cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
thumb နာဲထာဝရ (၇ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၅၈ - ၂၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၁) ဇာတိကွာန်ကၟာဝက်ဝွံ ဒှ်သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် (ဗော်ဍုင်မန်တၟိ)ရ။ ညးဝွံ နူ ပ္ဍဲအခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၁၈ သၞာံ၊ ကြဴနူ မဂွံအံင်ကေတ် ဘာတန်သမၠုင်တုဲ တိတ်စိုပ် တိဗၠးၜး လုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန်ရ။ ပ္ဍဲမွဲအခိင်တာလျိုင်ဂှ် ကေင်ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် ပ္ဍဲဌာနပရေင်ထတ်ယုက်ဗဟဵု၊ နူဂှ် စိုပ်အာ ဌာနသွာင်ပၞာန် နူကဆံင် ဒုသကိုပ်ဒပ်ဂှ် ဒှ်ကမ္မတဳ ရေင်တၠုင် ကေင်ကာဗဟဵု (ဗော်ဍုင်မန်တၟိ)ရ။ ကာလမကလိဂွံ အာယုက်၅၂ ဂှ် ညး စုတိ ဒေါအ်ဇူထောအ် နူတာလျိုင် လၟိုန်ကာလရ။
ပထမ အဝဲ
နာဲထာဝရ(ကမ္မတဳရေင်တၠုင်ကေင်ကာဗဟဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ)ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ကျာ်(၂၅၀၂) သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၂၀)သၞာံ ဂိတုဘတ်(၁၀)စွေက် သၠးတိတ်နူဂဝ်မိရ။ မိမၜါ မၞုံယၟု နာဲယှိင်(စုတိ) မိပေဲ(မိဣပေဲ) ကွာန်ကၟာဝက် (လၟုဟ်ကော်ဍုင်ကၟာဝက်) အရာပ်ဇိုင်ဝါ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်။ ယၟုညး နူဍောတ်တ်ဂှ် မိမညးတအ် ခုတ်ကဵုလဝ် မာံသာန်တေန်အံင်။ညးဝွံ ဒှ်ကွးကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာဓာတ်ကျာ် အစာတၠမှာထေရ်ပါလိတ ကွာန်ကၟာဝက်ရးဇြာ။ ကာလညး ကြပ်တိတ်အာ နူကွာန်ဂှ် ညးအာကလအ်စ အ္စာ ကျာ်ဇၞော်ပါလိတတုဲ ကျာ်ဇၞော်ပါလိတ ခုတ်ကဵုယၟု နာဲထာဝရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက် (၂)
၂။ ကွာန်ဒဵုထောင်   (တောင်ပေါက်)
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
ပထမ အဝဲ
ကာလဂွံအာယုက် တြဴသၞာံဂှ် မိမၜါ ပအပ်ဘာတန် ပလိုတ်ဘာဓာတ်ကျာ် ကွတ်ပညာနူတန်သၟဝ် စိုပ်တန်သၠုင် စှ်တန်(၁၀)။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက် (၂)
၃။ ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင်  (မျှင်ဝါးကုန်း)
၄။ ကွာန်လှာၜိုပ်  (နောင်ပရေ့)
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
ဘဝ သၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်
ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၄၂)-(၁၉၈၁) သၞာံဂှ် ကလေင်ယိုက်ဂၠေင် ကေတ်တာလျိုင် လပါ်သွာင်ပၞာန်တုဲ တာလျိုင်ကဆံင်ဆံင်တအ်ဂှ် နူစသၞာံ ၁၃၄၇ (၁၉၈၆) ဒုသ္ကိုပ်ဒပ်ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ နူစ သၞာံ ၁၃၅၅ (၁၉၉၀) သ္ကိုပ်ဒပ် ဒပ်ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၟဝ်ကျာ၊ နူစသၞာံ ၁၃၅၂ (၁၉၉၁) သ္ကိုပ်ဒပ်တံဒပ်ဒမၠုက် ခရိုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ(၂၇/၁/၉၂) ဂှ် သီုဂွံ ရုဲစှ် နဒဒှ် ကမ္မတီဗဟဵု အရန် ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၅၄ ဂိတုဘတ် ထပှ်မံက် အခိင်ဗ္တံ ဒုသ္ကိုပ်တံဒပ်နာဲထာဝရ ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ကောန်ပၞာန်သ္ဂံင် အာဇာနဲဒ္စာံတၠ လွဟ်သေဏာတ်ပေင်င် လုပ်ကၠုင် ကွာန်လှာ၊ သၞေဟ်ဗဒဝ်၊ ကၠအ်သတ် ကွာန်ကၟာဝက်ဂံင်ဂံင် သကာသကာရ။ လုပ်သောင်ကလး ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကဵုပရေင်ပၞာန် ပရေင်ဂူယာ ဒစိတ်နာဍဳဗတမ် စိုပ်ကွာန်ကၟာဝက် လုပ်သောင်ကလး ပ္ဍဲရုင်ပေါဲရုပ်ဂမျိုင် ပွိုင်ဘာ်နာဍဳပြင်ပြင်ရ။ ပရိသာတ်မွဲရုင်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဟွံကေင်ဆဵု ကောန်ပၞာန်မန် ကယျိုင်ပၞာန်ပေင်ပေင်မွဲဏီတုဲ မိပ်စိုတ်တက်တဲ ဖဲဖဲဟွံကဏီ သီုကဵု သ္ပရှ်ေသှ်ေအိုတ်ကီုရ။ သောင်ကလးဏာ ပိတင် ကလင်ဒးကတောဝ်မုက်ဂေါဝ်လောန်တုဲ လ္ၚဵုတံင်တဲအခိုက် ဆက်မိတ်ညးသ္ကအ်ရ။ သောင်ကလးတင်လက်ကရဴဂှ် ရဲကွာန်ရာန်လဝ်တိကၠအ် ဗၟံက်ဂၠံင်ဂလာတေအ် ဗာ်ထောအ် တၞံဆုအင် ဗာ်ထောအ် ဆုမၞုံကဵုဂုန် ဒုန်လေဝ်ဟွံသှ်ေ ပြေင်ဂၠဴ ဟွံဂွံစချောဲ ဟန်လဝ်တိဂြိုပ်ဂၠိုင်လောန်အာ အရာဏအ် ဒးဒၞာတာရောင်။ ဟီုတွဟ်တုဲ ကလေင်တိတ်အာရ။ ကင်ကွာန်နွံမံင်ကီုလေဝ် မွဲဟွံဂံင်ဗက် ခြာပိပန်တ္ၚဲ လိက်ပရိုင်ဗၟာပြး အလုံဍုင်ကွာန်မွဲရ။ ဒဒှ်ရ သပုန်မန်ပ္ဍဲဂြိုပ် လုပ်ကၠုင်ကွာန် လုပ်သောင်ကလးဂံင်သကာလောန် ဗရုကံလွဟ်လေဝ် ဟွံမွဲ ကလေင်စဴအာ မိပ်ပ်ရ။
သၞာံမယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင်နာနာ
ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၅၅)-(၁၉၉၄) ဒု-သ္ကိုပ်တံဒပ်-တံဒပ်လၟိုန်လၟိဟ်မွဲပိမ(၁၁၁) ပ္ဍဲသၞာံ-၁၃၅၆-(၁၉၉၅)လျိုင်ဌာနပရေင်ဆက်ဆောံဍုင်မတ်မလီု။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက် (၂)
၆။ ကွာန်ကွိက်ခွိ     (အင်းခွ)
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
သၞာံမယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင်နာနာ
ပ္ဍဲသၞာံ-၁၃၅၈-(၁၉၉၇)သ္ကိုပ်တံဒပ်-တံဒပ်လၟိုန်လၟိဟ်ထပှ်ပိမ(၇၇၇) နကဵုကဆံင်ဒုတိယသ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ(၁၉၉၉)။
ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၆၀)-(၂၀၀၀) နကဵုဗော် ပြံင်ကဵု တာလျိုင်သွာင်အုပ်ဓုပ် နဒဒှ်ဥက္ကဌခရိုင်သဓီု။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက် (၂)
၇။ ကွာန်ဝါကၠောင် (ဝဲကလွန်)
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
သၞာံမယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင်နာနာ
ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၆၃)-(၂၀၀၆)ဂွံဒှ် ကမ္မတဳက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ရေင်တၠုင်ကေင်ကာဗဟဵုတုဲ ကေတ်တာလျိုင် ညးလျိုင်ပွိုင် အပ္ဍဲဍုင်။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲပွိုင်တိုက် (၃)
၁။ ကွာန်ကြုင်ခယာင်  (ထီးပေါ့ကလို)
၂။ ကွာန်အုံခ​တောန်  (ကတွန်းစု)
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
နိဿဲ
လိက်အနာဂတ်မန် ကၞပ် ၁၂ (The Future of Mon Vol:12)
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲပွိုင်တိုက် (၃)
၃။ ကွာန်ကအ်ကြုက် (သရက်ကုန်)
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲပွိုင်တိုက် (၃)
၄။ ကွာန်ဝါဂြာဲ   (ဒရယ်ကွင်း)
၅။ ကွာန်တၟအ်ဂအုမ် (ကျောက်ပုံ)
၆။ ကွာန်အင်လှာထဝ် (ရွှေလအင်း)
၇။ ကွာန်ကုန်မိပ်ဇြိပ် (ပျော်ရာကုန်)
၈။ ကွာန်ကုန်ကြေဟ် (ဝင်က)
ဟံသာ၊ နာဲ
နာဲဟံသာ (ၜံင် ၁၆ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၈ ပ္ဍဲ ကွာန်ကုန်သာယာ ) ဝွံ ဒှ်သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်တုဲ စတမ်နူ သဘင်သဳကၠဳဗော်ဍုင်မန်တၟိ မရနုက်ကဵု ဒသမ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဗဒိုပ်လုပ်ဍုင် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၅ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၁၉ဂှ်တုဲ ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ လၟေင် (၅)ရ။ နာဲဟံသာဝွံ နူသၞာံ ၁၉၆၈ ဂှ် တိတ်ကၠုင်တိပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်တုဲ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌဇၞော်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင် ဒုဥက္ကဌ၊ ညးအုပ်ကာနာနာ တအ်ဒှ်တမ်ရ။ နာဲဟံသာ စလုပ်ယိုက်ဂၠေင် ပ္ဍဲကဵု ကမ္မတဳကေင်ကာဗဟဵုဂှ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၈၉ တေအ်ရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲပွိုင်တိုက် (၃)
၉။ ကွာန်ကအ်ပၞဴ  (သံပုရာကုန်)
၁၀။ ကွာန်ဝါဂၠိင်  (နန်ပါဖော့)
ဟံသာ၊ နာဲ
ပထမအဝဲ
နာဲဟံသာဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကုန်သာယာ (ဗဒါဲကွာန်ဇိုင်ကျာ်) ပွိုင်ဍုင်ပံင် ပ္ဍဲ ၁၆ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၈ မဒှ်ကောန် သၟာဗ္ၚ နာဲဗမ် မိဇဳ၊ ပၞောဝ်ကောဒေအ် (မၞိဟ်တြုဟ်သီုဖအို) တြဴတၠဂှ် ဒှ်ကောန်မရနုက်ကဵုပိရ။ ကာလ နာဲဟံသာကလိဂွံအာယုက် ၆ သၞာံဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲကွာန်ဇိုင်ကျာ်ရ။ ကာလညးကလိဂွံအာယုက် ၇ သၞာံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၅ ဂှ် ညးမံင်ဘာတန်မူလ ကွာန်ဇိုင်ကျာ်၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် လိက်မန်ဂှ် ဂွံအခေါင်ဗတောန် မွဲသတ္တဟ ပွိုင်မွဲနာဍဳတုဲ လေပ်စ လိက်မန်ညိညရ။ နာဲဟံသာဂှ် ဒှ်ကွးဘာမသကေက်သကာမွဲတုဲ မလေပ်ကလိဂွံ လာပ်ပထမ ဒုတိယတအ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲကဵု တန်စတုတ္ထ မဒှ်တန် အလဵုအသဳစၟဳစၟတ်လိက်ဂှ် အလုံမွဲဘာ ကွးဘာ အံင်ၜါတၠဂှ် ညးပါမွဲတၠရ။ နူစမံင်ဘာ စဵုကဵုတန်နဝမဂှ် အံင်ကၠုင်ဆက်က်တုဲ ပ္ဍဲတန်ဒသမ မလုပ်သှ် သၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် ဟွံအံင်ရ။ သၞာံဂတဂှ် ညးတိုန်တန်ဗတောန်တဵုလွဳ ပ္ဍဲမုဟ်ဍုင်။ တန်ဗတောန်ဂှ် တိုန်အခိင်သဝ်တ္ၚဲ၊ ဘာတန်ဒသမဂှ် တိုန်အခိင်တ္ၚဲတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် သီုတန်ဒသမ နကဵု (ခ)၊ ကေုာံ တန်ဗတောန်တဵုလွဳကီုရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄)
၁။ ကွာန်သၞေဟ်သြောံ (ဝင်ရော်ဆိပ်ကြီး) (ပလိုတ်ၜဳ ဝ​ရော)
ဟံသာ၊ နာဲ
ပထမအဝဲ
နာဲဟံသာ လုပ်ကၠောန် နဒဒှ် ညးသ္ဍာဲဒဴအလဵုအသဳ ပ္ဍဲဌာနကောပ်ကာဲပရေင်တဵုလွဳ (စိုက်ပျိုးရေး ဦးစီးဌာန) ညးကော်စ ဗီုဗၟာ (ကျေးလက်မန်နေဂျာ) ပ္ဍဲဖျာပုံ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်လာတ် ရးဨရာဝတဳ ပွိုင် ၉ ဂိတုရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄)
၂။ ကွာန်လိုၚ်ကၞုဲ   (လိုင်ကနီ)
ဟံသာ၊ နာဲ
သ္ၚိကၟိန်
နာဲဟံသာ ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိညုင် ဇာတိကွာန်လှာၜိုပ် (ကွာန်နံင်ဗြေအ်) တွဵုရးဍုင်ကရေင်တုဲ ကလိဂွံကောန် (၅) တၠ၊ ကောန်တြုဟ် ၃ တၠ၊ ကောန်ဗြဴ ၂ တၠ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄)
၃။ ကွာန်ဝင်သ္ပဝ် (ဝင်္ကပါ)
ဟံသာ၊ နာဲ
စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ဗီုမစိုပ်ကၠုင် တိပၠန်ဂတး
နာဲဟံသာ လဴထ္ၜးကဵု နာဲဗညာအံင် စပ်ကဵု စိုတ်ဓါတ်ကောန်ဂကူ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်ပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးမန်ဂှ် အခိင်ညးမဒှ်ဘဝကွးဘာ တန်စတုတ္ထဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဗက်တွဟ် စန်ဒက်မာဲဂှ် ဂွံမိင်ကေတ်တုဲ စိုတ်ဓါတ်ဂကူ မတွဟ်ဂး မန်သ္ဒးဂွံ တွဵုရးဍုင်မန်ရောင်။ ဂကူမန် သ္ဒးစုတ်မာဲကဵု ဗော်မန်ရောင်တုဲ စိုတ်ဓါတ်ဂကူဂှ် စလုပ်ကၠုင်ရ။ တုဲပၠန် ကွးဘာဂကူဗၟာတအ် ကော်မန်တအ် "တလိုင်း" မ္ဂး ဒုင်ဟွံမာန်တအ်ဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ်ရ။ မွဲပၠန် ဟိုတ်နူကွးဘာ ဂကူဗၟာ နူဒေသအညာမွဲ ဟီု မန်တအ်ဂှ် ဂကူဍိက်ကျာ် (သွက်ဂွံကၠောန်ကျာ် သွက်ဂွံမင်မဲကျာ်တုဲ ဗၟာတအ် ရပ်ဏာ ဒုင်သဇိုင် ကုဝင်ပါင်ဍုင်သဓီု)ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူဟီု မန်ဂကူဍိက်တုဲ စိုတ်ဂိ ထေဲကၠုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ အစာဘာတန်အဋ္ဌမမွဲတၠ ဟီုတိုန် ဒဒှ်ရ ကွးဘာ နူကဵု ကွာန်ဝါကပိုဟ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ စိုပ်တန်တၟာသၠုင်ရ ဟီုအရေဝ်ဗၟာ ခိုဟ်ဟ်ဟွံဂွံ၊ တုဲပၠန် အကြာဍေဟ်တအ်ကဵုဍေဟ်တအ် ဟီုဒၟံင်အရေဝ်မန်သၟး။ ကဵုဟီုအရေဝ်ဗၟာဂှ်လေဝ် ဟွံဟီုတုဲ ညးကလေင်ဟီုကဵုအစာဂှ် "အစာ အရေဝ်မန်ဇကု ဇကုဟွံဟီုတှ်ေ ညးဂှ်ဂွံကၠုင်ဟီုရော။ ယဝ်ရပိုယ်ဟွံဟီုတှ်ေ အရေဝ်ပိုယ်ကၠေအ်အာရ။" အစာဂှ် စိုတ်ဒှ်အာညိတုဲ ကော်စညး "မွန်ကိုယ်စာလှယ် (ညးစၞးဂကူမန်)"။ တုဲပၠန် မွဲလပါ်ဂှ် ကာလဗတောန်ဝင်ပၠန် ဂွံတီကေတ် ဂကူမန်ဇကု မကေင်နွံလဝ် ဍုင်ဇကုကဵုဇကု ဨကရာဇ်ဇကုကဵုဇကုဂှ်ကီုတုဲ စိုတ်ဓါတ်ဂကူဂှ် ဇၞော်ကၠုင်ဒၟံင်ရ။ ဂကောံသကအ်ရဲတအ်ဂှ် ကေင်ချပ်ကၠုင် ဗီုလဵု ပိုယ်ဂွံဂွံအခေါင်ပိုယ်ရော။ ကာလဂှ် ဂကောံသကအ်ရဲညးတအ် ညာတ်ကေတ် ပါဲနူ နကဵုနဲကဲလွပ်လွဟ်တုဲ ကလေင်ကေတ် အခေါင်ဂကူမန် ဟွံမာန်ရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄)
၄။ ကွာန်သၞေဟ်ဝ  (လက်ဝါဆိပ်)
ဟံသာ၊ နာဲ
စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ဗီုမစိုပ်ကၠုင် တိပၠန်ဂတး
ကာလနာဲဟံသာ မနွံမုဟ်ဍုင် အခိင်မတိုန်တန်ဗတောန်တဵုလွဳဂှ် ဗက်ဂၠာဲကေတ်အဆက် မိက်ဂွံစုက်လုက် ကုသၟာပၠန်ဂတးမန်ကီုလေဝ် ဟွံကလိဂွံရ။ ကာလစိုပ်အာ ဖျာပုံ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်လာတ်တုဲ ပွိုင် ၉ ဂိတုဂှ် စိုတ်ဓါတ် သွက်ဂွံလုပ်ပၠန်ဂတးဂှ် ဇၞော်တိုန်ကၠုင်ရ။ အခိင်မစဴကၠုင် ကွာန်မွဲလစုတ် ဂွံစုက်လုက် ကုသဳမူတအ်တုဲ သၟာန်ဗီုလဵု ဂွံစိုပ် တိပၠန်ဂတးဂှ် မဂွံလဴဗ္စ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲကလောမသဇကုဂှ် မၞိဟ်မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ပ္ဍဲပၠန်ဂတးမန် နွံဒၟံင်ရ။ တုဲပၠန် အာမ္ဂး ညးပလံင်ကဵုရောင်။ တုဲဂှ် နာဲဟံသာ ဓရီုကဵု ရဲဇကု ညးအဃောမမံင်ဒၟံင်ဘာတအ်တုဲ သီုၜံက်သုင်ဆီ ရေင်သကအ်ဏီ။ တုဲဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈ ဂိတုမာတ်ဂှ် တိတ်အာ ပၠန်ဂတး စိုပ်အာ ဗဒိုပ်ဒဵုထောင်။ ပ္ဍဲဗဒိုပ်ဂှ် ဂွံစုက်လုက် ကုနာဲသက်ထွန်း၊ နာဲဟကောတ် မဒှ်ကောန်ကွာန်ဇိုင်ကျာ်တအ် မံင် ပ္ဍဲဒဵုထောင် ပွိုင်ၜါဂိတုတုဲ တိုန်အာ ဗဟဵုဇံင်ကွဳ ရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄)
၅။ ကွာန်ကၠအ်ဗြာတ် (ငှက်ပျောတော)
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၆၈ ဂိတုမေဂှ် နာဲဟံသာ စိုပ်ဗဟဵုဇံင်ကွဳတုဲ ဟိုတ်နူ ဒှ်ညးမတိုန်လဝ်ဘာ၊ မကေင်ကၠောန်လဝ် ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်အလဵုအသဳတုဲ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန် ဖျေဟ်ကဵုတာလျိုင် ပ္ဍဲဌာနရုင်ဗဟဵုရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဌာနဂဥုဲလေဝ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၉ ဂှ် တၞဟ်နဂွံလ္ၚတ် ပညာဂဥုဲတုဲ နူကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဗလးဏာ မၞိဟ်ပိတၠ နာဲဘမန်၊ မိတာန်ကျဳ၊ ကေုာံ နာဲဟံသာ ကဵုအာတိုန် တန်ဗတောန်ဂဥုဲ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲကွာန်ဝင်က ပွိုင် ၃-၄ဂိတုကီုရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄)
၆။ ကွာန်မိပြင်  (မိပရင်)(ပလိုတ်ၜဳဝင်ရော)
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၇၀ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၀ အခိင်သၞတအ် ကၠုင်ဗတိုက်ပလီုထောအ် ဗဟဵုဇံင်ကွဳဂှ် နကဵုတာလျိုင် ညးအာဒၟံင် ပ္ဍဲခရိုင် (ကွာန်ဒဵုထောင်)တုဲ ဟွံဂွံဒးစုက်လုက် ကုပေါဲဗတိုက်ဂှ်ရ။ ဗဟဵုဇံင်ကွဳ လီုအာတုဲ ပြံင်အာဗဟဵုကျာ်ပိရ။ ကောန်ပၞာန်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဗဒိုပ်မကသ (ကော်ဂး မုခ်ဦးစခန်း)ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗဒိုပ်ဂှ် နာဲဟံသာ ဂွံယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် နဒဒှ် သကိုပ်ဗဒိုပ် လပါ်ပကင်ရင်တုဲ ညးတာလျိုင် လပါ်ပၞာန်ဂှ် ဒှ်သကိုပ်ဗိုလ်အံင်နာင် ရ။
သၞာံ ၁၉၇၀ ဂိတုမေဂှ် ဒက်ပတန် ဒပ်ပံင်ကောံပရေင်ညဳသၟဟ် ကေုာံ သၠးပွး ဂကူကောန်ဍုင်အရင် (တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ ညီညွတ်ရေးနှင့် လွတ်မြောက်ရေးတပ်ပေါင်းစု - တညလ) တုဲ နကဵုစၞးဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် နာဲဟံသာ ဒးအာကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဍုင်ၜင်ကံက် မွဲလစုတ်။ နူဂှ် သၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် နူကဵု တညလ ကၠောန် ဌာနဗလးရမ္သာင်တုဲ နာဲဟံသာ ဒးအာကေတ်တာလျိုင် သွက်အစဳအဇန်ဘာသာမန်ရ။ ကိုပ်ကၠာ ပွိုင် ၄-၅ ဂိတုဂှ် ညးမွဲဓဝ်တုဲ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဗလးဏာ နာဲမောင်မောင် တုဲ အစဳအဇန်ဘာသာမန်ဂှ် ဒှ်အာညးၜါတၠရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄)
၈။ ကွာန်ကျာ်မသုန် (ဘုရားငါဆူ) (ပလိုတ်ၜဳဝင်ရော)
၉။ ကွာန်ကြုင်တူ (ပလိုတ်ၜဳဝင်ရော)
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် နဒဒှ်ပဳအေ ဥက္ကဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန်ဂှ် ကလိဂွံတာလျိုင်တုဲ ပရေင်စုက်လုက် ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်မဟာမိတ်ဂမၠိုင်လေဝ် ကလိဂွံကၠုင်ကီုရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၁။ ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ် တန်မူလ
၂။ ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ် တန်မူလ​လောန်
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၇၂-၇၃ ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်မွဲဒၞာဲဂှ် ဒးဝပ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ဆက်ကေတ်တာလျိုင်ဟွံမာန် ဒးတိုန်ကၠုင် ဗဒိုပ်ပ္ဍဲ သွက်ဂွံအာလွဳယဲရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၃။ ကွာန်ကအ်အင်ထဝ် တန်မူလ​လောန်
၄။ ကွာန်ဝင်ဂွိ တန်မူလ
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၇၄ တိဍာ်ရေဝ်သၠုင်ကျာဂှ် ကရေင်ကလေင်ပအပ်ကဵုမန် (တိဍာ်တအ်ဂှ် နူအခိင် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် လုပ်ဖျေဟ်ထောအ်လွဟ်တုဲ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲကရေင်) နဒဒှ် ညးအုပ်ကာပွိုင်ဍုင်ဂှ် နာဲဟံသာ မဂွံယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၅။ ကွာန်ဖဴခပဵု တန်မူလ
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် နာဲဟံသာ ဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ ခရိုင်မတ်မလီု (အခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ နွံဆ မွဲခရိုင်ဂှ်ရ)။ ဗွဲကြဴညိ နာဲအုပ်ကာ နာဲမေန်ထောန်ဂှ် အာဖျေဟ်ထောအ်လွဟ် ကုသၞတုဲ နာဲဟံသာ ဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာ ခရိုင်ရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၆။ ကွာန်ကြုင်ကၠအ်သတ် တန်မူလ
၇။ ကွာန်ဝါသ တန်မူလ
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၈၁ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ထကး နာဲဟံသာ ၜိုန်ရ ကေင်ဒှ်လဝ် ပဳအေ အစာဇၞော်နာဲယှိုဲကျေန်ကီုလေဝ် ဟွံပြံင်ဗက်အာမံင် ဝင်က မွဲသာ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲတြေံဖိုဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဗော်ကရေက်တိတ်အာ ဗီုဂှ်တုဲ ကာလမရုဲစှ် မၞိဟ်တာလျိုင်တၟိဂှ် နာဲဟံသာ ဂွံဒုင်ခပတိုန် ပ္ဍဲဂကောံကေင်ကာဗဟဵု။ ကာလဗော်ၜါ ကလေင်ကောံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၇ဂှ် လျိုင်ဒှ်အာ ပ္ဍဲကမ္မတဳဗဟဵုရ။ ဆဂး ကာလကလေင်ကၠောန် သဘင်သဳကၠဳဗော် ပၠန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် နာဲဟံသာ ဂွံကလေင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိပၠန်ရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၈။ ကွာန်ကွိက်ခွိ တန်မူလ
၉။ ကွာန်ဝါကၠောင် တန်မူလ
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၈၂ ဂိတုဂျူလာင်ဂှ် ဗော်ပၠန်ဂတး ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ဒက်ပတန် "ဒပ်ပံင်ကောံဒဳမဝ်ကရေဇြဳကောန်ဂကူ NDF" ဂှ် နူကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (ကျာ်ပိ) လုပ်ဒပ်ပံင်ကောံဂှ်ကီုတုဲ နာဲဟံသာ မဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ညးကာနာနာ ပ္ဍဲဒပ်ပံင်ကောံဂှ်ရ။ တာလျိုင်ဂှ် ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ ပွိုင် (၅) သၞာံ စဵုကဵုစိုပ်သၞာံ ၁၉၈၇ ရ။
သၞာံ ၁၉၈၈ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳ အလုံဍုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ဂကောံကွးဘာတအ်လေဝ် စိုပ်ကၠုင် တိပၠန်ဂတးကီုရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၉ ရဲပၠန်ဂတးတအ် သီုဖအိုတ် သီုကဵု ဂကောံကွးဘာတအ် ဒက်ပတန် "ဂကောံမဟာမိတ် ဒဳမဝ်ကရက်တေတ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ DAB ဂှ် နာဲဟံသာ ဂွံဒုင်ကေတ် တာလျိုင် နဒဒှ် ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာနာနာ ပ္ဍဲကဵုဂကောံဂှ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် နဒဒှ် တာလျိုင် ညးအုပ်ကာနာနာဂှ် နာဲဟံသာ မဂွံဒုင်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကဵုဂကောံဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိလေဝ် နာဲဟံသာဂှ် နဒဒှ် ဖက်ဆောညးအုပ်ကာဂှ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင်ကီုရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၅ ဟိုတ်နူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေါအ်ပန်ပှော် ကုဒပ်ပၞာန်နဝတတုဲ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒးဒုင်ပ္တိတ်ထောအ် နူကဵု ဂကောံမဟာမိတ်ဂှ်တုဲ နာဲဟံသာလေဝ် ဒးနုက်တိတ် နူကဵု တာလျိုင်ဂှ်ကီုရ။ နာဲဟံသာ ကလေင်စဴကၠုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာဒၟံင် ပ္ဍဲလျိုင် ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ စဵုကဵုစိုပ်သၞာံ ၂၀၀၃ မဒှ်အခိင် ဥက္ကဌဇၞော် နာဲယှိုဲကျေန် စုတိတုဲ တာလျိုင်ဂှ် ဂွံဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၁၁။ ကွာန်အုံခ​တောန် တန်မူလ
၁၂။ ကွာန်ကအ်ကြုက် တန်မူလ
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၂၀၁၃ ဂိတုဂျောန် ၁၅ ဂှ် နာဲရဿ စုတိအာတုဲ နာဲဟံသာ ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် ဒု-ဥက္ကဌ ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၁၃။ ကွာန်ကုန်မိပ်ဇြိပ် တန်မူလ
၁၄။ ကွာန်ဝင်သ္ပဝ် တန်မူလ၊ ဘာတန်သၠုင်
ဟံသာ၊ နာဲ
တာလျိုင်ဂမၠိုင်
သၞာံ ၂၀၁၉ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဗော် အလန်ဒသမ ဂှ် နာဲဟံသာ ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲဒၞာဲ နာဲထဝ်မန်ရ။ နာဲထဝ်မန်ဂှ် ဟိုတ်နူအာယုက်ဇၞော်၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံသၟဟ်ရထတုဲ ဟွံဒုင်ဆက်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲတာလျိုင်ရ။
ကဝိ
နာဲဟံသာဝွံ ပ္ဍဲမွဲတရဴဘဝပၠန်ဂတး ညးယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်ဂှ် ယၟုမြဟ်တဴ သီုကဵု လပါ်အနုသုခုမကီုတုဲ အခိင်ညးစ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန်ဗော်ဂှ် သီုပါလုပ် နဒဒှ် ညးချဳဓရာင် ပ္ဍဲလဝေင်ဇာတ်၊ သီုချူလဝ် လဝေင်ဇာတ်ဂမၠိုင်၊ ဒွက်ဂမၠိုင်ကီုရ။ လဝေင်ဇာတ် ညးမချူလဝ်ဂှ်မ္ဂး "သစ္စမေတ္တာ အကြာပေါဲပၞာန်"၊ ကေုာံ "ဂၠံင်ဍာန်ကွဳပၟတ် စံင်ယဇ်ဂကူပိုဲ" တအ်ဂှ် ဒှ်လဝေင်ဇာတ် မပြာကတ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ကဵုပညာ ညံင်ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဂွံတီကၠိုဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်မင်မဲဂကူ ဂွံမံက်မွဲကီုရ။ ဒွက်လေဝ် ညးချူလဝ် နွံတၟာဂလိုင်ကီုရ။ ပၞောဝ်ကဵုဒွက်တအ်ဂှ် "သဇိုင်ဝင်ဍုင်မန်"၊ မန်ၜါကောံသၞဴ စဴဍုင်ဟံသာ"၊ "လၞီဍုင်ဟံသာ" ကေုာံ "ချိုတ်ညံင်ဂွံဂျိုင်" တအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ လိက်ကၞပ် နကဵုဘာသာမန် နကဵုယၟုကၞေဟ် သၞဴမန် "ဂၠံင်တရဴဂကူပိုဲ ဂွံဗၠးၜး"၊ နကဵုဗီုဗၟာ "စစ်မှန်သော ပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရေး"တအ်ဂှ် ချူလဝ်ကီုရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၁၆။ ကွာန်မိပြင် တန်မူလ
၁၇။ ကွာန်ကၠအ်ဗြာတ် တန်မူလ
ဖအိုတ်ဘာကောန်မန် နွံ (၁၇) ဘာ ကွာန်သှ်ေတအ်ဂှ် ဒှ်ဘာပံင်နှဴအလဵုအသဳမဒှ်ရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဆက်စၠောံ အာကၠုင်နကဵုကွဳစက်ဂွံတအ်ဂှ်
၁။ သၞေဟ်ဖံင် ကွာန်ကအ်ပၞဴ ဆက်စၠောံ ကျာ်မြဟ်၊ မုဟ်ဍုင်
၂။ ဒဒန်ဆု ကွာန်သၞေဟ်သြောံ ဆက်စၠောံ ကျာ်မြဟ်၊ မုဟ်ဍုင်၊ ဇြပ်ဗု
၃။ ဒဒန် ဖာတလဲ၊ ကွာန်ဝါဂြာဲ ဆက်စၠောံ ကျာ်မြဟ်၊မုဟ်ဍုင်
၄။ သၞေဟ်ဖံင် ဍုင်လှာဒကှ် ဆက်စၠောံ ကျာ်မြဟ်၊ ကျာ်ဍုင်၊ မုဟ်ဍုင်၊ကျာ်ပိ
၅။ ဒဒန် (ရေဲလဲ၊ဓနုံ) လ္ပာ်ကွာန်ဝင်ဂွိ၊ ကုန်ဗ္ဒဝ်၊ ဆက်စၠောံ ကျာ်ပိ ဖအိုတ်နွံမသုန်ပၞော်ရ။
က​မၠောန်ဂယိုင်လမျီု
၁။ ကၠအ်ထၜိုတ်
၂။ တဵုလ္ၚဴ
၃။ တဵုကွာဲၜင်
ပ​ရေင်ပလံင်ဗ္စိုပ်
ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဍုင်ကျာ်ပိ
ပ​ရေင်ထတ်ယုက်
ရုင်ဂဥုဲပွိုင်တိုက် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် ခရိုင်မတ်မလီု
လၟိဟ် (၁၆)
မၞုံသ္ကုတ်ပွိုင်တိုက် (၂) အကြာကွာန်ဒဵုထောင်ကဵု ကွာန်ကွိက်ခွိ
ပရေင်အုပ်ဓုပ်
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ခရိုင်မတ်မလီု တမ်ဒပ်လၟိဟ် (၁)               မၞုံကွာန်ကွိက်ခွိ
ရုင်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် မၞုံကွာန်ဒဵုထောင်
သၞေဟ်ကင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
၁။ ကွာန်ကုန်ဗ္ဒဝ်
၂။ ကွာန်ကအ်ပှ်လှ်
၃။ ကွာန်သၞေဟ်သြောံ
၄။ ကွာန်ဝါဂၠိင်
၅။ ကွာန်ဝါဇြပ်
အောက်သဳဂေန် ခၞတ်
thumb|အောက်သဳဂေန်ခၞတ် မစုတ်လဝ် ပ္ဍဲ ခေါက်။ thumb|When liquid oxygen is poured from a beaker into a strong magnet, the oxygen is temporarily suspended between the magnet poles, owing to its paramagnetism. အောက်သဳဂေန် ခၞတ် (liquid oxygen) —ပ္ဍဲကဵု က္ၜင်ကျာ၊ က္ၜင်ဗလိုပ်ဍာ် ကေုာံ ရုင်စက်ဂေသ် တအ်မ္ဂး ချူ နကဵုဇမၠေအ် LOx, LOX ဟွံသေင်မ္ဂး Lox — ဝွံ ဒှ် မောလေကူလ် အောက်သဳဂေန် (molecular oxygen) နကဵုသန္ထာန်ခၞတ် (သန္ထာန်ခတ်တ်) ရ။
ဓါတုရူပ မပါလုပ်ဂမၠိုင်
အောက်သဳဂေန်ခၞတ် ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် အသာ်သင္ၚေက်ၜတ်တ် တုဲပၠန် နွံကဵု ကၞောတ်ဓါတ်ဇမြောတ် (paramagnetic) ဍေဟ်မလေပ်ဒေါအ်ဒၟံင် အကြာ တၞုင်ကၟက် ဓါတ်ဇမြောတ်ခၞေပ်ချေဟ် (horseshoe magnet) ရ။ အောက်သဳဂေန်ခၞတ်ဂှ် နွံကဵု ကမၠေတ် ၁,၁၄၁ ဂြာမ် ဇၟာပ်လဳတာ 1141 g/L, ကၠေတ်အောန် နူ ဍာ်ခၞတ်၊ တုဲပၠန် ဓါတ်လမုဟ် ( cryogenic) ကဆံင်ကမြံင် (freezing point) နွံ 54.36 K တုဲပၠန် ကဆံင်ကမၞမ် (boiling point) နွံ -182.96 C ပ္ဍဲ မွဲ ဗါရ် 1 bar။ အောက်သဳဂေန်ခၞတ် နွံ ဗၞတ်သမၠဲ (expansion ratio) 1:861သၟဝ် ၁ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် အကာသ (100kPa) တုဲပၠန် 20 °C၊ ဟိုတ်နူဂှ်ရ က္ၜင်ကျာပၞာန် ကေုာံ က္ၜင်ကျာလ္ၚဵုတအ် စကာအောက်သဳဂေန်ခၞတ် နဒဒှ် ကျာယဝီုအောက်သဳဂေန်ရ။
ဟိုတ်နူ ဓါတ်လမုဟ်ဍေဟ်တုဲ အောက်သဳဂေန်ခၞတ်ဂှ် Because of its cryogenic nature, liquid oxygen can cause the materials it touches to become extremely brittle. Liquid oxygen is also a very powerful oxidizing agent: organic materials will burn rapidly and energetically in liquid oxygen. Further, if soaked in liquid oxygen, some materials such as coal briquettes, carbon black, etc., can detonate unpredictably from sources of ignition such as flames, sparks or impact from light blows. Petrochemicals, including asphalt, often exhibit this behavior.
The tetraoxygen molecule (O4) was first predicted in 1924 by Gilbert N. Lewis, who proposed it to explain why liquid oxygen defied Curie's law. Modern computer simulations indicate that, although there are no stable O4 molecules in liquid oxygen, O2 molecules do tend to associate in pairs with antiparallel spins, forming transient O4 units.
Liquid nitrogen has a lower boiling point at −196 °C (77 K) than oxygen's −183 °C (90 K), and vessels containing liquid nitrogen can condense oxygen from air: when most of the nitrogen has evaporated from such a vessel, there is a risk that liquid oxygen remaining can react violently with organic material. Conversely, liquid nitrogen or liquid air can be oxygen-enriched by letting it stand in open air; atmospheric oxygen dissolves in it, while nitrogen evaporates preferentially.
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ - ကွေတ်မဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုၜါ
၃၂။ ပ္ဍဲဝါဒဒုတိယတုန် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴ မွဲတုဲ နိဿယ်ဗဒါကေတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ဂှ်ရော၊
ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် မွဲကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ၜါဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ပိဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီု ကဝ်ဒှ် ပန်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် မသုန်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် စှ်ဂမၠိုၚ်ကီု "ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ် (အဲ)မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞမြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒခိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ်ပၠန်ရ၊ ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ်လေဝ် မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞ မြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒဒိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဝွံ ပၠန်ရ" ရဴဝွံ ဗှ်ဗၞုဟ်တဴဘဝ မကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ် မဒှ်မွဲဟာန်ကေုာံ အကာဲအရာ မွဲဟာန်ကေုာံ (ယၟုတၞောဝ်ဒတောဝ်) မထေက်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးမာန်ရ။
ညးဂှ် သ္ဂးတဴ ရဴသာ်ဝွံရ-
"အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်ရ၊ သတန်ရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴအထောဋ်ဒဵုရ၊ တန်တဴသၟဟ်ညံၚ်ရဴတိုၚ်တြၚ် မဗိုန်ဗတ်ခိုက်ကၠိုက်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာ(နူမွဲဘဝကဵုမွဲဘဝ) အိုတ်ရ၊ ဒးဂေတ်ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါအိုတ်ရ၊ စုတိချိုတ်အိုတ်ရ၊ ဒးကတဵုဒှ်အိုတ်ရ (အတ္တကဵု လောကဂှ်) မတုပ်သၟဟ် အရာမဗိုန် မၞုံပြာကဋ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟေၚ်ရောၚ်။ မုဟိုတ် ရောဟီုမ္ဂး -
ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် မွဲကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ၜါဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် ပိဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီု ကဝ်ဒှ် ပန်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် မသုန်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကဝ်လီုကဝ်ဒှ် စှ်ဂမၠိုၚ်ကီု "ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ် (အဲ)မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞမြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒခိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ်ပၠန်ရ၊ ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ်လေဝ် မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞ မြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒဒိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဝွံ ပၠန်ရ" ရဴဝွံ ဗှ်ဗၞုဟ်တဴဘဝ မကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ် မဒှ်မွဲဟာန်ကေုာံ အကာဲအရာ မွဲဟာန်ကေုာံ (ယၟုတၞောဝ်ဒတောဝ်) မထေက်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးမာန်ရ။ အဲဂှ် ဟိုတ်နူဟိုတ်ဝွံဂှ်ရ -
'အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်ရ၊ သတန်ရ၊ တန်တဴ သၟးညံၚ်ရဴအထောဋ်ဒဵုရ၊ တန်တဴသၟဟ်ညံၚ်ရဴတိုၚ်တြၚ် မဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာ(နူမွဲဘဝကဵုမွဲဘဝ)အိုတ်ရ၊ ဒးဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါအိုတ်ရ၊ စုတိချိုတ်အိုတ်ရ၊ ဒးကတဵုဒှ်အိုတ်ရ (အတ္တကဵု လောကဂှ်) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵု အရာမဗိုန် မၞုံပြာကဋ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟေၚ်ရောၚ်" ရဴဝွံ တီရဂှ် သ္ဂးတဴရ။
ယွံခမဳတအ် ဣဝွံဂှ် ဟိုတ်ဒုတိယရောၚ်၊ သ္ပဟိုတ်ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ် ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွတ် မဗိုန်တအ်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံပညပ်တဴအိုတ်ရ။ (၂)
မှေအ်၊ တၞံ
တၞံမှေအ် (Avicennia officinalis) ဂှ် ဒှ်တၞံ ဂကူမတိုန် ပ္ဍဲကရး (ဂြိုပ်ဇိုင် ဍာ်ဖၞုင်) မလုပ်လၟိဟ် ဂကူ mangrove တုဲ ဗွဲမဓမ္မတာ ကော်စ နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် Indian mangrove ရ။ တၞံဍေဟ်ဍောတ်တ်မ္ဂး သတ်တုဲ အုမ်ရာပ်ဒၟံင်ရ။ အခိင်ဍေဟ်ဇၞော်မ္ဂး ဒှ်ဗီုတၞံဆု သၠုင်စဵုကဵု ၁၅ မဳတာ စဵုကဵု ၃၀ မဳတာလေဝ် သၠုင်မာန်ရ။ တၞးဍေဟ် သၚေက်ကၠေင်ဒၟံင် နွံဇမၠိင် ၁၀ သေန်ဒဳမဳတာ အနာံ နွံ ၅ သေန်ဒဳမဳတာ။ ခမောမ်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ခ္ဍမ်မ် မတိတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲတမ်တၞးတုဲ ကဴဍေဟ်ဂှ် အသာ်ဍာ်မိတ်မကၠောအ်အသာ်လဳမဴ နွံဗွိုက်ဗွဲလၞင် ၆ ကဵု ၁၀ မဳလဳမဳတာ အခိင်ဍေဟ်ရာင်။ ၝောအ်ဆုဍေဟ်ဂှ် ကလိတ်တုဲ နွံအသာ် သၚေက်ကၠိကၠိ ကဵု ပတေင်ကြံင်င်။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် အသာ်သၚေက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်၊ နွံဗီုပြင် ကောန်တၟအ် မဍောတ်ဗွဲလတူတုဲ နွံတၟာ ၜိုတ် ၂.၅ သေန်ဒဳမဳတာ။
ဂမ္စာဲ
တၞံမှေအ် ဂှ် မလလေပ်တိုန် ပ္ဍဲကဵု သြင်ကြုင် ဗဒါဲၜဳ၊ ဍေဟ်ဒးစိုတ် တိကလေတ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလတူသြင်။ တၞံမှေအ်ဂှ် မလေပ်ဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ဍုင် Bangladesh, Brunei, Cambodia, India, Indonesia, Malaysia, Myanmar, Papua New Guinea, Philippines, Singapore, Sri Lanka, Thailand, ကေုာံ Vietnam.
ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်
ဂကောံဝွံ သွက်ဂွံဒှ်သြန်ဗွဝ်ထံက်ပင် ဆေင်စပ်ကဵုကပေါတ်စက်အာဲထဳနာနသာ်မာန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုစၟတ်တ္ၚဲ (18-6-2019) သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၃၈၁) သၞာံ၊ ဂိတဇှ်ေ (၁) စွေက်ဂှ် နကဵုဒြဟတ်မၞိဟ် (၈) တၠ စဒက်ပတန်လဝ်ဂကောံမဒှ်ကီုရအဴ
စပ္တံဒက်ဂကောံ
ဂကောံဝွံ သွက်ဂွံဒှ်သြန်ဗွဝ်ထံက်ပင် ဆေင်စပ်ကဵုကပေါတ်စက်အာဲထဳနာနသာ်မာန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုစၟတ်တ္ၚဲ (18-6-2019) သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၃၈၁) သၞာံ၊ ဂိတဇှ်ေ (၁) စွေက်ဂှ် နကဵုဒြဟတ်မၞိဟ် (၈) တၠ စဒက်ပတန်လဝ်ဂကောံမဒှ်ကီုရအဴ ။ ၁။	တၠဂုဏ် အနန္တ ၂။	နာဲသိုက်လွဳ ၃။	နာဲအံင်ဇၞးရတ် ၄။	နာဲမန်ခိုင်ဗိုန် ၅။	နာဲဂံင်ရာဇာ ၆။	မာံခန္တဳဆာန် ၇။	နာဲမန်ထဝ် ၈။	နာဲလောကကမ်တၟိ ဗွဲကၠာအိုတ်ဂှ် ညး (၈) တၠဝွံဟေၚ် ချဳဒရာၚ်စပ္တံကၠုၚ်ကီုရ၊ ဗွဲကြဴဏံပၠန် ဒှ်အာမၞိဟ် (၁၇)တၠ၊ စနူတ္ၚဲဝွံဟေၚ် ချဳဒရာင်ဂၠာဲကၠုၚ်သြန်ဗွဝ်သိုက်သိုက်တုဲ ပ္ဍဲကဵုပစ္စုပ္ပန်စက္ကဏံဂှ်တှ်ေ ကောန်ဂကောံနွံတဴ ၜိုတ်အကြာၜါစှော်တၠပြၚ်ပြၚ် စဵုကဵုစိုပ်ပိစှော်တၠနွံရ။
တၚ်ရန်တၟံ
၁။ မလိက် Noto Sans (google) မပါလုပ်ဒၟံင်လၟုဟ်ဏံဂှ် ညံင်သွက်ဂွံပလေဝ်အာမာန် ။
၂။ သွက် google Keyboard ညံင်ဘာသာမန် သ္ဂောံပါကၠုင်ဗွဲသဘာဝမာန် ။
၃။ App (Application) မပ္တံကဵုကပေါတ်စက်အာဲထဳနာနာ ဗီုဂွံဂတာပ်အခေတ်မာန်ကီုတုဲ ညံင်ဂွံစိုပ်အာပ္ဍဲ Play Store မာန်ဗွဲတုန် ။
အနာဂတ်တေံပၠန်ဂှ်လေဝ် ဆေင်စပ်ကဵုကပေါတ် IT နာနာ ဗီုကဵုအခေတ်မကွာ်အာဂှ်လေဝ် ပိုဲဒးဗက်ညံင်ဂွံဂတာပ်တုဲ နဒဒှ်လိက်မန်ပိုဲမၞုံကဵုသၞောဝ် Unicode ညးဂၠးတိတံသ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီဂှ် ဒးဆက်ဗဂဵုလဟဵုအာ ဇၟာပ်ဇၟာပ်နာဍဳ မိဏေတ် စက္ကဏောၚ်၊ တ္ၚဲဏံဒြဟတ်အောန် ဂါမ်ဇိုင်ဂၠိမံင်တုဲ ဒးကွာ်အာသိုက်သိုက်ကၠာ။
ကမၠောန်
စနူသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)ဏံတုဲ ကော်သ္ပပေါဲကောံဓရီုသွက်ဂကောံလၟေင်ဂိတုဟီုဂှ်တှ်ေ ပြံင်ပဆုဲထောံ(၃)ဂိတုမွဲဝါမဒှ်ရ၊ အကြာပိဂိတုဏံတှ်ေ ယဝ်ရပၟိက်ကိစ္စဒှ်ပ္ဍဲဂကောံဏောင်တှ်ေ ကော်အာကောံဓရီုဂွံမံင်လၟိုန်ကာလရ၊ မွဲပၠန်ဂှ်တှ်ေ ဂကောံထံက်ပင်အာဲထဳမန်ဏံဂှ် ဒက်ပ္တိုန်လဝ်လ္တူလပှ်ကျာတုဲ ဥက္ကဋ္ဌကီုဒုဥက္ကဋ္ဌကီု ကဏ္ဍနာနာဗီုကဵုဂကောံလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံနွံဂှ် ပ္ဍဲကဵုဂကောံဏံဟွံမွဲကၠးကၠးတုဲ ဆဂး ပိုဲတံကၠောန်အာကမၠောန်သွက်သွာင်အာဲထဳမန်ပိုဲအကြာကမၠောန်ညးညးအဲအဲ ဒှ်တဴသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲကောဒေံတုပ်တုပ်ဖအိုတ်ကီုရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရတုဲ ဂွံပတိတ်သၞောဝ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ်လေဝ် သွက်ညးဒှ်လဝ်ကောန်ဂကောံတံဂှ် ဂွံဒုင်ကေတ်ဂုဏ်ဖဵုနာနာနူဂကောံနွံအောန်မံင်တုဲ သၞောဝ်တံဂှ်လေဝ်ဟွံမွယ်ကၠးကၠးရ၊ အဓိကဂှ်တှ်ေ မသြန်ညးထံက်ပင်လဝ်တံ သီုကဵုကောန်ဂကောံသီုကဵုကောန်ဂကူမန်တံသီုဖအိုတ်ဂှ်တှ်ေ နူညးတာလျိုင်ဂိုင်ဒေပ်သြန်စွံလဝ်ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဒးဒှ်ဂုဏ်ဖဵုသွက်ကမၠောန်နာနာသွာင်အာဲထဳမန်ပိုဲဗွဲစၟတ်မာန်၊ ကမၠောန်ဂကောံကၠးကၠးဂှ်တှ်ေ အရာတၞဟ်သြန်ဒးအိုတ်ဂှ် ဂွံချဳဒရာၚ်နွံအောန်အောန်ကွေံတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ ပကောံသြန်ဗွဝ်မွဲဟေၚ် ဒှ်ကမၠောန်လၟေၚ်မွဲရ၊ နဲကဲပကောံသြန်ဗွဝ်ဝွံလေဝ် နကဵုကိုန်ဂစိုတ်သၞောဝ်ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်လေဝ်ဟွံမွဲတုဲ နကဵုစေတနာဟေၚ် သီုကောန်ဂကူသီုကောန်ဂကောံတံဖအိုတ် ၜိုတ်စေတနာနွံနွံဂှ် ပကောံစွံလဝ်မသြန်တံဟေၚ်ရ၊ အာဂတနူဏံ ယဝ်ရပြံၚ်သၠာဲနွံတှ်ေ ထပ်ချူအာသိုက်သိုက်သီုကဵုကောံဓရီုအာနွံရ။
ကောန်ဂကောံ
၁။ တၠဂုဏ် အနန္တ
၂။ နာဲသိုက်လွဳ
၃။ နာဲအံၚ်ဇၞးရတ်
၄။ နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်
၅။ နာဲဂံၚ်ရာဇာ
၆။ မာံခန္တဳဆာန်
၇။ နာဲမန်ထဝ်
၈။ နာဲလောကကမ်တၟိ
၉။ နာဲဗၠေဝ်
၁၀။ နာဲအာဲမ္ၚဵု
၁၁။ နာဲဗညာဟံသာ
၁၂။ နာဲရာဇာဟံသာ
၁၃။ နာဲလက္ခဏ ရာမညဝံသ
၁၅။ ကောရမည
၁၆။ သၟာယဆာန်
၁၇။ နာဲအမ်သဝ်ရတ်
၁၈။ နာဲဝိညာဏ်ထဝ်
၁၉။ မာံရာၚ်ဆာဲ
၂၁ နာဲလွဳအံၚ်
၂၂။ နာဲလွဳမန်
၂၃။ မာံသိုက်ရတ်
၂၄။ နာဲဓနလာဘ
၂၅။ မာံဆီမန်ဇေတ်
၂၆။ နာဲမယံၚ်
၂၇။ နာဲသြန်ရတ်ဆာန်
၂၈။ နာဲအံၚ်ပ္ကဴ
၂၉။ နာဲသ္ဍိုက်ဆာန်မန်
၃၀။ နာဲမန်ဆာန် (ယၟုကောန်ဂကောံဏံဝွံလေဝ် ယဝ်လုပ်ကၠုၚ်ပဵုတိုန်နွံတှ်ေ ဆက်ချူဗပေၚ်အာသိုက်သိုက်နွံရ။
နိဿဲ
page - ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်
Website - ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်
Group - ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်
ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်ထံက်လဝ်ပၚ်သွက်သ္ဂောံရာန်ကောန်ပျူတာမွဲမဂွံချဳဒရာၚ်အာပရေၚ်ကမၠောန်ပ္ဍဲဘာ(ရာမညရဋ္ဌ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်)မသြန်(၃၀၀၀၀၀)ဒ္ကေဝ်သြန်ဍုၚ်ဗၟာမဒှ်ရ၊ တၠဂုဏ်(အဲနာဲပညာစိုတ်)သ္ပစၞးဂကောံတုဲ အာပ္အပ်မဒါန်သြန်မဒှ်ကီုရ၊ မသြန်သီုဖအိုတ်ဏံလေဝ်ဂွံကၠုၚ်နူသြန်ထံက်ပၚ်နူကောန်ဂကူကောန်ဂကောံတံမဒှ်ကီုရ။
ထံက်ပၚ်လဝ်ခရိတ်(အေန်တာနေတ်)ကဵုတၠဂုန် အဲနာဲပညာစိုတ် လၟေၚ်ၜါအလန်
ကောန်ပျူတာၜါမ သွက်ဂွံချဳဒရာၚ်သွာၚ်ITမန် တၠဂုဏ်အ္စာအနန္တ ဒုၚ်ကေတ်
ချဳဒရာၚ်စုတ်လိက်မန်သၞောဝ် Unicode မၚ်မွဲစွေက် 2020 ၊ ဘာမန်သိရိမၚ်္ဂလမဟာဇျှာဲ ဍုၚ်သေံ
ကျာ်စေတဳလဒေါဝ်သာသနာ ကွာန်ယၚ်ဒိန်ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ကျာ်လဒေါဝ်သာသနာ ကွာန်ယၚ်ဒိန်ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် (လၟုဟ်)ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
ဝၚ်ပရူကျာ်
ဟိုတ်နူဒက်မာန်ပတိုန်လဝ်ကျာ်စေတဳသာသနာကျာ် (၂၅၀၀) လပါ်လ္တူတုဲ ခုတ်တဴလဝ်ယၟု (ကျာ်စေတဳလဒေါဝ်သာသနာ) မဒှ်ရ။
ကလေၚ်ဗဂဵုလဟဵုသၠုၚ်ပတိုန်ကျာ်စေတဳ
သၞာံသာသနာကျာ်ဂွံ (၂၅၆၅) ဂှ် ဒကာဘာဒကာကျာ်ညးဍုၚ်ကွာန်သီုကျာ်ဇၞော်ဘာယၚ်ဒိန်ဇၞော်(ဘာတြေမ်) ကလေၚ်ဗဂဵုလဟဵုသၠုၚ်ပတိုန်(သမၠုၚ်)ကျာ်စေတဳဝွံရ။
ပွဳပွူသဘာဝ
ဒှ်ဒၞာဲဒေသၜိုဟ်သြိုဟ်ဂံက်လောန်ကွေံကွေံ မၞုံတၞုၚ်ကွာန်ယၚ်ဒိန်လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက် နွံကြပ်ကြပ်ကဵုဘာဇၞော်(ဘာတြေမ်)ယၚ်ဒိန်ဂှ်ရ၊ လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဝွံပၠန် နွံကၠအ်သွဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဗိုၚ်ပေၚ်က္ဍတ်သ္ၚေက်တဴကွေံကွေံဗွဲသဘာဝမာန်၊ တုဲပၠန် နွံဝါမွဲလပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ကျာ် ကော်စ(ဝါဇၞော်ကွာန်ယၚ်ဒိန်) မဒှ်ရ၊ လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်ရံၚ်စှ်ေနူကျာ်ပၠန် ဒှ်ဒၞာဲသ္ၚိဋ္ဌာန်ညးဍုၚ်ကွာန်ယၚ်ဒိန်မဗဒှ်လဝ်ကွာန်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နဲကဲချူဝတ္ထုဇမၠေံ
ဝတ္ထုဇမၠေံဟီုဂှ် ဗီုလဵုရော
ပရူပရာဒဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူပိုယ် ဆဵုဂဗတတ်ကၠောံ ပတဝ်လဝ်သြိုဟ်တအ်ဂှ် ပၠောပ်လမျီုဖန်ဗဒှ် ဗီုပြၚ်သုတ်ဇာတ်ရ။ အခိၚ်မွဲချိုန်ခဏဍောတ် ညံၚ်ဂွံဗှ်ကေတ်မာန် လိက်မချူဇန်တအ်ဂှ် ကော်ခဴစဝတ္ထုဇမၠေံရ ။
၄။ ဗီုသီဇာတ် Ending
ဒဒှ်လဵုဒှ်ဒှ် ပရူပရာလဵုဒှ်ဒှ် ဗီုလဵု၊ နဲလဵုချူချူ ကာလသဳဇာတ်မ္ဂ: ဗီုသီဇာတ်နွံပိဂကူရ။
နနဲပိပြကာဝွံ(ဟေၚ်) ဒးအုပ်ကၠေံနိဂီု ဒးသီဇာတ်ရ။ ဗီုလဵုအုပ််နိဂီု၊ သီဇာတ်လေဝ် ကြဴအိုတ် ပ္ဍဲဂၠမ်သြိုဟ် ညးမဗှ်လိက်တအ် ညံၚ်ဂွံသှ်ေၜက်မံၚ် မွဲမွဲမာန်ဂှ် ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ရ။
လိက်အက္ခရ်ဇကု ပြေၚ်ဇန်ချူဆာဲလဝ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် လတူတၞးလိက်ပ္ဍဵုလဝ် ကောန်ပျူတာမ္ဂး မိပ်စိုတ်ဟွံအိုတ်လအိတ် ပတောံၜတ် ဟွံမာန်ရ။
ယဝ်ရမိက်ဂွံချူ ဝတ္ထုဇမၠေံမွဲပိုဒ်ရမ္ဂး လတူပရူပရာဇကုမချူဂှ် ဓဝ်ပတှ်ေဒးဗိုန်ဇၟအ်ရ။ ဇကုမုချူရော၊ မုပရူချူရောဂှ် ဒးချပ်ဗၠးဗၠးၜးၜးတုဲ ဒးချူရောၚ်။ နပူဂဵု ဓရ်ပါ်ပဲါ ဟွံမွဲ မွဲသာ် ကြမ်ကြရိုၚ်ဇိုၚ်သအဵုသအာ်ကီုလေဝ် နဗဗွဲဓရ်လညာတ်ဝါဒခိုဟ်မွဲ ဒးချပ်ဗစာရ။ နကဵုကွေတ်ဝါဒခိုဟ် ကၠုတ်ပါ်တိတ်ကၠုၚ် နူဂၠမ်သြိုဟ်တအ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံပြာကတ် ဒယှ်တှ် မြဟ်တမ္ညဝ်အာ ဒးချူအာရ။
သဴ၊ တၞံ
thumb|ဗီုတၞံသဴ တၞံသဴ (Excoecaria agallocha) မလုပ်လၟိဟ် ဂကူmangrove၊ မဒှ်တၞောဝ်ဗဳဇ Euphorbiaceae ဝွံ ဒှ်တၞံ မတိုန် ပ္ဍဲ ကရး (ဇိုင်ဍာ်ဖၞုင်)တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် နူ ဗေင်္ဂလာဒေသ်၊ အိန္ဒိယ၊ စဵုကဵု စိုပ် သြသတေလျ အဂၞဲ၊ ပ္ဍဲသြသတေလျဂှ် နူကဵု သၟဝ်ကျာ နျူသံက်ဝေလ် ပ္ဍဲမွဲဒမြေပ် ပြင်ၜဳ သြတေလျာပလိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ တၞံဏအ် ပ္ဍဲဖိလိပိန်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ တၞံဝွံ ဗွဲမဓမ္မတာ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ကော်စဒၟံင် နကဵုယၟုနာနာသာ် မပ္တံကဵု Thillai, milky mangrove, blind-your-eye mangrove ကေုာံ river poison tree။ ယၟုဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုထၜိုတ်ဍေဟ် မကဵုအန္တရာယ် ကုမတ်တုဲ မကော်ကၠုင်ရ။
ဂမ္စာဲ
တၞံသဴဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပြင်ၜဳ ဒၞာဲဒေသဂမ္တဴ ကေုာံ ဆာပ်ဂမ္တဴဂမၠိုင်ရ။
တၞံသၟတ် ဇၞော်စဵုကဵု သမၠုင် ၁၅ မဳတာ၊ တၞံဏအ် နွံကဵု ၝောအ် ကၟက်တုဲ သဴကၟက်ဂှ် ကဴဍေဟ် ဂစိုင် ကဝံက်စှ်ေဒၟံင် လပါ်သၟဝ်တုဲ ပ္ကဴသဴၝောအ်ဂှ် ကဴဍေဟ်တဝ်ဂၠေအ်ရ။ စၟမဇာမ် ကသဵုပ္ကဴ ဗီုကဵု သာဲတအ်ဂှ် မလေပ် ဇီုကေတ် ဍာ်ကဴဍေဟ်ရ။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဍောတ် နွံကဵု ဂစိုက်/ကဵုတဝ်ရ။
လွပ်
တၞးၜိုန်ရ ကှ် ပိုဟ်ဖဍိုတ်လဝ်ကီုလေဝ် နွံကဵုဂျိ ဂစိုတ် က ချိုတ်ဒၟံင် ဗွဲမပြဟ်ဏီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ထၜိုတ်သဴဂှ် မလေပ်စုတ် ပ္ဍဲမှိင်ထပက်က။
တၞံသဴ ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဂဥုဲနာနာသာ် မပတံကဵု ဂဥုဲ လွဳခတုက်ကၠိက် (epilepsy)၊ ဗရောအ် (ulcers)၊ ယဲခါဲဒုတ်/ကုဋ္ဌ (leprosy)၊ ယဲဒူလာ (rheumatism) ကေုာံ paralysis တအ်ရ။ တၞံဝွံ ဟိုတ်မနွံကဵု ဓါတ်နာနာသာ်ဂှ်ရ စကာ ပ္ဍဲဂဥုဲနာနာသာ်ဂွံမာန်ရ။
လေန်မ္ၚး
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒပဌမ
သဿဒိဌိ - ကွေတ်မဗိုန် ပန်ဂကူ
၃၀။ ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွတ် မဗိုန်ဂှ် နွံအိုတ်ရ။ (ညးဂမၠိုၚ်ဂှ်) အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ၊ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူ ပညပ်တဴအိုတ်ရ၊ တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်တအ်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။
ကွေတ်မဗိုန် ဟိုတ်ကိုပ်ကၠာ
၃၁။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲလောကဝွံ ခမဳလ္ၚဵုကီု ဗဗၞးလ္ၚဵုကီု သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန် မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞုဟ်ဘဝ မကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာ မဂၠိုၚ်ဂၠၚ်မာန်ရ။ ဘဝဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံဂှ်ရော?
ညးဂှ် သ္ဂးတဴ ရဴသာ်ဝွံရ -
"အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်ရ၊ သတန်ရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴ အထောဋ်ဒဵုရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴတိုၚ်တြၚ် မဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာ (နူမွဲဘဝ ကဵုမွဲဘဝ)၊ ဒးဂေတ်ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါအိုတ်ရ၊ စုတိချိုတ်အိုတ်ရ၊ ဒးကတဵုဒှ်အိုတ်ရ၊ (အတ္တကဵု လောကဂှ်) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵု အရာမဗိုန် မၞုံပြာကဋ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟေၚ်ရောၚ်။ မုဟိုတ်ရောဟီုမ္ဂး - အဲဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ သ္ပကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန်မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞဟ် ဘဝမကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်မာန်ရ၊ ဘဝဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံဂှ်ရော၊
မွဲဘဝကီု၊ ၜါဘဝဂမၠိုၚ်ကီု၊ ပိဘဝဂမၠိုၚ်ကီု ပန်ဘဝဂမၠိုၚ်ကီု၊ မသုန်ဘဝဂမၠိုၚ်ကီု၊ စှ်ဘဝဂမၠိုၚ်ကီု၊ ၜါစှော်ဘဝဂမၠိုၚ်ကီု၊ ပိစှော်ဘဝဂမၠိုၚ်ကီု၊ ပန်စှော်ဘဝဂမၠိုၚ်ကီု၊ မသုန်စှော်ဘဝဂမၠိုၚ်ကီု၊ ကၠံဘဝကီု၊ လ္ၚီဘဝကီု၊ မွဲကိုဋ်ဘဝကီု၊ ဘဝကၠံဂမၠိုၚ်မဂၠိုၚ်ကီု၊ ဘဝလ္ၚီဂမၠိုၚ် မဂၠိုၚ်ကီု၊ ဘဝကိုဋ်ဂမၠိုၚ်မဂၠိုၚ်ကီု "ပ္ဍဲ (ဘဝ) ဂှ် (အဲ) မၞုံကဵုယၟုမြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞ မြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒဒိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုအပိုၚ်အခြာအာယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဂှ် ပၠန်ရ၊ ပ္ဍဲ (ဘဝ)ဂှ်လေဝ် မၞုံကဵုယၟု မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုရုပ်သာ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵုစၞ မြဴသာ်ဝွံရ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်တသိုခ်ဒဒိုခ် မြဴသာ်ဝွံရ၊ မၞုံကဵု အပိုၚ်အခြာအယုက် မြဴသာ်ဝွံရ၊ (အဲ)ဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူ (ဘဝ)ဂှ်တုဲ ကလေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ(ဘဝ)ဝွံပၠန်ရ" ရဴဝွံ ဗှ်ဗၞုဟ်တဴ ဘဝမကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ် မဒှ်မွဲဟာန်ကေုာံ အကာဲအရာ မွဲဟာန်ကေုာံ (ယၟုတၞောဝ်ဒတောဝ်) မထေက်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးမာန်ရ။
အဲဂှ် ဟိုတ်နူဟိုတ်ဝွံဂှ်ရ 'အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်ရ၊ သတန်ရ၊ တန်တဴသၟဟ်ညံၚ်ရဴ အထောဋ်ဒဵုရ၊ တန်တဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴ တိုၚ်တြၚ် မဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ်ဟေၚ် ဂြိပ်အာ (နူမွဲဘဝကဵုမွဲဘဝ) အိုတ်ရ၊ ဒးဂေတ်ဂေၚ်ဂ္ၚေၚ်ဒၟံၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါအိုတ်ရ၊ စုတိချိုတ်အိုတ်ရ၊ ဒးကတဵုဒှ်အိုတ်ရ၊ (အတ္တကဵု လောကဂှ်) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵု အရာမဗိုန် မၞုံပြာကဋ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟေၚ်ရောၚ်" ရဴဝွံတီရဂှ် သ္ဂးတဴရ။
ယွံခမဳတအ် ဣဝွံဂှ် ဟိုတ်ပဌမရောၚ်၊ သ္ပဟိုတ်ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ် ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွေတ်မဗိုန်တအ်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။ (၁)
ကျာ်စေတဳဒဵုထဝ် ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်
ကျာ်စေတဳဒဵုထဝ်ဝွံ မၞုံတၞုၚ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန် တွဵုရးဍုၚ်မန် လ္တူက္ဍုဟ်ဒဵုထဝ်လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်မဒှ်ရ၊ လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)။
ဝၚ်ပရူကျာ်စေတဳ
ဒၞာဲဒဵုမဒက်ပတိုန်လဝ်ကျာစေတဳဝွံ မၞုံယၟု(ဒဵုထဝ်)ဝွံတုဲ ကျာ်ဒဵုထဝ်ဟေၚ်ကော်ခဴတဴရ။
ပွဳပွူသဘာဝ
ကျာ်စေတဳဝွံ နွံတၞုၚ်ကွာန်လပါ်ဒိုဟ်ပလိုတ်လ္တူက္ဍုဟ်ဒဵုထဝ်မဒှ်ရ၊ ယဝ်မဒၟံၚ်လ္တူကျာ်စေတဳဂှ်မ္ဂး လပါ်ပလိုတ်ဂွံဆဵုကေတ်တ္ကံကၠဵု တ္ကံဇၞော်ကေုာံၜဳမှာသၟိတ်ဇၞော် ကော်စၜဳရေဝ်မဒှ်ရ၊ အခိၚ်တေံ အကြာသၞာံခရေတ် 1985-1990 တေံဂှ် ဘာတန်မူလကောန်ဂကူမန်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဂှ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်လ္တူက္ဍဟ်ဒဵု(ကျာ်စေတဳဒဵုထဝ်)ဝွံရ။
လပါ်ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာပၠန်ဂှ် ကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု ကျာ်ကြုၚ်စၠန် ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု ဂွံဆဵုတဴမာန်၊ လပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာဂှ်ပၠန် ပြၚ်ၜဳယၚ်ရေဝ်၊ ကွာန်သာဲခေါမ်၊ စဵုကဵုစိုပ်ပါၚ်ၜဳတေံဂွံဆဵုအာမာန်ရ၊ လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ်ပၠန် နွံကွာန်ယၚ်ဒိန်(ညးဒေသတံကော်စ ယၚ်ဒိန်လ္တူ)၊ ကေုာံဒဵုဇၞော်ကၠအ်သွဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဆဵုအာမွဲကောန်မတ်မာန်။
စိုပ်အခိၚ်ဂိတုဘတ်ယဝ်နွံလ္တူကျာ်စေတဳဝွံမ္ဂး ဂွံဆဵုဒိုဟ်ပန်လ္တူအာကာသညးဍုၚ်ကွာန်တံဗလးဂီုဂဵုဍာဲဒၟံၚ်ပေၚ်ပြးအလုံဒိုဟ်ပန်ဆဵုကၠးဖ္ဍးတဴတုဲ ဍိုက်ပေၚ်ကဵုအာရီုမတ်ဇၟာပ်ညးမဆဵုမာန်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓါတ်ကျာ်မၞုံပ္ဍဲပွဳပွိုၚ်ဍုၚ်ဝါကရူ
ဓါတ်ကျာ် မနွံပ္ဍဲပွဳပွိုၚ်ဍုၚ်ဝါကရူ နူသၠပတ်ဝၚ်ဓါတ်ဍုၚ်မန်
ခ္ဍောၚ်မတ်
ခ္ဍောၚ်မတ်
ခ္ဍောၚ်မတ်ၜါ မၞုံဒၟံၚ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယပိုဲဝွံ ဒှ်အဝယ်အၚ်္ဂ ၜတ်တကတ်အိုတ် ဒးကၠောန်ကမၠောန်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခ္ဍောၚ်မတ် ညံၚ်ဟွံဒးဘဲဒးစဵုဗ္ဒန်လဝ်ရောၚ်၊ ခ္ဍောၚ်မတ်ဂှ် နွံပ္ဍဲဂွၚ်မတ်ရ။ ဂွၚ်မတ်ဂှ် ဇုတ်မ္ၚိုဟ်ဟ်စဵုဗိုၚ်လဝ်ရ၊ ခတိုပ်မတ်ကီု သော်မတ်ကီု စဵုဂြောပ်လဝ်ရ။
မတ်ဂှ် ကာလရံၚ် ဒးလျးပဠောဲလောန်မ္ဂး မတ်ဒးဗ္ၜေတ်အာရ၊ မတ်ဂှ် ရိုဟ်တ္ၚဲ ဒးကၠောန်ကမၠောန်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံၚ်မတ်ဂွံဇူ ဗၜိုတ်စိုတ်တုဲ ဒးတိက်သၠိၚ်ထောံရ၊ မတ်ဂှ် ရိုဟ်ရိုဟ်တ္ၚဲ ဒးကြဴလာၚ်ကဵု ဍာ်သ္အးသ္အးဇ္ၚးဇ္ၚးဂပ်ဝ်ရောၚ်။
ဇြဟတ်မတ် ညံၚ်ဂွံခိုဟ်ဂှ် သွကောန်ကဍောတ်တ်တံဂှ် ဒးစကဵုရ၊ တၞးဆုလတ်လတ်ကီု သတ်ဆုသာ်မိတ် မၞုံကဵုဍာ်မဂၠိုၚ်တအ်ဂှ် ဒးစကဵုရ၊ ပွမသ္ပသာ်ဝွံ မတ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန် လအ်လအ်မာန်ရောၚ်။ လဆောဝ်လဆောဝ် အရာမမိက်ကဵုမွဲမွဲ လုပ်မတ်ဂိတအ်ဂှ် လုပ်အာပ္ဍဲမတ်လေပ်ရ၊ ကာလဂှ် လ္ပကၠတ်မတ် နကဵုတဲညိ၊ ကၠေက်ဒးမ္ဂး ခ္ဍောၚ်မတ်ဒှ်သရလေပ်ရ၊ မတ်လီုလေပ်ရ၊ စၟယဲနူတဲတအ်ဂှ်လေဝ် လုပ်မတ်လေပ်ရ။ မတ်လီုလေပ်ရ။ တဲကၠိပပ်ဝ်ဂှ် ကြာတ်သ္အးတုဲမှ ရပ်မတ်ဂပ်ဝ်ရ။
ယာတ်ဇိုက်မုက် မွဲခတှ်ေဓဝ် မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ညးဇိုတ်အဲဇိုတ်မ္ဂး မတ်ယဲကၠောအ်လေပ်ရ။ ကာလရံၚ်လိက်မ္ဂး လိက်စွံကရပ်မတ်တုဲ ရံၚ်ဟွံဂပ်ဝ်ရ၊ ရပ်လိက်ခြာခရာက္ၜမတ်ဗၞတ်ၜိုတ်ၜါမိဟ်တုဲ ရံၚ်ဂပ်ဝ်ရ။ လျးတၟးကၠုၚ်လံက်ပၞးပါဲဇကုမ္ဂး တဲပုၚ်ဂှ် ရပ်လိက်ဒးဗှ်ရ၊ နနဲသာ်ဝွံ လျးတၟး နွံလံက်ပုၚ်မ္ဂး ရပ်လိက်တဲပဲါတုဲ ဒးဗှ်ရ။ ရံၚ်လိက်လအ်တုဲ မတ်ကွိုၚ်မ္ဂး ဒးစၟဳကျောဝ်ရံၚ်အာ အရာဝတ္ထု နွံသ္ၚောဲသ္ၚောဲရောၚ်။ မဏှေအ်မဏှေအ် ဒးဗဇူကဵုမတ်ရောၚ်၊ သ္ပအရီုဗစၚ်ရံၚ်လိက်လအ်လအ် ဟွံဂပ်ဝ်ရ။
တိက်ဒၠာဲ ပ္ဍဲဒၟာဲသတိက်တုဲ ရံၚ်လိက်ဟွံဂပ်ဝ်ရ။ ဟွံဂွံလျးတၟးခိုဟ်ဟ်တုဲ ဒးဗစၚ်ရံၚ်မ္ဂး ဇြဟတ်မတ်ဍိုန်အာရောၚ်၊ ပ္ဍဲအခါဒှ်ယဲ မၞုက်ကဵု ပ္ဍဲအခါမတ်ဂိ မတ်ယဲကီု ရံၚ်လိက်ဟွံဂွံရံၚ်လိက်မ္ဂး မတ်ဠေဝ်လေပ်ရ လတေၚ်မတ်ချိုတ်လေပ်ရ။
မတ်ဂှ် ပွမလုက်ဒး မမိက်ကဵုမွဲမွဲ ပွမက္ဍိုပ်ဂိ မဏှေအ်ဏှေအ် အရာညာတ်မံၚ်ရိုဟ်တ္ၚဲတအ်ဂှ် ပွမညာတ် ဗဗုၚ်ဗဗုၚ် မတ်ဍာဲဗ္တေတ် ဍာ်ရမတ် ဒဇူဂိစၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲမတ်က္တဵုဒှ်မ္ဂး ဒးအာထ္ၜးကဵုသဝ်ဝန် ဆေၚ်ကဵုမတ်ရောၚ် ။
တ္ၚဲဗၠးၜးမြာန်မာ
ဃောလက်ထက် အလဵုအသဳအၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် အပေါတ်ဗၞိက် တိတ်နူဍုၚ်ပိုဲဂှ် သွက်ဖဵုဍေံတအ်သၟး ဍေံတအ်ရပ်စပ်စကာရ။ သွက်ဖဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ် သၟာဗ္ၚ၊ သၟာကမၠောန်တအ် ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ် ဟွံရေၚ်တၠုၚ်ကဵုရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟာဗ္ၚတအ်၊ သၟာကမၠောန်တအ် ကွးဘာတအ် တၞဟ်နသ္ဂောံ ၜးတိတ် နူသၟဝ်တဲ ဗျိတိယျတုဲ ဂိုတ်ဂစာန်လွဳပရာ ရေၚ်တၠုၚ်တဴရ။
ရဲဗိုလ်အံၚ်ဆာန်တံ သရာဲပိစှ်ောတအ်ဂှ် နူရးဍုၚ်ဗၟာ ကၠတ်တိတ်အာ ဍုၚ်ဂျပါန်တုဲ ဗ္တောန်ကွတ်ပၞာန်ရ။ ဗိုလ်အံၚ်ဆာန် ပက္ဍိုပ်တုဲ ကေတ်ဓဝ်အရီုအဗၚ် ဂျပါန်လုပ်ဗ္တိုက်ကဵုဗျိတိယှတံရ။ ဂျပါန်တံဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်ရးဍုၚ်ဗၟာတုဲ ဗၠးၜးဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံကဵုရ။ ဆဂှ်ဟွံကဏီ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ပျာဲပျာံကောန်ရးမှာဇန်တအ် နာနာသာ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒပ်ပၞာန် ဆာန်ဂကူတအ် ခွက်တဲကဵု ကောန်ရးမှာဇန်တအ်တုဲ ကလေၚ်ဗ္တိုက်ပ္တိတ်ဂျပါန်ရ။ ပၠန်ဂတးကဵုဂျပါန် အံၚ်ဇၞးအာတုဲ ပၞာန်ဇၞော် ဒုတိယဂှ်လေဝ် တုဲအာရ။
ကာလဂှ် သွက်ဂွံ၊ ဂွံဗၠးၜး ကလေၚ်အာတ်အလဵုအသဳဗျိတိယှတအ်ပၠန်ရ၊ ဗိုလ်အံၚ်ဆာန်ဂှ် အလုံရးဍုၚ်မွဲ ညံၚ်သ္ဂောံသၟဟ်န်ညဳသာ သ္ပလွဳပရာတုဲ နကဵုလိက်ကသုက်ပေန်လုၚ် စန်ပကောံ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရ။ ကောန်ရးမှာဇန် ညဳသာသၟဟ်န်ဒှ်မွဲ ဆန္ဒသ္ကာတ်မြဟ် နွံပၟိက်ကဵုဗၠးၜးတုဲ အလဵုအသဳဗျိတိယှတအ်ဂှ် ဒးကဵုဗၠးၜးရးဍုၚ်ဗၟာရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၈ သၞာံ၊ ဂိတုဂျာန်ဏာဝါရဳ ၄ ဂှ် ဒဒှ်ရရးဍုၚ်ဗၟာ ဗၠးၜးတိတ်တုဲရဂှ် လလေၚ်တြးဏာဂၠးတိရ။ တၞဟ်နသ္ဂောံ ဂွံဗၠးၜးဂှ် ဒးလှာဲကဵုဆီလမျီု ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗၠးၜးညံၚ်ဂွံတန်ကြန်အာဂှ် တာလျိုၚ်နွံ သီုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ဖအိုတ်ရ။
ဒဒှ်ရ သ္ဂောံဂွံဗၠးၜးဂှ် ဂစာန်ရေၚ်တၠုၚ်တုဲကၠုၚ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံဝိုတ်အာကီု ဗၠးၜးဂွံတန်အာဂှ် တာလျိုၚ်နွံလ္တူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ကီု ဒမၠဳကာလညံၚ်သ္ဂောံဂွံသတိ ရိုဟ်မစိုပ်ဂိတုဂျာန်ဏာဝါရဳ ၄ တ္ၚဲဂှ် အလုံးရးဍုၚ်ဗၟာမွဲ ဝေၚ်ပေဲါသဘၚ် ဂိုၚ်စၟတ်သမ္တီ ပွဗၠးၜးရောၚ် ။
ကင်တၞးဇၞော်၊ တၞံ
တၞံကင်တၞးဇၞော်(Rhizophora mucronata loop-root mangrove, red mangrove or Asiatic mangrove) ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံ မတိုန် ပ္ဍဲကရး (ဇိုင်ၜဳ ဍာ်ဖၞုင်) ကေုာံ ဇိုင်ကြုင်ဂမၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသ အာဖရိက ဗမံက်၊ ကေုာံ ဒေသ အေန်ဒဝ်-ဖသဳဖိစ် တအ်ရ။
လက်သန်
တၞံကင်တၞးဇၞော် ဂှ် ဒှ်တၞံဆု ဂကူသၟတ် စဵုကဵု လဒေါဝ် မတိုန်သမၠုင် ၜိုတ် ၂၀ ကဵု ၂၅ မဳတာ (၆၆ ကဵု ၈၂ ပေ) ပ္ဍဲကဵု ဇိုင်ကြုင်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဇိုင်ၜဳမ္ဂး သမၠုင် အကြာၜိုတ် ၁၀ ကဵု ၁၅ မဳတာ (၃၃ ဟွံ ၄၉ ပေ) ဂှ် ဒှ်သမၠုင်ဓမ္မတာရ။ တၞံမကြပ်ကဵု ဍာ်ၜဳဂှ် ဒှ်တၞံသၠုင်အိုတ်တုဲ တၞံလပါ်သြင်ဂှ် ဒှ်တၞံသဝ်အိုတ်ရ။ တၞံဂှ် နွံ ကုရိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မရပ်ဗခိုင်လဝ် ၝောအ်တမ်ဍေဟ်ရ။ တၞးဍေဟ်ဂှ် နွံဗီုပြင် elliptical တုဲ နွံသမၠုင် ၜိုတ် ၁၂ သေန်ဒဳမဳတာ (၄.၇ ၝောအ်တဲ) တုဲ အနာံ နွံ ၜိုတ် ၆ သေန်ဒဳမဳတာ (၂.၄ ၝောအ်တဲ)။ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် တိတ်ပ္ဍဲတမ်ကၞာင်ဍေဟ်ရ။ ပ္ကဴဂှ် နွံကထိုက်ပန် အသာ် cream-coloured တုဲ နွံကဵု ကသော်ညိညရ။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဂကူသတ်ဒကေင် (ဂၠိင်င်)ရ။ ရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် ဂၠိင်တိတ် နူကဵုၝောအ်တမ်တုဲ ထပက်စှ်ေသၟဝ်တိ မဂၠိုင်ကဵု မဳတာရ။
ဂစ္စာဲ
တၞံကင်တၞးဇၞော်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ အေန်ဒဝ်-ဖသဳဖိစ် ပ္ဍဲမွဲဒမြေပ်ပြင်ၜဳ ကေုာံ ဇိုင်ကြုင် မတိတ်ကဵု ၜဳဂမၠိုင်ရ။ ဒၞာဲမဂွံဆဵုကေတ်မာန်ဂှ် ပ္ဍဲတိုက်အာဖရိက (in southeastern Egypt; eastern Ethiopia; eastern Kenya; Madagascar; Mauritius; Mozambique; the Seychelles; Somalia; eastern side of South Africa down to Nahoon the southern most mangrove forest in Africa; southeastern Sudan; and eastern Tanzania); အာရှ (in Burma; Cambodia; India; Pakistan; Iran; Indonesia; the Ryukyu Islands of Japan; Malaysia; Papua New Guinea; the Philippines; Sri Lanka; Taiwan; Thailand; and Vietnam) the ဖသိဖိစ် သၠုင်ကျာ (in the Solomon Islands; and Vanuatu) and သြသတေလျာ (in northern Northern Territory; and northern Queensland).
လွပ်
တၞံကင်တၞးဇၞော်ဂှ် စကာဒၟံင် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ သွက်ဂွံစဵုဒၞာပြင်ၜဳ ညံင်တိဟွံဂွံလီုလာ် ကေုာံ ကလေင်ဗဒှ်ပတိုန် ဂြိုပ်ကရး ညံင်ဂွံစဵုဒၞာ ဘဲဒဏ်လပှ်ဂမၠိုင်ရ။ ဟိုတ်နူမစဵုဒၞာ ဘဲသဘာဝ ပ္ဍဲပြင်ၜဳဂှ်ရ မန်တအ် ကော်စ တၞံဏအ် "တၞံကင်" ရ။ ဆုဍေဟ်ဂှ် ပအှော် သီုကဵု ကပေါတ်စမြိုင် (ကပေါတ်သြိုင်) ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲရ။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဍုန်စဂွံတုဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်ဝါင်လေဝ်ဂွံကီုရ။ တၞးၜတ်တ်ဍေဟ် နဒဒှ် သၞေဝ် စဂွံရ။ အလုံမွဲတၞံဂှ် မလေပ်စကာ ပ္ဍဲကဵု ဂဥုဲဂြိုပ် နွံကီုရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
သြောံ
ဂကူသြောံ
ဂကူသြောံ မကၠုၚ်နူပါဠိ (၇) ဂကူ
လှိုန်
တၞံလှိုန် ဝွံ နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ကော်ဂး Basella alba နကဵုယၟုဗီုအင်္ဂလိက်ဓမ္မတာမ္ဂး ကော်စ Malabar spinach, vine spinach, Ceylon spinach ကေုာံ Indian spinach. ဗီုဗၟာဂှ် ကော်စ ကင်ပိမ့်ပင်။ နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် မွဲဒေသကဵု မွဲဒေသ ကော်စ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ် ယၟုတၞဟ်ခြာဒၟံင် မပ္တံ တၞံကၞု၊ တၞးလှီ၊ တၞုင်သၠိုန်။
လက်သန်
လှိုန် ဂှ် ဒှ်တၞံ မတိုန်ပြဟ်၊ တၞံဇုက်မဍိုန်ၜတ်၊ ဂၠိင်စဵုကဵု ၁၀ မဳတာမာန်ရ။ တၞးဍေဟ် တီု၊ ဍာ်ဍဝ် (succulent)၊ မနွံသန္ထာန် ဂြိုဟ်၊ ဍိုန်ၜတ်၊ ကလိတ်ဒၟံင်ရ။ လှိုန် နွံၜါဂကူ အသာ်သ္ၚေက် ကဵု ဗကေတ်။ တၞုင်ဍေဟ်သ္ၚေက် တၞးဍေဟ်သ္ၚေက် မွဲပၠန်ဂှ် တၞုင်ဗကေတ်တုဲ တၞးသ္ၚေက်။ တၞံဍေဟ်ကြံင်ကြံင်ဂှ် မလေပ်ပ္တိတ်သၟူမောဝ်မောဝ်။
တိ ကေုာံ ဥတု မနွံပၟိက်
လှိုန် တိုန်ခိုဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲမဒးလျးတ္ၚဲပေင်ပေင်တုဲ ကတဴ၊ ပ္ဍဲဥတု မအုဍုက်ဍေက်ဒၟံင်ဂှ် ဍေဟ်ဒးစိုတ်ဂၠိုင်၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဒၞာဲမသဝ် နူ ၅၀၀ မဳတာ (၁,၆၀၀ ပေ) လတူ ဗလးမုက်ၜဳ။ အခိင်ရာသဳဍေဟ်မ္ဂး ဍေဟ်ဇၞော်ပြဟ်ကွေဟ်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသဂံက်ဂံက်ဂှ်မ္ဂး ဍေဟ်ဇၞော်လ္ဇုဲ။ ပ္ဍဲဒေသဒၞာဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ အခိင်တ္ၚဲ သၟဝ် ၁၀-၁၅°C (ၜိုတ် 50-60°F) မ္ဂး ဍေဟ်ဇၞော် ဒြဟတ်ဟွံခိုဟ်ရ။ လှိုန်ဂှ် ဒှ်တၞံဂကူသဘာဝ မတိုန် ပ္ဍဲဒေသထၞေက်ကမ္တဴ ဒၞာဲမနွံကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ အကြာ ၂၁°-၃၂°C (ၜိုတ် ၇၀°-၉၀°F)။ ယဝ်ရ ဂမ္တဴနွံ ၜိုတ် ၃၇°C (ၜိုတ် ၁၀၀°F) မ္ဂး ဇၞော်တိုန်ပြဟ်ခဍင်ရ။ အခိင်ကညင် ယဝ်ရ တ္ၚဲကာတ်လောန်အာမ္ဂး တၞးဍေဟ် သေင်တ္ၚဲမာန်တုဲ ဒးစဵုကဵု ယာတ်၊ က္ဍိုင်၊ အရာမွဲမွဲထေက်ရ။ ပ္ဍဲတိဍုက်ဍုက် ဍိုန်ဍိုန်တအ်ဂှ် ဍေဟ်တိုန်ခိုဟ်၊ ပ္ဍဲကဵု တိမနွံကဵု pH အကြာ 5.5 ကဵု 7.0 ဒးစိုတ်ဂၠိုင်၊ ဆဂး ပ္ဍဲတိ သဝ်နူဂှ် သၠုင်နူဂှ် ညိညလေဝ် ဍေဟ်တိုန်မာန်ဒၟံင်ကီုရ။
အဟာရ
ပ္ဍဲတၞးမစဂွံဂှ် နွံကဵု ဍာ် ၉၃%၊ ၃% ဓါတ်ကာဗောန်ဟိဒြိတ်၊ ၂% ဓါတ်ပြဝ်တိန်၊ တုဲပၠန် နွံကဵု ဓါတ်ကၠေင် (fat) ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံကဵု ဒြဟတ်အဟာရဂလဝ်ရေန် ၁၉၊ တုဲပၠန် မနွံကဵု ဝဳတမေန်A ကေုာံ ဝဳတမိန်C ၜိုတ်မၞိဟ်မွဲ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ မဒးကလိဂွံထေက် နွံ ၂၀%၊ ဝဳတမိန်B9 မကော်ဂး folate ကေုာံ ဓါတ်ပသဲ ကဆံင်လဒေါဝ် မနွံကဆံင် ဝဳတမိန် B ကေုာံ ဓါတ်သတ္တု မကဵုဖဵု ကုပရေင်ထတ်ယုက်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်လေဝ် နွံဒၟံင်ရ။ (ဗွဲတြး ရံင် သ္ၚိအင်အဟာရ)
လွပ်
တၞးလှိုန်ဝွံ ပ္ဍဲစၞမန်မ္ဂး ဍုန်စ နဒဒှ် သွသောတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ခၞာစ။ ပ္ဍဲသဳရိလင်္ကာ မ္ဂး ဍုန်စ ဗီုပြင်နာနာသာ်။ ပ္ဍဲဖိလိပ္ပိန် မ္ဂး နဒဒှ် သၞေဝ်အဓိကမွဲ စဒၟံင်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ဍုန်စ ကဵုက။
အခိင်တမၠာတေအ် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက် တၞံအသာ်ဗကေတ်ဂှ် ကၠောန်ဍာ်ဂဥုဲ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၂၃
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဒှ်လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ပရူဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် မနွံအပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ကြဴနူ နကဵုကမ္မရှေန်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ မပ္တိတ်သၞောဝ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တၟိ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၆ ဇာန္နဝါရဳ ၂၀၂၃ ဂှ်တုဲ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံဆက်ပ္တိုန် စၟတ်သမ္တီတၟိတုဲ ဒးဒုင်လီအာ နကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲ၊ တုဲပၠန် ဗော်လ္ၚဵုဂှ် က္လေင်ပတိုန်စၟတ်သမ္တီတၟိတုဲ ဆက်တန်တဴအာ နကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဗော်တၟိလေဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နွံကီုရ။ တုဲပၠန် နကဵုသၞောဝ်တၟိဂှ် ပါ်လဝ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ၜါဂကူ - ဗော်မစန်ဒက် အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်၊ ဗော်မစန်ဒက် ပ္ဍဲတွဵုရး/ရးဇၞော်မွဲမွဲ ရ။
သၞောဝ်စၟတ်သမ္တီ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ကၟိန်ဍုင်
သၞောဝ်စၟတ်သမ္တီ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ကၟိန်ဍုင် (နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေ) ဂှ် ဓဇက်ချူလဝ် နကဵု အတိုင် ဥပဒေသဇိုင် သၞာံ ၂၀၀၈ ပိုဒ်ဇၞော် ၄၁၉ နကဵု တင်ရန်တၟအ် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ညံင်ဟွံဂွံထကး၊ ပရေင်ပံင်ကောံဆာန်သၟိန်ကောန်ဍုင်အရင် ညံင်ဟွံဂွံလီု၊ အဝဵုကၞောတ်အထောတ်ဍုင် ညံင်ဂွံတန်ကြန် ဂှ် ပသဇိုင်တုဲ တၞဟ်နမဂွံဒက်ပ္တန်အာ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒုင်လဝ်တဲ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳဗော်ဇဳ မနွံကဵု စဳပၞောန်ဍာံပြ၊ မမင်မဲ ရှ်ေသှ်ေ သစ္စ ကေုာံ ဂုဏ်ကၟိန်ဍုင်ရ။
နူတ္ၚဲ သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် မပစၟတ်သမ္တီတုဲ (နူ ဇာန္နဝါရဳ ၂၆၊ ၂၀၂၃) ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မနွံဒၟံင် သီုဖအိုတ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ ဗော်ဇကု မိက်ဂွံ ဆက်တန်တဴဒၟံင် နဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဏီမ္ဂး အပ္ဍဲ ၆၀ တ္ၚဲဂှ် သ္ဒးပ္တိုန်အာတ်မိက် နဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရောင်။ ယဝ်ရ ဟွံပတိုန်မ္ဂး ဗော်ဂှ် အလဵုအလဵု လီုလာ်အာတုဲတုဲရောင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။
ဍာ်ဒကေဝ် ညးမပ္တန်ဗော်
အရာတၟေင် သၞောဝ်စၟတ်သမ္တီဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကံင်သဳပၞာန်ဏအ် ကဵု သၞောဝ်တၞဟ်တအ်ဂှ် နကဵုသၞောဝ်ဝွံ ပါ်လဝ် ဂကူဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜါဂကူ၊ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မစန်ဒက် အလုံကၟိန်ဍုင် ကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မစန်ဒက် နကဵုရးဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး တွဵုရးမွဲမွဲရ။ သီုဗော်ၜါဂှ် ဒးနွံကဵု မၞိဟ်မိက်ဂွံ ဒက်ပ္တန်ဗော် အောန်အိုတ် ၁၅ တၠ တုဲပၠန် မၞိဟ်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒဒှ်ရ ဇကုဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်ပိုဒ်ဇၞော် ၄ ကဵု ပိုဒ်ဇၞော် ၆။ ပ္ဍဲပိုဒ်ဇၞော် ၄ ဂှ် မၞိဟ်မဒက်ဗော်တအ်ဂှ် မဒးဍိုက်ပေင် ကုအင်္ဂလက်သန် (၈) တင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ
တုဲပၠန် ညးပ္တန်ဗော်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်လျိုင် ဒဒှ်ရ ဇကုဒ္ဂေတ်ဗက် (၅) တင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဍာ်ဒကေဝ် ဗော်
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဒးနွံကဵု ယၟု၊ ဂၠံင်တရဴပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ကေုာံ စဳပၞောန်ဂမၠိုင်တုဲ ဗော်ဇကုဂှ် မိက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဗော်မစန်ဒက် အလုံကၟိန်ဍုင်ဟာ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် နဒဒှ် ဗော်မစန်ဒက် အပ္ဍဲ တွဵုရး ဟွံသေင်မ္ဂး ရးဇၞော်မွဲမွဲဟာဂှ် ဒးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ ဗော်တအ်ဂှ် သ္ဒးဒုင်ဝန် ကြဴနူ တ္ၚဲမကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီဗော်တုဲ
သွက်ဗော်မစန်ဒက် အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်မ္ဂး အပ္ဍဲ ၉၀ တ္ၚဲဂှ်
အပ္ဍဲ ၁၈၀ တ္ၚဲဂှ်
သွက်ဂွံဆက်တန်တဴအာမာန်ဂှ်
သွက်ဗော် မစန်ဒက် မွဲတွဵုရး ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲရးဇၞော်မ္ဂး အပ္ဍဲ ၉၀ တ္ၚဲဂှ်
အပ္ဍဲ ၁၈၀ တ္ၚဲဂှ် သွက်ဂွံ ဆက်တန်တဴအာမာန်ဂှ်
တုဲပၠန် ဂကောံမဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဂကောံပကီုပရာပ်၊ ဂကောံလွပ်လွဟ် ကေုာံ ဂကောံမဆက်ဆောံ ကုဂကောံလွပ်လွဟ်၊ ဂကောံမဒုင်ကေတ်လဝ် ကပေါတ်၊ ယာဉ်၊ စမြိုင်၊ သြန်ဘဏ္ဍာ နူကဵု ဍုင်၊ ဂကောံမဒုင်သြဇာ ကေုာံ ဒုင်ထံက်ပင် နူကဵု အလဵုအသဳဍုင်သအာင်၊ ဂကောံဘာသာဍုင်သအာင်၊ ဂကောံဍုင်သအာင်၊ ပူဂိုလ်ဍုင်သအာင်၊ ဂကောံမသုင်စောဲဘာသာ ပ္ဍဲကိစ္စပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ဂကောံမစကာလဝ် တဆိပ်တြာ၊ အလံ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်သာသနာ၊ တဆိိပ်တြာ ကေုာံ အလံ မတုပ် မကြပ်တုပ်ဒၟံင် ကုဗော်မကလိဂွံလဝ် စၟတ်သမ္တီတုဲတုဲတအ်ဂှ်လေဝ် စဵုဒၞာလဝ် ဟွံကဵုအခေါင် နဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။
ဍာ်ဒကေဝ် ကောန်ဗော်ဂမၠိုင်
ကောန်ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဒးဍိုက်ပေင် ကုအင်္ဂလက်သန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံပၠန်ရ။