cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထောန်ဝဵု ၊ နာဲ
ကမၠောန်ဂတာတၟအ် ကေုာံ ပညာ
နာဲထောန်ဝဵု ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိတာန်နှေတ်တုဲ ကလိဂွံကောန်ဇာတ် (၇) တၠရ၊၊ နကဵုသြန်ဂိတု အစာဘာဂှ် ဟွံရုံဂပ်တုဲ တိတ်နူ ကမၠောန်အစာဘာတုဲ ကၠောန် ကမၠောန်ပတိတ်ဂတာတၟအ် ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် ဆက်လ္ၚတ်ဗတောန်ဒၟံင် လိက်ပတ်မန်၊ လိက်ပါဠိ ကေုာံ သီုတိုန်ဘာကီုတုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၆ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဘာသာဝင် ကဆံင် ဘဳအေ (B.A (History)) ရ၊၊
ဘဝအစာချူအဘိဓာန်
အကြာကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုဂှ် ပ္ကောံချူခၞံ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ ရ၊၊ ဂွံဆဵုစုက်လုက် ကုဝန်လိက်တၟအ် နာဲလူဖေဝေန် (နိုင်လူဖေဝင်း) တုဲ မူလိက်အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ မချူလဝ်ဂှ် ဒှ်ပ္တိတ်အာ နကဵုလိက်ကၞပ်ရ၊၊ လိက်အဘိဓာန်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကောသလ္လ ကေုာံ နာဲလူဖေဝေန် တအ် ဗိုင်ဒါန်ကဵုလဝ်ကီုရ၊၊ အတိုင်လဟီုမ္ဂး ညးတာလျိုင် အလဵုအသဳတအ် စဵုဒၞာကမၠောန်ဂှ်တုဲ ဟွံကဵုအခေါင် ဂၠေအ်ဗှ်လိက် နူကဵု တိုက်ဗွဟ်လိက်ဘာနာတ် (Bernard Library) (ဗွဲကြဴ ဒှ်အာ အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်) သွက်ဂွံဂွံ တင်ဂၞင်နိဿဲဂမၠိုင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လိက်အဘိဓာန်ဂှ် ပတိတ်ဂွံလဝ် ဆၜိုတ် ဒကုတ်ပထမဓဝ်တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဟွံဂွံဒှ်ပ္တိတ်ရ၊၊
ပရေင်ဍုင်ကွာန်
စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၈ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု က္တဵုဒှ် အလုံမွဲဍုင်တုဲ ကာလဂကူမန်တအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် (Mon National Democratic Front - MNDF) ၊ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် နဒဒှ် အလံင်အမာတ် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် နကဵုစၞးဗော်မန်ဂှ် လုပ်ပြိုင်မာဲ သွက် ညးစၞးကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် ကီုရ၊၊ ဆဂး ဟွံကလိဂွံအံင်ဇၞး၊၊ ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲဂှ် ဗော်မန် က္လိဂွံဇမၞး အမာတ် (၅) တၠ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် ပၞာန်သီထောအ်အဝဵုဍုင်တုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗော်မန်တအ် ဒးဒုင်ရပ် ဗော်မန်ဂှ် ဒးဒုင်ပလီု၊ ထံင်ပရိုင်အလဵုအသဳလေဝ် ဗက်ဂၠာဲရပ် နာဲထောန်ဝဵုကီုတုဲ နာဲထောန်ဝဵု ဒးဒဴတိတ် တိဍာ်ဗၠးၜး ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ယိုက်ဂၠေင် ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်အစာဘာ ပ္ဍဲဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ပၞင်ဓဝ် ရ၊၊ နူဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် နာဲထောန်ဝဵု စိုပ်အာ ဍုင်သေံၜင်ကံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် မၞုံပ္ဍဲ ဍုင်ၜင်ကံက်ဂှ် နာဲထောန်ဝဵု လုပ်ကၠောန် ကမၠောန် ကမၠာဲဘာသာ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲမဟိဍန် ရ၊၊
ဍုင်အဝ်သတေလျာ
နာဲထောန်ဝဵု စိုပ်ၜင်ကံက်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် နကဵုအရီုအဗင် UNHCR ဂှ် ကလိဂွံ အခေါင်စဵုဒၞာ ဘဲလမျီု ဂွံအာပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်အဝ်သတေလျာ ရ၊၊ နာဲထောန်ဝဵု စိုပ်ဍုင်အဝ်သတေလျာတုဲ နကဵုအရီုအဗင် အလဵုအသဳအဝ်သတေလျာ၊ နူကဵုအစာသဝ်ဝန် ဂဥုပ်ရုင်ဂဥုဲမဟိဍန် ဒံက်တာသာန်ဆာဲ အာရဳသုဝါန်၊ ဒံက်တာအစာသုအေတ်တအ်တုဲ ညးဆက်ခၞံ အဘိဓာန် မန်အင်္ဂလိက်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ကာလ မကလိဂွံပေန်ဇြေန်တုဲ နာဲထောန်ဝဵု ပဒတဴ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲမဟိဍန် ဒံက်တာသုအေန် ပ္ဍဲဍုင်က္ၜင်ကံက် (ဍုင်သေံ)တုဲ ဆက်ခၞံကၠောန်ဒၟံင် လိက်အဘိဓာန်ဂမၠိုင် မပ္တံ အဘိဓာန် မန်-အင်္ဂလိက်၊ အဘိဓာန် လိက်တၟအ်မန် မပသောင် နကဵုဗီုအင်္ဂလိက်တအ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ်ရ၊၊
ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲမ္ၚးဍုင်
ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် နာဲထောန်ဝဵု စိုပ်အာ မလေရှာတုဲ ဒက်ပတန်ပတိုန် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် (တိဗၠးၜး မလေယှာ) ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ဂကောံဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် နကဵုယၟုတၟိ ဂကောံဟံင်ပြာ်မန် ရ၊၊ စိုပ် သၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် ရန်တၟအ် ကောန်ဂကူမန် ညးမၞုံဍုင်သေံတအ် ဂွံလေပ်လိက်မန် လိက်သေံတုဲ နာဲထောန်ဝဵု ပၠတရဴတုဲ ပံက်ပတိုန် ဘာဗဂဵုလဟဵု ပရေင်ပညာမန်သေံ မွဲမတုဲ ကောန်သၟာကမၠောန်မန်တအ် ဂွံတိုန်လ္ၚတ်ကေတ် လိက်မန်၊ လိက်သေံ နူကဵုဘာဂှ်ကီုရ၊၊
ကလေင်စဴဌာန်တွိုပ်သုက်
သၞာံ ၂၀၁၃ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာ ခိုဟ်တိုန်ညိတုဲ နာဲထောန်ဝဵု ကလေင်စဴ ဌာန်တွိုပ်သုက်ဇကု ကွာန်မုဟ်ဒုန်တုဲ ပဒတဴဒၟံင် ကရောမ်ကောန်စဴဇကုရ၊၊
ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၁၅ ဂှ် နူကဵု တိုက်ဗှ်လိက်မန် (Mon E-Library) အာဂတပၠတရဴတုဲ ကၠောန်သဘင် ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ နာဲထောန်ဝဵု ပ္ဍဲရာမညဟိုဝ်တေဝ်၊ အရာပ်ၚာင်ဒဵု၊ ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ ညးမကဵုဒါန်သြန် အဓိက သွက်သဘင်ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲဂှ် ဒှ် မိနန်ထဝ် (မိဇာ) ညးမဒှ် ဇာတိကွာန်မုဟ်နာင် (တကအ်ခၟိုင်) နကဵုသြန်ဒါန် ထပှ်စှော်ကိုဋ် ဒကေဝ်ရ၊၊
လအိတ်ဘဝ
သေပ်တေမ်ဗါ ၄၊ ၂၀၂၂ အခိင်ဂယး ၀၂:၃၀ နကဵု ယဲအာယုက်ဇၞော်ဂှ် စုတိ က္လိလောန်စဴအာ ဘဝပရလိုက် ပ္ဍဲသ္ၚိညး ပ္ဍဲကွာန်မုဟ်ဒုန်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ဟေင် အခိင် ၁၃:၀၀ ဂှ် ဖျေဟ်ဇွကမ္မဌာန် ပ္ဍဲ သုသာန် ကွာန်မုဟ်ဒုန်ရ။
သေပ်တေမ်ဗါ ၁၂ ဂှ် ကၠောန်ၜိုတ် ပကုသဵု ပ္ဍဲကဵု ဘာဇၞော် ကွာန်မုဟ်ဒုန်၊ တကအ်ခၟိုင်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် သီုကၠောန် အစဳအဇန်ဗၞုဟ်ဂုဏ် နာဲထောန်ဝဵုကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု အစဳအဇန်ဗၞုဟ်ဂုဏ် ထ္ၜးပျးလဝ် လိက်ကၞပ်အဘိဓာန်ညးဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု တဆိပ်တြာ ညးမကလိဂွံလဝ် ဟိုတ်နူအစောမ်စရာဲကၞေဟ်ကီုရ။ တုဲပၠန် နကဵု ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန် ပသကိုပ်သကတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ဝိုင်သဳကၠဳ အဘိဓာန်မန် ကေုာံ လိက်ပတ်မန် ပ္ဍဲအခိင် နူဂယး ၉ နာဍဳ စိုပ် ၁၀း၃၀ ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုဝိုင်ဂှ် ညးမဒုင်ခဳ လုပ်သဳကၠဳဂမၠိုင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝရဝံသ (ဂကောံလိက်ပတ် ဍုင်တကအ်ခၟိုင်)၊ နာဲအံင်ဇၞး (ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်)၊ နာဲရတ်ဂကူ (ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်)၊ နာဲမန်ရာဇာ (ဂကောံဗတောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံဒေသရးဍုင်မန်)၊ နာဲဝဏ္ဏမာန် ဒှ်မၞိဟ်သကိုပ်လျိုင် ဝိုင်သဳကၠဳဂှ်ရ။
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
thumb|ဗီု-ဂတာပ်လိက်အုပ် သၞောဝ်ဂိုဏ်ဗွဲခမၞောန်ပရောစပ်ကိုဝ်ဂိုဏ် ရာမညနိကာယ ခမဳမန်ဂှ် နူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၁၄)ဂှ် အလန်ပထမ၊ စၟတ်လဝ်ကၠာတုဲ၊ နူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၂၈)ဂှ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ-ဒုတိယသန္နိပါတ ကောံဓရီုမွဲဝါပၠန်။ ဟိုတ်က္တဵုဒှ် ကောံဓရီုဂှ် ဃောအခါဂှ် သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တံ ပိုၚ်ပြဳကၠေအ် အလုံရးဍုၚ်ဗမာအိုတ်ရ။ လ္ပာ်ရးလ္တူမာန်တဠေဝ်တံတေံဂှ် ဂကောံဘိက္ခုသၚ်ဂမၠိုၚ် သၟိတ်ပတိုန်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်သၟိၚ်သၚ် "သံဃရာဇာ" မွဲဇကုရ။ အာဏာဓမ္မစက် လ္ပာ်သာသနာကဵုဗျာတြးအာ ရးသၟဝ်လ္တူအိုတ်သီု လလောၚ်တြးတဴအိုတ်ရ။
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ တ
မွဲဝါပၠန် "ဂိုဏ်ရာမညနိကာယတတိယသန္နိပါတ"ဂှ်၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်(၁၃၀၈)ပၞန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတတိယ ၜိုဟ်လလံအာတုဲဂှ် ပ္ဍဲဂိတုပုဟ်(၅)မံက်ဂှ် သ္ပပေဲါကောံဓရီု ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚဘာပလိုတ် ဗၞတ်လၟိဟ်သၚ်မန်(၃၀၀) ဇကုပြၚ် တိုန်စိုပ်တုဲ သ္ဂောံဒက်ပတန်လဝ် ရာမညနိကာယမွဲဝါပၠန်ရ။ ပ္ဍဲပေဲါကာံဓရီုဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန်ဒဒှ်
တုဲ သဘၚ်ကောံဓရီုဝွံ အလန်တတိယ မရနုက်ကဵု ပိဝါမဒှ်ရ။
နူသက္ကရာဇ် (၁၂၈၂) တေံရုဲစှ်ပတိုန်လဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠတံဂှ်လေဝ် ကလိလောန်အာအိုတ်တုဲ လၟုဟ်ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၃၀၈)ဝွံ မ္ဒးရုဲစှ်ပတိုန်တၟိမဒှ်ရ။
ထောန်သိင်၊ နာဲ၊ တၠသိက္ခာ
အစာနာဲထောန်သိင် (ထွန်းသိန်း)(Rev. Mehm Tun Thein) ဝွံ ဒှ်အစာဓမ္မ ညးတၠသိက္ခာ (သိက္ခာတော်ရဆရာ)မွဲတၠ ကေုာံ ဒှ်မၞိဟ်ညးမစကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဌာနရေဒိယော (FEBC) နကဵုဘာသာမန်ကၠာအိုတ်ရ၊၊ တုဲပၠန် အစာထောန်သိင်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဒယှ်ေဒွက် ခေတ်တၟိ နကဵုဘာသာမန် ကၠာအိုတ်လေဝ်ဒှ်ရ၊၊
ဓါတ်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဍောတ်
ဘာဓါတ်ကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ထောန်သိင်၊ နာဲ၊ တၠသိက္ခာ
ပထမအဝဲ
အစာနာဲထောန်သိင်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက် မဒှ်ကောန်နာဲဘရှေန် (ဘရှင်)၊ မိစိန်ကြယ် မဒှ်အစာဂဥုဲ ပ္ဍဲဇာန်နဝါရဳ ၂၁၊ ၁၉၄၇၊၊ ပၞောဝ်ကောန်ဒေအ် သီုဖအိုတ် ပန်တၠဂှ် အစာနာဲထောန်သိင် ဒှ်မၞိဟ် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ၊ ၝောဲဇၞော်အိုတ် မိဝင်ရီး၊ ဒေအ် နာဲထွန်းသန်း၊ ဒေအ် မိမြရီး၊၊
ဓါတ်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဍောတ်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ထောန်သိင်၊ နာဲ၊ တၠသိက္ခာ
ပထမအဝဲ
အစာနာဲထောန်သိင်ဝွံ နူအခိင်မကလိဂွံ စှ်ဂိတုဂှ် ကတဵုဒှ်ယဲ ပဝ်လဳယဝ်တုဲ ကာလကလိဂွံအာယုက် ၈ သၞာံဂှ် ဂွံစမံင်ဘာ တန်မူလ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် မွဲလစုတ် ပွိုင်မွဲၜါဂိတုတုဲ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ဘာ (Morton Lane Judson High School) ရ၊၊ မိညးဂှ် ဆက်ပဒၟံင်အစာဂဥုဲ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ဂှ်တုဲ အပါအစာထောန်သိင် နာဲဘရှင်ဂှ် ကၠောန်အာ ကမၠောန်သာသနာ ပ္ဍဲဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ကေုာံ လွဳလွတ် ကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် မတိုန်ဒၟံင်ဘာရ၊၊
ဓါတ်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဍောတ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၇၊ ဝှ် ၅။
ထောန်သိင်၊ နာဲ၊ တၠသိက္ခာ
ပထမအဝဲ
အစာနာဲထောန်သိင် မံင်ပ္ဍဲဘာမဝ်ဒတ်ဂှ် စဵုကဵု (၇) တန်တုဲ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် အထက (၄) အလုံမြို့နယ် စဵုကဵုဒစိတ်တန်၊၊ နူဂှ် ကလေင်ကၠုင်မံင် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုတုဲ အထက (၆) (ဘာတြေံဂှ်ရ အလဵုအသဳသီတုဲ ခုတ်လဝ်ယၟုဘာ ဂၞန် (၆)တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၈ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် (၁၀)တန် နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ဟေင် ဆက်တိုန် ကဝ်လိက် ပ္ဍဲဍုင်တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် နကဵုဘာသာစိတ္တဗေဒ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ BA ရ၊၊ ဟိန်မတိုန်ဒၟံင် တက္ကသိုလ်ဂှ် တၞဟ်နမိက်ဂွံလေပ်လိက်မန်ဇကုတုဲ အာဗတောန် ပ္ဍဲဇရေင်ဇြပ်မန် ဍုင်လ္ဂုင် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်ရ၊၊
ဓါတ်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဍောတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ထောန်သိင်၊ နာဲ၊ တၠသိက္ခာ
ကမၠောန်
ကြဴနူ အစာထောန်သိင် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာဘဳအေတုဲ စနူသၞာံ ၁၉၇၄-၇၉ ဂှ် စလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ World Vision (child care) မဒှ်ဂကောံခရေတ်ယာန် မထံက်ပင် ကဵုကောန်ၚာ် မိမဝါတ်တ်တအ် ညံင်ဂွံတိုန်ဘာရ၊၊
နူစသၞာံ ၁၉၈၀ ဂှ် စလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ Youth for Christ (YFC) 1980-88 မဒှ်ဂကောံ ဨဝံဂလိ အကြာဂကောံမၞိဟ်သၟတ် နဒဒှ် ဒါရိုက်တာမွဲရ၊၊ အစာနာဲထောန်သိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မဒှ်တာရိုက်တာ နကဵုအခိင်ပေင်င်ကၠာအိုတ်ရ၊၊
နကဵုညးတာရိုက်တာ YFS ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် အစာနာဲထောန်သိင် အာတိုန်ကောန်ဖရေန် YFC ပ္ဍဲဍုင်အေန်ဂလာန် ၁၉၈၀ အဝ်ဂေတ်၊၊ ၁၉၈၄ ကောန်ဖရေန် ပ္ဍဲဟံင်ကံင်၊၊
သၞာံ ၁၉၈၅ဂှ် နူကဵု ရုင်ဗဟဵု YFC ဍုင်သေင်ကာပူရ် ကဵုပလံင်ဗစိုပ်နင်လိက် သွက်အစာထောန်သိင် ရ၊၊ ညးမပလံင်ဂှ် ဒှ်အစာၝောအ်ရုတ် နူအမေရိကာန်တုဲ ညးၜါ ဆဵုရေင်သကအ် ဒှ်ဇြဟာန်မေတ္တာ လတူရေင်သကအ်ရ၊၊ နူဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပမ္ၚဵုထပ်တဲဂှ် ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၁ သၞာံ ၁၉၈၈ ဂှ် ပြံင်အာပဒတဴ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊
ကြုက်ထံက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကြုင်ထံက်(Tayokehtauk၊ တရုတ်ထောက်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကြုင်ညာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၆၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကြုင်ညာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၄၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၈၂၅ တၠရ။
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ရဴသာ်ဝွံ နဒဒှ် "ဂိုဏ်သုဓမ္မာ"၊ မွဲနဲပၠန် "ဂိုဏ်ဇၞော်" တန်တဴဒၟံၚ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၁၄) လ္ၚဳၜါကၠံစှ်ပန်ဂှ် သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တံ သၟိတ်ပ္တန်ထ္ၜုတ်ကဵု "ဂိုဏ်ရာမညနိကာ" အလန်ပထမ သ္ဂောံဆဵုကေတ် တၚ်စၟတ်သမ္တီရ။ ဗွဲကြဴဝွံ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၈၂) ဂှ် မွဲဝါပၠန်၊ အလန်ဝွံထံက်ကဵု အလန်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၁၄) ဂှ်မ္ဂး အလန်ဒုတိယ သ္ဒးစၟတ်ကေတ်ရ။ အလန်တတိယမွဲဝါပၠန် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၀၈) လ္ၚီပိကၠံဒ္စာံ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယတုဲ ဂွံမွဲသၞာံ သ္ဂောံစန်ဒက်မွဲဝါပၠန် ဗၞတ်ပိဝါ ပိအလန်တိတ်ဒှ်အာရ။ ဗီုညးတံစန်ဒက်ဂှ် ဆအယာံမာတ်ဂွံစန်ဒက်လဝ်ကီု သ္ဒးပါ်ပဲါရ။ မူဟိုတ်ရော- သၞောတ်ဥပဒေစဳပၞောန် ဗွဲမညဳသၟဟ်ကဵု ဝိနယ် စပ်ကဵုပရေၚ်ရာမညနိကာယဂိုဏ်ဇကုဒးကေတ်စ သ္ပဗက်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဒၠောံဗ္တောန် သြဝါဒးသၞောတ်ဥပဒေသ စဳပၞောန်တံဂှ် သ္ဒးနွံထေက်ရောၚ်။ ပရေၚ်သၞောဝ် စပ်ကဵုဂိုဏ်တံဂှ် လေဝ်ဟၟဲဟာ ဟွံကေၚ်ဆဵုမွဲလှေ်ရ။ မ္ၚးနူဂှ် သၟိတ်ပတိုန်ခါန်ကၞက်လဝ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂိုဏ်ကီု ဟိတဓရကီု အထံက်ဂိုဏ်တံဂှ်ကီု မွဲသၞာံမွဲဝါ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် ၜါသၞာံ ပိသၞာံ ပန်သၞာံ မသုန်သၞာံမွဲဝါ သ္ဒးကောံဓရီုမွဲဝါထေက်ရောၚ်။ ကာလဂှ် ဒၞဲါလဵုယုတ်ဒေက်အာရော သ္ဂောံထပ်စၞး သ္ဒးပတိုန်လိက်အစဳရေၚ် ပ္ဍဲၝောအ်ဗောအ် ဂကောံဂိုဏ်ရောၚ် လၟေၚ်အစဳရေၚ်သာ်ဝွံလေဝ်ဟၟဲတုဲ ဆယာံမာတ် ဂွံစန်ဒက်လဝ်ဂကောံဂိုဏ်ဓဝ်ဟေၚ်မၞုံတုဲလအ်ညိ ဝိုတ်ဝုဲအာ ဟွံဇၞော်မောဝ် ဟွံပြာကတ်ဆအယာံမာတ်ယၟုကီု သ္ဒးဂၠာဲဝၚ်တုဲ သ္ဒးဟီုထ္ၜးအိုတ်ရ။
ကာလလဵု မၚုဟ်ကၠုၚ်ရော
ပရောစပ်ကဵုဂိုဏ်ဂှ် ကဵုဂွံဟီုအာညိပၠန်။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၃၄၂) လ္ၚီပိကၠံပန်စှော်ၜါဂှ် သၟိၚ်တၠအဝဵုဗော်ကၟိုန်ဍုၚ်ဗၟာ သ္ပကမကထတုဲ တၞဟ်နသအးဇ္ၚးပတန်ကြန်ဗြေဝ်ဗြော်သာသနာ အာတ်သြဝါဒ ဒၠောံဗ္တောန် ဒုၚ်အသံပ္ဍဲဂဥုပ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဘိက္ခုသၚ် ဇၟာပ်ပ်ဒေသ ဇၟာပ်ပ်ဂိုဏ်တံဂှ်တံဂှ် ကံက်လၟိဟ်ဂိုဏ် ဆမၞုံဒၟံၚ်ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဗၟာမွဲအိုတ်သီု ဂွံလၟိဟ်ဂိုဏ် (၉) ဂိုဏ်ရ။ (သၞောဝ်ဥပဒေသ စေဝ်ပၞောန်ဗီုစန်ဒက်လဝ် ဂကောံဂိုဏ်ဘိက္ခုသၚ်တံဂှ် ဟွံချူဗွဲတြးရ။) ပၞောဝ်ကဵု ဂိုဏ်(၉)ဂိုဏ်ဂှ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဟွံပါလုပ်။ ဂိုဏ်(၈)ဂိုဏ် ပဲါနူဂိုဏ် သုဓမ္မာမွဲတုဲ နူကံက်စရၚ်ဂိုဏ်တေံဂှ် ယၟုဂုဏ်ကီု လၟိုဟ်ဘိက္ခုၚ်သၚ်ကီု ဗွဲတၞဟ်ခြာပါ်ပဲါဒၟံၚ်ရ။ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဂှ် ကာလဃောကံက်စရၚ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ပါလုပ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဂိုဏ်သုဓမ္မာတုဲ ကာလဂှ်မှ ချပ်တိုန်ပြဟ်ဟ်ပြေဟ်ဟ် ဂရက်ဂရက်ဂဗက်ဂဗက် က္တဵုဂစာန်ဂၠာဲကံက်စရၚ်ဘာ ဇၟာပ်ပ်ကွာန်ထာန်ဒေသတံဂှ် လၟိဟ်ဘာသၚ် ဆၜိုတ်ဂွံမာန်ဂှ် သၟဟ်ပကောံသီုကဵုဝၚ် တၚ်စၟတ်အထံက်သာဓက ဂိုဏ်ရာမညနိကာယက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဍိုက်ပေၚ်ၚ် ပတိုန်ထ္ၜးကဵုဝန်ဇၞော် လ္ပာ်သာသနာရ။ ဆ္ဂးဂှ် ပတိုန်ထ္ၜး ဆၜိုတ်ဂွံပတိုန်ထ္ၜးရ။ ဟွံဒှ်ကလောန်တုဲ ဒှ်အာအဟောသိကံရ။ ဣဝွံစပ်ကဵု ပရောဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဆဝွံသမ္တီကၠာရ။
ဂလာန်ဗ္ကန် သွက်သၚ်မန်ရာမည
ပ္ဍဲကာလသာသနာကျာ် ကၠုၚ်စိုပ် ၉၀၀ သၞာံ၊ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ မဒှ်ဇာတိ ကောန်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ ကၠောံအာတ္ကံလၚ်္ကာ (သိၚ်ဃဵု) တေံတုဲ ကၠာဲစၠောံနၚ် ပိဋကတ်ပိ နကဵုအက္ခရ် ဘာသာလိက်မန်ပိုယ်ပၠန်တုဲ ပိဋကတ်ပိကီု သီုဘာသာလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်ပိုယ်မန်ဂှ် ဂဵုမြဟ်အဆက်သၠုၚ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသ အာယှ ဗၟံက်သၠုၚ်ကျာဏံ ဗွဲမလောန်ရောၚ်ဂှ် အ္စာဝၚ်တံ ဟီုဒယှ် ချူပုဟ်ဂၠဟ် သမ္တီစွံလဝ် ပ္ဍဲလိက်တၟံလိက်တိုၚ် သၠပတ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ကေၚ်နွံပြာကတ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဝၚ်ရ။
ၜိုန်ဂှ်ကီုလေဝ် လက်ထက်သၟိၚ်မန်မနုဟဝ် ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံပိုယ်မန် ဒးဒုၚ်ပလီုပၠာ် ကဵုသၟိၚ်ဗၟာအနဝ်ရထာ ဍုၚ်ဗကာံ ဒးဒုၚ်သီဂိုၚ်ရပ်ဏာ သီုသၟိၚ် သီုခမဳ ခရှ်မဒှ်တၠပညာ လိက်ပတ် ကွတ်တဲ ကွာတ်ဇိုၚ်နာနာသာ် လၟိဟ်ပိဋကတ်သၟးဂှ် စိၚ်ပိစှော်ဖ္ဍိုက် ဗ္တိုက်ပၠံၚ်ၜး ဏာတုဲဗွဲကြဴဏံ-
ဟံသာဝတဳကဵု အၚ်ဝ ဒှ်ပၞာန်ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ် ပွိုၚ် ၄၀ သၞာံပၠန်၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် "ဨပိ ရေၚ်မံၚ် နဝ လံၚ်စိုတ်" (၁၁၁၉) ဂှ် သၟိၚ်မန် ဗညာဒလ ကျအာပၞာန်ဗၟာ အံၚ်ဇေယျပၠန်တုဲ ပြာသာဒ်လေဝ်ကဝ် ဖမ်ထဝ်လေဝ်လိုက် နန်ထဝ်လေဝ်ကီု သီုကဵုဍုၚ်မန် ဂကူမန်ဒးလီုလာ် ဗၠိုက်တၞီစှေ်အာ ကလေၚ်ဟံၚ်ဒၟံၚ်ဟွံတိုန် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံရ။
ဟိုတ်နူဘဲပၞာန်အဆက်က် စဵုကဵုလက်ထက် ဂတမတ်ဏံဍုၚ်ကွာန်မန်တံကီု သီုကဵုကျာ်စေတီဘုတ်ဘာ သလာရုၚ်ဒါန် ဌာန်သာသနိက ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီု သီုကဵုလိက်ပတ်သၠရိုတ် သၠတာဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးဒုၚ်စံၚ်ပၠေၚ် စိုပ်လလေၚ်ဆောံဗြမ် ကဟောံစိုတ်သိၚ်သာ အိုတ်အာလအိတ် ဟွံမာန် ဂွံဂၠာဲစုတ်စၞးလေဝ် ဟွံလောဲ ဝၚ်သ္ၚောဲကၠုၚ်က္ဍၚ် ကၠေံဗ္ဒန်ကၠုၚ်က္ဍၚ် လံမ္ဂးကၠက်တမ်ရဟာဟွံတီ။
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၇ သၞာံဏံမ္ဂး သၚ်မန်တံ သွဟ်ကၠုၚ်လိက်ပ္ဍဲအလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ် (နူလက်ထက်သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်) ပေၚ် ၁၀၀ သၞာံမ္ဂး (ဂလာန်အြကာ- ပ္ဍဲကာလအကြာ ၁၀၀ သၞာံဟီုမ္ဂး ကၟိန်ဍုၚ်ဂကောံတွဵုရမန် ဗၟာပိုယ်ဏံ ဟွံဗၠးၜးနူသၟတ်တဲ သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်ဏဳရ) သွက်ဂွံစုတ် သမ္တီညိဂးတုဲ ပိုယ်တက်ပ္တိတ် "လိက်ကၞပ်ဝၚ်တိုက် အ္စာလိက်မန်" မွဲကၞပ်ရ။ "ကမ္မတီလိက်ကၞပ်""စၟတ်သမ္တီသၚ်မန်သွဟ်လိက်အလဵုအသီပေၚ် ၁၀၀ သၞာံ""ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ (ဗဟဵု၊ပွိုၚ်ဍုၚ်) အလုံဒေသရးမန်"
သတိပဋ္ဌာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဍောတ် တကအ်ခၟိုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၂၉။
ဝါသက္ကော၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ဘာဝါသက္ကော ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
သတိပဋ္ဌာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဍောတ် တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဝါသက္ကော၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
လွဳမာန်ရတ်မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ရဝ်ဗာတ် ဟာလ္လဳဒေလ်
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ညးတၠသိက္ခာ ရဝ်ဗာတ် ဟာလ္လဳဒေလ်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဖေါလ်ဒ်ဟောက် (Fauldhouse)၊ သကတ်လာန် (Scotland) ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၂၈၊ ၁၈၆၄။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မကတ်လ္ၚတ် လပါ်အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုင်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၂ ဂှ် ညးလုပ်ယိုက်ဂၠေင် ပ္ဍဲဓလေင်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဘာကျာ် ပတန်သာသနာခရေတ် ယူကေ (Church of Christ Mission from United Kingdom)တုဲ ညးအာပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ်၊ ရးတၞင်သဳ (အခိင်လၟုဟ် တွဵုရးဍုင်မန်) ဇရေင်ဂကူမန်ဂမၠိုင်ရ။ လုကဴပွိုင် ၁၇ သၞာံ ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ်တုဲ အရေဝ်မန်၊ လိက်မန်လေဝ် ညးလေပ် ခိုဟ်ဟ်ကီုရ။ ညးကေုာံ သမ္ဘာညး သီုအာပတန်သာသနာ ဇရေင်ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်သေံ ဗွဲတၟေင် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲပက်ကရေတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ်တေအ်ရ သၠပတ်သမ္မာတၟိ ကေုာံ လိက်ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် မကၠာဲစၠောအ်လဝ် နကဵုဘာသာမန် နူကဵု ညးတၠသိက္ခာ ဟသဝေလ (Haswell)ဂှ် ညးကလေင်ဒါန်ပလေဝ်ဒၟံင်ရ။ တုဲပၠန် လိက်သၠပတ်သမ္မာတြေံဂှ်လေဝ် ညးစကၠာဲဒၟံင်ကီုရ။ သၠပတ်သမ္မာတြေံဂှ် တုဲဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁ ကိုပ်ကၠာ ညးဟွံဂွံစုတိ ၜါသၞာံရ။
နူကဵု ဘာကျာ် ပတန်သာသနာခရေတ် ယူကေ ဂှ် ညးတအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံဒေါအ်ဇူထောအ် ပရေင်ကမၠောန် ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ်ဂှ်ရ။ ပရူဂှ် အစာဒရ်ရော (Rev. A.C. Darrow) ဂွံတီကေတ်တုဲ ကော်ဘိက်ညး သွက်ဂွံ လုပ်ယိုက်ဂၠေင်ကၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် (Mon Baptist) ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ။ ညးစိုပ် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ညးပံင် ကုညးတၠသိက္ခာ အစာဒရ်ရောရ် ကေတ်တာလျိုင် လပါ်ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် သကိုပ်သက ကမၠောန်ဨဝံဂလိ (the evangelistic work) ပ္ဍဲအကြာ ဂကူမန်တအ်ရ။ ညးဂွံဒှ် နဒဒှ် တၠပညာ မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာမန်တုဲ သီုဂွံပံင်တောဲကၠောန် ကုအစာလိက်တၟအ်မန် ဒံက်တာသဳ၊ အဝ်၊ ဗလက်တေန် (Dr. C. O. Blagden) ပ္ဍဲအရာ မကၠာဲစၠောအ် လိက်တၟအ်မန် စေတဳမြ ကေုာံ လိက်တၟအ်မန် နူဍုင်သေံဂမၠိုင်ရ။ ကမၠောန်ညးမကၠောန်လဝ် မဆေင်ကဵုဂကူမန်မ္ဂး ညးချူလိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ဂကူမန် ပ္ဍဲဂျာနေဝ် ဂကောံသုတေသန ဍုင်ဗၟာ (the Journal of the Burma Research Society) ကေုာံ ပလေဝ်ဒါန် လိက်မန် သွက်အလဵုအသဳ၊ လိက်ဝင်သၟိင်အသး နူကဵုဘာသာမန်ဂှ် ကၠာဲစၠောအ် ဘာသာအင်္ဂလိက်၊ ခၞံချူ အခိုက်ပြဝေဏဳဂကူမန်ရ။ လိက်ညးလ္ၚတ်လဝ် စပ်ကဵုမအရေဝ်မန်ဂှ် လုပ်အဝေါင် ပရေင်လ္ၚတ်အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်တုဲ နူကဵု သၟိင်တၠတအ် ဇိုန်နှင်ကဵု တဆိပ်ကြာထဝ် Kaisar-I-Hind gold medal ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၁၉၃၂ တုဲပၠန် ပစၟတ်သမ္တီ ကဆံင်ပညာညးတအ် ပအပ်ကဵု တဆိပ်ကြာပါရဂူ ဗြးမဟိမု ဒံက်တာ လိက်ပတ် (the degree of Doctor of Literature) နူကဵု တက္ကသိုလ်လ္ဂုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၂ ရ။
ကာလ ဒံက်တာဟာလ္လဳဒေလ် မကလိဂွံ အာယုက် ၆၉ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁၊ ၁၉၃၃ ဂှ် စုတိ ကေတ်ဌာန်ဇၞူ ဇရေင်တမ်ဇိုင် ကျာ်ထာဝရ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ။ တၞဟ်န မဂွံဗှ်ဗၞုဟ်ဂုဏ်ညးတုဲ နကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် (Mon Baptist Churches Union) စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲအဒိုက် တတိယ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင်ဂှ် မဒှ် တ္ၚဲကမ္မတဳလိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံဝင် ခရေတ်ယာန်မန် (Mon Christian Literature- Culture and History Committe Day)တုဲ ကၠောန်ကၠုင် သဘင်စၟတ်သမ္တီ ဗှ်ဗၞုဟ်ညး ပ္ဍဲဇၟာပ် ဘာကျာ်/ဇြပ် ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန်ရ။
ထောန်သိင်၊ နာဲ၊ တၠသိက္ခာ
FRBC
ကြဴနူအစာထောန်သိင် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာအမ်အေတုဲ စိုတ်မိက်ဂွံကၠောန် သွက်ဍုင်မိတိမဇကုတုဲ အာဆဵုကဵု နူခရေတ်ယာန် ဇကုမကေင်ကၠောန်လဝ်တအ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဆဒၞာဲမွဲဒၞာဲကီု ဟွံကလိဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သမ္ဘာညး ချပ်ဂွံ ဂၠံင်ဌာနဗလးရမ္သာင် FRBC မဗလးဒၟံင် နကဵုဘာသာဗၟာတုဲ နကဵုမိက်ဂွံကၠောန် အစဳအဇန်သၟတ်ဂှ် အာဆက် ကုညးဌာနရေဒိယောဂှ် ပ္ဍဲရုင်ဗဟဵုဂှ်ရ၊၊
အာဆဵုဂဗတုဲ ညးတာလျိုင်တအ် ကဵုကလေင်ချပ်တုဲ ဆိင်လဝ်ကာတ္ၚဲပၠန်ရ၊၊ ကာလအာကလေင်ဆဵုပၠန်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးတာလျိုင်ဂမၠိုင်မတီ ဒဒှ်ရ အစာထောန်သိင်ဂှ် ဒှ်ဂကူမန်မွဲတုဲ ညးတအ် မိက်ဂွံကဵု အစာထောန်သိင် ကၠောန် အစဳအဇန်ဘာသာမန် ရ၊၊ ဆဂး သွက်ဂွံစကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် ဒးဂၠာဲသြန်ထံက်ပင်တုဲ ဗဒါဲပွိုင်မွဲသၞာံရ၊၊ စနူ ၁၉၉၅ ဂျူလာင် ၄ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲမဗလး အစဳအဇန်ဘာသာမန် အလန်ကၠာအိုတ်တုဲ ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ ဗလးဒၟံင် ရမ္သာင်ဘာသာမန် ပ္ဍဲရေဒဳယော နကဵုဘာသာမန်ရ၊၊
အံင်ထောန်၊ နာဲ
နာဲအိုၚ်ထောန် /နာဲအံၚ်ထောန်(Nai Aung Tun, Burmese; နိုင်အောင်ထွန်း)(၁၉၁၃ အံက်တဝ်ပါ - ၁၉၇၀ ဨပြဳ ၂၉) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်ပ္ၚ၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲအခိၚ် မန်စတဝ်စၞေဟ် သွက်အခေါၚ်အရာဂကူမန် မကေတ်လဝ် တာလျိုၚ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ပ္ဍဲဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်၊ ဗွဲကြဴ ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နဒဒှ် မၞိဟ်အမာတ်မန် ဂွံခပတိုန် နဒဒှ်ဝန်ဇၞော်ကေၚ်ကာမန်၊ ပၞာန်ဗၟာသီအဝဵုဍုၚ်တုဲ နာဲအိုၚ်ထောန် ဒးဒုၚ်ဖျေဟ်ထံၚ် ကရောမ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူမန်တၞဟ်တအ်ရ၊၊ လုကဴပွိုၚ် (၆) သၞာံ ဒးမံၚ် ပ္ဍဲထံၚ်တုဲ ကာလမဂွံတိတ်ကၠုၚ်တုဲဂှ် အလဵုအသဳနေဝေန် ခပတိုန်ကဵု ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် မကဵုကသပ် အလဵုအသဳနေဝေန်ကီုရ၊၊
ပထမအဝဲ
နာဲအိုၚ်ထောန်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဇရေၚ် မိကောန်မေ၊ နာဲဖဵု ညးမဒှ် မၞိဟ်ဇမၞော်ကွာန်ပ္ၚ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၇၅ ဂိတုဝှ် တ္ၚဲအၚာရ၊၊ ကာလစိုပ်အဝဲမံၚ်ဘာ ညးမံၚ်ဘာတုဲ ဘာတန်သမၠုၚ်ဂှ် ညးဂွံအံၚ်ကေတ် ပ္ဍဲဘာဂျာဒ်ဆေန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုရ၊၊ နာဲအိုၚ်ထောန် စှ်ေဒၞာဲ ကုမိအေစိၚ် ညးမဒှ်ဇာတိ ကွာန်ကၠအ်သတ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ နာဲအိုၚ်ထောန် ပညးဇမၞော်ကွာန်တုဲ ကိစ္စကွာန်ပ္ၚအိုတ်သီုဂှ် ညးဒးဖန်ဇန်ဒၟံၚ်ရ၊၊
ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်
ကာလဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုၚ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပံၚ်ပ္ကောံတုဲ ဒက်ပတိုန် ဗော်ပံၚ်ကောံမွဲ နကဵုယၟု ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ဂှ် နာဲအိုၚ်ထောန် ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ ရ၊၊ ကြဴနူ လုပ်ပေဲါဗတိုက် နကဵုလွဟ် ပွိုၚ် စှ်သၞာံ စှ်ဗြဲတုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၃၂၀ ဂိတုဒုတိယဒဂိုန် (၅) မံက်ဂှ် သွက်ဂွံဗမံက်ရုပ်ရဴ တၚ်ရန်တၟအ် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် ပိတၚ် မတွဟ်ဂး (၁) သွက်ကောန်ဂကူမန် ဂွံဗၠးၜး (၂) သွက်ဂွံပံၚ်သၟဟ်န် ကောန်ဂကူမန် (၃) သွက်ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ် စှ်ေစိုတ် ဒးကၠောန်ကေတ် နကဵုနဲပ္ဍဲသၞောဝ် လတူခုၚ်ရောၚ်တုဲ ပအပ်လွဟ်တုဲ လုပ်ဒက်ဗော် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲဗွိုၚ်သၞောဝ်ရ၊၊
ဟိုတ်ဂွံသၠာဲ ဂၠံၚ်တရဴ ဂွံပအပ်လွဟ်ဂှ် ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် (၇) သာ်ရ၊၊
တိဍာ်အဝဵုသြဇာမန်
ဟိုတ်နူ ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် ပအပ်ထောအ် လွဟ် လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲသၞောဝ်တုဲ တိဍာ်ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် မပိုၚ်လဝ် နူဗြဝတဳ စဵုကဵုစိုပ်သကုတ်သၟဝ်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်ပကၚ်ရၚ် ကရေၚ်ကေအေန်ယူ ဖအိုတ်တုဲ ဒေသတအ်ဂှ် ဒှ်အာ ဒေသကရေၚ် ဗဒိုပ်ကရေၚ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ရ၊၊ အခိၚ်နာဲယှိုဲကျေန် ကလေၚ်ဒက်ပ္တန် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဂှ် တိဍာ်အဝဵုသြဇာမန်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဆတၟာသၠဗဒဝ်ကီု ဟွံသှ်ေတုဲ ဒးဒုၚ်အာသြဇာ သၟဝ်ကရေၚ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ဒြဟတ်ပၞာန် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဇၞော်တိုန်ညိတုဲ ဒေသမပ္တံ ရေဝ်၊ ဇြပ်ဗု၊ မုဟ်ဍုၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ် တိဍာ်သြဇာဗော်ဍုၚ်မန်တၟိကီုလေဝ်၊ တိဍာ်မသှ်ေဒၟံၚ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်တိဍာ်ကွာန်မန်ကီုလေဝ် ဒးမံၚ်သၟဝ်အဝဵုသြဇာကရေၚ်ရ၊၊
ကာလဗော်မန်ၜါ ပါ်ရေၚ်သကအ်တုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သၟဝ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နာဲယှိုဲကျေန်ဂှ် ဗတိုက်ကဵု ကရေၚ်တုဲ ဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ်ဂှ် ဂွံဗၠးၜးတိတ်အာ နူသၟဝ်တဲကရေၚ်ရ၊၊ ဗော်မန်ၜါ ပံၚ်ရေၚ်သကအ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၈ ပေါဲဗတိုက်အကြာမန် ကဵု ကရေၚ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမဇၞော်တုဲ မန်ကဵုကရေၚ် ဂွံအာ တၚ်လတုပ်စိုတ် ရေၚ်သကအ် ကွာန်မန် မန်ပကၚ်ရၚ် ကွာန်ကရေၚ် ကရေၚ်ပကၚ်ရၚ်ရ၊၊
ပေါဲဗတိုက် ဗွိုၚ်သၞောဝ်
ကြဴနူ ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် ပအပ်လွဟ်တုဲ အဃောအသိၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်အခေါၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် မခိုဟ်ဂှ် ဥူနု ထ္ၜးဟိုတ် ကုဍုၚ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ အဝဵုဍုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ (၂၆) ဂှ် ပအပ်ကဵုထောအ် ဂဥုပ်ပၞာန်ဇၞော်နေဝေန်ရ၊၊ ၜိုန်ရ တုပ်လဝ်စိုတ် ပၞာန်သီကေတ်အဝဵုဍုၚ် ပွိုၚ်တြဴဂိတုတုဲ သ္ဒးကလေၚ်ပအပ်အဝဵုကီုလေဝ် နေဝေန် ဆက်ရပ်လဝ်အဝဵု တြဴဂိတုတုဲ တြဴဂိတုပၠန်ရ၊၊ ညးမချဳဓရာၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးဒုၚ်ရပ်ကီုရ၊၊ ကောန်ဂကောံ ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်လေဝ် ဒးဒုၚ်ဘပဠကီုရ၊၊ စိုပ် ၁၉၆၀ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ (၆) ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန် ကၠောန်သဘၚ်ရုဲမာဲဂှ် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် လုပ်ဒုၚ်ရုဲမာဲဂှ် နာဲအိုၚ်ထောန် ဒုၚ်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်ခမဳတုဲ ကလိဂွံဇမၞးမာဲရ၊၊
သၞာံ ၁၃၂၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ဂှ် ဥူနု ခါန်ကၞက်ကဵု နာဲအိုၚ်ထောန် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော်ကေၚ်ကာမန် (မန်ယေယျာဝန်ဂျဳ) ရ၊၊ ခြာဟွံလအ် အဃောမဂစာန်ဗမံက်ဒၟံၚ် တွဵုရးဍုၚ်မန်၊ တွဵုရးဍုၚ်ယခေၚ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၂၃ ဂိတုမာ်စှ်စွေက် တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိၚ်ဗတံသဂါတ္ၚဲဂှ် ဒပ်ပၞာန်နေဝေန် သီကေတ်အဝဵုဍုၚ်တုဲ နာဲအိုၚ်ထောန်လေဝ် ဒးဒုၚ်ရပ်ကီုရ၊၊ ပွိုၚ်တြဴသၞာံ ဒးမံၚ် ပ္ဍဲထံၚ်တုဲ သၞာံ ၁၃၂၉ ဂိတုမာ်အိုတ် (၁၉၆၈၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၇) ဂှ် ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုၚ်တုဲ ခြာဟွံလအ် ၁၃၃၀ ဂိတုမြေက္ကသဵုပေၚ်ဂှ် ဂွံဒုၚ်ခါန်ကၞက် နကဵုယၟု မၞိဟ်မကဵုကသပ်အလဵုအသဳနေဝေန်မွဲ ကရောမ်မၞိဟ်ပိစှော်ပိ မွဲဟာန်ကေုာံ အစာဖဝ်ချိုဝ်ရ၊၊
ကၞောတ်ဘဝ
အဃောမယိုက်ဂၠေၚ်ဒၟံၚ် ဓလေၚ်ကောန်ဂကူ နကဵုစိုတ်ဓါတ် မဆာန်ဂကူ ပေၚ်ပေၚ်ကၟိုဟ်ဟ်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၂ သၞာံ ဂိတုစဲ (၈) စွေက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ (၁၉၇၀ ဨပြဳ ၂၉) အခိၚ်နူဂယး ထပှ်နာဍဳ ဂွံအာယုက် (၅၇) သၞာံဂှ် စုတိအာ ပ္ဍဲသ္ၚိဍုၚ်မတ်မလီုရ၊၊
ဆက်ဗှ်
ဂလာန်သဘာပတိ ဗော်ပၠတြဴဍုၚ်မန်
နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်
နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန် {Nai Mon Kaing Pon} သၠးဂၠံဂဝ်မိ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၅ ဂိတုမာ် ၃ မံက်တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိၚ်နူဂယး မိမခုတ်တၚ်ကဵုလဝ် မာံထောန်တိန်မဒှ်ရ။ နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်ဝွံ မဒှ်ကောန်နာဲလိန်+မိၚိုဲအဴမဒှ်ရ နာဲလိန်+မိၚိုဲအဴ ကလိဂွံကောန် ၈ တၠရ ပၞောဝ်ကဵုကောန် ၈ တၠဂှ်နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်မဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု ၄ မဒှ်ရ ပၞောဝ်ကဵုကောန် ၈ တၠဂှ်ကောန်တြုံနွံ ၂ တၠရ ပ္ဍဲကောန်တြုံ ၂ တၠဂှ်ပၠန် နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန် ဒှ်ကောန်ဇၞော်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၄ ကတ်ဗ္တောန်လိက် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုသက္ကရာဇ် ၁၃၅၅ စဴကၠုၚ်မံၚ်ဘာပ္ဍဲကွာန် ကအ်ဇြဲဘာဗၟံက် ဇရေၚ်စကျ်ာဇၞေအ္စာာ်ဇဋိလ ကရပ်မိမရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၉ ဂှ်ပြံၚ်အာမုဟ်ဍုၚ်မွဲဝှ်တုဲ ပြံၚ်စိုပ်အာဍုၚ်မတ်မလီု ဘာရာဒနာမန် ဇရေၚ်အ္စာ ဥတ္တမ မွဲဝှ်ပၠန်တုဲ နူဂှ်တုဲတိိိတ်နူဘာဘိုၚ်ကၠောန်ကမၠောန် အဖဝ်အပါပၠန်ရ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၃ ဂှ်တိတ်အာကၠောန်စဍုၚ်သေံပွိုၚ် ၂ သၞာံတုဲ ၁၃၆၅စဴကၠုၚ်သ္ပခမဳရော်ဂုဏ်မိမပၠန်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ ဂှ်စှ်ေဒၞာဲကု မိဋ္ဌေဝေန် ရဲကွာန်ကအ်ဇြဲရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၉ ဂှ်ကလိဂွံကောန်ဗၠာဲရတ်မွဲ ခုတ်တၚ်ကဵုလဝ်ယၟု မာံနန်ထဝ်မဒှ်ရ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၀ ကလိဂွဴကောဗၠာဲ မရနုက် ၂ တုဲခုတ်တၚ်လဝ်ယၟု မာံလျးအံၚ်သူပၠန်ရ နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန် အကြာကၠောန်ပရေၚ် ဂယိုၚ်ဗုၚ်ဂၞဴဂှ်သီုကဵုရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်ဂကောံပရဟိတ မဒှ်ရ။
လ
လ (la; the twenty-eighth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောဒစာံတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "လ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "လ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပိ။ "ဠ" သာ၊ "လှ" သာဇြိုဟ်၊ "လ" ဇြိုင်၊ "လှ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။ ဆဂး အက္ခရ် လ ဝွံ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပတိတ်ဒၟံင်ရမ္သာင်ၜါ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။
ဝင်
အက္ခရ် "လ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ကၟက်
လဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် လ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်လ (ၠ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နူမချူအက္ခရ်လ နကဵုဂၠံင်ပစူဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်တုဲ တ္ၚဲဏအ် ဒှ်အာ ၠ ရ။ နူကဵု ဗြဟ္မဳတေအ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲခေတ်ပလ္လဝဂှ် နွံဆ လ ဟွံသေင်မ္ဂး ဠ မွဲမဓဝ်တုဲ ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါ။ နကဵုမန်ရ ဒှ်ညးမဗဒှ်လဝ် ညံင်အက္ခရ် ဒှ်ၜါ ဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ၠ ပ္ဍဲကၟက်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ မပတိတ် ရမ္သာင်လ ကဵု ရမ္သာင် ဠ ဖိုဟ်ရ။ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ (ဠ)၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင် (လ) ရ။ ဥပမာ ကၠ (ကဠ)၊ ခၠ (ခဠ)၊ ဂၠ (ဂဠ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။ လ ကဵု ဠ ဝွံ ကာလကွက် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲကဵုဗျည်တၞဟ်မ္ဂး ကလိဂွံ ရမ္သာင်မွဲမာန်ကီုရ။ အက္ခရ်လဂှ် ယဝ်ရ နွံလက္ကရဴ ဗျည်ပထမမ္ဂး ၜိုန်ရ ပတိတ်ရမ္သာင် ဠ ကီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်သၠရိုတ်ဂှ် တၞဟ်န ဂွံတီ မပတိတ် ရမ္သာင်သာတုဲ သၟဝ်ဂှ် ကွက်စုတ် ှ ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ဥပမာ ပလေဝ် ဂှ် ပတိတ်ရမ္သာင် (ပဠေဝ်) ပ္ဍဲသၠရိုတ် ဂွံဆဵု ညးချူ (ပလှေဝ်)ရ။
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အပြိုင်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အပြိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဖ
ဖ (pha; the twenty-second letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောၜါတုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဖ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဖ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မရနုက်ကဵုၜါ၊ ဣဏအ်ဂှ် "ပ" သာ၊ "ဖ" သာဇြိုဟ်၊ "ဗ" ဇြိုင်၊ "ဘ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ဖ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။
ဂၠံင်ကျာ်ပိ
နိရုတ်
ယၟုမ္ဂး ကျာ်ပိဂှ် ပတၟေင် ကုကျာ်စေတဳပိတၞုင်တုဲ ခုတ်လဝ်ယၟု နကဵု ဘာသာမန် ကျာ်ပိ၊ နကဵုဘာသာဗၟာ ဘုရားသုံးဆူ၊ နကဵု ဘာသာသေံ စေဒဳသာမ်အောင်။ အတိုင်ဝင်မန်မ္ဂး စေတဳဝွံ ပတၟေင် ကုဂကူမန်ပိတုဲ မဒက်လဝ် စေတဳပိတၞုင် ၊ လပါ်သေံတအ်ဂှ် ညးတအ် စှ်ေစိုတ် ဒက်လဝ် ကျာ်စေတဳပိတၞုင် ပ္ဍဲခေတ်ဒျူဒျာ သွက်ဂွံပစၟတ်သမ္တီ ဓဝ်ၜိုဟ်လလံရ။ ကျာ်စေတဳပိတၞုင်ဂှ် နွံလပါ်သြင်သေံတုဲ၊ ပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ်ဏီဖိုဟ်ရ။ စေတဳတြေံဂှ် နွံဒၞာဲဂှ် ဟွံသေင် နွံဒၞာဲကွာန်ဝင်ကတြေံဂှ်လေဝ် ဟီုလဝ်နွံကီုရ။ ဗီုရုပ်ကျာ်ပိဂှ် ဒှ်ရုပ်တဆိပ်ခရိုင်ကာန်ချနဗူရဳဂှ်ရ။
ဝင်
ဂၠံင်ကျာ်ပိဂှ် ဒှ် ဂၠံင်ဇၞော် နူကဵု အခိင်တမၠာတေအ်ရ။ အစာဝင်တအ် ပတှ်ေကေတ် လိက်သာသနာကျာ်ဗုဒ္ဓ နူအိန္ဒိယဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံတေအ် နကဵုဂၠံင်ကျာ်ပိဂှ် စိုပ်ကၠုင်ဍုင်သေံရ။
ပ္ဍဲအခိင် အကြာ ၁၄-၁၈ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်ခေတ်လပါ်သေံ ခေတ်ဒျူဒျာဂှ် ဂၠံင်ဂှ် ဒှ်ဂၠံင် မဆက်ကဵုဍုင်ဗၟာတုဲ ပ္ဍဲကဵုဂၠံင်ဂှ်ရ သေံတအ် ဗတိုက်လဝ်ကဵုဗၟာကီုရ။ ပၞာန်ဗၟာ မလုပ်သီ ဍုင်သေံ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၄၈။
ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ် ဂျပေန်ကၠောန် ဂၠံင်ကွဳပၟတ် နူဇြပ်ဗု ဗစိုပ် ကာန်ချနဗူရဳရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်ပၞာန် နူဒပ်မဟာမိတ် ဗွဲတၟေင် ပၞာန်အဝ်သတေလျာ ဗွဲမဂၠိုင် မဒးဒုင်စကာကဵုကၠောန်လဝ် ဂၠံင်ကွဳပၟတ်ဂှ်ရ။
ပ္ဍဲဒေသဂှ် လပါ်သြင်ရးနိဂီုဗၟာကီု သီုကဵု ရးနိဂီုသေံဂှ် ဒှ်ဒတန် ဂကူမန်၊ ဂကူကရေင်တအ် မပဒတဴဒၟံင်တုဲ ညးလ္ၚဵုကလိဂွံလဝ် ကောန်ဍုင်သီုၜါလပါ်၊ ညးလ္ၚဵု ကောန်ဍုင်လဵုလေဝ် ဟွံဒှ်။ ဂၠံင်ကျာ်ပိ ကေုာံ ဍုင်ကျာ်ပိဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် ဗဒိုပ်ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ စဵုကဵုသၞာံ ၁၉၉၀ မဒှ်သၞာံ ပၞာန်ဗၟာမသီကေတ် နူမန်တုဲ လၟုဟ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ အုပ်ဓုပ်ဒၟံင်ရ။
ကရိ (ညးမအာတရဴ)
ပယျဵုကျာ်ပိဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ကရိတအ် မကၠုင်ဝေင်မွဲဒၞာဲရ။ နူကဵု လပါ်သေံ ပ္တိတ်ကဵု ဝဳသာ ပွိုင်မွဲတ္ၚဲ၊ အာဝေင် ဍုင်ကျာ်ပိဂွံရ။ ပ္ဍဲကျာ်ပိဂှ် ဖျာနာနာ မပ္တံကဵု ကပေါတ်စၟတ်သမ္တီနာနာတအ် ရာန်ကေတ်ဂွံရ။
လေန်မ္ၚး
ကဏ္ဍ:BEHM
ကၟာဟရေဟ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ဘာကၟာဟရေဟ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၇၊ ဝှ် ၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ထ္ၜကဵု မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ခဏ်
၂၈။ ယွံခမဳတအ် ဓရ်ဂမၠိုၚ် မသအာၚ်အာ (နူသဳလ) မဇြိုဟ်နက် မဇြိုၚ်ကဵုညာတ်မာန် မဇြိုၚ်ကဵုတီမာန် မၜိုဟ်လလမ် မပြဲ မဟွံအာစိုပ်နပွမချပ်ကေတ် မဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် တၠပညာဂမၠိုၚ်ဟေၚ် မတီကေတ်မာန်တအ်ဂှ် နွံအိုတ်ဏီရ၊ ဓရ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ပကေတ်ဇၞော်မတ် နကဵုညာဏ်တၟေၚ် အလဵုဇကုတုဲ ဟီုတွံရ၊ ဂုဏ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဍာံစၟတ်ဂှ် မိက်ဂွံဟီုသ္ဂးတဴ ဗွဲမဍာံစၟတ်အိုတ်မ္ဂး နကဵုဓရ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဒးဟီုသ္ဂးရ။
ယွံခမဳတအ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ယြဴဓရ်ဂမၠိုၚ် သ္ပကေတ်ဇၞောဝ်မတ် နကဵုဉာဏ်တၟေၚ် အလဵုဇကုတုဲ ဟီုတွံရ၊ ဂုဏ်တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဍာံစၟတ်ဂှ် မိက်ဂွံဟီုသ္ဂးတဴ ဗွဲမဍာံစၟတ်အိုတ်မ္ဂး ယြဴနဓရ်ဂမၠိုၚ်ဟေၚ် ဒးဟီုသ္ဂးအိုတ်ရ၊ ဓရ်ဂမၠိုၚ် မဇြိုဟ်နက် မဇြိုၚ်ကဵုညာတ်မာန် မဇြိုၚ်ကဵုတီမာန် မၜိုဟ်လလမ် မပြဲ မဟွံအာစိုပ် နပွမချပ်ကေတ် မဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် တၠပညာဂမၠိုၚ်ဟေၚ် မတီကေတ်မာန်တအ်ဂှ် ညးဍေံအိုတ်ရော၊
ကွေတ်မဒ္ဂေတ်ဗက်လၟေၚ် သွက်ကိုပ်ကၠာ စှ်ဒ္စာံဂကူ
၂၉။ ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မလေပ်ချပ်ကေတ် သွက်ကိုပ်ကၠာ မစောဲလာံဂိုၚ်ကေတ်သွက်ကိုပ်ကၠာဂှ် နွံအိုတ်ရ၊ (ညးဂမၠိုၚ်ဂှ်) နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵုသွက်ကိုပ်ကၠာတုဲ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် စှ်ဒ္စာံဂကူဟီုတွံတဴ ဂလာန်မလေပ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ကွေတ်မိစ္ဆာဂမၠိုၚ်မဂၠိုၚ်ဂၠၚ်အိုတ်ရ၊ တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵု မုရဴမွဲတုဲ နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵု မုရဴမွဲတုဲ ချပ်ကေတ်သွက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ်ရော၊ စောဲလာံဂိုၚ်ကေတ် သွက်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ်ရော၊ နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵု သွက်ကိုပ်ကၠာတုဲ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် စှ်ဒ္စာံဂကူ ဟီုတွံတဴ ဂလာန်မလေပ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ကွေတ်မိစ္ဆာဂမၠိုၚ် မဂၠိုၚ်ဂၠၚ်အိုတ်ဂ်ှရော။
သဿဒိဌိ - ကွေတ်မဗိုန် ပန်ဂကူ
၃၀။ ယွံခမဳတအ် ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွတ် မဗိုန်ဂှ် နွံအိုတ်ရ။ (ညးဂမၠိုၚ်ဂှ်) အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ၊ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူ ပညပ်တဴအိုတ်ရ၊ တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် မဗိုန်တအ်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ နိဿဲဗဒဲါကေတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု ဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ နကဵုဟိုတ်ဂမၠိုၚ် ပန်ဂကူ ပညပ်တဴအိုတ်ရ။
ရးမည ပညုင်၊ ဒွက်
ဒွက်ရးမညပညုင်ဝွံ ဒှ်ဒွက် မချူလဝ် ပရူဗညာစိင် မဒဴလုပ် ဍုင်ဒျူဒျာတုဲ ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကောန်ဂကူမန် ညးမစိုပ်ဍုင်သေံတအ် ညံင်ဂွံကလေင်စဴ ပ္တန်ဍုင်မန်မွဲဝါပၠန်ရ၊၊ ဒွက်ရးမညပညုင်ဝွံ စတမ္ညဝ်ကၠုင် အကြာဂကူမန် ပ္ဍဲအခိင် မန်တအ် ကလေင်ၚုဟ်ကတဵုတိုန် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲဝါပၠန် အကြာသၞာံ ၁၉၄၅ တေအ်တုဲ ဗွဲကြဴ နူကဵု ဂကောံလျးဟံသာ နာဲလျးဟံင်မန် ဒယှ်ေတုဲ ပြးဇးတန်ကြန်အာ အကြာဂကူမန်တအ်ရ၊၊ ဒွက်ဝွံ ဟိုတ်မချူလဝ် ပရူဗီုဍုင်ဟံသာဝတဳလီု ကေုာံ ဆဝ်မ္ၚုဟ်လဝ် ညံင်မန်တအ် ဂွံကလေင်စဴ ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ မွဲဝါပၠန်တုဲ စောဲဗာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠံသြိုဟ် ကောန်တၟအ် ကောန်ဂကူမန်တအ်တုဲ ဒှ်ဒွက်အဓိက ပ္ဍဲဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဏအ်ရ၊၊
သတ်ဒွက်
ရးမညပညုင် ဍုင်ၜိုပ်ဟံသာ ကၠာတေအ် ဍုင်မန် လၟုဟ်ချပ်ရံင်ပၠန် ပိုယ်ကောန်ဂကူ အောန်စိုတ်လ္ၚုလ္ၚန်တုဲ ဗှ်ဗၞုဟ်အာပၠန်အာပၠန် ရးမန်ပိကၠာ ဖာသီ ဍုင်မတ္တမ အိုတ်လၟေင်ဍုင် ဟီုပညုင် ရိုဟ်ရေင်အာ တၞင်သဳပိုယ်ပၠ ဍုင်ၜိုပ်ဟံသာ၊၊
(ယွံလေဝ်ကလောဟိုဲ ပိုယ်ဒးအာစိုပ် စ္ၜုဲစ္ၜော် လဒေါဝ်ဂြိုပ်ဂၞိင် ထင်ဍာ်ကအ်ကှ် ပှ်ဗျိင် နာဲပိုယ်သၟိင်မန် အောန်စိုတ် လ္ၚုလ္ၚန် တန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဂြိုပ်ဇၞော် ဗော်သွးကလော်ယာန် သံက်သၟာန်ရောဟွံမဲ ပိုယ်ဒးဍောင်ၜိုတ် အိုတ်ဓတ်သြိုဟ်ဍန် ပိုယ်ဒးတန်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဇိုင်ဍာ်လဂေါဝ်)၂
(လဒေါဝ် ပ္ဍဲကဵုဂြိုပ်ဂၞိင် သၟိင်ၜိုပ်ဟိင်ဟပ် အကြာလတိုပ်ဟေမာ)၂ သၟိင်တၠဟံသာ ပဝ်ဂစာန်ဒဴပါဲ ပဝ်ဂစာန်ဒဴပါဲ ယွံနာဲသၟိင်ၜိုပ်ဟံင်ထဝ် (ပဝ်ဂစာန်ဒဴ တ္ၚေန်ဂဝ်ဂၞဴ ထောအ်ဝါ ဂွံဂြိုပ် ကဣဗီုကြိုတ် ဂြပ်လဝ် သီုသီုခၟာဲ)၂
သၟိင်ၜိုပ်ထဝ် ဂေတ်သွဝ်ပၠးသၞေဝ်ပဝ်ဂၠာဲ ဇျင်မာဲအာစိုပ် က္ဍိုပ်ဗညာစိင်)၂ ပဝ်ရေတ်ဂၠာဲ သ္ၚေဝ်ရေတ်ဂၠာဲ ဖျေဟ်ခၟာဲ ဍုင်ဒျူဒျာ၊ ဒျူဒျာရောမိပ် ဗဂေါရောင်မိပ်သန် ကလေင်ပၠန်လေဝ်နာဲ၊ ကောန်သၟိင်ၜိုပ်ထဝ် ကာလသၞေင်ပေင် ဂ္ၚေင်ပဝ်စဴစိုပ် ဍုင်ၜိုပ်ဟံသာဝတဳ၊၊
သြ ကောန်ညးဇျင်မာဲ ကွာဲပလံင်ဗစိုပ်နင် သၟိင်ၜိုပ်ထဝ်ဟေင် ပဝ်ကလေင်စဴရောင်၊ ကွာဲဗစိုပ်အဵု စဵုကဵုဍုင်မန်၊ ဘာသာပညာပိုယ် ဟိုဲကလောမန် ပ္တန်ညိရ သာသနာမန်ပိုယ် ပ္တန်ညိရ သာသနာမန်ပိုယ် တုဲဂွံစိုပ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ၊၊
တင်စၟတ် ပ္ဍဲပိုဒ်မွဲဂှ် ＂အိုတ်ဇရေင်ဍုင် ဟီုပညုင်ရိုဟ်ရေင်အာ＂မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဝးဒွက် လျးဟံသာရ၊၊ အိုတ်လၟေင်ဍုင် မြဴသာ်ဝွံ နူတမ်တေအ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
နကဵုအဓိပ္ပါယ် ဗီုဗၟာ
ဒွက်ဝွံ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ကၠာဲစၠောအ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကေုာံ ကာရန် နကဵုဘာသာဗၟာတုဲ ညးစုတ်လဝ် ပ္ဍဲလိက် နိရုတ္တိ (စကားဇစ်မြစ်)အမြင်ဖြင့် ပျူ နှင့် မွန်လူမျိုးတို့အကြောင်း အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ရာမညတိုင်း ဟင်္သာတိုင်းပြည် အရင်က မွန်တို့ဌာနေ ယခုအခါ ပြန်စဥ်းစာကာလေ တို့တတွေ ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာများ ဖြစ်ရလေပြီး၊၊ သတိရစွာ ပြောရပြောရရင်လေ မွန်တို့သုံးတိုင်းဌာနေ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ တနင်သာရီအထိ လျားရှည်၊ ပြည်ဟံသာဝတီ၊၊
အိုး အမျိုးအပေါင်းတို့ တို့တတွေ တောမြိုင်ဂနိုင်အလယ် ခိုကိုးရလေပြီး၊၊ တို့သခင် မွန်မင်းလည်း တောနက်မှာ ရေငတ် နွမ်းပန်း ခံနေရလေပြီး၊၊ တစ္ဆေမိစ္ဆာ တောအုပ်ကလည်း မပြောပလောက်အောင် များလှလေပြီး၊၊ တို့တတွေ ရေချောင်းနံဘေးမှာ ပူးဆွေသောက အားပျော့ရင်ဝယ် ကြပ်တည်းရလေပြီး၊၊
(တော တောဂနိုင်အလယ် နှင်းမြူမှောင်ကြား ဟင်္သာမင်း ပူးဆွေးရတယ်) အရှင် ဟင်္သာ မင်းသခင် ဘေးကင်းရာဝယ် ရှောင်ရလေ ပျံဝဴရှောင်ရလေ (ပျံဝဴရှောင်ကာ ဥမကွဲ သိုက်မပျက် တောတောင်လယ်ဖြတ် ဆက်လက်ပျံဝဴ)
ရွှေဟင်္သာမင်း ဗညားစိန် သခင်ကား ပျံသန်းဝဲကာ ဇင်းမယ်သို့ ရောက်ရရှာ၊၊ ပျံကာ ရှာကာ ယိုးဒယားမှာ ဥချခဲ့ရှာပြီး၊၊ ယိုးဒယားမှာ မပျော်ပါးနိုင် ဗဂိုးသာ ပျော်နိုင်မည်၊၊ ပြန်ခဲ့ပါလာ မောင်တို့ မယ်တို့ရာ၊၊ ရွှေဟင်္သာလေးတို့ အတောင်ပြည့်တဲ့အခါ ဟင်္သာတို့ မြေထံ ဟံသာဝတီကို ပြန်ကြပါ၊၊
အိုး ဇင်းမယ်သားတို့ အရောက်ပို့လာပြီး ရွှေဟင်္သာမင်းက တကယ်ပျံပြန်ရမည်၊၊ မွန်တို့နိုင်ငံတော် အရောက်ပြန်ရမည်၊၊ အိုး မွန်အမျိုးသားအပေါင်းတို့ တို့ဘာသာ တို့ပညာ ပြန်ထူထောင်ကြပါ၊၊ တို့မွန်သာသနာတော်ကို ပြန်ထူထောင်ကြပါ ဟံသာဝတီ နေပြည်တော်ကြီးမှာ၊၊
ညးမချူဒွက်
ဒွက်ရးမညပညုင်ဝွံ ပ္ဍဲလိက်လ္ၚဵု သီုကဵု လိက်ဒွက် ဂကောံလျးဟံသာဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ညးမချူဂှ် ဒှ် နာဲသ္ဍဴချေတ် ဇာတိကွာန်ဝါကပိုဟ်၊၊ ဆဂး ရွှေမြိုင် မင်းအောင် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ယၟုညးမချူဒွက်ဂှ် ဒှ်နာဲဖဝ်တေ (ဘိုးတေ) ကွာန်ထိုင်အာင် လတူ (အရာပ် (၈)) မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၅၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ဒဒှ်ရ နာဲသ္ဍဴချေတ် ဟွံသေင် ဒှ်မၞိဟ်မချူလဝ်ဂှ်လေဝ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵုသက်သဳ၊ ခအှ် နာဲသ္ဍဴချေတ်ဟီု ဒဒှ်ရ ခမ်သဳညး နာဲသ္ဍဴချေတ် မချူလဝ်ဒွက်ဂှ် ညးဟွံဂွံတီကေတ်ရ၊၊ မင်းအောင် ဆက်ချူ ပရူနာဲဖဝ်တေဂှ် ဒှ်မၞိဟ် အစာသဝ် ကေုာံ မစိုန်သကီု ပ္ဍဲလိက်မန်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် အစာဘာ မဗ္တောန်လိက်မန် ကုရဲကွာန်တအ်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်ညးမဗ္တောန်လဝ်ကဵု လိက်မန်ဂမၠိုင်ဂှ် မိကောန်ရှေန်(ကွန်ရှင်)လေဝ် ပါလုပ်မွဲကီုတုဲ ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳဦးနု သွက်ကွာန်မန် (၁၀) ဂှ် ညးခပတိုန် အစာဘာ စှ်တၠရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ညးစှ်တၠဂှ် မိကောန်ရှေန် လေဝ် ပါလုပ်မွဲတၠကီုရ၊၊ ကောန်စဴ နာဲဖဝ်တေ၊ နာဲအောင်ဘ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မလေပ်ကွတ်ဂဳတတုဲ နာဲဖဝ်တေဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ချူတုဲ ကောန်စဴညး နာဲအောင်ဘ ဒှ်မၞိဟ် မဖျေဟ်အခိုက် ဒှ်မာန်ရောင် ညးထေင်ကေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ ဂကောံမန်ကောန်ဍုင်အရင် ချဳဓရာင်ကၠုင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် ဒွက်ဝွံ ဒယှ်ေ ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ဂကူမန် ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက်တုဲ နူဂှ်မွဲအဆက် ပြးဇးတမ္ညဝ်အာ အလုံဂကူမန်ရ၊၊
ပ္ဍဲဒွက်ရးမညပညုင်ဂှ် ချူလဝ် ပရူဗညာစိင် (ဗညာမဟာယောဓါ) ကေုာံ ကောန်ဂကူမန် မဒဴလုပ် ဍုင်သေံဒျူဒျာတုဲ ဆဝ်မ္ၚုဟ်လဝ် ညံင်ကောန်မန် မစိုပ်ဒၟံင် ဍုင်သေံတအ် ဂွံကလေင်စဴပ္တန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ မွဲဝါပၠန်ရ၊၊ ပရူဗညာစိင်ဂှ် မန်မသှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်မန်တအ် ဂွံတီကေတ် ဟွံလအ်ကွေဟ်ဟ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ဗွဲကြဴဏအ်ကွေဟ်ဟ် ကောန်ဂကူမန် မစိုပ်ဒၟံင် ဍုင်သေံတအ် ဗွဲတၟေင် ခမဳသင်မန်တအ် တၞဟ်န ဂွံကလေင်ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် လိက်ပတ်မန် ပ္ဍဲဍုင်မန်တုဲ မပြာပ်ကၠုင်မံင် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် ပရူဝင်ဗညာစိင်ဂှ် ဂွံစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဍုင်မန်ရ၊၊ ရံင်ကဵု ဗီုအဓိပ္ပါယ်ဒွက်ဂှ်ကီု ရံင်ကဵု အကာဲအရာ ဂကူမန် ပ္ဍဲအခိင် ၁၉၄၀တအ်ကီုတုဲ ဒွက်ရးမညပညုင်ဝွံ မန်မၞုံဍုင်သေံမွဲမွဲတၠ မချူလဝ် ဒှ်မာန် ဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊ ကာလခမဳသင်မန် နူဍုင်သေံ မကၠုင် ဍုင်မန်ဂှ် ဒွက်ဂှ် ပါကၠုင်တုဲ နာဲဖဝ်တေ ကေုာံ ကောန်စဴညး နာဲအောင်ဘ တအ် ကလိဂွံတုဲ ဒယှ်ေလဝ်ကၠာ ဒှ်မာန်ရ၊၊
ကလင်ဒွက်
ကလင်ကေတ်ဒွက်ဂှ် နူကဵု Youtube
ကျာ်စေတဳက္ဍိုပ်ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဍောတ်
ဘာကျာ်စေတဳက္ဍိုပ်ကွာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တရေဝတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၄၊ ဝှ် ၁၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
သုသာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒဵု
ဘာသုသာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်ဒဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ထဲ
ထဲ plough (UK), plow (US), Burmese; ထယ်) ဝွံ ဒှ်ကပေါတ် (ဝါ) အရပ်အရာ သၟာဗ္ၚတအ် မရပ်စပ် ပ္ဍဲကာလမပလေဝ်ပလေတ်တိ ညံင်တိဂွံရောအ် ညံင်ဂွံဂတးတိ သွက်ဂွံတဵုသြောအ် ကေုာံ သၞေဝ်ကေဝ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ထဲဂှ် နကဵုအခိုက်တမၠာမ္ဂး တံင်ဂြဲ နကဵုတိရစ္ဆာန် မပ္တံ ပြေင်၊ ဂၠဴ၊ ချေဟ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် တံင်ဂြဲနကဵုစက်ရ၊၊ ထဲတအ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုဆု၊ နကဵုပသဲ သွက်ဂွံထဲ ထပက် ဂတးတိရ၊၊ ပ္ဍဲအရာကောန်မၞိဟ်တအ် မဖန်ဗဒှ်ပတိုန်ကၠာအိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် ထဲလေဝ်ပါလုပ်လၟိဟ်မွဲကီုတုဲ ကောန်မၞိဟ်တအ် စရပ်စပ်ကၠုင် နူကဵုခေတ်မစတဵုလွဳတေအ်၊ ပ္ဍဲရုပ်အဳဂျေပ် နူကဵု ဘဳစဳ ၁၂၀၀ တေအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ဗီုမၞိဟ်တအ် မထဲဒၟံင်တိ နကဵုဂၠဴ မတုပ်ဗီုပြင် ထဲမန်တအ် မစကာဒၟံင် စဵုကဵုသၞာံၜိုတ် ၂၀၀၀ ဂှ်ရ၊၊
ဝေါဟာရ မနွံ အပ္ဍဲထဲ
(၁) ၝောအ်ထဲ - အရာၝောအ်အဓိက မထဲတိ၊၊
(၂) ၚေက်ထဲ - အရာမကြံင်မ္ၚုဟ် (ပသဲ) မၞုံဗီုပြင် ထပေဟ်ကေက် မထဲတိ၊၊
(၃) တိုင်ဂစေံက္ဍုတ် - တိုင်မတိုန်နူ ၝောအ်ထဲ ပၞောဝ်ကဵုၜါ မဒှ်တိုင်လက္ကရဴ၊၊
(၄) တိုင်ဂစေံက္ဍိုပ် - တိုင်မတိုန်နူ ၝောအ်ထဲ ပၞောဝ်ကဵုၜါ မဒှ်တိုင် ဂတ၊၊ (ကွာန်လ္ၚဵုကော်စ တိုင်အ္စာ)
(၅) (လွပ်တဲ) - ဒၞာဲမၞိဟ်မထဲတိ ဂွံရပ်ထိင် ထဲ၊၊
(၆) ဇုက်ဓရဲ - ဇုက်မတံင်ဂြဲ ထိင်လဝ် ၚေက်ထဲ လပါ်လတူ ကဵု ၝောအ်ထဲ၊၊ (အရေဝ် ဇုက်ဟရဲ)
(၇) ဒၚောဝ် - တဝ်ဇၞော် နူကဵု တိုင်ဂစေံက္ဍုတ် ကဵု တိုင်ဂစေံက္ဍိုပ် မဂၠိင်တိတ်အာ ဂၠံင်ဂတမုက်တုဲ ဒက်လဝ်ကဵု ကၟး၊၊ (ကွာန်လ္ၚဵုကော်စ ဒဳထဲ)၊၊
(၈) ကၟး / ကမး - တဝ် မလ္ဇံက်လဝ် လတူကအ်ပြေင် /ဂၠဴ၊၊
ဝါဟိုန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ဘာဝါဟိုန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ထဲ
ဝေါဟာရ မနွံ အပ္ဍဲထဲ
(၉) ဇုက်ကဍတ် - ဇုက် မဒက် ကမး ကဵု ဒၚောဝ်၊၊
ဝါဟိုန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၂၂။
ထဲ
ဝေါဟာရ မနွံ အပ္ဍဲထဲ
(၁၀) တှ် - တိုင်ဍောတ်တ်ၜါ လဒေါဝ်ကမး သွက်ဂွံထိင်လဝ် ညံင်ဇုက်ကဍတ် ဟွံဂွံ ကဆေတ်အာ ကဆေတ်ကၠုင်၊၊
ဝါဟိုန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ထဲ
ဝေါဟာရ မနွံ အပ္ဍဲထဲ
(၁၁) ကၠာ် -
(တင်စၟတ် မဝေါဟာရဝွံ Mon Lawi Nyan ပကောံချူလဝ်တုဲ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်တအ် ဗိုင်ချပ်ဂၞန်ကဵုလဝ်၊၊)
ဂကူထဲနာနာ
ထဲတဲ
ထဲဓမ္မတာ အခိုက်တြေံမ္ဂး မၞိဟ်မွဲ ရပ်ထိင်လက္ကရဴတုဲ တိရစ္ဆာန် မပ္တံ ဂၠဴ၊ ပြေင်၊ ချေဟ် မွဲ (ဟွံ)ၜါ တံင်ဓဇက်ဏာ၊၊
ထဲသၠာ
ထဲသၠာဂှ် နွံကဵုသၠာတုဲ မၞိဟ်ဍိုက်လတူ ဗီုကွဳတုဲ ကဵုတိရစ္ဆာန် မပ္တံ ဂၠဴ၊ ပြေင်၊ ချေဟ် တံင်ဓဇက်ဏာ၊၊ ထဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်မန် စကာစအောန် ကြပ်ဟွံဆဵုရ၊၊
ထဲၚေက်ဂလိုင်
ထဲၚေက်ဂလိုင်ဂှ် ဒှ်ထဲ မၞုံကဵု ၚေက်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ အာမွဲတဲမ္ဂး ဂွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊ ထဲဝွံ နကဵုတိရစ္ဆာန်ဗွဲမဂၠိုင် (ပန်-တြဴ) ဓဇက်၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဒဳနကဵုစက်ရ၊၊
ဒပ်က္ၜင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်မီးတိုင်တတ်(Meetaingtat၊ မီးတိုင်တတ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကြုင်ညာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၆၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကြုင်ညာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၄၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၈၂၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင်
ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင်(State Administration Council) (နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ) ဝွံ ဒှ်ဂကောံ မပကင်ရင် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ မဒက်ပ္တန်လဝ် ကြဴနူ ပၞာန်သီအဝဵု ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၁ရ။ ကံင်သဳဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မၞိဟ်စၞး နူပၞာန် ဒစာံတၠ၊ နူကဵု ညးဍုင်ကွာန် ၈ တၠတုဲ ဥက္ကဋ္ဌ ကံင်သဳဂှ် ဒှ်ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇၞော် ဒပ်ပၞာန်ဍုင်ဗၟာ မင်းအောင်လှိုင်။
နကဵု ကမ္မတဳမပစၞးစၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် (Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw – CRPH) စၟတ်သမ္တီလဝ် ကံင်သဳဝွံ နဒဒှ် ဂကောံပကီုပရာပ် တုဲပၠန် ကံင်သဳဝွံ နကဵု အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (National Unity Government of Myanmar – NUG) ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အလဵုအသဳ မလုပ်သၞောဝ်မွဲရ။ ၜိုတ် ၂၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၂ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဆက်ပၠုပ်စုတ် စရင်သၟိင်ဍုင်ဗၟာ အတိုင်တြေံ နဒဒှ် ဥူဝေန်မျေအ် နဒဒှ် သမ္မတ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဍုင်ဗၟာရ။
လဒက်ပတန်
ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မင်းအောင်လှိုင် ပ္ဍဲကဵု ၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၁ နကဵု မၞိဟ်စၞး ဗွဲကိုပ်ကၠာ ၁၁ တၠ (မၞိဟ်စၞး နူပၞာန် ၈ တၠ၊ ညးဍုင်ကွာန် ၃ တၠ) ကြဴနူ ဒပ်ပၞာန်ထိင်ကေတ်အဝဵုဍုင်တုဲရ။ ပ္ဍဲ ၃ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၁ မၞိဟ်စၞး နူကဵု ညးဍုင်ကွာန် မသုန်တၠ ထပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂှ်တုဲ ဒှ်အာ နူကဵု ဒပ်ပၞာန် ၈ တၠ၊ နူညးဍုင်ကွာန် ၈တၠတုဲ သီုဖအိုတ် ဒှ်အာ ၁၆ တၠ။
သွက်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဏအ်ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် အာတ်မိက် ဗော်တၞဟ်တအ်ကီုရ။ ဗော်လ္ၚဵုဒုင်တဲတုဲ ဗော်လ္ၚဵု တးပါဲအိုတ်ရ။ ဗော်မဒုင်တဲတအ်ဂှ် ဒှ် ဗော်ကြံ့ခိုင်ရေးနဲ့ ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အင်အားစုပါတီ၊ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီသစ်၊ ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ၊ ရခိုင်အမျိုးသားပါတီကေုာံ ဗော်ညဳသၟဟ်ဂကူမန်။ ဗော်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံပါလုပ်ကီုလေဝ် လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒၞာဲ မပ္တံကဵု ဝန်ဇၞော် ကၟိန်ဍုင်၊ တွဵုရး၊ ရးဇမၞော်ဂမၠိုင်လေဝ် နွံကီုရ။
မဂွံအာတ်မိက်ဖိုဟ် နကဵုဗော် ဟွံဒုင်တဲဂှ် ဒှ် ဗော် အရှိုချင်းအမျိုးသားပါတီ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (SNLD) ကေုာံ လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ တအ်ရ။
နကဵု ကံင်သဳဏအ် ပ္ဍဲ ၅ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ဂှ် ခပတိုန် ဂဥုပ်ဗိုလ် ဇော်မင်းထွန်း နဒဒှ် သကိုပ်လလောင်ပရိုင်တုဲ ဒုသကိုပ်လလောင်ပရိုင်ဂှ် ဒှ် Thet Swe.
ကောန်ဂကောံ
ကောန်ဂကောံ နူ ၁ အဝ်ဂေတ် -
ဂကောံ နူ ၂၀၂၃ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ - ၂၀၂၃ ဂျူလာင် ၃၁
ကောန်ဂကောံ နူ ၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၁ - ၃၁ ဇာန္နဝါရဳ ၂၀၂၃
ကမာတ်လဒဵု (Sanctions)
ပ္ဍဲ ၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ နကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန် ပၠုပ်စရင်ကမာတ်လဒဵု မကော်ဂး သင်ရှေန် ကုမၞိဟ်စၞး ကံင်သဳ နူသွာင်ပၞာန် မၞိဟ်တြဴတၠ၊ နကဵုယၟုမ္ဂး မေန်အံင်လှာင်၊ သဵုဝေန်၊ မျထောန်ဥူ၊ တေန်အံင်သာန်၊ အံင်လေန်ဒွေ ကေုာံ ယေဝ်ဝေန်ဥူ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ရ သဵုထောဋ် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲကံင်သဳဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်ပၠုပ် ပ္ဍဲစရင်ကမာတ်လဒဵုဂှ်ကီုရ။ ပ္ဍဲ ၂၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ဂှ် အလဵုအသဳ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲစရင်ကမာတ်လဒဵု မၞိဟ်စၞး သွာင်ပၞာန် နူကဵု ကံင်သဳဏအ် ၜါတၠပၠန်၊ မောင်မောင်ကျဝ် ကဵု မဝ်မျေအ်ထောန်။ ပ္ဍဲ ၁၇ မေ ကေုာံ ၂ ဂျူလာင်ဂှ် အလဵုအသဳ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲစရင်ကမာတ်လဒဵု မၞိဟ်စၞး နူညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲကံင်သဳဏအ် ပိတၠ။ ၁၈ မေ ဂှ် ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင်ဂှ် ဒးဒုင်ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲစရင်ကမာတ်လဒဵုရ။
အပြံင်အလှာဲ သၟိင်တၠ
နကဵု ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင်ဝွံ ပြံင်လှာဲ မၞိဟ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကဵု သွာင်သၟိင်တၠနာနာသာ် မပ္တံကဵု မၞိဟ်တာလျိုင် ရုင်ဗစာကၟိန်ဍုင် (Supreme Court)၊ ဝန်ဇၞော် ကဆံင် ကၟိန်ဍုင်၊ ကံင်သဳနေပျဳဒဝ်၊ ကေုာံ ဂကောံဗောဒ်ဒၟုင်ကာညးဍုင် ကၟိန်ဍုင် (Union Civil Service Board) တအ်ရ။ ဒၞာဲကဆံင် သၟိင်တၠ မပြံင်လှာ ဗွဲမပြဟ်တအ်ဂှ် ဒၞာဲတာလျိုင် ဝန်ဇၞော်ကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင်၊  မြုဝန်ဍုင်ဂမၠိုင်၊ တာလျိုင် ညးပကင်ရင်ဍုင်ဂမၠိုင်၊ ကောန်ဂကောံ ဗဟဵုဘာဏ် နိဂီုဗၟာ၊  ဂကောံဝန်ကၟိန်ဍုင်၊ နာဲဗစာဂမၠိုင်၊  ကေုာံ ညးတၠသၞောဝ် ပ္ဍဲ ရုင်ဗစာကၟိန်ဍုင်တအ် မဒှ်အိုတ်ရ။  ပ္ဍဲ ၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် နကဵု ကံင်သဳဏအ် ခပတိုန် ရုင်ဗစာ မဆေင်စပ် ကုဥပဒေသဇိုင်တၟိ (Constitutional Tribunal)ရ။
ပ္ဍဲ ၁၁ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ဂှ် နကဵု ကံင်သဳဂှ် ဒက်ပ္တန် ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်တွဵုရး ကေုာံ ရးဇၞော်ဂမၠိုင် ၁၄ သီုကဵု ခပ္တိုန် သကိုပ်ကံင်သဳ တအ်ဂှ်တအ်ဂှ်ရ တုဲပၠန် ညးတာလျိုင်ပၞာန် သွက်ဂွံပကင်ရင် ဒေသပကင်ရင်အပိုင်ဂမၠိုင်လေဝ် ခပတိုန်တၟိကီုရ။
လဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳပၟင်ပၟဲဍုင်
ပ္ဍဲ ၁ အဝ်ဂေတ်ဂှ် နကဵု ကံင်သဳဝွံ ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် အလဵုအသဳပၟင်ပၟဲဍုင် တုဲ နကဵုမေန်အံင်လှာင်ဂှ် ခပ္တိုန် ဇကုဇကု နဒဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် သွက်အလဵုအသဳပၟင်ပၟဲဍုင်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ဟေင် နကဵု မေန်အံင်လှာင် လလောင်တြး ဒဒှ်ရ အခိင်ကာလ ကာတၟေင်ဍုင်ဂှ် ဇမၠိင်ပ္တိုန် ပွိုင် ၂ သၞာံ စဵုကဵု မကၠောန် သဘင်မာဲတုဲရ။
ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နကဵု ကံင်သဳဏအ် ထိင်လဝ် အဝဵုဍုင်ပေင်ၜါသၞာံတုဲ ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်မွဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲ ဇာန္နဝါရဳ ၃၁၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နကဵု သမ္မတယာယဳ ဥူမျေအ်ဆွေ ကော်ကောံဓရီု ကံင်သဳဒစဵုဒၞာ ကေုာံ ဂီုကၠီုဍုင် (အမျိုးသားကာကွယ်ရေး နှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ) မကော်ဂး နကဵု ဘာသာဗၟာ ကာလုံတုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် နကဵု သကိုပ် ဥက္ကဋ္ဌကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင် မေန်အံင်လှာင် ပ္တိုန်ထ္ၜး အကာဲအရာဍုင်ဂမၠိုင်တုဲ နူကဵု ကံင်သဳဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကေတ် သၟာပလီုပလာ်တအ်ဂှ် ဂ္စာန်ပလီုဒၟံင်ဍုင် ညံင်ဂွံလီုလာ် အလုံအိုတ်သီုတုဲ ပရေင်ပလီုပလာ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဆက်ဖန်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အကာဲအရာဍုင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် အကာဲအရာဓမ္မတာ ဟွံသေင် ညးတအ် ညာတ်ကေတ်တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဍုင်မနွံဒၟံင်အကာဲအရာဓမ္မတာ ဟွံသေင်ရ။ အတိုင်ဥပဒေသဇိုင် ပိုဒ် ၄၂၅ မ္ဂး ယဝ်ရဍုင်ဒှ်ဒၟံင် အကာဲအရာဓမ္မတာ ဟွံသေင်ဏီမ္ဂး နကဵု ကံင်သဳကာလုံ ဆက်ပအပ်အဝဵုဍုင် ကုဒပ်ပၞာန် ဂွံဒၟံင်ဏီရောင် ညးတအ် ညာတ်ကေတ်ရ။
ပ္ဍဲကဵု ဥပဒေသဇိုင် ပိုဒ်ဇၞော် ၄၂၅ ဂှ် ချူလဝ် "၄၂၅။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် သက်တမ်းကုန်ဆုံးသွားချိန်တွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က ၎င်းအား ပေးအပ်ထားသည့်တာဝန်ကို ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုနိုင်သေးသဖြင့် သတ်မှတ်အချိန်ကာလ တိုးမြှင့်ပေးရန် အကျိုးအကြောင်းဖော်ပြလျက် တင်ပြလာပါက သာမန်အားဖြင့် တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်လအထိ နှစ်ကြိမ် တိုးမြှင့်ပေးနိုင်သည်။" (ကံင်သဳဒစဵုဒၞာ ကေုာံ ဂီုကၠီုဍုင်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်အာယုက်စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင်မအိုတ်ဂှ် နကဵုသကိုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်ပၞာန်ဂှ် တာလျိုင်မပအပ်ကဵုလဝ် ကုညးဂှ် ပွမရေင်တၠုင်ဖ္ဍိုက်ဗပေင် ဟွံအာစိုပ်ဒတုဲမ္ဂး အခိင်ကာလမစၟတ်သမ္တီလဝ် သွက်ဂွံဂလိင်ကဵု အခိင်ကာလ ယဝ်ရပတိုန်ထ္ၜးနင်မ္ဂး ဗွဲဓမ္မတာ မွဲအလန်မ္ဂး စဵုကဵု တြဴဂိတု ၜါအလန် ဂလိင်ပတိုန်ကဵုမာန်ရ")။
ကံင်သဳကာလုံ ညာတ်ကေတ် သွက်ဂွံကၠောန် သဘင်မာဲဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် အခိင်ကာလမွဲမွဲဏီ၊ ဒေသလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဟွံမဲဏီ၊ ယဝ်ရ ကၠောန်သဘင်မာဲ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒးဒုင် ပရေင်ပလီုပလာ်၊ ပရေင်ဂစိုတ်ဂမၠိုင် က္တဵုဒှ်ဒၟံင်ရောင်ဂှ် နူကဵု ကံင်သဳကာလုံ ညာတ်ကေတ်တုဲ နကဵု ကံင်သဳကာလုံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာဍုင် ဟွံဒှ်ဓမ္မတာဏီတုဲ နကဵုကံင်သဳကာလုံ ဆက်ပအပ်အဝဵုဍုင် ကုဂဥုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်ပၞာန် လုကဴ ၆ ဂိတုပၠန်ရ။
အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကိုပ်ကၠာ ၂ သၞာံ
နူစ ပၞာန်ထိင်အဝဵုဍုင်တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲမပေင်စိုပ် ပွိုင်ၜါသၞာံ ( ၂၊ ၂၊ ၂၀၂၁ - ၂၊ ၂၊ ၂၀၂၃) အတိုင် ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇၞော် မေန်အံင်လှာင် မပ္တိုန်ထ္ၜး ကုကံင်သဳကာလုံ ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဇာန္နဝါရဳ ၃၁၊ ၂၀၂၃ မ္ဂး ရဲဒစဵုဒစး (ဝါ) ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် တအ် နကဵုအလုံမွဲဍုင်
အလုံမွဲဍုင်ဂှ် ပွိုင် ၁၉၈ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် နကဵု သၟိင်တၠတအ် ကဵုဂီုကၠီုပေင်ပေင်မာန်တုဲ ၆၇ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဒးစွံအာရီု ပရေင်ဂီုကၠီုတုဲ ၆၅ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဒးဂစာန်ကၠောန် သွက်က္လေင်က္လိဂွံ ဂီုကၠီု။
နကဵုစရင်လပါ်မ္ၚးမ္ဂး အပ္ဍဲအခိင် ပွိုင်ၜါသၞာံဂှ်
ဟိုတ်နူပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ မၞိဟ်မချိုတ်အာ သီုဖအိုတ်၂,၈၉၄ တၠ။ ပေါဲဗတိုက် က္တဵုဒှ်လဝ် သီုဖအိုတ် ၉,၀၀၀ အလန်၊ ဟိုတ်နူပေါဲဗတိုက်တုဲ သ္ၚိညးဍုင်ကွာန် ဒးဒုင်စံင်တူလဝ် ၜိုတ် ၃၅,၀၀၀ မ၊ ညးလဒဴပၞာန် နွံ ၂ ပြကောဋိကိုဋ်။
အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် နူ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၊ ၂၀၂၃
ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နကဵုကံင်သဳဝွံ ထ္ၜးဟိုတ် ကုပရေင်ဟွံၜိုဟ်လလံတုဲ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သီုဖအိုတ် ၃၇ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ပအပ်ကဵု ပၞာန်ပကင်ရင် မကော်ဂး Martial Law ရ။
ပွိုင်ဍုင် ရးဇၞော်သေတ်ကိုင်
ပွိုင်ဍုင် တွဵုရးချေင်
ပွိုင်ဍုင်ရးဇၞော်မကွေ
ပွိုင်ဍုင် တွဵုရးဍုင်မန်
ပွိုင်ဍုင် ရးဇၞော်တၞင်သဳ
ဇာန္နဝါရဳ ၃၁၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နကဵုကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင် ပ္တိတ်သၞောဝ် ညးမနွံအခေါင်လွပ်လွဟ် ပါဲနူ ဂကောံသၟိင်တၠတအ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာမွဲလေဝ် ဍိုက်ပေင် ကုတင်အပိုင်အခြာလဝ်မ္ဂး အခေါင်လွပ်လွဟ် နွံရ။ အတိုင်သၞောဝ်ဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်မွဲ ပေင်အာယုက် (၁၈) သၞာံတုဲ၊ ယဝ်ရ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာမွဲမ္ဂး ယဝ်ရနွံပၟိက် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ် ပရေင်ဂီုကၠီုဇကုမ္ဂး နကဵုလာင်ဇြေန်ဂှ် နွံကဵု အခေါင်လွပ်လွဟ်ရ။ သွက် ညးဒၟုင်ကာသၟိင် ကေုာံ ကောန်ပၞာန်ညးဍုင်ကွာန် (ပြည်သူ့စစ်) ကေုာံ မၞိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဌာနဂီုကၠီုတအ်မ္ဂး နကဵုပါမေတ်ဂှ် နွံအခေါင်လွပ်လွဟ်ရ။ နကဵု မၞိဟ်အခေါင်လဟီု ကံင်သဳ ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇြဝ်မေန်ထောန် ဟီု "ဟိုတ်နူ ညးဍုင်ကွာန်တအ် အာတ်မိက်ကၠုင် ညးတအ် နွံပၟိက် ပရေင်စဵုဒၞာဂီုကၠီုညးတအ် နကဵုကံင်သဳဏအ် ဒးပဒတန်လဝ် အခေါင်ဏအ်ရ။"
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM
မန်ဓမ္မာအံင်သိဒ္ဓိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အပြိုင်
ဘာမန်ဓမ္မာအံင်သိဒ္ဓိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အပြိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအရိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၁၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
စောဝ်ၜဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ဘာစောဝ်ၜဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ဒ
ဝင်
အက္ခရ် "ဒ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
စောဝ်ၜဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
အတ္ထုပ္ပတ္တိကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘဒ္ဒန္တဇဋိလ
thumb