cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ယိုဟ်သ္ၚု
နိရုတ်
ပ္ဍဲကဵု လဟီုမ္ဂး မန်ဒေသ ဗွဲမဂၠိုင် ဟီု "/yahu/ (ယျးဟု)"၊ ယျးဟု ညးလ္ၚဵု စှ်ေစိုတ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ (ယာဂု) တုဲ ကာလမချူလိက်မ္ဂး မချူတဴ "ယာဂု" ဂှ် ဂွံဆဵုဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ "ယာဂု" မအရေဝ်ပါဠိဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပုင်ၜိုဟ်၊ ပုင်ဍာ်တှ် သွက်ဂွံသုင် yāgu : (f.) rice-gruel. rice-gruel, rice-milk (to drink)" လဟီု "ယျးဟု" ဂှ် ဗွဲစၟတ် ကၠုင်နူ အရေဝ်မန်ဇေတ်တ် "ယိုဟ်သ္ၚု"။ ယိုဟ်သ္ၚု ဝွံ ဗၟာတအ် ကာလမဟီုမ္ဂး ဟီု "ထမနဲ" တုဲ ကာလညးချူမ္ဂး "ထမင်းနဲ" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပုင်/သ္ၚု ဖုဲ" (ဝါ) ပုင်မဖုဲလဝ် နကဵု အရာတၞဟ်ဟ်"။ ယိုဟ်သ္ၚု ဂှ် ညးကၠောန်လဝ် နကဵု ပလေင်၊ ညးကၠောန်လဝ် နကဵုသ္ၚု ဟွံသေင် မြဴသာ်ဝွံ ဂလာန်သမာန် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ။ သွဟ်ဂှ် မဒးသှ်ဏာ၊ အရေဝ်မန် ပလေင်ဂှ်    လုပ်လၟိဟ် သ္ၚု မွဲဂကူကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၞောဝ်ကဵု ယိုဟ် နွံနာနာသာ်ဂှ် ယိုဟ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ယိုဟ်သ္ၚု။ အရေဝ်ဗၟာ "ထမင်းနဲ" ကဵု အရေဝ်မန် "ယိုဟ်သ္ၚု" ဝွံ အဓိပ္ပါယ်တုပ်ပ်ရ။ အရေဝ်မန် ယိုဟ် ဂှ် ၜိုန်ရ ဗၟာတအ် လွဳစလဝ် "ယို" ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ဝေါဟာရ ယၟုဏအ် ဗၟာဟွံဟီု "ထမင်းယို" စၞးဂှ် ညးတအ်ဟီု "ထမင်းနဲ"။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဗၟာလွဳစလဝ် အခိုက်ဏအ် ကိုပ်ကၠာ ဗၟာဟွံဂွံလွဳစ အရေဝ် "ယိုဟ်" နဒဒှ် "ယို" ဏီ ဟီုလေဝ် ဟွံဗၠေတ်ရ။ အရေဝ်မန် နွံမွဲပၠန်ဂှ် "ယျးဟေင်"။ ယျးဟေင် ဂှ် ဗွဲစၟတ် "ယိုဟ်ပလေင်" ဒှ်မာန်ရ။ ဆဂး ယၟုဏအ် ဟွံပြာကတ်။
နဲကဲ
ကၠောအ်ရမ္ဂး ယိုဟ်သ္ၚု မနွံကဵု ရှ်မကြောအ်၊ ကတဴ၊ မောဝ်ဂှ် ကလိဂွံမာန်ရ။
အခိုက်ကၞာသၟာဒွက် ဗီုစိုပ်ကၠုၚ်ဌာန်ဒူရာ
ဌာန်ဒူရာ မကော်ဂး ထဝ်မြာ
ဒေသဖာလိန်ဝွံ လောန်ကၠုၚ်လ္ၚီ သၞာံပြၚ်တေံဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်တ္ကံမွဲရ။ နူကဵု ဍုၚ်ရေဝ်ဂှ် တိတ်အာဒိုဟ်လ္ပာ်ပလိုတ်တေံ အာစိုပ်ပ္ဍဲဒၞာဲကွာန်အၜဝ်လၟုဟ်ဏံမ္ဂး စဒးသြၚ်ၜဳရ။ နူကဵုသြၚ်ၜဳလ္ပာ်ဗၟံက်ဏံ ဂွံအာစိုပ်ကဵုတ္ကံ ဒဵုဖာလိန် သြၚ်လ္ပာ်တေံဂှ် ဒးတတ်ကၠောံၜဳမွဲမၞုံယၟုသၠဲ (၃) တိုၚ်ပြၚ်ရ။ ဗွဲကြဴဏံလံအာကဵုသၞာံတုဲၜဳဂှ် ဒိုဟ်ဍာတိုန်အာရ။ ဒၞဲါလ္ရဵုမ္ဂး ဒှ်ကၠုၚ်ကြုၚ်ကပိုက်ရ။ ဆ္ဂး ဂွံအာစိုပ်ကဵုတ္ကံဒဵုဖာလိန်တေံဂှ် အောန်အိုတ်ဒးတတ်ကၠောံဒၟံၚ်ၜဳကြုၚ်ဗၞတ်ပန်မသုန်ဒၞဲါဏီဖိုဟ်ရ။
အခိၚ်ဂှ် ဗၟာအံၚ်ဇေယျတံဗ္တိုက်သီကေတ်ထောံဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲ ၁၇၅၇ သၞာံ AD ဂှ်တုဲ မန်တံဂြိပ်ပြးဓဇးတဴအိုတ်ရ။ ဗၟာတံလေဝ် ထ္ဍေၚ်ဂစိုတ်ကလက်မန်တံ ဗက်စှ်ေကၠုၚ်လ္ပာ်ရးမတ္တမဏံတုဲ မန်ညးမဖေက်ဘဲဂစိုတ်တံဂှ် ဂြိပ်ဂစာန်လမျီုထောံဝါ ဂွံဂြိုပ် ထောံဂြိုပ်ဂွံဂၞိၚ် ၜိၚ်ၜဳကၠောံကပိုက် တတ်ဒဵုဇြဟ်စောဝ် အာအုပ်ဗ္ဒဒၟံၚ်အကြာဇိုၚ်ဍာ်လ္ဂောဝ် အကြာထီုနာနာသာ်အိုတ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုမန်ဂြိပ်ဒဴအာဂမၠိုၚ်တံဂှ် အဃောဂြိပ်စှ်ေကၠုၚ်လ္ပာ်ရးတနၚ်သြဳဂှ် စိုပ်ၜိုတ်ဍုၚ်ရေဝ်တုဲ ညးလ္ၚဵုတံပါ်က္ဍိုပ်ဂြိပ်စှ်ေကၠုၚ်လ္ပာ်ပလိုတ်ဏံတုဲ ၜိၚ်ၜဳကၠောံကပိုဟ်တတ်အာကဵု တ္ကံဖဵုဖာလိန်တေံဂှ် မွဲဒၞဲါရ။ အဃောကာလဂှ် ဒးတတ်ကၠောံၜဳကြုၚ် ကပိုတ်ပန်မသုန်ဒၞဲါတုဲမှ ဂွံစိုပ်သြၚ်ဒဵုဖာလိန်ရ။
ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် ညးတံမံၚ်တန်တဴ ပ္ဍဲဒၞာဲကွာန်ဒူရာလၟုဟ်ဂှ်ဟွံသေၚ်ဏီရ။ လ္ပာ်ပလိုတ်ကွာန်ဒူရာတေံ ပ္ဍဲဇရေၚ်ကြုၚ်မဂြိပ်စှ်ေကၠုၚ်နူက္ဍဟ်ဒဵုဖာလိန်တေံဂှ် ညးတံတက်ကောန်တာဲတုဲ စမံၚ်ကၠုၚ်ဇရေၚ်ဇိုၚ်ဒဵုဂှ်ရ၊ ဒၞဲါညးတံမံၚ်ဂှ် ဍာ်ဝၚ်ဒမျိုဟ်နွံမွဲတုဲ ၜိုန်ရစိုပ်ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်တုဲကီုလေဝ် ဍာ်ဝၚ်ဂှ်ဇြိုဟ် ဇုတ်စိၚ်ကလပ်ဒၟံၚ်ဏီရ၊ ဍာ်ပေၚ်ကဘဳဒၟံၚ်လၟိုန်တုဲ ဝၚ်ကဘဳမကော်ခဴစရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလဂှ် တိဒၞဲါညးတံမချုဲပြံၚ်ကၠုၚ်တန်တဴဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်တိကြေဟ်ဗကေတ်သာ်မိတ် ဒှ်ဒၟံၚ်အရံၚ်ထဝ်မြာတုဲ ယၟုကွာန်ဂှ် ကွာန်ထဝ်မြာကော်ခဴစဗွဲကိုပ်ကၠာရ။ လၟိဟ်သ္ၚိဒှ်စၜိုတ်ၜါပိစှော်ဓဝ်ဏီရ၊ ဗွဲကြဴဏံလံကၠုၚ်ကဵုကၠံသၞာံပၠန်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်သ္ၚိလၟိဟ်ၜိုတ် (၃၀၀) ကၠံပြၚ်ရ။ ကာလဂှ် ထဝ်မြာဂှ်မြိပတ်အာတုဲ ဒူရာ (ကွာန်ဒူရာ) ကော်ခဴစကၠုၚ်အိုတ်ရ။ မၞိဟ်တံလေဝ်ပြးစရးတဴတုဲ မွဲဒမြိပ်ဇိုၚ်ဒဵုဖာလိန်တံဂှ် ညးတံအာကၠုၚ်တဵုလွဳစကၠအ်ဂူတုဲ ညးလ္ၚဵုတံမံၚ်ထောံပ္ဍဲကၠအ်ဟွံကလေၚ်စဴကွာန်ရ။
နူကဵုတာဲကၠအ်မွဲၜါတာဲဂှ် ဗွဲကြဴဏံတာဲဂမၠိုၚ်တံ ကောံကလောံဂၠိုၚ်တုဲ ကလေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်ကွာန်ရ။ နူမွဲကွာန် ဒှ်ၜါကွာန်၊ နူၜါကွာန် ဒှ်ပိကွာန်၊ ကွာန်ဗွဲမဂၠိုၚ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသဇိုၚ်ဒဵုဖာလိန်ဂှ်ရ။ ဒၞဲါၜဳလ္ပာ်ဗၟံက်ကွာန် မၞုံဇိုၚ်ဒဵုဖာလိန်ဂှ်လေဝ် တိဒိုဟ်တိုန်ကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဨရိယာတုဲ ကၠောန်ခံက်ဝါဗ္ၚ တဵုလွဳစသြောံမဂွံကၠုၚ်ရ။ ဆ္ဂး နူကဵုဍုၚ်ရေဝ်ဏံ ဂွံအာစိုပ်ဒူရာတေံဂှ် ဒးကၠောံဒၟံၚ်ကြုၚ်ၜဳကပိုတ်ၜါပိဒၞဲါဏီဖိုဟ်ရ။
ဟိုတ်ဂကောံသၟာဒွက်ဂွံမံက်တိုန်
ကာလဂှ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံတေံ ဗီုသေံတံၚိတ်ကလက်ဒၟံၚ် ဂကူမန်၊ ဗီုသေံတံသ္ပမာန်ဍဵုဍိုက်ဒၟံၚ်လ္တူဂကူမန်ဂှ် ညးလ္ၚဵုတံ ဒုၚ်ဟွံမာန်တုဲ ကလေၚ်ပၠန်လေဝ်နွံတဴကီုရ။ ပ္ဍဲကွာန်မန်မွဲဒၞဲါဂှ် သၟတ်ဝုတ်မန်တံကျေဝ်ကၠုၚ်မ္ဂး သေံတေံကၠုၚ်ပလီုပၠံၚ်ကေတ်ဒၟံၚ်တွဵုတုဲ သၟတ်တြုံမွဲဂှ် ဒုၚ်ဟွံမာန်ဂစာန်ပၠန်ကဵုသေံဂှ်ရ။ ကၞောတ်တဲစဵုကဵုညးတေံဒးဂစိုတ်ထောံသေံဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ကၠိုက်ကၟဵုဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲကွာန်မန်ဂှ်ရ။ သၟိၚ်သေံတအ်ဗက်ရပ်ရောၚ် ဂွံမိၚ်ပရိုၚ်တုဲ သၟတ်တြုံဂှ် ဂြိပ်ဒဴတိတ်ကၠုၚ်လ္ပာ်ဍုၚ်မန်ဏံရ။ ဂၠာဲဒၞာဲဗၠးဘဲညိ သ္ဂးတုဲ ဂြိပ်ကၠောံကၠုၚ်သြၚ်လ္ပာ်ဒဵုဖာလိန်ဏံတုဲ တန်တဴအုပ်ဗ္ဒဒၟံၚ် ပ္ဍဲကွာန်ဒူရာဏံကီုရ။ ကလောမန်ဍုၚ်ဗၟံက်ကီု မန်ဍုၚ်ပလိုတ်ကီု ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ကၠၚ်ဍုၚ်တုပ်ဒၟံၚ်ညးသ္ကံတုဲ ဆဵုညးသ္ကံမ္ဂး ဗီုကောဒေံအရၚ်ကီု မၚ်မွဲဆာန်ကၟိန်ညးသ္ကအ်အိုတ်ရ။ အဝါန်မၞုံယၟု သၟတ်တြုံဂှ် ညးတေံကၠုၚ်စိုပ်ကွာန်ဒူရာဏံဂှ် ရဲညးဒယှ်ေဒွက်မန်တြေံတြဟ်လေပ်ဂမၠိုၚ် ညးတေံစန်ပ္ကောံတိုန်တုဲ ညးတေံဖျေံဗီုပြၚ် ဂကောံမွဲဂကောံ သၟာဒွက်ရ၊ ဒွက်ဒယှ်ေဒၟံၚ်ဟွံစှ်ေကဵုပိုဒ်ဒိုၚ် ပိုတ်ဒေဲ (ဟွံလုပ်ကဵုဇိုၚ်ခ္ဍေဝ်) ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ညးတေံကလေၚ်ပလေဝ်ဇန်ပ္တပ်ကဵု တၠုၚ်လအာတုဲ ဖျေံကၠုၚ်ကဵုဗီုပြၚ် ဒှ်ကၠုၚ်ဂကောံသၟာဒွက်မွဲဂကောံရ။ ချိၚ်ၜတ်ကေတ်ကဵုအခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး လောန်ကၠုၚ်အကြာကၠံမသုန်စှော်သၞာံ ကဵု ၜါကၠံသၞာံ (၁၅၀-၂၀၀) တေံရ ညးတေံကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ကဵု ဂကောံသၟာဒွက်ဝွံရ။ အဝါန်ဂှ်လေဝ် ညးတေံမံၚ်ဂွံ ပ္ဍဲကွာန်ဒူရာဏံဗၞတ်ပိသၞာံတုဲ ကောဒေံညးတေံ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံတေံ ဗက်ဂၠာဲဒၟံၚ်ညးတေံအိုတ်သၞောတ်ရ။
အဝါန် ညးစပ္တမ်ဂကောံသၟာဒွက်
ဟိုတ်ဍေံဂှ် နူညးတေံကလေၚ်ပၠန်ဂစိုတ်ထောံသေံဂှ်တုဲ မှိၚ်သေံတံဗက်ရပ်၊ ရပ်ညးတေံဟွံဂွံတုဲ ဗက်ရပ်မသကောဒေံညးတေံရ။ ညးလ္ၚဵုတံဂြိပ်လ္ပလကျာ် သ္ပသဳလကီုလေဝ် သေံတေံရပ်ကေတ်ဖအိုတ်တုဲ ကရေပ်ဓရတ်ကဵုဗက်ဂၠာဲညးတေံရ။ ဂၠာဲညးတေံဟွံဆဵုမ္ဂး မသကောဒေံညးတေံထပှ်တၞောဝ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဂစိုတ်ထောံဏောၚ်ပ္တိတ်လဝ်ပၟိၚ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ကောဒေံညးတေံအပိုက်အလိုက်ပရောဒဒှ်အိုတ်သီုတုဲ ယဝ်ညးတေံဟွံကလေၚ်ဗက်စဴအာမ္ဂး သေံတံဍေံဂစိုတ်ထောံမသညးတေံသီုထပှ်တၞောဝ်ဏောၚ်ဂှ်ဒှ်တုဲ ညးတေံတုပ်စိုတ် ဒးကလေၚ်ဗက်စဴအာရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဂၠံၚ်ဍာန်ဒူရာ - ရေဝ် လၟုဟ်ဟွံမွဲဏီတုဲ ဒးကွာ်ဗက်အာ အကြာခံက်ဝါဗ္ၚကုန်တာရ။ နာဲအဝါန်ဂှ် ညးတေံဗက်စဴတိတ်စိုပ် ဂွံမ္ၚးကွာန်၊ စိုပ်ပ္ဍဲဝါပဝ်ဒိုၚ်မၞုံကရပ် ဝါဖါဂၠဏံဂှ်တုဲ ညးတေံသ္ဂးကဵု ကောဒေံညးတေံမၞိဟ်ၜါဂှ်ရ ညတေံဗက်စဴစိုပ်အတေံလေဝ် ညးတေံဒးဒုၚ်ချိုတ်တုပ်ပ်ရ မုဟွံတၟေၚ်ရသ္ဂးတုဲ စၞးဂှ်ညးတေံကဵုဖျဴဏာက္ဍိုပ်ညးတေံမွဲမရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတေံဒုၚ်ကုတ်ထောံကအ်ညးတေံတုဲ ကောဒေံညးတေံမၞိဟ်ၜါကေတ်ဖျဴဏာက္ဍိုပ်သၟးရ။ ကာလညးၜါဂှ် ကလေၚ်စိုပ်ဒၞဲါ ထ္ၜးကဵုက္ဍိုပ်ညးတေံတုဲ သေံတံကလေၚ်ဗလးထောံကဵု မသထပှ်တၞောဝ်ညးတေံဂှ်အိုတ်ရ။
ညးယိုက်ဂၠေၚ် ဂကောံယေန်သၞာၚ်သၟာဒွက်အဆက်ဆက်
ပ္ဍဲကဵု ပိပန်တၞောဝ်ဂှ်မ္ဂး အောန်အိုတ်ဗၞတ်လလံအကြာ (၁၅၀-၂၀၀) သၞာံနွံရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။
ဗွဲကြဴတၞောဝ် ကောန်ကၟိန်နာဲအဝါန် ညးမ္ဒးဒုၚ်ကုတ်ကအ်ဂှ် ဗက်ဂၠာဲသၟာန်သၟုက်တိတ်ကၠုၚ် လ္ပာ်ဍုုၚ်မန်ဏံတုဲ ဒၞဲါလဵုကွာန်ဒူရာမၞုံရောဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်ကွာန်ဒူရာရ၊ ယၟုညးမဒှ်တၞောဝ်ကောန်ကၟိန်ညးတေံဂှ် အဝဲါရဲကွာန်ဒူရာတံ ကော်ခဴစညးတေံရ။ အဝဲါဂှ်လေဝ် ဆက်မံၚ်တန်တဴထောံ ပ္ဍဲကွာန်ဒူရာဏံဗၞတ်ထပှ် ဒ္စာံသၞာံပၠန်ရ။ အဃောတန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲကွာန်ဒူရာဏံဂှ် ညးတေံ (အဝဲါ) ဂှ် တက်ဖျဴကေတ်ဏာဗီု ပရောပေဲါယေန်သၞာၚ်သၟာဒွက်ကွာန်ဒူရာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်တေံဂှ် ဗီုဗုဗုဗ္စံက်က်သၟးရနွံတုဲ ကေမ္မရာတက်ဗီုကဵုအရံၚ်ဟွံမွဲဏီရ။ ဗီုညးတေံတက်လဝ်တံဂှ် ညးတေံကေတ်ဖျဴဏာဍုၚ်သေံတေံတုဲ ခြာဟွံလံက္ဍၚ်ဂှ် ဂကောံမန်ဍုၚ်သေံတံဂမၠိုၚ် အ္စာမန်သုအေတ်သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ တိတ်ဝေၚ်ဍုၚ်မန်လ္ဂုၚ်မွဲဏှေအ် မွဲဏှေအ်အိုတ်ရ။ အ္စာမန်သုအေတ်ဂှ် ကၠောံက္ဍကၠုၚ်ကဵု ဂကောံကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန်ဍုၚ်လ္ဂုၚ်တုဲ ဗွဲကြဴမိက်ဂွံဂွံတက်ကဝးရုပ်ယောန်သၞာၚ်မန်တြေံအခိုက်ကၞာသၟာဒွက်သ္ဂးရ။
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လေအ်တက်
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လေအ်တက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၇၊ ဝှ် ၂၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒစုန်ကျာ်၊ တၞံ
ဒစုန်ကျာ် (Clerodendron siphonanthus R.Br, Burmese: ငရံ့ပတူ) ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံသၟတ် မၞုံကဵုပ္ကဴ သတ်တုဲ တမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုၚ်နူ ဒေသ အာရှ၊၊ တၞံဒစုန်ကျာ် ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ Verbenaceae ရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး (Description)
တၞံဒစုန်ကျာ် ဒှ် ဂကူတၞံသၟတ် မစူတိုန်ဂၠံၚ်လတူ မၞုံသမၠုၚ် အကြာ ၅ပေ (152.4 cm) ကဵု ၆ ပေ (182.88 cm)၊၊  အပ္ဍဲ ၝောအ်တၞံဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ကြုတ်၊၊ (ဒၞာဲတၚ် တၞးမတိတ်ဂှ် နွံကဵု အသာ်ကဴခဍောၚ်၊？)၊ ပ္ဍဲမွဲတၚ် တၞးဂေတ်ကြောအ် တိတ်ဒၟံၚ်ပိတၞး ကဆံၚ်ကဆံၚ်ရ၊၊ တၞးတအ်ဂှ် နွံကဵု ဗီုပြၚ် ဂၠိၚ်ဗၠောဝ်ဗၠောဝ်၊ လပါ်တမ်ကဝိုၚ်တုဲ လပါ်ကၞောတ်ကေက်ဒၟံၚ်ရ၊၊ ဇမၠိၚ်တၞး နွံၜိုတ် ၆ ၝောအ်တဲ (15.24 cm)၊ ဂတှ်ေတၞး ကလိတ်တုဲ ဓရီုတၞး ညဳ၊၊ ကဴ - တိတ်ကၠုၚ် နူၝောအ်တၞံ လပါ်ကၞောတ် မၞုံကဵုအသာ် ဗကေတ် (ဟွံ) အသာ်ဗု၊၊ မလေပ်ကဴ ပ္ဍဲအကြာ ဂိတုပသာ် ကဵု ဂိတုခ္ဍဲသဳ၊၊ သတ် -  ကာလသတ်ဍေဟ်ဍုဟ်မ္ဂး ဒှ်အသာ် ဗကေတ်လမ္စံက်၊၊ သတ်ဍေဟ်ဍုဟ် အကြာဂိတုခ္ဍဲသဳကဵု ဂိတုဝှ်၊၊
လွပ် (Uses)
တၞးဒစုန်ကျာ် မၞုံကဵု ရှ်ကတၚ်ဂှ် ညးၜိုဟ်တုဲ ပေက်စ ကဵုက ရ၊၊ အတိုၚ် နူလိက်ဂြန်ဂဥုဲမ္ဂး ရိုဟ် ကေုာံ တၞးဒစုန်ကျာ်ဂှ် မၞုံကဵုရှ်ကတၚ် ကတဴ ရ၊၊ ဟိုတ်မၞုံကဵု နိသ္သံသ ကတဴတုဲ မလေပ် ပတဴကဵုဆီတုဲ မလေပ်ဖန်ကဵု ညံၚ်ကျာဂၞဴဂွံလိုဟ်ရ၊၊ တၞး ကဵု ရိုဟ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂဥုဲ (အနာကြီးရောဂါ) ကဵု ယဲ(မီးယပ်)ရ၊၊ ပ္ဍဲဂဥုဲဖျေဟ်အရုန်လေဝ် ပါလုပ်ကီုရ၊၊
ရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် ချူသုၚ်ကဵု (ချၚ်းခြောက်မှုန့်)မ္ဂး ယဲကသအ်ဂိ ဗၠးမာန်ရ၊၊ ရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲ ဒူလာ၊ သြိုဟ်ဂြက်၊ ခ္ဍက်၊ ဂိဇကုဇကောဝ်တအ်ရ၊၊
ခံက်ဂွံခံက်ကေတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လေအ်တက်
ဘာခံက်ဂွံခံက်ကေတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လေအ်တက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကျာ်ဒဵုမာံပလအ်
ဝၚ်ကျာ်ဒဵုမာံပလအ်ဗွဲခမၞောန်
နွံပယျာံမွဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ် ရာဇရဋ္ဌ သၟိၚ်ဘောဂရေန် သ္ပသၟိၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်တီခၠၚ်ရ ကာလဂှ် ပ္ဍဲဍုၚ်မန် မဒှ်ဒတန်သာသနာပိပြကာ ပရိယတ္တိ ပဋိပတ္တိ ပဋိဝေဓကီု သီုမဂ္ညိဂ္ညာတ် ကေုာံ ဝေါဟာအိုတ်ဿီုမစိုန်သကီုတဴ ကေုာံစက္ကပန်နာနာ ရုပ်ပါဒလက္ခဏ ပဋိမဏ္ဍိတ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ မၞုံကဵုဂၠးဇိုၚ်ၜါ ကေုာံစက်ၜါ ဒရာလ္ၚီ ရုပ်ကၠံဒ္စာံ မွဲဟာန်ကေုာံအရှန်ၜါလက် မဂ္ညိဂ္ညာတ်တဴ နရတ်လျးတြဴသာ် မဂါံကွာ်ကၠောံကၠုၚ် နူဍုၚ်သိၚ်ဃဵုတုဲ မက္ညသ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဒဝါဲ ပ္ဍဲရးနိရာဂါံဂဵုဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကာလကျာ်တြဲမသ္ပဒတူ ပ္ဍဲရးနိရာဂါံဂဵုဂှ် တၠရသိပိဇကု မွဲဂှ်ကၠုၚ်နူရးလဂုၚ် မွဲဂှ်ကၠုၚ်နူအသး မွဲဂှ်ကၠုၚ်နူသဓီု မပတၠကြဳဇှ် ၛာန်အဘိညာဏ် မကဠာၚ်ကၠုၚ်စိုပ် ကျာ်သပ္ဗညုရးပၞောဝ်တၠရသိပိဇကုဂှ် မွဲဂှ်မၞုံယၟုတၠရသိနဒဳ မွဲဂှ်မၞုံယၟုတၠရသိဂါရ တၠရသိနာဂီုရ။
တၠရသိပိဇကုဝွံ အာစိုပ်ဇရေၚ်ကျာ်တြဲတုဲ ဗွဲပဉ္စဝန္ဒနာ မဆိုပ်ပရာပ် မသုန်ပြကာ လ္ၚောဝ်ကျာ်ကၠာတုဲ ဂရၚ်ပ္တီတိုန် ကုတၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲရ၊ ယွံတၠဳပသာ်ပိုဲဍိက်သဂွံပအဲပရဲ ဌာပနာဓာတ် စၞးဇကုသဗ္ဗညုညိရော ရဴဝွံအာတ်ဓာတ် သဗ္ဗာညု ပ္ဍဲဒၞာဲ ညးမကော်ခဴစ မရာၚ်တေံရ၊ ကျာ်သဗ္ဗညုဂွံမိၚ်ဂလာန် ဣသိတအ်ဂှ် မဂြၚ်ပ္တီတုဲ မၞးတအ်ညးပိ ဓါတ်သော်ဒ္စိတ်တၞုၚ် ကေတ်ဏာဌာပနာရ ရဴဂွံကျာ်သဗ္ဗညုဟီုတုဲ နတဲသတုံမပြဲ ဇွိတ်သမၠုၚ် ဓါတ်သော်ဒ္စိတ်တၞုၚ်မဒုၚ်ကဵု တၠရသိပိဂှ်ရ၊ တၠရသိပိ ဂွံဓာတ်သော်ဒ္စိတ်တၞုၚ်တုဲ သီုမမိပ်စိုတ် ဗွဲမလောန်ယဵုဒုၚ်ကေတ်တုဲ နကဵုကြောတ်ထဝ် စုတ်လဝ်ဓာတ်ရ။
ကြဴနူဂှ်တုဲ တၠရသိပိဟီုရေၚ်သ္ကအ်ရ ပိုဲသၟဟ်မေတ္တာတုဲ ပိုဲအာနူဝွံတုဲ ပိုဲသ္ပဇနူပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ် ရာဇရဋ္ဌ ရဴသာ်ဝွံတၠရသိနဒဳ ဟီုကဵုတၠရသိၜါဂှ်ရ၊ပ္ဍဲဇိုၚ်ဂၞိၚ်အၚ်တိုၚ်ဂှ် ပိုဲဒီုရ၊(ဇိုၚ်ဂၞိန်အၚ်ဒိုၚ်ဂှ် မဒှ်ဇိုၚ်ဂြိုပ်တၞံအၚ်ဒိုၚ်ရ။)ပ္ဍဲဇိုၚ်ဂြိုပ်အၚ်ဒိုၚ်ဂှ် တၠရသိမွဲမၞုံယၟု သဳရိမာ မမံၚ်ပ္ဍဲတၟံဂၞိၚ်လမ်စံက်ဂှ်ရ၊(တၟံဂၞိၚ် လမ်စံက်ဂှ် မဒှ်တၟံဂြိုပ်လမ်စံက်ရ။) တၠရသိပိဂှ် ပြာပ်ကၠုၚ်စိုပ် ပ္ဍဲဇိုၚ်ဂြိုပ်အၚ်ဒိုၚ်ဂှ်ရ။ တၠရသိ သဳရိမာ ညာတ်တၠရသိပိဂှ်တုဲ သၟာန်တိုန်ရ၊ ယွံတၠရသိပိ မုနူဌာန်မွဲ တၠတံမပြာပ်ကၠုၚ်ဂှ်ရော တၠရသိနဒဳသ္ဂး အဲဍိက်ကၠုၚ်နူလ္ဂုၚ်ရအဴ၊ တၠရသိ ဂါရသ္ဂး အဲဍိက်ကၠုၚ်သဓီုရအဴ၊ ပိုဲဍိက်တအ်ညးပိအာအာတ်ဓာတ်သဗ္ဗညု ပ္ဍဲမရာၚ်တေံတုဲ သဗ္ဗညုကဵုဓာတ်သော် ဒ္စိတ်တၞုၚ် ကုပိုဲဍိက်တအ်ညးပိရအဴ တၠရသိ သဳရိမာ ဂွံမိၚ်ညာတ်ဓာတ်သော်ဒ္စိတ်တၞုၚ်တုဲ အာတ်ကေတ်ဓါတ်သော် ပ္ဍဲတၠရသိပိဂှ်ရ။
ယွံတၠရသိပိ အဲဂှ်မဒှ်ကၞောတ်အယုက်ရ၊ ဓါတ်သော်တၠအဲတအ် မဂွံနၚ်ဂှ်ကဵုအဲဂွံဌာပနာမွဲၜါတၞုၚ်ကီုညိ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ တၠရသိပိကဵုဓါတ်သော် ပိတၞုၚ်တုဲ စုတ်လဝ်ပ္ဍဲကြောတ်ထဝ်တုဲ ပ္ဍဲဌာန်မ္ဒးရးဂှ်ဌာပနာလဝ်ရ။
ကြာနူဂှ်တုဲ တၠရသိ သဳရိမာ ဗ္ကန်ကဵုတၠရသိပိဂှ်ပၠန်ရ၊ ယွံတၠရသိပိ ကာလအဲမစဴဍုၚ်ဗြီုမ္ဂး အဲဗှ်ဗၞုဟ်မေတ္တာကဵု တၠအဲတအ်ညိပိရ တၠအဲတအ်ညိပိဂှ် ညံၚ်ဂွံကၠုၚ်စိုပ်အဲဍိက်ညိအဴ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ တၠရသိပိဂှ် သီုကဵုဓါတ်သော်သေဟ်မံၚ်တြဴတၞုၚ်ဂှ် ကလေၚ်စဴအာဌာန်ဒၟံၚ်ဇကုဇကုအိုတ်ရ၊ လအ်အာပိသၞာံအခါတုဲ တၠရသိ သဳရိမာ ဗၞုဟ်မေတ္တာကဵုတၠရသိပိဂှ်ရ၊ တၠရသိပိ ကဠာၚ်ကၠုၚ်စိုပ်ရ၊ ယွံတၠရသိပိ အဲသၟိက်စဴဍုၚ်ဗြီုရ ဓာတ်သော်ပိတၞုၚ်ဝွံ တၠအဲတအ်ညးပိကေတ်ဏာတုဲ ဒေဝ်လဝ်ညိ ရဴဝွံသ္ဂးရ။
တၠရသိနဒဳ ဂွံဓာတ်သော်မွဲတၞုၚ်စုတ်လဝ်ကဵု သၠိုၚ်ထဝ် ဂဒဵုလဝ်တုံမြတုဲ တိုပ်လဝ်ပ္ဍဲကဵုဇိုၚ်ဂြိုပ် အၚ်ဒိုၚ်ဂှ်ရ၊ ဒၞာဲတိုပ်စွံလဝ်ဓါတ်သော်ဂှ် တိုၚ်တၟံမွဲ တိုၚ်လဝ် တၟာသၠက္ဍိုၚ်တုပ်သၟဟ်ရ၊ ဒၞာဲဂြိုပ်ဂှ် အၚ်ဒိုၚ်ဂှ် ဝိပတ်အာတုဲ ဗ - တတ် ညးကော်စလၟုဟ်ရောၚ်။
တၠရသိဂါရ ဂွံဓာတ်သော်တၞုၚ် စုတ်လဝ်ကဵုကြောတ်ဗိုတ်တုဲ အာစွံလဝ် ပ္ဍဲကဵုတၟံဂြိုပ် အၚ်ဒိုၚ်ဂှ်ရ၊ တၟံဂြိုပ်အၚ်ဒိုၚ်ဂှ် ဝိပတ်အာတုဲ တၟံသိုၚ်သ္ဂးရောၚ်။
တၠရသိနာဂဵု ဂွံဓာတ်သော်မွဲတၞုၚ်တုဲ စုတ်လဝ်ကဵုသၠိုၚ်မြ ဂဒဵုလဝ်ကဵုတၟံနဳလာတုဲ အာဒေပ်စွံလဝ်ဒဵုမၠအ်တၟံထဝ်တေံရ။
ကာလဌာပနာဓာတ်သော်ဂှ် တၠရသိပိကီုသီုသၟိၚ်အိန် တၠသွဝ်ၜါကီု စတုမဟာရာဇ် ပန်ကီု အိုတ်ကဵုဒေဝတဴအိုတ်သီုကီု သၟိၚ်သွဝ် သၟိၚ်မှာဗဳသၞု သၟိၚ်ဒေဝတဴဝေဿဝဏ် ဗြီုသီုဂၞကျာ် သီုဂၞကျာ်အိန်ပန် သီုတွဳဝါရအိုတ်သီု ဒေဝတဴ အိန်ဗြီု ကၠုၚ်ကောံမွဲဟာန်အိုတ်တုဲ ကြဳဇှ်ဓါတ်သော်သဗ္ဗညုကီု ကြဳဇှ်တၠရသိပိကီု ဒေဝတဴ အိန်ဗြီု မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် မ္ဒးကၠုၚ်စိုပ် သ္ပပူဇဴဓာတ်သော်တုဲ ပ္ဍဲလတူ က္ဍိုပ်တၟံသမၠိုၚ်ဂှ် အိန်စဳရေၚ်လဝ်ဓါတ်သော်ရ။
သၟိၚ်အိန် သီုမဂ္ညိဂ္ညာတ်လဝ် မပြဲပြဲ ပ္ဍဲတဲရပ်ကွဵုဗိုတ် တၚ်မဏိက် လကံက်ဗၠဲ ခါဲကတိုၚ်ဓာတ်သော်ရ၊ ဂၞကျာ်အိန်ပန် မဂွးကတိုၚ်ဓါတ် ရသိပိဂှ် မဒုၚ်တိ ဒေဝတဴဂမၠိုၚ် မၜုၚ်သကးတိသီဂှ်ကီု (တိသီဂှ် တိအရှာံဂှ်မ္ဂးရ)။ ဒေဝတဴ ကျာ ပိုက်နၚ် သဂေဟ်ဒကှ်ဗၞတ်ဗၞတ်က္ၜံၚ် လယိုဟ်က်တိုၚ်ဓာတ်ဂှ် ထပှ်ဟတ်သာံဒံၚ် (ဟိုတ်သာံဒံၚ်ဂှ် စှ်ဒ္စိတ်ၝောံတဲ ကဝက်)။ သၞာဓါတ်ဗၠဲ မွဲမၞိဟ်လးသမ္မထိုက် မဒှ်ဒကိုဝ်ကြောတ် မၞိက် - မြ - ဗိုတ်- ဗဂဲ - မသၠိုၚ်လဝ်ဓါတ် မွဲဟတ်သာံဒံၚ် ထ္ၜောံဓါတ် တၟာတဝ်ဥပဵုဗ္ကေတ် ထၞိက်ထဝ်သြန်အိုတ်ကဵု ဒြပ်ရတ်ထပှ်ပြကာဝွံ မသၠိုၚ်ကသဵုလဝ်ကတိုၚ်ဓါတ်ဂၠိုၚ်သန် တၟံမြသာံဖြာဏဳ သတီုမွဲဟတ်သာံဒံၚ် ဇမၠိၚ်မွဲဟိုတ်သာံဒံၚ် လၞၚ်မွဲဟိုတ်သာံဒံၚ်ဂှ် မဒှ်ဂဒဵုဓါတ်ရ။
ဗိုတ်အာပၠာ သတီုမွဲဟတ်သာံဒံၚ်၊ ဇမၠိၚ်မွဲဟတ်သာံဒံၚ်၊ လၞၚ်မွဲဟတ်သာံဒံၚ်၊ ဗိုတ်ဂှ်မလးလဝ်ဂတာ ကတိုၚ်ဓာတ်ရ၊ ပ္ဍဲကတိုၚ်ဓါတ်ထပှ်ဟတ်ဂှ် ၜိုန် - ပိဟတ်ဂှ်ဒှ်ကြက်ဒြပ်ဖအိုတ်ရ၊ လ္တူဂှ် အိန်ပကဲလဝ် လက်ပိတန် ဒကဴပန်ဒိုဟ်ဂှ် ပၞာၚ်ဒိပ် ပန်တၞုၚ်လ္တူဂှ် တက်ကြောတ်လဝ်ဇာထဝ်ဇာသြန်တုဲ လဒေါဝ်ဂှ် ဌာပနာလဝ်ဓာတ်ရ သၟိၚ်အိန် သၟိၚ်ဗြီုဒေဝတဴဂမၠိုၚ် မၚ်မွဲလဝ်ရ ဒၞာဲစွံလဝ်ဓါတ်ဂှ် ဗတ်လဝ်ကဵုတၟံကီု သီုကဵုတိ ညံၚ်ကဵုဗဝိုဟ်အုန်ကီုရ။
ဒၞာဲဒဵုဝွံ ဒဵုမၠအ်တၟံထဝ် ညးသ္ဂးလဝ် ပ္ဍဲအာဒိကိုပ်ကၠာတေံရ ဒဵုဝွံ ဒဵုမၠအ်တၟံထဝ်ဂှ် ဝိပတ်အာတုဲ ဒဵုမၚ်မၠအ် ညးမ္ဂးပၠန်ရ၊ ဒဵုမၚ်မၠအ်ဂှ် ဝိပတ်အာတုဲ လၟုဟ်ဝွံဒဵုမာံပလအ် ရဴဝွံညးကော်ခဴစအိုတ်ပၠန်ရ။
သၠိုၚ်ဓါတ်သော်ဏအ် တုဲဒှ်အိုတ်တုဲ တၠရသိပိကီု သ္ပလဝ်အဓိဌာန် ကဵုဓါတ်သော် သာ်ဝွံရ၊ ခမဳနွံကဵုဓရ်သဳလကီု ခရှ်နွံကဵုဓရ်သဳလဂှ် ကဵုဂွံဌာပနာ မၚ်မွဲရေဟ်သေဟ်အာ အနာဂတ်ညိဂးတုဲ တၠရသိပိဇကု ကဠာၚ်စဴကၠုၚ် ဂြိုပ်အၚ်ဒိုၚ် စဴယိုက်ဇွ ဂြဇုတ်တၠရသိ သဳရိမာ ရ၊ ဒၞာဲစံၚ်ဇွတၠရသိဂှ် ဒက်လဝ်စေတဳမွဲ သဳရိမာစေတဳမ္ဂးယၟုရ၊ ဒက်စေတဳဂှ်တုဲ တၠရသိပိ ကၠေၚ်စဴအာဌာန်ဒၟံၚ်ဇကုကု အိုတ်ရ။
ဝၚ်ပရောပရာကျာ်ဒဵုမာံပလအ်ဗွဲခမၞောန်တုဲဆဝွံရောၚ်။
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အခေါန်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အခေါန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဂုဏ်ဒိုၚ်ဟွံရော် ပိုက်သော်ကဵုဗ္တေၚ် (အဂီုသၟိၚ်ဒိုၚ်)
နွံကာလမွဲတ္ၚဲ သၟိင်ဒိုင်မွဲ ဂၠာဲစဒၟံင် စၞအာဟာရ ပ္ဍဲဇရေင်မှာသၟိဒ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်အခါကာလဂှ် တြုံသၟာတမ္ၚာမွဲလေဝ် ဂၠာဲစအာ ကၚုဲ ပ္ဍဲဇရေင်မှာသၟိဒ်တုဲ ဂယိုင်အာဒၟံင် လမျီုကီုရ ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဆဵုညာတ်ဒၟံင်ညးသ္ကအ် လၟိုန်လၟိုန်တ္ၚဲရ၊၊
သၟိင်ဒိုင်ဂှ် ရံင်အာ တြုံသၟာတမ္ၚာဂှ်တုဲ ＂အဝ်.. တြုံသၟာတမ္ၚာဏအ် သွက်ဂွံဂယိုင်အာဗုင်ဂၞဴဂှ် ဒးဒုင်ဒၟံင်ဗြဲ ဒးစဲဒၟံင်တ္ၚဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ဏအ် ရိုဟ်ရိုဟ်တ္ၚဲ ညံင်ရဴအဲကီုရသွံ＂၊၊ ရဴသာ်ဝွံ ချပ်ဗ္စာရဏာတဴ ပ္ဍဲစိုတ်ရ၊၊
တြုံသၟာတမ္ၚာဂှ်လေဝ် ရံင်အာ သၟိင်ဒိုင်ဂှ်တုဲ ＂အဝ်.. သၟိင်ဒိုင်ဏအ်လေဝ် သွက်ဂွံဂယိုင်အာလမျီုဂှ် ဒးဒုင်ဒၟံင်ဗြဲ ဒးစဲဒၟံင်တ္ၚဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ဏအ် ရိုဟ်ရိုဟ်တ္ၚဲ ညံင်ရဴအဲကီုရသွံ၊၊＂ ရဴသာ်ဝွံ     ချပ်ဗ္စာရဏာဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်တေံကီုရ၊၊
ဒးကာလမွဲတ္ၚဲ သၟိင်ဒိုင်ဂှ် အဃောပဝ်ဝေင် ဂ္ၚေင်အာကၠုင် စိုပ်အာ ဍုင်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ဨကရာဇ်ညးတအ် စုတိစဴအာသွဝ်တုဲ ကောန်ဇာတ်တၞောဝ်ဒတောဝ် သွက်ဂွံဆက်မင်မွဲအာ       နန်ထဝ်က္ဍိုင်ဗ္တာင်ဂှ် ဟွံမွဲတုဲ တၞောဝ်ဒတောဝ် ဨကရာဇ် အဆက်ပိုတ်သ္ကုက်ဒၟံင်ရ၊၊
ကာလဂှ် ညးတအ် စံင်ဇွဂြဇုတ် ဨကရာဇ် ညးတအ်တုဲ သွက်ဂွံဂၠာဲ ဨကရာဇ်ဂှ် ညးတက်မံင် လန်ဂေတ်ဍုင်ရ၊၊ ＂ယွံမိမ ကလောကောဒေံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ညးဂမၠိုင်အဴ၊ အာဂတနူဏအ် ထပှ်တ္ၚဲပၠန်မ္ဂး ဗလးကွဳစက္ကရတ်ရ၊ ယြဴညးမွဲ ယဝ်ရ ကွဳစက္ကရတ် စှ်ေဒၞဲါဇကုမ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂွံသ္ပ ဨကရာဇ်ရ၊၊ ဒုံ...ဝူ... ဒုံ...ဝူ... ဒုံ ဝူ...＂ ရဴသာ်ဝွံ ညးတအ် တက်မံင် လန်ဂေတ်ဍုင်ရ၊၊
မဟာသမယသုတ်
မဟာသမယသုတ် - ဘာသာမန်
ဂုဏ်ဒိုၚ်ဟွံရော် ပိုက်သော်ကဵုဗ္တေၚ် (အဂီုသၟိၚ်ဒိုၚ်)
ကာလဂှ် သၟိင်ဒိုင် ဂွံမိင်ကေတ်တုဲ ＂အဝ် တြုံသၟာတမ္ၚာ ဂၠာဲစအာဒၟံင် ကၚုဲ ကရောံအဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်တေံ အဲယိုက်ပလံင်နင်တုဲ ယဝ်ရ ဂွံဒုင်ကဵုကွဳစက္ကရတ်ဏအ်မ္ဂး ခိုဟ်ကွေံရ၊၊ တြုံဏအ် ဒှ်ဨကရာဇ်မ္ဂး ဍေံကလေင်ရော်ဂုဏ်အဲရ၊၊ ကာလဂှ် အဲကီု တြုံဏအ်ကီု သီုပိုဲညးၜါ ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူဒဒိုခ် မဒုင်ဗြဲ စဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်တေံရ၊၊＂ ရဴသာ်ဝွံ သၟိင်ဒိုင်ချပ်တဴရ၊၊ ကာလဂှ် သၟိင်ဒိုင် ပဝ်ကလေင်စဴကၠုင် စိုပ်ၜဳမှာသၟိဒ် ဒၞဲါဂၠာဲစဒၟံင် ၚုဲကဂှ်တုဲ စၟဳမင်ဒၟံင် တြုံသၟာတမ္ၚာဂှ်ရ၊၊ တြုံသၟာတမ္ၚာဂှ်လေဝ် ဒးဂယိုင်ဒၟံင်လမျီု ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ဂှ်ရတှ်ေ စိုပ်အခိင်မ္ဂး ကၠုင်ဖျေံဇာပါမ်က ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ဂှ်ပၠန်ရ၊၊
ဍုင်မန်
ဍုၚ်မန် ဝွံ ဒှ်ကၟေန်ဍုၚ်ဨကရာဇ်မန် မွန်ပြည်|อาณาจักรมอญ|Mon kingdoms  ဍုၚ်မန်ဂှ် နူကၠာသက္ကရာဇ်ဟွံဒှ်ဏီ ၂၀၀၀၀သၞာံ ဗီုပြၚ်ဍုၚ်ရးဍောတ်တ် ဒေသညးညးပိုၚ်ပြဲကေတ်တ် ဟွံဒးမံၚ်သၟဝ်တုဲညးသကု ကော်စ ဒေသရးမည(မန်) လၟုဟ်တှ်ေဒှ် ဍုၚ်မန် ဍုၚ်ဗမာ ဍုၚ်သေံ ဍုၚ်လော ဍုၚ်ခမေန်တအ်ရ ပ္ဍဲဒေသရးမညဏံ ဂှ် သၟိၚ်ပိုၚ်ပြဲဍုၚ်ဂၠိုၚ်တှ်ေ ဒှ်ဂကူမန်ရ ကာလစိုပ် BC523 ဂှ်တှ်ေ သၟိၚ်ဨကရာဇ်မန်ဓမ္မသဳဟရာဇာ ညးနွံကဵုဣဓိပံၚ်ပကောံထောံဖအိုတ်တုဲ ပတိုန်ကၠုၚ်ဍုၚ်ရာဇာဌာနဳ သုဝဏ္ဏဘုံ အဓိပါဲဂှ်တှ်ေ ဍုၚ်ထဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ်ဍုၚ်မန်ဇၞော်သၠုဲ လၟုဟ်ဏံတှ်ေ ဍုၚ်မန် ဍုၚ်ဗၟာ ဍုၚ်သေံ ဍုၚ်လော ဍုၚ်ခမေန်တအ်သီုဖအိုတ် လောန်ကၠုၚ် ၂၅၆၄ သၞာံတေံ နူကဵု ကျာ်တြုဲဂေါတမ ကဵုဏာ ဓါတ်သော် ကဵုကောကဵုဒေံ သမလ ကဵု ဝဳမလ ဂှ်တုဲ ပတန်ကၠုင်ကျာ်ဒဂုၚ်ကေသလ တုဲ ခြာဟဟွံလအ် သၟိင်ဨကရာဇ်မန် သီမလ ကလောန်ပတန်ကၠုင်ဍုင်တၟံ ဒၞာဲတိဍာ်ၜိုပ်ဍုန်ဂှ် ပတန်ဍုင်ပထမဟံသာဝတဳ မဒှ်ကီုရ ဒုတိယဟံသာဝတဳဂှ် (1830–1906) သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်ကလောန်ပတန်လဝ် ဍုင်ရာမညမတ္တမ သက္ကရာဇ်သာသနာ (1912–2082|2093–2095)ဂှ်  ပြံင်အာဍုင်ဟံသာဝတီ ဨကရာဇ်မန် သၞောတ်သၞောဝ်သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ် သၟိင်စိင်ဗတိုင် ဗညာဥု မအံက် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကၠောန်ပတန်ကၠုင် ဒုတိယဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ကီုရအဴ တတိယ ဟံသာဝတဳ သက္ကရာဇ်ကြေတ် 1740 -1757 ဂှ် ဨကရာဇ်မန်သၟိင်ထဝ်ပဴတိကေ ကဵု တၠညးဗညာဒလ ပတန်လဝ်မဒှ်ကီုရအဴ။
မဟာသမယသုတ်
ဥယျောဇိုန်
ဂုဏ်ဒိုၚ်ဟွံရော် ပိုက်သော်ကဵုဗ္တေၚ် (အဂီုသၟိၚ်ဒိုၚ်)
ကာလဂှ် သၟိင်ဒိုင် ပြာပ်အာ ဇရေင်သၟာတမ္ၚာဂှ်တုဲ ＂ယွံသဟာဲ အဲမိက်ဂွံကဵုနယ်ကဲ ကဵုသဟာဲမွဲရ၊၊ ယဝ်ရ သဟာဲကေတ်စဂလာန်အဲမ္ဂး သဟာဲကီု အဲကီု သီုပိုဲညးၜါ ဟွံဒးဂၠာဲစက ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ဏအ်တုဲ ဂွံတိတ်ဗၠး နူဒဒိုခ် ဒုင်ဗြဲ စဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ဏအ် သီုညးၜါရဟာဲ။＂
မဟာသမယသုတ်
(က) ကျာ်တြဲ မဒှ်အ္စာမၞိဟ်ဒေဝတဴ ဣန်ဗြီု မအံၚ်ဇၞးကေတ် ပၞာန်မာရ် (၅) ပြကာ မသ္ပခမဳ-ကၠုၚ်နူတၞောဝ် ဒတောဝ်ဂကူသၟိၚ် သီုမတွဳဗွိုၚ်ကေတ်ခမဳ တၠအရှန် (၅၀၀) တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရး ဍုၚ်ကပိလဝှ် မၞုံကဵုသၞိၚ်မၜိုဟ်ဂံက် ဍာ်မကေဝ်ဇြုၚ်မၞုံကဵု
ဍုင်မန်
ကၠာဟွံဂွံစိုပ်အခေတ် ပထမဟံသာဝတဳ ဂှ်ဝွံ ဍုင်မန်ပိုဲ နွံကၠုင်ဗွဲမကၠိုင်  ဍုင်လဝါဝ်  လၟုဟ်တ်ှေ ဒှ်ဍုင်သေံ Ratchaburi ဒှ်ဌာနဳမန် လောန်ကၠုင်သၞာံ ၁၀၀၀၀ ပြင်င်သၞာံတေံ အာယုက်ဍုင်၃၀၀၀+၅၀၀၀ သၞာံ တုဲပၠန် ဍုင်မန်ဟာရဳပုဏ္စယ ဟမုတ်ှေဒှ်ဍုင် Chiang mai ဍုင်သေံ အာယုက်ဍုင် ၅၀၀ +၇၀၀ သၞာံ စပ္ပဒေဝဳ ဨကရာဇ်ဗြဲ ဒှ်တိုင် တုဲပၠန် ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံမိ ဟမုတ်ှေ ဒှ်ဍုင်သထုဓ်(ဓီု) သၟိင်သဳဟရာဇာ ဒှ်ဨကရာဇ်တိုင် ပတိုန်လဝ် အာယုက်ဍုင် ၁၀၀၀*၁၅၀၀ အိုတ်အာ ပဍဲတုဲသၟိင်မနူဟာဝ် သၟိင်ဗၟာ နော်ရထာ ဗတိုက်ပလီုလဝ် မဒှ်ကီုရ
ဂုဏ်ဒိုၚ်ဟွံရော် ပိုက်သော်ကဵုဗ္တေၚ် (အဂီုသၟိၚ်ဒိုၚ်)
＂ဟး ... သဟာဲ၊ ခိုဟ်ကွေံရ၊၊ ဆဂး နယ်ကဲဗီုလဵုရော ဟီုလဴထ္ၜးကဵုအဲညိ၊၊＂
＂ယွံသဟာဲ... တေ-ပ္ဍဲဍုင်တေံ ဨကရာဇ်ညးတအ် စုတိစဴအာသွဝ်တုဲ အဆက်တၞောဝ်ဒတောဝ် ဨကရာဇ်ညးတအ် ပိုတ်သ္ကုက်အာရ၊၊ ဂတနူဏအ် ထပှ်တ္ၚဲပၠန်မဂး ညးတအ် ဗလး ကွဳစက္ကရတ်ရ၊၊ ကာလ ညးတအ် မဗလးကွဳစက္ကရတ်မ္ဂး အဲပလံင်ဏာ သဟာဲတုဲ သဟာဲတိုန်ဍိုက်ကေတ် လတူကွဳစက္ကရတ်ဂှ်မ္ဂး ညးတအ်ဒုင်ဖျဴဏာနန်တေံ၊ သဟာဲဂွံဒှ် ဨကရာဇ်ရ၊၊ ကာလဂှ်တှ်ေ သဟာဲလေဝ် ဂွံတိတ်ဗၠး နူဒဒိုခ် မဒုင်ဗြဲစဴတ္ၚဲ၊ အဲလေဝ် ဂွံဗၠးတိတ် နူဒဒိုခ်မဒုင်ဗြဲစဲတ္ၚဲရ သဟာဲ။
ဟာဲ '' သဟာဲ"""ယဝ်ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ခိုဟ်ကွေံကွေံရ"" သဟာဲအေ--ဂတနူဏအ် ထပှ်တ္ၚဲပၠန်မ္ဂး သဟာဲ ကၠုင်မင်ဒၟံင်အဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ဏအ်ညိ အဲကၠုင်ဒုင်ဏာသဟာဲရ ရဴသာ်ဝွံ ယွံသၟိင်ဒိုင်ဂှ်ဟီုတုဲ သီုညးၜါစာ်စ္ဍးသာဲခြာတိတ်အာ ညးသ္ကအ်ရ။
နူဂှ် ပေင်ထပ်ှတ္ၚဲတုဲ သၟိင်ဒိုင် ကၠုင်ဒုင်ဏာတြုံသၟာတမ္ၚာဂှ်ရ ကာလ ညးၜါအာစိုပ်ဍုင်တေံဂှ် ဂကောမ်အမာတ် တၠပညာ အာစာပြောဟိတ်တအ် ဗလးပ္တိတ်နင်ကွဳစက္ကရတ် နူကဵုနန်တေံတုဲ ကွဳစက္ကရတ်ဂှ် ဂေတ်သ္ပဝ်ဂ္ၚေင်သဝဝ်ဒၟံင် နကဵုဂၠံင်တရဴအာကာသ ပ္ဍဲလတူဍုင်ဂှ်ရ ''
ကောန်ဍုင် ကောန်ကွာန်ဂမၠိုင်ကီုလေဝ် မင်ရံင်ဒၟံင်ကွဳစက္ကရတ် သရုင်တတ်ကၠောံအာဒၟံင် မွဲအရာပ်တုဲ မွဲအရာပ်ပၠန် ဍုင်လဵု ကွာန်လဵု သ္ၚိလဵု တြုံလဵုမွဲ ဂွံထေက်ကဵုဒှ် ဨကရာဇ်မာန်ဂှ်လေဝ် မင်စၟဳဗဵုဒၟံင် တြုံတၠပါရမဳအိုတ်ရ '''
ပ္ဍဲကာလာဂှ် သၟာတမ္ၚာမွဲ ဍိုက်ဒၟံင်လတူစးဒိုင်တုဲ ဂ္ၚေင်ပဝ်ကၠုင်ဒၟံင် နကဵုဂၠံင်တရဴအာကာသဂှ် ကောန်ဍုင် ကောန်ကွာန်ဂမၠိုင် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်တုဲ ကတဵုဒှ်အမ်သဝ် တမ္ညဝ်    ဂမ္အောတ် လျတ်ကလိုက်ကၟဵုတိုန် ဗြုသဓဵုတိုန်အာ အလုံဍုင်မွဲရ"""
အဝ် ... တြုံဏအ်မွဲ ဍိုက်ပေင်ကဵုပါရမဳကွေံရသွံ               တြုံဏအ်မွဲ ဍိုက်ပေင်ကဵုပါရမဳကွေံရသွံ တြုံဏအ်မွဲ ဍိုက်ပေင်ကဵုပါရမဳကွေံရသွံ ထေက်ကဵုပ္ကင်ရင်နန်ထဝ်ပိုဲကွေံရ တြုံဏအ်  ထေက်ကဵုအုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မင်မွဲပိုဲကွေံရ နမပ္တအ်မြဴသာ်ဝွံ ဗီုညးကဵုညး ဗီုအဲကဵုအဲ ညးမွဲမွဲဗီု ဟီုမံင်ညးသ္ကအ်ရ       ဗန်ကအ်တအ်င်တဲ ကဝဲယာတ်ဒါတ်သြိုဟ် အိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်မြဟ် ဓရ်ပဳတိကတဵုဒှ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်  ခ္ဍဳလျတ် ထဗတ်ဒးဟဒယဝတ္ထုတေံတုဲ မင်မွဲဣန်ရဳဟွံမာန် နကဵုဂလာန်မသ္ကာတ်မြဟ်ဂှ် ကမိင်ကမဟ် ကညာင်ကရေဲ ဒၟံင်ညံင်ရဴရမျှာင်ၚဴတမ်သၞာံရ ''
သၟိင်ဒိုင်ပဝ်လုပ်အာကဵု ကွဳစက္ကရတ်ဂှ်တုဲ သၟာတမ္ၚာဂှ်ပြံင်ကၠောံအာကွဳစက္ကရတ်ဂှ်တုဲ ကွဳစက္ကရတ်ဂှ် လၟောဝ်စှ်ေကၠုင်စိုပ်တိရ ဂကောံအမာတ်ပြောဟိတ် တၠပညာဂမၠိုင်ကောမ်ဗိုင် ကၠုင်တုဲ ဒုင်ပတိုန်ဏာနန်တေံရ " တြုံ သၟာတမ္ၚာဂှ် ဒှ်ဨကရာဇ်တုဲ သၟိင်ဒိုင်ဂှ်လေဝ် ဂွံကၠုင်အလဵုအသဳကီုရ ဂွံဟယံက်တုဲလာမ်တိုန်အာဂှ် ဒှ်ဓမ္မတာလောကရ သၟိင်ဒိုင်ဂှ်လေဝ် ဂွံကၠုင်ဟယံက်ကဵုဨကရာဇ်တုဲဟွံသ္ပကာကဵု ကောန်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်ရ သတ်မနွံကဵုလမျီုဂှ်လ္ပဟီုဏီရ ၜိုန်ရ သတ်ဟၟဲကဵုလမျီု မပ္တံကဵုဇုက်ကဒါတ် ဇုက်ကွာဲတအ်ကီုလေဝ် ဂွံကၠုင်ဟယံက်ကဵုတၞံဆုမွဲမွဲတုဲမ္ဂး လာမ်တိုန်အာစဵုကဵုစိုပ်ကၞောတ်တေံရ"                သၟိင်ဒိုင်ဂှ် ဂွံကၠုင်ဟယံက်အလဵုအသဳ အဝဵုအဏာ ဗီုဏအ်တုဲ တ္ၚဲယးတၟး အကးဇြုင် ဂေတ်တိတ်ကၠုင် ဂၠံင်လ္ပါ်ဖျာၚုဲကတအ်ဂှ်တုဲ ဂၠာဲသ္ၚဳရံင်ဒၟံင် ၚုဲကဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်ရ ဆဵုဒးၚုဲဇၞော်ဇၞော် ကဇၞော်ဇၞော်ဂှ်မ္ဂး ဂၠာဲၜံက်စအိုတ်ရ ကာလဂှ် ညးတၞဟ်ဟီုကၠုင်မ္ဂး ``ဨကရာဇ်ဗှ်ေတအ်ဂှ်ယဝ်ရ အဲဟွံဂၠာဲနင်ကဵုမ္ဂးဗှ်ေတအ်ဂွံဟွံသေင်ရ ဗှ်ေတအ်တီမံင်ကီုဟာ ဗီုဏအ် သၟိင်ဒိုင်ဂှ် ကလေင်ဟီုကဵုညးဂမၠိုင်ရ ကောန်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်လေဝ် ဒိုင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဒိုင် ဨကရာဇ်တုဲ ညးမွဲလေဝ် ဟွံဂံင်ဘပဠ ဟွံဂံင်ပသၞအိုတ်ရ     မံင်အာဗီုဏအ် လအ်အာတုဲ ကောန်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်       အေင်ဒုင်ဟွံမာန်တုဲ ကရေဴထ္ၜးဆန္ဒအိုတ်ရ " ဒိုင်ဗျု....ၜံက်စက ၜံက်စက ဆဵုဒးကၚုဲ....ရုဲစအိုတ် ရုဲစအိုတ် ဒ္ဂေတ်ဗီုဂှ် ဒုင်ဟွံမာန် ဒုင်ဟွံမာန် ဗွဲမပြဟ်ဟေင် ထဍေင်ဗက်ထောံ ထဍေင်ဗက်ထောံ ဗီုဏအ်ထ္ၜးတဴဆန္ဒအိုတ်ရ"
ကာလဂှ် ဨကရာဇ်ကော်သၟိင်ဒိုင်တုဲ ယွံသၟိင်ဒိုင်_ဗီုဍေံတအ်ကရေဲထ္ၜးဒၟံင်ဆန္ဒဂှ် ဒှ်ကွေံဟာ" ရဴသာဲဝွံ ဨကရာဇ်သၟာန်သၟိင်ဒိုင်ရ။ "သဟာဲမွဲဒှ်ကွေံကွေံလေဝ် အဲကဵုသဟာဲ သီုပိုဲညးၜါ မိက်ဂွံတိတ်ဗၠးနူဒဒိုခ်ဒုင်ဗြဲစဲတ္ၚဲတုဲ မိက်ဂွံဒှ်တသိုခ်တုပ်ပ်ရ ကၠုင်မံင်အဏအ်တှ်ေ သဟာဲလေဝ် ညံင်ဂွံဒှ်တသိုခ်ဂှ် သဟာဲမံင်၊ အဲလေဝ်ညံင်ဂွံဒှ်တသိုခ်ဂှ် အဲမံင်ရလေဝ်သဟာဲ၊
သၟိင်ဒိုင်ဒးဒဏ် ဒးဒုင်ပိုက်သော်တုဲ မနွံဂၠံစိုတ်ဟွံမိပ် ၚုင်ၚဇြဟောံဒၟံင်ရ ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိင်ဒိုင်ချပ်တဴရ။
"အဳ... မၞိဟ်ဏအ် ဝိုတ်အာဂုဏ်အဲရ မၞိဟ်ဏအ်ဟွံတီဂုဏ်အဲရသွံ ယဝ်ရ အဲဟွံသေင်မ္ဂး တ္ၚဲလဵုမွဲလေဝ် မၞိဟ်ဏအ် ဂွံဒှ်ဨကရာဇ်ဟွံသေင်ရ၊ လၟုဟ် မၞိဟ်ဏအ်ဒှ်ဨကရာဇ်တုဲ ကလိင်အာဂုဏ် ဟွံသ္ပကာကဵုအဲ စိုပ်မွဲတ္ၚဲတှ်ေဂွံတီအစောန်အဲပၠန်ရလေဝ်။
နူဂှ် နာဍဳစတ္ၚဲ၊ တ္ၚဲစဂိတု၊ ဂိတုစသၞာံ ပယျာံအခါလအ်အာတုဲ သၟိင်ဒိုင်ကသော်သၞေင် ကလေင်ပေင်ကၠုင်ပၠန်ရ။
ပ္ဍဲကလာဂှ် သၟိင်ဒိုင် မံင်အာဍိုဟ်ဍိုဟ်ကေက်ကေက် ဍုက်ဍုက်ကေဝ်ကေဝ်တုဲ ကလေင်လွဳပရာ ပ္တိန်ဇြဟတ်ကာယ ကာလလဆောဝ်ပဝ်ဝေင် ဂေတ်တိတ်အာနူဍုင် ဂေတ်အာဂေတ်ကၠုင်ဒၟံင် ကာလလဆောဝ်မ္ဂး တိတ်အာမ္ၚးဍုင် စဵုကဵုတရဴမွဲတ္ၚဲပေင်ပေင်၊ ဂေတ်စမ်ဝေင်ဒၟံင် ဇြဟတ်ကာယရ။
ဒးကာလမွဲတ္ၚဲ သၟိင်ဒိုင်ပြာပ်လုပ်အာဇရေင်ဨကရာဇ်တုဲ "ယွံမရာဇ် ... အဲအာဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် သွက်ဂွံဒှ်ဒတုဲမြမောဝ် ဂုဏ်ဖိုလ်အဲမွဲဓဝ်ဟွံသေင်၊ အဲရံင်အာကဵုဒတုဲမြမောဝ် ဂုဏ်ဖိုလ်မရာဇ်တုဲ အဲအာဒၟံင်ရ၊ အေလေဝ် မရာဇ်ဂှ် ရံင်အာကဵု အာယုက်ဂှ်လေဝ်ဍောတ်သွတ် ရံင်အာကဵုရုပ်သာ်ဂှ်လေဝ်ၜတ်တကတ်၊ ရံင်အာကဵုဇြဟတ်ဂှ်လေဝ်ဍိုက်ပေင်၊ ရံင်အာကဵုကာယဂှ်လေဝ် ကြောံကၠေင်ဒၟံင်တုဲ၊ မရာဇ်အုပ်ဓုပ် ပိုင်ပြဳကၟိန်ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထက္ဍင်ရ၊ တေ ... ဍုင်တေံမွဲ လှဲလးဖဲသ္အဳ နွံကဵုတွဳဝါရလေဝ်ဂၠိုင် ပွိုင်ဍုင်လေဝ်လှဲလး သမ္ၚေဟ်သေဌဳလေဝ်ဂၠိုင်လောန်၊ ယဝ်ရ မရာဇ်ဂွံအာဂ္ဇအ်နန်ပ္ဍဲဍုင်တေံမ္ဂးဒးရးသန်ရ မရာဇ်။
ဍုင်ဂှ် ဨကရာဇ်ညးတအ် စုတိအာသွဝ် တၞောဝ်ဒတောဝ် ဨကရာဇ်ညးတအ် ပိုက်သ္ကုတ်အာတုဲ လၟုဟ်_ ညးတအ်စဳဇန်လဝ်ဖန်ဖက်ဒၟံင် ညးတအ်လေဝ် ဗလးကွဳစက္ကရတ်ရ၊မရာဇ်။
ကာလဂှ် အဲကဵုမရာဇ်အာတုဲ ဒုင်ဂိုင်ကေတ်ကွဳစက္ကရတ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရမရာဇ်ဂွံအုပ်ဓုပ်ပိုင်ပြဳ မင်မွဲအာကၟိန်ဍုင်တေံမ္ဂး ဒးရးသန်ရ၊ မရာဇ် ရဴသာ်ဝွံ သၟိင်ဒိုင်ဂှ်၊ ဟရင်ပ္တီ ဨကရာဇ်ရ။
ဨကရာဇ် ဂွံမိင်ကေတ် ဂလာန်သၟိင်ဒိုင်ဂှ်တုဲ အိုတ်တၟိုဟ်မိပ်မြဟ်တဴစိုတ် ဗွဲမလောန်ရ၊ ဟီုကဵုလ္ပါ်ဂွံ လ္ပါ်ခိုဟ်မ္ဂး မၞိဟ်တှ်ေတုဲ ဒးဂၞပ်တုပ်စိုတ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မတာလောကရ။
နူကဵုတ္ၚဲဂှ် ပေင်ထပှ်တ္ၚဲတုဲ သၟိင်ဒိုင်ကေုာံဨကရာဇ်တအ်ညးၜါ ဂ္ၚေင်ပဝ်တိတ်အာနူဍုင် နကဵုဂၠံင်တရဴအာကာသ ရ။
သၟိင်ဒိုင်ပဝ်တိတ်အာနူဍုင် ဂွံလအ်ညိတုဲ စၟဳညာတ်အာတ္ကအ်မွဲ ပ္ဍဲအဒေါဝ်မှာသၟိဒ်တေံရ၊ ယွံမရာဇ် .. အဲပဝ်ကၠုင်မံင် လအ်လကာဖါရ၊ သၞေင်အဲလေဝ် ကွိုင်ကွုဲကၠုင်ရ၊ ဂတနူဏအ်လေဝ် ဂၠံင်တရဴနွံဒၟံင်တၟာသ္ၚောဲဏီတှ်ေ ပိုဲစှ်ေဇူပ္ဍဲတ္ကအ်ဏအ် မွဲချိုန်ခဏမ္ဂး ဒးရးသန်ရအဴ၊ ရဴသာ်ဝွံ" သၟိင်ဒိုင်ဟီု ကဵုဨကရာဇ်တုဲ သၟိင်ဒိုင်လၟောဝ်စှ်ေအာကဵုတ္ကအ်ဂှ်ရ။
စှ်ေစိုပ်တ္ကအ်ဂှ် ဇူဝေင်အကြာတၟအ်ဂှ် ဗွဲမလအ်လကာဖါတုဲ သၟိင်ဒိုင်ပဝ်တိုန်အာ လတူအာကာသတေံတုဲ ကလေင်ဟီုစှ်ေကၠုင်ကဵု ဨကရာဇ်ရ။
ယွံမရာဇ် .. အဲလေဝ် မၞိဟ်ဒုင်ဗြဲစဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ရ၊ မရာဇ်လေဝ် မၞိဟ်ဒုင်ဗြဲစဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ်ရ၊ ဘဝပိုဲညးၜါတုပ်သၟဟ်မံင်ညးသ္ကအ်ရ ဆဂး မရာဇ်ဂှ် ဒှ်ဘဝမၞိဟ် အဲဂှ်ဒှ်တိရစ္ဆာန်၊ မရာဇ်ဂှ်ဒှ်တၠ အဲဂှ်ဒှ်ဍိက်၊ မရာဇ်ဂှ်ဒှ်တသိုခ် အဲဂှ်ဒှ်ဒဒိုခ်-ဆဝွံဟေင်တၟေင်တဴရ၊ လၟုဟ် ဘဝပိုဲညးၜါ ဝိုတ်ဒၟံင်ဘဝ လအ်လကာဖါရ၊ အာဂတနူဏံမ္ဂး ဘဝညး ညးကလေင်ကေတ်ပၠန်ရ၊ အဲၜိုန်ရမံင်အာဒၟံင် ကရောံမရာဇ် ပ္ဍဲဍုင်တေံလေဝ် ဟွံဂွံဆဵုတသိုခ်စိုတ် တသိုခ်ကာယ သက်သက်ရ၊ -ဂုဏ်ဒိုင်ဟွံရော် ပိုက်သော်ကဵုပ္တေင်- ဘဝအဲဒးလေင်ကၠုင်တုဲရ" ရဴသာ်ဝွံ သၟိင်ဟီုကဵုဨကရာဇ်တုဲ ပဝ်တိတ်အာနူတ္ကအ်ဂှ်ရ။
ဨကရာဇ်ဂှ်လေဝ် ဂလာန်မမိက်ကဵုမွဲမွဲ သွက်ဂွံကလေင်ဟီုကဵုသၟိင်ဒိုင်ဂှ် အခေါင်ဟွံမွဲတုဲ မဒးဗဵုဗက်အာ စးသၟိင်ဒိုင်ဂှ်စဵုကဵုမကၠေံဗ္ဒန်အာဂၠံမတ်ၜါတုဲ ဆဇကုမွဲဓဝ် ဟွံမွဲကဵုသ္ကအ်လ္ၚောဝ် ပ္ဍဲအဒေါဝ်မှာသၟိဒ်ဏအ် မ္ဒးဂ္ဇအ်ၚုင်ၚ ဇြဟောံဒၟံင်သီုကဵုဓရ်လၞီသောက ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။
သွက်ဂွံစွံသတဳ။ ။ ရံင်အာလဵု ပုံအဂီု "ဂုဏ်ဒိုင်ဟွံရော် ပိုက်သော်ကဵုပ္တေင်" ဏအ်တုဲပိုဲသတ်တအ်ညးဂမၠိုင်လေဝ် ကလိဂွံကၠုင်အခေါင်အဝဵုမွဲမွဲမ္ဂး ရပ်စပ်စကာထောံ စဵုကဵုညးတၞဟ်က္ဍုဟ်မၠေံ ဇအိုန်ဇရ ဒုင်ဘယ်ဟွံမာန်ရ၊ကေင်ပ္တုဲလဝ်ဂုဏ်ကဵုညးတၞဟ်မွဲဝါတုဲ မင်စၟဳစမံင် ဖိုလ်ဂုဏ်ဂှ်၊ စဵုကဵုစိုပ်လအိတ်လမျီုရ၊ ကာလ ညးတၞဟ်ရနုက်ဗပေင်ကဵု ပၟိက်စိုတ်ဇကုဟွံမာန်မ္ဂး ဂၠာဲလပှ်ဂၠဟ်ထဍဟ်ကတဵုဒၟံင်ဂုဏ်ဖိုလ်ဆကုဂှ် လၟိုန်ကာလရ ဒုဟ်ဇကု ကလိလောန်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ဟွံဗှ်သၞာ ဟွံချပ်ဗ္စာရဏာတုဲ၊ မိက်ဂွံဂၠာဲသ္ၚဳရံင်ဒၟံင် ဒုဟ်ညးတၞဟ်သအာင် လၟိုန်ကာလရ။ ဒှ်မံင်ညံင်ရဴ ညးဟီုစ "အဲဗလး ဗှ်ေမွဲအလန် "ဗှ်ေဗလးအဲကၠံလန်" ဂှ်ကီုရ ကာလဇကုဗလးညးတၞဟ်မ္ဂး မိက်ဂွံဗလးမွဲလန်၊ ကာလညးတၞဟ်ဗလးဇကုမ္ဂး မိက်ဂွံဗလးဒၟံင် ကၠံလန်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မတာပိုဲသတ်တအ်ရ၊
ဨကရာဇ်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူဗက်စပၟိက်လောဘတဏှာဟွံဗ္စာရဏာ ကဵုကမ်ကုသိုလ်ဇကုတုဲ တသိုခ်ပိုန်လောကဳ ကလိဂွံလဝ်တအ်ဂှ်မ္ဒးလာဲလေင်ဟောံဗြံအာရ၊ သၟိင်ဒိုင်ဂှ်လေဝ်ဗက်စပၟိက်ဒေါသဗကြံကြထေဲပၞတ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်တုဲတသိုခ်ပိုန်လောကဳကလိဂွံလဝ်တုဲတအ်ဂှ် မ္ဒးလာဲလေင် ဟောံဗြံအာကီုရ။
သၟိင်ဒိုင်ဂှ် ဟိုတ်နူဒေါသ ကြံကြသ္ကာတ်မြဟ်ထေဲပၞတ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ကီု၊ ဨကရာဇ်ဂှ် ဟိုတ်နူလောဘ တဏှာဂွံမွဲ မိက်ဂွံဂွံၜါဟွံပေင်ကဵုပၟိက်စိုတ်တုဲ သီုညးၜါ ကာလအာစိုပ်ကၞောတ်မ္ဂး ဒးသၠးထောံကၠေံ တသိုခ်ပိုန်လောကဳ မစိုပ်ဒၟံင် သ္ကေမ်တဲဇကုဂှ်တုဲ ဒးဒုင်ဗြဲစဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲမှာသၟိဒ် သီုညးၜါပၠန်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲသ္ပဒၟံင်သ္ကအ်ရဲ ကဵုလောဘတဏှာ သ္ပဒၟံင်အာစာကဵုဒေါသ ကြံကြသ္အဵုသ္အာ်ဏအ်မ္ဂး စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ဒးဆဵုဘယ်ဒဒိုခ် ပရိုက်သံသာဍာံစၟတ်ဂှ် ကဵုကလိဂွံ ဓရ်သတိအိုတ်ညိ။
နိဿဲ
လိက်အုပ်၊ရာမာန်၊ခမဳ၊ ကၠအ်ပ္ကဴ၊ ဘာ။မတ်မလီု၊ ဍုင်ဂုဏ်ဒိုင်ဟွံရော် ပိုက်သော်ကဵုဗ္တောင်(အဂီုသၟိင်ဒိုင်)။ သၞာံတက်တြး- ၁၃၅၇ သက္ကရာဇ်ဍုင်။
မန်အံင်ဇၞးဆာဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်နာင်သၠုင်
ဘာမန်အံင်ဇၞးဆာဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်နာင်သၠုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကန္တိဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၀၊ ဝှ် ၅၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဗော်ညးဍုင်ကွာန်
ဗော်ညးဍုင်ကွာန် (ပြည်သူ့ပါတီ,People's Party) ဂှ် ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ။ ဗော်ဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဟိုတ်မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုက္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာ နူပေါဲဗတိုက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ၈ပန်မတေအ်ဂၠိုင်တုဲ ဗော်က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာ ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်စဒၟံင်ကီုရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာတအ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ၜိုန်ရ မိက်ဂွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲဗော်အေန်အေဝ်ဒဳကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ဟွံဂွံအခေါင် ဒုင်ရုဲစှ် ပ္ဍဲဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတုဲ သွက်ဂွံ လုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ဂှ်ရ။ သဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် ၜိုန်ရ လုပ်ပြိုင် သီုဖအိုတ် ၁၀၀ တၠကီုလေဝ် ဆမွဲဒၞာဲကီု ဟွံကလိဂွံဇၞးရ။ သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန်အာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲသၞောဝ်မာဲ ဂွံပတိုန်ပၠုပ်စရင်ဗော် မစန်ဒက် အလုံကၟိန်ဍုင်မာန်တုဲ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဗော်ဒဳမဝ်ဂရေတ္တေတ်ညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (NUDP) ဂှ် လုပ်ပံင်ကုဗော်ဏအ်ရ။
ဝင်
ဗော်ညးဍုင်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မဒက်ပတန်လဝ် သၞာံ ၂၀၁၉ နကဵု ဗွဲတၟေင် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာဂမၠိုင် နူကဵု ပေါဲဗတိုက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲဒစာံပန်မ (၈၈၈၈)။ က္ဍိုပ်သကိုပ် ပ္ဍဲဗော်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်နဝတဂှ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်လဝ်ထံင် သၞာံဗွဲမလအ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၁၅ ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာတအ်ဏအ် ၜိုန်ရ မိက်ဂွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲဗော်အေန်အေဝ်ဒဳကီုလေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတအ် ဟွံကဵုဒၞာဲ ကုညးတအ်အိုတ်ရ။ သွက်ဂွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ်ရ။
ဥက္ကဋ္ဌဗော်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဦးကိုကိုကြီး။ ဦးကိုကိုကြီးဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈ ပ္ဍဲအခိင်ပေါဲဗတိုက်ဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ် ဒှ်ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံဂဥုပ်သမဂ္ဂကွးဘာဂမၠိုင် (ဗကသ) တုဲ၊ ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵု သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ဒးဒုင်ရပ်လဝ် မွဲခိုန်ခဏရ။ သၞာံ ၁၉၉၁ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗါဂှ် ဟိုတ်နူ ထံက်ဂလာန် ထ္ၜးဆန္ဒ လတူဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴတုဲ မွဲစွံ ကုကွးဘာၜိုတ်မွဲကၠံဂှ် ဒးဒုင်ရပ်တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် ပွိုင် ၁၅ သၞာံ။ သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် ဟိုတ်နူင္ၚုဟ်ကၠေင်ဍေန်ဍင်တိုန် မွဲတဲဓဝ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒှ်ဒဒိုက် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ သွက်ဂွံဖျအ်ကဵု င္ၚုဟ်ကၠေင်တုဲ တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒတုဲ ဒးဒုင်ရပ် ဖျေဟ်ထံင် ၆၅ သၞာံရ။ ပ္ဍဲအခိင် ပွိုင် ၃၀ သၞာံဂှ် ဦးကိုကိုကြီး ဒးဒုင်မံင်လဝ် အပ္ဍဲထံင် သီုဖအိုတ် ကြပ် ၁၇ သၞာံရ။ သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ညးဒုင်ရုဲ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဥက္ကလာပသၠုင်ကျာ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵုဗော်ဏအ် လုပ်ပြိုင်လဝ် သွက်စၠတ်ထဝ် ညးဍုင်ကွာန်ဂှ် ၄၁ တၠ၊ သွက် စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူဂှ် ၁၁ တၠ သီုဖအိုတ် ၇၄ တၠ လုပ်ပြိုင်လဝ်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲရးဇၞော် ကဵု တွဵုရးဂမၠိုင်လေဝ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်စၞး ၁၀၀ တၠ လုပ်ပြိုင်လဝ်ကီုရ။
ကမ္မရှေန်မာဲ ပ္တိတ်လဝ် သၞောဝ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တၟိ မနွံကဵု ဗီုပြင်ဗော်ၜါသာ်၊ ဗော်မစန်ဒက် အလုံမွဲကၟိန်ဍုင် ကဵု ဗော်မစန်ဒက် နကဵုတွဵုရး/ရးဇၞော်မွဲမွဲ။ တၞဟ်နမဇၞော်ပတိုန်ဒြဟတ်ဗော်တုဲ ဂွံလုပ်ပၠုပ်စရင် နဒဒှ် ဗော်မစန်ဒက် အလုံကၟိန်ဍုင်မာန်တုဲ ဗော်ဒဳမဝ်ဂရေတ္တေတ်ညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (အမျိုးသားညီညွတ်သောဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ - NUDP မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိန်ဝင်း ဂှ် ရိုဟ်ပလီုထောအ် ဗော်ဇကုတုဲ ဗော်ဇကုဂှ် ပံင်စုတ် ကုဗော်ညးဍုင်ကွာန် မြဴသာ်ဝွံ လလောင်တြး ပ္ဍဲသဘင်ပသောင်ပရိုင် ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၈၊ ၂၀၂၃ ပ္ဍဲရုင်ဗဟဵု ဗော်ညးဍုင်ကွာန် မနွံ ပ္ဍဲယုဇနတာဝါ၊ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ဦးစိန်ဝင်းဂှ် ဒှ်ကောန်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတြေံမွဲ ကေတ်လဝ် တာလျိုင် ကေင်ကာ သၟာဗ္ၚ၊ သၟာကမၠောန် ကေုာံ ညးသၟတ်။ စပ်ကဵု ညးတၠဓန (ခရဝ်နဳ) တအ် မသီကေတ်လဝ် တိဗ္ၚ ညးဗ္ၚတအ် ဗွဲအဓမ္မဂှ် နကဵုညး ဟွံဒုင်တဲ၊ သီုကဵု ညးဟွံတီမွဲသာ် နကဵု ညးတာလျိုင်ဘုံလတူ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ပ္တိတ်လိက်တင်လစွံစိုတ် ကိစ္စပြသၞာတိဗ္ၚတအ် နကဵု ယၟုညး စၟတ်တဲညးရ။ ဟိုတ်နူမစကာ စၟတ်တဲပတောအ်ညးတုဲ မပရးပ္တိတ် လိက်ဗီုဂှ်ဂှ် ညးဟွံဒုင်တဲ ညးမိက်ဂွံပတိုန်ဂဗုတ်။ တုဲပၠန် ဟိုတ်နူညးအာတိုန် ကောံဓရီုသၟာဗ္ၚသၟာကမၠောန် ပ္ဍဲမာန္တလေဂှ် နကဵု မၞိဟ်ဇၞော်ဗော်အေဝ်အေဝ်ဒဳ ဟီုဗျိညးတုဲ ကၞောတ်တဲ ညးနုက်တိတ် နူကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတုဲ ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ဗော်တၞဟ်ခြာမွဲရ။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အခေါန်
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အခေါန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ခမဳ နွံ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၁၊ ဝှ် ၆၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝါကွဴ
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝါကွဴ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳဂှ် စကမၠောန် ကၠောန်ဗဒှ် မ္ၚဵုဖျေဟ်ပၞက်သေဝ် ဍိုတ်ထဝ် ဍိုတ်သြန် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မမံက်) တ္ၚဲအဒိုတ်။
ဝင်
ပ္ဍဲကွာန်ဝါကွဴဝွံ ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလ ကေင်နွံကၠုင်လဝ်ကီုရ။ ဗွဲကြဴ ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဍိုန်လျအာ။ နကဵုအလဵုအသဳ ပံက်လဝ် စဵုကဵု ဘာတန်ဒေါဝ်။ သၞာံ ၂၀၂၁ ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်တုဲ အစာဘာဗၟာတအ် ဟွံဂံင်အာကၠုင်တုဲ ဘာအလဵုအသဳဂှ် ဟွံဒှ်ပံက်ရ။ သင် ကေုာံ အုပ်ဓုပ်ကွာန်၊ မိမကွးဘာတအ် ချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ်တုဲ ပံက်ပ္တိုန် ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဘာလကျာ်။ နူကဵု ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် (ဗဟဵု) လေဝ် ကဵုအရီုအဗင်အစာတုဲ ဘာကောန်ဂကူမန် က္လေင်ဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကွာန်ဝါကွဴဂှ်ပၠန်ရ။ ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝါကွဴဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်မ္ၚဵုဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ဍိုတ်ထဝ် ဍိုတ်သြန် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၅၊ ၂၀၂၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၅ မမံက်) တ္ၚဲအဒိုတ်။
နူဂကောံအအာ ကဵုဒါန် သွက်ဂွံသြိုင်ဘာ သြန် ၂၀ ကိုဋ်။
ဂုဏ်မသ္ပဒတဴပ္ဍဲတံဆုစှ်ပြကာ
လိက်ပရောပရာဏအ်ဝွံ ဒှ်လိက်ကံက်နုက်နူ ဇာတ်မသုန်ကၠံမသှန်စှော် နကဵုဘာသာမန် (ကၞပ်ပဌမ) တက်တြးပတိတ်လဝ် သၞာံ ကောဇာ ၁၃၇၉ ၊ ညးချုပကောံ ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂိဇနိ နွံပိုန် ဘာအံၚ်ခေဝ် ကွာန်အံၚ်ခေဝ် မဒှ်ရ။
၁။ ဟွံမွဲကဵုကပေါတ်ကြိယာ မပ္တံကဵုဆု၊ ဒုန်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မွဲသာ်ရ၊ ဂလာန် ဂှ်ဍာံစၟတ်ရ၊ အယာံမာတ် မပြာပ်လုပ်အာဇရေၚ်တံဆုဟေၚ် သ္ပဒ္တဴဂွံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂုဏ်မအောန်ကဵု ကပေါတ်ကြိယာ မွဲသာ်ရောၚ်၊
၃။ ပွခမဳဇၞော်ဟွံကဵုဒၠိုက်က္တဵုဒှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုပိရ။
၄။ ဟွံဂြောပ်ဗ္ဒန်လဝ် သွက်ဟီုမဂရိုဟ်ဂှ် ဂုဏ်မရနုက်ကဵု ပန်ရ၊ ဂလာန်ဂှ်ဍာံစၟတ်ရ၊ ညးမပ္တုဲပွသရာံပါပ် ပ္ဍဲသၟဝ်တံဆုဂှ် ဂွတဴရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒဒှ်ဟွံဂြောပ်ဗ္ဒန်လဝ် သွက်မဟီုဂရိုဟ်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုပန်ရ။
၅။ ဟွံကဵုကာယကြံၚ်မ္ၚိုဟ် ညံၚ်ရဴမ္ဒးသ္ပဒ္တဴပ္ဍဲဗလးသၠာတ်ကီု၊ ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵု ကာယမကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵု မသုန်ရ။
၆။ ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးသီဂိုၚ်လဝ်ရဴဝွံမ္ဂး "ဂြပ်အဴ" ဂှ်ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုတြဴရ၊
၇။ ပွမပဲါကၠေံ ဒဒှ်မစောဲလာံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဘာဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ဵု ထပှ်ရ။
၈။ ညံၚ်ရဴသ္ၚိ မဆက်ဆောံ ကေုာံမၞိဟ်မဂၠိုၚ်ကီု၊ "အဲတွံၚးတး တံဆုဏံရ၊ သြဝ်တိတ်အာနူတံဆုဏံအိုတ်ညိ" ရဴဝွံ ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးဗက်ပ္တိတ်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵု ဒ္စာံရ။
၉။ ဒဒှ်မဒှ် မွဲဟာန်ကေုာံပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်ကဵုပူဂဵု မသ္ပဒတဴဂှ် ဒှ်ဂုဏ် မရနုက်ကဵုဒ္စိတ်ရ၊
၁၀။ ဘာတံဆုဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဇၟာပ်ပ်မအာစိုပ် ဟိုတ်နူကလိဂွံဟွံလောဲသွာတုဲ ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးမွဲတဴဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုစှ်ရ။
ညာတ်ကေတ်ဂုဏ်စှ်ပြကာဗီုဏံတုဲ ပြာပ်အာဇရေၚ်သၟဝ်တံ ဆုရ။
ဇြာ၊ ကျာ်စေတဳ
ကျာ်ဇြာ (ဗၟာ၊ ကျိုက်ဇယ်) ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳ ဇၞော်အိုတ် မနွံပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ။ အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ကျာ်ဇြာဝွံ သေဋ္ဌဳမန် ထဲဇရာ နာဲဇိန ကလိဂွံဓါတ်သော်ကျာ်ဂမျိုင်ပန်တၞုင် နူကျာ်တြဲ ပ္ဍဲအခိင်ကျာ်တြဲ မပြာပ်စိုပ်လဝ် ဍုင်ဇြာ ပ္ဍဲကဵု မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၁ ပ္ဍဲဥတုကညင်ဂှ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ရ။ အခိင်ဂှ် ကျာ်စေတဳဝွံ နွံ ၆၀ ဟတ်၊ နူဂှ် ခေတ်အဆက်ဆက် ဒက်ဇၞော်လဟဵုကၠုင်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ကျာ်စေတဳကျာ်ဇြာဝွံ နွံသမၠုင် တြဴစှ်ောပန်ဟတ်၊ ဗွိုက် နွံ ကၠံဒစာံစှ်ောတြဴဟတ် ကဵု ၜါမိဟ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဇြာဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲသၞာံမွဲမံက် စဵုကဵု သၞာံ ပိမံက်။ ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဝွံ နွံကဵု စမြိုင် ကေုာံ ကိရိယာသာသနာနာနာသာ်ရ။
ဝင်
အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ကျာ်တြဲမကလိဂွံဒစာံဝှ် ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၁ ပယာံဥတုကညင် မှာထေရ်ဂဝမ္ပတိ က္ညနိမန်ကျာ်တုဲ ကျာ်သဗ္ဗညု ကေုာံ ခမဳတၠအရှန်ဂမၠိုင် ၜါလက်ဇကု ဂၚေင်ဒေသစရိတ် က္ညစိုပ်ကၠုင် ဍုင်ပဉ္စလနာဂိုလ် ဍုင်ဇြာဂှ် ညာတ်ဒးလဇုမည် ဇိနသေဋ္ဌဳတုဲ ဟိုတ်နူဓဝ်ဇရာ ဍဵုဍိုက်လောန်စိ ကတဵုဒှ် ဓဝ်ဇြဟာန် ကျာ်သဗ္ဗညု ကဵုလဝ် ဓါတ်သော်ဂမျိုင်ပန်တၞုင် ဗဒုင်ကဵုဇိနသေဋ္ဌဳရ။ ဇိနသေဋ္ဌဳ ကလိဂွံဓါတ်ကျာ်တုဲ မွဲဟာန် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် ကၠံစှ်မွဲဂှ်ဟေင် ဒက်ပတန်လဝ် စေတဳ ပ္ဍဲကၠအ်ဒၞာဲ ညးမတဵုစခါရာဲရ။ ဒက်ကျာ်စေတဳ မနွံသမၠုင် တြဴစှ်ောဟတ်။ မပဟိုတ် ကုမဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲကၠအ်ရာဲစိ ကျာ်မြဟ်ကအ်ရာဲ လေဝ် ညးကော်၊ သ္ပဟိုတ် ကဵု လဇုဗျုအိုတ်ဇရာစိ ကျာ်ဇရာလေဝ် ညးသ္ဂးတုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်အာ ကျာ်ဇြာ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကျာ်စေတဳဝွံ နွံ သမၠုင် ၆၀ ဟတ်။
လဟဵု အလန်ပထမ
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၀၄၀ ဗညာသာံဗုဲ မဒှ်သၟိင်စဍုင်ပဉ္စာလနာဂိုလ် ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်သောဘိတ ညးၜါတၠ ပသကိုပ်သကတုဲ ဒက်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု ကျာ်ဇြာတုဲ သမၠုင်ကျာ် ဒှ်အာ တြဴစှ်ောပန်ဟတ်။
လဟဵု အလန်ဒုတိယ
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၆၃ သေဋ္ဌဳဗြဴ မိထဝ်ခိုင် ကောန်ဝုတ် မိကာပဵု ပသကိုပ်သကတုဲ နကဵုဒြဟတ်သြန်ညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် ဒက်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု ကျာ်ဇြာတၟိပၠန်။
လဟဵု အလန်တတိယ
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၄ ဥက္ကဋ္ဌဂေါပက နာဲထဝ်အး ညးမဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံဂေါပကကျာ် ကေုာံ ဂကောံဂေါပကဂမၠိုင်အာ က္ဍိုပ်တုဲ လဟဵုပတိုန်လဝ် ကျာ်မွဲဝါ။
လဟဵု အလန်စတုတ္ထ
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၅၃ ဂိတုမာ် စှ်မံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက်တၟိ ဘဒ္ဒန္တပါလိတထေရ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာလွဳမာန်ထဝ် ဘဒ္ဒန္တအိန္ဒကထေရ်၊ ထေရ်ၜါဇကုဝွံ အာဂတပၠတရဴ၊ နမပဒြဟတ် ကုကျာ်ဇၞော် ဘာဂါတ် ဘဒ္ဒန္တတေဇဝန္တထေရ် ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်ဘာဗောဓိစေတဳ ဘဒ္ဒန္တအိန္ဒသာရထေရ်၊ သီုကဵု ခမဳသင်သြဝါဒါစရိယ ၂၅ ဘာ မနွံပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်တအ် တုပ်သၟဟ် ဒှ်သဟဓဝ်မွဲစွံ ကု ဂကောံဂေါပကကျာ် ၂၁ တၠ မတွဟ်ဂး ဥက္ကဋ္ဌ နာဲအာဲသိုက်၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ နာဲညာဏ်သိုက်၊ ကေင်ကာပ္ဍဲ နာဲလျးမည်၊ ဒု-ကေင်ကာပ္ဍဲ နာဲထဝ်ပိုန်၊ ညးထိင်ဒက်သြန် နာဲစဳကၠး၊ ညးလုပ်ဂကောံ နာဲအံသဝ်၊ နာဲဗၠဲထဝ်၊ နာဲအိန်ဗၠာဲ၊ နာဲဗၠာဲ၊ နာဲကြဳဝန်၊ နာဲခိုဟ်သန်၊ နာဲထဝ်ရတ်၊ နာဲကျေဝ်ရတ်၊ နာဲကောန်ဆာန်၊ နာဲၜိုဟ်သိုဟ်၊ နာဲဗၠိုင်သြန်၊ နာဲကျေဝ်လောန်၊ နာဲဆာန်ရတ်၊ နာဲထဝ်သောန်၊ နာဲနန်ထဝ်၊ နာဲသောဲ တုဲ ဒက်ဇၞော်လဟဵုပတိုန်ကျာ်ဇြာ အလန်စတုတ္ထ (ပ္ဍဲလိက်တၟအ် ချူလဝ် အလန်တတိယ)။ နာဲလှိုင်ထဝ် ဒှ်အစာပရန်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၄ ဂိတုပသာ် စှ်ပန် မမံက် တ္ၚဲသိုက် အခိင်နူဂယး ဒ္စာံနာဍဳဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ။ သမၠုင်ကျာ်ဒှ်အာ တြဴစှ်ောပန်ဟတ်၊ ဗွိုက်ဂှ် နွံ ကၠံဒစာံတြဴဟတ်ကဵု ၜါမိဟ်၊ ဇၞော်တိုန်စှ်ဟတ်ပြင်ရ။
ကောပ်ဗရိုတ် ဖျေဟ်ထဝ်
ဗော်သင်အုပ်ဓုပ်ကျာ်ဇြာကျာ်တၟအ် မပပဓါန် ကုကျာ်ဇၞော်ဘာဂါတ် ဘဒ္ဒန္တတေဇဝန္တထေရ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက်တၟိ ဘဒ္ဒန္တပါလိတထေရ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာလွဳမာန်ထဝ် ဘဒ္ဒန္တအိန္ဒကထေရ် ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ်ဂမၠိုင် မပပဓါန်ကု ဥက္ကဋ္ဌ နာဲကျာ်သြဳ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်တြဴစှ်ောပြင်င် ဒှ်မွဲကသပ်တုဲ ကောပ်ဗရိုတ် ဖျေဟ်ထဝ် ကျာ်ဇြာရ။ ကမၠောန်ကောပ်ဗရိုတ်ဖျေဟ်ထဝ်ဂှ် စကၠောန် နူသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၅၁ ဂိတုမြေက္ကသဵု ပိ စွေက်၊ အာစိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင်။ အစာကောပ်ဗရိုတ် နာဲဝေန်မိုင် နူဍုင်လ္ဂုင် ဒုင်တဲတုဲ ကၠောန်လဝ်။ လၟိဟ်ဗရိုတ် နူလတူဂဒအ်ဗြာတ် စိုပ်ပါင်ခၞိင်ဂှ် ၄၉၅၆ တၞး၊ င္ၚုဟ်ဗရိုတ်သီုလိင်တဲ ၄၆၆၃၄၆ ဒကေဝ်၊ ဖျေဟ်ထဝ်ဂှ် လၟိဟ်ထဝ်အိုတ်အာ ၁၄၀၄ ဓုပ် လၟိဟ်တၞး ၁၄၀၄၀၀ တၞး။ င္ၚုဟ်ထဝ် အိုတ်အာ ၈၇၃၄၉၁ ဒကေဝ်။ င္ၚုဟ်လိင်တဲဖျေဟ်ထဝ် အိုတ်အာ ၂၈၀၈၀ ဒကေဝ်။ အလုံဇကု ကျာ်ဇြာ ကောပ်ဗရိုတ် ဖျေဟ်ထဝ်တုဲအိုတ်အာဂှ် ၁၄၂၆၀၄၇ ဒကေဝ်။
သဘင်ပံက်ထဝ်ကျာ်ဇြာဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် အသေအဟာန် ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ဒ္စာံမမံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ။
ပြာသာဒ် (က္ဍိုင်)တၟိ
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၃၈ နာဲရာမ၊ နာဲဖဝ်၊ နာဲသိင်လောန်အာဂတပၠတရဴတုဲ ပ္တိုန်ပြာသာဒ် (က္ဍိုင်)ကျာ်တၟိ။
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၃ ဂိတုစဲ ၁၄ မံက် (၁၇-၀၄-၂၀၁၁) တ္ၚဲအဒိုက် ပ္တိုန်ပြာသာဒ် (က္ဍိုင်)ကျာ်တၟိ။
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၄ ဂိတုစဲ ၂ စွေက် တ္ၚဲအဒိုက် (တ္ၚဲသၞာံမွဲမၟံက် ၁၃၈၄) ၂၀၂၂ ဂိတုဨပြဳ ၁၇၊ ပ္တိုန် စၠံင်ၝောအ်ကိုဋ် (ခၟောမ်ဗိုတ်) တၟိ။ စၠံင်ၝောအ်ကိုဋ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုထဝ် လျိုင် ၂၃ ဒကေဝ်၊ ၈ ၜဲ၊ တောဝ်ကဏေင် (ဗတကဗၠိက်) လျိုင်ထဝ် ၂၃ ဒကေဝ်၊ ၈ ၜဲ၊ ခၞိင် လျိုင်ထဝ် ၂ ဒကေဝ်၊ ၈ ၜဲ၊ ခၟောမ်ဇံင်ပကဴ ထဝ်လျိုင် ၄၀ ဒကေဝ်၊ ဇံင်ပကဴ ထဝ်လျိုင် ၁၅ ဒကေဝ်၊ ကၠောန်ပလေဝ်ခၞိင်တောဝ်ကဏေင် ထဝ်လျိုင် ၁၀၊ ထဝ်ဂတှ်ေ ၁၀ ဂတှ်ေ ထဝ်လျိုင် ၁၃ ဒကေဝ်။ ပံင်သီုဖအိုတ် လျိုင်ထဝ် ၁၂၂ ဒကေဝ်။
စမြိုင် ကေုာံ ဝတ္ထုသာသနာဂမၠိုင်
ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက်
ဇြပ်သဘင်ဓရ်
သီတၠအရှန်
ကျာ်ဗုဒ္ဓနိမိတ်
သမၞိင် မနွံလျိုင်ဗရိုတ် ၄၈၇၁ ပိသာ၊
မံင် မံင်ဇမၞော် ပ္ဍဲကျာ်ဇြာဂှ် ဒှ်မံင်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်တုဲ၊ လျိုင်ပသဲ နွံ ၉၅၃ ပသာတုဲ အိုတ်င္ၚုဟ်သြန် ၁၂၀ကိုဋ်။ မံင်ဂှ် နွံသမၠုင် ၁၁ ပေ၊ ၃ ၝောအ်တဲတုဲ ဗွိုက် နွံ ၃၂ ပေ။
ဂဳတ
ကွိင်ကွိုက်မန်ဂမၠိုင်မအရေဝ်မန် ကွိင်ကွိုက်ဂှ် ကၠုင်နူကြိယာတမ် တိင် ကဵု တိုက် (တက်)တုဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မတုပ်ကဵု အရေဝ်ပါဠိ တူရိယာရ၊၊ ကပေါတ်ကွိင်ကွိုက်မန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုကိရိယာမသုန်ဂကူ မပ္တံ -
ကွိင်ကွိုက်ဂမၠိုင် ဂကူမန်တအ် မစကာကၠုင် ပ္ဍဲဂဳတဂန္ထဝင်မန်
ဖံဂမၠိုင်
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်နာင်သၠုင်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်နာင်သၠုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအာဒိစ္စ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သုဝဏ္ဏဟံသာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်နာင်သၠုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိမလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၆၊ ဝှ် ၂၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
စန္ဒိမာစာရ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာကၠအ်ပကဴ ဍုင်မတ်မလီု
အစာကဝိမန် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ စန္ဒိမာစာရ ဝွံ ဒှ်အစာလိက်မန် တန်ဓမ္မာစာရိယ၊ ပတန်လဝ် ဘာကၠအ်ပ္ကဴ လတူဍုင်မတ်မလီုရ။ တုဲပၠန် ချူခၞံလဝ် လိက်သီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၁၀၀ ကၞပ်နွံတုဲ ယၟုမြဟ်တဴ နကဵု လိက်ထ္ၜးရုပ်ဂမၠိုင်ရ။ ဟိုတ်မဒှ် ညးနွံပိုန် ဘာကၠအ်ပ္ကဴ ဍုင်မတ်မလီု ကျာ်ဇၞော်ဘာကၠအ်ပ္ကဴ မြဴသာ်ဝွံ မၞိဟ်တီလဝ်ဂၠိုင်ရ။
ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာစာရဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၁ ဂိတုဘတ် (၉) စွေက်၊ (၁၉၃၉ အံက်တဝ်ပါ ၆) တ္ၚဲအၚာ မဒှ်ကောန် နာဲဟညေ ကဵု မိအေဇြေန် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ကြိက် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် နူဍောတ်တ် မိမတအ် ခုတ်လဝ်ယၟု မာံ ညာဏ်ဌေ ရ။ ပၞောဝ်ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် (၆)တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်မရနုက်ကဵု (၄) ရ။
ကာလညးမကလိဂွံ အာယုက် မသုန်သၞာံဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲကွာန်ထဝ်ပၠင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်တုဲ ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၇ သၞာံဂှ် ညးမံင် ဘာတန်လဒေါဝ် ကွာန်ထင်ပၠင်၊ ကာလမကလိဂွံအာယုက် ၁၃ သၞာံဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်သတ္တမ။ တုဲဂှ် လုပ်ပထပိုယ် ပ္ဍဲဘာဗၟံက် ကွာန်ကအ်ဇြဲ ဇရေင်တမ်ဇိုင် ဘဒ္ဒန္တဝိမလထေရ်ဂှ် ကလိဂွံ ယၟု စန္ဒိမာစာရ။ ကတဵုဒှ် ဘဝထပိုယ်သာမဏဳတုဲ ကတ်လိက် ပရိယတ် ပ္ဍဲဇရေင် ဘဒ္ဒန္တဝိမလ လုကဴ (၃) သၞာံတုဲ အာပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဃရိုဟ် ကွာန်ကၠအ်သတ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ဇရေင်အစာလိက် သုန္ဒရ ပွိုင် (၁) သၞာံရ။ ကာလမကလိဂွံ အာယုက် (၂၀) ပခမဳဂွံဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ ဂိတုစဲ (၈) စွေက် နူဂယး အခိင် (၉) နာဍဳ သ္ပဥပဇ္ဇျာယ် ကုကျာ်ဇၞော်အစာတၠဝါရဝဳသာ ဘာပလိုတ်၊ ကွာန်ကအ်လၟု၊တုဲ ဂွံအာစိုပ် ဒဒှ်ဘဝခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာပၠိုတ်ဂှ်ရ။ ကတဵုဒှ် ဘာခမဳတုဲ အာကတ်လိက် ဇရေင်တမ်ဇိုင် အစာလိက် ဝိသုဒ္ဓ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ဘာဇၞော်၊ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် (၃) သၞာံ၊ ဇရေင်အစာလိက် ဂုဏ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ဘာဆု၊ ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုၚ်ဂှ် (၁) သၞာံ၊ ဇရေင်အစာလိက် ဥက္ကံသထေရ်၊ ဘာဗွဝ်ရတ် တိုက်အလ္လာကပ္ပ၊ ဍုင်မာန္တလေ ရးသၟဝ်ကျာဂှ် (၃) သၞာံ မြဴသာ်ဝွံ ကတ်ဗတောန်ကေတ် လိက်ပရိယတ်နာနာသာ်ရ။
ဘဝအစာလိက်
တၠဂုဏ်အစာ နာဲစန္ဒိမာစာရ ကလေင်စဴကၠုင် နူဘဝကတ်လိက်တုဲ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် နဒဒှ်အစာလိက် တန်ဓမ္မာစရိယ ပြကိုဟ်အဋ္ဌသာလဳနဳ ကဵု သုတ်သဳလက္ခန် ပ္ဍဲဘာမန် အံင်သိဒ္ဓိ (လၟုဟ် ဘာမင်္ဂလာရာမ) အရာပ်ကုန်တခဳ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု နူသၞာံ ၁၃၂၆ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၂၈ ရ။ နူဂှ် အာပအစာလိက် တန်ဓမ္မာစာရိယ ပြကိုဟ်ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲဘာဃရိုဟ်၊ ကွာန်ကၠအ်သတ် နူသၞာံ ၁၃၂၉ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၃၃၀ ရ။
ပတန်ဘာကၠအ်ပ္ကဴ
စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၃၀ ဂှ် ပတန်ဗဒှ် ဘာကၠအ်ပ္ကဴ၊ ဂၠံင် ၁၆၊ အရာပ်ဇဵုကျာ်သြဳ (သဳရိမြိုင်) တုဲ ဒှ်ပဓာန နာယက မနွံပိုန်ဘာဂှ်တုဲ ဗတောန်ဖျေဟ်ကၠုင်လိက် ကုကောန်ကွး ထပိုယ်သာမဏဳ၊ ခမဳပယျင် ရ။
ဗြးမဟိမု
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၅၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၁၅၊ ၀၃၊ ၁၉၉၈) ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် ဗ္ဂိန်ကဵုဒါန် တဆိပ်ကြာ မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ။ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၇ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင် (၁၃၊ ၀၃၊ ၂၀၀၆) ဂှ် နူကဵု အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ ဗ္ဂိုန်ကဵုဒါန် တဆိပ်ကြာ ”အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ”။ ပါဲနူကဵု တဆိပ်ကြာဂမၠိုင်တုဲ နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကွဳပၟတ်ဂှ် ကဵုလဝ်ဒါန် စၟတ်တဲ ဍိုက်ကွဳပၟတ် သက္ကုၚုဟ်။ နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေင်ပလံင်တရဴဍာ် အပ္ဍဲဍုင် ဗ္ဂိန်ကဵုလဝ်ဒါန် စၟတ်တဲဍိုက်က္ၜင် မသက္ကုၚုဟ်ဂှ်ကီုရ။
ဘဝကဝိ
ကျာ်ဇၞော်အစာ စန္ဒိမာစာရဝွံ ရန်တၟအ်ကဵု ညးသၟတ်တအ် ဂွံလ္ၚတ်ဗှ် လိက်မန် လိက်ဗၟာတုဲ ချူခၞံလဝ် လိက်ပြကိုဟ်ကၞပ်နာနာတုဲ ဗွဲတၟေင် လိက်ဝင် ကေုာံ သုတ်ဇာတ်မထ္ၜးရုပ် နကဵုဘာသာမန်-ဗၟာဂှ် ဖန်ဗဒှ်ပတိတ်လဝ်ကီုရ။ ညးကော်နင် အစာကသူအံင်ကျဝ် ဇရေင်ဘာတုဲ ကဵုဓဇက်ရုပ် အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒဇကုရ။
ဒဂိုန်၊ ဂိတု
ဂိတုဒဂိုန် (Ashadha, Burmese: ဝါဆိုလ) ဒှ်ဂိတုမရနုက်ပန် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်မန်၊ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန် ဗေင်္ဂလဳ ကေုာံ ကြက္ကဒိန်နိပဝ် (ဝိကြမ သံဝစ္ဆရ်) ဂှ် ဒှ်ဂိတု မရနုက်ကဵုပိ ပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊ အတိုင်ကြက္ကဒိန်မန်မ္ဂး ဂိတုဒဂိုန် နွံ ၃၀ တ္ၚဲရ၊၊
စန္ဒိမာစာရ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာကၠအ်ပကဴ ဍုင်မတ်မလီု
စုတိ
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၇ ဂိတုပထမဒဂိုန် (၄) စွေက် (ဂျူလာင် ၅၊ ၂၀၁၅) အခိင်နူဂယး (၀၅း၀၀)ဂှ် နကဵုယဴဆီဓလီုဂြိုဟ်ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၇၅ သၞာံ သိက္ခာ (၅၀)ဝှ်ရ။
ဒဂိုန်၊ ဂိတု
ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဂိတုဒဂိုန်ဂှ် ဒတုံဒၟံင် အကြာ ဂိတုဂျောန် ကဵု ဂျူလာင် ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန်ဂရေဂေါရိယာန်၊ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ မထပ်လဝ် ဒဂိုန်မ္ဂး ဍေဟ်ဟွံကိတ်ညဳကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဂိတုဝွံ မန်တအ် သၠာဲကော် ဂိတုဒဂိုန်ဂွံ မုဟွံလအ်ကွေဟ်ဟ်ဏီရ၊၊ မွဲအခိင်တေအ် ညးစ ဂိတု အသာတ် အတိုင်မကၠုင်နူပါဠိ/သံင်သကြိုတ်ဂှ်ရ၊၊ ဂိတုဒဂိုန်ဝွံ ဗြဲမုန်သုန် စိုပ် ပ္ဍဲဍုင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ခမဳဗုဒ္ဓဘာသာတအ် လုပ်ဒဂိုန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် အပ္ဍဲဥတုဗြဲပွိုင်ပိဂိတုဝွံ ဟွံအာတရဴ တန်တဴ ပ္ဍဲဘာမွဲမွဲရ၊၊ ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ဂိတုဂှ်လေဝ် ညးကော်စအာ ဂိတုဒဂိုန်ရ၊၊
စန္ဒိမာစာရ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာကၠအ်ပကဴ ဍုင်မတ်မလီု
လိက်ဓမ္မတာဂမၠိုင်
(တင်စၟတ် စရင်လိက်တအ်ဂှ် ကလိဂွံ ပ္ဍဲအခိင် မပတိုန်စရင်အလဵုအသဳ သွက်တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ သၞာံ ၂၀၁၀၊ လိက်မပတိတ် ကြဴနူဂှ် ဟွံပါဏီရ။ အစာကဝိမန် ကျာ်ဇၞော်အစာစန္ဒိမာစာရ ဝွံ သီုဖအိုတ် ပတိတ်လဝ် လိက်ၜိုတ် (၁၀၀) ကၞပ်ဒှ်မာန်ရ။ )
ဒဂိုန်၊ ဂိတု
နိရုတ္တိ
ဂိတုအသာတ် ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် အာၑါဎ၊၊ ဟိုတ်နူမဒှ်ဂိတု ခမဳသင်တအ် မပြာပ်လုပ်ဒဂိုန်တုဲ ဗွဲကြဴဒှ်အာ ဂိတုဒဂိုန်ရ၊၊  ဂကူနာနာမလွဳစလဝ် နူသံသကြိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုဏအ်ရ၊၊ (Nepali: आषाढ Āsādh; Hindi: आषाढ़ Āṣārh; Assamese: আহাৰ ahar; Odia: ଆଷାଢ; Bengali: আষাঢ়; ဆဂး လၟုဟ်ဗေင်္ဂလဳကော်စ ဂိတု မုန်သုန် ရ၊၊
စန္ဒိမာစာရ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာကၠအ်ပကဴ ဍုင်မတ်မလီု
နိဿဲ
ရာမညအီဆာဲ၊ ပရူအ္စာကဝိမန် ကျာ်ဇၞော်အ္စာစန္ဒိမာစာရ။ အမာတ်ဒိန်၊ ၁၃၈၁ ဂိတုကထိုန် (၇) စွေက် လၟေင်စၟတ် (၅၃) မုက်လိက် ၁၄-၁၇၊ Amerdein Journal Vol; 53 p. 14-17
ဒဂိုန်၊ ဂိတု
သဘင်
အတိုင်ဗုဒ္ဓဝင်မ္ဂး ဗောဓိသတ် ကောန်သၟိင်သိဒ္ဓတ္တ ပတန်ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲတ္ၚဲဒဂိုန်ပေင်၊ ကောန်သၟိင်သိဒ္ဓတ္တ တိတ်ဂြိုပ်အာဂၠာဲဓရ်လေဝ် ဒှ်တ္ၚဲဂိတုဒဂိုန်ပေင်ရ၊၊ ကာလ ဗောဓိသတ် ကလိဂွံဓဝ်သစ္စပန် အာစိုပ်ဒဒှ် ကျာ်တုဲ မတွဟ်ဓရ်ဓမ္မစက် မဒှ်ဓရ် ကျာ်မတွဟ်ကၠာအိုတ်ဂှ်လေဝ် ညးတွဟ်လဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဂိတုဒဂိုန်ပေင်ဝွံကီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂိတုဒဂိုန်ပေင်ဝွံ ဒှ်ဂိတုပရဲ သွက်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်တုဲ ညးကၠောန် သဘင်ဖ္ဍောတ်ဓမ္မစက် ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ စနူဂိတုဒဂိုန်ပေင် ခမဳသင်တအ် လုပ်ဒဂိုန် ပွိုင်ပိဂိတု ဟွံအာတရဴဇမ္ၚောဲ မၜက်တ္ၚဲ ၜက်ဗ္တံရ၊၊
သဘင်ရထာယာတြ (Ratha-yatra) မဂွံအဓိပ္ပါယ် မဂ္ၚေင်နကဵုကွဳ မဒှ်သဘင်ကျာ်ဟိန္ဒူ ဇဂန္နာထ ပ္ဍဲ ဍုင်ပုရိ၊ သြဒိသ တွဵုရး ဗင်္ဂလဳပလိုတ် ဍုင်အိန္ဒိယ၊၊ ညးတအ် ဖ္ဍိုက်ကေတ် ကျာ်ဇဂန္နာထတုဲ ကဝါ်ဂေတ်ဍုင်ကွာန်ရ၊၊
ပ္ဍဲနဳပဝ် ဂိတုဒဂိုန်ဂှ် ဟိုတ်နူဗြဲမုန်သုန် မစိုပ်ဒေသညးတအ်တုဲ ညးတအ် ဂွံစတဵုသြောအ်ရ၊၊ ညးတအ်ဝေင်သဘင် မဒယှ်ေဒွက်ပတမ်မ ရ၊၊ ကၠာတေအ် ဒဒှ်ရ တိဍုက် မဂွံတဵုသြောအ်တုဲ သၟာဗ္ၚတအ် မဝေင်ထဍုတ်ဓမေက် ရေင်သကအ် နကဵုမကၠဟ်ကဵု တိကမက် ရေင်သကအ်တုဲ ညးတအ်ကၠောန်ကၠုင် သဘင်ကၠဟ်ကမက် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဂိတုဒဂိုန်ဏအ်ကီုရ၊၊ တ္ၚဲသဘင်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်တအ် ပလံင်ပရအ်စ ပုင်ဍာ်တှ် ကုရေင်သကအ်ရ၊၊
နူလိက် မေဃသန်
ကဗျဂှ် လစံက်လဝ် မအက္ခရ်တုဲ ပွံက်ကဵုအဓိပ္ပါယ်ကဗျဂှ် ချူထ္ၜးကဵုလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဂှ်ရ၊၊
ရပ်စိုတ်တၟပ် ဟွံချပ်ဂနန်၊ မုညံင်တုပ်ဗီု လဟီုလက္သန်၊ နွံတၞံဂျိမွဲ ပ္ဍဲဟေမဝန်၊ ခမှောံကရန် ပဋိသန္ဓိ၊ ပ္ဍဲသ္ဂေဟ်ကသဝ် ဗြဲသွဝ်ဇာတိ၊ ညာတ်သၟိက်ဂွံဏှဴ ညန်ဖဴဗြဴဂျိ၊ မှာပုရိသ ပြမသိဒ္ဓိ၊ မန်ဖျေဟ်ကၠေအ်ဂျိ ဣဓိဥုံသွး၊ နူတၞံဂျိဟေင် ဂွံဒ္ၚောဝ်လေင်လး၊ နာဲတုပ်ဗြဲဂျိ ရုပ်မဂ္ညိလျး၊ သြိုဟ်စရာဲတၟိန် သၟိက်ဂၠိန်လေင်လး၊ တသိုဟ်တဟး ပၠိုတ်လျးစံင်တူ၊ ဟးညးမပြဲ အဝဲဂကူ၊ သ္ဂောအ်ညန်ဇနူ ဖအိုတ်က္ၜူမာဲ၊ ဇြဲသုံစလိုင် ရိုင်ဆဒ္ဒန်ဗၠာဲ၊ လအိတ်စိုတ်သၟိပ် သ္ဂောအ်ညန်ဒိပ်ဒါဲ၊ သော်မထီုလဝ် မြမောဝ်အမြာဲ၊ လၜက်တူပၞး တရးဂစာဲ၊ သ္တုံလဝ်ပြမေ မာလေဒလာဲ၊ လၜက်လီပူ တူပၞဍိက်နာဲ၊ ဣၚုဟ်သ္ဂောအ်ဒှ် သၟဟ်သၟန်အိုက်အာဲ၊ လနီဍိက်နာဲ သွာလောအ်လာဲရော၊၊
နူအလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
အဒိုတ်ကြကတ် ဒးသၞောတ်ဥတု ဗဳသၞုသ္တိက်တန်၊
ဇၟာပ်ကိစ္စဇန် ပတန်ဝဵုမ္ၚဵု ဖိုလ်ဂှ်ဟွံမွဲ၊
လမုဟ်ဝွံနာဲ ဟီုဖရာဲဝေင် ပၠဳဗ္ဂေင်ဇမ္ၚောဲ၊
သြိုဟ်ကောံမအ်ဘဲ သြိုဟ်နာဲအဲကၟာဲ လီဗ္ဒာဲခိုဟ်သန်၊၊
မွဲနဲပၠန်
ဒဂိုန်တေအ်မော် ဝါဇၞော်ဂီုကၠီု ဒေါဝ်တသီုရ၊
လံက်ပရဟ်ဗ္တ ၚုဲကပေင်ကြုင် ၜိင်ကၠုင်ၜိင်အာ၊
ဍိုက်ယာန်သၞေင်ၜါ ကျာထတ်ဗြဲရိုပ် ဂၠာဲဗၠိုပ်ၚုဲက၊၊
ဒဂိုန်ပေင်ရ သင်တဳလပိုန် ဒဂိုန်ဓုတင်၊
ပ္ဍဲဂကောံသင် ဍိုက်ၜင်မေတ္တာ ပ္ဍဲသိက္ခာပိုဒ်၊
ကောဗၠာဲဏအ်ရ ဂွံပကုသဵု မိတုပ်ကဵုစိုတ်၊
ညာတ်သၟိင်တ္ၚဲပၠိုတ် ဍောင်ၜိုတ်ကွေဟ်ရ ယွံတဳလသင်၊၊
ဒေါဝ်တသီုပြင် ချောဲတင်သေက်ပြံက် တိုန်ပေင်ခံက်ဗ္ၚ၊
ဗာက်ချောဲဂြာတ်မ ဗ္ၚညးတုဲအာ ဗြဲထတ်ကျာကြံ၊