cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မဟာယျေန်၊ အစာတၠ
ပတန်ဂိုဏ် ဓမ္မယုတ္တ
နွံပိုည်အ္စာတၠ မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဝံသ သွက်ဂွံ ပတန်ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ် (ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ) ရန်တၟအ်တုဲ ချပ်ဂၞန်စ ကဵုကွးဇမၞော်ဂမၠိုင် နွံတမ် မောဂ္ဂလိပုတ္တထေရ် နူကွာန်တာတြေမ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်။ သုဝဏ္ဏထေရ် နူကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်။ နာလာဂိရိထေရ် နူကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်။ နန္ဒာလင်္ကာရထေရ် နူကွာန်ထဝ်ပၠင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်။ ခေမကောထေရ် နူကွာန်ခ္ဍး၊ ဍုင်ပံင်။ ကုသလေထေရ် နူကွာန်ကလအ်၊ တကအ်ခၟိုင်ကီု သီုကဵုခမဳသင် ကောန်ကွးဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ခမဳသင်ဂမၠိုင် အတိုင်ပၟိက် အာစာတၠဗြတြာဲ နာဲဗုဒ္ဓဝံသ ဒးဂၞပ် တုပ်စိုတ်ညဳသာသၟဟ်အိုတ်တုဲ ပတန်လဝ်ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ် (ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ) ရ။
ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ်
ဂိုဏ်အာစာတၠဗြတြာဲ မွဲဟာန် ကေုာံ သင်ဂမၠိုင် ပတန်လဝ်ဂှ် နိဿယ်ဗဒါယ်ကဵု ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ ဇကုမကေင်နိဿယ်ပဒတဴကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်သေမ်တေအ်တုဲ ကော်ဗီုပါဠိ-ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ၊ ကော်ဗတ်ဗီုမန်ရမ္သာင်လီုမ္ဂး “ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ်” ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်အာစာတၠ မနွံပြာကဋ်တေအ်ကီု အာစာတၠဟွံမဲတုဲ ဗွဲကြဴ စဵုကဵု သၞာံဗွဲမလအ်လကီု ဂိုဏ်မဟာယျေန် သာ်ဝွံ ဟွံကော်ခဴစအိုတ်ရ။ ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ်ဟေင် ဗွဲတၟေင် ကော်ခဴစဟီုဂးကၠုင်အိုတ်ရ။ မဟာ-ဂှ် ဒှ်ယၟုတဆိပ်ကြာ အာစာတၠအံင်လဝ် တန်မဟာတုဲ၊ ယျေန်-ဂှ် ဒှ်ယၟုအာစာတၠ ပ္ဍဲကာလမဒှ်ခရှ်တေအ်ရ။ တဆိပ်မဟာကဵု ယၟုခရှ် သၟဟ်ပကောမ်ပံင်ကၠေအ်တုဲ မဟာယျေန် ကော်ခဴစရ။ ဗြတြာဲဂှ် ဒှ်ယၟုတဆိပ်ဨကရာဇ်ဍုင်သေမ်ကဵုလဝ်မ္ဂးရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် နူဘာသုသာန် ကွာန်ဂဒဵုဝွံကီု၊ နူဘာနိဂြောဓာရာမ် (ဘာဇြဲ) ကွာန်ဝါဍောတ်ကီု၊ နူဘာရတနလွဳမာန် ကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်ကီု၊ နူဘာမင်္ဂလဒဳပ ကွာန်တၟအ်ဍောတ်ကီု၊ နူဘာပဗ္ဗတမင်္ဂလာရာမ ကွာန်ယိုက်/တဝ်ကၞဴကီု၊ နူဘာတာဝတိံကွာန်ခ္ဍး ဍုင်ပံင်ကီု၊ နူဘာဂန္ဓဝါသဳ ကွာန်ထဝ်ပၠင်၊ ဍုင်ဘာအင်ကီု အိုတ်ကဵုခမဳ သာမဏဳ ကွးဘာ ကောန်ကတ်လိက်ဂမၠိုင် ဂၠေဲါကၠုင်လုပ်သဟ်လိက် ဓမ္မပုစ္ဆာအိုတ်ရ။ ကုပူဂိုလ် မအံင်လိက် ဓမ္မပုစ္ဆာ မကၠိဂွံဂုဏ်တၟေင် မပတမ်ကဵု ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယတအ်ဂှ်ကီု၊ ကုပူဂိုလ် မအံင်လိက် သာမညတအ်ကီု ဒါယကာဂမၠိုင် ထံက်ပင်ကဵုဒါန် ဗပေင်သ္ၚာ ပရိက္ခရာခမဳကီု သီုအနာမာသဝတ္ထု ဗွဲမဗဗွဲကဵု ဓမ္မဝိနယအိုတ်ရ။
သဘင်ကလေင်သဟ်ဇျာယ်လိက်
ရဴသာ်ဝွံ ကၠောန်သ္ပသဘင် ဓမ္မပုစ္ဆာ သၟာန်သဟ်လိက် ပ္ဍဲဘာ မဟာယျေန် ကွာန်ဂဒဵု လုကဴဗၞတ် (၈) သၞာံတုဲ နူဂှ်ပၠန် ပြံင်ကၠောအ်စှ်ေအာ တကအ်ခၟိုင်တုဲ ဗွဲလၟေင်လၟေင် ကၠောန်သ္ပသဘင်ဓမ္မပုစ္ဆာ သၟာန်သဟ်လိက် မွဲဓဝ်ဟွံက သီုကဵုသဘင်ကလေင် (ဖ္ဍောတ်သှ်ဇျာယ်) လိက်ပါင်တိုက် မပတမ် သုတ်စန်၊ သဒ္ဒါ၊ သင်္ဂဟ၊ ဝိနယ်ဍောတ်ပန်စံင်တအ်ဂှ်လေဝ် ကၠောန်သ္ပတၠကီုရ။ အ္စာတၠဗြဲတြာဲ ဟွံမဲတုဲ ဗွဲကြဴ သဘင်ဓမ္မပုစ္ဆာ သၟာန်သဟ်လိက်ဂှ် လီုကၠေအ်အာတုဲ သှ်ေဒၟံင် (လှာဲပြံင်ဒှ်အာ) သဘင်ကလေင်လိက် ဓမ္မပုစ္ဆာ မွဲဂကူဓရ်ရ။
လၟုဟ်ဝွံတုန် ကလေင်ဆက်ကၠောန်ကမၠောန် သဘင်ဓမ္မပုစ္ဆာ သၟာန်သွဟ်လိက်ပၠန်တုဲ သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက်ကဵု သဘင်ကလေင်လိက်သီုၜါပြကာ ကၠောန်သ္ပကၠုင် ရိုဟ်ဟ်သၞာံတုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ (၁၃၆၀) သၞာံဂှ် ပေင်အာ အာယုက် (၁၀၀)သၞာံရ။
စက်တက်လိက်မန်
အ္စာတၠဗြတြာဲ မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဝံသ ဃောသပဒတၠဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသုသာန် ဇရေင် ကွာန်ကဒဵုဂှ် တၞဟ်နသကဵု ပရိယတ္တိသာသနာ လ္ပာ်ဘာသာမန် သ္ဂောအ်တန်တဴ ဇၞော်မောဝ် ဂဵုလဟဵု ရာင်ဆာင် ရန်တၟအ်တုဲ ဖတိုက်ဖအောဝ် ဒါယကာဂမၠိုင် ကဵုသ္ပဒါယကာ စက်တက်ပ္ဍဵုဗီုလိက်မွဲမရ။ အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒအ္စာတၠ ဒါယကာဂမၠိုင် ရာန်နင်စက်တက်ပ္ဍဵုဗီုလိက် သီုမအက္ခရ်မန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်တုဲ သၠးကဵုဒါန် ကုအ္စာတၠရ။ ယၟုစက်တက်ပ္ဍဵုဗီုလိက်ဂှ် အတိုင်ယၟုဇကု “ဗုဒ္ဓဝံသ” ကဵုလဝ်ယၟုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဝွံ စက်တက်ပ္ဍဵုဗီုလိက်မန် ဟွံမဲဏီ၊ အ္စာတၠ ကတဵုဗဒှ် ပတန်စက် တက်လိက်ကၠာအိုတ်ရ။ ကလိဂွံ စက်တက်လိက်တုဲ ပါဌ်အဋ္ဌကထာ ဓမ္မပဒဂှ် နူမအက္ခရ်သေမ် ချူစၠောအ် မအက္ခရ်မန်တုဲ ပ္ဍဵုဗီု ပတိုန်စက် တက်ပ္ဍဲစက်တက်လိက်မနွံယၟု “ဗုဒ္ဓဝံသ” ပ္ဍဲဘာသုသာန် ကွာန်ဂဒဵုဂှ်ရ။
ပြကိုဟ်ဂမၠိုင် အ္စာတၠချူခၞံလဝ်
ရန်တၟအ် သွဟ်ဒါယကာတအ် သ္ဂောအ်လ္ၚတ်ဗဟ်ရံင် ညံင်ဂွံစဳကၠး ယးတၟးအာ ပ္ဍဲသာသနာ ပ္ဍဲဂုဏ်ရတ်ပိပြကာတုဲ အ္စာတၠဗြတြာဲ မဟာထေရ် ဗုဒ္ဓဝံသ ချူခၞံပြကိုဟ်ဂမၠိုင် မပတမ် ဥပသကာနုသာသနကထာ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏကထာ၊ အဓိပ္ပါယ် သတိပဋ္ဌာန်၊ လိက်ဒွက်ကလျာဏ၊ လၟေတ်ကွးဘာတအ်ဂှ်ရ။ ပြကိုဟ်တအ်ဂှ် ချူလဝ်နွံဂှ် ဗှ်ခိုဟ်လောန်ရ။ အရေဝ်ခြာ ဝေါဟာဂလာန်ညး ကဠိတ်ကဠောတ် ဍိုန်ၜတ်ယေန်သၞာင် ဍုက်ဍေက် ပ္ဍဲကဵုကတောဝ်ညးဂမၠိုင်ရ။ အခိင်တေအ် ဒှ်အခိင်သၠပတ် ခေတ်ပရိယတ် ဒြဟတ်ဍိုန်ဒၟံင်ဏီတုဲ လ္ပာ်ဘာသာ ပညာ လိက်ပတ်မန်ဟီုမ္ဂး ၜိုတ်ဏအ် ချူမာန်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်တြုဟ် အာဇနယ် လုပ်ဒၟံင် အပ္ဍဲဝင် ညးခၞံပြကိုဟ်မွဲကီုရောင်။
အ္စာတၠဗမာ ထိုင်သး အ္စာတၠဗြတြာဲ
ဃောနွံပိုည် အ္စာတၠဗြတြာဲ မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဝံသ ပဒတဴမံင် ပ္ဍဲ ဘာသုသာန် ဇရေင်ကွာန်ဂဒဵုဂှ် နူဍုင်အင်ဝ (ဍုင် မန္တလေး) တေအ် လေအ်ကျာ် အ္စာတၠဗမာ ကော်ဂး (သင်္ဂဇာဆရာတော်) ဂှ် ကၠုင်စိုပ်ဍုင် မတ်မလီုတုဲ နူကွာန်ဂဒဵုတေအ် ညးမပတဴစိင်ဒ္စိတ် ဃံင်နာဲ မန်ထဝ်တအ်လေဝ် တၞဟ်နသၟိက်ဗီုလ္ၚောဝ် ကဵုဒါန်ဖာပ်သင် ကလင်ဓရ်တုဲ နိမန်နင် အ္စာတၠဗမာဂှ်ရ။ အ္စာတၠဗမာဂှ် ကညကၠုင် စိုပ်ကွာန်ဂဒဵုတုဲ သာ်ဝွံ ဟီုကဵုနာဲမန်ထဝ်ရ။ ခမဳဆၜိုတ်နွံ အလုမ်မွဲကွာန်ဂဒဵုဏအ် နိမန် ကညဖျဴနင် သီုဖအိုတ်ညိ သာ်ဝွံ ဂးကဵုနာဲမန်ထဝ်ရ။
ပ္ဍဲကာလ ခမဳသင်ဂမၠိုင် ကောမ်စိုပ်ဇဳအိုတ်ဂှ် ခမဳသင်ပ္ဍဲကွာန်ဂဒဵုဏအ် မွဲဇကုကီုဟွံသှ်ေ စိုပ်ဇဳဖအိုတ်ရဟာ သာ်ဝွံဗၞတ်ၜါပိဝါ ကလေင်သၟာန်တိုန်တုဲ ပ္ဍဲကာလပေင်ပိပါင်ဂှ် နူဘာသုသာန်တေအ် သှ်ေၜက်မံင် မွဲဇကုဏီ သာ်ဝွံ ဒါယကာမွဲ လ္ၚောဝ်ဂရင်ဗ္တီတိုန်ရ။ ဟီုဂှ်တှ်ေ အာကညနိမန်ဖျဴနင်ပြဟ်ပြဟ်ညိ ဂးတုဲ ဗလးဏာ ဒါယကာဘာမွဲ ကဵုနိမန်ဖျဴနင်ခမဳဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် အတိုင်အသံအ္စာတၠဗမာ ဒါယကာ ကၠုင်နိမန်တုဲ အ္စာတၠဗြတြာဲ နာဲဗုဒ္ဓဝံသလေဝ် ဗွဲမညဳသာကဵု ဒ္ဂေတ်ဝတ်သေခိယ ရုပ်သ္ၚာအခိုက်ဍုင်သေမ်တုဲ ကညပြာပ်စဴအာ သ္ၚိနာဲမန်ထဝ်ရ။ ကိစ္စကဵုပိုန်ကီု သီုတွဟ်ဓရ်စရိုဟ်ဍာ် တုဲဒှ်အာတုဲ အ္စာတၠဗမာ သၟာန်တိုန်အ္စာတၠဗြတြာဲ နာဲဗုဒ္ဓဝံသ ပ္ဍဲကာလဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂှ် အ္စာတၠဂိုဏ်ဓမ္မယျုတ် နာဲဗုဒ္ဓဝံသလေဝ် ကညစိုပ်ကၠုင် ဍုင်မန်ဗမာဏအ်တၟိတၟိတုဲ ဟွံကၠိုဟ်အရေဝ်ဗမာတုဲ နကဵုအရေဝ်ဝေါဟာ ဘာသာပါဠိမဂဓဟေင် ကလေင်ဟီုကဵု အ္စာတၠဗမာဂှ်ရ။ ညးၜါဇကု ဟီုဂးဂလာန်တက်ကျာ ညးသကအ် နကဵုဘာသာ ပါဠိတုဲကာလဂှ် နာဲဗုဒ္ဓဝံသ သၟာန်တိုန် အ္စာတၠဗမာဂှ် သာ်ဝွံရ။ ယွံတၠဳပိုည် လၟုဟ် ကညကၠုင် နူဍုင်ကွာန်ဋ္ဌာန်ဒေသလဵုရောကျာ် ဒဒှ်ကညကၠုင် နူဍုင်အင်ဝ-မာန္တလေဝ်တေအ်ဂှ် အ္စာတၠဗမာ သဟ်ထ္ၜးကဵုရ။ မုကညကၠုင်ကဵုမုရော ဒဒှ် ကညကၠုင်ကဵုက္ၜင်တရဴဍာ်ဂှ် ဟီုလဴသဟ်ထ္ၜးကဵုရ။ (အခိင်ဂှ် ကွဳစက်၊ ကွဳပၟတ်ဟၟဲ ဍုင်ဏအ်ဏီ၊ ကညကၠုင်ကဵုက္ၜင်တှ်ေ မုစိဗ္တံ မဒးကညကၠုင်ရော သၟာန်တၠတုဲ လုကဴပိပန်ဗ္တံ ဒဒှ် မဒးကညကၠုင်ဂှ် ဟီုသဟ်လဴထ္ၜးစပၠန်ရ။ ဒးၜက်ဗ္တံမ္ဂး လတူက္ၜင်ဂှ် မာတုဂါမ်တအ် ပါကၠုင်မံင်ကီုဟာ ဒဒှ် မာတုဂါမ်တအ်လေဝ် ပါကၠုင်မံင်ဟီုဂှ် ကလေင်သှ်ကဵုရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်တှ်ေ ကဵုသိက္ခာပိုဒ် သဟသေယျ ဗၠးအာပတ်ညိဟာ သာ်ဝွံ ဒှ်တမ် နွံပိုည်ဘာသုသာန် နာဲဗုဒ္ဓဝံသ သၟာန်စမ်ၜတ်မံင်ရ။ ရိုဟ်ရိုဟ်မသၟာန်လေဝ် အာစာတၠဗမာသံဃရာဇ် နကဵုပၟိက်စိုတ်ဂၠိင်ဂၠိင် သဟ်ထ္ၜးမံင်ကဵု အာစာတၠမန်နဲဗုဒ္ဓဝံသရ။
ကာလဂှ် ဒဒှ်နွံပိုည်အာစာမဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဝံသ မာန်အရေဝ်ဝေါဟာ ဘာသာပါဠိကီု၊ ဒဒှ်ရ ဒှ်ခမဳလဇ္ဇဳပေသလ သိက္ခာကာမကီုဒှ်တမ် အိုတ်သီုရုပ်ဥပဓိကာယတအ်ဂှ် အာစာတၠဗမာ ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်သာ်ဝွံတုဲ ဟီုဂးကဵု ဒါယကာတအ် လဒေါဝ်ပရိသာတ် ခမဳခရှ်ဂမၠိုင်ရ။ ＂ယွံဒါယကာတအ် အဲထေင်လဝ် စိုတ်အဲဂှ် စိင်ဗတာင်ဍာံတှ်ေ ဒးနွံ ဍုင်ဇၞော်တွဵုဏောဝ်၊ လၟုဟ် ဂြိုပ်လေဝ် စိင်ဗတာင် နွံမံင်ကီုရောင်သွံ၊ သဘင်စိင်ဗတာင်မ္ဂးဂှ် ၜိုန်ရပက်စုတ်သရီုလၟက် ဇကုဍေဟ်ကီုလေဝ် ဟွံကၠိခဍက် လၟုဟ်လၟက်တဴ နကဵုသရီုလၟက်တုဲ အတိုင်သဘဴပကတိဍေဟ် သ္အးဇ္ၚးဗုၜတ်တဴဂှ်ပၠန်ရ။＂ သာ်ဝွံ ဂးကဵုဒါယကာတအ်တုဲ နာဍဳမွဲမ သီုကဵုကြောတ်စုတ်ဓာတ်ၜါ ကဵုပရင်တဲမေတ္တာ ကုအစာတၠဗြတြာဲ နာဲဗုဒ္ဓဝံသရ။ ပတွဵုနူကာလဂှ်တုဲ နာဲမန်ထဝ်၊ ဃံင်ယှိုယ်လှေတအ်လေဝ် ဂွံမိင်ကေတ် ဒွါင်ပါင်ရမ္သာင် အာစာတၠဗမာတအ် ထိုင်သး နွံပိုည်အာစာတၠဇကုတုဲ သီုစိုတ်သီုစရိုတ် ရှ်ေသှ်ေတဴ အာစာတၠဗြတြာဲ နာဲဗုဒ္ဓဝံသ စဵုကဵုလအိတ်လမျီုရ။
အာစာတၠဗမာ လာဒဳ (လယ်ဒီ) ထိုင်သးနာဲဗုဒ္ဓဝံသ
အာစာတၠဗြတြာဲ နာဲဗုဒ္ဓဝံသ ကညလုပ်အာ ဍုင်သေမ်တုဲ ဗွဲကြဴဟွံလအ်ကဍင် နူတွဵုရးဗမာ ဒကုတ်လတူ နူဍုင်မုင်ယဲ (မုံရွာမြို့) တေအ် အာစာတၠဗမာလာဒဳ (လယ်ဒီဆရာတော်) ညးမဂွံလဝ် တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ကဵု ဒဳဠေတ်ဂှ် ကညကၠုင်စိုပ် ဍုင်မတ်မလီုဝွံပၠန်တုဲ နူဍုင်မတ်မလီုဂှ် တၞဟ်နသၟိက်ဗဵုလ္ၚောဝ် ကျာ်စေတဳ ကွာန်ကအ်နှာတ်တုဲ ကညကၠုင်စိုပ် ကွာန်ဂဒဵု ပဗဒိုပ် တန်တဴမံင် ဘာမဟာယျေန် လၟုဟ်ဝွံရ။ ကာလဂှ် ဒါယကာဂမၠိုင် စိုပ်ကၠုင် ပယျာံသဝ်တ္ၚဲမ္ဂး နွံအခိုက်ကၞာ ဂၠောဲတိတ်ကၠုင် ပလံင်ဍာ်ကဴဝတ်တုဲ အတိုင်အာစာတၠဗြတြာဲ ဗတောန်ကဵုလဝ် မပတမ် ပါဠိဂုဏ်ကျာ်ဒ္စိတ်၊ ဂုဏ်ဓရ်တြဴ၊ ဂုဏ်သင်ဒ္စိတ်၊ ပါရမဳစှ်၊ ခန္ဓမသုန်၊ အာယတနစှ်ၜါ ဓာတ်စှ်ဒ္စံါ၊ သစ္စပန်၊ မဂ္ဂင်ဒ္စံါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါစှ်ၜါ၊ ပစ္စယ်ပဌာန် ၜါစှော်ပန်တအ်ဂှ် ဒှ်တမ် နကဵုရမ္သာင်ပါဠိမန် ဖဍောတ်ညဳညဳတုဲ တိုန်မံင်ဝတ်ဂှ် အာစာတလလာဒဳ ဂွံမိင်ကေတ်မ္ဂး ဂါထာဝွံ ညးဂှ် ဗတောန်လဝ်ကဵု ဒါယကာတအ်ရော သာ်ဝွံသၟာန်တိုန်ရ။
ကာလဂှ် ဒဒှ်ရ နွံပိုည်အာစာပိုယ်ဍိက်တအ် ဗတောန်ကဵုလဝ်ဂှ် ဒါယကာတအ် လ္ၚောဝ်ပတီ အာစာတၠလာဒဳရ။ အာစာ ဒါယကာတအ်ဂှ် လၟုဟ် နွံမံင်အလဵုရော သၟာန်တဴတုဲ လၟုဟ် ＂ညးဟၟဲဍုင်ဏအ် ညးကညလုပ်အာ ဍုင်သေမ် ဋ္ဌာန်မိမညးရကျာ်＂ သာ်ဝွံ ဒါယကာတအ် လ္ၚောဝ်ပတီအိုတ်ရ။ ကာလဂှ် အာစာတၠလာဒဳတုန် ＂ဟာ…..သာ်ဂှ်ဏောဝ်ဟာ ဟီုဂှ်တှ်ေ နွံပိုည်အာစာ ဒါယကာတအ်ဂှ် အာစာသာမညဟွံသေင် ဗွဲတၟေင် နွံဂမြင်ဉာဏ် မာန်ဓရ်ပရမတ်ကွေဟ်ဏောဝ် အဲစှ်ေစိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရလေဝ် ဂွံဗတောန်ကဵုပါဠိဂါထာ စပ်ကဵုဝိပဿနာတအ်မာန်＂ သာ်ဝွံ အာစာတၠလာဒဳ ထိုင်သးရ။ အခိင်တေအ် စိုပ်ကဵုဓရ်ပရမတ် နာမ်ရုပ်ၜါ ကမၠောန်ဝိပဿနာတအ်ဂှ်တုဲ ၜိုတ်ဟၟဲဒှ် ညးတွဟ်ညးဗတောန် ညးချူပတိတ်အောန်လောန်ရ။ စပ်ကဵုပရူအာစာတၠ ၜါဇကု လတူဝွံတုဲ နွံပိုည်အာစာ ဘာမဟာယျေန်လဴ ဂွံမိင်ကၠုင်လဝ်တုဲ ချူထ္ၜးကဵုပရိသာတ်ညးမဗှ်လိက်တအ်ရ။
ကညစဴသွဝ်
အာစာတၠဗြတြာဲ မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဝံသ ကော်ဂး လၟုဟ် အာစာတၠမဟာယျေန်ဂှ် နကဵုလွဳပရာ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပတန်ဗဒှ်လဝ် ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ်၊ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဝွံတုဲ ညံင်ဂိုဏ်သ္ဂောအ်ဇၞော်မောဝ် ပြးဂၠိုင်တိုန်အာ အဓာန်ဂတကီု ညံင်ပရိယတ်ကဵု ပဋိပတ် သာသနာၜါပြကာ သ္ဂောအ်ဇၞော်မောဝ် ရာင်ဆာဲပြာကဋ်ယးတၟးအာကီု လဝ်စိုတ်တုဲ၊ လုကဴပိစှော်မွဲ (၃၁) သၞာံပြင် ရင်တၠုင်ဒုင်ဒဒိုက် ယိုက်ဂၠေင် ဂလေင်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၆၇-သၞာံဂှ် ကညလုပ်အာဍုင်သေမ်ဒျောဒျာ ဌာန်တၟိုပ်သုက်တုဲရ။ ဇၞော်ပၟဝ်သာသနာ ဍုင်သေမ်တေအ် လုကဴဗၞတ်စှ်ဝှ် စှ်သၞာံပြင်တုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၇၈-ဂှ် လသာကၠေအ် ကောန်ကွးခမဳသင် ဒါယကာဂမၠိုင်တုဲ ဟွံဗၠးနူသဘဴဓရ်သင်္ခါရ ဒှ်အနိစ္စဓရ် ကညစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဍုင်သေမ်ဒျောဒျာရ။
နိဿဲ
လိက်ကၞပ်ပေင်ကၠံသၞာံ (သဘင်ကလေင်လိက်ဓမ္မဝိနယ အလုမ်ဂိုဏ်မဟာယျေန် ပေင်(၁၀၀)သၞာံ။
ဇိုင်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာဇိုင်ကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဗဟာရ် (ဗဟာန်)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၀၊ ဝှ် ၅၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
သၟိင်တ္ၚဲကၠောအ်ၜဳ (ဒွက်)
ဒွက်သၟိင်တ္ၚဲကၠောအ်ၜဳ ဝွံ ဒှ်ဒွက် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ညးချူလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဝတ္ထုဇၞော်ညး ဟံသာဝတဳဂြးစပ် မဒှ်လိက် မပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇။ ဒွက်သၟိင်တ္ၚဲကၠောအ်ၜဳဂှ် ချူလဝ် ပရူ သၟိင်တ္ၚဲ ညံင်ရဴကွဳ မနွံကဵု ချေဟ်သန္ဓဴလ္ၚီ မတတ်အာ ဒေသဍုင်မန်တုဲ ၜက်တိတ်အာ ၜဳဇၞော်၊ အလုံမွဲအကာသဂှ် မနွံကဵု အသာ်နာနာ၊ ဗီုရုပ်နာနာတုဲ ကောန်ညးရာမညတအ် ဒှ်လၞီတုဲ ဘိက်ပၟိင် ညံင်ဂွံကလေင်ကၠုင် ပ္ဍဲဇရေင်ညးတအ် မွဲဝါပၠန်ရ။ ဗွဲစၟတ် အစာချူဒွက်ဝွံ ရန်ကဵု ပရေင်အရာမၞိဟ်မွဲမွဲ မဒးသ္ၚောမ်ဗြီုလေင်တုဲ အရာဂှ် ညံင်ဂွံကလေင်ကၠုင် စၟဳကော်ဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဝတ္ထုဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဝတ္ထု ပရူဍုင်ဟံသာဝတဳလီုတုဲ ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ် ပတိုန်စလဝ် နဒဒှ် ညံင်သၟိင်တ္ၚဲတုဲ ၜိုန်ရ ဒတုံတိ ကၠေအ်အာရကီုလေဝ် ညံင်ဂွံ ကလေင်ကၠုင်ပၠန် ရန်တၟအ်တုဲ ချူလဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ဒွက်ဂှ် အစာကွိင်ကွိုက်မန်ဒယှ် နာဲထဝ်ပေင် ကၠောန်လဝ် အခိုက်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဆက်မိတ်လိက် ဟံသာဝတဳဂြးစပ် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဟဝ်တေဝ်ရာမည ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ဗညာတိုန်နန် ဒယှ်ေလဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
လိက်ဒွက် အတိုင်လိက် ဟံသာဝတဳဂြးစပ်
thumb|မဂဳတ ဒွက် သၟိင်တ္ၚဲကၠောအ်ၜဳ နာဲထဝ်ပေင် ညးမဖျေဟ်လဝ် အခိုက်။
သြနာဲ နာဲတၠယာန် သိန္ဓဴလ္ၚီဟာန် တက်ပရဟ်ဗ္ဒဴ ဒဴထောအ်ပိုယ်မာန်။ သြနာဲ သြနာဲ တကအ်ပိုယ် တကအ်ကြေင် တကအ်တၟေင် ဌာန်ကျာ်နာဲအရှန် နာဲလ္ပခၠန် ကလေင်ပၠန်ညိရလေဝ်အဴ။
ရံင်အာဇိုင်ၜဳ ပါန်ခဳချူဗ္ဂေါဝ် ပယျောဝ်အကာသထာန်၊ လ္ၚဵုလွံက်ချီု ခၠင်ပ္ဍီုခဏ လ္ၚဵုသၠုဲ သာ်ကၠေင်င္ၚုဲက၊ လျးခၠင်ခဏ တူကာသဂင် လ္ၚဵုဖလီု ညံင်ဍီုမာဲက္ၜင်၊ လ္ၚဵုလျးဂွု တုပ်ညံင်ကၞုသင် မွဲသာ်လျးအာ ညံင်နဳလာက္ၜင် ညံင်သာ်ဗဒါ ဂၠံကာသဂင်၊ လ္ၚဵုတုပ်က္ဍင် ဂၠုင်က္ၜင်နာတ်တြ လ္ၚဵုတုပ်ရ သၟိင်တၠဇာဒိသိုင် ကလိင် စိင်ရော ဥဿောဗျက္ဃ အမှဳ ကၟီ ဗြန် ဟွံတီလၟိဟ် သတ်ဍာ်သတ်ဒဵု ဂွံဆဵုကေတ်ဖအိုတ် ပ္ဍဲစိုတ်မိပ်လဟိင် ဆဂး ပိုယ်သိင်သာ သိင်သာလတူနာဲ။
တ္ၚဲသဝ်ယောန်န် ဗၠန်အမ္ဗာစိ လွဳမာန်စက်ထဝ် ဂေတ်ဂပဝ်ဂၠိ ထောအ်တကအ်ကြေင်စိ ဂေတ်ဂၠိဂစာန် တက်ပရဟ်ဗ္ဒဴ သိန္ဓဴလ္ၚီဟာန် ဗၠန်သိန္နေရု ပျးဇမ္ဗုပ္ကာန် ကၠောအ်ပျးတကအ်သအာင် ကၠေအ်ထာန်တကအ်ကြေင် မတ်သၟိင်တ္ၚဲဟေင် ဗၠေင်အာတုဲရ ပါန်ခဳချူဗ္ဂောဝ် ဟွံတီနန္တ မာတ်တ္ၚဲမပၠိုတ် အိုတ်လျးဟေင်ရ သ္ၚဳတူကာသ လျးခဏရေင်။
မဟာသဳလ၊ခဏ်
၂၁။ သအာၚ်နူဂှ်လေဝ် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု စၞအာဟာရဘောဇိုန်ဂမၠိုၚ် လျုၚ်တုဲမကဵုလဝ်ဒါန်တအ်ဂှ် ပပြဘိုဂ်အိုတ်တုဲ ဂယိုၚ်တဴလမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵု မဂ်ဖိုလ်မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယျိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံအိုတ်ရ။ ကွတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံအိုတ်ရော၊ ပြကိုဟ်အၚ်္ဂ ပြကိုဟ်နိမိတ် ပြကိုဟ်ဂဂဵုတးပန် ပြကိုဟ်သွပ်လ္ပအ် ပြကိုဟ်လက်သဏ် ပြကိုဟ်ကၞိကိတ် ပွမပူဇဴပၟတ် ပွမပူဇဴနကဵုဂၞော် ပွမပူဇဴနကဵုကာမ် ပွမပူဇဴနကဵုကၞောန်သ္ၚု ပွမပူဇဴနကဵုသ္ၚု ပွမပူဇဴနကဵုကၠေၚ်သွဟ် ပွမပူဇဴနကဵုကၠေၚ် ပွမပူဇဴနကဵုပါၚ် ပွမပူဇဴနကဵုဆီ ကွတ်အၚ်္ဂ ဝိဇ္ဇာ ကွတ်တီလက်သဏ်တိ ကွတ်စပ်ကဵုပရေၚ်ကမၠောန်သၟိၚ် ကွတ်မလေပ်သ္ပလလမ်ပရိုက်ဘဲ ကွတ်မပၠုပ်ဘုတ် ကွတ်မဒးကတ်ဗ္တောန်ကေတ် ပ္ဍဲသ္ၚိတိ ကွတ်ဇြုံ ကွတ်ဖျေံဂျိ ကွတ်လွဳအယဲစတ် ကွတ်လွဳယဲကၞိကိတ် ကွတ်တီရမျာၚ်ဂစေံဂြဴ ကွတ်တီရမျာၚ်ခ္ဍာ်လရိုအ် ကွတ်ဟီုတွံ အာယုက်ဂၠိၚ်ဂၠေံ ကွတ်ပဲါဗလေတ်လဴ ကွတ်တီကေတ် သတ်ဇိုၚ်ပဲလရိုအ်တအ်ရောၚ်။ ခမဳဂေါတမဂှ် ဝေၚ်ပဲါကၠေံ နူပွမဂယျိုၚ်လမျီု နကဵုကွေတ်မဒးစဵုဒစးကဵုမဂ်ဖိုလ်မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယျိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံရ၊ ယွံခမဳတအ် ပုထန်ဇန်ဂှ် ဟီုသ္ဂးတဴ ဂုဏ်ကျာ်မ္ဂး ရဴသာ်ဝွံလေဝ် ဟီုသ္ဂးမာန်ရ။
၂၂။ သအာၚ်နူဂှ်လေဝ် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု စၞအာဟာရဘောဇိုန်ဂမၠိုၚ် လျုၚ်တုဲမကဵုလဝ်ဒါန်တအ်ဂှ် ပပြဘိုဂ်အိုတ်တုဲ ဂယိုၚ်တဴလမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵု မဂ်ဖိုလ် မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယျိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံအိုတ်ရ။ ကွတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံအိုတ်ရော၊ လက်သဏ်မၞိဟ် လက်သဏ်ယာတ်ဗွိုက်လတက် လက်သဏ်လေံဒစုန် လက်သဏ်ဗၞုဟ် လက်သဏ်သၞာ် လက်သဏ်လဴ လက်သဏ်တ္ၚ လက်သဏ်လွဟ်လနက် မသှ်ေအိုတ်သီု လက်သဏ်မၞိဟ်ဗြဴ လက်သဏ်မၞိဟ်တြုံ လက်သဏ်သၟတ်ဗၠာဲ လက်သဏ်သၟတ်ဝုတ် လက်သဏ်ဍိက်တြုံ လက်သဏ်ဍိက်ဗြဴ လက်သဏ်စိၚ် လက်သဏ်ချေံ လက်သဏ်ပြေၚ် လက်သဏ်ဂၠဴဥသဘ လက်သဏ်ဂၠဴ လက်သဏ်ဗ္ၜေံ လက်သဏ်သဵု လက်သဏ်စာၚ် လက်သဏ်ဂစေံအဃိုတ် လက်သဏ်ဟကောတ် လက်သဏ်ကဏ္ဏိကာ (ဒြာဲ) လက်သဏ် အရုတ် လက်သဏ်သတ်ဇိုၚ်ပန် တအ်ရောၚ်၊ ခမဳဂေါတမဂှ် ဝေၚ်ပဲါကၠေံ နူပွမဂယျိုၚ်လမျီု နကဵုကွတ်မဒစဵုဒစးကဵုမဂ်ဖိုလ် မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယျိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံရ၊ ယွံခမဳတအ် ပုထုဇန်ဂှ် ဟီုသ္ဂးတဴ ဂုဏ်ကျာ်မ္ဂး ရဴသာ်ဝွံလေဝ် သ္ဂးမာန်ရ။
၂၃။ သအာၚ်နူဂှ်လေဝ် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု စၞအာဟာရဘောဇိုန်ဂမၠိုၚ် လျုၚ်တုဲမကဵုလဝ်ဒါန်တအ်ဂှ် ပပြဘိုဂ်အိုတ်တုဲ ဂယိုၚ်တဴလမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵု မဂ်ဖိုလ်မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံအိုတ်ရ၊ ကွတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံအိုတ်ဂှ်ရော၊ သၟိၚ်ဂမၠိုၚ် ကြက်ဇက်တိတ်အာ (ပၞာန်) ရ၊ သၟိၚ်ဂမၠိုၚ် (ကြက်ကလေၚ်ကၠုၚ်နူပၞာန်)ရ၊ သၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ကြက်ဇက်တိုန်အာ (ပၞာန်)ရ၊ သၟိၚ်ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ် ကြက်ဆုတ်ကလေၚ်ကၠေံ (ပၞာန်)ရ၊ သၟိၚ်ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ် ကြက်ဇက်တိုန်အာ (ပၞာန်) ရ၊ သၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ကြက်ဆုတ်ကလေၚ်ကၠေံ (ပၞာန်) ရ၊ သၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ကြက်အံၚ်ဇၞး (ပၞာန်) ရ၊ သၟိၚ်ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ် ကြက်ကျ(ပၞာန်)ရ၊ သၟိၚ်ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ် ကြက်အံၚ်ဇၞး (ပၞာန်)ရ၊ သၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ကြက်ကျ (ပၞာန်)ရ၊ ရဴသာ်ဝွံ သၟိၚ်ဝွံ ကြက်အံၚ်ဇၞးပၞာန်ရ၊ သၟိၚ်ဝွံ ကြက်ကျ (ပၞာန်) တအ်ရောၚ်၊ ခမဳဂေါတမဂှ် ဝေၚ်ပဲါကၠေံနူပွမဂယျိုၚ်လမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵုမဂ်ဖိုလ် မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယျိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံရ၊ ယွံခမဳတအ် ပုထုဇန်ဂှ် ဟီုသ္ဂးတဴ ဂုဏ်ကျာ်မ္ဂး ရဴသာ်ဝွံလေဝ် ဟီုသ္ဂးမာန်ရ။
၂၄။ သအာၚ်နူဂှ်လေဝ် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု စၞအာဟာရဘောဇိုန်ဂမၠိုၚ် လျုၚ်တုဲမကဵုလဝ်ဒါန်တအ်ဂှ် ပပြဘိုဂ်အိုတ်တုဲ ဂယိုၚ်လမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵု မဂ်ဖိုလ်မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံအိုတ်ရ၊ ကွတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံအိုတ်ရောဂှ် ကြက်ဂိတုဂြးစပ်ရ၊ ကြက်တ္ၚဲဂြးစပ်ရ၊ ကြက်နကွတ် စိုန်သကီုဒွံဒးရၚ်သ္ကအ်ရ၊ ဂိတုတ္ၚဲဂမၠိုၚ် ကြက်အာဂၠံၚ်တရဴ ဍာံစၟတ်ရ၊ ဂိတုတ္ၚဲဂမၠိုၚ် ကြက်အာဂၠံၚ်တရဴ ဟွံဍာံစၟတ်ရ၊ နက္ခတ်ဂမၠိုၚ် ကြက်အာဂၠံၚ်တရဴ ဍာံစၟတ်ရ၊ နက္ခတ်ဂမၠိုၚ် ကြက်အာဂၠံၚ်တရဴ ဟွံဍာံစၟတ်ရ၊ ပၟတ်ပဳသတဳ ကြက်ဒတုံပြဟ်စှ်ေရ၊ အရာပ်ဒိုသ် ကြက်ဂမ္တဴဂမ္တာန်ကလိုက်ကၟဵု ကၞုက်ကၞာဲရ၊ တိက်ကြက်ချဳရ၊ ဂဂဵုကြက်စရိၚ်ရ၊ ဂိတုတ္ၚဲနက္ခတ်ဂမၠိုၚ် ကြက်ဒှ်တဴ ပွမတိုန်ကၠုၚ် ပွမပၠိုတ် ပွမဟဳစှ်ေ ပွမတၟးတိုန်ရ၊ ဟိုတ်နူဂိတုဂြးစပ်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူတ္ၚဲ ဂြးစပ်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူနက္ခတ် စိုန်သ္ကီု ဒွံဒးရၚ်သ္ကအ်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူဂိတုတ္ၚဲဂမၠိုၚ် အာဂၠံၚ်တရဴ ဍာံစၟတ်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူဂိတုတ္ၚဲဂမၠိုၚ် အာဂၠံၚ်တရဴ ဟွံဍာံစၟတ်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူနက္ခတ်ဂမၠိုၚ် အာဂၠံၚ်တရဴ ဍာံစၟတ်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူနက္ခတ်ဂမၠိုၚ် အာဂၠံၚ်တရဴ ဟွံဍာံစၟတ်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူပၟတ်ဗဳသတဳဒတုံပြဟ်စှ်ေဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူအရာပ်ဒိုသ် ဂမ္တဴဂမ္တာန်ကလိုက်ကၟဵု ကၞုက်ကၞာဲဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူတိချဳဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဟိုတ်နူဂဂဵုဓရိၚ်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ၊ ဂိတုတ္ၚဲနက္ခတ်ဂမၠိုၚ် ဟိုတ်ပွမတိုန်ကၠုၚ် ပွမပၠိုတ် ပွမဟဳစှ်ေ ပွမတၟးတိုန်ဂှ်ရ ဖဵုရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်တအ်ရောၚ်၊ ခမဳဂေါတမဂှ် ဝေၚ်ပဲါကၠေံ နူပွမဂယိုၚ်လမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵုမဂ်ဖိုလ် မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံရ၊ ယွံခမဳတအ် ပုထုဇန်ဂှ် ဟီုသ္ဂးတဴ ဂုဏ်ကျာ်မ္ဂး ရဴသာ်ဝွံလေဝ် ဟီုသ္ဂးမာန်ရ။
၂၅။ သအာၚ်နူဂှ်လေဝ် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု စၞအာဟာရဘောဇိုန်ဂမၠိုၚ် လျုၚ်တုဲမကဵုလဝ်ဒါန်တအ်ဂှ် ပပြဘိုဂ်အိုတ်တုဲ ဂယိုၚ်တဴလမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵု မဂ်ဖိုလ်မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံအိုတ်ရ၊ ကွတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံအိုတ်ရော ဗြဲကြက်ခိုဟ်ရ၊ ဗြဲကြက်ဝေၚ်ရ၊ ကြက်ဖဲသအဳရ၊ ကြက်ကၠောဝ်ဗျဵုရ၊ ကြက်ၜိုဟ်လလံရ၊ ဘဲကြက်ဂၠိုၚ်ရ၊ ယဲကြက်ဂၠိုၚ်ရ၊ ကြက်ဟွံမွဲကဵုယဲရ၊ ကွတ်ရိုဟ်ခ္ဍပ်တဲ ကွတ်ဂၞန် ကွတ်သၚ်္ချာ ကွတ်ကဗျလၚ်္ကာ ကွတ်ပြကိုဟ်လောကာယတတအ်ရောၚ်၊ ခမဳဂေါတမဂှ် ဝေၚ်ပဲါကၠေံ နူပွမဂယိုၚ်လမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵုမဂ်ဖိုလ် မဒှ်ဟိုတ်ပွမဂယိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံရ၊ ယွံခမဳတအ် ပုထုဇန်ဂှ် ဟီုသ္ဂးတဴ ဂုဏ်ကျာ်မ္ဂး ရဴသာ်ဝွံလေဝ် ဟီုသ္ဂးမာန်ရ။
၂၇။ သအာၚ်နူဂှ်လေဝ် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု စၞအာဟာရဘောဇိုန်ဂမၠိုၚ် လျုၚ်တုဲ မကဵုလဝ်ဒါန်တအ်ဂှ် ပပြဘိုဂ်အိုတ််တုဲ ဂယိုၚ်တဴလမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵု မဂ်ဖိုလ်မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံအိုတ်ရ၊ ကွတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံအိုတ်ရော ပွမရှ်ေသှ်ေဒေဝတဴ ရာဒနာမိက် ဍိုက်ပေၚ်တုဲ ပွမကဵုဗလိပူဇဴဒေဝတဴ ပွမလ္ၚတ်ကတ်ဗတောန် ကွတ်ပတိတ်ဘုတ် တန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိတိတုဲ ပွမကတ် ကွတ်မဂပ်ဝ်ဗတောန် ခမၞုဲဂှ် ပွမသ္ပကဵုဒှ်တြုံ တြုံဂှ် ပွမသ္ပကဵုဒှ်ခမၞုဲ၊ ပွမကတ် ကွတ်လက်သဏ်ဂအာၚ်သ္ၚိ၊ ပွမသ္ပဗလိပူဇဴ ဒေဝတဴ ပ္ဍဲဂအာၚ်တိ သိုၚ်သ္ၚိ၊ ပွမၜဴပါၚ်၊ ပွမကဵုဟုမ်ဍာ် ပွမပူဇဴပၟတ် ပွမကဵုဇအအ် ပွမသ္ပစဵုကဵုဂၞဴအာ ပွမကဵု (ဒုသ်မပ္တံကဵုသၟေဟ်) တိုန်လတူ၊ ပွမကဵုဇွောဝ်စှ်ေသၟဝ်၊ ပွမကဵု (ဒုသ်မပ္တံကဵုဆီ) တိတ်နူက္ဍိုပ်၊ ပွမဖျိန်ကၠေၚ် သွက်ဂွံဆက်ကတောဝ်၊ ပွမဖျိန်ကၠေၚ်ယန်မတ် ပွမသ္ပဗဂိုလ်နုဟ်၊ ပွမဖက်ဂဥုဲယန်မတ်၊ ပွမဖက်ဂဥုဲယန်မတ်မၜိုဟ်၊ ပွမလွဳဂဥုဲမတ်တၞအ် ပွမလွဳဂဥုဲ ကရေက်ပတိတ်လဴ၊ ပွမလွဳဂဥုဲမာကရာ (ယဲကောန်ၚာ်သၟတ်)၊ ပွမထပ်ကဵုဂဥုဲ ဂယိုၚ်လမျီု နကဵုကွတ် မဒစဵုဒစးကဵုမဂ်ဖိုလ် မဒှ်ဟိုတ် ပွမဂယျိုၚ်လမျီုမှာရာ မဖှ်သာ်ဝွံရ၊ ယွံခမဳတအ် ပုထုဇန်ဂှ် ဟီုသ္ဂးတဴ ဂုဏ်ကျာ်မ္ဂး ရဴသာ်ဝွံလေဝ် ဟီုသ္ဂးတဴမာန်ရ။
ယွံခမဳတအ် ပုထုဇန်ဂှ် ဟီုသ္ဂးတဴ ဂုဏ်ကျာ်မ္ဂး သဳလ မဒှ်အယာံမာတ် ဗၞတ်ညိနာၚ် မယုတ်သဝ် မဟီုသ္ဂးမာန်ဂှ် ဣဝွံဟေၚ်ရောၚ်။
စောဝ်ခနိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒူရာ
ဘာစောဝ်ခနိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒူရာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၈ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၃၊ ဝှ် ၇၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဗဳကလုဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၂၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၁၃၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၁၅၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သဳလဘဏ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာသဳလဘဏ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဗဟာရ် (ဗဟာန်)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၃၊ ဝှ် ၄၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
လၟေင်ကမၠောန် သုတေသန ဝေါဟာရမန်
ဇၞူမတ် (Vission Statement)
ဝေါဟာရမန် ခေတ်နာနာတအ်ဂှ် သ္ဒးတီကၠိုဟ် ပွံက်(အဓိပ္ပါယ်) ကေုာံ လွပ် (ဗီုစကာ)၊ တုဲပၠန် ဝေါဟာရမန်တအ်ဂှ် သ္ဒးဂျိုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲအရေဝ် ကေုာံ လိက်မန်။
ကမၠောန် မကၠောန်ပတိတ် (Product Desription)
ကာလမချူလိက်မန် မဟီုအရေဝ်မန်မ္ဂး ညံင်ဂွံဒှ် နကဵုအခိုက်မန်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲ သွက်ဂကူမန် ဂွံဆက်တန်တဴအာ နဒဒှ် ဂကူတၞဟ်ခြာမွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဂကောံဝွံ ညံင်ဂွံဗၟံက်ပ္တိုန် မအရေဝ်မန်တုဲ မအရေဝ်မန်တအ်ဂှ် ညံင်ဇၟာပ်မၞိဟ် ဇၟာပ်အခိင်ကလိဂွံမာန်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်မကၠောန်ပ္တိတ်အဓိက ဂကောံဝွံရ။
ကမၠောန်ဝွံ မဒှ်ကမၠောန် အိုတ်မွဲဂကူမန်တုဲ သီုဒှ်ကမၠောန် မလှဲလး ဗွဲမလောန်ဂှ်ရ ပွံက် ကေုာံ လွပ်ဝေါဟာရတအ်ဂှ် နကဵုတၠပညာမန်တအ် သ္ဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗိုင်ဖျေဟ်ကဵု သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။
ဟိုတ်နူ တၠပညာ ကေုာံ တၠဝါသနာ လပါ်အရေဝ်ဘာသာမန်တအ် ပံင်ကောံတုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ်ဂှ်ရ ဝေါဟာရ နူကဵုဂကောံဝွံ မပလဝ်ဒတန်တအ်ဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်တုဲ ခိုင်ကၠိုက်ဗိုန်ဇၟအ်ရ။
တၞဟ်န ဂွံပသုတေသနဂွံကီု၊ တၞဟ်န ညးမစကာတအ် ဂွံစကာဒးကီုတုဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ်မအရေဝ်ဂှ် သ္ဒးပါ်ကဵုလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရောင်။ (ဇၟာပ်မဝေါဟာရ ပါ်ကဵု ဇၟာပ်တင် ဟွံဂွံကီုလေဝ် ၜိုတ်ပါ်ဂွံဂှ် ဒးပါ်ထ္ၜးလဝ်ရ)
{| class="wikitable" ! ကာလမကၠောန် !! ဗီုဍေဟ်မမံက်တိုန် ပ္ဍဲ ဝိက်ရှေန်နရဳ <pre style="overflow:auto;">
ကျာ်
ပွံင်အက္ခရ် နဲတၞဟ်
ကျာက်
နိရုတ်
နူ (မန်တြေံ) ကျာက် (လဆောဝ်) ကျေက်
စၞးနာမ်/ နာမ်
ကျာ် (kyāk)
တြာဲ
ကျာ်
{| class="wikitable" ! ကာလမကၠောန် !! ဗီုဍေဟ်မမံက်တိုန် ပ္ဍဲ ဝိက်ရှေန်နရဳ <pre style="overflow:auto;"> ကၠာတ်
ကြိယာကရိုတ်
ကၞာတ် (အရာမကၠာတ်ပ္တိတ်လဝ် နူကဵုပါင်) ဥပမာ- ကၞာတ်ၜဴ (စၜဴ သ္ၚာဲဇြောတ်ကေတ် ဍာ်ဍေဟ်တုဲ အရာမသှ်ေဒၟံင် (စဟွံဂွံ ကၠာတ်ပ္တိတ်နူပါင်)။ ကၞာတ်က (ကဇၞော်ဇၞော် စလဝ် ကဍောတ်တ်တုဲ မကလေင်ကၠာတ်ပ္တိတ်လဝ်)။
ဝေါဟာဒစး
ၚိတ်
ကြိယာ ၂
ကၠာတ် (klāt) မဟွံလဂူ ကုညးမွဲသအာင်၊ မဟွံမိက်ဒဒှ်ေ ကုညးမွဲသအာင်။
တြာဲ
ကၠာတ်
ဗွဟ်ရမ္သာင်
IPA /klàt/
ကြိယာ ၁
ကၠာတ် (klāt) မပ အရာမနွံပ္ဍဲပါင် ပ္တိတ်မ္ၚး။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာမပြိုင်ပကာန် (Competitor analysis)
ဒုင်သဇိုင်ကု အစောမ် Strengths (S), တင်ဍိုန်လျ Waknesses (W), အခေါင် Opportunities (O), အန္တရာယ် Threats (T) တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်အာ ပရေင်ကမၠောန်အဆက်က်။
နဲကဲရပ်စပ်ဂမၠိုင် (Operations)
ဒုင်သဇိုင် ကု တင်လတူဏအ် (SWOT) တုဲ ဖျေဟ်ဗီုလဵု ဂွံတတ်ၜက်အာ အခက်အခုဲတအ်ဂှ်။
မဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် ဘဏ္ဍာ (Finacial planning)
ကဏ္ဍဏအ် ပြဟ်ဟ် ဟိုတ်နူ အရာအိုတ်သီုဂှ် ကၠောန်ကေတ် နကဵုစေတနာတုဲ ဒၞာဲမပကောံ မအရေဝ်တအ်ဂှ် စကာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ဝိက်ရှေန်နရဳ မဒှ်ဒၞာဲ မကလိဂွံ သက္ကုၚုဟ် မဟွံမဲ ကုပယျဵုတုဲ ဟွံဒးစကာ ဘဏ္ဍာဏီရ။
ဒတန် (Platform)
ဒၞာဲဒတန် ချဳဓရာင် ကေုာံ ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ် စွံအဓိက လတူအေန်တာနေတ်တုဲ မုက်လိက်ဓရီုကျာ ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်၊ social media (facebook) တုဲ ဒၞာဲဒတန် မဂိုင်ဒေပ် ကမၠောန်ဂှ် ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ကဏ္ဍ အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် ကေုာံ ဝိက်ရှေန်နရဳမန်။
မဖျေဟ် ကာလ (Timeline)
Wiktionary Mon ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲလဒပ် (incubator) ရ။ ဍေဟ်ဂွံဍတ်ပါ် (ဝါ) သ္ဂောအ်ကလိဂွံ မုက်လိက်တၞဟ်ခြာမွဲဂှ် အောန်အိုတ် မၞိဟ်ချဳဓရာင် ဟွံပိုတ်သကုတ် သ္ဒးနွံ (၃) တၠ။ ဝိက်ရှေန်နရဳဂှ် ဒှ်အရာဒတန် မပကောံဝေါဟာရမန်ခိုဟ်အိုတ် ညာတ်ကေတ်တုဲ သွက်ကမၠောန်ပိုယ် ဂွံအာဍာ်ဇမၠိင်ဂှ် ပိုယ်နွံပၟိက်ဒၟံင် မုက်လိက်ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဂကောံဏအ် ဆက်ကေတ်တာလျိုင် လုပ်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်တုဲ စွံလဝ် အခိင် ပွိုင် (၁) သၞာံ။ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုသေတ်တေမ်ပါမ္ဂး မုက်လိက်ဘာသာမန် ညံင်ဂွံကလိဂွံဒှ် ဒးဂစာန်ရ။
လဒက်ဂကောံ/မပါ်ပရအ်တာလျိုင် (Team Building)
နဒဒှ် ဥပမာ
ကိရိယာ (Tool)
ကဏ္ဍ:အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်
မန်ဍုင်တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒူရာ
ဘာမန်ဍုင်တြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒူရာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မျာန်အံင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာမျာန်အံင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဗဟာရ် (ဗဟာန်)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဍုင်ဖိန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဍုင်ဖိန်(Donhpi၊ ဒုံဖီ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၉၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၂၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၁၃၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၁၅၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အာစိဏ္ဏာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာအာစိဏ္ဏာရာမ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဗဟာရ် (ဗဟာန်)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအာစိဏ္ဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၉၊ ဝှ် ၄၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
နိဒါန်ကထာ (ဂလာန်နိဒါန်)
ဆက်တုဲ ကြက်သ္ဂးကဵုရ၊ အဋ္ဌကထာ မပ္တံကဵု အရထပါဠိဇာတ်ဝွံ ဒူရေနိဒါန် အဝိဒူရေနိဒါန် သန္တိကေနိဒါန် ရဴဝွံ စၞောန်ထ္ၜးကဵု နိဒါန်ပိပြကာတုဲ ပူဂဵုမကတ်လ္ၚတ် ဖ္ဍောတ်သှ်ဇျာဲ ကလၚ်ပၚ်မှိၚ် အဋ္ဌကထာ မပံက်ထ္ၜးကဵုအရထ ပါဠိဇာတ်ဂမၠိုၚ် သ္ပပ္တံနူဘဝ ဗောဓိသတ်မက္တဵုဒှ်တုဲ ဂွံတီကေတ်ဗွဲတၟေၚ်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ စၞောန်ထ္ၜးကဵု နိဒါန် ပါဠိဇာတ်တုဲ ပိုယ်ပံက်ထ္ၜးကဵု အရထ ပါဠိဇာတ်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲဂလာန်နိဒါန် နူကၠာဟွံဂွံစၞောန်ထ္ၜးကဵု နိဒါန်ပိပြကာ ဗွဲတြးဏီ ထေက်ကဵုဒးတီကေတ် အပိုၚ်အခြာနိဒါန်ပိပြကာ သ္ပပ္တံနူဘဝ ဣသိသုမေဓရ။ ကြက်တြးကဵုရ၊ လၟေၚ်ဂလာန်မက္တဵုဒှ် သ္ပပ္တံနူကလိဂွံပယျးဒိုဟ် နူဇရေၚ်တံဇိုၚ်ကျာ်တြဲဒီပၚ်ကဵု စုတိအာနူဘဝသၟိၚ်ဝေသန္တဝ်တုဲ စဵုကဵုက္တဵုဒှ်ကောန်ဒေဝတဴ ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တုသိတာဂှ် ကော်ခဴစ "ဒူရေနိဒါန်" ရ။ လၟေၚ်ဂလာန်မက္တဵုဒှ် သ္ပပ္တံနူစုတိစှေ်ကၠုၚ် နူဍုၚ်သွဝ်တုသိတာတုဲ စဵုကဵုမအာစိုပ် သဗ္ဗညုတညာဏ် ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဇြဲဗောဓိဂှ် ကော်ခဴစ "အဝိဒူရေနိဒါန်" ရ၊ ဒၞာဲကျာ်တြဲ မသ္ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲမပ္တံကဵု ဍုၚ်သာရဝှ်တံဂှ်တံဂှ် ကော်ခဴစ " သန္တိကေနိဒါန်" ရ။
၁- ဒူရေနိဒါနကထာ (ဂလာန်ဒူရေနိဒါန်)
ပၞောဝ်ကဵုနိဒါန်ပိပြကာဂမၠိုၚ် ဂလာန်ကြက်သ္ဂးကဵုဂတဝွံ ဒှ်ဂလာန်ဒူရေနိဒါန်ရ။
"ပ္ကောံပ္ကေဝ်လဝ်ဗွဝ်ပိုန်ဂြပ်တုဲ မိ မ နော် နာဲ ယာဲတ စဵုကဵုမသထပှ်ဒတောဝ်ဂမၠိုၚ် ကာလမပြာပ်အာဘဝပလိုတ်တေံဂှ် အယာံမာတ်မွဲကသာပ်ကီုလေဝ် ဟွံဂိုၚ်ကေတ်ဏာအိုတ်ရ၊ အဲဒဂိုၚ်ကေတ်ဏာ ပိုန်ဂြပ်တံဏအ်ထေက်ရ" ရဴဝွံ သုမေဓတၠပညာ ချပ်တဴရ။ သုမေဓတၠပညာ အာဂရၚ်ပ္တီကဵုသၟိၚ်တုဲ ကဵုဗ္ဂေတ်ဖံပ္ဍဲဍုၚ်ကဵုဒါန်ကဵုဂကောံမၞိဟ်မဂၠိုၚ်တုဲ သ္ပကၠေံခမဳက္ကိသိရ။
ဆက်တုဲ ကြက်သ္ဂးကဵုရ၊ သွက်ဂွံသ္ပပြာကတ်ကဵု အရထအဓိပ္ပါယ်မစပ်ကေုာံ သုမေဓတုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် အဲဟီုတွံဂလာန် မစပ်ကေုာံ သုမေဓရ။ ချတ်စုတ်ကဵု ဂလာန်ဗ္ကန်ညိရ။ ဂလာန်မစပ်ကေုာံ သုမေဓဂှ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဝၚ်တေံ ကၠုၚ်လဝ်ဆက်က် ဟွံပိုတ်သ္ကုတ်ကွေံရ။ ၜိုန်ရကၠုၚ်ကီုလေဝ် ဇန်ဖျပ်လဝ်ဂါထာ ထပ်ကဵုထပ်တုဲ ဟိုတ်မကၠုၚ်စိ ဟွံပြာကတ်ဗွဲမ္ဒးရးရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဲဟီုတွံကဵု ဂလာန် မဆက်စပ်ကေုာံဂါထာ ပ္ဍဲအြကာအကြာဂှ်ရ။ နိဒါနကထာ အာစိုပ်ဒတုဲရ။
နိဿဲ
ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်၊ ကၞပ်ပထမ။ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂိ။
ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တွဵုရးဍုၚ်မန်
ဌာန်ဒတန်တွဵုရးဍုၚ်မန်
တွဵုရးဍုၚ်မန်ဝွံ မၞုံတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာသ္ကုတ်သၠုၚ်ကျာ အကြာလာတ္တဳကျုတ်သၟဝ်ကျာ ၁၄º၅၂' ကေုာံ ၁၇º၃၂'၊ လံၚ်ဂျဳကျုတ်ဗၟံက် ၉၆º၅၁' ကေုာံ ၉၈º၁၃' ရ။ ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်မ္ဂး တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်မ္ဂး ပ္ၚံက်ၜဳမုဟ်တၟအ်ကေုာံၜဳဇၞော်ကာပ္ပလဳ၊ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး ဒေသဇၞော်ဗ္ဂောဟံသာဝတဳ၊ ဗွဲဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာမ္ဂး ရးဒေသဇၞော်တနၚ်္သဳတအ် တွဳဗွိုၚ်လဝ်တုဲ လ္အိတ်တၞုၚ်ဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ဆက်စပ်မံၚ်ကဵု တွဵုရးကာန်ချနဗူရဳ (ကဥ္ဇနပူရဳ) ပယျဵုဒၞက်ကၟိန်ဍုၚ်သေံရ။
အကာဲအရာတိဍာ်တွဵုရးဍုၚ်မန်
ဍုင်တြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဍုင်တြေံ(Myohaungkone၊ မြို့ဟောင်းကုန်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဒူရာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၁၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တၟအ်ကၞေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာတၟအ်ကၞေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဗဟာရ် (ဗဟာန်)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳသိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၁၊ ဝှ် ၂၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
လ္ဂောဝ်ဗတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လ္ဂောဝ်ဗတဳ
ဘာလ္ဂောဝ်ဗတဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လ္ဂောဝ်ဗတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တရေဝတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၄။
လိက်ဇၟန်
thumb|လိက်ဇၟန် ပွမချူဇန် ပရူပရာမွဲဂၠိဂၠိ နကဵုအရေဝ်ပလးဂှ် လိက်ဇၟန် မ္ဂးယၟုရ။
တၟေၚ်-လိက်ဇၟန်
ပၞောဝ်မသုန်နဲဂှ် ပ္ဍဲလိက်ဇၟန်မွဲမွဲပိုဒ် ပိုၚ်ခြာလဝ် သ္ဒးချူနကဵုမွဲမွဲနဲဓဝ်ဟွံသေၚ်။ ညံၚ်ရဴလိက်ဇၟန်ဂွံကလိတ်ကလောတ် ပ္ဍဲလိက်ဇၟန်မွဲပိုဒ် သီုမသုန်နဲ ဗွဲမဗဗွဲ ချူဇန်ဏာမာန်ရ။
ကာလချူလိက်ဇၟန်မ္ဂး ပရူပရာဇကုမချူဂှ် ဒးညဳသၟဟ်ကဵုက္ဍိုပ်လိက် ဇကုမဂပ်ဝ်ရုဲစှ်လဝ်ဂှ်ရ။ ညးမဗှ်လိက်တံ ညံၚ်ဂွံဗှ်စမိပ် ညံၚ်ဂွံလုပ်စိုတ် သ္ပဂရုတုဲ သ္ဒးချူရ။ ရုဲစှ်ကေတ်ဝေါဟာ မအရေဝ်ကျေဝ်ကျေဝ်တုဲ၊ သီုဟွံမွဲကဵု အဓိပ္ပါယ် ချူဇန်လဝ်နကဵုကာရန် ဗီုဆန္ဒလၚ်္ကာကဗျတံဂှ် ဟဂပ်ဝ်။ နကဵု ဗဟုသုတဇကု မကေၚ်ဆိုက်ဗ္ဒက်နိဿဲ ပ္ကောံပ္ကေဝ်လဝ်တံဂှ်ဟေၚ် တၞဟ်နဂွံစိန်ဝုန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဂၠံစိုတ်ညးမဗှ်လိက်တံ ထေက်ကဵုသ္ဒးချူဗွဲမကလိတ်ကလောတ်ရ။
အရာမချူလိက်ဇၟန်ဂှ် ဆအယာံမာတ်နဲကဲဟေၚ် စၞောန်ထ္ၜးကဵုသၟဟ်ရထရ။ လိက်ပတိုန်ပါၚ်တိုက်ဟွံသေၚ်။ ဗှ်လိက်ဇၟန်တံဂှ်တံဂှ်တုဲ ပတိုန်လဝ်ပါၚ်တိုက်ဂှ် ဟဂပ်ဝ်ရ။ နိဿဲကေတ်နဲကဲ နူလိက်ဇၟန်တံဂှ်တံဂှ်တုဲ၊ နကဵုဂမြၚ်ဉာဏ်ဇကု သ္ဒးချူတဴနကဵုအာဘောဂဇကုရ။ တၞဟ်နဂွံစဳကၠး ဆိုက်ဗ္ဒက်စိစောန် ပ္ဍဲအရာချူလိက်ဇၟန်ဂှ် တန်တဴဒၟံၚ်ကဵု ပွပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ပွမလ္ၚတ်၊ ပွမပတိတ်ဇြဟတ်ဟေၚ်ရ။
သ္ဒးဍိုက်ပေၚ်ရ ။
ပွမလ္ၚတ်နဲကဲ
သ္ပတိုၚ်ခဳကဵုပရူပရာမွဲတုဲ ညးဗှ်လိက်တံ ညံၚ်စိုတ်ဂွံလုပ်စမာန် ဂပ်ဝ်သ္ဒးချူရ။ ကာလချူလိက်ဇၟန် ချူနကဵုဝါကျဂၠိၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်မ္ဂး ဟွံစိုပ်တၚ်ရန်တၟံတုဲ၊ အဓိပ္ပါယ်ယှုက်ထုဲ တ္ၜန်တ္ၜောဲအာမာန်ရ။ ချူနကဵုဝါကျဂၠိဗွဲမဂၠိုၚ်ပၠန်လေဝ် ကာလဗှ်မ္ဂး ဂၠဟ်ဒၟံၚ်တုဲ ဟွံဂေါဝ်ဆာဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝါကျဂၠိကဵုဝါကဂၠိၚ်ဂမၠိုၚ် ချိၚ်ဆတုဲသ္ဒးချူရ။
ပ္ဍဲလိက်ဇၟန်မွဲပိုဒ်ဂှ် နိဒါန်၊ ဇကုလိက်၊ နိဂီု - ရဴသာ်ဝွံ နွံပိဒကုတ်ရ။
နိဒါန်
နိဒါန်မ္ဂးဂှ် မြော်ဂလာန်မဆေၚ်စပ်ကဵုပရူပရာ လိက်ဇၟန်မဂပ်ဝ်ချူဂှ်ဟေၚ်ရ။ ပရူပရာမဂပ်ဝ်ချူဂှ် ညးဗှ်လိက်တံ ညံၚ်ဂွံကၠိုဟ်မာန် အယာံမာတ် ဆက်ကဵုမိတ်ဟေၚ်ရ။ ပ္ဍဲနိဒါန်ဝွံ ဝါကျဗွဲမဂၠိုၚ်ကီု၊ ဝါကျဂၠိၚ်ဂၠိုၚ်ကီု ဟဂပ်ဝ်ချူ။ အယာံမာတ်တီထေက် ဝါကျဗၞတ်ညိနာၚ် သ္ဒးချူဗွဲခမၞန်ရ။ နိဒါန်ဝွံ ဟဂပ်ဝ်ပါ် ပိုဒ်လိက်ရ။ နိဒါန်ဂှ် သ္ဒးချူမွဲပိုဒ်လိက်ဟေၚ်ရ။
ဇကုလိက် (ဖျူန်လိက်)
ဇကုလိက်မ္ဂးဂှ် ဒှ်ခန္ဓကာယလိက်ဇၟန် အလုံမွဲပိုဒ်ရ။ ဒှ်ဇုတ်ဇၞော်လိက်ဇၟန်အလုံမွဲပိုဒ်လေဝ် ဟီုမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၚ်ဏှ်၊ ပရူပရာ၊ ပရေၚ်ဒဒှ် မိက်ဂွံထမံက်ထ္ၜး အလုံအိုတ်သီုတံဂှ် ပ္ဍဲဇကုလိက်ဝွံ ထမံက်ထ္ၜးဗွဲမဍိုက်ပေၚ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲဇကုလိက်ဝွံ သက်သဳသာဓက၊ ပုံအာဂီု၊ ဝတ္ထုနိပါတ်၊ သုတ်ဇာတ်၊ အရေဝ်တၠပညာတံ၊ ကြက်အရေဝ်ဂမၠိုၚ်၊ တၚ်ဏှ်ဂပ်ဝ်ဝေၚ်ပဲါ၊ တၚ်ဏှ်ဂပ်ဝ်သ္ပဗ္ဒာဲဒ္ဂေတ်ဗက်-မပ္တံသာ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ် ချူမာန်ရ။
ကာလထမံက်ထ္ၜး မပ္တံပုံအာဂီု၊ ဝတ္ထုနိပါတ်တံမ္ဂး သ္ဒးစွံသတိညိညဇြိုၚ်သာရ။ ဥပမာ-မိက်ဂွံထမံက်ထ္ၜးပရူစရာဲဂုဏ်ကောန်ဇာတ်တံ ကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာမိမၜါမ္ဂး "ညံၚ်သုဝဏ္ဏသာမ် ကၠောန်ၜိုတ်လွဳပရာ မိမၜါကီု" မြော်ဂလာန်ရဴသာဝွံ ရုံဂပ်ရ။ ဇက်ဒၟံၚ်ဇာတ်သုဝဏ္ဏသာမ်ဗွဲတြးမ္ဂး လိက်ဇၟန်ဂှ်တြးလောန်အာ၊ ဂၠိၚ်လောန်အာတုဲ၊ ဟွံစိုပ်တၚ်ရန်တၟံရ။ ထမံက်ထ္ၜးမပ္တံဝတ္ထုနိပါတ် အယာံမာတ်မြော်ဂလာန် ဟီုဂှ်လေဝ် ဝတ္ထုနိပါတ်ညးဂမၠိုၚ် တီဂၠိုၚ်တံဂှ်ဟေၚ် ထမံက်ထ္ၜးစုတ်ထေက်ရ။ ပ္ဍဲဇကုလိက်ဝွံ ပါ်ပိုဒ်လိက်တုဲ ချူမာန်ရ။ ပရူပရာ ဂကူတုပ်မ္ဂး သ္ဒးချူမွဲပိုဒ်လိက်ရ။ မိက်ဂွံထမံက်ထ္ၜးပရူပရာတၞဟ်သ္အာၚ်မွဲပၠန်မ္ဂး သ္ဒးစချူပိုဒ်လိက်တၟိမွဲပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဇကုလိက်ဝွံ ပိုဒ်လိက်ဗွဲမဂၠိုၚ် ချူမာန်ရ။
နိဂီု
ပရူပရာမိက်ဂွံချူဂှ် ပ္ဍဲခန်ဇကုလိက် ချူထ္ၜးတုဲဒှ်အိုတ်တုဲ၊ ညံၚ်ရဴမဂြီုစုတ်ဂရီုနကီု၊ ပရူပရာအိုတ်သီုတံဂှ် ခ္ဍန်ပ္ကောံကၠေံတုဲ ပွမချူဂှ် နိဂီုမ္ဂးယၟုရ။ ပ္ဍဲနိဂီုဝွံ ပရူပရာတၚ်ဏှ် အိုတ်သီု မဂပ်ဝ်ချူလဝ်ပ္ဍဲဇကုလိက်တံဂှ်တံဂှ် သ္ၚဳဂၠိပ်ပါ်ပါဲခါတ်အကာဲတုဲ ဗီုဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်၊ ဗီုဖျေံတၚ်နၚ်၊ ဗီုဂွံစၟဳစ၊ ဗီုဇွိတ်သ္ပောတ်၊ ဗီုဂွံစၟတ်သမ္တီ-မပ္တံသာ်ဝွံ နကဵုဂလာန်ဗွဲခမၞန် ဗွဲမဗဗွဲ ချူမာန်ရ။ ပ္ဍဲနိဂီုလေဝ် ဟဂပ်ဝ်ချူ နကဵုမအရေဝ်ဂၠိုၚ်ၚ်ရ။ ဟဂပ်ဝ်ပါ်ပိုဒ်လိက်ရ။
ရုရှာ
ရုရှာ (Russia)(Россия, Rossiya, ) နကဵု ယၟုပေင်င် ရးနိဂီုဖေက်ဒရေဝ် ရုရှာဝွံ ဒှ် ရးနိဂီုမွဲ မနွံပ္ဍဲဒေသ ယူရောပ်လပါ်ဗမံက် ကေုာံ အာရှလပါ်သၟဝ်ကျာရ။ ရုရှာဂှ် နကဵုပထဝဳမ္ဂး ဒှ်ရးနိဂီုဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံတုဲ သီုဖအိုတ် နွံဗွိုက်17 e6km2, တုဲပၠန် လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ ဒစာံဂအုမ်-မွဲဂအုမ်ဂှ် နွံပ္ဍဲရုရှာရ။ ရှရှာဂှ် နွံကဵု ဇြောမ်အခိင်တၞဟ်ခြာ စှ်မွဲ၊ သီုဒှ် ရးနိဂီု မစုက်ကဵု ပယျဵု ရးနိဂီုတၞဟ်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်တုဲ ဆက်လဝ်ပယျဵု ကုရးနိဂီုဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံစှ်တြဴ ရးနိဂီုရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်ရုရှာ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၄၆,၂ မဳလဳယာန်တုဲ ဒှ်ရးနိဂီု လၟိဟ်မၞိဟ်မဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲတိုက်ဥရဝ်ပတုဲ နကဵုအလုံဂၠးတိမ္ဂး ဒှ်ရးနိဂီု လၟိဟ်မၞိဟ်မဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵု ဒစိတ်ရ။ ဍုင်မဝ်သကောဝ် (Moscow) ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ရုရှာတုဲ ဒှ်ဍုင်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုတိုက်ဥရဝ်ပ၊ ဍုင်သင်ပဳတာသဗဝ် (Saint Petersburg) ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော်ဒုတိယ ပ္ဍဲရးနိဂီုဂှ်တုဲ ဒှ်ဒတန်အဓိကယေန်သၞာင် ရှရှာရ။ ရှရှာဂှ် နွံကဵု ဂကူနာနာသာ်တုဲ ဂကူရှရှာဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဟီုအရေဝ်သၠာဝိစ် (Slavic)တုဲ ဂကူဒေသနာနာ နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။
ဂကူသၠပ်ဗမံက် (East Slavs) ပြံင်လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဥရဝ်ပ နဒဒှ် ဂကောံဂကူမွဲ ပ္ဍဲအခိင် အကြာ ၃ ကဵု ၈ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳ။ ပ္ဍဲၜိုတ် ၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် ရးနိဂီုရုသ် (Rus)။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၉၈၈ ဂှ် ညးတအ် ဒုင်ကေတ် ကွေတ်ခရေတ်ယာန် အံက်ထဝ်ဒေါက် (Orthodox Christianity) နူကဵု အေန်ပါယျာဗဳဇန်တိုင် (Byzantine Empire)။ စနူဂှ်တုဲ ဂတဂှ် ၜိုတ်သၞာံမွဲလ္ၚီ ယေန်သၞာင်ညးတအ် မကော်ဂး ယေန်သၞာင်သၠာဝိစ် ကဵု ယေန်သၞာင်ဗဳဇန်တိုင် ပ္ကောံနှဴတုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ယေန်သၞာင်ရှရှာ။ ရးနိဂီုရုသ်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် ပါ်ကရေက်ထကးဒၟံင် ရေင်သကအ် ရးညးကဵုညး၊ စိုပ် ၁၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပံင်ပ္ကောံဒှ်ကၠုင် မွဲရးနိဂီု သၟဝ်မဝ်သကောဝ်ရ။ ၜိုတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဂှ် နကဵု မလုပ်သီထ္ၜောဝ်ပၠုပ် ရးနိဂီုဝုတ်ဒိုဟ်တအ်တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် အေန်ပါယာရုရှာမွဲတုဲ ဂွံဒှ် အေန်ပါယျာဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲကဵုဝင်ဂၠးတိဝွံရ။ ကြဴနူဂှ် ပၠန်ဂတးရုရှာ (Russian Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ဒက်ပ္တန် ဒက်ပ္တန် ရးနိဂီုသမတသဵုယှေဝ်လေတ် ဖေက်ဒရေဝ်သဵုဗဳယေတ်ရုရှာ (Russian Soviet Federative Socialist Republic - Russian SFSR)တုဲ ဂွံကတဵုဒှ် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံရ။ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဂှ် ညးကော်စ ကၟိန်ဍုင်ပံင်သဵုဗိယေတ် (Soviet Union) မဒှ် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဥပဒေသဇိုင် မဒှ်ဍုင်သၞောဝ်သဵုယှေဝ်လေတ် မဒှ်သၞောတ်မွဲဗော်ဓဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယဂှ် နကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသဵုဗိယေတ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် မုက်ပၞာန်လပါ်ပလိုတ် နဒဒှ်ဒၞာဲအဓိက သွက်ဂွံဇၞးပၞာန်ဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးတအ် ဂွံကတဵုဒှ် ညးမဟာအဝဵုဂၠးတိ တုဲ ကြဴနူဂှ်ညး ပြိုင်ပကာန် ကု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန် နကဵု ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War)။ နကဵု ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ကွတ်ပညာဂတာပ်ခေေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဖန်ဗဒှ် ကၠောန်ပ္တိတ်မာန်ကၠုင်တုဲ ခၞံဗဒှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ဂြိုဟ်သတာလေတ် (satellite) မကၠောန်ပ္တိတ် နကဵုကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာ၊ သီုဂွံဒှ် ညးမဗလး က္ၜင်ဂြိုဟ် မဗလးဏာ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲစက္ကဝါ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသဵုဗိယေတ် ထ္ကးအာတုဲ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် ရးနိဂီုဖေက်ဒရေဝ်ရုရှာ (Russian Federation)။ ဟိုတ်နူပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ်တုဲ ဒးချူ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်လဒက်ပတန်ဍုင်တၟိ၊ နကဵုသၞောဝ်သဇိုင်ဏအ်ဂှ် ရးနိဂီုဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုသၞောဝ်ဖေက်ဒရေဝ် မတုပ်ဗီုပြင် ရးနိဂီုသမတတုဲ နကဵုသၞောဝ်သဇိုင်ဏအ်ဂှ် ပကင်ရင်ကၠင် ရးနိဂီု စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။ နူစ သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဝၠဒိမိရ် ပူတိန် (Vladimir Putin) ကလိဂွံလဝ် အဝဵုဍုင် စဵုကဵုလၟုဟ်တုဲ ပရေင်ဒစဵုဒစး အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ ပရေင်ဗက်မုက် စလာဘ်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။
ရုရှာဂှ် ဒှ်ရးနိဂီု မနွံကဵု အဝဵုသြဇာဇၞော်မွဲတုဲ ဗီုပြင် သွက်ဂွံဆက်ထိင်အာ မဟာအဝဵုဂှ် နွံဒၟံင်တၟာဂလိုင်ဏီရ။ ပ္ဍဲကဵု စရင်လၟိဟ် ညးဍုင်ကွာန်ဇၞော်မောဝ် (Human Development Index) ဂှ် ရုရှာ နွံဒၟံင် ဒၞာဲကဆံင်လတူတုဲ ဒှ်ရးနိဂီု မနွံကဵု သၞောဝ်ပရေင်ထတ်ယုက်ဇၟာပ်မၞိဟ် (universal healthcare system)၊ သၞောတ်ပရေင်ပညာတက္ကသိုလ် ဗၠးၜး (Free university education)။ ပ္ဍဲလပါ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ပၠန်လေဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရုရှာလေဝ်ဂှ် နကဵု GDP (နကဵုလၟိဟ်ဇၟာပ်ကောန်ဍုင် မပတိတ်ကပေါတ်)ဂှ် နွံဒၟံင် ကဆံင်စှ်မွဲတုဲ နကဵု PPP မ္ဂး နွံဒၟံင် ကဆံင် မရနုက်ကဵု တြဴ။ ရုရှာဂှ် ဒှ်ဍုင် မပိုင်ပြဳလဝ် လွဟ်အနုလက်ကၠိုက်၊ တုဲပၠန် လပါ်ပၞာန်ပၠန် ရုရှာဂှ် ဒှ်ဍုင် ဒြဟတ်ပၞာန်ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဂွံပိုင်ပြဳလဝ် တမ်ရိုဟ်ဒြဟတ် ကေုာံ သယံဇာတဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ဒှ်ဍုင်မပတိတ် ကၠေင် ကေုာံ သၟုဟ်ဓါတ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ စပ်ကဵု အဝဵု ပ္ဍဲဂၠးတိပၠန် ရုရှာဂှ် ဒှ်ဂကောံထာဝရ ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂတုဲ ကလိဂွံလဝ် အာဏာဗဳဒဝ်။ ပ္ဍဲဂကောံဇၞော်ဇၞော် မကလိဂွံအဝဵု ဂၠးတိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု မဟာဓန-၂၀ မကော်ဂး G–20၊ ဂကောံပံင်တောဲရှင်ဟာဲ (Shanghai Cooperation Organisation - SCO)၊ ကံင်သဳဥရဝ်ပ၊ ဂကောံပံင်တောဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်အာရှ-ပါသဳဖိစ် (Asia-Pacific Economic Cooperation- APEC)၊ ဂကောံသွက်ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပံင်တောဲ ပ္ဍဲဥရဝ်ပ (Organization for Security and Co-operation in Europe - OSCE)၊ ဘာဏ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်ဍုင်နာနာ (International Investment Bank - IIB) ကေုာံ ဂကောံဗၞိက်ဂၠးတိ (World Trade Organization - WTO) တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ကောန်ဂကောံတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဓနသဟာယ ရးနိဂီုဗၠးၜးဂမၠိုင် (Commonwealth of Independent States -CIS)၊ ဂကောံလိက်ကသုက် ပံင်ကောံ ပရေင်ဂီုကၠီု (Collective Security Treaty Organization - CSTO) ကဵု သမဂ္ဂပရေင်ပိုန်ဒြပ်ယူရေရှာ (Eurasian Economic Union - EAEU)တအ်ဂှ် ပါလုပ် နဒဒှ် မၞိဟ်သကိုပ်သကမွဲရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲရုရှာဂှ် နွံကဵု ဒၞာဲဒတန် အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂၠးတိ နကဵု ယူနေတ်သကဝ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဂၠိုင်အိုတ် လတူဂၠးတိဏအ် မရနုက်ကဵုဒစိတ်ရ။
ဝင်တမၠာ
ဇုတ် မနုဿခေတ်တၟိ မနွံအာယုက် လအ်နူ ၄၀,၀၀၀ သၞာံ ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵု ရုရှာလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ပ္ဍဲကွာန် ကောသတျောကဳ (Kostyonki) ကဵု ကွာန် ဗောရ်ချ်ယောဝေါ (Borshchyovo) မဒှ်ကွာန် မနွံဇိုင်ကြုင်ဒေါန် (Don River)။
ဂကောံမၞိဟ် နကဵုဂကောံပြံင်လုပ်မံင် နူကဵု အစခေတ်ဗရိုတ်။ ဒၞာဲမၞိဟ်ခေတ်ဗရိုတ်တအ် မပဒတဴလဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲ ဣပတဝ်ဝဝ် (Ipatovo)၊ သိန်တရှတာ (Sintashta)၊ အာကိမ် (Arkaim)၊ ကေုာံ ပဇဳရုက် (Pazyryk)၊ မဒှ်ဒၞာဲ မဂွံတီကေတ် မဗတိုက်ပၞာန် နကဵုချေဟ်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲကၞောတ် ၈ ဗွဝ်ကၠံဘဳသဳဂှ် သၟာဗၞိက်ဂရိတ် ခေတ်တြေံတအ် ပဗၞိက် ပ္ဍဲကဵု တနာဲ (Tanais) ကေုာံ ဖနဂဝ်ရဳယျာ ([Phanagoria)။
ပ္ဍဲ အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၄ ဗွဝ်ကၠံ ဍုင်ဨကရာဇ်ဂေါတ် သြိမ် (Gothic kingdom of Oium) ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ရုရှာလပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်ဂှ် ဗွဲကြဴ ဒးဒုင်ပလီုကဵု ဂကူဟုန် (Huns)တအ်ရ။ အကြာ အေဒဳ ၃ ကဵု ၆ ဗွဝ်ကၠံ ဍုင်ဨကရာဇ်ဗေါသ်ပဝ်ရာန် ဂွံတိတ်ဗၠးနူ ဘဝသၟဝ်တဲဂရိ၊ တုဲ ဒးဒုင်သီဏာ ကုဟုန်တအ်ရ။ သၟိင်ခဇာ (Khazars) မဒှ်သၟိင်ဂကူတူရကဳ ပကင်ရင်ကၠုင်လဝ် ဒေသဝေါဂသၟဝ် (Volga) မဒှ်ဒေသ အကြာ ခသပိန် (Caspian) ကဵု ၜဳလမ္စံက် (Black Seas) စဵုကဵု ၁၀ ဗွဝ်ကၠံရ။
တၞောဝ်ဗဳဇတမ်မူ ဂကူရုရှာ ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်တၞောဝ်ဂကူသၠဝိစ် (Slavic tribes) မဒှ်ဂကူ တမ်မူလ တၠပညာတအ် ပတှ်ေကေတ် မကၠုင်နူကဵု ဒေသဂြိုပ် ပိန်သက မာရှာ (Pinsk Marshes) မဒှ်ဒၞာဲ တိထၞေက် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဥရဝ်ပရ။ ဂကူသၠဝိစ်ဗမံက်တအ်ဂှ် ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲဒေသရုရှာလပါ်ပလိုတ် နကဵု ၜါအလန်၊ မွဲအလန်ဂှ် ကၠုင်နူ ကိပ် (Kiev) ပြံင်မံင် ပ္ဍဲ သုဇဒါ (Suzdal) ကဵု မုရောမ် (Murom)၊ အလန်လက်ကြဴဂှ် နူကဵု ပဝ်လောတ်သက (Polotsk) ပြံင်မံင် ပ္ဍဲ နောဝ်ဂဝ်ရောဒ် (Novgorod) ကဵု ရဝ်သတောဝ် (Rostov)။ နူကဵု ၇ ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဂကူသၠဝိစ်ဗမံက်တအ် ပဒတဴကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲ ရုရှာလပါ်ပလိုတ်၊ ဗွဲကြဴ နကဵုသိုက်က်ဂှ် ဂကူဂှ် ဒှ်အာ ဂကူရးတၞံ ဖိန်နဝ်-ဥဂရိစ် (Finno-Ugric peoples) လ္ၚဵုဒှ်အာ မာယာ (Merya)၊ the Muromians, ကေုာံ ဂကူမေသရှေရ (Meshchera)တအ်ရ။
သၞောတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်
နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ရုရှာ မ္ဂး ရးနိဂီုရုရှာဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ် ဗီုပြင်နာနာ (asymmetric federation) ကေုာံ သၞောတ်ဍုင်သမတ ကဝက် (semi-presidential republic) မဒှ်သၞောတ် နကဵုသမတ ဒှ်သကိုပ်သကဍုင်၊ တုဲ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်သကိုပ်သက အလဵုအသဳ။ သၞောဝ်ဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာဂှ် နကဵုဗွဲသဇိုင်မ္ဂး ဒက်ပ္တန်ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု သၞောဝ်ဗော်ဇဳ (Multi-party system)၊ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳမပစၞး (representative democracy)တုဲ အလဵုအသဳဖေဝ်ဒရေဝ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ပိသွာင် -
သမတဂှ် ရုဲစှ်ကေတ် နကဵုဆန္ဒမာဲလပါ်ဂၠိုင် ဇၟာပ်ပ် တြဴသၞာံမွဲ။ နကဵု သမတဂှ် ရုဲစှ်ခပတိုန် ဝန်ဇၞော်ဂမၠိုင် သွက်အလဵုအသဳရ။ အလဵုအသဳဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သကိုပ်ဝန်ဇၞော်၊ ဒုသကိုပ်ဝန်ဇၞော်၊ ဝန်ဇၞော်မဆေင်ကဵု ဌာနနာနာတအ်ရ။
ခရိုင်ဖေက်ဒရေဝ်ဂမၠိုင် (Federal districts)
ဂကောံဖေက်ဒရေဝ်တအ်ဂှ် ပါ်ကရေက်ထောအ် သီုဖအိုတ် ခရိုင်ဖေက်ဒရေဝ် ဒစာံဂကောံ၊ ဇၟာပ်ပ်ဂကောံဂှ် နွံကဵု မၞိဟ်စၞး မခပတိုန် နူကဵု သမတ ရုရှာ။ ခရိုင်ဖေက်ဒရေဝ် မဟွံတုပ် ကုဂကောံဖေဝ်ဒရေဝ်တအ်ဂှ် ခရိုင်ဖေက်ဒရေဝ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံပကင်ရင် ကဆံင်ဒေသ ဟွံသေင်၊ ဒှ်ဂကောံပကင်ရင် ကဆံင်အလဵုအသဳဖေဝ်ဒရေဝ်။ မၞိဟ်စၞး ခရိုင်ဖေဝ်ဒရေဝ် မခပတိုန် နူကဵု သမတရုရှာဂှ် နွံအဝဵု ဗၟံက်ရုပ်ရဴ သၞောဝ်ဥပဒေဖေဝ်ဒရေဝ် ကေုာံ ပရေင်ပံင်ဗစိုပ် အကြာ သမတ ကဵု သၟိင်ရးဂမၠိုင်ရ။
ပရေင်ဆက်ဆောံ ဍုင်သအာင်
ပ္ဍဲၜိုတ် သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ်မ္ဂး ရုရှာ နွံကဆံင် မရနုက်ကဵုမသုန် ပ္ဍဲအရာ မဆက်ဆောံ ကုဍုင်သအာင် - ဗွဲတၟေင် နွံကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ ကုဍုင် ၁၉၀ ဍုင် မဒှ်ဍုင် မလုပ်လဝ် ဂကောံကုလသမဂ္ဂ၊ ရးနိဂီု မစၟတ်သမ္တီဍုင် ၜါဍုင်၊ ဍုင် နကဵုကုလသမဂ္ဂ မရံင်စံင်ဒၟံင် ပိဍုင်၊ နွံကဵု ရုင်ကလုတ် ဍုင် ၁၄၄ ဍုင်။ ရုရှာဂှ် ဒှ်ဍုင်မနွံကဵု အဝဵုသြဇာမဇၞော် မကော်ဂး သုပါပါဝါ၊ တုဲပၠန် နကဵုဝင်လေဝ် ကေင်ဒှ်ကၠုင် ဍုင်မနွံကဵု အဝဵုသြဇာ မဇၞော်မွဲ နဒဒှ် အဝဵုအဓိက ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံတုဲ ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ ကောန်ဂကောံထာဝရ သီုဖအိုတ် နွံမသုန်ဍုင်ဂှ် ဍုင်ရုရှာ ပါလုပ်မွဲတၠကီုရ။ ရုရှာဂှ် ဒှ်ကောန်ဂကောံ G20၊ ကံင်သဳဥရဝ်ပ (Council of Europe)၊ ဂကောံ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်ပံင်တောဲ ပ္ဍဲဥရဝ်ပ (Organization for Security and Co-operation in Europe - OSCE)၊ ဂကောံပံင်တောဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အာရှ-ပါသဳဖိစ် (Asia-Pacific Economic Cooperation - APEC)၊ တုဲပၠန် နွံဒၟံင် ကဆံင်မပၠတရဴ ပ္ဍဲဂကောံ မပ္တံကဵု ဂကောံဓနသဟာယ ဍုင်သၠးပွးဂမၠိုင် (Commonwealth of Independent States - CIS)၊ သမဂ္ဂပရေင်ပိုန်ဒြပ် ယူရေသဳယာန် (Eurasian Economic Union - EAEU)၊ ဂကောံလိက်ကသုပ်ပရေင်ဂီုကၠီု မရုဲစှ်လဝ် (Collective Security Treaty Organisation - CSTO)၊ ဂကောံပံင်ကောံ ရှင်ဟာဲ (Shanghai Cooperation Organisation -SCO) ကေုာံ ဂကောံပံင်ကောံပရေင်ပိုန်မသုန်ဍုင် (BRICS) ဗြာသဳ၊ ရုရှာ၊ အိန္ဒိယ၊ ကြုက်၊ အာဖရိကသၠုင်ကျာ။
ပရေင်ဆက်ဆောံ အဓိက တုဲပၠန် ကြပ်ညောန်ခိုဟ်ညးသကအ်အိုတ်ဂှ် ကုဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံပံင်တောဲရှင်ဟာဲ (ကြုက်၊ ကာဇာတ်သတာန်၊ ကျာဂါတ်သတာန်၊ ရုရှာ၊ တာဇိကိသတာန် ကေုာံ ဥဇဗေကိသတာန်)။ ဂကောံBRICS ဂကောံ EAEU (အာမေနိယျာ၊ ဗေလာရုသ်၊ ကာဇာတ်သတာန်၊ ကျာဂါတ်သတာန်၊ ရုရှာ၊ ကျူဗါ၊ မောဒေါဝါ၊ ဥဇဗေကိသတာန်)၊ ကေုာံ ဂကောံBRICS၊ ဗွဲတၟေင် ကု ဗေလာရုသ် မဒှ်ရးနိဂီုမကြပ်ညောန်ဂှ် ကြပ်ညောန် ဗွဲတၟေင်ရ။ ဍုင်သာဗိယျာဂှ် ဟိုတ်နူအခိုက်ကၞာကီု၊ တၞောဝ်ဂကူကီု ကြပ်ညောန်ဒၟံင်တုဲ ပရေင်ဆက်ဆောံ ခိုဟ်ဒၟံင် ကုရုရှာ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံဗွဲမဂၠိုင်။ ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ကြုက် ကဵု ရုရှာဂှ် ခိုဟ်တဴဗွဲမလောန်တုဲ သီုထ္ပက်လဝ် လိက်ကသုက် နဒဒှ် မဟာမိတ်ဗွဲတၟေင်ဏီရ။ အိန္ဒိယဂှ် ဒှ်ဍုင်မရာန်လွဟ် နူကဵု ရုရှာဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ဍုင်ၜါဝွံလေဝ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ခိုဟ်ကၠုင်ဒၟံင် နူကဵု သၞာံဗွဲမလအ်တေအ်ရ။
ပၞာန်
ဒပ်ပၞာန်ရုရှာဂှ် ပါ်လဝ် ပိ၊ ပၞာန်တိုက်၊ ပၞာန်ဍာ်၊ ကေုာံ ပၞာန်ကျာ။ တုဲပၠန် ဒပ်ပၞာန် မပါ်လဝ် ဗွဲတၞဟ်ခြာ ၜါပၠန်ဂှ် ဒပ်လွဟ်မိဿာဲ (Strategic Missile Troops) ကဵု ဒပ်ကျာ (Airborne Troops)။ ၜိုတ်သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ရုရှာ နွံလၟိဟ်ပၞာန် မကေတ်ဒၟံင်တာလျိုင်ပေင်င် မွဲမဳလဳယာန်၊ မဒှ် ပၞာန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မရနုက်ကဵုပန်။ ပၞာန်အရန်ဂှ် နွံဒၟံင် ၂,၅ မဳလဳယာန်ပြင်င် သီုဖအိုတ်မ္ဂး နွံစဵုကဵု ၂၀ မဳလဳယာန် ဒှ်မာန်ရ။ နကဵုသၞောဝ် ဇၟာပ်မၞိဟ်တြုဟ် အကြာအာယုက် ၁၈-၂၇ မ္ဂး သ္ဒးလုပ်ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ပၞာန်အရန် အောန်အိုတ် မွဲသၞာံ။
ပၞာန်ဍာ်ရုရှာဂှ် ဒှ်ပၞာန်ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံရ။ တုဲပၠန် ရုရှာဂှ် ဒှ်ဍုင် မဂွံလဝ် လွဟ်အနုလက်ကၠိုက်မွဲ ပၞောဝ်ကဵု သီုဖအိုတ် မသုန်ဍုင်ဂှ်တုဲ နွံကဵု လွဟ်အနုလက်ကၠိုက်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဏအ်ရ။ လွဟ်အနုလက်ကၠိုက် အလုံမွဲဂၠးတိ သီုဖအိုတ် နွံဒၟံင် ၁၃,၅၀၀ ဂှ် ရုရှာပိုင်လဝ် ကဝက်ပြင်င်။ က္ၜင်ဗလိုပ်ဍာ်ပၞာန်လေဝ် ဇၞော်အိုတ်ဒုတိယ ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဝွံ၊ တုဲပၠန် ဍုင်မပိုင်ပြဳလဝ် က္ၜင်ကျာမထောအ်ဗုမ် နကဵုဗျူဟာစှ်ေစှ်ေ မကော်ဂး (strategic bomber) ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် သီုဖအိုတ် နွံပိဍုင်ဓဝ်ဂှ်လေဝ် ရုရှာပါလုပ်မွဲကီု၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲအရာပၞာန်တိုက်မ္ဂး ဒှ်ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိဝွံရ။ စပ်ကဵု ပၞာန်ကျာမ္ဂး ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ်ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်၊ တုဲပၠန် လပါ်ပၞာန်ဍာ်မ္ဂး ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ်ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိ။ ရုရှာ စကာသြန် ပ္ဍဲပၞာန်ဂၠိုင်အိုတ် စတုတ္ထ ပ္ဍဲဂၠးတိ၊ ဥပမာ စကာသြန် ၆၅,၁ ဗဳလဳယာန် ဒဝ်လာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉။ တုဲပၠန် ရုရှာဂှ် ဒှ်ဍုင်မပတိတ် ကပေါတ်ပၞာန် ဗွဲမဇၞော်တုဲ ကပေါတ်ပၞာန်ဇကု ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဇကုကၠောန်ပတိတ်ကေတ်တ် တုဲပၠန် သီုဒှ် ဍုင်မကၠောန်ပတိတ်လွဟ် ဇၞော်အိုတ်ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံရ။ ဂၠိုင်နူ ရုရှာဂှ် နွံဆ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန် မွဲဟေင်ရ။
နလ္လာ၊ နာဲ
ပထမအဝဲ
ဥက္ကဌဇၞော် နာဲနလ္လာ မဒှ်ကောန် နာဲမး၊ မိပရေအ်ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၂၇၉)၊ ဂိတု စဲ(၁၁) မံက်၊ တ္ၚဲစန် သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၁၇ ဂိတုဧပြဳ ၂ ဂှ် သၠးဂဝ်ဂၞဴရ။ လက်ကြဴ နာဲဍောအ် မိဍောင်တအ် လွဳဗစလဝ်ရ။ ကောဒေံ နွံ (၇) တၠတုဲ ပၞောဝ်ကဵုကောဒေံ (၇) တၠဂှ် ဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု (၅) ရ။ နူဍောတ်တ် ခုတ်တင်လဝ်ယၟု မာံဆိတ်နိုအ်တုဲ ကြဴဏအ် စိုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ခုတ်ပ္တန်ယၟု နာဲနလ္လာရ။
စိုပ်အဝဲ (၆) သၞာံဂှ် မံင်ဘာတန်မူလ ဘာလကျာ်တုဲ ဆက်တိုန် ဘာတန်လဒေါဝ်ရ။ ကြဴဏအ် လုပ်ကတ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲဘာပုဂ္ဂလိက ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ စိုပ်အာယုက် (၁၇) သၞာံဂှ် သ္ပထပိုဲ မင်မွဲသာသၞာ ပွိုင်ၜါဝှ်ရ။ စိုပ်အဝဲအယုက် (၂၀) သၞာံပြင်ဂှ် ထပ်တဲကဵု မိညိင်ယှိုဲ ရဲကွာန်ယံင်ဒံင်တုဲ က္လိဂွံကောန်ဗြဴမွဲ မိသဳဒါ တုဲ လွဳဗ္စလဝ် ကောန်တြုံမွဲရ။ စိုပ်အယုက် (၂၂) သၞာံပြင်ဂှ် ရဲကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ် စိုတ်တုပ်ရုဲပ္တိုန် ညး နဒဒှ်ညးဇၞော်ကွာန်ရ။ စိုပ်ခေတ်ဂျပါန်ဂှ် လုပ်ပ္ဍဲဂကောံသၟတ်အာယှ ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ပတိတ်ဒြဟတ် စန်ဒက်ချဳဓရာင်ကၠုင် အပ္ဍဲဂကောံသၟတ်ဂှ်ရ။
ပေါဲဗတိုက် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် နကဵုလွဟ်
ကာလပၞာန်ဇၞော်ဂၠးကဝ် အလန်ဒုတိယတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၄၆ ဂှ် နာဲဖဝ်ချိုဝ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဗော်သွးမန်ကောန်ဍုင်အရင် မဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ကၠာအိုတ်ဂှ် နာဲနလ္လာ ညးမကလိဂွံအာယုက် (၂၉) သၞာံဂှ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင် ကေတ်တာလျိုင် နကဵုမၞိဟ်ဇၞော် ဗဟဵုမွဲရ။ သွက်ဂကူမန် ဂွံဗၠးတိတ် နူဘဝဒးဒုင်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ဘဝဍိက်ဂကူညးတၞဟ်တုဲ ဂွံဇၞော်မောဝ်ပြာကတ်တိုန်မာန် ရန်တၟအ်တုဲ ဂိုတ်ဂ္စာန် ပ္တိတ်ဇြဟတ် အကြာတင်ဝါတ်ဂါတ် ခက်ခုဲနာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၈ ဂိတုသြဂေတ် ၁၉ ကာလနာဲနလ္လာ မကလိဂွံအယုက် (၃၁) သၞာံဂှ် သွက်ဂကူမန် ဂွံဗၠးတိတ် နူဘဝဍိက်မာန် ရန်တုဲ ပံင်တောဲလုပ်ကၠုင်ပေဲါဗတိုက် ကရောံဗော် (ဖဆပလ) မွဲစွံကီုလေဝ် ကာလဂွံဗၠးၜးတုဲဂှ် ဗော် (ဖဆပလ) ရပ်ကေံလဝ် ဝါဒမဟာဂကူဗၟာတုဲ ဟွံသ္ပသမ္တီကဵု တွဵုရးဍုင်မန်၊ ပမာန်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ကၟာတ်ကၠုင်အခေါင်နာနာသာ်ရ။ ၜိုန်ရ ကၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ကီုလေဝ် အလဵုအသဳ (ဖဆပလ) တအ် ဍဵုဍိုက်ဒၞာတာ နကဵုအဝဵု နဲနာနာသာ်တုဲ ဒုင်ဟွံမာန် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်(၁၃၁၀) ဂိတုခ္ဍဲသဳပေင်၊ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၈ နကဵုဂကောံပၠန်ဂတး နဲမရပ်လွဟ်ဂှ် စလုပ်ကၠုင်ရ။ ကာလစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတိဍာ်ပၠန်ဂတးလွပ်လွဟ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၅၅ ကာလနာဲနလ္လာ မကလိဂွံအာယုက် (၃၈) သၞာံဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်တာလျိုင် ကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ်ဗဟဵု ညးလျိုင်ဌာန ပရေင်ဘဏ္ဍာရ။ အပ္ဍဲဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဒုင်ဗြဲစဲတ္ၚဲ သၠာဲလမျီု လုပ်ကၠုင်ပေဲါဗတိုက်ရပ်လွဟ် ပွိုင်စှ်သၞာံစှ်ဗြဲရ။
ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်ဂကူမန် နကဵုဒဳမဝ်ကရေသဳ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၂၀)၊ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၅၈ ဂိတုဂျူလာင် ၁၉ ကာလညး ကလိဂွံအယုက် (၄၁)သၞာံ မွဲကရောံ ကုဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ပြံင်သၠာဲနဲကဲပရေင်ဍုင်ကွာန် သၠာဲလွဟ်ကဵု ဒဳမဵုကရေဇြဳ ပ္ညဳပ္ညပ်ကဵု အလဵုအသဳ (ဖဆပလ) တုဲ ဆက်လုပ်အာပေဲါဗတိုက် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ် (ပါလဳမာန်)ရ။ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၅၈ ဂိတုသြဂေတ် ၁၃ ပ္ဍဲကဵုဒက်ပ္တန် ဒပ်ညဳသၟဟ် ကောန်ညးဍုင်ကွာန်မန် (မွန်ပြည်သူညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု မပညတ) နကဵုဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်၊ ဗော်သွးမန် အလုံဍုင်ရာမည၊ ဗော်သွးကောန်ဍုင်အရင်မန်၊ သင်သၟတ်ဟိတဂဝေသဳတံဂှ် ညးပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် နဒဒှ် ညးပၠတရဴ က္ဍိုက်ပ်မွဲရ။ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၆၀ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၆ ပ္ဍဲနေဝေန်ကၠောန်ဗဒှ် ပေဲါရုဲမာဲဂှ် ညံင်အမာတ်မန် သ္ဂောံကလိဂွံဇၞးမာန် ရေင်တၠုင်ဂစာန်ကၠုင်လဝ်ရ။ နအလဵုဇကုလေဝ် လုပ်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲသ္ကုတ်ကျာ်မြဟ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဝွံ ညးမဇၞးမာဲ ကလိဂွံ နဒဒှ်အမာတ်တုန် နာဲဖဝ်ချိုဝ် (အမာတ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်)၊ နာဲအံင်ထောန် (အမာတ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု)၊ နာဲဖဝ်စိင် (အမာတ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်)၊ စၞးကောန်ဍုင်အရင် နာဲအံင်လှၚိုဲတအ် ကလိဂွံဇၞးကီုရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၆၁ ပ္ဍဲဂကောံဗမံက်ပတိုန်ဍုင်မန်ဂှ် ပါလုပ်နဒဒှ် ညးက္ဍိုပ် နူဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်မွဲတုဲ ချဳဓရာင်ရေင်တၠုင် ကေတ်လဝ်တာလျိုင်ရ။ ရန်လဝ် ပ္ဍဲ ၁၉၆၂ ဂိတုသြဂေတ်မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ်ပါလဳမာန် ပြံင်သၠာဲပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ဍုင်မန်သ္ဒးမံက်ဍာံဍာံရောင် ပတှေ်ကေတ်လဝ်တုဲ သၠုင်ပတိုန် ပရေင်စန်ဒက်ချဳဓရာင် ဗွဲမထတ်သ္ကာတ်ကီုရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ်ချ် ၂ ကာလ နာဲနလ္လာ ကလိဂွံအယုက် (၄၅) သၞာံဂှ် သ္ကိုပ်ပၞာန်နေဝေန် သီထောံအဝဵုကၟိန်ဍုင်တုဲ ပရေင်ၜိုဟ်လလံဍုင်ဟၟဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ဂမၠိုင် ပံင်တောဲချဳဓရာင်ကၠုင် ကုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံမွဲဍုင်တုဲ ဆက်ချဳဓရာင်ကၠုင် ပရေင်ၜိုဟ်လလံရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၂၅)၊ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၆၃ ဂိတုနဝ်ဝေန်ဗာ ၁၃ ကာလ နာဲနလ္လာ ကလိဂွံအယုက် (၄၆) သၞာံဂှ် ဂကောံသ္ကိုပ်ပၞာန် နေဝေန်တအ် နကဵုစိုတ်မဟာဝါဒဳဗၟာ ရပ်ပၠောပ်ထံင် ကုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂမၠိုင်လေဝ် ဒးဒုင်ရပ် (၈) တၠကီုရ။ ညး (၈) တၠတအ်တုန် နာဲၚိုဲတိင်၊ နာဲထောန်သိင်၊ နာဲကျောင်၊ နာဲတေန်အံင်၊ နာဲသိင်မိုင်၊ နာဲဆာန်မန်၊ နာဲကောန်ဗၠာဲ ကေုာံ နာဲနလ္လာတအ် မဒှ်ကီုရ။ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲနလ္လာပိုဲ ဒးဒုင်ရပ်စုတ်ထံင် ကရောံက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန် တၞဟ်ဟ်ဂမၠိုင် ပွိုင် (၁၀) သၞာံကီုရ။
ပေါဲဗတိုက် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် နကဵုလွဟ်
အပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၃၅)၊ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၇၃ ကာလကလိဂွံအယုက် (၅၆) သၞာံဂှ် ဗၠးတိတ်နူထံင်ရ။ တိတ်ဗၠးနူထံင် မံင်ဂွံပ္ဍဲသ္ၚိ ပွိုင်မွဲဂိတုပြင်တုဲ ကလေင်တိတ်ပၠန်ဂတး လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ စိုပ်ကၠုင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ခြာဟွံလအ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာ ဂကောံက္ဍိုက်ပ်ပၞာန်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် (၁၃၃၇)၊ သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၇၅ ကာလကလိဂွံအယုက် (၅၈) ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ်ပ္တိုန် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ ကြဴတုဲဆက်ပၠန် ယိုက်ဂၠေင်ကေတ်တာလျိုင် ဒု-ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ကေုာံ ဒု-ဥက္ကဌ ဂကောံက္ဍိုက်ပ်ပၞာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၈၁ ကာလကလိဂွံအယုက် (၆၄) သၞာံဂှ် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒှ်အာၜါလွးဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (လပါ်ဗဒိုပ်ဗညာနဲကျာ်ပိ) ယိုက်ဂၠေင်ကေတ်လဝ်တာလျိုင်ရ။ ဗော်ပၠန်ဂတးလွပ်လွဟ် သ္ဂောံကေတ်ဇၞး နကဵုဒပ်ပံင်ကောံမာန် ရန်တၟအ်တုဲ လုပ်ကၠုင်ဂကောံ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳကောန်ဂကူ (NDF) ရ။ ပ္ဍဲဒပ်ပံင်ကောံဂှ် ကေတ်တာလျိုင် ဂကောံသဘာပတိ (ဗဟဵု)ရ။ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ် 1987 ကာလဥက္ကဌဇၞော် နာဲနလ္လာ ကလိဂွံအာယုက် (၇၀) သၞာံဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိၜါလွးဂှ် ကလေင်ပံင်ကောံညဳသာ ကလေင်ဒှ်ကၠုင်မွဲဗော်ဓဝ်ပၠန်တုဲ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲနလ္လာဝွံ ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် နဒဒှ် ဒု-ဥက္ကဌ ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိပၠန်ရ။