cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာဒဳပ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပါလိတမဟာထေရ် က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ အရှာံဘာဇၞော်ဝွံကီု ဂရုဘဏ် လဟုဘဏ်ဆက်စပ်ကဵု အရှာံတိုက်ပရိယတ္တိဘာဇၞော် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပအပ်ပြာပ်ဇိုန်ဏှာင်ကဵု ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာဒဳပ နဒဒှ်ပိုန်ဂ္ဇံဘာရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ပညာဒဳပဝွံ အ္စာဖျေံဗ္တောန်လိက်ဂမၠိုင်တုန်
တၠဂုဏ်အ္စာ စန္ဒိမာဝွံ လုကဴ ၂၇ သၞာံ ယိုက်ဂၠေင်ဖျေံဗ္တောန်လိက်တုဲ ကာလကလိဂွံအာယုက် ၇၅ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၅၅ ဝှ်၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ ဂိတုပသာ် ၁၀ မံက်၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ အခိင်တ္ၚဲစေင် ကလေင် ၁:၁၅ နာဍဳဂှ် ထောံလသာကၠေံ ဓဝ်ရုပ်နာံၜါ အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ် က္ညစဴအာသွဝ်တုဲရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ပညာဒဳပလေဝ် လုကဴ ၂၈ သၞာံ ယိုက်ဂၠေင်မင်မွဲရံင်စံင်ကၠုင်ပရိယတ္တိသာသနာ ပ္ဍဲအရှာံတိုက်ပရိယတ္တိဘာဇၞော် ကွာန်တံင်ပြင်ရ။ ကာလစိုပ်ကလိဂွံအာယုက် ၈၄ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၆၄ ဝှ်၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၆ သၞာံ၊ ဂိတုပထမဒ္ဂိုန် ၁၅ မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴပတိ အခိင်ပစ္ဆိမပယျာံ ၃:၃၀ နာဍဳဂှ် ကျကမ်ပြံင်ဘဝ အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ် က္ညစဴအာသွဝ်တုဲရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝိသုဒ္ဓ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပညာဒဳပ က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၆ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဣန္ဒသာရ (ပဓာနနာယက) ကေုာံကျာ်ဇၞော်အ္စာဝိသုဒ္ဓ ဒှ်နွံပိုန်ဂဇံဘာရ။ လက်ထက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ အ္စာဖျေံဗ္တောန်လိက်ဂမၠိုင်တုန် ကောန်သင်ကတ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအာဝါသဌာန တိုက်ပရိယတ္တိဘာဇၞော်၊ ကွာန်တံင်ပြင်အိုတ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဝိသုဒ္ဓဝွံ ယိုက်ဂၠေင်မင်မွဲကၠုင်ပရိယတ္တိသာသနာ ဗွဲမလအ်လကာဖာတုဲ ကာလကလိဂွံ အာယုက် ၆၈ သၞာံ၊ သိက္ခာ ၄၈ ဝှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၂ သၞာံ ဂိတုဝှ် ၁၀ စွေက် တ္ၚဲအၚာ အခိင်နူဂယး ၆ နာဍဳဂှ် အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ် စုတိက္ညစဴအာသွဝ်တုဲရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဣန္ဒသာရပၠန်တုန်လေဝ် ကာလကလိဂွံ အာယုက် ၈၀ သၞာံ သိက္ခာ ၆၁ ဝှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ သၞာံ ဂိတုမာ် ၅ မံက် တ္ၚဲအၚာ အခိင်လဒေါဝ် ဗ္တံ ၁၂:၄၅ နာဍဳဂှ် အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ် က္ညစဴအာသွဝ်တုဲရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ အိန္ဒက
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဣန္ဒသာရ က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ အိန္ဒက (ကော်ကျာ်ဇၞော်လ္ဂုင်) ဒှ်ပဓာနနွံပိုန် ဂ္ဇံဘာရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ဂိုင်ကေတ်တာလျိုင် ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ တိုက်လိက်ဂှ်ပၠန်ရ။ လက်ထက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ အ္စာဖျေံဗ္တောန်လိက်ဂမၠိုင်တုန် တအ်ညးဂမၠိုင် ယိုက်ဂၠေင် ဒလေင်ဂန္တဓုရ ဖျေံဗ္တောန်လိက်အိုတ်ရ။ ကောန်သင်ကတ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပရိယတ်ဂမၠိုင်တုန် မၞုံဗၞတ် ၁၆၀ ပြင်င်သ္ပဒတဴကတ်ဗ္တောန်ဒၟံင် ပရိယတ္တိပညာ ပ္ဍဲဌာနအာဝါသ တိုက်ပရိယတ္တိဘာဇၞော် ကွာန်တံင်ပြင်အိုတ်ရ။
ထေရုပတ္တိ တၠဂုဏ်အ္စာ ပါလရာမည
ထေရုပတ္တိတၠဂုဏ်အ္စာ ပါလရာမည
သက္ကရာဇ် ၁၃၁၄ သၞာံ၊ ဂိတုဝှ် (၄) စွေက်၊ တ္ၚဲဗြဴပတိ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ရ။
ယၟုမ- နာဲဘဒေန်
ယၟုမိ- မိမညိင်။
ပၞောဝ်ကောန် (၆) ဒှ်ကောန်ရတ် မရနုက်ကဵု (၄) ရ၊ ယၟု-ဍောတ်သွတ် မာံထဝ်ဇီရ။
သက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ သၞာံ၊ ပထပိုဲ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပညာရမ္မ မဟာထေရ် ဘာဒေါဝ် ကွာန်တံင်ပရင်ရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ်ပေင် ဒုင်ဂိုင်ကေတ် ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ မိမၜါတုဲ ပအ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာဲကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညိန္ဒထေရ်၊ ဘာသဳ တံင်မောံတုဲ အာစိုပ်ဘဝခမဳမပြဲရ။
ဂွံအာယုက်စှ်သၞာံ ကတ်ပညာ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပညာရမ္မမဟာထေရ်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်တန်ဍောတ်၊ ၁၃၂၉ သၞာံ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဒေါဝ်၊ ၁၃၃၀ ဃောမကလိဂွံ အာယုက် ၁၆ သၞာံဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်တန်ဇၞော်အလဵုအသဳရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ သၞာံဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဓမ္မာစရိယရ။ ၁၃၄၄ သၞာံ (၁၉၈၃) သၞာံ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဥပဒေ၊ ၁၃၅၀ (၁၉၈၉) သၞာံဂှ် ကတ်ပညာ ပ္ဍဲဍုင်သဳရိလင်္ကာတေံတုဲ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ Diploma in English ရ။ ပပ္တံနူ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၅ သၞာံ စဵုစိုပ် ၁၃၅၇ သၞာံ ဖျေံလိက် ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်၊ ဍုင်မတ်မလီု ပွိုင် (၃) သၞာံရ။ သၞာံ ၁၃၅၈ ဂိတုဇှ်ေ (၆) စွေက် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု အရာပ်သေဂျော စပ္တန်ဘာတိုက်လိက် ပရိယတ္တိဝေဒဳတုဲ နဒဒှ်နွံပိုဉ်ကီု နဒဒှ်အ္စာလိက်ကီု ယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင်သာသနာရ။
တၠဂုဏ်အ္စာဝွံ လေပ်ဘာသန္တရ တၞဟ်ဟ်သာ် မပ္တံ မန်၊ ဗၟာ သေံ အင်္ဂလိက်တံ ဗွဲမစိစောန်ရ။ ကောန်ကွးမနိဿဲဇရေင်တၠဂုဏ်အ္စာဂမၠိုင် ညံင်ဂွံစဳကၠးဍိုဟ်ကေက်ဗီုဇကုကီုဂှ် ကဵုနဲကဲ ဒၠောအ်ဗ္တောန် စၞောန်ထ္ၜးဗွဲမဍိုက်ပေင်ရ။
နိဿဲ
ဝင်တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုင်၊ဂကောံရာမညဓမ္မာစာရိယ ၁၃၇၇ သၞာံ။
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဝါန်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ဝါန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါယမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၁၊ ဝှ် ၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စောဂလာ
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်စောဂလာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအရဳယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၀၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဗညာရာံ 1
သၟိ ၚ်ရာဇာဓိရာဇ် ဝွံ သက္ကရာဇ် ၇၄၅ ဓဵုကဵုစိုပ် ၇၈၃ ဒှ် သၟိၚ်ဨကရာဇ်ဟံသာဝတဳ ကီုရ ဟံသာဝတဳပဍုၚ် ရာဇာဓာနိတုဲ ပံင်ပကောံမန်ပိရး မန်ဒုၚ်|မန်ဒ|မန်ည အံင်ဇၞးကၠုၚ်ကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဒှ်သၟိၚ်စိစောန်ပရေင်ပၞန် မွုဲဇကုကီုရ သၟိၚ်ဗၟာကော်စ တၠးညးမာန်ပၞာန်ကီုရ သၟိၚ်ဝွံပိုၚ်ပြဲကၠုၚ်ရးပိ ဍုၚ်မတ္တမ|ဍုၚ်ဟံသာ|မဍုၚ်ဖာသီ လမုတှ်ေဒှ် ဍုၚ်ဗၟာသ္ကုတ်သၠုၚ်ကျာ နူကဵု နေပြည်တော်တှ်ေ စဵုကဵုစိုပ် ပျဵုသေံလၟုဟ်ကီုရ၊ သၟိၚ်ဝွံ ဒှ်သၞောဝ်ဒတောဝ် သၟိၚ်မဂဒူ ဒှ်အလန် (9) မဒှ်ကီုရ|မအံက်ညးဂှ် နွံယၟု သၟိၚ်ဗညာဉူ သၟိၚ်ရာဇာဓိရာဇ်ဝွံ ဒှ်သၟိၚ်ခိုဟ် နွံပ္ဍဲစိုတ်ဂကူမန်ပိုဲ မွဲတၠကီုရ သၟိၚ်ဝွံ ဂွံပိုၚ်ပြဲကၠုၚ် သ္ဂံၚ်ပၞာန်တၠအစောန်ဗွဲမဂလိုၚ် ယၟုသဂံၚ်ဂမၠိုၚ်-သၟိၚ်အမာဲဒိ မၞိဟ်တြုံ|သၟိၚ်ဗညာ လဂိန်အအီ|သၟိၚ်ဗညာဓရံ နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ဟွံတီယၟု 30ပြၚ်ၚ် တုဲပၠန် ဂွံဗတိုက်ကၠုၚ်ပၞန်ကဵု သၟိၚ်ဗၟာ ဍုင်အင်ဝ ပေဲါပၞန်ပန်စှ်သၞာံ ယဝ်ရကောန်ဂကူပိုဲမိက်တီဝင် အးအး ကၠးကၠး ဗှ်ကေတ်လိက်ဝၚ်၊ ရာဇာဝင်ပိုဲ(မန်)ပိုင်ဍုင်၊ ဗီုဗၟာ ဒေါက်တာနိုင်ပန်းလှ ချူလဝ်၊ ရာဇာဓိရာဇ်ရေးတော်ပုံကျမ်း၊ ကီုရအဴ တၚ်ဂုဏ်ရအဴ။
မ္ၚဵုတၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဇၞူ
ဘာမ္ၚဵုတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ဇၞူ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါယမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၄၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သၞေဟ်ကာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သၞေဟ်ကာ(Chaungtaung၊ ချောင်းတောင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၆၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၇၃၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၆၉၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၄၂၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ရာမညဝိနယာဓိက၊ဂကောံကလေၚ်လိက်
သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဏအ်မ္ဂး နကဵုယၟု ရာမညဝိနယာဓိကဏအ် စပတမ်ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် နူကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ တုဲအခါစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ ဂှ်ဒးတန်ဒေံါအာမွဲလစုတ်ရ။ နူစတမ်တုဲ စဵုကဵုပွိုၚ် ၁၃ သၞာံဂွံကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ်လၟေၚ်အဆက်က်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအလဵုအသီတအ် ထ္ၜးဟိုတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်လလံတုဲ ဒးဇူတန်တဴအာ ဗၞတ်ပန်သၞာံနွံကၠုၚ်ရ။ ဗွဲလကြဴဂှ် ဂကောံဏအ် ပြုပြေၚ် ပြံၚ်ထောံဗွိုက်ညးညိတုဲကီု နွံပၟိက်နာနာဗပေၚ်တုဲကီု ကလေၚ်ကၠောန်ကၠုၚ်ပၠန်ဂှ် ဆဵုကဵုခေတ် ပစ္စုပ္ပုန်လၟုဟ်ရ။ ဂကောံဝွံ စပ္တမ်ကၠုၚ်နူဗွိုက်ဘာမွဲမွဲတုဲ ဗွဲကြဴပြံၚ်ဗစိုပ်ဗွိုက်ကဆံၚ်ဒေသနွံရ။ ဂကောံရာမညဝိနယာဓိကဏအ်ဂှ် ပဇိုက်ဓရံၚ်ကဵု ကလေၚ်လိက် ဝိနယ တအ် တန်ကၠုၚ်နူ ဒဂုၚ် ကလေၚ်ပတဝ်က္ဍိုပ်မံၚ်ကဵု သၚ်မန်နွံလ္တူ ရးဇၞော်လ္ဂုၚ်ပၠန်ရ။
ဝၚ်တမ် သဘၚ်ကလေၚ်လိက်
သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ပရိယတ္တိမန် ပ္ဍဲဘာကၟာဆီ၊ ဍုၚ်ဒဂုၚ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ်နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၉ သၞာံတေံရ။ သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဏံ ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂွံလဝ်အရီုဗၚ် နူကဵုဂကောံ ဗော်သွးမန်၊ အလုံဍုၚ်ရာမညတံရ။ လပါ်ခမဳ သၚ်ပၠန်ဂှ်
တံညးဂမၠိုၚ် ဒှ်သ္ကိုပ်သ္ကအုပ်ဓုပ်မၚ်မွဲလဝ် သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဝွံရ။
ပရၚ်ချဳဒရာၚ် သ္ကုတ်ပထမ
ဂကောံဝိနယာဓိကဏအ်ဂှ် မွဲသၞာံမွဲဝါ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂိတု ဖဝ်ရဂိုန် နူ ၁၀ မံက်မ္ဂး စဵုကဵုစိုပ် ၁၄ မံက်တေံ ဗၞတ်ပွိုၚ် ၅ တ္ၚဲဂှ် ကၠောန်သ္ပတဴသဘၚ်ကလေၚ်လိက်ရ။ ပ္ဍဲသဘၚ်ဏအ်ဂှ် ခမဳသာမဏဳ သၚ်မန် နူကဵုရးကီု ဍုၚ်ကီု ကွာန်ကီု ဌာန်ကြပ်ဇမ္ၚောဲ ဇက်ဂၠောဲတိုန်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ သၚ်တအ်ဂှ် ကောံဓရီုမွဲဟာန်ကေုာံ သၚ်မန်လ္တူဍုၚ်လ္ဂုၚ်တုဲ သီုသၚ်ဇမ္ၚောဲ သီုသၚ်လ္ဂုၚ်တအ် ကလေၚ်လိက်ပတ်မန်၊ ဘာသာမန်အိုတ်ရ။ တ္ၚဲတုဲဒှ် တ္ၚဲစရိုဟ်ဍာ်ဂှ် ညးတာလျိုၚ်အလဵုအသီ သ္ကိုပ်ညးအုပ်ဓုပ် အလဵုဇကု ဝန်ဇၞော် နာဲနု (ဦးနု) ပြာပ်စိုပ် ကၠုၚ်တိုန်သ္ဘၚ်ကၞာ သီုရီုဗၚ်ထံက်ပၚ်ကဵုဇြဟတ်ဇၟာပ်သၞာံရ။
အခေါၚ်အရာ သွက်အံၚ်ဇၞး
သၚ်မန် မပါလုပ် ပ္ဍဲသဘၚ်ကလေၚ်လိက်တအ်ဂှ် သွက်ညးမက္လိဂွံလာဘ် ပထမ၊ဒုတိယ၊ တတိယ တံဂှ် ဒါယကာဇၞော် သၟိၚ်ဇၞော်နာဲချေတ်တိုၚ် ဒုၚ်သဇိုၚ်စရိတ်ဂၠံၚ်တုဲ အ္စာဇၞော်ဒံက်တာ နာဲပါန်လှ ပလံၚ်ဗစိုပ်ဏာ သွက်သ္ဂောံလ္ၚောဝ်ကျာ် ဍုၚ်သေံအိုတ်ရ။ ညးတံ ကၠောန်ကၠုၚ်နဲဏံ အခိုက်ဏံဂှ် စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ သၞာံရ။ ကွးကဵုအ္စာ၊ ပရေၚ်ဘာသာ၊ ပရေၚ်ပညာ ဇၞော်မောဝ်တိုန်မံၚ်ကွေံကွေံရ။
ပွဒးဒေံါဇူ
သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဗိုလ်နေဝေန် (2 March, 1962) သီကေတ်အဝဵုဍုၚ်ကွာန်တုဲ သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ပရိယတ္တိမန် ပ္ဍဲဘာကၟာဆီလေဝ် လုပ်အာမုက်ကလော်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ အခိၚ်ဂှ် ပရေၚ်လဵုလေဝ် ကၠောန်ဟွံဂွံ၊ ဂကောံလဵုလေဝ် ဒက်ဟွံဂွံတုဲ ဒးဒေံါထောံ ကျေဝ်ကျေဝ်ရ။ ဒးသ္ၚီလလံဇူထောံ ပရေၚ်ကမၠောန်ဂှ် ဗၞတ်ပန်သၞာံပေၚ်ၚ်ရ။
ကလေၚ်ကၠောန်ဗဒှ်
ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၂ သၞာံဂှ် ခမဳသၚ်မန် ကေုာံ ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲလ္တူဍုၚ်ဒဂုၚ်ဂမၠိုၚ် ချပ်ဂၞန်သဳကၠဳညးသ္ကံတုဲ ကလေၚ်ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ပရိယတ္တိမန် မွဲဝါပၠန်ရ။ ဗီုနဲကိုပ်ကၠာတေံဟွံသေၚ်ရ။ ကေတ်ၜိုတ်သၚ်မန် လ္တူဍုၚ်ဒဂုၚ်ဏံဟေၚ်ရ။
ကလေၚ်ပချဳတိုန် သ္ကုတ်ဒုတိယ
အခိၚ်ဂှ်
တံ ဒှ်တမ်၊ က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဒုၚ်ဒဒိုက်ကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ် အြကာအလဵုအသီပၞာန်တံရ။
ဗွဲကြဴဏံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠလ္ၚဵုတံဂှ် ကလိလောန်စဴအာသွဝ်အိုတ်တုဲ
တံ ကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ ညံၚ်သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဏံ ဂွံတန်တဴအာ အဓာန်ဗွဲမလံလမာန် ဆက်ဂစာန်လွဳပရာ ပ္တိတ်ဇြဟတ် ညဳညဳသာသာပၠန်ရ။
ရာမညဝိနယာဓိက
အခိၚ်ညးတံ ရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်မံၚ်ဂှ် ရန်ကဵုဒေသနာအ္စာ အဋ္ဌကထာမ္ဂး "ဝိနယော နာမ သာသနဿ အာယု"  တုဲ ညးတံ သ္ပပဓာန်ကဵုဝိနယ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုသဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဂှ် ညးတံတၚ်ခုတ်စုတ်တၟိ မတွံဂး "ရာမညဝိနယာဓိက" ရ။ အတိုၚ်လၟေၚ်ယၟုဂှ်ဟေၚ် ဒဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ်ဏံ ရပ်စပ်စကာမံၚ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာမန်ပညာဇောတိက ကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာမန်ဥက္ကလာပ ညးတံၜါဇကု စဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၅၉ သၞာံ၊ ဂိတုပုဟ် ၁၄ မံက်ဂှ် ဒက်ပ္တန် မဟာနာယကတၟိ မွဲဝါပၠန်ရ။
ဗီုပြၚ်ဒက်ပ္တန်ဂကောံ သၞာံ- ၁၃၅၉
သၚ်မန်ရာမညနိကာယသၟေဟ်တံဂှ် ဒှ်ညးလုပ်ဂကောံသီုဖအိုတ်ရ။ ဗီုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠကၠာတေံ လးလဝ်ဂၠံၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂကောံမဟာနာယကတၟိတံ ကွာ်ဗက်အာတုဲ ကမၠောန်ဂှ် ဆက်ဂျိုၚ်မံၚ်လမျီု စှေ်မံၚ်ဗီု ဒဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ်ဏီရောၚ်။ ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၃ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၈) စွေက်ဂှ် ကလေၚ်ရုဲစှ် မဟာနာယကတၟိ မွဲဝါပၠန်ရ။ ရုဲစှ်အခန်ဏံဂှ် (၁) သြဝါဒစရိယ (၂) မဟာနာယက (၃) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ရဴသာ်ဝွံ ပါ်လဝ်ပိက္ဆံၚ်ရ။
နိဂီု
ဂကောံသၚ်ကမ္မတဳတံဂှ် တာလျိုၚ်လ္ၚဵု ၜိုန်ရပြံၚ်လှာဲအာကီုလေဝ် လၟေၚ်ကမၠောန်ပိုဲဂှ် ဟိုတ်နူသဒ္ဓါ စေတနာဒါယကာ ကောန်ဂကူမန်တံ ကဵုမံၚ်ဇြဟတ် ဗွဲမက္ဍိုက်ပေၚ်တုဲ ဇၞော်မောဝ်ရာၚ်ဆာဲ ဒှ်မံၚ်စရာဲပ္ဍဲလ္တူဍုၚ်ဒဂုၚ်ဏံရောၚ်။ နူကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ သၞာံတေံဂှ် စကၠောန်ဗဒှ်လဝ်တုဲ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ သၞာံမ္ဂး ဂွံစှ်ပိသၞာံ၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်လလံတုဲ ဒးဇူတန်တဴအာ ဗၞတ်ပန်သၞာံ၊ ပတမ်နူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၂၇ သၞာံတုဲ ဒဵုကဵုတ္ၚဲလၟုဟ်ဏံ ကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ် ဟွံပိုတ်သ္ကုတ် မွဲလှေ်ဏီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အာယုက်သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဝွံ ပံၚ်စုတ်သီုဖအိုတ်မ္ဂး ၆၃ သၞာံရ။ ယဝ်ရကေတ်စနူသက္ကရာဇ် ဍုၚ် ၁၃၂၆ သၞာံမ္ဂး လၟုဟ်ဝွံ အာယုက်သဘၚ် ထဝ်ရတ် ပြာကတ်တမ္ညဝ် အံသဝ်ဂၠိုၚ်ဂၠၚ် ဇၞော်တၟေၚ်မံၚ်ပ္ညုၚ် ပ္ဍဲဒဂုၚ်ဝွံရောၚ်။
နိဿဲ
၁၃၃၇ သၞာံ၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ။ ဝၚ်တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုၚ်။ မုက်လိက် (၈-၁၃)။
ဗောဓိစေတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ဝါန်
ဘာဗောဓိစေတဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ဝါန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၂၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သဳရိဓမ္မသောက်၊ ကျာ်စေတဳ ရးဗဂေါ
ကျာ်သဳရိဓမ္မသောက် (Kyaik Siri Dhamma Theik,ကျိုက်သီရိဓမ္မသိုက်စေတီတော်) ဝွံ ဒှ်ကျာ်စေတဳ မနွံပ္ဍဲကဵု ရးဗဂေါ၊ ပွိုင်ဍုင်ဗဂေါ၊ ဍုင်အင်တကှ်၊ ကွာန်ပျဉ်းမငူ (လဆောဝ်ချူ မြင်းမငူရွာ)။ သဘင်ကျာ်ဝွံ ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂိတုမာ်ပေင်။
ဒတန်
ကျာ်သိရိဓမ္မသောက်ဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ပျဉ်းမငူ (လဆောဝ်ချူ မြင်းမငူရွာ) ဍုင်အင်တကှ်၊ ဂၠံင်ဇၞော်လ္ဂုင်-မာန္တလေ၊ နူဗဂေါ ကိုပ်ကၠာဟွံလုပ် ဍုင်အင်တကှ် (အင်းတကော်)ညိ ၚံက်သၠုင်ကျာ (လပါ်တဲပါဲ) ၀.၅၉ တိုင် (၀.၉၅ ကဳလဝ်မဳတာ) မ္ဂး စိုပ်ကျာ်သဳရိဓမ္မသောက်။ ယဝ်ရ အာနူဍုင်ကဝမ္ဂး ၜက်ကွာန် သာနိုးကုန်းရွာတုဲ ၚံက်လပါ်ဗမံက်မ္ဂး နကဵုဂၠံင်သွတ် ၀.၇၈ တိုင် (၁.၂၆ ကဳလဝ်မဳတာ)မ္ဂး စိုပ်မာန်ရ။ 17.18336°N, 96.41454°W
ဝင်
ဝင်ကျာ်ဝွံ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် နူလိက်တၟအ်မန် ခေတ်လဒေါဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၀ မှာထေရ်ဂဝံပတိ က္ညနိမန်နင် တၠဳမနွံကုပိုန်ကျာ်တြဲတုဲ ကျာ်တြဲ မစိုပ်ကၠုင် ဍုင်သဓီုဂှ် ရသိတြဴဇကု အာဗဵုလ္ၚောဝ်ကျာ်တုဲ အာတ်ပူဇနိယဝတ္ထု၊ ကျာ်ကဵု ဓါတ်သော်ညးမွဲ မွဲတၞုင်တုဲ ရသိတအ် ပြာပ်စဴကၠုင် ဇရေင်ဒေသဇကုအိုတ်ရ။ ပၞောဝ်ရသိတြဴဇကုဂှ် ရသိမပဒတဴ ပ္ဍဲထာန်မုဟ်ဂြိုပ် မဒှ်ပလိုတ် မုဟ်ဂၞိင်တဍယ်ဂှ် ဂွံနင် ဓါတ်သော်ဇကုတုဲ ကာလမစိုပ် ဌာန်ဇကုဂှ် ရသိၜါဇကု မပဒတဴမွဲစွံ ကုဇကုဂှ် နွံပၟိက် မိက်ဂွံဂွံ ဓါတ်သော်ကီုတုဲ ရသိပအဓိဋ္ဌာန်တုဲ ဓါတ်ဂှ် ဒှ်အာပိတၞုင်၊ တုဲ ရသိတအ် အာပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဒၞာဲညးကဵုညးအိုတ်ရ။ တၠရသိဂှ် ကေတ်ဓါတ်သော်ဂှ်တုဲ ပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳဝွံရ။ ဗွဲကြဴ မၞိဟ်မတီကေတ် ပရူဓါတ်သော်ဟွံမဲတုဲ လ္ၚုသုန်ဂြာံအာ။ ကာလစိုပ် သာသနာ ၜါကၠံပိစှ်ောတြဴသၞာံ သောဏထေရ် ကဵု ဥတ္တရထေရ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ အာတ်မိက် ပူဇနိယဝတ္ထုဂှ် ဓါတ်ၚေက် ပိစှ်ောပိတၞုင် မှာထေရ်ဂဝမ္ပတိ မကေတ်နင်လေဝ် ထ္ၜးကဵု၊ တုဲပၠန် ဒၞာဲဓါတ်သော်တြေံဂှ်လေဝ် ထ္ၜးကဵုတုဲ သၟိင်သိရိမာသောက ကလေင်ခၞံလဟဵုပတိုန်လဝ်ပၠန်ရ။
အတိုင်လိက် ဝင်ဓာတ်ဂမ္စာဲ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် "ပ္ဍဲဓာတ် ဣသိ၊ သိရိဓမ္မသော်မွဲဂှ် တၠရသိ သိရိမုနိ၊ သိရိဘဝန် ကၠုင်အာတ်၊ နတြဳဇှ် အဒိထာန် ဒှ် ၅ တၞုင်၊ မွဲကျာ်သိရိဓမ္မသော်၊ မွဲကျာ်သိရိမူနိ၊ မွဲကျာ်သိရိဘဝန်၊ သီုဓာတ်နိမိတ်ၜါဝွံ စဴဒှ် ၈ တၞုင်။
ရံင်ကဵုယၟု သဳရိဓမ္မသောက် ဝွံတုဲ ပ္ဍဲအခိင်သောဏထေရ် ဥတ္တရထေရ် မကၠုင်ပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန် ပ္ဍဲဘဳသဳ ၃၀၀ ဂှ် ညးရန်တၟအ်ကဵု သၟိင်အသောက ပ္ဍဲအိန္ဒိယတုဲ ကျာ်ဗွဲမဂၠိုင် ညးပ္တန်တုဲ ခုတ်ခဴလဝ် နကဵုယၟု ကျာ်အသောက်ရ။ အသောက ဂှ် ဂကူမန်တအ် ကော် သၟိင်အသော် မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်ကျာ်ဂိုဟ်မြင်ကပါ ဍုင်ဗုကာံ "တလပေါယ် တိသပဂုတ်၊ ကုသၟိင်ဓမ္မာသောက် တာဝ် ဂုလာည်ဂြာစ်ထိစ်သာသနာ"။ ကျာ်အသောက် ဂှ် ဗွဲကြဴ မြိပတ်အာတုဲ ဒှ်အာ မပ္တံကဵု ကျာ်အသုက်၊ ကျာ်သုက်၊ တုဲပၠန် အသောက်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံကၠိုဟ်အဓိပ္ပါယ်တုဲ ထေင်ဂး သောက်တုဲ ချူဗီုပြင်တၟိ ကျာ်ဓါတ်သောက် လေဝ်နွံကီုရ။ ရံင်ကဵု ယၟုကျာ်သဳရိဓမ္မသောက် ဝွံတုဲ ကျာ်ဝွံ ပ္တန်လဝ် နူအခိင်ကာလ ၜိုတ်သောဏထေရ် ဥတ္တရထေရ် မကၠုင်ပတန်သာသသနာ ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၃၀၀ တေအ် ဒှ်မာန်ရ။
ကလေင်လဟဵုခေတ်တၟိ
သၞာံ ၂၀၀၅ ဂိတုမေ ၃ ဂှ် ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရ မွဲဟာန်ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်ပ္ဍဲဒေသဂမၠိုင်၊ သကိုပ်ဗိုလ် ဌာနဂဥုပ်ပၞာန်ရးသမၠုင်ကျာ ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ကၠောန်သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် သွက်ဂွံ ကလေင်လဟဵုပတိုန်ကျာ်စေတဳဝွံရ။ သၞာံ ၂၀၀၇ ဂိတုဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၂ ကၠောန်သဘင်သၠိုင်ဓါတ်။ သၞာံ ၂၀၀၈ ဂိတုမေ ၁၉ (၁၃၇၀ ဂိတုပသာ်ပေင်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ ပ္တိုန်ပြာသာဒ် (က္ဍိုင်)ကျာ်တၟိ။
ယၟု
ယၟုကျာ်ဝွံ နကဵုဗီုဗၟာ ညးချူလဝ် "ကျိုက်သီရိဓမ္မသိုက်"၊ ယၟုဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု လိက် ဝင်ဓာတ်ဂမ္စာဲဂှ် "ကျာ်သိရိဓမ္မသော်"။ ညးတအ်စှ်ေစိုတ် ယၟုဂှ် ဒှ်ယၟု ဣသိမပ္တန်ကျာ်ဂှ်ရ။ ဆဂး ရံင်ကဵု နကဵုမတ်သုတေသန ဝင်သာသနာ မစိုပ်ဍုင်မန်တုဲ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ညးစှ်ေစိုတ် ယၟုကျာ်ဝွံ ဒှ်ယၟု မရန်တၟအ် သၟိင်သဳရိဓမ္မာသောက မဒှ်သၟိင်မပ္တန် ဗုဒ္ဓဘာသာဒယှ် နူဍုင်အိန္ဒိယတုဲ မပ္တန်လဝ်ဂှ်ရ၊ ယၟုကျာ်ဝွံ နူတမ်မူ ကျာက်ၐြီဓမ္မာသောက်၊ နူဂှ် ဒှ်အာ ကျာ်သိရိဓမ္မသောက်၊ နူဂှ်ပၠန် ဒှ်အာ ကျာ်သဳရိဓမ္မသော်။ သော် ဗၟာဟီုဟွံဂွံတုဲ ဒှ်အာ ဗီုဗၟာ ကျိုက်သီရိဓမ္မသိုက် ရ။
ကသၠဇြဲ
ကသၠဇြဲ ကတၞးဇြဲ (တုပ်တၞးဇြဲ−သၠတၞံဇြဲ) သေံတံကော် ปลาใบปอ ပလာၜါဲပဵု, ปลาเมลงปอ ပလာမလၚ်ပဵု (စၟနာၚ်လော်) (Banded sicklefish, Concertina fish; ဒှ်ကဍာ်ဖၞုၚ်မွဲဂကူ ပ္ဍဲဂကောံက ပလာၜါဲပဵု−ရမ်သာၚ်သေံ (Drepaneidae)
အဝဲပၟာဏဂၠိကွ၊ ဗွဲလ္တူဟတေဟ်ကြဳတုဲ ရံၚ်တုပ်ညံၚ်ကဵုသၠဇြဲ၊ တုပ်အရေဝ်ညးဟီုလဝ်နွံ ဗွဲစးကဝိုၚ်ညံၚ်စဵုတ္ၚ က္ဍိုပ်နွံဇၞော် သၟန်ပါၚ်ဍောတ်, ဖျုန်မတ်ဇၞော်တုဲ ကၠေၚ်မဂြေပ်လဝ်မတ်ဂှ် တီုတိတ်ကၠုၚ်ညိည၊ သၟန်ပါၚ်ဍောတ်တုဲနွံဂၠိၚ်ညိ၊ ၚေက်ဍောတ်တ်သောဲသောဲ မကေက်တဴညံၚ်(ကြံက်ကြေဝ်)၊ တုဲတှ်ေ အလုံမွဲဇကုဂှ် နွံအရံၚ်ဗုနှဴဗတေၚ် တုဲ နွံမခ္ဍံက်ဍောတ်တ်အရံၚ်လိမဴ ညဳတပ်ပ္ဍဲသ္ကဲၜါလပါ် နွံ 4-11 ရေၚ်နွံ၊  ဟိုတ်ဂှ်ရ တၞဟ်ခြာနူကဵုကသၠဇြဲခ္ဍံက် (D. punctata) ဏံ နွံအရံၚ်သာ်ဗတေၚ်မရေၚ်ဒၟံၚ်မွဲဓဝ်၊  ကောန်ကအဃောမဍောတ်တံဂှ် အရံၚ်သ္ကဲနွံသာ်လမစံက်ပ္ဍဲဒၞာဲခ္ဍံက်အရံၚ်လိမဴဂှ် ။
နွံဇမၠိုၚ် 20-25 ဇြေန်တိမေတ် ဆဵုဂဗဇၞော်အိုတ် 40 ဇြေန်တိမေတ်၊ ဆဵုဂဗပ္ဍဲအကြာလဒေါဝ်ၜဳ နွံအကြာကြေဟ်တၟံဗတဳနွံဗဒါဲမွဲဒမြိပ်ဍောၚ်ပ္ကဴတၟံ တုဲတှ်ေ အကြာဍာ်ၜါ−ဖၞုၚ်ပတေက်၊ ရပ်စသတ်ဍာ်ဇုတ်စးဟၟဲဍောတ်တ်သောဲသောဲမဒှ်စၞစရ၊ ဂွံဆဵုဂဗကေတ်ပေၚ်ပြး နူစကဵု အိန်ဍေဲ−အိန္ဒိယ စဵုကဵုစိုပ်သြသတေလေဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ ဂွံဆဵုဂဗကေတ်မာန် သီုၜဳသေံကေုာံၜဳအာန်တာမာန်ဗွဲတုန်။
ကသၠဇြဲ ကော်စၟနာၚ်လော်ဏံဝွံ ဖျုန်စခိုဟ်နွံကဵုကွေံကွေံရ၊ ယဝ်ဒးဍုၚ်သွမ္ဂးတှ်ေ အမာဲသွမြေက်မဍောတ် ဒေသလ္ၚဵုကော် သွဍာ်ဗစး (ဗစးမြာၚ်) စခိုဟ်ကြိုက်ကွေံကွေံ၊ ရှ်နွံကြောံကၠေၚ် တၞဟ်ခြာနူဖျုန်တၞဟ်ရ၊ ကဝွံ ဟိုတ်နူဖျုန်နွံကြဳတုဲ ခၞါ, စဲကကှ်ကှ်ဂှ် မၞိဟ်တံဟွံကၠောန်စအိုတ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ ဍုန်စသွဂၠိုၚ် ။
ကဝွံ လၟုဟ်ဏံပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာဗီုဍုၚ်သေံဏံတှ်ေ (2021) နွံၚုဟ် နူ 20/ၜါတ်သေံ စဵုကဵု 80/ၜါတ်သေံတုဲ တိုန်တဴကဵုအဝဲဍောတ်ဇၞော်ရ၊ ၚုဟ်မးဟွံဂၠိုၚ်တုဲ ဇၟာပ်ညးအဲရာန်စမာန်၊ ကောန်ဂကူတိုက်အာယျလ္ၚဵု ဟွံကေၚ်စကဏံတုဲ မွဲလှ်ေလေဝ်ဟွံစမ်စရံၚ်လေဝ်နွံရ၊ ဟိုတ်နူညးတံဟွံတီကယၟုကကီု လ္ၚဵုဟွံကေၚ်စတုဲ ဟွံစလေဝ်နွံရ၊ ကဝွံ ဒှ်ကဍာ်ဖၞုၚ်တုဲ သဘဝကဍာ်ဖၞုၚ်ဟီုဂှ် ဇုတ်ဂၠိုၚ်နွံအောန်တုဲ စဒှ်ဂျိဟီုဂှ် အောန်တဴကွေံကွေံရ။
နိဿဲ
https://www.google.com/search?q=%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B9%83%E0%B8%9A%E0%B8%9B%E0%B8%AD&sxsrf=ALeKk00kcLkN6ShywupLr8jbTNcQQo27dA:1615037284932&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUKEwjB26rd4pvvAhWf6nMBHXTPBRcQ_AUoAXoECBEQAw&biw=1536&bih=722
နန် ဍုင်နုဗဝ် (ဍုင်ဒိန်မက်)
နန်နုဗဝ် (Nyborg Slot) ဂှ် ဒှ်နန်တြေံ မၞုံပ္ဍဲဍုင်နုဗဝ်၊ တကအ်ဝှုန် (Fyn) ဍုင်ဒိန်မက်ရ၊၊ နန်ဂှ် စသြိုင်လဝ် ကၠာသၞာံ ၁၂၀၀ တုဲ သြိုင်ဂွံ မုဟွံလအ်ဂှ် ဒှ်အာ နန်ဨကရာဇ်မပိုင်ပြဳသဿာပရ၊၊ နန်ဂှ် ဒှ်နန်တြေံအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်တုဲ မဒှ်ဒတန် ဒၞာဲဨကရာဇ်မပိုင်ပြဳ ကေုာံ မဒှ်ဒၞာဲကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်ကီု သီုကဵု ခေတ်ရေနာရှင်ရ၊၊ နန်နုဗဝ်ဂှ် ဟိုတ်မဒှ်လဝ် ဒၞာဲသၟိင်တၠတအ် မကောံရေင်သကအ် သွက်ဂွံပ္တန်သၞောဝ် ဖျေဟ်သၞောဝ်ဍုင် လၟေင်င်သၞာံ မဒှ်ဒၞာဲပါလဳမာန် ဂကူဒိန်နေတ် ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ဒိန်မက်မွဲရ၊၊ ဗီုဒက်ပ္တန်နန်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် ခေတ်အဆက်ဆက် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ၁၈၀၀တအ်ရ၊၊
စတမ်နူ ဥပဒေသဇိုင်ဍုင်ဒိန်မက် မစပတန် နူသၞာံ ၁၈၄၉ ဂှ်တုဲ နန်နုဗဝ်ဂှ် နူကဵုဨကရာဇ်မပိုင်ဂှ် ဒှ်အာ ဍုင်မပိုင်ပြဳရ၊၊ လၟုဟ် နန်ဂှ် ပလဝ် နဒဒှ်တိုက်ထ္ၜးပျးမွဲတုဲ မၞုံပ္ဍဲပကင်ရင် တိုက်ထ္ၜးပျးဒေသဝှုန်ဗမံက် (Østfyns Museer) ရ၊၊ နူစသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် စရပ်စပ် ပလေဝ်ပလေတ်ကၠုင် နန်ဂှ် ညံင်ဟွံဂွံလီုသရိုဟ်တုဲ ဖျေဟ်ဗီုပြင်တၟိရ၊၊ နန်တြေံဒၞာဲဇေတ်တ်ဂှ် သှ်ေဒၟံင် ဒၞာဲနန်စသုင်ရတုဲ ဒၞာဲမကလေင်သြိုင်လဝ်တၟိတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ရိုဟ်ပလီုထောအ်တုဲ ပသှ်ေစွံလဝ် ဆဒၞာဲတြေံ၊ ဒကဴသၟိင် (kongsfløj) မဒှ်ဒၞာဲဒကဲနန် မၞုံကဵု ဗီုပြင်ဟဝ်၊ နန်ပြဘိုက် ကေုာံ ဟဝ်ကင် (vagttårn)၊ ဒၞာဲကရေက်တြေံ မလီုအာတအ်ဂှ် လတူဂှ် ကလေင်သြိုင်စုတ် ဒၞာဲမထ္ၜးပျး သီုဗီုတြေံ ရိုဟ်ကၞက်သၟဝ်လေဝ် ညံင်ဟွံဂွံလီုရ၊၊
ဝင်
နန်နုဗဝ်ဝွံ ခနုဒ် ဖရိသလအ်သဝ် (Knud Prislavsen) ညးမဒှ်ကောန်မေန် သၟိင်ဨကရာဇ်ဇၞော် ဝလ်တမာရ် (Valdemar den Stores (1157-1182)) စသြိုင်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ် ၁၁၇၀ ရ၊၊ စနူသၞာံ ၁၁၉၃ ဂှ် နန်ဂှ် ဒှ်အာနန်ဨကရာဇ်မပိုင်ပြဳရ၊၊
အခိင် ခေတ်လဒေါဝ်
နန်နုဗဝ်ဂှ် ဖျေဟ်လဝ်ဒၞာဲ မကြပ်ကဵု ၜဳသတဲဗေတ် (Storbælt) မဒှ်ဒၞာဲသၞေဟ်ဂၠုင် သၞေဟ်က္ၜင် မတတ်အာကၠုင် သၠုင်ကျာ သၟဝ်ကျာ မဒးတတ် ၜဳသတဲဗေတ်၊ သီုဒှ်ဒၞာဲ မဆက်စၠောအ် ကုဍုင်လူဗေက် (Lübeck) မဒှ်ဍုင် ဗၞိက် အကြာဒိန်မက် ကဵု နဝ်ဝေ၊ သီုမဒှ်ဒၞာဲ မဆက်စၠောအ် ဍုင်ဒိန်မက် ကရေက်လပါ်ဗမံက် ကဵု ကရေက်လပါ်ပလိုတ်ရ၊၊ တင်ရန်တၟအ်ဂှ် ဟိုတ်နူပၞာန်အပ္ဍဲအကြာဂကူဇကုကဵုဇကု မၞုံကဵုသၟိင်ဍုင်နာနာ မဗတိုက်ကၠုင် ရေင်သကအ် သၞာံဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တၞဟ်ဂွံ ထိင်ပရေင်ညဳသၟဟ် အကြာဇကုကဵုဇကုကီု သီုကဵု ဂွံစဵုဒၞာသၞ ဍုင်မ္ၚးရ၊၊ သီုကဵုဒှ် ဒၞာဲသွက်ဂကူဒိန်နေတ် ဂွံအာသမၠဲတိ ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ် ဗီုကဵုအာဗတိုက် ဍုင်အေတ်သတဝ်နဳယျာတအ်ရ၊၊
နန်နုဗဝ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲသၟိင်တၠဂမၠိုင် မကောံရေင်သကအ် နဒဒှ်ပါလဳမာန် နကဵုယၟုခေတ်ကၠာတေအ် မကော်စ Danehoffet မဂွံအဓိပ္ပါယ် စၠတ်ထဝ်/နန် ဂကူဒိန်နေတ် ပ္ဍဲကဵု အခိင် အကြာ သၞာံ ၁၂၀၀ - ၁၄၀၀တအ်ရ၊၊ ပါလဳမာန်ဂှ် ၜိုန် မလေပ်ကောံ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်တအ် နွံကီုလေဝ် နကဵုသၞောဝ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ် စၠတ်ထဝ်ဂကူဒိန်နေတ်ဂှ် မွဲသၞာံမွဲအလန် ဒးကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲနန်နုဗဝ်ဟေင်ရ၊၊ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်ဒိန်မက်ကၠာအိုတ်ဂှ် ချူဓဇက်ကီု သီုကဵု ပလဝ်ဒတန် ပ္ဍဲကဵု နန်နုဗဝ်ဏအ် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၂၈၂ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲနန်တြေံဂှ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၇ ဨကရာဇ်ဗြဴ မာရ်ဂရေတ် ပထမ (Margrete 1.(၁၃၇၆-၁၄၁၂)) ညးမဒှ် ဨကရာဇ်ဗြဴ ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် ကၠုင်စွံလဝ် ကောန်ဇကု Oluf အာယုက် ၆ သၞာံ ပ္ဍဲနန်နုဗဝ် နဒဒှ်ဒၞာဲမလွဳလွတ်မွဲရ၊၊ ကောန်တြုဟ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ကတဵုဒှ် ဨကရာဇ်ဍုင်ဒိန်မက်ရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ညးဨကရာဇ်ဗြဴမာရ်ဂရေတ်ဂှ် ဍုင်ဒိန်မက် ကေုာံ ဍုင်နဝ်ဝေ ဒှ်အာ မွဲက္ဍိုင်ဗတာင်၊ နူဂှ် ဍုင်ဒိန်မက်၊ နဝ်ဝေ၊ သွိဒေန် ဒက်ပ္တန် ဍုင်ပံင်ကောံကာလ်မာရ် (Kalmarunionen) မာန်ကၠုင်ရ၊၊ အတိုင်လဟီုဝင်မ္ဂး ဘာကျာ်ဇၞော် ဍုင်နုဟဝ် Nyborg Vor Frue Kirke ဂှ် ဨကရာဇ်ဗြဴမာရ်ဂရေတ် သြိုင်လဝ် ဟိုတ်မိက်ဂွံဟီု ဂလာန်တင်ဂုန် ကုကျာ် ဒဒှ်ရ ညးဂွံဇၞးကေတ်ပၞာန်တုဲ ညးဂွံပကောံစုတ် ဍုင်သွိဒေန် ပ္ဍဲသၟဝ်က္ဍိုင်ဗတာင်ညးရ၊၊
နန်ရာဇဌာနဳ
ကောန်ညး Christian 3. (1536-1559) ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်သအးဇ္ၚးသာသနာခရေတ် မကော်ဂး ရေဝှာမေရှေန် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်ရ၊၊ ညးဆက်ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် နန်နုဗဝ် နကဵုခေတ်တၟိ မကၠောန်ပတိုန် ဒၞာဲသရာဲပၞာန်၊ ဒၞာဲမဝေင်ပၞာန်တအ်ရ၊၊ ဆဂး ကမၠောန်ညးဂှ် ဟွံစိုပ်ဒတုဲခိုဟ်ဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူကဵု ညးအာရီုစိုတ် မိက်ဂွံကၠောန် ဒၞာဲတၞဟ် မပ္တံကဵု Koldinghus မဒှ်ဒၞာဲ ဂၞကျာ်ညး စိုတ်ထတ်ဂၠိုင်တအ်ရ၊၊
နူ ရာဇဌာနဳ ဒှ်ဗဒိုပ်ပၞာန်
ကြဴနူ ဨကရာဇ် Christian 3. ပကောံစွံ ဌာနပကင်ရင်ဍုင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂဝ်ပေန်ဟာဂေန်တုဲ သၟိင်ကြဴနူညး မပ္တံကဵု သၟိင် Frederik 2. စွံအာရီု လတူသ္ၚိစၠတ် နန် မၞုံပ္ဍဲတကအ်ရှေလာန် မဒှ်ဒၞာဲဒေသ ဍုင်ဂဝ်ပေန်ဟာဂေန်ဂၠိုင်ရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ နန်နုဗဝ်ဂှ် ဟွံဒှ်ဒၞာဲကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင် မဒှ်ပၞာန် ကုဍုင်သွိဒေန်ဂှ် နန်နုဗဝ် ဒးဒုင်ဘဲပၞာန် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ နန်ဂှ်လီုတုဲ ပဒၞာဲ ဨကရာဇ်ဂွံဇူဒီုစ ဟွံဂွံရ၊၊ စၞးမဒှ်ဒၞာဲ ဨကရာဇ် မဇူဒီု မပဒတဴဂှ် ဒှ်အာ ဒၞာဲဗဟဵုဒပ်ပၞာန် ပွိုင် ၂၅၀ သၞာံရ၊၊
ပၞာန်ကဵု ဍုင်သွိဒေန် တုဲဒှ်အာကီုလေဝ် နန်နုဗဝ်ဂှ် ဆက်ဒှ်အာ ဒၞာဲဗဒိုပ်ပၞာန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်ရ နန်ဂှ် ဆက်သှ်ေၜက်ကၠုင် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊
thumb|သ္ၚိဂမၠိုင် မနွံဗဒါဲထၜိုန်နန်
အပြံက်၊ ဂစေံ
ဂစေံအပြံက် wagtail ဝွံ ဒှ်ဂစေံ မလုပ်လၟိဟ် တၞောဝ်ဗဳဇ Motacilla, ဂကောံကၟိန် Motacillidae ရ။  ဂစေံအပြံက်ဝွံ ရံင်ကဵု ဗီုပြင် သဏ္ဌာန် ဂတ မချဳဓရာင်ဂှ်တုဲ မကဵုလဝ်ယၟု အပြံက်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက် မကော် wagtail ရံင်ကဵု ဗီုဂတမလျချဳဒၟံင်ဂှ်တုဲ မကဵုလဝ်ယၟုဍေဟ်ရ။
Taxonomy
right|thumb|Wagtail thumb|Egg, Collection Museum Wiesbaden, Germany
Species list
The genus contains 13 species.
thumb|Adult male Motacilla flava
thumb|Motacilla capensis
left|thumb|Motacilla flaviventris
thumb|Motacilla clara
thumb|Fenale Motacilla alba first summer
thumb|Motacilla aguimp
thumb|Motacilla samvesnae
thumb|Motacilla grandis
thumb|Motacilla maderaspatensis
Former species in this genus
Formerly, some authorities also considered the following species (or subspecies) as species within the genus Motacilla:
ပါင်ၜဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ပါင်ၜဳဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၅၅၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၁၀၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၆၆၂ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝါဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဇၞော်၊ တံင်မောံ
ဘာဝါဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဇၞော်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၃၊ ဝှ် ၆၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ၜဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တၟိၜဳ၊ အင်ဒင်
ဘာၜဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တၟိၜဳ၊ အင်ဒင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၇ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု၊ ထပိုယ်၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၄၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကြုင်ပှ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကြုင်ပှ်(Kyonpaw၊ ကျုံပေါ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်လာံထုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၄၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်လာံထုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၄၂၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၆၆၂၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
Hangan
Hangan (ဟံဂံရွာ; ဟံၚ်ဂါမ်၊ကွာန်) is a village in Ye Township in Mawlamyine District in the Mon State of south-east Burma (Myanmar). Hangan Village is located in the south of Ye Township, about 7 miles from Ye TownshipAbout 90% of the population is Mon.{{Convert|4|km|mi|
External links
Maplandia World Gazetteer
ဒေါဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပရင်
ဘာဒေါဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၈ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပါလိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၂၊ ဝှ် ၅၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တံၚ်မောံ၊ ကွာန်
<mapframe latitude="15.413177" longitude="97.826521" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.826521,         15.413177        ]      }    }  ] }
ရံၚ်အာပ္ဍဲဗီုတိဂၠးတိမ္ဂး ကွာန်တံၚ်မောံဝွံ နွံတန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ Latitude = 15.413177, Longitude = 97.826521 တုဲ မဒှ်ကွာန်ဂကူမန်တအ် မံၚ်တန်တဴဒၟံၚ်လအ်လကာဖာ နူကဵုခေတ်တြေံတြဟ်တေံဏောၚ်ဂှ် ဂွံတီကၠုၚ် နူညးဇၞော်ဇၞော်မနွံအာယုဝဍ္ဎိ တအ်ကီုရ။ ပွဳပွူဗိုၚ်ကေတ်လဝ်ကွာန်တံၚ်မောံဝွံ ရံၚ်အာလ္ပာ်ဗၟံက်မ္ဂး သ္ဂောံညာတ်ကေတ် ဒဵုဇၞော် မစဵုဒၞာလဝ် ပျးသၟိၚ်တ္ၚဲစတိုန်ကၠုၚ်အခိၚ်ပယျာံနူဂယး မကော်ဂး "ဒဵုစၚ်ရၚ်" ကီုရ။
ကျာ်စေတဳ
ပ္ဍဲကွာန်တံၚ်မောံဝွံ သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် သ္ဂောံရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာကုသိုလ်နာနာမာန်တုဲ မဒှ်ဌာန်နၜိုဟ်လလောမ် ကျာ်စေတဳ ဘုတ် ဘာ နွံဇၟာပ်ဒိုဟ်ရ။
တၚ်စၟတ်။ ။ ယၟုကျာ်စေတဳဂမၠိုၚ်ဝွံ ချူဗက်လဝ် ယၟုဘာတုဲ လက္ကရဴအခါတီကေတ် ယၟုကျာ်စေတဳဍာံဍာံပြပြမ္ဂး ညးညးအဲအဲ က္လေၚ်ချူပဠေဝ်မာန်ဖအိုတ်ရ။
ဂၠံၚ်ဍာန်ဆက်စၠောံ
ဂၠံၚ်ဍာန်ဆက်စၠောံ သွက်သ္ဂောံအာကၠုၚ်ဝွံ နွံမံၚ် သီုဂၠံၚ်ကွဳစက်ကာ ကေုာံ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ်၊ ခဒမ်ကွဳပၟတ်ရ။ ဂၠံၚ်ကွဳစက်ကာဝွံ မဒှ်ဂၠံၚ်ဇၞော်တိတ်ကၠောံအာမွဲကွာန်ကဵု မွဲကွာန် မတမ် ကွာန်တံၚ်ပရၚ်၊ ကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်၊ ကွာန်ရုတ်တံၚ် စဵုစိုပ်ဂၠံၚ်ကွဳစက်ကာဇၞော် (ဍုၚ်မတ်မလီု−ရးတၚ်္နသဳ) တေံတုဲ အာကၠုၚ် ဆက်စၠောံ ကူသွံစ မာန်ဇၟာပ်ပ်ဌာန်ရ။ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ်ပၠန်လေဝ် သွက်ကွဳပၟတ်ဂွံဒေံါဇူ ကေုာံ ရေၚ်တၠုၚ်ပလံၚ်ဗ္စိုပ်မာန်ဂှ် ဗဒမ်ကွဳပၟတ် ကွာန်တံၚ်မောံ နွံတန်တဴကၠုၚ်ဒၟံၚ် နူစပံက်ဂၠံၚ် ကွဳပၟတ်တေံတေံရ။ ကွဳပၟတ်ဝွံနူတမ်ဝါဒိ ပလံၚ်ဗ္စိုပ် (ဍုၚ်မတ်မလီု−ဍုၚ်ရေဝ်) မာန်တုဲ လၟုဟ်ဝွံစိုပ်စဵု အလုံမွဲကၟိန်ဍုၚ် အတိုၚ်အလဵုသဳ ကၠောန်ပၞောတ်လဝ်ကဵုမာန်ရ။
ပရေၚ်ပညာ
ပ္ဍဲကွာန်တံၚ်မောံဝွံ ဘာသွက်ကောန်ၚာ်သၟတ်တအ် သ္ဂောံကတ်လ္ၚတ်ပညာမာန်ဂှ်လေဝ် ဘာဗ္တောန်လိက်နွံဂၠိုၚ်ကဵုဘာကီုရ။
နရာဲ၊ ထီု
ထီုနရာဲ (Narai Cave, Burmese: နရိုင်ဂူ, Thai: วัดเขาวง (ถ้ำนารายณ์) မၞုံ ပ္ဍဲကွာန်ခဴဝေါင် ရးသရပူရဳ၊ ဍုင်သေံဂှ် ဒှ်ထီု မၞုံကဵု လိက်တၟအ်မန် နူခေတ်ၜိုတ်အေဒဳ (၆) ဗွဝ်ကၠံတေအ်မွဲတုဲ ဒှ်ဒတန်ဘာလကျာ် ဒၞာဲမၞိဟ်တအ် မကၠုင်ဝေင်ဂၠိုင်မွဲရ။
ဒၞာဲဒတန်
ထီုနရာဲဂှ် နွံပ္ဍဲ မဝ် ၅၊ ကွာန်ခဴဝေါင်၊ ခရိုင်ဖုတ္ထဘာတ်၊ ရးသရပူရဳ၊ ဍုင်သေံ (62/1, Moo 5, Khao Wong subdistrict, Phuttha Bhat district, Saraburi province, Thailand) ရ။ အခိင်လၟုဟ် ဒှ်အရှာံဘာလကျာ်သေံမွဲတုဲ ဂတမုက် ပါင်ထီုဂှ် နွံကျာ်ပဋိမာရုပ်သေံ မွဲဇၞော်ရ။
ဝင် ကေုာံ ယၟု
အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် လိက်တၟအ်မန်ဂှ် ဒဒှ်ရ ဒၞာဲထီုနရာဲဝွံ ဒှ်လဝ် ဒတန်သာသနာ နူခေတ်မန်ဒွါရဝတဳ (အေဒဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ) တေအ်ရ။ အတိုင်ဝင်သေံမ္ဂး သၟိင်ဖြနရာဲ (Somdet Phra Narai) (16 February 1633 - 11 July 1688) အခိင်ညးမဇက်အာ ဒျူဒျာ (အယုဒ္ဒယာ) နူလောပ်ပူရဳဂှ် ညးလုပ်ဇူလဝ် ပ္ဍဲထီုဂှ် မွဲဗတံရ။ ပ္ဍဲထီုဂှ် သီုဒှ်လဝ် ဒၞာဲသၟိင် Somdet Phra Narai မဇူဒီု ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးအာလ္ၚောဝ်ဂတာဇိုင်ကျာ် မၞုံ ပ္ဍဲဘာဝါတ်ဖြဖုတ္ထဘာတ် (Wat Phra Phutthabat) ရ။ ဟိုတ်နူသၟိင်ဖြနရာဲ မဇူဒီုလဝ်ဂှ်ရ ယၟုထီုဂှ် ထီုနရာဲ ညးမကော်စရ။ ပ္ဍဲဗဒါဲထီုဂှ် နွံဘာလကျာ်မွဲ ညးမကော်စ ဘာဝါတ်ခဴဝေါင်ရ။ ဘာလကျာ်ဝွံ နူသၞာံ ၁၉၁၇ ဂိတုဂျူလာင် ၅ ဂှ် သၟိင်တၠတိသေံ သၠးကဵုလဝ် အခေါင်သွက်ဂွံသြိုင်ဘာရ။
လိက်တၟအ်မန်
ပ္ဍဲဂၠံင်လုပ်ပါင်ထီု လပါ်တဲပုင် နူတိၜိုတ် ၂၀၀ cm ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် လိက်ပိပၞောန်ရ။ အခိင်လၟုဟ် ညးဂွိင်ဖေက် လိက်တအ်လီုလာ် မၞိဟ်ဇွိတ်တုဲ ညးတအ် စဵုလဝ် ကဵုဒ္ၚောဝ်ရ။ လိက်တအ်ဂှ် ဟိုတ်မၞုံ ပ္ဍဲပါင်ထီုတုဲ ကရေက်ဂၠံင်လပါ်မ္ၚးဂှ် ဒးဍာ်ဂၠိုင်တုဲ မိက်အးဒၟံင်ညိညကီုလေဝ် ကရေက်လပါ်ပ္ဍဲဂှ် မလိက်တအ် ကၠးဖ္ဍးကွေဟ်ရ။ လိက်ဂှ် ညးချူလဝ် ပရူ က္လန်နူဍုင် အနုရာဓပူရ ကေုာံ ကန္တဝ် (ဂၞကျာ်)ညး မၞိဟ်သၟာလှ်ေ၊ သၟာဒယှ်ေ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ရာဒၞာတုပ်တုပ်တုဲ လုပ်အာ ပ္ဍဲထီုဂှ်ရ။
နကဵုမလိက်ခေတ်လၟုဟ်
(၁) က္လန်အနုရာဓပုရ က္လောအ် ကုကန္ဒရ် ဇိဇိဟ်
(၂) ရန်လေဟ် ကောမ္ညးဍေင် ပအုတ် နာယသိနာဓ
(၃) ဟာန္ဂးတောယ် လောပ် ဍေယ်ဝေါအ်
နကဵုအဓိပ္ပါယ်လၟုဟ်
(၂) သၟာလလှ်ေ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်ဖအိုတ် (ရာဒနာ) နာယသိနာဓ
(၃) မွဲဟာန်ဂးတုဲ လုပ် ပ္ဍဲဝွံ။
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
မအရေဝ်က္လန်ဂှ် ဗၟာတအ် လွဳစလဝ် ကလန် တုဲ စိုပ်မန်ခေတ်လၟုဟ် ဒှ်အာ ကလုတ် ရ။ အဓိပ္ပါယ်မအရေဝ်ဂှ် တမၠာတေအ် တုပ်ဒၟံင်ကဵု မအက္ခရ်လၟုဟ် သၟိင်စဍုင် ဟီုဂွံရ။ ကလုတ်တအ်ဂှ် စဒၟံင်ဍုင် သၟဝ်ဨကရာဇ် ဟီုမာန်ရ။
ကၠောအ်/ကလိုက် ဂှ် အစာဗွဲမဂၠိုင် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် ကၠောအ်တတ်အာကီုလေဝ် နကဵု အစာဘရှေန် ညးထ္ၜးသက်သဳ လိက်တၟအ်သြိုင်နန် တုဲ ကၠောအ် ဂှ် နကဵု အရေဝ်မန် ခေတ်လၟုဟ် ကလိုက် မဂွံ အဓိပ္ပါယ် မပမွဲဒမြိပ်ဓဝ် နကဵု ဒြဟတ်ထတ်ထတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မတက်ဖံ ရ။
ကန္ဒရ် ဂှ် ဗၟာတအ် စကာဒၟံင် ကတော် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။ ဂၞကျာ်ဂှ် ဗြဴဨကရာဇ်၊ ဗြဴညးဇၞော် ကဆံင်သဝ်နူဨကရာဇ်မ္ဂး ညးစကာ ကန္ဒရ် ခေတ်ဟံသာဝတဳ ကန္တဝ် ရ။ မ္ညး ဂှ် မန်တ္ၚဲဏအ် ကော်စ ညးဍုင်ကွာန်ရ။
အပ္ဍဲထီုဂှ် ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ်မွဲ မပုတ်လဝ် ပ္ဍဲဗဒင်ထီုဂှ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ဟိုတ်နူ ဍာ်ခပဵုတုဲ ရုပ်ကျာ်တြေံ ခေတ်ဒွါရဝတဳတေအ်ဂှ် တ္ၚဲဏအ် ဂွံဆဵု ဆညိညဓဝ်ဟေင်ရ။ ရံင်ကဵု လိက်တၟအ်ဂှ်တုဲ မွဲအခိင်တေအ် စိုပ်အခိင်သှ်ပွါ တိကှ်တုဲမ္ဂး ညးဍုင်ကွာန် သီုကဵုသၟိင်တၠတအ် ကၠုင်ဝေင်သဘင် လှ်ေဒယှ်ေ ပ္ဍဲသလာတ်မ္ၚးထီုဂှ်တုဲ လုပ်လ္ၚောဝ်ပူဇဴကျာ် ပ္ဍဲထီုဂှ် ဒှ်မာန်ရ။
နိဿဲ
နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ၜံက်ခါဲဂၠာဲ အာဲကၟာဲပိုဲတြေံ (၁) ၊ လိက်လၟေင်ပရိုင် မန်ဍုင်သအာင်၊ OMCC - Bulletin No.1, March 2010 Title Thailand Guide To Travel Thailand, http://www.titlethailand.com/en/destination/dest.php?destination_id=0000003531
ကြုင်လံင်ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကြုင်လံင်ကွာန်တၟိ(Kyonelaungywarthit၊ ကျုံလောင်းရွာသစ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်လာံထုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၉၆။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်လာံထုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၄၂၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၆၆၂၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဇၞော်ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပရင်
ဘာဇၞော်ပရိယတ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၈၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၉၉ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၈၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၅၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၂၊ ဝှ် ၆၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ၛ
ၛ (jha; the ninth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုဒစိတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ၛ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ၛ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ပန်၊ ဣဏအ်ဂှ် "စ" သာ၊ "ဆ" သာဇြိုဟ်၊ "ဇ" ဇြိုင်၊ "ၛ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ၛ" ဝွံ ပ္ဍဲကဵုပလ္လဝဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်၊ ပ္ဍဲလိက်မန်ခေတ်တြေံ နူ ၆-၇ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မန်ခေတ်တမၠာတေအ် ညးကေတ်မအက္ခရ်ဂြန္ထတုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်မန်ဂှ် ညးဖန်လဝ် ဟီုဂွံရ။ မန်တမၠာတအ် ညးကေတ် အက္ခရ် ဇ တုဲ ကွက်စုတ် ယ၊ ဇယ တုဲ ဂွံရမ္သာင်ဇြိုဟ် ဇ (ၛ) ရ။
ပုပ္ဖဝတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ပုပ္ဖဝတဳ(Pokehpawaddy၊ ပုပ္ဖဝတီ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်လာံထုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၉၅။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်လာံထုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၄၂၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၆၆၂၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝိဇ္ဇာနန္ဒ (ဝေဒဂူ)၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဝိဇ္ဇာနန္ဒ (ဝေဒဂူ) ဝွံ ဒှ်အစာချူလိက်မန် မဆေင်ကဵု ပရေင်ပညာဗဟုသုတနာနာတုဲ ဟိုတ်ယၟုမကဵုလဝ် ယၟုကၞေဟ် ဝေဒဂူ တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဝေဒဂူ မြဴသာ်ဝွံ ညးဂမၠိုင် မတီလဝ်ညးရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ နူအဝဲဍောတ်တ် စကတ်ကၠုင်လိက်ပရိယတ်တုဲ ပ္ဍဲသဘင်သွဟ်လိက်၊ သဘင်ကလေင်လိက်တအ်ဂှ် မလေပ်ကလိဂွံကၠုင် လာပ်ဂုဏ်တၟေင် မပ္တံ ပထမ၊ ဒုတိယတုဲ ပ္ဍဲအရာမပြိုင်ချူလိက်လေဝ် ပါလုပ်ကၠုင် နူဍောတ်တ် စဵုကဵုအာယုက်ဇၞော်ရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်ညးမပ္တန်လဝ် ဒတန်သာသနာ ဘာဂြိုပ် မဟာဗောဓိ မၞုံဗၟံက် ကွာန်ဝင်ဒုန်တုဲ ချူခၞံလဝ် လိက် သီုဖအိုတ် (၅၀) ကၞပ်ပြင်ရ၊၊
ပထမအဝဲ
လၟောဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဝိဇ္ဇာနန္ဒ (ဝေဒဂူ)ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင် နာဲညောအ်၊ မိသိင် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၉၅ ဂိတုဘတ် (၉) မံက် (၂၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၃၃) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ ပ္ဍဲကွာန်တာတြေံ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ကောန်မွဲမိ မၞိဟ်ထပှ်တၠဂှ် ညးဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု ပန်ရ၊၊ နူဍောတ်တ်တေအ် ခုတ်လဝ်ယၟု မာံတေန်ထောန်ရ၊၊
ကာလ မာံတေန်ထောန် မကလိဂွံအာယုက် (၉) သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၄ ဂှ် မာံတေန်ထောန် ဂှ် မိမၜါ အာပအပ်ဘာ ပ္ဍဲဘာကွာန်တာတြေံ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လတုဲ ကာလမပေင်အာယုက် (၁၄) သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၉ ဂှ် မိမၜါ ဒုင်ဂိုင်ကေတ် ပစ္စယ်ပန်တုဲ သ္ပကဵုထပိုယ် ပ္ဍဲဘာကွာန်တာတြေံ ကလိဂွံယၟုထပိုယ် သောမ ရ၊၊ ကာလမအာစိုပ်အာယုက် (၂၀) ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၄ ဂိတုပုဟ် (၉) မံက် အခိင်ဂယး (၉း၀၀) နာဍဳဂှ် ဒုင်ဂိုင်ကေတ်ပစ္စယ်ပန် နူမိမၜါတုဲ သ္ပဥပ္ပဇ္ဇျယ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာကောသလ္လတုဲ ဂွံအာစိုပ် ဒဒှ်ဘဝခမဳမပြဲ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာကွာန်တြေံ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ကာလဂှ် ကလိဂွံ ယၟုခမဳ နာဲဝိဇ္ဇာနန္ဒရ၊၊
အ္စာမနိဿဲလဝ်ဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝိဇ္ဇနန္ဒဝွံ ဂွံနိဿဲကေတ်လဝ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တကောသ္လ ဘာကွာန်တာတြေံ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရသ ဘာပုပ္ဖာရာမ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တအာဒိစ္စ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာဇောတိက၊ သြဝါဒါစရိယ ကၟိန်ဍုင်) ဘာမဟာယျေန် ကွာန်ကဒဵု၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဘာဂြိုပ်ခေမိကသိပ္ပံ ကွာန်ဖအံက်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တတေဇောဘာသ ဘာသာသနမေဒနဳ၊ ကွာန်ကၟာမဵုဂမၠိုင်တုဲ ဂွံကတ်လ္ၚတ်ကၠုင် ပရိယတ် ကဆံင်သၠုင်သၠုင်ရ၊၊
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ နူဘဝထပိုယ် လုပ်ကလေင်လိက် ပ္ဍဲသဘင်ကလေင်လိက်ဓမ္မဝိနယ ဂကောံဂိုဏ်ပံင်ကောံ ပ္ဍဲဘာကၟာဆီ (လၟုဟ် ရာမညဝေပုလ္လ ပါဠိတက္ကသိုလ်)တုဲ ပၞောဝ်ကဵု သင်မကလေင်လိက် ဗၞတ် (၃၀၀) ဂှ် ကလိဂွံ လာပ်ပထမရ၊၊ ဟိုတ်နူမကလိဂွံ လာပ်ပထမဂှ်ရ နူကဵု ဂကောံမန် ကေုာံ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်နာဲနုတအ် ပလံင်ဗစိုပ်ကဵု ဍုင်သိင်ဃဵု၊ ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊
ဘဝအစာကၞေဟ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ဟိုတ်နူ လုပ်ကၠုင် သဘင်ကလေင်လိက် သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက်ဂမၠိုင်ဂှ်ရ ဒြဟတ်ကာယ အောန်ကၠုင်တုဲ ပရေင်ထတ်ယုက်လေဝ် ဟုတ်ယုတ်ကၠုင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဇူဒေါအ် နူဘဝကောန်ကတ်လိက်တုဲ ကွာ်လိုန်ကၠုင် ဂၠံင်တရဴအ္စာကၞေဟ်မွဲရ၊၊ ဗွဲစၟတ်တုန် ဂွံဒှ်အ္စာကၞေဟ်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲဂှ် ဟွံလောဲသွာရ၊၊ ဒးဍိုက်ပေင်တဴ ကုဗဟုသုတ လမိင်လညာတ်ဏောင်ဂှ် တီကေတ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ညံင်ဂွံဒှ် ဗဟုသုတမာန် ရန်တၟအ်သာ်ဂှ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပကောံကၠုင်လဝ် လိက်တၟအ် လိက်သၠရိုတ် လိက်ဘာသာမန်၊ ဗၟာ၊ ပါဠိ၊ အင်္ဂလိက် မဆေင်စပ် ကုလောကဳ လောကုတ္တဵုဂမၠိုင် ဗၞတ် (၃၀၀၀)အုပ်တုဲ ပ္ဍဲဘာကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ တိုက်ဗွဟ်လိက်ဇၞော်ဇၞော်မွဲကီုရ၊၊
ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဟိုတ်မစိစောန် ပ္ဍဲအရာလောကဳ လောကုတ္တဵု ဘာသာမန်၊ ဘာသာဗၟာတုဲ ပ္ဍဲအရာမချူလိက်မ္ဂး ဟွံဒးချပ်လအ်မွဲသာ် နဲသဒ္ဒါစှ်ေစှ်ေ ချူမာန်ရ၊၊ နူဘဝခမဳမွဲဝှ်တေအ် စလုပ်ကၠုင် ပေါဲပြိုင်လိက်ပတ်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံလဝ် လာပ်ဒုတိယရ၊၊ ကြဴနူဂှ် စဵုကဵုကလိလောန်စဴအာ ဆက်လုပ်ကၠုင် ပေါဲပြိုင်လိက်ပတ်၊ ပေါဲပြိုင်ကၠာဲဘာသာ၊ ပေါဲပြိုင်ဟီုအရေဝ်၊ ပေါဲပြိုင်လိက်ပရေင်၊ ပေါဲပြိုင်ကဗျ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်၊ ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ ကွာန်ကအ်ဗိန် ဟွံဒးဒုင်ကျဟောံအာမွဲသာ် ကလိဂွံကၠုင်လဝ် လာပ်လၟိန်ရောင်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိဇ္ဇာနန္ဒဝွံ သွက်ကောန်ဂကူမန် ဂွံဒှ်ဒတုဲဖိုလ် လောကဳ လောကုတ္တဵု ၜါသာ် ၜါပြကာ ရန်တၟအ်တုဲ ချူခၞံကၠုင်လိက် သီုဖအိုတ် (၅၀) ကၞပ်ပြင်ရ၊၊
စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ပတန်သာသနာ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိဇ္ဇာနန္ဒဝွံ ဟိုတ်မၞုံကဵုအလေအ်စိုတ် မိက်ဂွံမံင် ပ္ဍဲဘာဂြိုပ် ဒၞာဲမၜိုဟ်သြိုဟ်နွံတုဲ ပ္ဍဲတိုက်လိက် လတူဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ဆမွဲဝှ်ကီု ဟွံကေင်မံင်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ကာလမကလိဂွံ ဘဝခမဳ (၁၂) ဝှ်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဂြိုပ်၊ မၞုံဗၟံက်ကွာန်ဝင်ဒုန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ဘာဂှ်ဒါယကာ ကပ္ပိယဟွံမဲ ဆညးမွဲဇကုဟေင် မိန်ဗဗေင် ကၠေင်သ္ၚာစှ်ေပိဏ္ဍပါတ် ဇကုမွဲဓဝ် သ္ပဒတဴကၠုင်လဝ်တုဲ ပတန်ကၠုင် သာသနာရ၊၊ ဘာကျာ်ဇၞော်အစာ မမံင်လဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူ အလဵုဇကု တၞံဇြဲဗောဓိ မဒှ်အလဵုဇကုကျာ်ဇၞော် မတဵုလဝ်ဂှ်တုဲ ဘာဂှ် ညးကော်စ ဘာမဟာဗောဓိရ၊၊
နူသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၆ စပတန်ကၠုင်ဘာတုဲ အခါမပေင်ကၠုင် ပွိုင် ၄၃ သၞာံ ကိစ္စပရိယတ်၊ ပဋိပတ်၊ ချူလိက်တအ်ဂှ် ဟွံဂွံပိုတ်သကုတ် ပ္တိတ်ဒြဟတ်လွဳပရာကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၉ ဂိတုကထိုန် (၅) မံက် (၁၄ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၀၇) အခိင်ဂယး ၇ နာဍဳကဵု ၈ မိနေတ်ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ၊၊
ၜ
ၜ (ḅa; the thirty-third letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ပိစှ်ောပိတုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ၜ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ၜ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မွဲ၊ "ၜ" သာ၊ "ၐ" သာဇြိုဟ်၊ "ၝ" ဇြိုင်၊ "ၑ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ၜ" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ နူဂကူမန်တအ် စချူလိက် နကဵုဘာသာဇကုဂှ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်မန်တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ ဗီုဖန်ဗဒှ်ဂှ် ပ္ဍဲအက္ခရ် ဗ မၞုံဗီုပြင်ထၜါဲဂှ် စုတ်ဗိန္ဒုလဒေါဝ်တုဲ ဖန်ဗဒှ် အက္ခရ်ၜ မန်ရ။ သွက်ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ် ကေတ် အက္ခရ် မ ကဵု အက္ခရ် ဗ ၜါလ္ဇံက် မ္ဗ တုဲ ဂွံရမ္သာင်ဇြိုင် ၝ ရ။
ဗဝ်သၟုတ်ဗပေၚ်ဂိတုဘတ်
ဝၚ်ဗွဲခမၞောန်
ရံၚ်ကေတ်ကဵု ပွဗဝ်သၟုတ် နကဵုက္ၜၚ်ဂှ်တုဲ အခိုက်ကၞာမန်ဏံဂှ် မုဟိုတ်ကၠောန်စဗီုဏံရော။ စပ္တန်နူအခိၚ်လဵုဒှ် ကၠုၚ်ဂှ်ရော။ ကာလဂၠိုက်ဂၠာဲဝၚ်တြေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဝါဒ ၜါပြကာရ။
ဝါဒမွဲဂှ် ဂွံဗဝ်သၟုတ်ဗီုဏံဂှ် ကာလမဟာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသကၠောံ အာတ္ကံသိုၚ်ဃဵု ချူချာဲကေတ်ပိဋကတ်ပိတုဲ ကာလကလေၚ်စဴစိုပ်ဍုၚ်မန်ဂှ် ဒှ်အခိၚ်ဂိတုဘတ်ပေၚ်ဂှ်တုဲ၊ နကဵုပူဇဴ ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသဂှ်ရ သ္ဘၚ်ဗဝ်သၟုတ် ဗပေၚ်ဘတ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ရဂှ် ဟီုသအိုတ်ရ။
ဝါဒမွဲပၠန်ဂှ် ဨကရာဇ်ဓမ္မစေတဳ သၟိက်မိက်ဂွံ သ္အးဇ္ၚးသာသၞာ စိုတ်ဒှ်တုန်တုဲ ဗလးဏါ မဟာထေရ် ၂၂ ဇကု ကေုာံ ကောန်ခမဳ ၂၂ ဇကု ကဵုကၠောံအာ တ္ကံသိၚ်ဃဵုဗှ်ပယျၚ်တၟိ ပ္ဍဲကဵုသီဍာ် ပ္ဍဲၜဳကလျာဏဳဂှ်ရ။ မဟာထေရ်တံစိုပ်အာတ္ကံသိၚ်ဃဵုဗှ်ပယျၚ်တၟိပ္ဍဲၜဳကလျာဏဳတုဲ ကာလကလေၚ်စဴစိုပ်ဍုၚ်မန်ပ္ဍဲဘတ်ပေၚ်ဂှ် ကောန်ဍုၚ်မန်တံ ဒုၚ်တၠုၚ် ပူဇဴမဟာထေရ်တံဂှ်တုဲ အခိုက်ဗဝ်သၟုတ်ဗပေၚ် ဂိတုဘတ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ် ဟီုစမွဲဗီုပၠန်ရ။
စပ်ကဵုဝါဒပူဇဴမဟာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသတုဲ ကာလဂၠိုက်ဂၠာဲ လိက်သၠရိုတ်တြေံတြေဟ်ဂှ် ဂွံဆဵု ကေတ်သၠရိုတ်ဗွဲကၞပ်ချူလဝ်ဝၚ် ဗုဒ္ဓဃောသဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသၠရိုတ်ဂှ် ပၞောဝ်ကဵုဝၚ် ဗုဒ္ဓဃောသချူလဝ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ပရော ဗုဒ္ဓဃောသ ကလေၚ်စိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်မန်ပ္ဍဲကဵုဂိတုဘတ်ဂှ် ဟွံဆုသက်က်ရ။ ဆဂး ကာလ ဗုဒ္ဓဃောသ အာတ္ကံသိၚ်ဃဵု ကေတ်ပိဋကတ်ပိဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသၞာ ၉၅၆ ရဂှ် ချူလဝ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ် ဟွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဆေၚ်ကဵုဗဝ်သၠုတ်နကဵုက္ၜၚ် ပ္ဍဲဂိတုဘတ်ပေၚ်ဂှ် ဟွံစပ်ကဵုပူဇဴ ပိဋကတ်ပိကေုာံ ဗုဒ္ဓဃောသရဂှ် ဟီုမာန်ရ။
စပ်ကဵု မဟာထေရ် (၂၂) ဇကု ကဵု ခမဳ (၂၂) ဇကု ကာလ အာတ္ကံသိၚ်ဃဵုဂှ် ဒးက္ညအာကဵုၜါက္ၜၚ်မၞုံယၟုရာမဒူတ။ မဟာထေရ် ၁၁ ဇကု ကဵု ခမဳဍောတ် ၁၁ ဇကု က္ညအာနကဵုက္ၜၚ်စိတြဒူတတိတ်အာနူပါၚ်ၜဳယံၚ်က (ဍုၚ်မန်) ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၃၇ ဂိတုမာ် (၁၂) စွေက်တ္ၚဲစန် (၂၂-၁-၁၄၇၆)ဂှ် ဂၠံၚ်ဍာ်ဒး ကျာဒးတုဲ စိုပ်အာဍုၚ်ကာလမ္ဗ(ကိုလံဗို) ဍုၚ်လၚ်္ကာပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၈) စွေက်တ္ၚဲသိုက် (၁၆-၂-၁၄၇၆) ရ။
ကိစ္စပ္တိုန်ပယျုၚ်တုဲဒှ်အိုတ်တုဲ ကာလဂွံကလေၚ်စဴဍုၚ်မန်ဂှ် က္ၜၚ်စိတြဒူတ အဃဵုဖျေံလဝ်ဂြၚ်တၟံ ဒေံါမံၚ်ပ္ဍဲသၞေဟ်ကာလမ္ဗ(ကိုလံဗို)ဂှ် ဒးလဗိုတ်ကျာတုဲ က္ၜၚ်ဂှ်လီုအာရ။ဟိုတ်ဂှ်ရ မဟာထေရကဵု ခမဳဍောတ်တံ ဂွံစဴဍုၚ်မန်ဂှ် ဒးဂၠာဲက္ၜၚ်တၞဟ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဂၠာဲက္ၜၚ်တၞဟ်ဂှ် မဟာထေရ် (၄) ဇကုကဵု ခမဳဍောတ်(၄) ဇကုဂှ်မွက္ဍိုပ်-မဟာထေရ် (၇)ဇကုကဵု ခမဳဍောတ်(၇)ဇကုဂှ် မွဲက္ဍိုပ် ဒးပြးအာညးသ္ကအ်ရ။
ပၞောဝ်ကဵု မဟာထေရ် (၄) ဇကုကဵုကွး (၄)ဇကု-မဟာထေရ်ပိဇကုကဵုကွးပိဂှ်မွဲက္ၜၚ် မဟာထေရ်ရမွဲဇကုကဵုကွးမွဲဂှ် မွဲက္ၜၚ် သွက်သ္ဂောံကလေၚ်စဴဍုၚ်မန် တိတ်ကၠုၚ် နူသၞေဟ် နာဝုတ(ဍုၚ်လၚ်္ကာ) ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၃၉ ဂိတုပသာ် ၄ မံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ (၁၆-၄-၁၄၇၇) ရ။
က္ၜၚ်မဟာထေရ်ပိဇကုကဵု ကွးပိဍိုက်ကၠုၚ်ဂှ် စိုပ်ကုသဳ(ဖါသဳ)ပ္ဍဲဇှေ်(၁) မံက်တ္ၚဲအၚာ (၁၃-၅-၁၄၇၇) တုဲ က္ၜၚ်မဟာထေရ်မွဲဇကုကဵု ကွးမွဲဇကုဍိုက်ကၠုၚ်ဂှ် စိုပ်ကုသဳ(ဖါသဳ) ပ္ဍဲဇှေ် (၄) မံက် တ္ၚဲသိုက် (၁၆-၅-၁၄၇၇) ရ။ ကလေၚ်စဴစိုပ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲဒဂိုန် (၁၃) မံက် တ္ၚဲစန် (၂၃-၆-၁၄၇၇) ရ။
ပၞောဝ်ကဵုမဟာထေရ် (၇)ဇကုကဵု ကွး(၇)ဇကုပြးတိတ်အာ နူကဵုမဟာထေရ် (၄)ဇကုကဵုကွး (၄)ဇကုဂှ် မဟာထေရ်ပိဇကု-ဂွံက္ၜၚ်ပ္ဍဲသၞေဟ်ကောမာလ(ဍုၚ်လၚ်္ကာ)ဂှ် တိတ်စဴကၠုၚ် ဍုၚ်မန် ပ္ဍဲကဵုသ္က္ကရာဇ် ၈၄၁ ဂိတု ကထိုန်မွဲမံက် တ္ၚဲသိုက် (၁၅-၁၀-၁၄၇၉) စိုပ်ကုသဳ (ဖါသဳ) ပ္ဍဲ ၁၁ မံက် တ္ၚဲစန် (၂၅-၁၀-၁၄၇၉) တ္ၚဲစိုပ် ဟံသာဝတဳ (၁၄) မံက် တ္ၚဲဗြဴပတိ (၂၈-၁၀-၁၄၇၉) ရ။
မဟာထေရ် (၄) ဇကုကဵု ကွး(၄)ဇကုသှေ်ၜက်မံၚ် ပ္ဍဲတ္ကံသိၚ်ဃဵုဂှ် ကလေၚ်စဴဍုၚ်မန်ဟွံမာန်တုဲ ၂ စိုပ်အနိစ္စဓရ် ပ္ဍဲတ္ကံသိၚ်ဃဵုရဂှ် ချူလဝ်ပ္ဍဲပြကိုဟ်ဝၚ်သဳဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ပရောက္ၜၚ် စိတြဒူတကဵုမဟာထေရ် (၁၁)ဇကုကေုာံ ကွး(၁၁) ဇကုဂှ် သောၚ်ကလးတုဲ ပရောၚ်က္ၜၚ်ရာမဒူတ ဒးဟီုပၠန်မ္ဂး က္ၜၚ်ရာမဒူတ ကုမဟာထေရ်(၁၁)ဇကု ကွး(၁၁) ဇကုဂှ် တိတ်ကၠုၚ် နူသၞေဟ်ဝလလိဂါမ (တ္ကံသိၚ်ဃဵု) ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ် ၈၃၈ ဂိတုဘတ်ၜါမံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ (၂၁-၈-၁၄၇၆) တုဲ ဗွဲမသက္ကုအန္တရာယ်စိုပ်ကၠုၚ် ပါၚ်ၜဳယံၚ်က (ဍုၚ်မန်) ပ္ဍဲကဵု ဘတ် (၂) စွေက် တ္ၚဲဗြဴပ္တိ (၅-၉-၁၄၇၆) ရ။
ရံၚ်ကေတ်ကဵု က္ၜၚ်ရာမဒူတ စိုပ်ကၠုၚ် ဘတ် (၂) စွေက်ဂှ်တုဲ ဒးဆိၚ်ဆကေတ်မ္ဂး က္ၜၚ်နူတ္ကံသိၚ်ဃဵုတံ ကိစ္စတုဲဒှ်တုဲ သွက်သ္ဂောံကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မန်နကဵု အန္တရာယ်ဟွံမွဲ ကောန်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳတံ ဗဝ်သၟုတ်-ရာဒနာပူဇဴကၠောန်ကာကုသဵု ပ္ဍဲကဵုပေၚ်ဘတ်ရဂှ် ဒးခယျကေတ်ရ။ အတိုၚ်ဆိၚ်ဆတော်တၟော်တုဲ ဗဝ်သၟုတ် ရာဒနာပူဇဴဂှ်ရ က္ၜၚ်ရာမဒူတဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်ဗွဲမသက္ကုအန္တရာယ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမန်တံရိုဟ်သၞာံ စိုပ်အခိၚ်ဂိတုဘတ်ပေၚ်မ္ဂး ကၠောန်ကာကုသဵုဗဝ်သၟုတ် နကဵုက္ၜၚ်ဂှ် သွက်က္ၜၚ်ကဵု သွက်မဟာထေရ်တံကီု ညံၚ်ဂွံဗၠးဘဲမှာသၟိတ် ဗီုရာဒနာပူဇဴလဝ် အခိၚ်တေံတေံဂှ် ဂွံကလေၚ်ဂွံသတိကီု ဂွံဒှ်ကုသဵုကဵု ကၠောန်စသ္ဘၚ်ဗဝ်သၟုတ်နကဵု က္ၜၚ်အိုတ်ရဂှ် ဒှ်မာန်ရောၚ် စှေ်ကေတ်စိုတ်ရ။
(နာဲထဝ်သောန်)
က္ၜၚ်လ္ၚီ
က္ၜၚ်လ္ၚီ
ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳပကၚ်ရၚ် ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ၜိုဟ်သြိုဟ်ဗွဲမလောန်ရ၊ သၟိၚ်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵုသာသနာ ဂွံဂဵုလဟဵုဇၞော်မောဝ်တုဲ ခမဳနူဍုၚ်မန်တအ်ဂှ် နိမန်ဏာဍုၚ်သိၚ်ဃဵုတေအ်တုဲ ကဵုထပ်ပ္တိုန်ခမဳတၟိရ၊ ကောန်ရာမည ဗှ်ခမဳ ပတိုန်ပယျၚ် ပ္ဍဲကြုၚ်ကလျာဏဳဂှ်တုဲ ဨကရာဇ်တၠညးတ္ကအ်သိၚ်ဃဵုဂှ် ကဵုဒါန်ပရိက္ခရာဒစာံ သီုဒါန်တၞဟ်ဟ်သာ်ရ။
ခမဳရာမညဂမၠိုၚ် ကိစ္စဇကု အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ပ္ဍဲကာလမကလေၚ်စဴကၠုၚ်ဂှ် တၠညးဍုၚ်သိၚ်ဃဵု ကဵုနၚ်ပရေၚ် စၟာဲစၟိန်ဗွဲမဂၠိုၚ် တိုန်ဍိုက်ဂွံက္ၜၚ် ရာမဒူတတုဲ ဇက်တိတ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ က္ၜၚ်ရာမဒူတဂှ် ဗွဲမပြဟ် ကၠုၚ်စိုပ်သၞေဟ်ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ရ၊ တၠညးသၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ ကေုာံ အမာတ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂမၠိုၚ် သီုကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန်ဂမၠိုၚ် ကၠုၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်တဴအိုတ်ရ။
က္ၜၚ်ရာမညဒူတဂှ် ဇက်တိတ်ကၠုၚ်တုဲ တ္ၚဲယးဂတဂှ် က္ၜၚ်စိတြဒူတ ကဵု က္ၜၚ်အမာတ် တ္ကအ်သိၚ်ဃဵု တိတ်ကၠုၚ်မွဲစွံရ၊ က္ၜၚ်ၜါမ တိတ်ကၠုၚ်လက်ကရဴဝွံ ဟိုတ်နူဗြဲကျာ ဟွံဓဝ်ယာတုဲ ဒးလဗိုတ်ကျာ ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ၊ ညးလ္ၚဵုမဟီု က္ၜၚ်စိတြဒူတဂှ် ဒးလဗိုတ်ကျာထကးဗၠိုက်အာတုဲ က္ၜၚ်အမာတ်တ္ကအ်သိၚ်ဃဵုတအ် ဟံၚ်ပြာ်ဂွံတုဲ ကလေၚ်လုပ်စဴအာ ဂၠံၚ်တ္ကအ်သိၚ်ဃဵုတေအ်ပၠန်ရ။
ပရိုၚ်က္ၜၚ်စိတြဒူတ ဒးဗိုတ်ကျာ မပေါဟ်အာအဒေါဝ်က္ၜဳမှာသၟိတ်ဂှ် တၠညးသၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ ဂွံမိၚ်တုဲ အလုံရးနိဂီုရာမည သီုဖအိုတ် နွံအသံကဵုကၠောန်ဇၞောဝ်လ္တာ် ဇၞော်အလာံကဵုခၞံပတုပ်ရုပ်က္ၜၚ်စိတြဒူတတုဲ ကဵုစုတ်ဇွောံမ မပ္တံကဵုစၞကွာၚ်ၜဲ ယိုဟ်ၜန်လ္ၚီသာ် သတ်ဆုပါဒလ္ၚီသာ်ရ၊ ကဵုဍေန်ပၞာၚ်သ္ဍဴပူဇဴ ရတ်ပိပြကာတုဲ ဇၞောဝ်လ္တာ်၊ ဇၞောဝ်အလာံတအ်ဂှ် ပလံၚ်ပ္တိတ်ဇၟာပ် ဘုတ်ဘာကျာ် သီုဖအိုတ်ရ။ သ္ပတုဲ ယိုက်ဂုဏ်ဒေဝတဴ က္ၜဳမဏဳမေခဠာ ယိုက်ဂုဏ်ဒေဝတဴ ဂမၠိုၚ်ရ၊ သာ်ဝွံပၠေၚ်ကၠေံအန္တရာယ်တုဲ ဂိတုဘတ်ၜါစွေက်ဂှ် က္ၜၚ်စိတြဒူတဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်သၞေဟ်ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ရ။
ပဟိုတ်ကဵုသၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ မပၠေၚ်ကၠေံအန္တရာယ်ဂှ်တုဲ ဂကူမန်ဂမၠိုၚ်အဆက်ဆက် စိုပ်ဂိတုဘတ်ပေၚ်မ္ဂး ညးကၠောန်ခၞံရုပ်က္ၜၚ်စိတြဒူတတုဲ ကွာၚ်ၜန် ယိုဟ်ၜန် လ္ၚီသာ် သတ်ဆုဇဗၠုလ္ၚီသာ် သီုကဵုပၟတ်ပၞာၚ်သ္ဍဴ ဇၞောဝ်လတာ် ဇၞောဝ်အလာံပူဇဴအိုတ်ရ၊ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမပူဇဴ ရဴသာ်ဝွံ က္ၜၚ်လ္ၚီ (ဂၠုၚ်လ္ၚီ) ညးကော်ခဴစ ဒဵုလၟုဟ်ရောၚ် ။
ကအ်ကျာ်ဓမ္မပါလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပရင်
ဘာကအ်ကျာ်ဓမ္မပါလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပှ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ပှ်ထဝ်(Pawthtaw၊ ပေါ့ထော်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်လာံထုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၄၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်လာံထုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၄၂၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၆၆၂၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပလိုင်သိမ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပလိုင်သိမ်
ဘာပလိုင်သိမ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပလိုင်သိမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ခမဳသင်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မရက္ခိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဒဂိုင်ကအ်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပရင်
ဘာဒဂိုန်ကအ်စိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟိတၞံဗဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟိတၞံဗဳ (ရွှေပြည်သာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်လာံထုင်။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်လာံထုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၄၂၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၉၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၆၆၂၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နှေဟ်ဝ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပရင်
ဘာနှေဟ်ဝ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မဟာဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အင်ဒင်
ဘာမဟာဝိဟာရ (ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ) ဘာကွာန်အင်ဒင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အင်ဒင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ ဘာဝွံ နူစ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၃ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တသဳလ မပံက်ကၠုင် ဘာတိုက်လိက်ရ။
ပရူ ဘာတိုက်လိက်
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၃ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ ခမဳသင် နွံဗၞတ် ၃၀ ဇကုတအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ကျာ်ဇၞော်အစာသဳလ မိက်ဂွံပလံင်ဏာ ဇရေင်ဘာတိုက်လိက်တၞဟ်တအ်ကီုလေဝ် ခမဳသင်တအ် မိက်ဂွံ ဆက်ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာဇကုတုဲ နကဵု ကျာ်ဇၞော်သဳလ ပံက်တိုက်လိက် ပ္ဍဲဘာဝွံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္လိဂွံ ၁၉ ဝှ်၊ တုဲ နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော်ကီု သီုကဵု အစာလိက်ဂှ် ဖျေဟ်ဗတောန်ဒၟံင်လိက်ရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ ဂှ် နကဵု ကျာ်ဇၞော်သဳလ မွဲဇကုဟေင် ဖျေဟ်ဗ္တောန်လိက်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၅ ဂှ် သင်ကတ်လိက် နွံ ၄၀ ဇကု။ ဟိုတ်နူ သင်ဂၠိုင်တိုန်တုဲ တၠဂုဏ်အစာနန္ဒ ညးမကတ်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာဝါဇြဵု ဍုင်အင်ဝဂှ် စဴကၠုင်တုဲ လုပ်ဖျေဟ်လိက်၊ နူအခိင်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ်။
သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ ကောန်သင် ဒှ်အာ ၆၅၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၈ ကောန်သင် ဒှ် ၅၆ ဇကု၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၉ ကောန်သင် ဒှ် ၅၅ ဇကု။
သက္ကရာဇ် ၁၃၈၀ ကောန်သင် နွံ ၅၅ ဇကု၊ တၠဂုဏ်အစာနေမိန္ဒ နူဘာကေသရဟံသာ ကွာန်ဘာ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ကၠုင်ဗိုင်ဖျေဟ်လိက် ပွိုင် ၃ သၞာံတုဲ ဂွံဒှ်နွံပိုန်ဘာ ကွာန်ဆံင်ပြာန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၟဝ်ကျာ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၂ ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်။