cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထ
ထ (tha; the seventeenth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ထ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ထ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မရနုက်ကဵုၜါရ။ "တ" သာ၊ "ထ" သာဇြိုဟ်၊ "ဒ" ဇြိုင်၊ "ဓ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဝင်
အက္ခရ် "ထ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ရတနမဉ္ဇူ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာရတနမဉ္ဇူ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိဇယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၄၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ထီုဖာဗြ
ဖာဗြ (ဖါ့ပၠ)(Hparpya)(ဖားပြ)ဂှ် ဒှ်ကွာန် မနွံပ္ဍဲဒေသဝင်ရာဲ၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်တုဲ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၇၀၈၁၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ကွာန်ဖာဗြဂှ် သ္ၚိနွံ ၁၃၉၁ တုဲ မၞိဟ်နွံ ၈၀၉၂တုဲ ဒှ်ကွာန်ကရေင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကွာန်ဂှ် ထီုဖာဗြဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမလုပ်ဝင် မၞိဟ်မတီဂၠိုင်တုဲ မၞိဟ်လ္ၚောဝ်ကျာ်တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ ကွာန်ဖာဗြဂှ် နကဵုဂၠံင် ကျာ်ပိ-ဝါအနာင် မဒှ်ဂၠံင်ကောန်ဂရေတ် အာစိုပ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲကွာန်ဖာဗြ ထီုဖာဗြဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမလုပ်ဝင် မၞိဟ်မတီဂၠိုင်တုဲ မၞိဟ်လ္ၚောဝ်ကျာ်တအ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲထီုဂှ် နွံကဵု ရုပ်ကျာ်တိတြေံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ကျာ်တအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ကွတ်တဲ မတုပ်ကဵု ကွတ်တဲနူဍုင်သေံရ။
နိရုတ်
ဖာ ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန်တြေံ သီုကဵု မစကာဒၟံင် စဵုကဵု မန်ခေတ်တၟိ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၞော်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်။ ဗြ ဂှ် ဒှ် အရေဝ်သံသကြိုတ်လီု (ဝါ) အရေဝ်မန်တြေံ မလွဳစ နူသံသကြိုတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်။ ဖာဗြ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်ဇၞော်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာ်ဂၠိုင်။ ရံင်ကဵု ဗီုညးမဟီုကၠုင် နူတမၠာ ဒဒှ်ရ ထီုဂှ် နွံကဵု ရုပ်ကျာ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်တုဲ ထီုဖာဗြ ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် နကဵုအရေဝ်မန်တြေံ ထီုမနွံကဵု ရုပ်ကျာ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင် ဟီုမာန်ရ။
ကွာန်ဖာဗြ
ကွာန်ဖာဗြဂှ် ဒှ်ကွာန်သၟတ်မွဲ မနွံလတူဂၠံင်မုဟ်ဍုင်-ကျာ််ပိ ကေုာံ ဂၠံင်မအာကဵု ဒဵုဖာဗြဂှ် မနွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင် ဂၞန်ကောဒ်ကွာန် ၁၇၀၈၁၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ကွာန်ဖာဗြဂှ် သ္ၚိနွံ ၁၃၉၁ မ၊ မၞိဟ်နွံ ၈၀၉၂ တုဲ ဒှ်ကွာန်ကရေင်မွဲရ။
ဒဵုဖာဗြ
ပ္ဍဲထီုဖာဗြဂှ် အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် နွံကဵုကျာ်တြေံဂမၠိုင်တုဲ ကျာ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် မတုပ်ဒၟံင်ကွတ်တဲဍုင်သေံ။ နန်းခမ်းအိမ် ဂကူသေံ ပ္ဍဲ ၂၇ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၂၀ ညးအာဝေင် ဇရေင်ဖာဗြတုဲ ညးဂွံဆဵုကေတ် ကျာ်ဇၞော်ဘာဖာဗြဂှ် ဂိုင်ဒေပ်လဝ် လိက်တိ မချူလဝ် အကံက်နူကဵု မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တပါဠိ ကဵု ဂါထာယေဓမ္မာ မဒှ်လိက်ခေတ်တြေံတုဲ ညးပလံင်စုတ် ပ္ဍဲမုက်လိက် အစာဝင်ဦးစံဝင်းရ။ အတိုင်လဟီု နန်းခမ်းအိမ်မ္ဂး လိက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ နူကဵု ထီုဖာဗြဂှ်ရ။ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ ညးဗၟံက်ထ္ၜးစၠောအ်ကဵု အက္ခရ်မန်ခေတ်လၟုဟ်ရ။
center|600px|
Obverse
cattāri māni bhikhawe ariyya saccā ni|| katamā ni cattāri dukhaṁ ariya saccaṁ dukha samudayyaṁ ariyya sa ccaṁ dukha nirodhaṁ ariyya saccaṁ dukha nirodha gāminī paṭipaṭaṁ ariyyaṁ[saccca](ṁ) jātipi dukhā jarāpi dukhā byādhipi du
Reverse
dukho maramaṇattipi dukhaṁ appiyehi saṁpayogo dukho yaṁ pichaṁ nala bhati taṁ pi dukhaṁ saṁkhittena pañcu pādā nakhādho idaṁ wuccati bhikhawe dukhaṁ ariy[ya] saccaṁ || yedhaṁmā hetuppabhawā yesaṁ hetaṁ tathāgato nrodho tesañcayo nirodho ewaṁ wādī mahā samaṇo|
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်
ဂကောံထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာမန်
သွပ်လ္ပံအနာဂတ်
သၠုက်ကဆံၚ် နကဵုပရေၚ်ပညာနာနာ ဗွဲမစိုပ်တရဴ ဒးဂတာပ်ခေတ် ၜိုဟ်လလံမဟာဇန်မန်
တၚ်ရန်တၟံ
နိဒါန်
ဂကောံထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာမန်ဝွံ ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဂကောံမွဲမွဲမာန် ဂွံဂံါစိုပ်ပေၚ်ကၠုၚ် (၁၀) သၞာံမာန်ဂှ် နကဵုဇြဟတ်စိုတ်ဓါတ် ညးအာက္ဍိုပ် နကဵုနဲကဲ နကဵုဇြဟတ်မၞိဟ် ထိၚ်ဒက်မၚ်မွဲကၠုၚ်လဝ် အြကာတၚ်ခက်ခုဲနာနာ ကေုာံ တၚ်ပ္တိတ်ဇြဟတ်သၞာံဗွဲမလအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုထိၚ်ဒက်မၚ်မွဲကၠုၚ် အြကာကြာ(၁၀)သၞာံဂှ် တၚ်ဂွံဇြဟတ် ကေုာံ တၚ်ဍိုန်လျ နွံကၠုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ တၚ်ဘပဠတအ်လေဝ် ဒးဆဵုဂဗ တၚ်ကော်ဆောတအ်လေဝ် ဒးဇီုကပိုက်ကၠုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုရ။ တၚ်ဂွံဇြဟတ်ဂှ် သုၚ်စောဲဗပေၚ်စုတ် တၚ်ဍိုန်လျတုဲ သွက်ဂွံတတ်ကၠောံအာ တၚ်ဘပဠ ကော်ဆောတအ်ဂှ် စေဝ်ပၞောန်ဂကောံဟီုဂှ်လေဝ် အာတ်ကသပ် ကေတ်ကသပ်လ္တူညးသ္ကအ် ချူဖျေံကၠုၚ်လဝ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါ ဂၠိုၚ်ကဵုနဲဂၠိုၚ်ကဵုဗီုရ။
ဝၚ်ဗွဲခမၞောန်
သၚ်သၟတ်သ္ကအ်ရဲဂမၠိုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ်ဓါတ်ကီု ဝါသနာကီု နွံဒၟံၚ်တုဲ တိုန်ဏောၚ်ဂးတုဲ အခိၚ်သၠး အခိၚ်တိုန်လိက် ဗှ်လိက်တုဲ အခိၚ်ဗ္တံ ၜိုတ်ဂွံအခိၚ် တၠဂုဏ်ဥတ္တရ ပတဝ်ကဵုဂၠံၚ်တုဲ ဖျေံဗ္တောန်သဳကၠဳ ဘာလညာတ် ပ္ဍဲဘာ ဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုၚ်မတ်မလီုရ။ လဆောဝ်မ္ဂး ဂွံတ္ၚဲဆက်က် လဆောဝ်မ္ဂးဟိုတ်နူအခိၚ်ဟၟဲကီု ယှုက်အာကီုတုဲ ဟွံဂွံတ္ၚဲဆက်က်ရ။
သၚ်သၟတ်ဗၞတ် (၂၇) ဇကု တိုန်ဘာလညာတ်တုဲ တၠဂုဏ်ပုပ္ဖ ဇာတိကွာန်ကအ်ကြေၚ်မွဲ ကသပ်မံက်တိုန်ကၠုၚ်ပံက်ဟီုတိုန်ရ။ ပိုယ်ဒက်ပ္တန်ဂကောံမွဲ ခိုဟ်ဟာဟွံတီ သာ်ဝွံဟီုတိုန်တုဲ သၚ်သၟတ်ဂမၠိုၚ် ချပ်ဂၞန်သဳကၠဳညးသ္ကအ်အိုတ်ရ။ လ္တူဍုၚ်ဏအ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဂွံချဳဒရာၚ်လောဲသွာညိ ဂကောံသၚ်သၟတ် လ္တူဍုၚ်ဒးနွံထေက်ရောၚ် စှ်ေစိုတ်တုဲ သဳကၠဳကေတ်တၚ်တုပ်စိုတ်ညးသ္ကအ်တုဲ ဒက်ပတန်ကၠုၚ်ဂကောံရ။
ဗီုလဵုသ္ဂောံဂွံယၟုဂကောံရောဂးတုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ဟိုတ်နူအခိၚ်အောန်ဂၠုအာတုဲ ချိၚ်တ္ၚဲဆဵုဂဗညးသ္ကအ်ရ၊ ကလေၚ်ဆဵုဂဗ ညးသ္ကအ်ပၠန်မ္ဂး ဗီုပြၚ်ညးကဵုညး ချပ်ဂၠာဲနၚ်ယၟုဂကောံတုဲ သဳကၠဳပညဳညးသ္ကအ်ဂးတုဲ ရုပ်ထောံဝိုၚ်သဳကၠဳဂှ်ရ။ ကလေၚ်ဆဵုဂဗကောံညးသ္ကအ်တုဲ ယၟုဂကောံဗီုပြၚ်ညးကဵုညးဂၠာဲနၚ်ဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဥတ္တရ ပ္တဝ်ကဵုဂၠံၚ် သဳကၠဳကေတ်တၚ်တုပ်စိုတ် ညးသ္ကအ် ကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်ယၟုဂကောံ နကဵုယၟု ဂကောံသၚ်သၟတ် ရာမညပညာနုဂ္ဂဟ ဗွဲစမၠေံမ္ဂး (ရပန) သ္ပကၠုၚ်ဒ္တန်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် အခိၚ်လေဝ်ဂၠုလောန်အာတုဲ ကလေၚ်ကော်ဆဵုဂဗ ချိၚ်တ္ၚဲညးသ္ကအ်ပၠန်ရ။
ကော်ဆဵုဂဗ ညးသ္ကအ်ပၠန်တုဲ ရုဲစှ်ညးတာလျိုၚ်ဂကောံရ၊ တၠဂုဏ်ဥတ္တရ ပ္တဝ်ဂၠံၚ်တုဲ ရုဲစှ်ဏာညးတာလျိုၚ် ဂကောံနကဵုဆန္ဒမာဲ ဒးမၠုက်ရ၊ ရုဲစှ်ဏာ
ဗီုဏအ်ဂွံကၠုၚ် ဗီုပြၚ်ဒက်ပ္တန်အိုတ်ရ။ ပဲါနူညးတာလျိုၚ်ကေၚ်ကာဂမၠိုၚ်တုဲ ကောန်ဂကောံဖအိုတ်ရောၚ်။
ဂကောံမွဲမွဲဒှ်ကၠုၚ်တုဲ တဆိပ်ဂကောံဒးနွံထေက်ရောၚ်ဂးတုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ရုဲစှ်ညးတာလျိုၚ် အခိၚ်အိုတ်အာတုဲ ကလေၚ်ကော်ဆဵုဂဗညးသ္ကအ်ပၠန်ရ။ တဆိပ်ဂကောံဂှ် ဗီုပြၚ်ညးကဵုညး ဓဇက်နၚ်အိုတ်ရ။ ဓဇက်တုဲ သဳကၠဳကေတ်တၚ်တုပ်စိုတ် သ္ပဒ္တန်ရ။ ကလေၚ်ကော်ဆဵုဂဗပၠန်တုဲ တဆိပ်ညးမဓဇက်နၚ်တအ်ဂှ် သဳကၠဳချပ်ဂၞန် ကေတ်တၚ်တုပ်စိုတ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်ဒတန်တဆိပ်ဝွံရ။ တဆိပ်ဂှ် သ္ပဒတန်တုဲ မပ္တံကဵုထပ်စုတ်အရံၚ်သာ် ပံက်အဓိပ္ပါယ် တဆိပ်ဂကောံရ။ ကော်ဆဵုဂဗ ညးသ္ကအ်ပၠန်တုဲ ဖျေံကၠုၚ်တၚ်ရန်တၟအ်ဂကောံ ဝတ်တာလျိုၚ်ကေုာံ စေဝ်ပၞောန်ဒးဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲ အိုတ်ရ။
ဥက္ကဌဂကောံ နာဲပုပ္ဖ(ကွာန်ကအ်ကြေၚ်မွဲ) ဟီုကၠုၚ် ဂကောံမွဲမွဲဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂကောံ လၟေၚ်ကမၠောန်ဂကောံဒးနွံထေက်ရောၚ် ဂွံအာဍာ်ဇမၠိၚ် ဂွံဂျိုၚ်အာမာန်ဂးတုဲ သြန်ဗွဝ်ဂကောံဟွံမွဲမ္ဂး ဗီုလဵုချဳဒရာၚ်ရောၚ်ရမျာၚ်မံက်တိုန်ရ။ သာ်ဝွံသဳကၠဳချပ်ဂၞန် ကေတ်တၚ်တုပ်စိုတ်တုဲ ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် စုတ်သြန်ဂကောံလၟေၚ်ဂိတု ဒှ်ကၠုၚ်ရ။ သြန်ဂကောံဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ကၠောံသၞာံ-၂၀၀၇ ဟိုတ်နူကြပ်မံၚ်ကဵုတ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၆၀) ဝါတုဲ စချဳဒရာၚ် ကၠောန်ပ္တိတ်ကၠုၚ် တၞးပရၚ်တဲ ကာဒ်စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၆၀)ဝါရ။ ဟိုတ်နူသြန်ဂကောံအောန်မံၚ်တုဲ ဟွံရုံဂပ်တအ်ဂှ် တၠဂုဏ် ဥတ္တရ (လမိုၚ်) စေက်ဂၠံက်ကဵုလဝ်လေဝ်နွံရ။ ကၠောန်ပ္တိတ်ကၠုၚ်ကာဒ်စၟတ်သမ္တီဂှ် သွံကၠုၚ်မွဲတၞး (၃၀၀) ဒ္ကေဝ်ရ။ သြန်သွံဂွံကာဒ်ပရၚ်တဲ စၟတ်သမ္တီတ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ဂှ် သ္ပသြန်ဗွဝ်တုဲ ပ္ကောံပ္ကေဝ်ကၠုၚ်သြန်ဗွဝ်ဂကောံရ။
ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂမၠိုၚ်
နူဂှ်မွဲကဆံၚ် စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၈ ဆက်ချဳဒရာၚ်ကၠုၚ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂကောံ၊
ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၁ သၞာံ၊ ဂိတုက္ထိုန် (၈) စွေက် ခရေတ် ၂၀၀၉ ဂှ် ဂကောံသၚ်သၟတ် ရာမညပညာနုဂ္ဂဟ(ရပန) က္ဍိုက်ပ်တုဲ ကၠောန်ကၠုၚ်ပေဲါသဳကၠဳ လှာဲဂတးလညာတ်မွဲ နကဵုရန်တၟအ်
ကလိဂွံတၚ်နၚ် ပရၚ်ပံၚ်တောဲညးသ္ကအ် ပရေၚ်ကမၠောန်နာနာတအ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၀ သွက်ဂွံချဳဒရာၚ်အာ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂကောံ လိက်ကၞပ်မဂ္ဂဇြေန် လဂံါသၟတ်တၟိ ကၞပ် (၂) ဂှ် ပ္ကောံပ္ကေဝ်မံၚ် မပ္တံကဵုတမ်လိက် အေန်တာဗျူနာနာသာ်ဂှ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်ပိုယ်ကြေပ်ဂြတ်ကၠုၚ်တုဲ ညးချဳဒရာၚ်ဂကောံဂမၠိုၚ် ဒးပဲါထလေတ်ထောံမွဲချိန်ခဏရ၊ ဟိုတ်နူညးချဳဒရာၚ်ဂကောံ ဒးပဲါထလေတ်အာတုဲ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဂကောံ သိၚ်သာဲအာမွဲချိန်ခဏရ။
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၁ တၠဂုဏ်အာလောက - ဍုၚ်လၟိုၚ် ကလေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်နူဝၚ်္ကတုဲ ဂွံမိၚ်ကေတ်ပရိုၚ်နူ ကောန်ဂကောံမွဲတၠ တၠဂုဏ်ကုသလ ဍုၚ်ဇြပ်ဗု ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် လ္ၚဵုဒေံါဇူအာဣရ။ ဥက္ကဌလေဝ် ရာံတိတ်အာဣရ ဂးတုဲ "အဲနွံမံၚ်မွဲဏီ အဲဆက်ကၠောန်မံၚ်ဏီဂးတုဲ၊ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အာလောကလေဝ် စိုပ်တိုက်လိက် ဘာသဒ္ဓမ္မဓဇ ကွာန်မုဟ်ဒဵုတုဲ ကေတ်အဆက်ကဵု တၠဂုဏ်ဝဏ္ဏ ကၟာဝက် တၠဂုဏ် ပညိန္ဒ ဝါဒြာဲ ထပိုယ်ခေမာဝန္တ ကွာန်ယေန်ဒံၚ်တုဲ ကလေၚ်စန်ကေတ် သၚ်သၟတ်နွံမုဟ်ဒဵုတုဲ တၠဂုဏ်ဝဏ္ဏ တၠဂုဏ်ပညိန္ဒ ထပိုယ်ခေမာဝန္တ စန်သၚ်နွံဘာ ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုၚ်မတ်မလီုရ။
၂၀၁၁- ကလၚ်ရုဲစှ်ညးတာလျိုၚ်
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ်ရ ကလေၚ်ကော်ကောံဓရီုညးသ္ကအ်တုဲ ရုဲစှ်ညးတာလျိုၚ်ဂကောံတၟိပၠန်ရ။ ကလေၚ်ရုဲစှ် ညးတာလျိုၚ်ဂကောံဂှ် ဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံဂှ်လေဝ် ကလေၚ်ပဠေဝ်ပတိုန်ရ။ ညးတာလျိုၚ်ဂကောံဂှ် ဗီုပြၚ်ဒက်ပ္တန်ဂကောံဂှ်လေဝ် ကလေၚ်ပဠေဝ်ပတိုန်ရ။
ဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ပရေၚ်ပံၚ်တောဲ ပရေၚ်ကမၠောန်နာနာ မကလိဂွံလဝ် ပ္ဍဲပေဲါသဳကၠဳလှာဲဂတးလညာတ် ပ္ဍဲကွာန်ယေန်ဒံၚ် ဘာတိုက်တၟိတေံဂှ် ဆက်ထမံၚ်ရုပ်ရဴရ။ ကၠောန်ကၠုၚ်လိက်ကၞပ် မပ္တံကဵု တၞောတ်သၟတ်တမိ၊ လညာတ်တၞောဝ်ပိုဲ၊ ကၠောန်ပ္တိတ်တြးကၠုၚ်ရ။
၂၀၁၂မွဲဝါပၠန် ကလေၚ်ရုဲစှ်ညးတာလျိုၚ်
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၂ဂှ်ပၠန်လေဝ် ဂကောံဝွံ မွဲဝါပၠန် ကလေၚ်ရုဲစှ်ညးတာလျိုၚ်
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပေဲါကောံဓရီု ကၠောံသၞာံ၊ ဌာန - ဘာမဟာသုမၚ်္ဂလ၊ ကွာန်မတေဲ၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်မြဟ်တုဲ ထပ်ဗပေၚ်-နုက်ရုဲစှ် ညးတာလျိုၚ်တအ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ပဠေဝ်သၞောဝ်ဂကောံ သ္ၚဳဂၠိပ်လၟေၚ်ကမၠောန်ဂကောံ၊ လၟေၚ်ကမၠောန်ဌာန ကလေၚ်ထပ်ချူဓဇက် လၟေၚ်ကမၠောန်ဂကောံ ကေုာံ လၟေၚ်ကမၠောန်ဌာနတအ်ရ။ မွဲအဆက်ဂှ် စကၠောန်ကၠုၚ်လိက်ကၞပ် မပ္တံကဵု သာသနာသၟတ်တၟိကၞပ် (၁)၊ တမ်လိက်သွက်မဂ္ဂဇြေန် လဂံါသၟတ်တၟိကၞပ် (၂) မအာတ်လဝ်တေံကီု၊ ကလေၚ်အာတ်ပၟိၚ်တမ်လိက်ကီုတုဲ ဆက်ကၠောန်ကၠုၚ်လိက်ကၞပ် မဂ္ဂဇြေန် လဂံါသၟတ်တၟိကၞပ် (၂) ရ။ မွဲအဆက်ဂှ် လိက်ကၞပ် မပ္တံကဵု သာသနာသၟတ်တၟိကၞပ် (၂)၊ လိက်ကၞပ် အ္စာကၞေဟ်ပူဂိုလ် နာဲအံၚ်ဇၞး(ရုတ္တံၚ်) ဗျူဟာသၟတ်တၟိ၊ ဝေါဟာရသၟတ်တၟိ၊ မတ်တတိယ၊ ကၠောန်တက်တြးပ္တိတ်ကၠုၚ်ရ။
၂၀၁၄- မွဲဝါပၠန် ကလေၚ်ရုဲစှ်ညးတာလျိုၚ်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၂၀၁၄ သၞာံဏအ်ဂှ် သဘၚ်ကောံဓရီုဇၞော်ဂကောံ ကၠောန်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဌာန- ဘာမဟာသုမၚ်္ဂလ၊ ကွာန်မတေဲဂှ် ရုဲစှ်နုက်ထပ်၊ ညးတာလျိုၚ်တအ်တုဲ
ရုဲစှ်ကၠုၚ်တုဲ ဂကောံကေၚ်ကာဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံချူခၞံသၞောဝ်သ္ဇိုၚ်ဂကောံဂှ် ရုဲစှ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲဘာတၟိ ကွာန်ယေန်ဒံၚ်တုဲ ချူဓဇက်ခၞံကၠုၚ်သၞောဝ် သဇိုၚ်ဂကောံရ။
၂၀၁၅ - မွဲဝါပၠန် ကလေၚ်ရုဲစှ်ညးတာလျိုၚ်
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၅ ဂိတုဇှေ် (၃-၄-၅) မံက်ဂှ် ကောံဓရီုဂကောံကၠောံသၞာံ မရနုက်ကဵု (၁၀) ဝါဂှ် ကလေၚ်ရုဲစှ် နုက်ထပ် ညးတာလျိုၚ် ဂမၠိုၚ်ပၠန်တုဲ
ဆက်တုဲ လိက်ကၞပ် သာသနာသၟတ်တၟိကၞပ် (၃)တအ်ကီု၊ မဂ္ဂဇြေန် လဂါံသၟတ်တၟိကၞပ် (၄) တအ်ကီု ချဳဒရာၚ်ကပေါတ်စၟတ်သမ္တီတ္ၚဲတၟေၚ်တအ်ကီု လိက်ကၞပ်အ္စာကၞေဟ်ပူဂိုလ် မပ္တံကဵု အ္စာအံၚ်ဇၞး တအ်လေဝ် စဳဇန် သွက်ဂွံတက်တြးပ္တိတ်နွံ၊ တုဲပၠန် အတိုၚ်လၟေၚ်ကမၠောန်ဂကောံ မချူဓဇက်လဝ်တအ်ဂှ်လေဝ် ညးတာလျိုၚ်တအ် ချဳဒရာၚ်တက်တြးအာမံၚ်ဏီရ။
နိဂီု
အတိုၚ်လၟေၚ်ကမၠောန်ဂကောံ မပ္တံကဵုလိက်ကၞပ် အ္စာကၞေဟ်ပူဂဵု အ္စာဗညာသာၚ်မန်(ကအ်ဗိန်) လိက်ကၞပ်တၟာဲသၟတ်အနာဂတ်၊ အ္စာကၞေဟ်ပူဂဵုအ္စာဟံသာ(ၜိုပ်ဍာဲ)လိက်ကၞပ် ယေန်သၞာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်တက်တြး ပ္တိတ်ကၠုၚ်နွံရ။ ပဲါနူလၟေၚ်ကမၠောန်မချူဓဇက်လဝ် မပ္တံကဵုလိက်ဆဝ်မ္ၚုဟ် တ္ၚဲတၟေၚ်၊ ကမၠောန်ကောန်ဂကူတၟိပြဟ်ဟ်တအ် လိက်သ၀ဏ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန် မပြဟ်လဇုဲအာ နာဲထဝ်သောန်တအ်ချူ ကၠောန်ကၠုၚ်နွံရ။
တာလျိုၚ်တြုံတၠသ္ၚိလ္တူဗြဴသမ္ဘာဒးနွံ(၅)တၚ်
တာလျိုၚ်တြုံတၠသ္ၚိလ္တူဗြဴသမ္ဘာဒးနွံ(၅)တၚ်
နိဒါန်
တာလျိုၚ်မၞိဟ်တြုံထေက်ကဵုဒးကၠောန်သွက်ဗြဴဆာန်ဇကုဂှ်တှ်ေ ရုဲစှ်လဝ်(၅)တၚ်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံဒှ်ဖဵုပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုတုဲ ထေက်ကဵုပိုဲမၞိဟ်တြုံတံဒးကၠိုဟ်လဝ်ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်တုဲဟွံပရေံပုဟ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာပိုဲမၞိဟ်တြုံတံဒးဒ္ဂေတ်ကၠောန်ဗက်သွက်သ္ဂောံဒှ်ဖဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုမာန်ဂှ် ဒှ်မံၚ်တာလျိုၚ်သွက်ပိုဲမၞိဟ်တြုံတံထေက်ကဵုဒးတီလဝ်အိုတ်ညိ၊ ပိုဲကၠောန်ဗက်(၅)တၚ်ဏံဒှ်ဟိုတ်ကျဗြဴဖေက်ဗြဴဟွံသေၚ်တုဲ ညံၚ်ရဴရှ်ေသှ်ေစွံၚုဟ်မးတြုံဗြဴညးသ္ကံအိုတ်တုဲ အရာဖဵုခိုဟ်ခိုဟ်ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရပိုဲဒှ်မၞိဟ်တြုံခိုဟ်မွဲသွက်ဗြဴသမ္ဘာပိုဲမ္ဂးတှ်ေ အရာလဵုနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်မွဲကီု အရာလဵုကၠောန်တုဲပြသၞာပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲညိၚ်ဝတ်သ္ၚိတ်ဇြအာဂှ်ဏောၚ်တှ်ေ ထေက်ကဵုပိုဲတံဒးကၠောန်ဒ္ဂေတ်ဗက်အာအိုတ်ညိ။
၁ ၊ ဒးစွံၚုဟ်မးလ္တူဗြဴသမ္ဘာဇကုညိ၊
၂ ၊ လ္ပဟီုဖျေံဗြဴသမ္ဘာဇကုညိ၊
၃ ၊ လ္ပကၠတ်စိုတ်လ္တူဗြဴသမ္ဘာဇကုညိ (လ္ပကၠတ်စဗြဴဍောတ်) ၊
၄ ၊ ဒးကဵုသမ္ဘာဗြဴဇကုဒးဒှ်မၞိဟ်ဇၞော်ပ္ဍဲသ္ၚိညိ၊
၅ ၊ ကပေါတ်နာနာသွက်ဗြဴသမ္ဘာ ။
(၁) ဒးစွံၚုဟ်မးလ္တူဗြဴသမ္ဘာဇကုညိ၊
ပိုဲဏံယဝ်စှ်ေဒၞာဲဂွံဗြဴတုဲယျဏောၚ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးထ္ၜးရုပ်ရဴဒဒှ်ရဇကုဗြဴနွံမံၚ်ဂှ်လေဝ် ဇၟာပ်မၞိဟ်တြုံတံဒးကၠောန်ဗက်အာညိ၊ ဒှ်ဟိုတ်စွံၚုဟ်မးလ္တူဗြဴသမ္ဘာဇကုကီုတုဲ ဗြဴဇကုဂှ်လေဝ်ဂွံမိၚ်ကေတ်သာ်ဏံဗက်ဂှ်တှ်ေ မိပ်စိုတ်ပေၚ်စိုတ်လ္တူတြုံဇကုကွေံကွေံရ၊ သီုကဵုဆာန်ဂၠိုၚ်တိုန်လ္တူတြုံဇကုတုဲ စဴစိုပ်သ္ၚိဗက်ဂှ်တှ်ေ သီုဂွံလာပ်ဗဇဴပ္ဍဲဗြဴသမ္ဘာဆာန်ဇကုမာန်ရ၊ လပါ်မိမကောဒေံဗြဴဇကုဂှ်လေဝ် ပိုဲဒးစွံလဝ်စိုတ်ညံၚ်ရဴမိမကောဒေံပိုဲအရၚ်ကီုတုဲ ဒးမံၚ်ဆက်ဆောံရေၚ်သ္ကံခိုဟ်ခိုဟ်ညိ၊ လပါ်ဗြဴပိုဲပရေံဟွံခိုဟ်တံဂှ်လေဝ် ဟွံထေက်ကဵုဒးလဴစကဵုညးတၞဟ်ဖအိုတ်ကီုတုဲ အိုတ်ကၞောတ်တှ်ေ ပိုဲဒးမံၚ်ပံၚ်ဖက်အာကဵုဗြဴဇကုဏီတုဲ ဟွံဒှ်ဖဵုသွက်ဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုမာန်ရ၊ အရာလဵုပိုဲဒးကၟာတ်ဆေၚ်စပ်ကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲတံဂှ်လေဝ် ဟွံထေက်ကဵုညးတၞဟ်တီအရာအိုတ်သီုနာနာမာန်ရ၊ သာ်ဏံလေဝ် ပိုဲစွံၚုဟ်မးလ္တူဗြဴပိုဲသၟးဟွံကးတုဲ ပိုဲစွံၚုဟ်မးလ္တူဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲဏံကီုရ၊ အဓိကဂှ်တှ်ေ ဗြဴပိုဲပိုဲတီရဒှ်မၞိဟ်ဗြဴသာ်လဵုတုဲ ထေက်ကဵုပိုဲတံဒးစွံၚုဟ်မးဗီုလဵုဂှ်လေဝ် ပိုဲဏံတီကေတ်ညးမွဲခိုဟ်နူညးတၞဟ်တုဲ အရာလဵုဒှ်ဖဵုတံဂှ်ကီု အရာလဵုထေက်ကဵုဒးနွံဟိုတ်ဖဵုလ္တူညးသ္ကံကီုလေဝ် ပိုဲဏံဖန်ဇန်အာလၟေၚ်ဟိုတ်ဖဵုသွက်ဘဝဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲဏံမာန်ကေတ်ကေတ်ရ၊ ဟီုလဝ်ဒးစွံၚုဟ်မးတုဲ ဟိုတ်ဖဵုဟွံမွယ်မွဲသာ်စွံမံၚ်ၚုဟ်မးပေၚ်ပြးဏောၚ်တှ်ေ အရေဝ်ဏံဗၠေတ်အာတုဲ သီုဟွံဒှ်ဖဵုခိုဟ်သွက်ဘဝဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုရ၊ ဗီုလဵုပိုဲဒးစွံၚုဟ်မးဒးရှ်ေသှ်ေလ္တူဗြဴသမ္ဘာပိုဲမာန်ဂှ်ပိုဲဏံတီကေတ်ကေတ်ရ။
(၂) လ္ပဟီုဖျေံဗြဴသမ္ဘာဇကုညိ၊
တြုံကဵုဗြဴဂှ်တှ်ေ အောန်ကဵုဂၠိုၚ်ဒးဒှ်သၞၚ်လက်ဒေါန်ညးသ္ကံဖအိုတ်ရတုဲ အရာဟွံထေက်ကဵုပိုဲဒးဟီုဖျေံဗြဴပိုဲဂှ်တှ်ေ ဒးမၚ်မွဲစဵုဒၞာလဝ်တွဵုညိသွက်မၞိဟ်တြုံတြုံတံ၊ ပိုဲလက်ဒေါန်ဟီုဗျိညးသ္ကံတ္ၚဲဏံတုဲ တ္ၚဲယးတေံတှ်ေပိုဲဒးဆက်မံၚ်အာမွဲစွံဏီဏောၚ်တှ်ေ အရာပိုဲဟီုပ္တိတ်ဏာဂိဂိလ္တူညးသ္ကံဂှ်မုဖဵုနွံရောတုဲ သီုဒက်လဝ်စိုတ်ညးသ္ကံဍောတ်ဍောတ်သောဲသောဲနွံကၠုၚ်ရ၊ အခိၚ်ထေဲညးသ္ကံတုဲဟီုဖျေံဏာပေၚ်ပြးညံၚ်ရဴသာ်ဏံကီု၊  ဗှ်ေမၞိဟ်ကေတ်ဟွံမွယ်ရအဲဒးကေတ်ဂှ်ကီု၊ ပရေံဗ္စံက်အိုတ်ပ္ဍဲကွာန်ဏံဂှ်ဗှ်ေရ၊ ဝါတ်ပ္ဍဲကွာန်ဏံဂှ်လေဝ်မိမဗှ်ေတံရ၊ ဗှ်ေဂွံစအဲဏံဂှ်ကုသဵုဗှ်ေခိုဟ်သက်ဟီုဟွံမွယ်ရဗီုဏံဗွဲတုန်တုဲ ဟွံထေက်ကဵုဒးဟီုဖျေံလ္တူဗြဴဇကုတုဲ ဒှ်ညံၚ်ရဴဟွံစွံၚုဟ်မးသၟးဟွံကတုဲ ဒှ်ကၠုၚ်သရပ္ဍဲစိုတ်ညးဗြဴဗြဴတံမာန်လောဲလောဲရ၊ လပါ်ဗြဴဇကုခိုဟ်တှ်ေ ပိုဲမၞိဟ်တြုံတံဒးဟီုထိုၚ်သးကီုတုဲ ယဝ်ရလပါ်ပရေံနွံကီုလေဝ် ဟွံထေက်ကဵုညးတၞဟ်တီုကီုတုဲ ပိုဲတြုံဗြဴညးၜါသ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ဒးတက်ကေတ်ကျာသဳကၠဳညးသ္ကံပ္ဍဲသ္ၚိညိ၊ ပိုဲတံထောံညးသ္ကံလေဝ်ဟွံမာန်အိုတ်တုဲ အရာလဵုနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုသွက်ဘဝဂကောံအိန်ထံၚ်ကောန်ဇာတ်ဇကုဂှ် ထေက်ကဵုဒးဖန်ဆက်ဗဂဵုလဟဵုအာအိုတ်ညိ၊ မအရေဝ်သ္ပစပရေံညးသ္ကံ မအရေဝ်ဟီုဖျေံလ္တူညးသ္ကံတံဂှ် တၟာမလ္ၚဴလေဝ်ဟွံထေက်ကဵုညးမွဲလပါ်တေံဂွံမိၚ်ညိ၊ အိုတ်ကၞောတ်ဂှ်ပၠန်တှ်ေ ပိုဲတံဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုညးသ္ကံဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲမှ ကၠောန်ကမၠောန်ဆဵုဖဵုပြဟ်ပြဟ်မာန်ရ။
(၃) လ္ပကၠတ်စိုတ်လ္တူဗြဴသမ္ဘာဖကုညိ (လ္ပကၠတ်စဗြဴဍောတ်) ၊
ပိုဒ်ပိဏံဂှ်ကၠးကၠးမံၚ်ရ၊ ကၠတ်စဗြဴဍောတ်ဏံဟီုဂှ်တှ်ေ ဗဒှ်ကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲကဝ်ပိုတ်သရိုဟ်အာမာန်လောဲလောဲရ၊ ဂွံဆဵုကၠုၚ်မံၚ်ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်ရညးကၠတ်စဗြဴဍောတ်တုဲဘဝဒးကၟိုၚ်ကယျာဂကောံအိန်ထံက်ထ္ကးသၠေက်သၠံၚ်အာအိုတ်ရ၊ အိုတ်ကၞောတ်တှ်ေ ဘဝညးတံမုရောဍေံဟွံတၟေၚ်ကၠုၚ်တုဲ အခိၚ်ဂှ်အိုတ်ကၠုၚ်မာန်ရ၊ ပရေၚ်ကၠတ်စဗြဴဍောတ်ဏံဍေံဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ဂှ် ဟိုတ်ဍေံနွံနာနာသာ်တုဲ အရာလ္ၚဵုပိုဲတြုံဗြဴတံပဠေဝ်ဂွံကီု လ္ၚဵုဂှ်ပဠေဝ်ဟွံဂွံတုဲ ဒှ်ဒၟံၚ်ဒ္ဂေတ်ပွဇုတ်ဖျုန်လတေၚ်ပူဂဵုတံဂှ်ဇေတ်ဇေတ်ရ၊ အရာပိုဲတံပဠေဝ်ဗဂဵုလဟဵုဂွံဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်ဆက်ဆောံအခိၚ်တိက်မံၚ်ဂှ် ဒးပေၚ်စိုတ်ကဵုလ္တူညးသ္ကံမာန်တုဲ သွက်သ္ဂောံစဵုဒၞာ ဟွံဒးရံၚ်ဗြဴတၞဟ်တြုံတၞဟ်တံကီုရ၊ ပရေၚ်ကေတ်စိုတ်လ္တူညးသ္ကံဂှ်လေဝ်ဒှ်အဓိကမွဲရ၊ လပါ်ညးပဠေဝ်ဟွံဂွံဒှ်ဒၟံၚ်ဒ္ဂေတ်ပွညးတံဇေတ်ဇေတ်ဂှ်လေဝ် ပိုဲတြုံဗြဴတံဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုညးသ္ကံတုဲ ဗီုလဵုဂွံဆက်ကွာ်အာသွက်ဘဝဏံဂှ် ပိုဲတံတြုံဗြဴလေဝ်စဳရေၚ်ဖန်ဇန်အာသွက်အနာဂတ်တေံညိ။
(၄) ဒးကဵုဗြဴသမ္ဘာဇကုဒးဒှ်မၞိဟ်ဇၞော်ပ္ဍဲသ္ၚိညိ၊
ကမၠောန်ပ္ဍဲသ္ၚိမ္ဂးတှ်ေ ပိုဲမၞိဟ်တြုံတံလ္ပပထုဲတုဲ ဒးကဵုလဝ်အခေါၚ်သွက်ညးဗြဴဗြဴတံအိုတ်ညိ၊ ပိုဲမၞိဟ်တြုံဏံကၠောန်ကမၠောန်မ္ၚးသ္ၚိတုဲ လပါ်ပ္ဍဲသ္ၚိတေံဂှ်ဒှ်တာလျိုၚ်ဗြဴသမ္ဘာပိုဲတံတုဲ ကဵုညးဗြဴတံသ္ဂုတ်သွာတ်ကေတ်ကေတ်လေဝ်ဂွံမံၚ်ရ၊ ပိုဲတီကၠးဗြဴပိုဲဒှ်မၞိဟ်ဗြဴခိုဟ်မွဲတုဲ အခေါၚ်နာနာထေက်ကဵုဗြဴပိုဲကၠောန်ဂွံဂှ်တှ်ေ ဒးပအပ်လဝ်ထေက်ရ၊ ပရေၚ်သြန်ဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ ဘာသာမန်ပိုဲဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေကဵုညးဗြဴဗြဴတံဖအိုတ်ရရပ်ဂိုၚ်ဒေပ်ထဝ်သြန်ရ၊ မၞိဟ်တြုံဂွံရပ်သြန်ဂှ်နွံအောန်မံၚ်တုဲ ၜိုန်နွံကီုလေဝ် လပါ်ညးဗြဴတံဟွံပေၚ်စစိုတ်ကွေံကွေံရ၊ ၜိုန်ရပိုဲပ္အပ်လဝ်သြန်ကဵုဗြဴပိုဲကီုလေဝ် ထေက်ကြိုက်ၜိုတ်လဵု ဟိုတ်ဖဵုနွံဂလိုၚ်လဵုဂှ်လေဝ် ပိုဲမၞိဟ်တြုံဒးတော်ဆကဵုအးညိ၊ ယဝ်ရဗြဴဇကုပံၚ်မံၚ်ကၠုၚ်ညးသ္ကံလအ်ကဵုသၞာံတုဲ ကောန်လေဝ်နွံကၠုၚ်ၜါပိယျတှ်ေ ဒှ်ဂကောံအိန်ထံၚ်ခိုၚ်ဗိုန်မွဲလေဝ်ဟီုစဂွံတုဲ ပိုဲဏံတီကေတ်ကၠးကၠးမာန်ရ၊ ယဝ်ရဗြဴပိုဲခိုဟ်စှ်ေစိုတ်တုဲ ဗွဲလက္ကရဴဒးအာအလီတှ်ေ ပိုဲမၞိဟ်တြုံတံဂှ်လေဝ်သၠာဲဍာန်တၟိဂွံမံၚ်ဏီ မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲဟီုဂှ် စိုပ်မွဲတ္ၚဲတှ်ေ ခိုဟ်ခိုဟ်ဗီုပိုဲမၞုံဗၟိက်ဂှ်လေဝ်ဆဵုကေတ်မာန်ရ၊ ပိုဲတီကၠးဗြဴပိုဲမၞိဟ်ဝေၚ်လံၚ်မွဲဏောၚ် စိုတ်စရိုတ်ပရေံမံၚ်ဏောၚ်တုဲ ကၠောန်ဂွံသြန်ဂလိုၚ်လဵုလေဝ်ပ္အပ်လဝ်ဖ္အိုတ်ဏောၚ်တှ်ေ မၞိဟ်တြုံတံဂှ်ရဒိုဟ်ဓီုကွေံကွေံရ၊ ပိုဲတံဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုဂၠိုၚ်ဂၠိၚ်တုဲ သုၚ်စောဲဗဂဵုလဟဵုအာတှ်ေ ပြသၞာပိုဲတံဒးဂၠာဲမံၚ်ဒုဟ်တေံဒုဟ်ဏံဂှ်ဟွံမွယ်ရ၊ ဒးကဵုဗြဴဒှ်ညးဇၞော်ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်လေဝ် ဒးကဵုညးဗြဴတံဇၞော်အိုတ်ပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်ဟွံသေၚ်ပုဟ်၊ ကေၚ်ကာပ္ဍဲသ္ၚိ တာလျိုၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်ဟေၚ် ထေက်ကဵုညးဗြဴဗြဴတံကၠောန်ဂွံဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံဒးကဵုလဝ်အခေါၚ်မာန်ဏောၚ်ဟီုသာ်ဏံရ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဟွံကၠိုဟ်တုဲ ညံၚ်ကဵုဆာန်ဗြဴအိုတ်အစောန် ညံၚ်ကဵုကြအ်ဗြဴအိုတ်အစောန် ဒးဗက်အလိုက်ဗြဴဗီုဏံသာ်တေံကၠိုဟ်ကၠုၚ်စိုတ်လေဝ်နွံရ၊ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တှ်ေ ဒှ်နဲကဲပိုဲမၞိဟ်တြုံတံစွံၚုဟ်မးလ္တူညးဗြဴတံကီု ကဵုအခေါၚ်သွက်ညးဗြဴတံဂွံထ္ၜးအစောံစရာဲဂှ်ကီုတုဲ အရာပ္ဍဲသ္ၚိဂှ် ဒးကဵုညးဗြဴတံဒးတီဒးဒှ်ညးဇၞော်ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်ထေက်ရ၊ သီုဖ္အိုတ်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲမၞိဟ်တြုံတံဂှ်လေဝ် ဖန်ကၠောန်ဗဂဵုလဟဵုအာညးသ္ကံမွဲစွံရတှ်ေ အရာနာနာနွံမံၚ်ပ္ဍဲဂတမတ်ပိုဲတံဖအိုတ်ရဟွံသေၚ်ဟာ။
(၅) ကပေါတ်နာနာသွက်ဗြဴသမ္ဘာ၊
သဘာဝမၞိဟ်ဗြဴဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ ကပေါတ်ကျေဝ်ကျေဝ်မေါဝ်မေါဝ်တံဂှ် မိက်သ္ဂောံဂွံဒးစိုတ်မံၚ်ဖအိုတ်ရ၊ ပိုဲမၞိဟ်တြုံတံဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲစဴစိုပ်သ္ၚိကပေါတ်မွဲမွဲဒးရာန်နၚ်ဗြဴဇကုထေက်ရ၊ မပ္တံကဵုစၞစဗွဲတုန်လေဝ်ရာန်နၚ်တုဲ မိက်သ္ဂောံကဵုဗြဴဇကုတီဂှ်တှ်ေ ပိုဲမၞိဟ်တြုံဏံဂှ်ကူစိုပ်ဂွံဒၟံၚ်လပါ်ဗြဴလၟိုန်အခိၚ်အခါရ၊ ဍောတ်ဍောတ်သောဲသောဲတံဏံလေဝ် လပါ်ညးဗြဴတံအဓိကဇၞော်မံၚ်ကီုတုဲ ပိုဲမၞိဟ်တြုံတံဂှ်လေဝ်လ္ပသာသ္ပအ်ညိ၊ ဗြဴပိုဲရတှ်ေသက်ဂွံဒးဂွကဵုညးတၞဟ်နွံရော၊ သိုၚ်ဗဒှ်ကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ဓဝ်ဆာန်တြုံဗြဴဇကုခိုၚ်ကၟောန်တုဲ ဂွံအာဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ရ၊ နကဵုကပေါတ်နာနာလေဝ် အရာလဵုကပေါတ်လဵုပိုဲမၞိဟ်တြုံထေက်ကဵုရာန်ဂွံဂှ်တှ်ေ ဒးရာန်နၚ်ကဵုဗြဴဇကုထေက်ရ၊ နကဵုမအရေဝ်လေဝ် ပိုဲမၞိဟ်တြုံတံပအပ်ကဵုဗြဴဇကုလေဝ်ဂွံမံၚ်ကီုဟီုဂှ် (ဣဏံအဲရာန်နၚ်ကဵုဗှ်ေကွာၚ်ဏံကပေါတ်ဏံရ၊ ဗှ်ေဒးစိုတ်မံၚ်သေၚ်ဟာ ဗှ်ေဟီုမံၚ်တွဵုဏောၚ်ဂးအဲမိၚ်မံၚ်၊ သာ်ဏံဒးပ္အပ်ကဵုဗြဴဇကုတုဲ သိုၚ်ဗဒှ်ကဵုဗြဴဇကုပေၚ်စိုတ်လ္တူတြုံတၠသ္ၚိဇကု အရာခိုဟ်ခိုဟ်စနူစက္ကဂှ်တုဲ လုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်ပိုဲသိုက်သိုက်မာန်ရ)၊ သိုဖအိုတ်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံဒးရံၚ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုညးသ္ကံတုဲ အရာလဵုကၠောန်ဂွံကၠောန်ဟွံထေက်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲဏံဟေၚ်ရတီကၠိုဟ်ဂၠိုၚ်နူညးတၞဟ်ဏီရ၊ အဓိကဂှ် ယဝ်ပိုဲဒးမံၚ်ပံၚ်အာညးသ္ကံဏောၚ်တှ်ေ ကၠောန်တုဲဟီုတုဲတှ်ေဒှ်ဖဵုသွက်ဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုဏောၚ်တှ်ေ ဆက်ကၠောန်ဆက်ဟီုဆက်ဗဂဵုလဟဵုအာအိုတ်ညိအဴ။
နိဿဲ ၊
ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
ဍုင်မတ်မလီု
ဍုင်မတ်မလီု (Moulmein, Mawlamyine, (မော်လမြိုင်,) ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဒှ်ဍုင်ဇၞော် မရနုက်ကဵု ပန်၊ မၞုံဇိုင်ပါင်ၜဳသြင်လောန်ရ၊၊
နိရုတ္တိ
ယၟုမတ်မလီုဂှ် အတိုင်ဝင်ပေါမ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ဨကရာဇ်သၟိင်မန်မတ်ပိဂှ် ဇိုတ်ဒး ယာတ်ဇိုတ်မုက် နူကောန်ဝုတ်သေံတုဲ မတ်လဒေါဝ် မွဲမ မၞုံကဵုဣဓိကြဳဇှ်ဂှ် လီုအာဂှ်ရ ဍုင်မတ်မွဲမလီု ညးကော်စရ၊၊ နူဂှ် မြိပတ်အာတုဲ ဒှ်အာ ဍုင်မတ်မလီု၊၊
ဆဂး အတိုင်လိက်ခၞိင် သၟိင်သိင်္ဂသူရ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကျာ်သြင်လာန် မချူလဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၈၈၉ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ＂တိလလောက်ပိ ပပရိနိဗာန် ၜါလ္ငိမ်ဒပဟ်စောဟ်စၞာမ် တရဴဂတု ၜါစောဟ်ၜါတ္ငဲ ကလိလောန်အာတုဲ၊၊ ပ္ဍဲဂတုမြိက္ကသိုဝ် ဒပဟ်မမံက် တ္ငဲသောက် လက်မကဝ်၊၊ သၟီမွဲ မဟို သိင်ဂသူရ မပ္ကင်ရင်တဴ ဍုင်မဟ်လမ္လိုမ်၊၊ မွဲကိုတ်တရဴလက္က်သာပ် သလးတုဲ၊၊ မသောန်ဂနိင်ဝေါင်၊၊ (…) သၟီမပ္ကင်ရင် ဍုင်မဟ်လမ္လိုမ် မလောန်အာတုဲ၊၊ မဂေါအ် ပတလယာန်စိင်၊၊ ညံင်သၟီသိင်ဂသူရ မပ္ကင်မဟ်လမ္လီု ဟမွဲ၊၊＂
ရံင်ကဵုအဓိပ္ပါယ် ယၟုဍုင်ဏအ်တုဲ ပရူဒဒှ် သၟိင်မတ်ပိ၊ သၟိင်သေံ မကၠုင်ဗတိုက်တအ်ဂှ် ဒှ်ဝင်ဇေတ်တ်ဟွံသေင် ဒှ်ပေါမ်အဂီုဒေသမွဲဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊
ဝင်အတိက်
အတိုင်လိက်တၟအ် သီကလျာဏဳ သၟိင်ဓမၟစေတဳမ္ဂး ဍုင်မတ်မလီုဂှ် ပါလုပ်လၟိဟ် အပ္ဍဲစရင် ရးမုဟ်တဟ် (မုတ္တမ) ၃၂ ဍုင်ဂှ်ရ၊၊
ကြဴနူ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီုထောအ် ကုဗၟာအံင်ဇဲယျတုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၁၂၈၊ ဂိတုပုဟ် ၂ စွေက် (၁၆ ဇာန်နဝါရဳ ၁၇၆၇) ဂှ် စဳရေင်ဍုင်မတ်မလီုအဇ္ဇ ဒုင်စဳရေင် ပယိုဝ်တိရးဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲလိက် (ဍုင် ၃၂ ဇာ ၁၂ ဒၟံင်စာတန်) မဒှ်လိက် စၟတ်သမ္တီ ပယျဵုရးမတ္တမ ၃၂ ဍုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
နူဍုင်မတ္တမ စိုပ်ဍုင်မတ်လမၠီု ၁ တိုင်၊ နူဍုင်မတ်လမၠီု လပါ်ဗၟံက် ပါတၟံဗွဝ် ပါပယိုဝ်တိရးဍုင််််ဂြင် ၁၅ တိုင်၊ နူဍုင်မတ်လမၠီု လပါ်သမၠုင်ကျာ ပါကျာ်မုဟ်ဍုင် ပါပယိုဝ် တိရးဍုင်ဇြာ ဗက်တိုန်ဗၟံက် ပါကွာန်ခၠိုဝ်ဍောတ် ပါပယိုဝ်တိရးဍုင်ဝင်ရဴ တိရးဍုင်ကြိုန် ၂ တ္ၚဲ ၂၀ တိုင်၊ နူဍုင်မတ်လမၠီု လပါ်ပလိုတ် ပါၜဳဇၞော် ၁၅ မင်လံ၊၊ နူဍုင်မတ်လမၠီု လပါ်သၟဝ်ကျာ ပါဒကုတ်တိုင် ပါၜဳဇၞော်၊ နူဍုင်မတ်လမၠီု လပါ်အဂၞဲ ပါကြုင်အဓဂဵု ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဇမိ ၃ တ္ၚဲ ၃၀ တိုင်၊ နူဍုင်မတ်မလီု လပါ်နေရတိ ပါၜဳဇၞော် ဒကုတ်တိုင်၊ နူဍုင်မတ်လမၠီု လပါ်ဗာယပ် ပါၜဳဇၞော် ၁၀ မင်လံ၊ နူဍုင်မတ်လမၠီု လပါ်အေသာန် ပါကြုင်ဣလေန် သဒုင်မုဟ်သမု ပါပယိုဝ် တိရးရာဲဇံ ၂ တိုင်၊ ၄င်ရးစာ ၁၂ တၞံ ပ္ဍဲဂၞဴဇာကွာန်တရေံ ၇ လီုဖအိုတ်၊ ဗဒှ်ဂွံတၟိ မွဲကွာန်မေဝေင်မွဲ၊၊
အတိုင်လိက်စဳရေင်ဏအ် ပ္ဍဲရးဍုင်မတ်မလီု ကၠာပၞာန် အံင်ဇဲယျ ဟွံဂွံပလီုဏီဂှ် စာ နွံ ၁၂၊ ကွာန် နွံ ၇၊၊ (စာဂှ် ဇၞော်နူကွာန်ညိ) ဟိုတ်နူဘဲပၞာန်အံင်ဇဲယျတုဲ လီုအာ သီုဖအိုတ်၊၊ ကာလစိုပ်သၞာံ ၁၁၂၈ ဂှ် ဆကွာန်မေဝေင် မွဲဟေင် ကလေင်ပတန်တၟိတုဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
၁၈၂၄ - ၁၉၄၈
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၄ ဂိတုမာတ် (၅) ဂှ် အင်္ကလိက် လလောင်တြး သွက်ဂွံ ဗတိုက်ကဵု သၟိင်ဗၟာရ၊၊ ဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ်ဂှ် အင်္ကလိက် သီဂွံအာရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၆ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၄ ဂှ် အင်္ကလိက်ကဵုဗၟာ ကလိဂွံတင်တုပ်စိုတ် မကော်စ လိက်ကသုက် ရန္တပိုတုဲ ရးယခေင် ကဵု ရးတၞင်သဳဂှ် ဒးပအပ်ကဵု အင်္ကလိက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်မတ်မလီုဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲရးတၞင်သဳရ၊၊
ဂတဂှ်မွဲသၞာံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၇ ဂှ် သၟိင်စဍုင်သြေင် သၟိင်မရူ (မောင်စပ်) ညးမဒှ်တၞောဝ်ဨကရာဇ်မန် ဍုင်ဗဂေါတြေံဂှ် ညာတ်ကေတ် ဒှ်အခိင်ခိုဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်တုဲ စတဝ်စၞေဟ် ကုသၟိင်ဗၟာရ၊၊ ဂကူကရေင် ပ္ဍဲကွာန်ဒဵု/ကွာန်တာ (တွံတေး) တအ်လေဝ် ပံင်တောဲ ကုညးကီုရ၊၊ ပ္ဍဲၜဳပါင်လေင် (ပန်းလှိုင်) ဂှ် ညးဖျေဟ်ဗဒိုပ်တုဲ စဵုဒၞာ ညံင်ပၞာန်အဝ ကၠုင်ဟွံဂွံတုဲ ဗတိုက်ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ပၞာန်ဗၟာအဝ မဇၞော် ကုဒြဟတ် ကၠုင်ဗတိုက်တုဲ ကၞောတ်တဲ သၟိင်မရူ ကေုာံ သရာဲပၞာန်မၞိဟ် မွဲလက်ဂှ် ဒးပါဲကၠုင်မံင် ပ္ဍဲမတ်မလီုရ၊၊ သၟိင်စဍုင်ဒလ သၟိင်ထဝ်လေ လေဝ် နကဵုဂၠုင်ဇၞော် (၂၀၀) မၞိဟ်ၜိုတ် (၂၀၀၀၀) ဂှ် ဒးပြံင်မံင် မတ်မလီုကီုရ၊၊ ကာလညးတအ် မစိုပ်ကၠုင် ဍုင်မတ်မလီုဂှ် အတိုင်လိက်တၟအ်ညး မချူလဝ် ပ္ဍဲကျာ်သြင်လာန်မ္ဂး ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဂှ် သ္ၚိဆမွဲမကီုဟွံမဲ၊ ဒှ်ဒၟံင်သပိုဟ်ဂြိုပ်ရ၊၊ ပါဲနူ သၟိင်မရူ ကဵု သၟိင်ထဝ်လေတုဲ ယၟုမၞိဟ်ဇၞော် မပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင် မစကလေင်ပ္တန် ဍုင်မတ်မလီုဂှ် သၟိင်သာယာ (မောင်သာယာ)၊ သၟိင်ဖဴစော (မောင်ဖိုးစော)၊ သၟိင်ၚိုန် (မောင်ငန်)၊၊ အရာပ်ညးတအ် မပတန်လဝ်ဂှ် ကဵုလဝ်ယၟုညးတအ်ရ၊၊ ဒၞာဲသၟိင်တအ် မပတန်လဝ်တုဲ ညးခုတ်လဝ်ယၟု သၟိင်တအ်ရ၊၊ ဥပမာ အရာပ်သၟိင်သာယာ (သာယာကုန်း)၊ အရာပ်သၟိင်ဖဴစော (ဖိုးကုန်း)၊ အရာပ်သၟိင်ၚိုင် (မောင်ငန်ရပ်) ဒၞာဲသၟိင်ထဝ်လေဂှ် ဟိုတ်နူညးဒှ်ဒၟံင် စက္ကာဲတုဲ အရာပ်သၟိင်စက္ကာဲ (စစ်ကဲရပ်)၊၊
ဗွဲကြဴညိဂှ် ဍုင်မတ်မလီု ဇၞော်မောဝ်တိုန်ကွေဟ်တုဲ ဒှ်ဒတန်ဍုင် အဓိက အလဵုအသဳအင်္ကလိက်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၈၃၆ ဂှ် အင်္ကလိက် တက်ပတိတ်လိက်ပရိုင် နကဵုဘာသာအင်္ကလိက် the Maulmain Chronicle ရ၊၊ လိက်ပရိုင်ဂှ် ဒှ်လိက်ပရိုင်ကၠာအိုတ် မပ္တိတ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ၊၊ စက်ပ္ဍဵုဗီုလိက်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ကၠာအိုတ်ရ၊၊ သၟိင်ဗရူ၊ သၟိင်ထဝ်လေတအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်ဂကူမန်ကီုလေဝ်၊ ရံင်ကဵု လိက်တၟအ် သၟိင်ထဝ်လေ မချူလဝ် ပ္ဍဲကျာ်သာန်လာန် နကဵုဘာသာဗၟာတုဲ ဒဒှ်ရ နကဵုဘာသာလိက်မန်ဂှ် ပ္ဍဲအရာမချူတအ်ဂှ် ဗီုကဵု ညးတအ် ဂွံစိုန်သကီု ကွေဟ်ဟ် ဟွံမဲရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ လိက်ခၞိင် လတူကျာ်သာန်လာန် (မကဵုလဝ်ယၟု မြတ်စောထီ) မဒှ်လိက် တၠဂုန်အစာဂုနလင်္ကာ မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၅ ဂိတု ဨပြဳ ၁ ဂှ်လေဝ် နူစတမ်ညိဂှ်ဟေင် မချူလဝ်ဗီုမန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊ သက္ကရာ ၁၂၁၆ ဂတုစဲ ၁၅ မံက် သောန်ခၞိင် ကျာ်သာန်လာန် လျိုင်သၠုဲ ၆၀၀ ပါင်ခၞိင် ၜါဟတ် ပန်ၝောံတဲ အစံက် ၃ ဟတ်၊၊ ခဝိုက် ၆ ဟတ် ၜါမိ၄် တကာခၞိင် အစာတၠဂုနလင်္ကာ ပကမကထတုဲ အလုံဒှ်ထကာရ၊၊   ၊၊ ဗွဲကြဴ စဴဂတ လ္ပပလီုပလာ်အိုတ်ညိ၊၊ ယာံပလီုပလာ်ရ ယဝ်ဒှ် ပ္ဍဲကဵုအပါဲပန် သဒးအာက္တဵုဒှ် ဟွံဆောတ်
လိက်သၟေဟ်တအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူသာသနာကျာ် ကေုာံ ဍုင်ရာမည နကဵုဘာသာဗၟာ ပေင်ဒၟံင်ခၞိင်ဂှ်ရ၊၊
ပၞာန်ဗၟာ-အင်္ကလိက် အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၂ - ၁၈၅၃ဂှ် ဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ် မဒှ်တိဍာ်ဍုင်မန်တြေံဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ကလိက်တုဲ ရုင်ပရေင်အုပ်ဓုပ်အင်္ကလိက် နူမတ်မလီုဂှ် ပြံင်အာစွံ ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၈၈၅ ပၞာန်ဗၟာ-အင်္ကလိက် အလန်တတိယဂှ် အလုံမွဲဍုင်ဗၟာ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ကလိက်ရ၊၊ မၞိဟ်ဒေသလပါ်လတူ ကဵု မၞိဟ်ဒေသလပါ်သၟဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်အာမွဲဍုင်တုဲ ပရေင်အာကၠုင် ကၠောအ်က္ဍဂၠိုင်ကၠုင်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် လကျာ်ဗၟာဂမၠိုင် ဟိုတ်နူ ဒေသရးမန် ဗီုကဵု ဍုင်မတ်မလီုတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒဒတန် သ္ၚုသြောအ်ကၚုဲ မဂၠိုင်တုဲ ဒှ်ဒေသ မစသုင်ဖဲလှဲတုဲ ပြာပ်ကၠုင် ပဒတဴအိုတ်ရ၊၊ စနူ ပ္ဍဲဘာလကျာ် စကာကၠုင်အရေဝ်ဗၟာတုဲဗက်ဂှ် စိုပ်ၜိုတ်သၞာံ ခေတ်ကောန်စဴ ညးမကလေင်ပတန် ဍုင်မတ်မလီုဂှ် သၞာံၜိုတ် ၁၉၀၀တအ်ဂှ် မၞိဟ်လတူ ဍုင်မတ်မလီုတအ် ၜိုန်ရ အပါနော်ညးတအ် မဒှ်လဝ် ရဲတဝ်စၞေဟ် သွက်ဍုင်မန်ဂွံဗၠးၜး နူဗၟာတုဲ မဒးဒြေပ်ဒဴကၠုင် ဍုင်မတ်မလီုကီုလေဝ် မၞိဟ်မလေပ် အရေဝ်မန်ဂှ် အောန်စှ်ေအာ ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် လေပ်ဆ အရေဝ်ဗၟာ ကေုာံ အရေဝ်အင်္ကလိက်သၟးရ၊၊
စနူ ၁၉၄၈
နူစ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ မအာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဟိုတ်နူအကာဲအရာဂၠးတိ ပြံင်လှာဲတုဲ အင်္ကလိက် သ္ဒးဗလး ဒးကဵုဗၠးၜး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳတေအ်ဂှ် ခရိုင်ကျာ်ခမဳ ကဵု ခရိုင်သဓီု ညံင်ဂွံ စၟတ်သမ္တီကဵု တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တအ် အာတ်မိက်ကၠုင်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူဗၟာ ဗီုကဵု သကိုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်၊ ဥူနု၊ သခေန်တာန်ထောန်တအ် ဒစဵုဒစး သွက်ဂွံပါ်ကဵု တွဵုရးတၞဟ်ခြာ ကုမန်တအ်ရ၊၊ အင်္ကလိက် ကဵုဍုင်သၠးပွး ကုဗၟာတုဲ ဟိုတ်နူမန် ဟွံကလိဂွံ တွဵုရးတၞဟ်ခြာ၊ အခေါင်အရာတၟေင် သွက်ဂွံမင်မဲဂကူဂှ် ဗၟာတအ် ဟွံကဵုတုဲ မန်တအ် တဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ်ရ၊၊ ဂကောံလွပ်လွဟ်မန် မပြးဇးဒၟံင် မွဲဒၞာဲဗိုလ်မွဲဂှ် ပံင်ပကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံသၠာဲလွဟ်ကဵုဒဳမဝ်ကရေသဳတုဲ ကၠောန်သဘင်ဖျေဟ်လွဟ် ပ္ဍဲသလာန်မာင်ဒါ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊
အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ် သွက်ဂွံဗၟံက်ပတိုန် တွဵုရးဍုင်မန် ဗွဲမပြဟ်မာန် ရန်တၟအ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၁ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၁၉ ဂှ် ဒက်ပတန် ကမ္မတဳမဗၟံက်ပတိုန် တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊ ပ္ဍဲကမ္မတဳဂှ် ဂကောံသင်ဟိတဂဝေသဳ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒသာရ ကေုာံ တၠဂုန်အစာပါလိတ (ကျာ်ဇၞော်ပါလိတ ဘာတိုက်တၟိ ကၟာဝက်) ဂှ် ဒှ်နာယကတုဲ ဥက္ကဋ္ဌဂှ် ဒှ်မွန်ဓာတု၊ ညးအုပ်ကာနာနာဂှ် နာဲၚိုဲသိင်၊ နာဲတေန်ဖေ၊ နာဲခေန်မိုင်တအ်ရ၊၊ တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဒးဒက်ပတန် နကဵုခရိုင်ကျာ်ခမဳ ကဵု ခရိုင်သဓီုတုဲ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် ဒးဍုင်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန် မြဴသာ်ဝွံ အာတ်မိက်ကၠုင်ရ၊၊ ညးမဒှ်ကောန်ဍုင်မတ်မလီု ဝန်ဇၞော်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကူသာန်သွံရာန်ဗၞိက် အလဵုအသဳပထစ ဦးသွင် အာဂတပၠတရဴတုဲ ဒစဵုဒစး ထ္ၜးဆန္ဒ စပ်ကဵုတွဵုရးဍုင်မန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁၄ ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်ထ္ၜးဆန္ဒဂှ် ဦးသွင် ဟီု (မော်လမြိုင်မြို့ကို တစ်လက်မမှ မထိနဲ့၊ ထိလျှင် မီးပွင့်သွားမည်/ တၟာၝောအ်တဲကီု လ္ပကဵုဒး ဍုင်မတ်မလီုညိ၊ ဒးတှ်ေ ပၟတ်ဂဵု (ဝါ) ပၠံင်သေနာတ် ပၟတ်ဂဵုရောင်)၊၊ ညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် ဍုင်မတ်မလီုဂှ် ပါလုပ် အပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဟွံဂွံရ၊၊ စိုပ်ခေတ် အလဵုအသဳနေဝင်း ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ရးတၞင်သဳ စၟတ် (၁) ဂှ် ကဵုထောအ်ယၟု နဒဒှ် တွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော် တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊ ဆဂး အခေါင်အရာဂကူမန် ပရေင်ကမၠောန် ဂွံဇၞော်မောဝ်ပတိုန် အရေဝ်ဘာသာ လိက်မန်ဂှ် ဆညိညကီု ဟွံကၠောန်တုဲ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် အရာမဆေင်စပ် ကုပရေင်ဂကူမန် ဇၟာပ်ဒိုဟ်ရ၊၊
တရဴတိုက်
ကၠာဟွံဂွံသြိုင်ဒဒန်မတ္တမဏီဂှ် နူမတ်မလီု ဒးဍိုက်က္ၜင်တုဲ ဒးဍိုက်ကွဳပၟတ်/ကာဗာတ် ပ္ဍဲမတ္တမရ၊၊ သၞာံ ၂၀၀၅ ဂိတုဨပြဳ ၁၈ ဂှ် သြိုင်ဒဒန်မတ္တမ-မတ်မလီုတုဲ သၞေဟ်ကွဳစက် သၞေဟ်ကွဳပၟတ် အဓိက သွက်ဂွံအာ လပါ်ဍုင် သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဖအိုတ်ရ၊၊ နူဍုင်မတ်မလီု ဂၠံင်ကွဳပၟတ် ကေုာံ ဂၠံင်ကွဳစက် မအာ ဍုင်ရေဝ်၊ ဗိက်၊ ထဝါဲလေဝ် နွံကီုရ၊၊ နူဍုင်မတ်မလီု ဂၠံင်ကွဳစက်မအာ ဍုင်ကျာ်မြဟ် ၁၅ တိုင်၊၊ နူမတ်မလီု ဒဒန်မစၠောအ်လဝ်ကဵု တကအ်ခၟိုင်ဂှ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ စပ်ကဵုယၟုဒဒန် မအာကဵု တကအ်ခၟိုင်ဂှ် ယၟုနူတမ်တေအ် မကဵုလဝ် သံလွင်တံတား (ချောင်းဆုံ) ကီုလေဝ် ကာလဒဒန်ဂှ်တုဲ အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳ သၠာဲထောအ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတံတား (ဘီလူးကျွန်း) ရ၊၊ ဂကူမန် ကဵု ညးဒေသတအ် ဒစဵုဒစးကီုလေဝ် အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံကဠင် ခုတ်စုတ်ယၟုဒဒန်ဂှ် အတေင် နကဵုတင်သ္ဂုတ်သွာတ် ကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် ကၟိန်ဍုင် ရ၊၊
တရဴကျာ
ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဂှ် နွံသၞေဟ်က္ၜင်ကျာ အပ္ဍဲဍုင်မွဲတုဲ က္ၜင်ကျာတိုန်စှ်ေဒၟံင် အတိုင်လၟေင် အစဳအဇန်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်တဵုလွဳ မပ္တံ သြောအ်သ္ၚု၊ ၜဵု၊ ဖရံက်၊ ကၚုဲ၊ ကေုာံ သၞေဝ်ကေဝ်ဂမၠိုင်တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဆေင်ကဵု ဟဝ်တေဝ် ကေုာံ အာတရဴတအ်လေဝ် နွံစညိညကီုရ၊၊
ယၟုအရာပ် အဓိကဂမၠိုင်
အရာပ်သၟိင်ၚိုန် (မောင်ငန်ရပ်) အရာပ်ဓမာတ် (ပန်းဘဲတန်း) အရာပ်မရာင် (မရမ်ကုန်း) အရာပ်စက္ကာဲ (စစ်ကဲကုန်း) အရာပ်ယှိုဲဒံင် (ရွှေတောင်ရပ်) အရာပ်သဳရိမျာင် (သီရိမြိုင်ရပ်) အရာပ်သဳရိမင်္ဂလ (သီရိမင်္ဂလာရပ်) အရာပ်မျာင်သာယာ (မြိုင်သာယာ) အရာပ်ဒဵု (တောင်ဝိုင်းရပ်) အရာပ်ဇေယျာမျာင် (ဇေယျာမြိုင်ရပ်) အရာပ်ၚါင်ဒဵု (ငန်းတေးရပ်)
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာသုခရမ္မ
• #ဘာဗဒုံ
• #ဘာဗ္ဂေါသၟဝ်
• #ဘာအံင်သုပါန်
• #ဘာဇောတိကာရာမ
• #ဘာဇၞူတၠရတ်
• #ဘာကၠအ်ပ္ကဴ
• #ဘာကဒဵု
• #ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိ
• #ဘာရတနမဉ္ဇရ
• #ဘာပုဗ္ဗာရီု
• #ဘာဓမ္မဝိနယ
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
ပ္ဍဲကဵုစၟတ်တ္ၚဲ ၁၃၇၈ ဂိတုဝှ်(၇)မံက် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ တၠဂုဏ်အ္စာသၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် သ္ပဒတန်ဒက်ပတန်ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ အလုံးဒေရးမန် ရုဲစှ်ညးစၞးပွိုၚ်ဍုၚ်ၜါတၠ ပ္ဍဲဌနာအရှာံကျာ်ဒေါတ်သာသနာ ၂၅၀၀ တုဲပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၃၇၈ သၞာံ ဂိတုက္ထိုန် (၈) စွေက်ဏံဝွံညးတာလျိုၚ် စၞးပွိုၚ်ဍုၚ်တံ ညးဂမၠိုၚ်ကလေၚ်ကောံဓရီုသ္ၚဳဂၠိပ်ဇွိတ်သ္ပောတ်ဖျေံဗီုပြၚ်တၚ်နၚ်သ္ပဒတန်ကၠုၚ်သၞောဝ် ကေုာံတာလျိုၚ်ပ္ဍဲဌာန ဘာဗ္ဂောပရိယတ္တိမန်၊ ဍုၚ်မတ်မလီု မဒှ်ရောၚ်။
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာပရိယတ္တိဘာဇၞော်
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ အလုံဒေသရးမန်
ဌာနဂဥုပ်ဗဟဵု ကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀၊ ဍုၚ်မတ်မလီု
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာဝါဍောတ်
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
ယၟုဂကောံ
ဂကောံဝွံ ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ အလုံဒေသရးမန် ကော်ခဴစရ
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာမြာင်
• #ဘာရတနာမန်
• #ဘာဗ္ဂေါလ္တူဒဵု
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
တၚ်ရန်တၟံဂကောံ
(က) ရန်တၟံကဵုကောန်ဂကူမန်ပိုဲအာစိုပ်ဒဒိုက် ဟိုတ်နူဘဲပၞာန်
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာဒေါဝ်သာသနာ
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
တၚ်ရန်တၟံဂကောံ
(ခ) ဟိုတ်နူဘဲကပ်သဘာဝမပတံကဵု တိချဳၜဳကဠိုက်ဍာ်ဗၠိုက် လဗိုတ်ကျာဇၞော်ဘဲပၟတ်သ္ၚိတူတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံဝွံရ။
(ဂ) ဂကောံသၚ်ရာမညနိကာယ ကဵုမှာဇန်ဂကူမန်ပိုဲတံညးဂမၠိုၚ် ဂွံနွံကဵုမေတ္တာဗွဲမညဳသာ
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာကျာ်ဇိန
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
ဗီုပြၚ်တဆိပ်ဂကောံ
သီုကဵုအလုံတဆိပ်မွဲဇုက်ပၞောန်ပူရေတ်ဒၟံၚ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲဇုက်ရေတ်ပူဂေတ်မံၚ်လ္ပာ်လ္တူပၞောန်ဂှ် (ဂကောံရာမညနိကာယ ပရဟိတ) မၞုံတဴရ။ ပ္ဍဲအဒေါဝ်ဂှ် သမ္တီလဝ်ပစ္စယ် (၂၄) မရောၚ်လ္ပာ်သကဴၜါလ္ပာ်ဂှ် ၁၃၇၈ ကေုာံ ၂၅၆၀ ဇုက်ပၞောန်လ္ပာ်သၟဝ်ဂှ် အက္ခရ်လိက် (အလုံဒေသရးမန်) မၞုံတဴရောၚ်။
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာဓမ္မကာမဳ
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
အကာဲအရာဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံ
(၁) မဟာနာယက ကေုာံ ညးကဵုကသပ်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ်ဂေကာံရာမညဓမ္မာစရိယတေံရ။
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာမဟာဝေဠုဝန်
• #ဘာသာသနာရက္ခိတ
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
အကာဲအရာဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံ
(၃) ဒု ဥက္ကဌ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ ဘာဂေါခေတ္တာ၊ ဍုၚ်ရေဝ်
(၄) ဟိတဓရ တၠဂုဏ်အ္စာစန္ဒိမာ ဘာဓမ္မာလောကပရိယတ္တိမန်၊ဍုၚ်မတ်မလီု
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာမင်္ဂလာရာမ
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
အကာဲအရာဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံ
(၅) ဒု ဟိတဓရ တၠဂုဏ်အ္စာဇောတိက ဘာပရိယတ္တိဝေဒဳ၊ ဍုၚ်မတ်မလီု
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာရောဂါဘာတိုက်
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
အကာဲအရာဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံ
(၆) ညးစၟတ်စရၚ် တၠဂုဏ်အ္စာဥတ္တရ ဘာသိၚ်္ဃုတ္တရ၊ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာဓာတုမာလာ
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
အကာဲအရာဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံ
(၇) ဒု ညးစၟတ်စရၚ် တၠဂုဏ်အ္စာဗာကုလ ဘာသၟိၚ်၊ ကွာန်ကၠံသတ်
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာတၟအ်ကၞေင်
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
အကာဲအရာဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံ
(၈) ဒု ညးစၟတ်စရၚ် တၠဂုဏ်အ္စာဥတ္တရ ဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုၚ်မတ်မလီု
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာဓမ္မပိယ
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
အကာဲအရာဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံ
(၉) ဘဏ္ဍဂါရိက တၠဂုဏ်အ္စာကုမာရ ခ္ဍး ဘာတိုက်ဍုၚ်ပံၚ်
ဍုင်မတ်မလီု
ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင်
• #ဘာတာန်လျေန်
• #ဘာဝဳမံသာရီု
• #ဘာမညဗျူဟာ
• #ဘာသန္တိသုခ
• #ဘာဓမ္မာလင်္ကာရ
• #ဘာသုခကာရဳ
• #ဘာဗုဒ္ဓဃောသ
• #ဘာမဟာယျေန်လ္တူဒဵု
• #ဘာကျာ်သြဳမည်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:တွဵုရးဍုၚ်မန်
ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ
အကာဲအရာဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်ဂကောံ
(၁၀) ဒု ဘဏ္ဍဂါရိက ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တသုမန ဘာသုမနရာမ ကွာန်ကံပၞဟ်
(၁၁) ညးလၟိၚ်ပရိုၚ်ဂမၠိုၚ်
တာလျိုၚ်ဥက္ကဌ ဒးရေၚ်တၠုၚ်
(ခ) ကိစ္စသွက်ဒးကၠောန်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဥက္ကဌဒးစၞောန်ကဵု ဟိတဓရရောၚ်။
(ဂ) ဇၟာပ်ပ်ကောံဓရီု ဥက္ကဌဒးကဵုသြဝါဒ ကုကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ်ရောၚ်။
တာလျိုၚ်ဟိတဓရ ဒးရေၚ်တၠုၚ်
(က) ဇၟာပ်ပ်ကောံဓရီု ဟိတဓရ ဒးကေတ်တာလျိုၚ်နဒဒှ်သ္ကိုပ်အသေအဟာန်ရောၚ်။
(ခ) အတိုၚ်ဥက္ကဌစၞောန်ဂှ် ဟိတဓရ ဒးဓမံက်ရုပ်ရဴရောၚ်၊
(ဂ) ဇၟာပ်ပ်ကောံဓရီု ဟိတဓရး ဒးရုဲစှ်ပတိုန် ညးပ္တိုန်စၟတ်သမ္တီၜါတၠ ဟွံသေၚ်ပိတၠရောၚ်။
(ဃ) တၚ်ကၠိဂွံစၟတ်သမ္တီနူကောံဓရီုဂှ် ဟိတဓရ ဒးဂိုၚ်ဒေပ်လဝ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရောၚ်။
(ၚ) သြန်လုပ်ကီု သြန်တိတ်ကီု သြန်သှေ်ကီု ပ္ဍဲတဲကီု ဟိတဓရ ဒးစၟဳစၟတ်နကဵုစရၚ်ဗ္ဒၚ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရောၚ်။
(စ) သြန်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်သွက်ရာမညနိကာယပရဟိတတံဂှ် ဟိတဓရ ဒးဒုၚ်တဲသြန်တံဂှ်ရောၚ်၊ ကာလဒုၚ်တဲသြန်တှေ် ညးပ္အပ်ကေုာံ ညးဒုၚ်တဲ ဒးထပက်စၟတ်တဲရောၚ်။
(ဆ) သြန်ဟိတဓရ ဒုၚ်လဝ်တဲအကြာပိတ္ၚဲ ဒးပ္အပ်ကဵု ဘဏ္ဍာဂါရိကရောၚ်၊ ကာလပ္အပ်သြန်ဒးထ္ပက်စၟတ်တဲသီုညးၜါတၠရောၚ်။
တာလျိုၚ်ညးလၟိၚ်ပရိုၚ်ဂမၠိုၚ် ဒးရေၚ်တၠုၚ်
ညးစၞးမွဲပွိုၚ်ဍုၚ်ၜါတၠဂှ် (က) ဒးဒှ်ညးလၟိၚ်ပရိုၚ်ရောၚ် (ခ) ဒးဒှ်ညးစန်ဒက်ရောၚ်။
ကိစ္စဂၠာဲသြန်ဗွဝ် ကေုာံ ဒၞဲါရပ်စပ်ဝတ္ထုသၠုဲသၠာ်
ဂကောံနွံမ္ဂး ဒးနွံကဵုသြန်ရောၚ်၊ နယ်သွက်ဂွံကလိဂွံသြန်မာန်ဂှ် ဒးဂၠာဲရောၚ်၊ အတိုၚ်ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်သြန်ဗွဝ် ၁၃၇၈ သၞာံ ဂိတုဝှ် (၇) မံက်ဂှ် ဇၟာပ်ပ်ဘာလးသ္ၚာကထိုန်မ္ဂး သွက်ဂကောံရာမညနိကာယ ပရဟိတဂှ် ဒးစုတ်ကဵု မွဲဘာကီုရောၚ်၊ ရဴသာ်ဝွံ ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ သ္အာၚ်နူဂှ် နယ်ကလိဂွံသြန်ဗွဝ်မာန်ဂှ် လေဝ်ဂၠာဲနယ်ညိ။
နိဿဲ
လိက်တၞး ဂကောံရာမညနိကာယပရဟိတ အလုံဒေသရးမန် တြးပတိတ်လဝ် နကဵုစၟတ်တ္ၚဲ ၁၃၇၈ သၞာံ ဂိတုက္ထိုန် (၈) စွေက်။
သကိုပ်ဍုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာသကိုပ်ဍုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မြေက်ဗြီု
မြေက်ဗြီု နကဵုယၟုသိပ္ပံ (Andrographis paniculata) ဗွဲမဂၠိုင် ကော်စ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် creat ဟွံသေင်မ္ဂး green chireta ဝွံ ဒှ်တၞံမတိုန်မွဲသၞာံ (သၞာံဗွဲမဂၠိုင်လေဝ်ဂျိုင်မာန်)တုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံကၟိန် Acanthaceae တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ ကဵု သဳရိလင်္ကာ။
တၞံမြေက်ဗြီုဝွံ ပ္ဍဲဍုင်အာရှအဂၞဲဂမၠိုင် တဵုလွဳဒၟံင် နဒဒှ် တၞံဂဥုဲတုဲ ပဒၟံင် ဂဥုဲၚာင် (ဂစိုတ်စၟ) ကေုာံ ယဲနာနာသာ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် တၞးဍေဟ် ကေုာံ ရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် မလုပ်စကာ ပ္ဍဲဂဥုဲဂၠိုင်ကီုလေဝ် အလုံမွဲတၞံဂှ် လုပ်ဒၟံင် ဂဥုဲသီုဖအိုတ်ရ။
ဂမ္စာဲ
ဂကူတၞံဏအ်ဝွံ ပြးချာဲဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဂမ္တဴ ဍုင်အာရှဂမၠိုင် ဗွဲမဂၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲမၞိဟ်အာကၠုင်အောန်တအ်ရ။ ဆဂး ဒၞာဲအကြာသ္ၚိဌာန်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်၊ အကြာဒဵု၊ အကြာပြင်ၜဳ၊ ဇိုင်ဂၠံင်တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ကီုရ။ တမ်မူလ တၞံမြေက်ဗြီုဝွံ ပြးဇးကၠုင် ပ္ဍဲဒေသအိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ကေုာံ ဍုင်သဳရိလင်္ကာ။ နူဂှ် မွဲကဆံင် မၞိဟ်တအ် ကေတ်ဏာတုဲ စိုပ်အာ ဒေသအိန္ဒိယသၟဝ်ကျာ၊ တကအ်ဂျာပါ၊ မလေရှာ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ အိန္ဒိယပလိုတ် စဵုကဵုစိုပ်အာ အမေရိကကီုရ။ တၞံမြေက်ဗြီုဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဖလိပိန်၊ ဟံင်ကံင်၊ သေံ၊ ဗြူနာင်၊ သေင်ကာပူရ် ကေုာံ ဍုင်အာရှတၞဟ်တအ်လေဝ် တိုန်ဒၟံင်ကီုတုဲ တမ်မူလ မတိုန်ကၠုင် နူဍုင်တအ်လေဝ်ဒှ်မာန်၊ မၞိဟ်မကေတ်ဏာလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး တၞံဝွံ တဵုလွဳဒၟံင် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ရ။
တၞံမြေက်ဗြီုဝွံ အရာတၞဟ်ခြာ နူကဵု ဂကူတုပ်မွဲဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲကုန်ဒဵု စဵုကဵုသမၠုင် ၅၀၀ မဳတာ (၁.၆၀၀ ပေ) တအ်လေဝ် ဍေဟ်တိုန်မာန်ဒၟံင်ကီုတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်မာန်ရ။
ပ္ဍဲအိန္ဒိယ တၞံ နူကဵုဂြိုပ် ဗွဲမဂၠိုင်ကေတ်တုဲ တဵုလွဳဒၟံင်ရ။ တၞံဝွံ နကဵု IUCN စၟတ်သမ္တီလဝ် အန္တရာယ်သွက်ဂွံဒးဂွိင် ကၠေအ်ကၠက်အောန်ရ။ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ တၞံမြေက်ဗြီုဝွံ မွဲမွဲသၞာံ ပတိတ်သွံဒၟံင် အကြာ ၂၂၀၀-၅၅၀၀ တာန်ရ။
မတဵုလွဳ
တၞံမြေက်ဗြီုဝွံ ဟွံဒးဂၞပ် ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲတ္ၚဲမကာန်ဂၠိုင်င်ရ။ အခိင်မစပလောမ် မဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အခိင်အကြာ ဂိတုမေ ကဵု ဂိတုဂျောန်။ ကာလမပတမ် (ပရးတဵု)မ္ဂး ဒးနွံအကြာ မွဲမွဲတၞံ ၆၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၂၄ ၝောအ်တဲ) ကဵု ၃၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၁၂ ၝောအ်တဲ)။
ဂဥုဲ
တၞံမြေက်ဗြီု ဝွံနဒဒှ် ဂဥုဲမာန်ၚာင်မွဲ ဂှ်ကၠောန်ကၠုင် ဂဥုဲၚာင် တုဲပၠန် နဒဒှ် မစဵုဒၞာ ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ယဲကေန်သာ ကေုာံ ယဲတၞဟ်တအ်ဂှ် နဒဒှ် ဂဥုဲသွိုန်လေဝ် စကာကၠုင်ဒၟံင်ကီုရ။ ဆဂး စဵုဒၞာကဵု ယဲကေန်သာမာန်ရောင်ဂှ် သက်သဳ ဟွံမဲဟွံဏီရ။
ပ္ဍဲကဵု ဂဥုဲခၞိက် အိန္ဒိယမ္ဂး တၞံမြေက်ဗြီုဝွံ သီုလွဳယဲ ဖျုန်မိတ် (အသားဝါjaundice )ကီုရ။
ဓါတု
ကေတ်ပတိတ် ဍာ်မြေက်ဗြီု နူတၞးတုဲ ဓါတ်ကတင် မြေက်ဗြီုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဓါတ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဓါတ်မနွံ ပ္ဍဲမြေက်ဗြီု ၜိုတ်မတီလဝ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
စမ်ၜတ် နကဵုနဲသိပ္ပံတုဲ မဂွံတီကေတ် မြေက်ဗြီုဝွံ ပခိုင်ပခိုဟ်ကဵု phagocytosis မဒှ် ဒြဟတ်ဒုင်ဗဒဝ် မစဵုဒၞာကဵု ယဲကၠောအ်ကၞာန်တအ်ရ။ မွဲပၠန်ဂှ် စဵုဒၞာကဵုဂြိုဟ် ညံင်ဟွံဂွံဒးဂျိဂမၠိုင်၊ တုဲပၠန် ပခိုဟ်ကဵု ညံင်ဆီဂွံဂြိုပ်အာကၠုင်လောဲ၊ ပခိုဟ်ကဵု adrenal glands (ကလေန် မနွံဗဒါဲ ကသအ်)ရ။
နကဵု မစမ်ၜတ်တိရစ္ဆာန်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ မြေက်ဗြီုဝွံ ပလီုကဵု (ဝါ) ဖဍိုန်ကဵု ဒြဟတ်ဍာ်သုက်မၞိဟ်တြုဟ် ညံင်မ ဟွံဂွံအံင်မာန်ရ (ပလီုကဵု ညံင်ဟွံဂွံကောန်)။ ပရေင်စမ်ၜတ် နူကဵု တၠပညာကြုက် ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် မြေက်ဗြီုဂှ် ဂစိုတ်ကဵု စၟဗက်တဳရိယျာ (ဝါ) ဗလးကဵု ယဲဟိုတ်နူစၟဗက်တဳရဳယျာ ပ္ဍဲကဵုဂၠံင်ယဝီု၊ ဂၠံင်စၞ ကေုာံ ဒၞာဲတၞဟ်တအ်ရ။ ပရေင်စမ်ၜတ်မွဲပၠန် သွက်ဂွံလွဳယဲဂမ္တဴ ကေုာံ ဂိဇကုဇကောဝ်တအ်ဂှ် သုင်မြေက်ဗြီု (၁၂ မဳလဳလဳတာ ရိုဟ်တ္ၚဲ)ဂှ် ခိုဟ်နူကဵု သုင်ဂဥုဲပါရာသဳတမဝ်ဏီရ။ ယဝ်ရသုင်ဒး ဂၠိုင်လောန်ၜက်အာမ္ဂး ဗုင်ကတဴ၊ စိုတ်စစၞဟွံမဲ ကေုာံ ခအအ်ဒှ်မာန်ရ။
နူကဵုဌာနသုတေသနဂဥုဲသေံဟီု မြေက်ဗြီုဂှ် သီုဗလးကဵု ယဲဟိုတ်နူဝဳရုသ်မာန်တုဲ မြေက်ဗြီုဂှ် ဟိုတ်နူပခိုဟ်ကဵု ဒြဟတ်ဒုင်ဗဒဝ်တုဲ စဵုဒၞာကဵု ဝူဟာန်ဝဳရုသ် မာန်ကီုရ။
လေန်မ္ၚး
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒကဏ္ဍ:BEHM
ဣစ္ဆာသယ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဣစ္ဆာသယ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအတုလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဇၞူတၠရတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဇၞူတၠရတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုဏ္ဏမာသဳ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၂၊ ဝှ် ၂၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ရာမညပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာရာမညပရိယတ္တိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၈၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၆၊ ဝှ် ၁၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ရာမညဓမ္မာစရိယ
thumb|တဆိပ်ကြာ-ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ
လိက်ဒုင်အစဳအရင် ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သြန်ရတ်
''လိက်ဒုင်စဳအစဳအရေင် ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ်
လိက်ဝင်စၟတ်သမ္တဳသဘင်သြန်ရတ်၊
ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ
ဒုင်အစဳရေင်ဏာ
ဗွဲမရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ဗွဲမသ္ပအဲပရဲ-ရကျာ်။
သၟိင်မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာသၟိင်မန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ရာမညဓမ္မာစရိယ
ဒုင်အစဳရေင်ဏာ
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၅၉ သၞာံဝွံ ဒှ်သၞာံဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ ပေင် ၂၅ သၞာံရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံတက်ပ္တိတ် လိက်မဂ္ဂဇြေန် စပ်ကဵုဝင်ဂကောံ ဝင်ဂကူ ဘာသာ သာသနာ ပရိယတ္တိမန် လိက်ပတ်မန်ဂမၠိုင် ညိဂးတုဲ ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီု ပွိုင်သၞာံ ၁၃၅၈ သၞာံ ဂိတုက္ထိုန်အိုတ် ဌာန-ဍုင်ကျာ်မြဟ် ဘာကျာ်ဂှ် နူကဵုဂကောံဗဟိုရ် မဟာနာယက ရာမညဓမ္မာစရိယ တံညးဂမၠိုင် ကဵုလဝ်တာလျိုင်ကုညးထပှ်ဇကု (အတိုင်မဓမံက်ထ္ၜးလိက်မွဲဒၞါ) ဂှ်ရ ဗွဲကြဴသွက်ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴ ကမၠောန်မာန်ဇိုင်တဲ က္လိတ်က္လောတ်ညိဂးတုဲ ထပ်ဂလိုင်ပ္တိုန်လဝ်ညးလုပ်ဂကောံ နာဲခန္တီ နာဲကုသလတံညးၜါ ဇကုပၠန်ရ။
သၟိင်မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ဇကု။
ရာမညဓမ္မာစရိယ
ဒုင်အစဳရေင်ဏာ
ဂကောံဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၉ သၞာံ ဂိတုမြေက္ကသဵု ၁၄ စွေက်၊ သ္ပပ္တံဂဇအ်ကောံဓရီုအလန် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ချပ်ဂၞန်ဖန်ဖက် ကိစ္စစပ်ကဵုသွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်လိက်အုပ်ဂှ်ရ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ချူဇန်တက်တြးပ္တိတ် လိက်လလောင်တြး သွက်ဂွံအာတ်ပၟိင်တမ်လိက် ဗွဲမပြဟ်ပြေဟ်တုဲ ချဳဒရာင်ကၠုင်ဟွံဂွံပိုတ်သ္ကုတ်ရောင်။
သၟိင်မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ရာမညဓမ္မာစရိယ
ဒုင်အစဳရေင်ဏာ
ၜိုန်ရဒှ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် သ္ပအဓိက စုတ်ဗပေင်ဏာဇြဟတ် နကဵုလိက်ပရေင်ဇမၠိင် စပ်ကဵုဝင် ဗုဒ္ဓသာသာနာ ဝင်ပရေင်ဘာသာ သာသနာ ပညာဂကူမန်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒန္တ ပုပ္ဖရမ္မထေရ် နှေဟ်ဍုင် ဘာတြေံမချူဇန်ဂှ်တုဲ မ္ဒးကတဵုဗဒှ်ဏာလိက်အုပ်ဝွံရ။ တမ်လိက်လ္ၚဵုဂမၠိုင် ၜိုန်ရဍိုက်ပေင်ရှ် ဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် သ္ပဟိုတ်နူဟိုတ်တၞဟ်ဟ် မ္ဒးဖဲါပလှ် ပ္တိတ်ဏာထောံဂှ်လေဝ် ကၠိုဟ်စိုတ် သၠးအခေါင်ညိ။
တုဲပၠန် ဝါတ်ဂါတ်ဆတမ်လိက်သၟးဟွံသေင်ဏီ ပရောပရာဝင် စပ်ကဵုဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယမပ္တံ ဗီုရုပ် တင်စၟတ် တင်ဏှ် လိက်တၞးတၞဟ်ဟ်သာ်တံဂှ်ကီုလေဝ် ဂၠိုက်ဂၠာဲဟွံဍိုက်ပေင်တုဲ သွက်လိက်အုပ်ဏံဂှ် ဒှ်ကၠုင်တင်ဝါတ်ဂါတ် ခက်ခုဲမွဲသာ်ပၠန်ရ။
ပရေင်ဒုင်ဂုဏ်
ယွံညးမဗှ်လိက်တံညးဂမၠိုင်အဴ-
ဟိုတ်ဒၟါနူဟိုတ် တၞဟ်ဟ်သာ် အတိုင်မရိုဟ်ရေင်ပ္တိုန်ထ္ၜးကၠုင်လဝ်တုဲကၠုင် ဂမၠိုင်ဟေင်ယဝ်ရဆဵုညာတ်ဒုဟ်ဒဏ်ဟွံဍိုက်ပေင် ဟွံကိတ်ညဳကဵုပၟိက်ဆန္ဒ ညးဗှ်လိက်တံ ပ္ဍဲလိက်အုပ်ဏံနွံမ္ဂး ကၠိုဟ်ကေတ်စိုတ်လ္တူတင်ဝါတ်ဂါတ်ပိုယ်ဍိက်တံတုဲ သြဝ်ကဵုဂွံသၠးအခေါင် အေင်ဒုင်လ္တူပိုယ်ဍိက်တံမာန်အိုတ်ညိအဴ သာ်ဝွံမိက်ဂွံအာတ်ဒုင်ဏာဂုဏ်ဗွဲမေတ္တာရ။ လ္တူပူဂိုလ် ဆာန်ကၟိန်ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာ ပညာကောန်ဂကူတုဲ မချူဇန်ကဵုလဝ်အရီုဗင်တမ်လိက်ကဵုလဝ်ကသပ်ဂၞန် ဂၠိုက်ဂၠာဲကဵုတင်စၟတ်ဝင်ဂကောံ မပ္တံ ဗီုရုပ်ချဳဓရာင် ဂကောံတံညးဂမၠိုင်ဂှ်ကီု လ္တူညးမကတ်တာလျိုင် ဒုင်သဇိုင် သွက်ဂွံတက်ကောန်ပျူတာ (ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒန္တကောသလ္လထေရ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒန္တခန္တိ ဘာသုခကာရဳ တိုက်ပရိယတ္တိမန် ဍုင်ဗဂေါ) တံဂှ်ကီု ဂကောံသင်မန် ဍုင်လ္ဂုင် (လဂံါအာဇနဲ) တံဂှ်ကီု လ္တူတၠစက်ကောန်ပျူတာ တၠစက်ပ္ဍဵုဗီုလိက် တၠပညာအ္စာကသဴ မချူပျးဓမံက်ကဵုရုပ်ရဴဂမၠိုင်ဂှ်ကီု လ္တူညးမကဵုလဝ် အရီုဗင်တၞဟ်ဟ်သာ် သီုဖအိုတ်သီုဖအိုတ်တံညးဂမၠိုင်ဂှ် နူကဵုဂကောံကမ္မတီ ကၠောန်ဗဒှ်လိက်အုပ် "လိက်ဝင်စၟတ်သမ္တီ သဘင်သြန်ရတ်ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ" ပိုယ်ဍိုက်တအ်ဏံ သ္ပစၟတ်သမ္တီတင်ဂုဏ်ဗွဲမလောန်ရောင် သာ်ဝွံဂရင်ပ္တီပ္တိုန်ထ္ၜးဏာဗွဲမရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ဗွဲမသ္ပအဲပရဲရအဴ။
ဂကောံကမ္မတဳ ခၞံဗဒှ်ကၞပ်လိက်
thumb|ခံက်အၚ်-ရာမညဓမ္မာစရိယပွိုၚ်ဍုၚ် ဂေကာံကမ္မတဳ မခၞံဗဒှ်ကၞပ်လိက်ဝင် စၟတ်သမ္တီ
သဘင်ရတုသြန် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ
၁၃၅၉ သၞာံ
နိဒါန် (လိက်အုပ်-ပထမတန်ဍောတ်)
လိက်ပိုဒ်ဏအ်ဝွံ ကံက်နုက်နင်နူလိက်- ဂကောံသံဃမဟာနာယက ကၟိန်ဍုင် အတိုင်ကိုန်စဳမာန်ဖန်ဖက်ပရေင်ပညာ ပရိယတ္တိ သ္ဘင်သၟာန်လိခ် ကလေင်ပထမ သၞောတ်တၟိ လိက်မန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပထမတန်ဍောတ် တုဲ လိက်အုပ်ဝွံ တက်တြးပတိတ်လဝ်ပ္ဍဲသၞာံ ဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၃၄ (ခရေတ် - ၁၉၉၀) သက္ကရာဇ် ဍုင် ၁၃၅၂
နိဒါန်
လိခ်အုပ်ဍောတ်ဝွံ ရန်တၟအ်ကဵုကောန်ဂကူ မကတ်လိက်မန် မသွဟ်လိက် နကဵုဘာသာမန် ဘာသာဇဳဂမၠိုင်တုဲ ဘာသာလိက်ဗမာ မွဲဘာသာဂှ် သွက်ဂွံသွဟ် နကဵုဘာသာလိက်မန် ပ္ဍဲသၟိင်အလဵုအသီကီု၊ ပ္ဍဲသဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိ အလုံဒေသရးမန်ကီု မ္ဒးချူကၠာဲပတိတ်တုဲ မ္ဒးပ္ဍဵုဗီုစက်ရောင်။
သၟိင်အလဵုအသီ ဂကောံသံဃမဟာနာယက ကၟိန်ဍုင်တံဂှ် တန်သဇိုင်မူလ ကဵု တန်ဍောတ် ဗွဲကိုပ်ကၠာညးတံကဵုအခေါင်ကဵုသွဟ်ရ။ ပိုယ်အ္စာလိက်မန် ကောန်ကတ်လိက်မန် သီုဒါယကာဂမၠိုင် နကဵုယၟုဂကောံကီု ယၟုပူဂိုလ်ကီု ၜိုန်အာတ်ပ္တိုန်ဒၟံင်လိက်ဂၠိုင်ကဵုဝါကီုလေဝ် ဗၞတ်တြဴသၞာံ ညးတံဟွံကဵုအခေါင်တုဲ ကောန်ကတ်လိက် ညးမသွဟ်လိက် ဂကောံဂိုဏ်သုဓမ္မာဂမၠိုင် ပ္ဍဲသဘင်သွဟ်လိက် အလဵုအသီဟွံသွဟ်မွဲတုဲ မ္ဒးဇူဒေါအ်ဒၟံင်အိုတ်ရ။ သဘင်သွဟ်လိက်ဂကောံဇကုဟေင် ပ္တိတ်ဇြဟတ်သွဟ်တဴအိုတ်ရ။
ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်လေဝ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အာတ်ပ္တိုန်လိက်ရိုဟ်ဟ်သၞာံ မွဲသၞာံၜါပိဝါ အာတ်ဒၟံင်ဟွံဒေါအ်ပ္တိတ်ဒၟံင်လွဳနွံကဵုဇဲတုဲ၊ နူကဵုသက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၂ မံက် သၟိင်အလဵုအသဳ ဂကောံသံဃမဟာနာယကကၟိုန်ဍုင် ၄၇ ဇကု ကောံ အလန်သောဠသမဂှ် တန်သဇိုင်မူလ ကဵု တန်ဍောတ် ဘာသာဗမာ မွဲဘာသာ သွက်ဂွံသွဟ်နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ညးတံဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ကဵုအခေါင် ဂွံသွဟ်ရ။ သ္ပပတမ်နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၁ သၞာံကဵုသွဟ်ရ။ ဒဒှ်ရ ညးကဵုအခေါင်ကဵုသွဟ်ဂှ် နူသက္ကရာဇ် ၁၃၅၁ သၞာံ ဂိတုပသာ် (၁၃) မံက် ညးကော်အ္စာလိက်မန်ဂမၠိုင် ၉ ဇကုတုဲ၊ ညးသောင်ကဠးကဵုဒဒှ်ရ ညးတံသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်တုဲရ၊ ညးတံကဵုအခေါင်ရ၊ သၟေဟ်တန်ဒေါဝ် တန်ဇၞော်ၜါတန်ဂှ် ဆက်ကဵုအာပၠန်ရောင် ညးဟီုထ္ၜးလဴကဵုရ။
အ္စာလိက်မန် (၉)ဇကု
ညးသောင်ကဠးကဵု တၠဳပိုန် ၉ ဇကုတုဲ ဂကောံသင်ဗဟိုရ်သံဃဝန် ကၟိန်ဍုင် ဂွံပစၟတ်သမ္တီပၠန်ဂှ် ၁၃၅၁ သၞာံ၊ ဂိတုဇှေ် ၁၂ မံက် အလန်ဒုတိယ ကောံဓရီုပဉ္စမ ဂကောံသင်ဗဟိုရ်သံဃဝန်ကၟိန်ဍုင် ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုပွိုင်သၞာံဂှ် ညးတံပတိုန်ထ္ၜးသွက်ဂွံပစၟတ်သမ္တီတုဲ သင်တံအလုံအိုသီုမိပ်စိုပ်ဒးဂၞပ်တုဲ ကဵုသာဓုကာပိဝါ ဂြုဂြုဂြီုဂြီုအိုတ်ရ။
ညးတံပစၟတ်သမ္တီတုဲ ဒဒှ်ရ ပရောပရာညးတံ ကဵုအခေါင်သွက်ၜါတန်ဂှ် ပိုယ်အ္စာလိက် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ ကော်ကောံဓရီု ကျာ်ဇၞော်အ္စာ အ္စာလိက် ဗၞတ် ၁၀၀ ဇကုပြင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၁ သၞာံ၊ ဂိတုဇှေ် ၁၃ စွေက် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ဘာက္ၜင်ထဝ် ကောံဓရီု သောင်ကဠးကဵု ပရောပရာ သွဟ်လိက်တံဂှ်တုဲ ဖျေံလဝ်တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ပိတင်ရ။
ရဴသာ်ဝွံ ညးဂမၠိုင် တုပ်စိုတ်တုဲ တင်အဓိက ပိတင် သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်ရ။
မွဲအဆက်ဓဝ် မွဲလှေ်ပၠန် ကောံဓရီု အလန်ဒုတိယ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ သၞာံ၊ ဂိတုဇှေ် ၈ မံက် အခိင်သဝ်တ္ၚဲ (၇) နာဍဳ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ဘာက္ၜင်ထဝ်၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မၞုံဗၞတ် ၂၀ ဇကု ကောံဓရီုတုဲ ဖျေံလဝ်တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ပန်တင် -
လိက်ကၞပ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ကၞပ်သတ္တမ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၁ သၞာံ၊ ဂိတုဇှ်ေ ၃-၄-၅-၆ စွေက်၊ အ္စာသၠပတ်မန် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ ဗၞတ်ၜိုတ် ၃၅ ဇကု ကောံဓရီုသဳကၠဳ ဒါန်စၟဳစၟတ်ဇွိတ်သ္ပောတ် ပ္ဍဲဌာနဘာအၚ်ခေဝ်တုဲ ပြကိုဟ်တြာဲအဋ္ဌကထာ ဇာတ်မသုန်ကၠံ မသုန်စှော် ကၞပ်သတ္တမ မအာစိုပ်ဒတုဲရ။
လိက်ပရေၚ် သ္ဂောံဆက်ဗှ်ဂမၠိုၚ်
စရၚ်ညးတာလျိုၚ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ (ပထမ)
ဂကောံသၚ် မန်မဟာသံဃသာမဂ္ဂဳ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မသမ္ဗုဒ္ဓဿ
တၚ်စၟတ်သမ္တီလဝ် လၟေၚ်ကလောန်သဘၚ်သဳကၠဳ ပေဲါဒုၚ်တၠုၚ်သာသနာ-၂၅၀၀
တ္ၚဲကောံဓရီု ပဋ္ဌမ၊
သက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၇ စွေက် တ္ၚဲစန်၊ ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု ပ္ဍဲဝါမာၚ်တာ သၚ်မန်မၞုံဗၞတ် (၂၅၀၀) ဇကုပြၚ် ကောံဓရီုအိုတ်တုဲ တၞဟ်နဖိုလ်သာသနာ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ၊ သ္ဂောံဇၞော်မောဝ်တိုန်အာ အနာဂတ်ဂတ၊ ပသဘၚ်ဒစးဒုၚ်တၠုၚ် သာသနာ (၂၅၀၀) သၞာံရ။ ပုရိဿာတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ပြာပ်ကၠုၚ်စိုပ် သဘၚ်သဳကၠဳဂှ်တုဲ လျုၚ်သ္ဇုၚ်သ္ဍိုက်ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ပူဇဴတဴအိုတ်ရ။
ပုဗ္ဗကိစ္စ
ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၇ စွေက် အခိၚ်တ္ၚဲကတဴဓဝ် ၁၂ နာဍဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပညာဇောတိ ဘာတိုက်ကွာန်တၟံကၞေၚ်ကဵုသဳ ကုပရိသာတ်ဂမၠိုၚ်တုဲ စၞးဒါယကာဂမၠိုၚ် ဒကာဘာတိုၚ်ဂျဝ်(ဦးတောၚ်ကျော်) ဂှ် ပြာသာဒ်ကၞာထးကီု အလာံသာသနာကီု ဇိုန်ကဵုဒါန်ကုသၚ်တုဲ၊ စၞးအစာတၠ သဳလတေဇ ဘာပလိုက် ကွာန်ပ္ၚ မဒှ်သံဃထေရ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညာဇောတိ ဘာတိုက် ကွာန်တၟံကၞေၚ် မွဲဟာန်ကေုာံ သၚ်ဂမၠိုၚ် ဒုၚ်တဲတုဲ ကဵုအနုမောဒနာရ။
စိုပ်အခိၚ် ၁၂ နာဍဳ ကဵု ၂၅ မိနေတ်ဂှ်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သဳလတေဇ ဘာပလိုတ် ကွာန်ပ္ၚ မဒှ်သံဃထေရ်၊ မွဲဟာန်ကေုာံ မဟာထေရ် ၂၅ ဇကု တိတ်အာနူကၞာထးမ္ၚဵုတုဲ လွိၚ်ပ္တိုန်အလာံသာသနာ နကဵုဂါထာသာသနဿစ ပိလတုန်၊ ဂါထာဇယန္တော ပိလတုန်တုဲ ကလေၚ်လုပ်တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲကၞာထး မ္ၚဵုလတူသၠာပြဲပြဲအိုတ်ပၠန်ရ။
စိုပ်အခိၚ်တ္ၚဲစေၚ် ကလေၚ်မွဲနာဍဳဂှ်၊ တၠဂုဏ်ဥတ္တမရမ္ဘ ဘာကျာ်သြဳမန် ဍုၚ်လဂုၚ် လၟိၚ်ပ္တီသၚ် (၂၅၀၀) ပြၚ်တၞဟ်နသ္ဂောံအုပ်လဒံသဘၚ်သဳကၠဳဝွံတုဲ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သဳလတေဇမဒှ် သံဃထေရ် သကိုပ်အသေအဟာန် (သ္ကိုပ်သဘၚ်) သမိတ်ပ္တိုန်အိုတ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အ္စာကေသရ ဘာဝေဠုဝိုန် ကွာန်ဖအံက်ဂှ် ဒဒှ်ဟိတဓရ အတိုၚ်မူလ ပဏာမသဘၚ်သဳကၠဳတေံဂှ် ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သဳလတေဇ မဒှ်သဘာပတိဂှ် ဟီုကဵုသတိအယာံမာတ် ဗၞတ်ညိနာၚ်တုဲ၊ စၞးသဘာပတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပညာဇောတိဘာတိုက် ကွာန်တၟံကၞေၚ်ဂှ် ဗဟီုထ္ၜးဂလာန်သြဝါဒတုဲ
ညးမဟီုအကြဳု နိဒါန်သာသနာ
ပုင်နာင်ဒမ်
ပုင်နာင်ဒမ် (Congee, conjee) ဂှ် ဒှ်ပုင်မဍုန်လဝ်လအ်လအ် သရိုဟ်ဟ် ဍာ်ဂၠိုင်င်ရ။ ပုင်နာင်ဒမ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် စကဵုကပြာင်၊ ခၞာမွဲမွဲတုဲ လဆောဝ်မ္ဂး စကဵု ၜဵုညိညရ။ ပုင်နာင်ဒမ် ဂှ် ဒှ်စၞဂယး ဂကူမန်ကီု သီုကဵု ဂကူခမေန်တအ်ရ။ မန်အခိင်လၟုဟ် စအောန်တုဲ ဆမၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တအ်ဟေင် မလေပ်စ နဒဒှ် စၞဂယးရ။ တုဲပၠန် ပုင်နာင်ဒမ်ဂှ် ကာလ မၞိဟ်တအ်မဂိယဲ ကအ်လီု စပုင်ခရဲ (ပုင်ဓမ္မတာ) ဟွံမာန်မ္ဂး ရန်တၟအ်ကဵု စၞဂွံလာဲလောဲ၊ ဂွံဒှ်ဒြဟတ်တုဲ စပုင်နာင်ဒမ်ရ။