cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စာၚ်ဂြိုပ်
thumb| Gallus gallus စာၚ်ဂြိုပ် (ဝါ) စာၚ်နွံလဒေါဝ်ဏံဝွံไ (ယၟုလပါ်သိပ္ပံဟီုမ္ဂးဂှ် Gallus gallus) နွံပ္ဍဲဗဳဇဂကူ စာၚ်ကၠိက်ကေုာံဂစေံစခၟာဲ (Phasianidae) နွံပ္ဍဲအဝေါၚ် ဂစေံ  အဝဲဍောဝ်စဵုကဵုလဒေါဝ်တုဲ အဝဲပၟာမၞုံဂှ် 46-73 ဇြေန်တေမေတ်  ဂွံဆဵုဂဗကေတ်ပြးဒၟံၚ် ศูนย์สูตร ဂွံဆဵုပြးပေၚ်ဒၟံၚ် နူကဵုဍုၚ် အိန္ဒိယတုဲ စဵုကဵုစိုပ် ဝေတ်ဏာမ် ကေုာံ    ဍုၚ်ကြုၚ် လပါ်ပလိုတ်တေံ စဵုကဵုစိုပ်တ္ကံနာနာ  ဍုၚ်အိန်ဍဝ်နဳသေဲ   မၞုံပ္ဍဲအဝေါၚ် စာၚ်ဗဳဇဂကူနူတြေံ  ကေုာံ ဒှ်တဴဗဳဇ စာၚ်ကွာန်မလွဳပရာတံဂှ်တုဲ ဒှ်သွက်သတ်လွဳပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲကဵုအခေတ်တ္ၚဲဏံတုဲ ပါ်ပ္တိတ်နွံ ဂကူဍောတ်တ်သောဲသောဲနွံ (၆)ဂကူမဒှ်ရ။
ဝင်ဂကူမန် နကဵုလၟေင်အခိင်
လၟေင်အခိင် ဝင်ဂကူမန် (Timeline of Mon history) ဝွံ ဒှ်ပရူ မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဝင်ဂကူမန် နကဵု လၟေင်အခိင်ကာလ အရာမဒးစၟတ်သမ္တီခိုဟ် စပ်ကဵု ဂကူမန်။
ဆက်တဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဆက်တဲ(Settwe၊ ဆက်တွဲ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၈၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သၟိၚ်ဒစာံ
အခၟမန်ဟွံမွဲတုဲ ပ္ဍဲကာလဂှ် လက္ခယျာဗျူမဒှ်ဒေံဗြဴ အခၟမန်ပသၟိၚ်ဒစာံပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါပၠန်(၈)ဂိတုရ။
စုတိ
အမာတ်တယှံက်ဟွံဒးဂၞပ်တုဲ ကဵုအာကော်နၚ်အချေံမန် မဒှ်ဂမာန်ဇကုဂှ်တုဲ အမာတ်တယှံက်ကဵုအချေံမန်ညးၜါ ချပ်ဗ္စာရဏာတုဲ အချေံမန်လုပ်အာ ရပ်ဂွံလက္ခယျာဗျူတုဲ ဂစိုတ်ကၠေံပ္ဍဲကာလဂှ်ရ။ လက္ခယျာဗျူသဂွံဒှ်သၟိၚ်ဒစာံဂိတုတုဲ မဒးချိုတ်စုတိအာရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
စာၚ်ဂြိုပ်
မမံၚ်လအာ
ပ္ဍဲဂြိုပ်သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်ပ္ဍဲဥတုကတဴ သိုၚ်ခပေါဲအကြာဗလးတိအကြာချောဲကေုာံတမ်တၞံဒုန်၊ ဖျေံခၟာဲနွံ ၆−၁၂ မနွံရ၊ အကြာခၟာဲက္ဍတ်ဂှတှ်ေ နွံအကြာ ၂၁−တ္ၚဲ၊  ကောန်စာၚ်ကၠာအိုတ်ဂှ် နွံသော်အရဴၚ်သာ်ဍာ်မိတ်ထုဲနဴကဵုအရံၚ်လမစံက်ပေၚ်အလုံမွဲဇကု၊ အခိၚ်သော်သၞေၚ်ကှ်တုဲ ကွာ်ဗက်အာလက္ကရဴၝောံဍေံအိုတ်ရ၊ เ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ စာၚ်ဂြိုပ်ကၟာတံဂှ် သိပ်ဂၠိပ်မေထုန် အခိၚ်အာယုက်စိုပ် ၂−သၞာံ၊ ဆဂး သွက်စာၚ်ၝောံတံဂှ်တှ်ေ သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်ဂွံ အာယုက်စိုပ် ၁−သၞာံ၊ အခိၚ်သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်စာၚ်တံဂှ်တှ်ေ နွံအကြာဂိတုနဝ်ဝေန်ဗါ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုမေ−May  ပ္ဍဲအကြာဏံဂှ် စာၚ်ကၟက်တံ နွံသော်သၞေၚ်အရံၚ်နာနာကျေဝ်တဴကွေံရ။
မုဟ်ဒဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်မုဟ်ဒဵု(Taungsun၊ တောင်စွန်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၁၈၀၉၀။
စာၚ်ဂြိုပ်
ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ
ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်သေံ ဂှ်တှ်ေ ဆဵုကေတ်စာၚ်ဂြိုပ်ၜါဂကူဟီုဂှ်တှ်ေ
မုဟ်ဒဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
စာၚ်ဂြိုပ်
ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ
2. စာၚ်ဂြိုပ်ကတောဝ်ဍာဲ (Gallus gallus spadiceus) ဆဵုကေတ်မဗဳဇပြးနွံလပါ်ဍုၚ်ဗၟာ, မန်ထန်ယူနာန် ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ကြုက် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံပါဲနူဒိုဟ်ဗၟံက်, လောနွံဆညိည, မလေယှာ တုဲတှ်ေ လပါ်သၟဝ်ကျာကအ်သုမာတရာ
စာၚ်ဂြိုပ်ၜါဂကူဏံဂှ် တၞဟ်ခြာအာညးသ္ကံ ပ္ဍဲကဵုစာၚ်ကတောဝ်ဗုဂှ္တှ်ေ နွံတဴသော်ပ္ဍဲကံဂှ်ဂၠိၚ် တုဲတှ်ေ ဖျုန်ပ္ဍဲကဵုကတောဝ်ဂှ်နွံတီုတုဲ ခ္ဍံက်နွံအရံၚ်သာ်ဗု လပါ်စာၚ်ဂြိုပ်ကတောဝ်ဍာ်ဂှ်တှ်ေ သော်ပ္ဍဲကံဂှ် နွံဂၠိၚ်အကြာလဒေါဝ် ဖျုန်သ္ကဲကတောဝ်နွံအောန် အရံၚ်သာ်ဍာဲယဝ်ရရံၚ်အာသက်သဳသာဓကလပါ် Biomolecules မ္ဂးတှ်ေ ဂွံဆဵုကေတ်မာန် စာၚ်ဂြိုပ်ကတောဝ်ဗုဂှ် ဒှ်ဗဳဇစာၚ်နွံအကြာကွာန်ဖအိုတ်ရ။
ပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံ
ပစ္စုပ္ပန် စာၚ်ဂြိုပ်ဏံဂှ် ဒှ်သတ်မၚ်မွဲဂီုကၠီု သၞောဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်မၚ်မွဲဂီုကၠီုသတ်ဂြိုပ် သက္ကရာတ်သေံ 2535
နိဿဲတၞဟ်ဟ်
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
သုဓမ္မ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မြာင်
ဘာသုဓမ္မ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မြာင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုစိန္တာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၉၊ ဝှ် ၄၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
မရိကတော၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ပရိကတော(Parikataw၊ ပရိကတောရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၇၇။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
ဟံသာထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သာယာမန်
ဘာဟံသာထဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သာယာမန်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၈ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
သၟိၚ်အသးကုမ္မာ
သၟိၚ်ဝိမလဟွံမွဲတုဲကောန်ဂၞကျာ်သမလမိခပဳထဝ်အသးကုမ္မာဂှ်သ္ပသၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳရ။
ရာဇဝင်
သၟိၚ်ဝွံမၞုံစိုတ်မကြံၚ်မ္ၚိုဟ် မဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံသူရသတ္တိဂံၚ်သ္ကာတုပ်ညံၚ်ရဴသၟိၚ်မၞံုပက္ကတိမလေပ်ဂၠာဲစကၠေၚ်က္ဍဟ်နာ်ကီု။ သၟိၚ်အသးဝွံဂၠာဲလိန်ဗပိန်ကၠေံသကြုဂမၠိုၚ်သၟိၚ်လဵုမွဲဟွံဂံၚ်ပြိုၚ်ပကာန်ဆမိၚ်ပရိုၚ်ဒးပလံၚ်စၟာဲစၟိန်အိုတ်ရ။ သၟိၚ်အသးဝွံ လျၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ပ္ဍဲသာသနာကျာ် ဗွဲမလောန်သန်ဟေၚ်။ ဒက်ဇၞော်စေတဳမံက်တဴ(၆)ဟတ်ဒှ်အာမၠုၚ်(၆၅)ဟတ်ရ။ လံက်ထဝ်နူကၞောတ်စိုပ်တိ ပတိုန်က္ဍိုၚ်ထဝ်မွဲတုဲ စေတဳဘုတ်ဘာဇြပ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ခၞံကုသဵုတုဲ ဒၞာဲမတြေံတြဟ်အာတံဂှ် ပလေဝ်ပလေတ်လဟဵုပ္တိုန်တၟိဖအိုတ်ရ။ နိမန်ခမဳသၚ် မသုန်လ္ၚီ(၅၀၀၀)တုဲ ဖါပ်သၚ်ဒုၚ်မ္ၚဵုကဵုဒါန်ပရိက္ခရာဒစာံစရိုဟ်ဍာ် ပ္တဳဗြဴတိသုန္ဓရဳ သွက်ဂွံဒှ်သက်သဳမဒါန်ရ။
စုတိစဴသွဝ်
ပေၚ်အသးဝွံ ပသၟိၚ်(၂၃)သၞာံတုဲ စုတိစဴအာသွဝ်ရ။ ဂွံဒုၚ်ယၟုဒိတျာဝံသအသးသတြုဇိနရောၚ်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
သဳဟရမ္မ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်နာ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၇၊ ဝှ် ၁၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
သၟိင်စိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သၟိင်စိင်(Hmansein၊ မှန်စိန်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၈၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝါဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဇၞော်
ဘာဝါဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဇၞော်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၃ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကေသရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၃၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ကွာန်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဍောတ်(Ywarkalay၊ ရွာကလေးရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၇၉။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
James Madison Haswell
ဂျေမ် မဒိသောန် ဟာသ်ဝဴ(Rev. James Madison Haswell)ဝွံ (ၜံင် ၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈၁၀ - စုတိ ၁၃ သေတ်တေန်ပါ ၁၈၇၆) ဝွံ ဒှ်ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် တၞဟ်နဂွံပ္တန်သာသနာခရေတ်တုဲ စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မန် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ခမဳ ကဵု ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ အခိင်မွဲဘဝညး မံင်ပ္ဍဲဍုင်မန်သၟးရဂၠိုင်၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ညးပ္တန်သာသနာခရေတ်ဂမၠိုင် ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မိက်ဂွံပ္တန် သာသနာ ပ္ဍဲအကြာဂကူမန်တုဲ ဗ္တောန်ဟီု ချူလိက်မန် လေပ်လိက်မန်ခိုဟ်ဟ် သီုမခၞံလဝ် အဘိဓာန် မန်အင်္ဂလိက်မွဲရ၊၊ ၜိုတ်မစၟတ်သမ္တီလဝ်လၟုဟ်မ္ဂး အဘိဓာန်ညး မခၞံလဝ်ဂှ် ဒှ်အဘိဓာန်မန်အင်္ဂလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ်ရ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်အဓိက မလုပ်ဝင် မစပ်ကဵု လိက်မန် ပ္ဍဲခေတ်ပစ္စုပ္ပန်ဏအ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ညးဂှ် သီုဒှ် မၞိဟ် မကၠာဲ သၠပတ်ဓမ္မတမိ နကဵုဘာသာမန်ရ၊၊
ပထမအဝဲ
အပါညးဂှ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအေန်ဂလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၆ ဂိတုဨပြဳ ၁၇၅၆ ဗဒါဲ Portsmouth၊၊ အပါနော်ညး William Haswell ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဝိုင်နန်ဨကရာဇ် ဆဂး စိုပ်သၞာံ ၁၇၆၉ ဂှ် တိတ်ထောအ် နူကမၠောန်ဂှ်တုဲ ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲအမေရိကာန်၊ ကရောမ် အပါနော်ဂှ် အပါညး စိုပ်အာ ဍုင်အမေရိကာန် ပ္ဍဲ Boston ရ၊၊ အပါညး အာယုက်ဇၞော်တိုန် (အာယုက် ၂၁) လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲရုင်ပ္ဍဵုဗီုလိက် Isaiah Thomas စိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ လုပ်ဂကောံ ကောန်ဗၠးၜး Sons of Liberty တုဲ လုပ်ပၞာန်ဗၠးၜးအမေရိကာန် Revolutionary War ကီုရ၊၊ ညးတေအ် ပံက်ရုင်ပ္ဍဵုဗီုလိက် ညးတေအ် နကဵုယၟု Haswell's Massachusetts Spy ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗက်ဟွံမာန်တုဲ ညးတေအ် ကလေင်ဆက်ကၠောန် ကရောမ် Thomas ပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၇၈ ဂှ် အပါညးတေအ် ဖျေဟ်ဒၞာဲ ကုမိညး Lydia Baldwin မဒှ်ကောန်ကွာန် Worcester ရ၊၊
ကြဴနူ ဂျေမ် မဒိသောန် ဘာတုဲ နူကဵု ဘာ Hamilton Literary and Theological Institution မဆေင်ကဵု ဘာသာသာသနာခရေတ် တုဲ စှ်ေဒၞာဲ ကု Elizabeth Miller Haswell တုဲ ညးတအ် တိတ်အာဍုင်ဗၟာ နူအမေရိကာန် ပ္ဍဲ ၁၈၃၅ သွက်ဂွံလုပ်ကၠောန် ကမၠောန်ပတန်သာသနာ ကရောမ်အပါ မေဿတာဟာသ်ဝဴ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ ညးတအ် စိုပ်မတ်မလီု ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၃၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးတအ်မမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကျာ်ခမဳဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၆ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၄ ဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံကောန်တြုဟ်မွဲ ကဵုလဝ်ယၟု Jams R. Haswell (၁၈၃၆/၀၉/၀၄ - ၁၈၇၇/၀၅/၂၀)ရ၊၊ သမ္ဘာညး ကဵုကောန်ညး စဴအာ အမေရိကာန်၊၊ ကာလကောန်ဂှ် ဘာစိုပ်ဒတုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၈၅၉ ဂှ် ညးကီု သီုကဵုကောန်ဂှ် ပံင်တောဲ ကုဂကောံသာသနာတုဲ အာမံင် ပ္ဍဲမတ်မလီုပၠန်ရ၊၊
ဘဝ ပ္ဍဲမတ်မလီု/ကျာ်ခမဳ
ဂျေမ် မဒိသောန် စိုပ်ဍုင်မတ်မလီုတုဲ စဗ္တောန်လိက်မန် အရေဝ်မန်ရ၊၊ ညးလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဌာနမန် (the Peguan Department) ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်မတ်မလီုကဵု ဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော်ရ၊၊ ဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် နကဵုယၟုအပ္ဍဲသၞောဝ်မ္ဂး ညးကော်စ အာမ်ဟရာတ် (Amherst)၊၊ ဘာကျာ် ဂကောံသင်ဗလိုက် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ကဵု ပ္ဍဲကျာ်ခမဳဂှ် ညးကၠောန်ဂၠိုင်ရ၊၊ ဘာကျာ် ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် နွံလၟိဟ် ကောန်ဂကောံ ၄၂ တၠရ၊၊ ညးတအ်ပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက်မွဲ အစာဘာဂှ် ဒှ်ကောန်ယူရောပ် မဇၞော်ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာ ကဵု အစာညးဒေသတအ် ညးၜါရ၊၊
ပ္ဍဲအကြာကွာန်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်ဝါခရူဂှ် ဘာကျာ်ဟွံမဲ၊ ဇြပ် (station) ညးတအ် နွံမွဲရ၊၊ ညးမလုပ် ဘာသာခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲကွာန်ဝါခရူဂှ် နွံထပှ်-ဒစာံတၠရ၊၊ ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်လေဝ် ညးပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက်မွဲ မဗတောန် ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲပိဂိတုကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကွာန်လၟိုင်ဂှ်လေဝ် ညံင်ဂွံပံက်ဘာမွဲကီုဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံလဝ် တင်တုပ်စိုတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်ကီုရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်မလျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် ဟွံမဲမွဲဏီရ၊၊
ဂျေမ် မဒိသောန် ကဵု မာံဘုက် ညးၜါ ကၠာဲလိက် သၠပတ်ဓမ္မတၟိ နကဵုဘာသာမန်တုဲ သၠပတ်ဓမ္မတၟိဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၈၄၇ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၈ ဂှ် ပ္ဍဵုဗီု ပ္ဍဲမတ်မလီုတုဲဒှ်ရ၊၊ စဳမလိက်ဂှ် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင် ၈ ဂိတု၊ ညးတအ်ပ္တိတ်လဝ် လၟိဟ် ၃၀၀၀ ကၞပ် နကဵုအဝဲ 8vo ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ပၠန် ညးတေအ် သီုပ္တိတ် လိက်အဘိဓာန်မန်အင်္ဂလိက် ဍောတ်တ်မွဲ နကဵုယၟု သဒ္ဒါ ကေုာံ ဝေါဟာရ အရေဝ်ကောန်ဗဂေါ (Grammatical notes and vocabulary of the Peguan language) မပ္တိတ် ပ္ဍဲရုင်စက် ပ္ဍဵုဗီုလိက်ပ္တန် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် မပ္တန်သာသနာ (American Mission Press) ရ၊၊ လိက်ဝွံ ဟိုတ်မဒှ် လိက်အဘိဓာန် မန်အင်္ဂလိက် ကၠာအိုတ်တုဲ ဒှ်လိက် မလုပ်ဝင် ဆေင်ကဵုအရေဝ်ဘာသာမန်ရ၊၊
ဂျေမ် မဒိသာန် ဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန်ပ္တန်သာသနာခရေတ် ပ္ဍဲအကြာဂကူမန်ဂှ် ပါဲနူလိက်သၠပတ်ဗီုမန်တုဲ ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် ဗီုမန် ဗီုဗၟာ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သီုဖအိုတ် ၁၃ ပိုဒ်ကီုရ၊၊ ကမၠောန်ပရေင်ပညာ ကဵု ပရေင်သာသနာ ၜါဝွံပံင်ပကောံတုဲ ပ္တန်ကၠုင်သာသနာခရေတ် အကြာဂကူမန်တအ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၈၇၆ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၃ ဂှ် စုတိသၠိင်အာ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ ညးစုတိတုဲ သမ္ဘာညး ကလေင်စဴအာ အမေရိကာန်ရ၊၊ ကောန်ညး Jams R. Haswell လေဝ် ဆက်ကၠောန်အာဒၟံင် ကမၠောန်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာတုဲ ကောန်ညးလေဝ် ချူလဝ် ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် သီုဖအိုတ် ၁၉ ပိုဒ်ရ၊၊ ကောန်ညးဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၈၇၇ ဂိတုမေ ၂၀ ဂှ် ဒးစုတိသၠိင်အာ နကဵုယဲဂၞဴ (cholera)ရ၊၊ သမ္ဘာညး စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၅ ဂိတုဇန်နဝါရဳ ၃ ဂှ် စုတိသၠိင်အာ နကဵုယဲ pneumonia ရ၊၊
ပရူအပါညး မိက်ဂွံတီမ္ဂး ဆက်ဗှ်
မညသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တိုင်၆၀
ဘာမညသုခ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တိုင်၆၀၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၇၊ ဝှ် ၁၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အဗြေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်အဗြေင်(Ahpaloi၊ အပလွိုင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၈၀။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ရတ်ဂတဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရတ်ဂတဝ်
ဘာရတ်ဂတဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ရတ်ဂတဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၂၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
အဝိုင်း၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်အဝိုင်း(Ahwaing၊ အဝိုင်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၈၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒပ်ပၞာန် ဗၠးၜးဍုင်မည်
ဒပ်ပၞာန် ဗၠးၜးဍုင်မည် (Mon Libertion Army, မွန်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်တော်) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၂ တ္ၚဲသိုက် အခိင် ၉:၀၀ နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဗ္တိုက် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ရ။ မာံဗညာဟံသာ ဒှ် ဥက္ကဋ္ဌဒပ်ဝွံရ။
ဝင်
ဒပ်ပၞာန် ဗၠးၜးဍုင်မည်ဝွံ တၞဟ်နမဂွံ လုပ်ပေါဲဗတိုက် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ပါ ၂၃၊ ၂၀၂၂ တ္ၚဲသိုက် အခိင် ဂယး ၉း၀၀ဂှ်ရ။ သွက်ဂွံပကင်ရင်ကောပ်ကာဲအာ ဒပ်ဝွံဂှ် နူစ အံက်တဝ်ဗါ ၁၁၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ရုဲစှ်ပ္တိုန် မာံဗညာဟံသာ နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဒပ်ဝွံရ။ ညးအုပ်ကာနာနာဒပ်ဂှ် မာံဗညာသၟိင်မာဃဒေဝ၊ ညးလျိုင်ဆက်ဆောံမဟာမိတ်ဂှ် မဟာမာံကာန်စဳ။
သၟာဗ္ၚကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲတေံ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဟီုဂးမံၚ်ဂှ် ကြက်မၞိဟ်ဂှ်ပုၚ်ရဆ္ဂးဂွံဒှ်ပုၚ်
ဒပ်ပၞာန် ဗၠးၜးဍုင်မည်
ဝင်
စတမ်နူ ဂိတုမာတ် $၂၊ ၂၀၂၃ တုဲ နကဵု ဒပ်ပၞာန်ဏအ် လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဒပ်ဏအ် ဒက်မဟာမိတ် ကု ယေဗလူတုဲ ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်မွဲစွံရ။
သၟာဗ္ၚကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ကၠုၚ်နူသ္ၚုတုဲ သ္ၚုဂှ်ကၠုၚ်နူသြောံ သြောံပၠန်ကၠုၚ်နူဗ္ၚရ ဟိုတ်ဂှ်
ဒပ်ပၞာန် ဗၠးၜးဍုင်မည်
ဥက္ကဋ္ဌ မာံဗညာဟံသာ
ဥက္ကဋ္ဌ ဒပ်ပၞာန် ဗၠးၜးဍုင်မည် မာံဗညာဟံသာဝွံ ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲမုက်ဝှုက်ဗော် (တ္ၚဲ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၇၊ ၂၀၂၂) ညးမ္ဂး က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတု အဝ်ဂေတ် ၈၊ ၁၉၈၀၊ ဒှ်ဂကူမန် နူပွိုင်ဍုင်ဒဂုင်၊ ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ညးပဒတဴ(ဒၟံင်/လဝ်) ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန်၊ တွဵုရးမဿချူသေတ် (Massachusetts) ပ္ဍဲဍုင်ဗောဿတောန် (Boston)ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်သိမ်အဝဵုဍုင်တုဲ ကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ် မဒုင်တာလျိုင် သွာင်ထံက်ပင် သွက် ဒပ်ဒစဵုဒနာညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် နကဵုယၟု ဂကောံထံက်ပင်တိဍာ်မန် - USA (Mon State Supporters USA) ရ။ နကဵုဂကောံညးတအ်ဂှ် ထံက်ပင်ဒၟံင် ဗွဲတၟေင် ကုဂကောံယေဗလူ မဒှ်ဂကောံလွပ်လွဟ် မဗက်ဂစိုတ် ဗၠာဲသၟိင်၊ အုပ်ဓုပ်ကွာန်ကီု သီုကဵု ညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်ကီုရ။
သၟာဗ္ၚကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ရ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂျိုၚ်ဒၟံၚ် လမျီုလ္တူဍုၚ်လိုက် တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်
ပိုဲဏံမ္ဂး ဒးတီဂုဏ် ရဲသၟာဗ္ၚတံထေက်ရောၚ်
သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံ ဟီုဂးမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် သၟာဗ္ၚတံစိုတ်ဟွံလုပ် စကဵုပေါဲရုဲမာဲပုဟ်ဂှ် ဟီုဂးတိုန်အိုတ်ရ မုဟိုတ်စိုတ်ညးတံ ဟွံလုပ်စရော ယဝ်ပိုဲလ္ၚတ်ရံၚ်မ္ဂး ဒဒှ်ဍာံမွဲပိုဲဂွံဆဵုဗွဲစၟတ်ရ
ဒဒှ်ဍာံပိုဲဆဵုတုဲမ္ဂး ဂၠံၚ်ဍာန်လဵု ဗီုပြၚ်လဵု ပိုဲဂွံရီုဂွံ ပိုဲဂၠာဲနဲကဲတုဲ
ယဝ်ပိုဲကၠုၚ်ကဵုသွဟ်ကဵုညးတံမ္ဂး ညးတံလေဝ်ဟွံတရဴထောံစး ကဵုပေါဲရုဲမာဲပုဟ်ညးချူလိက်ဏံဂံၚ်ဒုၚ်လျိုၚ်ရ
ပေါဲရုဲမာဲနူသၞာံ (၂၀၁၀)တုဲကၠုၚ်တေံ လၟိဟ်အမာတ်မန်တံ
ဇၞးမာဲဂၠိုၚ်တဴကီုလေဝ် သွက်ရဲသၟာဗ္ၚတံ ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် မပ္တံကဵု
ၚုဟ်မး သြောံသ္ၚုဒှ်တမ် မုလေဝ်ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်တုဲ အတိုၚ်
သၞောတ်တြေံ အလဵုသဳပၞာန်တုဲကၠုၚ်တေံပၠန်တုဲ ဒၞာဲလ္ၚဵုဒးဒုၚ်
သီတိဍာ်လေဝ်ဟွံအိုတ်အာလးလးရ
(၂၀၁၅)တုဲကၠုၚ်ဏံလေဝ် အမာတ်မန်ပိုဲ ဇၞးလဝ်မာဲနွံမံၚ်ကီုရ
ဆ္ဂး ကိစ္စပရေၚ်ဍာ်ဂၠိုၚ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ် သြောံချိုတ်တုဲပွိုၚ်ၜါ
သၞာံအဆက်က် ညးဍုၚ်ကွာန်သၟာဗ္ၚတံ ယာက္ဍိုပ်ဟွံမာန်
အိုတ်ရ သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အလဵုမွဲလေဝ်ကၠုၚ်ကဵုဇြဟတ်ရီုဗၚ် ဟွံမွဲဏီရ
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပေါဲရုဲမာဲပ္ဍဲ(၂၀၂၀)ဏံ ညးဍုၚ်ကွာန်သၟာဗ္ၚတံ စိုတ်
ဟွံလုပ်စကဵုပေါဲရုဲမာဲဒှ်ကၠုၚ်ရ တ္ၚဲဏံနဒဒှ်သၟာဗ္ၚဏံ သ္ပစၞးသွက် ကောန်ကွာန်သၟာဗ္ၚတံတုဲ မိက်ဂွံ အာတ်မိက်အလံၚ်မာတ် ညးစိုတ်မလုပ်စ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံ ပိုဲရဲသၟာဗ္ၚမ္ဂး ပူဂဵု
လဵုဟွံရုဲ ဍာ်ဒကေဝ်ဂလိုၚ်လဵုဟွံဟီု ဒတူလိုၚ်လ္ပါ်ညးဍုၚ်
ကွာန်တုဲ ဂံၚ်ပ္တိုန်ဂလာန် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်မ္ဂး အမာတ်ဂှ် ဒှ်ခိုဟ်
သွက်ပိုဲ ရဲသွာဗ္ၚတံရ
အမာတ်တံလေဝ် ညံၚ်သ္ဂောံ ကလိဂွံမမာဲညးကွာန် လစွံစိုတ်လ္တူညးဍုၚ်ကွာန်မန်ကီု သီုကဵုရဲတဵုလွဳတံ သၟာဗ္ၚတံ အးအးၚးၚးတုဲ ကိစ္စၚုဟ်မးသြောံသ္ၚု ညံၚ်ဂွံခိုဟ်တိုန် ညံၚ်ဂွံ
ကိတ်ညဳကဵုရဲသၟာဗ္ၚတံ ဂစာန်ကဵုညံၚ်ဂွံဍိုက်ပေၚ်ညိဂှ် ပိုဲညး
ကွာန်ရဲသၟာဗ္ၚတံ အာတ်မိက်ဏာသာ်ဏံတုဲ အုပ်ကၠေံနိဂီု
ဓရီုထောံအရေဝ်ၜိုတ်ဏံကၠာရအဴ
(  နိဿဲ )
ပါကိန်သောန်၊ ယဲ
မုဟိုတ်မဂွံဒှ် ပါကိန်သောန်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးတုဲ ယဲဏအ်ဂှ် ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုဗဳဇလေဝ်နွံ ဟိုတ်နူ ပွဳပွူလေဝ် ဒှ်မာန်ရောင် ပတှ်ေလဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗဳဇဇကု မၞိဟ်မဒှ် ယဲပါကိန်သောန်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုစ မၞိဟ်ဒှ်နွံကီုတုဲ ယဲဝွံ ဟိုတ်နူ ဗဳဇတုဲ မကတဵုဒှ်မာန်ဂှ် ထေင်ကေတ်လဝ်ရ။ ကုမၞိဟ်မကေင်ဒး ကရေက်လဝ် က္ဍဟ်ဟိုတ်နူယဲတအ်လေဝ် ကတဵုဒှ် ယဲပါကိန်သောန်ဏအ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။
နဲကဲ မဗၟံက်ရုပ်ရဴ ယဲဏအ်ဂှ် ဗွဲတၟေင် ရံင်ကဵု လက်သန်ယဲ၊ မဖဍိုန်ကဵု သၞောတ်ယန္တရာတုဲ စၟတ်သမ္တီယဲဝွံရ။ နကဵု နဲကဲစွမ်ဆီ၊ စမ်က္ဍဟ်၊ ဗှ်သကေန်က္ဍဟ်တအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်မဒှ်ယဲဝွံရ။ ဗွဲမဂၠိုင် မၞိဟ်အာယုက် ၆၀ လပါ်လတူ မလေပ်ဒှ်ဂၠိုင်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်မဒှ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် ဒှ်စ ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်ဗြဴ နကဵုဗၞတ်မ္ဂး ပ္ဍဲမၞိဟ်ပိဂှ် မၞိဟ်တြုဟ်ၜါ။ မၞိဟ်ကိုပ်ကၠာ ဟွံပေင် အာယုက် ၅၀ ယဝ်ရဒှ်မၞိဟ် ညးကော်စ early-onset PD. သၞာံ ၂၀၁၅ အလုံမွဲဂၠးတိ မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲဏအ် နွံ ၆,၂ မဳလဳယာန်၊ ၁၁၇,၄၀၀ ဂှ် ချိုတ်နကဵုယဲဏအ်ရ။ ကတဵုဒှ်ယဲတုဲ လလအ်မဂွံဂျိုင်လမျီုဂှ် နွံအကြာ ၇ သၞာံကဵု ၁၅ သၞာံ။
ဂြင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂြင်စိင်
ဘာဂြင်စိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဂြင်စိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ပါကိန်သောန်၊ ယဲ
နဲကဲ သွက်ဂွံလွဳ ပါကိန်သောန်ဂှ် ဟွံတီဏီ၊ လွဳဒၟံင် သွက်ဂွံဖအောန်ဖျေဟ် ဖဍိုန်ဖျေဟ် လက်သန်ယဲဟေင်ရ။ ဂဥုဲမလွဳ ထိင်ဒၟံင် ယဲပါကိန်သောန် ကဵုဒၟံင် ဂဥုဲ (L-DOPA), Monoamine oxidase inhibitor, ဟွံသေင်မ္ဂး dopamine agonist တအ်ရ။ ကာလယဲဂၠိုင်ကၠုင်မ္ဂး ဂဥုဲတအ်ဏအ်ဂှ် ရီုကဵုမာန် အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ဒးဂလိုင်ပတိုန် ဂဥုဲ။ စၞစ ကဵု ပရေင်ချဳဓရာင်တအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်လက်သန် ဂွံအောန်စှ်ေမာန်ရ။
ယၟုယဲဂှ် ကဵုလဝ် အတိုင်ယၟု အစာသဝ်ဒံက်တာ ဂျေမ် ပါကိန်သောန် (James Parkinson)၊ မဒှ်မၞိဟ် မပတိတ် ချူလဝ် လိက်စပ်ကဵုယဲဏအ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်ညး An Essay on the Shaking Palsy ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၇ တေအ်ရ။ တၞဟ်န ညးဂမၠိုင် ဂွံတီ ဂွံစွံသတိ လတူယဲဏအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲပါကိန်သောန်ဂၠးကဝ် (World Parkinson's Day) မဒှ်တ္ၚဲမဒှ်မၞိဟ် ဒံက်တာဂျေမ်ပါကိန်သောန် ပ္ဍဲကဵု ၁၁ ဨပြဳ၊ မစကာ ပကဴတူလိပ်ဗကေတ်မွဲဍောင် (a red tulip) ဂှ် သင်္ကေတ ယဲဝွံရ။ မၞိဟ်ယၟုဒမျဟ်ဂၠးတိ မကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ဂှ် သၟာလက်ပၠုဲ မူဟာမ်မေဒ် အာလဳ (Muhammad Ali)၊ သကိုပ်ဇာတ် မိရှေလ် ဂျေ ဖေါက် (Michael J. Fox)၊ သၟာကွဳလိုန်သြလိမ်ပိစ် ဒေဝိသ် ဖိနနေ (Olympic cyclist Davis Phinney) ကေုာံ သကိုပ်ဇာတ် အာလာန်အလ်ဒါ (Alan Alda)။  ပ္ဍဲကဵု ဂကူမန်မ္ဂး ကျာ်အစာတၠဝင်က။
ဂြင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂြင်စိင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ပါကိန်သောန်၊ ယဲ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်မၞိဟ်
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
နာဲသိင်ဆိုဲ (Min Thein Swe)ဝွံ ဒှ်အစာဂဳတမွဲတၠတုဲ နူဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ် သၞာံၜိုတ် ၁၉၇၄တေအ်ဂှ် ချူ၊ ဒယှ်ေကၠုင် ဒွက်မန်ခေတ်တၟိတုဲ ပါလုပ်လၟိဟ် ပၞောဝ်ကဵု ညးမ ဒယှ်ေ၊ မချူ ဒွက်မန်ဂတာပ်ခေတ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဒွက်ညးမဒယှ်ေလဝ်ဂမၠိုင်ဂှ်မ္ဂး ဒွက်အလဵုညးချူ ဖျေဟ်အခိုက် သီုဒယှ်ေ ဒွက် "မင်မွဲလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်အိုတ်စိုအ်" ဂှ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်တုဲ ဒွက်ညးလက်ကရဴအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒွက်ဆဝ်မ္ၚုဟ်မာဲ စုတ်မာဲ ကုဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ်ရ။ နာဲသိင်ဆိုဲဝွံ ဒှ်ပေါင်မသၟိင် သၟဝ်ဌာနဝန်ဇၞော်ဒြဟတ်လလဳတုဲ ကမၠောန်ပရေင်ဂကူမန် လပါ်ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ယေန်သၞာင်ဂှ် ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ဍုင်လ္ဂုင် နူဘဝသၟတ် စဵုကဵုလအိတ်လမျီုတုဲ ဒှ်အစာ ထ္ၜးနဲ ဗတောန်ဖျောန် လပါ်ဂဳတ ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ဍုင်လ္ဂုင်မွဲရ။
ဘဝသၟတ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်
နာဲသိင်ဆိုဲ ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ၁၀ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၄၈ ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်၊ တကအ်ခၟိုင်။ သၞာံ ၁၉၈၁ ဂှ် ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိသဳသဳမန် မဒှ်အစာၝောအ်ဗတောန်တန်သမၠုင်၊ ဇာတိတၟအ်ကၞေင် တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဝုတ်မွဲ မနွံယၟု မိမျိုးသဳရိဆွေ၊ ကောန်ဝုတ်ဂှ် ဒှ်ဒံက်တာအစာဂဥုဲလွဳယဲဗွဲတၟေင် လပါ်ကောန်ၚာ် (ကလေးအထူးကုဆရာဝန် - ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး)။
အနုသုခုမ
နာဲသိင်ဆိုဲဝွံ နူဘဝ ကွးဘာတက္ကသိုလ် သၞာံၜိုတ် ၁၉၇၄ တေအ်ဂှ် စဒယှ်ေ၊ ချူကၠုင် ဒွက်မန် ဂတာပ်ခေတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵုမဂဳတခေတ်တၟိဂှ် ဒွက်မန် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။ ကွးဘာတက္ကသိုလ်မန်ဂမၠိုင် နွံတမ် နာဲသိင်ဆိုဲ၊ နာဲထောန်သိင်တအ် ဒှ်မၞိဟ် မစချူ၊ ဒယှ်ေကၠုင်ဒွက်မန် ခေတ်တၟိကိုပ်ကၠာရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဒွက်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒွက်ညးမဒယှ်ေလဝ် ပ္ဍဲကဝး မာံကဝ်တာ မဖန်ဇန်တုဲ ပ္တိတ်လဝ် နကဵုကဝးမနွံယၟု "သၟိင်ၜိုပ်ထဝ်" ဂှ် ဒွက် "မင်မွဲလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်အိုတ်စိုအ်" ဂှ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်ကွေဟ်ရ။ ဒွက်ဂှ် သၞာံၜိုတ် ၁၉၇၅ ဂှ် ဗလးပ္တိတ် နူကဵု ဌာနရေဒဳယော အစဳအဇန်ဘာသာမန်ကီုရ။
ဒွက်ဂှ် အလဵုဇကု နာဲသိင်ဆိုဲ ချူဇန်၊ ဖျေဟ်အခိုက်တုဲ ဒယှ်ေလဝ်ရ။ သတ်ဒွက်ဂှ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
"(ပိုယ်ကောန်မန် ရန်ကဵုစေတနာ ဍုင်ရးပိုယ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်ကၠာ ယေန်သၞာင်ပိုယ်လေဝ် ရာင်ဆာဲတိုန်ဗွဲကၠာ။ လိက်ပတ်အခိုက်ကၞာ ကေတ်လျိုင်တုဲ ပိုယ်လွဳပရာ)၂
စိုပ်ကၠုင်အခိင်အခါ ဇၟာပ်မန်တအ် ဒက်ကၠောန်တိုန်ကၠာ ယဝ်ရပိုယ် ဟွံကၠောန်ကၠာ ဂကူပိုယ်ဂှ် ကၠေအ်ဗဒန်အာ)၂
(ဂကောံသၟတ်ဗၠာဲကညာ ဒက်ပ္တန်စွံလဝ်ကၠာ) ၂ နွံကဵုကျာ်သြဳအိန်ရဳဂှ်လေဝ် ဟွံပြဲဟာ၊ ဂကောံသၟတ်ဗၠာဲကညာ ဒက်ပ္ကောံစွံကၠာ ရီုဗင်ညဳသာ နွံလတူစိုတ်ပိုယ်ကၠာ။"
ဒွက်မွဲပၠန် ညးကဵု သမ္ဘာညး မိသဳသဳမန် ဒယှ်ေလဝ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်ပရေင်ထတ်ယုက်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်၊ ဒးဂၞပ်ဂၠိုင်ကီုရ။
သတ်ဒွက် - "(မိမနာဲတအ်ယျေ အာဗ္တောန်လိက်စိုအ်လေဝ် ဍုင်ပိုယ် ဖိုလ်ဂွံဇၞော် ချူ တော် ဗှ်လေပ်မာန်၊)၂
(ဝထ ကလသ ဗတောန်ရ ရိုဟ်တ္ၚဲ
ညးအဲလေပ်လိက်ဟေင် ယိုက်ဂၠေင်ပရေင်ဍုင်မာန်)
ဝထ ကလသ ဗတောန်ရ ရိုဟ်တ္ၚဲ"
သတ်ဒွက် - "ယွံလေဝ်ကလော ဂကူမန်တအ် တၟအ်ညး တၟအ်အဲ
မိပ်ဇြိပ်ရာင်ဆာဲ ဌာန်ဒၞာဲ ပိုယ်မန် ဂွံသၠုင်တိုန်ပၠန်
ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ကေတ်လျိုင်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠာ။
တာလျိုင်ပိုယ်ရ လ္ပဝိုတ်ညိ စုတ်မာဲစိုအ်
ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ညံင်ဂွံအံင်ဇၞးပၠန်
ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်
ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန် (ယၟုတြေံ ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် - သ္ကုတ်သၠုင်ကျာ (Mon State Revolutionary Force – MSRF (Mon State Defense Force - South)) (မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်) ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူ ဒပ်ပၞာန်ထိင်အဝဵုဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ ၂၀၂၁ တုဲ မစဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၇၊ ၂၀၂၁ ရ။ ဆဂး စိုပ် ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၁၆၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ဂွံလလောင်တြး ပရူမဒက်လဝ်ဒပ် နကဵုလိက်လလောင်တြး ဘာသာမန်ကီု သီုကဵု ဘာသာဗၟာရ။ ဟိုတ်နူအကာဲအရာတုဲ ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန်ဂှ် ပါ်လဝ် သ္ကုတ်သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ။ စတမ်နူ ဇာန္နဝါရဳ ၃၁၊ ၂၀၂၃ တုဲ ယၟုတြေံ "ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် - သ္ကုတ်သၠုင်ကျာဂှ် သၠာဲထောအ်ယၟု "ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်"။
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
အနုသုခုမ
ပိုယ်သ္ဒးစုတ်ကဵုမာဲ ပိုယ်သ္ဒးစုတ်ကဵုမာဲ။
သဓမ္မာရာမိက၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခရိုင်စိင်
ဘာသဓမ္မာရာမိက ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခရိုင်စိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
အနုသုခုမ
မွန်ပြည်နယ်အရေး စွမ်းဆောင်ပေးမယ့် MU ပါတီ
သဓမ္မာရာမိက၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခရိုင်စိင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရလင်္ကာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၂၈။
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
အနုသုခုမ
မွန်ပြည်နယ်တဝှမ်း ငြိမ်းချမ်းသာယာ ဖွံဖြိုးစေမှာ
ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်
ဝင်
ဒပ်ပၞာန် ထ္ၜးဟိုတ် ကုအလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳ မလီုမာဲ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲမပံက်စၠတ်ထဝ်တၟိ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ ၂၀၂၁ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ထိင်ကၠေအ်အဝဵုဍုင်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ထၜးဆန္ဒ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ သၟတ်မန် လတူဍုင်လ္ဂုင်တအ်လေဝ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံသၟတ်မန် မဒစဵုဒစးတၠအဝဵု (အာဏာရှင်ကိုတော်လှန်သောမွန်လူငယ်များအင်အားစု (MAD)ရ။ နကဵု ဂကောံဂှ် ပံင်ကောံ ကုကမ္မတဳကောန်ဂကူဂမၠိုင် မထ္ၜးဆန္ဒနာနာ (လူမျိုးပေါင်းစုံ အထွေထွေ သပိတ်ကော်မတီ - GSCN တုဲ ထ္ၜးကၠုင် ဆန္ဒ လတူဍုင်လ္ဂုင်ရ။ နကဵု ဂကောံသၟတ်မန် မဒစဵုဒစးတၠအဝဵု ကဵု ကမ္မတဳကောန်ဂကူဂမၠိုင် မထ္ၜးဆန္ဒနာနာ ပံင်တောဲတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဂကူမန်။ ပ္ဍဲအခိင်မကၠောန် တ္ၚဲဂကူမန်ဂှ်ရ ပၞာန်စလၞိန်ဗပိန် ညးမထ္ၜးဆန္ဒတအ်တုဲ ဂကောံသၟတ်ဂှ် စပြံင်လှာဲကၠုင် ဂၠံင်တရဴလွပ်လွဟ်ရ။ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၇၊ ၂၀၂၁ ဂှ် စဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဒပ်ပၞာန်ရ။ သွက်ဂွံဒက်ဒပ်ဂှ် ဒးကေတ်ကၠုင် အခိင်နာနာ မပ္တံကဵု ဗတောန်ကွတ်ပၞာန်၊ ပကောံကပေါတ်ပၞာန်တအ် ဒှ်တမ်ရ။
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
အနုသုခုမ
ညီညီညာညာ လက်တွဲကာ တို့သွေးချင်းတွေ
သဓမ္မာရာမိက၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခရိုင်စိင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
အနုသုခုမ
မဲရုံသွားကာ မဲပေးကြဘို့ တို့ရဲ့ဝန်တာ
ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်
ဝင်
စိုပ် ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၁၆၊ ၂၀၂၁ ဂှ် လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒပ်ဝွံတုဲတုဲရ။ အတိုင် မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြး ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၃ ဂှ်မ္ဂး "တ္ၚဲဏအ် အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အကာဲအရာနာနာသာ် မက္တဵုဒှ်ဒၟံင်တုဲ သွက်သ္ဂောအ် ဗ္တိုက်သရိုဟ်ကၠေအ် ကံင်သဳပၞာန် ဗဝဲမစိုပ်တရဴမာန်ကီု၊ သွက်သ္ဂောအ် ပံင်တောဲ ကဵုဒပ်ရပ်လွဟ် အပ္ဍဲဍုင်မန် မလုပ်ဒၟံင် ပေါဲဗ္တိုက် ကဵုကံင်သဳပၞာန်ဂမၠိုင်ကီု၊ ဇြဟတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်နာနာ နတဲစှ်ေစှ်ေမာန် ရန်တၟအ်တုဲ ဒုင်သဇိုင် ကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ကောံဓရီု ကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ် ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် - သ္ကုတ်သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၀၂၃၊ ဂိတုဇာန္နာဝါရဳ ၃၁ တုဲ နကဵုယၟု "ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် - သ္ကုတ်သၠုင်ကျာဂှ် ပြံင်လှာဲ သုင်စောဲအာယၟု "ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန် (Mon State Revolutionary Force – MSRF) ဝွံရ။" ပ္ဍဲဇာန္နာဝါရဳ ၃၁၊ ၂၀၂၃ နကဵု ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် ကောံဓရီုတုဲ က္လေင်ဒက်ပ္တန် ဂကောံက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တၟိ နကဵု ညးမကဵုကသပ် (၃)တၠ၊ ဂကောံကမ္မတဳ ၉ တၠ၊ ဥက္ကဋ္ဌ နာဲဒံက်တာသဳရိမန်ဆာန်၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ နာဲနမောတဿ၊ ညးအုပ်ကာ နာဲလျးမန်ဌေ၊ ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ နာဲကိုဝ်သူ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် တုပ်စိုတ်ရေင်သကအ် ဒဒှ်ရ ပါ်ထောအ် ဒပ်ရေင်သကအ် ဒှ်မာန်ရ။
ကအ်ကလေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကအ်ကလေင်(Kawtlin၊ ကော့လင်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကြုင်စိင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၄၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကြုင်စိင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၃၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၂၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၆၅၁ တၠရ။
ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်
ဝင်
ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နကဵု အလဵုအသဳအေန်ယူဂျဳ ကဵုဘာပၞာန်တၟေင် ပ္ဍဲတိဍာ် ဗော်ကေအေန်ယူ ဒပ်မဟာ ၆ ဂှ် နူကဵု ကောန်ဒပ်ဏအ် ဂွံအာတိုန်လဝ် (၅) တၠကီုရ။
နကဵု ဒပ်ဝွံ စတမ်နူ ဂိတုမာတ် ၁၆၊ ၂၀၂၃ ဂှ်တုဲ ပ္တိတ်လိက် ဒဒှ်ရ ပံင်တောဲ ကု ဒပ်ကျာရေဝ် (Ye Air Force (Stealth Fighter)၊ ဒပ်ဒမၠုရာမည (Ramonya Guerrilla Force) တုဲ သွက်ဂွံလုပ်အာ ပေါဲဗတိုက် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဂကောံလွပ်လွဟ်
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
အနုသုခုမ
MUပါတီ MUပါတီ ဆန္ဒတူတူညီ မဲပေးကြပါမည်
မဲပေးကြပါမည်
မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီကို မဲပေးကြပါမည်"
နာဲသိင်ဆိုဲဝွံ နကဵု ကွတ်အနုသုခုမဇကုဂှ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကၠုင် ကောန်ဂကူမန် ညံင်ဂွံမင်မွဲလိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင်ဂကူဇကု၊ ညံင်ဂွံလေပ်လိက်၊ ညံင်ဂွံစွံဂရုကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် တုဲပၠန် ဆဝ်မ္ၚုဟ် ဂကူမန် ဒဒှ်ရ ဗော်မန် ညံင်ဂွံဇၞးမာဲဂှ် ဒှ်တာလျိုင်ပိုယ်တအ် သီုညးဖအိုတ်ရ။ ပါဲနူဏအ်လေဝ် ဒွက်မန် မချူဇန် ဒယှ်ေလဝ် နွံတၟာဂလိုင်ဏီကီုရ။ ဒွက်ဆဝ်မ္ၚုဟ် စုတ်မာဲကဵု ဗော်မန်ဂှ် ဒှ်ဒွက် အလန်လက်ကရဴအိုတ်ရ။
ကၞောတ်ဘဝ
နာဲသိင်ဆိုဲဝွံ မွဲစွံ ကုသမ္ဘာဇကု မိသဳသဳမန် ကေုာံ ကောန်ဝုတ် ဒံက်တာမျိုးသီရိဆွေ ဂှ် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိညး တိုက် စၟတ် ၈၀၊ ဂၠံင် ၄၈၊ ပွိုင်ဍုင်မၚးထံင် (ဗိုလ်တထောင်)၊ ဍုင်ဇၞော်လ္ဂုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ၄ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၂၀ ဂှ် စုတိအာ နကဵုယဲကဝ်ဝေဒ်-၁၉ ရ။
အရုတ္တံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်အရုတ္တံင်(Ahryutaung၊ အာယုတောင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၈၃။
ချပ်ချပ်သဘာဝ
ချပ်ချပ်သဘာဝ
ရမျှာၚ်ကြာတ်ဇိုၚ် ပ္ဍဲက္ဍိုပ်တၞိန်တေံ ဗြုမံၚ်ဖြဴဖြဴ အဲဂွံမိၚ်ကေတ်တုဲ အဲယာပၚ်ပ္တိုန်မုက် ပ္ဍဲသြၚ်တေံတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် မအံက်ဒဴကဵုမလ္ဂန်ဇြေၚ်ရ၊ အတိုၚ်ပြဝေဏဳမန် ဝတ်ကၟုဲအာကၠုၚ်မ္ဂး ဒးဒစးဝေၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်တရဴတုဲ နာဲဂမြၚ်မွဲ ကွာ်တိတ်ကၠုၚ် နူခုၚ်ဂ္ဇံတုဲ ထိစ်(ခိုဟ်)ရဲတံ အဲလေဝ်စၟဳမံၚ်တၟာဂလံရ။ ဂ္ဇံခုၚ် သုၚ်ဍာ်လ္ပညှာစိုတ်ညိ နာဲဂမြၚ်ကေတ်ပ္တိတ်နၚ် ကေတ်ဗကောၚ်တုဲ ဂ္ဇံစှ်ေခုၚ်ဗဒေဲါဂှ်ရ။
အရုတ္တံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ချပ်ချပ်သဘာဝ
နာဲဂမြၚ်    အဲရံၚ်မုက်မတ်ရဲတံ ဍာတ်ကြိုတ်ကွေံကွေံ ရံတံကၠုၚ်နူလဵုရော မုနွံပၟိက် ကိစ္စရော?
မအံက်ဒဴ     ပိုဲကၠုၚ်အဏံရ၊ မိက်ဂွံထ္ၜးလဴ ဗ္စကဵုနာဲကပေါတ်ညိညလေဝ် မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်ကၠာတေံဟီု ကပေါတ်ဏံ နွံကဵု ၚုဟ်မးကွေံကွေံ မၞိဟ်ကုသဵု အတိက်တေံ ခိုဟ်ဟေၚ် ကလိဂွံရ။
နာဲဂမြၚ်        အဝ်……ဟဂှ်ဟာ…ဒေဝတဴ လဵုဂွံပန်ဖျေံရော အခိၚ်လဵု ဒေဝတဴတံ မဝေၚ်ပၞာန်ရော သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် ဒေဝတဴတံ ဗၜူအရက်တုဲ ပန်ဝေၚ်ဟာ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် ဝေၚ်သဘၚ် ကျာ်စူဠမုဏိတုဲ ပန်ဖျေံဟာ
မအံက်ဒဴ       ဟဂဵုဟရိၚ်လေဝ်နာဲ ဗြဲဂူ တှ်ေဍာ်ဍေံဒှ်စဒှ်ရ။
နာဲဂမြၚ်        ဟဂဵုဟရိၚ်ဂှ် ကမ်ဍေံဟွံမွဲ ပုဟ်နာဲသဘာဝဓါတ်ဏောဝ် မၞးတံဂှ် ဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကီု ဟွံပတှ်ေဂလာန်ကျာ်တုဲ ဗက်ပတှ်ေမံၚ်ဆဆဵုကျာ်တြဲ ဂေါတမပိုဲတွံလဝ် ပ္ဍဲကာလ မသုတ်တေံ မာအနုဿ ဝေနဂဏှိတ္တိ မိၚ်မွဲအ ဆက်လေဝ် ဍာံရ လ္ပပတှ်ေ ဏီ မာပရမ္ပရာယဂဏှိတ္တ ပြဝေဏဳဇုဇဗဴလအဆက် ဆက်တြေံလေဝ်ဍာံရ လ္ပ ပတှ်ေဏီ ပိဋကသမ္ပဒါနေ နနူပိဋကတ်ဇကု မဖ္ဍောတ် သှ်ဆာဲဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ဍာံရ လ္ပပတှ်ေဏီ ချပ်ပါ်ပဲါနကဵု ဓဝ်သဘာဝတုဲ ပတှ်ေညိ ကျာ်ပိုဲဂှ် ဗီုကဵုကျာ်တၠညး အကးတေံဟွံသေၚ် ညး ကဵုပတှ်ေဇကုဇကုရောၚ် အတ္တာဟိအတ္တနောနာ ထောညးဟွံကဵုပတှ်ေညး တၞဟ်ရ ကျာ်တြဲပိုဲဂှ် ဝါဒ ပစ္စုပ္ပန်ဟေၚ်ဏောဝ် ယဝ်ပတှ်ေအတိက်တှ်ေ ဒှ်ပုဗ္ဗေကတဟေတုဒိဠိ ဍာံဍာံဏောဝ် ဝါဒအန တ္တဟေၚ်ရောၚ် ချပ်ကဵု ဒးညိ၊ ညးချူလိက်လ္ၚဵုတံ ဂှ် ဂွိၚ်ဖေက်ညးတၞဟ်ဟွံ ပတှ်ေဂလာန်ဇကုတုဲ စၠောံဟီုထောံဂလာန်ကျာ် လေဝ်နွံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ယဝ်ရဇကု ပတှ်ေမံၚ်အတိုၚ်ညးတၞဟ် ဘ ယဝ်ရဖေက်တှ်ေ ဗှ်ေဒှ် ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲ ဟွံဇေတ်ဏီရ။
မအံက်ဒဴ         နာဲဟီုဂှ် အဲဂွံတိုန်သတိညိ လေဝ်ကပေါတ်ဏံ မုက ပေါတ်ဒှ်မာန်ရော။
နာဲဂမြၚ်           ကပေါတ်ဏံဒှ်မာန်တှ်ေ လွဟ်ညးကၠာကၠာတေံဒှ် မာန် ပ္ဍဲကဵုလ္တူဂၠးတိဏံ နူကၠာမၞိဟ်တံဟွံကၠိုဟ် သဘာဝဏီ နူကၠာဟွံတီ ပသဲဏီမ္ဂး သုၚ်စောဲရပ် စတၟံတံတုဲ ဗက်ဂၠာဲစ သတ်ဂြိုပ်ဂမၠိုၚ်ရ၊လံညိ ပၟတ်ဂြိုပ်တူတုဲ ဓါတ်ဟ ရိုတ်အကြာဒဵုတံ ဒးပၟတ် တုဲ ဍေံလေၚ် ကလောံ မံၚ်ဂွံဆဵုတုဲ ညးတံ ကၠောန်ထောံဗီုမုဲတံ ညးဂၠာဲစဖျုန်သတ် ဂြိုပ်တံရ၊ ကပေါတ် ညးတံပြးမံၚ်စဂှ်လေဝ် ဟီုမာန်ရ။ ဆဂး ရံၚ် ကဵုဂလာန်ကျာ်မ္ဂး (လောကာစိန္တေယျ) လိုက်ဏံချပ် ပိုၚ်ခြာ ဟွံမာန်တုဲ ဒှ်အရာချပ် ဟွံသေၚ်ရ။
မအံက်ဒဴ                ဒှ်သာ်ဂှ်တှ်ေ ဟဂဵုတး တံ ဆေဝ်ပဠေဝ်တံ ဗီု လီုဍေံဂွံဒှ်ကၠုၚ်ရော?
မလ္ဂန်ဇြေၚ်           နာဲဆေဝ်ပဠေဝ်တၟးဂွံ မွဲခဏတုဲ ဟေၚ် ပရဵု ဟရိၚ်ဂွံဗြုရောၚ် ?
နာဲဂမြၚ်                ဇေတ်တ်တေံဂှ် ဍေံဗြု တိုန်မွဲတဲဓဝ် တုပ်ဖ္အိုတ် ရဏောၚ် ဆဂးဂှ် ပ ရဟ်ရမျှာၚ်ကဵု ပရဟ် လျးတၟေၚ်အာရ။ ဥပမာ-လျးဂှ် ပရဟ် ဍေံပ္ဍဲမွဲစက္ကမ္ဂးအာဂွံ ၁၈၆,၀၀၀ တိုၚ် ရမျှာၚ် ဂှ် ပရဟ်ဍေံ မွဲစက္ကုမ္ဂး ၁,၁၀၀ ပေဟေၚ်ရ။ ရံၚ်ကဵုဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဏံတုဲ ဇကုဆဵုလျးဆေဝ်ပ ဠေဝ် မုစိစက္က ဂွံမိၚ်ဗြု ဟဂဵုဟရိုၚ်ရော တော် ရံၚ်ခြာဇမ္ၚောဲဍေံမာန် ရ။ စပ်ကဵုပရူဏံတုဲ အဲဆက်လဴကဵုပရူ စက် ပၟတ်ညိပၠန် ညးခၞံကၠောန် ဗဒှ်ဏံ ညးတေံဟိုတ် တီကၠိုဟ်သာ်ဏံ တုဲ ညးတေံဟိုတ်တီကၠိုဟ် သာ်ဏံတုဲ ညးတေံကေတ် ဓါတ်ၝောံဓါတ် ကၟက် လ္တူအာကာသတေံတုဲ ညးတေံကၠောန်လဝ်ရ။ ယဝ်ရညး တေံပတှ်ေမံၚ် ဂလာန်ဇုဇဗဴလ ညးတေံ ဆေဝ်ပဠေဝ်တံ ဟဂဵုဟရိၚ် တံကျာ်ထာဝရပန်တှ်ေ ပိုဲ ဒးမံၚ်ဒၟံၚ် နကဵုပၟတ်တဝ် ၜံၚ်ဖိုဟ်ဏီရ။ ရံၚ်ကဵုဟိုတ် ဏံတုဲ အတိုၚ်ဂလာန်တၠ ပညာတံဟီု "မိက်ဂွံစောန်                             မ္ဂး ဒးသၠးအစောဲမာန်" ဂှ် ဍာံကွေံကွေံရ။
မလ္ဂန်ဇြေၚ်        အေ၊ ပိုဲကဵုနာဲမၞိဟ်တုပ်ပ် ဖိုဟ် နာဲတီဇဳဂၠံၚ် ပိုဲဒှ်မံၚ် မၞိဟ်သုညဖိုဟ်ဏီ ဂွကဵု နာဲကွေံကွေံရ။
နာဲဂမြၚ်              "ဂွကဵုဖေက်ဂှ် ဍာံဍာံဍေံ                          ဟွံမွဲပ္ဍဲခန္ဓပိုဲ ပိုဲဖန်ဗဒှ်တိုန်                           ကေတ်တ်ရ" ဏောဝ် အ ရာဏံဂှ် အရာကြိုက်ကဵု ဂွဟွံသေၚ် အရာကြိုက် ကဵုသံဝေဂရောၚ် အဲဂွံ တီပရူဇဳဂၠံၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူအဲ သ္ပသ္ကံဒ္ၚောဝ်ကဵုလိက်လၟိုန် တုဲ အဲဗိုတ်ကၠဟ်ကၠေံ အစောဲအတ္တ၊ လညာတ် အိက်နှိၚ်တုဲအဲသ္ပပဓာန်ကဵု ဂလာန်ကျာ်တြဲ တွံလဝ် ပ္ဍဲ ကလာမသုတ်တေံ ရောၚ်။ ပိုဲသ္ပရဲကဵုကောန် ၚာ်မ္ဂး ယဝ်ပိုဲကေတ်လေပ် တှ်ေ ပိုဲဂွံကၠေၚ်က္ဍဟ်လ္ညာတ် ကောန်ၚာ်ရ။ ပိုဲသ္ပရဲညးသုၚ် အရက်ရ၊ပိုဲသ္ပရဲကဵုလိက်မ္ဂး၊ ညံၚ်ရဴပိုဲသ္ပရဲကဵုတၠပညာဂၠးတိ ရ။ ယဝ်နာဲတံ ဆက်လ္ၚတ် အာလိက်မ္ဂး နာဲတံဒှ်မၞိဟ် စဳကၠးမွဲဟေၚ်ရ။ ယဝ်ရနာဲ တံ ဟွံသ္ပသ္ကံကဵုလိက် ဟွံ ချပ်ပါ်ပဲါမ္ဂး ညးဟီုနရက် တှ်ေ နရက်ရ၊ ညးဟီု ကလော်တှ်ေ ဖေက်ရ။ ညးဟီုဟွံခိုဟ်တှ်ေ ဟွံဂံၚ် ကၠောန်ရ၊သာ် လဵုဂွံဒုၚ်လောကဓဝ် မာန်ရော။
မအံက်ဒဴ             နူကၠၚ်ဏံ နာဲဟီုပိုဲဂှ် ညး ဟီုနရက် နရက်ကီု ညိ လေဝ်ဟွံမွဲကဵုဓဝ် ဗစာ ရဏာတှ်ေ ဒှ်မၞိဟ်ဟွံမွဲ ကဵုရှ်သာရ၊ လညာတ် နာဲဝိုတ်တီ နရက်နွံဒၟံၚ် သၟဝ်ဏံကွေံဟာ နရက် ဂှ်နွံကွေံဟာ?
နာဲဂမြၚ်               အေ…… မုပဗီုလဵုယ ယတံဂွံသၟာန်ပရူဏံရော၊ မိက်အာဒၟံၚ်ဟာ၊အရာ ဏံဖန်ဝါတ်ပိက်မံၚ်၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ဘာသာ ကဵုဒဒှ်ဍာံထုဲမံၚ်ညးသ္ကံ လေဝ်။ မအံက်ဒဴ              ဂလာန်နာဲဟီုဏံ ကြိုက် ကဵုဒးချပ်ကွေံကွေံရ။ ပြဟ်ဟ်ဏံ အဲဟွံကၠးစ စိုတ်ကွေံကွေံရ။ ဆဂး အရာဏံ ဒှ်အရာဇြိုဟ် ဟ်နက်က်မှ ဂွံတီရှ်သာ လေဝ်။
ကြုင်မနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကြုင်မနေင်(Kyonmanin၊ ကျုံမနင်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကြုင်ဝါန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၄၅။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကြုင်ဝါန် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၉၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၆၆၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၁၆၆ တၠရ။
ချပ်ချပ်သဘာဝ
နာဲဂမြၚ်           ကွေံတွဵုလေဝ် အရာဇြိုဟ် ဟ်နက်က်ဂှ် ယဝ်ရကွာ်အာ လ္ပဝိၚ်တှ်ေ ဗၠိုက်စှ်ေဏောဝ် အရာဍာဍာဂှ် ဝိၚ်တှ်ေသြိုဟ် ထာတ်မာန်မံၚ်ချပ်ကဵုအး ကာလဂှ် ဂွံညာတ်တၟး သွက် မၞးတံဂွံချပ်ပါ်ပဲါ အဲကဵုဏာ တၟာဲတဲညိညလေဝ် နရက်ဂှ် နွံဆပ္ဍဲဘာသာပိုဲ သၟးဟွံသေၚ် နွံမံၚ်ဇၟာပ်ဘာသာရ။ဘာသာ နွံတှ်ေ နရက်တံ ဍုၚ်သွဝ်တံ နွံရ။ ပိုဲလေဝ် ဂွံဒှ်ညးဂတာပ် ခေတ်မွဲတှ်ေ ဒးမၠာ်လဝ်မတ် အိုတ်ဂၠးတိမွဲဏောဝ်ဏး ဆဂး မၞးတံဂွံကၠိုဟ် အဲဟီုဏံ တှ်ေ အစောဲအိက်နှိၚ်တြေံ ဒးကၠဟ်ထောံမွဲခဏဏောဝ်၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် ဒးစွံစိုတ် ဗီု မၞိဟ်တၟိတၟိမွဲတုဲ ကလေၚ် ချပ်ပါ်ပဲါလေဝ်။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ အဲလဴကဵုပရူနရက်ဘာသာတေံ ဘာသာဏံညိညရ၊နရက် ဍုၚ်သွဝ်ဂကူ ဘာသာနွံဒၟံၚ် တိဒေသဂံက်ဂံက်တံဂှ်ကဵု နရက်ဂကူဘာသာနွံဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒေသကတဴကတဴတံဂှ် ဟွံတုပ်ညးသ္ကအ်ရ။ ဆဂးဂှ် ကျာ်ထာဝရဗဒှ်လဝ်နရက် သွက်ရဲဖံက်သစ္စကဵုဓဝ် သမ္မာဍေံကီု နရက်မုဿ လေန်တံကီု နွံမံၚ်တၞဟ်ဟ်ရ၊ ဟီုဝိုတ်ဏံတှ်ေပါ်ပဲါဒးရဒှ် အတိုၚ်အ္စာသိပ္ပံတံပါ်ပဲါဂၠာဲ စမ်ဝတ်ဆဵုလဝ် ဂၠးတိပိုဲဏံဂှ် နွံပိထပ် ထပ်တိဂှ်နွံၜိုတ် ၂၀၀ တိုၚ် သၟဝ်တိဂှ်ထပ် သတ္တုအရိုၚ် နွံၜိုတ် ၃၀ တိုၚ် သၟဝ်ဂှ်ပၠန် ထပ်ဍာ် သတ္တုၜိုတ် ၂၀၀၀တိုၚ်ပၠန် ဗဟဵုလဒေါဝ် အိုတ်ၜါတ် ၄၀၀၀တိုၚ် ဟီု လဝ်ရ၊ ပ္ဍဲကဵုသ္ကုတ်ဗဟဵု လဒေါဝ် ဂှ် ကတူနူဂၠး သၟိၚ်တ္ၚဲၜိုတ် ၁၀၀၀ဇြေန်ဒဳဂြုက် ဒဳဂရဳမဏဳရ။ အပ္ဍဲဗဟဵု ဒၞာဲခဍန်ဂၠးတိဂှ် ၆၆၀၀ ဒဳဂရဳဇြေန်ဒဳဂြုက်နွံရ။ ၜိုတ်လဵု ပယျာံက္ညၚ် ကတဴအိုတ်သၟုဟ် ကတဴဒဳဂရဳနွံ ၄၀စၚ်ဒဳဂြုက်(၁၀၄             ဖာရၚ်ဟာ်) ဟီုတှ်ေ ပိုဲကေတ် ပဠောံဟွံမာန်ရ။ ဒဳဂရဳ ၆၆၀၀ ဇြေန်ဒဳဂြုက်တှ်ေ ဗီုလဵုဂွံမံၚ် ရော၊စှ်ေပတေၚ်အိုတ်ရဒှ် ဣဏံဂှ်ဒှ် နရက်ရဟီုတှ်ေဟွံ ဗၠေတ်ရ ခယျလၟုဟ်အ္စာသိ ပ္ပံတံ ၜံက်ဖျေံသၟဝ်တိဟယိုဟ် ၜိုတ် ပိလက်ပေတုဲ ကေတ် ပ္တိုန်ဒြဟတ်ဂမ္တဴ သၟဝ်တိဂှ်တုဲ ပရေအ်ကဵုဓါတ်ဂမ္တဴ ပ္ဍဲဒေသ ဂံက်ဂံက်တံဂှ်ရ၊ ဆဂှ်သၟးဟွံက သၟုဟ်ဂမ္တဴဒြဟတ်ပၟတ်ဓါတ်တုဲ သုၚ်စောဲမံၚ်ရ။ ဒေသၜိုတ်ဂံက် သ္ကုတ်သၟဝ် ကျာ်တ္ကအ် အာဲလေန်ဒ်ဂှ် သ္ၚိ ၅၀ က္ဍိုပ်ကၠံ-သုၚ်စောဲကေတ်မံၚ် ဒြဟတ်ဂမ္တဴသၟဝ်တိရ။ ဍုင် အဳတလဳဂှ် ၅၀က္ဍိုပ်ကၠံ သုၚ်စောဲ မံၚ်ပၟတ်ဒြဟတ်ဂမ္တဴတိဏံရ။ ဍုၚ် မပ္တံအမေရိကာန်၊ဂျပါန်၊ဖိလေစ် ပိန်၊မက္ကဇြဳကဵု၊ နိဠာရာဂွာ၊ ကာ ယူဇြိလာန်တံဂှ်-လေဝ် သုၚ် စောဲမံၚ်ရုၚ်စက်ဂှ်ကီုရ။ လ္တူဂၠး တိဏံ ၁၄၂ဍုၚ်ပ္တိတ်မံၚ်ပရေၚ် ပိုန်ဒြပ် ဒြဟတ်ဂမ္တဴသၟဝ်တိတေံ ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ စၚ်ခဗဲါ ကဵု ပၟတ်နရက်တုဲ သုၚ်စောဲမံၚ်ဖဵု သွက်သတ်တံ ဟီုမာန်ရ၊ကှ်ေ- ကှ်ေ အဲလဴၜိုတ်ဏံတှ်ေ ချပ်ပါ် ပဲါဒးရ။
မအံက်ဒဴ       နာဲလဴကဵု စိစိစောန်ဗီုဏံဂှ် ပိုဲ အမ်သဝ်စိုတ်ကွေံကွေံရ၊ တၚ်ဂုဏ်ဗွဲမလောန်ရ၊ပိုဲ လေဝ်ညံၚ်ကဵုညးတၠိၚ်ဂြိုပ် ပ္ဍဲကာလဗ္တံကီု ဘိၚ်ဘၚ်မံၚ် ရ။ နာဲလဴတုဲညံၚ်ကဵုလျး သၟိၚ်တ္ၚဲမမံက်တိုန်ကီု ဂွံတီ ကေတ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ပလိုက်ရ။
နာဲဂမြၚ်            အဲလေဝ်ဂွံဓရီုတက်ကျာ ကုနာဲအတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်မၞုံ ကဵုၚုဟ်မးဗီုဗီုဏံဂှ် မိပ်စိုတ် ကွေံကွေံရ၊ တ္ၚဲဏံတှ်ေ ၜိုတ် ဏံမ္ဂးစိုတ်ပြေရဒှ်၊ လက္က တှ်ေ မုမိက်ဂွံတီ ကၠုၚ်သၟာန် ပၠန်ညိ။           ။
✍ဗဳထဝ်ဗိုတ်✍
လှာၜိုပ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပတန်တၟိ
ကွာန်လှာၜိုပ်ဝွံ သေဋ္ဌဳမန် နာဲခွေ ကဵု မိယိင် (ဦးခွေး၊ ဒေါ်ယိမ်း) ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲသ္ၚိဂၞန် မ/၅၉၊ ဂၠံင်အံင်သာန်၊ အရာပ်အံင်မင်္ဂလ၊ ဍုင်ဇြပ်ဗု တိကၠအ်ဇကု ၈၀ ဨကဂှ် ဗဒှ်ကွာန်တုဲ ကဵုလဝ်ဒါန်ရ။ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုဇာန်နဝါရဳဂှ် ကၠောန်လိက်ဒကုတ်တုဲ လလောင်တြးလဝ် နကဵုဘာသာဗၟာ
အသိပေးကြေညာချက်၊ ဦးခွေး +(ဒေါ်ယိမ်း)မိသားစုမှ အိမ်ခြံမြေမရှိသေးသူများကို သံဖြူဇရပ်-ဘုရားသုံးဆူလမ်းရှိ မြေနေရာတွင် ရွာတည်၍ လူနေထိုင်ရန်အတွက် မြေကွက်များ လှူဒါန်းမည် ဖြစ်ပါ၍ အောက်ပါလိပ်စာတွင် (လူမျိုး/ဘာသာမရွေး) လူကိုယ်တိုင် လာရောက်လျှောက်ထားနိုင်ပါသည်။ လိပ်စာ -မ/၅၉၊ အောင်ဆန်းလမ်း၊ အောင်မင်္ဂလာရပ်ကွက်၊ သံဖြူဇရပ်မြို့ ဖုန့် - 09 979753331, Dr.တင့်အောင်စိုး 09 967011553
ဗွဲကြဴ အတိုင်နာဲဂျုင် မလဴထ္ၜး ကုနာဲဇာတိနာဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၄၊ ၁၁၊ ၂၀၂၁ ဂှ် လဴထ္ၜး နကဵု သေဋ္ဌဳနာဲခွေ မိယိင် ကဵုလဝ်ဒါန်တိ သီုဖအိုတ် တိၜိုတ် ၉၀ ဨက တုဲ ဂအာင်သ္ၚိ နွံ ၁၁၈၅၊ ပ္ဍဲဂှ် ဂအာင်သ္ၚိဂကူမန် မကလိဂွံလဝ် နွံ ၜိုတ် ၇၀၀၊ ဂကူဗၟာ နွံ ၄၅၀ ဂအာင်၊ သၟေဟ်ဂှ် ဂကူကရေင်၊ ဂကူဂလာတအ်လေဝ် နွံကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုကွာန်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳမွဲတၞုင်၊ ဘာလကျာ်ၜါဘာ၊ မွဲဘာဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာပုပ္ဖရမ္မ ဘာဒဵုတၟအ်ဗြာတ်ကၠုင်ပတန်တုဲ မွဲဘာပၠန်ဂှ် တၠဂုဏ်အစာဓိမေက္ခ နူကွာန်ဒဵုထောင်မွဲဘာ။ လၟိဟ်ဂအာင်သ္ၚိ ၁၁၈၅၊ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူမန် နွံၜိုတ် ၇၀၀၊ ဂကူဗၟာ နွံၜိုတ် ၄၅၀ သၟေဟ်နူဂှ် ဂကူဂလာ၊ ဂကူကရေင်တအ်လေဝ် နွံကီုရ။ ဟိုတ်နူ ယဲကပ်ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တုဲ ပရေင်သြိုင်ခၞံသ္ၚိတအ်ဂှ်လေဝ် လ္ဇုဲလ္ဇအာနွံညိကီုရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကၟာဝက်၊ ဍုင်
လိက်ပရေင်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရူကွာန်မန် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်။
ကၟာဝက် (Kamarwet, မြန်မာ - ကမာဝက်) ဝွံ ဒှ်ဒတန်မန်ဇမၞော်မွဲ မၞုံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ ဒၞာဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် နွံဍုင်တြေံမွဲ ညးကော်စ ဍုင်ဇြာဂှ်ရ လၟုဟ် ဍုင်ကၟာဝက် ရးဇြာ ညးတအ် မကော်စရ။ နကဵုစၟတ်သမ္တီဂၠးတိမ္ဂး ဍုင်ဇြာဂှ် နွံတန်တဴဒၟံင် လေတ္တဳကျုတ်သၟဝ်ကျာ ၁၆ ဒဳဂရဳ ၀၈မဳနေတ်၊ လံင်တဳကျုတ်ဗၟံက် ၉၇ဒဳဂရဳ၄၃မိနေတ် (16°08’36N-97°43’51E) ဇမၞော်ကွာန်ကၟာဝက် သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 1.57 mi2 ဒၞာဲဍုင်တြေံဂှ် သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 111.486m2 (0.04 mi2)ရ။ စဵုကဵုစိုပ် အခိင်ဟံသာဝတဳလီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၇ ဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲရးမုတ္တမ ၃၂ ဍုင်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဏအ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ဒှ်လဝ် ကွာန်မွဲတုဲ မဂွံစၟတ်သမ္တီ ကွာန်ဇၞော်အိုတ် အလုံမွဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။ နူသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ၜိုန်ရ အလဵုအသဳတအ် စၟတ်သမ္တီကေတ် နဒဒှ်ဍုင်မွဲကီုလေဝ် ကိစ္စရုင်သၟိင်တၠတအ်ဂှ် နွံသၟဝ် ပွိုင်ဍုင် မုဟ်ဍုင်ဏီဖိုဟ်ရ။
နိရုတ္တိ
ဇြာ အတိုင်ဝင်ကျာ်ဇြာမ္ဂး ကာလကျာ်တြဲ မစိုပ်ကၠုင်ဂှ် ဟိုတ်နူထဴဗျုဇရာ မအာတ်ဓါတ်သော်တုဲ ညးကော်စ ဍုင်ဇရာ၊ နူဂှ် ဒှ်အာ ဍုင်ဇြာ။ လဟီုဝင်ဝွံ နဒဒှ် ဝင်ကျာ်မွဲ ၜိုန်ရ မွဲအခန် မွဲကဏ္ဍ စွံလဝ်ဂွံကီုလေဝ်၊ နကဵုသက်သဳ သာဓက သုတေသနဝင်မ္ဂး ဟွံလုပ်အဝေါင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဓိပ္ပါယ် ဇြာ ဂှ် မထေက်ကဵု ဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လ္ၚတ်ရ။ အတိုင်နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ မချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ညး ＂နိရုတ္တိ စကားဇစ်မြစ်အမြင်ဖြင့် ပျူ နှင့် မွန်လူမျိုးတို့အကြောင်း＂ရံင်ကဵု ယၟုဍုင်ဂှ် ညးတမၠာတအ် မကၠာဲလဝ် ဗီုပါဠိ ပဉ္စလနာဂိုလ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်မသုန်ကလင် (ဝါ) ဍုင်မသုန်တုဲ ဍုင်ဇြာ ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ် ဍုင်သုန်/ဍုင်မသုန် ဒှ်မာန်ဂၠိုင်ရ။ နူကဵု ဍုင်မ္သုန်/ဍုင်သုန် ဂှ် ဒှ်အာ ဍုင်ဇြာ ရ၊၊ အခိင်မန် မစုက်လုက် ကုပါဠိဂှ် ယၟုဍုင်ဇကုတအ်ဂှ် ကၠာဲစၠောအ်ကၠုင် ဗီုပါဠိရ။ ဥပမာ ဍုင်ပါင်ၜဳ ဂှ် ညးကၠာဲ ဍုင်ဒွါရဝတဳ၊ ဍုင်တိကလေဲ (ကလေဲ - မဂွံအဓိပ္ပါယ် ထဝ်) ဂှ် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ။ ရံင်ကဵု အဓိပ္ပါယ်ယၟုဍုင်ဝွံတုဲ ဒဒှ်ရ ဍုင်ဇြာဏအ်ဂှ် ဒှ်လဝ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင်ရောင်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။
ကၟာဝက် ဒှ်မအရေဝ်မန်။ ကၟာ - မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒၞာဲမၜံက်ခုဲလဝ်တိ သွက်ဂွံဂွံ ဍာ်ရ။ ဝက် - မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၜေဲဝက်ဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကၟာဝက် ကၟာမၞုံကဵု ပါင်မၜေဲဝက်ဒၟံင်ရ။
ညးဒေသတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဟီု အခိင်ဟံသာဝတဳမလီုဂှ် ကောန်မန် နူဒေသဟံသာဝတဳတအ် ဍိုက်ကၠုင် ကဵုဂၠုင်တုဲ ကၠုင် ပတန်ကွာန် ပ္ဍဲဒၞာဲကၟာဝက်ဂှ် ညးတအ် ၜံက်ကၟာ ဂွံကဝက်တုဲ ဒးဒြေပ်ဒဴပၠန် ဟိုတ်နူကၟာဂှ် ဂွံကဝက် ဟွံတုဲဂှ်ရ ကၟာဝက် ညးမကော်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ကၠာဟံသာဝတဳ ဟွံဂွံလီုဏီဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဍုင်ကၟာဝက်ဝွံ ဒှ်လဝ် ကွာန် ဒေသမၞိဟ်မမံင်တုဲတုဲရ။ အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ရးဇြာ (ပွိုင်ဍုင်ဇြာ)ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံလဝ် ကွာန်၃၉ ကွာန်။ ပလိုတ်ကၟာဝက် တ္ၚဲဏအ် မဒှ်ဒၞာဲဝါဗ္ၚဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် ဗျကွာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝင်ပါင် မဟီု မၞိဟ်မဒဴပၞာန် နူဗဂေါတအ် ၜံက်ကၟာဂှ် ဒှ်ဝင် မဟွံမွဲ ကုယုတ္တိမွဲရ။
ဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မသုန်ကွာန်။ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ထံင်ဘုတ် (လဒေါဝ်ကွာန်)၊ ကွာန်စိင်တံင်၊ ကွာန်ဝါယာပ်၊ ကေုာံ ကွာန်ဘာဓနေတ်။
ထံင်ကှ်ေ - ထံင် ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒၞာဲ၊ ဒတန်၊ သၞေဟ်၊ ထံင်ကှ်ေ ဂှ် သၞေဟ်တၞံကှ်ေ။ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တမ်ဒၞာဲ နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲ ဘာလကျာ်ထံင်ကှ်ေ (ဘာသာသနာပါလ)။
ထံင်ဘုတ် - ထံင် မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၞေဟ်၊ ဘုတ် မဒှ်အရေဝ်တမ် မကၠုင်နူ သံသကြိုတ် ဗုဒ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗီုပါဠိ ဗုဒ္ဓ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်။ ထံင်ဘုတ် သၞေဟ်ဘုတ် (ဝါ) သၞေဟ်ကျာ်။ ဘုတ်ဂှ် နွံဗၟံက် ဘာထံင်ကှ်ေ။ ဘုတ်ဂှ် လီုအာတုဲ လၟုဟ် ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲထဝ်မန် နကဵုသြန်အာဲမိမညးဂှ် ညးကလေင်ပလေဝ်လဟဵုပတိုန်လဝ်တၟိ။
စိင်တံင် - စိင် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၞော်၊ တံင် ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တုပ်ကဵု ထံင် ဒှ်မာန်။
ဝါယာပ် - ဝါ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒၞာဲတိသၠာတ်၊ ယာပ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုက်ဍေက်၊ ဝါယာပ် - ဝါမၞုံကဵုတိမဍုက်ဍေက်။ စဵုကဵုလၟုဟ် ပ္ဍဲဝါယာပ်ဂှ် ဂွံဍာ်လောဲသွာ နူဒၞာဲတၞဟ်ရ၊၊
ဘာဓနေတ် - ဘာ - ဘာလကျာ်၊ ဓနေတ် - ရံင်ကဵု ယၟုဗီုဗၟာ ဂုံညင်းတန်း တုဲ နူတံတေအ် ကၠုင်နူ ဘာဓနိ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဘာမၞုံကဵု တၞံဓနိ ဒှ်မာန်ရ။
ဝင်
ဍုင်ဇြာဂှ် နူအခိင်လဵု မစဒက်ပ္တန်လဝ်၊ ပ္ဍဲဍုင်ဇြာဂှ် နူအခိင်လဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် မစမံင်ကၠုင်လဝ်ဂှ် နကဵုသက်သဳဝင် ခိုင်င်ဂှ် ဟွံဂွံတီကေတ်ဏီဖိုဟ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန်တအ် ပကောံဒြဟတ် ဍုင်ရးမန်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲက္ဍိုင်ဗတာင်ဂှ် ဍုင်ဇြာ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ရးမတ္တမ (၃၂)ဍုင်ဂှ်ရ။
ကြဴနူ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီုထောအ် ကုဗၟာအံင်ဇဲယျတုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၁၂၈၊ ဂိတုပုဟ် ၁၀ စွေက် (၂၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၇၆၇) ဂှ် စဳရေင်ဍုင် နာင်ကိုဝ် ဒုင်စဳရေင် ပယိုဝ်တိရးဍုင်ဇြာ ပ္ဍဲလိက် (ဍုင် ၃၂ ဇာ ၁၂ ဒၟံင်စာတန်) မဒှ်လိက် စၟတ်သမ္တီ ပယျဵုရးမတ္တမ ၃၂ ဍုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
၎င်ပုံ ၁၀ စီရေင်ဍုင်ဇြာ နင်ကဵုစရင် ပယိုဝ်တိ ရးဍုင်သ္ဇာ၊ နူဍုင်မတ္တမ စိုပ်ဍုင်ဇြာ ၂ တ္ၚဲ ၂၀ တိုင်၊ ။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်ဗၟံက် ပါကျာ်သီဟကန်ဒဴ ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်မတ်လမၠီု ၃ တိုင်၊ ။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်သမၠုင်ကျာ ပါကြုင်ကံမမြင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝါခရူ ၅ တိုင်၊ ။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်ပလိုတ် ပါၜဳဇၞော် ၅ တိုင်၊ ။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်သၟဝ်ကျာ ပါကြုင်ကင် ကျာ်မုဟ်ဍုင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်မတ်လမၠီု ၄ တိုင်၊ ။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်အဂၞဲ ပါပြာန် ၄ ဗၠိုင် ကမၠိုင်ကၠံ ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝင်ရဴ ၆ တိုင်၊ ။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်နေရတိ ပါဒေါဝ်ၜဳကလေင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝါခရူ ၅ တိုင်၊ ။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်ဗာယပ် ပါကြုင်ကင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်မတ်လမၠီု ၅ တိုင်၊ ။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်အေသာန် ပါလ္ဂဝ်ဗတီ ပါဒဵုတိုက္ကလာ ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်မတ်လမၠီု ၆ တိုင်၊ ၎င်ကွာန်တရေံ ၃၉ လီုဖအိုတ် ဗဒှ်ဂွံတၟိ ၄။ ကွာန်ထုံမင်၊ ကွာန်လဣတက်၊ ကွာန်ကံမြာင်၊ ကွာန်မုဟ်ကြေဟ်၊
ဗၟာစံင်ကွာန်
ပ္ဍဲအခိင် ခေတ်ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ အင်္ဂလိက် ဒးပအပ်ကဵု ဍုင်သၠးပွး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ် သွက်ဍုင်မန်ဗၟာ ဂွံသၠးပွးဂှ် ညးတအ် ဖန်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်သကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်မန်ဗၟာတအ်ဂှ် ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် မပါလုပ်ဒၟံင်ရ။ မၞိဟ်လတူဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ်လေဝ် စိုတ်ဓါတ်ဂကူမန် ဟွံသကာတ်မြဟ် စိုတ်ဓါတ် မပံင်တောဲကၠောန် ကရောမ်ဗၟာဂှ်ဂၠိုင်တုဲ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် အလဵုဇကုညးတအ် ဟီုအရေဝ်မန် ဟွံလေပ် (လေပ်ဆ စပုင် သုင်ဍာ်)တုဲ အရေဝ်ဗၟာ အရေဝ်အင်္ဂလိက်ဂှ် ဒှ်အဓိက အရေဝ်ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ သွက်ဂွံအာတ်အခေါင်တၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူမန်ဂှ် ညးတအ် ဟွံချပ်လဝ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ် ညာတ်ကေတ် ယဝ်ရ မန်ဟွံကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယဝ်ရ မန် ဟွံအာတ် အခေါင်မန်တၞဟ်ခြာမ္ဂး မန် ဟွံကလိဂွံအခေါင်တၟေင်တုဲ ဂကူမန် ဒးကၠေအ်ကၠက်အာ ဗွဲမပြဟ်မာန်ရောင်တုဲ ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဂကူမန် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကွာန်မန်ဂမၠိုင်ရ။ ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် ဒှ်ဇၞော်အိုတ်၊ ဒှ်ကွာန်ဂကူမန်ဇေတ်တ် ပါဲနူမန်ကြုက် နွံညိညတုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဂကူမန်ဖအိုတ်ရ။ ညံင်ရဴ လၟိဟ်ဂကူမန်မဂၠိုင် မဒှ်ကွာန် မၞုံကဵု ဒြပ်ရတ်မခိုဟ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်တုဲ ဒြဟတ်ကောန်ဂကူမန်လေဝ် ဂၠိုင်အိုတ် ဟီုဂွံရ။အင်္ဂလိက် ပအပ်ကဵု ဍုင်သၠးပွးတုဲကီုလေဝ် အခေါင်အရာ သွက်ဂကူမန်ဂှ် ဟွံမံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ မန်တအ် ဒးတဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ်ရောင် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ ဒက်ဒပ်ပၞာန်မန်မွဲရ။ စွံလဝ် ဗဒိုပ် ပ္ဍဲဗၟံက်ကွာန် ဒၞာဲတြင်ဍုင်တေအ်ရ။ ညးအာဂတပၠတရဴဒပ်ဂှ် ဒှ်ဂဥုပ်အစာဘာ နာဲဖဝ်စိင် (နိုင်ဖိုးစိန်)၊ သဇိုင်ညးဂှ် ဒှ်နာဲစံရွှန်း၊ နာဲဟို၊ နာဲထောန်ခေန်၊ နာဲဆာန်မန်တုဲ ညးမဒှ်သကိုပ်လပါ်ပၞာန်ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ရာဇ (ကောန်တာ)၊ ဗိုလ်ဘစိန်၊ နာဲဝိဇ္ဇာဓိုရ်၊ နာဲဖိုးလင်း တအ်ရ။
စိုပ်သၞာံ ၁၃၁၀ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၃) မံက် တ္ၚဲအၚာ (၁၉၄၉၊ မာတ် ၁)ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကေုာံ ဒပ်ကၟိန်ဍုင် ဒပ်ကချေန်တအ် လုပ်ကၠုင်ကွာန်တုဲ ကဵုစံင်ထောအ်ကွာန်ကၟာဝက်ရ။ သီုဖအိုတ် သ္ၚိတူအာ ၃၆၁ မ။ စပ်ကဵုပရူဏအ်တုဲ အစာကဝိဒယှ် မာံတောအ် ချူဇန်လဝ် ကဗျ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံဝွံဗိုန် ဖဝ်ရဂိုန်ဒြာ၊ ပ္ဍဲပိမံက်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲအၚာ၊ ဗော်အကုသဵု ချေင်ကဵုဗမာ၊ သၟိင်တခေန်ဏု ယမုရာဇာ၊ ကဵုပၟိင်စံင်ယဇ် ဥပဒ္ဒဝါ၊
ကၟာဝက်ရးဇြာ ဇာတိကွာန်မန်၊ ဍေဟ်စံင်ထောအ်ပၠန် ပန်မံင်လ္ၚုလ္ၚောန်၊ သ္ၚိပိကၠံအဴ တြဴစှ်ောမွဲပ္ၚောန်၊ ထဝ်သြန်သ္ၚုသြောအ် တူထောအ်ဂၠိုင်လောန်၊ ဗၟာစံင်ပၠင်မန် ကောန်ကွာန်ကၟာဝက်၊ အဝိဇ္ဇာကၠာ ကြိယာဝိပက်၊ ဒးလေင်သုန်အာ ဒေါဝ်သံသာစက်၊ ဟိုတ်အဝဵုသၟိင် အနိင်အထက်၊ ပရေင်ဒါန ဘဝဍိက်ပၠက်၊ ညးတၠအဝဵု ဍဵုဍိုက်သက်သက်၊ ဂြပ်လေင်ဂၠံင်ကၠက် မသက္ကုခြာ။
ပရေင်ပညာ
ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ဘာဗ္တောန်လိက်အလဵုအသဳ ဘာတန်မူလ ထံင်ကှ်ေ (၁) ဘာ၊ ဘာတန်မူလ စိင်တံင် (၂) ဘာ၊ ဘာတန်မူလ ဝါယာပ် (၂)ဘာ ဘာတန်မူလ ဘာဓနေတ် (၂) ဘာ ဘာတန်မူလ ကွာန်သေံ (၁) ဘာ
ဘာတန်မူလ ကောန်ဂကူ နွံ (၃) ဘာ
ပါဲနူတန်တုဲ ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဗတောန်ဒၟံင် လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပရိယတ် နွံကီုရ။
ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်
ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ကျာ်စေတဳကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်စေတဳ ကျာ်ဇြာတုဲ ကျာ်စေတဳ ကျာ်တၟအ် မၞုံလတူဒဵုတေအ်လေဝ် ယၟုမြဟ်ဒၟံင်ကီုရ။ သဘင်ကျာ်တၟအ် ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဝှ် ၆-၈ စွေက်ဂှ် ဒှ်သဘင်ကျာ် ကၟုဲမကၠုင်ဂၠိုင်မွဲရ။
တၠမန်၊ ညးအုပ်ကာနာနာ(တြေံ) ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
နာဲတၠမန် (ၜံင် ၀၁၊ ၀၁၊ ၁၉၄၃ - စုတိ ၁၉၈၆) ဝွံ နူဘဝသၟတ် ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်တြာဗြနာမ်ဘဳအေ အတိုင်မဆက်တိုန်ဒၟံင် တန်မဟာဝိဇ္ဇာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကုသၟိင်တၠအဝဵုဗၟာတုဲ တိတ်စိုပ်ကၠုင် တိပၠန်ဂတးတုဲ လုပ်ကေတ်လဝ် တာလျိုင် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ စဵုကဵု လအိတ်လမျီု သၞာံ ၁၉၈၆ဂှ်ရ။ အဃောညးမယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နဒဒှ် တာလျိုင် ညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် စိုတ်မဇၞော် ပ္ဍဲပရေင်ပညာကောန်ဂကူတုဲ နကဵုဗော် ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ဌာနပရေင်ပညာဗဟဵုဂှ် ညးကေတ်လဝ်တာလျိုင် နဒဒှ် လျိုင်ဌာန ပညာဗဟဵု နူကဵု သၞာံ ၁၉၇၂ စဵုကဵု စိုပ်လအိတ်အာယုက်ကီုရ။
ကၟာဝက်၊ ဍုင်
ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်
ကျာ်တၟအ်  မၞုံလတူဒဵု ဗၟံက်ဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်တြေံ မဂွံဆဵုကေတ် ယၟု ကျာ်သဳဟကန်ဒဴ ရ၊၊ ဗွဲကြဴ မၞိဟ်တအ် ဟွံတီ ယၟုဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူတမ်မူဝါတေအ် ကျာ်ဂှ် မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုတၟအ်တုဲ ကျာ်တၟအ် ညးမကော်စရ၊၊ ဒၞာဲကျာ်တၟအ်ဝွံ မဒှ်ဒၞာဲ မစၟတ်သမ္တီ ပယျဵုတိ ရးဍုင်ဇြာ လေဝ်ဒှ်ရ၊၊
ကျာ်ဇြာ ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်မ္ဂး ဒှ်ကျာ်ဇၞော်အိုတ် ဒှ်ကျာ် မုက်ကျာ်သြဳ ဍုင်ကွာန်မွဲရ၊၊ ညံင်ရဴ ကျာ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ကျာ်လ္ဂုင်၊ ကျာ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်သဓီုဂှ် ကျာ်သဓီု မြဴသာ်ဝွံ မကော်ခဴကၠုင်ကီု ကျာ်စေတဳဝွံ ဟိုတ် မၞုံ ပ္ဍဲဍုင်ဇြာတုဲ ကျာ်ဇြာ ညးကော်စရ၊၊
တၠမန်၊ ညးအုပ်ကာနာနာ(တြေံ) ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
နာဲတၠမန် ယၟုနူတမ်မူလ မာံသာယေန်ဝွံ ဒှ်ကောန် နာဲဝေန်၊ မိညိင်ယေန် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၃ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၄ ဂိတုမြေက္ကသဵု ၁၀ စွေက်) တ္ၚဲသိုက် ပ္ဍဲကွာန်တဝ်ကၞဴ၊ တကအ်ခၟိုင်ရ။ ပညာသဇိုင်ဂှ် ညးကတ်လ္ၚတ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်ၜါသွာင်၊ အံင် ၁၀ တန်တုဲ တန်ဥပစာဂှ် ကတ်လ္ၚတ်လဝ် ပ္ဍဲကဝ်လိက်မတ်မလီုရ။ ပညာတက္ကသိုလ်ဂှ် ညးကတ်လ္ၚတ်လဝ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လ္ဂုင် နကဵု ဘာသာအဓိက ဒဿနိကတုဲ က္လိဂွံလဝ် ဗြနာမ်ဘဳအေရ။ နူဂှ် ဆက်တိုန် တန်မဟာဝိဇ္ဇာ ကိုပ်ကၠာ ဟွံကလိဂွံ တဆိပ်တြာဍင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် လုပ်စိုပ်အာ တိဍာ်ဗၠးၜး သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကုအလဵုအသဳဗၟာ သွက်အခေါင်အရာဂကူမန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။
ကၟာဝက်၊ ဍုင်
ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်
ကျာ်မြဟ်ကအ်ဖါ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်မြဟ် မၞုံပ္ဍဲတကအ်ဇၞော်၊၊ ဖါ မနာမဝိသေသနဂှ် ပတၟေင် ကုကအ်မ္ဂး မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၞော်၊ ပတၟေင် ကုအခိင်မ္ဂး အခိင်လအ်၊၊
တၠမန်၊ ညးအုပ်ကာနာနာ(တြေံ) ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ကမၠောန်ပရေင်ကောန်ဂကူ
ကြဴနူ နာဲတၠမန် မစိုပ်ကၠုင် တိဍာ်ပၠန်ဂတးတုဲ ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ ကြဴနူ ညးမလုပ်ကေတ် တာလျိုင် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၂ နကဵု နာဲတၠမန် မပါလုပ် နဒဒှ်မၞိဟ်အဓိက သွက်ဂွံ ပံက်ဌာနပရေင်ပညာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ နူစ ပံက်ပ္တန် ဌာနပညာဂှ် နကဵု နာဲတၠမန် ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် ညးလျိုင်ဌာနပညာဗဟဵု နူသၞာံ ၁၉၇၂ စဵုကဵု ညးအိုတ်လမျီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၆ ဂှ်ရ။
မပြာကတ်
နာဲတၠမန်ဝွံ ပြာကတ်တဴ နဒဒှ် မၞိဟ်မပ္တံ ဌာနပညာကောန်ဂကူမန်၊ ဒှ်မၞိဟ် တၠပညာ မလေပ်ဘာသာဇဳ သီုကဵု ဘာသာခမေန်။
ကၟာဝက်၊ ဍုင်
ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်
ကျာ်မြဟ်ကအ် ဗဗေင် မၞုံ အပ္ဍဲထၜိုင်ဍုင်ဇြာ၊
အခိုက်ကၞာ
ဍုင်ကၟာဝက် ရးဇြာဝွံ ၜိုန်ရ ဒှ်လဝ် ဒတန်ညးဍုင်ကွာန်မန် နူအခိင် တၟာလအ်ရကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပၞာန် ဗၟာအံင်ဇဲယျ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၁၁၉ ဂှ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဒးလီု အခိုက်မၞိဟ် ဒးလီုကၠုင်လဝ်ရ၊၊  ဂကောံမၞိဟ်မန် နကဵုယေန်သၞာင်မွဲ ကလေင်ဂျိုင်တိုန်ပၠန်ဂှ် အခိင်ဟွံလအ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊
သဘင်လံင်ဗဗေင်သ္ၚု
ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုဘတ် ၇ စွေက် ဂှ် စကၠောန် နူ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၇၊၊
သၞာံ ၁၃၈၀ ဂှ် လၟိဟ်သင် ကေုာံ သဳလ နူပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု ၁၀၅ ဘာ၊ လကျာ် ၄၄၀၃ ဇကု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ၆၉ ဘာ၊ လကျာ် ၂၁၀၉ ဇကု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု ၁၃ ဘာ၊ ၁၁၂ ဇကု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ၃ ဘာ၊ ၁၁၀ ဇကု၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင် ၂ ဘာ၊ ၁၃ ဇကု၊ သဳလ နူပွိုင်ဍုင်နာနာ ၄၂ ဇြပ် ၁၂၁၃ ဇကု သီုဖအိုတ် ၇၉၆၀ ဇကု)၊၊
သဘင်ပူဇဴပၟတ် ကေုာံ ကၠေင်သ္ဍဴ
ဂိတုဝှ်ပေင် သဘင်ပူဇဴပၟတ် ကေုာံ ကၠေင်သ္ဍဴ မကၠောန်ပူဇဴ ပ္ဍဲကျာ်ဇြာ။ သဘင်ဏအ်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၈၄။ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ၃၅ ဝါ။
သဘင်ကျာ်တၟအ်
ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုဝှ် ၈ စွေက်
သဘင်ကဝါ်ပၞာင်
တ္ၚဲအတးတိုန်
သဘင်စံင်အှော်ဒါန်
သဘင်စံင်အှော်ဒါန်ဂှ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂိတုမာဃ် ၁၄ မံက် ပ္ဍဲအရာပ်ဆက်တိတ် (စိင်တံင် ကွာန်တၟိ) နူကဵု သၞာံ ၁၉၁၉ တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ဝေင်သဘင် ပေင်ကၠံသၞာံရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဝုတ်ဗၠာဲတအ် တိတ်အာဂြိုပ်တုဲ ဗက်နင်အှော် (တၞံကသဵု) တုဲ ကၠုင်ဖအုံစွံလဝ် ပ္ဍဲလဒေါဝ်သလာတ်ဂှ်ရ၊၊ တ္ၚဲဂိတုမာဃ်ပေင် နူဂယးဂှ် ညးစံင်ရ၊၊
ရုပ်တၠညးရာဇာဓိရာဇ် နကဵုဗရိုတ်
ပ္ဍဲ ၂၃ သေတ်တေန်ပါ ၂၀၁၈ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် နကဵုသဘင်ကၞာဂှ် ကောန်ဍုင်ကွာန် ခမဳသင်တအ် လ္ဇံက် ရုပ်ဗရိုတ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ပ္ဍဲကၠအ်ပ္ကဴကျာ်ဇြာရ၊၊ ရုပ်ဗရိုတ်တၠညးရာဇာဓိရာဇ်ဂှ် ပ္ဍဲ ၁၄ သေတ်တေန်ပါ ၂၀၁၈ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၄ နာဍဳ ဂှ် ရုပ်တၠညးရာဇာဓိရာဇ် နကဵုဗရိုတ် မကၠောန်ပ္ဍဲဍုင်အင်ဝဂှ် စိုပ်ပါင်ဂၠံင်ဇၞော် ဍုင်ကၟာဝက်ရ၊၊ ညးဍုင်ကွာန်ကၟာဝက် ဂြုဂြုဂြီုဂြီု မဗိုက်လတက်လဝ် ကယျိုင်မန် ဗုဍာဲ နကဵုအသေအဟာန် အလာံၜိုပ်ထဝ်ဂှ် ဒုင်ဖျဴဏာ အာစွံလဝ် မွဲဆိုန်ခဏ ပ္ဍဲဘာတိုက်တၟိ (ဘာတိုက်တၟိ) ဍုင်ကၟာဝက်ရ၊၊