cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကသဳတိ
Earthquake location and reporting
Earthquakes are not only categorized by their magnitude but also by the place where they occur. The world is divided into 754 Flinn–Engdahl regions (F-E regions), which are based on political and geographical boundaries as well as seismic activity. More active zones are divided into smaller F-E regions whereas less active zones belong to larger F-E regions.
Standard reporting of earthquakes includes its magnitude, date and time of occurrence, geographic coordinates of its epicenter, depth of the epicenter, geographical region, distances to population centers, location uncertainty, several parameters that are included in USGS earthquake reports (number of stations reporting, number of observations, etc.), and a unique event ID.
Although relatively slow seismic waves have traditionally been used to detect earthquakes, scientists realized in 2016 that gravitational measurements could provide instantaneous detection of earthquakes, and confirmed this by analyzing gravitational records associated with the 2011 Tohoku-Oki ("Fukushima") earthquake.
Effects of earthquakes
The effects of earthquakes include, but are not limited to, the following:
Shaking and ground rupture
Specific local geological, geomorphological, and geostructural features can induce high levels of shaking on the ground surface even from low-intensity earthquakes. This effect is called site or local amplification. It is principally due to the transfer of the seismic motion from hard deep soils to soft superficial soils and the effects of seismic energy focalization owing to the typical geometrical setting of such deposits.
Ground rupture is a visible breaking and displacement of the Earth's surface along the trace of the fault, which may be of the order of several meters in the case of major earthquakes. Ground rupture is a major risk for large engineering structures such as dams, bridges, and nuclear power stations and requires careful mapping of existing faults to identify any that are likely to break the ground surface within the life of the structure.
Soil liquefaction
Soil liquefaction occurs when, because of the shaking, water-saturated granular material (such as sand) temporarily loses its strength and transforms from a solid to a liquid. Soil liquefaction may cause rigid structures, like buildings and bridges, to tilt or sink into the liquefied deposits. For example, in the 1964 Alaska earthquake, soil liquefaction caused many buildings to sink into the ground, eventually collapsing upon themselves.
Human impacts
Physical damage from an earthquake will vary depending on the intensity of shaking in a given area and they type of population. Undeserved and developing communities frequently experience more severe impacts (and longer lasting) from a seismic event compared to well developed communities. Impacts may include:
With these impacts and others, the aftermath may bring disease, lack of basic necessities, mental consequences such as panic attacks, depression to survivors, and higher insurance premiums. Recovery times will vary based off the level of damage along with the socioeconomic status of the impacted community.
Landslides
Earthquakes can produce slope instability leading to landslides, a major geological hazard. Landslide danger may persist while emergency personnel are attempting rescue work.
Fires
Earthquakes can cause fires by damaging electrical power or gas lines. In the event of water mains rupturing and a loss of pressure, it may also become difficult to stop the spread of a fire once it has started. For example, more deaths in the 1906 San Francisco earthquake were caused by fire than by the earthquake itself.
Tsunami
Tsunamis are long-wavelength, long-period sea waves produced by the sudden or abrupt movement of large volumes of water—including when an earthquake occurs at sea. In the open ocean, the distance between wave crests can surpass 100 km, and the wave periods can vary from five minutes to one hour. Such tsunamis travel 600–800 kilometers per hour (373–497 miles per hour), depending on water depth. Large waves produced by an earthquake or a submarine landslide can overrun nearby coastal areas in a matter of minutes. Tsunamis can also travel thousands of kilometers across open ocean and wreak destruction on far shores hours after the earthquake that generated them.
Ordinarily, subduction earthquakes under magnitude 7.5 do not cause tsunamis, although some instances of this have been recorded. Most destructive tsunamis are caused by earthquakes of magnitude 7.5 or more.
Floods
Floods may be secondary effects of earthquakes, if dams are damaged. Earthquakes may cause landslips to dam rivers, which collapse and cause floods.
The terrain below the Sarez Lake in Tajikistan is in danger of catastrophic flooding if the landslide dam formed by the earthquake, known as the Usoi Dam, were to fail during a future earthquake. Impact projections suggest the flood could affect roughly 5 million people.
Major earthquakes
One of the most devastating earthquakes in recorded history was the 1556 Shaanxi earthquake, which occurred on 23 January 1556 in Shaanxi, China. More than 830,000 people died. Most houses in the area were yaodongs—dwellings carved out of loess hillsides—and many victims were killed when these structures collapsed. The 1976 Tangshan earthquake, which killed between 240,000 and 655,000 people, was the deadliest of the 20th century.
Earthquakes that caused the greatest loss of life, while powerful, were deadly because of their proximity to either heavily populated areas or the ocean, where earthquakes often create tsunamis that can devastate communities thousands of kilometers away. Regions most at risk for great loss of life include those where earthquakes are relatively rare but powerful, and poor regions with lax, unenforced, or nonexistent seismic building codes.
Prediction
Earthquake prediction is a branch of the science of seismology concerned with the specification of the time, location, and magnitude of future earthquakes within stated limits. Many methods have been developed for predicting the time and place in which earthquakes will occur. Despite considerable research efforts by seismologists, scientifically reproducible predictions cannot yet be made to a specific day or month.
Forecasting
While forecasting is usually considered to be a type of prediction, earthquake forecasting is often differentiated from earthquake prediction. Earthquake forecasting is concerned with the probabilistic assessment of general earthquake hazard, including the frequency and magnitude of damaging earthquakes in a given area over years or decades. For well-understood faults the probability that a segment may rupture during the next few decades can be estimated.
Earthquake warning systems have been developed that can provide regional notification of an earthquake in progress, but before the ground surface has begun to move, potentially allowing people within the system's range to seek shelter before the earthquake's impact is felt.
Preparedness
The objective of earthquake engineering is to foresee the impact of earthquakes on buildings and other structures and to design such structures to minimize the risk of damage. Existing structures can be modified by seismic retrofitting to improve their resistance to earthquakes. Earthquake insurance can provide building owners with financial protection against losses resulting from earthquakes. Emergency management strategies can be employed by a government or organization to mitigate risks and prepare for consequences.
Artificial intelligence may help to assess buildings and plan precautionary operations: the Igor expert system is part of a mobile laboratory that supports the procedures leading to the seismic assessment of masonry buildings and the planning of retrofitting operations on them. It has been successfully applied to assess buildings in Lisbon, Rhodes, Naples.
Individuals can also take preparedness steps like securing water heaters and heavy items that could injure someone, locating shutoffs for utilities, and being educated about what to do when the shaking starts. For areas near large bodies of water, earthquake preparedness encompasses the possibility of a tsunami caused by a large earthquake.
Historical views
From the lifetime of the Greek philosopher Anaxagoras in the 5th century BCE to the 14th century CE, earthquakes were usually attributed to "air (vapors) in the cavities of the Earth." Thales of Miletus (625–547 BCE) was the only documented person who believed that earthquakes were caused by tension between the earth and water. Other theories existed, including the Greek philosopher Anaxamines' (585–526 BCE) beliefs that short incline episodes of dryness and wetness caused seismic activity. The Greek philosopher Democritus (460–371 BCE) blamed water in general for earthquakes. Pliny the Elder called earthquakes "underground thunderstorms".
သဒ္ဓမ္မဂုရု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကအ်သံင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးတၞင်သဳ သကုတ်သၠုင်ကျာ
အစေန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်အစေန်(Ahsin၊ အစင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အစေန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၃၅။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အစေန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၈၅၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၀၆၁၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၂၁၄၆၂ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ခဒုင်ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခဒုင်ဇၞော်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမာဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၀၊ ဝှ် ၇၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်
ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် (All Mon Region Democracy Party – AMDP, မွန်ဒေသလုံးဆိုင်ရာဒီမိုကရေစီပါတီ) ဂှ် ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောန်ဂကူမန် မကတဵုဒှ်လဝ် ကြဴနူ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ သွက်သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၁၀ တုဲ ဆက်တန်တဴအာ နဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်မန် စဵုကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ၜါ ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ရ။ နကဵု ဗော်ဏအ် လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၁၀ သီုဖအိုတ် ၃၄ ဒၞာဲ က္လိဂွံဇမၞး သီုဖအိုတ် ၁၆ ဒၞာဲ၊ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၁၅ ဂှ် လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ၃၅ ဒၞာဲ က္လိဂွံဇၞး ၁ ဒၞာဲ။
ဝင်
ကြဴနူ အလဵုအသဳပၞာန် ပဒတန် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ၂၀၀၈ တုဲ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠောန်သဘင်မာဲဂှ် ကဵုအခေါင် ဒက်ပ္တန် စၟတ်သမ္တီ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် မဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒးဒုင် ပလီုလဝ်တအ်ဂှ် ညံင်ရဴ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံဒုင်တဲ သၞောဝ်သဇိုင် ၂၀၀၈ တုဲ ဟွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲကီု နကဵု ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန်လေဝ် ဟွံစၟတ်သမ္တီဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဟွံလုပ် ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၁၀ ဂှ်ကီုရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဂကူမန်လ္ၚဵုတအ် ညာတ်ကေတ် ယဝ်ရ မန်ဟွံဒုင်ရုဲမာဲမ္ဂး အခေါင်အရာ ဂကူမန် မဒးက္လိဂွံထေက်တအ်ဂှ် ဆောံလေင်အာမာန်ရောင်တုဲ ပ္တိုန်စရင် ဒက်ပ္တန်ဗော်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုမေ ၄ ဂှ် က္လိဂွံ အခေါင်ဒက်ပ္တန်ဗော်တုဲ ဂိတုမေ ၇ ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် ဝွံရ။ ပ္ဍဲအခိင် မဒက်ပ္တန်ဗော်ဂှ်
သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၇ ဂှ် နကဵု ဗော်ဏအ် လုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးကရေင် သီုဖအိုတ် ၃၄ ဒၞာဲဂှ် ဂွံဇၞးကေတ် သွက်စၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် ၃ ဒၞာဲ၊ စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ ၄ ဒၞာဲ၊ စၠတ်ထဝ်တွဵုရး ၉ ဒၞာဲ သီုဖအိုတ် ၁၃ ဒၞာဲရ။
စၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် ၃ ဒၞာဲဂှ်
စၠတ်ထဝ် ကောန်ဂကူ ၄ ဒၞာဲဂှ်
စၠတ်ထဝ် တွဵုရး ၉ ဒၞာဲဂှ်
သၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုမေ ၂၄-၂၅ ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳဗော်တုဲ ရုဲစှ်မၞိဟ်တာလျိုင်တၟိ နကဵု ကေင်ကာဗဟဵု ၂၁ ။
ဥက္ကဋ္ဌ နာဲသိုက် စုတိအာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၆ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၆ ဂှ်တုဲ နာဲဆာန်ထေက် ဂွံဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဗော်ရ။
သဘင်မာဲ ၂၀၁၅ ဂှ် နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳလေဝ် လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ၊ တုဲပၠန် နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူမန်လေဝ် ဒုင်ရုဲမာဲကီုတုဲ နကဵု ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် ဏအ် ၜိုန်ရ လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ သီုဖအိုတ် ၃၅ ဒၞာဲကီုလေဝ် ဆ ဒံက်တာအံင်နာင်ဥူ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ စၟတ် ၁ တကအ်ခၟိုင် သွက်စၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုမန် မွဲဒၞာဲဟေင် က္လိဂွံ ဒုင်ရုဲစှ်ရ။
ကွာန်တၟိၜဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟိၜဳ(Daminseik၊ ဓမင်းဆိပ်ကြီးရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အင်ဒင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၆။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အင်ဒင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၉၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၁၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၀၉၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သဘင်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၀
သဘင်မာဲနာနာ ဂှ်ဖန်ဇန်လဝ် သွက်ဂွံကၠောန် ပ္ဍဲကဵု ၈ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၂၀။ သဘင်မာဲဂှ် သွက်ဂွံရုဲစှ် ခုင်အမာတ် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်သီုဖအိုတ်၊ စၠတ်ထဝ် ကၟိန်ဍုင်ကီု သီုကဵု စၠတ်ထဝ်တွဵုရး၊ ရးဒေသဇမၞော် (ပါဲနူ ခုင်အမာတ် မပါ်လဝ်ကဵု သွက်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ၂၅ %) တအ်ရ။ တုဲပၠန် သွက်ဝန်ဇၞော်ကာကောန်ဍုင်အရင်ဂှ် ၜိုန်ရ ဆကောန်ဂကူ မဆေင်စပ်တအ်ဟေင် အခေါင်စုတ်မာဲ သွက်စၞးကောန်ဂကူတအ်ကီုလေဝ် ရုဲစှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ကီုရ။ သီုဖအိုတ် အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်ဂှ် သ္ဒးရုဲစှ် သွက်ဒၞာဲခုင် ၁,၁၇၁ ခုင်ရ။
သၞောတ်မာဲ
ပ္ဍဲ ၂၉ ဂျောန် ၂၀၂၀ ဂှ် ကမ္မတဳသဘင်မာဲ လလောင်တြး သွက်ဂွံ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ သွက် ၃၃၀ ခုင်ဂှ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဝင်အတိက်
ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် သဘင်မာဲ မတုဲကၠုင် သၞာံ ၂၀၁၅တေအ်ဂှ် ဒှ်သဘင်မာဲ မရနုက်ကဵုဒုတိယ မရုဲမာဲ နကဵု တၠုင်လအာ ဒဳမဝ်ကရေသဳမွဲဒကုတ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၆၀ တေအ်ရ။ ဍုင်ဗၟာဂှ် နူစ ဗြိတိန် ကဵုသၠးပွးတုဲဂှ် ပကင်ရင်ကၠုင် နကဵုသၞောတ်တၠအဝဵုပေင်င် ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်ပၞာန်ရ။ သဘင်မာဲ ၂၀၁၅ ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ မဒှ်ဗော် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳဂှ် ကလိဂွံ ဇမၞးဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင်ဂှ် ကလိဂွံလဝ် ခုင် ၈၆ က္ဍိုပ်ကၠံ (၂၃၅ ခုင် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန်၊ ၁၃၅ ပ္ဍဲကဵု စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ)။ နကဵုသၞောတ်လဒက်ပ္တန်ဍုင်ဗၟာ သၞောဝ်၂၀၀၈ မ္ဂး သ္ဒးကလိဂွံ ၆၇ က္ဍိုပ်ကၠံမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ်မာဲလပါ်ဂၠိုင်တုဲ နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကလိဂွံလဝ် ဂၠိုင်နူဂှ် တၟာဂလိုင်ရ။ နကဵုလၟိဟ်မာဲ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ မကလိဂွံလဝ် ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၁၅ ဂှ်မ္ဂး အခေါင်ခပတိုန် သမတၜါတၠဂွံရ။ တုဲပၠန် နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဟိုတ်နူကလိဂွံလဝ် ခုင်ဂၠိုင်နူ ၆၇ က္ဍိုပ်ကၠံ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်လမောဝ်သမတ ဒပ်ပၞာန်မပတိုန်နင်ဂှ်လေဝ် အခေါင်ဖျေဟ်မာဲ တးပါဲဂွံကီုရ။ ၜိုန်ရ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မိက်ဂွံဒှ် သမတကီုလေဝ် နကဵု သၞောဝ်၂၀၀၈မ္ဂး ဟိုတ်နူဖျေဟ်လဝ်ဒၞာဲ ကုကောန်ဍုင်သအာင်၊ ကောန်ဇာတ် ဒှ်ကောန်ဍုင်သအာင်တုဲ အခေါင်ဒုင်ရုဲ သမတဟွံဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ကၠောန်ပတိုန် ကဆံင် ညးမကဵုကသပ်ဍုင် (State Counsellor) တုဲ ဇိုန်ကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳရ။ ၜိုန်ရ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ဟွံဂွံဒှ် သမတကီုလေဝ် အဝဵုဍုင်သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံပ္ဍဲတဲညးဖအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ညးကော်စ (the de facto head of government) မဂွံအဓိပ္ပါယ် သကိုပ်သကဍုင် ညးမကလိဂွံအဝဵုဇေတ်တ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳဂှ် သီုကေတ်လဝ် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော်ကာဍုင်သအာင်ရ။ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုဗော်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်ရ။ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကဵု ဗော်ကျဖောတ်ဂှ် ဒှ်ဗော်ဂကူဗၟာ၊ ဗော်ကျဖောတ်ဂှ် ဒှ်ဗော်ပၞာန်ဗၟာရာံတုဲ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဒှ်ဗော်သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် လပါ်ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ သီုဗော်ၜါဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသကောန်ဍုင်အရင်တအ်ကီု သီုကဵု ကောန်ဍုင်အရင်ဗွဲမဂၠိုင် လုပ်ကၠောန်ဒၟံင်ကီုရ။ နကဵုၜါဗော်ဝွံဟေင် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ဒုင်ရုဲမာဲအလုံမွဲကၟိန်ဍုင်၊ ဇၟာပ်ပွိုင်ဆန္ဒမာဲမာန်ရ။
သဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် ကၠောန်ပ္ဍဲ ပ္ဍဲအခိင်ကာလယဲကပ်ကဝ်ဝေဒ်-၁၉ အဃောကတဵု၊ တုဲပၠန် ဂဗုတ်ဂမ္စိုတ်ကမၠက် ဂကူရဝ်ဟေန်ဂျာလေဝ် အဃောမစၟဳစၟတ်ရပ်စပ်ဒၟံင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ နကဵုအလဵုအသဳ အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ကၟာတ်လဒဵု အခေါင်ပရိုင်သၠးပွး၊ ရပ်စပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဍုင်ဟွံလေပ်၊ ပရေင်ၜိုန်လလံဍုင်လေဝ် ကၠောန်ဟွံဒှ်တုဲ ဒုင်ရုဲမာဲ နကဵုလဟီု တၞဟ်နဂွံဆက်ကၠောန်ဂှ် ကလေင်ကဵုမာဲပၠန်ညိရ။
ပြသၞာ ရဝ်ဟေန်ဂျာ
သုကျဳ ကေုာံ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဂှ် နူစ မဂွံဒုင်ရုဲစှ် သၞာံ ၂၀၁၅ တုဲဂှ်ရ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲဒၟံင် ကုဂကောံမၞိဟ်ဂၠးတိဂမၠိုင် မပ္တံကဵုကုလသမဂ္ဂ၊ ရုင်ဗစာရာဇာဝတ်ဂၠးကဝ် (International Criminal Court)၊ ကေုာံ ဂကောံသမၠးဒုဟ်ဂၠးကဝ် (Amnesty International) ဒဒှ်ရ ဟွံစဵုဒၞာ ဂကူရဝ်ဟေန်ဂျာ၊ မဒှ် ဂကောံမၞိဟ်လအောန် မနွံပ္ဍဲ တွဵုရးယခေင်၊         စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ၜိုတ်ဂလိုင်လဵု မပါလုပ်ဒၟံင်ဂှ် ဟွံဂွံတီကေတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ကီုလေဝ် ဒဒှ်ရ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူရဝ်ဟေန်ဂျာဂှ် နကဵုညးတအ် ကၟာတ်လဝ်ပါင်တုဲ သ္ၚိတ်ဇြတုဲ ဗဵုဒၟံင်ရ။ ကမၠောန်ဒပ်ပၞာန် မကၠောန်ပလဝ် လတူဂကူရဝ်ဟေန်ဂျာတအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဒစဵုဒစး ဇာတ်မၞိဟ်၊ ကမၠောန်ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ မြဴသာ်ဏအ် ညးဂၠးတိတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။    မၞိဟ် ၂၅,၀၀၀ ပြင်င် ဒးဒုင်ချိုတ်တုဲ မၞိဟ်မဂၠိုင်ကဵုကိုဋ် ဒးဘဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင်ပကီုပရာပ်လိင် တုဲပၠန် မၞိဟ် ၇၂၅,၀၀၀ ဒးဒုင်ဒြေပ်ဒဴ နူဍုင်၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဒြေပ်လုပ် ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ဗင်္ဂလာဒေသ်။ ပရိုင်လေဝ် ကၟာတ်လဒဵု ဟွံကဵုအာကၠုင်၊ ရဝ်ဟေန်ဂျာဂှ် ဒှ်ဂကူ မဟွံမဲ ကုဍုင်မွဲတုဲ ဍုင်ဗၟာတးပါဲ ဟွံဒုင်တဲ ညးတအ် နဒဒှ် ကောန်ဍုင်၊ တုဲ စုတ်စောဲဒုဟ် ဒဒှ်ရ ရဝ်ဟေန်ဂျာတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကၠတ်လုပ်ကၠုင် နူကဵုဗင်္ဂလာဒေသ်၊ ၜိုန်ရ ညးတအ်ဂှ် ပဒတဴမံင်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသညးတအ် သၞာံဂၠိုင်ကဵု ဗွဝ်ကၠံရ။
ပြသၞာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
အတိုင်လဟီု IMF မ္ဂး:
ကဝ်ဝေဒ်-၁၉
ၜိုန်ရ လလောင်တြးလဝ် မၞိဟ်စမၠောအ်ယဲကဝ်ဝေဒ်-၁၉ စဵုကဵု ဂိတုဂျူလာင် ၂၀၂၀ ဂှ် နွံၜိုတ် ၃၀၀ တၠဓဝ်ကီုလေဝ်၊ ဍုင်ဗၟာဂှ် စၟဳစၟတ်ယဲ မၞိဟ်အောန်ကွေဟ်ဟ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် မကတဵုဒှ်ယဲဝွံဇေတ်တ်ဂှ် နွံဂလိုင်လဵု ဗွဲမဍာံပြ တီကေတ် ဟွံမာန်။ ၜိုန်ရ မၞိဟ်မစၟတ်သမ္တီ ကတဵုဒှ်အောန်ကီုလေဝ် နကဵုအလဵုအသဳ ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်ကၟာတ်လဒဵု နွံနာနာသာ် မပ္တံကဵု ကမာတ်လဒဵုဍုင်၊ ကၟာတ်ပယျဵု၊ အာအကြာမၞိဟ် သ္ဒးစုတ်ယာတ်ဂရောပ်ပါင်တအ် ဒှ်တမ်ရ။
ဗော်မဒုင်ရုဲစှ်ဂမၠိုင်
• 2
ဒေသ ဟွံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မာဲဂမၠိုင်
သဘင်မာဲဂှ် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးကချေင်၊ တွဵုရးကရေင်၊ ရးဇမၞော်ဗဂေါ၊ တွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးယခေင်၊ တွဵုရးသေံ ဒေသလ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် နကဵုကမ္မရှေန်မာဲ ပ္ဍဲကဵု ၁၆ အံက်တဝ််ပါဂှ်မွဲအလန် ပ္ဍဲ ၂၇ အံက်တဝ်ပါဂှ် မွဲအလန် လလောင်တြး ဟွံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မာဲရ။
ဒေသ မဟွံကၠောန်သဘင်မာဲ နကဵု ကမ္မရှေန်မာဲ လလောင်တြးလဝ်တအ်ဂှ် -
တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးများ
ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များအတွက် တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးများ ၂၉ နေရာ ပါဝင်သည်။
ကိစ္စကယျာန်ဓဝါတ်ဂမၠိုင်
ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲသဘင်မာဲဏီ မာဲဒစးဒုင် မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲရုင်လပါ် ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲ တွဵုရးဒဂုင်၊ ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ထိုင်လိက်ဂမၠိုင်ပံက်ဒၟံင်။ အံက်တဝ်ပါ ၂၁ မမာဲဒစးဒုင် နူကဵု တပ်ဒပ်အေန်ဂျေန်နဳယာ ပွိုင်ဍုင်ဒဂုင် ၅၈ မာဲဂှ် ထိုင်လိက်ပံက်ဒၟံင်တုဲ နကဵု ကမ္မရှေန်မာဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံပၠုပ်စရင်။ အံက်တဝ်ပါ ၂၈ မမာဲ နကဵု လိက်ဗီုပြင် (ပုံစံ) ၁၅ မစိုပ်ကၠုင် ရုင်မာဲတွဵုရးဒဂုင်ဂှ်လေဝ် ပံက်ဒၟံင်ပၠန်။
အံက်တဝ်ပါ ၃၀ မမာဲဒစးဒုင် နူကဵု ပွိုင်ဍုင်လှည်းကူးဂှ် ဍဵုလဝ် တဆိပ် ဟွံမဲ ကုတဆိပ် UEC ။ တဆိပ်ပတောအ်ဂှ် ညးဗြဴ မဒှ်စၞးရုင်မာဲ နူဗော်ကျဖေတ် မကေတ်နင်လဝ် ဂးရ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင် ပ္ဍဲကာလမဗက်ဂၠာဲ မာဲဒစးဒုင် မၞိဟ်အာယုက်လတူ ၆၀ တအ်ဂှ် ဍဵုလဝ် နကဵုတဆိပ်ပတောအ် ဂွံတီကေတ်။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲရး သေတ်ကိုင်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီု နဝ်ဝေမ်ပါ ၆ လဒေါဝ်တၚဲဂှ် မခတိုဟ် ပ္ဍဲရုင်ကမ္မရှေန်မာဲရးဇမၞော်ဗဂေါ၊ ဆဂး မၞိဟ်မဒးဝပ်ဘဲ ဟွံမဲ။
တင်မပါ်ပဲါဂမၠိုင်
သဘင်မာဲဍုင်ဗၟာဂှ် ဟွံဒှ်သဘင်မာဲ မနွံကဵု ဗဗွဲဓဝ် မြဴသာ်ဝွံ မဳဒဳယာဍုင်နာနာပါ်ပါဲအိုတ်ရ။
နဝ်ဝေမ်ပါ ၂ ဂှ် နူကဵု ရုင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်ဒပ်ပၞာန် ပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး မဆက်စပ် ကုသဘင်မာဲ ဒဒှ်ရ ညံင်သဘင်မာဲ ဂွံနွံကဵု ဗဗွဲဓဝ်ဂှ် စွံသတိအိုတ်ညိဂှ် နူကဵု ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇမၞော် မင်းအောင်လှိုင် ကဵုသတိ။ ဆဂး နကဵုရုင်သမ္မတဟီု လတူဂဥုပ်ဗိုလ်ဇမၞော် မဟီုကဵုသတိဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုသဇိုင်ဥပဒေ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေဍုင်ဂမၠိုင်ရ။ တုဲဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန် ကလေင်ဟီု ဒဒှ်ရ အရာညးတအ် မပ္တိတ်ဟီုဒၟံင် မဆေင်ကဵု သဘင်မာဲဂှ် ကိတ်ညဳဒၟံင် ကုသဇိုင်ဥပဒေ ကေုာံ ဥပဒေဍုင်ဂမၠိုင်ရ။
အရာမကတဵုဒှ် ကြဴနူသဘင်မာဲတုဲ
နကဵုဗော်ကျဖောတ် ပ္တိတ်အသံ ကုကောန်ဗော်ညးတအ် ညံင်ဟွံဂွံထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒုင်တဲသွဟ်မာဲ မကော်ဂး လိက်ဗီုပြင် ၁၉ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗါ ၉။
နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၂ နကဵုဒပ်ပၞာန်ယခေင် အာတ်မိက်ဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳ ညံင်ဟွံဂွံ ထ္ပက်မုက်ပၞာန် ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင် ရန်တၟအ်ကဵု သ္ဂောအ်ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မာဲ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲမဟွံကၠောန်လဝ် သဘင်မာဲတအ်ဂှ်ရ။ တင်လအာတ်မိက်ဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန် ကလေင်ပရိုင် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဒုင်တၠုင် တုပ်စိုတ်။ ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးယခေင် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵုပၞာန်မကတဵုဒှ်ဒၟံင် အကြာ ဒပ်ပၞာန်ယခေင် ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် ဟွံကၠောန်ဗဒှ်သဘင်မာဲ။ ဒၞာဲမဟွံကၠောန်ဗဒှ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ဗော်ယခေင် ဂွံဇၞးဟေင်အိုတ်ရ။ နကဵုကမ္မရှေန်ဂှ် ဟွံချပ်ကၠောန်ကဵု သဘင်မာဲဂှ်။
သဘင်မာဲဂှ် ဒှ်သဘင်မာဲ မစှ်ေကဵုဗဗွဲဓဝ် ဟွံသေင်ဂှ်ရ နကဵု ဗော်ကျဖောတ် လလောင်တြး ညးတအ် ဆက်လုပ်အာပေါဲဗတိုက် အတိုင်သၞောဝ်။ တုဲပၠန် ဗော််ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် လလောင်တြး သဘင်မဲဂှ် ဟွံဒှ် ဗဗွဲဓဝ်။
တုဲဂှ် စနူ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၀ ဂှ် ပရေင်ထ္ၜးဆန္ဒ ဒဒှ်ရ မဟွံမဲဓဝ်ပတှ်ေ လတူကမ္မရှေန်သဘင်မာဲဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ မပ္တံကဵု ပ္ဍဲကဵု ပွိုင်ဍုင်လှေဝ်ကူ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၁ ဂှ် နကဵု ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲ ကၠောန်သဘင်ပသောင်ပရိုင် ပ္ဍဲနေပျဳဒဝ်ဂှ် နူကဵု ဗော်ကျဖောတ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၅၀ တၠထ္ၜးဆန္ဒ။
ပၞာန်သီအဝဵု
၂၀၂၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ ဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ထ္ၜးဟိုတ် ဟိုတ်နူကမ္မရှေန်မာဲ ကေုာံ အလဵုအသဳဍုင် ဟွံလုပ်ပသောင် ကိစ္စမာဲၚံက်စၞာဲတုဲ သီကေတ်အဝဵုဍုင်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ရပ်ကြိုင်ထောအ်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်တုဲ ကောန်ဍုင်ဗၟာတအ် ဗက်ဟီုဂး စန်ဒက် ညံင်ကောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ကလုတ် ပ္ဍဲဍုင်သအာင်တအ် ဂွံဗဂါပ်ဗဗေင်၊ ဟွံစှ်ေကမၠောန်ရ။ ကောန်ဍုင်ဗၟာ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်အဝ်သလဝ် (နဝ်ဝေ) တအ် အာဆဵုဂဗ ကုကလုတ်ဍုင်ဗၟာဂှ် နကဵုကလုတ်ဍုင်ဗၟာ ဟီုကဵု ညးမကၠုင်တအ် ဟိုတ်ပၞာန်မဂွံသီအဝဵုဂှ် "ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အနေနဲ့ မဲတွေလိမ်တာ၊ မဲတွေခိုးတာ၊ မဲစရင်းတွေမှားအောင် လုပ်ပါ၊ သူမ မပြောပေမဲ့၊ ဒါပေမဲ့ သူမက မဲကို ၁၀၀% ရချင်ပါတယ်လို့ ပြောလိုက်တာနဲ့ UEC က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ဆန္ဒကို သူတို့ကိုယ်သူတို့ အဓိပ္ပါယ်ဖော်ပြီး သူတို့ဟာသူတို့ လုပ်လိုက်ပါတယ်" (နကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳဂှ် လီမာန်၊ ကၠတ်မာဲ၊ ဗလေတ်စရင်မာဲဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံဟီုကီုလေဝ်၊ ဆဂး နကဵုညး မာဲဂှ် ၁၀၀% မိက်ဂွံဇၞး ဟီုဂးဏာတုဲ နကဵု UECဂှ် ပၟိက်ဆန္ဒ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳဂှ် ဗီုညးတအ်ကဵုညးတအ် ဖန်ကၠောန်ဏာလဝ်ရ။)
သွဟ်မာဲ မဒးဒုင်ပလီု
ကြဴနူ ကမ္မရှေန်မာဲတၟိ မလ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ သွဟ်မာဲ နူကဵု ပွိုင်ဍုင် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သဘင်မာဲ သီုဖအိုတ် ၃၁၅ ပွိုင်ဍုင်တုဲ ညးဂွံဆဵုကေတ် စရင်မာဲအလီ၊ စရင်မာဲမဗၠေတ်ဗၠေင် နကဵု အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်မ္ဂး နွံဒၟံင် ၁၁၃၀၅၃၉၀ တၠ။ ပါဲနူ စရင်ဗၠေတ်တုဲ ပြဝဒ္ဂေတ်ကမၠောန် ကမ္မရှေန်မာဲတြေံဂှ် မပ္တံကဵု ပ္ဍဲကဵု ကမ္မရှေန်မာဲတြေံဂှ် မၞိဟ်မဂစာန်ကၠောန် ညံင်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဂွံဇၞးမာဲ ပါလုပ်ဒၟံင်။ ဟိုတ်နူ ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ ကဵုလဝ် အခေါင်သွက်ဂွံကဵု မာဲဒစးဒုင်ဂှ် ပ္ဍဲဂှ် တၞးမာဲအလီ မဂၠိုင်ဂၠေင် ထပ်စုတ်လဝ်ကီု။ ပ္ဍဲကဵု တၞးမာဲလ္ၚဵုဂှ် စကာလဝ် တဆိပ် နူကဵု UEC ဟွံသေင်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီု။ ညးတအ် လ္ၚတ်ရံင် သီုဖအိုတ်မ္ဂး ဟိုတ်နူဓလပ်တုဲ စရင်မာဲဗၠေတ် ဟွံသေင်၊ ဒှ်အရာမဖန်ဇန် ကၠောန်ကေတ်တ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် စကာအခေါင်အဝဵု အလဵုအသဳတုဲ ဖန်ဇန် ညံင်သ္ဂောအ်ကလိဂွံမာဲကီု။ နကဵု UEC ထံက်ရံင်ကဵု ဟိုတ်ဗွဲလတူဝွံတုဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၇၊ ၀၇၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး ဒဒှ်ရ သွဟ်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် ပလီုထောအ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:သဘင်မာဲ ၂၀၂၀
ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်
[ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်]
အဲဂှ်မဒှ်ကောန်မန်မွဲရ။ မိအဲ အပါအဲသီုဝါတၠဂှ် ဟိုတ်နူကၠိဂွံလဝ်အာဲကၟာဲနူမိမညးတံသီုၜါလပါ်တုဲ ဒှ်ညးတၠတိဗ္ၚ တၠစက်ဗုတ်သ္ၚုမွဲမကီုရ။အဲဂွံအခေါၚ်မၚ်ဘာ အလဵုအသဳ အံၚ်ဇၞးကေတ်တန်ဒဿမနဘာကွာန်တုဲ ဂွံအခေါၚ်တိုန်ဘာတက္ကသိုလ် ဍုၚ်မတ်မလီုရ။ အဲဂှ်လေပ်စလိက်ညိည ဗ္ဒါဲကဵုပိုန်ဒြပ်မိမတုဲ စိုတ်သၠုၚ်လောန် ၜိုန်ဒှ်ကောန်မန်မံၚ်ဘာကွာန်မန် စသုၚ်ပုၚ်သွမန်ကီုလေဝ် ဟွံဟီုအရေဝ်မန် ဟွံဗှ်လိက်မန် ဟွံသုၚ်စောဲယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာမန်လးလးဂှ် ပ္ဍဲဂၠမ်စိုတ်ယောၚ်ညံၚ် "ညး" ဗက်ရံၚ်သ္ၚိမံၚ်နကဵုမတ်ကရုဏာဏောၚ်ထေၚ်။ စုကပ်တက္ကသိုလ်ဗက်ဆဵုဂဗစုတ် "ညး" ပၠန်ရ။ အဲပၠောပ်လဝ်စိုတ်ဂှ် စိုပ်ဘာတက္ကသိုလ်မ္ဂး ဂကူဟွံဒးရုဲ ဂွံဂၠာဲမိတ်ဒါန် ဂွံဆဵုပြဲဇွာဂၠိုၚ်ဏောၚ် ဂွံအဆပူဂဵု ကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဏောၚ် ပံၚ်ကဵုဂကူသ္အာၚ်တုဲ ဂွံနဲကဲပတိတ်ပရဲ လ္တူညးကောန်ကွာန်ဏောၚ် ဍေန်လိက်ဗှ်လိက်ညိညတုဲ ညံၚ်ဂွံအံၚ်လိက် ကဆံၚ်သၠုၚ်သၠုၚ်ဂှ် ထပက်လာဘ်ဗဇဴကဵုညးတၠအဝဵု စပ်ကဵုပရေၚ်ပညာဏောၚ် ရန်တၟံအဲဂှ် ဆၜိုတ်ဏညိကွေံ။ လၟုဟ်ဟွံမိက်ဆဵုရ ပဲါကၠုၚ်နူကွာန်စိုပ်ဌာန်ဍုၚ်ဇၞော် ဂဗစုတ် "ညး"ပၠန်သွံ။ ဍောၚ်ကွေံရဏး "ညး" ဗက်စန်ဒက်မံၚ် ကွးဘာမန် တိုန်မံၚ်တက္ကသိုလ် သွက်ဂွံဗတောန်အရေဝ်မန်၊ လိက်မန်ရ။ သွက်ဂွံပတိတ်လိက်ကၞပ် စပ်ကဵုပရေၚ်ဂကူဂွံဇၞော်မောဝ်ရ။ "ညး" ဗက်စရၚ်ဇာတိဍုၚ်ကွာန်တုဲ ဒဒှ်ရ အဲလေဝ်ကောန်မန်မွဲကီုဂှ် "ညး" တီစုတ်ရ အပါအဲဂှ် စပ်ကဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒက်မိတ်ပရဲ ကဵုဂကူမပ္တံကြုက်ဂလာတံဂၠိုၚ်၊ ပ္ဍဲသ္ၚိလေဝ် ဟွံဟီုအရေဝ်မန်တုဲ အလုံမွဲသ္ၚိပိုဲ ဟီုအရေဝ်မန် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် လအ်မံၚ်ကွေံကွေံရ အဲလေဝ်အထေၚ်ဇၞော်ကဵုအရေဝ်ဂကူသ္အာၚ်တုဲ နူဒစိတ်တန်တေံ ဟွံဟီုကၠုၚ်လဝ်အရေဝ်မန် လၟုဟ်မှဗီုလဵုဂွံပံၚ်ကဵု "ညး" မာန်မံၚ်ဏီရော "ညး" ဖအောဝ်အဲကဵုတိုန် တန်ဟီုအရေဝ်မန် အဲပါဲဟွံဒဴဟွံလောဲ ဒးတိုန်တန်ဟီုအရေဝ်မန် အကြာကွးဘာကြုက်ဂလာတံရ၊ မွဲလှ်ေပၠန် "ညး" ထဴကဵုတိုန်တန်ဗ္တောန်လိက်မန်ပၠန်ရ၊ ပဲါဂၠံၚ်ကွိုက် ဒးဂၠံၚ်ကေတ် ပဲါဂၠံၚ်ကေက် ဒးဂၠံၚ်ကွိုတ်ရသွံ ရန်ကဵုဂကူ ကရေၚ် ချေၚ်အဟိန်ဍေံတံတိုန်လိက်ဘာတက္ကသိုလ်ပရေၚ်ဂကူညးကဵုညး ဍေံတံလုပ်ကၠောန် သီုစိုတ်မိပ်မြဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုတုဲ ချပ်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲ သီုကဵုစိုတ်စေတနာဟၟဲလးလး ဒးကလၚ်စဂလာန် "ညး" ပၠတရဴတုဲ အဲဂွံအခေါၚ်တိုန်စၚ်သ္ဘၚ်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ဂွံအခေါၚ်လှ်ေဒယှ်ေလ္တူစၚ်သၠုၚ်တ္ၚဲကၟိန်ဍုၚ် ဂွံအခေါၚ်တိုန်စၚ်တ္ၚဲတွဵုရးမန်ဍုၚ်မန် လ္ၚတ်လိက်ဝၚ်မန်လေဝ်လေပ်ကၠုၚ် နူအာဒိကိုပ်ကၠာတေံဟေၚ် ဒဒှ်ရဂကူမန် နွံကၠုၚ်ကဵုတိဍာ်နန်ထဝ် ဂွံကၠုၚ်လိက်ပတ် သာသနာ ကၠာအိုတ်ဂှ်လေဝ် ဂွံတီကၠုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂုဏ် "ညး" ဏောၚ်။ လၟုဟ်ဂွံတဆိပ်ကြာသိပ္ပံ ဒှ်ကွးအံၚ်ပညာတက္ကသဵုတုဲ ကလေၚ်စဴကွာန် ကာလအပါသၟာန် နကဵုအရေဝ်ဂကူလဵု ဂွံသွဟ်ကြိုက်ရော အဲဗ္တောန်နကဵုပညာတက္ကသဵုဂှ် သွက်ပတိတ်ပရဲ လ္တူကောန်ကွာန်သွက်မိမကောဒေံအဲမွဲသ္ၚိဓဝ် ဂွံစသုၚ်ဖဲလဲရဟာ၊ သွက်မန်ဂွံဇၞော်မောဝ် အဲလေဝ်တာလျိုၚ် မၚ်မွဲဂကူ နွံမံၚ်ဏောၚ်လေဝ်။ မွဲအခိၚ်တေံ "ညး" ပၠတရဴဟၟဲ အဲတၠိၚ်ပရေၚ်ဂကူလဝ်ကဵုဒှ်ကၠာရ။ လၟုဟ်ဟိုတ်နူ “ညး" ပၠတရဴခိုဟ် အဲကၠိုဟ်တိုန်ဣယျ။ လ္တူနူအာဲမိမအဲ ပြးမံၚ်မွဲကၠအ်၊ အာဲကၟာဲမန်ပြးမံၚ်ပေၚ်တိဂှ် ၜိုတ်အစောန်အဲနွံအဲဒးမၚ်မွဲကီုဏောၚ် ကာလစၟဳစၟတ်ရံၚ်မှ ဒၞဲါကောန်ဂကူမန်နွံ ရဲ“ညး" နွံမံၚ်သီုဖအိုတ်ဏောၚ်ဟေအ် “ညး" ကဵု “ရဲညး" ဂှ် ဒေသရတၟေၚ် ရန်တၟံတိုၚ်ပ္ကဴ တုပ်ဟေၚ်ဏောၚ်။ ဝၚ်ပရေံညံၚ်ဟွံဂွံဒးဒုၚ်ချိုတ် “ညး"ဘိုၚ်ဖတိုက်ဖအောဝ် ထ္ၜးလဝ်ကဵုဂၠံၚ် အဲဂွံဒှ်ကၠုၚ်ယေန်သၞာၚ်မန် နွံကဵုမ္ၚဵု “ညး" ဏောၚ်လဟဵုပလေဝ်လဝ်၊ အဲအပ်လမျီုတုဲ ပံၚ်အာကဵု “ညး”ဏောၚ်။ “ညး” ဂှ်ညးဂှ်ရော၊ “ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန် ”ရောၚ်။
✍တၠဂုဏ်ပဏ္ဍိတ (ကၟာဝက်)
ဓမ္မာရာမိက၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂြိုပ်ကွေဟ်
ဘာဓမ္မာရာမိက ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဂြိုပ်ကွေဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၃ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
သၞေဟ်ကြုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သၞေဟ်ကြုက်(Hnittayoke၊ နှစ်တရုပ်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အင်ဒင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အင်ဒင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၉၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၁၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၀၉၇ တၠရ။
ဓမ္မပိယ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရတ်တၟး
ဘာဓမ္မပိယ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ရတ်တၟး၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၀ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၈၊ ဝှ် ၁၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ဓမ္မာဓိပတိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မြဟ်ဆာဲ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ကျေန်သောန်၊ ဒံက်တာ
ဒံက်တာမိကျေန်သောန် (ဗၟာ: ဒေါက်တာကြင်စွမ်)ဝွံ ဒှ်ပါမောက္ခ ဂအုပ်ဌာန ဌာနပထဝဳ (တြေံ) နူကဵု တက္ကသိုလ်မတ်မလီုတုဲ မဒှ်ဂကူမန် ဇာတိ နူကွာန်ထုင်အာင်။ ဒံက်တာမိကျေန်သောန်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင် မကေတ်ဒၟံင် တာလျိုင်ပါမောက္ခဂှ် ပ္ဍဲကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် တက္ကသိုလ်မတ်မလီုဂှ် ကေင်ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် ဥက္ကဌ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ်တုဲ ကာလမနွံ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်ဂှ် ကေင်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ဒုဥက္ကဌ (၁၉၈၁-၁၉၈၃)။ တုဲပၠန် ဒှ်မၞိဟ်မစိုန်သကီု ပ္ဍဲအရာသုတေသတုဲ သီုကေင်ကလိဂွံလဝ်လာပ်တၟေင် မဆေင်ကဵု သုတေသနဂမၠိုင်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကမၠောန်မဆေင်ကဵု မန် ပ္ဍဲဗွိုင်အလဵုအသဳ မပ္တံကဵု တ္ၚဲတွဵုရးဍုင်မန်တအ်ဂှ်လေဝ် ကေင်ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် ပ္ဍဲဂကောံသဘာပတိ သၞာံမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် နဒဒှ် စၞးအလံင်အမာတ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ သွက်စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ နူတွဵုရးဍုင်မန် စၟတ် (၅) ဂှ် လုပ်ပြိုင်မာဲရ။ ဒံက်တာမိကျေန်သောန်ဝွံ ဒှ်တၞောဝ်ဗဳဇ သမတနာဲချေတ်လှာင် (သမတ ဦးချစ်လှိုင်)မွဲတုဲ သမတ နာဲချေတ်လှာင်ဂှ် ဒှ်ဂကူမန် မကၠောန်ကၠုင်လဝ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဗၠးၜးဍုင်ဗၟာ နဒဒှ်မၞိဟ်အဓိကမွဲတၠရ။ ၜိုန်ရ သၠးဒြပ် သၠးဘဝ သွက်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာကီုလေဝ် ကာလဍုင်ဗၟာကြပ်ဗၠးၜးဂှ် ဟွံကလိဂွံအထံက်အပင် နူသၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗၟာတအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ အခေါင်အရာ သွက်ဂကူမန်ဇကုလေဝ် မုလေဝ် ကလိဂွံဟွံသေင်ကီုရ။ တုဲပၠန် သီုဒှ် မၞိဟ်တၞောဝ်ဗဳဇ သၟိင်င္ၚိုန် ညးမကလေင်ပတန်လဝ် ဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၈၂၆ တေအ်ရ။
ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
ဒံက်တာမိကျေန်သောန်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ၁၇ ဨပြဳ ၁၉၅၄ ပ္ဍဲကွာန်ထုင်အာင် မဒှ် ကောန် နာဲမန်သိင် (ဦးမွန်သိန်း) မိသာန် (ဒေါ်မသန်း) ဂကူမန် နူကဵု ကွာန်ထုင်အာင်ရ။ မိညး မိသာန်ဂှ် ဒှ်ကောန်စေက် သၟိင်င္ၚိုန် ညးမပတန်လဝ် ဍုင်မတ်မလီု၊ အရာပ်သၟိင်င္ၚိုန် (မောင်ငံ)တုဲ ဒှ်လဝ် သၟိင်တၠ နူသၞာံ ၁၈၂၆ စဵုကဵု ၁၈၇၀ ရ။ မိကျေန်သောန် အဝဲစိုပ် မံင်ဘာဂွံဂှ် ဘာတန်မူလ၊ တန်လဒေါဝ် ကေုာံ တန်သမၠုင်ဂှ် မံင်လဝ် ပ္ဍဲကွာန်ထုင်အာင်တုဲ ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဒသမ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ ပ္ဍဲဘာတန်သမၠုင် အထက စၟတ် (၁၀)။ ညးပဒတဴ ပ္ဍဲဘာမန် (ခေတ်တြေံ) တုဲ နကဵုဘာအခိင်ဗတံဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် ဘာတန်သမၠုင်ရ။ နူအကြာသၞာံ ၁၉၇၅ စဵုကဵု ၁၉၇၈ ဂှ် တိုန်ဘာကဝ်လိက်မတ်မလီု၊ ၁၉၇၉ စဵုကဵု ၁၉၈၄ ဂှ် တိုန်ဘာတက္ကသိုလ်လ္ဂုင် နကဵုဘာသာပထဝဳဝင်တုဲ ကလိဂွံဗြးမဟိမုဘဳအေ၊ ကေုာံ အေမ်အေ နူကဵု တက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ဂှ်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် နကဵုဘာသာပထဝဳဝင်ဂှ် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာဗြးမဟိမုပါရဂူ (PhD) နူကဵု တက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ပၠန်ရ။
ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
ညးဝွံ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာဒံက်တာ (ပါရဂူ) နူကဵု တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် လပါ်ပထဝဳတုဲ လုပ်ကၠောန်ကမၠောန် နဒဒှ် ပါမောက္ခ၊ နဒဒှ် သကိုပ်လျိုင်ဌာန ပ္ဍဲကဵုဌာနပထဝဳ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မတ်မလီု သီုဖအိုတ် လုကဴပွိုင် (၃၅) သၞာံ။ ပ္ဍဲအခိင်စၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုင်မန် (၂၀၁၀- ၂၀၁၅) ဂှ် ဂွံလုပ်ယိုက်ဂၠေင် ပ္ဍဲကမ္မတဳကေင်ကာ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်၊ ပ္ဍဲအခိင်စၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုင်မန် (၂၀၁၆ - ၂၀၂၀) ဂှ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကမ္မတဳခၞံသၞောဝ်တွဵုရးမွဲတၠကီုရ။ သဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် ညးလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု သွက်ဒၞာဲအမာတ်စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူမွဲတၠရ။
ပါဲနူ ကမၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ကမၠောန်သုတေသန မဆေင်ကဵု ပရေင်ဍုင်ဒေသရးမန် ကေုာံ ပ္ဍဲဂကောံတၠပညာ စၟဳစၟတ်ယေန်သၞာင်သက်ကုဒြပ် ကၟိန်ဍုင်ရးနိဂီုဗၟာ (မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားဒြပ်မဲံယဥ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စိစစ်ရေး ပညာရှင်အဖွဲံ)ဂှ်လေဝ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်ကၠောန်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိကဏ္ဍ:BEHM
မြာ်(ဂစေံမြာ်)
ဂကူမြာ်ပ္ဍဲ ဗဳဇ Pavo ဒးစိုတ်မံၚ်ပ္ဍဲ လဒေါဝ်ဂြိပ်ဇၞော်ကီု  အကြာစောဝ်လဂေါဝ်တံဂှ်လေဝ် မံၚ်နွံတဴအိုတ်ရ၊ မံၚ်လအာမြာ်ဟီုဂှ် ဒးစိုတ်ဂြဴအခိၚ်နူဂယးပြဟ်ကီု သီုကဵုအခိၚ်အကြာတ္ၚဲဟွံပၠိုတ်က္ဍၚ်ဗွဲတုန်၊  စၞစမြာ်တံဂှ်တှ်ေ မသတ်ဆုသတ်ဒုန် သတ်ဆုတံကီု  စၟစၟောန်  ကေုာံသတ်ဍောတ်တ်တံရပ်စအိုတ်ရ၊ မြာ်ဝွံ နွံပေၚ်ပြးဗဳဇ လပါ်သၟဝ်ကျာ်  အိန္ဒိယ  အာလပါ်ဗၟံက်ဆက်အာလပါ်ဍုၚ် မြန်မာ, လပါ်ပလိုတ်ဍုၚ် ကြုက် ,  သေံ ,   လဴ  , ဝိတ်ဏာမ် ,  ခမေန်(ခမာ) ,  မလေယှာ  ကေုာံ  ဆဝါ
ဂစေံမြာ်ပါ်တိတ်အာ 2 ဂကူ  ဟီုဂှ် left|thumb|ဂစေံမြာ်သေံကၟက် အဃောပၠးထာၚ်သော်သၞေၚ် (မလှ်ေထ္ၜးကဵုၝောံ)
ဓဝ်ပတေဟ်ပ္ဍဲ(လာန်ဏာ)ဟီုမ္ဂးဂှ် ဂစေံမြာ်ဝွံ ဒှ်သတ်တၞသၞေၚ်ပတိုန်ကၠုၚ်ပါရမဳ နူကဵုကျာ်တြဲ ကျာ်တြဲသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ
သာဲဂြာံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သာဲဂြာံ(Tharkayan၊ သာကရံရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အင်ဒင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၅။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အင်ဒင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၉၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၁၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၀၉၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒဵုရတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဌာန်ဇၞူ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ပလိုင်သိမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သၞေဟ်ဇၞူ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သၞေဟ်ဇၞူ(Hnyeehnyu၊ နှီးနှူးရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အင်ဒင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အင်ဒင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၉၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၁၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၀၉၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တြေံဟံသာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဌာန်ဇၞူ
ဘာတြေံဟံသာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဌာန်ဇၞူ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၇ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၈၊ ဝှ် ၅၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
အင်ဒင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်အင်ဒင်(Andin၊ အံဒင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အင်ဒင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အင်ဒင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၉၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၁၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၀၉၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဌာန်ဇၞူ
ဘာကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဌာန်ဇၞူ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၃၊ ဝှ် ၂၈။
ကၟာမြကာန်၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ် ကၟာမြကာန် (Myakan Mon stone inscription, Burmese;ပုဂံ မြကန်ကျောက်စာ) ဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဇိုင်ကၟာမြကာန် (မြကန်) ပ္ဍဲဇိုင်ဒဵု (တူရွင်း) ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ကုဍုင်ဗုကာံတုဲ လၟုဟ်ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး ဍုင်ဗုကာံရ၊၊ လိက်တၟအ်ဝွံ ချူလဝ် ပ္ဍဲတိုင်တၟအ်ပန်ကၠင်မွဲ မၞုံသမၠုင် ၄ ပေ၊ ၁ ၝောအ်တဲ၊ အနာံမွဲလပါ်ဂှ် နွံ ၁ ပေ ကဵု ၈ ၝောအ်တဲ၊ မွဲလပါ်ဂှ် နွံ ၁ ပေ ကဵု ၄ ၝောအ်တဲ ချူလဝ် သီုပန်မုက်ရ၊၊
ပရူ
လိက်တၟအ်ဝွံ ချူလဝ် ပရူသၟိင်ဍုင်ဗုကာံ ဂၞသၟိင်ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ မခါဲကၟာဍာ် မွဲမ သွက်ညးဍုင်ကွာန်ကီု သီုကဵုသတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ဂစေမ်ကၞေမ်တအ်ရ၊၊ ကၟာဂှ် ညးကဵုလဝ် ယၟု ဗီုဗၟာ မဟာနိဗ္ဗာန် လက်ဆွေခိရေ တုဲ သီုကဵု ချူလဝ် ဘဝသၟိင်ဓဝ် အဆက်ဆက် နူလက်ထက် ကျာ်တြဲကဿပ စဵုကဵု ညးဒှ်သၟိင် ဍုင်ဗုကာံရ၊၊
မဗၟံက်ထ္ၜး ပ္ဍဲလိက်ဝွံ
ပ္ဍဲလိက်ဝွံ တၞဟ်န ညးမလ္ၚတ်တအ် မဂွံလ္ၚတ်လောဲသွာတုဲ ဟွံဗက်လဝ် အတိုင် မုက်လိက်တၟအ်တုဲ မဖျေဟ်လဝ်ဒၞာဲရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုဒကုတ်ပရူတုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဍေဟ်ကဵုဍေဟ် သီုဖအိုတ် နွံဒ္စာံ ကဏ္ဍရ၊၊ ရန်တၟအ် ကုညးမလ္ၚတ်တအ် မဂွံလ္ၚတ် ဝေါဟာရမန် သဒ္ဒါမန် ဗီုမပြံင်လှာဲကၠုင်တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵုလိက် အတိုင်တြေံဂှ် မွဲပိုဒ်၊ သၟဝ်ဂှ် နကဵုဗီုလိက်မန် ခေတ်လၟုဟ်ရ၊၊ စပ်ကဵုသဒ္ဒါဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်စလဝ် အတိုင်တြေံဂှ် ဂၠိုင်ရ
ပ္ဍဲဒၞာဲလိက်အတိုင်တြေံဂှ် {A} {1} မလိက် ဂၞန် လေတ္တေန်တအ်ဂှ် စၞောန်ပညုင်လဝ် မုက်လိက်တၟအ် ကေုာံ ပၞောန်လိက်တၟအ်ရ၊၊ မလိက် ပ္ဍဲ [ - - ] ပန်ကၠင်ဏအ်ဂှ် မကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲတၟအ်တေအ် ညာတ်ဟွံကၠးကွေဟ်ဟ် ဆဂး ဗှ်ဂွံ၊၊ မလိက် ပ္ဍဲ (- - ) တအ်ဂှ် မကဵုသမ္တီ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲတၟအ်တေအ် ဗှ်ဟွံညာတ် ဆဂး ရံင်ကဵု တၠုင်လအာဝါကျတုဲ ဗပေင်စုတ်လဝ်ရ၊၊
ပ္ဍဲဒၞာဲလိက်ခေတ်တၟိ ဂှ်မ္ဂး (--) တၞဟ်နဂွံကၠိုဟ်လောဲတုဲ ထပ်ဗပေင်စုတ်လဝ်၊၊ [--] ပ္ဍဲဏအ်ဂှ် ပသောင်လဝ် နကဵုမဝေါဟာရ တၞဟ်ရ၊၊
ပဏာမ
{A}{1}၊၊[ၐြီ၊၊ နမော] တ[ဿ ဘ]ဂဝ[တော] အ[ရဟတော ] သံမာ သံဗုဒ္ဓ{2}ဿ ၊၊ ဝ၊၊
ပိုဒ်ဗီုပါဠိ
ဥပ္ပတ္တိံ (ဓမၟ ရာဇဿ) - - (မုနိ) -  -  -  - {3} - - (တကရော) - - - - (မ)[ဂ္ဂါ](ရိ) ဟာရိ - - - - {4}(ဒိ) - - - (ဓရ်္မၟရာဇ) - - - ဥပ(တ္တိံ ဓမၟ ရာဇဿ ဝက္ခာ) {5}(မိ အသေသတော၊၊ ဝ၊၊ (အနေ)က - ဒသဟိ - - - က - - - {6}(နံဟိ ဝံ သဗ္ဗသ)  - - - (ဿ) - - - (တ္ထာ) - - - ပတိ(၊၊ ဝ ၊၊
သၟိင်ဓဝ် ဒှ်သမ္ၚေဟ် ပ္ဍဲလက်ထက် ကျာ်တြဲကဿပ
ဍေယ်{7}ကာလ် အာယူက် (မတာ)[ဝ်] ၜါရ်စွသ် လ္ငိမ်စၞာမ် ကျေက် ဗုဒ္ဓတိ{8}ရ်္တေယ် ကသပ က္တိရ်ဒသ် ဍေယ် လောက်ဝေါအ် ဗ္လးဟ် တိရ်္လေယ် {9}နိသြေယ် [ဍူ]င် ဗာရာဏသိဒ(ဂေါး) မတိရ်္လေယ် တာဝ် ဟန် ဣသိပတ{10}နမိဂဒါဝန မဟာဝိဟာရ်၊၊ ကာလ် ဂေါး တိရ်္လပေါယ် ဂၞ[သၟိ]{11}င် ဓရ်္မၟရာဇဝေါအ် ဒသ် ညးသုံဂိးဟ် မနောမ် ဒြပ် ဒိည္စာမ်[စွ]{12}သ် ကောဋိ ဂိလေႝာင် ဗ္လး ကုလ်ဒါန် မင်သီလ် ပပုန် ကး[မော]{13}ယ်ပြကာရ်၊၊ ဍေယ် သာသ် ကျေက် ဗုဒ္ဓတိရ်္လေယ် ကဿပ ဂေါး {14}တာဝ်ဗက် ဗၞတ် အာယူက် ဗ္လး၊၊
သၟိင်ဓဝ် ဒှ်သၟိင်ဍုင်ပါတလိပုတ်
စုတိအ် နော်ဂေါး တ္လုင်ဒသ် {15}ဟန်ကိရ်္ကူလ် သၟိင် ဍေယ် ဍုင် ပါတလိပုတ္တနဂိရ်၊၊ ကာလ်{16}ဂေါး ပၞာည် ပရစက်ဇုံနောက် မောယ် ဍေးက္တိုရ်ဒသ်၊၊ ပၞာ[ည်]{17}[ဂေါး]ကုံ တိရ်္လပေါယ် ဂၞသၟိင် ဓရ်္မၟရာဇ မအာရ် ဒသ်[သၟိ]င် ပါတ{18}လိပုတ္တနဂိရ်ဂေါး [ကုယ](နိရဝိသေသ်) ဗ္လး ပ္သုက် [အု]တ် မဟာ[ဇ]{19}[န် ဂုံ]လုင် ဗ္လးဟ် [ကုလ် ဒါန်] မင်သီလ် ပပုန် မကး[မောယ်]{20}ပြကာရ် [ပ္အာ]ရ်ဒသ် ရာ(ဇ ဓရ်္မၟစသ် တု)ယ်၊၊ တာဝ် ဗက် [ဗၞတ် အာ]{21}[ယု]က် ဗ္လး၊၊
စုတိ နူဂှ် ကၠုင်ဒှ် ဇရေင် ဂကူသၟိင် ပ္ဍဲဍုင်ပါတလိပုတ္တနဂိုလ်၊၊ ကာလဂှ် ပၞာန်ပရစက်ဇမၞော်မွဲ ဍေဟ်ကတဵုဒှ်၊၊ ပၞာန်ဂှ်ကီု တၠပိုယ် ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ မအာဒှ်သၟိင် ပါတလိပုတ္တနဂိုလ်ဂှ် ကုယနိရဝိသေသ[ဂွံဇၞးကေတ်]တုဲ ပတသိုက် အိုတ်မဟာဇန်ဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒါန် မင်သဳလ် ပပိုန် ဟွံကမွဲပြကာ ဖ္အာ(ဒ္ဂေတ်) ဓဝ်သၟိင်စှ်တုဲ၊၊ (တန်)တဴဗက် ဗၞတ်အာယုက်တုဲ၊၊
သၟိင်ဓဝ် ဒှ်သၟိင်ရာမ်
[စုတိ နော]ရ်(ဂေါး တ္လုင် ဒ)သ် ဟန် ကိရ်္ကူလ် သၟိင်ရာ{22}မ် ဍေယ်ဍူင် အယော[ဓ](ပူရ်၊၊ ကာ)လ်ဂေါးကုံစိ ပၞာည်[ပရ]{23}စက် ဇုံနောက် တ္လူင်(ဒွါ)[န်] ဍူ[င်](အ)[ယောဓ]ပူရ်ဝေလ်[၊၊] ပၞာည်ဂေါး{24}[ကုံ] တိရ်္လပေါယ် ဂၞသၟိင်ဓရ်္မၟရာ[ဇ မ]ဒသ် ဟန်ကိရ်္ကူရ် [သၟိ]င်{25}ရာမ်ဂေါး [ကုယ](နိရဝိသေသ်)ဗ္လး [ပ္သု]က် အုတ် မဟာဇ[န်ဂုံ]{26}[လော]င်၊၊ ကုလ်[ဒါ]န် [မ]င် သီလ် [ပပုန် ကးမော]ယ်ပြကာရ် [တူ]{27}ယ် တာဝ် ဗက် ဗၞတ် [အာယူ]က် ဗ္လး၊၊
စုတိနူဂှ် ကၠုင်ဒှ် ဇရေင်ဂကူသၟိင်ရာမ် ပ္ဍဲဍုင် အယောဓပူရ်၊၊ ကာလဂှ်ကီုစိ ပၞာန်ပရစက်ဇမၞော် ကၠုင်ဒွအ် ဍုင်အယောဓပူရ်ဝဵု၊၊ ပၞာန်ဂှ်ကီု တၠပိုယ် ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ မဒှ်ဇရေင် ဂကူသၟိင်ရာမ်ဂှ် ကုယနိရဝိသေသ[ဂွံဇၞးကေတ်]တုဲ ပတသိုက် အိုတ်မဟာဇန်ဂမၠိုင်၊၊ ကဵုဒါန် မင်သဳလ် ပပိုန် ဟွံကမွဲပြကာတုဲ (တန်)တဴဗက် ဗၞတ်အာယုက်တုဲ၊၊
သၟိင်ဓဝ် ဒှ်ရသိဗိသၞုဟ် ပ္ဍဲလက်ထက် ကျာ်တြဲဂေါတမ
[စုတိ]နောရ်ဂေါး ဍေ[ယ်]{28}[ကာလ်]ကိ[န္တိရ် တိ]ရ်္လ ပေါ[ယ် ကျေက်သာကျမုနိ ဒ]သ် ရိသိဗိ[သၞူ] {29}[မနောမ် ရိဒ္ဓါနုဘာဝ်၊၊ မဂေါအ် အ](ဘိညာန် မ္သုန် မတာဝ် ဟန္တုလ်){B}{1}[က္ဍိပ်တၟောအ် သြေည် မဣမောအ်] (ကေလာသပဝွ){2}(တ၊၊)
စုတိ နူဂှ် ပ္ဍဲကာလ ကတဵု တၠပိုယ်ကျာ်သာကျမုနိဒသ် [ပ္ဍဲအခိင် ကျာ်မဂျိုင်တဴလမျီု] ရသိဗိသၞုဟ် မနွံ ဣဒ္ဓိ အနုဘဴ မဂွံအဘိညာဏ် မသုန် မတဴ လတူ က္ဍိုပ်တၟအ်သြန် မဟိမု ကေလာသပဗ္ဗတ၊၊
ကျာ်တြဲ ပကာဂအီ
ကာလ်ဂေါး ကျေက်ဗုဒ္ဓတိ(ရ်္လေယ် သာကျ){3}[မုဏိမေယ်](ဓိ) - - [နဇိရ်္ကု](အ် ကုံ နအနာဂ){4}(တံ)သ(ညာဏ်) တရ်္လေယ် (ညာစ်)ရိသိ ဗိသၞူ မဒ){5}[သ်] သၟိင်ဓရ်္မၟရာဇ [ဍေယ် ဍုင်]အရိမဒ္ဒနပူ(ရ်မ){6}(သ္ထ္ၜ)လ် သာသ[န တိရ်္လေယ်စိ၊၊] တိရ်္လေယ် သ္ဍိ[က်]{7}ဂပ်ပုမ(သ်) တိ[ရ်္လေယ်]က္တိရ် [က္အိမ်]၊၊ ကာလ်ဂေါး {8}[နောရ်ဂၞိသ် တိရ်္လေယ်ပန်၊၊] ယိ[ရ်္ယာသ်] ပန် မဇိ{9}(ရ်္နောက် လး ပန်တာလ် မနောမ်)[သေ]က် တု[ရောဝ်]{10}[တုရောဝ်ဂေါး]၊၊ ဍေး[ကုံ](ပရ်) [အုတ်]ဒ္လံ စက္က[ဝါ]{11}ဠှ[တုယ်]၊၊ [ယိရ်္ယာ]သ် [ၜါ]ရ်ဂေါး ဍေး ဒြေပ် တိ{12}(န်စုပ်) [ဗြဟၟ]လောက်[မ္လေး]၊၊ ယိရ်္ယာသ်ၜါရ် {13}(စိ) [ဍေး][ဒြေပ်စိသ် စု]ပ် အဝိစိ မဟာ[နရ]{14}က်မ္လေး၊၊ ရော[ဝ်ဂေါး]ဒ အုတ်ယိရ်္ယာသ် {15}တုရောဝ်သာ[က်ဂေါး ဍေး ဒြေပ်အာရ် ပ္ငါ]{16}(အ်) အုတ်[ဒိ]သ်[စသ်ဗ္လး၊၊] တုန်လောပ်တု(န်) {17}ဟ[န် မုခပါ]တ် ကျေက်ဗုဒ္ဓတိရ်္လေယ်
ကာလဂှ် ကျာ်တြဲ သာကျမုဏိ (သ္ၚေဝ်)မဲ - - - နဇကုကီု နအနာဂတံသညာဏ် (ကျာ်)တြဲ ညာတ် ရသိဗိသၞုဟ် မဒှ် သၟိင်ဓမ္မရာဇ ပ္ဍဲ ဍုင်အရိမဒ္ဒနပူရ် မသထ္ၜ သာသနာ (ကျာ်)တြဲစိ၊၊ (ကျာ်)တြဲ သ္ဍိုက်ဂပ်ပူမှ် (ကျာ်)တြဲကတဵုက္အီ၊၊ ကာလဂှ် နူဂၞိဟ် (ကျာ်)တြဲပန်၊၊ လျးပန် မဇမၞော် (ဟွံဍောတ်နူ) ပန်(တၞံ)တာ မနွံသာ် တြဴ တြဴဂှ်၊၊ ဍေဟ်ကီု ပဝ် အိုတ်ဂၠံစက္ကဝါတုဲ၊၊ လျးၜါဂှ် ဍေဟ်ဒြေပ်တိုန်စိုပ် ဗြဟ္မလိုက်ကွေဟ်၊၊ လျးၜါစိ ဍေဟ်ဒြေပ်စှ်ေ စိုပ်အဝိစိ မဟာနရက်ကွေဟ်၊၊ ရဴဂှ်ရ အိုတ်လျးတြဴသာ်ဂှ် ဍေဟ်ဒြေပ်အာ မ္ၚး အိုတ်ဒိုဟ်စှ်တုဲ၊၊ တုန်လုပ်တုန် ဟန်မုက္ခဝါ ကျာ်တြဲ
မှာထေရ်အာနန် သၟာန် ကျာ် ဟိုတ်မဂွံပကာဂအီ
ကာ{18}လ်ဂေါး [တိရ်္လေ]ယ် အာနန် ညာစ် ဂိ[နြု]င် ကျေ{19}က်ဗုဒ္ဓ[တိ]ရ်္လေယ် မ[သ္ဂပ်]အ[သ္စ]ရ် [မ]နောမ် {20}ကုပြာဋိဟာရ် မရော[ဝ်]ဂေါး က္တိရ် အသ္စရ်[ပ]{21}လိ(င်ငေါ)ရ် [ကိရ်ဇိး] ဗ္လး၊၊ [အု]တ် [က္ၜော]င် က္လောင်[သုံ]{22}[ၜိပ်တေယ် မေယ် မုခ]ပါ[တ်]ကျေက်[ဗုဒ္ဓ]တိ{23}[ရ်္လေယ်] မရော(ဝ်ဒိင်ငလ်ထရ်)ဗ္လး၊၊ သၟာည် ဟေတ်{24}ကိရ်(ဣ)မ် [ကျေက်]ဗုဒ္ဓတိရ်္လေယ် ရောဝ်ဝေါအ် {25}တိရ်္လအာ  ကးသက်ဟေတ်စိ ကျေက်ဗုဒ္ဓတိ{26}ရ်္လေယ်ဂုံလုင် သ[က်]တိရ်္လဂြုင်[၊၊] မုဟေတ် {27}မန် တိရ်္လ[အ်] ဂြုင်ယော၊၊
ကာလဂှ် တၠဳအဲ အာနန် ညာတ်ဂရိုင် ကျာ်တြဲ မသဂပ်ဝ်အသဝ် မနွံကုပြာဋိဟာ မရဴဂှ် က္တဵုအသဝ် ပလ္ၚောဝ်ရှ်ေသှ်ေတုဲ၊၊ အိုတ်က္ၜံင်ကၠောင် သၟေပ်တဲ (ဗဵု)မဲ မုက္ခဝါ ကျာ်တြဲ မရဴဒ္ၚောဝ်ထဝ်တုဲ၊၊ သၟာန် ဟိုတ်ဂအီ ကျာ်တြဲ ရဴဝွံ ＂တၠ ဟွံမဲဟိုတ်စိ ကျာ်တြဲဂမၠိုင် ဟွံတၠဂြိုင်၊၊ မုဟိုတ် မိန်တၠ ဂြိုင်ရော၊၊＂
ကျာ်တြဲ သှ် ကဵုမှာထေရ် အာနန်
＂ဟာဲ! အာနန် ဒၟာ(နူ) အဲညာတ် ရသိဗိသၞုဟ် မဇၞော်ဣဒ္ဓိ မဒှ်သၟိင်ဓမ္မရာဇ မသထ္ၜ သာသနာအဲရ ဂှ် မအဲဂြိုင်၊၊＂ကျာ်တြဲ ဂး ရဴဂှ်တုဲ တၠဳအဲ ဗကန် အကြီု ကတဵု(ဒဒှ်) သၟိင်ဓမ္မရာဇ ကတၠဳအဲ အာနန် ရဴဝွံ၊၊
ဟာယ် အာနန် ဍေယ်) စၞာမ်မ{4}(ဨယ် သၞိရ်္ဗ္ဗာန်ဂေါး ရိသိဗိသၞူ ကုကောန်)[ဨယ်]ဂဝံပတိ ကု{5}(သၟိင်ဣန် ကုဗိဿုကရ်္မၟ ကုကတကရ်္မၟ)နာဂရာဇ သ္ကန္ဒံ ဍုင်{6}(မောယ် မဣမောအ်) [ၐြီက္ၑေတ် ဗ္လး သ္စုအ်တိ]နောရ်ဂေါး သ္အာရ်{7}(ဒသ် ဍေ)[ယ်ဗြ]ဟၟလောက်၊၊ [ကာလ်ဂေါး][အုတ် ဒေဝတာဝ်]{8}[ဂုံလုင် သၞိမန်] သြရ် စိသ်ဒသ် သၟိင်ဓရ်္မၟရာဇ [ဍေယ် တိဇၞောက်]{9}ဝေါအ်၊၊ မုကာလ် [မဍေး]သ္စိသ် ဒသ်ယော၊၊
နောရ် မဨယ် သၞိ{10}ဗ္ဗႝာန် လ္ငီမ် တုရောဝ်က္လံ ပိစွသ်[စၞာ]မ် ဍေယ် ကာလ်ဂေါး ဍေဟ် {11}သ္ဒသ် သၟိင်ဓရ်္မၟရာဇ[ဍေ]ယ် ဍုင်[အရိမ]ဒ္ဒနပူရ် ဟန္တူလ် ပည္စပြာ{12}သာတ် [မဂ္ညိအ်] နသ္ငိအ် စ္လတ် ဒ္ငေင်[ၜါရ်စွ]သ် ဒိည္စာမ် ဟန္တူလ် ရတ{13}န သိင်္ဃာသိန် မညိန်လာသ် [န]တၟောအ် သာက်သြိမ် သ္ဂောအ် မုဒ္ဓါဘိ{14}သေက် နဣန္ဒြာဘိသေက်၊၊ သ္ဒုင် ဣမောအ် ဂၞသၟိင် ၐြီတြိဘုဝနာဒိ{15}တျ ဓရ်္မၟရာဇ၊၊ သ္စုအး တုဂုရ် သိသူလ် ကိန္ဒံ အုတ်ပိဋကတြေယ် {16}သ္ကိန်ကာလ် ဗုရုအ်ဓရ်္မၟ ဒၟသ်ဖံသိင်ဂိရ်၊၊ သ္ကုတိရ် အုတ် မဟာ{17}ဇန်ဂုံလုင် မလှိင် အ္ဗာယ် သ္တာဝ် ဍေယ် ဥပေါသထ သီလ် အုတ် {18}ကု ကာလ်၊၊ သ္ပု[က်] တိန်လူရ် တိနြာ[င်]သွရ် မတၟုယ် နထရ် မ{19}ယာသ် မညိန်လက် နရတ် ဒုံပေါးဟ် ပိကႝာရ် ဗ္လး သ္ပ္လောပ် {20}မဟာဇန်ဂုံလုင် ဍေယ် သွ[ရ်ဒ]၊၊ သ္လုအ် [ငေါ]အ် အပါ{21}ယ်ပန် သ္စုအ်ရေားဟ် ကုလ်ပ္ကါဝ် ဓရ်္မၟ ဍေယ် က္ဍိပ် မဟာ{22}ဇန်ဂုံလုင်၊၊
နူ မအဲ သနိဗ္ဗာန် လ္ၚီတြဴကၠံပိစှ်ောသၞာံ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဍေဟ် သဒှ် သၟိင်ဓမ္မရာဇ ပ္ဍဲဍုင်အရိမဒ္ဒနပူရ် လတူပဉ္စပြာသာတ် မဂ္ညိ နသ္ၚိ စၠေတ်ဒြင် [စုလစ်မွန်းချွန်] ၜါစှ်ောဒစာံ လတူ ရတနသိင်္ဃသိန် မညိန် လး နတၟအ် သာ်ချီု [ဍာမ်] သဂွံ မုဒ္ဓါဘိသေက် နဣန္ဒြာဘိသေက် [နအလဵုဇကုသၟိင်အိန် မစဝ်ဘိသိက်]၊၊ သဒုင်ယၟု ဂၞသၟိင်ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ၊၊ သသ္အး တဂူ[ပတပ်/ပလေဝ်ဒၞာဲမယောင်ယာ] သချူ ခၞံ အိုတ်ပိဋကတ်ပရဲ သကၠောန် ဗရုဓရ် မဒှ်ဖံသိင်္ဂဳ၊၊ သကတဵု အိုတ် မဟာဇန်ဂမၠိုင် မလှိင်ဟိုတ်မာဲ သတဴ ပ္ဍဲ ဥပေါသထ သဳလ အိုတ် ကုကာလ၊၊ သပံက် သၞောဝ် တရင် သွဝ် မတၟုဲ(တဴ) နထဝ် မယး မညိန်လက် နရတ် ထပှ်ပြကာတုဲ သပၠောပ် မဟာဇန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲသွဝ်ရ၊၊ သလ္ၚု အပါယ်ပန် သစြဟ် ကဵုပ္ကဴဓမ္မ ပ္ဍဲ က္ဍိုပ်မဟာဇန်ဂမၠိုင်၊၊
ကာလ် ဂၞသၟိင်ဓရ်္မၟရာဇဂေါး [တော]သ် ဓ{23}ရ်္မၟ[စိ]၊၊ ယင်ဗိနြုအ် သာဓုကာရ် ညးဂုံလုင် ရောဝ် ဗိနြု{24}ဗြေယ် ရိန်အုတ် စၞာမ်ကုမ်၊၊ ရောဝ်ဂေါးဒ မိန် ကျေက်ဗု{25}ဒ္ဓတိရ်္လေယ် ဗျာဒေသ် ကိန္တိရ် ဂၞသၟိင်ဓရ်္မၟရာဇ ကုတိရ်္လေယ်{26}[အာနန်]၊၊ ရောဝ် မိန်ကျေက်ဗုဒ္ဓတိရ်္လေယ် ဗျာဒေသ်ဂေါး {27}[တ္လု]င် ဒသ် အုတ်မ္လေး၊၊ ကာလ ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇဂှ် တွဟ်ဓရ်စိ၊၊ ယင်ဗရု သာဓုကာ ညးဂမၠိုင် ရဴဗရုဗြဲ လအိုတ်သၞာံ [ကၞောတ်သၞာံ/ဗြဲဂိတုဘတ်]ကီု၊၊＂
ရဴဂှ်ရ မိန်ကျာ်တြဲ ပျးဒိုဟ် ကတဵု(ဒဒှ်) ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ ကုတၠဳအဲ အာနန်၊၊ ရဴမိန်ကျာ်တြဲ ပျးဒိုဟ်ဂှၾ ကၠုင်ဒှ်အိုတ်ကွေဟ်၊၊
အကြီု သၟိင်ဓဝ်
ယင်ဂၞသၟိင်ဓရ်္မၟရာဇ မဂေါအ် ဗျာ{28}ဒေသ် နောရ် ကျေက်တိရ်္လေယ် မဇၞောက် မေတ္တာ [ကရု]{29}ဏာ ဍေယ် သဝွႝသတ္တ(ဂုံလုင်၊၊ ဒ္ငး သရ်္ဝွသတ္တ)ဂုံလောင် {D}{1}[သ္ဂော]အ် သုက်သေက် သုဘိက် သ္ကး ဗျိလ် ဗ္င{2}ဇာပ်ဇာပ်သ္ထာန် မကးသက် ဍေက် မကး{3}သက် တိအ်ဗ္ငအ် မကးသက် တွိလ်ဝိရ်၊၊ [တိ]{4}ရ်္လပေါယ် ဂၞသၟိင်ဓရ်္မၟရာဇ တ္ဗိ[န်] ကု[လ် ဍေ]{5}[က် ကီ]ရ် ကုလ် ကုမ္ဗာရ် ပ္ဒသ်ကုလ် တိအ်ဗ္င {6}တွိလ်ဝိရ်၊၊
ယင်ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ မဂွံပျးဒိုဟ် နူကျာ်တြဲ မဇၞော် မေတ္တာ ကရုဏာ ပ္ဍဲသဗ္ဗသတ္တဂမၠိုင်၊၊ တၞဟ်န သဗ္ဗသတ္တဂမၠိုင် သဂွံ တသိုက် ဖဲသအဳ ဟွံမဲ ဟကဵုဗျဵုဗ္ၚ ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဌာန် မဟွံမဲဍာ် မဟွံမဲတိဗ္ၚ(ဂှ်) မဟွံမဲတဵုလွဳ၊၊ တၠပိုယ် ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ တဗိုန်ကဵုဍာ် ခါဲကဵုကၟာ ဗဒှ်ကဵုတိဗ္ၚ တဵုလွဳ၊၊
သၟိင်ဓဝ် ခါဲကၟာ မဟာနိဗ္ဗာန်လက်ဆွေခိရေ
[ကာလ်]ဂေါး[ဒ] မဂၞသၟိင်ၐြီတြိ{7}ဘုဝနာဒိတျ ဓမၟရာဇ ရာဇာဓိရာဇ ပရမိသွ{8}ရဗလ စက္ကြဝရ် [ပုံ]ရေယ် မပ ယာန် ကုစိင်[ဇၟူ]{9}ရ်ဗိန္တာင် [မ]ဂေါအ် ဗျာဒေသ် နောရ် ကျေက် {10}ဗုဒ္ဓတိရ်္လေယ် သဗ္ဗႝညု ဗောဓိသတ်၊၊ ကီ[ရ်]{11}[ကု]မ္ဗာရ်ဝေါအ် ဗ္လး ကုလ် ဣမောအ် မဟာနိ{12}ရ်္ဗ္ဗာန်လက်ဆုယ်ခိရိယ် တၞဟ်နတိရ်္တုယ် အု{13}တ် မာနုသ် သတ္တ[နိ]ကာယ် (ကိဍေ)မ် သုံနေင်{14}ဂုံလောင်၊၊ အုတ် ဗၞး သာဓုဇန်ဂုံလုင် သြရ် ဂြာ{15}င်၊၊ ဝ၊၊ [နာ]မ ဓေယျဝသေနေဝ သိလာလေ{16}ခါယမုတ္တမာ တပိ[တာ] ဓမၟရာဇေန မ{17}ဟာပုည မ(တိ)ဒ္ဓိနာတိ၊၊ ဝ၊၊
ကာလဂှ်ရ မဂၞသၟိင်ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ ရာဇာဓိရာဇ ပရမိသြရဗလ စက္ကြဝ်ပရဲ ပမယာန် ကုစိင်ဇၟူဗတာင် မဂွံပျးဒိုဟ် နူကျာ်တြဲသဗ္ဗညုတ္တဗောဓိသတ်၊၊ ခါဲ က္မာဝွံတုဲ ကဵု ယၟု မဟာနိဗ္ဗႝာန်လက်ဆုယ်ခိရိယ် [မဟာနိဗ္ဗာန်လက်ဆွေခိရေ] တၞဟ်န ဒတုဲ(ဖဵု) အိုတ်မၞိဟ် သတ္တနိကာယ် ဂစေမ်ကနေမ်ဂမၠိုင်၊၊ အိုတ်မၞး သောတုဇန်ဂမၠိုင် သြဝ်ဂြင်(ဗ္စာရဏာ)၊၊ ဝ ၊၊
သတ္တာဟ
မွဲသတ္တာဟ ဂှ် ဒှ်အပိုင်အခြာအခိင် မတုပ်ကဵု ပွိုင်ထပှ်တ္ၚဲ မဒှ်အခိင်ကာလ မွဲဗဂေတ် နူတ္ၚဲအဒိုက် စိုပ်တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အတိုင်ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲထပှ်။ စၞးမွဲသတ္တာဟဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ကော်စ မွဲအဒိုက်၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကော်စ မွဲအပါတ် (နိဿဲနူဗၟာ တစ်ပတ်)။ အရေဝ်ဗၟာ တစ်ပတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဇမၠေအ် မကၠုင်နူ "ရက်သတ္တပတ်"၊ အရေဝ်ဗၟာ ရက်သတ္တပတ် ဂှ် ဗွဲစၟတ် ဒုင်သဇိုင် ကုအရေဝ်အင်္ဂလိက် seven-day week တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဒှ်မာန်ရ။ အရေဝ်အင်္ဂလိက် week ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်အင်္ဂလိက်တြေံ wice မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကလေင်၊ ချဳ၊ ပြံင်လှာဲ"။ မွဲသတ္တာဟဂှ် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ထပှ်တ္ၚဲ။ ဥပမာ ဘာသာလေတ္တေန် septimana မဂွံအဓိပ္ပါယ် (မွဲထပှ်)။ နကဵုဘာသာမန် မွဲသတ္တာဟ ဂှ် မွဲဂှ် အရေဝ်မန် သတ္တာဟ ဂှ် ကၠုင်နူပါဠိ သတ္တာဟ (သတ္တ+အဟ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ထပှ်တ္ၚဲ။
ပွံက် ကေုာံ ကာလ
မွဲသတ္တာဟဂှ် ပံက်လဝ်အဓိပ္ပါယ် အခိင်ကာလဆက်က် လလအ်ပွိုင် ထပှ် တ္ၚဲ၊ ရံင်နကဵု နဲကဲမ္ဂး စၟတ်သမ္တီ လျးတ္ၚဲမမံက်တိုန် ပေင်ထပှ်အလန်ရ။ (ဆဂး ဒေသ ပၞိဟ်တိ ဟွံညာတ်တ္ၚဲ ပွိုင် ၆ ဂိတု၊ တ္ၚဲဟွံပၠိုတ် ၆ ဂိတု နွံဂှ်ရ စၞးမစၟတ်သမ္တီ နကဵုလျးတ္ၚဲဂှ် ဒးစၟတ်သမ္တီ နကဵု အပိုင်အခြာကာလ စက္က) နကဵုကြက္ကဒိန်ဂြေဂေါရဳ (ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ)မ္ဂး :
ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ မကော်ဂး Gregorian ဂှ် မွဲသၞာံ နွံ 365.2425 တ္ၚဲ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မွဲသတ္တာဟဂှ် နွံ52 71⁄400 ဟွံသေင်မ္ဂး 52.1775 သတ္တာဟ (ဟွံတုပ် ကုကြက္ကဒိန်ဂျူလဳ (Julian year) မနွံ 365.25 တ္ၚဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ဟွံသေင်မ္ဂး 52 5⁄28 ≈ 52.1786 သတ္တာဟ)။ ပ္ဍဲသၞာံ ဂြေဂေါရဳ ၄၀၀ ဂှ် မွဲသၞာံ နွံ 20,871 သတ္တာဟပေင်င်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ 1 September ၁၆၂၀ ဂှ် ဒှ် တ္ၚဲFriday မတုပ်ညံင်ရဴ 1 September 2023။
တၟော်ကဵု လၟေင်ဂၠံင်ဂိတုမ္ဂး၊ မွဲသတ္တာဟ ဂှ် နွံဒၟံင် 23.659% ပ္ဍဲမွဲဂိတု။
တ္ၚဲ ပ္ဍဲ သတ္တာဟ
ယၟုတ္ၚဲဂမၠိုင် ပ္ဍဲမွဲသတ္တာဟဂှ် ခုတ်ခဴလဝ် အတိုင်ယၟု ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ယၟုတ္ၚဲမန်ဂှ် လွဳစလဝ် နူကဵု သံသကြိုတ်တြေံ၊ မကော်ဒၟံင် ဥပမာ တ္ၚဲအဒိုက် ကၠုင်နူ အာဒိတ္တဝါရ ဒှ်တ္ၚဲ မပစၞး ကုဂြိုဟ်တ္ၚဲ၊ ညံင်ရဴမန်ကီု ပ္ဍဲကဵု အင်္ဂလိက်မ္ဂး Sunday မဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲကီုရ။ နကဵုဘာသာဗၟာ တနင်္ဂနွေး ဂှ် တနင် ဂှ် ဗၟာတအ် လွဳဗ္စ နူမန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲ တုဲ နွေး ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဗၟာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပျူ မဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု တ္ၚဲစန် ဂှ် ကၠုင်နူ စန္ဒြဝါရ မဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲဂိတု၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲကဵုအင်္ဂလိက် Monday ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် တ္ၚဲဂိတု။ ဗီုဗၟာ တနင်္လာ ဂှ် တနင် ဂှ်အရေဝ်မန် တ္ၚဲတုဲ လာ ဂှ် အရေဝ်ပျူ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဂိတု။ ယၟုတ္ၚဲမန်တြေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵု လိက်တၟအ်သြိုင်နန် ဍုင်ဗုကာံ။
တ္ၚဲကမၠောန် ကေုာံ လအိတ်သတ္တာဟ
ပ္ဍဲကဵုခေတ်ပစ္စုပ္ပန်ဏအ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲကၠောန်ကမၠောန် မသုန်တ္ၚဲ နူတ္ၚဲစန် စဵုကဵု သိုက်၊ တုဲ တ္ၚဲသမၠးၜါတ္ၚဲဂှ် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ကဵု တ္ၚဲအဒိုက်။ တ္ၚဲသမၠးၜါတ္ၚဲဏအ်ဂှ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ညးကော်စ weekend မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သတ္တာဟအိုတ်၊ လအိတ်သတ္တာဟ"။ နကဵုဘာသာဒိန်နေတ်မ္ဂး တ္ၚဲကမၠောန် မသုန်တ္ၚဲဂှ် ညးကော်စ hverdag မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၟာပ်တ္ၚဲ၊ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် ကော်စ working week (အမေရိကာန် workweek) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သတ္တာဟကမၠောန်"။ မအရေဝ် တအ်ဏအ်ဂှ် နကဵုဘာသာမန်မ္ဂး တ္ၚဲကမၠောန် (working week)၊ လအိတ်သတ္တာဟ (weekend) မြဴသာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ။
ဥရောပ
ဥရောပ (Europe) ဂှ် ဒှ်တိုက်မနွံ ပ္ဍဲကရေက်ဂၠးတိသၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဗွဲမဂၠိုင် နွံကရေက်ဂၠတိ လပါ်ဗမံက်။ ယူရေသဳယျာ (Eurasia) လပါ်ပလိုတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်တိုက်ဥရောပတုဲ ပိုင်ခြာလဝ် ပယျဵု ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး မှာသၟိဒ်အန္တတိစ်၊ ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်မ္ဂး မှာသၟိဒ်အန္တလာန်တိစ်၊ ဗွဲဒိုဟ်သမၠုင်ကျာမ္ဂး ၜဳလဒေါဝ်တၞဳ (Mediterranean Sea)တုဲ ဗွဲဒိုဟ်ဗမံက်မ္ဂး တိုက်အာရှ။ ဥရောပဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် စၟတ်သမ္တီ ပါ်လဝ် ပယျဵု ကဵုအာရှ နကဵု ဒဵုဥရလ် (Ural Mountains) ကေုာံ ကြုင်ဥရလ် (Ural River)၊ ၜဳကာသပိန် (Caspian Sea)၊ ဂရံင်ဒဵု ကောစသုသ် (Greater Caucasus)၊ ၜဳဒမျိုင် (Black Sea) ကေုာံ ဇၟောဝ်ကြုင်တူရိကဳ (Turkish Straits)တအ်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာ ညးမဂွံပိုင်ခြာ တိုက်မွဲဂှ် ညးရံင်ကဵု ဒတန်တၞဟ်ခြာ ဟိုတ်နူကဵု မှာသၟိဒ်မဒၞာလဝ်ရ။ ပယျဵုဥရောပ ကဵု အာရှ ဂှ်ပါ်ကရေက်လဝ် ပ္ဍဲတိကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ဇမၞော်သမၠဲ၊ တၞောဝ်ဝင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်တုဲ ဥရောပဂှ် နဒဒှ် တိုက်တၞဟ်ခြာမွဲ စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။
တိုက်ဥရောပဂှ် နွံသမၠဲ ၜိုတ်10,180,000 km2တုဲ ဂြောပ်ကေတ်လဝ်ဒၞာဲ လတူဂၠးတိဏအ် ၜိုတ် ၂% (၆.၈% ဨရဳယျာတိ)တုဲ မဒှ် တိုက်ဍောတ်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၜါ။ နကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ပ္ဍဲဥရောပဂှ် ပါ်လဝ် နကဵုဍုင် ၜိုတ် မသုန်စှ်ောဍုင်တုဲ ဍုင်ရုရှာဂှ် ဒှ်ဍုင်သမၠဲဇၞော်အိုတ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်လေဝ် ဂၠိုင်အိုတ်ကီုရ။ ဇမၞော်တိ ဥရောပ ၃၉% ဂှ် ဒှ်ဍုင်ရှရှာတုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဥရောပ ၁၅% ဂှ် နွံပ္ဍဲရှရှာရ။ အိုတ်မွဲတိုက် ဥရောပဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ၇၄၁ မဳလဳယာန် (ၜိုတ် ၁၁% လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ). ရာသဳဥတု ဥရောပဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုဓါတ်ဂမ္တဴ နူကဵုၜဳအန္တာလာန်တိစ်တုဲ ပ္ဍဲတိုက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် မနွံကဵု ဥတုၜိုဟ်၊ ဥတုကညင်။ ဒေသမကြပ်ညောန် ကုၜဳတအ် ဥတုပြံင်လှာဲလောဲ နူကဵု ဒေသမသ္ၚောဲကဵုၜဳတအ်ရ။