cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ခမဳသုနက္ခတ္တ၊ဝတ္ထု
၂။       ကြဴနူဂှ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ပ္ၚောံပြာပ်အာ အာရှာမ်ပြဘာဇ်ဘဂ္ဂဝ မဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ဘဂ္ဂဝ ဌာန်ပြဘာဇ် ဘဂ္ဂဝ နွံဒၟံၚ်ဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် ပြဘာဇ်ဘဂ္ဂဝ ဂရၚ်ပတီ ကုတဳလမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲ ဂလာန်ဝွံရ-
“ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ် သြဝ်က္ညကၠုၚ်ညိ၊ ယွံတဳလမၞုံပိုဉ် တဳလမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲ က္ညကၠုၚ်ဝွံ ဒှ်တဴပွမက္ညကၠုၚ် ဒးရးခိုဟ်ဆာဲရ၊ ယွံတဳလပိုဉ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် လအ်လကာဖာမှ သ္ပတဴအခေါၚ် အလန် သွက်သ္ဂောံက္ညကၠုၚ်ဌာန်ဝွံရ၊ ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သြဝ်က္ညဂဇအ်ညိ၊ ယွံတဳလ မၞုံပိုဉ် ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ် လးပညပ်စွံလဝ်ရ” ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဂဇအ်ဖျေံ ပ္ဍဲဒၞာဲလးပညပ်လဝ်ဂှ်ရ။ ပြဘာဇ်ဘဂ္ဂဝလေဝ်ဂိုၚ်ကေတ် သွက်ဂွံ ဂဇအ်သဝ်သဝ်မွဲတုဲ ဂဇအ်တဴ ပ္ဍဲဒၞာဲဗဗွဲမွဲဒၞာဲရ။ ပြဘာဇ်ဘဂ္ဂဝ သီုကဵုမဂဇအ်တဴ ပ္ဍဲဒၞာဲမဗဗွဲမွဲဒၞာဲဂှ် ဂရၚ် ပတီ ကုတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဂလာန်ဝွံရ--
“ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲကၠာကၠာတေံဂမၠိုၚ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ပြာပ်ကၠုၚ် ဇရေၚ် အဲဍိက်တုဲ ‘ယွံဘဂ္ဂဝ လၟုဟ်ဝွံ အဲကရဴကၠေံစး သၠးကၠေံ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲတုဲရ၊ လၟုဟ်ဝွံ အဲဂှ် ရန်တၟံ စၞောန်ထ္ၜးတဴ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ)တုဲ ဟွံပဒတဴရ’ ရဴဝွံ သ္ဂးတဴ ကုအဲဍိက် ဂလာန်ဝွံရ၊ ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ အတိုၚ်ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဟီုသ္ဂးဂလာန်ဝွံဂှ် ဒှ်ဍာံစၟတ်ဟာ” ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံဘဂ္ဂဝ အတိုၚ်ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တ ဟီုသ္ဂးဂလာန်ဝွံဂှ် ဒှ်ဍာံစၟတ်ရ-
၃။       ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲတ္ၚဲကၠာကၠာတေံဂမၠိုၚ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တ ပ္ၚောံပြာပ်ကၠုၚ်ဇရေၚ်အဲ လ္ၚောဝ်သ္ပဝတ် ကဵုအဲတုဲ သီုကဵုမဂဇအ်တဴ ပ္ဍဲဒၞာဲမဗဗွဲမွဲဒၞာဲဂှ် “ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ လၟုဟ်ဝွံ အဲဍိက် ကြက်ကရဴကၠေံစး သၠးကၠေံ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲရ၊ လၟုဟ်ဝွံ အဲဍိက်ဂှ် ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ (ရဴဝွံမ္ဂး အာစာ) တုဲ ကြက်ပဒတဴဟွံသေၚ်ရ” ရဴဝွံ သ္ဂးတဴကုအဲ ဂလာန်ဝွံရ။
ယွံဘဂ္ဂဝ သ္ဂးတဴ ရဴဝွံမ္ဂး အဲဂှ် သ္ဂးတဴ ကုကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တ ဂလာန်ဝွံရ။
“ယွံသုနက္ခတ္တ တၠအဲ သြဝ်ကၠုၚ်ညိ၊ ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ အဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ)တုဲသြဝ်ပဒတဴညိ” ရဴဝွံ အဲကေၚ်ဟီုသ္ဂးကဵု တၠအဲကီုဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဟွံကေၚ်ဟီုသ္ဂးရ (ရဴဝွံဂရၚ်ပတီရ)။
“ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ)တုဲအဲဍိက် ကြက်ပ ဒတဴရ” ရဴဝွံ တၠအဲလေဝ် ကေၚ်ဟီုသ္ဂးတဴကဵု အဲကီုဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံသုနက္ခတ္တ အဲလေဝ် “ယွံသုနက္ခတ္တ တၠအဲ သြဝ်ကၠုၚ်ညိ၊ ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴအဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ) တုဲ သြဝ်ပဒတဴညိ” ရဴဝွံ ဟွံကေၚ်ဟီုသ္ဂးကဵု တၠအဲရ၊ တၠအဲလေဝ် “ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ရန်တၟံ စၞောန်ထ္ၜးတဴ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ)တုဲ အဲဍိက်ကြက်ပဒတဴရ” ရဴဝွံ ဟွံကေၚ်ဟီုသ္ဂးကဵု အဲရ၊ ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) ဒှ်တဴသာ်ဝွံမ္ဂးတၠအဲဂှ် ဒှ်တဴ ညးလဵုမွဲတုဲ သၠးကၠေံ ညးလဵုမွဲဂှ်ရော၊ ယွံတြုံ မလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲဗၞတ်ၜိုတ်လဵု ကလိလောန်လုတ်မှာဒုဟ်ဂှ် သြဝ်မၠာ်သ္ၚေဝ်ရံၚ်ကေတ်ညိ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
၄။       ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟွံစၞောန်ထ္ၜးတဴ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူဓရ်ကုသလ ကမ္မပထ ၏စှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ် ကုအဲဍိက်ရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
“ယွံသုနက္ခတ္တ တၠအဲ သြဝ်ကၠုၚ်ညိ၊ ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ အဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ)တုဲ သြဝ်ပဒတဴညိ၊ အဲဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵုဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ် ကုတၠအဲဏောၚ်” ရဴဝွံ အဲကေၚ်ဟီုသ္ဂးကဵု တၠအဲကီုဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဟွံကေၚ်ဟီုသ္ဂးရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
“ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် စၞောန်ထ္ၜးတဴကဵုဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူ ဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ် ကုအဲဍိက်မ္ဂး အဲဍိက်ဂှ် ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ တဳလမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ)တုဲ ကြက်ပဒတဴရ” ရဴဝွံ တၠအဲလေဝ် ကေၚ်ဟီုသ္ဂးတဴကဵု အဲကီုဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံသုနက္ခတ္တ အဲလေဝ် “ယွံသုနက္ခတ္တ တၠအဲ သြဝ်ကၠုၚ်ညိ ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴအဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ) တုဲ သြဝ်ပဒတဴညိ၊ အဲဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵုဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူ ဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ် မၞိဟ်တအ် ကုတၠအဲဏောၚ်နေ ရဴဝွံ ဟွံကေၚ်ဟီုသ္ဂးရ၊
တၠအဲလေဝ် “ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် စၞောန်ထ္ၜးတဴကဵုဣဒ္ဓိပါဋိဟာမပြဲ လောန် နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ် ကုအဲဍိက်မ္ဂး အဲဍိက်ဂှ် ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ) တုဲ ကြက်ပဒတဴရ” ရဴဝွံ ဟွံကေၚ် ဟီုသ္ဂးကဵုအဲရ၊ ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) ဒှ်တဴသာ်ဝွံမ္ဂး တၠအဲဂှ် ဒှ်တဴညးလဵုမွဲတုဲ သၠးကၠေံ ညးလဵုမွဲဂှ်ရော။ ယွံသုနက္ခတ္တ အရာဝွံဂှ် ပသာ်သမ္တီ ထေၚ်တဴဂှ်ရော၊ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးတဴ ကဵုဒှ် ဟွံစၞောန်ထ္ၜးတဴကဵုဒှ် ဓရ်အဲဟီုတွံလဝ် တၞဟ်နဖဵုပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်ဂှ် ဒှ်တဴတၞဟ်နဖဵု ပွမဖအိုတ် ကၠေံ ဒဒိုခ်အိုဿီု ဒဒက်တဴကဵုညးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်ဟီုတွံဂှ်ရ ဟွံသေၚ်ဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန် နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးတဴကဵုဒှ် ဟွံစၞောန်ထ္ၜးတဴကဵုဒှ် ဓရ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဟီုတွံလဝ်တၞဟ်နဖဵုပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်ဂှ် ဒှ်တဴတၞဟ်နဖဵုပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်အိုဿီု ဒဒက်တဴကဵုညးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်ဟီုတွံလဝ်ဂှ်ရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံသုနက္ခတ္တ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန် နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးတဴကဵုဒှ် ဟွံစၞောန်ထ္ၜးတဴကဵုဒှ် ဓရ်အဲဟီုတွံလဝ် တၞဟ်နဖဵုပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်ဂှ် ဒှ်တဴတၞဟ်နဖဵု ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်အိုဿီု ဒဒက်တဴကဵုညးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်ဟီုတွံလဝ်ဂှ်ရ။ ယွံသုနက္ခတ္တ ဒှ်တဴသာ် ဝွံမ္ဂး ပွမစၞောန်ထ္ၜးတဴဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ပသာ်ကြက် သ္ပဂှ်ရော။ ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲ ဗၞတ်ၜိုတ်လဵု ကလိလောန်လုတ်မှာဒုဟ်ဂှ် သြဝ်မၠာ်သ္ၚေဝ် ရံၚ်ကေတ်ညိ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
၅။       ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟွံဟီုတွံတဴ ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ်တီကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး တမ် လောက ကုအဲဍိက်ရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
“ယွံသုနက္ခတ္တ တၠအဲ သြဝ်ကၠုၚ်ညိ ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ အဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ) တုဲ သြဝ်ပဒတဴညိ၊ အဲဂှ် ဟီုတွံကဵု ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ်တီကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး တမ်လောကဏောၚ်” ရဴဝွံ အဲကေၚ်ဟီုသ္ဂးကဵု ကုတၠအဲကီုဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံသုနက္ခတ္တ အဲလေဝ် “ယွံသုနက္ခတ္တ တၠအဲ သြဝ်ကၠုၚ်ညိ၊ ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴအဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ) တုဲ သြဝ်ပဒတဴညိ၊ အဲဂှ် ဟီုတွံကဵု ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ်တီကေတ် ရဴဝွံမ္ဂးတမ်လောကဏောၚ်” ရဴဝွံ ဟွံကေၚ်ဟီုသ္ဂးကဵု ကုတၠအဲရ၊ တၠအဲလေဝ် “ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟီုတွံတဴ ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ်တီကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး တမ်လောကကုအဲဍိက်မ္ဂး အဲဍိက်ဂှ် ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ တဳလမၞုံ ပိုဉ်ကျာ်တြဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ)တုဲ ကြက်ပဒတဴရ” ရဴဝွံ ဟွံကေၚ်ဟီုသ္ဂးကဵုအဲရ၊ ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) ဒှ်တဴသာ်ဝွံမ္ဂး တၠအဲဂှ်ဒှ်တဴ ညးလဵုမွဲတုဲ သၠးကၠေံ ညးလဵုမွဲဂှ်ရော။ ယွံသုနက္ခတ္တ အရာဝွံဂှ် ပသာ်သမ္တီ ထေၚ်တဴဂှ်ရော၊ ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ်တီကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး တမ်လောကဂှ် ဟီုတွံတဴကဵုဒှ် ဟွံဟီုတွံတဴကဵုဒှ် ဓရ်အဲဟီုတွံလဝ် တၞဟ်နဖဵုပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်ဂှ် ဒှ်တဴတၞဟ်နဖဵုပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်အိုဿီု ဒဒက်တဴ ကဵုညးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်ဟီုတွံဂှ်ရ ဟွဲသေၚ်ဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ်တီကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး တမ်လောကဂှ် ဟီုတွံတဴကဵုဒှ် ဟွံဟီုတွံတဴကဵုဒှ် ဓရ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဟီုတွံလဝ် တၞဟ်နဖဵုပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်ဂှ်ဒှ်တဴ တၞဟ်နဖဵု ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်အိုဿီု ဒဒက်တဴကဵုညးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်ဟီုတွံလဝ်ဂှ်ရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံသုနက္ခတ္တ ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ်တီကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး တမ်လောကဂှ် ဟီုတွံတဴကဵုဒှ် ဟွံဟီုတွံတဴကဵုဒှ် ဓရ်အဲဟီုတွံလဝ် တၞဟ်နဖဵုပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်ဂှ် ဒှ်တဴတၞဟ်နဖဵု ပွမဖအိုတ်ကၠေံ ဒဒိုခ်အိုဿီု ဒဒက်တဴ ကဵုညးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်ဟီုတွံလဝ်ဂှ်ရ။ ယွံသုနက္ခတ္တ ဒှ်တဴသာ်ဝွံမ္ဂး ပွမဟီုတွံတဴ ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ် တီကေတ် ရဴဝွံမ္ဂး တမ်လောကဂှ် ပသာ်ကြက်သ္ပဂှ်ရော။ ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲ ဗၞတ်ၜိုတ်လဵု ကလိလောန်လုတ်မှာဒုဟ်ဂှ် သြဝ်မၠာ်သ္ၚေဝ်ရံၚ်ကေတ်ညိ။
၆။       ယွံသုနက္ခတ္တ နကဵုဟိုတ်မဂၠိုၚ်ဂၠၚ် တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သးလဝ် ဂုဏ်အဲ ပ္ဍဲကွာန်သၟိၚ်ဝဇ္ဇဳတအ်ရ--
ယွံသုနက္ခတ္တ နကဵုဟိုတ်မဂၠိုၚ်ဂၠၚ် တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သးလဝ် ဂုဏ်ဓရ် ပ္ဍဲကွာန် သၟိၚ်ဝဇ္ဇဳတအ်ရ--
“ဓရ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဂပ်ဝ်ဟီုတွံလဝ်ဂှ် ဒှ်တဴဓရ် မဂပ်ဝ်ဟီုတွံလဝ် ဗွဲမဒးရးရ၊ ဒှ်တဴဓရ် မတီညာတ်အလဵုဇကုမာန်ရ၊ ဒှ်တဴဓရ် မလေပ်ကဵုဖဵု ဟွံခြာကာလရ၊ ဒှ်တဴဓရ် မထေက်ကဵုထ္ၜးတဴ ရဴဝွံမ္ဂး ကၠုၚ်ညိ ဗဵုရံၚ်ညိရ၊ ဒှ်တဴဓရ် ထေက်ကဵုရၚ်တၠုၚ်စွံလဝ် ပ္ဍဲဇကုဇကု ပ္ဍဲစိုတ်ဇကုရ၊ ဒှ်တဴဓရ် (အရဳ) ညးမၞုံကဵုပညာတအ်ဟေၚ် တီမာန် ဒုၚ်စသိုၚ်မာန် အလဵုဇကု ညးကဵုညးရ” ရဴဝွံ (တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သး လဝ်ရ)။ ယွံသုနက္ခတ္တ ရဴသာ်ဝွံ နကဵုဟိုတ် မဂၠိုၚ်ဂၠၚ် တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သးလဝ် ဂုဏ်ဓရ် ပ္ဍဲကွာန် သၟိၚ်ဝဇ္ဇဳတအ်ရ။
ယွံသုနက္ခတ္တ နကဵုဟိုတ်မဂၠိုၚ်ဂၠၚ် တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သးလဝ် ဂုဏ်သၚ် ပ္ဍဲကွာန် သၟိၚ်ဝဇ္ဇဳတအ်ရ-
“သၚ် ‘သာဝက’ ကွးတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် မၞုံကဵုဒ္ဂေတ် ဒးရးခိုဟ်ဆာဲရ၊ သၚ် ‘သာဝက’ ကွးတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် မၞုံကဵုဒ္ဂေတ် လ္ဂူတပ်တးရ၊ သၚ် ‘သာဝက’ ကွးတဳလ မၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် မၞုံကဵု ဒ္ဂေတ် ဍာံစၟတ်ရ၊ သၚ် ‘သာဝက’ ကွးတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် မၞုံကဵုဒ္ဂေတ် မဗဗွဲရ၊ သၚ် ‘သာဝက’ ကွးတဳလ မၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မၞုံကဵုရိုဟ်လၟိဟ် ဗွဲလ္ၚဝ် ပန်လ္ၚဝ် ဗွဲပူဂိုလ်ပၠန်ဒ္စာံဂှ် ထေက်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဒါန်ရၚ်တၠုၚ်နၚ် (နူဇမ္ၚောဲ)ရ၊ ထေက်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဝတ္ထုဒါန် စဳရေၚ်လဝ် တၞဟ်နသွက်ကၟုဲတအ်ရ၊ ထေက်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဒါန်မရန်တၟအ်ကဵု ဖဵုပရလိုက်ရ၊ ထေက်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ပၚ်ခၠအ်ခၟောမ်တဲရ၊ ဒှ်တဴ တိဗ္ၚထၟိက်မပြဲ သွက်ဂကောံသတ်တအ် ကၠောန်သ္ပ ကုသိုလ်ရ” ရဴဝွံ (တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သးလဝ်ရ)။ ယွံသုနက္ခတ္တ ရဴသာ်ဝွံ နကဵုဟိုတ်မဂၠိုၚ်ဂၠၚ် တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သးလဝ် ဂုဏ်သၚ် ပ္ဍဲကွာန်သၟိၚ်ဝဇ္ဇဳတအ်ရ။
ယွံသုနက္ခတ္တ အဲ ကြက်ဟီုလဴဗ္စကဵုတၠအဲရ၊ ယွံသုနက္ခတ္တ အဲ ကြက်ကဵုတၠအဲတီရ၊ ယွံသုနက္ခတ္တ “ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ တၞဟ်နဒ္ဂေတ်တဴ ဒ္ဂေတ်မပြဲ ပ္ဍဲဇရေၚ် ခမဳဂေါတမတုဲ ဖျေံကၠေံသိက္ခာတုဲ ရာမ်တိတ်အာ ခရှ်ရ” ရဴဝွံ ကြက်ဟီုဂရိုဟ်တဴ တၠအဲအိုတ်ရ။ ယွံသုနက္ခတ္တ ရဴသာ်ဝွံ ကြက်ဟီုဂရိုဟ်တဴ တၠအဲအိုတ်ရ ရဴဝွံ အဲဟီုကဵု သုနက္ခတ္တရ။ ယွံဘဂ္ဂဝ ရဴသာ်ဝွံ ၜိုန်အဲဟီုကီုလေဝ် ညးမထေက်ကဵုအာ အပါယ် နရက်ဂှ် ညံၚ်ရဴပါဲစ္ဍးအာကီု ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဝွံ ပါဲစ္ဍးအာ နူသာသနာဝွံဟေၚ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:သုတ်ပါထိက
ကျာ်ဗတာၚ်၊ ကၠအ်သတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်
ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ဗ္တာၚ် (ကွာန်ကၠံသတ်)
ကာလကျာ်တြဲပိုဲ ကလိဂွံဒစာံဝှ် မဟာသက္ကရာဇ် (၁၁၁)သၞာံဂှ်ကေုာံ ခမဳတၠအရှန်ဂမၠိုၚ် (၂၀၀၀၀)ဂေတ်ဂ္ရေၚ်ဒေသ စာရီ အိုတ်တွဵုရး ဍုၚ်မန်ရ။ မပ္တံကဵုလဝ် ဓါတ်သော်ဂမျိုၚ်ဂၠိုၚ်ဂၠၚ် သီုမကဵုလဝ် ပယျးဒိုဟ် ဒၞာဲဋ္ဌာန်သ္ဂောံပ္တန်ကျာ်စေတဳတံဂှ်ရ။ ဃောကာလဂှ် ဣသိဂမၠိုၚ်ဟေၚ် ဒှ်ဇၞော်သကိုပ်သက ဥပ္ပးတံရ။ ကာလဂှ် တၠရသိမွဲ ကလိဂွံဓါတ်ေသော် ဂမျိုၚ်မွဲတၞုၚ်တုဲ သ္ပဇၞော်သကိုပ်သကကဵု ကောန်ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳဝွံရ။
ညးမဒှ်ဒကာကျာ်တၟိဝွံတုန် ခမဳမန်မၞုံယၟု နာဲနဂီု၊ နာဲသုဒ္ဓတသၞ နာဲပညာဓမ္မခမဳပိဇကုဝွံကီု၊ ခရှ်ပန်မၞုံယၟု မဇာ၊ မလာသာ၊ မသဳဟ၊ မိတုပ်စိုတ် ညးပန်ဝွံကီု သီုကဵု ဥပ္ပးတြုံဗြဴဂမၠိုၚ် သ္ပသဇိုၚ်ကဵုဓရ်သဒ္ဓါတုဲ ကလေၚ်ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳမွဲ သီုမသၠိုၚ်လဝ်ဓါတ်သော်ဂမျိုၚ် မွဲတၞုၚ်ပ္ဍဲကာလဂှ်ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ကျာ်ဗ္တာၚ်ညးကော်ခဴ ဟီုဂးလဝ်တုဲ ပြာကတ်ဒၟံၚ် စဵုကဵုတ္ရဲဏံရောၚ်။
အိက်အသုဘ
မန်
အိက်
ဝါတဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝါတဵု(Weataw၊ ဝဲတော်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၈၆။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကကၠဴ
ဝေါဟာဒစး
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
ဍာ်ပုၚ်
မန်
ဍာ်ပုၚ်
နာမ်
ဍာ်မတိတ်ကၠုၚ်နူဍုန်ပုၚ်အကြာဟွံစိန်ဝုန်ဏီဂှ် ဗုဗုခတ်ခတ်၊ ဍာ်ဍဵုလဝ်ထၟာဲပုၚ်ကဵုဂမဳထၟာဲဂှ်တုဲ တိတ်ကၠုၚ်အကြာၜါ ။
သတ္တောရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်သတ္တော(Thattaw၊ သတ္တော)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၄၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝဲဖလိန်းရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝဲဖလိန်း(Weahpalein၊ ဝဲဖလိန်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၄၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝင်ဂၠုင်၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ဝင်ဂၠုင်(Weang-glūn၊ ကွင်းကလိန်ရွာ Tawpakauk)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်ခရိုက်သၞေဟ်သ္ၚု၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၇၉။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ခရိုက်သၞေဟ်သ္ၚု မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၁၅၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၁၅၈ တၠရ။
ဆၚ်
မန်
ဆၚ်
နာမ်
နူဗွဲလ္တူစိုပ်သၟဝ်၊ ထောံဖျေံဇကုမွဲအသိၚ်မြက်က်၊ ( ဆၚ်ကောန်−သတ်တိရစ္ဆာန်တံစှ်ေကောန်ဆၚ်ကောန်)။
အိၚ်
မန်
အိၚ်
တဝ်ပကံက်၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်တဝ်ပကံက်(Tawpakock၊ တော်ပကောက်ရွာ Tawpakauk)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်ခရိုက်သၞေဟ်သ္ၚု၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၀၄။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ခရိုက်သၞေဟ်သ္ၚု မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၁၅၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၁၅၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
စောဝ်ပရိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ပိ
ကွာန်စောဝ်ပရိုက် (Joo Paraik Village;ကျူးပရိုက်) နွံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ပိဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ စပ္တန်လဝ် နူသၞာံ ၜိုတ် ၂၀၁၄ တုဲ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် နွံ သ္ၚိ ၁၂ မ။ ကွာန်စောဝ်ပရိုက်ဂှ် နွံအကြာ ကွာန်တဒုင် ကဵု ကွာန်ကြုင်မပြင်။ ကိစ္စကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်ကွာန်စောဝ်ပရိုက် သီုဖအိုတ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မဝရ ဘာပလိုင်ထီု ကွာန်စောဝ်ဇဗၠု ကၠုင်ရေင်တၠုင်ဖန်ဇန်ဒၟံင်ကဵုရ။ သၞာံ ၜိုတ် ၂၀၂၁ ဂှ် နကဵု ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မဝရ ဂိုတ်ဂစာန် ပ္တိုန်လိက် ကုဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ညံင်ဂွံပံက်ပ္တန် ဘာကောန်ဂကူမန် (ဘာဗတောန်လိက်)ဂှ် နူကဵု ဌာနပရေင်ပညာ ပဒတန်တုဲ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် စချပ်ဂၞန်ကၠုင် သွက်ဂွံသြိုင်ဘာကောန်ဂကူ ပ္ဍဲကွာန်ဝွံရ။
နကဵု ကျာ်ဇၞော်ဓမ္မဝရ အာဂတ ပၠတရဴတုဲ ဂၠံင်အာ ဘာစောဝ်ပရိုက်ဂှ် စဝ်ကောန်ဂရေတ် စနူ ၁၂ ဂိတုမေ ၂၀၂၂ ဂှ်တုဲ စသြိုင် ဘုတ်မွဲ ပ္ဍဲဘာစောဝ်ပရိုက်ဂှ်ရ။ ဂိတုမေ ၁၆၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ဒဒန် ကွာန်စောဝ်ပရိုက် အာစိုပ်ဒတုဲ ကၠောန်သဘင်စရိုဟ်ဍာ်။
ဘာလကျာ်
ဘာစောဝ်ပရိုက်
ဓါတ်ကျာ်ဗၚ်ဍောတ် (မုဟ်ဍုၚ်)
ဓါတ်ကျာ်ဗၚ်ဍောတ် (မုဟ်ဍုၚ်) (ကန်းကလေးစေတီ)
မဟာသက္ကရာဇ် (၁၁၁) ဣသိမှောၚ်မှကလိဝွံ ဓါတ်သော်နူကျာ်တြဲမွဲတၞုၚ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳ ဗၚ်ဍောတ် သၠိုၚ်စုတ်လဝ် ဓါတ်သော်မွဲတၞုၚ်ရ ညးမဒှ်ဒကာကျာ်စေတဳဂှ် ဣသိမှောၚ်မှ - ဨရာဇ်မန် အာဒိစ္စဝံသ ဂၞကျာ်စန္ဒာဒေဝဳ ဒှ်ဒကာကျာ်ဗွဲကိုပ်ကၠာရောၚ်။
အရစ်ရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်အရစ်(Ahyit၊ အရစ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၄၃။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
အာတ်
မန်
အာတ်
နာမ်
အရာသွက်မိက်သ္ဂောံဂွံမွဲ ညံၚ်ဂွံစိုပ်ပ္ဍဲတဲဇကုမာန်၊  အရာမိက်သ္ဂောံဂွံသၟးသၟး(မးမး)ဟွံဒးဖအိုတ်သြန်။
ဂံက်
မန်
ဂံက်
ထိုၚ်သး
မန်
ထိုၚ်သး
နာမ်
ထ္ၜးဟိုတ်ဖဵုနူညးမကၠောန်ခိုဟ်မွဲတုဲ ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲနကဵုမအရေဝ်ပေၚ်စိုတ်။
ဗဒိုပ်မ္ၚး၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဗဒိုပ်မ္ၚး(Ahpyinsakhan၊ အပြင်စခမ်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၄၁။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
ဗဒိုပ်ပ္ဍဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဗဒိုပ်ပ္ဍဲ(Ahhtesakhan၊ အထဲစခမ်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၄၆။
ဗဒိုပ်မ္ၚး၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဗဒိုပ်ပ္ဍဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဂၠု
မန်
ဂၠု
မန်လရိုဟ်ယာံ
สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
မန်လရိုအ် (ဝါ) ဗြဴလရိုအ်ယာံ ဒှ်အခိုက်ကၞာဂကူ( မန် ) ဒှ်ထ္ၜးပွမရှ်ေသှ်ေကေုာံပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲအရာမကၠောန်လဝ်ခိုဟ်ခိုဟ်နူကဵုညးမစိုတ်အာဏံဂှ်တုဲ ကၠောန်သဘၚ်အခိုက်ကယာတုဲ နွံကဵု( ဝိုင်ထဗိုန်ဗာတ်မန် ၊ ဝိုင်ပေဝ်ဗာတ်မန် )တိၚ်တက်လဟိၚ်အိုတ်ရ၊ တုဲတှ်ေ နွံကဵုညးမဒယှ်ေလဟိၚ်ဒွက်ပ္တိုန်ဂုဏ်စရာ ဖျုန်ဒွက်တံဂှ်ဟွံမွယ်ကဵုဒွက်ဗွဲကန်ဂစိုတ်တုဲ တိုန်တဴကဵုညးမချိုတ်တံဂှ်ဒှ်ညးလဵုမွဲကီု ကေၚ်ကၠောန်လဝ်ခိုဟ်နွံၜိုတ်လဵုဂှ်ကီု ၚုဟ်မးပူဂဵုညးမချိုတ်နွံအောန်ဂၠိုၚ်ၜိုတ်လဵုတုဲ ချူဇန်ဒွက်တံဂှ်တုဲ လဟိၚ်ဒယှ်ေအာအိုတ်ရ။
ဝၚ်မကၠုၚ်နူတမၠာ
ဝၚ်နူကဵုအတိက်တေံလအာကၠုၚ်ဟီုဂှ်တှ်ေ ပတေဟ်ကေတ်လဝ်ကၠုၚ်နူကဵုအခိၚ်(ကျာ်တြဲ) သ္ပ (ပရိနိဗ္ဗာန်) တေံတုဲ ထ္ၜးလွဳမာန်ရုပ်တၠညးတိတ်ကၠုၚ်နူခိုၚ်ဂှ်တုဲ သွက်သ္ဂောံကဵုခၟဳကဿပကေုာံကောန်ကွး သီုကဵုဒကါညးမကၠုၚ်စိုပ်ဗွဲကြဴဏံသွက်ဂွံပူဇဴအိုတ်တုဲ လပါ်ဒကါတံသီုကဵုကောန်ကွး ခၟဳ ဂမၠိုၚ်ဟွံဂွံစဴနိဗ္ဗာန်တံသီုဖအိုတ်ဂှ် လရိုအ်ယာံတိုန်အိုတ်ရ။
ဗြဴလရိုအ်ယာံပ္ဍဲဝၚ်နန်ဍုၚ်သေံ
ဗွဲကြဴဏံ ဗြဴယာံပ္ဍဲဝၚ်နန်ဏံပၠန်ဂှ်လေဝ် ဂွံဒုၚ်ကေတ်နူအာဲအခိုက်ကၞာနူဂကူ “မန်”တြေံတြေံရ ၊ ပ္ဍဲကဵုအခိုက်ကၞာမန်လေဝ် နွံမံၚ်သီုလိၚ်လရီုအ်ယာံပ္ဍဲမ္ၚဵုကာပွမအောန်စိုတ်နာနာလေဝ်နွံရ၊ ရမျှာၚ်လရိုအ်ယာံတံဂှ်တှ်ေ နွံကဵုဍိုန်ၜိုတ်အောန်စိုတ်သာယာလ္ၚုလ္ၚန်တုဲ စဵုကဵုအခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ် မန်ဍုၚ်သေံတံကဵုကၠုၚ်ယၟုနဒဒှ်ယၟုဒွက် “မန်လရိုအ်ယာံ”စဵုကဵုတ္ၚဲဏံရ။
ပ္ဍဲကဵုအခေတ်ဍုၚ်ဒျူဒျာတေံလေဝ် သက်သဳနွံဗြဴလရိုဟ်ယာံပ္ဍဲဒၞာဲဒုၚ်ကအ်ပါၚ်ကဵုတၠညး“ ခုန်လောၚ်ဟာဝါသ်−ขุนหลวงหาวัด” ဟီုလဴသောၚ်သွက်ဂွံကၠောန်မ္ၚဵုကာစံၚ်ဇွးဂြးဇုတ်တၠညး( ဖရးစောယူဟယ်ပရမ်ကေါတ်−พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ)တုဲ ကော်ပကောံကေတ်နၚ်ဍိက်ဗြဴဒှ်ညးလရိုအ်ယာံတုဲ သီုတက်ကွိၚ်ကွိုက်ဗဗုၚ်ကဠာမွဲဒမြိပ်ရ။
(စကာကဵုသၟတ်ဗြဴဍိက်တံသီုဖအိုတ် ဂ္ဇံဝိုၚ်လဝ်ဇွတၠညးတုဲ စကာကဵုလရိုအ်ယာံ ညံၚ်ရဴဒှ်တာလျိုၚ်ဗြဴတံအိုတ်ရ၊ แล้วมีนางขับรำ เกฑ็ทำพโหรี กำนัลบนารีน้อยๆ งามๆ ด้่งกินนร กินนรี တံသီုဖအိုတ် ကၠုၚ်ဂ္ဇံတက်ဝိုၚ်တုဲ ဒယှ်ေလှ်ေကွာ်ဗွဲမဍိုန်ၜတ်သာယေန်တုဲ သီုကဵုကွိၚ်ကွိုက်တက်ဗရုရမျှာၚ်ကၞုသၚ် တုဲတှ်ေ ကွိက်ကွိုက်နာနာတက်ဗရုဒၟံၚ်အခိၚ်အခါဗွဲမလအ်လသိုက်က်စဵုကဵုကမၠောန်မ္ၚဵုတုဲဒှ်ရ။
အခိုက်ကၞာမ္ၚဵုပ္ဍဲစံၚ်ဇွဏံဂှ် ဆက်ကၠုၚ်စဵုကဵုစိုပ်အခေတ် (ရာတ်တဏကိုဝ်သိန်−รัตนโกสินทร์ ) နူ (ဖရးၜါတ်သမ်ဍေတ်ဖရးဖုတ်ထလိက်ကရအ်ဖါလာယ်−พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ) ဨကရာတ်လၟေၚ်ၜါဍုၚ်သေံ ကဵုအခေါၚ်ဂွံကၠောန်မ္ၚဵုလှ်ေကွာဲလရိုအ်ယာံပ္ဍဲမ္ၚဵုမချိုတ်တၠညးဨကရာတ်လၟေၚ်မွဲ(ဖရးၜါတ်သမ်ဍေတ်ဖရးဖုတ်ယတ်ဝှါစုဠာလော်မဟာရာတ်−พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ) နူစဂှ်တုဲ နွံကၠုၚ်ကဵုသၟတ်ဗြဴလရိုဟ်ယာံသီုကဵုကွိၚ်ကွိုက်ဗဗိုန်ဗာတ်မန်နာနာ ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳကဵုတၠညးမချိုတ်ဂှ် တုပ်ညံၚ်ရဴလောန်ကၠုၚ်နူအခေတ်ဨကရာတ်သၟိၚ်တၠနူအခေတ် (ကရောၚ်ဇြဳအယုဓယာတေံကီုရ၊) နဲကဲသွက်ဂွံလရိုအ်ယာံဏံဂှ် ဒးနွံသုၚ်စောဲမၞိဟ်လၟိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေ ညးရုဲစှ်စကာကေတ်ကောန်ဍိက်ဗြဴနွံပ္ဍဲဝၚ်နန် ကေုာံ သီုကဵုသၟတ်ဗြဴအာပအ်ပလဝ်ဘဝဇကုပ္ဍဲနန်တေံဖအိုတ်တုဲ ရမျှာၚ်ဗွဲတမ်မူဂှ်နွံ(၄)ရမျှာၚ်ပန်တၠလရိုဟ်ယာံတုဲ တုဲတှ်ေ ညးမဒယှ်ေလရိုအ်ယာံဆက်နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ၜတ်(၈၀−၁၀၀)ဒစာံစှော်စဵုကဵုစိုပ်မွဲကၠံတၠကၠံရမျှာၚ်နွံရ။
เมื่อครั้งงานพระบรมศพของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้ที่ได้รับมอบหมายให้จัด “นางร้องไห้” คือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงทิพยรัตนกิริฎกุลินี (พระราชธิดาในรัชกาลที่ 4) ทรงให้เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ลดาวัลย์ เจ้าจอมพระองค์สุดท้ายในรัชกาลที่ 5 เป็นต้นเสียงร้องนำ โดยให้เจ้าจอมและพนักงานคอยร้องไห้ตามบท ในเวลาประโคมย่ำยาม คือ ย่ำรุ่ง เที่ยง ย่ำค่ำ ยามสอง ยามสาม เนื้อหาของคำร้องไห้เป็นการถวายความจงรักภักดี ที่เหล่าข้าบาทบริจาริกาขอตามไปปรนนิบัติยังสรวงสวรรค์
ในวันแรกของพระราชพิธีการพระบรมศพ เมื่อการเทศนาจบลงและพระราชาคณะกำลังสวดศราธพรตอยู่นั้น เผอิญเป็นเวลาย่ำค่ำซึ่งตามพระราชพิธีจะต้องมีการประโคมย่ำยาม และนางร้องไห้ก็เริ่มร้องประชันกับเสียงพระสวด พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงบันทึกไว้ว่า เสียงอึกทึกจนไม่เป็นส่ำ เป็นเหตุให้พระองค์อับอายแก่นักการทูตต่างชาติ ดังนั้นในวันต่อ ๆ มาพระองค์จึงได้ทรงยกเลิกประเพณีนางร้องไห้ ดังที่ทรงพระราชนิพนธ์ไว้ว่า …
ในพระราชพินัยกรรมของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ระบุไว้ตอนหนึ่งว่า
ด้วยเหตุนี้จึงทำให้ประเพณีนางร้องไห้ในราชสำนัก สิ้นสุดลงตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:Category:ဘာသာ ကဏ္ဍ:Category:ပြဝေဏဳ
အုဲ
နာမ်
အမာဲကီု ဖျုန်သၞေဝ်စၞစနာနာတံဂှ်ကီု စွံလဝ်လအ်ၜက်အာတုဲ နွံကၠုၚ်ကဵုသၟူပသ၊ အမာဲၚုဲကဂှ်ကီု စွံလအ်တုဲ နွံကၠုၚ်ကဵုသၟူပသ ရုဲတံဖျေံခၟာဲ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
အီလောင်ရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်အီလောင်(Eilaung၊ အီလောင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၄၇။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဒကာရတ်ပိ
သၟိၚ်မန်ဗညာရာံကလိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲဒကာရတ်ပိပသၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ(၁၂)သၞာံရ။
ရာဇဝင်
သၟိၚ်မန်ဝွံဗွဲကိုပ်ကၠာဒ္ဂေတ်လီုလာ်စာ်ထောၚ်ဟွံမွဲကဵုဓဝ်သၟိၚ်စှ်ပြကာမၞုံလအာပွဒုစရိုတ် မၞံုကဵုဒ္ဂေတ်မလေဝ်ဂၚေၚ်ဝေၚ်ဂၠာဲပန်ပှော်စက္ၜိုၚ်ဒြာဲပှ်မၚ် ဂၠာဲဗက်စိၚ်ဂြိုပ်သတ်ဂြိုပ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ကၠောန်ဒၟံၚ်ပွဒုစရိုက်လၟိုန် ဟွံမၚ်မွဲဍုၚ်ရးဇကုရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ခဳသၚ်ဇၞော်တံကီု အမာတ်ပြောဟိတ်ညးမၞံုကဵုပညာတံဂှ်ကီု ဟီုဂးဒၠောံဗ္တောန်သၟိၚ်အိုတ်ရ။ ယွံမဇရာဇ် တၞောဝ်ဒတောဝ်နော်နာဲဇုဇဗဴလ သၟိၚ်ဨကရာဇ်ဂမၠိုၚ်ဟွံထောံဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုၚ်ရတ်ပိပြကာအိုတ်ရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ လၟုဟ်ဝွံ မရာဇ်ဒးလဟိၚ်ဒၟံၚ်ဂၠံၚ်ပွဒုစရိုတ်ဏံဂှ် အာယုတ်ဂၠေံပိုန်သမ္ပတ္တိ လဟုတ်စှေ်အာတုဲ စဵုကဵုစိုပ်ကလေၚ် ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ မဒးလေၚ်လီုလာ်အာရောၚ်မရာဇ် ကာလဂှ်သၟိၚ်ကလေၚ်ဗှ်သၞာ ဂွံတိုန်ဓဝ်သတိ အခိုက်ကၞာပဝေဏဳလေၚ်ညးတမၠာ မသ္ပကၠုၚ်တေံဂှ် ချပ်ဗ္စာရဏာစိုပ်အာတုဲဂၠိုက်သ္ၚောံစံၚ်တူ ကလိဂွံဓဝ်သံဝေဂ ဗွဲမဇၟော်ရောၚ်။ သၟိၚ်မန်ဝွံ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုၚ်တိုန်ရတ်ပိပြကာတုဲ ကျာ်စေတဳမံက်တဴနူသၠုၚ်(၁၈၉)ဟတ်ဂှ် ဒက်ဇၟော်သၠုၚ်ပတိုန်(၃)ဟတ်ပၠန်တုဲ ကျာ်စေတဳဂှ် ဒှ်အာသၠုၚ်(၁၉၂)ဟတ်ရ။ သၟိၚ်ကဵုကၠောန်ခံ္ဍက္ဍိုၚ်ထဝ်တၟိမွဲ ပရေၚ်လဝ်မတ်တၞဟ်တၞဟ်သာ်ရ။ ကျာ်စေတဳမံက်တဴလေဝ် ဖျေံထဝ်နူကၞောတ်စိုပ်တိရ။ သွက်ဂွံပတိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ် ကဵုဒါနိဂှ်က္ညနိမန်နၚ်ခၟဳသၚ် အ္စာသၠပတ်မန်ဂမၠိုၚ်(၇၀၀၀)ဇကုတုဲ ကဵုဒါန်ပိဏ္ဍပါတ်ဘောဇိုန်မပြဲ ကဵုဒါန်ပရိက္ခရာဒ္စာံ ပတိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်စေတဳမံက်တဴ ဝေၚ်သ္ဘၚ်ပတိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထပှ်တ္ၚဲဗ္တံရောၚ်။ ကြဴဝွံပ္ဍဲဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် နိမိတ်ဇၞော်မက္တဵုဒှ်တိုန်အိုတ်ရ။ နိမိတ်တံဂှ်တုန် သၟိၚ်မဂွံညာတ်ကေတ်နိမိတ်ဂမၠိုၚ် ပိသာ်ဝွံတုဲ သွက်ဂွံပရေကၠေံစိုတ်ဟွံမိပ်ဂှ် သၟိၚ်ကေုာံဍိက်သ္ကံဂမၠိုၚ် တိတ်အာနူဍုၚ်အာဂေတ်ဂေၚ် ဂၚေၚ်ဝေၚ်ပ္ဍဲဂြိုပ် အၚ်္ဂပူအိုတ်ရ။ ဂြိုပ်ဝွံ မဒှ်ပယျဵုတိဍာ်ဗၟာတံရ။ အာစိုပ်ဂြိုပ်အၚ်္ဂပူတေံတုဲသ္ဂောံညာတ်ကေတ် ဒေဝတဴဗြဴမွဲဟွံမွဲကဵု ဗွိုက်လတက်ရ။ ကာလဂှ်သၟိၚ်အေၚ်လဒံဒိုတ်ဟွံမာန် နကဵုဓဝ်ရာဂဟုဲနှဴ သ္ပသံဝါသကဵုဗြဴဒေဝတဴဂှ်တုဲ ဒေဝတဴဗြဲဂှ်လေဝ် ကၠေံဗဒန်အာပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ဟေၚ်။
စုတိစဴသွဝ်
သၟိၚ်ဂှ် လကိုတ်စိုတ်က္တဵုဒှ်ဓဝ်စံၚ်တူသောကတုဲ သၟိၚ်မန်ဝွံ ဂွံအာယုက်(၂၆)သၞာံဒှ်သၟိၚ်၊ ဂွံဒှ်သၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ(၁၂)သၞာံတုဲ ကာလအာယုက်အာစိုပ်(၃၈)သၞာံဂှ် စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဂြိုပ်အၚ်္ဂပူတေံဟေၚ်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန် ကဏ္ဍ:တွဵုရးမန်
ဂေါဝ်
မန်
ဂေါဝ်
ဒဵုစိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဒဵုစိင်(Sintaung၊ ဆင်တောင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၀၀။
ဂၠုဲ
မန်
ဂၠုဲ
ဒဵုစိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဒဵုစိင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၁၆၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၂၀၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၂၃၇၃ တၠရ။
ဂၠုဲ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ဒဵုစိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာသာပါဠိမန်
လိက်ပါဠိဘာသာမန်( ဗၟာ: မွန်ပါဠိဘာသာ သေံ : ภาษาบาลีมอญ) တၞဟ်နဖဵုညးမၞုံပၟိက် သၟိက်ဂွံစဳကၠးဆိုက်ဗဒက်အာ ပ္ဍဲအရာပါဠိမန်တံဂှ်တုဲစဳဇန်ချူခၞံဗဒှ်လဝ်ပြကိုဟ်ဝွံရောၚ်။
မအခဝ်အၚ်္ဂလိက်ကဵု(အံ)ဘာသာပါဠိမန်ဗျဥ် ၃၃မ
นะโมตัสสะภะคะวะ โตอะระหะโตสัมมาสัมพุทธัสสะ အရေဝ်ဘာသာသေံ နမောတဿဘဂဝတောအရဟတောသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မန် ဗၟာဲ
မအခဝ်ပါဠိမန်  ၈မ င ၊ အံ, ယျ
လိက်ပါဠိ
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa නමෝතස්සසෙතක්අව්වත්ඕවාඅරහතෝසම්මාසම්බුද්ධස්ස [ ဘာသာတာမာန် ] नमोतस्साभगवतुअराहटोसम्मासमबुद्धस्सा ဘာသာဟိန်ဒဳ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:Category:ဂကူမန် ကဏ္ဍ:Category:ဗုဒ္ဓဘာသာမန်
ဘာရာမညနိကာယ
ဘာရာမညနိကာယ
သ္တုံ
မန်
သ္တုံ ၊ ကွးတဲပုၚ် ညံၚ်ရဴမှာထေရ်သာရိပိုတ်
ဇွိ
နာမ်
ညံၚ်ရဴကွးဇွိ−ကော်စလပါ်တဲပါဲကျာ်တြဲဂေါတမ မှာထေရ်မဂ္ဂလာန်
ဝိဝါဟမၚ်္ဂလ
မန်
ဝိဝါဟမၚ်္ဂလ
သ္တုံ
နာမ်
ညံၚ်ရဴကွးသ္တုံ−ကော်စလပါ်တဲပုၚ်ကျာ်တြဲဂေါတမ မှာထေရ်သာရိပိုတ်
အဝါဟမၚ်္ဂလ
နာမ်
ပွမသ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲသ္ၚိကောန်ၚာ်တြုံ
ယောဇနာ
မွဲ ယောဇနာ (သံသကြိုတ်: योजन; yojana; โยชน์; ယူဇနာ) ဂှ် ဒှ် လၟိဟ်မၜတ် ဇမ္ၚောဲ ခေတ်တြေံ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ရးနိဂီုမန်၊ ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ။ မွဲယောဇနာဂှ် နွံဒၟံင် ၜိုတ် ၁၂ - ၁၅ ကဳလဝ်မဳတာ။
လိက်တၟအ် သၟိင်အသောက (ဘဳသဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံ)
ပ္ဍဲကဵုလိက်တၟအ် သၟိင်အသောက မဂၞန် ၁၃ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗ္ၜတ်ဇမ္ၚောဲ အကြာ ဍုင်ပါတလိပုတ် ကဵု ဍုင်ဗေဗဳလောန် နွံ ၆၀၀ ယောဇနာ။ ဍုင်ပါတလိပုတ် ကဵု ဍုင်ဗေဗဳလောန်ဂှ် နွံဒၟံင် ၜိုတ် ၄၀၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ (= ၂၄၈၅,၅ တိုင်)၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မွဲယောဇနာဂှ် နွံၜိုတ် ၇ ကဳလဝ်မဳတာ (= ၄,၃၅ တိုင်) ဟီုမာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု အဋ္ဌကထာ ဗြဟ္မဇာလသုတ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဍုင်နာလန္ဒာ ကဵု ဍုင်ရာဇာဂြိုဟ်ဂှ် နွံ မွဲယောဇနာ ဂးလဝ်ရ။ ခေတ်လၟုဟ် ဂၠံင်ကွဳပၟတ် အကြာဍုင်ၜါဂှ် နွံ ၈ တိုင် (= ၁၂,၈၇ ကဳလဝ်မဳတာ) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်ဝင်ပထဝဳ ဗုဒ္ဓသာသနိကဂှ်လေဝ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် မွဲယောဇနာ နွံ ၈ တိုင်ကီုရ။
ယောဇနာ အတိုင် မကၠုင် နူပြကိုဟ်ဗိသၞုပုရဏ
ယောဇနာဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ဗိသၞုပုရဏ ကၞပ်ပထမ၊ ဆဋ္ဌမ ဝဂ် မဒှ်လိက် မလုပ်လၟိဟ် မဟာပုရဏ ၁၈ ကၞပ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ရ။ Vishnu Purana, Translated to English: 45:6 In the other three Puráńas, in which this legend has been found, the different kinds of inhabited places are specified and p. 46 introduced by a series of land measures. Thus the Márkańd́eya states, that 10 Paramáńus = 1 Parasúkshma; 10 Parasúkshmas = 1 Trasareńu; 10 Trasareńus = 1 particle of dust, or Mahírajas; 10 Mahírajasas = 1 Bálágra, 'hair's point;' 10 Bálágras = 1 Likhyá; 10 Likhyás= 1 Yúka; to Yúkas = 1 heart of barley (Yavodara); 10 Yavodaras = 1 grain of barley of middle size; 10 barley grains = 1 finger, or [an] inch; 6 fingers = a Pada, or foot (the breadth of it); 2 Padas = 1 Vitasti, or span; 2 spans = 1 Hasta, or cubit; 4 Hastas = a Dhanu, a Danda, or staff, or 2 Nárikás; 2,000 Dhanus = a Gavyúti; 4 Gavyútis = a Yojana. The measurement of the Brahmanda Purana is less detailed. A span from the thumb to the first finger is a Pradeśa; to the middle finger, a Nála; to the third finger, a Gokerna; and to the little finger, a Vitasti, which is equal to twelve Angulas, or fingers; understanding thereby, according to the Váyu, a joint of the finger; according to other authorities, it is the breadth of the thumb at the tip. (A. R. 5. 104.) The Váyu, giving similar measurements upon the authority of Manu, although such a statement does not occur in the Manu Sanhitá, adds, that 21 fingers = 1 Ratni; 24 fingers = 1 Hasta, or cubit; 2 Ratnis = 1 Kishku; 4 Hastas = 1 Dhanu; 2,000 Dhanus = l Gavyúti; and 8,000 Dhanus = 1 Yojana. Durgas, or strongholds, are of four kinds; three of which are natural, from, their situation in mountains, amidst water, or in other inaccessible spots; the fourth is the artificial defences of a village (Gráma), a hamlet (Khet́aka), or a city (Pura or Nagara), which are severally half the size of the next in the series. The best kind of city is one which is about a mile long by half a mile broad, built in the form of a parallelogram, facing the northeast, and surrounded by a high wall and ditch. A hamlet should be a Yojana distant from a city: a village half a Yojana from a hamlet. The roads leading to the cardinal points from a city should be twenty Dhanus (above 100 feet) broad: a village road should be the same: a boundary road ten Dhanus: a royal or principal road or street should be ten Dhanus (above fifty feet) broad: a cross or branch road should be four Dhanus. Lanes and paths amongst the houses are two Dhanus in breadth: footpaths four cubits: the entrance of a house three cubits: the private entrances and paths about the mansion of still narrower dimensions. Such were the measurements adopted by the first builders of cities, according to the Puráńas specified.
ယောဇနာ အတိုင်မကၠုင် နူအခိုက်မန်
အတိုင်မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက် လျးညာဏ် ကောန်ဂကူမန်၊ ကျာ်ဇၞော်ဝေဒဂူ မပ္တိတ်လဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ဗ္ၜတ် နာနာ
ဇမ္ၚောဲ ယောဇနာဂှ် ပြကိုဟ်မွဲကုမွဲ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ။ ပ္ဍဲပြကိုဟ်သုရိယသိဒ္ဓန္တ (ကၞောတ် အေဒဳ ၄ ဗွဝ်ကၠံ တမ် အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် မွဲယောဇနာဂှ် နွံ ၈ ကဳလဳမဳတာ (= ၅ တိုင်)။ တုဲပၠန် တုပ်ကဵု လညာတ် နူပြကိုဟ်အရိယဘတိယ (၄၉၉) ကီုရ။ ဆဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် နူ ၁၄ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပံက်လဝ် သ္ၚောဲနူဂှ် ၜိုတ် ၁,၅ အလန် မဒှ်ဒၟံင် ၜိုတ် ၁၃ ကဳလဝ်မဳတာ (= ၈ တိုင်)။ လညာတ် အစာဂုရု အဘယ စရဏာရဝိန္ဒ ဘက္တိဝေဒါန္တ သွာမဳ (Abhaya Caraṇāravinda Bhakti-vedānta Svāmī) မ္ဂး မွဲယောဇနာဂှ် နွံဒၟံင် ၜိုတ် ၁၃ ကဳလဝ်မဳတာ (= ၈ တိုင်) အတိုင် ညးမပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် နူကဵု ပြကိုဟ်ဘဂဝတပုရဏ ဂှ်ရ။ အာလေဿေန္ဒြာ စုန္နိန္ဃမ် (Alexander Cunningham) ဟီု ဗ္ၜတ်တိ အိန္ဒိယ ခေတ်တြေံဂှ် မွဲယောဇနာဂှ် နွံဒၟံင် အကြာ ၈ ကဵု ၉ တိုင်၊ ၜတ် ကုဗ္ၜတ် ကြုက်မ္ဂး နွံဇမ္ၚောဲ အကြာ ၆,၇ တိုင် (၁၀,၈ ကဳလဝ်မဳတာ) ကဵု ၈,၂ တိုင် (၁၃,၂ ကဳလဝ်မဳတာ)ရ။
ကောရက္ခတ္တိယ၊ဝတ္ထု
သုတ်ပါထိက၊ ပါထိကဝဂ်၊ ဒဳဃနိကာယ်၊သုတ္တန္တပိဋက
ဝတ္ထု ကောရက္ခတ္တိယ
ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလမွဲအခိၚ် အဲဂှ် သ္ပဒတဴတန်တဴဒၟံၚ် ဇနပိုဒ်ထူလု ပ္ဍဲနိဂီုမၞုံယၟု ဥတ္တရကာ ဇနပိုဒ်ထူလု တအ်ရ၊ ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလဂှ် အဲဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်နူဂယးပြဟ် ပလေဝ် လတက်ကၠေံသ္ၚာတုဲ သီုကဵုထ္ၜဂိုၚ် ရပ်ကေတ် ဗဗေၚ်,သ္ၚာ လုပ်ဂ္ၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ် နိဂီုဥတ္တရကာ မွဲဟာန်ကေုာံ ခမဳဗွက်ကြဴ ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ် ဒ္ဂေတ်တဴဒ္ဂေတ်ကၠဵုရ၊ ထံက်ဂမာ အာပန်လ္ပာ်ရ၊ စၞ မဖျေံစွံလဝ် ပ္ဍဲတိဂှ် ခၟက်စတဴ နကဵုပါၚ်ဟေၚ်ရ၊ စတဴ နကဵုပါၚ်ဟေၚ်ရ၊ ယွံဘဂ္ဂဝ ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် သ္ဂောံညာတ်ကေတ် တဳကောရက္ခတ္တယိ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက် မဒ္ဂေတ်တဴဒ္ဂေတ်ကၠဵု မထံက်ဂမာအာပန်လ္ပာ် စၞ မဖျေံစွံလဝ်ပ္ဍဲတိ မခၟက်စဒၟံၚ် နကဵုပါၚ်ဟေၚ် မစတဴ နကဵုပါၚ်ဟေၚ်ဂှ်တုဲ ကသပ်ရဴသာ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ရ--
“ယွံသကအ်တအ် ခမဳ မထံက်ဂမာအာပန်လ္ပာ် စၞ မဖျေံစွံလဝ်ပ္ဍဲတိ မခၟက်စဒၟံၚ် နကဵုပါၚ်ဟေၚ် မစတဴ နကဵုပါၚ်ဟေၚ်ဝွံ ထေက်ကဵုထိုၚ်သး အမ်သဝ်ခိုဟ်ကွေံရသွံ” ရဴဝွံ (ကသပ်ကတဵုဒှ်ရ)။
ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလဂှ် အဲဂှ် နကဵုစိုတ်အဲ တီကေတ်ကသပ်စိုတ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တတုဲ ဟီုသ္ဂးတဴ ကုကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တ ဂလာန်ဝွံရ--
“ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲ ဒုၚ်ဝန်တဴ ရဴဝွံမ္ဂး ခမဳကွးကျာ် ကောန်သၟိၚ် သာကျဝၚ်ရသွံ” ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် “ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲဒုၚ်ဝန်တဴ ရဴဝွံမ္ဂး ခမဳကွးကျာ် ကောန်သၟိၚ်သာကျဝၚ်ရသွံ” ရဴဝွံ မုဟိုတ် ဂွံသ္ဂးတဴဂှ်ရော? ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံသုနက္ခတ္တ တၠအဲ သ္ဂောံညာတ်ကေတ် တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက် လတက် မဒ္ဂေတ် တဴဒ္ဂေတ်ကၠဵု မထံက်ဂမာအာပန်လ္ပာ် စၞ မဖျေံစွံလဝ်ပ္ဍဲတိ မခၟက်စဒၟံၚ် နကဵုပါၚ်ဟေၚ် မစတဴ နကဵုပါၚ် ဟေၚ်ဂှ်တုဲ “ယွံမၞးတအ် ခမဳ မထံက်ဂမာအာပန်လ္ပာ် စၞ မဖျေံ စွံလဝ်ပ္ဍဲတိ မခၟက်စဒၟံၚ် နကဵုပါၚ်ဟေၚ် မစတဴ နကဵုပါၚ်ဟေၚ်ဝွံ ထေက်ကဵုထိုၚ်သး အမ်သဝ် ခိုဟ်ကွေံရသွံ” ရဴဝွံ ကသပ်ကတဵုဒှ် ဟွံသေၚ်ဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဍာံပြတဴရ။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မုဟိုတ် သ္ဂောံသအေတ် သပါန်တဴ အရဟတ္တဖိုလ်ဂှ်ရော ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) အဲဂှ် ဟွံသအေတ်သပါန်တဴ အရဟတ္တဖိုလ်ရ။ ဗွဲစၟတ်မ္ဂး ကွေတ်မိစ္ဆာမယုတ်မာဝွံ ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ကုတၠအဲဟေၚ်ရ၊ သြဝ်သၠးကၠေံ ကွေတ်ဂှ်ညိ။ သြဝ်လ္ပကဵုဒှ်တဴ တၞဟ်န လလေၚ်ဖဵု တၞဟ်နဒှ်ဒဒိုခ် ဗွဲမလအ်လ ကုတၠအဲညိ။ ယွံသုနက္ခတ္တ တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက် လတက်ဝွံ “ခမဳဝွံ ထေက်ကဵုထိုၚ်သး အမ်သဝ်ခိုဟ် ကွေံရသွံ” ရဴဝွံ တၠအဲ ထေၚ်တဴရ၊ ညးဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲမရနုက်ကဵုထပှ်တ္ၚဲတေံဂှ် ကြက်သ္ဒး ချိုတ်တဴ နကဵုယဲစၞ ဟွံလာဲရ၊ ချိုတ်တုဲမ္ဂး ကြက်ဒးအာကတဵုဒှ် အသူရိကာယ် မၞုံယၟု ကာလကဉ္စိကာ ပ္ဍဲဘုံအသူရိကာယ် မယုတ်သဝ်ရ။ ချိုတ်တုဲမ္ဂး ညးဂှ် ကြက်ကၠဟ် ထောံ ပ္ဍဲသုသာန် မၞုံကဵုဂြိုပ်ချောဲဗရံက်အိုတ်ရ။ ယွံသုနက္ခတ္တ ယဝ်တၠအဲနွံပၟိက်မ္ဂး ပြာပ်အာဇရေၚ် တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ်တုဲ “ယွံကောန်တၠ တဳကောရက္ခတ္တိယ ဒၞာဲဌာန်ဇကုကတဵုဒှ်ဂှ် တီတဴဟာ” ရဴဝွံ သြဝ်သၟာန်ညိ။ ယွံသုနက္ခတ္တ တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက် ဗွိုက်လတက်ဂှ် “ယွံကောန်တၠသုနက္ခတ္တ ဒၞာဲဌာန်ဇကု ကတဵုဒှှ်ဂှ် တီတဴရ၊ ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် အသူရိကာယ် မၞုံယၟုကာလ ကဉ္စိကာ ပ္ဍဲဘုံအသူရိကာယ် မယုတ်သဝ်ရ” ရဴဝွံ ဟိုတ်ကြက် ဒးဟီုသွဟ်ကဵုနွံရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ပြာပ်အာဇရေၚ် တဳကော ရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ်တုဲ သ္ဂးတဴ ဂလာန်ဝွံရ “ယွံကောန်တၠကောရက္ခတ္တိယ ‘တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ် ပ္ဍဲမရနုက်ကဵုထပှ်တ္ၚဲတေံဂှ် ကြက်သ္ဒးချိုတ်တဴ နကဵုယဲစၞ ဟွံလာဲရ၊ ချိုတ်တုဲမ္ဂး ကြက်ဒးအာကတဵုဒှ် အသူရိကာယ် မၞုံယၟုကာလကဉ္စိကာ ပ္ဍဲဘုံအသူရိကာယ် မယုတ်သဝ်ရ။ ချိုတ်တုဲမ္ဂး ညးဂှ် ကြက်ကၠဟ်ထောံ ပ္ဍဲသုသာန် မၞုံကဵု ဂြိုပ်ချောဲဗရံက်အိုတ်ရ’ ရဴဝွံ ခမဳဂေါတမ ဟီုသ္ဂးလဝ်ရ၊ ယွံကောန်တၠ ကောရက္ခတ္တိယ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ တၞဟ်နကဵုဂလာန်ခမဳဂေါတမ မှာရာတုဲ စိုန်သကီုကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ်တုဲ သြဝ်စတဴ စၞညိ၊ စိုန်သကီုကဵုဗၞတ်ဗ္ၜတ်တုဲ သြဝ်သုၚ်တဴဍာ်ညိ” ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
၁။       ယွံဘဂ္ဂဝ ကြဴနူဂှ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ဟွံပတှ်ေကေတ် ဂလာန်အဲတုဲ မွဲတ္ၚဲ ၜါတ္ၚဲ သ္ဂးတဴ ရဴဝွံတုဲ ရိုဟ်တဴ စဵုကဵုပေၚ်ထပှ်တ္ၚဲရ။
ယွံဘဂ္ဂဝ ဗွဲစၟတ်တုန် တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ် ပ္ဍဲမရနုက်ကဵု ထပှ်တ္ၚဲဂှ် သ္ဒးချိုတ်အာ နကဵုယဲစၞ ဟွံလာဲရ၊ ချိုတ်တုဲမ္ဂး အာကတဵုဒှ် အသူရိကာယ် မၞုံယၟု ကာလကဉ္စိကာ ပ္ဍဲဘုံအသူရိကာယ် မယုတ်သဝ်ရ။ ချိုတ်တုဲမ္ဂး ညးဂှ် ကၠဟ်ထောံပ္ဍဲသုသာန် မၞုံကဵုဂြိုပ်ချောဲဗရံက်အိုတ်ရ။
၂။       ယွံဘဂ္ဂဝ ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် “တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက် လတက်ဂှ် ချိုတ်အာ နကဵုယဲစၞ ဟွံလာဲတုဲ ကၠဟ်ထောံလဝ် ပ္ဍဲသုသာန် မၞုံကဵုဂြိုပ်ချောဲဗရံက်ရ” ရဴဝွံ ဂွံမိၚ်ကေတ်ရ။ ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ပြာပ်အာ ဇရေၚ် တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက် ပ္ဍဲသုသာန် မၞုံကဵုဂြိုပ်ချောဲဗရံက်ဂှ်တုဲ “ယွံကောန် တၠကောရက္ခတ္တိယ ဒၞာဲဌာန်ဇကုကတဵုဒှ် တီတဴဟာ” ရဴဝွံ တက်ဒါတ် နကဵုတဲ ဗၞတ်ပိဝါတုဲ သၟာန်တဴ တဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ရ။ ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလဂှ် တဳကော ရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ် သီုကဵုဇွိတ်သပေါတ်တဴ စၞိန်စး နကဵုတဲ ဒၠိုက်ကတဵုတုဲ “ယွံကောန်တၠ သုနက္ခတ္တ ဒၞာဲဌာန်ဇကုကတဵုဒှ်ဂှ် တီတဴရ၊ ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် အသူရိကာယ် မၞုံယၟုကာလကဉ္စိကာ ပ္ဍဲဘုံအသူရိကာယ် မယုတ်သဝ်ရ” ရဴဝွံ သ္ဂးတိုန်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ဟေၚ် လောတ်ဒေါမ် စှေ်အာ လံက်လ္ၚာရ။
၃။    ယွံဘဂ္ဂဝ ကြဴနူဂှ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ပ္ၚောံပြာပ်ကၠုၚ် ဇရေၚ်အဲ လ္ၚောဝ်သ္ပဝတ်ကဵုအဲတုဲ ဂဇအ်တဴ ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲမွဲဒၞာဲရ။ ယွံဘဂ္ဂဝ ကုကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တ မဂဇအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲမွဲဒၞာဲဂှ် အဲသ္ဂးတဴ ဂလာန်ဝွံရ--
“ယွံသုနက္ခတ္တ အရာဝွံဂှ် ပသာ်သမ္တီ ထေၚ်တဴဂှ်ရော၊ သ္ပဟိုတ်ကဵု တဳကောရက္ခ တ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်တုဲ အတိုၚ်အဲဟီုသ္ဂးလဝ်ဂှ် ဖဵုဂလာန်ဂှ် ဒှ်တဴဟာ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂးဒှ်တဴ နနယ်မွဲ သအာၚ်ဟာ” ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။ ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုတဳကောရက္ခတ္တိယ မဟွံဗိုက်ဗွိုက် လတက်တုဲ အတိုၚ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဟီုသ္ဂးလဝ်ဂှ် ဖဵုဂလာန်ဂှ်ဒှ်တဴရ၊ ဟွံဒှ်တဴ နနယ်မွဲသအာၚ်ရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံသုနက္ခတ္တ အရာဝွံဂှ် ပသာ်သမ္တီ ထေၚ်တဴဂှ်ရော၊ ဒှ်တဴသာ်ဂှ်မ္ဂး ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန် နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵုမ္ဂးဟာ၊ ဟွံစၞောန် ထ္ၜးကဵုမ္ဂးဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။ ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဒှ်တဴသာ်ဝွံမ္ဂး ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲ လောန်နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဗွဲစၟတ်စၞောန်ထ္ၜးကဵုမ္ဂးရ၊ ဟွံစၞောန် ထ္ၜးကဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂးရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) အဲမစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူဓရ်ကုသလ ကမ္မပထ စှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ် ရဴဝွံဂှ် “ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟွံစၞောန်ထ္ၜးကဵုဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ် ကုအဲဍိက်ရ” ရဴဝွံ တၠအဲ သ္ဂးတဴဏီရ။ ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲ ဗၞတ်ၜိုတ်လဵု ကလိလောန်လုတ်မှာဒုဟ်ဂှ် သြဝ်မၠာ်သ္ၚေဝ်ရံၚ်ကေတ်ညိ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံဘဂ္ဂဝ ရဴသာ်ဝွံဟေၚ် ၜိုန်အဲဟီုကီုလေဝ် ညးမထေက်ကဵုအာ အပါယ် နရက်ဂှ် ညံၚ်ရဴ ပါဲစ္ဍး အာကီု ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဝွံ ပါဲစ္ဍးအာ နူသာသနာဝွံဟေၚ်ရ။
ဝတ္ထု တဳကဠာရမဋ္ဋက
၄။     ယွံဘဂ္ဂဝ အဲဂှ် ပ္ဍဲကာလမွဲအခိၚ် သ္ပဒတဴတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာပြာသာဒ်မၞုံကဵု အထောဋ်ကအ်ကၠတ် ဂြိုပ်မဟာဝိုန် ဇရေၚ်ဍုၚ်ဝေသာလဳရ။ ပ္ဍဲအခါကာလဂှ် တဳကဠာရ မဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်သၟိၚ်ဝဇ္ဇဳ ဍုၚ်ဝေသာလဳတအ်ဂှ် အာစိုပ်ကၞောတ် အထောဋ် ပွမလာဘ်ဂၠိုၚ် ပွမသကအ်တွဳဝါရ ဂၠိုၚ်တုဲ ပဒတဴဒၟံၚ်ရ။ ညးဂှ် ဒဂိုန်ဒ္ဂေတ်တဴ ဒ္ဂေတ်ဝတ်ဂမၠိုၚ် ထပှ်သာ်ရ။
(၁)  စဵုကဵုလအိတ်လမျီု ကြက်ဒှ်တဴ ညးဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ရ၊ ကြက်ဟွံဗိုက်ဗွိုက် လတက်ရ။
(၂)  စဵုကဵုလအိတ်လမျီု ကြက်ဒှ်တဴ ညးဒ္ဂေတ်တဴ ဒ္ဂေတ်မပြဲရ၊ ကြက်ဟွံသိပ်ဂၠိပ် ဒ္ဂေတ်မေထုန်ရ။
(၃)  စဵုကဵုလအိတ်လမျီု ကြက်ယိုပ်ယာပ်တဴ နကဵုသုရာ ဖျုန်တအ်ဟေၚ်ရ။ ကြက်ဟွံ စတဴပုၚ် ကွာၚ်ရ။
(၄)  ကလိလောန်အာ ဥဒေနစေတဳ (သ္ၚိဗယိ) ဒိုဟ်ဗၟံက် ဍုၚ်ဝေသာလဳတုဲ ကြက်ဟွံ အာရ။
(၅)  ကလိလောန်အာ ဂေါတမကစေတဳ(သ္ၚိဗယိ) ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာ ဍုၚ်ဝေသာလဳတုဲ ကြက်ဟွံ အာရ။
(၆)  ကလိလောန်အာ သတ္တမ္ဗစေတဳ (သ္ၚိဗယိ) ဒိုဟ်ပလိုတ် ဍုၚ်ဝေသာလဳတုဲ ကြက်ဟွံအာရ။
(၇)  ကလိလောန်အာ ဗဟုပုတ္တစေတဳ (သ္ၚိဗယိ) ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ဍုၚ်ဝေသာလဳတုဲ ကြက်ဟွံအာရ၊ ရဴဝွံ (ဒဂိုန်ဒ္ဂေတ်တဴရ)။
ညးဂှ် ဟိုတ်နူဒဂိုန်ဒ္ဂေတ်တဴ ဒ္ဂေတ်ဝတ်ထပှ်သာ်ဂမၠိုၚ်ဝွံဂှ်ရ ပ္ဍဲကွာန်သၟိၚ်ဝဇ္ဇဳတအ်ဂှ် အာစိုပ် ကၞောတ်အထောဋ် ပွမလာဘ်ဂၠိုၚ် ပွမသကအ်တွဳဝါရဂၠိုၚ်တုဲ ပဒတဴဒၟံၚ်ရ။
၅။     ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ပြာပ်အာဇရေၚ် တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက် လတက်ဂှ်တုဲ သၟာန်တဴဂလာန်ပြဒ္ဒညာ ကုတဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ရ။
သုနက္ခတ္တဂှ် သၟာန်တဴမ္ဂး တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ် သွဟ်တဴ ပြဒ္ဒညာဂှ် ဟွံမာန်ရ။ ဟိုတ်မသွဟ်ဟွံမာန်ဂှ်ရ သ္ပပြာကဋ်တဴ ပွမထေဲပၞတ် ပွမစိုတ်လီု ပွမဟွံသ္ဍိုက်မၠိုက်ရ။
ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကသပ်ဒှ်တိုန် ကုကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ရဴဝွံရ-- “ယွံမၞးတအ် ထ္ဍိမြိဒးအာ တၠအရှန် မထေက်ကဵုထိုၚ်သး အမ်သဝ်ခိုဟ်ဆာဲဂှ်ရသွံ၊ သြဝ်လ္ပကဵုဒှ်တဴ တၞဟ်နလလေၚ်ဖဵု တၞဟ်နဒှ်ဒဒိုခ် ဗွဲမလအ်လ ကုပိုဲညးဂမၠိုၚ်ညိ” ရဴဝွံ (ကသပ်ဒှ်တိုန်ရ )။
၆။     ယွံဘဂ္ဂဝ ကြဴနူဂှ် ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ပ္ၚောံပြာပ်ကၠုၚ် ဇရေၚ်အဲ လ္ၚောဝ်သ္ပဝတ် ကဵုအဲတုဲ ဂဇအ်တဴ ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲမွဲဒၞာဲရ။ ယွံဘဂ္ဂဝ ကုကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တ မဂဇအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲမွဲဒၞာဲဂှ် အဲသ္ဂးတဴ ဂလာန်ဝွံရ။ “ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲ ဒုၚ်ဝန်တဴ ရဴဝွံမ္ဂး ခမဳကွးကျာ် ကောန်သၟိၚ် သာကျဝၚ်ရသွံ” ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ )။
ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် “ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲ ဒုၚ်ဝန်တဴ ရဴဝွံမ္ဂး ခမဳကွးကျာ် ကောန်သၟိၚ်သာကျဝၚ်ရသွံ” ရဴဝွံ မုဟိုတ်ဂွံ သ္ဂးတဴဂှ်ရော ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံသုနက္ခတ္တ တၠအဲဂှ် ပြာပ်အာဇရေၚ် တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်တုဲ သၟာန်တဴ ပြဒ္ဒညာရ၊ တၠအဲ သၟာန်တဴမ္ဂး တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ် သွဟ်ကဵု ပြဒ္ဒညာဂှ် ဟွံမာန်ရ၊ ဟိုတ်မသွဟ်ဟွံမာန်ဂှ်ရ သ္ပပြာကဋ်တဴ ပွမထေဲပၞတ် ပွမစိုတ်လီု ပွမဟွံသ္ဍိုက်မၠိုက် ဟွံသေၚ်ဟာ၊ သအာၚ်နူဂှ် “ယွံမၞးတအ် ထ္ဍိမြိဒးအာ တၠအရှန် မထေက် ကဵုထိုၚ်သး အမ်သဝ်ခိုဟ်ဆာဲဂှ်ရသွံ၊ သြဝ်လ္ပကဵုဒှ်တဴ တၞဟ်နလလေၚ်ဖဵု တၞဟ်နဒှ်ဒဒိုခ် ဗွဲမ လအ်လ ကုပိုဲညးဂမၠိုၚ်ညိ” ရဴဝွံ ကသပ်ဒှ်တိုန် ကုတၠအဲ ဟွံသေၚ်ဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဍာံပြတဴရ။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် မုဟိုတ် သ္ဂောံသအေတ် သပါန်တဴ အရဟတ္တဖိုလ်ဂှ်ရော ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) အဲဂှ် ဟွံသအေတ်သပါန်တဴ အရဟတ္တဖိုလ်ရ၊ ဗွဲစၟတ်မ္ဂး ကွေတ်မိစ္ဆာ မယုတ်မာဝွံ ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ကုတၠအဲဟေၚ်ရ၊ သြဝ်သၠးကၠေံ ကွေတ်ဂှ်ညိ။ သြဝ်လ္ပ ကဵုဒှ်တဴ တၞဟ်နလလေၚ်ဖဵု တၞဟ်နဒှ်ဒဒိုခ် ဗွဲမလအ်လ ကုတၠအဲညိ။ ယွံသုနက္ခတ္တ တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဝွံ “ခမဳဝွံ ထေက်ကဵုထိုၚ်သး အမ်သဝ်ခိုဟ်ကွေံ ရသွံ” ရဴဝွံ တၠအဲ ထေၚ်တဴရ၊ ညးဏအ်ဂှ် ခြာဟွံလအ်ဟေၚ် ဗိုက်တဴဗွိုက်လတက် ခရှ် ဂေတ်ဂ္ၚေၚ် မွဲဟာန်ကေုာံသမ္ဘာ စတဴပုၚ် ကွာၚ်တုဲ စေတဳသ္ၚိဗယိဂမၠိုၚ် မၞုံပ္ဍဲဍုၚ်ဝေသာလဳ အိုဿီုဂှ် ကလိလောန်အာတုဲ သီုကဵုသကအ်တွဳဝါရဟုတ်ယုတ်ဂှ် ကြက်သ္ဒးချိုတ်ရ ရဴဝွံ (အဲသ္ဂးရ)။
ယွံဘဂ္ဂဝ ကြဴနူဂှ် ခြာဟွံလအ်ဟေၚ် တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်ဂှ် ဗိုက်လတက်တဴ ဗွိုက်လတက်ခရှ်တုဲ ဂေတ်ဂ္ၚေၚ်တဴ မွဲဟာန်ကေုာံသမ္ဘာ စတဴပုၚ် ကွာၚ်တုဲ စေတဳသ္ၚိဗယိဂမၠိုၚ် မၞုံပ္ဍဲ ဍုၚ်ဝေသာလဳအိုဿီုဂှ် ကလိလောန်အာတုဲ သီုကဵုသကအ်တွဳဝါရ ဟုတ်ယုတ်ဂှ် သ္ဒးချိုတ်အာရ။
၇။     ယွံဘဂ္ဂဝ ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် “တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက် လတက်ဂှ် ဗိုက်လတက်တဴ ဗွိုက်လတက်ခရှ်တုဲ ဂေတ်ဂ္ၚေၚ်တဴ မွဲဟာန်ကေုာံသမ္ဘာ စတဴပုၚ် ကွာၚ်တုဲ စေတဳသ္ၚိဗယိဂမၠိုၚ် မၞုံပ္ဍဲ ဍုၚ်ဝေသာလဳအိုဿီုဂှ် ကလိလောန်အာတုဲ သီုကဵုသကအ် တွဳဝါရဟုတ်ယုတ်ဂှ် သ္ဒးချိုတ်အာရဂး” ရဴဝွံ ဂွံမိၚ်ကေတ်ရ။ ယွံဘဂ္ဂဝ ပ္ဍဲကာလဂှ် ကောန်သၟိၚ် လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တဂှ် ပ္ၚောံပြာပ်ကၠုၚ်ဇရေၚ်အဲ လ္ၚောဝ်သ္ပ ဝတ်ကဵုအဲတုဲ ဂဇအ်တဴ ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲမွဲဒၞာဲရ။ ယွံဘဂ္ဂဝ ကုကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနက္ခတ္တ မဂဇအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲမွဲဒၞာဲဂှ် အဲသ္ဂးတဴဂလာန်ဝွံရ။”ယွံသုနက္ခတ္တ အရာဝွံဂှ် ပသာ်သမ္တီ ထေၚ်တဴဂှ်ရော၊ သ္ပဟိုတ်ကဵု တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံဗိုက်ဗွိုက်လတက်တုဲ အတိုၚ်အဲဟီုသ္ဂးလဝ်ဂှ် ဖဵုဂလာန်ဂှ် ဒှ်တဴဟာ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒှ်တဴ နနယ်မွဲသအာၚ်ဟာ” ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။ ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု တဳကဠာရမဋ္ဋက မဟွံ ဗိုက်ဗွိုက်လတက်တုဲ အတိုၚ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဟီုသ္ဂးလဝ်ဂှ် ဖဵုဂလာန်ဂှ် ဒှ်တဴရ ဟွံဒှ်တဴ နနယ်မွဲ သအာၚ်ရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ )။
ယွံသုနက္ခတ္တ အရာဝွံဂှ် ပသာ်သမ္တီ ထေၚ်တဴဂှ်ရော၊ ဒှ်တဴသာ်ဂှ်မ္ဂး ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန် နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးကဵုမ္ဂးဟာ၊ ဟွံစၞောန်ထ္ၜးကဵုမ္ဂးဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ) ။ ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဒှ်တဴသာ်ဝွံမ္ဂး ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန် နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဗွဲစၟတ် စၞောန်ထ္ၜးကဵုမ္ဂးရ၊ ဟွံစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂးရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ )။
ယွံဘဂ္ဂဝ ရဴသာ်ဝွံဟေၚ် ၜိုန်အဲဟီုကီုလေဝ် ညးမထေက်ကဵုအာ အပါယ် နရက်ဂှ် ညံၚ်ရဴပါဲစ္ဍးအာကီု ကောန်သၟိၚ်လိစ္ဆဝဳ သုနကတ္တဝွံ ပါဲစ္ဍးအာနူသာသနာဝွံဟေၚ်ရ။
လျးဟံင်မန် (ညးတၠရမ္သာင်)
နာဲလျးဟံင်မန် (ယၟုတမ် နာဲကျာန်ယျေတ် - နိုင်ကျန်ရစ်) ဝွံ ဒှ်သၟာဒယှ်ေဒွက်မန် ယၟုမြဟ်တမ္ညဝ်မွဲတၠ၊ ပေါင်မသၟိင် လပါ်ကွတ်စက်။ တုဲပၠန် ကမၠောန်ပရေင်ဂကူမန် သွာင်လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင်လေဝ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။ ကြဴနူ အခိင်မဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန်သၟိင်တၠတုဲ ပ္ဍဲသွာင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်လေဝ် လုပ်ချဳဓရာင်ကၠုင် ပ္ဍဲဒၞာဲအဓိကကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင် မဒက်ပ္တန် ဂကောံကွိင်ကွိုက်မန်ခေတ်တၟိ"ဂကောံလျးဟံသာ" ဂှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်မဒက်ပတန် သီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၁၈ တၠဂှ် ညးဒှ် မၞိဟ်အဓိကမွဲတၠရ။ နာဲလျးဟံင်မန် နူအခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၁၆ သၞာံ ဒယှ်ေဒွက် ဆဝ်မ္ၚုဟ်မာဲ သွက် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ဒှ်ဒွက် ညးမဒယှ်ေလဝ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ကြဴနူ ဒက်ပ္တန် ဂကောံလျးဟံသာတုဲကီု အခိင်ဗွဲကြဴဏအ်ကီု ဒယှ်ေကၠုင် ဒွက်မန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်တုဲ ပၞောဝ်ကဵု ဒွက်သီုဖအိုတ်ဂှ် "ဒွက်ရးမည" ဂှ် ဒှ်ဒွက် ညးဒးစိုတ်အိုတ် မြဴသာ်ဝွံ ညးဟီုကဵု မိလောဲထဝ် နူ ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ်ရ။
ဘဝသၟတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ
နာဲလျးဟံင်မန် ယၟုတမ်မူလ နာဲကျာန်ယျေတ် (ကျန်ရစ်) က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ရောဂေါ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄ ဂိတုဂျောန် ၂၁ ဇရေင်မိမၜါ နာဲအံင်င္ၚိုဲဇြေန် (ဦးအောင်ငွေဇင်) မိတေန်ကျာင် (ဒေါ်သင်းကြိုင်)။ မိညးဂှ် ဇာတိကွာန်ဖအံက်၊ အပါညးဂှ် ဇာတိကွာန်ရောဂေါ။ အပါနော်လပါ်မိညးဂှ် ဒှ်အစာဆေင် နာဲဖိုလ်သိင် (ဖိုးသိန်း)။ ပါရမဳဂဳတဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအပါနော်ဖိုလ်သိင် ဟီုဂွံရ။ မိမညး က္လိဂွံ သီုဖအိုတ် ကောန် ၇၊ ဆညး မွဲဓဝ်ဟေင် ဂျိုင်လမျီု သှ်ေဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ခုတ်ခဴကဵုလဝ်ယၟု နကဵု ဘာသာဗၟာ မောင်ကျန်ရစ် (မာံကျာန်ယျေတ်)။ အခိင်နာဲလျးဟံင်မန် မက္လိဂွံ အာယုက် ၆ သၞာံ (၁၉၅၀) ဂှ် စမံင်ဘာ တန်ကောန်င္ၚာ် ပ္ဍဲကွာန်ရောဂေါ။ ပ္ဍဲဘာတန်မူလဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်တတိယ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၄။ တန်စတုတ္ထဂှ် တိုန်လဝ် ပ္ဍဲဘာတန်မူလ ကွာန်ဖအံက်၊ တန်ပဉ္စမ စဵုကဵု တန်သတ္တမဂှ် တိုန်လဝ် ပ္ဍဲဘာတန်ဒေါဝ် ကွာန်ကအ်ခမာ၊ တန်အဋ္ဌမ စဵုကဵု တန်ဒသမဂှ် တိုန်လဝ် ပ္ဍဲဘာတန်သမၠုင် (၁) ဍုင်မတ်မလီုတုဲ သၞာံ ၁၉၆၃ ဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဒသမ ရ။ နူဂှ် ဆက်တိုန် ဘာကွတ်တဲကွက်စက်အလဵုအသဳ (အင်စိင်) (Associateship of Government Technical Institute - AGTI) တုဲ သၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ က္လိဂွံ တဆိပ်ကြာနူကဵု ဘာဂှ်ရ။
ဂကောံသ္ၚိကၟိန်
နာဲလျးဟံင်မန် ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုမိခေန်သိင် (မိခင်စိန်) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၈ ဂိတုမေ ၅ ဂှ်တုဲ ညးတအ် က္လိဂွံ ကောန်ပန်၊ ကောန်ဗြဴပိ မိနန်ထဝ် (February 3, 1969၊ ဘာတုဲ A.G.T.I. (Civil)၊ မိမိဆာန် (June 30, 1970၊ ဘာတုဲ B.A. IR)၊ မိဆာန်မန် (October 9, 1972၊ ဘာတုဲ M.Sc, Agri.)၊ ကောန်တြုဟ်မွဲ မာံဗညာထဝ် (May 18, 1974၊ ဘာတုဲ B.E. Civil) တုဲ မာံဗညာထဝ် ဂှ် သီုဒှ် သၟာဂဳတ နကဵု ညးမတိင်တိုက်ကီု သီုကဵု ညးဒယှ်ေဒမြဟ်မွဲတၠကီုရ။
ကမၠောန် ကေုာံ ကဆံင်
နူသၞာံ ၁၉၆၆ ဂိတုဂျောန်ဂှ် စလုပ်ကၠောန် ကမၠောန်သၟိင် နဒဒှ် ပေါင်မသၟိင် လပါ်ကွတ်စက် ပ္ဍဲကဵု ယန္တရားတပ်ခွဲ (တောင်)၊ မနွံ သၟဝ်ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေင်သြိုင်ခၞံ (ပြင်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) ဍုင်မတ်မလီု ရ။ ပ္ဍဲဌာနဂှ် ကေတ်လဝ် ကဆံင် လစှ်ေအေန်ဂျေန်နဳယျာ (ကွတ်စက်) (လက်ထောက်အင်ဂျင်နီယာ (စက်မှု)) ရ။ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၄ ဂှ် ပေင်အာယုက် ၆၀ စပေန်ဇြေန် ဒေါအ်ဇူ နူကဵုကမၠောန်ပေါင်မသၟိင်ရ။
ဂဳတ ကေုာံ ဂကောံလျးဟံသာ
သၞာံ ၁၉၆၀ အခိင်နာဲလျးဟံင်မန် မက္လိဂွံ အာယုက် ၁၆ သၞာံ သွက်ဂွံ ဆဝ်မ္ၚုဟ်မာဲ ကောန်ဂကူမန်တအ် ဂွံစုတ် မာဲကု ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ရ။ ဒွက်ဂှ် ဒှ်ဒွက် နာဲလျးဟံင်မန် မစဒယှ်ေဒွက်မန် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဒွက်ဂှ် နာဲလျးဟံင်မန် ဒယှ်ေထ္ၜးကဵု "အတိက်တေအ်ပိုယ်မန်ကၠာ မင်မဲဂကူပၠန် ညးသၠဲဂၠးတိဓဇန် ပိုယ်ဗ္ကန်စွံလဝ် သၟိင်ဟွံမဲကဵုဓဝ်ဗစာ စိုတ်ကၞုက်ကၞာဲနွံမှာ စိုတ်ဓဇန်ဂှ် ပၞုက်လဝ်ကၠာ ဍုင်မန်တိမန် ပိုယ်မန်က္လေင်ကၠောန်ရ ကဠာပိုယ်မန် ပ္တန်လဝ်သာ်ဗု ယွံ ဂကူမန် ဂကောံဗော်ကၠောန်အာ သွက်မန် ဂွံညဳသာ"
"အလုံကောန်ဂကူမန်မွဲ အခိင်အခါတေအ် စနူအဲ ဂွံကောန်တုဲတှ်ေ ဂွံလှိင်ကောန် ဂွံဂုဲခရေင်ကဵုကောန်ဂှ် ဒွက်မန် ဟွံမဲ။ ဒယှ်ေတှ်ေ မောင်ရွှေရည်(ယၟုဒွက်ဗၟာ)။ ချပ်ဂွံ အေ! အဲလေဝ် မၞိဟ်ဝါသၞာဒွက်တှ်ေ ဒွက်မန်ပိုယ် ဟွံမဲ။ ဒွက်မန် ဒးနွံထေက်ရောင် စိုတ်ဂှ် ဒှ်ကၠုင်" ပ္ဍဲ နာဲလျးဟံင်မန်ရ။ နူဂှ် နာဲလျးဟံင်မန် ဂွံဆဵု ကဵု နာဲတာန်တေန်တုဲ နာဲတာန်တေန် ဟီုကဵုညး "ၝဟွံမဲဏီ ဂွံဒှ်ဖိုလ် သွက်ဂကူ ယဝ်ရကၠောန်တှ်ေ ဣဇှ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ပရေင်ဆာန်ဂကူရ။" ဒုင်သဇိုင် ကုဒြဟတ်စိုတ် နူဂလာန်ဂှ်တုဲ ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ်တုဲ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံတွိင်တွိုကိမန်ခေတ်တၟိဂှ် နူသၞာံ ၁၉၇၃ ဂှ် စချဳဓရာင်ကၠုင်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ဂကောံလျးဟံသာ က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ကပေါတ်တွိင်တွိုက် ဂတာပ်ခေတ်တအ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာ ရာန်ဟွံဂွံ၊ ဒးရာန်ပၠုပ်နင် နူရးနိဂီုသေံဖအိုတ်ရ။ နကဵုသၟိင်တၠဗၟာတအ် ထ္ၜးဟိုတ် ဒဒှ်ရ ကပေါတ်တအ်ဂှ် ကေတ်ပၠုပ်နင် နူဂၠံင်ကမၠတ် ဂၠံင်မ္ၚးသၞောဝ်တုဲ သၞာံ ၁၉၇၆ ဂှ် ဒးဒုင်သီထောအ်ရ။
ကြဴနူ ဂကောံလျးဟံသာ က္တဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ အလန်ကိုပ်ကၠာဂှ် သၟာဂဳတဂမၠိုင် ၜိုန်ရ စုတ်လဝ် ယၟုတမ်မူလ ဗီုဗၟာကီုလေဝ် ခမဳသင် ဗွဲမဂၠိုင် ဟီုဂး သၟာဂဳတမန် နကဵုယၟု ဗီုဗၟာဂှ် ဟွံဂပ်ဝ်ရောင်ဂး တုဲ သၠာဲခုတ် ယၟုနကဵု ဘာသာမန်တုဲ က္လိဂွံ ယၟုမန် နာဲလျးဟံင်မန် ရ။
ကမၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်
သၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုဨပြဳ ၇ အခိင်မဒက်ပ္တန် ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် ဂှ် နာဲလျးဟံင်မန် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံကေင်ကာဗဟဵုမွဲတၠတုဲ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ နကဵုစၞးဗော် ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု သွက်စၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုင်မန်၊ သဘင်မာဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် လုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု သွက်စၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၈ အခိင် ဗော်မန်ၜါ ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် ကဵု ဗော်ကောန်ဂကူမန် ညံင်ဂွံပံင်ပ္ကောံ ဒှ်မွဲဗော်ဂှ် နာဲလျးဟံင်မန် နဒဒှ် သကိုပ်သကဂကောံပညဳပညပ် လပါ်ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်ဂှ် ရေင်တၠုင်လဝ်ကီုရ။ ဗော်မန်ၜါ ပံင်ပ္ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ညဳသၟဟ်မန်။ ပ္ဍဲဗော်ညဳသၟဟ်မန်ဂှ် နာဲလျးဟံင်မန် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံကေင်ကာဗဟဵုရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ
ဘာရာမညနိကာယ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်
ဘာဂကောံဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ဂမၠိုၚ် (သၞာံ ၁၃၈၂)
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၈၂ ဂှ် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ဏအ် သၚ်မန် ခမဳ (၂၄၉) ၊ သာမဏဳ (၁၆၉) ပံၚ်ဖအိုတ် (၄၁၈) တၠတအ်မဒှ်ရ ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာရာမညနိကာယ
ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်
ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် (Mon National Education Committee - MNEC) ဂှ် ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် မပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက် ကောန်ဂကူမန် မနွံ ပ္ဍဲဒေသရးမန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု တွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင် ကေုာံ ရးတၞင်သဳတအ်ရ။ ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ဝွံ ကိုပ်ကၠာအိုတ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ  သွက်ကောန်ၚာ် မနွံပ္ဍဲသၟဝ်ပကင်ရင်ဗော်ဂွံတိုန်ဘာ ကတ်ပညာတုဲ စပံက်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၇၂ နကဵုသွာင်ဌာနဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ရ။ နူကဵုသွာင်ဌာနဗဟဵု ဗော််ဍုင်မန်တၟိ ဂှ် သၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် ကလေင်ဒက်ပတန်တၟိတုဲ ဒှ်အာ ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် နွံဒၟံင် ဆတိဍာ် သၟဝ်ပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ သၟးဟွံက သီုကဵု သၟဝ်ပကင်ရင်သၟိင်ဗၟာ မပ္တံကဵု ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုတအ်ကီုရ။ ကမၠောန်အဓိက ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ခၞံဗဒှ် လိက်ဗွဟ်၊ ထံက်ပင်အစာဘာ၊ ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲအစာဘာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ်ဘာဂမၠိုင်ရ။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်ပၠန် နူကဵု ဘာစှ်တာန်လောန်ဂှ် ဆက်ပံက်တန်ကဝ်လိက် ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ညဳသာ။ ဂိတုဂျောန် ၂၃၊ ၂၀၂၂ ဂှ် ကၠောန် အသေအဟာန် ပံက်ဘာ ကေုာံ ဒုင်တၠုင်ကွးဘာကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။
သၞာံ ၂၀၁၂ဂှ် ညးတာလျိုင် ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ကေုာံ ညးမဆာန်ဂကူဂမၠိုင် ကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုသၠာဲဂတးလညာတ် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ညဳသာတုဲ ပံက်ပ္တိုန် ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် နကဵုလၟိဟ်မၞိဟ် နူကဵု သွာင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ၇ တၠ၊ မၞိဟ်နူသွာင်သင်၊ သွာင်ညးဍုင်ကွာန် မပ္တံကဵု တၠပညာ၊ တၠပိုန်ဒြပ်တအ် ၁၈ တၠ သီုဖအိုတ် ၂၅ တၠရ။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရတုထဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၆၊ ၁၂၊ ၂၀၂၂ ပ္ဍဲဒၞာဲဌာန်ဂအုပ် ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် ဗဟဵု (ညဳသာ) ဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ်၊ ဗွိုင်တိဍာ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ။
ဘာရာမညနိကာယ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာရာမညနိကာယ
ဘာရာမညနိကာယ ရးဇၞော်လ္ဂုၚ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာရာမညနိကာယ
မုဟ်တင်၊ ကျာ်စေတဳ ခရိုင်ဖာသီ
နိရုတ်
ယၟုမ္ဂး မုဟ်တင် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၞုင်မုဟ်မဒှ်ဒၟံင် ညံင်ဗီုတင်တဲ။ ယၟုဗၟာ မော်တင်စွန်း ဂှ် မော်တင်ဂှ် ဒှ်ယၟုမန်တုဲ စွန်း ဂှ် ဒှ်ဗီုဗၟာ မထပ်စုတ် ဗွဲကြဴဏအ်ရ။
ဝင်
အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ တပေါ ကဵု တဗဝ် ကောန်ဗၞိက် ကောဒေအ်ၜါတၠ ကလိဂွံဓါတ်သောက် နူဗုဒ္ဓဂါယာတုဲ အဃောမစဴကၠုင် ပ္ဍဲတရဴဍာ်ဂှ် ဒးတတ်မုဟ်တင်နဂရ မဒှ်ဒၞာဲ သၟိင်နာ်ဇေယျသေန မပကင်ရင်ဒၟံင်တုဲ သၟိင်နာ် က္ညနိမန်ဏာ ဓါတ်သောက်ၜါတၞုင်တုဲ သၠိုင်ဒက်လဝ် စေတဳဝွံရ။ နူဂှ် သၟိင်မပတိုန် တတိယသံဃာယန သဳရိဓမ္မာသောကဂှ် ကလေင်လဟဵုပတိုန်မွဲဝါ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၃၆ ဂှ် မှာထေရ်မဟာမောဂလ္လိတိဿ ကေုာံ မှာထေရ်ဥတ္တရ ညးၜါ ကေုာံ သၟိင်ဍုင် ကလေင်လဟဵုပတိုန်မွဲဝါ၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၄၅၇ ဂှ် သၟိင်ဍုင်ဗုကာံ အလံင်စဳသူ နကဵုဖံင်စိုပ်ကၠုင်ဒၞာဲဂှ်တုဲ ကလေင်ဇၞော်လဟဵုပတိုန် စဵုကဵု ၄၀ ဟတ်။ စတမ်နူဂှ်တုဲ ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေင်မ္ဂး ကၠောန်သဘင်ပူဇနိယကျာ်ရ။
သဘင်ကျာ်
သဘင်ကျာ်ဂှ် စကၠောန် နူစ ဖဝ်ရဂိုန်မွဲမံက် စဵုကဵု ဂိတုပေင် ပွိုင် ၁၅ တ္ၚဲပေင်င်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်မ္ဂး ဍာ်ၜဳဇတ်စှ်ေနူကဵု သြင်ကွာ်အာ ဇရေင်ကျာ်ဂွံရ။ အခိင်တၞဟ်မ္ဂး ဍာ်ဗၠိုက်ဒၟံင် ကၠိုဟ်မွဲသၞာံရ။ အရာဏအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာတၟေင်မွဲကီုဂှ် ညးဒေသတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ တုဲပၠန် ညးမကၠုင်လ္ၚောဝ်ကျာ်တအ်ဂှ် ပူဇဴသၟိင်နာ်တုဲ ရာဒနာတဴ အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒဇကုအိုတ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:Coordinates not on Wikidata ကဏ္ဍ:BEHM
[[Category:]] [[Category:]]
ဂြးစပ်
ဂြးစပ် (eclipse) ဂှ် ဒှ်အရာမကတဵုဒှ် မဆေင်ကဵု နက္ခတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ အရာနက္ခတ်မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်အကာသမွဲ မဒးဂြောပ် ဗဒန်အာ မွဲဆန်ခဏ ဟိုတ်နူကဵု မတတ်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲ ဓယံက် ဇကုသန္ထာန်ညးတၞဟ်မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူကဵု ဇကုသန္ထာန် ညးတၞဟ်မွဲမွဲ တတ်အာ အကြာဍေဟ် ကဵု အရာမညာတ်ကေတ်မွဲမွဲရ။ အရာအကာသပိ မတဝ်ရေင်သကအ် ဗီုဏအ်တုဲ မွဲမွဲ ကၠေအ်ဗဒန်အာ မွဲခန်ခဏ ဗီုဏအ်ဂှ် နကဵု နက္ခတ္တဗေဒမ္ဂး ညးကော်စ သဳဇြဳဂျဳ (syzygy)။ ပ္ဍဲကဵု သဳဇြဳဂျဳဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ က္ၜင်အကာသမွဲ မနွံစိုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲအကြာ ဇကုသန္ထာန်အကာသၜါတုဲ ဇကုဗဒန်ကၠေအ်အာ မွဲလစုတ်မ္ဂးလေဝ် ညးကော်စ ဂြးစပ် ကီုရ။ ဂြးစပ်ဂှ် နွံနာနာသာ် ဂၠုကၠေအ်အာ သီုဖအိုတ် လေဝ်နွံ၊ ဂၠုကၠေအ်အာ ဆဒၞာဲညိညလေဝ် နွံကီုရ။
မအရေဝ် ဂြးစပ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟီုဂးဒၟံင် တ္ၚဲဂြးစပ် မဒှ်အခိင် ဓယံက်ဂိတု မတတ်အာ ဗလးမုက်ဂၠးတိ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂိတုဂြးစပ် မဒှ်အခိင် ဂိတုမလုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု ဓယံက်ဂၠးတိရ။ ဆဂး ပါဲနူ ဂိတု ကဵု တ္ၚဲပိုယ်တုဲ အရာအကာသတၞဟ် ဥပမာ အခိင်ကာလ ဂြိုဟ်မွဲကုမွဲ မတတ်လုပ်အာ ပ္ဍဲဓယံက် ရေင်သကအ်တအ်မ္ဂးလေဝ် ဂြးစပ်တအ် က္တဵုဒှ်မာန်တုဲ ကော်စ ဂြးစပ် ဂွံသီုဖအိုတ်ရ။