cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ဒဒှ်အတိက်
ပ္ဍဲအခိင် သၟာပရေင်ဍုင်ဗၟာဂမၠိုင် ထ္ကးတုဲ မပၠံင်ဒၟံင်အဝဵုရေင်သကအ်ဂှ် နကဵု သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဥူနုဂှ် ကော်ဘိက်ကၠုင် ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် ကုဂကောံလွပ်လွဟ်ဂမၠိုင် မပ္တံ ကုဗော်ကောန်မျူနေတ် မတိတ်လဝ် ဂြိုပ် နူသၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုမာတ် ၂၈၊ ကေုာံ ဗော်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်ရ။ နကဵုဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်လေဝ် ဂွံဆဵုဂဗ တက်ကျာ ကုအလဵုအသဳ ဥူနုကီုတုဲ က္လိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် လပါ်ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ဂှ် ပ္အပ်လွဟ်တုဲ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ဂှ် နဒဒှ် ဗော်အပ္ဍဲသၞောဝ်မွဲ ဒက်ပ္တန် အပ္ဍဲဍုင်ဂွံ၊ တုဲပၠန် နကဵုလပါ်အလဵုအသဳဥူနုဂှ် ဗၟံက်ကဵုကမၠောန် သွက်ဂွံဗၟံက်စၟတ်သမ္တီ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ နကဵုတင်လတုပ်စိုတ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုဂျူလာင် ၁၉ ဂှ် နကဵု ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် လုပ်ပအပ်လွဟ် ပ္ဍဲမတ်မလီု နကဵုယၟု က္ဍိုပ်လိက် "သမၠာဲ လွဟ် ကဵု ဒဳမဝ်ကရေသဳ" ရ။
နကဵု နာဲအံင်ထောန် မဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဗလးဏာ နာဲ(ဆိတ်နို့) ကေုာံ နာဲသာဟာန် သွက်ဂွံအာကော်ပၠုပ် နာဲယှိုဲကျေန်ကီုလေဝ် နာဲယှိုဲကျေန် ဟွံဗက်စဴကၠုင်၊ စၞးဂှ် နာဲယှိုဲကျေန် ချူဗစိုပ်နင်လိက် ကုနာဲအံင်ထောန် "သ္ဂံင်တအ်ဂှ် ရံင်ကဵု ဖိုလ်ယာယဳတုဲ ဖိုလ်ထာဝရဂှ် ကၠဟ်ထောအ်တုဲ ဗလးထောအ် လွဟ်တုဲ ပၞာန်ဗတိုက်ဂှ် နဇိုင် နတဲ ဗလးဇိုင် ဗလးတဲတုဲ ဒေါအ်ထောအ်တုဲရ။ နကဵုအဲ ပ္ဍဲအရာမကၠောန် ကမၠောန်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်ဂှ် အခေါင်ဂကူမန်တအ် မသ္ဒးကလိဂွံထေက်တအ်ဂှ် ညံင်သ္ဂောအ်ကလိဂွံမာန် တာလျိုင်မစှ်ေကၠုင်ဂှ် ဆက်ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်ရ။ မိက်ဂွံဒှ် ဥက္ကဋ္ဌတုဲ ကၠောန်ဒၟံင် ဟွံသေင်ရ။ အကာဲအရာ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဂတှ်ဝင် သှ်ေၜက်အာတုဲ ညံင်ရဴသ္ဂံင်တအ်ဂှ် အဲဟွံမိက်ဖျေဟ်လွဟ်။ နဒဒှ် ကောန်မန်ဓမ္မတာမွဲ ပံင်တောဲ ကုဒြဟတ်မဟာမိတ် မက္လိဂွံလဝ်တုဲတအ်ဂှ်တုဲ ၜိုတ်အစောမ်မနွံ ၜိုတ်ညာဏ်မနွံ၊ နဒဒှ် သၟာပၠန်ဂတး တာလျိုင်ဝင်မကဵုလဝ်မွဲဂှ် စဵုကဵု မန်တအ် မကလိဂွံ အခေါင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဇကုဇကုဂှ် ဆက်တုဲ ဗတိုက်အာရောင်။"
မဒက်ပတန် ဗော်
thumb|ဗီုရုပ် နာဲယှိုယ်ကျေန် ညးမစဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အခိင် အလဵုအသဳဥူနု မဗလးနင်မၞိဟ် သွက်ဂွံဆဵုဂဗ ပ္ညဳပ္ညပ် ကုဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ဂှ် နာဲယှိုဲကျေန် ကေတ်ဒၟံင်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒပ်ပံင်ကောံရ။ နကဵုအလဵုအသဳဥူနုဂှ် ပ္ညဳပ္ညပ်ဒၟံင် ကုဗော်လွပ်လွဟ်နာနာ သွက်ဂွံ လုပ်ကၠုင်ဍုင်ရ။ နကဵု နာဲယှိုဲကျေန် ဟွံဒုင်တဲ ကိစ္စမဖျေဟ်လွဟ်ဂှ်တုဲ သွက်ဂွံဗဒေါအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဂ္စာန်စဴကၠုင်ကီုလေဝ် လ္ဇုဲအာရ။ ၁၉၅၈ ဂျူလာင် ၁၉ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဖျေဟ်လွဟ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု၊ တ္ၚဲယး ဂျူလာင် ၂၀ ဂှ် နကဵု နာဲယှိုဲကျေန် ညးမွဲဓဝ်ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။
နာဲယှိုဲကျေန် ဗက်ဂၠာဲသၟာန်ဂှ် ဂွံတီကေတ် ပ္ဍဲခရိုင်သဓီုဂှ် နာဲနေ (ဓမ္မနေ) မညးဟွံဖျေဟ်လွဟ်မွဲတၠ သှ်ေဒၟံင်ရ။ နာဲနေ လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ်ၜါတၠရ။ ကိုပ်ကၠာ နာဲယှိုဲကျေန် ဟွံဂွံတိတ်အာ ဗဟဵုဒပ်ကရေင်ကဝ်တူလေဂှ် ဗလး နာဲမိုးညိုတုဲ ဗက်စန်ဒက် ကောန်ပၞာန် စချဳဓရာင်ကၠုင် ပရေင်ပၞာန်ရ။
အကာဲအရာ အပ္ဍဲဍုင်
အသိင် ဗော်ဖဆပလ မထကးလဝ် ၜါကရေက်၊ ဖဆပလတန်ကြန် ကဵု ဖဆပလအးဇ္ၚး ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳဂှ် ၜိုန်ရ ဖဆပလအးဇ္ၚးတအ် ဂွံဒှ် အလဵုအသဳအလဵုအသဳကီုလေဝ်၊ အသိင်ပၠံင်အဝဵု ရေင်သကအ် မ္ၚးစၠတ်ထဝ်ဂှ် ဟွံဍိုန်လျဏီဖိုဟ်ရ။ ၁၉၅၈ ဂိတုသေတ်တေမ်ဗါ ၂၃ -၂၄ ဂှ် မၞိဟ်စၞး နူဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂမၠိုင် နွံတမ် ဂဥုပ်သကိုပ်ဗိုလ်အံင်ဂျဳ (ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး)၊ ဂဥုပ်သကိုပ်ဗိုလ်တေန်ဖေ (ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဖေ)၊ သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်မောင်မောင် (ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင်) တအ် ကၠုင်ဆဵု ကုဂကောံအလဵုအသဳအးဇ္ၚးတအ်ရ။ တုဲဂှ် ရဲဂကောံအလဵုအသဳဂမၠိုင် ဆက်ကောံဓရီုအာ ညးသကအ် ကၠိုဟ်ဗတံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵု ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန် လေဝ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကောံဓရီု ဂကောံအလဵုအသဳဖဆပလအးဇ္ၚးတအ် မွဲလစုတ်ကီုရ။ တုဲဂှ် ဂကောံအလဵုအသဳတအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ဒဒှ်ရ နကဵုညးတအ် သွက်ဂွံပဒတန် တုပ်စိုတ် ပ္ဍဲကောံဓရီုစၠတ်ထဝ် ပ္ဍဲသေတ်တေမ်ဗါ ၂၈ ဂှ် ဒဒှ်ရ ပ္တိုန်ဂလာန် သွက်ဂွံ ခပတိုန် ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန် နဒဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ရ။ စပ်ကဵု ကိစ္စ ပၞာန်မကၠုင်ဆဵု ကုသၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဏအ်ဂှ် နကဵု သွာင်ပၞာန်တအ်ဟီုဂှ် နကဵု သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဥူနု ကော် သွက်ဂွံ ပသောင် အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ကၠုင်ဆဵု။ နကဵု ဥူနုဂှ် ညးဟီု နူကဵု ဒပ်ပၞာန် ကၠုင်ဟီု သွက်ဂွံပ္ညိင်ဍုင်တုဲ ဍုင်ဂှ် ဒးပအပ်ကဵု ပၞာန် ပွိုင် ၆ ဂိတုတုဲ နကဵုပၞာန် က္လေင်ကၠောန်ကဵု သဘင်မာဲတၟိရ။ စၠတ်ထဝ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ နကဵု သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဥူနုဂှ် ချပ်ဗ္စိုပ်လိက် ဇကုဂဥုပ်သေနာပတိပၞာန် ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန်၊ နကဵု ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန် ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳပၟင်ဍုင် ထိင်ဒဝ်ကဵု ဍုင်ညိ။ တုဲမ္ဂး အပ္ဍဲ ၆ ဂိတုဂှ် ကၠောန်ကဵု သဘင်မာဲ သွက်ဂွံဒက်ပတန် စၠတ်ထဝ် ကေုာံ အလဵုအသဳဍုင်တၟိရ။ ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန် ပ္တိတ်အမိင် အ
နာဲဓမ္မနေ ဗော်ဟံင်ပြာ်ကောန်ဂကူမန်
နာဲဓမ္မနေ ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကရောမ် နာဲယှိုယ်ကျေန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် သၞာံ ၁၉၆၅ အခိင်မကေတ်လဝ် တာလျိုင် ညးအုပ်ဗော်ဂှ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ပါ်တိတ် ဗော်တၞဟ် နကဵုယၟု ဗော်ဟံင်ပြာ်ကောန်ဂကူမန် ရ။ ဗော်ဟံင်ပြာ်ကောန်ဂကူမန် ကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒှ်ပန်ရေင်သကအ် နကဵုလွဟ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် နာဲမန်ဍာံ ကဵု နာဲကျဝ်အုင် တအ် က္လေင်ပံင်ကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိပၠန်တုဲ ဒြဟတ်ဒပ်ဏအ်ဂှ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပံင်ဒပ်ခရိုင်လၟိဟ်၂ ကေုာံ တမ်ဒပ် ဗညာဓရာံ မာန်ကၠုင်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၃ နာဲကျဝ်အုင် ပါ်တိတ် နူတမ်ဒပ်ဗညာဓရာံတုဲ အာပံင် ကုက္ဍိုပ် နာဲအံင်ကျောန် မနွံ ပ္ဍဲဒေသဇြပ်ဗုတေအ်ရ။
ဗော်ကလေင်စဴဍုင်မန် နာဲကျဝ်အိင်
နာဲကျဝ်အိင် ဒက်ပ္တန် ဗော်ကလေင်စဴဍုင်မန်တုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသရေဝ်။ ဗွဲကြဴ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၃ ဂှ် က္လေင်ပံင် ကုဗော်ဍုင်မန်တၟိပၠန်။
က္ဍိုပ် နာဲအံင်ကျောန်၊ ဗဝ်ဏဳ ကေုာံ အရဳ
သၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် နာဲအံင်ကျောန်၊ ဗဝ်ဏဳ ကေုာံ အရဳ တအ်ဂှ် ဟွံမိက်မံင် သၟဝ်ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မံင်တန်တဴကေတ်ကေတ် နဒဒှ် ဗော်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲဒေသဇြပ်ဗု။ သၞာံ ၁၉၇၃ ဂှ် နာဲကျဝ်အုင် နူတမ်ဒပ်ဗညာဓရာံ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ကၠုင်ပံင် ကုဒပ်ဝွံရ။
နာဲမိုင်တေန်
သၞာံ ၁၉၇၁ နာဲမိုင်တေန် ညးမဒှ် P-A ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန် ကၠတ်ပ္တိတ်ဏာလွဟ်တုဲ ပါ်တိတ် အာဖျေဟ်သဇိုင် လပါ်ချံင်ချဳ ဂတှ်ေပယျဵုခရိုင်ဗိက်တေအ်ရ။
နာဲလေန်ထောန်၊ နာဲယှိုင်၊ နာဲကျဝ်အိင်
အကြာ သၞာံ ၁၉၇၆ - ၁၉၇၇ ဂှ် နာဲလေန်ထောန်၊ နာဲယှိုင် နူကဵု တမ်ဒပ်ခရိုင်ကီု နာဲကျဝ်အိင် နူကေု တမ်ဒပ်လၟိဟ် ၃ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်တိတ် နူဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ အာဖျေဟ်သဇိုင်ဒပ် ပ္ဍဲဒေသရေဝ်ရ။ နကဵုဒပ်ဏအ် ဟိုတ်နူဒြဟတ်နွံၜိုတ်ဒးရးတုဲ အာတ်မိက်ကၠုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ညံင်ဂွံပစၟတ်သမ္တီကဵု တိဍာ်ညးတအ်တၞဟ်ခြာကီုရ။ တုဲပၠန် နာဲပါန်သာ ညးမဒှ် ကမ္မတဳဗဟဵုဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူ ဒးဒုင်ကေတ်အရေဝ်တုဲ အာပံင်ထောအ် ကုဂကောံဏအ်ကီုရ။ နကဵုရဲဂကောံဏအ်ဂှ် သီုဒှ် ပဋိပက္ခ ကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ နကဵုလွဟ်ကီုရ။
ဗော်ထကးၜါကရေက်
သၞာံ ၁၉၈၀ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဗော် အလန်ပထမဂှ် လညာတ်တၞဟ်ခြာ က္တဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ အပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကျာ်ပိ။ နကဵု ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန် ပါ်တိတ်အာ ပဒတဴ ပ္ဍဲဝင်က။ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကျာ်ပိဂှ် နာဲနလ္လာ ဆက်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်ရ။ အကြာ ဗော်ၜါဝွံ ပဋိပက္ခနကဵုလွဟ် က္တဵုဒှ် ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၇ ကြပ်အိုတ်ဂှ် ဗော်ထကးဒၟံင်ၜါဂှ် က္လေင်ဒှ်အာမွဲဗော်ပၠန်ရ။
ဒေန်မာရ်က်
ဒေန်မာရ်က် (ဗီုဒိန်နေတ် Danmark၊Denmark) ယၟုပ္ဍဲသၞောဝ် ကၟိန်ဍုၚ်ဨကရာဇ် ဒိန်မက် (Kongeriget Danmark / the Kingdom of Denmark) ဂှ် ဒှ်ဍုၚ် မၞုံပ္ဍဲရးဂၠးတိသၟဝ်ကျာ၊ မဒှ်ဍုၚ်သၠးပွးမွဲ မနွံကဵု အဝဵုစၟိန်ပြမာန်မွဲရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်သကေန်ဒိနေဗိယျာဂမၠိုၚ်မ္ဂး နွံလပါ်သၠုၚ်ကျာတုဲ ပယျဵုဍုၚ် လပါ်နေရတိဂှ် ဒးဍုၚ်သွိတ်ဒေန်၊ ပယျဵုဍုၚ် လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒးဍုၚ်နဝ်ဝေ၊ ပယျဵုဍုၚ် လပါ်သၠုၚ်ကျာ ဒးဍုၚ်ဂျာမနဳ။ ကၟိန်ဍုၚ်ဨကရာဇ်ဒိန်မက်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဍုၚ်မကလိဂွံ အခေါၚ်ပကၚ်ရၚ်ကေတ်တ်ဂမၠိုၚ် ဍုၚ်ဂရိန်လာန် (Greenland) ၊ တကအ်ဝှဴနဝ်ဂမၠိုၚ် (Faroe Islands)ရ။ ဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် ဒၞာဲဇၞော်အိုတ် မကော်စ ယူလာန်ဂှ် ဒှ်တကအ်ဒကုတ်မုဟ်ၜဳ (peninsula)တုဲ ပါဲနူဂှ် ဒှ်တကအ်ဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ် တကအ် နွံ ၄၄၃ ရ။ တကအ်ဇၞော်အိုတ်ပိဂှ် တကအ်ရှေလာန် (Sjælland)၊ တကအ်နဲယူလာန် (Nørrejyske Ø) ကေုာံ တကအ်ဝှုန် (Fyn)တုဲ ဍုၚ်ဇၞော်ဂေါပေန်ဟုက်ဂေန်ဂှ် နွံပ္ဍဲတကအ်ရှေလာန်ရ။ ဍုၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်တိဗလးတုဲ ဇိုၚ်ဇိုၚ်ၜဳတအ်ဂှ် ဒှ်ပြၚ်ဗတဳဂမၠိုၚ်ရ။ ဍုၚ်ဒိန်မက် သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံ စတုရံကဳလဝ်မဳတာ ၄၂၉၂၄ (စတုရံမာၚ် ၁၆၅၇၃)၊ ဒၞာဲတိသၟးဂှ် နွံဒၟံၚ် စတုရံကဳလဝ်မဳတာ ၄၂၃၉၄ (စတုရံမာၚ် ၁၆၃၆၈)။ ပံၚ်သီု ဍုၚ်ဂရိန်လာန် ကဵု တကအ်ဝှဴနဝ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂး နွံ စတုရံကဳလဝ်မဳတာ ၂၂၁၀၅၇၉။
အတိုၚ်သက်သဳ သုတေသနမ္ဂး ကောန်မၞိဟ်ပဒတဴကၠုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် နူခေတ်တၟအ် သၞာံၜိုတ် ၁၀၀၀၀ သၞာံတေအ်ရ။ ဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် စပံၚ်ကောံအုပ်ဓုပ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲခေတ် အေဒဳ ၁၀ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲခေတ်ဝါက်ခေန် မဒှ်မၞိဟ်မတိတ်တရဴၜဳရ။ ပ္ဍဲခေတ် တၞောဝ်သၟိၚ်ဝါတမး (Valdemar) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၉၇ ဂှ် ဍုၚ်ဒိန်မက်၊ ဍုၚ်သွိတ်ဒေန်၊ ဍုၚ်နဝ်ဝေ ပိဍုၚ်ဏအ် ဒက်ပတန် ဍုၚ်ပံၚ်ကောံ နကဵုယၟု ဍုၚ်ပံၚ်ကောံကာလ်မာရ် (Kalmar Union)။ စိုပ်သၞာံ ၁၅၂၃ ဍုၚ်သွိတ်ဒေန် ပါ်တိတ်အာတုဲ ဍုၚ်ပံၚ်ကောံဂှ် လီုအာ။ ဒိန်မက် ကဵု နဝ်ဝေ ဆက်မံၚ်အာ မွဲက္ဍိုၚ်ဗတာၚ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၈၁၄။ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ပံၚ်တောဲ ကုဍုၚ်နဝ်ဝေတုဲ အဝဵုသြဇာ ဒိန်မက် ဂွံစိုပ်အာ တကအ်ဝှဴနဝ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂရိန်လန်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တိဍာ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးကျစိုပ်အာ သၟဝ်သွိတ်ဒေန်။ ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ ၁၈၆၄ အာဗတိုက်ဂျာမနဳ သွက်ဂွံကလေၚ်ဂွံ တိဍာ်ဇကုတြေံကီုလေဝ် ဒးကျစဴကၠုၚ်ရ။ ပ္ဍဲကာလပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမဂှ် ဒိန်မက် မံၚ်လဒေါဝ်။ ပ္ဍဲအခိၚ်ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယဂှ် ပ္ဍဲဂိတုအေပြဳ ၁၉၄၀ ဂှ် ပၞာန်ဂျာမနဳ လုပ်သီၜက်ၜေတ်တုဲ ဒးမံၚ်အာ သၟဝ်သြဇာဂျာမနဳ စဵုကဵု ဂျာမနဳမကျပၞာန်ဖျေဟ်လွဟ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၉၄၅။
ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ခေတ်ကွတ်စက် ဇၞော်မောဝ်တိုန်ရ။ စိုပ်တမ်၂၀ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒိန်မက် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ဗွဝ်ဖျာ သၟာကမၠောန် social and labour-market reforms တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် နဲသၞောတ်ဖဲသအဳဍုၚ်တၟိ (welfare state model) နကဵု နဲမပံၚ်နှဴ အကြာသၞောတ်ဗၠးၜးဗွဝ်ဖျာ ကဵု သၞောတ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်သဵုယှေဝ်လေတ်ရ။ နကဵုနဲဂှ် ပြံၚ်လှာဲထောအ် ဘဝကောန်ဍုၚ်ကွာန်တအ်တုဲ ဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် ဒှ်အာ ဍုၚ်မဟွံမဲ ကုညးဒိုက်ဂတ်ရ။
ဍုၚ်ဒိန်မက် လုပ်ပံၚ်တောဲ ပ္ဍဲအဳယူ နူသၞာံ ၁၉၇၃၊ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပံၚ်တောဲမသြန်ဂှ် ဟွံပါလုပ်တုဲ ဆက်ရပ်အာ သြန်ခရဝ်နာဖိုဟ်ရ။ ဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်မပါလုပ် နူကာလမဒက်ပ္တန် ဂကောံပံၚ်ကောံပရေၚ်ပၞာန်နေတဝ်၊ ဍုၚ်ကံၚ်သဳနဝ်ဒေတ်၊ ဂကောံဍုၚ်OECD၊ ဂကောံဍုၚ်OSCE ကေုာံ ကုလသမဂ္ဂ သီုကဵုပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံပံၚ်တောဲရှေန်ၚိန် Schengen Area မဒှ်ဂကောံပံၚ်တောဲ ပရေၚ်မၞိဟ်လုပ်တိတ်ဍုၚ်ရ။
ဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ် ပၞောဝ်ကဵုဍုၚ်ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ်အိုတ်ဂှ် ပါလုပ်မွဲကီုရ။ စပ်ကဵုပရေၚ်ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်စဵုဒၞာဂီုကၠီု ညးဍုၚ်ကွာန်၊ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ၊ ပရေၚ်ဇၞောဝ်မောဝ်ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဍုၚ်ဒိန်မက် ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဍုၚ်ကဆံၚ်လတူအိုတ်ဂမၠိုၚ်ရ။
ဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် ပရေၚ်စလာပ်ဗဇဴ အောန်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ ပၞောဝ်ဍုၚ်ဇၞော်မောဝ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ် ဍုၚ်မရနုက်ကဵု မသုန် ရ။ ဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် သြန်လုပ်မၞိဟ်မွဲမွဲဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ အခေါန် နူသြန်လုပ်မၞိဟ်ဂှ်လေဝ် သၠုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။
နိရုတ္တိ
ဒိန်မက် ဂကူဒိန် ဍုၚ်ဒိန်မက်။ ဒိန်ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲတိဗလး၊ မက် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပယျဵုဓနး၊ ဒိန်မက် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပယျဵုဓနး တိဍာ်ဂကူမၞိဟ်တိဗလး။ ယၟုဒိန်မက်ဂှ် ဂွံဆဵု ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ယဴလိန် Jelling "tanmarker" မပတိတ်ရမ္သာၚ် danmarkar ဒါန်မာကာ။
ဝၚ်
ခေတ်တမၠာ ကဵု ခေတ်ဝါက်ခေန် Viking (၁၀၅၀၀ ဘဳစဳ - ၁၀၄၇ အေဒဳ)
ဝၚ်ဍုၚ်ဒိန်မက် ကၠာခေတ်တၟအ်တေအ်ဂှ် ဆေၚ်စပ်ကဵု ဝၚ်ပထဝဳဂၠိုၚ်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကောန်မၞိဟ် စစိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသဒိန်မက် နူအခိၚ်လဵုဇေတ်တ်ရောဂှ် ဟွံတီကေတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။ ၜိုတ်အစာသုတေသနဝၚ်တအ် မဂွံတီကေတ်မ္ဂး သၞာံ ၜိုတ် မွဲကိုဋ် (၁၀၀.၀၀၀) သၞာံတေအ် ကောန်မၞိဟ် စစိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသဏအ် ဒှ်မာန်ဟာဂှ် ညးတအ် ဆိၚ်လဝ်ရ။ အခိၚ်မလောန်ကၠုၚ် ၜိုတ် မွဲလက် မသုန်လ္ၚီ (၁၅.၀၀၀) သၞာံဂှ် ဟိုတ်နူ ရာသဳဥတု ကတဴကၠုၚ်တုဲ မၞိဟ်နူဒေသသၠုၚ်ကျာတအ် ပြံၚ်လုပ် မံၚ် ပ္ဍဲဒေသဍုၚ်ဒိန်မက်ရ။ နူအခိၚ်မလောန်ကၠုၚ် ၜိုတ် မွဲလက် (၁၀.၀၀၀) တေအ် ဂကောံမၞိဟ်လၟ စိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသဒၞာဲ ဍုၚ်ဒိန်မက်ဏအ်ရ။ အတိုၚ် သွဟ်မစမ်ၜတ် DNA မ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဇကုဇကောဝ်သၟဝ်တုဲ မၞုံကဵု ဖျုန်စၞာံ လမ္စံက် မတ်လမ္စံက်လေဝ် နွံ မတ်သၚေက်လေဝ် နွံရ။ မၞိဟ်မွဲဂကောံပၠန် မစိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်မလောန်ကၠုၚ် ၜိုတ် တြဴလ္ၚီ (၆.၀၀၀) သၞာံတေအ်ဂှ် ဒှ်သၟာဗ္ၚ မတဵုသြောအ်ဂျာၚ်တအ်ရ။ နူခေတ်တၟအ်လၟဂှ် ဒှ်အာ ခေတ်တၟအ်ဗ္ၚရ။ ဂတဂှ် ၜိုတ်မွဲလ္ၚီသၞာံဂှ် မၞိဟ်နူယူရောပ် လပါ်ဗၟံက် မဒှ်မၞိဟ် မလွဳတိရစ္ဆာန်တအ် စိုပ်ကၠုၚ်ရ။ နူကဵုမၞိဟ်တအ်ဏအ်ဂှ် အရေဝ်ဘာသာ အေန်ဒဝ်ယူရဝ်ပိယေန် (Indo-European languages) မဒှ်အရေဝ်တမ်ဗဳဇ အရေဝ်ဒိန်နေတ် တ္ၚဲဏအ်ရ။ ၜိုတ်သၞာံ ၃.၇၀၀ ( ဘဳသဳ ၁.၇၀၀) ဂှ် စဒှ်ကၠုၚ် ခေတ်ဗရိုတ် ပ္ဍဲဒိန်မက်ရ။ ၜိုတ် ဘဳသဳ ၅၀၀ ဂှ် စဒှ်ကၠုၚ် ခေတ်ပသဲ။ ပ္ဍဲခေတ်ပသဲဂှ် ညးပါ်လဝ် ခေတ်ပသဲ ကိုပ်ကၠာရောမ၊ ခေတ်ပသဲဂျာမာန်နေတ် မြဴသာ်ဝွံ ညးပါ်လဝ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ပသဲတအ်ဂှ် ဂကူဒိန် ဒှ်ဂကူ မၞုံကဵုဒြဟတ်အဝဵု မကြံၚ်မ္ၚုဟ်မွဲရ။
ဝၚ် နကဵုဍုၚ် (ဝါ) ဂကူဒိန်မက်ဂှ် စဟီုကၠုၚ် ပ္ဍဲခေတ် အေဒဳ ၈ ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်ခေတ် စဆဵုကၠုၚ် လိက်ရ။ လိက်ညးတအ်ဂှ် ချူနကဵုအရေဝ်ညးတအ် အပိုၚ် မကော်စ အက္ခရ်ရူနး (Rune) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဝါက်ခေန်ဂှ် မၞိဟ်ဒေသသၟဝ်ကျာ (ဒိန်မက်၊ သွိတ်ဒေန်၊ နဝ်ဝေ) တအ် ကူသာန် သွံရာန်ဗၞိက် ကုဍုၚ်ယူရောပ် ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ဟိုတ်မဆက်စၠောအ်ကဵု ဒေသမ္ၚးတုဲ ခေတ်ဝါက်ခေတ်ဂှ် ဒှ်ခေတ် မဆက်စၠောအ် နူခေတ်တမၠာ ကဵု ခေတ်လဒေါဝ်ရ။ လိက်တၟအ် မချူလဝ် ယၟုဍုၚ်ဒိန်မက်ကၠာအိုတ် မကော်စ လိက်တၟအ်ယေဲလိုန် (Jelling) ကဵု သၟိၚ်တၠ မၞုံယၟု ဂေါမ် (Gorm) စကတဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ အခိုက်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ် နဒဒှ် ဗီုသၟိၚ်ဨကရာဇ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ဝါက်ခေန်ဒိန်မက် ကဵု ရးသၟဝ်ကျာတအ်ဂှ် ယၟုမြဟ်ဒၟံၚ် နဒဒှ်မၞိဟ်ပရမ် နဒဒှ်ဒမၠက္ၜဳတုဲ မလေပ်သီပိုၚ်ပြဳ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံ ၈၀၀တအ်ဂှ် ဝါက်ခေန်ဒိန်မက် အာဖျေဟ်ဒၞာဲဒမံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်အၚ်္ဂလာန်၊ စိုပ်သၞာံ ၁၀၁၃ ဂှ် ကဵု ၁၀၁၆ ဂှ် ဨကရာဇ်ဒိန်မက် သီဂွံအာ အလုံမွဲ ဍုၚ်အၚ်္ဂလာန်ရ။ စိုပ်ခေတ် ဨကရာဇ် ခဏုတ် (Knud the Great) ဂှ် အဝဵုအေန်ပါယာ ဝါက်ခေန်ဒိန်မက် စဍိုန်လျစှ်ေတုဲ ဒးဗလးထောအ် ဍုၚ်အၚ်္ဂလာန်ရ။ ကာလစိုပ် လက်ထက်ဨကရာဇ် သွေန်ဒ် အိသတြိဒ်သေန် (Svend Estridsen) မတိုန်နန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၄၇ ဂှ် ခေတ် ဒိန်မက် နဒဒှ်မၞုံ ကုအဝဵုသြဇာဝါက်ခေန်ဂှ် စိုပ်အာ နိဂီုရ။
ခေတ်လဒေါဝ် (အေဒဳ ၁၀၄၇ - ၁၅၃၆)
ကြဴနူ သၞာံအေဒဳၜိုတ် ၁၀၅၀ ဂှ် ဂကူဒိန်တအ် စုက်လုက်ဍုက်ကေၚ် ကုဍုၚ် ပ္ဍဲယူရောပ်တၞဟ်တအ်တုဲ ပရေၚ်အခိုက်ကၞာဘာသာ နူယူရောပ်တအ် စလုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒိန်မက်ရ။ ဥပမာ ဘာသာခရေတ်ယာန်၊ အခိုက်မကၠောန်ဗ္ၚ၊ အခိုက်ကွတ်ဂဥုဲ နူကဵု လကျာ်ခရေတ်ယာန်တအ် မွဲကဆံၚ်ဂှ် စိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒိန်မက်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဨကရာဇ်ဒိန်မက် မိက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် ကဆံၚ်အဝဵုသြဇာဇကု အပ္ဍဲဍုၚ်ကီု သီုကဵု မ္ၚးဍုၚ်ရ။ ဥပမာ ဨကရာဇ်တၞောဝ် ဝါတမး (Valdemer) တအ်ဂှ် ဇက်ဗတိုက်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသဍုၚ်သအာၚ်၊ သွက်အဝဵု အပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ် ဒြဟတ်ပိဂအုမ် သၟိၚ်မပိုၚ်ဍုၚ်ဍောတ်တ်တအ်၊ ဨကရာဇ် ကဵု လကျာ်။ ညးပိဂအုမ်ဏအ် ပၠံၚ်အဝဵု ရေၚ်သကအ်ရ။ ဘာကျာ် ကဵု ဨကရာဇ် ၜါဏအ် ပံၚ်တုဲ သီဂွံအာ သၟိၚ်ဍုၚ်ဍောတ်တ်တအ်တုဲ ပကောံဒြဟတ်သြဇာ ဂွံကၠုၚ်ရ။ ဗွဴကြဴ ပရေၚ်ပၠံၚ်အဝဵု အကြာ ဘာကျာ် ကဵု ဨကရာဇ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ပၠန်ရ။
ပရေၚ်ပလေဝ်ပ္တန်တၟိ (reformation) ကဵု အဝဵုဘာကျာ် လီု (အေဒဳ ၁၅၃၆ - ၁၆၆၀)
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၄-၃၆ ဂှ် ဒိန်မက် ဂွံဇီုကပိုက် ကုပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ် အလန်လက္ကရဴအိုတ်ရ။ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ် ဒှ်ပၞာန်အကြာ ညးဍုၚ်ကွာန်၊ သၟာဗ္ၚ ကဵု သၟိၚ်တၠတအ်ရ။ ပေဲါပၞာန်ဂှ် ရဲဝါဒမိက်ဂွံပလေဝ်ပလေတ် ဗီုဒက်ပတန် မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲအကြာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကဵု ပရေၚ်ဘာသာတအ် ကဵု ဂကောံသၚ် မဒးဂၞပ် သၞောတ်သၟိၚ်သၚ်ဇၞော်ပပ်ရ။ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ဂှ် ညးဒးစိုတ်သၞောတ်သၟိၚ်သၚ် ရောမာန်ကတ္တလေတ် ဒးကျအာတုဲ သၞောတ်တၟိ မကော်စ သၞောတ် ပရဝ်တေန်သတာန် မဒှ်သၞောတ် ဘာသာခရေတ် မဟွံကေတ် လကျာ်၊ နွံဆ အစာဓဝ်သၟး။ ကောန်မၞိဟ်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ကဆံၚ်တုပ်တုဲ ညးလဵုမွဲလေဝ် ပြဲနူ ညးတၞဟ် ဟွံမွဲ။ တဝှ်ဍောၚ်ဓရ်ကျာ်ဂှ် ဒးဒှ် အတိုၚ်မချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ပြကိုဟ်သမ္မာဟေၚ်။ ဒြပ်ရတ် ဝါဗ္ၚ ဘာကျာ်ကာတ္တလေန် မပိုၚ်ပြဳလဝ်တအ်ဂှ် ဨကရာဇ်သီကေတ် နဒဒှ်ဒြပ်ဍုၚ်ရ။ ကလိဂွံဒြပ်ရတ် နူဘာလကျာ်တအ်တုဲ သၟိခရိတ်ရှာန် IV သြိုၚ်ခၞံပတိုန် နန်၊ ရုၚ်၊ တိုက်သွက်ကောန်ဍုၚ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ စမြိုၚ်ဇၞော်ဇၞော် ခိုဟ်ဟ် မလုပ်ဝၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဒိန်မက် တ္ၚဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် သြိုၚ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဏအ်သၟးရဂၠိုၚ်။ ပေဲါဗတိုက် မဖအိုတ်အဝဵု ဘာကျာ်ဂှ် ပ္ဍဲဒိန်မက် ၜိုန်ရအံၚ်ဇၞးကီုလေဝ် ပ္ဍဲဂျာမနဳတေအ် ဟွံတုဲဒှ်ဏီတုဲ ဗလးကောန်ပၞာန် သွက်ဂွံဗိုၚ် ပေဲါဗတိုက်ဂှ် ပ္ဍဲဂျာမနဳဂှ် ဒးကျစဴကၠုၚ်ရ။ သွက်ဂွံသီကေတ် ဍုၚ်သွိတ်ဒေန်တုဲ အာဗတိုက်ပၞာန် ကဵုသွိတ်ဒေန်ဂှ်လေဝ် ဒးကျစဴကၠုၚ်တုဲ တိဍာ်ဇကု ဗွဲကိုပ်ကၠာ တကအ်ဂမၠိုၚ် ဒးစိုပ်အာ သၟဝ်သွိတ်ဒေန်၊ ဆက်ကျအာပၠန်တုဲ ဒေသသကေန်နဳယျာ (Scania) မဒှ်ဒေသသွိတ်ဒေန်လပါ်သၟဝ်ကျာ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၅၈ ဂှ်ရ။
ပဒေသရး၊ ဗလးတဲ နဝ်ဝေ ကေုာံ ခေတ်ထဝ် (အေဒဳ ၁၆၆၀ - ၁၈၄၈)
ကြဴနူပၞာန်ကဵု သွိတ်ဒေန်တုဲဂှ် နကဵုဨကရာဇ်ဂှ် လညာတ်ညး ဟိုတ်နူအဝဵုမအုပ်ဓုပ် နကဵုမၞိဟ်ဂလိုၚ်ဂှ်ရ ဒိန်မက် ဒးကျကၠုၚ်ပၞာန် ဗွဲမဇၞော် ကုဒြဟတ် ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ အဝဵုဍုၚ်ဂှ် ဒးပကောံစွံ ပ္ဍဲတဲညးမွဲဓဝ်ဟေၚ်ရောၚ်ဂး ဨကရာဇ် သီထောအ်အဝဵုဍုၚ်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် ဍုၚ်ဒိန်မက်ဂှ် နွံကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် နကဵုသၞောတ် ဨကရာဇ် ဒးမံၚ် သၟဝ်ဥပဒေရ။ ပရေၚ်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးကၠုၚ် နူဂကောံအမာတ်တအ်ရ။ ဍုၚ်ဒိန်မက် ကလေၚ်ဒှ်အာ ဍုၚ်သၞောတ်ပဒေသရး ပၠန်ရ။ ဂကောံအမာတ်တြေံ၊ သကိုပ်ပၞာန်ခေတ်တြေံ မဂွံကၠုၚ်လဝ် ခေတ်အဆက်ဆက်တအ်ဂှ် ညးဖျေဟ်ထောအ်တုဲ ညးရုဲစှ် ခပတိုန် မၞိဟ်ဂကောံသၟိၚ်တၠတၟိရ။ တုဲပၠန် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်လေဝ် နကဵုပၟိက်ဆန္ဒ ဨကရာဇ်ဂှ် အခေါၚ်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဂွံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ကီုရ။
ဍုၚ်ဒိန်မက် အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး တၠတိ (ဝါ) သေဌဳ ကဵု သကိုပ်ပၞာန် သၟိၚ်တၠတအ် ပိုၚ်ပြဳလဝ် တိဍာ်တုဲ ကောန်ရဲ ညံၚ်ကဵု ဍိက်တအ်ဂှ် ကၠောန်ဗ္ၚညးတအ်ရ။ ကောန်ဇာတ် ကောန်ရဲတအ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကၠအ်ညး (ဝါ) ပ္ဍဲဂအာၚ်ဒြပ်ညးမ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ် နူအယုက် ၁၄ သၞာံ စဵုကဵု ၃၆ ဂှ် အခေါၚ်တိတ်အာမံၚ် ဒၞာဲတၞဟ်ဟွံမဲ ဒးမံၚ် ပ္ဍဲကၠအ်ဂှ်တုဲ ဒးကကၠောန် ပ္ဍဲကၠအ်ညးဂှ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၇၃၃ ဂှ် ဨကရာဇ် ကေတ်တၚ်တုပ်စိုတ် ကုရဲတၠတိ ကေုာံ သကိုပ်ပၞာန်တအ် ညးလဵုဟွံဟီု အခေါၚ်ပြံၚ်တိတ် အာပဒတဴ ပ္ဍဲဌာန်သအာၚ် ဗွဲမဗၠးၜး ဒးနွံရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ၜိုန်ရ ၜံၚ်ပ္ဍဲမိမ ကောန်ရဲညးတၞဟ်ကီုလေဝ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဟိုတ်နူဗဳဇတုဲ ဟွံဒးဒှ်ကောန်ရဲညးတၞဟ်ရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ် မၜံၚ်တိတ်ကၠုၚ် ဗွဲမဗၠးၜးရ။ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ဍုၚ်ဒိန်မက် ဆက်ဆောံ ကုဍုၚ်ပြၚ်သေတ်ဂၠိုၚ်တုဲ အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာၚ်ပြၚ်သေတ်၊ လညာတ်နူကဵုပြၚ်သေတ်ဂှ်လေဝ် လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်တုဲ ညံၚ်ညးမသၠာဲထောအ် တၟိထောအ်ဂကောံမၞိဟ်မွဲကီုရ။ တုဲပၠန် ကောန်ဍုၚ်ကွာန် မၞိဟ်သၟတ်တအ် ဂွံအခေါၚ်အာကၠုၚ်မံၚ် ဗွဲမဗၠးၜးတုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဍုၚ်ကီု ပရေၚ်မၞိဟ်ကီု ပရေၚ်ပညာကီု ဇၞော်မောဝ်တိုန်အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူပၞာန် အကြာ ပြၚ်သေတ် ကဵု အၚ်္ဂလိက်တုဲ ဒိန်မက် ဒတဴလိုၚ် လပါ်ပြၚ်သေတ်တုဲ ဍုၚ်ဒိန်မက် ဒးဒုၚ်ဘဲပၞာန် ကုအၚ်္ဂလိက်ရ။ သွိတ်ဒေန်ဂှ် လုပ်စ လပါ်အၚ်္ဂလာန်ရ။ ပၞာန်ဂှ် တုဲဒှ်အာ နကဵုပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၁၅ ကီုလေဝ် ဍုၚ်နဝ်ဝေဂှ် တိတ်အာ နူဍုၚ်ဒိန်မက် ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၃ ဂှ် ဍုၚ်ဒိန်မက် ဒးဒုၚ်အာ ဒေဝလဳ ရ။ ဆဂး နူ ၁၈၃၀ ဂှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စခိုဟ်တိုန်ပၠန်တုဲ ပရေၚ်တဵုလွဳတအ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ပၠန်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဍုင်
လိက်ကဝိ ဘာသိရိမင်္ဂလ
လိက်ကဝိဘာသိရိမင်္ဂလ ဝွံ နာဲသုန်ဓန် ဒှ်ညးမပကောံတုဲ ချူပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲမုက်လိက်ဝှုက်ၜေါက်ညး ပ္ဍဲကဵု ဂျောန် ၁၇၊ ၂၀၂၀ ရ။ လိက်ဝွံ ဟွံဂွံတီကေတ် ယၟုက္ဍိုပ်လိက်၊ ဟိုတ်မကလိဂွံ နူဘာသိရိမင်္ဂလ ရးနိဂီုသေံတုဲ ကဵုလဝ်ယၟု လိက်ကဝိဘာသိရိမင်္ဂလ ရ။ လိက်ဝွံ ဒှ်လိက်ကဗျဇမၠိင်မွဲတုဲ မချူလဝ် နကဵုတၞးစက္ခောရ။ ရံင်တၠုင်လအာလိက် ၜိုန်ရ ဟွံတၟေင်ကွေဟ်ဟ်ကီုလေဝ် ဒှ်လိက်သွက်ဂွံလ္ၚတ်စခိုဟ်မွဲကီုရ။
လိက်ကဝိ ဘာသိရိမင်္ဂလ အတိုင်မူတမ်
thumb နမောတသ္သ မူလှတမၠာ၊ တဲစှ်ပၚ်ယဵု ဍဵုတဴသိသာ၊ ကျာ်ဓဝ်သၚ်စိ ရတ်ပိပြကာ၊ ဂုန်မိမပြဲအဲလ္ၚောဝ်ကၠာ၊ ဥပဇ္ဇျာဲတုန် သီုဂုန်အ္စာ၊ သၟီဂိတုတ္ၚဲ သၟီဗြဲသၟီကျာ၊ သၟီဨကရာတ် အမာတ်သေဏာ၊ သၟီအိန်သၟီဗြီု သၟီယီုသၟီမာ၊ ဒေဝတဴကိုတ်လှက် အိုတ်စက္ကဝှာ၊ ဖဵုအဲလ္ၚောဝ် ဇံသဝ်စှ်ေအာ၊ ယိုက်ဂုန်တုဲဒှ် ခၞဂှ်ကၠာ၊ တဲရပ်တိထကှော် ချူဗဒှ်အက္ခရာ၊ လၟုဟ်အဲဍိက်ပၠန် ဆန်လိက်ဝွံမှာ၊ ၛောဲရီုဆောံမှ ၛောဲပၠဝေါဟာ၊ ဒၞာဲအဲဍိက်ဟီု ၛောဲရီုဍံၚ်သွာ၊ ဒၞာဲအဲဍိက်ချပ် ကသပ်ဝွံကၠာ၊ ပကဵုဗၠးညိ ပကဵုမြိပါ၊ ကဵုနွံပညှာ ပိုၚ်ခြာတော်ဆ၊ အဲဂမှဳရ အတ္တဒဳပေါ၊ သိရိမၚ်ဂလ စာဂတန်တဴ၊ ချပ်တိုန်ဗွဲပြဟ် ဆန်ဗဒှ်ပြော၊ ဆၜိုတ်နွံညာန် ဂစာန်ချူအဴ၊ ဃိတ်စိုပ်ကၠော ဂကူဝံသ၊ ဟိုတ်ဂှ်အဲရ ဒးပၠကွတ်ဆန်၊ လုတ်ကီုဗၠးကီု ပဟီုဂျိဒန်၊ ပပျုတ်ဗ္ဒေက်ညိ ယုတ္တိဂကန်၊ ညးမၞုံကၠာ ပညှာဇၟံဇၟန်၊ လုတ်ဆန်ကၠး ဒးဂိုၚ်လဝ်ပၠန်၊ ယြဴညးမွဲ ဂုန်မပြဲလောန်၊ ကဵုဒှ်ကီုရ ဆပၟိက်ဇန်၊ ဟွံဒးဂၞပ် ပ္ညဳပ္ညပ်ဆန်၊ ပဂရိုဟ်ညိ ယုတ်တိဂကန်၊ ပြေၚ်စေတၞာ ဝန္ဒနာပၠန်၊ အဲလ္ၚောဝ်ကွေံကြာန် ညာန်ပလဝ်ကၞောန်၊ သွက်ဂွံတီရ ဆဗွဲခမၞောန်၊ ထံၚ်လဝ်သောတ စိုတ်ညိပအန်၊ အတိက်တေံကၠာ တမၠာလံလောန်၊ ကောန်ရာမညှ မူလှဍုၚ်မန်၊ မညှဘာသာ နွံမေတ္တာလောန်၊ ဟိုတ်ဂှ်အဲပၠန် ဆန်လိက်ထ္ၜး၊ တၞောဝ်မညှ ဝံသဗော်သွး၊ ဂကူပိုဲကၠာ ညဳသာတပ်တး၊ လၟုဟ်ညာတ်ကၠး ပြးဇးမံၚ်ဇဳ၊ ဇၟာပ်ဍုၚ်ဇၟာပ်ကွာန် ကြာန်အာဂၠာဲဓဳ၊ ပ္ဍဲဂြိုပ်ပ္ဍဲနိၚ် လ္ၚဵုၜိၚ်ကၠောံၜဳ၊ အာဂၠာဲထာန်မံၚ် အာဂၠာဲရံၚ်သ္ၚဳ၊ ထာန်လှဵုဒးရး ဂွံၚ္ၚးကဵုညဳ၊ သွက်ဂွံသိုၚ်တာဲ တုဲဂၠာဲခ္ဍဳ၊ ပိုဲအာစိုပ်ပ္ညဳ စိုပ်ဓဳကျာ်ပိ၊ ဒက်တာဲသိုၚ်သ္ၚိ ထာန်ကျာ်ပိဂှ်၊ မန်ပိုဲလၟုဟ် ဒှ်ဒဒိုက်ဂၠိုၚ်၊ ဂွံမိၚ်ပြိုၚ် တိုၚ်ညးဟီုသှ်၊ လၟုဟ်ဝွံဂှ် ဗီုဍေံဒှ်ပၠန်၊ ညံၚ်ရဴကောန်ကၠၚ် ဒိၚ်လှၚ်တန်ဆန်၊ ဂကူမန်ကၠက် ရိုဟ်ဏက်ရောတန်၊ ဂကူမန်လ္ၚု ဂၠုအိုတ်ဒိုဟ်ပန်၊ ဟွံသေၚ်သှ်ေၜက် ဂၠိုၚ်ဆက်ဂၠိုၚ်တန်၊ ကောန်မန်ဗွဲကြဴ နွံတဴဂၠိုၚ်လောန်၊ ပညံၚ်ကဵုဆာန် ဇြဟာန်ရောတန်၊ ဂကူဘာသာ အာစိုပ်ဗွဲဒန်၊ ဟိုတ်ဟွံတီကၠာ ဘာသာပိုဲမန်၊ ဒှ်ဟွံဒှ်ဟာ ဗ္စာရံၚ်မွဲတန်၊ ယဝ်နွံဇြဟာန် ဆာန်ဂကူပၠန်၊ ကဵုကောန်မံၚ်ဘာ ဂွံအာကတ်ဗ္တောန်၊ မၚ်မွဲဒတောဝ် တၞောဝ်ဝံသမန်၊ သက်ဝွံလက်သန် တန်ဗ္စာရဏာ၊ ဝွံသမ္တီကၠာ ဟိုဲဘာသာမန်၊ ဥပ္ပယောရော ဒုက္ခောဇၞော်သန်၊ ဇာတိဇရာ အိုတ်ဗျာဓိပန်၊ ဒးချိုတ်ဒးကၠၚ် ဒးကြၚ်ဒးကၠောန်၊ ဒးဒှ်လၞီ တီမံၚ်ဂၠိုၚ်တန်၊
ဝေါဟာရတၟေၚ်
ကဏ္ဍ:လိက်သၠရိုတ်ဂမၠိုင်
လွဳမာန်ရတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာလွဳမာန်ရတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကုန်သာယာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာကုန်သာယာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၂၊ ဝှ် ၁၂။ ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဉာဏိဿရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ က္လိဂွံအာယုက် ၃၈၊ ဝှ် ၁၇။
ကြုင်ကမၞာံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တ္ၚဲပိုဲဏံက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ဂှ်ဒှ်တ္ၚဲမိယာဲချိုတ်မွဲတ္ၚဲကီုရ
(တ္ၚဲပိုဲဏံက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ဂှ်ဒှ်တ္ၚဲမိယာဲချိုတ်မွဲတ္ၚဲကီုရ၊)
တ္ၚဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ဏံ ပ္ဍဲကဵုအခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ် သီုလကျာ်သီုခရှ်ကၠောန်သ္ပမိပ်တဴဒှ်အာအခိုက်ကၞာပြဝေဏီမွဲကီုတုဲ ယဝ်ရပိုဲကၠိုဟ်ဗီုကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာထေက်ကဵုဒးကၠိုဟ်ဏောၚ်တှ်ေ တ္ၚဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပိုဲဏံဂှ်ဒှ်တ္ၚဲမိယာဲမွဲကြပ်ချိုတ်လေဝ်ဟီုဂွံတုဲ တ္ၚဲဏံဟေၚ်ရဇၟာပ်ညးအဲပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ပေၚ်မူစိသၞာံဏံဂှ်တှ်ေ ထေက်ကြိုက်ပိုဲကောန်တံဒးကၠောန်သ္ပပေါဲမ္ၚဵုကာတၟေၚ်တၟေၚ်ကလအ်မိယာဲဏောၚ်တှ်ေနွံကဵုၚုဟ်မးကွေံရ၊ တ္ၚဲဏံဟေၚ်ရဒှ်တ္ၚဲဂုဏ်ပြဲလ္တူမိယာဲမွဲသၠးကၠုၚ်လဝ်လမျီုလ္တူကောန်တံဂွံပေၚ်အာယုက်မူစိသၞာံတ္ၚဲဏံအိုတ်တုဲ ဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုမိယာဲမွဲသက်ပတောံၜိုတ်ဟွံမွယ်ရတုဲပိုဲတံဂွံကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံ။
ဟိုတ်နူပိုဲတံဒးကၠောန်သ္ပတ္ၚဲဒှ်မၞိဟ်ဍေၚ်ပၞာၚ်ကွာၚ်ကဠောံမၞိဟ်ကောံဂေတ်ဝိုၚ်လဝ်တံဂှ်တုဲ တ္ၚဲဏံအာယုက်ပိုဲပေၚ်မူစိသၞာံဂှ်တှ်ေ ကော်နၚ်မိယာဲပိုဲသ္ပစၟတ်သမ္တီတ္ၚဲဏံမိယာဲမွဲသၠးလဝ်လမျီုလ္တူကောန်ပေၚ်အာယုက်ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံဂှ်တုဲနွံကဵုၚုဟ်မးဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ ယဝ်ပိုဲတံကၠောန်သ္ပသာ်ဏံဏောၚ်တှ်ေ ၚုဟ်မးသက်ဟီုဟွံမွယ်တုဲ ဣဏံလေဝ်ကော်စဂၠံၚ်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲတၞုၚ်ထေက်ကဵုပိုဲကောန်တံဒးကၠောန်လ္တူမၞိဟ်ဗြဴမွဲကော်စမိယာဲသၠးလဝ်လမျီုလ္တူကောန်တံဏောၚ်တှ်ေ ဣဏံရပိုဲတံဗက်အခေတ်ဂတာပ်အခေတ်နကဵုဂၠံၚ်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲတၞုၚ်ရ၊ သာ်ဏံဟွံသေၚ်တှ်ေ ညးတၞဟ်ကၠောန်သ္ပတ္ၚဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ်လေဝ် ဗီုညးဗီုအဲကၠောန်ဗက်ပေၚ်ဍုၚ်ပေၚ်ကွာန်သီုလကျာ်သီုခရှ်ရှ်သာပ္ဍဲကမၠောန်နွံအောန်တဴအိုတ်တုဲ သီုအခိၚ်အိုတ်သီုမသြန်လေဝ်အိုတ်ဖဵုလေဝ်မုဟွံမွယ်တုဲ ၚုဟ်မးမိယာဲမွဲမၚ်ဒၟံၚ်ကဵုကောန်တံကၠိုဟ်ကေတ်သာ်ဏံဂှ်လေဝ်ဆက်မၚ်အာပၠန်ရဟာ။
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဏံတုဲ ယဝ်ရဇၟာပ်ညးအဲကၠိုဟ်ကေတ်ဗီုအဲကၠိုဟ်ဏံဏောၚ်တှ်ေ တ္ၚဲကတဵုဒှ်မၞိဟ်ပိုဲဂှ် သ္ပထောံတ္ၚဲကြပ်ချိုတ်မိယာဲပိုဲတုဲ ကလအ်ဂ္ဇံဖျေံပ္ဍဲဂၠးဂတာဇိုၚ်မိယာဲမွဲနကဵုမအရေဝ်တၚ်ဂုဏ်ကဵုမိယာဲပိုဲကဵုညးဂွံမိၚ်တုဲပဳတိမ္ဂးတှ်ေ ဣဏံရမိယာဲမွဲနွံဗၟိက်မိက်သ္ဂောံကဵုကောန်တံကၠောန်အိုတ်ရ၊ သွက်ညးမိယာဲဟွံမွယ်ချိုတ်အာတံဂှ်လေဝ် တ္ၚဲဏံပိုဲကောန်တံထေက်ကဵုဒးဗှ်ဗၞုဟ်တ္ၚဲဏံမိယာဲပိုဲချိုတ်ပေၚ်အာမူစိသၞာံတုဲ သ္ပကုသဵုကဵုဒါန်စၞးဒးသ္ပတ္ၚဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပိုဲဏံမ္ဂးတှ်ေ ဣဏံဝွံၚုဟ်မးပြဲတဴဗွဲမလောန်နဒဒှ်ဂၠံၚ်ဍာန်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲတၞုၚ်ပေၚ်ပေၚ်ရ။
ကုသလံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာကုသလံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
တ္ၚဲပိုဲဏံက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ဂှ်ဒှ်တ္ၚဲမိယာဲချိုတ်မွဲတ္ၚဲကီုရ
နိဿဲလဝ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
ကုသလံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အၚ်ခေဝ်၊ ကွာန်
အင်ခေဝ် (English: AnKe, မြန်မာ - အံခဲ)ဝွံ ဒှ်ဒတန်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (15.790972N, 97.729783E) တွဵုရးဍုန်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုရ။ ကွာန်ဝွံ နွံဗီုပြင် ပန်ကၠင်တုဲ အရာပ်ဗၟံက် အရာပ်ပလိုတ် အရာပ်သၠုင်ကျာ အရာပ်သၟဝ်ကျာ အရာပ်သ္ကုတ်ကှ်ေ အရာပ်သ္ကုတ်ဇာ သီုဖအိုတ်(၆)အရာပ်ရ။ ဘာလကျာ် မၞုံယၟုဘာဇၞော် နွံမွဲမ၊ ဘာအလဵုသဳ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲမ ကၠအ်ပ္ကဴသုသာန်၊ ရုင်ဂဥုဲ၊ ပၟတ်ဍုင်၊ ဒှ်ကွာန်မန်မွဲကွာန်ရ။
နိရုတ္တိ
ကွာန်အင်ခေဝ်ဝွံ နူမွဲအခိင်တေအ် ညးကော်စ ကွာန်တၟိရ။ ဗွဲကြဴ သ္ပအစာံကဵု အင်ဒဂါ တၞုင်ကွာန်ဂှ်တုဲ ညးကော်စ ကွာန်အင်ဒဂါ၊၊ နူကွာန်အင်ဒဂါ ဒှ်ကၠုင် ကွာန်အင်ခေဝ်ရ။
ဒဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာဒဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၂၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
တ္ၚဲသၟာဲယျ
thumb|သင် ဝလေန်တာင် (Saint Valentine) တ္ၚဲသၟာဲယျ (ဝါ) တ္ၚဲသ္ဍိုက်ဆာန် (Valentine's Day), လဆောင်ကော်စ တ္ၚဲသင်ဝလေန်တာင် ဝွံ ဒှ်သဘင် မကၠောန်ဗဒှ်လၟေင်သၞာံ ပ္ဍဲကဵု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၄။ သဘင်ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ တ္ၚဲသဘင်ခရေတ်ယာန် ရးပလိုတ်၊ မဒှ်တ္ၚဲ မပတိုန်စရာဲဂုဏ် လကျာ်ခရေတ်ယာန် မွဲဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ၜါဇကု မဟိမု ဝလေန်တိနုသ် (Valentinus)ရ။ တ္ၚဲဝလေန်တာင်ဝွံ မဒှ်တ္ၚဲ မစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် တ္ၚဲသၟာဲယျ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တ္ၚဲသ္ဍိုက်ဆာန် နကဵု သဘင်အခိုက်ကၞာ၊ ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲကဵုဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် အလုံလိုက်မွဲရ။
စပ်ကဵု ဝလေန်တာင် ပ္ဍဲကဵု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၄ တုဲ နွံကဵု ပေါမ်အာဂီု ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရူဝင်လကျာ်ခရေတ်ယာန် သင်ဝလေန်တာင် ပ္ဍဲရဝ်မ မဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ဟိုတ်နူကဵု ကၠတ်ပမ္ၚဵုထပ်တဲ ကုကောန်ဍုင်ရဝ်မ ညးမဒးဒုင်ကၟာတ်လဒဵုလဝ် သွက်ဂွံဒက်အိန်ထံင် ကေုာံ ဟိုတ်နူ မပရးသာသနာခရေတ် ပ္ဍဲကဵု အေန်ပါယျာ ရဝ်မရ။ အတိုင်အာဂီုမ္ဂး သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်ဝုတ် ကောန်ပၞာန်ရဝ်မ ညးမဒှ်ပၟင်ထံင် ညံင်မတ်ဂွံညာတ် တုဲပၠန် ညးချူဗစိုပ်လိက် ကုသၟတ်ဗြဴဂှ် မွဲတၞးတုဲ သၟဝ်ညး ညးထပက်လဝ်စၟတ်တဲ "ဝလေန်တာင် မၞး"  "Your Valentine" နဒဒှ် ဂလာန်ကၞောတ်တဲ ကိုပ်ကၠာ ညး ဟွံဂွံဒးဒုင် ဂမ္စိုတ်ရ။ သဘင် သွက် သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ခၞံဗဒှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု သၟိင်သင်ပေါပ် ဂေလအသဳယုသ် ပထမ (Pope Gelasius I) ပ္ဍဲ အေဒဳ ၄၉၆ မစၟတ်သမ္တီလဝ် သ္ဒးကၠောန်သဘင် ပ္ဍဲကဵု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၄ နမစၟတ်သမ္တီ ဗၞုဟ်ဂုဏ် သင်အာဇာနဲ ခရေတ်ယာန် သင်ဝလေန်တာင် ရဝ်မ ညးမစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲကဵု အေဒဳ ၂၆၉ ဂှ်ရ။
ပ္ဍဲအခိင် မစကၠောန် သဘင်ဏအ် နူတမ်မူလတေအ်ဂှ် စကၠောန် နဒဒှ် တ္ၚဲသ္ဍိုက်ဆာန် ဟွံသေင်ရ။ သဘင်ဝွံ စဒှ်အာ နဒဒှ် သဘင်တ္ၚဲသ္ဍိုက်ဆာန်ဂှ် စတမ်နူကဵု အစာကဗျအင်္ဂလိက် Geoffrey Chaucer ပ္ဍဲကဵု ၁၄ ဗွဝ်ကၠံ အကြာဂကောံမၞိဟ် သၟိင်တၠတအ်ရ။ စိုပ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲအေန်ဂလာန် သဘင်ဏအ် စဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် သဘင်ဝုတ်ဗၠာဲ ဆောခွက်တအ် ဟီုဂး ဓဝ်ဆာန် ရေင်သကအ် နမကဵု ပ္ကဴ၊ ကွာင်ထၞာတ်၊ ကေုာံ ပလံင် ပတ်သကာတ် ရေင်သကအ်ရ။  သင်္ကေတ တ္ၚဲဝလေန်တာင် (ဝါ) တ္ၚဲသၟာဲယျ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်ဂှ် ဗီုပြင် ဂြိုဟ်၊ ရုပ်ဂစေံပူ ကေုာံ ရုပ်ကောန်အိန် မနွံကဵုသၞေဝ်တအ်ရ။  စတမ်နူ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံတုဲ စၞးမချူဓဇက် ကာဒ်နကဵုတဲဂှ် ဒှ်ကၠုင် နကဵုကာဒ်မကၠောန်လဝ်တုဲတုဲတအ်ရ။ ပ္ဍဲယူရောပ် ကသအ် သင်ဝလေန်တာင် Saint Valentine's Keys ဂှ် ကဵု ကုမၞိဟ်ဇကုမဆာန် နဒဒှ် သင်္ကေတဓဝ်ဆာန် မကော်ဘိက်ပၠုပ် ပ္ဍဲဂၠံသြိုဟ်ဇကု မကၟာတ်လဒဵုလဝ်ဂှ်ရ။
အ္စာတၠပၠောပ်လမျီုပရိယတ်ကိုပ်ကၠာဂှ်
လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေၚ် ဗီုပရိယတ္တိမန် ကလေၚ်လမျီုလုပ်ကၠုၚ်မဒှ်တုဲ ကံက်နုက်နူလိက်ပရေၚ် ရာမညဘိက္ခု(ဓမ္မာစရိယ)
နူအခိၚ်ဍုၚ်လီုလာ်တုဲ ဒဵုကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၂၀၀) လ္ၚီၜါကၠံပြၚ်ဂှ် ဗွဲပွဳဗွိုၚ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၀၀) ပြၚ်ဂှ်လ္ပာ်တေံ၊ အ္စာတၠသၠပတ် ပကတ်ပကၚ်ပတိုန်ဖျေံကၠုၚ်လိက်ပတ်ပြာကတ်ကၠုၚ်စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ်(၁၂၀၀) ပြၚ်ဂှ် ဟွံကေၚ်ဆဵုဝၚ် တၚ်စၟတ်မွဲလှေ်၊ တုဲပၠန်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ မကလိလောန်အာ အာယုဂ်ကၠံပြၚ်ၚ်တံဂှ်လေဝ် ကေၚ်ဟီုလဝ်လမိၚ်ဗဟုသုတ ဟွံကေၚ်မိၚ်မွဲလှေ်မဒှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟေၚ်ပဝေဏဳ ကတ်ဗ္တောန်ပရိယတ်ပိဋကတ်ဂှ် အဆက်မိက်ဂွံသ္ကုတ်အာညိ ပိုဲသ္ဒးတၟော်ကေတ်မာန်ရ။ ဗီုမဂွံမိၚ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာသၠပတ် လေပ်ပရိယတ် ပိဋကတ်တံဂှ် လ္ၚဵုဂြိပ်ဒဴလုပ်အာဍုၚ်သေံဒျူဒျာအိုတ် သာ်ဝွံလေဝ်သ္ဂောံမိၚ်အိုတ်ရ။ သှေ်ဇးဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်မန်ဏံဗၞတ်ညိညတံဂှ်လေဝ် ရံၚ်ကဵုကာလဒေသတုဲ အိုတ်အာအခိၚ် ပ္ဍဲကလောန်ဂြိပ်ဒဴဂှ်ဟာ သာ်ဝွံလေဝ် သ္ဒးတၟော်ကေတ်ကီုရ။
တ္ၚဲသၟာဲယျ
ဝင်
သင်အာဇာနဲ ခရေတ်ယာန် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ် မခုတ်ခဴကဵုလဝ် ယၟု ဝလေန်တာင် ရ။ ဝလေန်တာင် မစၟတ်သမ္တီ ပတိုန်စရာဲ ပ္ဍဲကဵု ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၄ ဂှ် ဒှ်သင်ဝလေန်တာင် နူရဝ်မ (Valentinus presb. m. Romae) ကေုာံ ဝလေန်တာင် နူတေရ်နဳ (Terni) (Valentinus ep. Interamnensis m. Romae)ရ။ ဝလေန်တာင် နူရဝ်မဂှ် ဒှ်လကျာ်ခရေတ်ယာန် နူရဝ်မ မဒှ်အာဇာနဲမွဲဇကု ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၂၆၉ တုဲ သွက်ဂွံ ဗၞုဟ်ဂုဏ်ညးတုဲ သၟိင်သင်ပေါပ် ဂေလသဳယုတ် ပထမ (Pope Gelasius I) စုတ်ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန် ကာတ္တလေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၄၉၆၊ ဖျေဟ်ကမ္မဌာန်ညး ပ္ဍဲ Via Flaminia ရ။ ဓါတ်ဇုတ် သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ညးဂိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ် Catacombs of San Valentino ပ္ဍဲရဝ်မ၊ မဒှ်ဒၞာဲ မၞိဟ်တအ် မကၠုင်လ္ၚောဝ်ပူဇဴဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု မွဲဒမြိပ် ခေတ်လဒေါဝ် စဵုကဵု စိုပ်အခိင် မပြံင်စွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ် Santa Prassede ပ္ဍဲအခိင်ကာလ လစှ်ေသၟိင်သင် Nicholas IV ရ။ ဓါတ်ဇုတ်ဂၟာက္ဍဟ် သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ထ္ၜးပြးလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ် Basilica of Santa Maria ပ္ဍဲ Cosmedin ဍုင်ရဝ်မရ။ ဓါတ်ဇုတ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဘာကျာ် ဍုင်ဒုဗလလိန် (Dublin) အာဲယျာလာန်ရ။
အ္စာတၠပၠောပ်လမျီုပရိယတ်ကိုပ်ကၠာဂှ်
ဗီုဏံလေဝ် ဒှ်မာန်ကီု
ပ္ဍဲဍုၚ်သံဒျူဒျာတေံဂှ် နူတၞံမူလတေံ ဂကူမန် မၞုံဒၟံၚ်တုဲမံၚ်ရရောၚ်၊ နူကၠာမန်ဍုၚ်ဏံ ဟွံစိုပ်ဏီဂှ် မၞုံဒၟံၚ်တုဲရ။ ဂကူမန်တံဂှ် ထေရ်ဝါဒသာသနာ ယေန်သၞာၚ်အဆက်သုဝဏ္ဏဘုံသဓီုမၞုံဒၟံၚ်တုဲရ။ ပရိယတ်သာသနာလေဝ်မၞုံဒၟံၚ်တုဲရ။ ယေန်သၞာၚ်ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာသေံဒျူဒျာဂှ် ဆက်နူဂကူမန်ရောၚ် သာ်ဝွံအ္စာဝၚ်တံ ပတိုန်လဝ်တၚ်စၟတ်ရ။ ထေရဝါဒသာသနာဍုၚ်မန်ကဵု ထေရဝါဒသာသနာ ဍုၚ်သေံဒျူဒျာဗီုဆက်စပ်ဒၟံၚ်လၟုဟ်ဝွံလေဝ်ဒှ်မာန်မံၚ် သာ်ဝွံလေဝ်ပိုဲသ္ဒးတၟော်ကေတ်ဂွံကီု၊ ဗီုသာ်လဵုသ္ဂောံတီကေတ်ရော။ နူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၀၀) ပြၚ်လ္ပာ်လ္တူတေံဂှ် အဆက်ပရိယတ်သာသနာ မန်မိက်ဂွံလဟုတ်အာ၊ (ပိုတ်သ္ကုတ်အိုတ်အးအာဟီုသာ်ဂှ် ဟွံသေၚ်) ဂၠာဲအဆက်ဟွံဆဵု နူသက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၂၀၀) ပြၚ်ကၠုၚ်လ္ပာ်ဏံ စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၁၄) ပ္ဍဲအကြာဏံပရိယတ်သာသာနမန် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ က္တဵုဒှ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်ထဝ်ပၠၚ် သ္ဂောံတီကေတ်ရ။ ဟိုတ်နူဂၠာဲအဆက်(၁၂၀၀) ပြၚ်လ္ပာ်တေံဟွံဂွံတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်သက္ကရာဇ် အတိုၚ်မစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲလ္တူဂှ် ပိုဲသ္ဒးပတိုန်တၚ်စၟတ်ရ။
တ္ၚဲသၟာဲယျ
အာဂီု
ပ္ဍဲကဵု လိက်အဘိဓာန် မဆေင်ကဵု ခရေတ်ယာန် (The Dictionary of Christianity) ဂှ် ညးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သင်ဝလေန်တာင်ဝွံ "ဒှ် လကျာ်အစာဓရ် နူရဝ်မ မွဲဇကု၊ ဟိုတ်နူမရီုဗင် ထ္ၜးလဘာ် ကောန်ခရေတ်ယာန် ညးမဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်တအ်တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင်ရ။" လိက်စၟတ်သမ္တီ ပရူဒဒှ် သင်ဝလေန်တာင် မချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ညးမတန်တဴဒၟံင်တေအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလီုထောအ်ဖအိုတ် ပ္ဍဲကဵု အခိင်လၞိန်ဗပိန် ခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲရဝ်မ မကော်ဂး Diocletianic Persecution ပ္ဍဲ ၄ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ်ရ။ စိုပ် ၅ ဟွံသေင်မ္ဂး ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် လိက်ပရူဝင် မကော်ဂး Passio Marii et Marthae ဂှ် ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ဘဝအာဇာနဲ သင်ဝလေန်တာင် နူရဝ်မရ။ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် စပ်ကဵု ဒၞာဲမဒးဒုင် ၜုင်တက်ပျဲပျာံတအ်ဂှ် ဂၠေအ်ကေတ် ပရူသင်ခရေတ်ယာန်တၞဟ် မဒးဒုင်လဝ်ဒှ်မာန်ရ။ ပွမဖန်ချူ ဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာဓမ္မတာ ပ္ဍဲကဵုလိက်ပတ် အခိင်ဂှ်ရ။ ပရူညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲကဵုလိက် Bede's Martyrology ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ လိက်ဏအ်ဂှ် ချူလဝ် ပ္ဍဲ ၈ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲလိက်ဝင်သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ချူလဝ် ကောန်ဍုင်ရဝ်မတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံမိက်သြာဲခြာ နူကောန်သမ္ဘာတုဲ မၞိဟ်မလုပ်ပ ကောန်ပၞာန်ဟွံမဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဨကရာဇ် ဖျေဟ်အမိင် ကၟာတ်လဒဵု အခေါင်ပမ္ၚဵုဒက်သ္ၚိကၟိန်ရ။ သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ညးကၠတ်ပကဵု မ္ၚဵုထပ်တဲ ကုကောန်ဍုင်ကွာန် ညးမနွံကဵု ဓဝ်ဆာန် လတူရေင်သကအ်ဇေတ်တ်တအ်ရ။ နကဵုလညာတ်ညးမ္ဂး ဓဝ်ဆာန် အကြာကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာကျာ်မကဵုလဝ်တုဲ ညးလဵုမွဲကီု ဒစဵုဒစး စာ်ခြာထောအ် ဓဝ်ဆာန် အကြာမၞိဟ်တအ် ဟွံထေက်ရ။ သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ဟိုတ်နူ မဒှ် သင်ခရေတ်ယာန် မွဲဇကုတုဲ ဒးဒုင်စၟဳစၟတ်ဂဗုတ် အလဵုဇကု ဨကရာဇ်ရဝ်မ ခလောဒဳယေတ် ဒုတိယ (Claudius II) ရ။ ဨကရာဇ်ဟီုကဵုညး ယဝ်ရ ညးဒုင်ဝန် ဒဒှ်ရ အရာညးမကၠောန်လဝ်ဂှ် ဗၠေတ်ဒၟံင်မ္ဂး ညးဗလးကဵုဒုဟ်ကီုလေဝ် သင်ဝလေန်တာင် တးပါဲတုဲ သင်ဝလေန်တာင် ဂစာန်တွဟ်ဓရ် ကုဨကရာဇ် ညံင်ဂွံဒှ် ခရေတ်ယာန်ဏီရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်အမိင် ဂမ္စိုတ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ်တ္ၚဲဂစိုတ်ဂှ် အခိင် ညးဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲထံင်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ရဝ်မ ပၟင်ထံင် မနွံယၟု အာတ်သတာရိုသ် (Asterius)ဂှ် အာတ်မိက်ညး သွက်ဂွံတွဟ်ဓရ် ပရူကျာ် ကုကောန်ဝုတ်ညးတေအ် ဂျူလဳယာ (Julia) ညးမတ်မကၠက်ဒၟံင်ရ။ ဂျူလဳယာ ပတှ်ေကေတ် လတူကျာ်တုဲ အာတ်မိက် မိက်ဂွံမတ်ညာတ်ဂှ် သင်ဝလေန်တာင်ဂှ် ဗၞုဟ်ဂုဏ်ကျာ်တုဲ ဂျူလဳယာ (Julia) မတ် ဂွံညာတ်အာရ။ ကောန်ဝုတ်ကောန်ပၞာန်ရဝ်မဂှ်ကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ၄၆ တၠဂှ် လျုင်ပတှ်ေကေတ် လတူ နာဲညးယေသှုတုဲ ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံအိုတ်ရ။
အ္စာတၠပၠောပ်လမျီုပရိယတ်ကိုပ်ကၠာဂှ်
လမျီုပရိယတ် အ္စာတၠပၠောပ်ကဵု ကိုပ်ကၠာဂှ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဖျေံလိက် ပ္ဍဲကွာန်ထဝ်ပၠၚ်ဂှ် ခမဳဂကူမန် တိတ်ကၠုၚ်နူဍုၚ်သေံဒျူဒျာတုဲ ကၠုၚ်ဖျေံလိက် ပ္ဍဲကွာန်ထဝ်ပၠၚ်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂှ် ဂကူသေံဟွံသေၚ် ဒှ်ဂကူမန်ဇေတ်တ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂှ် ဒှ်အဆက်ကျာ်ဇၞာ်အ္စာတၠ ဍုၚ်မန်ဂြိပ်ဒဴ လုပ်အာဍုၚ်သေံဒျူဒျာတေံသာ်ဝွံလေဝ်သ္ဂးရ။ ဍာံမံၚ် ခမဳလကျာ်မန် ဃောအခိၚ်တေံဂြိပ်ဒဴလုပ်အာ ဍုၚ်သေံဒျူဒျာဗွဲမဂၠိုၚ် ဗွဲကြဴဝွံခမဳမန် နူဍုၚ်သေံတေံတိတ်ကၠုၚ် ဂဇံဘာသ္ပဒၟံၚ်နွံပိုန်ပ္ဍဲရးမန်ဝွံလေဝ်မၞုံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ခမဳကောန်မန် ဍုၚ်သေံတံဂှ် ပိုယ်သ္ဂောံဆဵုဒၟံၚ်ဗၞတ်ၜါ ပိဇကုဏီ။ လၟုဟ်ခမဳကောန်မန် ဍုၚ်သေံပ္ဍဲရးမန်ဝွံ ဟၟဲကၠးကၠးရ။ ဗီုဒှ်ဂှ် ခမဳကောန်ဍုၚ်မန်ရောၚ် လုပ်နွံဒၟံၚ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံတေံညံၚ်ရဴကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဝၚ်ကတံဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရောၚ်။
တ္ၚဲသၟာဲယျ
အာဂီု
ကြဴနူဂှ်ညိ Passio ကလေင်ထပ်ဗပေင်စုတ် အာဂီုဂှ်၊ ဒဒှ်ရ သၟိင်သင်ပေါပ် ဂျူလဳယုသ် ပထမ (Pope Julius I) သြိုင်ဘာကျာ်မွဲ ပ္ဍဲလတူဒၞာဲဂိုဟ် မတိုပ်လဝ် သင်ဝလေန်တာင်ရ။ (ပရူဏအ်ဂှ် ထုဲဒၟံင် ကု ပရူ မၞိဟ်မွဲ မနွံယၟု ဝလေန်တိနဝ် ကဵုဒါန်တိ ကုသၟိင်သင်ပေါပ် သွက်ဂွံသြိုင်ဘာကျာ် ပ္ဍဲကဵု လက်ထက် သၟိင်သင်ဂျူလဳယုသ် ရ။) အာဂီုဂှ် စိုပ်ၜိုတ် ၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် အာဇာနဲမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ၁၃ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ကလေင်ပတိတ် ပ္ဍဲကဵုလိက် "ရာဇာဝင် တၞးထဝ်" (The Golden Legend)ရ။
ပ္ဍဲကဵု လိက်ရာဇာဝင်တၞးထဝ်ဂှ် နကဵုလညာတ်အစာဝင် Henry Ansgar Kelly မ္ဂး ကြဴနူဂှ် မွဲၜါဗွဝ်ကၠံတုဲ ပ္ဍဲအာဂီုဂှ် ထပ်ဗပေင်စုတ် ဒဒှ်ရ ကိုပ်ကၠာ သင်ဝလေန်တာင် ဟွံဒးဒုင် ဂမ္စိုတ်မွဲတ္ၚဲဂှ် ညးချူလိက်မွဲတၞး သွက်ကောန်ဝုတ်ကောန်ပၞာန်ပၟင်ထံင်တုဲ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် သၟဝ်ဂှ် ညးချူလဝ် "ဝလေန်တာင် မၞး" "Your Valentine." ရ။ စၞးဂှ် ဗွဲကြဴဂှ် ဒှ်အာ "နူကဵု ဝလေန်တာင် မၞး" "From your Valentine" ရ။
အ္စာတၠပၠောပ်လမျီုပရိယတ်ကိုပ်ကၠာဂှ်
အဆက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာထဝ်ပၠၚ်
ဃောအခါကာလဂှ် လ္ပာ်ရးဂၠးသၟဝ်ရာမညဒေသဂှ် သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တံပိုၚ်ပြဳလဝ်၊ လ္ပာ်ရးဗၟာလ္တူမာန်တဠေဝ် အၚ်ဝတေံဂှ် ဨကရာဇ်ဗၟာမၞုံတဴဏီ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၂၁၄) ဂှ် သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တံ သၟိတ်ပတန်ကဵု ဂကောံဂိုဏ်မန်"ရာမညနိကာယ" ကိုပ်ကၠာအိုတ်အလန်ပထမရ။ ပ္ဍဲဂကောံဂိုဏ်" ရာမညနိကာယ" ဝွံကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ကွာန်သက္ကော ပွိုၚ်ဍုၚ်ၜါသွာၚ်တကအ်ခၟိုၚ် နဒဒှ်ဂဥုပ်ဂိုဏ်သၚ်ဂမၠိုၚ် ရုဲစှ်သၟိတ်ပတိုန်တုဲ ဂဥုပ်ဂိုဏ်ဒုတိယဂှ် ကျာ်ဇၞော်သၚ်္ဃပိုၚ် မဒှ်ရ။
တ္ၚဲသၟာဲယျ
လေန်မ္ၚး
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
အ္စာတၠပၠောပ်လမျီုပရိယတ်ကိုပ်ကၠာဂှ်
အဆက်တိုက်ပရိယတ္တိကွာန်ကံနှာတ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ကွာန်ထဝ်ပၠၚ်ဂှ် ဖျေံပတိုန်ဒၟံၚ် ပရိယတ် ပ္ဍဲကွာန်ထဝ်ပၠၚ်ဂှ် စနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ်အခိၚ်လဵု၊ ဒေါံထောံဂှ် အခိၚ်လဵုဂှ် ဟွံကေၚ်ဆဵုတၚ်စၟတ် ဟွံကေၚ်မိၚ်မွဲလှေ် မချိၚ်ဆကေတ်ရ။ ရံၚ်ကဵုသၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တံသၟိတ်ပတိုန်ကဵုဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၁၄) ဂှ်တုဲ ပွဳဗွိုၚ်ဗ္ဒာဲဂအာဲသၞာံ သက္ကရာဇ်ဂှ်တန်ဒှ်မာန်ရ။ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် စနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၂၂၀)လ္ပာ်လ္တူ သ္ဒးချိၚ်ဆထေၚ်ကေတ်ရ။ မူပသ္ဂောံတီရော ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၂၄၀) ဂှ် ဒကာကျာ်သေဌဳဇၞော် နာဲအံက် ကွာန်ကအ်နှာတ် နိမန်ဖျဴနၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပညာရမ္မ(ကျာ်ဇၞော်မိုရ်) နူဍုၚ်မာန်တဠေဝ် အၚ်ဝတေံကၠုၚ်ဖျေံလိက်ပ္ဍဲကွာန်ကံနှာတ်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂှ် ကောန်မာန်ကံနှာတ်တံဂှ်ရ။ (နူအခိၚ်လဵုတိတ်အာနူကွာန်တုဲ ဗီုလဵုသ္ဂောံစိုပ်အာမာန်တဠေဝ်အၚ်ဝဂှ် ဟွံချူဗွဲတြးရ) ကာလဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာသဳလဝန္တ(မာံယှိုဲၚိုဲ)ဂှ် ကတ်ဒၟံၚ်လိက် ပ္ဍဲကွာန်ထဝ်ပၠၚ်ဏီ သီုကျာ်ဇၞော်သဳလဝန္တဂှ် သီုကၚ်ကတ်လိက်ဂမၠိုၚ် သေဌဳကံနှာတ်တံ နိမန်ဏာကံနှာတ် သီုဖအိုတ်သ္ဂောံဆဵုကေတ်တၚ်စၟတ်သမ္တီရ။ ပရိယတ်ဘာသာမန် သ္ဂောံဆက်ကၠုၚ်ဒဵုကဵုလၟုဟ်ဂှ် ယဝ်ရဂၠိုက်ဂၠာဲတမ် တၞံမူလမ္ဂး စနူထဝ်ပၠၚ်၊ နူဂှ် စိုပ်ကံနှာတ် သ္ဒးပတမ်ရ။ နူကံနှာတ်ဂှ်ပၠန် ပြးဆာဲတိတ်အာ ဒေသထာန်ကွာန်မန်တံမၞုံဘာမန်မၞုံ ကွာန်မန်လ္ၚဵု ဘာလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဣဝွံလၟေၚ်ပရိယတ်ဘာသာမန် ဗီုလ္ၚုအာ ဗီုဆက်ဂဵုဟဟဵုကၠုၚ် စၟဳစၟတ်ဗျတ်ဖ္ဍိုဟ်ကၠေံတုဲ ပိုဲသ္ဂောံဆဵုကေတ်ဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးကဵုဗွဲသာမညတုဲ ပရောပရာစပ်ကဵုဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် ဆက်ထ္ၜကဵုညိပၠန်။
ဇီုပရိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဇီုပရိုက်(Sonpayauk၊ စုံပရောက်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၀၆။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တြေံကၟာၜါ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ရဲ
ဘာတြေံ ကၟာၜါ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ရဲ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒောဘာသာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဓမ္မရံသဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ရဲ
ဘာဓမ္မရံသဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ရဲ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဝဏ္ဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
လိက်တၟအ်ၜင်ကဴ
လိက်တၟအ်ၜင်ကဴ (Ban Pao Mon inscription) ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် နူကွာန်ၜင်ကဴ (Ban Pao)၊ ခရိုင်ကသေတ်သောမ်ဗုန် (Kaset Som Bun District)၊ ရးချာဲယဖုမ် (Chaiyaphum Province)၊ ရးနိဂီုသေံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁။ ညးဒေသတအ် ဂွံဆဵုကေတ် လိက်ဝွံတုဲ ပလံင်ဗစိုပ် ဇရေင်အစာဘာလိက်တၟအ်သေံ နူညးမွဲကဆံင် ပြးစိုပ်အာ လတူ Facebook တုဲ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ မဂွံဆဵုကေတ်တုဲ ဗှ်ကၠာဲကဵုလဝ်ရ။ လိက်တၟအ်ဝွံ ဒှ်လိက်စၟတ်သမ္တီ မဒါန် သၟိင်တၠဍုင်မွဲတၠ ကဵုဒါန် ကုကျာ်ဇၞော်၊ ယၟုဍုင်ဂှ် ဗှ်ဟွံပြာကတ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ လိက်ဝွံ ဒှ်လိက် ၇ ဗွဝ်ကၠံ မြဴသာ်ဝွံ ဆိင်ကေတ်ရ။
နကဵု မလိက်မန်ခေတ်လၟဟ်
A voa’ puñ Mratāña kmun Rāja[?a]ḥh ko’ Vichāy Bhidra [–aintri] Bum ၁၊ အဝေါအ် ပုည် မြတာည ကၟုန် ရာဇ-းဟ ၂၊ ကောအ် ဝိဆာယ် ဘိဒြ -ာတြိဗုမ်
တြာဲ
This is the merit of Mrataña who is the ruler of Rāja[?a]ḥh, to Vichāy Bhidra [–aintri] Bum.
ဣဝွံ မဒှ်ကုသိုလ် မြတာည ညးမဒှ် သၟိင်မပိုင်ပြဳဍုင် ရာဇ-- ကု(ကျာ်ဇၞော်) ဝိဆာယ်ဘိဒြ-တြိဗုမ်။
It should be understanded as follows: Mratāña, the ruler of Rāja[?a]ḥh, donated (something) to a chef monk Vichāy Bhidra [–aintri] Bum.
ဒးကၠိုဟ်ဗီုဏအ် - ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ကုသိုလ် မြတာည ညးမဒှ်သၟိင်ဍုင် ရာဇ-းဟ မကဵုလဝ် ကုကျာ်ဇၞော်ဝိဆာယ်ဘိဒြ-ာတြိဗုမ်။
နိဿဲ
<iframe src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fbee.monzel%2Fposts%2F10159249122215040&show_text=true&width=500" width="500" height="772" style="border:none;overflow:hidden" scrolling="no" frameborder="0" allowfullscreen="true" allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share">
ကလျာဏမိတ္တ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာကလျာဏမိတ္တ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၁၀ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တလာဘ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၇၊ ဝှ် ၃၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ရဲ
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ရဲ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၂၊ ဝှ် ၂၂။
စဴကေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်စဴကေဝ်(Sawke၊ စော်ကဲ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၁၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဗွိုက်လတက်မန် ခေတ်အဆက်ဆက်
ဗွိုက်လတက် ကေုာံ ကယျိုင်ကယျဝ်မန် ခေတ်အဆက်ဆက် (Costume and fashion in Mon through the Ages) ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေင် မပကောံချူလဝ် မဆေင်ကဵု ဗွိုက်လတက် ကေုာံ ကယျိုင်ကယျဝ်မန် နူကဵုခေတ်တြေံ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်။ ပ္ဍဲကဵု မဗမံက်ထ္ၜး ဗွိုက်လတက်မန် ခေတ်နာနာဝွံ သီုဗၟံက်ထ္ၜးဏာ ဝင်ဂကူမန်ကီုဟေင် ဍိုက်ပေင်ကၠိုဟ်ကေတ်မာန်ရ။
ခေတ်တမၠာ
ဂကူမန်တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင် နူရးနိဂီုကြုက် ပ္ဍဲဒေသအေန်ဒဝ်ချာင်နာ ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ် ၃၀၀၀ ဘဳသဳ မဒှ်မာန်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဂကူရးတၞံဂမၠိုင် မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲတိဇမၞော်အာရှအဂၞဲဂှ် ဂကူမန်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ညးမစိုပ်ကၠုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ်မွဲတၠရ။ ဂကူမန်တအ် ခၞံဗဒှ်ပတိုန် ဂကောံမၞိဟ်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵုဒေသဂှ်တုဲ ပၞောဝ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဂကူမန်တအ် မဒက်ပ္တန်လဝ်ဂှ် ရးနိဂီုဒွါရဝတဳ မဒှ်ဒၞာဲ ဗဟဵုလဒေါဝ်ရးနိဂီုသေံ သီုကဵု ဒေသဨသာန်၊ သြဳဂေါတပူရ မဒှ်ဒေသ လဒေါဝ်ရးနိဂီုလဴ (ခေတ်လၟုဟ် ညးကော်စ သဳခေါတ်တဗောန် Sikhottabong)၊ ဝဳယေန်ကျေန်) ကေုာံ ဒေသဨသာန်ရးနိဂီုသေံ၊ ရးနိဂီုဟာရိဘုဉ္ဇယ မနွံဒေသသၟဝ်ကျာရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ရးနိဂီုသုဝဏ္ဏဘုမ္မိ မနွံ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာသကုတ်သၟဝ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသရးနိဂီုဗၟာ သကုတ်လဒေါဝ်ဂှ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသ ကျောက်ဆည်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ပတန်လဝ် ဂကောံမၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဂကောံမၞိဟ်မန် ပ္ဍဲဒေသရးနိဂီုဗၟာ သကုတ်လဒေါဝ်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဗုကာံ သၟိင်ယၟုမြဟ် မၞိဟ်မတီဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် သၟိင်အနုရုဒ္ဓ (အနဝ်ရထာ)၊ သၞာံ ၁၀၇၉ သၟိင်ဗဇြဘရဏဒေဝ ပကင်ရင် ဍုင်ဗုကာံ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၈၄ဂှ် အဝဵုဍုင်ဂှ် ဒးဒုင်သီ ကဵုသကိုပ်ပၞာန်ဂကူဗၟာတုဲ သကိုပ်ပၞာန်ဂှ် အခိင်ကာလ ညးမဒှ်သၟိင်ဂှ် ကလိဂွံ မဟိမုတြိဘုဝနာဒိတျဓမ္မရာဇ။ သၟိင်ဗဇြဘရဏဒေဝဂှ် ဒှ်သၟိင်မန် လက်ကြဴအိုတ် ပ္ဍဲဒေသရးနိဂီုဗၟာ သကုတ်လဒေါဝ်ရ။ သၟိင်တြိဘုဝနာဒိတျဓမ္မရာဇဂှ် ဒှ်သၟိင်ဂကူဗၟာ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ လက်ထက်သၟိင်ဏအ်ဂှ် အဝဵုသြဇာဗုကာံ စှ်ေစိုပ်ကၠုင် စဵုကဵု ဒေသရးနိဂီုဗၟာ လပါ်သၠုင်ကျာ စဵုကဵု ထဝါဲရ။
တၞဟ်န မဂွံစၟတ်သမ္တီလောဲတုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်တမၠာ မပတန်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ မကော်စလၟုဟ် ရးနိဂီုသေံ ကဵု ရးနိဂီုလဴဂှ် ကော်စ မန်ဒွါရဝတဳ၊ တုဲ ပ္ဍဲဒေသ မကော်စလၟုဟ် ရးနိဂီုဗၟာ လဒေါဝ် ကဵု သၟဝ်ဂှ် ကော်စ မန်ရာမညဒေသ။ ဂကူမန်ၜါဝွံ ၜိုန်ရ ဒေသတိဍာ် သ္ၚောဲတၞဟ်ခြာတဴဒၟံင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူသီုၜါဂှ် ယေန်သၞာင်အခိုက်အိန္ဒိယ မလုပ်စိုပ်ဒၟံင် လှဲလှဲလးလးတုပ်တုဲ စပ်ကဵု ဗွိုက်လတက်လေဝ် ကြပ်ညောန် ရေင်သကအ် ဗွဲမလောန်ရ။ ယေန်သၞာင်မန်ဒွါရဝတဳဂှ် ဟိုတ်နူ သၟာပုရာန်သေံတအ် ၜံက်ခါဲဂိုင်ဒေပ် ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး နဒဒှ် အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဍုင်မွဲတုဲ ဗွဲမလှဲလး ပိုယ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ်မာန်ရ။
ကယျိုင်ကယျဝ်မန် ဒွါရဝတဳ သၟိင်တၠ
ကယျိုင်ကယျဝ်သၟိင်တၠတအ်ဂှ် ပါဲနူ ဗွိုက်လတက်ယာတ်တုဲ ကပေါတ်ဗြံက်ဗြဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ၝောအ်ကိုဋ် (အရာမဂလဝ်စုတ် လတူကၞိပ်)၊ ဗြကၞေင် (အရာမခၠိုင်စုတ် ပ္ဍဲကၞေင်)၊ လက်ကြာပ် (အရာမကြာပ်စုတ် ပ္ဍဲခဒအ်တဲ)တအ်လေဝ် နွံကီုရ။
ၝောအ်ကိုဋ် ဨကရာဇ်
ၝောအ်ကိုဋ် ဨကရာဇ်မန် ခေတ်ဒွါရဝတဳဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ၜါဗီု၊ (၁) မနွံဗီုပြင် လမဳ မဂါပ်ဂလဝ်စုတ် လတူက္ဍိုပ် သကုတ်လတူ ပ္ဍဲကၞေင် လတူကတောဝ်။ ၝောအ်ကိုဋ်ဂှ် နွံကဵု ဂရီု (ဒၞာဲဗွဲသၟဝ်ဂှ် (ဝါ) ဒၞာဲပါင်ၝောအ်ကိုဋ်ဂှ် နွံကဵု ဍောင်ကနုပကဴ ရေင်မတ်၊ ဒၞာဲလဒေါဝ်ကၞေင်ဂှ် နွံကဵု ဍောင်ဇၞော်ဇၞော်မွဲမ။ နူကဵု ဂရီုဂှ် နွံကဵု ဂစေဟ်ဍောတ်တ် ဗီုပြင်တၞးကြေင်မွဲဒကုတ် ထ္ၜောမ်ဍောတ်စှ်ေ ဗွဲလတူ။ (၂) ဗီုပြင်တုပ် ကဵု ဗီု(၁) ဆဂး ကေက်ဂၠိုင်တုဲ ပါ်လဝ် ဘုံ။
ကၟက်ကအ် ဨကရာဇ်
ကယျိုင်ကယျဝ် သၟိင်တၠ ဗီုကဵု ဨကရာဇ် ခေတ်ဒွါရဝတဳ မွဲပၠန်ဂှ် ဇုက်ကၞက်ကအ် မနွံကဵု ကိရိယာ (locket) ဇၞော်ဇၞော် လဒေါဝ်ကောန်သြိုဟ်။
ကယျိုင်ကယျဝ် ညးဍုင်ကွာန်
ကယျိုင်ကယျဝ် ညးဍုင်ကွာန် မန်ခေတ်တြေံ ဒွါရဝတဳဂှ် ကယျိုင်ညးဗြဴ ကဵု ကယျိုင်ညးတြုဟ် ၜါဏအ် ပိုယ်ပါ်ဂွံရ။ ဗွဲတၟေင် ကယျိုင်က္ဍိုပ် ဗီုမစွံသော်၊ ဗွိုက်လတက်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပလောအ်၊ ဂၠိက်၊ ဂၞိန်။
ကယျိုင်က္ဍိုပ်/သော်
ရံင်ကဵု ရုပ်သၟာဂဳတညးဗြဴမသုန် မဂွံဆဵုကေတ် နူကုဗဴ (Ku Bua) မဒှ်ရုပ် နူကဵု အကြာ ၆၅၀ - ၇၀၀ အေဒဳ ဂှ် ကဵု ရုပ်ညးဗြဴဂမၠိုင် မဂဇအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး ပရပထုံတုဲ ညးဗြဴမန် ခေတ်ဒွါရဝတဳတေအ်ဂှ် ညးတအ် စွံသော်ဂၠိင်င်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဓမ္မတာမ္ဂး သီလဝ်တုဲ စန်လဝ် လပါ်လက်ကြဴ။ အခိင်ကာလ မတိုန်သဘင် မဒးထ္ၜးပျးမွဲမွဲမ္ဂး ထကတ်သော်ယံင် လတူက္ဍိုပ်။ သော်ယံင်တအ်ဂှ် လ္ၚဵုနွံဂၠိုင်ကဵု ဘုံ။
ဒွါရဝတဳ
လိက္ခိတ၊ ကဝိ
ကဝိလိက္ခိတဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်ကြုက်ပိ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။ ညးမံင် ပ္ဍဲကွာန်ဟာံဂါံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်။ ညးဝွံ လေပ်ကွတ်ဂမ္ဘဳရ၊ ကွတ်အစာသဝ်၊ ဗေဒင်။ အ္စာတၠဘာဒေါဝ် ကွာန်ဟာံဂါံ ဗတိုက်ဖအောဝ်တုဲ ညးခၞံလဝ် လိက်သုရသာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၂၈၅ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၁၂ မံက် တ္ၚဲဗြဴဗ္တိဂှ် ခၞံလိက်သုရသာ။
လိက်သုရသာ
(…) ဘာဒေါဝ်မပြဲဗျာံ ဟာံဂါံဂးဝိဟာ၊ ဒှ်ဇၞော်ပ္ဍဲသင်ဃ အိုဿီုမွဲပြဝါ၊ ဒလောံဗတောန်အဲရ နဓဝ်ကရုတ်ဏာ၊ ထောံကၠေံသ္ၚိကၟိန် လၞိန်ကၠေံဓဝ်ဒေါသာ၊ နွံကဵုဓဝ်သဳလ သုတသီုပညာ၊ ပိစှော်ဒစိတ် သၟဟ်လၟေင်ဝှ်ဂးသိက္ခာ၊ လောကဳသမ္ပတ္တိ ဒမၠိဟွံသာဓာ၊ နဝလောကုတ္တ သ္ပဒၟံင်လွဳပရာ၊ ဂကောံဂိုန်ဝွံသၟ၄် ဒှ်ဒၟံင်ဥပ္ပ္ၚာ၊ ဂှ်ညးတံပၠန် ပ္တန်လဝ်မနောဒွါ၊ အဲဍိက်လ္ၚောဝ်တဴရ ကာယျသီုဝါစာ၊ ဟိုတ်ညးမဒှ်အ္စာ လ္ၚဝ်ကၠာရအဴ။ ။ ဖဵုအဲမလ္ၚဝ် သၟဟ်ကြဳဇှ်ဇၞော်နူဘဴ၊ ဒၞာဲအဲမစဳဇန်လဝ် ဒွက်ဗ္ဂန်ဏှဴ၊ ရီုဗင်ဗိုင်ဍံင်သွာ ပၟာနဲဗီုသ္ဍဴ၊ ကဵုဂွံယးတၟးတဴ ညံင်ရဴမှာစန္ဒ၊ ပ္ဍဲရးဍုင်ရေဝ်ပၠန် ပ္တန်လဝ်ဥဂ္ဂဟ၊ ဟာံဂါံမဒှ်သ္ၚိ ကြုက်ပိထာန်မိမ၊ ဟိုတ်ကံကုသဵုဟေင် စဳရေင်ပ္ဍဲလောက၊ ဆဂှ်ဟသေင် ပ္ညဳ ကြဳဇှ်ကုသလ၊ ယင်ဒိန်ဂးဒေသ သ္ဒးပဒၟံင်ကေင်ကာ၊ ဟိုတ်ကံကုသဵုအဵု ရုန်မဵုဍေံဍံင်သွာ၊ တန်ဒၟံင်သီုသဳလာ ကေင်ကာလိက္ခိတ၊ ခုတ်တဴနာမသ္ကဲ ဗဗွဲဝေါဟာရ၊ တာမွဲဒှ်တံဟေင် တေရေင်လဝ်ဂတ၊ သ္ပဒၟံင်လွဳပရာ ပညာဂမ္ဘဳရ၊ ဟိုတ်ဓဝ်ဝါသဏာ တထာဓိကာရ၊ ညာန်မှာသၟီကဝိ (…) ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာတ် စပ်ပြာတ်ပထမ၊ လ္ၚီၜါကၠံသ္ဍာံ ဒစာံဣသုန်ဂးသက္က၊ သွန်တွံမာသာ စှ်ၜါဂးပက္ခ၊ တ္ၚဲဗြဴဗ္တိဟေင် တိုင်ပရေင်လောက၊ ရတ္တိံပယာံညဳ နာဍဳသၟ၄်အတှ၊ ပ္ဍဲကာလဝွံပၠန် ခၞံကၠောန်ပိုတ်ဆန္ဒ၊ သီုကဵုသုကစ္စတိတ်ပလဝ်ဝါသဏာ၊(…) လ္ၚီၜါကၠံသ္ဍာံ ဒစာံဣသုန်ပ္ဍုန်သက္ကရာ၊ ခ္ဍဲသဳကၠာ ၁၂ မော်ပြဲ တ္ၚဲဗြဴဗ္တိ၊ ခါဂးအခိင် ရတ္တိဝွံသ္ဍာံ ဒ္စာံနာဍဳဂ္ညိ၊ နာဲမှာကဝိ သီုသ္တိပၠန် တိတ်ဆန်လဝ်ကၠာ။ လိက္ခိတကၠာ ဂးအ္စာစိ ဒှ်ဂမ္ဘိရာ၊ ဟိုတ်ဝါသဏာ ညာန်မှာကဝိ သ္တိစွံပ္ဍုန်၊ သၟိက်ကဵုပြာကတ် လ္ၚတ်တဴဓဝ်အသဝ်နွံဂုန်၊ အိုတ်ညးနွံဂုန် ပ္ဍုန်ညိမေတ္တာ ပ္ဍဲမှာလိက္ခိ။ (…)
ဗပေင်လိက်
ဘာသာမန် (ဝါ) အရေဝ်မန် (အင်္ဂလိက်: Mon Language, Burmese; မွန်ဘာသာ) ဂှ် ဒှ်ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ် အရေဝ်တမ်မူလ ရးအာရှအဂၞဲမွဲရ၊၊ ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲၝောအ်ဒေသအာရှအဂၞဲတုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလာဒေသ်၊ နဳပဝ် ကေုာံ ဒေသပယျဵု ဍုင်ကြုက် လပါ်သၠုင်ကျာလေဝ် ပြးဇး နွံဒၟံင် ညိညကီုရ၊၊ ဂကူမဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နွံ (၁၆၈) ဂကူကီုလေဝ် ဆဂကူ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူခမေန် ကေုာံ ဂကူမန်တအ်ဟေင် မၞုံကဵု ရာဇဝင် မဇၞော်လှဲလးရ၊၊
အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် မလောန်ကၠုင် သၞာံ ၅၅၀၀ သၞာံ အခိင် ဂကူမန်ကဵု ဂကူခမာ စပြးဇးရေင်သကအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ နူအခိင်ၜိုတ် အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူမန်တအ် စုက်လုက် ကုဂကူအန္ဒိယတုဲ လွဳစ မအက္ခရ်ညးတအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လိက်ဂကူဇကုရ၊၊ ရံင်ကဵု ပရေင်ယေန်သၞာင်မၞိဟ်တုဲ ဂကူမန် မစချူလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိင်ၜိုတ် အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံမဒှ်မာန်ရ၊၊ (ဆဂး လိက်တၟအ် ၜိုတ်မဂွံဆဵု နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳ (လၟုဟ်ဒၞာဲဍုင်သေံထာဲ ကဵု ဍုင်လဴ) ကေုာံ ဒၞာဲဍုင်ဗၟာ လၟုဟ်ရ၊၊ အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ် စနူကဵု အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဏအ် ဟီုဂွံရ၊၊
လိက်မန် ခေတ် (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် နကဵု ဗီုပြင်အက္ခရ် ၜိုန်ရ တၞဟ်ခြာကဵု ခေတ်သဓီု ကဵု ဗုကာံ တၟာဂလိုင်ကီုလေဝ် ရံင်ကဵု မဝေါဟာရတအ် တုပ်ရေင်သကအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မွဲခေတ် မကော်စ အရေဝ်မန်တြေံ ဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရေဝ်မန် ခေတ်အကြာ (အေဒဳ ၆- ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်တြေံ မစၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ၊၊ အရေဝ်မန်လဒေါဝ်ဂှ် စနူ ၜိုတ် (၁၂-၁၅) ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိင် တၠညးမိစောဗု ဓမာန်ညး သၟိင်ဓမ္မစေတဳတုဲ လိက်ကြဴနူဂှ် (၁၅-၁၉) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ် မန်တၟိ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်ဂွံရ၊၊
ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုင်ဘဲပၞာန် ကုဗၟာမဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ပရေင်အရေဝ် လိက်မန်လေဝ် ပြံင်နှဴကုဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ဂကူမန် မဒးဒုင်ဘဲပၞာန် အောင်ဇေယျ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၇၅၇ ဂှ် သီုဒးဒုင် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူကီုတုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် ဍန်လျစှ်ေအာ စဵုကဵုကြပ်ကၠက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန်ဂွံ နွံစ ၜိုတ် ဒစာံ ကိုဋ်ဒှ်ရ၊၊
ဒဳ၊ နာဲ
နာဲဒဳ (၁၉၄၉ ဨပြဳ ၄) မဒယှ်တဴ နကဵုယၟု သၟာလက်ပၠုဲ နာဲစာင်ဍေဝ် နကဵုဗီုဗၟာ (ကြက်တညင်)ဂှ် ဒှ်သၟာလက်ပၠုဲဂကူမန် နူဍုင်ရေဝ် မွဲတၠ ပ္ဍဲကဵု အကြာသၞာံ (ၜိုတ် ၁၉၇၂- ၁၉၉၅)တေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု အခိင်ဂှ်မ္ဂး လပါ်လက်ပၠုဲ ယၟုမြဟ်ဒၟံင် တၟာဂလိုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂၠးကဝ်လက်ပၠုဲဍုင်မန်ဗၟာမ္ဂး မၞိဟ်ဟွံတီ ဟွံမဲရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ် ဘဝသၟာလက်ပၠုဲဂှ် လုပ်တက်လဝ် ပေါဲပေင်ၜိုတ်ကၠံဒှ်တုဲ ပေါဲမဒးဒုင်ကျဂှ် အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ တုဲပၠန် အာဲကၟာဲလက်ပၠုဲဂှ် ကောန်ညးဒုတိယ နေဝင်းထွန်း နကဵုယၟု သၟာလက်ပၠုဲ ဒီနေရဲ ဂှ်လေဝ် ဂွံစိုပ်ကဆံင် သၟာလက်ပၠုဲ တန်ဒုတိယ (ဒုတိယတန်ကစားသမား)မွဲတုဲ ကောန်စဴညး မဒှ်ကောန် ကောန်ဝုတ်ညး မိစပယ်ဂှ် ဒှ်သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် နကဵုယၟု ယှိုဲရာမာန် ရ၊၊ နာဲဒဳ ဝွံ သီုကေင် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဂကူမန် နကဵုတာလျိုင်သကိုပ်ဒပ်ပါ် (တပ်ခွဲမှူး)မွဲတၠတုဲ ဒေါအ်ဇူ နူတာလျိုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ တေအ်ရ၊၊
သ္ၚိကၟိန်
သၞာံ ၁၉၆၉ ဂိတုအံက်တဝ်ပါဂှ် လုပ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ အာတိုန်ဘာပၞာန် ပ္ဍဲဍုင်မေ (မေမြို့)၊၊ ဒေါအ်နူ ကောန်ပၞာန်ဗၟာတုဲ ဗွဲကြဴ လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် (ဗော်ဍုင်မန်တၟိ) စိုပ်ကဆံင် သကိုပ်ဒပ်ပါ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ဒေါအ်ဇူ နူတာလျိုင် နူဒပ်ပၞာန်မန်ရ၊၊ သၞာံ ၁၉၇၃ ဂှ် ဒက်အိန်ထံင် ကု မိအုန်းသန်း ကောန်ဍုင်ရေဝ်၊ နကဵု မိအုန်းသန်းဂှ် ကလိဂွံ ကောန်ဝုတ်မွဲ မသန်းချိုတုဲ မိအုန်းသန်း စုတိအာရ၊၊ နူဂှ် စှ်ေဒၞာဲ ကုမိအေးသန်း နကဵု မိအေးသန်းဂှ် ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ်မွဲတၠ၊ ကောန်ဗြဴ ပိတၠ၊ ကောန်တြုဟ် နေဝင်းထွန်း ဂှ်လေဝ် ဒှ်သၟာလက်ပၠုဲ တန်ဒုတိယမွဲတၠရ၊၊ ကောန်ခဒေအ် မိစပယ်ဂှ် စှ်ေဒၞာဲ ကု နာဲဆိုတုဲ ကလိဂွံကောန်တြုဟ် ၜါ၊ ကောန်ဗြဴ ၜါ၊ ကောန်တြုဟ်ဒုတိယဂှ် ဒှ်သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် နကဵုယၟု ယှိုဲရာမာန် (ရွှေရာမာန်) နူကဵုအာယုက် ၁၈ သၞာံရ၊၊
ဘဝသၟာလက်ပၠုဲ
နာဲဒဳ (ဝါ) နာဲစာင်ဍေဝ်ဝွံ နူဍောတ်တ် ဟိုတ်နူဝါသနာတုဲ လုပ်တက်ကၠုင် လက်ပၠုဲ အကြာသဘင်ကျာ်ဂှ် ဗွဲကြဴ လုပ်ဗတောန် ဇရေင်အစာတုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် သၟာလက်ပၠုဲဒယှ်မွဲတၠ ပ္ဍဲကဵုခေတ်အကြာသၞာံ (ၜိုတ် ၁၉၇၂- ၁၉၉၅) တေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုပေါဲဗွဲမဂၠိုင် ဇၞးကေတ်ကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲသဘင်ကျာ်သဘင်ဇၞော် မုဟ်ဍုင် (မုဒုံ ကန်ကြီးဘုရားပွဲ) ဂှ် ဟိုတ်မဂွံဇၞးကေတ် ဗညာဓရာံ (သမိန်ဗရမ်း)၊ နေပြည်တော် တင်ဝင်း၊ ပိုင်ကြုံ တင်အောင်တုဲ ကလိဂွံဇၞး တန်ဒုတိယ (ဒုတိယတန်း အောင်လံ) ရ၊၊
နူဂှ် ပ္ဍဲပေါဲ ဍုင်ထဝါဲဂှ် ဂွံမာန်ကေတ် တက်လူတင်ရွှေ (နာခံတော)၊ ရွှေလမု၊ သောင်းတင် တအ်တုဲ ကလိဂွံလာပ်တဆိပ် တန်ပထမ (ပထမတန်းအောင်လံ) ရ၊၊
ပ္ဍဲမွဲဘဝ သၟာလက်ပၠုဲဂှ် ပြိုင်ပကာန် ကုသၟာလက်ပၠုဲဒယှ် သမန်းကျား (ဍုင်ပံင်) (၅) ဝါ၊၊ ကာလပေါဲသၟတ်တေအ်ဂှ် ကေင်ဇၞးလဝ် သမန်းကျားတုဲ ပ္ဍဲကဵု  ပေါဲမၞိဟ်ဇၞော်ဂှ် တုပ်အာ ရေင်သကအ်ရ၊၊
သၟာလက်ပၠုဲ ညးဒးပြိုင်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဗညာဓရာံ (သမိန်ဗရမ်း) ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဗညာဓရာံဂှ် ဇကုဇကောဝ် ဇၞော်နူညး၊ သၠုင်နူညးဏီ၊ တုဲပၠန် သွက်ညး ဂွံစာဲသတ်တဲ သၠုင်င်ဂှ် ဝါတ်ဂါတ်ဒၟံင်ညိရ၊၊ ဆဂး တက်ကဵု ဗညာဓရာံ ပိအလန်၊ သီုပိအလန်ဂှ် ညးဂွံဇၞးကေတ်မာန်ရ၊၊
ဟိုတ်မဂွံယၟု စာင်ဍေဝ် ဂှ် ဟိုတ်နူတဲပြဟ် ဇိုင်သာရ၊၊ ဒၟာနူ အစောံစရာဲဏအ်တုဲ ဂွံၜတ်ကေတ် အလာံဂမၠိုင်ရ၊၊
သၟာလက်ပၠုဲ ဒယှ် လူ့ဘီလူးကြီး ဘနှစ် (သဓီု) မဒယှ်တဴ နကဵုမတ္ၚေတ်တုဲ လုပ်စာဲဂှ် ၜိုန်ရ မံင်သ္ၚောဲသ္ၚောဲတုဲ စာဲကၠာလေဝ် ဟိုတ်နူ ဍေဟ်လုပ်တ္ၚေတ်တုဲ ညးဒူကဵုက္ၜံင်တုဲ ဂွံမာန်ကေတ် လူ့ဘီလူးကြီး ဘနှစ် ကီုရ၊၊
ကာလမတက် ကဵု ဂျူဒိုကျော်စိန် ပ္ဍဲဝိုင်သီဗု ဍုင်လ္ဂုင် (ရန်ကုန်မြို့ သိမ်ဖြူကွင်း) ဂှ် ပ္ဍဲကဵုအလှေဟ်ပထမဂှ် ဒးဒုင်စာဲကဵု ဂျူဒိုကျော်စိန် ပ္ဍဲခမင်တုဲ ဝိုတ်အာသတိ ဒးဒေါအ်ဇူထောအ် မွဲလစုတ်ရ၊၊ ဆဂး ဆက်တက်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု အလှေဟ်တတိယဂှ် ဂွံမာန်ကေတ် ဂျူဒိုကျော်စိန် ရ၊၊
ဘဝ ကြဴနူသၟာလက်ပၠုဲ
အလဵုဇကု ၜိုန်ရ တိုန်စင် တက်လက်ပၠုဲ ဟွံမာန်ကီုလေဝ် နဒဒှ် အစာလက်ပၠုဲမွဲဂှ် ဗတောန်ကဵု ကောန်စဴ ကေုာံ ညးဝါသနာလက်ပၠုဲတအ်ရ၊၊ ＂ကွတ်လက်ပၠုဲဏအ် အဲလေပ်လဝ် ပေင်င်ရ၊၊ တုဲပၠန် အလဵုဇကုအဲလေဝ် လုပ်ကၠုင်ပေါဲတၟာဂလိုင်ရ၊၊ ဆဂး နကဵုနဲကဲစှ်ေစှ်ေဂှ် အဲဗတောန်ကဵု ညးတၞဟ်ဟွံမာန်၊၊＂မြဴသာ်ဝွံ နာဲဒဳ ဟီုကဵု ကဘော်မြေ ကျော်စိုး ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်ရလေဝ် နာဲဒဳ ပံက်လဝ် ကလာပ်လက်ပၠုဲ ရာဇာဓိရာဇ် မွဲတုဲ ဗတောန်ဒၟံင် ကွတ်လက်ပၠုဲ ကုညးဝါသနာတအ်ရ၊၊
နိဿဲ
ကဘော်မြေ ကျော်စိုး (၁၄-၁၂-၂၀၁၄) ကြက်တိန်ညင် (ကြက်တညင်) MNA TV News, 5.8.2019
ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာကဵုဘဝကောန်ဂကူမန်ပိုဲ
ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာကဵုဘဝကောန်ဂကူမန်ပိုဲ
ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ ကိတ်ညဳဒၟံၚ်ကဵုဘဝပိုဲကောန်ဂကူမန်တအ်ဗွဲမလောန်ရ၊ တ္ၚဲဏံစိုပ်ကၠုၚ်အခေတ်တောတက်နာနာသာ်တုဲ ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာပ္ဍဲကဵုကောန်ဂကူမန်ပိုဲတအ်ဂှ်လေဝ် ဒးနွံကဵုနဲကဲဗဂဵုလဟဵုသွာၚ်ဏံညံၚ်သ္ဂောံဂတာပ်အခေတ်ဏောၚ်မှ တိဍာ်ဝါဗ္ၚကၠအ်မန်ပိုဲတံတ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ်နွံကၠုၚ်ကဵုၚုဟ်မးမာန်ရ။