cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vincent van Gogh
ဘဝကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်
ဝေန်သေန် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၃၀ သၞာံ ၁၈၅၃ မဒှ်တ္ၚဲမတုပ် ကဵု ကောညးမၜံင်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံမတုဲကၠုင်ဂှ်ရ။ ကောညးတေအ်လေဝ် ညးကဵုလဝ်ယၟု ဝေန်သေန် ကီုရ။ ကောညးတအ်ဂှ် ၜံင်တိတ်ကၠုင် ချိုတ်တ်ရ။ အပါညးတေအ် Theodorus van Gogh ဒှ်အစာဓရ် လကျာ်ခရေတ်ယာန် ပရဝ်တေတ်သတာန်ရ။ မိညးတေအ် Anna Cornelia Carbentus ဂှ် မၞိဟ်စိုတ် ဟွံညိင်မွဲရ။ ဆဂး ညးဒးစိုတ် သဘာဝ၊ ဓဇက်ရုပ် ဂဥုဲဍာ်တုဲ ဗဳဇ မဓဇက်ရုပ် မဒးစိုတ် သဘာဝ ဝေန်သေန်ဂှ် ကၠုင်နူ မိညးတေအ် ဟီုမာန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် သၟာဲလေင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် မၞုံကဵု အစောံစရာဲအနုသုခုမ ဓဇက်ရုပ်ဂှ် ဟွံမံက် ဟွံညာတ်ကေတ်၊ ဆဂး ညးတေအ်ဏအ် စိုန်သကီု စိစောန် ပ္ဍဲအရာအရေဝ်ဘာသာရ။ ကာလညးတေအ် ကလိဂွံအယုက် ၁၅ ဂှ် ဟိုတ်နူအခက်အခုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ညးတေအ် ဒးဒုင်တိတ် နူဘာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် ဟီုဂွံခိုဟ်ဟ် အရေဝ်ပန်ဘာသာ အရေဝ်ပြင်သေတ်၊ ဂျာမနဳ၊ အင်္ကလိက် ကေုာံ အရေဝ်ဇာတိညးတအ် အရေဝ်ဒါတ်ရ။ ညးတေအ် ဟွံကလေင်တိုန်ဘာ ဟဂှ်ရ။ ညးတေအ် ကလိဂွံ ကမၠောန်မသွံရာန် ကပေါတ်အနုသုခုမ ပါန်ချဳ Goupil & Cie ပ္ဍဲအမူညးတေအ် Cornelis ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဒၞာဲ အခန်ထ္ၜးပျးကသူ Goupil gallery ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးတေအ် မမံင် ပ္ဍဲလာန်ဒါန်ဂှ် ညးတေအ် ဆာန်စောဲအာ ကောန်ဝုတ် တၠသ္ၚိ ညးတေအ် မလိင်မံင် မၞုံယၟု Eugenie Loyer ရ။ ညးတေအ်ဆာန်ဒးစိုတ် လတူညးဗြဴဂှ် အိုတ်အစောန် မိက်ဂွံဖျေဟ်ဒၞာဲ ကုဍေဟ်ကီုလေဝ် ဍေဟ်ဟွံဒုင်တဲညးတေအ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးတေအ်စိုတ်ခတိုဟ်တုဲ ညးတေအ်ကၠိုဟ်ထောအ် လိက်ညးတေအ်ဖအိုတ် ပသှ်ေစွံလဝ် ဆလိက်သၠပတ်သမ္မာညးတေအ် မွဲကၞပ်ဓဝ်ဟေင်ရ။ စနူဂှ်တုဲ ညးတေအ် ပအပ်ဘဝညးတေအ် ကုကျာ်ထာဝရ ရ။
ညးဂူ၊ ဂကူ
အရေဝ်
အရေဝ်ဘာသာညးဂူဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန်တြေံတုဲ ပ္ဍဲကဵု ကၞာင်ဗာင်အရေဝ်ဂကူအဝ်သတြဝ်အေရှတေစ်ဂမၠိုင်ဂှ် အရေဝ်မန် ကဵု အရေဝ်ညးဂူဂှ် ညးပၠုပ်လဝ် စရင်ကၞာင်ဗာန် မန်နေတ် (Monic)ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မၞိဟ်မဟီု အရေဝ်ညးဂူဝွံ သီုဖအိုတ် နွံစ ၜိုတ် ၁၅၀၀ တၠတုဲ မွဲဒေသကဵုမွဲဒေသ ရမ္သာင်တၞဟ်ခြာဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ၊၊ အရေဝ်ရမ္သာင် ပ္ဍဲဖေတ်ချ်ပုန် ကဵု နခေါန်ရာဇ်ချ်သဳမာဂှ် နွံဒၟံင်ညိညတုဲ ရမ္သာင် ပ္ဍဲချာဲယပုမ်ဂှ် ကြပ်ကၠက်ဒၟံင်ရ၊၊ ပ္ဍဲချာဲယပုမ်ဂှ် ဆမၞိဟ်ဗျုဗျုတအ် ဟီုအရေဝ်ညးဂူဂွံကီုလေဝ် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဟီုအရေဝ်သေံအိသာန် ဟွံသေင်မ္ဂး အရေဝ်သေံဓမ္မတာဂှ်ရ၊၊ ညးဂူတအ်ဂှ် မအက္ခရ်ညးတအ် (ဝါ) မအက္ခရ်တမၠာဂှ် ကၠေအ်ကၠက်အာတုဲ ကာလညးတအ် မချူလိက်မ္ဂး ညးတအ် စကာ မအက္ခရ်သေံတုဲ ချူလိက်ညးဂူရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၄ ဂှ် လိက်အဘိဓာန် ညးဂူ၊ သေံ၊ အင်္ဂလိက် မွဲကၞပ်ဂှ် တက်ပ္တိတ်မာန်လဝ် ကီုရ၊၊
Vincent van Gogh
ဘဝမၞိဟ်ဇၞော်
ဝေန်သေန် တိတ်ထောအ် နူကမၠောန် Goupil ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၊ ၁၈၇၆။ ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် နဒဒှ်မၞိဟ်အရီုအဗင် အစာဘာ ပ္ဍဲဘာဘဝ်တာ သွက်ကောန်ၚာ်တြုဟ် ပ္ဍဲ Ramsgate၊ ကြဴနူဂှ်ညိ ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် ပ္ဍဲဘာပုဂ္ဂလိက ဗဒါဲဍုင်လာန်ဒါန်။ ပ္ဍဲဘာဂှ် ညးတေအ် ကလိဂွံ အခေါင်တွဟ်ဓရ် ကုကွးဘာပ္ဍဲဘာဂှ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကွာန်ဗဒါဲဘာတအ်ဂှ်ရ။ ခြာဟွံလအ် ညးတေအ်ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် ဟွံမဲတုဲ ညးအာမံင် ဒၞာဲမိမညးတေအ်မနွံ ပ္ဍဲ Brabant ရ။ အမူညးတေအ် ကဵုကမၠောန်ကုညးတေအ် နဒဒှ်မၞိဟ်မရပ်စရင်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဝေန်သေန် စိုတ်အစောဲ လတူဘာသာဂၠိုင်တိုန် ဂၠိုင်တိုန်ရ။ မိမညးတေအ်လေဝ် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် လတူညးတေအ်ရ။ လၟုဟ် ညးတေအ် ဂွံအယုက် ၂၄ ရ။ ညးတေအ် မုမိက်ဂွံပ ပ္ဍဲဘဝညးတေအ်ဂှ် ညးတေအ် ဟွံဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဏီဖိုဟ်ရ။ ညးတအ် သီုညးဖအိုတ် တုပ်စိုတ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ဒးတိုန်ဘာ theology (သာသနိကဗေဒ) မဒှ်ဘာသွက်ဂွံပ အစာဓရ် ဘာခရေတ်ယာန်ရ။ ဟိုတ်နူညးတေအ် ဘာတန်သဇိုင် ဟွံတုဲလဝ်တုဲ ညးတေအ် ဒးလုပ်သွဟ် အခေါင်လုပ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ဇရေင်အမူညးတၞဟ်မွဲ ညးမဒှ်ဒၟံင် အစာဓရ်။ အမူဂှ် ဂွံရီုညးတေအ် သွက်ဂွံအံင် အခေါင်လုပ်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူညးတေအ် အရီုစိုတ် သွက်ဂွံဗှ်လိက်ဟွံမဲ ညးတေအ် မိက်ဂွံဂေတ်ကြေဝ်ဍုင်ကွာန်ဂှ်ဂၠိုင်တုဲ အမူလေဝ် ရီုကဵုဟွံမာန် ညးတေအ် ဟွံအံင်ရ။ ညးတေအ်ဒုင်ကမျထောအ် သွက်ဂွံတိုန်ဘာ သာသနိကဗေဒ။ ဆဂး ညးတေအ် မိက်ဂွံလုပ်ယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန်ကျာ်ထာဝရ ဖိုဟ်ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံကမၠောန် နဒဒှ်အစာဓရ်မၞိဟ်ယဲယဲ ပ္ဍဲဗဴဂျဳယေန် (Belgien) တုဲ ညးတိတ်ထောအ် နူ အာမ်သတာဒါမ် (Amsterdam)ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ၜိုန်ရညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် ညးတေအ် မဒးဂၞပ်၊ ၜိုန်ရ ညးတေအ် ဂွံဒုင်ကော် The Christ of the Coal Mine ကီုလေဝ် လိက်ကသုက်ကမၠောန်ညးတေအ် အယုက်အိုတ်တုဲ ဟွံကလိဂွံအခေါင် ဆက်အယုက်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ညးတေအ် မချူလဝ်ကဵု ကောညးတေအ် တဳအဝ် (Theo) ဂှ် ညးတေအ် မလေပ်ချူစ တင်ဒုင်စသိုင်ညးတေအ်လေပ်ရ။ ကောညးတေအ် ကဵုဒြဟတ် ညံင်ဂွံစွံအရီု ပ္ဍဲအရာမဓဇက်ရုပ်ရ။ ကာလညးတေအ် မဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ နကဵုရုပ်ကသူ မွဲကဆံင်ဂှ် ညးတေအ် ယိုက်ဂၠေင် သွက်ကမၠောန်ကျာ် ဂွံကီုတုဲ တင်ဒၞာဲ အပြံင်အလှာဲ ပ္ဍဲဘဝညးတေအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ဗရူဇြာ (Bruxelles) ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၈၈၀ သွက်ဂွံဆက်ကၠောန် ကမၠောန် ကသူ၊ ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်လုက် ကုအစာကသူတအ်ရ။
ညးဂူ၊ ဂကူ
ယေန်သၞာင်
ပ္ဍဲကဵုခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဂကူညးဂူတအ်ဂှ် ထုဲနှဴ ကုဂကူသေံ၊ ဂကူကုလ်တုဲ ယေန်သၞာင်ဂမၠိုင်လေဝ် နှဴရဴရေင်သကအ်အိုတ်ရ၊၊ ဂကူညးဂူတအ်ဂှ် ပ္ဍဲခေတ်ကၠာတေအ် ဒှ်မၞိဟ်မရှ်ေသှ်ေကလော်သ္ၚိကီုလေဝ် တ္ၚဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မရှ်ေသှ်ေ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ကလော်သ္ၚိ ကေုာံ Jao Paw Kun Dahn ကဵု Jao Paw Samian တအ်ဂှ်လေဝ် ရှေ်သှ်ေဒၟံင်ဖိုဟ်ရ၊၊ သဘင် Pah Re Re, မဒှ်သဘင်အခိုက်ကၞာညးတအ်ဂှ် တုပ်ကဵု သဘင်အခိုက်မန် မကၠောန်ပ ပ္ဍဲအခိင်အတးသင်္ကြာန်ရ၊၊
Vincent van Gogh
ဘဝ နဒဒှ် သၟာပါန်ကွတ်
ပ္ဍဲအခိင်က္ဍိုပ်ကညင် သၞာံ ၁၈၈၁ ဂှ် ညးတေအ် ပြံင်အာ ဇရေင်မိမညးတေအ်ပၠန်တုဲ ညးတေအ် ဆက်ကၠောန်အာ ကမၠောန်ပါန်ကွတ်ညးတေအ်ရ။ ကောညးတေအ် ပလံင်ကဵု သြန် သွက်ဂွံစသုင်၊ ညးတေအ် ဟွံဒးစွံဓဝိင် ပ္ဍဲလှုဲလှာ်ရ။ ဆဂး မိမညးတေအ် ဟွံမိပ်စိုတ်လးလး ကောန်ညးတအ် မရုဲစှ်ဏာဘဝ မိက်ဂွံဒှ်အစာကသူဂှ်။ နကဵုမတ်ညးတအ်မ္ဂး အစာကသူ၊ သၟာပါန်ကွတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မသုင်စောဲ ဟွံဂွံ၊ ဒှ်မၞိဟ် မလုပ်အဝေါင် ဂကောံမၞိဟ် ဟွံဂွံရ။ ညးတေအ် ဆာန်အာ ကောန်ၝာဲကောန်ဒေအ်ညးတေအ် ကဳဝတ် (Kee Vos)၊ ဆဂး ကဳဝတ် ဟွံဒးစိုတ် ညးတေအ်ရ။ မသ ကလောကောဒေအ်တအ်လေဝ် ဟွံဒုင်တဲကီုရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲၜိုတ် အခိင်ခရေတ်သမာတ် သၞာံ၁၈၈၁ ဂှ် ညးတေအ် ပြံင်တိတ်အာ နူသ္ၚိမိမညးတေအ်ရ။ ဝေန်သေန် ဂွံဗ္တောန် တန်ဗ္တောန်ကသူ နူအမူဗါဲညးတေအ် အေန်ထန် (Anton Mauve)။ ညးတေအ်ဂွံဗ္တောန်ကေတ် သဘင်ပညာကသူ နူကဵု အေန်ထန် မပ္တံကဵု ဗီုဂွံဓဇက် နကဵုဂဥုဲဍာ်ကီု သီုကဵုဂဥုဲကၠေင်ရ။ ညးတေအ် အာရုင်ကမၠောန်ကသူ ကြပ်ရိုဟ်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲတမ်သၞာံ ၁၈၈၂ ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်ကဵု ညးဗြဴမွဲ မၞုံယၟု သုင် ဟဝ်နိက် (Sien Hoornik)။ သုင်ဟဝ်နိက်ဂှ် သီုဒှ် မၞိဟ်မဝ်ဒါညးတေအ် သီုဒှ်ကဝေင်ညးတေအ်ရ။ သကအ်ရဲညးတေအ်ကီု သီုကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်မသညးတေအ်ဂှ် လကိုတ်အာစိုတ် ဗီုလဵု ညးတေအ် ဂွံဒးအာစိုတ် ကဵုသုင်ဟဝ်နိက်ရ။ သုင်ဟဝ်နိက်ဂှ် ဒှ်လဝ် ဗြဴစရာဲဍုင်မွဲရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ သုင်ဟဝ်နိက်ဂှ် ဂွံလဝ်ကောန်ၚာ်ဗြဴမွဲ အယုက်မသုန်သၞာံ တုဲပၠန် သီုဗုင်ဒၟံင်ကဵု ညးဂှ်လေဝ် ကေတ်ဟွံဒးရ။ ဝေန်သေန် ဆာန်ဍူအာ သုင်ဟဝ်နိက်တုဲ ညးတေအ် မိက်ဂွံရီုမင်မဲဍေဟ်ရ။ ညးတေအ် လိင်ကေတ်ဒၞာဲမံင်မွဲတုဲ ညးတေအ်ကီု၊ သုင်ဟဝ်နိက်၊ ကောန်ၚာ်ဗြဴ ကဵု ကောန်တှ်ဂှ်ဂွံမံင်ရ။ ကောညးတေအ် တဳအဝ် ဟွံဒးစိုတ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ညးတေအ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကောညးတေအ်ဂှ် ဆက်ပလံင်ကဵုဒၟံင် လှုဲ ကုညးတေအ်ဖိုဟ်ရ။ ညးတေအ် ဆက်မံင်အာ ကဵုညးဗြဴဂှ်ရ။ ကၞောတ်တဲ ဟွံဒှ် ဗီုညးတေအ် မိက်ဂွံဒှ်တုဲ ညးတအ် ပါ်ဂၠံင်ရေင်သကအ်ပၠန်ရ။
အကံက် နူလိက်ဝေန်သေန် မပလံင်လဝ် ကုကောညးတေအ် ပ္ဍဲၜိုတ် ၁၄ သေတ်တေန်ပါ ၁၈၈၃ -
＂ I knew from the outset that her character is a ruined character, but I had hopes of her finding her feet and now, precisely when I don’t see her any more and think about the things I saw in her, I increasingly come to realize that she was already too far gone to find her feet.＂
＂အဲတီဒၟံင်ရ စိုတ်စရိုတ် ဒ္ဂေတ်ပြဝ ဍေဟ် လီုလာ် စာ်ထောင်ဒၟံင်ဂှ်၊ ဆဂး အဲစၟဳကေတ်လဝ် ဍေဟ်ကလေင်ဆဵု ဒၞာဲဇိုင်ဍေဟ်ပၠန်ရောင်၊ ကာလအဲ ဟွံဂွံညာတ်ကေတ် ဗီုဍေဟ် ဂွံကလေင်ခိုဟ်တိုန်ပၠန် ဟွံမဲ လးလးရ။ တုဲပၠန် အရာမၞုံ အပ္ဍဲဍေဟ်ဂှ် အဲဂွံညာတ်ကေတ်တုဲ အဲချပ်ထောအ် မဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ၊ အဲဂွံညာတ်ကေတ် ဍေဟ်ဏအ်ဂှ် သ္ၚောဲၜက်အာ နူဒၞာဲဇိုင်ဍေဟ် ဗွဲမလောန်တုဲ ဗီုလဵုလေဝ် ဂွံကလေင်စိုပ် ဒၞာဲဇိုင်ဍေဟ်ပၠန် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။＂
ဝေန်သေန် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲ Drenthe မဒှ်ကွာန် မၞုံလပါ်ဗမံက် ဍုင်နေတာလာန်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးတေအ် ဓဇက်ချူလဝ် ဗီုသဘာဝဂမၠိုင်ရ။ ဆဂး သွက်ညးတေအ်မ္ဂး ရာသဳဥတု ကၠိုဟ်သၞာံ ပရေအ်ဒၟံင်ရ။ ညးတေအ်စှ်ေစိုတ် ညးတေအ်လ္ၚ သကအ်ရဲ ဟွံမဲတုဲ ညးတေအ် ပြံင်ကၠုင်မံင် ပ္ဍဲသ္ၚိမိမညးတေအ်တၟိ ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၁၈၈၃ ဂှ်ရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ် ပ္ဍဲသတဳဒယဝ် ဍောတ်တ် ပ္ဍဲသတိက်သ္ၚိဂှ်ရ။ ဂတဂှ် ၜါပိဂိတုဂှ် ညးတေအ် လိင်ဒၞာဲဇၞော်ဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်ရ။ ကွာန် Nuenen ဂှ် ဒှ်ကွာန်သၟာဗ္ၚတုဲ သၟာကၠအ်၊ ကဵု ရဲတုတ်တ်တအ်ရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ချူရုပ် နာနာသာ် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်ရ။ ရုပ်တအ်ဂှ် ညးတေအ်ဓဇက်တုဲ ညးတေအ် ကဵုကောညးတေအ် တဳအဝ် နဒဒှ်မကလေင်လေဲကဵု လှုဲမကဵုလဝ်ညးတေအ်ဂှ်ရ။ တဳအဝ် ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပ္ဍဲပါရေတ်။ ရုပ်ကသူညးတေအ်ဂှ် သွံပ္ဍဲပါရေတ် ဟွံဂွံ။ ကောန်ပြင်သေတ်တအ် ဒးစိုတ် ရုပ်မၞုံကဵုအသာ်ဂၠိုင်င်။ ရုပ်ကသူညးတေအ်ဂှ် ဂၠုလောန်အာ။ ရုပ်ညးတေအ်တအ်ဂှ် ဒှ်ရုပ် ပ္ဍဲသ္ၚိသၟာဗ္ၚ မၞုံကဵုဗတင်ဍောတ်တ် ပၟတ်ဂၠုဂၠုတုဲ ရုပ်တအ်ဂှ် ဂၠုလောန်အာတုဲ ပြင်သေတ်တအ် ဟွံဒးစိုတ် ရုပ်ကသူညးတေအ်ရ။ မိမညးတေအ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဂျိုင်ဒၟံင် နကဵုသြန်ကောညးတေအ်သၟးရ။ ပ္ဍဲကၞောတ်ဂိတုမာတ် ၁၈၈၅ ဂှ် အပါညးတေအ် ဒးထောအ်အာရ။ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတေအ်လေဝ် ပြံင်တိတ် နူသ္ၚိဂှ်တုဲ အာမံင် ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန်ညးတေအ်ဖအိုတ်ရ။ ညးတေအ် စဓဇက်ရုပ် ဗီုဂကောံသ္ၚိကၟိန် သၟာဗ္ၚတအ် မစဒၟံင်ပုင် မကဵုလဝ်ယၟု ＂ညးမစအာလူဂမၠိုင် The Potato Eaters＂ရ။ ဝေန်သေန် ဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန် မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် စၞစဟွံခိုဟ်။ လှုဲညးတေအ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် စကာ ပ္ဍဲရုပ်ကသူညးတေအ် ဗီုကဵု ရာန်ဍာ်ဂဥုဲတအ်ရ။ ၜိုတ်ကၞောတ်သၞာံဂှ် ညးတေအ် လုပ်ဂကောံ အနုသုခုမအကေလ်ဒမဳ Antwerpen တုဲ ညးပြံင်တိတ်အာ နူဍုင်ဟဝ်လာန်ရ။
ဘဝ ကြဴနူမပြံင်တိတ် နူဟဝ်လာန်
ပ္ဍဲ Antwerpen ဂှ် ကဵုညးတေအ် ကပေါတ်ခိုဟ်ဟ်၊ ဂကောံအစာကသူ၊ မၞိဟ်မဝ်ဒါ၊ ဘာကျာ်၊ တိုက်ထ္ၜးပျး မပေင်တဴ ကုရုပ်ကသူ အနုသုခုမနာနာရ။ ဆဂး (ဘာ)အကေလ်ဒမဳဂှ် သွက်ညးတအ် ဒှ်နဲကဲအခိုက်တြေံလောန်အာရ။
အရာမဓဇက်ချူ ပ္ဍဲဒၞာဲတေအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် အဲဂွံဆဵုကေတ် ပရေအ် မုသံက်ဂွံဟွံမဲ - ဗၠေတ်ဗၠေင်ဒၟံင် နူတမ်စဵုကၞောတ်။ တုဲပၠန် အဲတီ လညာတ်တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ကွေဟ်ဟ်ရ။ မွဲတ္ၚဲ အခိင်ကဵုကၠုင်သွဟ်ရောင် ညးလဵုဒးရောဂှ်။ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပဋိမာရုပ် ခေတ်တြေံ ဗီုလဵုဇေတ်တ်ရော ညးမွဲလေဝ် ဟွံတီ။
ညးတေအ် ဟွံဆက်မံင် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ်ရ။ ညးတေအ် ဟီုကဵု ကောညးတေအ် တဳအဝ် သွက်ဂွံအာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ပါရေတ်တုဲ ဆက်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲသတူဒိယဝ် Fernand Cormons မဒှ်အစာကသူ ယၟုဒယှ်မွဲရ။ တဳအဝ် ဂၠာဲအခန်ဇၞော်ညိ သွက်ညးတေအ်ကီု သီုကဵုသွက်ဝေန်သေန်ရ။ တဳအဝ် ဂၠာဲဒၟံင်သ္ၚိခန်ဂှ် ဟွံဂွံဏီ သီုဟွံလဴ ကဵုသတိမွဲသာ် ဝေန်သေန် စိုပ်ကၠုင် ပါရေတ် ကၞောတ်ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ၁၈၈၆ ရ။ တဳအဝ် ဆက်မိတ် ကုဒေအ်ညးတေအ် ဝေန်သေန် အစာကသူ ခလံက်ဒါ မဝ်နေတ်(Claude Monet) မဒှ်အစာကသူ မဓဇက်ရုပ် နကဵုအသာ်ဂၠိုင်င်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးတေအ်မၞုံ ပ္ဍဲ ရုင်ကမၠောန် Fernand Cormon ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်လုက် ကုအစာကသူ ခေတ်တၟိ (တၞောဝ်တၟိ)ဂမၠိုင် ဗီုကဵု Henri de Toulouse-Lautrec ကဵု Emile Bernard တအ်ကီုရ။ နူကဵုညးတအ်ဏအ်လေဝ် ညးတေအ် ကလိဂွံလညာတ်ၜိုတ်ဒးရးကီုရ။ ရုပ်ကသူညးတေအ် ညးမစ အာလူဂမၠိုင် မၞုံဗီုပြင် ဂၠုဂၠုဂှ် ဗွဲမပြဟ် ဒှ်ကၠုင် ရုပ်တၟးတၟး ဗီုကဵု ရုပ်ကသူ The Hill of Montmartre with Stone Quarry ရ။ ရုပ်ကသူ ဝေန်သေန် ပ္ဍဲပါရေတ်ဂှ် မၞုံကဵုအသာ်တၟးတၟး ဂၠိုင်ခိုဟ်တိုန်ရ။ ရုပ်တအ်ဂှ် ညးကော်စ ရုပ်ကသူခေတ်တၟိရ။ ညးတေအ် စကာအသာ်တၟးတၟးတအ်တုဲ ညးတေအ် ဇၞောဝ်မောဝ်တိုန်အာ နကဵုအခိုက်အလိုက် ဗီုပြင်ညးတေအ် မၞုံကဵုလၟောဝ်စုက်ဂၠေအ်ဂၠေအ်ရ။ နူကဵု မဓဇက် ဗီုရုပ်တိဍာ်သဘာဝဂှ် ညးတေအ်ဓဇက်ရုပ်ကြပ်ပ် ဗီုကဵုရုပ်ပကဴတအ်ရ။ ဗီုရုပ် ရုပ်ဖေါဲထရေတ် မသွံစခိုဟ်တအ်လေဝ် ညးတေအ်ဓဇက်ကီုရ။ ဟိုတ်နူၚုဟ်လိင် မဝ်ဒါဂှ် က္ဍင်တုဲ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ်ဖေါဲထရေတ် ညးတေအ် နကဵုမဗဵုကေတ် ပ္ဍဲဒ္ၚောဝ်ရ။ ဟိုတ်နူညးတေအ် ဗဵုဒ္ၚောဝ်တုဲ မဓဇက်ဂှ်ရ ရုပ်ဖေါဲထရေတ်ညးတေအ်ဂှ် မတ်စူတဝ်ဗဵုဒၟံင် ကုမတ်မၞိဟ်မဗဵုရုပ်တအ်ရ။ ညးတေအ်ဂွံတီညာတ်ကေတ် ရုပ်ပကဴပါန်ပုတ်ဂျပေန် (ရုပ်ဆု မပုတ်လဝ်ဗီုပကဴ) နူဂျပေန်တုဲ ညးဓဇက် ရုပ်ပကဴဂျပေန်ကီုရ။ ရုပ်ပကဴဂျပေန်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံသွံ ပ္ဍဲပါရေတ် တၟာဂလိုင်ရ။ ညးတေအ် ကဵု ကောညးတေအ် ဗက်ရာန်ကေတ် ရုပ်ပါန်ပုတ်ဂျပေန်တုဲ ကလေင်ဖန်ဗဒှ်ထောအ် ဗီုပြင်တၟိ နမဓဇက်လံက်စုတ် ဍာ်ဂဥုဲတအ် ဒှ်တမ်ရ။ ကြဴနူ ညးတေအ်မံင် ပ္ဍဲပါရေတ် ၜါသၞာံတုဲ ညးတေအ် က္ဍုဟ်မၠေအ်ကၠုင် ဘဝမမံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် မၞိဟ်မထုဲထံင်ဒၟံင်တုဲ ညးတေအ် မိက်ဂွံပြံင်မံင် ပ္ဍဲကွာန်သ္ၚိတ်တ်ဇြဇြ ညံင်ကဵုတိဍာ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပကဴဂျပေန်တအ်ဂှ်ရ။ ညးတေအ်စှ်ေစိုတ် ဗီုဂှ် ကလိဂွံမာန်ရောင် ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ် လပါ်သၠုင်ကျာတေအ်ရ။ ညးတေအ် စိုပ်အာ ဍုင်အာရ်လေသ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀ သၞာံ ၁၈၈၈ ဂှ်ရ။ ဍုင်ဂှ် မၞုံဇိုင်ကြုင် Rhône ရ။ အသာ် တၟး ပ္ဍဲဍုင်အာရ်လေသ်ဂှ် ဝေန်သေန် ဒးဂၞပ် ဗွဲမလောန်ရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ် တၞံဆု အဃောမကဴဇဝ်ဒၟံင်၊ ရုပ်သၟာဗ္ၚတအ်မသီသြောအ်၊ ညးအာ ဇရေင်ဇိုင်ၜဳတုဲ ဓဇက်ရုပ်ဂၠုင်။ ညးတေအ် ချပ်စ ကုကောညးတေအ် ညးတေအ် ပံက်သတူဒဳယဝ် ပ္ဍဲသၠုင်ကျာ ကရောမ်အစာကသူဂမၠိုင်တုဲ ရုပ်ကသူတအ်ဂှ် ကောညးတေအ် သွံပ္ဍဲပါရေတ်ရ။ ညးလိင်ကေတ် အခန်ပန်အခန် ပ္ဍဲ Yellow House ပ္ဍဲ Place Lamartine ရ။ ပဝ်ဂူဂိန် Paul Gauguin ဂှ် ဒှ်အစာကသူ ကၠာအိုတ် မပြံင်ကၠုင် ကရောမ်ညးတေအ်ရ။ ညးတေအ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါအိုတ် သၞာံ ၁၈၈၈ ဂှ်ရ။
ခတိုဟ်
ဝေန်သေန် ကဵု ပဝ်ဂူဂိန် ညးၜါ ပံင်ကောံတုဲ ဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန်ရ။ ပရေင်ပံင်ညးတအ်ညးၜါဂှ် ဒှ်အရာမဒှ်အမ်သဝ်ခိုဟ်မွဲရ။ ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ညးၜါဂှ် လညာတ်ပ္ဍဲအနုသုခုမကသူ တၞဟ်ခြာတဴ ရေင်သကအ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးၜါဂှ် စပ်ကဵုကသူတုဲ ပါ်ပါဲ ပတိုန်လညာတ် ရေင်သကအ် မွဲခဏမွဲခဏရ။ တင်အဓိက လညာတ်ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ဂှ် ပဝ်ဂူဂိန်ဂှ် ဓဇက်ရုပ် နကဵုတင်မသမ္တီလဝ် အရာမဒှ်ကၠုင်တုဲ ဆက်ဓဇက်အာ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန်ရ။ နကဵုလညာတ် ဝေန်သေန်မ္ဂး ဗီုဇကုမညာတ် ပ္ဍဲမတ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ဟေင် ဓဇက်ချူထေက်ရ။ ကြဴနူဂှ်ညိ ဝေန်သေန် အရေဝ်ကြံင်မ္ၚုဟ်ကၠုင်တုဲ ပဝ်ဂူဂိန်ဟီု ယဝ်ရဆက်ဒှ် ဗီုဂှ်မ္ဂး ညးတေအ် ဟွံဆက်မံင်ရ။ ညးၜါကယျာန်ဓဝါတ်ရေင်သကအ် ဗွဲကြဴ စဵုကဵုစိုပ်ကဆံင် ဝေန်သေန် ဘပဠ နကဵုဝုန်သော်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ရ တ္ၚဲသဝ်ညိဂှ် ညးတေအ် ရေက်ထောအ် ကတောဝ်ညးတေအ် မွဲဒိုဟ်တုဲ ဂွဳကဵု လိက်ပရိုင်တုဲ အာကဵု ဗြဴစရာဲဍုင်မွဲ မၞုံဗဒါဲသ္ၚိဂှ်ရ။ တ္ၚဲတၟးဂှ် ဝေန်သေန် ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ ပ္ဍဲအာရ်လေသ်ရ။ ကောညးတေအ် ဂွံမိင်ကေတ် ပရိုင်ဂှ်တုဲ ဍိုက်ဂွံကွဳပၟတ်တုဲ အာဇရေင်ဒေအ်ဂှ်ရ။
လိက်တဳအဝ် မပလံင်လဝ် ကုသမ္ဘာညးတေအ် ပ္ဍဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၈၊ ၁၈၈၈ - အဲဆဵု ဝေန်သေန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ အာရ်လေသ်။ မၞိဟ်ဗဒါဲဍေဟ်လဴထ္ၜး ပရူမဒှ်လဝ် တ္ၚဲညိညတေအ် ဒဒှ်ရ ဍေဟ်ယဲဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ မကြအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ ဍေဟ် ကဵုဘဲဒဏ် ကုဇကုဍေဟ် နကဵုၜုန်မွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်ဒးပလံင်ဏာ ရုင်ဂဥုဲရ။ ဍေဟ်ကြအ်မံင် ဏီဖိုဟ်ဟာ။ ဒံက်တာ ထေင်ကေတ် ဒှ်မာန်မံင်ဏီရ။ ဆဂး ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်။
ကောညးတေအ် ကလေင်စဴအာ ပါရေတ်တုဲ ကဵုပဝ်ဂူဂိန် ရံင်စံင်ညးတေအ်ရ။ တင်ရန်တၟအ်ညး သွက်ဂွံပံက် သတူဒိယဝ်ပံင်ကောံဂှ် အခိင်ဂၠေအ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ကြဴနူညးတေအ် ကလေင်စိုပ်သ္ၚိ နူရုင်ဂဥုဲတုဲ မုမွဲမကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲတေအ်ဂှ် ညးတေအ် သမ္တီဒးစ ညိညဓဝ်ရ။ ဂိတု ဇန်နဝါရဳ ၁၈၈၉ ဂှ် ညးတေအ် ကလေင်စ ဓဇက်ရုပ်ပၠန်ရ။ ဆဂး စိုတ်ညးတေအ် ဟွံညိင်ဝတ်ရ။ ညးတေအ် ဂွိင်ဖေက် ယဲကတဵုကၠုင်ပၠန်တုဲ အလဵုဇကုညးတေအ် ရုဲစှ်ကေတ် အာမံင် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲစိတ္တဇ Saint-Paul-de-Mausole ပ္ဍဲ ဍုင် Saint-Rémy ပ္ဍဲဂိတု မေဂှ်ရ။ ကာလညးတေအ် မၞုံ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ်လေဝ် ညးတေအ် ဆက်ကၠောန်အာကမၠောန်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲညးတေအ် မမံင်စခိုဟ်ဂှ်မ္ဂး ညးတေအ် ဂွံအခေါင် ဓဇက်ရုပ် ပ္ဍဲကၠအ်ရုင်ဂဥုဲဂှ်၊ ကြဴနူဂှ်ညိ ညးတေအ် သီုဂွံအခေါင်တိတ် ဓဇက်ရုပ် မ္ၚးရ။ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ် ညးတေအ် ဂွံဒၞာဲဇၞော်ဇၞော်လှဲလှဲတုဲ ဒၞာဲဂှ် ညးတေအ် ဂွံစကာ နဒဒှ်သတူဒိယဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ်ဂွံဓဇက်ကၠောန် ကပ်ပဳ အစာကသူဒယှ် ရာမ်ဗာန် Rembrandt ကဵု ဟေဲ Hirse တအ်ရ။ စိုတ်ညးတအ် ဟွံညိင်ဏီဖိုဟ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး ညးတေအ် စိုတ်ကြအ်လောန်အာ စဵုကဵု စဂဥုဲကၠေင် ညးတေအ် မဓဇက်ရုပ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ညးတေအ် မၞုံပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ပွိုင်မွဲသၞာံဂှ် ညးတေအ် ကၠောန်ဂွံ သီုဖအိုတ် ဗီုရုပ် ၜိုတ် ၁၅၀ တၞးဒှ်ရ။
ဝေန်သေန် တိတ်နူရုင်ဂဥုဲဂှ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၈၉၀ အာလပါ်သၟဝ်ကျာ ဇရေင် Auvers-sur-Oise မဒှ်ဒၞာဲ အစာကသူဂမၠိုင် မပဒတဴရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် သွက်ညးတေအ် ကလိဂွံၜိုဟ်လလံတုဲ ကြပ်ကဵုပါရေတ်တုဲ သွက်ညးတေအ် ဂွံအာဝေင် ဇရေင်ကောညးဂှ် လောဲသွာညိရ။ တုဲပၠန် အစာသဝ်ဒံက်တာမွဲ မၞုံယၟု Paul Gachet ဂှ်လေဝ် ဂွံရီုဗင် မင်မဲညးတေအ် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ်ကီုရ။ အစာသဝ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အစာကသူ နကဵုဝါသနာမွဲကီုရ။ ဝေန်သေန် ဓဇက်ဂစိုတ်ထောအ်ဇကု နကဵုပါန်ချဳရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ် ကၠအ်ပ္ကဴ ဝါဗ္ၚ၊ ဗွဲမပြဟ်ရ။ ရုပ်ပါန်ချဳမွဲ ညးတေအ် ဓဇက်မွဲတ္ၚဲဓဝ်ရ။ ယဲညးတေအ်လေဝ် ခိုဟ်တိုန်ရ။ ညးတေအ် အာဝေင် ဇရေင်ကောညးတေအ် ပ္ဍဲပါရေတ်ရ။ ကောညးတေအ် မိက်ဂွံဒေါအ် ပရေင်ပံင်တောဲကၠောန် စပ်ကဵုကသူရ။ ကောညးတေအ် မိက်ဂွံပံက်ကမၠောန်မွဲတုဲ ဒးစကာလှုဲလှာ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ညးတေအ် ကလေင်ကၠုင် Auvers-sur-Oise နကဵုစိုတ်ဓဝိင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ကောညးတေအ်ကီု သီုကဵုၝောဲဗာဲညးတေအ် ချူလိက်ကဵုညးတေအ် လ္ပဒှ်ဓဝိင်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညးတေအ် ပညိင်ထောအ် အရာမဂွိင်ဂွာဲညးတေအ် ဟွံမာန်ရ။ စနူဂှ်တုဲ ယဲညးတေအ်လေဝ် ကလေင်ကတဵုကၠုင်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဂိတု ဇူလာင် ၂၇၊ သၞာံ ၁၈၉၀ ဂှ် ညးတေအ်အာ ဇရေင်ဝါသြောအ်ဂျာင်တုဲ ပန်ဂစိုတ်ထောအ် ဇကုဇကု နကဵုသေနာတ် ပ္ဍဲကောန်သြိုဟ်ညးတေအ်ရ။ ညးတေအ်ဂါဲစဴကၠုင် ပ္ဍဲအခန်ညးတေအ် ပ္ဍဲ Auberge Ravoux။ ကောညးတေအ် တဳဝ ဂစာန်ကၠုင်ဇရေင်ညးတေအ် ဝေန်သေန်လေဝ် စုတိအာ ပ္ဍဲဂျူလာင် ၂၉၊ ၁၈၉၀ ရ။ ဖျေဟ်ကမ္မဌာန်ဝေန်သေန် ပ္ဍဲဂျူလာင် ၃၀တုဲ ဇွညးတေအ်ဂှ် တုပ်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် Auvers-sur-Oise ဂှ်ရ။ ညးတေအ် စွံလဝ်ကဵု အာဲ ရုပ်ကသူအနုသုခမ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
ထဝ်စိုပ်၊ နာဲ၊ ကဝိ
ကဝိထဝ်စိုပ် ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၉၀ မဒှ်ကောန် နာဲထောကာန်၊ ယၟုမိ ဟွံပြာကတ် ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ် အရာပ်ဍုင်ဍောတ်ရ၊၊ အတိုင် နာဲနာရဒ ကွာန်ဟီုဂါံ မလ္ၚတ်တုဲ မချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ဂတာပ်ခေတ် ကၞပ် (ပိ) မ္ဂး နာဲထဝ်စိုပ်ဝွံ ယၟုနူတမ် မိမကဵုလဝ် ဗီုဗၟာ မာံယှိုဲယျိုက် (ရွှေရောက်)၊၊ ပ္ဍဲကွာန် မၞိဟ်အရာပ်တအ် ကော်စ နာဲယှိုဲယျိုက် ဖအိုတ်ရ၊၊ ရွှေရောက် ဗီုဗၟာဂှ် ညးကၠာဲဗီုမန်တုဲ စကာ ယၟုကဝိ ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ်ညး (၈) တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ် ယၟုဒေအ်ညးတအ်ဂှ် နာဲဟံသာ၊ ဣနာဲဂုင်၊ ဣနာဲသူ၊ ဣနာဲမျူ၊ နာဲကောန်စိင်၊ နာဲဟာန်၊ နာဲဆာန်၊၊
နူအခိင်မာံယှိုဲယျိုက် ဍောတ်တ်တေအ်ဂှ် မိမညး ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲကွာန်ဟီုဂါံ၊၊ ကာလမာံယှိုဲယျိုက် ကာလအဝဲမံင်ဘာမစိုပ်ဂှ် ကလိဂွံအာယုက် မိမညး အာစွံဘာ ပ္ဍဲဘာမရာင် ကွာန်ဟီုဂါံ၊၊ အတိုင်နာဲနာရဒ မချူလဝ်မ္ဂး မာံယှိုဲယျိုက်ဝွံ ဗတောန်လိက်ဇြိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ လိက်ခတဵုဇၞော်ဂှ် ဗတောန်ဂွံ မွဲသၞာံရလေဝ် ဆမွဲမကီု ညးဟွံကၠိုဟ်၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာမရာင် ကေတ်ခတဵုတုဲ ဗျဉ်မန် (၃၅) မဂှ် ညးပုတ်လဝ် ပ္ဍဲခတဵုတုဲ ကဵုမာံယှိုဲယျိုက်ဗှ်ရ၊၊ လိက်ဗွဟ်မန် ဂစိုတ်စှ်ဂှ် ညးဒးဗ္တောန် ပွိုင်ပိသၞာံ ဂးလဝ်ရ၊၊
ကာလညးတေအ် ကလိဂွံအာယုက်ဒစာံသၞာံပြင် ဒစိတ်သၞာံဂါမ်လုပ်ဂှ် မိမတအ် ကဵုပထပိုယ် ပ္ဍဲဘာမရာင်ဂှ်ရ၊၊ ဒှ်ထပိုယ်တုဲ ဟွံလအ် ပြံင်အာမံင် ဘာကွာန်အၜဝ်၊ ကတ်ဗ္တောန်ဂွံ လိက်သၠပတ်ပရိုတ် ပ္ဍဲဘာကွာန်အၜဝ် မွဲဝှ်တုဲ  စိုပ်အခိင်တံသၞာံ ပယာံဗြဲဂူဂှ် ပြံင်ကၠောအ်အာ ဘာကွာန်ဒူရာရ၊၊
ပ္ဍဲဘာဒူရာဂှ်လေဝ် ပါဠိသၠပတ်ပရိုတ်ဂှ်ပၠန်ရ ညးတေအ် ဆက်ဗှ်၊၊ လိုက်ဝှ်သှ်ပဝါတုဲ ပြံင်ဆုဲတိုန်အာ ကွာန်ကအ်ဗၟာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊၊ ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခမာဂှ် ညးတေအ် ဂွံဗှ်ဗတောန် ပြကိုဟ်သဒ္ဒါဇၞော်၊ ပြကိုဟ်အဘိဓဝ်၊ ပြကိုဟ်ဝိနဲတအ်ရ၊၊
ကာလကလိဂွံ အာယုက် ၁၉ ဂှ် ကလေင်ပြံင်စဴ ကွာန်ဟီုဂါမ် ဘာမရာင်ပၠန်၊၊ သီုဟွံဂွံပခမဳ ရာံတိတ် နူဘဝထပိုယ်ရ၊၊ ရာံတုဲ စှ်ေဒၞာဲတုဲ ကၠောန်စ ကမၠောန်ဝါဗ္ၚကၠအ်သွဝ်ရ၊၊ ကာလကလိဂွံအာယုက် (၄၀) သၞာံပြင်င်ဂှ် ဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန်ဗ္ၚတုဲ ပအစာသဝ်ဗိန္ဒော ဂဥုဲဒဗျမန်ရ၊၊ ကာ
နာဲထဝ်စိုပ် ကလိဂွံအာယုက် (၅၀)ပြင်တုဲမှ ဂွံစချူဇန် လိက်ဇၟန်လင်္ကာတအ်ရ၊
လိက်ညးမချူလဝ်ဂမၠိုင် (ၜိုတ်မဂွံတီ)
သတ်ဇာတ် ပတ္တစာရဳ
သတ်ဇာတ် သင်္ခပတ္တ
သတ်ဇာတ် မဟောသဓ
သတ်ဇာတ် သၟိင်စိင်ဆဒ္ဒန်
လိက်လက္ခဏယာန်
လိက်ညးမခၞံလဝ်ဂမၠိုင်။
(၁) လိက်သၟိင်စိင်
(…) ဖဵုအဲမလ္ၚောဝ်ဖျဝ်လဝ် သောစရိုတ်၊ ဘယဥပဒွာရောဂါစှ်လ္ၚီကိုတ်၊ ကဵုဍေံလာဲလေင်အိုတ်ကဵုဍေံပၠိုတ်ဟုံညိ၊ ထဝ်စိုပ်ဒုင်နာမအဂ္ဂမှာကဝိ၊ ပ္ဍဲရးဍုင်ရီစိ သ္ၚိတဴပ္ဍဲဟာံဂါံ၊ တြဴစှော်အယုက်လောန် ညန်ကၠုင်ဇရာဗျာံ၊ က္တောဝ်က္ဍိုင်မတ်ဟွံသ္ဍာံ နွံပယာံကာလမွဲ၊ ဟိုတ်လဝ်သောဗၞုဟ် ပ္ၚဟ်လဝ်သူစရိတ်ပ္ဍဲ၊ အကြီုတိပိုန်ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲဘဝဆဒ္ဒန်၊ ဟိုတ်ဗြဴမဒက်ဝဲ ပ္ဍဲဂြိုပ်ဟေမဝန်၊ ဒမာနူဗြဴပၠန်သ္ကန် ဒဲဒးလသာ၊ အကြီုတွံသတ်ဇာတ်နိပါတ်ပ္ဍဲဂါထာ၊ ဟိုတ်နွံဝါသၞာ သၟိက်ဂွံပြာကတ်၊ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာတ်တုန် ဟီုပ္ဍုန်လဝ်အဆတ်၊ လ္ၚီၜါကၠံမသုန်စှော်ဒှ်ကၞောတ်၊ ရာသီတွံကြကတ်နက်သတ်ပုဗ္ဗသာန်၊ ဂုရုတိတ်ဒှ် တ္ၚဲလက်မိန်ကုံမွဲဟာန်၊ တြးပ္တိတ်လဝ်ညာန် ပ္ဍဲထာန်ရးမည။။(…) သက္ကရာတ်ဍုင်လ္ၚီၜါကၠံဒစာံစှော်သန်၊ ဂိတုခဍဲသဳပိမော် တ္ၚဲအ္ၚာ ဇိုင်ကၞေဟ်စိုပ်ဒတုဲရ။  ။)
(၃) လိက်မင်ဗၠာဲဒါသ
(…) ထဝ်စိုပ်ဒုင်နာမ အဂ္ဂမှာကဝိ၊ သန်ထာန်မကဵုမိ ဇာတိညးဍုင်ရေဝ်၊ တိက္ခညာန်ဇြုင်ကေဝ် ရးရေဝ်ဂွံပြာကတ်၊ တရဴစှော်အယုက်ဗျာံ ဃောဂွာံဇရာထတ်၊ လှိင်မံင်ပ္ဍဲလင်ကာ နွံကဵုအ္စာကဝတ်၊ ပ္ဍဲကဵုကွာန်ဟင်ဂါံ ပြဗျာံစိုပ်ကၞတ်၊ နာဲၚာတလခွါ ဒုင်ကာရာဇာဝတ်၊ ပ္ဍဲရးဂွံပြာကတ် နွံကဵုဓဝ်သစ္စ၊ သ္ဍိုက်မံင်သာသၞာသာန်မံင်ယာစဏ၊ သုတ်ဓမ္မပါဒကြီုပတ္တစာရဳ၊ သၟိက်ကဵုခၞံကၠောန် ပ္ဍဲကဵုရးမန်ဇဳ၊ သၟိက်ပလဝ်သက်သဳ ဒေါဝ်ဗၞီရးမန်၊ သီုစိုတ်မလှောဝ် ဟီုပၟောဝ်ကဵုအဲဆန်၊ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာတ် ကၞာတ်လဝ်ဟွံယောင်ခၠန်၊ အတ္ထစက္ကာလ(က်) မွဲဟာန်ဒွိသပ္တန်၊ သဟဿဟွံယောင်ခၠန် ပ္ဍဲကဵုပလ္လဂု - ၊ ပ္ဍဲကဵုရာသဳမိန်ချေံဗျူသိန္ဓဴဝ၊ ဒိတှဳစှ်သုန်ဟေင် ဟီုပြေင်ပ္ဍဲဗုဒ္ဓ၊ လက်သိင်ဒှ်ပယာံ ဃောဂွာံ(ဟေသ)ပဂိုင်ရပ်တပ် အ္ခဝ်ပတန်လဝ်ဘဝင်္ဂ၊ တဲစှ်ပ္ဍုန်သိသ ကြီုပတ္တစာရဳ၊
(၅) သတ်ဇာတ်မဟောသဓ
(…)ထဝ်စိုပ်နာမ အဂ္ဂကဝိပြဲ၊ ဍုင်ရေဝ်မဒှ်ဌာန် ပ္ဍဲကွာန်ဟေင်နိဿဲ၊ မၞုံဒၟံင်ပဋိဘာန် မၞုံညာဏ်ပညာလှဲ၊ သၟိက်ခၞံလိက်မွဲ ပ္ဍဲဒေါဝ်ရးမည၊ အကြီုကျာ်တြဲရော ဒှ်မဟောသဓ၊ ပ္ကင်ရင်လဝ်ပညာ ညံင်နဲသာဂရ၊ ဇၞးပၞာန်စောရဏိ မၞုံဣဒ္ဓိမက္ဍင်ပြ၊ အာစာပန်လေဝ်ဒးကျ ကေဝတ်သြပ္ဍဲကၞေင်၊ အကြီုဇာတ်ဂှ်ဟေင် ပြေင်ဗဒှ်လဝ်လင်္ကာ၊၊
(၆)သတ်ဇာတ်သင်္ခပတ္တ
(…)မာံထဝ်စိုပ်ဒုင်နာမ အဂ္ဂမှာကဝိ၊ ကၠုတ်တိုန်ပ္ဍဲဍုင်ရေဝ် သ္ဇုင်ကေဝ်ရတ်ပိ၊ မင်မွဲသဳမသုန် တီဂုန်မကဵုမိ၊ စိုန်သ္ကီုကွတ်ကဝိ ဟိုတ်နွံပဋိဘာန်၊ ပြာကတ်ဒၟံင်ဇၟာပ်ဌာန် ပ္ဍဲကွာန်ဟီုဂါမ်၊ ဓဝ်ဇရာကၠုင်စိုပ်တုန် မသုန်စှ်ောဒစာံ၊ လိက်ပတ်လၞုဟ်ဆန် မတ်ဗ္ဒန်ဟွံမိက်ဍာံ၊ ပ္ဍဲကဵုကွာန်ဟီုဂါမ် မာံတ္ၚေက်ဒုင်နာမ၊ ဟိုတ်မၞုံဓဝ်သဒ္ဓါ ဝါသနာပ္ဍဲဆန္ဒ၊ ဟိုတ်မၞုံပၟိက် လိက်သင်္ခပတ္တ၊ သၟိက်ကဵုခၞံဗဒှ် ကဵုဒယှ်ပ္ဍဲမည၊ အကြီုဒဒှ် ဗောဓိသတ် တြုဟ်မၞုံဓဝ်သစ္စ၊ ကၠုင်ဟီုကဵုအဲရ သၟိက်ကဵုပဒကာ၊ သၟိက်ကဵုစေန်ဆက်အာ ဗွဲကြဴအနာဂတ်၊ ခါအဲဂွံမိင်ကီု အကြီုဗောဓိသတ်၊ ခါစိုတ်အဲလေဝ်ထတ် ခါမလေပ်ကွတ်ဆန်၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ကၞာတ်ဟွံယောင်ခၠန်၊ လ္ၚီၜါကၠံသၟတ် ကၞောတ်ပန်စှ်ောဒစာံ၊ လက်သန်ဒှ်ပယျာံ ဃောဂွါံဂိမန္တ၊ ဂိတုစဲပုဏ္ဏမဳ နက္သတ်ပ္ညဳစိတြ၊ သုဇ္ဇသီုဒိဝ နာမဟီုခုတ်လဝ်၊ ညာဏ်ညံင်သၞေင်ထိုင် ဂိုင်ရပ်တဝ်ပခဝ်၊ ညံင်သၟိင်ထိုင်ဇာပ်ပဝ် အဲတိတ်ဆန်လဝ်ရောင်၊၊
မန်ၜိုပ်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခမာ
ဘာမန်ၜိုပ်ထဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခမာ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဝဏ္ဏရူပ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၃၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
အိက်
thumb|အိက်ချေံ အသုဘ (ကော်စအိက်) ကၠုၚ်နူစၞမသှ်ေနူစၟဂၞဴတံဗုတ်သၠေက်သရိုဟ်လဝ်ဟွံအိုတ်နူကဵု(ဗုၚ်အိက်သွက်ဍာန်လုပ်စၞစ)သတ်နွံကဵုလမျီုတံဂှ်တုဲ အိက်ပ္တိတ်ကၠုၚ်လပါ်(ပထောၚ်သၚ်အိက်)ရ၊ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေကျာပသနူကဵု(ၜေတ်ထဳရေဲ))ပ္ဍဲဗုၚ်ဂၞဴသတ်တိရစ္ဆာန်တံတံဂှ်ရ။
ဂုဏ်ဖဵုခိုဟ်နွံသွက်ဗွဳပွဳူသဘာဝ
နူကဵုသတ်တိရစ္ဆာန်မွဲဂှ် စစၞဗုတ်သၠေက်ထရိုဟ်ထောံ(စၞအဟာရ)တံဂှ်တုဲသှ်ေတဴဒၟံၚ်ဓါတ်စၞတံကွက်ဏီဟိုတ်နူကောန်လတေၚ်လ္ၚဵုပ္ဍဲဗုၚ်သတ်တိရစ္ဆာန်တံတံၚ်ဇြောတ်ပ္တိတ်ကေတ်ဟွံအိုတ်ဏီတုဲ ဒှ်ကၠုၚ်အိက်ကော်စ(အိက်ဂၠဴ)အိုတ်ရ၊ ဆဂး ၜိုန်ရဒှ်အာအိက်ဂၠဴကီုလေဝ်ဓါတ်ဒြဟတ်ဓါတ်ပ္ဍဲကဵုအိက်ဂၠဴတံဂှ်နွံသှ်ေဒၟံၚ်ၜိုတ်(50%)ဒြဟတ်ဓါတ်စၞစလဝ်သီုဖ္အိုတ်ဂှ်ရ၊ ယဝ်ဒှ်တဴသာ်ဂှ်တှ်ေ စၞဂၠဴတံမစဖျေံဏာသီုဖ္အိုတ်တံဂှ်ဓါတ်သှ်ေနွံဒၟံၚ်ကွက်ဏီတုဲ သွက်သ္ဂောံဒှ်အာဖဵုသတ်ဍောတ်ဍောတ်ပ္ဍဲဗွဳပွူသဘာဝအရာနွံကဵုလမျီုတံသီုဖ္အိုတ်ဂှ် အခေါၚ်နွံသှ်ေဂွံဂျိုၚ်အာပ္ဍဲကဵုအိက်ဂၠဴတံဂှ်မာန်ရ၊ ဗွဳဗွူသဘာဝ စနူကဵု ၜေတ်ထဳရေဲ ဟေတ်ရာ သီုကဵုစၟစၟောန်နာနာတံဂှ်ကီု ညံၚ်ရဴစၟအိက်ပြေၚ်စၟအိက်ဂၠဴ(dung beetle)ဗွဲတုန်ဂှ်ကီု၊ ဂွံကၠုၚ်ကျာအိက်ဂၠဴနူကဵုသ္ၚောဲသ္ၚောဲမွဲဒၞာဲတေံဂှ်တုဲပဝ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ၊ အိက်ဟီုဂှ်တၞဟ်ခြာအာဗီုစၞမစဖျေံဏာပ္ဍဲကဵုဗုၚ်ဂၞဴတံဂှ်ရ၊ အိက်ဂှ်ဒှ်စၞစသွက်စၟစၟောန်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်အိုတ်ရ၊ ညံၚ်ရဴကဵုကောန်စိၚ်စအိက်ယာဲစိၚ်ဍေံတုဲ သွက်သ္ဂောံဟလိုၚ်ပ္တိုန်(microorganism−စုလေန်ဇြဳ)ပ္ဍဲဗုၚ်ဂၞဴ(gut flora)ဗွဲတုန်။
အိက်ဏံဂှ်ဒှ်အဓိကထ္ၜးရုပ်ရဴခိုဟ်အိုတ်မွဲညံၚ်ကဵုခၞုက်ခရေဲကဵုသတိလဴအခိၚ်ဒၞာဲခိုဟ်မွဲကီုတုဲ ညံၚ်ကဵုဂစေံလနေၚ်−ခိတ်ဓရော (kestrel)ဏံ ဍေံတီနကဵုအိက်ကၞိဝါ (ထ္ၜးကၠုၚ်လျးအရံၚ်−အာန်တရာဝါယ်အိုဝ်လေတ်) တုဲတှ်ေ ဍေံတီကၞိဝါတံအာနွံဒၟံၚ်ဒၞာဲလဵုကောံကလောံမံၚ်ဂှ်ကီု တုဲတှ်ေပၠန်စၟစၟောန်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် နကဵုအိက်ဍေံပန်ကရိုဟ်ပ္တိတ်ဏာတုဲ ဒှ်သွက်သ္ဂောံကဵုသတ်ဗက်ဂၠာဲရပ်စဍေံတံဂှ်ဂွံကၠိုဟ်စိုတ်ဗၠေတ်အာကီု၊ သွက်ဝိတ်တေၜေတ် (wildebeest)ဂှ်တှ်ေ ဟွံသုၚ်စောဲစကာပ္ဍဲအရာဗက်ရပ်ဒုၚ်ရပ်တုဲ ဆဂး သုၚ်စောဲအိက်သီုကဵုဝှဳရိုဝ်မောန်−Pheromonesသိုၚ်ပ္တိတ်ကေတ်နၚ်ကဵုနူထိုၚ်ကျာသွက်သ္ဂောံဂွံသၟူတုဲ ဒှ်သွက်ပါ်လဝ်ပယျဵုဒၞက်ညးကဵုညးဂွံတီကေတ်မာန်လောဲလောဲဂှ်ကီု။
မသၞေဝ်ကေဝ်တံဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲကဵုအိက်သတ်တိရစ္ဆာန်စသတ်ဆုသတ်ဒုန်ဂှ်ကီု၊ သတ်တိရစ္ဆာန်စလဝ်သတ်ဆုသတ်ဒုန်တံဂှ်လေဝ်ဟွံတီမွဲသာ်တုဲ ဇကုဂှ်ဒှ်ညးပလံၚ်ထပြးဏာမသတ်ဆုသတ်ဒုန်မသၞေဝ်ကေဝ်တံဂှ်တုဲ နဲကဲထပြးမသာ်ဏံဂှ်ခိုဟ်အိုတ်ဗွဲသဘာဝတုဲ မသၞေဝ်မသတ်ဆုသတ်ဒုန်တံဂှ်လေဝ် တိတ်တရဴအာစိုပ်ဋ္ဌာန်ဇဳဒၞာဲနကဵုဒှ်စၞသတ်တိရစ္ဆာန်တံတုဲ သီုကဵုစၟဂၞဴတံဟွံဗုက်သရိုဟ်သၠေက်အာတုဲ အခိၚ်တိတ်ဒတုံစှ်ေတိမွဲဒၞာဲတေံဂှ်လေဝ် ပါကၠုၚ်သီုအိက်ဒှ်ဝါဲခိုဟ်မွဲတုဲ ဒှ်သွက်သ္ဂောံကဠုတ်တိုန်ကၠုၚ်ပြဟ်ပြဟ်မာန်ရ။
အိက်ဟီုဂှ် ဟွံလုပ်အဝေါၚ်ကပေါတ်လီုအုဲမွဲတုဲ ဟိုတ်နူကဵုဟွံတတ်ၜက်ကၠုၚ်နူပွမဗုက်သရိုဟ်သၠေက်ကဆံၚ်(cell) ။
ပေါမ်
ပေါမ် (folklore)ဝွံ ဒှ်ပရူမွဲမွဲ ဂကောံမၞိဟ်တအ် မကောံလဴပူကၠုင် အဆက်ဆက် နမရန်တၟအ် သွက်ဂွံလဟိင်စိုတ် လေဝ်နွံ၊ သွက်ဂွံဒၠောအ်ဗတောန်လေဝ်နွံရ၊၊ နူကဵုပေါမ်အာဂီုဂှ်မွဲအဆက် လ္ၚတ်ကေတ် အခိင်တြေံတမၠာ ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲ ဂွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊
အဓိပ္ပါယ် ပေါမ်
မအရေဝ်မန် ပေါမ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ပွမဖန်ဗဒှ်ရ။ ဗီုဒက်ပတန်ပေါမ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ကဆံၚ်ပိကဆံၚ် (သ္ၚိ -> မ္ၚး -> သ္ၚိ)၊ တုပ်ကဵု လဒက်ပတန် သုတ်ဇာတ်ဂမၠိုၚ်ကီုရ။ ပေါမ်တအ်ဂှ် မလဴကၠုၚ် နူအဆက်ကောန် အဆက်စဴတုဲ ၜိုတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပရူဂှ် ညးချူစုတ်စွံ နကဵုလိက်ရ။
ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုယ် အခိၚ်လဵု ညးတအ် မကလေၚ်ပကောံ ချူပေါမ်တအ် နဒဒှ်လိက်ဂှ် ဟွံတီကေတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။ လိက်ပေါမ်ပံၚ်ကောံ (လိက်ပုရဏာံပုရဒါံ) ကျာ်ဇၞော်အစာအစွောအ် မပကောံချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံအကြာ ၁၇၃၀ ဂှ် မွဲကၞပ်ရ။ အလဵုဇကု ကျာ်ဇၞော်အစာစွောအ် ညးချူပကောံတုဲ မစချူလဝ်ဟာ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် လိက်ကၞပ် အစာတမၠာတအ်ဂှ် ညးကလေၚ်ချူတၟိဟာဂှ် ဟွံဂွံတီကေတ်ရ။
ပေါမ်တအ်ဂှ် နဒဒှ် မလဟိၚ်စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပြဝမၞိဟ် မလဴပူကၠုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵု တၞောဝ် ပ္ဍဲအကြာတာဲဝါဗ္ၚ၊ ပ္ဍဲအကြာဘာလကျာ်၊ အကြာဗွိုၚ်နန်။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဒၞာဲမၞိဟ်တအ် မကောံဒၟံၚ် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲအရာမဟီုတွံဓဝ်တအ်ဂှ် စကာလဴပူဂၠိုၚ်ရ။ ပေါမ်ဂှ် ဇၟာပ်မၞိဟ် မလဴလေပ်ဟွံသေၚ်၊ ပ္ဍဲအရာမလဴပေါမ်ဏအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ကွတ်မွဲဂကူကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲမွဲဂကောံအိန်ထံၚ်ဂှ် မၞိဟ်မွဲ ဗီုကဵု မိနော်၊ အပါနော်စဏအ်၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် မၞိဟ်မွဲအရာပ်/ကွာန်ဂှ် မၞိဟ်မွဲ။ အခိုက် မပကောံမၞိဟ်တုဲ မလဴပေါမ်ဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန် သှ်ၜေက်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲသ္ၚိကမ္မဌာန် (သ္ၚိမၞိဟ်ချိုတ်) စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသ္ၚိကမ္မဌာန်ဂှ် တၞဟ်နဂွံဗိုၚ်ကဵုဒြဟတ်စိုတ် ကုညးတၠခန္ဓတအ်တုဲ ဂကောံမသ ကလောကောဒေအ် ရဲအရာပ်တအ် အခိၚ်တ္ၚဲသဝ်မ္ဂး ကောံကၠုၚ် ပ္ဍဲသ္ၚိကမ္မဌာန်ရ။ သွက်မၞိဟ်တအ်ဂှ် အစာဗွဟ်မွဲ ဗှ်ထ္ၜး ဟွံသေၚ်မ္ဂး လဴထ္ၜးကဵု ပေါမ်ရ။
တၚ်ပတဝ်က္ဍိုပ်အဓိကပေါမ်ဂှ် သွက်မၞိဟ်ပၠိုန်န်တအ်ရ။ သွက်ကောန်ၚာ် ဟွံသေၚ်ရ။ စိုပ်ခေတ် ဗွဲကြဴဏအ် ပေါမ်မရန်တၟအ် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဂျေၚ်ရာပေါမ်ဂှ် ဟိုတ်မကၠိုဟ်လောဲ စိုတ်လုပ်စလောဲတုဲ လိက်သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် မချူ နကဵုဂျေၚ်ရာ/ဗီုပြၚ်ပေါမ်ရ။
ဂျေၚ်ရာပေါမ်
ဂျေၚ်ရာပေါမ်ဏအ်ဂှ် စဵုကဵုခေတ်လၟုဟ် ချူဒၟံၚ်ဏီဖိုဟ်ဂှ်ရ။ဟိုတ်ဂှ်ရ ပေါမ်မဟွံတီ အစာမဇန်လဝ်တအ်ဂှ်၊ ဟိုတ်မဒှ် ပေါမ် မဆက်လဴကၠုၚ် အဆက်ကောန် အဆက်စဴ နဒဒှ်ဂကူမွဲတုဲ ပေါမ်ဂကူ (Folkeeventyr)၊ ပေါမ်မတီအစာကဝိ မချူလဝ်တအ်ဂှ် ပေါမ်ကဝိ (eventyr)။ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်ထောအ် ပေါမ်ၜါဂကူဂွံရ။
ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂျေၚ်ရာပေါမ်ဂှ် ကလေၚ်ပါ်ဂွံ ၜါဂျေၚ်ရာပၠန်။ ပေါမ်ဟာသ (Jokes adventure/skæmteeventyret) ကဵု ပေါမ်မှဝ် (magic adventure/trylleeventyr)။
ပေါမ်ဟာသဂှ် ပဓရိုၚ် ကုဂကောံမၞိဟ်မဂွံအဝဵု ဗီုကဵုသၟိၚ်တၠ ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်တအ်ရ။ နကဵု ဥပမာမ္ဂး ပေါမ်ပ္ဍဲမန်ပိုဲမ္ဂး ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဂှ် ဒှ်ပေါမ်ဟာသ၊ မပဓရိုၚ် ကုကျာ်ဇၞော်၊ ပဓရိုၚ် ကုသၟိၚ်တၠ။ အတိုၚ်လညာတ် ဒံက်တာမၚ်တေန်မန် မ္ဂး ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဝွံ ပ္ဍဲဂကူမဒှ်တၞောဝ်မန် ဂကူခမေန်တအ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်ကီုတုဲ ဒးဒှ်ပေါမ်ခေတ်တြေံ နူအခိၚ်ဗွဲမလအ်တေအ်။ နကဵုအခိုက်မန် နူခေတ်မစၟတ်သမ္တီဝၚ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်ဗုကာံ (၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဂတမၞိဟ်တြုဟ်မ္ဂး ညးစုတ် "မၚ်"၊ နူခေတ် ၜိုတ် ၁၃-၁၄ ဗွဝ်ကၠံဂှ် စၞး "မၚ်" ဂှ် ဒှ်အာ "မ"။ ရံၚ်ကဵုယၟု မဒံက်ခေဝ်ဂှ်တုဲ ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်ဝွံ ဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအကြာဂှ် ဒှ်မာန်ရ။ ညံၚ်ရဴမဒံက်ခေဝ်ကီု "မဒကောၚ်ပိုန်" မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပိုန်ဇၞော်၊ ပိုန်ကလောအ် ညံၚ်ဒကောၚ်သြောအ်။
ပေါမ်မှဝ်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲပေါမ်ဂှ် နွံကဵု အရာမၜက်လောန် နူသဘာဝ ဗီုကဵု ခမုဲ၊ ကလော်၊ ဒေဝတဴ၊ နာ်၊ ကိန္နရဳ။ ပေါမ်လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ဂျေၚ်ရာသီုၜါ မပံၚ်နှဴတုဲ ချူလဝ်လေဝ် နွံကီုရ။ ပ္ဍဲပေါမ်ဂှ်မ္ဂး ကောန်သၟိၚ်ဂှ်/မၞိဟ်အဓိကဂှ် ဒးစုက်လုက် ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ကၞောတ်တဲ ကလိဂွံအံၚ်ဇၞး။ ညံၚ်ညးမဟီုစ "ပေါမ်စိုပ်ဍုၚ် ဂၠုၚ်စိုပ်သၞေဟ်" ကီု သၟတ်ဂှ် ကလိဂွံကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ် ဂွံပကၚ်ရၚ် ဍုၚ်။
ပေါမ်လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ဒှ်ပရူလၟေၚ်ဘဝ မၞိဟ်မွဲမွဲ မရေၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်ကဵု ဒၞာဲဇကုလေဝ် မၞုံကီုရ။ ပေါမ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဒးတတ်ၜက် သွက်ဂွံတန်တဴဂွံရ။ ပ္ဍဲပေါမ်ဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ်ပေါမ်မဒက်ပတန် နကဵု သၚ်္ကေတလက်သန်နာနာသာ်ရ။ လၟေၚ်ဘဝမၞိဟ်မွဲ ဒးတတ်ၜက် နကဵုအခက်အခုဲအန္တရာယ်နာနာသာ်၊ ကောန်သၟိၚ်ဂှ် နွံအစောမ်စရာဲတၟေၚ် သွက်ဂွံတတ်ၜက်အာ ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ်တအ်ဂှ်။ ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ မဟီုလဝ် နကဵုရုပ်ဝတ္ထုမွဲမွဲကီုလေဝ် ရုပ်ဝတ္ထုတအ်ဂှ် ဒှ်လက်သန် သွက်ဘဝမၞိဟ် မဂွံစိုပ် ဌာနကဆံၚ်မွဲမွဲ မုမဒးတတ်ၜက်အာရ။ မဗမံက်ထ္ၜး နကဵုဥပစာလၚ်္ကာ နူဘဝကောန်ၚာ် ညံၚ်ဂွံစိုပ် ဘဝမၞိဟ်ဇၞော်၊ နူဘဝမုဟွံတီ ဒှ်အာဘဝဝုတ်ဗၠာဲ မပ္တံမြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။
လဒက်ပတန်ပေါမ်
ဗီုကိုန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲပေါမ်ဂှ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဥပမာ ပေါမ်ဂှ် စကဵု "တေကၠာကၠာတေအ်ဏအ် "။ ဗွဲမဂၠိုၚ် မရနုက်ကဵု ပိဝါဂှ် ဂွံဆဵုဂၠိုၚ်ရ။ ကောန်မရနုက်ကဵုပိ၊ တိတ်တဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲမရနုက်ကဵုပိအလန်ဂှ် ကလိဂွံအာ ပေါဲအံၚ်ဇၞး။ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်၊ ကောန်ဍောတ်အိုတ်ဂှ်၊ ပ္ဍဲတဝ်စၞေဟ် အလန်လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုစဂၠိုၚ်ရ။ တုဲပၠန် ဂၞန်မဒိုဟ်ဒၟံၚ် ဗီုကဵုဂၞန်ပိ၊ ဂၞန်မသုန်၊ ဂၞန်ထပှ်၊ ဂၞန်ဒစိတ်၊ ပၞောန်ဂၞန်ဒိုဟ်တအ်ဂှ် ဂၞန်ထပှ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပေါမ်မန်ဂၠိုၚ်ရ။ ဇၟာပ်ပ်ပေါမ်ဂှ် ဒဒှ်မဖန်ဂစာန် အလန်ကဵုအလန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပေါမ်ဂှ် ဟိုတ်မကၠုၚ်နူ အရာမလဴပူဂှ်ရ၊ ကဆမ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်ဂှ် ဒှ်နဲကဲမလဴပူ မွဲကီုရ။ သၞောဝ်ပေါမ် ကိစ္စဇၞော် နွံမွဲပၠန်ဂှ် အရာမတၞဟ်ခြာ၊ မတၞဟ်ခြာ အကြာ မဍောတ်အိုတ်၊ မဝါတ်ဒိုက်အိုတ်၊ မဒိုဟ်ဓီုအိုတ် ကဵု မဇၞော်အိုတ်၊ မသိုက်လောဲအိုတ်၊ မသကေက်သကာအိုတ်။ အရာတၞဟ်ခြာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ သွက်ဂွံပြိုၚ်ပကာန် သွက်ဂွံဂၠာဲသွဟ်ရ။
Grace Wan
ကျေးဇူးတော် ဗန်တို (Grace Yuen Yee Wan) (အောက်တိုဘာ 5 ရက်၊ 1982 ခုနှစ် Alberta တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်) - ကနေဒါသရုပ်ဆောင်၊ ထုတ်လုပ်သူ၊ ဂီတပညာရှင် (စန္ဒယား၊ ဂစ်တာ၊ ဘေ့စ်နှင့်ဒရမ်များကိုအမိန့်ပေးသည်)၊ အဆိုတော်နှင့်ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာဖြစ်သည်။ [1 ] [2 ]
ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း
Wan ၏ ပွဲဦးထွက်ရုပ်ရှင်သည် ရိုမန်းတစ်ဟာသအတိုလေးဖြစ်ပြီး Shampoozled သည် အာရှအိမ်ပိုင်ရှင်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ သူမသည် Graffiti Flowers ဇာတ်ကားအတွက် အပိုဝင်ငွေရှာသူဖြစ်သည်။ မကြာသေးမီက ဒေဝါလီခံမှုကို ကျော်လွှားရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည့် ချမ်းသာသော မိသားစုတစ်စု၏ ဇာတ်လမ်းကို ဖော်ပြထားသည့် Family Portrait ဒရာမာဇာတ်ကားတွင် ဂျေမီဖူက သူမ၏ သရုပ်ဆောင်အလုပ်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ အက်ရှင်ဇာတ်ကား Acts of Vengeance တွင် Wan သည် Antonio Banderas နှင့်အတူ သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ [3 ]
အကိုးအကား
[1] Grace Wan အတ္ထုပ္ပတ္တိ။ IMDB.com၊ ဇူလိုင် ၂၆၊ ၂၀၀၆။ [2022-03-03 တွင် ဝင်ရောက်ကြည့်ရှု]။
[2] Grace Wan- Grace Wan သည် အောင်မြင်မှုရရှိရန် အရည်အချင်းနှင့် ဇွဲလုံ့လကို လိုက်စားသည်။ prurgent.com၊ ဧပြီလ 19 ရက်၊ 2021။ [2022-03-03 တွင်ဝင်ရောက်ကြည့်ရှု]။
[3] Martin Maina- GRACE WAN ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ။ beverlyhillsmagazine.com၊ 19 သြဂုတ် 2020။ [2022-03-03 တွင်ဝင်ရောက်ကြည့်ရှု]။
မန်ဆာန် (သၟာဂဳတမန်ဒမြဟ်)
နာဲမန်ဆာန် (Mon Chan a Mon musician,) ဝွံ ဒှ်သၟာဂဳတ ဂကူမန် ယၟုဒယှ်မွဲရ။ နာဲမန်ဆာန်ဝွံ ညံင်ညးမဟီု ကဒါတ်ဗက်ဗျ ကောန်ဗက်မိမကီု အပါညး ကေုာံ အပါဇုညးလေဝ် ကေင်ဒှ်လဝ် သၟာဂဳတမန်မွဲကီုရ။ ၝောဲဒေအ်ညး သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်သၟာဒယှ်ေ သီုဖအိုတ်ရ။ ညးကလိဂွံလဝ် ကောန်တြုဟ်မွဲ မာံမန်ဆာန်အံင် ဂှ်လေဝ် ဗက်ဇိုင်အပါ ဒယှ်ေဒၟံင်ဒွက်ကီုရ။ ဆဂး ဟွံဂွံပတိတ်ကဝး ဒယှ်ေဒၟံင် ဆလတူစင် ဗီုကဵု တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်တအ်ညိညရ။ နာဲဆာန်မန်ဂှ် နူအာယုက် (၁၇) သၞာံတေအ် စဒယှ်ေကၠုင်ဒွက် စဵုကဵုအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဒွက်အလဵုဇကုမချူကီု၊ ဒွက်အစာချူဒွက်ဂမၠိုင်ချူတုဲ ဇကုကၠောန်အခိုက်ကီု၊ သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒယှ်ေကၠောန်လဝ် ၜိုတ် ၁၅၀ ဒွက်ဒှ်ရ။ အစာချူဒွက်ဒယှ်ေ ကောန်ဆာန်မန်ဂှ် ဒှ်အစာချူဒွက်တိုင်ခဳ ညးရ။
နာဲမန်ဆာန်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင် နူသၞာံ၁၉၇၀တအ် စဵုကဵုစိုပ် ၁၉၉၀တအ် လပါ်စဂှ် ဒှ်သၟာဒယှ်ေဒွက်မန် ယၟုမြဟ် စဵုကဵု မဂွံစၟတ်သမ္တီ "သၟာဒယှ်ေဒွက်ကောန်ဂကူ" မွဲတၠရ။ နူကဵု ဂကောံမၞိဟ်ဗွိုင်တွိင်တွိုက်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ဂကောံမၞိဟ်မန်သွာင်နာနာတအ် ပ္ဍဲအခိင်ညးအာယုက်ဇၞော် မယဲဒၟံင်ဂှ် နကဵု ကျာ်ဇၞော်အစာခေမာနန် (နွံပိုန် ဘာနန္ဒဝိုန် ဍုင်ဇြပ်ဗု) ပသကိုပ်သကတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် "မဟာဂဳတ လၞီဗှ်သၞာ အစာနာဲအာဲမန် ကေုာံ ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ အစာနာဲမန်ဆာန်" ပ္ဍဲဍုင်ဇြပ်ဗု ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၃ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်တုဲ ဇိုန်နှင်ကဵု မဟိမု "မဟာဂဳတ" ရ။
ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ တၞောဝ်ဗဳဇ
သၟာဒယှ်ေဒွက် ဒယှ် နာဲမန်ဆာန်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက် ဇရေင်မိမၜါ နာဲတေန် ကေုာံ မိသိင်တူ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၆ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၅ (၁၃၁၇၊ မာဃ် ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် နာဲတေန်ဂှ်လေဝ် ဒှ်သၟာဂဳတ အခိုက်မန်တြေံမွဲတုဲ မသကလောကောဒေအ် လပါ်အပါတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မတက်ထဗိုန်ရ။ သကိုပ်ဂဳတမန်တြေံ နာဲအာဲမန်ဂှ် ဒှ်အစာ မဗတောန်ကဵု ဂဳတာ ကုညးတုဲ စဒယှ်ေကၠုင်ဒွက် နူအာယုက် ၁၇ သၞာံတေအ်ရ။ နာဲဆာန်မန် စှ်ေဒၞာဲ ကုမိတာအုင် ဇာတိကွာန်ကအ်ခၜဵုတုဲ ကလိဂွံကောန်တြုဟ်မွဲ ကဵုလဝ် ယၟု မာံဆာန်မန်အံင်ရ။
နာဲမန်ဆာန်ဂှ် ဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵုၜါ။ ၝာဲညး မိတာန်မျ ဂှ် ဒှ်သၟာဒယှ်ေဒွက် ပ္ဍဲ(မြန်မာ့အသံ) မဒှ် ဌာန်ဗလးရမ္သာင် ဍုင်ဗမာ။ ဒေအ်ညးမၞိဟ်ဗြဴ မိစမ္ပာထဝ် ကဵု မိပ္ကဴထဝ် သီုၜါဂှ် ဒှ်သၟာဒယှ်ေဒွက် ပ္ဍဲဂကောံလျးဟံသာရ။ နာဲလျးဟံမန် (ကျာန်ယျေတ်) ဂှ် ဒှ်ကောန်ၝောဲကောန်ဒေအ် (မိ နာဲလျးဟံမန်ဂှ် ဒှ်ၝောဲ မိ နာဲဆာန်မန်) ကု နာဲဆာန်မန်ရ။
ဘဝသၟာဂဳတ
ကာလကလိဂွံအာယုက် ၁၇ သၞာံဂှ် စဒယှ်ေဒွက်ရ။ လျးဟံသာ အလန်ပထမ စဒယှ်ေဒွက်ဗက်ဂှ် စချူတိုန် ဒွက်ကီုရ။ ဒွက်မစချူကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒွက် ＂ဍုင်ပိုဲမန် ကွာန်ပိုဲမန် ဌာန်ဂတဏအ် ဂွံရာင်ဆာဲအာ＂တုဲပၠန် ＂ကောဗၠာဲ အာဗ္တောန်ပညာ＂ တအ်ရ။ ပ္ဍဲဂကောံလျးဟံသာဂှ် နာဲအာဲမန် ဇူထောအ်တုဲ ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် နဒဒှ် သကိုပ်ဂဳတ ပ္ဍဲဂကောံလျးဟံသာဂှ်ရ။
ပ္ဍဲမွဲအခိင် ဘဝသၟာဂဳတဂှ် သီုဖအိုတ် ပၠုပ်ဒွက် နကဵုဂကောံဂှ် နွံၜိုတ် ၂၀ ကဝးတုဲ ကဝးညးမွဲဓဝ်ဂှ် နွံ ၇ ကဝး။ အစာကၞေဟ် ကောန်ဆာန်မန်ဂှ် ဒှ်အစာကၞေဟ်တိုင် ရ။ အစာကၞေဟ်ကောန်ဆာန်မန်ဂှ် ဒှ်လဝ် လကျာ် ပ္ဍဲဘာကွာန်ဖအံက်တုဲ ဒဒှ်ေရေင်သကအ် နူကဵု ဘဝဍောတ်တ်။ ကောန်ဆာန်မန် မၞိဟ်မချူတှ်ေ နာဲဆာန်မန်ဂှ် မၞိဟ်ဂၠာဲအခိုက်တုဲ နာဲဆာန်မန် ဒယှ်ေရ။
လအိတ်ဘဝ
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် နာဲမန်ဆာန် က္တဵုဒှ်ယဲတုဲ ပ္ဍဲအခိင်မယဲဒၟံင်ဂှ် နကဵု ညးသွာင်ဂဳတ မိက်ဂွံရော်ဂုဏ်ညးတုဲ နကဵု ကျာ်ဇၞော်အစာခေမာနန် (မနွံပိုန် ဘာနန္ဒဝိုန် ဍုင်ဇြပ်ဗု) ပသကိုပ်သကတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် "မဟာဂဳတ လၞီဗှ်သၞာ အစာနာဲအာဲမန် ကေုာံ ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ အစာနာဲမန်ဆာန်" ပ္ဍဲဍုင်ဇြပ်ဗု ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမေ ၂၃ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၈ (၁၃၈၄ မြေက္ကသဵု ၁၁ စွေက်) အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၁၃း၁၄ ညိဂှ် စုတိအာ ပ္ဍဲသ္ၚိညး အရာပ်ပလိုတ် ကွာန်ဖအံက် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီုရ။ တ္ၚဲယး ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉ ဂှ် ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နာဲမန်ဆာန် ပ္ဍဲသုသာန် ကွာန်ရောဂေါ။ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ကောန်ဇာတ်၊ သၟာဂဳတဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ညးတာလျိုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂမၠိုင် တိုန်စိုပ် ပလံင်ဗစာရဏာကမ္မဌာန် နာဲမန်ဆာန် ဂြုဂြုဂြီုဂြီုအိုတ်ရ။ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၄ ဂှ် ကၠောန်ပကာကုသိုလ် ပ္ဍဲသ္ၚိညးရ။
ပေါမ် မၚ်ဗၠာဲလၞုဟ်လဳ
ပေါမ် မင်ဗၠာဲလၞုဟ်လဳ The Story of A kanuh Li (a Mon Folklore)
တေကၠာကၠာတေအ်ဏအ် ပ္ဍဲကွာန်မွဲဂှ် နွံမင်ဗၠာဲမွဲ ယၟုဍေဟ် လၞုဟ်လဳ၊၊ ဒးကာလမွဲတ္ၚဲ ရဲညးတေအ် ကၠုင်ကော် သွက်ဂွံအာ ဗာ်ဒုန်၊၊ ညးတေအ် ဟွံမိက်အာ၊ ဆဂး ရဲတအ် ကော်အတေင်တုဲ ညးတေအ် ဒးဗက်အာရ၊၊ ကာလညးတအ် စိုပ်ဂြိုပ်ဒုန်ဂှ် ညးတၞဟ်တအ် ဗါ်အိုတ်ရ၊၊ ဆဂး လၞုဟ်လဳမွဲ ဂေတ်အာ ဂေတ်ကၠုင် ဒၞာဲတေအ် ဒၞာဲဏအ်တုဲ ချပ်ဒၟံင်ကၠးကၠးရ၊၊ ကာလညးတၞဟ်တအ် ဗါ်တုဲ ညးတၞဟ် သၟာန် ＂လၞုဟ်လဳ၊ ဣလဵု ဒုန်ဗှ်ေရော၊၊＂ညးတေအ် သှ် ＂အဲဟွံဂွံ ဗါ်ဏီ၊၊＂သကအ်ရဲတအ် ဆာန်ဍူညးတေအ်တုဲ ဍေဟ်တအ် သီုညးဖအိုတ် ရီုညးတေအ် ဗာ်ကဵုဒုန် သွက်ညးတေအ်ရ၊၊ ကာလညးတၞဟ်ဗာ်တုဲ ညးတၞဟ်ကော်ညးတေအ် ＂ကၠုင် ဣဏအ်ဒုန်ဗှ်ေ တ္ၚိန်ဖျဴသ္ၚိ၊၊＂ဆဂး လၞုဟ်လဳ ဟွံယိုက်ဖျဴ ဒုန်ညးတၞဟ် မဗါ်ကဵုလဝ် ကုညးတေအ်ဂှ်တုဲ ညးတၞဟ်တအ် ဒးတ္ၚိန်ဖျဴကဵု အရင်ညးတေအ်ပၠန်ရ၊၊
Long ago there lived in a certain village a youth named Kanuh Li. One day his friends called him to go with them to cut bomboos. Kanuh Li did not want to go, but, as they were very insistent, he had to. When they got to the bamboo jungle, the others went to cut bamboos but Kanuh Li only wandered hither and thither dreamily. When they had finished they asked, “Kanuh Li, where are your bamboos?” He replied, “I have not cut any yet.” Then they took pity on him and all helped to cut for him. When they had cut enough, they said, “Come, let’s carry them home.” But Kanuh Li would not carry the bamboos the others had cut for him, and they had to carry home his bamboos for him, as well as cut them.
ကာလညးတအ်စိုပ်ကွာန် ညးတၞဟ်တအ် လာ်ချာတုဲ တာန်ကမိန် (ပိုင်)အိုတ်ရ၊၊ မင်ဗၠာဲလၞုဟ်လဳ စိုပ်သ္ၚိတုဲ မုလေဝ် ညးတေအ် ဟွံပ၊ ဆဂး အပါညးတေအ် လာ်ချာတုဲ တာန်ကဵုကမိန်ဇၞော်ဇၞော်မွဲရ၊၊ တုဲဂှ် ညးတအ် တိတ်အာပိုင်ကရ၊၊ ကမိန် လၞုဟ်လဳဂှ် ဇၞော်ဗွဲမလောန် စိုပ်အာ သြင်ကြုင်လပါ်တေအ် လပါ်ဏအ်တုဲ ညးတၞဟ်တအ် ပိုင်ကဟွံဂွံရ၊၊ တုဲဂှ် ညးတၞဟ် ဟီုကဵုလၞုဟ်လဳ ＂လၞုဟ်လဳ ဗှ်ေလ္ပရပ်ရ က၊ ပိုဲရပ်တုဲတှ်ေ ဗိုင်ပရအ်ကဵု ဗှ်ေဏောဝ်၊၊＂လၞုဟ်လဳ တုပ်စိုတ်၊၊ ညးတၞဟ်ရပ်ကတုဲ ပါ်ပရအ်ကဵုညးတေအ် က ညးတအ် မရပ်ဂွံလဝ်ဂှ်ရ၊၊ တုဲညးတအ် ယိုက်ဖျဴကညးတအ်ရ၊၊
When they reached the village all the others split the bamboos up very small and made fish-traps. Kanuh Li did nothing with his bamboos but his father made for him a very large fish-trap. Then they all went to catch fish. Kanuh Li’s trap was so large that it reached from one side of the creek to the other, and made it impossible for anyone else to fish. So his friends said, “Kanuh Li, don’t you fish. We will give you a share of the fish we catch.” Kanuh Li agreed. They others fished and gave him a fair proportion of their catch. They then carried the fish home to the village.
ပ္ဍဲဘာ်တရဴဂှ် လၞုဟ်လဳ ဂွံဆဵုကေတ် ပၟတ်ဂအုံမစံင်လဝ်ဇွ မၞိဟ်ချိုတ်တ်မွဲရ၊၊ ညးတေအ် ဖျေဟ်စိုတ် သွက်ဂွံခဒဵုက ညးတေအ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ၊၊ ကာလညးတေအ် ခဒဵုဂွံ ကၜါပိ ကလော်မွဲ ကၠုင်တုဲ ကေတ်ဏာထောအ်ရ၊၊ တုဲ ညးတေအ် ခဒဵု ကၜါပိပၠန် ကဂှ်စိန် ကလော်ကၠုင် ကေတ်ဏာထောအ် ဗီုကၠာဂှ်ပၠန်၊၊ ပ္ဍဲညးတေအ် သှ်ေဆ ကမွဲဓဝ်ရ၊၊ ကာလညးတေအ် ခဒဵု ကမသှ်ေလက္ကရဴအိုတ်မွဲဂှ် ညးတေအ် ရပ်လဝ် ဗတကဂှ်ရ၊၊ ကလော်ဂှ် ကၠုင်ဂၠံက်ကေတ် ဗီုကၠာဂှ်ပၠန်၊၊ တုဲ မင်ဗၠာဲလၞုဟ်လဳဂှ် ညးတေအ် ခတာ်ရပ်ကေတ် တဲကလော်ဂှ်တုဲ ညးတေအ်ဟီု ＂ၝောအ် မၞိဟ်ဗီုလဵု ဂွံကၠတ်စ ကအဲ သီုဖအိုတ်ရော၊ အဲဒးဂၠာဲနင် တမာလှ်ေ၊၊ အလန်ဏအ် ၝောအ်ဒးချိုတ် ကဵုအဲရ၊၊＂တုဲဂှ် ကလော်ဂှ် ဟီုတိုန် ＂လ္ပဂစိုတ်အဲညိ၊၊ ယဝ်ရ မၞးမိက်ဂွံဂွံထဝ်မ္ဂး အဲကဵုထဝ်၊ ယဝ်ရ မၞးမိက်ဂွံဂွံသြန် အဲကဵုသြန်၊ အရာမၞး နွံပၟိက်ဂှ် အဲကဵုမၞးရောင်၊၊＂လၞုဟ်လဳ ကလေင်ဟီု၊ ＂သြန်ဗှ်ေလေဝ် အဲဟွံကေတ်၊ ထဝ်ဗှ်ေလေဝ် အဲဟွံနွံ ပၟိက်၊၊ ဆဂး အဲမိက်ဂွံဂွံ ဗုင်အဲကဵုဗြုဒၟံင် ရမ္သာင် ＂ဝင်-ဝင် ဝင်-ဝင်＂အဲဂွံဘစ ဂစေံစသြောအ် ပ္ဍဲကဵုဝါ၊၊ ယဝ်ရ ဗှ်ေပကဵုအဲ ဗီုဏအ်မာန်မ္ဂး အဲဗလးကဵုဗှ်ေ၊ ယဝ်ရ ဗှ်ေပကဵုအဲ ဟွံမာန်တှ်ေ အဲဂစိုတ်ဗှ်ေရ၊၊＂နကဵုဣဓိကလော်ဂှ် ရပ်ဗုင် လၞုဟ်လဳတုဲ ကဵုဗြုတိုန် ＂ဝင်-ဝင် ဝင်-ဝင်＂ ရ၊၊ ကာလညးတေအ် အာပ္ဍဲဝါတှ်ေ ဂစေံစသြောအ်တအ် ဟွံဂံင်ကၠုင် ဗဒါဲညးတေအ်ရ၊၊
Half way home, Kanuh LI came to a fire in which the corpse of a man being burnt. He determined to smoke his fish here. When he had smoked two or three, a Kalok came and took them away. When he had smoked two or three more the Kalok came and took them away as before. At last he had only one fish left. As he smoked this last fish, he held it by the tail. The Kalok came and snatched the fish as before. Then Kanuh Li seized the Kalok’s hand and said, “You are the fellow who has stolen all the fish I caught with so much labour. This time you are going to die.” Then the Kalok said, “Don’t kill me. If you want gold I will give it you. If you want silver I will give it you. Whatever you want you shall have.” Kanuh Li replied, “I do not want your silver or your gold. But I want my inside to make a noise like ‘wang-wang wang-wang,’ so as to scare the sparrows away from the rice-fields. If you can give me this, I will let you go, if you can’t I will kill you.” Then the Kalok, by the power of Kaloks, caused the inside of Kanuh Li to rumble “wang-wang, wang-wang.” So when he went up on the platform in the fields, no sparrow dared come nigh him.
ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ ညးတေအ် အာကၠတ်ပြေင်ရ၊၊ ဗုင်ညးတေအ် ညံင်ဟွံဂွံဗြုဂှ် ညးတေအ် ပူဒက်လဝ် နကဵုချံက်ရ၊၊ ကာလညးတေအ် လုပ်အာ ပ္ဍဲခရိုင်ပြေင်ဂှ် ကောန်ပြေင်မွဲ ထေင်ဂး ကၠုင်ကဵုချံက် အရင်ဍေဟ် ဂွံစတုဲ ကောန်ပြေင်ဂှ် ဂြံင်တံင်စ ချံက်ဂှ်ဗက် မွဲတဲဓဝ် ရမ္သာင်ဗြုတိုန် ဝင်-ဝင်၊ တၠပြေင်ကၠုင်တုဲ ရပ်ဏာ မင်ဗၠာဲလၞုဟ်လဳ ရ၊၊ ပေါမ်တုဲ ဆၜိုတ်ဏအ်ရ၊၊
One day he went to steal buffaloes, and in order that the noise should not betray him he wrapped himself in straw. When he went into the enclosure where the buffaloes were kept, a young buffalo, thinking the straw was intended for him to eat, took a mouthful of it. At once the “wang-wang” noise began, all the buffalo owners came out and caught A Kanuh Li. That is the end.
လိက်ပေါမ်ဝွံ J. A. Stewart ပကောံချူလဝ် နူကဵုတကအ်ခၟိုၚ်တုဲ ပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲလိက် J. A. Stewart, Talaing Folklore, Burma Research Society’s Journal, June, 1913, Vol. III part I.၊၊
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခမာ
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခမာ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၉၊ ထပိုယ် ၈ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဝါခမိတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝါခမိတ်(Weakhami၊ ဝဲခမိ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၆၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါခမိတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၅၃၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၇၀၇၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရောဂေါ
ဘာကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ရောဂေါ၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳဟရာဇာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၇၊ ဝှ် ၃၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ထဝ်ပၠၚ်၊ ကွာန်
<mapframe latitude="16.568588" longitude="97.741470" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ {     "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.741470,         16.568588        ]      }    }  ] }
ကွာန်ထဝ်ပၠင် (အၚ်္ဂလိက်: ) ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°56’85.88N-97°74’14.70E) တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ထဝ်ပၠင်ဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ကေုာံ ၜဳကဍတ် ဗွဲသြင် လပါ်သၟဝ်ကျာ ရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၂၅၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.13km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ ကွာန်ဂြာင်ဝွံ နွံသၠုင်ကျာ ဂၠံင်ဇၞော် ဗြဝတဳ-ဘာအင် ကြပ်ပ်ရ၊၊ တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်သၟဝ်ကျာ မဒှ်ဂၠံင်ဇၞော်ဗြဝတဳ-ဘာအင်ဂှ်မ္ဂး ၜိုတ် ၃၀ တိုင်မ္ဂး စိုပ် ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊
ဝၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊
သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊
ဘာလကျာ်ဂမၠိုၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ" တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။
ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။
ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး "မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။
နိဿဲ
လိက်စၟတ်သမ္တီဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ အလုံဒေသရးမန်၊ စၟတ်တ္ၚဲ ၁၃၇၈ သၞာံ၊ ဂိတုက္ထိုန် (၈) စွေက်။
ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ
ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဒှ်(ဂကောံ)လၟေၚ်ကမၠောန် သ္ဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ပရိယတ်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ကောပ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယမွဲရ။ ဂကောံဝွံ ဒှ်ဂကောံဂကူ သၟာန်သွဟ်လိက်မွဲတုဲ မွဲသၞာံမ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ်မံၚ် မွဲအလန်ရ။ ဌာန ကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ဂကောံဏအ်ဂှ် ဌာန ဘာကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀၊ ဍုၚ်မတ်မလီု မဒှ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် အခိၚ်ဂိတု ဖဝ်ရဂိုန် (၁) မံက်ဂှ် စတုဲ ဖဝ်ရဂိုန် ၄ မံက်မ္ဂး ညးတအ် ဗ္ဂိုန်ကဵုတဆိပ်ကြာ ကုသၚ်မအံၚ်ဇၞးလိက်တအ်ရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဏအ်ဝွံ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၃ သၞာံ၊ ဂိတုကထိုန် ၁၄ စွေက် အခိၚ်ဗ္တံ (၇) နာဍဳ၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်၊ ကောံဓရီု ကၠောံသၞာံ မရနုက်ကဵု (၉) ဝါ သၚ်နိမန် ဗၞတ် (၃၀၀) ဇကုပြၚ်ၚ် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာနဍုၚ်ကျာ်မြဟ် ရာမညနိကာယ ဘာကျာ်တုဲ စဒက်ပ္တန်လဝ် "ဂကောံသၟာန်သွဟ်လိက် ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" ရောၚ်။
"ဟိုတ်မူလ ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိ ဂွံဒှ်ကၠုၚ်"
ချူ "ဟိတဓရ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒောဘာသ၊ ဘာကျာ်ဍုၚ်ပံၚ် မဒှ်ရ။
သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲသာမညဟွံသေၚ်၊ ဗွဲတၟေၚ်ဟီုမ္ဂး ဟိုတ်နူဝၚ်မွဲပ္ၚံက် ဂွိၚ်ဖေက်ခလံက်အာတုဲ (ဝါ) ဟိုတ်နူဝၚ်တေံ အာတ်မိက်ကၠုၚ် သွက်ဂွံဆက်မၚ်မွဲအာ ပရိယတ္တိသာသနာရာမည အနာဂတ်ဂတ ဗွဲကာလ မဓါန်မဂၠိၚ်သ္ၚောဲမာန် ညိဂးတုဲ မ္ဒးကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ်ရ။
ဟိုတ်တုန်-သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ပထမကလေၚ်အလဵုအသဳသၞောဝ်တၟိဂှ် ကြက်ညးတံ ထ္ၜးစၞောန်ကၠုၚ်ဘာသာလိက်ဗၟာ ဟွံသွဟ်မံၚ်ဟွံဂွံရောၚ်ဂှ် ဂွံမိၚ်ကေတ်ဒၟံၚ်ဂှ်ဒှ်တုဲ ယဝ်ရဒးဗ္တောန် ဒးသွဟ်အာဘာသာဗၟာမ္ဂး အနာဂတ်တေံ ဂၠံၚ်တရဴလိက်ပတ်ပရိယတ်ပိုဲမန် ဍိုန်လျ ကၠေအ်ဗ္ဒန်အာမာန်ဒၟံၚ်ရောၚ် - သာ်ဝွံ ထေက်ကဵုဒးဂွိၚ်စံၚ်တူ ဂှ်ဒှ်တုဲ။
နူဂကောံသၚ်သၟတ်တအ်လေဝ် အာတ်မိက်ကၠုၚ် နူဂကောံမဟာနာယက ညးတာလျိုၚ်ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယဂမၠိုၚ်ကီုလေဝ် ဒုၚ်တၠုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒတုပ်သၟဟ်ကၠုၚ်ညးသ္ကံတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ် သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၃ - သၞာံရောၚ်။
နူအခိၚ်တမ်ဝါဒိ ၂-၃ သၞာံတေံဟီုမ္ဂး မိက်ဂွံကဵုကဆံၚ်သၠုၚ်တုဲ ကလေၚ်ပါၚ်တိုက်အံၚ်တုဲမှ နွံအခေါၚ်လုပ်ချူသွဟ်ရောၚ်။ ဗွဲကြဴဏအ် နုက်ပိုက်ထောံတၚ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကာလအခိၚ်ဒေါအ်တန် ဟွံသွဟ်သဘၚ်သၟာန်လိက်သၟိၚ် အလဵုအသဳ ၁၀ သၞာံ ပြၚ်တေံဟီုမ္ဂး သဘၚ်သၟာန်လိက်ဝွံ ဒှ်ညံၚ်ဇုတ်ဇၞော် ဒှ်ကၠုၚ်သၠဲလၜေါ် သၚ်ရာမညပိုဲရောၚ်ဟီုမ္ဂး ဗၠောတ်ဟွံမာန်ရောၚ်။
အခိၚ်ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ဝါဒိတေအ်ဟီုမ္ဂး ဒၞဲါလေဝ်ဟွံမွဲဏီ တက်ကၞာထးတုဲ ဒးသွဟ်ကၠုၚ်ရ။ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ပ္ဍဲအခိၚ်အဃောသွဟ်ဒၟံၚ်လိက်ဂှ် ဗြဲဂူက္ညက်ထ္ၜၚ်ခုၚ်ပြံၚ်ဒၞဲါ ဒးဂြိပ်ပြးဆာဲ သီုအ္စာသီုကွးလေဝ် ကေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်ရ။
ဗွဲကြဴ သိုၚ်ခၞံဗဒှ်ကၠုၚ် လွဳမာန်ရာမည(၁) တုဲ သွဟ်ကၠုၚ်ဂွံၜိုတ် ၁၀ သၞာံပြၚ်၊ လၟုဟ်ဟီုမ္ဂး သၚ်သွဟ်လိက်ကီု သီုအ္စာလိက်ဂမၠိုၚ် ဒှ်ကၠုၚ်ၜိုတ်လ္ၚီဇကုရ၊ ဒၞဲါဟွံရုမ်ဂပ်ဒှ်ကၠုၚ်ပၠန်ရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၅၀ သၞာံ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၈ သၞာံ ဂိတုပသာ် ၁၁ မံက် တ္ၚဲအဒိုတ် အခိၚ်နူဂယး ၈နာဍဳ ၄၅ မိနေတ် ဖျေံကၞက်ထဝ် တပ်သိုၚ်ခၞံဗဒှ်ကၠုၚ် လွဳမာန်ရာမည (၂) ပၠန်ရ။ လွဳမာန်ဝွံ ဟိုတ်နူသၚ် ခရှ် မဒှ်ဂကူ ရာမညညဳသၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲပွိုၚ် ၇ ဂိတုဟေၚ် နကဵုၚုဟ်မး ၜိုတ်ဒ္စိတ်ကၠံကိုဋ်ပြၚ်ဂှ် ဂွံတုဲဒှ်အံၚ်ဇၞးမာန်ကၠုၚ်ရ။ လွဳမာန်ၜါဝွံ တန်တဴဒၟံၚ်ၜါမွဲဒွန် ညံၚ်ကောန်အမာ(ကၟာ) ထ္ၜးဒၟံၚ်အစောန်စရာဲ ဂကူ ဘာသာ သာသနာ ပညာ ကောန်ဂကူမန်ရ။
"ဟိုတ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ဂွံက္တဵုဒှ်"
ချူ "ဘဒ္ဒန္တကေသရ၊ ဒဂုၚ်" မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၃၄ သၞာံ ဂိတုက္ထိုန် ၁၄ စွေက် အခိၚ်ဗ္တံ ၇ နာဍဳ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ ကောံဓရီုပွိုၚ်သၞာံ မရနုက်ကဵု ၉ ဝါ သၚ်နိမန်ဗၞတ် ၃၀၀ ဇကုပြၚ်ၚ် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဌာနကျာ်မြဟ် ဘာကျာ်တုဲ စဒက်ပတန်လဝ် "ဂကောံသဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" ဏအ်ရောၚ်။
ညးကမၠောန်ဗဟဵုဂကောံဏအ်ဂှ် အတိုၚ်ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယတေအ်ဟေၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံသၚ်ရာမညဓမ္မာစရိယတအ်ဟေၚ် သဒးက္ဍိုက်က္ဍိုပ်၊ သဒးဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံၚ်ဂွံဇၞော်မောဝ်ရ။ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယတအ်ဂှ် တာလျိုၚ်နွံမံၚ်က္ဍိုက်ပ်ပေၚ်ၚ်ရ။
တိုၚ်ကဴရန်တၟံဂကောံဂှ်တုန်- ရန်တၟံကဵုဂကူ ဘာသာ သာသနာ ပညာဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ သဒးကၠောန်လဝ်ရောၚ်၊ ရဴသာ်ဝွံ ညးတအ်ဖျေအ်လဝ် စေဝ်ပၞောန်ဥပဒေရ။ မွဲသာ်ပၠန် ရန်တၟအ်ကဵု သွက်ဂွံဒှ် သဇိုၚ်သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် အလဵုအသဳတအ်တုဲ သဒးကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ရောၚ်၊ အတိုၚ်ရန်တၟအ်ၜါသာ်ဏအ်တုဲ မွဲသၞာံမွဲဝါ ညးတအ်ကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ် ပ္ဍဲဌာန်ဘာဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ ဍုၚ်မတ်မလီုလၟိုန်ရ။