cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝတ္ထု
နိမိတ် (Forudgreb/Foreshadowing)
စကာနဲဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူပိုယ်မတီလဝ်ညိည အရာမဒှ်ကၠုင်မွဲမွဲမာန်မ္ဂး အာရီုပိုယ်လေဝ် စူဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဂၠံင်လပါ်ဂှ်မာန်ရ။ တုဲပၠန် အခိင်ကာလဍေဟ်မကတဵုဒှ်ကၠုင်လေဝ် ပိုယ်ဂွံတီလဝ် ဟွံတကိုတ်အာ ကွေဟ်ဟ်။ ယဝ်ရ ဒးပတောအ် နကဵုဥပမာမ္ဂး တုပ်တဴ ညံင်ရဴမၞိဟ်မဂၠာဲထဝ်၊ ယဝ်ရ ဂၠာဲဒၟံင် ညိလေဝ်ဟွံဂွံမ္ဂး စိုတ်ဂၠာဲအိုတ်အာ ဒှ်မာန်၊ တုဲပၠန် ထဝ်နွံဒၟံင်ဇၟာပ်ပ်ဒၞာဲလေဝ် စိုတ်ဟွံလုပ်စ သွက်ဂွံဆက်ဂၠာဲ။ (ကလိဂွံအာ ပေင်တြပ်အာစိုတ်)။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ညံင်ကၠဵုဗက်ကၞိ ဂွံဒၟံင် သၟူကၞိညိညတှ်ေ သွက်ဂွံဆက်ဗက်ဂၠာဲကၞိဂှ် စိုတ်ထတ်ဂၠိုင်။
ပ္ဍဲဘာ်တရဴ (In medias res)
ပ္ဍဲဘာ်တရဴဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် အစာကဝိဂှ် ရုဲစှ် စဇာတ် ပ္ဍဲကဵုလဒေါဝ်ဇာတ်ရ။ ဥပမာ စၞးမစချူ စတိတ်နူသ္ၚိဂှ် စချူ လဒေါဝ်ဘာ်တရဴ၊ စၞးမချူ ဟိုတ်ညးၜါ ဂွံဒှ်သၞဝဲ ရေင်သကအ်ဂှ် စချူ အဃောညးၜါ မဒှ်ဒၟံင် သၞဝဲရေင်သကအ်။
ပြယာဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဝတ္ထုဇမၠေအ် စကာဂၠိုင်၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ညးဗွဟ်တအ် ကလိဂွံ အဃောပေါဲခိုဟ်ဒၟံင်၊ ညးဗွဟ်တအ် တီပရူဂှ် နူကဵုမစဗှ်ဝတ္ထုဂှ်ရ။ တုဲမ္ဂး ပကဵု ညံင်ညးဗွဟ်တအ် ဂွံဒးဆက်ဗှ် တၞဟ်နဂွံတီ ဂွံကၠိုဟ် မုဟိုတ်ဂွံဒှ်ဗီုဂှ်တုဲ ဗီုလဵု မတုဲအာရ။
လိက်မစကာလဝ် ပြယာဲ မစပ္ဍဲလဒေါဝ်ဇာတ်ဂှ် အသိင်ဇာတ်လေဝ် ပြံင်လှာဲပြဟ်နူ လိက်လအာအတိုင်လၟေင်ရ။
မစွံလဝ်လာပ် (Setup-Payoff)
Setup (မဖျေဟ်ဗီု) ဗီုအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ မပလေဝ်ပလေတ်စလဝ် သွက်အရာမကြက်ကတဵုဒှ် ဌာန်ဂတ။ ဒဒှ်ရ မဖန်လဝ် ပုရိသာတ်(ညးဗွဟ်)တအ် မတီလဝ် အရာမဒှ်ကၠုင်မာန် ဗွဲကြဴ။
- ပ္ဍဲကဵု အစ ရုပ်ဒမျိုင်ဂှ် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ် ဍာ်မွဲခေါက်ကဵု ဂဥုဲလၜိုဟ်စိုတ်။
Payoff (လာပ်) ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် လာပ်။ လာပ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် မၞိဟ်မဗဵုတအ် တီလဝ် အဆက်အစပ် မကတဵုဒှ်ကၠုင်။
- ပ္ဍဲကဵုလဝေင်ဇာတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် မွဲတဲဓဝ် စိုတ်ထုဲကြာန်၊ အဟုက်ညးတၞဟ်ပြးဇး။ ဟိုတ်နူ setup (မဖျေဟ်ဗီု) ပိုယ်မဂွံလဝ် နူစဂှ်တုဲ ပိုယ်ဂွံတီ ဒဒှ်ရ သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် ဟိုတ်ဟွံဂွံသုင်ဂဥုဲဗၜိုဟ်စိုတ်တုဲ စိုတ်ထုဲကြာန်။ လာပ် သွက်ပိုယ်ဂှ် ပိုယ်ဒုင်တဲ ပိုယ်ကၠိုဟ်ကေတ်မာန် မုဟိုတ် အဆက်အစပ် မုဟိုတ် သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် ဂွံဒှ်ဗီုဂှ်။
ဥပမာ - သၟတ်တြုဟ် မဆာန်ဠာန် စိုတ်မခိုဟ်မွဲဂှ် မွဲတဲဓဝ် ဗွဲမအမ်သဝ် ဒှ်ကောန်မၞိဟ် မကၠုင်နူကဵု ဂြိုဟ်တၞဟ်မ္ဂး တၞဟ်နပိုယ်ဂွံဒုင်တဲမာန်ဂှ် ကိုပ်ကၠာဟွံဂွံဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ သၟတ်တြုဟ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဂြိုဟ်တၞဟ်မွဲဏီဂှ် ဒးထ္ၜးကဵုလဝ် လက်သန်/နိမိတ်ညိည ကိုပ်ကၠာထေက်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵုရုပ်ဒမျိုင်တအ်ဂှ် နူကဵု စဂှ် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ် နိမိတ်ဇာတ် မပ္တံကဵု အရာမလောန်ကာဲနူ သဘာဝညိညရ။ ဥပမာ သၟတ်တြုဟ်ဂှ် တီဒၟံင် မုညးတၞဟ်ချပ်။ ဣဏအ်ဂှ် ဒဒှ်မဖျေဟ်လဝ်ဗီုဏအ်ဂှ် ညးကော်စ Setup။
Payoff ဂှ်တှ်ေ ဒှ်အရာ အခိင်ကာလ မဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ သၟတ်တြုဟ်ဂှ် မၞိဟ်ဓမ္မတာမွဲတၠ ဟွံသေင်၊ ဒှ်ကောန်နူဂြိုဟ်တၞဟ်မွဲ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ပိုယ်ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် မုဟိုတ် သၟတ်တြုဟ်ဂှ် အရာမလောန်ကာဲနူသဘာဝဂှ် ဍေဟ်ကၠောန်ဂွံ ဍေဟ်ပဂွံ။ ဣဏအ်ဂှ် ညးကော်စ payoff။
ဂဝိင် ကေုာံ အမ်သဝ် (Suspense & Surprise)
ဂဝိင် ကေုာံ အမ်သဝ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုစ ပ္ဍဲကဵုရုပ်ဒမျိုင်တအ်ဂၠိုင်ရ။ ဂဝိင်ဂှ် အစာချူလိက်ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ပုရိသာတ်တအ် ဂွံဒှ်ကၠုင်ကဵု ဂဝိင် လတူသကိုပ်ဇာတ်တုဲ ပုရိသာတ်တအ် တၞဟ်နမဂွံတီ သွဟ်မကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်တုဲ ဒးဆက်ဗှ်/ဗဵုဂတဂှ်ရ။ သွဟ်ဂှ် အခိင်လဵု၊ ဗီုလဵု မကတဵုဒှ်ကၠုင်ရောဂှ် တီကေတ်ဟွံမာန်ရ။ အမ်သဝ် ဟီုဂှ် ကဵုလဝ်ဒဒိုဟ်ကဠင် ခြာဟွံလအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရောင်။ ဆဂး ဗီုပိုယ်မထေင်ကေတ်လဝ် မဒှ်မာန်ရောင်ဂှ် ဟွံဒှ်ကၠုင်တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗီုညိဟွံချပ်လဝ်ဂှ်ရ။
ဂဝိင် ကဵု အမ်သဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်၊ ရာဇာဝတ်၊ action၊ Horror၊ Thriller (စိတ္တဇ) တအ်ဂၠိုင်ရ။
ဥပမာ - ဗီုမဒှ်စမာန်၊ သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲခဒမ်၊ ညးတေအ် ဂွံမိင်ကေတ် ရမ္သာင်မွဲမွဲတုဲ ညးတေအ် ဒးတိတ်ကျောဝ်၊ ညးတေအ် မုက်မတ်ဒှ်ဒၟံင်ဖေက်ဒၟံင်တုဲ စွံဒၟံင်သတိ ဗွဲမဇၞော်။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ် (ဂဝိင်)၊ ညးဂှ်ရော၊ ရမ္သာင်ဂှ် မုပကဵုညးတေအ်မာန်ရော၊ အရာမကဵုအန္တရာယ် ကုညးတေအ်ဟာ မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ဂဝိင် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်မလုပ်စ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲပုရိသာတ်တအ်ရ။
သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် ညးတေအ် ကွာ်တိတ်သိုက်က် ရံင်ဒၟံင် သီုဓဝ်သတိ။ ရမ္သာင်ဂှ် ဗြုကၠုင် နူသ္ၚိဍာ်၊ ညးတေအ် အာဇရေင်သ္ၚိဍာ်တုဲ ညးတေအ် ပံက်ရံင်။ ပုရိသာတ်တအ်ထေင်ကေတ် အရာမွဲမွဲ နွံဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိဍာ်၊ ကာလညးတေအ် ပံက်ဂှ် မုဟွံဆဵု။ ပုရိသာတ်တအ်ကီု သီုကဵု သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် စိုတ်ၜိုဟ်အာ။ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိဍာ်ဂှ် မုလေဝ် ဟွံမဲ။ သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် ညးတေအ် ဂတးဇကုဂှ် မၞိဟ်ပလုင်မွဲ ရပ်လဝ်ၜုန်။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်(အမ်သဝ်)။
မကဵုသတိ (Varsel)
မကဵုသတိဂှ် ဒှ်အရာမထ္ၜးကဵု လက်သန် ဒဒှ်ရ အရာမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် သ္ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရောင်။
မကဵုသတိဏအ်လေဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ရုပ်ဒမျိုင်ကီုရ။ မကဵုသတိဏအ်ဂှ် စကာ နဒဒှ် သွက်ဂွံ
(၁၊ ၆၊ ၈၊) Forviklinger (ထုဲထံင်) (entanglement) - ဇာတ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ထုဲထံင်၊ ပသောင်ညးသကအ် ဟွံမာန်။ မၞိဟ်မဗှ်လိက်တအ် နွံပၟိက် မိက်ဂွံဂွံ သွဟ်မွဲ။
(၁၊ ၆၊ ၉၊) Forhaling (လဇုဲဇာတ်) (delay)- ဂလိင်ထောအ်အခိင် ကိုပ်ကၠာ သွဟ်ဟွံဂွံကၠုင်ဏီ။
(၁၊ ၆၊ ၁၀၊) Plot-twist (ဗဂေတ်ဇာတ်) - ဇာတ်ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာ ဟွံသေင် ပြံင်လှာဲအာ မွဲတဲဓဝ်။
(၁၊ ၆၊ ၁၁၊) Åben slutning (နိဂီုဟွံမဲကုကၞောတ်) (Open ending)- ဇာတ်ဂှ် တုဲအာ မွဲတဲဓဝ်၊ ပသှ်ေလဝ် သွဟ်။
(၁၊ ၇၊) သၞောတ်ပိခဍပ် (Tre-akter-model) (၁၊ ၇၊ ၁၊) ခဍပ်ပထမ - နိဒါန်+လၟောဝ် ဆက်မိတ်ပဋိပက္ခ
(၁၊ ၇၊ ၂၊) ခဍပ်ဒုတိယ - ဇၞော်ဂၠိုင်တိုန် + လၟောဝ် လုပ်ပေါဲဗတိုက် ကဵုပဋိပက္ခ ပ္ဍဲခဍပ်ဒုတိယဏအ်လေဝ် အိုတ်ကဵု လၟောဝ်မွဲပၠန်။ လၟောဝ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လၟောဝ်က္ဍဟ် မဒှ်ဒၞာဲ သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နဲကဲ/ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ ပသောင်ပဋိပက္ခဂှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပဋိပက္ခဂှ် ပသောင်ဟွံမာန်။ (ဂွံအာ သွဟ်)
(၁၊ ၇၊ ၃၊) ခဍပ်တတိယ - နိဂီု ပသောင် ပဋိပက္ခ လၟုဟ်မ္ဂး သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် တတ်ၜက်အာ အခက်အခုဲနာနာတုဲ ပသောင်ပဋိပက္ခမာန်ကၠုင် တုဲ ကလိဂွံ ခန်လ္ၚတ်မွဲမွဲ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲမွဲမွဲ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသကိုပ်ဇာတ်။ ဇာတ်ဂှ် စိုပ်အာဒဒှ်တသိုက် တုဲ ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲဒှ်အာ။
(၁၊ ၈၊) သၞောတ်အစာတဝဟ် (The narrator model) Berettermodel
သၞောတ်အစာတဝဟ်ဟီုဂှ် ဒှ်သၞောတ်ညးမလဴထ္ၜးဂှ် မဖန်လဝ် ညံင်ဂွံတံင်ဂြဲလဝ် စိုတ်မၞိဟ်ပင်မှိင်တအ် နူစ စဵုကဵုတုဲမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒှ်သၞောတ်အသိင်ဇာတ် မတိုန်ဒၟံင်သိုက်က်မွဲရ။ နဲဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ရုပ်ဒမျိုင် မတက်နင် ဟဝ်လဳဝုဒ်ဂၠိုင်တုဲ သၞောတ်ဟဝ်လဳဝုဒ်လေဝ် မၞိဟ်တအ် ကော်စကီုရ။
နကဵုသၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဇာတ်မွဲ ညးပါ်လဝ် နွံထပှ်ကဆံင် (phase)၊ ဇၟာပ်ပ်ကဆံင်ဂှ် နွံကဵု တၠုင်လအာ (function) ညးကဵုညးရ။
(၁၊ ၈၊ ၁၊) Anslag (အစ): ဇာတ်ဂှ် စပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲအကာဲအရာမွဲ (ဒၞာဲစိုတ်မလုပ်စခိုဟ်မွဲ)။ အစဇာတ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် ဒၞာဲမကဵုနိမိတ် အရာစိုတ်မလုပ်စခိုဟ် မကြက်ကတဵုဒှ် ဗွဲဂတ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲအစဂှ် သီုဒှ်ဒၞာဲ မကဵု စၞေပ် (စၞစေပ်) ပရူပရာ (theme) ကေုာံ နဲကဲမချူ/မလဴထ္ၜး (fortællestil) ပရူဂှ်ရ။
(၁၊ ၈၊ ၂၊) Præsentation (ဗမံက်ထၜး/ဆက်မိတ်): ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်မ္ဂး ပိုယ်တအ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပူဂိုလ်အဓိကဂမၠိုင်၊ ပွဳပွူ၊ ကေုာံ ဇာတ်။ ပ္ဍဲကဵုနူဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဒးဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပြသၞာ/ပဋိပက္ခ ကေုာံ ဒစဵုဒစး မၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံ ပသောင်တတ်ၜက်။
(၁၊ ၈၊ ၃၊) Uddybning: ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်မ္ဂး စွံအာရီု သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပြသၞာ/ပဋိပက္ခဂှ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်မ္ဂး ပိုယ်ဂွံတီကေတ် ပရူပူဂိုလ်တအ်ဂှ် ဂၠိုင်တိုန်၊ ဗၟံက်ထ္ၜး ပြသၞာ/ပဋိပက္ခဂှ် ဗွဲမလှဲလးတုဲ ပြသၞာဂှ်လေဝ် ကဵုဒၟံင်ဒြဟတ်ဒမြိုဟ် ဗွဲမလောန်။
(၁၊ ၈၊ ၄၊) Point of no return (ပ္ၚံက်ဂတးက္ဍိုပ်ဟွံဂွံ) : ဒၞာဲဏအ်မ္ဂး ဒှ်လၟောဝ်ဇာတ်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် မဒှ်ဒၞာဲမကတဵုဒှ် မဖန်ကဵု ဒဒှ်ရ သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် ဒးဇီုကပိုက် ပြသၞာ/ပဋိပက္ခ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ သွက်သကိုပ်ဇာတ်မ္ဂး စိုပ်အာ ကဆံင် ဂတးက္ဍိုပ်ဟွံဂွံ၊ ပါဲဓလေတ်တိတ် နူကဵု ပဋိပက္ခဂှ် ဟွံဂွံ၊ ပဋိပက္ခဂှ် ဟွံပသောင် စွံလဝ် အတိုင်ဂှ် ဟွံဂွံ၊ သ္ဒးပသောင်ပဋိပက္ခဂှ်ဟေင်ရ။ ပ္ၚံက်ဂတးက္ဍိုပ်ဟွံဂွံဂှ် ဒၞာဲလဵုမဂွံစွံဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ဟွံကၠးကွေဟ်ဟ်ရ။
(၁၊ ၈၊ ၅၊) Konfliktoptrapning (ပဋိပက္ခဇၞော်တိုန်): ပဋိပက္ခဂှ် ဇၞော်တိုန်၊ ကၠောအ်ကၞာန်တိုန်။ ပဋိပက္ခဂှ် ဇီုကပိုက်ဒၟံင် သကိုပ်ဇာတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်၊ (လဆောဝ်၊ ပဋိပက္ခဂှ် သီုဇီုကပိုက်ကၠုင် မၞိဟ်သကိုပ်ဒုတိယ)။ သွက်ဂွံပသောင်ပြသၞာ/ပဋိပက္ခဂှ် ဂစာန်ဂၠာဲကၠုင်ဂၠံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။  အသိင်ဇာတ် တိုန်ဒၟံင် ဟွံဒေါအ်။
(၁၊ ၈၊ ၆၊) Klimaks (ပ္ၚံက်က္ဍဟ်) ပြသၞာ/ပဋိပက္ခဂှ် စိုပ်အာ ဒၞာဲကၞောတ်၊ အသိင်ဇာတ်လေဝ် ဍိုန်စှ်ေ၊ တင်စၟဳစ လပါ်ခိုဟ် မံက်ကၠုင်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ပိုယ်ကလိဂွံသွဟ် ညးဂှ်ဇၞး၊ ညးဂှ် ကျ။
(၁၊ ၈၊ ၇၊) Udtoning (Resolution) (သွဟ်): ဇာတ်ဂှ် အုပ်နိဂီု၊ အာစိုပ်ဒတုဲ။ ပဋိပက္ခဂှ် သောင်အာ၊ ပဋိပက္ခတြေံဂှ် သောင်အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပဋိပက္ခတၟိ ဆက်ကတဵုဒှ်။
(၂၊ ၁၊ ၁၊) Fortæller/synsvinkel (ညးမလဴ/ဗဗဵုမတ်) ညးမလဴဟီုဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဇာတ်ဂှ်ရ။ အလဵုဇကု မၞိဟ်မနွံ အပ္ဍဲဇာတ် (ဥပမာ သကိုပ်ဇာတ်)ဂှ် မလဴထ္ၜးလေဝ် ဒှ်မာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မနွံမ္ၚးဇာတ်မွဲ မလဴထ္ၜးလေဝ် ဒှ်မာန်။ ညးမလဴဂှ် နွံဂကူနာနာဂှ် ပါ်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်။
(၂၊ ၁၊ ၂၊ ) ပူဂိုလ်ပထမ မလဴထ္ၜး (အဲ - မလဴထ္ၜး) ပူဂိုလ်ပထမ မလဴထ္ၜးဂှ် လဆောဝ်ကော်စ (အဲ-မလဴထ္ၜး)၊ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံ အပ္ဍဲဇာတ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဟီုလဴ လဝေင်ဇာတ်ဂှ် ဗီုညးတေအ် မဂွံဆဵုကေတ် နကဵုမတ်ညးရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဗွဟ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵု၊ ဂွံညာတ်၊ ဆၜိုတ် အရာမၞိဟ်ဂှ် မတီ၊ မညာတ်ကေတ်လဝ်ဟေင်ရ။ ဥပမာ - အဲဖေက်ဒၟံင်ကွေဟ်ဟ်၊ အဲဗုင်ဂိဒၟံင် ဗွဲမလောန်ရ။ ရတ်ကျေဝ် မဂဇအ်ဒၟံင် ဂတမုက်အဲဂှ် ဍေဟ်ဟွံဖေက်မွဲသာ်၊ ကာလ အဲမအီထ္ၜးကဵုဍေဟ်ဂှ် အဲဂွံညာတ်ကေတ် ဍေဟ်မံင်ၜိုဟ်သြိုဟ်မိပ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။
(၂၊ ၁၊ ၄၊) ပူဂိုလ်တတိယ မလဴထ္ၜး ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်မ္ဂး ဇာတ်ဂှ် လဴထ္ၜးဒၟံင် နကဵု မၞိဟ်မ္ၚးဇာတ်မွဲရ။ ညးမလဴဒၟံင်ဂှ် အစာချူလိက်လေဝ် ဟွံသေင်၊ မၞိဟ်တတိယမွဲ လဴထ္ၜးဒၟံင် လဝေင်ဇာတ်ဂှ်ရ။ မလဴထ္ၜး မၞိဟ်ပ္ဍဲဇာတ်ဂှ် နကဵု မစကာ ဍေဟ်/ညး ဟွံသေင်မ္ဂး ကော်ယၟုတုဲ လဴထ္ၜးရ။
ပ္ဍဲကဵု ပူဂိုလ်တတိယ မလဴထ္ၜးဂှ် နွံ ပိနဲပၠန်။ (၁) Den personbundne fortæller (ညးမလဴ လုပ်စပူဂိုလ်) မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် ဗက်ဒၟံင် လက်ကြဴ မၞိဟ်မွဲတၠ ပ္ဍဲဇာတ်ဂှ်၊ တုဲပၠန် မၞိဟ်ဂှ် တီဖအိုတ် မုမၞိဟ်ပ္ဍဲဇာတ်မွဲတၠဂှ် မကၠောန်၊ မချပ် မဒုင်စသိုင် (ဗဗဵုမတ် ဗွဲအပ္ဍဲ)၊ ဆဂှ် သၟးဟွံသေင်ဏီ မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် သီုဆဵုညာတ် မုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပွဳပွူဂှ်၊ သီုကဵု အရာ မၞိဟ်အပ္ဍဲဇာတ်ဂှ် မဆဵုကေတ် ဟွံမာန်။ ဥပမာ - မာံထဝ် ဖေက်ဒၟံင်ကွေဟ်ဟ်၊ ဍေဟ်ဗုင်ဂိဒၟံင် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍေဟ် ဟွံထေင်ပုဟ်၊ ရတ်ကျေဝ် ညးမဂဇအ်ဒၟံင် ဂတမုက်ဍေဟ်ဂှ် ဖေက်ဒၟံင်ကီုဂှ်။ ကာလ ညးတေအ် မအီထ္ၜးကဵုဍေဟ်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံညာတ်ကေတ် ဍေဟ်မံင်ၜိုဟ်သြိုဟ်မိပ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။
(၂) Den observerende fortæller (ညးမလဴ နဒဒှ် ညးလ္ၚတ်) မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် ဟွံတီပုဟ် မုမၞိဟ်ပ္ဍဲဇာတ်တအ်ဂှ် မချပ်၊ ဆဂး လဴထ္ၜးကဵုဖအိုတ် အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ်။ အရာမဒှ်ဒၟံင် မ္ၚးမဆဵုကေတ်မာန်ဂှ်ဟေင် ဆဵုမာန်ရ (ဗဗဵုမတ် ဗွဲမ္ၚး)။ ဥပမာ - မာံထဝ် ရံင်ဗီုကဵု ဖေက်ဒၟံင်ကွေဟ်ဟ်၊ ဍေဟ်ဗုင်ဂိဒၟံင် ဗွဲမလောန်ရ။ ရတ်ကျေဝ် ညးမဂဇအ်ဒၟံင် ဂတဍေဟ်ဂှ် ရံင်ကေတ် ဟွံဖေက်၊ ဍေဟ်မံင်ဒၟံင် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်မိပ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ၊ အခိင်ကာလ မာံထဝ် အီကဵုဍေဟ်ဂှ်။
(၃) Den alvidende fortæller (ညးမလဴ မတီသဗ္ဗ) မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် တီဖအိုတ် ပရူဇာတ်ဂှ် မၞိဟ်မပါပ္ဍဲဇာတ်ဂှ် မုချပ် ဗီုလဵု မဒုင်စသိုင်လေဝ် တီဖအိုတ်။ မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် ဗီုကဵု မနွံဒၟံင် လတူဒၞာဲသၠုင်င်တုဲ ညာတ်အာဒၟံင် သီုအလုံမွဲစင်၊ တုဲ လဴထ္ၜးမာန်ဖအိုတ်၊ အရာမကတဵုဒှ်လဝ်တုဲတအ်ကီု၊ အရာမဒှ်ဒၟံင်လၟုဟ်ကီု သီုကဵု အရာမသ္က္တဵုဂတဏအ်လေဝ်တီ (ဗဗဵုမတ်သဗ္ဗ) ဥပမာ - မာံထဝ်ဂှ် ဖေက်ဒၟံင်ကွေဟ်ဟ်၊ ဍေဟ်ဗုင်ဂိဒၟံင် ဗွဲမလောန်ရ။ ရတ်ကျေဝ် ညးမဂဇအ်ဒၟံင် ဂတမာံထဝ်ဂှ်လေဝ် ဖေက်ဒၟံင် ညံင်ကဵု မာံထဝ်ကီုရ၊ ဆဂး အခိင်ကာလ မာံထဝ် အီကဵုညးတေအ်ဂှ် ညးတေအ် စိုတ်ၜိုဟ်အာ။
(၂၊ ၁၊ ၅) Fortællerens funktion လဆောဝ်မ္ဂး မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မမံင်လဒေါဝ် ဟွံဗက်မုက်၊ လဆောဝ်မ္ဂး မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် လဴထ္ၜးကဵု ညးကလင်ဇာတ် (ညးဗွဟ်) တိုက်တိုက်ရိုက်က်။
(၂၊ ၁၊ ၆၊) Den neutrale fortæller (implicit fortæller) (ညးမလဴထ္ၜး မမံင်လဒေါဝ်): ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် ဟွံစွံသတိ ဇကုဇကုရ။ မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် ဟွံဟီုဂှ် စုတ်ကတ္တာ ဗီုကဵု ”အဲ”။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် ဟွံဒှ်ဒၟံင် နကဵု ပူဂိုလ်မွဲမွဲတုဲ ညးမလဴထ္ၜးဂှ် လဴထ္ၜး ပရူသကိုပ်ဇာတ် ကေုာံ အရာမကတဵုဒှ်ဒၟံင်တအ်ဟေင်ရ။
(၂၊ ၁၊ ၇) Den kommenterende fortæller (eksplicit fortæller) (ညးမလဴထ္ၜး နကဵုမပတိုန်ဂလာန်): ညးမလဴထ္ၜး နကဵုမပတိုန်ဂလာန်ဂှ် ဟိန်ဇကု မလဴထ္ၜးဒၟံင်ဂှ် သီုကဵု ပတိုန်ဂလာန်၊ ပၠုပ်စုတ် လညာတ်ဇကု ပ္ဍဲကဵု ဇာတ်ဂှ်ကီုရ။ လဆောဝ်မ္ဂး ညးမလဴထ္ၜးဂှ် ဟီုကဵု ဇကုဇကု၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟီုကဵု ညးဗွဟ်တအ်။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ညးမလဴဂှ် နွံကဵုတာလျိုင် (ဝါ) ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဇာတ်ဂှ်ရ။ အခိုက်နဲဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ပေါမ်အာဂီုဂမၠိုင်မာန်ရ။ ညးမလဴထ္ၜးဂှ် ပသောင်ကလးကဵု တင်ဒၞာဲကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကဵုဇာတ်ဂှ် ဟွံသေင်မ္ဂး စပ်ကဵု လညာတ်ဒ္ဂေတ်ပြဝ၊ တင်ဒၠောအ်ဗတောန်ဂမၠိုင်ရ။ ညးမလဴထ္ၜး နကဵုမပတိုန်ဂလာန်ဂှ် နဒဒှ် ကတ္တာ(ညးမဟီု)လေဝ်ဒှ်မာန် နဒဒှ်ကမ်(မၞိဟ်မဒုင်ဟီု)လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ယဝ်ရ ဇကုဒှ်ဒၟံင် နဒဒှ် ကမ်(မၞိဟ်မဒုင်ဟီု) မ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်လဒေါဝ် (neutral)၊ အတိုင်မဒှ်ဟေင်ဟီု (optaget af fakta – videnskab)၊ စိုတ်မလုပ်စ ဇၟာပ်ပ်ဒိုဟ်တၠင် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စဂှ်။ ဥပမာ ညံင်ကဵု နာဲဗစာ (နာဲသၟိင်ဓဝ်)။ ယဝ်ရ ဇကုဒှ်ဒၟံင် နဒဒှ် ကတ္တာ (မၞိဟ်မဟီု) မ္ဂး ပ္ဍဲလဟီုမၞိဟ်ဂှ် ပေင်ဒၟံင်ကဵု တင်ဒုင်ကေတ်ပူဂိုလ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင်ပူဂိုလ်၊ စိုတ်မလုပ်စ အရာမဒးကဵုဂၞပ်ဇကု ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စဂှ်။ ဥပမာ ညံင်ကဵု မၞိဟ်မလံင်ပေါဲဗဝ် မဗဵုပေါဲဗဝ်။
(၂၊ ၁၊ ၈) Bagudsyn og medsyn (ဗဗဵုလက်ကြဴ ကဵု ဗဗဵုမွဲစွံ) Bagudsyn (ဗဗဵုလက်ကြဴ): ဗဗဵုလက်ကြဴ ဟီုဂှ် ဒှ်နဲမလဴထ္ၜး ပရူဂှ် ဒှ်တုဲ လဴဗက်လက်ကြဴ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စကာကြိယာအတိက်တုဲ မချူရ။ လဆောဝ်မ္ဂး ဒံင်ကလေင်အာ ပရူအတိက်တုဲ မလဴထ္ၜး။ ပရဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဒှ်ပြဟ်။
Medsyn (ဗဗဵုမွဲစွံ): ပိုယ်ချူဗက်ဒၟံင် အခိင်ဇာတ်ဂှ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင်။ ညးဗွဟ်တအ် ဂွံဒုင်စသိုင် ဇာတ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဇာတ်ဂှ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ရ။ ပရဟ် မလဴထ္ၜးဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဒှ် သိုက်က်။
(၂၊ ၁၊ ၉၊ ၂) Skiftende synsvinkel (ဗဗဵုမတ်သမၠာဲ): ညးမလဴထ္ၜးဂှ် အကြာပူဂိုလ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဇာတ်ဂှ် သၠာဲ ဗဗဵုမတ် ဗွဲမ္ၚး ဗွဲအပ္ဍဲတုဲ လဴထ္ၜး။ (လဆောဝ် ပ္ဍဲကဵု ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်ဂှ် သွက်သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် လဴထ္ၜး နကဵု ဗဗဵုမတ်ဗွဲအပ္ဍဲတုဲ မၞိဟ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် လဴထ္ၜး နကဵု ဗဗဵုမတ်ဗွဲမ္ၚး)
(၂၊ ၁၊ ၉၊ ၃) Kombineret synsvinkel (ဗဗဵုမတ်နှဴရဴ): ညးမလဴထ္ၜးဂှ် နှဴရဴ ဗဗဵုမတ်အပ္ဍဲ ကဵု မ္ၚး။ မၞိဟ်မလဴထ္ၜးဂှ် တီဗီုစိုတ်မၞိဟ်ဂှ် မချပ် ၜိုတ်ဒးရးတုဲ ဗက်အာ ဗွဲမ္ၚး - သီုကဵု အရာပူဂိုလ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်။ နကဵုနဲဏအ်မ္ဂး ပိုယ်တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ကရပ်ပူဂိုလ်ဂှ်တွဵု။
(၂၊ ၁၊ ၉၊ ၄၊) Alvidende synsvinkel ဗဗဵုမတ်သဗ္ဗ: ညးမလဴထ္ၜးဂှ် တီဖအိုတ်၊ လုပ်စိုပ် ဂွံဖအိုတ်၊ ဇၟာပ်ပ်အရာ - အခိင်အတိက်၊ လၟုဟ် သီုကဵု အနာဂတ်။ ဗဗဵုမတ်ပၠန်ဂှ် ပြံင်လှာဲ ဗွဲမ္ၚး ဗွဲပ္ဍဲ တုဲပၠန် အကြာပူဂိုလ်ဂမၠိုင်လေဝ် လုပ်တိတ် ဂွံဖအိုတ်။
ဗဗဵုမတ် ပ္ဍဲကဵု ရုပ်ဒမျိုင် ပ္ဍဲကဵု ရုပ်ဒမျိုင်မ္ဂး ဂၠံင်ပၠံင်ကမ္မရာ မဂတးဂှ် ဒှ်ဗဗဵုမတ်ရ။ ဍေဟ်ပြံင်လှာဲဒၟံင်။ ဥပမာ ပိုယ်ဆဵု မၞိဟ်မွဲ ဒြေပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂၠံင်၊ ဗဗဵုမတ် နူမ္ၚး မဗဵုအာ မၞိဟ်ဂှ်၊ မွဲလစုတ်ဓဝ် ပြံင်လှာဲဂှ် ပၠံင်ကမ္မရာ နူကဵု မတ်မၞိဟ်မဒြေပ်ဒၟံင်ဂှ် ဂွံဆဵုအာ လပါ်ဂတမုက် မၞိဟ်ဂှ်၊ ဒှ်အာ ဗဗဵုမတ် မၞိဟ်မဒြေပ်ဒၟံင်ဂှ်။
(၂၊ ၂) Hovedperson (သကိုပ်ဇာတ်)
(၂၊ ၃၊) Bi-personer (ဗွက်ဇာတ်)
(၂၊ ၄၊) Relationer (အဆက်စပ်ရေင်သကအ်)
(၂၊ ၅၊) Karakteristik (စရိုတ်)
(၂၊ ၆၊) Personudvikling (ပရေင်ဇၞော်မောဝ်ပူဂိုလ်)
(၂၊ ၇၊) Navne–symbolik (သင်္ကေတ-ယၟု)
၃၊ ပွဳပွူ/ကာလ (Miljø/tid)
၃၊ ၁၊ ဒၞာဲ
၃၊ ၂၊ ပွဳပွူ/ကဆံင်မၞိဟ် ၃၊ ၃၊ ဗီုပွဳပွူ မဆက်စပ် ကုပူဂိုလ်ဂမၠိုင်
၃၊ ၂၊ ကာလ
၄၊ အရာမဖန်ဗဒှ်/အရာမပခိုဟ်ကဵု (Virkemidler)
၄၊ ၁၊ အခိုက်အရေဝ်/လိက် (Sproglig stil)
၄၊ ၃၊ ဒၞာဲသမၠး (Tomme pladser)
၄၊ ၄၊ သင်္ကေတ/လက်သန် (Symboler)
၄၊ ၄၊ ကသအ်ဇာတ် (Plotnøgle)
၄၊ ၅၊ ရမ္သာင်
အပိုင်အခြာကာလ ဝင်လိက်ပတ် ကေုာံ ဂကူလိက်ပတ် Litteraturhistoriske perioder og ismer https://dansksiderne.dk/index.php?id=3440#c15233
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ကဴ
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ကဴ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဓမ္မိကာရီု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ကဴ
ဘာဓမ္မိကာရီု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ကဴ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိဿာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၃၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
တၟိကၟာၜါ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ရဲ
ဘာတၟိကၟာၜါ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ကဴ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဃောသက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
လိုၚ်၊ ကွာန်
<mapframe latitude="16.563096" longitude="97.928627" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.928627,         16.563096        ]      }    }  ] }
ကွာန်လိုင်  (Kwen Ling) ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°56’30.96N-97°92’86.27E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေင်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ကြုင်ဘာဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ကြုင်တုဲ ကြုင်သြင်လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ကွာန်ဇၞော်ဂၠိုင်တုဲ သြင်ကြုင်လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် သ္ၚိနွံ ဟွံဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ကွာန်ၜါကရေက်ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵုဒဒန်ရ၊၊ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်ဂှ် နွံဒဒန်ဇၞော်မွဲတုဲ ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ်လေဝ် နွံဒဒန်ဍောတ်တ်မွဲကီုရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၃၀၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.34 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊
နူကဵုဂၠံင်ဇၞော် လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ၜိုတ် ၂ တိုင် ၅ ဖာလုံမ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာဍုင်မတ်မလီုတုဲ သီုဖအိုတ် ၁၂ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊
လၟိဟ်မၞိဟ်
ကွာန်ကအ်တာဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၃၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊
ပလံၚ်ဗစိုပ်
အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊
ဝၚ်
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊
သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊
ဘာလကျာ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ" တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။
ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။
ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး "မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။
ကျာ်စေတဳ
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊
ပရေၚ်ပညာ
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊
သုသာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ရဲ
ဘာသုသာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ကဴ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ခမဳ နွံ ၅ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
မတ္တမ (ဒဒန်)
ဒဒန်မတ္တမ (Thanlwin Bridge (Mawlamyine), Burmese; သံလွင်တံတား (မော်လမြိုင် ) ဝွံ ဒှ်ဒဒန် မဆက်စၠောအ်လဝ် အကြာဍုင်မတ်မလီု ကဵု ဍုင်မတ္တမ မတတ်အာ လတူ ၜဳသြင်လောန် ကဵု ၜဳဂြာင် မဒှ်ဒဒန်မဂၠိင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာရ၊၊ ဇမၠိင်ဒဒန်ဂှ် သီုဖအိုတ် လတူဍာ်ဂှ် နွံ ၃ ကဳလဝ်မဳတာ (၂တိုင်) တုဲ သီုလတူတိမ္ဂး နွံ ၆ ကဳလဝ်မဳတာ (၄ တိုင်) ရ၊၊ လတူတိ လပါ်သြင်မတ်မလီုဂှ် နွံ ၁.၂၂ တိုင် တုဲ လပါ်သြင်မတ္တမဂှ် နွံ ၁.၄၂ တိုင်၊၊ နွံရ၊၊ ဒဒန်မတ္တမဝွံ နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော် ပရေင်သြိုင်ခၞံ ဖျေဟ်ဒဳဇြာင်တုဲ ကၠောန်လဝ်ရ၊၊
ဒဒန်စောလ္ဂန်အိန်
ကြဴနူ သၟိင်တဗင်သုဲထဳ သီဂွံဍုင်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုတုဲ ဍုင်မတ္တမဂှ် ညးပအပ်ကဵု စောလ္ဂန်အိန် ရ၊၊ သွက်ဂွံအာ ဗတိုက်ဍုင်သေံဂှ် အရပ်အစပ် ကေုာံ ဇွောအ်မပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင် နွံပၟိက်ဒၟံင်ရ၊၊ အရပ်အစပ်ပၞာန် နူဗဂေါ ကေုာံ သြင်ၜဳ လပါ်နူမတ္တမတအ်လေဝ် နွံပၟိက်ဒၟံင်တုဲ အရပ်အစပ်ပၞာန် မပ္တံကဵု စိင်၊ ချေဟ်၊ အမၠံက်၊ ဇွောအ်မ စၞစသိုင်တအ်ဂှ် နကဵုနဲလဵု ဂွံတတ်ၜဳသြင်လောန်မာန်ဂှ် ဒးနွံကဵုဒဒန်ဟေင်ရ စောလ္ဂန်အိန် ချပ်တုဲ ညးကၠောန် ဒဒန်ဖံင် မကၞောတ်လဝ်ကဵု ဇုက်ရ၊၊ တၞဟ်နစိင်ချေဟ်တအ် မဂွံတတ်လောဲသွာတုဲ လတူဒဒန်ဂှ် လးလဝ်ကဵုတိ ကေုာံချောဲဏီရ၊၊ ဒဒန်ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဇၞော် နူဗဂေါဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၄၈၊ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၁၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၉၁၀ မြေက္ကသိုလ် ၁၄ မံက်)ဂှ် စတိတ် နူဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳရ၊၊ ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်မန်၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ၊ ဒပ်ပၞာန်ပဝ်တူဂြဳ သီုဖအိုတ် ဒပ်ကိုပ်စၞေဟ် (ဒပ်မအာဂတ) ဂှ် ကောန်ပၞာန်အမၠံက် (၄၀၀)၊ ဒပ်ချေဟ် (၄) ဒပ်၊ ဒပ်စိင် (၈) ဒပ်၊ သီုဖအိုတ် (၁၂) ဒပ်၊ စိင်သီုဖအိုတ် (၂၀၀) ဖ္ဍိုတ်၊ ချေဟ် (၈၀၀၀) ဖ္ဍိုတ်၊ ကောန်ပၞာန် (၄၀၀၀၀)၊၊ ဒပ်ဗွက်ကြဴ (ဒပ်မဗက်အာ လက္ကရဴ) ဒပ်ချေဟ် (၄) ဒပ်၊ ဒပ်စိင် (၈) ဒပ်၊ သီုဖအိုတ် (၁၂) ဒပ်တုဲ စိင် ၂၀၀ ဖ္ဍိုတ်၊ ချေဟ် (၈၀၀၀) ဖ္ဍိုတ်၊ ကောန်ပၞာန် (၄၀၀၀၀) ဇက်အာရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဇၞော် ကေုာံ သၟိင်တဗင်သုဲထဳ စိုပ်မတ္တမ မဂွံဆဵုကေတ် ဒဒန်ဂှ်တုဲ ထိုင်သး လတူစောလ္ဂန်အိန်တုဲ ဖျေဟ်ကဵုလာပ်
တကအ်ခၟိုင် (ဒဒန်)
ဒဒန်တကအ်ခၟိုင် မဆက်လဝ် အ ကြာ ဍုင်မတ်မလီု ကဵု တကအ်ခၟိုင်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံ ဇမၠိင် ၅.၂၀၃ ပေ၊ အနာံ ၂၈ ပေ နွံကဵု ဂၠံင်ၜါတၞုင် မဒှ်ဂကူဒဒန် ပသဲဍိုန် (သံမဏိသံပေါင်ခုံး) မွဲရ၊၊ ဒဒန်ဝွံ နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၅ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် စသြိုင်လဝ်တုဲ သၞာံ ၂၀၁၇ ဂိတုဨပြဳဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ၊ သီုဖအိုတ် အိုတ်သြန် ၅၉.၈၀၀ ပြကောဋိကိုဋ် ဒကေဝ်၊၊ နူအခိင် မစသြိုင်တေအ်ဂှ် ခုတ်လဝ် ယၟုဒဒန်ဂှ် နကဵု ဒဒန်သင်လောန် (ၜါသွာင်)၊ သံလွင်တံတား (ချောင်းဆုံ) ကီုလေဝ် အလဵုအသဳ အေန်အေဝ်ဒဳ မဒှ်အလဵုအသဳ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ကလိဂွံအဝဵုဍုင်တုဲ ကာလဒဒန်ကြပ်တုဲဂှ် သၠာဲထောအ်ယၟု နကဵု ဒဒန် (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း တံတား (ဘီလူးကျွန်း)၊၊ စပ်ကဵု မသၠာဲထောအ် ယၟုဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဟွံရှ်ေသှ်ေ ညးဒေသတအ်တုဲ ဂကူမန် ကေုာံ ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင် မဂၠိုင်လက် တိုန်ထ္ၜးဆန္ဒကီုလေဝ် အလဵုအသဳ မလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံကဠင်တုဲ နကဵုမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မာဲ ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် (ကၟိန်ဍုင်) ဂှ် ပထောအ်ဒတန် နကဵုယၟုဂှ်ရ၊၊
လဇု၊ ပတိုဟ်
ပတိုဟ်လဇု (Wood ear or Jew's ear) နကဵုယၟု လေတ္တေန်/ရုက္ခဗေဒ (Auricularia auricula-judae)ဝွံ ဒှ်ပတိုဟ် မစဂွံ မဂွံဆဵုကေတ် အလုံလိုက်မွဲရ၊၊ ဗီုပြင်ဍေဟ်ဂှ် ဟိုတ်မတုပ်ဒၟံင် ဗီုကတောဝ်ဂှ်ရ နကဵုအရေဝ်ဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု ဘာသာကြုက် ကော်စ နကဵုအဓိပ္ပါယ် ကတောဝ်ဆု၊ ယၟုလေတ္တန် Auricularia auricula-judae ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကတောဝ်ယုဍ၊ ရံင်ကဵု ခရေတ်ဝင် ယုဍသကရုက် မစၞာဲ ကော်နင် ကောန်ပၞာန်ရဝ်မ သွက်ဂွံ ရပ် နာဲယေသှုတုဲ ကွးသာဝက နာဲယေသှု ဗာ်ကဵုၜုန် ကတောဝ်ယုဍ ပိုတ်အာ၊ တုဲဂှ် ယုဍ အာဒက်ဂစိုတ်ဇကု ပ္ဍဲတၞံဆု၊၊ ပတိုဟ်လဇု မတုပ်ဗီုကတောဝ် မတိုန်လတူတၞံဆု ဂှ်ရ နကဵုအရေဝ်လတ္တေန် ကော်စ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကတောဝ်ယုဍ (ဝါ) ကတောဝ်ဂျူ ရ၊၊ ပတိုဟ်လဇုဂှ် ပ္ဍဲဖဴအာရှ စကာဂၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲသွသောတ်ကြုက် စကာ ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲလေဝ် စကာကၠုင် သၞာံမဂၠိုင်ကဵုဗွဝ်ကၠံရ၊၊
တကအ်ခၟိုင် (ဒဒန်)
စသြိုင်
ဒဒန်ဝွံ နာဲလှမောင် ညးမဒှ် ညးစၞးကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် (ကၟိန်ဍုင်) နူကဵု ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် နူဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံဒေသရးမန် (AMDP) ပတိုန်ထ္ၜး ကုအလဵုအသဳ သမတ ဦးသိန်းစိန် မဒှ်အလဵုအသဳဗော်ပၞာန်ရာံ မကော်ဂး ဗော်ပြည်ခိုင်ဖြိုး တုဲ နကဵု သြန်ဗွဝ်ကၟိန်ဍုင် ကေုာံ သြန်ဗွဝ်တွဵုရးဍုင်မန် ပံင်ပကောံတုဲ ဖျေဟ်လဝ် သြန် သွက်ဂွံသြိုင်ဒဒန်ဝွံရ၊၊ ဒဒန်ဝွံ နူဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် စရပ်ကမၠောန် ပရေင်သြိုင်ခၞံရ၊၊
လဇု၊ ပတိုဟ်
ဗမံက်ထ္ၜး
ပတိုဟ်လဇု ထၞေက်ဂှ် ခလိန် ဍိုန်ဒၟံင်တုဲ ဗီုပြင်ဍေဟ် တုပ်ဒၟံင် ကတောဝ်မၞိဟ် မၞုံကဵုအသာ် ဗကေတ် ညံင်အသာ်ဖျုန်ရ၊၊ ဍေဟ်တိုန် ပ္ဍဲဆုအိုဟ်ဟ်၊၊
တကအ်ခၟိုင် (ဒဒန်)
ပဋိပက္ခ စပ်ကဵု ယၟုဒဒန်
ဒဒန်ဝွံ နူစသြိုင်တေအ်ဂှ် ကဵုလဝ် ယၟု သံလွင်တံတား (ချောင်းဆုံ)ရ၊၊ အလဵုအသဳ အေန်အေဝ်ဒဳ ကလိဂွံအဝဵုတုဲ ကာလဒဒန်ကြပ်တုဲဂှ် ညးတအ် သၠာဲထောအ် နကဵုယၟု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတံတား (ဘီလူးကျွန်း)ရ၊၊ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ ညးဒေသဂမၠိုင် ဟွံဒးဂၞပ်တုဲ ဒစဵုဒစးရ၊၊
စပ်ကဵုပရူမသၠာဲထောအ် ယၟုဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ မၞိဟ်မ္ၚးဟွံဂွံတီဏီကီုလေဝ် ဝန်ဇၞော်ဍုင်မန် ဦးမင်းမင်းဦး ဟွံဒးဂၞပ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး ညံင်ဂွံဆက်ကဵုအာ အတိုင်ယၟု ညးဍုင်ကွာန်တအ် မဒးဂၞပ်စိုတ်ရ၊၊ ဆဂး နူကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ (ဗဟဵု) ဟွံဒုင်တဲ ဒးကဵု ယၟု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဟေင်ရောင်ဂးတုဲ ဝန်ဇၞော်တွဵုရးဍုင်မန် ဦးမင်းမင်းဦး နုက်တိတ်ထောအ် နူကဵု ဒၞာဲဝန်ဇၞော်ရ၊၊ စပ်ကဵုကိစ္စဏအ်တုဲ ညးတေအ် ဒုင်သှ်ကဵု လိက်ပရိုင် Myanmar Time (မြန်မာတိုင်းမ် နေ့စဉ်သတင်းစာ) ဗီုဏအ်ရ ＂ဟိုတ်ဂွံနုက်တိတ် နူကဵုကဆံင်ဝန်ဇၞော်ဂှ် အဓိကဍေဟ် ဟိုတ်နူယၟုဒဒန်ဂှ်ရ၊၊ စပ်ကဵု ယၟုဒဒန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်အကာဲအရာ ကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် မကၠောန်ဒၟံင် သဘင်သဳကၠဳပေန်လုံ ညံင်ဂွံအံင်ဇၞးမာန်ဂှ် တင်ဒုင်စသိုင် ပ္ဍဲကောန်တၟအ် ကောန်ဍုင်အရင်တအ်ဂှ် ဝိုတ်ထောအ် ဟွံဂွံ၊၊ စိုတ်ဓါတ်ပေန်လုံဂှ် စဵုကဵုဂၠံသြိုဟ် ယဝ်ရဟွံလုပ်စိုပ်ဒၟံင်မ္ဂး သွဟ်(ပရေင်ဍုင်ကွာန်) မံက်ဂတဝ်ကၠုင်မာန် ဟွံသေင်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်ရဏး၊၊ (အဲ)အုပ်ဓုပ်ဒၟံင် တွဵုရးဍုင်မန်၊၊ ပ္ဍဲမဒှ်ဒၟံင် မိမညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် တင်ဒုင်စသိုင် ပ္ဍဲကောန်တၟအ် ကောန်ဍုင်အရင်တအ်ဂှ် အဲတီဒၟံင်ဖအိုတ်ရ၊၊ စတမ်နူ ပြသနာဒဒန်ဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အစာဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုင်လေဝ် ဟွံအေင်ဒုင်ဒၟံင်ရ၊၊ ကဆံင်စဵုကဵုဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ၊၊ ယၟုဂှ် ခုတ်ကဵုယၟု ကောန်ဂကူမဆေင်စပ်တအ်ညိ၊၊ အရာတၞဟ်တအ် ဟွံမိက်ရီုတှ်ေ စွံလဝ်ကၠာရ၊၊ စဵုကဵုကဆံင်ဂှ် အကာဲအရာပရေအ်ကၠုင်ဒၟံင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စပ်ကဵုကိစ္စဏအ် အဲဒတဴလိုင်ပိုတ်ပိုတ်သကုတ်တ်ဂှ်ရ ဣဏအ်ဂှ် အဓိက ပြသနာရ၊၊ ၜိုတ်ဏအ်တှ်ေ သွဟ်ဒေအ်တအ် မိက်ဂွံတီဂှ် ကလိဂွံရ အဲထေင်ကေတ်၊၊＂
လဇု၊ ပတိုဟ်
လွပ် ကေုာံ ဂုဏ်ဖိုလ်
ပ္ဍဲပတိုဟ်လဇုဂှ် နွံကဵုဓါတ်အဟာရ ပတိုဟ်လဇုကှ်ကှ် ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံကဵု ပရဝ်တေန် ၁၀.၆ ဂရာမ်၊ ကၠေင် ၀.၂ ဂရာမ်၊ ကာဗောန်ဟာက်ဒရိတ် ၆၅ ဂရာမ်၊ အာသ် (ash) ၅.၈ ဂရာမ်၊carotene ၀.၀၃﹪ မဳကဝ်ဂရာမ်၊ ပတိုဟ်လဇု ထၞေက်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဍာ်moisture ၉၀﹪ရ၊၊ ပတိုဟ်လဇုကှ်ကှ်ဂှ် ဗုတ်ဖ္ဍိုတ်တုဲ စုတ်ပ္ဍဲသွသောတ် ဂွံဂွံဗီုပြင် ခလိန်ခလိန်ရ၊၊
တကအ်ခၟိုင် (ဒဒန်)
ပဋိပက္ခ စပ်ကဵု ယၟုဒဒန်
ဂိတုမာတ် ၂၊ ၂၀၁၇ဂှ် ညးဒေသ ရဲတကအ်ခၟိုင် ၜိုတ် ၃၀၀၀ ထ္ၜးဆန္ဒရ၊၊ စနူတ္ၚဲဂှ်တုဲ သွက်ဂွံဆက်ဒစဵုဒစးအာ အရာမသၠာဲယၟုဒဒန်ဂှ်တုဲ နူကဵု ညးဍုင်ကွာန်မန် ပွိုင်ဍုင်နာနာ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳမွဲ (သံလွင်တံတား(ချောင်းဆုံ)ဆိုင်ရာ လူထုလှုပ်ရှားမှုကော်မတီ) သီုဖအိုတ် မၞိဟ် ၁၅၀ တၠရ၊၊ အပ္ဍဲဂှ် နာဲမန်ရာဇာ၊ ဒံက်တာအံင်နာင်ဥူ၊ နာဲမေန်မေန်၊ မာံအံင်မန် တအ် ပါလုပ်ကီုရ၊၊ ညးဒစဵုဒစးတအ် စနူဂိတုဨပြဳ ၁၃ ဂှ် စပကောံစၟတ်တဲ ညးမဒစဵုဒစး ယၟုဒဒန်အောင်ဆန်း ပွိုင် (၅)တ္ၚဲဂှ် ကလိဂွံသီုဖအိုတ် ၜိုတ် မွဲပြကောဋိကိုဋ်ဘာ် (၁၂၀၀၀၀၀)ရ၊၊ စၟတ်တဲတအ်ဂှ် ညးတအ် ပလံင်ဗစိုပ် ဇရေင် သမတ ဥူခေန်ကျဝ်၊ ညးမကဵုကသပ်ဍုင် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ၊ ဝန်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန် ကေုာံ ကၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊
ထ္ၜးဆန္ဒ
ဂိတုမာတ် ၁၉ ဂှ် ညးဍုင်ကွာန် နူဒေသနာနာ ကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ဂကူကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် မၞိဟ် ပိလက်ပြင် တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒ ဒစဵုဒစး မကဵုယၟု ဒဒန်ဂှ် နဒဒှ် ဒဒန်ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ရ၊၊ ＂အတိုင်ယၟုဂှ် ယဝ်ရ ဒှ်အာဒတန်မ္ဂး ပိုဲကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ဒးဆက်ထ္ၜးအာ ဆန္ဒဟေင်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ယဝ်ရဒးဆက်ထ္ၜးဆန္ဒမ္ဂး ပိုဲတအ်ကၠုင်ပါလုပ်တွဵုရ၊၊ စောစံတင် ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်ကရေင် ပွိုင်ဍုင်သဓီု ဟီုကဵု ပရိုင်ဟင်္သာရ၊၊ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ကောန်ဂကူပအိုဝ် သိန်းထွန်းလေဝ် ＂ပိုဲဂှ် ညံင်ရဴကောန်ဂကူမန်တအ် မဒုင်စသိုင်ဂှ် ပိုဲလေဝ် ဒးဒုင်စသိုင်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဲကၠုင်ပံင်တောဲ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒဏအ်၊ နကဵုလညာတ်အဲမ္ဂး ယၟု သံလွင်တံတား(ချောင်းဆုံ) မ္ဂး ဂွံဒၟံင်ရ၊၊
ယၟုဒဒန် သံလွင်(ချောင်းဆုံ)တံတား ဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် နကဵုယၟု ဒဒန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမ္ဂး ဟွံဒှ်ဂုဏ်ဖဵု ကုပရေင်ဆာန်သၟိန် အကြာကောန်ဂကူဂမၠိုင် သၟးဟွံက သီုကဵုပလီုပလာ်ထောအ် ပရေင်ညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ပိုဒ်ဇၞော် ၆(ခ)ကီုရောင် သီုဖအိုတ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ၁၄ ဗော် သီုကဵု ဗော် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ USDP လလောင်တြးလဝ်ရ၊၊
ပတိုန်ယၟုဒဒန်
နကဵုကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် (ကၟိန်ဍုင်) မဖျေဟ်ဏာ သ္ဂုတ်သွာတ် ယၟုဒဒန်ဂှ် ကဵုယၟု ဒဒန်ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဒဒန်ဂှ်လေဝ် ၜိုန်ရတုဲဒှ်အာတုဲကီုလေဝ် မုက်လိက်ခတဵု ယၟုဒဒန်ဂှ် ဟွံဂွံပတိုန်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ စိုပ်ဂိတုဨပြဳ ၂၆ ဗတံ ၉ နာဍဳဂှ် ကၠတ်ပတိုန်ယၟုဒဒန်ဂှ်ရ၊၊ တ္ၚဲယး ဨပြဳ ၂၇ နူဂယး ၉ နာဍဳကဵု ၄၅ မိနေတ်ဂှ် ကဵုအခေါင် ညးဍုင်ကွာန်တအ် စတတ်ဒဒန်ဂှ် ကၠာအိုတ်ရ၊၊
သဘင်ပံက်ဒဒန်
ဂိတုမေ (၉) ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပံက်ဒဒန်ရ၊၊ အလဵုဇကု ဥက္ကဋ္ဌကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် ဦးဝင်းမြင့် တိုန်စိုပ်တုဲ ဝန်ဇၞော်နူကဵုတွဵုရး ကေုာံ ရးနာနာတအ်လေဝ် တိုန်စိုပ်ကီုရ၊၊ ＂နကဵုအလဵုအသဳတၟိ ကဝက်သၞာံ လပါ်စဂှ် ဂွံပံက်ဒဒန် နကဵုယၟု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဂှ် ကေတ်ဂုဏ်စရာဲကွေဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဒဒန်ဏအ်တုဲ ကောန်ဍုင်ကွာန် တကအ်ခၟိုင်တအ် ပရေင်ဘဝ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်မာန်ရ၊၊ ဒဒန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်ဖဵု ဆညးဒေသတအ် သၟးဟွံသေင် ဒှ်ဂုဏ်ဖဵု သွက်ညးအလုံမွဲဍုင်ရ၊၊ မွဲဒၞာဲကဵုမွဲဒၞာဲ ဆက်စၠောအ်အာကၠုင် လောဲသွာမ္ဂး ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကၟိန်ဍုင်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ၊၊ နကဵုမပတိုန်စရာဲ ကုဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတုဲ မကဵုယၟုဒဒန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမခိုဟ်ပြဲမွဲရ၊၊＂ မြဴသာ်ဝွံ ဦးဝင်းမြင့် ဟီုပ္ဍဲသဘင်ဂှ်ရ၊၊
＂စပ်ကဵု ပရူမပံက်ဒဒန်ဏအ်ဂှ် နကဵုပိုယ် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်တုဲအိုတ်ရ၊ ၜိုတ်ပိုဲကၠောန်ဂွံဂှ် ကၠောန်ဏာတုဲရ၊၊ အလဵုအသဳဒဳမဝ်ကရေသဳတှ်ေ ညးတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဂွံလဝ် အခေါင်ကၠောန်ရ၊၊ ညးတအ် ဟွံကဠင် အရေဝ်ညးဍုင်ကွာန် ဟွံကၠောန်ကဵု အတိုင်ပၟိက် ညးဍုင်ကွာန်ဂှ် လပါ်ညးတအ်ရ၊၊ ညးတအ်မဟီုဒၟံင် ညံင်ကောန်ဂကူဂမၠိုင် ဂွံဆာန်သၟိန်တအ်၊ ညံင်ဂွံဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်တအ်ဂှ် ကမၠောန်ညးတအ်ဂှ် ဗၠေတ်ဒၟံင်ကဵု လဟီုညးတအ် သီုဖအိုတ်ရ၊၊＂နာဲအံင်မန် နူကဵု ကမ္မတဳမချဳဓရာင် ကိစ္စဒဒန်တကအ်ခၟိုင် ဟီုကဵုပရိုင် The Voice ရ၊၊
နူဌာနပရိုင် 7Day Daily ဆက်သၟာန်နင် ဝန်ဇၞော်တွဵုရးဍုင်မန်တၟိ ဒေါက်တာအေးဇံ နကဵုဖုန် စပ်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်တအ် မပါ်ပါဲဒၟံင် လတူယၟု ဂှ်တုဲ ဒေါက်တာအေးဇံ ဟီုဟီုကဵု ပရိုင် 7Day Daily ＂အဲဒါ ဝေဖန်တာ မဟုတ်ဘူး ဗျ၊ အဲဒါ ဖွတာ ဖွတာ၊၊ ဖွတဲ့သူတွေ ဘယ်သူလဲဆိုတာလည်း မသိဘူး မဟုတ်ဘူး၊၊ သိတယ်၊၊＂
ခန်ကၞာ မ္ၚဵုပတိုန်ယၟု ဒဒန် ဒုတိယ
၁ ဂျောန် ၂၀၂၁ အခိင်နူဂယးဂှ် ကၠောန်သဘင်မ္ၚဵုပတိုန်ယၟုဒဒန် နကဵု ယၟု အတိုင်တြေံ "သံလွင်တံတား (ချောင်းဆုံ) ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် အလဵုဇကု ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳနစက သကိုပ်ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇၞော် မင်းအောင်လှိုင်တိုန်စိုပ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင် ၜိုတ် ၀၈း၄၅ ဂှ် ညးဍဵုကောန်ဍေင်စက် ပံက်ယၟုဒဒန်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ဒံက်တာဗညာအံင်မဵု ညးမပါလုပ် ဂကောံကံင်သဳနစက နူကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန်၊ မန်းငြိမ်းမောင် လေဝ်တိုန်ကီုရ။ ညံင်ဂွံသၠာဲကဵု ဗီုဏအ်ဂှ် နကဵု ဒံက်တာဗညာအံင်မဵု ပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကံင်သဳနစက။
ဂကောံထံက်ပင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ
ဂကောံထံက်ပင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ဝွံ ဒှ်ဂကောံစေတနာ သွက်ဂွံထံက်ပင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၁ ရ။ အဓိက ပရေင်ကမၠောန် ဂကောံဝွံဂှ် သွက်ဂွံရီုဗင် ပ္ဍဲကမၠောန်မသြိုင် ဘာကောန်ဂကူမည်တန်သမၠုင် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ၊ သွက်ဂွံ ထံက်ပင်အာ ဘာကောန်ဂကူမည်တန်သမၠုင် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ၊ သွက်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် ကဆံင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည်။ ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ မစိုပ်ဒၟံင် ဌာန်ဇမ္ၚောဲတအ်ကီုရ။
၂၊ တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ဂကောံထံက်ပညာရးဇြာဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် (က) သွက်ဂွံ ရီုဗင် ပ္ဍဲကမၠောန်မသြိုင် ဘာကောန်ဂကူမည်တန်သမၠုင် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ။ (ခ) သွက်ဂွံ ထံက်ပင်အာ ဘာကောန်ဂကူမည်တန်သမၠုင် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ။ (ဂ) သွက်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် ကဆံင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည်။
ဒုင်သဇိုင် ကုတင်ရန်တၟအ် ပိတင်ဝွံတုဲ နကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန် ကေတ်ကသပ် နူကဵု ဂကောံနာယက၊ သကိုပ်လျိုင်စန်ဒက် ကေုာံ ကောန်ဂကောံတအ်တုဲ ဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂကောံ။
၃၊ လဒက်ပတန်၊ ကောန်ဂကောံ
ဂကောံထံက်ပညာရးဇြာဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဂကောံနာယက၊ ဂကောံစၟိန်ပြမာန်၊ သကိုပ်စန်ဒက် ကေုာံ ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်။
ဂကောံနာယကဂမၠိုင်
(က) ယြဴညးလဵုမွဲ ဟွံဟီု၊ နကဵု ဂကောံနာယက၊ ဂကောံစၟိန်ပြမာန် လၟိဟ်လပါ်ဂၠိုင် တုပ်စိုတ်မ္ဂး ခပတိုန် နဒဒှ် နာယက ဂကောံဝွံ ဂွံ။ (ခ) နာယကဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစွံဓဝ်ကာရုဏာ လတူဂကောံ၊ လတူကောန်ဂကောံ သီုဖအိုတ်တုဲ ညံင်ဂကောံ ဂွံတန်ကြန် ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် သ္ဒးစွံမေတ္တာ ဗိုင်မင်မဲအာ။ (ဂ) အပိုင်အခြာ အာယုက်လလအ် နာယကဂှ် တန်တဴ ကုပၟိက်ဆန္ဒ ညးမဒှ် နာယကဂှ်။ ဆဂး အပ္ဍဲဇဖန် နာယကဂှ် မၜးအတ္တဘဴ (စုတိ)ဂှ် ဒေါအ်ဇူအာ နူကဵု တာလျိုင် နာယက။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင် ယဝ်ရ နကဵုဂကောံနာယက ကေုာံ ဂကောံစၟိန်ပြမာန် မၞိဟ်ပိဂအုံ ၜါဂအုံ အာတ်မိက် ကဵုဒေါအ်ဇူ နူဒဒှ် နာယကမ္ဂး သ္ဒးဒေါအ်ဇူကဵု။
သကိုပ်လျိုင်စန်ဒက်ဂမၠိုင်
(က) သကိုပ်လျိုင်စန်ဒက်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုပွဳပွူဒေသတုဲ ခပတိုန်အာ နကဵု ကောန်ဂကောံ မနွံ အပ္ဍဲဒေသဂှ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု နူကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန်။ (ခ) သကိုပ်လျိုင်စန်ဒက်ဂှ် ၜိုန်ရ ရုဲစှ်လဝ် နကဵုပွဳပွူဒေသကီုလေဝ် ပရေင်ကမၠောန် သကိုပ်လျိုင်စန်ဒက် သွက်ဂွံဗိုင်စန်ဒက်အာ ညံင်ကောန်ဂကောံဂွံဂၠိုင်၊ ညံင်ဂကောံကလိဂွံ အရီုအဗင် အထံက်အဗင် နူကဵု ညးစိုတ်မလုပ်စ ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန် ထံက်ပင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည်ဝွံ ဟွံမဲ ကုအပိုင်အခြာ ပယျဵုဒၞက်။
ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်
(က) ညးလဵုမွဲဟွံဟီု ယဝ်ရ ထံက်ဂလာန် ဒးဂၞပ် တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ ဂကောံထံက်ပညာရးဇြာဝွံမ္ဂး အခေါင်မဂွံဒှ် ကောန်ဂကောံ နွံသီုဖအိုတ်။ (ခ) ကောန်ဂကောံတအ်ဂှ် နွံအခေါင် မဂွံဒုင်ရုဲစှ် သွက်ဂွံ ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံနာယက၊ ဂကောံစၟိန်ပြမာန် ကေုာံ သကိုပ်လျိုင်စန်ဒက်။ (ဂ) ကောန်ဂကောံမစုတ်လဝ် သြန်ဂကောံတအ်ဟေင် ဒုင်ရုဲစှ် ပ္ဍဲ ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ဂွံ။
၄၊ ကောံဓရီုဇၞော်
(က) ကောံဓရီုဇၞော်ဂကောံဂှ် ဒှ်အဝဵုသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂကောံဝွံ။ (ခ) ကောံဓရီုဇၞော်ဂကောံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်အာ မွဲသၞာံ မွဲအလန် လၟေင်သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ဟွံအိုတ်။ လိက်ဘိက်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ဒးလလောင်တြး ကဵုလဝ် သမ္တီ ကုကောန်ဂကောံတအ် အောန်အိုတ် ၜါသတ္တာဟ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် တ္ၚဲကောံဓရီုဇၞော်ဂှ်။ ပ္ဍဲကဵု လိက်ဘိက်ကောံဓရီုဂှ် စၟတ်တ္ၚဲ၊ ဒၞာဲ၊ ကေုာံ အစဳအဇန်ကောံဓရီု သ္ဒးနွံ။ ပ္ဍဲကဵု အစဳအဇန် ကောံဓရီုဂှ် အောန်အိုတ် တင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ သ္ဒးနွံ။ ၁၊ ရိုဟ်လၟိဟ် မၞိဟ်မတိုန်စိုပ် ကေုာံ ကောန်ဂကောံ မဂွံလဝ် အခေါင်မစုတ်မာဲ။ ၂၊ ရုဲစှ် သဘာပတိ ကောံဓရီု ၃၊ ရုဲစှ် သကိုပ်ကောံဓရီု ၄၊ ဥက္ကဋ္ဌ မြော်ဂလာန် ၅၊ ပသောင်စရင်သြန် ၆၊ ချပ်ဂၞန် ပရေင်ကမၠောန် ၇၊ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သြန်ဂကောံ ၈၊ ပဒတန် ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ကိစ္စဘဏ္ဍာ ၉၊ ရုဲစှ် ဂကောံစၟိန်ပြမာန်တၟိ (ဇၟာပ်ၜါသၞာံမွဲဝါ) ၁၀၊ ကိစ္စနာနာ
(ဂ) ပရေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ဒးကဵုလဝ် သမ္တီ ကုဂကောံစၟိန်ပြမာန် အောန်အိုတ် (၈) တ္ၚဲ ကိုပ်ကၠာဟွံဂွံစိုပ် တ္ၚဲကောံဓရီုဇၞော်။ ပရေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံပြံင်လှာဲ သၞောဝ်လဒက်ပတန်ဂကောံမ္ဂး သ္ဒးကဵုလဝ် သမ္တီ ကုဂကောံစၟိန်ပြမာန် အောန်အိုတ် ပိဂိတု ကိုပ်ကၠာ မဟွံဂွံစိုပ် တ္ၚဲကောံဓရီုဇၞော်။
၅၊ ကောံဓရီုဇၞော်ကာမံက်တိုန်
ယဝ်ရ ဂကောံစၟိန်ပြမာန် လပါ်ဂၠိုင် စှ်ေစိုတ် နွံပၟိက် သ္ဒးကော် ကောံဓရီုဇၞော်ကာမံက်တိုန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိင်ကာလ ကောန်ဂကောံသီုဖအိုတ် ပိဂအုံ မွဲဂအုံ မအာတ်မိက် ဥက္ကဋ္ဌ နကဵုလိက်မ္ဂး သ္ဒးကော် ကောံဓရီုဇၞော်ကာမံက်တိုန်။ ယဝ်ရ အကာဲအရာ ကတဵုဒှ်ကၠုင် သာ်ဏအ်မ္ဂး ကြဴနူ ဥက္ကဋ္ဌ မဂွံတီကေတ်တုဲ အပ္ဍဲ ပန်သတ္တာဟဂှ် သ္ဒးကော် ကောံဓရီုဇၞော်ကာမံက်တိုန်။ လိက်ဘိက် ကောံဓရီုဇၞော်ကာမံက်တိုန်ဂှ် သ္ဒးကဵုသမ္တီ လလောင်တြးလဝ် ကုကောန်ဂကောံတအ် အောန်အိုတ် ပွိုင် (၁) သတ္တာဟ။
၆၊ ဘဏ္ဍာ၊ စရင်သြန် ကေုာံ စၟဳစၟတ်စရင်
(က) စရင်သြန်ဂကောံဂှ် ဗက်အာ အတိုင်လၟေင် သၞာံဂကောံ။ (ခ) ဂကောံစၟိန်ပြမာန် ဒှ်မၞိဟ်မဒုင်လျိုင် သွက်ဂွံပသောင် စရင်သြန် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်ရပ်စပ်သြန် ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော်။ (ဂ) စရင်သြန်ဂကောံဂှ် သကိုပ်ဘဏ္ဍာရပ်စပ်တုဲ သကိုပ်ဘဏ္ဍာ သ္ဒးပသောင်ကဵု ညးစၟဳစၟတ်စရင်မာန်ရောင်။
(၇) သၞောဝ်မဒုင်လျိုင် ကေုာံ ဒမုင်ခတှ်
(က) အခိင်ကာလမဒုင်လျိုင် (ဝါ) မဒးစကာသြန်ဂကောံ ပါဲနူ ကမၠောန် မဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ် အပ္ဍဲဂကောံတုဲတုဲတအ်မ္ဂး သ္ဒးဒှ် နကဵု တင်လတုပ်စိုတ် ဥက္ကဋ္ဌ ကေုာံ အောန်အိုတ် ညးအုပ်ကာနာနာၜါတၠ။ (ခ) အခိင်ကာလ မဂလေအ်သြန် ကေုာံ သွံ/ရာန် ဒြပ်မထၜင်ကယျာဟွံဂွံမ္ဂး သ္ဒးဒှ် ပၟိက်ဆန္ဒ ဂကောံစၟိန်ပြမာန် သီုဖအိုတ်။ (ဂ) တင်ဒုင်လျိုင် ကေုာံ ဒမုင်ခတှ် နကဵုဂကောံဂှ် ဟွံဆက်စပ် ကုပူဂိုလ်မွဲမွဲ အပ္ဍဲဂကောံဝွံ။
(၈) ပလေဝ်သၞောဝ်လဒက်ပတန်
(က) သၞောတ်လဒက်ပတန်ဂကောံဝွံ ယဝ်ရ မိက်ဂွံပလေဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဂကောံ မတိုန်စိုပ် သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပိဂအုံ ၜါဂအုံ တုပ်စိုတ်ဟေင် ပလေဝ်ဂွံ။ (ခ) သၞောဝ်တၟိ မပလေဝ်လဝ်ဂှ် ဒှ်ဒတန် စတမ်နူ တ္ၚဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် မအာစိုပ်ဒတုဲ။
(၉) ဒဒှ်မရိုဟ်ပလီုဂကောံ
(က) ဒဒှ်မရိုဟ်ပလီုဂကောံဂှ် သ္ဒးဒှ် ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော် အဆက်ဆက် ၜါဝါ။ သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်မွဲဂှ် သ္ဒးဒှ် သဘင်ကောံဓရီုလၟေင်သၞာံတုဲ သီုသဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ၜါအလန်ဂှ် ကောန်ဂကောံ မတိုန်စိုပ် ကောံဓရီု သီုဖအိုတ် အောန်အိုတ် ပိဂအုံ ၜါဂအုံ သ္ဒးတုပ်စိုတ်။ (ခ) ကာလ ဂကောံဝွံ မအာစိုပ် ဒဒှ်မရိုဟ်ပလီုမ္ဂး ဒြပ်ရတ်အပိုင်အပြဳဂကောံဝွံ သီုဖအိုတ်ဂှ် သ္ဒးကဵုဒါန် ကုဂကောံတင်ရန်တၟအ်မတုပ် ကုဂကောံဝွံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ရန်တၟအ် မကြပ်တုပ် ကုဂကောံဝွံ။
(၁၀) ပွံက် ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဝွံ။
ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် - ပရေင်ပညာ မဗတောန် မဒုင်သဇိုင် နကဵုဘာသာမိ မတွဟ်ဂး မန်တုဲ သၟဝ်ပကင်ရင် နကဵုဂကောံမၞိဟ်ဂကူမန်။ သၞာံဂကောံ - သၞာံဂကောံဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နူဂိတု သေပ်တေမ်ဗါ- အဝ်ဂေတ်။ ထံက်ပင် - ဒဒှ်မရနုက်ဗပေင်ကဵု နကဵု သြန် ကေုာံ ကိရိယာအရပ်အရာ။ ရီုဗင် - ဒဒှ် မရနုက်ဗပေင်ကဵု နကဵု လညာတ်၊ ဒြဟတ်ကမၠောန်။ ကောံဓရီုဇၞော် - ကောံဓရီု မဘိက်လဝ် ကောန်ဂကောံသီုဖအိုတ်တုဲ မကၠောန်ဗဒှ် အတိုင်သၞောဝ်လဒက်ပတန်ဂကောံ ပိုဒ်၄ ဟွံသေင်မ္ဂး ပိုဒ် ၅။ ကောံဓရီု - ပါဲနူ ကောံဓရီုဇၞော်တုဲ ကောံဓရီုပရေင်ကမၠောန်အိုတ်သီု။ ရးဇြာ - အတိုင်ပယျဵု ဍုင်ဇြာ ခေတ်မုတ္တမ (နူဍုင်ဇြာ လပါ်ဗၟံက် စိုပ်ကျာ်သဳဟကန်ဒဴ (ကျာ်တၟအ်)၊ လပါ်သမၠုင်ကျာ စိုပ်ကြုင်ကအ်မမြင်၊ လပါ်ပလိုတ် စိုပ်ၜဳဇၞော်၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ စိုပ်ကြုင်ကင် (ကျာ်သဘင်ဇၞော်၊ မုဟ်ဍုင်)၊ လပါ်အဂၞဲ စိုပ်ကမၠိုင်ကၠံ၊ လပါ်နေရတိ စိုပ်ဒေါဝ်ၜဳကလေင်၊ လပါ်ဗာယပ် စိုပ်ကြုင်ကင်၊ လပါ်ဨသာန် စိုပ်လဂေါဝ်ဗတဳ) သြန်ဂကောံ - သြန်ကောန်ဂကောံတအ် မစုတ်လဝ် နကဵုလၟေင်ဂိတု သွက်ဂွံဒှ် ကောန်ဂကောံ။ ဘဏ္ဍာ - သြန်မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဏအ် သီုဖအိုတ်။ သြန်ဒါန် - သြန် နူညးမွဲမွဲ မကဵုလဝ် ဒါန် ကုဂကောံ သွက်ဂွံဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂကောံ။
ပရေင်ကမၠောန် သၞာံ ၂၀၂၁-၂၀၂၂ ဂှ် နကဵု ဂကောံဝွံ ဖျေဟ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ။
•	သြန်ဂကောံဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု သြန်ဗာတ်သေံ အောန်အိုတ် မွဲဂိတု ၁၀၀။ နကဵု ကောန်ဂကောံတအ် စုတ်ဇၟာပ်ဂိတုလေဝ်ဂွံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စုတ်မွဲအလန်ဓဝ် သွက်ဂၠိုင်ကဵုဂိတု စဵုကဵု ပွိုင်မွဲသၞာံလေဝ် ဂွံ။ •	သြန်ဂကောံ သီုဖအိုတ် ၈၅% ဂှ် ဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂကောံ အတိုင်တင်ရန်တၟအ်ဂကောံ။ ဗွဲတၟေင် သွက်ဂွံ ထံက်ပင်အာ ကမၠောန်မသြိုင်ဘာကောန်ဂကူမည်တန်သမၠုင် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ မသြိုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲ (16° 13′ 49.79″ N, 97° 72′ 47.12″ E)
•	သြန်ဂကောံ သီုဖအိုတ် ၁၅% ဂှ် ကၠောန်မာဲ ကုညးကောန်ဂကောံ ညးမထံက်ပင်လဝ် ပေင် ပွိုင်မွဲသၞာံ (၁၂ ဂိတု)။ သဘင်မာဲဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်အာ ပ္ဍဲဂိတု သေပ်တေမ်ပါ သၞာံ ၂၀၂၂။
•	နကဵုဂကောံဝွံ ညံင်ဂွံပံက်အာ ကမ္မတဳမွဲတုဲ နကဵု ကမ္မတဳဏအ် ညံင်ဂွံ ပံက်အာတန်ဗတောန်သမၠုင်ဍာ်ဒကေဝ်သၟတ် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ။
•	နကဵုဂကောံ ဂစာန်ဂၠာဲ ညးတၠပစ္စယ်ပညာ သွက်ဂွံထံက်ပင် ကုကွးဘာမအံင်လဝ် တန်အဋ္ဌမတုဲ သွက်ဂွံဆက်တိုန် တန်သတ္တမဂှ် တန်ဟွံမဲတုဲ ဒးအာတိုန် ပ္ဍဲဘာဒမံင်၊ ဘာဝင်သ္ပဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာညဳသာ။
လၟေင်ကမၠောန်ဏအ် ဒက်ပတန်လဝ် နူလဵု။
လၟေင်ကမၠောန်ဝွံ နကဵု ဂကောံထံက်ပင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ နဒဒှ် ပရေင်ကမၠောန်ဂကောံမွဲဂှ် ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်မွဲရောင်ဂှ် တုပ်လဝ်စိုတ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကောံဓရီုဂကောံ ၁ မေ ၂၀၂၂ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ကမၠောန်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ ဂကောံထံက်ပင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ ရ။
ကွးဘာဗီုလဵု မကလိဂွံ ထံက်ပင်မာန်။
ကွးဘာ မကိတ်ညဳ ကုတင်ဂၞင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ကလိဂွံထံက်ပင်မာန်ရ။
နကဵု ဗီုပြင်လဵု နကဵုဂကောံဝွံ ဂၠာဲအာ သြန်အရီုအဗင်။
နကဵု ဂကောံထံက်ပင်ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာဝွံ ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ဂၠာဲပ္ကောံအာ သြန်ဒါန်ပညာ နကဵု နဲကဲနာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ။ 1.	ဂၠာဲ တၠပစ္စယ်ပညာ နူကဵု မၞိဟ်မွဲ (ဟွံ) မၞိဟ်မွဲဂကောံ (ဟွံ) ဂကောံမွဲတုဲ ဒုင်ပစ္စယ် ကုကွးဘာတအ်။ 2.	ဂၠာဲသြန် သွက်ဂွံထံက်ပင်ကွးဘာတုဲ နကဵုဂကောံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒုင်ပစ္စယ် ကွးဘာ။
တင်စဳပၞောန်ဂမၠိုင်
1.	သြန်ထံက်ပင်ဂှ် နကဵုဂကောံ ပလံင်ဗစိုပ် ကဵုဏာဘာရောင်။ ညးဒၟုင်ပစ္စယ် (ကွးဘာ/မိမကွးဘာ) အခေါင်မဒုင်တဲ သြန်ထံက်ပင် ဟွံမဲ။ 2.	ရန်ကဵု ဂုဏ်စရာဲ သိက္ခာမၞိဟ် ကွးဘာဂှ်ကီု သီုကဵု မိမကွးဘာတုဲ လိက်ဂရင်ဗတီ အာတ်မိက် အရီုအဗင်ကီု၊ ပရူပရာ ကွးဘာတအ်ဂှ် ဆညးတာလျိုင်တအ်ဟေင် အခေါင်ဆဵုနွံတုဲ ပရးပ္တိတ် မ္ၚး အခေါင် ဟွံမဲ။ 3.	တၠပစ္စယ်ပညာ (ညးတၠဒါန်)ဂှ် အခေါင် ဆက်စၠောအ် ဓရီုကျာ၊ ပလံင်လိက်၊ ကုကွးဘာဂှ် နွံ ယဝ်ရ ကွးဘာဂှ် ကဵုအခေါင်။ မိမကွးဘာ ကဵု တၠပစ္စယ်ပညာ ညံင်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ်ဂှ် နကဵု ဂကောံ ဖန်ဇန်ကဵု အခေါင် ဟွံမဲ။ 4.	အခိင်အပိုင်အခြာ အရီုအဗင်ဂှ် နွံဒၟံင် ဆမွဲသၞာံပရေင်ပညာဟေင်။ ယဝ်ရ ကွးဘာမွဲ ပ္ဍဲသၞာံပရေင်ပညာမွဲဂှ် ဇကုကလိဂွံလဝ် အရီုအဗင်တုဲ သွက်ပရေင်ပညာသၞာံဂတဂှ် ယဝ်ရ ဆက်နွံပၟိက် အရီုအဗင်မ္ဂး ဇကုဒးကလေင်ပတိုန် လိက်တၟိရောင်။
ကၠအ်ကြုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပါင်ကၟာ
ဘာကၠအ်ကြုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပါင်ကၟာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒောဘာသာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၀၊ ဝှ် ၅၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
တမာတ်အိုၚ်
တမာတ်အိုင် (အၚ်္ဂလိက်: Hornbill, အောက်ချင်းငှက်) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ မလုပ်လၟိဟ် တၞောဝ်ဂကူ ဗူစာရဝ်တိဒါဲ (Bucerotidae) မွဲတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ အဖရိက၊ အာရှ ကေုာံ မေလနဳရှာ (Melanesia) တအ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု ခၟူ ဂၠိင် ဇၞော်တုဲ အသာ်တၟးဒၟံင်ရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် နွံကဵု နဲ ညံင်ကဵု ညးမဓလဝ်လဝ်ခမံက် လ္တူက္ဍိုပ်ကဵုခၟူကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူမၞုံကဵု ခၟူ ညံင်ရဴဂြင်တုဲ အင်္ဂလိက်ကော်စ Hornbill ရ၊၊ တမာတ်အိုင်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မဟွံရုဲစၞမွဲတုဲ စသတ်ဆု ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်မံင် နကဵုပွံင်တုဲ ဒက်ခပေါဲ ပ္ဍဲဂွိုင်ဆု၊ လဆောင်မ္ဂး ပ္ဍဲဖျေင်ဒဵုတၟအ်လေဝ် မံင်ကီုရ၊၊ ဂကူဂစေံတမာတ်အိုင် ဗွဲမဂၠိုင် တ္ၚဲဏအ် ကၠေအ်ကၠက်အာတုဲရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး
ကသော်တမာတ်အိုင် ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဒှ်အသာ်လမ္စံက်၊ အသာ်ပတေင်၊ ဗုတုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲခၟူဍေဟ်ဂှ် နွံကဵုအသာ်တၟးတၟးတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ၝောအ်ကဵု ကၟက် အသာ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊
တမာတ်အိုင်တအ်ဂှ် နွံကဵု မတ် binocular vision တုဲ အရာတၟေင်မွဲဂှ် မတ်ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲခၟူရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ပကဵုဍေဟ်တအ် ညံင်ဂွံဗဵု တၞုင်ခၟူဍေဟ်ဂွံရ၊၊ ကာလဍေဟ်တအ် မၜံက်စစၞမ္ဂး စၞမၞုံ ပ္ဍဲခၟူဍေဟ်ဂှ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် ဂွံညာတ်ကေတ်မာန်ဏီရ၊၊
သဳတာရီု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပါင်ကၟာ
ဘာသဳတာရီု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပါင်ကၟာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒဒန်မတ္တမ-မတ်မလီု
ဒဒန်ဝွံကၠောံနူမတ္တမစိုပ်မတ်မလီု နွံကီုဂှ် ဟွံကေၚ်မိၚ်မွဲလ်ှေရ ဆ္ဂးကာလဂွံဗှ် ရာဇာဝၚ်မန်တုဲဂွံတီကေတ်ဂှ် ပ္ဍဲလက်ထက်ဨရာဇ်တပေန်ယှိုဲထဳပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ဒဒန်ဂၠုၚ်မွဲကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူမတ္တမစဵုကဵုစိုပ်မတ်မလီုရ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၉၀၉) ဂိိတုပုဟ်သွက်သ္ဂောံ ဗတိုက်ပၞာန်ကဵု ဍုၚ်ဒျောဒျာ တပေန်ယှိုဲထဳဇက်ပၞာန်တိတ် နူဍုၚ်ဟံသာဝတဳစိုပ်မတ္တမတုဲ ဂွံကၠောံဍုၚ်မတ်မလီုဂှ်ကဵုအသံကဵုစဍုၚ်မတ္တမလ္ဂန်အိန်ကၠောန်ဒဒန်ရ လ္ဂန်အိန်စဍုၚ်မတ္တမဂှ် ဒှ်ဂကူမန်တုဲ အတိုၚ်တပေန်ယှိုဲထဳကဵုအသံဂှ်ဒးကၠောန်ဒဒန်ရ ဒဒန်လ္ဂန်အိန်ကၠောန်ဂှ် ဟိုတ်နူကၠောန်လဝ်ကဵုဂၠုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ကော်ဂးဒဒန်ဂၠုၚ်ရ ဒဒန်ဂၠုၚ်ဂှ်ဆၜိုတ်ကောန်ပၞာန်ကဵုပၞာန်ချေံတံရကၠောံဂွံရ။
လ္ဂန်အိန်ဂှ်ကၠောန်ဒဒန်တုဲအိုတ်တုဲ ဒဒန်ဂှ်မၞိဟ်ဓမ္မတာကီုကောန်ပၞာန်တအ်ကီု ညံၚ်ဟွံဂွံကၠောံအာကၠောံကၠုၚ်မာန်ဂှ် စဵုဒၞာလဝ်တုဲမၚ်မွဲလဝ်ရ ရန်တၟအ်ဒးစဵုဒၞာလဝ်ဂှ် လတူဒဒန်ဂှ် ကၠာဨကရာဇ်တပေန်ယှိုဲထဳ ဟွံကၠောံဏီဂှ် ညးမွဲဍောတ်လေဝ်ဟွံမိက်ကဵုကၠောံအာရ ဟိုတ်မ္ဂး - ဒဒန်သွက်သ္ဂောံကၠောံအာဗီုဒဒန်ကၠောန်လဝ်ဂှ် ကၠာကၠာတေံညးလဵုမွဲလေဝ် ကၠောဟွံမာန်ဂှ်ရ ဒဒန်ဂှ်တၟေၚ်တၟဟ်ဒှ်အသဝ်ဗွဲမလောန်တုဲ မိက်ဂွံကဵုဨကရာဇ်ကၠောံကၠာအိုတ်ရ။
ကၠောန်ဒဒန်တုဲဒှ်အိုတ်တုဲ အာပ္တီကဵုဨကရာဇ်ရ တပေန်ယှိုဲထဳလေဝ်ဂွံတီကေတ်ဒဒန်တုဲဒှ်အိုတ်ဂှ်- ဗလးဏာကောန်ပၞာန်ချေံမွဲ ကဵုအာရံၚ်ဒဒန်ဂှ်ရ ကောန်ပၞာန်ဂှ်ပၠန်ဟွံဟီုဂးဟွံအာတ်အခေါၚ် နူကောန်ပၞာန်မၚ်မွဲလဝ်ဂှ်တုဲ ပံက်ထောံပါၚ်တြၚ် စဵုဒၞာလဝ်ဂှ်တုဲ ကၠောံအာကၠောံကၠုၚ်လတူဒဒန်ဂှ်ရ။
လ္ဂန်အိန်မိၚ်ပရောဒဒှ်ဂှ် ထေဲပၞတ်တိုန်တုဲ ရပ်ကေတ်ကောန်ပၞာန်ဂှ်တုဲဗာ်ဂစိုတ်ထောံရ ရဲကောန်ပၞာန်ချေံတအ်ဂှ် ပရောလ္ဂန်အိန်ဂစိုတ်ထောံဂှ် အာပ္တီ တပေန်ယှိုဲထဳရ တပေန်ယှိုဲထဳလေဝ်ဒှ်တိုန်ပၞတ်ဒေါသတုဲ ပ္ကေါံဂွံကောန်ရဲတံတုဲ ဒစးကၠုၚ်ကဵုလ္ဂန်အိန်ရ လ္ဂန်အိန်လေဝ်တီကေတ်တပေန်ယှိုဲထဳဒစးကၠုၚ်ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ်တၟာဲ သွက်ဂွံဆက်ကွာဲဨကရာဇ်မပ္တံကဵု သၠိုၚ်ထဝ် အုပ်တဴပၠးဂၠးတံတုဲ ကၠာတပေန်ယှိုဲထဳဟွံစိုပ် အာဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်ပ္ဍဲဘာ်တရဴရ။
"ယွံဨကရာဇ်-ဒဒန်ဝွံကၠောံနူမတ္တမဒဵုမတ်မလီုဂှ် နူဒတန်ကဝ် ညးမွဲလေဝ် ဂွံကၠောန်ခၞံမာန်ဂှ် ဟွံမွဲရ ကြဳဇှ်အာနုဘဴတၠညးအဲဍိက်ကၠောန်အံၚ်ဇၞးအာဒဒန်ဝွံရ ဟိုတ်နူဒဒန်ဂှ်တၟေၚ်တၟဟ်ဒှ်အသဝ်ဗွဲမလောန်တုဲ ကၠာဇကုဨကရာဇ်ဟွံကၠောံအာဏီဂှ် ညးမွဲလေဝ်ဟွံမိက်ကဵုကၠောံအာ အဲဍိက်ဖျေံလဝ်စိုတ်တုဲ စဵုဒၞာလဝ်ရ ကောန်ပၞာန်တၠညးဂှ် ဟွံအာတ်အခေါၚ်ဟွံဟီုဂးကဵုအဲဍိက်တုဲပံက်တြၚ် စီယဵုလဝ်ဂှ်တုဲကၠောံအာကၠောံကၠုၚ်ဂှ် အဲဍိက်ပၞတ်တိုန်စိုတ်တုဲ ဂစိုတ်ထောံ ဍာံဍာံရ အဲဍိက်ဂှ်သရာဲတၠအစောန်ရောၚ် အဲဍိက်လုတ်ကီု ဒးကီုဂှ် တၠညးဂတာဇိုၚ်ကျာ် နကဵုညာဏ်ဗစာရဏာကေတ်ရ အဲဍိက်ထေၚ်ဂှ် အဲဍိက်ဒးရ အဲဍိက်ဖျေံလဝ်စိုတ်ရ။"
တပေန်ယှိုဲထဳမိၚ်လ္ဂန်အိန်လ္ၚောဝ်ပ္တီဂှ်တုဲ စိုတ်ပၞေတ်ဂှ်ဟဲအာရ တပေန်ယှိုဲထဳစိုပ်မတ္တမညာတ်ဒဒန်တုဲဆဵု ဒးအစဳအရေၚ်ဒဒန်ဂှ်တုဲ ထိုၚ်သးလ္ဂန်အိန်ရ ကဵုလာပ်သကာကုလ္ဂန်အိန်ပၠန်ရ ကာလကၠောံၜဳဂှ် တၠညးဍိုက် လှဴဂါရေချေံဂှဴ ဝုန်ဒၚ်ဂမၠိုၚ်ကၠောံ ကဵုဒဒန်ရ စိၚ်လ္ၚဵုကၠောံကဵုဖံၚ် စိၚ်လ္ၚဵုၜဳၚ်ကၠောံၜဳရ။
နိဿဲ
လိက်ဝွံ-နိဿဲလဝ် လိက်နာဲထဝ်သောန်မဒှ်ရ။
ဓမ္မာစာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၄၊ ဝှ် ၂၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒေါဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပါင်ကၟာ
ဘာဒေါဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပါင်ကၟာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိဓူရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၃၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
လသိုန်ဗတာင်
တမ်မူလ လသိုန်ဗတာင်ဂှ် ကၠုင်နူ အာရှလဒေါဝ် ကေုာံ ဒေသအဳရာန် လပါ်ဨသာန်တုဲ နူကဵု ပြးဇးအာ အလုံလိုက်မွဲ နူကဵုအခိင်ဗွဲမလအ်ရ၊၊ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ကောန်မၞိဟ်တအ် စရပ်ကၠုင် လသိုန်ဗတာင် သၞာံမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ၊၊ မဂွံတီကေတ် နူကဵုဝင်အဳဂျေပ် ဒဒှ်ရ လသိုန်ဗတာင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင်လဝ် နဒဒှ် စၞစကီု သီုကဵု နဒဒှ်ဂဥုဲ၊၊ ပ္ဍဲကဵုခေတ်ရဝ်မတမၠာလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ကောန်ညးဒိုက်ဂတ်တအ် မစကာ နဒဒှ်စၞစကီုရ၊၊ လသိုန်ဗတာင် မပတိတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးတိသီုဖအိုတ် ၈၀﹪ ဂှ် တိတ်နူ ဍုင်ကြုက်၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး
လသိုန်ဗတာင်ဂှ် ဂကူတၞံခၟာဲမွဲဂကူ၊ သၠုင်တိုန် စဵုကဵု ၁ မဳတာ ၊၊ ဒၞာဲ ဍေဟ်မတိုန်မာန်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲကဵုဒေသဂမ္တဴ ဇြောမ် ၈ (USDA Zone 8)၊၊ ဍေဟ်နွံကဵု ကဴတုဲ ကဴဍေဟ်ဂှ် သြာဲ၊ ယျောက်ယျာ ကေုာံ စၟတၞဟ်တအ် ဒးဂၞပ်စိုတ်ရ၊၊
မတဵုလွဳ
လသိုန်ဗတာင်ဂှ် တဵုလောဲဒၟံင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသမဂီုတအ် (mild climate)တအ်ဂှ် တဵုကၠိုဟ်သၞာံဂွံရ၊၊ လသိုန်ဗတာင်ဂှ် နွံကဵု ပရေင်ဆက်မ ၝောအ်ကၟက်တုဲ ပရေင်ဆက်မဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵုတိ နကဵုအကြာရိုဟ်ဍေဟ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂံက်မ္ဂး ကေတ်နှေဝ်လသိုင်ဗတာင်တုဲ တိုပ်တဵု ပ္ဍဲအခိင်ကၞောတ်သၞာံ ကၠာတိဟွံဂံက်ကလောအ်ဏီ တြဴသတ္တဟတုဲ ပိုတ်စ ပ္ဍဲအခိင်တမ်သၞာံလပါ်အိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စကညင်ရ၊၊ နှေဝ်လသိုန်ဗတာင်ဂှ် ဒးတိုပ် ဇြိုဟ်ဟ် ရီုဂပ်ရောင် ကာလဟေင် ဍေဟ်ဂွံစဵုဒၞာ ဓါတ်ဂံက်ကလောအ်မာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍေဟ်သရိုဟ်လီုအာမာန်ရ၊၊ တၞံလသိုန်ဗတာင်တအ်ဂှ် တဵုကြပ်ပ် ခြာၜိုတ် ဇၞော်က္ဍိုပ် လသိုန်ဗတာင်မွဲမ္ဂး ရုမ်ဂပ်ရ၊၊
Production
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ အလုံမွဲလိုက် တဵုပ္တိတ် လသိုန်ဗတာင် 26.6 မဳလဳယာန် တာန်၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် တိတ်နူဍုင်ကြုက် ၈၀%၊၊ ဍုင်အိန္ဒိယဂှ် ဒှ်ဍုင်မပ္တိတ်ဂၠိုင်အိုတ်ဒုတိယ ၅ ﹪ရ၊၊
ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ပတိတ်ဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵု ၁၀ ၊ ဗွဲမဂၠိုင် တဵုပ္ဍဲ Gilroy, California ရ၊၊
အဟာရ
လသိုန်ဗတာင်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲအကြာစၞစကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကဵုဂဥုဲရ၊၊ ပ္ဍဲလသိုန်ဗတာင် ဇမၞော်ဓမ္မတာ ၁-၃ နှေဝ် (၃-၉ ဂရာမ်)ဂှ် အဟာရအရာမၞုံပၟိက် ပွိုင်မွဲတ္ၚဲ (Daily Value-DV) နွံဍိုက်ပေင် ၁၀﹪၊၊ လသိုန်ဗတာင် မထၞက်လဝ်တုဲ ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံကဵု အဟာရဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ပၞောဝ်အဟာရတအ်ဂှ် ဗဳတမေန် B6 ကဵု ဗဳတမေန် C ကေုာံ ဓါတ်မင်ဂနေသေ (ဓါတ်ပသဲ) (dietary minerals manganese) ကေုာံ ဖေါသပေါရုသ် (phosphorus)တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ရ၊၊