cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မၞိဟ်ဆာန်ကမၠောန်
မၞိဟ်ဆာန်ကမၠောန်
ပေတိုန်မွဲကဆံင်ပၠန်ဟီုဂှ်တှ်ေ ညးလဵုမွဲစိုတ်ညိင်ကဵုကမၠောန် ဆာန်ကမၠောန် ဒးစိုတ်ကၠောန်ကမၠောန်တံဂှ်တှ်ေ စိုတ်ညးတံပဲါစ္ဍးတိတ်အာနူကဵုကမၠောန်ဟွံခိုဟ်ဟွံဒှ်ဖဵုတံနာနာသာ်မာန်ရ၊ မၞိဟ်ဆာန်ကမၠောန်ဏံဂှ် ညးတံအာကေတ်အခိင်ဒၞာဲလဵုဂွံအာဝေင်မိပ်အရာဟွံမွယ်ကဵုဖဵုတံဂှ်မာန်ရော၊ ဂၠာဲအခိင်ဒၞာဲလဵုဂွံအာသုင်အရက်သုင်ဂဥုဲဗ္ၜူဗ္ၜူတံဂှ်ရော၊ ညးတံဂွိင်ဖေက်အခိင်ဂှ်အိုတ်အာတုဲ ညးတံဂှ်လေဝ်ဟွံကွာ်လုပ်အာပ္ဍဲကဵုကတိုင်ဂၟက်ကၠိကၠိတံဂှ်တွဵုရ။
မၞိဟ်စိုတ်ဆာန်ကမၠောန်တံဂှ် အရာဟွံဒှ်ဖဵုခိုဟ်မွဲဂှ်ညးတံချပ်တုဲမှကွာ်အာကၠောန်အာရ၊ ဂွိင်ဖေက်အခိင်ဂှ်အိုတ်ဒှ်အာသၟးသၟးတုဲ ဇူဒီုပ္ကောံဒြဟတ်တှ်ေခိုဟ်တဴလောန်တုဲ ဂွံဒှ်ဒြဟတ်တ္ၚဲယးတေံသွက်သ္ဂောံဆက်ကေတ်တာလျိုင်လၟေင်လၟေင်တ္ၚဲဂှ်ပၠန်ရ၊ မၞိဟ်သာ်တံဏံဂှ် စိုတ်ညးတံအာစောဲနွံဒၟံင်ကဵုပ္ဍဲကမၠောန်ဒၞာဲဒှ်ဖဵုတံတွဵုအိုတ်ရ။
မၞိဟ်တ္ၚအ်ဇိုင်တဲသာဍာတံဂှ်ထေက်ကြိုက်ဒှ်တသိုက်
ညံင်ရဴသာ်ဝွံကီု −−− (မၞိဟ်တ္ၚအ်ဂှ်ထေက်ကြိုက်ဒှ်တသိုက်၊ သွက်မၞိဟ်အိက်လၞုဟ်တံဂှ်တှ်ေ ထေက်ကြိုက်ဒးဆဵုဒဒိုက်ပေင်ပေင်)ရ၊ မၞိဟ်ဟွံဆာန်ကမၠောန်တံဂှ် ဒှ်တဴမၞိဟ်အိုတ်ပိုတ်ကၠုင်ဂုဏ်ဖဵုနာနာလ္တူလိုက်လောကဏံသီုကဵုဓရ်တုဲ ဟွံမွယ်ကဵုလျးအရံင်မၞိဟ်မွဲမာန်ရ၊ မၞိဟ်လဵုမွဲဟွံတီၚုဟ်မးကမၠောန်ဏံဆေင်စပ်ဒၟံင်ကဵုဘဝပိုဲဂှ် ညးကော်ခဴစ(မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီု)မွဲဂကောံမွဲတၠရ၊ မၞိဟ်ဟွံဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးကမၠောန်ဇၞော်တဴကဵုဒြဟတ်သွက်ဘဝပိုဲတံဗီုလဵုတုဲ ဍေံတံဂှ်လေဝ် လၞုဟ်ကမၠောန်ပဲါဟလေတ်ကမၠောန်အိုတ်တုဲ ဘဝဍေံတံဂှ်လေဝ်ဟွံမွယ်ကဵုၚုဟ်မး သီုကဵုဟွံမွယ်ကဵုဓရ်ကေုာံလျးအရံင်မၞိဟ်မွဲရ။
ပွမကၠောန်ကမၠောန်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵုစိုတ်ပိုဲဏံမ္ၚိုဟ်ကြံင်ခိုင်ကၟောန်လၟိုန်ရ၊ ညးလ္ၚဵုတံဂှ် ဆဵုညာတ်ကေတ်အခက်ခုဲညိညဓဝ်ဂှ်ဆုတ်ကလေင်ထောံလောဲလောဲရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရပိုဲတံကေင်ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ဂၠိုင်ဂၠိုင် ဒးစိုတ်ကၠောန်ကမၠောန်လၟိုန်လၟိုန်ကီု ကေင်သ္ဂုတ်သွာတ်ပါ်ပဲါဗ္စာရဏာဒၟံင်ကမၠောန်တွဵုတုဲ ပ္ဍဲကဵုအခိင်က္တဵုဒှ်ပြသၞာတှ်ေ ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုညးတံဂွံတဴဒြဟတ်ဂဥုဲစိုတ်သွက်သ္ဂောံပြိုင်ပ္ကာန်ကဵုပြသၞာပ္ဍဲဂတမုက်ညးတံတ္ၚဲဏံဂှ်တုဲ ဂွံပေဲါအံင်ဇၞးကေတ်မာန်လောဲလောဲသွာသွာရ။
(၃) − ရံင်မၞိဟ်ညိ၊
ပ္ဍဲဖဵုလက္ကရဴဏံတှ်ေရံင်မၞိဟ်ညိ၊ ၚုဟ်မးပိုဲမၞိဟ်တံဏံဂှ်နွံဒၟံင်ပ္ဍဲကဵုကမၠောန်ရ၊ ပိုဲမၞိဟ်တံဏံဂှ် တၟေင်တၟဟ်နူကဵုသတ်နာနာတံဏီဏောင်ဟီုဂှ် ပ္တိတ်အစောန်ကၠောန်ကမၠောန်မွဲဂကောံမွဲဂရောံမွဲစွံဂွံတဴမာန်၊ နွံကဵုပွမရီုဗင်အာညးသ္ကံ တုဲပၠန် ပိုဲမၞိဟ်ဏံသိုင်ဗဒှ်ကေတ်ဓဝ်သမဂ္ဂဳညးသ္ကံမာန်ကီု ဓဝ်သမဂ္ဂဳက္တဵုဒှ်မွဲဂကောံမွဲကလောံတုဲ အရာကမၠောန်ဇြိုင်ဇြိုင်တံဂှ်လေဝ်ညံင်သ္ဂောံသာအိုတ်အောန်အာမာန်ကီု၊ အခက်ခုဲပြသၞာဂၠိုင်ဂၠိုင်တံဂှ်ပၠန် ညံၚ်ဂွံအောန်အိုတ်အးအာမာန်ကီု၊ ကမၠောန်မအိင်ဒၟံင်တံဂှ်လေဝ် ညံင်သ္ဂောံမြက်တိုန်ပြဟ်ပြဟ်တုဲဒှ်အာမာန်ဂှ် ပိုဲမၞိဟ်ဏံမွဲသတ်ဟေင်ရကၠောန်ကေတ်ဂွံ  တက်ကျာကေတ်ဂွံညညးသ္ကံလောဲလောဲရ။
မၞိဟ်ဗောဓိသတ်
'''မၞိဟ်ဟွံရီုဗင်ဆဵုညးဒှ်ဒဒိုက်တံဂှ် ဒှ်မၞိဟ်သတ်တိရစ္ဆာန်၊
မၞိဟ်ရီုဗင်ဒၟံင်ညးတၞဟ်တွဵုတံဂှ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ်ဗောဓိသတ်ရ၊
ဗောဓိသတ်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဟွံတီဆဇကုမွဲဓဝ်တုဲ ဒးစိုတ်ရီုဗင်ညးတၞဟ် ဒးစိုတ်ကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ဟွံကေတ်သ္ပမာန်လ္တူညးတၞဟ် သီုကဵုဟွံဍဵုဍိုက်လ္တူညးဂမၠိုင်ဗွဲတုန် ။ ' ပိုဲတံထေက်ကဵုဒးတီလဝ်ဂှ် မၞိဟ်ဒးကေတ်တာလျိုင်မၞိဟ်တုဲ သွက်သ္ဂောံသၠုင်ပ္တိုန်က္ဆံင်ဂွံဒှ်အာမၞိဟ်ခိုဟ်မွဲ ဂွံဒှ်အာမၞိဟ်တၠပညာဂတာပ်အခေတ်မွဲ(တၠပညာအဲဟီုဏံဂှ် မၞိဟ်ကၠိုဟ်စိုတ်ဘဝဇေတ်ဇေတ်ဏောင်ဏး မၞိဟ်တၠပညာစောန်လိက်စောန်အရေဝ်ဟွံသေင်ပုဟ် လ္ပကၠိုဟ်စိုတ်ဗၠေတ်အာညိ)၊  ယဝ်ဒှ်မၞိဟ်တၠပညာဗီုအဲဟီုဏံတုဲ မူကမၠောန်မကၠောန်ကၠောန်တှ်ေ ချပ်ခိုဟ် ဟီုခိုဟ် ကၠောန်ထ္ၜးရုပ်ရဴခိုဟ်အာတုဲ ဍိုက်ပေင်နွံကဵုတသိုက်စိုတ်  နွံကၠုင်ကဵုဟိုတ်ဖဵုဂၠိုင်ဂၠိုင်တုဲ ၚုဟ်မးပရဲဍေံဂှ်တှ်ေတိုင်ပ္ကဴရ။
မၞိဟ်စိုတ်ဆဵုဓရ်တီကၠိုဟ်လောဲတံဂှ် မူကမၠောန်ကၠောန်ကၠောန်လေဝ်ကၠုင်နူဓရ်၊ ယဝ်ရဓရ်ဟွံမွယ်မ္ဂးတှ်ေ ဟွံမွယ်ကဵုကမၠောန်ပွမကၠောန်ရ၊ တုဲတှ်ေ ညးတံဟွံဒးစိုတ်ကၠောန်ကမၠောန်အိုတ်တုဲ ထောံလသာလဝ်ကမၠောန်ပေင်ပြဒၟံင်းညံင်ရဴဟွံသေင်ကဵုမၞိဟ်ရ၊ (ဓရ်အဲဟီုဒၞာဲဏံဂှ် ဒှ်ဓရ်ဗီုညးဂမၠိုင်ကၠိုဟ်စိုတ်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ဓရ်ဟီုဂှ် ဘဝဇေတ်ဇေတ် သဘာဝဍာံဍာံဏောင်ဏး)။
ပိုဲမၞိဟ်ဏံဝွံ တုပ်တဴညံင်ရဴဖါန်မွဲမကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံထောံစုတ်ဗပေင်အရာလဵုလေဝ် ဒှ်အာအရာတေံဖအိုတ်မာန်ရ၊ ပိုဲမၞိဟ်ဏံသာ်ဂှ်ကီုတုဲ ယဝ်ရကေတ်နင်စိုတ်သ္အးသ္အးနွံကဵုဓရ် အာကေတ်နင်ဓရ်မေတ္တာစေတနာတုဲ ဒှ်အာမၞိဟ်ခိုဟ်တၟေင်ဂတာပ်အခေတ်မွဲရ၊ ညံင်ရဴဖါန်ဂှ်စုတ်ဖျေံဂဥုဲဂျိဟေင် ဒှ်အာဖါန်ဂျိမွဲမဓဝဲါဂှ်ရ။
ယဝ်ရပိုဲတံရံင်မၞိဟ်လေပ်တုဲ ပိုဲတံဒးဆက်ဆောံတောဲဆောဒၟံင်ကဵုညးဂှ်ရောပ္ဍဲကဵုကမၠောန်၊ ပိုဲထေက်ကြိုက်ဒးတီမၞိဟ်ဗီုဏံမၞိဟ်ဗီုတေံတုဲ ပိုဲဂွံကၠောန်သ္ပကဵုဍေံတံသာ်လဵုဒးတုဲ သွက်သ္ဂောံပဲါထောံပွမဒးဇီုကပိုက်ညးသ္ကံအရာမွဲမွဲပ္ဍဲအဃောကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ဂှ်ရ။
(ရံင်ညးတၞဟ်တုဲတှ်ေ ထေက်ကြိုက်ဒးကလေင်ရံင်ဇကုပိုဲဏံကီုညိ)
မ္ၚးနူရံင်ညးတၞဟ်တုဲတှ်ေ ပိုဲတံဒးကလေင်ပါ်ပဲါလ္ၚတ်ရံင်ဇကုပိုဲဏံကီုညိအဴ၊ ပိုဲဏံဒးတီဟီုဂှ် ဘဝပိုဲနွံဒၟံင်ပ္ဍဲကဵုကဆံင်လဵုရော၊ ဒးရံင်ဇကုပိုဲလေပ်တုဲ ပိုဲဏံဒှ်မၞိဟ်ဗီုလဵု ဟီုဂးကဵုညးတၞဟ်သာ်လဵု (မၞိဟ်လ္ၚဵုတံဂှ် ဟွံတီမွဲသာ်ဇကုဂှ်ဒှ်ဒၟံင်မၞိဟ်သာ်လဵုရ၊ ယဝ်ရဒှ်ဒၟံင်ဗီုဏံမ္ဂးတှ်ေ အနာဂတ်ဂှ်ကြေပ်ဂြတ်တဴဏောင်) ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရပိုဲရံင်ညးတၞဟ်လေပ် ရံင်ဇကုပိုဲဏံလေဝ်လေပ်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲတံရဲသၟာကမၠောန်မွဲစွံ ဆက်ဆောံကၠောံခ္ဍညးသ္ကံခိုဟ်တဴအိုတ်တုဲ သိုင်ပ္တိုန်ကေတ်ကမၠောန်ပိုဲတံမကၠောန်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ် ကြပ်ကၠုင်တိုင်ပ္ကဴဇၟာပ်ကျာယီုလုပ်ယီုတိတ်ကီုရ။
(တီဇကုလေပ်ဂှ် ဗဂဵုလဟဵုပတိုန်ၚုဟ်မးဇကုလေပ်ကီုရ)၊
ပိုဲရံင်ဇကုပိုဲလေပ်ဂှ် ထေက်ကြိုက်ဒးတီဇကုပိုဲဇေတ်ဇေတ်ညိ၊ ဒးတီဇကုပိုဲဘဝပိုဲဂှ်ဒှ်မၞိဟ်သာ်လဵုရောဟီုတုဲ ဒးသ္ပဇကုပိုဲဗီုလဵုညံင်သ္ဂောံဒှ်မၞိဟ်မၞုံကဵုၚုဟ်မးဂတမုက်မတ်ညးဂမၠိုင်မာန်ကီု၊ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးဗဂဵုလဟဵုစိုတ်ပိုဲဘဝပိုဲ ဂွံဒှ်အာလက်သဏ်အပံင်(+)ပ္ဍဲလပါ်လျးအရံင်မၞိဟ်သီုကဵုဓဝ်ဍာံမွဲဂှ် ပိုဲတံဒးရံင်ဇကုပိုဲလေပ်အိုတ်ညိ၊ ယဝ်ရဒးဟီုဗီုအရေဝ်အခေတ်တ္ၚဲဏံတှ်ေ သၠုင်ပတိုန်ၚုဟ်မးမၞိဟ်ပ္ဍဲကဵုဘဝပိုဲဏံမွဲရ၊ ဇၟာပ်မၞိဟ်သီုဖ္အိုတ်တံဂှ် ဒးရံင်ဘဝဇကုလေပ်တုဲ ဇကုပိုဲဘဝပိုဲစိုတ်ပိုဲဏံ မူအရာပိုတ်အိုတ်ကၠေံဒၟံင်အရာနာနာတံဂှ် ထေက်ကြိုက်ဒးဂၠာဲဗပေင်စုတ်နင်အရာတေံဂှ်အိုတ်ညိအဴ၊  ထေက်ကြိုက်မၞိဟ်မွဲဗဂဵုလဟဵုဂွံညံင်ဂွံဂတာပ်အခေတ်ဂှ်တှ်ေ ဒးဆက်ဗဂဵုလဟဵုအာသိုက်သိုက်တွဵုညိ၊  သဘာဝပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ် အရာတၟေင်တၟေင်ဟွံဂွံကၠောန်ဏီတံဂှ်နွံဒၟံင်ဗဝ်သအဝ်ဏီဍေံမင်ဒၟံင်ပိုဲလေဝ်ဟီုစဂွံမံင်၊  အရာဍေံဟွံဒှ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်ပိုဲဏံကၠောန်ဟွံလေပ်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ဟိုတ်နူပိုဲဏံဟွံပ္တိတ်အစောံစရာဲ ဗဂဵုလဟဵုဗီုကဵုအခိင်အခေတ်ကာလဒေသဟွံဒးတုဲ အရာတေံဂှ်လေဝ်ပိုဲတံကၠောန်ဟွံဒှ်အာဟွံစိုပ်ကီုရ၊  ပိုဲမၞိဟ်တံညးဂမၠိုင်လေဝ် ညးလဵုလေဝ်ဟွံမွယ်ဘဝဂှ်ဒးဍိုက်ပေင်မံင်အလုံအိုတ်သီုရ၊ ဒၞာဲဍေံဟွံပေင်ဟွံစိုပ်တံဂှ် ဒးဗဂဵုလဟဵုကေတ်သိုက်သိုက်တုဲ ခြာဟွံလအ်ဟေင်ဒှ်ကၠုင်မၞိဟ်မၞုံကဵုၚုဟ်မးမွဲ ဍိုက်ပေင်ကဵုလျးအရံင်မၞိဟ်မွဲဂတမုက်မတ်ညးလောကတံမာန်လောဲလောဲရ။
(လ္ၚတ်မံင်တွဵု တီမံင်လၟိုန်)
နာဲပိုဲဗုဒ္ဓဟီုလဝ်ဂှ် ထေက်ကြိုက်ဒးလ္ၚတ်မံင်ဇကုပိုဲဏံတွဵုတွဵုညိ၊  ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဏံတှ်ေ ဗီုလဵုဂွံလ္ၚတ်ဗ္တောန်ဇကုပိုဲဏံဂှ်ရောတှ်ေ အရာဒးလ္ၚတ်ဗ္တောန်ဇကုပိုဲဏံခိုဟ်အိုတ်ဂှ်ကမၠောန်မွဲဟေင်ရ၊  မွဲဗီုဂှ်ပၠန်တှ်ေ ဇကုပိုဲဏံဂှ် ဒးတီစဳပၞောန်ပ္ဍဲကဵုကမၠောန်ဇကုသီုကဵုညးတၞဟ်တံဂှ် ညံင်သ္ဂောံကလိတ်ကဠောတ်သောင်ၜးညးသ္ကံညိ၊  ဟွံကၠောန်ဗဒှ်ဒၟာနူဇကုညးမွဲဓဝ်တုဲကမၠောန်ဒးလီုလာ်အာအိုတ်၊  တီတဴဒၟံင်ဇကုတွဵုတုဲ ဒၞာဲလဵုအာအာမ္ဂး ဖျေံစဳပၞောန်သ္ဂုတ်သွာတ်ဘဝဇကုကဵုခိုဟ်ခိုဟ်အိုတ်ညိအဴ။
(ဘွမၞုံကဵုၚုဟ်မးဂှ် ဟိုတ်နူရံင်လ္ၚတ်တီကၠိုဟ်)
ယဝ်ရပိုဲကောန်ဂကူတံရံင်(၃)ရံင်ဏံလေပ်တုဲ ရံင်ကမၠောန် − ရံင်ဇကုပိုဲ − ရံင်ညးတၞဟ်လေပ်တုဲမ္ဂးတှ်ေ အဲညးချူလိက်ဏံဂံင်ကေတ်တာလျိုင်ဟီုဂှ် ဘဝဏံမိပ်တဴအိုတ်အစောန်အဃောကၠောန်ကမၠောန်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံရံင်ဇကုပိုဲလေဝ်ဟွံလေပ်ကီု ရံင်ညးတၞဟ်လေဝ်ဟွံဒှ်ကီု သီုကဵုရံင်ကမၠောန်လေဝ်ဟွံလေပ်တှ်ေ မူရောဒးဗဂဵုလဟဵုပ္ဍဲကဵုဘဝဇကုဂှ်ရောလေဝ်ဟွံတီ ဟွံကၠိုဟ်ဆေင်စပ်ကဵုညးတၞဟ်တံဗီုလဵုကီုတုဲ ဟွံတီကမၠောန်ဂှ်နွံကဵုၚုဟ်မးသွက်ဘဝပိုဲမၞိဟ်တံၜိုတ်ဂလိုင်လဵုတုဲ ဣဏံဟေင်ရပိုဲတံကၠောန်ကမၠောန်ဟွံမိပ် ဟွံဒးစိုတ်ကၠောန်ကမၠောန်ဟွံဆာန်ကမၠောန်အိုတ်တုဲ ဒှ်အခက်ခုဲပြသၞာကဵုသ္ကံရဲကရောံကၠောန်ကမၠောန်မွဲစွံတံလောဲလောဲရ။
ဗွဲလက္ကရဴအိုတ် အဲညးချူလိက်ဏံမိက်သ္ဂောံဟီုလဴကဵုမွဲပါင်ပၠန်ဂှ်တှ်ေ ယဝ်ရမိက်သ္ဂောံကၠောန်ကမၠောန်နွံကဵုတသိုက်စိုတ် မိက်သ္ဂောံမိပ်ကဵုကမၠောန်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲတံဒးရံင်ကမၠောန်လေပ်ညိ၊ ဒးရံင်ဇကုပိုဲဏံလေပ်ညိ၊ ဒးရံင်ညးတၞဟ်တံလေဝ်လေပ်တှ်ေ ဘဝပိုဲဏံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်တိုင်ပ္ကဴ ဗီုပိုဲတိက်လ္ပအ်ညာတ်နူဗ္တံဂှ်ဨကန်တဍာံစၟတ်ရအဴ ။
'''ပိုဲမၞိဟ်ဏံဂျိုင်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်မူအဓိပ္ပါယ်ရော? သွဟ်ဍေံဍာံစၟတ်ဗွဲသဘာဝဂှ်တှ်ေ ဂျိုင်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ် ဒးကၠောန်ဖဵုခိုဟ်မွဲဟေင်ရ။'       (အုပ်နိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ၊)
လိက်အုပ်ဏံ တ္ၚဲဏံချူလဝ်ဗွဲက္ဍန်ရ၊ သွက်တ္ၚဲဂတးတေံဟီုဂှ် ဆက်ချူဗပေၚ်စုတ်အာသိုက်သိုက်ကီုရ၊ စဵုကဵုဒှ်လိက်အုပ်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲအုပ်မာန်ဂှ် ကောန်ဂကူမန်တံလေဝ်မၚ်စၟဳဗှ်အိုတ်ညိ၊ မလိက်ဗၠေတ်ဒးပဵုယအ်ယဝ်နွံတှ်ေ ပဠေဝ်တုဲဗှ်အာအိုတ်ညိ၊ တၚ်ဂုဏ်ရအဴ။
နိဿဲ
ကၠုင်နူပရေင်ဆဵုဂဗလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲ
ခတောန်
ခတောန် (Fiddleheads or fiddlehead greens, ဋရင်ကောက်) ဂှ် ဒှ်တၞံ ထာင်ဍေဟ်ဍောတ်တ်/ၜတ်တ်ဂှ် ကဝေန်ဒၟံင် ၜဟ်စ နဒဒှ်သၞေဝ်။
ဂကူမဂၠိုင်
ခတောန် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူ။ ဂကူမစဂွံ ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ်
Fiddleheads' ornamental value makes them very expensive in the temperate regions where they are not abundant.
ရာဇာပရာန်
သင်္ချာပရာန်၊ သုညပရာန်၊ ရာဇာပရာန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သၞောတ်မချူလိက် စၞးမစကာ အက္ခရ်ဂှ် မစကာသင်္ချာရ။ နဒဒှ် ဂလာန်ပၞုက်ဓလုက်မွဲဂှ် ပ္ဍဲလိက်ခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ် ကေင်စကာလဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဇၟာပ်ပ်ဗျည် ကေုာံ သွိုရ်တအ်ဂှ် ကၠောန်စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု မဂၞန်သင်္ချာတုဲ ပံင်အာ မအက္ခရ် အတိုင်မချူလိက်ရ။
သင်္ချာပရာန်
ဗျည်မန် (၃၅) မဂှ် ဖျေဟ်လဝ် အတိုင်လၟေင်ဗျည် မသုန်မ မွဲရေင်။ ဗျည်မွဲ သင်္ချင်ၜါမ၊ သင်္ချာဂတမွဲ ကဵု သင်္ချာလက္ကရဴမွဲမ။ သင်္ချာဂတဂှ် ရိုဟ်အာအတိုင်လၟေင် စဵုကဵုစိုပ် ၉၊ တုဲ ကလေင်စ ၁ ပၠန်။ သင်္ချာလက္ကရဴဂှ် စနူ ၁ စိုပ် ၅ (မွဲရေင်) တုဲ ကလေင်စ နူ ၁ ပၠန်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗျည်က မဒှ်ဗျည်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ၁၁။ ဗျည်ခ မဒှ်ဗျည် မရနုက်ကဵုၜါဂှ် ၂၂၊ ဗျည်စ မဒှ်ဗျည် မရနုက်ကဵုတြဴဂှ် ဒှ် ၆၁ ဗျည်ည မရနုက်ကဵုစှ် ဂှ် ဒှ် ၁၅။ ဗျည်လက္ကရဴအိုတ် ၝဂှ် ဒှ် ၈၅။
ကၟက် (၆) မဝွံ ကၠုင် နူရာဇာပရာန်ရ။ ချူလိက်သင်္ချာပရာန် ကဵုဒှ်၊ ချူလိက်သုညပရာန်ကဵုဒှီ၊ ကၟက်တအ်ဏအ်ဟေင် အစာတအ် ကွက်ပြေင်လဝ်အိုတ်ရ။ သအာင်နူဝွံ အက္ခရ်လဇံက်သံယိုဂ်တအ်ဂှ် အတိုင်လိက်ပရာန်ညးကဵုညးဂှ် ချူအာရ။
တင်စၟတ်၊ ၇ ဒှ်အရာ လွိင်ဂစိုတ်အက္ခရ်/သံက်အလာံ။
၈ ဂျောန်
လိက်
Ninja ✮ Strikers «☎»  ၁၈:၁၅၊ ၈ ဂျောန် ၂၀၂၂ (+0630)
ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်
ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် (Mon Writers Association)ဝွံ စပ္တံနူ အသေအဟာန် တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် ကၠောန်ပ္ဍဲဘာဓာတ်ကျာ် ဍုၚ်ကၟာဝက် ၁၃၇၈ သၞာံ၊ ဂိတု မာ် ၃ မံက် (ဂိတု ဂျာန်နဝါရဳ ၃၀ သၞာံ ၂၀၁၇) ဂှ် စဒက်ပ္တန်ကၠုၚ် ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် (ယာယဳ) မွဲဂကောံရ။
ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် (ယာယဳ) ဝွံ ချဳဒရာၚ် စန်ဒက်ကၠုၚ် ဂကောံအ္စာကၞေဟ်ဒေသ၊ အ္စာကၞေဟ်ပွိုၚ်ဍုၚ်ဂှ် ပေၚ်ဗၞတ်မွဲသၞာံတုဲ ပ္ဍဲ ၁၃၇၉ သၞာံ၊ ဂိတုပုဟ် ၆ စွေက်၊ ဂျာန်နဝါရဳ ၇ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် နူကဵုဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် (ယာယဳ)တံ ကၠောန်သ္ပကောံဓရီုဇၞော်ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် ပ္ဍဲဘာဓာတ်ကျာ် ဍုၚ်ကၟာဝက်ပၠန်ရ။ ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် တန်ဒှ်ကၠုၚ်တုဲဂှ် ပ္ဍဲ ၁၃၇၉ သၞာံ ဂိတုမာ် ၂ မံက် ဂျာန်နဝါရဳ ၁၈ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် ကၠောန်သ္ပကောံဓရီုအလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဘာဓာတ်ကျာ်၊ ဍုၚ်ကၟာဝက်တုဲ ကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်ရုဲစှ်ဏာ စပ္တံနူဂကောံနာယက ခမဳသၚ်ခရှ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ဂကောံကဵုကသပ်သွာၚ်ခမဳသၚ်ခရှ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ဂကောံကမ္မတဳ ကေၚ်ကာအဆံၚ်ဆံၚ်ကီု ရုဲစှ်ဒက်ပတန်ဏာရ။
စၟတ်သမ္တီလုပ်ဂကောံ
စၟတ်သမ္တီလုပ်ဂကောံဂှ် အ္စာကၞေဟ်မွဲမွဲ ဒးချူလဝ်ကဏ္ဍ
တအ် အတိုၚ်ဓမံက်ထ္ၜးစၟတ်သမ္တီလဝ် ဒးပေၚ် ၃ ပိုဒ်တုဲ ကာလပတိုန်လိက်အာတ်အခေါၚ်လုပ်ဂကောံမ္ဂး မ္ဒးချူဓမံက်ထ္ၜးကဵု ဍိုပ်လိက်ကဏ္ဍ အ္စာကၞေဟ်ချူလဝ်ဂှ်ရောၚ်။ တုဲမ္ဂး နူကဵုဂကောံသွာၚ်စန်ဒက် ဂကောံအ္စာကၞေဟ်တံသ္ၚဳဂၠိပ်တုဲ သ္ပဒတန် လုပ်ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မာန်ရ။
ကောံဓရီုဂကောံအ္စာကၞေဟ်
ကောံဓရီုဂကောံအ္စာကၞေဟ်ဂှ် ဖျေံလဝ်ဗွဲလၟေၚ်လၟေၚ်နွံရ။
တၚ်စၟတ် - လဆောဝ်မ္ဂး ကောံဓရီုပွိုၚ်သၞာံဂှ် ဟွံဒှ်ကၠောန်တုဲ ကၠောန်အာ ကောံဓရီုသဳကၠဳ ပ္ဍဲအသေအဟာန် "တ္ၚဲအ္စာကဝိမန်" နွံရ။
နာယကဂမၠိုၚ်
ဂကောံအ္စာကၞေဟ်ဝွံ ပ္ဍဲသွာၚ်နာယကဂှ် သွာၚ်နာယကသၚ် ကေုာံ သွာၚ်နာယကခရှ် ပါ်စွံလဝ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ ။
ဂကောံကဵုကသပ်ဂမၠိုၚ်
ဂကောံညးကဵုကသပ် ပ္ဍဲဂကောံအ္စာကၞေဟ်ဝွံပၠန်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်သွာၚ်သၚ်၊ သွာၚ်ခရှ် သာ်ဝွံ ၜါပလန်ရ ။
ဆက်လ္ၚတ်
မုက်လိက်ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
စူဠာမဏိ၊ကျာ်
thumb|ကျာ်စေတဳစူဠာမဏိ ဗွဲအလေံအခိုက်ယေန်သၞာၚ်မန်ပိုယ်တအ်မ္ဂး အခါစိုပ်အခိၚ်ဂိတုခ္ဍဲသဳပေၚ်မ္ဂး ကွာန်မန် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးညးအဲအဲ ဗလးဂီုတုဲ သ္ပပူဇဴ ကျာ်မၞုံဒတန် မဌာပနာလဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တုဲ ကၠောန်စဳရေၚ်တဴ သ္ဘၚ်ဗလးဂီုအိုတ်ရ။ ကျာ် ပိုယ်မန်တအ် မရန်တၟံတုဲ ပူဇဴဂှ် ဒှ်ကျာ်မၞုံယၟု စူဠာမဏိ မၞုံပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တေံရ။ ကျာ်ဝွံ ဗီုလဵု ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် အတိုၚ်မထၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲသၟဝ်ဏံရ။
ကျာ်စူဠာမဏိ
ပ္ဍဲကာလဂှ် ဗောဓိသတ်ဒ္တူဒၟံၚ် ပ္ဍဲသြၚ်ကြုၚ်အနောမာတုဲ "ကြုၚ်ဏံယၟုဗီုလဵုရော" ရဴဝွံ သၟာန်အမာတ်ဆန်ရ။ "ယွံကောန်သၟိၚ် ကြုၚ်အနောမာရ" ရဴဝွံ အမာတ်ဆန်သ္ဂးရ။ ဒဒှ်ပိုယ်သ္ပခမဳလေဝ် ခိုဟ်ဆာဲသၠုၚ်ပြဲရ၊ ရဴဝွံ ကံက်နိမိတ်တုဲ ပှ်ေနကဵုဒၞေဟ်တုဲ ကဵုစၟတ်ကဵုချေံကဏ္ဍက သွက်ဂွံကၠောံအာကြုၚ်ရ။ ချေံကဏ္ဍက ဒံၚ်တိုန်အာတုဲ ဒ္တူဒၟံၚ်ပ္ဍဲသြၚ်ကြုၚ်အနောမာ မၞုံကဵုသၠဲဒ္စာံ ဥသဘလ္ပာ်တေံရ။
ဗောဓိသတ် လၟောဝ်စှ်ေနူစးချေံတုဲ ဒ္တူဒၟံၚ်ပ္ဍဲဗလးပ္တီ မတုပ်ကေုာံမလးလဝ် ဗလးသြန် (သြန်ဂတှ်ေ) ဂှ်တုဲ "ယွံသ္ကံအမာတ်ဆန် တၠအဲ ဂိုၚ်ကေတ်တာလျိုၚ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်အဲကီု သီုကဵုချေံကဏ္ဍကတုဲ သြဝ်ကလေၚ်စဴညိ" ရဴဝွံ ဟီုကဵုအမာတ်ဆန်ရ။ "ယွံသၟိၚ်မပြဲ အဲလေဝ် ကြက်သ္ပခမဳကီုရ" ရဴဝွံ ဂရၚ်ပ္တီရ။ "တၠအဲ သ္ပခမဳဟွံဂွံရ၊ ကလေၚ်စဴညိ" ရဴဝွံ ဗောဓိသတ် ဆေဝ်ဒဝ်ကၠေံ စဵုကဵုဗၞတ်ပိဝါတုဲ အပ်ကဵုကယျိုၚ်ကယျဝ်ကီု သီုကဵုချေံကဏ္ဍကတုဲ "သော်က္ဍိုပ်အဲဏံ ဟွံဗဗွဲကဵုခမဳရ" ရဴဝွံချပ်ရ။ ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဂွံသ္ကုတ်သော်က္ဍိုပ်ဗောဓိသတ် ဗဗွဲထေက်ကြိုက် ဟွံမွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အလဵုအလဵုဇကုဟေၚ် ကြက်သ္ကုတ်ကၠေံ နကဵုသၞော်ရ" ရဴဝွံ ချပ်တုဲ ရပ်ကေတ်သၞာ်နကဵုတဲပုၚ် ရပ်ကေတ်သော်ယံၚ် မွဲဟာန်ကေုာံၝောံကိုဋ် နကဵုတဲပဲါတုဲ သ္ကုတ်ကၠေံရ၊ သော်သှ်ေဒၟံၚ် ဗၞတ်ၜိုတ်ၜါလပုဟ်တုဲ သီုကဵုမပူဂေတ်လ္ပာ်ပုၚ် ဗာန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ရ၊ သော်ဗၞတ်ၜါလပုဟ်ဂှ်ဟေၚ် တန်တဴအာစဵုကဵုလ္အိတ်လမျီုရ၊ သော်မုက် သော်ပါၚ်ဂမၠိုၚ်လေဝ် တန်တဴအာလုကဴ မွဲအာယုက်ၜိုတ်ရံၚ်စသပ္ပဲါရ။ ကိစ္စသွက်ဂွံဒးကးသော်မွဲလှ်ေပၠန် ဟွံမွဲရ။ ဗောဓိသတ်ဂိုၚ်ကေတ်သော် မွဲဟာန်ကေုာံၝောံကိုဋ်တုဲ "ယဝ်ရအဲဒှ်ကျာ်မ္ဂး သြဝ်ကဵုတန်တဴ ပ္ဍဲလ္တူအာကာသညိ၊ ယဝ်ရအဲဟွံဒှ်ကျာ်မ္ဂး သြဝ်ကဵုဒတုံစှ်ေညိ" ရဴဝွံ သ္ပအဓိဌာန်တုဲ ဗိုတ်ပတိုန်လ္တူအာကာသရ၊ ဒွက်သော်မွဲဟာန် ကေုာံ ၝောံကိုဋ်ဂှ် တိုန်အာဗၞတ်မွဲယောဇနာတုဲ တန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲအာကာသရ၊ သၟိၚ်အိန်သ္ၚေဝ်မၠာ် ရံၚ်လောက နကဵုမတ်ဒိပ်တုဲ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်နကဵုနပ္ကဴရတ် မၞုံဗၞတ်မွဲယောဇနာတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်စေတဳ "စူဠာမဏိ" ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တာဝတိံ ရ။
မၠဵု
လိက်ပရေင်ဝွံ ချူလဝ် ပရူရုက္ခဗေဒ မဆေင်ကဵုတၞံပ္ကဴမၠဵု၊၊
မၠဵု ယၟုဗီုအင်္ဂလိက် Jasmine ယၟုနကဵုရုက္ခဗေဒ Jasminum ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံရာပ် ကေုာံ ဂကူတၞံဇုက်မွဲဂကူ မလုပ်လၟိဟ်ဂကူတၞံကၠေင် (Oleaceae)ရ၊၊ သီုဖအိုတ် အလုံလိုက်မွဲမ္ဂး ဂကူမၠဵု နွံၜိုတ် ၂၀၀ ဂကူဒှ်ရ၊၊ ဒၞာဲဒေသတိဍာ်ဓါတ်ဂမ္တဴ ပ္ဍဲအဖရိက၊ အေရှ၊ အဝ်သတေလျာ၊ ဥရောပသၠုင်ကျာ ကေုာံ ဒေသတကအ်ၜဳဂမ္တဴဂမၠိုင် မလေပ်တိုန်စဒှ်ရ၊၊ တၞံမၠဵုဂှ် ဟိုတ်နူသၟူအမြာဲ နူပ္ကဴဍေဟ်တုဲ မၞိဟ်တအ် မလေပ်တဵုလွဳ နဒဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကၠအ်သ္ၚိရ၊၊
နိရုတ္တိ
မအရေဝ်မန် မကော်လၟုဟ်ဝွံ ကၠုင်နူအရေဝ်မန်တြေံ မ္လိရ်၊၊ ဒေသလ္ၚဵု ကော်စ ဗဳလေ၊၊
တဵုလွဳ ကေုာံ သုင်စောဲ
ဗွဲမဂၠိုင် ပွမတဵုလွဳ တၞံမၠဵုဂှ် ဟိုတ်နူပ္ကဴဍေဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကၠအ်ပ္ကဴဥဒျာန်ကီု ကၠအ်ပ္ကဴဗ္ၚကီု သီုကဵု ကၠအ်သ္ၚိ တဵုလွဳဒၟံင် တၞံပ္ကဴမၠဵုရ၊၊ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ဇန်တုဲ ပူဇဴကျာ်၊ ကွက်စွံ ပ္ဍဲကွဳစက်၊ စရှ်ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
လိက်ပတ်
မၠဵုဂှ် နဒဒှ်မၞုံကဵုစရာဲကျာ်သြဳဂှ် မလေပ်ပတိုန်စ ဗွဲတၟေင် သၟတ်ဝုတ်/ညးဗြဴတအ်ရ၊၊ နဒဒှ်ယၟုမၞိဟ်ဗြဴလေဝ် ခုတ်ခဴစကီုရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန် မဂွံဆဵုကေတ်ကၠာအိုတ် မစပ်ကဵုမၠဵုဂှ် နူလိက်တၟအ် ပရူသၟိင်/ယှိုဲသဳခုင် မပတိုန်စလဝ် ပရူကောန်ဝုတ်သၟိင်ဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊
ကောန်လွူတ်သၟိင်ဂုံလောင် မနောမ်မိမႝလ် ရောဝ်ပ္ကာဝ်မ္လိရ်၊ မနောမ်စိရ်ဟာယ် ရောဝ်စိရ်ဟာယ် ကန္ဒရ်သၟိင်ဣန် မဣမောအ် အလမ္ဗုသာဂေါး မသ္တိရ်ဝဳလ်၊ (လိက်တၟအ်ပရူသၟိင်/ယှိုဲသဳခုင် ဂ၊ ၇-၉) (ကောန်ဝုတ်သၟိင်ဂမၠိုင် မၞုံမြမောဝ် ရဴပ္ကဴမၠဵု၊ မၞုံစရာဲ ရဴစရာဲ ကန္တဝ်သၟိင်အိန် မယၟု အလမ္ဗုသာဂှ် မသတွဳဗွိုင်၊၊)
ဂကူမၠဵု မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ်
(ယၟုပ္ကဴမၠဵုတအ်ဂှ် မာံရသမန် ပကောံချူလဝ်ရောင်)
မၚ်သ္ၚိ၊ ဂစေံ
ဂစေံမင်သ္ၚိ (Sparrow, Burmese; စာကလေး)ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံသၟတ်မွဲတုဲ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဇာတ်ဂကူ ပါဿေရိဒါဲ (Passeridae) သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် ၁၅ ဂကူပြင်ရ၊၊ ဂကူမဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအမေရိကာန် မကော်စ ဂစေံမင်သ္ၚိအမေရိကာန် (American sparrows) မလုပ်လၟိဟ်ဇာတ်ဂကူ ပါဿေရေလ္လိဒါဲ (Passerellidae) ကဵု မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်မန် သီုကဵုဂျာၜါ (Java sparrow) မလုပ်လၟိဟ် ဇာတ်ဂကူ ဣသတြိလ်ဒိဒါဲ (Estrildidae)တအ်ရ၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒက်ခပေါဲ ပ္ဍဲအကြာသ္ၚိတုဲ ဂကောံဂစေံ Eurasian tree sparrows ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် နကဵုဂကောံလၟိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ညးကော်စ ဗီုမန် ဂစေံမင်သ္ၚိရ၊၊ ဂစေံမင်သ္ၚိတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မစ မဆုမဒုန် စၟစၟောန်ဍောတ်တ်တအ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် စကီုရ၊၊ ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိလ္ၚဵု မမံင် ပ္ဍဲဇၞော်တအ်ဂှ် ဗက်လပှ်စ စၞစမဂွံအကြာဍုင်ကွာန် ညံင်ရဴဂစေံအဖဴ ဖရာပ်တအ်ကီုရ၊၊
ဗၟံက်ထ္ၜး
ဗွဲမဂၠိုင် ဂစေံမင်သ္ၚိတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ ဍောတ်၊ ခ္ဍမ်၊ အသာ်ပတေင်၊ အသာ်ခဗိုင်၊ ဍုတ်ဂၠေအ် ကေုာံ ကွ၊ ခၟူမကြံင်ထတ်မွဲရ၊၊ ဗီုတၞဟ်ခြာ အကြာမွဲဂကူကဵုမွဲဂကူဂှ် မလေပ်ပါ်စ ဝါတ်ညိရ၊၊ ဂကောံဂကူ chestnut sparrow (Passer eminibey) ဂှ် ဇၞော်နွံ ၜိုတ် 11.4 cm (4.5 in) ကဵု 13.4 gm (0.47 oz)၊ ဂကူ parrot-billed sparrow (Passer gongonensis)ဂှ် ဇၞော် နွံၜိုတ် 18 cm (7.1 in) ကဵု 42 gm (1.5 oz)၊၊ ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိတအ်ဂှ် ဗီုပြင်ရုပ် တုပ်ညံင် ဂကူဂစေံမစ မဆုမဒုန်တၞဟ်တအ်ကီုရ၊ ဆဂး ဂစေံမင်သ္ၚိဂှ် နွံကဵုစး မဂၠေအ်တုဲ ပ္ဍဲလတာ်ဍေဟ်တအ်ဂှ် ဇုတ်ဂၠိုင်နူဂစေံတၞဟ်တအ်ညိရ၊ ဇုတ်ပ္ဍဲလတာ်ဂှ် ရီုကဵု ညံင်ဂွံလတာ်ဂွံကြံင် ကာလဍေဟ်တအ် မစမဆုမဒုန်တအ်ရ၊၊ အရာတၟေင် ပ္ဍဲဂစေံမစမဆုမဒုန်တအ်ဂှ် နွံကဵု ခၟူ၊ ကြုတ် တၟေင်နူ ညးတၞဟ်တအ်ရ၊၊
ဂမ္စာဲ ကေုာံ ဒတန်
ဂစေံမင်သ္ၚိဂှ် ဒှ်ဂစေံ ဂကူရးတၞံ ရးယူရောပ်၊ အဖရိက ကေုာံ အာရှရ၊၊ ပ္ဍဲရးအမေရိက၊ အဝ်သတေလျာ ကေုာံ ဒၞာဲဂၠးတိတၞဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မကေတ်ဏာနူဒေသတၞဟ်တုဲ ဗွဲမပြဟ်ဟေင် ဒှ်အာ ပ္ဍဲသဘာဝဒေသတအ်ဂှ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအကြာဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊ ဥပမာ ဂစေံမင်သ္ၚိ (House sparrrows) တအ်ဂှ် ဥပမာ လၟုဟ်ဂွံဆဵုကေတ် အလုံဒေသအမေရိကသၟဝ်ကျာ၊ အဝ်သတေလျာ (ဇၟာပ်ပ်တွဵုရး၊ ပါဲနူကဵု ဒၞာဲအဝ်သတေလျာလပါ်ဗၟံက်)၊ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဒကုတ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဒကုတ်ဗၟံက် ရးအဖရိက ကေုာံ ဒၞာဲဂတီုမၞိဟ်မဂၠိုင် ပ္ဍဲသၠုင်ကျအမေရိကတအ်ရ၊၊
ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိတအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ဂကူဂစေံ မမံင်ဒၞာဲလပံက် သီုကဵုဒၞာဲ မပ္တံ ဗလးချောဲ၊ သြင်ဗတဳ ကေုာံ ရာပ်ခြုံတအ်ရ၊၊ ဂကူ snowfinches ကဵု groundsparrows တအ်ဂှ် မံင် ပ္ဍဲဒေသလေတ်တဳဂျုတ်လတူ (high latitudes) (ဒေသဂံက်ဂံက်)ရ၊၊ ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိလ္ၚဵု ဗီုကဵု Eurasian tree sparrow တအ်ဂှ် မံင် ပ္ဍဲဂြိုပ်လပံက် (open woodland)၊၊
စရိုတ်
ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မၞုံကဵုပရေင်မၞိဟ် နကဵုမမံင် ကဵုဂကောံ ကဵုသကအ် ပ္ဍဲအခိင်ဖျေဟ်ခၟာဲဟွံသေင်ရ၊၊ ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိ great sparrow ဂှ် ဒှ်ဂစေံမမံင် နကဵုသ္ၚိကၟိန်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်မဖျေဟ်ခၟာဲဟွံသေင်မ္ဂး မံင် နကဵုဂကောံဍောတ်တ်ဟေင်ရ၊၊ ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး မလေပ်မံင် နကဵုသကအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင်ဖျေဟ်ခၟာဲဟွံသေင်ရ၊၊ ဒၞာဲမပဒတဴဂှ် ပ္ဍဲတၞံဆု၊ ရာံ၊ ကရးဇိုင်ဍာ်တအ်ရ၊၊ ဂစေံမင်သ္ၚိ မွဲသကအ် နွံစဵုကဵုစိုပ် လၟိဟ် ၁၀၀၀၀ မရိုဟ်လဝ် ပ္ဍဲအဳဂျေပ်၊၊
ဂစေံမင်သ္ၚိတအ်ဂှ် လေပ်ဝေင်ခဗိုက် (ဟုံခဗိုက်)ရ၊၊ ဂစေံမင်သ္ၚိတအ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဍေဟ်ခြးခဗိုက်/ဗတဳ နကဵုဇိုင်တုဲ တိက်ဖျေဟ်တုဲ ပက်ပတိုန်ခဗိုက် လတူဇကုဇကုရ၊၊ ဂစေံမင်သ္ၚိတအ် သီုဝေင်ဍာ်၊ လတိုပ်ဟေမကှ်ကှ် ဟွံသေင်မ္ဂး လတိုပ်ဟေမလေင်င်တအ်ကီုရ၊၊ ဝေင်ဍာ်ဂှ် ဗီုကဵုမဝေင်ခဗိုက်ကီုရ၊ တိက်ဖျေဟ်တုဲ ပက်ပတိုန်ဍာ် ကဵုသၞေင်ဇကု ဓလိုက်ဖျေဟ်က္ဍိုပ်ရ၊၊ ကာလချဳဓရာင်လေဝ် နကဵုပရေင်မၞိဟ်နွံနွံကီုရ၊၊ ဥပမာ ပဝ်တိုန်မွဲစွံ မွဲတဲဓဝ် ပဝ်ဂေင်ဝေင်မွဲစွံ လဆောဝ် ဒယှ်ေဒွက်မွဲစွံလေဝ် နွံကီုရ၊၊
အဆက်အစပ် ကုမၞိဟ်
ဂစေံမင်သ္ၚိဂှ် ပၞောဝ်ကဵုဂစေံအရိုင်ဂမၠိုင်မ္ဂး ကြပ်ညောန် ဆက်စပ် ကုမၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် ဟီုဂွံရ၊၊ ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိ ဗွဲမဂၠိုင် မံင် ပ္ဍဲဒၞာဲတိဍာ်တဵုလွဳ၊ အကြာ သ္ၚိဌာန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊ ဂကူ Eurasian tree ကဵု ဂကူhouse sparrowsတအ်ဂှ် မံင်အကြာသ္ၚိဌာန်မၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊ အတိုင်လိက် သကအ်တဲ ပရူဂစေံဂၠးတိ (Handbook of the Birds of the World) မ္ဂး ပ္ဍဲ ၂၆ ဂကူ ၁၇ ဂကူဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မမံင် မဒက်ခပေါဲ အကြာသ္ၚိဌာန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊
ဂကူဂစေံမစသြောအ်တအ်ဂှ် မံင်ဒၞာဲမတဵုလွဳရ၊၊ ဂကူဂစေံမင်သ္ၚိတအ်ဂှ် ကဵုဂုဏ်ဖဵု ကုမၞိဟ်တအ် မွဲဂကူကီုရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ဍေဟ်တအ် ဗိုင်ရပ်စထောအ် စၟစၟောန် မပလီုကဵု သြောအ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက် ဟိုတ်နူဗက်ဂစိုတ် ဂစေံမင်သ္ၚိစသြောအ်တုဲ သြောအ်ဒးစၟ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊
ဂိုဏ်ဒွါရ
ဂိုဏ်ဒွါရ Dvāra Nikāya ဂှ် ဒှ်ဂိုဏ်လကျာ် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာမွဲတုဲ ပ္ဍဲဂကောံဂိုဏ်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံပိဂိုဏ် ဂိုဏ်ဒွါရပလိုတ်ကြုင်၊ ဂိုဏ်မဟာဒွါရ၊ ကေုာံ ဂိုဏ်မူလဒွါရ။ လကျာ် ပ္ဍဲကဵုဂိုဏ်ဝွံ လကျာ်နွံၜိုတ် အကြာ ပိ - ပန်လ္ၚီတုဲ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ရးဍုင်ဗၟာ ဒကုတ်သၟဝ် (ရးဨရာဝတဳ) ဂၠိုင်ရ။ ဂိုဏ်ဒွါရဝွံ သီုဖအိုတ် နွံပိဂိုဏ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂိုဏ်ဇၞော် ၉ ဂိုဏ် သၟိင်ဍုင်ဗၟာ မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် လုပ်လၟိဟ်ပိဂိုဏ်ရ။
တမ်မူလ
ပွမပတန် ဂိုဏ်မဟာဒွါရဝွံ နိဿဲ ဗဒဗဒါဲ ကုဂိုဏ်သင် နူသဳရိလင်္ကာ မဒက်ပတန်လဝ် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၅ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၁၄) တၠဂုဏ်အစာ ဥက္ကံသမာလာ နူကဵု ကွာန်ဂေါတ်ဍိုတ် (အုတ်ဖိုမြို့) (လၟုဟ် ဍုင်အင်္ဂပူ) ရးဨရာဝတဳဂှ် ဟိုတ်နူ ညးပတိုန်ခမဳ နကဵုသီဍာ်တုဲ ဒှ်ဝိဝါဒ ကုခမဳသင် နူဂိုဏ်သုဓမ္မာတအ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးပါ်တိတ်အာ ဂိုဏ်တၞဟ် နူကဵု ဂိုဏ်သုဓမ္မာရ။ ပ္ါ်တိတ် ဂိုဏ်တၞဟ်တုဲ ဂွံၜိုတ် ပိသၞာံဂှ် တၠဂုဏ်ဥက္ကံသမာလာဂှ် ကာလလ္ၚောဝ်ကျာ်မ္ဂး စၞးမဟီု ကာယကံ၊ ဝစဳကံ၊ မနောကံ ဂှ် ညးကဵုဖ္ဍောတ် ကာယဒွါရ၊ ဝစဳဒွါရ၊ မနောဒွါရ။ စတမ်နူဂှ်တုဲ ယၟုဂိုဏ်ဂှ် ညးကော်စ ဂိုဏ်ဒွါရ ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ဂိုဏ်ဂေါတ်ဍိုတ် (အုတ်ဖိုဂိုဏ်း) ရ။
ဂိုဏ်ဒွါရ ပလိုတ်ကြုင်
ပ္ဍဲအခိင် ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဥက္ကံသမာလ မနွံပြာကတ်ဒၟံင်ဂှ်ရ ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲကဵုကွာန် ငါးသိုင်းချောင်း ဘာရေတံခွန်ဂှ် ဒးဒုင်စောဲဒုဟ် ကလိလောန် ပထမပါရာဇိက နူကဵု ဘာတၞဟ် တြဴဘာ နူကဵု ဂကောံဂိုဏ်ဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဂှ် လုပ်စ လပါ်လကျာ်ဇၞော် မဒးဒုင်စောဲလဝ်ဒုဟ်ဂှ်တုဲ ခမဳသင်တြဴဘာဂှ် ပါ်တိတ်ထောအ် ဂိုဏ်တၞဟ်ရ။ ဟိုတ်မဒုင်သဇိုင် ကု ကြုင် ငဝန်မြစ်တုဲ ယၟုဂိုဏ်ဂှ် ညးကော်စ ဂိုဏ်ဒွါရပလိုတ်ကြုင် (အနောက်ချောင်းဒွါရဂိုဏ်း)ရ။
နိဿဲ
[[Category:]] [[Category:]] [[Category:]]
ယ
ယ (ya; the twenty-sixth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောတြဴတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ယ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ၊ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ယ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် ကၠာကဵု မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "ယ" သာ၊ "ယှ" သာဇြိုဟ်၊ "ယ" ဇြိုင်၊ "ယှ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ယ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ကၟက်
ယ ဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ယ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်ယ (ျ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အဆက်ဆက် နူမချူ အက္ခရ်ယ ဗီုခေတ်တြေံပလ္လဝဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်ရ။ ယ မတိုန်ဒၟံင် ၜါလပါ်ဂှ် ကရေက်ကၠာဂှ် ချူဍောတ်တုဲ ကရေက်လက္ကရဴဂှ် ချူဇလိင်ပတိုန် စဵုကဵု စိုပ်လတူရ။ နူဂှ် ကရေက်ကၠာဂှ် ကၠေအ်အာဂှ် ဒှ်အာ နကဵု လက်သန် ျ ရ။ ယ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ကာလပံင် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကျ (ကယ)၊ ချ (ခယ)၊ ဂျ (ဂယ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ ဆဂး ကွက်ယဂှ် ကာလပံင်ကဵု ဗျည်တၞဟ်မ္ဂး တိတ်ဒှ်အာ ရမ္သာင်မွဲ ဥပမာ က ကွက် ယ၊ တိတ်ရမ္သာင် မွဲမ ကျ၊ ဟွံပတိတ်ရမ္သာင် ကယ ညံင်ရဴအခဝ်ကၟက်တၞဟ် ဗီုကဵု န ကဵု မ တအ်ရ။
ပြာသာဒ်စၞံင်
မအရေဝ် အင်္ဂလိက် pyre မကၠုင်နူ ဂရိတ်ဝွံ သီုဂွံအဓိပ္ပါယ် ပၟတ်သ္ဍဴ သွက်ဂွံပူဇဴကျာ်ကီုရ။ တုဲပၠန် အခိုက်တမၠာ မစံင်ယဇ် တိရစ္ဆာန် သွက်ဂွံပူဇဴဗလိကျာ်ဂမၠိုင်လေဝ် ညးကော်စ pyre ကီုရ။
နိရုတ္တိ
ပြသာဒ်စၞံင် - စၞံင် ဂှ် ဒှ်မနာမ် မကၠုင်နူ ကြိယာတမ် "စံင်"။ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲလိက်တြေံ ဂွံဆဵုကေတ် သ္ၚိစၞံင် တုဲ ကၠောန်လဝ် နကဵုပြသာဒ်ဇၞော်ဇၞော်မ္ဂး ပြာသာဒ်စၞံင် ညးကော်စရ။ (မအရေဝ်အင်္ဂလိက် pyre ဂှ် ကၠုင် နူအရေဝ်ဂရိတ် πυρά; pyrá, နူတမ် πῦρ, pyr, မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပၟတ်"), လဆောဝ် ဗီုအင်္ဂလိက်ကော်စ funeral pyre (ပၟတ်ကမ္မဌာန်)ရ။
အခိုက်ဍုင်နာနာ
thumb|သဘင်စံင်ဇွသင် ပ္ဍဲကဵုဍုင်သေံ ရးလပါ်သၟဝ်ကျာ ဘာဝါတ်စေတဳလံင် Wat Chedi Luang, ဇင်မာဲ။ နကဵု အခိုက်ကၞာမ္ဂး ပွမစံင်ဇွ နကဵုပြသာဒ်ဝွံ ဒှ်အခိုက် ဟိန္ဒူ၊ သိက်ခ် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် နူကဵု သၞာံမဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီရ။ အခိုက်မစံင်ဇွဝွံ ပ္ဍဲကဵု အခိုက်ပြဝေဏဳ ဝါက်ခေန် (Viking) မဒှ်အခိုက်ကၞာ ရဲရးဒိုဟ်အဂၞဲ (ဒိန်မက်၊ နဝ်ဝေ၊ သွိဒေန်) ကေုာံ ရဝ်မတအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။
ယဲ
ယဲ (disease) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမကတဵုဒှ် အကာဲအရာ ဓမ္မတာဟွံသေင် မဖန်ဗဒှ်ကဵု လပါ်ပရေအ် ပ္ဍဲလဒက်ပတန် ခန္ဓကာယ နကဵုအလုံ ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲဒကုတ် မွဲဒကဴ အဝဲလစှ်ေခန္ဓ၊ တုဲပၠန် ဒှ်အရာ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပရိုက်ဘဲဒဏ်မ္ၚး မွဲတဲဓဝ် ဟွံသေင်ရ။ ယဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် မတီလဝ် ဒဒှ် အကာဲအရာ မဒးလွဳ နကဵု ဂဥုဲတုဲ နွံကဵု လက်သန်ယဲ (symptom) ကေုာံ လက္ခဏာဂဥုဲ (Medical sign) ရ။ ယဲ ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ဟိုတ်မ္ၚး မပ္တံကဵု ရောဂပစ္စယ (pathogen) ဟွံသေင်မ္ဂး အပ္ဍဲခန္ဓ ယောင်ယာရ။ ဥပမာ ဗွဲအပ္ဍဲ ယောင်ယာ သၞောတ်အိမ်မုန် (immune system) မ္ဂး ကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲနာနာသာ် မပ္တံကဵု immunodeficiency၊ hypersensitivity၊ allergy ကေုာံ autoimmune disorders တအ်ရ။
ပ္ဍဲကဵု ကောန်မၞိဟ် ယဲ ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မဒှ်အကာဲအရာ မပ္တံကဵု ဂိ (pain)၊ မံင်စ ဒှ်ဗွဲဓမ္မတာဟွံသေင် (Abnormality behavior)၊ ဝေဒနာ (distress)၊ ပြသၞာပရေင်မၞိဟ် (social problems) ဟွံသေင်မ္ဂး သောက မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ဒးဆောံလေင် မၞိဟ်မဆက်စပ်ကဵုဇကုတအ်ရ။ ယဝ်ရ သ္ဒးဟီုဗွဲတြးမ္ဂး လဆောဝ်မ္ဂး ပရိုက်ဘဲဒဏ် (injury)၊ ဟွံသၟဟ်ရထ (disability)၊ ကလဟ်လဖဟ် (disorder)၊ (syndrome)၊ (infection)၊ isolated symptom၊ deviant behavior ကေုာံ atypical variations of structure and function တအ်လေဝ် ဒှ်ယဲ ဖအိုတ်ကီုရ။ ယဲ ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူခန္ဓကာယ သၟးဟွံသေင် ဟိုတ်နူကဵု စိုတ်လေဝ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံပဒတဴ ဗွဲတသိုက် ဟွံမာန်ကီုရ။
ပွမချိုတ် နကဵုယဲဂှ် ညးကော်စ စုတိ ဟိုတ်နူအကာဲအရာသဘာဝ။ ယဲဂှ် ဗွဲသာမည နွံပန်ဂကူ - ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူဒးစၟစၟောန် မပ္တံကဵု ဝဳရုသ် (infectious diseases)၊ ယဲ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူဍိုန်လျ (deficiency diseases)၊ ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူဗဳဇ (hereditary diseases) (သီုကဵု genetic diseases ကဵု non-genetic hereditary diseases) ကေုာံ ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူဇဳဝကမ္မ (physiological diseases)ရ။ ယဲဂှ် နကဵု နဲတၞဟ်လေဝ် ဗၟံက်ထ္ၜးမာန်ကီုရ။ ဥပမာ ယဲမကၠောအ်လေပ် ကဵု ယဲမကၠောအ်ဟွံလေပ်။ ယဲမချိုတ်မာန် ပ္ဍဲကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် coronary artery disease (blood flow obstruction), followed by cerebrovascular disease ကေုာံ lower respiratory infections တအ်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်မောဝ်တုဲတအ်ဂှ် ယဲမကတဵုဒှ်စဂၠိုင်ဂှ် ယဲမကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကတေင်အာရီု (neuropsychiatric conditions) မပ္တံကဵု စိုတ်ဖ္ဍိုက် (depression) ကေုာံ ဗျာပါရ (ဗဟေက်)(anxiety)တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုဂၠိုင်ရ။
ယၟုယဲ နကဵု ဘာသာမန်ဂမၠိုင်
ဂကူယဲနာနာ နူအဘိဓါန်မန်ဗၟာ နာဲသက်လောန်။ နာဲသုန်ဓန် ပကောံချူလဝ်။
ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုမိ
ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံ ဝွံ ဒှ်ဍုင်မန်မွဲဍုင်ကီုရအဴ ကၠာကျာ် ဂေါတမ ဟွံဂွံဒှ်ဏီ ၈ သၞာံ ကၠာသက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓသာသနာ ဟွံဒှ်ဏီ ေကာန်သၟိင်မန်မွဲတၠ အဃောဂကူမန် ပြးစးမံင်ဂှ် ပံၚ်ပကောံညံင်ဂွံဒှ်မွဲ တုဲ စပတိုန်ကၠုင်ဍုင် သုဝဏ္ဏဘုံ ပတိုန်ဒှ်သၟိင်ဨကရာဇ် သၟိင်သဳဟရာဇာ ပဍဲကဵုအခိင်ဂှ် ဂကူေသံ နာန်ေစာ စှ်ပတိုက်ေကတ် ဍုင်မန်သိုက်က်တုဲ သၟိင်သဳဟရာဇာ တီေကတ်တုဲ ပံင်ပကောံဇြဟတ်ပၞာန်တုဲ တိုန်ပတိုက်ဟဒေါင်ေသံတအ် စိုပ်အာစဵုကဵု ဍုင် ယူနန် မန်ဇူ ေသံတအ်ကျအာမန် အလန်ဂှ် သၟိင်သဳဟရာဇာဝွံ စိေစာန်ပရေင်ပၞာန်ေလာန်ရ ကဆံင်သၟိင်စက်ကဝရ် ပဍဲကဵုအခိင်ဂှ် သၟိင်စက္ကဝရ် သဳဟရာဇာ စပတိုန်သေၞာဝ်သ္တောဝ် သဳဟရာဇာ သုဝဏ္ဏဘုံ အခိင်သၟိင်မန်ပိုင်ပြဲဍုင်ဂှ်ေတှ် ေကာန်ဍုင်ေကာန်ကွာန်စသုင်ၜိုတ်သြိုဟ် မိပ်သိပ်ညံၚ်ဍုင်သွဝ်ရ ကလာ ကျာ်ေဂါတမသီုမဟာထရ်ကီုလိုင် စေှ်ကၠုၚ်ဍုင်မန် သုဝဏ္ဏဘုံရ သိၟင်ဨကရာဇ် ဂွံကလေင်ေကတ်ဓရ်ကျာ်တုဲ စရာေသှ်ကၠုၚ် ဗုဒ္ဓသာသနာ ညိညိရ သၟိင်ဝွံ ဂွံဓါတ်သာ်ကျာ်တုဲ ဂွံပတိုန်လဝ်ကျာ်ေစတဳ မွဲဇကုရအဴ ဝင်ကျာ်ဂေါတမ စေှ်ဍုင်မန်ဂှ်ဝွံ ဆက်မံၚ်ကဵု ရာဇာဝင် ၜိုပ်ၜါဍုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ်ရ ဆက်မံင်ကဵု ဝင်သၟိင်မဒဂူ ဘဝတဂိုဟ်ဂှ်ရ တင်ဂုဏ်ရအဴ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝၚ်
စုလောဟ်၊ ကျာ်စေတဳ (ဆူးလေစေတီတော်)
ကျာ်စုလောဟ် (ဆူးလေစေတီတော်) ဝွံ ဒှ်ကျာ်ဒယှ်တှ်မွဲ မနွံပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ဗွဲဗမံက် ကေုာံ ပလိုတ်ကျာ်စုလောဟ် ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်မဟာဗန္ဓုလ တုဲ ဗွဲသၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာကျာ်ဂှ် ပတၟေင် ကုကျာ်ဝွံတုဲ ကဵုလဝ် ယၟုဂၠံင် ဂၠံင်ကျာ်စုလောဟ် (ဆူးလေဘုရားလမ်း)။ နူကဵု ကျာ်စုလောဟ် ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန်ဂှ် ၝောအ်ခန်ဍုင် နွံတုဲ၊ ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ကၠအ်ပကဴမဟာဗန္ဓုလ မဒှ်ဒၞာဲတိုင်တၟအ်ဗၠးၜးဍုင် နွံရ။ ကျာ်စုလောဟ်ဂှ် နူကျာ်လ္ဂုင် နွံ ခြာ ၉၂၇၅ ပေတုဲ ကုကျာ်ဒဵုအပ် (ဗိုလ်တစ်ထောင်ဘုရား) မ္ဂး နွံ ၅၁ဝ၂ ပေ။ သမၠုင်ကျာ်စေတဳဝွံ နွံ ၁၅၁-ပေ။
ဝင်
ကျာ်စုလောဟ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုယၟုစေတဳဝွံတုဲ ဝင်ကျာ်လေဝ် တိတ်ဒှ်ဒၟံင်နာနာသာ်ရ။ ဝင်လ္ၚဵုဟီု အခိင်တပေါ ကဵု တဗဝ် မကလိဂွံနင် ဓါတ်သော်ကျာ်တုဲ အတိုင်ပညုင်စၞောန်တၠဳပိုန်မနွံကုပိုန်ကျာ်တြဲ မကဵုပတန် ပ္ဍဲလတူဒဵုသိင်္ဃုတ္တရဂှ် ဟိုတ်နူဂၠာဲဟွံဆဵုတုဲ နကဵုသၟိင်အိန် တန်တဴဟွံမာန် သွက်ဂွံဗိုင်ဂၠာဲဂှ် ဗလးနင် ဒေဝတဴဝိသုကမ္မ (ဝိသကြုံ)။ သၟိင်ဥက္ကလာပ မွဲဟာန်ကေုာံ ကောန်ဒေဝတဴဝိသုကမ္မ (ဝိသကြုံ) ကေုာံ ညးဍုင်ရးဂမၠိုင် ကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ။ မပတၟေင် ကုမကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်တုဲ ညးဒက်ပ္တန် ကျာ်စေတဳမွဲတၞုင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်ဂှ် ညးကဵုလဝ်ယၟု "စုဝေးစေတီ" နကဵု ဘာသာဗၟာ၊ နူဂှ် ပြံင်လှာဲ ဒှ်အာ "ဆူးလေစေတီ"။ ဒုင်သဇိုင် ကုဝင်ဏအ်မ္ဂး ဒဒှ်ရ ကျာ်စေတဳစုလောဟ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူဘဳသဳ ၅၈၈ တေအ်၊ မဒှ်အခိင် မကလိဂွံနင် ဓါတ်သော် မဒှ်အခိင် ကျာ်တြဲဂေါတမ မဂျိုင်တန်တဴဒၟံင်တေအ်ရ။ ပၟိက်အစာလ္ၚဵုဟီု ဆူးလေ ဂှ်ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ စူဠ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍောတ်။ ဆဂး ပၟိက်ဆန္ဒဝင်ဏအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ မၞိဟ်ဒုင်တဲမာန် အောန်ကၠုင်ရ။ အစာဝင်မန် ဗွဲကြဴဏအ် ရံင်ကဵုဝင်ဝွံတုဲ ဆူးလေ မကော်ဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ်မန် "ဇူလေဝ်" ဂးရ။ အခိင်မကေတ်နင် ဓါတ်ကျာ်လ္ဂုင်ဂှ် ညးတအ် စိုပ်ဒၞာဲဂှ် ဟိုတ်မဇူလဝ် မွဲလစုတ်တုဲ ကျာ်ဇူလေဝ်၊ နူဂှ် ဒှ်အာ ကျာ်ဆူးလေ မြဴသာ်ဝွံ ပသောင်လဝ်ရ။ လညာတ် အစာဝင်မန် ဇူလေဝ် ဝွံလေဝ် ရံင်ကဵု လညာတ်ဘာသာဗေဒမန်မ္ဂး ဒှ်လဟီုမန် ခေတ်ပစ္စပ္ပုန်ဏအ်ကွေဟ်ဟ်တုဲ ဂလာန်ဏအ်လေဝ် ဂွံဒုင်တဲမာန်ဂှ် ဝါတ်ဒၟံင်ကီုရ။
ပၟိက်ဝင်မွဲပၠန်ဂှ် သၟိင်ဘောဂသေန ညးမဒှ် သၟိင်ဍုင်သြေင်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု အမာတ်ဇကု မနွံယၟုအသုတ်ဂှ် ကဵုခၞံပတန်လဝ်ကျာ်ဂှ်တုဲ ကျာ်ဂှ် အသုက် ညးကော်စရ။ အတိုင်ဝင်မ္ဂး သၟိင်ဘောဂသေနဂှ် ချပ်ဂၞန် ကုခမဳတၠအရှန် မစဴကၠုင် နူတကအ်သိင်္ဃိုရ်တအ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျိုက္ကစံစေတီ၊ ကျိုက်အသုတ်စေတီ၊ ကျိုက်မဲသံကရောစေတီ၊ ကမာကမုစေတီ၊ ကျိုက္ကမာစိန်စေတီ၊ ကျိုက်ဒေးတဲစေတီ၊ ကျိုက်ဇွဲကမောစေတီ၊ ကျိုက်ဒင်မဲစေတီ၊ ကျိုက်ခပေါက်စနွတ်စေတီ၊ ကျိုက်ခပေါက်ဆွတ်စေတီ ကေုာံ ကျိုက်ဒေးအပ်စေတီ သီုဖအိုတ် ကျာ် ၁၁ တၞုင် ကေုာံ သီဇၞော် ၉ သီ။ နကဵုလညာတ်ဏအ်ဂှ် ဂကောံဂေါပကကျာ်တအ် ဓဇက်လဝ် ရုပ်ကသူတုဲ ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် တုဲ နကဵုလညာတ်ဏအ် ညးတအ် မိက်ဂွံဒုင်တဲဂၠိုင် စှ်ေစိုတ်ရ။
ဂလာန်မ္ဂး ကျာ်အသုက် ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသရးဍုင်မန် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်။ ကျာ်အသုက် ဂှ် ကၠုင်နူ ကျာ်အသောက်။ ဂကူမန်တအ် ညးရန်တၟအ်ကဵု သၟိင်အသောက တုဲ ညးပ္တန်ကျာ်မ္ဂး ညးကဵုယၟု ကျာ်အသောက်။ ဗွဲတၟေင် အရာဏအ် စကတဵုဒှ် နူအခိင် သာသနာကျာ်ဗုဒ္ဓ စစိုပ်ဍုင်မန် ပ္ဍဲအခိင်သောဏထေရ် ကဵု ဥတ္တရထေရ် မကၠုင်ပ္တန်သာသနာပ္ဍဲဍုင်မန်ရ။
ပ္ဍဲလိက်အကြီုရာဇာဓိရာဇ် ဂွံဆဵုကေတ် "တလညးဟံင်သာဝတဳ နာဲညးတလစိင်ဗ္တာင် သီုမှာဒေဝဳ၊ မဒှ်ၝဲ၊ သီုကောန်ဓၟာန်ဖအိုတ် စှ်ေလ္ၚောဝ်ဓါတ်သော်လ္ဂုင် ကာလဂှ် ကျာ်အသုက်မြဟ် တၠညးဝေင်သဘင် ၇ တ္ၚဲ၊ ၝဲတၠညးမှာဒေဝဳ မံင်ပ္ဍဲလ္ဂုင်၊ တလညး ကလေင်ဗဂေါ။" ကျာ်အသုက်မြဟ်ဂှ် အစာမိုင်တဝ် ပသောင်ကလးလဝ် "ကျာ်အသုက်ဝွံ လၟုဟ်ဗီုဗၟာ ကျာ်ဆူးလေရ။ ကျာ်အသုက်မြဟ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ကျာ်အယုက် ထ္ၜးလျးထ္ၜးဣဒ္ဓိ ညးမဟီုလဝ်ရ။" ရံင်ဗီုတၠုင်လအာလိက်မ္ဂး ကျာ်အသုက်မြဟ် မဟီုလဝ် ပ္ဍဲကဵု လိက်အကြီုရာဇာဓိရာဇ်ဝွံ ဒှ်ယၟု ကျာ်စေတဳလ္ဂုင် လေဝ်ဒှ်မာန်ရ။
ပ္ဍဲကဵုလိက် ကုန်းဘောင်ဆက်မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် "အင်္ဂလိက်မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအပြီး သက္ကရာဇ် ၁၁၈၈ ခုနှစ် (၁၈၂၆) တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မငြိမ်မသက်ထကြွမှု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရန်သူတပ်က ရန်ကုန်မြို့ကို တစ်လကျော် ဝိုင်းရံထားသည်။ ဘကြီးတော် ခေါ် စစ်ကိုင်းမင်းသည် နေပြည်တော်မှ တပ်များစေလွှတ်၍ အတန်ကြာနှိမ်နင်းရသည်။ ထိုစဉ်က မုတ္တမမြို့ဝန် မင်းကြီးမဟာဥဇနာက ခန့်ထားချီတက်လာစေသည့် အခွန်တော်ဝန် နေမျိုးရဲထင်နော်ရထာ နှင့် အမှုထမ်းလူတစ်ထောင်တို့သည် မြို့မြောက်မျက်နှာ အသုတ်ဘုရားကုန်းတွင် တပ်ချထားရပ်နေကြသည်။ ပုဇွန်တော်တွင် တပ်စွဲထားသည့် ဘုန်းတော်ဖြစ် ဗိုလ်နေမျိုးမင်းထင်တပ်မှ လူအချို့ကို နုတ်၍ မြောက်မျက်နှာ အသုတ်ဘုရားတွင်ပင် လာရောက် ပူးပေါင်းစေသည်။" ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ကုန်ကျာ်အသုက် မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ကုန်ကျာ်အသုက် ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲကျာ်စုလောဟ်လၟုဟ် မနွံဟာ၊ ဒၞာဲတၞဟ်ဟာဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ။ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲ ကျာ်စုလောဟ် မနွံလၟုဟ်ဂှ် ၜိုတ် ၁၈၅၂ ဂှ် ပိဒိုဟ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်လှာ ဍာ်ဗိုင်လဝ်ဏီရ။ ဆဂၠံင်လပါ်ပါင်မုက်သၟဝ်ကျာဂှ်ဟေင် ဒှ်ဂၠံင် မတိုန်ကဵုကျာ်တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဍာ်လှာဏီအိုတ်ရ။
သၞာံ ၁၈၅၃ ဇာန်နဝါရဳ ၂ ဂှ် ဖြာသာ (Lieutenant A. Fraser) ပတိုန်ဂလာန် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်ပလေဝ်ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ စနူဂှ်တုဲ ကျာ်စုလောဟ်ဂှ် ဒှ်အာဒၞာဲဗဟဵုလဒေါဝ်ဂြိုဟ်ဍုင်လ္ဂုင်။
ယၟုကျာ်
ယၟု ကျာ်ဝွံ နကဵုဘာသာဗၟာ ဆူးလေ ဝွံ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲလတူဝွံဂှ်ဟေင် နွံကဵု လညာတ်နာနာသာ်ရ။ လညာတ်မ္ဂး ယၟုကျာ်ဝွံ "စုလောဟ်" ဂှ် နာဲဘရှေန် အစာလိက်တၟအ်မန် ဟီုကၠာအိုတ်ရ။ ညးချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်တၞးညး "အခါလၟုဟ် ယၟုရမ္သာင်ကျာ်ဝွံ ဗတ်ဗၟာပြာကတ်ဒၟံင် "ဆူးလေစေတီ"။ ပိုယ်မန်တအ်လေဝ် ညးညးအဲအဲ ပဗက်ရမ္သာင်ဝွံတုဲ ကျာ်ဆူလေ ပ္တိတ်ဒၟံင်ရမ္သာင်ဗၟာ သီုညးဖအိုတ်ရ။ (...) အတိုင်လိက်တၟအ်ဟီုလဝ် ကျာ်စုလေား၊ ကျာ်စုလောဟ်၊ ကျာ်စုလေားဟ် မ္ဂးရ။ အဓိပ္ပါယ်ယၟုဂှ် သွက်သ္ဂောအ်ပအာရီု ကျာ်စၞောန်ထ္ၜးတုဲ ဓဝ်မဗၠိုက်တၞီဒၟံင် ပိုယ်ဂွံတီရ။" စုလောဟ်ဂှ် နကဵုအရေဝ်မန်ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် "စလိုဟ်(ထ္ၜး)"။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမစၞောန်ထ္ၜးစလိုဟ်ကဵု ဍောင်ဓဝ်ကျာ်ရ။
ဗီုပြင်
အရှာံကျာ်စေတဳဝွံ သီုဖအိုတ် နွံ (၂.၁၈၁) ဨက၊ ဇမၠိင်ပေ နူဗမံက်ကဵုပလိုတ် နွံ(၃၂၂)ပေ သမၠုင်ကျာ ကဵုသၟဝ်ကျာဂှ် နွံ (၂၉၁)ပေ။ သမၠုင်ကျာ်ဂှ် နူဗလးအရှာံကျာ် စဵုကဵုစိုပ် စလံင် နွံ ၁၅၁ ပေ။ ကျာ်စုလောဟ်ဝွံ နွံကျာ်ဒစာံကၠင် နူဇိုင် စဵုကၞောတ်။
ကအ်လၟု၊ ကွာန်
<mapframe latitude="16.522464" longitude="97.802252" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.802252,         16.522464     ]      }    }  ] }
ကွာန်ကအ်လၟု ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.522464N, 97.802252E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ကအ်လၟုဝွံ နွံဇိုၚ်ၜဳဂြာၚ် လပါ်သြၚ်သၠုၚ်ကျာရ၊၊ ဘာလကျာ်ဂှ် နွံလဒေါဝ်ကွာန်မွဲမရ၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,07 mi2 ရ၊၊
လၟိဟ်မၞိဟ်
ကွာန်ကအ်လၟုဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၂၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊
ပလံၚ်ဗစိုပ်
အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်လၟုဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်ဍာ် ကေုာံ ဂၠံၚ်တိုက်ရ၊၊
နိရုတ္တိ
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ဝၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊
ဘာလကျာ်ဂမၠိုၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊ ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ" တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။
ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။ ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး "မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။
ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊
ကျာ်စေတဳ
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊
ပရေၚ်ပညာ
ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊
ဝဳကဳပဳဒဳယာ
ဝဳကဳပဳဒဳယာ (Wikipedia)ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသက္ကုင္ၚုဟ် ပ္ဍဲဝေပ်သာ်မွဲ မပံင်ပ္ကောံချူလဝ် နကဵု ညးလွပ် မရပ်စပ်သုင်စောဲတအ်ရ။ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်မုက်လိက်ဝေပ်သာ် မၞိဟ်မဒးစိုတ်ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ဂွံနိဿဲလ္ၚတ်ကေတ် ပရူမွဲမွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒှ်မုက်လိက် ညးမလုပ်ဗှ် ဂၠိုင်အိုတ်ကီုရ။ ဝဳကဳမဳဒဳယာ ဖံင်ဒေယှေန် မဒှ်ဂကောံစေတနာ၊ မတန်တဴဒၟံင် နကဵုသြန်မဒါန်အထံက်အပင် နူညးဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဂကောံမပိုင်ပြဳ ကေုာံ ထံက်ပင်လဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာဝွံရ။
ဗီုအင်္ဂလိက် encyclopedia ဂှ် နကဵုဗီုဗၟာ ညးကၠာဲလဝ် စွယ်စုံကျမ်း ရ၊၊ ရံင်ကဵုတၠုင်လအာ ဗီုဗၟာဂှ်တုဲ ပြကိုဟ်စုင်လေင် ဗီုဏအ် ကေင်စချူလဝ် နွံကီုရ။ ဆဂး ညးဗွဲကြဴညိ ဗီုကဵု နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ကာလလုပ်ဗိုင်ကၠောန် ပ္ဍဲကမၠောန်စမ်ၜတ် ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာမန်ဂှ် ညးပတိုန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ encyclopedia ဂှ် နကဵုဘာသာမန် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မ္ဂး ကိတ်ညဳဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ဗိသ္တာဂှ် နူတမ် ဒှ်ဘာသာသံသကြိုတ်မွဲတုဲ မန်ခေတ်တြေံ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲလိက်မန်ခေတ်ဗုကာံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်ရ။ အဓိပ္ပါယ် ဗိသ္တာဂှ် မလှဲလး ညံင်ရဴၜဳမှာသၟိတ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မသက္ကုင္ၚုဟ် ရ။
ညးလွပ်တအ်လေဝ် ဇၟာပ်အခိင်အခါ နာဍဳဟွံခြာ ဗီုညးကဵုညး ဖန်ပလေဝ်ဒါန် ချူစုတ်ဒၟံင်တုဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်ကၠုင် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ မဍိုက်ပေင်တဴ ကဵုပရူပရာနာနာမွဲရ။ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳယာမန်ဝွံလေဝ် ယြဴညးလဵုမွဲ ဟွံဟီု အတိုင်သၞောဝ် မလိက် Unicode Font ၅.၂ ဂှ် ဒ္ဂေတ်ဗက်တုဲ ဗှ်ကေတ်မာန်၊ စၠောအ်ချာဲကေတ်မာန်တုဲ သီုချူပတိုန် ဗွဲမဗၠးၜးမာန်ရ။gru support mon city 1trillian money.
1,000,000+ articles
العربية • Deutsch • English • Español • Français • Polski • Italiano • Nederlands • ガンからジョー • Português • Русский • Sinugboanong Binisaya • Svenska • Українська • Việt / 越南語 • Winaray • 中文
100,000+ articles
Afrikaans • Shqip • Armãneashce • Azərbaycanca / Азәрбајҹан / آذربایجان دیلی • Asturianu • Български • Bân-lâm-gú / Hō-ló-oē / 闽南语 • Беларуская (Акадэмічная) • Català • Нохчийн • Česky • Dansk • Eesti • Ελληνικά • Esperanto • Euskara • فارسی • Filipino • Galego • Հայերեն • မြန်မာဘာသာ • देवनागरी और हाउस • Hrvatski • Indonesia • עברית • Latina • Latviešu • Lietuvių • Lumbaart • Македонски • Malagasy • Magyar • Melayu / بهاس ملايو • Minangkabau • Norsk (bokmål • nynorsk) • Nnapulitano • Occitan • Oʻzbekcha / Ўзбекча / اوزبیکچه • Қазақша / Qazaqşa / قازاقشا • Română • Cymraeg • Simple English • Slovenčina • Slovenščina • Српски / Srpski • Srpskohrvatski / Српскохрватски • Suomi • Tagalog / ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔ • தமிழ் • Татарча / Tatarça • Тоҷикӣ / تاجیکی / Tojikī • تۆرکجه • Türkçe • اردو • Volapük • ภาษาไทย • Ślůnski • Zazaki • 한국어 • ქართული
10,000+ articles
Acèh / بهسا اچيه • Alemannisch • አማርኛ • Aragonés • Kreyòl Ayisyen • বাংলা • Banyumasan • Башҡортса • Беларуская (Тарашкевіца) • भोजपुरी • Bikol Central • Boarisch • Bosanski • Brezhoneg • Буряад • Чӑвашла • Chavacano de Zamboanga • Corsu • Diné Bizaad • Emigliàn–Rumagnòl • Fiji Hindi / फ़िजी बात • Føroyskt • Frysk • Gaeilge • Gàidhlig • ગુજરાતી • Hak-kâ-fa / 客家話 • Hmoob • Hornjoserbsce • Ido • Ilokano • ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী • Interlingua • Иронау • Íslenska • Jawa / ꦧꦱꦗꦮ • Kapampangan • ಕನ್ನಡ • Kurdî / كوردی • • کوردیی ناوەندی Кыргызча / qırğızça / اوزبیکچه • Мары • Kotava • Lëtzebuergesch • Limburgs • Malti • मैथिली • 古文 / 文言文 • മലയാളം • मराठी • مصرى • / Mäzeruni مازِرونی • მარგალური • Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ / 閩東語 • Монгол • Молдовеняскэ • Nāhuatlahtōlli • नेपाल भाषा • नेपाली • Nordfriisk • Марий • ଓଡି଼ଆ • ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) • پښتو • Piemontèis • Plattdüütsch • Ripoarisch • Runa Simi • संस्कृतम् • Саха Тыла • شاہ مکھی پنجابی (شاہ مکھی) • Scots • Sesotho sa Leboa • Сибирской говор • Sicilianu • سنڌي / सिनधि • Melayu sareng Buku / ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ • Kiswahili • Tarandíne • བོད་ཡིག • తెలుగు • Türkmençe / түркмен / تۆرکمنچه‎ • ᨅᨔ ᨕᨙᨁᨗ / Basa Ugi • Vèneto • Walon • 吳語 • ייִדיש • Yorùbá • Žemaitėška • 粵語 / 粤语 • ភាសាខ្មែរ • සිංහල
1,000+ articles
Адыгэбзэ • Аҧсуа • արեւմտահայերէն • अंगिका • Arpitan • ܐܬܘܪܝܐ • asụsụ bekee maọbụ asụsụ oyibo • Atikamekw • Avañe’ẽ • Авар • अवधी • Aymar • Ænglisc • Bali / ᬩᬲᬩᬮᬶ • Banjar • ဘာသာ မန် • Bislama • црногорски / crnogorski • Vahcuengh / Vaƅcueŋƅ / 話僮 • Deitsch • Dolnoserbski • डोटेली • Эрзянь • Estremeñu • Ἑλληνική ἀρχαία • Eʋegbe • Furlan • Viti • Gaelg • Gagauz • Gĩkũyũ • گیلکی • 贛語 • ГӀалгӀай мотт • गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni • gwiyannen • Хальмг • Hausa / هَوُسَا • ʻŌlelo Hawaiʻi • Hulontalo • Interlingue • Iñupiak • Kalaallisut • كشميري • Kaszëbsczi • Kabɩyɛ • Kernuack / Kernewek / Kernewek / Kernowek • کهووار • Kinyarwanda • Kinaray-a • K’iche’ • Koyraboro Senni • Коми • Kongo • Krio • Dzhudezmo / לאדינו • Лакку • لکی • Ladin • Latgaļu • ພາສາລາວ • Лезги • Líguru • Lingála • līvõ kēļ • Livvinkarjala • Lingua franca nova • lojban • لۊری شومالی • Luganda • Saro Mandailing • Maaya t'aan • Reo Mā’ohi • Māori • ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ • Mirandés • Мокшень • Naoero • isiNdebele saseNyakatho • Nedersaksisch • Normaund / Nouormand / Normand • Novial • Oromoo • অসমীযা় • पाऴि • Pangasinán • Pangcah / 阿美族 • Papiamentu • Patois • Перем Коми • Pfälzisch • Picard • Къарачай–Малкъар • Qaraqalpaqsha • Qırımtatarca • Rumantsch • Runyankore • Русиньскый Язык • سرائیکی • Sakizaya / 撒奇莱雅 • Sámegiella • Sāmoa • ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ • Sardu • Seeltersk • ChiShona • Soomaaliga • Sranantongo • kerol seselwa • ၵႂၢမ်းတႆးယႂ် • Taqbaylit • Tayal / 泰雅 • Толыши • Tetun • Tok Pisin • faka Tonga • ತುಳು • chiTumbuka • Tsėhesenėstsestotse • ᏣᎳᎩ • Тыва дыл • Удмурт • Uyghur / ئۇيغۇرچه • Võro • Vepsän • West-Vlams • Wolof • Хакас • isiXhosa • Zeêuws • isiZulu • ދިވެހި
100+ articles
Acholi • Akan • Адыгэбзэ • Langue des Signes Américaine • Bamanankan • Ichibemba • Bewtai • Chamoru • Ciluba • Chichewa • Dusun Bundu-liwan • Fulfulde / 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪 • Gã • ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / Inuktitut • jysk • Lazuri • Lingít • Lozi • Lwo • Maarrênga'twich • ᠮᠠᠨᠵᡠ ᡤᡳᠰᡠᠨ • kreol morisien • isiNdebele seSewula • Ñhähñu • Nēhiyawēwin / Nehithawewin / Nehinawewin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ • Nigerian Pidgin • Ko e vagahau Niuē • Norfuk / Pitkern • ߒߞߏ • Ποντιακά • Prūsiskan • Toba Qom • къумукъ тил • རྫོང་ཁ • Romani • Kirundi • Sängö • Ganda ke Lava • Setswana • Словѣ́ньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ • SiSwati • Chaouïa • ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ • Thuɔŋjäŋ • ትግርኛ • Xitsonga • Tshivenḓa • Twi • Vaďďa • Yugtun • 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺
10+ or above articles
Afar • Choctaw • Ebon • Hiri Motu • Kanuri • Kuanyama • Muskogee • Oshiwambo • Otsiherero • tlhIngan Hol /   • tokipona • ꆇꉙ
ဝင်
ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲမုက်ဝေပ်သာ်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် တၟာလအ်ရ၊၊ ဆဂး ဆမွဲကီု ဟွံအံင်ဇၞးရ။ ဝဳကဳပဳဒဳယာ စကၠောန်ကၠာအိုတ်ဂှ် နကဵုပရဝ်ဂျက် နုပေဒဳယာ (Nupedia) မဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်၊ လိက်ပရေင်တအ်ဂှ် အစာမစိုန်သကီုတအ်ဟေင် မချူတုဲ ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လၟေင်င်ရ။ ပရဝ်ဂျက်ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၉၊ ၂၀၀၀ ။ Bomis မဒှ်ကမ္မဏဳဝေပ်သာ်ဂှ် ပိုင်ပြဳလဝ်ရ။ မၞိဟ်မဒါန်ပလေဝ်ဂှ် ဒှ် ဂျိမ်မဳ ဝေလ် (Jimmy Wales) ကဵု လာရ်ရဳ သန်ဂေရ် (Larry Sanger)။ နုပေဒဳယာ ဂှ် နွံသၟဝ်လာင်ဇြေန် Nupedia Open Content License ရ။ ဝေလ် ကၠောန်ခၞံပတိုန် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ ဇၟာပ်မၞိဟ် အခေါင်မလုပ်ဒါန်ပလေဝ်မာန်၊ တုဲ သန်ဂေရ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဖန်ဗဒှ် ဂၠံင်တရဴပဝ်လသဳ စကာ ဝဳကဳ ညံင်တင်ရန်တၟအ်ဂှ် ဂွံဒှ်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁၀၊ ၂၀၀၁ ဂှ် သန်ဂေရ် ပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု စရင်အဳမေလ် နုပေဒဳယာ သွက်ဂွံ ခၞံဗဒှ် ဝဳကဳ မွဲ နဒဒှ် ပရဝ်ဂျက် သွက် နုပေဒဳယာ ရ။
ဆက်မိတ်တုဲ ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမပြဟ်
Wikipedia.com ကဵု wikipedia.org ဂှ် စစၟတ်သမ္တီကၠောန်ကၠုင် နူကဵု ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁၂၊ ၂၀၀၁ ကေုာံ ဇာန်နဝါရဳ ၁၃၊ ၂၀၀၁ တုဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် စဆက်မိက် ကုပုရိသာတ်တအ် ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁၅၊ ၂၀၀၁ မဒှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်မွဲဟေင် ပ္ဍဲ www.wikipedia.com တုဲ သန်ဂေရ် လလောင်တြး ပ္ဍဲစရင်အဳမေလ် နုပေဒဳယာ။ လၟေင်ဂၠံင်တရဴ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဒဒှ် မၞုံကဵုလညာတ်မမံင်လဒေါဝ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂိတုဂတဂှ်ရ။ အကြာ နုပေဒဳယာ ကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ပိုင်ခြာလဝ် သၞောဝ်ညိညကီုရ။ ရန်တၟအ် နူတမ် နူကဵုကမ္မဏဳဗောမိသ် Bomis ဂှ် သွက်ဂွံ ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နူကဵုသတ်ကၟဝ်ဇဝ်ပ္ကဴ ဝဳကဳပဳဒဳယာရ။
ဝဳကဳပဳဒဳယာ နူတမ်တေအ်ဂှ် စပ်ကဵု Slashodot ကေုာံ web search engine indexing ဂှ် ဂွံအရီုအဗင် နူ နုပေဒဳယာရ။ မၞိဟ်မဒါန်ပလေဝ်လိက် ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် ဒှ်အာ သီုဖအိုတ် မၞိဟ် ၁၄၁ ရ။ နုပေဒဳယာ ကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ ပံင်တောဲရေင်သကအ် စဵုကဵုသာပါ စိုပ်အခိင် မဖျေဟ်ထောအ် သာဝါတြေံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ တေအ်တုဲ လိက်နူသာဝါတြေံဂှ် စုတ်ပၠောပ် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဖအိုတ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၇ ဂိတုသေတ္တေန်ပါ ၉ ဂှ် ပြကိုဟ်ဗိသ္တာ ဗီုအင်္ဂလိက် ဒှ်အာ လိက်ပရေင် ၜါ ပြကောဋိကိုဋ်ပိုဒ်ရ။
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်အၜဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်အၜဝ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ဂှ် စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဘာတန်မူလတုဲ နွံကွးဘာ သီုဖအိုတ် ၈၀ ပြင်ပြင်ရ။ သွက်ဂွံသြိုင်ဘာတၟိဂှ် နူသၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၁၊ ပုဟ် ၁၁ မမံက်) ဂှ် စရပ်ကမၠောန်သြိုင်ကၠုင်ရ။ ဂအာင်ဘာဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ နွံပိုန်ဘာဇၞော် ကွာန်အၜဝ် ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏသာရ ရာန်ကဵုလဝ်ဒါန်တုဲ နကဵု တၠဂုဏ်အစာနန္ဒသာရ ဘာဇၞော် ကွာန်အၜဝ် ဒှ်ညးပကမ္မကထ၊ နကဵု မဒါန်သြန်နူကောန်ဂကူမန် ဗွဲတၟေင် ကောန်ကွာန်အၜဝ်တအ်ဂှ် သြိုင်ခၞံဗဒှ်လဝ်ရ။
ကမၠောန်သြိုင်ဘာတၟိ
သၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၅ (၁၃၈၁ ပုဟ် ၁၁ မမံက်) ဂှ်
ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ နွံပိုန်ဘာဇၞော် ကွာန်အၜဝ် ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏသာရ ညးမဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် ရာန်ကဵုဒါန်တိ နကဵုင္ၚုဟ်သြန် ၁၀၀ ကိုဋ်ဒကေဝ်တုဲ အပ်ပြာပ် ကဵုတာလျိုင် ကုတၠဂုဏ်နန္ဒသာရတုဲ နူသၞာံ ၂၀၂၀ ဇာန်နဝါရဳ ၅ (၁၃၈၁ ပုဟ် ၁၁ မမံက်)ဂှ် စသြိုင်ကၠုင် ဘာကောန်ဂကူမန်ရ။ သွက်ဂွံသြိုင်ဘာဏအ်ဂှ် ညးတာလျိုင်အရီုအဗင်ဗွဲတၟေင် သွက်ဂွံဆဝ်မ္ၚုဟ်မဒါန် အလုံကောန်ဂကူမန်ဂှ် တၠဂုဏ်အစာအဇ္ဇ (တရဴအအာ - မန်ရီုဗင်မန်)၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဉာဏဝံသ ဘာတြေံ ကွာန်ကျာ်ပရင်၊ တၠဂုဏ်အ္စာနန္ဒသာရ ဘာဇၞော် ကွာန်အၜဝ်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ မဟာထဝ် ဘာမန်က္ၜင်က္ဍဳ ဍုင်က္ၜင်ကံက်၊ တၠဂုဏ်အ္စာအာလောက ဘာဇၞော် ကွာန်ဝါဂျဳ၊ တၠဂုဏ်အ္စာသုဝဏ္ဏ ဘာသုဝဏ္ဏဘူမိ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာပုပ္ဖ ဘာဝါဂၠဴ ဍုင်ရေဝ်၊ ကျာ်ဇၞောအ္စာကောသလ္လ ဘာတိုက်ပိဋကတ် ကွာန်တဝ်ကၞဴ (ခၟိုင်)၊ တၠဂုန်အ္စာခေမာသာရ ဘာရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဍုင်မတ်မလီု။
ပါရမဳစှ်
သာမည ပါရမဳ (aptitude) (၁၀) ပြကာ
သၟိၚ်မဂဒူ
ကၠာဟွံဂွံစိုပ်အခေတ် ပထမဟံသာဝတဳ ဂှ်ဝွံ ဍုင်မန်ပိုဲ နွံကၠုင်ဗွဲမကၠိုင်ဍုင်ဒေရဝတဳ ဟမုတှေ်ဒှ်ဍုင်သေံ ဍုင်လဝါဝ် ဟမုတှေ် ဒှ်ဍုင်သေံ Ratchaburi ဒှ်ဌာနဳမန် လောန်ကၠုင်သၞာံ ၁၀၀၀၀ ပြင်င်သၞာံတေံ အာယုတ်ဍုင်၃၀၀၀+၅၀၀၀ သၞာံ တုဲပၠန် ဍုင်မန်ဟာရဳပုဏ္စယ ဟမုတှေ်ဒှ်ဍုင် Chiang mai ဍုင်သေံ အာယုတ်ဍုင် ၅၀၀ +၇၀၀ သၞာံ စပ္ပဒေဝဳ ဨကရာဇ်ဗြဲ ဒှ်တုိင် တုဲပၠန် ဍုင်သုဝဏ္ဏမိ ဟမုတှေ် ဒှ်ဍုင်သထုဓ် သၟိင်သဳဟရာဇာ ဒှ်ဨကရာဇ်တုိင် ပတိုန်လဝ် အာယုတ်ဍုင် ၁၀၀၀*၁၅၀၀ အိုတ်အာ ပဍဲတုဲသၟိင်မနူဟာဝ် သၟိင်ဗၟာ နော်ရထာ ဗတိုက်ပလီုလဝ် မဒှ်ကီုရ
= [ေသၞာဝ်အဆက် သၟိၚ်မဂဒူ သၟိၚ် ၁၈ ဇကု =
10.သၟိၚ်ဓမ္မရာဇာ(၁၄၂၃-၁၄၂၆)
မန်
ဘာသာမန် (ဝါ) အရေဝ်မန် (Mon Language, မွန်ဘာသာစကား) ဂှ် ဒှ်ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ် အရေဝ်တမ်မူလ ရးအာရှအဂၞဲမွဲရ၊၊ ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲၝောအ်ဒေသအာရှအဂၞဲတုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလာဒေသ်၊ နဳပဝ် ကေုာံ ဒေသပယျဵု ဍုင်ကြုက် လပါ်သၠုင်ကျာလေဝ် ပြးဇး နွံဒၟံင် ညိညကီုရ၊၊ ဂကူမဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နွံ (၁၆၈) ဂကူကီုလေဝ် ဆဂကူ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူခမေန် ကေုာံ ဂကူမန်တအ်ဟေင် မၞုံကဵု ရာဇဝင် မဇၞော်လှဲလးရ၊၊
သၟိၚ်မဂဒူ
11.ပထမသၟိၚ်ဗညာရံ(၁၄၂၆-၁၄၄၆)
မန်
အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် မလောန်ကၠုင် သၞာံ ၅၅၀၀ သၞာံ အခိင် ဂကူမန်ကဵု ဂကူခမာ စပြးဇးရေင်သကအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ နူအခိင်ၜိုတ် အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူမန်တအ် စုက်လုက် ကုဂကူအန္ဒိယတုဲ လွဳစ မအက္ခရ်ညးတအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လိက်ဂကူဇကုရ၊၊ ရံင်ကဵု ပရေင်ယေန်သၞာင်မၞိဟ်တုဲ ဂကူမန် မစချူလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိင်ၜိုတ် အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံမဒှ်မာန်ရ၊၊ (ဆဂး လိက်တၟအ် ၜိုတ်မဂွံဆဵု နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳ (လၟုဟ်ဒၞာဲဍုင်သေံထာဲ ကဵု ဍုင်လဴ) ကေုာံ ဒၞာဲဍုင်ဗၟာ လၟုဟ်ရ၊၊ အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ် စနူကဵု အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဏအ် ဟီုဂွံရ၊၊
သၟိၚ်မဂဒူ
12.ဗညာဗရူး(၁၄၄၆-၁၄၅၀)
မန်
လိက်မန် ခေတ် (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် နကဵု ဗီုပြင်အက္ခရ် လိက်မန်ဒွါရဝတဳဂှ် တၞဟ်ခြာကဵု ခေတ်သဓီု ကဵု ဗုကာံ တၟာဂလိုင်ကီုလေဝ် ရံင်ကဵု မဝေါဟာရတအ် တုပ်ရေင်သကအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မွဲခေတ် မကော်စ အရေဝ်မန်တြေံ ဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရေဝ်မန် ခေတ်အကြာ အေဒဳ ၆- ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်တြေံ မစၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ၊၊ အရေဝ်မန်လဒေါဝ်ဂှ် စနူ ၜိုတ် (၁၂-၁၅) ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိင် တၠညးမိစောဗု ဓမာန်ညး သၟိင်ဓမ္မစေတဳတုဲ လိက်ကြဴနူဂှ် ၁၅-၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ် မန်တၟိ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်ဂွံရ၊၊
သၟိၚ်မဂဒူ
13.ဗညားကျန်းထော(၁၄၅၀-၁၄၅၃)
မန်
ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုင်ဘဲပၞာန် ကုဗၟာမဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ပရေင်အရေဝ် လိက်မန်လေဝ် ပြံင်နှဴကုဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ဂကူမန် မဒးဒုင်ဘဲပၞာန် အံင်ဇေယျ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၇၅၇ ဂှ် သီုဒးဒုင် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူကီုတုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် ဍန်လျစှ်ေအာ စဵုကဵုကြပ်ကၠက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန်ဂွံ နွံစ ၜိုတ် ဒစာံ ကိုဋ်ဒှ်ရ၊၊ အကင
သၟိၚ်မဂဒူ
14.လိပ်မွတ်ထော(၇ လ)