cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တက္ကသိုလ် မဟိဍိုန်
Academic Infrastructure
Mahidol University Library and Information Center (MULIC) contains an automated library system with cyber-linked branches in different campuses; over 1,100,000 books, theses, research reports, and bound journals; 1,200 printed journals, 15,000 electronic journals and 16,000 electronic books; 13,000 audiovisual materials; hundreds of computer terminals and multimedia viewing equipment; a full range of specialized services including online reference services, multi-database searching and document delivery services.
တ္ၚဲအ္စာကဝိမန်
တ္ၚဲအ္စာကဝိမန်
စၟတ်တ္ၚဲ ၁၃၇၈ သၞာံ၊ ဂိတုမာ် ၃ မံက် (30 Jan, 2017) ဌာန-ဘာဓါတ်ကျာ်၊ ဍုၚ်ကၟာဝက်ရဇြာ ဂှ် သီုကလောန်တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် ကေုာံ သီုဒက်ပတန် ကောံဓရီု ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် မဒှ်ရ။
တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် မရနုက်ကဵု (၄) ဝါ
တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် မရနုက်ကဵု (၄) ဝါဂှ် ကၠောန်သ္ပတဴ ပ္ဍဲဍုၚ်လၟိုၚ် ပွိုၚ် ၂ တ္ၚဲရ။ ၁၃၈၁ ဂိတုမာ် ၂ မံက် (26 Jan,2020) ကေုာံ ၃ မံက် (27 Jan, 2020) ဗၞတ်ၜါဗ္တံဂှ် ပတမ်ပထမဂှ် "လိက်ပတ်ကဵုအကာဲအရာတ္ၚဲဏအ်" သ္ပက္ဍိုပ်လိက် ဟီုတွံတုဲ၊ ပတမ်ဒုတိယဂှ် "ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ် အရေဝ် လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန်" သာ်ဝွံ စွံက္ဍိုပ်ဟီုတွံအိုတ်ရ။ သ္ဘၚ်မရနုက်ကဵု ၄ ဝါဂှ် ကၠောန်သ္ပတဴ ပ္ဍဲဗလးကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။
တက္ကသိုလ် မဟိဍိုန်
Academic Infrastructure
Mahidol University Computing Network (MUC-Net) accommodates at least 500 local area networks, interconnecting more than 350 servers and 10,000 terminals/PCs in all departments throughout the university; many advanced networked computer systems inter-networked harmoniously; performing multicast and broadcast of data transmission be used within video conferences, distance learning, E-Learning, and IP-TV applications; offering sophisticated solution for Management Information System (MIS).
တ္ၚဲအ္စာကဝိမန်
ဗီုပြၚ်ချဳဒရာၚ်ဂမၠိုၚ်
နူကဵု မုက်လိက်ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်တအ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ဇာန်နဝါရဳဂှ် ညးတအ်ပတိုန်လဝ်တၚ်ဂၞေၚ်မ္ဂး "တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် (ဂိတုမာ် ၃ မံက်) သၞာံဏံဂှ် ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် ကဵု ဂကောံအ္စာကၞေဟ်ဒေသဍုၚ်ပါ်လၟိုၚ် တံ ပံၚ်တောဲတုဲ စဳဇန် သွက်ဂွံကၠောန်အာ ပ္ဍဲဍုၚ်ပါ်လၟိုၚ်ရောၚ် ချပ်သဳကၠဳလဝ်ရ။ အစဳဇန်ဗီုပြၚ်သွက်ဂွံကၠောန်တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် ဂှ် ဂိတုပုဟ် ၃ စွေက် (January 12) ဏံမ္ဂး ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် တံကဵု ဂကောံအ္စာကၞေဟ် ဒေသဍုၚ်ပါ်လၟိုၚ်တံ ကၠောန်သ္ပကောံဓရီု သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် တုဲ ဒၞာဲဌာနကၠောန်ကီု၊ ဗီုပြၚ်အစဳဇန်ကၠောန်ကီုဂှ် ချပ်သဳကၠဳအာညးသ္ကံရောၚ်" သာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ ။
တက္ကသိုလ် မဟိဍိုန်
ဒၞဲါဒတန်ဂမၠိုၚ်
thumb|250x250px|Siriraj Hospital, Bangkok Noi Campus Located in the capital city of Bangkok, Mahidol has several campuses: one suburban campus and two older inner-city campuses in the Bangkok metropolitan area, along with a downtown high-rise office site for the College of Management, and provincial campuses in Kanchanaburi, Nakhon Sawan and Amnat Charoen provinces.
Bangkok Noi campus
The former lands of the Rear Palace sectioned for the establishment of Siriraj Hospital are now Bangkok Noi campus. The campus extended into the two districts of Bangkok Noi and Bangplad. This dense campus houses the Faculty of Medicine Siriraj Hospital, Faculty of Nursing, Faculty of Medical Technology, and the Faculty of Physical Therapy and Applied Movement Science. The academic setting includes personal and recreational facilities such as dormitories, cafeterias and sporting facilities.
တ္ၚဲအ္စာကဝိမန်
ဒက်ပတန်ဏာ ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် မရနုက်ကဵု (၄) ဝါတုဲဒှ်
"၁၃၈၁၊ ဂိတုပုဟ် ၃ စွေက် သွက်ဂွံကၠောန်အာ တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် မရနုက်ကဵု (၄) ဝါ ပ္ဍဲဌာန် ဍုၚ်လၟိုၚ်ဂှ် ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်ကဵု ဂကောံအ္စာကၞေဟ် ဒေသဍုၚ်လၟိုၚ်တံ ပံၚ်တောဲကၠောန်သ္ပကောံဓရီု ပ္ဍဲဘာကျာ် (ဍုၚ်လၟိုၚ်) တုဲ ဒက်ပတန်ဏာ ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ်တုဲဒှ်အာရ။ ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် ဂှ် ဥက္ကဌ ဂှ် အ္စာကၞေဟ် နာဲယသ (တၟံကၞေၚ်) ဒုဥက္ကဌ အ္စာကၞေဟ် နာဲလျးရတ် (ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ ၂ ဂကောံအ္စာကၞေဟ်)၊ ညးအုပ်ကာ အ္စာကၞေဟ် ဝဏ္ဏမာန် (ညးအုပ်ကာ ဂကောံအ္စာကၞေဟ်)၊ အ္စာကၞေဟ် နန်တၠနာဲ (ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ ၁)၊ အ္စာကၞေဟ် မန်ထဝ် (လၟိုၚ်) (ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ ၂) ကေုာံ ဂကောံကမ္မတဳ လၟိဟ် (၂၀) တၠပြၚ် ဒက်ပတန်ဏာရ။ တုဲပၠန် လၟေၚ်ကမၠောန်သွာၚ်နာနာဂှ် ထပ်ရုဲစှ်ဏာ တာလျိုၚ်အဆံၚ်ဆံၚ်တုဲ ဂိတု (၇) စွေက်ဏံမ္ဂး ကလေၚ်ကော်အာကောံဓရီုပၠန်တုဲ ထပ်လးဖျေံအာ အစဳဇန်ဗီုပြၚ်ကၠောန်တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် ဂှ်ရောၚ်" သာ်ဏအ်လေဝ် ညးတအ်ထၟံက်ပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲလ္တူမုက်လိက်ဂကောံညးတအ်ရ ။
တက္ကသိုလ် မဟိဍိုန်
Phaya Thai campus
This urban campus of 78 acre spreads over three linked compounds in central Bangkok and houses Ramathibodi Hospital and the Hospital for Tropical Diseases, with the university's traditional focus on medicine and sciences at the Faculties of Medicine, Dentistry, Pharmacy, Public Health, Tropical Medicine, and Science. It also houses the Institute for Innovation and Development of Learning Process, the National Doping Control Center and the Mahidol University Computing Center, along with a range of supporting facilities and student accommodation.
Salaya campus
thumb|Ramathibodi Hospital, Phaya Thai campus thumb|Courtyard with the seal of the Mahidol royal family at the Salaya campus A suburban area, Salaya Campus is situated on a site of 520 acre. The setting is semi-rural, in Nakhon Pathom Province, within easy reach of central Bangkok. It houses the majority of academics and research departments, and a range of supporting facilities including the Central Library, branch libraries, computer labs, the Office of the President, indoor stadiums, completed sports complex, the Student Union, shops and cafeterias, student dormitories and condominiums.
Provincial campuses in Kanchanaburi, Nakhon Sawan and Amnat Charoen
Mahidol continues to develop two additional provincial campuses of 672 acre in Nakhon Sawan Province, Mahidol University Nakhon Sawan Campus in the northern Thailand, and 169 acre in Amnat Charoen Province, Mahidol University Amnat Charoen Campus in the northeast. Nakhon Sawan campus, with an administration building and a lecture, laboratory and hospital buildings, is currently offer undergraduate program in Agricultural Science, Ecocultural Entrepreneurship, Nursing Science, and Public Health. The Amnat Charoen campus was completed in 2009 and offers undergraduate program in Agricultural Science, Innovation for Social and Environmental Management, and Public Health.
လာၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ်
ကဏ္ဍ:တက္ကသိုလ်ဂမၠိုၚ် ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
ဘာကောန်ဂကူမန် ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်
ဝင်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတု မာတ် ၁၄ တ္ၚဲစန်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်ဂှ် ခမဳသင်ကီု သီုကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ညးဒေသဂမၠိုင် တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ ဘာဂှ် ဇမၠိင် နွံ ၁၀၀ ပေ၊ အနာံ ၃၀ ပေ၊ ၜါထပ်တုဲ သီုဖအိုတ် ၝောအ်ခဒမ် နွံ ၈ ခန်ရ။
ကမ္မတဳ သွက်ဂွံသြိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမန် ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်
နာယကဂမၠိုင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်ဂမၠိုင် နာဲအောင်မြင့် ညးအုပ်ဓုပ်ကွာန်ဝင်ဒုန် နာဲရင်လွန် ညးအုပ်ဓုပ်ကွာန်ကအ်ခၠဲ နာဲစိုးအောင် ညးအုပ်ဓုပ်ကွာန်ဝင်ဒါ
ဥက္ကဋ္ဌ အစာဘာနာဲအံင်တဵု (ဝင်ဒုန်) ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ နာဲချိန် (ဝင်ဒါ) ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ နာဲမောင်အေး (ကအ်ခၠဲ) ညးရေင်တၠုင်ဖဵု နာဲဂတာပ်ခေတ် (ပါင်ကၟာ) ဖက်ဆော ညးရေင်တၠုင်ဖဵု နာဲသောင်းဝင်း (ဝင်ဒါ) ဖက်ဆော ညးရေင်တၠုင်ဖဵု နာဲစူ (ကအ်ခၠဲ) ဂကောံညးထိင်ဘဏ္ဍာ နာဲဆာန်ၜိုပ် (ဝင်ဒုန်)၊ နာဲမြင့်ဦး (ဝင်ဒါ)၊ နာဲမင်းနိုင် (ကအ်ခၠဲ) ဂကောံစၟတ်စရင် မိဆာန်သဇင် (ပါင်ကၟာ)၊ နာဲဆာန်မန် (ဝင်ဒါ)၊ မိဆာန်ဂကူ (ကအ်ခၠဲ)။
သာပ်ကမ္မတဳဂၠာဲသြန်ဂအုံ ကျာ်ဇၞော်ဘာကျာ်မှောင်မှ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာဝေဇယန္တ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာဂြိပ်ပါင်ကၟာ၊ အစာနာဲမန်ရာဇာ (ကၟာဝက်)၊ နာဲအမ်သဝ် (ဝင်ဒုန်)၊ နာဲဟံင်ဂကူ (ဝင်ဒါ)၊ မိစန္ဒာဌေး (ကအ်ခၠဲ)၊ ညးသမ္တီစရင် နာဲဝင်းညွန့် (ဝင်ဒါန်) နာဲအံင်ဇၞး (ဝင်ဒုန်)
ဂကောံညးလလောင်တြးပရိုင် နာဲတင့်ထွန်း (ဝင်ဒါ)၊ နာဲဗညာမန် (ဝင်ဒါ)၊ နာဲဗဳဇမန် (ကအ်ခၠဲ)၊ နာဲကျော်မျိုးဝင်း (ဝင်ဒုန်)၊ နာဲဗညာ (ဝင်ဒုန်)၊ နာဲတိက္ခ (ပါင်ကၟာ)၊ နာဲဆာန်ထေက် (ကအ်ခၠဲ)၊ နာဲမောင် (ဝင်ဒါ)၊ မိသီတာဦး (ဍုင်သေံ)၊ နာဲဟံသာဆာန် (ဍုင်သေံ)၊ မိညိုထွေး (ဍုင်သေံ)၊ နာဲမောင် (ဍုင်သေံ)၊ နာဲဝင်းပိုင် (သင်္ကာပူရ်)၊ နာဲရဲသီဟ (ကိုဝ်ရဳယျာ)၊ နာဲစည်သူ (ကိုဝ်ရဳယျာ)၊ မာံဆာန်ခေတ် (ဂျပန်)၊ မာံရာဇာအောင် (ဂျပန်)၊ မိစုမွန် (မတ်မလီု)၊ မိသီ (အမေရိကာန်)၊ နာဲသူရ (အမေရိကာန်)၊ မိကြည်ဌေး (အမေရိကာန်)၊ နာဲသုခ (မက္ကာအို)။
ကုန်ဗ္ဒဝ်၊ကွာန်
ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ (ဗၟာ: ဗိုလ်ကတော်ကျေးရွာ) မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) မဒှ်ရ။
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက် (ဗၟာ: ဝေသာလီအနောက် ကျေးရွာ ) ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန်၊ တွဵုးရဍုင်ကရေင်။ တုဲဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁)။ ကောဒ်ဂၞန်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဂှ် ၁၇၀၆၉၂။
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
နူကဵုသၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ်အပ်ပြာပ်ဇိုန်ဏှၚ်ကဵုဍုၚ် ဍုၚ်ဗၟာဂွံဗၠးၜးတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၀၆ သၞာံဂှ် ဟိုတ်နူပရေၚ်ပိုၚ်ပြဳအဝဵုတိဍာ်ဟွံညဳသၟဟ်တုဲ မန်၊ ကရေၚ်၊ ဗၟာ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ပေဲါဗ္တိုက်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၁ သၞာံဂိတုဒ္ဂိုန် (၈) စွေက် ဂှ်ဗၟာတအ်ကၠုၚ်ဗ္တိုက် ကွာန်ယေဗူ (ကွာန်ဍာ်ဂမ္တဴ) တုဲကွာန်ယေဗူဂှ် မဒးတူလေၚ်အာရ။ နူဂှ်ညးကွာန်ပ္ဍဲကွာန်ယေဗူ ကေုာံ ခမဳသၚ်ဂမၠိုၚ်ဂြိပ်ပဲါဘဲပၞာန် စိုပ်ကၠုၚ် သၞေဟ်ဍုၚ်လှာဒကှ်တုဲဇူမံၚ်ပ္ဍဲ သၞေဟ်ဍုၚ်လှာဒကှ်မွဲအံၚ် စိုပ် ၁၃၁၂ သၞာံဂှ် ဗၟာတအ်ကၠုၚ်ထောံဗုံ ပ္ဍဲဍုၚ်လှာဒကှ်ပၠန်တုဲ ထပ်ဂြိပ်ဒဴကၠောံၜဳ စိုပ်ကၠုၚ်ဒၞာဲဂအာၚ်တြေံဝါဇၞော်ညးကော် ပ္ဍဲဝါဂှ်နွံလထဴကရေၚ်မွဲ မၞုံယၟု ဆာလဳ ပဟိုတ်နူလထဴကရေၚ်ဂှ်နွံတဴပ္ဍဲဝါဂှ်တုဲ ဝါဆာလဳညးတအ်ကော်ခဴကၠုၚ်ရ။ နူဂှ်ဇူဂွံမွဲအံၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာနန္ဒသာရ ချပ်တဴသွက်ဂွံပတန်ကွာန်မွဲတုဲ နူလ္ပာ်ဗၟံက်ဝါဂှ် ဒဵု၊ဍာ်စောဝ်၊ၜဳတအ်ဒးဗီုသွက်ဂွံပ္တန်ကွာန်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်(၁၅) မံက်ဂွံဟေၚ် စပ္တန်ကၠုၚ်လဝ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်မဒှ်ရ။
ယၟုညးပ္တန်လဝ်ကွာန်
၁။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာနန္ဒသာရ (ကျာ်ဇၞော်အဝ်)
၂။ ဘဒ္ဒန္တပညာဒိပ္ပ (ကော်ဂးဂုဏ်စိန်မၚ်)
၃။ ဘဒ္ဒန္တအိန္ဒသာရ
၄။ ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ (ကော်ဂးကျာ်ဇၞော်ပေဲ၊ အနော်ကျာ်)
ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၅။ ဘဒ္ဒန္တဇောတိပါလ
ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ပွဳဗွိုၚ်သဘာဝဒေသ
သဘာဝကွာန်ယၚ်ဒိန်ဂှ် ခိုဟ်ကွေံကွေံတုဲ ဗၟံက်ဒဵုဇၞော် ပလိုတ်ၜဳဇၞော်ရေဝ်၊ သၟဝ်ကျာသၠုၚ်ကျာ ကွာန်ရေၚ်ဝါဂမၠိုၚ်နွံရ၊ ဥတုညိၚ်ညဳခိုဟ်တုဲ ပရေၚ်တဵုလွဳနာနာလေဝ် သဘာဝခိုဟ်သက်ဟွံမဲရ။
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၆။ ဘဒ္ဒန္တသောမ
၇။ ထပိုဲဝါရ
တ္ကံကၠဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
တ္ကံကၠဵုဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၈။ ထပိုဲပညာ
ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ကပေါတ်နူဒေသ
ကပေါတ်မတိတ်နူကွာန်ယၚ်ဒိန်ဂှ်တှ်ေ မပ္တံသတ်စဇဗၠုတံဂၠိုၚ်၊ သတ်ဆုသတ်ဒုန်လေဝ်နွံဂၠိုၚ်၊ လောဗါလေဝ်နွံ၊ သြောံတှ်ေ ညးတံကၠောန်ဝါဗ္ၚသွက်သ္ဂောံစသုၚ်ပ္ဍဲအိန်ထံၚ်ညးကဵုညးဖအိုတ်ရနွံ။
တ္ကံကၠဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ဝၚ်ပရူက္တံ
ကေၚ်မိၚ်ညးဗျုဗျုတံလဴမံၚ်ဂှ်တှ်ေ ရဲသၟာတမ္ၚာကၠောန်ဓမၚ်တံ အဃောဍိုက်ဂၠုၚ် ဒဳတိတ်အာၜဳသွက်ဂွံယာပတိုန်ဇာမဒၞက်ပီုလဝ်ၚုဲက(ကောန်ၚာ)တံဂှ် ပ္ဍဲအဃောဒဳကၠုၚ်ဂၠုၚ်စက်တဝ်တပ်ကဵုတ္ကံဝွံတုဲ ဂွံဆဵုကေတ်ကၠဵုမွဲဟဳကၠုၚ်ဍာ်တုဲ ပဒတဴတိုန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲတ္ကံဝွံတုဲ နူစဂှ်ဟေၚ် မွဲပါၚ်ဒှ်ၜါပါၚ်တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ်ကော်စတ္ကံကၠဵုရ။
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၉။ ထပိုဲဉာဏ
ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ကွာန်ဆက်
နူကွာန်တၟိယၚ်ဒိန်ရိုဟ်တိုန်အာလပါ်သၟဝ်ကျာဍုၚ်ရေဝ်တှ်ေ၊ ကွာန်ယၚ်ဒိန်၊ ကွာန်ယၚ်ရေဝ်၊ ကွာန်တၟိတဴတက်၊ ကွာန်ဆၚ်ဂူ၊ ကွာန်ကအ်လှိုၚ်၊ ကွာန်ဟံၚ်ဂါမ်၊ ကွာန်ကလအ်− အကြာအကြာဂှ်နွံပိပန်ကွာန်ဍောတ်တ်တုဲ ကွာန်သၞေဟ်ကာစိုပ်ဍုၚ်ရေဝ်ဗွဲတုန်၊ လပါ်သၠုၚ်ကျာဏံပၠန်၊ ကွာန်မ္ၚဵုဇၞော်၊ ကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု(ကဗျာဝ)၊ ကွာန်ၜိုပ်ထဝ်၊ ကွာန်ခေါဇာဗွဲတုန်။  လပါ်ဗၟံက်ကွာန်ဂှ် ဒဵုဇၞော်ကၠအ်သွဝ်နွံတုဲ စဵုစိုပ်ကျာ်(မာံကလအ်)၊  လပါ်ပလိုတ်ဂှ်တှ်ေ ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်၊ ၜဳရေဝ်ဇၞော်၊ ကအ်ကၠဵု၊ ကအ်ဇၞော်−ဗွဲတုန်။
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၁၀။ ထပိုဲသောမ
ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တ္ကံကၠဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ပွဳပွူသဘာဝ
ၜဳရေဝ်ရေၚ်ဆက်တုဲ ဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဘာဝတ္ကံကွေံကွေံ၊ ပ္ဍဲတ္တံဝွံ ၜိုန်ရဍောတ်နွံဆၜိုတ်ၜါဨကကီုလေဝ် တၞံသတ်ဆုသတ်ဒုန်ဗွဲသဘာဝဍေံကၠတ်လဝ်ကေတ်ကေတ်တံဂှ်လေဝ်နွံစုၚ်ရ၊ မပ္တံတၞံသိၚ်ဃဵု, တၞံကြုက်, တၞံမြာၚ် ဗွဲတုန်၊ တ္ကံဝွံလေဝ် နွံထီုမွဲလဒေါဝ်တ္ကံဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲထီုဝွံ ဂစေံကဝတံနွံဂၠိုၚ်ကဵုလက်ကိုတ်ဇူဒီုတဴပ္ဍဲထီုဝွံရ၊ တုဲပၠန် တၞုၚ်တ္ကံတဝ်တပ်အာကဵုတ္ကံဇၞော်ဂှ်တှ်ေ တၟံမဂၠိၚ်တိတ်ဗၠိုက်ဍာ်ညိညဂှ် ညးကော်စတၟံဗတကျာံရ၊ ဟိုတ်နူတၟံဝွံဂၠိၚ်တိတ်အာညံၚ်ရဴဗ္တကျာံဂှ်ဟေၚ် တၟံဗ္တကျာံကော်စဒၟံၚ်စဵုကဵုလၟုဟ်ရ။
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၁၁။ နာဲခရုဲ
တ္ကံကၠဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ပွဳပွူသဘာဝ
ပ္ဍဲဗလးတၟံနွံသ္ကဲသ္ကဲတၟံဝွံလေဝ် တၟံတံဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဘာဝနွံကၠုၚ်ဗီုတြေမ်တြေမ်ဟွံကေၚ်ဗဂဵုလဟဵုပလေဝ်လဝ်တံဂှ် ဗီုပြၚ်ဂကူဇဳစုၚ်နာနာသာ်နွံရ၊ (ဗွဲကြဴတက်ဗီုနာနာပ္ဍဲတ္ကံဝွံတုဲ ပတိုန်စုတ်ကဵုဏောၚ်)၊ တ္ကံဝွံပၠန် ဒှ်ဒၞာဲဇူဒီုအခိၚ်မန်ကဵုဗၟာလုပ်မံၚ်ဗတိုက်ဂှ်တှ်ေ ညးကွာန်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ် အခိၚ်ဂြိုပ်ပၞာန်ဗၟာရပ်(ဗဝ်တာ)မ္ဂး နကဵုဂၠုၚ်စက်ဟေၚ် ဂြိုပ်တိတ်ကၠုၚ်နူသၞေဟ်တုဲ အာဇူဒီုဒၟံၚ်ပ္ဍဲတ္ကံဝွံအိုတ်ရ၊ အခိၚ်ပၞာန်ဗၟာစဴဟွံမွဲရတှ်ေ နူတၞုၚ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်နွံခြာၜိုတ်မွဲတိုၚ်ဂှ် ဗြဴဗြဴၝောံၝောံသှ်ေဒၟံၚ်ပ္ဍဲကွာန်တံ နကဵုယာတ်အရံၚ်လဝိၚ်ထ္ၜးနၚ်ကဵုတြုံတြုံရဲနွံပ္ဍဲတ္ကံတံဆဵုတုဲ သာ်ဝွံစဴကွာန်လုပ်ကွာန်ဂွံ သာ်ဝွံရ။
တ္ကံဆက်
တ္ကံဆက်နွံကြပ်ကြပ်မဆဵုအာနမတ်ဂှ်တှ်ေ နွံတ္ကံမွဲလပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်တပ်တပ်ၜိုတ်ၜါပိတိုၚ်ဂှ် တ္ကံဇၞော်နွံမွဲရ။
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၁၂။ မာံညောံတေန် (လၟုဟ်ဒှ်ခမဳဗျု ဘာဗၟံက် ကွာန်ဝေသာလဳ)
တ္ကံကၠဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ၜဳရေၚ်
ၜဳရေဝ်ကော်ခဴစရ။
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၁၃။ မာံအုံ
တ္ကံကၠဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၁၄။ မာံထောန်စိန်
၁၆။ ဗမောၚ်
ဝၚ်ကျာ်ဇယမၚ်္ဂလပ္ဍဲလ္တူဒဵု
ကျာ်ဇယမၚ်္ဂလလ္တူဒဵု ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၃ သၞာံဂှ် နူကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာနန္ဒသာရ (ကော်ဂးကျာ်ဇၞော်အဝ်) ဆဵုညာတ်ကေတ်ကျာ်တြေံတြဟ်ပ္ဍဲလ္တူက္ဍဟ်ဒဵု ပလိုတ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်တုဲ ကော်ဂွံဂကောံကောန်ကွးဥကျာ်မေန်၊ ဥကျာ်ပေဲ၊ မာံညောအ်တေန်၊ ခမဳနာဲဗၠာဲ၊ နာဲကျၚ်တအ်ဂမၠိုၚ်တုဲ စဒက်ပလေဝ်ကၠုၚ်ကျာ်ဝွံရောၚ်။ ကျာ်ဟိုတ်နူဟွံအံၚ်တုဲကၠုၚ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ၁၃၁၃ သၞာံ ဂိတုဇှ်ေဂှ်ဟေၚ် ကျာ်စေတဳဂှ်လီုလာ်အာကီု သီုကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာနန္ဒသာရလေဝ်စုတိစဴအာသွဝ်ရ။ ပ္ဍဲကာလစိုပ်လက်ထက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာကုသလဂ္ဇံဂွံဘာပွိုၚ် (၂၀) သၞာံတုဲ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၀ သၞာံဂိတုဒဂိုန် (၈) စွေက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာကုသလက္ဍိုက်က္ဍိုပ်အာဂတပၠတရဴတုဲကောန်ကွးကီု ဒါယကာဘာဒါယကာဗျဉ်ကောန်ၚာ်ဝုတ်ဗၠာဲအမူအနာဲ ဣစဳညာဲအလုံကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်စိုတ်တုပ်သၟဟ်တုဲ ကလေၚ်ဒက်ပလေဝ်ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ်ပၠန်ရ။ လက္ကရဴထပ်ကျာ်ဝွံထပ်လီုအာမွဲလဝ်ပၠန်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာကုသလ ဟိုတ်နူဟွံယှအ်ဇဲလွဳတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၆) မံက်ဂှ်ကလေၚ်ဒက်ပလေဝ်ကၠုၚ်ပၠန်တုဲ နကဵုယၟု ကျာ်ဇယမၚ်္ဂလတုဲ စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ်သ္ပကၠုၚ်မံၚ်သဘၚ်ကျာ်လၟေၚ်လၟေၚ်သၞာံရောၚ်။ တ္ၚဲကၠောန်ဘသၚ်ကျာ်ဇယမၚ်္ဂလ ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဝွံ သ္ပပ္တံနူဂိတုပုဟ် (၁) စွေက် စဵုကဵုစိုပ် (၄) စွေက်မဒှ်ရ။
ဒပ်ဒစဵုဒၞာဂကူကရေင်ဍာဲဂမၠိုင်
ဒပ်ဒစဵုဒၞာဂကူကရေင်ဍာဲဂမၠိုင် (ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့‚ Karenni Nationalities Defence Force; ဇမၠေအ်: KNDF) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကြဴနူ ပၞာန်သီအဝဵုဍုင် သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ သွက်တဝ်စၞေဟ် ဗတိုက် ကုပၞာန်ဗၟာရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒပ်ဏအ်ဂှ် ဒပ်PDF လေဝ်ပါလုပ်ဒၟံင်ကီုရ။ ပေါဲဗတိုက် အကြာ KNDF ကဵု ပၞာန်အလဵုအသဳ က္တဵုဒှ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ နကဵုအလဵုအသဳ စကာ က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ကာခြပ်ဂမၠိုင်ရ။ အကြာဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ကဵု မာတ်ဂှ် နကဵု KNDF ကေုာံ PDF တအ် ပံင်ကောံတုဲ ပံက်မုက်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသဂကူပအိုအ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးပါဲဒဴ နူဒေသ၊ ဒြပ်ရတ် ကောန်ကွာန်တအ်ဂှ် ဖံက်ဂၠံက်ဏာ၊ တုဲပၠန် မၞိဟ်သၟေဟ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန် မကြိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂှ် ၁၈ တၠ သီုကဵု လကျာ်ပိဇကုဂှ် ပန်ဂစိုတ်ထောအ်လဝ်ရ။ ပရူဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂကူပအိုအ်တအ် ဂွံဒစဵုဒစး လတူ KNDF, PDF တအ်ရ။ နကဵု KNDF တးပါဲလတူအရာမစုတ်စောဲလဝ်ဂှ်ရ။
တင်ရန်တၟအ်
တင်ရန်တၟအ် ဒပ်ဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံပံင်ပ္ကောံ ဒြဟတ်ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဂကူဂမၠိုင် မနွံ အပ္ဍဲတွဵုရးကရေင်ဍာဲတုဲ သွက်ဂွံ ဗတိုက်သရိုဟ်ကၠေအ် ကံင်သဳပၞာန်ဍုင်ဗၟာရ။
မူဝါဒပၞာန်
KNDF ဟီု ညးတအ် ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် သၞောတ်မူဝါဒပၞာန် NUG ကဵု CRPH မဖျေဟ်လဝ်ရ။ နကဵု ဌာနဝန်ဇၞော်စဵုဒၞာ NUG ဂှ် ပ္တိတ်လဝ် သၞောတ်မူဝါဒ မဆေင်ကဵု ပၞာန် နွံ (၇) တင်ရ။
ဝင်
ဒပ်ဒစဵုဒၞာဂကူကရေင်ဍာဲဂမၠိုင် ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် နူ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုမေ ၃၁၊ ကြဴနူ မပံင်ပ္ကောံလဝ် ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲ လောဲဂဝ်၊ ဒဳမဝ်သိုဝ်၊ နာန်မေဝ်ခုင်၊ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကရေင်ဍာဲ ကေုာံ ပွိုင်ဍုင်မဝ်ဗြေဝ် တအ်ရ။
ပရေင်ဂမ္စိုတ်မၞိဟ်ဂလိုင် ပ္ဍဲကွာန်ဏာမ်ဏုင် (နမ့်နိမ်)
ဂိတုမာတ် ၁၁ ဂှ် KNDF/KNPP တအ် လုပ် ကွာန်ဏာမ်ဏုင်တုဲ ညးဍုင်ကွာန် ဂကူပအိုအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒြေပ်တိတ် နူကဵုကွာန်တုဲ ပါဲဓလေတ်ဒၟံင် ဒၞာဲတၞဟ်တၞဟ်ရ။ ဂကောံဂီုကၠီုကွာန် ကဵု ပၞာန်ညးဍုင်ကွာန် (ပြည်သူ့စစ်)တအ်ဟေင် သွက်ဂွံ မင်မဲ ကဵုအာ ပရေင်ဂီုကၠီုကွာန်တုဲ သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်ရ။ စိုပ်အခိင် ဗတံ ၉ နာဍဳဂှ် နကဵု KNDF တအ် ဗက်ပန်ဂစိုတ် ပၞာန်ညးဍုင်ကွာန်တုဲ ပေါဲဗတိုက် က္တဵုဒှ်ကၠုင် အပ္ဍဲကွာန်ဂှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံကေတ်အရေဝ် လတူကမၠောန်မကဵုဒဒိုက် ကုဂကူပအိုအ်ဝွံတုဲ နကဵုတင်မနွံပၟိက် ပရေင်ဂီုကၠီုဒေသဂှ် ဒးရပ်စပ်ဖန်ဏာ ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရောင် ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇဝ်မေန်ထောန် ညးမနွံအခေါင်ဟီုဂး အလဵုအသဳပၞာန် ဟီုဂးရ။
ဂိတုမာတ် ၁၄၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳဗၟာ နကဵုဒြဟတ်ဗွဲမဇၞော်ဂှ် အာဗတိုက် ဒပ်KNDF ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဒဳမဝ်သိုဝ် လပါ်ပလိုတ်ဂှ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန် ဂကူကရေင်ဍာဲ မဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီဒးဒြေပ်ဒဴတိတ် နူဒေသဂှ်ရ။
စပ််ကဵု ဂကူပအိုအ် မဒးဒုင်ဂစိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဏာမ်ဏုင်ဂှ်တုဲ ဂကူပအိုအ် မဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီ ကၠောန်သဘင်ဗၟံက်ထ္ၜးဆန္ဒ ဒစဵုဒစး လတူရဲဒပ် KNDF/PDF မဂစိုတ် ကောန်ဂကူညးတအ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၅၊ ၂၀၂၃ ပ္ဍဲဍုင်တံင်ကျဳ (တောင်ကြီးမြို့) အရာပ်ကာန်ကျဳ၊ ပ္ဍဲသလာတ်ဇၞော်မောဝ်ဂကူပအိုအ် (ပအိုဝ်းအမျိုးသားဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ကွင်း)ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ရမ္သာင်ကမြေဲအဓိက "ပွမၜက်ၜေါတ် ဗဒှ်မုက်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသဂကူပအိုအ်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်၊ ပွမဂစိုတ်လကျာ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်ပအိုအ်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်၊ ဌာနပရိုင်မကၟာတ်လဒဵု ချူဟီုဓလေတ် ပရိုင်ဍာံတအ်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်၊ ပွမပၠံင်ၜး ကပေါတ်ဒြပ်ရတ်ဂကူပအိုအ်တအ်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်၊ ပွမစံင်ပလီု စမြိုင်သာသနာ ကေုာံ သ္ၚိညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်၊ ပွမစကာ ညးဍုင်ကွာန် နဒဒှ် ခဒုင်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်၊ ဂကောံပကီုရာပ် KNDF ကဵု PDF တအ်ဂှ် ဗွဲမပြဟ် တိတ်ထောအ် နူဒေသဂကူပအိုအ်တအ်ရ။
စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ နူကဵု ဌာနပရိုင်ဨရာဝတဳ မဒှ်ဌာနပရိုင် ပရးဝါဒသွက်ရဲဒစဵုဒစး ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵုတုဲ သၟာန်လဝ် ခေါန်ဘီထူ (ခွန်းဘီထူး) ညးမဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ KNDF ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၂၊ ၂၀၂၃ ရ။ ခေါန်ဘီထူ ဟီုဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကၠုင်ပန်ကဵုလွဟ်ဇၞော် သီုကဵုက္ၜင်ကျာတုဲ နကဵု ရဲဒပ်ညးတအ် ဒးချုတ်တိတ် နူကဵု ကွာန်ဂှ်ရ။ တုဲဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန် မနွံပ္ဍဲကွာန်ဂှ် လုပ်မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ်၊ ပ္ဍဲဗတံဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ လုပ်ကၠုင်တုဲ ဂစိုတ်ထောအ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ် ၃၀ ပြင် သီုကဵု လကျာ်ရ။ နကဵု ဌာနပရိုင်ဂှ် သီုဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗီုရုပ် ရဲဒပ် KNDF/PDF တအ် မတက်လဝ် ဗဳဒဳယော ဗီုရုပ်ဇွဂမၠိုင်ကီုရ။ အတိုင် ဥက္ကဋ္ဌ KNDF မဟီု ဒပ်ညးတအ် တိတ်အာ နူကွာန်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ လုပ်ကၠုင်တုဲ ဂစိုတ်လဝ် လကျာ် ကေုာံ ကောန်ကွာန် ၜိုတ် ၃၀ တၠမ္ဂး ဗီုရုပ်ဗဳဒဳယောဂှ် နကဵု ရဲဒပ်ညးတအ် သီုကယျိုင်ပၞာန်ပေင်ပေင် မကြေဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂှ် ဗီုလဵု က္လိဂွံမာန်ရော။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ပန်ဂစိုတ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ တိတ်အာ နူကွာန်ဂှ်ဟာ။ ဗီုဏအ် ဒၞာဲဟွံကၠး နွံဒၟံင်ရ။
အတိုင် ရဲကွာန်ဂကူပအိုအ် ၜါတၠ ညးမဒြေပ်တိတ်ဗၠးကၠုင် ဘဲဂစိုတ်ဂှ် လဴထ္ၜးမ္ဂး နူကဵု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၅၊ ၂၀၂၃ ဂှ် ရဲဒပ် KNDF, PDF တအ် လုပ်စိုပ်ကၠုင်တုဲ မံင်ဒၟံင် မ္ၚးကွာန်၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၇ ဂှ် လုပ်ကၠုင်ကွာန်တုဲ လုပ်မံင် ပ္ဍဲဘာဗတောန်လိက် လတူကုန် ဗၟံက်ဘာလကျာ်၊ မၞိဟ်ၜိုတ် ၈၀။ တုဲထ္ဍေင်ပ္တိတ် ညးဍုင်ကွာန် နူကဵုကွာန်။ ဆဂး မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် တၞဟ်နဂွံဆက်မင်မဲအာကွာန်တုဲ အာမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ်။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် KNDF, PDF ဟွံကဵု တိတ်မ္ၚး၊ ကြိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂှ်ရ။ စိုပ်အခိင် မကဵု စၞကၠိက် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲမ္ဂး ကဵုအခေါင် အာကဵုစၞကၠိက်တုဲ ကြိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂှ်ပၠန်ရ။ မၞိဟ်မကြိုင်လဝ်တအ်ဂှ် ဟွံကဵုအခေါင် ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်မ္ၚးတအ်ရ။ ရဲဒပ်PDF တအ်ဂှ် ဖံက်ကေတ်ဏာ ဒြပ်ရတ် ဇွောအ်မနူကဵု သ္ၚိဌာန်ဂမၠိုင်တုဲ ဇက်ကေတ်ဖအိုတ်ရ။ စိုပ် ဂိတုမာတ် ၁၁ အခိင်ဗတံ ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်မဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲဘာဂှ် ဦးအေး ဂှ် ဟိုတ်နူတိတ် နူကဵု ဘာဂှ်တုဲ နကဵု PDF ပန် ဦးအေးဂှ်ရ။ မၞိဟ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် ညာတ်ဒး ဦးအေး ဒးဒုင်ပန်တုဲ ဒြေပ်တိတ်ဂွံ မၞိဟ်ပန်တၠ။ မၞိဟ်မသှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဘာဂှ် ၁၈ တၠကဵု ကျာ်ဇၞော် ကဵု လကျာ်ၜါဇကု သီုဖအိုတ်ဂှ် ၂၁ တၠဂှ် PDF, KNDF တအ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုဖအိုတ်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာကီု နကဵု ဒပ်ပအိုအ်ကီု ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် မွဲဟွံမဲဏီရ။ ပ္ဍဲကဵုအခိင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ပေါဲဗတိုက် လပါ်ဒဵုတေအ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ဟွံစိုပ်ကၠုင် ကွာန်ဏီရ။ အခိင်ကွာန်တူဂှ်လေဝ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဟွံဂွံလုပ်ကွာန်ဏီပုဟ်။ နကဵု PDF, KNDF တအ် ဒှ်မၞိဟ် မဗက်စံင်ဒၟံင် သ္ၚိတအ်ဂှ် အလဵုဇကုညးတေအ် ဂွံဆဵုကေတ်လဝ်ကီုရ။
တ္ကံဇၞော် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
က္ကံကၠဵုဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန်(လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
ဝၚ်ပရူပရာက္တံ
လပါ်ၜဳရေဝ်ဒေသတံဂှ်ဝွံ ဟိုတ်နူတ္ကံဏံဒုတ်ဇၞော်အိုတ်ဂှ်ရဟေၚ် ညးကော်စတ္ကံဇၞော်မဒှ်ရ။
ပွဳပွူသဘာဝဒေသ
ဒှ်ဒေသၜဳမှာသၟိတ်ဗိုၚ်ဂေတ်ပူဗိုၚ်လဝ်တုဲ ဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဘာဝၜဳကွေံလောန်၊ ပ္ဍဲတ္ကံဇၞော်ဝွံ သတ်ဆုသတ်ဒုန်နွံတဴဇဳသာ်တုဲ တၞံသတ်ဗြဴ, တၞံသတ်သိၚ်ဃဵု, တၞံဗဒဝ်, တၞံကြုက်, တၞံဒုန်, တၞံတၞဟ်တၞဟ်တံလေဝ်နွံတဴဗွဲဂၠိုၚ်ရ။
ပ္ဍဲတ္ကံဇၞော်ဝွံပၠန် လပါ်သတ်ဂြိုပ်ဇိုၚ်ပန်လေဝ်နွံတဴရ၊ ကၠိက်ဂြိုပ်, ပြေၚ်ဂြိုပ်, ဗၜဵု, သတ်ဂြိုပ်ဍောတ်ဍောတ်တံလေဝ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ တ္ကံဝွံ နွံသြၚ်ဗ္တဳသွက်(ကၞဟ်)ဂွံတိုန်ဖျေံခၟာဲလေဝ် ဍိုပ်ပေၚ်ကဵုသၚ်ဗ္တဳသဘာဝကွေံကွေံ၊ ထီုလေဝ်နွံ၊ ပ္ဍဲထီုတ္ကံဇၞော်ဝွံ ဂစေံကဝဂၠိုၚ်တဴကွေံကွေံရ။
က္တံဆက်
နူတ္ကံဇၞော်ဂတအာလပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်မ္ဂး ဂွံဆဵုတ္ကံကၠဵုကြပ်ကြပ်ကဵုကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်မာန်ရ၊ ယဝ်ရံၚ်ဂစေၚ်အာမတ်လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာညိတှ်ေ ဂွံဆဵုကေတ်ဒၞာဲဝေၚ်ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵုကေုာံကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵုကီုရ။
ၜဳရေၚ်
ၜဳရေဝ်ညးကော်စရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သွာ၊ တၞံ
သွာ (Nymphaea alba, white water lily, white water rose or white nenuphar)ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံ မတိုန်ပ္ဍဲဍာ်ပတေက် မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံဂကူ Nymphaeaceae တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူအဖရိသၟဝ်ကျာ၊ အာရှဒေသဂမ္တဴ၊ ကေုာံ ဥရောပ ကေုာံ အာရှဒေသဂမ္တဴဂမၠိုင်၊၊
လက်သန်
တၞံသွာဂှ် မတိုန်ပ္ဍဲဍာ်ပတေက် မၞုံကဵုဇမျိုဟ် အကြာ ၃၀-၁၅၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၁၂-၅၉ ၝောအ်တဲ) ဗွဲမဂၠိုင် မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍာ်ကၟာ ဍာ်လှာတအ်ရ၊၊ တၞးဍေဟ်ဂှ် ဇမၞော်နွံစဵုကဵု ၃၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၁၂ ၝောအ်တဲ) ဗွဲလၞင်၊ တဝ်သွာဂှ် စဵုကဵု ၁၅၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၅၉ ၝောအ်တဲ) သၠုင်မာန်ရ၊၊ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု အသာ်ဗုတုဲ အပ္ဍဲဍောင်ဂှ် နွံကဵုကသော်သောဲသောဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ The flowers are white and they have many small stamens inside.
Phytochemistry
ပ္ဍဲကဵုသွာဂှ် နွံကဵုဓါတ် the active alkaloids nupharine ကေုာံ and nymphaeine, and is a sedative and an aphrodisiac/anaphrodisiac depending on sources. တၞံသွာ၊ ပ္ကဴကီု သီုကဵုရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲရ၊၊ ညးကၠာတေအ် သုင်စောဲ Alcohol တုဲ ပတိတ်ဓါတ် the active alkaloids, and it also boosts the sedative effects. The root of the plant was used by monks and nuns for hundreds of years as an anaphrodisiac, being crushed and mixed with wine. In the earliest printed medical textbooks, authors maintained this use, though warning against consuming large and frequent doses.
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပ္ကဴဂမၠိုၚ်
တက္ကသဵု မဟိဍိုန်
တက္ကသိုလ်မဟိဍိုန်ဂှ် ဂွံဒုၚ်စၟတ်ကဆံၚ် #၁ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဍုၚ်သေံမ္ဂး နကဵုသၞောတ် QS Asian University Rankings ရ။
ဝၚ်
right|thumb|Logo of the University of Medical Sciences The first Siamese medical school, the Bhatayakorn School (โรงเรียนแพทยากร) was founded under the royal decree of King Chulalongkorn in 1888 situated on the former Palace or today's Bangkok Noi campus at Siriraj Hospital and taught medicine as a 3-year medical certification course. After a visit by King Chulalongkorn and Queen Saovabha Phongsri, the medical school was renamed as the Royal Medical College (ราชแพทยาลัย). The medical school was merged with Chulalongkorn University organized by Vajiravudh's decree on 6 April 1917 as the Faculty of Medicine of Chulalongkorn University (now the Faculty of Medicine Siriraj Hospital, Mahidol University). thumb|Prince Mahidol Adulyadej, the namesake of Mahidol University However, the government of General Phibunsongkhram then separated the Faculty of Medicine (Siriraj Medical School), Departments of Dentistry, Pharmacy, and Veterinary Science from Chulalongkorn University and re-organized them into the University of Medical Sciences (มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์). The university was officially founded on February 2, 1943, and new schools and departments have been established since then. In 1959, the Medical Science Preparatory School (now Faculty of Science) was moved to Phaya Thai area, thus beginning the Phaya Thai campus. During the 1960s the university focused its development on the Phaya Thai campus. In 1965, another medical school was established – the Faculty of Medicine of Ramathibodi Hospital at Phaya Thai. The first medical school outside Bangkok was also set up as Faculty of Medicine Nakorn Chiang Mai Hospital in Chiang Mai Province, until 1964 when it was transferred to Chiang Mai University. Before being transferred In 1968, the university established pharmacy and dentistry schools at a new campus apart from those received from Chulalongkorn University. On February 21, 1969, King Bhumibol Adulyadej declared the name of the university to be changed to Mahidol University (มหาวิทยาลัยมหิดล) in honor of his father Prince Mahidol of Songkla. The university bought a large suburban area known as Salaya in 1971 for its future developments. In the following years, the former faculties of Dentistry and Pharmacy were returned to Chulalongkorn University.
King Bhumibol expressed his will that Mahidol University should also expand to the Social Science fields, so the Faculty of Social Sciences and Humanities was founded in 1969. The construction of Salaya campus began in 1975 but was soon delayed due the political situation and financial shortage. On July 23, 1983, the Salaya campus was officially opened. All education for freshman-year students was transferred to Salaya. Later academic developments of the university tended to deviate from traditional Health Science area to facilitate academic demands of the country and later developments were centered on the Salaya campus. The first internship college in Thailand was founded in Mahidol in 1986. In 1999, the Ratchasuda College devoted solely to disabled persons was established. Athasit Vejjajiva, M.D., father of former Prime Minister of Thailand Abhisit Vejjajiva, had once been the president of Mahidol from 1995 to 1999.
In 2002, the University expanded its campus to Kanchanaburi to offer its students more learning opportunities with rural communities as well as to Nakhon Sawan in 2004, accepting the first cohort of management students in 2004 and first cohort of arts students in 2005. The university also started building the Amnat Charoen Campus and was completed in 2009.
MU is part of the Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning (ASAIHL) and is also a national research university as designated by the Ministry of Education under the prime ministership of Abhisit Vejjajiva In 2009, MU also joined the ASEAN University Network (AUN).
MU entered the THES - QS World University Rankings in 2006 as 322nd in the world and 3rd in Thailand. In 2010, the university proceeded to the 228th in the world, 28th in Asia and as Thailand's top-ranked university according to Quacquarelli Symonds 2010 Asian Ranking, although some foreign ranking sources may provide different rankings. According to Times magazine, MU was ranked as one of the top 400 universities in the world and first in Thailand in 2012. The following year, Mahidol placed 61st out of 100 in the first-ever Times Higher Education Asia University Rankings.
Mahidol continues to develop two additional provincial campuses of 672 acre in Nakhon Sawan Province, Mahidol University Nakhon Sawan Campus in the northern Thailand, and 169 acre in Amnat Charoen Province, Mahidol University Amnat Charoen Campus in the northeast. Nakhon Sawan campus, with an administration building and a lecture, laboratory and hospital buildings, is currently offer undergraduate program in Agricultural Science, Ecocultural Entrepreneurship, Nursing Science, and Public Health. The Amnat Charoen campus was completed in 2009 and offers undergraduate program in Agricultural Science, Innovation for Social and Environmental Management, and Public Health.
လာၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ်
13.79341°N, 100.32251°W
ကွာန်တၟိၜိုပ်ထဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ကွာန်တၟိၜိုပ်ထဝ်ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
ဗွဳဗွိုၚ်သဘာဝဒေသ
ဒှ်ဋ္ဌာန်ဒေသဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဘာဝခိုဟ်မွဲကွာန်ရ၊ လပါ်ဗၟံက်နွံဂြိုပ်ကၠံသွဝ်၊ လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်လေဝ်နွံကၠအ်သွဝ်ၜါဗ္ၚ စုက်စိုပ်အာကဵုၜဳဇၞော် ကော်ခဴစ ၜဳရေဝ် မဒှ်ရ။
ရှ်ေသှ်ေသာသနာ
ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်သီုဖအိုတ်ဂှ်တှ်ေ ရှ်ေသှ်ေဒၟံၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာမဒှ်ရ။
ကောန်ဂကူ
ကောန်ဂကူမန်
ကွာန်ဆက်
လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာဂှ် နွံ ဍုၚ်ခေါဇာ ကွာန်ကြုၚ်ကညာ ဝၚ်တၟအ် ကွာန်ရေၚ်ဆက်နာနာနွံရ၊ လပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ်ပၠန် နွံကွာန်မ္ၚဵုဇၞော် ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် ကွာန်ယၚ်ဒိန် ကွာန်ယၚ်ရေဝ် စဵုကဵုစိုပ်ကွာန်ရေၚ်ဆက်စိုပ်ဍုၚ်ရေဝ်ဗွဲတုန်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒစတုတ္ထ
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒစတုတ္ထ - ကွေတ်မဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုပန်
၃၄။ ပ္ဍဲဝါဒ စတုတ္ထတုန် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ်ကဵု မုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ဂှ်ရော -
ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲလောကဝွံ ခမဳလ္ၚဵုကီု ဗဗၞးလ္ၚဵုကီု မၞုံအလေံ လေပ်ချပ်ရ၊ မၞုံအလေံစမ်ၜတ်ရ၊ ညးဂှ် ချပ်ကေတ်တၞဟ်ဟ်တုဲ စမ်ၜတ်စၚ်ခြၚ်တုဲ အတိုၚ်ဇကုထေၚ်ဂှ် သ္ဂးတဴရဴသာ်ဝွံရ။
"အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်ရ၊ သတန်ရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴ အထောဋ်ဒဵုရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴတိုၚ်တြၚ် မဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာ (နူမွဲဘဝ ကဵုမွဲဘဝ) အိုတ်ရ၊ ဒးဂေတ်ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါအိုတ်ရ၊ စုတိချိုတ်အိုတ်ရ၊ ဒးကတဵုဒှ် အိုတ်ရ၊ (အတ္တကဵု လောကဂှ်) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵုအရာမဗိုန် မၞုံပြာကတ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟေၚ်ရောၚ် " ရဴဝွံ သ္ဂးတဴရ။
ယွံခမဳတအ် ဣဝွံဂှ် ဟိုတ်စတုတ္ထရောၚ်၊ သ္ပဟိုတ်ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ် ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။ (၄)
ဗေဒါဇၞော်၊ ပွိုုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်ဗေဒါဇၞော်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်) တုဲ ဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဗေဒါဇၞော်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) မဒှ်ရ။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒစတုတ္ထ
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒစတုတ္ထ - ကွေတ်မဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုပန်
၃၅။ ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။
ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု မၞုံကဵုကွေတ်မဗိုန်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်မ္ဂး နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူဝွံကီု ပၞောဝ်ကဵု(ပန်ဂကူ) ဂမၠိုၚ်ဂှ် နကဵုဟိုတ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂကူကီု ပညပ်တဴအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်မွဲသအာၚ် မသအာၚ်နူ (ပန်ဂကူ) ဂမၠိုၚ်ဝွံ ဟွံမွဲရ။
၃၆။ ယွံခမဳတအ် ကွေတ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ "စောဲလာံဂိုၚ်ကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး ဇွိတ်သပေါတ် ဗွဲမမှာရာ ရဴဝွံမ္ဂး မၞုံကဵုလအာဂတိ ရဴဝွံအိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုပရလိုက် ရဴဝွံအိုတ်ရ" ရဴဝွံ တၠဳမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲ တီတဴ (ကွေတ်ပန်ဂကူ)ဂှ်ရ။
တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် (ကွေတ်ပန်ဂကူ) ဂှ်လေဝ် တီတဴရ။ ဓရ်မပြဲ လောန်ဗွဲတၟေၚ် လတူနူဂှ်လေဝ် တီတဴရ၊ (ဓရ်မပြဲလောန် ဗွဲတၟေၚ်လတူနူ)ဂှ် ၜိုန်တီကီုလေဝ် ဟွံဇွိတ် သပေါတ် ဗွဲမမှာရာရ၊ ဟိုတ်ဟွံဇွိတ်သပေါတ် ဗွဲမမှာရာဂှ်ရ (တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ)ဂှ် အလဵုဇကုဟေၚ် တီတဴနိဗ္ဗာန်ရ။
ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟိုတ်ဝေဒနာဂမၠိုၚ် ကတဵုဒှ်ကီု ဟိုတ်ပၠိုတ်ကီု အရာထေက်ကဵုသာယျေန်ကီု ဒုသ်ကီု အရာတိတ်ဗၠး (နူဝေဒနာဂမၠိုၚ်)ကီု တီတဴ အတိုၚ်မဍာံစၟတ်တုဲ ဟွံစောဲလာံကဵု (မမိက်ကဵုမွဲမွဲ)တုဲ တိတ်ဗၠးအာရ။
၃၇။ ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ယြဴဓရ်ဂမၠိုၚ် သ္ပကေတ်ဇၞောဝ်မတ် နကဵုဉာဏ်တၟေၚ် အလဵုဇကုတုဲ ဟီုတွံရ၊ ဂုဏ်တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဍာံစၟတ်ဂှ် မိက်ဂွံဟီုသ္ဂးတဴ ဗွဲမဍာံစၟတ်မ္ဂး ယြဴနဓရ်ဂမၠိုၚ် ဒးဟီုသ္ဂးအိုတ်ရ၊ ဓရ်ဂမၠိုၚ် မဇြိုဟ်နက် မဇြိုၚ်ကဵုညာတ်မာန် မဇြိုၚ်ကဵုတီမာန် မၜိုဟ်လလမ် မပြဲ မဟွံအာစိုပ်နပွမချပ်ကေတ် မဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် တၠပညာတအ်ဟေၚ် မတီကေတ်မာန်ဂှ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်ဝွံဟေၚ်ရောၚ်။
နဲကဲ ချူပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ
နဲကဲချူ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမပ္ကောံလဝ် ဗဳဒဳယောမပသောင်ကလးလဝ်ဂၠေအ်ဂၠေအ် အရာသွက်ဂွံတီခိုဟ် ကာလပိုယ်ချူလိက်ပရေင် ပ္ဍဲဝဳကဳပဳဒဳယာ
ခၞံလိက်ပရေင်တၟိ
က္ဍိုပ်လိက် ဇကုမိက်ဂွံချူဂှ် ဂၠာဲပ္ဍဲ ဒၞာဲဂလာဲ မနွံလတူ လပါ်တဲပုင်။ ယဝ်ရ က္ဍိုပ်လိက်ဂှ် ဟွံမဲဏီမ္ဂး ဍေဟ်မံက် အသာ်ဗကေတ်။ ဍဵုလ္တူ က္ဍိုပ်လိက် ဇကု မဒှ်ဒၟံင် အသာ်ဗကေတ်ဂှ်မ္ဂး လုပ်စိုပ်အာ မုက်လိက် သွက်ဂွံစချူရ။ (စၟတ်သမ္တီ၊ အကံက်ဇကု ကၠောန်လဝ် အာယုက် ဟွံပေင် မွဲသတ္တာဟဏီမ္ဂး ဒးကၠောန် ပ္ဍဲ Sandbox ကၠာ။)
ကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်
ကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
ကွာန်ဆက်
ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ် ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန် ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် ကွာန်ယၚ်ဒိန် ကွာန်သာဲခေါမ် စဵုကဵုစိုပ်ပါၚ်ၜဳ၊ လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာဂှ်ပၠန် ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု ကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု ကွာန်ကြုက်ထံၚ် ဗွဲတုန်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဇမိ၊ ၜဳ
ၜဳဇမိ (Zami River, ဇမိမြစ်) ဂှ် ဒှ်ၜဳ မဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူသၠုင်ကျာ စှ်ေသၟဝ်ကျာ မစတမ်နူ ကွာန်ကြုင်ထဝ် (ချောင်းဆုံကျေးရွာ) ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် မဒှ်ကွာန် နူဍုင်ကျာ်ပိ လပါ်ပလိုတ် ၜိုတ် ၉ တိုင်ရ။ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်မ္ဂး ၜဳဝွံ ပ္ဍဲအခိင်ကသီုမ္ဂး ဂၠုင်စက်ဒြေပ်အာကၠုင်ဂွံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကညင်မ္ဂး ဇမျိုဟ်ဍာ် နွံၜိုတ် ၁၉ ပေ။ နူဍုင်မတ်မလီု စဵုကဵုစိုပ် ဍုင်လှာဒကှ်ဟေင် ဂၠုင်စက် ဒြေပ်ဂွံတုဲ လတူဂှ် ဟိုတ်နူဍာ်ဇတ် ဍာ်အောန်တုဲ ဂၠုင်စက် အာဟွံဂွံရ။ ၜဳဇမိ ကဵု ၜဳဝင်ရာဲ ၜါပံင်ကောံရေင်သကအ် ဗဒါဲကွာန်(ချောင်းနှစ်ခွ) ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ တွဵုရးဍုင်မန် တုဲ ဒှ်အာ ၜဳကဍတ် (အတ္ထရံမြစ်)၊ နူဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေ တိတ်အာ ၜဳဇၞော်မုတ္တမရ။
ပထဝဳ
ကၞောတ်တမ်ၜဳဇမိဝွံ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်ကရေင် လပါ်သၠုင်ကျာ ဗဒါဲကွာန်ကြုင်ထဝ် (ချောင်းဆုံကျေးရွာ)၊ ဆဂး ကၞောတ်တမ်ၜဳဝွံဂှ် စဇွောဝ်ကၠုင် နူကဵု ကြုင် ကွာန်ဗလးဒုန်ဖာ် ပ္ဍဲ ဒတန်ဒၞး 15.30886°N, 98.28°W။ နူကွာန်ကြုင်ထဝ် စဵုကဵုစိုပ် ကွာန်ချောင်းနှစ်ခွ နွံ ၃၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၁၉၀ တိုင်)။ ၜဳဝွံ ဇွောဝ်ကၠုင် နူလပါ်သၟဝ်ကျာ တတ်အာ ကြုင်ဒဵု၊ အပလုံ၊ ကျာ်ပိုတ်၊ ဗေဒါဇၞော်၊ လှာဒကှ်၊ သာံမယျာ၊ ချောင်းနှစ်ခွ မဒှ်ဒၞာဲ မကောံ ကုၜဳဝင်ရာဲတုဲ ဒှ်အာ ၜဳကဍတ် (အတ္ထရံမြစ်) နူဂှ် ဇွောဝ်တိတ်အာ ပါင်ၜဳဇၞော်မုတ္တမရ။
ဝင်ဂွိ၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကွာန်ဝၚ်ဂွိ (ဗၟာ: လိပ်ပျော့ကျေးရွာ) ဝွံမၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်) တုဲဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဝၚ်ဂွိဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) မဒှ်ရ။
ဝၚ်ကွာန်ဝၚ်ဂွိ
ကွာန်ဝၚ်ဂွိဝွံ နူသၞာံသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၁၄ သက္ကရာဇ်ခရေစ် ၁၉၅၃ ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚ ဟိုတ်နူပၞာန်ဒှ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်မၞုံပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚတအ် ဒးဂြိပ်ပဲါဘဲပၞာန်ဗီုညးကဵုညးတုဲ ပ္ဍဲဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် နာဲယာဂျဝ် သမ္ဘာမိနှေန်ကျေ လေဝ်ဂြိပ်ပဲါဘဲပၞာန်ကီုတုဲ စိုပ်ကၠုၚ်ဇူဗ္ဒာဲ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် ကွာန်ကအ်ကြုက်ရ။ ဇူတဴပ္ဍဲကွာန်ကအ်ကြုက်ပွိုၚ်ၜါသၞာံတုဲ သမ္ဘာနာဲယာဂျဝ် မိနှေန်ကျေဂှ် ဟိုတ်ယဲဝေဒနာပ္ဍဵုပ္ဍိုက်တုဲ စုတ်တိချိုတ်အာပ္ဍဲကွာန်ကအ်ကြုက်ဂှ်ရ။ နူဂှ်နာဲယာဂျဝ် သွက်ဂွံသွက်ပေရၚ်ဗုၚ်ဂၞဴ ဂၠာဲဒၞာဲဋ္ဌာန်သွက်ဂွံကၠောန်စ ကၠအ်သွဝ် ဝါဗ္ၚတုဲ စိုပ်ကၠုၚ်ဒၞာဲကွာန်ဝၚ်ဂွိ လၟုဟ်ဝွံရ။ နာဲယာဂျဝ် ကၠောန်ဗ္ၚ ဗာ်ဆုတဵုဂူ ဒၞာဲဋ္ဌာန်ဝွံတုဲ ခြာဟွံလအ် ဂကူမန် ဂကူကရေၚ်ကြပ်ကဵုဇရေၚ်ဗ္ဒာဲဂှ် ကောံကၠုၚ်ကၠောန်ဗ္ၚ တဵုဂူပ္ဍဲဋ္ဌာန်ဝွံ ဋ္ဌာန်ဝွံ ဒှ်အာဗီုပြၚ်အရာပ်မွဲရ။ ကွာန်မၞုံဗ္ဒာဲဗ္ဒာဲတအ်ဂှ် နကဵုယၟု အရာပ်နာဲယာဂျဝ် ကော်ကၠုၚ်မံၚ်ပွိုၚ် (၃၀) သၞာံပြၚ်ရ။ နူဂှ် နာဲယာဂျဝ်၊ နာဲယှုၚ်၊ နာဲတေန်၊ နာဲဗုၚ်တေၚ်၊ နာဲဖာန်၊ နာဲဟယုက် (ဟရုပ်)၊ နာဲညှုၚ်၊ နာဲတေန် မၞိဟ် (၈) တၠ ဒၞာဲဋ္ဌာန်ဝွံ သွက်ဂွံဗဒှ်ကွာန်မွဲ ပၟိက်နွံကၠုၚ်တုဲ ချပ်သဳကၠဳကု ညးအရာပ်မၞုံပ္ဍဲဂှ်တုဲ တုပ်စိုတ်ဖျေံကၠုၚ်ဗီုပြၚ်သွက်ဂွံပ္တန်ကွာန်ရ။ ကွာန်ဝၚ်ဂွိဝွံ ဟိုတ်နူကြပ်ကဵုဇိုၚ်ၜဳ (ၜဳဇမိ) တုဲ ပ္ဍဲၜဳဝွံဝၚ်ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်မၞုံတဴမွဲ ပ္ဍဲဝၚ်ဂှ်ဝွံ (ဂွိ၊အရုတ်၊) မၞုံဂၠိုၚ်တဴဗွဲမလောန်တုဲ ကွာန်အရုတ်ဍိုန် ဗွဲကိုပ်ကၠာခုတ်တၚ်ဂွံမွဲအံၚ် ရံၚ်အာကဵုဂွိဟေၚ်နွံဂၠိုၚ်ပ္ဍဲဝၚ်ၜဳမဇြိုဟ်ဂှ်တုဲ နကဵုယၟု ကွာန်ဝၚ်ဂွိ ထပ်ခုတ်တၚ်ကၠုၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံမဒှ်ရ။
ဘာတန်မူလကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝၚ်ဂွိ
ဘာတန်မူလကောန်ဂကူမန်ဝွံ ကွာန်ဒှ်ဂွံအကြာမွဲသၞာံချိၚ်ချ၊ ဘာကောန်ဂကူမန် သိုၚ်ပ္တန်ကၠုၚ်လဝ်တုဲ ဘာဝွံသိုၚ်လဝ်နကဵုဆု သၞာံလအ်လအိုဟ်သရိုဟ်ကၠုၚ်တုဲ နကဵုညးကွာန် ကွာန်ဝၚ်ဂွိတအ် ထပ်ကလေၚ်ပဠေဝ်လဝ်ညိညဆၜိုတ်ကွးဘာတအ်ဗ္တောန်လိက်ဂွံတုဲ စိုပ်သၞာံ လက္ကရဴနူတၠဂုဏ်အဇ္ဇ၊ တရဴအအာ စိုပ်ကၠုၚ်ကဵုကဵုဒါန်ဂတဵုတၟံ ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝၚ်ဂွိ ဂွံညာတ်ကေတ်အကာဲအရာဘာကောန်ဂကူဂှ် ဟွံကိတ်ညဳကဵုသွက်ပရေၚ်ထတ်ယုက်ကွးဘာတအ်တုဲ ကသေံကၟဝ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကၠုၚ် ညးကွာန်ဝၚ်ဂွိတအ် ညံၚ်ဂွံသိုၚ်ပ္တန်ကဵုဘာတၟိမာန်တုဲ နူကဵုညးကွာန်ဝၚ်ဂွိ ကေုာံ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ တရဴအအာ မဒါန်နူကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ်ပံၚ်ကောံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၀ သၞာံ ဂိတုကထိုန်ပေၚ် ( ၂၂၊ ၁၁၊ ၂၀၁၈ ) ဂှ်စသိုၚ်ဖျေံကၠုၚ်ရိုဟ်ကၞက် သိုၚ်ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝၚ်ဂွိ နကဵုဘာတိုက်မွဲထပ် ဇမၠိၚ် ၆၀ ပေ အနာံ ၃၀ ပေ တုဲမဒှ်ရ။ ဘာဝွံဟိုတ်သိုၚ်လဝ်ၜိုတ်ကွးဘာတအ်မံၚ်ဂွံပြေပြံၚ်တုဲ လက္ကရဴဏံ ပ္ဍဲသၞာံခရေစ် ၂၀၂၀ ဂှ်နကဵုအစဳအဇန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒၞာဲဟွံတုဲက္ဍၚ်တအ်ဂှ် ထပ်ပလေဝ်ပတုဲလဝ်ရ။
စက္ခူ
right|thumb|213x213px|စက္ခူ စက္ခူ မဒှ်ကပေါတ်သွက်သ္ဂောံချူသမ္တီ၊ နွံကဵုဝၚ်ပရေၚ်ပရူဗွဲမလအ်လံ ပတေဟ်ကေတ်လဝ် ပွမသုၚ်စောဲစကာစက္ခူကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်အဳယေပ်တုဲပၠန်ကြုက်တြေမ်တြဟ် ဆဂးစက္ခူပ္ဍဲအခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ကၠောန်ပတိတ်ဒှ်သွက်အရာချူဂိုၚ်သမ္တီဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ဟီုဂးဂွံတဴဟီုဂှ် ဗွိုၚ်မချူဒှ်သွက်ဗဂဵုလဟဵုဂွံမံက်ဒှ်ကၠုၚ်စက္ခူပ္ဍဲလိုက်ဏံ၊ ပစ္စုပ္ပန်စက္ခူဂုဏ်ဖဵုစကာပ္ဍဲအရာချူစၟတ်သမ္တီမလိက် ကေုာံဝေါဟာနာနာသၟးဟွံသေၚ်တုဲ စကာဒှ်ဂုဏ်ဖဵုတၞဟ်တၞဟ်လေဝ်ဂွံဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ် ဗွဲတုန်− စက္ခူဇိုတ်သ္အး စက္ခူဂွဳကပေါတ်ပရၚ်တဲ စက္ခူသွက်ဂွံကၠောန်ကဠာစက္ခူဗွဲတုန်
ဝင်ဂွိ၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်
လောန်ကၠုၚ်အခိၚ်တေံ ဝါဗ္ၚ၊ မၜဲတိ (မြေပဲ) ၊လ္ၚဴ
စက္ခူ
ဝၚ်စက္ခူ
စက္ခူဂကူ(အဳယေပ်)တြေမ်တြဟ် ဝါ စက္ခူ−ဖါဖါဲရာတ် ကၠောန်ပတိတ်နူ(ကောက်)နွံမွဲဂကူ မကော်ခဴစ ဖါဖါဲရာတ် (papyrus) ဂွံဆဵုကေတ်ကှ်ေပုတ်ဂၠတ်လဝ်ပ္ဍဲအရာဂါထာကေုာံဝေါဟာသ္ပသစ္စဗွဲတုန်−စုတ်စွံလဝ်ပ္ဍဲဖိရမေတ်အဳယေပ် သၟာလ္ၚတ်ဝၚ်တံပတေဟ်ကေတ်လဝ်ဂှ် စသုၚ်စောဲကၠုၚ်စက္ခူကၠောန်ပတိတ်နူဖါဖါဲရာတ် နူတမ်ဨကရာတ်အဳယေပ် (နူ 3,000 BC)
ဝင်ဂွိ၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်
လၟုဟ် ထၜိုတ်၊ လ္ၚဴ၊ ကွာဲၜၚ်၊
စက္ခူ
ဝၚ်စက္ခူ
สำหรับวัสดุใช้เขียนนั้น ในสมัยโบราณมีด้วยกันหลายอย่าง เช่น แผ่นโลหะ หิน ใบลาน เปลือกไม้ ผ้าไหม ฯลฯ ผู้คนสมัยโบราณคงจะใช้วัสดุต่าง ๆ หลากหลายเพื่อการบันทึก ครั้นเมื่อราว ค.ศ. 105 สมัยพระเจ้าจักรพรรดิโฮตี่ ชาวจีนได้ประดิษฐ์กระดาษโดยชาวเมืองลีบางชื่อว่าไช่หลุ่น (Ts'ai'Lung) ใช้เปลือกไม้เศษแหอวนเก่า ๆ มาต้มจนได้เยื่อกระดาษและมาเกลี่ยบนตระแกรงปล่อยให้แห้งและหลังจากนั้นได้มีการใช้วิธีผลิตกระดาษเช่นนี้แพร่หลายอย่างรวดเร็ว
ဝင်ဂွိ၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကွာန်ဆက်စပ် သ္ၚောဲခြာ
လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ ဝေသာလဳဗၟံက်၊ (ဂၠံၚ်တိဗကေတ်) အခြာ ၂.၆၄ ကဳလိုမဳတာ
စက္ခူ
ဝၚ်စက္ခူ
กระดาษถูกนำจากประเทศจีนสู่โลกมุสลิมผ่านสงครามทัลลัส (Tallas) ในปี ค.ศ. 751 ที่กองทัพจีนรบกับกองทัพมุสลิม เชลยศึกชาวจีน 2 คนได้เปิดเผยวิธีการทำกระดาษแก่ชาวมุสลิมก่อนได้รับการปล่อยตัวไป จากนั้นมุสลิมได้ทำให้การทำกระดาษเปลี่ยนจากศิลปะไปเป็นอุตสาหกรรมกระดาษ ทำให้มีการพัฒนาการศึกษาในโลกมุสลิมอย่างกว้างขวาง มุสลิมในสมัยกลางจึงเจริญก้าวหน้าด้านศิลปวิทยาการที่สุดในโลก
ชาวมุสลิมปรับปรุงวิธีการทำกระดาษใช้ผ้าลินินแทนเปลือกของต้นหม่อนอย่างที่ชาวจีนทำ เศษผ้าลินินไม่เน่าเปื่อย แต่จะเปียกโชกอยู่ในน้ำ และหมักอยู่ในนั้น เศษผ้าที่ต้มแล้วจะปราศจากกากที่เป็นด่างและสิ่งสกปรกอื่น ๆ จากนั้นเศษผ้าจะถูกนำมาตอกด้วยค้อนให้เป็นเยื่อ เทคนิคที่ทำให้เป็นเยื่อบางนี้ถูกพัฒนาโดยชาวมุสลิม
แบกแดด ราชธานีของอาณาจักรอับบาซิด สมัยนั้นเต็มไปด้วยโรงงานทำกระดาษ จากนั้นยังกระจายไปสู่อีกหลาย ๆ ส่วนของโลก กระดาษที่ส่งออกไปยุโรปโดยมากทำในเมืองดามัสกัส (ซีเรีย) เมื่อขยายการผลิตเพิ่มขึ้น กระดาษจึงมีราคาถูกลง คุณภาพดีขึ้นและมีจำหน่ายแพร่หลาย
ဝင်ဂွိ၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကွာန်ဆက်စပ် သ္ၚောဲခြာ
ဗၟံက် ၜဳဇမိ (ဇမိမြစ်) အခြာ ၅၇၃.၅၃ မဳတာ
စက္ခူ
ဝၚ်စက္ခူ
จากนั้นโรงงานกระดาษที่เฟื่องฟูอยู่ในอิรัก ซีเรีย และปาเลสไตน์ ก็ขยายตัวไปสู่ทางตะวันตก ในทวีปแอฟริกา โรงงานกระดาษแห่งแรกของประเทศอียิปต์ตั้งขึ้นในปีค.ศ. 850 จากนั้นขยายไปมอรอคโค และในปีค.ศ. 950 ได้ขยายไปยังอันดาลูซิอา อาณาจักรมุสลิมสเปน
ဝင်ဂွိ၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကွာန်ဆက်စပ် သ္ၚောဲခြာ
ပလိုတ် ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ် (ကုန်ဒဵုတိ) အခြာ ၄.၃၈ ကဳလိုမဳတာ
တၚ်စၟတ် − သ္ၚောဲခြာဝွံ ဗ္ၜတ်လဝ်နကဵု Google Maps မဒှ်ရ။
စက္ခူ
စက္ခူပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်သေံ
ประวัติการใช้กระดาษในสยามไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจน แต่วัสดุที่มีลักษณะอย่างกระดาษนั้น เรามีกระดาษที่เรียกว่า สมุดไทย ผลิตจากเยื่อไม้ทุบละเอียด ต้มจนเปื่อย ใส่แป้งเพื่อให้เนื้อกระดาษเหนียว แล้วนำไปกรองในกระบะเล็ก ๆ ทิ้งไว้จนแห้ง แล้วลอกออกมาเป็นแผ่น พับทบไปมาจนตลอดความยาว จึงได้เป็นเล่มสมุด เรียกว่า สมุดไทยขาว หากต้องการ สมุดไทยดำก็จะผสมผงถ่านในขั้นตอนการผลิต
ในทางภาคเหนือของไทย มีการผลิตกระดาษด้วยวิธีการคล้ายคลึงกัน เรียกว่า กระดาษสา เมื่อนำมาทำเป็นสมุดใช้เขียน เรียกว่า ปั๊บสา
คำว่า กระดาษ ในภาษาไทยสันนิษฐานว่าน่าจะทับศัพท์มาจากภาษาอาหรับและเปอร์เซียคือ กิรฏอส ในสมัยที่ชาวเปอร์เซียเข้ามาค้าขายในสมัยกรุงศรีอยุธยาซึ่งภาษามลายูก็ได้ทับศัพท์จากสองภาษานี้เช่นเดียวกัน คือ kertas หมายถึง กระดาษ เช่นกัน ส่วน กิรฏอส ในภาษาอาหรับนั้น แม้ว่าจะมีใช้มาก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 6 แต่ก็เป็นคำที่ยืมมาจากภาษากรีก khartes ซี่งภาษาอังกฤษก็ได้ยืมคำนี้ไปใช้เป็น chart, card และ charter นอกจากนี้ยังมีข้อสันนิษฐานเพิ่มเติมอีกว่ามาจากภาษาโปรตุเกส cartas รูปพหูพจน์ของ carta แปลว่า จดหมาย แผนผัง เข้าใจว่าโปรตุเกสคงเป็นผู้นำกระดาษแบบฝรั่งเข้ามาก่อนในสมัยกรุงศรีอยุธยา
การใช้กระดาษในปัจจุบัน เนื่องจากกระดาษเป็นวัสดุสิ้นเปลือง จึงมีการนำกระดาษกลับมาใช้อีก เช่น กระดาษหนังสือพิมพ์นำมาพับถุงกระดาษ กระดาษสำหรับเขียนแม้ใช้แล้วทั้งสองหน้า ก็สามารถนำไปพิมพ์อักษรเบรลล์สำหรับคนตาบอดได้ เมื่อหมดสภาพแล้ว ก็นำไปเข้าโรงงานแปรรูปเป็นสินค้าประเภทลังกระดาษ ได้อีก
กระดาษที่ใช้งานในสำนักงานในประเทศไทยทั่วไปปัจจุบันนี้ใช้ขนาดมาตรฐาน คือ ขนาด A4 น้ำหนัก 70-80 แกรม เป็นส่วนมาก
စက္ခူတၞးကလိတ်
ဝှာင်:Icon - upload photo.svg| ဝှာင်:Icon - sunset photo.svg| ဝှာင်:Icon - sunset photo 2.svg| ဝှာင်:Icon - upload photo 2.svg| |
กระดาษพิมพ์เขียนชนิดไม่เคลือบผิว
| ဝှာင်:Various products made from paper.JPG| |
กระดาษชนิดพิเศษแบบเคลือบผิว
| ဝှာင်:Money poster.JPG| |
มาตรฐานโลกสำหรับขนาดของกระดาษ
ဝှာင်:A size illustration.svg|thumb|ขนาดกระดาษ A]] มาตรฐาน A| มาตรฐาน B| มาตรฐาน C|
နိဿဲ
<references group="" responsive="1">
သံၚ်သၟဴတ္ၚေက်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်သံၚ်သၟဴတ္ၚေက် (ဗၟာ: ကြက်တူရွေတောၚ် ကျေးရွာ ) ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်) တုဲ ဒှ်ကွာန်မန်မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်သံၚ်သၟဴတ္ၚေက်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁) မဒှ်ရ။
ကွာန်ကြုၚ်ကၠအ်သတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်ကြုၚ်ကၠအ်သတ် (ဗၟာ: ကွမ်သီခြံ ကျေးရွာ) ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ် ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော။ ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ကြုၚ်ကၠအ်သတ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁)
ကင်တၞးဍောတ်၊ တၞံ
တၞံကင်တၞးဍောတ် (Rhizophora apiculata) ဂှ် ဒှ်တၞံမတိုန် ပ္ဍဲကရး (ဇိုင်ၜဳ ဍာ်ဖၞုင်) မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံဇာတ် Rhizophoraceae ရ။ တၞံဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ သြသတေလျာ (Queensland ကဵု Northern Territory)၊ ဂွါမ် (Guam)၊ အိန္ဒိယ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ မလေရှာ၊ မိခရဝ်နဳရှာ၊ နျူ ကာလေဒဝ်နဳယျာ (New Caledonia) ပပဴ နျူ ဂွါန်နေယ် (Papua New Guinea)၊ ဖလိပိန်၊ သိင်္ဂပူရ်၊ တကအ် သဝ်လဝ်မန်ဂမၠိုင် (Solomon Islands)၊ သဳရိလင်္ကာ၊ ထာဲဝါန်၊ မလ်ဒိဝေသ် (Maldives)၊ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်ဝနဴတူ (Vanuatu) ဝဳယေတ်နာမ် ကေုာံ ဒေသဍုင်မန်ရ။
လေန်တၞဟ်
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် နွံပ္ဍဲတွဵုရးက​ရေင်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင်ညးကော်ခဴစ ဒေသလှာဒကှ် အကြာၜဳၜါ ဒုင်သ္ဇိုင်ကဵု ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝင်ရောတုဲ ဒှ်ဒေသ​ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဩဇာတဴရ။
ဗီုပြင်ဒက်ပ္တန်လဝ် ကွာန်မန်ဒေသလှာဒကှ် သၟဝ်အုပ်ဓုပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ပါ်လဝ်နကဵုသ္ကုတ်ပွိုင်တိုက် နွံ (၄) ပွိုင်တိုက်ရ။
ပွိုင်တိုက် (၁) ပွိုင်တိုက် (၂) ပွိုင်တိုက် (၃) ပွိုင်တိုက် (၄)
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုင်တိုက် (၁)
၁။ ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက် (ဝေသာလီအရှေ့ကျေးရွာ)
၂။ ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်        (ဘိုကတော်ကျေးရွာ)
၃။ ကွာန်ကအ်အင်ထဝ်  (တံတားပြတ်)
၄။ ကွာန်ဖဴခပဵု              (ဖာကပို)
၅။ ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်   (ဝေသာလီအနောက်)
၆။ ကွာန်ဝင်ဂွိ              (လိပ်ပျော့)
၇။ သံၚ်သၟဴတ္ၚေက် (ကြက်တူးရွေသောင်)
၈။ ကွာန်ဗေဒါဇၞော် (ဗေဒါရီ)
၉။ ကွာန်ကြုင်ကၠအ်သတ်    (ကွမ်သီးခြံ)
၁၀။ ကွာန်ဝါသ       (ဝဲစ)
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒတတိယ
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒတတိယ - ကွေတ်မဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုပန်
၃၃။ ပ္ဍဲဝါဒတတိယတုန် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵု မုရဴမွဲတုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ်ကဵု မုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴ အိုတ်ဂှ်ရော
ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲလောကဝွံ ခမဳလ္ၚဵုကီု ဗဗၞးလ္ၚဵုကီု သ္ပကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန်မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞဟ် ဘဝမကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်မာန်ရ၊ ဘဝဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံဂှ်ရော၊
ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် စှ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ၜါစှော်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ပိစှော်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ပန်စှော်ဂမၠိုၚ်ကီု "ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ် (အဲ)မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞမြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒခိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ်ပၠန်ရ၊ ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ်လေဝ် မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞ မြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒဒိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဝွံ ပၠန်ရ" ရဴဝွံ ဗှ်ဗၞုဟ်တဴဘဝ မကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ် မဒှ်မွဲဟာန်ကေုာံ အကာဲအရာ မွဲဟာန်ကေုာံ (ယၟုတၞောဝ်ဒတောဝ်) မထေက်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးမာန်ရ။
ညးဂှ် သ္ဂးတဴ ရဴသာ်ဝွံရ-
"အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်ရ၊ သတန်ရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴအထောဋ်ဒဵုရ၊ တန်တဴသၟဟ်ညံၚ်ရဴတိုၚ်တြၚ် မဗိုန်ဗတ်ခိုက်ကၠိုက်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာ(နူမွဲဘဝကဵုမွဲဘဝ) အိုတ်ရ၊ ဒးဂေတ်ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါအိုတ်ရ၊ စုတိချိုတ်အိုတ်ရ၊ ဒးကတဵုဒှ်အိုတ်ရ (အတ္တကဵု လောကဂှ်) မတုပ်သၟဟ် အရာမဗိုန် မၞုံပြာကဋ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟေၚ်ရောၚ်။ မုဟိုတ် ရောဟီုမ္ဂး -
အဲဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ သ္ပကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန်မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞဟ် ဘဝမကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်မာန်ရ၊ ဘဝဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံဂှ်ရော၊
ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် မွဲကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ၜါဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ပိဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီု ကဝ်ဒှ် ပန်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် မသုန်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် စှ်ဂမၠိုၚ်ကီု "ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ် (အဲ)မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞမြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒခိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ်ပၠန်ရ၊ ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ်လေဝ် မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞ မြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒဒိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဝွံ ပၠန်ရ" ရဴဝွံ ဗှ်ဗၞုဟ်တဴဘဝ မကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ် မဒှ်မွဲဟာန်ကေုာံ အကာဲအရာ မွဲဟာန်ကေုာံ (ယၟုတၞောဝ်ဒတောဝ်) မထေက်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးမာန်ရ။ အဲဂှ် ဟိုတ်နူဟိုတ်ဝွံဂှ်ရ -
'အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်ရ၊ သတန်ရ၊ တန်တဴ သၟးညံၚ်ရဴအထောဋ်ဒဵုရ၊ တန်တဴသၟဟ်ညံၚ်ရဴတိုၚ်တြၚ် မဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာ(နူမွဲဘဝကဵုမွဲဘဝ)အိုတ်ရ၊ ဒးဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါအိုတ်ရ၊ စုတိချိုတ်အိုတ်ရ၊ ဒးကတဵုဒှ်အိုတ်ရ (အတ္တကဵု လောကဂှ်) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵု အရာမဗိုန် မၞုံပြာကဋ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟေၚ်ရောၚ်" ရဴဝွံ တီရဂှ် သ္ဂးတဴရ။
ယွံခမဳတအ် ဣဝွံဂှ် ဟိုတ်ဒုတိယရောၚ်၊ သ္ပဟိုတ်ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ် ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွတ် မဗိုန်တအ်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံပညပ်တဴအိုတ်ရ။(၃)