cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ
"ဟိုတ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ဂွံက္တဵုဒှ်"
တဆိပ်ဂကောံကီု ဗီုဒက်ပတန်ဂကောံကီု ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဗီုပြၚ်တဆိပ်ဂကောံကီု အတိုၚ်ဂကောံ ရာမညဓမ္မာစရိယတေံဟေၚ်ရ။ မူဟိုတ်ဂွံဒက်ပ္တန်လဝ်ဂကောံဏအ်ဂှ်ရော ယဝ်ရသၟာန်မ္ဂး သၟိက်မိက်ဂွံပ္တိုန်စရာဲ သ္ပစၟတ်သမ္တီဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယပေၚ် (၁၀) သၞာံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ဂကောံဏအ်ရောၚ်။ ရဴဝွံ မဒးကဵုဏာဂလာန်သွဟ်ဍန်န်ရ။ ဆက်သောၚ်ကဵုဗၞတ်ညိညိပၠန်ရ။ ဂကောံပိုဲဏအ် အာယုက်ပေၚ် (၁၀) သၞာံ၊ ဒတူခိုၚ်လိုန်ဗိုန် ယဝ်ရဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ပိုဲဆက်ဒက်ပ္တန်ဂကောံမွဲပၠန်ဏောၚ်ဂှ် ညးတအ်ချပ်လဝ်ပ္ဍဲစိုတ် ညးတအ်နွံမံၚ်ရ။ အတိုၚ်ချပ်လဝ်ဂှ် ဟီုထ္ၜးသောၚ်ကဠးကဵု သၚ်မကၠုၚ်စိုပ် ကောံဓရီုတအ်ဂှ်တုဲ သၚ်ဂမၠိုၚ်လေဝ်တုပ်စိုတ်သၞာံဂှ်ပၠန် ခမဳသာမဏီသၟတ် မလ္ၚတ်မံၚ်ပရိယတ်တအ်လေဝ် အာတ်မိက်ကၠုၚ်မံၚ်တုဲ ဂကောံဏအ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ်၊ တုပ်တဴညံၚ်ရဴခ္ဍာ်ပဝ်အာ သတ်တာပြဟ်စှေ်ကီုရ၊ ဟီုဍာံဍာံမ္ဂး အတိုၚ်အ္စာချပ်လဝ်ဂှ် ကောန်ကွးတအ် ထပ်ကဵုကသပ်အာတ်မိက်ကၠုၚ်မွဲဝါပၠန်တုဲ ဂကောံဏအ်ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ် ဟီုမ္ဂး ဟီုမာန်ကီုရ။ စေတနာအ္စာကဵုဆန္ဒ ကောန်ကွးတအ် ညဳသၟဟ်ဒှ်သဟဇာတ ညံၚ်ရဴဒကှ်ကဵုဍာ်တုဲ ဍောၚ်ပ္ကဴရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိ မောဝ်ပ္ဍးတၟးကၠုၚ်ဒဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။ ဆန္ဒဟီုဂှ် ဆန္ဒသၚ်သၟတ်ရာမညတွဵုရးဍုၚ်မန် ဆန္ဒဂကောံသၚ်သၟတ်ပရိယတ် ဍုၚ်မန္တလေဝ်ဒှ်တမ်ရောၚ်၊ သ္အာၚ်နူဂှ်လေဝ် ကေၚ်အာတ်မိက်လဝ် ပ္ဍဲသဘၚ်ကောံဓရီု ပွိုၚ်သၞာံဂှ် နွံမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဏီရ။ ဂကောံဏံ ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဆန္ဒမၞိဟ်မွဲ ပူဂိုလ်မွဲဟွံသေၚ် ဟိုတ်နူဆန္ဒဂကောံ ဆန္ဒသၚ်တအ်တုဲ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ် ကဵုဂွံစှေ်စိုတ် သီုညးဖအိုတ်ညိ။
ဒက်ပတန်ဂကောံတုဲ သွက်ကောန်ကတ်လိက်တအ် ဂွံတီသီုဖအိုတ်မာန်ဂှ် ဂကောံသၚ်ရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် လလောၚ်တြးပ္တိတ်ဏာလိက်မွဲတၞးရ လိက်လလောၚ်တြးဂှ် အတိုၚ်သၟဝ်ဝွံရောၚ်။
လိက်လလောၚ်တြး သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ အလုံဒေသရးမန်
ယွံတဳလပိုန်သၚ် ကေုာံ ဒါယကာတအ်ညးဂမၠိုၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂကောံရာမည ဓမ္မာစရိယဂမၠိုၚ် သ္ပက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်သဘၚ် သၟာန်သွဟ်လိက် အလုံဂကူမွဲအိုတ်သီုဂှ် နူကဵုကောံဓရီုပွိုၚ်သၞာံတေံဂှ် တုပ်စိုပ်တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်တုဲရ။ ဌာနဂွံကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု ဘာကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ (၂၅၀၀) ဂှ် သၚ်တအ်တုပ်စိုပ်ရုဲစှ်လဝ်တုဲရ။ သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ဏအ်ဝွံ နကဵုဘာသာမန် ညးမလုပ်သွဟ်မာန်တအ်ဂှ် ပူဂဵု ဌာန ဒေသလဵုဟွံဟီု လုပ်သွဟ်မာန်ဖအိုတ်ရောၚ်၊ ဟိုတ်နူဂွံလဝ်အခေါၚ်တုဲ သၚ်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ကၠုၚ်သွဟ်လိက်ပရိယတ္တိ ဂွံဗဵုလ္ၚောဝ်တဴသၚ်ဂှ် ကုသဵုထံက်ပၚ်သာသနာမွဲ ဗွဲမပြဲကလိဂွံဍာံဍာံရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ခမဳ ဒါယကာခရှ်ဇၞော် ဍောတ်ဟွံဟီု ဂွံဒှ်အာဒါယကာသာသနာညိဂးတုဲ ဗွဲဒဒှ်ပူဂိုလ်ကဵုဒှ် ဘာ ကွာန်ဂကောံမွဲကဵုဒှ် ညံၚ်ဂွံဒှ်မာန် ဗိုၚ်ထံက်ပၚ်ကဵုဒါန်အိုတ်ညိ ပိုဲဆဝ်မ္ၚုဟ်ဏာ နကဵုဓရ်မေတ္တာရ။
သအာၚ်နူဂှ်ပၠန် တ္ၚဲသ္ပသဘၚ်ဂှ် ဇကုကျာ်ဇၞော် သီုဒါယကာတအ် ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ် သ္ပအာရီုကဵု ဓရ်ပရိယတ်တုဲ သၚ်ဗၞတ် ၅၀၀ ဇကု သၟိက်ကဵုဒါန်ပိဏ္ဍပါတ် ဍာ်လဖက်မွဲအခိၚ်ကဵုဒှ် မွဲတ္ၚဲၜါဗဂါပ်ကဵုဒှ် ကဵုဒါန်ထံက်ပၚ်မာန်ရကျာ်။
ပ္ဍဲသၞာံဏအ် သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ဂကောံရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ဟိုတ်နူပတမ်တၟိ၊ ကမၠောန်တၟိတုဲ ထံက်ပၚ်တၟိ ဇြိုၚ်ဂွံလုပ် ပ္ဍဲဝၚ်ပရိယတ္တိ သာသနာမာန်ဂှ် စွံစေတနာပြဲပြဲတုဲ အတိုၚ်ဌာနထ္ၜးလဝ် သၟတ်တေံဝွံ ဒၞဲါကြပ်ကဵုဇကု ကၠုၚ်ကဵုဒါန်မာန်အိုတ်ရ။
ယွံခမဳသာမဏဳသၟတ် မလ္ၚတ်ပရိယတ္တိ ညးမၚ်မွဲဘာသာ သာသနာတအ်ညးဂမၠိုၚ် လၟုဟ်သွက်ကောန်ပရိယတ်တအ် ဂွံမိပ်စိုတ် အိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ်ဂှ် ကဵုဏာပရိုၚ် လၟိၚ်ထ္ၜးဏာ ကမၠောန်သာသနာရာမညပြဲပြဲရ။ ဂကောံအ္စာသၠပတ်ရာမညဓမ္မာစရိယ သ္ပက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် အလုံဒေသရးမန် ကၠောန်ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု ပ္ဍဲဘာဒေါဝ်သာသနာ ပ္ဍဲဂိတုမာ် (၁၁-၁၂-၁၃-၁၄) စွေက် သ္ပတမ်တုဲ သၟာန်သွဟ်လိက်ရောၚ်၊ မာ် (၁၁) စွေက် ကလေၚ်လိက်မွဲတ္ၚဲတုဲ သွဟ်လိက် (၃) တ္ၚဲမဒှ်ရ။ ပူဂိုလ်ကလေၚ်လိက်အံၚ်ဟေၚ် ဂွံဆက်သွဟ်မာန်ရ။ ပူဂိုလ်ကလေၚ်လိက်ဟွံအံၚ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံဂှ် သွဟ်ဟွံဂွံအခေါၚ်ရ။
ကလေၚ်ပိဘာသာ၊ မွဲဘာသာမ္ဂး (၃) စၟတ်သဳ၊ ပံၚ်ဂွံ ၆ စၟတ်သဳမ္ဂး အံၚ်ဂွံသွဟ်အခေါၚ်ရ၊ လိက်မွဲဘာသာမ္ဂး ထံက်ပိဝါ မွဲဝါ (၁) စၟတ်သဳ မဒှ်ရ။ ဘာသာမသွဟ်တန်ခုဒ္ဒက တန်ဍောတ် အလဵုအသီ အတိုၚ်ပြကိုဟ်ညးမထ္ၜးလဝ်ဂှ် မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဏအ် ဟိုတ်နူဒှ်သၞာံပတမ်ပထမတုဲ တန်ခုဒ္ဒကမွဲဟေၚ် ကဵုအခေါၚ်ဂွံသွဟ်မာန်ရ။ ပူဂဵုလဵုဟွံဟီု နကဵုဘာသာမန် လုပ်သွဟ်မာန်ဖအိုတ်ရ။ သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴဂှ် ပူဂဵုမအံၚ်ဇၞးအာဂှ် ဝတ္ထုမွဲမွဲကၠံ သ္ပပူဇဴတုဲ လာဘ်တၟေၚ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဗွဲမထေက်ကဵုညးအံၚ်ဂှ် ပထမ ဒုတိယ တတိယ ရုဲစှ်တုဲ ထပ်ကဵုဒါန် သ္ပပူဇဴဖအိုတ်ရ။
" မြမောဝ် ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ"
" မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ" တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။
ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။
ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး "မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။
မၞိဟ်စိုတ်ကၠုၚ်အဝယ်အာယုက် ၂၅ သၞာံမ္ဂး ဒှ်အဝယ်ဃောပြဟ်ပြေဟ်မြက်စာ ဃောထက်ယိုတ် ဃောနွံဇြဟတ်ရ ဇြဟတ်ဇကု အခိၚ်ပရံဇကု စကာဟွံလေပ်မ္ဂး ဒှ်အာလဟဿ သၟးသၟးရ။ စကာလေပ်မ္ဂး ဒှ်ပရဲသွက်ဂကူ ဘာသာ သာသနာတုဲ နွံဒ္တုဲဖိုလ် အနန္တမာန်ရ။ ဃောပေၚ်အာယုက် ၂၅ သၞာံဏအ် ကုသိုလ်တၟေၚ်ဝိသေသမွဲ မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ဂှ် တၟေၚ်ဟ်ဗွဲမလောန်။ ကုသိုလ်တၟေၚ်ဝွံ သွက်ဂကူ ဘာသာ သာသနာ ပ္ဍဲဘဝပစ္စုပ္ပန်ဒိဋ္ဌသၟးဟွံသေၚ်၊ ဒှ်ကုသိုလ်အနုဂါမိကပၠဏာကြဴ စဵုကဵုစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန် ညံၚ်သၞိၚ်လေဝ်ဒှ်ရ။ ကုသိုလ်တၟေၚ်ဂှ် ညးဍေံရော။ သွဟ်တုန်- သိုၚ်ခၞံလွဳမာန်ရာမညတၟိမဒှ်ရောၚ်။
လွဳမာန်ရာမညတၟိ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်
လွဳမာန်ရာမညတြေံဂှ် သၚ်သွဟ်လိခ်ရာမည နိကာယပရိယတ္တိ ကေုာံ သၚ်ကောပ်ကာဲ ရံၚ်စံၚ်ညောန်ကြပ်ကဵုလ္ၚီဇကုတုဲ ဒၞဲါက္ဍန်ဂြေက်ဒၟံၚ်ရ။ သၚ်နွံတာလျိုၚ်ဗဟဵုဂမၠိုၚ် ချပ်ဂၞန်စကဵုသၚ်အ္စာတၠ သၚ်နွံပိုဉ်သၚ်အ္စာလိက်တံဂမၠိုၚ်တုဲ " သိုၚ်ခၞံဗဒှ် လွဳမာန်ရာမညတၟိ သၟဟ်ရထမ္ဂး ဒၞဲါသွဟ်လိက် လှဲလးဒးရး၊ ဒၞဲါကဵုပိုဉ်လေဝ် ဟွံးဒးပါ်ကဵုပိုဉ်ၜါဝါတုဲ အရာအိုတ်သီု ကလိတ်ကလောတ်စှေ်ဗီုရောၚ်" ရဴသာ်ဝွံ ကလိဂွံကသပ်ရ။ သိုၚ်ခၞံဗဒှ် လွဳမာန်ရာမညတၟိဂှ် စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ညံၚ်ဂွံသိုၚ်ခၞံတုဲ ဗွဲမပြဟ်မာန် နွံပၟိက်နဝကမ္မဝတ္တု ညောန်ကဵုလ္ၚီကိုဋ်ဒ္ကေဝ်တုဲ လၟိဟ်သြန်ဗျာံလဝ်ဝွံ တၞဟ်နသ္ဂောံကလိဂွံမာန် ကျာ်ဇၞော်နွံပိုဉ်ဂမၠိုၚ်ကီု တၠဂုဏ်အ္စာဂမၠိုၚ်ကီု ကၠုၚ်ကဵုဒါန်အိုတ်ရ။
စသိုၚ်ကၠုၚ်နူ ၁၃၆၈ သၞာံ ဂိတုပသာ် (၂၀၀၆) တုဲ စိုပ်ကၠုၚ်ဂိတု မြေက္ကသိုလ် လုကဴပွိုၚ် (၈) ဂိတု လွဳမာန်ရာမညတၟိဝွံ ညောန်ကဵု စိုပ်ဒ္တုဲရ။
သိမ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခမာ
ဘာသိမ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခမာ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနာရဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၃၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
စၞအာဟာရ
စၞအာဟာရဝွံမဒှ်စၞစးရ အခိန်ညးတံယဵုဒးစရ၊ ဆက်ဗဵုအာပ္ဍဲဝဳကဳအင်္ဂလိက်ညိ ဟွံသေင်မ္ဂးဆက်ချူအာ။
ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ
ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ (Mon Association - South Korea) ဝွံ ဒှ်ဂကောံမှာဇန် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကောန်ဂကူမန် ညးမပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာရ။ ကောန်ဂကူမန် မပဒတဴ ပ္ဍဲကိုဝ်ရဳယျာတအ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မအာကၠောန်ကမၠောန်တုဲ တင်ရန်တၟအ်ဂကောံဝွံ သွက်ဂွံဗိုင်ရီုဗင် ရေင်သကအ်၊ သွက်ဂွံမင်မဲအာ ဂကူ၊ ဘာသာ ကေုာံ ရီုဗင် ဍုင်မိတိမမန်ဇကုရ။ သွက်ကောန်ဂကောံဂွံတန်တဴ ပ္ဍဲအခိင်ကာလကမၠောန်ဟွံမဲတုဲ နကဵုဂကောံလိင်လဝ် ဗဒပ်မန် မကော်ဂး ၝောအ်ရုင်ၜိုပ်ထဝ် မွဲ၊ ပ္ဍဲၝောအ်ရုင်ဂှ် ကုညး ဒၞာဲမံင်ဟွံမဲတအ် ဂွံပဒတဴတုဲ သီုဒှ်ဒၞာဲ ဂွံကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲအခိင်ကၟာတ်ကမၠောန်ရ။ နူဂှ် ဖန်ချပ်ကၠုင် သွက်ဂွံ ပတန် ဘာလကျာမန်မွဲတုဲ "ရာမညနိကာယ ဘာမန်" မွဲမ ပ္တန်ဗဒှ်မာန်ကၠုင်ကီုရ။
ဝင်
thumb|600px|ဗီုရုပ် ညးမတိုန်စိုပ် သဘင်ကောံဓရီု သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ ပ္ဍဲ ၂၄ သေတ်တေမ်ပါ ၂၀၀၇ thumb|နာဲဂံင်ဆာန် ဥက္ကဌ ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ ညးမချပ်ဖန် သွက်ဂွံဒက်ဂကောံမန် ပ္ဍဲကိုဝ်ရဳယျာ မဟီုဒၟံင်ဂလာန် ပ္ဍဲသဘင်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု ၆၂ ဝါ ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ။
တၞဟ်နမဂွံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ကောန်ဂကူမန် နူကဵု ဍုင်မန်ဗၟာ စစိုပ်အာ ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ကျာ နူကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၁၉၉၅ တေအ်ရ။ ဟိုတ်နူ လၟိဟ်မၞိဟ်မန် အောန်ကီု ဟိုတ်နူ မၞိဟ်မကၠုင်စိုပ်တအ် မံင်သ္ၚောဲဒၟံင် ရေင်သကအ်ကီု၊ ဟိုတ်နူ မၞိဟ်မစိုပ်လဝ်တအ် ပရေင်လညာတ် မဒက်ဂကောံဂှ် နွံအောန်ကီုတုဲ ဂွံဒက်ပ္တန် နကဵုဂကောံဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ဗွဲကြဴ နာဲဂံင်ဆာန် (သၟာအနုသုခုမ ဒယှ်ေဒွက်) ကေုာံ နာဲတေန်မန် ညးၜါ ချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ ကေုာံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ရ။ ညးၜါ ဆက်စန်ဒက် ကောန်ဂကူမန် ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာတအ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ နာဲဂံင်ဆာန်၊ နာဲတေန်မန် ကေုာံ ကောန်ဂကူမန်လ္ၚဵုတအ် ဆဵုညးသကအ် ပ္ဍဲကဵု ဘာဓမ္မဒူတ၊ အရာပ်ဗူဖျံင်တုဲ ဆက်ချပ်ဂၞန် ကိစ္စဒက်ဂကောံမန် ပၠန်ရ။ ညးတအ် တုပ်စိုတ်ရေင်သကအ်တုဲ ကော်ဘိက် ကောန်ဂကူမန် ၜိုတ်မစုက်လုက်ကဵုဇကုတအ် ပ္ဍဲတ္ၚဲကၟာတ်ကမၠောန် မဒှ်တ္ၚဲ သဘင်သီသြောအ် (ချူသံက်) ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၄ သေတ်တေမ်ပါ ၂၀၀၇ ပ္ဍဲဆေင်ဖျာဍုင်နဳပဝ်၊ အရာပ်ဗူဖျံင် ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် မၞိဟ်တိုန် သီုဖအိုတ် (၁၆) တၠ
ပ္ဍဲကဵုကောံဓရီုဂှ် ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ နကဵု တင်ရန်တၟအ်ဂကောံ (ပိ) တင် (ဝါ) နကဵု ပရေင်ကမၠောန်ဂကောံ ပိကမၠောန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ပ္ဍဲကဵုဂကောံဂှ် ရုဲစှ် မၞိဟ်တာလျိုင်၊ နာဲဂံင်ဆာန် (ဥက္ကဌ)၊ နာဲသူရိန် (ဒု-ဥက္ကဌ)၊ နာဲတေန်မန် (ညးအုပ်ကာ) တုဲ ညးသၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ကောန်ဂကောံ ကေုာံ သကိုပ်စန်ဒက် သီုဖအိုတ်ရ။
တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု ၆၁ ဝါ
တၞဟ်နဂွံဒှ် သြန်တမ်ဂကောံတုဲ ကောန်ဂကောံမွဲတၠမ္ဂး စုတ်ကဵု သြန် (၅၀.၀၀၀)ဝါန်ရ။ သြန်တအ်ဂှ် သ္ပတမ်တုဲ ပတိတ်ပဠောအ် သွက်ဂွံဂၠာဲသြန်ဂအုံ သွက်ဂွံကၠောန် တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ရ။ ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ ကၠောန်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၀၈ မဒှ်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၆၁) ဝါဂှ်ရ။ တ္ၚဲမကၠောန်ဂှ် ပကိတ်လဝ်ကဵု တ္ၚဲသဘင်သၠာဲသၞာံ ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ (သောဲဠာ) မဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် ပ္ဍဲကဵု ၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၀၈ ဂှ်ရ။ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘာဓမ္မဒူတ အရာပ်ဗူဖျံင်တုဲ ပူရိသာတ်တိုန်စိုပ် ၜိုတ် ၅၀ တၠရ။
သဘင်ကောံဓရီုကၠောအ်သၞာံ အလန်ပထမ
ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ ကတဵုဒှ်ဂွံ ပွိုင်မွဲသၞာံတုဲ ကောန်ဂကောံဒှ်ဂွံ (၃၁) တၠ။ ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုကၠောအ်သၞာံ အလန်ပထမဂှ် ကောန်ဂကောံတိုန်စိုပ် ၂၅ တၠ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ကမၠောန်ဂကောံတုဲ ကလေင်ထပ်ဗပေင် တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ဂကောံအတိုင်ဗွဲသၟဝ်ရ။
စပ်ကဵု တင်ရန်တၟအ် ဗွဲလတူဂှ်တုဲ ဗီုဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ်လေဝ် ဖျေဟ်လဝ် လၟေင်ကမၠောန် ကေုာံ စေဝ်ပၞောန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံကီုရ။
စပ်ကဵု ဗီုလဒက်ပတန်ဂကောံလဝ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် နူကဵု ညးတာလျိုင် ပိ တၠဂှ် ဒှ်အာ ညးတာလျိုင် (၁၇)။ နာဲဂံင်ဆာန် (ဥက္ကဌ)၊ နာဲထောန်ဝေန် (ဒု-ဥက္ကဌ)၊ နာဲတေန်မန် (ညးအုပ်ကာ)၊ နာဲဆာန်ထေက် (ဒု-ညးအုပ်ကာ)။ သၞာံပထမဂှ် ကောန်ဂကောံမန် ဒးပၠုပ်သြန်ဂကောံ ညးမွဲ မသုန်ဠက်။ ဟိုတ်နူ အရာမဒးစကာသြန်ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ကောန်ဂကောံမွဲ ဒးပၠုပ် မွဲသၞာံမွဲကိုဋ်ဝါန်ရ။
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၃ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ညးတာလျိုင် ဂကောံဂှ် နာယက၊ နာဲအံင်မျေတ်၊ နာဲသိုဝ်မုင်လေဝ်။ ဥက္ကဌ နာဲညဳညဳ၊ နာဲမၞိက်ဆာန်။ ညးအုပ်ကာ နာဲယှိုဲဘ၊ နာဲဝေန်ဗိုလ်။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ဝွံ ကောန်ဂကောံဒှ်အာ သီုဖအိုတ် ၉၉ တၠ။ နကဵုဂကောံကဵုဒါန် သွက် ရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ၁၀ ကိုဋ်ဝါန်။ (သြန်ဗၟာ ၇၀ ကိုဋ်)။ ပ္ဍဲသၞာံဏအ်လေဝ် ကောန်ဂကောံစုတိအာမွဲတၠတုဲ ထံက်ပင်ဏာ သြန် (၁၀)ကိုဋ်ဝါန်။
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၄ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ညးတာလျိုင် ဂကောံဂှ် နာယက နာဲယှိုဲမျေတ်၊ နာဲဗညာမန်၊ နာဲမၞိက်ဆာန်၊ နာဲအံင်ထူ၊ နာဲအံင်ဝေန်။ ဥက္ကဌ နာဲအံင်မျေတ်၊ နာဲဇြဝ်ထာက်၊ နာဲဝေန်ဗိုလ်။ ညးအုပ်ကာ နာဲအံင်ရာဇာ၊ နာဲတိင်ဝေန်။ သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် ကောန်ဂကောံ ဒှ်အာ ၁၄၅ တၠရ။
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၅ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ညးတာလျိုင် ဂကောံဂှ် နာယက နာဲအံင်ထူ၊ နာဲဗညာမန်၊ နာဲယှိုဲမျေတ်၊ နာဲမၞိက်ဆာန်၊ နာဲကျဝ်တုင်။ ဥက္ကဌ နာဲကျဝ်သွာအံင်၊ နာဲသိုဝ်နာင်။ ညးအုပ်ကာ နာဲရာဇာမန်၊ နာဲတိင်ဝေန်။ ကောန်ဂကောံသီုဖအိုတ် နွံ (၅၈) တၠ။ ခရိတ်ကောန်ဂကောံဂှ် ကလေင်ဖျအ်ဖျေဟ် မသုန်လက်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံဏအ် ကောန်ဂကူယခေင်မွဲ က္ၜင်ဗၠိုက် စုတိအာတုဲ နူကဵုဂကောံ ထံက်ပင်ကဵု ၅ ကိုဋ်။ ဂကူမန်ဂိယဲၜါတၠ ထံက်ပင် ညးမွဲ ၂ ကိုဋ်။ ဥက္ကဌ ဂကောံNLD စုတိ ကဵုဒါန် ၂ ကိုဋ်။
ပ္ဍဲသၞာံဏအ် စၞးမလိင်ခဒမ်မန်ဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပတန်ဘာမန် ပ္ဍဲကဵု ကရပ်ဖျာဇၞော် အရာပ်ဗူဖျံင်ရ။ လိင်ဘာမန်ဂှ် ဒးကဵု ဟရမ် ၁၅၀ ကိုဋ်တုဲ ၚုဟ်လိင်ဂှ် မွဲဂိတု ၉ ကိုဋ်ဝါန် ဒးကဵုရ။
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၆ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ခမဳသင် နူဍုင်မန် က္ညကၠုင်ဝေင် ပိဇကု ဂွံကဵုဏာဒါန် နဝကမ္မဝတ္ထု မွဲဇကု ၁ ကိုဋ်။ ပ္ဍဲသဘင်ပူဇဴဓမ္မဒေသနာ တၠဂုဏ်အစာ သဳလာစာရ ဂှ် ဂကောံကဵုဒါန် ၃ ကိုဋ်။ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သွဟ်လိက်အလဵုအသဳ ပေင် ၁၀၀ သၞာံ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် နကဵုဂကောံဆဝ်ဗ္ၚုဟ်ညးတၠသဒ္ဓါ ပ္ဍဲကိုဝ်ရဳယျာတုဲ ဂွံကဵုဏာဒါန် ၂၅ ကိုဋ်။
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၇ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ညးတာလျိုင် ဂကောံဂှ် နာယက နာဲအံင်မျေတ်၊ နာဲသိုဝ်မုင်ဠေ၊ နာဲညဳညဳ၊ နာဲမေန်အံင်၊ နာဲအံင်ကျဝ်ဥူ၊ နာဲဗညာမန်၊ နာဲအေနာင်ဥူ၊ နာဲကျဝ်တုင်။ ဥက္ကဌ နာဲကျဝ်သွာအံင်၊ နာဲသိုဝ်နာင်။ ညးအုပ်ကာ နာဲနေဠေအံင်၊ နာဲတိင်ဇြဝ်။ နကဵုဂကောံ အာဂတပၠတရဴတုဲ ဗက်ဒုင်ဒါန် သွက်ထံက်ပင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ကလိဂွံသြန် ၂၆ ကိုဋ်။ ကောန်ဂကောံမွဲတၠ စုတိအာတုဲ ထံက်ပင်ဏာသြန် ၁၀ ကိုဋ်။ ညးဂိယဲ ၆ တၠ ထံက်ပင် ညးမွဲ ၃ ကိုဋ်။ သွက်ဂွံရာန် ဘာစိတ္တသုခ နေဝ်ဒါဂူဂှ် နူကဵု ဂကောံမန် ဗက်ဒုင်ဒါန်သြန် ဂွံ ၁၀ ကိုဋ်။ သဘင်ပူဇဴဓမ္မဒေသနာ တၠဂုဏ်အစာသဳလာစာရ ကဵုဏာဒါန် ၅ ကိုဋ်။
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၈ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ညးတာလျိုင်ဂကောံ နာယက နာဲအံင်မျေတ်၊ နာဲသိုင်မုင်လေဝ်၊ နာဲညဳညဳ၊ နာဲမေန်အံင်၊ နာဲအံင်ကျဝ်ဥူ၊ နာဲအံင်နာင်၊ နာဲကျဝ်တုင်။ ဥက္ကဌ နာဲကျဝ်သွာအံင်၊ နာဲအံင်ရာဇာ၊ ညးအုကာ နာဲတိင်ဇြဝ်၊ နာဲအံင်သာန်ဝေန်။ ဂကောံ ထံက်ပင်ကဵုဒါန် ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ၃၅ ကိုဋ်။ သွက်ရာန် ဘာမန်ကိုဝ်ရဳယျာဂှ် ဂကောံကဵုဒါန် ၅၀ ကိုဋ်။ သွက်ဂွံထပ်ရာန် သၠဲတိသာသနာ ရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဂကောံကဵုဒါန် ၃၀ ကိုဋ်။ ပၠိုပ်ဂိုဟ် ကျာ်ဇၞော်အစာဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရ ဘာဗဂေါပရိယတ္တိ ဍုင်မတ်မလီု ဂကောံကဵုပူဇဴပ္ကဴလၞီ ကေုာံ ဝတ္ထုဒါန် ၁၆ ကိုဋ်။ ကောန်ဂကောံ ဂိယဲ ၁၀ တၠ ညးမွဲ ၃ ကိုဋ် ထံက်ပင်ဏာလဝ်ရ။
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၉ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ကောန်ဂကောံသီုဖအိုတ် နွံ ၁၉၀ တၠ။ နကဵုဂကောံထံက်ပင် ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ၃၀ ကိုဋ်ဒကေဝ်။ ထံက်ပင် ညးဒးဘဲပၟတ် ဘာဗေဒါဇၞော် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် ၁၈ ကိုဋ်ဒကေဝ်။ ထံက်ပင် ကွာန်ကအ်လကုတ် ဒးဘဲလဗိုတ်ကျာ ၂၃ ကိုဋ်။ ဘဲဒဏ်သဘာဝဍာ်ဇၞော်ဒဵုလာ် နကဵုဂကောံအာက္ဍိုပ်ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်တုဲ ကလိဂွံသြန်ဒါန် ၈၀ ကိုဋ်ဒကေဝ်။ ကောန်ဂကောံဂိယဲ ၇ တၠ ထံက်ပင် ညးမွဲ ၃ ကိုဋ်။ ညးစုတိ ၁ တလ ထံက်ပင်သြန် ၁၀ ကိုဋ်ဝါန်။
ခဒမ်မန် ဒှ်ကၠုင် ဘာမန် ကိုဝ်ရဳယျာ
သၟာကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာတအ်ဂှ် ကာလကမၠောန်နွံမ္ဂး ညးတၠကမၠောန်ဂှ် ဖန်ကဵု ဒၞာဲမံင်တုဲ အခိင်ကာလတိတ်အာ နူကမၠောန်မ္ဂး ဒၞာဲမံင်လေဝ် ကၠေအ်အာကီုရ။ ဟိုတ်သာ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်မ္ဂး ညးလ္ၚဵု ဒးလိင်မံင်ဟဝ်တေဝ်၊ မဝ်တေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးအာတ်ဇူဒီု ပ္ဍဲကဵုဘာ မပ္တံသာ်ဝွံ ဗီုပြေပြံင်ဂှ် ဒးဂစာန်ဖန်ကၠုင်ရ။ တၞဟ်နဂွံ ပသောင်တင်ခက်ခုဲဏအ်တုဲ နကဵု ဂကောံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လိင်ခဒမ်မန် ရ။ သွက်ဂွံလိင်ခဒမ်မန်ဂှ် ကောန်ဂကောံမန် ဒးပတိတ်ကဵု တမ် သြန်ဝါန် ၂ ကိုဋ် သွက်ဂွံကဵု ဟရမ်ခဒမ်ရ။ သြန်တအ်ဂှ် အခိင်ကာလ သြန်ဂကောံဂွံကၠုင်မ္ဂး ကလေင်ကဵုပၠန်ရောင်။ တုဲပၠန် အခိင်ကာလ ဇကုကလေင်စဴဍုင်မန်လေဝ် ကလေင်ပတိတ်ကေတ်မာန်ရ။ သာ်ဝွံ ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။
ခဒမ်မန်ဂှ် စလိင်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ၂၀ ဂျောန် ၂၀၀၉ ပ္ဍဲဍုင်အေန်ချောန်၊ အရာပ်ချောန်ချောန်ဒေါင်။ သြန်ဟရမ်ဂှ် ၂၀ ကိုဋ်တုဲ ခရိတ်လိင်ခဒမ် မွဲမွဲဂိတုမ္ဂး ဒးကဵု ၂၃၀.၀၀၀ ဝါန်ရ။ ခဒမ်ဂှ် ကဵုလဝ်ယၟု "ၝောအ်ရုင် ၜိုပ်ထဝ်"။ ဟိုတ်နူ ရုင်ဂကောံ နွံကၠုင်တုဲ ကောန်ဂကောံတအ်ကီု ကောန်မန်တအ်ကီု ပ္ဍဲတ္ၚဲကၟာတ်ရုင် (တ္ၚဲအဒိုက်) မ္ဂး မလေပ်ကောံကၠုင်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲရုင်ဂှ်တုဲ ဂွံစုက်လုက်ရေင်သကအ်ရ။ ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ်ဂကောံ သွက်ကောန်ဂကူမန်တအ် ဂွံစုက်လုက် ရေင်သကအ်ဂှ်လေဝ် ရုပ်ရဴမံက်ကၠုင်ကီုရ။
သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် ခဒမ်မန် (ၝောအ်ရုင်ၜိုပ်ထဝ်)ဂှ် ပြံင်ဏာ ဇရေင်ဗဒါဲသၞေဟ်ကွဳပၟတ် အရာပ်ဗူဖျံင်။ သွက်လိင်ခဒမ်ဂှ် ဒးကဵုသြန်ဟရမ် ၇၀ ကိုဋ်၊ ၚုဟ်လိင်ရုင်ဂှ် မွဲဂိတု ပန်ကိုဋ်မသုန်လက်။
နိဿဲ
တၠဂုဏ်အ္စာ ဉာဏရံသဳ နွံပိုန် ဘာမန်ကိုဝ်ရဳယျာ မချူစၟတ်သမ္တီလဝ်။
ဝေဠုဝန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဖအံက်
ဘာဝေဠုဝန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဖအံက်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၄၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ပညာဇောတိ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်
ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတိ ညးမဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ အစာတၠ ဂကောံဂိုဏ်တံင်ပရင်ဝွံ ဒှ်လဝ် အစာလိက်ပရိယတ် ကေုာံ ချူလဝ်လိက်မဆေင်ကဵု တဝှ်ဍောင်ဓရ်ဗုဒ္ဓဘာသာကီုရ။ တုဲပၠန် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ကမၠောန်သာသနာ ကေုာံ ကမၠောန်ဍုင်ကွာန်ဂွံရာင်ဆာဲ မပ္တံကဵု လးဂၠံင် ကၠောန်ဒဒန်တအ်လေဝ် အာဂတပၠတရဴတုဲ ကၠောန်ကၠုင် သၞာံဗွဲမလအ်ကီုရ။ ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်ကျာ်ဇၞော်မရနုက်ဒုတိယတုဲ ပ္ဍဲဂကောံမင်မဲကျာ်ကေလာသ ကွာန်လၟိုင်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် သၞာံဗွဲမလအ်ရ။
ပထမ အဝဲ ကေုာံ ဘဝမကတ်ပညာ
ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတိဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်မိမၜါ နာဲချဳ၊ မိယိုက် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၅၈ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၃ စွေက် တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိင်နူဂယး ၅ နာဍဳ ၂၀ မိနေတ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်။ နူဍောတ်သၟတ် မိမတအ် ခုတ်ကဵုလဝ်ယၟု မာံမန်ယျေဝ် (မင်းမွန်ရဲ)။ ပၞောဝ်ကဵု ကောန်ဒေအ် သီုဖအိုတ် ၆ တၠဂှ် ညးဒှ် မၞိဟ်မရနုက်ကဵု စတုတ္ထ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ က္လိဂွံအာယုက် ၁၃ သၞာံဂှ် မိမတအ် ပအပ်ဘာ တန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်လၟိုင်၊ မံင်ဘာပန်သၞာံ အံင်ကေတ် တန်စတုတ္ထတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၅ အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၁၇ သၞာံ မံင်ဘာလကျာ် ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ကတ်ဗတောန်လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတတိက္ခ ရ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၆ က္လိဂွံအာယုက် ၁၈ သၞာံ ညးပထပိုယ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတတိက္ခ ပ္ဍဲဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် လုကဴမွဲဝှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ဂိတုပုဟ် ၁၀ စွေက် ဂှ် အာကတ်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာကအ်နှာတ်ရ။
သက္ကရာဇ် ၁၂၇၈ ဂိတုဒဂိုန် ၁၄ မမံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိင်တ္ၚဲစေင် ၁ နာဍဳ ၁၀ မိနေတ်ဂှ် ထပိုယ်ပညာဇောတိဂှ် အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသီ ကွာန်ကအ်နှာတ်။ အစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ။ ဒကာဘာဇၞော် သေဋ္ဌဳနာဲအံက် ကေုာံ ဒကာဘာဂကောံ နာဲညိင် တအ် ဒုင်ဒကာပစ္စယာနုဂ္ဂဟ ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာကအ်နှာတ်ဂှ် ပဒတဴလဝ် ဘဝထပိုယ် ၁ ဝှ်၊ ဘဝခမဳ ၅ ဝှ် သီုဖအိုတ် ၆ ဝှ်ရ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၁ ဂှ်ကျာ်ဇၞော် အံင် တန်ဍောတ် အလဵုအသဳ၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၂ ဂှ် ကျာ်ဇၞော် အံင် တန်ဒေါဝ် အလဵုအသဳ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၂ ဂိတုဇှ်ေ ၈ မမံက်ဂှ် ပြာပ်အာ ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် အရာပ်ကျဳမျေန်တိုင် (ကြည်မြင်တိုင်) ဘာဝေဠုဝန်၊ ပ္ဍဲဘာဂှ် ဂွံအခေါင်ပဒတဴ မွဲသၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်မူလအစာ ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ကော်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၈၃ ဂိတုမြေက္ကသိုလ် ၁၂ မမံက်ဂှ် က္ညစဴကၠုင် ဌာန်ဒေသမူလဇာတိဇကု ဘာတိုက်၊ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ရ။
ဘဝမနွံပိုန်ဘာ ကေုာံ ကမၠောန်သာသနာ
ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ပ္ဍဲဂကောံမင်မဲကျာ်စေတဳကေလာသ ကွာန်လၟိုင်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ သၞာံဗွဲမလအ်။ ကမၠောန်သြိုင်ခၞံ ရုင်သဘင်ဓဝ်သုဓမ္မာ ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်စေတဳကေလာသဂှ် ပ္တိတ်လဝ်ဒြဟတ် ရေင်တၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကမၠောန် ဒက်ပ္တန် ကျာ်စေတဳ ဗၟံက်ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ် နဒဒှ် သကိုပ်သက။ ကျာ်ကအ်စိင် မနွံခြာၜိုတ် မွဲတိုင် နူကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ်လေဝ် ကျာ်ဇၞော် ဒက်ပ္တန်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မဒှ်ဒၟံင် ဥက္ကဋ္ဌဂှ် ကျာ်ပိစှ်ောမွဲဇံင်ဂှ် က္လေင်လဟဵုပတိုန်တၟိ။ ကျာ်ပါင်ကၠောန်၊ ကျာ်တၟအ်ဗု မဒှ်ကျာ်တြေံတြဟ် မနွံဇမ္ၚောဲၜိုတ် ပန်တိုန် နူကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒါစရိယဂှ် ကေတ်တာလျိုင်တုဲ က္လေင်လဟဵုပတိုန်လဝ်။ ကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ဍုင်မတ်မလီု ဂကောံခမဳဂှ်လေဝ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် သၞာံဗွဲမလအ်။
ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်
ဂၠံင် နူကွာန်တၟအ်ကၞေင် သွက်ဂွံကၠောအ်အာ ကွာန်လၟိုင်ဂှ် သ္ပသကိုပ်သကတုဲ ကၠောန်ကၠုင်၊ ဂၠံင် နူကွာန်တၟအ်ကၞေင် ကၠောအ်အာကဵု ကွာန်တၟိဂှ် ပံက်စၠောအ်တုဲ ကၠောန်ကၠုင်၊ တၞဟ်နညးဍုင်ကွာန်တအ် က္လိဂွံ ဍာ်သွုင် ဍာ်လွပ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင်တုဲ ပံက်ဗဒှ် ဍာ်ပလိုင်၊ ဍာ်ကၟာဂမၠိုင်၊ ဒဒန်အကြာကွာန်ကီု ဒဒန် သွက်ဂွံအာ ကွာန်လၟိုင်ကီု ဒက်ကမ္မတဳကၠောန်ဒဒန်တုဲ အာဂတပၠတရဴတုဲကၠောန်ကၠုင်လဝ်ရ။
တဆိပ်ကြာဂမၠိုင်
လက်ထက်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဥူနုဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂွံဒုင်ဗဂိန် တဆိပ်တြာ သမ္မုတိသြဝါဒါစရိယ။
ဇရေင်အစာ မကေင်ကတ်လဝ် လိက်ပရိယတ်ဂမၠိုင်
သက္ကရာဇ် ၁၂၈၁ အံင် တန်ဍောတ် အလဵုအသဳ၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၈၂ ဂှ် အံင် တန်ဒေါဝ် အလဵုအသဳ၊
ဘဝအစာလိက်
ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတိဝွံ ဖျေဟ်ဗတောန်ကၠုင် လိက်ပရိယတ် သၞာံဗွဲမဂၠိုင်ရ။
လအိတ်ဘဝ
သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ ဂိတုဝှ် ၁၄ မမံက် (၁၉၉၀ အံက်တဝ်ဗါ ၂) တ္ၚဲအင္ၚာ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၃ နာဍဳ ၃၀ မိနေတ်ဂှ် က္လိဂွံအာယုက် ၉၄ ဝှ် ၇၅ အာစိုပ်ဓဝ်အနိစ္စ စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဘာတိုက်၊ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ်ရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၂ မမံက်ဂှ် ကၠောန်သဘင်အန္တိမအဂ္ဂိဇျာပနဖျဴသွဝ် ကျာ်ဇၞော်ရ။
နိဿဲ
ဘဒ္ဒန္တဓမ္မဓဇ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိကထာ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘာတိုက်ပရိယတ္တိ ကွာန်တၟံကၞေင်။
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
အဂၠဴ
အဂၠဴ (Agarwood, aloeswood, eaglewood or gharuwood)((သစ်မွှေး/အကျော်,)((ไม้กฤษณา, ဝွံ ဒှ်ဆု မနွံကဵုဇၜိုတ် သၟူမမောဝ်တုဲ စကာ နဒဒှ် ပၞာင်သၞဴ၊ အဂၠဴ (မြမောဝ်)၊ ပါန်ပုတ်သၟတ်တုဲ င္ၚုဟ်က္ဍင် ညံင်ထဝ်ကီုရ။ ဆုအဂၠဴဂှ် ဒှ်ကြက် ဆု(aquilaria) အခိင်ကာလ တၞံဍေဟ် မဒှ်သရ ဟိုတ်နူစၟပထောင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာမွဲမွဲ ပကဵုဍေဟ် ညံင်ဂွံမေက်ထောင်တုဲ ဍေဟ်ပ္တိတ် ကၠေင်ဍေဟ်တုဲ ကၠေင်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု သၟူမောဝ်ဇောဝ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ ယၟုဗီုမန် မကော်ဂး အဂၠဴ ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ အဂလု တုဲ၊ မလုပ်လၟုဟ် မြမောဝ် နူတၞံဆုပန်သာ် "စလန်၊ အဂၠဴ၊ ဂဒဵု၊ ဘုံမသိုန်" ရ။ မအရေဝ်ဗီုအင်္ဂလိက် မကော်ဂး Agar ဂှ်လေဝ် ကၠုင်နူအရေဝ်ဟိန္ဒဳ အဂၠဴ နူတမ် မကၠုင်နူ သံသကြိုတ် အဂုရု။
မကလိဂွံမာန်
အဂၠဴ ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵုတၞံဆု ပ္ဍဲကဵုဂကူဆု Aquilaria မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲတုဲ ဍုင်အာရှအဂၞဲဗွဲမဂၠိုင် တဵုလွဳ ကၠောန်ပ္တိတ်ဒၟံင်ကီုရ။ နကဵု တေသြရဳမ္ဂး ဂကူဆုAguilaria သီုဖအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် အဂၠဴဖအိုတ်ကီုလေဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္တိတ်နူကဵု တၞံဆုA. malaccensis။ A. agallocha ကဵု A. secundaria ဂှ် သီုကော်စ A. malaccensis။ A. crassna ကဵု A. sinensis ဂှ် ဒှ်ဂကူဆုတၞဟ် မပ္တိတ် အဂၠဴကီုရ။ တၞံဆု gyrinops လေဝ် ပ္တိတ်ဒၟံင်အဂၠဴကီုရ။
အဂၠဴဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု ကြက် ကေုာံ ရိုဟ်ဆုတအ် မဒှ်သရ ဟိုတ်နူကဵု စၟကိတ်၊ ဒးဂွဵုဂွိုက်မွဲမွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမတဵုလွဳ သွက်ကလိဂွံ အဂၠဴတအ်ဂှ် တၞံဆုဂှ် ညးသ္ပူကဵု သမ္ပူ ရ။ ပ္ဍဲကဵုသဘာဝ မနွံအကြာဂြိုပ်တအ်ဂှ် ၁၀၀ တၞံဂှ် ဆ ၇ တၞံဟေင် မဒးသရတုဲ ပ္တိတ်အဂၠဴရ။
ဂကူဆုAquilaria မပ္တိတ် ဆုအဂၠဴ
ဂကူဆု Aquilaria မပ္တိတ် အဂၠဴဂမၠိုင်:
သောဓမ္မက၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခၜဵု
ဘာသောဓမ္မက ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခၜဵု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိမလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၁၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ပံက်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ပံက်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တယသဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၀၊ ဝှ် ၇၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
လမုဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်လမုဟ်(Ayekabar၊ အေးကမ္ဘာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၉၀။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၅၃၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၀၇၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာကောန်ဂကူမန်် ကွာန်နာင်သၠုင်
ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလလောန် ကွာန်နာင်သၠုင် ဂှ် စပံက်ကၠုင် နူကဵုသၞာံ ၁၉၉၅/၁၉၉၆ ပ္ဍဲဇြပ်ဘာလကျာ် ဘာတြေံ။ နူသၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် စပံက်ကၠုင် တန်မူလလောန်၊ ပ္ဍဲကဵု ဇြပ် ဘာလကျာ်ဂှ် ဗ္တောန်ကၠုင် ပွိုင် ၂၂ သၞာံတုဲ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နူကဵု မိမညးဍုင်ကွာန်တအ် ချပ်ဂၞန် သွက်ဂွံသြိုင် ဘာတုဲ နူစ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂိတုမာတ် ၁၈ (၁၃၈၀ ဖဝ်ရဂိုန် ၁၃ မမံက်) တ္ၚဲစန်ဂှ် စသြိုင်လဝ်ရ။
ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်နာင်သၠုင်
နာယကဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘာအခေါန်တၟိ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာအာဒိစ္စ
နာဲဇၟန်ထဝ်
နာဲချုင်
နာဲမန်သဝ်နယ်
နာဲကျဝ်လှိုင်
ဥက္ကဋ္ဌ နာဲစိုတ်ဓါတ်
ဒုဥက္ကဋ္ဌ ၁ နာဲဆက်မန်
ဒုဥက္ကဋ္ဌ ၂ မိသိုဝ်သိုဝ်
ညးအုပ်ကာ ဗညာထဝ်မန်
ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ ၁ နာဲကျဳဝေန်
ညးထိင်သြန် နာဲမန်သာန်၊ နာဲအံင်ဇြုင်၊ မိပဳင္ၚေဝ်
ညးစၟတ်စရင် နာဲကျဳသိုဝ်၊ နာဲကာန်ထောန်၊ မာံဝဏ္ဏ၊ မိမဳင္ၚေဝ်
ညးလလောင်ပရိုင် နာဲၜိုဟ်သြိုဟ်၊ နာဲအံင်တာန်ကျဳ၊ နာဲတိုင်ဖေ
သဘင်ရတုသြန်
ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလလောန် ကွာန်နာင်သၠုင်ဂှ် စပံက်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၉၆ တုဲ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ပေင် ရတုသြန်၊ ဆဂး ဟိုတ်နူကဵု ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ ဟွံဒှ်ကၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုမာတ် ၂၀။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ကော်ဘိက် တၠပညာလပါ်ပညာတုဲ ကဵုဟီုတွဟ် ပရေင်ပညာ၊ တုဲပၠန် ပ္တိုန်စရာဲအစာဘာမန်ဂမၠိုင်ရ။
ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်နှာတ်
ဘာပရိယတ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်နှာတ်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၄၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၇၊ ဝှ် ၆၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ကအ်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်စိင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂဝံသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၆၊ ဝှ် ၅၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကဒေါ
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကဒေါ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဟံသာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၈၊ ဝှ် ၄၈။
ရာမညဇောတိပါလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်တောမ်
ဘာရာမညဇောတိပါလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်တောမ်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇောတိပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၅၊ ဝှ် ၆၅။
ဘာဗဒဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဘာဗဒဝ်(Hpehpadaw၊ ဖဲဖဒေါ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝင်ရာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၃၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝင်ရာဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၀၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၈၀ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၅၈၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဒေါဝ်ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်တောမ်
ဘာဒေါဝ်ကွာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်တောမ်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဝံသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၃၊ ဝှ် ၄၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဘာထဝ်
ဘာထဝ် (ဘာတြေံ) ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဘာထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
တိုက်ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်
ဝင်
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၉ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတတိက္ခ ပ္တန်လဝ် အရှာံဘာကီု သီုကဵုဘာဆုမွဲရ။ ဘာဆုဂှ် ဂွံမံင်အာယုက် ၆၄တုဲ ဗျုတြေံအိုဟ်ဗွဲမလောန်တုဲ ရိုဟ်ပလီုတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၂၉၃ ဂှ် က္လေင်သြိုင်လဝ်တၟိ လတူဒၞာဲဘာတြေံဂှ်ရ။ ဘာမသြိုင်တၟိဂှ်လေဝ် ဂွံ ၄၆ သၞာံတုဲ လီုလာ်ဂၠိုင် ဗွဲမလောန်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁ စွေက်ဂှ် က္လေင်ရိုဟ်ပလီုတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၈ စွေက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတိ၊ ဘဒ္ဒန္တဝံသဒိပ ကေုာံ တၠဂုဏ်အစာ ဝိသုဒ္ဓတအ် အာဂတတုဲ သြိုင်ခၞံပတိုန် ဘာတိုက်ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက် ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတတိက္ခ သၞာံ ၁၂၆၅ ဂှ် ညးသြိုင်လဝ် ဘာတိုက်မွဲမဂှ် လၟုဟ်ကော်စ ဘာတိုက်တြေံ။ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၁ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတတိက္ခ ထ္ၜုတ်လဝ်ခဏ္ဍသိမ်မွဲရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ပံက်
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ပံက်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၃၊ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
အောင်လ အေန်သာန်
အောင်လသာန်Aung La Nsang (Burmese:အောင်လအန်ဆန်း)(ၜံင် ၂၁ မေ ၁၉၈၅) ဝွံ ဒှ်သၟာလက်ပၠုဲ ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် ဂကူကချေန်မွဲရ။ အောင်လသာန် ကလိဂွံ ဆာမ်ဗိယာမ် ONE လျိုင်လဒေါဝ် (middleweight) ကေုာံ လျိုင်ဇြိုင် သၟဝ် (light heavyweight champion) ရ။ ညးတေအ် ဂွံတတ်ၜက်အာ ကဆံင် MMA ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ တုဲ ကတဵုဒှ် သၞံင်ဇမၞော် ကြဴနူ လုပ်တက် ပ္ဍဲကဵု ONE Championship တုဲဂွံဇၞးကေတ်ၜါအလန်ဆက်ဆက် နကဵုယၟု promotion ရ။
ပထမ အဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
အောင်လသာန် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်မျေတ်ကျဳနာ တွဵုရးဍုင်ကချေန် မဒှ်ဂကူကချေန် မိမ အပါ ညးသွံရာန်မတ် သာန်တူအောင် (Nsang Tu Awng) မိShadan Nang Bu ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကောန်ဒေအ်ဂမၠိုင်မသုန်တၠဂှ် ညးတေအ် ဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ်ရ။ ညးတေအ်တိုန်ဘာ တန်သမၠုင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ပ္ဍဲဘာအေန်တာနေရှေန်နာ International School Yangon။ သၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ဍုင်အမေရိကာန် သွက်ဂွံတိုန်ဘာ သိပ္ပံတဵုလွဳ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်Andrews University ပ္ဍဲဍုင်Berrien Springs, Michiganရ။ ညးတေအ်ဘာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ တုဲ လုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဒၞာဲလွဳသာဲ ပ္ဍဲအခိင် ညးတေအ် မလုပ်ပကေင်ပကတ်ဒၟံင် ကွတ်လက်ပၠုဲရ။
ဘဝလက်ပၠုဲ
အောင်လသာန် စလုပ်တက် လက်ပၠုဲ နဒဒှ်ကဆံင်အစာကွတ်မွဲဂှ် စနူသၞာံ ၂၀၀၅၊ တုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ညးတေအ် ယၟုမြဟ်တိုန်တုဲ ညးဂမၠိုင်ကော်စ “The Burmese Python" ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် အောင်လသာန် လုပ်ပြိုင် သွက်တဆိပ် King of the Cage ကေုာံ Ring of Combat တအ်ရ။ တုဲပၠန် ကဆံင်လက်ပၠုဲ promotion တၞဟ်ဟ်တအ်ရ။ ညးတေအ် ဂွံမာန်ကေတ် ကဆံင်ဆာမ်ဗိယာံ ONE Championship ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် သၞာံ ၂၀၁၄ မတက်ပ္ဍဲကဵု ဝိုင်သုဝဏ္ဏ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ကြဴနူ ညးတေအ် ထပက်စၟတ်တဲ သွက်ဂွံတက် ပ္ဍဲ ONE Championship ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ တုဲ ညးတေအ် စဴပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာရ။ ဂတဂှ် ၜါသၞာံ ပ္ဍဲ ONE: UNION OF WARRIORS ဂှ် ညးတေအ် ဂွံဇၞးကေတ် အဆက်ဆက် ၜါအလန်တုဲ ဂွံဒှ် အာဇာနဲကောန်ဂကူမွဲရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ညးတေအ် ဂွံမာန်ကေတ် သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် Vitaly Bigdash တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ် ဝါန် ဆာမ်ဗိယာမ် လျိုင်လဒေါဝ် (ONE Championship middleweight)တုဲ ပ္ဍဲမွဲဝင်ဍုင်ဗၟာမ္ဂး ညးတေအ် ဒှ်မၞိဟ် မကလိဂွံ တဆိပ်လက်ပၠုဲသၠုင်အိုတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ ညးတေအ် အာဆဵု ကဵု ညးမကဵုကသပ်ဍုင် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ သွက်ဂွံဟီု ပရူပြသၞာ ပရေင်ပၞာန် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးကချေန်ရ။
ပ္ဍဲ ၁၈ မာတ် ၂၀၁၆ ညးတေအ် တက်ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ကၠာအိုတ် တက်ကဵု Mohamed Ali ဆဂး ညးတေအ် ဒးကမျ
ပ္ဍဲ ၃၀ ဂျောန် ၂၀၁၇ ညးတေအ် တက်ကဵု Vitaly Bigdash ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ဂှ် ဂွံဇၞးကေတ် နကဵု ဒေင်မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ ကလိဂွံတဆိပ် ဝါန်ဆာမ်ဗိယာမ် လျိုင်လဒေါဝ် (ONE Championship middleweight title)
ပ္ဍဲ ၂၃ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၈ ညးတေအ် တက်ကဵု Alexandre Machado ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံမာန်ကေတ် နကဵု ONE Championship titles ပၠန်ရ။
ပ္ဍဲ ၂၆ အံက်တဝ်ပါ ၂၀၁၈ ညးတေအ် တက်ကဵု Mohammad Karaki ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ဂွံမာန်ကေတ် တဆိပ် ONE Championship middleweight title ပၠန်။
ပ္ဍဲ ၃၁ မာတ် ၂၀၁၉ ညးတေအ် တက်ကဵု Ken Hasegawa သွက်ဂွံဆက်ထိင်အာ တဆိပ်ဇကုဂှ်လေဝ် ဂွံဆက်မာန် နကဵု မတက်ပဒေါမ်ထောအ် မၞိဟ်မပြိုင်ကဵုဇကုရ။
ကြဴနူ ညးတေအ် ဆက်ထိင်လဝ် တဆိပ်ညးတေအ်မာန်အာတုဲ အောင်လသာန် ထပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက်တၟိ ကု ONE Championship. သွက်ဂွံ တက် ကဆံင်လတူဂှ်ရ။
သွက်တဆိပ်လက်ပၠုဲ လျိုင်ဇြိုင် သၟဝ် (Light Heavyweight title)ဂှ် ညးတေအ် တက်ကဵုBrandon Vera ပ္ဍဲ ၁၃ အံက်တဝ်ပါ ၂၀၁၉ ဂှ် ညးတေအ် ဂွံဇၞးကေတ် နကဵုမတက်ပဒေါမ်ဖျေဟ် ပ္ဍဲဟလေဟ်ဒုတိယဂှ်ရ။
ပရေင်စဵုဒၞာ သတ်ဂြိုပ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ
အောင်လဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဆာန်တိရစ္ဆာန် သတ်ဂြိုပ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂမၠိုင်တုဲ ညးတေအ် ထံက်ပင် ဂကောံမင်မဲသတ်ဂြိုပ် Voices for momos ကေုာံ ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒစဵုဒစး ပရေင်သွံရာန်သတ်ဂြိုပ် မၞးသၞောဝ် စတမ်နူ မစဒက်ပ္တန် နူကဵု နဝ်ဝေန်ပါ သၞာံ ၂၀၁၇ တေအ်ရ။
ကမၠောန် ပရဟိတ
စတမ်နူ အောင်လ ယၟုဒယှ်တှ်ကၠုင် နဒဒှ် ညးမပိုင်ပြဳ ဝါန် ဆာမ်ဗိယာမ် (ONE Championship)တုဲ အောင်လ ဒက်ပတန် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ကမၠောန်ပရဟိတ သွက်ဂွံရီုဗင် ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် မပ္တံကဵု ဘာဗတောန်လိက်လတူဂၠံင် "Street School Initiative" ကေုာံ ယၟုဂကောံကောန်ဍုင်ညးဂၠးကဝ် (Global Citizen) မရီုဗင်မၞိဟ် ပ္ဍဲတွဵုရးကချေန်ရ။
ခေမာရီု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကဒေါ
ဘာခေမာရီု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကဒေါ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစိန္တိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
အခိုက်ကၞာပရိုတ်မ္ၚဵု
အခိုက်အလိုက် ပွမဖဍောတ်ဓရ်ပရိုတ် ပ္ဍဲဍုၚ်သိၚ်ဃဵုဂှ်လေဝ် ဒှ်ယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ညးတေံမွဲကဏ္ဍကီုတုဲ ထေက်ကဵုဒး စၟတ်သမ္တီရ။ ယဝ်ဒးသ္ၚဳရံၚ်အာ ဝၚ်အတိက်မ္ဂး ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ် ဥပတိဿ (416 -458 A.D) တေံ တ္ကံလၚ်္ကာဝွံ ဟိုတ်နူကပ်ကၠောဝ်ဗျဵု ယဲဘဲတံ မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်တုဲ အခိုက်ကၞာဖဍောတ်ပရိုတ်မ္ၚဵု စံမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်တုဲ စိုတ်လက်ထက်တၞောဝ်သၟိၚ်အဂ္ဂဗောဓိ မရနုက်ကဵုပန် (၁၀) ဗွဝ်ကၠံအေဒဳဏံဟေၚ် အခိုက်ကၞာဖ္ဍောတ်ပရိုတ်မ္ၚဵုဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်ကၠုၚ်ရောၚ် သာ်ဝွံသ္ဂးလဝ် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် ဏအ်ရ။အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး ဗီုအကာဲအရာကောန်ညးတ္ကံတံ စဳရေၚ်ကာဖ္ဍောတ်မ္ၚဵုဂှ် ဒှ်တဴယေန်သၞာၚ်ဗွဲမလောန်။
ပ္ဍဲအရာကိစ္စကာပရိုတ်မ္ၚဵုဝွံ ဒါယကာမ္ၚဵုဂှ် ဒးအာနိမန်သၚ်တံ ဟွံက္ညအာဏီဂှ် ဒါယကာမွဲတၠသီုကဵုယဵုယိုက်ကေတ် ကြောတ်စုတ်ဓာတ်(ဓာတ်ကျာ်အရှန်) မစရံက်ဓလဝ်တဴ နကဵုက္ဍိုၚ်ဂှ် ဒးအာဂတရောၚ်။ ခမဳသၚ်ဂမၠိုၚ် ရုၚ်ကေတ်သ္ၚာ ဂိုၚ်ကေတ်ပၞိက်ထာၚ်တာ က္ညဗက်အာလက္ကရဴဂှ် ဗွဲလၟေၚ်ၚ်ပွမနိမန်ကေတ်ဓာတ်ဝွံ ရံၚ်ကဵုဂလာန်မ္ဂး ဗုဒ္ဓပခုခ (မၞုံပဓာန်ဍေံကျာ်)တုဲ ကၠောန်ကၠုၚ်ရောၚ်။ ဟိုတ်နူဒးက္ညနၚ်ဓာတ်ကျာ် နူဘာတေံတုဲ ပ္ဍဲဍုၚ်သိၚ်ဃဵုဝွံ အခိုက်ကၠောန်လဝ်သ္ၚိကျာ်ဒးဒးရးရး အပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်ဟွံမွဲ။ အယာံမာတ်ဗီုရုပ်ကျာ်၊ ပဋိမာရုပ်ကျာ်ဍောတ်တ် မွဲဇကုဟေၚ် ပူဇဴလဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ကာလခမဳသၚ်တအ် က္ညစိုပ်ကၠုၚ်သ္ၚိမ္ဂး သွက်ဂွံမ္ၚုဟ်က္တဵုဓရ်သဒ္ဓါ ပုရိသာတ်တအ်တုဲ ညးတအ်ဗဂိုဟ်တက်တဴ ကၞုသၚ်၊ ပေဝ်၊ တလောတ်၊ ဖမ် (သိၚ်ဃဵု)တအ် ဗွဲဒဒှ် ဒုၚ်တၠုၚ်ပူဇဴရ။
ပ္ဍဲပါၚ်တြၚ်သ္ၚိဂှ် မၞိဟ်ၜါတၠ မၚ်ကြဴကြာတ်ဇိုၚ်သၚ်တံတုဲ ဒၞဲါခမဳသၚ်တအ်ဂဇအ်ဂှ် လးလဝ်သၞာယာတ်ဗုဗုလၟိုန်။ ကာလသ္ပစကေၚ်ကာဆေၚ်ကဵု သာသနာ ပုရိသာတ်ဇန်ဂမၠိုၚ် ဗိုက်လတက်ကေတ်ဂၠိက်ယာတ်သာ်ဗုဗုတုဲ အခိုက်ကၞာတၟေၚ်မွဲဂှ် ကာလညးတံဂ္ဇံကေတ်ဒၞဲါဝဲါတုဲမ္ဂး မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ကသဳဏာဇိုၚ်လ္ပာ်ကျာ် (ဝါ) လ္ပာ်ခမဳသၚ်တံတုဲ အခိုက်အလိုက်ဝွံ သွက်ယေန်သၞာၚ်မန်ပိုဲမ္ဂး ရုန်မဵုရိုၚ်ဇိုၚ်လောန်ရ။ တုဲမ္ဂး လ္တူခုၚ်မ္ၚဵုဂှ် ကြောတ်ဓာတ်ကျာ် (ဝါ) ပဋိမာရုပ် ကျာ်သၟတ်မွဲဇကု၊ ဍာ်နုၚ်မ္ၚဵု ကၠေၚ်သ္ဍဴ ဗကတအ်ဒှ်တမ် ပြုပြောၚ်လဝ်ရ။ နုၚ်မ္ၚဵုညးတအ်ဂှ် ဒှ်နုၚ်တိတုဲ စုတ်လဝ်ဍာ်ပဠ (သွက်ဂွံသုၚ်) ကေုာံ ထာၚ်ပဝ်သတ်ဗြဴ ဂဒအ်ကဴသတ်ဗြဴၜတ်တ်တအ်ရ။ ပုရိသာတ်တံ ဂွံကောံညဳသာတုဲမ္ဂး ဒဂိုန်သဳ ပူဇဴဍာ်ပၟတ်ပ္ကဴသြဴ ကေုာံ ဍာ်ယာမကာလိကတအ်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲလအိတ်ဖဍောတ်ပရိုတ်တုဲဂှ် ဒါယကာတအ် ဗွဲလၟေၚ်အာယုဝုဎို တၟံတၟံမၞိဟ် ရေၚ်တိတ်ကၠုၚ်ကဵု ကျာ်ဇၞော်တုဲ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဍာ်ပရိုတ် နကဵုခၠအ်သၟိပ်တဲ သုၚ်လေဝ်သုၚ် ပ္ဍဲက္ဍိုပ်လေဝ် ဂယိတဴရ။ တုဲပၠန် ဇုက်တောဝ်တအ်ဂှ် ကုတ်ဗဗိုတ်ကၠေံ ဗၞတ်မွဲက္ဍပြၚ်ၚ်တုဲ ဒက်ပူစုတ် ပ္ဍဲကအ်တဲပုၚ်ရောၚ်။ လဆောဝ်မ္ဂး တောဝ်ဂှ် ကၠောန်ဗ္ဇမ်တုဲ ကွက်စုတ် ပ္ဍဲကအ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵုပၠန် ဇၟာပ်တ္ၚဲသဳဂိတုပေၚ်မ္ဂး အခိုက်ကၞာပွမဖ္ဍောတ်ဓရ်ပရိုတ် (မၞုံပဓာန် အၚ်္ဂုလိမာလပရိုတ်) ကုညးမၞုံယဲဒိုက် (ဂဝ်ဂၞဴ) ပ္ဍဲရုၚ်ဂဥုဲဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ တၚ်ပတှ်ေညးတံဂှ် ကောန်ၚာ်မၞုံပ္ဍဲဂၠံဂဝ်တေံဂှ် နူကၠာဟွံဒှ်မၞိဟ် ဂွံတန်အာ သရဏဂုဏ်၊ ဂွံကလၚ်အာဓရ်ပရိုတ်ကျာ်ကီု၊ မိယာဲကဵုကောန်ၚာ် ဂွံသၠးပဋိသန္ဓိလောဲသွာကီုရောၚ်။ ကိစ္စပွမဖ္ဍောတ်မ္ၚဵုဂှ် ပ္ဍဲအရာသအးဇ္ၚးဂအာၚ်တိတၟိ၊ တိုန်သ္ၚိဌာန်တၟိ၊ ကေုာံ ကာချိုတ်ဂျိုၚ်တံဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ အခိၚ်လလးကထိုန်မ္ဂး ပ္ဍဲကၞာထးမကျိုၚ်ကျဝ်လဝ် ဒးဒးရးရးဂှ် ညးတအ်ကၠောန်သ္ပ သဘၚ်ပူဇဴဖ္ဍောတ်ဓရ်ပရိုတ် အလုံပိပယျာံ (အလုံမွဲဗတမ်)တုဲ သဘၚ်ဝွံ နကဵုဘာသာသိၚ်ဃဵု မဟာရိတ် (Maha Parit) ညးတအ်ကော်ခဴစရ။
ဂြိုပ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှာ
ဘာဂြိုပ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်လှာ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇဋိလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ကြုင်ကင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ကြုင်ကင်(ခယဲနကအန၊ ကျုံကန်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝင်ရာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၃၅။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝင်ရာဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၀၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၈၀ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၅၈၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝိသုဒ္ဓ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်
ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓ ညးမဒှ် ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ ဝွံ လုကဴ ၅၅ သၞာံပေင်င် ဖျေဟ်ဗ္တောန်ကၠုင် လိက်ပရိယတ္တိ ကုကောန်သင်တအ်ရ။ တုဲပၠန် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ကမၠောန်သာသနာ ကေုာံ ကမၠောန်ဍုင်ကွာန်ဂွံရာင်ဆာဲ မပ္တံကဵု လးဂၠံင် ကၠောန်ဒဒန်တအ်လေဝ် အာဂတပၠတရဴတုဲ ကၠောန်ကၠုင် သၞာံဗွဲမလအ်ကီုရ။ ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်ကျာ်ဇၞော်မရနုက်ကုစတုတ္ထတုဲ ပ္ဍဲဂကောံနာနာတအ်ဂှ်လေဝ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင်ဇၞော်ဇၞော် သၞာံဗွဲမလအ်လရ။
ပထမ အဝဲ
ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓ မဟာထေရ် ဝွံ က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲဇရေင်မိမၜါ မနွံယၟု နာဲထောန်ဨ၊ မိင္ၚိုဲဇြေန် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၈၀ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် ၄ စွေက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ ပ္ဍဲကွာန်တၟအ်ကၞေင်ရ။ နူဍောတ်ဍောတ် မိမတအ် ကဵုလဝ်ယၟု မာံကောန်ဗၠာဲ။ ပၞောန်ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်တြုဟ်ပန်တၠဂှ် ကျာ်ဇၞော် ဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု ၜါ။ ကာလ ကျာ်ဇၞော်မကလိဂွံ အာယုက် ၁၀ သၞာံဂှ် မံင်ဘာလကျာ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အစာ ပညာဇောတိ ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ရ။ ကာလကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံ အာယုက် ၁၆ သၞာံဂှ် ပထပိုယ် ပ္ဍဲဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ပညာဇောတိတုဲ က္လိဂွံယၟု ထပိုယ်ဝိသုဒ္ဓ ရ။ ကာလကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံ အာယုက် ၂၀ ဂှ် မိမၜါ ဒုင်ပစ္စယ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ပုပ္ဖရမ္မမဟာထေရ် ပအစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်၊ တၠဂုဏ်သင်င္ၚိဲ တံင်ပရင် ဘာဇၞော် နဒဒှ် ပထမအစာကမ်၊ ကျာ်ဇၞော်အစာပညာဇောတိ ဒုတိယအစာကမ်၊ သင်ကာရဗွဲမဂၠိုင် အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳပယျင် ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ကွာန်တံင်ပရင် ဘာဇၞော်ရ။
ဘဝမကတ်လ္ၚတ်ပညာ
အဃော ကျာ်ဇၞော် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဘာတိုက် ကွာန်ခ္ဍး ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အစာကလျာဏဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဍောတ်၊ အဃောမဖျေဟ်လိက် ပ္ဍဲဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဒေါဝ်ရ။
ဘဝအစာလိက်
နူစ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၄ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ပညာဇောတိ ဒေါအ်ဇူ နူဒဒှ်အစာလိက်တုဲ စၞးဂှ် ကျာ်ဇၞော်လုပ်ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ဖျေဟ်ဗတောန်အာလိက် ကုကောန်သင်တအ် စဵုကဵု သက္ကရာဇ် ၁၃၅၅ ရ။
တာလျိုင်မယိုက်ဂၠေင်လဝ်ဂမၠိုင်
စၞးဂိုဏ်တးင်ပရင် ကောံဓရီု ကၟိန်ဍုင်မှဝ်ဗဳ ညးရင်တၠုင်ဖိုလ် နဒဒှ်အစာတၠ ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံသာသနာဒုဂ္ဂဟ ဂိုဏ်တံင်ပရင် ညးရင်တၠုင်ဖိုလ် ဂကောံစေတဳယာနုဂ္ဂဟ ကွာန်လမိုင် ဥက္ကဋ္ဌ ရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် ညးရင်တၠုင်ဖိုလ်၊ ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံသံဃသာမဂ္ဂဳမန် သံဃသမ္မုတိ ကၟိန်ဍုင် သဇိုင်ဝန်သင် ကၟိန်ဍုင် သဇိုင်ဝန်သင် ခန်လွာဍုင် ဒက်ပ္တန် စေတဳဒဵုတၟအ်သိန္နရာဇ် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် သြိုင်လဝ် ဘာဇေတဝန် ဇြပ်သဘင်ဓရ်မန် ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ကၠောန်ဂၠံင် ပလေဝ်ဒဒန် ပတန် ကျာ်စေတဳမုစလိန္ဒ လဒေါဝ်ကၟာ ကွာန်တၟအ်ကၞေင် သြိုင်ခၞံ ဘာတိုက်ဇၞော်ၜါထပ် ဘာကဵုပိုန် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် သြိုင်ခၞံ ဘာဝိပဿနာဓူရ ပ္ဍဲအရှာံ ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် သြိုင်ခၞံ ဘာတိုက်ပိဋကတ် ဘာပတိုန်ဖျေဟ်လိက် ပ္ဍဲအရှာံဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင် ဖျေဟ်ကၠုင်လိက်ပရိယတ္တိ လုကဴ ၅၅ သၞာံ
တဆိပ်တြာ
သက္ကရာဇ် ၁၃၅၅ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင်ဂှ် သၟိင်အလဵုအသဳ ဇိုန်ဗ္ဂိန်ကဵု တဆိပ်တြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ။
လအိတ်ဘဝ
သက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ ဂိတုမာ် ၂ စွေက် (၂၀၀၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၇) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင် ၁၄း၁၅ က္လိဂွံအာယုက် ၈၆၊ ၆၅ ဝှ်ဂှ် အာစိုပ်အနိစ္စဓရ် စုတိကလိလောန်စဴအာရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၀ မမံက်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ဇွသင်အဂ္ဂိဇျာပနာကျာ်ဇၞော်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
အံက်သာ
ပ္ဍဲလိုက်ဏံ လၟိဟ်ဍုၚ်ၜိုန်ရိုဟ်လၟိဟ်ဒးကီုလေဝ် လၟိဟ်ဂကူဂှ် ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန် ရိုဟ်လေဝ်ဟွံဒးရ ပ္ဍဲဂကူမၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် ဂကူမၞုံကဵုလိခ်ပတ် ဂကူဟၟဲကဵုလိခ်ပတ် နွံတဴအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲၜါဂကူဂှ် ဂကူမၞုံကဵုလိခ်ပတ်ဂှ် လျးတၟးပြာကတ်နူကဵုဂကူ ဟၟဲကဵုလိခ်ပတ်ရ ဂကူမန်ပိုဲဂှ် နွံကဵုလိခ်ပတ် ဆ္ဂးဟၟဲကဵုဍုၚ်ရ ဇၟာပ်ဂကူမန်နွံပၟိက်မံၚ်ကဵုဍုၚ်ဖအိုတ်ရ ၜိုန်နွံပၟိက်ကဵုဍုၚ်ဖအိုတ်ကီုလေဝ် ဍုၚ်မန်ညံၚ်သ္ဂောံမံက်ဂတဝ် ပြာကတ်တိုန်ဂှ် ဂပ်ဝ်သ္ဒးကၠောန်သ္ပဗီုလဵုဂှ် ချပ်ပါ်ပါဲသ္ၚဳဂၠိပ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်မ္ဂး သွဟ်တိတ်မာန်ဏောၚ် စှ်ေစိုတ်ရ။ နကဵုအဲညးချူလိခ်ဏံ ညာတ်ကေတ်ဍုၚ်မန်ဂွံမံက်ဂတဝ်ဂှ် ၁။ ဗတိုက်ကေတ်နကဵုဇြဟတ်ပၞာန် ဂွံပေါဲအံၚ်ဇၞးတုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန် ၂။ ဗတိုက်ကေတ်နကဵုဇြဟတ်မာဲ ဂွံပေါဲအံၚ်ဇၞးတုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန် ၃။ စန်ဒက်ကောန်ဂကူမန် နကဵုဇြဟတ်လိခ်ပတ်/အရေဝ်တုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ပိနဲ(ပိတၚ်)ရ။ တၚ်(၁)ဂှ် ဂကူမန်ပိုဲကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ်အဆက်က် နွံဂၠိုၚ်ကဵုက္ဍိုပ် စဵုကဵုလၟုဟ်ရ ဇၞော်မောဝ်ပြာကတ်အိုတ် ဂွံထံက်ဂလာန်နူဂကူမန် ဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိရ အာယုက်ဗော်ဍုၚ်မန်ဂှ် ပေၚ်အာအာယုက်မၞိဟ်မွဲဘဝ ညောန်ကြပ်(၇၅)သၞာံရ ပေါဲအံၚ်ဇၞးဟီုဂှ် ကၠာတဲတေံ ညံၚ်ကဵုကြပ် ညံၚ်ကဵုကြပ် အခိၚ်လၟုဟ် ညံၚ်ကဵုသ္ၚောဲအာဣိပၠန် ဒှ်မံၚ်သာ်ဏံရ။ နဲကဲဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်တၚ်(၁) #ဗတိုက်ကေတ်နကဵုဇြဟတ်ပၞာန် ဂွံပေါဲအံၚ်ဇၞးတုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်ဏံဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိကဟၟဲဟွံတုဲ ပေါဲအံၚ်ဇၞးကြပ်ကဵုဒှ် သ္ၚောဲကဵုဒှ်ဒးနွံဟေၚ်ရောၚ် ပေါဲအံၚ်ဇၞးတၚ်တၞဟ်ဟ်ဂွံက္လိဂွံမာန်ဂှ် တၚ်ဏံ ဒှ်တၚ်အထံက်အရီုဇၞော်ဇၞော်မွဲရ။ ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုဲ ဇြဟတ်ပၞာန်ဟီုဂှ် ပ္ကောံပ္ကေဝ်ဟွံလောဲသွာရ မုဟိုတ်ရောယဝ်သၟာန်မ္ဂး ဟိုတ်ဍေံနာနာသာ်လဴဟွံအိုတ်ရ တၚ်အဓိက ယဝ်ဒးရုဲထ္ၜးမွဲၜါသာ်မ္ဂး သြန်ဂိတုဗွဲမရုမ်ဂပ်ဂှ်လ္ပဟီုဏီ ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်အိန်ထံၚ်ကောန်သ္ဂံၚ်တံ သွက်ဂွံစသုၚ်မံၚ်စံၚ်ဂှ် ဖန်ဖက်ပြေၚ်ရေၚ်လဝ် နွံၜိုတ်လဵုဂှ် ဒှ်တၚ်ဆိုအ်ဗဇၞော်ဇၞော်ရ မွဲတၚ်ပၠန် လုပ်ပၞာန်ဏံဂှ် ဒှ်အရာပွမကော်ဆောကဵုလမျီုဏောၚ် ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ဆာန်အိုတ်ဂှ် လမျီုဇကုရ ဖေက်မံၚ်ချိုတ်ဖအိုတ်ရ စိုတ်ဓာတ်ညိညိရတှ်ေ လုပ်ပၞာန်ဒုၚ်ပံၚ်လမျီုမာန်ဟွံသေၚ် ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမယိုက်ဂၠေၚ်မံၚ်ပၞာန် နကဵုစိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူတံဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးထိုၚ်သး ထေက်ကဵုသ္ဒးကေတ်စရာဲ ဗွဲမလောန်ရ ဒပ်ပၞာန်ရခေၚ်တံ ဇြဟတ်ဍေံတံ ဂွံဇၞော်တိုန်မံၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဖေက်ဒးဒုၚ်ပျဲပျာံ ဖေက်ချိုတ် ပ္ဍဲသၟဝ်တဲမဟာဝါဒဳဂကူဗၟာတံရ ဂကူမန်ပိုဲဂှ် ဟိုတ်နူဟွံကြေပ်ဂြတ်သွက်လမျီု ညံၚ်ကဵုဂကူရခေၚ်တံဗီုလၟုဟ်တုဲ ဂွံဒဴလုပ်ပၞာန်ညံၚ်ရဴရခေၚ်ကီုဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ဏီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရံၚ်ကဵုအကာဲအရာ အခိၚ်အခါကာလတ္ၚဲဏံမ္ဂး မန်ပိုဲသ္ဂောံဒက်ပတန်ဍုၚ်မန် နကဵုဇြဟတ်ပၞာန်ဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ဟွံမာန်ဏီရ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဇြဟတ်ပၞာန်ညိဟၟဲ ဒပ်ပၞာန်မန်ဟၟဲမ္ဂး အကာဲအရာပရေံနူအခိၚ်အခါလၟုဟ်ဏံ မန်တံဒးဆဵုဂဗဍာံဍာံရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒပ်ပၞာန်ဂကူဂှ် နွံဂှ်သ္ဒးနွံတုဲ တဲဍိုန်အိုတ် ဂွံထိၚ်ဒဝ်မၚ်မွဲအာ သတ်ပၟဝ်ဇဝ်ပ္ကဴမက္လိလဝ်ဂွံတုဲတုဲ မသၟေဟ်သှ်ေမံၚ်တံဂှ်ရောၚ်။
တၚ်ဏံဂှ် အာနကဵုသၞောဝ်တ်ဒဳမဵုကရေဇြဳရ ဂကူမန်ပိုဲ ဇၟာပ်ဂွံအခေါၚ်လုပ်ကၠုၚ်မံၚ်ပေါဲဗတိုက်ကီုရ ဆ္ဂးပေါဲအံၚ်ဇၞးဟီုဂှ် ကျောဝ်လေဝ်ဟွံညာတ်ဏီရ မုဟိုတ်ရော ဣဏံလေဝ်ဟိုတ်ဟွံအောန်လးလးရ ဂၠံၚ်တရဴပေဲါဗတိုက်ဏံဂှ် စက္ဍဟ်တုဲ ဒးသုၚ်စောဲပညာနကဵုဉာဏ်သမ္တီ ဗွဲမဍိုဟ်ကေက်ရ မၞိဟ်ဉာဏ်သမ္တီဟွံစဳကၠးမ္ဂး ဟွံဒှ်ဂုဏ်ဖဵုသတ်ပၟဝ်ဇဝ်ပ္ကဴရ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ဟိုတ်နူဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု လၟိဟ်မၞိဟ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်ဇကုလေဝ် နွံဟွံဂၠိုၚ် အောန်လ္တူအောန်ဂှ် မန်လေပ်ပညာလ္ၚဵုဂှ် ဒုၚ်ယၟုမန်ဖိုဟ် ရံၚ်ကဵုဂုဏ်ဖဵုပူဂဵုတုဲ လုပ်သ္ပတဝ်မုဲ အကြာဗော်ဂကူညးတၞဟ် သီုဂြဲဗ္ၜောဝ်ဏာမန်ဇကုဏီရ နဲကဲဏံဂှ် ဒးကေတ်နဲကဲဟလာမုဿလေန်မှ ခိုဟ်ဒးရးရောၚ် မုဟိုတ်ရောမ္ဂး မၞိဟ်တြုံဟလာမုဿလေန်ဟီုမ္ဂး ဗြဴၜိုတ်ဒးစိုတ်ကေတ်မာန်တုဲ ၜံၚ်ပတိတ်ကောန်ၚာ်ဂၠိုၚ်ရ လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠိုၚ်မှ ဂွံမာဲဂၠိုၚ်ရ အကာဲအရာတွဵုရးဍုၚ်မန်ပိုဲလၟုဟ်ဂှ် နွံစှ်ပွိုၚ်ဍုၚ် အမာတ်တွဵုရးဂှ် မွဲပွိုၚ်ဍုၚ်တှ်ေဂွံဒှ်အမာတ်ၜါတၠ နွံစှ်ပွိုၚ်ဍုၚ် ပံၚ်(၂၀)တၠ အမာတ်ဂကူဗၟာ(၁)တၠ အမာတ်ဂကူကရေၚ်(၁)တၠ အမာတ်ဂကူပအိုအ်(၁)တၠ ဗွဲတၟေၚ်အမာတ်ဥုံသွးစှ်ေကၠုၚ်နူသွဝ် အမာတ်ပၞာန်(၂၅%)ဂှ်(၈)တၠပၠန် ပံၚ်ဖအိုတ်(၃၁)တၠ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပေဲါဗတိုက်ဏံ အောန်အိုတ်အမာတ်မန်ဇကု ကဝက်ပြၚ်(၁၆)တၠပေၚ်မှ ဒှ်ကမၠောန်ရောၚ် အကာဲအရာတ္ၚဲဏံ တော်တၟော်စမ်ရံၚ် ဟီုလ္ပာ်သာမ္ဂး ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ခၟိုၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ပံၚ် (၆)ပွိုၚ်ဍုၚ်ဏံ မန်အံၚ်ဇၞးဖအိုတ် က္လိဂွံအမာတ်မန်(၁၂)တၠ ပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီု(၁)တၠ ပံၚ်အမာတ်မန်အံၚ်ဇၞး(၁၃)တၠရဒှ်မာန် သှ်ေမံၚ်ပွိုၚ်ဍုၚ်သဓီု ပွိုၚ်ဍုၚ်ၜဳက္လေၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်ထဝ်တံဂှ် ဗီုလဵုသ္ပလေဝ် မာန်မာဲဟွံသေၚ်ရ ဗီုအဲတော်တၟော်ဏံ ဒါတ်တိဗၠေတ်တှ်ေဗၠေတ်ကီုရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂၠံၚ်ပေဲါဗတိုက်ကေတ်ဇၞး နကဵုမာဲတုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်ဂှ် နွံဒၟံၚ်တၟာသ္ၚောဲဏီ မိက်ဂွံသ္ဂးရ။ ပေဲါအံၚ်ဇၞးလေဝ်ဟွံက္လိဂွံ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်လေဝ်ဟွံမာန်ရတှ်ေ ဂၠံၚ်တရဴဏံလ္ပဆက်ကွာ်မ္ဂး ဟွံခိုဟ်ဟာ ယဝ်သၟာန်မ္ဂး ဂၠံၚ်တရဴဏံလေဝ်ဒးဆက်ကွာ်ရ ဟီုအရေဝ်သာမည(အရေဝ်ပ္ဍဲဝါ)မ္ဂး ခေတ်ဍေံဏောၚ် အာဂှ်ဒးအာဏောၚ် နဲကဲတၞဟ်ပိုဲဆက်ဝေၚ်အာဂွံမံၚ်ဏီ ဗော်ဗၟာတံလေဝ် ထ္ကးပြးမံၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဗော်ရ ဗော်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ကရေၚ် ပအိုအ် လေဝ်နွံမံၚ်ဏီ ရံၚ်ကဵုအကာဲအရာအခိၚ်တ္ၚဲဏံမ္ဂး ဗော်မြာ်ကီု ဗော်ဇာဒိသိုၚ်ကီု ဗော်တၞဟ်ဟ်ကီု ဂွံထပိုတ်ဏာမာဲလၟိဟ်အမာတ်(၁၆)တၠဂှ် ဒှ်ဟွံလောဲထေၚ်ကေတ်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၞော်ဏံယဝ်မံက်ကၠုၚ်မ္ဂး ဖဵုသွက်ဂကူဇကုနွံရ ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုသွက်ဂကူမ္ဂး ဒးပံၚ်ကဵုညးဂှ်ဒှ်ဒှ် မ္ဒးပံၚ်ဖက်အာ နကဵုသတိဇၞော်ဇၞော်ကၠာရ။ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ဂၠံၚ်တရဴဏံ အမာတ်အံၚ်ဇၞးကဝက်ပြၚ်(၁၆)တၠလေဝ် သၞောဝ်(၂၀၀၈)ဏံ ဟွံပလေဝ်မွဲသာ် အာအတိုၚ်ဏံရမ္ဂး ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်နွံကဵုအဝဵုသွက်ဂကူမန်ဟွံမာန်လးလးရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂၠံၚ်တရဴတၚ်(၂)ဏံ ဂွံစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴမာန်ဂှ် အဓိက သ္ဒးသ္ပပဓာန်ကဵု ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိမၞုံကဵုလွဟ်ပ္ဍဲတဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန်ရ လွဟ်မန်ဟၟဲပ္ဍဲတဲမန်မ္ဂး (NCA)လေဝ်အံၚ်ဇၞးဟွံမာန်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အခိၚ်လၟုဟ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိထပက်လဝ် လိခ်ကသုက်(NCA) လုပ်မံၚ်ပေါဲဗတိုက် သွက်ဂွံပြံၚ်လှာဲသၞောဝ်တ် ဖေတ်ဒရာရ နူသၞောဝ်(၂၀၀၈)ပြံၚ်လှာဲအာ သၞောဝ်ဖေတ်ဒရာမ္ဂး ဂၠံၚ်တရဴတၚ်(၂)ဗတိုက်ကေတ်နကဵုဇြဟတ်မာဲ ဂွံပေါဲအံၚ်ဇၞးတုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်ဏံ ယဝ်အံၚ်ဇၞးမာဲကဝက်ပြၚ်မ္ဂး ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်မၞုံကဵုအဝဵုသွက်ဂကူမန်ပေၚ်ၚ်မာန်ရောၚ်။
အဲ (စၞးနာမ်)
စၞးနာမ် အဲ ဂှ် ဒှ် စၞးနာမ်ဨကဝစ် ပူဂိုလ်ပထမ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန်ခေတ်လၟုဟ်ရ။ မအရေဝ်ဝွံ စကာ နဒဒှ် စၞောန်ထ္ၜး မပစၞး ကုအလဵုဇကု ပူဂိုလ်ဂှ်ရ။ အဲ ဂှ် ပ္ဍဲကဵု မန် စကာ နဒဒှ် ကတ္တာကီု သီုကဵု နဒဒှ် ကမ် ရ။
နိရုတ္တိ
မန်ခေတ်တြေံ (အေဒဳ ၆ - ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) ပ္ဍဲလိက်တၟအ် ဂွံဆဵုကေတ် ”ဨယ်”၊ စိုပ်ခေတ်လဒေါဝ် (အေဒဳ ၁၃ - ၁၅) ဂှ် ”ယြ”၊ လိက်ခၞိင်ဖရင်နံင် မချူလဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၉၁၉ ဂှ်လေဝ် ချူဒၟံင် ယြ ဏီဖိုဟ်ရ။
အံက်သာ
၃။ စန်ဒက်ကောန်ဂကူမန် နကဵုဇြဟတ်လိခ်ပတ်/အရေဝ်တုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်
အဲ (စၞးနာမ်)
နိရုတ္တိ
ဂကူ ညးကူလ် မဒှ်ဂကူ မသၟေဟ်နူ မန်ဒွါရဝတဳဂှ် ညးတအ် ဟီု ”ʔwəy အူဝေဝ်” (ရမ္သာင် ”ဝေဝ်” မိင်ဂၠိုင်) ရမ္သာင်ဒေသမွဲဂှ် ”ʔəy အေဝ်” ရ။ ရံင်ကဵု ရမ္သာင် ညးကူလ်တအ်တုဲ ”ဨယ်” မန်ခေတ်တြေံဝွံ ညးပ္တိတ်ရမ္သာင် ”ʔəy အေဝ်” ဒှ်မာန်ရ။
အံက်သာ
နဲကဲတၚ်(၃)ဏံဂှ် ဒှ်နဲကဲၜတ်တ် ဒှ်နဲကဲဒက်ပတန် နကဵုစိုတ်ဓာတ်တိတ်ကၠုၚ်နူကဵုၜဝ်ဇုတ် ဟီုစဂွံရ နဲကဲဏံ ယဝ်စိုတ်ဓာတ်ဇြိုဟ်နက်လ္တူဂကူမန် ဍာံဍာံဇေတ်တ် ဟွံရံၚ်ကဵုဂုဏ်ဖဵုပူဂဵုမ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ကၠောန်မာန် ဟွံဒးပတိတ်တမ်ရိုဟ်ဂၠိုၚ်ၚ် ဟွံဒးပံၚ်နကဵုလမျီု ကၠောန်လေဝ်လောဲလောဲသွာသွာရ ဂၠံၚ်တရဴဏံ လောဲသွာမံၚ်ရဟီုမ္ဂး မုဟိုတ်ဟွံကၠောန်အိုတ်ရော ညးဟီုဂးဆဝ်ဗ္ၚုဟ်ဟၟဲဟာ? ညးပၠတရဴအာဂတဟၟဲဟာ? ယဝ်ရသၟာန်မ္ဂးတှ်ေလေဝ် သွဟ်စကျာတ်မံၚ်ညိရောၚ် ညးချူလိခ်ဏံညာတ်ရ နကဵုတၚ်သၟာန် #ညးဟီုဂးဆဝ်ဗ္ၚုဟ်ဟၟဲဟာ? #ညးပၠတရဴအာဂတဟၟဲဟာ?ဏံ ယဝ်ဒးသွဟ်မ္ဂး ဇၟာပ်မန် ဟီုဂးဆဝ်ဗ္ၚုဟ်မံၚ်ရ ဆ္ဂး ဟီုဂးဆဝ်ဗ္ၚုဟ်မံၚ်ဗွဲမသာသ္ပံရောၚ်ဂၠိုၚ် မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တံ ကာလဟီုစဂလာန်သြဝါဒမ္ဂး "ယွံဂကူမန်တံ ဆာန်ဂကူဍာံမ္ဂး ဟီုအရေဝ်မန်ညိ ချူလိခ်မန်ညိ" ဟီုဂးတဴကြပ်ဇၟာပ်မၞိဟ်ရ ဆ္ဂး ဟီုဏာဆၜိုတ်က္လၚ်စခိုဟ်ဓဝ်ရ ဟီုဏာဆၜိုတ်လက်ာဂွံလျတ်ဓဝ်ရ ဟီုဏာတုဲတှ်ေတုဲ ဒှ်မံၚ်သာ်ဏံအိုတ်ရ တၠဳပိုန်သၚ်တံဂှ် ဟီုဏာတုဲတှ်ေ နကဵုဇကုတၠဳပိုန်သၚ်တံဂှ် ချူလိခ်မန်ဟီုအရေဝ်မန်ဂှ်ဂၠိုၚ်မံၚ်ရ တၠဳပိုန်လ္ၚဵုဗွဲမအောန်တံဂှ် အရေဝ်မန်ဂှ်ဟီုရ ဆ္ဂးကာလချူလိခ် ယၟုဒကာဒါန်ပ္ဍဲဘာဂှ် ဂွိၚ်ဖေက်ညးဂမၠိုၚ်ဗှ်ဟွံဒး ထ္ၜးဟိုတ်တုဲချူတဴလိခ်ဗၟာရ ဣဏံဂှ်ဂွိၚ်ကဵု ဂုဏ်ဖဵုပူဂဵုရောၚ်ညာတ်ရ တၠဳပိုန်သၚ်မန် ဆာန်ဂကူဇြိုဟ်ဟ်နက်က် ဒက်ပတန်မံၚ်ဍုၚ်မန် နကဵုလိခ်ပတ်ဂကူဇကုဇေတ်တ်ဂှ် မပ္တံကဵုဗီုကျာ်ဇၞော်အစွောံတံ ကျာ်ဇၞော်ပါလိတတံ တၠုၚ်လအာဗီုညးတံကီု သၚ်မန်တံယၟုဟွံပြာကတ်နွံတဴရ ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက်ကျာ်ဇၞော်နွံမွဲဇကု (ဟွံဟီုရယၟုညးယၟုဘာ ဟီုတှ်ေဒှ်ပတိုန်စ) ပ္ဍဲအရှာံဘာညး နူညးစတန်တဴကောပ်ကာဲပ္ဍဲဘာဂှ် လိခ်ဗၟာချူလဝ်တြေံတြေံတံဂှ်ပလှ် က္လေၚ်ချူဆာဲကၠေံနကဵုဘာသာမန်ရ သ္ဘၚ်ဓရ်လၟေၚ်သၞာံ ကၠောန်မံၚ်ပ္ဍဲဖဠာတ်ကျာ်ရောဂေါဂှ် ဟိုတ်နူကၠောန်လဝ်စၚ်သ္ဘၚ်ကၞာ နကဵုဘာသာလိခ်ဗၟာတုဲ လုကဴကာလဟွံပြံၚ်လှာဲ နကဵုလိခ်ဘာသာမန်မ္ဂး ဟွံဒုၚ်နိမန်တွံဓရ် ဆာန်တဴလိခ်ပတ်မန်ရ တၠဳပိုန်သၚ်မန်တံကီု ခရှ်ဂကူမန်တံကီု ယဝ်စိုတ်ဓာတ်နွံသာ်ဏံဖအိုတ်မ္ဂး ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်လောဲလောဲရ ပ္ဍဲဌာန်ဒတန်မွဲ နွံကဵုလိခ်ပတ်မန် နွံကဵုအရေဝ်မန်မ္ဂး ဌာန်ဒတန်ဂှ် ဒှ်ဌာန်ဒတန်မန်ရ ကွာန်မွဲ နွံကဵုလိခ်ပတ်မန် နွံကဵုအရေဝ်မန်မ္ဂး ကွာန်ဂှ် ဒှ်ကွာန်မန်ရ ဍုၚ်မွဲ နွံကဵုလိခ်ပတ်မန် နွံကဵုအရေဝ်မန်မ္ဂး ဍုၚ်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်မန်ရ တၠုၚ်လအာသာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲပူဂဵုကောန်ဂကူမန်တံ ဇၟာပ်ပူဂဵုသုၚ်စောဲလိခ်မန် ဇၟာပ်ပူဂဵုဟီုအရေဝ်မန်မ္ဂး ပ္ဍဲကောန်ဂကူမန်တံ ဒက်ပတန်လဝ်ဍုၚ်မန်တုဲတုဲ ဟီုစဂွံရ ဇၟာပ်ပူဂဵုဂကူမန်တံ နွံကဵုလိခ်ပတ်မန် နွံကဵုအရေဝ်မန်တုဲ သုၚ်စောဲလိခ်မန်အရေဝ်မန်ရောၚ်မ္ဂး အလဵုအသဳဗၟာတံ ဗီုလဵုဍေံပ ဍေံပၠောပ်ထံၚ်သ္ၚိစာတ်ဟာ ဍေံဂစိုတ်ဟာ ၜိုတ်က္ဆံၚ်လိခ်ပတ်မန် အရေဝ်မန်ဏံ ဗွဲမညဳသာပိုဲဒက်ပတန်မာန်ကၠုၚ်မ္ဂး အဝဵုခၞံသၞောဝ်နကဵုဘာသာမန် အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဟီုဂးနကဵုဝေါဟာမန် အဝဵုစဳရေၚ်ဂဗုတ်နကဵုအရေဝ်မန် ဒှ်ကၠုၚ်လောဲလောဲရ ဟိုတ်ဂှ်ရ နဲကဲဒက်ပတန်ဍုၚ်မန် နကဵုလိခ်ဂကူဏံ ဒှ်နဲကဲကၠောန်မာန်ဇၟာပ်မၞိဟ် ဟွံဒးပတိတ်တမ်ရိုဟ် နကဵုစိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူနွံဍာံမ္ဂး ဒက်ပတန်လောဲလောဲသွာသွာရ အခိၚ်လၟုဟ် ဟိုတ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဆာန်ဂကူတံ ဟွံစွံၚုဟ်မးကဵုလိခ်ပတ်မန်အရေဝ်မန် ဗွဲမဍာံပြတုဲ ပါၚ်ဂှ်ၜိုန်ရဟီုတွံမံၚ် ဆာန်ဂကူညိ ဆာန်လိခ်ပတ်ညိ ဟီုအရေဝ်မန်ညိကီုလေဝ် ကောန်ဇာတ်ညးတံဂှ် ဟွံလေပ်လိခ်မန် ဟွံဟီုအရေဝ်မန်တုဲ ဂွံဂံၚ်လးဂၠံၚ်တရဴဒက်ပတန်ဍုၚ်မန် နကဵုလိခ်ပတ်ဂကူဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ဆိုအ်ဗမွဲဇၞော်ဇၞော်ရောၚ်။ ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုဲ စနူက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တံ ဒှ်မံၚ်သာ်ဏံတုဲ ပ္ဍဲဂကူမန်ဓမ္မတာမွဲဟီုမ္ဂး သ္ၚောဲနူသ္ၚောဲဏီရ နကဵုပညာလိခ်ပတ်ဂကူမန်ဇကု နကဵုအရေဝ်ဂကူမန်ဇကု ညံၚ်ကဵုလွဳလမျီုဟွံဂျိုၚ် ညံၚ်ကဵုလုပ်အကြာမၞိဟ်ဟွံကၠိုဟ် ဟိုတ်နူလစွံစိုတ်သာ်ဏံတုဲ ဂၠံၚ်တရဴတၚ်(၃)စန်ဒက်ကောန်ဂကူမန် နကဵုဇြဟတ်လိခ်ပတ်/အရေဝ်တုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်ဏံ မၞိဟ်ဂွံပၠောပ်လမျီုဆဝ်ဗ္ၚုဟ် နကဵုတိုၚ်ပ္ကဴခိုၚ်ၚ် ဟွံမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ရောၚ် နကဵုပူဂဵုညးချူလိခ်ဏံညာတ်ကေတ်ရောၚ်။
ညးဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန်
ဟွံရံၚ်ဒုဟ် ရံၚ်လ္ပာ်ဂုဏ်