cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပြကိုဟ်စရာဲဗုဒ္ဓဘာသာ ကၞပ်(၂)
၂၀။ သဳဝုတ်သဳဗၠာဲဂေါဝ်ဆာဲကွေံကွေံ
ဟိုတ်ဂှ်ရ− ပြဝမစသုၚ်ပုၚ်သွသဝ်တ္ၚဲဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စိုတ်ဓါတ်ပိုဲမၞိဟ်ဂြိပ်ဒစေၚ်လျောဝ်လၟောဝ်အာကဵုအာရီုလောကဳကာမဂုဏ်တုဲ (ဗက်မိပ်လပါ်ၝောံၝောံဂမၠိုၚ်တုဲ) ဂွံဂွံကဵုအဗြဟ္မစရိယသိက္ခာပိုဒ်ဂှ် ဒးမၚ်မွဲလဝ်ဒ္ဂေတ်မေထုန်ဟေၚ် မဒှ်ရောၚ်၊ ဝေၚ်ပါဲကၠေံနူပွမစသုၚ်ပုၚ်သွစၞဘောဇိုန်သဝ်တ္ၚဲမာန်တုဲဟေၚ် ဒှ်အာစိုပ်ပွမဒ္ဂေတ်, ဒ္ဂေတ်မညဳသာသၟဟ်န်ကဵုကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာကၠေံက္ဍိုပ်ဗတ, ကၠာကဵုကြဴရောၚ်၊ ယဝ်ရစသုၚ်ဒးပုၚ်သွစၞခိုဟ်ခိုဟ် ကြောံကြောံကၠေၚ်ကၠေၚ်ပေၚ်ပေၚ် ဂၞဴအခိၚ်သဝ်တ္ၚဲမ္ဂး− ဒှ်ဂလိုၚ်ပတိုန်ဓဝ်ရာဂလောဘတဏှာ ဖအာတဴပွမယုတ်ယုတ်ပပ်ပပ် စပ်ကဵုအာရီုလောကဳကာမဂုဏ်မာန်တုဲ သွက်ဂွံဖအောန်ဖျေံဇြဟတ်ဓဝ်ဆန္ဒရာဂကိလေသတံဂှ် ဟွံလောဲသွာရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ− သိက္ခာပိုဒ်ဝိကာလဘောဇနဝွံ− သ္ဂောံဝေၚ်ပါဲကၠေံပွမသုၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ်−
(၁) ကိစ္စကေၚ်ကာအောန်အာတုဲ သွက်ဂွံသ္ပအာရီုကဵုဓဝ်ဂှ် ဂွံအခိၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီု။ (၂) စိုတ်ဓါတ်ညံၚ်ဟဂွံလုပ်စလၟောဝ်စှ်ေအာပ္ဍဲအာရီုလောကဳကာမဂုဏ်တဴဂှ် ဒှ်ညံၚ်ရဴဆေဝ်ဒဝ်ဗဒေါံလဝ်ကီု၊ ဟီုဖါအောန် ကလိဂွံဂုဏ်ဖဵုလၟုဟ်ၜါသာ်ၜါပြကာရောၚ်။
ညးမဂွံမၚ်မွဲလဝ်အဗြဟ္မစရိယသဳလဂှ် ကလိဂွံဂုဏ်ဖဵုဍေံ "မပ္တံဒဒှ်ဟွံမွဲကဵုသၞသတြုကီု, ဒဒှ်ညးဂမၠိုၚ်မသ္ဍိုက်ဆာန်ဂၠိုၚ်ကီု, ဒဒှ်ကလိဂွံပုၚ်သွစၞစဍာ်, ဍာ်ယာမ ယာတ်ဗွိုန်လတက်ဒၞာဲသတိက်ဒၞာဲဒၟံၚ်ဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်ဂၠၚ်တဴဗွဲမလောန်မၞုံဗၞတ်ၜိုတ်ၜါစှော်ဂကူမဒှ်ရောၚ်" ဂှ် တဝှ်အဋ္ဌကထာခုဒ္ဒကပါဋ္ဌပြဝံက်သိက္ခာပဒ မပံက်ထ္ၜးလဝ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲအဋ္ဌကထာထေရထေရဳဂါထာတံဂှ်လေဝ် တွံထ္ၜးလဝ်ဂုဏ်ဖဵုသဳမသုန် သဳလဒ္စါံနွံနွံဒၟံၚ်တုဲ ပ္ဍဲပါဠိအပဒါန်လဝ်ေ တွံလဝ်နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ− ညးမဂွံမၚ်မွဲလဝ်သဳလသိက္ခာပိုဒ်ဝိကာလဘောဇနဝွံ၊ ဟွံဒးဆဵုဘဲကၞောဝ်ကၠောဝ်ဗျဵုတုဲ စသုၚ်ဖဲ လှဲလးကီု, ဂွံသ္ပပြဘိုက်စၞစသုၚ်ခိုဟ်ခိုဟ်ပြဲပြဲဟွံပိုတ်သ္ကုတ်ကီုဂှ် ဒှ်ဖဵုသဳလမဂွံဝေၚ်ပါဲကၠေံနူပွမစသုၚ်ပုၚ်သွသဝ်တ္ၚဲရောၚ်။
တၚ်စၟတ်။ ညးလ္ၚဵုလ္ၚဵုတ္ၚဲစေၚ်လောန်အာတုဲ စပုၚ်သွဗပေၚ်ဗုၚ်ဂၞဴပေၚ်ပေၚ်ရတုဲ ဒဂိုန်ကေတ်သဳဒ္စါံရ၊ စပုၚ်သွကၠာတုဲ ဒဂိုန်သဳလက်ကရဴဂှ် သဳလဟွံလီုရ၊ ဒဂိုန်သဳကၠာတုဲ တ္ၚဲစေၚ်လောန်ဗျဵုပုၚ် စထောံပုၚ်ရ၊ တုဲဒဂိုန်မွဲဝါပၠန်လေဝ် ဟွံဒှ်မၚ်မွဲသဳဒ္စါံရောၚ်။ သိက္ခာပိုဒ်ဝိကာလဘောဇနလီုအာရ၊ တ္ၚဲစေၚ်လောန်အာတုဲ စစၞပုၚ်သွဟွံဂွံဂှ် ဒှ်စေဝ်ပၞောန်သဳလဝွံရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ− ဒဂိုန်လဝ်သဳလနူဂယးတုဲ တ္ၚဲစေၚ်လောန်အာ ကလေၚ်စသုၚ်ပုၚ်ဟွံဂွံရောၚ်။
(၇) နစ္စဂဳတဝါဒိတဝိသုကဒဿနမာလဂန္ဓဝိလေပနဓာရဏမဏ္ဍနဝိဘူသနဋ္ဌာနာ၊ နူ− ပွမလှ်ေ, ဒယှ်ေ, တိၚ်, တိုက်၊ ဒဂိုဟ်− ဗဵုကလၚ်ဗရု, ဗြုမံၚ်ကၠးဖ္ဍး၊ စှ်ေစးကဵုဒၠောံဗ္တောန်ကျာ်၊ သွာ်လွာစရံၚ်ပသဲ၊ ပ္ဍဲကတောဝ်ပၠောပ်စိုတ်၊ ဒှ်ဟိုတ်အကုသဵု ဂွံကတဵုဒှ်၊ ဝက်စရှ်ပ္ကဴသြဴ၊ လေတ်, ဗဗိုဟ်, ထီုဗးဍာ်ကြကောတ်မြမောဝ်။ ဝေရမဏိသက္ခာပဒံ။ န်။ သမာဒိယာမိ။ ပ္ဍံ။
နစ္စ− ပွမလှ်ေ၊ လှ်ေအလဵုဇကု, ထဴကဵုညးတၞဟ်လှ်ေ။ (သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကၞုံမြာ်လှ်ေတံဂှ်လေဝ် ဒှ်လှ်ေဖအိုတ်ရောၚ်)
ဝိသုကဒဿန− [ဝိသုက−ကလောန်ကေၚ်ကာစှ်ေစးကဵုသာသနာဥပမာစရံၚ်ပသဲ။ ဒဿန−ပွမဗဵုကလၚ်။] ဗွဲမဗဗွဲကဵုအခိုက်အလိုက်ပၟိက်ညးကီု၊ ညးတၞဟ်ဖအောဝ်ထဴတုဲကီု အာဗဵုကလၚ်ဒၞာဲညးမလှ်ေဒယှ်ေတိၚ်တိုက်ဂှ်ရောၚ်။
တၚ်စၟတ်− ဃောမဒၟံၚ်အတိုၚ်ပကတိအလဵုဇကုဂှ် ဒၞာဲဋ္ဌာန်ဗၞတ်ၜိုတ်ညာတ်, ဗၞတ်ၜိုတ်မိၚ် ရဲသၟာၚ်ကွိၚ်ကွိုက် ဂၠောဲကောံကၠုၚ်တုဲ လှ်ေဒယှ်ေထ္ၜးကီု၊ တိၚ်တိုၚ်ဒၟံၚ်ဂှ် ဗဵုကလၚ်ကီု၊ ဟိုတ်နူကိစ္စမမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဃောအာဃောကၠုၚ် မိၚ်ညာတ်ဆဵုဒးကီု၊ ဗဵုကလၚ်ဗီုဗီုဏံ သဳလဟွံလီုရ၊ ဆဂးဂှ် ဟွံညာတ်ညံၚ်ဂွံညာတ် ဂေတ်ဂပဝ်ပြံၚ်ဒၞာဲအာကေတ်အနိၚ်အထက်တုဲ ဗဵုကလၚ်ဟွံဂွံရောၚ်။ [ပ္ဍြပါဠိမပ္တံမာလာဂန္ဓဂှ် "မာလာကဵုဓာရဏ, ဂန္ဓကဵုမဏ္ဍန, ဝိလေပနကဵုဝိဘူသန" ဂှ် တောဲဗဂပ်ဖျပ်ဖက်တုဲ ဒးစၟတ်သမ္တီအရထအဓိပ္ပါဲဍေံရောၚ်၊]
မာလာဓာရဏ− မာလာ၊ ပ္ကဴဩဴတၞဟ်တၞဟ်၊ ဓာရဏ၊ ပွမဝက်စရှ်။ ဂန္ဓမဏ္ဍန− ဂန္ဓ၊ စၠန်မြမောဝ်၊ (လံက်လေတ်ပၠေတ်ဟုံနမပ္တံစၠန်ဂန္ဓရာဒၞာဲဋ္ဌာန်မသဝ်တုဲ ဂကူစၠန်ချူလဝ်ခတ်ခတ်ဂှ်ကေတ်)။ မဏ္ဍန၊ ပွမလံက်လေတ်ဒၞာဲအဴဋ္ဌာန်မသဝ်ခၠံက်ဒၞက်ဒၞာဲဖျုန်ဟွံပေၚ်မပ္တံယဲမြန်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်
ယှိုဲယာင်၊ နာဲ
နာဲယှိုဲယာင် (နိုင်ရွှေယိုင်) ဂှ် ဒှ်သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲအခိင်မန်တအ် မက္လေင်ပၠန်ဂတး ခေတ်တၟိ၊ မညး စနူ ဌာန်ဇာတိဇကု ကွာန်မဟေဲ တကအ်ခၟိုင်ရ။ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် မန် ကဵု ကရေင် ပံင်တောဲတုဲ သီဍုင်သဓီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် နာဲယှိုဲယာင် နဒဒှ် သကိုပ်ဒပ်ဂှ် ပါလုပ်လဝ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု အခိင် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် မလုပ်ဖျေဟ်လွဟ်ဂှ် ဟွံဗက်လုပ်၊ စၞးဂှ် ပ္ကောံ ဒြဟတ် ပ္ကောံလွဟ်တုဲ အခိင်မစုက်လုက် ကုနာဲယှိုဲကျေန်ဂှ် ဂွံရနုက်ဗပေင် ဒြဟတ်မၞိဟ် ဒြဟတ်လွဟ် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကိုပ်ကၠာအိုတ်၊ လွဟ်ဂတာပ်ခေတ် M16 ဂွံစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲပၠန်ဂတးမန်ဂှ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ် မပ္ကောံနင်ကိုပ်ကၠာအိုတ်၊ ဂွံဒှ် သကိုပ်ပၞာန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ နာဲယှိုဲယာင် ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိသိင်အေ ဇာတိကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင်တုဲ ညးတအ် က္လိဂွံ ကောန်တြုဟ်ၜါ။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
နာဲယှိုဲယာင် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်မဟေဲ တကအ်ခၟိုင်။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ နကဵု သၟိင်အေင်္ဂလိက် အတိုင်မကဵုလဝ် ဂတိပါင် ကုအမေရိကာန် ပ္ဍဲလိက်ပဋိညာဏ်အာတ္တလာန္တေစ်ဂှ် ကုဍုင် ညးတအ် မပလဝ် ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ် သ္ဒးပအပ်ကဵု ညးဒေသတအ်တုဲ ဗၟံက်ကၠုင်ရုပ်ရဴကမၠောန် သွက်ဂွံ ကဵုဗၠးၜး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵုမန်တအ် ညာတ်ကေတ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဍုင်တၟိဏအ်ဂှ် ယဝ်ရ အခေါင်တၟေင် သွက်ဂကူမန် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်မ္ဂး ဂကူမန်တအ် ဒးကၠေအ်ကၠက်အာ အကြာဂကူဗၟာရောင်တုဲ သွက်ဂွံဂွံ အခေါင်တၟေင် သွက်ဂကူမန်ဂှ် နာဲဖဝ်ချိုဝ် အာက္ဍိုပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် နကဵု ယၟု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင်ရ။ နကဵု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင်ဂှ် အာတ်မိက် သၟိင်တၠဗၟာ ညံင်ဂွံစၟတ်သမ္တီကဵု ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ သွက်ဂကူမန်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ သွက်ဂွံရုဲစှ် အမာတ်စၠတ်ထဝ် ပ္တန်ဍုင်တၟိရ။ ဆဂး နကဵု သၟိင်တၠဗၟာတအ် ဟွံစၟတ်သမ္တီကဵုတုဲ နကဵု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် ဗဂပ်ဗဗေင်ဟွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲရ။ ဆဂး က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တၞဟ်တအ် ညာတ်ကေတ် မန်တအ် ဟွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲမ္ဂး မၞိဟ်သွက်ဂွံပ္တိုန်ထ္ၜး သွက်အခေါင်ဂကူမန် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ဂှ် ဟွံမဲတုဲ သွက် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ခမဳ ကရေက်ပလိုတ်ဂှ် နာဲလှမောင်၊ မန်ဥူင္ၚိုဲခိုင်၊ သွက်ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ခမဳ ကရေက်ဗၟံက်ဂှ် နာဲသာနှေင်၊ နာဲသိင်ထောန် (စိန်ထွန်း) (မဟေဲ)၊ ပွိုင်ဍုင်သဓီုသၠုင်ကျာဂှ် နာဲယျ၊ နာဲဘလောန် (နိုင်ယှိုဲကျေန်) တအ် လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ နကဵုပုဂ္ဂလိက အိုတ်ရ။ ဆဂး ဆညးမွဲကီု ဟွံဂွံဒုင်ရုဲစှ်ရ။ ဒၟာနူဂှ်တုဲ နကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်တအ်ဏအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ဗော်ဗၠးၜးဂကူမန် (မွန်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့) နာဲယှိုဲကျေန် ဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ၊ နာဲသာန်တူ ဒှ်ညးရေင်တၠုင်ဖိုလ်၊ နာဲသာနှေင်၊ နာဲသိင်ထောန် (စိန်ထွန်း) (မဟေဲ)၊ နာဲလှအံင်၊ မိဟံသာ၊ နာဲသိင်ထောန် (ဘာခတဵု) နာဲသာအံင်၊ နာဲပိုးကောင်၊ နာဲယျ၊ နာဲသာဟာန်၊ နာဲသိန်းအောင်၊ နာဲထောန်ယျေန် တအ် ဒှ်ပ္ဍဲဂကောံကေင်ကာရ။ နကဵု ဂကောံဏအ် ပံင် ကုဂကောံမန်တၞဟ်တုဲ အာတ်မိက် အလဵုအသဳဖဆပလ သွက်အခေါင်တၟေင် သွက်ဂကူမန် (၇) တင်။ ဆဂး နကဵု အလဵုအသဳဗၟာ ဟီု ဒဒှ်ရ ဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာ တုပ်တုပ်ရ သွက်ဂွံဒးကဵု အခေါင်တၟေင် ကုဂကူမန် ဟွံမဲရ။
ဗော်ဗၠးၜးဂကူမန် ဂှ် ပသဘင်သဳကၠဳတုဲ နကဵု နာဲင္ၚိုဲသိင် ပ္တိုန်ဂလာန် ဂကူမန်ပိုယ် သ္ဒးနွံကဵု ဒပ်ဒစဵုဒၞာဂကူမန်မွဲ တုဲ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် ရုဲစှ်ပ္တိုန် နာဲင္ၚိုဲသိင် နဒဒှ် ညးသကိုပ်ကောပ်ကာဲ၊ နာဲသာန်တူဂှ် ဒုညးသကိုပ်ကောပ်ကာဲ ဒပ်ဒစဵုဒၞာဲဂကူမန် ရ။ သွက်ပွိုင်ဍုင်တကအ်ခၟိုင်ဂှ် နာဲသောင်းရှိန် (သက္ကော) ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် ညးတာလျိုင်ဒပ်ရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ပရေင်အာတ်မိက် အခေါင်အရာဂကူမန်ဂှ် ဆက်ကၠောန်အာဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။
ကြဴနူ အလဵုအသဳဗၟာ တးပါဲထောအ် အခေါင်တၟေင် သွက်ဂကူမန်တုဲ နကဵု ဗော်ဗၠးၜးဂကူမန် ချပ်ဂၞန်ကၠုင် သွက်ဂွံ လုပ်ပေါဲဗတိုက် နကဵုလွဟ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵု နာဲယှိုဲယာင် ညးမဒှ်သၟတ်မန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒပ်ဒမၠုက်မွဲ ပ္ဍဲကွာန်မဟေဲ တုဲတုဲရ။ ဒပ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ဗိုလ်ရန်ကင်း လုပ်ဗပေင်စုတ်ကဵု ဒြဟတ်ပၠန်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင်ဂှ်ရ နာဲသောင်းရှိန် လေဝ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒပ်ဒမၠုက် ပ္ဍဲကွာန်သက္ကော နွံကီုရ။ ဒပ်ဒမၠုက်ၜါဒပ်ဂှ် နွံသၟဝ်ပကင်ရင် နာဲသိင်ထောန် (မဟေဲ)ရ။ ညံင်ရဴ ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ် ဗီုကဵု ထိုင်အာင် မ္ဂး ဗိုလ်သိန်း၊ ကအ်ဗိန်မ္ဂး နာဲဒွေး၊ ဗိုလ်ကွိန်၊ ကအ်ဗိုတ်မ္ဂး ဗိုလ်ရွှေရီ၊ ဖအံက်မ္ဂး နာဲသာအောင်၊ ကၠအ်သတ် ဗိုလ်တေဇော၊ ဗိုလ်ကြောင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်မ္ဂး နာဲပါန်သာ၊ ကၟာဝက်မ္ဂး ဗိုလ်ရာဇာတအ် နွံဒၟံင်ရ။
သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုအဝ်ဂေတ်ဂှ် အလဵုအသဳဖဆပလတအ် လုပ်ရပ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲရုင်မတ်မလီုတုဲ ပ္ဍဲအဝ်ဂေတ် ၂၉ ဂှ် နကဵု ဒပ်ပၞာန်မန် ကေုာံ ဒပ်ကရေင် ပံင်တောဲတုဲ လုပ်သီဍုင်ဖာအင်။ သီဂွံဍုင်ဖာအင်တုဲ သီဂွံဍုင်သဓီု၊ နူဂှ် ဆက်သီဂွံအာ သီုဍုင်မတ်မလီုရ။ အခိင်ကာလ ဒပ်ဗိုလ်ယှိုဲယာင်တအ် မလုပ်သီဍုင်သဓီုဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သဓီု လပါ်အလဵုအသဳဗၟာဂှ် ဗိုလ်စိန်လွင် ညးမဒှ်ဇာတိကွာန်ကအ်ပြေင် (ကျွဲခြံ) ဂှ် ဒှ်သကိုပ်ဒပ်။ ဗိုလ်စိန်လွင် ဒးဒြေပ် ဆင်ဍာ် ၜိင်ကၠောအ်အာ တကအ်ခၟိုင်၊ သှ်ေဆပံင်မဳမွဲဂတှ်ေဓဝ် ဂးရ။ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗိုလ်ယှိုဲယာင် လၟိဟ် ၄၆ တၠဂှ် သီဂွံအာ လွဟ်နူဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ်တုဲ ဒှ်အာ ကောန်ပၞာန်မွဲ သေနာတ်ၜါၜါဇကိုအ်ရ။
ဒပ်မန် တကအ်ခၟိုင် နာဲယှိုဲယာင် (ဗွဲကြဴ ဂွံဒှ် သကိုပ်ဒပ်စရေက် ဗိုလ်ယှိုဲယာင်) ကဵု နာဲသောင်းရှိန်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ဗတိုက် ကုဒပ်ပၞာန်ကချေင် တမ်ဒပ် (၂) (ပ္ဍဲခေတ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ကချေင်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ) တုဲ ဒးပြံင်တိတ် နူခၟိုင်တုဲ အာဖျေဟ်ဇိုင် ပ္ဍဲခရိုင်သဓီု ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပံင်ရ။ ဒပ်ဗိုလ်ယှိုဲယာင် ကဵု ဗိုလ်ရာန်ကေန် နူကဵု တကအ်ခၟိုင်၊ ဒပ်ဗိုလ်ရှိန်၊ ဗိုလ်ညာဏ်၊ ဒပ်ဗိုလ်သိန်းတအ် ပံင်တောဲ ကုဒပ်ကရေင် ဗိုလ်စိုး၊ ဗိုလ်လင်းထင်တအ်တုဲ အာဖျေဟ်လဝ် သဇိုင် ပ္ဍဲကွာန်မူလိရ။
သၞာံ ၁၉၅၂ လပါ်လက်ကြဴဂှ် ဒပ်မန်လပါ်ပင ဒပ်နာဲအံင်ထောန်တအ်ဂှ် ဒုင်တဲ ဒပ်ကြုက်တုဲ ကော်စ မန်ဗု၊ ဒပ်မန် မနွံဒေသဒဵုထောင် မဒက်ပ္တန်လဝ် ကံင်သဳပရေင်ဍုင်ကွာန် ပရေင်ပၞာန်သဳဟရာဇာ (သီဟရာဇာစစ်ရေးနိုင်ငံရေးကောင်စီ) (ဗွဲခမၞန် ကော် ဒပ်သဳဟရာဇာ) နာဲယှိုဲကျေန် မအာဂတဂှ် ဟွံဒုင်တဲ ကြုက်တအ်ဂှ် ကော်စ မန်ဍာဲ။ ပၞာန်အလဵုအသဳ ဍိုက်ဗတိုက် ဒပ်ပငတုဲ ဒပ်ပငလီုအာ။ ဒပ်ပငဂှ် ပြံင်အာ ဖျေဟ်ဇိုင် လပါ်ကျာ်ပိ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဒပ်မန်ပင ဂှ် ဒုင်တဲ သၞောတ်ဝါဒတၠဓန ကြုက်ထာင်ဝါန်၊ ဒပ်မန်သဳဟရာဇာ ဒပ်နာဲယှိုဲကျေန်တအ်ဂှ် ဒုင်တဲ သၞောတ်ဝါဒကြုက်ကောန်မျူနေတ် ဟီုဂွံရ။
တၞဟ်နမဂွံပ္ကောံ ဒြဟတ်ပၠန်ဂတးမန် သီုဖအိုတ်တုဲ ဒပ်မန်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပ္ကောံတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၄ ဂိတုအဝ်ဂေတ်ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် မာန်ကၠုင်ရ။ နာဲအံင်ထောန် ကော်ဘိက်တုဲ နာဲယှိုဲကျေန်၊ နာဲထောန်မောင်၊ ဗိုလ်ယှိုဲယာင်တအ် ပြံင်အာ ပဒတဴ ပ္ဍဲဗဟဵု ဒပ်ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် မနွံပ္ဍဲဝါအနာင်ရ။
သၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုဂျူလာင် ၁၉ ဂှ် နကဵု ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ပတှ်ေကေတ် ဂလာန်အလဵုအသဳဥူနု ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု တွဵုရးဍုင်မန် ရောင်တုဲ ပအပ်လွဟ်တုဲ လုပ်ကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲဍုင်ရ။ ဆဂး နာဲယှိုဲယာင်ဂှ် ဟွံဗက်တိတ်ဖျေဟ်လွဟ် ကရောမ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်တုဲ သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တိပၠန်ဂတး ပ္ဍဲ ကွာန်ဇဲယျ (လၟုဟ် လုပ်အာ ပ္ဍဲတိသေံ)။ ကွာန်ဇဲယျဂှ် နွံရသိမွဲ မညးဂမၠိုင်ကော်စ ရသိသော်ယံင်။ ညးဒှ် ဂကူကရေင် ဟီုအရေဝ်မန်၊ ညးဂမၠိုင် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်မၞိဟ်တၠဣဓိရ။ နကဵုအဆက် ဗိုလ်စိုး ဂှ် ဗိုလ်ယှိုဲယာင် ကဵု နာဲသိင်ဟာန် (နာဲဘာဘူ) တအ် အာရာန်သေနာတ် ပ္ဍဲပယျဵုဍုင်သေံ လွဟ်ဂတာပ်ခေတ် M16 ။ နူလပါ်ဍုင်သေံဂှ် မန်ဍုင်သေံ နာဲကသေံသေဠာခုန်တအ် ဒှ်မၞိဟ်မပလံင်ဗစိုပ် ကဵုလွဟ်တအ်ရ။ လွဟ် M16 မဒှ်လွဟ်ဂတာပ်ခေတ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲပၠန်ဂတးမန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ သၞာံ ၁၉၆၀ ပ္ဍဲအခိင်ကညင်ဂှ် နာဲယှိုဲကျေန် ကလေင်စိုပ်ကၠုင် ဇရေင်ခရိုင်သဓီု ပွိုင်ဍုင်(၃)တုဲ ဂွံဆဵုကဵု ဗိုလ်ယှိုဲယာင်၊ နာဲသိင်ဟာန်၊ နာဲဖေညောအ် တုဲ ဒပ်ဗိုလ်ယှိုဲယာင် ကေုာံ နာဲသိင်ဟာန် သီုကောန်ပၞာန်ဖအိုတ် နကဵုလွဟ်ဂတာပ်ခေတ် ၁၂၈ ဇကိုအ်ဂှ် လုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ နူစ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒက်ပ္တန်တုဲ က္လိဂွံ ကောန်ပၞာန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒပ်ဗိုလ်ယှိုဲယာင်တအ်ရ။ နူဂှ် နာဲယှိုဲကျေန် ဂွံစုက် ကုနာဲနေ ညးဟွံဖျေဟ်လွဟ် ကရောမ်ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်တုဲ မညးပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုထောင်် တုဲ နာဲနေလေဝ်လုပ်ပံင်တောဲ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိကီုရ။ နာဲယှိုဲယာင် ဂွံဒှ် သကိုပ်ပၞာန်မန် (ဗိုလ်ချုပ်ယှိုဲယာင်) ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
ပ္ဍဲအခိင်အကြာဂှ်ရ နာဲယှိုဲယာင် ဂွံစုက်လုက် ကုမိသိင်အေ ဇာတိကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင်တုဲ စှ်ေဒၞာဲ ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ရေင်သကအ်ရ။ နာဲယှိုဲယာင် ကဵု မိသိင်အေ က္လိဂွံ ကောန်တြုဟ်ၜါ၊ နာဲထောန်အံင် ကဵု နာဲဇဝ်ဝါန် (ဗွဲကြဴ ဒှ်တၠဂုန်ဇဝ်ဝါန် နွံပိုန် ဘာစောဝ်ဇဗၠု)ရ။ မိသိင်အေ ကလိဂွံ အာယုတ် ၈၄ စုတိအာ ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၁၃၊ ၂၀၂၃ ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ကရ။
သၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် ပၞာန်ဗၟာ ကၠုင်သီ ဗဟဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ မနွံပ္ဍဲဇံင်ကွဳဂှ်လေဝ် ဗိုလ်ယှိုဲယာင် စဵုဒၞာဗဒိုပ်ဗဟဵုမာန်ကၠုင်လဝ်ရ။
ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပြံင်လုပ် ကျာ်ပိတုဲ ဗွဲကြဴဏအ် မၞိဟ်မဖျေဟ်လွဟ်တြေံတအ်လေဝ် က္လေင်စိုပ်ကၠုင်ပၠန်တုဲ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒြဟတ်ဇၞော်ကၠုင် ၜိုတ်ဒးရးရ။ သၞာံ ၁၉၇၇ လပါ်အိုတ်ဂှ် ဗိုလ်ယှိုဲယာင် ယဲဇၞော်က္တဵုဒှ် (ယဲဆီၜေတ်)တုဲ ဒးအာလွဳ ပ္ဍဲဍုင်က္ၜင်ကံက်ရ။ အဃောညးမနွံဒၟံင် က္ၜင်ကံက်ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကၠောန် သဘင်သဳကၠဳဗော် မရနုက်ကဵုပန်ဝါရ။ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် လညာတ်တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်တုဲ က္လိဂွံတင်တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ဟွံမာန်တုဲ ဗော်ပါ်အာ ၜါကရေက်ရ။ က္ဍိုပ်နာဲယှိုဲကျေန်တအ်ဂှ် ပြံင်အာ ကွာန်ဝင်ကရ။ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် နာဲယှိုဲယာင် တအ်လေဝ် ပြံင်လုပ်အာ ကွာန်ဝင်ကကီုရ။
ဗွဲကြဴ ဗိုလ်ယှိုဲယာင် ကလေင်စိုပ် နူက္ၜင်ကံက်ဂှ် လုပ်မံင် ပ္ဍဲဝင်ကရ။ အခိင်ဂှ်လေဝ် အာယုက်ညး ဒှ်ၜိုတ် ၆၇ သၞာံရတုဲ ဒေါအ်ဇူထောအ် နူကမၠောန်ဗော်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲလ္ၚဵု ဗိုင်တိုန် ကောံဓရီု ဗိုင်ကဵုစကသပ်ညိညရ။ သ္ၚိညးတအ် ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ကဂှ် နွံ မွဲအရာပ် ကုကောန်ဇာတိတကအ်ခၟိုင် သ္ၚိပိမမွဲရေင် နာဲသိင်ဟာန် (နာဲဘာဘူ) ဇာတိမုဟ်ဒုန်၊ နာဲတာန်တေန် ဇာတိသက္ကော၊ ကေုာံ သ္ၚိဗိုလ်ယှိုဲယာင် ဇာတိမဟေဲရ။
သၞာံ ၁၉၉၃ ဂိတုဘတ်ဂှ် နာဲယှိုဲယာင် က္လိဂွံအာယုက် ၈၃ သၞာံ စုတိအာ ပ္ဍဲသ္ၚိညး ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ကရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
အမေရိကသၟဝ်ကျာ
North America is a continent entirely within the Northern Hemisphere and almost all within the Western Hemisphere. It can also be described as a northern subcontinent of the Americas. It is bordered to the north by the Arctic Ocean, to the east by the Atlantic Ocean, to the southeast by South America and the Caribbean Sea, and to the west and south by the Pacific Ocean.
North America covers an area of about 24,709,000 square kilometers (9,540,000 square miles), about 16.5% of the Earth's land area and about 4.8% of its total surface. North America is the third-largest continent by area, following Asia and Africa, and the fourth by population after Asia, Africa, and Europe. In 2013, its population was estimated at nearly 579 million people in 23 independent states, or about 7.5% of the world's population, if nearby islands (most notably around the Caribbean) are included.
North America was reached by its first human populations during the last glacial period, via crossing the Bering land bridge approximately 40,000 to 17,000 years ago. The so-called Paleo-Indian period is taken to have lasted until about 10,000 years ago (the beginning of the Archaic or Meso-Indian period). The classic stage spans roughly the 6th to 13th centuries. The pre-Columbian era ended in 1492, with the beginning of the transatlantic migrations of European settlers during the Age of Discovery and the early modern period. Present-day cultural and ethnic patterns reflect interactions between European colonists, indigenous peoples, African slaves, immigrants, and the descendants of these groups.
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လေဝ်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်လေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တထေရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၁။
တိုက်တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လေဝ်
ဘာတိုက်တၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်လေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တရေဝတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၁၊ ဝှ် ၆၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကြုင်အိက်
ကြုင်အိက် ဂှ် ဒှ်ကြုင် မနွံဇမၠိင် ၜိုတ် ၁,၈ တိုင် (၂,၉ ကဳလိုဝ်မဳတာ) မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်သဓီု ကဵု ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ကြုင်ဝွံ ဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန် နူကဵု (17°09'52.5"N 97°17'38.4"E) တုဲ လုပ်စိုပ် ၜဳကလေင် ပ္ဍဲဒၞာဲသၟဝ်ကျာ ကွာန်ဍုင်ဝါန် (17°09'08.7"N 97°16'33.2"E) ရ။ နူဂှ် မွဲကဆံင် ဇွောဝ်တိတ်အာ ဂမၠံက်ၜဳဗင်္ဂလာရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲပါင်ကြုင်ဂှ် နွံ သမၠဲ ၜိုတ် ၅၀ ပေ (၁၅ မဳတာ) တုဲ သီုဖအိုတ် ကြုင်ဂှ် နွံဇမၠိင် ၁,၈ တိုင် (၂,၉ ကဳလဝ်မဳတာ)ရ။ ဂၠံင်လ္ဂုင်-မတ်မလီု ဂှ် ဟိုတ်နူမတတ်အာ ကြုင်ဝွံတုဲ နွံကဵု ဒဒန်အဓိကၜါ၊ သွက်ကွဳပၟတ်မွဲ ကဵု သွက်ကွဳစက်မွဲ၊ ဒဒန်တအ်ဂှ် ညးကော်စ ဒဒန်ကြုင်အိက် အိုတ်ရ။
ဟိုတ်
ကြုင်အိက်ဂှ် စဇွောဝ်တိတ်ကၠုင် ဗဒါဲကွာန်အခေါန်ဇၞော် (17°09'52.5"N 97°17'38.4"E) ပ္ဍဲဒၞာဲတိဗ္ၚဂမၠိုင်တုဲ ဒှ်ကြုင် ကိစ္စဇၞော် သွက်တံင်ပ္တိတ်ဍာ် နူဝါ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ကြုင် ပ္ဍဲပွဳပွူဂှ်ရ။
ဒဒန်
ဂၠံင်ဇၞော် လ္ဂုင်-မတ်မလီုဂှ် ဒးတတ် ကြုင်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲဂၠံင် ကွဳပၟတ်ကီု သီုကဵု ဂၠံင်ကွဳစက်ဂှ် နွံကဵု ဒဒန်အိုတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒဒန် ဒေသဍောတ်ဍောတ်လေဝ် နွံမွဲၜါကီုရ။
ကၠဴ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠဴ
ဘာကၠဴ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကၠဴ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလာနန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝါဘော်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၂၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၁၃၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၁၅၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၀၊ ဝှ် ၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကြိယာ
ကြိယာ
ကြိယာ (Verb) မ္ဂးဂှ် " Subject" ကတ္တာ မူမသ္ပ၊ မူမဒှ်၊ မူမနွံတဴဂှ် ဍေံသ္ပပြာကတ်စၞောန်ထ္ၜးရ။ ပ္ဍဲမဒက်ခၞံတဴ " Sentence" (ဝါကျ) မွဲမွဲဂှ် ဒးနွံကဵုကြိယာ (Verb) ဟေၚ်။ ကြိယာဟွံမွဲမ္ဂး ဍေံဟွံတုဲဒှ် ပိုဲဒက်ခၞံဝါကျဟွံဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကြိယာဂှ် ပၞောဝ်ဝါစၚ်္ဂ (ဝါ) ဒကုတ်အၚ်္ဂအရေဝ် (၈) သာ်ဂှ် ဍေံဒှ်ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်မွဲရောၚ် ဟီုမာန်ရ။
ကြိယာမွဲမွဲ ဒးကေတ်ကမ်မ္ဂး ကြိယာဂှ် ဗတ််အေၚ်္ဂလိက် ကော်ခဴစ Transitive Verb ရ။ ကြိယာမွဲမွဲ ဍေံဟွံဒးကေတ်ကမ်မ္ဂး ကြိယာဂှ် ဗတ်အေၚ်္ဂလိက်ကော်ခဴစ Intransitive Verb ရ။
ဒေါဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပြဳ
ဘာဒေါဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပြဳ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလတေဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၃၊ ဝှ် ၆၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပလစ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပလစ်(Palic၊ ပလစ်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်လာံထုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၉၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်လာံထုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၄၂၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၆၆၂၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပြဳ
ဘာသုခ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပြဳ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မရက္ခိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၄၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ၜဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပြဳ
ဘာၜဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပြဳ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒသဳရိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၀၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
အသေန်ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပြဳ
ဘာအသေန်ပရိယတ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပြဳ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
သွက်မန်၊ နာဲ
ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
နာဲသွက်မန် ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်မိမ နာဲထောန်ကျာင်၊ မိတာမျေအ် ပ္ဍဲကွာန်နာင်သၠုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ပ္ဍဲ ၂၇ မာတ် ၁၉၇၁ (၁၃၃၂ ဂိတုစဲ ၁ မံက် တ္ၚဲအဒိုတ်)၊ မိမၜါ ခုတ်ခဴလဝ် ယၟု မာံတေအ်နိုင် (မင်းတင့်နိုင်) ရ။ ပ္ဍဲကောဒေအ် သီုဖအိုတ် နွံ ဒစာံတၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်မရနုက်ကဵု ဒုတိယ။ ကာလ မကလိဂွံ အာယုက် (၅) သၞာံ စမံင်ဘာတန်မူလ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၈ မဒှ်သၞာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဒစာံပန်မ ကတဵုဒှ်ဂှ် ညးဒှ်ဒၟံင် ကွးဘာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လွဳလွတ် ပညာဂဥုဲ (ယျေဇြေန် (University of Veterinary Science, Yezin) ဍုင်ပျေန်မဏာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဘဝကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် (တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ယျေဇြေန်) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ ဂိတုဂျူလာင်ဂှ် ဂွံဒုင်ကေတ် တဆိပ်ကြာ Bachelor of Veterinary Science (BVSc) နူကဵု တက္ကသိုလ်ယျေဇြေန်ဂှ်ရ။
ဘဝသၟာပၠန်ဂတး
နာဲသွက်မန် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ နူတက္ကသိုလ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅တုဲ ဂိတုဨပြဳဂှ် ကေတ်အဆက် ကုဗော်ဍုင်မန်တၟိ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် ဓလေင်ဂကူ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ နာဲသွက်မန် တိုန် ကွတ်ဗတောန်ပၞာန်သဇိုင် လၟေင် (၇၈)၊ ကာလဘာစှ်ေ ကလိဂွံ လာပ်ဒုတိယ၊ ကာလတိုန် ဘာအကြာပ် လၟေင် (၈) ကလိဂွံ လာပ်ပထမ။
ဘဝအစာကဝိ
နာဲသွက်မန်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ဓလေင်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်ဂှ် ချူဇန်လဝ် ဒွက်၊ ကဗျ၊ လိက်ပရေင်၊ ဝတ္ထု နကဵုဘာသာမန်ကီု သီုကဵုဘာသာဗၟာ နကဵု ယၟုကၞေဟ် နာနာသာ်ရ။ လိက်မချူလဝ် ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ဒှ်လိက်မဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂကူဂၠိုင်ရ။ ယၟုကၞေဟ် ၜိုတ်မတီဂှ်မ္ဂး
နကဵုဘာသာမန် -
နကဵုဘာသာဗၟာ -
လအိတ်ဘဝ
ပ္ဍဲအခိင် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ဓလေင်ဂကူ ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ကေုာံ ဘဝအစာချူလိက်ဂှ် ကလိဂွံ ဆအာယုက် ၂၉ ဟေင် ဒးစုတိအာ နကဵုယဲကတေင်က္ဍဟ်ကၠေင်ခြပ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄ (၁၃၆၂ မာ် ၁၂ မံက် တ္ၚဲအဒိုတ်) ရ။
ခရွန်း၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ခရွန်း(Khayun၊ ခရွန်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၉၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၂၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၁၃၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၁၅၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်စိင်
ဘာဝင်စိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်စိင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၄၊ ဝှ် ၂၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
သဒ္ဓါရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခလံက်ချ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါသဝ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၃၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပလိုင်မှုဟ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပလိုင်မှုဟ်
ဘာပလိုင်မှုဟ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပလိုင်မှုဟ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကာစာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၆၊ ဝှ် ၆၆။
ဒဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အနေင်
ဘာဒဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အနေင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၈၊ ဝှ် ၄၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝိုင်ဗဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အနေင်
ဘာဝိုင်ဗဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အနေင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာရံသဳ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၂၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တိုက်ရတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အနေင်
ဘာတိုက်ရတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အနေင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသိဒ္ဓိဝိဇ္ဇာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၆၊ ဝှ် ၂၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဒူလယ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဒူလယ်(Dulel၊ ဒူလယ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၉၅။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၂၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၁၃၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၄၁၅၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်ဒဵုစမ္ပရီု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အနေင်
ဘာကျာ်ဒဵုစမ္ပရီု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အနေင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကုသလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ချောင်းနှစ်ခွ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ချောင်းနှစ်ခွ(Chaunghnitkhwa၊ ချောင်းနှစ်ခွ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၀။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၉၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၆၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်တ္ၚဲချူစွံလဝ်ညိ
တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်တ္ၚဲချူစွံလဝ်ညိ
နိဒါန်လိက်
တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်တ္ၚဲထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးချူစွံလဝ်တုဲမ္ဂးတှ်ေ ပ္ဍဲကဵုမွဲမွဲတ္ၚဲဏံဂှ်မူပိုဲတံဂွံကၠောန်ဏာအရာမွဲမွဲဍာံဍာံဂှ်ညိ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ မွဲတ္ၚဲအိုတ်အာကီုလေဝ် ယဝ်ကလေၚ်ရံၚ်မ္ဂးတှ်ေမုရောဟွံဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုသွက်ဘဝပိုဲဏံကီုရ၊
လုပ်ဗှ်ဖျုလိက်အိုတ်စိုအ် −−−
ယဝ်ရပိုဲဗျဵုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂးတှ်ေ ဂြိပ်လုပ်အာသ္ၚိဖျာတုဲ ဗွဲစၟတ်ဟေၚ်ဂွံကၠုၚ်ကွာၚ်ၜဲဍာ်နာနာပေၚ်ကၠုၚ်ထိုၚ်ရ၊ ညံၚ်ရဴသာ်ဏံကီုတုဲ ယဝ်ရပိုဲတံတိုန်ဍုၚ်အာဖျာဇၞော်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲတံဟွံချူစွံလဝ်မွဲသာ်တ္ၚဲဏံအဲအာဖျာဂှ်မုရာန်ရောဂှ်တုဲ အခိၚ်စိုပ်ဖျာဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံကပှ်ကေတ်ကပှ်ကေတ်အရာနာနာဗီုအၚာပ်အရီုမတ်အရီုစိုတ်ဆဵုမံၚ်ဓဝါဲဂှ်ဂတမတ်တံရ၊ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ်ပိုဲတံဂွံကၠုၚ်ကပေါတ်နာနာသာ်မာန်တုဲ လဆောဝ်တှ်ေ ရာန်နၚ်သၠုဲအိုတ်အာတုဲ မုဟွံသုၚ်စောဲစကာတုဲထောံလဝ်အတိုၚ်ဂှ်လေဝ်နွံဗဝ်သအဝ်ကၠုၚ်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံချူလဝ်ပ္ဍဲတၞးလိက်တ္ၚဲဏံပိုဲမုဒးရာန်ရောဂှ်တုဲ အခိၚ်ပိုဲအာရာန်ဂွံနၚ်ကပေါတ်နာနာသာ်တံဂှ်တှ်ေ ဂွံကၠုၚ်ကပေါတ်ပိုဲတံသုၚ်စောဲစကာဇေတ်ဇေတ်တုဲမုရောဟွံဒးထောံရ၊ လဆောဝ်တှ်ေဍေံပဵုကၠုၚ်ကီုညိညမ္ၚးနူပိုဲတံချူလဝ်တံဂှ်။
သွက်ဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်ပိုဲတံဂှ်လေဝ်ဒးနွံကဵုတိုၚ်ပ္ကဴမွဲမွဲဂၠိဂၠိတုဲ သွက်ပိုဲတံဂွံကၠောန်ကမၠောန်ဍာံဍာံဇေတ်ဇေတ်ရ၊ (၁)ဂှ်တှ်ေ ယဝ်ရပိုဲတံစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴချူစွံလဝ်မ္ဂးတှ်ေ တ္ၚဲဏံသွက်ပိုဲဟွံဒးဝိုတ်အာသွက်ဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲထေက်ကဵုဒးကၠောန်လၟိုန်လၟိုန်ဂှ်ရ၊ (၂)ဂှ်ပၠန် ပိုဲတံတီကၠုၚ်တာလျိုၚ်ထေက်ကဵုပိုဲဏံဒးကၠောန်ဂှ်ကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံဟွံချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴမွဲမွဲတ္ၚဲဏံမူဒးကၠောန်ရောဂှ်ကီု တ္ၚဲဏံဒးအာဒၞာဲလဵုကိစ္စဗၟိက်ဇၞော်ဂှ်ကီု၊ တုဲတှ်ေ ကမၠောန်ဏံယးတေံအဲဒးကၠောန်ပ္တုဲထောံဍေံဏောၚ်သာ်ဏံဗွဲတုန်၊ ယဝ်ရသာ်ဏံဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ယဝ်ပိုဲကလေၚ်ကူချပ်ရံၚ်တ္ၚဲဏံအိုတ်အာမွဲတ္ၚဲပၠန်ယျဂှ်မူရောပိုဲဏံဟွံဂွံကၠောန်ဏီဂွံဒှ်ကၠုၚ်မွဲကလောံမွဲတၞုၚ်ကီုရ၊ ယဝ်ဟီုကၠးကၠးတှ်ေ လမျီုပိုဲယအ်အိုတ်အာမွဲတ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်အာသၟးသၟးယျဏောၚ်သွံ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ပိုဲတံသီုညးဖ္အိုတ်ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲထေက်ကဵုဒးကၠောန်တွဵုအရာမွဲမွဲညံၚ်ဂွံနွံဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုခိုဟ်သွက်ပူဂဵုပိုဲ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်သွက်ညးဂမၠိုၚ်အိုတ်ညိ။
လဆောဝ်ဆောဝ်တှ်ေလေဝ် ပိုဲသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်တ္ၚဲဏံဒးကၠောန်ဏောၚ်ကမၠောန်ဏံဂှ်တုဲ နကဵုပရေၚ်ပရောပြသၞာလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲတုဲပိုဲတံလေဝ်ဟွံဂွံကၠောန်ဒှ်ကၠုၚ်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲကၠးကၠးမ္ဂးတှ်ေပိုဲတံလေဝ်ဟွံတၠိၚ်အာဍာန်ဂၠံၚ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတံညးဂမၠိုၚ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးချူသမ္တီစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴပ္ဍဲမွဲမွဲတ္ၚဲအိုတ်ညိ၊ ပိုဲတံကၠောန်စမ်ရံၚ်တုဲ ဗွဲစၟတ်ဨကန်တပိုဲတံဂွံကၠုၚ်ကမၠောန်ဇေတ်ဇေတ်ကမၠောန်ဍာံဍာံမွဲနမွဲဗါယဝ်ပိုဲတံဗက်ကၠောန်ဗီုချူစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴဂှ်ရ။ (အုပ်ကၠေံနိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ) ။
နိဿဲ
ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
စိုတ်
စိုတ် (Mind) ဂှ် ဣဒ္ဓိဇၞော်မံၚ်၊ ယဝ်ရမာန်စိုတ်မ္ဂး ဘဝပိုဲလေဝ် ဣဒ္ဓိဇၞော်ကီုရ၊ ပိုယ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် စိုတ်ဟေၚ် ဒှ်ပဓာနအဓိက၊ စိုတ်ဟေၚ် ဒှ်တဴက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဘဝ၊ စိုတ်ဟေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်ကဵုအရာနွံပၟိက် ဟွံမွဲပၟိက်တအ်ရ ။
ပိုယ်သတ်တအ်ဂှ် စိုတ်ဟေၚ် ဒှ်တၚ်အဓိက ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ရ။ "စိတ္တေန နိယတော လောကော" ရံၚ်ကဵုပိုဒ်သာ်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲလောကဏအ် စိုတ်ဟေၚ်ဒှ်အဓိက စိုတ်ဟေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်အာမံၚ်ဂတ၊ ပိုဲသတ်တအ်ဂွံဒှ်မံၚ်တသိုက် ဒဒိုက် ဒးအာစိုပ်မံၚ် ပ္ဍဲဘုံဒဒိုက်၊ ဂွံဒှ်မံၚ်တသိုက်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ်ရ ။
စိုတ်ညိၚ်မ္ဂး ရုပ်လေဝ်ညိၚ်၊ စိုတ်အာမ္ဂး ရုပ်လေဝ်အာ၊ စိုတ်တိက်မ္ဂး ရုပ်လေဝ်တိက်၊ စိုတ်က္တဵုမ္ဂး ရုပ်လေဝ်က္တဵု ။
စိုတ်ခိုဟ်စိုတ်ပြဲ မိန်ညးမမၞုံကဵုဓဝ်ခန္တဳမေတ္တာ ကရုဏာတအ် မိန်ညးမအောန်ကဵုဓဝ်မာနတအ် မိန်ညးမကဵုဇြဟတ်ကဵုဓဝ်သစ္စပန်၊ မဂ္ဂၚ်ဒစာံတအ်၊ မိန်ညးခမဳမကဵုဇြဟတ်ဓဝ်လောကုတ္တဵုတုဲ ဒ္ဂေတ်တအ်ဂှ် အပ္ဍဲဗွိုၚ်မၞိဟ်တအ် ကလိဂွံအထိုၚ်အသးလၟိုန်ရ၊ ကျာ်တြဲလေဝ် ဟီုထိုၚ်သးရ ။
"စိုတ်" ဟီုဂှ် မုရော ?
ဗွဲအဘိဓာန် MonDict မ္ဂး ကောန်စိုတ် (n) Mind ဂှ် ထပ်ပံက်လဝ် "ဂၠံဝိဇ္ဇာ၊ စိတ္တ၊ နာံ၊ ပူမှ်၊ ဘဝၚ်၊ ဘဝၚ်္ဂ၊ မနော၊ ကသပ်ညာတ်" သာ်ဝွံနွံကီုရ ။
ဂကူစိုတ်
ကိလေသစိုတ် (စိုတ်မလေပ်သ္ပအာရီုကဵုပ္ညပ်ဟေၚ်)၊ ဝိပဿနာစိုတ် (စိုတ်မလေပ်သ္ပအာရီုကဵု ရုပ်ပရမတ်+နာမ်ပရမတ်ဟေၚ်)၊ မဂ်ဖဵုစိုတ် (စိုတ်မလေပ်သ္ပအာရီုကဵု နိဗ္ဗာန်ဟေၚ်) သာ်ဝွံ ဗွဲစိုတ်ပိဂကူလေဝ် ပါ်ကေတ်မာန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ ။
ဗွဲဗုဒ္ဓဘာသာ
စိတ္တံ - ဝိဇာနနလက္ခဏံ၊ ပုဗ္ဗၚ်္ဂမရသံ၊ သန္ဒဟနပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ နာမရူပပဒဋ္ဌာနံ။
နဲကဲခိုဟ်ခိုဟ်ဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲ
နဲကဲခိုဟ်ခိုဟ်ဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲ
နိဒါန်လိက်
ကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဂိုၚ်ဒေပ်အရာနာနာသွက်ဘဝခိုဟ်မွဲတုဲ အခိၚ်ဘဝသုၚ်စောဲစကာမ္ဂးတှ်ေ တိုက်ရိုက်တံၚ်ပ္တိတ်စကာကမၠောန်ဂွံဓဝါဲဂှ်မာန်လောဲလောဲသွာသွာကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုကၠေၚ်က္ဍဟ်မုပိုဲတအ်ဒးဂိုၚ်စွံလဝ်ရောဂှ်ဒှ်အဓိကသွက်ဘဝပိုဲတအ်မာန်ရ၊ ယဝ်ပိုဲတံဂိုၚ်စွံလဝ်ပရေံပရေံဂၠိုၚ်တှ်ေ ဘဝပိုဲဏံလေဝ် နဲကဲသုၚ်စောဲဘဝသှ်ပ္တိတ်ပလးပြသၞာနာနာလၟေၚ်တ္ၚဲဂှ်လေဝ်ဟွံလောဲသွာရ၊ ယဝ်ပိုဲတံဂိုၚ်ပ္ကောံစွံလဝ်ဗဟုသုတခိုဟ်ခိုဟ်တၟေၚ်တၟေၚ်ဗီုဂတာပ်အခေတ်ဂၠိုၚ်တှ်ေ ပ္ဍဲအရာသုၚ်စောဲစကာသှ်ပြသၞာပ္ဍဲဘဝပိုဲတံဏံလေဝ် သုၚ်စောဲစကာပြေပြံၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲတံကီုရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ကၠေၚ်က္ဍဟ်မွဲအဓိကသွက်ဘဝပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံသၟးဟွံသေၚ်တုဲ သွက်ဘဝအနာဂတ်ဂတတေံလေဝ်နွံၚုဟ်မးသက်ဟီုဟွံမွယ်ရ၊ ဇၟာပ်ညးအဲလေဝ် ပ္ဍဲကဵုက္ဍဟ်ပိုဲတံဏံဂှ် ထေက်ကဵုမူဒးဂိုၚ်သမ္တီကေတ်ခိုဟ်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်ဗ္စာရဏာအာအိုတ်ညိအဴ ။
ကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံဂှ် ဂွံဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်အရာနာနာနူကဵုလတေၚ်စုတ်လုက်ဆက်စဠောံဍောတ်ဍောတ်သောဲသောဲဗွဲမဂၠိုၚ်ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်တံဂှ်ဟီုတှ်ေ၊ (မတ်ၜါ)အရီုပွမဆဵုညာတ်၊ (ကတောဝ်ၜါ)အရီုဂွံမိၚ်ရမျှာၚ်၊ (မုဟ်)အရီုပွမဂွံဒုၚ်ကေတ်ကျာ၊ (ကောန်လတာ်)အရီုဂွံတီကေတ်ရှ်သာ၊ (တဲကေုာံစၞာံဇကု)အရီုပွမစုက်လုက်ဏံတုဲ ပရေၚ်ပရောနာနာပြသၞာနာနာဖဵုနာနာပ္ဍဲဘဝပိုဲမၞိဟ်တံဏံလေဝ်မံက်ထ္ၜးကၠုၚ်ရုပ်ရဴနာနာမာန်အိုတ်ရ၊ ယဝ်ရပိုဲမၞိဟ်တံဂွံဒုၚ်ကေတ်အရီုမသုန်သာ်ဏံတုဲ လတေၚ်တံဂှ်လေဝ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ဏာကဵုပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ်တေံဂိုၚ်စွံသမ္တီလဝ်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲဒၞာဲကီုတုဲ အရီုမသုန်တံဏံလေဝ်အခိၚ်ဟွံရုဲမွဲသာ်ယဝ်ပိုဲတံကော်စကာသုၚ်စောဲမ္ဂးတှ်ေဂွံကၠုၚ်ဗီုအၚာပ်စိုတ်ပိုဲမၞိဟ်တံမာန်လောဲလောဲသွာသွာကီုရ၊ လဆောဝ်တှ်ေၜိုန်ရပိုဲတံဟွံကော်အရီုတံဏံကီုလေဝ်ဍေံမံက်တိတ်ကၠုၚ်ကေတ်ကေတ်အတိုၚ်သဘာဝဍေံရ။
ညံၚ်ရဴဒွက်ကလၚ်ခိုဟ်ပ္ဍဲပူဂဵုတံဂှ်ကီု သွက်ညးလ္ၚဵုတံဂှ်ဒှ်ဒွက်ပရေၚ်ကျဆာန်မွဲတုဲ ကလၚ်အခိၚ်လဵုလေဝ်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ်ဍာ်ရမတ်ဇွောဝ်အခိၚ်ဟွံရုဲလေဝ်နွံကၠုၚ်ရ၊ သွက်ညးလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် ဒွက်ကလၚ်ခိုဟ်ဒးစိုတ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ်လေဝ် ညံၚ်ရဴဒွက်သွက်ဘဝဒှ်ဒွက်အၚာပ်စိုတ်ပူဂဵုဂှ်တုဲ အခိၚ်မိၚ်ဂွံကလၚ်ဒွက်တံဂှ်တှ်ေဂွံတသိုက်စိုတ်မိပ်လဟိၚ်ပ္ဍဲစိုတ်တေံကွေံကွေံတုဲ ညးတၞဟ်ကော်လေဝ်ဟွံမိပ်အာတုဲကလၚ်စဵုကဵုဒွက်ဏံအိုတ်မှအာရ။
နူတမ်မူလစပ္တံပွမကူချပ်ကၠေၚ်က္ဍဟ်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်မာန်ဟီုဂှ်တှ်ေ ဒးကၠုၚ်နူပိုဲတံကၠဟ်ဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲနူကၠာကၠာအိုတ်တေံကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲမၞိဟ်တံဂိုၚ်စွံလဝ်ပရေၚ်ပရေံပရေံအရာဖဵုဟွံမွယ်တံဂှ်အာကပှ်ဂိုၚ်စွံလဝ်ဇၟာပ်တ္ၚဲဏောၚ်တှ်ေ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ်ပ္ဍဲကဵုကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ်နွံဆပရေၚ်ပရေံပရေံဟွံဒှ်ဖဵုတံပေၚ်မံၚ်ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲတံတုဲ ဘဝပိုဲဏံဂှ်လေဝ်အေဲဇြကှ်ကၠုၚ်သိုက်သိုက်မာန်ရ၊ ညံၚ်ရဴကဵု(ကောန်ပျူတာ)ဒးလဝ်(ဗွိုၚ်ရာတ်သ်)ကီုတုဲ တုပ်ကဵုကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲမၞိဟ်တံဒးလဝ်(ဗွိုၚ်ရာတ်သ်)မွဲပေၚ်ပေၚ်တုဲ သွက်ဂွံကဵုဖဵုကဵုဘဝပိုဲလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲမာန်ရ၊ ပိုဲတံပတေဟ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်အတိုၚ်မွဲဘဝ၊ ပိုဲတံထ္ၜးကၠုၚ်ဒၟံၚ်ရုပ်ရဴဗၠေတ်ဗၠေတ်အတိုၚ်မွဲဘဝဟီုဂှ် ဟိုတ်နူကဵုဒ္ဂေတ်ပွဓဝ်ပတေဟ်ပိုဲဏံမွဲဟေၚ်တုဲ ယဝ်ရပရေၚ်ပရာမွဲမွဲဍေံမံက်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲတံဂှ်တှ်ေ ခိုဟ်ကီုပရေံကီုဟီုဂှ်ပိုဲတံလ္ပဂၠာဲထ္ၜးဒုဟ်ဟီုအာပေၚ်ပြးအရာပိုဲတံဟွံဆဵုတံဂှ်ညိ၊ အရာပိုဲတံဟွံဆဵုဟွံညာတ်ဂှ်လ္ပဟီုဂၠာဲဒုဟ်ပေၚ်ပြးတုဲ ဗွဲစၟတ်ပိုဲတံဒးဆဵုကေတ်ဒုဟ်ပိုဲဏံအိုတ်ညိ။
ညံၚ်ရဴမၞိဟ်ၜါဂှ်သုၚ်စောဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲလေဝ်ကြပ်တုပ်မံၚ်ညးသ္ကံတုဲတၞဟ်ခြာအာညိညကီုရ၊ မၞိဟ်မာံ(ၜ)ဂှ်ညးတေံက္တဵုနူဂယျးကၠာဟွံဂွံအာကမၠောန်ဏီဂှ်တှ်ေ ညးတေံကလၚ်ဒွက်သပ္ပါဲသပ္ပါဲပရေၚ်ဆာန်ပရေၚ်ဘဝတုဲလဟိၚ်စိုတ်၊ မၞိဟ်မာံ(ၝ)ဂှ်ပၠန်တှ်ေ ညးတေံက္တဵုနူဂယျးကၠာဟွံဂွံအာကမၠောန်ဏီဂှ်တှ်ေ ညးတေံပံက်ဗဵုရုပ်ဒမျိုၚ်(ဗဳဒဳယိုဝ်)မပ္တံကဵုဗဳဒဳယိုဝ်ကလော် ဗဳဒဳယိုဝ်ဆေၚ်စပ်ကဵုသၟာဂစိုတ်မၞိဟ်သီုကဵုဗဳဒဳယိုဝ်နဲကဲကမၠတ်လီဠာန်တံကီုရ၊ ဘဝပ္ဍဲမၞိဟ်ၜါဏံဂှ်တှ်ေတၞဟ်ခြာအာသာ်လဵုဂှ်တှ်ေဂၠာဲသွဟ်ဟွံဆဵုကၠးကွေံကွေံရ၊ လဆောဝ်တှ်ေတၞဟ်ခြာဟွံတၞဟ်ခြာလေဝ်ဒှ်မာန်တုဲ တိုန်တဴကဵုအစောံစရာဲပ္ဍဲကဵုပူဂဵုတံၜါဂှ်ရ၊ ဆဂးဂှ်တှ်ေ ဗွဲစၟတ်ဨကန်တအရာဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲကဵုကၠေၚ်က္ဍဟ်တံလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲအရာခိုဟ်ခိုဟ်တံဂှ်တှ်ေ မၞိဟ်မာံ(ၜ)ဂှ်ဟေၚ်ဂွံဂိုၚ်ဒေပ်စွံလဝ်ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ်ဂၠိုၚ်နူကဵုမၞိဟ်မာံ(ၝ)ဂှ်ရ၊ လပါ်မၞိဟ်မာံ(ၝ)ဂှ်လေဝ်သုၚ်စောဲဘဝအတိုၚ်ပကတိလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲယဝ်ရစိုတ်ညးတေံပကတိမ္ဂးတှ်ေ၊  ပ္ဍဲကဵုမာံ(ၝ)သတိလီုအခိၚ်လဵုဂှ်တှ်ေ ညးတေံတံၚ်ဂြဲပ္တိတ်ကေတ်နၚ်အရီုမ္ၚိုဟ်ကြံၚ်ဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ်တံမာန်လောဲလောဲသွာသွာရ။ (အုပ်ကၠေံနိဂီုဆဝွံကၠာရ) ။
နိဿဲ
ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲပူဂဵု ။
လျးရတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခဍပ်
ဘာလျးရတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခဍပ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပြင်ဍေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပြင်ဍေင်
ဘာပြင်ဍေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပြင်ဍေင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၃။
လိက်ပတ်
လိက်ပတ် (Literature) ဟီုဂှ် မလေပ်ပံက်ထ္ၜးကဵုမတ် ကောန်ဂကူတအ် မလေပ်ပညုၚ်ထ္ၜးကဵု ဂၠံၚ်တရဴခိုဟ် ပရေံရ၊ ခိုဟ်ပရေံ ဗု ဗ္စံက် ၚံက်တပ်တအ်ဂှ် မိက်ဂွံတီမ္ဂး ကျောဝ်ရံၚ်လိက်ပတ်တှ်ေ မံက်ပြာကတ် တီကၠုၚ်ရ ။
လိက်ပတ်ဟီုဂှ် ရံၚ်ကေတ်ကဵုဘာသာဗေဒမ္ဂး ဒှ်လက်သန်မွဲသာ်ကီုရ၊ ပၞောဝ်ကဵုလက်သန်ဘာသာ ပန်သာ်ဂှ် ဒှ်လက်သန် ဘာသာချူ (လိက်) မွဲရ ။
ဆက်ဗှ်
လိက်
လိက်ပတ်မန်
ကာယစိတ္တသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ပန်
ဘာကာယစိတ္တသုခ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ပန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တထေရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တပင်တိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တပင်တိုင်(Tapintaing၊ တပင်တိုင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၆။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၉၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၆၅ တၠရ။
လာံသဴ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လာံသဴ
ဘာလာံသဴ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လာံသဴ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
တပင်တိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လာံသဴ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လာံသဴ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၃၊ ဝှ် ၁၂။
ပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)
ပ္ဍဲကဵုသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)ဏံဟီုတှ်ေ ပရၚ်တဲမွဲပိုဒ်သွက်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲခိုဟ်အိုတ်နူအဲဝိညာဏ်ထဝ်ဏံဂှ်တှ်ေ (ကံသဵုခိုဟ်ကုသဵုပရေံဟီုဂှ်နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲကမၠောန်ပိုဲဏံရ)၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ကုသဵုခိုဟ်ဟီုဂှ်ဇၟာပ်ညးအဲနွံဗၟိက်မံၚ်ဖ္အိုတ်ရ၊ ကုသဵုခိုဟ်ညံၚ်သ္ဂောံလုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲတံကီု ပ္ဍဲကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲတံမာန်ကီုဂှ် ဟိုတ်ဍေံဂှ်ကၠုၚ်နူကဵုကမၠောန်ပိုဲဏံမွဲဟေၚ်မကၠောန်ကေတ်ဍေံဇေတ်ဇေတ်ရ။
မန်ပိုဲနဒဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ဗီုဂၠံၚ်ဍာန်အပါပိုဲဂေါတမချူစွံလဝ်ဂှ် ပိုဲကောန်တံလေဝ်ဒးကွာ်ဗက်အာကီုရ၊   အဃောပိုဲတံမကွာ်ဗက်အာဂၠံၚ်ဍာန်အပါပိုဲဏံဂှ်ဟေၚ်ရ    ညးလ္ၚဵုတံကွာ်ဒးဖက်နှဴကဵုအခေတ်လေပ်ဂတာပ်အခိၚ်ကာလဒေသတုဲ   ဂၠံၚ်တသိုက်ဍာံဍာံသွက်ဘဝဂှ်လေဝ် ညးတံဂွံဒုၚ်စသိုၚ်ပေၚ်ပေၚ်ပ္ဍဲဘွပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဟီုစ(ကုသဵုခိုဟ်)ဂွံမိၚ်မံၚ်အိုတ်ရ။
ပိုဲတံဂွံဟီုပ္တိတ်မအရေဝ်(ကုသဵုခိုဟ်)ဏံမာန်ဂှ် ဒးဒှ်ကမၠောန်မွဲဟေၚ်တုဲ ကမၠောန်ခိုဟ်ကုသဵုခိုဟ်တံဂှ်လေဝ်ဒှ်ဟိုတ်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲတုဲ ဖဵုမတိတ်ကၠုၚ်တံဂှ်ကုသဵုခိုဟ်ပိုဲဟီုစအိုတ်ရ၊    ယဝ်ရဟိုတ်မွဲဟွံမွယ်တုဲမံၚ်ထောံညိၚ်ညိၚ်မုရောဟွံကၠောန်သ္ပမွဲသာ်တှ်ေ ဖဵုခိုဟ်ကုသဵုခိုဟ်ဂှ်ပိုဲတံဟွံဂွံဟီုပတိတ်နူသၟန်ပါၚ်ပိုဲဏံကီုရ၊  ယဝ်ရဟီုသောၚ်လဴကၠးကၠးတှ်ေ (ဟိုတ်နွံမှဖဵုဒှ်ရ) ၊  ယဝ်ရဟိုတ်ပရေံတှ်ေ  ကုသဵုပိုဲလေဝ်ပရေံဟီုစအိုတ်ရ၊  ယဝ်ရဟိုတ်ခိုဟ်တှ်ေကုသဵုခိုဟ်လေဝ်ဟီုစအိုတ်ရ၊  ဣဏံဟီုဂှ်သဘာဝမွဲဟေၚ်တုဲညးလဵုမွဲလေဝ်ဟွံဘိုၚ်ကၠောန်ပဠေဝ်လဝ်ရ၊   သၞောတ်သၞောဝ်သဘာဝဟေၚ်    ဍေံကၠောန်ကမၠောန်ကေတ်ကေတ်အတိုၚ်သဘာဝအိုတ်ရ၊ (သဘာဝဟီုဂှ်ဓရ်လေဝ်ဟီုဟွံဗၠေတ်ပုဟ်)။
ညံၚ်ရဴပိုဲကောန်ဂကူတံသ္ပကၠောန်ကုသဵုပ္တုဲဒါန်ဂှ်ကီု တ္ၚဲဏံပိုဲတံကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ်ဟိုတ်ခိုဟ်မွဲတုဲ သွက်သ္ဂောံဂွံကုသဵုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ် ချိုတ်အာဂွံတိုန်ဍုၚ်သွဝ်ဂွံလုပ်နိဗ္ဗာန်ပိုဲပတှ်ေကေတ်သာ်ဏံတုဲ ဇၟာပ်ညးအဲလေဝ်ကၠောန်သ္ပကုသဵုပ္တုဲဒါန်အိုတ်ရ၊ ဂွံတိုန်ဍုၚ်သွဝ်ဂွံစဴနိဗ္ဗာန်ဟီုဂှ်ဘဝအနာဂတ်တေံတုဲ သွက်ဘဝပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံဟီုဂှ်ဣလဵုရော၊ ကဏ္ဍဏံဟေၚ်ရပိုဲတံဒးသၠာဲထောံဗီုကၠိုဟ်စိုတ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်ဂွံရပ္ဍဲကဵုအခေတ်တ္ၚဲဏံအိုတ်ညိ၊ ၜိုန်ရပိုဲချိုတ်အာတုဲဂွံတိုန်ဍုၚ်သွဝ်ဂွံလုပ်နိဗ္ဗာန်ဒှ်ဍာံစၟတ်ကီုလေဝ် သွက်တ္ၚဲဏံအဃောလမျီုသှ်ေနွံမံၚ်ဏီ အဃောတာလျိုၚ်ဒးဆက်ကေတ်အာဒၟံၚ်ဗဝ်သအဝ်တံဂှ် တသိုက်လောကဳထေက်ကဵုဂွံဒုၚ်စသိုၚ်မာန်မှ ဒှ်ဂၠံၚ်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲဇေတ်ဇေတ်မာန်ရ။
ဥပမာဥပမေယျ − မိက်သ္ဂောံဒှ်သေဋ္ဌဳတုဲ သြန်စွံလဝ်သွက်ကောန်ဇာတ်ဇကုဂွံကတ်ပညာဂှ်ကၠောန်သ္ပထောံကုသဵုပ္တုဲကဵုဒါန်ဖ္အိုတ်တှ်ေ လအ်ဂွံချိုတ်ဂွံတိုန်ဍုၚ်သွဝ်ဂွံစဴနိဗ္ဗာန်ဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံ နာဍဳမိဏေတ်စက္ကဏံဂှ် သွက်ဘဝပိုဲဟွံဒှ်ပြသၞာဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ပုဟ်ဟာ၊ ယဝ်ဒှ်ကၠုၚ်ပြသၞာပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုမ္ဂးတှ်ေ လဆောဝ်လေဝ် ကမၠောန်ဗၠေတ်သၞောဝ်တံဂှ်စကၠောန်ကၠုၚ်သွက်ဂွံမၚ်မွဲအာဗုၚ်ဂၞဴဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုလေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ ဣဏံဗွဲတုန် − − − ။
သ္ပကုသဵုပ္တုဲဒါန်ဟီုဂှ် မိက်သ္ဂောံပဠေဝ်စိုတ်ပိုဲဏံမွဲဟေၚ်ရ၊ သ္ပကုသဵုကဵုဒါန်လေဝ်နကဵုစိုတ်အးအးဟွံရန်လဝ်ကေတ်စမုက်မတ်ကဵုညးတၞဟ်တီဆဵုညာတ်ကီု၊ သ္ပကုသဵုကဵုဒါန်လေဝ် ဟွံမွယ်ကဵုစိုတ်ပြိုၚ်ပကာန်ကဵုညးတၞဟ်ဂှ်ကီု၊ ၜိုတ်ဒြဟတ်ပိုဲနွံအရာထေက်ကြိုက်ဂှ်ဟေၚ်ကၠောန်သ္ပကုသဵုပ္တုဲဒါန်တှ်ေဂွံကုသဵုပေၚ်ပေၚ်ရ၊  ဂွံကုသဵုပေၚ်ပေၚ်ဟီုဂှ်တၞဟ်ဟွံသေၚ်ပုဟ်  တီၜိုတ်ဆစိုတ်ဏံမွဲဟေၚ်ရၜိုဟ်သိုဟ်ညိၚ်ဝတ်တုဲ ဆဵုကေတ်ဘဝဇေတ်ဇေတ်ဟီုဂှ် သွဝ်နိဗ္ဗာန်နရက်ဂှ်နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံကီုရ။
ပ္ဍဲအခိၚ်စိုတ်ပိုဲပဳတိဂှ်တှ်ေ   လညာတ်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ်သ္အးဇ္ၚးကွေံရ၊   ဟီုဂးအရေဝ်ဆက်ဆောံကဵုညးတၞဟ်ကီုလေဝ် ဟီုလေပ်ကတောဝ်ညးတၞဟ်ကွေံရ၊  ကၠောန်ကမၠောန်လေဝ်စိုတ်ညိၚ်တုဲ သမာဓိဂှ်လေဝ်ညိၚ် ကမၠောန်မကၠောန်ပ္တိတ်နၚ်တံဂှ်ဖအိုတ်လေဝ်  ဒးအၚာပ်စိုတ်ကဵုသေဋ္ဌဳနာဲတၠသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲတံဗွဲမလောန်ရ၊ ယဝ်ရကၠောန်ကမၠောန်ဇကုပၠန်လေဝ် ဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးကမၠောန်ပြဟ်ပြဟ်ရ၊ ဂွံဒှ်သာ်ဏံဂှ် ဟိုတ်ဍေံကၠုၚ်နူ(စိုတ်)မွဲတုဲ စိုတ်ဏံမွဲဟေၚ်ရစကာဖန်ဗဒှ်ကဵုအရာနာနာပ္ဍဲဘဝပိုဲဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုခိုဟ်ဖဵုပရေံ ကုသဵုခိုဟ်ကုသဵုပရေံလေဝ်ဟီုမာန်အိုတ်ရ။
သီုဖ္အိုတ်တံဂှ်နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲဏံရ၊ ခန္ဓကာယအလုံ(၃၂)ပ္ဍဲပိုဲဏံဂှ် စိုတ်မွဲဒှ်နာဲတၠတုဲ ခန္ဓကာယပိုဲဏံဂှ်ဒှ်ဍိက်မွဲရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ လ္ပကဵုဒှ်ဍိက်စိုတ်ညိဂှ်လေဝ် အရေဝ်ဏံကေၚ်မိၚ်မံၚ်ရဟွံသေၚ်ဟာ၊ ညံၚ်ကဵုပိုဲတံဟွံဂွံဒှ်ဍိက်စိုတ်လပါ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်ပရေံပရေံဏီဂှ် ပိုဲတံထေက်ကဵုဒးပဠေဝ်စိုတ်ကၠာဟေၚ်တှ်ေ ဂတာပ်အခေတ်မွဲတုဲ တုပ်ကဵုနဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာအပါပိုဲဗ္တောန်လဝ်ဂှ်ရ၊  ဟီုစိုပ်အာတၚ်ဏံတုဲ  တ္ၚဲဏံပိုဲကောန်ဂကူတံညးလဵုမွဲဒှ်ဒၟံၚ်ဍိက်စိုတ်ဂှ်ကီုရော၊     ဒၟာနူစိုတ်စကာတုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏံခန္ဓကာယပိုဲဒှ်ဒၟံၚ်ဒဒိုက်ဒးကၠောန်ဒၟံၚ်ကမၠောန်ဟွံဂွံဇူဂှ်ရော။
စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံကျေဝ်၊ စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံသိုက်လောဲ၊  စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံတၟေၚ်အာနူညးတၞဟ်၊ စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံကၠောန်သ္ပကုသဵုကဵုဒါန်ဂၠိုၚ်နူညးတၞဟ်၊ စိုတ်ဏံမိက်သ္ဂောံဂတာပ်အခေတ်ကဵုညးတၞဟ်ထိုၚ်သး၊  စိုတ်ဏံဗက်အရီုအခေတ်တုဲ ညးကွဳစက်ကာတှ်ေအဲလေဝ်ကွဳစက်ကာကီု၊ ညးတၞဟ်သိုၚ်သ္ၚိပိပန်ကၠံကိုဋ်တှ်ေ အဲလေဝ်ဒးသိုၚ်ပန်မသုန်ကၠံကိုဋ်မှမေၚ်နူဍေံ၊  ဟိုတ်သာ်ဏံလေဝ်စိုတ်ပိုဲစကာတုဲ ပိုဲဏံလေဝ်ကြအ်ဗက်စိုတ်အိုတ်ရ၊ စဵုကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ် စိုတ်ဏံစကာလဝ်ကဵုပိုဲကၠောန်လဝ်တုဲတုဲကၠုၚ်တေံဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ် ၜိုန်ရလောန်ၜက်ကၠုၚ်မသုန်သၞာံစှ်သၞာံကီုလေဝ် ခန္ဓကာယဏံဂှ်ဒးကေတ်တာလျိုၚ်တုဲဆက်ကၠောန်ဒၟံၚ်ကမၠောန်ဖိုဟ်ရ၊  ဟိုတ်ဏံဟေၚ်ရပိုဲတံဒးပဠေဝ်စိုတ်မွဲရ။
စိုတ်ဏံမွဲဟေၚ်ရဒှ်ညးစကာကဵုခန္ဓကာယပိုဲဏံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ဖဵုခိုဟ်ဖဵုပရေံတံဂှ်လေဝ် တိတ်ကၠုၚ်နူကမၠောန်ပိုဲတံအိုတ်ရ၊ ယဝ်ခိုဟ်တှ်ေ ပိုဲဟီုစကုသဵုပိုဲတံခိုဟ်ရ၊ ယဝ်ပရေံတှ်ေ ပိုဲတံဟီုစိုပ်အာကုသဵုပိုဲပရေံအိုတ်ရ၊ ဒၞာဲလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် ကမၠောန်ဂှ်တီမံၚ်ရပရေံဗၠေတ်ဇကုသာသ္ပအ်ပတှ်ေကုသဵုတုဲ ကၠောန်အာကြာန်ကြာန်ရ၊ လဆောတ်လဆောတ်တှ်ေ ကမၠောန်မကၠောန်အာဂှ်ပြသၞာဟွံမွယ်တုဲ မိပ်စိုတ်ဟီုစကုသဵုနူအတိက်တေံနွံတုဲပြသၞာတံဂှ်ဟွံမွယ်ဟွံဒးဆဵုရ၊ ယဝ်ရကမၠောန်ဂှ်ဗၠေတ်လီုလာ်အာကီု ပြသၞာဇၞော်ကဵုဒြဟတ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂးတှ်ေ ဟီုညာတ်ဒုဟ်ဏာကဵုကုသဵုဇကုပရေံအိုတ်ရ၊ ယဝ်ရစိုတ်ကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာပိုဲတံဒှ်မံၚ်သာ်ဏံမ္ဂးတှ်ေ ဗၠေတ်မံၚ်ကဵုဂၠံၚ်ဍာန်အပါပိုဲလးလဝ်ဗွဲမလောန်ရ၊ အရေဝ်ဝေတ်ဗ္တောန်အပါပိုဲသီုဖ္အိုတ်တံဂှ်လေဝ် ဂတာပ်အခေတ်သက်ဟီုဟွံမွယ်တုဲ ပိုဲကောန်ဂကူတံရသုၚ်စောဲစကာကၠိုဟ်စိုတ်ဗၠေတ်ဗၠန်အာအိုတ်တုဲ ဖဵုကမၠောန်မတိတ်ကၠုၚ်တံဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်ပြသၞာပ္ဍဲကဵုဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်ရ၊ အရေဝ်ဗ္တောန်အပါပိုဲဂှ် ညးကဵုချပ်ဗ္စာပါ်ပဲါ၊ ညးကဵုသုၚ်စောဲအစောံစရာဲပညာဇကု၊ ညးကဵုလ္ၚတ်ကၠိုဟ်တီကၠး၊ ညးကဵုဒှ်မၞိဟ်ဗဂဵုလဟဵုမွဲ၊ ညးကဵုပြံၚ်သၠာဲညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်အရာဖဵုဇၞော်အိုတ်သွက်ဘဝဗွဲတုန်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံလေဝ် ပိုဲကောန်ဂကူတံပတှ်ေကေတ်မွဲလပါ်တုဲ ညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ် ထေက်ကဵုဒးပြံၚ်သၠာဲဗီုလဵု ဗီုလဵုဂွံဗဂဵုလဟဵုဇၟောဝ်ဍာ်အခေတ်မာန်ဂှ် ဟွံမွယ်စကွေံပ္ဍဲစိုတ်ကောန်ဂကူပိုဲတံအိုတ်တုဲ နဲကဲသုၚ်စောဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်တသိုက်အောန်ဒဒိုက်ဂၠိုၚ်ရ၊ ညံၚ်ဒဒိုက်ဂွံအောန်တသိုက်ညံၚ်သ္ဂောံဂၠိုၚ်တိုန်ဂှ် နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဂၠံၚ်ဍာန်အပါပိုဲဂေါတမဏံဖ္အိုတ်ရ၊  အရေဝ်အဲညးချူလိက်ဟီုလဴဏာဖ္အိုတ်ဏံလေဝ်လ္ပပတှ်ေပြဟ်ညိအဴ၊ ထေက်ကဵုဒးချပ်စ္စာ ထေက်ကဵုဒးပါ်ပဲါ ထေက်ကဵုဒးဗဂဵုလဟဵု  ထေက်ကဵုဒးကၠောန်စမ်ရံၚ်ကၠာအိုတ်ညိ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ကၠောန်တုဲဆဵုကေတ်ဓဝ်ဍာံ ပ္ဍဲအခိၚ်ကၠောန်တုဲဆဵုကေတ်ဘဝဇေတ်ဇေတ်ဏံနွံဗၟိက်ဇၞော်အိုတ်မူရော၊  ပ္ဍဲအခိၚ်ကၠောန်တုဲဆဵုကေတ်ပြသၞာဂှ်သှ်ပ္တိတ်ဂွံတဴလောဲသွာမာန်တှ်ေ ဣဏံရအရေဝ်အဲဟီုလဝ်ဂှ်ဒးဍာံစၟတ်ဒုၚ်တဲမာန်ရ၊ ယဝ်ရကောန်ဂကူတံဟွံဂွံကၠောန်စမ်ရံၚ်ကၠာဏီတှ်ေ လ္ပပတှ်ေအိုတ်ညိ၊ အရေဝ်ဝေတ်ဗ္တောန်ကီု၊ အရေဝ်ဟီုလဴသောၚ်ကဠးကီု၊ ဗဟုသုတပိုဲတီကၠိုဟ်လဝ်တၟာဒဵုတံဂှ်ကီု၊ ပိုဲကေၚ်ဗှ်လဝ်လိက်သၠုၚ်သ္ၚိတိုက်စှ်ထပ်ကီုလေဝ် တၚ်သွဟ်ခိုဟ်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲကဵုပိုဲတံစရပ်ထ္ၜးရုပ်ရဴကမၠောန်ရ၊  ဒးရံၚ်ဖဵုကမၠောန်ဂှ်တုဲတီကၠးကၠးရအဴ၊  ကံသဵုခိုဟ်ကုသဵုပရေံဟီုဂှ်နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲကမၠောန်ပိုဲဏံကီုရ။
စိုတ်ဒှ်နာဲတၠ ဍိက်ရခန္ဓ ဘဝဟွံသိုက်သၠိၚ် ၊
'''စိုတ်မွဲပြိုၚ်ပ္ကာန် ဗၠေတ်ဍာန်ဗုဒ္ဓ ဘဝလေဝ်အေဲဇြ
စိုတ်မွဲကၠိဗ္စံက် ဂကောံမွဲပြံက်အာ ဘဝဏံမှာရ။
စိုတ်မွဲအံၚ်ဇၞး ဘဝတိုၚ်ပ္ကဴရန် ဨကန်စိုပ်ပြဟ်၊
စိုတ်မွဲယဝ်မာန် ဋ္ဌာန်သွဝ်နိဗ္ဗာန် ဆဵုမာန်ညးအဲ၊
စိုတ်ဗုဒ္ဓပိုဲ ဟိုဲဂကူမန်တံ  လ္ပသာသ္ပအ်ညိ။'''
ဂြိုပ်သၟိင်ဇူ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂြိုပ်ဝါခၟိပ်
ဘာဂြိုပ်သၟိင်ဇူ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဂြိုပ်ဝါခၟိပ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဝံသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တောင်ကွဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တောင်ကွဲ(Taungkwea၊ တောင်ကွဲရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လောကသိပ္ပံ
ပြကိုဟ် လောကသိပ္ပံ −−− အဲခမဳ နာဲပဏ္ဍိတထေရ်
(ခ) ကိုန်လံၚ်ဝေၚ်ဂွံဇၞးသဗ္ဗ
နူ၆နာဍဳ     ၊  နူ၈နာဍဳ၂၄မၞေတ်  ၁၀နာဍဳကဵု၄၈မၞေတ််  ၁နာဍဳ၁၂မၞေတ်ဂှ်   နူ၃နာဍဳကဵု၃၆မၞေတ်ဂှ် စိုပ်၈နာဍဳ၂၄မၞေတ် ၊ စိုပ်၁၀နာဍဳကဵု၄၈ ၊ စိုပ်၁နာဍဳ၁၂မၞေတ် ၊ စိုပ်၃နာဍဳ၃၆မၞေတ် ၊ စိုပ်၆နာဍဳရောၚ်
ဨ             ဥ           ဣ           အ             ဩ အ-ဣ-ဩ      ဩ-အ-ဨ      ဨ-ဩ-ဥ        ဥ-ဨ-ဣ       ဣ-ဥ-အ      သ္ၚိသွက်တ္ၚဲစန်ကဵုဗုဒ္ဓဝါ ဥ            ဣ           အ           ဩ             ဨ
အ            ဩ            ဨ            ဥ             ဣ ဥ-ဨ-ဣ        ဣ-ဥ-အ      အ-ဣ-ဩ      ဩ-အ-ဨ       ဨ-ဩ-ဥ      သ္ၚိသွက်တ္ၚဲအၚာ ဩ            ဨ            ဥ            ဣ             အ
ဥ            ဣ           အ            ဩ              ဨ ဩ-အ-ဨ       ဨ-ဩ-ဥ       ဥ-ဨ-ဣ        ဣ-ဥ-အ       အ-ဣ-ဩ      သ္ၚိသွက်တ္ၚဲဗြဴဗတိ ဣ           အ           ဩ             ဨ              ဥ
ဩ            ဨ             ဥ            ဣ            အ ဣ-ဥ-အ       အ-ဣ-ဩ      ဩ-အ-ဨ       ဨ-ဩ-ဥ        ဥ-ဨ-ဣ      သ္ၚိသွက်တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ဨ            ဥ             ဣ           အ            ဩ
အမ္ဂးဂှ် သာ်ဗု။ ဣမ္ဂးဂှ် သာ်လစံက်။ ဥမ္ဂးဂှ် သာ်တာ။ ဨမ္ဂးဂှ် သာ်ဗ္ကေတ်။ ဩမ္ဂးဂှ် သာ်ပတေၚ်။ ယြဴအခရ်မွဲဟွံဟီု နွံအဒေါဝ်မ္ဂး ချိုတ်ရ။ နွံသၠုၚ်ကျာမ္ဂး မတ်ကၠက်ရ၊ နွံသၟဝ်မ္ဂးဂြိပ်ရ၊ နွံသၟဝ်ကျာမ္ဂး မာန်ဇၞးရ၊ နွံလ္တူမ္ဂး ဗ္ၜူရ၊ ပေါဲသဘၚ်ပံၚ် လံၚ်ညိမၞးတံ၊ တၟံညးအဲရ၊ ဟွံဒးကျရောၚ််၊ အခိၚ်ကီု-တ္ၚဲကီု ရံၚ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ အတိုၚ်လ္တူဂှ် သမ္တီကေတ်ညိ။
ပဏာမ
ပြကိုဟ်လောကသိပ္ပံ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓဿ
တဲၜါပၚ်ယဵု ပ္ဍဵုလဝ်က္ၜံၚ်ၜါ၊ အဲလ္ၚောဝ်စိ ရတ်ပိပြကာ၊ မိမၜါကီု သီုကဵုအာစာ၊ လ္ၚောဝ်တုဲဒှ်ပၠန် ဂုဏ်အနန္တာ၊ သွက််ကောန်ဂကူမန် စိစောန််ပညာ၊ ဃောဂေတ်ဂေၚ်ပ္ညဳ ဒေါဝ်ၜဳသံသာ၊ ဃောသိုက်လှိၚ်ပြဲ ပ္ဍဲသၞိၚ်လောကာ၊ ညံၚ်ဂွံတီအာ ပညာလောက၊ ညံၚ်ဂွံစဳကၠး တၟးညာဏ်စိတ္တ၊ ကၠောန်ကမၠောန်သွံ ခိုဟ်ဟွံခိုဟ်ၜါ၊ ယဝ်တီလဝ်မ္ဂး ကၠောန်ဒုဟ်ဗၠးအာ၊ ယဝ်ဟွံတီမ္ဂး ကၠောန်ဒးလုတ်အာ၊ ဒးဟောမ်ဗြမ်သၠာ် လီုလာ်သဗ္ဗာ၊ ဒးဆဵုဒဒိုက် ပရီုက်သောကာ၊ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ကၠာ ယွံမဟာဇန်၊ နယ်ကဲတြေံတြဟ် ဂၠါဲသၟဟ်စဳဇန်၊ အာစာတမၠာ ပညာနွံပၠန်၊ ပတံအာစာစွောံ ပတောံၜတ်ဟွံမာန်၊ ညးတံဇန်လဝ် လိက်ခဝ်နဂ္ဃန်၊ ပြကိုဟ်တံအဴ နွံတဴဂၠိုၚ်သန်၊ လိက်ပိုဲမန်သွံ ညံၚ်ဟွံကၠေံဗ္ဒန်၊ နဲကဲတြေံတြဟ် အဲလပှ်စဳဇန်၊ ဇြိုၚ်ဂွံဆဵုသန် ဒတန်လိက်အဴ၊ ခုတ်လဝ်ယၟုရော လောကသိပ္ပံ၊ ညံၚ်ပၞာၚ်တိုၚ်ထဝ် ပ္ဍေန်လဝ်ဒေါဝ်သၞံၚ်၊ ဒေါဝ်ရးမညံ ဟံသာဝတဳ၊ ညံၚ်ဂွံဂဵုဒၟံၚ် ဇဳဝံလအိတ်၊ အဲချူကှ်ေအဵု ကဵဵုဂွံစိုပ်သိတ်၊ ဓဝ်လၟောၚ်လၟိတ် လအိတ်လာဲလေၚ်ညိ။
ယၟုတ္ၚဲထပှ်
ပ္တန်သုစရိုတ် စိုတ်ပကဵုယောၚ်၊ စၟတ်သမ္တီရောၚ် အခေါၚ်ဝါကျ၊ တၞံတ္ၚဲထပှ် ဒဒှ်ဟီုပၠ၊ အဒိုတ်စန္ဒြာ အၚာဗုဒ္ဓ၊ ဗြဴဗတိရ သိုက်ကြသ္ၚိသဝ်၊ ဝွံဝ္ၚဲထပှ် အာစာတွံလဝ်။
ယၟုဂိတုစှ်ၜါ
ဂိတုဆတ္တဝ် ဟီုလဝ်စှ်ၜါ၊ စဲပသာ်ဇှ်ေ သၟေဟ်အသာတ်ကၠာ၊ သာဝဏ်ဘတ်ဝှ် ကထိုန်တွံအာ၊ မြေက္ကသဵုပုဟ်မာ် လုဟ်မွဲသာ၊ ဖဝ်ရဂိုန်မာ ပေၚ်စှ်ၜါ။
ကိုန်ယၟုဒွါစှ်ၜါ
သီုလေမေၚ်ဒွါ စှ်ၜါနာမ၊ မိဟ်ဗြိုဟ်မေထုန် ကြကတ်တုန်ရ၊ သိၚ်ကန်တူကၠာ ဗိစ္ဆာခုဇ္ဇ၊ ဓနုမကဝ် ကုံလဝ်ပၠဂွု၊ ဝွံယၟုကၠာ ဒွါစှ်ၜါရ။
ဗွဲယမုဂှ် ဟီုတွံဂတ၊ မိဟ်ဂှ် ကၞိအဴဗြိုဟ်ဂၠဴမူလ၊ မေထုန်ကၠာ ကြကတ်ဗတာဲ၊ အာစာတွံဂၠါဲ ဒၞါဲဂွံအဆက်၊ သိၚ်နာဲကန်ဖက် စက်ကဝက်မာ၊ တူဗၜေံကၠာ ဗိစ္ဆာချေံလဝ်၊ ဓနုကၞုဲဓဝ် မကဝ်စာၚ်ဍာ်၊ ကုံကၠဵုလမာ် ကၠိက်ကွာ်ပ္ဍဲမိန်၊ ဂွံဒှ်လၟိုန် ပ္တိုန်လဝ်စိုတ်ညိ။
ဗီုဂွံရံၚ်စ ပ္ဍဲဒွါစှ်ၜါ
ယြဴပူဂဵုမွဲ ယဝ်ရသၟိက်ရံၚ်စမ္ဂး သက္ကရာဇ်တန်၊ နုက်ထောံမွဲတုဲ သှ်ေဂှ်ဗှ်ရံၚ် လၟေၚ်ဂၞန်သၟဝ်တေံညိ။
(ဥပမာ) မၞိဟ်မွဲဂှ် ဂွံလဝ်သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀-မ္ဂး နုက်ထောံမွဲ သှ်ေသက္ကရာဇ် ၁၃၀၉-စကဵု ၁၂ ဆၜိုတ်သှ်ေဂှ် ဗက်ဗှ်ကေတ်ပ္ဍဲမုက်ဂၞန်တေံ သ္ဂောံတီကေတ် ပရောဟိုတ်ဖဵုရ။
(၁) ယြဴပူဂဵုမွဲ က္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပ္ဍဲမိဟ်မ္ဂး အဒိုတ်ဒှ်ပါၚ်တုဲ ဒေဝတဴတြုံမၚ်မွဲသၞာံရ၊ တၞံသတ်ဗြဴဒှ်ဒလာဲရ၊ ကၞိိဒှ်ပၟၚ်တိရ သၞာံဂှ် ဒးဇာတ်တေမဳရောၚ်၊ ပကၠေံညံၚ်ရဴ ညးက္ဍိုပ်ကၠဴတုဲ၊ သၟိၚ်မအံက်ဖအေဝ်ဏာသာရထိ စဝ်ကွဳကဵုအာတိုပ်ထောံ ပ္ဍဲအဒေါဝ်ဂြိိုပ်ဟေမဝန်ရ၊ ရန်ကဵုဇာတ်ဂှ်တုဲ ပူဂဵုဝွံ ခစသၟိၚ် ဒးရာဇာဝတ်ရ၊ နူဍောတ်တ်တေံ က္တဵုဒှ်ယဲမွဲဝါရ၊ ကာလဇၞော်တိုန််တုဲ ဒးချိုတ်ဂုန်ယဲဂၞဴရ၊။
(၂) ယြဴပူဂဵုမွဲ က္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပ္ဍဲဗြိုဟ်မ္ဂး စန်ဒှ်ပါၚ်တုဲ မၞိဟ်တြုံ မၚ်မွဲသၞာံရ၊ တၞံတယဒှ်ဓလာဲရ၊ ဂၠဴဒှ်ပၟၚ်ဒေဝတဴၜဳ မဏိမေခလာ ဟံၚ်ဖျဴဗစိုပ်ဏာတိရ၊ ဒးဇာတ်မှာဇနက်ဗြမ်က္ၜၚ်ရ၊ ဂွံက္လေၚ်စဴစိုပ်ဍုၚ်ကွာန်ဇကုပၠန်ရ၊ ပ္ဍဲလတူကလောကောဒေံ ပဂုန် ဟွံဒှ်ဂုန််ရ၊ ဂုန်ပညာရောၚ်ဂွံခိုဟ်စရ၊ ကလိဂွံသမ္ဘာမၞုံကဵုအာဲကၟာဲဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ နူကဵုဍောတ်တ် ယဝ်ရခစရဲသၟိၚ်တံမ္ဂး ဂွံရာၚ်ဆာဲရ၊ အာယုက်မသုန်စှော်သၞာံလောန်အာတုဲ သွံရာန်လှာဲဂတးဗၞိိက် တဵုကၠံသွဝ်မ္ဂး ဂွံဇၞော််မောဝ်နူကလောဂမၠီုၚ်ရ၊ ဂွံခိုဟ်စဒဵုဗျု ဒယှ်ပြာကတ်ရ။
ကၞောတ်သက္ကရာဇ် တဴပ္ဍဲဗြိိုဟ်မ္ဂး ဂၠဴဒှ်ပၟၚ်သၞာံရ၊ တၞံတာဒှ်ဓလာဲရ စန်ဒှ်ပါၚ်တုဲ ဟီုအရေဝ်မာနသၠုၚ်ရ၊ ဍိုဟ်ကေတ်ဍိုန်ၜတ်ဇိပ်ဂၠိပ် ဒးကဵုဂၞပ်စိုတ်ရဲသၟိၚ်တံရ၊ ခမဳသၚ်အ္စာတံ ခါရဒှ်အမှုမ္ဂး ဒုၚ်ဖအိုတ်ထဝ်ဩန်မာန်ရ၊ သ္ဍိုက်ဆာန်ညးတၞဟ်သ္အာၚ် စဵုအိုတ်ကၞောတ်ရ၊ ၜိုန်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဟွံဂွံဒှ်ဂုန် စဵုကဵုအိုတ်ကၞောတ်ရ၊ ဂုန်ဒြပ်ဇကုဒှ်သၞသတြုပၠန်ရ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒှ်စိုတ်တုဲ စိုတ်ဂှ်လ္ဂူတပ်တး လတူမိတ်သဟာဲတံရ၊ ကလောကောဒေံ ဒးဆာန်ဇကုရ၊ တွဳဝါရဂကောံပြဝါဂၠိုၚ်ရ၊ သ္ၚိသဝ်ဒှ်သၞာဂဇံတုဲ ကလိဂွံသမ္ဘာကၟာဲတုဲ ဟွံတန်ကဵုဇကုလံရ၊ နက်သတ်တဴပ္ဍဲသၞိၚ်ဇကုရ၊ အၚာကဵုဗြဴဗတိဒှ်တဲတုဲ တဲဂှ် ကၠောန်ကမၠောန်ကေၚ်ကာ ဆမဇ္ၛဟ်လေပ်ရ၊ ကမၠောန်ကေၚ်ကာလံတုဲ ဟွံခိုဟ်က္ဍၚ်ရ၊ စဵုကဵုလီုလာ်အာ ဒှ်ဂွံဒၟံၚ်ရ၊ သိုက်ကဵုအဒိုတ်ဒှ်ဇိုၚ်တုဲ ဒၟာနူကဵုဇိုၚ် အာကၠုၚ်စလေပ်ဟွံခိုဟ်က္ဍၚ်ရ၊ ပတၠကောန်ဂၠိုၚ်ထပှ်ရောၚ်၊ ဂွံစဂုန်ဆကောန်ၜါရ၊ ခစသၟိၚ် ကလိဂွံပိုန်ဟာန်တုဲ ဂွံဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးရ၊ ကာလဂွံအာယုက်မွဲသၞာံဂှ် ဒှ်ယဲဇၞော် ကြပ်ချိုတ်မွဲဝါရ၊ ဂွံအာယုက် ၁၉ သၞာံ ဒးစာ်စ္ဍးအာနူဌာန်ဒၟံၚ်မွဲဝါရ၊ စိုပ်အာယုက် ၂၅ သၞာံ ဒးပြးဆာဲသာဲခြာနူကဵုဒၞါဲ မွဲဝါပၠန်ရ၊ အာယုက် ၄၀ လောန်တုဲ စဵုကဵုစိုပ်အာယုက် ၆၀ ဂွံခိုဟ်စရ၊ စိုပ်အာယုက် ၈၄- ဒးအိုတ်သ္ကန်ဆဂှ်ရောၚ်။
ကၞောတ်သက္ကရာဇ် တဴပ္ဍဲမေထုန်တုဲ ကၠဒှ်ပၟၚ်တိ ဆုသာန်ဒှ်ဓလာဲရ၊ လကိုဟ်ဗြဴမၚ်မွဲသၞာံရ၊ အၚာဒှ်ပါၚ်တုဲ ဟီုဂလာန်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်သ္ကာတ်တုဲ ဟွံဒးကတောဝ်သၟိၚ်တၠ ခမဳသၚ်တံရ၊ မၞိဟ်တ္ၚဲဗြဴဗတိကဵုတ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ၜါဟေၚ် ဒးကဵုစရိုတ်ဇကုရ၊ ဟီုဓရီုကဵုသ္ကံရဲပြဝါ မိပ်စိုတ်ကွေံရ၊ ကလောကောဒေံ ၜိုန်ပဂုန်ကီုလေဝ် ဟွံဒှ်ဂုန်ရ၊ ဟွံထေဲပၞတ်စိုတ် သ္ဍိုက်ဆာန်ကောန်သမ္ဘာရ၊ သ္ဍိုက်ဆာန်စရၚ်ဓရ်ကုသဵုရ၊ ဖေက်ဗြဲဒှ်ဂွံဒၟံၚ်ရ၊ ယဝ်ရဒှ်အမှုမ္ဂး နကဵုပညာဇကု ဂွံဇၞးအမှုရ၊ သိုက်ဒှ်သၞာဂဇံတုဲ ၜိုန်ဂွံကောန်သမ္ဘာကီုလေဝ် ဟွံတုပ်ကဵုစိုတ် ဒှ်ဂွံဒၟံၚ်ရ၊ ပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ် ဟွံတန်ဂၠိုၚ်ရ၊ ဂွံဗြဴပိတုဲ မရနုက်ပန်ဂှ် ဗြဴမတုပ်ကဵုစိုတ် ကလိဂွံရ၊ ဂၠိုၚ်ကဵုပိုန်ဟာန် ဒြပ်ရတ်ရ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒှ်တဲတုဲ ကၠောန်ကမၠောန်ကေၚ်ကာ သိပ်ဂၠိပ်ဒၟံၚ်ရ၊ စန်ဒှ်ဇိုၚ်တုဲ အာကၠုၚ်ဝေၚ်ဂြိုၚ် ဒှ်ဂွံဒၟံၚ်ရ၊ ဂွံတၠကောန်ဂၠိုၚ်ဒစိတ်၊ ဂွံစဂုန် ကောန်ဂၠု ကောန်ခ္ဍဲ ၜါရ၊ ကာလဍောတ်တ် မိမကလိဂွံလာဘ်မွဲဝါရ၊ အာယုက် ၂၀ သၞာံလောန်တုဲ နကဵုညာဏ်ပညာဇကု ဂွံဟံၚ်ပြာ်ကလောဂမၠိုၚ် မွဲဝါရ၊ စိုပ်အာယုက် ၄၀ လောန်တုဲ ဂွံခိုဟ်စအာဒဵုဗျုရ၊ ပေၚ်အာယုက် ၇၆-ခါရဟွံချိုတ်ဏီမ္ဂး စိုပ်အာယုက် ၈၄ ဒးအိုတ်သ္ကန်ဆဂှ်ရောၚ်။
(၄) ယြဴပူဂဵုမွဲ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကြကတ်မ္ဂး ဒေဝတဴဗြဴဒှ်ပါၚ်ရ၊ ဆုကြိက်ဒှ်ဓလာဲရ၊ ဗတာဲဒှ်ပၟၚ်တိရ၊ ဒးဇာတ်သၟိၚ်နေမိတုဲ သၟိၚ်အိန်ပ္တိုန်ဏာပ္ဍဲသွဝ် တာဝတိံတေံရ၊ ဒးစာ်စ္ဍးအာနူဌာန်ဇကုတုဲ ဂွံခိုဟ်စဌာန်တၞဟ်သ္အာၚ် မၞုံစိုတ်သမာဓိရ၊ ညံၚ်ရဴကလိဂွံပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ်ဂှ် ဒးပံၚ်ဖက်ကဵုမၞိဟ်မဍောတ်နူဇကု ဒးဍောၚ်စိုတ်ဂၠိုၚ်ရ၊ ခစသၟိၚ်တၠခမဳသၚ် ညးမဇၞော်နူကဵုဇကု ဂွံရာၚ်ဆာဲရ၊ ယဝ်ရပအ္စာသဝ်ဟောရာမ္ဂး ကလိဂွံပိုန်ဟာန်လာဘ်ဗဇဴဂၠိုၚ်ရ၊ ဂွံပတၠသမ္ဘာပိလေဝ် ဒှ်ဂွံရ၊ သမ္ဘာဗွဲကြဴတန်ကဵုဇကုရ။
ကၞောတ်သက္ကရာဇ် တဴပ္ဍဲကြကတ်တုဲ ဗုဒ္ဓဝါဒှ်ပါၚ်တုဲ ဟီုဂလာန်ဍိုန်ၜတ်ဇိပ်ဂၠိပ် ဟွံမွဲကဵုဓဝ်မုသာရ၊ စိုတ်လ္ဂူတပ်တးကဵုမိဿဟာဲဂမၠိုၚ်ရ၊ ပဂုန်ကဵုညး ဒှ်အာဒုဟ်ရ၊ ဂုန်ဒြပ်ဇကု ဒှ်သၞသတြုဇကုပၠန်ရ၊ ကတ်ဗ္တောန်ပညာ လေပ်ဆမဇ္ၛဟ်ရ၊ စိုတ်ဒှ်တသိုက်တုဲ စိုတ်ဂှ် ဟွံဆာန်ဍူကလောကောဒေံက္ဍၚ်ရ၊ ပဂုန်လ္တူကလောကောဒေံ ဟွံဒှ်ဂုန်ရ၊ ပတှ်ေစဂုန်ညးမ္ဂး ဒးဍောၚ်စိုတ်လၟိုနိရ၊ အၚာဒှ်သၞာဂဇအ်တုဲ နကျတ်တဴပ္ဍဲသၞိၚ်ဇကုရ၊ သမ္ဘာမၞုံစိုတ်ဟွံလ္ဂူဂှ် လေပ်ဆဵုဒှ်ရ၊ ကလိဂွံဗြဴကၟာဲဇၞော်နူဇကုတုဲ ေဍေံတန်ကဵုဇကုရ၊ ဗြဴဗတိကဵုသိုက်ဒှ်တဲတုဲ တဲဂှ် ၜိုန်ကၠောန်ကမၠောန်ကေၚ်ကာပြဟ်ကီုလေဝ် ဟွံခိုဟ်က္ဍၚ်ရ၊ လပှ်ဂၠဟ်ဟေတ်စဝ်ဒြပ်ဂၠိုၚ်ရ၊ သီၜတ်ဒေပ်ဒြပ်ဗိုန်ရ၊ အဒိုတ်ကဵုအၚာဒှ်ဇိုၚ်တုဲ အကၠုၚ်သွံရာန်ဒှ်ရ၊ မၞုံစိုတ်ဓဇနိဂၠိုၚ်ရ၊ အာယုက် ၄၀ လောန်တုဲ စိုတ်သဒ္ဓါက္တဵုဒှ်ရ၊ ဂွံပတၠကောန်ဂၠိုၚ်ဒစိတ် ဂွံစဂုန်ဆကောန်ၜါကီုရ၊ အာယုက် ၄၅ လောန်တုဲ ဂွံစအာဂုန်ကောန် စဵုကဵုစိုပ်အာယုက် ၆၀ ရ၊ ပတၠပြေၚ်ဂၠဴပၠန် စုံရောၚ်တန်ကဵုဇကုရ၊ စိုပ်အာယုက် ၈၀ တုဲ ဒးအိုတ်သ္ကန် ဆဂှ်ရောၚ်။