cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တရဴအအာ
ဒါန် ဂတာတၟအ်
တၠဂုန်အဇ္ဇ ဂွံအဆက် ကောန်ကွာန်မုဟ်ဒုန် မနွံဍုင်သအာင် ဗွဲတၟေင် ဍုင်သေံ၊ ဍုင်မလေယှာ၊ ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာတအ်ရ။ ကောန်ကွာန်မုဟ်ဒုန်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဂကောံတုဲ နကဵုဂကောံကွာန်ဂှ် ချပ်ရေင်သကအ်တုဲ ပြင်နင်သြန်ဒါန် ကဵုတၠဂုအဇ္ဇ သွက်ဂွံကဵုဒါန် ဂတာတၟအ် ကုကွးဘာဂမၠိုင်ရ။ နကဵုသြန်မဒါန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် တၠဂုန်အဇ္ဇ ရာန်ကေတ် ဂတာတၟအ်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ အာကဵုဒါန် ကုကွးဘာ ပ္ဍဲဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ် ပ္ဍဲကွာန်ပၞင်ဗိုင်၊ စေဝ်ခပြု၊ ညဳသာ ကေုာံ ဗဟဵု ရ။ ဗီုရုပ်မအာကဵုဒါန်ဂှ် ပတိုန်ဏာ လတူ ဝှုက်ဗောက်တုဲ မၞိဟ်သအာင်တအ် ကေတ်နင်အဆက် မိက်ဂွံကဵုဒါန်ကီုတုဲ ဘာကောန်ဂကူမန် မနွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တအ်လေဝ် တၠဂုန်အဇ္ဇ ဂွံအာကဵု ဇၟာပ်ကွးဘာကီုရ။ ညာတ်ကေတ် နကဵုတၠဂုန်အဇ္ဇ အာဂတပၠတရဴ ဗက်ကဵုဒါန် ဂတာတၟအ် ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန်တုဲ နူကဵု ကွာန်တၞဟ်တအ်လေဝ် အာတ်မိက်ကၠုင် ကွးဘာပ္ဍဲဘာညးတအ်လေဝ် နွံပၟိက်ဒၟံင်ကီုရ။
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ညံင်ရဴ သၞာံမတုဲကၠုင်တေအ်ပၠန် ကုညးမကေင်ကဵုလဝ်ဒါန်တအ်ဂှ် ဆက်ကဵုနင်ပၠန်တုဲ သွက်ဂွံအာကဵုဒါန် ဂတာတၟအ် သကောဟ် ကုကွးဘာတအ်ဂှ် တၠဂုန်အဇ္ဇ ပကောံရာန်ဂတာတၟအ်ရ။ ကာလတၠဂုဏ်အဇ္ဇ အာကဵုဒါန် ဂတာတၟအ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် သၟာဂဳတမန်ဒယှ် နဒဳ၊ အာဲသြန်၊ သြန်ဆာဲတအ်လေဝ် ဗက်အာကီုရ။ စိုပ်ဘာကောန်ဂကူမ္ဂး ဟိန်မကဵုဒါန် ဂတာတၟအ် ကုကွးဘာတအ်ဂှ် သၟာဂဳတတအ် သီုဒယှ်ေဒွက် ကရောမ်ကွးဘာတအ် မွဲစွံကီုရ။ ဗီုရုပ် ကေုာံ ဝဳဒဳယောဂှ် ပြးဇးအာ အလုံလိုက် လတူဝှုက်ဗောက်တုဲ မၞိဟ်စိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲကမၠောန်မကဵုဒါန်ဂတာတၟအ်ဂှ် ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ကာလ တၠဂုန်အာကဵုဒါန် ပ္ဍဲပွိုင်လှာဒကှ်ဂှ် သၟာဂဳတမန်ဒယှ် ပါမောက္ခဆာန်၊ ဇာတိနာဲ၊ ပါမဇ္ဇတအ် ဗက်အာကီုရ။ သၟာဂဳတတအ် သီုဒယှ်ေတိင်တိုက် ကဵုဒွက် ကုကွးဘာမန်တအ်တုဲ ပ္ဍဲဝင် ဘာကောန်ဂကူမန်မ္ဂး သၟာဂဳတဒယှ် မကၠုင်ဒယှ်ေဒွက် မွဲစွံ ကရောမ်ကွးဘာတအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိုပ်ကၠာအိုတ် ဒှ်အရာ မလုပ်စိုပ် ဂၠံသြိုဟ်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲဂှ် နာဲဇာတိနာဲ ဟီုဂဒိုဟ်ဝေင် ကွးဘာတအ် "ဂတာတၟအ်ဏအ် ညးဂှ်ကဵုလဝ်" တုဲ ကဵုသှ် "တၠဂုန်အအာ"။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အကံက်ဝှုက်ဗောက်တၠဂုန်ဂှ် ကဵုလဝ်ယၟု "အအာ"၊ နကဵု ယၟုဂှ် ကောန်ၚာ်တအ် သမ္တီစလောဲရ။ ဟိုတ်တၠဂုန် မဂွံကဵုယၟု "အအာ" ဂှ် ညးညာတ်ကေတ် ဇၟာပ်မၞိဟ် ဆမဗှ်လိက်မန်ဒးညိညဂှ် ဗှ်ဂွံ ဗှ်ဒး၊ တုဲပၠန် ဗတောန်လိက်မန်မ္ဂး ဒးစကဵု "အအာ"ရ။ ဟိုတ်မဒှ်အရာ မဒးစဗတောန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ ညာတ်ဒး "အအာ" မ္ဂး စိုတ်မိက်ဂွံ ဆက်ဗတောန်လိက်မန်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရောင် ပတှ်ေကေတ်လဝ်ရ။ စနူဂှ်တုဲ ပရေင်ကမၠောန် ကဵုဒါန်ဂတာတၟအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ပရေင်ကမၠောန် "အအာ" ရ။ နူစ သၟာသုခုမတအ် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုကမၠောန်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ကဵုကၠုင်ဒါန်လေဝ် ဂၠိုင်ကၠုင်ကီုရ။ နူဂှ် မွဲကဆံင် တၠဂုန်အအာ တိတ်တရဴရ သွက်ဂွံရီု ကောန်ဂကူမန်ဂးတုဲ နကဵု နာဲဇာတိနာဲ ချူဒွက်မွဲ နကဵုယၟု "တရဴအအာ" တုဲ ကမၠောန်ရီုဗင် ကောန်ဂကူမန်ဝွံ ကလိဂွံကၠုင် နကဵုယၟု "တရဴအအာ" နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၆ တေအ်ရ။
သြိုင်ဘာဗတောန်လိက် ဒေသလှာဒကှ်
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် သြန်မဒါန် နူကဵု ကောန်ဂကူမန်နာနာတအ်ဂှ် ပကောံတုဲ ဂွံကဵုဏာဒါန် ဂတာတၟအ် ကုကွးဘာ သီုဖအိုတ် ၁၃၃ ဘာ ပ္ဍဲဒေသပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်။ ဆဘာ ကွာန်ဟံသာတၟိ ကဵု ဘာကွာန်သ္ၚိကျာ ၜါကွာန်ဟေင် ဟိုတ်နူဂၠံင်တရဴဟွံဒးတုဲ နကဵုအလဵုဇကု ဟွံအာစိုပ်၊ ဆဂွံပလံင်ဏာ မဒါန်ဟေင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မစိုပ် ကွာန်ဝေသာလဳ ပလိုတ် (ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်) ဂှ် ဂကောံတရဴအအာ အာဘာဗတောန်လိက်ရ။ အခိင်ဂှ် ဗြဲဂူဒၟံင်ဖြေအ်ဖြေအ်။ စိုပ်ဘာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဘာခရိုဟ်ဟ် ကၟဳထောင်င် ကွးဘာလေဝ် ဟွံမဲ၊ အစာဘာလေဝ် ဟွံမဲ။ ဆဵုမၞိဟ်မွဲ အလဵုကွးဘာတအ် မနွံရောတုဲ ညးပညုင်ဏာ ဘာလကျာ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် တၠဂုန်အဇ္ဇ ကေုာံ နာဲဇာတိနာဲ၊ ပါမောက္ခဆာန် တက်ဗဳဒဳယောဟီုဂး ပရူအောန်စိုတ် မညာတ်ဒး ဘာကောန်ဂကူမန် မလီုလာ်စာ်ထောင်ဒၟံင်ဂှ်တုဲ ပြာပ်အာ ဇရေင်ဘာလကျာ်ရ။ ဟိုတ်နူ ဘာဂှ်ခရိုဟ်လီုဒၟံင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ကဵုအခေါင် ဗတောန်လိက် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ရ။ ဂကောံတရဴအအာတအ် စိုပ်ဘာလကျာ်ဂှ်ဗက် မုဟွံဟီုမွဲသာ် ကော်အစာၝောအ်ၜါတၠ ပ္ဍဲဂတ မၞိဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒုင်ကဵု သြန် ၜါကိုဋ်။ တၠဂုန်သၟာန် ညးဂမၠိုင် "လှုဲၜါကိုဋ်ဏအ် တၠဂုန်ကဵုဒါန်ဂှ် သွက်မုတီဟာ"။ ညးတအ်ဟွံတီ။ တၠဂုန်ဆက်ဟီု ဒဒှ်ရ ညးတအ်ကဵုဒါန် သွက်သြန်တမ် ဂွံသြိုင်တၟိရ။ တၠဂုန်သၟာန်ညးဂမၠိုင် "ဒြဟတ်သြန် ကဵု ဒြဟတ်မၞိဟ် အရာလဵုဒှ်အဓိကရော"။ ညးကွာန်တအ်ဟီု "ဒြဟတ်သြန်အဓိကရ။ သြန်ဟွံမဲ မုကၠောန်ဟွံဂွံ။" တၠဂုန် ကလေင်ဟီု "ဒြဟတ်မၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန်နွံတှ်ေ သြန်ဒှ်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒြဟတ်မၞိဟ်ဂှ် အဓိက။ မၞိဟ်ၜိုတ်လဵုဝါတ်တ် စိုတ်ဓါတ် ကဵု လညာတ် ညံင်ဟွံဂွံဝါတ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ရ။" တုဲဂှ် ညးတအ် ချပ်ရေင်သကအ် သွက်ဂွံသြိုင်ဘာတၟိဂှ် ဒက်ဂကောံသြိုင်ဘာမွဲ၊ ပ္ဍဲဂှ် အစာဘာ၊ ညးဍုင်ကွာန်၊ ကမ္မတဳခရိုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ် ပါလုပ်တုဲ ဒက်လဝ်ဂကောံသြိုင်ဘာရ။
ကောန်ဂကူမန် နူကဵု ဍုင်နာနာ ဂွံညာတ်ကေတ် ဝဳဒဳယောတၠဂုန်အဇ္ဇ၊ ပါမောက္ခဆာန် ကေုာံ နာဲဇာတိနာဲတအ် မတက်လဝ် ဘာဝေသာလဳပလိုတ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဆက်နင် မိက်ဂွံကဵုဒါန်သြန်ကီုလေဝ် ဒၞာဲမဒုင်တဲသြန် ဘာဏ်ဟွံမဲတုဲ သွက်ဂွံဒုင်တဲသြန်ဒါန်ဂှ် ဆဵုဂဗ တင်ဝါတ်ဂါတ် တၟာဂလိုင်ရ။ တၠဂုန်အဇ္ဇ ကလိဂွံအဆက် ကုတၠဂုန်သုဝဏ္ဏ (ဇာတိကွာန်သၞေဟ်ဍုင်) မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်သေံ၊ တၠဂုန်ဂှ် အကံက်ဘာဏ်ညး နွံတုဲ ညးဒုင်ကဵုတဲသြန်ရ။ တုဲပၠန် သွက်ဍုင်မလေယှာဂှ် နာဲသာင်ဝဏ္ဏ ကေုာံ သၟာဂဳတဒယှ် နာဲအကးပေင် ဒုင်ကဵုတဲသြန်ဒါန် နူမလေယှာရ။ ဗွဲတၟေင် ဂကောံပုညကာရဳ (ဍုင်ဂျပါန်) ဂှ် နကဵုဂကောံညးတအ် ချပ်လဝ် သွက်ဂွံထံက်ပင်အာ ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်နွံကီုလေဝ် ညးလဵု ညးတအ် မဂွံဆက်ရောဂှ် ညးတအ် ဟွံတီရ။ ဂွံဆဵုကေတ် ပရေင်ကမၠောန်တၠဂုန်အဇ္ဇတုဲ ကေတ်အဆက် ကုတၠဂုန်တုဲ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပြင်နင်ကဵု သြန် ၃၀ ကိုဋ်။ ဗွဲကြဴ ဇၟာပ်ၜါဂိတု မွဲအလန် မွဲအလန်မ္ဂး ပလံင်နင် သြန် အကြာ ၃၀ - ၅၀ ကိုဋ်၊ လဆောဝ်မ္ဂး စဵုကဵု ၇၀ ကိုဋ်လေဝ် နွံကီုရ။
ထံက်ပင် ကမၠောန်သြိုင်ဘာကောန်ဂကူ
အကြာသၞာံ ၂၀၁၈ ကဵု ၂၀၁၉ ဂှ် ပ္ဍဲဒေသမုဟ်ဍုင်လေဝ် နကဵုအစဳအဇန် ကွာန်ညးကဵုညးဂှ် စသြိုင်ကၠုင် ဘာကောန်ဂကူမန်ကီုရ။ နကဵု တရဴအအာဂှ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ် ကွာန်လဵုဟွံဟီု ယဝ်ရ သြိုင်ဘာကောန်ဂကူမန်တၟိမ္ဂး ကဵုဒါန် ၂၀ ကိုဋ်။ ယဝ်ရ ပလေဝ်ဘာမ္ဂး ကဵုဒါန် ၁၀ ကိုဋ်ရ။ ဆဂး ကွာန်ခရိုင်စိင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ကွာန်ဍောတ်တုဲ နကဵု တရဴအအာ ကဵုဏာ ၅၀ ကိုဋ်ရ။
ဂလာန်သၟာန် လတူကမၠောန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဂကောံ
နကဵု ပူဂိုလ် နာဲဨရာမာန် ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်နေတာလာန်ဂှ် ချူပတိုန် သၟာန်လဝ် ပ္ဍဲဝှုက်ၜောက်ညးတေအ် ဗီုဏအ်။
ပ္ဍဲမွဲစွံကဵု လိက်ဂှ် ညးတေအ် ချူလဝ်
ပ္ဍဲကဵု ဝိုင်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ လဴထ္ၜး ပရူဗီု တရဴအအာ မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗီုညးစကဵုဒါန်ဂတာတၟအ်၊ နူဂှ် ဒှ်အာ ကမၠောန်သြိုင်ဘာကောန်ဂကူ၊ ကမၠောန်ရီုဗင်ဂကူမန် နကဵု ဂမြဴ "မန်ရီုဗင်မန်" ပွိုင် ၁၆ မိနေတ်(အတိုင်ဝင်ဗွဲလတူ)။
တုဲဂှ် နာဲသိုက်ဆာန် သကိုပ်ဝိုင်ကျာ သၟာန် နာဲဇာတိနာဲ သၟာဂဳတ ကေုာံ ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဂကူ ဗီုလဵု ကေုာံ အရာလဵု မချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု တရဴအအာရောဂှ် နာဲဇာတိနာဲ ညးလဴထ္ၜးကဵု ပရူ ဗီုညးမဂွံပူဗိုင်ကၠောန် ကမၠောန်တရဴအအာဂှ် နကဵုညး ဂွံပါလုပ်ကၠောန် နူတမ်ကၠာအိုတ်တေအ် ဟွံသေင်၊ လဇုဲနူညးတၞဟ်ညိ။ မၞိဟ်မပူဗိုင်ကၠောန်ကၠာအိုတ်ဂှ် နာဲဘာဲ ကဵု နာဲသြန်လွဳ။ ညာတ်ကေတ် ကမၠောန်တၠဂုန်မကဵုဒါန်ဂတာတၟအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် မဒှ်ဂုန်ဖိုလ်ဂကူရောင်တုဲ ကသေအ်သၟာဂဳတတအ် ညံင်ဂွံပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကမၠောန်ဂှ်။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ညးတၠရမ္သာင် မပါလုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် နဒဳ၊ ဂမ္ဘဳဆာန်၊ စပ်၊ သြန်ဆာဲ၊ အာဲသြန်။ ဗွဲကြဴညိ တၠရမ္သာင်ဒယှ်တှ်တအ်လေဝ် ပါလုပ် ပူဗိုင်ကၠုင်ကမၠောန်အအာ။
"မုပ ဒးပူဗိုင်ရော၊ ပ္ဍဲကဵုဂကူပိုယ်ဏအ် ကၠောန်ပရေင်ဂကူတှ်ေ ပ္ၚံက်ဗပေင်ဒြဟတ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟွံမဲကၠုင်ဏီပုဟ်။ ဟွံမဲကၠုင်တှ်ေ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် တၠရမ္သာင်တအ် ပူဗိုင်ကၠုင်တှ်ေ ဒြဟတ်အထံက်သွက်ဂကူခိုဟ်ဟ်မွဲရောင် ညာတ်ကေတ်။ ဨမညာတ်ဗီုဂှ်တုဲတှ်ေ လုပ်ပူဗိုင်ဟဂှ်ရ။" ။
ညးဆက်လဴ ပရေင်ဆဵုဂဗညး ညိပၠန်၊ ကြဴနူ ကမၠောန်ကဵုဒါန် ထံက်ပင်ဂကူဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ရုပ်ရဴကမၠောန် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ တၠဂုန်အစာအဇ္ဇ သၟာန်ညးတအ် ဒဒှ်ရ ကမၠောန်ဏအ် ဒက်ပ္တန် နကဵု ဗီုပြင်ဂကောံ ဟွံခိုဟ်ဟာ။
"နကဵုအနေပိုယ်တအ် အာတ်မိက်ဗီုလဵုရောတှ်ေ မံင်ဗီုပြင်ဂကောံဟွံဂွံ၊ ပ္ဍဲကဵုပိုယ် သၠးဖိုလ် သၠးဂုဏ်ဖိုလ်ဂကူမွဲမွဲမ္ဂး ယဝ်ရပိုယ်တအ် ဒက်ဗီုပြင်ဂကောံ၊ ဒှ်တိုန်သြန်ရောင်တှ်ေ ပ္ဍဲကဵုမန်ပိုယ် ကွပ်ဗွဲမဂၠိုင် ဗီုကဵု ဥက္ကဋ္ဌ၊ ညးအုပ်ကာ ဒှ်ကၠုင်ရောင်။ ဒှ်ကၠုင် ညးဘဏ္ဍာရောင် ကဵုစၞောန်ရေင်သကအ်ရောင်။ အခိင်ဂှ်တှ်ေ ဗွဲမဂၠိုင် ထကးပြးကၠုင်။ တုဲပၠန် သြန်ဂှ်လေဝ် ညးထံက်ပင် ညးဗပေင်ဒြဟတ်ကဵုဂကူရ။ တုဲပၠန် ဂုန်အစာလေဝ် ဒှ်ဒၟံင်ဂုန်အစာ (သင်) ရတှ်ေ ပိုယ်ဍိက်ပတှ်ေကေတ် လတူဂၠံင်တရဴ ထံက်ဒြဟတ်ကဵုဂကူဏအ်တုဲ ဂကောံလ္ပဒက်ရ၊ လ္ပဒက် ဗီုပြင်ဂကောံရ။ နကဵုအဲ ဟီုကဵု တၠဂုန်အစာ ကၠာအိုတ်ရ။" ။
စပ်ကဵု နာဲဨရာမာန် မဟီုပတိုန်လဝ်ဂှ်တုဲ နကဵုညး ဗီုလဵု ညးဒုင်စသိုင်ဂှ် ညးဆက်ဟီု မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ် ဟီုနင် ဒဒှ်ရ "တရဴအအာဏအ်ဂှ် ပါ်ပရအ်စရောင်။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံခိုဟ်မွဲရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အခေါင်ညးဟီု ဟွံမဲဟာ၊ နွံ၊ ဆၜိုန်ရ နွံဂှ်၊ မိက်ဂွံကဵုချပ်မွဲ ရဲမပတုဲဒၟံင်ဖိုလ် တရဴအအာဖအိုတ်ဏအ်ဂှ် ညးမွဲလေဝ် ဟွံအာတ်မိက်လဝ် သြန်ဂိတု ပ္ဍဲတရဴအအာ မွဲလှ်ေ။ နွံဂှ်ရ ကဵုဏာ။ ဥပမာ ဗီုအဲ ဇာတိနာဲ အဲအာဟွံမာန်ပုဟ်၊ ညးမွဲဂှ် ညးအာမာန်တှ်ေ ညးဂှ်အာရ။ ဟွံဒးကဵုတာလျိုင် ရေင်သကအ်။ နွံပၟိက် မိက်ဂွံထံက်ဒြဟတ် ဗပေင်ဒြဟတ်တှ်ေ ကတဵုကၠောန်မာန်။ ပိုယ်ကျာကၠုင်တုဲ နကဵုပူဂိုလ်အဲ ဒးစိုတ်ကမၠောန် (မကၠောန်) ဗီုဗီုစဏအ်။ မုပရောတှ်ေ ပရေင်ကဵုစၞောန်ညးသကအ်လေဝ် ဟွံမဲ၊ မိက်ဂွံထံက်ပင်ပၞာန် အာမာန် အာဟဂှ်။ ပိုယ်ဟီုကဵု တၠဂုန်မွဲဂှ် နကဵုတၠဂုန် လ္ပအာဗက်ဒုင်ဒါန်သြန်၊ တိုန်လတူလာင်တုဲ ဒုင်ဒါန်သြန်ဂှ် လ္ပပညိ။ အရာညးတၞဟ် မထံက်နင်တုဲတုဲတအ်ဂှ် ပသမ္တီကဵုညးတအ် လတူလပှ်ကျာ။"
"တရဴအအာဏအ်ဂှ် နကဵုပိုယ် ထေက်ကဵုဒးပူဗိုင်အာရောင်။ မုဟိုတ်ရောတှ်ေ ပရေင်ပဒဒန် ပ္ဍဲဂကူဏအ် ယဝ်ရ ဍေဟ်မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဂၠိုင်င်ခဍင် ပ္ၚံက်ကမၠောန်ဂကူဂှ် ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် စိုပ်တရဴပြဟ်။ အဲညာတ်ကေတ်သာ်ဂှ်၊ ညးတၞဟ်ညာတ်သာ်လဵု အဲကေတ်ဟွံဒး။ ဆဂး နွံမွဲ၊ မၞိဟ်မကၠောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲတရဴအအာဏအ်ဂှ် တၠဂုန်အစာ သင်ဗွဲမဂၠိုင်၊ ကျာ်ဇၞော်အစာလေဝ်နွံ၊ တၠဂုန်အစာ အစာလိက်လေဝ်နွံ၊ ကဵုက္ဍိုပ်ကဵု တၠဂုန်အစာ(အဇ္ဇ)မာန်ဖအိုတ်။ မူဟိုတ််ရောတှ်ေ ညးဂစာန်မာန်ဒၟံင်၊ ညးကၠောန်မာန်ဒၟံင်၊ ညးကဵုအခိင်မာန်ဒၟံင်၊ ဗီုညးကၠောန်မာန် ကဵုအခိင်မာန်ဂှ် ပိုယ်အာဟွံမာန်။ တုဲပၠန် သြန်ဒါန် ကဵုလဝ်ဒါန် အရင်ညးရဂှ် ထိုင်လိက်ဂှ် ညးဂၠံက်ပ္တိတ်တုဲ ညးကေင်ကဵုဒၟံင် ဂတမတ်၊ နကဵုပူဂိုလ်အဲ ကေင်ဗဂိန်ကဵုဒၟံင် အကြာဘာဂှ်လေဝ်နွံ။ နကဵုအဲ ညာတ်ကေတ်တုဲတှ်ေ နကဵုတၠဂုန်ရ မိက်ဂွံကဵု ဆက်ကၠောန်အာ။ နကဵုတၠဂုန် စိုတ်သွက်ဂွံလီုဟွံမဲ၊ နကဵုလညာတ်အဲဍိက်တှ်ေ။ မိက်ဂွံကဵု ကောန်ဂကူတအ် တီမွဲဂှ် ကမၠောန်ဗုဗုအးအးဏအ်ဂှ် ကၠောန်ကျာတ်ဒၟံင်။ တုဲတှ်ေ ဟီုလေဝ်ကျာတ်ဒၟံင်။ ယဝ်ရ ဟီုဂၠိုင်င်ပၠန်လေဝ် ညံင်ကဵု ပတိုန်စ ဇကုဇကု။ တုဲပၠန် ပရေင်ကမၠောန်မွဲမွဲ ပေင်စိုတ်တအ် ဟွံပေင်စိုတ်တအ် ဍေဟ်နွံတွဵုရ၊ ဣဏအ်ဂှ် သဘာဝမၞိဟ်ပိုယ်ရ။
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ညးသှ်ဏာ ဂလာန်သမာန်ဂှ် "ဗီုကဵု တရဴအအာဂှ် ဂကောံပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဖံင်ဒေရှေန် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် နွံတၟာဂလိုင်။ ဒးပတောအ် နကဵုဥပမာတှ်ေ ကြပ်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ တုပ်ကဵု Isha Foundation ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ။ ဖံင်ဒေရှေန်ဏအ်ဂှ် နကဵု သာဒ်ဂုရု ညးမနွံကဵု စရာဲဂုဏ်မွဲ နကဵုပူဂိုလ်ညးရ အာဂတပၠတရဴ။ ပ္ဍဲကဵု ဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် မၞိဟ်မပူဗိုင်ကၠောန် နကဵုစေတနာ နွံဒၟံင် ဒစိတ်မဳလဳယာန်။ ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်မလုပ်ကၠောန်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ပါမောက္ခလေဝ်နွံ၊ သၟာဂဳတဒယှ်လေဝ်နွံ။ ပ္ဍဲကဵု ဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဂကောံ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဂိုင်သြန် ဗီုဏအ် ဟွံမဲ။ မၞိဟ်မဒက်ပ္တန် သာဒ်ဂုရု မွဲရနွံ။ ညးတၞဟ်တအ်ဂှ် လုပ်ဗိုင်ကၠောန်ဖအိုတ်ရ။ ယဝ်ရ ဒးပတောအ် နကဵုဥပမာတှ်ေ တရဴအအာဂှ် တုပ်ဒၟံင်ကု ဣရှဖံင်ဒေရှေန်၊ ဆဂး ယဝ်ရ ပိုယ်ဒးပတောအ် နကဵုလၟိဟ် ကမၠောန်တှ်ေ ဒှ်ဒၟံင် ဍာ်မွဲခေါက်ကဵု ဍာ်ၜဳမှာသၟိဒ်ရ။ အရာညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် ဖံင်ဒေရှေန်ပူဂိုလ်စဂှ်လေဝ် ဗီုဏအ်ကီုရ။ မၞိဟ်မွဲမွဲ ညးစုတ်သြန်တမ်ညးတုဲ ညးတၞဟ်ကဵုဒါန် ဂလိုင်ပတိုန်သြန်ဂအုံတုဲ ညးတအ် အာဗက်ထံက်ပင် ဒၞာဲမနွံပၟိက်။ ညးတအ် ဟွံဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဂကောံ။ နဲကဲဏအ်ဂှ် နဲကဲတြေံလေဝ် ဟွံသေင်၊ နဲကဲတၟိလေဝ် ဟွံသေင်၊ နဲကဲ ဍေဟ်နွံဒၟံင်ရရ။
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာလေဝ် ညးဆက်ဟီု ပရူလတူ နာဲဨရာမာန် မပတိုန်တြးလဝ် ပ္ဍဲမုက်လိက်ဝှုက်ၜောက်ညးဂှ်ကီုရ။ နာဲဨရာမာန် ယဝ်ရ တိုန်စိုပ် ဒၞာဲဏအ်ကီုမ္ဂး ဂလာန်သၟာန် ညးမိက်ဂွံတီဂှ် ညးသၟာန်ဂွံ။ ဆဂး ညးဟွံတိုန်ကၠုင်တှ်ေ အရာညးမိက်ဂွံတီဂှ် ညးဂွံသွဟ်ရောင် ညာတ်ကေတ်။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး တၠဂုန်အစာအဇ္ဇလေဝ် ညးပသောင်ကဵု ဗီုဟိုတ် တရဴအအာ ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲရ။ တင်ရန်တၟအ် တရဴအအာဂှ် ဒှ်ကမၠောန်စမၠောအ်ဒဒန် အကြာတၠဒါန် ကဵု ဒမုင်ဒါန်ရ။ ကလိဂွံသြန်တုဲ ဂိုင်ဒေပ်လဝ် ဗီုဂှ်လေဝ် ဟွံသေင်တှ်ေ သွက်ဂွံ ဒးဒက်ပ္တန် ဂကောံပၟင်ပၟဲသြန်လေဝ် ဟွံဒးကေတ်။ ၜိုတ်ညးတၞဟ်မကဵုနင် ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ ဇရေင်ဒမုင်ဒါန်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုလညာတ်ညး နကဵုနဲဏအ်ဂှ် အာဂွံဒၟံင်ဟဂှ်ရ။ ပ္ဍဲပိုယ်လေဝ် နွံပၟိက်ဒၟံင် ဟဂှ်ရ။
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ညးဆက်ဟီုညိပၠန်၊ "အဲဆဵုကေတ် post နာဲဨရာမာန်တုဲ အဲချပ်ဂွံ၊ အခိင်ကာလ အဲတိုန်ဒၟံင် ကဝ်လိက် ပ္ဍဲဒိန်မက်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပ္ဍဲကဵုကဏ္ဍမွဲ၊ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ပြသၞာနွံနာနာသာ်၊ ပြသၞာလဵုမှ ပိုယ်ဂွံဟီု ပြသၞာဏအ် ဒှ် ပြသၞာမဆေင်စပ် ကုမၞိဟ်ဂလိုင်။ အရာဏအ်ဂှ် ညးတအ်ပိုင်ခြာလဝ်နွံ၊ ဥပမာဍေဟ် ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိ ဗြဴကဵုတြုဟ် တက်ရေင်သကအ် ညိည၊ ကယျာန်ရေင်သကအ် ဣဏအ်လေဝ် ပြသၞာ။ ပြသၞာတအ်ဏအ်ဂှ် ပြသၞာပရေင်ဍုင်ကွာန် ပိုယ် ဟီုဟွံဂွံဏီ။ ပြသၞာ ဍေဟ်ဂွံစိုပ် ကဆံင်ပြသၞာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် နွံဗီုလဵု၊ ညးတအ်ပိုင်ခြာလဝ်နွံ။ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ယဝ်ရ နာဲဨရာမာန် နွံတှ်ေ အဲမိက်ဂွံသၟာန် နာဲဨရာမာန်။ အရာနာဲဨရာမာန် မချူလဝ်ဂှ်တှ်ေ အဲဗှ်ရံင်တှ်ေ အဓိက နာဲဨရာမာန် မိက်ဂွံတီဂှ် စပ်ကဵုကဏ္ဍသြန်။ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ကဵု ညးဟွံပတှ်ေစ တၠဂုန်။ ညံင်ကဵု ရဲဂကောံတၠဂုန်တအ် ဂွံတုဲ ပရအ်စဒၟံင် ရေင်သကအ်ညံင်င်။ တုဲပၠန် အရေဝ်ဏအ် ဂွံမံက်ကၠုင်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု နကဵုတရဴအအာ ဖန်ဇန်ကၠုင် သွက်ဂွံ ရာန်ကွဳစက်။ ဟိုတ်ဏအ်တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်လေဝ် ဒှ်မာန်။ ယဝ်ရ နာဲဨရာမာန် နွံမ္ဂး အဲမိက်ဂွံသၟာန်နာဲမွဲ၊ ယဝ်ရ နာဲဟွံမဲတှ်ေ အဲဒးဟီု အတိုင်ဂှ် (တၠဂုန်အဇ္ဇ ဟီုတိုန် ဘိက်လဝ် ညးတအ်ရ ညးတအ် ဟွံတိုန်)။
နကဵု နာဲဨရာမာန်၊ ဂွံဆဵု ဂွံတီကေတ်လဝ် မၞိဟ်မွဲမွဲ ကဵုဒါန် ကုတရဴအအာတုဲ ဥပမာ ဣစဳကျေဝ်ဂှ် ညးဟီုနင်ကဵုတၠဂုန် 'တၠဂုန် သြန်ဏအ်ဂှ် အာကဵုဒါန် ပလံင်ကဵု ဘာဝေသာလဳမွဲတဲ။' ညးကဵုဏာ တၠဂုန်ဏောဝ် လှုဲကၠံကိုဋ်။ ၜါကိုဋ်၊ မွဲကိုဋ်၊ မွဲဒကေဝ်ကဵုဒှ်ဒှ်။ ဨလှုဲဂှ် တၠဂုန်ဟွံဗစိုပ်ကဵု ဘာဝေသာလဳ မွဲသာ်၊ လှုဲဂှ် ကၠေအ်အာ။ ဣစဳကျေဝ်ဂှ် ညးဟီုကဵု နာဲဨရာမာန်။ ဗီုဗီုဏအ် နာဲဨရာမာန် ဆဵုလဝ် မူစိရော။ ဗီုဂှ်ဟွံသေင် အလဵုဇကု နာဲဨရာမာန် ကဵုဒါန် ဒၞာဲမၞိဟ်ဒှ်ဒဒိုက်၊ သ္ၚိတူ၊ 'တၠဂုန် နာလှုဲဏအ် အဲဍိက်ကဵု သွက်ဂွံကဵု ဒၞာဲတေအ်၊' နာဲဨရာမာန် ကဵုတုဲ လှုဲဂှ် ကၠေအ်အာ အတိုင်ဂှ်။ တုဲ နာဲဨရာမာန် သၟာန်ရဲသ္ၚိတူဂှ် ကလိဂွံလှုဲ နူတၠဂုန်ကီုဟာ။ ညးတအ်ဟီု ညးတအ်ဟွံဂွံ။ တုဲပၠန် နာဲဨရာမာန် သၟာန်တၠဂုန် လှုဲဂှ်ကဵုတုဲရဟာ။ တၠဂုန်ကလေင်သှ် လှုဲဂှ် အဲဟွံဂွံကဵုဏီ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် အဲကဵုတုဲရ။ ဗီုဗီုစဂှ်။ ပြသၞာ ဗီုဗီုဏအ် ဍေဟ်ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲမှ ဇကုဂွံပတိုန်ထ္ၜးကဵု မၞိဟ်ဂလိုင်၊ ဒဒှ်ရ တရဴအအာဏအ် ပိုယ်ဒှ်ဒၟံင် သံသယျ ဣယျ။ ဨဗီုဂှ်လေဝ် တင်ဂၞင်ဟွံမဲမွဲသာ် ဇကုချူပတိုန်တြးဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုလာင်စဏအ်ဂှ်တှ်ေ၊ ဇကုဂှ် စေတနာ နွံကဵုဒှ်၊ စေတနာ ဟွံမဲကဵုဒှ်၊ ဇကုဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ်ပလီုကမၠောန်၊ ပလီုဂကူ။ ကမၠောန်အအာဏအ်ဂှ် ကမၠောန်မရီုဗင် ထံက်ပင် ဂကူမွဲရောင်ဟီုတှ်ေ ဇကုဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ်မစံင်ဂကူ၊ မၞိဟ်ပၠေင်ဂကူ၊ မၞိဟ်ပလီုဂကူ၊ ဒှ်အာ ဗီုဂှ်ရောင်။ ရံင်ကဵု တေသြရဳဂၠးတိမိက်ဂွံရံင်င်၊ ရံင်ကဵု ပရေင်ကမၠောန်လဵုဒှ်ဒှ်၊ ဟိုတ်ဟွံမဲမွဲသာ် ဇကုဟီုတှ်ေ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ် ဇကုဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ပလီုကမၠောန်ရ။
ပ္ဍဲဝိုင်ကျာဂှ် ဇၟာပ်မၞိဟ် မတိုန်စိုပ်တအ် ဟီုဂး မုဟိုတ် ညးတအ် ဂွံပူဗိုင်ကမၠောန်တရဴအအာ၊ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗကမၠောန်ညးတအ်နာနာသာ်။ တုဲပၠန် ကိစ္စလဒက်ပတန် တရဴအအာဂှ် ဒက်ပ္တန် နကဵုဂကောံ ထေက်ဟွံထေက်ဂှ်လေဝ် ချပ်ရေင်သကအ် နွံကီု။ ဆဂး မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် (ကြပ်သီုဖအိုတ်) ညာတ်ကေတ် ပြဟ်ဟ်ဏအ် အာအတိုင်ဗီုပြင်လၟုဟ် နကဵုပၠတရဴ တၠဂုန်အဇ္ဇတုဲ မၞိဟ်စိုတ်မနွံ အခိင်မနွံတအ်ဂှ် ဗိုင်ရီုဗင်ကၠောန်အာ ဗွဲမဗၠးၜးဂှ် ခိုဟ်အိုတ်၊ ဒှ်ကမၠောန်ဂၠိုင်အိုတ်။ ဗွဲကြဴ အကာဲအရာတၞဟ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး နကဵု ညးမပူဗိုင်တရဴအအာတအ် ဆက်ချပ်ဂၞန်အာပၠန်။
ထံက်ပင် ညးမဒးဘဲဂမၠိုင်
ကောန်ဂကူမန်တအ် ဒးဘဲပၟတ် ဗီုကဵု သ္ၚိတူ၊ ဍာ်ဇၞော်တအ်မ္ဂး နကဵု တရဴအအာ လလောင်တြးတုဲ မဒါန်နူကဵု ညးဍုင်ကွာန်တအ် မဆက်နင်ဂှ် ပလံင်ဗစိုပ် ညံင်ဂွံစိုပ် ခရိတ်ဂၠံင် ခရိတ်စဟွံနုက် အတိုင်လၟုဟ်ဂှ် ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ ကုညးဓမုင်ဒါန်ရ။
ဘာပၞာန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ဇၟာပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မပံက်ဘာပၞာန်မ္ဂး သွက်ဇွောအ်မ မပ္တံကဵု သ္ၚု၊ ကၠေင် မြေက် လသိုန်ဒှ်တမ် နကဵု တရဴအအာ ထံက်ပင်ကၠုင် နူသၞာံ ၂၀၁၅ စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ်ရ။ ဇၟာပ်မအာကဵုဇွောအ်မမ္ဂး သၟာဂဳတမန်ဒယှ်ယှ်တအ် ဗက်အာကီုတုဲ ကဵုဒါန်တုဲ သီုဒယှ်လဟိင်ကဵု ဒွက်နာနာ ကုကွးဘာပၞာန်တအ်ကီုရ။
မဳဒဳယာ
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် နကဵု တရဴအအာ ကၠောန်ပ္တိတ် ပဠောအ် နကဵုတဆိပ်အအာရ။ သြန်ပရဲ နူကဵု ပဠောအ် ၂၀၀ ကိုဋ်ဂှ် နူသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ရာန်ကပေါတ်စက် သွက်ဂွံဗလး Live တုဲ ကဵုကောန်ဂကောံတအ် လိင်ဗလးလဳလတ်ရ။ ကမၠောန်မဆေင်ကဵု ဂကူ၊ သဘင်ဓရ်တအ်ဂှ် ဗလးကဵု သက်ကုင္ၚုဟ်။ သြန်မကလိဂွံ နူကဵုလိင်ဗလးလဳလတ်ဂှ် ကဵုခရိတ်ညးမကၠောန်တုဲမ္ဂး ဒးပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲသြန်ဂအုံဗွဝ်တရဴအအာရ။
ထံက်ပင်ပညာ
နကဵု တရဴအအာ ချပ်လဝ်မွဲပၠန်ဂှ် သွက်ဂွံ ကဵုသြန်ထံက်ပင်ပညာ ကုကွးဘာမန် မအာကတ်ပညာ ပ္ဍဲဍုင်သအာင်၊ ကေုာံ ကွးဘာမိမဒိုက်ဂတ် မထံက်ပင်ခရိတ်ဘာ အပ္ဍဲဍုင် ဟွံမာန်တအ်ရ။ သွက်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ပကောံစွံဂွံလဝ် သြန်တမ် နွံ ၁၀၀ ကိုဋ်တုဲ ဟွံဂွံ ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဏီရ။
ကမၠောန် သၞာံ ၂၀၂၁
ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် ကဝးဒွက် ပတိုန်စရာဲ အစာကၞေဟ်ၜိုပ်ဍာဲ (ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲဟံသာ) ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံပ္တိတ်ကဝး ဒွက်နာဲဟံသာ မချူလဝ်တြေံ ၈ ဒွက် ကဵု ဒွက်တၟိ ၄ ဒွက် သီုကဵု ဒွက်ကောန်ဂကူမန်ဂှ် တော်ကေတ် ဒးစကာသြန် သီုဖအိုတ် ၅၀ ကိုဋ်။ ပ္ဍဲကဵုကမၠောန်ဏအ် နကဵုတရဴအအာ ကဵုထံက်ပင်ကဵုသြန်ကီုရ။
ကမၠောန် သၞာံ ၂၀၂၀
တရဴအအာဂှ် ဒှ်ဒတန် မဆက်စၠောအ် အကြာညးတၠဒါန် ကေုာံ ဒမုင်ဒါန်တုဲ ကမၠောန်ပ္ဍဲပွိုင်မွဲမွဲသၞာံ မကၠောန်ကၠုင်လဝ်တအ်ဂှ် နကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ မချူစၟတ်သမ္တီဖအိုတ် နကဵုနဲလဵုလေဝ် ဒှ်ဟွံမာန်။ ၜိုတ်မဗက်စိုပ် ကမၠောန်ဇၞော်ဇၞော်လ္ၚဵုတအ်ဟေင် ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် အတိုင်ဗွဲမသၟဝ်ဝွံရ။
ထံက်ပင်ဇွောအ်မ ကွးဘာဂဥုဲ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ဌာနထတ်ယိုက် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မပံက်လဝ် ဘာဂဥုဲ ကွးဘာမတိုန်ဒၟံင် (၆၀) တၠဂှ် နကဵု တရဴအအာ ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၂၁၊ ၂၀၂၀ ဂှ် အာကဵုဒါန် ဇွောအ်မရ။ ကွးဘာဂဥုဲတအ်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒးတိုန်လဝ် ကွတ်ပၞာန်သဇိုင်တုဲဟေင် ကလိဂွံအခေါင် တိုန်ဘာဂဥုဲရ။ ကွးဘာတအ် ဒးတိုန် ဘာဂဥုဲပွိုင် (၁၀) ဂိတုတုဲမ္ဂး ဂွံဒှ် အစာဂဥုဲပ္ဍဲဗော် သွက်ဂွံလွဳယဲ မင်မဲလမျီုကောန်သ္ဂံင်တအ်ကီု သီုကဵု ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲကဵုဒေသတအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု အခိင်မအာကဵုဒါန်ဝွံ နကဵုသၟာဂဳတဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ခမဳသင်တၞဟ်တအ် ဗက်အာကီုရ။ ကဵုဒါန်တုဲ သီုလဟိင်ကဵုစိုတ် နကဵုဂဳတ ကုကွးဘာဂဥုဲတအ်ကီုရ။
ကဵုဒါန် ညးသ္ၚိတူ ကွာန်ကြုင်အညာ
ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၁၇၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်ကြုင်အညာ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် သ္ၚိတူအာမွဲမတုဲ ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၂၀ ဂှ် နကဵုတရဴအအာ အာကဵုဒါန် သြန် (၅) ကိုဋ်၊ သ္ၚု (၃) ရိုက်၊ ကၠေင် (၁) စေဝ်။ ကရောမ်ညးဂှ် နူဂကောံဂဳတပံင်ကောံ ကဵုဒါန် သြန် ၁၃၀၀၀၀ ဒကေဝ်၊ နူကဵု ဒု-ဥက္ကဌ စၠတ်ထဝ် တွဵုရးဍုင်မန် ဒံက်တာအံင်နာင်ဥူ ကဵုဒါန် သြန် (၁) ကိုဋ်ကီုရ။
ဣနာဲမိခေန်ဇြုင် ကွာန်တၟိဂေါဝ်ဆာဲ (ရေဝ်သၠုင်ကျာ)
မိခေန်ဇြုင် ဇာတိကွာန်တၟိဂေါဝ်ဆာဲ (ရေဝ်သၠုင်ကျာ) ကတဵုဒှ်ယဲဂိုဟ် သွက်ဂွံကရေက် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဇၞောတ်မတ်မလီုဂှ် ဟိုတ်နူသြန်ဟွံမဲတုဲ စိုပ်ဒၟံင်ဒဒိုက်ဂှ် နကဵု တရဴအအာ ဗိုင်ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်တုဲ မိခေန်ဇြုင် ဂွံကရေက်မာန်အာရ။
မိဇင်မာထောန် ကွာန်ဘာခတဵု
ပ္ဍဲဂျူလာင် ၁၆၊ ၂၀၂၀ မိဇင်မာထောန် နူကွာန်ဘာခတဵု ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ယဲကောန်ကၟအ် (ကျောက်ကပ်)တုဲ လွဳဒၟံင် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ (ဇာနည်အောင်) ဍုင်မတ်မလီုရ။ မိမၜါလေဝ်ဝါတ်ဒၟံင်တုဲ ဒှ်ဒၟံင်ခက်ခုဲ ခရိတ်ဂဥုဲဂှ် နကဵုတၠဂုဏ်အဇ္ဇ ဂွံဆဵုကေတ် ပရူဂှ် နူကဵု ဝှုက်ၜေါက်တုဲ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ် ဗိုင်ကဵုဒါန်ထံက်ပင်ကီုရ။
သ္ၚိတူ ကွာန်တၟအ်ကၞေင် (ရေဝ်)
ဂိတုဂျောန် ၂၂၊ ၂၀၂၀ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၃ နာဍဳ ၁၅ မိနေတ် သ္ၚိပ္ဍဲကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် သ္ၚိ ၁၈ မ၊ (ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ၂၇၊ မၞိဟ် ၁၄၄)၊ တူအိုတ်၊ သ္ၚိ ၉ မ တူဆဗဒင်။ ပၟတ်တူဂွံ လလအ် ပွိုင် ၜိုတ် ၂ နာဍဳရ။ ညးတာလျိုင်တအ် စၟဳစၟတ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဟိုတ်ပၟတ်မတူဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ဇုက်ပၟတ်ယှတ်ရ။ တ္ၚဲယး ဂျောန် ၂၃ ဂှ် နကဵု တရဴအအာ သြန် ၁၆ ကိုဋ်၊ အမာတ်မန် နာဲဒံက်တာအံင်နာင်ဥူ ဂှ် ၅ ကိုဋ် အာကဵုဒါန် ညးသ္ၚိတူအာ သီုဖအိုတ် ၁၈ မဂှ် ဒါန်သြန် မွဲမွဲသ္ၚိ မွဲကိုဋ်ဒကေဝ်၊ သ္ၚုဂှ် မွဲရိုက်၊ ညးသ္ၚိတူအာညိတအ်ဂှ် မွဲမွဲသ္ၚိ မသုန်လက် ကဵု သ္ၚုမွဲမွဲရိုက်ရ။ ကောန်ဂကူမန် နူကဵုဒေသနာနာတအ် ပလံင်ဗစိုပ်နင်သြန်မဒါန် သွက်ညးဘဲပၟတ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၅ ဂှ် နကဵု တရဴအအာ ပကောံဂွံသြန်ဒါန် သီုဖအိုတ် (၃၂၀၇၁၂၄၆) ဒကေဝ် (ပိကၠံၜါစှ်ောကိုဋ် ထပှ်လက် မွဲလ္ၚီ ၜါကၠံပန်တြဴ ဒကေဝ်)တုဲ အာကဵုဒါန် ကုညးသ္ၚိတူ ၁၈ သ္ၚိ၊ မွဲသ္ၚိ ၁၇၈၀၀၀၀ ဒကေဝ် (စှ်ထပှ်ကိုဋ် ဒစာံလက်)ရ။
မိတေန်တေန်ဥူ ကရေက်ဝစ္စမဂ်
မိတေန်တေန်ဥူ ဇာတိကွာန်ကအ်ကျာ် ကလိဂွံအာယုက် (၈) သၞာံ မိမၜါပြးဒၟံင် ရေင်သကအ်၊ မံင်ဇရေင်မိနော်၊ နူဂဝ်ဂှ် ဝစ္စမဂ် ဟွံမဲတုဲ ဒးပတိတ် အသုဘ(တရဴဇၞော်) နူကဵုပထောင်ဗုင်။ နကဵုတရဴအအာ ဂွံမိင်ကေတ် ပရိုင်ဏအ်တုဲ သွက်ဂွံကရေက် ဝစ္စမဂ် မိတေန်တေန်ဥူဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၃၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ပံင်ကောံ ကုတၠဒါန်ဂမၠိုင်တုဲ အာကဵုသြန်ရ ၈ ကိုဋ်။ တုဲပၠန် နကဵု တရဴအအာ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်တုဲ သီုဖအိုတ် ဂွံထံက်ပင် ကဵုဏာဒါန် နူကဵု တရဴအအာ မွဲကဆံင် ၁၅၀၈၄၅၈၅ ဒကေဝ် (ကၠံမသုန်စှ်ောကိုဋ် ဒစာံလက် ပန်လ္ၚီ မသုန်ကၠံဒစာံဣသုန် ဒကေဝ်)။ ကောန်ၚာ်ဗြဴဂှ်လေဝ် ကလိဂွံအာ ယၟုတၟိ မိတိုင်ပ္ကဴမန်၊ ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူဘဝ မဒးပ္တိတ် အသုဘ ဒကဲဗုင်ရ။
ဒါန်ကောန်ပျူတာ ဘာကောန်ဂကူမန် ညဳသာ၊ အင်ဒင်၊ ဝင်သပဝ်
ရန်တၟအ်ကဵု ကွးဘာတန်သမၠုင် ဘာကောန်ဂကူမန် ပိဘာ၊ ညဳသာ၊ အင်ဒင်၊ ဝင်သပဝ်တုဲ နကဵု တရဴအအာ စဳဇန်ဖန်ကဵုဒါန် ကောန်ပျူတာ(တဲတြေံ)။ ကောန်ပျူတာတအ်ဂှ် ရာန်နင် နူဍုင်သေံ နကဵု င္ၚုဟ်မွဲမ ၄၉၀၀ ၜါတ်။ ဟိုတ်မကေတ်ဂလိုင်ဂှ်ရ မွဲမ ဒးကဵု ၂၂၀၀ ၜါတ်။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ရာန်လဝ် ၁၀၀ မ။
ကြုင်ညာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ညာ
ဘာကြုင်ညာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ညာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစောနေယျ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓမ္မာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကြုင်ဘာ
ဘာဓမ္မာရာမ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ဘာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုည သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်
သာလ်ဝါဒေါရ် ဒလဳ
သာလ်ဝါဒေါရ် ဒါလဳ (Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Marquess of Dalí of Púbol) ((၁၁ မေ ၁၉၀၄ - ၂၃ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၈၉) ဝွံ ဒှ် သၟာအနုသုခုမရုပ်ပါန်ခဳ စိတ္တဇ (surrealist) ကောန်ဍုင်သပိန်၊ ဂကူကာတ္တလောနာမွဲတုဲ ယၟုပြာကတ်တဴ ပ္ဍဲလပါ်ရုပ်ကသူစိတ္တဇရ။
ဒါလဳ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဖိဂုရေသ် (Figueres)၊ ကာတ္တလောနာ၊ ရးနိဂီုသပိန်။ ဒါလဳ ဂွံကတ်လ္ၚတ်ကေတ် ပညာ အနုသုခု ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်မဒြိဒ် (Madrid)။ နကဵုလညာတ် ဝါဒပရေင်မဒုင်စသိုင် (Impressionism) ကဵု အနုသုခုမရေနာသောန် (Renaissance art) မပံင်နှဴတုဲ နူဘဝသၟတ်ဂှ် စိစောန် ချူဓဇက်လဝ် ရုပ်ကသူ ဝါဒကူဗိသ် (Cubism) ကေုာံ အာဝေန်-ဂါဒ် (avant-garde movements)ရ။ နူဂှ် ပ္ဍဲကဵုကၞောတ်သၞာံ ၁၉၂၀တအ်ဂှ် စကြပ်ညောန်ကၠုင် လပါ်ဝါဒစိတ္တဇ (Surrealism) တုဲ လုပ်ပံင်တောဲ ပ္ဍဲဂကောံ သၟာအနုသုခုမစိတ္တဇ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၉ ဂှ်ရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ညးဂွံဒှ်ကေတ် မၞိဟ်အစာကသူစိတ္တဇ ဒယှ်မွဲတၠရ။ ရုပ်ကသူညး ယၟုမြဴအိုတ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်ကသူ The Persistence of Memory မအာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၉၃၁ တုဲ ဒှ်ရုပ်ကသူ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု ရုပ်ကသူစိတ္တဇမခိုဟ်အိုတ်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလပၞာန်အပ္ဍဲဍုင်သပိန် (၁၉၃၆ - ၁၉၃၉) ဂှ် ညးပဒတဴ ပ္ဍဲပြင်သေတ်၊ တုဲ နူဂှ် ညးတိတ်အာပဒတဴ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၀ ရ။ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ညးကလေင်စဴကၠုင် သပိန်။ ညးလလောင်တြးလဝ် ညးကလေင်စဴ ဌာန်ဇာတိတၟိုပ်သုက် ကာတ္တလောနာ သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် "nuclear mysticism"ရ။
ဒါလဳ နကဵုမပံင်ကၠောန် မွဲစွံ ကုသၟာအနုခုမတၞဟ်တအ်ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ကပေါတ်အနုသုခုမ မပ္တံကဵု ရုပ်ကသူ (painting)၊ ရုပ်သုခုမဂြာပ်ပိစ် (graphic arts)၊ ရုပ်ဒမျိုင် (film)၊ ရုပ်ပါန်ပွုတ် (sculpture)၊ ဒဳဇြာင် ကေုာံ ဗီုဓါတ်တအ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ညးချူလိက်ရသ၊ ကဗျ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိဇကု၊ လိက်ဇၟန် ကေုာံ လိက်ပရေင်မပါ်ပါဲဂမၠိုင်ရ။ ပရူအဓိက ညးမချူလဝ်တအ်ဂှ် မပ္တံ တင်ရန်တၟအ် (dreams)၊ (subconscious)၊ လိင်္ဂဗေဒ (sexuality)၊ ဘာသာ (religion)၊ သိပ္ပံ (science) ကေုာံ အရာမစုက်လုပ်ကုဘဝညးဂမၠိုင်ရ။ His public support for the Francoist regime, his commercial activities and the quality and authenticity of some of his late works have also been controversial. His life and work were an important influence on other Surrealists, pop art and contemporary artists such as Jeff Koons and Damien Hirst.
တိုက်ကပေါတ်တြေံ မထ္ၜးပြးလဝ် ကပေါတ်ကွတ်အနုသုခုမ သာလ်ဝါဒေါရ် ဒါလဳ ဗွဲဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်တိုက်ကပေါတ်တြေံ ပေါဲဇာတ်ဒါလဳ (Dalí Theatre-Museum) ပ္ဍဲ ဖိဂုရေသ်၊ သပိန်၊ ကဵု တိုက်ကပေါတ်တြေံသာလ်ဝါဒေါရ်ဒါလဳ၊ ပ္ဍဲ သင်ပဳတာဗဝ်၊ ဖလောရိဒါ (St. Petersburg, Florida)
ဘဝသၟတ်
သာလ်ဝါဒေါရ်ဒါလဳ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ၁၁ မေ ၁၉၀၄၊ အခိင်ဂယး ၈း၄၅ ပ္ဍဲသ္ၚိ ထပ်ပထမ မနွံ ဂၠံင်မောန်တူရိလ် (Carrer Monturiol) ဂၞန် ၂၀ ပ္ဍဲဍုင် ဖိဂုရေသ် (Figueres) ပ္ဍဲ ဒေသအေမ်ပေါရ်ဒါ (Empordà region)၊ မကြပ်ညောန် ကုပယျဵုပြင်သေတ် ပ္ဍဲ ကာတ္တလောနာ၊ သပိန်။ ကောညး မနွံယၟု သာလ်ဝါဒေါရ် ကီု (က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ၁၂ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၀၁) မချိုတ် နကဵုယဲဂၞဴ (gastroenteritis) ပ္ဍဲ ၁ အဝ်ဂေတ် ၁၉၀၃ ကိုပ်ကၠာ ညးဟွံကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဒစိတ်ဂိတုရ။ အပါညး မနွံယၟု Salvador Luca Rafael Aniceto Dalí Cusí (၁၈၇၂-၁၉၅၀) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ကဆံင်လဒေါဝ် အစာသၞောဝ် (lawyer) ကေုာံ notary၊ မၞိဟ်မဒစဵုဒစးတၠအဝဵုဘာသာ (an anti-clerical atheist) ကေုာံ ညးမနွံပၟိက်သၞောတ်ဖေက်ဒရေဝ်ကာတ္တလောနာ၊ သမ္ဘာညး Felipa Domènech Ferrés (1874–1921), ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် လညာတ်မတၞဟ်ခြာမွဲတုဲ သမ္ဘာညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကဵုဒြဟတ် ညံင်ကောန်ဇကု ဂွံဒှ် သၟာအနုသုခုမမွဲရ။ ပ္ဍဲကညင် သၞာံ ၁၉၁၂ ဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဂှ် ပြံင်အာမံင် ထပ်လတူအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠံင် Carrer Monturiol ဂၞန် ၂၄ (လၟုဟ် ဂၞန် ၁၀). Dalí later attributed his "love of everything that is gilded and excessive, my passion for luxury and my love of oriental clothes" to an "Arab lineage", claiming that his ancestors were descendants of the Moors.
Dalí also had a sister, Anna Maria, who was three years younger. In 1949, she published a book about her brother, Dalí as Seen by His Sister.
His childhood friends included future FC Barcelona footballers Emili Sagi-Barba and Josep Samitier. During holidays at the Catalan resort town of Cadaqués, the trio played football together.
Dalí attended the Municipal Drawing School at Figueres in 1916 and also discovered modern painting on a summer vacation trip to Cadaqués with the family of Ramon Pichot, a local artist who made regular trips to Paris. The next year, Dalí's father organized an exhibition of his charcoal drawings in their family home. He had his first public exhibition at the Municipal Theatre in Figueres in 1918, a site he would return to decades later. In early 1921 the Pichot family introduced Dalí to Futurism. That same year, Dalí's uncle Anselm Domènech, who owned a bookshop in Barcelona, supplied him with books and magazines on Cubism and contemporary art.
Madrid, Barcelona and Paris
In 1922, Dalí moved into the Residencia de Estudiantes (Students' Residence) in Madrid and studied at the Real Academia de Bellas Artes de San Fernando (San Fernando Royal Academy of Fine Arts). A lean 1.72 m tall, Dalí already drew attention as an eccentric and dandy. He had long hair and sideburns, coat, stockings, and knee-breeches in the style of English aesthetes of the late 19th century.
At the Residencia, he became close friends with Pepín Bello, Luis Buñuel, Federico García Lorca, and others associated with the Madrid avant-garde group Ultra. The friendship with Lorca had a strong element of mutual passion, but Dalí said he rejected the poet's sexual advances. Dalí's friendship with Lorca was to remain one of his most emotionally intense relationships until the poet's death at the hands of Nationalist forces in 1936 at the beginning of the Spanish Civil War.
Also in 1922, he began what would become a lifelong relationship with the Prado Museum, which he felt was, 'incontestably the best museum of old paintings in the world.' Each Sunday morning, Dalí went to the Prado to study the works of the great masters. 'This was the start of a monk-like period for me, devoted entirely to solitary work: visits to the Prado, where, pencil in hand, I analyzed all of the great masterpieces, studio work, models, research.'
Dalí's paintings in which he experimented with Cubism earned him the most attention from his fellow students since there were no Cubist artists in Madrid at the time. Cabaret Scene (1922) is a typical example of such work. Through his association with members of the Ultra group, Dalí became more acquainted with avant-garde movements, including Dada and Futurism. One of his earliest works to show a strong Futurist and Cubist influence was the watercolor Night-Walking Dreams (1922). At this time, Dalí also read Freud and Lautréamont who were to have a profound influence on his work.
In April 1926 Dalí made his first trip to Paris where he met Pablo Picasso, whom he revered. Picasso had already heard favorable reports about Dalí from Joan Miró, a fellow Catalan who later introduced him to many Surrealist friends. As he developed his own style over the next few years, Dalí made some works strongly influenced by Picasso and Miró. Dalí was also influenced by the work of Yves Tanguy, and he later allegedly told Tanguy's niece, "I pinched everything from your uncle Yves."
Dalí left the Royal Academy in 1926, shortly before his final exams. His mastery of painting skills at that time was evidenced by his realistic The Basket of Bread, painted in 1926.
Later that year he exhibited again at Galeries Dalmau, from 31 December 1926 to 14 January 1927, with the support of the art critic. The show included twenty-three paintings and seven drawings, with the "Cubist" works displayed in a separate section from the "objective" works. The critical response was generally positive with Composition with Three Figures (Neo-Cubist Academy) singled out for particular attention.
From 1927 Dalí's work became increasingly influenced by Surrealism. Two of these works, Honey is Sweeter than Blood (1927) and Gadget and Hand (1927), were shown at the annual Autumn Salon (Saló de tardor) in Barcelona in October 1927. Dalí described the earlier of these works, Honey is Sweeter than Blood, as "equidistant between Cubism and Surrealism". The works featured many elements that were to become characteristic of his Surrealist period including dreamlike images, precise draftsmanship, idiosyncratic iconography (such as rotting donkeys and dismembered bodies), and lighting and landscapes strongly evocative of his native Catalonia. The works provoked bemusement among the public and debate among critics about whether Dalí had become a Surrealist.
Influenced by his reading of Freud, Dalí increasingly introduced suggestive sexual imagery and symbolism into his work. He submitted Dialogue on the Beach (Unsatisfied Desires) (1928) to the Barcelona Autumn Salon for 1928 but the work was rejected because "it was not fit to be exhibited in any gallery habitually visited by the numerous public little prepared for certain surprises." The resulting scandal was widely covered in the Barcelona press and prompted a popular Madrid illustrated weekly to publish an interview with Dalí.
Some trends in Dalí's work that would continue throughout his life were already evident in the 1920s. Dalí was influenced by many styles of art, ranging from the most academically classic, to the most cutting-edge avant-garde. His classical influences included Raphael, Bronzino, Francisco de Zurbarán, Vermeer and Velázquez. Exhibitions of his works attracted much attention and a mixture of praise and puzzled debate from critics who noted an apparent inconsistency in his work by the use of both traditional and modern techniques and motifs between works and within individual works.
In the mid-1920s Dalí grew a neatly trimmed mustache. In later decades he cultivated a more flamboyant one in the manner of 17th-century Spanish master painter Diego Velázquez, and this mustache became a well known Dalí icon.
1929 to World War II
In 1929, Dalí collaborated with Surrealist film director Luis Buñuel on the short film Un Chien Andalou (An Andalusian Dog). His main contribution was to help Buñuel write the script for the film. Dalí later claimed to have also played a significant role in the filming of the project, but this is not substantiated by contemporary accounts. In August 1929, Dalí met his lifelong muse and future wife Gala, born Elena Ivanovna Diakonova. She was a Russian immigrant ten years his senior, who at that time was married to Surrealist poet Paul Éluard.
In works such as The First Days of Spring, The Great Masturbator and The Lugubrious Game Dalí continued his exploration of the themes of sexual anxiety and unconscious desires. Dalí's first Paris exhibition was at the recently opened Goemans Gallery in November 1929 and featured eleven works. In his preface to the catalog, André Breton described Dalí's new work as "the most hallucinatory that has been produced up to now". The exhibition was a commercial success but the critical response was divided. In the same year, Dalí officially joined the Surrealist group in the Montparnasse quarter of Paris. The Surrealists hailed what Dalí was later to call his paranoiac-critical method of accessing the subconscious for greater artistic creativity.
Meanwhile, Dalí's relationship with his father was close to rupture. Don Salvador Dalí y Cusi strongly disapproved of his son's romance with Gala and saw his connection to the Surrealists as a bad influence on his morals. The final straw was when Don Salvador read in a Barcelona newspaper that his son had recently exhibited in Paris a drawing of the Sacred Heart of Jesus Christ, with a provocative inscription: "Sometimes, I spit for fun on my mother's portrait". Outraged, Don Salvador demanded that his son recant publicly. Dalí refused, perhaps out of fear of expulsion from the Surrealist group, and was violently thrown out of his paternal home on 28 December 1929. His father told him that he would be disinherited and that he should never set foot in Cadaqués again. The following summer, Dalí and Gala rented a small fisherman's cabin in a nearby bay at Port Lligat. He soon bought the cabin, and over the years enlarged it by buying neighboring ones, gradually building his beloved villa by the sea. Dalí's father would eventually relent and come to accept his son's companion.
In 1931, Dalí painted one of his most famous works, The Persistence of Memory, which developed a surrealistic image of soft, melting pocket watches. The general interpretation of the work is that the soft watches are a rejection of the assumption that time is rigid or deterministic. This idea is supported by other images in the work, such as the wide expanding landscape, and other limp watches shown being devoured by ants.
Dalí had two important exhibitions at the Pierre Colle Gallery in Paris in June 1931 and May–June 1932. The earlier exhibition included sixteen paintings of which The Persistence of Memory attracted the most attention. Some of the notable features of the exhibitions were the proliferation of images and references to Dalí's muse Gala and the inclusion of Surrealist Objects such as Hypnagogic Clock and Clock Based on the Decomposition of Bodies. Dalí's last, and largest, the exhibition at the Pierre Colle Gallery was held in June 1933 and included twenty-two paintings, ten drawings, and two objects. One critic noted Dalí's precise draftsmanship and attention to detail, describing him as a "paranoiac of geometrical temperament". Dalí's first New York exhibition was held at Julien Levy's gallery in November–December 1933. The exhibition featured twenty-six works and was a commercial and critical success. The New Yorker critic praised the precision and lack of sentimentality in the works, calling them "frozen nightmares".
Dalí and Gala, having lived together since 1929, were civilly married on 30 January 1934 in Paris. They later remarried in a Church ceremony on 8 August 1958 at Sant Martí Vell. In addition to inspiring many artworks throughout her life, Gala would act as Dalí's business manager, supporting their extravagant lifestyle while adeptly steering clear of insolvency. Gala, who herself engaged in extra-marital affairs, seemed to tolerate Dalí's dalliances with younger muses, secure in her own position as his primary relationship. Dalí continued to paint her as they both aged, producing sympathetic and adoring images of her. The "tense, complex and ambiguous relationship" lasting over 50 years would later become the subject of an opera, Jo, Dalí (I, Dalí) by Catalan composer Xavier Benguerel.
Dalí's first visit to the United States in November 1934 attracted widespread press coverage. His second New York exhibition was held at the Julien Levy Gallery in November–December 1934 and was again a commercial and critical success. Dalí delivered three lectures on Surrealism at the Museum of Modern Art (MoMA) and other venues during which he told his audience for the first time that "[t]he only difference between me and a madman is that I am not mad." The heiress Caresse Crosby, the inventor of the brassiere, organized a farewell fancy dress ball for Dalí on 18 January 1935. Dalí wore a glass case on his chest containing a brassiere and Gala dressed as a woman giving birth through her head. A Paris newspaper later claimed that the Dalís had dressed as the Lindbergh baby and his kidnapper, a claim which Dalí denied. While the majority of the Surrealist group had become increasingly associated with leftist politics, Dalí maintained an ambiguous position on the subject of the proper relationship between politics and art. Leading Surrealist André Breton accused Dalí of defending the "new" and "irrational" in "the Hitler phenomenon", but Dalí quickly rejected this claim, saying, "I am Hitlerian neither in fact nor intention". Dalí insisted that Surrealism could exist in an apolitical context and refused to explicitly denounce fascism. Later in 1934, Dalí was subjected to a "trial", in which he narrowly avoided being expelled from the Surrealist group. To this, Dalí retorted, "The difference between the Surrealists and me is that I am a Surrealist."
In 1936, Dalí took part in the London International Surrealist Exhibition. His lecture, titled Fantômes paranoiacs authentiques, was delivered while wearing a deep-sea diving suit and helmet. He had arrived carrying a billiard cue and leading a pair of Russian wolfhounds and had to have the helmet unscrewed as he gasped for breath. He commented that "I just wanted to show that I was 'plunging deeply into the human mind."
Dalí's first solo London exhibition was held at the Alex, Reid, and Lefevre Gallery the same year. The show included twenty-nine paintings and eighteen drawings. The critical response was generally favorable, although the Daily Telegraph critic wrote: "These pictures from the subconscious reveal so skilled a craftsman that the artist's return to full consciousness may be awaited with interest."
In December 1936 Dalí participated in the Fantastic Art, Dada, Surrealism exhibition at MoMA and a solo exhibition at the Julien Levy Gallery in New York. Both exhibitions attracted large attendances and widespread press coverage. The painting Soft Construction with Boiled Beans (Premonition of Civil War) (1936) attracted particular attention. Dalí later described it as, "a vast human body breaking out into monstrous excrescences of arms and legs tearing at one another in a delirium of auto-strangulation". On 14 December, Dalí, aged 32, was featured on the cover of Time magazine.
From 1933 Dalí was supported by Zodiac, a group of affluent admirers who each contributed to a monthly stipend for the painter in exchange for a painting of their choice. From 1936 Dalí's main patron in London was the wealthy Edward James who would support him financially for two years. One of Dalí's most important paintings from the period of James' patronage was The Metamorphosis of Narcissus (1937). They also collaborated on two of the most enduring icons of the Surrealist movement: the Lobster Telephone and the Mae West Lips Sofa.
Dalí was in London when the Spanish Civil War broke out in July 1936. When he later learned that his friend Lorca had been executed by Nationalist forces, Dalí's claimed response was to shout: "Olé!" Dalí was to include frequent references to the poet in his art and writings for the remainder of his life. Nevertheless, Dalí avoided taking a public stand for or against the Republic for the duration of the conflict.
In January 1938, Dalí unveiled Rainy Taxi, a three-dimensional artwork consisting of an automobile and two mannequin occupants being soaked with rain from within the taxi. The piece was first displayed at the Galerie Beaux-Arts in Paris at the Exposition Internationale du Surréalisme, organized by André Breton and Paul Éluard. The Exposition was designed by artist Marcel Duchamp, who also served as host.
In March that year, Dalí met Sigmund Freud thanks to Stefan Zweig. As Dalí sketched Freud's portrait, Freud whispered, "That boy looks like a fanatic." Dalí was delighted upon hearing later about this comment from his hero. The following day Freud wrote to Zweig "...until now I have been inclined to regard the Surrealists, who have apparently adopted me as their patron saint, as complete fools.....That young Spaniard, with his candid fanatical eyes and his undeniable technical mastery, has changed my estimate. It would indeed be very interesting to investigate analytically how he came to create that picture [i.e. Metamorphosis of Narcissus]."
In September 1938, Salvador Dalí was invited by Gabrielle Coco Chanel to her house "La Pausa" in Roquebrune on the French Riviera. There he painted numerous paintings he later exhibited at Julien Levy Gallery in New York. This exhibition in March–April 1939 included twenty-one paintings and eleven drawings. Life reported that no exhibition in New York had been so popular since Whistler's Mother was shown in 1934.
At the 1939 New York World's Fair, Dalí debuted his Dream of Venus Surrealist pavilion, located in the Amusements Area of the exposition. It featured bizarre sculptures, statues, mermaids, and live nude models in "costumes" made of fresh seafood, an event photographed by Horst P. Horst, George Platt Lynes, and Murray Korman. Dalí was angered by changes to his designs, railing against mediocrities who thought that "a woman with the tail of a fish is possible; a woman with the head of a fish impossible."
Soon after Franco's victory in the Spanish Civil War in April 1939, Dalí wrote to Luis Buñuel denouncing socialism and Marxism and praising Catholicism and the Falange. As a result, Buñuel broke off relations with Dalí.
In the May issue of the Surrealist magazine Minotaure, André Breton announced Dalí's expulsion from the Surrealist group, claiming that Dalí had espoused race war and that the over-refinement of his paranoiac-critical method was a repudiation of Surrealist automatism. This led many Surrealists to break off relations with Dalí. In 1949 Breton coined the derogatory nickname "Avida Dollars" (avid for dollars), an anagram for "Salvador Dalí". This was a derisive reference to the increasing commercialization of Dalí's work, and the perception that Dalí sought self-aggrandizement through fame and fortune.
World War II
The outbreak of World War II in September 1939 saw the Dalís in France. Following the German invasion, they were able to escape because on 20 June 1940 they were issued visas by Aristides de Sousa Mendes, Portuguese consul in Bordeaux, France. They crossed into Portugal and subsequently sailed on the Excambion from Lisbon to New York in August 1940. Dalí and Gala were to live in the United States for eight years, splitting their time between New York and the Monterey Peninsula, California.
Dalí spent the winter of 1940–41 at Hampton Manor, the residence of Caresse Crosby, in Caroline County, Virginia, where he worked on various projects including his autobiography and paintings for his upcoming exhibition.
Dalí announced the death of the Surrealist movement and the return of classicism in his exhibition at the Julien Levy Gallery in New York in April–May 1941. The exhibition included nineteen paintings (among them Slave Market with the Disappearing Bust of Voltaire and The Face of War) and other works. In his catalog essay and media comments, Dalí proclaimed a return to form, control, structure and the Golden Section. Sales however were disappointing and the majority of critics did not believe there had been a major change in Dalí's work.
The Museum of Modern Art held two major, simultaneous retrospectives of Dalí and Joan Miró from November 1941 to February 1942, Dalí being represented by forty-two paintings and sixteen drawings. Dalí's work attracted significant attention of critics and the exhibition later toured eight American cities, enhancing his reputation in America.
In October 1942, Dalí's autobiography, The Secret Life of Salvador Dalí was published simultaneously in New York and London and was reviewed widely by the press. Time magazine's reviewer called it "one of the most irresistible books of the year". George Orwell later wrote a scathing review in the Saturday Book. A passage in the autobiography in which Dalí claimed that Buñuel was solely responsible for the anti-clericalism in the film L'Age d'Or may have indirectly led to Buñuel resigning his position at MoMA in 1943 under pressure from the State Department. Dalí also published a novel Hidden Faces in 1944 with less critical and commercial success.
In the catalog essay for his exhibition at the Knoedler Gallery in New York in 1943 Dalí continued his attack on the Surrealist movement, writing: "Surrealism will at least have served to give experimental proof that total sterility and attempts at automatizations have gone too far and have led to a totalitarian system. ... Today's laziness and the total lack of technique have reached their paroxysm in the psychological signification of the current use of the college [ collage]". The critical response to the society portraits in the exhibition, however, was generally negative.
In November–December 1945 Dalí exhibited new work at the Bignou Gallery in New York. The exhibition included eleven oil paintings, watercolors, drawings, and illustrations. Works included Basket of Bread, Atomic and Uranian Melancholic Ideal, and My Wife Nude Contemplating her own Body Transformed into Steps, the Three Vertebrae of a Column, Sky and Architecture. The exhibition was notable for works in Dalí's new classicism style and those heralding his "atomic period".
During the war years, Dalí was also engaged in projects in various other fields. He executed designs for a number of ballets including Labyrinth (1942), Sentimental Colloquy, Mad Tristan, and The Cafe of Chinitas (all 1944). In 1945 he created the dream sequence for Alfred Hitchcock's film Spellbound. He also produced artwork and designs for products such as perfumes, cosmetics, hosiery and ties.
Post War in United States (1946–48)
In 1946 Dalí worked with Walt Disney and animator John Hench on an unfinished animated film Destino.
Dalí exhibited new work at the Bignou Gallery from November 1947 to January 1948. The 14 oil paintings and other works in the exhibition reflected Dalí's increasing interest in atomic physics. Notable works included Dematerialization Near the Nose of Nero (The Separation of the Atom), Intra-Atomic Equilibrium of a Swan's Feather, and a study for Leda Atomica. The proportions of the latter work were worked out in collaboration with a mathematician.
Later years in Spain
In 1948 Dalí and Gala moved back into their house in Port Lligat, on the coast near Cadaqués. For the next three decades, they would spend most of their time there, spending winters in Paris and New York. Dalí's decision to live in Spain under Franco and his public support for the regime prompted outrage from many anti-Francoist artists and intellectuals. Pablo Picasso refused to mention Dalí's name or acknowledge his existence for the rest of his life. In 1960, André Breton unsuccessfully fought against the inclusion of Dalí's Sistine Madonna in the Surrealist Intrusion in the Enchanter's Domain exhibition organized by Marcel Duchamp in New York. Breton and other Surrealists issued a tract to coincide with the exhibition denouncing Dalí as "the ex-apologist of Hitler... and friend of Franco".
As Dalí moved further towards embracing Catholicism he introduced more religious iconography and themes in his painting. In 1949 he painted a study for The Madonna of Port Lligat (first version, 1949) and showed it to Pope Pius XII during an audience arranged to discuss Dalí 's marriage to Gala. This work was a precursor to the phase Dalí dubbed "Nuclear Mysticism," a fusion of Einsteinian physics, classicism, and Catholic mysticism. In paintings such as The Madonna of Port Lligat, The Christ of Saint John on the Cross and The Disintegration of the Persistence of Memory, Dalí sought to synthesize Christian iconography with images of material disintegration inspired by nuclear physics. His later Nuclear Mysticism works included La Gare de Perpignan (1965) and The Hallucinogenic Toreador (1968–70).
Dalí's keen interest in natural science and mathematics was further manifested by the proliferation of images of DNA and rhinoceros horn shapes in works from the mid-1950s. According to Dalí, the rhinoceros horn signifies divine geometry because it grows in a logarithmic spiral. Dalí was also fascinated by the Tesseract (a four-dimensional cube), using it, for example, in Crucifixion (Corpus Hypercubus).