cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သုက္ကဝိဿဋ်
thumb|မၞိဟ်ဗြဴမွဲ မပဒၟံင် သုက္ကဝိဿဋ် နကဵု လပုဟ်တဲ ပ္ဍဲယောနိဇကု – Gustav Klimt's Woman seated with thighs apart (1916) thumb|မၞိဟ်တြုဟ်မွဲ မပဒၟံင် သုက္ကဝိဿဋ် နကဵု မဓလိုက်ကတဵု မဗေါဝ် ညးတေအ် သုက္ကဝိဿဋ် (masturbation) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မဓလိုက်ကတဵု လိင်ကာမ၊ အင်္ဂဇာတ်ဇကု သွက် လိင်ကာမ ဂွံဓလိုက်ကတဵု ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ကလိဂွံ သိုင်တသိုက် လိင်ကာမ၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး သွက်ကလိဂွံ သြရ်ဂေတ် (ဍာ်သုက်တိတ်)ရ။   ပ္ဍဲအရာမဓလိုက်ကတဵုဂှ် မလေပ် စကာ နကဵုတဲ၊ လပုဟ်တဲ၊ ကပေါတ်အရပ်အရာမွဲမွဲ၊ ကိရိယာလိင် မပ္တံကဵု ဝိဗရေတာ  (vibrators) ဟွံသေင်မ္ဂး မပံင်နှဴ အရာတအ်ဂှ်တအ်ဂှ်ရ။ သဟသုက္ကဝိဿဋ် (Mutual masturbation) ဟီုဂှ် ဒှ်အရာ သုက္ကဝိဿဋ် နကဵု သကအ်ပွံင်လိင်ကာမ တုဲ အင်္ဂ သကအ်ပွံင် (မပတံကဵု လပုဟ်တဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန်တဲ  handjob) ပါလုပ်မာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒှ်အရာမဆက်ဆောံလိင် နကဵု ဗီုပြင် သက်ကုပၠုပ်အင်္ဂဇာတ် (non-penetrative sex) ရ။
သုက္ကဝိဿဋ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု လိင်သီုၜါ ပ္ဍဲကဵု အာယုက်နာနာသာ်ရ။ သုက္ကဝိဿဋ်ဝွံ ဒှ်အရာ မဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် မပခိုဟ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် နကဵု လပါ်ဂဥုဲကီု သီုကဵု လပါ်စိတ္တဗေဒ မတုပ်ညံင် ပွမဆက်ဆောံလိင် ဗွဲဓမ္မတာမွဲဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ သုက္ကဝိဿဋ်ဝွံ ဒှ်အရာ ယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲကာယမွဲမွဲရောင်ဂှ် ဟွံ ဆဵုကေတ်ရ။ ပ္ဍဲရးပလိုတ်မ္ဂး သုက္ကဝိဿဋ်ဝွံ ဒှ်အရာ မဆေင်ကဵု ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး အကြာ ပွံင်ဇကုမ္ဂး ဒှ်အရာဓမ္မတာ ကေုာံ ဒှ်အရာ ပွမဒုင်စသိုင်တသိုက် လိင်ကာမ ထတ်ယုက်မွဲရ။
ရုပ်ကသူ ပါန်ကွတ် မဓဇက်ချူလဝ် သုက္ကဝိဿဋ် ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵု ခေတ်ကိုပ်ကၠာဝင်၊ တုဲ ပရူဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဟီုဂးပါ်ပါဲကၠုင် နူကဵုအခိင် ကောန်မၞိဟ်တအ် မစချူလိက်လေပ်တေအ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၈ ကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ လညာတ်ဘာသာ ကေုာံ လညာတ်ခန္ဓဗေဒ ပ္ဍဲဥရဝ်ပ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် သုက္ကဝိဿဋ်ဝွံ ဒှ်အရာ "မပရေအ်"၊ "မဟွံမဲကဵု ဂဝဂလေအ်"၊ ကေုာံ "ယဲစိုတ်" မွဲရ။ ဆဂး စိုပ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် လညာတ် လပါ်ပရေအ် လတူ သုက္ကဝိဿဋ်ဂှ် အောန်စှ်ေအာ သိုက်က်ရ။ စပ်ကဵု သုက္ကဝိဿဋ်ဂှ် စကာကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ပါန်ကွတ် မပတံ ရုပ်ကသူ၊ ဂဳတ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကၠုင်ရ။ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး စပ်ကဵု သုက္ကဝိဿဋ်ဝွံ ပ္ဍဲကဵုဘာသာမ္ဂး လညာတ်တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်၊ ညးလ္ၚဵု ညာတ်ကေတ် ဒှ်အရာ မကၠောန်ပ မဗၠေတ်ကဵုဓရ်၊ ညးလ္ၚဵုဂှ် ညာတ်ကေတ် အရာဓမ္မတာ နကဵုအကာဲအရာရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဥပဒေလေဝ် ပ္ဍဲမွဲဒမြေပ်ဝင်ဂှ် စပ်ကဵု သုက္ကဝိဿဋ်ဝွံ လညာတ်နွံကၠုင် နာနာသာ်တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် သုက္ကဝိဿဋ် ပ္ဍဲလဒေါဝ်မၞိဟ်ရ။ တိရစ္ဆာန် သုက္ကဝိဿဋ် ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအရိုင်ကီု သီုကဵု တိရစ္ဆာန်လွဳရ။
နိရုတ္တိ
မအရေဝ်မန် သုက္ကဝိဿဋ် ဝွံ လွဳကေတ် နူပါဠိ "သုက္ကဝိဿဋ္ဌ" (သုက္က - ဍာ်သုက်၊ ဝိဿဋ္ဌ - မပ္တိတ်) မဂွံအဓိပ္ပါယ် မပတိတ်ဍာ်သုက်။
ဝေါဟာရဗေဒ
မအရေဝ် သုက္ကဝိဿဋ် ဝွံ နကဵု မအရေဝ်မန် မလွဳဗ္စ နူပါဠိဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်ဝွံ ဂွံဆဵု ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ( နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ဒှ်ညးမစကာ ကၠာအိုတ်ရ။) သုက္ကဝိဿဋ်ဝွံ နကဵုသဘာဝ ကေုာံ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်မန် ဒှ်အရာ မဆေင် ကုပူဂိုလ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ်မန် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်ဝိနယ် (ပထမ သံဃဒိသိဟ်) ဂှ် ၜိုန်ရ နွံကီုလေဝ် နဒဒှ် မနာမ်မွဲဂှ် မန်ဟွံဗဒှ်လဝ်၊ နကဵု တြာဲ မအရေဝ်ပါဠိ "သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ" ဂှ် ကၠာဲလဝ် "ယြဴင် ပွမပ္တိတ်ဍာ်သုက်မွဲ" ရ။
ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်အရာပ် အကြာ ဗွဲတၟေင် မၞိဟ်တြုဟ်တအ်မ္ဂး ကော်စ ဗွဲမဂၠိုင် "ထုကွေန်"၊ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်အင်္ဂလိက်မ္ဂး နကဵု အရေဝ်လိက်ဂှ် masturbation မဒှ်အရေဝ် မလွဳဗ္စ နူလေတ္တန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂရိတ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဟီု ချူဒၟံင်ကီုလေဝ် မပ္တံ playing with yourself (ဝေင် နကဵုဇကုဇကု), pleasuring oneself (ဒုင်စသိုင် အလဵုဇကုဇကု) ကေုာံ အရေဝ်အရာပ် wanking, jerking off, ကေုာံ  frigging တအ်ဂှ် အကြာ ညးသၟတ်တအ် မလေပ်ဟီုဂၠိုင်ရ။ အရေဝ်အရာပ် ခေတ်တၟိဂှ် Self-abuse ကေုာံ self-pollution မလေပ်ဟီုတုဲ မအရေဝ်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက် အဘိဓာန်အင်္ဂလိက်ကီုရ။
ဗွဲဓမ္မတာ
ညးလ္ၚဵုဂှ် ကလိဂွံ လဟိင်ကာမ နကဵု မပၠုပ်စုတ် အရပ်အရာဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပွေင်ပထောင်ဏမ် (urethral sounds/urethral play) မဒှ်ကိရိယာ မပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲပထောင်ဏမ် (ပထောင်ဗေါဝ်)ရ။ လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး စုတ်ပၠုပ် မဂဝ်လဳ၊ စွမ်ဂမ္တဴတအ် ဒှ်တမ်၊ နကဵု နဲကဲမပၠုပ်စုတ် အရပ်အရာဏအ်ဂှ် ပကဵုညံင်ပထောင်ဏမ် ဂွံဒှ်သရမာန်ရ။ ညးလ္ၚဵု ပသုက္ကဝိဿဋ် နကဵုမစကာစက်ခမ္ညဴ (Fucking machine)လေဝ် နွံကီုရ။
မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု မၞိဟ်ဗြဴ ပသုက္ကဝိဿဋ် စဵုကဵု ညးတအ် ကလိဂွံ သြရ်ဂေတ် (ဍာ်တိတ်)၊ အကြာဂှ် ဒေါအ်ဇူ မွဲမွဲလစုတ် ဂွံဖျအ်ဖျေဟ်စိုတ်၊ တုဲ ဆက်ပၠန်။ ဒေါအ်-ဆက်ဂှ် ဒှ်အရာ ကၞောတ်တဲ သွက်ကလိဂွံ သြရ်ဂေတ်ခိုဟ်ဟ် (ဝါ) မပေင်တြပ်စိုတ်ခိုဟ်ဟ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ကိုပ်ကၠာဟွံကလိဂွံ သြရ်ဂေတ်က္ဍင်ဂှ် ဒေါအ်ပွမပချဳဓရာင်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ကြဴနူ မကလိဂွံသြရ်ဂေတ်တုဲ တုဲဒှ်ရ။
မၞိဟ်တြုဟ်
ဗီုမမံင်စဒှ်ဂှ်မ္ဂး မပ္တံကဵု တိက်ဂၠံင်လ္ၚာ၊ ဂပ်၊ ဂဇအ်၊ ဂဇုန်၊ အထံက်ကၟံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠံင်ဒတဴတအ် ဒှ်တမ်ရ။ နဲကဲ မၞိဟ်တြုဟ် မပသုက္ကဝိဿဋ် ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဂန်လဝ် မဗေါဝ်ညိညတုဲ မပချဳ ပတိုန် ဖျေဟ်တဲရ။ နကဵုနဲ မပတိုန်ဖျေဟ်ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာ သ္ဒးနွံဟေင် သ္ဂောအ်ကလိဂွံ သြရ်ဂေတ် ကေုာံ ကရိုဟ်ဍာ်သုက်မာန်ရ။ ပရဟ်တဲဂှ် ဗွဲမဗဗွဲ ကုအပိုင်အခြာကာလ မပသုက္ကဝိဿဋ်တုဲ တၞဟ်ခြာတဴရ။
နဲကဲ မၞိဟ်တြုဟ် မဒးဒုင်ရေက်လဝ်စၞာံကထိုက် (circumcised) ကဵု ညးဟွံဒးဒုင်ရေက်တအ်ဂှ် မပသုက္ကဝိဿဋ် တၞဟ်ခြာရေင်သကအ် ညိညရ။ တုဲပၠန် နဲကဲလ္ၚဵုဂှ် သွက်မၞိဟ်လ္ၚဵု ဒုင်စသိုင်ခိုဟ်ကီုလေဝ် သွက်မၞိဟ်သအာင် ဟွံဒှ်အရာမဒုင်စသိုင်ခိုဟ်လေဝ် နွံကီုရ။ သွက်မၞိဟ်တြုဟ် မဟွံဒးဒုင်ရေက်လဝ် စၞာံကထိုက်တအ်မ္ဂး ဓလိုက်ကတဵုအင်္ဂဇာတ် ဗွဲမဂၠိုင် နကဵု မထပက်စၞာံကထိုက်၊ ရပ်ဂဝ်လဝ်တုဲ ပချဳပတိုန်ဖျေဟ် စဵုကဵုစိုပ် က္ဍိုပ်လိင် (glans penis)၊ ဂလိုင်လဵုရောဂှ် တန်တဴကဵု ဇမၠိင်စၞာံကထိုက်ရ။ စၞာံကထိုက် လပါ်အပ္ဍဲ ဒးက္ဍိုပ်လိင်။ တုဲပၠန် က္ဍိုပ်လိင်ဂှ်လေဝ် ကာလဓလိုက်ကတဵုကၠုင်မ္ဂး ဇၞော်တိုန် ဂၠိင်တိုန် တုဲပၠန် အသာ်လေဝ် ကြံင်ကၠုင်တုဲ စၞာံကထိုက်ဂှ် ဒးက္ဍိုပ်လိင်ဂၠိုင်ကၠုင်ကီုရ။ နကဵုနဲဏအ်ဂှ် သွက်မၞိဟ်တြုဟ် မဒးဒုင်ရေက်လဝ်စၞာံကထိုက်တုဲ သှ်ေဒၟံင်ညိညတအ်လေဝ် စကာကီုရ။
သွက်မၞိဟ်တြုဟ် မဒုင်ရေက်လဝ် စၞာံကထိုက်တုဲ က္ဍိုပ်လိင်မလာတ်ဒၟံင် (ပံက်တုဲ ဟွံဂြောပ်ဒၟံင်)တအ်မ္ဂး နကဵုနဲကဲဏအ် တဲ ကေုာံ က္ဍိုပ်လိင်ဂှ် စုက်လုက်ဒး တပ်ပ်ရ။ တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ ပ္ဍဲအရာမဂိသကေဝ်တုဲ ညးလ္ၚဵု စကာ ဍာ်ခလိန်ခလိန်ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ခရေမ်သုက္ကဝိဿဋ် (masturbation cream) ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်ပါင်ရ။
စၞာံကမြဳဂှ်လေဝ် ပချဳပတိုန်ဖျေဟ်ဂွံကီု ဆပ္ဍဲကဵု လပုဟ်တဲကဵု အကြာလိင်ညိညဂှ်ရ။ နဲတၞဟ်ဂှ် လပုဟ်တဲ ကေုာံ ၝောအ််တဲဂှ် ရပ်ဂန်လဝ် လိင်တုဲ ပချဳ ပတိုန်ဖျေဟ်။ တိက်ဂၠံင်ဂပ် လတူအရာမဍိုန်ဍောတ် ဗီုကဵုဖုန်၊ ဂၞဳ ခညဴ။ နကဵုနဲဏအ်ဂှ် တဲဇကုဂှ် ပညံင်ပထောင်ယောနိတုဲ မပသုက္ကဝိဿဋ်ရ။
သုက္ကဝိဿဋ်သိုင်အိက် (Anal masturbation)၊ နကဵု မပၠုပ်စုတ် လပုဟ်တဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာမွဲမွဲ အပ္ဍဲသိုင်အိက်ဂှ်လေဝ် မၞိဟ်တြုဟ်လ္ၚဵုဂှ် ဒုင်စသိုင်လဟိင် နွံကီုရ။ ဟိုတ်နူ ကတေင်အာရီုမဆက်စၠောအ်လဝ် ကုကသိုင်အိက် နွံတၟာဂလိုင်တုဲ နကဵုနဲဝွံလေဝ် ကလိဂွံ သြရ်ဂေတ်ကီုရ။ တၞဟ်နဂွံပၠုပ်စုတ်လုပ်ကီု ဂွံဒုင်စသိုင်ခိုဟ်ကီုဂှ် ကၠေင်ခိုဟ်ဟ် နွံပၟိက်ရ။ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဆၜိုတ် ဇွိတ်သ္ပောတ် သၟောန်မ္ၚးသၟးတုဲ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် လပါ်တဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူမွဲရ။
နဲကဲ မၞိဟ်တြုဟ် မပသုက္ကဝိဿဋ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ နကဵု မဇွိတ်သ္ပောတ် က္ဍိုပ်လိင်၊ ပထောင်လိင်၊ စၞာံဂရဲက္ဍိုပ် (frenular delta) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။ မၞိဟ်တြုဟ်လ္ၚဵု တဲသီုၜါ ဂန်ရပ် လိင်၊ ညးလ္ၚဵုဂှ် တဲမွဲ ဂန်ရပ်လိင်တုဲ တဲသၠးဂှ် ရပ်တှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇကုညးတအ်မွဲမွဲဒၞာဲတုဲ ပသုက္ကဝိဿဋ်ရ။ The nipples are erogenous zones, and vigorous stimulation of them during masturbation usually causes the penis to become erect more quickly than it would otherwise. Some may keep their hand stationary while pumping into it with pelvic thrusts in order to simulate the motions of sexual intercourse. Some may lay in the prone position and rub their genitals against the bed sheet or other surface, a technique called prone masturbation. In a bath or shower, a male may direct water via a handheld showerhead at his frenulum, testicles, or perineum. Others may also use vibrators and other sexual devices more commonly associated with female masturbation.
A somewhat controversial ejaculation control technique is to put pressure on the perineum, about halfway between the scrotum and the anus, just before ejaculating. This can, however, redirect semen into the bladder (referred to as retrograde ejaculation).
Popular culture
right|thumb|Religious ecstasy illustrated as masturbation by Félicien Rops (1833–1898) right|thumb|Masturbation, 1911, copper engraving by Mihály Zichy
Other animals
Masturbatory behavior has been documented in a very wide range of species. Individuals of some species have been known to create tools for masturbation purposes.
External links
ကဏ္ဍ:ပညာလိင် ကဏ္ဍ:BEHM
ဓါတုမာလာပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဓါတုမာလာပရိယတ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၂၊ ထပိုယ် ၄၀ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝါကပိုဟ်
ဘာကောန်ဂကူမန် ဝါကပိုဟ် (Mon National School, Welkapouh)
သဘင်ကၞာပံက်ဘာ
ပ္ဍဲအခိင်ဘာဂှ် မသြိုင်တုဲ မွဲထပ်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပံက်ဘာ ပ္ဍဲ ၂၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၂၂။
ဂကောံဉာဏ်
စဒက်ပ္တန်ကၠုၚ်လဝ် ဂကောံဉာဏ် (ယၟုပေၚ်ပေၚ်ဘာသာအၚ်္ဂလိက်: Nyan Agency for Intellectual Services; ယၟုဇမၠေံဘာသာအၚ်္ဂလိက်: Nyan; ယၟုဂကောံ ဘာသာဗၟာ: ဉာဏ်ဉာဏဝန်ဆောၚ်မှုလုပ်ငန်းစု) ပ္ဍဲမာ်မွဲစွေက်၊ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ၊ သၞာံ ၂၀၁၈ ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။
ဇုက်သောက်၊ ကျာ်စေတဳ ကွာန်ဇုက်သောက်
ကျာ်ဇုက်သောက် (Kyaik Zokthok or Kyaik Htee Saung Pagoda, Burmese; ဇုတ်သုတ်ရွာ ကျိုက်ထီးဆောင်းဘုရား)ဝွံ ဒှ်ကျာ်မန်ခေတ်တြေံ မဒက်ခၞံလဝ် နကဵုက္ဍိုတ်တၟအ်ဝါန် မၞုံပ္ဍဲ ကွာန်ဇုက်သောက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်၊၊ ပ္ဍဲကွာန်ဇုက်သုက်ဂှ် ကျာ်ဇုက်သောက်ဝွံ ဒှ်ကျာ် မလုပ်ဝင် မဆေင်ကဵုဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိတအ် တေအ်မွဲရ၊၊
နိရုတ္တိ
ဇုက်သောက် ဂှ် အတိုင် ဝင်ကျာ်စေတဳမ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ကျာ်တြဲဂေါတမ မက္ညစိုပ်ကၠုင် ဍုင်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိဂှ် ဟိုတ်နူ ကလော်ဂမၠိုင် မပူဇဴလဝ်ကျာ် နကဵု ဇုက်သော်ညးတအ်တုဲ ကျာ်ဂှ် ကျာ်ဇုက်သောက် ညးမကော်စခဴရ၊၊ တင်သက်သဳဝင်ဝွံ နကဵုဝင်ကျာ်စေတဳမွဲ နကဵုမွဲအခန် မွဲကဏ္ဍ ၜိုန်ရ စၟတ်သမ္တီကေတ် ဂွံကီုလေဝ် ရံင်နကဵု သုတေသနစှ်ေစှ်ေမ္ဂး ဟွံဒှ်ဝင်တုဲ ဒှ်ပေါမ်ဒဏ္ဍာရဳမွဲဟေင်ရ၊၊
အတိုင်လညာတ် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မ္ဂး အရေဝ်မန် ဇုက်သောက် ဂှ် ညးမချူဝင် ခေတ်ဗွဲကြဴတအ် ရံင်ကဵု ရမ္သာင်မန် ခေတ်တၟိတုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ၊၊ ကျာ်စေတဳတၟအ်ဝါန် ကေုာံ ကွာန် ပ္ဍဲဒၞာဲဍုင်မန်တြေံ နူခေတ်အကြာဘဳသဳ ၃၀၀ တေအ်ဂှ် ဒးရံင် နကဵုအရေဝ် (ဝါ) ရမ္သာင်မန် ခေတ်ဘဳသဳတေအ်ဟေင် ကလိဂွံ အဓိပ္ပါယ် ဍာံမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ဟီု အရေဝ်ဗၟာ မကော် ဇုတ် ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်မန် ဇုအ်/ဇု မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးဇၞော်ရ၊၊ ဒၞာဲမအရေဝ် ဨကရာဇ် မန်တအ် မလွဳစလဝ် နူပါဠိ ဨကရာဇ ဂှ် မန်ခေတ်တမၠာတေအ် ညးကော်စ တဇု ဟွံသေင်မ္ဂး ဇုအ်၊၊ မအရေဝ်ဏအ် စဵုတ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲအရေဝ်မန် စကာဒၟံင်ဖိုဟ်ရ၊၊ ဥပမာ လဇု၊ အဇု၊ ဣဇု ဇုကျာ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ မအရေဝ် တဇု နကဵုအဓိပ္ပါယ် ဨကရာဇ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ် လာမ်ဖုန် ဟာရိဘုဉ္ဇယျ (ဍုင်သေံ) လိက်တၟအ်ဝါတ်သေန်ခဴဟဝ် (Wat Sen Khao Ho) ပၞောန် (၇) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုဏအ်ရ၊၊ တ္ဇုံတြလရဿ ညိန်ဝါဏ် ဨယျ စလောမှာစလ္လဂုဟ်မောယျ ဨယျပအ် (တဇုတၠရး ညိန်ဝါဏ်/ရီု အဲ စလောမဟာစလ္လဂိုဟ်မွဲ အဲပ)၊၊
ဗၟာမချူ သုတ် မန်မချူ သောက်  ဂှ် သောက်ဂှ် နူတမ်တေအ် ကၠုင်နူ အသောက် မဒှ်ယၟု သၟိင်အသောက ရ၊၊ အသောကဂှ် မန်ပိုယ် ညံင်ရဴ အိန္ဒိယတအ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် မဟီု အသောက်ကီု မန်လေဝ် ဟီု အသောက် ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဗဒင် ကျာ်ဂိုဟ်မြင်ကပါ ဍုင်ဗုကာံဂှ် ညးချူလဝ် (တလပေါယ် တိဿဥပဂုပ္ထ ကုသၟိင်ဓမ္မာသောက် တာဝ် ဂုလာည်ဂြာစ်ထိစ်သာသနာ) (တၠပိုယ် တိဿဥပဂုပ္ထ ကုသၟိင်ဓမ္မာသောက ဟီုတဴဂလာန် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်သာသနာ)
ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်ဇုက်သောက် /ဇုတ်သုက် ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်သၟိင်အသောက ရ၊၊
ယၟုဗၟာ ကျိုက်ထီးဆောင်း ဂှ် ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ကလိဂွံ ရုပ်က္ဍိုင်တၟအ်ဝါန် နူခေတ်တြေံတုဲ တၞဟ်နယၟုကျာ် ဂွံတၞဟ်ခြာ နူယၟုကွာန်ဂှ်တုဲ ညးဒေသခေတ်လက္ကရဴ (ညးမဒှ်အာဗၟာ)တအ် မကဵုလဝ်ယၟု ကျာ်ထီးဆောင်း ဗီုဗၟာရ၊၊ ဟိုတ်နူ ညးတအ် ဟွံဂွံတီဒုင်စသိုင် ဗီုမန် မကော် ကျာ်လ္ဂုင် ဍုင်လ္ဂုင်၊ ကျာ်သဓီု ဍုင်သဓီု ဒှ်မာန်ရ၊၊ ညးလ္ၚဵုတအ်ဟီု အရေဝ်ဗၟာ ကျိုက်ထီးဆောင်း ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ်မန် ကျာ်ထပ်ဇံင် ရ၊၊ လဟီုဝွံ ဒှ်ဟွံမာန်၊၊ မအရေဝ်မ္ဂး ထပ်ဇံင် ဝွံ ဒှ်မအရေဝ် မန်ခေတ်တၟိ သၟုဟ်အရေဝ်ဗၟာ မနှဴဒၟံင်ညိညတုဲ ဟွံသၟဟ်ညဳ ကုကျာ်စေတဳတြေံ မလောန်ကၠုင် သၞာံ ၂၃၀၀ သၞာံပြင်င်ဏအ်ရ၊၊
ဝင်
ရံင်ကဵု အဓိပ္ပါယ် ယၟုကျာ်ဇုက်သောက် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်သၟိင်အသောကတုဲ အတိုင်ဝင်ဍုင်အိန္ဒိယ ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ်ဘဳသဳ ၃၀၀ တေအ်ဂှ် သၟိင်အသောက အဝဵုသြဇာဇၞော် ဒက်ပ္တန်အေန်ပါယာမွဲ ဇမၞော်သမၠဲ ကြပ်တၟာ ဍုင်အိန္ဒိယ တ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ တၞဟ်န ဂွံပရးသာသနာကျာ်တြဲတုဲ ညးဗလးဏာ မှာထေရ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်ဟ်တအ်တုဲ သွက်ဍုင်မန်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိဂှ် ညးဗလးနင် သောဏထေရ် ကဵု ဥတ္တရထေရ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲ ညးမဗလးဏာလဝ် မှာထေရ်တအ်ဂှ် ကြပ်ဇၟာပ်ဍုင် ဒက်လဝ် ကျာ်စေတဳတုဲ ကဵုလဝ် ယၟု ကျာ်အသောက် ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန် ယၟု အသောက်ဂှ် ဟိုတ်နူ ရမ္သာင်တုပ်အာကဵု အရံင်မန် သောက်တုဲ စေတဳဗွဲမဂၠိုင် ကလိဂွံယၟုတၟိ စေတဳဓါတ်သောက်ရ၊၊ ကျာ်အသောက် ဒၞာဲလ္ၚဵု ဒှ်အာ ကျာ်အသုက်၊ ကျာ်သုက် လေဝ် နွံရ၊၊
အတိုင်ဝင် စၟတ်သမ္တီ အိန္ဒိယမ္ဂး သၟိင်အသောက ညးၜံက်ခါဲ ကျာ်စေတဳ မသၠုင်လဝ် ဇုတ်/ဓါတ်ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲဍုင်သာရဝှ် မဒှ်ဍုင် ကလောကောဒေအ် ကျာ်တြဲတုဲ ဓါတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ညးသၟေဟ်စွံလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်တုဲ ကလေင်ဒက် ကျာ်တၟိ၊ ဓါတ်မကလိဂွံ နူဂၠံဓါတ်ကျာ်စေတဳ ဍုင်သာရဝှ်ဂှ် ညးကဵု အာပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ် ပ္ဍဲသၟဝ်က္ဍိုင်ဗတာင်ညးကီု သီုကဵု မကဵုဏာ မှာထေရ် မအာပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်ရးတၞဟ်တအ် သွက်ဂွံပ္တန်ကျာ်ရ၊၊ ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဍုင်သာရဝှ်ဂှ် ဂကူဗြိတိန် ပ္ဍဲခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ ၜံက်ခါဲတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဓါတ်ကျာ်တြဲ သီုလိက်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁၈၉၈ ဂှ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၁ - ၁၉၇၃ ဂှ် ဌာနသုတေသနအိန္ဒိယ နကဵုမအာက္ဍိုပ် အစာသုတေသန သြိဝိသ္တဝါ K.M. Srivastava ၜံက်ခါဲသုတေသန ပိပြဟွာဂှ်တုဲ ညးတအ် ဂွံတီကေတ် ဒဒှ် ကျာ်တြေံဂှ် ဒးဒုင်ၜံက်ခါဲလဝ် ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်အသောက ကွေဟ်ရ၊၊
အတိုင်သက်သဳဏအ်မ္ဂး ကျာ်စေတဳဇုက်သောက် (တဇုအသောက်)ဝွံ ညးသၠိုင်လဝ် ဓါတ်ကျာ်တြဲဇေတ်တ် နူကဵုဍုင်သာရဝှ် မဒှ်ဓါတ် သောဏထေရ် ကဵု ဥတ္တရထေရ် မရင်တၠုင်နင်လဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
ကျာ်စေတဳ မဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်တၟအ်ဝါန်ဝွံ ဟိုတ်နူ မၞိဟ်မမင်မဲ ဟွံမဲတုဲ လီုလာ် ဒှ်ဒၟံင် ကုန်ဍိုတ်ဂအုံရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် လကျာ်ဇၞော် ဘာကွာန်ဂှ် မၞုံယၟု ဦးပညာဒီပ ညးမတီဒယှ်တဴ နကဵုယၟု ကျိုက်ထီးဆောင်း ဆရာတော် ဂှ် ကလေင်ဒက်သြိုင်လဝ်တၟိရ၊၊
တၟအ်ကၞေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာတၟအ်ကၞေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မြာင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာမြာင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၇၊ ထပိုယ် ၁၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၈။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဓမ္မမေဒနဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဓမ္မမေဒနဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဗာကုလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၆၊ ဝှ် ၁၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
တွဵုရးဍုင်မန်
တွဵုရးဍုင်မန် (Mon State, (မွန်ပြည်နယ်,  တ္ၚဲဏအ် နွံကဵု စှ် ပွိုင်ဍုင်ဝွံ ဒှ်တွဵုရးဍုင်မန် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၇၄ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ (၃) (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၃၅ ဂိတုပုဟ် (၁၁)မံက် ပ္ဍဲလက်ထက် အလဵုအသဳပၞာန်နေဝေန် (နေဝင်း) မအုပ်ဓုပ်ဍုင်ရ။ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဒတန် မၞုံပလိုတ်ပ္ၚံက်ၜဳမတ္တမ၊ သၠုင်ကျာ ရးဗဂေါ၊ သၟဝ်ကျာ ရးတၞင်သဳ ပလိုတ် တွဵုရးဍုင်ကရေင်တုဲ ဍုင်ဇၞော်တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒှ်ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊
ဒတန်
ဒၞာဲဒတန် မစၟတ်သမ္တီလဝ် တွဵုရးဍုင်မန် အခိင်လၟုဟ်ဝွံ နွံဒၟံင် ဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၠုင်ကျာတုဲ ဇိုင်ၜဳမှာသၟိတ်အိန္ဒိယ၊ မဒှ်ပယျဵုကဵု ရးဗဂေါ၊ ရးကရေင်၊ ရးတၞင်သဳရ၊၊ နကဵုဗီုတိမ္ဂး နွံလေတ္တဳကျုတ်သၟဝ်ကျာ ၁၄ ဒဳဂရဳ ကဵု ၅၂ မိနေတ်၊ ၁၇ ဒဳဂရဳ ၃၂ မိနေတ်၊ လံင်ဂျဳတွေတ် ၉၆ ဒဳဂရဳ ၅၁ မိနေတ် ကဵု ၉၈ ဒဳဂရဳ ၁၃ မိနေတ်ရ၊၊ ဇမၞော်သမၠဲ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ (၄၇၄၇.၇၆)တိုင်ပန်ကၠင်၊ နကဵုဨကမ္ဂး နွံ (၃၀၃၈၅၆၄)ရ၊၊ နူဗၟံက်ကဵုပလိုတ်ဂှ် နွံဇမၠိင် ၁၂၇ တိုင်တုဲ သၠုင်ကျာ သၟဝ်ကျာဂှ် နွံ (၁၄၁.၈၈)တိုင်ရ၊၊
တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုပွိုင်ဍုင် (၁၀) ပွိုင်ဍုင်တုဲ ဍုင်မဟွံမဲကဵု ရုင်အလဵုအသဳဂှ် နွံ ၆ ဍုင်ရ၊၊ အတိုင်စရင် HMIS မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန် သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံ ၂.၁၂ ပြကောဋိကိုဋ်တုဲ နကဵုကလေတ်မၞိဟ်မ္ဂး မွဲကဳလဝ်မဳတာဂှ် နွံသၞောတ် ၁၇၂ တၠရ၊၊ မၞိဟ် ၂၃ % ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်တုဲ သၟေဟ်မၞိဟ် ၇၇% ပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန်ရ၊၊
ခရိုင်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် နွံ သီုဖအိုတ် ၄ ခရိုင်။
ပွိုင်ဍုင်ဂမၠိုင်
သီုဖအိုတ် ဍုင်နွံ (၁၆) ဍုင်၊ အရာပ်နွံ (၁၀၀) ပွိုင်ကွာန် နွံ (၃၆၈) ကွာန်နွံ (၁၁၅၂)
ဝင်
အခိင်မဗမံက် ရုပ်ရဴတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် နာဲဗအူ ဥက္ကဋ္ဌ ဒှ်ညးမကဵုကသပ် အလဵုအသဳတုဲ ညးတအ် ဗက်သၟာန် စမ်ၜတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ အပိုင်အခြာ ဗၞတ်ဗ္ၜတ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊ ဒဒှ်ရ ရမ္သာင် ကောန်ဂကူမန်တအ် နွံပၟိက်ကဵု ဍုင်မန် ပန်ခရိုင်
လညာတ်မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်
အမာတ်မန် အစာဖဵုချဵု ၁၃၂၂ ဂိတုပသာ် (၅) စွေက်ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌ နာဲဗအူ ကော်အမာတ်မန်တုဲ သၟာန်သၟုက်ပရူဗမံက် ရုပ်ရဴတွဵုရးဍုင်ရ၊၊ အစာဖဵုချဵုဟီု သွက်ဂွံကဵု တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ထေက်ကြိုက်ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအရာမကဵု ဍုင်မန်ဂှ် သွက်ဒးကေတ် ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန် ဟွံမဲရ၊၊ ကေတ်ဆန္ဒဂှ်လေဝ် အဲဟွံတုပ်စိုတ်ရ၊၊ ဗီုကဵု မစၟတ်သမ္တီလဝ် တွဵုရးကရေင်၊ တွဵုရးကချေင်ဂှ် ဒးဖန်ကဵု တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊
နာဲဘသောန် ဟီု ယဝ်ရ ကဵုတွဵုရးဍုင်မန်မ္ဂး ခရိုင်ဍုင်ဗဂေါ၊ ခရိုင်ကျာ်ခမဳ၊ ခရိုင်ဍုင်ဗိက်ထဝါဲ နွံပၟိက်ရ၊၊ ယဝ်ရဟွံပစၟတ်သမ္တီ ဍုင်မန်မ္ဂး တိတ်တြဴတုဲ သၟာန်စမ်ၜတ်ရံင်ညိ၊၊ ဆဂးဂှ် ဒၞာဲညးဟွံမဲပၟိက်ကဵု ဍုင်မန်ဂှ် သၟာန်စံၜတ်ဟွံထေက်၊၊
နာဲဖဝ်ကျေ ဟီု ယဝ်ရကဵုဍုင်မန်မ္ဂး ခရိုင်ကျာ်ခမဳ ကဵု ခရိုင်သဓီုဂှ် ကဵုကၠာတုဲ ဗိက်ထဝါဲဂှ် ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် ယဝ်ရမိက်ဂွံလုပ် လပါ်ဍုင်မန်မ္ဂး ပၠောပ်ကဵုညိ၊၊ မန်တအ် သွက်ဂွံဂွံဍုင်မန်ဂှ် ထ္ၜးကၠုင်ဆန္ဒ နကဵုနဲ ကြံင်င်ၜတ်တ်တုဲကၠုင်ရ၊၊ ကြံင်ကြံင်ဂှ် ရပ်လွဟ်တုဲ တဝ်စၞေဟ်ကေတ်ရ၊၊ ၜတ်ၜတ်ဂှ် လုပ်ရုဲမာဲတုဲ ဒှ်အာအမာတ်မန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟွံဒးကေတ်ရ ဆန္ဒမာဲ၊၊
နာဲမျာတ်ထောန် (ဒု-ညးရေင်တၠုင်ဖဵု တက္ကသိုလ်သမဝါယမ) ဟီု ပ္ဍဲအရာမကဵုဍုင်မန်ဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်နာဲနုတီဒၟံင်ပၟိက် ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်တုဲရ၊၊ ယဝ်ရ ကဵုဍုင်ကဵုမန်မ္ဂး နကဵုသၞောဝ်ပါလဳမာန် ညးမဂွံအမာတ်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဖန်ကဵုဍုင်မန်ညိ၊ ပ္ဍဲအရာကဵုဍုင်မန်ဂှ်လေဝ် ခရိုင်ကျာ်ခမဳ၊ ခရိုင်သဓီုကဵုထေက်ရ၊၊ (ဟွံဒးကေတ် ဆန္ဒမၞိဟ်တအ်ရ၊၊)
ဣစဳစဝ်ယှေန် ဂကူမန် ဂကောံပရေင်ကေင်ကာမန် (ဗော်မန်ယျေယျာ) ဟီုဂှ် ပၟိက်ဆန္ဒမန်ဂှ် အလဵုအသဳတအ် တီဒၟံင်တုဲ သွက်ဂွံကဵုဍုင်ကဵုမန်ဟေင်ရ နွံရ၊၊ ယဝ်ရ ကဵုဍုင်မန်မ္ဂး သဓီု၊ ကျာ်ခမဳ၊ ဗဂေါဂှ် ပသဇိုင်ကဵုကၠာတုဲ (ဒးကေတ်ဆန္ဒမၞိဟ်ရောင်မ္ဂး ကေတ်ဆန္ဒတုဲကဵုညိ)
နာဲလူဖေဝေန် (အစာလိက်တၟအ်တြေံ) ပတိုန်ထ္ၜး သာ်ဏအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအရာမကဵုဍုင်မန်ဂှ် သွက်ဒးကေတ် ဆန္ဒမန်တအ် ဟွံမဲရ၊၊ ယဝ်ရထပ်ကေတ် ဆန္ဒမန်ပၠန်မ္ဂး ဒှ်အဓိကဵုမာန်ရ၊၊ ဗီုကဵုကရေင်၊ ကချေင်၊ ချေင်တအ်ဂှ် ကဵုညိ၊၊ ခရိုင်သဓီု ကဵု ခရိုင်ကျာ်ခမဳဂှ် ကဵုကၠာတုဲ ဗဂေါဂှ် ယဝ်ရစုတ်ကဵုမာန်မ္ဂး စုတ်ကဵုညိ၊၊
နာဲမန်ထဝ် ပတိုန်ထ္ၜး ကဵုဍုင်မန် ခရိုင်သဓီု ကဵု ကျာ်ခမဳဂှ် ပသဇိုင်တုဲ ကဵုကၠာညိ၊ ဗဂေါဂှ် ကဵုထေက်မ္ဂး ကဵုညိ၊၊ (ဗိက် ကဵုထဝါဲဂှ် ပၠောပ်စုတ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မန်ဂှ် အဲဟွံအာတ်ရ၊၊ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် စွံဍုင်ဇၞော်ထေက်ရ၊၊ ဗဂေါဂှ် ယဝ်ဒှ်အာ ပ္ဍဲဍုင်မန်မ္ဂး ဗဂေါဂှ် ပဍုင်ဇၞော်မန် ထေက်ရ၊၊ ဟွံဒး ကေတ်ဆန္ဒ၊၊
လၟိဟ်မၞိဟ် နကဵုဂကူ သၞာံ ၂၀၁၉/၂၀၂၀
အတိုင် စရင်နူရုင်အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင်ဗၟာ မပတိတ်လဝ် စရင်မၞိဟ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် နွံ၂,၃၀၅,၄၉၂ တုဲ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူမန် နွံ ၈၃၁,၅၂၅ (၃၆,၁%)၊ ဂကူဗၟာ နွံ ၇၈၁,၈၂၄ (၃၃,၉%)၊ ဂကူကရေင် နွံ ၃၀၅,၆၂၀ (၁၃,၃%)၊ ပအိုအ် နွံ ၆၇,၄၈၄ (၂,၉%)။ တုဲပၠန် ဂကူသအာင် ဗီုကဵု ကြုက်ဂလာတအ်ဂှ် ပံင်ပကောံလဝ် သီုဖအိုတ် နွံ၃၁၂,၆၀၆ (၁၃,၆%)။ ကောန်ဂကူဂကူ ဗီုကဵု ချေင်၊ ကချေင်၊ သေံတအ်လေဝ် နွံညိညကီုရ။ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ပါ်လဝ် ခရိုင်မတ်မလီု ကဵု ခရိုင်သဓီု။ ပ္ဍဲခရိုင်မတ်မလီုဂှ် ဂကူဗၟာ နွံဂၠိုင် (၅၁,၂%)တုဲ ပ္ဍဲခရိုင်သဓီုဂှ် ဂကူမန် နွံအောန် (၁၀,၅%)၊ ပါဲနူဂကူဗၟာတုဲ ပ္ဍဲခရိုင်သဓီုဂှ် ဂကူကရေင် (၂၅,၀%) ကေုာံ ဂကူပအိုအ် (၇,၈%) နွံၜိုတ်ဒးရးကီုရ။ ဂကူပအိုဝ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ခရိုင်မတ်မလီုကြပ်ဟွံမဲရ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ကမၠောန်ဝါဗ္ၚ မတဵုသြောအ်၊ တၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါ၊ ကမၠောန်တမ္ၚာ ကေုာံ ဖရံက်၊ ကကှ်ကှ်၊ ကမၠောန်ၜဵု၊ ကေုာံ သတ်ဆုနာနာသာ်လေဝ် တိတ်ဒၟံင်ကီုရ၊၊
ပရေင်ပညာ
ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် နွံကဵု ဘာတက္ကသဵု
စပ်ကဵုဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ကေုာံ တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန် ကေုာံ တိုက်လိက်ပရိယတ္တိဗၟာ
အိုင်ရှည်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်အိုင်ရှည်(Aingshey၊ အိုင်ရှည်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝဲကလဳ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၂၈။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဝါကလဳဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၆၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၁၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၈၈၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ရ
ရ (ra; the twenty-seventh letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု ၜါစှ်ောထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ရ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ၊ ရမ္သာင်သာကီု သီုကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ဗွဲဓမ္မတာ ပၠုပ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ဒုတိယ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ရ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင် ကၠာကဵု မရနုက်ကဵုပိ၊ ဣဏအ်ဂှ် "ရ" သာ၊ "?" သာဇြိုဟ်၊ "ရ" ဇြိုင်၊ "?" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ရ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ကၟက်
ရ ဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် ရ) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်ရ (ြ) ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အဆက်ဆက်ရ။ ရ မသၠုင်ဒၟံင်ဂှ် စွံလက္ကရဴတုဲ ကွက်ကၠုင်ရ။ နူဂှ် က္ဍိုပ်မဂၠိင်တိတ်ဒၟံင် လပါ်လက္ကရဴဂှ် ဟိုတ်မထုဲအာကဵု အက္ခရ်လက္ကရဴဂှ်တုဲ က္ဍိုပ်ဂှ် ပ္ၚံက်ဏာလပါ်ဂတတုဲ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဒှ်အာ နကဵု သင်္ကေတ ြ ရ။ ရ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါတုဲ ကာလပံင် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကြ (ကရ)၊ ခြ (ခရ)၊ ဂြ(ဂရ) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။
Thorvald Stauning
ထောရ်ဝါဒ် သြဂုသ် မာရိနုသ် သတဴနိုန် (Thorvald August Marinus Stauning) (၂၆ အံက်တဝ်ပါ ၁၈၇၃ ကဝ်ပေန်ဟာဂေန် - ၃ မေ ၁၉၄၂) ဗွဲမဂၠိုင် ညးဂမၠိုင် မတီလဝ် နကဵုယၟုလက္ကရဴ သတဴနိုန် ဝွံ ဒှ်သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် သဵုယှေဝ်ဒဳမဝ်ကရေတ် ဍုင်ဒိန်မက်တုဲ ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် သဵုယှေဝ်ဒဳမဝ်ကရေတ် ဍုင်ဒိန်မက်ကၠာအိုတ်။ နူကဵုသၞာံ ၁၉၂၄ စဵုကဵု ၁၉၂၆ မွဲအလန်ပၠန်ဂှ် နူသၞာံ ၁၉၂၉ စဵုကဵုညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၂ ရ။ သီုဖအိုတ် ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပွိုင် ၁၅ သၞာံကဵု ၉ ဂိတုရ။
ပ္ဍဲကဵုလက်ထက်ညးဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် သၞောဝ်ဍုင်ဖဲသအဳညးဍုင်ကွာန် မကော်ဂး ဝေလ်ဖေရ် သတုက်(social welfare state) ကေုာံ ပြံင်လှာဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် နကဵုသဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေသဳ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်တုဲ ညးဂှ် ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုင်ဒိန်မက် ပ္ဍဲခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် မဆာန်မွဲရ။
ကရောင်ဒဵုဇမၞော် ပ္ဍဲဍုင်ဂရိန်လာန်ဂှ် နမဗှ်ဗၞုဟ် ဂုဏ်ညးတုဲ ခုတ်ခဴ ကဵုလဝ်ယၟုညး သတဴနိုန် ရ။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
သတဴနိုန်ဂှ် ဒှ်ကောန် ပဳတာ သြဂုတ် သတဴနိုန် (Peter August Stauning) (၁၈၄၃-၁၉၀၃) ကေုာံ ခရဝ်လဳနာ အဳလိသဗေတ် ဟာန်သေန် (Caroline Elisabeth Hansen)။ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၆ အံက်တဝ်ပါ ၁၈၇၃ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဍုင်ဒိန်မက် ဂဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန်ရ။ အပါညးပဳတာဂှ် ဒှ်သၟာဗဳသကဝ်ကွဳ (သၟာကၠောန်ကွဳ) ဗွဲကြဴ ကၠောန်ကွဳ ဟွံဒှ်ကမၠောန်တုဲ ကၠောန်အာ ကမၠောန်နာနာ ဒှ်မၞိဟ်ဒိုက်ဂတ်မွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သတဴနိုန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဒိုက်ဂတ် ပ္ဍဲဍုင်ဂဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန်တုဲ ဟိုတ်နူမိမဝါတ် စွံဘာခိုဟ်ဟ်ဟွံမာန်တုဲ ဂွံမံင် ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳ ဟေင်ရ။ ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳဂှ် မိမညးတေအ် ဒးကဵု ခရိတ်ဘာ မွဲဂိတု သြန်မွဲခရဝ်နာရ။ ကာလညးတေအ် ကလိဂွံအာယုက် ၁၀ သၞာံဂှ် ညးတေအ် ဒးလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲအခိင် မသၠးနူဘာရ။ နူဂယးပြဟ် မသုန်နာဍဳ ညးတေအ် စှ်ေကမၠောန်တုဲ ဒစိတ်နာဍဳ ညးတေအ် အာဘာ၊ ၜါနာဍဳ တ္ၚဲစေင် စဴနူဘာ ဒးလုပ်ကမၠောန် ပွိုင်မွဲၜါနာဍဳပၠန်ရ။
အခိင်ကာလ ညးစိုပ်အာယုက် မဒုင်ကန်ဖိရ်မေရှောန် (confirmation) (မဒှ် နကဵုအခိုက်ခရေတ်ယာန် ကာလမပေင်အာယုက် အကြာ ၁၂-၁၅ သၞာံ ကၠောန်သဘင် မဒုင်ကအ်ပါင် ပ္ဍဲဘာကျာ် ဒဒှ်ရ ဇကုဒုင်ပတှ်ေကေတ်ကျာ်ဍာံဍာံရ။)ဂှ် မိမညးတေအ် သွက်ဂွံရာန် ပလောအ်တၟိတၟိဂှ် လှုဲဟွံမဲတုဲ မိညးတေအ် အာအာတ် အရီုအဗင်သြန် ပ္ဍဲဂကောံရီုဗင်မၞိဟ်ရ။ နူကဵု ဂကောံရီုဗင်မၞိဟ်ဂှ်ဟီု ဒးကေတ်နင် လိက်ထံက်ဂလာန် နူကဵုဘာကျာ် ဒဒှ်ရ ကောန်ဇကု ဒုင်ကန်ဖိရ်မေရှောန်ဍာံဍာံဂှ်ရ။ မိညး အာဇရေင် ဘာကျာ်တုဲ အာတ်မိက် လိက်ထံက်ဂလာန်ဂှ် နူဘာကျာ်ဂှ် ညးဟွံပတိတ်ကဵုရ။ ညးလဵုလေဝ် ဟွံမိက်ဂွံ ဒုင်ကေတ် ကန်ဖိရ်မေရှောန် ကရောမ်သတဴနိုန် မလတက်လဝ် ပလောအ်ၚေတ်တ် ညံင်ခါဲဒုတ်ရ။ နကဵုမိအံက်မွဲ မိက်ဂွံကဵု ကောန်ဇကု ဒုင်အာဲကၟာဲသာသနာတုဲ ပြာပ်အာ ဇရေင်သ္ၚိဖျေဟ်အိက်သြန် (Assistenshuset) တုဲ ကလိဂွံလှုဲတုဲ ရာန်ပလောအ်၊ ဗံင်မဳ၊ ကတာက်ကၠဵု၊ ဒၞပ်တုဲ ညးတေအ် ဂွံဒုင် ကန်ဖိရ်မေရှောန် ပ္ဍဲဘာကျာ် ညးမဂွံဒုင်လဝ် မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ/ဗလိုပ် ပ္ဍဲအခိင်မကတဵုဒှ်မၞိဟ်တေအ်ရ။
သတဴနိုန် မိက်ဂွံ တိုန်ဘာ ကမၠောန်စာရေ/ကမၠောန်ရုင်တုဲ ဒးဂၠာဲ ရုင်ကမၠောန် သွက်ဂွံ လုပ်ဗတောန်ကမၠောန်ရ။ မိမညးတေအ် ကဵု ညးတေအ် အာဆဵု ကုတၠကမၠောန် သေဝေရိန် (Severin)ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မအာဆဵုဂှ် ညးတၠကမၠောန်ဂှ် ဟွံသၟာန်ပရူတေအ် ပရူဏအ်မွဲသာ် သၟာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲအခိင် ဗတောန်ကမၠောန်ဂှ် နကဵုမိမတအ် ရာန်ကဵုပလောအ် ဒၞပ် ကယျိုင်ကယျဝ်မာန်ဟာ သၟးရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကွးဘာမလုပ်ဗတောန်ကမၠောန်မွဲ သြန်ဂိတု ဟွံကလိဂွံရ။ နကဵုမိမတအ် ဂွံရာန်ကဵုပလောအ်တၟိတၟိ မတိုန်ရုင်ဂွံဂှ် ရာန်ဟွံမာန် ဟွံဂံင်ဒုင်လျိုင်တုဲ သတဴနိုန် ဟွံဂွံလုပ်ကမၠောန်ဂှ်ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် ဒးအာဂၠာဲ ကမၠောန် မဟွံဒးကေတ် ဗွိုက်လတက်ခိုဟ်ဟ်တုဲ လုပ်ကၠောန်ကမၠောန်ဓမာတ် ပ္ဍဲဇရေင်ရုင်ဓမာတ် ဗူရ်လာ (Burla) ပ္ဍဲရုင်ဓမာတ်ဂှ် အစာဓမာတ်နွံ ၆ တၠ ကွးဘာနွံ ၆ တၠရ။ အခိင်ကမၠောန်ဂှ် စနူ နူဂယး တြဴနာဍဳ ဒေါအ် တြဴနာဍဳသဝ်တ္ၚဲ ကၠောန်ကမၠောန်ပွိုင် ၁၂ နာဍဳရ။ ကမၠောန်ဂှ် ဟိုတ်နူကျာန် ဒးဂိုတ်ဂစာန်ဂၠိုင်လောန်တုဲ ညးတေအ်လောတ်စှ်ေ ပ္ဍဲကမၠောန်ရ။ သဝ်ဝန်ဟီု ကမၠောန်ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအဝဲကာယ ကေုာံ အာယုက်ညးတေအ်တုဲ သဝ်ဝန် ကဵုကသပ် သွက်ဂွံကဵုဒေါအ် နူကမၠောန်ဂှ်ရ။ ကာလဂှ် အပါညးတေအ် ကၠောန်ဒၟံင် နဒဒှ် မၞိဟ်မင်မဲကၠအ်မွဲရ။ ပ္ဍဲကၠအ်ဂှ် ကၠောန်ပတိတ်ဒၟံင်ၜံက်တုဲ သတဴနိုန်လေဝ် လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲကမၠောန်သၟူၜံက် နဒဒှ် မၞိဟ်မရုဲၜံက်မွဲရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၂ ဂှ် ညးတေအ် လုပ်ဂကောံသၟာကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲဂကောံသၟာကမၠောန်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် မၞိဟ်ရပ်စရင်မွဲဂှ် ညးတေအ် အာတ်မိက် မိက်ဂွံလုပ်ကၠောန်ရ။ ညးတေအ် ဂွံဗတောန်ကမၠောန်စာရေ ပ္ဍဲဂကောံဂှ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၈ ဂှ် ညးတေအ် ဂွံဒှ် မၞိဟ်စာရေဇၞော် ပ္ဍဲဂကောံပံင်ကောံသဵုရှေဲဒဳမဝ်ကရေတ်ရ။
ကဆံင် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်
စိုပ်သၞာံ ၁၉၀၆ ဂှ် သတဴနိုန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် အမာတ်ကၠတ်ထဝ် နူကဵုပွိုင်ဆန္ဒမာဲ Faksekredsen ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၁၀ ဂှ် ညးဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ် (Social Democratic Party (Socialdemokratiet)) ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ တာလျိုင်ဥက္ကဌ ကြပ်ပေင် ၃၀ သၞာံ စဵုကဵုသၞာံ ၁၉၃၉ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်မဒှ်ဒၟံင် အမာတ်ကၠတ်ထဝ်ဂှ် သီုချဳဓရာင် ပ္ဍဲဂကောံမပစၞးညးဍုင်ကွာန် (Borgerrepræsentationen) ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ကဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန်ရ။ သဘင်ရုဲမာဲ သၞာံ ၁၉၁၈ ဂှ် ညးတေအ် သၠာဲထောအ် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲတုဲ လုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဇၞော်ကဝ်ပေန်ဟုက်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်မဒှ်အမာတ်ကၠတ် အကြာသၞာံ ၁၉၁၆-၂၀ ဂှ် ညးဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဝန်ဇၞော်ပရေင်ပကင်ရင် (kontrolminister) ပ္ဍဲအလဵုအသဳပံင်ကောံ မကော်ဂး radikale Zahle-regering ဂှ်ရ။ နူစသၞာံ ၁၉၁၉ ဂှ် ညးတေအ် ဒှ်ဥက္ကဌ ဂကောံမပစၞးညးဍုင်ကွာန်ရ။
ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ် ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ်ညးတအ် ကလိဂွံမာဲ မၞိဟ်စၞး ဂၠိုင်တိုန်ထပှ်တၠတုဲ ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ဗော်ဇၞော်အိုတ်တုဲ နကဵုဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ရေတ် ဒက်အလဵုအသဳမာန်ကၠာအိုတ်တုဲ ညးဂွံဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံဝန်ဇၞော်ဂမၠိုင်ဂှ် ညးရုဲစှ်ပတိုန် သီုမၞိဟ်ဗြဴ နဳနာ ဗင် (Nina Bang) နဒဒှ် ဝန်ဇၞော် ဌာနပရေင်ပညာ ရ။ နဳနာဗင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴ မဂွံဒုင်ခပတိုန် ကဆံင်ဝန်ဇၞော်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဏအ်ရ။ ဟိုတ်နူ မကၠောန် ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်ဇၞော် သွက်ပရေင်မၞိဟ်တုဲ အရာမဟွံတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ကတဵုဒှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ် ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳညးတုဲ ပ္ဍဲအခိင်မကြပ်ကဵု သဘင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ဒးဒုင်ရိုဟ်ပလီုထောအ် အလဵုအသဳတုဲ နကဵုဗော်လဳဗရေလ် (ဗော်တဲပုင်) ဒးဆက်ကေတ်တာလျိုင်တုဲ တဝ်မာတ် မဒ်သာန်မုဒ်ဒလ် (Thomas Madsen-Mygdal) ဒှ်အလဵုအသဳမွဲလစုတ်ရ။
သဘင်ရုဲမာဲ ၁၉၂၉ ဂှ် ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ် ကေုာံ ဗော်သဵုယှေဲလဳဗရေလ် social liberal (Det Radikale Venstre)တအ် ဒက်ပတန် အလဵုအသဳပံင်ကောံရ။ သတဴနိုန် ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ်ဂှ် ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော်၊ ဥက္ကဌ ဗော်သဵုယှေဲလဳဗရေလ် ပဳတာ မုန်ချ် (Peter Munch) ဂွံဒှ် ဝန်ဇၞော်ကာဍုင်သအာင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အကြာသၞာံ ၁၉၃၀တအ်ဂှ် ဒှ်အခိင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မကြေပ်ဂြက် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် အလုံမွဲ တိုက်ဥရဝ်ပမွဲရ။ မၞိဟ်ကမၠောန်ဟွံမဲဂှ်ဂၠိုင်၊ ပရေင်ရုသံင် အကြာသၟာကမၠောန် ကဵု တၠကမၠောန် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ်တအ် ဗွဲမဇၞော် ကဵုဒြဟတ်ကီုလေဝ် နကဵု ဍုင်ဒိန်မက် သၟဝ်အလဵုအသဳသတဴနိုန်ဂှ် ထိင်လဝ် ညံင်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဗော်လဳဗရေလ် မဒှ်ဗော်ဒစဵုဒစး ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ်ရေင်သကအ် အပြံင်လှာဲပရေင်မၞိဟ် မဆေင်ကဵု ပဝ်လသဳ ပရေင်မၞိဟ် ဍုင်ဒိန်မက်ရ။ တင်တုပ်စိုတ်ဂှ် ဟိုတ်မတုပ်လဝ်စိုတ် ပ္ဍဲသ္ၚိသတဴနိုန် မၞုံပ္ဍဲ ဂၠံင်ခေန်သလာဂေဝ်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု တင်လတုပ်စိုတ်ခေန်သလာဂေဝ် (Kanslergadeforliget) ရ။ တင်လတုပ်စိုတ်ဝွံ ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် မဆေင်ကဵု အပြံင်အလှာဲပရေင်မၞိဟ် (Social reform)မွဲတုဲ ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် မလုပ်ဝင် ကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ ယဝ်ရ တင်လတုပ်စိုတ်ဏအ် ဟွံကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ဍုင်ဒိန်မက်လေဝ် ညံင်ရဴဍုင် ပ္ဍဲဥရဝ်ပတၞဟ်တအ်ကီု ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပရေင်ရုသံင် ကတဵုဒှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုတုဲ သၞောတ်ပရေင်မၞိဟ် ဍုင်ဒိန်မက် ဗီုမၞုံဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံမာန်ရ။
သဘင်ရုဲမာဲ ၁၉၃၅ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒယှ်တှ်ပြာကတ် သတဴနိုန်ဂှ် နကဵု လဟီုသလဝ်ဂေန် (သတဴနိုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုသံင်) "Stauning eller Kaos" ဂှ် ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ် ကလိဂွံမာဲ ၃၆% ရ။ ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေက်ဂှ် ဒှ်အာ ဗော်ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ဗော်ကလိဂွံ အထံက်ဂလာန် နူညးဍုင်ကွာန်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ နကဵုညးဂှ်လေဝ် ဂွံဒုင်ကော်ဂး "မအံက်ဍုင်" ရ။
ဆဂး ၜိုန်ရ ယၟုမြဟ်တမ္ညဝ် ညးဍုင်ကွာန်ဆာန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ညးတေအ် ဂစာန်ပလေဝ် သၞောဝ်လဒက်ပတန်ဍုင်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံထံက်ဂလာန် ဟွံကဵုမာဲ လပါ်ညးတေအ်ရ။ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ပရေင်ဘပဠ နူဟေတ္တလာ ဂျာမနဳဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ သွက်ဍုင်ဂွံတန်တဴအာ နဒဒှ် ဍုင်မသၠးပွးမွဲဂှ် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင်ရ။ ဗော်ဒစဵုဒစးဟီု ဟိုတ်နူအလဵုအသဳညးတအ် ကၠောန်လဝ် အပြံင်လှာဲပရေင်မၞိဟ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၃၂ - ၁၉၃၇ တေအ်ဂှ်တုဲ လှုဲဍုင် ၜိုတ်နွံဂှ် စကာလဝ် ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန် သၠုင်ပတိုန် ကဆံင်မၞိဟ် ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပညာဂၠိုင်လောန်တုဲ အခိင်လၟုဟ် ဒြဟတ်ပၞာန် ဍိုန်လျရ။ နကဵုအလဵုအသဳ သတဴနိုန် ညာတ်ကေတ် ဒြဟတ်ပၞာန်ဂျာမနဳဂှ် ဇၞော်လောန် စဵုဒၞာဗတိုက်ကဵု ဂျာမနဳဂှ် ဒှ်အရာဂုဏ်ဖိုလ်ဟွံမဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဍုင်ဒိန်မက် ဟွံမိက်ဒုင်ဒှ်ပၞာန်တုဲ ဒးစကာ နကဵုဗျူဟာတၞဟ်ရ။ ဗျူဟာညးတအ် မဖန်ဂှ် မွဲလပါ်ဂှ် ဒးဆက်ဖန်ကၠောန် အပြံင်အလှာဲပရေင်မၞိဟ် (social reform) မဒှ်ကမၠောန် သၠုင်ပတိုန် ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပညာ ကောန်ဍုင်ဇကုမ္ဂး ကောန်ဍုင်ဇကု ပရေင်ကောံကလောအ် နဒဒှ် ဂကူမွဲကတဵုဒှ်ကၠုင်ရောင်။ သၠုင်ပတိုန် ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်အရာမစဵုဒၞာကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဗွဲတၟေင် ဂကောံမၞိဟ်သၟာကမၠောန်တအ် ဟွံဂွံဒှ် လညာတ်မစိုပ်တၞုင်တၞး လညာတ်မွဲကရေက် မပ္တံကဵု လညာတ်နာဇြဳ၊ လညာတ်ကောန်မျူနေတ်တအ်ရ။ တုဲပၠန် ဒေသဍုင်ဒိန်မက် သကုတ်သောန်နာယူလာန် (Sønderjylland) မကလေင်ပံင်ကောံလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် နူဂျာမနဳ နူကဵု ၁၉၂၀ဂှ် ယဝ်ရဒစဵုဒစး ကဵုဂျာမနဳမ္ဂး ဂျာမနဳကလေင်သီကေတ်ပၠန်မာန်ရ။
စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၀ ဂိတုဨပြဳ ၉ ဂှ် ပၞာန်ဂျာမနဳ မစလုပ်အုပ်ဓလီုကေတ် ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ညးကလေင် ဒက်ပတန်အလဵုအသဳတၟိ နကဵုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်သီုဖအိုတ် မပံင်ပကောံလဝ်ရ။ ဗော်ဒစဵုဒစးတအ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအလဵုအသဳ ပံင်ကောံရေင်သကအ် သီုညးဖအိုတ်ရ။ နကဵုအလဵုအသဳဂှ် ဒုင်တဲ ပရေင်ပံင်တောဲ အုပ်ဓုပ်ဍုင် ကုဟေတ္တလာဂျာမနဳ ရ။ နကဵုအလဵုအသဳကီု သီုကဵု ဨကရာဇ်ခရိရှာန် ဒဿမ (King Christian X of Denmark) အာတ်မိက် ဒုင်ဂုဏ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ညံင်ဟွံဂွံ တဝ်စၞေဟ် ဒစဵုဒစး ပၞာန်ဂျာမနဳရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၂ ပ္ဍဲအခိင်မပံင်တောဲအုပ်ဍုင် ကုဂျာမနဳဂှ် သတဴနိုန် စုတိအာရ။
ဝင်
ပ္ဍဲအခိင် အဃောမသၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် ကၠောန်ဒၟံင် အပြံင်အလှာဲပရေင်မၞိဟ် အဃောအသိင်ခိုဟ်ဂှ် ပၞာန်ဂျာမနဳ လုပ်ကၠုင်ဂှ် ယဝ်ရဝေင်ပၞာန်ကဵုဂျာမနဳမ္ဂး ဒှ်အရာမဟွံမာန်တီကၠး ဒှ်အရာမဟွံဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် သွက်ဍုင်ဇကုတုဲ ပကောံသၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳတၟိ၊ နကဵုအလဵုအသဳဂှ် ဒုင်တဲ အလဵုအသဳပံင်တောဲ ကုရဲသမၠဲတိ ဂျာမနဳဟေတ္တလာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်ဂှ်ဟေင် ညးဒးစုတိအာတုဲ ညးဂွံဒုင်ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နကဵုဇျာပနကောန်ဂကူမွဲရ။ နကဵုအခိုက်ဍုင်ဒိန်မက် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် မဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နကဵုအစဳအဇန်ဇျာပနကောန်ဂကူဂှ် ဒှ်အရာဓမ္မတာမွဲ ဟွံသေင်ရ။ သၞောတ်ဂၠံင်တရဴ အပြံင်အလှာဲပရေင်မၞိဟ် သတဴနိုန်ဂှ် ဒှ်သဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် အနာဂတ် သၞောတ်ဍုင်ဖဲသအဳ မကော်ဂး ဝေလ်ဖေရ် သတုက် (welfare state) ဍုင်ဒိန်မက်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သတဴနိုန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ဒိန်မက်မွဲတုဲ ပ္ဍဲကဵုတိုက်ထ္ၜးပျး ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျးသၟာကမၠောန်ဂှ် ပရူညး ကေတ်လဝ်ဒၞာဲအဓိကရ။
နိဿဲ
[[Category:]]
ဓမ္မာလင်္ကာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဓမ္မာလင်္ကာရ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳဟ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၆၊ ဝှ် ၃၅။
ဘာတန်လဒေါဝ် ကောန်ဂကူမန် ကွာန်တဴတက်
ဘာတန်လဒေါဝ် ကောန်ဂကူမန် ကွာန်တဴတက်
ပိပြဟွာ၊ ကွာန်
မၜံက်ခါဲ နကဵု ဝဳလဳယာမ် ခလက္ကတောန် ပေပ္ပေ (William Claxton Peppe)
ကျာ်စေတဳ မသၠိုၚ်လဝ် ဓါတ်ဇုတ် ကျာ်ဗုဒ္ဓတြဲဂှ် ဝဳလဳယာမ် ခလက္ကတောန် ပေပ္ပေ ညးမဒှ် အေန်ဂျေန်နဳယျာ ကေုာံ တၠတိ ဂကူဗြိတိန် ပ္ဍဲခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ ပ္ဍဲဒေသပိပြဟွာ ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁၈၉၈ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ကပ်ယဲဒုဗ္တက္ခန္တရ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဒေသ ဍုၚ်အိန္ဒယ လပါ်သၟဝ်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ တၟာဂလိုၚ်ရ၊၊ ပေပ္ပေ ၜံက်ခါဲ တိကုန်လပါ်ဗၟံက် ပ္ဍဲတိညးရ၊၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ညးၚးတးထောအ် ဂြိုပ်ရာပ်တၞံဆုတအ် လတူကုန်ဇၞော်ဂှ်တုဲ နူလဒေါဝ်ကုန်ဂှ် ညးၜံက်ခါဲဖျေဟ်ရ၊၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဂွံဆဵုကေတ် အရာမဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်ရ၊၊ နူကဵုမဆဵုကေတ်ဍိုတ်တုဲ ဆက်ခါဲဖျေဟ် ၁၈ ပေပၠန်ဂှ် ညးတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ကဠာတၟအ်မွဲမဇၞော်ဇၞော်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဠာတၟအ်ဂှ် နုၚ်ထၟာဲ ဍောတ်တ် နွံ မသုန်မ မပေၚ်တဴ နကဵုပကဴထဝ်သြန် ကေုာံ ဇုတ်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ထၟာဲဂမၠိုၚ်ဂှ် ထၟာဲမွဲမဂှ် နွံကဵု လိက် နကဵုအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ၊ လိက်ဂှ် ဂျော ဗူဟ္လေရ် (Georg Bühler) မဒှ်အစာလိက်တၟအ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ကၠာဲကဵုဗီုဏအ်ရ၊၊
သုကိတိ ဘတိနံ သဘဂိနိကနံ သ ပုတ ဒလနံ ဣယံ သလိလ နိဓနေ ဗုဓသ ဘဂဝေတ သကိယနံ This relic-shrine of divine Buddha (is the donation) of the Sakya-Sukiti brothers, associated with their sisters, sons, and wives ဓါတ်ကျာ်ဗုဒ္ဓဝွံ မဒှ်မဒါန် သကျသုဂတိ၊ ကော ဒေအ် ကောန် ကေုာံ သမ္ဘာ၊၊
အဓိပ္ပါယ်လိက်ဂှ် ဒဒှ်ရ ဇုတ်မၞုံ ပ္ဍဲထၟာဲတအ်ဂှ် ဒှ်ဇုတ်မသၟေဟ်သှ်ေ နူကျာ်ဗုဒ္ဓတြဲ ဂေါတမ အစာလိက်တၟအ် ခေတ်ဗွဲကြဴ ဗီုကဵု Vincent Smith, William Hoey, Thomas Rhys Davids, Emile Senart တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒုၚ်တဲ တုပ်စိုတ် ဒဒှ်ရ လိက်ဂှ် ချူလဝ် ညးချူလဝ် ဇုတ်ဂှ် ဒှ်ဓါတ်ဇုတ်ကျာ်တြဲဂေါတမရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ အစာလိက်တၟအ်တြေံ John Fleet ပ္တိတ်လိက် ဒဒှ်ရ ညးလေဝ် ဒုၚ်တဲ တုပ်စိုတ် ဗီုအစာတြေံတအ် မကၠာဲလဝ်ကီုရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲလိက် Royal Asiatic Society ဂှ် ညးကၠာဲလဝ် အဓိပ္ပါယ်တၞဟ်ခြာ ဗီုဏအ်ရ၊၊ "This is a deposit of relics of the brethen of Sukiti, kinsmen of Buddha the Blessed One, with their sisters, their children and wives. မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇုတ်ဂှ် မဒှ်ဇုတ် သုကိတိ ညးမဒှ် တၞောဝ်ဒတောဝ် ကျာ်ဗုဒ္ဓတြဲ ရ၊၊ ဆဂးဂှ် လညာတ်ဂှ် တၠပညာဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ဒစဵုဒစးတုဲ ညးတေအ် ကလေၚ်ချူ ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်ညးတေအ် ဗီုညးတအ် မဂွံညာတ်ကေတ်ရ၊ အဝ်ဂုသတေ ဗာရ်ထ် (Auguste Barth) ကၠာဲဗီုဏအ်ပၠန်ရ၊၊ "This receptacle of relics of the blessed Buddha of the Śākyas (is the pious gift) of the brothers of Sukīrti, jointly with their sisters, with their sons and their wives. ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဇုတ်ကျာ်ဗုဒ္ဓတြဲ ဂကူသာကျဝၚ် မကဵုလဝ် ကောညး သုကဳရတိ မွဲဟာန်ကေုာံ ၝောဲ ကောန်ဇာတ် သမ္ဘာ၊၊
ကြဴနူဂှ် ၜိုတ်ကၠံသၞာံပြၚ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ အစဳအဇန် တဳဗဳပရူ ဓါတ်ဇုတ်ကျာ်ဗုဒ္ဓ (Bones of Buddha) အာသၟာန် အစာလိက်တၟအ်ဂျာမာန် ဟာရဳ ဖလ်က် (Harry Falk) နူကဵုတက္ကသိုလ်ပလေန် (Freie Universität Berlin) ကလေၚ်ပဒတန် ဒဒှ်ရ အတိုၚ်လိက်ဂှ်မ္ဂး ဇုတ်ဂှ် ဒှ်ဇုတ်အလဵုဇကု ကျာ်ဗုဒ္ဓတြဲရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၇ အစာလိက်တၟအ် ကေုာံ အစာသုတေသနဝၚ် Ahmad Hasan Dani ကဵုစၟတ်သမ္တီ ကာလလ္ၚတ်ရံၚ် ကပေါတ်ကညောတ်တအ်ကီု၊ ကာလလ္ၚတ်ရံၚ် ဗီုပြၚ် မအက္ခရ်ကီုမ္ဂး ဒဒှ်ရ လိက်ဂှ် ချူလဝ် ပ္ဍဲခေတ် သၟိၚ်အသောက၊ ကြဴနူ ကျာ်ဗုဒ္ဓတြဲ ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ၜိုတ် ၂၅၀ သၞာံရ၊၊ ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိၚ်အသောက ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးလျိုၚ်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ဓါတ်ကျာ်တြဲဂှ် ညးကလေၚ်ၜံက်ခါဲတုဲ ညးကဵုပရး ပ္တန်ကျာ်စေတဳ မသၠိုၚ်စုတ် ဓါတ်ကျာ်တြဲ အလုံမွဲအေန်ပါယာညးရ၊၊ ကျာ်စေတဳဝွံလေဝ် ကလေၚ်ဒက်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
ကျာ်စေတဳအဓိက ပ္ဍဲကွာန်ပိပြဟွာဂှ် ဒှ်ကျာ်စေတဳတြေံအိုတ် ၜိုတ်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုၚ်အိန္ဒိယဂှ်တုဲ မဒှ်ကျာ်စေတဳ မဒက်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တေအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အစာဝၚ်တအ် စှ်ေစိုတ် သၟိၚ်အသောက ၜံက်ခါဲကေတ် ဓါတ်ကျာ် မသၠိုၚ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကျာ်စေတဳဂှ်တုဲ နုက်ပ္တိတ်ကေတ် ဓါတ်ကျာ်နူကျာ်စေတဳဂှ် သၟေဟ်စွံလဝ် ဓါတ်ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲဂှ် ၜိုတ်ဒးရးရ၊၊ ဓါတ်မနုက်ပ္တိတ်လဝ် နူဒၞာဲဂှ် ညးကဵုဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ် ပ္ဍဲဒေသနာနာရ၊၊
ၜံက်ခါဲ ပိပြဟွာ
သၞာံ ၁၉၇၁ - ၁၉၇၃ ဌာနသုတေသနအိန္ဒိယ နကဵုမအာက္ဍိုပ် အစာသုတေသန သြိဝိသ္တဝါ K.M. Srivastava ၜံက်ခါဲသုတေသန ပိပြဟွာ ရ၊၊ သၟဝ်ဒၞာဲ မဂွံဆဵုကေတ် ဓါတ်ကျာ် ညးတအ် ဆက်ၜံက်စှ်ေအာတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ကြိုတ်မစုတ်လဝ် ဇုတ်မွဲကီုရ၊၊ ဇုတ်တအ်ဂှ် သြိဝိသ္တဝါ စၟတ်သမ္တီ ဒှ်ဇုတ် နူကဵု ၅၀၀-၄၀၀ ဘဳသဳ မဒှ်အခိၚ်ကာလ ကျာ်တြဲဂေါတမ မဂျိုၚ်တဴလမျီုတေအ်ရ၊၊ညးဂွံဆဵုကေတ် တဆိပ် ၁၃ မၞုံကဵုလိက် နကဵုအက္ခရ် ဗြဟ္မဳ နူကဵုဗွဝ်ကၠံပထမရ၊၊ ပ္ဍဲတဆိပ်မွဲဂှ် ညးချူလဝ် ＂ဥုံ ဒေဝပုတြ ဝိဟရေ ကပိလဝသတြု ဘိက္ခုသံဃသ＂ တဆိပ်မွဲပၠန်ဂှ် ညးချူလဝ် ＂မဟ ကပိလဝသ္တု ဘိက္ပုသံဃသ＂ရံၚ်ကဵု လိက်တဆိပ်တအ်ဏအ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုလိက်ဗုဒ္ဓဝၚ် ဍုၚ်ကပ္ပိလဝဟ် တြေံဂှ် ဒှ်ဒၞာဲကွာန်ပိပြာဟွာ ဝွံရဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊ ဍုၚ်ကိပ္ပိလဝဟ်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ကျာ်တြဲမပဒတဴကၠုၚ်လဝ်ရ၊၊
ဓါတ်ဇုတ် အစာသုတေသန သြိဝိသ္တဝါ မဂွံဆဵုကေတ်လဝ်ဂှ် လၟုဟ်ညးထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျးကောန်ဂကူ ဍုၚ်နယူဒေလဳရ၊၊ ဓါတ်ဇုတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ တေအ်ဂှ် ညးကဵုထ္ၜးပျး ဍုၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုၚ်ရ၊၊ သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် အာဒုၚ်ပူဇဴ ဍုၚ်မန်ဂဝ်လဳယာ၊ သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ဍုၚ်သေၚ်ကာပူ၊ သၞာံ ၁၉၉၅ ဂှ် ဍုၚ်ကဝ်ရဳယာသၠုၚ်ကျာ၊ သၞာံ ၁၉၉၆ ဂှ် ဍုၚ်သေံ၊ သၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ် တကအ်သဳရိလၚ်္ကာ၊၊
ဓမ္မာလောကပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဓမ္မာလောကပရိယတ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၆၊ ထပိုယ် ၃၅ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနာရဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၄၊ ဝှ် ၃၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဘာတန်လဒေါဝ် ကောန်ဂကူမန် ကွာန်မြဟ်ဆာဲ
ဘာတန်လဒေါဝ် ကောန်ဂကူမန် ကွာန်မြဟ်ဆာဲ
စဴကၠုင်ရ မိ (ဝတ္ထုဇမၠေအ်)
မွဲအလန်ဓဝ် ကၠဵုမွဲရဲ ကဳတိုန် ပေင်အလုံကွာန် …  …
”… တုင် … တုင် … တုင် … ”
ရမ္သာင်ခၞုက် နူဘာလကျာ် တၞုင်ကွာန်တေအ် ဗြုတိုန်ဗက် ဟွံဂတာပ် ရဲကွာန်မွဲရဲ ဂြိပ်တိတ်အာ လပါ်မ္ၚးကွာန်တေအ်အိုတ်ရ။ မၞိဟ်ဗြဴလ္ၚဵု ယဵုကပေါတ် လေင်ကောန် မၞိဟ်တြုဟ်လ္ၚဵု ၜေတ်ဒၞးထၜိဟ်ဒပ် မၞိဟ်ဗျုဗျုတအ် ဂြိပ်တိုန်သ္ၚိ ကၟာတ်ဒၟံင်တြင် အဃောဏအ်ဂှ် အဗၠာဲ ကဵု ရဲမွဲသကအ် ၜံက်ကရောဲ မိပ်ဒၟံင်ဖိုဟ်။
” အဗၠာဲ ဗှ်ေစဴသ္ၚိပြဟ်ဟ်စမ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် လုပ်ကၠုင်ကွာန်ရ။”
တဲယာလဝ် ဂွံၜံက်ကရောဲဂှ် ဟိုတ်နူ ရမ္သာင် မိ မကော်လပါ်လက်ကြဴတုဲ အဗၠာဲမွဲ ဒးရုပ်ထောအ်တဲရ။
”အဃောဝေင်ခိုဟ် မိမွဲပၠန်”
”ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် လုပ်ကၠုင်ကွာန်ဂှ် ဗှ်ေဟွံဖေက်ဟာ။”
”ဟေအ် အေဟ်”
”အနာဏအ် ဗှ်ေဆဵုဟာလေအ် ဖျုန်ဗှ်ေကၠာဟွံဂိ ဗှ်ေကလေင်စမ်!”
ဖေက်လေအ် ပ္ဍဲတဲ မိတုဲ အဗၠာဲ ဒးဗက်ကလေင်စဴကၠုင် ကရောမ်မိရ။ ဝေင်ဟွံဖဲဏီတုဲ စိုတ်ဟွံပြေ ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် လုပ်ကၠုင်ကွာန်တှ်ေ ရဲကွာန်အဗၠာဲတအ် ဒးဂြိပ် ဒးအောပ် ဒးဖေက်မံင် ဗီုဏအ်ဂှ် နူကဵု အဗၠာဲဍောတ်ဍောတ်တေအ်ရ။ ဆဂး ဗီုအဝဲ အဗၠာဲတအ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဏအ် မွဲသာ်လေဝ် ဟွံပျဲပျာံၜုင်တက်ဏီတုဲ ပ္ဍဲစိုတ် ကောန်င္ၚာ် ရဲအဗၠာဲတအ် မွဲသကအ်ဂှ် ဟွံဒးဖေက်ဏီ။ ဆဂး မၞိဟ်ဗၠာဲဗၠာဲ မၞိဟ်တြုဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်တှ်ေ ဟွံသက်သာ ဒးယိုက်ကပေါတ်ပၞာန် ဒးထ္ၜးဂၠံင် ဒးဒုင်တက်ဒၟံင်ဂှ် အဗၠာဲ ကေင်ဆဵုကၠုင်ဒၟံင်ရ။
မိ ကဵု အဗၠာဲ ကွာ်ကၠုင် စိုပ်ဂတမုက်သ္ၚိဂှ် ဂွံဆဵုအာ ကောန်ပၞာန်ဗၟာမွဲသကအ် ဒတူဒၟံင် ဂတမုက် သ္ၚိအဗၠာဲတအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ပၞာန်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ကောန်ပၞာန် မစုတ်လဝ် တဆိပ်ထဝ် ပ္ဍဲပၞးမွဲဂှ် သၟာန် မိအဗၠာဲတအ်ရ။
ဒှ်ဒၟံင် အရေဝ်ဗၟာတုဲ အဗၠာဲဟွံကၠိုဟ် မုညးသၟာန်ဏာဂှ် ဟွံတီ မိ မွဲဂှ် ဓရိုက်ဒၟံင်က္ဍိုပ်တုဲ ကလေင်သှ်ကဵုဒၟံင်ရ။
”… … …. …. …. …. …. …. ….. ….. …. ….. ”
မုက်မတ် မိလီုအာညိညရ။ အဗၠာဲထေင်ခယျကေတ်တှ်ေ သၟာန်ပရော အပါ အဗၠာဲတအ်ရ။ အပါအဗၠာဲတအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ကောန်ပၞာန်မန်။ စဴလေဝ် ဟွံဂွံစဴသ္ၚိမွဲလှ်ေ၊ ဒးမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂြိုပ်မွဲဒၞာဲတုဲ ကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ဂကူဂှ် အဗၠာဲဂွံတီလဝ် ရဲကွာန် သီုဖအိုတ်လေဝ် တီဒၟံင် သီုဖအိုတ်ရ။
အဃောဏအ်ဂှ် ကောန်ပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင် တိုင်လတူသ္ၚိအဗၠာဲတအ်တုဲ ဗက်ဂၠိုက်ဂၠာဲဒၟံင်အိုတ်ရ။ သြန်သွက် အဗၠာဲဂွံ သ္ပထပိုယ် မိမယဵုဖျာတုဲ ပ္ကောံစွံလဝ် သၟဝ်ကဠာဂှ် ဍေဟ်တအ် ကေတ်ဏာရ။ မွဲၜါတ္ၚဲဏအ် အပါအဗၠာဲတအ် ကလေင်စိုပ်တှ်ေ သ္ပကဵု ထပိုယ်ကဵုအဗၠာဲရောင် မိဟီုလဴကဵုလဝ်ရ။
”ကောန် … မိဒးဗက်အာ ကရောမ်ညးတအ်ဏောင်။ ညးတအ် ကော်ဏာမိ အာဘာလကျာ်တေအ် မင်ဒၟံင်သ္ၚိဏး။”
”ဟေအ်အေဟ် အဲဗက်အာကီုဏောင်မိ။”
”မွဲလစုတ်ဓဝ်ရ သ္ၚိပိုယ် မၞိဟ်မွဲ ဟွံမဲတှ်ေ ဟွံခိုဟ်၊ ဟီုကဵု လောဲဏးကောန် မိကလေင်စဴကၠုင် လၟုဟ်ရဏောင်။”
အဗၠာဲဓညိက်ကဵုဏာက္ဍိုပ်သာသာ မိဂှ် ဗက်အာ ကရောမ်ကောန်ပၞာန်ဗၟာရ။ ကောန်ပၞာန် လက်ကြဴအိုတ်မွဲဂှ် တံင်ဏာ ကအ်စာင်ၝောအ်လဒပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကလောအ်ရ။ ခၟာဲစာင်မွဲရဲ သှ်ေဒၟံင်ဖိုဟ်ဏီ။
ကၠဵုမွဲရဲလေဝ် ကဳဟွံမာန်ရထေင် လဆောဝ်လဆောဝ် ကျူတိုန် အတေအ်မွဲတဲ အဏအ်မွဲဒၞာဲ။
အဗၠာဲရံင်ဗက်အာ ဇရေင်မိ မကွာ်တိတ်အာ ဒဵုစးကၠေအ်အာ နူမတ်တုဲ ကွာ်တိုန်ကၠုင်သ္ၚိရ။ ကပေါတ်မွဲရဲ ပြးဇးဒၟံင် ထုဲထံင်ဒၟံင် ဗီုလဵု ဂွံကပှ်ဂိုင် ဟွံတီ။
ချပ်ဂွံ အပါ၊ ဂွိင်ကဵုအပါ ချပ်ဂွံမိ ဂွိင်ကဵုမိပၠန်ရ။ ဘဝမဒးပြးဆာဲဒၟံင် ဗီုဗီုဏအ်ဂှ် နူဍောတ်ဍောတ်တေအ် ကေင်ဆဵုဂဗကၠုင် ကေင်မံင်ကၠုင် သာ်ဏအ်တုဲ ဒှ်အာ ဓမ္မတာ။ ဆဂး အပါ အမိ အဗၠာဲ ကောံကောံကလောအ်ကလောအ် ဟွံရောံဓည ဖေက်ညးတၞဟ်သအာင် မိက်ဂွံမံင်မွဲစွံ တုပ်တုပ်ကီုရ။ ကွာန်အဗၠာဲတအ်ဏအ် ဒးဂြိပ်ဒၟံင် ဘဲပၞာန်ဗၟာ ဗီုဗီုဏအ်တွဵုတှ်ေ ဆလအ်မှ မိပ်ဟွံမာန်။
ခၞုက်ဗြုတိုန်ဂှ် ဟွံဂတာပ် ရဲကွာန်ဂမၠိုင် ကလေင်လုပ်ကၠုင် ဇၟာပ်သ္ၚိ ညးတအ်အိုတ်ရ။ မိင်တိုန် ရမ္သာင်ဂမၠိုင်တုဲ အဗၠာဲလေဝ် လကိုတ်င္ၚုဟ်တိုန်ဗက် ဂၠာဲရံင်မိဂှ် မိဟွံစိုပ်ကၠုင်ဏီ၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဂှ် ပါ်ပါဲ ဟွံဒး၊ ဂွိင်တိုန်မွဲမွဲဗီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဗၠာဲ ဂြိပ်အာ ဒၞာဲမိအာ ဘာလကျာ်တေအ်ရ။
”ဟေအ် … အဗၠာဲ ၝမွဲဓဝ် မုကၠုင်ကေတ်ရော”
အပါကျာ် သၟာန်တိုန်အဗၠာဲ သာ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲစိုတ်အဗၠာဲ ဗီုလဵု ဒှ်အာ ဟွံတီ။
”မိ … မိ … မိ အဲဍိက် ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကော်နင် လပါ်ဘာအပါကျာ်၊ ဣလဵုမိစိုပ်အာရော ဟွံတီ အပါကျာ် ဟွံဆဵုဟာ။”
”ဟေ … ဗီုလဵု မိအဗၠာဲတအ် ကၠုင်ဘာ အပါကျာ် ဂးဟာ”
”ဟွံစိုပ်အဏအ်ပုဟ် အဗၠာဲ … ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် စိုပ်ကၠုင်ဟီုဂှ် အပါကျာ်လေဝ် ဗီုအပါကျာ်ကီုရ။ ဒးအောပ်မာ ပါဲဒဴဒၟံင် ဟဂှ်တှ်ေ …  ဟွံဂွံပုဟ်၊ ကှ်ေ ပ္ကောံမၞိဟ်တုဲ ဗက်ဂၠာဲဏောင်”
အဗၠာဲ ဣလဵုဂွံဗက်ဂၠာဲ မိမွဲရော။ မိမွဲလေဝ် ဣလဵုစိုပ်ဒၟံင်ရော ဍာ်ရမတ်ဂမၠိုင်ပြဟ်စှ်ေကၠုင် ပေင်ဂွေင်မတ်တုဲ ဇွိတ်ပေါတ်ဒးတဲဂှ်မှ ဇကုလရိုအ်ဒၟံင်ရောင်ဂှ် အဗၠာဲဂွံတီ။ မုဒဟ်သာ်လဵု နွံတုဲ ညးတအ် မဒးကော် ပရးဏာမိအဗၠာဲတအ်ရော။ အပါမွဲလေဝ် တီမံင် ပရောဏအ်ညိကီုဟာ။ ဗတံဏအ် ယဝ်ရ မိမွဲ ဟွံကလေင်စိုပ်တှ်ေ ညးလဵုဂွံလဴပုံတုဲ ဂွံသၠိင်ကဵုရော။
” တုင် … တုင် … တုင်”
ခၞုက်ဗြုတိုန်တုဲ ခြာဟွံလအ် ရဲကွာန်တအ် ကောံကၠုင် ဇရေင်အပါကျာ်ရ။ ဗီုညးကဵုညး ဟီုဂးလဴစဒၟံင် ညးသကအ်ရ။ မုက်မတ်ညးတအ် ဟွံခိုဟ်။ ဒှ်ဂဝိင်ကဵုမိ အဗၠာဲတအ်ရောင် ထေင်။ ညးတအ်ဟီုဒၟံင်ဂှ် သ္ၚောဲဒၟံင်တုဲ မိင်ဟွံကၠး ကသေဲဒၟံင် ညးသကအ်လေဝ် သေဲသေဲ။ အပါကျာ် ကော်အဗၠာဲတုဲ ဟီုတိုန် သာ်ဏအ်ရ။
”ကှ်ေ … အဗၠာဲ မိအဗၠာဲတအ်ဂှ် ဒးဗက်အာ ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ်တုဲ လအ်မွဲတ္ၚဲ ၜါတ္ၚဲဏီဏောင်။ အပါအဗၠာဲတအ်လေဝ် ဟွံစိုပ်လောဲလောဲဏီ အဗၠာဲ မံင်အာ ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဏအ်ကၠာ အလဵုလ္ပအာ မိင်ဟာ”
မၞိဟ်လ္ၚဵုယိုက်ခၜံက်ပသဲတုဲ တိတ်အာ လပါ်မ္ၚးကွာန်တေအ်ရ။ မၞိဟ်လ္ၚဵုကေတ်နင် ဇဗၠုသတ်။ မၞိဟ်လ္ၚဵုကေတ်နင်သ္ၚု။ မၞိဟ်မွဲ ဗဵုဒၟံင်အဗၠာဲ နကဵုမတ်တိုပ်တေဝ်။ မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဍာ်ရမတ် ညးတအ်ကင်ကဳ။ ဍာ်ရမတ်အဗၠာဲလေဝ် ကင်ကဳ။
မွဲတ္ၚဲ … …. …. …. ….
ၜါတ္ၚဲ … …. …. …. ….
မွဲဂိတု … …. …. …. ….
မွဲသၞာံ … …. …. …. ….
ၜါသၞာံ … …. …. …. ….
ဒဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ’မိ’ ဟွံကလေင်စိုပ်ဏီ၊ ’အပါ’ လေဝ် ဟွံစိုပ်ဏီရ။
သဂံင်ပၠန်ဂတးမွဲ
ဝတ္ထုဝွံ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် တက်ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲ ဂျာနေဝ်ဍုင်မန်တၟိ ၁၉၉၄ လၟေင် ၁၅၊ လၟိဟ် ၁။
အလန်ဒုတိယ ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲလိက် ”ပါင်တြင်တတိယ ကေုာံ ဝတ္ထုဇမၠေအ်ဂမၠိုင်” သၞာံ???? မတက်တြးပတိတ် နူကဵု ဌာနပရေင်စန်ဒက်(ဗဟဵု) ဗော်ဍုင်မန်တၟိ။
အစာကၞေဟ် သဂံင်ပၠန်ဂတးမွဲ ဂှ် ဒှ် နာဲဗညာအံင်၊ သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်၊ သၟာဂဳတု ကေုာံ အစာပရိုင် နဒဒှ် လျိုင်သကိုပ်အေဝ်ဒဳတာ ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးဂကူမန်။
သုခရမ္မ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာသုခရမ္မ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၄၊ ဝှ် ၃၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
သရဘမိဂဇာတ်
သရဘ မိဂဇာတ်(Sarabhamiga Jātaka (No. 483))ဝွံ ပၞောဝ်ဇာတ် ၅၅၀ ဂှ် ဒှ်ဇာတ် မရနုက်ကဵု ၄၈၃ မဒှ်ပရူဗီု တဳဂမၠိုင် ကြီုစ ပရူဣဒ္ဓိပဋိဟာ မပြိုင်ပကာန် ကုတၠဳမၞုံပိုန် ကျာ်တြဲရ၊၊ အတိုင်သုတ်ဇာတ်မ္ဂး ဇာတ်ဝွံ ကျာ်တြဲသဗ္ဗညု စိုန်ဒှ်တဴ အ္စာမၞိဟ်ဒေဝတဴ ဃောမပဒတဴပ္ဍဲဘာဇေတဝန် ပြဿနာမဂပ်ဝ်သၟာန် ဗွဲခမ္ဍန်ဂှ် ပဟိုတ် ကဵုမှာထေရ်သာရိပိုတ် သွဟ်ဗွဲတြးတုဲ တွံတဴသရဘမိဂဇာတ်ဝွံရောၚ်။
ဝတ္ထုပစ္စပ္ပုန်
မူရဴပ္ဍဲကာလမွဲ ကျာ်တြဲသၟာန်မှာထေရ်သာရိပိုတ်ပြဿနာဗွဲခမ္ဍန်ဂှ်ရော မ္ဂးတုန် ပ္ဍဲကာလမစှေ်ကၠုၚ်နူဍုၚ်သွဝ်တာဝတိံသၟာန်ရ၊ ပ္ဍဲအရာမသၟာန်သာ်ဂှ် ဂလာန်ကြက်ဟီုကဵုဂတဝွံဂလာန်မဒှ်လၟေၚ်ဗွဲခမ္ဍန်ရောၚ်။
ဗီုတဳဂမၠိုၚ်ကြီုစ
ဗဗေၚ်ကြက်စၠန် မဒှ်ဒြပ်သေဌဳ ဍုၚ်ရာဇဂြိုဟ်ဂှ် မှာထေရ်ပိဏ္ဍောလဘာရဒ္ဓါဇ နကြိဂိုၚ်ကေတ် နဣဒ္ဓိနေဝ် ကျာ်တြဲပဲါကၠေံ ကုခမဳဂမၠိုၚ် တၞဟ်နထ္ၜးဣဒ္ဓိပဋိဟာရ၊ တဳဂမၠိုၚ် ချပ် - ခမဳဂေါတမ ပဲါကၠေံ ဣဒ္ဓိပဋိဟာတုဲရ၊ ကာလလၟုဟ် ဇကုကီုလေဝ် ကြက်ဟွံသ္ပရ - ရဴဝွံ ချပ်တုဲ ကွးဇကု မၞုံမုက်ဍောတ်မတ်သဝ် စိုတ်ဟွံမိပ်ဂမၠိုၚ် ယွံတၠဳပိုန်တအ် မူဟိုတ် ဟွံဂိုၚ်ကေတ် ဗဗေၚ်ကြက်စၠန် နဣဒ္ဓိအိုတ်ဂှ်ရော၊ ရဴဝွံ နကြိဟီုအိုတ်နေဝ် ယွံဒါယကာတအ် ကေၚ်ကာထ္ၜးဣဒ္ဓိဂှ် ဟွံဝါတ် ကုပိုယ်အိုတ်ရ။ ၜိုန်ရဟွံဝါတ်အိုတ်ကီုလေဝ် အယာံမာတ် တၞဟ်နကၠိဂွံဗဗေၚ်ဆု ဂုဏ်ဇကုဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် ညးဂှ် ထ္ၜးကုမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ရော ရဴဝွံချပ်တုဲ ဟွံဂိုၚ်ကေတ်အိုတ်ရ။ ခမဳမဒှ်ကောန်သၟိၚ်သာကျဝၚ်ဂမၠိုၚ်တုန် ဟိုတ်နူလုလန်ထ္ၜးဣဒ္ဓိတုဲ ဂိုၚ်ကေတ်အိုတ်ရ။ ပွမထ္ၜးဣဒ္ဓိဂှ် သဇိုၚ်ဝန်ဇြိုၚ်ကုပိုယ်အိုတ်ရ ရဴဝွံလ္ပချပ်အိုတ်ညိ။ ဂလာန်ဂှ် စၟတ်သန် ပိုယ်ညးဂမၠိုၚ် ကွးခမဳဂေါတမဂှ် စွံလဝ်ကၠာရ၊ နွံပၟိက်မ္ဂး ကြက်ထ္ၜးဣဒ္ဓိ ကေုာံ ခမဳဂေါတမအိုတ်ရ၊ ယဝ်ခမဳဂေါတမထ္ၜးဣဒ္ဓိမ္ဂး ၜါဆဂှ် ပိုယ်ကြက်ထ္ၜးဣဒ္ဓိအိုတ်ရ ရဴဝွံဟီုအိုတ်ရ။
ခမဳဂမၠိုၚ်မိၚ်ဂလာန်ဂှ်တုဲ ဂရၚ်ပ္တီကျာ်တြဲအိုတ်ရ၊ ယွံတၠဳပိုန် တဳဂမၠိုၚ်စံက်ဂး ကြက်ထ္ၜးဣဒ္ဓိအိုတ်ရ၊ ရဴဝွံဂရၚ်ပ္တီအိုတ်ရ။ ကျာ်တြဲဟီု ယွံခမဳတအ် ယဝ်(ယာံ) တီဂမၠိုၚ် ထ္ၜးဣဒ္ဓိအိုတ်မ္ဂး အဲကျာ်လေဝ် ကြက်ထ္ၜးရ - ရဴဝွံသ္ဂးရ၊ မိၚ်ဂလာန်ကျာ်တြဲဟီုသာ်ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဇၞော်ဗိမ္ဗဳသာကၠုၚ်တုဲ ဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ကျာ်တြဲရ။ "ယွံတၠဳပိုန်၊ တၠဳပိုန်ကြက်ထ္ၜးဣဒ္ဓိဟာ ရဴဝွံ ဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ရ။ ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ ကြက်ထ္ၜးရ၊ ရဴဝွံနကြိသ္ဂးနေဝ် ယွံတၠဳပိုန် တၠဳပိုန်ပညပ်လဝ် သိက္ခာပိုဒ်တုဲရဟွံသေၚ်ဟာ ရဴဝွံဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ရ၊ ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ အဲကျာ်ပ္ညပ်လဝ်ကု ကွးသာဝကရောၚ်၊ ကုကျာ်တြဲဂမၠိုၚ်မ္ဂးဂှ်တုန် သိက္ခာပိုဒ်ဟွံမွဲ ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ ဥပမာမ္ဂးဂှ်တုန် သတ်ဆုပ္ကဴဥဒျာန်တၠအဲသၟိၚ်ဇၞော်ဂှ် စိုန်ဂပ်ဝ်ဆေဝ်ဒဝ်ကၠေံညးသ္အာၚ်ရ၊ စိုန်ဟဂပ်ဝ်ဆေဝ်ဒဝ်ကုသၟိၚ်ဇၞော် စိုန်ဂပ်ဝ်စၟတ်သမ္တီပွမဍိုက်ပေၚ်ကေုာံ ဥပမာ ဥပမေယျ မြဴသာ်ဝွံရ၊ ရဴဝွံ သ္ဂးရ၊ ယွံတၠဳပိုန် ဒၞာဲလဵု ကြက်သ္ပ ပွမသ္ပဣဒ္ဓိဂှ်ရော အဴ ရဴဝွံဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ရ၊ ယွံသၟိၚ်ဇၞော် မပြဲ - ကြက်ထ္ၜးပ္ဍဲတမ်တၞံကြုက်မၞုံယၟုကဏ္ဍဗ္ဒာဲဍုၚ်သာရဝှ်ရ၊ ရဴဝွံသ္ဂးရ ပ္ဍဲအရာမထ္ၜးဣဒ္ဓိဂှ် ပိုယ်ဍိုက်တအ်ညးဂမၠိုၚ် ပသာ်ဂွံသ္ပရော ရဴဝွံနကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ သွက်ဒကၠောန်မမိက်မွဲမွဲဟွံမွဲ ရဴဝွံသ္ဂးရ။
ပ္ဍဲတ္ၚဲယးဂတကျာ်တြဲ နကြိသ္ပကိစ္စကဵုပိုန်တုဲနေဝ် က္ညဂ္ၚောၚ်ဒေသစရိတ်ရ၊ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်သၟာန် ယွံတၠဳပိုန်တံ ကျာ်တြဲအလဵုက္ညအာလဵုရော ရဴဝွံသၟာန်ရ၊ က္ညအာထ္ၜး ဣဒ္ဓိပဋိဟာ မဒှ်ဍာ်ပၟတ်လ္ၚဝ်ဝ် မလေပ်လၞိန်ဗပိန် ကၠေံတဳဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲတမ်တၞံကြုက် မၞုံယၟု ကဏ္ဍ ဗ္ဒာဲဍုၚ်သာရဝှ်ရ၊ ရဴဝွံ ဟီုအိုတ်ရ။ မိၚ်ဂလာန် ခမဳဂမၠိုၚ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ချပ် ဣဒ္ဓိပဋိဟာ မဂပ်ဝ်အမ်သဝ် မၞုံသ္ဘဴမဖှ်သာ်ဝွံ ကြက်ဒှ်ရ။ ကြက်ဗဵုလ္ၚောဝ် ဣဒ္ဓိပဋိဟာဂှ်အိုတ်ရ ရဴဝွံ ကၟာတ်တရၚ်သ္ၚိတုဲ အာမွဲဟာန်ကေုာံကျာ်တြဲအိုတ်ရ၊ တဳ မ္ၚးသာသနာဂမၠိုၚ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲဒၞဲါခမဳဂေါတမ ထ္ၜးဣဒ္ဓိ ပိုယ်ညးဂမၠိုၚ်ကီုလေဝ် ကြက်ထ္ၜး ဣဒ္ဓိပဋိဟာအိုတ်ရ၊ ရဴဝွံ မွဲဟာန်ကေုာံ ဒါယကာကၠောန်ၜိုန်ဇကုဗက်အာ ဒၞဲါကျာ်တြဲက္ညအာအိုတ်ရ။
လလောၚ်တြး ပွမထ္ၜးဣဒ္ဓိပဋိဟာ
ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုဗွဲလၟေၚ်ၚ် က္ညအာဍုၚ်သာရဝှ်တုဲ သၟိၚ်ဇၞော်ကောသလရးသၟာန် ယွံတၠဳပိုန် တၠဳပိုန် ထ္ၜးဣဒ္ဓိပဋိဟာဟာ ရဴဝွံနကြိသၟာန်နေဝ် ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ ကြက်ထ္ၜးရ၊ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ ယွံတၠဳပိုန် ဆလအ်ထ္ၜးရော ရဴဝွံနကြိဂရၚ်ပ္တီသၟာန်နေဝ် ပတွဵုနူတ္ၚဲဝွံတုဲ တ္ၚဲမရနုက်ကဵုထပှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဒ္ဂိုန်ပေၚ် ကြက်ထ္ၜးရ ရဴဝွံသ္ဂးရ၊ ယွံတၠဳပိုန် အဲဍိက်ကြက်ခၞံကၞာထးရ၊ ရဴဝွံ နကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ ဟွံကြိုက် ပ္ဍဲဒၞာဲအဲထ္ၜးဣဒ္ဓိပဋိဟာဂှ် သၟိၚ်အိန်ကြက်ခၞံကၞာထးမၞုံဗၞတ်စှ်ၜါယောဇနာရ၊ ရဴဝွံနကြိသ္ဂးနေဝ် ယွံတၠဳပိုန် ပရူဝွံ ကြက်ကဵုလလောၚ်တြးအလုံဍုၚ်မွဲရ ရဴဝွဴနကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ လလောၚ်တြးညိ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ သၟိၚ်ဇၞော်ကောသလရး မၞိဟ်လေပ်ဆေဝ်ဗ္ၚုဟ်ကၠၚ်ပၚ်မှိၚ်ဓရ်ပ္တိုန်လ္တူစးစိၚ်မဂ္ညိဂ္ညာတ်လဝ်တုဲ ကျာ်တြဲကြက်ထ္ၜး ဣဒ္ဓိပဋိဟာ မလေပ်လၞိန်ဗဗိန်ကၠေံတီဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲတမ်ကြုက်မၞုံယၟုကဏ္ဍ ဗ္ဒာဲတြၚ်ဍုၚ်သာရဝှ်ရောၚ်ဂး နူတ္ၚဲဝွံ တ္ၚဲမရနုက်ကဵုထပှ် တ္ၚဲမရနုက်ကဵုတြဴ တ္ၚဲမရနုက်ကဵုမသုန် ရဴဝွံ ရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲ ကဵုကညာၚ်တဴရ။
ဗီုတိဂမၠိုၚ်ကဵုပလီုပလာ်တၞံကြုက်ဂမၠိုၚ်
တီဂမၠိုၚ် ဂွံမိၚ်ကေတ်ကြက်ထ္ၜးပ္ဍဲတမ်တၞံကြုက်မၞုံယၟုကဏ္ဍရတုဲ ကဵုဒြပ်ကုတၠတၞုံကြုက်ဂမၠိုၚ်တုဲ ကဵုတၠတၞံကြုက်ဂမၠိုၚ် ပလီုပလာ်ကၠေံတၞံကြုက် ဗ္ဒဲါဍုၚ်သာရဝှ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ။ မၞိဟ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကၠၚ်ပၚ်မှိၚ်ဓရ်ဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲယးဂတ အခိၚ်နူဂယးဟေၚ် ကျာ်တြဲထ္ၜးဣဒ္ဓိပဋိဟာသဒှ်ရ၊ ရဴဝွံကညာၚ်တဴရ၊ ဟိုတ်နူအနူဘဴဒေဝတဴဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအလုံတ္ကအ်ဇမ္ဗူဒိပ်မွဲအိုတ်သီု ဒတဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲတြၚ်သ္ၚိတုဲ ညံၚ်ရဴမကညာၚ်ကဵုဒှ်တဴရ၊ ယြဴယြဴညးဂမၠိုၚ် တၞဟ်နအာဒၞာဲထ္ၜးဣဒ္ဓိပဋိဟာ က္တဵုဗဒှ်စိုတ်အိုတ်ရ၊ ညးဂမၠိုၚ်ဂှ်ဂှ် စိုပ်အာဍုၚ်သာရဝှ်တုဲအိုတ်ဟေၚ် အလဵုလဵုဇကုဇကုစဴပဏ္ဍိပါတ်ပ္ဍဲဍုၚ်သာရဝှ်တုဲ တိတ်ကၠုၚ်ရ၊ ပၟၚ်ဥဒျာန်မၞုံယၟုကဏ္ဍတုန် သတ်ကြုက်ဍုဟ်ဟ်ဇၞော်မွဲမမၞုံဗၞတ်တၟာနုၚ် မဍုဟ်လ္တူတၞံနကြိကေတ်နၚ်တၞဟ်ဆက်တွဲ ကုသၟိၚ်နေဝ် ညာတ်ကျာ်တြဲပ္ဍဲတြၚ်ဍုၚ်တုဲ သတ်ကြုက်ဍုဟ်ဟ်ဝွံ စိုန်ဗဗွဲထေက်ကြိုက်ကုကျာ်တြဲဟေၚ်ရ၊ ရဴဝွံချပ်တုဲကဵုဒါန်ရ။