cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မဟာဗောဓိ၊ ကျာ်စေတဳ ဗုဒ္ဓဂါယာ
လိက်တၟအ် မဟာဗောဓိ ဍုၚ်ဗဂေါ
{၁} - - - - - - (ပ္ဍယ်ဍုၚ်မွယ်) [မဟိမု](ဇယရ၊၊) [သၟိၚ်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ](မွယ်) - - - - - {၂} - - -  - - (ဝေါအ်) - - - - {၃} - - - - (သာသနာ)[ကျက်တြယ်ပန်ဟေၚ်၊၊] - - - - {၃} - - - - (တုယ်၊၊ ၊၊ သၟိၚ်မွယ်) [ပူဇဴတဴမဟာဗော](ဓိ) - - - - ၊၊[အာ] - - - {၄} - - - - - (မသ္ပလိုမ်ဟေၚ်ဂး အိုတ်တုယ်၊၊ မပတဴဒတဴဗိုန်) [ပၞာန် မ](ဂ္လိုၚ်) - - - [တ္လု](ၚ်ရ၊၊) ခါမတ္လုၚ်(စိုပ် ညန်မဟာဗောဓိ၊၊ အိုတ်) {၅} - - - - (ဂဟ် ဍေဟ်တော)[အ်] - - - - (ဂဟ်လေရ် သြောဟ်က္လေအ်၊၊) ဇြယ်မဟာဗောဓိ ေ {၆} - - - - - [ကုဍေဟ်၊၊ ယောအ်တိလယြ ထာန်ဝေါအ်လေရ် ထာန်မပြယ်ဟေၚ် ဂးတု]{၇}(ယ်) - - - - (တ္လုၚ်တဴ အဆက်ဆက်ဟေၚ်၊၊ ခါဂဟ်) - - - - လိုမ် - - - သၟိၚ်(တဂဟ်ရ၊၊ ၊၊) [ပ္ဍယ်ထာန်ဂဟ်] - - - [မဟာဗောဓိ] - - - - {၈} - - - - [ညးတိုဝ်လရ်] - - - - (ဂဟ်) [သၟိၚ်ဓေလီ](ဂဟ်တိုဝ်) - - - [ဇြယ်ဗောဓိဇၞော]{၉}(က်) - - - - (မွောယ်) - - - - [ကြဴ သ္ကိုဝ်ကုတ်ဗော]{၁၀}[ဓိဇၞောက်] - - - [တုယ်] - - - (ကိုဝ်ကုတ်တဂဟ်ရ၊၊ [ခါဂဟ် ဒေဝတဴ]သမၟာဒိဋ္ဌိတောအ်တုယ် မတဴပ္ဍယ်ထာန်ဂဟ် က္ဆပ်ရ၊၊ [ပ္ဍယ်ဍေဟ်](တ){၁၁}(အ်) -  - - (ကြဴ)[ဍေဟ်သ္ကုတ်ပလိုမ်](ဗောဓိဇၞောက်)[ဝေါအ်ဟေၚ်](သောအ် ဂးတုယ် ဒေဝတဴ){၁၂}တောအ် [ကနံကိုဝ်] - - - - - - (ဂဟ်၊၊) [ဍေဟ် - - တုယ်ဟေၚ် အတိုၚ်](ဂဟ်မ)[ဍွောတ်](ဂဟ်ကိုဝ်ဒဟ်ပ္လန်ဒၞာယ်ဂဟ်တုန်၊၊ ရဴဂဟ်) {၁၃}[မဂ္လိုၚ်](ကိုဝ်) - - - - [ဟေၚ်ခါ မၜတ်တိုန်ဂဟ်] - - - - (ဗောဓိတုယ်)၊၊ (ဍေဟ်မဒတ်)[ရ၊၊ ၜိုန်ပိုယ်](ဗိုက်)[တဴ ဍေဟ်ကိုမ်]- {၁၄}(ဍေ)[ဟ် မဂေါအ်])(တိုန်) - - - - (မ)[ညာတ် ထာန်မတၜး](လဝ်ညိ သိုမ်)[ရိုဟ်ဍေံဟေၚ်၊၊ ခါရကိုဝ်ခါယ်](က္လေအ် ဖ)[အိုတ်တုယ်ဟေၚ်](စံၚ်)[ပြမ]{၁၅}တ် သြောဟ်ကြ(ကတ်)ဂဟ်၊၊ [ဍေဟ်ကိုဝ်] - - - - - (ခါဂဟ် ပြမတ်တဴဟောမ်ညိ)[တုယ်၊၊ အကြာလငဟ်ဟေၚ် ဇြယ်ဗောဓိ](က္လုတ်တိုန်အိုဝ်၊၊ ခါဂဟ်သၟိၚ် {၁၆}ဓေလီ(ညာတ်ကေတ်တုယ်၊၊ ဗောဓိ)ဍွောတ်ဝေါအ်လေရ်  - - - - (မဝး မကုတ် ရဝးတုယ်)၊၊ [ဍေဟ်] - - - - - (ဒေဝတဴ သမ္မာဒိဋ္ဌိ){၁၇}ဂမ္လိုၚ် ပရုပ်ဟော - - (ယ်တုယ်)၊၊[တ္လုၚ်] - - - - ဗိုဝ်ပၞာန်ဍေ(ဟ်) - - - - (ရ)[၊၊ သၟိၚ်ဓေလီဂဟ်တုန်လေရ်၊၊ ယယ်]{၁၈}[မဇၞောက်မွောယ် က္တိုဝ်ဒဟ်](အိုတ်)[ဇနောက်](ကု) - - - - (မဍေဟ်)တိုန်တုယ် (၊၊တ္လာဍေဟ်) - - - - (ဟေၚ် ချိုတ်ဂးလငဟ်)[၊၊ ဇြယ်ဗောဓိ]{၁၉}[ဍွောတ်တိုန်] - (ဂဟ်) [ၜိုန်ညးကုတ်] - - - (လေရ်) [အကြာလငပြမတ်ဟေၚ် ဗောဓိက္လုတ်တိုန်ဒဟ်အိုဝ်ဒစိ၊၊] (အၚ်္ဂရ)[ဗောဓိ](မ)[ဂးစရောၚ်၊၊ ၊၊]
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဂၠံင်တရဴလ္ၚောဝ်ကျာ်ဗုဒ္ဓဘာသာ
သိမ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာသိမ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၄၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ၜံက်
[ၜံက်]
✍ကောန်စေက်✍(ချူ)☞☟ {ရာမညမာံဝါန်ၛာဲ}
ဗ္စိုပ်/➩➭➬ ခန္ဓကာယပိုဲသီုဖ္အိုတ် ဂွံထတ်ယိုတ်မံၚ်ဂှ် ဒှ်ဆီပ္ဍဲလတေၚ်ပိုဲရ၊ ဆီတံ ဂွံက္တဴဂွံအး ဇ္ၚးဂှ် ကသအ်ပိုဲကဵု ဒြဟတ်ခ္ဍိုက်ကဵုရ၊ ဒၟာနူဂှ်ရ၊ မၚ်မွဲကသအ်ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ်ယဲညိ။ ပိုဲသုၚ်ဖျေံၜံက်မ္ဂး ကသော် (ချောဲ) နွံလ္တူကသအ် (မကဵုဒြဟတ်ကဵုက္သအ်) ဂှ်အေဲအာမ္ဂး ကသအ်ဂှ် ဒြဟတ်ဍိုန်ကၠုၚ်မ္ဂး ဂမ္တဴကဵုဆီလေဝ်ဟွံမာန် ဖ္အးကဵုဆီလေဝ်ဟွံမာန်ကၠုၚ်မ္ဂး ယဲဗွဲမဂၠိုၚ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။
ဂလာန်အာစာပဏ္ဍိတ
ကဗျလၚ်္ကာသိရိန္ဒထေရ်(နာဲယှိုဲထာၚ်)လိခ်ဝွံ ရန်တၟံကဵုကျာ်ဓရ်သၚ်တံညးဂမၠိုၚ်၊ ဍုၚ်မၞိသ်ကျဝ် မူဓရ်နၚ် ပ္ဍဲပၠန်ထဲ သွက်ပ္တီပြဲ မူဓရ်ဟၟဲရ၊ ဓရ်ကုသိုလ်ပြဲ မမိက်မွဲမွဲ ဂွံပ္တုဲနၚ်ကီုလေဝ်၊ သၟိၚ်ယီုပ္ညုၚ် ခါသၟာန်ကၠုၚ် ဍေံၚုၚ်တုဲမံၚ်တဴရ။
ခဏ်သ္ပခမဳ
ဗုဒ္ဓကျာ်တြဲ သာသာနာပြဲ ဟၟဲဂဵုလဟဵုဟာ၊ ပ္ဍဲကွာန်ပိုဲကၠာ သာသနာ ဟွံမှာဂဵုလဟဵုတဴရ၊ ပဗ္ဗဇိတ ဒုလ္လဘ တၠအဲဟွံဂွံနၚ်ဟာ၊ သာသနာပၠ လ္လာ်ခမဳရ ညိညစိုတ်ဟွံပါ၊ ဒဒှ်ခမဳပြဟ် အာစာဗှေ်ဂှ် ညိဟွံတွံကဵုဟာ၊ အစာအဲဂှ် ၜိုန်ဟီုတွံ ဟွံမြတ်ပ္ဍဲကတောဝ်ကၠာ၊ စိုတ်အဲဍိက်ထဲ ခါဂှ်ပြဲ အာစိုပ်ပ္ဍဲကွာန်ဏီ၊ တြုံစၟတ်ဍာံပြ က္တဵုဒှ်ရ ဂိုဟ်ဘဝတၠအဲရောၚ်။
ခဏ်သၟာန်ဒါန
သဒ္ဓါတပ်တး ဒါနသၟး ဟီုထ္ၜးကဵုညိကၠာ ကောန်ဇၞော်ပထပိုဲ အဲတၟုဲတ္ၚေတ်တုဲကဵုဒါန်ရ၊ ကာလကဵုဒါန် စေတနာဟာန် ပိဋ္ဌာန်ညဳသာဟာန်၊ စေတနာပိဋ္ဌာန် အောန်လောန်ဟာန်ကွေံကြာန်ဂရၚ်ပ္တီရ၊ ကုသိုလ်အဲတန် ခတှ်နွံပၠန် ကၟဳသြန်ပရီုညးရ၊ သြန်ပရီုဟေၚ် အဲကဵုရေၚ် ကလေၚ်ဂွံပၠန်ခိုဟ်သန်ရ အဲတုန်ကၠာ သာ်ဝွံမာ ကၟိုန်ကာလဗၞုဟ်ဒးရောၚ်။ ပ္ဍဲကွာန်ပိုဲနၚ် ကဵုဒါန်ရေၚ် သာ်ဝွံဟေၚ် စဳရေၚ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်။ ယုတ်ပြဲဟွံဟီု ညးစကီု အိုဿီုဇြုၚ်သ္ဍိုက်ဟာ၊ သြန်ပြီုဂၠိုၚ်တိုက် ညးသိုခ်ကၠာ ရံၚ်မုက္ခဝါတုဲ ဗ္စတဴရောၚ်။ မုက္ခဝါဍောတ ညးဒိုဂ္ဂတ် ပဲါမှတ်ဟွံဂွံတုဲဗ္စတဴရောၚ်။ ညးသိုက်တဴထဝ် လုပ်ကၞာကျဝ် လးကဵုသကဝ်ပြဲရောၚ်။ လ္ပာ်တေံလ္ပာ်ဏံ ကၠုၚ်ညိဂဇအ် ရန်တၟံကော်ခဴရောၚ်။ ဂဥုဲဇဗၠုလက်ဖက် ကၠေၚ်သက်သက် ဖက်ကၠိက်စာၚ် ပရာၚ်တုဲဗ္စတဴရ၊ ညးပြီုသြန်ဂၠိုၚ် ပိုဲညးဂမၠိုၚ် သဒ္ဓါဂၠိုၚ်တဴရောၚ်။ ကုသိုလ်ဗှေ်မှာ သြန်ဂှ်ကၠာ ဂိုဟ်အာကွေံကွေံရ။
ခဏ်သၟာန်ပရိက္ခရာ
ပရိက္ခရာ ကဵုဒါန်ကၠာ သမ္ဓာဒးရးညိဟာ၊ ပရိက္ခရာ ကဵုဒါန်ကၠာ ၚုဟ်သက်သာဂှ် ကဵုဂၠိုၚ်ရ။
ခဏ်သၟာန်ဝတ္ထုဒါန်
ကာလကဵုဒါန် ပစ္စယ်ပန်ဋ္ဌာန် သၟးဇၚးမာန်ကီုဟာ၊ ကဵုဒါန်ပစ္စယ်ပန်ဋ္ဌာန် လီပါန်ကၠတ်နၚ်ရောၚ်။
ခဏ်သၟာန်နိမန်ခမဳသၚ်
ဗီုနိမန်သၚ် ဒးဗီုပြၚ် ဂရၚ်ပ္တီဟီုညိကၠာ၊ ဒ္ဂေတ်သိက္ခာ ရုဲစှ်ကၠာ ဟွံမှာနိမန်နၚ်သေၚ်ဟာ၊ ဗီုနိမန်ဂှ် ဟွံရုဲစှ် ဆဒှ်ကဵုဒှ် နိမန်နၚ်ရ၊ ပါၚ်ဟီုတိုန်ကွာဲ မုခ်ဍာတ်ဆာဲ ကောန်နာဲဂှ်မိနၚ်ရ၊ အ္စာဗီုဏံထဲ အဲပြဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်နိမန်နၚ်ရ၊ ကလောပိုဲအ္စာပိုဲကျာ်ဇၞော်ပိုဲ နာဲကွာန်ပိုဲနိမန်နၚ်ရ၊ သြောံကဵုသတ်ဂန် ဗှေ်တံပၠန် မူစိတန်ကဋ္ဌိဂွံရော၊ တိတ်အာဘာဝွံ ဂြိုၚ်ဝေၚ်ဂြုဂြု စဇဗၠုသုၚ်ဍာ်ရောၚ် ယွံဒကာဇၞော် ပြာတ်သတ်ဗြဴဗော် ကော်တုဲစစမ်ညိ၊ ဗီုဏံကော်ခဲါ မုခ်ရာၚ်ဆာဲ ကောန်နာဲသာ်ဏံတၟံနိမန်ရောၚ်။ ပ္ဍဲကွာန်ပိုဲဟေၚ် ကဵုဒါန်ရေၚ် သာ်ဝွံဟေၚ်နိမန်တဴရ၊ အမာံကဵုဒါန်ကၠာ သၟးသၟးမှာ တန်ကၠာဆဝွံရောၚ်။
ခဏ်သၟာန်သဳမသုန်
သဳမသုန်သာ် ဒ္ဂေတ်ဓရ်ကျာ် လီုလာ်ဂၠိုၚ်တဴရောၚ်။ ဂစိုတ် ကၠတ်သ္ကဲ ကာမေထဲ မွဲဟွံသှေ်လီုတဴရ၊ မုသာဒှ်ဒွက် အရက်ဒှ်ဍာ် လီုလာ်ဂၠိုၚ်တဴရောၚ်။ ဒှ်ကၠုၚ်တုဲဟာန် ဘဝမၞိသ်သြာန် ဆာန်ဍူလောန်ကွေံရောၚ်။ ဆအဲဓဝ် ဟွံသေၚ်ကျဝ် မၞိသ်ဗဝ်သၟဝ် လီုလာ်တဴရောၚ်။ မၞိသ်ဗြတံဂှ် လီုလာ်ပြဟ် ရာန်ဖျာဂှ် ဒှ်ဆဆဵုရောၚ်။
ခဏ်အာလ္ၚောဝ်ကျာ်
ညးလ္ၚောဝ်ကျာ်ဂၠိုၚ် မိက်ဝေၚ်ဂြိုၚ် တသိုၚ်ဗက်အာကီုရ၊ ကာလဗက်အာ သဘၚ်ကျာ်ကၠာ စေတနာဇြုၚ်သ္ဍိုက်လ္ၚောဝ်တဴဟာ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏော စိုတ်ဟၟဲအဴဝေၚ်သုၚ်စနှဴစဴကၠုၚ်ရောၚ်။
ခဏ်သၟာန်ကလၚ်ဓရ်
စိုတ်ဟွံပါညိ ဂွလောန်စိ ဖေက်ညးဗျိဗက်ကလေၚ်ကီုရ၊ ကာလကလၚ်ဓရ် စိုတ်ဗှေ်ကျဝ်နွံ ဓရ်သဒ္ဓါကလၚ်တဴဟာ၊ ကလှ်လဖှ်ဂၠိုၚ် စိုတ်တ်ဂွိုၚ် ပ္ဍဲဂြိုပ်တိုၚ်ဍေံအာစိုပ်ဏီ၊ ခမဳအာစာ တွံဓရ်ကၠာ မွဲဝါဓဝ် တွံတဴဟာ၊ အဲတုန်မာ မွဲဝါကၠာ ရံၚ်မုက္ခဝါတုဲဗက်အာရ၊ ဗှေ်ကလၚ်ဓရ်ကၠာ လန်ဏံမှာ နွံသဒ္ဓါတုဲ ကလၚ်တဴဟာ၊ ဓရ်လေဝ်စှေ်ပြဲ တိက်လဝ်ဖဲ သဝ်တ္ၚဲက္တဵုတုဲ ကလေၚ်စဴရ။
ခဏ်သၟာန်ရှေ်စံၚ်အာစာ
ကွာၚ်ဗြာတ်ဂၠိုၚ်တဴဘာဂှ်အဴ နှဴတုဲဗက်အာကရောမ်ညးရ၊ ကာလဗက်အာ သၚ်ထေရ် ဖျုၚ်စေတနာ လ္ၚောဝ်ကီုဟာ၊ ဇရေၚ်ခရ်သၚ် ဟွံစိုပ်ပၚ် အောပ်သတၚ်ဒၟံၚ်ပၟံၚ်ဂရာ်ရ၊ ကာလသတၚ်ပြဟ် စိုတ်ဗှေ်ဂှ် ဇြုၚ်မြဟ်တဴကီုဟာ၊ ပြုၚ်မြတ်ဂှ်သ္ၚောဲ အဲထဲသ္ၚေဝ်ဂၠာဲမွဲစၞစရောၚ်။
ညိဟွံကွဟ်ကၟဟ် အဲဂှ်စတုဲပြဟ် ကလေၚ်စဴကၠုၚ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲကွာန်ပိုဲပ္ညုၚ်အိုတ်မၞိသ်စုၚ် စသုၚ်တဴသာ်ဏံရောၚ်၊
ခဏ်သၟာန်ဂၠာဲအာစာ
ယွံအမာံကၠာ မွဲပြကာ သၟာန်အာဗှေ်ပၠန်ရ၊ အာစာပဏ္ဍိတ ဗဟုသုတ တၠအဲဂၠာဲကီုဟာ၊ အာစာပဏ္ဍိတ အဲဆဵုရ သ္ပကၠေံမဇ္ဇျဟ်ရောၚ်။ ပဲါနူအာဂၠာဲ အာစာဂှ်ဆာဲ အပဲါဓလ်ေကၠေံဏီ၊ သဒ္ဒါသုတ်စန် ဇရေၚ်အစာပၠန် ဗှေ်တန်ဂွံကတ်နၚ်ကီုဟာ၊ ဂွံကတ်ဂှ်သ္ၚောဲ စဟွံဖဲ ဒှ်ယဲစိုတ်ဏီရောၚ်၊ ဂါထာလ္ၚောဝ်ကျာ် ဂၠိုၚ်ကဵုသာ် မွဲသာ်ဟွံဂွံဟာ၊ ဂါထာလ္ပဟီု ၜိုန်ကျာ်ကီု သီုအဲဟွံလ္ၚောဝ်ရ။ အမာံတြုံကၠာ ဂရၚ်ပ္တီဏာ မှာမှာဟေၚ်ဂၠိုၚ်တဴရ၊ သွက်ဂွံနိဿယ် ကုသိုလ်ပြဲ မူဂှ်လေဝ်ဟၟဲရောၚ်၊ သၟာန်တဴကွေံသန် မွဲဟွံဂွံပၠန် အောန်စိုတ်လောန်ကွေံရောၚ်။ ဗီုမာံဒှ်ကီု ပွအိုဿီု ဆာန်ဍူသီုဖအိုတ်ရောၚ်။ သၟိၚ်ယီုပ္ညုၚ် ခါသၟာန်ကၠုၚ် ဗှေ်သ္ဒးၚုၚ်တဴရ၊ ကာလဂှ်ဆံၚ် နရက်ထံၚ် တံၚ်ဂြဲဖျေံဏာရောၚ်။ သရာံပါပ်စိ နရက်ဂိ ဒမၠိဒုၚ်တဴရောၚ်။ ဗီုသၟိၚ်ယီုသၟာန် ဒွက်ဂလာန် စၟတ်ဟာန်ဆဝွံရောၚ်။
နိဿဲ
သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၁၃ လိခ်ကျာ်ဇၞော်အာစာ အကုၚ်္ရထေရ် ဍုၚ်မတ်မလီု ဘာကျာ်သြဳမည်
ညးတာလျိုၚ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်
thumb|ရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်
ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသတွဵုရးမန် ၁၃၅၈-၅၉
ညးတာလျိုၚ် ပံၚ်ဖအိုတ် (၂၁) တၠ
ဂကောံရာမည ဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသတွဵုရးမန် ၁၃၆၁-၆၂
ညးတာလျိုၚ် ပံၚ်ဖအိုတ် (၂၂) တၠ
ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် ၁၃၆၇
ညးတာလျိုၚ် ပံၚ်ဖအိုတ် (၄၁) တၠ
ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် ၁၃၇၇
ညးတာလျိုၚ် ပံၚ်သီုဖအိုတ် (၄၃)
မွဲကိုဋ်မွဲဠက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာမွဲကိုဋ်မွဲဠက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၁ ဇကု။
ညးတာလျိုၚ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်
မွဲကိုဋ်မွဲဠက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လျးသာသနာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာလျးသာသနာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၁၊ ဝှ် ၄၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝံသရက္ခိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၂၊ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာဘုတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၄။
ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်
ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု (Thanphyuzayet Township (Zop Bu)) (သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်)  ဝွံ ဒှ်ပွိုင်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲခရိုင်မတ်မလီု၊ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာတုဲ ဒတန်ရုင်သၟိင်ပွိုင်ဍုင်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြပ်ဗုရ။ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဍုင် (၂) ဍုင်၊ အရာပ် (၉) ဂကောံကွာန် (၃၃)၊ ကွာန် (၅၀) ရ။
ဒတန် ကေုာံ သမၠဲ
ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ လပါ်သၠုင်ကျာ၊ ခရိုင်မတ်မလီု။ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု လေတ္တဳတွဒ်သမၠုင်ကျာ အကြာ ၁၅ ဒဳဂရဳ ၃၇ မိနေတ် ကဵု ၁၆ ဒဳဂရဳ ၅ မိနေတ်၊ လံင်ဂျဳတွဒ်ဗမံက် အကြာ ၉၇ ဒဳဂရဳ ၃၄ မိနေတ် ကဵု ၉၇ ဒဳဂရဳ ၅၃ မိနေတ်ရ။ သမၠဲပွိုင်ဍုင်ဂှ် နွံ ၃၁၇.၆၈ စတုရံတိုင်တုဲ ဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် သမၠဲနွံ ၁.၀၈ စတုရံတိုင်ရ။ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် ဗမံက် ကဵု ပလိုတ် နွံဇမ္ၚောဲ ၈.၂၅ တိုင်၊ သၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာ နွံ ဇမ္ၚောဲ ၄၀ တိုင်။ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် ပယျဵုဆက်ဗွဲကဵု ဒိုဟ်ဗမံက် စုက်ပွိုင်ဍုင်လှာကှ်၊ ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ် စုက် ၜဳမုတ္တမ၊ ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာ စုက်ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ စုက်ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်။
တိ
တိဍာ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် လပါ်ဗမံက်ဂှ် နွံကဵု ကရောင်ဒဵု မဒြေပ်ဒၟံင် လပါ်သၠုင်ကျာ သၟဝ်ကျာ၊ လဒေါဝ်ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတိဗလးတုဲ လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုၜဳမုတ္တမရ။ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် နွံလတူဗလးၜဳ ဗွဲသၟဟ် (၁၀၀) ပေ၊ ဒၞာဲသဝ်အိုတ်ဂှ် နွံလတူဗလးၜဳ (၈၀) ပေရ။
ဍာ်
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဝွံ နွံကဵု ကြုင်/ၜဳဂမၠိုင်ရ။ ကြုင်/ၜဳတအ်ဂှ် နူဗမံက် ဇွောဝ်စှ်ေ လပါ်ပလိုတ်အိုတ်ရ။
ရာသဳဥတု
ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် ဒှ်ဒေသဂမ္တဴမွဲတုဲ အခိင်ကညင် ကတဴအိုတ် ဂမ္တဴ စိုပ်စဵု ၃၃.၈C° တုဲ အခိင်ဂံက် ဂမ္တဴသဝ်အိုတ် နွံ ၁၇.၀C° ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ဂှ် လၟိဟ်တ္ၚဲ ဗြဲမဂူ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံ (၁၃၃) တ္ၚဲတုဲ လၟိဟ်လယိုင်ဍာ်ဗြဲ နွံ ၂၂၀,၅၆ ၝောအ်တဲရ။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်လၟိဟ်မၞိဟ်သၞာံ ၂၀၁၉ မ္ဂး ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် မၞိဟ်နွံ ၁၆၃၆၀၅ တၠ။ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူကချင် ၃ တၠ၊ ဂကူကရေင် ၈၇၅၆ တၠ၊ ဂကူချေင် ၂ တၠ၊ ဂကူမန် ၉၇၅၀၇ တၠ၊ ဂကူဗၟာ ၅၅၀၆၆ တၠ၊ ဂကူယခေင် ၃၂၇ တၠ၊ ဂကူသေံ ၂၅ တၠ၊ ဂကူပအိုတဝ် ၄၂ တၠ၊ ဂကူကြုက်/ဂလာမစာတ် ၁၈၇၇ တၠ ရ။ မၞိဟ် ၅၇၉၇၃ ဂှ် ပဒတဴ လတူဍုင်တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန်ဂမၠိုင်ရ။ မၞိဟ်လျုင်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ၁၄၅၉၃၈ တၠ၊ ခရေတ်ယာန် ၆၄၇၀ တၠ၊ ဟိန္ဒူ ၄၈၄၁ တၠ၊ အေတ်သလာမ် ၆၀၆၈ တၠ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် ကၠောန်ဂူခၜိုတ်ရဝ်ပါ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကၠအ်သတ်ဆုနာနာလေဝ် နွံကီုရ။ တိဗ္ၚ မတဵုသြောအ် နွံ ၂၇၆၄၃ ဨက၊ တိကၠအ် နွံ ၇၆၈၅၄ ဨက။
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်
တရဴကျာ၊ တရဴဍာ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု ဟွံမဲ၊ တုဲ တရဴတိုက် နွံဂၠံင်ကွဳပၟတ် မဒြေပ်ဒၟံင် မတ်မလီု-ရေဝ်။ ကွဳစက်ဂမၠိုင် မဒြေပ်အာ ဇြပ်ဗု-မတ်မလီု၊ မတ်မလီု-ဇြပ်ဗု၊ ဇြပ်ဗု-ကျာ်ပိနွံရ။
ဍုင် ကေုာံ ကွာန် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု နကဵု ဍုင် (၂) ဍုင်၊ ကွာန်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
ကွာန်
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာကျာ်တၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၀ ဇကု။
ကျာ်ကၠံဗန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏဗုဒ္ဓိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၉၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝင်နန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာဝင်နန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဒေါဝ်ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကျာ်ခမဳ
ဘာဒေါဝ်ပရိယတ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကျာ်ခမဳ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄၀ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်မြဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်
ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် (Kyaikmaraw Township) (Burmese: ကျိုက်မရောမြို့နယ်) ဝွံ ဒှ်ပွိုင်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲခရိုင်မတ်မလီု၊ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်၊ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာတုဲ ဒတန်ရုင်သၟိင်ပွိုင်ဍုင် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ။ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဍုင် (၁) ဍုင်၊ အရာပ် (၄) ဂကောံကွာန် (၄၃)၊ ကွာန် (၁၅၈) ရ။ တုဲ ယၟုမြဟ်အိုတ် ကျာ်မြဟ် မဒှ်ကျာ်တၠညးဗညာထဴ (မိစဴဗု) မပလေဝ်လဟဵုလဝ် ပ္ဍဲကဵု သက္ကရာဇ် ၈၁၇ တုဲ ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုလိက်တၟအ်နွံရ။
ဒတန် ကေုာံ သမၠဲ
ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်မန်ဗၟာ လပါ်သၠုင်ကျာ၊ ခရိုင်မတ်မလီု။ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု လေတ္တဳတွဒ်သမၠုင်ကျာ အကြာ ၁၆ ဒဳဂရဳ ၇ မိနေတ် ကဵု ၁၆ ဒဳဂရဳ ၃၄ မိနေတ်၊ လံင်ဂျဳတွဒ်ဗမံက် အကြာ ၉၇ ဒဳဂရဳ ၉ မိနေတ် ကဵု ၉၇ ဒဳဂရဳ ၅၀ မိနေတ်ရ။ သမၠဲပွိုင်ဍုင်ဂှ် နွံ ၅၁၁.၇၀ စတုရံတိုင်။ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် ပယျဵုဆက်ဗွဲကဵု ဒိုဟ်ဗမံက် စုက်ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက် ကဵု ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ် စုက် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာ စုက်ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်၊ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ စုက်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် ရ။။
တိ
တိဍာ် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံၜဳဂျာင်တုဲ လဒေါဝ််ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ၜဳကဍတ် (အတ္တရံ) ဒြေပ်တတ်အာတုဲ လပါ်ပလိုတ်ဂှ် နွံဒဵုခရမ် ရ။ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် နွံဒၟံင် လတူဗလးၜဳ ၁၈ ပေ။
ရာသဳဥတု
ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် ဒှ်ဒေသဂမ္တဴမွဲတုဲ အခိင်ကညင် ကတဴအိုတ် ဂမ္တဴ စိုပ်စဵု ၃၇.၁C° တုဲ အခိင်ဂံက် ဂမ္တဴသဝ်အိုတ် နွံ ၁၆.၀C° ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် လၟိဟ်တ္ၚဲ ဗြဲမဂူ ပွိုင်မွဲသၞာံ နွံ (၁၂၀) တ္ၚဲတုဲ လၟိဟ်လယိုင်ဍာ်ဗြဲ နွံ ၂၂၂,၅၇ ၝောအ်တဲရ။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်လၟိဟ်မၞိဟ်သၞာံ ၂၀၁၉ မ္ဂး ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် မၞိဟ်နွံ ၂၂၈၃၅၈ တၠ။ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူကရေင် ၄၇၂၃၀ (၂၀%) တၠ၊ ဂကူမန် ၁၀၉၄၂၆ တၠ (၄၈.၁၉%)၊ ဂကူဗၟာ ၂၉၀၄၇ တၠ (၁၃.၂၄%)၊ ဂကူယခေင် ၆ တၠ (၀.၀၁%)၊ ဂကူသေံ ၁၁၂၆ တၠ (၀.၄၇%)၊ ဂကူသအာင် (ကြုက်/ဂလာ) ၄၁၅၂၂ (၁၉.၀၂%)။ မၞိဟ်ရှ်ေသှ်ေဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် နွံ ၁၈၆၈၃၅ တၠ၊ ခရေတ်ယာန် ၁၀၀၂ တၠ၊ ဟိန္ဒူ ၃၂၁ တၠ၊ အေတ်သလာမ် ၄၀၁၉၉ တၠ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန်ဂူဗၜိုတ် ဂၠိုင်ရ။ တိဗ္ၚ မတဵုသြောအ် နွံ ၅၄၃၆၁ ဨက၊ တိကၠအ် နွံ ၉၁၈၁၈ ဨက။
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်
တရဴကျာ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ဟွံမဲ၊ တုဲ တရဴတိုက် နွံဂၠံင်ကွဳပၟတ် မဒြေပ်ဒၟံင် မတ်မလီု-ကျာ်မြဟ်၊ ကျာ်မြဟ်-ဆုကၠ၊ မုဟ်ဍုင်-ဗြဝတဳ၊ တၟအ်ဗြဴ-ကျာ်ပိ၊ ကြေဝ်ဏာ-ကုန်ကျာ်၊ ကလိုင်ကနာင်-ကျောက်တစ်လုံး။
တိုက်တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၈၊ ဝှ် ၅၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်မြဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်
ဍုင် ကေုာံ ကွာန် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု နကဵု ဍုင် (၁) ဍုင်၊ အရာပ် (၄) ဂကောံကွာန် (၄၃)၊ ကွာန် (၁၅၈) ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်
ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် (Scottish National Party) (SNP; ဘာသာသကတ်: Scots National Pairty, Scottish Gaelic: Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba)ဂှ် ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကူသကတ် မဒုင်သဇိုင် ကုဝါဒကောန်ဂကူ၊ ဝါဒဒေသ ကေုာံ ဝါဒဒဳမဝ်ကရေသဳပရေင်မၞိဟ် (သောသေဝ်ဒဳမဝ်ကရေတ်) ပ္ဍဲဍုင်သကတ်လာန် ရ။ နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ထံက်ဂလာန် သီုကဵု ဂစာန်ဒၟံင် ညံင်သ္ဂောအ် ဍုင်ဗၠးၜး အပ္ဍဲဥရောပသမဂ္ဂ နကဵု မဒုင်သဇိုင် ကုဝါဒဂကူသကတ်ရ။ အပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဨကရာဇ် (ယူကေ) ဂှ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဝွံ ဒှ်ဗော်ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု တတိယ၊ ကြဴနူ ကဵု ကောန်သေဝတိဒ်ပါတဳ ကဵု လေဗောရ်ပါတဳ၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲသကတ်လာန်မ္ဂး ဒှ်ဗော်ဇၞော်အိုတ်၊ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်သကတ်လာန် ဗော်ညးတအ် ကလိဂွံ ခုင်ဂၠိုင်အိုတ်၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵု စၠတ်ထဝ်ကောမ်မောန် (House of Commons) ဂှ် ကလိဂွံလဝ် ၄၇ ခုင် ပၞောဝ်ကဵု ခုင်နွံသီုဖအိုတ် ၅၉။ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ပြဟ်ဟ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် နိကောလာ သထုရ်ဂေယောန် (Nicola Sturgeon) တုဲ နကဵုဗော်ဝွံ မဂွံဒှ် ဝန်ဇၞော်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသကတ်လာန် စတမ်နူ နဝ်ဝေမ်ပါ သၞာံ ၂၀၁၄။
ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၃၄ ကြဴနူ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒုင်သဇိုင် ကုဂကူသကတ်ၜါဗော် မတွဟ်ဂး ဗော်ကောန်ဂကူ ဍုင်သကတ်လာန် (National Party of Scotland) ကေုာံ ဗော်ဂကူသကတ် (Scottish Party)တအ် ပံင်ကောံရ။ နကဵု ဗော်ဝွံ ၜိုန်ရ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၁၉၃၄ ရကီုလေဝ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် နကဵု မၞိဟ်စၞး နူဗော်ဏအ် မနွံယၟု ဝိန်နဳ ဣဳဝိန်ဂ် (Winnie Ewing) ကလိဂွံဇမၞးမာဲ နူကဵု ဟမိလ်တောန် (Hamilton) ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ မၞိဟ်စၞးညးတအ် ဂွံစိုပ်စၠတ်ထဝ် ကၟိန်ဍုင် ဝေတ်မိန်သတာ (Westminster) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ စနူဂှ်တုဲ နကဵုဗော်ဝွံ ဂွံဒှ်ကၠုင် မၞိဟ်စၞး ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် နကဵု ဒေသ သကတ်လာန် ကလိဂွံ စၠတ်ထဝ်တၞဟ်ခြာ မကော်ဂး ပါလဳမာန်သကတ်လာန်တုဲ နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ဒှ်ဗော်ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ဒုတိယ တုဲ တန်တဴလဝ် နဒဒှ် ဗော်ဒစဵုဒစး လုကဴ ပွိုင်အာယုက်စၠတ်ထဝ် ၜါဝါ။ စိုပ်သဘင်မာဲ ၂၀၀၇ ဂှ် နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ဂွံပံက်အလဵုအသဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ် နကဵု အလဵုအသဳ မၞိဟ်လပါ်အောန် (ၜိုန်ရ ဇကုဟွံကလိဂွံမာဲ ဂၠိုင်အိုတ် ဟွံသေင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ညးတၞဟ် ပံက်အလဵုအသဳဟွံမာန်တုဲ နကဵု ဗော်ဇကု ပံက်အလဵုအသဳ)၊ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ကလိဂွံမာဲ လပါ်ဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ဂွံဒက်အလဵုအသဳ နကဵု အလဵုအသဳမၞိဟ်လပါ်ဂၠိုင်ရ။ သဘင်မာဲ ၂၀၁၆ ဂှ် ကလေင်ဒှ် အလဵုအသဳ မၞိဟ်လပါ်အောန်ပၠန်ရ။
အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုသကတ်လာန်ဂှ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ဒှ်ဗော်ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ်၊ ပ္ဍဲကဵု စၠတ်ထဝ် ဝေတ်မိန်သတာကီု သီုကဵု ဟဝ်လဳရောဒ် (Holyrood parliament)ဂှ်လေဝ် အမာတ်စၞး နူကဵုဗော်ဇကု နွံကီုရ။ ဗော်ဝွံ အတိုင်စရင် နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၉ ဂိတုဒဳသေမ်ပါဂှ်မ္ဂး ကောန်ဗော် နွံစဵုကဵု ၁၂၅,၄၈၂ တၠ၊ အမာတ်ပ္ဍဲပါလဳမာန် နွံ ၄၇၊ အမာတ် ပ္ဍဲပါလဳမာန်သကတ်လာန် နွံ ၆၁ တၠ၊ မၞိဟ်ဇမၞော်ဒေသဂှ် နွံ ၄၀၀ ပြင်င်ရ။ ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂကောံ မဟာမိတ်ဗၠးၜးဥရောပ (European Free Alliance - EFA)။ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်လတူ မကော်ဂး စၠတ်ထဝ်သၟိင်တၠ (House of Lords) ဂှ် နကဵုဗော်ဏအ် ဟွံကလိဂွံလဝ် ဒၞာဲတုဲ ဒစဵုဒစး သၞောတ်ဝါဒ မပစၞး မသက်ကုရုဲစှ်နကဵုမာဲရ။
လဒက်ပ္တန် ကေုာံ တင်ခက်ခုဲဂမၠိုင် (၁၉၃၄-၁၉၇၀)
ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၄ နကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜါ ဗော်ကောန်ဂကူ ဍုင်သကတ်လာန် ကေုာံ ဗော်သကတ် မပံင်ကောံတုဲ၊ ဥက္ကဋ္ဌဗော်ၜါဂှ် The Duke of Montrose ကဵု Robert Bontine Cunninghame Graham ညးမွဲ ဂွံဒှ်ဥက္ကဋ္ဌတုဲ ညးမွဲဂှ် ဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ။ သာ အလေက်သေန်ဒါ မက်ဣဳဝေန် (Sir Alexander MacEwen) ဂှ် ဒှ်သကိုပ်ကောန်ဂကူ ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ ပါမောက္ခ ဒံက်ဂလာသ် ယောင် (Professor Douglas Young) မဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၄၂ စဵုကဵု ၁၉၄၅ဂှ် ဗက်စန်ဒက် ကောန်ဂကူသကတ် သွက်ဂွံတးပါဲ သၞောဝ်ဟွံလုပ်ပၞာန်မံင်ဟွံဂွံတုဲ ပရေင်ချဳဓရာင်ညးဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးဂၞပ်စိုတ် ထံက်ဂလာန်ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ပရေင်စန်ဒက်ဂှ် အာခ္ဍဳလျတ် ဒးအဝဵုသြဇာဗြိတိန် ပ္ဍဲဍုင်သအာင်ဂမၠိုင်ရ။ ယောင်ဂှ် ဒးဒုင်ရပ်ဖျေဟ်ထံင် ဟိုတ်နူ ဒစဵုဒစး ဟွံလုပ်ပၞာန်ရ။
ဗော်ဂှ် ဒးဒုင်ထကး ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ကာလ ဂျောန် မက်ကဝ်မိက် (John MacCormick) မတိတ်ထောအ် နူဗော် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၂၊ ပြံင်လှာဲထောအ် ဂၠံင်တရဴဗော် နူကဵု မဂစာန် သွက်ဗၠးၜးဂှ် ဂစာန်သွက် ဟုမ္မရူ (အခေါင်ပကင်ရင်ဇကုအပိုင်)တုဲ လညာတ်ဂှ် ဂွံဒှ်အာဒတန် ပ္ဍဲကဵု ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော် မကၠောန် ဗဒှ် ပ္ဍဲ ဂလသ်ဂေါဝ် (Glasgow) ရ။ မက်ကဝ်မိက် ဆက်ဂစာန် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဂကောံပဋိညာန်သကတ် (Scottish Covenant Association) မဒှ်ဂကောံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် အသေမ်ဗလဳသကတ် (Scottish Assembly)ရ။
နကဵုဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ဟိုတ်နူမဒှ်အခိင်ပၞာန်တုဲ ကလိဂွံမၞိဟ်ထံက်ဂလာန်ညိညတုဲ ဂွံဇမၞးကေတ် သဘင်မာဲ စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသဘင်မာဲသၞာံ ၁၉၄၅ နူကဵု ဒေသမောတာဝေလ် (Motherwell)၊ ဆဂး ကြဴနူ မဂွံဒုင်ရုဲစှ် ပွိုင် ပိဂိတုတုဲ ရောဗေတ် မက်အိန်တုရ် (Robert McIntyre) ဒးဒုင်ဆောံလေင် ခုင်ပါလဳမာန်ညးရ။ သၞာံ ၁၉၅၀တအ်ဂှ် မၞိဟ်ထံက်ဂလာန်အောန်တုဲ ဇၟာပ်သဘင်မာဲ ဟွံကလိဂွံဇမၞးမာဲတုဲ နကဵုဗော်လေဝ် ဂွံဆက်တန်တဴဂှ် ဒှ်တင်ဝါတ်ဂါတ်တုဲ ဇၟာပ်သဘင်ရုဲမာဲလေဝ် နကဵုဗော် ဆမၞိဟ်ညိညဟေင် လုပ်ဒုင်ပြိုင်နွံကီုရ။
သၞာံ ၁၉၆၀တအ်ဂှ် အလံင်အမာတ် မလုပ်ပြိုင်တအ် ကလိဂွံ လၟိဟ်မာဲဂၠိုင်ကၠုင် သၞာံ ၁၉၆၁ ဒေသ ဂၠသ်ဂေါဝ် ဗြိဒ်ဂေတောန် (Glasgow Bridgeton)၊ သၞာံ ၁၉၆၂ ဝေတ်လောထိန် (West Lothian) ကေုာံ ဂၠသ်ဂေါဝ် ပေါလ္လောက် (Glasgow Pollok) သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် မစုတ်မာဲ ကုဗော်ကောန်ဂကူသကတ် စဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ သဘင်မာဲ သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် နကဵုနိမိတ်ခိုဟ် နကဵုအလံင်အမာတ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ဝိန်နဳ ဣဳဝိန်ဂ် (Winnie Ewing) ဂွံဇၞးကေတ်မာဲ ကိုပ်ကၠာအိုတ် နူကဵုဒေသ ဟမိလ်တောန် (Hamilton)။ ဒေသဂှ် ကိုပ်ကၠာတေအ် မဒှ်ဒၞာဲ ဗော်လေဗောရ် မကေင်ဇၞးကၠုင်လဝ်ရ။ ဇမၞးဏအ်ဂှ် ပလံင်ဗစိုပ်ကဵု သွက်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကူသကတ် ဂွံစိုပ်တရဴတုဲ ဖန်ကဵု သီုညံင် နကဵုဗြိတိန် သ္ဒးဒက်ပ္တန် ကမ္မရှေန်ကိလ်ဗြန်ဒေါန် (Kilbrandon Commission) မဒှ်ကမ္မရှေန် သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သဇိုင်သၞောဝ်ဥပဒေဗြိတိန်ရ။
မဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ်ဇမၞော် (၁၉၇၀တအ်)
thumb|350x350px|ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၁၉၇၄ ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ဇၞးလဝ် ၁၁ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ၊ စဵုကဵု နိကောလာ သတုရ်ဂေယန် (Nicola Sturgeon) မရုဲစှ် နဒဒှ် သကိုပ်ကောန်ဂကူမ္ဂး ဒှ်အရာမဂၠိုင်အိုတ်။
သဘင်မာဲနာနာ သၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဗော်ဂှ် ထကးအာၜါကရေက်တုဲ ဗွဲမအောန်စိုတ်၊ မမာဲပြးတုဲ ဟွံကလိဂွံဇမၞးရ။ ဣဳဝိန်ဂ် ဒၞာဲဇကုမကေင်ဇၞးလဝ် ပ္ဍဲဟမိလ်တောန်ဂှ်လေဝ် ဆက်ထိင်ဟွံမာန် ဒးကျ။ နကဵုဗော်ဂှ် ဆ ဒၞာဲတကအ်ဝေတ်သတာန်ဣသ်လေသ် (Western Isles) ဟေင် ဂွံဒုင်ရုဲစှ်တုဲ၊ ညးမဂွံဒုင်ရုဲစှ် နူဒၞာဲဂှ် ဒေါနလ်ဒ် သတေဝါတ် (Donald Stewart) မွဲဟေင် ဂွံဒှ် အမာတ်စၠတ်ထဝ် ပ္ဍဲကဵု စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင်။ အကာဲအရာဗီုဏအ်ဂှ် ဆက်ဒှ်အာဒၟံင်တုဲ သဘင်မာဲအကြာ သၞာံ ၁၉၇၃ ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဂၠသ်ဂေါဝ်ဂေါဝန် (Glasgow Govan)ဂှ် နကဵုဗော်လေဗောရ် ဂွံဇၞးဏာကီုရ။
သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ဒှ်သၞာံခိုဟ် သွက်ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး နကဵုဗော်ဂှ် လုပ်ပေါဲဗတိုက် ကိစ္စကၠေင်ဍေန် မတိတ်နူ သကတ်လာန် မဒှ်ပေါဲဗတိုက် မဟီုတွဟ် ဒဒှ်ရ ကၠေင်နူကဵု ၜဳသကတ်လာန်ဂှ် ဟွံဒှ်ဂုန်ဖိုလ် သွက်ကောန်ဂကူသကတ်လာန်တုဲ ပေါဲဗတိုက်ဏအ် မၞိဟ်ထံက်ဂလာန်ဂၠိုင်ရ။ အသိင်ပေါဲဗတိုက်ဂှ် ကဵုသွဟ် သဘင်မာဲနာနာသၞာံ ၁၉၇၄ နကဵုဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ဂွံဇၞးကေတ် ၆ ခုင်၊ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ကလေင်ကၠောန်မွဲဝါပၠန်ဂှ် ဂွံအာ အမာတ် ၁၁ တၠ သွက် စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင်။ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ သဘင်မာဲဒေသဂှ် နကဵုဗော် ကလိဂွံဇမၞး အလုံမွဲဒေသ Cumbernauld ကဵု Kilsyth တအ်ရ။
သဘင်မာဲနာနာသၞာံ ၁၉၇၉ ဂှ် နကဵုဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ကလိဂွံ မၞိဟ်အထံက်ဂလာန် အောန်စှ်ေအာကွေဟ်ဟ်တုဲ ကလိဂွံ အမာတ်စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင် ဆ ၂ တၠဓဝ်ရ။
ထကးပြး ကေုာံ သၞဝဲ အကြာဇကု (၁၉၈၀တအ်)
ကြဴနူမကျဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ပေါဲဗတိုက် (ဝါ) သၞဝဲ အကြာအပ္ဍဲဗော်ဂှ် ကတဵုဒှ်တုဲ ပ္ဍဲဗော်ဂှ် ပါ်ဒၟံင် ၜါဂကောံ၊ ဂကောံမထံက်ဂလာန်ဝါဒဖက်သေတ် မကော်ဂး (Siol nan Gaidheal) ကဵု ရဲဝါဒတဲပါဲ မကော်ဂး ဂကောံ ၇၉ တအ်ရ။ တင်အဓိက မထကးဇၞော်အိုတ်ဂှ် ညးမွဲလပါ်ဂှ် မိက်ဂွံဂစာန် သွက်ဍုင်ဗၠးၜးတုဲ မွဲလပါ်ဂှ် သွက်ဂွံပံင်ကောံအာ အပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ် နကဵုသၞောဝ်ပကင်ရင်ဇကု အပိုင်ရ။
ပ္ဍဲ ကောံဓရီုဗော် လၟေင်သၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် ၜိုန်ရ ရဲဝါဒသၟာကမၠောန်တအ် ဒစဵုဒစး ဗွဲမဇၞော် ကဵုဒြဟတ်ကီုလေဝ် ညးဝါဒအခိုက်တြေံ ဂေါရ်ဒေါန် ဝိလ်သောန် (Gordon Wilson)ဂှ် ဆက်ဒှ်အာ မၞိဟ်ဇၞော်ဗော် စဵုကဵုသဘင်မာဲ ၁၉၈၃ ကေုာံ သဘင်မာဲ သၞာံ ၁၉၈၇ မဒှ်သဘင်မာဲ ညးတေအ် ဒးကျအာမာဲ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲညးမကေင်ဇၞးကၠုင်လဝ် ပွိုင် ၁၃ သၞာံရ။
ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ကာလဏအ်မ္ဂး နကဵုက္ဍိုပ်ဝါဒသၟာကမၠောန် သိလ္လာရ် (Sillar) အဝဵုဇၞော်ကၠုင် ပ္ဍဲဗော်တုဲ လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗော်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အာလပါ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်-ညးဍုင်ကွာန်၊ နွံပၟိက် ဍုင်ဗၠးၜး အပ္ဍဲအဳယူ။ ဒၞာဲဝိလ်သောန် မကျလဝ်မာဲဂှ် ပ္ဍဲကဵုသဘင်မာဲအကြာ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် သိလ္လာရ် ကလေင်ဇၞးကေတ်ပၠန်ရ။
ပထမ ခေတ် သလ်မောန်ဒ် (၁၉၉၀တအ်)
အလေက် သလ်မောန်ဒ် (Alex Salmond) ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်အမာတ် သွက်စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင် နူကဵု ဗာန်ဖ် ကေုာံ ဗူဆာန် (Banff and Buchan) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၇၊ ကြဴနူ ဂကောံ၇၉ တအ် ကလေင်ပံင်ကောံကၠုင်တုဲရ။ တုဲပၠန် သၞာံ ၁၉၉၀ ကာလမကလေင်ရုဲစှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်တၟိဂှ် နကဵုဝိလ်သောန်လေဝ် ဒေါအ်ဇူ တုဲ စၞးဂှ် ခပတိုန် မာဂရေတ် ဣဳဝိန်ဂ် (Margaret Ewing)ရ။ ဣဳဝိန်ဂ် ကလိဂွံ အထံက်ဂလာန် နူကဵုမၞိဟ်ဂမၠိုင် သီုကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်တြေံ သိလ္လာရ် ကီုရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် နကဵုဗော်ဂှ် ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၁၉၉၂ ဂှ် နူကဵု မကလိဂွံလဝ်အမာတ် ၅ တၠဂှ် သှ်ေဆ ၃ တၠဓဝ်ရ။
လဒေါဝ်-၉၀တအ်ဂှ် နကဵုဗော် ကလိဂွံဇမၞးရ။ သဘင်မာဲသွက်စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင် သၞာံ ၁၉၉၄ဂှ် နကဵုဗော် ဂွံဇၞးကေတ် ဒေသဨသာန်သကတ်လာန်၊ သဘင်ရုဲမာဲအကြာ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် ဂွံဇၞးမာဲ နူကဵု ပေရ် ကေုာံ ကိန်ရောသ်။ သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် နကဵုဗော်ဂှ် ကလိဂွံဇမၞးဂၠိုင်အိုတ် ကြဴနူ ပွိုင် ၂၃ သၞာံရ။
နဒဒှ် ဗော်ဒစဵုဒစး ကု အလဵုအသဳပံင်ကောံ လေဗောရ်-လိဗေရလ် ဒဳမဝ်ကရေတ် (၁၉၉၉-၂၀၀၇)
ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန်သကတ်လာန်ဂှ် နကဵု ဗော်လေဗောရ် ကဵု လိဗေရလယ်ဒဳမဝ်ကရေတ် ပံင်ကောံတုဲ မဒက်အလဵုအသဳပံင်ကောံဂှ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ဒှ်ဗော်ဒစဵုဒစး။ နကဵုသလ်မောန်ဒ် ဟိုတ်နူဟွံကလိဂွံဇမၞးတုဲ သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဒေါအ်ဇူထောအ် နူကဵု သကိုပ်ကောန်ဂကူတုဲ စၞးဂှ် ဂျောန် သွိန်နေ (John Swinney) မဂွံဒုင်ရုဲစှ် နကဵု ပရေင်အာက္ဍိုပ် သွိန်နေလေဝ် ဟွံစိုပ်တရဴ သဘင်မာဲနာနာ သၞာံ ၂၀၀၁ သွက်စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင်ဂှ် ဒးကျအာ အမာတ်မွဲ၊ သဘင်မာဲ သွက်ပါလဳမာန်သကတ်လာန် သၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် အမာတ်အောန်စှ်ေအာ ဂွံဆ ၂၇ တၠ၊ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန်သကတ်လာန်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲလဝ် ဆဗော်ဒေသဂမၠိုင် ဗော်သၚေက်သကတ် (Scottish Greens) ကေုာံ ဗော်သဵုသေလ်လေတ်သကတ် (Scottish Socialist Party) မဒှ်ဗော် မထံက်ဂလာန် သွက်ဗၠးၜးတအ်ဟေင်ရ။
အခိင်ကာလမရုဲစှ် ညးတာလျိုင်တၟိ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် သွိန်နေ ဟွံဂွံဒုင်ရုဲစှ်တုဲ စၞးဂှ် သလ်မောဒ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် တုဲ နိကောလာ သတုရ်ဂေယောန် (Nicola Sturgeon) ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဒုသကိုပ်ကောန်ဂကူရ။
အလဵုအသဳ သလ်မောန်ဒ် (၂၀၀၇ - ၂၀၁၄)
ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၀၇ သွက် ပါလဳမာန်သကတ်လာန်ဂှ် နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ကလိဂွံဇမၞးဂၠိုင်အိုတ် နကဵု ခုင်သီုဖအိုတ် ၁၂၉ ဂှ် ကလိဂွံ ၄၇ ခုင်ရ။ ဗော်လေဗောရ်သကတ်ဂှ် ကလိဂွံ ၄၆တုဲ နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် အာလေက် သလ်မောန်ဒ် ဂွံဒှ် ဝန်ဇၞော်သကတ်လာန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ နကဵု ဗော်သၚေက်သကတ် ဂှ် ထံက်ဂလာန် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် နဒဒှ် အလဵုအသဳတုဲ သွက်ဗော်သၚေက်သကတ်ဂှ် ညးကဵု ဒၞာဲဥက္ကဋ္ဌ စၠတ်ထဝ်ရ။
သဘင်မာဲ ၂၀၁၁ သွက်ပါလဳမာန်သကတ်လာန်ဂှ် နကဵုဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ကလိဂွံဇမၞးလပါ်ဂၠိုင် ဂွံသီုဖအိုတ် ၆၉ ခုင်ရ။ နကဵုသွဟ်မာဲဏအ်ဂှ် ဂွံဒက်အလဵုအသဳ နကဵုဇကုမွဲဓဝ်ရ။
အလဵုအသဳဗဟုဝစ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ညံင်သ္ဂောအ်ကၠောန်ပ သဘင်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန် သွက်ဂွံပါ်တိတ် နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ (ဝါ) ကေတ်ဍုင်ဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ရ။ ဆဂး သဘင်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်ဂှ် ဆန္ဒလပါ် "ဟအှ်ေ" ဂွံအာဇမၞး၊ နကဵု မၞိဟ် ၄၅ က္ဍိုပ်ကၠံ ကဵုဆန္ဒ တုပ်စိုတ် ကေတ်ဗၠးၜးရ။ ဟိုတ်နူ ကျအာ သဘင်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်တုဲ သလ်မောန်ဒ်ဂှ် ပ္ဍဲဗော် မၞိဟ်ဒးစိုတ် အောန်စှ်ေအာတုဲ ကာလရုဲသကိုပ်ကောန်ဂကူ သၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် ညးဗြဴ နိကောလာ သတုရ်ဂေယောန် ဂွံဒှ် သကိုပ်ကောန်ဂကူ၊ မသက်ကု မၞိဟ်ပြိုင်ပကာန်ရ။
ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံဒေသဂမၠိုင်ရ။ ဂကောံဒေသဂှ် ညးတအ်ကော်စ brance မဂွံအဓိပ္ပါယ် လပါ်။ အတိုင်သၞောဝ်သဇိုင် ပိုဒ် ၅ မ္ဂး ဂကောံဒေသ မကော်ဂး လပါ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံ မဒက််ပ္တန်လဝ် မဒုင်သဇိုင် ကုဒေသ သွက်ဂွံချဳဓရာင် ကမၠောန်ဗော်တုဲ ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဂကောံဒေသမွဲဂှ် ကောန်ဂကောံ နွံအောန်နူ ၜါစှ်ော ဟွံဂွံ။ တုဲပၠန် သၞောဝ်ဂကောံဒေသတအ်ဂှ်လေဝ် အောန်အိုတ် သ္ဒးနွံဗီုလဵု ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ကဵု ပ္ဍဲသဇိုင်သၞောဝ်တုဲ တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ မွဲဒေသ ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ဗော်ၜါတုဲ ဂကောံဒေသမွဲကုမွဲ တိဍာ်မဒုင်သဇိုင် ဍိုက်ဒၟံင်ရေင်သကအ် ဟွံဂွံ။ ပွိုင်တိဍာ် ဂကောံဒေသတအ်ဂှ် နကဵု ကမ္မတဳစၟိန်ပြမာန် ဒုင်သဇိုင် ကုပွိုင်ဆန္ဒမာဲ အခိင်မရုဲမာဲတုဲ စၟတ်သမ္တီအာရ။ အလုံမွဲ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် ယဝ်ရ နွံ ဂကောံဒေသမွဲဓဝ်မ္ဂး ညးကော်စ ဂကောံဒေသပွိုင်ဆန္ဒမာဲ (Constituency Brance)၊ ယဝ်ရ ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲမွဲဂှ် နွံကဵု ဂကောံဒေသ ဂၠိုင်နူမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး နွံကဵု ဂကောံဒေသလစှ်ေ (sub-Branches) မ္ဂး သွက်ဂွံပံင်တောဲကၠောန် အကြာဂကောံတအ် အပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ်တုဲ ကလေင် ဒက်ပ္တန် ဂကောံပွိုင်ဆန္ဒမာဲမွဲ (Constituency Association)ရ။ ဇၟာပ်ပ် ဂကောံဒေသတအ်ဂှ် အောန်အိုတ် သ္ဒးနွံကဵု သကိုပ်မွဲတၠ၊ ညးအုပ်ကာ၊ သကိုပ်ဘဏ္ဍာ၊ သကိုပ်စန်ဒက်တအ်တုဲ ဂကောံဒေသတအ်ဂှ် ဂစာန်ညံင်ဂွံဒုင်ရုဲစှ် အလဵုအသဳဒေသ (အုပ်ဓုပ်ဒေသ)တအ်၊ တုဲပၠန် ပလံင်မၞိဟ်စၞးဂကောံဗဟဵု သွက်ဂွံဖျေဟ်ဂၠံင်တရဴဗော်၊ ပ္ဍဲမပ္တံကဵု အသေမ်ဗလဳကောန်ဂကူ၊ ကံင်သဳကောန်ဂကူ၊ ကေုာံ ကောန်ဖရေန်ကောန်ဂကူလၟေင်သၞာံ။ ကံင်သဳကောန်ဂကူဂှ် ဒှ်ဒတန်ပကင်ရင်ဗော် ပ္ဍဲအခိင်ကာလအကြာကောန်ဖရေန်ဂမၠိုင် မပ္တံ ကလင် ပကောံ လိက်ဒုင်စဳရေင် နူကဵု ဒေသနာနာ ကေုာံ ဖျေဟ်ဂၠံင်တရဴဗော်။ အသေမ်ဗလဳကောန်ဂကူဂှ် ဒှ်ဒတန်ကောံဓရီု သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ဂၠံင်တရဴဗော်တုဲ မဒှ်ဒၞာဲ သွက်ဂွံပါ်ပါဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂၠံင်တရဴဗော်မကၠောန်လဝ်တုဲ ကေုာံ သွက်ဂွံချပ်ဂၠံင်တရဴတၟိ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပတိုန်ထ္ၜး ကုကံင်သဳကောန်ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ဖရေန်ကောန်ဂကူလၟေင်သၞာံ သွက်ဂွံပဒတန်။
ကောန်ဖရေန်ကောန်ဂကူ လၟေင်သၞာံ (annual National Conference) ဂှ် ဒှ်ဒတန်အဝဵုသၠုင်အိုတ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်၊ တုဲပၠန် ဒှ်ဒၞာဲ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂၠံင်တရဴ(ပဝ်လသဳ)ဗော် ကေုာံ ရုဲစှ် ကမ္မတဳစၟိန်ပြမာန်ကောန်ဂကူ (National Executive Committee)။ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဖရေန်ကောန်ဂကူလၟေင်သၞာံဂှ် ဇၟာပ်ကောန်ဂကောံ နွံအခေါင် သွက်ဂွံတိုန်စိုပ်မာန်၊ ဆဂး ဆမၞိဟ်စၞးတအ်ဟေင် ဂွံအခေါင်ဟီုဂး ပတိုန်ဂလာန် ကေုာံ စုတ်မာဲ။ ကောန်ဖရေန်ကောန်ဂကူဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မၞိဟ်စၞး အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ -
ကံင်သဳကောန်ဂကူ (National Council) ဂှ် ဒှ်ဒတန်ပကင်ရင် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလအကြာ ကောန်ဖရေန်ကောန်ဂကူဂမၠိုင်၊ တုဲပၠန် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ကံင်သဳကောန်ဂကူဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဒတန်တုဲ တင်သ္ဂုတ်သွာတ်တအ်ဂှ် ကလေင်ရုပ်သီ နကဵု ကောန်ဖရေန်ကောန်ဂကူဟေင်ဂွံရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကောံဓရီု အသေမ်ပလဳကောန်ဂကူ (National Assembly) လေဝ် ကၠောန်ဒၟံင်ဆက်ဆက် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ဂၠံင်တရဴ ကေုာံ ကမၠောန်ဗော်သောဲသောဲဗြောဲဗြောဲ နကဵု ကောန်ဗော်ဂမၠိုင်ရ။
ကမ္မတဳစၟိန်ပြမာန် ကောန်ဂကူ
က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ရုဲစှ်ကေတ် နူကဵု ကမ္မတဳစၟိန်ပြမာန်ဗော်၊ ကမ္မတဳဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မၞိဟ် နူကဵုဗော် မရုဲစှ်လဝ်ဂမၠိုင် ကဵု မၞိဟ်တြဴတၠ နူကဵု ကောန်ဖရေန် မရုဲစှ်လဝ် နကဵုမာဲရ။ မၞိဟ်ဇၞော် ဂကောံပါလဳမာန်ဂမၠိုင် နူကဵု ဗော် ကေုာံ ညးစၞးကောန်ဗော်ဂမၠိုင်တအ် ဂွံဒှ် မၞိဟ်စၞး ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳစၟိန်ပြမာန်ကောန်ဂကူ၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု မၞိဟ်စၞး နူဂကောံသၟာကမၠောန် ကေုာံ မၞိဟ်စၞးနူသွာင်သၟတ် ကေုာံ ကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ်လေဝ် ဂွံပတိုန် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ကောန်ဂကူကီုရ။ ကမ္မတဳစၟိန်ပြမာန်ကောန်ဂကူဂှ် ဒှ်ဒတန် မနွံတာလျိုင် နကဵုပံင်ကောံ သွက်ဂွံဗၟံက်ရုပ်ရဴ ဂၠံင်တရဴဗော် မဖျေဟ်လဝ် အကြာကာလ ကောန်ဖရေန်ကောန်ဂကူ၊ သွက်ဂွံပကင်ရင်ဗော်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳစၟိန်ပြမာန်ကောန်ဂကူဂှ် နွံကဵု ဥက္ကဋ္ဌ ကေုာံ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌပိတၠ၊ (ဥက္ကဋ္ဌတအ်ဂှ် ရုဲစှ်ကေတ် နကဵု အသဝ်ဂုဏ်)၊ သကိုပ်ကောန်ဂကူ (National Convener/the Leader)၊ ဒုသကိုပ်ကောန်ဂကူ (Senior Vice Convener/Deputy Leader) တုဲ သကိုပ်မဆေင်ကဵုနာနာ - ဘဏ္ဍာ၊ အလဵုအသဳဒေသ၊ ဂကောံ၊ ဗျူဟာ၊ ပရေင်ဂကောံ၊ ကေင်ကာသၟတ်၊ ဂီုကၠီုကောန်ဂကူ၊ ဘဏ္ဍာကောန်ဂကူတအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ မၞိဟ်စၞးဒေသဂမၠိုင်၊ အမာတ်မနွံပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်နာနာဂမၠိုင်၊ ဂကောံမပံင်ကောံကုဗော် မကော်ဂး (Affiliated Organisations) တအ်လေဝ် ပါလုပ်ကီုရ။ ဂကောံမပံင်ကောံကုဗော်ဂှ် နွံဂကောံဗွဲမဂၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံ ဒစိတ်ဂကောံ။ နကဵု ကမ္မတဳစၟဳပြမာန် ကောန်ဂကူဂှ် နကဵု သကိုပ်ကောန်ဂကူ ကော်ကောံဓရီု မွဲဂိတုမွဲဝါရ။
ကောန်ဂကောံ ကမ္မတဳစၟိန်ပြမာန်ကောန်ဂကူ ၄၂ တၠ မနွံလၟုဟ် -
မဒှ်ကောန်ဗော်
စနူ ၁၈ သေပ်တေမ်ပါ ၂၀၁၄ (မဒှ် စၟတ်တ္ၚဲ ပေါဲကေတ်ဆန္ဒ သွက်ဗၠးၜးသကတ်) လၟိဟ်ကောန်ဗော် ဂၠိုင်တိုန် (နူ ၂၄,၆၄၂) မဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဨကရာဇ် (ယူကေ)။ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၁၈ ဂှ် ကောန်ဗော်ဒှ်အာ ၁၂၅,၄၈၂ တၠ။
မဟာမိတ် ကုဥရောပ
ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် နွံအဆက် ကုဂကောံဥရောပဂမၠိုင် နကဵုဗော်ကီု သီုကဵု နကဵုပူဂိုလ်ရ။ နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ဒှ်ကောန်ဂကောံ မဟာမိတ်ဗၠးၜးဥရောပ (European Free Alliance - EFA) မဒှ်ဂကောံ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲရးဥရောပ။ နကဵုဂကောံဏအ် ဆက်ပံင်ကောံဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော်သၚေက်ဥရောပ (European Green Party) တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံသၚေက်မဟာမိတ်ဗၠးၜးဥရောပ (The Greens–European Free Alliance -Greens/EFA) မဒှ်ဂကောံ မနွံပ္ဍဲ ပါလဳမာန်အဳယူရ။
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဒက်မဟာမိတ် ကုဂကောံသၚေက်မဟာမိတ်ဗၠးၜးဥရောပဂှ် နကဵု ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ကေင်ဒှ်လဝ် မဟာမိတ် ကု ဂကောံသၠုင်ပတိုန်ဂကောံမၞိဟ်ဒဳမဝ်ကရေတ်ဥရောပ (European Progressive Democrats) အကြာသၞာံ 1979–1984၊ ဂကောံ ဓမင်ဍာ် (Rainbow Group) အကြာသၞာံ 1989–1994၊ ကေုာံ ဂကောံမဟာမိတ်ဥရောပဇေတ်တ် (European Radical Alliance အကြာ သၞာံ 1994–1999 တအ်ရ။
ဟိုတ်နူကဵု ယူကေ တိတ်ထောအ် နူကဵု အဳယူတုဲ မၞိဟ်စၞးဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန်အဳယူဂှ် ဟွံမဲရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM
ပလိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကျာ်ခမဳ
ဘာပလိုတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကျာ်ခမဳ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳရိပဝရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပတိုဟ်တၞိင်
ပတိုဟ်တၞိင်(Enoki) နကဵုယၟုသိပ္ပံ(Flammulina velutipes)ဝွံ ဒှ်ပတိုဟ် မစုတ်ပ္ဍဲကဵု စၞဂျပေန် မကော်စ နကဵု ဘာသာဂျပေန်  Enokitake (榎茸, エノキタケ, enokitake)ရ။
ပတိုဟ်တၞိင် မတဵုလွဳတအ်ဂှ် နွံကဵု တဝ်မဂၠိင် သောဲတုဲ မဒှ်အသာ်ဗုတုဲ ပ္ဍဲကဵု သွသောတ် အာရှဗမံက် မပတံကဵု ဂျပေန်၊ ကဝ်ရိယျာတအ်ဂှ် စုတ်စဂၠိုင်တုဲ ပါဲနူ ပ္ဍဲသောတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသလေတ်/ကဝေက် ကေုာံ ခၞာတအ်လေဝ် စုတ်ဒၟံင်ကီုရ။ ပတိုဟ်တၞိင်ဂှ် စွံပ္ဍဲကဠာဗဂံက် စဵုကဵု မွဲသတ္တဟ ဂွံမာန်ရ။ ပတိုဟ်ဏအ်ဂှ် နကဵုယၟု ဗီုအင်္ဂလိက် golden needle mushroom (ပတိုဟ်တၞိင်ထဝ်), futu mushroom (ပတိုဟ်ဖူတူ) ဟွံသေင်မ္ဂး lily mushroom (ပတိုဟ်ပ္ကဴသြန်) ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်ကီုရ။ နကဵု ဘာသာဗၟာ မကော် (အပ်မှို)၊ နကဵု ဘာသာမန် မကော် (ပတိုဟ်တၞိင်) ဂှ် ကၠာဲနူကဵု ဗီုအင်္ဂလိက် golden needle mushroom (ပတိုဟ်တၞိင်ထဝ်) ဂှ်ရ။ ပတိုဟ်တၞိင်ဝွံ နကဵုလတ်တ်ကီု သီုကဵု မစုတ်ဗူဂှ် သွံပတိတ်ဒၟံင်ရ။
ပတိုဟ်တၞိင် မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲသဘာဝ ပ္ဍဲကဵုဂြိုပ်ဂှ် ဗီုပြင်ကီု အသာ်ကီု တၞဟ်ခြာဒၟံင် ကုပတိုဟ်မတဵုလွဳလဝ်ဂှ်ရ။ ပတိုဟ်မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုသဘာဝတအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ futu, seafood mushrooms, winter mushrooms ဟွံသေင်မ္ဂး winter fungus, velvet foot, velvet stem ဟွံသေင်မ္ဂး velvet shankရ။
ကာလၜှ်ပတိုဟ်တၞိင် ပ္ဍဲကဵုဂြိုပ်မ္ဂး ဒးစွံသတိ ညံင်ဟွံဂွံဗၠေတ်စ ကုပတိုဟ်ဂျိ Galerina marginataရ။ ပတိုဟ်တၞိင် (Flammulina velutipes)ဂှ် ဍောင်ဍေဟ် ကၠးတုဲ နွံကဵု ဗီုမခၜိုတ်ဒၟံင်၊ မဍေဟ် (spore)ဂှ် အသာ်ဗု၊ တုဲပၠန် နွံကဵု လကံက် ပ္ဍဲကဵုကအ်ဍေဟ်ရ။ ပတိုဟ်ဂျိGalerina marginataဂှ် နွံကဵု ဍောင်ဍေဟ်ကီု သီုကဵု တဝ်ဍေဟ်ဂှ် အသာ်ပတေင်၊ မဍေဟ်ဂှ် ဟဂြအ်ဒၟံင် (rusty spores)ရ။ ဍေဟ်မလေပ်တိုန် ပြးဒၟံင်တုဲ ဍေဟ်လေဝ် နွံကဵု လကံက် ပ္ဍဲကဵုကအ်ဍေဟ်ကီုရ။
လက်သန်
ပတိုဟ်တၞိင်ဂှ် နကဵုသဘာဝမ္ဂး မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲကဵု တမ်ဆု Chinese hackberry tree (Celtis sinensis) တၞံဂှ် ဂျပေန်တအ် ကော်စ အဳနဝ်ကဳ "enoki") ကေုာံ တၞံဆုတၞဟ် ဗီုကဵု တၞံ ash, mulberry and persimmon တအ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဗွဲမဂၠိုင် မတိုန် ပ္ဍဲတမ်ဆု မကော်နကဵုဘာသာဂျပေန်အဳနဝ်ကဳဂှ်ရ ညးတအ် ကော်စ ပတိုဟ်အဳနဝ်ကဳ။
ပ္ဍဲသဘာဝမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် မတိုန် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ကဵု ဂိတုမာတ် ဟိုတ်ဂှ်ရ ကလိဂွံယၟု ပတိုဟ်မုဟ်ကျာ winter fungus။
ယၟု
ယၟုဗီုအင်္ဂလိက် မကော်စ enokitake ဝွံ ဒှ်ယၟုဂျပေန် enokidake (榎茸]]、エノキダケ) enoki (榎 エノキ) ရ။ နကဵုဘာသာကြုက်မင်ဒရိန် မ္ဂး 金針菇 (jīnzhēngū "gold needle mushroom" ပတိုဟ်တၞိင်ထဝ်)။ နကဵု ဘာသာအိန္ဒိယမ္ဂး futu ဖူတူ၊ နကဵုဘာသာကိုဝ်ရဳယာမ္ဂး paengi beoseot (팽이버섯)၊ နကဵု ဘာသာဗိယေတ်နာမ်မ္ဂး nấm kim châm၊ နကဵုဘာသာဟင်ဂေရဳမ္ဂး ကော်စ téli fülőke မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကတောဝ်မုဟ်ကျာ"၊ နကဵုဘာသာဗၟာမ္ဂး (အပ်မှို)၊ နကဵုဘာသာမန်မ္ဂး ပတိုဟ်တၞိင်။ နကဵုဘာသာမန် ကဵု ဘာသာဗၟာ ကၠာဲစၠောအ် နူကဵု ဘာသာကြုက် ဒှ်မာန်ရ။
ဂုဏ်ဖိုလ် ပရေင်ထတ်ယုက်
အတိုင်သွဟ်သုတေသန နူကဵု တက္ကသိုလ်ကောန်ဂကူသေင်္ကာပူရ် (National University of Singapore) မပတိတ်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၂၀၀၅ မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု တဝ်ပတိုဟ်တၞိင်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ပရဝ်တေန် မကော်ဂး "Five"/"FIP-fve" တုဲ ဓါတ်ဂှ် ထိင်ကဵု ညံင်ဓါတ်ဒုင်ပဒဝ် (immune system) ညံင်ဂွံခိုဟ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:ပတိုဟ်ကဏ္ဍ:BEHM
ဟံသာဝတဳဂြးစပ်
ဟံသာဝတဳဂြးစပ် (Haṁsāvatī Éclipse) ဂှ် ဒှ်လိက်ဝတ္ထုဝင် မချူလဝ် နကဵု အစာကဝိ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ပရူဝင်ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ဍုင်ရာဇဌာနဳ မဒးဒုင်သီ ကေုာံ ပလီု ကုသၟိင်ဂကူဗၟာအံင်ဇဲယျ ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၇၅၇။ လိက်ကၞပ်ဂှ် ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇၊ ပရူဂှ် စနူ ၜိုတ် သၞာံ ၁၇၄၆ ကြဴနူ ဂကူမန် ကလေင်ပတန်ဍုင်ဗၠးၜး နူဗၟာတုဲ သၟတ်တြုဟ်မွဲ နူဍုင်သြေင် သွက်ဂွံယိုက်ဂၠေင် သဇိုင်ဝန်ဍုင်တုဲ ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်ဗဂေါ နကဵုသမ္ဗာန်။
လိက်ကၞပ် ဟံသာဝတဳဂြးစပ်ဂှ် ဒှ်လိက်ပရူဝင် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳလီုတုဲ ကောန်ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဂၞပ်ရ။ လိက်ဂှ် ၜိုန်ရ ချူလဝ် နကဵုဗီုပြင်ဝတ္ထုကီုလေဝ် ပရူမချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ဒုင်သဇိုင်လဝ် ပရူမဒှ်လဝ်ဍာံဍာံဖအိုတ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ညးဟီု ပ္ဍဲသဘင်ဆက်မိတ်လိက် "စပ်ကဵု ဝင်ဟံသာဝတဳလီုဂှ် အဲလ္ၚတ်ဂၠာဲကၠုင် တင်ဂၞင် နူကဵု အခိင်ဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ ဝါတေအ်ရ။ သက်သဳသာဓက ပ္ဍဲလိက် နူကဵု ဘာသာမန်ဂှ်လေဝ်အောန်ဗွဲမလောန်၊ ကလိဂွံ လိက်ကျာ်ဇၞော်အစာအစွောအ် မချူလဝ်တုဲ ပ္ဍဲလက်ထက်အင်္ဂလိက် ညးကဵုကၠာဲလဝ် ဗီုဗၟာ လၟုဟ် နွံပ္ဍဲ တိုက်ဗွဟ်လိက်အင်္ဂလာန်၊ တုဲပၠန် လိက်မချူလဝ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ဗွဲကြဴဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ်လေဝ် ဒုင်သဇိုင် ကုလိက်ဗၟာ အလောင်းမင်းတရားကြီး အရေးတော်ပုံ သၟးရ။ လိက်ဗီုအင်္ဂလိက် မချူလဝ် ဝင်လ္ဂုင် 'History of Rangoon' ဂှ် ဂွံညိည၊ ဗွဲတၟေင် လိက်ဒုင်စဳရေင် သကိုပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မပလံင်လဝ် ဍုင်ဗြိတိန် Oriental Repertory, Volume I, Account of the English Proceedings at Dagoon, 1755 Captain George Baker's Journal of a Joint Embassy to the King of the Bûraghmahns, လိက်နူကဵု ပြင်သေတ် A Voyage to Pegu တအ်ဂှ် ဒှ်တင်ဂၞင်တမ် (primary sources) မပတန်င္ၚုဟ်မး ဟွံမာန်၊ မရနုက်ဗပေင်ကဵု ညံင်ပိုယ်ဂွံတီကေတ် ဟိုတ်ဍုင်မန် ဂွံဒးကျအာဗၟာရ။" အစာချူလိက် ဆက်ပသောင်ကလးပၠန် "ပ္ဍဲအကြာဂကူမန်ပိုယ် လိက်သၠပတ်ဗညာဒလ ဂှ် ဂွံကေင်ဆဵုဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ဂှ် ဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ဟိုတ်မန် မဂွံကျဍုင်ဂှ် ဒၟာနူကဵု ဨကရာဇ်မန် ဓဝ်သစ္စ ဟွံဗိုန်ဗတ် လတူသကိုပ်ပၞာန်ဗညာတၠဗာန်၊ မဟီုလဝ် ကဵုစကောန်ဝုတ်တုဲ ဟွံကဵုဂှ်ရ ဍုင်မဒးကျအာ။ ပရူနူကဵု လိက်သၠပတ်ဗညာဒလဂှ် ဒစးဒၟံင် ကုလိက်ကျာ်ဇၞော်အစွောအ်၊ ကေုာံ တင်ဂၞင်တမ် (primary sources) မကလိဂွံ နူကဵု လိက်ဒုင်စဳရေင်သကိုပ််ပၞာန်အင်္ဂလိက်တအ်ဂှ်ရ။ တုဲပၠန် လိက်သၠပတ်ဗညာဒလ ဂှ် ရံင်နကဵု မတ်ပညာမ္ဂး ဒှ်လိက်ဝင်မွဲ ဟွံသေင်၊ ဒှ်ဒၟံင် လိက်ပေါမ်အာဂီုကောန်ၚာ်မွဲဂှ် ညာတ်ကၠးဒၟံင်ရ။" အစာချူလိက် ဆက််ပသောင် ဟိုတ်မဂွံချူ နဒဒှ် ဗီုဝတ္ထုဂှ် "ချူ ဗီုဝတ္ထုဇၞော်မ္ဂး အခိုက်မၞိဟ်မန်၊ မပ္တံကဵု ဗွိုက်လတက်၊ ပြဝေဏဳ မပ္တံကဵု သဘင်တအ်ဂှ် စုတ်ဂွံသီုဖအိုတ်၊ တုဲပၠန် ဗှ်စခိုဟ်ကီုရ။ တုဲပၠန် အခိုက် (ဝါ) သၞောဝ်ဝတ္ထုဝင် နွံမွဲဂှ် မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲဝင်ဂှ် ညးဟွံစွံ နဒဒှ် သကိုပ်ဇာတ်။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ချူနဒဒှ် ဝတ္ထုမ္ဂး မအရေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ဒးချူဗဒှ်ကေတ်တ်တုဲ မအရေဝ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်မနွံလဝ်ဇေတ်တ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးဟွံဟီုလဝ်ဂှ်ရ ဍေဟ်ဗၠေတ်အာကဵု သၞောဝ်ဝင်မာန်ဂှ်ရ သကိုပ်ဇာတ်ၜါတၠ လ္ဂန်ရာံ ကဵု လဳသာ ဂှ် ဗဒှ်ကေတ်လဝ်တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကေင်နွံလဝ်ကွေဟ်ဟ် သီုဖအိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ် သကိုပ်ဇာတ် ဗီုကဵု လ္ဂန်ရာံ ကဵု လဳသာတအ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နွံမာန်ဒၟံင်ကီုရ။ စပ်ကဵု အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်မန်၊ မပ္တံကဵု ဗွိုက်လတက်၊ ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပညာမန် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵုလိက်နာနာတုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ ဟီုဍာံဍာံ လိက် ဟံသာဝတဳဂြးစပ် ဝွံ ဒှ်လိက်သုတေသနဝင်မန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဟံသာဝတဳလီုမွဲရ။"
လိက်ကၞပ်ဟံသာဝတဳဂြးစပ် ဂှ် အစာချူလိက် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ပ္တိတ်လဝ် နကဵုသြန်ပူဂိုလ်ညး အလန်ပထမ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် လၟိဟ် ၁၀၀၀ ကၞပ်၊ လိက်တအ်ဂှ် ညးကဵုဒါန် ကုဂကောံမရေင်တၠုင်ဒၟံင် သွက်ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် Mon Education Group - MEG ဂှ် ၇၀၀ ကၞပ်၊ ဇာနှိက်သင်သၟတ်မန် (Mon Young Monk Network) ဂှ် ပိကၠံကၞပ်ရ။ လိက်ကၞပ်ဂှ် ညးခုတ်လဝ် ကဵုသွံ မွဲကၞပ် ၃၀၀၀ ဒကေဝ်တုဲ ပ္တိတ်တုဲ ၜိုတ် ပိဂိတုဂှ် အိုတ်အာရ။
သကေမ်
နကဵုလ္ဂန်ရာံဂှ် ဂွံစုက်ကဵု မၞိဟ်ဂကူတုပ်ကဵုဇကု မန်ပြင်သေတ်စာတ် လဳသာတုဲ ဒှ်အာ သံယောဇိုန် ရေင်သကအ်။ လဳသာဂှ် ဒှ်အစာလိက် မဗတောန်လိက်ပြင်သေတ် ကုကောန်သၟိင်တၠဂမၠိုင် ပ္ဍဲနန်တုဲ သီုဒှ် မၞိဟ်သကအ် ကုကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ်ဗဂေါ မိဂုဏ်ကီုရ။ ပၞာန်ဗၟာ မကတဵုဒၟံင် ပ္ဍဲရးလတူဂှ် နကဵု ဒပ်ပၞာန်မန် အာဗတိုက် သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၁၂ (၁၇၄၉) ဂှ် ဂွံဇမၞးတုဲ နကဵုဍုင်ဗၟာ ဒးဒုင်တဲ ပစၟတ်သမ္တီ ပယျဵုတိဍာ် ဍုင်မန် ဍုင်ဗၟာ အတိုင်လက်ထက် တၠညးရာဇာဓိရာဇ်တေအ် မနွံပ္ဍဲသရက်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပယျဵုရးဍုင်မန် ဒကုတ်လပါ်လတူ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဟီုအရေဝ်ဗၟာဂၠိုင်ဗွဲမလောန်တုဲ နကဵုဗၟာ ဂွံပေင်စိုတ် လတူပယျဵုဍုင်ဂှ် ဟွံလောဲသွာတုဲ ကာလ ညးတအ်ဒှ်ပၞာန် ကုသေံဇၞော်ဂှ် ညးတအ် ကၠုင်ဗက်အကံက်အခေါန် ပ္ဍဲကဵုဒေသရးမန်ကီုရ။ ဟိုတ်ဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဟံသာဝတဳ ဂွံအာဗတိုက် ဍုင်အင်ဝတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ ဂှ် မန်သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝ၊ သီုရပ်ဖျဴနင် ဨကရာဇ်ဗၟာတုဲ စွံလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါရ။
ဂကူဗၟာတအ် သီုကဵု ကောန်သၟိင်ဗၟာ ပ္ကောံရေင်သကအ် သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ်ကဵုမန် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် နကဵုသကိုပ်ပၠန်ဂတး အံင်ဇဲယျရ။ နကဵုမန် ဆက်ထိင်ဍုင်အင်ဝဟွံမာန် ဒးနုက်ဒဴစဴကၠုင်၊ နူဂှ် ဗၟာသီဂွံ စဵုကဵုဍုင်ပြန်။ ကာလဂှ် ရဲယူရောပ် အင်္ဂလိက် ကဵု ပြင်သေတ်တအ်လေဝ် ပၠံင်ဒၟံင် သွက်ဂွံဂွံ ဒတန်ဗၞိက် ပ္ဍဲတိဍာ်ဍုင်မန်ကီုတုဲ နကဵုအင်္ဂလိက် ကေုာံ ဗၟာ တုပ်စိုတ်ရေင်သကအ် ယဝ်ရ အင်္ဂလိက်ထံက်ပင်ညး ပ္ဍဲပၞာန်ဏအ်မ္ဂး ကာလညးသီဂွံဍုင်တုဲ ညးကဵုတိဍာ် ကုအင်္ဂလိက်ရ။ ၜိုန်ရ သကိုပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက်လ္ၚဵု ဟွံဒးဂၞပ် ဗၟာကီုလေဝ် နကဵုအသံပါင် မၞိဟ်ဇၞော်တုဲ အင်္ဂလိက်ထံက်ပင်ပၞာန်ဗၟာပေင်င်တုဲ ကၞောတ်တဲ နကဵုဒြဟတ်ပၞာန်ဗၟာ၊ အင်္ဂလိက် ကေုာံ ကောန်ဂကူသၟတ် ချေင်၊ ကချေင်တအ် ကောံဗတိုက်တုဲ သီဏာဍုင်သြေင်၊ ကာလမဗိုင်လဝ် ဍုင်ဗဂေါဂှ် ၜိုန်ရတုပ်လဝ်စိုတ် ယဝ်ရ ပအပ်ကဵု ကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ်မ္ဂး ညးဟွံလုပ်သီ ဍုင်ဗဂေါကီုလေဝ် ကလိဂွံကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်မကော်ဆဵု သွက်ဂွံပညဳ ပရေင်ၜိုဟ်လလံဂှ် သၟိင်ဗၟာ ရပ်ထောအ် ဨကရာဇ်မန်တုဲ လုပ်ဗတိုက်သီကေတ်ဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ဂိတုပသာ် ၈ စွေက် ဍုင်မန်စိုပ်အာ သၟဝ်တဲဗၟာပေင်င်တုဲ ဂကူမန် ၜိုတ်မဂွံဆဵုဂှ်လေဝ် ဂစိုတ်ထောအ်ဖအိုတ်ရ။
ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန်မဒေါအ်ဇူဒၟံင် မွဲလစုတ်ဂှ် လဳသာ ကေုာံ အပါညး မဒှ်အစာဘာပၞာန်ဂှ် တိတ်အာ နူဍုင်ဗဂေါ၊ ကာလဍုင်လီုတုဲ လ္ဂန်ရာံဂှ် ဒဴစိုပ်ဍုင်သေံတုဲ မင်စၟဳဒၟံင် လဳသာ စဵုကဵုလအိတ်လမျီု။
လဒက်ပ္တန်
ဝတ္ထုဂှ် ချူလဝ် နကဵု ပထမပူဂိုလ် (နကဵု အဲ မလဴထ္ၜး)၊ မဒှ် တၠင်ဗဗဵု သကိုပ်ဇာတ် လ္ဂန်ရာံ။ ဝတ္ထုဂှ် ဒှ်ဝတ္ထု ကလေင်ဇာတ် လေဝ်ဟီုဂွံရ။ သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ အဝဲဗျု ညးမွဲဓဝ် မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိဇိုင်ၜဳစောဖယျာ (ရးနိဂီုသေံ) တုဲ ချပ်ဂွံ ပရူဘဝဇကုတုဲ ချူကှ်ေဒၟံင် ပရူဗီုဇကု မကေင်ဆဵုလဝ် မကေင်ဒုင်စသိုင်လဝ်ရ။ လိက်ဂှ် ချူတုဲ ဂိုင်ဒေပ်လဝ် သၞာံဗွဲမလအ် ပ္ဍဲအခိင် ခေတ်အင်္ဂလိက်ပကင်ရင်ဍုင်မန် တၞဟ်နကလေင်ဇၞော်မောဝ်ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ပၠန် ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ (ဗွဲတၟေင် လကျာ်) ပြာပ်ကၠုင် ဍုင်မန်ဂှ် လိက်ဂှ် ညးကဵုနင် ကုလကျာ်တအ်ဂှ်ရ။
လိက်ဂှ် ပါ်လဝ် သီုဖအိုတ် ၆ ဒကုတ်၊ ဒကုတ်ကလေင်ပတန်ဍုင်၊ ဒကုတ် မဆေင်ကဵု အာဏာစက် ဟံသာဝတဳ၊ ဒကုတ် သပုန်ဗၟာ၊ ဒကုတ်မဒးကလေင်ဆုတ်၊ ဒကုတ်မဒးဆောမ်လေင် တုဲ ကၞောတ်တဲ ဒကုတ်ဟံသာဝတဳဂြးစပ် မဒှ်ဒကုတ် ဒမၠုမဂြောပ်ဂွံအာ ဍုင်မန် ဂကူမန်တအ်ရ။
လိက်ကၞပ်
လိက်ကၞပ် ဟံသာဝတဳဂြးစပ် ဂှ် တံင်ဂြဲကေတ် နူကဵု Google Drive ဂွံမာန်ရ။
စေတဳ မင်ကျာလာ
ကျာ်စေတဳမင်ကျာလာ(Mankiala Stupa) (مانكياله اسٹوپ) ဝွံ ဒှ် ကျာ်စေတဳ ဗုဒ္ဓဘာသာ နူကဵုသၞာံ အေဒဳ ၂ ဗွဝ်ကၠံ မနွံ ဗဒါဲကွာန် မင်ကျာလာ၊ ဍုင်ပါကာတ်သတာန် ပ္ဍဲတွဵုရးပုန်ဂျာဗ်ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ အတိုင် ဝင်အာဂီုမ္ဂး ဒက်ပ္တန်လဝ် နမရန်တၟအ် ကုအခိင်ကာလ ဗောဓိသတ် မကတဵုဒှ်ဘဝ ကောန်သၟိင်သတ္တဝဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကောန်ကၠထပှ် မကၠောဝ်ဗျဵုဒၟံင်တုဲ ကဵုဒါန်ခန္ဓကာယဇကု ကုကောန်ကၠတအ်ရ။
ဒတန်
စေတဳမင်ကျာလာဝွံ နွံဗဒါဲကွာန်မင်ကျာလာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးကော်စ ကျာ်မင်ကျာလာ။ ဒၞာဲဒတန်ကျာ်ဝွံ နူဍုင်ဇၞော် အေတ်သလာမာဗာတ် (Islamabad) ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ၃၆ ကဳလိုမဳတာ၊ မကြပ်ညောန် ကုဍုင်ရဝလပိန္ဒိ (Rawalpindi) ရ။ စေတဳဝွံ နူကဵု ဗဒိုပ်ပၞာန် မလုပ်ဝင် ရဝါတ် (Rawat Fort) ဂှ် ဟွံသ္ၚောဲကွေဟ်ဟ်ရ။
ဝင်
ကျာ်စေတဳဝွံ ပတှေ်ကေတ်မ္ဂး ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု လက်ထက်သၟိင်ကနိသက (Kanishka) ပ္ဍဲအခိင် အေဒဳ အကြာ၁၂၈-၁၅၁။ လညာတ်တၞဟ်မွဲပၠန်ဂှ် စေတဳဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု အခိင်သၟိင်အသောက မဒက်ပတန်လဝ် စေတဳ ၈၄ တၞုင် မသၠိုင်လဝ်ဓါတ်ကျာ်တြဲဂေါတမဂှ် လုပ်လၟိဟ်မွဲတၞုင်ကီုရ။
စေတဳဝွံ ကြဴနူ လ္ၚုသုန်ဂြာံအာတုဲ Mountstuart Elphinstone ညးမဒှ် ကလုတ်ဗြိတိန် ဇရေင်ဍုင်အာဖဂါန်နေတ်သတာန် ဂွံဆဵုကေတ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၈၀၈တုဲ မဗၟံက်ထ္ၜး ဗွဲမကၠးဖ္ဍးဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၅။ စေတဳဂှ် ဒးဒုင်ၜံက်ခါဲလဝ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၁ ဂှ် ကလေင်ပလေဝ်လဝ်တၟိရ။
ဂၠံဓါတ်
ဂၠံဓါတ် ကျာ်စေတဳမင်ကျာလာဂှ် Jean-Baptiste Ventura ၜံက်ခါဲတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀။ ကပေါတ်မသၠိုင်လဝ် ပ္ဍဲဂၠံဓါတ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်အင်္ဂလိက် မပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် ကေတ်ပတိတ်တုဲ လၟုဟ် ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲ တိုက်ထ္ၜးပျးဗြိတိန် (British Museum) ရ။
ပရေင်မင်မဲ
ကျာ်စေတဳဂှ် စနူသၞာံ ၁၈၉၁ တုဲ ဟွံကလေင်လဟဵုပတိုန်တုဲ စဵုဒၞာကဵုစွံလဝ် အတိုင်ဂှ်ရ။ The stupa features a large defect in its mound, which was created by plunderers.
ဗီုမစိုပ်မာန်
ကျာ်စေတဳမင်ကျာလာဂှ် နွံဗဒါဲ ဂၠံင်မအာကွာန် မင်ကျာလာ၊ ဗဒါဲဂၠံင်ဇၞော်ဟာ်ဝေ N-5 National Highway မအာကဵု ဍုင်ဇၞော်အေတ်သလာမာဗာတ် ကေုာံ ရဝလပိန္ဒိ ရ။ နကဵုကွဳပၟတ်လေဝ် ပ္ဍဲဂၠံင်ကွဳပၟတ် ကရချဳ-ပေသ်သဝါရ်ဂှ် စှ်ေပ္ဍဲသၞေဟ်ကွဳပၟတ်မင်ကျာလာမ္ဂး အာစိုပ်မာန်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာကဏ္ဍ:BEHM
ဖဵုအိုင်၊ နာဲ
နာဲဖဵုအိုင် (လဆောဝ် ချူ နာဲဖဝ်အံင် နာဲဖဵုအံင်)၊ (ဗၟာ: ဖိုးအောင်) ဝွံ ဒှ် ဒါယကာဘာဇၞော် ဘာဇြဲ ကွာန်ဝါဍောတ် တကအ်ခၟိုင်၊ တုဲပၠန် ပရေင်ဂကူမန်မ္ဂး ချဳဓရာင်လဝ် ပ္ဍဲ ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် တုဲ အခိင် အစာဇၞော် အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ် ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန်ဂမၠိုင် မချပ်ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ က္လေင်မ္ၚုဟ်က္တဵု စိုတ်ဓါတ်ဂကူ ကောန်မန်တအ်တုဲ သ္ဒးကၠောန်ဗဒှ်ပ္တိုန် တ္ၚဲမပစၞးဂကူမန်မွဲတ္ၚဲဂှ် ချပ်ဂၞန်လဝ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသ္ၚိညး ကွာန်ဝါဍောတ်ဂှ်ရ။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
နာဲဖဵုအိုင် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၆၇ (ခရေတ် ၁၉၀၅) ပ္ဍဲကွာန်ဝါဍောတ် အရာပ် (၅)၊ မဒှ်ကောန် နာဲဖဵုမျ၊ မိလုင်မေ။ ပ္ဍဲမွဲမိ ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် နွံ (၈) တၠဂှ် နာဲဖဵုအိုင် ဒှ်ကောန်ဂၠုတုဲ ဒေအ်ညး ၇ တၠဂှ် နာဲချေတ်ဖေ၊ ဣနာဲလှယျေန်၊ နာဲစာန်ညှေန်၊ နာဲစာန်ယှေန်၊ နာဲစာန်ထောန်၊ ဣနာဲလှခေန်၊ နာဲချေတ်င္ၚေဝ်။ နာဲဖဵုအံင် ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကု ဣနာဲတုဲ ညးတအ် က္လိဂွံ ကောန်ဝုတ်ၜါ၊ မိအေသိင် ကဵု မိအေယှိင်။
နာဲဖဵုအိုင်ဂှ် ဒှ်ဒါယကာဘာဇၞော် ဘာဇြဲ (ဘာနိဂြောဓာရာမ) တုဲ ညးပလဝ် ဒကာသိမ်ဥပုဟ် ပ္ဍဲဘာဇြဲဂှ်ရ။
နကဵု လညာတ်မ္ဂး ဂကူမန် ဟွံကၠောန်ကမၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တၞဟ်ခြာ နူဂကူညးတၞဟ် (ဝါ) ယဝ်ရ မန်တအ် ဆက်လုပ်ကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲဗော် ဂကူတၞဟ် ဗီုကဵု ဂကူဗၟာတအ်ရမ္ဂး အခေါင်တၟေင် သွက်ဂကူမန် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဟွံမာန်။ မန်ဟွံက္လိဂွံ အခေါင်တၟေင် သွက်ဂကူမန်မ္ဂး ဂကူမန် ဒးတၞီဗၠိုတ် ကၠေအ်ကၠက်အာ အကြာဂကူညးတၞဟ်တအ်ရောင်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမန်တအ် ဒးဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ဗော်မကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂကူမန် ဗွဲတၞဟ်ခြာ ကုဂကူတၞဟ် (ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂကူဗၟာ) နကဵု အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ် ညာတ်ကေတ်တုဲ သၞာံ ၁၉၄၅ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ပါ ၉ ဂှ် နကဵု အစာဖဝ်ချိုဝ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် ရ။ သၞာံ ၁၉၄၆ ဂှ် တၞဟ်နမဂွံ သၠုင်ပ္တိုန် အသိင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂကူမန်တုဲ နူကဵု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် နာယက ကျာ်ဇၞော်ကုသလ၊ ဥက္ကဋ္ဌ အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ်၊ သကိုပ်စန်ဒက် နာဲဆာန်မန် စှ်ေကၠုင် နူလ္ဂုင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ကုသလ ညးမဒှ် ဇာတိကွာန်ယိုက်ဂှ် အာတကအ်ခၟိုင်၊ အစာဇၞော် အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ် ဗက်အာ ကရောမ်ညး၊ နာဲဆာန်မန် ညးမဒှ် ကောန်ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် စဴအာကွာန်ဇကုတုဲ ကော်နင် အစာဘာ နာဲဖိုလ်စိင်၊ ဥက္ကဋ္ဌဂေါပက ကျာ်တၟအ် ကျာ်ဇြာ နာဲထဝ်အး၊ ညးတၠဒြပ် နာဲဖျုမ်တုဲ အာဆဵုဂဗ ကုအစာဖဝ်ချိုဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိ နာဲဖဵုအိုင် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ဝါဍောတ် တကအ်ခၟိုင် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗါ ၁၂ ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ညးတအ် က္လိဂွံ သွဟ် သွက်ဂွံက္လေင်မ္ၚုဟ် စိုတ်ဓါတ်ဂကူ ပ္ဍဲဂကူမန်တအ် မွဲဝါပၠန်တုဲ ဒးကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲမပစၞး ကုဂကူမန် မကော်ဂး တ္ၚဲဂကူမန် မွဲတ္ၚဲ။ နာဲထဝ်အး ကဵုကသပ် ဂိတုမာဃ်မွဲစွေက် မဒှ်တ္ၚဲ မန်ပ္တန်ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ် ကေတ်ထေက်တုဲ ညးဂမၠိုင်တုပ်စိုတ်။ တုဲပၠန် သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန်အာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ သ္ဒးကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ကောန်ဂကူမန်မွဲရ။ သွက်ဂွံဆဵုဂဗ ကုညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် သွက်ဂွံပသောင်ကလး ကုညးဍုင်ကွာန်မန်တအ်တုဲ ညးတအ် ကၠောန်ကောံဓရီု ပ္ဍဲရုင်ဗိုက်သကုတ် (ရုပ်ဒမျိုင်) ကွာန်ဝါဍောတ်ရ။
စိုပ်ဂိတု ဒဳဇြေမ္ပါ ၂ ဂှ် ဗော်မန် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚ ပ္ဍဲဘာပလိုက်တုဲ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် စၟတ်သမ္တီ ဂိတုမာဃ်မွဲစွေက်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်တုဲ ညံင်မန်တအ် ဂွံကၠောန်အာ လၟေင်အဆက်အဆက်။ စပ်ကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး အလဵုအသဳဖဆပလတအ် ညံင်ဂွံ စၟတ်သမ္တီကဵု ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ သွက်ဂကူမန်တၞဟ်ခြာရ။
ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင်ဂှ် ဒက်ပ္တန်အာ ပ္ဍဲဇၟာပ်ဇၟာပ်ကွာန်မန်ဂမၠိုင်ရ။ နာဲဖဵုအိုင်၊ နာဲစိင်ဒေင်၊ နာဲထောန်လှိုင် (ဝါဍောတ်)၊ နာဲအံင်မေန် (ကွာန်ယိုက်)၊ နာဲပါန်ယျေန် တအ် ချဳဓရာင်ကၠုင် ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် ပ္ဍဲဒေသတကအ်ခၟိုင်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵု နာဲဖဵုအိုင် အာဂတ သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ တၞဟ်နမဂွံ ဆဝ်မ္ၚုဟ် စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ ဂကူမန်တအ်တုဲ ကွာ်ဂေတ် တကအ်ခၟိုင် နူကွာန်ဝါဍောတ် ဂေတ်စိုပ် ဍုင်ၜါသွာင်၊ နူဂှ် စိုပ်ၝောအ်နက်၊ သက္ကောတုဲ ကရေဲက္ညာင်တိုန် "အံင်ရအဴ မ္ၚဵုပိုယ်မည်၊ အံင်ရအဴ မ္ၚဵုပိုယ်မည်"ရ။
ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳနေဝေန်ဂှ် နာဲဖဵုအိုင် နကဵုဒုဟ် ပလီုဓဝ်ညဳသၟဟ် အကြာဂကူဂမၠိုင်ဂှ် ဒးဒုင်ရပ်၊ ဒးဒုင်ပျဲ နကဵု ဓဇူဍာ်ဒကောဝ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်တုဲ ဒးဒုင် ဖျေဟ်ထံင် ဗၞတ် (၇) သၞာံရ။
နာဲဖဵုအိုင် ဗၠးတိတ် နူထံင်တုဲ ဆက်ကၠောန်အာဒၟံင် ကမၠောန်ပရေင်ဂကူမန်လၟိုန်ကာလ စဵုကဵုလအိတ်လမျီု ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၄၇ (ခရေတ် ၁၉၈၅)။ အခိင်ကာလ နာဲဖဵုအိုင် မစုတိဂှ် ညးက္လိဂွံ အာယုက် (၈၀)သၞာံ၊ စုတိအာ နကဵုယဲဆီဍာတ်။
ဝင်
နာဲဖဵုအိုင် ဂှ် ဟိုတ်နူ မချဳဓရာင်လဝ် ပ္ဍဲအခိင် ဂကူမန်တအ် မချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (ပ္ဍဲခေတ်လက်ကြဴဏအ်) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ကီု၊ ဟိုတ်နူ မဂွံပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲကောံဓရီု သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိညး ပ္ဍဲကွာန်ဝါဍောတ်ဂှ်ကီုတုဲ ယၟုညး ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဝင်ဂကူမန်ရ။
ကောန်တကအ်ခၟိုင်တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ရုပ်ညး နကဵုတိုက် ပ္ဍဲကဵု အရှာံဘာဇြဲ ကွာန်ဝါဍောတ် ပ္ဍဲသၞာံ၂၀၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
တိုက်တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင်
ဘာတိုက်တြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကေလာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
အာစာကဝိ မာံတောအ်
အတ္ထုပတ္တိ" အာစာကဝိ မာံတောအ် ဗွဲခမၞောန် ကွာန်တံင်ပိုအ်
လွဳမာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင်
ဘာလွဳမာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ကွာန်ယၚ်ဒိန် (Yindein (Young Dean)၊ ရင်းဒိန်းရွာ၊ မန်; ကွာန်ယၚ်ဒိန်) ဂှ် နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)