဍေဟ်တအ် မံၚ်တၞဟ်ခြာရ၊၊
လဟီု
＂မိက်ဂွံကကြၚ် ပါမ်ဇာ ကၞောတ်ကြိက်၊ မိက်ဂွံ ဂံက်ဂါ ပါမ်ဇာ ဂတာဝိက်＂ဗီုဏအ် ပ္ဍဲလဟီုမန် ကေၚ်မိၚ်ကေတ်ကီုရ၊၊ ညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် မိက်ဂွံဂွံကကြၚ်မ္ဂး အာဂၠာဲစၞစကကြၚ် သတ်ကြိက်ကၠာညိ၊၊ မိက်ဂွံဂွံ ဂံက်ဂါမ္ဂး အာဂၠာဲက မဒှ်စၞစ ဂံက်ဂါကၠာညိ၊၊ အဓိပ္ပါယ်အရေဝ်ဝွံ ညးမိက်ဂွံဟီု ဇကုမိက်ဂွံဂွံမွဲမွဲမ္ဂး အရာမဆေၚ်စပ် ကဵုအရာဂှ် ဇကုဂှ်ဖန်လဝ်ကၠာရောၚ်၊ ကာလဂှ်ဟေၚ် ကလိဂွံ အရာဂှ်မာန်ရ၊၊
တဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
ဘာတဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၅၊ ဝှ် ၅၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
မဏိသြဃ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
ဘာမဏိသြဃ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဝဳရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၄၀။
ဝါကြေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
ဘာဝါကြေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
မဏိသြဃ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဝါကြေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
ဘာဗၟံက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၈၊ ဝှ် ၄၈။
ညးဂှ်သ္ပစၟတ်သမ္တီရော
ၝောံဇက်ကောန်ဂၠောဲ
ရန်ကဵုဂလာန် က္ဍိုပ်လိက်ဏံမ္ဂး
ပ္ဍဲလိုက်လောကဏံ သတ္တံနွံမံၚ် လၟိဟ်ၜါစှော်ထပှ်ကိုဋ် ပ္ဍဲလၟိဟ်ၜါစှော်ထပှ်ကိုဋ်ဂှ် သတ်မဂွံယၟု မနုဿ(ဝါ)ယၟု မၞိဟ်ဂှ် နွံမံၚ်မွဲဂကူရ။ ပ္ဍဲကဵုမၞိဟ်မွဲဂကူဂှ် ဒၟာနူဘာသာ အရေဝ်ဟွံတုပ်တုဲ ပါ်ကၠုၚ်ဂကူအဲ ဂကူညး ဗွဲမဒးရ။
ရံၚ်ကဵုပိုတ်လ္တူ ဏံတုဲ ဂွံပါ်ကၠုၚ်ဂကူညး ဂကူအဲဂှ် ဒၟာနူမၞိဟ်က္ဍိုပ်ရ ယဝ်ဟီုမ္ဂး ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်ထေၚ် မုဟိုတ်ရောဟီုတှ်ေ မၞိဟ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ယဝ်ဟွံညဳမ္ဂး ကွးညးကွးအဲ ပါ်ကၠုၚ်အိုတ်တုဲ အရေဝ် လိက်ပတ် ညးကဵုညးဂၠိုက်ဂၠာဲဖန်ဗဒှ်ကေတ်အိုတ်ရ။ ကိစ္စပရေၚ်လိက်ပတ်ဂှ်လေဝ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဟေၚ်ရ ဒးပြုပြေၚ် မၚ်မွဲရပ်စပ် သုၚ်စောဲအာဇၟာပ်ဒၞာဲမအာစိုပ်ဒးချူ ထ္ၜးလဝ်ကၠာရောၚ်။
ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကူမန်ပိုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်မံၚ်စိုတ်ဓါတ်ကောန်ဂကူတံ သုၚ်စောဲလိက်မန်ညိ လိက်ကၠေံမ္ဂးဂကူကၠက်ဏောၚ် မအရေဝ်ဗီုတံဏံဂှ် နူပိုဲဍောတ်တ်ကေၚ်မိၚ်ကၠုၚ်မံၚ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံဏီရ။
ဆ္ဂး က္လေၚ်ရံၚ်တိုန် မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော် က္ဆံၚ်လ္တူတေံမ္ဂး ညးတအ်လေဝ်ဟွံသုၚ်စောဲပုဟ် တုဲတှ်ေမၞိဟ်ဇၞော်က္ဆံၚ်လ္တူတေအ်မှ ဟွံသုၚ်စောဲပုဟ်တှ်ေ မၞိဟ်က္ဆံၚ်သၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဝ်မ္ၚုဟ်ပၠန်ဂှ် ဟွံဂံၚ်ဆဝ်ရ ၜိုန်ရဆဝ်လေဝ်ဝါတ်တဴဗွဲမလောန်ရ။
ကၠာတေံညးလဴလဝ်ကေၚ်မိၚ်ကၠုၚ်မံၚ် ရဲသွံဂဥုဲအသံက်မွဲဂှ် ဆဝ်မံၚ် ဂေတ်ကွာန် ညးကွာန်တံသၟာန်တိုန် အပါနာဲ သွံမံၚ်မုဂဥုဲရော အပါနာဲဟီု အပါနာဲသွံဂဥုဲအသံက်ရ ဂဥုဲအသံက်အပါနာဲသွံမံၚ်ဂှ် သွက်အသံက်ဂွံဂၠိုၚ်တိုန်ဟာအပါနာဲ ဟွံသေၚ်ပုဟ်အပါနာဲဂှ်ဟီု သွက်အသံက်ဂွံဗၠးအာရ တုဲတှ်ေမုပအသံက်အပါနာဲ ပေၚ်ထာတ်မံၚ် ပ္ဍဲဇကုအပါနာဲရော ညးကွာန်တံ သၟာန်တိုန်ဗီုဏံဂှ် ညးတေံမတ်သၟးပၠေဝ်မံၚ် အေဇဟ်ရ ညးကွာန်တံ ဟွံပတှ်ေတုဲ သီုဟွံရာန်ရ။
တုပ်သာ်ဏံကီု မၞိဟ်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်ပိုဲ ဆဝ်ကဵု
သုၚ်စောဲလိက်မန်တုဲ ပ္ဍဲသ္ဘၚ်ညးတံသ္ပကောံဓရီုဂှ် စွံအဓိက ကဵုလိက်ညးတၞဟ်တုဲ ဟွံသုၚ်စောဲလိက်ဘာ
သာမိရ သ္ပဇၞော်ကဵုလိက်ညးတၞဟ်တုဲ ဟွံဂံၚ်ဓမံက်ရုပ်ရဴလိက်မန်ဇကုဂှ် အေဗီုဏံဒှ်ကၠုၚ်မံၚ် ဂွံဆဵုကၠုၚ်ပ္ဍဲမံၚ်
အဆက်က်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗီုလဵုမှ  ဂွံဆဝ်မ္ၚုဟ်ကဵုသၟတ်တံသုၚ်စောဲလိက်မန်ဏီရော သွာၚ်သၟတ်တံလေဝ် ဂွံဂံၚ်အထေၚ်ဇၞော်ကဵုလိက်မန်ဂှ် ယီုဇြိုၚ်တဴဗွဲမလောန်ရ။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကူမန်ပိုဲ သတ္တိအောန်လောန်အာဟာ လ္ၚဵုတံဂှ်ၜိုန်ရဂွံလဝ်တဆိပ် ဂွံဒှ်တၠပညာကီုလေဝ် အခိၚ်မန်ၜါကယျာန်ဓဝါတ်ညးသ္ကအ် ကိစ္စမလိက်မန်မ္ဂး ဣလဵုမှဒးဒဒှ်ဍာံတုဲ ဣလဵုမှဒှ်ဗၠေတ် အေဗီုဏံလေဝ် ဟွံဂံၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ပိုတ်တ်သ္ကုတ်တ်ပုဟ်ဂှ် ဂၠိုၚ်ကဵုဒၞာဲဂွံဆဵုကၠုၚ်ရ တၠပညာမန်ပိုဲလေဝ် ညံၚ်လိက်မန်ပိုဲ ဂွံဒှ်အာမွဲမူဓဝ်ဂှ် ထေက်ကဵုဒးသ္ပတိုၚ်ခဳရောၚ်။
တုဲပၠန် ဗီုမန်ပိုဲ က္တဵုဒှ်မံၚ်လၟုဟ်ဏံ ပရေၚ်ယူနဳခတ် ကဵု
ဇြဝ်ဂျဳဂှ် သွက်မန်တံ ဂွံလုက်စုက် ကၠောံက္ဍညးသ္ကအ် မွဲသၞောတ်ဝ်ဓဝ်ဂှ် ညးတံဟွံဂံၚ်ထပိုတ်သ္ကုတ်တုဲ ညးတံချူကၠုၚ်မံၚ်သီုၜါ ဟိုတ်ညးတံသုၚ်စောဲသီုၜါဂှ်ရ ဂကူမန်ပိုဲဒှ်ဒၟံၚ်ထုဲထုဲထံၚ်ထံၚ် အတိုၚ်ဏံရ။
ယဝ်ရရံၚ်အာကဵုပရေၚ် ပညဳပညပ်မ္ဂး မပ္တံကဵု ဗော်မန်ၜါဂှ်လေဝ်ကီု ခမဳသၚ်ပိဂိုဏ်ဂှ်လေဝ်ကီု ပညဳအာလောဲကျဝ်မံၚ်ရ ဆ္ဂး လိက်မန်ၜါသၞောတ်ဏံဓဝ် မုပအ္စာတံ ဟွံပညဳဏီရော မၚ်ကဵုဂကောံပြးကၠာဟာ ဟွံ
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်ပိုဲလေဝ် ဒးဂံၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ပိုတ်တ် မွဲသၞောတ်ဝ်ဓဝ်တုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ်စိုတ်မွဲမာန် ယဝ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်တံ ဂစာန်ကသေအ်ကၟဝ် ဂစာန်ဆဝ်မ္ၚုဟ်တုဲ ဂစာန်ချူမွဲသၞောတ်ဝ်ဓဝ်ယဝ်ဒှ်မ္ဂး အလုံဂကူမန်ပိုဲလေဝ် ကောံအာမွဲကရောံ အဖဝ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်တံဍာံဍာံရောၚ်။
ညးချူလိက် စှ်ေစိုတ်သာ်ဏံတုဲၝောံဇက်ကောန်ဂၠောဲ ဂလာန်က္ဍိုပ်လိက်ဏံဂှ် ယဝ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကူမန်ပိုဲ ဂစာန်ဍာံဍာံမ္ဂး ပေါဲအံၚ်ဇၞး မမိက်ကဵုမွဲမွဲ သွက်ဂကူမန်ပိုဲကလိ ဂွံမာန်ဏောၚ်ဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂးသာ်ဏံတုဲ အုပ်ကၠေံ
နိဂီုဆၜိုတ်ဏံရအဴ။
ဒဵုကျာ်ကကၠဴ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
ဘာဒဵုကျာ်ကကၠဴ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တယသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
လဂါံအာဇာနဲ
လဂါံအာဇာနဲ ဂှ် ဒှ်မဂ္ဂဇြေန်မန် မစပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၉၉၅
သင်သၟတ်မန် ဍုင်လ္ဂုင် ၁၉၉၀ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ် ၁၉၉၅ တေအ်ဂှ် ဒှ်အခိင် ကောန်သင်မန်တအ် ဂၠံင်ကၠေအ်လတူဍာန် မွဲလေဝ် ဟီုမာန်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကြဴနူ ပရေင်ကလိုက်ကမဵုအလုံဍုင် ၈၈ မကတဵုဒှ်တုဲ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတအ် ကလေင်ကဵုအခေါင် ကုသင်မန်တအ် သွက်ဂွံသှ်လိက် နကဵုဘာသာမန် ဆၜါတန် တန်မူလကဵု တန်ဍောတ်တုဲ တန်ဒေါဝ် ကဵု တန်ဇၞော်ဂှ် ဟွံကဵုအခေါင် သှ်ဗီုမန်သက်သက်ဏီရ။
နူသၞာံ ၁၉၈၃ (၁၃၄၅) တေအ် တၠအဝဵုဗၟာတအ် ကလေင်ဓဇက် သၞောတ်သွဟ်လိက်တၟိ မထပ်စုတ် လိက်ဗၟာ မွဲဘာသာဂှ်၊ ခမဳသင်မန် ညးမဂွံကၠုင် အခေါင်သွဟ်လိက် နကဵုဘာသာမန်ဟေင် သၞာံဗွဲမလအ်တအ်လေဝ် ပ္ဍဲဘာသာဗၟာ မွဲဘာသာဂှ် ဒးသှ် ဗီုဗၟာဟေင်ကီုရောင်၊ တၠအဝဵုတအ် ဟီုကၠုင်ရ။  ဆဂး ခမဳသင်မန်ပိုဲ မဟီုဂှ် စၞးဘာသာလိက်ဗၟာဂှ် ကၠာဲစၠောအ်ဗီုမန်တုဲ သွက်သင်မန်တအ် ဒးကဵုသှ် ဘာသာမန် ရောင်ဂှ် အာတ်မိက်ကၠုင် ဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် တၠအဝဵုတအ် ဟွံကဵုအခေါင် ကုသင်မန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသင်မန်တအ်လေဝ် လပါ်ဂိုဏ်သုဓမ္မာ (ရာမညနိကာယ)တအ်ဂှ် ယဝ်ရ ပိုဲဒုင်တဲမ္ဂး မွဲတ္ၚဲ ဍေံတအ်ဟီုကၠုင် မန်တအ် လေပ်ဒၟံင်လိက်ဗၟာရ ဂးတုဲ ဘာသာတၞဟ် မပ္တံသဒ္ဒါ၊ အဘိဓရ်၊ ဝိနဲတအ်လေဝ် ဒးသှ်အာ ဗီုဗၟာပၠန်မာန်ရောင်၊ မွဲလဂါံတုဲ မွဲလဂါံ ဍေဟ်တအ် ကၟာတ်လဒဵုအာပိုဲရောင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲတအ် ဒုင်တဲဟွံဂွံ။ စၞးအာသှ်လိက် ပ္ဍဲဍေဟ် ပိုဲတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သွဟ်လိက်ရာမညနိကာယ တုဲ ပိုဲသှ်ကေတ်တ်။ ရဴသာ်ဝွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ သင်မန် လပါ်ဂိုဏ်မဟာယျေန် (ဓမ္မယုတ္တနိကာယ) ကဵု ဂိုဏ်ယှိုဲကျေန်(မန်)တအ်ဂှ် ယဝ်ရပိုဲဟွံလုပ်သွဟ်မ္ဂး ခမဳသင်မန် ပရေင်ပညာသဝ်စှ်ေအာတုဲ မွဲတ္ၚဲ ဒှ်အန္တရာဲ ဗွဲမဇၞော်မာန်ရောင်။ တုဲပၠန် မွဲလပါ်ဂှ် တၠအဝဵုတအ် ဖျေဟ်လဝ်သၞောဝ် ကျာ်ဇၞော်ဘာ ဂတဏအ်မ္ဂး အောန်အိုတ် ဒးအံင်လဝ် တန်ဇၞော်ရောင်။ ယဝ်ရ ပိုဲဟွံလုပ်သှ်မ္ဂး ဘာမန်တအ်ဂှ် မွဲတ္ၚဲ ဒှ်အာ ဘာလကျာ်ဗၟာဖအိုတ်ရောင်။ ညာတ်ကေတ် သာ်ဏအ်တုဲ လုပ်သှ်ရ။ ဆဂး ဗီုကဵုကျာ်ဇၞော်ပါလိတ နွံပိုန်ဘာတိုက်တၟိ ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် ၜိုန်ရဒှ်ဂိုဏ်ယှိုဲကျေန်ကီုလေဝ် ဒစဵုဒစး ပွမလုပ်သှ် လိက်ဗၟာဝွံပေင်င်တုဲ ကောန်သင်ညး ယဝ်ရလုပ်သှ်မ္ဂး ညးဟွံကဵုကလေင်စဴဘာဂှ်လေဝ် နွံကီုရ။ ဗီုကဵုဘာပြာသာဒ် ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ၜိုန်ဒှ်ဘာဂိုဏ်သုဓမ္မာကီုလေဝ် ကဵုကောန်ကွးဇကု လုပ်သှ်လိက် နကဵုဘာသာဗၟာ ပ္ဍဲအလဵုအသဳရ၊၊ ဒၟာနူကိစ္စဏအ်တုဲ လညာတ်ထကးညးသကအ် ပရေင်က္ဍုဟ်မၠေအ် ရေင်သကအ် အကြာဂိုဏ်တအ်ဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဘာလကျာ်မန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဂိုဏ်သုဓမ္မာဂၠိုင်ရ။
ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ၈၈ ကတဵုဒှ်တုဲ တၠအဝဵုပၞာန်တအ်ဂှ် ရန်တၟအ် မိက်ဂွံပညိင်ကၠေအ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ အခေါင်အလဵုအသဳတြေံ မကၟာတ်လဝ်ကၠာတေအ်ဂှ် စကဵုကၠုင်အခေါင်ညိညရ။သွက်ခမဳသင်မန် မအာတ်ဒၟံင် ညံင်ဂွံအခေါင်သွဟ်လိက်ဗီုမန် သၞာံဗွဲမလအ်ဂှ် ကဵုအခေါင်ရောင် ဂးကၠုင်လဝ်ကီုလေဝ် ကာလဗၟံက်ရုပ်ရဴကွေဟ်ကွေဟ်ဂှ် ဆၜါတန်ဟေင် မကဵုပၠန်ရ။ ခမဳသင်မန်တအ်လေဝ် အခိင်ကၠာတေအ် သှ်လဝ် ဆပ္ဍဲရာမညနိကာယသၟးကီုလေဝ် ဗွဲကြဴဏအ် သှ်သီုၜါဒၞာဲ သီုပ္ဍဲရာမညနိကာယ သီုပ္ဍဲတၠအဝဵုတအ်ရ။ မွဲအခိင်တေအ် သှ်လိက် ပ္ဍဲဂကောံ ပ္ဍဲကွာန်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရအံင်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ ဟွံအံင်လဝ် ပ္ဍဲရာမညနိကာယမ္ဂး တိုန်တန်ဟွံဂွံဂှ် လၟုဟ် ၜိုန်ရ အံင်လဝ် ပ္ဍဲရာမညနိကာယကီုလေဝ် ယဝ်ရဟွံအံင်လဝ် ပ္ဍဲတၠအဝဵုတအ်မ္ဂး တိုန်တန်ဟွံဂွံဂှ် ဒှ်ကၠုင်ရ။
ခမဳသင်မန် မအံင်လဝ် တန်ဍောတ်တုဲတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဟွံဂွံဆက်သှ်အာလိက် တန်ဒေါဝ်တုဲ ဒေါအ်ထောအ် နူဘာပရိယတ်တၟာဂလိုင်ရ။ ခမဳသင်မန်တအ်ဂှ် ညးလ္ၚဵုစိုပ်အာ ဍုင်သေံ။ ညးလ္ၚဵုအာမံင် ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂိုဏ်ယှိုဲဂျေန်။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ညးလ္ၚဵု အာမံင်ဘာဗၟာတုဲ သှ်ထောအ် ဗီုဗၟာသက်က်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
ညးလ္ၚဵုပၠန်ဂှ် ဟွံကတ်လိက်ပရိယတ်တုဲ တိုန်ဍုင်လ္ဂုင် အာကတ်လိက်အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲရှူရှေန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် လကျာ်ဇၞော်ဘာမန် လတူဍုင်လ္ဂုင် ဗွဲမဂၠိုင် ကြပ်သီုဖအိုတ်တအ်ဂှ် ဟွံမိက်ဒုင်တဲ ခမဳသင် မကတ်လိက်အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲဘာညးတအ်ရ။ ဆဂး ဗွဲကြဴဏအ် ဟိုတ်နူခမဳသင် ဂၠံင်မကၠေအ် အကြာဍာန်ဏအ် ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ဘာမန်လ္ၚဵုတအ် စဒုင်ကၠုင်တဲညိညကီုရ။
ဘာလကျာ်ဗၟာ ဘာပညာရာမိက (အေ) မၞုံပ္ဍဲဂၠံင်သီဗု (သိမ်ဖြူလမ်း) ပွိုင်ဍုင်မ္ၚးထံင် (ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်) မဒုင်လဝ်ယၟု ဘာဇၞော်မောဝ်ကောန်ဍုင်အရင်ဂှ် ခမဳမန် နွံဒၟံင် မွဲၜါဇကုကီုရ။ ပ္ဍဲဘာပညာရာမိက(အေ)ဂှ် ပါဲနူလကျာ်ဗၟာတုဲ လကျာ် ကောန်ဍုင်အရင် လကျာ်သေံဇၞော်၊ လကျာ်ပအိုအ်၊ ကေုာံ လကျာ်မန်လေဝ် နွံစညိညကီုရ။ ပ္ဍဲဘာဂှ် အခေါင်သၠးပွးဂၠိုင်တုဲ အခေါင်ကတ်လိက်မ္ၚး နွံပေင်င်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ခမဳသင်မန် ညးမအံင်လဝ် တန်ဍောတ်တုဲတအ် ဂွံအာမံင် ပ္ဍဲဘာတၞဟ်တုဲ ဂွံဆက်ကတ်အာ လိက်ပရိယတ် မဒှ်ဟွံမာန်တအ်ဂှ် ကၠုင်စိုပ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာပညာရာမိက (အေ) တုဲ ကတ် လိက်အင်္ဂလိက်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲဂှ် ခမဳသင် နူဘာထံင်ကှ်ေ (ဘာသာသနာပါလ) ကွာန်ကၟာဝက် တၠဂုဏ်ကုမာရ  (နာဲရတ်ရတ်)၊ တၠဂုဏ်ဝိမလ (နာဲရှ်မန်/နာဲဝိ)၊ တၠဂုဏ်ဥတ္တမ (နာဲအံင်မာန်) တအ် ကြဴနူမဂေတ်ဂေင်ထောအ် သၞာံၜိုတ်ဒးရးတုဲ စိုပ်ကၠုင် ဘာပညာရာမိက (အေ) ဂှ်ကီုရ။ တၠဂုဏ်စန္ဒိမာ (နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ) လေဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် ကၠုင်ၜေါတ်မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာဂှ်ကီုရ။ တၠဂုဏ်စန္ဒိမာ (နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ)ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မအံင်လဝ် တန်ဍောတ် ဗီုညးတၞဟ်ဟွံသေင်၊ အံင်လဝ် တန်မူလတုဲ ရာံတိတ်နူဘဝထပိုဲ မံင်ပ္ဍဲကွာန် ပန်မသုန်သၞာံတုဲ ကာလအဝဲစိုပ် ပခမဳဂှ် ရဲတအ်ကဵုကသပ် အာမံင် ကရောမ်ညးတအ်တုဲ မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဘာပညာရာမိက (အေ) ဂှ်ကီုရ။
ဒက်ပ္တန် ဂကောံသင်ပ္တိတ်မဂ္ဂဇြေန်မန်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ ဂိတုဂျူလာင် ၁၉ သဝ်တ္ၚဲဂှ် နာဲရတ်ရတ် ကေုာံ နာဲနာရဒ ညးမမံင် ပ္ဍဲဘာပြာသာဒ် ဓရီုကျာဒၟံင် ညးသကအ် ပ္ဍဲအခန် တၠဂုဏ်ပညိန္ဒိ ကဵု တၠဂုဏ်စန္ဒ ဇာတိကွာန်ၜံက်ခၠဵုဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံကသပ်မွဲလေဝ် ဟီုဂွံ၊ ညးတအ် ညာတ်ကေတ် တင်မဒးရနုက်ဗပေင် ပ္ဍဲဂကူမန်လေဝ် ဟီုဂွံဂှ် နူစလိက်ဂတာပ်ခေတ်ကၞပ်ပိ တိတ်တုဲ လိက်မဂ္ဂဇြေန်မန် နကဵုဗီုမန်သက်က်ဂှ် ဟွံတိတ်မွဲလှ်ေတုဲ နကဵုခမဳမန် မၞုံလ္ဂုင်တအ် ဒးကၠောန်ပတိတ် မွဲထေက်ရောင် ဂးတုဲ ညးတအ် ချပ်စ သွက်ဂွံ ကော်ကောံဓရီု ခမဳသင်မန် အလုံဍုင်လ္ဂုင်ဖအိုတ်ရ။ သတ္တဟဂတဂှ် ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၂၆ (တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန်အိုတ် သၞာံ ၁၃၅၇) အခိင်မွဲနာဍဳ ကဵု ၜါစှော်မိနေတ်ဂှ် ခမဳသင်သီုဖအိုတ် တိုန်စိုပ် (၄၅) ဇကုတုဲ စဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံ နကဵုယၟု ဂကောံသင်ပ္တိတ်မဂ္ဂဇြေန်မန် (ဍုင်လ္ဂုင်) ရ။ ပ္ဍဲဂှ် နာဲနာရဒ ဂှ် ဥက္ကဌ၊ နာဲဝိမလ ဂှ်ဒုဥက္ကဌ၊ နာဲရတ်ရတ်ဂှ် ညးအုပ်ကာ၊ နာဲကန္တာ (ကအ်မိတ်) ဂှ် ဒုညးအုပ်ကာ၊ ရုဲစှ်လဝ်ရ။
လဂါံအာဇာနဲ
နကဵုဂကောံဂှ် တြးလိက်အာတ်တမ်လိက်ကီု သီုကဵု အာတ်ကသပ် ယၟုက္ဍိုပ်မဂ္ဂဇြေန်ရ။ ယၟုက္ဍိုပ်မဂ္ဂဇြေန် သီုဖအိုတ် စိုပ်ကၠုင် ဗဒါဲ မသုန်စှော်ရ။ ယၟုသီုဖအိုတ်ဂှ် ကလေင်ရုဲစှ်ကေတ် ယၟုၜါ လဂါံအာဇာနဲ ကဵု လဂါံတိုင်ကဴ မဒှ်ယၟု မၞိဟ်ဂမၠိုင် မဒးဂၞပ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲယၟုၜါဂှ် ကလေင်စုတ်မာဲတုဲ ယၟု နူကသပ်တၠဂုဏ်ဥတ္တမ (နာဲအံင်မာန် - ကၟာဝက်) မကဵုနင်လဝ် “လဂါံအာဇာနဲ” ဂှ် ကလိဂွံမာဲ ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ယၟုဂှ် ဒှ်အာဒတန်ရ။ တမ်လိက်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရကလိဂွံပေင်ကီုလေဝ် ခရိတ်လိက်တအ်ဂှ် ဗီုလဵုဂွံဖန်ရောဂးတုဲ ညးလ္ၚဵုဟီု ပကောံသြန် သြန်ပေင်မှပတိတ်။ ညးအုပ်ကာ နာဲရတ်ရတ် ဟီု “ယဝ်ရပိုဲမင်သြန်ပေင်မှ ပတိတ်တှ်ေ ဟွံဒှ်ပတိတ်ရ။ ပိုဲဂၠေအ်သြန်တုဲ ပတိတ်” ညးလ္ၚဵုဟီု ဂကောံဒှ်ခတှ်မ္ဂး ဟွံခိုဟ်၊ ဆဂး လက္ကရဴအိုတ် သီုညးဖအိုတ်စှ်ေစိုတ် ဂကောံဒှ်ခတှ် ခိုဟ်ဟွံခိုဟ်ဂှ် တုဲတဴကဵု မၞိဟ်တာလျိုင်တအ်ဟေင် ယဝ်ရမၞိဟ်တာလျိုင်တအ် ဂံင်ဂိုတ်ဂစာန်တုပ်ပ်မ္ဂး သွက်ဂွံဒးဂွိင်ဟွံမွဲ ညာတ်ကေတ်တုဲ ရဲဂကောံတအ်ရ ဗက်ဂၠေအ်သြန် နူနာနာတုဲ ခရိတ် သွက်ဂွံပတိတ်လိက်ဂှ် ပကောံလဝ်တုဲအိုတ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ဟွံကလိဂွံအခေါင် နူဌာနစၟဳစၟတ်လိက် တၠအဝဵုတအ်တုဲ ပတိတ်ဟွံဂွံရ။ ဟိုတ်နူပတိတ်ဟွံဂွံတုဲ ဂကောံလေဝ် မၞိဟ်ကြပ်ပြးကၠုင်ရ။ နာဲရတ်ရတ် ညးမွဲဓဝ် လုပ်အာကဵုမၞိဟ်ဇၞော်အိုတ် (ညွှန်းကြားရေးမှု) ဍေဟ်တအ်တုဲ မၞိဟ်ဇၞော်ဂှ် ဟီု လိက်မဂ္ဂဇြေန်ဂှ် ဒုင်ယၟုဂကောံမွဲမွဲတုဲ ပတိတ်ဟွံဂွံ၊ ပစၟတ်သမ္တီ သဘင်မွဲမွဲမ္ဂး ပတိတ်ဂွံ။ ဆဂး မၞိဟ်မွဲမွဲ ဒးထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒုင်လျိုင်ရောင်။ ဂးတုဲ နာဲရတ်ရတ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒုင်လျိုင်တုဲ ဂွံကၠုင်အခေါင်ရ။ မဂ္ဂဇြေန် လဂါံအာဇာနဲ ကၞပ် (၁) ဂှ် တိတ်မာန်အာ ပ္ဍဲသၞာံဂတ (သၞာံ ၁၉၉၆) ဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူမရန်တၟအ်လဝ် မွဲသၞာံ ညံင်ဂွံတိတ် မွဲကၞပ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ် အယုက်မၞိဟ်တာလျိုင်တအ်လေဝ် စွံလဝ် မွဲသၞာံဓဝ်ကီုရ။
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပရေင်ကမၠောန် ပံက်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန်လေဝ် ကၠောန်လဝ်ကီု သီုကဵုမဆက် ကၠောန်ဒၟံင်ကီု၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ချဳဓရာင်နာနာသာ်တုဲ ပရေင်ကၠောအ်က္ဍ ညးသကအ်လေဝ် ခိုဟ်ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်တာလျိုင်တအ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵုလညာတ်ဒစဵုဒစး ဂိုဏ်ဂနတအ်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံကီု ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန်ကီုဂှ် ဂိုဏ်ဟွံမွဲ၊ မန်မွဲရနွံ နကဵုဂမြဴသာ်ဝွံတုဲ ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန်မန်ရ။ ခမဳသင်နူဂိုဏ်နာနာတအ်လေဝ် ပံင်တောဲ ကုဂကောံသင်မန်ဂှ်တုဲ ကၠောန်ကၠုင်ညဳညဳ ဗွဲမမိပ်မြဟ်အိုတ်ရ။
ဂကောံသင်ပ္တိတ်မဂ္ဂဇြေန်မန်ဂှ် ကိုပ်ကၠာတေအ် ၜိုန်ရ စွံလဝ် ဒတန် ပ္ဍဲဘာပညာရာမိက (အေ) ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပရေင်ချဳဓရာင် ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ကောံဓရီုတွဵုကီု၊ တုဲပၠန် ဗီုကဵု ဒံက်တာပါန်လှတအ် ကၠုင်ဆဵု ကုရဲဂကောံဂှ် ဗွဲတၟေင် ကိစ္စဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန်၊ တုဲဂှ် တၠအဝဵုတအ်လေဝ် စွံကၠုင်မတ် လတူပရေင်ချဳဓရာင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ထဍေင်ပတိတ်ထောအ်ခမဳသင်မန် နကဵုနဲကျေဝ်ကျေဝ် မဟီုဂး ဘာဂှ်တြေံလောန်တုဲ ဒးပဠေဝ်ရောင်၊ ပဠေဝ်တုဲမှ ကၠုင်ပၠန် ဂးတုဲ ကဵုစဴအာ ကွာန်ဇကုအိုတ်ရ။ ကပေါတ်တအ်ဂှ် ညးဂိုင်ဒေပ်ကဵု ခိုဟ်ဟ်ဏောဝ် ဟီုလဝ်ကီုလေဝ်။ ကာလခမဳသင်မန်တအ် ကလေင်ကၠုင်ပၠန်ဂှ် ဒၞာဲဂှ် ညးကၠောန်ထောအ် ခဒမ်ဍောတ်တ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဗၟာဂှ် လိင်စကဵု ခရှ်တအ်ရ။ ကပေါတ်ကညောတ် လိက်ခမဳသင်မန်တအ် သဗ္ဗအိုတ်သီု မၞုံပ္ဍဲဘာဂှ် သီုဖအိုတ်ဂှ်လေဝ် မုဟွံကလေင်ဂွံရ။
ဟိုတ်နူ ပရေင်ချဳဓရာင် ဂကောံသင်သၟတ်မန်တအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တအ် ညာတ်ကေတ် လတူသင်သၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်လကျာ်သရာဲဂၠံင် ဟွံသေင်၊ ဒှ်လကျာ် မကတ်လိက်ဂတာပ်ခေတ် မကၠောန်ပရေင်ဂကူတုဲ ၜိုတ်ညးတအ် ဒုင်သဇိုင်မာန်ဂှ် ညးဒုင်ကၠုင်တဲ ကဵုမံင် ဘာညးတအ်ရ။ ဒါယကာမန် မအာဒၟံင်ဇြပ်သဘင်ဓဝ်မန်တအ်ဂှ် စွံဓဝ်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ လတူဂကောံသင်သၟတ်မန်ဂှ် ဗွဲမဇၞော်အိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ကျာ်ဇၞော်ဝေပုလ္လ နွံပိုန် ဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ဍုင်သာကေတ မဒှ်ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန်ဂှ် ကုခမဳသင်မန် မတိတ်နူ ဘာပညာရာမိကတအ် ညးမဟွံကလိဂွံဒၞာဲတၞဟ်ဏီတအ်ဂှ် ညးဒုင်တဲဖအိုတ်တုဲ ဂဥုပ်ဒတန် ဂကောံသင်သၟတ်ဂှ်လေဝ် စိုပ်အာ ဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိဂှ်ကီုရ။ ဆဂး ကျာ်ဇၞော်ဘာ ဗွဲမဂၠိုင်တအ် ဟွံမိက်ကဵု အခေါင်ပကောံမၞိဟ် ပကောံဓရီု ပ္ဍဲဘာညးတအ်ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ယဝ်ရမံက်အာ တၠအဝဵုတအ် ကေတ်ဒုဟ်ဒဏ် စဵုကဵုကၟာတ်ထောအ် ဘာညးတအ် ဒှ်မာန်ဒၟံင်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ နွံပိုန်ဘာသိင်္ဃုတ္တရ ဇာတိကွာန်ကအ်ဗိန် ကဵုဒၞာဲကုဂကောံသင်သၟတ်ဂှ် ပ္ဍဲဇြပ်ဓမ္မဒူတ မဒှ်ဇြပ် ညးမပ္တန်လဝ် မၞုံဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲကျာ်လ္ဂုင်ဂှ် ဂကောံသင်တအ် ဂွံအာဒၞာဲ သွက်ဂွံဆဵုဂဗညးသကအ်ရ။ ဒၞာဲဂှ်လေဝ် အာကၠုင် ကောံညးသကအ်လောဲတုဲ သွက်သင်သၟတ်မန်တအ် လောဲသွာအာ တၟာဂလိုင်ရ။ ဆဂး သဘင်ကောံဓရီုလၟေင်သၞာံ မဒးကၠောန် နကဵုသဘင်ကၞာဇၞော်ဇၞော်မ္ဂး ဒးကၠောန် ဒၞာဲမသ္ၚောဲ ကဵုမတ် တၠအဝဵုတအ်ရ။
လဂါံအာဇာနဲ လၟေင်ဂတ
သွက်ဂွံဆက်ကၠောန်အာ လၟေင်ဂတဂှ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳလှာဲလညာတ် လိက်မဂ္ဂဇြေန်မန် လဂါံအာဇာနဲ ကၞပ်ၜါ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၃၊ ၁၉၉၆ ပ္ဍဲဘာမန်သိရိ မၞုံပ္ဍဲဥက္ကလာပသၠုင်ကျာရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ရုဲစှ်လဝ် မၞိဟ်တာလျိုင်တၟိ ဥက္ကဌ တၠဂုဏ်အစာဣန္ဒာလင်္ကာရ ဘာကျာ်သြဳမန် (ဇာတိဒဒန်ချေတ်)၊ ဒုဥက္ကဌ တၠဂုဏ်ထေရိန္ဒ ဘာသဳလဖန် ဗွဲကြဴ ပြံင်အာမံင် ဘာဇိုင်ကျာ် (ဇာတိသၞေဟ်ခရေင်)၊ ညးအုပ်ကာ နာဲစန္ဒိမာ (နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ) ဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိ (ဇာတိကၟာဝက်) မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံတုဲ ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင် ညံင်လဂါံဒုတိယ ဂွံတိတ်ရ။
ပရေင်ကမၠောန်ဂကောံလေဝ် ပါဲနူပတိတ်လိက်မဂ္ဂဇြေန်ဂှ် ကမၠောန်ကဵုဒါန်ဆီ၊ ရီုဗင်ယဲဒိုက်၊ ပံက်ဗ္တောန်လိက်မန်တအ် နာနာသာ် ကၠောန်ဒၟံင်ကီုတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇ဂှ် နူကဵုယၟုဂကောံ ဂကောံသင်ပ္တိတ်မဂ္ဂဇြေန်မန် (ဍုင်လ္ဂုင်) ဂှ် ဂကောံသင်မန် (ဍုင်လ္ဂုင်) ရဴသာ်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင်ရ။ ကမၠောန်အဓိကဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ပတိတ်မဂ္ဂဇြေန် လဂါံအာဇာနဲကီု ဟိုတ်နူမအရေဝ် လဂါံအာဇာနဲဂှ် ကော်စခိုဟ်ကီုတုဲ တၞုင်ပါင်ဂှ် ဂကောံသင်လဂါံအာဇာနဲ ရဴသာ်ဝွံ ညးဂမၠိုင်တီဂၠိုင်ရ။
ကောံဓရီုဇၞော် အလန်စတုတ္ထ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၃၀၊ ၁၉၉၈ ဂှ်လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ဍုင်သာကေတ ဂှ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဂှ်လေဝ် ဥက္ကဌ နာဲဝါသဝ၊ ဒုဥက္ကဌ နာဲတိုင်ထဝ်၊ ညးအုပ်ကာ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာတအ် ဆက်ဒုင်ရုဲစှ်အာပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဂကောံနာယကဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝေပုလ္လ၊ တၠဂုဏ်အစာ ဣန္ဒာလကင်္ကာရ တၠဂုဏ်အစာဇဗၠုတအ် ပါလုပ်ရ။
တင်ဝါတ်ဂါတ်ဇၞော်အိုတ် မဒးဆဵုဂဗတအ်ဂှ် ဂွံဂွံအခေါင် နူတၠအဝဵုတအ်ရ။ ဟိုတ်နူအခေါင်ဂွံစှ်ေ လအ်လောန်တုဲ ဗီုညးတအ်မရန်လဝ် ညံင်ဂွံပတိတ် မွဲသၞာံ မွဲကၞပ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ကြပ်ဟွံမာန်ရ။ လိက်မဂ္ဂဇြေန်ဗၟာ တိတ်ဒၟံင် မွဲဂိတု ၜိုတ် (၂၀) ကၞပ်ဂှ် လိက်မဂ္ဂဇြေန်မန် မွဲသၞာံ မွဲကၞပ်ဓဝ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဟွံကဵုအခေါင်ဏီတုဲ ဂကောံသင်တအ် ပရေင်ဂိစိုတ် လတူတၠအဝဵုတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ တၞဟ်နဂွံလ္ၚတ်ဂၠးတိဂးတုဲ နာဲရတ်တ်၊ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ၊ ကေုာံ နာဲတိုင်ထဝ်တအ် တိတ်အာဍုင်သေံ နူဂှ် စိုပ်အာသေင်္ကာပူ ပွိုင် (၁၅) တ္ၚဲတုဲ ကလေင်စိုပ်သေံပၠန်။ အာဝေင်ဒေသပယျဵု ကွာန်ဝင်က စုက်လုက် ကဵု ညးတာလျိုင် ဂကောံဒက်ပ္တန်အခေါင်အရာမၞိဟ်ဍုင်မန် နာဲကသုမန်တုဲ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ၜိုန်ရကေတ်လဝ် တာလျိုင် ညးအုပ်ကာနာနာ ကေုာံ ညးဒါန်လိက်ကီုလေဝ် သီုဟွံကလေင်စဴ သှ်ေအာ ပ္ဍဲပယျဵု ကွာန်ဝင်ကရ။ ပံင်တောဲ ကုနာဲကသုမန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် လိက်ပရိုင်သၞံင်တိုင်။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် နာဲရတ်တ် ကေုာံ နာဲနာရဒ (တိထဝ်/တိုင်ထဝ်) တအ် ကလေင်စဴတုဲ ကရောမ် မိတ်သဟာဲတၞဟ်တအ် ဆက်ဂစာန်အာတုဲ လိက်လဂါံအာဇာနဲကၞပ်(၄) ဆက်တိတ်ကၠုင်ပၠန်ရ။
ကောံဓရီုလၟေင်သၞာံ အလန်ပဉ္စမ သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ်လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိပၠန် ပ္ဍဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတ နွံပိုန်ဘာမတ်မလီု ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ ဇာတိကွာန်ကၟာဝက်၊ နာဲဗၠးၜး တအ် ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင်ရ။ ကောံဓရီုလၟေင်သၞာံ မရနုက်ကဵု ဆဋ္ဌမ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၁၊ ၂၀၀၀ ဂှ်လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိပၠန်။ နာဲတေဇော ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ ယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် ဥက္ကဌ။ အလန်သတ္တမ သၞာံ ၂၀၀၁ ဂှ် နာဲအဘယ (အးဘဲ) ဒှ်ဥက္ကဌ၊ နာဲရတ်တ် ဒုဥက္ကဌ၊ နာဲသက်သဳမန် ညးအုပ်ကာ၊ နာဲနာရဒ (ဍောင်ဇဝ်တၟိ) ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ၊ တၠဂုဏ်အံင်ဟေင်။ ရဴသာ်ဝွံ ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာရ။ သၞာံ ၂၀၀၉ ဂှ် တၠဂုဏ်သူရိယျ၊ တၠဂုဏ်ဂမ္ဘဳရ တအ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင်ရ။
ညံင်ရဴဂကူမန် မဒးကၠင်ဟဳဒၟံင်ကီု ညးမကေတ်ကၠုင် တာလျိုင်နာနာ ပ္ဍဲဂကောံသင်သၟတ်မန်တအ်လေဝ် ဒၞာဲမံင်ဒတန် ဟွံမဲချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် မွဲလှ်ေတုဲ အခိင်မကၠောန်တေအ် ၜိုန်ရချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ဗွဲမဒးရးကီုလေဝ် လိက်စၟတ်သမ္တီတအ်ဂှ် စိုပ်အာဒၞာဲလဵု နွံဒၟံင်ဒၞာဲလဵုရောဂှ် ကေတ်ဟွံဒးရ။ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ရ တင်ဂၞင်ယၟုမၞိဟ်တာလျိုင်တအ်ဂှ် ဗွဲမဍိုက်ပေင် ချူဗပေင်ကဵု ဟွံမာန်ကီု ဟိုတ်နူဒးကလေင်ချပ်ကေတ်အတေင်တုဲ ဗၠေတ်နွံဟေင်ဂှ်လေဝ် ဒုင်ဒၟံင်ဝန်ပေင်င်ရ။ တုဲပၠန် ဂကောံမွဲမွဲ ဂွံဇၞော်မောဝ် ဂွံဒှ်ကမၠောန်ဂှ် ဆမၞိဟ်မကေတ် တာလျိုင်တအ်သၟး ဂစာန်တုဲ ရုံဂပ်ဟွံသေင် မၞိဟ်ပါဲ နူမၞိဟ်တာလျိုင်တအ်လေဝ် ဂစာန်ကဵုလဝ် တၟာဂလိုင်ဟေင် ကမၠောန်ဂွံစိုပ်တရဴမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗီုကဵု နာဲအံင်မာန် (ကၟာဝက်)၊ နာဲအိန္ဒက (နာဲအာဲမန်) ဇာတိကအ်တောမ်၊ နာဲကေလာသ (ဂုဏ်သေံ) ဇာတိၜံက်ခၠဵု၊ နာဲကေသရ ဇာတိကွာန်လှာ၊ တၠဂုဏ်ခေမိန္ဒ ဇာတိပါင်ကၟာ၊ ထပိုဲ္ၚေင် ဇာတိကအ်ခပုင်၊ နာဲဝန္ဒနာ ကွာန်လှာ၊ နာဲနိမလ ကွာန်လှာ၊ နာဲဃောသိတ ကွာန်ဇီုပရိုတ်၊ နာဲသၞေဟ်ဗဒဝ် မဒှ်ဒေံ တၠဂုဏ်သဳလဝန္တတအ်ဂှ် ဂိုတ်ဂစာန်လဝ်ကဵု ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပါဲနူညးတအ်တုဲ မၞိဟ်သမ္တီယၟုဟွံဒးဂှ်လေဝ် နွံတၟာဂလိုင်ရ။ တုဲပၠန် ညးလ္ၚဵု ဗီုကဵုနာဲရတ်ရတ် စနူသၞာံမရနုက်ကဵုၜါဝါဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲအဓိကဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံဒုင်ရုဲစှ်ကီုလေဝ် နဒဒှ်မၞိဟ်တိုင်ခဳမွဲဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ဂိုတ်ဂစာန်လဝ် ညံင်ကမၠောန်ဂွံဒှ် စဵုကဵုတိတ်နူဍုင်မန် သၞာံ ၂၀၀၁ ဂှ်ရ။
မြာ်
ဂစေံမြာ်ဝွံ ဒှ်သတ်တၠသၞေၚ်ပ္ဍဲဂကူစာၚ်ကၠိက်နွံအဝဲဇၞော်ဇၞော်တံမဒှ်ရ၊ ဂကူမြာ်ဏံဂှ် အရာမတီညာတ်ကၠးကေတ်ဟီုဂှ်တှ်ေ မြာ်ကၟက်ဝွံ သော်ဍုတ်နွံဂၠိုၚ်တုဲ နွံကဵုလျးအရံၚ်စုၚ်ဇဳတုဲ ဒှ်သွက်ဂွံပၠးထာၚ်သော်သၞေၚ်ဇကုတုဲ သၞေၚ်နွံကဵုဗွဲမကျေဝ်တဴဗွဲမလောန်တုဲ ကော်စ(လှ်ေကွာ်)ထ္ၜးကဵုၝောံမဒှ်ရ။
ဂကူမြာ်ပ္ဍဲ ဗဳဇ Pavo ဒးစိုတ်မံၚ်ပ္ဍဲ လဒေါဝ်ဂြိပ်ဇၞော်ကီု  အကြာစောဝ်လဂေါဝ်တံဂှ်လေဝ် မံၚ်နွံတဴအိုတ်ရ၊ မံၚ်လအာမြာ်ဟီုဂှ် ဒးစိုတ်ဂြဴအခိၚ်နူဂယးပြဟ်ကီု သီုကဵုအခိၚ်အကြာတ္ၚဲဟွံပၠိုတ်က္ဍၚ်ဗွဲတုန်၊  စၞစမြာ်တံဂှ်တှ်ေ မသတ်ဆုသတ်ဒုန် သတ်ဆုတံကီု  စၟစၟောန်  ကေုာံသတ်ဍောတ်တ်တံရပ်စအိုတ်ရ၊ မြာ်ဝွံ နွံပေၚ်ပြးဗဳဇ လပါ်သၟဝ်ကျာ်  အိန္ဒိယ  အာလပါ်ဗၟံက်ဆက်အာလပါ်ဍုၚ် မြန်မာ, လပါ်ပလိုတ်ဍုၚ် ကြုက် ,  သေံ ,   လဴ  , ဝိတ်ဏာမ် ,  ခမေန်(ခမာ) ,  မလေယှာ  ကေုာံ  ဆဝါ
ဂစေံမြာ်ပါ်တိတ်အာ 2 ဂကူ  ဟီုဂှ် left|thumb|ဂစေံမြာ်သေံကၟက် အဃောပၠးထာၚ်သော်သၞေၚ် (မလှ်ေထ္ၜးကဵုၝောံ)
ဓဝ်ပတေဟ်ပ္ဍဲ(လာန်ဏာ)ဟီုမ္ဂးဂှ် ဂစေံမြာ်ဝွံ ဒှ်သတ်တၞသၞေၚ်ပတိုန်ကၠုၚ်ပါရမဳ နူကဵုကျာ်တြဲ ကျာ်တြဲသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ
ကမ္မရှေန်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ
ကမ္မရှေန်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ (ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်) (Union Election Commission၊ အတိုကောက် UEC) ဝွံ ဒှ်ဂကောံ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကဆံင်ကၟိန်ဍုင် သွက်ဂွံကၠောန် ပ္ဍဲကေင်ကာ သဘင်မာဲ အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေဍုင်ဗၟာ မဆေင်ကဵု သဘင်မာဲရ။ မပ္တံကဵု ကမၠောန်ပဒတန် မၞိဟ်စၞး မဒုင်ရုဲမာဲ၊ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒုင်ရုဲမာဲ ကေုာံ ကမၠောန် မကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မာဲဂမၠိုင်ရ။ အတိုင်သၞောဝ်မ္ဂး ကမ္မရှေန်ဝွံ နကဵုအလဵုအသဳဍုင် ခပ္တန် ကမ္မရှေန်ဝွံတုဲ ကမ္မရှေန်ဝွံ ဗွဲမဗၠးၜး ပ္ဍဲကမၠောန်မဆေင်ကဵု သဘင်မာဲဂှ် အခေါင်ကၠောန် နွံပေင်င်ရ။
ဝင်
သၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုမာတ် ၈ ဂှ် နကဵုစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင် ခၞံဗဒှ် ပဒတန် သၞောဝ်ဥပဒေ ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲကၟိန်ဍုင်တုဲ စဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲကၟိန်ဍုင်ရ။
လဒက်ပတန်
ကမ္မရှေန်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳ ဒက်ပ္တန်အာ နကဵု မၞိဟ်မပေင်တဴ ကုအင်္ဂလက်သန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ကမ္မရှေန် သၞာံ ၂၀၁၀
သၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုမာတ် ၀၈ ကမ္မရှေန် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကံင်သဳကၟိန်ဍုင်ၜိုဟ်သြိုဟ်သာယာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် (နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ) -
ကမ္မရှေန် သၞာံ ၂၀၁၁
သၞာံ ၂၀၁၁ ဂိတုမာတ် ၃၀ ကမ္မရှေန် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သမ္မတကၟိန်ဍုင် -
ကမ္မရှေန် သၞာံ ၂၀၁၆
သၞာံ ၂၀၁၆ ဂိတုမာတ် ၃၀ ကမ္မရှေန် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သမ္မတကၟိန်ဍုင် -
ကမ္မရှေန်ဝွံ နကဵုအလဵုအသဳ အေန်အေဝ်ဒဳ မခပတိုန်လဝ်တုဲ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ မဗက်မုက်၊ မၞိဟ်နူကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဂှ်ရ ကဵုတိတ်ထောအ် နူဗော်ဇကုတုဲ ကဵုလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲကမ္မရှေန်၊ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု ပွိုင်ဍုင်ဒဂုင် (ဍုင်လ္ဂုင်) အတိုင် ဒေါ်သက်သက်ခိုင် မလဴထ္ၜး ကုကောန်ဗော်ညးမ္ဂး ဥက္ကဋ္ဌ ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန်မၞိဟ် သမ္ဘာ ညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ။ ပါဲနူဂှ်လေဝ် မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ပတိတ်ထောအ် နူစရင်ကောန်ဗော်တုဲ ကဵုပဥက္ကဋ္ဌ ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲ။ ကာလသဘင်မာဲတုဲ ဒဒှ်ရ မာဲဂှ် ဟွံဗဗွဲဓဝ်ဂးတုဲ ၜိုန်ရ ညးဂမၠိုင်အာတ်မိက် ကဵုဗဵု စရင်မာဲကီုလေဝ် ဟွံကဵုအခေါင်တုဲ ကၞောတ်တဲ နကဵုဟိုတ် မာဲအဓမ္မဝွံ နကဵုပၞာန် မဒးထိင်ထောအ် အဝဵုဍုင်ရ။
ကမ္မရှေန် သၞာံ ၂၀၂၁
သၞာံ ၂၀၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ (၂) ကမ္မရှေန် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင် -
နကဵု ကမ္မရှေန်ဏအ် ကော်ဆဵုဂဗ ကော်ဘိက် ဆဵုဂဗကု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ၂၆ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၂၀၂၁ ပ္ဍဲကဵု ရုင်ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲကၟိန်ဍုင်၊ နေပျဳတဝ်ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် တိုန်စိုပ် ၅၃ ဗော်တုဲ သၟေဟ် ၃၈ ဗော်ဂှ် ဟွံတိုန်စိုပ်ရ။ ဗော်မတိုန်စိုပ် ၅၃ ဗော်ဂှ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဂကောံမၞိဟ် ကဏ္ဍ:BEHM
ဖာသီ၊ ဍုၚ်
နိရုတ္တိ
ဖာသီ ယၟုဍုင်ဝွံ ဒှ်မအရေဝ်ဝေါဟာရမန်တြေံမွဲရ၊၊ ဖာ ဂှ် ဒှ်တၟေင်မနာမ်ရ၊၊ ဖာဂှ် ပတၟေင်ကု အခိင်အခါ (ကာလ်ဖာရ်) မ္ဂး ဂွံအဓိပ္ပါယ် အခိင်မတုဲကၠုင် ဗွဲမလအ်ရ၊၊ ဖာဂှ် ပတၟေင် ကုအရပ်အရာမွဲမွဲမ္ဂး ဂွံအဓိပ္ပါယ်ဇၞော်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ဖာဂှ် ပတၟေင် ကုသီ ရ၊၊ သီဝွံ ဗွဲစၟတ် ကၠုင်နူအရေဝ်တြေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၜဳရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖာသီ ဂှ် နူတမ်တေအ် ဖာရ်သဳ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၜဳဇၞော်ရ၊၊ ဟိုတ်နူနွံ မကြပ်ကဵု ၜဳဇၞော်တုဲ နကဵုအဓိပ္ပါယ် ဍုင်ၜဳဇၞော် ညးမကော်စတုဲ ဍုင်ဖာသီရ၊၊ ညံင်ရဴဏအ်ကီု ဍုင်ဖာအင် ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်လှာအင်ဇၞော်၊၊ တၞင်သဳ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၞင်ၜဳရ၊၊
ပ္ဍဲလိက်တၟအ် သီကလျာဏဳဗီုပါဠိဂှ် ညးခုတ်လဝ် ဗီုပါဠိ ကုသိမရဋ္ဌ ရ၊၊ လိက်တၟအ်သီကလျာဏဳဂှ် ဒှ်လိက်ခေတ်လဒေါဝ်တုဲ မန်ခေတ်လဒေါဝ်တအ် ဟွံတီကေတ် အဓိပ္ပါယ်တမ် မထေင်ကေတ် ဍုင်ဂှ် မကၠုင်နူယၟု သိမ် တုဲ မဗဒှ်လဝ် ဗီုဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
ပ္ဍဲလိက်စၟတ်သမ္တီ ကောန်ယူရောပ်တအ်ဂှ် ဍုင်ဖာသီဝွံ ညးတအ် ကော်စ Cosmin (ကအ်သၟိင်) ရဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ ခေတ်လက္ကရဴညိဂှ် ညးတအ်ချူ Bassein မဒုင်သဇိုင် ကုရမ္သာင်မန်တုဲ ညးတအ်ကော်ကၠုင်ရ၊၊
ဒတန်
ဍုင်ဖာသီဂှ် သမၠဲ ၁၂ စတုရံတိုင်တုဲ လေတ္တဳကျူသၟဝ်ကျာ နွံ ၁၆ ဒဳဂရဳ ကဵု ၄၆ မိနေတ်၊ လံင်ဂျဳကျူဗၟံက် နွံ ၉၄ ဒဳဂရဳ ကဵု ၄၃ မိနေတ်ရ၊၊ ဍုင်ဖာသီဂှ် နွံသြင်ကြုင်ဖာသီ ၜါလပါ် သြင်ဗၟံက် ကဵု သြင်ပလိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင် ရုင်အလဵုအသဳမၞုံရ၊၊
အရာပ် ယၟုမြဟ် ပ္ဍဲဍုင်ဖာသီဂှ် အရာပ် အသည်ဂျီ၊ ကြုင်တလာင်၊ ကုန်သေမ်၊ ကုန်မြာင်၊ အရာပ်အတဳတအ်တုဲ ဂၠံင်ဇၞော်ဂှ် နွံမွဲဒမြိပ် ကုသၞေဟ်ၜဳရ၊၊
ဝင်အတိက်
ဍုင်ဖာသီဝွံ ဒှ်ဍုင်တြေံမွဲတုဲ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပ္ဍဲခေတ်သၟိင်အသောက ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၁၈ ဂှ် ညးကော်စ အတိသဉ္စာနဂရ ရ၊၊ ဍုင်ဖာသီဝွံ မဒှ်ဍုင်သၞေဟ်ၜဳ မဆက်စၠောအ်ကဵု အန္ဒိယမွဲတုဲ ကောန်ရးယူရောပ်တအ် နွံကၠုင်ပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ပၠံင်ဒၟံင်ရေင်သကအ် အိုတ်ရ၊၊ နူကဵုဖာသီမွဲကဆံင် ကပေါတ်ညးတအ် ပလံင်ဗစိုပ် ဍုင်ကြုက်လေဝ်ဂွံ၊ ကပေါတ်နူဍုင်ကြုက်လေဝ် ကလိဂွံ ပ္ဍဲဍုင်ဖာသီမာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၆၈၇ ဂှ် အင်္ဂလိက် ဖျေဟ်ဗဒပ်ဇကု ပ္ဍဲ ဟိုင်းကြီးကျွန်း တုဲ စွံလဝ် ဒၞာဲရုင်ကမ္မဏဳ ပ္ဍဲဍုင်ဖာသီကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်အံင်ဇေယျ ကၠုင်ဗတိုက် ကုမန်ဂှ် အင်္ဂလိက် ကေတ်တင်တုပ်စိုတ် ကုအံင်ဇေယျ၊ အင်္ဂလိက် ဗိုင်ထံက်ပင် လွဟ်ကီု သီုကဵုမၞိဟ် ကုအံင်ဇေယျ သွက်ဂွံဗတိုက်ကဵုမန်ရ၊၊ ကာလအံင်ဇေယျ ကလိဂွံဇမၞးမန်တုဲ အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ်ဂှ် အံင်ဇေယျ ဒးကဵုတိဒၞာဲ ကုအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲဍုင်ဖာသီမွဲဒၞာဲ၊ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်မွဲဒၞာဲရ၊၊ ဍုင်သၞေဟ်တြေံ ဍုင်သြေင်ဂှ် ညးပလီုထုဲ စၞးဂှ် ညးစွံ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ အင်္ဂလိက် ကလိဂွံဒၞာဲဗဒိုပ် ပ္ဍဲဍုင်ဖာသီ ကေုာံ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဗွဲကြဴ ကလေင်ဗတိုက်ကဵုဗၟာတုဲ သီကေတ်ထောအ်အလုံမွဲဍုင်ရ၊၊
ဂကူ ကေုာံ ဘာသာ
ပ္ဍဲဍုင်ဖာသီဂှ် ၜိုန်ရကေင်ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော်မန် မၞုံကဵု (၃၂) ဍုင်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဂကူမန်မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဖာသီဂှ် အောန်ကွေဟ်ဟ် စဵုကဵု ကြပ်ဟွံမဲရ၊၊ မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်ဗၟာ ဂကူယခေင်၊ ဂကူကရေင်တအ် နွံဂၠိုင်တုဲ ဂကူကြုက် ကဵု ဂကူဂလာတအ်နွံစ ညိညကီုရ၊၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ဂကူကရေင်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မလျုင်ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ကာတ်တလေတ် ကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက်ဂၠိုင်ရ၊၊ ဘာသာဟိန္ဒူ ကဵု မူသလေန်လေဝ် နွံညိညကီုရ၊၊
ယၟုဍုင် ရးဖာသီ ၃၂ ဍုင် ပယျဵုရးဖာသီဂှ် လပါ်ဗၟံက်မ္ဂး စိုပ် ဇရွံ၊ တောင်စွန် အာလိန်၊ လပါ်ပလိုတ် စိုပ်ကွာန်မိုးတိမ်ပြင်၊ သၟဝ်ကျာ စိုပ် ကြန်ကင်းပရှင့်ချောင်း ဟီုလဝ်ရ၊၊
အတိုင်စရင် နူသၞာံ ၁၁၄၅ သၟိင်ဗၟာ သာလွန်မင်း
တမာတ်၊ ဂစေံ
ဂစေံတမာတ် (Vulture Burmese; လင်းတ) ဝွံ ဂကူဂစေံသရာဲ မစဇွမွဲရ၊၊ ဂကူတမာတ်ၜါဂကူ မပ္တံ တမာတ်ကာလဳဖဝ်နဳယာ (California condor) ကဵု တမာတ်ဒဵုအာန်ဒေ (Andean condors)တအ်ဂှ် ဒှ် ဂကူတမာတ်ဂၠးတိတၟိ (New World vultures)၊ တမာတ်မစဇွ ပ္ဍဲအဖရိကတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူတမာတ်ဂၠးတိတြေံ (Old World vultures)ရ၊၊ တမာတ်သော်မုင်(Bearded vulture) ဂှ် ဟိုတ်ဟွံတုပ် ကုဂကူတမာတ်ၜါဂကူဂှ်တုဲ ဂကူဂစေံတမာတ် စၞးမပါ်လဝ်ၜါဂကူဂှ် နကဵုနဲသိပ္ပံမ္ဂး နွံပိဂကူ ဟီုဂွံရ၊၊ တမာတ်ဂၠးတိတၟိဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသ သၟဝ်ကျာ ကေုာံ သၠုင်ကျာအမေရိက၊ တမာတ်ဂၠးတိတြေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲယူရောပ်၊ အဖရိက ကေုာံ အာရှတအ်ရ၊၊ ဆဂး ဂကူတမာတ်ၜါဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ဇၟာပ်ကောန်တိနေန်/ဒေသ ပါဲနူကဵု အဝ်သတေလျာ ကဵု အာန်တာတိကာ (Antarctica) ရ၊၊ ဆဂး ဂကူကၟာတ် Trigonoceps vultures ဂှ် ဍေဟ်တအ် တတ်ဒၟံင်အာကၠုင်ဒၟံင် ပၞောန်ဝလ်လသာဲ (Wallacea line) မကြပ်ကဵု အဝ်သတေလျာရ၊၊
ဗွဲဓမ္မတာ ဗီုပြင်တမာတ်တအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ နွံကဵု ပြင်ထလာတ် (ဝါ) က္ဍိုပ်တ္ၚာတ် ဒၟံင် ပ္ဍဲဂကူဂစေံတၞဟ် ဟွံဂွံရ၊၊ မၞိဟ်ခေတ်ကၠာတေအ် စှ်ေစိုတ် က္ဍိုပ်တ္ၚာတ်ဂှ် ပကဵုညံင် က္ဍိုပ်ဟွံဂွံကၠိ အခိင်ကာလ မၜံက်တံင်ဂြဲစ စၞဇွတအ်ရ၊ စၞာံကတေန်ကတေန် ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဂှ် ရီုဗင်စဵုဒၞာကဵု ဓါတ်ဂံက် ကုဍေဟ်တအ်ရ၊၊ တမာတ်တအ်ဂှ် အခိင်ကာလမဂံက်မ္ဂး ထၜုက်ကဝေန်ဖျေဟ်ဇကုတုဲ အခိင်ကာလကတဴမ္ဂး ဍေဟ်တအ် မပံက်လဝ်သၞေင်ဍေဟ်တအ်ရ၊၊ တမာတ် စကာဍာ်ကၞမ်ဇကု နကဵုမကၞမ်စုတ် ပ္ဍဲဇကုဇကု သွက်ဂွံဗၜိုဟ်ဂံက်ဇကုဇကုရ၊၊
တမာတ်ဂၠးတိတြေံဂမၠိုင်
ဂကူတမာတ်ဂၠးတိတြေံတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအဖရိက၊ အာရှ၊ ကေုာံ ယူရောပ် မလုပ်လၟိဟ်ဇာတ်ဂကူ အက္ကိပိတြိဒါဲ (Accipitridae) မဒှ်ဂကောံဇာတ် ကနေင်၊ ကမအ်၊ အသီတအ်ရ၊၊
၁၆ ဂကူ နကဵုတၞောဝ်ဇာတ် ၉ ဂှ် -
တမာတ်ဂၠးတိတၟိဂမၠိုင်
တမာတ်ဂၠးတိတၟိဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသကတဴ ရးအမေရိကတအ်ဂှ် တၞောဝ်ဇာတ် ဟွံတုပ် ကုအက္ကိပိတြိဒါဲ (Accipitridae)၊ ဍေဟ်တအ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ်တၞောဝ်ဇာတ် ကတာရိဒါဲ (Cathartidae)၊ မွဲအခိင်တေအ် ပၠောပ်လဝ် ပ္ဍဲစရင်တၞောဝ်ဇာတ် ဂစေံအကြေဲရ၊၊ နကဵုသက်သဳ ဒဳအေန်အေ (DNA) မ္ဂး ဍေဟ်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵု သ္ဒးပၠောပ် ပ္ဍဲစရင် အက္ကိပိတြိဖေါရ်မေသ် (Accipitriformes) မဒှ်ဂကောံဂစေံသရာဲတအ်ရ၊၊ ဆဂး ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဟွံကြပ်ညောန် ကုဂကူတမာတ်တၞဟ်တအ် ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဂကူအမာတ်ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် အရီုမုဟ် ခိုဟ်ကွေဟ်ရ၊၊ မုဟ်ဍေဟ်တအ် ဂွံသၟူ ဇွ နူကဵုလတူ စဵုကဵုၜိုတ်မွဲတိုင်ရ၊၊
ဂကူဏအ်ဂှ် နွံသီုဖအိုတ် ၇ ဂကူ -
စၞ
တမာတ်တအ်ဂှ် ဟွံဗိုတ်ၜံက်ဂစိုတ် တိရစ္ဆာန် မထတ်ယုက်ဒၟံင်တအ်ကီုလေဝ် ကုတိရစ္ဆာန် မဂိယဲ ကြပ်ချိုတ်တအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ၜံက်ဂစိုတ်ကီုရ၊၊ ဇွတိရစ္ဆာန် မၞုံကဵုစၞာံမတီုတအ် ဍေဟ်ၜံက်ပထောင်ထောအ်ရ၊၊ လဆောဝ် ဍေဟ်တအ်မင်ဗွဲမလအ်လ ဂွံစစဇွဂှ်ရ၊၊ အခိင်ဍေဟ်တအ် ကလိဂွံစၞမွဲမွဲရမ္ဂး ဍေဟ်တအ် စဗွဲမဂၠိုင် စဵုကဵုဖျေဲဍေဟ်တေင်၊ ဂ္ဇအ်ဖျေဟ် သာ်ဂှ်ဟွံသေင် တိက်ဖျေဟ် သွက်စၞဍေဟ်တအ် ဂွံလာဲရ၊၊ တမာတ်တအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဟွံကေတ်ဏာ စၞကုကောန်ဍေဟ် ပ္ဍဲခပေါဲရ၊၊ ဆဂး ဍေဟ်တအ် ကၠာတ်ပ္တိတ် စၞဍေဟ်တအ် နူကဵုဖျေဲဍေဟ်ရ၊၊ တမာတ်သောက်မုင် မမံင်ပ္ဍဲဒဵုတအ်မွဲဟေင် စဇုတ်တုဲ ကေတ်ဏာဇုတ် သွက်ကောန်ဍေဟ် ပ္ဍဲခပေါဲ၊ တုဲပၠန် ဗက်ရပ်စ သတ်ဂြိုပ် ညံင်ကဵုအနေင် အသီတအ်ကီုရ၊၊
ဇွမအုဲဒၟံင်တၟာလေဟ်ရလေဝ် တမာတ်တအ် စဂွံဂှ်ရ၊၊ ဗုင်ဍေဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵုဓါတ်ဗစးအက်သိဒ် (acid) ကဆံင် (pH=1.0) (လၟိဟ် pH ဂှ် နွံ နူ ၀ စဵုကဵု ၁၄၊ ၀ မ္ဂး ပျးအိုတ်အစောန်၊ ၇ မ္ဂး ဓမ္မတာ ၁၄ မ္ဂး ဖျိုတ်) ဟိုတ်နူဓါတ်အက်သိဒ် ပ္ဍဲဗုင်ဍေဟ် ဖျးသၠုင်ဒၟံင်ဂှ်ရ စၟဗက်တေရိယာ (bacteria) မပ္တံကဵု botulinum toxin, hog cholera bacteria, anthrax bacteria နူကဵုဇွတအ်ဂှ်လေဝ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲဗုင်ဍေဟ်တအ်တုဲ ဒးလာဲလေင်အာအိုတ်ရ၊၊ စၟဗက်တေရိယာ နူကဵုဇွတအ်ဂှ် ယဝ်ရဍေဟ်တအ် ဟွံလဗှ်စထောအ်မ္ဂး ပေင်ပြး ကဵုအန္တရာဲ ကုသဘာဝ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ တမာတ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မပသောင်ကဵု စၟဗက်တေရိယာ ညံင်ဟွံဂွံပြးကၠောအ်ကၞာန် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ ဟီုဂွံရ၊၊
တမာတ်ဂၠးတိတၟိတအ်ဂှ် ဏမ်စုတ် ပ္ဍဲဇိုင်ဇကု သွက်ဂွံစဵုဒၞာ စၟဗက်တေရိယာဂမၠိုင် ပ္ဍဲကာလ ဍေဟ်တအ် မဒးကွာ် လတူဇွတအ်ဂှ်ရ၊၊
ဝၚ်ကွာန်ကၞာလဵု
ကွာန်ကၞာလဵု ဂှ် ဒှ်ကွာန်ကောန်ဂကူမန် သၟာကၠောန်ကၠအ်တအ် ပ္တန်လဝ်တုဲ ကွာန်ဝွံ နွံဒၟံၚ်ပလိုတ်ကွာန်တၟံဗြဴတုဲ တၞီလုပ်လၟိဟ်ဒၟံၚ် အပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ်ရ။ ကွာန်ကၞာလဵုဂှ် နကဵုဘာသာဗၟာမ္ဂး ကနာလို (ဝါ) ကနိုၚ်လို သာ်ဏအ် ဍိုက်ဗက်လဝ်ရမျာၚ်တုဲ သၚ်္ကေတကွာန်မွဲမွဲ ကော်ခဴတဴအိုတ်ရ။
ရဲကွာန်ကၞာလဵုဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်ဂှ် ပြံၚ်ကၠုၚ်နူဍုၚ်ကၟာဝက်တေံတုဲ အခိုက်ကၞာမန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂမၠိုၚ် တုပ်သၟဟ်ကဵု ရဲပလိုတ်ဒဵု ဍုၚ်ကၟာဝက်တေံရ။ အခိၚ်ပၠန်ဂတး မန်ကဵုဗမာတေံမ္ဂး ကွာန်ကၞာလဵုဂှ် ဒှ်ကွာန်ဇွောံမ ဂကူမန််တံတုဲ ဗီုရာဇဝၚ်ရဲကၞာလဵု ယိုက်ဒိုက်ထံက်ပၚ်ရီုဗၚ်လဝ် ဂကောံဗော်မန်ပိုဲတအ်ဂှ် လဴပူစဟွံအိုတ်ရ။ ဆ္ဂး အခိၚ်လၟုဟ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၈၄ -သၞာံဏအ်မ္ဂး ဂကူဗမာအညာ နူဒေသဗမာသ္ကုတ်လ္တူတေံ ဂၠာဲဌာန်ချောဲၜတ်ဍာ်ကေဝ်တုဲ စိုပ်ကၠုၚ်ကွာန် သိုၚ်ကၠုၚ်သ္ၚိဌာန် ဂၠိုၚ်တဴကၠုၚ်ဒၟံၚ်သိုက်က်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ ။
ကၞာလဵု ကွာန်တြေံ
ကွာန်ကၞာလဵုလၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ကွာန်ကၞာလဵုတၟိတုဲ ပြံၚ်ဆုဲလဝ် နူကဵုကွာန်တြေံ ကော်ခဴစ ကၞာလဵုကွာန်တြေံရ။ ကၞာလဵုကွာန်တြေံဂှ် သ္ၚောဲနူကၞာလဵုကွာန်တၟိဏအ်တုဲ နူကွာန်တၟိဏအ် ဒးလုပ်အာ ဗၞတ်(၅) မိနေတ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုကွာန်တြေံတေံဂှ် အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး သှ်ေတဴဒၟံၚ် ဗၞတ်အရှာံဘုတ်ဘာတုဲ ကျာ််စေတဳတအ်သၟးရ။ သ္ၚိတာဲ ရဲသၟာကၠအ်ထၜိုတ်တအ်ဟေၚ် ဗွဲတၟေၚ်မံၚ်တဴဒၟံၚ် ဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ်ဂှ်ရောၚ်။ ဝၚ်တမ်မူလတေံ ယဝ်ရဒးကပှ်လဴမ္ဂး ဒေသကၞာလဵုကွာန်တြေံဝွံ သၟာကၠောန်ကၠအ် ဂကူကရေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ကၠာရ။ ယၟုမူလကွာန်ကၞာလဵုဂှ် ဂကူကရေၚ်တအ် ကော်ခဴစ လုမ်မောဝ် လုပ်ဖရ။ "လုမ်" မ္ဂးဂှ် လှာတုဲ "မောဝ်"ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ်ၝောံရ။ ဖ ဂှ် နွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ကၟက်ရ။ ယၟုကရေၚ်ဂှ် ယဝ်ဒးကလး နကဵုဘာသာမန်မ္ဂး ကွာန်လှာၝောံ လှာကၟက်ရောၚ်။ ကၞာလဵုကွာန်တြေံဂှ် ပ္တန်လဝ်ဗၟံက်ဍာ်လှာၜါမတုဲ အခိၚ်လၟုဟ် ဍာ်လှာတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူရဲကၠောန်ကၠအ်တအ် စလုပ်ဒၟံၚ် သိုက်သိုက်သဳသဳတုဲ လှာတအ်ဂှ်လေဝ် ဒိုဟ်တိိုန်ဒၟံၚ် ညောန်ကဵုကၠက်ရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် - ဟိုတ်ဂွံကော်ခဴစကွာန်ကၞာလဵုဂှ် ပ္ဍဲကဵုကၠအ်လဇုရေ တဵုလဝ်လဵုမွဲကၞာတုဲ ဇၟာပ်ညးမအာကၠအ်တအ် စိုပ်တာဲညးမ္ဂး ဇူဒီု သုၚ်ဍာ်နုၚ်သွုၚ် ပြေစလၟေၚ်ခန္ဓကာယ မွဲချိုန်ခဏရ။ မၞိဟ်တအ်လေဝ် ယဝ်ဒးချိၚ်စညးသ္ကအ်ကီု ယဝ်ဒးပညုၚ်စ ဂၠံၚ်ဍာံဂြိုပ်တအ််ကီုမ္ဂး စၞောန််ပညုၚ်တဴ ဒၞာဲကၞာလဵုဏအ်ဂၠိုၚ်တုဲ ဌာန်ဂှ်လေဝ် ဂွံအာယၟုကၞာလဵုရောၚ်။ လက်ကရဴဏအ် ဒၞဲါလဇုရေတဵုလဝ်ကၠအ် သ္ၚိဌာန်ဒှ်တိုန်တုဲ ဌာန်ဂှ်လေဝ် ကွာန်ကၞာလဵု သာ်ဏအ် ညးကော်ခဴစတိုန်အိုတ်ရ ။
ဝၚ်ပြံၚ်ကွာန်
အခိၚ်မန်ကဵုဗမာ ပၠန်ဂတးမံၚ်ညးသ္ကအ် ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်ဂှ် ကွာန်မန်မပှော်ဒၟံၚ် နူကဵုဂၠံၚ်ဍာန်ဂမၠိုၚ် ဒးဒုၚ်ဂွဵုဂွိုက်ကဵု ပၞာန်ဗမာတအ်ဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ကွာန်မန်မပှ်ေဒၟံၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞဲါဗဒိုပ် ဗော်မန်သၟာရပ်လွဟ်တအ်ရ။ ကွာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပၞာန်ဗမာတအ် ပတိတ်အသံအာဏာ သွက်ဂွံဆုဲပြံၚ်လုပ်ကၠုၚ်ဗဒဲါ ဂၠံၚ်ဇၞော််ဂၠံၚ်ကွဳစက်တအ်ဂှ်ရ။
ဟိုတ််နူဂှ်ရ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဓဝ် ကွာန်မန်ပန်ကွာန် ကွာန်ဍုၚ်ဇြာမွဲကွာန် ကၞာလဵုကွာန်တြေံမွဲကွာန် ကွာန်တဝ်ပလောံမွဲကွာန် ကွာန်မတေဲမွဲကွာန် ဒးပြံၚ်ဆုဲလုပ် ဗ္ဒဲါဂၠံၚ်ကွဳစက် ဒၞဲါမၞိဟ်အာကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ပြံၚ်ကွာန်ဂှ် အလဵုအသဳဗမာ ထံက်ပၚ်ယာတ်မွဲဂတှ်ေ၊ ကၞဴမွဲၝောံ၊ သ္ၚုမွဲကဠတ်တုဲ စိုပ်ဂိတုဝှ်မ္ဂး ဒးပြံၚ်တိတ်အာ ဒၞဲာကွာန်တၟိတေံဖအိုတ်ရောၚ် နွံတဴအသံရ။ ဂအာၚ်သ္ၚိတၟိတအ်ဂှ် နာဲမျေတ်အံၚ် ညးစဍုၚ်ကျာ်မြဟ် ထပက်ကဵုစၟတ်တဲတုဲ အလဵုအသဳတအ် ဖန်ဖက်ဖျေံကဵုဒၞဲါဝဲါ မသက္ကုၚ္ၚုဟ်ရ။
ၜိုန််ဂှ်လေဝ် ရဲကလိဂွံဂအာၚ်တိတအ်ဂှ် ထံက်ပၚ်ထောံကဵုမသြန်ဗၞဟ်ညိည ကုရဲတၠတိတအ်ဂှ်အိုတ်ရ။ ကၞာလဵုကွာန်တြေံဂှ် ဆုဲပြံၚ်စိုပ်ကၠုၚ် ဒၞဲာကၞာလဵုကွာန်တၟိလၟုဟ်ဝွံတုဲ ရဲကွာန်ဍုၚ်ဇြာဂှ် ဟိုတ်နူဂၠံၚ်ဍာန် သၠာတ်ခိုဟ်ဒၟံၚ်ကဵုကွာန်ခဍး (ကွာန်ကရေၚ်) တေံဂှ်ရ။ ပြံၚ်ဆုဲအာ ကွာန်ခဍးတေံအိုတ်ရ။ ရဲကွာန်ဍုၚ်ဇြာ မစိုပ်အာကွာန်ခဍးတေံဂှ် ဟိုတ်နူဒးနှဴရဴဒၟံၚ်ကဵု ဂကူကရေၚ်တအ်တုဲ ဟွံဒှ်တသိုက်စိုတ်ရ။
နာဲကောန်ကၠဵု နာဲယှိုဲတအ် ဆာန်ဍူတဴဒဒိုက်ကောန်ညးဍုၚ်ဇြာ ပ္ဍဲကွာန်ခဍးတေံတုဲ ချူပတိုန်လိက်ကုဗော်မန်ပိုဲတေံရ။ ရဲဍုၚ်ဇြာတအ်် ပဒ္တဴပ္ဍဲခဍး ဂွံဗၞတ်ၜါပိသၞာံတုဲ က္လေၚ်ပြံၚ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲကၞာလဵုကွာန်တၟိဏအ်ရ။ ဌာန်ညးကောန်ဍုၚ်ဇြာတအ်ဒၟံၚ်ဂှ် လၟုဟ်ကော်ခဴစအရာပ်ဍုၚ်ဇြာရ။ ကွာန်ဍုၚ်ဇြာပိုဲဏအ်ဂှ် မၞိဟ်နူကဵုဍုၚ်ဇြာ ကၟာဝက်တေံ ပြံၚ်ကၠုၚ်လတ်တုဲစိ ကွာန်ဂှ်ကော်ခဴစ ကွာန်ဍုၚ်ဇြာရောၚ််။
ကွာန်ဍုၚ်ဇြာကဵု ကၞာလဵုကွာန်တြေံဂှ် ခြာဒၟံၚ််ကြုၚ်မွဲတုဲ တရဴဍေံဂှ် ဗၞတ်မွဲတိုၚ်ဒှ်မာန်ရ။ နူကွာန်တြေံဂှ် ပြံၚ်စိုပ်ကၠုၚ် ကၞာလဵုကွာန်တၟိဏအ်ဂှ် သ္ၚိဗၞတ် (၁၆၅) သ္ၚိဓဝ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ်အာသ္ၚိ (၃၀၀) သ္ၚိပြၚ်ၜက်ကၠုၚ်ရ။ ဂအာၚ်သ္ၚိတၟိတၟိတအ်ဂှ်လေဝ် ဖျေံလဝ်နွံတဴ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဏဳရ။
ကၠအ်နွံဗ္ဒာဲဇိုၚ်ဂၠံၚ်ဇၞော်တအ်ဂှ် မွဲဂအာၚ်မ္ဂး ဒးရာန် ၁၅၀ ဒကေဝ်။ ဂအာၚ်ကၠအ်လ္ပာ်ပ္ဍဲညိဂှ် မွဲဂအာၚ်မ္ဂး ၇၅ ဒကေဝ်၊ ဂအာၚ်ကြဴနူဂှ်ပၠန် ၅၀ ဒကေဝ် စဵုကဵုကဆံၚ် ၅ ဒကေဝ်၊ အခိၚ်ပြံၚ်ကွာန်ဂှ် ထၜိုတ်မွဲပံၚ် (၆၀) ဂတှ်ေဓဝ််တုဲ အခိၚ်လၟုဟ် ထၜိုတ်မွဲပံၚ် ၁၅၀၀ ဒကေဝ် တိုန်ကၠုၚ်ရ။ ဂအာၚ်ဘာဗ္တောန်လိက်ဂှ် ရာန်လဝ် ၂၅၀၀ ဒကေဝ်ရ။ ကၠာတဲဂှ် ဗလးကွာန်တၟိဂှ် အလဵုအသဳကဵုပြံၚ်ပဆုဲဏာ အကြာဂၠံၚ်ကျာအေၚ် အလန်ကြဴဏအ် ဍေံထဝ်ဖျေံ အကြာကွာန်ဂူၜဴ ကဵု ကွာန်တၟံဗြဴရ။
အခိၚ်ပြံၚ်လဝ်ကွာန်တၟိတၟိဝွံ မန်ကဵုကရေၚ် ဒှ်ပန်ညးသ္ကအ် ပ္ဍဲဍုၚ်ကျာ်ပိတေံတုဲ အသိၚ်ဂှ် ခ္ဍဳလျတ်အာဇၟာပ်ပ်ဌာန် ဒၞဲါကွာန်မန်ကရေၚ် ပဒတဴတအ်ဂှ်ရ။ ရဲတၠကၠအ် နူကၞာလဵုကွာန်တြေံ ဟိုတ်နူသ္ၚောဲအာကဵုကၠအ်ဂူယာတအ်တုဲ ဂကူကရေၚ်လ္ၚဵုတအ် ဘပဠကေတ် ကၠအ်ဂူတအ်ဂှ်မွဲသာ်၊ ပ္ဍဲကၞာလဵုကွာန်တၟိဏအ်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူကမၠတ်ဒမၠ ပၠံၚ်ၜးစဒၟံၚ်ကီုတုဲ ရဲပြံၚ်လဝ်ကွာန်ဂမၠိုၚ် နွံပၟိက်မိက်ဂွံကလၚ်စဴ ကွာန်တြေံတေံပၠန်ရ။
မံၚ်ပ္ဍဲကွာန်တၟိ ပဒ္တဴဂွံ ဗၞတ်(၈) သၞာံ၊ (၉) သၞာံတုဲ မန်ကဵုဗမာ ဂွံအာဓရ်ညဳသာ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်ညိၚ်ဝတ်အိုတ်တုဲ ညးမွဲလေဝ် ဟွံဒှ်က္လေၚ်စဴတုဲ ဆက်မံၚ်အာစဵုကဵုလၟုဟ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး ကွာန်ကၞာလဵုဝွံ သာယျာတၟးတၟောန်ကၠုၚ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၈၂ ဂှ် ဂၠံၚ်ဇၞော်ကွာန်ဂှ် လးကတ္တရာမာန်တိုန်ကီု၊ ၜံက်ခဲါဏာကၟာဍာ် ကွာန်မွဲမ သွက်ဂွံရပ်စပ် အလုံကွာန်ကီု၊ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၃၈၃ ဂှ် ပၟတ်ဍုၚ် ပၟတ်ဂၠံၚ်ဂှ်လေဝ် စၠောံပၠောပ်အလုံမွဲကွာန်မာန်ကၠုၚ်ကီု ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
ကၞာလဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
၁။ ၁၃၈၄၊သၞာံ။ ဖဝ်ရဂိုန်၊ဂိတု။ စၟတ််သမ္တီ သ္ဘၚ်ဖျဴသွဝ် အန္တိမအဂ္ဂိိဇျာပန ကျာ်ဇၞော်အ္စာၜါဇကု၊လိက်ကၞပ်။
ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒါ
ဘာထဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ဒါ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဝရညာဏိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သၞောဝ်ဥပဒေစဳရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် အမူဂဥုဲၜူမာဲ
သၞောဝ်ဝွံ ဒှ်တဴသၞောဝ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ရပ်စပ်ဆက်စပ်ကဵုပရေၚ်ဂဥုဲၜူမာဲ မွဲရ။ သၞောဝ်ဝွံဂှ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ 7 August 2018 မ္ဂး ကမ္မတဳကေၚ်ကာဗဟဵု သ္ပဒဒတန်လဝ်ရ ။
လဏ်သဏ်
သၞောဝ်ဝွံ နကဵု အခန် (၄) အခန်၊ ၝောံပိုဒ် (၁၅) ပိုဒ် ခၞံဗဒှ်လဝ်ရ ။
ပ္ဍဲမွဲၝောံပိုဒ်မ္ဂး
သာ်ဝွံတအ်ပါလုပ်ရ။
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ကြဴနူ ၂၀၀၈
ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန်ဂှ် ကလိဂွံစၟတ်သမ္တီ နူသၟိင်တၠ ပ္ဍဲ ၂၄ ဨပြဳ ၂၀၁၀ ဥက္ကဌ နာဲၚိုဲသိင် (ဦးငွေသိန်း) ဌာန်ဂအုပ်ရုင် (ဂၞန်ကၠအ် (၂၂၇) ဂၠံင်(၆)၊ အရာပ်မျာင်သာယာတၟိ၊ ဍုင်မတ်မလီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် နကဵုဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် ဒုင်ရုဲစှ် အတိုင်လၟိဟ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ကုလသမဂ္ဂ
ကုလသမဂ္ဂ(United Nations) ဂှ် ဒှ်ဂကောံပံင်တောဲ သၟိင်ဍုင်ဂမၠိုင် နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု ဂၠးကဝ်၊ သွက်ဂွံဒက်ပတန် ပရေင်ဆာန်သၟိန် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲ၊ သွက်ကလိဂွံ ပရေင်ပံင်တောဲ ဂၠးကဝ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်နာနာတအ်ဂှ် ညံင်ဂွံစွံပဓါန ကုစိုတ်ဓါတ်ကောန်မၞိဟ်ရ။ ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဒှ်ဂကောံပံင်တောဲသၟိင်ဍုင်ဂမၠိုင် ဇၞော်အိုတ်၊ လၟိဟ်မပံင်တောဲပါလုပ်ဂၠိုင်အိုတ်၊ ပစၞးကဵုဂၠးကဝ်ဂၠိုင်အိုတ် တုဲပၠန် အဝဵုသြဇာဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံရ။ ရုင်ဗဟဵု ကုလသမဂ္ဂဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲတိဂၠးကဝ် (international territory) ပ္ဍဲဍုင်နယျူယံက်တုဲ ရုင်အဓိကတၞဟ်တအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဂျေနေပါ (Geneva) (သွိတ်သလာန်)၊ နာဲရဝ်ဗဳ (Nairobi) (ကေန်ညာ) ဝိန်နာ (Vienna) (ဍုင်အဝ်သြဳယျာ) ကေုာံ တာမ်ဟာက် (The Hague) (ဍုင်နေတာလာန်)။
တင်ရန်တၟအ် ဂကောံ သွက်ဂွံမင်မဲဓဝ်ၜိုဟ်လလံဂၠးတိဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်စှ် လပါ်စဂှ် ဟိုတ်နူ ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) အကြာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသဵုဗိယေတ် ကေုာံ ဂကောံမဟာမိတ်ညးတအ်ဂှ်တုဲ ထုဲထံင်ဒၟံင်ရ။ တင်ရန်တၟအ်အဓိက ကုလသမဂ္ဂဂှ် သွက်စဵုဒၞာ ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ပၞာန်နကဵုလွဟ်၊ တုဲပၠန် ပၞာန်မကတဵုဒှ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံအောန်စှ်ေ နကဵု ပရေင်ကမၠောန် မပ္တံ မရံင်ဗဵုလ္ၚတ်အကာဲအရာ၊ မပတိတ် လိက်လလောင်တြး၊ မဒက်ပတန်ဒၞာဲဒတန် မပတှ်ေဖျေဟ်စိုတ် (လုပ်ဗိုင်ပသောင်)ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀တအ်ဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ကလိဂွံဗၠးၜး နူကဵုကဝ်လဝ်နဳတုဲ လၟိဟ်ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ကုလသမဂ္ဂဂှ်လေဝ် ဂၠိုန်တိုန်ကီုရ။ စတမ်နူဂှ်တုဲ နကဵုကံင်သဳပၟင်ပၟဲဒေသ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Trusteeship Council) ဂှ် မင်မဲလဝ် ဍုင်မဂွံဗၠးၜး နူကဵုကဝ်လဝ်နဳ ၈၀ ဍုင်၊ ကဵု ဒေသပၟင်ပၟဲ ၁၁ ဒေသ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀တအ်မ္ဂး ပရေင်ကမၠောန် ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်မင်မဲဓဝ်ၜိုဟ်လလံရ။ ကြဴနူ ပၞာန်လၜိုဟ် အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ကုလသမဂ္ဂ ဖန်ဇန်ကၠုင် အရာမဝါတ်ဂါတ်နာနာသာ်ရ။