cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လိက်ပတ်မန်
အာဂီုမန်
တုဲပၠန် ရံင်ကဵု ဗီုပြင်အခိုက်ကၞာ မဆေင်ကဵု ဇွကမ္မဋ္ဌာန် ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ＂ဗြဴဂှ် ညာတ် တြုဟ်ဇကု မချိုတ်အာတုဲ သီုကဵုလၞီလၞာ် ဗွဲမလောန် ဂိုင်ကေတ်နာစွံလဝ် ပ္ဍဲထာန်မွဲ မဗၠးဒုဟ်တုဲ ပလံင်ဏာပုင် ရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲရ၊၊ ဒဵုကဵုစိုပ် ဇွဂမအုဲသရောဟ်အာရ၊၊ ကာလဇွဂှ် အုဲအိုတ်အာတုဲ ဗြဴဂှ် ရပ်ကေတ် ဆုမွဲဒကုတ် လ္ၚတုံ ဂးယၟု ဆုဂှ်တုဲ စြံက်ပ္တဴပတီသတီဂအာင်သုသာန်ဂှ်တုဲ ဒၞာဲဂှ် ဍေဟ်ပလံင်ပုင် ရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲရ၊၊＂အခိုက်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အခိုက်ကၞာ ကလော်သ္ၚိရ၊၊ အခိုက်ကၞာတြေံဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဂကူကြုက်၊ ဂကူဂျပါန်၊ ဂကူဗဳယေတ်နာမ်တအ် ကၠောန်ကၠုင် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊
ရံင်ကဵု တင်ဂၞင်တအ်ဏအ်တုဲ ဒဒှ်ရ လိက်မူလမူလဳဝွံ ဒှ်လညာတ်ဓဝ်ပတှေ် ဂကူမန် မနွံကၠုင် ကၠာဟွံဂွံ စုက်လုက် ကုအိန္ဒိယဏီ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ သာသနာဗုဒ္ဓ မလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဂကူမန်တုဲ လဟီုဂလာန်တမၠာဂှ် မၞိဟ်မွဲမွဲ ချူခၞံ လိက်မူလမူလဳ အတိုင်ဗီုပြင် လိက်ပတ်ဗုဒ္ဓဘာသာရ၊၊ ပဲါနူဗီုကဝ်တန်၊ ဗီုမၞိဟ်တမၠာ မစကတဵုဒှ်တုဲ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ဒကုတ် လပါ်လက္ကရဴဂှ်လေဝ် ဒှ်လညာတ်ဓဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာဖအိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လိက်မူလမူလဳဝွံ ဒှ်လိက်မၞုံကဵု လညာတ်ပုရာဏာံဂကူမန်၊ လညာတ်ဟိန္ဒူ၊ လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ လညာတ်ကွေတ်ပတှေ် ပိဘာသာ မပြံက်နှဴဒၟံင်ဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊
ကဝ်တန် ကေုာံ စက္ကဝါ
စပ်ကဵု ဗီုကဝ်တန် (ဂၠးတိဏအ် မကတဵုဒှ်) ဂှ် ပ္ဍဲလိက်မူလမူလဳဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗီုဏအ်ရ၊၊ ＂ပ္ဍဲကာလ ဍုင်လိုက် ကၠာတေအ် ဍေဟ်ဟွံပတန်ဗဒှ်ဏီဂှ် ဒေဝတဴကီု၊ အိန်ဗြီုကီု၊ မၞိဟ်ကီု၊ တိရစ္ဆာန်ကီု၊ တိကီု၊ ဍာ်ကီု၊ ပၟတ်၊ ကျာ၊ တၞံဆုဒုန် ဇုက်ၜဝ်ချောဲ သဗ္ဗဝတ္ထုအိုတ်သီု ကာလ ဟွံမွဲသက်သက်ဏီရ၊၊ ဒှ်ဒၟံင် ဇတာအကာသဏီရ၊၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဥဒ္ဒယၜါ မတွံဂး ဟေမန္တဥတုမွဲ၊ ဂိမန္တဥတုမွဲ၊ ဥဒ္ဒယၜါပြကာဂှ် ကတဵုဒှ်တုဲ ကၠုင်ဗ္ဂပ်စပ်ဒၟံင် ပထမကၠာညးအိုတ်ရ၊၊ တုဲဝါယောဓာတ် ကတဵုဒှ် ကျာပိုတ် ဟွံဟဲသဂုတ်ရ၊၊ ဝါယောဓာတ်ဂှ် က္တဵုဒှ် မဂၠိုင်လောန်အာတုဲ နူဂှ် နာလာယအဗ္ဗ မသြောတ်သတီုဂွံ ၉ ကိုတ် ၆ လက်ယောဇနာ၊ ဒှ်ဒၟံင်ကျာလှဲလးလောန်အာဒှ်ရ၊၊ နာလယဏသဗ္ဗဂှ် ဒှ်အပေါဓာတု မက္တဵုဒှ်အာ ဍာ်ပၠန်ရ၊၊ အပေါဓာတုဍာ်ဂှ် က္တဵုဒှ် ဗွဲမဂၠိုင် ရိုဟ်အာတုဲ ဂွံ ၄၀၀၀၀၀ ကဵု ၈၀၀၀၀ ယောဇနာတုဲ က္တဵုဒှ် အနာဘဗ္ဗမ္ၚိုဟ်ဒၟံင်ဂှ် ဒှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဥဒ္ဒယမွဲမ္ဂး ဂိတုဥတုဂှ် ကၠုင်ဒှ်ဘူဘာနာယဘဗ္ဗတုဲ က္တဵုဒှ်မရဘဗ္ဗဂှ် တိသုန္ဓရီရ၊၊＂
ခဒုင်စေပ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ခဒုင်စေပ်(Katonsi၊ ကတုံစိ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ခဒုင်စေပ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၁၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ခဒုင်စေပ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၃၅၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၃၃၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၆၈၂ တၠရ။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ဂကူ မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဂကူ သြသထြောအေရှတေတ် မဒှ် ဂကောံဂကူ မဟီုအရေဝ်တမ်မူလ ရးအာရှအဂၞဲရ၊၊ ကၠာတေအ် မကော်စ ဂကောံဂကူမန်ခမာရ၊၊ ဂကောံအရေဝ်သြသထြောအေရှတေတ်ဂှ် မဒှ်အရေဝ် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲၝောအ်ဒေသ အာရှအဂၞဲ တုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလာဒေသ်၊ နဳပဝ် ကေုာံ ဒေသ ပယျဵုကြုက် လပါ်သၠုင်ကျာလေဝ် ပြးဇး နွံဒၟံင်ညိည ကီုရ၊၊ ဂကူမဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နွံ (၁၆၈) ဂကူကီုလေဝ် ဆ ဂကူဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူခမေန် ကေုာံ ဂကူမန် တအ်ဟေင် မၞုံကဵု ရာဇဝင် မဇၞော်လှဲလးရ၊၊
ပရိယတ္တိရးမန်
လိက်ပရၚ် ရာမညဘိက္ခု(ဓမ္မာစရိယ)
ခဒုင်စေပ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
မွဲအခိင်တေအ် ဂကူမန်တအ် ပ္ဍဲအလုံဒေသ နူဍုင်ကြုက် ပ္ဍဲဒေသသၟဝ်ကြုင်၊ မွဲဒမြိပ် ၜဳဨရာဝတဳ ကေုာံ ဒေသတကအ်ပါင်ၜဳဂမၠိုင်၊ ကေုာံ ဒေသ  မွဲဒမြိပ်ၜဳစောဖယျာ ပ္ဍဲဍုင်သေံ တအ်ဂှ် ဗွဲမပြးဇး လှဲလးဂှ် တန်တဴလဝ်ရောင်ဂှ် ပတှ်ေကေတ်ရ၊၊ ဍုင်မန် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုင်သေံဂှ် မကော်ဂး ဍုင်ဒွါရဝတဳဂှ် ၜိုတ် (၇) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ခမာတအ် သီဂွံအာ၊၊ ပ္ဍဲအေဒဳ ဒစာံ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူသေံ-လဴတအ် ပြံင်ဆုဲကၠုင် နူဒေသယူနာန်တုဲ ဗတိုက်ပၠံင်ကေတ် ဍုင်ဂကူမန်တအ် ပ္ဍဲဒေသ ဍုင်သေံသၟဝ်ကျာ (ဍုင်ဟရိဘုဉ္ဇယျ)၊ ပ္ဍဲ စှ်ပိ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူခမာတအ် ဒးဒုင်ထဍေင်ပတိတ် နူဒေသလဒေါဝ် ဍုင်သေံတုဲ ဂကူသေံတအ် ပတန်ဍုင်သုခေါဒယာ၊၊ ပ္ဍဲ အေဒဳ စှ်မွဲဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူဗၟာ နူဒေသ ဗၟံက်ကုန်ဒဵု တိဗေတ်တအ် ပြံင်စှ်ေအာဂၠံင်လပါ် သၠုင်ကျာတုဲ ပတန်ဍုင်ဗုကာံ မဒှ်ဒၞာဲဒတန် ဂကူမန်တအ်တြေံရ၊၊ ဍုင်ဗဂေါ မဒှ်ဍုင် ဨကရာဇ်ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ဒးဒုင်သီကေတ် နကဵုဨကရာဇ်ဗၟာ ဥူအံင်ဇေယျ ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၇၅၇၊၊ စတမ်နူဂှ်တုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် သုန်ဂြာံစှ်ေအာတုဲ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံလေပ် အရေဝ်မန်၊ လေပ်ဆ အရေဝ်ဗၟာသၟး၊၊ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် နွံစဆၜိုတ် ၈၀၀ ၀၀၀ (ဒစာံကိုဋ်)ရ၊၊
ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသဂြိုဟ်ဂကူမန် တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူဟွံဂွံ ၜံက်ခဲါ ပလဝ် သုတေသန ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ အခိုက်ကၞာမန် ခေတ်ပုရဏာံတေအ် ဗီုလဵု မၞုံကၠုင်လဝ်ဂှ် ဟွံတီ ကၠးကၠးရ၊၊
ပရိယတ္တိရးမန်
သာသနာကျာ်မ္ဂးဂှ် သာသနာကျာ်မ္ဂးဂှ် "ရာဇာပဓါနံ" ရံၚ်ကေတ်ဂလာန်သာ်ဝွံတုဲ အ္စာအဋ္ဌကထာဋဳကာတံ စွံလဝ်ဥပ္ပမာ ညံၚ်ရဴဂစေံပဝ်ဂၠောဲကီု၊ လဆောဝ်သၠုၚ် လဆေဝ်သဝ် သာသနာကျာ်လေဝ် ဗီုဥပမာဂှ်ကီု။ လဆောဝ် ဇၞော်မောဝ်ရာၚ်ဆာဲဂဵုလဟဵု လဆောဝ်ဗၠိုက်တၞီလဟုတ် ဂြုဲဂြေဟ် ရဴသာ်ဝွံ သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ ရးမဇ္ဇျိမဒေသ ဒၞာဲဌာန်ကျာ်က္တဵုဒှ် ဒတန်မူလဗုဒ္ဓသာသနာရ။ အခါလၟုဟ်ဗီုလဵုလဟုတ်သုန်ဂြာံအာရော သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
အခိုက်မတိုပ်ဇွ ပ္ဍဲၜါန်ဆာဲဂှ် ဒှ်အခိုက် မတိုပ်ဇွ နမစွံလဝ် ဂၠံင်လ္ၚာ၊ နုင် ထၟာဲ မစုတ်လဝ် စၞစတအ်ဂှ် မွဲမ (ဟွံ) မဂၠိုင်ကဵုမ စွံလဝ် ပ္ဍဲတမ်ဇိုင်၊ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်၊ မဂေတ် ကၠောအ် ဇကု၊ ပဲါနူဂှ်ပၠန် ကယျိုင်ကယျဝ်လေဝ် ကျိုင်လဝ်ကဵု ကီုရ၊၊ ပဲါနူဂှ်တုဲ လွဟ်ဗီုဗၞုဟ်၊ သီုကဵုပၞောဟ်ဇဵု မကဝေင်တအ်ဒှ်တမ် မတိုပ်စွံ ကရောမ်ဇွတအ်ဂှ် လွဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်လွဟ်ပူဂဵုဂှ် မပိုင်ပြဳ ဒှ်မာန်ရ၊၊
ရံင်ကဵု ဗီုအခိုက်မတိုပ်ဇွ ညးတအ်ဂှ်တုဲ အခိုက်မဖျေဟ်ကမ္မဌာန်ညးတအ်ဂှ် မတုပ်ဗီုအခိုက် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ လိက်မူလမူလဳမန် ဂှ်ဟီုမာန်ရ၊၊ ဗီုတိုပ်ဇွ ပ္ဍဲ ၜါန်ဆာဲဂှ် တုပ်ကဵု ဗီုတိုပ်ဇွ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲတြေံ ဒံင်သာန် (Dong Son) ဍုင်ဗဳယေတ်နာမ် ကီုရ၊၊
အခိုက်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကူမန်တုဲ အခိုက်တိုပ်ဇွမန်လေဝ် ပြံင်လှာဲအာသိုက်က်တုဲ ဗွဲကြဴ အခိုက်မတိုပ်ဇွ သီုဇွောအ်မဂှ် ကၠေအ်အာရ၊၊ အတိုင်သၟာပုရာဝိဇ္ဇျာန်တအ် မဂွံဆဵုကေတ် အခိုက်မတိုပ်ဇွမန် ခေတ်ဒွါရဝတဳ (အကြာအေဒဳ ၅ - ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) မ္ဂး ညးတအ်ဂွံဆဵုကေတ် ပိဗီု၊
ပရိယတ္တိရးမန်
ပရိယတ္တိရးမန်
ပရိယတ္တိရးရာမညဂှ် ပတံနူသောဏထေရ် ဥတ္တရထေရ်တံ မက္ညကၠုၚ်စိုပ် ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံသဓီုဂှ် ပရိယတ္တိစိုပ်ကီု ဒးစၟတ်ကေတ်ရ။ ကွးမှာထေရ်တံဂှ် က္တဵုဒှ်ခမဳသာမဏီ နကဵုပရိယတ်ဝိနယ်ဖအိုတ်ရ။ ဗွဲကြဴဂွံစေန်ဆက်ကၠုၚ် စိုပ်ဒဵုသာသနာ (၉၃၀)တေံ မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ ချူကှေ်ကၠာဲနၚ်ပိဋကတ် ပိုယ်သ္ဒးထံက်စၟတ်ကေတ်ရ။ နူဂှ်ပၠန် စေန်ဆက်ကၠုၚ် စိုပ်ဒဵုကဵုအ္စာတၠ သဳလဗုဒ္ဓိရ။ အ္စာတၠသဳလဗုဒ္ဓိဂှ် ဒှ်အ္စာမှာထေရ်အရဟံရ။ မှာထေရ်အရဟံဂှ် ပြာဏဒဿဳလေဝ် ဂွံယၟုကီု၊ အ္စာဝၚ်တံချူထ္ၜးလဝ် သီုၜါသာ်ရ။ မှာထေရ်ဂှ် ကလိဂွံလောကဳ အဘိညာဏ် နူဂယးပြဟ် ကလာၚ်အာဗုဒ္ဓဂယာကွဟ်ကၟဟ်ပ္ဍဲတၞံဇြဲဗောဓိဂှ်တုဲ စှေ်ပိဏ္ဍပါတ်ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီုပၠန် သာ်ဝွံဝၚ်မန်၊ ဗၟာသ္ဂးလဝ်။ ကာလမှာထေရ်အရဟံအာပ္တန်သာသနာဍုၚ်ဗကာံဂှ် သာသနာကျာ်စိုပ်အာ(၁၆၀၁)ရ။ ပရိယတ္တိသာသနာဇၞော်မောဝ်ဂဵုလဟဵုဒၟံၚ်ဗၞတ်သၞာံလလအ်လဵုရော ပရိသာတ်ဗှ်လိက်တံ ထံက်ဗ္စာကေတ်ဂွံရ။
ဂကောံဂိုဏ် (၆) ဂိုဏ်ဒှ်အာ
ပတံနူသောဏထေရ် ဥတ္တရထေရ်တံ မကၠုၚ်စိုပ်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ်လက်ထက်သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ ဍုၚ်ဗဂေါဂှ် ဂကောံဂိုဏ်ပြးဆာဲတိတ်အာ ဒှ်အာ (၆) ဂိုဏ်ရ။ ဂိုဏ်ခမဳတံဂှ်လေဝ် မၞုံကဵုပရိယတ်ဝိနယ်ဖအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ် ရ
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
(၁) မပၠးပတပ်တုဲ တိုပ် (an extended burial)
ပရိယတ္တိရးမန်
ဂကောံဂိုဏ် (၆) ဂိုဏ်ဒှ်အာ
ရဴသာ်ဝွံ ဂိုဏ်ပြးတိတ်အာဒှ်အာ (၆) ဂိုဏ်ရ။ (တၚ်စၟတ်ဝွံ ကၠုၚ်ပ္ဍဲလိက်တၟံသဳကလျာဏဳ၊ (၁၂)။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
(၃) မစိုက်ဂွဳတုဲ တိုပ် (a bag burial)
ပရိယတ္တိရးမန်
ဂကောံဂိုဏ် (၆) ဂိုဏ်ဒှ်အာ
ကလာစိုပ်လက်ထက်သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ ပိုၚ်ပြဳဍုၚ်ဗဂေါ ဇၞော်မောဝ်သာသနာဂှ် ဂိုဏ်ပြးဇးဟၟဲရ။ ကလေၚ်သၟဟ်ပကောံသီု (၆) ဂိုဏ်ဂှ် ကလေၚ်ဗှ်ခမဳတၟိပ္ဍဲသဳကလျာဏဳသီုဖအိုတ်တုဲ ဒှ်အာတၞောဝ်ဒတောဝ်အဆက် မဟာဝိဟာရသဳ တကံသိၚ်ဃဵုအိုသီုတုဲ ဆက်ကၠုၚ်ဒဵုတွဵုလၟုဟ်ရ။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ယေန်သၞာင်တြေံ နူကၠာ ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ ဟွံဂွံစိုပ် ပ္ဍဲဒေသ ရးအာရှဒိုဟ်အဂၞဲဏီ မွဲပၠန်ဂှ် ဖံဗရိုတ် မၞုံကဵုရုပ်ၚဴရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဖံၚဴဂှ် ဂကူကရေင်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် လက်သန် ဂကူညးတအ်ရ၊၊ ဖံၚဴဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် အလုံ ဒေသအာရှ ဒိုဟ်အဂၞဴမွဲရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်ဗဳယေတ်နာမ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဂၠိုင်တုဲ ဖံလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဘဳစဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံ၊၊ ၚဴဂှ် ညးတမၠာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်သတ် မကော်ဗြဲတုဲ ဖံၚဴဏအ်ဂှ် ဖံဗြဲ လေဝ် ညးကော်စ ကီုရ၊၊ ၚဴ မဒှ်မၞိဟ် မကော်ဗြဲဂှ် ပ္ဍဲမန်ပိုယ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဗျ
သၟိင်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကအ်ဇၞော်
ဘာသၟိင် ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဇၞော်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ဆုဆု မုပဗှ်ေၚံက် - အဲဍိက်ပံက်ဍုန်၊
ပံက်ပံက် မုပဗှ်ေဍုန် - အဲဍိက်ကျောဝ်က၊
သၟိင်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကအ်ဇၞော်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒပါလ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၃၆။
ပရိယတ္တိရးမန်
ပရောစပ်ကဵုလိက်ပတ်ချူပတိုန်သၠရိုတ်
ဝၚ်ချူကှေ်ပတိုန်သၠရိုတ်ဂှ် ပတမ်နူသက္ကရာဇ် သာသနာကျာ် (၄၅၀) ပတိုန်စတုတ္တသံဂါယန ပဋိကတ်ပိ ပ္ဍဲတကံသိၚ်ဃဵုဂှ် ပိုယ်သ္ဒးထံက်ကေတ်ရ။ ကၠာနူဂှ် ခမဳကောန်ကျာ်တံဂှ် နကဵုဝါစုဂ္ဂတ ပတိုန်လဝ်ပါၚ်စိုတ်တုဲ ညးတံပတန်ကၠုၚ်သာသနာရောၚ်။ ပွမပတိုန်လဝ်သၠရိုတ်တာဟၟဲဏဳသ္ဂောံတီကေတ်ရ။(လိခ်ပတ်စပ်ကဵု ပရိယတ်ပိဋကတ်မမိက်သ္ဂးရ) နူအခိၚ်ပတိုန်သၠရိုတ်တုဲဂှ် စတံနူတကံသိၚ်ဃဵုတုဲ ပြးဆာဲအာစိုပ်ရး မဇ္ဇျိမဒေသ ဌာန်ဒေသတံဂှ်တံဂှ် ဒးစၟတ်ကေတ်ရ။
သၟိင်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကအ်ဇၞော်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ပြေင်ပြေင် မုပဗှ်ေကလုဲ - အဲဍိက်ဂမာတက်၊
ဂမာဂမာ မုပဗှ်ေတက် - အဲဍိက်ဗျဵုပုင်၊
ပရိယတ္တိရးမန်
အခိၚ်လဵုစိုပ်ဍုၚ်မန်ရော
ဂကူမန်တံလေဝ် စတမ်နူချူအက္ခရ် ပတိုန်သၠရိုတ်တာဂှ် နူအခိၚ်ကာလလဵုရောယဝ်သၟာန်မ္ဂး နူအခိၚ်မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသာကေတ်စၠောံနၚ်ပိဋကတ်ပိ နူတကံသိၚ်ဃဵု ဗ္စိုပ်ဍုၚ်သဓီုသက္ကရာဇ် သာသနာ (၉၃၀) တေံသ္ဂးမာန်ရောၚ်။ နူအခိၚ်အခါတေံ စပတိုန်ကၠုၚ်လိခ်ပတ်မန် ပ္ဍဲသၠရိုတ်တာတုဲ ဗွဲကြဴလိခ်ပတ်ချူကှ်ေပတိုန်လဝ်သၠရိုတ်တာတံဂှ် ဒဵုကဵုလၟုဟ်မၞုံတန်ဒၟံၚ်ဏီ ထ္ၜးဟွံမာန်ရ။ နူအခိၚ်ကာလ သာသနာ(၉၃၀)တေံဂှ် ညံၚ်လၟုဟ်ဝွံ ပတိုန်ဗီုစက်စက္ခူလေဝ်ဟၟဲဏီတုဲ ဂကူမန်တံဂှ် ချူကှေ်ဆာဲနၚ်ပတိုန်လဝ်ပ္ဍဲသၠရိုတ်တာ ပ္ဍဲဂၠးတၟံတံဂှ်ရ။ ပုတ်ဂၠတ်လဝ်ပ္ဍဲတၟံတံဂှ် လိခ်ပတ်မန်တံ စဵုကဵုလၟုဟ်ဏဳ သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ လိက်တၟံတံဂှ် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံဒျူဒျာ ပ္ဍဲကျာ်ပရပထုံကီု ပ္ဍဲဍုၚ်မန်ဝွံ ပ္ဍဲကျာ်စေတဳဍုၚ်သဓီု ကျာ်ကေလာသဍုၚ်ၜဳကလေၚ် ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် ပ္ဍဲဘုတ်ဇၞော် ပ္ဍဲစေတဳကျာ်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲသဳကလျာဏဳ ဍုၚ်ဗဂေါ မၞုံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ ပ္ဍဲရးဗၟာဍုၚ်ဗကာံလေဝ် မၞုံဒၟံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် လိက်တၟံသဳကလျာဏဳ ဍုၚ်ဗဂေါဂှ် ပတိုန်လဝ်သၠရိုတ်တံဂှ် ဒဵုကဵုလၟုဟ်မၞုံတဴဏီ (သၠပတ်ဝၚ်သဳ) ဂးယၟု၊ လိက်တၟံပရောသဳကလျာဏဳဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ကောဇာ(၈၃၈)ဂှ် သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ ပုတ်ပတိုန်လိက်တၟံရောၚ်။ ဗွဲဝေါဟာပါဠိ ဝေါဟာမန်ၜါသာ်မၞုံတဴရ။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ပုင်ပုင် မုပဗှ်ေဟွံကၞံ - အဲဍိက်ပၟတ်ဟွံဂဵု၊
ပၟတ်ပၟတ် မုပဗှ်ေဟွံဂဵု - အဲဍိက်အှော်ဍုက်၊
အှော်အှော် မုပဗှ်ေဍုက် - အဲဍိက်ဗြဲဂူ၊
ဗြဲဗြဲ မုပဗှ်ေဂူ - အဲဍိက်ၚဴကော်၊
ပရိယတ္တိရးမန်
လိက်ပတ်မန်ဂှ် ဆက်ကၠုၚ်
ဗွဲစၟတ် လိက်ပတ်မန် ပတိုန်ကၠုၚ်သၠရိုတ်တာဂှ် ယဝ်ရစၟတ်ဂၠာဲပၠန်မ္ဂး စနူခေတ်သဓီုတုဲ ဒဵုစိုပ်ခေတ်မုတ္တမ သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် သ္ဒးထံက်ရ။လိက်ပတ်ပိုယ်သ္ဂောံလၟုဟ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဆက်ကၠုၚ်နူလက်ထက်သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် ချူကှ်ေ ပတိုန်လဝ်သၠရိုတ်တာ သ္ဒးတော်ဆကေတ်ရ။ နူကောဇာသက္ကရာဇ်(၁၀၀၀-၁၂၀၀) ပြၚ်ဂှ် လိက်ပတ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဵုဗီုစက် စက္ခူဟၟဲဏီတုဲ လိက်ပတ်တံဂှ် မွဲအဆက်ကဵုမွဲအဆက် ချူကှ်ေချာဲကလောအ်ကၠုၚ် နကဵုသၠရိုတ်တာ ဆက်ကၠုၚ်ဒဵုကဵုလၟုဟ်သ္ဂောံဆဵုကေတ်မာန်ရ။ ဥပမာ-ချူကှ်ေချာဲကလောအ်တုဲ ကေတ်ဖျဴဏာထာန်ဒၟံၚ်ဇကု ဂိုၚ်ဒေပ်လဝ်အိုတ်ရ။ ပိုယ်လေဝ်(ညးချူလိက်) ကျာ်ဇၞော်အ္စာပိုယ်မူလလိက်ပတ်ညး ဒးစိုတ်နွံပၟိက်တၟေၚ်တၟဟ်တံဂှ်ကဵု ဂၠာဲနၚ်တုဲ ပိုယ်သ္ဒးကှေ်ဆာဲစၠောံ ပ္ဍဲသၠရိုတ်တုဲ ဂိုၚ်ဒေပ်လဝ် ပ္ဍဲဘာသွက်ကောန်ကွးပိုယ်နာဲတံဂှ်ဗှ်ရ။ (လက်ထက် ကျာ်ဇၞော်အ္စာထဝ်ပၠၚ် ဖျေံလိက်ဂှ် ကွးညးညံၚ်ကျာ်ဇၞော်သဳလဝန္တ(မာံယှိုဲၚိုဲ) တံဂှ် သ္ဒးရပ်မံၚ်သၠးရိုတ်ညိညိဏီ။ ခေတ်ရပ်သၠရိုတ်ဂှ် စိုပ်အာဒဵုကံနှာတ်ညိဏီ ကေၚ်မိၚ်လဝ်ရ။)
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ၚဴၚဴ မုပဗှ်ေကော် - အဲဍိက်ထင်ဍာ်၊
ပရိယတ္တိရးမန်
လိက်ပတ်မန်ဂှ် ဆက်ကၠုၚ်
လိက်ပတ်တံဂှ် စပ်ကဵုပိဋကတ်လောကုတ္တဵုမပ္တံကဵု သုတ်ဇာတ်နိပါတ်တံဂှ်ကီု ဗွဲတၟေၚ်သ္ကေံဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ(ကၠာဲလဝ်ဗွဲဘာသာမန်ကၠးကၠး) သအာၚ်နူဂှ် မပတံကဵု ပေတဝတ္တု၊ မိလိန္ဒပဉှာတံဂှ် နူတံဒဵုကၞေတ်ကှေ်ပတိုန်လဝ်သၠရိုတ် မၞုံဒၟံၚ်ဒဵုလၟုဟ်ဏီ လ္ပာ်လောကဳပၠန် မပတံကဵု ကိုန်ခန်၊ ဂြန်ဂဥုဲ၊ ဂါထာ၊ မန်ယန်၊ ဗေၚ်ဒၚ် နာနာသာ်သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ မ္ၚးနူဂှ်ပၠန် မူလလိက်မန်တံဂှ်လေဝ် မၞုံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဂၠးကၞးရိုတ်ဂၠိုၚ်ဂၠၚ်တဴဗွဲမလောန်ရ။ ပဟိုတ်နူလေၚ်အာနူနာဲဨကရာဇ် ပိုၚ်ပြဳကၟိုန်ဍုၚ်တုဲ ဍုၚ်ကွာန်လီုလာ်ပြးဆာဲလာဲလေၚ်ကၠေံဗ္ဒန်အာ စဵုကဵုပတန်ၚုဟ်ဟွံမာန် လိက်ပတ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ဆအယာံမာတ်ယၟုဟေၚ်ကေၚ်မိၚ် ဂၠာဲဟွံဂွံလေဝ်နွံရ။ ဗွဲကြဴဝွံ ဟိုတ်နူဘဲကပ်ပၞာန်ဇၞော်တုဲ ဂကူမန်တံလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ဒြေပ်ဒဴလုပ်အာဍုၚ်သေံဒျူဒျာတံဂှ် လိက်ပတ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုဆၜိုတ်သၟဟ်ရထမာန်၊ ဂိုတ်ဂစာန်ယိုက်ဏာတံဂှ်လေဝ်နွံရ။ မူဟိုတ်ရောသ္ဂောံတီရော- ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်အၚ်္ဂလိက်(၁၉၁၀)ဂှ် နူအဆက်ဂကူမန် ဒြေပ်ဒဴစိုပ်အာဍုၚ်သေံဒျူဒျာတံဂှ် လိက်ပတ်ညးတံ ကေတ်ဂိုၚ်ဏာနူဍုၚ်မန်တံဂှ် နဒဒှ်လိက်အုပ် ညးတံပ္ဍဵုဗီုပတိုန်စက်တက်တြးပတိတ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ မ္ၚးနူကေတ်ဏာထောံဍုၚ်သေံတံဂှ် သှေ်ဇးပြးဆာဲဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒေသဍုၚ်မန်ဝွံလေဝ် ပ္ဍဲဌာန်ဒေသတံဂှ်တံဂှ်လေဝ် မၞုံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ဏီ သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ လိက်ပတ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ် စုတ်လဝ်ပ္ဍဲကလာဆုတုဲ တိုန်ပၞုက်လဝ်လ္တူဒဵုတၟံ ပ္ဍဲထီုတံဂှ်လေဝ်နွံရ။ (ပိုယ်ညာတ်နကဵုမတ်)
ညာတ်လိက်ပတ်ပြဲ တီပရဲဂကူ
ကၠာဟွံဒှ်ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယဏီဂှ် သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တၠအဝဵုတံဂှ် ပတိတ်လဝ်ဒြဟတ်သၟဟ်ပကောံလဝ်မူလလိက်မန် ပ္ဍဲတိုက်ဗှ်လိက် (ဘားနာတ်) ဍုၚ်လ္ဂုၚ်သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ လိက်ပတ်တံဂှ် နူဘာလကျာ် နူသ္ၚိ ဆၜိုတ်ဂွံမာန် ဒၞာဲဒုၚ်ဒါန်ဂှ် ဒုၚ်ဒါန် ဒၞာဲရာန်ဂှ်ရာန် ဒၞဲါလ္ၚဵညးကဵုဒါန်လဝ်နွံ ဗွဲမဂၠိုၚ်သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ဂှ် နူရးဖါသဳ ဨရာဝတဳပ္ဍဲကွာန် ဘာလကျာ်တံဂှ် ပ္ဍဲရးဗဂေါပ္ဍဲကွာန် ပ္ဍဲဘာလကျာ်တံဂှ်ကီု မ္ၚးနူဂှ် ရးသဓီု မတ်မလီု တကံခၟိုၚ် ဍုၚ်ရေဝ်ညးတံဂိုၚ်ဒေပ်လဝ်ဗွဲမ္ဒးရးရ။ ဆ္ဂး ညးတံလဝ် မၞိဟ်ဗှ်ကၠဟ်ဟၟဲ လ္ၚဵုလေဝ်ဗှ်ကၠဟ် ဟွံဒးဟွံလေပ်တုဲ ညးတံ ကဵုဒါန်ကုတိုက်ဗှ်လိက် (ဘားနာတ်) အိုတ်သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ရ။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ပဲါနူရုပ်ၚဴ မဖ္ဍုန်လဝ် လတူဖံဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဖံဂှ်လေဝ် ချူလဝ် ရုပ်နာနာသာ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ရုပ်ဂစေံ၊ ရုပ်သတ်ဂြိုပ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ရုပ်မၞိဟ် နာနာသာ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ရုပ်မၞိဟ်ဂမၠိုင် မဍိုက်အာဂၠုင်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ရုပ်တအ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်ပၞာန် ရဴသာ်ဝွံ တၠပညာသုတေသနတအ် မထေင်ကေတ်လေဝ်နွံရ၊၊ ရံင်ကဵု ဗီုမတိုပ်ဇွ မစုတ်လဝ် ပ္ဍဲဂၠုင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဗဳယေတ်နာမ်ဂှ်တုဲ ရုပ်မၞိဟ် မဍိုက်အာဂၠုင်ဂှ် ဒှ်ရုပ်မၞိဟ်မစုတိ ကၠောအ်အာ ဘဝပရလိုက်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖံၚဴဏအ်ဂှ် ဒှ်ဖံကိစ္စဇၞော် မသုင်စောဲ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မဖျေဟ်ကမ္မဌာန် သာ်ဂှ်ဟွံသေင် အခိင်ယူကၞာ ဒှ်မာန်ရ၊၊ အရာအဓိကမွဲပၠန် မၞုံပ္ဍဲဖံၚဴဂှ် ဒှ်ရုပ်စက်တ္ၚဲ မၞုံလဒေါဝ်ဖံဂှ်ရ၊၊ ကပေါတ်သက်သဳ မဆေင်ကုတ္ၚဲ ပ္ဍဲခေတ်ပုရဏာံတေအ် မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ်ကၞင်ပ္ကဴကွေန်ကွေန် ခ္ဍမ်ခ္ဍမ် မဒှ် သင်္ကေတ သၟိင်တ္ၚဲ ပ္ဍဲထၟာဲတိၜါန်ချာဲရ၊၊ ညံင်ရဴ မၞိဟ်နူဒေသဂရိတ် ကေုာံ ရးယူရောပ်တအ် မရှ်ေသှ်ေသၟိင်တ္ၚဲ ပ္ဍဲခေတ်ပုရာဏာံတေအ်ကီု ဂကူမၞိဟ် ပ္ဍဲအာရှလေဝ် ရှ်ေသှ်ေ တ္ၚဲ ကီုရောင် ပတှ်ေကေတ်ရ၊၊ ဥပမာ မအရေဝ်ဗၟာ မကော် ကျက်တငွေဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ်မန် ကျာ်တ္ၚဲ ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမန်ပိုယ် စဵုကဵု မစုက်ကဵု ဂကူဗၟာ ပ္ဍဲ ၁၁ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳဂှ် သၟိင်တ္ၚဲဂှ် နဒဒှ် ကျာ်မွဲ ရှ်ေသှ်ေဒၟံင်ဏီရောင် ပတှ်ေကေတ်ရ၊၊ ဂကူကြုက်၊ ဂကူဂျပေန်တအ်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ရှ်ေသှ်ေဒၟံင်တ္ၚဲဏီရ၊၊
မၞိဟ်နူဒေသဂရိတ် ကေုာံ ရးယူရောပ်တအ် မရှ်ေသှ်ေသၟိင်တ္ၚဲ ပ္ဍဲခေတ်ပုရာဏာံတေအ်ကီု ဂကူမၞိဟ် ပ္ဍဲအာရှလေဝ် ရှ်ေသှ်ေ တ္ၚဲ ကီုရောင် ပတှ်ေကေတ်ရ၊၊ ဥပမာ မအရေဝ်ဗၟာ မကော် ကျက်တငွေဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ်မန် ကျာ်တ္ၚဲ ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမန်ပိုယ် စဵုကဵု မစုက်ကဵု ဂကူဗၟာ ပ္ဍဲ ၁၁ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳဂှ် သၟိင်တ္ၚဲဂှ် နဒဒှ် ကျာ်မွဲ ရှ်ေသှ်ေဒၟံင်ဏီရောင် ပတှ်ေကေတ်ရ၊၊ ဂကူကြုက်၊ ဂကူဂျပေန်တအ်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ရှ်ေသှ်ေဒၟံင်တ္ၚဲဏီရ၊၊
ဒုင်သဇိုင် ကုကပေါတ် ပုရာဝိဇ္ဇာယာန် ဂမၠိုင်တုဲ ဂကူမၞိဟ် သြသထရော အေရှတေတ် (Austro-Asiatic) တအ် ကၠာ ဟွံစုက်လုက် ကုအခိုက်ကၞာအိန္ဒိယဏီ မၞုံဒၟံင် ဗီုလဵုရောဂှ် Coedès, G., (1975:9) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊
မဆေင် ကဵုကပေါတ်လွပ် မရပ်စပ်စကာမ္ဂး
ပရိယတ္တိရးမန်
ညာတ်လိက်ပတ်ပြဲ တီပရဲဂကူ
လိက်ပတ်တံဂှ် တၠပညာဂမၠိုၚ် ဝါသနာမၞုံကဵုလိက်ပတ်တံဂှ် ညးတံအာလ္ၚတ်ရံၚ်တုဲ သ္ဂောံဆဵုကေတ်လိက်ပတ်တံဂှ် သွက်ကောန်ဂကူမၞုံကဵုၚုဟ်စဵုကဵုပတန်ၚုဟ်ဟွံမာန် ကဆံၚ်သၠုၚ်တဴဗွဲမလောန် သ္ဂောံဆဵုညာတ်ကေတ်ရ။ လိက်ပတ်စပ်ကဵု ပိဋကတ်ကီု မ္ၚးနူဂှ် စပ်ကဵုပရေၚ်လောကဳ မပ္တံကဵုရာဇာဝၚ် ဗေဒၚ် ကိုန်ခန် ဝတ္ထု ပုံအာဂီု ဓမ္မသာတ်နာနာသာ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်တုဲ ကၠာတေံမွဲအခိၚ် ဂကူပိုယ်မန်တံ စပ်ကဵုပရေၚ်ချူဆန် လိက်ပတ်ပကတ်ဗ္တောန်တံဂှ် ကဆံၚ်ဟွံသဝ်ကွေံ တော်ကေတ်ဂွံရ။ (တၟေၚ်ဂလာန်ဗကန်၊ လိက်ပတ်မန်ဂှ် ညံၚ်"ဓမ္မသာတ်သၟိၚ်ဝါရဳရေဝ်" ဂှ် ကၠာဲလဝ်ဘာသာဗၟာ၊ ဘာသာအၚ်္ဂလိက်တံဂှ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ)
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ဝင်အာဂီု နဒဒှ် ဂျေင်ရာ (Saga as genre)
ပရိယတ္တိရးမန်
ညာတ်လိက်ပတ်ပြဲ တီပရဲဂကူ
လ္ၚတ်ရံၚ်လိက်ပတ်တံဂှ်တုဲ ဗီုလဵုသ္ဂောံဆဵုကေတ်ရော၊ မ္ၚးနူပါဠိတုဲ ပန်သာ် ပန်ဂကူသ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ ပၞောဝ်ပန်သာ်တံဂှ်
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ညံင်ရဴ ဂကူလိက်အာဂီု မလဴထ္ၜး ပသောင်ကဵု ဗီုဂၠးတိ၊ ဗီုကောန်မၞိဟ်၊ ဗီုတ္ၚဲဂိတု၊ ဟိုတ်ဓဝ်ဂမၠိုင် မဂွံပညပ် ဖန်လဝ်ဂှ်ကီု ဝင်အာဂီုဂမၠိုင် မလဴထ္ၜး ပသောင်ကဵု မုဟိုတ် ဍုင်ဏအ် ညးဂွံကော်စဗီုဏအ်၊ မူဟိုတ် ကျာ်ဏအ် ညးဂွံကော်စဗီုဏအ် ကေုာံ ပရူဒဒှ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
တင်တၞဟ်ခြာ အာဂီု ကဵု ဝင်အာဂီုဂှ် အာဂီုဂှ် ဟွံမွဲကဵုအပိုင်အခြာတုဲ မဒှ်အရာ မဆေင်ကဵု ကောန်မၞိဟ်ဖအိုတ်၊ မဆေင်ကဵု အလုံလိုက်မွဲ၊ ဝင်အာဂီုဂှ် မဆေင်ကဵု မလဴထ္ၜးကဵု ပရူဝင် ဒေသမွဲမွဲ၊ ဒတန်မွဲမွဲတုဲ မၞုံကဵု အပိုင်အခြာ အခိင်အခါကာလ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝင်အာဂီုဂှ် မၞုံကဵု အပိုင်အခြာ အခိင်၊ မၞုံကဵု အပိုင်အခြာ ပယျဵုဒတန်၊ တုဲပၠန် မၞုံကဵု မၞိဟ်အဓိက၊ ကေုာံ မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူဒဒှ် ပရေင်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂှ်ရ၊၊ ညံင်ရဴ အာဂီုကီု ဝင်အာဂီုလေဝ် ဒှ် ဝှက်ရှေန် (faction) မဒှ်အရာ မဖန်ဗဒှ်ပတိုန်ကေတ်တ်မွဲ ကီုရ၊၊ ဝင်အာဂီုဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ မလဴပူကၠုင် ခေတ်အဆက်ဆက်တုဲ ဗွဲကြဴဏအ် ချူစွံ နကဵုလိက်ရ၊၊
ပရိယတ္တိရးမန်
ညာတ်လိက်ပတ်ပြဲ တီပရဲဂကူ
ပန်သာ်ပန်ဂကူ ဂွံသ္ဂောံကေတ်ရ။ လိက်ပတ်တံဂှ် ယဝ်စပ်ကဵုပိဋကတ်မ္ဂးပါဠိ ဝိနယ်မသုန်သီုတြာဲ သ္ဂောံဆဵုကေတ်ဂၠိုၚ်ရ။ ဗွဲမကေၚ်မိၚ် ပိုဲကောန်မန်တံ မံၚ်ဘာဂွံ မံၚ်ဘာလကျာ် နူဂှ် ဒှ်သာမဏဳ ဒှ်အာခမဳတုဲ သ္ဇိုၚ်လိက်ဘာလၟေၚ်မ္ဒးကတ်ဗ္တောန်ဂှ် အိုတ်ဇၟာပ်ပ်ဘာ တုပ်သၟဟ်ဒၟံၚ်သီုဖအိုတ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ လၟေၚ်ခန်ဗ္တောန်ဂှ် ဘာလကျာ်တံဂှ် (ခတဵုဇၞော်သၠပတ်ပရိုတ်) ကတ်တုဲ သွက်ဂွံတိုန်ဝတ်လ္ၚောဝ်ကျာ် ဂါထာပါဠိတံဂှ်တံဂှ် ညိညသ္ဇိုၚ်သာကတ်တုဲ လိက်လၟေၚ်သုတ္တာဓိပ္ပါယ (သုတ်စန်) သဒ္ဒါ သၚ်္ဂဟ ဆက်ကတ်အာတုဲ ပြာပ်အာပဒတဴပ္ဍဲဘာဒၞဲါတိုက်ဖျေံ ပတိုန်လိက်ပတ်ဇၞော် ဍောတ်တံဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာသ္ဒးကတ် ဗ္တောန်ဝိနယ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
ဗီုစေန်ဆက်ကၠုၚ်
လိက်ပတ်မန်တြေံတံဂှ် စၟတ်ဖ္ဍိုဟ်လ္ၚတ်ရံၚ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုၚ် မူဂှ်သ္ဂောံညာတ်ရော။ သုတ်ဇာတ်နိပါတ် ချူလဝ်ဗွဲသ္ကေံဝေါဟာမန်ကၠးကၠး နူကဵုသုတ်ဇာတ်နိပါတ်လ္ၚဵုတံဂှ် ကံက်နုက်ရုဲစှ်ကေတ်တုဲ ချူဆန်လဝ်ဗွဲကဗျလၚ်္ကာလေဝ်နွံ မ္ၚးနူဂှ် ပုံအာဂီုဆက်လဝ်တၚ်နၚ် ညံၚ်လၟေၚ်သုတ်ဇာတ်တုဲ ချူဆန်လဝ်လေဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ်ညံၚ်ကဵုသုတ်ဇာတ်ကၠုၚ်နူပါဠိ ဇၚ်မှာဲပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာတံဂှ် ကံက်နုက်နၚ်တုဲ ချူဆန်လဝ် နဂလာန်မန်ကီု၊ ဗွဲကဗျလၚ်္ကာကီု သ္ဂောံညာတ်ကေတ်ရ။ သအာၚ်နူဂှ်ပၠန် ရာဇာဝၚ်ကီု ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ဍုၚ်မန်တံဂှ်ကီု သြဝါဒဒၠောံဗ္တောန်လၟေတ်နာနာသာ် ချူဆန်လဝ်ဗွဲကဗျလၚ်္ကာကီု၊ ဗွဲဒွက်"ဝ"ဂိုန်တံဂှ်ကီု သ္ဂောံဆဵုကေတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ လိက်ပတ်တံဂှ် ခါစၟတ်ရံၚ်ပၠန်တုဲ သက္ကရာဇ် ဂိတုတ္ၚဲ နူအခိၚ်အခါလဵုညးတံချူခၞံလဝ် ပြကိုဟ်တံဂှ် ယၟုယၟာအ္စာချူလိက်တံဂှ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်အောန်ကွေံကွေံရောၚ်။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ဂကူ ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဏအ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဗီုညးကဵုညး နွံကဵု ဝင်အာဂီုညး ဖအိုတ်ရ၊၊ ဝင်အာဂီု ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်စပ် ကုပရေင်ဓဝ်ပတှ်ေ၊ ပရေင်ဘာသာ ပရေင်ဂကူတုဲ ပရူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမဆေင်ကဵု ကောန်တၟအ် ဂၠံသြိုဟ်ဂကူမွဲမွဲရ၊၊
ဂကူမန်ပိုယ်လေဝ် မဒှ်ဂကူတြေံမွဲကီုတုဲ ပ္ဍဲလိက်ပတ်ဂကူဂှ် ဂွံဆဵု ဝင်အာဂီု ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုယ်မ္ဂး ဗွဲမဗဗွဲ ကဵုဒေသဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ဝင်အာဂီုကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသရးလ္ဂုင်ဂှ် ပရူမိလမု ညးမဒှ် ဇြဟာန် ကုသၟိင်အိန်တုဲ ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ်မွဲ၊၊ ကောန်တြုဟ်ဂှ် ဇၞော်ဂေါဝ်တိုန် ဂွံဒှ်သၟိင် ဥက္ကလာပ၊၊ ကောန်ဗၞိက် မန်ၜါ တပေါ ကဵု တဗဝ် ကလိဂွံနင် ဓါတ်သော်ကျာ်တြဲတုဲ သၟိင်ဥက္ကလာပ ပ္တန်ကျာ်စေတဳလ္ဂုင်၊၊ သၟိင်အိန်ဂှ် ဒှ်အရာမကၠုင်နူ လိက်အိန္ဒိယဟိန္ဒူတုဲ ပရူဝင်အာဂီု သၟိင်ဥက္ကလာပဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ကြဴနူယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသမန် ဒှ်မာန်ရ၊၊
ပ္ဍဲဒေသမုတ္တမ ကဵု မတ်မလီုမ္ဂး ပရူသၟိင်မတ်ပိ မပကင်ရင် ဍုင်မတ်မလီု၊ ဟိုတ်နူသေံတအ် မဖန်ဇန် ဇုက်ဒး ယာတ်ဇုက်မုက် မဓနဒၟံင်တုဲ မတ်မွဲဂှ် မလီုအာ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍုင်ဂှ် ညးကော်စ ဍုင်မတ်မွဲလီု၊၊ နူဂှ် မြိပတ်အာတုဲ ဒှ်အာ ဍုင်မတ်မလီု၊၊ ဟိုတ်နူ သေံတအ် မကၠုင်ဗတိုက် ပြိုင်ပကာန် ဒက်ကျာ်၊ လပါ် မတ်မလီုဂှ် ဟိုတ်နူသေံတအ် မဠာန်စတုဲ မဒက်လဝ်ဂှ်ရ ကျာ်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် ညးကော်စ ကျာ်သေံဠာန်၊ ကျာ်လပါ် မတ္တမဂှ် ဟိုတ်နူ မပူပါတ်လဝ် ယာတ်ဖျေင်ဗတာင်တုဲ ညးကော်စ ကျာ်ဖျေင်ပူ၊၊ ရံင်ကဵု လိက်သၟိင်သိင်္ဂသူရ မချူလဝ် ပ္ဍဲခၞိင်ကျာ်သာန်လာန် ＂သၟဳမွဲ မဟိမု သိင်ဂသူရ မပ္ကင်ရင် ဍုင်မဟ်လမ္လိုမ်＂မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ သက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၀၇၀ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၈၈၉)၊၊ လိက်ခၟိင် ကျာ်ဖျေင်ပူ မချုလဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၅၅ ＂အစာမွဲ မဟိမု ဗိဒျာသိရဳသုဒ္ဓဗိဒျာ ကွံမ် ကုကွး ဂနး ကလောညာ ဂမ္လိုင် ပ္ဍဲတံဇောင် ကျာက်မဟိမု ပ္လင်ပူဝွံအ်＂၊၊ ယၟုဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲအခိင်မချူလိက်ခၞိင် ကျာ်သာန်လာန်ဂှ် မဟ်လမ္လီု မဂွံအဓိပ္ပါယ် မုဟ်မလီုလာ်ဒၟံင်၊၊ ယၟုကျာ်ဖျေင်ပူဂှ် ကျာ်ပ္လင်ပူ၊ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်မၞုံကဵုပလ္လင်ခ္ဍမ်မ်တုဲ ဝင်အာဂီု သၟိင်မတ်ပိ ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ကြဴနူ သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝင်အာဂီုလ္ၚဵုတအ်ဂှ် အယုက် ဟွံလအ်နူ မသုန်ကၠံသၞာံလေဝ် နွံဒၟံင်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊
ပရိယတ္တိရးမန်
အခိၚ်လဵုဂွံစၟတ်ကေတ်ရော
လိက်ပတ်မန်တံဂှ် လ္ၚတ်ရံၚ်ကေတ်ဗွဲခေတ်မ္ဂး နူခေတ်သဓီု မုတ္တမကဵုခေတ်ဗဂေါဟံသာဝတဳ အကြာဏံသ္ဒးစၟတ်ကေတ်ရ။ မူဟိုတ်ရော လိက်ပတ်တံဂှ် စပ်မံၚ်ကဵုဂလာန် ပိဋကတ်တုဲ ဗုဒ္ဓသာသနာထေရဝါဒဇၞော်မောဝ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်မန်တုဲဒၟံၚ်ရ ဖျေံစိုတ်မာန်ရ။ ယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာလေဝ် စိုတ်ဝုန်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဂကူမန်တုဲဒၟံၚ်ရ ပိုဲဒးစၟတ်ကေတ်။ ဆက်ညိပၠန်- လိက်ပတ်မန်တံဂှ် ဟိုတ်ဂွံစေန်ဆက်ကၠုၚ် ဟဂွံကၠေံဗဒန်အာ ဒဵုကဵုလၟုဟ်ဏဳဂှ် ဟိုတ်တၞဟ်သအာၚ်ဟွံသေၚ်၊ ဘာခမဳမန် လကျာ်မန်တံဂှ် ဖေက်လိက်ပတ်ဂကူဇကု ဖေက်ကၠေံဗ္ဒန်အာတုဲ ဆဒှ်ကဵုဒှ်ဆလေပ်ကဵုလေပ် ပြကိုဟ်ပရိယတ်ပိဋကတ်ကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ်တံဂှ် ၜိုန်ဟွံလေပ်ပြာကတ်ကီုလေဝ် ဆၜိုတ်ဂွံဒှ်သဇိုၚ် လိက်ခန်ဗ္တောန်သဇိုၚ်လၟေၚ်ဘာ ဂတဵုဇၞော်မူတြေံမပတံကဵုသၠပတ်ပရိုတ် လိက်လောကသိဒ္ဓိ လိက်မဒှ်ဗဓါန် ကိစ္စဒကာဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ပကေၚ်ပကတ်ကဵု ကောန်ၚာ် ကောန်ကွး ကောန်ကွာန် ဒကာတံဂှ်တုဲ ဆက်ဒုၚ်စၠောံနၚ် မွဲခေတ်ကဵု မွဲခေတ်တုဲ စေန်ဆက်ကၠုၚ် ဒဵုလၟုဟ်ဝွံရောၚ်။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ပါဲနူဏအ်တုဲ ဝင်ကျာ်စေတဳနာနာတအ် ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဝင်ကျာ်စေတဳမ္ဂး ရသိ မတန်တဴ ပ္ဍဲဂြိုပ်၊ ပ္ဍဲဒဵု၊ ကာလ ကျာ်တြဲ မဂ္ၚေင်ဒေသစာရိတ် ပ္ဍဲဒေသရးမန်ဂှ် ရသိဂှ် ကလိဂွံ ဓါတ်(သော်)တုဲ ပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳဂှ် မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
ဗီုဝင်သၟိင်ဥက္ကလာပ၊ ဝင်ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဝင်အာဂီု မဟီု မြဴသာ်ဝွံမ္ဂး မၞိဟ်ဟွံဒုင်တဲ၊ မၞိဟ်မဒစဵုဒစး လတူလဟီုဏအ် နွံတၟာဂလိုင်မာန်ရ၊၊ ဝင်တအ်ဂှ် မဒှ်ဝင်အာဂီု မဟီုသာ်ဝွံကီုလေဝ် ဂကူမတန်တဴကၠုင် ပ္ဍဲဒေသဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဟွံသေင်ရ၊၊ ဥပမာ ပရူသၟိင်ဥက္ကလာပ ညးမပတန် ကျာ်စေတဳ လ္ဂုင်ဂှ် မဒှ် ဝင်အာဂီု ၜိုန်ရ မဟီု သာ်ဝွံကီုလေဝ် ပရူကျာ်လ္ဂုင် ဂကူမန်တအ် မပတန်လဝ်ဂှ် တၞဟ်ခြာအာ ဟွံသေင်ရ၊၊ ယၟုမ္ဂး မိလမု (မိကမု) ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ယၟုဗီုမန်တုဲ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဒေသဂှ် နူအခိင် မလဴပူဒၟံင်တေအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဂကူမန်ရောင်ဂှ် သက်သဳ မံက်ဒၟံင်တုဲတုဲရ၊၊ လိက်ဝင် ဂကူတြေံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဟိုတ်နူ မချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဝင် မကတဵုဒှ်လဝ် ဟွံသေင်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် သကုတ်ကိုပ်ကၠာဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗီုဝင်အာဂီု ကီုလေဝ် သကုတ်လက္ကရဴဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဝင်ဒဒှ်မဍာံလေဝ် နွံရ၊၊ ဥပမာ ဝင်ဍုင်မန်ဟရိဘုဉ္ဇယျဂှ် အတိုင်လိက်ဝင် စမ္မာဒေဝဳဝံသကထာ ကီု သီုကဵု လိက်ဇိနကာလမာလိနဳဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၂၂ (ခရေတ် ၆၆၁) ကီုလေဝ် အတိုင်သက်သဳ ပုရာဝိဇ္ဇာယဗေဒမ္ဂး ဒၞာဲဍုင်ဟရိဘုဉ္ဇယျဂှ် မဒှ်လဝ် ဒတန်မၞိဟ် မပဒတဴ လအ်နူဂှ်ဏီ မဂွံတီကေတ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ဗီုပတန်ဍုင်ကီု ဗီုတၠုင်လအာဝင် ဒၞာဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် လောန်ကာဲ နူသဘာဝတုဲ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ကဵုပေါမ်အာဂီု (ဝင်အာဂီု) ကီုလေဝ် ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴညိဂှ် ပရူဒဒှ် မဒှ်မာန်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ကာလလ္ၚတ်ရံင် လိက်တၟအ်မန် နူဍုင်ဟရိဘုဉ္ဇယျဂှ် ယၟုသၟိင်မဂွံဆဵု ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်ဝင်ဂှ်လေဝ်နွံ၊ ယၟုသၟိင် ဗီုကဵုသၟိင်သဗ္ဗဝါကကက ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ကီု သီုကဵုပ္ဍဲဝင်ရ၊၊
၂၊ ခေတ်အိန္ဒိယာန်နာက်ဇေရှေန် (indianization) အေဒဳ ၄၀၀ - ၁၄၅၀၊၊
အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီ ဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗီုမန်မ္ဂး ဗုဒ္ဓဘာသာ စိုပ်ကၠုင် ဇရေင်ဂကူမန်ပိုယ် ပ္ဍဲအခိင် ကျာ်တြဲဂေါတမ မဂျိုင်တဴလမျီုတေအ်ရ၊၊ တုဲပၠန် အတိုင် ဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ပ္ဍဲခေတ်လက်ထက် သၟိင်အာသောက မပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် တၞဟ်န ဗုဒ္ဓသာသနာ မဂွံပြာကတ် ပ္ဍဲဒေသသအာင်တုဲ ဗလးနင် သောဏထေရ် ကဵု ဥတ္တရထေရ် နူဍုင်အိန္ဒိယ ဇရေင်ဍုင်မန်သဓီု ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တအ်ရ၊၊
ပရိယတ္တိရးမန်
ဗီုဂဵုလဟဵုတုဲ၊ ဗီုလ္ၚုအာ
လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ် ရာၚ်ဆာဲဂဵုလဟဵုကၠုၚ် နူအခိၚ်လဵုသ္ဂောံထံက်ကေတ်ရော ပ္တံနူသာသာစိုပ်ဍုၚ်မန်ဂှ် ထံက်ကေတ်ရ။ သာသနာစိုပ်ဍုၚ်မန်ဂှ် နူတမ်တေံအခိၚ်လဵုဂှ် ပိုဲစၞောန်ထ္ၜးလဝ် သီုအထံက်သာဓကဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်တုဲရ။ ပ္ဍဲအလန်သောဏထေရ် ကေုာံ ဥတ္တရထေရ်ကၠုၚ်ပတန်သာသနာ ဍုၚ်သဓီုကဵုမှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသာကၠာဲစၠောံနၚ်ပဋိကတ် ဗ္စိုပ်ဍုၚ်သဓီုဂှ် ယေန်သၞာၚ်ဂကူကီု ယေန်သၞာၚ်သာသနာကီု ဂဵုလဟဵုရာၚ်ဆာဲစိုပ်လအိတ်တုဲ စဵုကဵုစိုပ်ခေတ်ဗဂေါဟံသာဝတီ သုန်ဂြာံ တၞောဝ်ဒတောဝ်ဨကရာတ်မန် သုန်အာဂှ် ပိုဲသ္ဒးတၟော်ကေတ်ရ။ ပသာ်သ္ဂောံတီရော။ ပ္ဍဲနိဂီုလိက်လောကသိဒ္ဓိ ကျာ်ဇၞော်အ္စာကွာန်အစွောအ် မချူလဝ်ဂှ် ပြာကတ်တဴရ။ ဍုၚ်ပါ် ကျာ်လီု၊ ဍုၚ်ဒှ်ပၞာန် ကွာန်ဒှ်ဒမၠ ဂြိပ်ဒဴပြးဆာဲ ထောံကွာန်ထောံထာန် လ္ၚဵုဂြိုပ်ဒဴအာဒဵုကဵုဍုၚ်သေံဒျူဒျာတေံဏီ၊ ဇကုကျာ်ဇၞော်အ္စာအစွောအ်ဂှ်လေဝ် အတိုၚ်လိက်နိဂီုလောကသိဒ္ဓိ ညးချူစိုပ်အာဒဵုဖါဗြဏီသ္ဂးလဝ်၊ ကာလကလေၚ်စဴစိုပ်ရးဗဂေါ ကွာန်အစွောအ်ဂှ် လိက်ပတ်သွက်ဂွံပကတ်ဗ္တောန်ကဵုကောန်ကွး လိက်ပတ်ဟွံမွဲသာ်ဝွံ ပ္ဍဲလိက်ညးသ္ဂးလဝ် ထံက်ကဵုပရောတံဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူဍုၚ်ကွာန်လီုလာ်ဂှ် လိက်ပတ်လေဝ်ကၠေံလေၚ်သုန်ဂြာံမာန်ကီု သ္ဒးတော်ကေတ်ရ။ ဍာံမၚ် - ထံက်ကေတ်လၟေၚ်အတိုၚ်မစၞောန်ထ္ၜးလဝ်ဗွဲလ္တူတံဂှ်တုဲ လိက်ပတ်မန်ဟဂွံကၠေံဗ္ဒန်အာဂှ် ဂုန်ခမဳမန်တံ မပတိတ်ဒၟံၚ်ဒြဟတ်ဂှ် သ္ဂောံဆဵုညာတ်ကေတ်ရ။ ဆ္ဂးဂှ် လိက်ပတ်ကတ်ဗ္တောန်ဒၟံၚ်ဂှ် ဟဂွံကၠေံဗ္ဒန်အာဂှ် ဒှ်ကွေံရ။ လိက်ပတ်စပ်ကဵုပရိယတ် လ္ပာ်ကတ်ဗ္တောန်ပါဠိအဋ္ဌကထာ ပိဋကတ်ဂှ် စၟဳရံၚ်အာအဆက်ဟွံဆဵုတုဲ အဆက်မိက်ဂွံပိုတ်အာညိ ပိုဲမ္ဒးတၟော်ဆကေတ်။
လိက်ပတ်မန်
၂၊ ခေတ်အိန္ဒိယာန်နာက်ဇေရှေန် (indianization) အေဒဳ ၄၀၀ - ၁၄၅၀၊၊
ပ္ဍဲထၟာဲတၟအ်ဇၞော်ဇၞော် မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီမ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်လဴ လပါ်သၟဝ်ကျာ ပ္ဍဲဒေသ Xiangkhoang Plateau မကော်ခဴစ Plain of Jars ဂှ် ဒှ်ထၟာဲ မလောန်ကၠုင် သၞာံၜိုတ် ၂၅၀၀ သၞာံပြင်င်ရ၊၊ ထၟာဲတအ်ဂှ် မဒှ်ထၟာဲ မတိုပ်ဇွရောင်ဂှ် တၠပညာ ပုရာဝိဇ္ဇျာန်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲထၟာဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဇုတ်၊ ကပေါတ်ဗရိုတ်၊ ကပေါတ်ပသဲ ကေုာံ မခတောန်ပလင် (glass bead) မၞုံကဵုအသာ်နာနာရ၊၊ မခတောန်ပလင်ဂှ် ဒှ်ကပေါတ် မကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ မြဴသာ်ဝွံ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ မရံင်ကဵု တင်ဏအ်တုဲ ဒဒှ်ရ ညးဒေသအာရှဒိုဟ်အဂၞဲတအ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကူသာန် သွံရာန်ဗၞိက် ကုအိန္ဒိယ နူကဵုအခိင်သၞာံ မတုဲကၠုင် ၜိုတ် ၂၅၀၀ သၞာံတေအ်ရဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီကေတ်ရ၊၊
ၜိုန်ရ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် မဆက်စၠောအ်ဒၟံင် ကုအိန္ဒိယ လောန်ကၠုင်ၜိုတ် ၂၅၀၀ သၞာံတေအ်ရဂှ် ဟီုမာန်ကီုလေဝ် အခိုက်ကၞာအိန္ဒိယ မလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲအခိုက်မၞိဟ် အာရှဒိုဟ်အဂၞဲဇေတ်တ်ဂှ် ဒှ်သၞာံၜိုတ် သၞာံခရေတ်မစဒှ်တေအ် မဒှ်မာန်ရောင်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသ ကအ်ဒကုတ် အေန်ဒဝ်ချာင်နာ (Indochinese Peninsula) ဂှ် ဂကူခမာတအ် မပဒတဴ ပ္ဍဲဒၞာဲဍုင်ကမ္ဗောဒဳယျာ၊ ဂကူစမ္ပါ မပတဴ ပ္ဍဲဒေသ လဒေါဝ်ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူမလေ၊ မပဒတဴ ပ္ဍဲသုမာတ္တရာ၊ ဂကူဂျာၜါ မပဒတဴ ပ္ဍဲတကအ်ဂျာၜါ၊ ဂကူမန်မပဒတဴ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ် ၜဳဨရာဝတဳ ကေုာံ ၜဳမာဲခံင် မဒှ်ဒၞာဲဍုင်သေံ ကဵု ဍုင်ဗၟာလၟုဟ်ရ၊၊ ၊၊
ဝင်ဂကောံမၞိဟ်အိန္ဒိယ ဗွဲခမ္ဍန်
တၞဟ်န ဂွံတီကၠိုဟ်လောဲ ပ္ဍဲအခန်ဏအ်တုဲ ဝင်ဂကောံမၞိဟ်အိန္ဒိယဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးဏာကဵု ဗွဲခမ္ဍန်ရ၊၊
အတိုင်သက်သဳ ကပေါတ်ပုရာဝိဇ္ဇာယာန် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲ ဂကောံမၞိဟ်ဇိုင်ကြုင်အိန္ဒု (Indus Valley Civilisation) (ခေတ်လၟုဟ် ဍုင်ပါကာတ်သတာန် သၟဝ်ကျာ) မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ်အိန္ဒုတအ် ဒက်ပတန်ဍုင် နူအခိင်ဘဳစဳ ၂၅၀၀ (၄၅၀၀ သၞာံ) တေအ်ရ၊၊ သ္ၚိဌာန် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် ဟရပ္ပ (Harappa) ဂှ် သြိုင်လဝ် နကဵုဍိုတ်တုဲ ဂၠံင်ဍာန် ဂအာင်သ္ၚိတအ်ဂှ် ဖျေဟ်လဝ် ခံက်အင်ညဳညဳရ၊၊ ဗီုမဖျေဟ်လဝ်ခံက်အင်ဂှ် ဍုင်တြေံလဵုမွဲလေဝ် ဟွံကေင်ဆဵုဏီရ၊၊
စိုပ်ၜိုတ်ဘဳစဳ ၂၃၅၀ (၄၃၅၀ သၞာံ) ဂှ် ညးတအ် ကၠောန်ပတိတ် တဆိပ်ဂမၠိုင် (seals) နကဵုတိ မၞုံကဵုရုပ်နာနာသာ်၊ သီုကဵုသင်္ကေတလိက်ရ၊၊ ညးတအ် ကၠောန်ဂၠုင် က္ၜင်၊ လွဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ညးတအ် သွံရာန်ဗၞိက် ကု Mesopotamia မဒှ်ဍုင်တြေံ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မဒှ်ဒၞာဲဍုင်အဳရာန်ရ၊၊
စိုပ်ဘဳစဳ ၁၅၀၀ဂှ် ဂကူအာရိယာန် လုပ်စိုပ်ကၠုင် (Aryan invasion) ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ၊၊ ဂကောံမၞိဟ်အာရိယာန်တအ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုမၞိဟ်ပိကဆံင် သၟာဗ္ၚ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ညံင်ဇွောအ်မ ဂွံကတဵုဒှ်၊ သၟိင်တၠ ညးမပကင်ရင် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ စဵုဒၞာဂကောံမၞိဟ်၊ ဗဗၞး ညးမတီကၠိုဟ်ဓဝ်ဗေဒသ် (Vedas)တုဲ ဟီုဒၠောအ်ဗ္တောန် မၞိဟ်ဂမၠိုင်၊၊ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ကျာ် (ဝါ) သၟိင်အိန်၊ ဘဝအတိက် ကေုာံ ဘဝအနာဂတ် (reincarnation)၊ မပါ်ပဲါ အရာလဵု ခိုဟ်၊ ကၠောန်ခိုဟ်မ္ဂး ဂွံခိုဟ်စ ပ္ဍဲဘဝဂတတေအ်၊ အရာလဵု ပရေအ်၊ ကၠောန်ပရေအ်မ္ဂး မဒးဒုင်ပရေအ် ပ္ဍဲဘဝဂတတေအ်၊၊ ဟီုကၠးကၠးမ္ဂး မၞုံကဵု ဓဝ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ်မၞိဟ်ရ၊၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ဘာသာဟိန္ဒူ ရ၊၊
စိုပ်ၜိုတ်ဘဳစဳ ၅၀၀ ဂှ် ပါ်လဝ် ကဆံင်(ဂကူ) မၞိဟ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊
ဗွဲကြဴဏအ် လတူနူဗဗၞးဂှ် ရာဇ ကဆံင်ဨကရာဇ် ဒှ်ကၠုင် မွဲကဆံင်ပၠန်ရ၊၊
ဟိုတ်နူ ပရေင်ဍဵုဍိုက် ပရေင်ညာတ်သဝ် လတူဂကောံမၞိဟ်သူဒြသၟာကမၠောန် (ဍိက်)တအ်တုဲ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကဆံင်မၞိဟ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယဂှ် လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ မတွံဂး လညာတ်မတၟး မထ္ၜးကဵုဂၠံင်ဍာံဍာံ မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ၊၊ လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် အရာမဍာံ နွံပန်သာ် (ဓဝ်သစ္စပန်)၊ ဘဝနွံမ္ဂး ဒဒိုက်နွံဂှ် ဍာံစၟတ်၊ ဒဒိုက်ဂှ် မကၠုင် နူဘဝဂှ် ဍာံစၟတ်၊ ဒဒိုက်ဂှ် မဒှ်အရာ မဖအိုတ်ဂွံဂှ် ဍာံစၟတ်၊ ဂၠံင်တရဴ မဖ္အိုတ်ဒဒိုက်ဂှ် နွံဍာံစၟတ်၊၊ ဂၠံင်တရဴမဖ္အိုတ်ဒဒိုက်ဂှ် ကလေင် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဂၠံင်ဒစာံသာ် (မဂ္ဂင်ဒစာံ)၊၊ လညာတ်  ဇိနဘာသာ (Jainism) မတွံဂး မကေတ်ဇမၞး လတူသံသာ၊ မညာတ်ကေတ် သံသာ ဂွံဂေတ်ဒၟံင်ဂှ် ဟိုတ်နူအစောဲအလာံ လတူပိုန်ဟာန် ဒြပ်ရတ် မဒက်ပၞောတ်စိုတ်တအ်ရ၊၊ ပွမသၠး ဖအိုတ်ထောအ် ဒြပ်ရတ် ပွမဟွံဒက်ပၞောတ်စိုတ် လတူညးမွဲမွဲ အရာမွဲမွဲတအ်ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တရဴ မကေတ်ဇမၞး လတူသံသာရ၊၊
ဟီုမွဲသာ်ပၠန် လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဵု လညာတ်ဇိနဘာသာတအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဂှ် ပါ်ကဆံင် ရေင်သကအ် နကဵုဂကောံမၞိဟ် ဟွံဂွံ၊ မၞိဟ်ခိုဟ် မၞိဟ်ပြဲဟီုဂှ် ကၠုင်နူစိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဟေင်ရ၊၊ မၞိဟ်ဍာံမ္ဂး ညးမွဲ ဟွံတိတ်ဗၠး နူဒဒိုက်၊၊ လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဵု လညာတ်ဇိနဘာသာ တအ်ဂှ် ကေတ်ဇမၞး ဒစဵုဒစး လတူလညာတ် မပါ်ကဆံင်မၞိဟ်ဟိန္ဒူ နကဵုနဲၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ် ဟီုမာန်ရ၊၊
ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်အိန္ဒိယဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဍုင်ဂမၠိုင် သီုဖအိုတ် ၁၆ ဍုင်ဒှ်ရ၊၊ စိုပ် ဘဳစဳ ၃၂၅ ဂှ် သၟိင်စန္ဒဂုတ္တ မောရိယ (Chandragupta Maurya) ဒက်ပတန် အေန်ပါယာမောရိယ၊၊ စိုပ်လက်ထက် ကောန်စဴညး (ဘဳစဳ ၂၆၂) မဒှ် သၟိင်အာသောကဂှ် အေန်ပါယာမောရိယ မၞုံကဵုဒြဟတ်ပၞာန် ထပှ်ကိုဋ်ဂှ် သီပကောံဂွံအာ ကြပ်မွဲ   တကအ်ဒကုတ်အိန္ဒိယဂှ်ရ၊၊ သၟိင်အသောက လျိုင်ဇြိုင်သ္ဍိုက် လတူ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဍုင်အိန္ဒိယ ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိင်အသောကဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ အခိင်မၞုံကဵုသိုက်ဘိုက်၊ မၞုံကဵုယေန်သၞာင် ကွတ်တဲအနုသုခုမ မပတံကဵု ကွတ်ပါန်ပုတ်၊ ပါန်တၟအ်၊ ပါန်ယန်တအ် ဇၞော်မောဝ်တုဲ ကွတ်တဲလက်ထက်ဂှ် မဂွံဒုင်ယၟု စၟတ်သမ္တီ ကွတ်တဲအနုသုခုမ အိန္ဒိယ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ ပဲါနူကွတ်ပါန်ပုတ်၊ ပါန်တၟအ်၊ ပါန်ယန်တအ်တုဲ ပရူပရာဝင်အတိက်ဂမၠိုင် တဝှ်ဍောင်ဓဝ်ဂမၠိုင် ပုတ်ချူစုတ် လတူတၟအ်ဂမၠိုင်တုဲ လိက်တၟအ် သၟိင်အသောက မြဴသာ်ဝွံ မြဟ်တမ္ညဝ်ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ၊၊
ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ၜိုန်ရ ကတဵုဒှ်ကၠုင် တၞဟ်န မဂွံဒစဵုဒစး လညာတ်ဟိန္ဒူ မဒှ်အခိုက် မဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ် နမပါ်ကဆံင်ကီုလေဝ် လညာတ်ဟိန္ဒူ၊ လညာတ်ဝေဒိသ် နူဟိန္ဒူ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဆက်လွဳကေတ်လဝ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် လညာတ်မ္ဂး ဘဝအနာဂတ်၊ ကမ်၊ ကမ်မကဵုဖဵုတအ်ဂှ်ရ၊၊
စိုပ်ၜိုတ် ဘဳစဳ ၂ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၞဟ်နမၞိဟ်တအ် ဂွံသမ္တီဒး ဂွံဗှ်ဗၞုဟ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ စကၠောန်ကၠုင် ပဋိမာရုပ်ကျာ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲထီုဗဒဲါဍုင်အဇန္တ (Ajanta)၊၊ ပ္ဍဲထီုဂှ် ရုပ်သုတ်ဇာတ်ဂမၠိုင် မချူဓဇက်လဝ် ပ္ဍဲအကြာ အခိင် အေဒဳ ၂၀၀ - ၆၅၀ ဂှ် ဒှ်ရုပ်ကသူ ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယတြေံအိုတ်တုဲ ဒှ်  အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုၚုဟ်မးရ၊၊ လိက်ဗုဒ္ဓဝင် ဗုဒ္ဓစရိတ ပရူကျာ်ဂှ် အသွဃောသ (Asvaghosa) ချူဇန်လဝ် ပ္ဍဲအေဒဳ ပထမဗွဝ်ကၠံ၊၊ လိက်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လိက် ပရူဗုဒ္ဓဝင်  ကၠာအိုတ်မွဲရ၊၊ လိက်ဗုဒ္ဓဝင်မွဲမူကဵုမွဲမူ ဟိုတ်အစာ မချူဇန်တအ် ဟွံတုပ်တုဲ ဒၞာဲလညာတ်တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
သၟိင်အသောက စုတိကလိလောန်စဴအာ ပ္ဍဲသၞာံဘဳစဳ ၂၃၂ တုဲ အေန်ပါယာမောရိယဂှ်လေဝ် စလီုလာ်ကၠုင်ကီုရ၊၊ နူသၞာံ ၂၃၂ ဘဳစဳ စဵုကဵုစိုပ် အေဒဳ ၃၂၀ ဂှ် ဒှ်အခိင် မဒကးပြးဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ၊၊
စိုပ်အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံဂှ် သၟိင်မကလိဂွံယၟု စန္ဒဂုတ္တ ကီုဂှ် ဒက်ပတန် အေန်ပါယာဂုတ္တ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်ဏအ်လေဝ် စပ်ကဵုပရေင်ဘာသာတုဲ ဒှ်ဝင် အခိင်ကိစ္စဇၞော်မွဲ ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်သၟိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အခိင် ဘာသာဟိန္ဒူ မကလေင်မံက်ကတဵုကၠုင်ပၠန် ဟီုမာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ၜိုန်ရ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဒြဟတ် ဍိုန်စှ်ေအာကီုလေဝ် စိုပ်သၞာံအကြာ အေဒဳ ၄ - ၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဓဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဗီုပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ လုပ်နှဴအာ ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူရ၊၊ ဗွဲတၟေင် မသြိုင်ဘုတ်ကျာ်တအ်ဂှ် မဒှ်အရာ မကၠုင်နူ ဗုဒ္ဓဘာသာရ၊၊
ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာလေဝ် ပွမရှ်ေသှ်ေ ကျာ်ဟိန္ဒူ ဗွဲတၟေင် ဗိသၞုဟ် ကဵု သၟိင်ဗြီု မွဲစွံ ကုကျာ်ဗုဒ္ဓဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ဘာသာၜါဂှ် ကြပ်ဒှ်အာ ညံင်ကဵု ဘာသာမွဲရ၊၊ လ္ၚတ်ရံင် ကပေါတ်ပုရာဝိဇ္ဇာယာန် ပ္ဍဲရးအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ မၞုံကဵု ရုပ်ကျာ်ဗုဒ္ဓ၊ ရုပ်ဗိသၞုဟ်၊ ရုပ်ဗြီုတုဲ ပရေင်စုက်လုက် အကြာအိန္ဒိယ ကုအာရှဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ၜိုန်ရ ကတဵုကၠုင်လဝ် ကၠာနူဂှ်ကီုလေဝ် ပရေင်ယေန်သၞာင် အိန္ဒိယ မဓလီုလုပ်ဂွံ ပ္ဍဲဒေသအာရှဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ဒှ်အခိင်ဏအ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခိင် အေန္ဒိယာန်နာ်သေရှေန်ဂှ် စနူ အခိင်ဏအ် ဟီုမာန်ရ၊၊
ဗုဒ္ဓဘာသာ မစိုပ်အာလဝ် ပ္ဍဲတကအ်သိင်္ဃိုရ်ဂှ် ခမဳသင်သိင်္ဃိုရ်တအ် ဇၞော်မောဝ်ပတိုန်တုဲ လညာတ်ဓဝ်ဟိန္ဒူ မပြံက်နှဴတအ်ဂှ် ကလေင်ဖအောန်ဖျေဟ် မာန်ပၠန်ရ၊၊ အတိုင် ပြကိုဟ်သာသနာဗဟုဿုတပ္ပကာသနဳမ္ဂး ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၉၂၇ (ခရေစ် ၃၈၃) ဂှ် မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ နူဍုင်သဓီု က္ညအာ တကအ်သိင်္ဃိုရ်တုဲ ကေတ်ဖျဴနင် ပိဋကတ်ပိရ၊၊
ဓမ္မသာတ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်
＂ဣသိကုမ ကတိုဝ်ဒှ် နူကဝ်မတန်ရ၊၊ မံင်တဴ ပ္ဍဲဂြိုပ်ဟေမဝန်ရ၊၊ မိင်ပရိုင်တုဲ တီကေတ်ရ၊၊ သတ္တအ် မဒှ် ဝိစိကိစ္ဆာ ဂၠိုင်ကဵုဂဗုတ်ဗစ္ဆာ၊၊ ဟိုတ်ကိုဝ်သတ္တအ် သၟိက်ၜိုဟ်စိုတ် ဟိုတ်သ္ကဵု သၟီကဵုစၞောဝ်သတ္တအ်ရ၊၊ တလဂှ် လဝ်စိုတ်တုဲ ပၞောဝ်တၠရသိ ၉ ဂှ်၊ ရသိမွဲ မဟိမု မနုရသိဂှ် သပကရုတ်ဏာ ကဵုသတ္တအ်၊ သ္ကဵုသၟီမင်မွဲ ဓဝ်စှ်ပြကာ၊ သ္ကဵုသၟီ ပတုဲဂဗုတ်ဗစ္ဆာ သတ္တအ် သကဵုတဴ ဗဗွဲဓဝ်၊ ပြကိုဟ်ဓမ္မသာတ် မနွံပကာရ မသ္ဇောဟ်တ္ဍောဟ်ဂှ်၊ ဂၠိုင်ကိုဝ်ဝေါဟာဂှ်၊ ပ္ဍဲကၟာင်စက္ကဝါဂှ် မနွံအက္ခရ် တမာဂၠဴဒံဂှ် တလ ကလာင်စှ်ေအာ ဂွံပတိုန် လဝ်ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ၊ တလဂှ် ဟတုဲ စကာဒေဝတဴလောကဗျုဟ ကိုဝ်တိုန်ကော် သၟီအိန် စိုပ်ကၠုင်ကောံ တလရသိ၊ ကေုာံ ဒေဝတဴ လောကဗျုဟ၊ ကောသၟီမွဲ ပုပ္ဖ ယၟုမရသိ မကနှံလဝ် ပြကိုဟ်ဓမ္မသာတ်လမှ်၊၊＂ (နိဒါန် နူလိက် ဓမ္မသာတ်မနုရသိရောင်)
ယြဴပူဂဵု တၠပညာနာဲဗစာ ဗွဲမသၟတ်သၞောဝ် မပ္တုဲဝိဝါဒ ညးအကြာရယဝ်သ္ဒဟ် ဓဝ်လောဘ ဒေါသ မောဟ ဂတိ ၄ ကဵု ဒးပဲါ ညံင်မာန်ညိ၊၊ တလအမှု ၂ လ္ပာ် ညံင်ဇန်ဇကု လဝ်စိုတ်တုဲ လၟေင်သၞောဝ်ဓမ္မသာတ် မၞုံဗဗွဲဓဝ်မ္ဂး ဒှ်အထိုင်သး မၞိဟ် ဒေဝတဴ၊၊ တၠပညာ ညံင်သ္ဂောအ်ဗၠး အပဲါဂှ် သုစရိုတ် သီုစေတနာ မသၟးဓဝ် မတုပ်တဴရဴသၠသ္ကေဝ်ထဝ်ဒှ်တုဲ နပညာ မစင်ခြင် မၞုံဗဗွဲဓဝ်ဂှ် ဗ္စာရဏာကဵု သၞောတ်ဓမ္မသာတ်တုဲ ပတုဲဝိဝါဒ ညးအကြာညိ၊၊
ပ္ဍဲလိက်တၟအ်မန်မွဲကရေက် နူခေတ် ၆ ဗွဝ်ကၠံ မဂွံဆဵုကေတ် ဗဒဲါ ကျာ်ပရပထုံ (ဍုင်သေံ)ဂှ် ညးချူလဝ် `ဒုံပေါဟ်စွဟ် … မောယ်ဒ္နေါဝ် … ဟာင်က္လမ် တိဍေယ်´ ဒုံပေါဟ်စွဟ် (ထပှ်စှော်) ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဍိက် ထပှ်စှော်၊ မောယ်ဒ္နေါဝ် (မွဲလ္ၚောဝ်) ဂှ် ပြေင်မွဲလ္ၚောဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်တၟအ် နူခေတ် ၈ ဗွဝ်ကၠံ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလပ်ဗူရဳဂှ် ညးချူလဝ် `ဝေါအ်ပုဏျ ဥပ္ၚါာယ် -အ် ဨယ်ပြဇ္ညာဝန္တ ဍေက် မုန်ဇုန်တကျာက်၊၊ ဝုဒြဒါ၊၊ သီလပါလ၊၊ ဂြေလ်၊၊ သီလကုမာရ၊၊ ညေအ်၊၊ က္ၜး၊၊ လင်္ကး၊၊´
ပ္ဍဲလိက်ဏအ်လေဝ် ပြဇ္ညာဝန္တဂှ် ဇိုန်ကဵုကျာ် ဍိက် မၞုံယၟု ဝုဒြဒါ၊ သဳလပါလ၊ ဂြေလ်၊ သဳလကုမာရ၊ ညေအ်၊ က္ၜး၊ လင်္ကး၊၊ ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ၜါန်တလာတ် ဍုင်လဴဂှ် `ဝေါအ်ပုဏျ တြလဝဏ္ဏ ဇိန်တကျာက် ကောအ် ဗိဟာရ် ပြေင်မောယ် လာင်ဂရင် ဇ္လောဝ် မောယ်လာင်ဂရ် ဝေါအ်ဍေက် မာင်ဇုအ် ဣမောအ် …´ ပ္ဍဲလိက်ဏအ်ဂှ် သၟိင်တၠဝဏ္ဏ ကဵုဒါန်ကျာ် ပြေင်မွဲလ္ၚောဝ်၊ ဂၠဴမွဲလ္ၚောဝ် ပဲါနူဂှ်တုဲ ဍိက် မာင်ဇုအ်ဂှ် ညးကဵုဒါန် ကုကျာ်ကီုရ၊၊
ရံင်ကဵု လိက်တၟအ်စဏအ်တုဲ ဂကူမန်ပိုဲ လွဳကေတ် အခိုက်ယေန်သၞာင် အိန္ဒိယ သီုကဵု ဗီုဒက်ပတန် ကဆံင်မၞိဟ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ကွေတ်ဟိန္ဒူမ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် မသုန်ကဆံင် မသုန်ဂကူရ၊၊ ဂကူဗဗၞး၊ ဂကူသၟိင်တၠ၊ ဂကူဗၞိက် ကေုာံ ဂကူဍိက် ညးမဒှ် သၟာဗ္ၚတအ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴဏအ် လတူအိုတ် ဂကူဨကရာဇ် မွဲဂကူရ၊၊
သၞောတ်ဍိက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ် ခေတ်ဗုကာံ ပ္ဍဲလိက်စရင်ဒါန် ဂၞကျာ်စုမင်ဒူကာဒေဝဳ မချူလဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၄၉၁ (၁၂၁၆ အေဒဳ) ဂှ်ကီု၊ စဵုကဵုစိုပ် ပ္ဍဲတၞောဝ်သၟိင်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်လက်ထက် သၟိင်ဗညာဥူ ပ္ဍဲလိက်တၟအ် ကျာ်ဇြငံ ကွာန်တဝန်းတော်၊ ပွိုင်ဍုင်ဒလ မချူလဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ရ၂၄ ဂှ်လေဝ် သၞောတ်ဍိက် ဟွံအိုတ်ဏီဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်တၟအ် ကျာ်ဇြငံဂှ် ညးချူလဝ်
`သက္ကရာတ် ရ၁၀၊၊ တြလစိင်ဗတာင် ပသၟိင်၊၊ သက္ကရာတ် ရ၂၄ တိလစိင်ဗတာင် စိုပ်ဒလ ဗြပေင် ဂိတုဗိသေက် တ္ၚေယ်ဗြဟပ်ဗတိ ယောက်ဗြသာတ် ကျာက်ဇြၚံ ဝေါအ်၊၊ ကိလ်ကျက် စောသ်သ္ၚိ၊၊ တိစောသ်ဇုက်၊၊ သတ်တြပိုန်ဇြငံ ပိလ္ၚဳမ် သတ်တွးဍေဟ် တြပိုန် တသ်လေရ်လ္ၚဳမ်၊၊ သတ်ဝေါအ် ကိုမ်လောရ်၊၊ တိစောသ်ဇုက်ဝေါအ် ကိုမ်လောရ်၊၊ ဍိက်ကျက် စောသ်သ္ၚိ ဝေါအ် ကိုမ်လောရ်၊၊ ညးမဟေန်ဆာယ် ပဂး၊၊ ပ္ဍေယ် လောက်ဝေါအ်လေရ် ဒြသောက် လပ ကိလ်ဂေါအ်၊၊ ချိုတ်အာ နောရ်ဝေါအ်လေရ် ပ္ဍေယ် မဟာဝိတ်လေရ် ကိလ်ဍေဟ် စိန်တောဝ်ဟေင်ညိ၊၊´
လိက်တၟအ် မိစဴဗု မချူလဝ် ပ္ဍဲကျာ်မြဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၈၁၇ (1455 အေဒဳ)
`သက္ကရာတ် ၈၁၇ ကိတုအသုတ်ဗြပေင် တ္ၚေယ်သောက် တိလညး ဗညာထာဝ်စာဝ် တိလစိင်ဗတာင် မကိုဝ်လောရ်တဝိုဝ် မတိုဝ်လောရ် မဒါန် ပ္ဍယ်တံဇောင်ကျက်မောဟ်သၟိင် ဂတသင်ဂမၠိုင် ပ္ဍယ်ထာန်တဝိုဝ် တ္ကောအ်ၝောင်ဂဟ် ဖန္ဍာ မက္တိုဝ်ဒသ်ကိုမ်လောရ် ဒြပ်ရတ် မက္တိုဝ်ဒသ်ကိုမ်လောရ် အိုတ္တ်ဒေက်ကို်ပ်ဆုကမှတ် မက္တိုဝ်ဒသ် ပ္ဍယ်ထာန်ဂဟ်ကိုမ်လောရ် ယြကိုဝ်ဒါန် ကျက်မြဟ်ရ၊၊´
ပဲါနူ ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ်တုဲ တၠညးသၟိင်ဓမ္မစေတဳဂှ် နကဵုအစဳအဇန် မဖၟးသာသၞာတုဲ လညာတ်ဓဝ်ပတှ်ေ  ဟိန္ဒူ ဂါထာမန်ယန် ဥုံသွး ဗေဒင်ဟောရာ မနှဴဒၟံင် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် နကဵုအရီုအဗင် ခမဳထေရဝါဒဗုဒ္ဓ  တကအ်သိင်ဃဵုတုဲ ဖၟးဇ္ၚးမာန်ကၠုင်ရ၊၊ ရံင်ကဵု ရုပ်ထီုကအ်ဂီုတြေံ ကျာ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဵု ကျာ်ဟိန္ဒူ မၞုံမွဲကီု၊ ရံင်ကဵု ရုပ်ကျာ်ဟိန္ဒူ ခေတ်တြေံ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်သဓီုကီု၊ ရံင်ကေတ် ရုပ်ကျာ်ဟိန္ဒူ မၞုံပ္ဍဲဗုကာံကီု၊ ရံင်ကေင်ကာသြိုင်နန်ဗုကာံ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်သြိုင်နန်ဗုကာံဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် အခိုက်ဟိန္ဒူ ကေုာံ အခိုက်ဗုဒ္ဓဘာသာ မနှဴဒၟံင်ကီု၊ ရံင်ကဵု ကပေါတ်သက်သဳဝင် နူဒွါရဝတဳဂမၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ကျာ်ဗုဒ္ဓဘာသာ  ကေုာံ ကျာ်ဟိန္ဒူ မၞုံမွဲစွံတုဲ ဒဒှ်ရ ဂကူမန်တအ် ရှ်ေသှ်ေကၠုင် ဗုဒ္ဓဘာသာ မွဲစွံ ကုကျာ်ဟိန္ဒူဂမၠိုင်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်တၠညးဓမ္မစေတဳရောင် ဟီုမာန်ရ၊၊
သၞောတ်ဝါဒဌာနန္တရ Feudalism
ပ္ဍဲလိက်ဓမ္မသာတ် မကၠာဲစၠောအ်လဝ် နူလိက်အိန္ဒိယတပ်ပ်တုဲ ၜိုန်ရမဂွံဆဵုကေတ် ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲလိက်ဓမ္မသာတ်ဂှ် မပါ်လဝ် ပန်ကဆံင်၊ (ဝါ) ပန်ဂကူ မတွံဂး ဂကူဗဗၞး၊ ဂကူသၟိင်၊ ဂကူဗၞိက်၊ ဂကူဍိက်(ဗ္ၚ) ကီုလေဝ် ဂကောံဗဗၞးဂှ် ပ္ဍဲဝိုင်နန် နဒဒှ် မၞိဟ်မရံင်ကိုန်ဇာတာ၊ ဗေဒင်၊ ကဵုမ္ၚဵုမင်္ဂလ ကုသၟိင်ဨကရာဇ်တအ်ဂှ် နွံကီုလေဝ် နဒဒှ် ဂကောံမၞိဟ်မွဲ ဗီုကဵု ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယဂှ် ဟွံကေင် နွံကၠုင်လေဝ်ရောင်ဂှ် အဲစှ်ေစိုတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ခမဳသင် လကျာ်ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် နွံရ၊၊ ခမဳသင် ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူအဆက်မိမ ဗီုဗဗၞး ဟွံသေင်၊ ဇၟာပ်မၞိဟ်(တြုဟ်) ဒ္ဂေတ်ဗက် သိက္ခာပိုဒ်ဝိနယ်မာန်မ္ဂး ကတဵုဒှ်မာန် သီုဖအိုတ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၟိင်တၠတအ်ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ကျာ်ဗုဒ္ဓဘာသာကီု သီုကဵု ကျာ်ဟိန္ဒူ ဗွဲတၟေင် ဗိသၞူ၊ သၟိင်ဗြီု ကေုာံ သၟိင်အိန်၊၊ မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မလျုင်ပတှ်ေ လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ တိုင်ပ္ကဴ မရန်တၟအ်ဘဝဂှ် ညံင်ဂွံစိုပ် ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန် မဒှ်ဌာန်ကျာ်အရှန်တအ်ရ၊၊ ညံင်ရဴ ဟိန္ဒူတအ် မပတှ်ေကေတ် စက္ကဝါဏအ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဘုံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဘုံသၟိင်ဗြီု မပဒတဴဂှ် မဒှ်ဘုံ သၠုင်အိုတ်ကီု၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ပတှ်ေကေတ် သီုဖအိုတ် နွံထပှ်ဘုံ ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ဂှ် သၠုင်နူ ပြဲနူ ဘုံဗြီု မွဲကဆံင်ဏီရ၊၊ ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေကေတ် မၞုံလတူအကာသ မဒှ်ဘုံသၠုင်အိုတ် ပြဲအိုတ်ရ၊၊ မဂွံစိုပ် ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ဂှ် ဇြိုင်သန် ဝါတ်သန်ဂှ်ရ ကာလကျာ်တြဲအရိယမေတ္တေယျ မကတဵုဒှ်မ္ဂး ညးဟံင်ပြာ် ဗစိုပ်ကဵု ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲဘဝဂှ်မာန်ရ၊၊ လုကဴ ကျာ်အရိယမေတ္တေယျ ဟွံကတဵုဒှ်ဏီ ညံင်ဘဝဇကု ဟွံဂွံသဝ်စှ်ေအာ ဟွံစိုပ်အာ နရက်၊ တိရစ္ဆာန်ဂှ် ဒးဝေင်ပဲါ ပွသရာံပါပ်၊ ဒးပတုဲဒါန်၊ ဒးမင်သဳရ၊၊
ညံင်ရဴ ပ္ဍဲဘာသာဟိန္ဒူကီု ဂကူဗဗၞးဂှ် သၠုင်ပြဲ နူဂကူတၞဟ်တအ်ကီု ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာလေဝ် ခမဳသင်ဂှ် သၠုင်ပြဲ နူမၞိဟ်ဓမ္မတာ သီုကဵုသၟိင်တၠတအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ် ဂကောံမၞိဟ်မန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ်
စပ်ကဵု ဂုန်တှ်ေ အနန္တဂုဏ် မသုန်ပြကာ မတွံဂး ကျာ်၊ ဓဝ်၊ သင်(လကျာ်)၊ မိမ၊ အစာ၊၊ စပ်ကဵု ပရေင်မၞိဟ်မ္ဂး ကျာ်၊ ဓဝ်၊ သင်၊ သၟိင်တၠ၊ ညးဗၞိက်၊ ညးဗ္ၚ (ဍိက်)၊၊ မြဴသာ်ဝွံ ဌာနန္တရဂမၠိုင် ဒက်ပတန်လဝ် ပ္ဍဲဂကူမန်တအ်ရ၊၊
'ဒေဝတဴဗြဴမွဲ ၜှ်နင် သတ်ဓယာ် ကဵုဒါန် ကုကျာ်၊ ဒၞာဲဂှ် ကျာ်ဓယာ် ညးမ္ဂးရောင် (…) သဗ္ဗညုဟီုကဵု မှာထေရ်အနန် ယွံအနန် (…) ဒေဝတဴ မကဵုဒါန် သတ်ဓယာ် ကုအဲကျာ် ဂတဝွံ ဂွံဒှ်ဨကရာဇ်ဗြဲ ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳ ဒုင်ယၟုဗညာထဴ၊'
ညံင်ရဴဂှ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ခေတ်ဗုကာံ လိက်တၟအ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် သၟိင်ဨကရာဇ်တအ် မျိလ်အဘိပြာယ် ဟီုဂှ် ဒဒှ်ရ သၟိင်တအ်မဂွံဒုင်ကေတ် ပျးဒိုဟ်ရ၊၊
'သၟိင်ဓမ္မရာဇ မျိလ်အဘိပြာယ် သြရ်သူလ်လာရ် ဂိရ်လုင်ဂုဏဇိကုမဒသ် နသၟောရ် မ္ညးဂုံလုင် ဂြင်' (လိက်တၟအ် ကျာ်ဓါတ်သော် ဍုင်ပြန်)
မဂွံအဓိပ္ပါယ် 'သၟိင်ဓမ္မရာဇ မဂွံပျးဒိုဟ်နူကျာ် သြဝ်ချူလဝ် ပရူဒဒှ်ဂလိုင်ဂုဏ်ဇကုညးမဒှ်လဝ် တၞဟ်နမိက်ဂွံ ညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် မဂွံဂြင်ချပ်ဗစာဒး၊၊'
ဒဒှ် ဗီုဏအ်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်ဥူအံင်ဇေယျ ညးမပၠံင်ဗတိုက်ပလီုဏာ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ အလန်လက္ကရဴအိုတ်ဂှ်ရ၊၊ အလဵုယၟုညးတအ်ဂှ် ညးသၠာဲထောအ် အလောင်းဘုရာ မဂွံအဓိပ္ပါယ် အလံင်ကျာ် (ဗောဓိသတ် မပတမ်ပါရမဳကျာ်) ရ၊၊
လပါ်သၟိင်တၠတအ် ပၠန်တုန်လေဝ် သၟိင်လဵု တိုန်တိုန် ညံင်ဂွံဂွံ အထံက်ဂလာန် နူဂကောံခမဳသင်ဂှ် ဖန်ဂစာန်ဒၟံင် လၟိုန်ကာလရ၊၊ ဥပမာ ကမၠောန် ခမဳသင်တအ် မဒးဂၞပ် ဗီုကဵုကမၠောန် လပါ်သာသနာ မပ္တံကဵု ပဠေဝ်ကျာ်၊ ပတိုန် က္ဍိုင်ကျာ်တၟိတအ် ၜိုန်ရ သြန်ဍုင် အောန်ကီုလေဝ် ဖအိုတ်သြန်ဘဏ္ဍာဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်တုဲ သၟိင်တၠတအ် မကၠောန်ကၠုင်ရ၊၊
ကွေတ်ဓဝ်ပတှ်ေ
ဂကူ ပ္ဍဲဍုင်မန်တြေံ ဒွါရဝတဳ (ခေတ်လၟုဟ် ဍုင်သေံ) ကီု သီုကဵု ဍုင်မန်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိဂှ် အတိုင်သက်သဳ သာဓက ပုရာဝိဇ္ဇာယာန်မ္ဂး ပ္ဍဲခေတ် အေန္ဒိယာနာန်နာ်ဇေရှေန်ဂှ် လျိုင်ပတှေ် ဗုဒ္ဓဘာသာ အိုတ်ကီုလေဝ် ကရောမ်မွဲစွံ ကုဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ကွေတ်ဓဝ်ပတှ်ေတမၠာ မရှ်ေသှ်ေ ကလော်သ္ၚိ ကေုာံ ကျာ်ဟိန္ဒူဂမၠိုင်လေဝ် ရှ်ေသှ်ေဒၟံင်ကီုရောင်ဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊ နကဵု သာဓက ပုရာဝိဇ္ဇာယာန်မ္ဂး ပ္ဍဲဍုင်တြေံ ဥထံင်၊ မံင်သြဳမဟောသောတ်တအ်ဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်ဗိသၞုဟ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဥထံင်ဂှ် ဗုဒ္ဓဘာသာ စဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအခိင်အကြာ အေဒဳ ၃-၄ ဗွဝ်ကၠံတုဲ ရံင်ကဵုဗီုကွတ်တဲ ရုပ်ဂမၠိုင်တုဲ တၠပညာတအ် ဗွဲမဂၠိုင် စှ်ေစိုတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲဥထံင်ဂှ် စိုပ်ကၠုင်နူ နဂရဇုနကောန္ဒ (Nagarjunakonda) ဒေသ ကရိရှန-ဂေါဒဝရဳ (Krishna-Godavari) မၞုံအိန္ဒိယ  လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ညံင်ရဴ မဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်ဗိသၞုဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲဍုင်မန်တြေံ ဒွါရဝတဳကီု ပ္ဍဲဒၞာဲဍုင်မန်တြေံ ပ္ဍဲသုဝဏ္ဏဘုမ္မိလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်ဗိသၞုဟ်ဂမၠိုင်ကီုရ၊၊
ပဲါနူ ရုပ်ကျာ်ဟိန္ဒူဗိသၞုဟ်တုဲ ပ္ဍဲမသြန် နူဍုင်မန်တြေံဒွါရဝတဳ သီုကဵု နူသုဝဏ္ဏဘုမ်ဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်ကၞုသင်၊ ရုပ်သဳရိဝဿ၊ ရုပ်တွိုန်တ္ၚဲ၊ ရုပ်ဂၠဴ၊ ရုပ်နုင်ပ္ကဴ တအ်ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတ သွက်သၟိင်တၠ အိန္ဒိယ (ဝါ) မဒှ်ရုပ်လက်သန် ဟိန္ဒူဖအိုတ်ရ
ဟိုတ်ဂှ်ရ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ကျာ်ဗုဒ္ဓ၊ ပ္ဍဲအရာကိစ္စလောကဳ မပ္တံ ပ္ဍဲပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ပၞာန်၊ ပရေင်မစဵုဒၞာ ပရိုတ်ဘဲတအ်ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ ကျာ်ဟိန္ဒူ ကေုာံ ကလော်သ္ၚိ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲထီုဗောဓိသတ် မၞုံပ္ဍဲသရပူရဳ၊ ဍုင်သေံဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်ဗိသၞုဟ် ကေုာံ သၟိင်ဗြီု မွဲစွံ ကုကျာ်တြဲဗုဒ္ဓရ၊၊
လိက်ဘာသာ
လိက်နူအခိင်တေအ် မချူလဝ် နကဵုသၠရိုတ်တာတအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံသေင်ကီုလေဝ် လိက်ညးတအ် မချူလဝ် ပ္ဍဲလတူတၟအ်၊ ပ္ဍဲတိစံင်တအ်ဂှ် သှ်ၜေက်ကၠုင် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ အကံက် လိက်ပိဋကတ် နကဵုဘာသာပါဠိဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊
ကရောံ ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယဂှ် လိက်မဆေင် ကုသာသနာဟိန္ဒူ လိက်ဝေဒဂမၠိုင် မပ္တံကဵု လိက်ဂါထာ၊ လိက်ပရူကျာ်ဟိန္ဒူ၊ လိက် ဗီုမဒက်ပ္တန်လဝ်လိုက် ဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်စိုပ် ပ္ဍဲဇရေင်ဂကူမန်ရ၊၊ ဗီုမန်တအ် မပတှ်ေကၠုင် စပ်ကဵု ဗီုဂၠးကဝ်ဏအ်တန်ကၠုင်လဝ်၊ ဗီုသတ်တအ်မကတဵုဒှ်လဝ်၊ ဗီုကောန်မၞိဟ်တအ် မစကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် အတိုင်လိက်မူလမူလဳဂှ် ပြံင်လှာဲအာ နကဵုလညာတ်မ္ဂး လိုက်ပိုဲဏအ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဘုံ ဗွဲမဂၠိုင်၊ သၟိင်ဗြီု မဒှ်မၞိဟ် မနိမိတ်ဗဒှ်လဝ် အတိုင်လိက်ဟိန္ဒူ ပြကိုဟ်ဘဂဝန္တပုရဏ၊၊ ဇာတ်ရာံဂှ် ဟိုတ်နူ သီုလှ်ေဒယှေ်ဝေင်ကၠုင်ပြးဇာတ်တုဲ ဗွဲကြဴဏအ် ၜိုန်ရ ဟွံရှ်ေသှ်ေ ကျာ်ဟိန္ဒူရကီုလေဝ် ပရူဂှ် သှ်ၜေက်ကၠုင် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊
လိက်မဆေင်ကဵုဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး လိက်ပိဋကတ်ပိ သုတ်၊ အဘိဓဝ်၊ ဝိနဲတအ်ဂှ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲမန်တအ်ကီုရ၊၊ သုတ်ဂှ် ဒှ်သုတ်ဇာတ် ပရူဗောဓိသတ် နဒဒှ်မၞိဟ် အဓိက ပ္ဍဲဇာတ်တုဲ တင်ဒၠောအ်ဗ္တောန် ပရေင်မၞိဟ် နူသုတ်ဇာတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကူမန်တအ်ရ၊၊ သုတ်ဇာတ်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်၊ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဓဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ မဖန်ဗဒှ် ချူလဝ် နဒဒှ်ဝှက်ရှေန်မွဲကီုရ၊၊ ဥပမာ ဒုင်သဇိုင်လညာတ် ပါရမဳစှ်သာ်တုဲ ချူလဝ် ဇာတ်ဇၞော်စှ်၊ ဇာတ်တေမဳဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ခန္တဳပါရမဳ (ပါရမဳမအေင်ဒုင်)၊ ဇာတ်မဟာဇနက်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဝဳရိယပါရမဳ (ပါရမဳလွဳ)၊ မြဴသာ်ဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် နကဵုလညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်မ္ဂး ဘဝမၞိဟ်မွဲမွဲ ပ္ဍဲပရေင်ပညာကီု၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ကီု၊ ပရေင်မၞိဟ်ကီု မဂွံအံင်ဇၞးဂှ် ဒးဍိုက်ပေင် ကုပါရမဳစှ်သာ်ဏအ်ရ၊၊
(၁) ဒါနပါရမဳ၊ စေတနာ လတူညးသအာင် ဒးနွံ၊၊
(၂) သဳလပါရမဳ၊ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဒးနွံ၊၊
(၃) နိက္ခမပါရမဳ၊ မဒးဂံင် ဒုင်တဲ လတူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ၊ အတိုင်အကာဲအရာ မနွံဂှ် မဒးပြံင်လှာဲဗက်ဒး၊ မဒးကၠိုဟ်ကေတ် အကာဲအရာတုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာဂှ် ဒးဖန်ဒး၊၊
(၄) ပညာပါရမဳ၊ မဒးနွံလညာတ် ဗစာရဏာ အတိုင်သဘဴပကတိ မဒှ်ဒၟံင်ဍာံဍာံ၊၊
(၅) ဝဳရိယပါရမဳ၊ မဒးနွံ ကဵုပရေင်ဂိုတ်ဂစာန်၊၊
(၆) ခန္တဳပါရမဳ၊ မဒးနွံကဵု ဓဝ်မအေင်ဒုင်၊ မဒးဂံင်ဒုင်စရံင် လတူလောကဓရ် လတူပရေင်ပြိုင်ပကာန်တအ်၊၊
(၇) သစ္စာပါရမဳ၊ မဒးနွံကဵု သစ္စ၊ လဟီုဇကု ကမၠောန်ဇကု ညံင်ညးဂမၠိုင် ဂွံစွံဓဝ်ပတှ်ေဂှ် ဇကုသစ္စဒးနွံ၊၊
(၈) အဓိဋ္ဌာနပါရမဳ၊ မဒးဖျေဟ်လဝ် တင်ရန်တၟအ် တိုင်ပ္ကဴ၊ တင်ရန်တၟအ်ကမၠောန်ဇကု မကၠောန်ဂှ် ညံင်ဇကုဂွံကၠးလဝ်ပေင်င်၊၊
(၉) မဒးနွံဓဝ်မေတ္တာ လတူညးသအာင်ရောင်၊ တီဆပရဲ သွက်ဇကုသၟးလေဝ် ကမၠောန်ဇကု ဟွံအံင်ဇၞးကီု၊၊
ပါဲနူဂှ်တုဲ ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဂှ်လေဝ် တင်ဒၠောအ်ဗတောန် သွက်ဘဝမၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် နကဵုဓဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ၊၊ ဆၜိုတ် တင်ဒၠောအ်ဗ္တောန် သွက်ဂွံဒ္ဂေတ်သၟးဟွံသေင် သီုကဵု ပရေင်စိတ္တဗေဒ ညံင်ဘဝမၞိဟ်မွဲ မဂွံဆက်တန်တဴအာမာန်ပၠန် အခိင်ကာလ မဒးဇီုကပိုက် ကုပရေင်သ္ၚောမ်ဗြမ်လေဝ် ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နာနာသာ်ကီုရ၊၊ ဥပမာ အဿကဇာတ်ဂှ် ဂၞကျာ်ဇၞော် မၞုံယၟု ဥပရဳဒေဝဳဂှ် စုတိအာတုဲ သၟိင်အဿက ဒှ်ဒၟံင်ဓဝ်စံင်တူ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ ဗောဓိသတ် တၠရသိဂှ် ဂွံဆဵု ကုသၟိင်အဿက ပ္ဍဲဥဒျာန်တုဲ ရသိထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဂၞကျာ်ဂှ် အာကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဘဝစၟစင်စေဝ်တုဲ  မိပ်လဟိင်ဒၟံင် ကုဘဝစၟစင်စေဝ် ကရောမ် စၟစင်စေဝ်ကၟက်ရ၊၊ သၟိင်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ဓဝ်စံင်တူဂှ် အိုတ်အာရ၊၊ ဂလာန် ညးမိက်ဂွံဟီု ပ္ဍဲဇာတ်ဏအ်ဂှ် လ္ပဂၠိုက်သ္ၚောံဒၟံင် လတူညးမစုတိအာတအ်ညိ၊ ဍေဟ်စုတိအာတုဲ ဘဝဍေဟ် ကရောမ်ဇကုဂှ် အိုတ်အာတုဲရ၊၊ ဇကုဆက်အာ ဘဝဇကု ညံင်ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ်ညိ၊၊ ဟီုကဵုလညာတ်စိတ္တဗေဒမ္ဂး ဒဒှ်ဇကု မဒးသြာဲခြာ၊ ဆောမ်လေင်အာဂှ် ညံင်ဂွံဒုင်တဲဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊
ပါဲနူ ဇာတ်ဇၞော်စှ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဝင် ပရူကျာ်တြဲဂေါတမ နူဒှ်မၞိဟ် စဵုကဵု မစိုပ်ဒဒှ်ကျာ်ဂှ် သရောပ်စုတ်လဝ် ပါရမဳစှ်သာ် ဗွဲလတူဂှ် ဖအိုတ်ရ၊၊ ပဲါနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအခန်မဒှ်ကျာ် ကာလသၟိင်မာရ် မကၠုင် ပြိုင်ပကာန်ဂှ် ပတီ ဗဴတိသုန္ဓရဳဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ညးမိက်ဂွံဟီု ဘဝဇကု ၜိုန်ရ မစိုပ်အာ ကဆံင်သၠုင်အိုတ် ပြဲအိုတ် ကၞောတ်အထောတ် ကီုလေဝ် လ္ပဝိုတ်စ ဒဒှ်နူတမ်ဇကုညိ၊ ဘဝဇကု မဂွံစိုပ် ကဆံင်ဏအ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသဇိုင်သၟဝ် (ဝါ) ပါရမဳ ဗွဲမဂၠိုင် ရနုက်ဗပေင်လဝ်ကဵုရ၊၊ လဒက်ပတန် သုတ်ဇာတ်ဂမၠိုင်
'''ဗီုလဒက်ပတန် သုတ်ဇာတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ်မ္ဂး တုပ်ညံင်ရဴ လိက်ပ္ဍဲဂၠးတိ နူဒေသရးတၞဟ်တအ်ကီု နွံပိကဆံင် (phase) ''' သ္ၚိ -> မ္ၚး -> သ္ၚိ၊၊
သုတ်ဇာတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဂလာန်ဒၠောအ်ဗ္တောန် ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ပဟိုတ် ကုပရူမွဲမွဲ မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ ကျာ်တြဲတွံကဵုဂှ် နဒဒှ်နိဒါန်ဂှ် ညးစရ၊၊ ဥပမာ "နွံကာလမွဲတ္ၚဲ ကျာ်တြဲပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဇေတဝန်၊ ပဟိုတ်ကဵုဂမှဳမွဲ ကသဝ်ဒၟံင် သၟိက်ဂွံရာံဂှ် ကိံပက္ကဇာတ် ကျာ်တြဲတွံ" ဇာတ်ဂှ် စကဵု "ပ္ဍဲကာလမတုဲတေအ်၊ ဍုင်ဗာရာဏသဳ သၟီဗြဟ္မဒတ္တ ပကင်ရင် ဗောဓိသတ် ဒှ်သေဋ္ဌဳ … " သာ်ဂှ်ဟွံသေင် "ပ္ဍဲကာလအတိက်တေအ် သၟီဗြဟ္မဒတ္တ ပ္ကင်ရင်ဍုင်ဗာရာဏသဳ ဗောဓိသတ်ပိုဲဂှ် မဒှ်နာဲသာဗၞိက် … "
ကဆံင် ပထမ၊ (1. phase)
ပ္ဍဲသ္ၚိ
မိပ်မြဟ်
မတီ
အတိုင်သဘာဝ
သၟတ်/သၠာဲလေင်
ကဆံင်ဒုတိယ၊ (2. phase)
မ္ၚး
ပြသၞာ/ပေဲါဗတိုက်
ဂိုတ်ဂစာန်
ဟွံတီ
လောန်ကာဲနူသဘာဝ
အံင်ဇၞး/ပအပ်ပြာပ်ကောန်(ဝုတ်)
ကဆံင်တတိယ (3. phase)
သ္ၚိ/နန်
မိပ်မြဟ်/ဟွံမိပ်မြဟ်
ပသောင်ပြသၞာ
မဂွံဒုင်ပစၟတ်သမ္တီ
တတ်ၜတ်အာ အန္တရာယ်မာန် (/ဟွံမာန်)
ဒက်သ္ၚိကၟိန်/ ချိုတ်၊၊
ဥပစာလင်္ကာ ကေုာံ သင်္ကေတ
လိက်ပတ် နူအိန္ဒိယ ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဥပစာလင်္ကာ ဖအိုတ်ရောင်ဂှ် တၠပညာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ သီုကဵု ဘုံထပှ်ဘုံ မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲအဘိဓရ်ဂှ် ဒှ်ဥပစာလင်္ကာတုဲ မဒးကံက်အဓိပ္ပါယ် ဘုံထပှ်ဘုံဂှ် မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် စိုတ်စရိုတ် ပိုဲမၞိဟ် နွံထပှ်သာ်ရ၊၊ ကာလ ဒေါသစိုတ် မကတဵုဒှ်မ္ဂး ကတဴကတာန် ညံင်ကဵုနရက်၊ လောဘစိုတ် မကတဵုဒှ်မ္ဂး တဟင်တဟေဝ် ညံင်ရဴဗြိုတ်၊ မောဟစိုတ် မကတဵုဒှ်မ္ဂး မဟွံမွဲ ကုပရေင်ဗစာရဏာ ညံင်တိရစ္ဆာန်၊ မာနစိုတ် မကတဵုဒှ်မ္ဂး ညံင်ရဴဗြိုတ်ကီု မဒးကၠောဝ်တဟင် ဟွံပေင်တရပ်ကဵုစိုတ်ရ၊၊ ဒါနစိုတ် ကဵု သဳလစိုတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဇကု ဟွံထၞောန်စေန်စပ် လတူဒြပ်ရတ်၊ ဟိုတ်နူ ဇကုလောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟစိုတ် ဟွံကတဵုဒှ်တုဲ မိပ်သၠောင် ညံင်ရဴမၞုံ ပ္ဍဲဍုင်သွဝ်ရ ၊၊ ဇၞော်ပၟဝ်သမထဂှ် ပတုပ်လဝ် ဥပမာ ညံင်ဗြီု မရီုဗင် ထ္ၜလဘာ်ညးတၞဟ်၊ ဇၞော်ပၟဝ်ဝိဿနာဂှ် မၞုံဂၠိုင်ကဵု ကဆံင်၊ ကဆံင်သၠုင်အိုတ်ဂှ် ၜိုဟ်သြိုဟ်ဇေတ်တ်တုဲ မကော်ခဴစနိဗ္ဗာန်ရ၊၊
သၟာလှ်ေ သၟာဒယှ်ေ
နူလိက်တၟအ် သၟိင်ကဵုဒါန်ကုကျာ်
ပၞောဝ်ကဵုလှ်ေမန်ဂမၠိုင် လှ်ေသၟာဂွက်ဂှ် ဒှ်လှ်ေခေတ်တြေံမွဲ စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ လှ်ေသၟာဂွက်ဂှ် ကောန်မှိင်ဗြဴမွဲကဵု ကောန်မှိင်တြုဟ်မွဲ ညးၜါဒတဴတုဲလှ်ေရ၊၊ ဗီုလဒက်ပတန်ဒွက်ဂှ်မ္ဂး ညးၜါ စုက်ရေင်သကအ်၊ ဟီုဂးချေတ်ဓရေတ် ပတိုန်ဖျေဟ်ရေင်သကအ်၊ တုဲမ္ဂး ဒက်မိတ်ဒါန်၊၊ ပ္ဍဲဒွက်လ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး စကဵုပဏာမနိဒါန် ဂါထာလ္ၚောဝ်ကျာ်၊ ဒေဝတဴဂမၠိုင်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
နဒဒှ်ဥပမာ ဒွက်မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂှ် ရံင်ကဵုပရူပရာ ဒဒှ်ရ ထဝဲါကၠုင်သွံပြေင်ကီု၊ ဂလာၜံက်တိ၊ ပုင်ထဝ်ဗါန်၊ စဂှ်ကီု သီုကဵု မအရေဝ်ဂမၠိုင်တုဲ ဒှ်ဒွက် မဇန်ချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလခေတ်အင်္ဂလိက် (၂၀) ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဒှ်မာန်ရ၊၊ ကၞောတ်တဲ ညးၜါဒက်မိတ်ဒါန် ရေင်သကအ်တုဲ သၟတ်ဝုတ်ဂှ်ဂွိင်ဖေက် ဗွဲကြဴထောအ်လဝ် ကဵုကောန်မွဲတုဲ တိတ်ပထောအ်လကျာ်ရ၊၊ သၟတ်တြုဟ်ဂှ်ဟီု ယဝ်ရသၟတ်ဗြဴဂှ် ဍုန်ဗစစၞခိုဟ်ဟ် (ပုင်ထဝ်ဗါတ်ကဵုသွဖျုန်ဂၠဴ xx ကဗံင်ဗဴလေဝ်ကဵုသတ်တဵု)တှေ် ညးဟွံတိတ်အာပလကျာ်ရ၊၊
(ပဏာမလ္ၚောဝ်ကျာ်)
ယိုက်ဂုဏ်မိ ယိုက်ဂုဏ်မ ရတ်ပိသီုဒေဝါ xx
ယိုက်ဂုဏ်ကျာ်ဇၞးမာရ် ပါပဂြိုဟ်ပကဵုမာန် xx
ယိုက်ဂုဏ်မိမအဲရ သရဿဝတဳ xx
မန်ဂြိုင် မန်ဂြဝ် မန်ဂြော ဟောတု xx
သၟိင်ကနုမာန် ဍိုက်ယာန်ဂိတု
လဂေါဝ်မုက် ကောဇုလေဝ် xx အဵု…
ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏအ် အဲဍိက်ဏအ်ကလအ်ဏာရအဴ …
(ညးၜါစုက်ဆဵု)
(ဗြဴ) - အိုဝ် လှေသူကျဳ xxx ညးတၠဂၠုင် နူလဵုကၠုင်ရော သြကောဗၠာဲ …
(ဗြဴ) - (ၚုဟ်ထၟာဲဂှ် သာ်လဵုရော၊ လဴကဵုပိုဲလေဝ် ပိုဲဂွံရာန်၊၊)၂
(တြုဟ်) - ဂၠိုင် ဂၠိုင်ဂှ်ဟွံဟုရ xx အဝ် … တၟာဲမွဲ သြောအ်မွဲကီု xx
(ဗြဴ) - (ၚုဟ်ထၟာဲဂှ် ဍင်လောန်အဴ၊ ယှအ်ညိကၠာလေဝ်၊ သြ ... ကောဗၠာဲ)၂
(တြုဟ်) - ယှအ်လိုအ်မယျလေဝ် သူၚဴချေန်မ ဗီုဏအ်ရ ပိုဲသွံကၠုင် …
(ဗြဴ) - (ဘဴဂေါတွာ ဘဴဂေါလာ၊ ဘဴဂေါခွါလဴ မိုင်ယေန်)၂
(တြုဟ်) - ကၠုင်နူထဝဲါဟေင် xx သွံစပြေင်ကီုရလေဝ်ၝာဲ xx
(ဗြဴ) - (ၚုဟ်ပြေင်ဂှ် သာ်လဵုရော၊ လဴကဵု ပု္ိယ်လေဝ် ပိုယ်ဂွံတီ)၂
(တြုဟ်) - ကျဲတဂေါင် ဆံက်ဆေယ်ၚာ၊ ဝါမလာလေဝ် သူၚဴချေန်မ xx
(ဟီုဂလာန်ချေတ်ဓရေတ် ရေင်သကအ်)
(ဗြဴ) - (ဗတ်မန်ဂှ်ရော ဟွံဠေဝ်၊ အဝ် ဗတ်ဗၟာလေဝ် ဟွံကၠောအ်)၂ ဗတ်ဗၟာလေဝ်ဟွံကၠောအ်၊ အဝ်ဒှ်ယဲ ကလောအ်ကလေန် xx
(တြုဟ်) - (ဂွက်မန်ကောဟွံဠေဝ် xx အဝ် … ဂွက်ဗၟာ ကောဟွံကၠောအ်)၂ လေပ်လ္ၚတ်လဝ် ဂွက်ကရေင်၊ xx  ဟေံ xx ဟေံ … ဗက်ထဍေင်ကောန်သၟိင်ဗြဴ၊ ဟိုဲ၊  တေမိတန်ကၠာ ဂၞိင်ၜါဟိုဲ xx ပင်တဲလ္ၚောဝ် xx ကလင်ရုပ်ထဝ် xx ဟီုလဴကဵုဏောင်လေဝ် ရုပ်ထဝ်၊ တေမိ တန်ကၠာဏောင်လေဝ် xxx အဵု … ဟိုဲ xxx ပင်တဲလ္ၚောဝ်ရလေဝ် နာဲဏး xx ပင်တဲလ္ၚောဝ်လေဝ် လ္ၚောဝ်ဏာ xx ဇဴရလေဝ်ဟိုဲ …
(ဗြဴ) - (ဒယှ်တှ်မံင်လအ်၊ အဝ် … နာဲဏအ်လေဝ်ရဟာ)၂ သာန်ဂျာတ်လေဝ် မွဲၜါမ၊ ပကၠုင်ဘမံင်ပိုဲ xx
(ဗြဴ) - (ရံင်ရုပ်ဂှ်ကျေဝ်လာဲ xx အဝ် … နာဲတက်လေဝ်ဝေင်ဖေဝ်) နာဲတက်လေဝ်ဝေင်ဖေဝ် xx အဝ် ... ကျေဝ်ထောအ်ရသၟးသၟး ဟိုဲ …