cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သုဝဏ္ဏသာံ၊ဇာတ်
၉။ ခဏ်ဗောဓိသတ်တွံဓဝ်ကဵုသၟိၚ်ပဳဠိယက္ခ။
“မဟာရာဇ၊ ယွံသမိၚ်မပြဲ ပ္ဍဲမိကဵုမၜါဂှ် သ္ဂောံကၠောန်ၜိုတ်ဥပ္ပကာကဵုဗဗွဲဓဝ်မ္ဂးဂှ် မရာတ်သ္ဂောံစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ကီုရ” ။
“ မဟာရာဇ၊ ယွံသၟိၚ်မပြဲ ပ္ဍဲကောန်သမ္ဘာဂွံဖ္အာတဴစိုတ်ဓဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲလိုက်ဝွံဒှ်သၟိၚ်မပြဲရ၊  ၜးအဿဘဴတုန်လေဝ် ဂွံစဴစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ဗိုန်ရ ”။
“ မဟာရာဇ၊ ယွံသၟိၚ်မပြဲ ပ္ဍဲခမဳဗမၞးညးမၞုံကုဓဝ်သဳလတံဂှ် သ္ဂောံဖ္အာတဴသဘဴဓဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲလိုက်ဝွံဂှ် ဂွံဒှ်သၟိၚ်ဓဝ်မပြဲ တ္ၚဲရၜးအဿဘဴ ဂွံစဴစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ကိုရ”။
“ မဟာရာဇ၊ ယွံသၟိၚ်မပြဲ၊  ပ္ဍဲအိန်ဗြီုဒေဝတဴတံဂှ် ကၠေံစိုတ်ဖ္အာတဴသုစရိုတ်ထၟိက်ညိ၊  ပ္ဍဲဓဝ်သၟိၚ်စှ်ပြကာဂှ်လေဝ် မရာတ်လ္ပဗၠေတ်မှတ်မၚ်မွဲကဵုဗိုန်ညိ၊  ၜအဿဘဴတုဲ မရာတ်သ္ဂောံစဴဍုၚ်သွဝ်ဟွံဆောတ်ရ”။
ညးမ္ဂးဓဝ်စှ်ပြကာဂှ်ရော။ ဒါနံ၊ သဳလံ၊ ပရိစာဂံ၊ ဥဇုဝံ၊ မုဒုဝံ၊  အတပ္ပံ၊ အက္ကေဓံ၊ အဝိဟိံသဥ္စ၊  ခန္တဳစ၊ အဝိရာဓနံ၊ ဨတေဒသ ရာဇာဓမ္မေ မုနိန္ဒေန ပကာသိတာ ။
၁။  ဒါနံ၊ ပွမပ္တုဲဒါန် ။
၂။  သဳလံ၊ ပွမဂွံမၚ်မွဲလဝ်ဓဝ်သဳလ ။
၃။  ပရိစဂံ၊  ပွမၞုံကဵုထံၚ်ပၚ် ထောံကၠေံ ။
၄။  ဥဇုဝံ၊  ပွမၞုံကဵုစိုတ်မလ္ဂူတပ်တး ။
၅။  မုဒုဝံ၊  ပွမၞုံကဵုစိုတ်မဍိုန်ညံ ။
၆။  အတပ္ပံ၊  ဟဂွံဂတဴသတ် ။
၇။  အက္ကောဓံ၊ ဟဂွံဇၞော်ပၞတ်(ဝါ) ဟဂွံထေဲပၞတ် ။
၉။  ခန္တဳစ၊  ပွမဂွံအေၚ်ဒုၚ်ပ္ဍဲလဟီုညးပွညး ။
၁၀။ အဝိရာဓနံ၊  ဟဂွံပျုတ်ကၠေံခန္တဳ ပဝေဏဳသၟိၚ်တမၠာ ။
ဨတေဒရာဇာဓမ္မေ၊ န်ဓဝ်သၟိၚ်စှ်ပြကာဂှ် ၊ မုနိန္ဒေန−မိန်ကျာ်တြဲသၟိၚ်ခမဳ၊  ပကာသိတ−စိုတ်သ္ပပြကာတ်လဝ်ရောၚ်။
ဣဝွံမ္ဂး ဓဝ်သၟိၚ်စှ်ပြကာရ၊ ဓဝ်သၟိၚ်စှ်ပြကာဝွံဂှ် ဗောဓိသတ်တွံကဵုသၟိၚ်တုဲ ကဵုဒ္ဂိုန်သဳမသုန်ရ၊  ဒ္ဂိုန်ကေတ်သဳမသုန်တုဲ ဒုၚ်ဒလောံဗ္တောန်ဗောဓိသတ်ရ၊ ကာလဂှ် ကၠေစဴဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ ၊  ကာကုသဵုမပ္တံဒါန်တံဂှ်ပ္တုဲတုဲ ၜးအဿဘံဂွံစဴစိုပ်ဍုၚ်သွတ်ရ၊ ဗောဓိသတ်ကီု က္တဵုဗဒှ်အဘိညာန်မသုန် သ္မာပတ်ဒစာံတုဲ ၜးအဿဘဴတုဲ ဂွံစဴစိုပ်ဍုၚ်ဗြီုရ။
၁၀။ ခဏ်ပံၚ်ဇာတ်။
သတ္တာ၊ ၚ်ကျာ်တြဲ။ ဣမဴဓမ္မဒေသနံ၊  န်တဝှ်ဓဝ် မရဴသာ်ဝွံ၊  အာဟာရေတွာ၊  ရၚ်တၠုၚ်တွံကဵုတုဲ၊  ဘိက္ခဝေ၊  ယွံခမဳတံ တၠပညာတမၠာတေံဂှ် ကၠေံစိုတ်ကၠောန်ၜိုတ် ဥပ္ပကာမိကဵုမၜါတုဲရ၊ ခမဳဝွံ  တွံလၟိၚ်ဖျဴဗစိုပ် ဓဝ်သစ္စပန်ရ၊  ပ္ဍဲလအိတ်ဓဝ်သစ္စပန်ဂှ် ခမဳကောန်ဂကူမဥပ္ပကာမိကဵုမၜါဂှ် မဒှ်သောတာပန်ရ၊  ပတွဵုနူမဂွံဒှ်သောတာပန် အိုတ်ကဵုမၞိဟ်ဒေဝတဴတံညးဂမၠိုၚ် မ္ဒးရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ပူဇဴသကာ ဗွဲမလောန်ရ။
အထ ဘဂဝါ ဇာတကံ သမောနေသိ၊ ရာဇာအာနန္ဒော အဟောသိ၊  ဂန္ဓဗ္ဗာဒေဝတာ ဥပလဝန္ဒာ အဟောသိ၊  အက္ကော အနုရုဒ္ဓေါ အဟောသိ၊ ပိတာ ကဿပေါဟောတိ၊  မာတာဘဒ္ဒကလျာဏဳ အဟောသိ၊  သုဝဏ္ဏသာမ ပဏ္ဍိတောပန၊ အဟံဨဝသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ  အဟောသိ၊  သုဝဏ္ဏသာမ ဇာတကံ နိဋ္ဌိတံ။
သၟိၚ်ပဳဠိယက္ခ မတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ထေရ်အနန်လၟုဟ်ဝွံရ၊ ဒေဝတဴဗြဴ တၟံဂန္ဓမာဒနပဝ် မတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ဥပ္ပဵုလဝန် လၟုဟ်ဝွံဟေၚ်ရ၊ သၟိၚ်အိန် မတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်မဟာထေရ်အနုရုဒ္ဓလၟုဟ်ဝွံရ၊  သၟိၚ်မမတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ထေရ်ကဿပလၟုဟ်ဝွံရ၊  မိ မတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ဘဒ္ဒကလျာဏဳ လၟုဟ်ဝွံရ၊  သုဝဏ္ဏသာံ မတုဲတေံဂှ် အဟံ ဨဝ သမ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊  ကၠုၚ်ဒှ်အဲကျာ် ဂြၚ်ဓဝ် ပ္ကဝ်ပၞာန်မာ လၟုဟ်ဝွံရလေဝ်ခမဳတံ၊  ရဴဝွံ ကျာ်တြဲဂး၊  သုတ်ဇာတ်သုဝဏ္ဏသာံ ဂဂွံကောန်ၜိုတ်ဥပ္ပကာကုမိမၜါမတုဲတေံဂှ် စိုန်တုဲဒှ်အာစိုပ်ဒတုဲရအဴ။   ။  ( ဇာတ်သုဝဏ္ဏသာံ တုဲဆဝွံရ ) ။
နိဿဲ
https://drive.google.com/file/d/1n1jBi7mv7rFA7hoOIn_FrOdcHY2gf8A-/view?usp=sharing ပြကိုဟ်ဇာတ်စှ် ကျာ်ဇၞော်အဇွောံ ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဘာသာ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀ ကဏ္ဍ:ဇာတ်ဇၞော်စှ်
Go, Dog. Go!
'Go, Dog. Go! ' ဂှ် cartoon အမေရိကန် နိမ္မိတ္ နကဵု Adam Peltzman။
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လာံသဴ
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လာံသဴ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိဿရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
လ္ဂုင် (၂)၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာလ္ဂုင် (၂) ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနာဂသေန သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အောက်ရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်အောက်(Aukywar၊ အောက်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၄၈။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နေမိ၊ဇာတ်
ဇာတ်နေမိ (၄)
သွက်သောတုဇန်တံညးဂမၠိုၚ် သ္ဂောံဒှ်ဗဟုသုတ ဂၠိုၚ်မိၚ်ဂၠိုၚ်ညာတ်အာ ပ္ဍဲပရေၚ်ဗောဓိသတ်ပိုဲ နူဘဝကၠာကၠာတေံညိ လဝ်စိုတ်တုဲ ပြကိုဟ် ( ဇာတ်နေမိ )ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာစွောံ (ဝေါဆရာတော်) စဳရေၚ်ခၞံဗဒှ်လဝ်ရောၚ်။
နိဒါန် − နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
၁။ ခဏ်သၟိၚ်မဂ္ဃဒေဝတိတ်ဂြိုပ်
ယွံခမဳတံ အတိက်တေံရ၊ ဝိဒေဟရး ဍုၚ်မိတ္ထဵု မဂ္ဃဒေဝရာဇာ မပသၟိၚ်ရ၊  သၟိၚ်ဂှ် ကာလဒှ်ကောန်ၚာ် ဆမဝေၚ်ဒၟံၚ်ခနှိက်တိဂှ် ဒစာံစှော်လ္ၚီကဵုပန်လ္ၚီသၞာံရ၊  ဆမဒှ်ဥပ္ပရာဇာဂှ် ဒစာံစှော်လ္ၚဳပန်လ္ၚီသၞာံရ၊ ဆမဒှ်သၟိၚ် ဒစာံစှော်လ္ၚီကဵုပန်လ္ၚီသၞာံရ၊ ကာလဂှ် သာ်ဝွံဟီုလဝ်ကဵုသၟာရေက်သော်ဂှ်ရ၊  “ ယွံသၟာရေက်သော်” “ နကဵုသကေပ်ထဝ်သၟိၚ်ကဵုပိုက်စုတ်ပ္ဍဲဂတာတဲသၟိၚ်ညာတ်တုဲ စရဟ်ကလုတ်သၟိၚ်ယီုကၠုၚ်စိုပ်အဲ ညံၚ်ရဴညးချူလဝ် ပ္ဍဲမုက်ကၞေၚ်အဲကီုသွံ သၟိၚ်မာရဏသ္ကေတ်ဏာအဲရသွံ၊ အဲသ္ဒးတိတ်ပခမဳရ” ဂးတုဲ၊  ကွာန်ဇၞော်မွဲ ဇိုက်ကဵုသၟာရေက်သော်ဂှ်တုဲ ကောန်ၚၚ်ကောန်ဇၞော်ဂှ်တုဲ “ ယွံကောန်ကၟိန်ဍုၚ် အဲဇိုန်ကဵုမရကောန်”။
“ ယွံမအံက် မူဟိုတ်မအံက်ဇိုက်ကဵုကၟိန်ဍုၚ်ကဵုအဲရောအဴ” “ ယွံကောန် ပ္ဍဲကၞိပ်အဲမပြဲဝွံဂှ် သော်အဲသ္ကံအာ အဲညာတ်ကလုတ်သၟိၚ်ဂစိုတ် ပြာကတ်တဴရကောန်၊ ကာလဝွံ ဒးကာလအဲတိတ်ပခမဳရကောန်” ဂလာန်သာ်ဝွံဂးတုဲ ကၟိၚ်ဍုၚ်ပသေက်ဇိုန်ကုကောန်ရ၊  “ ယွံကောန်မၞးတံတုန်လေဝ် ကာလသော်သကံအာတုဲ မၞးတံတိတ်ပခမဳ ညံၚ်အဲကဵုရကောန်” သာ်ဝွံ ဒလောံဗ္တောန်တုဲ တိတ်အာနူဍုၚ်တုဲ ပ္ဍဲဥဒျာန်ဂြိုပ်ကြုက်ဝွံရ၊  တိတ်ပခမဳဣသိ လုကဴဒစာံစှော်လ္ၚီကဵုပန်လ္ၚီသၞာံ ပၟဝ်ဗြဟ္မဝိဟာရပန်တုဲ စုတိဂွံစိုပ်ဍုၚ်ဗြီုရ၊  ကောန်တြုံသၟိၚ်ကီုလေဝ် ညံၚ်နဲသၟိၚ်မဇကုဂှ် တိတ်ပခမဳတုဲ စုတိတိုန်စိုပ်ဍုၚ်ဗြီုရ။
၂။ ခဏ်သၟိၚ်နေမိ ဂိုၚ်ကေတ်ပဋဳသန္ဓိ
“ တထာ၊ ညံၚ်နဲသာ်ဂှ်ကီုရ၊ ကောန်အဲ အဆက်အဆက်တံဂှ် သော်သကံတိတ်ပခမဳပ္ဍဲဥဒျာန်ဂြိုပ်ကြုက်ဂှ်တုဲ ပၟဝ်ဗြဟ္မဝိဟာရပန် စုတိ ဂွံစိုပ်ဍုၚ်ဗြီုဖအိုတ်ရ၊  နူတံပဋ္ဌမတေံဂှ် ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗြီုတုဲ သၟိၚ်မဂ္ဃဒေဝဂှ် တန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗြီုတုဲ ဗ္စာရဏာရံၚ် တၞောဝ်ဇကုအဆက်က် မပသၟိၚ်ဂှ် ဒစာံစှော်ကဵုပန်လ္ၚီ ယုတ်အာမွဲဒတောဝ် ဟွံဂွံပခမဳဂှ်ညာတ်ကေတ်တုဲ ဟွံမိပ်စိုတ်ှ်ဒှ်တုဲ အဲစှ်ေဖျပ်ဗပေၚ် ဒစာံစှော်လ္ၚီကဵုပန်လ္ၚီ ဒတောဝ်တၞောဝ်သၟိၚ် မဂွံဒှ်ဒဒှ်ခမဳ” ချပ်တုဲ စုတိစှ်ေကၠုၚ်နူဍုၚ်ဗြီုတေံတုဲ စှ်ေတန်ဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဂၞကျာ်ဇၞော် ဍုၚ်မိတ္ထဵုဂှ်ရ။
ဂၞကျာ်ဇၞော် တန်ဂၠံဂဝ် ပေၚ်စှ်ဂိတုတုဲ ကောန်တြုံမွဲ မဍိုက်ပေၚ်တဴ လက်သန်ဗဝဝ်ပိုန်ဂှ် ကြိုက်က္တဵုဒှ်မၞိဟ်ရ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲမကဵုယၟုကောန်ၚာ်ဂှ် သၟိၚ်ကော်ဗမၞး မလေပ်တီလက်သန် မိမိတ်တံဂှ်တုဲ ဗၞးသ္ၚဳရံၚ်လက်သန် သၟတ်ဂှ်တုဲ သာ်ဝွံဗၞးဂး၊  “ ယွံသၟိၚ်မပြဲ ကောန်မရာတ်ဝွံ ကၠုၚ်ဖျပ်ဒတောဝ်မရာတ်ရောၚ်၊  သီုသၟတ်ဝွံ တၞောဝ်မရာတ်ပေၚ် ဒစာ်စှော်လ္ၚီကဵုပန်လ္ၚီဝွံ ဒှ်ခမဳအဴ” ဗၞးဂး၊  “ သၟိၚ်မိၚ်ဂလာန်ဗၞးတုဲ မတုပ်တဴညံၚ်ရဴစက်ကွဳကဵုသွံ” ဂးတုဲ၊  နေမိကုမာ သၟိၚ်မကဵုယၟုသၟတ်ဂှ်ရ။
သၟိၚ်နေမိဂှ် ဒှ်သၟိၚ်တုဲ ပန်ဒိုဟ်ဍုၚ်ဂှ် ရုၚ်ဒါန်ပန် ဒေါဝ်ဍုၚ်ဂှ်ရုၚ်ဒါန်မွဲ ရုၚ်ဒါ်မသုန် ကဵုခၞံတုဲ မွဲမွဲတ္ၚဲ ထဝ်မသုန်လက်ကသာပ် သၠးပတုဲတဴဒါန်ရ၊ သဳမသုန်လေဝ် မၚ်မွဲတဴရ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဗပေၚ်ကဵုတ္ၚဲသဳဂိတုအိုတ်ဂှ် ဒဂိုန်သဳဥပုဟ်ရ၊ မှာဇန်တံညးဂမၠိုၚ်တုန်လေဝ် ဖအောဝ်ကဵုပ္တုဲဒါန်အိုတ်ရ၊ ပရိုၚ်ဍုၚ်သွဝ် ဟီုတွံကဵုမှာဇန်တံရ၊  နကဵုဘဲနရက်တုန်လေဝ် ဟီုစမြဗဟေက်တဴ ဇန်တံတုဲ တွံဓဝ်ဒၠောံဗ္တောန်ဇနတံမၠိုၚ် ဇန်တံမိၚ် ဒၠောံဗ္တောန်တုဲ ပ္တုဲဒါန် ဒဂိုန်သဳ ပၚ်မှိၚ်ဓဝ် ပၟဝ်ဘာဝနာတုဲ စုတိတိုန်ဂွံဍုၚ်သွဝ်အိုတ်ရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် ဍုၚ်သွဝ်ပေၚ်ဂၠက် နရက်လ္ၚုအောန်အာရ၊ ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တာဝတိံဂှ် ကောန်ဒေဝတဴတံကၠုၚ်ကောံမွဲစဟာန် ပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာတုဲ ရဴဝွံသ္ဂးအိုတ်ရ၊  “ ယွံမၞးတံ ပိုဲနိဿဲကေတ်ကဵုအ္စာပိုဲသၟိၚ်နေမိတုဲ ဂလာန်တွံပါၚ်ကျာ်တြဲ ဟဂွံလ္ၚု ဂွံသ္ဂုတ်အာဟိုတ်ပိုဲဂွံမိၚ်တုဲ ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်ဝွံ ပိုဲဂွံစသိုၚ်တသိုက်ဒိပ်မပြဲပြဲရောၚ်သွံ၊  သြသၟိၚ်နေမိဝွံ ပြဲလောန်ကွေံရောၚ်သွံ”ဂးတုဲ ဟီုထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ၊ ညံၚ်ရဴ ကၠေၚ်သွဟ်စဏှ်စှ်ေလ္တူဍာ်ဂှ်ကီုရ၊  ဂုန်ဗောဓိသတ် ပြာကတ်တဴ အလုံဍုၚ်သွဝ်တာဝတိံအိုတ်ရ။
၃။ ခဏ်ကသပ်ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲသၟိၚ်နေမိ
နွံကလာမွဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဗပေၚ်ဂှ် သၟိၚ်ဒဂိုန်သဳဥပုဟ်တုဲ အပေါတ်ဂ္ညိ မပြဲပြဲတံှ် ခလောတ်ပ္တိတ်ကၠေံတုဲ ပ္ဍဲသၞာထဝ်မသဝ် ပ္ဍဲမဂတဵုလဝိဂှ် သတိက်လှိၚ်ဒၟံၚ်တုဲ ပ္ဍဲတက်ပိဗ္တံဂှ်လကိုတ်ၚုဟ်က္တဵုဒက်ဒၟံၚ်ထဝါဲတုဲ သာ်ဝွံ သၟိၚ်နေမိချပ်ရ၊ “ အဲတုန်လေဝ် ကဵုဒါန်ကဵုမှာဇန်တံညးဂမၠိုၚ် ဟွံသေၚ်ဒါန်ပြဲလောန်ဟာ၊ ဟွံသေၚ်သဳလပြဲလောန်ဟာ သိက်ပအဲဂွံတီညိရော” သာ်ဝွံ သၟိၚ်နေမိသၠေဟ်ပၟာတဴရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် သၞာသၟိၚ်အိန် အိန်ဗ္စာရဏာတီကေတ် သၠေဟ်ပၟာသၟိၚ်ဂှ်တုဲ “ အဲစှ်ေဖ္အိုတ်ကၠေံသၠေဟ်ပၟာသၟိၚ်တေံညိ”ဂးတုဲ၊ နမွဲဇကုဟေၚ် စှ်ေကၠုၚ်တုဲ လုပ်အာပ္ဍဲဂၠံကျာ်သြဳတုဲ နလျးဇကုဂှ်ပျးကၠေံတုဲ တန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲကာလဂှ်ရ၊  “ ယွံခမဳတံ သၟိၚ်မစၟိန်ပြမာန်လဝ် ကောန်ဒေဝတဴဂမၠိုၚ် မဂွံဂြၚ်တီကေတ် ကသပ်မှာဇန်တံ လ္ၚီသာ်ဂှ် နကဵုလျးဇကုပျးကၠေံဂၠံဒမၠုတုဲ ပ္ဍဲအကာသမတဴရဴကဵုမုက်သၟိၚ်ဂှ်တန်ဒၟံၚ်ရ”၊  “ ယွံခမဳတံ သၟိၚ်နေမိညာတ်လျးဂှ်တုဲ မၠာ်မွဲပ္ဍဲအကာသ ညာတ်သၟိၚ်အိန်ဒေဝတဴ ဖေက်က္တဵုဒှ်တုဲ” သၟာန်တိုန်ရ။
“ ယွံညးမပြဲ တၠအဲဒေဝတဴဟာ၊ ဟသေၚ် ဂန္ဓဝ်ဟာ၊  ဟသေၚ် သၟိၚ်အိန်နာဲညးဒေဝတဴဟာ၊  ညးတၠအဲ သိက်ပပိုဲဂွံတီညိရော” သၟိၚ်နေမိဂး၊  “ ယွံမရာတ် အဲသၟိၚ်အိန် စၟိန်ပြမာ်န်လဝ်ကောန်ဒေဝတဴဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ၊  ဟိုတ်မရာတ် က္တဵုဒှ်အသၚ်ကာသၠေဟ်ပၟာတုဲ အဲစှ်ေကၠုၚ် နူဍုၚ်သွဝ်တေံရောၚ်၊ ဆမမိက်စိုတ်မရာတ်ဒှ်ဂှ် မရာတ်သၟာန်ရ”၊  “ သၟိၚ်အိန်မစၟိန်ပြမာ်န်လဝ်သွဝ်ၜါ ဒါန်ကဵုသဳလဂှ် မူဂှ်မပြဲလောန်တၠအဲသှ်ကဵုအဲညိရ” သၟိၚ်နေမိဂး ။
၄။ ခဏ်သၟိၚ်အိန်သှ်ပုစ္ဆာ
“ ယွံမရာတ် သၟိၚ်နေမိ၊ နူဒါန်ကဵု သဳလပြဲလောန်ရ၊  ယြဴခမဳမွဲသဳလမယုတ်တဴဂှ်  ဒဒိုက် ဂကူသၟိၚ်ဂွံဒှ်ရ၊  ခမဳပြာပ်အာ ဥပစာရဇျာန် မညန်ဇျာန်ဂှ် ဒှ်သဳလလမဇျိရ၊  စုတိဒဟ်ဒေဝတဴမပြဲရ၊  စုတိဂွံစိုပ်ဍုၚ်ဗြီုရ၊  နူဒါန်ဂှ် သဳလပြဲလောန်ရ” သၟိၚ်အိန်ဂး−“ယွံမရာတ် မတုဲတေံ အဲဒှ်သၟိၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗာရာန္နသဳရ၊  အဲဂွံကဵုဒါန်ဣသိတံတုဲ စုတိ အဲဂွံဒှ်ဆအိန်ကီု၊  ဣသိတံ ညးပခမဳဂွံဇျာန်တုဲ ညးတိုန်စိုပ်ဍုၚ်ဗြီု မပြဲရောၚ် မရာတ်” သၟိၚ်အိန်ဂး၊
“ ယွံမရာတ် သီုကဵုၜါစွံဂှ် လ္ပဟိုတ်မာဲညိ၊ ဒါန်လေဝ်ပ္တုဲလၟိုန်ညိ၊  သဳလေဝ်ဒဂိုန်မၚ်မွဲညိ” သာ်ဝွံ သၟိၚ်အိန်ဟီုဒၠောံဗ္တောန်တုဲ စဴအာဍုၚ်သွဝ် ဋ္ဌာန်ဒၟံၚ်ဇကုရ၊ သၟိၚ်အိန်စိုပ်ဍုၚ်သွဝ်တုဲ ပြာပ်အာပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာရ၊  ဒေဝတဴညးဂမၠိုၚ် မတန်ပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာဂှ် ညာတ်သၟိၚ်အိန်တုဲသၟာန်တိုန်ရ၊  “ ယွံကောန်တၠ မူဒၞာဲဋ္ဌာန်မွဲ တၠအဲအာကၠေံရောအဴ” ။
၅။ ခဏ်မာတလိစှ်ေဒုၚ်သၟိၚ်နေမိ
ဒေဝတဴတံဂွံမိၚ်ဂလာန်သၟိၚ်အိန်တုဲ ရဴဝွံ လ္ၚောဝ်ပ္တီသၟိၚ်အိန်ပၠန်ရ၊ “ ယွံတၠအဲသၟိၚ်အိန် ပိုဲဍိက်ဗှ်သၞာ သၟိၚ်နေမိလောန်ရအဴ၊ ဂုန်သၟိၚ်နေမိဂၠိုၚ်သန်ပ္ဍဲပိုဲဍိက်ရအဴ၊ ဂုန်သၟိၚ်နေမိဂှ် ပိုဲဍိက်ကလိဂွံပိုန်ဒိပ် ပ္ဍဲဍုၚသ်သွဝဏံရောၚ်အဴ၊ သိက်ပပိုဲဍိက်သ္ဂောံညာတ်သၟိၚ်နေမိညိရောအဴ” ဒေဝတဴဂမၠိုၚ်ဂး ။
ဂွံရသၟိၚ်အိန်ဂးတုဲ ကောန်နၚ်မာတလိတုဲ ရဴဝွံအိန်သ္ဂးရ၊  “ ယွံမာတလိ ကွဳဝေဒယန္တဝ်ဂှ် ဗဂန်ကေတ်ချေံသိန္ဓဴတုဲ ဗွဲပြဟ်စှ်ေအာဍုၚ်မိတ္ထဵုတေံတုဲ ဒုၚ်ပ္တိုန်နၚ်သၟိၚ်နေမိတေံညိ” သၟိၚ်အိန်ဂး၊  ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဗပေၚ်ဂှ်ရ  မာတလိဗ္ဂန်ကေတ်ချေဴသိန္ဓဴလ္ၚီတုဲ စှ်ေအာဍုၚ်မိတ္ထဵုတေံရ။
ဂိတုလေဝ်တိုန်သီုကဵုလျး ကွဳမာတလိလေဝ်သီုကဵုလျးဂိတု သီုကဵုလျးကွဳဗျာပ်စှ်ေကၠုၚ်သီုမှာဇန်တံညးဂမၠိုၚ်ညာတ်တုဲ ကော်ဟီုကဵုရၚ်သ္ကံရ၊ “ ယွံမၞးတံ တေံဂိတုၜါဟာ မၞးတံညာတ်အိုတ်ရဟာ” ဂးတုဲ ကမြဴတိုန်အလုံဍုၚ်မွဲအိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိၚ်နေမိတွဳဗဝိုၚ်ကေတ်အမာတ်တံတုဲ ဂဇံပ္ဍဲဗတၚ်ကျာဒိုဟ်ဗၟံက် ညာတ်ကေတ်ဗနဳလျးကွဳဂှ်တုဲ ရံၚ်တဴရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် ကွဳဝေယန္တဝ် သီုဗဂန်ကေတ်ချေံသိန္ဓဴလ္ၚီဂှ် ဆိုက်ညောန်ကၠုၚ်ဂှ် မှာဇနတံညးဂမၠိုၚ်ညာတ်ကေတ်တုဲ “ မူဟိုတ်ယာန်ဒိပ်ဝွံကၠုၚ်သ်ဂးရော”ချပ်တုဲ၊ “ ယွံမၞးတံ ကွဳဝေဒန္တဝ် သၟိၚ်အိန်စကာနၚ် ကဵုကၠုၚ်ဒုၚ်သၟိၚ်နေမိပိုဲဗိုန်တဴရ” ဂးတုဲ၊  “ သြအသဝ်သန်”ဂးတုဲ ဇန်တံတက်တဲသဝဲယာတ် ကဵုသာဓုကာ အိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ်စရိုတ်ဗွဲမလောန်သန်ပ္ဍဲကာလဂှ်ရ။
ပ္ဍဲကလာဂှ် မာတလိ စဝ်ကၠုၚ်ကွဳတုဲ ပ္ဍဲမုက်သၟိၚ်မတဴရောကဵု တရၚ်ဂနတ်ဇာဒိသိုၚ်လ္တူအာကာသဂှ် ပတန်လဝ်ကွဳတုဲ သီုကဵုမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မာတလိ ပ္တီသၟိၚ်နေမိရ။
“ ယွံတၠးညးမပြဲ ဒေဝတဴ တာဝတိံ တံညးဂမၠိုၚ် သၟိၚ်ညာတ်တၠအဲ ဂးတုဲ ပ္ဍဲဇြပ်သုဓမ္မာဂှ် ပ္တီသၟိၚ်အိန်တုဲ သၟိၚ်အိန်စကာအဲမာတလိ ကဵုစှ်ေဒုၚ်တၠအြရောၚ်အဴ ညံၚ်က္ညတိုန်ဍိုက်ကွဳဝေဒယန္တဝ်ရအဴ” မာတလိဂး။
သၟိၚ်နေမိ မိၚ်တုဲ ဗွဲမပြဟ် ကဵုကော်နၚ် ဂၞကျာ်ဇၞော် သီုကဵုကမၠောန်ဂမၠိုၚ် သီုကဵုအမာတ်တံညးဂမၠိုၚ်တုဲ “ ယွံမၞးတံညးဂမၠိုၚ် သၟိၚ်အိန်တၠသွဝ် ကဵုစှ်ေဒုၚ်ပတိုန်အဲ ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တေံတုဲ လလံအဲကလေၚ်စှ်ေစိုပ်ဂှ် ဒါန သဳလ ဘာဝနာ မၞးတံပတုဲ ပတိုန်ဒၟံၚ် လ္ပဟိုတ်မာဲညိ” သာ်ဝွံ ဂကန်ဖျန်တုဲ သၟိၚ်ဂါံတိုန်ဍိုက်ကွဳရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် မာတလိစဝ်အာကွဳ စိုပ်တြဴၜါသွာၚ်ဂှ်တုဲ သာ်ဝွံ မာတလိ သၟိၚ်သၟိၚ်နေမိ “ ယွံတၠညး တရဴဝွံမွဲဂှ် တရဴအာဗဵုနရက်ရ၊ တရဴဝွံမွဲဂှ် အာဍုၚ်သွဝ်ရ၊ ပၞောဝ်ၜါဂှ် မူရဴတရဴမွဲတၠအဲအာကၠာရောအဴ” မာတလိဂး ။
“ ယွံမာတလိ တရဴနရက်ဂှ် အဲသၟိက်ဂွံအာကၠာရ” သၟိၚ်နေမိဂးတုဲ ဋ္ဌာန်နရက်ဂှ် မာတလိစဝ်ဏာကွဳရ။
၆။ ခဏ်ထ္ၜးဘုံရနက်
ညးမ္ဂး နရက်ဇၞော်ဒစါံဂှ်ရော၊ ယဝ်သ္ဂးမ္ဂး
(၁) နရက်သဉ္ဇိဝ။
(၂) နရက်ကာလသုတ်။
(၃) နရက်သံဃာတ။
(၅) နရက်မဟာရောရုဝ။
(၆) နရက်တာပန။
(၇) နရက်မဟာတာပန။
(၈) နရက်အဝဳစိ။
ဣဝွံ နရက်ဇၞော်ဒစာံရ၊ နရက်ဇၞော်မွဲမွဲဂှ် လယိုဟ်ဍေံ စှ်လ္ၚီယောဇနာရ၊  တလှဲဍေံလေဝ် စှ်လီုယောဇနာကီု၊  ကၟာပသဲ တိပသဲကီု ပၟတ်နူဒတန်ကဝ် ဟဂွံပၠိုက်သက်က်ရ၊  နရက်ဇၞော်မွဲဂှ် တရၚ်ဍေံပန်ဒိုဟ်နွံ၊ ပ္ဍဲတရၚ်မွဲမွဲဂှ် ဥဿဒ နရက် စှ်တြဴနွံ၊  ပံၚ်ဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်နရက် ကၠံပိစှော်တြဴရ၊  ဣဝွံ လၟိဟ်နရက်အိုဿိုရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် နရက်ကြုၚ်ဝေတ္ထရဏဳဂှ် အစိုပ်ကၠာရ၊ ပ္ဍဲကြုၚ်ဂှ် ဍာ်ပသဲဂဵုဒဟဵုတဴရ၊ တၟံဒကှ်ဂှ် သၠးဍေံသ္ကေက်သ္ကာတဴ ညံၚ်ရဴၜုန်ကးသော်ကီု ညံၚ်ဗၞုဟ်မိၚ်သ္ဇၚ်ကီု ပ္ဍဲတြၚ်ပသဲ တိပသဲတံဂှ် ဂဵုဒဟဵုတဴရ၊ သတ်နရက်တံဂှ် ဒြေပ်အာပ္ဍဲတိပသဲ မဂဵုဒဟဵုတဴတံဂှ် ဇကုတူ ဇိုၚ်တူလာ်အာ ဒုၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဆၚ်စှ်ေပ္ဍဲကြုၚ် ဝေတ္ထရဏဳဂှ်ပၠန်ရ၊  စှ်ေဒးစရံၚ်ပသဲဂှ်ပၠန်ရ၊  တရံၚ်ပသဲဂှ် တၟာတၞံတာ သ္ကေက်သ္ကာတဴဗွဲမလောန် သီုသၞပၞတ် မဂဵုဒဟဵုတဴဂှ် ဂပိုတ်ဂပိုၚ်တဴပြပ်ပြပ် သီုမလရိုအ်ဂှ်ဒှ်တုဲ ဇၞတ်မဂပိုတ်ဂပိုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ ဒတုံစေဟ်အာ ပ္ဍဲဍာ်ပသဲဂှ်ပၠန်ရ။
ဍာ်ပသဲ ဂဂဵုဒဟဵုတဴဗွဲမလောန် ဒုဟ်ဟွံမာန်တုဲ ဒြေပ်လောတ်အာ အကြာဒကှ်တံဂှ်ပၠန်ရ၊ သၠဒကှ်တံဂှ် သ္ကေက်သ္ကာတဴဗွဲမလောန်တုဲ ဒးဇိုၚ် ဇိုၚ်ပိုတ်ဒကုတ်အာရ၊ ဒးသြိုဟ် ဒးထကဲ ဒးတဲ ပိုတ်သြာ်လာ် ကပၚ်တိတ်အာရ၊  ဒးဂြိုဟ်ကြုက် တိတ်လသာဂၠက်မံၚ်ပၠန်ရ၊ ဒဒိုက်ဂှ်သ္ကာတ်လောန် ဂိကတာန်ဒုၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဒြေပ်ဂွါန်တိုန်လတူသၚ်ပၠန်ရ၊ ပၟၚ်နရက်တံရပ်ဂွံတုဲ ဍေံတ္ၚီုဗာ်ဒန်ဇိုၚ်ဒန်တဲ ဍေံကေတ်ထနှောန်ပသဲဂေက်ဂြဲနၚ် ဍေံစၚ်ကလောဟ်လတာ်တုဲ ဍေံထဇက်ပ္တိတ်ဏာအကြာပသဲမဂဵုဍာ်ဒၟံၚ်ဂှ်ရ။
သၟိၚ်နေမိညာတ်တုဲ ဖေက်ဇတဝ်တဴဖျုန်ဂြိုဟ်တုဲ သၟာန်တိုန်မာတလိရ၊ “ ယွံမာတလိ − သတ်နရက်တံဂှ် မူပွသရာံပါပ်ဍေံပတုဲလဝ်ပ္ဍဲဍုၚ်မၞိဟ်တုဲ ဍေံမကၠုၚ်ဒုၚ်နရက်ဝဳပက်တံဝွံသ္ဂးရော”။
“ ယွံမရာတ်သၟိၚ်မပြဲ − သတ်နရက်တံဏံဂှ် ကလာဍေံဒှ်မၞိဟ်တေံ ဍေံကၠေၚ်ဒက်ပျဲပျာံညး၊ ဍေံတ္ၜေဟ်လက်မိမခါံသဳ၊ တၠညးဗျုဇၞော် ဍေံတ္ၜေဟ်လက်ခမဳသၚ် ဍေံဂရိုဟ်ညး၊  ဍေံဟိုပျုတ်ပျတ်ည၊  ဍေံဟီုဗျဵုဗျံက်ညးတုဲ ဟိုတ်ကံဍေံဂှ်ဟေၚ် စဳရေၚ်ဍေံတုဲ ချိုတ်စှ်ေဒးနရက်တံဝွံရောၚ်အဴ၊  သတ်နရက်ဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်သန်  တ္ၜန်တ္ၜောဲသ္အဳဗဂါ ဟဂွံဗၠးအာတွဵုကဝ် မဒုၚ်တဴနရက်ဝွံရောၚ်အဴ” မာတလိဂး ။
နရက်ဂှ်ဂွံညာတ်တုဲ အာဂတဂှ်ပၠန်ရ၊ ညာတ်ဥဿဒနရက်ဂှ် နဇုက်ပသဲမဂဵုဒယဵုတဴဂှ် ပၟၚ်နရက်ကၠေၚ်စန်ဒက်သတ်နရက်တံဂှ်တုဲ ပ္ဍဲတိပသဲမဂဵုဒယဵုတဴဂှ်ဍေံတံဓဇက်ဏာတုဲ လရိုအ်ဇွဝ်အာရ၊ တုဲတှ်ေ ပၟၚ်နရက်ကၠဟ်ထောံဖျေံဏာပ္ဍဲဍာ်ပသဲမဂဵုလှောံတဴဂှ်အိုတ်တုဲ ဂပိုတ်တဴပြပ်ပ်ရ၊ နကဵုဗၞုဟ်သ္ကေက်တံဂှ်ပၠန် ပၟၚ်နရက်ထပက်တ္ၚီုဖျေံပၠန်ရ၊ ဒးဗုၚ်ပြိုဟ်ကြုတ်တိတ်လသာတဴရ။
နူကၠာၚ်နရက်တံဂှ် တိုန်ကၠုၚ်ပၠန်ရ၊ ခ္ဍာ်တၟာတ်တမဴပသဲတံဂှ် ကၠုၚ်ဗိုၚ်တသိုၚ်စၜံက်က္ဍိုပ်ဒကုတ် ၜံက်ကြုတ်လသာ ၜံက်ခ္ဍောၚ်မတ်ဍေံ တွဵုစတဴဒဒိုက်ဂိကတာန် သၟိၚ်နေမိညာတ်တုဲ ဖေက်သ္ၚာတ်ဒမြဴသၟာန်တဴမာတလိပၠန်ရ။
“ ဂှ် သတ်နရက်တံဂှ် မူပွသရာံပါပ်မွဲ ဍေံတံဒးပ္တုဲလဝ်တုဲ ဍေံတံဒးကၠုၚ်ဒုၚ်နရက်သာ်ဝွံသ္ဂးရော”  “ ယွံတၠညး − သတ်နရက်တံဏံဖအိုတ်ဂှ် ကာလဍေံဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဍေံဒဇန်သဟာသဳ ဂစိုတ်ပြေၚ်ဂစိုတ်ဂၠဴ  ဂစိုတ်ကၠိဂစိုတ်စာၚ် ဒြာဲ−မၚ်−တ္ၜိုၚ်ပှ်  ပြိပ်−ယန်ဒဇန်သဟာသဳ၊  ကၠောန်အၚ်တက်ဇာ၊ တက်ဂဥုဲကပွမိစ္ဆာဇဳဝပ္တုဲလဝ်တုဲ ကံဂှ်ဇိုန်ကဵုဟေၚ် မ္ဒးကၠုၚ်ဒုၚ်နရက်တံဝွံရောၚ်အဴ” မာတလိဂး။
အာဂတဂှ်ပၠန် ညာတ်နရက်ဥလ္လောဒကဂှ် သတ်နရက်တံဂှ် ဂၠိုၚ်သန် ပၟၚ်နရက် ကၠေၚ်စန်ဒက်သတ်နရက်တံဂှ်တုဲ ပသဲမဂဵုဍာဲဂြၚ်တဴဂှ် ကေတ်နၚ်တုဲ သောတ်စုတ်ပ္ဍဲပါၚ်သတ်တံဂှ်တုဲ လရိုအ်ဒဝဴတဴရ၊ နဍာ်ပသဲမဂဵုလဟဵုဂှ် စဝ်စုတ်ပ္ဍဲပါၚ်တုဲ ဂပိုတ်တဴပြပ်ပ်ရ၊ တွဵုကဝ်ဟေၚ် မ္ဒးဒုၚ်တဴဒဒိုက်ရ။
သၟိၚ်နေမိညာတ်ကေတ်တုဲ ဖေက်သ္ၚာတ်ဒမြဴတဴတုဲ သၟာန်တိုန်မာတလိရ ၊ “ ယွံမာတလိ မူရဴပွမွဲသတ်နရက်တံဂှ်ပ္တုဲလဝ်တုဲ မ္ဒးဒုၚ်တဴဒဒိုက်နရက်သာ်ဝွံရော” ၊ “ ယွံတၠညး သ်နရက်တံဂှ် ကာလဍေံဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဍေံပဗၞိက်စၞာဲ သကေဝ်စၞာဲညးလ္ၚဵုလေပ်သောန် လေပ်ဓါတ်တံဂှ် ဝဵုစဵုစိုတ်ညးကၠတ်စဗွဲစၞာဲ ဟိုတ်ပွမကၠတ်စဗွဲစၞာဲတံဂှ်ရ၊ စုတိစှ်ေဒးနရက်တံဝွံ မ္ဒးစဝ်ကံကဵုဍာ်ပသဲဍာဲဍာဲရောၚ်မရာတ်” မာတလိဂး။
အာဂတဂှ် ညာတ်နရက် မွဲစွံပၠန် ဆဗြဴသကက် မ္ဒးနရက်ဂှ် ဆီဂဵုတဴအလုံဇကုဍေံရ၊ ပၟၚ်နရက် စန်ဒက်တိုပ်လဝ် ဆဆကံဍေံတုဲ ပၠောနၚ်တၟံဇၞော်တံဂှ်တုဲ ဍေံပိုဟ်ကဵုတၟံဒးက္ဍိုပ် ပြောပ်လှေက်အာရ၊ သိဟ်ဒၟံၚ် ဆဆကံရ၊  တဲဇတဝ်မံၚ်တတ်တ်ရ၊  သၟိၚ်နေမိ ညာတ်သ္ၚာတ်ဒမြဴဖေက်ဇတဝ်တဴတုဲ သၟာန်တိုန် မာတလိရ။
“ ယွံမာတလိ − ဗြဴတံဂှ် မူပွဍေံအတိက်တေံတုဲ ဍေံမ္ဒးပိုတ်ကဵုတၟံဂှ်ရော”
“ ယွံတၠညး ဗြဴနရက်တံဂှ် ကာလဍေံဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဍေံပမာန်ဇၞးတြုံတၠသ္ၚိဍေံတုဲ ဍေံဟီုပျုတ်ပၟာတြုံဍေံတ္ၜေဟ်လက် လဗပ်ပကီုတြုံတုဲ ဍေံမဒးပိုဟ်က္ဍိုဟ်ရောၚ်၊  ဗြဴတံလ္ၚဵုဂှ် ဍေံဝဵုမတ် ကၠတ်စိုတ်တၠသ္ၚိ စုတိတုဲ ဍေံစှ်ေနရက် မဒးပိုဟ်က္ဍိုပ်ကဵုတၟံဇၞော်ဝွံရောၚ်အဴ”။
အာဂတဂှ် စိုပ်နရက်သဥ္ဇိဝရ၊ ကၠာၚ်ပသဲဂှ် ဒဟဵုတဴရ၊ ဍာ်ပသဲဂှ် တၞံဂဵုလဟဵုတဴရ၊  တၞံကြိက်ဂၠိုၚ်သန် ဇလဍေံဂၠိုၚ်သကေက်တဴ ညံၚ်ရဴကောန်သြးကီု၊  လ္ၚဵုဒးစးဂွါဒွါန်တိုန် လ္ၚဵုဒးစးစှ်ေသတ်နရက်တံဂှ် ဂၠိုၚ်သန် တ္ၜန်တ္ၜောဲတဴရ၊  ကၠဵုကၠိၚ် တမာစိၚ်ဝုတ် လ္ၚဵုဒမျိုၚ် လ္ၚဵုဗကေတ် လ္ၚဵုဒဝါန် ဍေံဗျဵုစၞတုဲ ဍေံထဍေၚ်ကိတ်စ သတ်နရက်တံဂှ်ရ၊  လ္ၚဵုဍေံကိတ်သၠဟ် ဒြာတ်ၚာဲစကြိပ်ပ် လရိုအ်လဝဴတဴရ။
လ္ၚဵုဒြေပ်ဒဴဗၠး ဂွါန်တိုန်အာတၞံကြိက်တံဂှ်ရ၊ ဇလကြိက် သကေက်သကာ စၚ်ဒးဂၞဴ ဒကုတ်ကြုတ်တိတ်အလသာ ကသဝ်ဇရန်ဇရာတဴ ခဍာ် တမာတ်ထမဴ ပသဲ ၜံက်ဂြဲစဂြိုဟ်ကြုတ် ဂပိုတ်ဂပိုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ ဒတုံစှ်ေပၠန် ပၟၚ်နရက်ထပက်တ္ၚီု သီုဒဒိုက် မဂိကတာန် ဍေံရပ်ဇိုၚ်တဲ သောဝ်ဖျေဴဏာ ပ္ဍဲကၟာၚ်နရက် ဍာ်ပသဲ တၞံတဴခြံက်က် သီုကဵုဒဒိုက် မရိၚ်ကတၚ် ဇၞော်ဇၞတ် လူလောံဒၟံၚ်ပ္ဍဲယတ်သၞပၟတ်ဂှ်ရ။
သၟိၚ်နေမိယာံဝွံ ညာတ်သ္ၚာတ်ဒမြဴ ဇတဝ်တဴဖျုန်ဂြိုဟ်တုဲ သၟာန်တိုန်မာတလိရ၊
“ ယွံမာတလိ − သတ်နရက်တံဝွံ မ္ဒးပတုဲလဝ်တုဲ ဍေံမကၠုၚ်ဒုၚ်နရက် ဝိပက်တံဝွံရော”၊
အာဂတဂှ် ညာတ်နရက်မွဲစွံပၠန် တိပသဲဂဵုတဴသီုလ္ၚ၊ သတ်နရက်တံဂှ် တူလောံတဴ လတူတိပသဲဂှ်တုဲ ပၟၚ်နရက်တံကၠေၚ်ဒက်ဏာနဇုက်ပသဲမဂဵုတဴဂှ် စၚ်နူပါၚ်တုဲ ကၠောဟ်အာကတက်ရ၊  ဇတဝ်ဒၟံၚ်ပြပ်ပ် ဍေံဒဇက်ဏာ လတူတိပသဲမဂဵုလဟဵုတဂှ်ရ၊  သၟိၚ်နေမိ ညာတ်ဒဒိုက်သတ်နရက်တံဂဟ်တုဲ သၟာန်တိုန် မာတလိရ။
“ ယွံမာတလိ − သတ်နရက်တံဂှ် မူပွသရာံပါပ်မွဲ ဍေံပ္တုဲလဝ်တုဲ ဍေံမ္ဒးဒုၚ်တဴနရက်ဝဳပက်သာ်ဂှ်ရော”၊
“ ယွံတၠညး ကာလဍေံဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဍေံပလီုဘုတ်ဘာ ဍေံဂြိုဟ်ကဵုခမဳ ပလီုရုၚ်ဒါန် ပလီုစေတဳ ပလီုဍုၚ်ရး ပျဲပျာံခမဳ လဗပ်ပကီုမိမ ညးဗျုဇၞော်လ္ၚဵု ဂစိုတ်သတ်ကၠတ်ဒြပ်ညး ဝဵုသမ္ဘာညး လ္ၚဵုထမုန်မုသာ လ္ၚဵုသုၚ်သုရာ စၞဗ္ၜူတုဲ ဟီုဂးဟွံညှာ ညးလ္ၚဵုဂမ္ဗိဂမ္တက် ဟွံဂွံပတုဲကုသဵု ဟွံဂွံကဵုဒါန် ညးဂရၚ်ပၟိၚ်ကဵုပတုဲကုသဵု သာ်ဝွံ ဍေံဟီုကဵုညးသၟိက်ပ္တုဲကုသဵုဒှ်ဂှ် ပ္တုဲကေတ်ဗတ်ဇကုရ၊ မူပဒးကၠုၚ်ကသေံပိုဲပၠန်ရော ဍေံဂးတုဲ ဟီုဗျိ ဟီုၜှ်ေညးပူဂဵုတံဂှ် စုတိတုဲ ကၠုၚ်ဒးနရက်တံဝွံရောၚ်အဴ” မာတလိဂး ။
အာဂတဂှ် ညာတ်နရက်မွဲစွံပၠန် ပူတိခန္ဓ သအုဲသအေၚ်မသလောန် ဗၞတ်ကဵုယောဇနာကီု၊ ၜိုန်ဒၟံၚ်မသဂြိုဟ်ညံၚ်ဒပါ်ဝါ်အာရ၊  မသလောန်တုဲ ပ္ဍဲအိက်နရက် တယုမာမာဂၠုၚ်နွံ ဍေံညာတ်သတ်နရက် ဒတုံဗှ်ေဗက် တယုတံဂှ် ဒြေပ်ဟုပ်ကၠုၚ်တုဲ စိုတ်တလှၚ်ဂၠံက်စဂြိုဟ်ကြုတ် ဆဇုတ်မသှ်ေ ရဴဟွံချိုတ်ဂျိုန်တိုန်ပၠန် ဒုၚ်ဘဲတယု ဟွံမာန်တုဲ တိုန်လတူသၚ်ဂှ်ပၠန် ကၠဵုကၠိၚ်ကိတ်ဖျာ် ဇတာ်တသိုၚ်စခဍာ် တမာတ်ထမဴပသဲ  ၜံက်ကလှၚ်ဂြဲစဂြိုဟ်ကြုတ်တုဲ ဇတဝ်တဴပြပ်ပ်ရ၊ သၟိၚ်နေမိညာတ်တုဲ ဖေက်ကၠေံ ဇတဝ်ဒၟံၚ်တုဲ သၟာန်တိုန်မာလတလိရ။
“ ယွံမာတလိ − သတ်နရက်တံဂှ် မူသရာံပါပ်မွဲ ဍေံပ္တုဲလဝ်တုဲ ဍေံမ္ဒးကၠုၚ်ဒးဒုၚ်နရက်တံဝွံရော” မာတလိဂး ။
“ ယွံတၠညး သတ်နရက်တံဝွံ ကာလဍေံဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဍေံဒှ်သၟိၚ်စာတုဲ ဍေံစဳရေၚ်သၞောဝ်ဟွံဓဝ် အာဂတိပန်လီုအာ ဆန္ဒာဂတိဂှ် ဒၞာဲညးသ္ဍိုက်မၠိုက်ဂှ်ဂွံဇၞး  ဒၞာဲဂွံသဳဖဵုတၟာဲစၟိန်ညးတံဂှ်ဂွံဇၞး ဒၞာဲဒြပ်ညးနွံဂှ်ဂွံဇၞး ဒၞာဲဒြပ်ဟွံမွဲကဵုတုဲသၟး ဟိုတ်သၞောဝ်ဟွံဓဝ်ယာသ္အး မစှ်ေဒဒုၚ်နရက်ဝွံရောၚ်အဴ” မာတလိဂး ။
အာဂတဂှ်ပၠန် ညာတ်နရက်လောကကုမ္ဘိရ၊ တလှယ်ဍေံ ကၠံယောဇနာ  လယိုဟ်ဍေံ တရဴလှက်ယောဇနာ ကၠာၚ်ပသဲဂှ် သၞပၟတ်ဂဵုသလှံၚ်တဴရ၊  ပၟၚ်နရက်တံဂှ် ကြံကြသကာတ်မြဟ်လောန်တဴရ၊  ဍေံမရပ်ကေတ် ဇုက်မဂဵုဍာဲတဴဂှ်တုဲ ဍေံစန်ကၠေၚ်ဒက် တ္ၚဵုထပက်တုဲ ဍေံသောဝ်ဖျေံဏာ ပ္ဍဲကၠာၚ်နရက်တေံတုဲ ပၟတ်ဂဵုဍာ်တူလောံလာဲ ဂပိုတ်တဴပြပ်ပ်ရ၊  သၟိၚ်နေမိညာတ်တုဲ ဖေက်ကၠေံတံဂှ် ဇတဝ်တဴတုဲ သၟာန်တိုန်မာတလိရ။
“ ယွံတၠညး သတ်နရက်တံဂှ် ကာလဍေံမဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဟွံပပတုဲကုသဵုမွဲဝါ ဆဆသရာံပါပ်ဂှ်ဟေၚ် ဍေံပတုဲတဴရောၚ်၊ စံၚ်ဂြိုပ်ရိုဟ်သာဲ ဗက်ဒြာဲကၠောၚ်အၚ်  တက်ဇာပဒၟံၚ်တမ္ၚာက ပွသရာံပါပ်ပတုဲလဝ်ဇၟာပ်တန်တုဲ စုတိစှ်ေကၠုၚ်နူဍုၚ်မၞိဟ်ဂှ် ဍေံစှ်ေဒးနရက်ဝွံရောၚ်အဴ” မာတလိဂး ။
အာဂတဂှ်ပၠန် ညာတ်သတ်နရက် ဗြဴတံဂှ်ဂၠိုၚ်တဴသန်ဂှ် သတ်နရက်တံဂှ် နုပသဲဂဵုတဴ သီုထဏပၟတ်ဂှ် ဍေံမ္ဒးယဵုလဝ်တုဲ ဂိုၚ်ပလှ်ထောံဟွံမာန်တုဲ လရိုအ်ကသဝ်ဇဝဴ ဇတဝ်တဴတတ်တ် နူဂှ် ပၟၚ်နရက်တံဂှ်ကၠုၚ်ရပ်ဇိုၚ် သောဝ်ဖျေံဏာပ္ဍဲကၠာၚ်ပသဲဂှ်တုဲ ဒးတၞံစိန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲကၠာၚ်ပသဲဂှ် သၟိၚ်နေမိညာတ်ကေတ်တုဲ ဖေက်သ္ၚာတ်ဒြဴတဴပ္ဍဲစိုတ်ဗွဲမလောန်တုဲ သၟာန်တိုန်မာတလိပၠန်ရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် သာ်ဝွံ မာတလိချပ်တိုန်ပၠန်ရ၊ “ လၟုဟ်ဝွံတုန်လေဝ် သၟိၚ်အိန်စကာအဲ ဗွဲပရှ်ရောၚ်၊ အဲမံၚ်လံမ္ဂး ဟွံဗၠးဗယိရ၊  အဲသ္ဒးကလေၚ်ပြဟ်ရ၊  ဌာန်နရက်ဝွံတုန်လေဝ် ဂၠိုၚ်လောန်သန် မွဲဒမြိပ်အဲထ္ၜးကဵုဗဵုရဂးတုဲ” မာတလိ ထ္ၜးကဵုဗဵုမွဲဒမြိပ်ရ။
ဌာန်ဂှ် နရက်ဂၠိုၚ်သန်ရ၊ နရက်မွဲဂှ်သာ်ဝွံဒှ်ရ၊ ကၠာၚ်ပသဲ ဍာ်ဒှ်ပသဲ လယိုဟ်ဍေံဂှ် တဏီစှ်ေအာဗၞတ်တရဴလက်သၞာံတုဲ မစိုပ်ဂတာကၠာၚ်ရ၊  နူဂတာကၠာၚ်ဂှ် မံၚ်တိုန်ပၠန် ဗၞတ်တရဴလက်သၞာံတုဲတုဲ မစိုပ်ပါၚ်ကၠာၚ်ဂှ်ရ၊ သီုစှ်ေသီုတိုန်ဂှ် ဗၞတ်စှ်ၜါလက်သၞာံတုဲ မဂွံမံက်မွဲဝါရ၊ ဆမဂွံမံက်ညိဗက် ဒးတဏီစှ်ေအာပၠန်ရ၊  ဍာ်ပသဲဂှ်တုန်လေဝ် ဂဵုဒဟဵုတဴတွဵုကဝ် ဟွံသ္ဂုတ်သက်က်ရောၚ်၊  သၟိၚ်နေမိညာတ်ကေတ်တုဲ ဖေက်သ္ၚာတ်ဒမြဴတဴတုဲ သၟာန်တိုန်မာတလိ”ရ။
“ ယွံမာတလိ − သတ်နရက်တံဂှ် မူပွမွဲဍေံပ္တုဲလဝ်တုဲ ဍေံမ္ဒးစှ်ေဒုၚ်နရက်တံဝွံတုန်ရော”
“ ယွံတၠညး − သတ်နရက်တံဂှ် ကာလဍေံဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဍေံဂြိုဟ်ကဵုမိတ်စှ်ပြကာတုဲ ဍေံဒးစှ်ေဒုၚ်နရက်ဝွံရောၚ်အဴ” မာတလိဂး ။
“ညးမ္ဂးမိတ်စှ်ပြကာတုန်ရော − ဗဒ္ဓါ ပစ္စေက ဗုဒ္ဓါ အရဟန္တာ အဂ္ဂသာဝက မာတာပိတု ဂုရု ဥပ္ပဇျာ ဒါယကာ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဣဝွံ ဒှ်မိတ်စှ်ပြကာ”ရ။
“ ကျာ်မွဲ ပစ္စေဂဗုတ်မွဲ အရှန်မွဲ ကွးသတုံဇွိ မိမ အစာဥပ္ပဇျာဲ ညးမကဵုဒါန်ကဵုဇကု ဗၞတ်ဍာ်မွဲဗြံက် ပုၚ်မွဲလမံက်ကီု မ္ဒးစဒြပ်ညးတုဲ မ္ဒးဂြိုဟ်ကဵုညးဂှ် ဒှ်ဂြိုဟ်ကဵုမိတ်ရ၊ ညးဒၠောံဗ္တောန်ကဵုဇကုတံဂှ်ကီု ဣဝွံ ဒှ်မိတ်စှ်ပြကာရ၊  ယာံမဂြိုဟ်ကဵုညးတံဂှ် ဒှ်မဂြိုဟ်ကဵုမိတ်ရ၊  မ္ဒးစှ်ေနရက်ဂှ်ရအဴ” မာတလိဂး ။
မာတလိ ထ္ၜးကဵုဗဵုနရက်မွဲဒမြိပ်သီုဖ္အိုတ်တုဲ ဣဝွံရ တၠပညာတံ သၟိၚ်နေမိ တြုံတၠပါရမဳ ဟိုတ်စိုတ်မဂွံဒ္ဂေတ်တဴ ဒါန်သဳလဘာဝနာ မဂွံမၚ်မွဲဓဝ်သၟိၚ်စှ်ပြကာ ဟဂွံဆောတ်မှာအာတုဲ ဂျိုၚ်ၚ်ဟေၚ် မဂွံစှ်ေဗဵုနရက်ရောၚ်ဟသေၚ်ဟာ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် မာတလိတံချေံတုဲ ကလေၚ်တိုန်ဍုၚ်သွဝ်ပၠန်ရ။
၇။ ခဏ်ထ္ၜးဘုံဒေဝတဴ
“ ယွံကောန်ဒေဝတဴဗြဴတံ − အဆေဝ်သွဝ်မူရဴကုသဵုမွဲပ္တုဲလဝ်တုဲ မတိုန်စသိုၚ်ပိုန်ဒိပ်ပ္ဍဲပြာသာဒ်ထဝ်ဝွံတုန်ရော”
“ ယွံတြုံအသဝ်သၟိၚ်ဓဝ်မပြဲ − ကာလအဲမတဴပ္ဍဲဍုၚ်မၞိဟ်တေံဂှ် အဲဒှ်ဍိက်ဗၞးရ၊ ဗၞးဂှ်နွံကဵုသဒ္ဓါဥပ္ပကာ သၚ်မွဲဇကုဗၞးဖျေံသဇိုၚ်ကဵုတောံပုၚ်ဝတ် အဲတုန်လေဝ် သီုသဒ္ဓါစာတောံပုၚ်ဝတ် ပလံၚ်ပုၚ်ဝတ် သီုလယုၚ်သ္ဍိုက်စိုတ်ရ၊  စိုပ်ဘာတုဲ တုက်ဍာ်ဇိုၚ်သၚ် တုက်ဍာ်နုၚ်သွုၚ်သၚ်  စရၚ်ဓဝ်ကုသဵုသာ်ဝွံ အဲဂွံပ္တုဲလဝ်တုဲ အဲစုတိကလိကၠုၚ် အဲဂွံစိုပ်ဍုၚ်သွဝ် လ္တူဒေန်ထဝ်ပြာသာဒ်ထဝ် ဆုကဝ်လဗဗြိုက် အဲဍိက်ဂွံစသိုၚ်တဴပိုန်တသိုက်ဒိပ်ရောၚ်အဴ ” ကောန်ဒေဝတဴဂး ။
စ္ဍးအာနူဂှ်ပၠန်ဂှ် အာစိုပ်ပြာသာဒ်မွဲပၠန်ရ၊ ပြာသာဒ်ထဝ် သီုကဵုအရံၚ်အံၚ်သူလျးဂဵုခၠၚ်ဗစဳဒၟံၚ် ပြာသာဒ်ထဝ်ဒစိတ်ဘုံ လမၠးစှ်ၜါယောဇနာ သီုလစဥဒျာန် ရေၚ်ကာန်ဗိုၚ်ဒရိၚ်တဴ တွဳဗဝိုၚ်ကေတ် ကေုာံအဆေဝ်သွဝ်လ္ၚီ၊  တန်ဒၟံၚ်လတူဒေန်ထဝ်သနာထဝ် ဆုကဝ်လဗဗြိုက် စသိုၚ်တဴပိုတသိုက်ဒိပ်ဂှ် သၟိၚ်နေမိညာတ်တုဲ သၟာန်တိုန်ကောန်ဒေဝတဴဂှ်ပၠန်ရ။
“ ယွံစက္ကဝဝ်သၟိၚ်ဓဝ်မပြဲ ကာလအဲဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် အဲဂွံကၠောန်လဝ်ကမၠိုၚ်ကၟာ စိုပ်ကာလတ္ၚဲသဳဂှ် အဲဂွံကဵုဒါန်ပုၚ်ဝတ်ကဵုသၚ် အဲဂွံဒဂိုန်သဳ ဂွံပၚ်မှိၚ်ဓဝ်တုဲ ကုသဵုသာ်ဂှ် အဲဂွံပ္တုဲလဝ်တုဲ အဲစုတိကလိဂွံကၠုၚ်က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ် ပြာသာဒ်ထဝ် ဒေန်ထဝ် သနာထဝ် ဆုကဝ်လဗဗြိုက် သီုသမ္ဘာအဆေဝ်သွဝ်လ္ၚီ အဲဂွံစသိုၚ်ပိုန်တသိုက်ဒိပ်ရောၚ်အဴ” ကောန်ဒေဝတဴဂှ်ဂး ။
အာဂတဂှ်ညာတ်လွဳမာန်ကောန်ဒေဝတဴမွဲ သီုကဵုအရံၚ်အံၚ်သူ လျးစရာဲမလောန်ဂှ်ဒှ်တုဲ သၟိၚ်နေမိသၟာန်တိုန်ရ။
“ ယွံကောန်ဒေဝတဴ မူရဴကုသဵုမွဲမွဲပ္တုဲလဝ်တုဲ မကၠုၚ်ကလိဂွံပိုန်ဒိပ်မဖှ်သာ်ဝွံရော” သၟိၚ်သၟာန် ။
“ ယွံစက္ကဝဝ်သၟိၚ်ဓဝ်မပြဲ ပ္ဍဲကာလအဲဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် အဲဂွံကဵုလဝ်ဒါန် သၞုက်ဗြဲအဲဂွံကဵုလဝ်ဒါၚ်သပိုၚ်သ္ၚာ အဲဂွံကဵုလဝ်ဒါန်ပုၚ်ဍာ် ဂွံကဵုလဝ်ဒါန်ဍာ်ယာမ ဂွံပဒကာဘာ ဂွံဒဂိုန်သဳမသုန် ဂွံဖ္ဍောတ်ဗၞုဟ်ဂုန်ကျာ် ဂုန်ဓဝ် ဂုန်သၚ် ဂုန်အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ကုသဵုသာ်ဝွံရ၊  အဲဂွံသှ်ပတဴလဝ်တုဲ စုတိကလိကၠုၚ်က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ် လ္တူပြသာဒ်ထဝ် ဒေန်ထဝ် သၞာထဝ် ဆုကဝ်လဗဗြိုက် အဲဂွံစတဴပိုန်တသိုက်ဒိပ်မပြဲရောၚ်အဴ” ကောန်ဒေဝတဴဂှ်ဂးရ။
အာဂတဂှ် ညာတ်ပြာသာဒ်ဝေဠုကုမ္ဘမွဲ တ္ၜန်တ္ၜောဲတဴကေုာံအဆေဝ်သွဝ်လ္ၚီ မၞုံဗၞတ်စှ်ၜါယောဇနာဂှ် သၟိၚ်နေမိသၟာန်တိုန်ပၠန်ရ။
“ ယွံကောန်ဒေဝတဴဗြဴ − မူရဴကုသဵုမွဲပ္တုဲကၠောန်လဝ်တုဲ မကလိဂွံပြာသာဒ်ထဝ် ဂပ်ဝ်လှိၚ်စိုတ်ဝွံမ္ဂးရော” ၊
“ ယွံတၠညးဇၞးသဒ္ဓာ − ကာလအဲဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် အဲပလံၚ်ပုၚ်ဘာရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲရ၊ ဥပကာမိမအ္စာဥပ္ပဇျာဲ အဲရှ်ေသှ်ေအဲပရဲခမဳ ဗၞးညးဗျုဇၞော် ဖဵုသုစရိုတ် မဂွံကၠောန်ၜိုတ်မိမခါံသဳတၠအ္စာတံဂှ်ရ၊  စုတိကလိကၠုၚ်က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ် လ္တူပြာသာဒ်ထဝ် ဒေန်ထဝ် သၞာထဝ် ဆုကဝ်လဗဗြိုက် ကေုာံအဆေဝ်သွဝ်လ္ၚီ အဲဍိုက်ကလိဂွံပိုန်တသိုက်ဒိပ်ရောၚ်အဴ” ကောန်ဒေဝတဴတံဂှ်ဂးရ ။
နနဲသာ်ဝွံ မာတလိထ္ၜးတုဲ သၟိၚ်ဗဵုအာတဴရ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် သာ်ဝွံ မာတလိချပ်ပၠန်ရ၊  သၟိၚ်အိန်စကာအဲဗွဲပြဟ်ရောၚ် လၟုဟ်ဝွံလံအာတုဲ လွဳမာန်မ္ဂးဂၠိုၚ်သ္ဍးလောန်က္ဍၚ်သန် တွဵုအဲဝွံဗဵုဟွံအိုတ်ရ၊ သီုလွဳမာန်ဖ္အိုတ်ပန်ဒိုဟ်ဒ္စာံဒိုဟ်ဂှ် မွဲဒမြိပ် အဲထ္ၜးရဂးတုဲ မွဲဒမြိပ် မာတလိထ္ၜးဗဗဵုသၟိၚ်ရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိၚ်နေမိညာတ်ပြာသာဒ်တၟေၚ်တၟဟ်တ္ၜန်တ္ၜောဲ တရေၚ်ဗဂါဗျိၚ် ဒရိၚ်ဒၟံၚ်နာနာသာ် တၞဟ်ဟ်သာ်တံဂှ်တုဲ သၟာန်တိုန်မာတလိရ။
“ ယွံမာတလိ လွဳမာန်ကောန်ဒေဝတဴတံဂှ် ဂေါဝ်ဂပ်လစေံလမေံတဴ သီုကဵုအရံၚ်အံၚ်သူ လျးဂဵုလဟဵုတဴဗွဲမလောန် မူကုသဵုကောန်ဒေဝတဴတံဂှ် မကလိဂွံလွဳမာန်မပြဲပြဲတံဂှ်တုန်ရော” ။
“ ယွံတၠညးဇၞးသဒ္ဓါ ကောန်ဒေဝတဴတံဂှ် လ္ၚဵုကဵုဒါန်ပုၚ် လ္ၚဵုကဵုဒါန်ဍာ် လ္ၚဵုတံဂှ်ကဵုဒါ်သၠာဲထဝ်သြန် လ္ၚဵုတံဂှ်ပၠန် ကဵုဒါန်ဇမၠုလက်ဖက်ဂဥုဲသတ် ညးလ္ၚဵုတံပၠန် ကဵုဒါန်သွဗျန်ဇဟန်ဝတ် လ္ၚဵုကဵုဒါန်ဍာ်ယာမယာဂု ၊ ကောန်ဒေဝတဴလ္ၚဵုဒက်ပ္တန်စေတဳ  ကောန်ဒေဝတဴလ္ၚဵု ဗဝ်ဗ္တဳသီုကျာ်သီဘာ၊  ကောန်ဒေဝတဴလ္ၚဵု ပဒကာဘာဒကာရုၚ်ဒါန် ဗဝ်သဗာန်တးၚးဍာန်တရဴ၊  ဒေဝတဴလ္ၚဵု ၜှ်ပ္ကဴပူဇဴကျာ် ပူဇဴဓဝ် ပူဇဴသၚ်၊  ကောန်ဒေဝတဴလ္ၚဵုဂှ်မၚ်သဳ၊  ကောန်ဒေဝတဴလ္ၚဵုပခမဳ၊  ဒေဝတဴလ္ၚဵုဥပ္ပကာမိမအ္စာဥပ္ပဇျာဲဂှ်  ကောန်ဒေဝတဴတံဂှ် စုတိကလိဂွံကၠုၚ်က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ် ပြာသာဒ်ထဝ် ဒေန်ထဝ် သၞာထဝ် ဆုကဝ်လဗဗြိုက် ကေုာံအဆေဝ်သွဝ်လ္ၚီ ဂွံစသိုၚ်ကျိုၚ်ကျဝ်လီၜန်တ္ၜန်တ္ၜောဲတဴရောၚ်အဴ”မာတလိဂး ။
သီုကဵုလွဳမာန် ကောန်ဒေဝတဴပန်ဒိုဟ်ဒစာံဒိုဟ်အိုဿီုဂှ် မွဲဒမြိပ်ဟေၚ် မာတလိထ္ၜးဗဗဵုသၟိၚ်နေမိရ၊ နူဂှ်အာစိုပ်တၟံသန်ထပ်ပပြဘာန်ထပှ်တန်ဂှ်ရ၊  နူဂှ်အာစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်စတုမာရာတ်ရ၊  သၟိၚ်နေမိညာတ်သၟိၚ်ဝၚ်ပန် သီုကဵုမကျိုၚ်ကျဝ်ဂ္ညိဂ္ညာတ်တဴ ညံၚ်ရဴအိန်နာဲသွဝ် သီုကမၠောန်သ္အဳဂၠက် ဗျိၚ်သွဝ်ဗဂါဒၟံၚ်ဂှ်တုဲ သၟာန်တိုန်မာတလိပၠန်ရ။
“ ယွံမာတလိ ဂှ်ဒေဝတဴမပတၠစရာဲရုပ် သီုကဵုအရံၚ်အံၚ်သူ လျးဂဵုဒဟဵုခၠၚ်ဗစဳတဴ သီုဗြဴအဆေဝ်သွဝ် မတွဳဗဝိုၚ်တ္ၜန်တ္ၜောဲတဴဂၠိုၚ်သန်ဟေၚ် ညးကောန်ဒေဝတဴဂှ်သ္ဂးတုန်ရော” − “ ယွံမရာတ် ညးမဒှ်သၟိၚ်ဝၚ်ပန်ရအဴ” ။
“ ယွံမာတလိ မူဒါန်ကုသဵုမပ္တုဲလဝ်တုဲ မဂွံဒှ်သၟိၚ်ဝၚ်ပန်ဂှ်ရော”
“ ယွံတၠညး − ကာလဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် မဂွံကဵုလဝ်ဒါန်ပစဲပန် မတွံဂး ဒါန်ဘာ ဒါန်သ္ၚာ ဒါန်ပိဏ္ဍပါတ် ဂဥုဲမသုန်မတ်မတွံဂး ကၠေၚ်သွဟ် ကၠေၚ်ဗဝုတ် ကၠေၚ်လ္ၚဴ ဍာ်သာဲတၚ်လာဲ ဒါန်ဗစဲပန်သာ်ဝွံ ဣတေံကဵုလဝ်ဒါန်တုဲ စုတိကၠုၚ်က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်စတုမရာတ် ဒှ်သၟိၚ်ဝၚ်ပန်ရရောၚ်အဴ” မာတလိဂး ။
၈။ ခဏ်သၟိၚ်နေမိလုပ်သဘၚ်ဒေဝတဴ
ထောံဍုၚ်သွဝ်စတုမရာတ်တုဲ အာစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်တာဝတိံရ၊ ပ္ဍဲမလုပ်အာဍုၚ်သွဝ်ဂှ် ညာတ်ပြာသာဒ်ဝေဒယန္တဝ် သီုအရံၚ်အံၚ်သူလျးထဝ် ခၠၚ်ဖမၠာ် ကဏှဗစဳဒၟံၚ်တဴရ၊  တိဂှ်ဒှ်တိထဝ်သက်က်ရ၊  လတူတိထဝ်ဂှ် ဗ္တဳထဝ်ဗၞက်က်က္ၜံၚ်ရ၊  ကွဳမာတလိ သီုချေံသိန္ဓဴလ္ၚီဂှ် ဇက်လုပ်အာဍုၚ်သွဝ် လတူဗ္တဳထဝ်ဖုန်န် ချေံသိန္ဓဴလ္ၚီကွာ်ဇက်အာဗြုန်န်ရ။
ကာလဂှ် ဒေဝတဴတံအလုံဍုၚ်သွဝ် ဇံသဝ်ဝေၚ်ဒုၚ်တၠုၚ် တမ်ညဝ်ပြထာကွဳမာတလိအာစိုပ်ဇြပ်သုဓမ္မာ၊ ဒေတတဴတံပူဇဴသ္ကာဒြပ်ရတ်နာနာသာ်ရ၊ သၟိၚ်အိန်တၠသွဝ် ဇံသဝ်ဝေၚ်ဒုၚ်ပ္တိုန်ဏာလတူသၞာသၠုၚ် အသဝ်သၟိၚ်အိန်တၠသဝ်  ပ္ဍဲသၞာမသဝ်ဂှ်တန်ဒၟံၚ်ရ၊ ကာလဂှ် သာ်ဝွံကောန်ဒေဝတဴတံဂးရ။
“ ယွံစက္ကဝဝ်သၟိၚ်ဓဝ်မပြဲ − ပိုဲဍိက်ဒေဝတဴဂမၠိုၚ် စမဳဒၟံၚ်တၠအဲညံၚ်မိမရှာဲအာနူကောန်သ္ဍိုက်ကီု ပိုဲဗှ်သၞာနာဲညးလိုက်ဗာတုဲ ပိုဲဍိက်လ္ၚောဝ်ပ္တီသၟိၚ်အိန် ကဵုစှ်ေဒုၚ်ပတိုန်တၠအဲရောၚ်အဴ” ဒေဝတဴတံဂးရ ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိၚ်အိန်နာဲညးဒေဝတဴ ပ္တီသၟိၚ်နေမိရ၊ “ ယွံတၠညးမပြဲ − ပ္ဍဲသၞာအဲမပြဲအဂ္ဂတၠညး က္ညတိုန်မံၚ်ညိရအဴ” မိၚ်ပါၚ်သၟိၚ်အိန်မဟီု သီုကဵုသ္ဍိုက်ပဳတိဇဴတုဲ သၟိၚ်နေမိရာဇာ လတူသၞာပ္ကဴ တိုန်ဂ္ဇံတန်တဴဒၟံၚ်ရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် သာ်ဝွံသၟိၚ်အိန်ဂးပၠန်ရ၊ “ ယွံတၠညးဇၞးသဒ္ဓါ − ပ္ဍဲပြာသာဒ်ထဝ် ဝေဒယန္တဝ်အဲမပြဲဂှ် ကေုာံအဆေဝ်သွဝ်စှ်လ္ၚီ ဒေန်ထဝ် သၞာထဝ် ဆုကဝ်လဗဗြိုက် ပိုန်တသိုက်ဒိပ်မပြဲတံဂှ် အဲဇိုန်ကဵုတၠညးရ၊ ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်ဝွံရ” သၟိၚ်အိန်ဂး ။
တၠညးမိၚ်တုဲ သာ်ဝွံဟီုတိုန်ကဵုသၟိၚ်အိန်ပၠန်ရ၊ “ ယွံတၠအဲ − သၟိၚ်အိန်မစၟိန်ပြမာန်လဝ်သွဝ်ၜါတၠအဲမဟီုဂှ် ဒှ်မေတ္တာမၞုံရ၊ တွဵုမရာတ်မကဵုဂှ် တုပ်တဴရဴဂတှ် ရဴဒြပ်ဂလေံရ၊ ဒြပ်ညးဂၠေံနၚ်တုဲ ဗွဲဆမလံကွေံ ဍေံဟွံဂွံတန်တဴ မ္ဒးကလေၚ်ဖျဴကဵုညးတၠဂှ်ပၠန်ရ၊ ညံၚ်သာ်ဂှ်ကီုရ တွဵုမရာတ်သၟိၚ်အိန်ဒှ်တွဵုသီုမေတ္တာရ၊ အဲဇိုန်လဝ်ကဵုတၠအဲရ၊ တၠအဲဟွံကေတ်ရ၊ အဲစှ်ေအာဍုက်လိုက်ဗာတေံတုဲ အဲပ္တုဲကုသဵုကဵုဒါန်တုဲ ကုသဵုဂှ်ဇိုန်ကဵုအဲတုဲ ပိုန်ကုသဵုဂှ် မဒှ်ကြက်မဇိုန်ကဵုအဲရောၚ်၊ တၠအဲသၟိၚ်အိန် မာတ်အဲဟွံကေတ်ဂှ် လ္ပအောန်စိုတ်ကဵုအဲညိ” သၟိၚ်နေမိဂးရ။
ဒေဝတဴတံညးဂမၠိုၚ်ဂွံမိၚ်ကေတ်သၟိၚ်နေမိဟီုသာ်ဏံတုဲ ထိုၚ်သးတဴကၠံၚ်တမ်ညဝ် အလုံဍုၚ်သွဝ်တာဝတိံ ဂမြိၚ်ဒဥလဒုကၠံၚ်တဴ ညံၚ်ရဴအသံဂၞဴမှာသၟိတ်ကီု သြဝ်တြုံအသဝ် သၟိၚ်ဓဝ်ညးမပြဲ လောဘအောန်လောန်တုဲ ဒှ်တြုံပြဲကွေံရအဴ၊ ပိုန်ဒိပ်ပြဲလောန်တဴ မညံၚ်ရဴဍာ်ဂစှ် ၜိုန်သၟိၚ်အိန်ဇိုန်ကဵုဂှ် ဟွံလပှ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ် အံသဝ်လောန် ပြဲလတိုတ် ညံၚ်သုစရိုတ်သၟိၚ်ဓဝ် အိုတ်အလုံဒေဝတဴသွဝ်တံညးဂမၠိုၚ် ဟီုထိုၚ်သးတမ်ညဝ်တဴအိုတ်ရ။
ဣဝွံရတၠပညာတံ သၟိၚ်မေမိတြုံလမောဝ်ကျာ်မပြဲ ဒေပ်လဝ်သုစရိုတ် ထမိက်အသဝ်ပြာသာဒ်ထဝ် ဝေဒယန္တဝ် မတၟိုဟ်တဴနထဝ် ဗြဴအဆေဝ်သွဝ် ပတၠစရာဲရုပ်မလောန် ပိုန်တသိုက်ဒိပ်မပြဲ ၜိုန်သၟိၚ်အိန်ဇိုန်ကဵုတွဵု သီုမေတ္တာကီု ဟွံဂွံဂိုၚ်ကေတ် ဝေတ်စိုတ်ဖအောန်လောဘ ပတၠသုစရိုတ်ထမိက်ကၞောတ်တဲ ဂွံဒှ်ကျာ်ပြာ်သတ်ဟံၚ်ဗစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ဋ္ဌာန်အမြိုက် ပလိုတ်ဒဒိုက်ရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ ။
တၠပညာတံတီကေတ်တုဲ ပိုန်ဂလေံဂှ် ဍေံဟွံဗိုန်ဂၠိထဳတိ တွဵုသတ္တံညးဂမၠိုၚ် ဓဝ်ကုသဵုမွဲဂွံပ္တုဲလဝ်တုဲ ပိုန်ကုသဵုမကလိဂွံဂှ် မဗိုန်ဂၠိထဳတိကဵုသတ္တံညးဂမၠိုၚ်ရောၚ်၊ သၟိၚ်နေမိစိုပ်ဍုၚ်သွဝ် ဂွံတန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲသၞာမပြဲတုဲ သာ်ဝွံ ဟီုဗှ်ဂၠာဲလဖှ်ဂုန် မာတလိရ ။
“ ယွံတၠအဲသၟိၚ်အိန် − ဂုန်မာတလိဂှ် ပြဲပ္ဍဲအဲလောန်သန် မူဟိုတ်ရော မာတလိစှ်ေဒုၚ်ပ္တိုန်အဲဂှ် ကေတ်ဏာထ္ၜးကဵုဗဵုနရက်အိုဿီုတုဲရ၊ ဗဗဵုနရက်တုဲ ဂၠာဲဗဗဵုလွဳမာန်ကောန်ဒေဝတဴ ဒဵုကဵုစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ပၠန်ရ၊  ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂုန်မာတလိ ဂၠိုၚ်လောန်ပ္ဍဲအဲရသၟိၚ်အိန်” သၟိၚ်နေမိဂး ။
“ ယွံတၠအဲသၟိၚ်အိန် − သၟိက်ကလေၚ်စှ်ေအာဍုၚ်မၞိဟ်တေံပၠန်ရ၊ သၟိက်စှ်ေပ္တုဲကုသဵုကဵုဒါန် ဂွံတရံၚ်လဍုဟ်ပါရမဳညိပၠန်ရ” သၟိၚ်နေမိဂး ။
သၟိၚ်အိန်နာဲညးဒေဝတဴမိၚ်တုဲ ဟီုပၟိၚ်ကောန်ဒေဝတဴတံညးဂမၠိုၚ်ရ၊ ဒေဝတဴသွဝ်တံဂွံမိၚ်တုဲ စိုတ်လီုတုဲ ယာံဖဳဒွါတဴအိုတ်ရ။
“ ယွံစက္ကဝဝ်သၟိၚ်ဓဝ်မပြဲ − ကၠုၚ်ထ္ၜးဇကုကဵုပိုဲညိတုဲ ထောံကၠေံပိုဲဍိက်ပၠန်ရဟာအဴ၊ တၠညးစဍးအာကၠေံနူပိုဲတုဲ မူရဴကာလမွဲ ပိုဲဍိက်သ္ဂောံညာတ်တၠညးပၠန်ရောအဴ၊  ကြဳဇှ်တၠညး ဖ္အောဝ်လဴကဵုပ္တုဲလဝ်ကုသဵုတုဲ ပိုဲဍိက်ကၠုၚ်စိုပ်ဍုၚ်သွဝ် စသိုၚ်ပိုန်ဒိပ်ရောၚ်အဴ၊  မူရဴကာလမွဲ ဂွံခၠေဝ်ဂုန်တၠညးအိုတ်မာန်ရောအဴ” ဂးတုဲ ကောန်ဒေဝတဴတံယာံတဴဒြီုဒြီု  အလုံဍုၚ်သွဝ်တာဝတိံ ဒဥလဒုတမ်ညဝ်တဴ အလုံဍုၚ်သွဝ်ဂှ်အိုတ်ရ။
၉။ ခဏ်သၟိၚ်နေမိ စှ်ေကၠုၚ်နူဍုၚ်သွဝ်
သၟိၚ်နေမိဟီုသၠာံဗဇးဝေတ်ဗ္တောန်ကၠေံကောန်ဒေဝတဴတံညးဂမၠိုၚ်တုဲ ပ္တီသၟိၚ်ပၠန်ရ၊ သၟိၚ်အိန်ကော်မာတလိတုဲ မာတလိကေတ်နၚ်ကွဳ ဗဂန်ကေတ်ချေံသိန္ဓဴ မွဲမွဲပမးသိန်လှာတုဲ ပ္ဍိုက်စုတ်သၟိၚ်နေမိတုဲ ဇက်စှ်ေကၠုၚ်ဍုၚ်မၞိဟ်ဝွံရ။
သၟိၚ်နေမိစိုပ်နန်တုဲဂးမာ အိုတ်မှာဇန်ဂမၠိုၚ် မိပ်စိုတ်ဒွါသၟာန်သၟုက်တဴအိုတ်ရ၊ “ ယွံကျာ်ဂမျိုၚ် ပၞာၚ်တိုၚ်လောကသၟိၚ်အိန် နာဲဒေဝတဴသၟိၚ်တၠဝေဒယန္တဝ် အိုတ်သီုဒေဝတဴသွဝ်တံဂှ် ပသိက်ဒှ်ညိရောအဴ၊ လွဳမာန်ဒေဝတဴတံဂှ် ပသာ်တၟေၚ်တၟဟ် ဟီုတွံကဵုပိုဲဍိက်ဂွံမိၚ်ညိအဴ” ။
“ ယွံမၞးတံ ပရိုၚ်လွဳမာန် ပိုန်ဟာန်ညးသွဝ်တံဂှ် တဝဵုကဝ်ဟေၚ် ဟီုရိုဟ်ရေၚ်ကဵုမၞးတံဟွံအိုတ်ရ၊ ဆဗွဲခမၞန်ဂှ်အဲဟီုတွံကဵုမၞးတံရ၊  ပြာသာဒ်ညးဂှ် ပြာသာဒ်ဆုဒုန်ဟွံသေၚ် ပြာသာဒ်ဂှ် ထဝ်သက်က်ရောၚ်၊  ဒေန်ထဝ်သၞာထဝ်တံဂှ်လေဝ် ထဝ်သက်က်ရောၚ်၊  တိဂှ်ဒှ်တိထဝ်သက်က်ရ၊  ဗတဳထဝ်ဗနက်က္ၜံၚ်ရ၊ သရီုလက်ကၠိုက် ဂဗိုက်တိဟွံမွဲသက်က်ြရ” ။
“ ထမှာဲထဝ် က္ဍိုပ်မၞိက် ပုၚ်ဒိပ် ဟွံဒဂၠာဲအမာဲကဖျုန်ရ၊ သၟိက်ဂွံစဖျိုတ်ဖျး ရိၚ်ကတၚ် က္ဍာတ်ကြောံတံဂှ် ပရေၚ်စိုတ်ဒှ်ဂှ် ရှ်ဒိပ်ဂှ်က္တဵုဒှ်အာအိုတ်ရ၊ ဂၠိက်ယာတ်ထဝ်သြန် လစိန်သီုလကံက်ဒြၚ်ဗော် လၜက်သၞေက်ထဝ် ပ္ကဴထဝ်တံဂှ် ဂိုၚ်ၜှ်ပလှ်ကေတ် ပ္ဍဲဆုကဝ်လဗဗြိုက်တံဂှ်တုဲ ဂွံကျိုၚ်ကျဝ်တဴအိုတ်ရ” ။
“ တွိၚ်တွိုက်လှ်ေဒယှ်ေ သဘၚ်မကမွဲပြကာ ဟတီကဵုဗၞတ်တွဵု ဟီုရိုဟ်ရေၚ်ဟွံမာန်ရ၊ မ္ဒးဂွိၚ်ကဵုဒဒိုက်ဟွံမွဲရ၊ တသိုက်သက်က်ဟေၚ် ဂွံစသိုၚ်တဴရ၊ ပရိုၚ်ဍုၚ်သွဝ်ဂှ် ဗၞတ်မွဲအယုက်အဲဝွံဂှ် အဲဟီုကဵုမၞးတံ တီအိုတ်ဟွံမာန်ရ” ။
“ ယာံရမၞးတံဂွံစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ရ၊ သရာံပါပ် မှတ်စှ်ေဝေၚ်ညိ၊ ဒါန်သဳလ ဘာဝနာဂှ် မၞးတံမှတ်ပတုဲအာလၟိုန်လၟိုန်ညိ၊ တုဲမၞးတံဂွံစိုပ်သွဝ်ရ” ။
“ ယာံရမၞးတံဟွံပတုဲကုသဵုတုဲ မၞးတံမ္ဒးတ္ၜိၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲသရာံပါပ်မ္ဂး မ္ဒးစှ်ေစိန်ဂၠက်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲနရက်တေံဂှ် မၞးတံဂွံစိုပ်သွဝ်ဟွံမာန်ရ” ။
မှာဇန်တံညးဂမၠိုၚ် မိၚ်ဒလောံဗ္တောန်သၟိၚ်နေမိတုဲ တၟံဇန်တံသီုဖအိုတ် မ္ၚုဟ်ဓဝ်သဒ္ဓါတုဲ ပတုဲဒါန်ဒဂိုန်သဳ ပၟဝ်ဘာဝနာအိုတ်အာလုံဍုၚ်ဂှ်တုဲ မွဲဗၞတ်အယုက်ဂှ် တန်ဒၟံၚ်တုဲ ပ္ဍဲလ္အိတ်အယုက်ဂှ် စုတိတိုန်စိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ဖ္အိုတ်ရ။
၁၀။ ခဏ်သၟိၚ်နေမိတိတ်ဂြိုပ်
သၟိၚ်နေမိ ပ္ကၚ်ရၚ်လဝ်ဂုန်အသဝ်မပြဲတုဲ ပ္ဍဲဒေါဝ်ဗနဳကျာ်သြဳဗွဝ်ပိုန် စသိုၚ်တဴတသိုက်မပြဲပြဲ ပ္ဍဲဒေါဝ်ပိုန်ဟာန်ယဿပတ် ဘောဂဂှ်တုဲ ကြဴတဲပၠန် ညန်ကၠုၚ် ကာလဂှ် ညာတ်သော်သ္ကံအာ ခါမညာတ်စုတ် ကလုတ် သၟိၚ်ယီုတုဲ သာ်ဝွဴချပ်ရ၊ နူကလုတ်သၟိၚ်ယီုကၠုၚ်စိုပ်အဲတုဲ အဲသ္ဒးဒှ်ဂၠုသၟိၚ်ယီု မွဲတ္ၚဲမဆောတ်အာ ဟွံမွဲရသွံ၊  ချပ်ဗစာရဏာ ဂွံသံဝေဂတုဲ တိတ်ပခမဳဣသိ ပ္ကီုလွဳတုဲ လှိၚ်တဴပ္ဍဲဇျာန်အဘိညာန်ရ။
လုကဴဒစာံစှော်လ္ၚဵုကဵုပန်လ္ၚီသၞာံဂှ် ဒှ်ခမဳ ဂွံဇျာန်တွာ်ဍာန်အကာသ သီုကဵုဇျာန်ဟဂွံလီု စုတိတိုန်စိုပ်ဍုၚ်ဗြီုရ၊ လျးဗြီုတံဂှ် ဆဗၞတ်လပုဟ်တဲမွဲမွဲဂှ် စှ်လ္ၚီ လောကဓါတ်ဟေၚ် မယးတၟးအာဟေၚ် ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ နူပိုန်သွဝ် ပိုန်ဗြီုပြဲကၠံဆ လ္ၚီဆဟေၚ် သာ်ဝွံ ပရေၚ်ဇာတ်သၟိၚ်နေမိရ။
၁၁။ ခဏ်သၟဟ်ဇာတ်
တဳလမၞုံပိုန်ကျာ်တြဲ မစိုန်ဒှ်တဴ သၟိၚ်ဓဝ်မွဲ မပြဲလောန်ဂှ် သုတ်ဇာတ်သၟိၚ်နေမိ တွံပၟိၚ်ကဵုခမဳတံညးဂမၠိုၚ်တုဲ သၟဟ်ပကောံဇာတ်အတိက်တေံပၠန်ရ။
ဘိက္ခဝေ ၊ ယွံခမဳတံ −−− သၟိၚ်အိန်အတိက်တေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ထေအနုရုဒ္ဓ ကွးအဲလၟုဟ်ဝွံရ၊ မာတလိဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်အနန်လၟုဟ်ဝွံရ၊  တၞောဝ်သၟိၚ်ဒစာံစှော်လ္ၚီကဵုပန်လ္ၚီ ဆက်ကၠုၚ်နူမဂ္ဃဒေဝတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ဗော်သွးကွးအဲ ခမဳ အရဳယျသၚ်ဂမၠိုၚ် လၟုဟ်ဝွံရ၊  သၟိၚ်နေမိ မစှ်ေဗဵုနရက် တိုန်စိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ဂျိုၚ်ၚ် မတုဲတေံဂှ် အဟံဨဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကၠုၚ်ဒှ်အဲကျာ်လၟုဟ်ဝွံရ မိဂ္ဂး ။
ဇာတ်နေမိ တုဲဆဝွံရ။
နိဿဲ
https://drive.google.com/file/d/1IKXu5WQB2jxCF7kYvMgX3VXTMLP5fRGN/view?usp=sharing ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဘာသာ ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀ ကဏ္ဍ:ဇာတ်ဇၞော်စှ်
ပြကိုဟ်ဇာတ်စှ် ကျာ်ဇၞော်အဇွောံ
ရတု
ရတု(jubilee) ဒှ် လၟိဟ်လၟေင်သၞာံ မပေင်စိုပ် ဗွဲတၟေင် ဗွဲမဂၠိုင် စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မပေင်စိုပ် အလန် မရနုက်ကဵု ၂၅၊ ၅၀၊ ၆၀၊ ၇၀ တအ်ရ။ မအရေဝ် ရတု ဝွံ တမ်မူလ ကၠုင်နူ သံသကြိုတ်တုဲ မန် နူခေတ်တြေံ (မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်မန် ခေတ်တြေံ ပ္ဍဲဗုကာံ) စကာကၠုင် မအရေဝ်ဝွံရ။
နိရုတ္တိ
ရတု ဝွံ ပ္ဍဲကဵု လိက်မန် ဂွံဆဵုကေတ်ကၠာအိုတ်ဂှ် နူကဵုလိက်တၟအ်ပရူသၟိင် (လိက်တၟအ်ကျာ်ယှိုယ်သဳခုင်) ပ္ဍဲမုက် (ဃ) ပၞောန် (၅၀) "အုတ်ရုတုစိ သက်သ္ကုလိ ကာလ်ဍေးကုံကုံ" (အိုတ်ရတုစိ ဟွံကြက်ကလိၜက်အာ ကာလဍေဟ်တအ်ဂှ်တအ်ဂှ်)၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၟာပ်ပ်လၟေင်သၞာံမစိုပ် ကာလဍေဟ် ဟွံၜက်အာရ။ ထပ်ပသောင် အဓိပ္ပါယ် ညးမိက်ဂွံဟီုဂှ်မ္ဂး မွဲသၞာံမွဲအလန် စိုပ်အခိင်ဗြဲမ္ဂး ကာလဗြဲဂှ် ဍေဟ်ဟွံၜက်အာတုဲ ဗြဲ သဂူကဵုရောင်၊ စိုပ်အခိင် မုဟ်ကျာမ္ဂး ကာလမုဟ်ကျာဂှ် ဍေဟ်ဟွံၜက်အာတုဲ ကျာလၜိုဟ် သ္လပိုက်ကဵုရောင် မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရတု ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် "မွဲသၞာံ မွဲအလန် မစိုပ်ကၠုင်အခိင်" ရ။
ရတု (ရုတု) ဝွံ ကၠုင်နူ သံသကြိုက် (ṛtu "period") ပ္ဍဲသံသကြိုတ် ရ နွံ ၜါ ရ(r) ကဵု (ṛ) သွက် ((ṛ) ဂှ် မန်တြေံ ချူ (ရု) ဒှ်မာန်ရ။ လိက်မန် ကြဴနူဂှ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ညးချူ "ရတု" ရ။
ပ္ဍဲကဵု သဘင်မပေင်လၟိဟ်ဗွဲတၟေင် ဗီုကဵု သဘင်မပေင် ၅၀ ဝါ (တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ် မပေင် အာယုက် ၅၀) တအ်မ္ဂး ညးလ္ၚဵု စၞး "ရတု" ဂှ် စကာ "ရတ်" လေဝ် နွံကီုရ (ဟိုတ်နူ မအရေဝ် "ရတု" ဏအ် ဗၟာတအ်လေဝ် လွဳဗ္စလဝ် နူသံသကြိုတ်ကီုတုဲ တၞဟ်နဝေင်ပါဲ ညံင်ဟွံဂွံတုပ် ကုဗၟာ ဒှ်မာန်)။ ဥပမာ သဘင်ရတုထဝ် မ္ဂး သဘင်ရတ်ထဝ် ဒှ်တမ်။ သဘင်ရတ် ယဝ်ရ ချူဗီုဏအ်မ္ဂး ပ္ဍဲဂှ် မလိက် မတွဟ်အရထ/အဓိပ္ပါယ် မဆေင်ကဵု အခိင်ကာလ ဟွံမဲဂှ်ရ။
ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ
ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ
ကွေတ်လ္ၚဵုဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုၜါ
၄၅။ ပ္ဍဲဝါဒဒုတိယတုန် တြနာဲခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုကွေတ် လ္ၚဵုဗိုန်၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်ဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ်ကဵုမုရဴမွဲတုဲ အတ္တကီု လောကကီု လ္ၚဵုဗိုန်တဴရ၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်တဴရ ရဴဝွံ ပညပ်တဴအိုတ်ဂှ်ရော
ယွံခမဳတအ် ဒေဝတဴဂမၠိုၚ် မၞုံယၟုခိဍ္ဍာပဒေါသိတ (လီုလာ်ဟိုတ်နူမိပ်မြဟ်) ဂှ် နွံတဴအိုတ်ရ။ ဒေဝတဴဂမၠိုၚ်ဂှ် ဗွဲမလအ်လလောန် ပဒတဴ သီုမမိပ်မြဟ်လဟိၚ်လဟာဲ အဳဂြိုၚ်ကတိုၚ်ကၟဟ်အိုတ်တုဲ ဟိုတ်မဝိုတ်အာသတိ (သွက်ဂွံစသုၚ်)ရ စုတိချိုတ်အာ နူဘဝဒေဝတဴတအ်ဂှ် အိုတ်ရ။
၄၆။ ယွံခမဳတအ် ဟိုတ်မြဴသာ်ဝွံ နွံတဴဏီရ၊ သတ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂှ် စုတိချိုတ်ကၠုၚ်နူဘုံ (သွဝ်)ဂှ်တုဲ ကၠုၚ်စိုပ်ဘုံ (မၞိဟ်) ဝွံမ္ဂး နူအဝေါၚ်ဘဝခရှ် လုပ်အာအဝေါၚ်ဘဝခမဳရသိတုဲမ္ဂး သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန် မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞဟ် ဘဝ(ဒေဝတဴ) မကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမာန်ရ၊ လောန်နူဂှ် ဗှ်ဗၞဟ်ဟွံမာန်ရ၊ ညးဂှ် သ္ဂးတဴ ရဴသာ်ဝွံရ -
"ယြဴတြနာဲဒေဝတဴဂမၠိုၚ် ခဍ္ဍာပဒေါသိကာ ဟွံသေၚ်အိုတ်ရ၊ ဒေဝတဴဂမၠိုၚ်ဂှ် ဗွဲမလအ်လောန် ဟွံပဒတဴ သီုမမိပ်မြဟ်လဟိၚ်လဟာဲ အီဂြိုၚ်ကတိုၚ်ကၟဟ်အိုတ်တုဲ ဟိုတ်မဟွံဝိုတ်သတိ (သွက်ဂွံစသုၚ်)ဂှ်ရ ဟွံစုတိချိုတ် နူဘဝဒေဝတဴဂှ်အိုတ်ရ၊ (ဟွံမွဲကဵုပွမကတဵုဒှ်တုဲ) ဗိုန်ဂၠိအိုတ်ရ၊ (ဟွံမွဲကဵုပွမချိုတ်တုဲ) ဗိုန်ဇၟအ်အိုတ်ရ၊ (တန်ဒၟံၚ် လၟိုန်ထာဝရတုဲ) တန်တဴလၟိုန်အိုတ်ရ၊ ဟွံမွဲကဵုသဘဴပွမပၠန်ဂတးအိုတ်ရ၊ (ဟိုတ်ဂှ်ရ) ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ကဵု အရာမဗိုန် ကြက်တန်တဴ အတိုၚ်တန်တဴလၟိုန်အိုတ်ရ၊ ပိုဲညးဂမၠိုၚ် မဒှ်ခိဍ္ဍာပဒေါသိကဂှ်တုန် ဗွဲမလအ်လလောန် ပဒတဴသီုမမိပ်မြဟ်လဟိၚ်လဟာဲအီဂြိုၚ် ကတိုၚ်ကၟဟ်အိုတ်တုဲ ဟိုတ်မဝိုတ်အာသတိ (သွက်ဂွံစသုၚ်) ဂှ်ရ စုတိချိုတ်အာနူဘဝဒေဝတဴဂှ် အိုတ်ရ၊ (မၞုံကဵုပွမကတဵုဒှ်တုဲ) ဟွံဗိုန်ဂၠိအိုတ်ရ၊ (မၞုံကဵုပွမချိုတ်တုဲ) ဟွံဗိုန်ဇၟအ်အိုတ်ရ၊ အာယုက်ဂၠေံအိုတ်ရ၊ မၞုံကဵုသဘဴ ပွမဒးချိုတ်အိုတ်ရ၊ (ဟိုတ်ဂှ်ရ) ကၠုၚ်စိုပ်ဘုံ (မၞိဟ်)ဝွံ အိုတ်ရ" ရဴဝွံ သ္ဂးတဴရ။
ယွံခမဳတအ် ဣဝွံဂှ် ဟိုတ်ဒုတိယရောၚ်၊ သ္ပဟိုတ်ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ နိဿယ်ဗဒဲါကေတ် ကဵုဟိုတ်ဂှ်တုဲ ခမဳဗဗၞးဂမၠိုၚ်လ္ၚဵု မၞုံကဵုကွေတ် လ္ၚဵုဗိုန် လ္ၚဵုဟွံဗိုန်ဂှ် အတ္တကီု လောကကီု လ္ၚဵုဗိုန်တဴရ၊ လ္ၚဵုဟွံဗိုန်တဴရ ရဴဝွံပညပ်တဴအိုတ်ရ။
ခၞိင်ကျာ်မုတ္ထဳ
လိက်ခၞိင် ကျာ်မုတ္ထဳ (Burmese: ရှင်မုတ္ထီး မွန်ခေါင်းလောင်းစာ) ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲခၞိင် မကွက်စွံလဝ် ပ္ဍဲပါင်ဂၠံင်လုပ် ဘုတ်ကျာ်မုတ္ထဳ ဂၠံင်လပါ်ပါဲရ၊၊ ခၞိင်ဂှ် နွံသမၠုင် ၂ ပေ ကဵု ၈ ၝောအ်တဲ၊ ဗွိုက် ၅ ပေ ကဵု ၂ ၝောအ်တဲ၊၊ လိက်ဂှ် ချူလဝ် ပ္ဍဲခၞိင်ဘုံလတူ သီုဖအိုတ် နွံပိပၞောန်၊၊ ဘုတ်ကျာ်မုတ္ထဳ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကွာန်မုတ္ထဳ ပွိုင်ဍုင် ထဝါဲ၊၊ ကွာန်မုတ္ထဳဂှ် နွံဒၟံင် နူဍုင်ထဝါဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ဂၠံင်အာ ဍုင်ဗိက် (၆) တိုင် (၁၀ ကဳလဝ်မဳတာ) ရ၊၊  ခၞိင်ဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဂွံဆဵုကေတ် ဗဒါဲကျာ်စေတဳလမၠီုမွဲ ပ္ဍဲဍုင်တြေံ လၟုဟ်ညးမကော်စ ဍုင်တြေံ (မြို့ဟောင်း) မနွံ ဗဒါဲကျာ်မုတ္ထဳ ရ၊၊
လိက်ခၞိင်ကျာ်မုတ္ထဳ
(၁) ၊ သက္ကရာတ် ၉၅၅ ဗပေင် ဂတုစဲ တ္ၚဲ ၃ ယးတုဲ ၉ စဍောန် တလဍုင်္ သုရိယကုမ္မာ သဳုတြုဟ်ဗြဴ သဳုညးဂမၠိုင် ပပထာန် ကိုဝ် မ္ဟာသမိ ကောန်ဒကာဘောကး ဂသာပ် ပ္သာပြဲ၊ လမ်ကုသဵု၊ လမွိုဲ မနိက်၊
(၂) အိတမွိုဲ လအိတ် မသောန်၊ ဖဵုမကနှံ ကုသဵုဝွံ၊ မက်ပန် ဖဵုပန် ကဵုကလိဂွံညိ၊ ညံင်ဒလု မဆဵုလျးတ္ၚဲ ကဵုဒဟ်ညိ၊ ပိုန်သဳုဒယဟ် ညံင်္ ပုန်နမိ ကဵုရာင်္ ဆာဲ ပ္ဍဲဒေါဝ်သာသနာညိ ဖဵုကုသဵုဝွံ ဇိုန်ကဵု
(၃) မၞိဟ်ဒေဝတဴဂမၠိုင် သဳုသၟိံဨကရာတ် သတ်တြု လပကိုဝ်ဒြောဟ်မာန် ပိုန်သဳုဒယဟ် ကဵုကလိဂေါအ် ဇၟောပ်ဘဝညိ၊၊
မပသောင်အဓိပ္ပါယ်
လိက်ဝွံ ဟိုတ်နူ ဟွံတြေံကွေဟ်ဟ်တုဲ ဇၟာပ်မၞိဟ် ညးမဗှ်လိက်မန်ဒးတအ်ဂှ် ဗှ်ဒးကြပ်သီုဖအိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ မအက္ခရ်လ္ၚဵု ဗီုမချူဟွံတုပ်တုဲ ထပ်ကလေင်ချူကဵု အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံပၠန်ရ၊၊
(၁) သက္ကရာဇ် ၉၅၅ ဗပေင်ဂိတုစဲ တ္ၚဲပိ(အၚာ) ယးတုဲ ၉ စဍောန် (အခိင်ဒစိတ်စဍောန်) တၠဍုင်သုရိယကုမ္မာ သီုတြုဟ်ဗြဴ သီုညးဂမၠိုင် ပပဓာန်ကဵု မဟာသမ ကောန်ဒကာ ဘောကး ကသာပ် ၁၀၀ ပသာပြဲ လဝ်ကုသဵု၊၊ လၝိုဲမနိက် (၂) ဣတၝိုဲလအိတ် မသောန်၊၊ ဖဵုမခၞံကုသဵုဝွံ မက်ပန် ဖဵုပန် ကဵုကလိဂွံညိ၊၊ ညံင်ဒမၠု မဆဵုလျးတ္ၚဲ ကဵုဒှ်ညိ၊၊ ပိုန်သီုဒယှ် ညံင်ပုဏ္ဏမဳ (ဂိတုပေင်) ကဵုရာင်ဆာဲ ပ္ဍဲဒေါဝ်သာသနာညိ၊၊ ဖဵုကုသဵုဝွံ ဇိုန်ကဵု (၃) မၞိဟ်ဒေဝတဴဂမၠိုင် သီုသၟိင်ဨကရာဇ် သတြု လ္ပကဵုဒြိုဟ်မာန် ပိုန် သီု ဒယှ် ကဵုကလိဂွံဇၟာပ်ဘဝညိ၊၊
အဓိပ္ပါယ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်
(1)  (In) year 955, the full moon of Cai (April), Tuesday, when the sun shadow has 9 food gone, (I am) the possessor of the city (Governor) Suriya Kumma with my wife, accompanied by a large number of people, in honor of Maha Sami, son of Dakâ Bho- kah, has donated 100 Viss of coins. The grandfather of Mwuiai Manik (2) father of Muiai La’it casted (the bell). Due to this merit, may (I) receive the four transcendent paths (Magga) and the fruition of any of the four transcendent paths (phala) like the darkness sees the sun light. May my fortune and reputation thrive in (Buddhist) religion as the moon. I divide this merit to (3) all people, all Devas and His Majestry the King. May enemies can never hurt (me) and may (I) have the fortune and reputation each of my life.
ၝိုဲ
မအက္ခရ် ၝိုဲ ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ လိက်တၟအ် ရေကြည် ရေနောက် ဍုင်ဖာသီကီုရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်တၟအ်တေအ်ဂှ် (ၝၝိုယ် ဒကာ ညးကြုင်ပြဴ ညးသင်္မြု ညးတ္ၜမ် အိုတ်ညးပိတွာန်ဝေါအ် မပဒကာ) ၝၝိုယ် ဒကာ ရဲကွာန်(ကျုံပျော်) ရဲကွာန်(သမြင်းကုန်) ရဲကွာန် (သာပေါင်း) အိုတ်ကဵု ညးပိကွာန် မပဒကာ မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ၝၝိုယ်ဒကာ ဂှ် ဒါယကာတြုဟ် ဒါယကာဗြဴ ဗီုဏအ် ဂွံအဓိပ္ပါယ်တုဲ ၝ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တြုဟ်၊ ၝိုယ် /ၝိုဲ ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်ဗြဴ မဒှ်မာန်ရ၊၊ မအက္ခရ် ၝ ကဵု ၝိုယ် ဏအ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ် မဒှ်မအက္ခရ် ဟွံယေန်သၞာင်မွဲ ၜိုန်ရ စၟတ်သမ္တီလဝ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအကြာကွာန် သွက်ကောန်မန် ရဲရေဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဂလာန်မဟီုဂး ကော်ခဴရေင်သကအ်မဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ (လၝိုဲမနိက် ဣတၝိုဲလအိတ်) ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် အပါနော် မိမၞိက်၊ အပါမိလအိတ်) ဗီုဏအ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
တၠဒါန်ခၞိင်
ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၅၄၁ သၟိင်တပေန်ယှိုဲထဳ လုပ်သီ မုတ္တမ မတ်မလီု စဵုကဵုစိုပ် ဍုင်ထဝါဲရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၅၅ ဂှ် ညးကလေင်သြိုင် ပါင်တြင် ဍုင်ဗဂေါ ၂၀ ပၞော်ဂှ် တြင်မွဲဂှ် ညးကဵုလဝ်ယၟု ပါင်တြင်ထဝါဲရ၊၊ တပေန်ယှိုဲထဳ ဟွံမဲတုဲ ဖရင်နံင် တိုန်နန် ပ္ဍဲဗဂေါ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၆၃ တုဲ ဗွဲကြဴ လုပ်သီဍုင်သေံ Phitsanulok (พิษณุโลก) တုဲ ဍုင်သေံ စိုပ်အာ သၟဝ်က္ဍိုင်ဗ္တာင်ဗဂေါရ၊၊ ကောန်သၟိင်သေံ ဓမ္မရာဇာ ကောဒေအ်ညးၜါ နရေတ် ကဵု Ekathotsarot ဂှ် ရပ်နင်စွံလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၅၆၉ နရေတ် ကလိဂွံ အာယုက် ၁၄ သၞာံဂှ် သၟိင်မအံက်ညး ဓမ္မရာဇာ ခပတိုန် နရေတ် နဒဒှ် ဥပ္ပရာဇာ ကလိဂွံယၟု နရေသောန်၊၊
စိုပ်သၞာံ ၁၅၈၁ ဖရင်နံင် စုတိတုဲ ကောန်ညး နန္ဒဖရင် တိုန်နန် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ အမူနန္ဒဖရင် သၟိင်အဝ ဒစဵုဒစး ကဵု နန္ဒဖရင်တုဲ နန္ဒဖရင် ဗလးဒပ်ပၞာန်သေံ သွက်ဂွံ အာဗတိုက် အမူဇကု ပ္ဍဲဍုင်အဝ၊၊ ဆဂး နရေသောန် ဟွံဗတိုက် သၟိင်အဝ စၞးဂှ် ဒက်မိတ်ကဵု သၟိင်အဝရ၊၊ နရေသောန် ကလေင်စိုပ်ကၠုင်တုဲ ဗလးကဵုအာ လပါ်သတိုင်တေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂှ် သွက်ဂွံဂစိုတ် နရေသောန်ဂှ် နန္ဒဖရင် ဗလးကဵု ကောန်ဇကု မေန်ချေတ်သယျာ ရ၊၊ မေန်ချေတ်သယာ ဗလးကဵု သရာဲပၞာန်မန်ၜါ Kiet ကဵု Ram သွက်ဂွံအာဂစိုတ် နရေသောန်ရ၊၊ ညးၜါဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ရဲ ကုနရေသောန် နူဍောတ်တ်တုဲ လဴဗ္စ အစဳအဇန် နန္ဒဖရင်တုဲ နရေသောန် လလောင်တရး ဒဒှ်ရ ပရေင်ဆက်စပ် ဒျူဒျာ (သေံ) ကဵု ဟံသာဝတဳဂှ် ညးပလီုထောအ်ရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ညးလလောင်တရး ဍုင်ဗၠးၜးဒျူဒျာ ရ၊၊ မန် ကဵု သေံ ပံင်တောဲ ရေင်သကအ်တုဲ ဗတိုက်ကဵု နန္ဒဖရင်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ် နန္ဒဖရင် ဗလးဏာ ကောန်ပၞာန်မန်ဂမၠိုင်တုဲ ကဵုအာဗတိုက် နရေသောန်ဂှ် မန်ကရောမ်သေံ ကဵု မန်ကရောမ်ဗၟာ ဗတိုက်ရေင်သကအ် မန်ဒးချိုတ်အာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ဗၟာဒးနုက်တိတ် နူပၞာန်ၜဳသတိုင်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၅၉၃ နရေသောန် ဗလးဏာ အမာတ်ကြောမ်တာ (Krom Tha) သွက်ဂွံအာ ဗတိုက်ဍုင်ထဝါဲ၊ အမာတ် သမုဟက လဟောမ် (Samuha Kalahom) လုပ်သီ ဍုင်သဳတုဲ ညးတအ် ကလိဂွံ ဗွဲမလောဲသွာရ၊၊
ရံင်ကဵုဝင်တအ်ဏအ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်မသောန်ခၞိင် သက္ကရာဇ်ဍုင် ၉၅၅ (ခရေတ် ၁၅၉၄)ဂှ် ဍုင်ထဝါဲ နွံသၟဝ် ဍုင်သေံ သၟိင်သုဖာန်၂ (နရေသောန်)ရ၊၊ တုဲပၠန် အဳမနုအေဝ်ဂူလာမ် ဟီု ဗီုရုပ်ခၞိင်ဝွံ ဟွံဒှ် ဗီုပြင် ဍုင်ဗၟာတုဲ ဒှ်ဒၟံင် ဗီုပြင် ကွတ်တဲသေံရ၊၊ ရံင်ကဵုတင်တအ်ဏအ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ထဝါဲဝွံ လိက်မန်ဂှ် ဒှ်လိက်အဓိက လိက်ညးဂမၠိုင် မစကာဒၟံင် သီုမန်၊ ဗၟာ၊ သေံ ဟီုမာန်ရ၊၊ ရံင်ကဵု ပရေင်မိတ်သဟာဲ အကြာမန်ကဵုသေံ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်တုဲ နကဵုလညာတ် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မ္ဂး တၠဍုင်သူရိယကုမ္မာဂှ် ဒှ်ဂကူမန် သၟဝ်ဨကရာဇ်သေံ ညးထေင်ကေတ်ရ၊၊
နိဿဲ
နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ၊ ၜံက်ခါဲဂၠာဲ အာဲကၟာဲပိုဲတြေံ (၈)၊ OMCC - Bulletin, No.8, May 2012.
ပညာစိုတ်
thumb|200x200px|မလိက်psi သၚ်္ကေတသွက်သ္ဂောံသ္ပဒတန်လ္ၚတ်ပညာစိုတ် စိတ္တဗေဒ (psychology) ဟီုဂှ် ဒှ်ဝိဇ္ဇာကတ်လ္ၚတ်အကာဲအရာဆေၚ်စပ်ကဵုစိုတ် (နဲကဲစိုတ်ပွမကၠောန်ကမၠောန်), နဲကဲကူချပ်ဗ္စာရဏာ, ပ္ဍဲဒ္ဂေတ်ပွ ပိုဲမၞိဟ်တံနကဵုနဲကဲပညာစိုတ်ရ၊ ဖျုန်ပ္ဍဲသွက်တၠပညာစိုတ်တံဒးလ္ၚတ်တံဟီုဂှ်တှ်ေ အရာတီ (အရာဂွံဒုၚ်ကေတ်ပရေၚ်ပရောနာနာ), အရီု, ရုပ်ရဴထ္ၜးဟိုတ်ပ္ဍဲမၞိဟ်, ဒ္ဂေတ်ပွ, တုဲတှ်ေ အရာဆက်ဆောံညးမွဲကေုာံညးမွဲကီုရ၊ စိတ္တဝိဇ္ဇာဏံဂှ်လေဝ် ဗဂဵုလဟဵုပံၚ်နှဴအာနဲကဲနာနာတုဲဒှ်ကၠုၚ်အရာတီကၠိုဟ်ခိုဟ်မွဲပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲအကြာပိုဲမၞိဟ်တံဏံကီု၊ (အရာဆက်ဆောံပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်, အရာကတ်ဗ္တောန်ပညာ, ပ္ဍဲအရာကၠောန်ကမၠောန်ဗွဲတုန်) တုဲတှ်ေပၠန်လေဝ် သုၚ်စောဲစကာစိတ္တဝိဇ္ဇာပညာစိုတ်ဏံတုဲ ဒှ်သွက်သ္ဂောံလွဳပရာဆေၚ်စပ်ကဵုညးဒှ်ပြသၞာပ္ဍဲစိုတ်တေံတံမာန်ကီုရ၊ တၠပညာစိုတ်တံဂှ် နွံကဵုနဲကဲလ္ၚတ်ပါ်ပဲါလၟိုန်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံကၠိုဟ်ကၠးအရာလဵုဒှ်အဓိကသွက်ဘဝနာနာသာ်ပ္ဍဲဗွဳဗွိုၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်တုဲ မွဲဒမြိပ်ဓဝ်ဂှ်လေဝ် ဆက်လ္ၚတ်တီအာညံၚ်သ္ဂောံကဵုကောန်လတေၚ်တံကၠောန်ကမၠောန်အရာသ္ဂုတ်သွာတ်သီုကဵုအရာထ္ၜးဟိုတ်နာနာမာန်ရ။
နိဒါန်
ပညာစိုတ်ဏံဂှ် ဒှ်ဝိဇ္ဇာကတ်လ္ၚတ်တီကၠိုဟ်တုဲ ပါ်ပရအ်လဴသောၚ်ကဠးပြသၞာနာနာမာန်တုဲ သွက်သ္ဂောံသၠာဲကၠေံဒ္ဂေတ်ပွပိုဲမၞိဟ်ကေုာံသတ်တိရစ္ဆာန်၊ စိတ္တဝိဇ္ဇာဏံဂှ် ကၟောန်လ္ၚတ်အာစုက်လုက်ကဵုခန္ဓကာယသီုကဵုစိုတ်နကဵုနဲကဲသိပ္ပံဂတာပ်အခေတ်မွဲကီု၊ ဟိုတ်နူကဵုခန္ဓကာယပိုဲဏံသီုကဵုစိုတ်ကၠောန်ကမၠောန်ထ္ၜးရုပ်ရဴမွဲစွံဂှ်ကီု၊ လဆောဝ်တှ်ေ ရံၚ်ကေတ်ဗီုပြၚ်နာနာသာ်တုဲ ချိၚ်တော်ကေတ်လေဝ်တီကၠးအရာဂတတေံမာန်လောဲလောဲရ။
နိဿဲနူတၞဟ်တၞဟ်
ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်
ဓမ္မစက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ဝင်
ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၄၁ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် ဍုၚ် ၁၃၅၉ သၞာံ ဂိတုပုဟ် ၁၁ မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴဗ္တိဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ မွဲဟာန်ကေုာံ ဒါယကာဘာဇၞော်နာဲဟိုပ်၊ ဒါယကာရဲကွာန်ကြေဝ်ဏာဂမၠိုၚ် သြိုၚ်ခၞံပတန်လဝ် ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဓမ္မစက် ပ္ဍဲဒၞာဲစက်သ္ၚုတြေံ၊ အရာဆက်တိတ်၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ ပြံၚ်တိတ်အာတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၀ စွေက်ဂှ် ဒါယကာဂမၠိုၚ် က္ညနိမန်နၚ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒ ကဵုဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒဝွံ ကၠာနူဟွံဂွံကၠုၚ်စိုပ် ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇအ်ဘာ တိုက်လိက် ပရိယတ္တိဓမ္မစက်ဂှ် နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ သၞာံ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံဗၞတ် ၃၈ သၞာံ ဖျေံလဝ်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက် မဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိမန်၊ ကွာန်ကအ်ဗိန် ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ဖျေံလဝ်လိက်ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက် ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဗၞတ်မွဲသၞာံရ။ နူဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒ က္ညစိုပ်ကၠုၚ်ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဓမ္မစက် ဂွံဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒဝွံ ဂွံအံၚ်ဇၞးကေတ် တန်ပါဠိပါရဂူ ပ္ဍဲပေဲါသၟာန်သွဟ်လိက် အလဵုအသီတုဲ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ဒဳဃနိကာယပါဠိပါရဂူ" ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသာရဒ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ" ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၈ သၞာံဂှ် ထပ်ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ "အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ"ရ။
ဂလာန်နိဒါန် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသာရဒ လိက်အုပ်ဓမ္မာစရိယသိၚ်္ဂီ
thumb|ဗီု-ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒ (ပါဠိပါရဂူ၊အဂ္ဂမဟာပိဏ္ဍတ) သွက်ကောန်ဗွဲကြဴ စဴဗွဲဂတတအ် ဂွံဆက်ပ္တန်အာပရိယတ္တိသာသနာမန်မာန်ညိဂးတုဲ ပြကိုဟ်ဓမ္မာစရိယသိၚ်္ဂီ မဟိမုပြကိုဟ်စေဝ်ပၞောန်တန်ဓမ္မာစရိယဝွံ ပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၃၉ သၞာံတေံ ချူလဝ်မူအပြောံ နွံဒၟံၚ်တုဲတုဲရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံတေံ ညးမချူခၞံပြကိုဟ်ဝွံ နကဵုမူအပြောံတမ်လိက်ဂှ် စပ္တံတုဲ ဖျေံကၠုၚ်လိက်တန်ဓမ္မာစရိယ ကုကောန်ကွးကတ်လိက်ၜါဇကု
နဒဒှ်လကျာ်ဇၞော်နွံပိုန် ပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာဗိုလ်လ္ၚီ၊ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် တအ်ဂှ်ရောၚ်။ ဟီုကိတ်တ်ဍာံဍာံတှ်ေ သၞာံစပ္တံဖျေံလိက်ကုကောန်ကွးတအ်ဂှ် နူကဵု၁၃၃၃၆ သၞာံတေံရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၉ သၞာံအဓိပ္ပါယ်လိက်ဟီုတွံဖျေံလဝ် လဴထ္ၜးလဝ် ကုကောန်ကွးနာဲၜါဇကုတအ်ဂှ် ခါလၟုဟ်နွံပၟိက်သၟိက်မိက်ဂွံခၞံပြကိုဟ်တုဲ ကဵုဏာလိက်ပလး ဇရေၚ်နာဲၜါဇကုတအ်ဂှ်တုဲ ကဵုကလေၚ်ချူဆာဲနၚ် မူအပြောံရ။
ကောန်ကွးကောန်ကတ်လိက် ရဲသှ်လိက်ကဆံၚ်တန်ဓမ္မာစရိယ နကဵုဘာသာမန်တအ်ညးဂမၠိုၚ် ဒၟါနူဟွံစဳကၠးမြက်စာ ပ္ဍဲကဏ္ဍဘာသာဗၟာဂှ်ရ နွံပၟိက်မိက်ဂွံကဵုချူခၞံတက်ပ္တိတ် လိက်ပြကိုဟ်စေဝ်ပၞောန်တန်ဓမ္မာစရိယ နကဵုဘာသာမန်ညိဂးတုဲ ကၠုၚ်အာတ်မိက်တဴအခေါၚ်ပယျတ်ပယျတ် ကုညးချူခၞံလိက်ပြကိုဟ်ဝွံရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညးချူခၞံပြကိုဟ်ဝွံ ကေတ်လဝ်တာလျိုၚ်ဂၠိုၚ်တဴနာနာသာ်ရ။
တာလျိုၚ်ဖျေံလိက်တန်ဇၞော်ကေုာံတန်ဓမ္မာစရိယပြကိုဟ်ပိကၞပ်ကီု၊ ဒးတာလျိုၚ်တွံဓရ်အကြာဍုၚ် အကြာကွာန်ကီု ဒးစဳပျးတွံထ္ၜးဒၟံၚ်ဓရ်ဝိပဿနာကုယောဂဳမဇၞော်ပၟဝ်ဓရ်နာမ်၊ ရုပ်ဂမၠိုၚ်ကီု ပရေၚ်ထတ်ယုတ်လေဝ် ဟွံဍိုက်ပေၚ်ကီု၊ အစောံစရာဲ သတ္တိဂံၚ်ခၞံပြကိုဟ် အသဝ်ဂုဏ်အောန်ဒၟံၚ်ကီု ပဟိုတ်နူဟိုတ်တေံ ဟိုတ်ဏအ်တုဲ ဟွံဂွံအခိၚ်အေဟ်ရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ နူကဵုတမ်လိက်မူအပြောံဂှ် ညံၚ်ဂွံအာစိုပ် နဒဒှ်လိက်မွဲပြကိုဟ်ဂှ် ချူခၞံဟွံသၟဟ်အစောံကၠးကၠးရ။