cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပါင်မ္ၚဵု၊ ပြင်ၜဳ
ပြင်ၜဳပါင်မ္ၚဵု (Kabyar Wa Beach) ဝွံ နွံဗဒါဲ ကွာန်မ္ၚဵုဇၞော်၊ ဍုင်ခေါဇာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ပြင်ၜဳဝွံ ဟိုတ်နူ နွံဗဒါဲ ကွာန်မသ္ၚာ မဒှ်ပါင်ၜဳ မလုပ်ကွာန်မသ္ၚာတုဲ ကိုပ်ကၠာဂှ် ညးကော်စ ပြင်ၜဳပါင်မသ္ၚာ (ဗီုပတိတ်ရမ္သာင်၊ ရမ္သာင်ဇြိုင်ဟ၊ ပံင်ကဵု သွဵု အာ နကဵုရမ္သာင်ဇြိုင်) ရ။ မသ္ၚာ ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးဒေသတအ် ဟွံကၠိုဟ်အဓိပ္ပါယ်တုဲ ညးသၠာဲထောအ်ယၟု ကွာန်မ္ၚဵုတုဲ ပါင်ၜဳဂှ်လေဝ် ဒှ်အာ ပြင်ၜဳပါင်မ္ၚဵု ရ။ ပြင်ၜဳပါင်မ္ၚဵုဝွံ နူဍုင်ရေဝ် နွံ ၂၀တိုင်။ ပြင်ၜဳဂှ် စဵုစိုပ်ကြုင်မင်ဂၠန်တုဲ သီုဖအိုတ် နွံ ၈ တိုင်ဒှ်ရ။
ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
ပ္ဍဲဒေသ ပြင်ၜဳပါင်မ္ၚဵုဝွံ ကၠာဟွံစိုပ် သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳဗၟာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒေသလမ္စံက်တုဲ မၞိဟ်အာကၠုင် အောန်ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ် ၂၀၁၇ ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲကၟာတ်ရုင်မ္ဂး မွဲမွဲတ္ၚဲ မၞိဟ်ၜိုတ် ၅၀၀၀ ကၠုင်ဝေင်ဒၟံင်ရ။ တၞဟ်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်အးဇ္ၚးပြင်ၜဳပါင်မ္ၚဵုတုဲ နူစသၞာံ ၂၀၁၇ မၞိဟ်စၞးကၠတ်ထဝ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ၅ တၠ၊ သကိုပ်ပကင်ရင်ပွိုင်ဍုင်တအ်ဂှ် စွံလဝ် နဒဒှ် ပ္ဍဲဂကောံသဘာပတိတုဲ နကဵုမၞိဟ်စၞးနူဌာနနာနာ၊ ဂကောံညးဍုင်ကွာန်တအ် ပစၞးတုဲ နကဵု မၞိဟ် ၂၂ တၠဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံမင်မဲ ပြင်ၜဳပါင်မ္ၚဵု ရ။ တုဲပၠန် နူကဵု ကမ္မဏဳ Aurum Company Limited ဂှ် ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်သြန်ဒဝ်လာ ၁၂ တာန်တုဲ သြိုင်တာဲဇၞူဗင်ဂလဝ်၊ ရုင်၊ ဒၞာဲပါကေန်ကွဳစက်၊ ကၟာၜိင်ဍာ်တအ်ဂှ် ဆက်သြိုင်အာဒၟံင်ရ။
အနန္တမေတ္တာ၊ ဒွက်
ဒွက်အနန္တမေတ္တာ ဝွံ အစာကဝိ ကြဝိတ်မန် မချူလဝ် နဒဒှ်ကဗျမွဲပိုဒ် ပ္ဍဲလိက်ဂတာပ်ခေတ်တုဲ အစာကွိုင်ကွိုက်မန်ဒယှ် နာဲဗညာကွိင် ဖျေဟ်အခိုက်တုဲ ဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ဂွံဒှ် ဒွက်မွဲပိုဒ်ရ၊၊
သတ်ဒွက်
((အိုတ်သီု စက္ကဝါ အဵု တန်တဴလေဝ် သတ်တအ်ကၠာ) ၂ ((တသိုက်စိုတ်ကာယျ ၜါပြကာ)၂ လၟိုင်ကာလ ကဵုဂွံတန်တဴအာ၊၊)၂)၂
ဍောင်သွာမ္ၚဵု ယဵုဍာ်လံင်ဇြဲ ရိုဟ်တ္ၚဲပတ္ထဏာ ပိုဲဖျေဟ်မေတ္တာ မ္ၚဵုမပြဲ ရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲ ကဵုဂွံတန်တဴအာ ပိုဲဖျေဟ်မေတ္တာ
အဓိပ္ပါယ်ဒွက်
ပိုဒ် ပထမဂှ် ဒှ်ဂလာန်မဖျေဟ်မေတ္တာ ကုသတ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ အိုတ်ကဵု သတ်တအ် အလုံအိုတ်သီု မပဒတဴဒၟံင် အလုံမွဲစက္ကဝါတအ်ဂှ် ကဵုဂွံမံင် ပဒတဴ နကဵုတသိုက်စိုတ်ကီု သီုကဵုတသိုက်ကာယ ၜါပြကာ သီုညးဖအိုတ်ညိ၊၊ တသိုက်ၜါပြကာဂှ် ကဵုဂွံဍိုက်ပေင်ဒၟံင် လၟိုင်အခိင်ကာလညိဂှ် ရာဒနာ ဖျေဟ်မေတ္တာ ကုသတ်တအ်ရ၊၊
ပိုဒ်ဒုတိယဂှ် ဟီုကဵုဇၟာပ်သတ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဇကုဂွံမံင် နကဵုတသိုက်မာန်ဂှ် ပ္ဍဲဇကု ဒးစြဟ်လဝ် (ဝါ) ဒးနွံကဵု စိုတ်မ္ၚဵုမပရဲ စိုတ်မေတ္တာမပြဲ ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ၊၊
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၟိက်အစာဒွက်ဝွံ ညးမိက်ဂွံဟီု ဇကုဂွံတန်တဴ ဗွဲတသိုက်စိုတ် တသိုက်ကာယမာန်ဂှ် ပ္ဍဲဇကု ဒးနွံကဵု ဓဝ်မေတ္တာ လတူညးတၞဟ် (ဝါ) သတ်တအ် သီုဖအိုတ်ရောင်၊၊
ပရူအစာချူဒွက်
အစာကဝိ ကြဝိတ်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်ဇၞော်အစာဝိလာသ ဇာတိကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်အစာဝိလာသဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု လိက်ဂတာပ်ခေတ် ကရောမ် ကျာ်ဇၞော်ပါလိတ ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်အစာသိင်္ဃ နူစတမ် စဵုကဵု ဂကောံဂှ်လီုအာကီုရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်အစာဝိလာသဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် နွံပိုန် ဘာထံင်ကှ်ေ (ဘာသာသနာပါလ) ကွာန်ထံင်ကှ်ေ ကၟာဝက်တုဲ ဗွဲကြဴ အာဂ္ဇအ် ဘာလွဳမာန်ရတ် မဒှ်ဘာ မၞုံပ္ဍဲဗၟံက်ကွာန်ဇာတိဇကု ကအ်ခပုင်၊ သၟဝ်ကျာ ကျာ်ဘင်က္ဍင်ရ၊၊
ပ္ဍဲကာလ ဂကောံသၟာသုခုမမန် ပံင်ကောံအလုံဂၠးကဝ် မကၠောန်ပ္တိတ် ဝဳဇြဳဒဳဂှ် ဗၠေတ်စတုဲ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ညးမချူဒွက် ဗညာကွိင် ရ၊၊ ပ္ဍဲဝဳဇြဳဒဳဂှ် ညးတၠရမ်သာင်ဒယှ် မိမြဟ်သန် ဒယှ်လဝ်ရ၊၊
https://www.youtube.com/watch?v=XzsBz5DDm6Q&list=PLA63ED2A7B39473C7
https://www.youtube.com/watch?v=7rGlYJPuPf4
ကမ် ၄ ပြကာ
ရဴသာ်ဝွံ ကမ်တိတ်ဒှ် ၄ ပြကာရ။
၁။ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနဳယကမ်
ကုသိုလ် အကုသိုလ် ပဌမဇဴစေတနာ မလေပ်က္တဵုဗဒှ်ကဵုဖိုလ် ပဝတ္တိပ္ဍဲဘဝဂတမတ်ပစ္စုပ္ပန်ဂှ် ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနဳယကမ် မ္ဂးယၟုရ။
၂။ ဥပပဇ္ဇဝေဒနဳယကမ်
သတ္တမဇဴစေတနာဝွံ ဍေံဂွံကဵုဖဵုပဋိသန္ဓိဍာံရောင်၊ ဖဵုပဝတ္တိဂှ် ဍေံကဵုမာန်ရ။ ဖဵုပဋိသန္ဓိဂှ် ယဝ်ဍေံဟွံကဵုမ္ဂး - ဖဵုပဝတ္တိဂှ်လေဝ် ဍေံကဵုဖဵုဟွံမာန်ရ။
ပ္ဍဲကာလသက်သၟိင်စုတိချိုတ်အာဂှ်၊ ဒှ်အခေါင်ဒှ်ဒၞဲါသွက်သတ္တမဇဴစေတနာမကဵုဖဵုရ၊ ဂပ်ဝ်သမ္တီ။ စရင်ဓရ်ကုသဵု မပ္တံကဵုဒါနကီု၊ ပွသရာံပါပ်အကုသဵုမပ္တံကဵုပါဏာတိပါတကီု ဟိုတ်ဍေံလေဝ်ပ္တုဲကဵုကိစ္စတံဂှ်တံဂှ်စိ၊ သတ္တမဇဴစေတနာဂှ် အတ္တသာမိကစေတနာ- ရဴဝွံကော်ခဴစရ။
သတ္တမဇဴစေတနာဝွံ ဟိုတ်မဒှ်စေတနာ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်မဖျေံသန္နိဌာန်စိ- သန္နိပကစေတနာ ရဴဝွံလေဝ် ကော်ခဴစဏီရ။
၃။ အပရာပရိယ ဝေဒနဳယကမ်
အပရာပရိယ ဝေဒနဳယကမ်မ္ဂးဂှ် -
ပတမ်နူတတိယဘဝတုဲ၊ စဵုကဵုမကလိဂွံ နိဗ္ဗာန်တေံ၊ အခေါင်သၟဟ်ရထမ္ဂး၊ ကုသဵု အကုသဵုစေတနာဇဴဒေါဝ် ၅ တန်လေဝ် က္တဵုဒှ်ကဵုဖဵု ပ္ဍဲပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲပဝတ္တိဂှ် အပရာပရိယဝေဒနဳယကမ်မ္ဂးယၟုရ။
ဂလာန်ဂှ် ဒှ်ဍာံစၟတ်ဟာ - ထံက်ကဵုပါဠိသာဓကမ္ဂး အပရာပရိယဝေဒနဳယ ကမ္မရဟိတော ဟိ သံသာရေ သံသရန္တောနာမ နထ္တိ တုဲ ဂလာန်ဂှ် ဒှ်ဍာံစၟတ်ရ။
ပရေင်တင်သဳကၠဳ
ကၠောန်ၜိုတ်ပ္တိတ်ဇြဟတ် ဆန်ၜန်လဝ်ကဵု ဥပပဇ္ဇဝေဒနဳယကံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင် ၜိုန်နွံတဴကီုလေဝ် ဆကမ်မွဲဓဝ်ဂှ်ဟေင် ဍေံမကဵုဖဵုပဋိသန္ဓိမာန်ရ။ ကမ်သၟေဟ်နူမွဲတအ်ဂှ် ဍေံကဵုဖဵုပဋိသန္ဓိဟွံမာန်အိုတ်ရ။ အယာံမာတ်ဖဵုပဝတ္တိဂှ်လေဝ် ယဝ်ဍေံဟွံကဵုဖဵုပၠန်မ္ဂး ဍေံဒှ်အဟောသိကမ်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲအရာမကလိလောန်ဒုဟ် အလုံပဉ္စနန္တရိယကမ် ၅ ဂှ်ကီုလေဝ်၊ ကမ်မၞုံကဵုအစောံသတ္တိဇၞော်အိုတ် ဒုဟ်ဇြိုင်အိုတ် သံဃဘေဒကမ်ဂှ်ဟေင် ဍေံမကဵုဖဵုပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲဘဝမသက်သၟိင်။ ဝါ၊ ပ္ဍဲဒုတိယဘဝရ၊ အနန္တရိယကမ်၊ မသၟေဟ်နူဂှ် ဍေံဟဂွံကဵုဖဵုအိုတ်တုဲ ဍေံဒှ်အဟောသိကမ်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲအရာမကလိဂွံသမာပတ် အလုံ ၈ ပြကာဂှ်ကီုလေဝ် ဆသမာပတ်မွဲဓဝ်ဂှ်ဟေင် ဍေံမကဵုဖဵုပဋိသန္ဓိရ။ သမာပတ်မသၟေဟ်တအ်ဂှ် ဍေံဟွံကဵုဖဵုတုဲ။ ဍေံဒှ်အဟောသိကမ်အိုတ်ရ တေံမၠာ်သ္ၚဳရံင်ရ။
အပရာပရိယဝေဒနဳယကမ်တုန်
ကၠိဂွံနိဗ္ဗာန် သံသာစက်ပိုန်သ္ကုတ်အိုတ်အာတုဲဟေင် မဒှ်အဟောသိကမ်ရ။ ဗၞတ်လလအ်ဟွံဂွံက္လိနိဗ္ဗာန်ဏဳမ္ဂး ဗၞတ်ဂှ်ဍေံဒှ်အဟောသိကမ်ဟွံမာန်ဏီရ  ကီုမၠာ်သ္ၚဳရံင်ရ။
သဂါဗတာၚ်၊ တၞံ
တၞံသဂါဗတာင် (pepper elder, shining bush plant, man to man, Burmese; သစ်ရေကြည်) ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူတၞံဍေဟ်ဍာ်ခိုဟ်တုဲ ကောန်ၚာ်တအ် မဓဇုက်ဂတာတၟအ်တုဲ တၞံဂဇုတ်ဂတာတၟအ် ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်စကီုရ၊၊ နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒ မ္ဂး ညးကော်စ Peperomia pellucida တုဲ ဒှ်တၞံမလုပ်ဂဥုဲမွဲ သီုကဵု ဒှ်တၞံ နဒဒှ်စၞစ (မကၠပ်စ ကဵု ဖရံက်ဗ္စး)မွဲရ၊၊ တၞံသဂါဗတာင်ဂှ် မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲဒၞာဲဍာ်နွံဆာပ်ဆာပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲမဍုက်ဍေက်ဒၟံင်တုဲ ပ္ဍဲအကြာသ္ၚိမ္ဂး ဒၞာဲဍာ်မဍုက်ဍေက် ဗီုကဵု ပ္ဍဲပလိုင် ဒၞာဲဟုံဍာ်တအ်ဂှ် မလေပ်တိုန်စဒှ်ရ၊၊ တၞံဍေဟ် နွံစ အကြာ ၁၅-၄၅ သေန်ဒဳမဳတာ၊၊ ဗီုပြင် တၞံဍေဟ်ဂှ် ဒှ် တၞံဍာ်ဍောဝ် (succulent stems)၊ ပလေဲ၊ တၞး နွံ ဗီုပြင် တၞးဇြဲ၊ တီု တုဲ ဍောတ်သောဲ၊ ပ္ဍဲတၞုင်တဝ် မၞုံဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မၞုံကဵု မဍောတ်တ်သောဲသောဲ ပေင်ထာတ် ဂေတ်ကၠောအ်ရ၊၊ ကာလသလေက် ဍေဟ်မ္ဂး သၟူဍေဟ် တုပ်ဒၟံင်ကဵု သၟူရာဲ (mustard)၊ တၞံသဂါဗတာင်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် တၞောဝ်ဂကူတၞံ Piperaceae တုဲ ပ္ဍဲတၞောဝ်ဂကူဏအ်ဂှ် နွံဗဳဇဂကူ ၜိုတ် ၁၂ ဂကူဒှ်တုဲ နကဵုဂကူမ္ဂး သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် ၃၀၀၀ ဂကူဒှ်ရ၊၊
ကမ် ၄ ပြကာ
အပရာပရိယဝေဒနဳယကမ်တုန်
တင်စၟတ်။ သံသာစက်မ္ဂးယၟုဂှ် ပဋိသန္ဓိစိုတ်၊ ဘဝင်စိုတ်၊ ဝဳထဳစိုတ်၊ စုတိစိုတ်မဒှ်ရ။ (သာ်ဝွံပ္ဍဲ တေံမၠာ်သ္ၚဳရံင်ရ။
နိဿဲ
၁။ ၂၀၀၈ သၞာံ။ သၞိင်စေတနာ-လျးဖိုလ်ဒါန်၊ ပြကိုဟ်။ ဥတ္တရာလင်္ကာရ၊ ဘဒ္ဒန္တ။ ဘာဒဵု၊ ကွာန်အနင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
သဂါဗတာၚ်၊ တၞံ
လွပ်
တၞံသဂါဗတာင် ဂှ် စကာရပ်စပ်ကၠုင် နဒဒှ်စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲရ၊၊ အလုံမွဲတၞံဂှ် စဂွံရ၊၊ ဍုန်တုဲစလေဝ်ဂွံ စဂျိုင်င်လေဝ်ဂွံရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ကၠပ်စကဵုဂျိုင်င် ကဵုဖရံက်ဗ္စးဂှ် ဂကူမန်တအ် ဒးစိုတ်ဂၠိုင်ရ၊၊ နဒဒှ်ဗဂံက် တၞးတၞဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် စကာဒၟံင်ကီုတုဲ ဟိုတ်မဒှ် တၞံဍာ်ဍောဝ်တုဲ ကောန်ၚာ်တအ် ကေတ်ဏာ ပ္ဍဲဒၞာဲဗတောန်လိက်တုဲ ဂဇုက်ဂတာတၟအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကလိဂွံယၟု တၞံဂဇုက်ဂတာတၟအ်ရ၊၊
ကွတ်ဂဥုဲ Pharmacology
စမ်ၜတ်ရံင် တၞံသဂါဗတာင် နကဵုနဲသိပ္ပံဂှ် ဒဒှ်ရ တၞံသဂါဗတာင်ဏအ် ဍေဟ်ကဵုဖဵု ကုဓါတ် prostaglandin ဂှ် တီဆဵုကေတ်ရ၊၊ တၞံသဂါဗတာင်ဂှ် မၞုံကဵုအစောမ်သတ္တိ ပဋိဇဳဝ (antibiotic) မဒှ်ဓါတ် မဂစိုတ်ကဵု စၟဟွံခိုဟ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယပိုဲ မပ္တံကဵု Staphylococcus aureus, Bacillus subtilis, Pseudomonas aeruginosa ကေုာံ Esherichia coli. ဓါတ် Chloroform မကလိဂွံ နူတၞးဇမ္ကဟ် နူကဵုဂကူ P. pellucida ဂှ် ဂစိုတ်ကဵုစၟ Trichophyton mentagrophytes
မၞုံကဵုဓါတ် မစဵုဒၞာ မဂုဟ်ဂိဂေင် မကော်ဂး ဓါတ် Anti-inflammatory
ဂြန်ဂဥုဲ အခိုက်တြေံ
ပ္ဍဲကဵုဂဥုဲထၞိက်ဂှ် တၞံသဂါဗတာင်ဝွံ နဒဒှ်ဂဥုဲ ယဲဗုင်ဂိ (abdominal pain)၊ ယဲမဒှ်ပတိုဟ် မပ္တံကဵု သရ(abscesses)၊ အမန်(acne)၊ ဗရောအ်(boils) ကျာထပက်(colic) ဖျေဟ်ဂွဵု (fatigue) ဂုဟ် ပ္ဍဲပ္ၚပ် (gout) က္ဍိုပ်ဂိ (headache) ယဲ (ကျောက်ကပ်)(renal disorders) ဂိပ္ဍဲပ္ၚပ်ဇိုင် ပ္ၚပ်တဲ (rheumatic joint pain)တအ်ရ၊၊
နကဵုအရေဝ်ဘာသာတၞဟ်
တၞံသဂါဗတာင်ဝွံ နကဵုဘာသာ မကြပ်ညောန် ကုမန်တအ်ဂှ် càng cua (ဗိယေတ်နာမ်); pak krasang ผักกระสัง (သေံ); "krasang teap" ក្រសាំងទាប (ခမေန်); suna kosho (ဂျပေန်); rangu-rangu, ketumpangan or tumpang angin (ဘဟသ/မလေ); rinrin (Nigeria), "shining bush" (Trinidad and Tobago), and mashithanduമഷിത്തണ്ട്, വെള്ളത്തണ്ട് and ''വെള്ളപ്പച്ചില' (မလေယု).ပ္ဍဲဗေဂလာဗပလိုတ် ကဵုအိန္ဒိယဂှ် ညးဒေသတအ် ကော် "Luchi pata "
အပါ
ဂလာန်ဗကန်သွက်အပါဆာန်
ပၟိက်ကောန်မိက်ဂွံဂွံဂှ် အပါတံမိတံကဵုဟွံမာန်ဂှ်မုဟွံဒှ်ပုဟ်အပါ
စိုပ်အခိၚ်မိကဵုမဒှ်ဒဒိုက်တှ်ေ ကဵုကောန်ဏံဂွံရီုဗၚ်မိကဵုမၜါတှ်ေကောန်ပြေမံၚ်စိုတ်လၟိုန်ရအပါဆာန် ကပေါတ်ကောန်မိက်ဂွံဂွံဂှ်အပါတံကဵုဟွံမာန်ဂှ် ကောန်ကၠိုဟ်မံၚ်စိုတ်ရအပါ
စေတနာ အပါကောန်တီမံၚ်ရအပါ  ဍာ်ပဠက်အပါတံဓဇူစှေ်မွဲတော် သွက်ဘဝကောန်ဏံ ဂွံဒုၚ်စသိုၚ်အလုံမွဲဘဝရအပါ
တ္ၚဲဏံဍာ်ပဠက်ကောန် ဓဇူစှေ်မွဲထၞဟ် ကဵုဂွံဒှ်   သွက်ဘဝအပါညိ ကောန်ရာဒနာဏာရအပါ
ချေတ်လှာင်၊ နာဲ
နာဲချေတ်လှာင် (U Chit Hlaing)(၁၈၇၉ ဂျောန် ၀၉ - ၁၉၅၂ အံက်တဝ်ပါ ၃၁)ဝွံ ဒှ်ဂကူမန် နူဍုင်မတ်မလီုတုဲ မဒှ်မၞိဟ်မပၠတရဴ ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲခေတ်ကဝ်လဝ်နဳကီု သီုကဵုခေတ်ဗၠးၜးတုဲရ၊၊ ဟိုတ်မဒှ် မၞိဟ်မလေပ်ပညာ လပါ်သၞောဝ် နူဍုင်အေန်ဂလာန်မွဲတုဲ ပ္ဍဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ ညံင်ညးဒေသတအ် ဂွံအခေါင် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်ကီု၊ ညံင်ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဂွံကၠိုဟ်ဂွံတီ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ဗက်ဟီုတွဟ်ကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံအဓိက ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်ဍုင်ဗၟာ မပ္တံကဵု ဂကောံသၟတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဍုင်ဗၟာကီု၊ ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဗၟာကီု ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ်ဥက္ကဌမွဲတုဲ ဂွံဒုင်ကေတ်မဟိမု နူညးဍုင်ကွာန်တအ် နဒဒှ် သမ္မတ မွဲတုဲ ညးဂမၠိုင် ကော်စ သမ္မတဥူချေတ်လှာင် မဂွံပတိုန်စ ဨကရာဇ်ဍုင်ဗၟာ မဟွံဂွံဓလဝ်ၝောအ်ကိုဋ် မွဲရ၊၊
ပထမအဝဲ
နာဲချေတ်လှာင်ဂှ် ဒှ်ကောန်သေဌဳဆု ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု အရာပ်မုဟ်ပန် နာဲသာညှင်း ကဵု မိရင်တအ် ကောန်မရနုက်ကဵုဒုတိယ ပ္ဍဲကောန်သီုဖအိုတ် (၆) တၠဂှ်ရ၊၊ ညးမကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၄၁ ဂိတုဇှ်ေ ၆ စွေက် တ္ၚဲစန် ရ၊၊ အပါညး နာဲသာညှင်း ဂှ် ဒှ်ကောန်သေဌဳဆု နာဲပျော့ ရ၊၊ သေဌဳဇၞော်နာဲပျော့ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မထံက်ပင် ကုဂကောံသာသနဓရ (၁၈၉၉) ဍုင်မတ်မလီုမွဲရ၊၊ မိညး မိရင် ဂှ် ဒှ်ကောန်စဴ သၟိင်မရူ မကော်စ မြုဝန်နာဲစပ် (မြို့ဝန်မောင်စပ်) ရ၊၊
ကာလ နာဲချေတ်လှာင် ကလိဂွံ အာယုက် ၂၀ ဂှ် ပြာပ်အာဍုင်အင်္ဂလာန် သွက်ဂွံတိုန်ဘာ ဘာသာဥပဒေ ရ၊၊
ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်
နာဲချေတ်လှာင် ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်မိတိမဇကု ဍုင်မန်ဗၟာတုဲ ပါလုပ်ကၠောန် သီုကဵုဒါန်ထံက်ပင် ကုဂကောံသၟတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဍုင်ဗၟာ (Y.M.B.A) (ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်း) ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၁၇ ကာလမကၠောန်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ဂကောံသၟတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဍုင်ဗၟာ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် နာဲချေတ်လှာင် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၁၉ ကၠောန်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ဂကောံသၟတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဍုင်ဗၟာ အလုံဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်ဖာသီဂှ် နာဲချေတ်လှာင် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ဂကောံသၟတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံဍုင်ဗၟာ ရ၊၊ သၞာံဂတဂှ် ပကောံဓရီု ပ္ဍဲဍုင်ပြန် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံပံင်ကောံ ဍုင်ဗၟာ (မြန်မာ အသင်းချုပ်) (G.C.B.A) ဂှ်လေဝ် နာဲချေတ်လှာင် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ပ္ဍဲဂကောံပံင်ကောံ အလုံဍုင်ဗၟာဂှ်ပၠန်ရ၊၊ နာဲချေတ်လှာင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မသၠးပိုန်ဒြပ်ဓနဇကုတုဲ ကၠောန်သွက် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဍုင်ဗၟာမွဲဂှ် ယၟုမြဟ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ သၟိင်အင်္ဂလိက် သၟိင်ဝေလ ဂေတ်လန်ဒေသဂမၠိုင် ကၠာဟွံဂွံစိုပ် ဍုင်ဗၟာက္ဍင်ဂှ် နာဲချေတ်လှာင် ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာလ္ၚဵုတအ် ဒးဒုင်ရပ်ကြိုင်ထောအ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူညး ဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန်ကီု ဟိုတ်နူယဵုလဂူတပ်တးကီု မၞိဟ်ဂမၠိုင်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴတဴညးဗွဲမလောန်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဇၞော် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်သရက် ကေုာံ ပေါင်းတည် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂ ကဵု ၁၉၂၄ ဂှ် အပ်ပြာပ်ခပတိုန်ညး မဟိမု နကဵုသမ္မတဥက္ကဌတုဲ စနူဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဂမၠိုင်တီလဝ်ညး နဒဒှ် သမ္မတဥူးချေတ်လှာင်ရ၊၊ သၟိင်ဨကရာဇ်ဍုင်ဗၟာ မဟွံဂွံဓလဝ်ၝောအ်ကိုဋ် ဗီုဏအ်လေဝ် မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဟီုပတိုန်စညးကီုရ၊၊ ညးဂေတ်လန်ဒေသနာနာတုဲ ဟီုတွဟ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ညးဒေသတအ် ဓလဝ်ကဵု က္ဍိုင်ဗတာင် က္ဍိုင်ထဝ်၊ ညးဗြဴတအ်ဂှ် ဂၠံင်ညးအာဂှ် လးကဵုသော်တုဲ ကဵုကွာ်အာ လတူသော်ရ၊၊ တုဲပၠန် နကဵုဖံင်ကရဝိတ်ထဝ်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် တိတ်ဒုင်တၠုင်ညးရ၊၊
သၞာံ ၁၉၂၂ ဂှ် ဍုင်ဗၟာဂှ် အလဵုအသဳအင်္ဂလိက်တအ် ညံင်ဂွံပကင်ရင်အာ နကဵုသၞောတ် ဒါင်အာခဳ မဒှ်သၞောတ် ပရေင်ပကင်ရင်ဍုင် ပံင်ကောံ နကဵုသၟိင်အင်္ဂလိက်မွဲဂကောံ၊ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် မဂွံဒုင်ရုဲစှ် နကဵုညးဍုင်ကွာန်ဒေသမွဲဂကောံရ။ နကဵုသၞောဝ်ဂှ် ဒုင်တဲထေက် ဟွံထေက် လညာတ်ကတဵုဒှ်ကၠုင် ၜါလဝးတုဲ ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဗၟာ ဂျဳသဳဘဳအေ လေဝ် ထကးအာ ၜါလဝးကီုရ၊၊ နာဲချေတ်လှာင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဒစဵုဒစးသၞောဝ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂကောံတၠပညာသၞောဝ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါဂှ် မွဲအလန်၊ သၞာံ ၁၉၃၃ ဂိတုအံက်တဝ်ပါဂှ်မွဲအလန် နာဲချေတ်လှာင် တိုန်စိုပ်လဝ်ကီုရ၊၊ သၞာံ ၁၉၃၅ ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ မဆေင်ကဵု ကုအိန္ဒိယဂှ် ပံင်တောဲ ဟွံပံင်တောဲဂှ် နာဲနာဲချေတ်လှာင် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နူကဵု ဂကောံပံင်တောဲ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်အင်္ဂလိက်ဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ကံင်သဳဂကောံပတန်သၞောဝ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၂ ဂှ်မွဲအလန်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅ ဂှ်မွဲအလန် ၜါအလန်ဆက်ဆက် ဂွံဒုင်ရုဲစှ်လဝ်ရ၊၊ သၞာံ ၁၉၃၇ ဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ကၠတ်ထဝ်သၟဝ်ဂှ် ဂွံရုဲစှ်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်လေဝ် ညးပိတၠ ဥူးပု၊ ဥူးထွန်းအောင်ကျော်၊ ကေုာံညး နကဵုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် လှိုင်၊ပု၊ကျော်ပါတီ ဂှ်လေဝ်ကီု၊ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် လှိုင်း၊ မြတ်၊ ပေါ်ပါတီ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု နာဲချေတ်လှာင်၊ ဦးမြတ်သာထွန်း၊ ဆာပေါ်ထွန်း ဂှ်လေဝ်ကီု ကေင်ဒက်ပ္တန်လဝ် နွံကီုရ၊၊
ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကာလပၞာန် ခေတ်ဗၠးၜး ၁၉၄၃ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၅ ဂှ် နဒဒှ် အဓိပတိ အမာတ်မဒုင်ကဵုကသပ်မွဲဂှ်လေဝ် ဂွံဒုင်ခပတိုန်လဝ်ကီုရ၊၊ ကာလဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံအခေါင်သၠးပွးတုဲလေဝ် နာဲချေတ်လှာင် ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာဒၟံင် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်ဖိုဟ်ရ၊၊ ဒုင်ရုဲစှ်မာဲ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ကလိဂွံဇၞးတုဲ ဂွံဒှ် သကိုပ်သက ညးမကဵုကသပ် ကၠတ်ထဝ်တုဲ စဵုကဵု မကြပ်ကဵုစုတိ သၞာံ ၁၉၅၂ ဂှ် ကောံဓရီုမဆေင်ကဵုဗာတ်ဂျေတ် (ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုဂွံစကာသြန်ဍုင်)ဂှ် တိုန်စိုပ်ဒၟံင် ကၠတ်ထဝ်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊
လအိတ်ဘဝ
နာဲချေတ်လှာင်ဝွံ လုပ်ကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒၞာဲနာနာသာ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၂ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၃၁ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၄ ဂိတုကထိုန် ၁၄ မံက်) အခိင်နူဂယး ၆ နာဍဳဂှ် စုတိအာ ပ္ဍဲသ္ၚိညး ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် ဂၠံင်ဘောင်ဒရဳ စၟတ် ၁၈၅ ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးမစုတိဂှ် သမ္ဘာညး ဒေါ်အိ နကဵု ကောန်ဝုတ်ၜါတၠ သှ်ေဒၟံင်ရ၊၊ မိနှေန်မျ (ဒေါ်နှင်းမြ)(၁၈၈၇-၁၉၇၄) ဂှ် ဒှ်ဒေအ်ညးအရင်တုဲ သီုဒှ် အမာတ်မကဵုကသပ်ဍုင် နကဵုညးဗြဴကၠာအိုတ်မွဲတၠရ၊၊
ကဴသၞေဝ်ကၟတ်
ကဴသၞေဝ်ကၟတ်ဂှ် ဒှ်တၞံဂကူဍောတ်တ်မွဲဂကူ၊
Share Arena စၚ်ဟီုတွံပါ်ပရအ် ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ်
စၚ်ဟီုတွံ ပါ်ပရအ်ကွတ်နဲကဲ တၚ်နၚ်ပရိုၚ် Share Arena: Information Technology "ရန်တၟံကဵု ကွတ်ပညာနဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ် (Information Technology) ဂွံတဴတက်ဖောအ်ဗြေဝ်အာ အြကာကောန်ဂကူမန်တုဲ ပိုယ်ရဲစိုတ်လေပ်စကဵု ကွတ်ပညာနဲကဲတအ် ကၠောန်ဗဒှ်တဴ "စၚ်ဟီုတွံ ပါ်ပရအ်ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ်" Share Arena:Information Technology ရောၚ်။
စၚ်ဟီုတွံပါ်ပရအ်ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ် (အလန်ပထမ)
အစီအဇန်ကၠောန်ဗဒှ်
ကေတ်အဆက်- မာံအာနန်၊ မာံအံၚ်ဆာန်သြန်
ပူဂဵုညးကၠုၚ်ဟီုတွံလဴထ္ၜး ပ္ဍဲစၚ်ဟီုတွံ အလန်ပထမ
အစီအဇန်ဟီုတွံဂှ် သရောပ်ထောံတၚ်နၚ်တုဲ နကိုဝ် Workshop ချပ်ဂၞန်ဂၠာဲသွဟ် ပရူပရာ ယူနီခတ်မန်တုဲ အုပ်ကၠေအ် နိဂီု အစဳအဇန် Share Arena ရ။
{	"version": 2, "width": 400, "height": 200, "data": [ {			"name": "table", "values": [ {					"x": 0, "y": 92 },				{					"x": 1, "y": 37 },				{					"x": 2, "y": 2 },				{					"x": 3, "y": 4 }			]		}	],	"scales": [ {			"name": "x", "type": "linear", "range": "width", "zero": false, "domain": { "data": "table", "field": "x" }		},		{			"name": "y", "type": "linear", "range": "height", "nice": true, "domain": { "data": "table", "field": "y" }		}	],	"axes": [ {			"type": "x", "scale": "x" },		{			"type": "y", "scale": "y" }	],	"marks": [ {			"type": "area", "from": { "data": "table" },			"properties": { "enter": { "x": { "scale": "x", "field": "x" },					"y": { "scale": "y", "field": "y" },					"y2": { "scale": "y", "value": 0 },					"fill": { "value": "steelblue" },					"interpolate": { "value": "monotone" }				}			}		}	] }
ချေတ်သိင်၊ နာဲ
နာဲချေတ်သိင် (မွန်ပဏ္ဍိတ် ဦးချစ်သိန်း) (၁၈၉၉ - ၁၉၉၅၊ သေတ်တေန်ပါ ၁၅) ဝွံ ဒှ်အစာလိက်တၟအ်မန် မွဲတုဲ ပ္ဍဲဂကောံသုတေသနဝင် ဍုင်ဗၟာဂှ် ဂွံဒုင် ခပတိုန် နကဵုကဆံင် ပဏ္ဍိတ်မန်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် တာလျိုင်ဂှ် လိက်မန် ကေုာံ လိက်ဗၟာတြေံဂမၠိုင် ဗီုကဵု လိက်တၟအ်၊  လိက်ဗဒင် ကေုာံ လိက်ဍုတ်ဂမၠိုင် ကၠာဲစၠောအ် ပံက်ကဵုအဓိပ္ပါယ်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု လိက် ညးမခၞံလဝ်ဂမၠိုင်ဂှ် လိက်တၟအ်မန်ပံင်ကောံ မကၠာဲလဝ် နကဵုဘာသာဗၟာ (မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်) ဂှ် ဒှ်လိက် မၞိဟ်မတီဂၠိုင်အိုတ်တုဲ လိက်ဂှ် ဒှ်လိက်သကအ်တဲ ညးမလ္ၚတ်လိက်မန်တြေံဂမၠိုင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ၊၊
ဇာတိတၟိုပ်သုက်
နာဲချေတ်သိင်ဝွံ ဒှ်ဂကူမန် ဇာတိကွာန်ဇာသပၠင် မဒှ်ကောန် နာဲအုန်းညွန့် မိမယ်မယ်တုဲ ဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲမွဲမိရ၊၊
ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်အင်္ဂလိက်
ကမၠောန် နာဲချေတ်သိင် စကၠောန်ကမၠောန်ကၠာအိုတ် ဒှ်ကမၠောန်အစာဘာ ပ္ဍဲဍုင်ဇာသပၠင်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၂ ဂိတုမေ (၃၁) မဒှ်အခိင်အလဵုအသဳ အင်္ဂလိက်ဂှ် နူကဵု ရုင်လိက်တၟအ် မဒှ်ဌာနသုတေသနဝင်ဂှ် ခပတိုန်ညး နဒဒှ် ပဏ္ဍိတ်မန် ရ၊၊ ကမၠောန်တာလျိုင် အဓိက ပ္ဍဲရုင်လိက်တၟအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် လိက်မန် လိက်ဗၟာတြေံ နူကဵုလိက်တၟအ်၊ လိက်ဗဒင် ကေုာံ ရုပ်ဍိုတ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ လိက်ဘာသာမန်ဂှ် ညးကၠာဲစၠောအ် ဘာသာဗၟာရ၊၊
ပ္ဍဲကာလပၞာန်
ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယဂှ် လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိုင် ＂ဗဟိုရ်စည် သတင်းစာ＂ သွက်ဂွံကေတ်ပရိုင် ပရးပရိုင်ဂမၠိုင်ရ၊၊
ကြဴနူကလိဂွံဗၠးၜး
စတမ်သၞာံ ၁၉၅၇ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ (၂၈) ဂှ် ကလိဂွံ တာလျိုင် သွက်ဂွံပကောံလိက်တြေံဂမၠိုင်တုဲ သွက်ဂွံတက်ပ္တိက် လိက်ကၞပ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ (၂၆) ဂှ် ဒေါအ်ထောအ် နဒဒှ် နူကဆံင်ပဏ္ဍိတ်မန် တုဲ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲသုတေသနဝင် နဒဒှ် ကဆံင်လစှ်ေဝန် (ဝန်ထောက်ရာထူး) ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ချူပ္တိတ် ဝင်ကျာ်ဗုကာံ (၂၇) မွဲကၞပ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၅၉ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ (၂၆) ဂှ် ဒေါအ်ဇူစပေန်ဇြေန် နူကဵုကမၠောန် ဌာနသုတေသနဝင်ရ၊၊
ချူခၞံလိက်
စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် သကိုပ်ဝန်သုတေသနဝင် ဦးဖိုးလတ် (ညွှန်ကြားရေးဝန်) ဆဝ်မ္ၚုဟ် လိက်စံင် မဆေင်ကဵု လိက်တၟအ်မန် (၁၀၆) ဂှ် ညံင်ဂွံချူပကောံ နဒဒှ် လိက်တၟအ်မန်ပံင်ကောံ မွဲကၞပ်ရ၊၊ လိက်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု (၂) ကဏ္ဍ၊ အတိုင်လိက်တၟအ် စၠောအ်အက္ခရ် ခေတ်တၟိဂှ် ဂှ် ပထမကဏ္ဍတုဲ ကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵုဘာသာဗၟာဂှ် နဒဒှ်ဒုတိယကဏ္ဍ၊၊
လအိတ်ဘဝ
သၞာံ ၁၉၉၅ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ (၁၅) တ္ၚဲသိုက် အခိင်သဝ်တ္ၚဲ (၅း၃၅) ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် (၉၆) သၞာံ စုတိအာ နကဵုယဲအာယုက်ဇၞော် ပ္ဍဲသ္ၚိညး ပွင့်ဦးမြိုင် အရာပ် (၆) မဟာမြိုင်၊ ဍုင်မာန္တလေ ရ၊၊ ပ္ဍဲမစုတိဂှ် သမ္ဘာ မိသိန်းတင် ကေုာံ ကောန်ဇာတ် (၅) တၠ ကောန် မောင်ခင်မောင်ကြည်၊ ကောန်ဝုတ် မသန်းစိန်၊ မညွှန့်စိန်၊ မညွှန့်ရှိန်၊ ကောန် မောင်ဝင်းမောင် ဒးလသာစွံလဝ်ရ၊၊
အရေဝ်ဗၟာဟီုဒေသဍုၚ်မန်
တၚ်နၚ်အပြောံ မဆက်စပ်မံၚ်ကဵု အရေဝ်ဗၟာ ဟီုဂးသုၚ်စောဲမံၚ် ဒေသဍုၚ်မန်
ပဲါနူ အရေဝ်ဘာသာမန်၊ အရေဝ်ဘာသာပအိုဝ်၊ အရေဝ်ဘာသာကရေၚ်တအ်တုဲ အရေဝ်ဗၟာလေဝ် ညးဒေသဍုၚ်မန်တအ် သုၚ်စောဲဟီုတဴအိုတ်ရ။ ညးလ္ၚဵု (ဗွဲမဂၠိုၚ် ကောန်ဂကူဗၟာ၊ မူသလေမ်၊ ဟိန္ဒူတအ်) နကဵုအရေဝ်ဘာသာမိ ညးတအ် ဟီုဂးသုၚ်စောဲ အရေဝ်ဗၟာအိုတ်တုဲ ကောန်ဂကူတၞဟ် မပ္တံ မန်၊ ကရေၚ်၊ ပအိုဝ်တအ်ဝွံ နကဵုအရေဝ်ဘာသာဒုတိယ (second or additional language) ဟီုဂးအိုတ်ရ။ အကာဲအရာဒေသတိဍာ်ဍုၚ်မန်ဝွံ တၞဟ်ခြာမံၚ်ကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ်တုဲ အရေဝ်ဗၟာညးဍုၚ်ကွာန်ဒေသမန်တအ် ဟီုဂးသုၚ်စောဲမံၚ်ဂှ်လေဝ် ဟွံတုပ်ကဵုအရေဝ်ဗၟာ ဟီုဂးမံၚ် ဒေသတၞဟ်သ္အာၚ်တအ် ဖအိုတ်ရ။ ဗီုပြၚ်တၞဟ်ခြာလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကျောဝ်ဗဵုကေတ် အပ္ဍဲခံက်အၚ်သၟဝ်တေံမာန်မံၚ်ရ။
ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် (ကျာ်ကေလာသ)
ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဝွံ ပ္ဍဲလ္တူတိုၚ်တပ်ဟလှ် (တိုၚ်ဣန္ဒစက်) စေတဳ ဗွဲမသပ္ပါယ်ဒးရး စွံပ္တန်သ္ပပူဇဴရ။ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုထဝ် ဍာ်စှ်သုန်ၜဲ (၁၅) ဗွဲအပ္ဍဲဒုၚ်လဝ်ဂှ် နကဵုသြန်ဂတှေ်ကၠောန်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ညံၚ်ဂွံကြံၚ်မ္ၚိုဟ် စိုတ်လဝ်ဝှိုက်ဗာတုဲ၊ မၞုံသၠုၚ်ၜါယံက် (၂ - ပေ)၊ သၠဲစှ်ၝောံတဲကဝက် (၁၀ - ၝောံတဲကဝက်)။ ဗွိုက်ပိစှော်မွဲၝောံတဲ (၃၁) မၞုံရ။ ပ္ဍဲလ္တူခၟောံဗိုတ်ထဝ် ကၠောန်လဝ် ဗီုစေတဳဍောတ်တ် ကၠံထပ်ပိကၠုၚ် သၠဲၜါၝောံတဲ (၂ ၝောံတဲ)၊ ထဝ်လျိုၚ်ၜါ (၂) ဒကေဝ်ဂှ် ရပ်ထိၚ်လဝ် လ္တူခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်ရ။
ပ္ဍဲလ္တူဒၞဲါထိၚ်ရပ်လဝ် ပိကၠၚ်ဂှ် ဗိုတ်ပိမ မၞုံလျိုၚ်ရတဳ ဍာ်ဒကေဝ် (၆၊၁၈) ၚုဟ်မး ကၠံၜါစှော်ကိုဋ် (၁၂၀) သ္ပပူဇဴလဝ်ရ။ ပ္ဍဲလ္တူ ခၟောံဗိုတ်ထဝ် အိုဿီု ဗိုတ်ပိစှော်မ (၃၀) မၞုံလျိုၚ်ရတဳ ဍာ်ဒကေဝ် (၃၇) တွဳဗွိုၚ်စဳဗိုၚ်လဝ်ရ။
အယောပ်၊ တၞံ
တၞံအယောပ် (Volkameria inermis L.; Burmese: တောကြောင်ပန်းပင်; Thai: ชื่อสามัญ - สำมะงา) နကဵုယၟုဝိဒျာသိပ္ပံရုက္ခဗေဒ Clerodendrum inerme (L.) Gaertn ဝွံ ဒှ်တၞံဆုသၟတ် ပ္ဍဲဂြိုပ်အရးမွဲတုဲ ကၞာင်ဍေဟ်ဒှ်ဒၟံင် ဗီုဇုက်လာံၜန်ဒၟံင်ရ၊၊ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ ပ္ဍဲအာရှရ၊၊ ရိုဟ်ဍေဟ် နွံရှ်ကတင်တုဲ ညးစကာကၠုင် ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး - Description
တၞံဂဥုဲအယောပ်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ဆုသၟတ်ဂြိုပ်အရးမွဲတၞံ ဂ္လ ကၞာင်ဍေဟ် ဒှ်ဇုက်လာံၜန်ပူအာဒၟံင်ပြးဇးတုဲ မနွံသမၠုင် အကြာ ၁- ၃ ဂေက် ပ္တိတ်ကၞာင်လဗာင်ဗွဲမဂၠိုင်၊၊ အရံင်ကၞာင်ဍေဟ် သာ်ဗ္တေင် ကဵုဗုၜတ် နှဴကု သာ်ခဗိုင်ရ။ ခၞော်ကလိတ်ဆဝ်ဒၟံင် သာ်ဗုၜတ်ဗ္တာင်၊ ခၞော်ကၞာင်သွတ်ဗုကဵုဒမျိုင် အသော်ဂြောပ်ဒၟံင်ရေမ်မ်။ တဵုလွဳပရးဗဳဇ နကဵုမခဍတ် ကေုာံ ဆက်မတ်မာန်ရ။
လက်သန်တၞးဍေဟ်
ဒဟ်တၞးဧက(မွဲလ္ၚဝ်)တိတ်ရေင်တောဲ တၞးဒှ် ရုပ်ခၟာဲစာင်ပိတ္လင်၊ တၞုင်တၞးကေက် တမ်တၞး ခၟူခၠအ်ကေက်၊ ဇမၞော်တၞး 2-4 cm ဇမၠိင် 4-8 cm စးတၞး သာ်တ္ၚေက် ဒှ်ကၠေင်ကလိတ်၊ ကာလကတာတ်ဝေင်မ္ဂး သၟူပသ အဇြိုက် စးတၞး ကေုာံ ဗုင်တၞး ဆဝ်မဝ်ကြဳ ဍိုန်၊ ဖျုန်တၞး တဝ်တၞး သာ်ဍီုဗ္ကေတ် ဇမ်လိင် 1-2 .cm၊၊
ပကဴအယောပ်
ရာင်ကဴ အဘိုက်ပ္တိတ် ဂဒအ်ကဴ အကြာဂါပ်တဝ်တၞး ကေုာံ တၞုင်ကၞောတ်။ ပ္ဍဲတၞုင်ခၟောံဇဝ်ဍေဟ် မွဲအဘိုက်မ္ဂး ပ္တိတ်ကဴသၟတ် ဗွဲမဂလိုင် နွံအကြာ ၃- ၇ ဍောင်။ ကဴဍေဟ် သာ်ဗု သွတ်သောဲ၊ အထိုက်ဍေဟ် နွံ ၅ ကွပ်၊ တမ်အထိုက်ဍေဟ် ဇဝ်ဂလိင်တိတ် ဗၞတ် ၁ မှောံတဲ။ လပါက်တၞုင်အထိုက်ဂှ် ဇဝ်ကဴရာင် ဇမၞော်ဍေဟ် နွံ 8 .mm၊ ကသဝ်မတိတ်နူအထိုက်ဍေဟ် အရံင်သာ်တ္ၚေက်။ အသဝ်ဍေဟ် ညံင်လှိုင်ဗြံက် ဗီုလက်သန် ဇာတ်ကၟက်ဂၠိင်တိတ် ၅ တၞုင်ရ။ ဇဝ်ကဴပြဟ် ကဟ်ဒတုံစှေ်မ္ဂး ကၠေင်ဒှ်တၞံ မွဲဝါပၠန်ရောင်၊၊
သတ်ဍေဟ်
မခဍမ်ခဍမ် ဍုတ်ဂၠိင် သကေတ်ညဳ၊ အဇြေဟ်သတ်ဍေဟ် ပန်တလင်။ ဖျုန်ဍိုန် ခၞော်ကလိတ်၊ အခိင်ဍုဟ်ယောပ် ဒှ်အရံင်သာ်သြန် ကေုာံ လမ္စံက်၊ ဍုဟ်ကြံင်ဗျုမ္ဂး ဒကးပါ်ပန်ထာင်။ ဗွဲအပ္ဍဲ သတ်မွဲကၟဝ်မွဲဇြေဟ်မ္ဂး ခဍန်မနွံမွဲမ။ အပ္ဍဲသတ်မွဲမ ခဍန် နွံပန်။
ဂမ္စာဲ ( Distribution)
တၞံအယောပ်ဝွံ ဒှ်တၞံသွတ် ဒုင်ဒဝ်ပရာန်တ္ၚဲမာန်တုဲ ဒးစိုတ် ဌာန်တိဍုက်ဍေက် ဂြိုပ်အရး ဇိုင်သြင်ပြင်ၜဳကြုင် ဂမၠိုင် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ ဗဳဇတမ်မူလဍေဟ် ကၠုင်နူ တိဍာ်ဒိုဟ်အဂၞဲအာရှတုဲ ဟဳဇွောဝ်စှ်ေကၠုင် နူဍာ်ၜဳအိန္ဒိယရ။ ဂလာအိန္ဒိယတအ် ကၠောန်ဂဥုဲဂတာပ်ခေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံလေဝ် အဃောညးတအ် စမ်ၜတ် ပါ်ဓာတ်ဖိုဟ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ဒၞာဲမကၠုတ်တိုန်ဂမၠိုင် အလုံဂြိုပ်အရးတိုက်အာရှမွဲ သ္ဂောအ် ညာတ်ကေတ်မာန်အိုတ်ရ။
လွပ် (Uses) ကေုာံ တဗျဂုဏ်
ဂြန်ဂဥုဲမန် တၞးဍေဟ် ဒှ်ဂဥုဲလံက် ဗွဲမ္ၚးဟေင် မပ္တံ ဂွပ်တောမ်ဟုမ်မာန် ကြဴကြာတ်ကာယမာန်၊ ခိုဟ်အိုတ်ဂှ် နဲတောမ်ဂဥုဲ ဒုင်သၟဟ်ဍာ်တုဲ ယဲမပ္တံ ခဍတ်၊ ဗြိုအ်၊ မာ၊ အသံက်၊ ခၞော်၊ စော်သလာ၊ ခယေန်၊ ဂဗာဲတအ် ဍေဟ်ဗလးကဵုဟေင်။ လွဳကဵု ယဲဇက်ဂြဲဍုတ်အယဴသင်အိက်ဂုဟ်ဂေန် သုင်စောဲရိုဟ်ဇမ္ကဟ် 30-60 ကရာမ် ပဍုန်သုင်မာန် ပ္ဍဲအရာ ပဍုန်သ္ဒး သုင်စောဲပၟတ်ဍိုန်န်(ရိုဟ်)ဍေဟ်ဗလးကဵု။ ယဲကၠေင်အယိင်တင်ပ္ၚပ်ဂိ။ ဂၞိင်ဂြဲ ကေုာံ တင်ဇိုင်ဇုတ်သ္ကဲဂြဲ စးဍိုက်လတေင်ပသာဒ် (ရိုဟ်)
ဂလာန်ဗ္စန်
ပွမသုင်စောဲဗက် ဗွဲလ္တူ နဲမဂွံစကာ ဂဥုဲရိုဟ်အယောပ် မွဲအလန်မ္ဂး ဗၞတ်-15 ကရာမ်ဟေင် ရေင်တၠုင်နင်တုဲ တုင်ဂစိုတ်နကဵုဍာ်ဂမ္တဴမ္ဂး ဗလး အန္တရာဲဂျိဍေဟ် အိုတ်သီုမာန်ရောင်။
သာ်ဂှ်ဟွံသေင် နကဵုနဲဂွဳဟနတ် ပဍုန်ဂစိုတ်ထောအ် ရဟ်ဂဥုဲကၠာတုဲ စကာမာန်ရ။ တၞး ကေုာံ တဝ်ဇဝ် ဟဂပ်ဝ်ရပ်စပ် ပဍုန်သုင်ရ။ ထေက်ကဵုဒးကၠောန်သ္ပ အတိုင်ဗၞတ်ဗၜတ်ဓဝ်ယာတုဲ သ္ဒးသုင်စောဲ အယောပ် သ္ပဂဥုဲလွဳလွတ် ဗွဲမ္ၚးဟေင်ရ၊၊
သတိ တၞံအယောပ် မၞုံကဵုဓာတ်ဂျိ ပ္ဍဲတၞး ဂၠိုင်နူ ရိုဟ်ဏီတုဲ သၟူလေဝ် ပသလောန်ရ။ တၞးလတ်တ် ဖတ်တ်ဂှ် လ္ပဍေက်ၜဟ်စညိ ဒှ်အန္တရာဲမာန်ရ။
တင်နင်ဘေသဇ္ဇဗေဒဝိဒျာသိပ္ပံ
အ္စာသုတေသန ပါ်တြးဓာတ်တအ်ဟီုဂးလဝ်ဂဟ် တၞးအယောပ် နွံကဵုဂကူဓာတ်အေယ်ကာလွယ် (Alkaloids) ဂၠိုင်ကဵုသာ် မပ္တံကဵုဓာတ် pectolinarigenin, 4-methylscutellarein, unsaponified matters, cholesterol, higher fatty alcohols, steroids ฯနာနာฯ น resin, gum (Sodium chloride) 24.01% Sterols သာ်ဝွံ ကလိဂွံသွဟ် နူ နဲကဲပါ်ဓာတ်စမ်ၜတ်ကၞိရ၊၊
အရေဝ်ဘာသာသေံ
= အရေဝ်ဘာသာသေံသွက်ဘာသာမန် =
အရေဝ်သေံသွက်ဘာသာမန်ရ ချူမိအိုစု့ကဲ့
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
thumb|သတ်ကြုက် thumb|တၞံသတ်ကြုက် thumb|တၞံသတ်ကြုက်
(နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်)
ၚေက်
alt=ၚေက်|thumb|ၚေက် စၞတအ်ဂှ် ဒးသ္ၚာဲစကဵုၚေက် Teeth ဒးကိတ်စကဵု ၚေက်ရ၊ ဇၟာပ်ပ်မၞိဟ် ပတွဵုနူကဵု အဝဲပထောံတှ် ဒးစ၊ ဒးသုၚ် စၞအာဟာရ ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ၚေက်ဂှ် သွက်ပိုဲမၞိဟ်တအ် ကိစ္စဇၞော်တဴဒၟံၚ် ဗွဲမလောန်ရ၊ ပတွဵုနူ အဝဲကောန်တှ် ဂွံအယုက် ၆ ဂိတု ကိုပ်ကၠာအိုတ် ၚေက်ဍာ်တှ်ကၠုၚ် ဗွဲလတူၜါတၞုၚ် ဗွဲသၟဝ်ၜါတၞုၚ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ၊ လက်ကြဴဂှ် ဒဵုကဵုပေၚ်ၜါစှော်တၞုၚ် ကၠုတ်တိုန်ရ၊ ၚေက် ၂၀ တၞုၚ်ဂှ် ညးကော်ခဴစ ၚေက်ဍာ်တှ်ရ။
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
တဵုသတ်ကြုက်ဟီုဂှ်ဂတာပ်အခေတ်ကွေံကွေံရပ္ဍဲတ္ၚဲဏံ၊
ၚေက်
ဂွံအယုက် ၆ သၞာံ ပြၚ်ကၠုၚ်တုဲမ္ဂး ၚေက်ဍာ်တှ်တအ်ဂှ် ပြဟ်အာအိုတ်တုဲ စၞးၚေက်တအ်ဂှ် ၚေက်တၟိကၠုတ်တိုန်ပၠန်ရ။ ၚေက်တၟိကၠုတ်တိုန်ကၠုၚ်ဂှ် ညးကော်စၚေက်ဇၞော်ရ၊ ၚေက်ဇၞော်သီုဖအိုတ်နွံ ၜါစှော်ဒစာံတၞုၚ်ရ။ ဂွံအယုက် နူစှ်ထပှ်သၞာံ ဒဵုကဵုစိုပ်ၜါစှော်မွဲသၞာံ ပ္ဍဲအကြာဂှ် ၚေက်အၚာပ်ကၠုတ်တိုန်ဗွဲလ္တူၜါတၞုၚ် ဗွဲသၟဝ်ၜါတၞုၚ် ၚေက်အၚာပ်ပန်တၞုၚ် ကဵုၚေက်ဇၞော် ၜါစှော်ဒစာံတၞုၚ် ပံၚ်မ္ဂး ဒှ်ၚေက် ပိစှော်ၜါတၞုၚ်ရ။
အနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်အနေင် (Ahnin,အနင်း)ဝွံ နွံပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်အနေင်။ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၇၃။ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,41 mi2 ရ၊၊ ဂၠံင်ကွဳပၟတ်တတ်အာ လပါ် ဗၟံက်ကွာန်တုဲ အဓိက ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကွာန်အနေင်ဝွံ ဒှ်ကွဳပၟတ်ကီုလေဝ် တိတ်အာ ဂၠံင်ဗၟံက်ကွာန် ၜိုတ် 3.95 တိုင်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မတ်မလီုကဵုရေဝ် ရ၊၊ လပါ်သၟဝ်ကျာကွာန်ဂှ် နွံကြုင်/ၜဳမွဲ ယဝ်ဍာ်အာဂၠုင် အတိုင်လၟောဝ်ပ္ၚံက်ၜဳဂှ် 6.4 တိုင်မ္ဂး စိုပ်ပါင်ၜဳဇၞော်ရ၊၊
ၚေက်
ၚေက်ဇၞော်တအ် ပြဟ်အာကၟေက်အာဒှ်မ္ဂး ဒၞဲါဂှ်ၚေက်တၟိဂွံထပ်ကၠုတ်တိုန်ဟွံမွဲရ၊ဟိုတ်ဂှ်ရ ၚေက်ညံၚ်ဟွံဂိ ၚေက်ညံၚ်ဟွံပြဟ် ဟွံကၟေက် ဒးပသတိ ဗွဲတၟေၚ်ရောၚ်။ ၚေက်ညံၚ်ဟွံဂိဂှ် ပရဟ်ဒုၚ်ဒးစဵုဒၞာလဝ်ရောၚ်၊ ၚေက်ဂိမ္ဂး ညံၚ်ဍေံဂွံဗၠးဗွဲပြဟ်ဂှ် ဒးဝဳရောၚ်။ ယဲၚေက်မ္ဂးဂှ် ၚေက်ဒှ်စၟ၊ ဇွိုန်ၚေက်သရိုဟ်၊ ဇွိုန်ၚေက်ဂုဟ်၊ ပပတမ်ယဲၚေက်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်မာန်ရောၚ်၊ ပါရဂူ စပ်ဆေၚ်ကဵုၚေက်တအ်ဂှ် ဂးလဝ်ရ၊ ဇွိုန်ၚေက်သရိုဟ် ဇွိုန်ၚေက်ဂုဟ် တအ်ဂှ် ညးကော်ခဴစ ယဲဇွိုန်သရိုဟ်ရောၚ်။
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
မာတိကာဂမၠိုၚ်
အနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အနေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၂၄၅ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်မပဒတဴ ၈၂၄၅ တၠရ။
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
(၁) ။ နဲကဲပဠေဝ်တိသွက်သ္ဂောံတဵုလွဳ
ၚေက်
ၚေက်ဂွံဒှ်စၟဟီုဂှ် ဒၞါနူစဒးဍောတ်တ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်၊ ဇွိုန်ၚေက် ဂွံသရိုဟ် ဂွံဂုဟ်ဂှ် ဒၞါနူဟွံၜဴပါၚ် ဟွံပေါတ်ၚေက်အးအးၚးၚးရောၚ်ဂး၊ ယဲၚေက်ၜါပြကာဏအ် ညံၚ်ဟွံဒှ်ဂှ် ဒးၜဴပါၚ်အးအးၚးၚး ဒးပေါတ်ၚေက်အးအးၚးၚးရောၚ်၊ ပရဟ်ဒုၚ်စဵုဒၞါလဝ်သာ်ဏအ်မာန်မ္ဂး ခိုဟ်အိုတ်ရ၊ ကတဵုနူ ဂယးၜဴပါၚ် ပေါတ်ၚေက် ဆအယာံမာတ်မွဲလန်ဂှ် သွက်ၚေက်ဂွံအးၚး ဟွံစိုပ်ဒတုဲဏီရ၊ ရိုဟ်ဟ်မစစၞ စစၞတုဲမ္ဂး ပ္ဍဲပွိုၚ်စှ်ဗဳဇၞာ ဒးၜဴပါၚ် ဒးပေါတ်ၚေက် အးအးၚးၚးရောၚ်ဂးရ။
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
(၂) ။ နဲကဲတဵု
အနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွိက်ဇၞော်
နူတၞုင်ကွာန် လပါ်ဒိုဟ်အဂၞဲ ၜိုတ်ဘာ်တိုင်ဂှ် နွံကွိက်ဇၞော်မွဲရ၊၊
ၚေက်
ၚေက်ဂှ် ပေါတ်ကဵုတဝ်ပေါတ်ၚေက် နကဵုဂဥုဲပေါတ်ၚေက်ဂှ် ခိုဟ်အိုတ်ဂးရ။ ပသာ်ရောဟီုမ္ဂး ပ္ဍဲၚေက်ဗွဲမ္ၚးဂှ် အပြံက်ဗန်ဂြောပ်လဝ်ရ၊ အပြံက်ဗန်ဂြောပ်လဝ်ၚေက်တုဲ ၚေက်ဂှ်ခိုၚ်တဴရ၊ ၚေက်ဗုၜတ်ဒၟံၚ်ရ၊ ၚေက်ဂှ် ယဝ်ရ ပေါတ်ကဵုချး ပေါတ်ကဵုၜဵုမ္ဂး ပ္ဍဲချး ပ္ဍဲၜဵုတအ်ဂှ် ဓာတ်အေတ်သေတ်နွံရ။ ဓာတ်ဂှ် စထောံအပြံက်ဗန်ၚေက်အိုတ်မ္ဂး ၚေက်ဂှ်ကၟေက်အာဂြုဲအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ၚေက်ဂိ ၚေက်ဒှ်သာ်မိတ်ရောၚ် ဂးလဝ်ရ။
ဂ
ဂ (ga; the third letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုပိတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဂ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဂ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "က" သာ၊ "ခ" သာဇြိုဟ်၊ "ဂ" ဇြိုင်၊ "ဃ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ချေတ်သိုင်၊ နာဲ
နာဲချေတ်သိုင် (၁၈၉၉-၁၉၈၇) (နိုင်ချစ်သောင်း) ဥက္ကဌ ဗော်သွးမန်အလုံဍုင်ရာမည တြေံဝွံ ဟိုတ်နူမဒှ်မၞိဟ် မစိစောန် ပ္ဍဲကွတ်ဓါတု ကေုာံ မယိုက်ဂၠေင်လဝ် ဓလေင်ဍုင် ကဆံင်ဝန်ဇၞော်တုဲ သၟိင်ဇၞော်ဓါတုလေဝ် ညးကော်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်မရေင်တၠုင် ကၠောန်လဝ် သွက်ညးဍုင်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် တၟေင်တၟဟ်တုဲ နူကဵု သၟိင်အလဵုအသဳဍုင် ဇိုန်နှင်ကဵု တဆိပ်ကြာ သဳရိပျံချဳ ကေုာံ နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ မအာစိုပ်ဒတုဲဂှ် ညးရေင်တၠုင် ဖန်ကၠုင် ညံင်ကောန်ဂကူမန် ဂွံကလေင်စိုပ် ဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳတုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် အရာပ်စဳပျးမန် ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါရ၊၊
ဂ
ဝင်
အက္ခရ် "ဂ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ချေတ်သိုင်၊ နာဲ
ပထမအဝဲ
မာံချေတ်သိုင်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၉ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၆ ဂှ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲမိမ ဂကူမန်ၜါ နာဲအံင်ဒေါန် (နိုင်အောင်ဒွန်း) ကဵု မိမျမေ ပ္ဍဲကွာန်ကဒေါရ၊၊
ၚေက်
ပ္ဍဲအရာ စဵုဒၞာယဲၚေက်ဂှ် ပွမစၞအာဟာရဂှ်လေဝ် ဒှ်စဵုဒၞါ ယဲၚေက်မွဲသာ်ကီုရ၊ ပ္ဍဲဍာ်တှ်ဂှ် ဓာတ်သပဵုနွံတဴ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ လၟိုန်ကာလ သုၚ်စဍာ်တှ် ဂပ်ဝ်ရ၊ စၞအာဟာရ မပတံကဵု ခၟာဲစာၚ် ခၟာဲအဒါ ကဗျဥ် ခၞောဝ်ကေတ်တအ်ဂှ် ဒှ်အာဟာရ နွံကဵုၚုဟ်မးရ။ သ္အာၚ်နူဂှ် ဗြာတ်တအ်ကီု၊ ရာဲဗ္ကေတ်တအ်ကီု သတ်ဆုဖျးဖျး မပတံကဵုပရိုက် ပၞဴ လဳမဴ တအ်ဂှ်ကီု ခၞေဝ်ကေဝ်လတ်လတ် မပတံကဵု ကၞုၚ်ဝုန်တအ်ဂှ်ကီု သွက်ၚေက်ဂွံခိုၚ် ဒှ်ဂဥုဲခိုဟ်ရောၚ်ဂးရ။
ချေတ်သိုင်၊ နာဲ
ပထမအဝဲ
အခိင်မံင်ဘာစိုပ်ဂှ် မိမညးၜါ ပအပ်စွံ ဘာအင်္ဂလိက်-ဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၆ ဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်သတ္တမ နကဵုဂုဏ်တၟေင်တုဲ သွက်ဘာတန်သမၠုင်ဂှ် ကလိဂွံ လာပ်ထံက်ပင်ပညာ မကော်ဂး သကဝ်လာရှေပ်ရ၊၊ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၉ ဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် စှ်တန် ဘာသာသီုဖအိုတ် ဒစာံဘာသာဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် နကဵုဂုဏ်တၟေင် ထပှ်ဘာသာ (အင်္ဂလိက်၊ လိက်အင်္ဂလိက် ရုဲစှ်၊ ဘာသာဗၟာ၊ ပါဠိ၊ သင်္ချာ မွဲ၊ သင်္ချာ ၜါ၊ ပထဝဳ) တုဲ ကလိဂွံလာပ်ဗ္တောန်ပညာကဝ်လိက်ရ၊၊
ပရေင်ပညာ
ပ္ဍဲဘာကဝ်လိက် တန်ဥပစာဂှ် ဘာသာသင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒတအ်ဂှ် နကဵုဂုဏ်တၟေင်ဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၃ တဆိပ်ကြာသိပ္ပံဂှ် နကဵုဓာတုဗေဒဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် နကဵုဂုဏ်တၟေင်ရ၊၊ ဟိုတ်မကလိဂွံ စၟတ်ဂၠိုင်အိုတ် အလုံမွဲဍုင်ဗၟာတုဲ ဂွံဒုင်ပအပ်ကဵု လာပ်တဆိပ်ထဝ် ဦးရွှေလေး ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ သီုကလိဂွံလာပ် အာဗ္တောန်ပညာဍုင်မ္ၚးတုဲ အာတိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်အေန်ဂလာန် ဇရေင် Imperial College London ကဵု Royal College of Science၊၊ ညးဆက်တိုန်တက္ကသိုလ် လပါ်ဓါတုဗေဒ နူသၞာံ ၁၉၂၆ စဵုကဵုစိုပ် ၁၉၂၈ တုဲ ပသုတေသန ဘာသာဓာတုဗေဒတုဲ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ မဟာသိပ္ပံ (သုတေသန) ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လာန်ဒါန်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ တဆိပ်ကြာ D.I.C, A.R.C.S ကဵု F.C.S လေဝ် ကလိဂွံအာကီုရ၊၊
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
(၃) ။ နဲကဲကဵုဍာ်
ချေတ်သိုင်၊ နာဲ
သဇိုင်ဝန်ဍုင်
ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာတအ်တုဲ ကလေင်စဴ ဍုင်မိတိမဇကု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ဂွံဒုင်ခပတိုန် ပ္ဍဲဌာနဓာတုဗေဒ တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် နဒဒှ် လစှ်ေကထိကတုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၀ ဂှ် ဂွံဆပတိုန် နဒဒှ် သၟိင်ဇၞော်ဓာတုဗေဒ ကၟိန်ဍုင် ရ၊၊
နာဲချေတ်သိုင်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈ ပ္ဍဲလက်ထက် အလဵုအသဳပၟင်ဍုင် ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝင်းဂှ် ဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော် လပါ်ကွတ်စက်ကွတ်တဲ၊ သၟာကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ယေန်သၞာင် (စက်မှုလက်မှု၊ သတ္တုတွင်း၊ အလုပ်သမား နှင့် ယဥ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန) ရ၊၊ စိုပ်ခေတ် ဝန်ဇၞော်ဦးနုဂှ် ဂွံဒုင်ခပတိုန် ပ္ဍဲကမ္မတဳမကဵုကသပ်ဍုင်ရ၊၊ နကဵုတာလျိုင်အလဵုအသဳတုဲ ပ္ဍဲဂကောံကေင်ကာမန်ဂှ်လေဝ် နကဵုပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဇၞော်ဂှ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၅၄ စဵုကဵုစိုပ် ၁၉၆၂ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ကီုရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀ ဂှ် နူကဵုကၟိန်ဍုင် ဇိုန်နှင်ကဵု တဆိပ် သဳရိပျံချဳ ကုနာဲချေတ်သိုင်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀ ဂှ် ကံင်သဳကၟိန်ဍုင် ဇိုန်ကဵုတဆိပ် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ရ၊၊
ပါဲနူ ကမၠောန်မဆေင်ကဵု အလဵုအသဳတုဲ ပ္ဍဲကမၠောန်ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာတအ်လေဝ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ နဒဒှ် နာယက ဂကောံဂေါပက ကျာ်လ္ဂုင်၊ ဂကောံဇၞော်သုတေသန ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၅၄-၁၉၈၂)၊ နဒဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ပ္ဍဲ ဂကောံအုပ်ဓုပ် ဘာတန်သမၠုင် မြို့မအမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်း၊ ကမ္မတဳအုပ်ဓုပ် ရုင်ဂဥုပ်ဇဳဝိတဒါန (ဗဟာန်) နဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၇၄-၁၉၈၂)၊ ပ္ဍဲဂကောံမန်ဇၞော်အိုတ် ဗော်သွးမန်အလုံဍုင်ရာမည ဂှ် နဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ လေဝ် သၞာံဗွဲမဂၠိုင် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
(၄) ။ နဲကဲကဵုဝါဲနာနာ
ချေတ်သိုင်၊ နာဲ
ကလေင်ပ္တန် လၟိဟ်မၞိဟ်မန် ပ္ဍဲဟံသာဝတဳ
ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယတုဲအာတုဲ တိဗ္ၚအကြာဗဂေါကဵု ပၞက်ပြေင် မွဲအခိင်တေအ် ဂလာအိန္ဒိယတအ် မကၠောန်လဝ်ဂှ် ပၞာန်အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ တိတအ်ဂှ် မၞိဟ်ကၠောန်ဟွံမဲ သၠးဒၟံင်ရ၊၊ သွက်ဂွံကၠောန်တိဗ္ၚတအ်ဂှ် ဖျေဟ်ကဵုဒၞာဲ ကုကောန်မန်နူကဵု ခရိုင်သဓီု ကဵု ခရိုင်မတ်မလီုရ၊၊ နာဲချေတ်သိုင် ကေတ်တင်လတုပ်စိုတ် ကုသၟိင်ဍုင်တုဲ သီုပ္တန်လဝ် အရာပ်စဳပျးမန် ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါရ၊၊
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
(၅) ။ ယဲဂျိဓါတ်သဘာဝ
ချေတ်သိုင်၊ နာဲ
ဂကောံသ္ၚိကၟိန်
နာဲချေတ်သိုင်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ် ထပ်တဲ ကုမိလှမျေအ်တုဲ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ် ပိတၠရ၊၊
အရေဝ်ဂဒိုဟ်
အရေဝ်ဂဒိုဟ် (Riddle) ဒၞာဲလ္ၚဵု ဂလာန်ဂဒိုဟ် လေဝ်ကော်ဂှ် ဒှ်ဂလာန်သၟာန် သွက်ဂွံစမ်ညာဏ် မၞုံကဵု အဓိပ္ပါယ်ၜါ (ဟွံ) ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဒးဗဂပ်ဖျပ်တုဲဟေင် ကလိဂွံသွဟ်မာန်ရ၊၊ ဥပမာ အရေဝ်ဂဒိုဟ်＂မၞိဟ်ပန်ဒလိင်ခါတ် မၞိဟ်က္ဍိုပ်တ္ၚာတ် အာဂတ＂ ရံင်ဗီုဏအ်မ္ဂး ညံင်ကဵု လကျာ်အာဂတတုဲ မၞိဟ်ပန်ဂှ် ဓလိင်ဏာ ဗီုကဵုဇံင် ညံင်င်ရ၊၊ ဆဂး သွဟ်ဍာံဂှ် ဒှ်ဒၟံင် (အရုတ်)ရ၊၊ အရုတ်ဂှ် ဇိုင်နွံပန်ဍေဟ်ဂှ် ဓလိင်ဏာ ဂၞာ/ဇကုဍေဟ်တုဲ က္ဍိုပ်ဍေဟ် မအာဂတ မတုပ်ညံင် ညးက္ဍိုပ်တ္ၚာတ် မွဲရ၊၊
ၚေက်
ၚေက်ဂှ် သွက်ဂွံကိတ်သ္ၚောဲစရောၚ် ဂးတုဲ၊ အရာဝတ္ထုကြံၚ်ၚ်မ္ၚိုဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ကိတ်ဟွံဂပ်ဝ်ရဂှ် သတိကဵုနွံညိဂး၊ ၚေက်ဒှ်စၟကဵုဒှ် ၚေက်ဂိကဵုဒှ် ဇွိုန်ၚေက်ဂိကဵုဒှ် အာထ္ၜးကဵုသဝ်ဝန် စပ်ဆေၚ်ကဵုလ္ပာ်ဝဳၚေက်ညိ၊ အတိုၚ်သဝ်ဝန် ဗကန်ပ္ညုၚ်လဝ် ကလၚ်ဗက်ညိ၊ နဲဝွံ ဒှ်နဲခိုဟ်အိုတ်ရောၚ် ပါရဂူဇၞော်ဇၞော်တအ် ဗကန်ဖျန်လဝ်ရ။
အနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွိက်ဇၞော်
ကွိက်ဝွံ ညးဒေသတအ် ကော်ခဴစနကဵုယၟုမ္ဂး "ကွိက်ဇၞော်" တုဲ မၞုံပ္ဍဲကွာန်အနင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရဍုင်မန်ရ။
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
(၆) ။ နဲကဲၜှ်ပလှ်
ၚေက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်မၞိဟ်
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်ကြုက်
(ရ) ။ နဲကဲပဠေဝ်ကုတ်ကၞာၚ်အခိၚ်ၜှ်ပလှ်တုဲ
(ဂ) ။ နဲကဲဆက်ကၞာၚ်နာနာ
(၉) ။ နဲကဲသွံတၞံသွံကၞာၚ်ဗီုဂတာပ်အခေတ်
(၁၀) ။ အုပ်နိဂီုဓရီုတက်ဝေၚ်ကျာဗဟုသုတဆေၚ်စပ်ကဵုနဲကဲပရေၚ်တဵုလွဳနာနာသာ်ဂမၠိုၚ်
(ဆက်ချူမံၚ်ဏီ ဟွံအိုတ်ဏီပုဟ်)
အနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွိက်ဇၞော်
ကွိက်ဇၞော်ဝွံ နွံ နူကွာန်အနေင် လပါ်ဒိုဟ်အဂၞဲ နူတၞုင်ကွာန်အနေင် ခြာၜိုတ် ဗၞတ် (၁) တိုင်၊ ဇမၠိင်ကွိက် ဗွဲသၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာ နွံ ၂၂၉၂ ပေ၊ လပါ်ဗၟံက်ကဵုပလိုတ်မ္ဂး နွံဗၞတ် ၉၄၀ ပေ ဗွိုက်သမၠဲ ဍာ်ကွိက်ဂှ် နွံဗၞတ် ၅၅.၈၀ ဨက ဒှ်ရ ၊၊
အခိင်ကၠာနူသက္ကရာဇ် ၁၃၄၀ သၞာံတေံမ္ဂး ကွာန်မၞုံပွဳပွိုင်ဒေသအနေင် မပ္တံကွာန်အနင်၊ ကွာန်ပလိုင်မှုဟ်၊ ကွာန်ပြာန်ဍောင်တအ်ဝွံ စိုပ်အခိင်က္ညင်မ္ဂး ဒးဆဵုဂဗကဵုဘဲဒဒိုက်ဍာ်ကှ် ကၠောဝ်ဍာ်အိုတ်ရ။ ညးဒေသအနေင်ဂမၠိုင်ဝွံ ဟိုတ်လွဳပရာတဴ ပရေင်ဗုင်ဂၞဴ နကဵုပရေင်တဵုလွဳတအ်ဟေင်တုဲ စိုပ်အခိင်က္ညင်မ္ဂး ဟိုတ်နူဍာ်ဒဴကှ်အာအိုတ်တုဲ ဒးက္တဵုဒှ်မံင် ဒဒိုက်အရိုဟ်သၞာံရ။ တၞဟ်နရဲကွာန်တအ် ဂွံတိတ်ဗၠးနူဘဲ ကၞောဝ်ဍာ် ပ္ဍဲဥတုကညင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ ရာမည နူဘာဒဵု ပရိယတ္တိ အာဂတပၠတရဴတုဲ ကောန်ကွာန်အနေင်တအ် စဗဝ်ပတိုန်ကၟိုန်ဍာ် သွက်ဂွံကြိုင်စွံလဝ်ဍာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ကၟိုန်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာရာမည ကဵုတဵုလဝ် တၞံဆုတုဲ ပ္ဍဲကၞောတ်ကၟိုန် လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ကဵုကၠောန်လဝ် ပါင်တြင်ကၟာတ်ဍာ်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲပါင်တြင်ဍာ်ဂှ် စိုပ်အခိင်ကသီုမ္ဂး ပံက်ဇွောဝ်ဖျေဟ်ဍာ်တုဲ စိုပ်အခိင်ဗြဲအိုတ် ၜိုတ် ဂိတုဘတ် မ္ဂး ညးကဵုဗဝ်ကၟာတ်ထောအ် တြင်ဍာ်ဂှ်ရ၊၊ စနူ ကျာ်ဇၞော်အစာ ရာမည ကေုာံ ကောန်ကွာန်တအ် ကၟာတ်လဝ်ဍာ်ဂှ်တုဲ ကွိက်ဇၞော်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ကွာန်အနေင်ကီု သီုကဵု ကွာန်ဗဒါဲဗဒါဲတအ် ဗီုကဵု ကွာန်ပလိုင်မှုဟ်၊ ကွာန်ပြာန်ဍေင်တအ် ဟွံဒး ဘဲကၞောဝ်ဍာ်ရ၊၊ တၞံဆုဒုန်တအ်လေဝ် ဍိုပ်ဍဴဒၟံင် ကၠိုဟ်သၞာံရ၊၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာရာမည စဴအာသွဝ်တုဲ ကောန်ကွးညး အပါယု နာဲအံင်ဖေ ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင် ကမၠောန်ပၠတရဴ ကၟိုန်ဍာ်ဂှ်ရ၊၊
နူဂှ်တုဲ လၟေင်င်သၞာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠရာမည က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဂကောံဒါယကာဂမၠိုင် စိုပ်အခိင်ရာသဳဗြဲအိုတ်မ္ဂး ကၟာတ်ကြိုင်ကၠုင်ဍာ်လၟေင်င်သၞာံအိုတ်ရ။ ဒုင်သဇိုင်ကဵုဂကောံထိင်ဒဝ်ပွဳပွူသဘာဝ ဒေသအနေင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၀၊ ဂိတုက္ထိုန် ၁၁ စွေက် (3 Dec, 2018) ဂှ် ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ကမ္မတဳထိင်ဒက်မင်မွဲ ကွိက်ဇၞော်ရ။ ဟိုတ်နူဇြဟတ်စေတနာ ညးဍုင်ကွာန်၊ ကမ္မတဳ၊ ဂကောံ ကေုာံ အလဵုအသဳတုဲ ပါင်တြင်ထိင်ဍာ်တၟိဂှ် စနူ (22 Jan, 2019 စိုပ် 8 May, 2019) သိုင်ခၞံတုဲဒှ်အာ ဗွဲမအံင်ဇၞးရ ။
ကၟိန်ဍာ်မဗဝ်လဝ်ဝွံ စဵုကဵုအခိင်တ္ၚဲဏအ် သုင်စောဲအာကၠုင်ဒၟံင် နဒဒှ်ဂၠံင်ဍာန်မွဲဖိုဟ်ဏီရ။ ဍာ်ကွိင်ဇၞော်ဏအ်ဝွံ အခိင်အခါတ္ၚဲဏအ်မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ်ၜိုတ် ၁၈၀၀ ကေုာံ တိရစ္ဆာန် ပြေင်ဂၠဴဗွဲမဂၠိုင်တအ် မ္ဒးဗ္ဒဗ္ဒဲါဒၟံင်အိုတ်ရ။
အရေဝ်ဂဒိုဟ်
အာရ်ချေရ် တေလောရ် (Archer Taylor)ဟီု ＂အရေဝ်ဂဒိုဟ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အခိုက်ကၞာကွတ် ဂကူဂၠးတိမွဲ ပိုဲတအ်ဟီုမာန်ရ၊၊＂ညးဗၟံက်ထ္ၜး အရေဝ်ဂဒိုဟ်ဏအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂကူနာနာ မဂၠိုင်ကဵုကၠံ နွံတမ် ဂကူဝှေန်နိချ်၊ ဂကူဟုန်ဂရဳယာန်၊ ဂကူအိန္ဒိယာန်အမေရိကာန်၊ ဂကူကြုက်၊ ဂကူရုသ်သဳယာ၊ဂကူဒါတ်၊ ဂကူဖိလေတ်ပိန်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကူမန်လေဝ် ကေင်နွံကၠုင်ဒၟံင်ကီုရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဟီုဆက်ကၠုင် နကဵုပါင် နူခေတ်တၟာလအ်တုဲ ဗွဲကြဴ မၞိဟ်တအ် စပကောံချူ နကဵုလိက်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကူမန်မ္ဂး ကျာ်ဇၞော်အစာဝေဒဂူဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မပကောံချူတုဲ ညးပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်သၟတ်ညး မၞုံယၟု ＂လျးညာဏ် ကောန်ဂကူမန်＂ မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၀၅)ဂှ်ရ၊၊
အနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
လိက်ဝင်ကွိက်ဇၞော် ဗွဲခမၞောန်၊ ဂကောံထိင်ဒဝ်ပွဳပွူသဘာဝ ဒေသအနေင်
ချေတ်သိုင်၊ နာဲ
လအိတ်ဘဝ
က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် နာဲချေတ်သိုင်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၇ ဂိတုဂျူလာင် ၉ ဂှ် ကလိလောန်စဴအာ ဘဝပရလိုက် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊
အရေဝ်ဂဒိုဟ်
အရေဝ်ဂဒိုဟ်ဏအ် ပ္ဍဲအကြာညးမွဲကုမွဲ ဝေင်ပြိုင်ဂဒိုဟ် ရေင်သကအ်တုဲ ဟီုကၠုင်(လဝ်/ဒၟံင်)ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဝုတ်ဗၠာဲတအ် မကောံရေင်သကအ် ဗီုကဵု ပ္ဍဲသ္ၚိဖာပ်သဳ ဒှ်တမ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဒၞာဲဗီုဏအ်မ္ဂး အရေဝ်ဂဒိုဟ် မခလိန်ဒၟံင်ညိည ဥပမာ ＂ထိုက်သၠ ဆဵုကသော်၊ ထိုက်ကသော် ဆဵုမဍံက်ဍေဝ်＂ မဒှ်မဒၟံင် ညံင်ကဵု ညးပံက်ထိုက် ဂၞိန်ညးဗြဴမွဲညံင်င်ဂှ် လုပ်အဝေါင်စကာဂၠိုင်ရ၊၊ အဓိပ္ပါယ်ဂဒိုဟ်ဂှ် သြောအ်ဂန် မုဟွံဆေင် ကဵုအရာမခလိန်ရ၊၊
အနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
https://web.facebook.com/EPCS.Anin
အရေဝ်ဂဒိုဟ်
ကောန်ဂၞကျာ် လတက်ပလောအ်ဇမၠိင် စပုင်အကြာသၟိင်၊၊ (ရုဲ)
ကိတ်ဍုတ်လရိုအ်ယျောဝ် (ဝါ) ကိတ်ဗတ လရိုအ်အောဝ်၊၊ (ခၞဲ)
က္ဍိုပ်တၟာထမာဲပုင် ဇုတ်သကဲမွဲဂၠုင်၊၊ (ဓမင်)
တၞုင်ဖျး တၞးရိင် သတ်လွိင်ဗြဲ၊၊
က္ဍိုပ်ဆု ဇကုဇာ သော်ဇုက် ဇိုင်ပသဲ၊၊ (ဇၞိက်)
ခါဍေဟ်အာ မိပ်ကမြဴ၊ ခါဍေဟ်စဴ ဍာ်ရမတ်ဓဇူစဴကၠုင်၊၊
ဂဇအ်လေဝ်ရာင်၊ ကတဵုလေဝ်ရာင် စွံလတူဂနာင်လေဝ်ရာင်၊၊ (ခမောက်)
ဂၠဴဗကေတ် ကၠာန်သိုင်အိက် ဂၠဴသြာန်၊၊
စာင်ၝောအ်တက်သၞေင် ဍုင်ချေင်တေအ်မိင်၊၊
စဂၠံင်ပါ အိက်ဂၠံင်စး၊၊ (ဝါ) စဂၠံင်ဗုင် အိက်ဂၠံင်စး၊၊
ဇြိုင်လေဝ် ဟွံဇြိုင် သာလေဝ် ဟွံသာ ညးၜါဒးဓလိင်၊၊
ညးဟွံလံက်လေဝ်ဂြိင်၊ ညးဟွံတိင်လေဝ် ကြီု၊ ညးဟွံတဵုလေဝ်ကဴ၊၊
ညးၜါဂှ် လိုန်တိ၊ ညးၜါဂှ်တကဲ တဲပန် က္ဍိုပ်ၜါ၊၊
တၞးဍေဟ် တၟာဂတဵုယန် သတ်ဍေဟ် ဗၠန်တကဲ၊၊
တၞံဍေဟ်ဂှ် အဖၠီု၊ တၞးဍေဟ်ဂှ် အဖၠာ၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ်အဖၠုက်၊၊
တိလတူတိ၊ တိသဗဝ်ပြာန် တိလာံစ၊၊
တၞံဒုန် ကၞာင်ဇုက် သတ်ပသဲ၊၊
တင်စှ် သၞောဟ်လ္ၚီ၊၊
ထိုက်သၠ ဆဵုကသော်၊ ထိုက်ကသော် ဆဵုမဍံက်ဍေဝ်၊၊
ဒြပ်မဂဳဂှ်ဗု ဒြပ်လဓဳဂှ်လစံက် ကာလအဓဳပံက် မဂဳချအ်ဖၠံက်၊၊
မံင်ပ္ဍဲဂြိုပ် ဒှ်မံင်ဇလ၊ စိုပ်ကွာန်ဂှ် ဒှ်ဂလာ၊ စိုပ်ဘာဂှ် ဒှ်ကြုက်၊၊
ဓဝ်ပန်၊၊
ပ္ဍဲဘာနွံပိ၊ ပ္ဍဲသ္ၚိနွံၜါ၊ ပ္ဍဲဖျာနွံမွဲ၊၊
ပတ်စတ်တံင် (ပစ္စတ္တံ)၊၊
ဖြူ ဍေဟ်ပဝ်အာ၊ ဖြာဍေဟ်ပဝ်ကလေင် ဟွံတီလေဝ် ဒးပညုင်၊၊
ဗတံစဲ တ္ၚဲရုပ်၊၊
ဗတံချအ် တ္ၚဲၜေါတ်၊၊
ဗှ်ေမၞိဟ်ပံက် အဲမၞိဟ်စုတ်၊ ခိုဟ်ကၠုင်ကဵုအဲ ပြဲကၠုင်ကဵုဗှ်ေ၊၊
မၞိဟ်ပိ မံင်ပ္ဍဲသ္ၚိ ဍေဟ်ရော ဟွံၜုင်တက် ညးကအ်၊၊
မွဲနွံပ္ဍဲဖျာ၊ ၜါနွံပ္ဍဲသ္ၚိ၊ မွဲနွံပ္ဍဲတိ၊ ပိနွံပ္ဍဲဘာ၊၊
ယာဲဒေါန် ကောန်ဗော်၊၊
ရိုဟ်နွံလတူ တၞးနွံသၟဝ် လဒေါဝ်ကၞာင်ဗာင်၊၊
ရပ်ဗတ ကိတ်က္ဍိုပ်၊၊
လဗြဴမွဲ တိရောဟွံစှ်ေ၊ အကးရော ဟွံတိုန်၊ စပိုန်တကေတ်၊၊
လတူဇရာံ သၟဝ်ဇရာံ၊ ကောန်ကျာံမွဲ ဂြိပ်ဒၟံင်လဒေါဝ်၊၊
ဇလုင်ဇိုင်ဒဵု ခၜဵုဇိုင်ကွာန် ခၞေဝ်ဇိုင်ဒပ် ကၞပ်ဇိုင်လှာ၊၊
ဟစုက်ကြုင် ဟလုင်ဒဵု၊၊
ဟၜေဟ်ဗြက် ဟပက်ဗြံက် ဟညောန်ဗြေက်၊၊
အကြာဒဵုၜါ က္ၜင်ကျာမွဲဂြိပ်အာ၊၊
အာဂၠိုင်ပါင်ကွိုင်၊ စဂၠိုင်က္ဍိုပ်ဇြိုင်၊ တိက်ဂၠိုင်ဇိုင်ကွိုင်၊၊
ၝောအ်ဗြဲ ၝဲကျာ၊ ခၞေဝ်ဇိုင်ဒပ်၊ ကၞပ်ဇိုင်လှာ၊၊
မဂွံဒှ် ကောန်ပရိယတ်မွဲ ဇြိုၚ်သန်
’ဗြဲဂိတုဘတ် ဂြင်ပြေင်လျတ်’ အတိုင် အရေဝ်ညးတမၠာတအ် မဟီုကၠုင်လဝ်ဂှ်ရ မဗြဲမွဲမွဲမ တၟာတၟာ လပေါဟ်တဲဂှ် ဂြာတ်ဂူစှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ပိုဲ နူဗတံတေအ်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် အသိင်ဟွံဍိုန်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ကောန်ထပိုယ် ခမဳသင်တအ်လေဝ် လက်ခမာ ဆမဂွံ ကးလဝ်က္ဍိုပ် နူကဏေအ်တေအ်ရတုဲ က္ဍိုပ်ပလေဲပလေဲဂှ် ရေင်လုပ်ကၠုင်ဘာ အကြာဗြဲ အကြာဍာ်ရ၊၊ အဲကဵုကွးဘာဇၞော်မွဲဂှ် ကၠုင်ထဝက်ကေတ် ပုင်ပိဏ္ဍပါတ်တအ်ဂှ် မွဲဒါတုဲ မွဲဒါပၠန်ရ၊၊ တၠဂုန်အစာဂှ် ဒတဴဗဵုဒၟံင် ဒၞာဲခမဳသင်တအ် မကိုဟ်ဆာဲစုတ် ပိဏ္ဍပါတ် နူဗဗေင်ညးတအ်ဂှ်ရ၊၊ ပိဏ္ဍပါတ်တအ်ဂှ် တုက်စုတ် ကဵုပ္ၚာန်သလုမ်တုဲ ကောန်ထပိုယ် မဒးအလန် ပလေဝ်ပိဏ္ဍပါတ်တအ် ကၠုင်ထ္ၜင်ကေတ်တုဲ အာစွံလဝ် သၟဝ်ခုင်စပုင်ရ၊၊ သွၜင်ဗ္စးကဵုဖျုန်ကၠိက် အဃောကတဴကတဴ ယက်မဓကုဲဒၟံင် မစုတ်လဝ် ပ္ဍဲပ္ၚာန်ဇိုင်စိင်ဂှ် ကောန်ထပိုယ်တအ် ပင်ဏာဒၟံင် မွဲဝိုင်မွဲပ္ၚာန်ရ၊၊ တုဲဒှ်အိုတ်ဂှ်
“ကပ္ပိယ တက်ခၞုက်ဂွံရ၊၊” ကောန်ထပိုယ်ဍောတ်ဂှ် ဟီုကဵုအဲတုဲ အဲအာ ဇရေင်ခၞုက်ကဵုပိုန်တုဲ အဲတက်ခၞုက်ရ၊၊ ခမဳသင် နူဘာဇၞော် ဘာကုတ်တအ် ဓလဝ်တိတ်ကၠုင်က္ဍိုင်တုဲ တိုန်ကၠုင် ဘာရုင်ဒါန်အိုတ်ရ၊၊ ဟိန်ခမဳသင်တအ် မကဵုဒၟံင်ပိုန်ဂှ် အဲဂစာန်ဍုန်ဒၟံင် သၞေဝ်ကေဝ် ကၚုဲ ဖျုန် အဲမဒုင်နင်ဒါန် နူဖျာဇၞော်တအ်ဂှ်ရ၊၊ ဘာပိုဲဏအ်ဂှ် ခမဳသင် နွံကၠံဇကုပြင်တုဲ ပုင်မဂွံနူ သင်တအ် မစဴပိဏ္ဍပါတ်ဂှ် ဟွံရုံ၊ ဒးဍုန် မွဲထၟာဲဒုတ်တ်ဏီ၊၊ တုဲပၠန် သွအလန် နူဒါယကာအလန်တအ်လေဝ် ဆတ္ၚဲလ္ၚဵုတအ်ဟေင် ရုံဂပ်ရ၊၊ တ္ၚဲလဵု မဒးအလန်သ္ၚိလဵုဂှ် အဲတီဒၟံင်ဖအိုတ်ရတုဲ တ္ၚဲလဵု မဒးဍုန်သွ၊ တ္ၚဲလဵု မဟွံဒးဍုန်သွဂှ် အဲတီဖအိုတ်ရ၊၊
ခၞုက်ဍောတ် ရမ္သာင်ကေက် မဒှ်ခၞုက် တၠဂုန်အစာ ဗြုတိုန်တုဲ ကောန်ထပိုယ်တအ် ကၠုင်ဗှ်လိက် ပ္ဍဲဘာဇၞော် ဂှ်ရ၊၊ ရမ္သာင်ဖ္ဍောတ်လိက် ကောန်ထပိုယ်တအ်ဂှ် ဗြုညာန်ဒၟံင် လတူဘာဇၞော်တေအ်ရ၊၊ ရမ္သာင်ဗွဟ် ကောန်ထပိုယ်စဏအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ကျာ်သြဳ မတွံဂး ဘာပိုယ်ဏအ် ဘာတိုက်လိက် ရ၊၊ နကဵုရမ္သာင်ဗွဟ်လိက်ဂှ်ရ ပကဵုအဲ ညံင်အဲ မဂွံမိပ်သၠောင် ကုကမၠောန်အဲတုဲ တ္ၚဲအဲ မဂိယဲ၊ တ္ၚဲအဲ မစှ်ေကမၠောန်ဟွံမာန် ဟွံမွဲရ၊၊ တၠဂုန်အစာဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မအံင်လဝ်လိက် တန်ဓမ္မာစာရိယ၊ သီုဂွံလဝ် တဆိပ်ကြာဗဳအေ နူတကအ်သိင်ဃိုဝ်ပၠန်တုဲ တိုက်လိက်ပိုယ်ဏအ် ယၟုဒယှ်တှ်ဒၟံင် ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ တၠဂုန်အစာပိုယ်ဏအ် ဟိုတ်နူ မကလိဂွံလဝ် လာပ်ပထမ ပ္ဍဲအခိင် ညးမသှ်လိက် တန်ဓမ္မာစာရိယ ပ္ဍဲအလဵုအသဳတေအ်တုဲ ဂုန်စာအကျဝ် ရဴသာ်ဝွံ ယၟုညး ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအလုံမွဲဍုင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခမဳသင် နူကွာန်ဒေသနာနာဂှ် ကၠုင်ကတ်စဒၟံင် ပ္ဍဲဘာပိုယ်ဏအ် ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဂုန်စာအကျဝ် ကဵု အဲဂှ် ဒှ်ရဲ မွဲအရာပ်ရ၊၊ ပိုယ်တအ် မံင်ဘာမွဲစွံရ၊၊ ဇၟာပ်အပါညး မစိုပ်ကၠုင်သ္ၚိတှ်ေ အပါညးကဵု မိညး ဒှ်ကယျာန် သေက်ဇဵု ရေင်သကအ်မ္ဂး ညးမလေပ်ကၠုင်မံင် သ္ၚိပိုဲသၟးရ၊၊ ရမ္သာင်မသေက်ဇဵု အကြာမိကဵုမညးဂှ် ဗဒှ်ကဵုညး ညံင်ဂွံဖေက်တုဲ ဇကုညးခတဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိပိုယ်ဂှ် အဲကေင်ဆဵုလဝ်ရ၊၊ ညးဂှ် လိက်သာကွေဟ်ဟ်၊၊ ကာလညး မဂွံပိတန်ဂှ် ညးပထပိုယ်တုဲ ဟွံရာံ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ အဲဂှ် စှ်ေဒၞာဲ ကဵုရဲဍုင်ဏအ်တုဲ ကၠုင်မံင် ဍုင်ဏအ်၊၊ လၟုဟ် အဲကၠုင်ပဒၟံင် ကပ္ပိယ ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ဏအ် မွဲအယုက် ကောန်အဲ ၝောအ်ဍောတ်ဂှ်ရ၊၊
တ္ၚဲဏအ် ဒှ်တ္ၚဲအဒိုက်တုဲ ကောန်အဲၝောအ်ဍောတ် မံင်ဒၟံင် မသုန်တန်ဂှ် မိက်ဂွံကၠုင်ဝေင် ကရောမ်အဲရ၊၊ ဍေဟ်လေဝ် မိက်ဂွံဂွံ ကုသိုလ်ကီုတုဲ ဗိုင်ကၠောန်ဒၟံင် ကရောမ်အဲကီုရ၊၊ ဍေဟ်မိက်ဂွံဆဵု ကောန်ထပိုယ်တအ် မဗှ်ဒၟံင်လိက်တုဲ ဍေဟ်တိုန်အာ ဘာဇၞော်တေအ်ရ၊၊ ဍေဟ်ကၠေအ်ဒၟံင် တၟာလအ်ရတုဲ အဲဗက်တိုန်အာ ဘာဇၞော်တေအ်ဂှ် ဍေဟ်ဗဒဒၟံင် ဗဒင်မွဲတုဲ ဗဵုအာဒၟံင် တၠဂုန်အစာတုဲ ဖေက်ခတဝ်ဒၟံင်ရ၊၊ အဲရံင်အာ လပါ်တၠဂုန်အစာတေအ်ဂှ် တၠဂုန်အစာ ကတဵုနူ ခုင်ဇကုတုဲ နကဵုလေအ်ၜဝ် မၜန်လဝ် ၜါပလောပ်ဂှ် တက်ဒၟံင် ကောန်ထပိုယ်ဍောတ်မွဲ မဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ၊၊ ကောန်ထပိုယ်ဍောတ်ဂှ် နွံအဝဲ တၟာကောန်အဲ ၝောအ်ဍောတ်ဏအ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူကောန်ထပိုယ်ဍောတ်ဂှ် ပကိုန်ထောအ်စးတုဲ လေအ်ၜဝ်ဂှ် ဒးဒၟံင်သ္ၚာ၊၊ နကဵုတဲပါဲဂှ် တၠဂုန်အစာ ဍဵုဖျေဟ်က္ဍိုပ် ကောန်ထပိုယ်ဂှ်တုဲ စးကောန်ထပိုယ်ဍောတ်ဂှ် ကုန်တိုန် လေအ်ၜဝ် မနွံပ္ဍဲတဲပုင် တၠဂုန်အစာဂှ် တက်ဖျေဟ်ဏာ မွဲဒြဟတ်၊ တဲကောန်ထပိုယ်ဍောတ်ဂှ် ပၠးတိတ်၊ တၠဂုန်အစာ ဍဵုဖျေဟ်က္ဍိုပ် ကောန်ထပိုယ်ဂှ်ပၠန် စးကောန်ထပိုယ်ဂှ် ကုန်တိုန် လေအ်ၜဝ် သီုအသိင်ဂှ် ဒတုံစှ်ေ လတူစးဍောတ်တ် ကောန်ထပိုယ်ဂှ်ပၠန်၊၊ အဲမိန်ကေတ် ကောန်အဲတုဲ ဂတးထောအ်က္ဍိုပ်ဍေဟ် လပါ်တၞဟ်ရ၊၊ ကောန်ထပိုယ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဓညိက်ကရေဲ ဂစာန်ဗှ်ဒၟံင်လိက် အိုတ်အစောန်အိုတ်ရ၊၊ အဲမိန်ကေတ် ကောန်အဲတုဲ ဂစာန်စှ်ေအာ နူဘာဇၞော်ဂှ်ရ၊၊ ရမ္သာင်ဗွဟ်လိက် ကဵု ရမ္သာင်လေအ်ၜဝ် တၠဂုန်အစာဂှ် ဟွံအိုတ်အာ ဏီဖိုဟ်ရ၊၊
ပိုယ်တအ် စိုပ်ရုင်ပုင်ဂှ် မုက်မတ် ကောန်အဲဂှ် ဖေက်ခတဝ်ဒၟံင် ဖိုဟ်ရ၊၊
“ညးဂွိင်ဖေက် ကောန်ထပိုယ်ဂှ် ဟွံအံင်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတက်၊၊” အဲဟီုကဵု ကောန်အဲရ၊၊
“အဲဟွံအံင်လိက်တှ်ေ အပါတက် ဗီုဂှ်ကီုဟာ၊၊” ဍေဟ်သၟာန်ကၠုင်အဲတုဲ
“ကောန်အပါ ဟွံအံင် နွံကီုဟာ၊၊” အဲဟီုကဵုဍေဟ်၊၊
“ယဝ်ရ အဲဟွံအံင်တှ်ေ အပါတက်အဲ ဗီုဂှ်ကီုဟာ၊၊” ဍေဟ်ကလေင်သၟာန်အဲပၠန်၊၊
“ကောန်ဗၠာဲ ဒးတက် မူစိအလန်ကီုရော၊၊ အပါဆလအ် တက်ဗှ်ေတအ်ကီုရော၊၊” အဲဟီုတုဲ အဲဆက်ဟီုပၠန် အာစုတ် ဍာ်သြကဵုထၟာဲတဲ ပ္ဍဲခုင်ကဵုပိုန်တေအ်၊၊”အဲဟီုတုဲ
“ထၟာဲတဲ နွံအလဵုရော၊၊”ဍေဟ်သၟာန်၊၊
“ထၟာဲတဲကီု သြကီု နွံပ္ဍဲအခန်တေအ်၊၊” အဲဟီုတုဲ ပညုင်ဏာတဲ လပါ်အခန်ဒၞာဲမစွံပ္ၚာန်တေအ်ရ၊၊
အခိင်ကဵုပိုန်စိုပ်ဂှ် ခမဳမွဲဇကု ကၠုင်ဇရေင်အဲတုဲ
“ကပ္ပိယ၊ ကောန်ထပိုယ် ပ္ဍဲဘာကုတ်သၟဝ်တေအ် ယဲဒၟံင် ကၠုင်ကဵုပိုန် ဟွံမာန်၊၊” ဂးတုဲ လုပ်အာ ကဵုပိုန်ရ၊၊ အဲကေတ် ပုင်သွတုဲ တိတ်အာ ဇရေင် ဘာကုတ်သၟဝ်တေအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် သ္ၚာဍုက်က် အသာ်မမြာင်ကြံင်င် ထွေင်ပြးဒၟံင် ဂတမုက်ဘာဂှ်ရ၊၊ အဲတၟေင်တိုန် ပ္ဍဲစိုတ် ဗွဲမလောန်တုဲ အဲ ဂစာန်လုပ်အာ ဘာဂှ်ရ၊၊ ပါင်တြင်ဘာကုတ်ဂှ် ကၟာတ်လဝ်ဂၠံင်ပ္ဍဲရ၊၊
အဲကရေဲကော် “ကောန်ထပိုယ်၊ ကောန်ထပိုယ်၊၊” အဲရံင်အာ ဗတင်သၟဝ်ဂှ် ပံက်ဒၟံင်တုဲ အဲဒံင်တိုန် ဂၠံင်ဗတင်ဂှ် အဲဂွံဆဵုကေတ် ကောန်ထပိုယ်ဍောတ် မၞုံလတူခုင်မွဲတုဲ ဇုက်တေင်သ္ၚာဂှ် ဒက်လဝ် လတူဏံင်ဂှ်ရ၊၊ အဲဂစာန်လုပ်တုဲ မိန်ကေတ် ကောန်ထပိုယ်ဂှ်ရ၊၊
“ဗလးထောအ်အဲ၊ ဗလးထောအ်အဲ” ကောန်ထပိုယ်ဍောတ်ဂှ် ကရေဲတိုန်ရ၊၊ အဲပါဲထောအ် ဇုက် နူတကအ်ကောန်ထပိုယ်တုဲ ကောန်ထပိုယ်ဂှ် မိန်လဝ်အဲမောန်မောန်တုဲ လရိုအ်ဒၟံင်ဟဳဟဳရ၊၊ ပ္ဍဲကောန်ထပိုယ်ဂှ် သ္ၚာဟွံမွဲ ဆၜိုတ် သပိုန်မွဲဓဝ်ရ ဗိုက်လဝ်တုဲ အဲဂွံဆဵု ပ္ဍဲစးညး ထကးဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲရ၊၊
“မုပ ကောန်ထပိုယ် ဂွံပဗီုဏအ်ရော၊၊” အဲသၟာန် ကောန်ထပိုယ်ဂှ်
“အဲဏအ်ဂှ် မၞိဟ်ဟွံလုပ်အသုင်၊ မၞိဟ်က္ဍဟ်ဟွံခိုဟ်၊ ဗှ်ဒၟံင် ဂလိုင်ဂှ်ရလေဝ် ဟွံလုပ်က္ဍဟ်၊၊ ချိုတ်ထောအ်ဂှ် ခိုဟ်ရ၊၊” “ကောန်ထပိုယ် လ္ပပဗီုဂှ်၊ အဲဍိက် နွံပ္ဍဲဘာဏအ် တၟာလအ်ရ၊၊ ကောန်ထပိုယ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မုက်မတ်ဍာတ်၊ စိုတ်ခိုဟ်၊ မံင်စသိပ်ဂၠိပ်၊ ဍိုဟ်ကေက်အိုတ်ရ၊၊ အဲဍိက်ထေင်ကေတ် ဟွံဆေင်ကဵု က္ဍဟ်  ကောန်ထပိုယ်၊ ဆေင်ကဵုဒၞာဲ၊၊ ကောန်ထပိုယ် ဖေက် တၠဂုန်အစာလောန် ဓဝိင်ဇၞော်လောန်အာတှ်ေ ဗှ်လိက် ဟွံဂွံကီု၊၊ အဲဍိက် မပတၠကောန်ဇာတ်ကီု ယဝ်ရ ကောန်ဇာတ်အဲဍိက် ဒက်ဂစိုတ်ကအ် ဗီုဏအ်တှ်ေ အဲဍိက် ဗီုလဵုလေဝ် စိုတ်ခိုဟ် ဟွံသေင်၊၊ အဲဍိက် ဒးချိုတ်အာ နကဵုဓဝ်လၞီရ၊၊” အဲဂးတုဲ ကောန်ထပိုယ်ဂှ်ဟီု
“အဲစဴအာဘာလေဝ် ကျာ်ဇၞော်ပိုယ် ညးအဟုက်အဲပၠန်ရ၊၊ တုဲပၠန် လၟုဟ် အဃောမလုပ်ဒဂိုန် အဲအာ အလဵုလေဝ် ဟွံဂွံ၊၊ အဲဆက်မံင်အဏအ်ပၠန်လေဝ် အဲဒးဒုင်တက်အာ ဗီုဏအ်ပၠန်ရ၊၊ အဲဂွကဵု ညးတၞဟ်ကွေဟ်ဟ်၊၊ အလဵုအဲ ဂွံအာရော၊၊” ယဝ်ရ ထပိုယ်စဴအာသ္ၚိတှ်ေ အပါကောန်ထပိုယ်တအ် မုညးဟီုရော၊၊”
“အဲကေတ်ဟွံဒး၊၊” ကောန်ထပိုယ်ဂှ်သှ်၊၊
“အဲဍိက်လေဝ် အပါညးတၞဟ်ကီုရ၊၊ ကောန်အဲ ခိုဟ်ကဵုဒှ် ပရေအ်ကဵုဒှ် စဴကၠုင်တှ်ေ အဲမိပ်စိုတ်ဖအိုတ်ရ၊၊” ကောန်ထပိုယ်ဂှ် ဆက်သၟာန် “ဗီုလဵုအဲဂွံပရော၊၊”
အဲလေဝ် ကသပ်အိုတ်ဒၟံင်ရ၊၊ အဲရံင်အာ လပါ်မ္ၚးဘာဂှ် အဲဂွံဆဵုအာ ကောန်ဗၠာဲအဲတုဲ
“ကောန်ဗၠာဲ” အဲကော်ပၠုပ် ကောန်ဗၠာဲအဲတုဲ ဍေဟ်တိုန်ကၠုင်ဘာဂှ်ရ၊၊ ဍေဟ်ဗဵုမတ်ဒကဒၟံင် မုဟွံဟီုမွဲသာ်ရ၊၊ အဲဟီုကဵု ကောန်ဗၠာဲအဲ
“ကော်ဏာ ကောန်ထပိုယ်ဏအ်သ္ၚိ၊ ဂဥုဲလံက်သရ ပ္ဍဲကဠာဂဥုဲဂှ် လံက်ကဵုကောန်ထပိုယ်၊၊ လကျာ်ကဵုပိုန်တ္ၚဲတုဲ ကမၠောန်တုဲတှ်ေ အပါဗက်စဴအာ၊၊”
ကောန်ထပိုယ်ဍောတ် ကဵု ကောန်ဗၠာဲအဲ ညးၜါ တိတ်အာ နူဘာတိုက်လိက်ပိုဲဏအ်ရ၊၊
“သွက်ကောန်ထပိုယ်ဏအ် ဒၞာဲၜိုဟ်သြိုဟ် ဒၞာဲဒးရးအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲလဵုရော၊၊ အဝဲညးလေဝ် ဒှ်အဝဲ မကတ်ပညာ၊၊ ကောန်ထပိုယ်ဏအ် ဒးလေပ် ကွတ်ဂယိုင်လမျီုမွဲမွဲဏောဝ်၊၊ ဓမာတ်ထဝ် သ္ၚိဣစဳဒေအ်တအ်ဂှ် ခိုဟ်ဟာ၊၊ ဝတ်ရှတ်ကာ သ္ၚိအနာဲဍောတ်ဂှ် ခိုဟ်ဟာ၊၊” အဲမွဲ ချပ်ဒၟံင် ဂၠံင်ထပိုယ်ဍောတ်ဂှ်တုဲ မိက်ဂွံစဴဒၟံင်သ္ၚိ ပြဟ်ဟ်ရ၊၊ ဗီုလဵုမဂွံလဴကဵု တၠဂုန်အစာဂှ်လေဝ် အဲကေတ်ဟွံဒးကီုရ၊၊
တၠဂုန်အစာ ကဵုပိုန်တုဲ ကွာ်စှ်ေကၠုင် ဂၠံင်ရုင်ပုင်ရ၊၊ ကောန်ထပိုယ် ကောန်သင်တအ် ဆဵုညးမ္ဂး ညံင်အိက်ၜံက်တဝ် မဒတုံစှ်ေ ပ္ဍဲဍာ်တုဲ ဍာ်မဖါဲတိတ်အာကီု ဖေက်တုဲ ပါဲထောအ် ဂၠံင်တေအ် ဂၠံင်ဏအ်အိုတ်ဂှ် အဲစွံသတိတုဲ မဂွံညာတ်အာရ၊၊ မုက်မတ်ညးလေဝ် အီအီခမောံခမောံ ဟွံမွဲ မွဲလှ်ေ၊၊ အဲနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဘာဏအ် တၟာလအ်ရကီုလေဝ် မွဲလှ်ေ ဟွံစွံသတိ၊၊ တ္ၚဲဏအ်မှ အဲဂွံစွံသတိ၊၊ ဆညးမွဲကီု သီုကဵု အလဵုဇကုအဲဂှ် ဟွံဂံင်ရံင်မုက်ညး မွဲလှ်ေတှ်ေ၊၊
နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ
၀၅-၁၁-၂၀၁၇
လိက်ကၞပ် သဘင်ဖျဴသွဝ် အန္တိမအဂ္ဂိဇျာပန ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တခေမာသာရ တိုက်လိက်မန်မြဟ် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၉ ဂိတုမာ် ၆ - ၈ မံက်၊၊
ခၞိၚ် မြတ်စောထီး၊ ကျာ်သာန်လာန်
ခၞိင်မြတ်စောထီး၊ ကျာ်သာန်လာန်ဝွံ ညးတအ် ချူလဝ် ဗီုဗၟာ (သက္ကရာဇ် ၁၂၁၆ ခုနှစ်၌ မြတ်စောထီးသျှင်မင်း လှူဒါန်သည့် ခေါင်းလောင်းတော်) မဂွံအဓိပ္ပါယ် (ခၞိင် သၟိင် မြတ်စောထီးသျှင် ကဵုလဝ်ဒါန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၁၆) ရ။ ပ္ဍဲခၞိင်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် လိက် (၃) ဘာသာ၊ လိက်အင်္ဂလိက်၊ လိက်မန်၊ လိက်ဗၟာရ။ လိက်အင်္ဂလိက်ဂှ် နွံမွဲပၞောန် မချူလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲမရေတ် လဒေါဝ်ခၞိင်ဂှ်၊ လိက်မန်ဂှ် နွံ (၂) ပၞောန်ဂၠေအ်အ်တုဲ သၟေဟ် (၆) ပၞောန်ဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာဗၟာ နကဵုကဗျလင်္ကာရ။
လိက်ဝွံ ၜိုန်ရ ဟွံတြေံကွေဟ်ဟ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူမလံက်လဝ် ဍာ်ဂဥုဲသြန် မဂၠိုင်ကဵု အလန်တုဲ ဍာ်ဂဥုဲသြန်ဂှ် လုပ်ပေင်အာ ဒၞာဲမလိက်တအ်တုဲ လိက်တအ်ဂှ် ဗှ်ဟွံကၠးကွေဟ်ဟ်ရ။ ဒၞာဲလ္ၚဵု ဟိုတ်မချူစုတ်လဝ် ဒၞာဲဗရိုတ် မဂြာဲဒၟံင်တုဲ ဗှ်ဟွံဂွံလေဝ် နွံကီုရ။ လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ အစာဘာတက္ကသိုလ် မတ်မလီု မင်းလွမ်းမော်ဦး၊ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ၊ မိကြက်ထဝ် ဗှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇။
ဘာသာအင်္ဂလိက်
{His bell is made by Koo Na Lin  --- Hight? and weight 600 viss. No one body design to destroy this bell. Maul main, March 30th 1855. He who destroyed to this bell they must be in the great hell, and unable to coming out.}
အဓိပ္ပါယ် ဗီုမန်
ခၞိင်ဝွံ Koo Na Lin (ဂုဏလင်္ကာ) မကၠောန်လဝ် သမၠုင်--- ကေုာံ လျိုင် ၆၀၀ ပသာ။ ညးလဵုမွဲ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံပလီု ခၞိင်ဝွံ ဟွံမဲ။ မသောန်လဝ် ပ္ဍဲဂိတု မာတ် ၃၀၊ ၁၈၅၅။ ကုညးမပလီု ခၞိင်ဝွံ ဍေဟ်တအ် ကဵုဂွံစိန်ဂၠက်ဒၟံင် ပ္ဍဲမဟာနရက်တုဲ လ္ပကဵုတိတ်နူဂှ်မာန်ညိ။
ဗီုအင်္ဂလိက် ကဵု မချူလဝ် ဗီုမန် အဓိပ္ပါယ်တုပ်ပ်ရ။
လိက်ခၞိင်ကျာ်သာန်လာန်
(၂) အစံက် ၃ ဟတ်။ ခဝိုက် ၆ ဟတ် ၜါမိ၄် တကာခၞိင် အစာတၠဂုနလင်္ကာ ပကမကထတုဲ အလုံဒှ်ထကာရ။    ။ ဗွဲကြဴ စဴဂတ လ္ပပလီုပလာ်အိုတ်ညိ။ ယာံပလီုပလာ်ရ ယဝ်ဒှ် ပ္ဍဲကဵုအပါဲပန် သဒးအာက္တဵုဒှ် ဟွံဆောတ်ရ။
(၃) ဇေယတု။  ။ ကြားပိ့န်မင်္ဂလာ ။ မှော်ဂွန်ဖျာအံ့။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ။ သုံလောကဓိပတိ။ မုနိဗုင်္ဂဝ။ အတုလဇိနော။ ရှင်ဇောမြတ်ဖြာ။ သုမ္ပားဘုံသူ။ နတ်လူဗြမ္မာ။ သတ္တဝါဝေနေ။ သင်္ချေအနန္ဒ။ ရှိသမျှကို မျွက်ဟရွှေနှုတ်။ ဘာလုတ်တော်ထူ။ မိ့န်ကြူဒေသနာ။ သြဇာမြိုတ်ဧ။ တိုက်ကျွေပြီခါ။ မင်မလ္လာ၏။ ပြည်သာကုဿီ။ ပူရိန်ဌာန။ ရပ်ဒေသသို့။ ကျွတော်မူပြီ။ မြတ်စောထီလျှင်။ ဘုန်မီလျှံဝါ။ ထည်(ငါရာနှင်)။ မလ္လာတွင်ချင် ထိုသည်မင်၏။ (အင်ဂျင်ပင်စုံ။ ရဂုံ - - ် ဝါ။ ဦယျဉ်သာ)၌။ (မှန်)စွာမယွန်။ (ဝ) သစွန်ဝယ်။ (တင်တံဂ - ်)လျှောက်။ နတ်နှင့်ဗြဟ္မာ။ သဒ္ဓာကြည်ဖြူ။ (စ)င်လှူညောင်တော်။ ပတိုင်ကျော်ဇော်။ သုံ