cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကြက်သာသနာ
သမာဓိ
စိုတ်ပိုယ်ဂှ် ဗၞတ်လဵုထိင်ဒဝ်ဍေံဝါတ် ကၠောန်ရံင်ဓရ်သမထ ဝိပဿနာ မ္ဂးတီရ။ ဟွံကၠောန်ချပ်ကေတ်သၟးတီကေတ်ဟွံမာန်ရ။ နူဍောတ်တ်စိုတ်လုပ်စ လ္တူကမၠောန်သမထဝိပဿနာမ္ဂး ဇၞော်တိုန်ထိင်စိုတ်မာန်ကၠုင် ထိင်စိုတ်မာန်ခ္ဍင် တသိုက်စိုတ် တသိုက်ကာယ ကလိဂွံမာန်ခ္ဍင်ရ၊ ဒးဒုင်ဝိပက်ကမ်အတိက်ဂှ် အောန်ကြဳစှေ်ရ။ ကၠောန်သမထ ကၠောန်ဒဵုဇျာန်စိုတ်မံက်မ္ဂး ဒှ်တသိုက်မာန်ရ။ ကၠောန်ဝိပဿနာ ကၠောန်ဒဵုကဵု ကလိဂွံဝိပဿနာ ညာဏ် (၁၀) သာ်မ္ဂး ဒှ်တသိုက်ရ။ ဟွံဒှ်သောတာပန်ဏီလေဝ် တသိုက်ဇၞော်ဇၞော်ကလိဂွံဂတမတ်ရ။ ပိုယ်မိက်ဂွံဂွံပတန်စိုတ်သမာဓိမ္ဂး ဒးပတဝ်က္ဍိုပ်ကဵုကမၠောန်သမထ ဝိပဿနာကၠာရောင်၊ သမာဓိစိုတ်ဂှ် ယၟုနွံတၞဟ်ဟ်သာ်ရ။ မပ္တံ ခဏိခသမာဓိ၊ ဥပစာရ သမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိ၊ ဟဳနသမာဓိ၊ မဇ္ဖျိမသမာဓိ၊ ပဏီတသမာဓိ တန်တဴကဵု ထိင်စိုတ်ဂၠိုင်အောန်ရ။ ကမၠောန် သမာဓိဏအ် ဒှ်ကမၠောန် ချပ်ကၠောန်မံင်ဟွံသေင် ကမၠောန်ဟီုဝေင်ကဵုပါင်သၟးလေဝ် ဟွံသေင် ဒးကၠောန်ကေတ်နဇိုင်နတဲဇကုဟေင်ရ။
ကၠုင်ဆဵုဂဗသာသနာကျာ်တုဲ ပရဲဇကုဂွံတိတ်ဂှ် ပၞောဝ်ကမၠောန်ၜါသာ်ဏအ် ကမၠောန်လဵုဝါသနာ နွံစိုတ်ထတ်ရော - လ္ပာ်ဇကုစိုတ်ထတ်ဂှ် ကၠောန်ရံင်ညိ၊ သမာဓိလေဝ်ဒှ်ကမၠောန် ကျာ်ရ၊ ဝိပဿနာလေဝ် ဒှ်ကမၠောန်ကျာ်ရ။ ဆ္ဂး ကၠောန်သမထ ဂွံဇျာန်ဟွံကၠောံဝိပဿနာမ္ဂး ချိုတ်တုဲဒှ်ဗြီု ဟွံတိတ်နူသံသာရ၊ ကၠောန်ဝိပဿနာ ဘဝဏံဟွံဒှ်သောတာပန်ကၠာလေဝ် ဒှ်ဒေဝတဴပ္ဍဲဍုင်သွဝ်မ္ဂး ကလိဂွံအရီုဗင်နူဒေဝတဴမွဲသအာင် (ပရတောဃောသ) ကလေင်ကၠောန်ဓရ် ဒှ်ဒေဝတဴသောတာပန် မာန်မံင်ရောင်၊ ကျာ်တွံလဝ် ပ္ဍဲဒေဝတာ နူဂတသုတ်နွံမံင်ရောင်။ အခိင်လၟုဟ်ဒၞဲါကၠောန်သမထဍာံဍာံလေဝ်နွံ၊ ဒၞာဲဂှ်လုပ်ကၠောန်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။ အစောန်စရာဲသမာဓိဂှ် ဇၞော်မံင်ရောင်။ ကေတ်နိဗ္ဗာန်မ္ဂး အယာံမာတ်ရာဒနာမိက်သၟးဟွံတုဲ ဒးကၠောန်ကမၠောန်ဒဵုကလိဂွံသမာဓိရောင်၊ သမာဓိဂှ် ရေင်တၠုင်ဗ္စိုပ်ကဵုနိဗ္ဗာန်မာန်ရ။ ဆက်ဟီုဂလာန်ကျာ် တွံလဝ်ပ္ဍဲသမာဓိသုတ်မ္ဂး ခမဳကလိဂွံဇျာန်တုဲမ္ဂး -     "တီ ဒုက္ခသစ္စ""တီ သမုဒယသစ္စ ဟိုတ်ဒဒိုက်""တီ နိရောဓသစ္စ နိဗ္ဗာန်ဖအိုတ်ကၠေံဒဒိုက်""တီ မဂ္ဂသစ္စ ဒ္ဂေတ်ဂၠံင်ဂွံအာနိဗ္ဗာန်၊"ဂွံတီဓရ်သစ္စပန်ဂှ် ကြက်ဍေံမၞုံပ္ဍဲသမာဓိ ဂွံသမာဓိ တီဓရ်သစ္စပန်မ္ဂး တိတ်ဗၠး သံသာမာန်ရ။
နိဗ္ဗာန်ဂှ် ဒှ်တိုင်ပ္ကဴဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ရ၊ ဂွံအာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴဏအ်မာန် ဒးသ္ပသဇိုင် နူသဳလ သမာဓိ ပညာ ကြက်သာသနာပိဏံရ။
ပ္ဍဲဂကူဗုဒ္ဓဘာသာ ကြက်သာသနာပိသာ်ဏအ် မွဲသာ်ဒ္ဂေတ်လဝ်ဟွံမာန်မ္ဂး တုပ်ဗီုကၞုဲဂွံလဝ်သဝ်ဗြဴ ရှ်သတ်ဗြဴဍာ်ကြောံဂှ် ကၞုဲဟွံဒုင်စသိုင်ရ။ ပိုယ်ယဝ် ဂွံမံင်ကဵုသမာဓိစိုတ် ပ္ဍဲဇကုပိုယ် ယဝ်သမာဓိစိုတ်ခိုင်ဗိုင်မ္ဂး ပ္ဍဲဘဝပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ဏအ် ဂွံမံင်ဗွဲတသိုက်ရောင်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုညာဏ် တုပ်ကဵုမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴ ကလိဂွံမာန်ရောင် သတိပွမဗှ်ဗၞုဟ် ဟွံဝိုတ်သတိ၊ ညာဏ်သမ္ဗဇည ပွမပါ်ပဲါစင်ခြင် ကလိဂွံမာန်ရောင်၊ ဂမ္တဴ ဂမ္တာန်ပ္ဍဲစိုတ်သန္ထာန်ပိုယ် ၜိုဟ်သြိုဟ်ညိင်ဝတ် အိုတ်အာမာန်ရောင်။ သမာဓိစိုတ် တန်ဂၠိုင်မ္ဂး ကိလေသအိုတ်အာမာန်ရ။ ဖိုလ်မပ္တံသာ်ဝွံ ညးမင်မွဲသမာဓိတအ် ကလိဂွံမာန်ရ။ မိက်ဂွံတီဂုဏ်ဖိုလ်သမာဓိမ္ဂး အလဵုဇကု ဒးကၠောန်စမ်ရံင်ရောင်၊ နဲကဲကမၠောန်လေဝ် ဒးဍာံအ္စာထ္ၜးဂၠံင်လေဝ် ဒးဍာံမ္ဂး ဖိုလ်သမာဓိဟီုကၠုင်လ္တူတေံ ကလိဂွံဍာံဍာံရ၊ ဓရ်ကျာ်ဂှ် ပတှေ်တုဲ ဒးကၠောန်ရ။
ပညာ
ကြက်သာသာနာမွဲပၠန်ဂှ် ပညာ၊ ပညာလေဝ် အရေဝ်မန်ဇေတ်တ် ဟွံသေင်၊ ဆ္ဂး ရပ်စပ်သုင်စောဲမံင် ဗီုအရေဝ်မန်မွဲကီုရ။ ကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ်ပညာမ္ဂး ပွမတီကေတ်သၠဲသၠဲလးလး ပွမတီကေတ်နဲကဲဂၠိုင်ကဵုဗီုဂှ် ဒှ်ပညာရ။ ခိုဟ်ဟ်ပရေံပရေံ ပွမတီကေတ်ဍာံဍာံပြပြဂှ် ဒှ်အဓိပ္ပါယ်ပညာရ။
ပညာ သမာ အာဘာ နထ္တိ ပညာဂှ် ပတုပ်လဝ်ကဵုလျးမွဲရ။ လျးဂှ် ညံင်ရဴမပၠေင်ကၠေံကဵုတိုက်ဒမၠုကီု ပညာမတီဂှ် ပၠေင်ကၠေံမောဟဟွံတီရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၞောဝ်လျးဂမၠိုင် လျးဂွံတုပ်ကဵုပညာဟွံမွဲ အ္စာလောကနဳတိတအ် ဟီုထ္ၜးလဝ်ဂုဏ်ပညာနွံရ။ အ္စာလောကနဳတိတအ် တီကၠုင်နူလိက်ဒၠေံါဗ္တောန် ကျာ်တြဲဂေါတမရ၊ ဆက်ဟီုအာတၟေင်ပညာပၠန်မ္ဂး-   စိန္တာမယပညာ -  ချပ်စင်ခြင်နကဵုဉာဏ်ဇကုတုဲတီ
သုတမယပညာ - ကလင်ကေတ်ဂလာန်နူတၠပညာတအ်တုဲတီ
ဘာဝနာမယပညာ - ဇၞော်ပၟဝ်သမထလုပ်စဇျာန်တုဲတီ၊ ပၟဝ်ဝိပဿနာလုပ်စဖိုလ်တုဲတီ။ ပဲါနူဏအ်ပညာကျာ်တွံလဝ် ပ္ဍဲပါဠိဝိဘင် မပ္တံဒါနမယပညာ၊ မၞိဟ်ပညာနွံ ကဵုဒါန်လေပ် တီကေတ်ဂုဏ် ဖဵုမဆေင်စပ်ကဵု ကဵုဒါန်ဇကုကဵု၊ မၞိဟ်ပညာဟွံမွဲ ကဵုဒါန်ဟွံလေပ် ညာတ်ညးတၞဟ်ကဵု ကဵုကီု၊ ဟွံတီဂုဏ်ဖဵုဒါန် ဇကုကဵု၊ သဳလမယပညာ တီဂုဏ်ဖိုလ်မင်မွဲသဳလ တၟေင်ပညာ ရံင်ဗှ်လိက်ကျာ်မ္ဂး ဆဵုဂၠိုင်ကဵုဂကူရ။
နဲကဲဂၠာဲပညာ ပညာဂှ် ဂၠာဲလေပ်မှဂွံ၊ ဒးတီ ဒးကၠိုဟ်နဲကဲဂၠာဲပညာကီုရောင်။ ပၞောဝ်ပညာပိဂကူ ထ္ၜလဝ်လ္တူတေံဂှ် သုတမယပညာဂှ် ဒှ်ပညာသဇိုင်အဓိကရ။ ပရိပုစ္ဆံ ဗုဓံဇနံ ပညာပါရမဳတံ ဂန္တွာ အတိုင်ကျာ်တြဲတွံ ထ္ၜးလဝ်ပ္ဍဲပါဠိဗုဒ္ဓဝင် သၟာန်သၟုက်ဇရေင်ပူဂဵုတၠပညာတအ်တုဲ ပညာပါရမဳ ဂွံဍိုက်ပေင်ကၠုင်ရ၊ ဒးဟီုကၠးကၠးမ္ဂး သၟာန်သၟုက်တၠပညာတအ်ဂၠိုင်မ္ဂး ပ္ဍဲဇကုပညာ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ လေပ်ကၠုင်ပညာ ဒဵုစိုပ်ကၞောတ်အထောဋ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတမယပညာ ပညာသၟာန်သၟုက်တၠပညာတအ်ဂှ် ပိုယ်ဒးစကေတ်ကၠာ ဗ္တောန်ကၠာအိုတ်ရောင်။ စပ်ကဵုဂလာန်ဝွံတုဲ သၟတ်တအ် ထေက်ကဵုစွံသတိထေက်ရ။ ဇကုမိက်ဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက် အနာဂတ်မ္ဂး ဒးနိဿဲခစသဳကၠဳတၠပညာတအ်ရောင်၊
မၞိဟ်ပ္ဍဲလောကဝွံ သဇိုင်ပညာမွဲမွဲ ယဝ်ဟွံလေပ်လဝ်မ္ဂး အလဵုလဵုဇကု ဂွံချပ်စင်ခြင်ပညာမွဲမွဲဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ သုတမယပညာ ဟွံမွဲမ္ဂး စိန္တာမယပညာ ဂွံဟွံမာန် ဍိုက်ပေင်ဟွံမာန် မိက်ဂွံဟီုကဵုသတိရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတမယပညာဂှ် ဒှ်သဇိုင်ပညာမဟီုလဝ်ရ။ သွက်သဇိုင်ပညာ ဂွံဒှ်ကၠုင်ပ္ဍဲဇကုဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာဒးဒုင်နဲကဲ ဒးဒုင်နိဿဲ ဒးကတ်လ္ၚတ်ကေတ် နူဂလာန်တၠပညာတအ်ရောင်။ ကလိဂွံသုတမယပညာတုဲဟေင် စိန္တမယပညာဍိုက်ပေင်မာန်ရ။
လေပ်ပညာတုဲမ္ဂး ကလိဂွံဂုဏ်ဖိုလ် ဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ၊ လောကဝွံ ညးနွံကဵုပညာတအ်ဟေင် ရေင်တၠုင်ကဵုပရေင်ဘာသာ သာသနာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မာန်ရ။ ဂွံရေင်တၠုင်အာစိုပ်ဒတုဲမာန် ဇၟာပ်ပ်ဒၞဲါဂှ် ဒှ်အရာပညာဖအိုတ်ရ။ ပညာဂှ် ဒှ်ကမၠောန် ပရေံပရေံဟွံသေင် ဒးဒှ်ကမၠောန်လ္ပာ်ခိုဟ်ဖအိုတ်ရ။ ဒုစရိုတ်ဟွံသေင် သုစရိုတ်ရောင်။ ပၞောဝ်လ္ပာ်ကုသိုလ် အကုသဵု ၜါလ္ပာ်ဂှ် ဒှ်ကရေက်လ္ပာ်ကုသိုလ်ဟေင်ရ။ ပညာဂှ် ပ္ဍဲစိုတ်မၞိဟ်ယုတ်ပပ်ၚံက် စၞာဲလဳဠာန် ဍေံဟွံတန်တဴရ။ ပ္ဍဲမၞိဟ်မၞုံစိုတ်ဆာဲပြဲတပ်လ္ဂူဟေင် ဍေံစိုန်သ္ကီုရ။ ပညာလုပ်ကဵုဒဒိုက်ညးမွဲသ္အာင် မပ္တံပညာကၠောန်လွဟ်ဂျိတအ်ဂှ် ပညာဇေတ်ဟွံသေင်ရ။ ညးလေပ်ပညာဇေတ်တ်ဂှ် ညးဟလိုင်ဒှ်တသိုက်ရောင်။
သွက်ဂွံပါ်ပဲါပညာဇေတ် ဟွံဇေတ်ဒးဂှ် ထ္ၜးကဵုသာဓကဇာတ်ကၠုင် နူဒေသနာမွဲရ။ ဗှ်ရံင်ဇာတ်ဝွံတုဲ ပညာဇေတ် ပညာဟွံဇေတ်ဂှ် ကၠးကၠုင်ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ အဃောသၟိင်ဗြဟ္မဒတ္တပ္ကင်ရင်ဍုင်ဗာရာဏသဳဂှ် ဗြဴစရာဲဍုင်သုလသာ ညာတ်ဒးကမၠတ်ဇၞော်သတ္ထုက၊ ဗဳဇခါတ်တအ်ကော်ဏာသုသာန် သွက်ဂွံဂစိုတ်တုဲ သုလသာဆာန်ဍူသတ္ထုက မိက်ဂွံသ္ပအိန်ထံင်တြုံတၠသ္ၚိရ။ ကဵုသြန်လာဘ်ဗဇဴ ကဵုဗလးကၠေံသတ္ထုကတုဲ ပံင်ဖက်ညးသ္ကအ်ရ။ သတ္ထုကသၠးကၠေံ ညာဏ်ကမၠတ်ဟွံမာန်တုဲ ကော်ဏာလ္တူက္ဍဟ်ဒဵုသၠုင်တေံရ။ စိုပ်လ္တူက္ဍဟ်ဒဵုတုဲ ခလောတ်ကေတ်သုလသာတုဲ ဂစိုတ်ထောံဏောင်သ္ဂးရ။ မိင်ဂလာန် တြုံတၠသ္ၚိဇကုသ္ဂးတုဲ သုလသာချပ်ကေတ်နပညာတုဲ ယွံတြုံသ္ဍိုက်ဆာန် နူကၠာအဲဟွံချိုတ်ဏီ အလန်လက္ကရဴအိုတ် ကဵုအဲလ္ၚောဝ်တြုံတၠသ္ၚိညိဂးတုဲ သုလသာလ္ၚောဝ်ဒိုဟ်ပန်လ္ပာ် ကာလလ္ၚောဝ်စိုပ်လ္ပာ်စးဂှ် သုလသာဓရိုဟ်ဖျေံဏာ သတ္ထုကနူက္ဍဟ်ဒဵုဂှ်ရ။ အခိင်ဂှ် ဗောဓိသတ်ပိုယ် ဒှ်မံင်ဒေဝတဴရုက္ခဇဵုတုဲ မၞိဟ်တြုံဟေင်နွံကဵုပညာဟွံသေင် မၞိဟ်ဗြဴလေဝ် နွံကဵုပညာကီုရောင်၊ နကဵုဂလာန် ဣထ္ထဳပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ ဟီုထိုင်သးသၟတ်ဗြဴသုလသာရ။
သွက်ပိုယ်ဒးချပ် သၟတ်ဗြဴသုလသာ ဓရိုဟ်ဖျေံသတ္ထုကနူက္ဍဟ်ဒဵုဂှ် ဒှ်ဂစိုတ်မၞိဟ်ဟွံသေင်ဟာ ?
ပညာစေတသိက် ဟွံစိုတ်သ္ကီုပ္ဍဲစိုတ် သုလသာဟွံသေင်တုဲ ဒေဝတဴရုက္ခဇဵု ဟီုထိုင်သး သုလသာနွံကဵုပညာဂှ် ဒးဍာံမံင်ရဟာ ?
ဂလာန်ဒေဝတဴဂှ် ဍာံလေဝ်ဍာံ ပတှေ်စ ထေက်ကွေံကွေံရ။ မုဟိုတ်ရော ပွမဟီုဂလာန်ပြယာဲ ဇကုဂွံဗၠးချိုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူပညာနွံရ။ ဂွံချပ်ဒး ဂွံပဲါနူဘဲဂစိုတ်လေပ် ဒေဝတဴရုက္ခဇဵု ရံင်ကဵုအခိင်သုလသာပဲါဘဲဇကု ဒးချိုတ်တုဲ ဟီုထိုင်သးတဴရ၊ ကာလသုလသာဓရိုဟ်ဂစိုတ် သတ္ထုက ဒတုံစှေ်နူဒဵုဂှ် ဒှ်အကုသိုလ်ပညာ ဒုစရိုတ်ဟွံသေင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လ္တူမၞိဟ်မွဲမွဲ ပညာဇေတ်တ် လၟိုဟ်ဟွံသေင် အခိင်ချပ်လ္ပာ်ခိုဟ်ဂှ် ဒှ်ပညာဇေတ်တုဲ အခိင်ချပ်လ္ပာ်ပရေံမ္ဂး ဒှ်ပညာဟွံသေင် ဒှ်အကုသဵုဒုစရိုတ် စိုတ်ဓါတ်သမၠီုရ။
ညးလဵုမွဲဟွံဟီု အဃောဍောတ်သွတ် အခိင်မံင်ဘာဂှ် ဒှ်အရာနိဿဲ ဂၠဲါလ္ၚတ်နဲဗ္တောန်ပညာရ၊ လေပ်ပညာဍာံဍာံ ကေတ်ပညာဍာံဍာံဂှ် တိတ်နူဘာတုဲဟေင် ဒးဂၠဲါရ၊ ဘဝမၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ဘာဗ္တောန်ပညာရ၊ ဒှ်ဘာဗ္တောန်ကဵုကွတ်နာနာရ။ ဗၞတ်မွဲအယုက်မၞိဟ် ဒးကတ်ဗ္တောန်မံင်ပညာလၟိုန်ရ။ ချိုတ်မ္ဂးဟေင် ဂွံတိတ်ဗၠးအာနူဘာဗ္တောန်လိက်ရ။ အဲဂှ် အံင်လဝ်တာန်ဇၞော်တဆိပ်ကြာတုဲ ပညာဍိုက်ပေင်အာစိုပ်ဒတုဲရ သွက်ဒးထပ်ဂၠဲါပညာပၠန်ဂှ် ဟွံမွဲရ ညးမဟီုဂး ဂလာန်ဝွံ ဒှ်ညးဟွံမွဲကဵုပညာ ဒှ်ဂလာန်မၞိဟ်သာသ္ပအ်မွဲရ။ ပညာဂှ် နူဍောတ်တ် ဒးဂၠဲါကတ်ဗ္တောန်ဒဵုကဵုစုတိချိုတ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂကူမန်ဂွံဗၠးၜး သွက်ဂကူမန်ဂွံမံက်ဂတဝ် ဇၟာပ်ပ်မန်ဒးကတ်ဗ္တောန်ဒလိုင်ပညာ မပ္တံပညာသွာင်ကၠောန် ပိုန်ဒြပ်ကူဂတးသွံရာန် သွာင်ပညာချူခၞံဖန်ဖက် သွာင်ဇဳဒိုဟ်ဟွံအိုတ်ဏီမ္ဂး ဆက်တုဲ ပိုယ်ဒးဂၠဲါကေတ်ဗ္တောန်အာဏီရောင် ဖျေံစိုတ်ညဳညဳ ဂိုတ်ဂစာန်တုပ်ပ် အိုတ်စိုအ်။
နိဿဲ
အာရီုဆဌမ၊ နာဲအံင်ဇၞး (ရုတ္တံင်)
ဘီစိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဘီစိုင်(Bisaing၊ ဘီစိုင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၇။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၉၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၆၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဘဝဇကုလ္ပပတုပ်ကဵုဘဝညးတၞဟ်
( ဘဝဇကုလ္ပပတုပ်ကဵုဘဝညးတၞဟ် )
လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်စိုအ် ။
နွံတဴမအရေဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ပိုဲတံဂွံမိၚ်ဂွံဗ္တောန်ကေတ်မံၚ်တွဵုဟီုဂှ်တှ်ေ ဘဝဟီုမ္ဂးဂှ်လ္ပပတုပ်တဴညးသ္ကံညိ၊ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဘဝညးကဵုညးနွံတဴကဵုၚုဟ်မးကဆံၚ်ညးကဵုညးဖအိုတ်တုဲ ဂၠံၚ်ဍာန်တိုၚ်ပ္ကဴကွာ်အာဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ်နွံကဵုတိုၚ်ပ္ကဴဇၟာပ်ညးဖ္အိုတ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတံလ္ပအာကဵုဖျုန်ပ္ဍဲညးတၞဟ်ခိုဟ်အာနူကဵုပိုဲပရေံအာနူကဵုပိုဲဏံညိ၊ လ္ပပတုပ်နူတၞဟ်သိုက်လောဲအာနူကဵုပိုဲဝါတ်အာနူကဵုပိုဲဏံညိ၊ လ္ပပတုပ်ယာဲအပါညးတၞဟ်သိုက်လောဲနူယာဲအပါပိုဲ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ ယာဲအပါညးတၞဟ်စောန်သကီုဂှ်ဗက်ယာဲအပါပိုဲဟွံဂွံပုဟ်၊ တြုံညးတၞဟ်ခိုဟ်တြုံအဲဟွံခိုဟ် ဗြဴညးတၞဟ်ခိုဟ်ဗြဴအဲဟွံခိုဟ်၊ ကောန်ညးတၞဟ်ခိုဟ်ကောန်ပိုဲဟွံခိုဟ်သာ်ဏံဗွဲတုန်၊ ယဝ်ရပိုဲတံအာပတုပ်ဒၟံၚ်အရာဆေၚ်စပ်ကဵုဘဝဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ နွံကၠုၚ်ကဵုဆပြသၞာဟွံကတုဲ ဘဝပိုဲဏံဂှ်လေဝ်သဝ်ယုတ်စှ်ေကၠုၚ်မာန်သိုက်သိုက်ရ။
မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ်ဟွံကၠိုဟ်ဘဝကၠးကၠးသောၚ်သောၚ်တပ်တပ်တုဲ ညးတအ်အာပတုပ်ကဵုဘဝညးတၞဟ်ကဆံၚ်သဝ်နူကဵုဇကုအိုတ်တုဲ သွက်သ္ဂောံဘဝဇကုဂွံသၠုၚ်နွံဂၠိုၚ်ၚုဟ်မးသာ်ဏံလေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်ဗွဝ်ဒဵုဟဒၚ်ရ၊ ပတုပ်အာပတုပ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်ဆဵုညးကဆံၚ်သၠုၚ်အာနူဇကုကီု ၚုဟ်မးဘဝတၟေၚ်အာနူကဵုဇကုဂှ်တှ်ေ အလန်ဏံဟေၚ်ကလေၚ်ဒှ်ဒဒိုက်စိုတ်စဟွံစှ်ေတိက်ဟွံလၠိၚ်ဒှ်ကၠုၚ်မာန်ပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲရ၊ ပတုပ်အာပတုပ်ကၠုၚ်တုဲ အိုတ်ကၞောတ်ဂှ်ဟေၚ်ဂၠာဲတသိုက်တၟာဒဳရုဲလေဝ်ဟွံဆဵုပ္ဍဲဘဝမစှ်ေဒၟံၚ်စက္ကမိဏေတ်နာဍဳဏံကီုရ။
ဇၟာပ်ဇၟာပ်မၞိဟ်သီုဖ္အိုတ်လေဝ် အရာခိုဟ်ခိုဟ်ဗီုညးကဵုညးနွံမံၚ်ဖအိုတ်တုဲ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးရံၚ်ဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးပ္ဍဲအရာခိုဟ်ခိုဟ်ဒၞာဲညးတၞဟ်နွံမ္ဂးတှ်ေပိုဲဏံဂွံဆဵုကေတ်တသိုက်စိုတ်ဗွဲစၟတ်ဨကန်တရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဂွံတြုံဗြဴလေဝ်ပိုဲတံလ္ပပတုပ်မံၚ်ကဵုဗြဴတြုံညးတၞဟ်တံဂှ်ညိ၊ ဂွံကောန်လေဝ်ပိုဲတံလ္ပအာပတုပ်ဒၟံၚ်ကဵုကောန်ညးတၞဟ်တံဂှ်ညိအဴ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ပိုဲတံဟွံမွယ်ကဵုတသိုက်အတိုၚ်မွဲဘဝဏံလေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ လောကဏံသိုၚ်မာန်ပ္တိုန်လဝ်ဇၟာပ်အရာနာနာအိုတ်သီုဂှ် ခိုဟ်အာဖအိုတ်လေဝ်ဟွံမွယ် ပရေံအာဖအိုတ်ဂှ်ပၠန်ဟွံမွယ်တုဲ နွံဆပိုဲဏံဒးကၠိုဟ်စိုတ်ကေတ်ဍေံတုဲ ပိုဲဏံဒးနွံကဵုနဲကဲဗဂဵုဟလဵု ဒးနွံကဵုနဲကဲပြံၚ်သၠာဲ ဒးမံၚ်ကဵုဍေံနကဵုအစောံစရာဲဂံၚ်ဂံၚ်တုဲ ဒးပြိုၚ်ပ္ကာန်အာဘဝနဒဒှ်ဓဝ်ဍာံမွဲဂၠံၚ်ဍာန်တပ်တပ်ဓဝ်ဓဝ်သောၚ်သောၚ်အးအးမွဲတၞုၚ်သွက်ဘဝညိ၊ ဣဏံရပိုဲတံဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးဘဝ ပိုဲတံဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးအခိၚ် ပိုဲတံဆဵုကေတ်ၚုဟ်မးသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲပြောဲဇွာဂကူဘာသာမွဲပေၚ်ပေၚ်ဍာံဍာံဇေတ်ဇေတ်ရ။ အုပ်ကၠေံနိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရအဴ ။
ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
အရေဝ်မုသာကေုာံပရိုၚ်ပ္တောံ
အရေဝ်မုသာကေုာံပရိုၚ်ပ္တောံ
80% တၟံကၠံအရေဝ်မုသာပရေၚ်ပရောပရိုၚ်ပ္တောံပလံၚ်ပ္တိတ်ဗစိုပ်ဏာသွက်ညးဂမၠိုၚ်တံမာန်ရ၊
ပိုဲမၞိဟ်တံဏံလေဝ်ဒးစိုတ်ကလၚ်ကေတ်အရေဝ်မုသာကေုာံပရေၚ်ပရေံပရေံဂၠိုၚ်ရ၊ တုဲတှ်ေ ပိုဲမၞိဟ်တံဏံဂှ်ပၠန်လေဝ် ဒးစိုတ်လဴစပရောညးတၞဟ်လပါ်ပရေံပရေံလၟိုန်အခိၚ်အခါကီုရ၊ မၞိဟ်မွဲရဲတံဂှ်လေဝ် ပရေၚ်ပရောညးတၞဟ်တီဖအိုတ်ဆဂးပရေၚ်ပရောဇကုမွဲရဟွံတီတုဲဣဏံလေဝ်ဝါတ်မံၚ်ကီုဏောၚ်၊ ဟိုတ်သာ်ဂှ်တုဲ ပရောပတောံဟွံတီဓဝ်ဍာံမွဲဂှ်စကၠုၚ်အခေတ်မြဟ်မြက်နူကဵုပရေၚ်ဒဒှ်ဍာံတံဏီရ၊ ညံၚ်ရဴပရေၚ်ပရောပရေံပရေံနူညးတၞဟ်တံဂှ် လဴထ္ၜးပ္တိတ်ဏာသွက်ညးတၞဟ်ဂွံကလၚ်ကေတ်မာန်လောဲလောဲမွဲတုဲစအခေတ်သက်ဟီုဟွံမွယ်ရ၊ ဟီုဂမိပ်စိုတ်ပါၚ်သၞော်ခိုဟ်ဂွံမွဲချိန်ခဏတုဲ ဗွဲကြဴဒှ်ကၠုၚ်ပြသၞာဟွံအောန်လေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်ရ၊ မၞိဟ်မဟီုပရေၚ်ပရောပရေံပရေံပတောံပတောံလပါ်ညးတၞဟ်တွဵုတံဂှ်တှ်ေ လအ်အာညိတုဲဒှ်ကၠုၚ်ဒ္ဂေတ်ပွဖျုန်လတေၚ်ဇုတ်စၞာံပတိုဟ်ပိုဲဏံတုဲ ဟွံလအ်မၞိဟ်ဏံမွဲဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ဇၞော်ဟွံမွယ်ကဵုအဓိပ္ပါဲလးလးမွဲတၠကီုရ။
သၞောတ်သၞောဝ်သဘာဝဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ ကသပ်လညာတ်ပိုဲဏံဂှ်ဒှ်ညံၚ်ရဴပသဲမဇြောတ်ဒၟံၚ်မွဲကလောံတုဲ တံၚ်ဂြဲထပၠုပ်ကေတ်နၚ်ပ္ဍဲပိုဲဏံနာနာသာ်အိုတ်ကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံကူချပ်ပရေၚ်ပရောခိုဟ်ခိုဟ်မ္ဂးတှ်ေလေဝ် တံၚ်ဂြဲထပၠုပ်နၚ်ပရေၚ်ပရောခိုဟ်ခိုဟ်တံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ရ၊ ဆဂး အခိၚ်လဵုပိုဲတံကူချပ်ပရေံဗၠေတ်တ္ၚံက်စၞာဲဏောၚ်တှ်ေ အခိၚ်ဂှ်ဟေၚ် ပိုဲတံတံၚ်ဂြဲထပၠုပ်ကေတ်နၚ်အရာနာနာလပါ်ပရေံပရေံယုတ်ယုတ်တံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်အိုတ်တုဲ ကော်စကုသဵုပရေံလုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံမာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတံလ္ပစောဗကစပရောညးတၞဟ်ဟွံခိုဟ်တံဂှ်တုဲ ပရေၚ်ပရောဟွံခိုဟ်တံဂှ်လေဝ်လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံလောဲလောဲသွာသွာမာန်ရ။
ပိုဲတံလ္ပဒှ်မၞိဟ်ကတောဝ်သာပတေဟ်စလောဲဂှ်ညိအဴ ညံၚ်ရဴကဵုပရောပရာသွက်ညးတၞဟ်ဒးလက်ဒေါန်တက်ၜုၚ်ညးသ္ကံဗွဲတုန်၊ ဗီုလဵုပိုဲတံဂွံပါဲဓလေတ်ထောံနူမၞိဟ်လဴစပရောညးတၞဟ်ဟွံခိုဟ်တံဂှ်တှ်ေ ပိုဲဏံဒးသ္ပမၞိဟ်ညံၚ်ရဴဟွံတီတဴမွဲသာ်တုဲမံၚ်ထောံညိၚ်ညိၚ်ညိတှ်ေသောၚ်အိုတ်ရ၊ ဣဏံဂှ်လေဝ် ညံၚ်ရဴပိုဲတံဂိုၚ်ပကောံစွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲပရေၚ်ပရောနာနာလပါ်လဵုနွံဂၠိုၚ်တှ်ေ စိုပ်မွဲတ္ၚဲဟေၚ် ပိုဲတံတံၚ်ပ္တိတ်သုၚ်စောဲစကာပရောပရောမဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲဏံဗွဲစၟတ်ဨကန်တကီုရ၊ တ္ၚဲဏံၜိုန်ရပိုဲတံဟွံသုၚ်စောဲကီုလေဝ် ဟွံသုၚ်စောဲရလ္ပထေၚ်တုဲ တ္ၚဲလဵုနဲကဲသုၚ်စောဲဘဝပိုဲသတိလီုသမာဓိကၟိုၚ်ကယျာမ္ဂးတှ်ေ တ္ၚဲတေံရပိုဲဏံဂၠံၚ်ပိုတ်တုဲ အရာလဵုဂွံဆက်ကွာ်အာမာန်ဂှ် တ္ၚဲတေံဟေၚ်ဒှ်ရအရာစွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲတံလပါ်ပရေံပရေံယုတ်ယုတ်မ္ၚိုဟ်ကြံၚ်တံၚ်ပ္တိတ်စသုၚ်စောဲစကာအိုတ်တုဲ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ်ဘဝဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ကုသဵုပရေံမွဲရ ။  အုပ်ကၠေံနိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ ။
နိဿဲ
ဝင်ပတုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ပတုက်
ဘာဝင်ပတုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ပတုက် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွမ်ဒိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကွမ်ဒိုင်(Kundaing၊ ကွမ်ဒိုင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၀၆။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဗဒဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဗဒဝ်
ဘာဗဒဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဗဒဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၉၊ ဝှ် ၃၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်မ္ၚး
ဘာဗဒိုပ်ဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်မ္ၚး ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၂၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကၟိန်ဍုၚ်
✍ရာမည-မာံဝါန်ၛာဲ✍ ကွာန်ကအ်သိုခ်
ကအ်ပန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကအ််ပန်(Kawtpun၊ ကော့ပွန်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၀၅။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိရုတ္တိ မအရေဝ်မန်
နိရုတ္တိ မအရေဝ်မန် (etymology of Mon words) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလ္ၚတ်လဝ် တမ်ရိုဟ်မူလ မအရေဝ်ဂမၠိုင်ရ။ မအရေဝ်မန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒှ်မအရေဝ် နူမန်ဇေတ်တ်တုဲ မအရေဝ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒှ်မအရေဝ် မန်တအ် လွဳဗစလဝ် နူကဵု ဘာသာသအာင် မပတံကဵု သံသကြိုတ်၊ ပါဠိ၊ ဗၟာ ကေုာံ သေံလေဝ် နွံညိညကီုရ။ ကဏ္ဍဝွံ ဒှ်အဘိဓါန် ဟွံသေင်တုဲ ဆမရေဝ် မလ္ၚတ်တီလဝ် တမ်ရိုဟ်မူလတအ်ဟေင် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
အ
အကး (sky) (န) ဒတန်ဨရိယာ လတူတိ ပ္ဍဲဒၞာဲ မဂွံဆဵုကေတ် မတ်ဗြဲ၊ တ္ၚဲ ကေုာံ သၞံင်တအ်။ (နူ ပါဠိ- အာကာသ) (အာကာသ် (မန်တြေံ)၊ ) ဗောဓိသတ် ဒသ်အာကာသ်ဒေဝတာဝ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၄၇)
အစာ/ အ္စာ (န) ဗောဓိသတ် ဒသ်[အ္စာရ်] (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၈) သင်္ဂါမာဝစရဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ် အစာရ်စိင်။(ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သမၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၈၂) ။ အနဝိရတိဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ဒိသာပါမောက္ခ အာစာရ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သမၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၈၅)
အမာတ် (န) တဏ္ဍုလံနာလိဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်အမာတ်သၟိင်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၅၊ ၂၅)
အာ
အာ (ကြိ) ကိန္ဒရ်လောကပါလ် ဒိန္ဒိင် ဂၞကျေက် အာရ်ဖ္ဟုး ဟန်ဣဉ္စအ်အနဝတ္တ -ယဝိမာန်ထရ် အန္တူ (နောရ်တၟောအ်) (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၂)
ဣ
ဣန် (န) ဘဒြဃတဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ဣန်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၂၉၁)
က
ကဝါ် (န) ဗောဓိသတ် ကုတ ဗောယ်ဥတ္တရ် တွေက် ဒုံပေါးတရ်ဝေက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၇)
ကဒဝ် (န) ကိန္ဒရ်လောကပါလ် ဒိန္ဒိင် ဂၞကျေက် အာရ်ဖ္ဟုး ဟန်ဣဉ္စအ်အနဝတ္တ -ယဝိမာန်ထရ် အန္တူ (နောရ်တၟောအ်) (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၂)
ကမာတ် (န) ဂိဇျဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်သၟိင်တံမာတ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၁၆၄)
ကဴဝဴ (ဂစေမ်) (န) စူဝသကုနဇာတ်။ ဗောဓိသတ်ဒသ်တွာဝ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၄၆၄)
ကၞုဲ (န) နဠပါနဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်ကၞူယ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် 20)
ကၞောဝ်/ခၞောဝ် (န) (ကိန္နရဳ) စန္ဒကိန္နရိကဇာတ်။ ဗောဓိသတ်ဒသ်ကိနရ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၄၈၅)
ကၠိက် (န) တု(ဏ္ဍိလ)ဇာတ်။ ဗောဓိ)သတ် ဒသ်စ္လိက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၃၈၈)
(ကၠဵု)ကၠိင် (န) သိဂါလဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်က္လိင် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၄၂)
ကွး (န) သိလဝိမသဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ် တွာသ်ဒိသာပါမောက္ခ။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၃၀၅)
ကွာ် (ကြိ) ဗောဓိသတ် ကုတ ဗောယ်ဥတ္တရ် တွေက် ဒုံပေါးတရ်ဝေက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၇)
ကမၠတ် (န) သတပတဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ကံလေစ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၂၇၉)
ခ
ခဍာ် (န) ကာကဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ကိလ်အာက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၄၀)
ဂ
ဂကူ (န) ဆာဝဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကရ်ကုလ်စဏ္ဍာလ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၃၀၉)
ဂဂိတ် (ဂစေမ်) (န) (ဗၟာ - စာဝတီးငှက်) ကုတိဒူသဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဂိဂိတ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၃၂၁)
ဂစေမ် (န) နစ္စဇာတ် (ဗောဓိသတ် ဒ)သ် ကိစေမ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် 32)
ဂတ (ကြိ) ဗောဓိသတ် ကုတ ဗောယ်ဥတ္တရ် တွေက် ဒုံပေါးတရ်ဝေက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၇)
ဂြာဲ (န) နိဂြောဓဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်ဒြာယ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၁၂၊ ၁၅)
ဂရင် (ကြိ) ကိန္ကာလ် ဂၞကျေက် ကိန္ကာလ် အပ္ပေါအ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက်  ဂၞန် ၄)
ဂၠဴ (န) သာလုကဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ဇ္လောဝ်ကၟက် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၂၀၆)
စ
စဴ (ကြိ) သၟိင်မ္ဗအ် ဂၞကျေက် ပိန္ဒောင် ဂၞကျေက် စောဝ် တုန် ဟန်ဍုင်သၟိင် သြိသီဓေါဟ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၈)
စာင် (န) ကုက္ကုတဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်တျေင်(ကၟ)က် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၃၈၃)
စိင် (န) သိလဝနာဂရာဇာတ် ဗောဓိသတ် (ဒသ်)စိင်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၇၂) (တင်စၟတ် - ဒၞာဲလ္ၚဵု ချူ ကိဉ္စေမ်)
ချ
ချေဟ် (န) (ဝလာဟဿဇာတ် ဗောဓိသတ်) ဒသ် က္ၑေဟ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သမၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၉၆)
ဇ
ဇာဒိသိုင် (န) ဝါရောစဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဇာဒိသိင်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၄၃)
ဇမိက် (န) (ညးမဇိက်ဗ္ၚ) သီဟစမၟဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ဇုံဝိက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သမၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၈၉)
ဇၟူ (ဝိသေသန) လတုကိကဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်စိင်ဇၟုရ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၃၅၇)
တ
တဗႝတာက် (ခါငှက်) francolin (န) တိတ္တရဇာတ် (ဗောဓိ)သတ် ဒသ် တဗႝတာက် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၃၇)
တောင် (တၞံ) (န) (ဗၟာ - ကြက်ဆူပင်) အန္တဇာတ်ဨ ဗောဓိသတ် ဒသ်ဒေဝတာဝ်တွောင် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၂၉၅)
တ္ၚေက် (န) သုကဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်တ္ၚေက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၄၂၉)
ထ
ထဝါယ် (န) ဗောဓိသတ် ဒၟောင်ထဝါယ် ဟန်တံကြေ(င်) (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၁၅)
ဒ
ဒကောတ် (န) ဂေါဓဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒကႝောတ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၃၈၊ ၁၄၁) (ဒၞာဲလ္ၚဵု ဂွံဆဵု ဒိရ်ကောတ်)
ဒိုက် (ဝိသေသန) - - ကုမၟာသဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ညးဒုက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၄၁၅)
ဒုင်(ဖျဴ) (ကြိ) သၟိင်မ္ဗအ် ဂၞကျေက် ပိန္ဒောင် ဂၞကျေက် စောဝ် တုန် ဟန်ဍုင်သၟိင် သြိသီဓေါဟ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၈)
ဓ
ဓမာတ် (န) သုစီဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်(ဒံ)မာစ်ဗိသေႝယ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၃၈၇)
ဓလိင် (ကြိ) ကိန္ဒရ်လောကပါလ် ဒိန္ဒိင် ဂၞကျေက် အာရ်ဖ္ဟုး ဟန်ဣဉ္စအ်အနဝတ္တ -ယဝိမာန်ထရ် အန္တူ (နောရ်တၟောအ်) (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၂)
န
နာ် (န) ဒဒ္ဍရဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်သၟိင်နာဂ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၃၀၃)
ပ
ပသဲ (န) သုစီဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်(ဒံ)မာစ်ဗိသေႝယ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၃၈၇)
ပြဘာဇ် (န) စူလဗောဓိပရိဗာဇဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ပရိဗာဇ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၄၄၃) (တင်စၟတ် - ဒၞာဲလ္ၚဵု ချူ ပရိဗာစ်
ပြောဟိတ် (န) သုသီမဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ် (ကောန်)ပရောဟိတ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗၟံက်၊ ဂၞန် ၁၆၃)
ပြေင် (န) မဟိသဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ပြေင် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၂၇၈) ပုတ် (ကြိ) ဝ။ ဗဗ္ဗုဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ညးမပုစ်တၟောအ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၃၇)
ဖ
ဖရာပ် (န) ကပေါတဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ဖရာပ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၄၂)
ဗ
ဗဂိုဟ် (ကြိ) သင်္ခဓမဇာတ် (ဗောဓိ)သတ် ဒသ် ကောန်ညးမဗ္ဂုးသင် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၆၀)
ဗတာင် (ဝိသေသန) (ဒုမ္မေဓ)ဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်စိင် ဗိန္တာင်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၁၂၂)
ဗၞိက် (န) အပန္နကဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်ဗနိက် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၁၊ ၂) (တင်စၟတ် ဒၞာဲလ္ၚဵု ချူ ဗာနိက်)
ဗၠာဲ (န) ပဉ္စာဝုဓဳဇာ(တ် ဗေ(ဓိသတ် ဒသ် ဗ္လာယ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၅၅)
မ
မြာ်/မြာက် (န) မဟာမောရဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်မြေက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၄၉၁)
ရ
ရသိ (န) (သုခဝိ)ဟာရိဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်ရိသိ။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၁၀၊ ၁၇)
ရပ် (ကြိ) လောကပါလ်ပန် မင်ဂၞကျေက် ရပ်ကုသၞေက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၃)
လ
လကိုဟ် (န) ပဒကုသလဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်ကောန်ကိန္ဒောက် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၄၃၂)
လစ (န) (ကၟာ) ကိန္ဒရ်လောကပါလ် ဒိန္ဒိင် ဂၞကျေက် အာရ်ဖ္ဟုး ဟန်ဣဉ္စအ်အနဝတ္တ -ယဝိမာန်ထရ် အန္တူ (နောရ်တၟောအ်) (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၂)
လ္ပအ်/လပအ် (န) ဂၞကျေက် ကိန္ကာလ် အပ္ပေါအ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက်  ဂၞန် ၄)
သ
သကေမ် (န) တြေယ်တွေက်အာရ် သောထိယော ကိလ်ကမ္ဗတ် ဒိဉ္စာမ် စ္ကေမ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဂၞန် ၃၄) သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက်  ဂၞန် ၄)
သပဝ် / သ္ပဝ် (န) ပဏ္ဍရနာဂရာဇဇာတ်။ ဗောဓိသတ်ဒသ်သၟိင်သုပရ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၅၁၈)
သၞာ် (န) လောကပါလ်ပန် မင်ဂၞကျေက် ရပ်ကုသၞေက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၃)
သမ္ၚေဟ် (န) နန္ဒဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးသံဂိး (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၃၉)
သေဋ္ဌဳ (န) ကာကဏ္ဍိဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်သိဋ္ဌီ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက် ဗဒင်ဂၠံင်လုပ် ဂၞန် ၈၃) (တင်စၟတ် - ဒၞာဲဗွဲဂမၠိုင် မဂွံဆဵု သေဌိ၊ သဌီ)
ၜ
ၜဳ (န) သိလနိသင်္သ(ဇာတ်၊ ဗောဓိသတ်ဒသ်) ဒေဝတာဝ်လ္ၜီရ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ် သမၠုင်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၉၀)
ၜံက်ဆု (ဂစေမ်) (န) (ဆ - - ဂုံ)ဇာတ်။ ဗောဓိသတ် ဒသ်တရ်နေအ်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၃၀၈) ၜံက်ဆု ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ခေတ်တၟိ မကၠာဲလဝ်ဗၟာ သစ်တောက်ငှက် ။
ၜိုင် (န) ကုရုင်္ဂမိဂဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ်တ္ၜုင်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ဗမံက်၊ ဂၞန် ၂၁)
ၜိုပ် (န) သုဝန္နဟင်္သဇာတ်။ ဗော(ဓိ)သတ် ဒသ်ၜပ်[ထ]ရ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဂၞန် ၁၃၆)
ဝါခ္ဍး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခ္ဍး
ဘာဝါခ္ဍး ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခ္ဍး ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၄။
ဒဵုဂဥုဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခ္ဍး
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏရံသဳ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပဒိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ပဒိုက်(Padaik၊ ပဒိုက်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၀၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၇၄ တၠရ။
ဗှ်လိက်ဂှ်ဒှ်ၚုဟ်မးသွက်ဘဝ
(ဗှ်လိက်ဂှ်ဒှ်ၚုဟ်မးသွက်ဘဝ)
လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်
ဂွံဒုၚ်ကေတ်ယၟု(မၞိဟ်နွံကဵုဗဟုသုတ)မွဲမာန်ဂှ်ဟွံလောဲသွာတုဲ ပ္ဍဲကဵုဂကူမွဲမွဲဟီုဂှ်ရိုဟ်ဒးမံၚ်လၟိဟ်မၞိဟ်နွံကဵုဗဟုသုတီဂၠိုၚ်မိၚ်ဂၠိုၚ်ညာတ်ဂၠိုၚ်ကီုရ၊ ညးတၠပညာညးမၞုံကဵုဗဟုသုတတံဏံဂှ်လေဝ်ညးတံတုပ်တဴမွဲသာ်ဟီုဂှ်တှ်ေ ပွမဗှ်လိက်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်မဒှ်ရ။
ပိုဲမၞိဟ်တအ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ တီကေတ်ကောန်မှိၚ်ဗဳဒဳယိုဝ်လဵုမြဟ် ဗြဴလဵုဗုၚ်ကဵုညးဂှ် ၝဏံပြးအာကဵုဗြဴဏံသာ်ဏံတီဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ၊ တီတဴဇၟာပ်ပရေၚ်ပရောညးတၞဟ်ကီုတုဲ ဆဂးပရေၚ်ဘဝဇကုမုဟွံတီတဴမွဲသာ်ကီုရ၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်လေဝ် ဆဂး ညးတံဒှ်သၟာဗှ်လိက်ဟွံသေၚ်ကီုလေဝ် ညးတံဂှ်ဂွံစိုပ်အာတိုၚ်ပ္ကဴပ္ဍဲဘဝညးတံမာန်ကီုဂှ်တှ်ေ ယဝ်သရောပ်ထောံတုဲညးတံဆာန်မံၚ်ပွမဗှ်လိက်ဖအိုတ်ရ၊ လိက်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲအုပ်ဟီုဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲကဵုပိုဲဏံပွမကူချပ်ပါ်ပါဲကၠိုဟ်စိုတ်ခိုဟ်အိုတ်မွဲတုဲ ဟွံသေၚ်လိက်ဂှ်ကျေဝ်စက်ကၠောန်လိက်ခိုဟ်။
နဲကဲနာနာပြသၞာနာနာဗီုလဵုဂွံသှ်ပလးပ္တိတ်မာန်ဂှ်လေဝ် ယဝ်ရပိုဲတံကေၚ်ဗှ်လိက်ဂၠိုၚ်မံၚ်ကီုတုဲ အောန်အိုတ်ပိုဲဏံဂွံဆဵုကေတ်နဲကဲသွက်ဂွံပြိုၚ်ကဵုပြသၞာပိုဲတ္ၚဲဏံနွံတွဵုဟေၚ်အောန်ကဵုဂၠိုၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပွမချူလိက်ဗှ်လိက်ဏံဂှ်ဒှ်ဒၟံၚ်စၞစကၠေၚ်က္ဍဟ်ဂဥုဲကၠေၚ်က္ဍဟ်မွဲခိုဟ်အိုတ်တုဲ ဗီုကဵုဍုၚ်တဴတက်တံဂှ်လေဝ် ညးတံဗဂဵုလဟဵုသွာၚ်ဗှ်လိက်ဏံလၟေၚ်မွဲဟီုဂွံအိုတ်ရ၊ ပွမဗှ်လိက်ဏံဂှ်ဒှ်မံၚ်ဗဂဵုလဟဵုကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲဂွံကၠောန်ဒၟံၚ်ကမၠောန်တွဵုတုဲ ဣဏံဟေၚ်ဒှ်နဲကဲခိုဟ်အိုတ်သွက်ကၠေၚ်က္ဍဟ်ပိုဲဂွံသ္ဂုတ်သွာတ်ကမၠောန်ပြသၞာနာနာလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲမာန်ရ။
အာဇာနဲ
[အာဇာနဲ]
မၚ်မွဲလွဳပရာလဝ်ကောန်တၟံပိုဲခိုဟ်ခိုဟ်ညိ
( မၚ်မွဲလွဳပရာလဝ်ကောန်တၟံပိုဲခိုဟ်ခိုဟ်ညိ )
လုပ်ဗှ်ဖျုန်အိုတ်စိုအ် ၊
ယဝ်ရကောန်တၟံပိုဲဏံချဳဂတဝ်(60)အလန်ပ္ဍဲမွဲမိဏေတ်၊
မွဲနာဍဳမ္ဂးတှ်ေကောန်တၟံပိုဲတံချဳဂတဝ်ဂွံ  3,600 အလန်ရ၊
မွဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေတှ်ေကောန်တၟံပိုဲတံချဳဂတဝ်ဂွံ  86,400 အလန်ရ၊
မွဲဂိတုဲမ္ဂးတှ်ေကောန်တၟံပိုဲတံချဳဂတဝ်ဂွံ  2,592,000 အလန်ရ၊
မွဲသၞာံမ္ဂးတှ်ေကောန်တၟံပိုဲတံချဳဂတဝ်ဂွံ  31,536,000 အလန်ကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲဂွံအာယုက်(၃၀)သၞာံမ္ဂးတှ်ေ ကောန်တၟံပိုဲဏံချဳဂတဝ်ဂွံအာသီုဖ္အိုတ် 946,080,000 အလန်ကီုရ၊ ယဝ်ရပိုဲဂွံအာအာယုက်(၈၀)သၞာံမ္ဂးတှ်ေ ကောန်တၟံပိုဲဏံချဳဂတဝ်ဂွံအာ 2,522,880,000 အလန်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရပိုဲတံဟွံမၚ်မွဲလွဳပရာလဝ်ကောန်တၟံပိုဲဏံခိုဟ်ခိုဟ်မ္ဂးတုဲ ပိုဲတံကၠောန်ဗဒှ်ကဵုကောန်တၟံပိုဲဒးဂိသကေဝ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်လၟိုန်လၟိုန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတုဲ ပိုဲဏံဒးကလေၚ်ရံၚ်မၚ်မွဲကောန်တၟံပိုဲဏံကီုညိ၊ ယဝ်ရပိုဲဏံဆာန်ညးတၞဟ်ဟွံလေပ်မ္ဂးတှ်ေ ညံၚ်ရဴကောန်တၟံဒှ်အာတၟံကလောံမွဲမဂှ်ကီု၊ ယဝ်ရပိုဲတံဆာန်ညးတၞဟ်လောဲပြဟ်အာဂှ်လေဝ် ညံၚ်ရဴမၞိဟ်စိုတ်လောဲဆာန်ပြဟ်မ္ဂးတှ်ေ ကောန်တၟံပိုဲဏံဂှ်လေဝ်ဂိပြဟ်ဂွံသံယောဇိုန်ပြဟ်ရ။
(လိုက်ဇေတ်ဇေတ်ပိုဲဏံမံၚ်ဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်နွံတဴၜါလိုက်ဂှ်တှ်ေ (၁)လိုက်မ္ၚးကဵုလိုက်ပ္ဍဲမဒှ်ရ)
(လိုက်မ္ၚး)ဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ လိုက်ပ္ဍဲကဵုပစ္စုပ္ပန်မိဏေတ်စက္ကနာဍဳဏံ ပိုဲတံမၠာ်ပံက်မတ်တုဲဆဵုကေတ်အရာနာနာသာ်တုဲ သိုန်မာန်ဗဒှ်ကဵုဘဝပိုဲဏံကွာ်ဍာ်ဗၠေတ်သတိလီုသမာဓိကၠေံတုဲ လုပ်အာဒၞက်နကဵုအရီုနာနာတံၚ်ဂြဲကေတ်ဏာပိုဲဏံကီု၊ နကဵုပရေၚ်ပရောဍာံဟွံဍာံ၊ ဂၠိက်ပဠောံဂတာပ်အခေတ်ကပေါတ်သုၚ်စောဲစကာနာနာသာ်ဏံအိုတ်တုဲ သီုဖအိုတ်ဏံဂှ်တှ်ေ ဍေံတံကၠောန်ဗဒှ်ကဵုဘဝပိုဲဏံသွက်သ္ဂောံကဵုအခိၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံဇေတ်ဇေတ်ဂှ်ဝိုတ်ကၠေံကၠုၚ်အိုတ်ဂှ်ကီု၊ ပရေၚ်ပရောခိုဟ်ခိုဟ်နာနာမလောန်ကၠုၚ်တံဂှ်လေဝ်ပိုဲတံဝိုတ်တၠိၚ်ကၠုၚ်အခိၚ်ကူချပ်ဟွံမွယ်၊ လဆောဝ်တှ်ေသ္ကံရဲမိတ်သဟာဲမလုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဂှ်လေဝ်ပိုဲဏံဝိုတ်ကၠုၚ်သိုက်သိုက်မာန်ဂှ် ဣဏံကော်စလိုက်ပိုဲမၠာ်မံၚ်မတ်တ္ၚဲဏံကီုရ။
(လိုက်ပ္ဍဲ)ဟီုဂှ်ပၠန်တှ်ေလေဝ် လိုက်နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲဏံ လိုက်ရံၚ်နကဵုအရီုမတ်ၜါဟွံဆဵုကေတ်တုဲ ဆဂး လိုက်ဏံဒးသုၚ်စောဲစိုတ်မှရံၚ်ဆဵုကီုရ၊ လိုက်ဏံမွဲဟေၚ်ဆဵုကေတ်ဘဝပိုဲဏံကၠးကၠးပ္ဍဲအခိၚ်ပိုဲဗ္ၜေက်ဖျေံမတ်ၜါ၊ လိုက်ဏံမွဲဟေၚ်နွံဆညိၚ်ဝတ်သ္ၚိတ်ဇြမွဲတုဲ လိုက်ဏံမွဲဟေၚ်ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုပိုဲဏံဆဵုကေတ်ကောန်တၟံပိုဲဏံဇေတ်ဇေတ်ရ၊ ကောန်တၟံဏံမွဲမဂှ် ရီုဗၚ်မၚ်မွဲလွဳပရာလဝ်ဘဝပိုဲဏံအတိုၚ်မွဲဘဝ၊ ကောန်တၟံဏံကၠောန်ဗဒှ်ကဵုပိုဲဂွံမ္ၚိုဟ်ကြံၚ်ဂွံဂံၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန်ကဵုပြသၞာနာနာပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဏံ၊ ကောန်တၟံဏံဟွံမွယ်ကဵုအခိၚ်ဆုတ်ကလေၚ်ၜိုန်ရပြသၞာနွံဆဵုဂလိုၚ်လဵုကီုလေဝ်ဆက်ကွာ်အာမာန်ကီုတုဲ ထေက်ကြိုက်ပိုဲတံဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုကောန်တၟံကလောံဏံမွဲမ ဂွံကၠောန်ရီုဗၚ်ကၠုၚ်ကဵုဘဝပိုဲဂွံဆဵုတသိုက်သွက်ဘဝပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံညိအဴ။
ကောန်တၟံပိုဲဏံနွံဆတၟာသတ်တဲပိုဲ၊ နွံအရံၚ်ဍာဲလပါ်တဲပါဲပိုဲဏံဂှ် ပိုဲတံဒးမၚ်မွဲလွဳပရာဍေံညံၚ်သ္ဂောံဒှ်ဖဵုခိုဟ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ညိ၊ စကာကောန်တၟံပိုဲဆာန်ညးတၞဟ်လ္ပကဵုၜက်အာတုဲ ဒးဆာန်ဘဝဇကုသီုကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုဂၠိုၚ်တိုန် ဆာန်သ္ကံရဲမိတ်သဟာဲပြောဲဇွာဂကူဘာသာတုဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဇကုဂှ်လေဝ်ဒးစွံလဝ်လၟေၚ်မွဲတွဵုညိအဴ။ အုပ်နိဂီုတုဲဆဝွံကၠာရ ။
နိဿဲ
ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
သက်ကအ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သက်ကအ်
ဘာသက်ကအ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သက်ကအ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မဓရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၀၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ၝောအ်ဒိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ၝောအ်ဒိုင်
ဘာၝောအ်ဒိုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ၝောအ်ဒိုင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ဝင်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတု နဝ်ဝေမ်ဗာ ၈ အခိင်နူဂယး ၜိုတ် ၈ နာဍဳဂှ် ဘာတိုက်ဇၞော်ဂှ် တူအာပၟတ်ရ။ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူပၟတ်လလဳ ရှတ်တုဲ ဘာတိုက်ဇၞော်ဂှ် တူအာပၟတ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇောတိပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၆၊ ဝှ် ၆၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တ္ၚဲသာဲ ဂၠးကဝ်
thumb|သၞာံ ၂၀၁၈ တ္ၚဲသာဲဂၠးကဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဗြေဇနဳကာ၊ (Breznica) ဍုင်သလဝ်ဗေနဳယျာ (Slovenia) တ္ၚဲသာဲဂၠးကဝ် (World Bee Day) ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲသဘင် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၀။ တ္ၚဲဝွံ ရုဲစှ်လဝ် နကဵုမၞိဟ်မလွဳသာဲ အေန်ထောန် ယာန်သာ (Anton Janša) မကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၃၄ ရ။
တင်ရန်တၟအ် မကၠောန်ဗဒှ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံပစၟတ်သမ္တီ သာဲ ကေုာံ စၟမစၠောအ်ကသဝ်ပ္ကဴဂမၠိုင် မပတံကဵု ဟိုင်၊ ထောဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဂေဟ (ecosystem) ရ။
ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ဍုင်ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင် စၟတ်သမ္တီ တင်ပတိုန်ဂလာန် နူကဵုဍုင်သလဝ်ဗေနဳယျာ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲသာဲဂၠးကဝ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၀ ဂှ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:တ္ၚဲတၟေင် တ္ၚဲပရဲဂမၠိုင် ကဏ္ဍ:BEHM
သုခမင်္ဂလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ရာဲ
ဘာသုခမင်္ဂလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ရာဲ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလတေဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၂၊ ဝှ် ၄၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လိက်ကသုက် ပေန်လုမ်
လိက်ကသုက် ပေန်လုမ် (Panglong Agreement, ဗၟာ; ပင်လုံစာချုပ်)ဝွံ ဒှ်လိက်ကသုက် မထပက်လဝ် ပ္ဍဲ ပေန်လုမ်၊ ဍုင်သေံ(ဇၞော်) သၠုင်ကျာ၊ အကြာ အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ သၟဝ်သကိုပ်သက အံင်သာန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူသေံဇၞော်၊ ဂကူကချေင်၊ ကေုာံ ဂကူချေင် ပ္ဍဲကဵု စၟတ်တ္ၚဲ ၁၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၇။ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး (Pe Khin)၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဆာမောင်ကြီး၊ ဒံက်တာစိန်မြမောင်၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံပညဳပညပ် ပ္ဍဲကောန်ဖရေန် မလုပ်ဝင် ပေန်လုမ်ရ။ ကောန်ဖရေန်ပေန်လုမ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဖရေန် သွက်ဂွံပညဳပညပ် အကြာက္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူဗၟာ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ် (ကောန်ဒဵုဂမၠိုင်) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ရ။ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဂှ် တုပ်စိုတ် ဒုင်တဲ "ကေင်ကာ ပရေင်ပကင်ရင် အပ္ဍဲဒေသဇကု သွက်ဒေသဒဵုတအ်ဂှ် ကဵုအခေါင် အဝဵုစၟိန်ပြမာန် ပေင်င်" နကဵုဗီုပြင် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ်ဏအ်ဂှ် သ္ဒးဒက်ပတန်အာ တွဵုရးဍုင်ကချေင် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေ။ တုဲပၠန် ပရေင်ပါ်ပရအ် ဘဏ္ဍာ အကြာ ဍုင်သေံဇၞော် ကု အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင်ဖေက်ဒရေဝ်ဗၟာဂှ် ညံင်ဂွံဆက်အာ အတိုင်ဗီုတြေံ ကေုာံ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ညံင်ဂွံဆက်ကၠောန်အာ ကုဒေသဒဵုကချေင် ကေုာံ ဒေသဒဵုချေင်တအ်ရ။
တ္ၚဲထပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက်ပေန်လုမ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် တ္ၚဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ (ပြည်ထောင်စုနေ့) ရ။
ဝင်အတိက်
ကြဴနူ ပၞာန်ဗြိတိန် ဂွံဇၞးသီကေတ် ဍုင်ဗၟာ အလန်လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၅ တုဲ ဗြိတိန် ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပကင်ရင်ကဝ်လဝ်နဳရ။ ပ္ဍဲဒေသသၟဝ်ပကင်ရင်ဗၟာတြေံ ဍုင်ဗၟာသကုတ်သၟဝ်ကီု သီုကဵု သကုတ်လတူဂှ် ညးကော်စ (Burma Proper) မဂွံအဓိပ္ပါယ် (ဍုင်ဗၟာဇေတ်တ်)တုဲ ဒေသဒၞာဲသၟဝ်ပကင်ရင်ဗၟာတြေံ ဟွံသေင်ဂှ် ညးကော်စ (Frontier Areas) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဒေသပယျဵု" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဒေသအကြာဍုင်ၜါ" ရ။ ပ္ဍဲဒေသပယျဵုတအ်ဂှ် ဂကူကချေင်မ္ဂး ညးအုပ်ဓုပ်ဒေသ ညးတအ်မကော်စ ဒူဝါ၊ ဂကူသေံဇၞော်မ္ဂး ညးအုပ်ဓုပ်ဒေသ ညးတအ်မကော် စောဖွာ၊ ဂကူချေင်မ္ဂး ညးအုပ်ဓုပ်ဒေသချေင်၊ မြဴသာ်ဝွံ အတိုင်မနွံဒၟံင် ဗီုတြေံဂှ်ဟေင် နကဵုသၟဝ်သၞောဝ်ပကင်ရင်ကဝ်လဝ်နဳဂှ် သၟိင်ဗြိတိန် ဒက်ပတန်အာ ပရေင်ပကင်ရင်ကဝ်လဝ်နဳရ။ ဒေသ ကရေင်ဍာဲဂှ် မွဲလှ်ေဟွံကေင်စိုပ် သၟဝ်ပကင်ရင်ကဝ်လဝ်နဳရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၂၂ ဂှ် ဍုင်စောဖွာသေံဂမၠိုင် (တွဵုရးဍုင်သေံဇၞော် လၟုဟ်)ဂှ် ဒက်ပ္တန် ကံင်သဳဍုင်ပံင်ကောံဖေက်ဒရေဝ်သၟိင်သေံဂမၠိုင် (Federal Council of Shan Chiefs)တုဲ စောဖွာဂမၠိုင် ဒှ်သၟိင်ပကင်ရင်ညး ညံင်ကဵု သၟိင်စဍုင် သၟဝ်ကဝ်လဝ်နဳရ။
ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ
ပၞာန်ဖေတ်သေတ်ဂျပေန်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၂ လပါ်မံက်ဂှ် စလုပ်သီကေတ် ဍုင်ဗၟာတုဲ ဂိတုမာတ်ဂှ် သီဂွံအာ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သကိုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကေုာံ ကောန်ရဲညးတေအ် မကဵုလဝ်ယၟု ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုင်ဗၟာ (Burma Independence Arma - BIA)ဂမၠိုင် ဒှ်မၞိဟ် မထ္ၜးဂၠံင် ဗိုင်စန်ဒက် ညးဍုင်ကွာန် ဂွံထံက်ပင်ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ပၞာန်ဖေတ်သေတ်ဂျပေန် မဓဇန်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ဂျပေန် ဂၠံင်တၞင်သဳ ကေုာံ ဂၠံင်ကအ်ကြိတ်ရ။ နကဵုဂျပေန် ကဵုလဝ် ဂတိပါင် ကုဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန် ကာလသီဂွံ ဍုင်ဗၟာတုဲမ္ဂး ဂျပေန်ကဵုဗၠးၜး ကုဍုင်ဗၟာရ။ အတိုင်လညာတ် နူကဵု ဒပ်ပၞာန်သေံ(ထာဲ)မ္ဂး သေံလေဝ် ဒက်မဟာမိတ် ကုဂျပေန်တုဲ ကလိဂွံလဝ် တင်လတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲ ၂၁ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၄၁ ဂှ် ဒေသသေံဇၞော် ကဵု ဒေသကရေင်ဍာဲဂှ် ဒးကဵုနွံ သၟဝ်တဲသေံတုဲ ဒေသသၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒးနွံသၟဝ်တဲဂျပေန်ရ။ နကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဗီုဏအ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်သေံ (Thai Phayap Army) နကဵုသၟဝ် သကိုပ်ပၞာန် J.R. Seriroengrit ဂှ် ကရောမ်ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန် စလုပ်ဗတိုက်ဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲမုက်ပၞာန် လပါ်ပယျဵု တွဵုရးသေံဇၞော် ပ္ဍဲ ၁၀ မေ ၁၉၄၂ ရ။ ပၞာန်ဖေတ်သေတ်ဂျပေန် သီဂွံအာ ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမပြဟ်ရ။
သွက်ဍုင်ဗၠးၜး
ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ပရေင်ပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် ကလေင်ဒက်ပတန် အတိုင်သၞောဝ်တြေံ မဒက်ပတန် ကံင်သဳပကင်ရင် (Executive Council) နကဵုသၟဝ် စၟိန်ပြမာန် သကိုပ်ဍုင် (ဘုရင်ခံ အင်္ဂလိက်) ရ။ ပ္ဍဲကဵုကံင်သဳပကင်ရင်ဂှ် ဥူအံင်သာန် (မကော်ဂး ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်) ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် မၞိဟ်ဇၞော်ရ။ တၞဟ်နဂွံဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဍုင်ဗၠးၜးတုဲ နဒဒှ် မၞိဟ်ဇၞော် ကံင်သဳပကင်ရင်ဂှ် ဥူအံင်သာန် အာဍုင်အေန်ဂလာန်တုဲ ကေတ်တင်တုပ်စိုတ် လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဍုင်ဗၠးၜးရ။ တင်တုပ်စိုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မကေတ်လဝ် အကြာ ဥူအံင်သာန် ကဵု Clement Atlee တုဲ ညးကော်စ လိက်ကသုက်အံင်သာန်-အေတ်လဳ (Aung San-Atlee Agreement)ရ။ လိက်ဂှ် တုပ်လဝ်စိုတ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲ ၂၇ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၇။ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ပ္ဍဲတင် (၈) ဂှ် ဆေင်စပ် ကုဒေသပယျဵု/ဒေသဒဵုတအ်တုဲ ဒးသၟာန် မၞိဟ်စၞးညးတအ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် မိက်ဂွံပံင် ကုအလဵုအသဳဗၟာဟာရောင်။ မဂွံသၟာန် ဗီုဏအ်ဂှ် စတမ်နူ ဂိတုဂတဂှ်မံက်တုဲ အပ္ဍဲပွိုင်မွဲဂိတု သ္ဒးကၠောန် ကောန်ဖရေန် ပ္ဍဲပေန်လုမ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ဖရေန်ကာတၟေင်မွဲရောင်။ ဥူအံင်သာန် ကလေင်စိုပ် နူအေန်ဂလာန်တုဲ အတိုင်လိက်ကသုက်ဂှ် ညးအာ ဇရေင် ကောန်ဂကူ လတူဒဵုတအ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ကောန်ဖရေန် ပ္ဍဲပေန်လုမ်ရ။
လိက်ကသုက် ပေန်လုမ်၊ ၁၉၄၇
လိက်ကသုက် မထပက်လဝ် ပ္ဍဲပေန်လုမ် ပ္ဍဲ ၁၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၇ နကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်သေံဇၞော်၊ ကချေင်၊ ချေင် ကေုာံ ညးစၞး ကံင်သဳပကင်ရင် အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ (the Executive Council of the Governor of Burma) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။ လိက်ကသုက်ဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်တုဲ သၟဝ်ဂှ် သွက်ညးလ္ၚတ်တအ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာကၠာဲကဵုလဝ် နကဵုဘာသာမန်ရ။
A conference having been held at Panglong, attended by certain Members of the Executive Council of the Governor of Burma, all Saohpas and representatives of the Shan States, the Kachin Hills and the Chin Hills, the members of the conference, believing that freedom will be more speedily achieved by the Shans, the Kachins and the Chins by their immediate co-operation with the Interim Burmese Government, have accordingly, and without dissentients, agreed as follows:
(I) A representative of the Hill peoples, selected by the Governor on the recommendation of representatives of the Supreme Council of the United Hill Peoples, shall be appointed a Counsellor to the Governor to deal with the Frontier Areas.
(၁) နူကဵု ဂကောံပံင်ကောံညဳသၟဟ် ကောန်ဂကူလတူဒဵုတအ် ရုဲစှ်ကေတ် ညးစၞးမွဲတၠ သွက် သကိုပ်ဍုင် (ဘုရင်ခံ) သ္ဂောအ်ခပတိုန် နဒဒှ် ညးမကဵုကသပ် ကုသကိုပ်ဍုင် ပ္ဍဲကိစ္စကေင်ကာ ဒေသဒဵုဂမၠိုင် နဒဒှ် မၞိဟ်စၞးကောန်ဒဵုဂမၠိုင်။
(II) The said Counsellor shall also be appointed a member of the Governor's Executive Council without portfolio, and the subject of Frontier Areas brought within the purview of the Executive Council by constitutional convention as in the case of Defence and External Affairs. The Counsellor for Frontier Areas shall be given executive authority by similar means.
(၂) ညးမကဵုကသပ် မဟီုဂးလဝ် ဗွဲလတူဝွံ သ္ဂောအ်ခပတိုန် နဒဒှ် ကောန်ဂကောံမွဲတၠ ပ္ဍဲကံင်သဳပကင်ရင် သကိုပ်ဍုင်၊ မသက္ကုလျိုင်ဌာနတုဲ ကေင်ကာ ဒေသဒဵုတအ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန် ကံင်သဳပကင်ရင် အတိုင်လၟေင်သၞောဝ်ဥပဒေ ညံင်ရဴ ကေင်ကာစဵုဒၞာ ကေုာံ ကေင်ကာဍုင်သအာင်တအ်ကီုရ။ ညးမကဵုကသပ် သွက်ဒေသဒဵုဂှ် သ္ဒးကလိဂွံ အခေါင်အဝဵု ပကင်ရင် ညံင်ရဴ ညးမကဵုကသပ်တၞဟ်တအ်ကီုရ။
(III) The said Counsellor shall be assisted by two Deputy Counsellors representing races of which he is not a member. While the two Deputy Counsellors should deal in the first instance with the affairs of the respective areas and the Counsellor with all the remaining parts of the Frontier Areas, they should by Constitutional Convention act on the principle of joint responsibility.
(၃) ညးမကဵုကသပ် မဟီုဂးလဝ် ဗွဲလတူဝွံ သ္ဒးကလိဂွံ အရီုအဗင် နူကဵု ညးမကဵုကသပ် လစှေ် ၜါတၠတုဲ ညးမကဵုကသပ်လစှ်ေ ၜါတၠဂှ် သ္ဒးရုဲစှ် နူကဵု ဂကောံဂကူ ဟွံတုပ် ကုညးမကဵုကသပ်ဂှ်ရောင်။ ညးမကဵုကသပ်လစှ်ေၜါတၠတအ်ဂှ် ပ္ဍဲကိစ္စ ပရေင်ကမၠောန် ဒေသဇကု မပစၞးဂှ် ဇကုသ္ဒးစွံအာရီုကိုပ်ကၠာတုဲ သ္ဒးရေင်တၠုင်ကၠောန်အာတုဲ ညးမကဵုကသပ်ဂှ် ဒးကၠောန်အာ သွက်အလုံမွဲဒေသဒဵုတအ်၊ တုဲပၠန် ညးတအ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန် အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ မဆေင်ကဵု ပရေင်ပံင်တောဲကေတ်တာလျိုင်ရောင်။
(IV) While the Counsellor in his capacity of Member of the Executive Council will be the only representative of the Frontier Areas on the Council, the Deputy Counsellor(s) shall be entitled to attend meetings of the Council when subjects pertaining to the Frontier Areas are discussed.
(၄) ညးမကဵုကသပ်ဂှ် ဒှ်ညးမဂွံလဝ်ကဆံင် ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳပကင်ရင်တုဲ ၜိုန်ရ ညးစၞး နူဒေသဒဵုတအ် ပ္ဍဲကံင်သဳဂှ် ဒှ်ညးမွဲတၠဓဝ်ရကီုလေဝ် ပ္ဍဲကာလ မချပ်ဂၞပ် ကိစ္စကေင်ကာ ဒေသဒဵုတအ်မ္ဂး ညးမကဵုကသပ်လစှ်ေၜါတၠဂှ် အခေါင်တိုန်စိုပ် နွံရ။
(V) Though the Governor's Executive Council will be augmented as agreed above, it will not operate in respect of the Frontier Areas in any manner which would deprive any portion of these Areas of the autonomy which it now enjoys in internal administration. Full autonomy in internal administration for the Frontier Areas is accepted in principle.
(၅) ၜိုန်ရ ကံင်သဳပကင်ရင် သကိုပ်ဍုင် မဇၞော်လှဲပတိုန် အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ် ဗွဲလတူဝွံကီုလေဝ်၊ အခေါင်ပကင်ရင်အပိုင် ဒေသဒဵုတအ် မကလိဂွံလဝ်လၟုဟ်တအ်ဂှ် နကဵုနဲလဵု နကဵု ဗီုပြင်လဵု ဆညိညကီုလေဝ် ဟွံဂွံဗၠးတိတ်အာရ။ အခေါင်ပကင်ရင်ဇကုအပိုင် မဆေင်ကဵု ပရေင်ကေင်ကာအပ္ဍဲဍုင်ဂှ် နကဵုလၟေင်ကမၠောန်ဂှ် ဒုင်လဝ်တဲတုဲတုဲရ။
(VI) Though the question of demarcating and establishing a separate Kachin State within a Unified Burma is one which must be relegated for decision by the Constituent Assembly, it is agreed that such a State is desirable. As first step towards this end, the Counsellor for Frontier Areas and the Deputy Counsellors shall be consulted in the administration of such areas in the Myitkyina and the Bhamo District as are Part 2 Scheduled Areas under the Government of Burma Act of 1935.
(၆) ၜိုန်ရ ကိစ္စမပိုင်ခြာတိဍာ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် တွဵုရးဍုင်ကချေင် ဗွဲတၞဟ်ခြာ အပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဗၟာဂှ် သ္ဒးပဒတန် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ် ဓဇက်သၞောဝ်သဇိုင်ဍုင် (တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်) ကီုလေဝ်၊ အရာမဒက်ပတန် တွဵုရးဍုင်ဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်ဂှ် တုပ်လဝ်စိုတ်တုဲတုဲရ။ နကဵုလဂံါဇိုင်ကိုပ်ကၠာ သွက်အရာဏအ် ဂွံစိုပ်ဒတုဲဂှ် နကဵု ညးမကဵုကသပ် သွက်ဒေသဒဵု ကေုာံ ညးကဵုကသပ်လစှ်ေတအ် သ္ဒးကဵုကသပ် ပ္ဍဲဒေသပကင်ရင် မပတံကဵု ခရိုင်မျေတ်ကျဳနာ ကေုာံ ခရိုင်ဗာန်မဝ် မပိုင်ခြာလဝ် ဒေသအစဳအဇန် ဒကုတ် ၂ အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၁၉၃၅ဂှ်ရ။
(VII) Citizens of the Frontier Areas shall enjoy rights and privileges which are regarded as fundamental in democratic countries.
(VIII) The arrangements accepted in this Agreement are without prejudice to the financial autonomy now vested in the Federated Shan States.
(၈) အစဳအဇန် မဒုင်တဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဝွံဂှ် ဟွံဂွံပလီု ပဒေက်ဖျဝ်ထောအ် အခေါင်ပကင်ရင်ကေတ်တ် မဆေင်ကုဘဏ္ဍာဍုင် မပအပ်ကဵုလဝ်တုဲတုဲ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဖက်ဒရေဝ် သေံ (Federated Shan States)ရ။
(IX) The arrangements accepted in this Agreement are without prejudice to the financial assistance which the Kachin Hills and the Chin Hills are entitled to receive from the revenues of Burma and the Executive Council will examine with the Frontier Areas Counsellor and Deputy Counsellor(s) the feasibility of adopting for the Kachin Hills and the Chin Hills financial arrangements similar to those between Burma and the Federated Shan States.
(၉) အစဳအဇန် မဒုင်တဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဝွံဂှ် ဟွံဂွံပလီု ပဒေက်ဖျဝ်ထောအ် အရာမဒးပတိတ်ကဵုဒၟံင် သြန်ဘဏ္ဍာ ကုဒေသဒဵုကချေင်တအ် ကေုာံ ဒေသဒဵုချေင်တအ် နူကဵု သြန်ဘဏ္ဍာအခေါန်ဍုင်ဗၟာ၊ တုဲပၠန် ကံင်သဳပကင်ရင် ကေုာံ ညးမကဵုကသပ် ဒေသဒဵု ကေုာံ ညးမကဵုကသပ်လစှ်ေတအ် သ္ဒးစၟဳစၟတ်လ္ၚတ်ရံင် ပ္ဍဲဒေသဒဵုကချေင်တအ် ကဵု ဒေသဒဵုချေင်တအ်ဂှ်လေဝ် ဆေင်ကု ပရေင်ဘဏ္ဍာတုဲ ဖန်ဇန်ကၠောန် ညံင်ရဴ အစဳအဇန် အကြာဍုင်ဗၟာ ကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖက်ဒရေဝ်သေံ။
အလဵုအသဳဗၟာ
အံင်သာန်
မလုပ်သၞောဝ်
ဟိုတ်နူ လိက်ကသုက်ပေန်လုမ်ဂှ်တုဲ ဒက်ပတန် "ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဍုင်ဗၟာ" မာန်ကၠုင်တုဲ ဍုင်ဗၟာလေဝ် ကလိဂွံအာ ဗၠးၜး နူဗြိတိန်/အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲကဵု ၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၈ ရ။
ကောန်ဖရေန်ပေန်လုမ်တုဲ ခြာဟွံလအ် ကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲ သွက်ကၠတ်ထဝ်ပတန်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် (Constituent Assembly)၊ နကဵုကၠတ်ထဝ်ဂှ် ဓဇက်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်၊ အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ် ခရိုင်မျေတ်ကျဳနာ ကဵု ခရိုင်ဗာန်မဝ် မဒှ်ဒၞာဲ ဂကူဗၟာ ကဵု ဂကူသေံဇၞော် မပဒတဴဂၠိုင်ဂှ် ခုတ်ပတန် တွဵုရးဍုင်ကချေင်၊ သွက်ဂကူချေင်တအ်ဂှ် ဟွံကလိဂွံ တွဵုရး ကလိဂွံ ဆဒေသတၟေင်။ ၜိုန်ရ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဂှ် တုပ်လဝ်စိုတ် တွဵုရးကချေင် ကဵု တွဵုရးသေံဇၞော်တအ်ဂှ် သ္ဒးဒက်ပတန် တွဵုရးမနွံကဵု အခေါင်ပကင်ရင်ဇကုအပိုင်၊ ကေုာံ သၞောတ်ဘဏ္ဍာတၞဟ်ခြာ (နွံကဵု လှုဲဇကုကဵုဇကု) ကီုလေဝ် သဇိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ မတိတ်ကၠုင် နူကဵုကၠတ်ထဝ်ဂှ် တွဵုရးတအ် နွံဆယၟုဟေင်ရ။ ပေင်စှ်သၞာံတုဲ ကာလသေံတအ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံဒက်ပတန် အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ် ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ပေန်လုမ်ဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဥူနု ပအပ်ကဵုအဝဵုဍုင် ကုပၞာန်နေဝေန်တုဲ ပၞာန်နေဝေန် အာသီပလီုထောအ် အဝဵုစောဖွာတအ်ရ။
လိက်ကသုက်ဂှ် ဟိုတ်နူလိက်ကသုက် မထပက်လဝ် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲဟွံသေင်တုဲ ၜိုန်ရ ဒှ်လိက်ကသုက် မလုပ်ဝင်ကီုလေဝ် သွက်ဂွံဗၟံက်ရုပ်ရဴ အတိုင်လတုပ်စိုတ်ပေန်လုမ်ဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲလဵု ဂွံပတိုန်ထ္ၜး ဂွံဗိုင်ရပ်စပ်ကဵု ဟွံမဲရ။ အတိုင်သၞောဝ် ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် မ္ဂး လိက်ကသုက်မထပက်လဝ် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲဟေင် ညးတအ်ရပ်စပ်ဂွံရ။
ကုန်ကျာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်ကနာင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ရာဲ
ဘာကျာ်ကနာင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ရာဲ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမရမ္ဘ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၃၊ ဝှ် ၄၁။
ကျာ်ပန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ပန်
ဘာကျာ်ပန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ပန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလရက္ခိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ၝောအ်လၟိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ၝောအ်လၟိုင်(Baylamaing၊ ဘေးလမိုင်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၀၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မန်ရာမည၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလေဝ်
ဘာမန်ရာမည ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၇၊ ဝှ် ၁၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ကင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်
ကွာန်ကင် (Kinywar)ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဂကောံကွာန်ကင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ခရိုင်သဓီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ ဂၞန်ကုဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၉၄၄။ အတိုင်စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကင်ဂှ် သ္ၚိနွံ ၈၁၁ မ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၃,၆၆၃ တၠ၊ ပ္ဍဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် ၁,၇၈၀ တၠ၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁,၈၈၃ တၠ။
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကလဳ
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကလဳ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမာစာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၄၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လယ်ဖူး၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်လယ်ဖူး(Lelhuu၊ လယ်ဖူးရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၀၄။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သုခကာရဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကလေဝ်
ဘာသုခကာရဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၉၊ ဝှ် ၁၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဂြိုပ်ဒဵုကဠတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကလေဝ်
ဘာဂြိုပ်ဒဵုကဠတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအိန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၂၈။
ကဇိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်
ကွာန်ကဇိုင် (Kazaing)ဂှ် နွံပ္ဍဲ ဂကောံကွာန်ကဇိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ခရိုင်သဓီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ ဂၞန်ကုဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၆၀၂၅။ အတိုင်စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကဇိုင်ဂှ် သ္ၚိနွံ ၄၂၄ မ၊ လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၁,၈၆၃ တၠ၊ ပ္ဍဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် ၈၇၄ တၠ၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၈၉ တၠ။
မုဟ်ဒဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါရက်
ဘာမုဟ်ဒဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါရက် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိဇယဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၃၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကၠအ်လဳမဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကၠအ်လဳမဴ(Leinmawchan၊ လိမ္မော်ခြံရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၀၇။
အိန္ဒပတ္တ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သာယာ
ဘာအိန္ဒပတ္တ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သာယာ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမရမ္ဘ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၁၈။