cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ
ဝင်
သွက်သဘင်မာဲ ၂၀၁၅ ဂှ် နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ တးပါဲ မၞိဟ်စၞးအလံင်အမာတ် မူသလေန်ဂမၠိုင်တုဲ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ၊ တုဲပၠန် နကဵု ဗော်ဏအ် ဆက်ဆောံခိုဟ် ပံင်ကိတ် ကုဂကောံလကျာ်ဗၟာပရမ် နကဵုယၟု မဘသ မဒှ် ဂကောံလကျာ်ဗၟာ မနွံကဵု ဂၠံင်တရဴအစောဲဂကူဇၞော် တုဲပၠန် ဒစဵုဒစး ဘာသာသအာင်တအ်ရ။ ဦးကိုနီ ညးမဒှ် သၟာသၞောဝ် မဒှ်ညး မကဵုကသပ် လပါ်သၞောဝ်ဥပဒေ ကုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲသၞေဟ်က္ၜင်ကျာလ္ဂုင် ပ္ဍဲဇာန္နဝါရဳ ၂၀၁၇ ဂှ် ဒှ်မူသလေန်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ အခိင်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မပန်ဂစိုတ်ကမၠက် ဂကူရဝ်ဟေန်ဂျာ ဂှ်လေဝ် နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ကီုတုဲ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ကုဂကောံမၞိဟ်ဂၠးတိကီုရ။
ကြဴနူ ပၞာန်ထိင်အဝဵု ၂၀၂၁
ကြဴနူ ပၞာန်သီအဝဵုဍုင် သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ စနူ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၊ ရုင်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ကၟာတ်လဝ်ရ။ တုဲပၠန် ဂကောံကေင်ကာ (CEC) ကြပ်သီုဖအိုတ် သီုကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳဂှ် ဒးရပ်ကြိုင်လဝ်တုဲ သှ်ေဒၟံင် မ္ၚးထံင် အပ္ဍဲဍုင် မၞိဟ် ၆ တၠ၊ ဦးဟန်သာမြင့်၊ ဦးသိန်းဦး၊ ဒေါက်တာမျိုးညွန့်၊ ဒေါက်တာတင်မျိုးဝင်း၊ ဦးအောင်စိုး၊ ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ကမၠောန်ဗော်အိုတ်သီု ချဳဓရာင် ကၠောန်ဟွံဂွံရ။
ကြဴနူ ပၞာန်ထိင်အဝဵုဍုင်တုဲ ဦးအောင်ကြည်ညွန့် ကဵု ဦကျော်ထွေး ညးၜါဂှ် ဒဴတိတ် နူဍုင်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳကမၠောန်ဗဟဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ (NLD – CWC) နကဵု မၞိဟ် (၈)တၠ။ နကဵု ကမ္မတဳဏအ် ကေုာံ ကောန်ဂကောံအေဝ်အေဝ်ဒဳ မစိုပ်ဒၟံင် ဍုင်သအာင် ဗွဲတၟေင် နိဂီုသေံ ကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန်တအ်ဂှ် ဆက်ချဳဓရာင်ဒၟံင် ကမၠောန်ဗော်နာနာတုဲ ပ္တိတ်ဒၟံင် လိက်လလောင်တြးနာနာသာ်ကီုရ။ လိက်ဂလုက် (Password) မုက်လိက် Facebook Page ကေုာံ မုက်လိက် D-Wave (ဒီလှိုင်း) ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဦးနေဘုန်းလတ် (ညးလလောင်ပရိုင် အေန်အေဝ်ဒဳတြေံ၊ ဂကောံ NUG) ကဵု ဦးလွင်ကိုလတ် (NUG)၊ တအ်လေဝ် ဂွံလဝ်ကီုရ။ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုမာတ် ဂှ် ကိုကြည်တိုး ကောန်ဂကောံဌာနလလောင်ပရိုင် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဒးဒုင်ရပ်အာတုဲ လိက်ဂလုက်ဂှ် ဦးနေဘုန်းလတ် ကဵု ဦးလွင်ကိုလတ် တအ်ဂှ် ပြံင်ထောအ်တုဲ ဒုင်ယၟု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတုဲ ပ္တိတ်ဒၟံင် လိက်လလောင်တြးနာနာသာ်ရ။ နကဵု ကမ္မတဳဏအ် ညးတအ်ဟီု ပ္ဍဲကဵု အခိင် ဂကောံကေင်ကာဂမၠိုင် သီုကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မဒးဒုင်ရပ်လဝ်တုဲ ကမၠောန်ဗော်တအ်ဂှ် နကဵု ကမ္မတဳကမၠောန်ဗဟဵု (NLD – CWC) ဂှ် ဆက်ယိုက်ဂၠေင် ကၠောန်အာဒၟံင်ရ။
နကဵု ကမ္မတဳကမၠောန်ဗဟဵုဏအ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၀၂၃ မာတ် ၃ ဂှ် ပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး ဒဒှ်ရ နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ နုက်ပ္တိတ်ထောအ် နူကဵုဗော် မၞိဟ် ပန်တၠ -
ဦးတိုးလွင် ညးမဒးလလောင်တြးလဝ် ယၟုဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ဟေင် ကလေင်ချူပတိုန် ပ္ဍဲမုက်လိက် Facebook ညး ပရူဗော်အေဝ်အေဝ်ဒဳ ကေုာံ တင်ဒတူလိုင် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳရ။ ဦးတိုးလွင့် ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ဂှ် နကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ကီု သီုကဵု ဦးဝင်းမြင့် ဟီုနင်လဝ် ကုဗော်ညးတအ် နူကဵု သၟာသၞောဝ် ဒေါ်မင်းမင်းစိုး ကဵု ဦးခင်မောင်ဇော် မွဲကဆံင် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူ နကဵု ဂကောံကေင်ကာဗဟဵုကီု ကမ္မတဳဗဟဵုကီု ဟွံဂွံကောံဓရီုဂှ်ရ ယြဴညးလဵုမွဲဟွံဟီု ဒုင်ယၟု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတုဲ ဟီုဂး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အခေါင်ဟွံမဲ၊ တုဲပၠန် လတူ လဟီု ကေုာံ တင်သဂုတ်သွာတ်တအ်ဂှ်လေဝ် နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံကေတ်တာလျိုင်ရ။
နကဵု ဦးတိုးလွင် ဆက်ပသောင်ကလး နကဵု သၞောဝ်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳမ္ဂး ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳကမၠောန်ဗဟဵု (ဗဟိုအလုပ်ကော်မတီ)၊ တုဲပၠန် ကောန်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳမွဲမွဲ ပြံင်တိတ်အာ နူဍုင်ဗၟာမ္ဂး အလဵုအလဵုဂှ် ဟွံဒှ် ကောန်ဗော်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကမ္မတဳကမၠောန်ဗဟဵု မဒက်ပ္တန်တုဲ မချူပ္တိတ်ဒၟံင်လိက်တအ်ဂှ် ဟွံလုပ်ကုသၞောဝ်ဗော်ရောင်ဂှ် ညးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ တုဲပၠန် ညးဟီု နကဵုဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ဟီုနင် နကဵုရမ္သာင် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မစိုပ်အာ ဍုင်သအာင်တအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳကမၠောန်ဗဟဵု ဂှ် ဟွံလုပ် ပ္ဍဲသၞောဝ်၊ ညးဟွံဒုင်တဲရ။
ရုင်ဗော် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် နကဵု မၞိဟ်ညိည ဗွဲတၟေင် ဒေါ်စန္ဒာမင်း (ဂကောံကမ္မတဳဗဟဵု) ကဵု ဦးတိုးလွင် (ဂကောံကမ္မတဳဗဟဵု) တအ် မင်မဲဒၟံင်တုဲ စတမ်နူ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၅၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နကဵု ဂကောံကမ္မတဳဗဟဵုဂှ် ပဒေါအ်ထောအ် ဍာ် ပၟတ်တုဲ ကၟာတ်ထောအ် ကသအ်ရုင်ရ။
သၞာံ ၂၀၂၃ ကမ္မရှေန်မာဲ ကၠောန်ခၞံ သၞောဝ်ဥပဒေ မဆေင်ကုဗော်ဍုင်ကွာန်တၟိတုဲ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ဆက်တန်တဴအာ နကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး ဂိတုမာတ် ၂၈၊ ၂၀၂၃ ဂှ် စွံလက်ကြဴအိုတ်တုဲ ဒးက္လေင်ပ္တိုန် အခေါင်တၟိရောင်။ စပ်ကဵု ကိစ္စကလေင်ပ္တိုန်အခေါင်ပၠန် တၞဟ်နမိက်ဂွံ တီလညာတ် ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳတုဲ ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၅၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နူကဵု ညးတာလျိုင်ဗော်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဒေါ်စန္ဒာမင်း ဂွံအခေါင် အာဆဵု ကုဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ပ္ဍဲထံင်နေပျဳဒဝ်ကီုလေဝ် နကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ဆညးမွဲကီု ဟွံမိက်ဆဵုတုဲ ဟွံဒှ်ဆဵုတုဲ လညာတ်ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳဂှ် ကောန်ဗော်တအ် ဟွံဂွံတီကေတ်ရ။ နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံကလေင်ပ္တိုန်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲမပိုင်ခြာလဝ်ဂှ် နကဵုကမ္မရှေန်မာဲ ပၠုပ်စုတ်စရင် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ နဒဒှ် ဗော်လမၠီုရ။
ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳမ္ဂး ညးတအ် ချူလဝ် ဒှ်ဗော်ဝါဒလဳဗရေလ် (ဗၠးၜး)၊ ဒဳမဝ်ကရေတေတ်-လဳဗရေလ်၊ liberal-conservative, ကေုာံ သဵုယှေလ်-လဳဗရေလ် ရ။
အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဒှ်ရဲဗက်စ ဝါဒမၞိဟ်လပါ်ဂၠိုင် (populism) ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မစဵုဒၞာကမၠောန်အပ္ဍဲဍုင် (protectionist economic policies)ရ။ နကဵုဝင်မ္ဂး အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဒှ်လဝ် ဗော်သဵုယှေလ်ဒဳမဝ်ကရေတေတ် (social-democratic party) မွဲရ။
ဟံသာကဵုနန်ထဝ်
ဟံသာကဵု နန်ထဝ်
“ ဟံသာ မန်တအ်ကေတ်ဍုၚ်ဂှ် ဗီုလဵုကေတ်ရော အဲမိက်ဂွံသၟာန်ညိ” ချအ်ပတိတ်အိက်ပါၚ်ဇဗၠု “အပြောတ်”တုဲ နာဲဂေါဝ်ဆာဲ သၟာန်ဒၟံၚ်အဲရ။ တဲညးၜါလ္ပာ်စုတ်လဝ်သရောပ်တဲ ရာဗာ အရံၚ်သာ်ဗုတုဲ တဲပါဲဂှ် ရပ်လဝ်တၞး ဇဗၠုမွဲသကေမ်၊ တဲပုၚ်ဂှ် ရပ်လဝ်လေံခပဵု တၟာရိၜိုက် သၟောန်ပါၚ်ဂှ် ဟာဲမံၚ် “ညက်က်” ညံၚ်ဂၠဴစချံက် ပါၚ်ညးသၠုၚ်သဝ် လဆောဝ် ဂလံက်စုတ် လပှ်တဲပ္ဍဲပါၚ်ညးတုဲ ဂၠံက်ပတိတ် အိက်ဇဗၠုသှ်ေမံၚ်ပ္ဍဲဒၚေက်သွီုညးတုဲ ကလေၚ်ဟာဲပၠန်။ ညးတၚက်တိုန်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ်ၚေက် ညးမွဲစုမ် ဗကေတ်လောန်အာတုဲ လစံက်မံၚ်တုပ်တဴညံၚ်ရဴ မပညောန်ရ။
ဂတးမုက်ညး လ္ပာ်ပုၚ်ဂှ် ထၟာဲခပဵုမွဲမ ကြပ်ဗန်ဂွံ၊ ကြပ်ပ်ကဵုညးဂှ် တၞးဇဗၠု နွံမံၚ်ပိပန်ပသာ တုၚ်လဝ်ဍာ်လေဝ်နွံ၊ ပရးလဝ်လေဝ်နွံ။ ဂတးမုက်တဝ်ဝ် မုက်ဖျာသဝ်ဝ်ပြေၚ်ရေၚ်စွံလဝ် ကပေါတ် ဇဗၠု(ကွမ်းယာ) နာနာ။ မပ္တံကဵု 92,  ဂဥုဲ (ဆေးပေါၚ်း)၊ (နွယ်ဂျို)၊ (အမွေး)၊ (ဇာဂါ)တအ် ပြေၚ်ရေၚ်လဝ် ပဠၚ်၊ (ဗူး)ပေၚ်ထတ်မံၚ်ရ။ ဆေၚ်ညးဂှ် ဒှ်မံၚ်ပန်ကၠၚ်တုဲ ညံၚ်ရဴက္ဍိုပ်ကာခဍအ်ဍုက် တဲလဒေါဝ်(ကာဇက်တိ၊ကာဗဝ်တိ) မၞိဟ်ၜါဟေၚ်လုပ်ဂဇအ်ဂွံ။ ဆေၚ်ဇဗၠု“ကေတ်ဍုၚ်မန်”ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်ပိုယ် ဒယှ်အိုတ်ရ။ ဒယှ်ကီုလေဝ် ဖျာဂှ်ဍောတ်တ်ရ။
စဗၠုဂှ် မန်ပိုယ်တအ် စကၠုၚ်မံၚ်အဆက်က်။ “သ္ရိတိုက်ပိထပ် ကၟုဲကၠုၚ် ဒးအပ်” အရေဝ် ဂဒိုဟ်ညးတမၠာတအ် ကေၚ်ဟီုလဝ်နွံကၠုၚ်မံၚ်တုဲ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ဒးဒုၚ်တၠုၚ်ကၟုဲနကဵု ဇဗၠုသတ်၊ နဂလံၚ် အခိၚ်ကၠာတေအ်  ကေတ်ဂုဏ်စရာဲရ။ စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်အခါတ္ရဲဏအ်ဂှ် မၞိဟ်ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် စ ညံၚ်ရဴ မၜဲ အိုတ်မွဲချအ်မွဲ။
“ဗီုလဵု ဟီုဟီုရ၊ လညာတ်ညးကဵုညး ကမၠောန်ညးကဵုညးကၠောန်မံၚ်ဖအိုတ်ရလေဝ် နာဲဂေါဝ်ဆာဲ၊ ဇဗၠုဂှ် ညးဟီုခိုဟ်ဂှ် အောန်ကီုလေဝ် နာဲဂေါဝ်ဆာဲ ဒးကၠောန်ဇဗၠုသတ်ဂှ် သီုဒးစုတ်သရောတ်တဲ ဖေက်ခပဵုစ၊ အဓိပ္ပာယ်ဍေဟ်ဂှ် ပုရိသာတ် ညးစဗၠုတအ်ဂှ် ဟွံအောန်အာပုဟ်၊ ဂၠိုၚ်တိုန်ဏီ ဟီုစဂွံ၊ ဗီု နာဲဂေါဝ်ဆာဲ သၟာန်ဂှ် မန်ဗှ်ေတအ်ကေတ်ဍုၚ် ဗီုလဵုကေတ်ရော? တန်တဴဒၞာဲမံၚ်တုဲ ဗီုညးကဵုညး ဒၞာဲညးကဵုညးဂှ် ကၠောန်မံၚ်ဂစာန်ဒၟံၚ်ဖိုဟ်ရ သ္ပသတိတှ်ေညာတ်မာန်မံၚ်ရ”
ဂွံဇဗၠုတုဲ နကဵုကွဳလိုန်ဓါတ် ပ္ရောံအာတူရူအာ အခန်ကၞာတ္ရဲဟံသာဝတဳလီု မရနုက် (၂၆၅) ဝါ သွက်ဂွံ ပူဇဴပၞာၚ်သ္ဍဴ ပ္ဍဲကျာ်စေတဳ ကျာ်ကြုက် ရ။
+++++++++++++
သၞာံ ၂၀၁၉-၂၀၂၀ ဂှ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာယဲကပ် ကဝ်ဗောတ်-၁၉တုဲ ၜိုန်အံၚ်လဝ် တန်သၠုၚ်ကီုလေဝ် ဟွံပံက်ဘာဏီတုဲ တိုန်မံၚ် တန်ဗ္တောန်အၚ်္ဂလိက် လတူလပှ်ကျာရ၊ “ဟံသာ” ဍုက်ကေဝ်ကၠုၚ်ကဵု နန်ထဝ် လတူလပှ်ကျာ၊ ဒှ်ကၠုၚ်ရဲ ပ္ဍဲၜှေတ်ဗော်ညးသ္ကအ်တုဲ လဆောတ်တက်ကျာ ဗဳဒဳယဵု၊ လဆောဝ်ပလံၚ်လိက်၊ လဆောဝ် ပလံၚ်ကေတ်ရမျှာၚ်ညးသ္ကံတုဲ ၜိုန်ဆဵုမံၚ်ရုပ်ပတောအ် လတူလပှ်ကျာကီုလေဝ်  ပ္ကဴမေတ္တာဆာန် ဟံသာ မွဲဍောၚ် ရာၚ်မောဝ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဂၠံၚ်သြိုဟ်တုဲ ဒးပံက်ဟီုဏာ အရေဝ်ဆာန်ကဵု မိဟံသာ။
“ဗှ်ေကၠုၚ်ဟီုမံၚ်အရေဝ်ဆာန်ကဵုအဲ၊ ကၠုၚ်အာတ်မံၚ် သွဟ်ဆာန်ကဵုအဲဂှ် သ္ပမံၚ်သ္တီရ၊ ဆ္ဂး ဍာ်ဒကေဝ် မၞိဟ်အဲဂွံဒးဆာန်ဂှ် ပ္ဍဲဗှ်ေ ဟၟဲဏီ” မရေဝ် နန်ထဝ် ၜိုန်ရဍိုန်ၜတ်မံၚ်ကီုလေဝ် ညံၚ်ရဴ (လုံမီး) ဇဝ်ဖျေအ်ဏာ ပ္ဍဲဍာ်၊ ဂြိုဟ်အဲမွဲ ဂနမ် ယက်ဒးကုဲဂၠု မံၚ်ရ။  “မၞိဟ်အဲဆာန်ဂှ် စိုတ်စရိုတ်ဒးခိုဟ်၊ ရုပ်သာ်သၠုၚ် ဒးတဴဒးနွံ၊ ဥာဏ်ပညာ ထတ်စောန်မြက်စာ၊ ပိုန်ဒြပ် ဒးနွံ၊ ဒးလျိုၚ်ဇြိုၚ်သ္ဍိုက် ရှ်ေသှ်ေဗုဒ္ဓ ဘာသာ၊ ဒးဒှ် မဇ ကောန်ဂကူမန် ဇောတ်တ်” နန်ထဝ် ရိုဟ်ဏာမွဲတုဲမွဲသိုက်က်ဂှ် အဲအီမာန်ကီုလေဝ် လကြဴအိုတ်မွဲဂှ် ဂွံအာစၟတ် သုညတုဲ ဓညောန်ဗြီု သီုဂအီ ပြေဟ်ဟ်ရ။
“ဒၞာဲကတဵုဒှ်မၞိဟ်၊ ဂကူမသ အခေါၚ်ရုဲစှ်ဟၟဲပုဟ် “နန်ထဝ်” ဟိုတ်နူမိက်ဂွံတးပါဲအဲတုဲ ဍာ်ဒကေဝ်ပ္ဍဲအဲဟၟဲဂှ် ကပှ်ဟီုမံၚ်ဟာ? လ္ပာ် “ဟံသာ” က္ဍုဟ်ဟ်ဆာန်ဆာန်၊ အဲဂှ် ဆာန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ကာလဏောၚ်ဂှ် စှ်ေစိုတ်ညိ”
ဟိုတ်နူကဵု “နန်ထဝ်” ဟွံဒုၚ်တဲ ပ္ဍဲမေတ္တာဆာန်မဗုဇကုအးမွဲဍောၚ်ဇကု ဗာတ်ဂတာပ် လ္ပာ်“နန်ထဝ်” မုဟွံဂွံအခေါၚ်ကလေၚ်ဟီု မွဲသာ်ဏီဂှ် “ဟံသာ”မွဲ စှ်ေအာနူလာၚ် သီုထေဲ၊ သီုဟွံပေၚ်စိုတ်ကဵု ဇကုဇကုကီု၊ ဂွကီု၊ ဒှ်ဒေါသကီုတုဲ ဂစာန်စှ်ေအာ နူလာၚ်ပြဟ်ဟ်ရ။ “နန်ထဝ်” မွဲဓဝ်ဟေၚ်သှ်ေမံၚ်လတူလပှ်ကျာရ။
“ဟံသာ”ယျေ ဗှ်ေ မၞိဟ်ဗီုလဵုရော? အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်ဇကုကေတ် ဟွံဂွံဗက်ဂှ် ပါဲတိတ်အာဟဂှ်ဟာ? စိုတ်ဂၠေံ၊ ဓဝ်လအေၚ်ဟၟဲမွဲသာ် ကြပ်ကဵု “နန်ထဝ်” ဒှ်ဟွံမာန်။ “ဟံသာ” နွံပၟိက်ကဵု “နန်ထဝ်” ဏအ်ဇေတ်တ်မ္ဂး မေတ္တာဆာန် မွဲဍောၚ်ဓဝ် ဟွံဂွံပုဟ်၊ ဆၜိုတ် အရေဝ်ရမ္ဂး ဆလအ်မှ ကြပ်ဂှ်လ္ပဟီု လအ်အာသ္ရောဲအာနွံ။
ဟံသာ ကဵု နန်ထဝ် ညးၜါဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲတန်ဗ္တောန်အၚ်္ဂလိက်လတူလပှ်ကျာ ပ္ဍဲကွး (၂၀)တၠဂှ် မဒှ်ညးသ္ကေက်သ္ဂာ ပ္ဍဲလိက်ကီု၊ ဟီုအရေဝ်ဆက်ဆောံခိုဟ်ကီု၊ ဘိုၚ်ရီုဗၚ်ညးတၞဟ်ကီု စိုတ်စရိုတ်ခိုဟ်ကီု စရာဲနွံမံၚ်တုဲ ကွးဘာတအ်ဂမၠိုၚ် သ္ဍိုက်မၠိုက်တဴအိုတ်ရ။ ဆဂှ်သၟးဟွံက စပ်ကဵုရုပ်သာပၠန်လေဝ် ညးၜါဂှ် ညံၚ်ရဴကောကဵုဒေအ် ရုပ်သာ်ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗုၜတ်ဒၟံၚ်၊ ဇကုဂေါဝ်ဖျုန်သွပၠန်လေဝ် ပေၚ်ဍတ်၊ မုက်မတ်ညးတအ်ညးၜါဂှ် ဓရ်ပတှ်ေဇကုဇကုဂှ် ပေၚ်မံၚ်ဂှ် ဆဵုမုက်ဗက်ဂှ် တီကေတ်မာန်ရ။ အကြာကောန်ကွးဘာဂှ် စာပ်စ မံၚ်ညးၜါဏအ် သွက်ဂွံဒှ် အာတောဲဆောတုဲ ညးခဍုက်အဲဓမက်။ ညးၜါဏအ်ဂှ် နူစ တန်ဗ္တောန် စဗာတ်ဂတာပ် ဍုက်ကေဝ်ဂၠိုၚ်မံၚ်ညးသ္ကံ တုဲတုဲရ ညးၜါဏအ် မွဲလှ်ေဟွံပံက်ပါၚ်လတူဝိုၚ်။
“သၠးအခေါၚ်ညိ “နန်ထဝ်” အဲဒှ်ထေဲအာညိတုဲ စှ်ေအာ နူလပှ်ကျာ မွဲလစုတ်ဂှ် လ္ပကေတ်ဒုဟ်ညိ”
“ပွမ ဒုၚ်ဂုဏ် တီကေတ်ဒးဒှ်ဇကုဂှ် ဒှ်စရာဲ မွဲသာ်ရ။ ပွမဒုၚ်ဂုဏ် “ဟံသာ”ဂှ်  “နန်ထဝ်” သၠးမံၚ်အခေါၚ်ရ၊ ဆ္ဂး လ္ပကဵု “နန်ထဝ်” ဒးသၠးမံၚ်အခေါၚ် မွဲခဏခဏညိ ဗီုဂှ် ဟွံမွဲပၟိက်ပုဟ်။ ပွမထေဲပၞောတ်ဂှ် ညးဗြဴဏောၚ် ရဲအရာပ်တအ်ဟီုစ။ “ဟံသာ” လေဝ် လ္ပထေဲဒၟံၚ်ရ ထေဲဂၠိုၚ်တိုန်မ္ဂး ဒှ်ဒေါသတုဲ ဒှ်လလောၚ်ဖိုလ်ရနွံ ဂွံဆဵုတသိုက်ဝါတ်”
မအရေဝ် “နန်ထဝ်” ဗျိဒေန်ဒၟံၚ်ဂှ် သွက်“ဟံသာ” ကလၚ် ၜိုဟ်ဂံၚ်မံၚ် ပ္ဍဲဂၠံၚ်သြိုဟ်ညးတေအ်ရ။ သွက်ဂွံကြပ်ကဵု “နန်ထဝ်” ဂှ် အဲဂဆက်စာန်အာမံၚ်ဏီ ကဵုအခေါၚ်ကဵုအဲညိ အာတ်ဒုၚ်ဂုဏ်ကေတ်နူ “နန်ထဝ်”တုဲ။ ဒၞာဲပြံၚ်လှာဲဂွံဂှ် အဲပြံၚ်လှာဲတုဲ ပွမပြံၚ်လှာဲဟွံဂွံတအ်ဂှ် ဒုၚ်ကေတ်တဲညိ။ ပ္တံနူတ္ရဲဏအ်တုဲ အစောန်စရာဲ အဲ ၜိုတ်သၟဟ်အစောန်မာန်ဂှ် ဂစာန်ဂွံကြပ်ကဵု “နန်ထဝ်”ဏောၚ် အဲဖျေအ် သန္တိဌာန်ရ။ တၚ်ကော်ဆဴဇၞော်အိုတ်မွဲဂှ် ဒးဒှ် မဇ ကောန်ဂကူမန် ဇေတ်တ် ဏအ်ဂှ် ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော? သွဟ်ဏအ်ဂှ် ဒးနွံမံၚ်ပ္ဍဲ “နန်ထဝ်” ဟေၚ်ရ။
“နန်ထဝ်” စပ်ကဵု စိုတ်ဓါတ်၊ ပညာပိုန်ဒြပ်တအ်ဂှ် ဂစာန်မ္ဂးဒှ်မာန်ကီုလေဝ် ဒးဒှ် မဇ ကောန်ဂကူမန် ဇေတ်တ် ဗီုလဵုရော?”
“ဒှ်ကောန်မန်မ္ဂး “နန်ထဝ်” ဒုၚ်တဲဟွံမာန်ပုဟ်ဟာ? ယဝ်သ ယှအ်ထောအ်မလိက်ဇေတ်တ်ဂှ် ၜါမရော။ သွက်အဲဂှ် ဒးယှအ်ထောအ်ညိမှ ဂွံကြပ်ကဵု “နန်ထဝ်”မာန်။ ဗီုဂှ်ဟွံသေၚ် “ဟံသာ”ဏအ် ဂွံကြပ်ဂှ်ဟွံလောဲသွာပုဟ်”
မိမ “နန်ထဝ်”တအ်ဂှ် ဇူဒေါအ်လဝ် နူဂကောံဗော်ရပ်လွဟ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ နူဌာန ပရေၚ်ပညာကမ္မတဳဘာကောန်ဂကူမန်၊ လညာတ်စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူဂှ် ညံၚ်ဂွံၜဝ်ဇုတ် ဒးဒုၚ်ဒၠောအ်ဗ္တောန်လဝ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ အခိၚ်ကာလ သဳကၠဳ ပရေၚ်ပညာမ္ဂး တၚ်နၚ်ချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ညးမွဲမှလေဝ် ကလေၚ်ဂတးကဵုဟွံမာန် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ် ခဒမ်ဗ္တောန်လိက်ပိုယ် လၟိုန်ကာလရ။
“ယဝ်သ ယှအ်ထောအ်မ္ဂးတှ်ေ ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ဒှ်အာ (ကၠ) ပိမဏောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ “နန်ထဝ်” ဟွံမိက်ယှအ်”
“ကၠ ပိမဂှ် မုရော? “နန်ထဝ်” ၊ ဖာသီ (၃၂) ဍုၚ် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ကၠက်အာယျ၊ ဗဂေါ(ဟံသာ) (၃၂)ဍုၚ် ဟွံမွဲရ လကြဴဏအ်မှ မန်ပိုယ်ကလေၚ်စိုပ်အာ ဍုၚ်ဗဂေါညိ၊ မုတ္တမ (၃၂)ဍုၚ် ဌာန်လ္ရဵုတအ်ဂှ် ကၠာဲမံၚ်တုဲ ဥပမာ ဍုၚ်ကျာ်ထဝ် ဂှ် ကၠာဲအိုတ် ဒးဟီုအရေဝ်ဗၟာမှ ညးတအ်ကၠိုဟ်။ လၟုဟ် တွဵုရးမန်ပိုယ် စှ်ပွိုၚ်ဍုၚ်ဂှ် ဒေသ ဟီုအရေဝ်မန်သက်သက် အောန်စှ်ေအာ ကွေဟ်ဟ်ရ။ ကဆံၚ်ပထမဂှ် ကၠာဲ၊ ကၠာဲတုဲကၠေံ၊ ကၠေံတုဲဒှ်ကၠက်ရ။ ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်ဂှ် ကၠာဲစလောဲဒၟံၚ် စုက်ကဵုသေံဒှ်သေံ၊ စုက်ကဵုဗၟာဒှ်ဗၟာ စုက်ကဵုအၚ်္ဂလိက်ဒှ် အၚ်္ဂလိက်”
“ ဒးထံက်ဂလာန် မအရေဝ် ‘နန်ထဝ်’ ပေၚ်ၚ်ရ၊ မိပိုယ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်ညးဒုၚ်ကာအလဵုသဳ(အစိုးရဝန်ထမ်း)တုဲ မန်ဇေတ်တ်ကီုလေဝ် ဟီုအရေဝ်ဗၟာဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ ဟွံမိက်တက်ကျာ အရေဝ်မန်ကွေဟ်ဟ် ပ္ဍဲသ္ရိဂှ်ဂွံဆဵုမံၚ် နမတ်ဟဂှ်ရ”
ဟံသာဂှ် ဟွံတီကၠိုဟ်ဝၚ်မန်မွဲသာ် ဆၜိုတ်မိၚ်ညိညးရ။ တီဝၚ်လေဝ်ညိညးရ ဟွံကၠိုဟ်ဇြိုဟ်ဟ်နက်က်တုဲ အခိၚ်ကာလ “နန်ထဝ်” ဟီုလဴသောၚ်ကလးဂှ် သွက်ညးတေအ်ဒှ်မံၚ် ဗဟုသုတတၟိဖအိုတ်တုဲ ညးတေအ် စိုတ်မိက်ဂွံဆက်လ္ရတ် လတူဝၚ်မန်ဂှ် ကလိုက်ကၟဵုကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ညးတေအ်ချပ်စိုပ်အာ လ္ပာ်အနာဲဇကုတုဲ ဟွံပၠုဟ်အခိၚ်မွဲသာ် အာဆဵု အနာဲဏောၚ်၊ အာတက်ကျာ သ္ဂးတုဲ ဆက်ဏာဖုၚ်ဆိၚ်အခိၚ်ကဵု အနာဲဇကု နွံပ္ဍဲသ္ရိရ။
+++++++++++++++++++++++
“အနာဲ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူဟီုဂှ် မုရော?၊ မန်ဇေတ်တ်ဟီုဂှ် ဗီုလဵုရော?” ပ္ဍဲဘဝအဲဂှ် ညးထ္ၜးဂၠံၚ်ကဵုအဲလေဝ် ဟီုစဂွံ ဗီုမိမလေဝ် ဟီုဂွံ အနာဲ အံၚ်မာန်မန် ဒှ်ညးဗဟုသုတဂၠိုၚ်၊ ကၠိုဟ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူဍိုက်ပေၚ်။ ကမၠောန်ကေၚ်ကာ စပ်ကဵုမန် ချဳဒရာၚ်မ္ဂး အံၚ်မာန်မန် ဟွံပါမ္ဂး ဝိုၚ်ဏအ်ဟွံစဳ။ “ပၠန်ဂတးမ္ဂးဂှ် ဒးရပ်လွဟ်ဂှ်မွဲသာ်၊ ပၠန်ဂတးလညာတ်ဂှ်မွဲသာ် ညးကေၚ်ဟီုဒၟံၚ်တွဵု”ၝဏအ်ဂှ် ဝါဒညးရ။ အယုက်နွံမံၚ် မသုန်စှ်ကီုလေဝ် ဆက်စပ်မံၚ်ကဵု သၟတ်လၟိုန်တုဲ ဆဵုကဵုသၟတ်တအ်မ္ဂး တက်ကျာမအရေဝ်သၟတ်တအ်လေပ်တုဲ ကာဂဗကဵုညးဇၞော်ဇၞော်တအ်ပၠန်မ္ဂး ဂလှ်ေကျာ စှ်ေဗီု။ ကမၠောန်ညး အဓိကညးယိုက်ဂၠေၚ်ဂှ် လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်တုဲ ပဵုချိုတ်ပၠိုတ်မွဲဂှ် သွဟ်အဲမိက်ဂွံတီဂှ် တီတွဵုအဲပတှ်ေကေတ်။ နူဍောတ်တ်တေအ် ကေၚ်မံၚ်လဝ်သ္ရိမိနော်တုဲ ညးရံၚ်စံၚ်ဗ္စဖျုန်လဝ်ပၠန် ဍုက်ကေဝ် ဒဒှ်ေဒယှ်ခိုဟ်မံၚ်တုဲ ဒၟံၚ် မံၚ်ဗီုရဲ၊ ဗီုမိမ၊ ဗီုအာစာ မွဲကီုရ။
“ အဲနွံပၟိက်ကဵုမိက်ဂွံသွဟ် နူမိနန်ထဝ်၊ မိက်ဂွံပိုၚ် နန်ထဝ်တုဲ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကၠုၚ်သၟာန် အနာဲ ”
“အခိၚ်ကၠာတေအ်ဂှ် မန်ပိုယ်မုဟိုတ် ဒးကျကၠုၚ်ဍုၚ် ဟံသာ အဲဟီုလဴဒၟံၚ်လၟိုန်ကာလရ”
“အနာဲ အဲမိက်ဂွံတီဂှ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူဟီုဂှ်မုရော? လ္ပဓဇက်စဝၚ်အတိတ်ဂၠိုၚ်”
“ညးလဴလေဝ်ကလၚ်ဟွံမာန်၊ ကာလသၟာန်ဗဟုသုတလေဝ် မုဟွံတီ၊ ဂတအ်ဗြာတ် လ္ပဇၞော်နူဒဳ ကွာ်ဟွံဂွံ ဟံသာ၊ လၟုဟ်အဲလဴဂှ် ယဝ်ရဗှ်ေကလၚ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူဟီုဂှ် မုရော?၊ မန်ဇေတ်တ်ဗှ်ေမိက်ဂွံတီဂှ် ဗီုလဵုရော? ကၠိုဟ်အာသ္ဂးဂှ်ရ”
“သၠးအခေါၚ်ညိ အနာဲ အဲစိုတ်ပြဟ်အာတုဲ လုပ်ပၠံက်ဒးအာ အရေဝ်”
“အကြာကောန်ဂကူ ပိုယ်မန်တအ် ဗၠေတ်ဒုၚ်ဂုဏ် အေၚ်ဒုၚ်ညးသ္ကအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံဂွံ နန်ထဝ် ဇေတ်တ်ရ ဟံသာ၊ ယၟု ဗှ်ေဟံသာဂှ် ညးတၞဟ်ဟွံသေၚ်ပုဟ်ခုတ်လဝ် အဲရကဵုလဝ် ယၟုဏအ်၊ မိက်ဂွံညာတ် သၟတ်တအ်စဴဍုၚ်ဟံသာတုဲ ရန်တၟံနွံနွံ ကဵုလဝ်၊ တ္ရဲဏအ် ကၠုၚ်သၟာန်မိက်ဂွံဂွံ နန်ထဝ် ဏောၚ်သ္ဂး ကၠုၚ်သၟာန်၊ မိပ်စိုတ်သက်ဒးဟီုဟၟဲရ။ ဆ္ဂး နန်ထဝ် ဗှ်ေဂှ် ဟွံကိတ်ညဳကဵု နန်ထဝ် အဲရန်လဝ်ဂှ်ကွေဟ်ဟ်ပုဟ်၊ လကျှန်ခိုဟ်ရဒးဟီု ကောန်ဗၠာဲ ဟံသာဏအ် သၟာန်စိုပ်ကၠုၚ် ပရောပရာ နန်ထဝ်ယျတှ်ေ ဒးလဴဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ်ပိုယ်ရ။”
“ နန်ထဝ် အဲဂှ်လေဝ် ဍေဟ်မိက်ဂွံဂွံ ဂကူမန်ဇေတ်တ်၊ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူနွံမှ ဂွံဍေဟ်မာန် ယဝ်သဟွံဓဇက်ဝၚ်အတိတ်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူမန် ဟွံဇြိုဟ်နက်ပုဟ်၊ ဟီုအတိုၚ်ဏအ်တှ်ေ ဗှ်ေလေဝ် စိုတ်ဟွံလုပ်စ၊ အဲသၟာန်သွဟ်ကဵုဗှ်ေဏောၚ်၊ အာဗီု အၚ်တာဗျူတှ်ေ ဗှ်ေလေဝ် ဟွံဒကုဲပုဟ်”
“ဗှ်ေဆာန်ဂကူမန် ဂလိုၚ်လဵုရော? ဟံသာ”
“ဓမ္မတာရ ဆၜိုတ်ဒှ်မန်၊ ကောန်မန်”
“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗှ်ေဒးစိုတ်အိုတ်ဂှ်ညးဂှ်ရော?”
“ ဗိုလ်ချုပ်အောၚ်ဆန်း”
“ကောန်ဂကူမန်ကဵု ကောန်ဂကူဗၟာ ၜါပြကာဏအ် ၝလဵုဗှ်ေထေၚ်ဇၞော်ဂၠိုၚ်ရော?”
“မန်ရ အနာဲ”
“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်ပိုယ် လုပ်ပၠန်ဂတး ရပ်လွဟ်သွက်ဂွံဂွံ အခေါၚ်အရာမန်ဂှ်ညးဂှ်ရော?၊ ဟွံရပ်လွဟ်မွဲသာ် လုပ်ပၠန်ဂတး နကဵုလိက်ပတ်မန်ဂှ် ညးဂှ်ရော? ကောန်ဗၠာဲ ဟံသာတီဟာ?”
“ ဟီုဍာံဍာံမ္ဂး ညးမွဲလေဝ်ဟွံတီ၊ လ္ရတ်လေဝ် ဟွံလ္ရတ်မွဲလှ်ေပုဟ်”
“ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု အရေဝ်ဗှ်ေတုဲ ယဝ်သ အဲဒးပွံက် အဓိပ္ပာယ်မ္ဂး ဂကူဗၟာဂှ် ဗှ်ေအထေၚ်ဇၞော်ဂၠိုၚ်နူကဵု ဂကူမန်ဏီ”
“အရေဝ်အနာဲဟီု အဲဒုၚ်ဟွံမာန်ပုဟ်၊ အဲကောန်မန်မွဲရ”
“ဒယှ်ေဒွက်မန် မူစိပိုဒ် ဒယှ်ေလေပ်ကီုရော?”
“မွဲပိုဒ်ဟွံဒး၊ ဂွံချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ် မုဒွက်လေဝ်ဟၟဲ၊ မတေအ်မွဲမ၊ ၝဏအ်မွဲမ ရဂွံ”
“ပရော (ဗိုဟ်ချုပ်)ဗှ်ေလဴ ညိစမ်”
“ညးဂှ်တှ်ေ ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုယ်ဏအ် သွက်ဂွံပရေၚ်ဗၠးၜးနူသၟတ်တဲ အၚ်္ဂလိက်တအ်တုဲ ညးပကောံကၠုၚ်ကောန်ဍုၚ် အရၚ်တအ် တုဲ ဒေသဒဵုကဵု ဒေသဗလး ၜါသာ်ဏအ် ဂွံကၠုၚ်ဗၠးၜးနူ အလုံကၟိုန်ဍုၚ်ရ”
“သၟတ် ဆာန်မန်တအ်ဂှ် လဴပရော (ဗိုလ်ချုပ်) တီ၊ ဒးလဴပရောက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန် ညးလုပ်မံၚ်ပေါဲဗတိုက်သွက်မန်ဂှ် ဟွံတီ၊ ဂြိုဟ်ဂိဒကေဝ်ကွေဟ်ဟ်၊ သၟတ်မန်ပိုယ် မုဟိုတ် စိုတ်ဓါတ် အထေၚ်ဇၞော်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ကဆံၚ်ဂွံသဝ်စှ်ေအာ ဒးထေၚ်ဇၞော်အာ ဂကူညးတၞဟ်ဂှ် တ္ရဲဏအ် မိက်ဂွံတီ ပရောပရာဏအ်တုဲ သၟာန်ကၠုၚ် အဲကၠိုဟ်ဗီုဏအ်ရ”
မာံဟံသာလေဝ် ဒးသၟာန် အနာဲညးတေအ် မွဲၜါပါၚ်တုဲ ကလေၚ်ဟီုပြိုၚ်ကဵု အနာဲဇကုဟွံမာန်ဂှ်တီကၠုၚ်ရ။ ၜိုန်ရညး တေအ် ဗဟုသုတဂၠိုၚ်မံၚ်ကီုလေဝ် စပ်ကဵုဝၚ်မန်၊ ပရောပရာမန်ဂှ် မွဲလှ်ေမှ ဟွံလ္ရတ်မွဲလှ်ေ စမ်ၜတ်ကဵု သၟာန် မွဲၜါပါၚ်ဗတ်ဂတာပ်ဂှ် သွဟ်တိတ်အာဂးဂှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မိနန်ထဝ် ဒးဒှ်ဏအ်တီမံၚ်တုဲ၊ ပ္ဍဲခန်ဗ္တောန်လိက် အထေၚ်ဇၞော်မံၚ်ကဵု ဂကူမန်ဟွံသေၚ်တုဲ ညံၚ်ဂွံတီအာ ပရောဂကူဇကု ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ် နကဵုမာယာဥပါဲ မိက်ဂွံဂၠာဲလ္ရတ်ဝၚ် ကောန်ဂကူ ဇကုတုဲ ဟီုဏာပိုတ်တ် စိုတ်လ္ရတ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်တ္ရဲဏအ်ရ။
“မန်ပိုယ်ကျအာဗၟာ သက္ကရာဇ်(၁၁၁၉)ဒးကဵုဍုၚ်ဂှ် နကဵုလညာတ်အဲ ကျညးဒးကဵုဍုၚ် ကဵုဒှ်ကၠာရ။ သီုကဵု ဗက်ဂစိုတ်ဂလက်ထောံ ဂကူမန် အတိုၚ် အ္စာကၞေဟ်ဒယှ် မာံတောအ် ချူလဝ်မ္ဂး
၁။ ဗၟာအံၚ်ဇေယျဂှ် ကဵုစိၚ်လိုန်ဂစိုတ်ထောံခမဳသၚ်ပိုယ်မန် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါဟံသာတဳ ၃၀၀၀- ပိလ္ရီဇကု၊
၂။ ဂစိုတ်ထောံသၟတ်ဗြဴမန်နွံကဵုဂဝ်ဂၞဴပဋိသန္ဓိဂှ် ၇၀၀၀-ထပှ်လ္ရီ။
၃။ ဂစိုတ်ထောံကွးဘာသၟတ်မန်ကောန်ၚာ်တြုံ၊ဗြဴဂှ် ၅၀၀၀ မသုန်လ္ရီ။
၄။ ဂစိုတ်ထောံကောန်ၚာ်ကောန်တှ်ဂှ် ၆၀၀၀-တြဴလ္ရီ။
၅။ ကၠောန်စာတ်ဇၞော်ဒ္စိတ်စာတ် ဍေဟ်ဒဳပၠောပ်ဏာတုဲ စံၚ်ဂစိုတ်ထောံဂကူမန် လၟိဟ်ဂၞန်သၚ်္ချာ မဟာကိုဋ်ရောၚ်။
၆။ ပ္ဍဲသၞာံသက္ကရာဇ် (၁၁၁၇)ဂှ် ဗၟာအံၚ်ဇေယျ သဳဂွံဍုၚ်လ္ဂုၚ်တုဲ၊ ဂစိုတ်ထောံခမဳသၚ်မန်ပိုယ် -၃၀၀၀ ပိလ္ရီ၊ ဒၞာဲဂှ် ဒှ်အာတ္ကအ်မွဲတုဲ တ္ကအ်သ္ရာ မန်ပိုယ်ကော်ခဴစရောၚ်၊ ဗၟာဗၟုဲတအ်ကော် (သၚ်္ကန်းကျွန်း) အတိုၚ်ဏအ် အာစာကၞေဟ်ညးချူစွံလဝ်တုဲ ဂွံဗှ်ကေတ်ပ္ဍဲလိက်ညးချူလဝ်ရ။ ဍေဟ်ဂစိုတ်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ် ဒၞာဲဍေဟ် ကြာတ်ကြဴဆီဂှ် ဍာ်ကၟာဂှ်ဒှ်အာဗီုဆီတုဲ လၟုဟ်မန်ကော်ခဴစ ကၟာဆီ ဗၟာကော် (သွေးဆေးကန်)ရ။
“ ဓဇန်ကွေဟ်ဟ် အလန်ဏအ် ပ္ဍဲဘဝအဲဂွံမိၚ်ကၠာအိုတ်ရ၊ ကောန်ဂကူညးတအ် ဂလိုၚ်ဏအ် ဒးဓဇန်မာန်ဟာ?”
“ဍုၚ်မန်၊ ဍုၚ်ရခေၚ်၊ ဍုၚ်သေံ၊ ဍုၚ်ဂလာ သ္ကုတ်သၟဝ်ကျာ(မဏိပဝ်၊ ကတေဝ်) ညးတံဇၞးအိုတ်ကၠုၚ်တုဲ ဨကရာဇ်ညးတအ် သြဇာဇၞော်တုဲ ဒှ်ကျာ်တြဲရောၚ်ညာတ်ကေတ်တုဲ စနူကဵု ယၟုဨကရာဇ်ညးတံ ကဵုလဝ်ယၟု (အလောၚ်းဘုရား)တုဲ ပညပ်လဝ်သွက်ဂွံဒှ်ကျာ်ရောၚ်ဟီုဂှ် မာနညးတံ သၠုၚ်ဒၟံၚ်ၜိုတ်လဵုရော သ္ဂောံတီကေတ်ရ။ မာနဗီုဏအ်ဂှ် ကော်ခဴစ လညာတ်မဟာဂကူရ၊။ လညာတ်မဟာဂကူဒှ်ကၠုၚ်တုဲ အထေၚ်သောဲ လတူဂကူညးတၞဟ် တံတုဲ သွက်ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴ ဝါဒမဟာဂကူဂှ် ဍေဟ်ဒှ်ကၠုၚ်ရ”
“ဝါဒမဟာဂကူဂှ် မုရော အနာဲ”
“ ဗော်ကျခိုၚ်ယျေ (ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ) ဟီုလဝ်ဂှ် (အားလုံး မြန်မာဖြစ်သွားရၚ် ငြိမ်းချမ်းရေး ရပါပြီး) ဍေဟ်သ္ဂး ညံၚ်ဂွံဒှ် အတိုၚ်ဂှ်လေဝ် ဍေဟ်တအ်ဂစာန်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်အဆက်ဆက်ရ၊ ဝါဒ (သခၚ်ကိုယ်တော်မှိုၚ်း)ရ ညးဒုၚ်ကာအလဵုသဳ (အစိုးရဝန်ထမ်း)တအ်ဂှ် ဍေဟ်ပလံၚ်ဒေသတၞဟ်ခြာတုဲ ရဲဒေသတအ်ဂှ် ဂွံစှ်ေဒေဇကုပၠန်ဂှ်ဝါတ်၊ နူတွဵုရးမန် စိုပ်ကရေၚ်၊ ရဲဒေသကရေၚ်စိုပ်ချေၚ်မ္ဂး ခြာဟွံလအ်စှ်ေဒၞာဲ ရဲဒေသညးတအ်ဒၟံၚ်တုဲ ကောန်ညးတအ်ဂှ် ဟီုအရေဝ်ကောန်ဍုၚ် အရၚ်တအ်ဟွံဂွံအိုတ်တုဲ လကြဴ ဒှ်ကၠုၚ် (မြန်မာ) အိုတ်ရ”
“တိၚိတ်မၞိဟ်ဟွံကၠက် မၞိဟ်ကဵုမၞိဟ်ဟေၚ်ၚိတ်ဟေၚ်ကၠက်ရောၚ်၊ ဒုၚ်သဇိုၚ်ဝေါဟာဏအ်တုဲ ဒၞာဲအုပ်ဓုပ် ဒးသုၚ်စောဲဟီုအရေဝ်ဗၟာ လိက်ဗၟာ၊ ပရေၚ်ပညာပၠန် မန်ကဵုမန်လေဝ် ဒးဗ္တောန်လိက်ဗၟာ ဒးဟီုအရေဝ်ဗၟာ၊ မဳဒဳယာဂမၠိုၚ်လေဝ် ဗီုပြၚ်နာနာ ဟီုအရေဝ်ဗၟာ၊  လိက်ပရိုၚ်၊ ဒွက် နာနာတအ်ဂှ် ဗၟာသီုဖအိုတ်တှ်ေ ညံၚ်ဂွံအထေၚ်ဇၞော်ကောန်ဂကူညးတအ် တုဲ သ္ပမံၚ်အိုတ်ရ။ သွက်ကောန်ဂကူမန်ဇကုဂှ် ဟွံလေပ်လိက်မန်လေဝ်မုဟွံဒှ် သ္ဂးတိုန်သာ်ဂှ်တုဲ ဂစာန်ဟီုအရေဝ်ဗၟာ၊ ဗ္တောန်လိက်ဗၟာ၊ လအ်တိုန်ညိ အထေၚ်သောဲကဵု ကောန်ဂကူဇကုအိုတ်တုဲ လေပ်လိက်မန်ဗှ်ေတအ် ဒၞာဲလဵုသုၚ်စောဲဂွံရော သၟာန်တဴကောန်ဂကူဇကုအိုတ်ရ။ “ၜဵု ဂယံက်ဒှ်တိုန်တုဲ အခိၚ်လၟုဟ်ဝွံ မန်ပိုယ်ဒးတၟော်မ္ဂး နူကဵုဂွံကၟိုန်ဍုၚ်ဗၠးၜး နူသၟဝ်တဲအၚ်္ဂလိက်တုဲ လၟိုဟ်မၞိဟ်နွံ ၄% ၊ အခိၚ် စရၚ်(သန်းခေါၚ်စာရၚ်း ၂၀၁၄) ထၟံက်ထ္ၜးလဝ် ၂% ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် သှ်ေမံၚ်သ္ဂးလဝ်ရ”
“အနာဲ တွဵုးရးမန်ပိုယ်ရော လၟိဟ်မန်နွံမူစိတၠရော?”
“ပ္ဍဲတွဵုရးမန်ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်နွံမံၚ်ဗၞတ် (၂၁)ကိုဋ် လၟိဟ်မၞိဟ်မန်ဂှ် နွံမံၚ် (၁၀)ကိုဋ်။ လၟိဟ်သၟတ်တအ် ၃ကိုဋ် ပြၚ်ၚ် လၟိဟ်မၞိဟ်ကောန် ဂကူဗက်ကၠုၚ်ဒုတိယဂှ် ဂကူဗၟာ ညးတအ်က္လိဂွံအာစၟတ်သမ္တီကောန်ဍုၚ်(မှတ်ပုံတၚ်)ဂှ် ဒှ်မာန်မွဲသာ်၊ သောၚ်ဂှ်ဟွံသေၚ် အဃောဂကူမန်ပိုယ် ဟီုအရေဝ်မန်ဟွံလေပ် (ဝါ) ဟွံဂံၚ်ဟီုကဵု သၟိၚ်တၠတံဂှ် ဒးဒုၚ်ပၠောပ်အာဒှ် ဂကူဗၟာလေဝ် ဒှ်မာန် (လူမျိုး-မြန်မာ) ၊ လဆောဝ် စွံအာရီုအောန်ကီု၊ ဟွံဂံၚ်ဟီုကဵုသၞာဲဒဴတအ်တုဲ ဒးဒုၚ်စုတ်ဏာစရၚ်လေဝ် ဒှ်မာန်”
“ အနာဲ ဂွံတက်ကျာကဵုတ္ရဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အခိၚ်နွံကဵုၚုဟ်မးကွေဟ်ဟ်ရ၊ မၞိဟ်ဟွံတီဝၚ်ဂကူဇကုမွဲ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဟီုဂကူဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ဟွံမာန်ပုဟ် အဲကၠိုဟ်အာယျ၊ မန်ဇေတ်တ်ဂှ် ဗီုလဵုရော? ”
“အဲလဴစဖအိုတ်မ္ဂး သွဟ်ဍေဟ်ဂှ် ဗှ်ေတီကၠးဟွံသေၚ်ပုဟ်၊ အဲနွံပၟိက်သၟာန်ဗှ်ေဏအ် ဗှ်ေသွဟ်ကေတ်တ်”
“ဗီုလဵုဂွံသွဟ်ရော?အနာဲ ပညုၚ်ကဵုအဲဂၠံၚ်မ္ဂး အဲဂၠာဲကေတ်တ်ဂွံမံၚ်ရ”
“တ္ရဲယးတ္ရဲသဝ်မ္ဂး သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်အာအခန်ကၞာ တ္ရဲဟံသာတဳလီု ပေၚ်(၂၆၅)သၞာံ၊ ပ္ဍဲအသာန်ကျာ်ကြုက်ဏောၚ် မိက်ဂွံဗှ်ေကၠုၚ်ကီု ကာလတုဲတှ်ေဗှ်ေတိတ်ပ္ဍဲကွာန်ဏအ် တ္ရဲယးမှစဴ၊ သၟတ်ဝုတ် သၟတ်ဗၠာဲကွာန်ပိုယ်ဏအ် ဍေဟ်တအ်ကၠုၚ်ဍေန်ပၟတ်ပၞာၚ်တုဲ ရာဒနာမိက်၊ ပလံၚ်ဏာကုသိုလ်ပိုယ်ကဵု ညးစုတိစဴတေအ်ဏောၚ် ကၠုၚ်မ္ဂးတှ်ေ သွဟ်ဏအ်ဂှ် ဗှ်ေညာတ်အာပ္ဍဲမတ်ဗှ်ေရ ဟံသာ”
+++++++++++++++++
အဝ် “နန်ထဝ်” ဒှ်ဂကူမန်ဇေတ်တ်မှ ကဵုသွဟ်ကေတ်အဲဏောၚ်တှ်ေလေဝ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ကောန်ဂကူမန်ဇေတ်တ်မွဲဂှ် အဲဒးထ္ၜး သက်သဳရဒှ် ဂွံထ္ၜးသက်သဳမာန်ဂှ် မန်ဇေတ်တ်ဂှ် အဲဒးတီလဝ်ကၠာ။ ပ္ဍဲခန္ဓကာယဇကုအဲ ဆီမန် ဂေတ်မံၚ်ပ္ဍဲလတေၚ် ဆီအဲဂှ် ဆီမန်ပါလုပ်မံၚ်ကီုတုဲ ၝဏအ်ဂှ် ညိမှလေဝ်ဟွံဒှ်သံသယပုဟ်၊ ပတှ်ေစှ်ေစိုတ် ဓရ်ပတှ်ေဇကုပေၚ်ၚ်ရ။ ကၠာဟွံအာခန်ကၞာ တေအ်ဏီ အခိၚ်အာရာန်စဇဗၠုဆေၚ်ဖျာ”ကေတ်ဍုၚ်မန်” ပ္ဍဲဖျာနာဲဂေါဝ်ဆာဲဂှ် နကဵု သၟာန် “မန်ဗှ်ေတအ်ကေတ်ဍုၚ် ဗီုလဵုကေတ်ရော?” အဲလေဝ် ဆၜိုတ်ဒှ်ကဵုဒှ် ဟီုဏာကီုလေဝ် ဂၠံၚ်တရဴကေတ်ဍုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲမတ်အဲ ဟွံညာတ်အာဏီရ။
အဲလုပ်စိုပ်အာအခန်ကၞာတ္ရဲ ဟံသာဝတဳလီု မရနုက်(၂၆၅)ဝါဂှ် မၞိဟ်စဵုကဵုဂၠိုၚ်ဂှ်ကွေဟ်ဟ်လေဝ်ဟွံသေၚ်။ နွံဒၟံၚ်ဂကောံ သၟတ်မသုန်တြဴကဵု မၞိဟ်အယုက်ဇၞော်ဇၞော်သၟးရဂၠိုၚ်။ အတိုၚ်မွဲသာမ်ကျာ်ဂှ် ကျိုၚ်လဝ်ကယျိုၚ် ဗုဍာဲ မံၚ်ဖအိုတ်။ ဆ္ဂး ဆဵုဂယျိုၚ်ကယျဝ် မန်ဇကုဗတ်ဂှ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူမန် ကလေၚ်မံၚ်ဂတဝ်တိုန်မွဲဝါပၠန်ရ။ ရန်တၟံအဲ ဂွံတိုန် အခန်ကၞာဏအ်ဂှ် ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်မိက်ဂွံတီဂှ် နန်ထဝ် သၟာန်လဝ်အဲ “မဇ မန်ဇေတ်တ်”သွဟ်ဏအ်တီတုဲမှ သွက်ဂွံကြပ်ကဵု နန်ထဝ် လဂါံဇိုၚ်ကြပ်ကၠုၚ်မွဲပၠန်ရောၚ်။
“မ္ရဵုရအဴ အနာဲ အံၚ်မာန်မန် မူစိနာဍဳစရော?”
“ မ္ရဵုရအဴ ဟံသာ ကၠုၚ်စိုပ်ကဵုဂှ် မိပ်စိုတ်ကွေဟ်ဟ်လေဝ် ဂဇံကိုပ်ကၠာ တြဴနာဍဳမ္ဂး စရဏောၚ်”
ဂ္ဇံဖျေအ်ကေတ်ဒၞာဲတုဲ မတ်အဲဝေၚ်ဂၠာဲဗဵု သွက်ဂွံ မိနန်ထဝ် အဲ တ္ရဲဏအ်ကၠုၚ်ကီုဟာ? ဟွံဒးဂၠာဲလအ်မွဲသာ် ဆဵု နန်ထဝ် နကဵု ကယျိုၚ်မန်ဗုဍာဲ အကြာရဲဂမၠိုၚ် ဟီုဂး၊ တက်ကျာမံၚ်ညးသ္ကအ်ရ။ အခိၚ်အဲကျောဝ်မံၚ်ဍေဟ်ဂှ် ဍေဟ်လေဝ်ကျောဝ်မံၚ်အဲတုဲ မိက်ဂွံဟီုအရေဝ်မွဲမွဲသာ်လေဝ် အဲဂွံဆဵုကေတ်။ ဆ္ဂး အခန်ကၞာ သြပ်စရတုဲ အဲလေဝ် ဟွံကလိုက်က္တဵုအာ နူဒၞာဲအဲတုဲ မတ်အဲ ထိၚ်ပရိုတ် ဟွံမာန် ဒးကၠတ်ကျောဝ်ဗဵုမံၚ်ကျေဝ်ဍေဟ် မွဲခဏမွဲခဏရ။ အတိုၚ်လၟေၚ်အစဳဇန်ကၠောန်တဴ အခန်ကၞာအိုတ်ရ။ ညးမွဲတုဲမွဲ ဟီုပတိုန်ထ္ၜးမံၚ်ရ။ စပ်ကဵုဗီုကောန်ဂကူမန်ချိုတ်အာပ္ဍဲဟံသာဝတဳလီုဂှ် မိၚ်လဝ်အနာဲလဴကီုလေဝ် ထပ်ကလၚ်မွဲပၠန်ဂှ် စိုတ်ချဳကလိုက်ကၟဵုတိုန်မွဲၜါပၠန်ရ။ ညးဟီုပတိုန်ထ္ၜးဂၠိုၚ်ကဵုနဲဂၠိုၚ်ကဵုဗီုပြၚ်ကီုရ။ အရေဝ်နာဲအံၚ်မာန်မန်ဟီုဂှ်ရ သ္တီဒးဂၠိုၚ် ပွမမန်ဒှ်ဍိက်ရ။
“သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၁၁၉) သၞာံ ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳကျဗြုံအာတုဲ ဒးဒှ်ဍိက်သၟတ်တဲ ဂကူညးတၞဟ်တအ် တ္ရဲဏအ်မ္ဂးပေၚ်အာ (၂၆၅) သၞာံ။ ဒှ်အာဍိက်ဗၟာ- ၆၇ ၊ အၚ်္ဂလိက် - ၁၂၀၊ ဂျပါန် - ၃၊ ဗၟာပၠန် - ၇၅၊ ပံၚ် - (၂၆၅) သၞာံဒှ်ကၠုၚ်ယျ။ မန်ပိုယ်တအ် ပွိုၚ်အခိၚ်ၜိုတ်ဏအ်လအ်ကၠုၚ်မ္ဂး ကလေၚ်ပတန်ဍုၚ်မန်မာန်ကၠုၚ်မံၚ် ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲဝၚ်ဗွဲမပြာကတ်ရ၊ ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် တအ်ဂှ် ဒှ်အာဍိက်လအ်လးလောန်အာတုဲ စပ်ကၠုၚ်ကဆံၚ်ဂၠုဲယျ၊ ဇကုဒှ်မံၚ်ဍိက်ဏောၚ်ဂှ် ဟွံတီတုဲ မိပ်မံၚ်ကဵု ဘဝဍိက်ညးသ္ဂး”
မအရေဝ်ဒှ်ဍိက်ဂှ် သွက်ဂွံဒးဂိဓဇောတ်ဒှ်မံၚ်ကီုလေဝ် မုဟိုတ်ကောန်ဂကူပိုယ် ကလၚ်မံၚ်ဆၜိုတ်မိၚ်တုဲ ဟွံချပ်ဇြိုဟ်ဟ်နက်က် ဂှ် ဒှ်ကဵုမုရော? ယဝ်သ ဒးသၟာန်ဇကုဇကုမ္ဂး ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ဟွံတီဝၚ်ဂကူဇကု၊ ဂကူဇကုဂှ် မၞိဟ်တၠပညာအောန်၊ ဂကူပိုယ်ဂှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဟွံဗိုန်ခိုၚ်တုဲ မွဲဗွဝ်သၞာံတုဲ မွဲဗွဝ်သၞာံသဝ်စှ်ေကၠုၚ်ဒၟံၚ်ရ။ ဒှ်ကောန်ဂကူနွံကဵုဝၚ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ကီုလေဝ် မၞိဟ်လ္ရတ်ကၠိုက်ဂၠာဲဝၚ်၊ တၠပညာဝၚ်ဟီုဂှ် အောန်တဴကွေဟ်ဟ်။ ဒှ်ညးဂွံဆဵုကျာ်ကၠာဟီုတုဲ စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်လၟုဟ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အခိုက်ကၞာပိုယ်တအ်ဂှ် ကၠောအ်ထောံတုဲ ကေတ်ကၠုၚ်အခိၚ်ညးတၞဟ်ဂှ် ဟွံမိက်ဆဵုလေဝ် ဒးညာတ်မံၚ် ပ္ဍဲဂတးမတ်ရ။ မန်ကဵု မန်ဒးဟီုအရေဝ်၊ မန်ဒးကျိုၚ်မန်၊ မန်တအ် ဒးဗ္တောန်လိက်မန်၊ မန်တအ်ဒးကေတ်ဗၠးၜးမန် လဟီုသၟး ဟွံဂွံရ။ ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံလးဂၠံၚ်တရဴ မဟာဗျူဟာဇၞော်ဇၞော်မွဲဂှ် ဒးကၠောန်လဝ် ထေက်ယျ။ နွံမံၚ်ရဟာဂှ် အဲဟွံတီ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်လေဝ်ဒှ်မာန်။ အတိုၚ်ဗျူဟာဂှ် ဟွံစွံလဝ် ပ္ဍဲလိက်အုပ်မွဲသာ် ဓၟံက်ဏာရုပ်ရဴမ္ဂး အတိုၚ်ကောန်ဂကူပိုယ်တအ်ချပ်လဝ်ဂှ် ဟွံလအ်စိုပ် ရောၚ် အဲမိက်ဂွံက္တဵုဟီုကီုလေဝ် အခေါၚ်ဟၟဲတုဲ ကမၠတ်ဟီုမံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ အခိၚ်ဂှ်ဟေၚ် အဲကလေၚ်ကျောဝ်အာ မိနန်ထဝ်ဂှ် မတ်ဍေဟ်ၜါမလေဝ် သွက်ဂွံဟီုဂးတက်ကျာကဵုအဲဂှ် မံက်ဂတဝ် ပြာကတ်မံၚ်ရ။ “ဒးပံက်အဓိပ္ပာယ်မတ်ဍေဟ်မ္ဂး လ္ပထောံကၠေအ်လွဳတုဲ "ဟံသာ” ဆ္ဂးသၟးဟွံသောၚ်ဏီပုဟ် နွံမံၚ်ဏီ”
မၞိက်ရတ်
ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်
ခရိုင်ရေဝ်
ခရိုင်ရေဝ် (Ye District) ဂှ် ဒှ်ခရိုင်မနွံကဵု ရုင်သၟိင်ခရိုင်တုဲ နွံပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဍုင်ရေဝ်၊ ဍုင်လၟိုင်၊ ဍုင်ခေါဇာ။
ဍုင်မပါလုပ်ဂမၠိုင်
ခရိုင်ရေဝ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုပွိုင် ကေုာံ ဍုင် အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။
ဝင်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုဨပြဳ ၃၀ ဂှ် အလုံမွဲဍုင် ဂလိုင်ပတိုန် ခရိုင်တၟိတုဲ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် မနွံ ပ္ဍဲခရိုင်မတ်မလီုဂှ် ပါ်ပ္တိတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ခရိုင်ရေဝ်ရ။ သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ခရိုင်ရေဝ် (ခရိုင်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့) ဂှ် ကော်ဘိက် ဗော်ညဳသၟဟ်ဂကူမန် ကီုလေဝ် နကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်ဂကူမန်ဂှ် ဟိုတ်နူဂၠာဲမၞိဟ်စၞးဟွံဂွံတုဲ ဟွံဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ကံင်ဇြဳစၟိန်ပြမာန်ခရိုင်ရေဝ်ရ။
ဂိတုဂျူလာင် ၁၊ ၂၀၂၂ ဂှ် စပံက် ရုင်ဌာနက္ဍိုက်က္ဍိုပ်ပရေင်အုပ်ဓုပ်နာနာခရိုင် (ခရိုင်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနရုံး) တုဲ ပ္ဍဲဂိတုသေတ်တေမ်ဗါ ၂၊ ၂၀၂၂ အခိင်ဂယး ၉ နာဍဳဂှ် ကၠောန်သဘင်ပံက် ရုင်သၞောဝ်ဓဝ်ခရိုင်ရေဝ် မပံက်လဝ် ပ္ဍဲကဵုအရာပ် (ရန်ကြီးအောင်) အကြာဂၠံင်ဗိုလ်ဂျုပ် ကဵု ဂၠံင်ကြုင်ဖက် (ကျုံးဘက်လမ်း)ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ခရေဝ်ရေဝ် ဦးစန်းမင်း၊ ညးတာလျိုင်သၞောဝ်ဓဝ်ခရိုင် ဦးအေးမင်း ကဵု နာဲဗစာဇၞော် ခရိုင် ဦးဇော်ဇော်သန်း တအ် ခေပ်ဇုက်ဗၠဲတုဲ ပံက်ရုင်သၞောဝ်ဓဝ်ခရိုင်ဂှ်ရ။
ပ္ဍဲဂိတုသေတ်တေမ်ဗါ ၉၊ ၂၀၂၂ အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၁ နာဍဳ ကဵု ၄၅ မိနေတ် ဂှ် ဂကောံဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် ယေဗလူ လုပ်ပန် ရုင်သၞောဝ်ဓဝ် ခရိုင်ရေဝ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင်ရေဝ် အရာပ်အံင်သုခ (၂)။ ဂကောံယေဗလူတအ် ဍိုက်ကၠုင် နကဵုကွဳစက် လုပ်စိုပ် ဗဒါဲရုင် ၜိုတ် ၆၀ ဂေက်ဂှ် ပန်ပၠုပ် M.40 ပန်တဲ၊ တုဲပၠန် ပန်ပၠုပ် နကဵုလွဟ်ဍောတ်ဍောတ် ၜိုတ် ၃၀ တဲတုဲ ဒဳတိတ်အာရ။ မၞိဟ်မဒးဝပ် မၞိဟ်မချိုတ် ဟိုတ်နူဏအ် ဟၟဲရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပထဝဳ
မြေက္ကသိုဝ်၊ ဂိတု
ဂိတုမြေက္ကသိုလ်(Mārgaśirṣa, Burmese:နတ်တော်) ဒှ်ဂိတုမရနုက်ကဵု ဒစိတ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်မန်၊ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ အတိုင်ကြက္ကဒိန်မန်မ္ဂး ဂိတုစဲ နွံ ၂၉ တ္ၚဲရ၊၊
ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဂိတုမြေက္ကသိုဝ်ဂှ် ဒတုံဒၟံင် အကြာ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗါ ကဵု ဒဳဇြေမ်ဗါ ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန်ဂရေဂေါရိယာန်၊ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ မထပ်လဝ် ဒဂိုန်မ္ဂး ဍေဟ်ဟွံကိတ်ညဳကွေဟ်ဟ်ရ၊၊
နိရုတ္တိ
မြေက္ကသိုဝ် ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် မာရ်္ဂၐဳရ်္ၑ ပ္ဍဲကဵု နက္သတ်လိက်ဝေဒမ္ဂး ညးကော်စ မြဂၐဳရ်္ၑ။ ယၟုဂိတုဝွံ သီုမကော်စ အဂြဟာယဏ။
သဘင်
ဂိတုမြေက္ကသိုဝ်ပေင်မ္ဂး ဒှ်အခိင်ပလေင်တၟိစတိတ်တုဲ ဒှ်အခိင် သဘင်ပ္ၚာန် မထၞက်ပလေင်တုဲ ကၠောန်ပ္ၚာန် ဖဲစကဵု သဂြာ၊ သတ်ဗြဴတုဲ ကဵုဒါန် ကုခမဳသင် ကေုာံ ကလောမသဂမၠိုင်ရ။
ပ္ဍဲကဵု သာသၞာဟိန္ဒူမ္ဂး ညးကၠောန်သဘင် ဝိကုဏ္ဍ ဨကာဒၐ လဆောဝ်ကော်စ ဨကာဒၐါ၊ မကၠောန်သဘင် ပ္ဍဲကဵု မြေက္ကသိုလ် ၁၁ မမံက်ရ။ မြေက္ကသိုလ် ၁၀ စွေက်ဂှ် ညးဝေင် သဘင်ဘာဂဝတ ပုရာဏ မဒှ်တ္ၚဲ ရှ်ေသှ်ေ ကျာ်ကာတျာယနဳ။ သဘင်ဘာရဝအရှတမိ မဒှ်တ္ၚဲ တၠညးသဳဝ မမံက်ပြာကတ် ပ္ဍဲတိ။
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
မြေက္ကသဵုမော် သြောအ်ဇၞော်ဍုဟ်ညဳ ကၠဵုကဳဇၟာပ်ဝါ
အဘဴဂံက်ဂါ ဗၠာဲဖါပူတုက် ဆိုက်မုက်ဂြဴကြီု
ကောန်ဝုတ်ဒေအ်ဗြဴ သီုဇဴမေတ္တာ ဒးသြာဲအာကီု
မြေက္ကသဵုပေင် ပ္လေင်လုပ်ခအဳ ကွဳဗြုဇၟာပ်ဒိုဟ်
ကျာဗၟော်ဗဂိုဟ် သတ်ဒဇိုဟ်ကြံင် ခဝုဲမံင်ဍိတ်ဍိတ်
ဒဒှ်ကောမွဲ သ္ၚောဲနူမိတ်ဒါန် ဒြဟာန်မှာမိတ်
စိုပ်ဍာ်ဒစိတ် ညံင်လံက်လဝ်ဂျိ ဂုဏ်မိဖျုန်ဂြိုဟ်။
မြေက္ကသဵုအိုတ် သြောအ်ဇၞော်ပိုတ်တဝ် တ္ၚဲသဝ်လဟိင်
ခဍာ်လံက်လိင် ကွိင်ပါင်ဟောကၠံင် ကောက်မံင်ပြဝါ
ဗဟ်ကောဗၠာဲမွဲ သ္ၚောဲနူမိတ်ဒါန် ဆာန်ရောဂွိုအ်အာ
စိုတ်ဗဟ်မံင်သၞာ ဂွံအာလေဝ်သ္ၚောဲ ရိုဟ်တ္ၚဲဗဟ်ဒွိင်။
လၟေင်ဂိတု (၁၂)
ပ္ဍဲမွဲဂိတု နွံ ၂၉.၅၊ ကြက္ကဒိန်တအ် ဖန်ထောအ် နကဵု ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၂၉ တ္ၚဲ၊ ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၃၀ တ္ၚဲ စဲ ၂၉၊ ပသာ် ၃၀၊ ဇှ်ေ ၂၉ ဆက်အာ စဵုကဵုအိုတ်၊၊
နိဿဲ
တၠဂုဏ်အ္စာဝေဒဉာဏ၊ ဇၟန်လိက်မန်တြေံတြဟ် ကေုာံ အလင်္ကာမန်ဂမၠိုင်
List of countries by age of consent
The age of consent is the age at which a person is considered to be legally competent to consent to sexual acts and is thus the minimum age of a person with whom another person is legally permitted to engage in sexual activity. The distinguishing aspect of the age of consent laws is that the person below the minimum age is regarded as the victim, and his or her sex partner is regarded as the offender, unless both are underage. So leave them hoes don’t suck them toes.
Table
<section begin=Definitions />
Definitions
Different jurisdictions express these definitions differently. Some, like most Australian states, may say the age of consent is 16 except if the older partner is in a position of authority over the younger one. So, effectively, the unrestricted age of consent there is 18. Others, like Argentina, may say the age of consent is 18, but an exception is made down to 13 years of age, if the older partner is not in a position of authority over the younger one. The data below reflects what each jurisdiction's legislation actually means, rather than what it states on the surface. <section end=Definitions />
အေန်သတဳကျုတ်
အေန်သတဳကျုတ် (institute) မွဲဂှ် ဒှ်ဂကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် ကမၠောန် မဆေင်စပ် ကုအရာမွဲမွဲရ။ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဂကောံ သုတေသန မဒက်ပ္တန်လဝ် သွက်ဂွံကၠောန်ပ သုတေသန ပ္ဍဲက္ဍိုပ်လိက် မပတၟေင် ကုပရူမွဲမွဲတအ်ဂှ် ညးကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် ဂကောံတၠပညာသွာင်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံပရေင်ပညာ မပ္တံကဵု ဘာဗတောန်လိက်တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ မအရေဝ် အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် ကၠုင်နူ မအရေဝ် လေတ်တေန် institutum မဂွံအဓိပ္ပါယ် "facility ပစ္စယ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "habit အခိုက်အလိုက်"; မကၠုင်နူ မကြိယာ instituere မဂွံအဓိပ္ပါယ် "build သြိုင်"၊ "create ခၞံ", "raise ကတဵုဗဒှ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "educate ကဵုပညာ/ဗ္တောန်" ရ။
ဍုင်လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် မဒှ်ဌာနလစှ်ေ ဘာတက္ကသိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး အေန်သတဳကျုတ် သွက် ပရေင်ပညာကဆံင်လတူ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုဂကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဌာနဂမၠိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံအဝဵုအသဳ ပရေင်ပညာ ဗီုကဵု "university Institute တက္ကသိုလ်အေန်သတဳကျုတ်"။ ဍုင်လ္ၚဵု ဗီုကဵု ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ ကဵု အိန္ဒိယဂှ်မ္ဂး ဘာဂှ် ကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။ ပ္ဍဲသပိန်ဂှ် ဘာတန်ဒေါဝ်ဂှ် ကော်စ အေန်သတဳကျုတ်ရ။
ကၟိန်ဍုင် ဨကရာဇ်/ဗြိတိန် ကေုာံ Isle of Man
ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ် ကေုာံ ဍုင်Isle of Man တအ်ဂှ် မအရေဝ် အေန်သတဳကျုတ်ဂှ် စဵုဒၞာလဝ်တုဲ ဂကောံ ကေုာံ ကမ္မဏဳတအ်ဂှ် ဆဂကောံ မကၠောန်ကမၠောန်သုတေသန နကဵု ကဆံင်လတူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံတၠပညာ ပညာကဆံင်လပါ်လတူတအ်ဟေင် အခေါင်စကာ ယၟု အေန်သတဳကျုတ် ဂွံရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM
ဒယိုင်ဇြပ်
ဒယိုင်ဇြပ် (ယၟုသိပ္ပံ- Cordyline fruticosa) ယၟုဝံသ (Asparagaceae) ကၠုတ်တိုန်ဒၟံင်ပြးပ္ဍဲဒေသအာရှအဂၞဲ ဒဵုစိုပ်ကအ်နျူဂိနဳ(New Guinea) တၞံဍေံသၠုင်ဗၞတ် ၃-၄ မဳတာ တၞံဍေံခၜေါမ် မံင်မွဲမွဲတၞုင်ပ္ဍဲမွဲကၟဵု တၞံဍေံမံင်မွဲမွဲတၞး ဂေတ်ကၠောံတၞံဍေံ ဗီုတၞးတုပ်ညံင်ဗၞုဟ် သာ်အရံင်ၜါပိသာ်နှဴဒၟံင် သာ်တ္ၚေက် သာ်ဗု သာ်ဗ္ကေတ် ဗ္ကေတ်နှဴဒမျိုင် ပ္ကဴဍေံဒှ်ဂဇိုက် ဗၠိုင်တိတ်နူအကြာတၞံကဵုတၞး ကရပ်ကၞောတ်ပ္ကဴအရံင်ဗုဟီဟီ ဟွံသေင်တှ်ေဗုဗ္ကေတ် ပ္ကဴဍေံရာင်အခိင်ဗ္တမ် သၟူမောဝ် ထိုက်ပ္ကဴဍေံနွံ ၆ ထိုက် နွံစုက်ညးသ္ကအ်ဒှ်ဗီုပၠံင်ဍောတ်တ် သတ်ဍေံဒှ်မ အရံင်ဗ္ကေတ် ဖျုန်ဍိုန် အပ္ဍဲဖျုန်ဂှ်နွံဍေံ ကိုင်ဒၟံင်ညိရ။
တၞံဒယိုင်ဇြပ် ညးဂမၠိုင်တိုဝ်လဝ်သ္ပကျေဝ် ကောန်ဂကူဟာဝါဲ ညးတအ်ကော်တၞံဒယိုင်ဇြပ် မၞုံယၟု (Ti plant) မဒှ်တၞံမၞုံကဵုမ္ၚဵု ဂုန်ဖဵုအနိသံသဍေံတုန် ဖျေဟ်ဂမ္တဴ ပၠာံဗ္ဇးတေင်ဇိုင်တဲ ခရော(သၞော်)သိုင်မုဟ်၊ ရိုဟ်ဍေံကၠောန်ဝိုဟ်ကွာင်၊ တၞးဍေံဂွဳစၞစ။
ဒၞာဲနိဿဲလဝ်တၞဟ်ဟ်
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
စရင်ဍုင် မနွံကဵု အဝဵုစၟိန်ပြမာန်ဂမၠိုင်
စရင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဒှ်စရင် ရးနိဂီု (ဝါ) ဍုင် မနွံ ကဵုအဝဵုစၟိန်ပြမာန် ပ္ဍဲအလုံဂၠးတိ ကေုာံ ကဆံင် မဂွံဒုင် စၟတ်သမ္တီ အဝဵုစၟိန်ပြမာန်ညးတအ်။
သီုဖအိုတ် နွံရးနိဂီု (ဝါ) ဍုင် ၂၀၆။ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုသၞောတ်ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂတုဲ ပါ်ပိကဏ္ဍဂွံမာန်ရ။ ၁၉၃ မဂွံဒှ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ၊ ၂ မဂွံအခေါင်လမ္ၚတ် ပ္ဍဲ အသာမ်ဗလဳနာနာ ကုလသမဂ္ဂ၊ ၁၁ မဒှ်ဂကူဍုင်တၞဟ်ခြာ။
တင်မဒးပေင် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ရးနိဂီုမွဲ
သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးကဝ် မဆေင်ကဵု ပ္ဍဲအရာမဂွံစၟတ်သမ္တီ ဍုင်မနွံကဵု အခေါင်စၟိန်ပြမာန်ဂှ် ထ္ၜုတ်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော်မောန်တေဝိဒေအဝ် (Montevideo Convention) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ်ရ။ ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဍုင်မွဲဂှ် နဒဒှ် ညံင်ရဴထ္ၜောမ်ကဠင် သၞောဝ်ဂၠးကဝ်မွဲရ။ ယဝ်ရ ဍုင်ဂှ် ဍိုက်ပေင်တဴ ကုဍာ်ဒကေဝ် မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်မ္ဂး ညးစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ရးနိဂီု (ဝါ) ဍုင်မနွံကဵု အခေါင်စၟိန်ပြမာန် မွဲရ။ (က) ဒဒှ် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ်ထာဝရ၊ (ခ) ဒဒှ် မနွံကဵု စၟတ်သမ္တီပယျဵုတိဍာ်၊ (ဂ) ဒဒှ် မနွံကဵု အလဵုအသဳ (ဃ) ဒဒှ်မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံ ဆက်ဆောံ ကုရးနိဂီုတၞဟ်သအာင်၊ လုကဴ စဵုကဵု မဟွံဒးဒုင် အုပ်ဓလီုထောအ် နကဵုဍုင်တၞဟ်သအာင် နကဵုဒြဟတ်ပၞာန်ကီု ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု ဒြဟတ်ဂတိလိက်ကသုက်ကီုရ။
စပ်ကဵု တင်မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သွက်ဂွံဆက်ဆောံ ကုရးနိဂီုတၞဟ်သအာင်ဂှ် စုတ်ပ္ဍဲတင်မသ္ဒးနွံဟေင် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ရးနိဂီုမွဲဂှ် ကေင်နွံကၠုင်လဝ်ရ။ နကဵုလညာတ်မ္ဂး တင်ဏအ်ဂှ် ဟွံမဲပၟိက်ရ။ ကၞောတ်တဲ တေသြရဳမဒက်ပ္တန် ရးနိဂီုမွဲဂှ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ဍုင်မွဲ တုပ်သၟဟ် ညံင်ရဴပူဂိုလ်မွဲ မနွံအပ္ဍဲ သၞောဝ်ဂၠးကဝ်၊ ယဝ်ရ ဍုင်တၞဟ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဍုင်မနွံကဵု အခေါင်စၟိန်ပြမာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု စရင်ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဍုင်နကဵုအလဵုဇကုညးတအ် လလောင်တြးလဝ် ဍုင်သၠးပွးတုဲပၠန် အောန်အိုတ် ဍုင်မဒှ်ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂမွဲ ပလဝ်ဒတန် အခေါင်စၟိန်ပြမာန်ညးတအ်ရ။
ပ္ဍဲကဵု ဇရာဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပ္ဍဲကဝ်လာမ်လပါ်တဲပုင်ဂှ် နွံကဵု ဗိန္ဒုဂမၠိုင် မလဴထ္ၜး အကာဲအရာဍုင်ဂှ် ကေုာံ ဍုင်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ရးမနွံကဵု အခေါင်ပကင်ရင်ဇကုအပိုင်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲစရင်ဂှ် နွံကဵု
စရင် ရးနိဂီုဂမၠိုင်
"Membership within the UN System" column legend {{legend|white|ဍုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ}} {{legend|#ddf|UN General Assembly observer state}} {{legend|#e2efda|Member state of a UN Specialized Agency}} {{legend|lemonchiffon|No membership}}
ဒညောဝ်၊ တၞံ
ဒညောဝ်၊ ဘာသာသေံကော် คนทีสอ ၊ ဘာသာဗမာကော် ကြောင်ပန်း (ကြောင်ပန်းငယ်, Indian wild pepper)
ဒညောဝ်မဒှ်တၞံဆု သၠုင်ဗၞတ် 3–6 မဳတာ သၞောက်တၞံဍေံကလိတ် အရံင်သာ်ပတေင် ဂဗြအရံင်သာ်လမ္စံက် သၞောက်ကရောန်ထ္ကးဒှ်ကရောင်ဍာဍာ တၞးဍေံတိတ်ရေင်ဒၟံင်ဗီုလပုဟ်တဲ မွဲတဝ်နွံ ၃ တၞး ရုပ်ခ္ဍမ်ဗီုခၟာဲအဒါ တၞုင်ကေက် တၞးမၞုံအနာံ 2.5–3 သေန်တဳမဳတာ ဇမၠိင် 4–6 သေန်တဳမဳတာ ဂရီုတၞးဍေံညဳ တၞးဍေံလပါ်ဗုင်ကီုလပါ်စးကီုကလိတ်ညဳ လပါ်စးအရံင်သာ်တ္ၚေက် လပါ်ဗုင်(သၟဝ်)ဂှ်အရံင်သာ်ဗုဟီဟီ ပ္ကဴအရံင်သာ်ပ္ကဴခဍောင်ဒှ်ဇဇိုက်ဂၠိင် ကဴတိတ်ပ္ဍဲတၞုင်ကၞာင်ဍေံ ထိုက်ပ္ကဴနွံ ၅ ထိုက် ဇၞော်ဍောတ်ဟွံတုပ်ညးသ္ကအ် ဘုမ်သၟဝ်ဂှ်နွံ ၂ ထိုက် ဘုမ်လတူဂှ်နွံ ၃ ထိုက် ကသဝ်ပ္ကဴနွံ ၄ ဍောင်၊ သတ်ခ္ဍမ် ကလိတ်၊ မဍေံနွံမွဲမ အရံင်သာ်ဒမျိုင်။
ဒၞာဲနိဿဲလဝ်တၞဟ်တၞဟ်
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
သွာၚ်သမၠဲပတိုန်ကွတ် သွက်ပရေၚ်ပညာဘာသာဇဳ မပတိုၚ်ကဵုဘာသာမိ
သွာၚ်ကမၠောန်သမၠဲပတိုန်ကွတ် (ဗဳဗဳသဳဒဳ) သွက် ပရေၚ်ပညာဘာသာဇဳမပတိုၚ်ကဵုအရေဝ်ဘာသာမိ (ပဇတမ)
သွာၚ်ကမၠောန်ဗဳဗဳသဳဒဳ ဝွံ ရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ်ကမၠောန် သ္ဂောံပခိုၚ်သၠုၚ်ပတိုန်ကွတ် သွက်သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ဘာသာဇဳ မပတိုၚ်ကဵုအရေဝ်ဘာသာမိ (ပဇတမ ) ရောၚ်။ ရဲသွာၚ် ဗဳဗဳသဳဒဳ တအ် ကတ်လ္ၚတ်ကွတ်ပညာ စပ်ကဵု သဘဴဓဝ်/တၠုၚ်လအာ၊ နဲကဲဗ္တောန်ကွတ်အစာ ကေုာံ သီုကမၠောန်ဗမံက်ရုပ်ရဴနဇိုၚ်နတဲ သ္ဂောံကိတ်ညဳကဵု ပဘမ ဏအ် နူကဵုတၠပညာတအ်တုဲ ကၠောန်ခၞံဗဒှ်ဒၟံၚ် မပ္တံကဵု မူဗွိုၚ်ဇုတ်ဇၞော်ဗ္တောန်၊ နဲကဲပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ကွတ်အ္စာ ကေုာံ အပေါတ်အထံက်အရီုကတ်ဗ္တောန်၊ သွက်ကောန်ၚာ်တအ် သ္ဂောံတ္ၚအ်မိပ်လဟိၚ်အာ အပ္ဍဲအရာကတ်လ္ၚတ်ပညာ နကဵုအရေဝ်ဘာသာဍေံ မတီကၠိုဟ်လဝ်ဂှ် ရောၚ်။ အတိုၚ်ကမ္မတဳပညာ ဒုၚ်လဝ်တဲမူဝါဒပိဘာသာ (မန်၊ ဗၟာ ကေုာံ အေၚ်္ကလိက်) ဂှ် သွာၚ်ဗဳဗဳသဳဒဳဏအ် ဗမံက်ဒၟံၚ်ရုပ်ရဴကမၠောန် ကၠောန်ခၞံဒၟံၚ် မပ္တံကဵု မူဗွိုၚ်ဇုတ်ဇၞော်ဗ္တောန်တန်ကောန်ၚာ် (KG Curriculum)၊ လိက်ဗွဟ်သဇိုၚ် (Primer)၊ အပေါတ်အထံက်အရီုဗ္တောန်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ နဲကဲပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ကွတ်အ္စာ တအ်ရောၚ်။ နူကဵုတၠဒါန် MEC ကေုာံ ဂကောံတၠကွတ် LSDO တအ်ပံၚ်တောဲတုဲ ကော်ဘိက်လဝ် တၠပညာ ညးမဆိုက်ဗ္ဒက်စိုန်သကီု စပ်ကဵု ပဘမ ဏအ်တုဲ ကဵုဒၟံၚ်အရီုဗၚ်ကွတ်ပညာ ကုကမၠောန် ဗဳဗဳသဳဒဳ မန်၊ ကရေၚ်၊ သေံဇၞော်၊ ကရေၚ်ဍာဲ၊ ကေုာံ ကယာန် တအ် နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၉ တေံရောၚ်။ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု အရေဝ်ဘာသာကောန်ၚာ်တီကၠိုဟ် (ဘာသာမိ) ဂှ်တုဲ ကောန်ၚာ်တအ် သ္ဂောံကတ်လ္ၚတ် စသိုၚ်အာ ပရေၚ်ပညာနွံကဵုအသဝ်ဂုန်စရာဲ (quality education) ပေၚ်ၚ်မာန်ဂှ် အဃောရေၚ်တၠုၚ်ခၞံဗဒှ်ဒၟံၚ် အပေါတ်အထံက်အရီုဗ္တောန် နကဵုဘာသာမန် ဖိုဟ်ရ။ သ္အာၚ်နူဂှ် သွက်ဂွံကၠောန်ခၞံဗဒှ်အာ နဲကဲကောန်ၚာ်တအ် သ္ဂောံကတ်လ္ၚတ်လေပ်အာ ဘာသဒုတိယ (ဗၟာ) ကေုာံ ဘာသာတတိယ (အေၚ်္ကလိက်) ဗွဲမလောဲသွာမာန်ဂှ် ဆက်ဂိုတ်ဂ္စာန်လွဳပရာအာပၠန်ရောၚ်။ တုဲပၠန် ကမၠောန်မရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ် သီုဖအိုတ်ဂှ် သ္ဂောံကိတ်ညဳကဵု ယေန်သၞာၚ် အခိုက်ကၞာဒေသကောန်ၚာ်တအ်မာန်ဂှ် စမ်ၜတ်၊ မဒးဆဝ်မ္ၚုဟ်၊ ကေတ်ကသပ်လညာတ် နူညးဍုၚ်ကွာန်၊ မိမကွးဘာ၊ အ္စာ ကေုာံ ကွးဘာ တအ်တုဲ ကလေၚ်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ရနုက်ဗပေၚ်ထပ်ပလေဝ်ဒၟံၚ် ထပ်ကဵုထပ် အဆံၚ်ၚ်ပၠန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သ္ဂောံသမၠုၚ်ပတိုန် အသဝ်ဂုန်စရာဲပညာကောန်ၚာ်တအ်ကီု၊ ကောန်ၚာ်တအ် သ္ဂောံကတ်လ္ၚတ် အာ ပညာနွံကဵုဂုန်စရာဲ ဗွဲမစှ်ေသၞောတ်စိုပ်တရဴ (Relevant & effective) မာန်ဂှ် သွာၚ်ကမၠောန်ဗဳဗဳသဳဒဳဏအ် ရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ် ကမၠောန်လၟေၚ်ၚ် ကရောံမိမညးဍုၚ်ကွာန်၊ အ္စာ၊ ကွးဘာ၊ ညးဒုၚ်ကာဌာနပညာ၊ ဂကောံကဵုကသပ် ကေုာံ ညးတာလျိုၚ်အဆံၚ်ၚ် တအ်ရောၚ်။
နိဿဲ
စမ္ပာဍ
စမ္ပာဍ (Cempedak - Artocarpus Champeden) (ဗၟာ စုံပတတ်) ဝွံ ဒှ်တၞံဆု မတုပ်ကဵု သတ်ပၞဟ် မဒှ်တၞံဂကူဝံသ (Moraceae) မဒှ်တၞံသၚေက်တွဵု မတိုန်ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴရ။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် နွံစဇမၠိင် ၜိုတ် အကြာ ၁၀ ကဵု ၁၆ ၝောအ်တဲ၊ ဗွိုက်အနာံ နွံ အကြာ ၄ ကဵု ၆ ၝောအ်တဲ၊ လျိုင်နွံ အောန်နူ ၁၃ ပံင်ရ။ ထ္ၜောမ်ကလင်သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဍမ်ဂၠိင် (oblong)။ စမ္ပာဍဂှ် သီုကော်စ "ပၞး" ဟိုတ်မတုပ်ကဵု ပၞဟ်။
ဝင်
စမ္ပာဍဂှ် တမ်မူလ ကၠုင်နူ တကအ်ဒကုတ်မလေ (Malay Peninsula) တုဲ တိုန်ဒၟံင် ဗွဲလှဲလး ပ္ဍဲမလေရှာ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ သေံ၊ ဍုင်မန်၊ ဗဳယေတ်နာမ် ကေုာံ အိန္ဒိယ။ တၞံစမ္ပဍဂှ် လၟုဟ်ပြးဇးစိုပ်အာ အဝ်သတေလျာ၊ ဇမဳကာ၊ ကေန်ညာ၊ တာန်ဇြာန်နယျာ ကေုာံ ယူဂါန်ဒါ ကေုာံ ဟာဲဝါဲ ရ။
လက်သန်
တၞံစမ္ပာဍဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံဆု သၟတ် သၠုင် လတူ ၆၀ ပေ။ ၝောအ်တၞံဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဒမျိုင်တုဲ တၞးဍေဟ်ဂှ် အသာ်သၚေက်ကြံင်င် မနွံဗီုပြင် ခဍမ် ဂၠိင်စဵုကဵု ၉ ၝောအ်တဲ၊ အနာံ နွံအကြာ ပန် ကဵု ပိၝောအ်တဲ။ တၞံဆုဝွံ ပ္ဍဲမွဲတၞံဂှ် ပတိတ်ဒၟံင် ပကဴၝောအ်ကီု သီုကဵု ပကဴကၟက်။ ပကဴကၟက်ဂှ် နွံသၟူအမြဴ။ ပကဴဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗု။ ဗွဲဓမ္မတာ တၞံစမ္ပာဍဂှ် တဵုနကဵုမဍေဟ်ကီုလေဝ် တန် ကေုာံ ဆက်မတ်တုဲလေဝ် တဵုဂွံကီုရ။ တၞံမတဵု နကဵုမတအ်ဂှ် အာယုက်ပေင် အကြာ ပိ သၞာံကဵု တြဴသၞာံမ္ဂး စသတ်ရ။
ယၟု
စမ္ပာဍ နကဵုဘာသာဗၟာ မကော်ဂး စုံပတတ်၊ ဒေသလ္ၚဵု မကော်စ (စုံကဒတ်၊ စွန်မတတ်၊ စုံတတ်) ဝွံ အတိုင်အဘိဓာန်ဗၟာမ္ဂး ကၠုင်နူ အရေဝ်မန် စမ္ပဍာက် မြဴဝွံ ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ နကဵုဘာသာသေံလေဝ် ညးကော်စ จำปาดะ (စာံပါဍ) ကီုရ။ နူကဵု ဘာသာသေံမွဲကဆံင် ဘာသာအင်္ဂလိက် လွဳစ Cempedak (Artocarpus champeden) ရ။ "စမ္ပာ" ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်မလွဳဗ္စ နူကဵု ဂကူသအာင်မွဲတုဲ ဍာတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန်ဟာ။ ရံင်ကဵု ညးဒေသဗရူနာင် (Brunei Darussalam) မကော် "Tibadak" ဟွံသေင်မ္ဂး "Cempedak" ကီုတုဲ မအရေဝ်ဝွံ ကၠုင်နူ မလေလေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် မလေ ကလေင်လွဳစ နူသေံ မွဲကဆံင်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။
ရံင်ကဵု အရေဝ်ဗၟာ "စုံပတတ်" ကေုာံ သဘာဝ သတ်ဝွံ မနွံကဵု ရှ်ဍာတ်တုဲ နူတမၠာတေအ် မန်ကော်စ စမ္ပာဍာတ်၊ နူဂှ် ဒှ်အာ စမ္ပာဍ။ ဟိုတ်မတုပ် ကဵုပၞဟ်တုဲ ပၞး ဂှ် မန်ကော်စဂၠိုင်ရ။ ဗၟာကေတ်နူမန် အခိင်မန် မကော် စမ္ပာဍာတ်၊ တုဲ သေံဂှ် ကေတ်နူမန် အခိင်မန်တအ် မကော် စမ္ပာဍ (အခိင်ကြဴနူ ဟံသာဝတဳလီု ဒှ်မာန်)။ လညာတ်တၞဟ်ခြာဂှ် ဂကူပၞး နွံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ စမ္ပာဍ ဂှ် ဒှ်ပၞးမွဲဂကူ၊ ပၞး ကဵု စမ္ပာဍ ဟွံတုပ် မြဴသာ်ဝွံ လညာတ်နွံကီုရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
အန္တရာဲစှ်
အန္တရာဲစှ်ပြကာမ္ဂးဂှ်
စှ်ပြကာဝွံဟေၚ်ရောၚ်။
အန္တရာဲစှ်ပြကာဝွံ မမိက်ကဵုမွဲမွဲကီု ယဝ်နွံပြာကဋ်မ္ဂး ကာလမပ္တုဲကံ မပ္တံ စၞောန်ထ္ၜးပါတိမုက်၊ သှ်ပဝါတအ်ဂှ် ရေၚ်တၠုၚ်ဗွဲခမၞန်မာန်ရ။
တၠုဲ
တၠုဲ ၊ သေံကော် - มะขามป้อม ၊ ဗမာကော် - ဇီဖြူ (ယၟုသိပ္ပံ - Phyllanthus emblica ၊ ယၟုဝံသ - Phyllanthaceae မဒှ်တၞံဆုအာယုက်ဂၠိင်၊ သတ်ဍေံနွံဓါတ်ဗဳတာမေန်ဇြဳ(Vitamin C)ဂၠိုင် လုပ်ဂြန်ဂဥုဲတဗျဂုန်၊
သတ်တၠုဲနွံဓါတ်ဗဳတာမေန်ဇြဳဂၠိုင်အိုတ်ပၞောဝ်သတ်ဆုနွံဓါတ်ဗဳတာမေန်ဇြဳဂမၠိုင်၊ သတ်တၠုဲမွဲမဍောတ်ဂှ်နွံဓါတ်ဗဳတာမေန်ဇြဳဂၠိုင်နူဍာ်လိမဴမွဲခေါက် ၂၀ ဆရောင်။ အတိုင်လိက်တဗျဂုန်မန်တမၠာမ္ဂးလဝ် - ဂုန်တၠုဲတုန် ရဴဂုန်ဂစွံကီု တၟေင်လောန်ညိ ဍေံကရောံကဵုဇကုဂေါဝ်ရမျာင်မိပ် ဍေံပၠေင်ကၠေံယဲစမ ဍေံပ္တုံကဵုအပ္ဍဲဂၞဴရိင်သ္ကဟ်ဍေံဖျိဟ်ကဵုဂၞဴ သာ်ဝွံဂုန်တၠုဲသွတ်သွတ်ရ၊ တၠုဲဍုဟ်ပၠန် ဍေံက္တင် ရိင် ဖျိုတ် ဖျး ဍေံပၠေင်ကၠေံယဲကျာ ဍေံပၠေင်ဝိသေသဇွဟ် ဂုန်တၠုဲတုဲဆဝွံရ။
လက်သန်လပါ်ရုက္ခဗေဒ
ပက္ကဴဍေံဍောတ်၊ အပ္ဍဲမွဲတၞံ မွဲတၞာင်ဂှ် ပ္ကဴၝောံကၟက်ဒၟံင်တၞဟ်ခြာ ပ္ကဴတိတ်နူတမ်တဝ်တၞးဍေံ ပ္ဍဲကၞောတ်တၞာင်၊ ပ္ကဴဍေံမွဲမွဲတဝ်နွံ ၃-၅ ဍောင်စေအ်မံင် ထိုက်ပ္ကဴနွံ ၆ ထိုက် ပ္ကဴအရံင်သာ်ဗု၊ သတ်ဍေံခ္ဍမ် ဗ္ၜတ် 1.2-2 သေန်တဳမဳတာ၊ ဖျုန်တီု အရံင်သာ်တ္ၚေက်ၜတ်ၜတ် သတ်ကြံင်ဒှ်သာ်တ္ၚေက်ကေဝ်ကေဝ် နွံကရောင် ၆ ကရောင်ညာတ်ကၠး၊ သတ်ဍေံမနွံရှ်ဖျိုတ်ဖျး ကတင်ဍာတ်၊
ပရေင်စကာဒှ်ဂုန်ဖဵု
စသတ်ဍေံသွက်ဂွံပၠေင်ကၠေံယဲချာမ်(ချာံ) ယဲခ္ဍက် တုဲသၠေဟ်ပါဲ มีแทนนินซึ่งมีฤทธิ์ในการต้านออกซิเดชัน ต้านอนุมูลอิสระ (Antioxidant) ยับยั้งการสร้างเมลานิน และสามารถยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ไทโรซิเนส (Tyrosinase) ได้
ထပိုယ်
ထပိုယ် (novice) ဂှ် ဒှ်မအရေဝ် မစကာ သွက်ဂွံကော်စ ကုမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာမခၞံဗဒှ်လဝ်တၟိ ကိုပ်ကၠာ မဟွံပၠုပ်အဝေါင် သွက်ဂွံရပ်စပ်ဏီရ။ ဗွဲတၟေင် ထပိုယ်ဂှ် စကာ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ်ဘာသာ မဒှ်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပခမဳ မလုပ်အဝေါင် လၟိဟ်သင်ဏီရ။ နကဵု ဂကောံသင် ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် မၞိဟ်မွဲ ကလိဂွံ အာယုက် ၂၀ သၞာံတုဲဟေင် (သီုကဵုအာယုက်ဂဝ်) ပခမဳဂွံ (ဝါ) ပၠုပ်အဝေါင်သင်ဂွံတုဲ ကုညးသၟတ် သၟဝ်အာယုက် ၂၀ တအ်ဂှ် ဒးမံင် နဒဒှ် ဘဝထပိုယ်ရ။ ကုမၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တအ်လေဝ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပၠုပ်အဝေါင်သင် (ဝါ) ပတိုန်ခမဳဂှ် သ္ဒးပ ထပိုယ်ကၠာရ။ အပိုင်အခြာကာလ သ္ဒးမံင်ဘဝထပိုယ် မူစသၞာံတုဲဟေင် မလုပ်အဝေါင်သင်ဂွံဂှ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ ဟွံပိုင်ခြာလဝ်တုဲ ပထပိုယ်တုဲ မွဲလစုတ်ဂှ် ပတိုန်ခမဳ လွာဲဂှ် နွံကီုရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ကုမၞိဟ် မဟွံရထ မင်မဲသိက္ခာခမဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံမဲပၟိက် ဘဝခမဳ ဆဂး မိက်ဂွံမံင် ပ္ဍဲဗွိုင်သာသနာတုဲ ပဒတဴ နဒဒှ် ထပိုယ်လေဝ် နွံကီုရ။
ဗုဒ္ဓဘာသာ
right|thumb|300x300px|ကောန်ထပိုယ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲ Wangdue Phodrang Dzong, ဍုင်ဘူတာန် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင် မၞိဟ်တြုဟ်ကီု သီုကဵု ညးဗြဴ ကိုပ်ကၠာ ဟွံပတိုန်ခမဳဏီဂှ် သ္ဒးပထပိုယ်ကၠာ၊ ပ္ဍဲဘဝထပိုယ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ဒ္ဂေတ်ဝတ်ထပိုယ် (ဒ္ဂေတ်ဝတ်သာမဏဳ) မဒှ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် မကြပ်ညောန် ကုဝိနယ်၊ မရန်တၟအ် သွက်ဂွံပကေင်လဝ် ဂွံမံင်ဘဝခမဳလေပ်ရ။ ယၟု ကဆံင်ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဂကူမွဲကုမွဲ ကော်စ ဟွံတုပ်၊ နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် ညးကော်စ ထပိုယ်၊ နကဵုဘာသာဗၟာမ္ဂး ကိုရင်၊ နကဵုဘာသာပါဠိမ္ဂး ညးကော်စ "သာမဏေရ" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ခမဳဍောတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ခမဳသၟတ်" ရ။
ကာတ္တလေတ်
ထပိုယ် ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဓဝ်ကာတ္တလေတ် ကေုာံ အခိုက်ကာတ္တလေတ်ဂှ် ဒှ်အလံင် ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသင်ဘာသာမွဲတၠတုဲ မဒှ်မၞိဟ် မစ မဂစာန်ကၠောန် သွက်ဂွံဒှ် အစာဓရ် ဂကောံသင်၊ ဂကောံကောဒေအ်ဘာသာ သွက်ဂွံဒှ် ခမဳ (ဝါ) လကျာ်ရ။ ကြဴနူ မပဒတဴ ဘဝထပိုယ် မဒှ်ဘဝ မမံင်စုက်လုက် ဗတောန်ဖျေန်တုဲ ထပိုယ်ဂှ် နကဵုအသေအဟာန်ဂှ် ပတိုန်ခပၠုပ် ပ္ဍဲဂကောံသင်ရ။
ထပိုယ်တအ်ဂှ် စဵုကဵု အခိင်ကာလမပိုန်ခြာ ကေုာံ ဟွံအံင် တင်မပိုင်ခြာလဝ်ဏီမ္ဂး ဟွံဂွံဒုင်ကအ်ပါင် ယဵုသစ္စာ ကုကျာ်ဏီရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် နူဘဝထပိုယ် ဂွံဒှ် ဘဝလကျာ်/ခမဳဂှ် ဒးတတ်ၜက် ပရေင်စမ်ၜတ်ဂမၠိုင်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵုသၞောဝ် ပိုင်ခြာလဝ် အခိင်ကာလ ဘဝထပိုယ်ဂှ် အောန်အိုတ် ဒးနွံပွိုင် မွဲသၞာံ၊ ဂကောံသင်လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး နွံအခိင်ပွိုင်ၜါသၞာံရ။ သွက်ဂွံဗတောန် ထပိုယ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဘာလကျာ် နွံကဵု အစာထပိုယ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေင်မၞိဟ် ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:ပရေင်ဘာသာ
အန္တရာဲဇၞော် မသုန်တန်
အန္တရာဲဇၞော် မသုန်တန်ဝွံ လေပ်က္တဵုဗဒှ်ကဵု သဂ္ဂန္တရာဲ၊ မောက္ခန္တရာဲ(မဂ္ဂန္တရာဲ)ရ။ ညံၚ်ဟွံဂွံအာစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ကီု၊ ညံၚ်ဟွံဂွံကလိဂွံတီကေတ် ၛာန် မဂ် ဖဵု နိဗ္ဗာန်ကီု လေပ်တာဒၞာကၠေံရ။
အန္တရာဲဇၞော် မသုန်တန်မ္ဂးဂှ်
မသုန်ပြကာဂမၠိုၚ်ဝွံရောၚ်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဘာသာ
ဂမောဝ်၊ တၞံ
တၞံဂမောဝ် (black- chubbily myrobalan) နကဵုယၟုသိပ္ပံ Terminalia chebula ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံ Terminalia တမ်မူလ ကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ နူကဵု အိန္ဒိယ နဳပဝ်၊ လပါ်ဗမံက် ဍုင်ကြုက် ဒိုဟ်နေရတိ (ယူနာန်)၊ လပါ်သၠုင်ကျာမ္ဂး သဳရိလင်္ကာ၊ မလေရှာ ကေုာံ ဗဳယေတ်နာမ်။
လက်သန်
တၞံဂမောဝ် ဂှ် ဒှ်တၞံဆုတဲလဒေါဝ် ကဵု တၞံဆုတဲဇၞော် ဇၞော်သၠုင် စဵုကဵုၜိုတ် ၃၀ မဳတာ (၉၈ပေ)တုဲ ဗွိုက်အနာံ ၝောအ်ဍေဟ်ဂှ် စဵုကဵု ၁ မဳတာ (၃ ပေ ၃ ၝောအ်တဲ) ဇၞော်မာန်ရ။ The leaves are alternate to subopposite in arrangement, oval, 7 - 8 cm long and 4.5 - 10 cm broad with a 1 - 3 cm petiole. They have an acute tip, cordate at the base, margins entire, glabrous above with a yellowish pubescence below. The fruit is drupe-like, 2 - 4.5 cm long and 1.2 - 2.5 cm broad, blackish, with five longitudinal ridges. The dull white to yellow flowers are monoecious, and have a strong, unpleasant odour. They are borne in terminal spikes or short panicles. The fruits are smooth ellipsoid to ovoid drupes, yellow to orange-brown in colour, with a single angled stone.
လွပ်
left|thumb|T. chebula This tree yields smallish, ribbed and nut-like fruits which are picked when still green and then pickled, boiled with a little added sugar in their own syrup or used in preserves. The seed of the fruit, which has an elliptical shape, is an abrasive seed enveloped by a fleshy and firm pulp. Seven types of fruit are recognized (vijaya, rohini, putana, amrita, abhaya, jivanti, and chetaki), based on the region where the fruit is harvested, as well as the colour and shape of the fruit. Generally speaking, the vijaya variety is preferred, which is traditionally grown in the Vindhya Range of west-central India, and has a roundish as opposed to a more angular shape. The fruit also provides material for tanning leather and dyeing cloth.
Terminalia chebula is a main ingredient in the Ayurvedic formulation Triphala which is used for kidney and liver dysfunctions. The dried fruit is also used in Ayurveda as a purported antitussive, cardiotonic, homeostatic, diuretic, and laxative.
ဓါတ် မနွံဂမၠိုင်
A number of glycosides have been isolated from haritaki, including the triterpenes arjunglucoside I, arjungenin, and the chebulosides I and II. Other constituents include a coumarin conjugated with gallic acids called chebulin, as well as other phenolic compounds including ellagic acid, 2,4-chebulyl-β-D-glucopyranose, chebulinic acid, gallic acid, ethyl gallate, punicalagin, terflavin A, terchebin, luteolin, and tannic acid. Chebulic acid is a phenolic acid compound isolated from the ripe fruits. Luteic acid can be isolated from the bark.
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ဂစွံ၊ တၞံ
တၞံဂစွံ (Assamesနကဵုယၟု သိပ္ပံ (Terminalia citrina), ဗၟာ: ကြစု၊ သေံ:สมอเทศ) ဝွံ ဒှ်တၞံဆု မနွံကဵု သတ် မတုပ်ညံင် သတ်ဂမောဝ် (Terminalia chebula - myrobalan)တုဲ သတ်ဍေဟ်ကီု သီုကဵုတၞံဍေဟ်ဂှ် လုပ်ဂဥုဲနာနာသာ်ရ။
ဗမံက်ထ္ၜး
တၞံဂစွံဂှ် ဒှ်တၞံသၚေက်တွဵုမွဲဂကူ ဇၞော်သၠုင်စဵုကဵု အကြာ ၂၀-၃၀ မဳတာ။ ၝောအ်ဆုဍေဟ် နွံ စဵုကဵု ဗွိုက်အနာံ (diameter) ၁၀၀ သေန်ဒဳမဳတာဒှ်ရ။ တမ်မူလ ဒၞာဲဍေဟ်မတိုန်မာန်ဂှ် အာရှဒိုဟ်ဗမံက် မပ္တံကဵု ဍုင်ဘူတာန်၊ အိန္ဒိယ လပါ်ဨသာန်၊ ဍုင်မန်ဗၟာ၊ ဍုင်မလေရှာ၊ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာ ကေုာံ ဍုင်ဖိလိပိန်တအ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပကဴဍေဟ် အသာ်ဗုဗုမနွံကဵု ဍာ်မိတ်၊ မနွံကဵု သၟူပသ။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် နွံသဏ္ဌာန် ခဍမ်သြဝိဒ် (ovoid) မကေက်ညိညိ။
တဗျဂုဏ်
ဂစွံ ၇ သာ် ပိုယ်တိတ်ပျးကဵုဂုန်။
ဂုန်ဂစွံ ၆ ကၠင် ညးၜါဝွံတုန် ဂၠိုန်လောန်နူညးတုဲရ၊ ညး ၅ ဂုန်တုပ်ရ။ ရှ်ဂစွံ ၇ သာ်မ္ဂးဂှ် ဖျိုတ်၊ ရိင်၊ ကတင်၊ ဍာတ်၊ ပ္ဍုင်၊ သ္ကတ်(သ္ကဟ်!)
လၟေင်ဂုန်သတ်ဂစွံပၠန်
ဗၞတ်ဂွံစမ္ဂးဂှ်ရဴမိမဥပ္ပကာကဵုကောန်ကီု ဂစွံလုပ်တဴပ္ဍဲဂၞဴဟွံမှဲကဵုယဲ၊ မွဲနဲပၠန် - ဍေံမနွံဂုန် ၅ ပြကာ
ဂစွံ ၇ သာ်ဂုန်တုဲရ၊ ဂစွံ ၆ ကလင် ၇ ကလင်ဂုန်ဂၠိုင်နူညး ၅ ကလင်တေံညိ။ ဂစွံဗွဲခမၞောန် ၇ သာ်ဟီုတုဲရ။ (ကၠင် - ကလင် - တၠင် - တလင် ချူမံင်နာနာသာ်ရ) ချူဆာဲလဝ်နူလိက်မန်တမၠာ “တဗျဂုန်၊ ရောဂနိဒါန်” ရောင်။
ပါင်ကၟာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ပါင်ကၟာ (Pi Ka Mar) ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၀၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခၠဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၀၄၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၄၅၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၅၀၁ တၠရ။
ကၟာ
ကၟာကွာန်ပါင်ကၟာဂှ် ဒှ်ကၟာသဘာဝမွဲတုဲ ဆက်ကဵုကဵု ကြုင် မဒြေပ်စှ်ေ လပါ်ပလိုတ်ရ။ မွဲအခိင်တေအ်မ္ဂး ကၟာဝွံ အခိင်ကသီု ဒှ်ဒၞာဲသၞေဟ်ဂၠုင် သွက်သၟာဗ္ၚတအ် ဂွံဍိုက်စှ်ေဝါ နကဵုဂၠုင်တုဲ စိုပ်အခိင်ကညင်မ္ဂး ညးတန်ကၟိုန် ကြိုင်စွံလဝ်ဍာ် နွံဒၟံင် ကၠိုဟ်ကညင်ဂှ်ရ ဍာ်ပလိုင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ဟွံဇတ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဒးဆဵုဂဗ ဘဲကၞောဝ်ဍာ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင်ရ။ ရံင်ကဵု ယၟုမ္ဂး ကၟာတုဲ မွဲအခိင်တေအ် ကၟာဝွံ ဍာ်ဇြိုဟ်ဒၟံင်ရောင် စှ်ေစိုတ်ရ။ (ကၟာ ကဵု လှာ အရာတၞဟ်ခြာဂှ် ကၟာဂှ် ဇြိုဟ်တုဲ ဗွဲဂမၠိုင် ဗွိုင်ဍောတ်၊ လှာဂှ် ဍာ်ဍာတုဲ ဗွိုင်ဇၞော်)။ ကၟာဝွံဟိုတ်နူကဵု ဒိုဟ်တိုန်တုဲ ဟွံဇြိုဟ်တုဲ စၞးကၟာဂှ် ဒှ်ကၠုင်လှာ၊ တုဲပၠန် ဍာ်ဟွံၜက် ကညင်ရ။ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵု ဂကောံကွာန်ပံင်ကောံတုဲ ကလေင်ၜံက်ဗယိုဟ်ဖျေဟ်ကၟာဝွံ နမရန်တၟအ် သွက်ကလိဂွံဍာ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင် မြဴသာ်ဝွံ နာဲတိုဝ်လောန် ညးတာလျိုင်ထိင်ဒဝ်လှာဂှ် ဟီုကဵု ပရိုင်အခေတ်မန်ရ။ အတိုင်နာဲဂတာပ်ခေတ် ရဲကွာန်ပါင်ကၟာ မဟီုကဵု အစာပရိုင်အခေတ်မန် မိပါရမဳဆာန်မ္ဂး ကၟာဝွံ မွဲအခိင်တေအ် နွံ ၇.၂၂ ဨကတုဲ အခိင်လၟုဟ် နွံ ၆.၃၃ ဨက။ ၜိုတ်ညးမၜတ်လဝ်မ္ဂး လပါ်ဗမံက် ဇမၠိင်နွံ ၂၅၆ ပေ(ပၞောန်)၊ ပလိုတ်ပလိုတ် နွံ ၂၂၅ ပေ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ နွံ ၁၀၀၀ ပေ၊ လပါ်သၟဝ်ကျာ နွံ ၁၃၀၀ ပေ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဂကူကၠက်ဂှ်သာသနာဟွံကၠေံကၠက်ပုဟ်
ဂကူကၠက်ဂှ်သာသနာဟွံကၠေံကၠက်ပုဟ်
လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်၊
ဂကူမွဲမွဲဂွံတိုန်တဴအာဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ဟီုဂှ်တှ်ေ ဒးနွံကဵုသွာၚ်နာနာသာ်တုဲ ဆဂး ဘာသာသာသနာအရေဝ်လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာပြဝေဏဳမွဲဒးထ္ၜးသက်သဳပေၚ်ပေၚ်တုဲ ဂကူတံဂှ်လေဝ်ဗဂဵုလဟဵုအာဗီုကဵုအခိၚ်အခေတ်ကာလဒေသညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရပ္ဍဲကဵုဂကူမွဲဂှ်စိုတ်စှ်ေဓဝ်ပတေဟ်ကဵုဖျုန်ဏာလပါ်ပရေၚ်ကုသဵုကဵုဒါန်ဂၠိုၚ်လောန်ၜက်အာတုဲ ညးတံဝိုတ်တၠိၚ်ထောံဒးဗဂဵုလဟဵုပရေၚ်ပညာလိက်ပတ်ဂကူညးတံအောန်အာဏောၚ်တှ်ေ ခြာဟွံလအ်ဒှ်ကၠုၚ်ပြသၞာပ္ဍဲဂကူညးတံမာန်ရ။
ဂကူမွဲၜိုန်ရဒးနွံကဵုသာသနာကီုလေဝ် ယဝ်ရသာသနာတဴတက်ဂကူဂှ်ဒးတဴအာလေဝ်ဟွံသေၚ်တုဲ ယဝ်ရဂကူဂှ်ကၠက်ကၠေံအာလ္တူဂၠးတိဏံကီုလေဝ် သာသနာဂကူမရှ်ေသှ်ေဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ်ဆက်သှ်ေနွံအာမံၚ်ဏီတုဲ ဟိုတ်နူကဵုဍုၚ်ညးတၞဟ်လေဝ်ရှ်ေသှ်ေဒၟံၚ်သာသနာတုပ်တုပ်ကီုတုဲ ညးတံလေဝ်ဆက်ဗဂဵုလဟဵုမၚ်မွဲအာပၠန်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံစှ်ေကေတ်စိုတ်ဣဏံရသာသနာဂကူပိုဲမွဲတုဲ ယဝ်ပိုဲဟွံကၠောန်ဟွံမၚ်မွဲချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂးတှ်ေသာသနာကၠက်ဏောၚ်စှ်ေကေတ်စိုတ်သာ်ဏံတှ်ေဗၠေတ်ကဵုဒဒိုက်ကဵုသွက်ဂကူဇကုရ။
အုပ်နိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ ။
နိဿဲလဝ်ပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲပူဂဵုမဒှ်ကီုရ ။
ဒုကနိပါတ
နိဿဲ
တြာဲအဋ္ဌကထာဇတ်၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်။ ကၞပ် တတိယ၊ သၞာံ ၁၃၈၀ ။
သတ္တကနိပါတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀
တိကနိပါတ်
၄။ အဗ္ဘန္တရဝဂ်
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀
= ၅။ ကုမ္ဘဝဂ် =
စတုက္ကနိပါတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀
ဨကနိပါတ်
ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်မ္ဂးမဂှ် ဨကကနိပါတ် ဇာတ်နွံတဴ ၁၅၀ ဇာတ်ရ။ ဇာတ် ၁၅၀ တအ်ဂှ် ပါ်တဴလဝ် ဗွဲဝဂ်မ္ဂး နွံ ၁၅ ဝဂ်တုဲ မွဲမွဲဝဂ်မ္ဂး နွံတဴ ၁၀ ဇာတ်ရ။ ပ္ဍဲ ဨကကနိပါတ်ဝွံ
သာ်ဝွံ ဇၟန်ပကောံစွံလဝ် ၁၅ ဝဂ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀
ဆက္ကနိပါတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀
ဒသကနိပါတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀
တေဇဝန္တ၊ ဂဥုပ်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
thumb|ဂဥုပ်ဂိုဏ် ရာမညနိကာယ ဘဒ္ဒန္တတေဇဝန္တ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဝွံ သက္ကရာဇ်မန် ၁၂၈၄ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၅) စွေက်၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်သြန်ဓလေၚ် (စဴဓလေၚ်) ၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်ရ။