cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ယေသှု
တိုင်မဒင် ကေုာံ ပၠောပ်ဂိုဟ် Crucifixion and entombment
ပရူမဂစိုတ် နကဵုတိုင်မဒင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်သီုဖအိုတ်ရ၊၊ ကြဴနူ ဖျေဟ်ဒုဟ်တုဲ တိုင်မဒင် သွက်ဂွံဒင် နာဲယေသှုဂှ် ညးကဵု နာဲယေသှု တ္ၚိန်ဏာရ၊၊ ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်လုကာ ၂၃၊ ၂၇-၂၈ ဂှ် နာဲယေသှု ဟီုကဵု ညးဗြဲမွဲ ပ္ဍဲအကြာမၞိဟ်ဂမၠိုင် ＂ကောန်ဗြဴ ဍုင်ယေရုသလေင်တအ် ဟိုတ်နူအဲဂှ် လ္ပယာံဂကဝ်အိုတ်၊ ဟိုတ်နူဇကုတအ်ဂှ်ကီု ဟိုတ်နူ ကောန်ဇကုတအ်ဂှ်လေဝ်ကီု ယာံဂကဝ်အိုတ်ရ၊၊＂
ကောန်ပၞာန်တအ် မဒင်စုတ် နာဲယေသှု ပ္ဍဲတိုင်မဒင်တုဲ ပလောအ် နာဲယေသှုဂှ် ညးတအ် ဖျေဟ်မာဲတုဲကေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလတူတိုင်မဒင် မချူလဝ် ＂ဨကရာဇ်ယုဍ ကောန်ဍုင်နာဇရက်ယေသှု＂ဂှ် ကောန်ပၞာန်တအ် ပစရဵု ကုနာဲယေသှု လတူလတူဂှ်ရ၊၊ လဟီုလက္ကရဴအိုတ် နာဲယေသှုမဟီုဂှ် ＂ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံ ပ္ဍဲဘုံပါရဍိသု (Paradise) ကောံကုအဲ မွဲစွံဂှ် မၞးနွံရောင်၊၊＂ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်မဒးဒုင်တိုင်မဒင်ဂှ် မိညး မာရိ ကဵု ကွးသာဝက သ္ဍိုက်ဆာန်ညး နွံဒၟံင်ရ၊၊
ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ဟေင် ယဝ်သာတ် ကောန်ဍုင်အရိမသေဝ် မၞိဟ်ယုဍ (Joseph of Arimathea) အာတ်အခေါင် သၟိင်ပိလာတ် သွက်ဂွံဖျေဟ်ဇွ နာဲယေသှု နူကဵုတိုင်မဒင်တုဲ ဂွဳနကဵုယာတ်ကမုတုဲ အာပၠုပ်စွံလဝ် ပ္ဍဲကတိုင်သုသာန် (ဂိုဟ်)တၟအ် ဆဗၞတ်ညးမွဲ ဟွံပၠုပ်စွံမွဲဝါဏီဂှ်ရ၊၊ ပါင်ဂိုဟ်ဂှ် ပၠောကၟာတ်လဝ် ပါင်ဂိုဟ်(ကတိုင်)ဂှ်ရ၊၊
မဓလိုက်ကတဵု နူဂမ္စိုတ် Resurrection
ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုတ် အခိင်နူဂယးဂှ် မာရိမာဂဍလိနိ (Mary Magdalene) (ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်ဂှ် မာရိ မာဂဍလိနိ ညးမွဲဓဝ်၊ ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်တၞဟ်တအ်ဂှ် ညးကေုာံ ညးဗြဴတၞဟ်တအ်) ပြာပ်အာ ဇရေင်ဂိုဟ်(ကတိုင်) မစွံလဝ် ဇွ နာဲယေသှုရ၊၊ ညးဒှ်အမ်သဝ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲထီုဂှ် မုဟွံမဲ၊၊ နာဲယေသှု တွဟ်ဓရ် ကုကွးဂမၠိုင်ရ၊၊ ကွးသာဝကတအ် ကၠိုဟ်ကေတ်ဟွံမာန် ဗီုလဵု နာဲယေသှု ကလေင်ဓလိုက်ကတဵု နူဂမ္စိုတ်ဂှ်ရ၊၊
ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်မာတ်သာဲ (၂၈၊ ၁-၅)ဂှ် တ္ၚဲသဳလောန်အာတုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲပထမ ပ္ဍဲပယာံမယးတမး မာရိမာဂဍိနိ ကဵု မာရိ တၞဟ်ဂှ် အာရံင် သုသာန်ယေသှုရ၊၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် တိဇနော်မချဳ ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ဟိုတ်မ္ဂးဂှ် ကလုတ်ကျာ်ထာဝဝွံ စှ်ေကၠုင် နူဘုံအကာတုဲ တၟအ်ဂဒိုဝ်လဝ် ပါင်ကတိုင်ဂှ် ပၠောဂတးမ္ဂး ဂ္ဇအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလတူတၟအ်ဂှ်ရ၊၊ မုက်ခဝါညးဝွံ ဒှ်တဴ ညံင်ကဵုလလဳရ၊၊ ဗဝိုက်လတက်ဂှ်လေဝ် ဂွုညံင်နဲကဴဗြဲရ၊၊ မၞိဟ်ပၟင်တအ်ဂှ် ဖေက်ကလုတ်အကာတုဲ ဒဇပ်ဇတဝ်မ္ဂး ညံင်နဲမချိုတ်ဂှ် ဒှ်တဴအိုတ်ရ၊၊
ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်မာကု (၁၆၊ ၁-၁၁) ဂှ် တ္ၚဲသဳလောန်တုဲ မာရိမာဂဍလိနိ၊ မာရိ မဒှ် မိယျာကုက် ကဵု သာလောဝ်မိတအ်ဝွံ အာဇရေင်ဂိုဟ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိုဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မၞိဟ်တြုဟ် (ကလုတ်အကာသ) မလတက်လဝ် ပလောအ်ကမုသမၠိင် လဴကဵုညးတအ် ဒဒှ်ရ နာဲယေသှု အာဆဵုကဵု ကွးညး ပ္ဍဲဂါလိလဲ အတိုင်ညးမဟီုလဝ် ကုကွးညးဂှ်ရ၊၊
ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်လုကာ (၂၄၊ ၁-၄၃ ) မာရိ ကေုာံ ညးဗြဴတၞဟ်တအ် အာဇရေင်ဂိုဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပါင်ထီုဂှ် ပံက်ဒၟံင်ရ၊၊ ညးတအ် လုပ်အာ ပ္ဍဲဂိုဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကလုတ်အကာသၜါရ၊၊ ကလုတ်အကာသဂှ် ဟီု အတိုင်ညးမဟီုလဝ် ကုမၞးတအ် ပ္ဍဲဂါလိလဲဂှ် လၟုဟ် ညးဓလိုက်ကတဵု နူဂမ္စိုတ်တုဲရ၊၊ ဆဂး ကွးတအ် ဟွံပတှ်ေ၊၊ နူကဵုဍုင်ယေရုသလေင် တရဴပန်တိုင် ပ္ဍဲကွာန်ဨမံက် (Emmaus) ဂှ် နာဲယေသှု ထ္ၜးဇကုညး ကုကွးတအ်ရ၊၊ တၞဟ်န ဂွံဖအိုတ်သံသယျ ကွးဂမၠိုင်တုဲ နာဲယေသှု စစၞ ကေုာံ ကဵုကွးတအ် ရပ်ဇကုညးရ၊၊ ညးဖအောဝ် ကဵုကွးညး ညံင်ဂွံပရးကဵု တွဟ်ဍောင်ဓရ်ညး ကုကောန်မၞိဟ်တအ် သီုဖအိုတ်ရ၊၊
နာဲယေသှု ထ္ၜးဇကု ကဵုမင်္ဂလ ကုကွးတအ်တုဲ ပ္ဍဲဘုံအကာသဂှ် တဳလပိုန်ဝွံ ဒုင်ပတိုန်ဏာရ၊၊ ကွးတအ်ဝွံ ရှ်ေသှ်ေလ္ၚောဝ် တဳလပိုန်တုဲ သီုမမိပ်စိုတ်အိုဟ်တမိုဟ် ဗွဲမလောန်ဂှ် ကလေင်အာ ပ္ဍဲဍုင်ယေရုသလေင် အိုတ်ရ၊၊ (ခရေတ်ဝင်လုကာ ၂၄၊ ၅၀-၅၃)
လညာတ် သုတေသနဝင်
ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၂၈၊ ၁၉၈၀ ဂကောံအစာသုတေသန အေဿရေ (Israeli archaeologists)ဂွံဆဵုကေတ် ဂိုဟ်မစွံဇွ နူခေတ် နာဲယေသှု မကော်စ ဂိုဟ်ထာဲပိယာတ် (Talpiot Tomb)၊၊ ဇွမဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲခိုင်တၟအ်ဂှ် ဒှ်ဇုတ် နာဲယေသှု ဒှ်မာန်ရ၊၊ ခိုင်တၟအ်ဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာဟေဗြေဝ် ကေုာံ ဂရိတ် မချူလဝ် Yeshua Bar Yosef မဂွံအဓိပ္ပါယ် ယေသှု ကောန် ယဝ်သာတ်၊ ခိုင်မထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးမွဲဂှ် ချူလဝ် ယျာကုတ် ကောန်ယဝ်သာတ် ဒေအ်ယေသှု (James; son of Joseph, brother of Jesus) ရ၊၊ ခိုင်ဏအ်ဂှ် လ္ၚတ် နကဵုနဲသိပ္ ပံမစမ်ဓါတ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ခိုင်ဏအ်ဂှ် နူမွဲအခိင်တေအ် ဒးဒုင်ကၠတ်သွံစလဝ် နူကဵုထီုထာဲပိယာတ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂိုဟ်ထီုဂှ် ဒှ်ဂိုဟ်ထီု ဂကောံသ္ၚိကၟိန် နာဲယေသှု ဟီုမာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲထီုဂှ် ဂိုဟ် နွံဗွဲမဂၠိုင် ခိုင်တၟအ် ဂိုဟ်မွဲဂှ် ချူလဝ် မာရိ နကဵုဟေဗြေဝ် မာရိယျာ (မဒှ် မိအံက် နာဲယေသှု)၊ တုဲပၠန် ခိုင်မွဲဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာဂရိတ် မာရိ သြမ်နိ (Mary Omni) မဂွံအဓိပ္ပါယ် မာရိ၊ မာရိဏအ်ဂှ် ဒှ်မာရိမာဂဍလိနိ ဒှ်မာန်စှ်ေစိုတ်ရ၊၊ ညးတအ်စမ် DNA ကဵုဇုတ်မထေင်ကေတ် ဇုတ်ယေသှု ကဵု ဇုတ် မာရိဂှ် ဒဒှ်ရ ညးၜါဝွံ ဟွံဒှ် ကောန်မွဲမိဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊ ကောန်မွဲမိ ဟွံသေင် ဂွံတိုပ်စွံဇွ ပ္ဍဲမွဲထီု/ဂိုဟ်ဂှ် ညးၜါဝွံ ဒးဒှ်သမ္ဘာ ကဵု တၠသ္ၚိ ဒှ်မာန်ရောင် ပတှ်ေကေတ်ရ၊၊ ခိုင်မွဲပၠန်ဂှ် ချူလဝ် Yehuda bar Yeshua Judah မဂွံအဓိပ္ပါယ် ယုဍာ ကောန်တြုဟ် ယေသှု၊၊ မွဲပၠန်ဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာဟေဗြေဝ် ယဝ်သေ မတုပ်အဓိပ္ပါယ် ယဝ်သာတ် (မဒှ် ဒေအ် ယေသှု)၊၊ အတိုင်သက်သဳဝင်ဏအ်မ္ဂး နာဲယေသှုဂှ် မဂျိုင်လဝ် နကဵုဗီုမၞိဟ်ဓမ္မတာမွဲ (ဝါ) က္ဍိုပ်သကိုပ် ညးဍုင်ကွာန်မွဲ မနွံကဵု သမ္ဘာ ကေုာံ ကောန်ဇာတ်ရ၊၊
ရာဇာဝင် Chronology
ယေသှုဂှ် ဒှ်ကောန်ဂကူဂျူ နူဂါလိလဲ မကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၁ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စတုဲ စုတိ နကဵုအာယုက် ၃၀ ဟွံသေင်မ္ဂး ၃၃ ပ္ဍဲဂျူဒေဲ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ယေသှုမကတဵုဒှ်မၞိဟ်ဂှ် ပ္ဍဲရးယုဍ (ဂျူ)တအ်ဂှ် နွံသၟဝ် အေန်ပါယာရဝ်မ၊၊ ဂကူဂျူတအ် ညးမတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜး နူကဵုရဝ်မ နွံတဴကီုရ၊၊ ဂကူဂျူတအ် အတိုင် လိက်ပျးဒိုဟ်ညးတအ်မ္ဂး ဒးကာလမွဲတ္ၚဲ သၟိင်ဓရ် နကဵုအရေဝ်ဘာသာညတအ် မာတ်သာဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ဂကူညးတအ် ဂွံဒှ်တသိုက် ဂွံတိတ်ဗၠး နူကဵုသၟဝ်တဲ ဂကူညးသအာင်ရောင်၊၊ မၞိဟ်တအ် စၟဳဒၟံင် မာတ်သာဲ (သၟိင်ဓရ်)အိုတ်ရ၊၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မၞိဟ်တအ် ထေင်ကေတ် အစာမကဵုၜါတ္တိဇာံ (ညးမကဵုမ္ၚဵု ဗလိုပ်ဍာ်) ယဝ်ဟာန်ဂှ် ဒှ်မာတ်သာဲရ၊၊ တုဲဂှ် နာဲယေသှု မံက်တိုန်ကၠုင် ဂံင်ဟီု ဂံင်တွဟ် ဂံင်ပကောံမၞိဟ်တုဲ မၞိဟ်တအ် စှ်ေစိုတ် ညးဂှ် ဒှ်မာတ်သာဲရ၊၊ ဆဂး ကာလညးတွဟ်ဓရ်ဂှ် ဟွံတုပ် ဗီုကဵု မၞိဟ်တအ် မစၟဳလဝ်၊၊ ညးဟွံပကောံမၞိဟ် သွက်ဂွံရပ်လွဟ်တုဲ ဗတိုက်ကဵု သၟိင်ကေသာ ရဝ်မ၊၊ ညးတွဟ်ဓရ် ပရူမေတ္တာ နကဵုနဲ လ္ပပံင်တောဲ၊ လ္ပပၠန်တဲရ၊၊ ဥပမာ ညးဟီု ပ္ဍဲမသြန်ဂှ် ရုပ်သၟိင်ကေသာ (သဳသာ) နွံရ၊၊ လှုဲဂှ် လှုဲသၟိင်ကေသာတှ်ေ ဒးကဵု သၟိင်ကေသာ ရ၊၊ ညးမိက်ဂွံဟီု စပ်ကဵုအခေါန်ဖလာ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဇကုရပ်စပ် လှုဲညးတှ်ေ ဇကုဒးဆက်စပ်ကဵုညးရ၊၊ ယဝ်ရ ဇကုဟွံရပ်မ္ဂး ဇကုဟွံဒးဆက်ကဵုညးရ၊၊ နဲပၠန်ဂတး နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်နဲ မဟွံပံင်တောဲ၊ ညံင်နဲ ခေတ်ပိုဲဏအ် မဟတ္တမဂါန္ဒဳ ညးက္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူအိန္ဒိယရ၊၊ ဟိုတ်နူ မပကောံမၞိဟ်တုဲ တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူဂျူဂှ်ရ ကောန်ပၞာန်ရဝ်မတအ် ရပ်တုဲ ဖျေဟ်ဒဏ်ဂစိုတ် ကုညးရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ခရေတ်ဝင်တအ်ဂှ် ဟီုလဝ် သၟိင်ရဝ်မ ဟွံသေင် ဂစိုတ်ညး ဟိုတ်နူ လကျာ်ဂျူတအ် မအာတ်မိက်တုဲ သၟိင်ရဝ်မ ဒးဖျေဟ်အမိင်ဂစိုတ် ကုညးဂှ် ပ္ဍဲအခိင် ကွးညး ကၠုင်ပရးဝါဒခရေတ် ပ္ဍဲရဝ်မဂှ် တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ ဘဲ၊ တၞဟ်န ဂွံစန်ဒက် ရဝ်မ ဂွံတုဲ သဒးဖန်ချူလဝ် ဗီုဂှ် ဒှ်မာန်ရောင် ပါ်ပါဲကေတ်ရ၊၊
နကဵုလညာတ် ဘာသာဂကူဂျူမ္ဂး ကျာ်ညးတအ်ဂှ် ဆေင်စပ် ကုညးတအ်ဟေင်ရ၊၊ မၞိဟ်ဗွက်ကြဴ နာဲယေသှုဂှ် ကျာ်ညးတအ် မကော်ဂး ကျာ်ဂမျိုင် ကျာ်ထာဝရဂှ် ဆေင်စပ် ဆက်မၞိဟ်ဂကူ မဟီုအရေဝ်ဟေဗြေဝ် သၟးဟွံသေင် ဆေင်ကဵု ကောန်မၞိဟ်တအ်ဖအိုတ်တုဲ ညးတအ် ဗက်ဟီုတွဟ် ပရူဓဝ်ကျာ်ညးတအ်ရ၊၊ နကဵုတင်သဇိုင် အရာဏအ်ရ ဂျူ ကဵု ခရေတ်ယာန် ဂွံတၞဟ်ခြာအာ ရေင်သကအ်၊၊ ကောန်ကွးတအ်လေဝ် ကေတ်အသိင် မတွဟ်ဂး နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်ကျာ် မကၠုင် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် သွက်ဂွံဟီုတွဟ် ကုပိုဲ၊ နာဲယေသှုဂှ် တၞဟ်နမိက်ဂွံဒုင်ဖအိုတ်ထောအ် ဝိပက်ကောန်မၞိဟ်တအ် နူကဵုကိုပ်ကၠာတေအ်တုဲ ဒုင်ဂစိုတ် ပ္ဍဲလတူတိုင်မဒင်၊၊ နူကဵု ဒမံင်ဂမ္စိုတ်ဂှ် ဓလိုက်ကတဵုတုဲ လၟုဟ် နွံလတူ ဌာန်ကျာ်ဂမျိုင်၊ ခြာဟွံလအ် ညးကလေင်ကၠုင်ပၠန်ရောင်၊၊ နကဵုတင်ဏအ်ဂှ် ပံင်လမျီုတုဲ ဗက်ပရးဝါဒတုဲ ကၞောတ်တဲ သၟိင်ကေသာ အေန်ပါယာရဝ်မလေဝ် ဒုင်ကေတ် ဘာသာခရေတ်ယာန်ကီုရ၊၊ ဘာသာခရေတ်ယာန်လေဝ် ပြးဇးအာ အလုံမွဲ အေန်ပါယာ ရဝ်မကီုရ၊၊
ဝက်သိန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉
thumb|ဗီုရုပ်ဝက်သိန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ နူကဵု ဖရိဇြာ
ဝက်သိန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ (COVID‑19 vaccine) ဂှ် ဒှ် ဝက်သိန် မပကဵု ညံင်ဒြဟတ်အိမ်မုန်မသ္ဂောအ်တီ သွက်ဂွံဒစဵုဒစး ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉။ ကိုပ်ကၠာ ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ဟွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ်ရ၊ တၠပညာတအ် ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ဝက်သေန် သွက်ဂွံဗတိုက် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် မပကဵု ညံင်ဂွံဒှ်ယဲသာ (SARS) ကေုာံ ယဲမာ (MERS)တုဲ တၠပညာတအ် တီကၠိုဟ်လဝ် ပရူလဒက်ပ္တန် ကေုာံ တၠုင်လအာ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ရ။ ကာလ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂကူတၞဟ် မပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲတမ်သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ညးတအ် စဂစာန်ကၠောန် ဝက်သိန်-ကဝ်ဝိဒ်-၁၉။
စိုပ်ၜိုတ် လဒေါဝ်ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၂၀ ဂှ် လၟောဝ်ဝက်သိန် ၅၇ ဂှ် ဂစာန်ကၠောန် ပဒၟံင်သုတေသနဂဥုဲတုဲ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ၄၀ ဂှ် နွံဒၟံင် ကဆံင်ကာလစွမ် ပထမ - ဒုတိယတုဲ ၁၇ ဂှ် နွံဒၟံင် ကဆံင်ကာလစွမ် ဒုတိယ - တတိယ။ ပ္ဍဲကဆံင်ကာလစွမ်တတိယဂှ် ဝက်သိန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ဗွဲမဂၠိုင် ကၠောန်ကမၠောန် ၜိုတ် ၉၅% သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉။ ဝက်သိန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဍုင်လ္ၚဵု ပဒတန်တုဲ ဝက်သိန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဍုၚ်လ္ၚဵု ဟွံပဒတန်ရ။ သီုဖအိုတ် မဂွံဒုင်ပဒတန် နကဵု အေဂျေန်သဳ ထတ်ယုက်ဍုၚ်တအ်ဂှ် နွံ မသုန် မပ္တံကဵု တဝ်ဇြဳနာမေရန် (Tozinameran) မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု ဖြိဇြေရ်-ဗဳသြတေက် (Pfizer–BioNTech)၊ ဗဳဗဳဗ်-ကောဝ် (BBIBP-CorV) မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု သဳနဝ်ဖာမ် (Sinopharm)၊ ကဝ်ရဝ်နာဝက် (CoronaVac) မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု သဳနဝ်ဝက် (Sinovac)၊ အာမ်အာနာ-၁၂၇၃ (mRNA-1273) မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု မဝ်ဒေရ်နာ (Moderna) ကေုာံ ဂမ်-ကဝ်ဝိဒ်-ဝက် (Gam-COVID-Vac) မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု အေန်သတဳကျုတ်သုတေသနဂမလေယာ (Gamaleya Research Institute)။
ဖြိဇြေရ်၊ မဝ်ဒေရ်နာ ကေုာံ သြသတြဇြေနေက (AstraZeneca) တအ် ဟီုလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ မ္ဂး ညးတအ် ကၠောန်ပ္တိတ် လၟိဟ် ၅.၃ ဗဳလဳယာန် သွုင် မာန်တုဲ ကလိဂွံ မၞိဟ်ၜိုတ် ၃ ဗဳလဳယာန်မာန် (မၞိဟ်မွဲမ္ဂး ဒးထ္ပက် ၂ သွုင်/တၞိင် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ကဝ်ဝိဒ်-၁၉)၊ ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေမ်ဗါဂှ် နူကဵု ဍုင်နာနာတအ် ဗကန်လဝ် နူကဵုဌာနပ္တိတ်ဝက်သိန်တအ် လၟိဟ် ၁၀ ဗဳလဳယာန်ပြင်င် ကဝက်ပြင်င်ဂှ် ဍုင်ပိုန်ဒြပ်ဇၞော်မောဝ်တအ် ဗကန်လဝ်တုဲ ဟီုကဵုလၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးကဝ်မ္ဂး ဍုင်သေဋ္ဌဳတအ်ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၁၄% ဓဝ်ရ။ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် ထပက်ဝက်သိန် နကဵု မၞိဟ်ဗယု၊ ယဲဇမၠိင် မဒှ်မၞိဟ်အန္တရာယ်ဇၞော် ကုယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ကေုာံ အစာဂဥုဲ အစာသဝ်ဂှ် ကဵုထ္ပက်ကၠာရ။
လၟေင်ကမၠောန် ကေုာံ ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်
ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်သၞာံ ၂၀၂၀ နူစ သၞာံမံက်၊ ယဲကပ်စကတဵုဒှ်ဂှ် ဌာနမကၠောန်ပ္တိတ်ဂဥုဲဂမၠိုင်၊ အလဵုအသဳဍုင် ကေုာံ ကမ္မဏဳမဆေင်ကဵုဇဳဝဗေဒ နူကဵု ရးနိဂီုနာနာ ပ္တိတ်အာရီု ဂစာန်ကၠောန်ကၠုင် သွက်ကလိဂွံ ဝက်သိန်ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ အိုတ်ရ။ အတိုင် ဂကောံပံင်ကောံမခၞံဗဒှ်သွက်စဵုဒၞာကပ်ယဲ (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations -CEPI) မဗမံက်ထ္ၜးလဝ်မ္ဂး ဂကောံမပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမကၠောန်ပ္တိတ် ဝက်သိန်ဏအ်ဂှ် နူကဵု အမေရိသၟဝ်ကျာဂှ် ၜိုတ် ၄၀%၊ အာရှ ကဵု အဝ်သတြေလျာ ၃၀%၊ ဥရောပ ၂၆% တုဲ ပ္ဍဲအမေရိသၠုင်ကျာ ကဵု အာဖရိကဂှ် ပါလုပ်ညိညကီုရ။
လၟောဝ်ဝက်သိန်မွဲမွဲ ဂွံကလိဂွံဇမၞးမာန်ဂှ် ဒးအိုတ်သြန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။ ဥပမာ ခရိတ်င္ၚုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ ကာလစွမ်မၞိဟ်အလန်ပထမဂှ်သၟးဂှ် ဒးအိုတ် သြန်ဒဝ်လာအမေရိကာန် အကြာ ၁၄ မဳလဳယာန်ကဵု ၂၅ မဳလဳယာန်။  ယဝ်ဒးပတုပ် နကဵုဥပမာမ္ဂး အခိင်ကာလ ကပ်ယဲအဳဗဝ်လာဝဳရုသ် (Ebola virus) မကတဵုဒှ် အကြာ ၂၀၁၃-၁၆ ဂှ် လၟောဝ်ဝက်သိန် သီုဖအိုတ် ဂစာန်ကၠောန် ၃၇ ဂှ် ဆဝက်သိန်မွဲဟေင် ကလိဂွံအခေါင်လာင်ဇြေန် သွက်ဂွံစကာ နဒဒှ် ဝက်သိန်၊ ညးမပ္တိတ်ဂှ် ခရိတ်စမ် ကာလစွမ်ဒုတိယ-တတိယဂှ် ဒးစကာသြန် ဒဝ်လာအမေရိကာန် ၜိုတ် ၁ ဗဳလဳယာန်။
Access to COVID-19 Tools (ACT) Accelerator ကေုာံ COVAX
ပရေင်ပံင်ကောံ ဂကောံဂၠးကဝ်နာနာ မပ္တံကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (WHO)၊ ဂကောံပံင်ကောံ သွက်ဂၠိုက်ဂၠာဲ အရာမဒစဵုဒစး ကပ်ယဲ(CEPI)၊ GAVI၊ Gates Foundation ကေုာံ သၟိင်ဍုင်ဂမၠိုင် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် အေသဳတဳ (ACT) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကလိဂွံ ကပေါတ်သွက်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဂၠာဲသြန်ဗွဝ် သွက်ဂွံထံက်ပင် ကမၠောန်လ္ၚတ်သုတေသန၊ ပ္တိတ်ကပေါတ်စွမ်ယဲ၊ ဂဥုဲလွဳ ကေုာံ ကဵုလာင်ဇြေန်ဝက်သိန် မဒှ်ပရေင်ကမၠောန် နကဵုက္ဍိုပ်လိက် "ကဝ်ဝဇ် ပိလ္လာရ် (COVAX Pillar)"။ နကဵု ကဝ်ဝက်ပိလ္လာရ်ဂှ် စွံလဝ် တင်ရန်တၟအ် ညံင်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဝက်သိန်ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ လအိတ်သၞာံ ၂၀၂၁ မ္ဂး ညံင်ဂွံပ္တိတ် စဵုကဵု ၂ ဗဳလဳယာန်သွုင် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ သၟာကမၠောန်ထတ်ယုက် ပ္ဍဲကိုပ်စၞေဟ် (frontline healthcare workers) ကေုာံ မၞိဟ်အန္တရာယ်ဇၞော် ကုကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ပ္ဍဲဍုင်ဒိုက်ဂတ်တအ်ရ။
ဂိတုဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵုအေသဳတဳ ပ္ကောံဂွံသြန်ဒဝ်လာအမေရိကာန် ၂.၄ ဗဳလဳယာန်တုဲ နကဵု ကဝ်ဝက် ကေုာံ CEPI ဂွံဆဵုကေတ် လၟောဝ်ဝက်သိန် ဒစိတ် ရ။ ဂကောံဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံဇၞော်အိုတ် မဆေင်ကဵု ပ္ဍဲအရာမပ္တိတ် ဝက်သိန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉တုဲ ပါလုပ်လဝ် သီုဖအိုတ် ဍုင် ၁၈၉ ရးနိဂီု။ သၞာံ ၂၀၂၀ လပါ်စဂှ် နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် ကလိဂွံ သြန်ထံက်ပင် နူကဵု ပန်စှ်ောဍုင် သြန်ဒဝ်လာအမေရိကာန် ၈ ဗဳလဳယာန် သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဝက်သိန်ရ။
ဂိတုဂျူလာင်ဂှ် ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် လလောင်တြး ဍုင် ၁၆၅ ဍုင် မပစၞးကု ကောန်မၞိဟ်ဂၠးတိ ၆၀% တုပ်စိုတ် အစဳအဇန်ကဝ်ဝက်တုဲ ကဵုလဝ် ဂတိပါင် တုပ်လဝ်စိုတ် ကၞောတ်သၞာံ ၂၀၂၁ မ္ဂး ကောန်ဍုင်ညးတအ် ၂၀% ဂှ် သ္ကလိဂွံ ဝက်သိန်ရောင်။
ဂကောံပံင်ကောံဂၠးကဝ် သွက်စဵုဒၞာယဲကမၠောအ် (The Global Research Collaboration for Infectious Disease Preparedness - GLoPID-R) ဂှ် ပံင်တောဲကၠောန် ကုဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် ကေုာံ ရးနိဂီုဂမၠိုင် သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဝက်သိန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉။ တုဲပၠန် International Severe Acute Respiratory ကေုာံ Emerging Infection Consortium တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံလ္ၚတ်မကဵုပရိုင်တင်ဂၞင် ပညာ ပ္ဍဲအရာမပသုတေသန ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ကေုာံ ကဵုပညာကုညးဍုင်ကွာန်တအ် သီုကဵု ပ္ဍဲအရာမပရးဝက်သိန်တအ်ရ။
ပ္ဍဲ ၄ ဂျောန်ဂှ် ပူဂိုလ် ကေုာံ သၟိင်ဍုင်ဂမၠိုင် ကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုသကိုပ်သက သုမ္မိတ် (summit) ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန်၊ ယူကေ၊ ဂှ် မၞိဟ်နူ ၅၂ ဍုင် တိုန်စိုပ်၊ သကိုပ်သကဍုင် ၃၅ ဍုင်၊ နူကဵု ဂျဳ၇ တအ်ကီု သီုကဵု ဂျဳ၂၀ဂှ် ကလိဂွံ သြန်ဗွဝ် ၈ ဗဳလဳယာန် သွက်ဂွံထံက်ပင် မဟာမိတ်ဂၠးကဝ် သွက်ဝက်သိန် ကေုာံ အိမ်မုန် (Global Alliance for Vaccines and Immunisation - GAVI) သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဝက်သိန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉တုဲ ကဵုဂဥုဲဝက်သိန် ကုကောန်ၚာ် ၃၀၀ ဗဳလဳယာန် မနွံပ္ဍဲဍုင်ဒိုက်ဂတ်တအ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၂၀၁၅ ရ။ သြန်ဒါန် ဂၠိုင်အိုတ် ၁.၆ ဗဳလဳယာန် နူကဵု The Gates Foundation ကေုာံ သြန်ပံင်ဗြိတိန် ၃၃၀ မဳလဳယာန် ဇၟာပ်သၞာံ ပွိုင် မသုန်သၞာံ နူကဵု အလဵုအသဳဗြိတိန် (မတုပ်သၟဟ်ကဵု ဒဝ်လာအမေရိကာန် ၂.၁ ဗဳလဳယာန် ပ္ဍဲ ဂျောန် ၂၀၂၀)။
ဒဒှ်အတိက်
ကိုပ်ကၠာ ကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ဟွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ် ဝက်သိန် သွက်စဵုဒၞာယဲဂှ် ဟွံဂွံကၠောန်ပ္တိတ် သၞာံဗွဲမလအ်ရ။ တုဲပၠန် ဝက်သိန် ဒစဵုဒစး ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် သွက်မၞိဟ်ဂှ်လေဝ် ဟွံကေင် နွံကၠုင်လဝ်ရ။ ဆဂး ဝက်သိန် ဒစဵုဒစး ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် သွက်တိရစ္ဆာန်ဂှ် ကေင်ပ္တိတ်လဝ်နွံ မပ္တံကဵု သၞာံ ၂၀၀၃ သွက်ဂစေံ၊ ကၠဵု ကေုာံ ဗ္ဂဲ။ တုဲပၠန် ဝိက်သိန် မဒစဵုဒစး ဝဳရုသ်ကဝ်ရဝ်နာ ဗဳဇမတုပ် မပကဵု ညံင်မၞိဟ်ဂွံဒှ်ယဲ သာ(SARS) ကေုာံ ယဲမာ(MERS)ကေင်နွံကၠုင်လဝ်ကီုရ။ ဝက်သိန် ဒစဵုဒစး ယဲသာ ကဵု ယဲမာ ဂှ်လေဝ် ဟွံကေင်စမ်လဝ် မၞိဟ် ဆစမ်လဝ် ကဵုတိရစ္ဆာန်သၟးရ။
အတိုင်လိက်မပ္တိတ်လဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ကဵု ၂၀၀၆ မ္ဂး သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဝက်သိန် ကေုာံ ဂဥုဲလွဳယဲသာဂှ် ဒှ်လဝ် အရာကိစ္စဇၞော် သၟိင်ဍုင်တအ်ကီုရ။  ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ဂဥုဲ ကေုာံ ဝက်သိန် သွက်ဂွံလွဳ ကေုာံ သွက်စဵုဒၞာ ယဲသာ ပ္ဍဲမၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန်ဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံကလိဂွံဏီရ။
တုဲပၠန် ဝက်သိန် စဵုဒၞာယဲမာလေဝ် ဟွံမဲဏီကီုရ။ ကာလ ယဲမာကတဵုဒှ်ဂှ် တင်ဂၞင်သုတေသန မပလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ယဲသာဂှ် ဒှ်အထံက်အရီုရောင် သွက််ဂွံကၠောန်ဗဒှ် ဝက်သိန်ရောင်ဂှ် စၟဳကေတ်လဝ်ကီုရ။ ၜိုတ်ဂိတုမာတ် ၂၀၂၀ ဂှ် ဝက်သိန်ယဲမာလဵုမွဲလေဝ် ဟွံစိုပ်ကဆံင် ကာလစွမ်ပထမ သွက်ဂွံစမ်မၞိဟ်ဏီ၊ တုဲပၠန် ဂဥုဲတၞဟ်ပိဂှ် ဒှ်အခိင်အဃောမကၠောန်ဗဒှ် ဇၞော်ပၟဝ်ဒၟံင်၊ ဂဥုဲတအ်ဂှ် ChAdOx1-MERS, BVRS-GamVac ကေုာံ MVA-MERS-S တအ်ရ။
ကမၠောန် အလန်ကိုပ်ကၠာ
ကြဴနူ မဂွံတီကေတ် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ကၞာတ်ကၠောအ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၁၉၊ သဏ္ဌာန်ဗဳဇ ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးမာန် ပ္ဍဲကဵု ၁၁ ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၂၀တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂၠးတိ လလောင်တြး သွက်ဂွံပလေဝ်စ ယဲကမၠောအ်ကမၞာန်တုဲ သ္ဒးကၠောန်ဗဒှ် ဝက်သိန် သွက်ဂွံ ဒစဵုဒစးယဲဏအ်ရောင်။
ၜိုတ် ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၀ နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ်ဟီု၊ ဝက်သိန် ဒစဵုဒစး ယဲသာ၂ (SARS-CoV-2) (အခိင်ဂှ် ကော်စ ယဲသာ၂) အပ္ဍဲ ပွိုင် ၁၈ ဂိတုဏအ် ကလိဂွံဟွံမာန်။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ လပါ်စဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်စမၠောအ် ယဲဝဝ်ဝိဒ်-၁၉ ဂှ် ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ဂကောံသၟိင်ဍုင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ်တအ် ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ် ညံင်သဂွံ ဝက်သိန် နကဵုဗွဲပရဟ်မာန်ဂှ် ဒးကၠောန်ရ။
ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵု ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် တော်ကေတ် သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဝက်သိန်ဂှ် ဒးစကာသြန် ဒဝ်လာအမေရိကာန် ၈ ဗဳလဳယာန်။
ၜိုတ်ဂိတု ဨပြဳ ၂၀၂၀ "ကမ္မဏဳ ကေုာံ အေန်သတဳကျုတ် ကြပ်ပေင် ၈၀ နူကဵု ၁၉ ရးနိဂီု" ဂှ် ကၠောန်ဒၟံင် သွက်ကလိဂွံ ဝက်သိန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဨပြဳဂှ်ရ CEPI တော်ကေတ် လၟောဝ်ဝက်သိန်သီုဖအိုတ်ဂှ် ၜိုတ်တြဴဂှ် နကဵုဂကောံပံင်ကောံဂၠးကဝ် ရုဲစှ် သွက်ဂွံကၠောန် ကာလစွမ်ဒုတိယ-တတိယ၊ ဂွံဂွံ လာင်ဇြေန် ဂွံကလိဂွံဇမၞးမာန်ဂှ် အောန်အိုတ် ဒးစကာသြန် အမေရိကာန်ဒဝ်လာ ၂ ဗဳလဳယာန်။  သမ္ၚေဝ်တၞဟ်တအ် ညာတ်ကေတ် လၟောဝ်ဝက်သိန် ၁၀ နွံပၟိက် သွက်ဂွံဇၞော်ပၟဝ် ကိုပ်ကၠာဟွံဂွံစိုပ် ကဆံင်လက္ကရဴအိုတ် သွက်ကလိဂွံလာင်ဇြေန်ရ။
ဝက်သိန်ဂမၠိုင်
စိုပ် ၂၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ ဂှ် ရးနိဂီုဂမၠိုင် ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဥရောပ (အဳယူ) ကဵုအခေါင် ကေုာံ ပဒတန် ဝက်သေန် တဝ်ဇြိနမေရန် (tozinameran) ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ ဖရိဇြေရ်-ဗဳသြတေက် (Pfizer–BioNTech vaccine)။ ဍုင်ဗာရိုန် (Bahrain) ကဵု ဍုင်ပံင်ကောံအာရာပ် ဣမိရာတ် (United Arab Emirates) ပဒတန် ကဵုအခေါင်သွံ ဗွဲပရဟ် ကု BBIBP-CorV မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု သိနဝ်ဖာမ် (Sinopharm) မဒှ်ဂကောံပ္တိတ်ဂဥုဲကြုက်ရ။ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၆ ဂှ် နကဵု ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်ယူကေ မၞိဟ်ဂွံထ္ပက် ဝက်သိန် ၁၃၈,၀၀၀ တၠ မဒှ်သတ္တဟကိုပ်ကၠာအိုတ် မစထ္ပက်ဝက်သိန်ဂှ်ရ။ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၁၊ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵု ရးနိဂီုပံင်ကောံအမေရိကာန် ကဵုအခေါင် ပဒတန် ဗွဲပရဟ် ကုတဝ်ဇြိနမေရန်။ သတ္တာဟဂတဂှ် ညးတအ် ပဒတန် ကု mRNA-1273 မကၠောန်ပ္တိတ် နူကဵု မဝ်ဒေရ်နာဝိသိန် (Moderna vaccine)ရ။
ဝက်သိန်မွဲမွဲ ကၠောန်လဝ်တုဲ ဒးစမ်ၜတ် ပိကဆံင်၊ ညးကော်စ ကာလစွမ်ပထမ၊ ကာလစွမ်ဒုတိယ၊ ကေုာံ ကာလစွမ်တတိယ။ ကာလစွမ်ပထမဂှ် စမ်ရံင် ဂဥုဲဂှ် ကဵုအန္တရာယ် ကုမၞိဟ်မာန်ဟွံမာန် ကေုာံ မွဲသွုင်မ္ဂး ဂလိုင်လဵုဂွံစုတ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ်မ္ဂး ညးစမ် မၞိဟ်ပရေင်ထတ်ယုက်ထတ်တ် လၟိဟ်ၜိုတ် ၜါပိဒါဇြေန် (ၜိုတ် ပိစှ်ော)။ ကာလစွမ်ဒုတိယဂှ် အတိုင်သွဟ်မကလိဂွံ နူကဵုကာလစွမ်ပထမဂှ် ပညဳပညပ် ပလေဝ်တုဲ ဆက်စမ် မၞိဟ်မဂၠိုင်ကဵုကၠံ (သၟဝ်လ္ၚီ)။ ကာလစွမ် ပထမ-ဒုတိယ ဂှ် စမ်မဆေင်ကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ဒြဟတ်အိမ်မုန် ဗွဲမဂၠိုင် မစမ် အစောမ်သတ္တိဂဥုဲ ကေုာံ အရာမကတဵုဒှ်မာန် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ကာလစွမ်တတိယဂှ်မ္ဂး ဒးစမ်ၜတ် မၞိဟ်ဂၠိုင်ဂၠိုင် နကဵုမၞိဟ်နာနာသာ်၊ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်၊ မၞိဟ်အာယုက်ဍောတ်၊ မၞိဟ်ပရေင်ထတ်ယုက် ဍိုန်လျ၊ မၞိဟ်ပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ်၊ တုဲပၠန် မၞိဟ်သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် မကော်ဂး control group၊ ဝက်သိန်ၜိုတ်လဵု ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲအရာဒစဵုဒစး ယဲဂှ်ရ။  သွဟ်ပွံက်ဝက်သိန် ဂလိုင်လဵုဂီုကၠီု၊ ဂလိုင်လဵုမကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ စကာ နဒဒှ် ဂဥုဲဂွံ ဟွံဂွံတအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုသွဟ် နူကဵုကာလစွမ်တတိယဏအ်ရ။
ထီုလှာဒကှ်
ထီုလှာဒကှ်(လေးတကော်ဂူ)ဂှ် ဒှ်ထီု မနွံ ပ္ဍဲဒဵုလှာဒကှ် (လေးတကော်)။ ဒဵုလှာဒကှ်ဂှ် နွံသၟဝ်ကျာ ဒဵုၜိုပ် (ညးဒေသတအ် ကော်စ ဟင်္သာတောင်)။ ဒဵုလှာဒကှ်ဂှ် နွံ ဗဒါဲကွာန်အဝိ ဒေသဝင်ရာဲ၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်။ ထီုဂှ် နူကဵု ထီုဖာဗြ ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်ဨသာန် နကဵုဇမ္ၚောဲလတူကျာ နွံၜိုတ် ၅,၅၁ ကဳလဝ်မဳတာ။ ကွာန်ဖာဗြဂှ် နကဵုဂၠံင် ကျာ်ပိ-ဝါအနာင် မဒှ်ဂၠံင်ကောန်ဂရေတ် အာစိုပ်မာန်ရ။ နူကဵု ဂၠံင်ကျာ်ပိ-ဝါအနာင်ဂှ် ဂွံအာ ကဵုကွာန်အဝ ဂှ် နွံဆဂၠံင်ဂြိုပ်ဟေင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗဒင်ထီုလှာဒကှ်ဂှ် နွံကဵု ကျာ်တြေံတြဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လီုလာ်ဒၟံင်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်
ကံဗိန်
မတုဲတေံ ရးဍုၚ်မန် ရမ္မာပူရ ညးကော် ရမ္မာဝတဳဂှ် ဨကရာဇ်မန် ပိုၚ်ပြဳလဝ်ရ၊ ပ္ဍဲကာလကျာ်တြဲ ဂွံဒစာံဝှ် ကျာ်တြဲမွဲဟာန် ကေုာံ ခမဳတၠအရှန်တအ်ဂမၠိုၚ် ဂၚေၚ်ဒေသစရိတ် စိုပ်ကၠုၚ်ရာမညဌာနဳရ၊ နူဂှ် က္ညအာစိုပ်ဘာရသိစိတ္တ မၞုံပ္ဍဲဇရေၚ်ကၟာလ္စဇၞော်မွဲရ။ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲပကာဂအဳရ၊ မှာထေရ် သာရိပိုတ်ညာတ်တုဲ လ္ၚောဝ်ပတီသၟာန် ကုကျာ်တြဲသာ်ဝွံရ၊ ယွံတၠဳမၞုံကုကျာ်တြဲ မူဟိုတ်မွဲမွဲ က္တဵုဒှ်တုဲ မကာဂအဳရော၊ ယွံသာရိပိုတ် ပ္ဍဲကၟာလစဇၞော်ဝွံ ဃောအဲကျာ်ဒှ် ဘဝဂစေံတြေဲတေံ လုကဴတြဴစှော်သၞာံ ပရိုက်ဘဲအန္တရာယ်ဟွံမွဲ မပတဴကၠုၚ် ဗွဲတသိုက်ရ၊ ပ္ဍဲဌာနဝွံ အဲကျာ် ပ-ပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ၊ သာသနာအဲကျာ် တန်တဴဗၞတ်မသုန်လ္ၚီရောၚ် ညာတ်သာ်ဂွံတုဲ အဲကျာ်ပကာဂအီရ၊ သာ်ဝွံ ကျာ်တြဲကဵုလဝ်ပယျးဒိုဟ်ရ။ ကျာ်တြဲ ကဵုပယျးဒိုဟ်သာ်ဝွံတုဲ ရသိစိတ္တဂှ် ယွံတၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ သွက်ပိုဲဍိုက်တအ် ဂွံရှ်ေသှ်ေရဴဂဴပူဇဴလၟိုန်ကာလမာန်ဂှ် ကဵုပိုဲဍိုက်တအ် ရှ်ေသှ်ေညိကျာ် သာ်ဝွံ လ္ၚောဝ်ပ္တီကျာ်တြဲရ၊ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲဂှ် နကဵုဂၠးဇိုၚ်ပါဒလိုန်ပေန် ပ္ဍဲဒၞါဲဘာရသိစိတ္တဂှ်တုဲ လၟာ်ဇိုၚ်ပါဒကျာ်ဂှ် ပြာကတ်တဴရ။ ပ္ဍဲဒၞဲါကုန်ကျာ်တြဲ မလိုန်ပေန်ဂှ် ကံပေန်ညးကော်ခဴစရ၊ ဗွဴကြဴကောန်ဂကူမန်တအ် ဗဒှ်ကွာန်ဇရေၚ်ဂှ်တုဲ ကွာန်ဂှ် ညးကော်ကွာန်ကံပေန်ရ၊ နူဂှ်မြိပတ်အာနဲ ကွာန်ကံဗိန် ညးကော်ခဴစကၠုၚ် ဒဵုကဵုလၟုဟ်ရောၚ်။ ကွာန်ကံဍုၚ်လၟုဟ် မၞုံပ္ဍဲပွဳပွူကွာန်ကံဗိန်ဂှ် ဒှ်ဂအာၚ်ဍုၚ်ရမ္မာဝတဳရောၚ်၊ ပ္ဍဲအရှာံဘုတ်ကံဗိန်ဂှ် ဒှ်ဒၞါဲလၟာ်ဇိုၚ်ကျာ်တြဲ မလိုန်ပေန်လဝ်ရောၚ်၊ ပွဳပွူဘာတန်မူလ မုက်ဂၞန် (၁) ဗၟံက်ကျာ်မတိၚ်ဂှ် ဒှ်ဒၞဲါကၟာလ္စဇၞော်ရောၚ်၊ သာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဝၚ်ဓာတ်ကျာ်မတိၚ်ရ ။
ဗီုဗဝ်သၟုတ်က္ၜၚ်ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်
စိုပ်ကၠုၚ်ဗပေၚ်ဂိတုဘတ်မ္ဂး မန်ပိုဲပသဘၚ်ဗဝ်သၟုတ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်အခိုက်ကၞာမန်မွဲဗီုပၠန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊ ဗဝ်သၟုတ်ပၠန်လေဝ် ဟွံတုပ်ညးသကအ်တုဲ မန်ပိုဲဒၞါဲလ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဗီုက္ၜၚ်တုဲ ကွာၚ်ၜဲယိုဟ်ၜန်သတ်ဆုသတ်ဒုန် စၞအာဟာရတအ်ဂှ် စုတ်ပ္ဍဲက္ၜၚ်တုဲ ပူဇဴဗဂိန်ကဵုဒါန် ကျာ်ရ ။ ရံၚ်ကေတ်ကဵုပွဗဝ်သၟုတ် နကဵုက္ၜၚ်ဂှ်တုဲ အခိုက်ကၞာမန်ဏအ်ဂှ် မုဟိုတ်ကၠောန်စဗီုဏအ်ရော၊ စပတမ်နူအခိၚ်လဵုရော၊ ကာလဂၠိုက်ဂၠာဲဝၚ်တြေံ ဂွံဆဵုကေတ်ဝါဒၜါပြကာရ။
ဝါဒမွဲဂှ် ဂွံဗဝ်သၟုတ်ဗီုဏအ်ဂှ် ကာလမဟာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသကၠောအ်အာတကအ်သိၚ်ဃဵု ချူဆာဲကေတ်ပိဋကတ်ပိတုဲ ကာလကလေၚ်စဴစိုပ်ဍုၚ်မန်ဂှ် ဒှ်အခိၚ်ဂိတုဘတ်ပေၚ်တုဲ တၞဟ်နပူဇဴပိဋကတ်ပိ ကေုာံ မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသတုဲ ပသသဘၚ်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်က္ၜၚ် ပ္ဍဲဗပေၚ်ဂိတုဘတ်ရောၚ်ဂှ် ဟီုစအိုတ်ရ။
ဝါဒမွဲပၠန်ဂှ် ဨကရာဇ်ဓမ္မစေတဳ သၟိက်မိက်ဂွံသအးဇ္ၚးသာသနာ စိုတ်ဒှ်တိုန်တုဲ ဗလးဏာမဟာထေရ်ၜါစှော်ၜါဇကု ကေုာံ ကောန်ခမဳၜါစှော်ဇကု ကဵုကၠောအ်အာတကအ်သိၚ်ဃဵု သွက်သ္ဂောံပတိုန်ခမဳတၟိ ပ္ဍဲကဵုသိမ်ဍာ် ပ္ဍဲကြုၚ်ကလျာဏဳရ၊ မဟာထေရ်တအ် စိုပ်အာတကအ်သိၚ်ဃဵုဗှ်ပယျၚ်တၟိ ပ္ဍဲကြုၚ်ကလျာဏဳတုဲ ကာလကလေၚ်စဴစိုပ်ဍုၚ်မန် ပ္ဍဲဂိတုဘတ်ပေၚ်ဂှ် ကောန်မန်တအ် ဒုၚ်တၠုၚ်ပူဇဴမဟာထေရ်တအ်တုဲ အခိုက်ကၞာဗဝ်သၟုတ်ဗပေၚ်ဂိတုဘတ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ် ဟီုစမွဲပၠန်ရ။
စပ်ကဵုပူဇဴမဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသဂှ် ကာလဂၠိုက်ဂၠာဲလိက်သၠရိုတ်တြေံတြဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်သၠရိုတ်မွဲကၞပ် ချူလဝ်ဝၚ်မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသရ၊ ပ္ဍဲသၠရိုတ်ဂှ် ပရူမှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ ချူလဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ပရူမှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသကလေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန် ပ္ဍဲကဵုဂိတုဘတ်ဂှ် ဟွံဆဵုညာတ်သက်က်ရ၊ ဆ္ဂး ကာလမှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသကညအာတကအ်သိၚ်ဃဵု အာကေတ်ပိဋကတ်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ (၉၆၅) ချူလဝ်ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် ဟွံဆဵုကေတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဆေၚ်ကဵုဗဝ်သၟုတ်က္ၜၚ်ပ္ဍဲဂိတုဘတ်ပေၚ်ဂှ် ဟွံဆေၚ်စပ်ကဵုပူဇဴပိဋကတ်ပိ ကေုာံ မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသဟီုမာန်ရ။
ဆေၚ်စပ်ကဵု မဟာထေရ်ၜါစှော်ၜါဇကု ကေုာံ ကောန်ခမဳၜါစှော်ၜါဇကု သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳဗလးဏာကဵုအာတကအ်သိၚ်ဃဵုတုဲ ဗီုကလေၚ်စဴကၠုၚ် စိုပ်ဍုၚ်မန်ဂှ် ဒးသောၚ်ကလးမ္ဂး -
မဟာထေရ်ၜါစှော်ၜါဇကုကဵုကောန်ခမဳၜါစှော်ၜါဇကု ကာလအာတကအ်သိၚ်ဃဵုဂှ် ဒးကညအာနကဵုက္ၜၚ်ၜါက္ၜၚ် မၞုံယၟုရာမဒူတကဵု စိတြဒူတရ၊ မဟာထေရ်စှ်မွဲဇကုကဵု ခမဳဍောတ်စှ်မွဲဇကု ကညအာနကဵုက္ၜၚ်စိတြဒူတိတ်အာနူပါၚ်ၜဳယံၚ်က (ဍုၚ်မန်) ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ် ၈၃၇ ဂိတုမာ်စှ်ၜါစွေက် တ္ၚဲစန် (22 Jan, 1476) ဂှ် ဂၠံၚ်ဍာ်ဒးကျာဒတုဲ စိုပ်အာဍုၚ်ကလမ္ဗ (ကိုဝ်လာမ်ဗိုလ်) ဍုၚ်လၚ်္ကာ ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ဒစာမ် စွေက် တ္ၚဲသိုက် (16 Feb,1476) ရ။
မဟာထေရ်စှ်မွဲဇကုကဵုကောန်ခမဳဍောတ်စှ်မွဲဇကု ဍိုက်က္ၜၚ်ရာမဒူတတုဲ တိတ်နူပါၚ်ၜဳယံၚ်က ပ္ဍဲကဵုတက္ကရာဇ် - ၈၃၇ ဂိတုမာ်စှ်မွဲစွေက် တ္ၚဲအဒိုတ် (21 Jan, 1476) တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဗက်ဂၠံၚ်ဍာ်ဗၠေတ်အာတုဲ စိုပ်အာကွာန်ဝလ္လိဂါမ (ဍုၚ်လၚ်္ကာ) ပ္ဍဲကဵုဂိတုစဲဒစိတ်မံက် တ္ၚဲအဒိုတ် (3 March, 1476) ရ၊ နူကဵုကွာန်ဝလ္လိဂါမ ဂွံအာစိုပ်ဍုၚ်ဇၞော်ဇယဝဍ္ဎနဂှ် ဒးထပ်က္ဍိုက်က္ၜၚ် မသုန်တ္ၚဲပၠန်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၃၈ ဂိတုပထမ ဒဂိုန်ၜါစွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် (8 Jun, 1476) တိတ်နူကွာန် ဝလ္လိဂါမတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၃၈ ဂိတု ပထမဒဂိုန် ၈ စွေက် တ္ၚဲသိုက် (14 Jun, 1476) ဂှ် စိုပ်အာဍုၚ်ဇယ ဝဍ္ဎနရ။ ကၠာဟွံဂွံတိတ်နူကွာန် ဝလ္လိဂါမဂှ် ဟိုတ်နူခက်ခုဲအာတုဲ ဒးဇူမံၚ်ဗွဲမလအ်ရ။
မဟာထေရ်ၜါစှော်ၜါဇကု ကေုာံ ကောန်ခမဳၜါစှော်ၜါဇကုတအ် ကောံစိုပ်အိုတ်တုဲ ပတိုန်ပယျၚ်တၟိ ပ္ဍဲသိမ်ဍာ် ကြုၚ်ကလျာဏဳ နူကဵုဒုတိယဒဂိုန်မွဲစွေက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ (17 July, 1476) ဒဵုကဵုစှ်ပန်စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် (20 July, 1476) ရ။
ကိစ္စပတိုန်ပယျၚ်တုဲဒှ်အိုတ်တုဲ ကာလဂွံကလေၚ်စဴဍုၚ်မန်ဂှ် က္ၜၚ်စိတြဒူတ အဃောဖျေံလဝ်ဂြၚ်တၟအ် ဒေါအ်မံၚ်ပ္ဍဲသၞေဟ်ကလမ္ဗ (ကိုဝ်လာမ်ဗိုလ်) ဂှ် ဒးလဗိုတ်ကျာတုဲ က္ၜၚ်ဂှ်လီုအာရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မဟာထေရ်ပန်ဇကု ကဵု ခမဳဍောတ်ပန်ဇကုဂှ် မွဲက္ဍိုပ်၊ မဟာထေရ်ထပှ်ဇကုကဵုခမဳဍောတ်ထပှ်ဇကုဂှ် မွဲက္ဍိုပ်ဒးပြးအာညးသကအ်ရ။
ပၞောဝ်ကဵုမဟာထေရ်ပန်ဇကုကဵု ကွးပန်ဇကု မဟာထေရ်ပိဇကုကဵုကွးပိဇကုဂှ် မွဲက္ၜၚ် မဟာထေရ်မွဲဇကုကဵုကွးမွဲဇကုဂှ် မွဲက္ၜၚ် သွက်သ္ဂောံကလေၚ်စဴဍုၚ်မန် တိတ်ကၠုၚ်နူသၞေဟ်နာဝုတ (ဍုၚ်လၚ်္ကာ) ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၃၉ ဂိတုပသာ်ပန်မံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ (16 Apir, 1477) ရ။
က္ၜၚ်မဟာထေရ်ပိဇကုကဵု ကွးပိဇကု ဍိုက်ကၠုၚ်ဂှ် စိုပ်ဍုၚ်ဖာသဳပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေမွဲမံက် တ္ၚဲအၚာ (13 May, 1477) တုဲ က္ၜၚ်မဟာထေရ်မွဲဇကု ကဵုကွးမွဲဇကု ဍိုက်ကၠုၚ်ဂှ် စိုပ်ဖါသီ ပ္ဍဲဂိတုဇှ်ေပန်မံက် တ္ၚဲသိုက် 16 May, 1477) ရ၊ သီုပန်ဇကု ကေုာံ ကွးပန်ဇကုတအ်ဂှ် ကလေၚ်စဴစိုပ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲဂိတုဒဂိုန်စှ်ပိမံက် တ္ၚဲစန် (23 Jun, 1477) ရ၊
ပၞောဝ်ကဵုမဟာထေရ် ထပှ်ဇကုဂှ် မဟာထေရ်ပိဇကုကဵုကွးပိဇကုဂွံက္ၜၚ်ပ္ဍဲသၞေဟ်ကောမာလ (ဍုၚ်လၚ်္ကာ) ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ် ၈၄၁ ဂိတုကထိုန်မွဲမံက် တ္ၚဲစန် (25 Oct, 1479) စိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်ဖါသီရ၊ ဂိတုကထိုန် စှ်ပန်မံက် တ္ၚဲဗြဴဗ္တိ (28 Oct, 1479) ဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳရ။
မဟာထေရ်ပန်ဇကုကဵုကွးပန်ဇကု သှ်ေၜက်မံၚ် ပ်ဍဲကတသိၚ်ဃဵုတေံဂှ် ကလေၚ်စဴဍုၚ်မန်ဟွံမာန်တုဲ စုတိစဴအာသွဝ်အိုတ်ရ၊ ရဴဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ချူလဝ်ပ္ဍဲပြကိုဟ်ဝၚ်သိမ်ရ၊
ပရူက္ၜၚ် စိတြဒူတကဵုမဟာထေရ်စှ်မွဲဇကု ကေုာံ ကွးစှ်မွဲဇကုဂှ် သောၚ်ကလးတုဲ ပရူက္ၜၚ်စိတြဒူတဒးဟီုပၠန်မ္ဂး က္ၜၚ်ရာမဒူတကဵု မဟာထေရ်စှ်မွဲဇကုတအ်ဂှ် တိတ်ကၠုၚ်နူသၞေဟ်ဝလ္လိဂါမ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၃၈ ဂိတုဘတ်ၜါမံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ (21 Aug, 1476) တုဲ ဗွဲမသက္ကုအန္တရာယ် စိုပ်ကၠုၚ်ပါၚ်ၜဳယံၚ်က ပ္ဍဲကဵုဘတ်ၜါစွေက် တ္ၚဲဗြဴဗ္တိရ။
ရံၚ်ကေတ်ကဵုက္ၜၚ်ရာမဒူတ စိုပ်ကၠုၚ်သၞေဟ် ဘတ်ၜါစွေက်ဂှ်တုဲ ဒးဆိၚ်ဆကေတ်မ္ဂး က္ၜၚ်နူတကအ်သိၚ်ဃဵုတအ် ကိစ္စတုဲဒှ် သွက်သ္ဂောအ်ကလေၚ်စဴဍုၚ်မန်ဂှ် အခိၚ်အခါစိုပ်မံၚ်ရ တော်တၟော်ကေတ်တုဲ က္ၜၚ်ကၠုၚ်နူဍုၚ်သိဃဵုတအ် ဂွံစဴစိုပ်ဍုၚ်မန် မသက်ကုအန္တရာယ်ရန်တၟအ်တုဲ ကောန်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳတအ် ဗဝ်သၟုတ်ရာဒၞါပူဇဴ ကၠောန်ကာကုသိုလ် ပ္ဍဲကဵုဗပေၚ်ဂိတုဘတ်ဂှ် ဒးဆိၚ်ခယျကေတ်ရ၊ အတိုၚ်ဆိၚ်ဆတော်တၟော်တုဲ ဗဝ်သၟုတ်ရာဒၞါပူဇဴဂှ် က္ၜၚ်ရာမဒူတစိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန် ဗွဲမသက်ကုအန္တရာယ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမန်တအ် ရိုဟ်ရိုဟ်သၞာံ စိုပ်အခိၚ်ဂိတုဘတ်ပေၚ်မ္ဂး ကၠောန်ကာကုသိုလ်ဗဝ်သၟုတ်က္ၜၚ်အိုတ်ရ၊ သွက်မဟာထေရ်တအ်ဂွံဗၠးဘဲ ပ္ဍဲၜဳမှာသၟိတ် ဗီုရာဒၞာပူဇဴလဝ် အခိၚ်တေံဂှ် ဂွံကလေၚ်ဂွံသတိကီု ဂွံဒှ်ကုသိုလ်ကီုရန်တၟအ်တုဲ စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် အခိုက်ကၞာဗဝ်သၟုတ်က္ၜၚ်ဂှ် သှ်ေၜက်ကၠုၚ်မံၚ်ရ။
မုက်၊ တၞံ
တၞံမုက် (Magnificent Nutmeg)
Magnificent Nutmeg is a tree, often buttressed, up to 20 m tall, with stilt roots and knee roots. Branchlets are round, stout, rusty velvet-hairy. Sap is red from cut end of bark, profuse. Leaves are simple, alternate, carried on stalks 2-4 cm long, stout, channelled, velvety when young, later hairless. Leaf-blade is 20-60 x10-15 cm, elliptic-oblong, tip pointed with blunt tip or long-pointed, base rounded or flat, margin entire, thickly leathery, glossy above, densely rusty velvety below, later hairless. Midrib is raised above, secondary nerves 12-18 pairs, impressed above. Flowers are unisexual, dioecious, urn-shaped, rusty orange in color. Male flowers are borne in clusters of 10-20 flowers on woody stalks, Female flowers are borne 2 or 3 fascicled in leaf axils. Capsule is 10.5 x 5-7, oblong-ovoid, densely rusty velvety, seed one, cylindrical, covered with bright orange-red lacerated aril. Magnificent Nutmeg is endemic to the Western Ghats.
ကြဴကုန်
ကြဴကုန် (ယၟုသိပ္ပံ Alocasia sanderiana), ယၟုဓမ္မတာ ဗီုအင်္ဂလိက် kris plant ဂှ် ဒှ်တၞံကြဴ မလုပ်လၟိဟ် တၞောဝ်ဗဳဇ Araceae။
လက်သန်
တၞံကြဴကုန် ဝွံ ဒှ်တၞံမတိုန် ပ္ဍဲဒေသကမ္တဴ တၞးမနွံဗီု V-ဇမၠိင်။ တၞံဍေဟ် တိုန်စဵုကဵု ၆.၅ ပေ (2.0 m)။
တၞးဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဂကူသၚေက်လၟိုန်၊ ကလိတ်၊ သၚေက်ကြံင်င် ရံင်စဍုက်ဍေက်တုဲ နွံကဵု ကရောင်ဒရံင် အသာ်ဗတာင်-သြန်။ တၞးဍေဟ်ဂှ် နွံဇမၠိင်ၜိုတ် ၁၂-၁၆ ၝောအ်တဲ (30–40 cm) တုဲ အနာံ နွံ  ၆-၈ ၝောအ်တဲ (15–20 cm)၊ တၞံဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်အသာ် ဗကေတ်-သၚေက်။ ထာင်ဍေဟ်ဂှ် နွံဇမၠိင်ၜိုတ် ပေ (60 cm) ။
ကဴဍေဟ်ဂှ် ဍောင်အသာ်ဗုဗု နွံဇမၠိင်ၜိုတ် ၆ ၝောအ်တဲ (15 cm) တဝ် အသာ်သၚေက်။ ကဴၝောအ် ကဵု ကဴကၟက်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်မွဲတဝ်ဓဝ်တုဲ ကဴၝောအ်ဂှ် နွံဗွဲသၟဝ်တုဲ ကဴကၟက်ဂှ် နွံလတူ။ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဂကူသတ်ဗါရဳ မနွံ အသာ်လဳမဴ-ဗကေတ်၊ စ ဟွံဂွံ။
လွပ်
ကြဴကုန် ဂှ် ညးတဵု သွက်ဂွံပကျေဝ် ဟိုတ်နူတၞးဍေဟ်ဇၞော်ကျေဝ်။ ပ္ဍဲကဵု ဒေသကမ္တဴ ဟွံသေင်မ္ဂး မလေပ်တဵု ကုကဝေက်တုဲ စွံအပ္ဍဲသ္ၚိ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ကၞေဟ်အမတ
ကဗျအနာဂတ်မန်ညးတၠချူနာဲအးဘယ်ရာမည။
အ္စာကၞေဟ် ရုပ်ၜိုန်ရပၠိုတ်၊ နာမ်ၜိုန်ရချိုတ်လေပ် ချိုတ်၊ ပၠိုတ်ဟွံမွဲ တၟးမံၚ်တ္ၚဲ ဗတမ် ညးဟီုဟွံကလၚ် ညးထ္ၜၚ်ဟွံယိုက် ညးဇိုတ်ဟွံအး တပ်တးယျဵုလဂူ ဗဂူမံၚ်ဗြဲ အရံၚ်သာ်သြန်လၟိုန်ဂှ် မအက္ခဝ်မၜံၚ်တိတ်နူကၞေဟ်ညးတအ်ရ။
ဒှ်တုဲ ဒးလီု ဂျိုၚ်တုဲ ချိုတ်ပၠန် တၟိ ဆက်တန်ဒှ် လၟေၚ်ပရေၚ်ဘဝမၞိဟ် ဗိုန်ဗတ်ဟွံမွဲ ဂြုဲစှေ်မံၚ်ကဵုသဘဴအနိစ္စဂှ် ဟွံဗျု ဟွံယဲ ဟွံချိုတ် ဂျိုၚ်ဒၟံၚ်ထာဝရ မွဲကရောမ် မွဲစွံကဵုတၞောဝ်ဝၚ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဍောၚ်ပ္ကဴမရောၚ်မောဝ်တိက်နူကၞေဟ်ညးတအ်ရ။
ယွံ... ဒေံထေရ်အာနန် အဲကျာ်ဟွံမွဲတုဲ ပိဋကတ်ပိ ပါဠိပါၚ်အဲကျာ်မွဲမွဲအက္ခဝ် တုပ်ကဵုအဲကျာ်မွဲမွဲဇကု နွံတဴမံၚ်ဏီသာ်ဝွံ ကျာ်ဟီုကီုလေဝ် က္ဍဟ်မန်တအ် စိုက်ကွဳယေန်သၞာၚ် စပ်ကဵုသာသနာဒၠောံဗတောန်ကျာ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဟဳဇွောဝ်ကၠုၚ် နူကဵုၜဳကြုၚ်ဇၞော်၊ ဂၠံၚ်ဇၞော်ကၞေဟ်တၟာဂလိုၚ်ရ။
ကေၚ်ကေတ်ကၠုၚ်ဒၞာဲ အဃောကေတ်မံၚ်ဒၞာဲ ကြက်ဆက်ကေတ်အာဒၞာဲ အပ္ဍဲက္ဍဟ်က္ဍိုပ်သကိုပ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ် ခေတ်အဆက်ဆက်ဂွံဂှ် ကၠုၚ်နူဒဒန်ဆက်စၠောံဇၞော်ကၞေဟ်ရ။ ဆဂး သတိဒးစွံဒၞာဲဏအ်မွဲသာ်တုန် ဖျုန်ပၞာၚ်လေၚ်မှ ပၟတ်တၟးဟွံသေၚ် တ္ၚဲလဵု ပၟတ်ဟွံတၟးရ။
ပသှေ်စွံလဝ်ကောန်ကၟအ်ညး အပ္ဍဲရုပ်ကသူတုဲ စဴအာဘဝပရလိုက် အ္စာပုတ်ဂၠတ် ရောဒေန် ဗ္ဂၚ်စွံဏာလညာတ်သမ္တီညး အပ္ဍဲရုပ်ပုတ်ဂၠတ်တုဲ ပြံၚ်ဆုဲအာဘဝမွဲသအာၚ် နာဲညးမအံက်လိက်ပတ်မန် မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ သှ်ပတဴလဝ်ဓဝ်မေတ္တာညး အပ္ဍဲဗျည်မန် ၃၅တုဲ ဟွံလဇုဲ ဟွံပြဟ် ဒှ်လုပ်အာ နိဗ္ဗာန်အမြိုတ်ရ။
ဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝ
thumb|559x559px|ဒေသ သၟဝ်စၟိန်ပြမာန် ဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝ (UWSA) ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅။ ဒေသလပါ်သၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒေသဒၞာဲဂကူဝတအ် မပကင်ရင် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ် ဟွံသေင်၊ ဆဂး မဂွံဒုင်ပအပ် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ကြဴနူ ဒပ်ပၞာန်ဝ ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ မဗတိုက်သီဂွံ နူကဵု ဒပ်ပၞာန်သေံဇၞော်ခေါန်သာ။ ဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝ (United Wa State Army) (ကြုက်: 佤邦联合军; pinyin: Wǎbāng Liánhéjūn; ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်, ), ဗွဲခမၞန် မကော်စ UWSA ဟွံသေင်မ္ဂး the ပၞာန်ဝ ဂှ် ဒှ်ဒပ်ပၞာန် သၟဝ်ဗော်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝ (United Wa State Party - UWSP) မဒှ် ဗော် မနွံအဝဵု ဍုင်ဝ (နကဵုသၞောဝ် မကော်စ ဒေသပကင်ရင်အပိုင်ဂကူဝ Wa Self-Administered Division)။ ဒပ်ပၞာန်ဝွံ ဒှ်ဒပ်ပၞာန် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုကောန်ဂကူ ဒြဟတ် ကောန်ပၞာန် နွံဒၟံင် အကြာ 20,000–25,000၊ မပၠဒပ် နကဵု Bao Youxiang။ ဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကြဴနူ ဒပ်ပၞာန် ဗော်ကောန်မျူနေတ်ဍုင်ဗၟာ (Communist Party of Burma - CPB) သရိုဟ်လီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ်ရ။
ၜိုန်ရ နကဵုအဝဵုမ္ဂး ဍုင်ဝဂှ် မနွံကဵု အခေါင်ဗၠးၜး နူကဵုဍုင်ဗၟာကီုလေဝ်၊ နကဵု ဍုင်ဝဂှ် နကဵုသၞောဝ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် ဍုင်ဗၟာဂှ် ဒှ်ဍုင်မနွံကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောတ် လတူဍုင်ဝရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ဒပ်ပၞာန်ဝ ကဵု ဒပ်ပၞာန် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒေါအ်ပွန်ပွောဟ်တုဲ သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် ထ္ပက်စၟတ်သမ္တီ တင်လတုပ်စိုတ်ၜိုဟ်လလံရ။
ဝင်
ပ္ဍဲ ၁၇ ဨပြဳ ၁၉၈၉၊ ကောန်ပၞာန်ဂကူဝတအ် ပါ်တိတ်နူ ကဵု ဗော်ကောန်မျူနေတ် ဍုင်ဗၟာတုဲ ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝ ရ။ ကောန်ပၞာန်ဂကူဝတအ် ပါ်တိတ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ကောန်မျူနေတ်လေဝ်အိုတ်အတိုင်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲ ၉ မေ ၁၉၈၉ ဂှ် အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ ထ္ပက်စၟတ်တဲ ဒေါအ်ပွန်ပွောဟ် ကုဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝတုဲ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ပဋိပက္ခပရေင်ပၞာန်လေဝ် ၜိုဟ်သြိုဟ်အာကီုရ။
ဒပ်ပၞာန်ဝဂှ် အခိင်ကာလမဒက်ပ္တန်တေအ်ဂှ် ဆောငိလာဲ (Chao Ngi Lai) (1939–2009) ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ်တုဲ ကြဴညိဂှ် ဗဴယူဇြိန် (Bao Youxiang) ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ်ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဝဂှ် မဒှ်ဒပ် မကလိဂွံ အရီုအဗင် နူကဵုဍုင်ကြုက် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်မွဲတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဝဂှ် ကလိဂွံအရီုအဗင် ဂၠိုင်နူ အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာဏီရ။ ညးမဒှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ဒပ်ပၞာန်ဝဂှ် ဒှ် ဇြဴဇြံင်ဒါန် (Zhao Zhongdang)။ အံင်မျေတ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်အခေါင်ဟီုနွံရ။ ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒက်ပတန် ဒပ်ပၞာန်ဏအ်မွဲတၠပၠန်ဂှ် ဒှ် ဇြူဇြေန်အာဲ (Xuexian Ai)။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ညး ကေုာံ ကောယဴညး သင်မဟာငုန်ဝင် (Hsang Maha Ngeun Wiang) ဒက်ပတန် ကံင်သဳကောန်ဂကူဝ (Wa National Council - WNC) ပ္ဍဲ ၁၉၈၄။ ကောန်ဂကောံကံင်သဳဏအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်အဓိက မၞိဟ်တိုင်ခဳ ပ္ဍဲကဵု ဒပ်ပၞာန်ဝ ၁၇၁ မနွံ ပ္ဍဲပယျဵုသေံဂှ်ရ။ ဇြူဇြေန်အာဲ ကာလမကလိဂွံအာယုက် ၇၈ ဂှ်စုတိအာ ပ္ဍဲမာန္တလေ ပ္ဍဲ ၂၉ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၁၁။ သကိုပ်ရုင်ဗစာလတူ ဂကူဝ (Wa Supreme Court Chief) ဂှ် ဒှ်ဇြဴဂေါ (Zhao Guo)။ သကိုပ်ဌာနဆက်ဆောံကာမ္ၚးဍုင် (Deputy Chief of External Relationship Department) ဂှ် ဒှ်သုန်ခုန် (Sun Khun)။
စဵုကဵု ၁၉၉၆ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဝ ပါလုပ် ကရောမ်ဒပ်ပၞာန်ဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲအရာမဗတိုက် ကုဒပ်ပၞာန်သေံမုင်တာဲ (Mong Tai Army) မဒှ်ဒပ်ပၞာန် သၟဝ်သၟိင်ဘိင် ခေါန်သာ ရ။ ပ္ဍဲကဵုအခိင်ဏအ်ရ ဒပ်ပၞာန်ဝတအ် သီဂွံတိဍာ်သေံ မကြပ်ကဵု ပယျဵုရးနိဂီုသေံ။ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ဂှ်တုဲ ဒေသတိဍာ်ဒပ်ပၞာန်ဝဂှ် ဒှ်အာၜါဒၞာဲ၊ မွဲဒၞာဲဂှ် ဒၞာဲဂကူညးတအ် မပဒတဴ ဗွဲမဂၠိုင် (လပါ်သၟဝ်ကျာ) ပ္ဍဲပယျဵုရးနိဂီုကြုက် ကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ဗဒါဲ ပယျဵုရးနိဂီုသေံ။
ပ္ဍဲ ဂိတုသြဂုတ် ၂၀၀၉ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဝ ပါလုပ် ကရောမ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပ္ဍဲအရာ မဗတိုက်ဒပ်ပၞာန်ကဝ်ကာန် (Kokang)ရ။ ကြဴနူ ဒေါအ်ပွန်ပွောဟ်တုဲ ပွိုင် ၂၀ သၞာံဂှ် ဒှ်လဝ် ပရေင်ပန်ပှ်ောဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဒေသဂှ်ရ။
မပါလုပ် ပ္ဍဲကမၠောန်သွံရာန် ဂဥုဲၜူမာဲ
မကလိဂွံ ဒေါအ်ပွန်ပွောဟ် ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ဒှ်အရာမဖန်ကဵု ညံင်ဂဥုဲၜူမာဲ နူဒေသဝ ညံင်ဂွံဗစိုပ် ရးနိဂီုသေံ ကဵု ရးနိဂီုလဴ ဗွဲမလောဲသွာရ။
သၞာံ ၁၉၉၇ ဂှ် နကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝ လလောင်တြး ပ္ဍဲသၞောဝ် ဒဒှ်ရ သၞာံ ၂၀၀၅ မ္ဂး ဍုင်ဝဂှ် သ္ဒးဒှ် ဍုင်မသက္ကုဂဥုဲၜူမာဲရ။ နကဵု အရီုအဗင် နူကဵု ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ အလဵုအသဳကြုက်တုဲ တိဒၞာဲမတဵုတၞံဘိင် ပ္ဍဲဍုင်ဝ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တဵုလွဳစုတ် တၞံခၜိုတ် ကေုာံ တၞံလက်ဖက်ရ။ ဆဂး မ္ၚးဍုင်ဝဂှ် တဵုဒၟံင် တၞံဘိင် သွက်ဂွံပတိတ်ပကဴ နွံဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။
ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
ဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝဂှ် ပ္ဍဲဒေသ အကြာပယျဵုသေံ-ဗၟာဂှ် နွံ မသုန် တမ်ဒပ် -
ပ္ဍဲလပါ်ဒေသ အကြာပယျဵုကြုက်-ဗမာဂှ် နွံ ပိ တမ်ဒပ် -
ဒပ်ပၞာန်ဝဂှ် ကောန်ပၞာန် နွံ ၃၀,၀၀၀ တုဲ ကောန်ဒပ်အရန် နွံ ၁၀,၀၀၀။ ပၞောဝ်ကဵု ဒပ်မဒေါအ်လဝ် ပန်ပှ်ော ကုအလဵုအသဳဗၟာမ္ဂး ဒှ်ဒပ် ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ကောန်ပၞာန်မွဲမ္ဂး ကလိဂွံ သြန်ဂိတု မွဲဂိတု လှုဲကြုက် ၆၀ ယာန် (US$7.5)ဓဝ်ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဝ ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ကုဒပ်ပၞာန်ဍုင်သေံ ပ္ဍဲဂိတုမာတ်-မေ ၂၀၀၂။
လွဟ်
အတိုင် Jane's Intelligence Review မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၂၀၀၈ မ္ဂး ဍုင်ကြုက်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ ပၞာန်ဝ မကလိဂွံ လွဟ်အဓိကတုဲ နူကဵု ဗွဝ်ဖျာကမၠတ် ပ္ဍဲအာရှအဂၞဲဂှ်လေဝ် ညးတအ် ကလိဂွံလွဟ်နွံကီုရ။ လ ိက်ဒုင်စဳရေင်Jane' ပ္ဍဲ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗါ ၂၀၀၈ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဒပ်ဝတအ် နူကဵု ကမၠောန်ဗၞိက် လွဟ် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ်လွဟ် သွက်သြန်လုပ်။ ညးတအ် စကၠောန်ပတိတ် လွဟ်ဍောတ်တ် ဗီုကဵု AK 47 တအ်ရ။
လိက်ဒုင်စဳရေင် သၞာံ ၂၀၀၁ ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ဒပ်ဝတအ် ကၠောန်ရုင်စက် မကၠောန်ပ္တိဟ် လွဟ်ဇၞော် HN-5N Surface-to-air missile (SAMs) နူ ကြုက် ရုင်ကမၠောန်ဂှ် နွံလပါ်ပယျဵုသေံ။ ရုင်ကမၠောန်ဂှ် ကောန်ကမၠောန် နွံအကြာ ၄၀- ၅၀။ In November 2014, Janes further reported that the UWSA have acquired the FN-6 Surface-to-air missile to supplant the HN-5N in service, which was promptly denied by the UWSA. It is also the middleman between Chinese arms manufacturers and other insurgent groups in Myanmar. By 2012, Chinese support had increased to the point of supplying armoured vehicles such as the 6 × 6 PTL-02 assault gun being sighted in Pangkham.
On 29 April 2013, Janes IHS reported that several Mil Mi-17 helicopters armed with TY-90 air-to-air missiles were supplied to UWSA by China. The allegations were dismissed by China, Thai military sources, other Myanmar ethnic sources and the UWSA themselves. In 2015 IHS Jane's reported that UWSA members had been photographed training with Chinese Type 96 122 mm howitzers and HJ-8 ATGMs.
Territory
The towns of Pangkham and Mong Pawk are within the area of this special region. The UWSA negotiated a cease-fire agreement with the Burmese military in the 1990s, and currently backs a counterinsurgency strategy of the Myanmar Army against the Shan State Army-South (SSA-S). The UWSA defied the military regime's recent demand to disarm and participate in the 2010 elections, and instead proposed to declare the territory under their control as a special autonomous region.
According to 2008 constitution, six townships are designated as the Wa Self-Administered Division. Those are Mongmao, Pangwaun, Namphan, Pangkham (Pangsang), Hopang and Matman Township. Although Mong Pawk is not part of it, but part of Mong Yang Township, the UWSA was strongly against to give away that area from its control because it serves as a link with its ally, the National Democratic Alliance Army (NDAA) in Mongla. Hopang and Matman are not under UWSA control. UWSA announced its territory as Wa State Government Special Administrative Region in January 2009.
လေန်မ္ၚး
ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:ဂကောံလွပ်လွဟ်
ကောန်တၠနန် (ကဗျ)
ကောန်တၠနန်
ဟိုဲကောန်တၠနန် ကရေဲထတ်ထတ် ကမၠတ်ဂွံမိင်။ ကမာတ်ဍာဲဇိုင်ကဝ် ဓလဝ်ခမံက် လ္ပလုပ်ခံက်ပိုဲ။ ဇာဒိသိုင်သ္ၚေက် ၚေက်လကိုဟ်က္ဍိုပ်အဗြိုင် လ္ပလုပ်ဇိုင်သ္ၚိပိုဲ။ ၝောအ်တအ်ၜင်ဇြိုတ် ပြိုတ်စုတ်ဗြံက်ဂၞာ ဂၟာအာဂၟာကၠုင်။ ဍာ်ကၟေင်ညးသုင် ပုင်သွညးဂၠံက် စိုတ်လေဝ်ၚံက်စၞာဲ။ ကမာတ်ဇာဒိအရိုင် ပိုဲဂြိုင်ဟအှ်ေ ပိုဲပေဟ် ၝောအ်တအ် ညံင်ကဵုချေဟ်။
ဟိုဲကောန်တၠနန် မူစိအလန် ကဵုဍေဟ်ဆက်လီပိုဲပၠန်ရော။ မၞိဟ်အရိုင် ပကောတ် ဇြောတ်ကၠုင်ဆီပိုဲ။ ဍေဟ်လီ ဍေဟ်ဠာန် ကမာတ် ဒှ်မြာ် ဒမၠမတာ ဒှ်အာဇာနဲ စဲ ဒှ်စိင် ခမုဲၝောအ်စၞာဲ ဒှ်မိယာဲ နာဲတအ် ဟွံတီဏီဟာ။
ဟိုဲကောန်တၠနန် နိယာမလောက သီုဖအိုတ်ယဝ်ရဒှ်မွဲ တ္ၚဲဂှ် လိုက်ပိုဲဒေါအ်ပၠိုတ်။ သွဟ်ခိုဟ်မွဲဂွံမံက် သၟာန်လ္ၚီလက် ပိုဲဒးတတ်ၜက်။ ဒးကယျာန် ဒးဟီု လဆောဝ်မ္ဂး သီုဒး ပတီုမုက် ပိုဲဂွံစုက် သွဟ်ခိုဟ်မွဲ။
ဟိုဲကောန်တၠနန် ညးလ္ၚဵုစၟဳတော် လုပ်ဗော်ဍေဟ် ဂွး သွက်ဇကု။ ကၠအ်ညးလ္ပတဵု ကၠဵုညးလ္ပလွဳ အရေဝ်ဇုဇ ပိုဲဗကန်။ အရေဝ်ဝွံ ဍာံကွေဟ် လၟုဟ်မ္ဂး နာဲတအ် ပတှ်ေဂွံရ။
ယွံကောန်တၠနန် ၜိုန်လညာတ်ဟွံတုပ် ကသပ်တၞဟ် ကိစ္စဒှ် ပိုဲဒးကောံသၟဟ်။
[[Category:]]
ဝိက်ရှေန်နရဳ
ဝိက်ရှေန်နရဳ (Wiktionary)ဂှ် ဒှ်မုက်လိက်ဝေပ်သာ် အဘိဓာန် အရေဝ်ဘာသာနာနာ မနွံကဵု မပ္တံ ကု ဝေါဟာရ၊ ဝါကျ၊ လဟီု/ဗီုဂလာန်၊ နိရုတ် တအ်ရ။ ယၟုမ္ဂး ဝိက်ရှေန်နရဳဂှ် ဒှ်မအရေဝ်ၜါ မဖျပ်လဝ်- ဝဳကဳ (wiki) ကေုာံ ဒိက်ရှေန်နရဳ (dictionary)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵု ဘာသာမန်မ္ဂး ကော်စ အဘိဓာန်ဝိက်ရှေန်နရဳ တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး နွံဒၟံင် နကဵု အရေဝ်ဘာသာ သီုဖအိုတ် ၁၇၁ ဘာသာ။ နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် စခၞံဗဒှ် တုဲဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမာတ် ၁၉၊ ၂၀၂၁။ ဝိက်ရှေန်နရဳဂှ် ပရိဂျေတ်ဒေအ် ညံင်ရဴ ဝဳကဳပဳဒဳယာ တအ်ကီု၊ ပကင်ရင်ဒၟံင် နကဵု ဝဳကဳမဳဒဳယါ ဖံင်ဒေယှေန် တုဲ ချူလဝ် နကဵု နူမၞိဟ်စေတနာဂမၠိုင် မကော်ဂး သၟာဝိက်ရှေန်နရာန် "Wiktionarians" တအ်ရ။ ဝိက်ရှေန်နရဳ ဂှ် နကဵု သပ်ဝေလ် ဝဳကဳ (wiki software) ကေုာံ မဳဒဳယာဝဳကဳ (MediaWiki) ဂှ် ပံက်လဝ် ကဵု ကြပ်ဇၟာပ်မၞိဟ် မနွံကဵု အခေါင်မလုပ်ချူပလေဝ်ရ။
တင်ဂၞင်ဒေတာ ဝိက်ရှေန်နရဳဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲ various natural language processing tasks.
ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
ဝိက်ရှေန်နရဳ စတိုန် လတူအန်လာင် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၂၊ ၂၀၀၂၊ ကြဴနူ ဒန်နိလ် (Daniel Alston) ကေုာံ ညးမကဵုကသပ် လာရ်လဳ သာန်ဂေရ် (Larry Sanger) ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမဒက်ပ္တန် ဝဳကဳပဳဒဳယာ မပတိုန်ဂလာန်ရ။ ပ္ဍဲ မာတ် ၂၈၊ ၂၀၀၄ ဂှ် ဝိက်ရှေန်နရဳ ဘာသာအင်္ဂလိက် ဟွံသေင် စတိုန်ကၠုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် မဒှ် ဘာသာပြင်သေတ် ကေုာံ ဘာသာပဝ်လိသ်။ စနူဂှ်တုဲ ဝိက်ရှေန်နရဳ ဘာသာသအာင်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် ဆက်က်ရ။ ဝိက်ရှေန်နရဳဂှ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် စကာ နကဵု ယၟုဒဝ်မိန် (wiktionary.wikipedia.org)တုဲ နကဵု ဒဝ်မိန်ဂှ် စကာလဝ် စဵုကဵု မေ ၁၊ ၂၀၀၄ တုဲ ကြဴနူဂှ် စကာကၠုင် ယၟုဒဝ်မိန် မနွံဗီုလၟုဟ်ရ။ ပ္ဍဲ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၁၆ ဂှ် ဝိက်ရှေန်နရဳဂှ် ဒှ်အာ လၟိဟ်ဝေါဟာရ ဂၠိုင်နူ ၂၅.၉ မဳလဳယာန်။ ဝေါဟာရ မဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဘာသာအင်္ဂလိက် နွံဒၟံင် သီုဖအိုတ် ၆.၅ မဳလဳယာန်၊ သၟဝ်အင်္ဂလိက်ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ပြင်သေတ်။ လၟုဟ် နွံဒၟံင် နကဵု အရေဝ်ဘာသာ ပန်စှ်ောပန်။ left|thumb|250x250px|The use of bots to generate large numbers of articles is visible as "growth spurts" in this graph of article counts at the largest eight Wiktionary editions. (Data )
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM
တ္ၚဲ (အခိင်)
မွဲတ္ၚဲ (Day) ဒှ်လလအ်အခိင် ဗွဲသၟဟ် ဂၠးတိပိုယ် ဂေတ်ဂွံ မွဲဗဂေတ် ပ္ဍဲကဵုရိ (axis) ဍေဟ်တုဲ၊ နကဵု အခိင်လျးတ္ၚဲမ္ဂး မဒှ်အခိင်ကာလ အကြာ နူတ္ၚဲမစတိုန် ကဵု တ္ၚဲမစတိုန်တၟိမွဲပၠန် မဒှ်အခိင်မွဲတ္ၚဲ မွဲဗတံဂှ် ညးကော်စ မွဲတ္ၚဲရ။
လလအ်အခိင် ပွိုင်မွဲတ္ၚဲဂှ် ညးပိုင်ခြာဖျေဟ်လဝ် နကဵု လလအ်အခိင် နကဵု "စက္က" အတိုင် သၞောတ်ဗၜတ်အခိင်ဂၠးတိ မကော်ဂး (SI base unit) ရ။ နကဵုသၞောတ်ဗၜတ်အခိင်ဂၠးတိမ္ဂး ညးရိုဟ်စ ၆၀ စက္က မွဲ မိနေတ်၊ ၆၀ မိနေတ် မွဲ နာဍဳ၊ ၂၄ နာဍဳ မွဲတ္ၚဲ (မွဲတ္ၚဲမွဲဗတံ)တုဲ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ သီုဖအိုတ် နွံ ၈၆,၄၀၀ စက္က ရ။ တ္ၚဲဂှ် ပ္ဍဲရိဇကုဂှ် ဂေတ်ဒၟံင်တုဲ ဂေတ်အာဒၟံင် ကုတ္ၚဲ(သၟိင်တ္ၚဲ)တုဲ အခိင်ကာလ တိမဂေတ်ဂွံ တ္ၚဲမွဲဗဂေတ် ညးကော်စ မွဲသၞာံရ။ အတိုင်ကြက္ကဒိန်မ္ဂး ပ္ဍဲမွဲသၞာံ သၞာံဓမ္မတာမ္ဂး နွံ ၃၆၅ တ္ၚဲ သၞာံထပ်မ္ဂး နွံ ၃၆၆ တ္ၚဲရ။ ညးပိုင်ခြာလဝ် တ္ၚဲနွံ (၇) တ္ၚဲမ္ဂး ဂွံမွဲသတ္တဟ ရ။
နိရုတ္တိ
လိက်မန်တြေံ "တ္ၚေယ်" နူဂှ် ဒှ်အာ တ္ၚယ် (တ္ၚဲ)။ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲနကဵုဘာသာဗၟာ တနင်္ဂနွေး ကဵု တနင်္လာ ၜါဝွံ "တနင်" ကၠုင်နူအရေဝ်မန် "တ္ၚယ်" ဝွံရ။
တ္ၚဲ (၇)
ယၟုတ္ၚဲ (၇) ဗီုမန်ဂှ် ကေတ်နူ အိန္ဒိယ/ဟိန္ဒူတုဲ နူကဵု လိက်တၟအ်မန် သြိုင်နန် (ဍုင်ဗုကာံ) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
လပှ်စိင်၊ တၞံ
တၞံလပှ်စိင် နကဵု ယၟုသိပ္ပံ Heliotropium indicum, ယၟုဓမ္မတာ ဗီုအင်္ဂလိက် Indian heliotrope, Indian Turnsole (ဗီုဗၟာ ဆင်နှာမောင်းပင်) ဂှ် ဒှ်တၞံ မတိုန်လၟေင်သၞာံ၊ မနွံကဵု ကသော် မလေပ်တိုန် နဒဒှ် ချောဲ။ တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူအာသှတုဲ ပ္ဍဲကဵု အိန္ဒိယ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲတွဵုရးတမိလ်နဒူဂှ် စကာဒၟံင် နဒဒှ် တၞံဂဥုဲမွဲရ။
တၞံလပှ်စိင်ဂှ် မတိုန်ဒၟံင် နဒဒှ်တၞံအရိုင်တုဲ တၞံသၚေက် မနွံကဵု ပ္ကဴဍောင်သောဲသောဲ ပ္ဍဲကဵုတဝ်မၚံက်ကဝါင်ဒၟံင် ညံင်လပှ်စိင်ရ။
လက်သန်
thumb|left|လပှ်စိင်၊ တၞံ တၞံလပှ်စိင်ဂှ် ဒှ်တၞံမတိုန်လၟေင်သၞာံ၊ မတိုန်စူဒၟံင်၊ မၞုံကဵု ကၞာင် ဍေဟ်တိုန်စဵုကဵု သမၠုင်ၜိုတ်15 - 50 cm။ ပ္ဍဲတၞံဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ကသော် တၞံမနွံဗီုပြင် ovate to oblong-ovate။ ဍေဟ်နွံကဵု ဍောင်ပကဴဍောတ်တ်သောဲသောဲ အသာ်ဗုဗု ပ္ဍဲတဝ်အသာ်သၚေက်၊ ဍောင်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု five stamens borne on a corolla tube) ; a terminal style; and a four-lobed ovary. right|thumb|217x217px|ဗီုတၞံလပှ်စိင် မဂွံဆဵုကေတ် ဇိုင်ကၟာ ပေါဆာရာမ်၊ တေလင်္ဂန၊ အိန္ဒိယ။   တၞံဝွံ တမ်မူလဍေဟ် ကၠုင်နူ အာသှ မလေပ်တိုန်ဒၟံင် နဒဒှ်ချောဲ။
ဂဥုဲပရက်
ပ္ဍဲကဵု ဖလိပ်ပိန် တၞံဝွံ စကာဒၟံင် နဒဒှ် တၞံဂဥုဲပရက်မွဲရ။ ဒးၜုန်မြ စၞာံထကးမ္ဂး ပတ်ကေတ်ဍာ်တၞးဍေဟ်တုဲ စုတ်၊ ယဲမဆေင်စၞာံ ဗီုကဵု ဗြောအ်၊ ခဍတ်တအ်လေဝ် ညးစုတ်ကီုရ။ တုဲပၠန် ယဲမတ်ဂိလေဝ် ပတ်စုတ်ဍာ်တၞးဍေဟ်ကီုရ။ တၞးဍေဟ် မထၞက်လဝ်ဂှ် စကာ နဒဒှ် ဂဥုဲအုပ်သရ။
Toxicity
Heliotropium indicum contains tumorigenic pyrrolizidine alkaloids.
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
ရမျာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်-အလန်တတိယ
thumb|ရမျာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်-အလန်တတိယ နကဵုရမျာၚ်အကြီု "မန် ဒးဒှ်အမတ်၊ မန် ပိုၚ်အမာတ်၊ အမာတ်မန် ကၠောန်သွက်မန်" သာ်ဝွံတုဲ နူ အစဳအဇန်ရမျာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်ဂှ် ပေါဲဖ္ဍောတ်ကဗျမန်-အလန်တတိယ သၟဝ်ရန်တၟံ ၂ တၚ်မ္ဂး (၁) သွက်ဂွံဒုၚ်တၠုၚ်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု ၇၃ ဝါကီု၊ သွက်ဂွံဗတိုက်ဖအောဝ် ဗော်မန်သ္ပစၞးဂကူ ဂွံဇၞးမာဲ တုဲကၠောန်ဗဒှ်အာရ။ ပေဲါဖ္ဍောတ်ကဗျမန် အလန်တတိယဏအ်ဝွံ ပ္ဍဲစၟတ် ဇျာန်နဝါရဳ ၂၅ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဌာန်ဇၞူ ရာမည၊ ဍုၚ်မတ်မလီုရရ။
တၚ်ပတဝ်က္ဍိုပ် ကၠောန်ဗဒှ်အလန်တတိယ
နကဵုရမျာၚ် အကြဳု "မန် ဒးဒှ်အမာတ်၊ မန် ပိုၚ်အမာတ်၊ အမာတ်မန် ကၠောန်သွက်မန်"
ကဏ္ဍအစဳအဇန်ပါလုပ် အလန်တတိယ
(၁) အစဳအဇန် ပတိုန်ထ္ၜး ဒုၚ်စသိုၚ်ရသ လိက်ပတ် (ဟံသာဝတဳဂြးစပ်၊ပၞာန်ကဵုဆာန်၊ ပါၚ်တြၚ်တတိယ)
(၂) အစဳအဇန် ပတိုန်ထ္ၜး ဖ္ဍောတ်ကဗျ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်တြေံ (ကဗျမာံတောအ်၊ ဒွက်ခေတ်ဟံသာဝတဳ)
(၃) ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်လ္တူစၚ် ကေုာံ နကဵုရုပ်ဂမျိုၚ် သွက်ဂွံဗတိုက်ဖအောဝ် ဗော်မန်သ္ပစၞးဂကူ ညံၚ်ဂွံဇၞးမာဲ ပ္ဍဲပေဲါရုဲမာဲ (၂၀၂၀)
ကောံဓရီု အလန်ပထမ
thumb|ကောံဓရီု- သွက်အစဳအဇန်ဖ္ဍောတ်ရမျာၚ်ကဗျမန် thumb|ဗီု-ကောံဓရီုအစဳအဇန်ဖ္ဍောတ်ရမျာၚ်ကဗျမန်-အလန်တတိယ ကောံဓရီုပဏာမ သွက်အစဳအဇန် ရမျာၚ်ဖဍောတ်ကဗျမန် အလန်တတိယဂှ် တုဲဒှ်အာ ပ္ဍဲ Nov 18, 2019
၁။ ပေဲါဖ္ဍောတ်ကဗျအလန်တတိယဝွံ ဒှ်ကၠောန်ဗဒှ်ရောၚ်
၂။ သွက်ဂွံဂၠာဲသြန်ဂအုံ - နာဲမန်သဵုနဲ
၃။ ပေဲါဖ္ဍောတ်ကဗျဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်အာ ပ္ဍဲဂိတုမာ် (၁) မံက် (Janunary 25, 2020) တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်အာ ပ္ဍဲရာမညဟိုဝ်တေဝ် ဍုၚ်မတ်မလီုရောၚ်။
၄။ ဗီုပြၚ်ပေဲါဖ္ဍောတ်ကဗျ
၅။ ကဗျတအ်ဝွံ စွံတၚ်ပ္တဝ်က္ဍိုပ်ကဵုပေဲါရုဲမာဲ ၂၀၂၀ မန်ဂွံဇၞးမာဲတုဲ သွက်ဂွံချူအာ၊ ကဗျတၞဟ်တအ်လေဝ် ချူဂွံမာန် (သွက်ဂွံလလောၚ်တြးကိစ္စဏအ်ဂှ် နာဲသွဵုမန် ချူလိက်လလောၚ်တြး)
၆။ ညးတာလျိုၚ်ဒုၚ်တဲကဗျနူ online ကေုာံ ကုတ်ဆက် - နာဲဗညာဓနု
၇။ တ္ၚဲကလေၚ်ကောံဓရီု အလန်ဒုတိယ - December 20
၈။ တ္ၚဲကၟာတ်ဒုၚ်တဲကဗျ - January 10
၉။ ညးတာလျိုၚ်ဒုၚ်တဲကဗျ offline - မာံထဝ်၊ မာံလွဳညာဏ်
၁၀။ ရမျှာၚ်ဂဳတသွက်ကဗျ - KB အးဆာန်
၁၁။ သ္ကိုပ်အသေအဟာန် - နာဲသံယောဇိုဥ် - မိဝံသ
အစဳအဇန်ဘိက်ဒုၚ်တၠုၚ်
ရုပ်ဂမျိုၚ် "ကော်ဘိက်သၟာကဗျမန် ပါလုပ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်" သွက်အစဳအဇန်ရမျာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်-အလန်တတိယဂှ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ Jan 13, 2020 ဂှ် လလောၚ်တြးနကဵု နူကဵုလ္တူလပှ်ကျာကီုရ။
ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂမၠိုၚ်
thumb|သၟတ်လုပ်ဒုၚ်ရုဲမာဲ ပေဲါရုဲမာဲ ၂၀၂၀ လိက်သၟဟ် "သၟတ်လုပ်ဒုၚ်ရုဲမာဲ ပေဲါရုဲမာဲ ၂၀၂၀" ရန်ကဵုသၟတ်မန်ဂွံပါလုပ်ဒုၚ်ရုဲမာဲ နဒဒှ်အမတ်ကၠတ်ထဝ် သ္ပစၞးညးဍုၚ်ကွာန်မန် ညံၚ်ဂွံဂၠိုၚ်တိုန် တၟအ်ကေတ်သာဏအ်တုဲ Share Arena ကၠောန်ပတိတ်မွဲအုပ်ရ။
နိဿဲ
https://web.facebook.com/sharearena/
ယေလ္ဂူတပ်တး ဘွလျးတၟး
ယေလ္ဂူတပ်တး ဘွလျးတၟး (ဗဟုသုတ)
ဂၠုၚ်ဍိုက်ဝေၚ်အကြာလှာပ္ဍဲသ္ၚိကၠအ်သေဋ္ဌဳဂှ်ထောၚ်အာတုဲ သွက်သ္ဂောံပလေဝ်ဂၠုၚ်ဂှ် ကောန်ရဲသေဋ္ဌဳ ညးတာလျိုၚ်မၚ်မွဲရံၚ်စံၚ်ဂၠုၚ်ဂှ် မတိုန်အာဍုၚ် သွက်သ္ဂောံရာန်ကပေါတ်ပလေဝ်ဂၠုၚ်ဂှ်ရ။
ဍာ်ဂဥုဲဂၠုၚ်ဂှ်လေဝ် သံက်လီုမံၚ်တုဲ ဓဝါဲဂှ် သေဋ္ဌဳအာကော်နၚ်သၟာလိၚ်လံက်ပလေဝ်ဍာ်ဂဥုဲဂၠုၚ်မွဲတၠတုဲ စကာကဵုလံက်ပလေဝ်ဍာ်ဂဥုဲဂၠုၚ်ဂှ်ရ။
ဓဝါဲဂှ်ဟေၚ် ညးသၟာလိၚ်လံက်ဍာ်ဂဥုဲဂၠုၚ်ဂှ် ပၠေတ်လံက်ဍာ်ဂဥုဲဂၠုၚ် ဗီုကဵုသေဋ္ဌဳမဗ္ကန်လဝ်ဂှ်ရ၊ ညးတေံဆဵုညာတ်အာပထောၚ်မွဲပ္ဍဲဂၠုၚ်ဂှ်တုဲ ညးတေံလေဝ် ပလေဝ်ကၟာတ်ထောံပထောၚ်ဂၠုၚ်ဂှ်ခိုဟ်ဟ် သီုကဵုဟွံတော်ဆၚုဟ်မးရ။ ဂၠုၚ်လေဝ်လံက်ဍာ်ဂဥုဲပလေဝ်ကၟာတ်ထောံပထောၚ်ဂှ်တုဲဗက် ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ စဴကၠုၚ်နူဘာတေံဗက်ဂှ် ညးတေံမိက်သ္ဂောံဍိုက်ဝေၚ်ဂၠုၚ် ဆဂး ဒုန်ဂၠုၚ်ဟွံဒှ်တုဲ စကာကဵုညးလိၚ်လံက်ဍာ်ဂဥုဲဂှ်ဒုန်ဂၠုၚ် သွက်သ္ဂောံတိတ်ဝေၚ်ဗဵုသဘာဝပ္ဍဲလှာကၠအ်ဂှ်ရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ကောန်ရဲသေဋ္ဌဳမတိုန်အာဍုၚ် အရာန်ကပေါတ်သွက်သ္ဂောံပလေဝ်ဂၠုၚ်ဂှ်စိုပ်ကၠုၚ်ရ၊ ညးတေံဟွံဆဵုဂၠုၚ်ဂှ်တုဲ သၟာန်သေဋ္ဌဳရ၊ −− ယွံသေဋ္ဌဳ ဂၠုၚ်ဂှ်အာဣလဵုရော? − အဵု နူကၠၚ်ဂှ် ကောန်ဝုတ်အဲ ဍေံမိက်ဂွံတိတ်ဝေၚ်ပ္ဍဲလှာတေံတုဲ စကာဏာကဵုညးလံက်ဍာ်ဂဥုဲဂှ် ဒုန်ဏာဂၠုၚ်မဒှ်ရ။
သာ်ဂှ်တှ်ေ ဒှ်ဒဒိုက်ရသေဋ္ဌဳ − ဂၠုၚ်ဂှ်ထောၚ်မံၚ်ဏောၚ် ။
သေဋ္ဌဳလေဝ်လရိုအ် တော်လဝ်ဂၠုၚ်ဗၠိုက် ကောန်ဝုတ်ဇကုဒးချိုတ်ဨကန်တ။
ဂွံမွဲချိန်ခဏဗက်ဂှ် ဂၠုၚ်ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳမဍိုက်တိတ်အာဂှ် လုပ်ကၠုၚ်စိုပ်ဗဒိုပ်ဒၞာဲစွံဂၠုၚ်တုဲ သေဋ္ဌဳဂွံဆဵုကောန်ဝုတ်ဇကုဂၠုၚ်ဟွံဗၠိုက်ဂှ် မိပ်စိုတ်မိန်ဗန်ကေတ်ကောန်ဝုတ်ဇကု သီုဍာ်ရမတ်ရ။ ဟိုတ်နာနာ သေဋ္ဌဳတီတုဲ မိပ်စိုတ်တၚ်ဂုန်ကဵုညးမလိၚ်လံက်ဍာ်ဂဥုဲဂၠုၚ်ဂှ်ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နူခရိတ်လိၚ်လံက်ဍာ်ဂဥုဲမွဲလ္ၚီဂှ် သေဋ္ဌဳထပ်ကဵုလာပ်ဗဇဴမွဲကိုတ်ဟွံက သီုကလေၚ်ကော်ကဵုကၠောန်ကမၠောန်ပ္ဍဲသ္ၚိသေဋ္ဌဳ ဒှ်ညးဒဳကွဳစက်ကာ သွက်သ္ဂောံပလံၚ်ကောန်ဝုတ်တိုန်ဘာ နကဵုသြန်ဂိတုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ရ။   ။    အုပ်နိဂီု
နိဿဲ
https://www.facebook.com/hashtag/%E1%80%9A%E1%80%B1%E1%80%9C%E1%80%B9%E1%80%82%E1%80%B0%E1%80%90%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B8%E1%80%98%E1%80%BD%E1%80%9C%E1%80%BB%E1%80%B8%E1%80%90%E1%81%9F%E1%80%B8
ရာမညလောဟိတ
စၟတ်တ္ၚဲဒက်ဂကောံ
သာသနာ ၂၅၅၀၊ ဍုင်-၁၃၆၈ သၞာံ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန် (၇) မံက် ( 1 July,2006)
ဌာနဒၞဲါဒက်ဂကောံ
ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်၊ ဍုင်မတ်မလီု ဘာပဋ္ဌာနနယူပဒေသ ထပ်လ္တူ၊ ပ္ဍဲခဒမ်လပါ်ပဲါ (ခဒမ်တၠဂုဏ်အာလောက) လၟိဟ်သင် (၁၅) ဇကု
ဗီုဂကောံသ္ဂောံက္တဵုဒှ်ကၠုင်
သၞာံ 2014 တၠဂုဏ်ဥက္ကသံ (အဇ္ဇ၊ အအာ) ညးစကဵုဒါန်ဆီအလန်ကၠာအိုတ်ရောင်၊ ပ္ဍဲသၞာံ 2006 ဂှ် တၠဂုဏ်ဥက္ကံသ အာစိုပ်ရုင်ဂဥုဲဇၞော်တုဲ အဃောဂှ်ညးဂိယဲမွဲ နွံပၟိက်မံင်ကဵုဆီရ၊ ကာလဂှ် ဟိုတ်နူသြန်ဂွံရာန်ဆီဂှ် ဟွံမွဲတုဲ ဒးစဴအာ နူရုင်ဂဥုဲရ၊ အဃောဂှ် ပ္ဍဲဂၠံသြိုဟ် တၠဂုဏ် (ဥက္ကသံ) ဓရ်မေတ္တာကရုဏာ ဆာန်ဍူတဴ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ ညးဒှ်ဒဒိုက် အာစိုပ်ဒိုက်ဝါတ်တအ် သီုကဵုအောန်တဴစိုတ်ဗွဲမလောန်ရ၊ ပ္ဍဲဇကု ၜိုန်မိက်ဂွံကဵုဒါန်ဆီကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဇကုကဵုလဝ်ဆီ ဂွံလဝ်ပွိုင်မွဲဂိတုဓဝ်တုဲ ကဵုဟွံဂွံရ၊ စဴစိုပ်ဒၞဲါဇကုတုဲ ချပ်ဂၞန်သဳကၠဳကဵုသ္ကအ်ရဲ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ဂကောံကဵုဒါန်ဆီရ။
ပ္ဍဲသၞာံ 2006 ဂှ် ပ္ဍဲခဒမ်တၠဂုဏ်အာလောက ဌာနဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိ လ္တူဘာပိထပ် (ပဋ္ဌာနနယူပဒေသ) စဒက်ပ္တန်ဂကောံကဵုဒါန်ဆီ ပံက်ပါင်ကဵုသ္ကအ်ရဲဂမၠိုင် နကဵုယၟုဂကောံ "ရာမညလောဟိတ" ဒုင်တဲတုပ်စိုတ်တုဲ စဖျေံဏာရိုဟ်ကၞက်ဂကောံ ကေုာံ သ္ကအ်ရဲ (၁၅) တၠရ၊ ကြဴနူဂှ် မိက်ဂွံကဵုဂကောံဇကု ပြာကတ်တုဲ ကၠောန်ဗဳနာင် သွက်ဂွံလလောင်တြးကဵု ညးနွံပၟိက်ကဵုဆီကီုလေဝ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ် ဍေံဟွံဂံင်ဒုင်တဲဗဳနာင် ဒှ်ကၠုင်အခက်အခုဲကီုရ။
ပ္ဍဲအရာတင်ရန်တၟံဂကောံ "ဂကူဘာသာဟွံရုဲ ကဵုဒါန်ဆီဏောင်"ဂှ် ဟိုတ်နူဂလာန်ဏအ်တုဲ ဒးဒုင်စှ်ေစးကဵု ရဲဂကောံမန်သ္အာင်ဂမၠိုင်ကီုရ၊ ဟိုတ်နူစှ်ေစးတုဲ သ္ပထောံတင်အဓိက (၁) သွက်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ (၂) သွက်ဂကူညးတၞဟ် သ္အာင်ရ။ ပ္ဍဲ 2008, 2009 ဂှ် ဇြဟတ်ဂကောံဇၞော်ကၠုင်ကီုရ။ ဟိုတ်နူညးက္ဍိုက်ပ် တၠဂုဏ်ဥက္ကံသ ဒးဒုင်ရပ်စုတ်ထံင်စာတ်တုဲ ဂကောံဝွံ ညးထေင်ဇြဟတ်ဍိုန်လျတုဲ လီုလာ်အာရ၊ သၞာံ 2010-2011 ဆ္ဂးၜိုန်ဍိုန်လျးကီုလေဝ် ဟွံလီုလာ်ရောင်။
စနူကဵုသၞာံ 2012 တုဲ ကျာ်ဇၞော်နန္ဒသာရ ဘာဇၞူတၠရတ် ဆက်ဒုင်တဲက္ဍိုက်ပ်တုဲ နကဵုကဆံင်ပွိုင်ဍုင်ဂှ်လေဝ်ကီု၊ နကဵုကဆံင်လ္တူဍုင်ကီု သီုကဵုဇြဟတ်သင် ဇြဟတ်သၟတ် ပံင်ကောံညဳသာဒှ်မွဲစွံတုဲ ဆက်ရေင်တၠုင်အာ စဵုကဵုစိုပ် 2016 ။ တဆိပ်ဂကောံဝွံလေဝ် ပြံင်လှာဲထပ်ပလေဝ်လဝ်တၟိရောင်။
စနူသၞာံ 2017 တၠဂုဏ်သူရိယ (မဟာသူ-ဝင်ရာဲ) ဆက်ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ 2020 ရောင်။
ဂကောံဏအ်ဝွံ အယုက်ဂကောံ (2006-2020) ပေင် ၁၅ သၞာံ။ စၟတ်သမ္တီတ္ၚဲကဵုဒါန်ဆီဂကူမန်ပေင် (၁၀) ဝါရောင်။
ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ
ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ(Mon Youth Progressive Organization) ဝွံ ဒှ်ဂကောံသၟတ် မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုမၞိဟ်သၟတ်မန် နူဒေသနာနာ နူ ၁၈ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၀၁ နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဒှ် အထံက်အရီု ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် အခေါင်ဖေက်ဒရေဝ် ကဵု ဒဳမဝ်ကရေသဳ သွက်ဂကူမန် ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ကေုာံ သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဂကောံမှာဇန်မခိုင်ဗိုန် သွက်ဂွံပြံင်လှာဲ သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာရ။ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကာလမဒက်ပ္တန်တေအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲတိဍာ်ဗၠးၜး သၟဝ်ပကင်ရင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ရုင်ဒတန်ဗဟဵုဂှ် ကေင်နွံလဝ် ပ္ဍဲကွာန်ဝင်က (ဍုင်သေံ) မဒှ်ကွာန် သၟာပၠန်ဂတးမန်တအ် မပဒတဴဂှ်ရ။ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိဝွံ ပ္ဍဲအခိင်မဒက်ပ္တန်တေအ် ၜိုန်ရ ဟီုလဝ် ဂကောံဗၠးၜးမွဲကီုလေဝ် ဒှ်ဂကောံသၟတ် မဗၠးၜး သၟဝ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မရပ်ဇုက်မွဲရ။ ဗွဲကြဴ အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် မံက်ကၠုင်ညိညတုဲ ပြံင်လုပ် ဖျေဟ်လဝ်ရုင်ဗဟဵု လတူဍုင်မတ်မလီုရ။