cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂွံဆဵုဝါတ်လောန် ဝၚ်မခတောန်
ညးချူလိက်ဝွံ ၜိုတ်သၟဟ်ရထပမာန် ဂၠာဲလ္ၚတ်စမ်ၜတ်ရံၚ်တုဲ ဂွံညာတ်ကေတ် သွဟ်ဍာံတအ်ဂှ်ရ၊ ကလိလောန်ကၠုၚ်တုဲ အတိက် ၄၀၀၀ သၞာံ ပြၚ်တေံသ္ပတမ်ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသကြုၚ်အိန္ဒု တွဵုရး အိန္ဒိယတေံရ၊ ဂကူ အာရဳယာန် မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဒေသဌာန်တအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ရပ်စပ်စကာကၠုၚ်ကီု၊ ကၠာကျာ်ဂေါတမ ဟွံကတဵုဒှ်ဏီ ဗၞတ် ၂၀၀၀ သၞာံတေံဒဒှ်ရ ကတဵုဒှ်နွံပြကဋ်ကၠုၚ်ကီု၊ ဂွံညာတ်ကေတ် သက်သဳသာဓက ခိုၚ်ခိုၚ်ကၠိုက်ကၠိုက် ပ္ဍဲပြကိုဟ် သက္ကဋပူရာမ် နာဂရဳပူရာမ်-မချူခၞမ်လဝ် ဝၚ်ခေတ်တအ်ဂှ်ရ။
နူအခိၚ်လဵု စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မည် ဗမာဝွံရောဟီုမ္ဂး ဃောအသိၚ်ဇြဟတ် ဍုၚ်တဂံၚ်ကဵုဍုၚ်ဗကာံ ခိုဟ်ဒၟံၚ်တေံဂှ် မခတောန်ဝွံ လုပ်စိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်ပိုယ်ဏအ်ရောၚ်ဂှ် ဒးဟီုဂးတဴရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဍုၚ်အိန္ဒိယကဵု ဍုၚ်မည်ဗမာပိုယ်ဂှ် ကွတ်ပညာ ယေန်သၞာၚ်၊ ကွတ်ပညာသုခုမကီု၊ ပရေၚ်သာသနာကီု သၞဴရဴဒှ်ဒၟံၚ်မွဲဗစပ်ဓဝ်ဂှ် ထံက်ကဵု ရာဇာဝၚ်တုဲ ဍာံပြဨကန်ရ သာ်ဝွံ ခယျကေတ်မာန်ရ။
ပ္ဍဲပိဋကတ်ပိ ကေုာံနိကာယ်မသုန်ဂှ် စပ်ကဵု ပရူမခတောန်တုဲ ပါဠိကျာ်တွံလဝ် နွံဒၟံၚ်ကဵုဟာ သာ်ဝွံသၟာန်မ္ဂး ဟွံမွဲသ္ဒးသှ်ကဵုရ။
မခတောန် ကော်ဂးမာလာ
ဒၞာဲဌာန်ဒေသ မခတောန်ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နကဵုဂလာန်ကောန်ညးဍုၚ်အိန္ဒိယတအ်မ္ဂး မခတောန်ဂှ် မာလာကော်ခဴစရ၊ ဂလာန်မပ္တံကဵု အရေဝ် ဟိန္ဒူ၊ အရေဝ်ဂေါရက္ခာ ၊ အရေဝ်အူရဒူ အရေဝ်ပါန်ဂျာပ် အရေဝ်ဗၚ်ဂါလဳတအ်လေဝ် သီုဖအိုတ်ကော်ခဴစဒၟံၚ် မခတောန်ဂှ် မာလာအိုတ်ရ။
ပိုဒ်မာလာ နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲပြကိုဟ်ကၞပ်ပါဠိဂှ် ကဴကီု၊ ဇုက်လွာကီု လၟေၚ်တၞောဝ်ကီု တွံတဴရ၊ ထံက်ရၚ်ကဵုဝၚ် ထ္ၜးလဝ်တအ်ဂှ်တုဲ မခတောန်ကီု တွံတဴရ၊ ဇၟန်ကဴ (ကဝးကဴ) တန်ဒှ်ဟွံမာန်၊ မခတောန်သ္ဒးဒှ်ရောၚ်။
မခတောန်ဂှ် ကၠာကျာ်ဟွံဒှ် ဗၞတ် ၂၀၀၀ သၞာံပြၚ်တေံ သ္ပတမ်ကတဵုဒှ်တိုန်ကၠုၚ် နူကြုၚ်ၜဳအိန္ဒု တွဵုရးအိန္ဒိယတေံရောၚ်ဂှ် ဝၚ်မခတောန် ပရူပရာဆေၚ်စပ် နှောဲဒၟံၚ်ကဵု မပ္တံသာ်ဝွံရောၚ် သမ္တီညိ။
ဗုဒ္ဓဂါယာ
ဗုဒ္ဓဂါယာ (Bodh Gaya)ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ကျာ်တြဲဗုဒ္ဓဘာသာ မကတဵုဒှ်ကျာ်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲမၞိဟ်တအ် မဂ္ၚေင်ဗဵုလ္ၚောဝ် ပ္ဍဲအရှာံ ကျာ်မဟာဗောဓိ မဒှ်ဒၞာဲတၞံဇြဲဗောဓိ ဒၞာဲကျာ်တြဲ မကလိဂွံဓရ် မၞုံပ္ဍဲ ခရိုင်ဂါယာ၊ တွဵုရးဗိဟာရ် ဍုင်အိန္ဒိယ၊၊
ဗုဒ္ဓဂါယာဂှ် ဒှ်ဒၞာဲအဓိက သွက်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ်မ္ဂး မဂွံအာ ဗဵုလ္ၚောဝ် ပန်ဒၞာဲ ပ္ဍဲဒၞာဲ တၞံဇြဲဗောဓိ မဒှ်ဒၞာဲကျာ်တြဲဂေါတမ မဒှ်ကျာ်၊ ဍုင်ကုသဳနာရာံ မဒှ်ဒၞာဲ ကျာ်တြဲဂေါတမ ပပရိနိဗ္ဗာန်၊ ဂြိုပ်လုမ္ဗိနဳ ဒၞာဲဗောဓိသတ် မသၠးဂၠံဂဝ်မိ မနွံပ္ဍဲဍုင်နဳပဝ် ကေုာံ ဍုင်ဗာရဏသဳ မဒှ်ဒၞာဲ ကျာ်တြဲ တွဟ်ဓရ်ဓမ္မစက် ကုပဉ္စဝဝ်မသုန်၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲအရှာံ ကျာ်မဟာဗောဓိဝွံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ် နကဵု UNESCO မဒှ်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု အာဲကၟာဲတြေံ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒၞာဲအာဲကၟာဲဂၠးတိ ရ၊၊
ဝင်
ဗုဒ္ဓဂါယာဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မစၟတ်သမ္တီလဝ် သၠုင်ပြဲအိုတ် သွက်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဇိုင်ကြုင် နေရဉ္ဇရာ ပ္ဍဲဂြိုပ် ဥရုဝေဠ၊၊ သၟိင်အသောကဓမ္မရာဇာဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒက်ခၞံ ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ကၠာအိုတ်ရ၊၊
အတိုင်ဗုဒ္ဓဝင်မ္ဂး ကောန်သၟိင် သိဒ္ဓတ် (ကျာ်တြဲဂေါတမ)ဂှ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဗဳသဳ ၅၆၃ ပ္ဍဲဂြိုပ်လုမ္ဗနဳ အခိင်လၟုဟ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်နဳပဝ်ရ၊၊ ကာလ ကောန်သၟိင်သိဒ္ဓတ် ကလိဂွံ အာယုက် ၂၉ ပ္ဍဲဗဳသဳ ၅၃၄ ဂှ် ညးသၠးပါဲတိတ်ထောအ် နူဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတုဲ ညးဂၠာဲသ္ၚေဝ် ဇၞော်ပၟဝ် ဓရ်မဍာံစၟတ်ရ၊၊ ကြဴနူ မဒ္ဂေတ် ဒုက္ကစရိယ မအေင်စၞ ပ္ဍဲဂြိုပ် ဥရုဝေဠ (ဒၞာဲဗုဒ္ဓဂါယာ) ပွိုင် (၆) သၞာံတုဲ ညးသၠာဲထောအ် နဲကဲ နကဵုမဒ္ဂေတ်ဂၠံင်လဒေါဝ် မဇ္ဇျိမပဋိပဒါ) တုဲ ညးဂွံဆဵုကေတ် (ဂြင်တီကေတ်) ဂၠံင်တရဴဒစာံသာ် မကော်စ ဓရ်မဂ္ဂင် (၈) ဒ္စာံ သီုဟွံကေတ်ဒးကေတ် နဲကဲ နူညးတၞဟ်မွဲမွဲ တုဲဂှ် ညးကလိဂွံဓဝ်ဍာံ မကော်ဂး အာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ်ရ၊၊ မအာစိုပ် ဒဒှ်ကျာ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အရာဒဒှ်မတိတ်ဗၠး နူ မပၟိက်အၚောပ် (ရာဂ)၊ မထေဲပၞေတ် (ဒေါသ)၊ ကေုာံ မဂၠုဓီု (မောဟ)၊၊ မတိတ်ဗၠး နူအရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမစိုပ် နိဗ္ဗာန် မဒှ်တင်ရန်တၟအ်ကၞောတ်အထောတ် ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ရ၊၊
ကျာ်တြဲ ကလိဂွံဓရ်တုဲ ချပ်တိုန် ပ္ဍဲစိုတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် အစောဲဇၞော်သန်၊ မၞိဟ်ဂွံတီကၠိုဟ်ကေတ် ဓရ်ညးဂှ် ဂွံဒုင်ကေတ် ဓရ်ညးဂှ် ဇြိုင်သန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ညးဟွံမိက် တွဟ်ဓဝ်ရ၊၊ ညးချပ် ဗစာရဏာတုဲ ကုညးမတီကၠိုဟ်ကေတ်ဓရ်ညးမာန်ဂှ် ဣသိအာဠှာရကာလာမ၊ ဣသိဥဒကာ ဆဂး ညးတအ် စုတိကလိလောန်စဴအာ အိုတ်ရ၊၊ ညးချပ်ဂွံ ဂၠံင်ညးမလွဳလွတ်လဝ်ညး ပ္ဍဲအခိင် ညးမဒ္ဂေတ်ဒၟံင်ဓရ် ဒုက္ကစာရိယ မသုန်တၠဂှ်တုဲ ညးအာတွဟ်ဓရ် ကုခမဳမသုန်ဇကု ပ္ဍဲဂြိုပ်မဂ္ဂဒါဝိုန်ဂှ်ရ၊၊ ခမဳမသုန်ဇကုဂှ် ညးကော်စ ခမဳပစ္စဝဝ်မသုန်ရ၊၊ တ္ၚဲညးမတွဟ်ဓရ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲပသာ်ပေင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲပသာ်ပေင်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ ညးမဖ္ဍောတ်ဓမ္မစက်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက် ပိဋကတ် မဆေင်ကဵုဓဝ် ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် မွဲဂိုဏ် ကုမွဲဂိုဏ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ကီုလေဝ်၊ ဓရ်ဓမ္မစက်မွဲဂှ် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ် သီုဖအိုတ်ဒုင်တဲတုဲ ဒှ်ကြက်ဓရ် ဗုဒ္ဓဘာသာရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲပွိုင်ပွူ ကျာ်တြဲမကလိဂွံဓဝ် ကေုာံ တွဟ်ဓရ်ဓမ္မစက်ဂှ် ဗွဲကြဴ ညးကော်စ ဗုဒ္ဓဂါယာ၊ တၞံဇြဲဂှ် ညးကော်စ ဇြဲဗောဓိ ရ၊၊
ဝင်ဗုဒ္ဓဂါယာဂှ် မထံက်ပခိုင်လဝ် နကဵုသက်သဳ လိက်တၟအ် ကေုာံ သက်သဳလိက်တရဴ ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် လိက်စၟတ်သမ္တီ ခမဳဂကူကြုက် Faxian မအာတရဴ ပ္ဍဲ အေဒဳ (၅) ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ခမဳကြုက် Xuanzang ပ္ဍဲအေဒဳ ၇ ဗွဝ်ကၠံတအ်လေဝ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသဂှ် မဒှ်လဝ် ဒၞာဲဂြိုဟ် ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် မပဒတဴကၠုင်လဝ် စဵုကဵုစိုပ် အခိင်ပၞာန်တူကဳ မလုပ်သီ ပ္ဍဲ ၁၃ ဗွဝ်ကၠံရ၊၊ စဵုကဵုစိုပ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ယၟုဒၞာဲဂှ် ညးဟွံကော်စ ဗုဒ္ဓဂါယာ ဏီရ၊၊ တမၠာတေအ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ဇၞော် ဂၞန် ၈ သၟိင်အသောက (Ashoka’s Major Rock Edict No. 8) ဂှ် ညးချူလဝ် ဥရုဝေဠ၊ သံဗောဓိ (ဂြိုပ်ဥရုဝေဠ ဒၞာဲမအာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ်)၊ ဒၞာဲလ္ၚဵု ညးချူလဝ် ဝဇြသန (ပလ္လင်ဇမၞး/ ပလ္လင်ဗိုတ်) ဟွံသေင်မ္ဂး မဟာဗောဓိ (မအာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ်မပြဲ)၊၊ ကျာ်စေတဳဇၞော် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာဂှ် ညးကော်စ ဗောဓိမန္ဒ-ဝိဟာရ (Bodhimanda-vihāra)၊၊ လၟုဟ်ကော်စ ကျာ်မဟာဗောဓိ (Mahabodhi Temple)
သတ္တဌာန
အတိုင်ဗုဒ္ဓဝင်မ္ဂး ကောန်သၟိင်သိဒ္ဓတ္တ ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် ဘဳသဳ ၅၈၉ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒိုက်လောကတုဲ တၞဟ်နမိက်ဂွံဗၠးၜး နူဒဒိုက်သံသာတုဲ တိတ်အာဂၠာဲဓဝ် စိုပ်အာ စိုပ်အာ ဂြိုပ်ဥရုဝေလ ဇိုင်ကြုင်နေရဉ္ဇရာ ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဇြဲသုံတုဲ ဇၞော်ပၟဝ်ဓရ်ရ၊၊ တၞံဇြဲဂှ် ညးကော်စ တၞံဇြဲဗောဓိ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲမရနုက်ကဵုပိဂှ် ဗောဓိသတ် အာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ် ကလိဂွံသွဟ် မဂၠာဲဒၟံင်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် သၟိင်ဇၞော်အသောက ဒက်ကျာ်စေတဳမဟာဗောဓိ ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ် ဘဳသဳ ၂၆၀၊၊
ကြဴနူမတဵုဒှ်ကျာ်တုဲ ကျာ်တြဲ ပဒတဴ ဒၞာဲဇမၞးထပှ်ဒၞာဲ (သတ္တဌာန) တုဲ ဂြင်ဗစာဓရ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဒၞာဲ မဟာဗောဓိဂှ် နွံကဵု ကျာ်စေတဳ မစၟတ်သမ္တီဒၞာဲညးမပဒတဴလဝ် ထပှ်ဒၞာဲရ၊၊
ကျာ်မဟာဗောဓိ
အရှာံကျာ်မဟာဗောဓိဂှ် နူဍုင်ဇၞော် ပတၞ ၁၁၀ ကဳလဝ်မဳတာတုဲ ပ္ဍဲအရှာံဂှ် နွံကဵု ကျာ်မဟာဗောဓိ ကေုာံ ပလ္လင်ဇမၞး (ဝါ) ပလ္လဗိုတ် (ဝိဇြသန) ကေုာံ တၞံဇြဲဗောဓိ၊၊ တၞံဇြဲ မၞုံလၟုဟ်ဝွံ ကေတ်နင်လဝ် မ နူကဵုတၞံဇြဲ ၐြဳမဟာဗောဓိ နူဍုင်သိရိလင်္ကာ၊၊ တၞံဇြဲဗောဓိ နူသိရိလင်္ကာဂှ် ညးတအ်ဟီုလဝ် ဒှ်ကၞင်နူ တၞံဇြဲဗောဓိ တမ်မူလ နူဗုဒ္ဓဂါယာဂှ်ရ၊၊
ပၞောဝ် ကဵု သၟိင်မပလေဝ်ကၠုင် ကျာ်မဟာဗောဓိဂှ် သၟိင်ဍုင်ဗုကာံ သၟိင်ကျာန်သေတ်တာလေဝ် ဒှ်မွဲတၠကီုရ၊၊ ညးချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ် ကျာ်ပြန် အကြီုညးအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊
လိက်တၟအ်ကျာ်ပြန် ပ္ဍဲမုက် (ဂ) ပၞောန် (၄-၇)
ဗ္လးဂေါး ယင်ကျာက်တြေယ် ၐြီဗဇြာသ်(ပိ) တြုက်ဗ္လ(င်) ပ္လိည် မန်သၟိင်[စ္အာင်] (ကဒသ်ပဋိ)ကာဂေါး၊ (သၟိင်ၐြီတြိဘုဝနာဒိ)တျ ဓမၟရာဇဂေါး ကေတ်ရ[တၞ] မကးမောယ်ပြကာရ် ပုန္ဒောင်က္ၜင် (အာရ်)သြရ်ကိန္ဒံ တြေယ်ၐြီဗဇြားဗ္လး[၊] ရာည် - - - - - - (ကီရ်ကုံဗာ)ရ်၊ (ကိ)န္ဒ(မ်)တိဗ္ငအ်၊ ကိန္ဒံတိတိမ္ဗိန်၊ သြရ်စောင်ပၞာန်စ္ဍောဝ် သက်ကူလ်ပ္လိတ်၊ ကိလ်ဖံက္လောအ်တွိင်တွိက် ဇိဉ္ဇေး[ရိန္လေး] ခိသ်(တူန် နောရ်တ္လာရ်၊ ဂေါးစိ)[သၟိ]င်[စ္အာင်]သ[က်]ဒသ်သၟေား[ကုံ]၊
တုဲဂှ် ယင်ကျာ်တြဲ ၐြီဗဇြာသ်ပိ (ပလ္လင်ဗိုတ်) မဒးဒုင်ပလီု ကုမိန်သၟိင်သအာင် ကဒသ်ပဋိကာဂှ် သၟိင်ၐြီတြိဘုဝနာဒိတျဓမ္မရာဇဂှ် ကေတ်ရတ် မဟွံကမွဲပြကာ ဖ္ဍိုတ်က္ၜင် အာသြဝ် ခၞံ ပရဲၐြီဗဇြားတုဲ၊ ရာန် - - - ခါဲကၟာ၊ ခၞံတိဗ္ၚ၊ ခၞံတိကၟိန်၊ သြဝ်ပ္ဍောန်ပၞာင် ဟွံကဵုပၠိုတ်၊ ကဵုဖံ ဓလိုက် ကွိင်ကွိုက် သၟာဒယှ်ေ သၟာလှ်ေ ခိုဟ်တိုန်ပၠန် နူတမၠာ၊ ဂှ်စိ သၟိင်သအာင် ဟွံဒှ်သၟဟ်ကီု
ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကျာ်တိခေတ်ဗုကာံ မၞုံကဵုလိက်မန်လေဝ်ကီုရ၊၊ ကျာ်တိတအ်ဂှ် ညးတအ်ကေတ်ဏာ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ရလေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊၊
ပါဲနူ သၟိင်ကျာန်သေတ်တာတုဲ သၟိင်ဨကရာဇ်ဗၟာ ဍုင်ဗုကာံ ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ကျော်စွာ (၂ အဝ်ဂေတ် ၁၂၆၀ - ၁၀ မေ ၁၂၉၉) ဂှ်လေဝ် ဗ္လးဏာ အစာဇကုတုဲ ကဵုပလေဝ်လဝ် ကျာ်နွံကီုရ၊၊ ပရူဂှ် ညးတအ် ချူစွံလဝ် လိက်တၟအ် ဗီုဗၟာမွဲတၞး ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာဂှ်ရ၊၊ လိက်တၟအ်ဂှ် အင်္ဂလိက် ကေတ်ဖျဴဏာ ဍုင်အင်ဂလာန်တုဲ ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး British Museum ရ၊၊ ကရောမ် လိက်တၟအ်ဗၟာဂှ် လိက်တၟအ်ကြုက်၊ လိက်တၟအ်တိဗေတ်လေဝ် အင်္ဂလိက်တအ် ကေတ်ဏာ နူဗုဒ္ဓဂါယာကီုတုဲ ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျးညးတအ်ဂှ်ရ၊၊
လိက်တၟအ်ဗၟာ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာ
(၁) ၊ ၊ ပုရ္ဟသ္ခိင် သာသနာ ၂၁၈ လွန်လိယ်ပြိသော အခါန္ဟိက်၊ စမ္ပုတိပ် က္လွန်ကိုဝ် အစိုဝ်မိရသော သိ
(၂) ရိ ဓမၟသောက မည်သော မင်ကြီ စေတီယ္ဟတ်သောင် ၄ ထောင် အ(ထဲ) န္ဟိုက်
(၃) ဆွံ တောဖုန် ဖိယ် ရာ ပါယာ(သ)ဤ ထန် ကုဝ် အခါ လိယ် မ္လင်ဖျက်
(၄) ရုယ်ပ္လင်သော သ္ခိင်ပင်သကူကြီ တယောက် ထိုဝ်ပြိယ် တချက်ပျ
(၅) က်ခယ်ရကာ သတိုဝ်မင် ပ္လုဧ ၊ ထိုဝ်ပြိ တချက် ပျက်ခယ် တုံ
(၆) ရကာ ဆင်ဖြုသ္ခိင်တျြာမင်ကြီ မိမိကိုဝ်စာ ဆိရျာ သိရိဓမၟ
(၇) ရာဇာကုရုကိုဝ် စိယ်တဲမုလတ် သော အခါန္ဟိုက် ပါလ
(၈) တ်သော တပေအ်သာ သိရိကုဿပသည် လုပ်အံ[သ]ဥစ္စာဟိလျက်
(၁၀) တသိန်မင်ဟုဧ၊ လုပ်စိယ်ကမု သ္ခိင်ငဲကိုဝ် မ္လတ်ကြီထေကိုဝ်
(၁၁)အခွင်မူရကာ သကရစ် ၆၅[၇]ခု ပ္လသိုဝ်လ္ဆန် ၁၀ ရျက် ၆ နိယ် ပ္လုတုံဧ၊
(၁၂) သကရစ် [၆]၆၀ တန်ဆောင်မုန်လ္ဆန် ၈ ရျက် တန္ဟင်ကနူနိ[ဖ္လ]စ် သော
(၁၃) တံခွန် ကုကာ တံခွန် မျာတိုဝ်ကိုဝ်လေ ပုစဝ်ဧ၊ သင်ပုတ်ထောင် ဆိမိ
(၁၄) ထောင်တိုဝ် အကြိန်မျာစွာ လျှင် ပုစဝ်ဧ၊ သာ သမိ ဟု မ္ဟတ် ရုယ် သုငဲ ၂
(၁၅) ယောက် ရ္ဟုယ်ပန် ငုယ်ပန် ခွက် ပုဆိုဝ် ဆွယ်သော ပတဉ္သာလေ ပု
(၁၆) စဝ်ဧ၊ အခါ ခပ်သိမ် လျှင်သင်ပုတ်ဝတ် မပြတ် တည်စိမ်သော
(၁၈) သော ကောင်မ္ဟုကာ နိပ္ပန် ပစ္စည် အထောက်အပန် ဖ္လစ်ချာင် သ
(၁၉) တေ ၊ ၊ ၊ မျတ္တည် ပုရ္ဟာ သ္ခိင် … လက္ထက် (ဣဟျင်) ရဟန္တာ ဆု လိုဝ်သတေ
ကၠာဲစၠောအ် နကဵုဘာသာ မန်
(၁-၃) ပ္ဍဲအခါ သာသနာတၠဳမၞုံကုပိုန် ကျာ်တြဲ ကလိလောန်အာ ၂၁၈၊ သၟိင်ဇၞော် မဟိမု သိရိဓမ္မသောက ညးမဂွံအဝဵု တကအ်ဇမ္ဗုဒိပ် ပ္ဍဲကဵု စေတဳဒစာံလက်ပန်လ္ၚီ ဒၞာဲမပပြဘိုက် ပဏ္ဍိပါတ်ဍာ်တှ် (ပါယာသ)ဝွံ အခိင်မလအ်တုဲ လီုလာ်အာ၊ (၄-၅) ခမဳ ပင်သကူကြီ မွဲဇကု မပလေဝ်လဝ်ဂှ် ကလေင်လီုလာ်အာပၠန်ရဂှ် သတိုဝ်မင် ကၠောန်ပၠန်ရ၊၊(၅-၉) တုဲဂှ် ကလေင်လီုပၠန်ဂှ် သၟိင်ဓရ်ဇၞော် တၠစိင်ဗတာင် နကဵုစၞးဇကုဂှ် ကာလ မဗလးဏာ အစာ သိရိဓမ္မရာဇာကုရုဂှ် ညးကော်ဏာ သီုကွးညး သိရိကဿပ နကဵုဒြပ်ရတ် ညးတအ် မဂွံဏာဂှ် ကၠောန်ဟွံဂွံရ၊၊ (၉-၁၁) ပ္ဍဲအခိင် မကဵုဒါန်ပိုန် ကုတၠဳပိုန်ထေရ ဝနဝါသိ ဂှ် ပုတသိန်မင် ဂးမြဴဝွံ၊ ကၠောန်ညိဂလိုင်လဵုအိုတ်တ် တၠဳပိုန်ဍောတ် မဂွံအခေါင် နူမှာထေရ်ဇၞော်တုဲ ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ် ၆၅၇ သၞာံ ဂိတုပှ်ော ၁၀ မမံက် တ္ၚဲ ၆ (Friday, 16 December 1295) ကၠောန်တုန်ရ၊ (၁၂-၁၄) သက္ကရာဇ် ၆၆၀ ဂိတုကထိုန် ၈ မမံက် တ္ၚဲအဒိုက် (Sunday, 12 October 1298)ဂှ် ကတဵုဒှ်(တုဲဒှ်)ရ၊၊ ဇၞောဝ် အလာံ ဂမၠိုင်လေဝ် ပူဇဴရ၊၊ ပုင်သၟုတ်လ္ၚီ ပၟတ်ကၠေင်လ္ၚီတအ် မဂၠိုင်ကဵုအလန် ပူဇဴရ၊ (၁၄-၁၆) ကောန် ကောန်ဝုတ် ညးသၟတ်ၜါ ပ္ကဴထဝ် ပ္ကဴသြန် ခေါက် ဂၠိက်/ယာတ် ပတဉ္သာတအ်လေဝ် ပူဇဴရ၊ (၁၆-၁၇) လၟုင်အခါ တၞဟ်န မဂွံပတိုန်ပုင်သၟုတ် မဟဂွံပိုတ်သကုတ်တုဲ တိ ဍိက် ဂၠဴတအ်လေဝ် ရာန်တုဲ ကဵုဒါန်ရ၊၊ (၁၇-) ကုသိုလ်အဲ မပတုဲလဝ်ဝွံ ကဵုဂွံဒှ် ပစ္စယ်နိဗ္ဗာန်ညိ၊၊ ပ္ဍဲလက်ထက် ကျာ်တြဲအရိယမေတ္တေယျ မကတဵုဒှ်ဂှ် ကဵုဂွံဒှ် အရှန်ညိ၊၊
မန်ရတနာဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာမန်ရတနာဒဳပ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ်ကာန်ဗ ပွိုင်ဍုင်ယာန်ကေန်၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
မဟာဇေယျုံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာမဟာဇေယျုံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်တာမွဲ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၀၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
စောဝ်ခပြု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စောဝ်ခပြု
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၆၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟိကုန်ဗဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟိကုန်ဗဴ(Ywarthit၊ ရွာသစ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၉၀။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၄၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၁၄၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၇၅၅၂ တၠရ။
ဓဝ်ပတေဟ်
(ဓဝ်ပတေဟ်)
နိဒါလိက်
ဓဝ်ပတေဟ်နာနာဗီုကဵုပိုဲကောန်ဂကူတံပတေဟ်မံၚ်တံဂှ်လေဝ် အပါပိုဲညးဟွံဗ္တောန်လဝ်တုဲ ယဝ်ရညးဟွံဗ္တောန်လဝ်ဏောၚ်တှ်ေ အရာပိုဲတံမပတေဟ်မံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်အာသၟးသၟးရ၊ ဓဝ်ပတေဟ်တံဏံဂှ် သာ်လဵုလေဝ်ကၠုၚ်နူကျာ်တြဲသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲအာမှ ညးတၠပညာမွဲဂကောံမွဲဗဝဝ်တံ ရန်စဖဵုသွက်ပူဂဵုညးတံကီု သီုကဵုပူဂဵုဂကူဂကောံညးတံအိုတ်တုဲ သၠာဲကၠုၚ်က္ဍဟ်ပိုဲမၞိဟ်တံ ဂွံအာပတေဟ်ကေတ်ဓဝ်ပတေဟ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်တံဏံအိုတ်ရ၊ ဓဝ်ပတေဟ်တံဏံလေဝ် သုၚ်စောဲလဝ်နဲကဲ(စိတ္တဝိဇ္ဇာ)ပညာစိုတ်အိုတ်တုဲ ရံၚ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုပူဂဵုမွဲတံဂှ်တုဲ ထ္ၜးကၠုၚ်ပြယာဲနဲကဲနာနာသာ်လပါ်စိုတ်တေံအိုတ်တုဲ သွက်သ္ဂောံဂွံစလာပ်ဗဇဴအောန်ကဵုဂၠိုၚ်နာနာသာ်နွံတုဲ ဓဝ်ပတေဟ်တံဏံလ္တူဂၠးတိဏံလေဝ် ပြံၚ်သၠာဲဗဂဵုလဟဵုကၠုၚ်မွဲခေတ်ကဵုမွဲအခေတ်တုဲ စကၠုၚ်အခေတ်သွက်ညးပတေဟ်ပြဟ်ပြဟ်တံဂှ်ကီု၊ သွက်ညးစိုတ်ဍိုန်လျတုဲဖေက်စလောဲတံဂှ်ကီု၊ သွက်ညးအစောံစရာဲအောန်ဟွံမွယ်ကဵုဝိရဳယတံဂှ်အိုတ်တုဲ အိုတ်ကၞောတ်ဏောၚ်ဟီုတှ်ေ လုပ်ဒၞက်ဓဝ်ပတေဟ်တံဏံအိုတ်ရ၊ လ္ၚဵုဂှ်သြန်အိုတ်ဒးအလီလေဝ်နွံ လ္ၚဵုဂှ်ၜိုတ်သြန်ဟွံအိုတ်ကီုလေဝ် မိက်သ္ဂောံဂွံစလာပ်ထိုၚ်သးလပါ်စိုတ်တေံလေဝ်နွံအိုတ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဏံဟေၚ်ရ ကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတံဂှ်လေဝ် ပတေဟ်ကေတ်အိုတ်ဂှ် ဣဏံရဒှ်နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲဇေတ်ဇေတ်လေဝ်ဟီုမံၚ်ပေၚ်ပြးအိုတ်ရ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဟီုဏာ ဣဏံရကျာ်တြဲပိုဲညးဗ္တောန်လဝ်ဍာံဍာံ သာ်ဏံလေဝ် သီုကဵုလကျာ်ခမဳသၚ်ခရှ်တံ ဟီုဂးကေတ်ထိုၚ်သးစွံၚုဟ်မးလ္တူဓဝ်ပတေဟ်တံဏံအိုတ်ရ။
(၁) ဓဝ်ပတေဟ်ပူဇဴကလောဲသရာဲ၊
ပရေၚ်ဓဝ်ပတေဟ်ကလော်ခ္မုဲသရာဲတံဂှ် တ္ၚဲဏံဒှ်အာအခိုက်ကၞာပြဝေဏီမွဲလေဝ်ဟီုစဂွံရ၊ ပရေံလေဝ်ဟွံဟီု ခိုဟ်လေဝ်ဟွံသ္ဂးတုဲ ယဝ်ရဖဵုနွံဆဵုကၠးဏောၚ်တှ်ေ ပတေဟ်အာလေဝ်ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်၊ ယဝ်ပိုဲပတေဟ်တုဲ ဖဵုလီုလာ်ကၠုၚ်ကီု ဒးအာအလီကီု ဒှ်ကၠုၚ်ပြသၞာညးသ္ကံဏောၚ်တှ်ေ ဟွံပတေဟ်တှ်ေဒှ်ခိုဟ်မာန်ရ၊ ဓဝ်ပတေဟ်လ္ၚဵုတံဂှ် ကၠောန်ဏာဟိုတ်နူကဵုစိုတ်ဂွံညိၚ်ဓဝိၚ်ဂွံအောန်ကၠိုဟ်ပတေဟ်ကေတ်စိုတ်သာ်ဏံတုဲ ညးတံလေဝ်ပတေဟ်ကၠောန်အာတုဲ ယဝ်ဂွံဖဵုခိုဟ်ဏောၚ်ဟီုတှ်ေ ကၠောန်အာပတေဟ်အာလေဝ်ဂွံမံၚ်တုဲ ဣဏံဟီုဂှ် ဒှ်ဓဝ်ပတေဟ်အခေါၚ်ပူဂဵုမွဲနွံတုဲ ကၠောန်ဂွံချပ်ဂွံထ္ၜးရုပ်ရဴဂွံပေၚ်ပေၚ်ရ၊ ကဏ္ဍလ္ၚဵုဂှ်ပၠန် ယဝ်ဒးအာပတေဟ်မ္ဂးတှ်ေ ဒးနွံကဵုခရိတ်အ္စာဒးစုတ်ကၟာဲၚုဟ်မးမူစိနွံတုဲ ဒးဖအိုတ်သြန်တုဲမှ အရာဓဝ်ပတေဟ်ပိုဲတံဂှ် အ္စာတံအ္စာသဝ်တံ ထ္ၜးပြယာဲလွဳအာဟီုလဴအာဟိုတ်ဖဵုဓဝ်ပတေဟ်တံဂှ်တုဲ အိုတ်ကၞောတ်ယဝ်ရဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုခိုဟ်မွဲတုဲ ပိုဲဏံပေၚ်စိုတ်ၜိုတ်ၚုဟ်မးသြန်အိုတ်အာဂှ်တှ်ေ အခေါၚ်ပူဂဵုတံရ၊ ဆဂး ယဝ်ရပတေဟ်အာတုဲ သြန်လေဝ်အိုတ် ဖဵုလေဝ်မုဟွံညာတ်သွက်သှ်ပြသၞာတံဂှ်ကီု ညံၚ်ကဵုဒးအာအလီစိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တှ်ေ ဓဝ်ပတေဟ်တံဂှ်လေဝ် ညံၚ်ကဵုဟွံမွယ်ဗဗွဲဓဝ်လေဝ်ဒှ်မာန်တုဲ ထေက်ကဵုပိုဲတံဒးနှက်ကလေၚ်ထောံညိ။
ဓဝ်ပတေဟ်အရာပိုဲတံဟွံဆဵုတံဏံဂှ် ဗၠေတ်အာဖအိုတ်လေဝ်ဟွံသေၚ်တုဲ သဘာဝပိုဲမၞိဟ်တံတှ်ေ ဓဝ်ပတေဟ်ဒးနွံဗီုညးဗီုအဲတုဲ သွက်သ္ဂောံဒှ်တသိုက်စိုတ်မွဲချိန်ခဏဂှ်ကီု ယဝ်ကၠောန်တုဲဟွံဇီုလပိုက်ကဵုညဂမၠိုၚ် ဟွံသိုၚ်ပ္တိုန်ပြသၞာကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တံတှ်ေ ဟွံဗၠေတ်ကၠောန်အာဂွံလၟေၚ်ပူဂဵုရ၊ ဆဂး ယဝ်ရဒှ်အာကဵုဂကောံကဵုဂကူဏောၚ်ဟီုတှ်ေ ဓဝ်ပတေဟ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ထ္ၜးသက်သဳသာဓကလပါ်ပညာသိပ္ပံတံဟွံဂွံတုဲ ယဝ်ရပိုဲတံအာပတေဟ်မံၚ်ပေၚ်ပြးဟွံမွယ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုဏောၚ်တှ်ေ ဓဝ်ပတေဟ်ပိုဲဏံဂှ် ဟွံဂတာပ်အခေတ်ဗၠေတ်သၞောဝ်သွက်ဂကူမွဲဂွံတဴတက်အာမာန်ဂှ် လဇုဲကၠုၚ်သွက်ဂကူဇကုသိုက်သိုက်ကီုရ၊ ဓဝ်ပတေဟ်ကလောဲခ္မုဲသရာဲတံလေဝ် ဒှ်ဓဝ်ပတေဟ်ပူဂဵုမွဲမွဲကီု ပူဂဵုလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ်ဟွံပတေဟ်နွံကီုတုဲ ညးတံသုၚ်စောဲအာဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲလေဝ် ပြသၞာလေဝ်အောန်မံၚ်ဏောၚ်တှ်ေ ဓဝ်ပတေဟ်ပူဇဴကလောဲသရာဲတံဂှ်လေဝ် ယဝ်ရဟိုတ်ဖဵုဍေံနွံအောန်ဏောၚ်တှ်ေလေဝ် ဟွံဒးပတေဟ်အာဖအိုတ်လေဝ်ဂွံမံၚ်ရ၊ ပိုဲဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲတုဲ ဟွံပတေဟ်ဏာဖအိုတ်လေဝ်ဒှ်ဟွံမာန်တုဲ ဓဝ်ပတေဟ်မွဲဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်ဆီပတိုဟ်ဇုတ်စၞာံလတေၚ်ပိုဲတုဲယျတှ်ေ ပတေဟ်အာလေဝ်ဟွံဗၠေတ်တုဲ ဆဂး တ္ၚဲဏံပိုဲကောန်ဂကူတံ နွံစိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်အခေတ်ကာလဒေသလဵုဂှ်လေဝ်ဒးကၠိုဟ်လဝ်ကီုတုဲ တ္ၚဲဏံသိပ္ပံဂတာပ်အခေတ်အာၜိုတ်လဵုဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးလ္ၚတ်ပါ်ပဲါလဝ်ကီုတှ်ေဒှ်နဲကဲခိုဟ်မွဲတုဲ သွက်သ္ဂောံဂွံဗဂဵုလဟဵုအာဓဝ်ပတေဟ်ပိုဲကောန်ဂကူတံဂှ်ညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်မွဲတုဲ ဗွဲကြဴဂှ်တှ်ေ ညးတၞဟ်ဟွံဒးဟီုလက်စဴစဇကုဂှ်(တမြအ်)ဏံမွဲရ၊ တမြအ်ညးတၞဟ်ဟီုဂှ် သ္ပစပရေံလက်ဒေါန်ဟွံသေၚ်တုဲ အဓိပ္ပါဲဍေံဂှ်တှ်ေ မၞိဟ်ဟွံမွယ်ကဵုပွမပြံၚ်သၠာဲ၊ မၞိဟ်ဟွံမွယ်ကဵုနဲကဲဗဂဵုလဟဵုတုဲ ညးတၞဟ်ကော်စတမြအ်မွဲရ၊ တမြအ်ဗီုပိုဲကၠိုဟ်ဂှ်တှ်ေ မၞိဟ်ဟွံပေၚ်ဒ္ကေဝ်မွဲတုဲကော်စတမြအ်မွဲဗီုကီုရ။
ပတေဟ်လေဝ်ခိုဟ် ဟွံပတေဟ်လေဝ်ခိုဟ်မံၚ်အိုတ်တုဲ အရာလဵုကၠောန်တုဲစိုတ်သောၚ်ဟွံမွယ်ကဵုပြသၞာဗွဲလက္ကရဴမ္ဂးတှ်ေပတေဟ်အာအိုတ်ညိ၊ အဓိကဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံဒးရံၚ်ကဵုအခေတ်တ္ၚဲဏံဂှ် နွံဒှ်မံက်ကၠုၚ်ၜိုတ်လဵုဂှ် ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳကဵုအခေတ်တ္ၚဲဏံဂှ် ပိုဲတံဒးနွံကဵုပွမပြံၚ်သၠာဲ ဒးနွံကဵုပွမဗဂဵုလဟဵုဒၟံၚ်လၟိုၚ်အခိၚ်အခါတုဲ ဒးဒှ်မၞိဟ်နွံကဵုဗဟုသုတညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်မွဲမာန်ဂှ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ယာဇိုၚ်ဂါံအာဂှ်လေဝ် ဒးနွံကဵုသတိ ဒးနွံကဵုသမာဓိ ဒးနွံကဵုနဲကဲနာနာမာန်တုဲ ဓဝ်ပတေဟ်ပိုဲတံနွံမံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲဖအိုတ်တံဂှ်လေဝ် သဘာဝမွဲဟေၚ် ဍေံကဵုကၠုၚ်သွဟ်ကေတ်ကေတ်သိုက်သိုက်ရ၊ ဆဂးဂှ် ပိုဲတံလ္ပပတေဟ်အရာလဵုတေံမွဲလပါ်တွဵုညိ၊ ယဝ်ရစိုပ်ပိုဲဟဳဇွောဝ်အာကဵုဓဝ်ပတေဟ်မွဲလပါ်ဏောၚ်တှ်ေ အရာဟိုတ်ဖဵုတံဂှ်နွံအောန်ကၠုၚ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ်ဟွံဂတာပ်အခေတ်ကီု ဒှ်မၞိဟ်တမြအ်မွဲကီုဒးဒုၚ်ကော်ယၟုရ၊ ယဝ်ရပိုဲကောန်ဂကူတံ ကွာ်ဍာန်ဒးဂၠံၚ်လဒေါဝ်မွဲတၞုၚ်ဏောၚ်တှ်ေ အရာအိုတ်သီုဂှ် ကဵုကၠုၚ်သွဟ်သွက်ပိုဲဏံဇေတ်ဇေတ်ဂၠံၚ်ဍာန်ဘဝပိုဲတံသီုညးဖ္အိုတ်မာန်လောဲလောဲရ၊ (နူစပိုဲဍောတ်ဍောတ်တေံဂှ် မူပရောပိုဲဖေက်ကလော်ကွေံကွေံရ၊ တ္ၚဲဏံပိုဲဇၞော်ဂေါဝ်တိုန်ကၠုၚ်တုဲ ပွမဖေက်ဂှ်အောန်ကၠုၚ်ကီု လ္ၚဵုဂှ်ဟွံဖေက်ကလော်လေဝ်ဒှ်ကၠုၚ်ရ၊) ဟိုတ်ဖဵုဍေံကၠးကၠးသောၚ်သောၚ်ဂှ်တှ်ေ နူဍောတ်တေံဂှ် ဇကုဟွံမွယ်ကဵုနဲကဲချပ်ပါ်ပါဲကီု ဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်ပရေံဗၠေတ်ဒးလေဝ် တၚ်သၟာန်သွဟ်ဟွံမွယ်တုဲ ကောန်ၚာ်မွဲတီမံၚ်ဖေက်မွဲမရ၊ တ္ၚဲဏံဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ဇၞော်တုဲ ဖေက်ဂှ်အောန်အာတုဲ ဟိုတ်နူနွံကဵုကဵုဟိုတ်ဖဵုစွံအဓိကသွက်ဘဝတုဲ ဖေက်ဂှ်အောန်ကၠုၚ်ကီုရ၊ ဣဏံလေဝ် ဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်မွဲကဏ္ဍကီုရ။
အရာပိုဲတံဒးပတေဟ်ပူဇဴကလော်သရာဲတံဂှ် ယဝ်ရပိုဲကောန်ဂကူတဴပတေဟ်ဓဝ်ကျာ်အပါပိုဲဏောၚ်တှ်ေ ဒှ်ဖဵုဆဵုကေတ်ရုပ်ရဴကၠးကၠးမာန်ရ၊ ဓဝ်ကျာ်ဟီုဂှ်လေဝ် ညးဓဝ်ကျာ်အဲလေဝ်ဓဝ်ကျာ်ဟွံဂွံပုဟ်တုဲ ယဝ်ဟိုတ်ဖဵုနွံအောန်တုဲ ဟီုဂးသ္ပစၞကၠုၚ်နူဓဝ်ကျာ်လေဝ်ပတေဟ်တဴဂွံဖအိုတ်ဟွံသေၚ်တုဲ လဆောဝ်လဆောဝ်တှ်ေ ဒးအာလလီအိုတ်အာသြန်လေဝ်နွံပေၚ်ပြးရ၊ အရေဝ်ဗ္တောန်အပါပိုဲဂှ်တှ်ေ ယဝ်ရကၠောန်သွက်ဘဝမ္ဂးတှ်ေ အရာနာနာလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဂှ်ဒးလောဲသွာဖအိုတ်ရ၊ ယဝ်ရဟွံလောဲသွာကျာတ်မံၚ်တွဵုဏောၚ်တှ်ေ ဣဏံဂှ်ဒှ်နဲကဲအပါပိုဲဟွံသေၚ်တုဲ ဒှ်ညးဟွံမာန်စိုတ်ဇကု တော်လဝ်ကဵုစိုတ်ညးတၞဟ်သၟး ဂွိၚ်ဖေက်ဟွံဂွံထိုၚ်သးဂတမုက်မတ်ညးဂမၠိုၚ်ကီု ဂွံၚ်ဖေက်ညးတၞဟ်သ္ပစပရေံအိုတ်တုဲ ပေဲပြိုၚ်ပ္ကာဘဝ ပေါဲပြိုၚ်ပ္ကာန်စိုတ်ဂၠုဓီုကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝကီု အရာဓဝ်ပတေဟ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်ဒ္ဂေတ်ဗက်ဟွံဂတာပ်အခေတ်အိုတ်တုဲ ဘဝပူဂဵုပိုဲဏံကီု ဘဝကောန်ဂကူပိုဲဏံကီု သီုကဵုဘာသာပိုဲဏံလေဝ် စှ်သၞာံကၠံသၞာံလ္ၚီသၞာံလေဝ် ဟွံမွယ်ကဵုပွမပြံၚ်သၠာဲတုဲ နွံဒၟံၚ်မွဲဒၞါဲဂှ်တွဵုလၟိုန်ထာဝရရ။
အိုတ်ကၞောတ်ဏောၚ်ဟီုတှ်ေ ပူဇဴကလောဲသရာဲတံဂှ် တိုန်တဴကဵုဓဝ်ပတေဟ်ပူဂဵုညးမွဲကဵုမွဲအိုတ်တုဲ ဟွံကဵုညးတံပတေဟ်လေဝ်ဟွံဂွံရ၊ ဓဝ်ပတေဟ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ပတေဟ်တုဲဟေၚ်စိုတ်ညိၚ်စိုတ်ၜိုဟ်စိုတ်ခိုဟ်အိုတ်တုဲ ပတေဟ်တုဲဟွံဒှ်ပြသၞာဗွဲကြဴ ပတေဟ်တုဲသြန်ဟွံအိုတ်ဟွံဒးအလီတှ်ေ ဒှ်နဲကဲသွက်ဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဂွံစဵုဒၞာပြသၞာနာနာဒှ်လုပ်ကၠုၚ်လပါ်စိုတ်တေံခိုဟ်မွဲကီုရ၊ ဣဏံဂှ် လုပ်ပၞောန်ဂၠံၚ်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲကဏ္ဍဆေၚ်စပ်ကဵုစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်တံတုဲ စိုတ်မွဲဟေၚ်စဳရေၚ်ဖန်ဗဒှ်ကဵုဘဝပိုဲတ္ၚဲဏံနာနာသာ်ကီု အတိတ်ပစ္စုပ္ပန်အနာဂတ်ဂှ်လေဝ် ကၠုၚ်နူကမၠောန်ပူဂဵုဂှ်ကၠောန်ကေတ်ကေတ်တုဲ သီုဖ္အိုတ်ဂှ်ကၠုၚ်နူစိုတ်သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်ရ၊ အတိက်ပစ္စုပ္ပန်အနာဂတ်ဂွံကျေဝ်ဒးပဠေဝ်စိုတ်ဏံလေဝ်ဒးဍာံကွေံတုဲ ဂဥုဲဒြဟတ်သွက်စိုတ်ဓဝ်ပတေဟ်နာနာတံဂှ်လေဝ်သုၚ်စောဲဂွံဂတာပ်အခေတ်တုဲ ဒှ်ဖဵုပ္ဍဲသွက်ညးဂမၠိုၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံအိုတ်ရ၊ ဆဂး ပိုဲဒးပတေဟ်ဓဝ်ပတေဟ်တံဏံဖအိုတ်ဟွံသေၚ်တုဲ ဒးထုဲနှဴအာကဵုနဲကဲအခေတ်သိပ္ပံဟိုတ်ဖဵုကဵုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်အိုတ်တုဲ ပံၚ်နှဴသုၚ်စောဲစကာဗဂဵုလဟဵုအာတုဲ ဟိုတ်ဖဵုသွက်ဘဝ ၚုဟ်မးသွက်ဘဝ ဆဵုကေတ်ရုပ်ရဴကၠးကၠးမာန်ရ။
(၂) ဓဝ်ပတေဟ်ကုသဵု၊
ဓဝ်ပတေဟ်ကုသဵုဏံဂှ်လေဝ် ဇၟာပ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာသၟးဟွံသေၚ်တုဲ မၞိဟ်နွံမံၚ်လ္တူဂၠးတိဏံသီုဖ္အိုတ်လေဝ် ကုသဵုခိုဟ်ကမ်ခိုဟ်နွံဗၟိက်မံၚ်သီုညးဖ္အိုတ်ကီုရ၊ ကုသဵုနွံကုသဵုခိုဟ်ဏံကၠုၚ်နူလဵုရောဂှ်လေဝ် ပိုဲကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတံထေက်ကဵုဒးတီလဝ်ကၠးကၠးအိုတ်ညိ၊ ကုသဵုနူအတိက်တေံကၠောန်လဝ်ခိုဟ်ပရေံတုဲ ကဵုကၠုၚ်ဖဵုပ္ဍဲဘဝပိုဲတ္ၚဲဏံဂှ်မွဲ၊ မွဲပၠန်ဂှ်တှ်ေ ကၠုၚ်နူပိုဲဏံဒးကၠောန်ကေတ်ကေတ်နကဵုအစောံစရာဲပိုဲဏံဟေၚ်ရ၊ အတိက်တေံပိုဲဏံတီဟာကုသဵုနွံကုသဵုဟွံမွယ်၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရတှ်ေ ပ္ဍဲကဵုစက္ကမိဏေတ်နာဍဳဏံဂှ် နဒဒှ်ဂၠံၚ်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာဂၠံၚ်တပ်အးအိုတ်မွဲတၞုၚ် ပိုဲကောန်တံကွာ်ဗက်အာတပ်တပ်ဓဝ်ဓဝ်မ္ဂးတှ်ေ ဣဏံရကုသဵုခိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပိုဲဏံဒးနွံကဵုနဲကဲပြံၚ်သၠာဲ ဒးနွံကဵုနဲကဲဗဂဵုလဟဵု ဒးနွံကဵုဓဝ်ပတေဟ်တြေံကဵုသိပ္ပံပံၚ်နှဴသ္ပထောံမွဲတုဲ ဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်သွက်ဘဝပိုဲပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဂှ်တုဲ အစောံစရာဲမၞိဟ်မွဲကၠောန်ဒှ်အာစိုပ်ကေတ်ဂွံဂှ်တှ်ေ ကုသဵုဇကုပိုဲဘဝပိုဲ  ပိုဲဏံဟေၚ်ပြုပြေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်ကေတ်ဏောၚ်တှ်ေ ဣဏံရဒှ်ကုသဵုဇေတ်ပ္ဍဲဂၠံၚ်ဍာန်အပါပိုဲရ၊ ယဝ်ရပိုဲကောန်ဂကူတံအာပတေဟ်မံၚ်ကုသဵုနူအတိက်တေံသၟးလေဝ်ဟွံဂွံပုဟ်၊ ကုသဵုအတိက်နွံဟာဟွံမွယ်ဟာဂှ်တီကေတ်ဟွံမာန်တုဲ ယဝ်ရဒှ်ကၠုၚ်ဗီုပိုဲဏံချပ်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံဟီုစကုသဵုနူအတိက်တေံနွံခိုဟ်ရ၊ ယဝ်ရဗီုပိုဲတံချပ်လဝ်ဟွံဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲတံဟီုဏာကုသဵုနူအတိက်တေံအောန်ဟွံမွယ်တုဲ ကုသဵုပရေံကွေံကွေံရ၊ ဇေတ်ဇေတ်တေံဂှ်တှ်ေ ကုသဵုပရေံကုသဵုခိုဟ်ဂှ် ကၠုၚ်နူစထ္ၜးရုပ်ရဴကမၠောန်တုဲအာရဟွံသေၚ်ဟာ၊  ကၠာဟွံစရပ်ကမၠောန်ဏီဂှ် ညးမွဲမှဟွံတီကုသဵုနွံကုသဵုဟွံမွယ်ပုဟ်၊  အိုတ်ကၞောတ်တှ်ေ ဒးမၚ်ရံၚ်ကမၠောန်တုဲမှဂွံတီကုသဵုနွံဟွံမွယ်အိုတ်ရ၊  ယဝ်ဒှ်သာ်ဏံတှ်ေ ကမၠောန်ဂှ် ယဝ်ပိုဲကၠောန်နွံကဵုနဲကဲဗဂဵုလဟဵု နွံကဵုပွမကၠိုဟ်စိုတ်ဂတာပ်အခေတ်ပ္ဍဲကမၠောန်ဂှ်တုဲ ဣဏံရကုသဵုပိုဲခိုဟ်ဒၟံၚ်တွဵုရဟွံသေၚ်ဟာ၊ ဟီုဏာမွဲဗီုပၠန်တှ်ေ ကုသဵုခိုဟ်ပရေံဂှ် ဍေံကၠုၚ်နူကဵုကမၠောန်ပိုဲဏံမကၠောန်ဏာတံဂှ်ဖအိုတ်ရ ။
ဓဝ်ပတေဟ်ဟီုမံၚ်ကုသဵုနွံကုသဵုဟွံမွယ်ဂှ် ညးလဵုမွဲလေဝ်ကဵုသက်သဳသာဓကဍေံကၠးကၠးဟွံမာန်အိုတ်တုဲ အိုတ်ကၞောတ်တှ်ေဟေၚ် ဒးကလေၚ်မၚ်ဗဵုရုပ်ရဴကမၠောန်ပိုဲမၞိဟ်တံဂှ်တုဲမှဂွံတီကုသဵုနွံကုသဵုဟွံမွယ်ဗီုဏံဗွဲတုန်−  လ္ၚဵုဂှ်ဟီုမံၚ်ပိုဲပတေဟ်ကုသဵုမွဲသာ်ရဂး ဗီုဏံလေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်အိုတ်တုဲ ယဝ်ရပိုဲတံမုလေဝ်ဟွံစကၠောန်ကမၠောန်မွဲမွဲအရာရာမွဲမွဲဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုဏောၚ်တှ်ေ ကုသဵုပရေံခိုဟ်ဂှ်တီကေတ်ဟွံမာန်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံမံၚ်ထောံမးမးမုလေဝ်ဟွံပ္တိတ်အစောံစရာဲမ္ဂးတှ်ေ ကုသဵုပရေံမံၚ်တွဵုလၟိုန်ရ၊ ညံၚ်ရဴရဲကံက်ချေဝ်ကံက်ထဳတံဂှ်ကီုရ၊ အခိၚ်ကံက်ဒးတှ်ေ ဟီုကုသဵုခိုဟ်ရ၊ ယဝ်ရကံက်ဗၠေတ်ဟွံဒးမ္ဂးတှ်ေ အဲကုသဵုဟွံမွယ်ဟီုဂးပၠန်ရ၊  ယဝ်ရဟွံကံချေဝ်ကံက်ထဳမံၚ်ထောံမးမးဏောၚ်တှ်ေ ချေဝ်တံထဳတံဒးဗၠေတ်ကၠုၚ်ကဵုပိုဲဏံမာန်ဟာ ဟိုတ်ဖဵုသာ်ဏံဆဵုကေတ်ရသွဟ်ဍေံကၠးကၠးရ၊ ကံက်ထဳကံက်ချေဝ်တံလေဝ် ဒးကၠုၚ်နူထ္ၜးကမၠောန်တုဲမှဂွံတီချေဝ်ဒးထဳဒးဟေၚ်ရ၊ ရဲညးကံက်ချေဝ်ကံက်ထဳတံဂှ်လေဝ် ညးလဵုတီကေတ်ကၠးကၠးရောဇကုကုသဵုနွံဏောၚ်ဂစာန်ကံက်မံၚ်ချေဝ်ကံက်မံၚ်ထဳဂှ်ရော? ယဝ်ရတီကၠးအလန်ဏံဒးဏောၚ်တှ်ေ သွံသ္ၚိသွံကၠအ်တုဲကံက်တှ်ေဟွံခိုဟ်ဟာ၊ ဟိုတ်နူတီကေတ်ဟွံမာန်ဂှ်ရကုသဵုကုသဵုဟွံမွယ်ဂှ်တုဲ ဒးကံက်အာဗီုစိုတ်ဒှ်သံသယအောန်ဂၠိုၚ်ၜိုတ်သြန်နွံပ္ဍဲထိုၚ်ပဠောအ်အိုတ်ရ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဟီုမံၚ်ဂွံမံၚ်ဂှ်တှ်ေ မၞိဟ်တေံမွဲညးချေဝ်ဒးမံၚ်တွဵုဏောၚ်ဂး၊ ယဝ်ရပိုဲကလေၚ်ရံၚ်ကေတ်ဟိုတ်ဖဵုကၠးကၠးဏောၚ်တှ်ေ ရဲဟွံကေၚ်ကံက်ချေဝ်ထဳတံဂှ်ဒးမံၚ်ထဳချေဝ်ကီုဟာ၊  ရဲကေၚ်ကံက်တံဂှ်ဟေၚ်ရကေၚ်ဒးနွံရ၊ ကံက်မံၚ်ဍေံတွဵုဏောၚ်တှ်ေ စှ်လှ်ေမွဲလှ်ေတှ်ေတဝ်ဒးအာကီုလေဝ်နွံရ၊ လ္ၚဵုဂှ်အတိုၚ်မွဲအာယုက်လေတ်ကေၚ်ဒးဟွံမွယ်နွံရ၊ လ္ၚဵုဂှ်ကံက်ထဳမွဲတၞးဓဝ်ဂှ်ပိုက်ဒးအာလေဝ်နွံရ၊ ဟိုတ်ဖဵုတံဏံဂှ် ကုသဵုခိုဟ်နွံတုဲ ဒးအာပိုက်အာဟွံသေၚ်ပုဟ်၊ ဍေံတဝ်တပ်အာကဵုဇကုတုဲ ပိုဲဟီုစကုသဵုပိုဲခိုဟ်ရ၊  လ္ၚဵုဂှ်ကံက်မံၚ်စှ်သၞာံတုဲ ဒးအာမွဲအလန်လေဝ်နွံရ၊  ယဝ်ရတီကၠးကုသဵုဇကုနွံဏောၚ်တှ်ေ လောန်ကၠုၚ်ဒ္စိတ်သၞာံပြၚ်ပြၚ်တံဂှ် မူပဒးဖအိုတ်မံၚ်သြန်ကံက်ချေဝ်ကံက်ထဳဏီရော၊ မၚ်ကံက်ကေတ်ပ္ဍဲပေၚ်စှ်သၞာံတ္ၚဲဂိတုလဵုဂှ်တှ်ေဟွံခိုဟ်ဟာ၊  အရာတီကၠးကေတ်ဟွံမာန်တုဲ ပတေဟ်ကာန်ကမ်ဟီုစတုဲ ကံက်အာပေၚ်ပြးဗီုအၚာပ်စိုတ်ပူဂဵုတံဂှ်ရ၊ မဂၞန်ပိုဲကံက်မံၚ်ဂှ် ယဝ်ဟွံမွယ်မ္ဂးတှ်ေ ကံက်ဒၟံၚ်အလုံဍုၚ်မွဲလေဝ် မၞိဟ်ဂွံပိုက်အာဒးအာဟွံမွယ်ရ၊ ဟိုတ်နူကဵုမဂၞန်ဒးဂှ်နွံတုဲ ကံက်မံၚ်ဇကုမွဲဓဝ်လေဝ်ဟွံသေၚ်တုဲ မၞိဟ်မွဲဟွံသေၚ်မၞိဟ်မွဲဒးပိုက်တွဵုဟေၚ်ရဟွံသေၚ်ဟာ၊  ဓဝ်ပတေဟ်တံဏံဂှ်လေဝ် ပိုဲဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာရဂှ် ကၠိုဟ်စိုတ်ဗၠေတ်ဗၠန်မံၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံဏီရ၊ ကံက်ထဳကံက်ချေဝ်ဟွံခိုဟ်ဟွံသေၚ်ပုဟ် ၜိုတ်ဆပုၚ်စှ်ေညးဟီုဂှ်ကံက်ဝေၚ်အိုတ်ညိ၊ ယဝ်ဟွံဝေၚ်ဟွံကံက်တှ်ေပဵုခိုဟ်ရ၊ မသြန်ဒးကံက်ချေဝ်ထဳဇၟာပ်ဒ္ကေဝ်တံဂှ် စွံလဝ်ပ္ဍဲစေဝ်မွဲမတုဲ ပေၚ်သၞာံမ္ဂးတှ်ေ ပိုဲကရေက်ကေတ်တုဲ ဂွံကၠုၚ်သြန်ဗွဝ်တုဲ ပိုဲစွံကေတ်စိုတ်ဣဏံရချေဝ်ပိုက်ထဳပိုက်တှ်ေဟွံတၟေၚ်ဟာ၊ နဲကဲဏံဂွံတီကၠးကၠးရတုဲ ဟွံဒးဒှ်သံသယမွဲသာ် ပေၚ်သၞာံဗက်ဂှ်ဂွံဏောၚ်ပိုက်ဏောၚ်တွဵုရ၊ ယဝ်ရပိုဲမိက်ဂွံပိုက်ဒးဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်တှ်ေ ကံက်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်စုတ်လဝ်ပ္ဍဲစေဝ်ကဠာဂှ်တုဲ ဂွံကၠုၚ်ပိုက်ကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်မာန်ဗွဲစၟန်ဨကန်တရ။
ဓဝ်ပတေဟ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံပိုဲကောန်ဂကူမန်တံသုၚ်စောဲမံၚ်ဏီတံဂှ်တှ်ေ ၊ ညံၚ်ရဴဥပမာဥပမေယျ−−−ကပှ်ဂွံသြန်မွဲဒ္ကေဝ်လေဝ်ဟီုစကံသဵုခိုဟ်၊  ညးတၞဟ်လောတ်ဇကုဟွံလောတ်စှ်ေဂှ်လေဝ်ဟီုစကုသဵုခိုဟ်၊ ညးတၞဟ်ဟွံဂွံကမၠောန်ဇကုဂွံကမၠောန်ဂှ်လေဝ်ဟီုစကုသဵုခိုဟ်၊  သဗ္ဗအိုဿီုနာနာလေဝ် ဟီုစိုပ်အာကဵုကုသဵုခိုဟ်ပရေံဖအိုတ်ရ၊ စၞးဟီုကုသဵုခိုဟ်ပရေံဂှ်တှ်ေ ယဝ်ပိုဲသၠာဲထောံမအရေဝ်ဂတာပ်အခေတ်သုၚ်စောဲဂွံဂှ်တှ်ေဟွံခိုဟ်ဟာ၊   ညံၚ်ရဴတုန်− အဲမတ်ကေက်ခိုဟ်ကွေံကပှ်ဂွံသြန်မွဲဒ္ကေဝ်၊  သသိအဲခိုဟ်မံၚ်ရအဲဟွံလောတ်စှ်ေဗီုညးတၞဟ်ကီု၊  အစောံစရာဲအဲနွံဂၠိုၚ်နူညးတၞဟ်တွဵုအဲမွဲဓဝ်ဂွံကမၠောန်၊ သာ်ဏံယဝ်ရပိုဲတံချပ်မ္ဂးတှ်ေ ကုသဵုခိုဟ်ပရေံဂှ်ဟွံဒးဟီုစိုပ်အာရတုဲ ဒှ်ကၠုၚ်လညာတ်တၟိဓဝ်ပတေဟ်တၟိဂတာပ်အခေတ်သုၚ်စောဲဂွံတုဲ ပိုဲတံထေက်ကဵုဒးပြံၚ်သၠာဲ ထေက်ကဵုဒးဗဂဵုလဟဵုမှ ဓဝ်ပတေဟ်နာနာတံဂှ် ဂွံနွံကၠုၚ်ဖဵုခိုဟ်မွဲရ။
(၃) ဓဝ်ပတေဟ်ပွမတော်ဆရံၚ်စ၊
ဓဝ်ပတေဟ်ပွမရံၚ်စောတော်ဆတံဏံဂှ်လေဝ်သှ်ေနွံဒၟံၚ်စဵုကဵုတ္ၚဲဏံတုဲ ဆက်သှ်ေအာဏီဏောၚ်ဂှ်လေဝ်ဆဵုကေတ်ကၠးကၠးရ၊ ဆိုက်ဗ္ဒက်စဳကၠးပ္ဍဲဗိုက်ပိဗေဒၚ်ပန်ညံၚ်ရဴမၞိဟ်တမၠာတေံဂှ်ဍေံအာမွဲဗီုတုဲ ညးတံတော်ဆရံၚ်တ္ၚဲဗြဲရံၚ်အခိၚ်အခါကာလခိုဟ်ပရေံ ညးတံတော်ဆနကဵုသဘာဝနွံဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်မွဲတုဲ သုၚ်စောဲအာပ္ဍဲကာအရာသိုၚ်သ္ၚိသ္ပခမဳပယျၚ် အရာတိတ်တရဴစဴဍုၚ်၊ အရာသိုၚ်ခၞံဘုက်ဘာသီကျာ်ပ္တိုန်ဍုၚ်ကွာန်ဗွဲတုန်တံဂှ်လေဝ် ညးတံစကာတော်ဆကေတ်အခိၚ်ညံၚ်သ္ဂောံလုပ်သၞောဝ်ညးတမၠာတံသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်တုဲ ညးတံတော်ဆပတေဟ်ကေတ်သာ်ဏံရ၊ ညံၚ်ရဴလိက်လောသိဒ္ဓိလောကသိပ္ပံဂှ်ကီု လ္ၚတ်ကေတ်နဲကဲညးချူစွံလဝ်ပ္ဍဲလိက်တံဂှ်တုဲ အရာကေၚ်ကာနာနာဒးနွံကဵုတ္ၚဲဂိတုအခိၚ်အခါကာလဒေသတုဲ ကၠောန်ကာပ္တုဲဖဵုဂှ်လေဝ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံသုၚ်စောဲဒၟံၚ်အိုတ်ရ၊ နဲကဲဓဝ်ပတေဟ်သာ်ဏံဂှ် ဟွံရန်လဝ်ဖဵုမွဲသာ်တုဲ ဒၞာဲလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် လုပ်သၞောဝ်နဲကဲဂတာပ်အခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ်နွံကဵုဟိုတ်ဖဵုသုၚ်စောဲခိုဟ်ကွေံကွေံရ။
ဓဝ်ပတေဟ်ပွမတော်ဆရံၚ်စပ္ဍဲမၞိဟ်အခေတ်တ္ၚဲဏံဂှ်တှ်ေ ဗီုနူတြေံကၠာတေံဟွံသေၚ်အိုတ်တုဲ ပြံၚ်သၠာဲအာနဲကဲနာနာပြယာဲနာနာသာ် လပါ်ပညာစိုတ်တံၚ်ကေတ်နၚ်တုဲ ညးတံထ္ၜးဟိုတ်ဖဵုညံၚ်သ္ဂောံဂတာပ်အခေတ်ဂှ်ကီုတုဲ ဒှ်သွက်ဂွံဂယျိုၚ်အာလမျီုနကဵုကမၠောန်ပွမရံၚ်စဏံမွဲကမၠောန်လေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်ရ၊ အ္စာရံၚ်စဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ်တှ်ေ သုၚ်စောဲလဝ်နဲကဲပညာစိုတ်ကော်စိတ္တဝိဇ္ဇာဂတာပ်အခေတ်မွဲတုဲ ဒှ်သွက်ညးအခေတ်တ္ၚဲဏံဂွံပတေဟ်စအာလောဲလောဲသွာသွာရ၊ ဍာံလေဝ်နွံဟွံဍာံလေဝ်နွံဂွံမိၚ်ဂှ်ကီု ယဝ်ရကလေၚ်ရံၚ်ကေတ်ဟိုတ်ဖဵုကၠးကၠးသောၚ်သောၚ်ဏောၚ်တှ်ေ အ္စာတော်ရံၚ်စတံဂှ် ညးတံရံၚ်နကဵုရုပ်သာ်ပူဂဵုကၠုၚ်ရံၚ်စဂှ်ကီု ရံၚ်ကဵုကဆံၚ်သၠုၚ်သဝ်ဂှ်ဝါတ်လောဲဂှ်ကီု၊ ရံၚ်ပြသၞာတၚ်သၟာန်ပူဂဵုကၠုၚ်ရံၚ်စတံဂှ်တုဲ အ္စာရံၚ်စတံဂှ်လေဝ် ချိၚ်တော်ကေတ်နကဵုပညာစိုတ်ၜိုတ်အစောံစရာဲနွံတုဲ နကဵုဗဟုသုတကေၚ်ဆဵုကေၚ်ညာတ်ဒှ်လီုလၟေၚ်လၟေၚ်ဗွဳဗွိုၚ်ညးလောကတံသီုဖ္အိုတ်တုဲ ကဵုတဴသွဟ်တော်ဆအာပေၚ်ပြးညံၚ်သ္ဂောံကိတ်ညဳကဵုပူဂဵုကၠုၚ်တော်ဆရံၚ်စတံဂှ်ရ။
စနူရံၚ်စတုဲဒှ်ဗက်ဂှ်တှ်ေ ဒးပလေၚ်အန္တရာဲနာနာဗီုတေံသာ်ဏံအ္စာရံၚ်စတံဆဝ်မ္ၚုဟ်ရ၊ ဒၞာဲဏံလေဝ် သြန်အိုတ်ခရိတ်ကၟာဲအ္စာသၟးဟွံကတုဲ နာနာသာ်ဒးဆက်အိုတ်အာနကဵုပြယာဲအ္စာရံၚ်စတံဂှ်ပၠန်ရ၊ နဲကဲရံၚ်စအခေတ်တ္ၚဲဏံဂှ်တှ်ေ တုပ်ကဵုချိၚ်ကေတ်ကီုရ၊ ရံၚ်စမၞိဟ်ကၠံတှ်ေ ဒးဍာံတွဵုရမၞိဟ်မွဲသာ်ဏံတုဲ မၞိဟ်ဟွံပတေဟ်လေဝ်နွံ မၞိဟ်ပတေဟ်ယာက္ဍိုဟ်ဟွံမာန်တံဂှ်လေဝ်ပေၚ်တဴဗဝ်သအဝ်ရ၊ နဲကဲခိုဟ်အိုတ်နဒဒှ်ဂၠံၚ်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂးတှ်ေ ဘဝပိုဲဇကုပိုဲရပိုဲဟွံတီပြသၞာပိုဲမ္ဂးတှ်ေ အာသၟာန်ညးတၞဟ်တုဲ ဗီုလဵုညးတၞဟ်ဂွံတီကေတ်မာန်ရော၊ ဇကုပိုဲဘဝပိုဲပြသၞာပိုဲတှ်ေ ပိုဲဏံညးမွဲဟေၚ်ရတီကၠိုဟ်ကၠးအိုတ်နူညးတၞဟ်ဂှ်တုဲ ပိုဲကဵုပိုဲလေဝ်တော်ဆရံၚ်စကေတ်ကေတ်လေတ်ဆဵုမံၚ်ကၠးကၠးရဟွံသေၚ်ဟာ၊ ယဝ်ဒှ်သာ်ဏံတှ်ေ ပြသၞာပိုဲလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲကီု၊ ဒဒိုက်ပိုဲတံလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဂှ်ကီု၊ ဒးအလီဒးကမၠတ်တံဂှ်ကီု၊ အိုဿီုနာနာသာ်ပ္ဍဲပြသၞာဘဝပိုဲတံဂှ်တှ်ေ ဍေံကၠုၚ်နူကမၠောန်ပိုဲ ဍေံကၠုၚ်နူအရေဝ်ပိုဲ ဍေံကၠုၚ်နူကသပ်လညာတ်ပိုဲတံဏံတုဲ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုခိုဟ်ဖဵုပရေံပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံကီုရ၊ ကသပ်ပိုဲပိုဲပဠေဝ် အရေဝ်ပိုဲပိုဲပဠေဝ် ကမၠောန်ပိုဲပိုဲပဠေဝ်ညံၚ်ဂွံနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုဂတာပ်အခေတ်မာန်ဂှ် ဒှ်နဲကဲရံၚ်စအ္စာအိန်ဗြီုဒေဝတဴတံရဣဏံ။
ကေတ်ၜိုတ်ဏံကၠာရအဴ၊ ဂွံအခိၚ်တှ်ေဆက်ချူအာပၠန်ဏောၚ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဘာသာ
ဍုင်တြေံ၊ တၟအ်ကၞေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဍုင်တြေံ(Myohaung၊ မြို့ဟောင်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၈၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဂၠဴ
လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရူတိရစ္ဆာန် မစကာပ္ဍဲကမၠောန်။
မင်္ဂလာရာမ (ဟံသာဝတဳ)၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာမင်္ဂလာရာမ (ဟံသာဝတဳ) ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်သာန်ဆံင်၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ဂၠဴ
ဂၠဴဂှ် ဒှ်တိရစ္ဆာန် သတ်ဇိုၚ်ပန် ဂကူဇၞော်ဇၞော် မဝေတ်ဗ္တောန်လဝ်တုဲ စကာ ပ္ဍဲကမၠောန် မပ္တံဇၟိက်ဗ္ၚ၊ ဓဇက်ကွဳ။ ဂၠဴကၟက်ရ ညးစကာ ပ္ဍဲကမၠောန်တုဲ ဂၠဴၝောအ်ဂှ် နဒဒှ်ဂၠဴဍာ်တှ် ကေုာံ မဂလိုၚ်မဂှ် ညးလွဳစကီုရ။
မင်္ဂလာရာမ (ဟံသာဝတဳ)၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၇၊ ဝှ် ၂၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဂၠဴ
ဂၠဴဂှ် ဟိုတ်မၞုံကဵု ဒြဟတ်မထတ်၊ ဇဲခိုဟ် ကၠောန်ကမၠောန်ဇြိုၚ်ၚ် အခိၚ်လအ်အ်မာန်တုဲ မၞိဟ်တအ် စကာကၠုၚ်ဂၠဴ ပ္ဍဲကဵုကမၠောန်ဗ္ၚ မပ္တံ ဇၟိက်ဗ္ၚ၊ ဓဇက်ကွဳ နူခေတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီတေအ်ရ။ ဂၠဴကမၠောန်တအ်ဂှ် နူဍောတ်တ် (အခိၚ်မဒှ်အဝဲပၠိုၚ်ၚ်)ဂှ် ညးဖအးထောအ်ရ။ ညးဖအးဟီုမ္ဂးဂှ် ညးပတိတ်ထောအ် မကြိုက်ဍေဟ်တအ်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံဖအးလဝ်မ္ဂး ကာလဍေဟ်တအ် ဆဵုဂၠဴၝောအ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် အေၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဟွံကလၚ်အမိၚ်တၠဍေဟ်တုဲ ကၠောန်ကမၠောန်ဟွံဂွံရ။
ဗတောန်
ဂၠဴကၟက်ပေၚ်အယုက် ၜိုတ်မွဲသၞာံမ္ဂး ညးဗ္တောန် ညံၚ်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်မွဲစွံ ကုဂၠဴတၞဟ်မွဲလေပ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ မအရေဝ်မကဵုအမိၚ်တအ်လေဝ် ဒးလေပ်ကီုရ။
ဥပမာ မအရေဝ် ကလေၚ်/ဆုတ် ဇဵု (ၚံက်လပါ်ပုၚ်) တပ် (ၚံက်လပါ်ပါဲ) ဒေါအ် ဟာ ဟာ (ဓရိပ်) ပါဲနူမအရေဝ်တုဲ သၚ်္ကေတ နူဇုက် ကဵု လေအ်တအ်လေဝ် ဒးတီရ။
ဂၠဴဂှ် နဒဒှ်ဂၠဴဗအ်ခဒိလေဝ် ညးလွဳတုဲ ပြိုၚ်ဗဒိ ရေၚ်သကအ် နဒဒှ်ပေါဲဝေၚ်လံၚ်ဇျၚ်မွဲ နွံကီုရ။ အခိုက်ဗဒိဂၠဴဏအ် ပ္ဍဲမန်ပိုဲ နွံကၠုၚ် နူခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိတေအ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုသက်သဳရုပ်တိနူကြုၚ်တူတုဲ ဟီုမာန်ရ။
နိရုတ္တိ
ဂၠဴ ဂှ် ကၠုၚ်နူမအရေဝ်မန်တြေံ ဇလောဝ်/ဇ္လောဝ်၊ (ဇလောဝ် - ဇလဴ - ဂၠဴ)။ မအရေ၀်ဘာသာပါဠိမ္ဂး(ဂေါ)
နဒဒှ်စၞ
ဖျုန်ဂၠဴဂှ် ဟိုတ်နူဂၠဴ မကၠောန်ကမၠောန် အကြာမၞိဟ်တုဲ ဟွံဟီုဖျုန်ဂၠဴ ဟီုဆၜိုတ် ဖျုန် သၟးရ။ တုဲပၠန် လကျာ်တအ်ဂှ် ကော်ဟီု ဗီုပါဠိ မံသံ ရ။
သုဝဏ္ဏဟံသာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပၞင်ဗိုန်
ဘာသုဝဏ္ဏဟံသာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပၞင်ဗိုန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမာဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၆၊ ဝှ် ၅၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပြာသာဒ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာပြာသာဒ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်မ္ၚးထံင် (ပသုန်တိုင်)၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၈၊ ဝှ် ၅၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဓါတ်ပံင်ကောံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ကၟာရတ်၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇောဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ကတီု၊ က
ကကတီု African butter catfish (Schilbe mystus)) (Burmese; ငါးနုသန်း၊ ကကတိုး) ဝွံ ဒှ်က မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗဳဇက Schilbeidae မွဲရ။ ကကတီုဝွံ ပ္ဍဲကြုင် ရးအဖရိဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ညးကော်စ African butter catfish ရ။ ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် ကော်ဒၟံင် နကဵုယၟုနာနာသာ်တုဲ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် butter fish, butter barbel, African glass catfish, lubangu, mystus catfish, silver barbel, ကေုာံ silver catfish ယၟု နကဵုဘာသာဗၟာ ကကတိုးဂှ် ကၠုင်နူယၟုမန် ကကတီု။ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မ္ဂး ကော်ဒၟံင် ကဣတီု လေဝ် ဂွံဆဵုကီုရ။
ကကတီုဝွံ ဒှ်ဂကူက ခပှ်ေပှ်ေတုဲ နင်စးကြဴ (adipose fin) မွဲဂှ် နွံတွဵုရ။ ကကတီုဝွံ ဇၞော်စဵုကဵု ဇမၠိင် ၄၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၁၆ ၝောအ်တဲ) မာန်တုဲ လျိုင်နွံ စဵုကဵု ၂၅၀ ဂရာမ်မာန်ရ။ က္ဍိုပ် ကေုာံစး ဍေဟ်ဂှ် နွံအသာ်ဒမျိုင်ဟီဟီတုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် နွံအသာ်သြန်ဗုဗု၊ နင်တအ်ဂှ် အသာ်ဟွံမဲရ။ ဗွဲမဂၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍာ်ပတေက်ကီု သီုဍာ်ဖၞုင် အကြာကြုင် အကြာကၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒၞာဲမနွံကဵု ချောဲတၞးဆုတအ်ရ။  ကကတီုဝွံ ဍေဟ်စ ကောန်က၊ စၟစၟောန်၊ ကၞု၊ မသတ်ဆု၊ တၞးဆု၊ ရိုဟ်ဆု၊ အိက်ၚာ်တအ်ရ။   ကကတီုဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဍေဟ်မလေပ်ချဳဓရာင်အာကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲမဂၠု ဓယံက်တအ်ရ။ ကကတီု မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲ အကြာဂိတုသေတ္တေန်ပါ ကဵု အံက်တဝ်ပါ၊ ဍေဟ်တိုန်ဖျေဟ် ပ္ဍဲကြုင် ပ္ဍဲစောဝ်ဂမၠိုင်ရ။ ဇမၠိင်အာယုက်ကကတီုဂှ် နွံဒၟံင် အကြာ ၆ သၞာံ ကဵု ၇ သၞာံ။
ကကတီုဝွံ ပ္ဍဲဍုင်အဖရိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္တိတ်သွံဒၟံင် ကုဍုင်သအာင်တုဲ မဒှ်က မစသုင် အဓိက ပ္ဍဲအဖရိကရ။ နဒဒှ် က အကွာရိယာံ (aquarium) မလွဳပကျေဝ် ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲကဠာဒ္ၚောဝ်လေဝ် သွံဒၟံင်ကီုရ။
ဓမ္မရက္ခိတ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပၞင်ဗိုန်
ဘာဓမ္မရက္ခိတ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပၞင်ဗိုန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၃၊ ဝှ် ၂၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝါယဟေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါယဟေင်
ဘာဝါယဟေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါယဟေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သဳလတေဇ ဘာမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာသဳလတေဇ ဘာမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဒဂုင်-သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလတေဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၂၊ ဝှ် ၅၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
တၟအ် ဗြိမ်ဟာမ် (Brimham Rocks)
တၟအ်ဗြိမ်ဟာမ် (Brimham Rocks), ကိုပ်ကၠာတေအ် မကော်စ (Brimham Crags ဒဵုတၟအ် ဗြိမ်ဟာမ်), ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတိ သဘာဝ နွံ ၁၈၃.၉ ဟေက်တာ (၄၅၄ ဨက) မဒှ်ဒၞာဲ သိပ္ပံ စိုတ်မလုပ်စ ဗွဲတၟေင် (Site of Special Scientific Interest (SSSI)) ကေုာံ ဒၞာဲပၟင်ပၟဲပထဝဳ (Geological Conservation Review (GCR) site)မွဲ မနွံဒၞာဲ ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာ ၈ တိုင် (၁၃ ကဳလဝ်မဳတာ) နူကဵု ဍုင်ရိပေါန်၊ ယံက်ရှာင် သၟဝ်ကျာ (North Yorkshire)၊ အေန်ဂလာန်၊ ပ္ဍဲ ဗလးတိ ဗြိမ်ဟာမ် (Brimham Moor) ပ္ဍဲ ဒၞာဲဒေသသဘာဝ Nidderdale Area of Outstanding Natural Beauty ရ။ ဒၞာဲဂှ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၅၈ တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဒၞာဲသိပ္ပံစိုတ်မလုပ်စ ဗွဲတၟေင် မဒှ်ဒၞာဲ ဂြိုပ်တၟအ်ဗတဳ နွံကဵု ဒၞာဲဂြိုပ်ဆု ညိညတုဲ ဒၞာဲတိထနေက် ကဵု တိဇမ်ကှ်ဂှ် ဇၞော်လှဲဂၠိုင်ရ။
ဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ယၟုမြဟ် မၞိဟ်တီဂၠိုင် ဟိုတ်နူကဵု တိဍာ်၊ ကေုာံ တၟအ် ဗီုပြင် သဏ္ဌာန် တၟေင်တၟဟ်၊ မဒှ်ကၠုင် နကဵု သဘာဝ နူကဵု သၞာံလအ်နူ ၃၂၅ ပြကောဋိကိုဋ်တေအ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ၁၈ ကေုာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ တၠပညာခေတ်တြေံ မပ္တံကဵု ဟေမေန် ရောက်ကေ (Hayman Rooke) ဒှ်အမ်သဝ် လတူဗီုပြင် တၟအ်တအ်ဂမၠိုင်တုဲ ညးတအ် ပတှေ်လဝ် ဒဒှ်ရ တၟအ်တအ်ဂှ် လကျာ်ဒြိုဒ် (druids) ညးမဒှ် လကျာ်/ဣသိ တၠဣဓိ ခေတ်တမၠာတအ် မပုတ်ကၠောန်လဝ် နကဵု အနုဘဴညးတအ်ရ။ လညာတ်ဂှ် ဆက်ကၠုင်တုဲ ဂျောမ် မက်ဖရ်သာန် (James Macpherson) ချူလဝ် ဇၟန်ကဗျ ပရူဝင်အာဂီုဒေသ မကော်ဂး  Fragments of Ancient Poetry ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၀၊ နူဂှ် ညးမပတှေ်ကေတ် သာသနာဒြိုဒ် ခေတ်တၟိ တအ် ဆက်သမၠဲပတိုန်ပၠန်ရ။ တၟအ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် သီုကလိဂွံယၟု မပတံကဵု ဒြိုဒ်အာဲဒေါလ် (Druid's Idol)၊ ဒြိုဒ် အယ်တာ (Druid's Altar သ္ၚိကျာ်ဒြိုပ်) ကေုာံ ဒြိုဒ်ရာက်တိုန်ဒေက် (Druid's Writing Desk ခုင်ချူလိက် ဒြိုဒ်)။
ဟိုတ်မဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲတၟအ်ဗြိမ်ဟာမ် နဒဒှ် ဒၞာဲသိပ္ပံစိုတ်မလုပ်စဗွဲတၟေင်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု သဘာဝတိဍာ် မနွံကဵု ဒၞာဲတိမကှ်၊ သီုတိထနေက်တုဲ ဂြိုပ်ဆု မနွံကဵု ဂကူဆုနာနာ မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဂှ်ရ။
ဒတန် ကေုာံ ဒတန်သိပ္ပံစိုတ်မလုပ်စဗွဲတၟေင်
right|thumb|Heath, 2017 ဒၞာဲ တၟအ်ဗြိမ်ဟာမ် ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံသမၠဲ ၁၈၃.၉ ဟက်တာ(၄၅၄ ဨက) မဒှ်ဒၞာဲ ဒတန်သိပ္ပံစိုတ်မလုပ်စခိုဟ် ပ္ဍဲအရာဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ဒၞာဲ ဒတန်ပၟင်ပၟဲဘုမ္မိဗေဒ မွဲ၊ ပ္ဍဲဍုင်အေန်ဂလာန်၊ (၈ တိုင် ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာ နူကဵု ဍုင်ရိပေါန် ပ္ဍဲကဵု ဗလးဝါဗြိမ်ဟာမ် (Brimham Moor) ပ္ဍဲကဵု ဒေသ Nidderdale Area မဒှ်ဒတန်ပၟင်ပၟဲသဘာဝ ပ္ဍဲကဵု ယံက်ရှာင်သၟဝ်ကျာ။ ဒၞာဲဂှ် နူကဵု ဗွဲဒိုဟ် သၠုင်ကျာ Summerbridge မ္ဂး နွံ ၁.၅ တိုင် တုဲ ဗွဲဒိုဟ်ဗမံက် Pateley Bridge ကဵု River Nidd မ္ဂး နွံ ၃ တိုင်ရ)။ ဒၞာဲဂှ် နကဵု ဌာန (National Trust)မင်မဲပကင်ရင်တုဲ နူကဵု ဌာနကၟုဲ (visitor's centre) ဂှ် ကေတ်တာလျိုင် ကိစ္စဒၞာဲ ဗဒေါအ်ကွဳစက်တအ်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဒၞာဲဂှ် ပံက်လဝ် ကၠိုဟ်သၞာံ အကြာ ၈း၃၀ စဵုကဵု တ္ၚဲဂၠုရ။  ဆဂး ဟိုတ်နူ ယဲကၞာန် ကဝ်ရဝ်နာတုဲ ညံင်ရဴဒၞာဲကၠအ်ပ္ကဴ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်တၞဟ်တအ်ကီု စတမ်နူ ၂၁ မာတ် ၂၀၂၀ ဂှ် ကၟာတ်လဝ် ဟွံပိုင်ခြာတ္ၚဲရ။
ဒၞာဲဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒတန်သိပ္ပံစိုတ်မလုပ်ဗွဲတၟေင် နူသၞာံ ၁၉၅၈၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၄ ဂှ် ကလေင်ဖျေဟ်ဗီုပြင်တၟိ တုဲပၠန် မွဲဝါပၠန် ပ္ဍဲ ၁၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၈၈ ရ။ ဒၞာဲဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ၚုဟ်မး ပထဝဳ မနွံကဵု ဗီုပြင်တိဍာ် ကေုာံ တၞံဆု သတ်ဂြိုပ်တအ်တုဲ မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ ဗီုဏအ်ရ။
ပထဝဳ
right|thumb|Turtle Rock, showing cross-bedding သဏ္ဌာန်တၟအ်နာနာသာ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် မဂွံညာတ်ကေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲကရေက်လပါ်လတူ (Upper Carboniferous Millstone Grit tors) ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် ကေင်ဒှ်လဝ် ဒၞာဲကြုင်တြေံတုဲ ဍာ်မစလဝ်ရ။ တၟအ်ဗြိမ်ဟာမ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မလ္ၚတ် ဝင်ပထဝဳ အတိက် ကေုာံ လၟုဟ် ဗီုမပြံင်လှာဲကၠုင် ခိုဟ်မွဲရ။ ဂြိုပ်တၟအ် (tors) ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ခေတ်ဍာ်ကလောအ်မလေင် ကေုာံ ရာသဳဥတု ဒဒှ်လက္ကရဴ မပတံကဵု ဍာ်ပေါတ်တုဲ ဖျုန်တၟအ် ၜတ်တ်တအ်ဂှ် တိတ်အာ၊ ကရေက်ထကးအာရ။
သဏ္ဌာန် ဗီုပြင်တၟအ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုသၞာံ မလောန်ကၠုင် ၃၂၅,၀၀၀,၀၀၀ တေအ် မဒှ်အခိင် ဒၞာဲဂှ် မဒှ်လဝ် ကြုင် မဇွောဝ်စှ်ေအာ ဂၠံင်သၠုင်ကျာ ဗစိုပ်ၜဳဇၞော်ရ။ တၟအ် Pebbles, silt, feldspar ကေုာံ ဗတဳတအ်ဂှ် ဇွောဝ်ကၠုင် နူကဵု ဓရံင်ဒဵု လပါ်သၟဝ်ကျာ သ္ၚောဲသ္ၚောဲ မွဲဒၞာဲတုဲ ကၠုင်ဒီု ခက်သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ။ ခတှ်ေကရေက်တိ (tectonic plate) ချဳတုဲ ဒၞာဲဂှ် ဒှ်တိုန် ကုန်ဒဵု ကေုာံ တၟအ်တအ် ထကးပါ်၊ တုဲ ဗွဲကြဴဏအ် ဟိုတ်နူဍာ်စ ဒၞာဲဖျုန်တၟအ်ၜတ်တ်တအ်ဂှ် တိတ်အာတုဲ ဒှ်ကၠုင် ဗီုရုပ်သဏ္ဌာန်နာနာသာ်ရ။ ကျာဗဂိုဟ်ထတ်လအ်လအ်တုဲ ပ္ဍဲတၟအ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ပထောင် (ထီု)ဂမၠိုင်ရ။ ဟိုတ်တၟအ်လ္ၚဵု မဂွံဒှ်ဒၟံင် ဗီုသဏ္ဌာန် ပတိုဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ကျာကဝဲလပိုက် ဗွဲဒကုတ်သၟဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင် ဍာ်ကလောအ်မလေင် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၈,၀၀၀ မတုဲကၠုင်တေအ်တုဲ ဗွဲသၟဝ်ဂှ် ဍောတ်သောဲတုဲ ဒှ်အာ ဗီုကဵု တဝ်ပတိုဟ်၊ လတူဂှ် ဒှ်သၠပတိုဟ်ရ။ နကဵု ဟိုတ်နူဏအ်ရ တၟအ်တၟေင် မကော်ဂး တၟအ်အာဲဒေါလ် (Idol rock) လတူသှ်ေဒၟံင်တၟာဂလိုင်တုဲ သၟဝ်ဂှ် ဆမွဲဍောတ်ဓဝ် ထ္ၜယိုက်လဝ် ဗွဲမအမ်သဝ် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
လညာတ် ဒြိဒ် (တၠဣဓိ)
လညာတ်မ္ဂး ညးတၠဣဓိ ဒြိဒ်တအ် မခၞံဗဒှ်လဝ် တၟအ်တအ်ဂှ် စဵုကဵု သၞာံ ၁၈၄၉ ဂှ် မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကၠုင်ဒၟံင်ဖိုဟ်ဏီဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵုလိက် John Williams (Ab Ithel) မချူလဝ် ဒဒှ်ရ တၟအ်တအ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုတဲ တြုဟ်တၠဣဓိတအ်၊ တုဲပၠန် ဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတၟေင် ညးတၠဣဓိတအ်၊ ဗီုကဵု ထီုတအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲညးတအ် မပဒတဴရ။
စိုပ်ၜိုတ် ၁၈၉၀ ဂှ် လညာတ်ဒြိဒ်ဂှ် မၞိဟ်ပတှ်ေအောန်အိုတ်စှ်ေအာတုဲ ယၟုတၟအ် မကဵုလဝ် နကဵု ဓဝ်ပတှေ် ခေတ်ကၠာတေအ် ဗီုကဵု ခုင်ချူလိက်ဒြိဒ်၊ သ္ၚိကျာ်ဒြိဒ်တအ်ဂှ် သှ်ေၜက်တုဲ ညးကော်စဒၟံင် စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပထဝဳ ကဏ္ဍ:BEHM
မန်သာသနာဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါယမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၁၊ ဝှ် ၆၀။
ဇီုပရိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဇီုပရိုက်
ဘာဇီုပရိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဇီုပရိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
မန်သာသနာဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဇီုပရိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဇီုပရိုက်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၇၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝဟ်၊ ဂိတု
ဂိတုဝှ် (Ashvin, Burmese: သီတင်းကျွတ်လ) ဒှ်ဂိတုမရနုက်ထပှ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်မန်၊ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန် ဗေင်္ဂလဳ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်နိပဝ် (ဝိကြမ သံဝစ္ဆရ်) ဂှ် ဒှ်ဂိတု မရနုက်ကဵုတြဴ ပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊ အတိုင်ကြက္ကဒိန်မန်မ္ဂး ဂိတုဘတ် နွံ ၂၉ တ္ၚဲရ၊၊
ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဂိတုဝှ်ဂှ် ဒတုံဒၟံင် အကြာ ဂိတုသေတ္တေန်ပါ ကဵု အံက်တဝ်ပါ ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန်ဂရေဂေါရိယာန်၊ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ မထပ်လဝ် ဒဂိုန်မ္ဂး ဍေဟ်ဟွံကိတ်ညဳကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ နူစဂိတုဝှ် မွဲစွေက်ဂှ် ခမဳသင်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် တိတ်ဒဂိုန် (ဝါ) သှ်ပဝါရဏာတုဲ ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ကဵုဒါန် သ္ၚာလလးကထိုန် ကုခမဳတအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန် မဒှ်အခိင်ဗြဲအိုတ်တုဲ မလေပ်ကၠောန် သဘင်ကျာ်အိုတ်ရ၊၊ သဘင်ကျာ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် သဘင်ကျာ်ခမဳ ပွိုင်မသုန်တ္ၚဲ နူစ ဝှ်မွဲစွေက် စဵုစိုပ် ဝှ်မသုန်စွေက်၊ သဘင်ကျာ်တၟအ် ဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် နူဝှ်တြဴစွေက် စဵုစိုပ် ဝှ်ဒစာံစွေက်ရ၊၊
နိရုတ္တိ
ဂိတုဝဟ် ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် अश्विनी aśvinī အၐဟဝိနဳ မဒှ်ယၟု သၞံင် မမံက်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲအခိင်သဝ်တ္ၚဲရ၊၊ အၐဟဝိနဳဂှ် သီုဒှ် ယၟုကျာ်ဟိန္ဒူ မဒှ်ကျာ်မဆေင်ကဵု ကွတ်ပညာရ၊၊ ဂကူနာနာမလွဳစလဝ် နူသံသကြိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုဏအ်ရ၊၊ Nepali: आश्विन, असोज, Bengali: আশ্বিন; Hindi: अश्विन; Malay/Indonesian: Aswin; Thai: Asawin)
သဘင်
သဘင်မဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴ
သဘင်ဂိတုပေင်ကုမာရဳ Kumar Purnima
ပ္ဍဲဂိတုဝှ်ပေင်ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူလေဝ် ဒှ်တ္ၚဲကိစ္စဇၞော်မွဲကီုရ၊၊ ညးတအ် ကၠောန်သဘင်ကုမာရဳ (ဝါ) သဘင်ၐရေတ်၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ညးတအ် လ္ၚောဝ်ကျာ် လက္ၑမဳ မဒှ်ကျာ်မဆေင်ကဵုဒြပ်ရတ် ညးတအ်ပတှ်ေကေတ် ဒှ်တ္ၚဲကျာ်လက္ၑမဳ ဒှ်မၞိဟ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒေဝတဴဗြဲ အန္ဒြ၊ သဳဝတအ်လေဝ် ညးတအ် ဝေင်သဘင် ပ္ဍဲဂိတုဝှ်ပေင်ကီုရ၊၊
သဘင်ဒိဝလဳ Divali
သဘင်ဒဳပဝလဳဂှ် မဒှ်သဘင်ဟိန္ဒူ ပူဇဴပၟတ်ကၠေင် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုဝှ် ၁၃ စွေက် (တ္ၚဲတိင်ဝှ်အိုတ်)ရ၊၊ သဘင်မဍေင်ပၟတ်ကၠေင် ဟိန္ဒူဝွံ ညးတအ် ရန်တၟအ်ကဵု လျးမဂွံဇမၞး လတူဒမၠု၊ ခိုဟ်မဂွံဇမၞး လတူပရေအ်ရ
နူလိက် မေဃသန်
ရာသဳရာတ်သ္ဂုတ် ဖလုတ်အလန်၊ ဒွါကန်သရုင် လ္ဂုင်ဝဿန်၊ အဒိုတ်လိုန်တူ အမှဲသၟူအန်၊ ဗြဲဂူဗက်မတ် ကၞောတ်ဝဿန်၊ သၚဳအိုင်သ္ပိုဟ်ပ္အုပ် ရပ်ချေဟ်တောဗြန်၊ လ္ၚိုဝ်ရုပ်ချေဟ် ဇက်ပလေဟ်ညန်၊ လၚိုဝ်ရုပ်ပြေင် ဟဳကလေင်ပၠန်၊ ညံင်ရုပ်ဗ္တာဲ ဒြာဲမင်သိတ်ဗြန်၊ ညံင်ရုပ်လကိုဟ် ဒိုဟ်ဒးကၟီကၠန်၊ အကးကြန်သၟောဲ တ္ၜန်တ္ၜောဲဂၠောဲဖဳ၊ ပါန်ခဳကျာပတုပ် ရုပ်ကၠံမွဲဇဳ၊ ညံင်သၟးပၞာန် တူဍာန်ဝိထဳ၊ ဗြဲလေင်ကောန်လေဝ် ကျာပၠေဝ်ဂသဳ၊ စွံကလောအ်ဒျိုင် ရိုင်ရိုင်သ္အဳသ္အဳ၊ ကနှံဂၠံမတ် ချတ်ပၞာန်လလဳ၊ ဂဂဵုကြဵုဒြဟ် ကျာသမ္ၚဟ်ချဳ၊ ကၞောတ်ရာသဳ ယာယဳကာလ၊ လျးအန်စလိုက် ဂဒိုက်ကာသ၊ ဗြဲဂဝဝ်ပူ ဗ္ဂူဖျေဟ်လျလျ၊ မာတ်ဥတုပၠန် ညန်ဟေမန္တ၊ ပ္ကဴသဴရာင်ဆာဲ ကွာဲသၟိင်ဘဳမ၊ ဣသိဒ္ဂိန်သဟ် ပၠိုဟ်စဳဝရ၊ ဒဂိုန်အရှာံ ညံင်ဂွာံဘဳမ၊ ဂၠာဲသာ်ပ္တုပ်စ အဇနဳလှာ၊ ဍံင်ဆာင်ရာင်နေပ် ဂဍေပ်ကျိုင်လှာ၊ နိဇ္ဇပသာ် ဍာ်သုဝဏ္ဏာ၊ ဍောင်ယန်ဗတာင် ပၠထာင်သေတာ၊ ယန်ဒမျိုင်ညံင် အရံင်နဳလှာ၊ ဥတုပ္ညပ်ဗ္ဒဟ် အရီုမုဟ်ကျာ၊ တိတ်နူဓုတင် သင်ပၠိုဟ်ပဝှါ၊ ကၠေအ်ဒေသဘာ ဂၚေင်စာရိတ်၊ ဍေဝ်ရမ္သာင်မှုဲ ဂဟုဲဍိတ်ဍိတ်၊ သၞာံဂါံကၠောအ်သိတ် ဝိပရိတ္တာ၊ စောဠာမူဏိ ဗောဓိကေသာ၊ ဒှ်သရင်အိန် ကမိန်သွဝ်ၜါ၊ ပၞာင်သ္ဍဴဓုပ်သ္ဒဴ ပူဇဴသက္ကာ၊ ပြာသာဒ်ဇၞောဝ်က္ဍိုင် ဇိုင်ဓာတ်ဟွံခြာ၊ ညာတ်ညးဟွံဓိတ် နူမိတ်ပြဝါ၊ ရေင်ကာန်သာဓာ ဟွံဂွံခြာသြာဲ၊ သဍံက်စံက်ထေအ် ညေအ်ညောံက္အဳကွာဲ၊ ညာတ်ညးကိုဝ်ညး လေင်လးအိုက်အာဲ၊ ဗဟ်မွဲဇကု လ္ၚုခြာသြာဲ၊ ကြုတ်ဏာဖ္အောဝ်စိုတ် ဟိုတ်နူလောအ်လာဲ၊ လ္ၚာပ်လ္ၚာဇြေဟ်ဇြာဲ လောအ်လာဲလ္ၚဟ်လ္ၚန်၊ သ္ၚဳသ္ၚေတ်စံင်တူ ပၜူလ္ၚဟ်လ္ၚန်၊ နူတၞံဂကူ ပၞောဝ်ဗၜူပန်၊ အဘိန်ကညာ ဇာဒိပိုဝ်ပၠန်၊ ဒဵုကဵုသူရာ ဟွံဂွံခြာခၠန်၊ ဆအလန်တဲ လေပ်ဟဲသၠေပ်တန်၊ ဗၜူရုပ်နာဲ အကာဲလဂ္ဂန်၊ ပၠိုတ်လျးလ္ၚဳဘိုင် ကွိုင်ကွုဲလွောင်စန်၊ ဟးရုပ်ဒကောင် ဍောင်ကြက်စလန်၊ မဒှ်ပမင် ဝင်နာဲဗြဴပန်၊ သၟိင်ဗၠာဲညန် ပူဗန်ခယ၊ ကၞိင်ညံင်စက်သြန် သဳရိစန္ဒ၊ သ္ဂောအ်ဗဗိုဝ်ကၠာ စက္ခုဒွာရ၊ သၟိင်ထိုင်ဃာန ဇာပ်ပဒၟသ္ဒဟ်၊ နူနာဲမသၟာန် ပၞာန်ယဲပူမှဟ်၊ သ္ဂောအ်ဒှ်ဣၚုဟ် မဟဲဗြဟ်ရောင်၊၊
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
အဒိုတ်ကၠောအ်တူ လမေင်နူကဝ် သြောအ်ဇၞော်ဂဝ်တန်၊
အင်လှာဇခန် ဗၞူသွာအန်သၠ ဒကဟ်ဇြလျး၊
ဂဂဵုကြဵုလန် ဗြဲလေင်ကောန်စဴ လလဳသ္ဍဴရး၊
ဆာန်ဆာန်နာဲဂး ကျာပါင်တးဗ္ဂောဝ် သ္ကေဝ်က္တောဝ်က္ဍင်သန်၊၊
မွဲနဲတုန်
ဂိတုဝဟ်မော် တိကဟ်ဂၠံင်သဲ ဗြဲအောန်ကျာဂၠိုင်၊
ဝုတ်ဗၠာဲဂမၠိုင် တ္ၚဲယးကျိုင်ကျဝ် တ္ၚဲသဝ်ကြေဝ်ကွာန်၊
ထဴဗျုတြုဟ်ကၟာဲ ဗၠာဲတအ်ဟောကၠံင် ပေင်လုံဂၠံင်ဍာန်၊
ကောညာတ်ဗြဴယာန် ဆာန်နွံမေတ္တာ မိင်ဟာမိတ်ဂွိုင်၊၊
ဂိတုဝဟ်ပေင် ကကၠေင်ၚုဲရဟ် သင်သဟ်ပဝါ၊
မြနှင်းဝေဒဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာမြနှင်းဝေဒဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဒဂုင်သၠုင်ကျာ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ဝဟ်၊ ဂိတု
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
ဝုတ်ဗၠာဲတအ်ကၠာ ဒကာဂမၠိုင် ကြာတ်ဍာ်ဇိုင်သင်၊
မြနှင်းဝေဒဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၅။
ဝဟ်၊ ဂိတု
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
ကွးကျာ်အရဳ ဂမှဳဘိက္ခု တိတ်နူဓုတင်၊
မြနှင်းဝေဒဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးလ္ဂုင်
ဝဟ်၊ ဂိတု
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
ဒေအ်ဝုတ်ထံက်ပင် ကောပယျင်ဗၠာဲ ဗက်အာဲသာသၞာ၊၊
ဂိတုဝဟ်အိုတ် တ္ၚဲပၠိုတ်ကၠဵုကဳ ၜဳကြုင်ရောဗြု၊
သင်ဗၠာဲဘိက္ခု လ္ၚုတိုန်စိုတ်ကၠာ သပိုင်သ္ၚာသၞော်၊
တ္ၚဲပၠိုတ်တုဲယာံ ရာံတုဲစဴကွာန် သ္ၚိထာန်ယာဲနော်၊
တ္ၚဲပၠိုတ်ညောက်က် ဆက်ကၠုင်ကောက်စံ ဗတံဒမၠု၊၊
တ္ၚဲကၠဵုသာန် ဂၠးကဝ်
တ္ၚဲကၠဵုသာန် ဂၠးကဝ် (National Black Dog Day) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲအံက်တဝ်ပါ ၁။ တင်ရန်တၟအ် မကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲကၠဵုသာန်ဏအ်ဂှ် မိက်ဂွံကဵု မၞိဟ်တအ်တီ ဒဒှ်ရ ကၠဵုအသာ်လမ္စံက် (ဝါ) ကၠဵုသာန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဓဝ်ပတှ်ေမၞိဟ်တအ် ကၠဵုသာန်ဂှ် ဒှ်အရာ မဗဒှ်ကဵု နိမိတ်ဟွံခိုဟ် ဟွံသန်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဟွံမိက်လွဳတုဲ ဒးသှ်ေသၟေဟ် ကၠင်ဒၟံင်တလရ။ ဟိုတ်မိက်ဂွံကဵု မၞိဟ်တအ် ဆာန်ကၠဵုသာန်၊ ပစၟတ်သမ္တီ ကၠိုဟ်ကေတ် လတူကၠဵုသာန်တအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီကၠုင် တ္ၚဲကၠဵုသာန် ဝွံရ။
ဝင်
ညးမဖန်ဗဒှ် တ္ၚဲကၠဵုသာန် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် Colleen Paige မဒှ်မၞိဟ်တၠပညာ ပရေင်ဘဝတိရစ္ဆာန် ကေုာံ ညးမလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်အရာတိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ညးတေအ် ဂွံကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၁၃ ညးတေအ် အာဇရေင် ဗဒိုပ်ဇၞူတိရစ္ဆာန် (animal shelter) သွက်ဂွံလွဳစ ကောန်ကၠဵုမွဲရ။ ညးတေအ် ညာတ်ကေတ် ကၠဵုသာန်မွဲ ကတဵုဒှ်ဒၟံင် သရသရေန် ဘဲဒဏ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ မုက်မတ်ဍောတ် မၞိဟ်ဟွံကေတ် ဟွံလွဳမွဲရ။ ကၠဵုဂှ် သီုဇြာဲ နွံလျိုင် ၂၈ ပံင် ဗွဲဓမ္မတာ ဒးနွံ ၆၀ ပံင်ရ။ ဟိုတ်ကၠဵုဂှ် ဂွံဒှ်ဒၟံင်သရဂှ် ဟိုတ်နူကဵု တၠဍေဟ်တြေံဂှ် တက်ပျဲပျာံလဝ် တုဲပၠန် ဟွံကဵုစ စၞဖဲဖဲရ။ ကၠဵုဂှ် စိုပ်ကၠုင် ဗဒိုပ်ဇၞူဂှ်တုဲလေဝ် ကောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ဇၞူဂှ် ဟွံပစဂရု ဟွံလွဳလွတ် ကၠဵုဂှ်ခိုဟ်ဟ်ရ။ ကောန်ကမၠောန်ဂှ် ဟီုကဵု Colleen "ကၠဵုသာန်ဂှ် ညးလဵုလေဝ် ဟွံမိက်လွဳဗ္စဂှ်ရ ပိုယ်တအ် ခြာဟွံလအ် ဒးဖျုန်ဂစိုတ်ဂဥုဲတုပ်ပ်ရတှေ် လွဳလေဝ် မုဂွံတၟေင်ရော။" စနူဂှ်တုဲ Colleen ဂွံတီကေတ် ပရူကၠဵုသာန် ဘဝမအောန်ဂှ်ရ။ Colleen လွဳဗ္စ ကၠဵုသာန်ၝောအ်ဓရုဲဂှ်တုဲ ညးတေအ် ခုတ်ကဵုယၟု သာဲလာ (Sailor) ။ ညးတေအ် ဒးလွဳ နကဵုဂဥုဲ၊ ကဵုမံင်ခိုဟ်ဟ်၊ စစၞခိုဟ်ဟ် မွဲသၞာံပေင်င် ကၠဵုဂှ် ဂွံထတ်ယုက်မြဟ်မြဴကၠုင်ရ။
ဆဂး ကၠဵုသာန်သာဲလာဂှ် ကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာဂြိုဟ်တုဲ လွဳဟွံဂွံ ကလိဂွံအာယုက် ၁၄ သၞာံ မဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁ သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ်ရ။ တၞဟ်နမိက်ဂွံကဵု ညးဂမၠိုင် မိက်ဂွံပတိုန်စရာဲ ကၠဵုသာန်ဂမၠိုင်ကီု မိက်ဂွံကဵု ပရူဒဒှ်သာဲလာဂှ် ကဵုသှ်ေၜက်အာတုဲ Colleen ပစၟတ်သမ္တီ ကုတ္ၚဲသာဲလာ မစုတိဂှ်တုဲ ခုတ်ပတန်ပတိုန် တ္ၚဲကၠဵုသာန် ဂၠးကဝ်ရ။
တင်ရန်တၟအ်
တ္ၚဲကၠဵုသာန်ဂှ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။
ဗီုမကၠောန်
ပ္ဍဲတ္ၚဲအံက်တဝ်ပါ ၁ ဂှ်မ္ဂး လဴထ္ၜး ကဵုပညာကုမၞိဟ်တအ် ပရူနိမိတ်ကၠဵုသာန်။ အစောဲအလာံ မၞိဟ်တအ် ကၠဵုသာန် မဒှ်နိမိတ်လက်သန် ဟွံခိုဟ်ဂှ် ဟွံဒး ဟွံဍာံ။ ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံတီကၠိုဟ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုသာန်လေဝ် ညံင်ရဴကၠဵုတၞဟ်တအ်ကီု ဒယှ်ေဒယှ်ခိုဟ်၊ မထေက်ကဵုဆာန်ခိုဟ်၊ နွံသစ္စလတူတၠကီုရ။ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုဗဒိုပ်ဇၞူတိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ကၠဵုသာန် (ကၠဵုအသာ်လမ္စံက်)တအ်ဂှ် မၞိဟ်ကၠုင်လွဳဗ္စ အောန်နူ ကၠဵုအသာ်တၞဟ် ပန်ဆဒှ်ရ။
တ္ၚဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ
တ္ၚဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ (Burmese; ပြည်ထောင်စုနေ့) (Burma Union Day) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ နဒဒှ် တ္ၚဲပရဲ တ္ၚဲတၟေင် မလုပ်လၟိဟ်သၞောဝ်ဍုင်တုဲ ဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင်မွဲကီု သီုကဵု မကၠောန်သဘင်မထ္ၜးအခိုက်ကၞာ ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်ရ၊၊ တ္ၚဲဝွံ ပစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုက္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူဗၟာဂမၠိုင် ကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ကောန်ဂကူ ဒေသဒဵု မပ္တံ သေံ၊ ချေင်၊ ကချေင်၊ ကရေင်ဍာဲ တအ် တုပ်စိုတ် ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳပေန်လုမ် သွက်ဂွံကေတ် ဍုင်သၠးပွး နူအင်္ဂလိက်မွဲစွံ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ ဂှ်တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲကၟိန်ဍုင်ရ၊၊
သၟဝ်ပကင်ရင် ဗြိတိသျှ
ကြဴနူ ပေါဲပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာ အလန်တတိယ မအာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ တုဲ အလုံမွဲဍုင်ဗၟာ သီုကဵုဒကုတ်လတူဂှ် စိုပ်အာသၟဝ်တဲ အင်္ဂလိက်တုဲ ဍုင်ဗၟာ သီုဖအိုတ်ဂှ် အင်္ဂလိက်တအ် စွံလဝ် သၟဝ်ပကင်ရင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ (British India) ရ၊၊ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယဂှ် ဒှ်အာ တွဵုရးသၟဝ်အေန်ပါယာဗြိတိန် ဇၞော်ဇၞော်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် အင်္ဂလိက်တအ် ဒုင်သဇိုင် ကုတိဍာ် ကေုာံ ဂကူတုဲ ပါ်ကရေက်လဝ် သီုဖအိုတ် (၈) ရး အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊
စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၁ ဂှ် ကလေင်ဒက်ပ္တန်တၟိပၠန်ဂှ် ဒှ်အာ (၈) ရး အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၇ ဂှ် ပရေင်ပကင်ရင် သွက်ဍုင်ဗၟာဂှ် ပါ်ကရေက်ပ္တိတ် နူပရေင်ပကင်ရင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယတုဲ ပကင်ရင်ကေတ် နကဵု ပရေင်ပကင်ရင်ဍုင်ဗၟာ (Burma Office) သၟဝ် ဂကောံပကင်ရင်ဍုင် သွက်အိန္ဒိယ ကေုာံ ဗၟာ (Secretary of State for India and Burma) ရ၊၊ ဍုင်ဗၟာဂှ် အုပ်ဓုပ်ကေတ် နကဵုမၞိဟ်စၞး ကၠတ်ထဝ် (assembly) ကောန်ဍုင်ဗၟာ သၟဝ်အေန်ပါယာအင်္ဂလိက်ရ၊၊ ဥူးဘမော် ဂွံဒှ် ဝန်ဇၞော်ကၠာအိုတ်ရ၊၊
ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ
ပ္ဍဲဒေသယူရောပ်တေအ်ဂှ် အသိင်ပၞာန်ဂၠးတိပထမဂှ် ကလေင်ကတဵုကၠုင်ပၠန်တုဲ ပရေင်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ သၞာံ ၁၉၃၅ ဂှ် အဳတလဳ လုပ်သီ ဍုင်အဳတဳအဝ်ပဳယျာ၊၊ ဂျာမနဳလေဝ် အဝဵုသြဇာ ဟေတ္တလာဇၞော်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုမာတ် သၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် ဂျာမနဳ ပၠောပ်စုတ် ဍုင်အဝ်သရဳယျာ ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳတုဲ ဘပဠကၠုင် ဍုင်ဝူဒိုဟ်တအ်ရ၊၊ လပါ်ရးအာရှလေဝ် နူသၞာံ ၁၉၃၇ ဂိတုဂျူလာင်ဂှ် ဂျပေန် လလောင်တြး ပၞာန်ကုဍုင်ကြုက်ရ၊၊ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁ သၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် ဂျာမနဳ လုပ်ဗတိုက် ဍုင်ပဝ်လာန်ရ၊၊ ဍုင်ပြင်သေတ်၊ အင်္ဂလာန်/ဗြိတိတိန်၊ အဝ်သတေလျာ ကေုာံ နယူဇြဳလာန် ဒက် ဒပ်မဟာမိတ်တုဲ လလောင်တြး ပၞာန်သွက်ဂွံ ဗတိုက်ကဵု ဂျာမနဳရ၊၊ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲယူရောပ် စကတဵုဒှ်ရ၊၊ ဒပ်မဟာမိတ်တအ် ဒးကျဒၟံင် ပၞာန်ဂျာမနဳတုဲ ဍုင်ပြင်သေတ် မွဲကရေက်ဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်ဂျာမနဳ၊ တုဲပၠန် ဍုင်အေန်ဂလာန်လေဝ် ဒးဒုင်ထောအ်ဗမ် ကုဂျာမနဳကီုရ၊၊ ယဝ်ရ ဟွံကလိဂွံအရီုအဗင် နူအမေရိကာန်မ္ဂး အလုံမွဲ ရးယူရောပ်မွဲ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲဂျာမနဳမာန်ရ၊၊
လိက်ကသုက်အာတ်လန်တိစ် (Atlantic Charter)
တင်လတုပ်စိုတ် (၈) တင်ဂှ်