cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကံင်သဳဂီုကၠီု
Consultation room
A permanent member can cast a "pocket veto" during the informal consultation by declaring its opposition to a measure. Since a veto would prevent the resolution from being passed, the sponsor will usually refrain from putting the resolution to a vote. Resolutions are vetoed only if the sponsor feels so strongly about a measure that it wishes to force the permanent member to cast a formal veto. By the time a resolution reaches the Security Council Chamber, it has already been discussed, debated, and amended in the consultations. The open meeting of the Security Council is merely a public ratification of a decision that has already been reached in private. For example, Resolution 1373 was adopted without public debate in a meeting that lasted just five minutes.
The Security Council holds far more consultations than public meetings. In 2012, the Security Council held 160 consultations, 16 private meetings, and 9 public meetings. In times of crisis, the Security Council still meets primarily in consultations, but it also holds more public meetings. After the outbreak of the Ukraine crisis in 2013, the Security Council returned to the patterns of the Cold War, as Russia and the Western countries engaged in verbal duels in front of the television cameras. In 2016, the Security Council held 150 consultations, 19 private meetings, and 68 public meetings.
Subsidiary organs/bodies
Article 29 of the Charter provides that the Security Council can establish subsidiary bodies in order to perform its functions. This authority is also reflected in Rule 28 of the Provisional Rules of Procedure. The subsidiary bodies established by the Security Council are extremely heterogenous. On the one hand, they include bodies such as the Security Council Committee on Admission of New Members. On the other hand, both the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia and the International Criminal Tribunal for Rwanda were also created as subsidiary bodies of the Security Council. The by now numerous Sanctions Committees established in order to oversee implementation of the various sanctions regimes are also subsidiary bodies of the Council.
United Nations peacekeepers
After approval by the Security Council, the UN may send peacekeepers to regions where armed conflict has recently ceased or paused to enforce the terms of peace agreements and to discourage combatants from resuming hostilities. Since the UN does not maintain its own military, peacekeeping forces are voluntarily provided by member states. These soldiers are sometimes nicknamed "Blue Helmets" for their distinctive gear. The peacekeeping force as a whole received the Nobel Peace Prize in 1988.
In September 2013, the UN had 116,837 peacekeeping soldiers and other personnel deployed on 15 missions. The largest was the United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), which included 20,688 uniformed personnel. The smallest, United Nations Military Observer Group in India and Pakistan (UNMOGIP), included 42 uniformed personnel responsible for monitoring the ceasefire in Jammu and Kashmir. Peacekeepers with the United Nations Truce Supervision Organization (UNTSO) have been stationed in the Middle East since 1948, the longest-running active peacekeeping mission.
UN peacekeepers have also drawn criticism in several postings. Peacekeepers have been accused of child rape, soliciting prostitutes, or sexual abuse during various peacekeeping missions in the Democratic Republic of the Congo, Haiti, Liberia, Sudan and what is now South Sudan, Burundi and Ivory Coast. Scientists cited UN peacekeepers from Nepal as the likely source of the 2010–2013 Haiti cholera outbreak, which killed more than 8,000 Haitians following the 2010 Haiti earthquake.
The budget for peacekeeping is assessed separately from the main UN organisational budget; in the 2013–2014 fiscal year, peacekeeping expenditures totalled $7.54 billion. UN peace operations are funded by assessments, using a formula derived from the regular funding scale, but including a weighted surcharge for the five permanent Security Council members. This surcharge serves to offset discounted peacekeeping assessment rates for less developed countries. In 2013, the top 10 providers of assessed financial contributions to United Nations peacekeeping operations were the US (28.38%), Japan (10.83%), France (7.22%), Germany (7.14%), the United Kingdom (6.68%), China (6.64%), Italy (4.45%), Russian Federation (3.15%), Canada (2.98%), and Spain (2.97%).
Criticism and evaluations
In examining the first sixty years of the Security Council's existence, British historian Paul Kennedy concludes that "glaring failures had not only accompanied the UN's many achievements, they overshadowed them", identifying the lack of will to prevent ethnic massacres in Bosnia and Rwanda as particular failures. Kennedy attributes the failures to the UN's lack of reliable military resources, writing that "above all, one can conclude that the practice of announcing (through a Security Council resolution) a new peacekeeping mission without ensuring that sufficient armed forces will be available has usually proven to be a recipe for humiliation and disaster".
A 2005 RAND Corporation study found the UN to be successful in two out of three peacekeeping efforts. It compared UN nation-building efforts to those of the United States, and found that seven out of eight UN cases are at peace. Also in 2005, the Human Security Report documented a decline in the number of wars, genocides and human rights abuses since the end of the Cold War, and presented evidence, albeit circumstantial, that international activism – mostly spearheaded by the UN – has been the main cause of the decline in armed conflict since the end of the Cold War.
Scholar Sudhir Chella Rajan argued in 2006 that the five permanent members of the United Nations Security Council, who are all nuclear powers, have created an exclusive nuclear club that predominately addresses the strategic interests and political motives of the permanent members – for example, protecting the oil-rich Kuwaitis in 1991 but poorly protecting resource-poor Rwandans in 1994. Since three of the five permanent members are also European, and four are predominantly white Western nations, the Security Council has been described as a pillar of global apartheid by Titus Alexander, former Chair of Westminster United Nations Association.
The Security Council's effectiveness and relevance is questioned by some because, in most high-profile cases, there are essentially no consequences for violating a Security Council resolution. During the Darfur crisis, Janjaweed militias, allowed by elements of the Sudanese government, committed violence against an indigenous population, killing thousands of civilians. In the Srebrenica massacre, Serbian troops committed genocide against Bosniaks, although Srebrenica had been declared a UN safe area, protected by 400 armed Dutch peacekeepers.
In his 2009 speech, Muammar Gaddafi criticized the Security Council's veto powers and the wars permanent members of the Security Council engaged in.
The UN Charter gives all three powers of the legislative, executive, and judiciary branches to the Security Council.
The Security Council has been criticized for failure in resolving many conflicts, including Cyprus, Sri Lanka, Syria, Kosovo and the Israeli–Palestinian conflict, reflecting the wider short-comings of the UN. For example; At the 68th Session of the UN General Assembly, New Zealand Prime Minister John Key heavily criticized the UN's inaction on Syria, more than two years after the Syrian civil war began.
Membership reform
Proposals to reform the Security Council began with the conference that wrote the UN Charter and have continued to the present day. As British historian Paul Kennedy writes, "Everyone agrees that the present structure is flawed. But consensus on how to fix it remains out of reach."
There has been discussion of increasing the number of permanent members. The countries who have made the strongest demands for permanent seats are Brazil, Germany, India, and Japan. Japan and Germany, the main defeated powers in WWII, are now the UN's second- and third-largest funders respectively, while Brazil and India are two of the largest contributors of troops to UN-mandated peace-keeping missions.
ကွပ်အဇာမၞိဟ်
ပ္ဍဲအရာပ်ဍုၚ်ကွာန်ပွဳပွူပိုဲတုန် အခါကာလလ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲရံၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂး အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်တေအ် ကွပ်ကဵုကွပ် အဇာကဵုအဇာ ထေက်ကဵုသ္ဒးပါ်ခြာလေပ်လဝ်ရ။
ကံင်သဳဂီုကၠီု
Membership reform
Italy, another main defeated power in WWII and now the UN's sixth-largest funder, leads a movement known as the Uniting for Consensus in opposition to the possible expansion of permanent seats. Core members of the group include Canada, South Korea, Spain, Indonesia, Mexico, Pakistan, Turkey, Argentina and Colombia. Their proposal is to create a new category of seats, still non-permanent, but elected for an extended duration (semi-permanent seats). As far as traditional categories of seats are concerned, the UfC proposal does not imply any change, but only the introduction of small and medium size states among groups eligible for regular seats. This proposal includes even the question of veto, giving a range of options that goes from abolition to limitation of the application of the veto only to Chapter VII matters.
ကွပ်အဇာမၞိဟ်
ကွပ်အဇာမၞိဟ်တအ်ဂှ်
ကံင်သဳဂီုကၠီု
Membership reform
The permanent members, each holding the right of veto, announced their positions on Security Council reform reluctantly. The United States has unequivocally supported the permanent membership of Japan and lent its support to India and a small number of additional non-permanent members. The United Kingdom and France essentially supported the G4 position, with the expansion of permanent and non-permanent members and the accession of Germany, Brazil, India and Japan to permanent member status, as well as an increase in the presence by African countries on the Council. China has supported the stronger representation of developing countries and firmly opposed Japan's membership.
In 2017, it was reported that the G4 nations were willing temporarily to forgo veto power if granted permanent UNSC seats. In September 2017, U.S. Representatives Ami Bera and Frank Pallone introduced a resolution (H.Res.535) in the US House of Representatives (115th United States Congress), seeking support for India for a permanent membership of the United Nations Security Council.
External links
[[Category:]]
ကွပ်အဇာမၞိဟ်
မၞိဟ်သာသ္ပအ်
ပရေၚ်ဗှ်လ္ၚတ်လိက်လေဝ်ဟွံမွဲ မူရဴကမၠောန်လဵုမွဲလေဝ် ကၠောန်ၜိုတ်ရေၚ်တၠုၚ်မံၚ် ဟွံမွဲမွဲသာ် ကုဂကောံမၞိဟ်မံၚ်သာသသ္ပအ်အ် ပ္ဍဲလိုက်လောကတအ်ဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂးရ။
မၞိဟ်သ္အဵုသ္အာ်
ကမၠောန်ပရေၚ်ကောန်ဂကူလေဝ်ဟွံရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန်သွက်သြန်လုပ်အပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်လေဝ် ဟွံကၠောန် ဆဂှ်သၟးဟွံတုဲ သီုဝိဝိၚ်မံၚ်ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲ သီုမဒှ်လလေၚ်ဖိုလ်ကုလိုက်လောကမၞိဟ်တအ်ဏီဂှ် ဂကောံမၞိဟ်သ္အဵုသ္အာ်ကြမ်ကြသ္ဂးရ။ ဂကောံဝွံ ဟွံတုပ်ကဵုဂကောံမၞိဟ်သာသ္ပအ်ရ။ ဂကောံမၞိဟ်သာသ္ပအ်တုန် ဍေံဟွံပကီုကဵုလလေၚ်ဖိုလ်ကုဂကောံမၞိဟ် လိုက်လောကတအ် မဒှ်ရ။
လမု၊ တၞံ
တၞံလမု (Sonneratia alba) (ဗမာ လမု မကၠုင်နူ အရေဝ်မန်)ဂှ် ဒှ်တၞံဆု မတိုန် ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳ မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံကၟိန်ဗဳဇ Lythraceae ရ။  လဆောဝ်မ္ဂး ကော်စ နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် ဆ Sonneratia သၟးရ။ alba အလ်ဗ ဂှ် ဒှ် မအရေဝ် လေတ္တေန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဗု" မရန်ကဵု အသာ်ပကဴဍေဟ် ဒှ်မာန်ရ။
လက်သန်
တၞံလမု ဇၞော်သၠုင် စဵုကဵု ၄၀ မဳတာ (၁၃၀ ပေ) ဗွိုက်တၞံဍေဟ် ဇၞော်စဵုကဵု ၅၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၃၀ ၝောအ်တဲ)။ ပ္ကဴဍေဟ် အသာ်ဗု၊ လပါ်သၟဝ် ဗကေတ်ဟေမ်ဟေမ်။ သတ်အသာ်သ္ၚေက်ကြံင်င် ဇၞော်နွံ စဵုကဵု ၅ သေန်ဒဳမဳတာ (၂ ၝောအ်တဲ)။
ဂမ္စာဲ ကေုာံ ဒၞာဲမတိုန်မာန်
တၞံလမု ဂှ် တိုန်ဒၟံင် နကဵုသဘာဝ ပ္ဍဲကဵုဒေသဂမ္တဴ ကေုာံ ဆာပ်ဂမ္တဴ နူကဵု အာဖရိကဗမံက် စဵုကဵု ဆာပ်တိုက် အိန္ဒိယ ကြုက် ကရေက်သၠုင်ကျာ၊ အေန်ဒဝ်ချာင်နာ၊ မလေရှာ၊ ပါပါသဳယျာ၊ သြသတေလျာ၊ ကေုာံ ဒေသ ပါစဳဖိစ် လပါ်ပလိုတ်။ ဍေဟ်မလေပ်တိုန် ဒၞာဲဇိုင် ၜဳဖၞုင် ကေုာံ ဒၞာဲလပှ်မတက်တအ်ရ။
လွပ်
ပ္ဍဲဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု ဍုင်မန် တၞံဍေဟ် ပအှော်။ ဆုဍေဟ် သြိုင်သ္ၚိ ဒက်ဂၠုင်လေဝ် ကၠောန်ဒၟံင်ကီုရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
ပါပု၊ နာဲ
ပထမအဝဲ
နာဲပါပု မကော်ဂး နာဲဘရှင် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်မိမ ဂကူမန်ၜါ နာဲကောန်စိင် ကဵု မိကောန်ၝောအ် ပ္ဍဲကွာန်သက္ကော၊ တကအ်ခၟိုင် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၉၄၊ ဂိတုပှ်ော ၂ မမံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိ (သၞာံ ၁၉၃၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၈) ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၄ တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်ဂဒေအ်။ ကောဒေအ်ဂမၠိုင်ဂှ်၊ မိပန်းချိန်၊ နာဲအောင်သူ၊ မိသန်းကြည်။ နာဲဘရှင် စိုပ်အဝဲမံင်ဘာ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မံင်ဘာကွာန် (ဘာတန်)၊ ပ္ဍဲကွာန်သက္ကော ဂွံ ၂ တန်ဂှ် ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မန်ဗၟာ (သၞာံ ၁၉၄၂) တုဲ ဘာဂမၠိုင် ဒးကၟာတ်ဒေါအ်အာရ။ တုဲ နာဲပါပု အာမံင်ဘာလကျာ် ကတ်လိက်မန် ပ္ဍဲကွာန်ဂမိုင် ဇရေင် ကွာန်သက္ကော။ စိုပ်အဝဲ ပထပိုယ်တုဲ အာကတ်လိက်ပါဠိ ပ္ဍဲဘာကွာန်မုဟ်ဒဵု တကအ်ခၟိုင်၊ နူဂှ် အာကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာခလံက်ခပြု ပွိုင်ဍုင်သဓီု၊ နူဂှ် အာကတ်လိက် ပ္ဍဲဍုင်အင်ဝ ပ္ဍဲတိုက်လိက်ကျာ်ဇမၞော် ဘာဒဝ်ဏချာန်(ဘုရားကြီးတိုက်၊ ဒေါနခြံကျောင်း)။ နူဂှ် အာကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာမန် ဘာကၟာဆီ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ။ နူဂှ် ဆက်ဗ္တောန် ဘာကွာန်လိက်ဗၟာ ဂွံအံင် ၁၀ တန်ရ။
ဘဝသ္ၚိကၟိန်
နာဲပါပု မကော်ဂး နာဲဘရှင်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင်မလုပ် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်ကမၠောန် ကရောမ်ပဏ္ဍိတ်မန် နာဲချေတ်သိင်ဂှ် ဂွံစုက်လုက် ကုကောန်ဝုတ် နာဲချေတ်သိင် မိညောအ်သိင် (မိညွန့်စိန်) တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် ဒက်ဘဝအိန်ထံင် ရေင်သကအ်ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန် တြဴတၠ၊ မာံမြင့်အောင်၊ မိသန်းသန်းမြင့်၊ မာံအောင်ကျော်ဦး၊ မာံသက်နိုင်ဦး၊ မာံဝင်နိုင်ဦး၊ မိဖြူဖြူဝင်း ။
ကမၠောန်
နူ လက်ထက် သၟိင်အေင်္ဂလိက်ဂှ် ညးပံက်လဝ် ဌာနလိက်တၟအ် (ကမ္ပည်းကျောက်စာဌာန) နွံမွဲ၊ ပ္ဍဲဂှ် ညးပါ်လဝ် ပန်သွာင်၊ သွာင်လိက်မန်၊ သွာင်လိက်ဗၟာ၊ သွာင်လိက်ပါဠိ ကဵု သွာင်လိက်သံသကြိုတ်။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် တၠပညာသွာင်မန် မကော်ဂး ပဏ္ဍိတ်မန် အစာချေတ်သိင် နူကွာန်ထဝ်ပၠင်ဂှ် ကဆံင်ညးတိုန်အာတုဲ ဒၞာဲသွာင်လိက်မန်ဂှ် နွံပၟိက် မၞိဟ်မွဲရ။ နာဲဘရှင် ပ္တိုန်တုဲ ဂွံဒုင်ခကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဌာနလိက်တၟအ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် နကဵုကဆံင် လစှ်ေသုတေသန (သုတေသနလက်ထောက်)။ နာဲဘရှင် ဒးအာယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန် ပ္ဍဲမာန္တလေ။ တာလျိုင် ကေုာံ ကမၠောန်အဓိက မဒးကၠောန် ပ္ဍဲဌာနဂှ် လိက်တၟအ်မန်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံပသောင်ကလး၊ ကၠာဲကဵု ဘာသာဗၟာရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ညးဒးဗိုင်ကၠောန် ကရောမ် အစာဇၞော် နာဲချေတ်သိင် ရ။ စပ်ကဵု လိက်တၟအ်မန်တုဲ လိက်တၟအ်ပံင်ကောံ (မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်) မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅၊ အစာဇၞော်နာဲချေတ်သိင် မဒှ်မၞိဟ်မဒါန်လဝ်ဂှ် ပ္ဍဲသကုတ်လိက်တၟအ်မန် ခေတ်လဒေါဝ်ဂှ် နာဲဘရှင် ဒှ်မၞိဟ်မပ္ကောံချူ ကၠာဲလဝ်ရ။ ပါဲနူလိက်တၟအ်မန်တုဲ လိက်တၟအ်ဗၟာ၊ လိက်တၟအ်ပါဠိ၊ လိက်တၟအ်နာဂရဳ၊ လိက်တၟအ်ပျူတအ်လေဝ် ညးဒးဗှ်ကၠာဲကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ကီုရ။
ဌာနလိက်တၟအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲလက်ထက်အလဵုအသဳမဆလဂှ် သၠာဲထောအ်ယၟု သုတေသနခေတ်တြေံ (ရှေးဟောင်းသုတေသန)။ ပ္ဍဲအခိင် နာဲဘရှင် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် တာလျိုင် ပ္ဍဲဌာနဂှ် လိက်တၟအ်ဗၟာ၊ လိက်တၟအ်ပါဠိ၊ လိက်တၟအ်နာဂရဳ၊ လိက်တၟအ်ပျူတအ်ဂှ်လေဝ် ညးဗှ်ကၠာဲကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ကီုရ။ လိက်တၟအ် ညးမဗှ်လဝ်တအ်ဂှ် နကဵုဌာနကၠောန်ပ္တိတ်ကၠုင် လိက်ကၞပ်နာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဌာနဂှ် နာဲဘရှင် လုကဴ ပွိုင် ၁၆ သၞာံ ယိုက်ဂၠေင်တုဲ သၞာံ ၁၉၇၆-၇၇ ဂှ် ဒေါအ်ဇူ နူကဵုတာလျိုင် လစှ်ေသကိုပ်စမၞောန် သုတေသန (သုတေသန လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး) ရ။
အလန်ပထမ (၂၃၊ ၀၅၊ ၁၉၉၆ - ၀၁၊ ၀၆၊ ၁၉၉၆) မတ်မလီု
နကဵု ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန် ညးမရေင်တၠုင်ကမၠောန် တၠဂုန်အစာနန္ဒပါလ (နာယက)၊ တၠဂုန်အစာကောဝိဒ (ဥက္ကဌ)၊ နာဲရတ်တ် (ရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ နာဲဗဳထဝ် (ဒု-ညးရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ နာဲအံင်မာန် (သကိုပ်စန်ဒက်) ကေတ်တာလျိုင်တုဲ နူကဵု ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ဍုင်မတ်မလီု ကဵုအခေါင် သွက်ဂွံဗ္တောန် ပ္ဍဲဇြပ်မန် ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၃-၀၅-၁၉၉၆ ဂှ် စပံက်တန်ဗ္တောန် ပ္ဍဲဇြပ်မန် ဍုင်မတ်မလီု၊ သင်တိုန်ဗ္တောန် (၁၀၀) ဇကု ခရှ် (၄) တၠ၊ ဗ္တောန်ရိုဟ်တ္ၚဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၀၁-၀၆-၁၉၉၆ ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်လုပ်သှ်လိက် ၅၃ တၠ အံင်ဇၞး (၂၈) တၠရ၊၊
အလန်ဒုတိယ (၀၁၊ ၀၆၊ ၁၉၉၇ ဇၟာပ်တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်) လ္ဂုင်
နကဵု ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန် ညးမရေင်တၠုင်ကမၠောန် ကျာ်ဇၞော်အစာဥတ္တမ (မဟာနာယက) ကေုာံ နာဲရတ်တ် (ရေင်တၠုင်ဖိုလ်) ကောပ်ကာဲကမၠောန်တုဲ စနူ ၀၁၊ ၀၆၊ ၁၉၉၇ ဂှ် ဗ္တောန်လိက်တၟအ် ပ္ဍဲဇြပ်ဓမ္မဒူတ၊ ဍုင်လ္ဂုင် ဇၟာပ် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ ကွးဘာတက္ကသိုလ် တိုန်ကတ်လ္ၚတ် ၁၁ တၠ။
အလန်တတိယ (၁၂၊ ၀၆၊ ၁၉၉၇ - ၂၁၊ ၀၆၊ ၁၉၉၇) လ္ဂုင်
နကဵု ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန် ညးမရေင်တၠုင်ကမၠောန် ကျာ်ဇၞော်အစာဥတ္တမ (မဟာနာဂယ)၊ နာဲရတ်တ် (ရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ နာဲဗဳထဝ် (ဒု-ရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ နာဲထေရိန္ဒ (စၟဳစၟတ်စရင်)၊ နာဲနရိန္ဒ (ညးဂိုင်သြန်)တုဲ ပံက်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန် ပ္ဍဲဇြပ်ဓမ္မဒူတ၊ ဍုင်လ္ဂုင် သင် ၆၂ ဇကု၊ လုပ်သွဟ်လိက် ၃၄ ဇကု၊ တန်ဗိသ္တာဍောတ် (၂) ဇကု နာဲဗဳထဝ် မွဲဇကု အံင်၊ တန်ဗိသ္တာမူလ အံင် ၂၂ ဇကု။
အလန်စတုတ္ထ (၂၂၊ ၁၁၊ ၁၉၇၇ - ၀၇၊ ၁၂၊ ၁၉၉၇) လ္ဂုင်
နကဵု ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန် ညးမရေင်တၠုင်ကမၠောန် ကျာ်ဇၞော်အစာဥတ္တမ (မဟာနာယက)၊ တၠဂုန်အစာဣန္ဒာလင်္ကာရ (ဒု-ဥက္ကဌ)၊ နာဲရတ်တ် (ရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ နာဲဗဳထဝ် (ဒု-ရေင်တၠုင်ဖဵု)။ သင်မတိုန်စိုပ် ၁၇ ဇကု၊ ကွးဘာတက္ကသိုလ် ၅ တၠ။ ပ္ဍဲဇြပ်မန်ဓမ္မဒူတ၊ ဍုင်လ္ဂုင်။
အလန်ပဉ္စမ (၁၃၊ ၁၂၊ ၁၉၉၇ - ၁၇၊ ၁၂၊ ၁၉၉၇) မတ်မလီု
နကဵု ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန် ညးမရေင်တၠုင်ကမၠောန် ကျာ်ဇၞော်အစာသိင်္ဃ (မဟာနာယက)၊ ကျာ်ဇၞော်ပုပ္ဖ (မဟာနာယက)၊ နာဲရတ်တ် (ရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ ဒၞာဲမဗတောန် ဘာက္ၜင်ထဝ်၊ ဍုင်မတ်မလီု သင်မတိုန်စိုပ် ၂၃ ဇကု၊ ကွးဘာတက္ကသိုလ် ၁၁ တၠ။
အလန်ဆဋ္ဌမ (၀၁၊ ၀၆၊ ၁၉၉၈ - ၁၀၊ ၀၆၊ ၁၉၉၈) မတ်မလီု
နကဵု ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန် ညးမရေင်တၠုင်ကမၠောန် နာဲရတ်တ် (ညးရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ နာဲဗဳထဝ် (ဒု-ညးရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ ဒၞာဲမဗတောန် ဇြပ်မန်၊ ဍုင်မတ်မလီု။ ပ္ဍဲကဵုတန်ဗတောန်ဂှ် တန်ဗိသ္တာဒေါဝ် နာဲဗဳထဝ် မွဲဇကု၊ တန်ဗိသ္တာဍောတ် ၈ ဇကု၊ တန်ဗိသ္တာမူလ သင် ကေုာံ ခရှ် ၉၅ တၠ။
အလန်သတ္တမ (၁၆၊ ၀၅၊ ၂၀၁၄ - ပွိုင် ၂ ဂိတု) မတ်မလီု
နကဵု ဂကောံသုတေသနဝင်မန် ရေင်တၠုင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ပံက်ဗတောန် ပ္ဍဲဇြပ်သဘင်ဓဝ် ဍုင်မတ်မလီု၊ ပ္ဍဲတန်ဗတောန်ဂှ် ခမဳသင်၊ အစာဘာတက္ကသိုလ် ကေုာံ သၟတ်မန် ၜိုတ် ၅၀ တၠ။
အလန်အဋ္ဌမ (၁၈၊ ၀၆၊ ၂၀၂၂ - ၉၊ ၀၇၊ ၂၀၂၂)မတ်မလီု
နကဵု ဂကောံဗတောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလုံဒေသရးမန်) ရေင်တၠုင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ပံက်ဗတောန် ပ္ဍဲဘာရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဍုင်မတ်မလီု သင် ကေုာံ ခရှ်တိုန်ကတ်လ္ၚတ် ၁၁၀ တၠ။
သၟတ်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲ
သၟတ်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲ
ဟွံဂွံသုင်စောဲဍေံမွဲတ္ၚဲမံင်ဟွံမာန်၊ ကၠောန်ဂွံညိသုင်စောဲထောံဂဥုဲဝိဝိင်ဖအိုတ်၊ သြန်သွက်ဂွံရာန်ဂှ်ဟွံမွဲတုဲ ဗက်ကၠတ်ဒြပ်ညးတၞဟ် အာတ်သြန်မိမဟွံဂွံသ္ပသၞကဵုမိမပၠန်၊ ဟိုတ်နူဂၠုဓီုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ၊ မုပရေင်လညာတ်ဟွံချပ်ပါ်ပဲါရ၊ စွံလဝ်အာရီုစိုတ်ဝိဝိင်ဟိုတ်မာဲဏံမွဲဓဝ်ရ၊ ကၠေင်က္ဍဟ်လေဝ်ထုဲထံင်လီုလာ်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ကြအ်ကြာန်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ဟိုတ်နူအသိင်ဝိဝိင်ဂှ်ဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်တုဲ၊ ထိင်စိုတ်ဟွံမာန်လေဝ်ဒှ်ကၠုင်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်စိုပ်မံင်ဍုင်သ္အာင်လီုလာ်စာ်ထောင်မံင်လေဝ်နွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ရ၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ဝိဝိင်ၜူမာဲဂှ်ပေင်ဂွံအာက္ဍဟ်တုဲ၊ ဟိုတ်နူထိင်စိုတ်ဟွံမာန်တုဲ၊ ကအ်ဇကုဇကုရေက်ကေတ်ကေတ်လေဝ်နွံ၊ ဆင်စှ်ေနူသ္ၚိသၠုင်င်လေဝ်နွံ၊ ဟိုတ်နူမုရောဂွံလီုလာ်ကၠုင်မံင်၊ ဇၟာပ်သၟတ်တအ်ညိဟွံချပ်ကူ၊ စှ်ေဒၞာဲဝဲါအိန်ထံင်ပၠန်လေဝ်တီဆဝိဝိင်သၟးပၠန်လေဝ်နွံတဴဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်၊ ဂွံဆဵုကေတ်မံင်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ၊ ဟိုတ်နူဂၠုဓီုလီုလာ်ဂဥုဲၜူမာဲဏံပၠန်ရ၊ လ္ပာ်ကောန်ဇာတ်ဗြဴလေဝ်ဂွံစဂွံသုင်ဂွံမံင်စံင်သဗ္ဗနာနာသာ်ဟွံချပ်လဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ၊ ဂဥုဲၜူမာဲဏံစံင်ပလီုမံင်က္ဍဟ်ပိုဲတအ်ဏောင်ဂှ်သၟတ်တအ်ဟွံကၠးစိုတ်ဏီဖိုဟ်၊ မုဟိုတ်ရောဂွံဟီုသာ်ဏံ၊ ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံသုင်စောဲမံင်ဂဥုဲၜူမာဲသၟတ်တြုံတအ်သၟးလေဝ်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ပါလုပ်မံင်သီုကဵုသၟတ်ဗြဴတအ်လေဝ်နွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ဂွံဆဵုမံင်၊ ဟီုကဵုသၟတ်တအ်သၟးလေဝ်ဟွံဂွံပုဟ်၊ ပါလုပ်မံင်သီုမၞိဟ်စှ်ေဒၞာဲဝဲါအိန်ထံင်တုဲတုဲတအ်ဂှ်လေဝ်၊ သုင်စောဲနွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ကီုရ၊ မၞိဟ်ဟွံကေင်သုင်စောဲလဝ်တအ်ဂှ်၊ လ္ပစမ်ညိလ္ပသုင်စောဲညိလ္ပဝိဝိင်အိုတ်ညိ၊ လ္ပဟိုတ်မာဲအိုတ်ညိ။
ဆဂးချူပတိုန်ဏာဂလာန်ပရူပရာဏံဂှ်ဗျိသၟတ်တအ်ဟွံသေင်၊ မိက်ဂွံကဵုဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်ဟ်က္ဍဟ်ခိုဟ်ဟ်လညာတ်ခိုဟ်ဟ်၊ သွက်သၟတ်တအ်ဂွံဝေင်ပဲါမာန်ဂှ်၊ ဆေဝ်မ္ၚုဟ်မံင်စိုတ်ဓါတ်သၟတ်တအ်၊ သွက်အနာဂတ်ဂတတေံသွက်ဂကူမန်ပိုဲဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်အာ၊ ဝေင်ပဲါအိုတ်ညိ၊ ယဝ်သၟတ်တအ်ဟွံဝေင်ပဲါအာမ္ဂး၊ သၟတ်ဂကူမန်ပိုဲသွက်ဂွံပါလုပ်အာပ္ဍဲထံင်ဗၟာတအ်သၟးရ၊ က္ဍဟ်ပိုဲခိုဟ်ဟ်ဂှ်လ္ပတက်ပလီုထောံကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံညိ၊ တှ်မိယာဲပိုဲ ပိုဲမဴကၠုင်လဝ်တုဲပိုဲထပိုတ်ကၠုင်မာန်၊ ကဝေင်ဇြဟာန်ပိုဲလေဝ်ပိုဲထပိုတ်ကၠုင်မာန်၊ ဒၞာဲပိုဲပိုတ်ကၠုင်မာန်ဂှ်နွံမံင်ကၠးကၠးကီုရ၊ ၜိုတ်ဝိဝိင်ၜူမာဲဏံရပိုတ်လောဲလောဲရဂကူပိုဲ၊ထပိုတ်ထောံညိဝေင်ပဲါထောံညိလ္ပသုဘ်စောဲအိုတ်ညိ၊ စၞးပိုဲဒးကေတ်မံင်ကဵုဇြဟတ်ဂဥုဲဝိဝိင်စိဏံဂှ်၊ ပိုဲကေတ်ဇြဟတ်ကဵုစၞစနွံကဵုရှ်သာညိ၊ ပိုဲကေတ်ဇြဟတ်ကဵုလ္ပာ်ပရေင်ကုသဵုနာနာသာ်ညိ၊ ပိုဲကေတ်ဇြဟတ်ကဵုထံက်ပင်ပရေင်ဂကူညိ၊ ဠဂှ်မှဂကူမန်လေဝ်ဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်အာ၊ အကြာဂကူညးတၞဟ်မာန်၊ အခိင်လၟုဟ်ယၟုမြဟ်မံင်ဆေင်စပ်ကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဟီုဂှ်၊ ယၟုဍေံဟီုဗီုသေံဂှ်(ယာၜ)( ยาบ้า )ဟီုဗီုမန်မ္ဂးဂဥုဲပြအ်ညးကော်ခဴစဂဥုဲချေံ၊ ရပ်စပ်သုင်စောဲဒးဍေံတုဲ၊ ဒေံါဟွံလောဲသွာရပေင်ပြးမံင်ဇၟာပ်ဍုန်ကွာန်ဌာန်ရးဒေသနာနာတအ်ရ၊ ပြာကတ်မံင်သၟိင်တၠအဝဵုတအ်ဍေံတက်မံင်ပြယာဲကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံရ၊ သၟတ်မန်လ္ၚဵုဂွံဆဵုကေတ်မံင်၊ ပရောပရာဂဥုဲဝိဝိင်ဏံဂှ်လမျီုလေဝ်ဒးအိုတ်ချိုတ်အာလေဝ်ဟွံဆဵုဇွလေဝ်ဟွံဆဵု၊ ဍေံဂစိုတ်ထောံသ္ၚိတ်တ်ဇြဇြ၊ ဂွံဆဂွံမိင်ပရိုင်ဍေံစံင်ထောံဂျိုင်င်ဂး၊ ဟိုတ်နူပရေင်ပရာဂဥုဲဝိဝိင်ဏံရ၊ ဇကုကူသာန်သွံရာန်ဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ၊ သြန်ဇကုဟွံဂွံကဵုဍေံဏီ၊ မၞိဟ်တၞဟ်ကၠုင်ရာန်ပ္ဍဲဇကုဂှ်ဍေံလေဝ်ကဝုတ်လဝ်ဇကုဂၠိုင်ဂၠင်၊ ဇကုလေဝ်ကဝုတ်လဝ်လ္ပာ်ဗၟာတေံလေဝ်ဂၠိုင်ဂၠင်၊ ဟိုတ်ဇကုလေဲဟွံမာန်တုဲ၊ ဍေံဂစိုတ်ထောံဇကုမိမလေဝ်ဟွံဂွံဆဵု၊ ပရိုင်ဂှ်လေဝ်ကၠေံ၊ ဒးကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ၊ လေင်ဒိုက်စာ်ထောင်လီုလာ်ကၠေံကၠက်အိုတ်ရကောန်ဂကူမန်ပိုဲ၊ အခိင်လဵုအခါလဵုဂှ်ဂွံအိုတ်အးအာသ္ဘင်ဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံဂှ်၊ တီကေတ်ဟွံမာန်ဏီရ၊ဂိုဟ်အခိင်ဂိုဟ်ကၠေင်က္ဍဟ်ဂိုဟ်ကောန်သၟတ်တအ်၊မိမၜံင်က္ဍဟ်ခိုဟ်ဟ်ဂှ်၊ကြအ်ယှောအ်အိုတ်လီုလာ်အိုတ်၊ ဟိုတ်နူဝိဝိင်ဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်ပိုဲတအ်တုဲ၊ ဒၞာဲဒးအေင်ဒုင်ညးသ္ကအ်ဂှ်၊ အေင်ဒုင်ဟွံမာန်ဗာ်ဂစိုတ်ညးသ္ကအ်လေဝ်နွံ၊ ဂကူဇကုကဵုဇကုရထပက်ဂစိုတ်ညးသ္ကအ်၊ ရပ်ၜုန်ရပ်ဇြင်ကေတ်မာန်ညးသ္ကအ်၊ မုဟိုတ်ရော၊ဟိုတ်နူၜူမာဲဝိဝိင်ပၠန်ရ၊ လဆောဝ်ဒၞာဲဒးသၠးအခေါင်ဂှ်သၠးအခေါင်ဟွံမာန်ညးသ္ကအ်ရ။
ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံဂှ်ကောန်သၟတ်ဍောတ်တ်စိဂှ်၊ အဃောမံင်ဘာလေဝ်လီုလာ်စာ်ထောင်ကၠုင်မံင်ကီုရ၊ မိမလေဝ်ဝေတ်ဟွံမာန်၊ အာစာလေဝ်ဝေတ်ဟွံမာန်၊ ဟိုတ်နူကြအ်ကြာန်ကဵုစၞဝိဝိင်တုဲ၊ ဘဝသၟတ်တအ်သၠာဲကၠုင်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲနွံတဴဗွဲမဂၠိုင်၊ အဃောတအ်ရာင်ဆာဲမံင်ဂဥုဲၜူမာဲဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်သၟတ်တအ်အိုတ်ရ၊ နဲလဵုဂွံထိင်ဒဝ်သၟတ်တအ်မာန်ရော၊ မၞိဟ်လဵုဂွံစဵုဒၞါသၟတ်တအ်မာန်ရော၊ ဟိုတ်နူသၟတ်တအ်ဟွံတီမွဲသာ်တုဲဘဝလီုကၠုင်ဟာ၊ ဟိုတ်နူသၟတ်တအ်ဟွံပကာကဵုဘဝဇကုတုဲပလီုကၠုင်ဘဝဇကုဟာ၊ ဘဝသၟတ်တအ်တတ်ထ္ပာ်မံင်အကြာစၞဂဥုဲဝိဝိင်စိဏံဂၠိုင်ဂၠင်တုဲ၊ ဘဝသၟတ်တအ်ဒးစိုပ်ဘဲဒန်ခြိုင်ပသဲလေဝ်နွံ၊ ဘဝသၟတ်တအ်လမျီုဒးအိုတ်အာအကြာကြာဂဥုဲၜူမာဲဏံဖအိုတ်ရ၊ ဆာန်ဘဝဇကုညိလ္ပသၠာဲၜန်ကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ညိ၊ ဝိဝိင်ဏံလုပ်ပလီုမံင်က္ဍဟ်ပိုဲဏောင်ဂှ်၊ သၟတ်တအ်ချပ်ပါ်ပဲါအိုတ်ညိ၊နူကဵုအကြာဂဥုဲဝိဝိင်ဏံဂၠိုင်ကၠုင်သၟးဟွံကဏီ၊ တၞးဘိင်တအ်လေဝ်သၟတ်တအ်သ္ပဗဒှ်ဒၟံင်သဘင်ယျ၊ သုင်ဂွံတၞးဂှ်တုဲလေဝ်ဒေါံဟွံလောဲသွာပုဟ်၊ ယဝ်ရံင်ကဵုအခေတ်လၟုဟ်ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဝွံ၊ ဒုဟ်သဗ္ဗအိုတ်သီုသၟတ်တအ်လုပ်ကေတ်လဝ်ဒၞါဲယျ၊ ဘဝသၟတ်တအ်စိုပ်အာခြိုင်ပသဲအလဵုသဳတုဲ၊ သွက်ပိုန်ဒြပ်ရတ်မိမသၟတ်တအ်ပၠန်ရဆောံလေင်၊ သၟတ်တအ်ထိင်ဘဝဇကုဇကုညိ၊ ဆာန်ဘဝဇကုဇကုညိ၊ မင်မွဲဘဝဇကုဇကုညိ၊ ဗတိုက်ထရိုဟ်ပလီုကၠေံဂဥုဲဝိဝိင်ဏံညိ၊ သၟတ်တအ်ဗၠိုက်လၞီမံင်အကြာကြာဂဥုဲၜူမာဲဏံဂှ်၊ မုရှ်သာဟွံမွဲပုဟ်၊အခိင်သၟးရအိုတ်ကၠုင်၊ ဒးကဵုဂဥုဲၜူမာဲဏံတုဲမိမလေဝ်ဝေတ်ကောန်ဟွံမာန်၊ ဟိုတ်နူကဵုဘဲဝိဝိင်ဏံအလဵုအသဳတအ်သီကေတ်မံင်ကောန်သၟတ်ပိုဲတအ်ရိုဟ်လၟိဟ်မၞိဟ်ဟွံဒးရ၊ ယွံသၟတ်တအ်ဘဝဇကုဂှ်လ္ပသၠာဲကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏီညိဝေင်ပဲါအိုတ်ညိ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်မၞိဟ်
ဂါမ္ဗဳယျာ
ဂါမ္ဗဳယျာ (The Gambia) ၊ ယၟုနကဵုသၞောဝ် ဍုင်သမတ ဂါမ္ဗဳယျာ (Republic of The Gambia) ဒှ်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲအာဖရိကပလိုတ်တုဲ ပါဲနူကဵု ဍုင်လပါ်ပလိုတ် ပ္ဍဲပါင်ၜဳ မှာသၟိဒ် အာတလန်တိစ်တုဲ ဍုင်ဂှ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ပူဗိုင်လဝ် နကဵု ဍုင်သေနေဂါလ် (Senegal) ရ။ တုဲပၠန် ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ဒှ်ဍုင်ဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မနွံပ္ဍဲကဵု ၝောအ်တိုက် အာဖရိကဂှ်ရ။
ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒကုတ်သၟဝ် သြင်ၜဳဂါမ္ဗဳယျာ ၜါလပါ်၊ မဒှ်ၜဳ/ကြုင် မဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူလဒေါဝ်ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာ စဵုကဵုစိုပ် မှာသၟိဒ် အာတလာန်တိစ် ရ။ ဇမၞော်ဍုင်ဂှ် နွံ 10689 km² တုဲ ကောန်ဍုင် နွံ 1,857,181 အတိုင်စရင် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ်ရ။ ဍုင်ဗာန်ဇုလ် (Banjul) ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော် ဂါမ္ဗဳယျာ တုဲ ဍုင်ဇၞော်အိုတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဍုင်Serekunda ကဵု Brikama တအ်ရ။
ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ညံင်ရဴဍုင်အာဖရိကတိုက်တၞဟ်တအ်ကီု မွဲအခိင်တေအ် ကောန်ဍုင်ကွာန် ညးတအ် ဒးဒုင်သွံ နဒဒှ်ဍိက် နကဵု ဗဝ်တူဂြဳ ပ္ဍဲကဵု ၜဳဂါမ္ဗဳယျာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ယၟုဍုင်ဂှ် A Gâmbia ရ။ စနူ ၂၅ မေ ၁၇၆၅ ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ဒှ်ကဝ်လဝ်နဳ သၟဝ်ဗြိတိန်၊ ဒေသဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ခရိုင်သေနေဂါမ္ဗဳယျာရ။ သၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် ဂါမ္ဗဳယျာ ကလိဂွံသၠးပွး နကဵု သၟဝ်ပၠတရဴ ဒဝ်ဒါ ဇဝရာ (Dawda Jawara)၊ တုဲ ညးပကင်ရင်ဍုင် စဵုကဵု စိုပ်အခိင် ယဟယာ ဇမ်မေဟ် (Yahya Jammeh) မသီကေတ် အဝဵုဍုင် နကဵု နဲဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ်ရ။ အဒါမာ ဗရ်ရောဝ် (Adama Barrow) ဒှ်သမတ ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာ မရနုက်ကဵု တတိယ ပ္ဍဲဇာန်နဝါရဳ ၂၀၁၇ ကြဴနူ မ မဂွံဇၞးကေတ် သဘင်ရုဲမာဲ သၞာံ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၁၆ ရ။ ဇမ်မေဟ် ကိုပ်ကၠာဂှ် ဒုင်တဲသွဟ်မာဲကီုလေဝ် ဗွဲကြဴ ထ္ၜးဟိုတ် ကုသၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် မလုပ်ပထုဲတုဲ ဟွံဒုင်တဲရ။ ဆဂး ကၞောတ်တဲ ညးဒးဒုင် ဒြေပ်ဒဴ နူဍုင်ရ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ပရေင်တဵုလွဳ၊ ကမၠောန်တမ္ၚာ ကေုာံ ကမၠောန်အာတရဴ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ကောန်ဍုင်ကွာန် ၄၈.၆% ဂှ် ဂျိုင်တဴ နဒဒှ် ညးဒိုက်ဂတ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသရးမ္ဂး ညးဒိုက်ဂတ်ဂှ် ဂၠိုင်နူကဵု ဍုင်ဇၞော်ဇၞော်တအ်တုဲ ကြပ်စိုပ် ဒှ်မၞိဟ် ၇၀%.
နိရုတ္တိ
ယၟုဍုင် ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ် ဂကူမာန်ဒိန်ကMandinka ကမ်ဗြ/ကမ်ဗါ (Kambra/Kambaa) မဒှ် ယၟုကြုင် ဂါမ္ဗဳယျာ ဂှ်ရ။ ကာလမကလိဂွံ သၠးပွး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် ညးကဵုလဝ်ယၟုဍုင် The Gambia။  စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် နကဵုယၟုပေင်င်ဂှ် ဒှ်အာ ဍုင်သမတ ဂါမ္ဗဳယျာ Republic of The Gambia။ ကာလစိုပ်သၞာံ ၂၀၁၅ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ပ္ဍဲလက်ထက် သမတယဟယာ ဇမ်မေဟ် ဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် ဍုင်အေဿလာမေတ် သမတ ဂါမ္ဗဳယျာ (Islamic Republic of The Gambia) in December 2015. စိုပ်လက်ထပ်သမတ အဒမာ ဗါရ်ရောဝ်ဂှ် ညးကလေင်သၠာဲထောအ် ဗီုတြေံ ပ္ဍဲ ၂၉ ဇာန်နဝါရဳ ၂၉၊ ၂၀၁၇ နဒဒှ် ဍုင်သမတဂါမ္ဗဳယျာ ပၠန်ရ။
ပထဝဳ
ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် လပါ်လၞင်မ္ဂး အောန်နူ 50 km ဏီ၊ ဇမၞော်ဍုင်သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံ 11,295 km2ရ။ ဇမၞော်ဍုင် ၜိုတ်1,300 km2 (11.5%)ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဍာ်ရ။ ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ဒှ်ဍုင်ဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ၝောအ်တိုက် အာဖရိကဂှ်ရ။ အလုံမွဲဍုင်ဂှ် ယဝ်ဒးၜတ်ကၞာတ်မ္ဂး ဍောတ်နူတကအ်ဂျမိကာ (Jamaica)၊ ဍောတ်နူ တွဵုရးဍုင်မန် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်ဏီရ။
ဍုင်သေနေဂါလ် (Senegal) ဂှ် ပူပွိုင်လဝ် ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာ ပိဒိုဟ်၊ ပါဲနူ လပါ်ပလိုတ် သြင်ၜဳ အာတလာန်တိစ် 80 km ဂှ်တုဲ ဒှ်ပယျဵုကဵု ဍုင်သေနေဂါလ် ဖအိုတ်ရ။
ပယျဵုတ္ၚဲဏအ်ဂှ် ပိုင်ခြာလဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၈၈၉ အတိုင်တင်လတုပ်စိုတ် အကြာဗြိတိန် ကဵု ပြင်သေတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ပညဳပညပ် အကြာပြင်သေတ် ကဵု ဗြိတိန် ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေတ်ဂှ် ပြင်သေတ် ကဵုလဝ် ဗြိတိန် ၜဳဂါမ္ဗဳယျာ ၜိုတ် 200 mi ရ။ ပယျဵုဂှ် ဓဇက်စၞောန်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၁၊ ကြဴနူ ပညဳပညပ် ပ္ဍဲပဴရေတ်တုဲ ပွိုင် ၁၅ သၞာံ ပယျဵုတအ်ဂှ် ဂွံစှ်ေဒၞာဲရ။
ရာသဳ
ရာသဳ ပ္ဍဲဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ဒှ်ရာသဳဂမ္တဴရ။ ဥတုကညင် ကေုာံ ဥတုဗြဲ၊ ဥတုဗြဲဂှ် စနူဂိတုဂျောန် စဵုကဵုစိုပ် နဝ်ဝေမ်ပါ၊ စနူဂှ်တုဲ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုမေဂှ် ဒှ်ဥတုၜိုဟ်ရ။
ဝင်
မဂွံဆဵုကေတ် လိက်စၟတ်သမ္တီ သၟာဗၞိက်အာရာပ် ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရူဒေသဒၞာဲဂါမ္ဗဳယျာ ပ္ဍဲကဵု ဒစိတ် ကဵု စှ်ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိင် စှ်ဗွဝ်ကၠံဂှ် သၟာဗၞိက်မူလလေန် ကေုာံ တၠပညာမူသလေန်ဂမၠိုင် ဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲဒေသ အာဖရိကပလိုတ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နကဵု ဂၠံင်ဗၞိက် မတတ်သြင်ဗတဳသဟရာ (trans-Saharan trade routes) ဂှ် ညးတအ် ပလံင်ပတိတ်သွံစ ညးဍုင်ကွာန်တအ် နဒဒှ်ဍိက်၊ ထဝ် ကေုာံ ဂြင်စိင် ကေုာံ ဇုတ်စၞာံတိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ကပေါတ်မကၠောန်ပတိတ် နူကဵုဒေသတအ်ရ။ left|thumb|တၟအ်ဗဝိုင်သေနေဂါမဗဳယာန် (megaliths) မဒှ်တၟအ် နူကဵု ခေတ်တမၠာ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂါမ္ဗဳယျာ၊ ယူနေတ်သကဝ် UNESCO ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်  "တၟအ်ဗဝိုင် ၜိုတ်မဂွံဆဵုကေတ် လတူတိဏအ်မ္ဂး ဒှ်ဇၞော်အိုတ်" ၜိုတ် ၁၁ ဗဝဝ်ကၠံ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ သၟိင်ဨကရာဇ် ဍုင်ညးတအ် မပတံ ကုတက်ရူရ် (Takrur) မဒှ်သၟိင် ပ္ဍဲကဵု ကြုင်သေနေဂါလ် (Senegal River ) ကရေက်လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် လျိုင်ပတှ်ေကေတ် သာသနာအေဿလာမ်တုဲ ဍုင်ဂှ် ပကင်ရင် အတိုင်သၞောဝ်မူသလေန်၊ လိက်စကာရုင်ဂှ် ဒှ်လိက်အာရာပ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၄ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ် ဒၞာဲဍုင်ဂါမ်ပဳယျာ တ္ၚဲဏအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နွံသၟဝ် အေန်ပါယာမာလဳ (Mali Empire) ရ။ ဗဝ်တူဂြဳ စိုပ်ဒေသဂှ် နကဵုက္ၜင် ပ္ဍဲအခိင်လဒေါဝ် ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိင် ဗဝ်တူဂြဳ မစဓလီု ကမၠောန်ဗၞိက်ၜဳ ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၈၈ ဂှ် သကိုပ်ဗၞိက်ဗဝ်တူဂြဳ အာန်တဝ်နဳယဝ် António, Prior of Crato, သွံထောအ် အခေါင်ပဗၞိက် ပ္ဍဲကဵု ကြုင်ဂါမ္ဗဳယျာ ကုသၟာဗၞိက်အင်္ဂလိက်တအ်ရ။ နကဵုဨကရာဇ်ဗြဴအဳလဳဇဗေတ်ပထမ (Queen Elizabeth I ) ပတိတ်ကဵု ဂရာန် သွက်ဂွံပဗၞက်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၁၈၊ ဨကရာဇ်အေန်ဂလာန် ဂျိမ် (King James I of England ) ပတိတ်ကဵု ဂရာန် ကုကမ္မဏဳအင်္ဂလိက် အခေါင်ပဗၞိက် ပ္ဍဲဂါမ္ဗဳယျာ ကေုာံ သြင်ၜဳထဝ် (လၟုဟ် Ghana)။ အကြာသၞာံ ၁၆၅၁ ကဵု ၁၆၆၁ ဂှ် ဒၞာဲဒေသလ္ၚဵု ပ္ဍဲဂါမ္ဗဳယျာဂှ် နွံသၟဝ်ကမ္မဏဳပဝ်လာန်-လေတ်တဝ်နဳယျာ နကဵု မရာန်ကေတ် နူကဵု ကောန်သၟိင်ဂျာမနဳ (Prince Jacob Kettler)ရ။
ပ္ဍဲအခိင်ကာလ အကြာ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် အေန်ပါယျာဗြိတိန် ကဵု အေန်ပါယျာပြင်သေတ် ပြံင်ဒၟံင် ရေင်သကအ် ညးဂှ်ဂွံပိုင်ပြဳ နကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန်ကီု သီုကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲဒေသ ကြုင်ဂါမ္ဗဳယျာ ကဵု ကြုသေနေဂါလ်ဂှ်ရ။ အေန်ပါယျာဗြိတိန် လုပ်သီကေတ် ဂါမ္ဗဳယျာ နကဵုသကိုပ်ပၞာန် သြဂုတ်သတုသ် ကေပ္ပေလ် ( Augustus Keppel) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၈ ရ။ သၞာံ ၁၇၈၃ ဂှ် ကလိဂွံအာ ကြပ်အလုံမွဲ ကြုင်ဂါမ္ဗဳယျာတုဲ ဆဒၞာဲဍောတ်တ် သြင်လပါ်သၟဝ်ကျာညိဂှ် သှ်ေဒၟံင် သၟဝ်ပြင်သေတ်ဖိုဟ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၅၆ ဂှ် ဗြိတိန် ပိုင်ဂွံအာ သီုဖအိုတ်ရ။
ပ္ဍဲအခိင် ပွိုင် ပိဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိင် ကောန်ယူရောပ်တအ် မပဗၞိက်ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် မပတိတ်သွံ နဒဒှ်ဍိက် နူကဵုဒေသဂှ် သီုဖအိုတ် ဒှ်ၜိုတ် ပိပြကောဋိကိုဋ်ရ။ အခိင်သၟာဗၞိက်မူသလေန်တအ် မပတိတ်ဍိက်ဂှ် လၟိဟ်ဂလိုင်လဵု မပတိတ်လဝ်ဂှ် တီကေတ်ဟွံမာန်ရ။ ဍိက်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် သွံကဵု ပ္ဍဲဍုင်အာဖရိကတၞဟ်၊ ဍုင်ယူရောပ်တအ်ရ။ ဍိက်တအ်ဂှ် ပ္ကောံကေတ် နူကဵု ဂၠုဲပၞာန် ဟွံသေင်မဂး မအာရပ်တံင်ဂြဲနင် နူသ္ၚိညးတအ်ရ။ thumb|ဗီုတိ တကအ် ဂျောမ် James Island ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဂါမ္ဗဳယျာ (Fort Gambia) ဍိက်မရပ်နင်လဝ်တအ်ဂှ် အာသွံ ပ္ဍဲယူရောပ် နဒဒှ် ဍိက်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် သီုကဵု အမေရိကသၟဝ်ကျာရ။ သၞာံ ၁၈၀၇ အင်္ဂလိက် ကၟာတ်လဒဵု ပရေင်သွံရာန်ဍိက် ပ္ဍဲကဵု အေန်ပါယျာညးတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သီုဂစာန် ကၟာတ်လဒဵု ကမၠောန်သွံရာန်ဍိက် ပ္ဍဲဂါမ္ဗဳယျာကီုရ။ ဆဂး ဟွံအံင်ဇၞး။ က္ၜင်ဍိက် မအာသွံ ပ္ဍဲအာဖရိကပလိုတ် ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာတအ်ဂှ် ဒးကလေင်ပလံင်စွံ ပ္ဍဲဂါမ္ဗဳယျာတုဲ ဍိက်တအ်ဂှ် ဖျေဟ်စွံ ပ္ဍဲကဵု တကအ် MacCarthy Island ဗဒင်ကြုင်ဂါမ္ဗဳယျာတုဲ ကဵုညးတအ် တန်တဴ ပ္ဍဲတကအ်ဂှ်ရ။ ဗြိတိန် သြိုင်ဒပ်သၞေဟ်ဒပ်ပၞာန် ပ္ဍဲကဵု Bathurst (လၟုဟ် Banjul) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၆။
ကဝ်လဝ်နဳ (၁၈၂၁–၁၉၆၅)
ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာဂှ် ပရေင်သၞောဝ်ဓဝ် အလဵုအသဳဗြိတိန်ဂှ် နွံပ္ဍဲ Sierra Leone။ စတမ်နူ သၞာံ ၁၈၈၈ ဂှ် ဂါမ္ဗဳယျာ ဒှ်အာ ဍုင်ကဝ်လဳနဳတၞဟ်ခြာတုဲ ညးကော်စ ဗြိတိရှ်ဂါမ္ဗဳယျာ (British Gambia)ရ။ စနူသၞာံ ၁၉၀၁ တုဲ ဂါမ္ဗဳယျာ ကလိဂွံ ဂကောံပကင်ရင် ကေုာံ ဂကောံသၞောဝ်ဓရ် အပိုင်၊ စနူဂှ် ကတဵုဒှ်အာ ဍုင်မဂွံအခေါင်ပကင်ရင်အပိုင် (self-government)။ ပရေင်သွံရာန်ဍိက်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၆။
ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ ကောန်ပၞာန် နူကဵု ဂါမ္ဗဳယျာ ပါလုပ် ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်။ ကောန်ပၞာန် နူဂါမ္ဗဳယျာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် အာဗတိုက်လဝ် ကုဖေတ်သေတ်ဂျပေန် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာတုဲ ဒးဒုင်သၠးလဝ် လမျီု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဂိုဟ်စၟတ်သမ္တီ ကောန်ပၞာန်တအ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် သုသာန်ပၞာန် ပ္ဍဲဍုင်ဖဇရာ (ဗဒါဲဍုင်ဇၞော် ဗင်ဂုလ်)။
ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယတုဲ ခၞံဗဒှ် ဥပဒေသဇိုင်တၟိတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ရုဲမာဲတုဲ အင်္ဂလိက် ပအပ်ကဵု ပရေင်ပကင်ရင်အပိုင်ပေင်င် ပ္ဍဲသၞာံဂတဂှ်ရ။ thumb|Stamp with portrait of Queen Elizabeth II, 1953 ဂါမ္ဗဳယျာ ကလိဂွံ ဍုင်သၠးပွး နူအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ ၁၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၆၅ နကဵု မပံင်ကောံလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဍုင်ဓနသဟာယရ။
ဝင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်
ပ္ဍဲခေတ် ဇဝရာ ပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် နွံဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပန်ဗော်၊ ဗော်ပဳပဳပဳ၊ ဗော်ညဳသၟဟ် (United Party (UP)) ဗော်ဒဳမဝ်ကရေတ် (Democratic Party (DP)) ကေုာံ ဗော်ကောန်ဂရေတ်မူသလေန် (Muslim Congress Party (MCP))။ နကဵုဥပဒေသဇိုင် ၁၉၆၀ ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် ကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန်မွဲ (House of Representatives)၊ ဆဂး ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ ၁၉၆၀ ဂှ် နကဵုဗော်လဵုလေဝ် ဟွံကလိဂွံ မာဲဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၁ ဂှ် သၟိင်ဂါပနာဗြိတိန် (British Governor) ရုဲစှ်ပတိုန် ညးဇၞော်ဗော်ညဳသၟဟ် (Pierre Sarr N'Jie) နဒဒှ် ဂဥုပ်ဝန်ဇၞော် (Chief Minister) သွက်ဂွံသှ်ပလး ပြသၞာဍုင်ရ။ ဆဂး နဲကဲဂှ် မၞိဟ်ဒးဂၞပ်စိုတ် အောန်တုဲ သၞာံဂတဂှ် ၁၉၆၂ ဂှ် ကလေင်ကၠောန် သဘင်ရုဲမာဲတၟိတုဲ ဗော်ပဳပဳပဳဂှ် ကလိဂွံမာဲလပါ်ဂၠိုင်တုဲ ဒက်ပတန်အလဵုအသဳပံင်ကောံ ကုဗော်ပံင်ကောံကောန်ဂရေတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ Democratic Congress Alliance (DCA; မဒှ်ဗော် မဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဗော် DP ကဵု MCP)ရ။ ညးတအ် သီုဘိက်ကော်ပၠုပ် ညးစၞးဗော်UP ပ္ဍဲအလဵုအသဳပံင်ကောံကီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၃ ဂှ်၊ ဆဂး စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် နုက်တိတ် နူအလဵုအသဳရ။
ဗော်UP ဂှ် ဒှ်ဗော်ဒစဵုဒစး အဓိက၊ ဆဂး နူကဵုသၞာံ ၁၉၆၅ စဵုကဵုစိုပ် ၁၉၇၀ ဂှ် အဝဵုသြဇာ ဟွံမဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် ဗော် National Convention Party (NCP) ဒက်ပတန် နကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ် Sheriff Mustapha Dibba တုဲ ဗော်ဏအ် ဒှ်ဗော်ဒစဵုဒစး အဓိက ကုဗော်ပဳပဳပဳရ။ နကဵုဗော်ပဳပဳပဳကီု သီုကဵုဗော်တၟိNCP ဂှ် လညာတ်ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန် တုပ်ဒၟံင်ရေင်သကအ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၀တအ်ဂှ် ဗော်ဒစဵုဒစးတၟိမွဲ မဒှ်ဗော်လပါ်သဵုယှေဲလေတ် ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳညးဍုင်ကွာန် သွက်ဗၠးၜး ကေုာံ ဝါဒသဵုယှေဲလေတ် (People's Democratic Organisation for Independence and Socialism (PDOIS) မံက်တိုန်ကၠုင်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ အကြာသၞာံ ၁၉၆၆ စဵုကဵု ၁၉၉၂ ဂှ် ဗော်ပဳပဳပဳ ဂှ် ကလိဂွံမာဲဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ဇမၞးမာဲ စဵုကဵု ၅၅% ကဵု ၇၀%ရ။
ဟိုတ်နူ ဗော်မွဲဓဝ် ကလိဂွံလဝ် လၟိဟ်ခုင်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲပါလဳမာန် သၞာံဗွဲမလအ်တုဲ ပ္ဍဲလက်ထက် သမတ ဇဝရာဂှ် ဂကောံမှာဇန်ဂမၠိုင် ဒးဒုင်ဖအောန်ဖျေဟ်၊ ဗော်ဒစဵုဒစးတအ် ဍိုန်လျတုဲ လ္ၚဵုဒးဒုင်ပလီုရ။ ဗော်ဒစဵုဒစးတအ် ဟိုတ်နူ အခက်အခုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ဂွံဆက်ထိင်အာ ဗော်ဇကုဂှ်လေဝ် ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင်၊ အလဵုအသဳဂှ် ထိင်လဝ် ဌာနပရိုင်တအ်၊ စဵုကဵု မရာန်ကေတ် မမာဲဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ဗော်ဒစဵုဒစးတအ် စောဲဂဗုတ် စပ်ကဵု မရာန်မာဲ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဗင်ဇုလ်ဂှ် နူကဵု ရုင်ဗစာ တးပါဲထောအ် ဂဗုတ်ဂှ်ရ။
ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁၉၉၄ ဂှ် နကဵုနဲကဲဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ် ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်တုဲ အခေတ်ဇဝရာလေဝ် ရးအုပ်ကၠေအ်နိဂီုကီုရ။ ညးဇၞော် ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင်ယာယဳ ယဟယာ ဇမ်မေဟ် ပကင်ရင်ဍုင် နကဵု သၞောတ်တၠအဝဵု ပွိုင်ၜါသၞာံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလီုကၟာတ်လဝ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ချူခၞံဗဒှ် ဥပဒေသဇိုင်တၟိတုဲ ဖန်ဇန်လဝ် ညံင်အခေါင်အရာ ဇမ်မေဟ် ဂွံဂွံအဝဵုဍုင်ရ။ သၞာံ ၁၉၉၆ ကၠောန်သဘင်ကေတ်ဆန္ဒ သွက်ဂွံ ပဒတန် ဥပဒေသဇိုင်ဂှ် မၞိဟ် ၇၀% ထံက်ဂလာန်တုဲ စိုပ်ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ဇမ်မေဟ် ဂွံဒှ် သမတဍုင်ရ။ ဆဂး ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် PDOIS မဒှ်ဗော်ကိုပ်ကၠာ ပၞာန်သီအဝဵုဂှ် ဒးဒုင်ကၟာတ်လဒဵုတုဲပၠန် ဝန်ဇၞော်တြေံတအ်ဂှ် ဟွံကဵုအခေါင် ပ္ဍဲဒၞာဲအလဵုအသဳရ။
ပ္ဍဲအခိင် ဇမ်မေဟ် ပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် ဗော်ဒစဵုဒစးတအ် ဒကးပြးဒၟံင်ပၠန်တုဲ ဗော်တၟိမွဲ ဗော်ပံင်ကောံ သွက် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် (National Alliance for Democracy and Development (NADD)) ဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ရ။ သမတဇမ်မေဟ် စကာ ဒပ်ဗၠာဲသၟိင်တုဲ ကဵုပရေင် ကရေပ်ဓရတ် လတူသၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် နူကဵု ဗော်ဒစဵုဒစးတအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကုဂကောံမှာဇန် မပတံ ဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ်၊ ဂကောံညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဂကောံပရိုင်တအ်ဂှ် ဒးဒုင် ဘပဠ ပကီုပရာပ် ကုသမတဇမ်မေဟ်ကီုရ။ ညးလ္ၚဵု ဒးထဍေင်ပတိတ် နူဍုင်၊ ညးလ္ၚဵု ဒးဒုင်ရပ် ဖျေဟ်ထံင်၊ ညးလ္ၚဵု ဒးဒုင်ဂစိုတ်၊ ညးလ္ၚဵုကၠေအ်ကၠက်အာရ။ ဥပမာ ဂစိုတ်ထောအ်အစာပရိုင် Deyda Hydara ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄၊ ကွးဘာထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ပန်ဂစိုတ်ထောအ် ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဂစိုတ် မၞိဟ်ချဳဓရာင် သွက်အခေါင်အရာမၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ တအ် ဒှ်တမ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဇမ်မေဟ် ကၟာတ်လဒဵု ဍဵုဍိုက် လတူဘာသာသအာင် မဟွံသေင် ကုမူသလေန်တအ်၊ စကာသၞောဝ်ဥပဒေ အတိုင်ပၟိက်စိုတ်ဇကုတအ် ဒှ်တမ်ရ။
ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ ၂၀၁၆ ဂှ် သမတဇမ်မေဟ် ဒးဒုင်ကျအာမာဲ နကဵု အဒမာ ဗာရ်ရောဝ်၊ အဒမာ ကလိဂွံဇမၞး နကဵု အထံက်အပင် ဗော်ဒစဵုဒစးတၞဟ်တအ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် အဒမာ နုက်တိတ်ကဵု နူသမတတုဲ ဗာရ်ရောဝ် ဂွံညးဇမၞော်ဍုင် ပွိုင်ပိသၞာံရ။ ဗဟဵု သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍုင်နာက်ဂျေရိယာ (Nigerian Centre for Democracy and Development) ဟီု ဒဒှ်ရ သမတဗာရ်ရောဝ်ဝွံ ဒးဂစာန်ကၠောန် ညံင်ဂွံကလေင်ဗၟံက်ပတိုန် ဓဝ်ပတှ်ေမှာဇန် လတူအလဵုအသဳတအ်ရ။ နွံပၟိက် ဒက်ပတန် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဒေသရးဂမၠိုင်၊ တုဲပၠန် ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံဇၞော်မောဝ်ဂှ်လေဝ် ဒးကၠောန်ကီုရ။ ပ္ဍဲဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၇ ဂှ် မၞိဟ်ထံက်ဂလာန် သမတတြေံဇမ်မေဟ် ၅၁ တၠ ဟိုတ်နူ ပထုဲပထံင် ပပရေအ် ကုညးမထံက်ဂလာန်ဗာရ်ရောဝ်ရ။
ပရေင်ဆက်ဆောံ ဍုင်သအာင်
ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ၜိုန်ရ ပရေင်ပလံင်မၞိဟ်စၞး (ကလုတ်) ကုဍုင်သအာင်ဂှ် နွံအောန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ဆက်မိတ် ကုဂကောံဂၠးတိဂှ် ဗွဲတၟေင် ဍုင်အာဖရိကပလိုတ်တအ် ကေုာံ ဍုင်အေဿလာမ်ဂမၠိုင် ချဳဓရာင် ပါလုပ် ဗွဲကတိုင်ကမဟ်ရ။ နဒဒှ် ကောန်ဂကောံ ဂကောံဓနသဟာယ အာဖရိကပလိုတ် (Economic Community of West African States (ECOWAS))မွဲဂှ် ဂါမ္ဗဳယျာ ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာ မပသောင်ပြသၞာ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ပ္ဍဲလိဗိယျာ၊ ဍုင် Sierra Leone ကေုာံ ပါလုပ် ပ္ဍဲပၞာန်မင်မဲၜိုဟ်လလံ (community's ceasefire monitoring group (ECOMOG) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ ကေုာံ (ECOMIL) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ရ။
ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် Guinea-Bissau ကေုာံ ဍုင်ဝုဟ်ဒိုဟ် သေနေဂါလ်ဂှ်လေဝ် ဂါမ္ဗဳယျာ ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲအရာမပသောင်ပြသၞာတအ်ကီုရ။
နူကဵု ဂကောံဍုင်ဓနသဟာယ (Commonwealth of Nations)ဂှ် စတမ် နူအံက်တဝ်ပါ ၃၊ ၂၀၁၃ ဂှ်တုဲ ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာ နုက်တိတ်လဝ်ရ။ ညးတအ်ဟီု နကဵု ဂါမ္ဗဳယျာ ကုဂကောံမဒက်ပတန်လဝ် နူဍုင်ကဝ်လဝ်နဳ မဒှ်ဂကောံကဝ်လဝ်နဳခေတ်တၟိတအ်ဂှ် နကဵု ဂါမ္ဗဳယျာ ဟွံဆက်ပံင်ရ။ ဆဂး စိုပ်လက်ထက် သမတတၟိဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဂရက် မကၠောန်ဗဒှ် ၂၂ ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၁၈ ဂှ် ညးတအ် ညာတ်မိက်တုဲ ၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၈ ဂှ် ဂွံကလေင်ဒှ် ကောန်ဂကောံ ဂကောံဍုင်ဓနသဟာယ ပၠန်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရးနိဂီု ကဏ္ဍ:BEHM
ဣလဵုၚုဟ်မးလိက်ပတ်ပိုဲ
ဣလဵုၚုဟ်မးလိက်ပတ်ပိုဲ
တ္ၚဲဏံယဝ်ရဟီုစိုပ်အာပရေၚ်လိက်ပတ်လ္တူလပှ်ကျာမ္ဂးတှ်ေ ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ်ဒးဟီုစိုပ်တက်ကျာပရေၚ်ယူနဳခတ်ကၠာတုဲ ဇၟာပ်သွာၚ်ဇၟာပ်ဂကောံဇၟာပ်ပူဂဵုဒးပြံၚ်သၠာဲသုၚ်စောဲစကာယူနဳခတ် Unicodeတုပ်တုပ်မာန်ညိကၠာ။
တ္ၚဲဏံအခိၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ယျတုဲ ပိုဲတံဖအိုတ်မံၚ်အခိၚ်မိပ်မံၚ်မွဲတ္ၚဲတုဲမွဲတ္ၚဲဟွံဂွံရ၊ အရာပြံၚ်သၠာဲမွဲ ယဝ်ရမၞိဟ်မွဲဂှ်ဟွံစကၠောန်ဏောၚ်တှ်ေ ညးလဵုမှစထ္ၜးရုပ်ရဴပြံၚ်သၠာဲကၠောန်ကၠုၚ်ရော၊ တုဲပၠန် လိက်ပတ်ပိုဲမန်ပိုဲညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်လ္တူလပှ်ကျာဂှ်လေဝ် သၞောဝ်ယူနဳခတ် Unicode ဂှ်လေဝ်ဒးပြံၚ်သၠာဲသုၚ်စောဲအိုတ်ညိ၊ သၟန်ပါၚ်ဟီုမံၚ်သၠၚ်ပ္တိုန်ၚုဟ်မးလိက်ပတ်လ္တူလပှ်ကျာသၟးတုဲ ကောန်ဍေၚ်လိက်သၞောဝ်ဂၠးတိUnicodeဂှ်ဟွံစကာသုၚ်စောဲဏောၚ်တှ်ေ သၠုၚ်ပ္တိုန်ၚုဟ်မးလိက်ပတ်ဇကုနကဵုမအရေဝ်သၟးရတုဲ ကမၠောန်ဇေတ်ဇေတ်ညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်ရပ်ဂွံဆဵုကၠးဂှ်ဟွံမွယ်ဟွံမံက်တိုန်ကၠုၚ်ဂတးမုက်တ္ၚဲဏံရ။
(လာပ်ဗဇဴဟွံမွယ်တှ်ေ ကမၠောန်ဂှ်ဍာ်ဇမၠိၚ်ဟွံမွယ်ရ၊) ။
ဝှုက်ဗောက်
ဝှုက်ဗောက် (Facebook) နကဵုယၟုကမ္မဏဳ Facebok, Inc. (NASDAQ: FB) ဝွံ ဒှ် အဆက်စလောအ် ပရေင်မၞိဟ် နကဵုအန်လာင်တုဲ မုက်လိက်ဝေပ်သာ်ဂှ် မၞိဟ်အလုံမွဲဂၠးတိ မလုပ်ဗဵု ပါလုပ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊ အကံက်မုက်လိက် မချဳဓရာင်ဒၟံင် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် ၜါအသံင်္ဃဲ (၂.၀၀၀.၀၀၀.၀၀၀) တုဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲ မုက်လိက်တၟိ တိုန်ဒၟံင် ၜိုတ် ၂၅၀.၀၀၀ ဒှ်ရ၊၊ ယၟုမ္ဂး ဝှုက်ဗော်Facebook ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုအခိုက်လိက် ကွးဘာတက္ကသိုလ်အမေရိကာန် မစုတ်လဝ် ဗီုရုပ်ကွးဘာတအ် ကေုာံ ပရူတင်ဂၞင်ပူဂိုလ်တအ် သွက်ဂွံ ကေတ်အဆက်ရေင်သကအ်လောဲသွာရ၊၊ ယဝ်ကၠာဲဘာသာတပ်တပ်မ္ဂး (Face မဂွံအဓိပ္ပါယ် မုက်၊ book မဂွံအဓိပ္ပါယ် လိက်) လိက်မနွံကဵု မုက်ရုပ်မၞိဟ်၊၊ ဝှုက်ဗောက်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာနဒဒှ် သွက်ဂွံပတိုန်ဗီုရုပ် ချဳဓရာင်ဇကုဂၠိုင် ကုရဲဇကုရ၊၊ မွဲမွဲတ္ၚဲဂှ် ဗီုရုပ်တိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဝှုက်ဗောက် ၜိုတ် ၁၄ ပြကောဋိကိုဋ် ဒှ် တုဲ မဒှ်မုက်လိက် မၞိဟ်မစကာ မၞိဟ်မတိုန်ဗဵုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ၊၊
ဝင်
ဝှုက်ဗောက် ဂှ် မာရ်က် ဇြုက်ကေရ်ဗုက် (Mark Zuckerberg) ခၞံကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၀၄ အခိင်ညးတေအ် မတိုန်ဒၟံင် တက္ကသိုလ်ဟာရ်ဝါဒ် (Harvard)ရ၊၊ ကရောမ်ညးတေအ်ဂှ် အေန်ဒရေဝ် မက်ကောလ်လုမ် (Andrew McCollum) ကေုာံ အိဒုရ်ဒဝ် သဝေရိန် (Eduardo Saverin)တအ် ဗိုင်ပါလုပ်လဝ်ကီုရ၊၊ စကိုပ်ကၠာဂှ် ကွးဘာတက္ကသိုလ် ကေုာံ ကဝ်လိက် မလုပ် နကဵုအဳမေလ် ဘာဟေင် စကာဂွံရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဝှုက်ဗောက်ဂှ် လုပ်ဂွံအာ ဇၟာပ်မၞိဟ်ရ၊၊ အဆက်စလောအ်လဵု ဇကုမိက်ဂွံပါလုပ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ရုဲစှ်ကေတ်တ်ရ၊၊ မၞိဟ်တအ် ရုဲစှ်ကေတ်တ် ညးလဵု အခေါင်ဗဵုမုက်လိက်ဇကုဂွံ၊ မုက်လိက်ညးဂှ် လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲမုက်လိက်ဇကုဂွံရ၊၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲလိက်ညးတၞဟ်မပတိုန်လဝ်ဂှ် ဇကုမိက်ဂွံချူ ပတိုန်ဂလာန်လေဝ် ချူပတိုန်ဂလာန်ဂွံကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဝှုက်ဗောက်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ရုဲစှ်ကေတ် အပ်ပလိက်ကေရှေန် ဇကုမဒးစိုပ် စပ်ကဵုဝေင်ဂေမ်၊ ရုပ်ဒမျိုင်တအ်ဒှ်တမ်ရ၊၊ စတမ်နူဂိတုဨပြဳ သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ်တုဲ ဓရီုဆာတ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဝှုက်ဗောက်လေဝ် ဂွံကၠုင်ကီုရ၊၊ လၟုဟ်မ္ဂး နကဵုဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဓရီုကျာ ကော်ဖုင်နကဵုရမ္သာင်သၟးကီု သီုကဵု ကော်ဗဳဒဳယောလေဝ် ဂွံကီုရ၊၊
ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဒှ်မုက်လိက် မၞိဟ်မစကာ လုပ်ဗဵုဂၠိုင်အိုတ်. မွဲမွဲဂိတုမ္ဂး ဗီုရုပ် ၂.၅ အသံင်္ဃဲပြင်င်ဂှ် ပတိုန်တြးဒၟံင် ပ္ဍဲဝှုက်ဗောက်ရ၊၊. တုဲပၠန် ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဒှ်မုက်လိက် မဒးဒုင်ကၟာတ်လဒဵုဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲကမၠောန်ဂမၠိုင်ရ၊၊.
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဆိင်ကေတ်မ္ဂး နွံကဵု ၚုဟ်မးဗွဝ်ဖျာ ၜိုတ် ၅၀၀ အသံင်္ဃဲ ဒဝ်လာအမေရိကာန်. ယျာဟူ (Yahoo) ကီု သီုကဵု မိခရဝ်သပ်တ် (Microsoft) မိက်ဂွံရာန်ကေတ်ဒၟံင် ဝှုက်ဗောက်ကီုလေဝ် မာရ်က် ဇြုက်ကေရ်ဗုက် ညးတေအ် ဟွံသွံရ၊၊ မိခရဝ်သပ်တ် ရာန်ဂွံအာ ကမ္မဏဳမွဲကရေက်ဍောတ်ကီုရ၊၊.
စတမ်နူ ဂိတုမေ ၁၂၊ ၂၀၁၂ ဂှ်တုဲ ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဒှ်အာ ကမ္မဏဳ နကဵုရှလ်ယျာတုဲ ဇၟာပ်မၞိဟ် လုပ်ရာန်ကေတ်ရှလ်ယျာဝှုက်ဗောက် ပ္ဍဲကဵု ရှလ်ယျာအမေရိကာန်ဂွံမာန်ရ၊၊
ဂကောံဝှုက်ဗောက်
ကၠောန်ဂကောံဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဟိုတ်နူ မဒှ်အရာသက်ကုၚုဟ်မးတုဲ မၞိဟ်တအ် ကၠောန် အကံက်ဂကောံဝှုက်ဗောက်တုဲ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ်အိုတ်ရ၊၊ နကဵုဂကောံဗီုဏအ်ဂှ် ပလံင်ဗစိုပ်ပရိုင် ဗွဲမပြးမာန်တုဲ ပရးဝါဒပရူမွဲမွဲလေဝ် ဂွံပြဟ်ကွေဟ်ဟ်ကီုရ၊၊ နကဵုဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဖန်ဇန်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် အရာမွဲကုမွဲဂွံ ဗွဲမလောဲသွာတုဲ ၜိုတ်ပၟိက်ဆန္ဒမၞိဟ်တအ် မနွံဂှ် ဝှုက်ဗောက်ပါလုပ် ရနုက်ဗပေင်ကဵုရ၊၊.
ဂကောံမရုန်မဵု
ဝှုက်ဗောက်ဂှ် နူကဵုစတေအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ နကဵုမုက်လိက်ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ချူပရး ဟီုဂး ဂလာန်မရုန်မဵု ဂလာန်မဗျုတ်ပဒေက် ညးတၞဟ်ဟွံဂွံတုဲ ပ္ဍဲဂှ်ပၠန် မဒက်ဂကောံမရုန်မဵု သွက်ဂွံချူ ပရူဂကူမၞိဟ်မွဲမွဲပရေအ်ဟွံဂွံရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဝှုက်ဗောက် ဗွဲမရီုဂပ် စိုပ်တရဴဂှ် ရပ်စပ် ပ္ဍဲအရာဏအ် ဟွံမာန်ရ၊၊
မၞိဟ်အဓိက ကေုာံ မၞိဟ်မခၞံဗဒှ်ဝှုက်ဗောက် မာရ်က် ဇြုက်ကေရ်ဗုက် ဒးဒုင်သၟာန် ကုကောန်ဂရေက် အမေရိကာန် ဒဒှ်ရ ဝှုက်ဗောက် ဒှ်အရာအဓိက သွက်ဂွံဆဝ်မ္ၚုဟ် ပ္ဍဲအရာမဂစိုတ်ပဠက်ဂကူရဝ်ဟေန်ဂျာ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာရ၊၊
ပါ်ပါဲ လတူဝှုက်ဗောက်
ဝှုက်ဗောက် ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ နကဵုလပါ်နာနာသာ်ရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဗီုရုပ် မပတိုန်လဝ် လတူဝှုက်ဗောက်တအ်ဂှ် ညးဂှ်ကလိဂွံ အခေါင်ပိုင်ပြဳရောတအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ စပ်ကဵု ကိစ္စအခေါင်ပိုင်ပြဳဏအ်ဂှ် ဥပဒေ မွဲဍုင်ကဵုမွဲဍုင် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ ကမ္မဏဳဝှုက်ဗောက်ဂှ် နွံပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေ နူဍုင်မပ္တံကဵု ယူရောပ်တအ်ဂှ် ဟွံဆက်စပ် ကုကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဗီုရုပ် မဒစဵုဒစး ကုသၞောဝ်ဥပဒေ မပ္တံကဵု ဗီုရုပ် အင်္ဂလိင်ကောန်ၚာ်၊ ဗီုရုပ်မရုန်မဵု မစိုပ်အာ လတူဝှုက်ဗောက်တအ်ဂှ် ဝှုက်ဗောက် သီုဟွံပလီုမွဲသာ် ကဵုပြးဒၟံင် လတူလာင်ဂှ်ရ၊၊
ဝှုက်ဗောက် ကေုာံ သကအ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ် အောပ်မင်ရံင် ညးတၞဟ်
ဝှုက်ဗောက် ကေုာံ သကအ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မွဲစွံ ကုဝှုက်ဗောက်တအ် ပံင်တောဲတုဲ အောပ်မင်ရံင်ဒၟံင် မုညးတၞဟ်မလုပ်ဗဵု ပ္ဍဲကဵု ဝပ်သာ်တအ်ရ၊၊ ဥပမာ မၞိဟ်မွဲ နကဵုသမာတ်ဖုင်ဇကု ဇကုလုပ်ဂၠာဲ ပရူကပေါတ်မွဲမွဲ ဟီုထောအ်ရ ဇကုဂၠာဲကျောဝ်ဒၞပ်မ္ဂး တင်ဂၞင်ဇကု မလုပ်ဂၠာဲဒၞပ်ဂှ် (နူကဵု အာပ် Apps မွဲကဆံင်) ဝှုက်ဗောက်ကၠတ်ကေတ်တုဲ ပ္ဍဲမုက်ဝှုက်ဗောက်ဇကု အကြီုဒၞပ်၊ ဒၞပ်လဵု ၚုဟ်မူစိ၊ ဖျေဟ်လဝ်ၚုဟ် ဗီုလဵုဂှ် မံက်တိတ်ကၠုင်ရ၊၊ ဆ နူကမ္မဏဳဒၞပ် မကဵုလဝ်လှုဲ ကုဝှုက်ဗောက်ဟေင် အကြီုမံက်ကၠုင် ပ္ဍဲမုက်ဝှုက်ဗောက်ဇကုရ၊၊ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ရ ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မၞိဟ်မစကာဂၠိုင်တုဲ ကမ္မဏဳ ဟွံကဵုလှုဲ ကုဝှုက်ဗောက်မ္ဂး ဇကုဟွံဒှ်ကမၠောန်ဂှ် ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဒှ်အာ စက်ဇြောတ်လှုဲ နူကဵုကမ္မဏဳမပတိတ်ကပေါတ်တအ်မွဲရ၊၊
ညးပကင်ရင်
သၟေဟ် ၃၀ ﹪ဂှ် ဒှ်ကောန်ကမၠောန် ဝှုက်ဗောက်ဂမၠိုင်ရ၊၊
ပ္ဍဲမၞိဟ်ပကင်ရင် အဓိကတအ်ဂှ် ဒှ် Chris Cox (Chief Product Officer), Sandberg (Chief Operation Officer), Zuckerberg (Chairman and Chief Executive Officer), David Wehner (Chief Financial Officer) ကေုာံ Elliot Schrage (Public Relations Head) တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂိတုဨပြဳဂှ် ပ္ဍဲကမ္မဏဳဝှုက်ဗောက်ဂှ် သၟာကမၠောန် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၀၀၀ ပြင်တုဲ ရုင်နွံပ္ဍဲဍုင် ၁၅ ဍုင်ရ၊၊ ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မရနုက်ကဵု ၃ ရ၊၊
သြန်လုပ်
အဓိက ပၞောက်သြန်လုပ် ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်အကြီုရ၊၊ သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် သြန်လုပ် ဝှုက်ဗောက် စိုပ်အာ စဵုကဵု သြန်ဒဝ်လာအမေရိကာန် ၁၂,၄၆၆ ပြကောဋိကိုဋ်ရ၊၊
ဂအုပ်ရုင် ကေုာံ ဆပ်ရုင်
၂၀၁၁ လပါ်စဂှ် ဂအုပ်ရုင်ဝှုက်ဗောက်ဂှ် ညးတအ် ပြံင်ဏာ ဇရေင် မေန်လဝ် ပက် (Menlo Park) ပ္ဍဲခါလဳဝှောနဳယျာ (California) ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊ သွက်မၞိဟ်မစကာ ဝှုက်ဗောက် မ္ၚးဍုင်အမေရိကာန် ကဵု ကနေဒါဂှ် ညးပံက်လဝ် ဆပ်ရုင် ပ္ဍဲဍုင်ဒါပ်ပလေန် ဍုင်အာင်ယျာလာန် "Facebook Ireland Limited" ရ၊၊
သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် ဝှုက်ဗောက်ပံက်ရုင်ညး မရနုက်ကဵုပန် ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ဟာ်ဒရာဘာတ် (Hyderabad) တုဲ မဒှ်ရုင် ပ္ဍဲအာရှကၠာအိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ မၞိဟ်စကာဂၠိုင် စိုပ်အာ စဵုကဵု ၇၅၀ ပြကောဋိကိုဋ်တုဲ ရုင်ပ္ဍဲဟာဒရာဘာတ်ဂှ် သီုဇၞော်ပတိုန် နဒဒှ် ရုင်မဂိုင်တင်ဂၞင်ဒါတာဂမၠိုင်ကီုရ၊၊
သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ဝှုက်ဗောက်ပံက် ရုင်ဗဟဵုလာန်ဒါန် ပ္ဍဲကဵု ဖိတ်ဇြရဝ်ဗဳယျာ (Fitzrovia) မွဲရ၊၊
ဂအုပ်ရုင် ဝှုက်ဗောက် မ္ၚးဍုင်အမေရိကာန်ဂှ်
လိက်မန်ပိုဲညးတံချူစအောန်ကွေံ
လိက်ညးတၞဟ်ညးတံတ္ၚအ်ချူတုဲ လိက်မန်ပိုဲညးတံချူစအောန်ကွေံရ'''
ဝဳကဳကဵုယူနဳခတ်ကဵုဖျုန်ကီုညိ
ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ယူနဳခတ်ၜါဏံဂှ် မိက်သ္ဂောံကဵုညးတအ်တက်ကျာသဳကၠဳကီုကွေံရ၊ အခိၚ်တက်ကျာသဳကၠဳပရေၚ်လိက်ပတ်လ္တူလပှ်ကျာဏံမ္ဂးတှ်ေ ပရောဝဳကဳကဵုကောန်ဍေၚ်Unicodeဂှ် ညးတအ်ဝိုတ်ထောံဟွံဂွံတုဲ ထေက်ကဵုဒးသဳကၠဳပါ်ပရအ်ဗဟုသုတကီုညိဂှ် မိက်သ္ဂောံဆဵုကွေံကွေံရ။
လိက်မန်ပိုဲညးတံချူစအောန်ကွေံ
လိက်မန်ဟွံမိက်ချူတှ်ေ လအ်အာက္ဍၚ်ဟွံဂံၚ်ချူကဵုညးတၞဟ်ဗဵုဗှ်အာဏောၚ်၊ ယဝ်ချူသီုဘာသာမန်မ္ဂးတှ်ေဒှ်ထံက်ပၚ်သွက်ညးလေပ်လဝ်လိက်မန်တံသၟးတုဲ ဒှ်ဒ္တုဲဖဵုသွက်ညးတံဗွဲမလောန်ရ၊ ယဝ်ရဒးချူလိက်ညးတၞဟ်သၟးဂှ်လေဝ် ရံၚ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုပရေၚ်ပရောမွဲမွဲဂှ်တုဲချူထေက်မံၚ်ရလိက်ညးတၞဟ်၊ မုချူချူဒးချူမံၚ်လိက်ညးတၞဟ်သၟးဂၠိုၚ်ဂှ်လေဝ် ညံၚ်ကဵုမိပ်အာကဵုလိက်ဍေံတုဲ ဟွံလအ်သတိပ္ဍဲပူဂဵုဂှ်လီုကၠုၚ်တုဲ ဟွံမိက်ချူစလိက်မန်ဇကုအိုတ်ရ၊ သွက်ညးချူလိက်မန်ဟွံလေပ်ဂှ်ဟွံဆဵုဒုဟ်တုဲ သွက်ညးလုပ်လဝ်လိက်မန်ကေၚ်ချူလဝ်လိက်မန်တံဂှ်ဟေၚ်ရမုညးတံဒှ်အာအိုတ်ရော။
ဝဳကဳကဵုယူနဳခတ်ကဵုဖျုန်ကီုညိ
သွာၚ်အာဲထဳ(IT)ဏံဟွံချဳဒရာၚ်ဟွံဗဂဵုလဟဵုမ္ဂးတှ်ေ ဗီုလဵုလိက်ပတ်ဂကူဇကုဂွံတဴတက်အာလ္တူလပှ်ကျာဂတာပ်အခေတ်ဗီုကဵုဍုၚ်ညးတၞဟ်ဂှ်ရော၊ တက်ကျာတုဲတက်ကျာပၠန်ပရေၚ်လိက်ပတ်တံဂှ် ဆဂး ဗီုဂွံလုပ်သၞောဝ်ဂၠးတိဂှ်ဟွံတက်ကျာဟွံဆဝ်မ္ၚုဟ်ဏောၚ်တှ်ေ ဗီုလဵုလိက်ပတ်ဂကူဇကုဂွံတဴတက်ဂွံဂတာပ်အခေတ်အာလ္တူလပှ်ကျာဂှ်မာန်ရောအ္စာတအ်။
လိက်မန်ပိုဲညးတံချူစအောန်ကွေံ
စေတနာကမၠောန်ဇကုဒှ်ဖဵုခိုဟ်သွက်ဂကူသွက်ညးလောကတုဲ သီုကဵုမလိက်မန်ပိုဲဂွံချူဂွံဗှ်ဂွံကၠိုဟ်အာညးသ္ကံကီုဂှ် ဒှ်နဲကဲသၠုၚ်ပ္တိုန်ၚုဟ်မးလိက်ပတ်ဂကူဇကုမွဲကဏ္ဏဍောတ်ဍောတ်ကီုရတုဲလ္ပဂါံထၜက်ထောံညိအဴ၊ မုညးတံကၠောန်မုညးတံသ္ဂးမံၚ်လၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ် မၞိဟ်လ္ၚဵုတံမိက်သ္ဂောံတီမိက်သ္ဂောံကၠိုဟ်နကဵုဘာသာမန်တံဂှ်လေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်ဂှ်လ္ပဝိုတ်ညိ၊ လိက်ညးတၞဟ်ချူဂှ်ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်တုဲ ယဝ်ထပ်ချူလိက်ဘာသာဂကူမန်ဇကုမွဲဘာသာပၠန်တှ်ေ ဣဏံရၚုဟ်မးလိက်ပတ်ပိုဲနွံကၠုၚ်ရတုဲ သွက်ညးလေပ်လဝ်လိက်မန်တံသၟးဂှ်လေဝ် ဒှ်ကၠုၚ်ဗဟုသုတမာန်ရ။
ဝဳကဳကဵုယူနဳခတ်ကဵုဖျုန်ကီုညိ
အရာလဵုတီမံၚ်ရလုပ်သၞောဝ်ဂၠးတိ ဂၠးတိတံဒုၚ်တဲသၞောဝ်ယူနဳခတ်ဏံတုဲ မံၚ်ထောံသ္ၚိတ်သ္ၚိတ်တီတုဲတုဲအာဂှ် ဆလအ်မှလိက်ပတ်မန်ပိုဲဂွံဂတာပ်အခေတ်တုပ်ကဵုဂကူညးတၞဟ်ဂှ်ရော။
အရာလဵုဇကုဟွံကၠိုဟ်တံဂှ်ဟွံမိက်ကဵုဖျုန်ဟာဂှ် ဟွံတီဟိုတ်ဖဵုကီုရ၊ ဂွံဆဵုမံၚ်တက်မံၚ်ကျာချဳဒရာၚ်မံၚ်သွာၚ်လိက်ပတ်လ္တူလပှ်ကျာဟဝ်အာဟဝ်ကၠုၚ်မံၚ်ဂှ်လေဝ်ဂၠိုၚ်ကဵုအလန်တုဲ ကောန်ဍေၚ်ဒးသုၚ်စောဲမလိက်ကော်(Unicode)ဏံဂှ်လေဝ် မွဲပါၚ်မှဟွံပံက်ပါၚ်မံၚ်သ္ၚိတ်ထောံလောဲလောဲရ၊ သွာၚ်ဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးတက်ကျာချဳဒရာၚ်လိက်ပတ်မန်ပိုဲဂွံနွံဂၠိုၚ်ပရေၚ်ပရောနဲကဲနာနာမာန်ဂှ်လေဝ် ဒးတက်ကျာသဳကၠဳကီုညိ။
လိက်မန်ပိုဲညးတံချူစအောန်ကွေံ
ဇကုဂကူမန်ရတှ်ေ ဒးချူလိက်မန်ဇကုဂှ်ဒးဂွကဵုညးလဵုနွံရော၊ ထေက်ကဵုဒးပေၚ်စိုတ်မိပ်စိုတ်တုဲ ဒးဂစာန်ချူဇၟာပ်စက္ကမိဏေတ်နာဍဳဟေၚ်ရ၊  သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ ဖေက်ညးတၞဟ်တီကၠးဇကုဂှ်ဒှ်ဂကူမန်တုဲဟွံဂံၚ်ချူစလိက်မန်ကွေံကွေံဟာဂှ် ဟိုတ်ဖဵုညးတအ်တီကေတ်ဟွံမာန်ရ၊ ယဝ်ရစိုတ်အဲပူဂဵုညးချူလိက်ဏံတှ်ေ အရာလဵုဒှ်ဗဟုသုတကဵုမန် ဆေၚ်စပ်မံၚ်ကဵုဘဝကောန်ဂကူမန်ဏောၚ်တှ်ေ မလိက်မန်ဒးချူပၞောန်ကၠာအိုတ်ဗွဲလ္တူတေံဟေၚ်ရ။
ဝဳကဳကဵုယူနဳခတ်ကဵုဖျုန်ကီုညိ
အခိၚ်တက်ကျာတှ်ေဗဂဵုလဟဵုလိက်ပတ်ညံၚ်သ္ဂောံဂတာပ်အခေတ်ဗီုတေံသာ်ဏံဟီုဗဒှ်အာနာနာသာ်တုဲ ယဝ်ရဟွံဗိုၚ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်စကာသုၚ်စောဲကောန်ဍေၚ်ယူနဳခတ်(Unicode)ဏောၚ်တှ်ေ ကဝ်ဂတးတေံလေဝ်လိက်ပတ်မန်ပိုဲဟွံဂတာပ်အခေတ်ရ၊ ဂွံချူဂွံဗှ်လ္တူဝဳကဳပဳဒဳယာဂှ်ပၠန်လေဝ် ဒးသုၚ်စောဲယူနဳခတ်မှဗှ်ဂွံချူမာန်တုဲ ကောန်ဍေၚ်ယူနဳခတ်မွဲဟေၚ်ရဂၠးတိတံဒုၚ်တဲလုပ်သၞောဝ်မွဲပေၚ်ပေၚ်ရ။
စဵုကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ် ဂွံဆဵုမံၚ်ဖိုဟ်မုက်လိက်နာနာတံဒှ်မံၚ်ဇြဝ်ဂျဳညးတံဟွံသၠာဲယူနဳခတ်အိုတ်ဏီရ၊ အခိၚ်ချူလိက်ဆဝ်မ္ၚုဟ်ပရေၚ်လိက်ပတ်ဂွံတဴတက်ဂှ်လေဝ် ၜိုတ်ဆကောန်ဍေၚ်လုပ်သၞောဝ်ဂၠးတိယူနဳခတ်ဂှ်လေဝ်ညးတံဟွံဂံၚ်ပြံၚ်သၠာဲသုၚ်စောဲပုဟ်တုဲ ဂါံယာကၠာအိုတ်ဂှ်ဗၠေတ်မံၚ်တုဲတုဲယျတှ်ေ ဗီုလဵုဂွံဟီုလိက်ပတ်မန်ပိုဲဂတာပ်အခေတ်လ္တူလပှ်ကျာဏံမာန်ရောဒေံတအ် ကောတအ် အ္စာတအ် ။
လိက်မန်ပိုဲညးတံချူစအောန်ကွေံ
သုၚ်စောဲမလိက်မန် တက်ကျာရမျှာၚ်ဝေါဟာမန်ဇကုတှ်ေ တီကၠိုဟ်ကၠးအး သောၚ်တပ်ဓဝ်အိုတ်သက်ဟီုဟွံမွယ်စှ်ေကေတ်စိုတ်သာ်ဏံကီုရမိက်သ္ဂး ။ ( လ္ပဝိုတ်ဒုၚ်သာဓုညိ)
(ဒးတှ်ေဆက်ဗဂဵုလဟဵု − ညာတ်ဗၠေတ်တှ်ေသၠးအခေါၚ် ) ။
ကောန်ဍေၚ်လုပ်သၞောဝ်ဂၠးတိ Unicode ဂှ်သုၚ်စောဲစကာအိုတ်ညိအဴ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ဗောဗ်မာလေ (Bob Marley)
ရဝ်ဗာတ် နေသတ မာလေ (Robert Nesta Marley) (၆ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၅ – ၁၁ မေ ၁၉၈၁) ဂှ် ဒှ်သၟာဒယှ်ေဒွက်၊ အစာကဝိဒွက် ကေုာံ သၟာဂဳတ ကောန်ဍုင်ဇမာဲကာ (Jamaican)။ ညးဝွံ ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု စရင်သၟာဂဳတတမ္ညဝ်အိုတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵုဂကူဒွက်ရေဂ္ဂေ (reggae)၊ သက (ska) ကေုာံ ဒွက်ရံက်သတေဒဳ (rocksteady)တုဲ မနွံကဵု အရာမအမ်သဝ် ပ္ဍဲကဵု ရမ္သာင်တၟေင် ကေုာံ သတ်ဒွက်တၟေင်ရ။ မာလေ ကၠောန်ပ္တိတ် ဒွက်တုဲ မြဟ်တမ္ညဝ်ကဵု အခိုက်ဒွက်ဂကူဇမာဲကာ အလုံမွဲလိုက်၊ တုဲပၠန် နကဵုညးလေဝ် မြဟ်တမ္ညဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဗွိုင်ဂဳတ သၞာံမဂၠိုင်ကဵု ဗွဝ်စှ်ကီုရ။ နကဵုဂဳတဂှ် မာလေ ပရးတြးလညာတ်ဝါဒ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ လညာတ်ပရေင်သာသနာရသတြဖရဳ (Rastafari)ကီုရ။
ညးကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကဵု နာင်မာင် (Nine Mile) ဗြိတိန်ဇမာဲကာ (British Jamaica)၊ မာလေ ကတဵုဒှ် သၟာဂဳတ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၃၊ ကြဴနူ မဒက်ပ္တန် ဂကောံဂဳတ မနွံယၟု ဗောမ်မာလေ ကေုာံ ဝါဲလာ (Bob Marley and the Wailers)။ နကဵုဂကောံဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ကဝးဒွက် မနွံယၟု The Wailing Wailers ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅၊ ပ္ဍဲကဝးဂှ် ဒွက် "One Love/People Get Ready" ဂှ် မြဟ်တမ္ညဝ်အာ အလုံလိုက်မွဲ၊ တုဲပၠန် နကဵုကဝးဂှ် ဂကောံဂဳတဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဂကောံဂဳတမြဟ် ပ္ဍဲကဵု ဂကူဒွက်ရေဂ္ဂေ ကီုရ။ နကဵုဂကောံဂှ် ဗွဲကြဴဂှ် ဆက််ပ္တိတ်လဝ် သီုဖအိုတ် ဒစိတ်ကဝး။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵု ဗောဗ်မာလေ ပြံင်အာပဒတဴ ပ္ဍဲလာန်ဒါန်၊ ပ္ဍဲအခိင် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲလာန်ဒါန်ဂှ် ဂကောံဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ကဝး The Best of The Wailers။
ဂကောံဂဳတဂှ် ကြဴနူပ္တိတ်ကဝး Catch a Fire ကဵု Burnin(သီုၜါကဝး ပ္ဍဲသၞာံ 1973)တုဲ မြဟ်တမ္ညဝ်အာ အလုံလိုက်မွဲတုဲ တိတ်တရဴ ဂေတ်ဂၠးတိတုဲ ဒယှ်ေဒွက်ရ။ ဗွဲကြဴ ဂကောံဂဳတဂှ် ၜိုန်ရလီုအာတုဲကီုလေဝ် နကဵုဗောဗ်မာလေဂှ် ဆက်ပ္တိတ်ဒၟံင်ကဝး နကဵုညးမွဲဓဝ် နကဵုယၟုဂကောံဂဳတဂှ်ဖိုဟ်ဏီရ။ ကဝးNatty Dreadဂှ် ပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ တုဲ ကဝး Rastaman Vibrationဂှ် ပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆။ ကြဴနူ ညးပ္တိတ်ကဝးဏအ်တုဲ ၜိုတ်ၜါပိဂိတုဂှ် ညးဒးဒုင်ကၠတ်ပန် နကဵုသေနာတ် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိညးတေအ် ပ္ဍဲဇမာဲကာ။ ဆဂး ညးတေအ် ဟွံချိုတ်၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးတေအ် ပြံင်မံင်ထောအ် ပ္ဍဲလာန်ဒါန် ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲလာန်ဒါန် အလန်ဏအ်ဂှ် ညးပ္တိတ်ကဝ Exodus ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၇၊ ကဝးဒွက်ဏအ်ဂှ် ပံင်နှဴကဵု ဂကူဒွက် ဗလူ (blues), သောလ် (soul) ကေုာံ ဗြိတိန်ရံက် (British rock)၊ တုဲ ကဝးဏအ်လေဝ် မၞိဟ်ဒးဂၞပ်ဂၠိုင် မြဟ်တမ္ညဝ်ကီုရ။
သၞာံ ၁၉၇၇ ဂှ် မာလေ ကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာစၞာံ (acral lentiginous melanoma) တုဲ စုတိအာ နကဵုယဲဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၁။ ညးစုတိအာဂှ် ကောန်မၞိဟ်အလုံလိုက် အောန်စိုတ် ဒးလၞီတုဲ ညးဂွံဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နကဵုကမ္မဌာန်ဍုင် ပ္ဍဲဇမာဲကာရ။ ကဝးဒွက်ရုဲစှ်ညး မနွံယၟု Legend ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၄ တုဲ ဒှ်ကဝးဒွက် မဂွံသွံဂၠိုင်အိုတ် ၜိုတ်ကဝးဒွက် မပ္တိတ်ကၠုင်လဝ်တအ်ဂှ်ရ။ သီုဖအိုတ် ဂွံသွံ အကြာ ၂၀-၂၉ မဳလဳယာန်ကပ်ပဳ။ စဵုကဵုလၟုဟ် ဒွက်မာလေဂှ် ဒှ်ဒွက် မလုပ်လၟိဟ် မဂွံသွံဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဏအ်။ ဒွက်ညးဂွံသွံ နွံဒၟံင်အကြာ ၇၅ မဳလဳယာန်ဒှ်မာန်ရောင် ဆိင်ဆလဝ်ရ။