cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်
ဘာကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခပဳထဝ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနရပတိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၁၊ ဝှ် ၄၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ၜိုပ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ၜိုပ်ထဝ်(Shwehinthar၊ ရွှေဟင်္သာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်မဟေဝ်/မ္ၚဵုဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၅၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မဟေဝ်/မ္ၚဵုဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၃၂၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၄၅၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၂၇၇၆ တၠရ။
ဒဵုထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒဵု
ဘာဒဵုထဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်ဒဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ဏမ်ဍာတ်၊ ယဲ
ယဲဏမ်ဍာတ်(diabetes) နကဵုယၟု ဂဥုဲမ္ဂးဒိယျာဗေတေသ် မေလ်လိတုသ် (diabetes mellitus) ဝွံ ဒှ် ဂကောံယဲမွဲ မနွံကဵု ဓါတ်သဂြာ မလောဲၜက် ပ္ဍဲကဵုဆီရ၊၊ ဟိုတ်နူဓါတ်သဂြာ မဂၠိုင် ပ္ဍဲဆီတုဲ ပ္ဍဲဏမ်/ခယျာ မၞိဟ်မဒှ်ယဲဏအ်လေဝ် ဓါတ်သဂြာၜက်တုဲ မနွံကဵု ရှ်မဍာတ်ဂှ် ယဲဝွံ နကဵုဗီုမန် ညးကော်စ ယဲဏမ်ဍာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ခယျာဍာတ် ရ၊၊ ဟိုတ်ယဲဏအ် မဂွံကတဵုဒှ်ဂှ် ပါန်ကရိယ (Pancreas) ပ္တိတ်ကဵု ဓါတ်အေန်သုလိန် (insulin) ဗွဲမရုံဂပ် ဟွံမာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကလာပ်ရုပ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ ဟွံရပ်စပ် ကၠောန်ကမၠောန် ဓါတ်အေန်သုလိန် မပတိတ်လဝ်ဂှ်ရ၊၊ ဓါတ်အေန်သုလိန်ဂှ် ဒှ်ဓါတ် မပညဳထိင် ကဵုကာဗောန်ဟာ်ဒရိက်၊ ကၠေင် ကေုာံ ပရဝ်တေန်တုဲ ဗွဲတၟေင် ဍေဟ် ဆက်စၠောအ် ပံင်ပကောံကဵု ဓါတ်သဂြာ နူကဵုဆီ ညံင်ဂွံလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဓါတ်သဂြာ မနွံဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵုဆီတုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လက်သန်ယဲ မပ္တံကဵု ပွမဒးအာ ပဿဴ မွဲခဏ မွဲခဏ ကေုာံ ပွမဒုင်စသိုင် ထင်ဍာ် ကအ်ကှ် ကေုာံ ဗျဵုတဟင်ရ၊၊
ဒဵုထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒဵု
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ဏမ်ဍာတ်၊ ယဲ
အဓိက ယဲဏမ်ဍာတ် နွံပိဂကောံ
ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၁၊ ဒၟာနူ ပ္ဍဲကဵုခန္ဓ ဟွံပ္တိတ် ဓါတ်အေန်သုလိန် တုဲ ဒးထပက်စုတ် ဓါတ်အေန်သုလိန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးသုင်စုတ် ဓါတ်အေန်သုလိန်၊၊ ဂကူယဲဏအ်ဂှ် နူဍောတ်တ် ဟိုတ်နူပါန်ကရိယ ဟွံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ကတဵုဒှ်ဂှ်ရ ညးကော်စ ယဲဏမ်ဍာတ်ကောန်ၚာ်၊၊
ဒဵုထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒဵု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝံသပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၄၀။
ၜိုပ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒဵုထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒဵု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဏမ်ဍာတ်၊ ယဲ
ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၂၊ ဒၟာနူ ဒစဵုဒစး အေန်သုလိန်၊ ကလာပ်ရုပ် ပ္ဍဲခန္ဓကာယမၞိဟ်ဂှ် ဟွံရပ်စပ် (ဝါ) သုင်စောဲ အေန်သုလိန် မပ္တိတ်ကဵုလဝ်ဂှ်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ကလေန်ပါန်ကရိယဂှ် ပ္တိတ်ကဵု ဓါတ်အေန်သုလိန် အောန်လေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ၊၊ ယဲဏအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ကာလအာယုက်ဇၞော်တုဲမှ ဂွံကတဵုဒှ်ဂှ်ရ ညးကော်စ ယဲဏအ်ဍာတ်ဗယု၊၊
ဂကူဒိယျာဗေတေသ် ဂဝ်ဂၞဴ၊ ဂကူယဲဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မၞိဟ်ဗြဴ မယိုက်ဂဝ်ဂၞဴရ၊၊ ကိုပ်ကၠာနူ ဟွံကလိဂွံ ဂဝ်ဂၞဴဂှ် သီုဟွံမဲ ကုဓါတ်သဂြာ မလောန်ၜက်မွဲသာ်ရ၊၊ ညးလ္ၚဵု သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ ယဲဗၠးကီုလေဝ် ညးလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ ကၠောအ်အာ ဂကူဒိယျာဗေတေသ်-၂ တုဲ ဟွံဗၠးရ၊၊
ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၁
ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၁၊ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပါန်ကရိယ မပ္တိတ် ဓါတ်အေန်သုလိန်ဂှ် ဟွံကၠောန်ကမၠောန် (ဝါ) ဟိုတ်နူ ကလာပ်ရုပ်ဗေတ မပ္တိတ် ဓါတ်အေန်သုလိန် နူပါန်ကရိယဂှ် လီုအာတုဲ မၞိဟ်ဂှ် ဓါတ်အေန်သုလိန် ဟွံမဲ၊၊ ဂကူဏအ်ဂှ် ကလေင်ပါ် ၜါပြကာ နကဵု ဒြဟတ်ဒုင်ပဒဝ် အိမ်မုန် (immune-mediated) ကဵု အိဒိသြပတိစ် (idiopathic) (ဟွံတီ ဟိုတ် ကလာပ်ရုပ်ဗေတ ဟွံကၠောန်ကမၠောန်)၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဒြဟတ်ဒုင်ပဒဝ်အိမ်မုန် ကလာပ်ရုပ်ဗေတလီု ဟိုတ်နူ ကလာပ်ရုပ်တဳ (T-cell-mediated autoimmune) ပကီုပရာပ်တုဲ ကလာပ်ရုပ်ဗေတ မပ္တိတ် အေန်သုလိန် လီုအာရ၊၊
ဗီုလဵု ဂွံစဵုဒၞာ ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၁ ဂှ် တၠပညာဂဥုဲတအ် ဟွံတီဏီရ၊၊ မၞိဟ်မကတဵုဒှ်ယဲဏမ်ဍာတ် ပ္ဍဲအမေရိကာန် ကဵု ယူရောပ် ၜိုတ် ၁၀ က္ဍိုပ်ကၠံ ကတဵုဒှ် နကဵုဂကူ-၁ ဏအ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင်ညးတအ် မကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ဂှ် မၞိဟ်ထတ်ယုက်ဒၟံင်တုဲ ခန္ဓကာယလေဝ် ဟွံကြောအ်ရ၊၊ ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၁ ဏအ်ဂှ် ကောန်ၚာ်ကီု သီုကဵု မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ကတဵုဒှ်မာန်ဒၟံင်ရ၊၊ ဆဂး ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ ယဲဏမ်ဍာတ်ကောန်ၚာ် ဟိုတ်နူ ဗွဲမဂၠိုင် ကောန်ၚာ် မကတဵုဒှ်ဂၠိုင်၊၊
ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၂
ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၂၊ ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ဒစဵုဒစး အေန်သုလိန် (insulin resistance) လဆောဝ်မ္ဂး ပွမပ္တိတ် အေန်သုလိန် ပ္ဍဲခန္ဓကာယမၞိဟ်ဂှ် အောန်အာတုဲ ကတဵုဒှ်ရ၊၊ ဟိုတ်မဂွံပ္တိတ် အေန်သုလိန် ဂွံအောန်ဂှ် ပတှ်ေကေတ် ဟိုတ်နူကဵု (insulin receptor)၊၊ ဆဂး ဗွဲမကၠးဖ္ဍး တီကေတ် ဟွံမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဒစဵုဒစး အေန်သုလိန် ဟိုတ်နူ အေန်ဇြာမ် မပၠာဲလေင် အေန်သုလိန် မကော်ဂးစ ဗီုအင်္ဂလိက် (insulin-degrading enzyme) ရ၊၊ မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲဏမ်ဍာတ် ဗွဲမဂၠိုင် ၈၅% ပြင်င်ဂှ် ကတဵုဒှ် နကဵုဂကူဏအ်ရ၊၊ မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲဏမ်ဍာတ် နကဵုဂကူဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နူကၠာ ဟွံဒှ်ယဲ သၞာံဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူမစကာ စသုင်လဝ် ဓါတ်သဂြာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊ ယဝ်ရ ပလေဝ်ပလေတ် ပရေင်မံင်စံင် ညံင်ဂွံချဳဓရာင်ဂၠိုင်င် စစၞဖအောန်ဖျေဟ်သဂြာ ကေုာံ စစၞ မစှ်ေကဵု သၞောတ် မပ္တံကဵု အခိင်အခါ ကေုာံ ဂလိုင်စၞ ကေုာံ အလန်မစစၞ သီုကဵု သုင်ဗက်ဂဥုဲမ္ဂး ပကဵု ညံင်ယဲ ဂွံသက်သာမာန်ရ၊၊
ဒိယျာဗေတေသ် ဂဝ်ဂၞဴ
ဒိယျာဗေတေသ် ဂဝ်ဂၞဴ ဂှ် နကဵုဗီုပြင် ဗွဲမဂၠိုင် တုပ်ဒၟံင် ကဵု ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၂ ဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ဒၟာနူဒစဵုဒစး အေန်သုလိန် ကေုာံ မပ္တိတ် အေန်သုလိန် အောန်ရ၊၊ မၞိဟ်ဗြဴ မတန်ဂဝ်ဂၞဴ ၜိုတ် ၂-၃ % ဂှ် ကတဵုဒှ် ဒိယျာဗေတေသ်ဏအ်တုဲ ကာလသၠးဂၠံဂဝ်တုဲမ္ဂး ယဲဂှ်လေဝ် ဗၠးအာပၠန်ရ၊၊ ဒိယျာဗေတေသ်ဂဝ်ဂၞဴဏအ်ဂှ် လွဳဗၠးမာန်ရ၊၊ ဆဂး ဟိုတ်နူ မၞုံကဵုဂဝ်ဂၞဴတုဲ ဒးနွံကဵု ပရေင်ရံင်စံင် အစာသဝ် အလုံမွဲ အခိင်ဂဝ်ဂၞဴရ၊၊ မၞိဟ်ဗြဴ မကေင်ဒှ်လဝ် ယဲဏအ် ပ္ဍဲအခိင်ဂဝ်ဂၞဴ ၜိုတ် ၄၀ % ဂှ် ဗွဲကြဴ ကတဵုဒှ် ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၂ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
ဂကူတၟေင်တၞဟ်
နကဵုဂကူတၟေင်တၞဟ်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် သီုဖအိုတ် ၃၀ ဂကူပြင်င်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး ညးကော်စ ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၃၊၊ သီုဖအိုတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဟိုတ်နာနာသာ်တုဲ ပလီုထောအ် ကလာပ်ရုပ်ဗေတ မပ္တိတ် အေန်သုလိန်ရ၊၊ တုဲပၠန် နကဵုယဲလဵုဒှ်ဒှ် ယဝ်ရ ယဲဂှ် ပကဵု ညံင် ကလေန်ပါန်ကရိယ ဂွံလီုမ္ဂး ဗဒှ်ကဵု ယဲဏမ်ဍာတ်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ အသိင်နိသံသ ဂဥုဲမွဲမွဲတုဲ ပကဵု ညံင်အရာမပ္တိတ် အေန်သုလိန် ဂွံယောင်ယာ၊ လ္ၚဵုမ္ဂး ဟိုတ်မဒးအာ ဓါတ်ဂျိမွဲမွဲတုဲ ကလာပ်ရုပ်ဗေဒ ဒးယောင်ယာအာတအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊
လက်သန်ယဲ ကေုာံ အရာမကတဵုဒှ်မာန်ဂမၠိုင်
လက်သန် ယဲဏမ်ဍာတ် ယဝ်ရ ဟွံလွဳမ္ဂး ဇြာဲစှ်ေ၊ ဒးအာဒၟံင်ပဿဴ မွဲခဏ မွဲခဏ၊ ဒုင်စသိုင် မဗျဵု ကေုာံ ကအ်ကဟ်ထင်ဍာ်၊၊ ယဝ်ရ ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၁ မ္ဂး လက်သန် ထ္ၜးပြဟ် မွဲသတ္တဟ ကဵု သတ္တဟ ပြံင်လှာဲပြဟ်တုဲ ယဝ်ရ ဂကူ-၂ မ္ဂး ထ္ၜးလက်သန် လဇုဲတုဲ ဒှ်သိုက်က်ရ၊၊
ဟိုတ်နူ ဓါတ်သဂြာ နွံပ္ဍဲဆီဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင် ဗွဲမလအ်တုဲ ဓါတ်သဂြာဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲပသာဒမတ်တုဲ ပကဵု ညံင်မတ် ဒြဟတ်မတ် ဂွံဍိုန်လျ၊ ညာတ်ဟွံကၠး ဒှ်ဒၟံင် ဗီုလေတ်တ်ရ၊၊ ကုညးမဒှ်ယဲ နကဵုဂကူ-၁ မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ဗဗဵုမတ်ပြံင်လှာဲအာ မွဲတဲဓဝ်ရ၊၊ ယဝ်ရ နကဵု ဂကူ-၂ ဂှ်မ္ဂး ပြံင်လှာဲအာ သိုက်က်ရ၊၊ ပွမကတဵုဒှ် သရသရေန် ပ္ဍဲစၞာံတအ်တုဲ ဗၠးဝါတ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်လက်သန် မွဲဂကူကီုရ၊၊
အာယုက်ဂၠေအ်
မၞိဟ်မဒှ်ယဲဏအ်ဍာတ်တအ်ဂှ် အာယုက်ဂၠေအ် နူ မၞိဟ်တၞဟ်တအ်ရ၊၊
ဟိုတ်မဂွံဒှ်ယဲ ကေုာံ နဲကဲစဵုဒၞာ
ဒိယျာဗေတေသ် ဂကူ-၁ ဂှ် ဟိုတ်နူမဗဳဇ မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူဂဝ်လေဝ်နွံရ၊၊ တုဲပၠန် ဟိုတ်နူကတဵုဒှ် သရသရေန် ယဲမွဲမွဲတုဲ ကလေန်ပါန်ကရိယ လီု ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံကၠောန်ကမၠောန်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံညာတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ စၟဝိရုသ် Coxsackie B4 တုဲ ကလေန်ပါန်ကရိယ လီု ဟီုလဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူပွဳပွူပရေအ်တုဲလေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ကီုရ၊၊ ဂကူ-၁ ဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဗီုပြင်ဘဝ မမံင်စံင် ဟွံပါဲ ဟွံရုဲစ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ချဳဓရာင်တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံသေင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံင်ဟွံဒှ် ဗီုလဵု မဂွံစဵုဒၞာဂှ် ဟွံတီရ၊၊
ဂကူ-၂ ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ဗီုပြင်ဘဝ ကေုာံ အာဲဗဳဇရ၊၊ ဟိုတ်နူမကြောအ်လောန် ကေုာံ မမံင် ဘဝ မဟွံမဲ ကုပရေင်ချဳဓရာင်မ္ဂး အန္တရာယ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံယဲဏမ်ဍာတ် နွံဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ
ယဝ်ရ ချဳဓရာင်ကဵုကာယ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ ပွိုင် ၉၀ မိနေတ်မ္ဂး ဖအောန်ကဵု ညံင်ဟွံဂွံ ယဲဏမ်ဍာတ် ၂၈ % မာန်ရ၊၊
ပ္ဍဲသြောအ်ဂှ် ဓါတ်မေန်နရာ ခိုဟ်ဟ်တအ်ဂှ် နွံအကြာ သၞောက် ကဵု ဖျုန်ဍေဟ်တုဲ ယဝ်ရ ဗုတ်ဗအး ဗဗုထောအ် သ္ၚုမ္ဂး ဓါတ်မေန်နရာ ခိုဟ်ဟ် ဗဳတမေန်ခိုဟ်ဟ်ဂှ် တိတ်ဒှ်အာ ခဗိုက်သ္ၚုအိုတ်တုဲ သှ်ေဒၟံင် ဆသဂြာသၟးဂှ်ရ ပွမစသ္ၚု မဗဗုလဝ်တအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ယဲဏမ်ဍာတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုရ၊၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ ညံင်စၞစ ဂွံလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဂၞဴဇကု အခိင်မှာန်မှာန်ဂှ်လေဝ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ အခိင်မစ စဂၠိုင်င်တုဲ အခိင်ဟွံဂွံစ အေင်လဝ် ကွေဟ်ဟ်လအ်လအ်တအ်ဂှ် ဟွံခိုဟ်ပၠန်ရ၊၊ ဟွံခိုဟ်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဇၟာပ်ပိုယ်မစစၞ ပိုယ်ကလိဂွံ ဓါတ်သဂြာရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲတဲဓဝ် ဓါတ်သဂြာ လုပ်အာ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ကလေန်ပါန်ကရိယဂှ် ဒးပ္တိတ် ဓါတ်အေန်သုလိန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ တုဲပၠန် ဟိုတ်နူမအေင်လဝ်စၞ အခိင်ဗွဲမလအ်တုဲ ဓါတ်သဂြာ ဟွံမဲ ပ္ဍဲကာယတုဲ ကလေန်ပါန်ကရိယဂှ် ဟွံဒးပ္တိတ် ဓါတ်အေန်သုလိန်ပၠန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူမဒးကၠောန်ကမၠောန် ဗီုပြင်စှ်ေစှ်ေ ဟွံမဲတုဲ ကလေန်ပါန်ကရိယ ယောင်ယာအာမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမအေင်စၞလအ်လအ်တအ်ဂှ် ဒးဝေင်ပါဲရ၊၊
မပကင်ရင်ယဲ
ယဲဏမ်ဍာတ်ဂှ် ဒှ်ယဲဇမၠိင်မွဲတုဲ လွဳညံင်ဂွံဗၠးအးဂှ် ဖန်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် ညံင်ဟွံဂွံဂၠိင်တိုန်ကီု၊ ညံင်ဓါတ်သဂြာ ဂွံနွံ အပ္ဍဲဆီ မကြပ်တုပ်ကဵု လၟိဟ်ဓမ္မတာမာန်ဂှ် မင်မဲ ပကင်ရင်ကေတ်မာန်ရ၊၊ နဲဍေဟ်ဂှ် စစၞ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက်၊ ဝေင်ကာယ ပချဳဇိုင်တဲ၊ ဖအောန်ဖျေဟ် လယိုင်ဇကု ကေုာံ သုင်ဗက်ဂဥုဲ အတိုင်စၞောန် အစာသဝ်ရ၊၊
ညံင်ဂွံကၠိုဟ် ပရူယဲ ကေုာံ ညံင်ဂွံပါလုပ် ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်စၞောန်အစာသဝ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကုညးမဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်စၞောန်အစာဂဥုဲတအ်ဂှ် အရာ အန္တရာယ် မကတဵုဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ ယဲဏမ်ဍာတ်ဂှ် ကတဵုဒှ်အောန်ရ၊၊ တင်ရန်တၟအ် ပရေင်လွဳယဲဂှ် ညံင်ဓါတ်သဂြာ ဂွံနွံ ကဆံင် ၆.၅ % ရ၊၊ အောန်နူဂှ် ဟွံဂွံ သၠုင်နူညိ ဂွံမာန်ရ၊၊ အရာမပကဵု ညံင်ယဲဏမ်ဍာတ်ဂွံဂၠိုင်တိုန် မပ္တံကဵု ပွမသုင်ၜံက်၊ လၟိဟ်ဂလိုင် ဓါတ်ခေါလေသတရဝ် (ဓါတ်ကၠေင် မၞုံပ္ဍဲဆီ)၊ မကြောအ်၊ ဆီတိုန် (high blood pressure)၊ ပရေင်ချဳဓရာင်အောန်တအ်ရ၊၊ တၞဟ်န ညံင်ဟွံဂွံဒှ်သရ ပ္ဍဲကဵုဇိုင်တုဲ ပွမစကာ ဒၞပ်တၟေင်ဂှ်လေဝ် နွံပၟိက်ကီုရ၊၊
စမ်ၜတ်ယဲ
ယဲဏမ်ဍာတ်ဂှ် ဒှ်ယဲဟိုတ်မၞုံကဵု လၟိဟ်သဂြာ ပ္ဍဲဆီမဂၠိုင်ဒၟံင်တွဵုရ၊၊ ဂွံတီ ယဲနွံ ဟွံမဲဂှ် စမ်ၜတ်ကေတ် နကဵုနဲဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
ယဝ်ရ စမ်မၞိဟ်မွဲ ဓါတ်သဂြာ စၟတ်သမ္တီ နွံကဵုယဲမ္ဂး တၞဟ်နဂွံချိုတ်ပၠိုတ် ဒးကလေင်စမ်မွဲဝါပၠန် နကဵုနဲတၞဟ် ပ္ဍဲတ္ၚဲတၞဟ်ရ၊၊ ၜတ်လၟိဟ် ဓါတ်သဂြာ အခိင်မစလဝ်စၞ ဟီုမ္ဂးဂှ် မၞိဟ်ဂှ် စလဝ် ဂလူဂေတ် ၇၅ ဂရာမ်၊ ဂတဂှ် ပွိုင်ၜါ နာဍဳ ၜတ်လၟိဟ်ဓါတ်သဂြာ ပ္ဍဲဆီရ၊၊
မၞိဟ်မအေင်လဝ်စၞ ယဝ်ရ ဓါတ်သဂြာ နွံ အကြာ 6,1 ကဵု 6,9 mmol/L မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ မၞိဟ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်သဂြာ မဂၠိုင်ရ၊၊ မၞိဟ်မစလဝ်စၞ ယဝ်ရ ဓါတ်သဂြာ နွံလတူ 7,8 mmol/L (ဆဂး ဟွံဂၠိုင် နူ 11,1 mmol/L) မ္ဂး ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဓါတ်အေန်သုလိန် ဟွံကၠောန်ကမၠောန်/ ဒှ်ဒၟံင်ယဲဏမ်ဍာတ် စၟတ်သမ္တီဂွံတုဲ အန္တရာယ် မကတဵုဒှ် ယဲကတေင်ဆီကောန်တၟအ် မာန်ရ၊၊
ပလိုင်အိန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒုန်
ဘာပလိုင်အိန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၀၊ ထပိုယ် ၁၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
လိက်သရောပ်
လိက်သံခိပ် (လိက်သရောပ်)၊ လိက်စၟတ်သမ္တီကောံဓရီုဏအ် လုပ်လၟိဟ် ဂကူလိက်ၜိုတ်လဵုဂှ် (ဝါ) စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဂကူလိက်မွဲမွဲ ထေက် ဟွံထေက်ဂှ် လညာတ်နာနာသာ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် လိက်သရောပ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကမၠောန်ကီု၊ ပ္ဍဲပရေင်ပညာကီု ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကမၠောန်မ္ဂး ဒးချူ လိက်စၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီု (minutes)၊ ဒးသရောပ်ချူ လိက်သံခိပ် (လိက်သရောပ်) (summary) နူလိက်ပရေင်မွဲမွဲ၊ လိက်ဝတ္ထုမွဲမွဲ၊ ပရူမွဲမွဲတအ်ရ၊၊ ဟီုအိုတ်တ်မ္ဂး ညံင်ဂွံသရောပ် ပရူမွဲမွဲလေပ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဂွံသရောပ် ပရူမွဲမွဲလေပ်ဂှ် ပ္ဍဲပရူဂှ် အရာလဵု မဒှ်ကိစ္စဇၞော် (ဝါ) အရာလဵု မဒှ်ကြက်၊ အရာလဵု ဒှ်ကိစ္စဟွံဇၞော်ဂှ် ဇကုကံက်နုက်ကေတ်လေပ်ဟေင် လိက်သံခိပ်ဂှ် (ဝါ) လိက်စၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီုဂှ် ဂွံဒှ်လိက်သံခိပ် ခိုဟ်ဟ်မွဲမာန်ရ၊၊
ညံင် လိက်သံခိပ်တအ်ကီု ဗဳဒဳယောစၟတ်သမ္တီ သဘင်မွဲမွဲဂှ်လေဝ် ဗီုဂှ်ကီုရ၊၊ သဘင်မကၠောန်လဝ် ပွိုင်မွဲတ္ၚဲဂှ် ဒးသရောပ်ကေတ် ပွိုင် (၂၀-၃၀) မိနေတ်တုဲ ဒးကၠောန်ရ၊၊ ယဝ်ရ မၞိဟ်ကုတ်ဆက်ဂှ် ထ္ၜောမ်ပရူဂှ် ဟွံလေပ်၊ ရုဲစှ် ဒၞာဲလဵု ကိစ္စဇၞော်၊ ဒၞာဲလဵု ကိစ္စဟွံဇၞော် ဟွံလေပ်မ္ဂး ကဝးဗဳဒဳယောစၟတ်သမ္တီဂှ် ဂွံဒှ် ကဝးဗဳဒဳယောစၟတ်သမ္တီခိုဟ်ဟ်မွဲ ဟွံမာန်ရ၊၊
ပွမပါ်ပါယ် ဂၠာဲကြက် (ဝါ) ဂၠာဲမဒှ်အရာအဓိက ပ္ဍဲလိက်မွဲမွဲ၊ လဟီုမၞိဟ်မွဲမွဲ၊ ပရူမွဲမွဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ဂှ်ရ ပ္ဍဲပရေင်ပညာသဇိုင်ဂှ် ညံင်ကွးဘာတအ် ဂွံသရောပ်၊ ဂွံကံက်နုက်ကေတ် အရာအဓိကလေပ်ဂှ် ညးတအ်ဗ္တောန် ညံင်ကွးဘာတအ် ဂွံချူလိက်သံခိပ် (လိက်သရောပ်)လေပ်ရ၊၊ ဂွံသရောပ် ပရူမွဲမွဲမာန်၊ လိက်မွဲမွဲမာန်ဂှ် ဒးကၠိုဟ်လဝ် ပရူဂှ် လိက်ဂှ် ပေင်င်ရောင်၊၊
ဗီုလဒက်ပ္တန်
လိက်သံခိပ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုမကံက်နုက် တင်ဂၞင်အဓိက နူလိက်မွဲမွဲရ၊၊ ညံင်မထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲဗီု (၁)ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် အရာလဵုမဒှ်ကြက်အဓိက မဆေင်ကုပရူဂှ် ဒးဂၠာဲကၠာ၊၊ ဗီု(၂)ဂှ် တင်ဂၞင်မကလိဂွံလဝ် နူလိက်ဂှ် ကလေင်ချူ လိက်သံခိပ် နကဵုမအရေဝ်တၞဟ်ရ၊၊
လိက်သံခိပ် ကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီကောံဓရီုဂှ် ဟွံတၞဟ်ခြာ ညးသကအ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ လိက်စၟတ်သမ္တီကောံဓရီုဂှ် သောဲဗြောဲ နူလိက်သံခိပ်ညိရ၊၊ ဓမ္မတာမ္ဂး လိက်သံခိပ်ဂှ် နွံအကြာ ၅-၁၀ ပၞောန်တုဲ လိက်စၟတ်သမ္တီကောမဓရီုဂှ် နွံစၜိုတ် နူကဝက်မုက်လိက် စဵုကဵုၜါပိတၞဟ်၊ တန်တဴကဵုပရူပရာကောံဓရီုဂှ်ရ၊၊
အရေဝ်မသုင်စောဲ
လိက်သံခိပ်ဂှ် မၞုံကဵုဝါကျဂၠိင်င်တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရူဗီုဒှ်ဂှ်၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂၠေအ်အ်ဂှ် ပရူပရာညံင်ဂွံပါလုပ်မာန်ဂၠိုင်င်ဂှ် ဖ္ဍန်တုဲ ပကောံချူလဝ်ရ၊၊
လိက်စၟတ်သမ္တီကောံဓရီုဂှ် မဒှ်လိက် မလဴထ္ၜးပရူမွဲမွဲရ၊၊ ဆဂး မချူလဝ် ဆဒၞာဲအဓိက ပ္ဍဲပရူဂှ်ဟေင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လိက်စၟတ်သမ္တီကောံဓရီုတအ်ဂှ် ဒှ်လိက်ဓမ္မတာမွဲကီု မၞုံကဵုညးလဵုမပ၊ ဗီုလဵုမဂွံပတအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊
ပ္ဍဲအရာမဆက်စၠောအ် နကဵုလိက်ဂှ် ပိုယ်တအ် ပါ် (၂) ဗီုပြင်
En funktionel model over sproget
လိက်ဂှ် ဒှ်အရာ မဗၟံက်ထ္ၜး အရာမကတဵုဒှ် မၞုံကဵုအဓိပ္ပါယ် ကုပွဳပွူဂကောံမၞိဟ်မွဲ မြဴသာ်ဝွံ ပံက်ကေတ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဂွံရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုအရာမဆက်စပ်ဟိုတ်ဖဵုကုယေန်သၞာင် (cultural context) ကေုာံ အရာမဆက်စပ်ဟိုတ်ဖဵုအကာဲအရာ (situational context) ၜါဏအ်တုဲ ပိုယ်တအ် ဗၟံက်ထ္ၜး လိက်မဆေင်စပ် ကုပွဳပွူမၞိဟ်မာန်ရ၊၊
အရာမဆက်စပ်ဟိုတ်ဖဵုကုယေန်သၞာင် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမဆေင် ကုယေန်သၞာင်သီုဖအိုတ် ယေန်သၞာင် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်အခိုက်ကၞာတအ် မဟီုကီုလေဝ် ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဒၞာဲဝွံ လှဲလး ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ယေန်သၞာင်ဗီုမံင်စံင် ဂကောံမၞိဟ် ဥပမာ ဂကောံမၞိဟ်သရာဲဂၠံင်၊ ဂကောံမၞိဟ်ဗြဴညးတၠဒြပ်၊ ဂကောံမၞိဟ်သၟတ်၊ ဂကောံမၞိဟ်ပေါယ်ဇာတ်၊ ဂကောံမၞိဟ်လကျာ်၊ မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ နွံနာနာသာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဗီုမစကာအရေဝ်အခြာ၊ ဗီုစိုတ်စရိုတ်၊ ဗီုမံင်စံင်တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊
အရာမဆက်စပ်ဟိုတ်ဖဵုကုအကာဲအရာ ဂှ်အကာဲအရာမဆက်စၠောအ် နကဵုအရေဝ်လိက်ရ၊၊ အရာမဆက်စပ်ဟိုတ်ဖဵုဏအ်ဂှ် ပံက်ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
လိက်လလဴပူ
တင်ရန်တၟအ် - သွက်ဂွံ လဟိင်ကဵုစိုတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်၊၊
ကောန်မၞိဟ်တအ် လဴပူကၠုင် ပေါမ်အာဂီု၊ ဝင်၊ ပရူပရာ ရေင်သကအ် နူကဵုသၞာံ မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ၊၊ နူမလဴပူ နကဵုပါင် အဆက်က်ဂှ် ဗွဲကြဴဏအ် လိက်ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ချူစုတ် နကဵုလိက်ရ၊၊ မလဴပူဂှ် ကလိဂွံ တင်ရန်တၟအ် ၜါသာ်ရ၊၊ ကၠာအိုတ်ဂှ် သွက်လဟိင်စိုတ်၊ နူဂှ် သီုဒှ်အာ ညးမကဠင် (ဝါ) ညးမဒုင်တဲဂှ် ဆက်ဒုင်ဏာ အာဲကၟာဲ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ပညာ ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ ဆက်ဖန်ဗဒှ်ပတိုန်အာ အရင်တၟိတအ်ရ၊၊
ဂကူလိက်လလဴပူဏအ် နွံကဵုဂကူလိက် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ဥပမာ ပေါမ်၊ အာဂီု၊ ဝတ္ထုဇမၠေအ်၊ ဝတ္ထုဇမၠိင် ဒှ်တမ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဂကူလိက်လလဴပူဏအ်ဂှ် ပါ်ကရေက်ထောအ် နကဵုဗီုပြင်ဇမၠေအ် ကဵု ဗီုပြင်ဇမၠိင် ၜါဗီုဂွံရ၊၊ အပ္ဍဲဗီုပြင်ဂှ်ပၠန် ပါ်ကရေက်ထောအ် ဂကူလိက်နာနာသာ်ပၠန်ရ၊၊ ဥပမာ ရာဇဝတ် (crime မှုခင်း) ၊ action၊ ဆာန် love, thrill၊ တအ် နွံနာနာသာ်ရ၊၊
လိက်မဖန်ဗဒှ် (fiction) ကဵု လိက်မဒှ်ဍာံ (non-fiction/fact) ကေုာံ လိက်ပံင်နှဴ
လိက်လလဴပူ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဒှ်ဂကူလိက်မဖန်ဗဒှ် သၟးရ၊၊ ဂကူလိက်ၜါဝွံ ပံင်နှဴတုဲ အစာလိက်တအ် ချူကၠုင် သၞာံဗွဲမလအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဝင် ပရူမဒှ်ဍာံဂှ် တၞဟ်န ဂွံဗှ်ခိုဟ်ကီု၊ ဂွံတံင်ဂြဲစိုတ် ညးဗွဟ်လိက်တအ်ကီုတုဲ ပြံက်ဆတ်စုတ်လဝ် အရာမဖန်ဗဒှ်ပတိုန် နွံကၠုင်ဒၟံင်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်ဂှ် ပံင်နှဴဂကူလိက်ၜါဏအ်တုဲ ချူကၠုင်ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲလိက်ဝင် မဆေင်ကုသၟိင်တၠတအ်ဂှ် တၞဟ်နမိက်ဂွံသၠုင် စရာဲကျာ်သြဳ သၟိင်တၠတအ်တုဲ ဖန်ပြံက်စုတ် အရာမဖန်ဗဒှ်တအ်ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲကဵုကဏ္ဍပရိုင် ကေုာံလိက်ဒုင်စဳရေင် ဗီုကဵု (documentary)တအ်ဂှ် ပရေင်ပြံက်နှဴဗီုဏအ် ဖန်ဟွံဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်မဖန်ဗဒှ်တအ်လေဝ် ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗီုမဒှ်ဒၟံင် ဇေတ်တ်မာန်တအ်ကီုတုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ပရူဂှ် လိက်ဂှ် ဒှ်လိက်မဖန်ဗဒှ်ဟာ ဒှ်လိက်မဒှ်ဍာံဟာဂှ် သွက်မၞိဟ်ဗွဟ်လိက်တအ် ပါ်ပါဲစဝါတ်ဒၟံင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံင်ဂွံပါ်ပါဲလေပ် အရာဏအ်လေပ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊
ဗီုလဒက်ပတန် (ဝါ) သ္ၚိဇာတ်
ညံင်ရဴ လိက်ဂရင်ဗ္တီကီု လိက်လလဴပူဝွံလေဝ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ပိဒကုတ် ကီုရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲလိက်ဂရင်ဗ္တီဂှ် ဒၞာဲစိုတ်မလုပ်စခိုဟ် ပ္ဍဲဒကုတ်လဒေါဝ်ဂှ် တပ်ညိင်ဒၟံင်တုဲ ပ္ဍဲလိက်လလဴပူဏအ်မ္ဂး ပ္ဍဲဒကုတ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမလုပ်စခိုဟ် မကော်စ တွိုန်ဇာတ် မဒှ်ဒၞာဲ အသိင်ဇာတ်မတိုန် အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဗီု ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊
၁၊ နိဒါန်ဇာတ်
ပ္ဍဲကၞောတ်ဒကုတ်နိဒါန်ဇာတ်ဂှ် ဖျပ်စုတ် အခိုက်အလိုက်ဇာတ် (dramatic) မဆက်အာကဵုဒကုတ် တွိုန်ဇာတ် (ဝါ) ဒကုတ်ပဋိပက္ခဇၞော်တိုန်ဂှ်ရ၊၊ ယဝ်သ္ဒး ပတောအ်ဥပမာ ပ္ဍဲဂကူလိက် ဇာတ်အမှု (crime) မ္ဂး ယဝ်ရ အစာချူလိက်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် သေနာတ် ပ္ဍဲအစလိက်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် သေနာတ်ဂှ် ဒးသုင်စောဲရ၊၊ မၞိဟ်မဗှ်လိက်တအ် စဆဵုလဝ်သေနာတ်တုဲ ပ္ဍဲစိုတ်တေအ် စၟဳမံင် မိက်ဂွံတီ ညးဂှ်စွံလဝ် သေနာတ်ဒၞာဲဂှ်ရော၊ ကောန်ဒးဒုင်ဂစိုတ်ဟာ၊ ညးဂှ် ဒးဒုင်ဂစိုတ်ရော၊ ဗီုဗီုဏအ် ဂလာန်သၟာန်ဂမၠိုင် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲညးဗွဟ်လိက်တအ်ရ၊၊
၂၊ တွိုန်ဇာတ် ကေုာံ ပဋိပက္ခဇၞော်တိုန်
အဓိက အင်္ဂလက်သန် လိက်လလဴပူဏအ်ဂှ် ဒဒှ်မၞုံ ကုပဋိပက္ခရ၊၊ ပွမဖန်ဗဒှ် ပရေင်ဒစဵုဒစး မွဲ (ဟွံ) ၜါပိ အကြာ ညးၜါဂှ် ဒှ်အင်္ဂလက်သန် လိက်လလဴပူ ရ၊၊
ပဋိပက္ခ အကြာမၞိဟ် ကဵု မၞိဟ် - အတိုင်လိက်အခိုက်တြေံမ္ဂး ပဋိပက္ခအကြာ ကောန်သၟိင် ကဵု မၞိဟ်ပရမ်၊၊ မၞိဟ်သပ္ပရိုဟ် ကဵု သမၠီု၊ ပဋိပက္ခဂကူဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပေါမ်အာဂီု၊ ကေုာံ ဇာတ်ပရမ် (action movice/ဇာတ်ကြမ်း) တအ် ဂၠိုင်ရ၊၊
ပဋိပက္ခ အကြာမၞိဟ် ကဵု သဘာဝ - ကောန််သၟိင်ဂှ် ဒးဂစာန် လုပ်ပေါဲဗတိုက် ကုဘဲသဘာဝ ညံင်ဂွံဗၠးချိုတ်၊၊
ပဋိပက္ခ ဇကုကဵု ဘဝဇကု/အကာဲအရာဘဝဇကု - ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်မ္ဂး ပဋိပက္ခဂှ် ဒှ်အရာ မဆေင်စပ် ကုစိတ္တဇဂၠိုင်ရ၊၊ ကောန်သၟိင်ဂှ် တဝ်စၞေဟ် လုပ်ပေါဲဗတိုက် ညံင်ဂွံဗၠးတိတ် နူဗဟေက်၊ နူမအောန် ကုဓဝ်ပတှ်ေဇကုဇကု၊ နူမဟွံစွံ င္ၚုဟ်မး ကုဘဝဇကု မပ္တံ ဗီုဗီုတအ်ဏအ်ရ၊၊
ပဋိပက္ခ အကြာမၞိဟ် ကဵု သၞောတ်ပရေင်ဍုင် (ဟွံ) ဂကောံမၞိဟ် - လိက်လလဴပူ ဂကူဏအ်မ္ဂး ကောန်သၟိင်ဂှ် တဝ်စၞေဟ် ကုမၞိဟ်ပရမ်မွဲမွဲဓဝ် ဟွံသေင် သီုတဝ်စၞေဟ် ပြံင်လှာဲထောအ် သၞောတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲမွဲရ၊၊
ဂကူပဋိပက္ခ မထ္ၜးလဝ် ဗွဲလတူတေအ်တအ်ဂှ် ပံင်နှဴတုဲ မချူဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာ ဓမ္မတာမွဲကီုရ၊၊ ဟီုဍာံဍာံ ပ္ဍဲဂကူလိက် လလဴပူဏအ် မွဲပိုဒ်ဂှ် မၞုံကဵု ပဋိပက္ခဂၠိုင်နူမွဲဂှ် ဒှ်အရာ မသၠိုင်ပတိုန်ကဵု စရာဲကဆံင်လိက်မွဲရ၊၊ ဥပမာ ကောန်သၟိင်ဂှ် တဝ်စၞေဟ်ကဵု မၞိဟ်ပရမ်၊ ပ္ဍဲအခိင်မွဲစွံဂှ် ကောန်သၟိင်ဂှ် သီုဒးတဝ်စၞေဟ် ကုဘဝဇကု/အကာဲအရာဘဝဇကု ဥပမာ ညံင်ဟွံဂွံဖေက်၊ ဒးဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ဒးရုဲစှ် ထိင်လဝ်စိုတ်ဓါတ် မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ၊၊
ဂကူပဋိပက္ခဗီုလဵု ဇကုမရုဲစှ်ရုဲစှ် လိက်လလဴပူခိုဟ်မွဲဟီုမ္ဂး ဒးဖန်ဗဒှ်လဝ် suspense ဇရေင်ညးဗွဟ်လိက်တအ်ဂှ် ညံင်ညးဗွဟ်လိက်တအ် စဵုကဵုစိုပ် က္ဍဟ်ဇာတ်ရ၊၊ suspense ဟီုမ္ဂးဂှ် ညးဗွဟ်လိက်တအ် ဂြိုဟ်ဒးယာ်၊ ဗီုလဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရော၊ တိုန်ဟာ စှ်ေဟာ၊ ဒှ်ဗီုဏအ်ရ ဂတတေအ် ဗီုလဵုမဒှ်ကၠုင်မာန်ရော၊၊ လိက်လလဴပူခိုဟ်မွဲမ္ဂး သ္ဒးနွံကဵု အသိင်တွိုန်ဇာတ်တုဲ က္ဍဟ်ဇာတ် မတွံဂး မစိုပ်ကၞောတ် ကလိဂွံသွဟ် လတူပဋိပက္ခဂှ် နွံဒၟံင်ဂတဂှ်ရ၊၊
ညံင်ညးဗွဟ်လိက်တအ် ဂွံဆက်ဗှ်အာ လိက်ဇကုစဵုကဵုအိုတ်ဂှ် ဆၜိုတ်တွိုန်ဇာတ်ခိုဟ်သၟး ဟွံရုံဂပ်၊ ညံင်ညးဗွဟ်လိက်တအ် ဂွံဒုင်စသိုင် ညံင်ရဴအလဵုဇကုညး မပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဇာတ်ဂှ် (ဝါ) ညံင်ကဵု ညးဗွဟ်လိက်တအ် မဂွံဒုင်စသိုင် အလဵုဇကုညး မဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲမၞိဟ်အဓိကမွဲမွဲတုဲ ဒးဒုင်တဝ်စၞေဟ်ဒၟံင် ကုပဋိပက္ခဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊
၃၊ က္ဍဟ်ဇာတ် ကေုာံ လစှ်ေဇာတ်
လိက်လလဴပူဂှ် အသိင်ဇာတ်တိုန် စိုပ်က္ဍဟ်တုဲ အသိင်ဇာတ်ဂှ် လျောဝ်စှ်ေတုဲ ဇာတ်ဂှ်တုဲအာရ၊၊ ပ္ဍဲဒကုတ်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံတံင်ဒၟံင်ဇာတ်ဓလိင်၊ ဍန်ဂၠေအ်ရ၊၊ ညးလလဴပူဂှ်လေဝ် ပၟိက်ဆန္ဒ ဍိုက်ပေင်အာရ၊၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် သွဟ်သွက်ပဋိပက္ခဂှ် မံက်ဂတဝ်အာရ၊၊ မၞိဟ်မဗှ်လိက်တအ် ဂွံကၠးကေတ်အာ ဒဒှ်ရ ကောန်သၟိင်ဂှ် ကလိဂွံဇၞး နကဵု မအိုတ်ကၞောတ်ကဵုတသိုက် (Happy ending)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး တုဲအာ နကဵုကသ္ၚောမ်၊ ဟွံဒှ် အတိုင်ပၟိက်အင္ၚောပ် ညးဗွဟ်လိက်တအ် မစၟဳကေတ်လဝ်ဂှ်ရ၊၊
ပါဲနူဂှ်တုဲ မအိုတ်နကဵုလပံက် (open ending) မတုဲအာ နကဵုသွဟ်ကၠးကၠးမွဲ ဟွံသေင်၊ အရာမဒှ်မာန် နွံနာနာသာ်၊ တုဲတဴကဵု ညးဗွဟ်လိက်တအ် ချပ်ကေတ်တ် ဒဒှ်ရ ဇာတ်ဂှ်တုဲအာ နကဵုတသိုက်ဟာ နကဵုဒဒိုက်ဟာရ၊၊ မအိုတ်နကဵုလပံက်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်လလဴပူ ဂတာပ်ခေတ် ကေုာံ ကြဴနူဂတာပ်ခေတ် (modernist and postmodernist) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုင်ရ၊၊ ပွမအိုတ် နကဵုလပံက်ဏအ်ဂှ် တုပ်အာကဵု ဘဝမၞိဟ်ဓမ္မတာ ဗွဲမလောန်ဂှ်ရ မအိုတ် နကဵုလပံက်ဏအ် မၞိဟ်တအ် ဒးစိုတ်အောန်ညိရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကာလပိုဲဗှ် လိက်မဖန်ဗဒှ် လိက်ဇာတ်တအ်မ္ဂး ပိုဲတအ် မိက်ဂွံဂွံ ဒုင်စသိုင် မဆေင်ကဵုဇာတ်ရ၊၊ ပိုဲတအ် ဟွံမွဲပၟိက် အရာမတုပ် ကုဘဝပိုဲဂၠိုင်င်တအ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပိုဲတအ် နွံပၟိက် ဓဝ်ဍာံ ကဵုမံက်ဂတဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုမၞိဟ်ပရေအ် (ဝါ) မၞိဟ်ပရမ်ဂှ် ပိုဲတအ် မိက်ဂွံဆဵု ဒဒှ်ရ မဒးဒုင်စဘဲဒဏ် အရာညးမကၠောန်လဝ် ပရေအ်ပရေအ် လတူညးတၞဟ်တအ်ရ၊၊ လိက် လဝေင်ဇာတ် ခေတ်တၟိ နူယူရောပ်လပါ်ပလိုတ် ဗွဲတၟေင် နူသကေန်ဒိနေဗိယျာတအ်ဂှ် ညးတအ် မလေပ်ချူစ ပရူဗီုဒဒှ်ဍာံဂၠိုင်တုဲ မလေပ်ပတုဲဇာတ် နကဵုလပံက်ဂၠိုင်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဇာတ်ဂှ်တုဲအာ နကဵုမဟွံစှ်ေကဵုဗဗွဲဓဝ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဂၠးတိဏအ် ၜိုန်ရပိုဲနွံပၟိက် ဓဝ်ဍာံကီုလေဝ်၊ ဇၟာပ်အရာဂှ် တုဲကဵုဓဝ်ဍာံ သီုဖအိုတ်ဟွံသေင်ရ၊၊
အရေဝ်မသုင်စောဲ
ဗီုလဒက်ပတန် လိက်လလဴပူဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵု နဲရ၊၊ တန်တဴ ကုဂကူလိက်ပတ် ကဵု ဗီုအစာချူလိက်တအ် မပယျေဝ် မအရေဝ်တအ်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အရေဝ်မသုင်စောဲစဂၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်လလဴပူ နွံဗွဲမဂၠိုင်ကီုဂှ် ညးမလ္ၚတ်လိက်တအ် ထေက်ကဵု ဒးစွံသတိရ၊၊
ညးမချဳဓရာင်ဂမၠိုင် နဒဒှ် ကောန်သၟိင် သကိုပ်ဇာတ် ကေုာံ အရီုဇာတ်၊၊
ဂလာန်ပလီုဇြဟတ်ဂကူ "ကသံက်ဒီဇကု လ္ပပပံက်ကဵုညးတၞဟ်" +
ဂလာန်ပလီုဇြဟတ်ဂကူ "ကသံက်ဒီဇကု လ္ပပပံက်ကဵုညးတၞဟ်" +++++++ ဟီုပရူ Corruption တျှေ ကဍိုပျသ်ကိုပျညးတအျ စုတ်လဝ်တဂဝ် ကဵုသၟတ်ညးတအ် "ကသံက်ဒဳဇကု ဇကုလပပံက်ကဵုညးတၞဟ်" ဂးတုဲ ကဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးတအ် ကၠောန်ပွ ဖံက်သၞောဝ် ဗက်အာဂတိ စလာပ် သွံစတိဆု ကၠတ်ဂၠံက်သြန်ကျာ်ဘုတ်ဘာ ပလီုပိုန်ဘိုက် ကောန်သမ္ဘာညးတၞဟ် သှံဂဥဲုၜူမဲာ ပွဗစံက်နာနာတအ်ဖအိုတ်ဂှ် ဗၠးဒုဟ်သၟးဟွံက သီုဘိုၚ်ကၟာတ်လဒဵုတုဲ လ္တူညးပူဂိုလ်မွဲ ပံက်ဟီုကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ညးတအ်ဘိုၚ်ကီ ဘိုၚ်ကိတ် တက်တဆိပ်" ညးပလီုဓရ်ညီသာဂကူ၊ ညးစောန်စိုတ်၊ ညးဣဿာ၊ ညးပံၚ်ကဵုသၞ" နာနာပကာရတုဲ ညးတအ် ကၟာတ်လဒိုဝ်ထောံဓရ်ဍာံ အိုတ်ရ။ ပွဏအ်တီုကၠုၚ် အကြာဗော် ဂကူညးတအ်လအ်တုဲ ဒှ်အာအခိုက် ဒှ်အာယေန်သၞာၚ်တုဲ ညးအဲ ကၠောန်သ္ပမံၚ် ပွဂြုဲစှ်ေလောဲလောဲအိုတ်ရ။ အခါလအ် လဂွံသွဟ်ဍေံဂှ် အခိၚ်လအ်ကၠုၚ် ဇြဟတ်အိုတ်ကၠုၚ်ရ၊ သွက်ဍာ်ဒကေဝ်လ္ပဟီု ဆလၟိုဟ်ဂှ် မၞိဟ်ဟွံမွဲတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ကောန်ဂကူညးတအ် ရပ်လဝ်ဂလာန် "ကသံက်ဇကု လပပံက်" အတိုၚ်ကဍိုပ်သ္ကိုပ် မဂြုဲစှ်ေမံၚ်တအ် တြးဝါဒ စုတ်လဝ်လဂဝ်ရ။ အတိုၚ်ဒးဒုၚ်စုတ်မံၚ်လဂဝ်ဂှ် ချပ်ဗစာဟွံဒးတုဲ ဂၠုဓီုမံၚ် သၟဝ်ဓယံက်ဝေါဟာ ညီသာဂကူ ရဂးတုဲ စိုပ်အခိၚ် ပူဂိုလ်ကဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးတအ်ရ ကေတ်ဏာအခေါၚ်အရာ သွက်ပူဂိုလ် ကောန်ဇာတ်ညးတအ်တုဲ အခါကၟာတ်ဟွံမာန် ကသံက်ပေၚ်ဇကုရတှ်ေ ပဲါတိတ်ထောံ နူဂကောံ နူဂကူညးတအ်ရ။ ညအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဂကူညးတအ် ဒုၚ်တဲဝါဒ corruption စလာပ်ဗဇဴ သုၚ်စောဲအေခါၚ်အဝဵုဒၞဲါဗၠေတ်တအ်ဂှ် ညးတအ်ဟွံပံက်အဓိပ္ပါယ် အန္တရာယ်ဂကူတုဲ လတူညးမထံက်ထၜတအ် ညးတအ်ပံက်အဓိပ္ပါယ် တက်တဆိပ် ညးပလီုညီသာဂကူ ညးပံၚ်ကဵုသၞ ဂးတုဲ သွဟ်လဂွံဂှ် ဇြဟတ် ဗော် ဂကောံ ဂကူညးတအ် မုလေဝ်ဟွံမွဲ ပဍဲဘဝနတဲတုဲ ချပ်လပအ်ကေတ် နကဵုအာရီုဟေၚ်ရနွံကၠုၚ်။ ဆဂး စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဟွံကၠးအိုတ်ဏီဂှ် ဒှ်ဟိုတ်ဒြပ်ညးတအ် ဂွံကၠေံနူဘဝနတဲသၟးဟွံက ဆအယာမာတ်ပဍဲအာရီုလေဝ် ဟွံမွဲကၠုၚ်ရ။ ဂကူ ကဵုဇြဟတ်ကဵု corruption ဂကောံမၞိဟ် ကဵုဇြဟတ်ကဵု corruption ဂှ် ကာလလိုဝ်မွဲ တောတက်ကလုင်ဟွံမွဲရ။ လဂွံသွဟ်ဂှ် ဂြုဲစှ်ေတုဲ ညးမိက်ဂွံပါလုပ် ဌာန်ဟွံမွဲကဵု ဓရ်ယာ ဓရ်ဍာံတအ်ရ။ ပါလေဝ် ဂွံကၠောန်ချီတဴ အတိုၚ်ဂုဏ်သိက္ခာ နွံနွံဟွံသေၚ်တုဲ ဒးကၠောန်မံၚ်နကဵုကဆံၚ် ထၜထၟာဲရတှ်ေ ကုညးနွံပၟိက်ဒတုဲဖိုလ် သွက်ဂကောံ ဂကူတအ် ဟွံပါလြပ်ရ။ သွက်ပူဂိုလ် နွံပၟိက် သြဇာဇကု အေခါၚ်အရာဇကုတအ်ရ ကောံကလေံတုဲ ဆက်ပတိုက်ဝါဒ ဆက်ပၠောပ်ဓမၠုဓယံက် သွက်တၞောဝ်ဆက်ကြဴတအ်ရ။ အခါသရုပ်ဇာတ် အိုတ်စှ်ေစှ်ေ ဂြုဲစှ်ေဂြုဲစှ်ေဂှ် ဟိုတ်နူ သၞဟွံသေၚ် ဟိုတ်နူ ဝါဒဗၠေတ် အရာဒုဟ်စလာဘ် ပွဂြုဲစှ်ေတအ်ဂှ် အတိုၚ်ပူဂိုလ် မကလိလောန်ဒုဟ်တအ် ဒုဟ်ညးတအ်ဂွံကၠေံ တက်စုတ်ထောံ "ကသံက်ဒီဇကု ဇကုလပပံက်" တုဲ ကဵုညးတၞဟ်ညာတ်ထောံ ပူဂိုလ်မံက်ပံက်ဓရ်ဍာံ နွံပၟိက်ဖိုလ်ဂကောံ ဂကူဂှ် နကဵုပူဂိုလ် ပလီုဓရ်ညီသာ ဗော် ဂကောံဂကူ ဂးတုဲ ညးတအ် ဆက်ကၠတ်ဂၠံက် သုၚ်စောဲအဝဵုဒၞဲါဗၠေတ်တအ် နကဵု ကောန်ဂကူ တအ်ဒုၚ်တဲနွံနွံရ။ ညံၚ်ဂွံဒှ်အာယေန်သၞာၚ်မွဲလေဝ် ညးတအ်ဖန်ဂစာန်ထောံတုဲ ပလီုထောံ ၚုဟ်မးဓရ်ယာ ဓရ်လဂူတပ်တးတုဲ သွဟ်ဍေံဂှ် ဂကူမွဲ ပေၚ်မံၚ်ကဵုအခိုက် ယောန်သၞာၚ် ဂြုဲစှ်ေ သီုဗွိုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သီုဗွိုက်ကဍိုပ်သကိုပ်ဘာသာရ။ ညအ်ရ လအ်တိုန် ဂြအ်တိုန် ဂြုဲတိုန်တုဲ အိုတ်စှ်ေအာရ။
သၞိၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ်ဂှ် ဒှ်သၞိၚ်ဂကူမန်
သၞိၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ်ဂှ် ဒှ်သၞိၚ်ဂကူမန်
ရမျာၚ်ခၞိၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ်ဗြုမံၚ်ခြေၚ်ၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူအသဝ်ဂုဏ်ကောဒေံမန်ၜါ တပူကဵုတဗဝ် မွဲဟာန်ကေုာံ သၟိၚ်မန်ဥက္ကလာပတံ ဒက်ပ္တန်လဝ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ ကောန်ညးဂၠးကဝ် ဂွံကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်မံၚ်စေတဳကျာ်လ္ဂုၚ်ဏံရ ဒှ်ဂုဏ်စရာဲကျာ်သြဳဂကူမန်ပိုဲရ ဆဂး ပရောဝၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ်ဒဒှ်ဍာံ ကောန်ညးဂၠးကဝ်တံ တီလဝ်ဟွံဂၠိုၚ်ပုဟ်ဂှ် ထေက်ကဵုဒးအောန်စိုတ်ရ ခေတ်သုဝဏ္ဏဘူမိ ဟံသာဝတဳ မုဟ်တၟံတေံ ဟိုတ်နူအဝဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂကူဇကုသၠုၚ် နွံကၠုၚ်ကဵုနန်ထဝ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် တိဍာ်သၠဲလးတုဲ သၞိၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ်ဂှ် ဒှ်သၞိၚ်ဂကူမန်ပိုဲရ သၟိၚ်တၠတိမန်ပိုဲ ခေတ်အဆက်က် ပလေဝ်ဗဂဵုလဟဵုကၠုၚ် လဝ်ကျာ်စေတဳလ္ဂုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲဝၚ်ရ
ကျာ်စေတဳလ္ဂုၚ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုဝၚ်သက်သဳလိက်တၟံနွံမံၚ်လ္တူကျာ်လ္ဂုၚ်ဏံမ္ဂး ဂကူမန်ပိုဲဟေၚ်ရ ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ်လဝ်ဂှ် တီမံၚ်အလုံကောန်ဂကူပိုဲရ သၞိၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်သၞိၚ်ကျာ်သြဳဂကူမန်ပိုဲလၟိုန်ရ ဆဂး နူဍုၚ်ဟံသာဝတဳလီု အဝဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်ပိုဲသရိုဟ်အာတုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ ဒှ်မံၚ်ဘဝဍိက်ရ အဝဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂကူဇကုဟွံမွဲတုဲ တိဍာ်မန်ပိုဲ ဒှ်အာတိဍာ်ဗမာဗွဲမဂၠိုၚ်ရ တိဍာ်ဍေံကဵုလဝ် တွဵုရးမန်တၟာသၠဗ္ဒဝ်ဂှ်လေဝ် အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဟွံမွဲ ဒးမံၚ်သၟဝ်တဲအုပ်ဓုပ်အလဵုအသဳဗမာရ
တိဍာ်ဇကု ဂကူဇကုဟွံဂွံအုပ်ဓုပ်ပိုၚ်ပြဳ ဝၚ်ဂကူဇကု အ္စာဝၚ်ဗမာတံ ချူပလေဝ်ပလီုထောံအိုတ် ကျာ်စေတဳလ္ဂုၚ် မန်ဒက်ပ္တန်လဝ်ဂှ် ဗမာတံသ္ပထောံ ကျာ်ဗမာတံပ္တန်လဝ် နကဵုဘာအၚ်္လိက် ဘာသာဗမာ ကၟာတ်မတ်ကတောဝ်ညးဂၠးကဝ်တံတုဲ ချူပလီုကၠုၚ်လဝ်ဝၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ်အိုတ်ရ ညးကၠာဲအရေဝ်ဘာသာ ညးသ္ပဂိုက်တံလေဝ် ကၟုဲဍုၚ်မ္ၚးစိုပ်ကၠုၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ်မ္ဂး ဝၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် ဂကူမန်တံဒက်ပ္တန်လဝ်ကၠာအိုတ်ဏောၚ်ဂှ် ဆလံဍေံဟွံဟီုပ္တိတ်ရ အဝဵုဟွံမွဲပ္ဍဲတဲဂကူဇကု မုသ္ပဟွံဂွံ ဒးဒုၚ်မံၚ်ဘဲနာနာသာ် လၟိုန်ကာလရ
ဟိုတ်ဂှ်ရ အာဲကၟာဲဇုဇဗဴလပိုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်မပ္တံကဵုတိဍာ် ကျာ်စေတဳလ္ဂုၚ် ကျာ်ဣသိယဵုတံဒှ်တမ် မိက်ဂွံကလေၚ်ဂွံ မိက်ဂွံပိုၚ်ပြဳမ္ဂး အဝဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂကူဇကု ဆောံလေၚ်လဝ်တံဂှ် ကလေၚ်ကေတ်ဂွံမှ ဒှ်မာန်ရောၚ် ဂွံကလေၚ်ဒက်ပ္တန် အဝဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မာန်မွဲဝါပၠန်ဂှ် နကဵုဇြဟတ်ပပိမဏံ ဒှ်အဓိကရောၚ် စှ်ေစိုတ်ရ ဇြဟတ်ပညာ ဇြဟတ်ပၞာန် ဇြဟတ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲကောန်ဂကူမန်ပိုဲ ညံၚ်ဂွံဂၠိုၚ်တိုန်ဂှ် တဲညဳကသုညဳ ဒက်ပခိုၚ်အာ နကဵုဇြဟတ်ညးဍုၚ်ကွာန်မန်ပိုဲအိုတ်ညိအဴ
ကွးဘာမန် တၠပညာသၟတ်မန်ပိုဲ ညးမကတ်လ္ၚတ်မံၚ်လိက်အၚ်္ဂလိက်တံလေဝ် ပရောဝၚ်ဂကူဇကု ဝၚ်ဌာန်ဒေသဇကု မပ္တံကဵုဝၚ်ကျာ်လ္ဂုၚ် ကျာ်ဣသိယဵုတံဒှ်တမ် ညံၚ်သ္ဂောံဟီု ချူ သောၚ်ကလးကဵုညးဂၠးကဝ်တံ ဗီုဘာသာအၚ်္ဂလိက်မာန်ဂှ် ဂ္စာန်ကတ်လ္ၚတ်အိုတ်ညိ ညံၚ်ဂွိုအ်ဒးအလီဂကူညးတၞဟ်ဂှ် စွံသတိလၟိုန်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံတီအလီဍေံဂှ်လေဝ် ကတ်လ္ၚတ်ပရေၚ်ဝၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လၟိုန်ကာလညိ
အလုံဂကူမန်ပိုဲ သၠုၚ်ပတိုန်အသိၚ်ဝါဒဆာန်ဂကူဗွဲစိန်ဝုန်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံတတ်ထပါ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အကြာဂကူညးတၞဟ် အကြာညးဂၠးကဝ်တံမာန်ဂှ် ပ္တိတ်ဇြဟတ်လွဳပရာအာ စဵုကဵုလ္အိတ်ဘဝဂကူမန်မွဲစွံအိုတ်ညိအဴ
ရုင်ဒါန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်
ပရေင်ခၞံပ္တန်
သက္ကရာဇ်ဍုင် ကၠုင်စိုပ် ၁၃၀၈ သၞာံ ပယျာံခိုဟ်နွံမ္ၚဵုအခါ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ သောမမဟာထေရ် ဇာတိလၟိုင် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် အီဂြိုင်မိပ်မြဟ် ဒှ်မွဲကသပ်မွဲဂၞန်တုဲ စခၞံပတန်လဝ် ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်ရ။ ၁၃၁၂ သၞာံ ပယျာံဗြဲဂူပြဳပြဳ ခ္ဍဲသဳ ၁၂ မံက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာသောမ သၟိင်မရဏ ဂြဲဏာ ကညစဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒက စဒှ်နွံပိုန်ဘာရုင်ဒါန် ကေတ်တာလျိုင် ဂစာန်လွဳပရာ မင်မွဲအုပ်ဓုပ်အာပၠန်ရ။
ကဏ္ဍပရိယတ္တိ
တမ်ရိုဟ်ကၞက် သာသနာ ကြက်သာသနာဟီုဂှ် ဒှ်ပရိယတ်ဟေင်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကလေဝ် စိုတ်စေတနာ သဒ္ဓါဇၞော်လှဲ ပ္ဍဲလတူသာသနာ ဗွဲမလောန်တုဲ ချပ်ဂၞန်ကဵုဒကာညဳသာ သွက်ဂွံပံက်တိုက်လိက် ပတန်အာသာသနာရ။ ဒကာတံလေဝ် စေတနာကၠုတ်မံက်တိုန်ပြဟ် ဒှ်သဒ္ဓါပဳတိ ကေတ်တာလျိုင် ဒုင်သဇိုင်ပစ္စယ်ပန် ဍိုက်ပေင်င်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၃ သၞာံဂှ် ဒကာတံ ကညနိမန်နင် အ္စာလိက်တၟေင်တၟဟ် ဒယှ်ပြာထာ တၠဂုဏ်အ္စာလောကသဳရိ ဇာတိတၟံကၞေင်ကွာန်တၟိတုဲ စပတန်ပံက်လဝ်တိုက်လိက်ရောင်။
အ္စာလိက် မဖျေံလိက်ဂမၠိုင်
၁။ ဘဒ္ဒန္တလောကသဳရိ
၂။ ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)
၃။ ဘဒ္ဒန္တ သြဘာသာ
၄။ ဘဒ္ဒန္တနန္ဒောဘာသ
၅။ ဘဒ္ဒန္တမေဓာနန္ဒ
၆။ ဘဒ္ဒန္တသဳဟဝရ (သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယ)
ကဏ္ဍာအ္စာလိက် တၠဂုဏ်အ္စာသြဘာသာ
၁၃၂၈ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာသြဘာသ (မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိ) ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ဖျေံပတိုန်ကၠုင် လိက်ပရိယတ် စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ သၞာံဏံဏီရ။ ၜိုန်ရက္တဵုဒှ်ဒၟံင်ယဲဝေဒနာကီုလေဝ် သီုဟွံယှအ်ကၠေံ ဇဲဝဳရိယ ဟွံရံင်ကဵုလၟောင်လၟေတ်ဇကုတုဲ ဂစာန်ဖျေံဒၟံင်လိက်ရ။ ၜိုတ်အခိင်နွံ အခိင်ကၠောန်မာန်ဂှ် ဂစာန်ကၠောန်ဏောင် နကဵုသန္နိဌာန်ဗိုန်န် မွဲအာယုက်ညး စဵုကဵုပေင် ၅၀ သၞာံ ဖျေံပတိုန်ကၠုင်ပရိယတ်ရ။
တရဴပေင် ၅၀ သၞာံ
အ္စာလိက်ဇဳ နဝဳရိယပြဲ မင်မွဲကၠုင် ပရိယတ္တိသာသနာ ပ္ဍဲဘာရုင်ဒါန် ပတမ်နူ ၁၃၂၃-သၞာံ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၇၃-သၞာံဂှ် တိုက်လိက်ပေင်ကၠုင် ၅၀ သၞာံတုဲရ။ တုဲပၠန် မွဲအာယုက် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တသြဘာသထေရ်လေဝ် ပတမ်နူ ၁၃၂၇ သၞာံ စဵုကဵု ၁၃၇၇ သၞာံဏံ ညးဖျေံပတိုန်ကၠုင်လိက်ပရိယတ် ပေင်အာ ၅၀ သၞာံရ။
ကဏ္ဍအ္စာလိက် သဳလာစာရ
တၠဂုဏ်အ္စာ သဳလာစာရ (ဒုဥက္ကဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ)
ဝွံ ၁၃၃၅ သၞာံဂှ် တၠပိုန်ဒကာ တၠပိုန်ကွး ဖျေံထ္ၜးကၠုင်လိက်တုဲ ကောန်သင်ကတ်လိက်တံလေဝ် ဂၠိုင်တဴဗွဲမလောန်ရ။ လျးတိုက်လိက်ဘာရုင်ဒါန် ယးတၟးဂဵုမြဟ် ဒယှ်တမ္ညဝ်အိုတ်အစောန်ရ။
ကဏ္ဍအ္စာလိက် တၠဂုဏ်အ္စာမေဓာနန္ဒ
၁၃၆၀ သၞာံ ပယျာံနာဍူရာင်မောဝ် ကျောဝ်ရံင်မုက်ဂကူ ဘာသာ သာသနာတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာနန္ဒ ကော် တၠဂုဏ်အ္စာ ဗညာဂြု ယၟုမြဟ်ပြာထာ ယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် ဒုင်သဇိုင်တိုင်ခဳ ဇၟာပ်ပ်သွာင်ဇဳ စေက်ဝဳရိယ ပၠတရဴ ဖျေံကၠုင်လိက် ဍိုက်က်ပေင်င်ရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဗညာဂြုပၠန်ဂှ် ပရေင်ဖန်ဖက် ကေင်ကာနာနာ ပ္ဍဲဘာရုင်ဒါန်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်ဂှ်ကီု ပရေင်ဗတောန် လိက်ပတ်မန်ဥတုက္ညုင် အလုံပွိုင်ဍုင်လၟိုင်ဂှ်ကီု အလုံပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ကီု အလုံဒေသရးမန်ကီု သီုစိုတ် သီုစရိုတ် ၜိုဟ်သၟဟ်အစောံမာန် ဂစာန်လွဳပရာလဝ် နကဵု ဒြဟတ်ကာယ ဒြဟတ်ကသပ်ညာဏ် လၟိုန်ကာလရ။
ကဏ္ဍအ္စာလိက် တၠဂုဏ်အ္စာသဳဟဝရ
၁၃၇၂ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာသဳဟဝရ က္ညစဴကၠုင် နူကွာန်မုဟ်ဒဵု ရာမညနိကာယ တိုက်ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မဓဇတုဲ ဘိုင်ဖျေံကၠုင် လိက်ကီုရ ။ ၁၃၈၄ ဂိတုဒဂိုန် ၁၂ မံက်ဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာသဳဟဝရ နဒဒှ်ဘဝခရှ် ပြံင်လှာဲရာံတိတ်အာရ။
ကဏ္ဍအ္စာလိက် တၠဂုဏ်အ္စာ စန္ဒောဘာသာ
တၠဂုဏ်အ္စာ စန္ဒောဘာသ ကော် တၠဂုဏ်ကောန်ဟဒိ
သဘင်ရတုထဝ်
တဲညဳကသုညဳ ဂိုတ်လွဳညဳတ်ှေသာ ကွးကဵုအ္စာ ဒကာကဵုသင် ချပ်စင်ခြင်ညဳသာ ကၠောန်ဏာ ကုသဵုထၟိက် သမ္တီကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘဒ္ဒန္တသြဘာသ ဖျေံပတိုန်လိက်ပေင် ၅၀ သၞာံတုဲဟေင် ကၠောန်လဝ်သဘင်ရတ်ထဝ်ရောင်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
အနာင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၀၊ ဝှ် ၇၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ပြိုတ်ဒ္စါံလက်ကဵုပန်လ္ၚီ (ဝတ္ထု)
ပြိုတ်ဒ္စါံလက်ကဵုပန်လ္ၚီ (ဝတ္ထု)
တိရောကုဋ္ဋသုတ်ပေတဝတ္ထု ။ −−−− ။ နူကဝ်ပိုဲဏံ ကလေၚ်ရိုဟ်စှ်ေအာမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုလ္တူဒ္စိတ်စှော်ၜါ(၉၂)ကဝ်တေံဂှ် ကျာ်တြဲမၞုံယၟု “ဖုဿ” ကတဵုဒှ်ကျာ်ရ၊ ကောန်သၟိၚ်ညးပိ မဒှ်ဒေံကျာ်တြဲတံဂှ် ပိုန်ဟာန်ဂြပ်ရတ်ဂမၠိုၚ် ပအပ်တဲဇိုက်ကဵုအမာတ်ဇၞော် တိုက်ဂြပ်ညးမကံက်အခေါၚ်ၚာၚ်ဂြပ်တံဂှ်တုဲ ကိစ္စအရာအိုတ်သီုဂှ် ဗကန်ဖျုန်လဝ်တၟံတၟံတၚ်ရ၊ ပအပ်ဂြပ်ရတ်ကဵုညးမရံၚ်စံၚ်ဂြပ်ရတ်, ဟီုဗကန်ဖျုန်လဝ်တၞဟ်တၞဟ်တုဲ ညးပိကေုာံဍိုက်သ္ကံအရၚ်ဗၞတ်မွဲလ္ၚီဂှ် လုကဴမွဲဝှ်ပိဂတု မၚ်မွဲသဳစှ်ပ္ဍဲဘာကျာ်တြဲရ။
ထံက်ကဵုဂလာန်တုဲ “သၠုဲသၠာဲထဝ်သြန်တံဂှ် ၜိုန်ရဟွံသၠးထောံပိုတ်ပိုတ်ကီုလေဝ် ဃောမၚ်မွဲသဳလ ယဝ်ရဟွံရပ်မ္ဂး ဒှ်မၚ်မွဲသဳစှ်ပြာကတ်ဒၟံၚ်ရောၚ်”ညးဇၞော်ပၟၚ်ဂြပ်, ပၟၚ်တိုက်ဂြပ်တံဂှ် ရိုဟ်ရိုဟ်စၟဟ်တ္ၚဲ ဍုန်တိုပ်ဗ္စဖျုၚ်ဒုၚ်သဇိုၚ်ခၟဳသၚ်မၞုံပဓာန်ကျာ်, ကေုာံကောန်သၟိၚ်ပိ သီုကဵုဍိုက်သ္ကံတွဳဝါရတံဂှ်တုဲ လွဳပရာဒုၚ်ကာကုသဵု နကဵုဇွောံမသြောံသ္ၚုစၞစသုၚ်ပုၚ်သွတံဂှ်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲကာလမရေၚ်တၠုၚ်ဒုၚ်သဇိုၚ်ကုသၚ်မၞုံပဓာန်ကျာ်ဂှ် သွက်မၞိဟ်ဂွံဍုၚ်ပုၚ်သွမဒှ်ကလောကောဒေံသၟိၚ်တိုက်ဂြပ်ဇၞော် တော်လၟိဟ်သၚ်္ချာမၞုံလၟိဟ် − ဒ္စါံလက်ကဵုပန်လ္ၚီရ။
မၞိဟ်တၟောံပုၚ်− ဂြောဝ် − ပၟၚ်ဖဴဒ္စါံလက်ကဵုပန်လ္ၚီဂှ် ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်သၟိၚ်တိုက်ဂြပ်ဇၞော်အိုတ်ရ၊ ရဲပၟၚ်ဖဴဂမၠိုၚ်တံဂှ် စၞစသုၚ်ပုၚ်သွဍုန်လဝ်သွက်သၚ်ဂွံစသုၚ်ဂှ် ကၠာဟဂွံဗဂိန်ကဵုဒါန်ဏီ ဟိုတ်နူတဲဂံၚ်ပါၚ်ပြဟ်ဂှ်ရ− ရိုဟ်ရိုဟ်တ္ၚဲ ကောန်ဇာတ်ဇကုလေဝ် ဗ္စဖျုၚ်က္ဍိုပ်ပုၚ်ကၞုၚ်သွအိုတ်ရ၊ ဇကုဇကုလေဝ် စသုၚ်ထောံအိုတ်ရ။
ဟိုတ်နူစသုၚ်ဒးစၞပုၚ်သွကၠာနူကျာ် ကၠာနူခၟဳသၚ်တံဂှ်ရ− ချိုတ်အာနူဘဝဂှ်တုဲ ဒးနရက်ဒစိန်ဂၠက်ဒၟံၚ်ခရာဒ္စိတ်စှော်ၜါ(၉၂)ကဝ်ပြၚ်ပြၚ်ရ၊ ဟိုတ်နူတဲပြဟ်ပါၚ်ဂံၚ် ဟွံရံၚ်ဒုဟ်စိ ပ္ဍဲတံကဝ်ဏံဟေၚ် ကလေၚ်ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ်ပြိုတ်ဖအိုတ်တုဲ ဟွံမွဲကဵုစၞစသုၚ်ပုၚ်သွ ဒးဒုၚ်ဘယ်ကၞောဝ်ကၠောဝ်ဗျဵု ဒးဆဵုဒဒိုက်ဇၞော်ဇၞော်ရ၊ ကျာ်တြဲဖုဿသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ကျာ်တြဲတၞဟ်သ္အာၚ်ကတဵုဒှ်ပၠန်ဂှ် ပြာပ်အာဇရေၚ်ကျာ် အာလ္ၚောဝ်ဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ဇာန်အခိၚ်ဂွံစသုၚ်ဂှ်ရ။
ကာလအာလ္ၚောဝ်ဂရၚ်ပ္တီဂှ် “ယွံမၞးတံ ကာလကျာ်တြဲဂေါတမကတဵုဒှ်မ္ဂး သၟိၚ်အကံက်အခေါၚ်ဇၞော် မပိုၚ်ဂြပ်ညးကေၚ်ဒှ်လဝ်ကလောကောဒေံမၞးတံ ပ္ဍဲဘဝကၠာတေဴဂှ် ကၠုၚ်ကတဵုဒှသၟိၚ်ဗိမ္ဗိသာတုဲ စိုပ်အခိၚ်ကဵုဒါန်ဘာရောၚ်၊ ပ္ဍဲကာလညးသ္ပကုသဵုကဵုဒါန်ဘာစရိုဟ်ဍာ်ပါ်ပရံကုသဵုမ္ဂး ညးဇိုန်ပိုန်ကဵုမၞးတံရ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် အိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်စိုတ်ကုသဵုညးတုဲ မၞးတံဂွံစဂွံသုၚ်ပုၚ်သွအိုတ်ရောၚ်”ရဴသာ်ဝွံ ကျာ်သဗ္ဗညုဟီုထ္ၜးပျးလဝ်ဒိုဟ်ကဵုလဝ်အခိၚ်သွက်ဂွံစသုၚ်ဂှ်တုဲ ပြိုတ်ဂမၠိုၚ် မိပ်စိုတ်မှောဝ်ဇဴမြဟ်မြဴအဵုဇိုတ် ဟွံဝိုတ်ချပ်ဂြၚ်မၚ်စၟဳမံၚ်ပုၚ်သွစၞစသုၚ်ဗီုတၠုၚ်လအာ ညံၚ်ရဴတ္ၚဲယးဂတတေံ ဂွံစသုၚ်အိုတ်ဂှ်ကီုရ။
ကာလသၟိၚ် ဇိုန်ပိုန်ပြၚ်ဏာကုသဵုဂှ် ပြိုတ်ဂမၠိုၚ်မိပ်စိုတ်အိုဟ်တၟိုဟ်တုဲ ဒုၚ်ကေတ်သာဓုကာ ဂြုဂြုဂြီုဂြီုအိုတ်ရ၊ အလုံပြိုတ်ဂမၠိုၚ်ဒ္စါံလက်ကဵုပန်လ္ၚီ(၈၄၀၀၀) ပ္ဍဲဘဝကၠာတေံ ကေၚ်ဒှ်လဝ်ကလောကောဒေံသၟိၚ်ဗိမ္ဗိသာတံဂှ် ဟိုတ်နူဂွံအိုဟ်တၟိုဟ်ကေတ်သွက်ပိုန်ကုသဵုးကဵုပြၚ်ဏာ သ္ဂောံဒုၚ်ကေတ်ပိုန်သမ္ပတ္တိဍာ်ဒိပ်ပုၚ်သွစၞဒိပ်ဗွိုက်လတက်ကြိယာဗာညံၚ်ရဴကောန်ဒေဝတဴတံကီု ကတဵုဒှ်အိုတ်ရ။
ပြိုတ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ်လေဝ် မၚ်စၟဳကၠုၚ်သွက်ဂွံစပုၚ်သွ သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်တၞဟ်တၞဟ်သာ်တံဂှ် စိုပ်လက်ထက်ကျာ်တြဲပိုဲဟေၚ် ညးဇိုန်ပိုန်ကုသဵု သ္ဂောံဒုၚ်ကေတ်သာဓုကာတုဲ တိတ်ဗၠးအာနူဘဝပြိုတ်အိုတ်ရောၚ်၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ− ဒၟာနူဗက်အလိုက်ကံစသုၚ်ဒးစၞပုၚ်သွက္ဍိုပ်ပုၚ်ကၞုၚ်သွကၠာနူကျာ် ကၠာနူခၟဳသၚ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ချိုတ်အာဒးနရက်စိန်ဂၠက်ဒၟံၚ်လုကဴဒ္စိစှော်ၜါ(၉၂)ကဝ်၊ ဗၠးနူနရက်ဝိပက်ဗက် ဒှ်ဒၟံၚ်ပြိုတ်ကၞောဝ်ကၠောဝ်ဗြဵုခရာကျာ်ဒ္စါံဇကု ဒးဖေက်ဒုဟ်ခိုဟ်ကွေံကွေံရောၚ်။
ဂြၚ်သၚ်, ဂြပ်ကျာ်၊ ပုၚ်သွဍာ်၊ ပဆာ်ပၠောပ်ပ္ဍဲဗုၚ်ညိ။ ဂြပ်သၚ်, ဂြပ်ကျာ်၊ ၜိုန်ဟဳဍာ်၊ သာ်လဵုပဖျဴညိ။
က္ဍိုပ်ပုၚ်ကၞုၚ်သွ၊ ဘိုအ်လဝ်ရ၊ ပစကၠာသၚ်ညိ။
ဍောတ်ဇၞော်ဟွံဟီု၊ ညးအိုတ်သီု၊ ဂြိုဟ်တီုဒးချိုတ်ဂိ။
ကဵုဒၠောံဗတောန်၊ ဒးဝေတ်ဖျောန်၊ ကောန်အံက်ဂးယာဲမိ။
ဂြပ်သၚ်တုပ်ဂျိ၊ ပစညိ။ ဒမၠိဒးဝေၚ်ပါဲ။
က္ဍိုပ်ပုၚ်ကၞုၚ်သွ၊ ကၠာကျာ်ရ၊ ပစညိမၞးတံဟိုဲ။
က္ဍိုပ်ပုၚ်ကၞုၚ်သွ၊ ကၠာသၚ်ရ၊ ပစညိမၞးတံဟိုဲ။
က္ဍိုပ်ပုၚ်ကၞုၚ်သွ၊ ကၠာယဲဣတ၊ ပစညိကောန်တံဟိုဲ ။
လၟိဟ်ကျာ်ဒ္စါံဇကုတံဂှ်
ဖု − ဝိ − သိ − ဝေ၊ က − ကော − က − ဂေါ ။
ဖု−ဂှ် ကျာ်တြဲဖုဿ ။
ဝိ−ဂှ် ကျာ်တြဲဝိပဿိ ။
ဝေ−ဂှ် ကျာ်တြဲဝေဿဘူ ။
က−ဂှ် ကျာ်တြဲကကုသန် ။
ကော−ဂှ် ကျာ်တြဲကောနာဂီု ။
က−ဂှ် ကျာ်တြဲကဿပ ။
ဂေါ−ဂှ် ကျာ်တြဲဂေါတမ ။
နိဿဲ
ပြကိုဟ်စရာဲဗုဒ္ဓဘာသာ ကၞပ်မွဲ− မုက်လိက် ၁၅၁ (ပါလိတထေရ်)
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်ဒုန်
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိဿရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကၟာမဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၅၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်
ဘာကျာ်ဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ကၠအ်သတ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအာသဖ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၅၊ ဝှ် ၅၀။
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ပါင်မဟေဝ် (ပါင်မ္ၚဵု)၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ပါင်မဟေဝ် / ပါင်မ္ၚဵု(Kabyarwa၊ ကဗျာဝ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်မဟေဝ်/မ္ၚဵုဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၅၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မဟေဝ်/မ္ၚဵုဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၃၂၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၄၅၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၂၇၇၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကောန်သၟိၚ်အသး
ကောန်သၟိင်အသးဝွံ ဒှ်ကောန်သၟိင်သမလတုဲ ဒှ်ကောန်ကၟိန်ဝိမလရ ပ္ဍဲသက္ကသာသနာ(၁၁၄၅)ဂှ် ဂွံဒှ်သၟိင်ပိုင်ဍုင်ဟံသာဝတဳရ သၟိင်အသးဝွံ ကမၠောန်ကာကုသဵု အတိုင်မအံက်ဇကု အမူဇကုကၠောန်ပ္တုဲကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲကျာ်မုဟ်တဴဂှ် ဆက်ကၠောန်ပၠန်ရ ထပ်သၠုင် ပ္တိုန်ကျာ်ဂှ်(၆)ဟတ်ပၠန်တုဲ ထပ်ပ္တိုန်က္ဍိုင်တၟိပၠန်ရ။ သၟိင်အသးဝွံ ဂွံပိုင်ပြဳဍုင် ဂ္ဇအ်ဂွံနန်ပွိုင်(၇)သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ(၁၁၅၂)စုတိစဴအာသွဝ်ရောင်။ ဨကရာဇ်မန် အဆက်ဟံသာဝတဳပထမ သၟိင်အသးကုမ္မရာဇာ မပိုင်ပြဳကၟိန်ဍုင် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓသာသနာ.၁၁၅၅.သၞာံ စိုပ် ၁၁၆၂.သၞာံ အာယုက်ပိုင်ဍုင် ၇ သၞာံ
နိဿဲ။ဝင်ဓါတ်ကျာ်မုဟ်တဴ
ရုဲမာဲ၊ သၞောတ်
သၞောတ်မာဲဂလိုင် (Plurality systems)
သၞောတ်မာဲဂလိုင်ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ညးစၞးဆန္ဒမာဲတအ်ဂှ် ကုညးမလိဂွံမာဲ ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဇၞးမာဲရ၊၊ နကဵုသၞောတ်မာဲဂလိုင်ဝွံ ကလေင်ပါ်လဝ် ပန်သၞောတ်ပၠန်ဂှ် သၞောတ်မွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ရုဲစှ်မၞိဟ်မွဲ၊ သၞောတ်မွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ရုဲစှ်မၞိဟ်စၞး ဂၠိုင်နူမွဲ (Block voting)၊ သၞောတ်မၞိဟ်ဇၞး နကဵုနဲတၞဟ် (Alternative voting)၊ သၞောတ်မဒုင်ရုဲစှ် ၜါအလန် (Two-Round voting)ရ၊၊
သၞောတ်မွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ရုဲစှ်မၞိဟ်မွဲ
သၞောတ်ဝွံ ဒှ်အခိုက်နဲ ဍုင်ဗြိတိန်/ဍုင်အင်္ဂလာန် ကေုာံ ဍုင်မကေင်မံင်လဝ် သၟဝ်ဍုင်အင်္ဂလိက်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု အဝ်သတြေလျာ၊ ခနေဒါ၊ အိန္ဒိယ၊ အမေရိကာန် သီုကဵု ဍုင်ဗၟာရ၊၊ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲမွဲဂှ် ယဝ်ရ မၞိဟ်မဒုင်ရုဲစှ် နွံညးၜါရမ္ဂး ကုညးမကလိဂွံ မမာဲဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မပစၞး မၞိဟ်လပါ်ဂၠိုင်တုဲ ဂွံဇၞးမာဲကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵုသၞောတ်ဗော်ဇဳ (ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲမွဲမွဲဂှ် ဗော်မဒုင်ရုဲစှ် ဂၠိုင်နူ ၜါ)ဂှ် နကဵုမၞိဟ်မဒုင်ရုဲစှ် မွဲတၠ ဂွံကလိဂွံမာဲ ၅၀﹪လပါ်လတူဂှ် ဟွံလောဲသွာရ၊၊ နကဵုသၞောတ်ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ညးမဒုင်ရုဲစှ်ဂမၠိုင်ဂှ် ကုညးမကလိဂွံ လၟိဟ်မာဲဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဂွံမာန်မာဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞောတ်ဝွံ ညးတီလေဝ် ညးကလိဂွံလၟိဟ်မာဲဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဂွံဒၞာဲ (first-past-the-post)ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲမွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် မၞိဟ်ဒုင်ရုဲစှ် ပိတၠမ္ဂး မၞိဟ်မွဲဂှ် ကလိဂွံမာဲ ၃၀﹪၊ မၞိဟ်မွဲဂှ် ကလိဂွံမာဲ ၃၂﹪၊ မၞိဟ်မွဲဂှ် ကလိဂွံမာဲ ၃၈﹪ မ္ဂး၊ ကုညးမကလိဂွံ ၃၈﹪ဂှ် ဂွံမာန်ကေတ်ရ၊၊ ဆဂး မၞိဟ်ဂှ် ဟွံဒှ် မၞိဟ်မပစၞး မၞိဟ်လပါ်ဂၠိုင် နူကဵု ပွိုင်ဆန္ဒဂှ်ရ၊၊ နကဵုသၞောတ်ဝွံ မၞိဟ်မွဲ အခေါင်စုတ်မာဲ သီုဖအိုတ် မာဲမွဲမဓဝ်ရ၊၊
အရာမခိုဟ် ပွမဒ္ဂေတ်ဗက်
အရာဟွံခိုဟ် ပွမဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောတ်မွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ရုဲစှ် မၞိဟ်မွဲ
သၞောတ်မွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ရုဲစှ်မၞိဟ်စၞး ဂၠိုင်နူမွဲ (Block voting/Plurality-at-large voting)
သၞောတ်မွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး ဂၠိုင်နူမွဲ မကော်ဂး သၞောတ်မာဲဗလံက် ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဇၞော်ဇၞော်မွဲဂှ် သွက်ဂွံရုဲစှ် မၞိဟ်စၞးဂၠိုင်နူမွဲတၠရ၊၊ သၞောတ်ဝွံ ဗီုပြင်ဍေဟ် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ်မွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ရုဲစှ်မၞိဟ်မွဲဂှ်ရ၊၊ အရာတၞဟ်ခြာဂှ် ပ္ဍဲမွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် ရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး ဂၠိုင်နူမွဲရ၊၊ မၞိဟ်မစုတ်မာဲတအ်လေဝ် ၜိုတ်လၟိဟ် မၞိဟ်မဒုင်ရုဲမာဲမၞုံဂှ် ကလိဂွံ လၟိဟ်မမာဲရ၊၊ ကာလစုတ်မ္ဂး ကုမၞိဟ်ဇကု မဒးစိုတ်တအ်ဂှ် အခေါင်ဇကု စုတ်နွံရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် မၞိဟ်ဒုင်ရုဲစှ် နွံ (၅) တၠမ္ဂး မၞိဟ်မစုတ်မာဲမွဲတၠမ္ဂး ကလိဂွံမာဲ (၅)မရ၊၊ ကာလစုတ်မ္ဂး ကုမၞိဟ် ဇကုမဒးဂၞပ် နူ(၀) စဵုကဵု သီု (၅) တၠဂှ် ဇကုစုတ်မာန်ရ၊၊
အရာမခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် နကဵုသၞောတ်ဗလံက်
သၞောတ်အလ်တေရ်နေတိဗ်/သၞောတ်မာဲနဲတၞဟ်(Alternative voting)
သၞောတ်အလ်တေရ်နေတိဗ် (ဝါ) သၞောတ်မာဲနဲတၞဟ်ဝွံ ဍုင်မဒ္ဂေတ်ဗက် အောန်ကွေဟ်ရ၊၊ ဍုင်အဝ်သတြေလျာ ကဵု ဍုင်ဗဒါဲဗဒါဲ အဝ်သတြေလျာတအ်ရ ဒ္ဂေတ်ဒၟံင် နကဵုသၞောတ်ဏအ်၊၊ နကဵုသၞောတ်ဝွံမ္ဂး ပ္ဍဲမွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် ဒးရုဲစှ် မၞိဟ်စၞးမွဲတၠရ၊၊ အရာတၟေင်ဂှ် မၞိဟ်မစုတ်မာဲတအ် အခေါင်မကဵု စၟတ် လတူမၞိဟ်စၞးတအ် နွံရ၊၊ မၞိဟ်စၞးလဵုဂှ် ညးဒးစိုတ် ဂလိုင်လဵုရ၊၊ ဥပမာ မၞိဟ်စၞး ညးဒးစိုတ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ကဵုဂၞန် ၁၊ မၞိဟ်စၞး မဒးစိုတ်အောန်ညိမ္ဂး ကဵုဂၞန် ၂၊ မပတံ မြဴသာ်ဝွံ ကဵု နကဵုဂၞန် လတူညးမဒုင်ရုဲမာဲတအ်ဂှ်ရ၊၊ ယဝ်ရ မၞိဟ်စၞးမွဲ ကလိဂွံ ဂၞန်(၁) ဂၠိုင်နူ ၅၀﹪မ္ဂး မၞိဟ်စၞးဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် (ဝါ) ဂွံဇၞးမာဲရ၊၊ ယဝ်ရ မၞိဟ်စၞးလဵုမွဲလေဝ် ဟွံကလိဂွံ ဂၞန်(၁) ဂၠိုင်နူ ၅၀﹪မ္ဂး မၞိဟ်စၞး မကလိဂွံ ဂၞန်(၁) အောန်အိုတ်ဂှ် ဒးတိတ်၊ မၞိဟ်စၞး မကလိဂွံ လၟိဟ်ဒုတိယဂှ် စုတ်ပၠောပ် မမာဲဇကု ကုမၞိဟ်စၞးတၞဟ်၊ ပၠောပ်အာ နကဵုဗီုဏအ် စဵုကဵု မၞိဟ်စၞးမွဲ ကလိဂွံ ဂၞန်(၁) ဂၠိုင်နူ ၅၀﹪ ရ၊၊
အရာမခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် နကဵုသၞောတ်ဗလံက်
သၞောတ်မကလေင်ရုဲစှ် (two-round system)
သၞောတ်မကလေင်ရုဲစှ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ်မရုဲစှ် မၞိဟ်စၞးမွဲတၠရ၊၊ ရုဲစှ်အလန်ကၠာအိုတ်ဂှ် ယဝ်ရ မၞိဟ်စၞးလဵုလေဝ် ဟွံကလိဂွံမာဲ လတူ ၅၀﹪မ္ဂး မၞိဟ်စၞးမဂွံမာဲအောန်အိုတ်တအ်ဂှ် ဒးတိတ်၊ ကလေင်ကၠောန် သဘင်ရုဲမာဲမွဲဝါပၠန် ကုမၞိဟ်စၞးမဂွံမာဲဂၠိုင်တအ်ဂှ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ကၠောန်ၜါအလန်ဂှ်ရ နကဵုဗီုအင်္ဂလိက် ညးကော်စ သၞောတ်မရုဲစှ်ၜါဝါ၊၊ မကလေင်ရုဲစှ် အလန်ဒုတိယဂှ် ဆမၞိဟ်စၞး မကလိဂွံ မာဲဂၠိုင်အိုတ် ၜါတၠဂှ်ဟေင် ဒုင်ရုဲစှ်တုဲ ကလိဂွံ မၞိဟ်ဇၞးမာဲ နူကဵု အလန်ဒုတိယဂှ်ရ၊၊ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် စကာ ပ္ဍဲကဵုသဘင်ရုဲမာဲ သမတဍုင် ပြင်သေတ်၊ ကေုာံ ဍုင်မကေင်မံင်လဝ် သၟဝ်ပြင်သေတ် မပ္တံကဵု ဍုင်မဝ်နကဝ်၊ မာလဳ၊ ဍုင်ကောန်ဂဝ်၊ ဍုင်အဳဂျေပ်တအ် ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်သၞောတ်ဏအ်ရ၊၊
အရာမခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် နကဵုသၞောတ်မကလေင်ရုဲစှ်
သၞောတ်မပစၞးနကဵုဗၞတ် Proportional systems
သၞောတ်မပစၞး နကဵုဗၞတ်ဝွံ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် မကော်စ (Proportional representation) တုဲ နကဵုဗွဲခမၞန် သၞောတ်(PR)လေဝ် ကော်ရ၊၊ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ၜိုတ်ဗၞတ်ဇကု မကလိဂွံမာဲဂှ် ဇကုဂွံအခေါင်မပစၞးဂှ်ရ သၞောတ်မပစၞးနကဵုဗၞတ် ညးကော်စရ၊၊ ဥပမာ ဗော်မွဲ ကလိဂွံမာဲ ဗၞတ် ၄၀﹪မ္ဂး နကဵုသၞောတ်ဝွံ ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်ဗော်ဂှ် ဂွံဂွံဒၞာဲ ဗၞတ် ၄၀﹪ ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ရ၊၊ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၞောဝ်သၞောတ်မာဲဂမၠိုင် သၞောတ်ဝွံ စှ်ေကဵု သဘဴဓဝ်ဂၠိုင်အိုတ် ဟီုဂွံတုဲ ဒှ်သၞောတ် ညးမစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဍုင်ရးယူရောပ်ပလိုတ် ကေုာံ ဍုင်ပ္ဍဲလေတ္တေန်အမေရိကဂမၠိုင် စကာဂၠိုင်တုဲ သီုဖအိုတ် ၈၀ ဍုင်ပြင်င် ဒ္ဂေတ်ဒၟံင် သၞောတ်ဏအ် နကဵုဗီုပြင်နာနာသာ်ရ၊၊ ဗီုပြင်တၞဟ်ခြာဟီုမ္ဂးဂှ် ဍုင်မွဲကုမွဲ ပိုင်ခြာလဝ် ဗော်မွဲ အောန်အိုတ် သ္ဒးကလိဂွံ မာဲမူစိက္ဍိုပ်ကၠံမ္ဂး ဂွံအခေါင် ပစၞး ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ဂှ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်မ္ဂး ဗော်မွဲ အောန်အိုတ် သ္ဒးကလိဂွံမာဲ ၂﹪၊ ပ္ဍဲဂျာမနဳဂှ် အောန်အိုတ် သ္ဒးကလိဂွံ ၅﹪ ဍုင်အဖရိကသၠုင်ကျာတအ်ဂှ် ဟွံပိုင်ခြာလဝ် လၟိဟ်မအောန်အိုတ် မြဴသာ်ဝွံ တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ရ၊၊ အရာတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် နွံမွဲပၠန်ဂှ် ဥပမာ ဍုင်နေတာလာန်ဂှ် ရိုဟ်လၟိဟ်မာဲ နကဵုအလုံမွဲဍုင် ဟွံပိုင်ခြာလဝ် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ၊၊ ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ်မ္ဂး ပိုင်ခြာလဝ် နကဵုဒေသ/ပွိုင်ဆန္ဒမာဲရ၊၊
ဒိန်မက် ကဵု ဂျာမနဳ သၞောတ်ရုဲမာဲ ဗီုပြင်တုပ် ဆဂး ဖျေဟ်အပိုင်အခြာ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊
ပ္ဍဲဒိန်မက်ဂှ် ဗော်မွဲမွဲ အောန်အိုတ် အလုံမွဲဍုင်ဂှ် သ္ဒးကလိဂွံမာဲ ၂﹪ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးမာန်ဇၞးမာဲ ပ္ဍဲကဵုမွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ်ဟေင် ဂွံအခေါင်ကလိဂွံ မၞိဟ်စၞးမဗပေင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂျာမနဳဂှ်မ္ဂး ဗော်မွဲမွဲ အောန်အိုတ် သ္ဒးကလိဂွံမာဲ ၅﹪ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးမာန်ဇၞး ပ္ဍဲ ပိ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲရ၊၊ သၞောတ်ဝွံ ထုဲတုဲ စှ်ေကဵုသၞောတ်ဂၞန်ကွေဟ်ရ၊၊
သၞောတ်မပစၞ့းနကဵုဗၞတ်ဝွံ ပါ်လဝ် ပိဗီုပြင် သၞောတ်မဒုင်ရုဲစှ်နကဵုဗော် (Party-list proportional representation)၊ သၞောတ်မပစၞးနကဵုဗၞတ် ပြံက်နှဴ (mixed-member proportional representation)၊ သၞောတ်မပလံင်ဗစိုပ် နကဵုညးမွဲ (Single transferable vote)၊၊
သၞောတ်မဒုင်ရုဲစှ်နကဵုဗော် (Party-list proportional representation)
သၞောတ်မဒုင်ရုဲစှ်နကဵုဗော်ဝွံ ဒှ်သၞောတ် မစုတ်မာဲကဵုဗော်ရ၊၊ ဇၟာပ်ဗော် မဒုင်ရုဲမာဲတအ် ပ္ဍဲဒၞာဲဗော်ဇကုဂှ် စုတ်လဝ် စရင်မၞိဟ်စၞး မဒုင်ရုဲမာဲ နူကဵုဗော်ဇကု သီုဖအိုတ်ရ၊၊ မၞိဟ်မစုတ်မာဲတအ် စုတ်နကဵုဗော်သၟးလေဝ်ဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုဗော်ဂှ် မၞိဟ်ဇကု မဒးဂၞပ် နကဵုပူဂိုလ်လေဝ် ဇကုစုတ်ဂွံရ၊၊ ကာလရိုဟ်မာဲတေအ်မ္ဂး နကဵု ရိုဟ်နကဵုဗော်တုဲ နကဵုဗော်ဂှ် ကလိဂွံ ဗၞတ်ဂလိုင်လဵု ဂွံအခေါင်ပစၞး မၞိဟ်ဂလိုင်လဵုရ၊၊ သွက်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် မၞိဟ်စၞးလဵု ဂွံဒုင်ရုဲစှ် ဂွံပတိုန်ဂှ် ညးကလေင်ကျောဝ် ကုမၞိဟ်စၞး မကလိဂွံမာဲ နကဵုပူဂိုလ်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဗော်ဇကုဂှ် ဂွံဒှ် မၞိဟ်စၞး နူကဵုဗော်ဇကုရ၊၊
တၞဟ်န ဂွံကၠိုဟ်လောဲ ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜးကဵု နဒဒှ် ဥပမာ ဗီုရုဲမာဲ ဍုင်ဒိန်မက် မဒှ်ဍုင် မဒ္ဂေတ်သၞောတ်ဏအ်ရ၊၊ ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ပါလဳမာန်ဍုင် နွံမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲပါလဳမာန်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ကိုန်ဂစိုတ် မၞိဟ်စၞး ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် ၁၇၉ တၠ၊၊ မရုဲစှ် နူဒိန်မက်ဇေတ်တ်ဂှ် ၁၇၅ တၠ၊၊ မၞိဟ်စၞး နူကဵု ဍုင်မကလိဂွံ အခေါင်ပကင်ရင်ကေတ်တ် သၟဝ်က္ဍိုပ်ဗတာင် ဍုင်ဒိန်မက်ၜါဍုင်ဂှ် (၄)တၠ၊ နူဍုင်ဂရိန်လာန် (၂) တၠ၊ ဍုင်ဖေဝ်နဝ်(၂) တၠ၊၊
အလုံမွဲ ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ပါ်လဝ် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲဇၞော် (၁၀) ဒၞာဲ၊၊ မၞိဟ်စၞး သွက်ဂွံရုဲစှ် နူဍုင်ဒိန်မက် သီုဖအိုတ် ၁၇၅ တၠဂှ် ရုဲစှ် နူပွိုင်ဆန္ဒမာဲ (၁၀) ဒၞာဲဂှ် ၁၃၅ တၠတုဲ သှ်ေ (၄၀) တၠဂှ် ဒှ် မၞိဟ်စၞး သွက်ဂွံဗပေင်စုတ်ရ၊၊ ကာလရိုဟ်မာဲမ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပ္ဍဲမွဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် နကဵုဗၞတ် ရုဲစှ် မၞိဟ်စၞးဂမၠိုင်ရ၊၊ တုဲဂှ် ကလေင်ရံင် နကဵုအလုံမွဲဍုင် ဗော်လဵု ကလိဂွံ မာဲ မူစိက္ဍိုပ်ကၠံပၠန်ရ၊၊ အတိုင်လၟိဟ်က္ဍိုပ်ကၠံ မကလိဂွံမာဲ အလုံမွဲဍုင်ဂှ် ကလေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး နူကဵုဗော်တအ်ပၠန်ရ၊၊ ဗော်မကလိဂွံမာဲ ၂ ﹪ မ္ဂး ကလိဂွံ မၞိဟ်စၞး မရုဲစှ် နကဵုလၟိဟ်မာဲ အလုံဍုင် မကော်ခဴစ မၞိဟ်စၞးဗပေင်စုတ် ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗော်ဍောတ်တ်မွဲ ပ္ဍဲကဵု ပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂမၠိုင်ဂှ် ၜိုန်ရ ဇကုဟွံဇၞးကေတ်မာဲကီုလေဝ် မာဲအလုံမွဲဍုင်ဂှ် ယဝ်ရဗော်ဇကု ကလိဂွံ ၂﹪မ္ဂး ဂွံအခေါင် မၞိဟ်စၞး (၁)တၠ ပ္ဍဲပါလဳမာန်ရ၊၊၊
ပ္ဍဲအရာ မစၟတ်သမ္တီ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် ခၞံချူလဝ် ပ္ဍဲသဇိုင်ဥပဒေလဒက်ပ္တန်ဍုင် ＂ပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် ဒးပါ်လဝ် နကဵုမရံင်ကဵု လၟိဟ်မၞိဟ်၊ သတီုလၟိဟ်မၞိဟ်တုဲ ဇၟာပ်မသုန်သၞာံ မွဲအလန် ဒးကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုလၟိဟ်မၞိဟ်ဂှ်တုဲ သ္ဒးဖန်ဖျေဟ် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲရ၊၊＂
အရာမခိုဟ် နကဵုသၞောတ်မဒုင်ရုဲစှ် နကဵုဗော်
သၞောတ်မပစၞးနကဵုဗၞတ် ပြံက်နှဴ (mixed-member proportional representation)
သၞောတ်မပစၞးနကဵုဗၞတ် ပြံက်နှဴဝွံ ဒှ်သၞောတ် မရုဲစှ် နကဵု မၞိဟ်စၞး မကလိဂွံ မာဲဂၠိုင်ကီု သီုကဵု မရုဲစှ် နကဵုဗော်ရ၊၊ နကဵုမၞိဟ်စၞးဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နကဵုမာဲလပါ်ဂၠိုင် နူကဵု ပွိုင်ဆန္ဒမာဲမွဲမွဲတုဲ နကဵုဗော်ဂှ် ပစၞး နကဵုဗၞတ်ရ၊၊ ဥပမာ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲ ဆမွဲဒၞာဲကီု ဟွံကလိဂွံဇမၞး နူကဵု ပွိုင်ဆန္ဒမာဲတအ်ရ၊ ဆဂး နကဵုလၟိဟ်မာဲ အလုံမွဲဍုင်ဂှ် ယဝ်ရဗော်ဂှ် ကလိဂွံမာဲ ၜိုတ် ၁၀ ﹪မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုကၠတ်ထဝ်ဂှ် နကဵုဗော်ဂှ် ကလိဂွံပစၞး နကဵုဗၞတ် ၁၀﹪ရ၊၊ ညးဍုင်ကွာန် မစုတ်မာဲတအ်ဂှ် ညးမွဲမ္ဂး ကလိဂွံ တၞးမာဲၜါတၞး၊ မွဲတၞးဂှ် သွက်ဂွံစုတ်မာဲ နကဵုဗော်တုဲ မွဲတၞးဂှ် သွက်ဂွံစုတ် နကဵုမၞိဟ်စၞးဒေသတအ်ရ၊၊ နကဵုသၞောတ်ဝွံ နကဵုဗၞတ်က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် ဂွံပစၞး ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်တုဲ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ညးစၞးဒေသဂမၠိုင်လေဝ် ဂွံစိုပ် ကၠတ်ထဝ်ကီုရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ဂှ် မၞိဟ်ပစၞး နကဵုမူဝါဒဗော်ကီု သီုကဵု ပၟိက်ဆန္ဒ ညးဒေသဂမၠိုင်ရ၊၊
အရာမခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် နကဵုသၞောတ်မကလေင်ရုဲစှ်
သၞောတ်မပလံင်ဗစိုပ် နကဵုညးမွဲ (Single transferable vote)
နကဵုသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ပ္ဍဲမွဲ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် သွက်ဂွံရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး မွဲတၠဓဝ် ဟွံသေင်၊ ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ညးမစုတ်မာဲတအ်ဂှ် ညံင်ရဴ သၞောတ်အလ်တေရ်နေတိဗ်/သၞောတ်မာဲနဲတၞဟ်(Alternative voting)ဂှ်ကီု ညးစုတ်မာဲတအ် ကဵုမာဲ နကဵုစၟတ် ကုမၞိဟ်စၞးတအ်ရ၊၊ ဇၟာပ်မၞိဟ်စၞးဂှ် မၞိဟ်မစုတ်မာဲတအ် ဟွံဒးကဵုစၟတ် သီုဖအိုတ်ရ၊၊ မၞိဟ်စၞးမွဲ အောန်အိုတ် သ္ဒးကလိဂွံ မမာဲဂလိုင်လဵုမ္ဂး ဂွံဒုင်ရုဲစှ်ဂှ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ်ရ၊၊ ဗီုဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲမွဲဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သွက်ဂွံရုဲစှ် မၞိဟ်စၞးပိတၠမ္ဂး မၞိဟ်စၞးမွဲမွဲ လၟိဟ်မာဲ မဒးကလိဂွံ သွက်ဂွံပစၞးဂှ် အောန်အိုတ် ၃၃﹪ (၁၀၀﹪ / ၃ = ၃၃﹪)ရ၊၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ရံင် မမာဲ နကဵုစၟတ်၁ ကၠာရ၊၊ ယဝ်ရ မၞိဟ်မွဲတၠဂှ် ကလိဂွံမာဲ စၟတ်၁ ပေင် ၃၃﹪မ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်မၞိဟ်စၞး၊ ဂတဂှ် မၞိဟ်မကလိဂွံ စၟတ်၁ ဟွံပေင် ၃၃﹪မ္ဂး စၟတ်၁ မသှ်ေဒၟံင်ဂှ် ဒးပံင်ကဵု စၟတ်၂ တုဲ ဂၠာဲမၞိဟ်စၞး မကလိဂွံ ၃၃ ﹪ ရ၊၊
ဥပမာ ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲမွဲဂှ် လုပ်ပြိုင် (၅) ဗော်၊ ဗော်က ကလိဂွံ ၅﹪၊ ဗော်ခ ကလိဂွံ ၂၈﹪၊ ဗော်ဂ ကလိဂွံ ၃၃﹪၊ ဗော်ဃ ကလိဂွံ ၂၁﹪၊ ဗော်ၚ ကလိဂွံ ၁၃﹪၊၊ ဗော်ဂ ဂွံဒှ်မၞိဟ်စၞးမွဲတၠ၊၊ သှ်ေဒၟံင်ဗော်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဟွံပေင် ၃၃﹪တုဲ ဇကုဗက်ဂၠာဲ တင်တုပ်စိုတ် ကုဗော်တၞဟ်၊ ယဝ်ရ ဗော်ခ ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် နူကဵုဗော်က၊ ဗော်က ကဵုမာဲ ကုဗော်ခမ္ဂး ဗော်ခ ပေင်အာ မာဲ ၃၃﹪ တုဲ ဗော်ခ ဂွံဒှ်မၞိဟ်စၞး၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ဗော်ၚဂှ် ဗိုင်ထံက်ဗပေင်စုတ် လၟိဟ်မာဲဇကု ကုဗော်ဃမ္ဂး ဗော်ဃ ဂွံဒှ် မၞိဟ်စၞးရ၊၊ ယဝ်ရဗော်မွဲ ကလိဂွံ ၃၅﹪မ္ဂး ၃၃﹪ဂှ် စကာတုဲ သှ်ေ ၂﹪ဂှ် ပံင်စုတ် ပ္ဍဲမကလေင်တော် ဂတဂှ်ရ၊၊
အရာမခိုဟ် ကေုာံ ပရေအ် နကဵုသၞောတ်မကလေင်ရုဲစှ်
သာသနာမေဒနဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
ဘာသာသနာမေဒနဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကၟာမဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၂၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအိန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၁၊ ဝှ် ၁၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ပြာသာဒ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်
ဘာပြာသာဒ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ကၠအ်သတ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၈ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ခရိုဟ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်
ဘာခရိုဟ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ကၠအ်သတ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတိက္ခညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၂၊ ဝှ် ၂၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်