cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကၠအ်ပၞဟ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဝွံ ဒှ်ဘာတိုက်ပရိယတ္တိမန် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဍုင် စဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵုသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၉ တေအ်တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဘာတိုက်လိက်မန်မြဟ် လၟိဟ်ကောန်ကတ်လိက် မွဲမွဲသၞာံ နွံအကြာ ၁၀၀ ကဵု ၁၅၀ ဇကုရ၊၊ နူတမ်တေအ် ဘဒ္ဒန္တကေတုမာလာ ဇာတိကွာန်မယာန်၊ ဘဒ္ဒန္တကေတုသာရ ဇာတိကွာန်ခရိုက်ကလိ၊ ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ ဇာတိကွာန်လေအ်တက်၊ ဘဒ္ဒန္တဉာဏရံသဳ ဇာတိကွာန်အခေါန်၊ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဇာတိကွာန်ခဒုင်သှ်ေ ညးမသုန်ဇကုဝွံ စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္တန်လဝ် ဘာပရိယတ်မန် ဘာကၠအ်ပၞဟ်ဝွံရ၊၊ ဒါယကာဒုင်ပစ္စယ်ပန် ပ္ဍဲလတူဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ်သၟး ဟွံရုံဂပ်တုဲ မွဲသၞာံမွဲအလန် ကောန်ကတ်လိက်တအ် စှ်ေပိဏ္ဍပါတ်သ္ၚု ပ္ဍဲကွာန်မန် ဗွဲမဂၠိုင်တအ်တုဲ ပကောံလဝ် ဇွောအ်မ သွက်ဂွံဒုင်အာ ပစ္စယ် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ဂှ်ရ၊၊ ဘာကၠအ်ပၞဟ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ်ဂိုဏ်သင်မန် ရာမညနိကာယ၊၊
ဝင်
ခမဳမသုန်ဇကုဝွံ တၞဟ်နသ္ဂောံပတန်တိုက်ပရိယတ် ဘာသာမန် ပ္ဍဲလ္တူဍုင်မုဟ်ဍုင် စိုတ်သၟဟ် ဒှ်မွဲကသပ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၄၉၀ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၉ သၞာံ ဂိတုဇှ်ေ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠမယာန် ပအပ်ပြာပ်ဇိုန်ဏှင် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ကုတၠဂုဏ်အ္စာ (၅) ဇကုတအ်ဂှ်ရ။
တရဴတိုက်လိက်
ပတမ်နူသၞာံဝွံတုဲ စပံက်ကၠုင်လဝ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိဘာသာမန် ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ကေတုသာရ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ဥတ္တမ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ဉာဏရံသဳ ညးပိဇကုဝွံ ဒှ်ညး မၞုံကုကွတ်ပညာ ပရိယတ်တုဲ ပအ္စာဖျေံလိက်ရ။ ပၞောဝ်ညးပိဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ကေတုသာရ ဒှ်အ္စာလိက်ဇမၞော်ရ။
ဂကောံသမဂ္ဂါသာသနေရတာ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ သၞာံ စကၠောန်ဗဒှ်သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံသမဂ္ဂါသာသနေရတာ စဵုကဵုစိုပ်အခိင်လၟုဟ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် ၁၁ စွေက်၊ ဗတံ ၁၀ နာဍဳ ၅ မိဏေတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ကေတုသာရ ကလိဂွံအာယုက် ၇၅ သၞာံ ၅၄ ဝှ် စုတိစဴအာသွဝ်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ခေမာသာရ(အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစက) ဂွံဒှ် ညးမၞုံပိုန်ဂဇအ်ဘာရ။ ပတမ်နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၉ စဵုစိုပ် ၁၃၇၇ သၞာံ၊ လုကဴဗၞတ် ၆၈ သၞာံ အ္စာလိက်ဂမၠိုင် မဖျေဟ်ကၠုင်လိက် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာသာမန် ရာမညနိကာယ ဘာကၠအ်ပၞဟ်တုန်
စရင်အ္စာလိက်ဂမၠိုင်
ဣဝွံတုန် ဝိဟာရုပ္ပတ္တိ တိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာသာမန် ရာမညနိကာယ ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်။
ကောန်သင်ဂမၠိုင်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တစိတ္တာလင်္ကာရ (သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၆၃ ဝှ် ၄၃)။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဝါဗ္ၚ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ဝါဗ္ၚ(Weangeit၊ ဝဲငဲ့ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ပၞဟ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၂၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ပၞဟ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၃၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၃၄၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၄၃၈၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ဒဵုရတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကွဴ
ဘာဒဵုရတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကွဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၆ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၈ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသိရဳဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၀၊ ဝှ် ၂၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ဒဵုကျာ်ရတန၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အံင်ရေင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၆၊ ဝှ် ၁၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ကအ်ပၞဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကအ်ပၞဟ်(Kawtpanaw၊ ကော့ပနောရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ပၞဟ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၂၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ပၞဟ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၃၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၃၄၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၄၃၈၄ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ဝက်ဒါ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ဝက်ဒါ(Kawtkhalwei)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဝက်ဒါ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၉၉။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ဝက်ဒါဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၅၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၂၀၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၂၅၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကှ်ေ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကွဴ
ဘာကှ်ေ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကွဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၅၊ ဝှ် ၁၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ဝင်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ဝင်ဒုန်(Nyaungkone)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၀၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ဒုန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၀၄၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၄၅၇ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၅၀၁ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအ်ပလိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကအ်ပလိုင်(Kawtpalaing၊ ကော့ပလိုင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ပလိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၁၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ပလိုင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၅၃၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၅၁၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၀၄၂ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
လ္ပဖအိုတ်အခိၚ်အရာဟွံမွယ်ကဵုဖဵုခိုဟ်တံဂှ်ညိ
လ္ပဖအိုတ်အခိၚ်ကဵုအရာဟွံမွယ်ကဵုဖဵုခိုဟ်ဂှ်ညိ
လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ်၊
ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်ပိုဲတံဆဵုညာတ်ကေတ်တိုၚ်ပ္ကဴပိုဲတံကၠးဍာံစၟတ်ဏောၚ်တှ်ေ တာလျိုၚ်ပိုဲဒးကၠောန်ကၠာအိုတ်ဟီုဂှ် ဒးပတဝ်ကွာ်အာတိုၚ်ပ္ကဴတေံရ၊ အရာလဵုကၠောန်ဗဒှ်ကဵုပိုဲဟွံဆဵုတိုၚ်ပ္ကဴတံဂှ်ပိုဲတံကော်စဍေံ(အရာဖဵုဟွံမွယ်)အဝုလေဝ်ကော်ဂးရ၊ အရာဟွံဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုခိုဟ်သွက်ဘဝပိုဲဏံဂှ်ဟေၚ်ရ ဍေံတံဖအိုတ်မံၚ်အခိၚ်ပိုဲ ဍေံတံပလီုမံၚ်သမာဓိသတိပိုဲတုဲ သီုအခိၚ်အိုတ်သီုမသြန်လေဝ်အိုတ်အာကီုရ၊ ဟိုတ်ဖဵုသွက်ညးလ္ၚဵုတံဂွံစိုပ်အာတိုၚ်ပ္ကဴတေံမာန်ဟီုဂှ် ညးကော်စအရာတံဏံဂှ်တှ်ေ (အရာနွံကဵုဖဵုခိုဟ်)မွဲဟေၚ်တုဲ အခိၚ်မအိုတ်ကၠုၚ်လဝ်သီုဖ္အိုတ်တံဂှ်ဟွံဒှ်အာမးမးရ။
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ အရာလဵုပိုဲတံဒးကဵုအခိၚ်ဒးဖအိုတ်အခိၚ်ဂှ်တှ်ေကဵုဖျုန်အိုတ်ညိ၊ အရာလဵုဖဵုခိုဟ်သွက်ဘဝအောန်တံဂှ်တှ်ေ လ္ပကဵုဖျုန်တုဲ သီုလ္ပကဵုအခိၚ်ဂှ်အိုတ်အာသွက်အရာတံဂှ်မးမးအိုတ်တွဵုညိ၊ အခိၚ်ဟီုဂှ်ဒှ်ၚုဟ်မးရာန်ကေတ်နကဵုသြန်ဟွံလောဲတုဲ ကၠာအခိၚ်တံဏံဟွံအိုတ်အာမးမးဂှ် နွံပ္ဍဲပိုဲဏံရုဲစှ်ပါ်ပါဲကေတ်ကေတ်ရ၊ ညံၚ်ရဴသွက်မၞိဟ်ဂၠဟ်ဂၠဟ်တံဂှ်ကီု ၊  ညံၚ်ရဴမၞိဟ်ဟွံကေတ်ဂၠံၚ်တံဂှ်ကီု၊ ညံၚ်ရဴမၞိဟ်ဟွံမွယ်ကဵုအရာပြံၚ်သၠာဲဂှ်ကီု၊ ညံၚ်ရဴမၞိဟ်တီဆဇကုမွဲဓဝ်အတ္တတံဂှ်ကီု သီုကဵုသွက်မၞိဟ်ဂွံမံၚ်လ္တူညးတၞဟ်တုဲမှကၠောန်ကမၠောန်တံဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုပိုဲတံလ္ပဖ္အိုတ်အခိၚ်တွဵုညိ၊ သာ်ဏံဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ အိုတ်ကၞောတ်ဟေၚ် ပိုဲဏံသီုအခိၚ်အိုတ် သီုမသြန်လေဝ်အိုတ် အဓိကမွဲဂှ်တှ်ေ ဓဝ်ပတေဟ်ကေုာံစေတနာပိုဲဏံနွံမံၚ်လ္တူဍေံတံဂှ် ကူချပ်ဂွံတှ်ေဂိတ္ၚဲဝိုတ်အာဟွံမွယ်ကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်တုဲ အရာလဵုညးလဵုပိုဲဏံထေက်ကဵုဒးကဵုဖျုန်ဒးကဵုအခိၚ်ဂှ်တှ်ေ ကဵုဖျုန်ကဵုအခိၚ်အိုတ်ညိ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ကုသဵုအဲပရေံဒးဟီုဒၟံၚ်တွဵုရ။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကွဴ
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကွဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၂၊ ဝှ် ၄၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ကျာ်ရဲ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကျာ်ရဲ(Kyaikywea၊ ကျိုက်ရွဲ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကျာ်ရဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၀၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကျာ်ရဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၂၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၉၂၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၆၄၉ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအ်ဝါန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကအ်ဝါန်(Kawtwan၊ ကော့ဝမ်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ခဗုဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၀၄။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ခဗုဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၈၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၇၆၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
တက္ကသိုလ်အပါ
တက္ကသိုလ် အပါ
ပ္ဍဲဌာန်ဒေသပိုယ် အခိုက်ကၞာတၟိကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မွဲသာ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ် (Happy Birthday Party)ရ။
အခိၚ်တ္ၚဲမ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်ပိုယ် ပါဲနူကဵု သ္ၚိပိုယ်တုဲ အတိုၚ်မွဲ ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ် ကြပ်ဇၟာပ်သ္ရိကၠောန်မံၚ် ဟီုစကြပ်ဂွံရ။ “စဝ်လဝ်ကပေါဝ် တုဲမံၚ်ရ မုဟွံဒးထပ်ကၠောန်ရ” အရေဝ်ပါပိုယ်ဟီု စးဟလန်အပါဟွံမာန်တုဲ တ္ရဲကတဵုဒှ်မၞိဟ်အဲ မွဲလှ်ေလေဝ်ဟွံကေၚ်ကၠောန်။ အခိုက်တၟိဏံ အပါပိုယ် ဟွံမိက်ဒုၚ်တဲကီုလေဝ် ဇာပ်လုပ်ကၠုၚ်မံၚ်သိုက်သိုက်ရ။ တ္ရဲဏံဂှ် သ္ကံရဲအဲ ရာဇာ ဘိက်လဝ် တ္ရဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ဍေံ ညံၚ်ဂွံကၠုၚ်ဂှ် ထပ်ကဵုထပ် ဍေံဟီုလဝ်တုဲ ဟွံအာဟွံခိုဟ် ရဲဒၟံၚ်ကၠုၚ်လဝ်ဘာမွဲစွံ။ ကပအ်ပတိတ် ပလောံ၊ ဂၠိက်ယာတ် နူဒူ (ဘီဒို) ရုဲစှ်ေကေတ် ပလောံဗုတဲဇမၠိုၚ်ကဵုဂၠိက်မန် တၟိအိုတ်၊ ကြိုက်ကဵုဇကုအိုတ် ထေၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ဇကုဂှ် ကျိုၚ်ဏာရ။
ၜိုန်ရကၠအ်သ္ရိ ရာဇာတံ  သၠဲလးမံၚ်ကီုလေဝ် လုပ်စိုပ်ကၠအ်သ္ရိ ဗက်ဂးဂှ် ဂွံမိၚ်ရမျှာၚ်မဒွက် တ္ရဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ် (Happy birthday) နူကဵု သံၚ်ပံက် (song box) ဍောတ်တ်တံ ပံက်ဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုစံၚ်ကၞိန်တိုန်သ္ရိၜါလ္ပာ်ဂှ် စုတ်လဝ် ယာတ်ဇာတံ၊ ပ္ဍဲခန်သ္ရိ ကွက်လဝ်ဗဝ် အသာ်ထဝ်၊ သာ်သြန်တံ ပေၚ်မံၚ်သ္ရိရ။ ဒှ်မံၚ်သ္ရိၜါထပ် သၟဝ်သ္ရိဂှ် ပြေန်စွံလဝ် ကွာၚ်၊စၞစသုၚ်နာနာတုဲ လတူသ္ရိတေံဂှ် စွံလဝ် ခန်ကၞာ တ္ရဲကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဍောတ်တ်မွဲရ။ “ကၠုၚ် လုပ်ကၠုၚ် သုတ” မုက်မတ်သီုမိပ်အီဂြိုၚ် ညးကော်မံၚ်အဲဂှ် ဒှ်သ္ကအ်ရဲအဲ ရာဇာ။ အဲထေၚ်လဝ်ကယျိုၚ်အဲ တၟိအိုတ်ကီုလေဝ် ကာလဆဵု ကယျိုၚ်ညးတၞဟ် အှ်နူညးတၞဟ် တၟာဟလိုၚ်ဏောၚ်သိုအ် ပ္ဍဲစိုတ်ဟီုတိုန်သာသာရ။ ထပ်လတူသ္ရိဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ခန်ကၞာမွဲ ဟွံဇၞော်ဟွံဍောတ် ၊ လတူမုက် ဗလး အခန်ကၞာဂှ် ဗဝ်သာ်ထဝ် မသုန်မွဲစုံ မွဲတဲ ဗဝ်သာ်သြန် မသုန်မမွဲစုံ မွဲတဲ ပ္ဍဲသရုၚ်လတူ နွံမသုန်စုမ် သၟဝ်ဂှ် ချူစွံလဝ်မလိက် Happy Birthday မလိက် ဇၞော်ဇၞော် အရံၚ်အသာ်ထဝ် ထေၚ်လဵုမံက်လတူ အခန်ကၞာဍောတ်ဂှ်ရ။ ပၞောန်သၟဝ်ဂှ် ချူလဝ် စၟတ်တ္ရဲ မလိက်ဍောတ်တ် (၂၂၊ ၁၀၊ ၂၀၂၁)။ ဂတးမုက်ဂှ် စွံလဝ်ခုၚ်ဇိုၚ်ပန်တၞုၚ်ဟွံဇၞော်ဟွံဍောတ်မတုဲ လတူခုၚ်ဂှ် ကွာၚ်ကိတ် (Birthday Cake) မွဲမဇၞော်ဇၞော်ရ၊ ပ္ဍဲကွာၚ်ဂှ် မာံရာဇာ ပေၚ်အယုက် (၂၅) ချူလဝ်တုဲ ဗစူလဝ်ပၞာၚ် ဍောတ်တ်လတူကွာၚ်ဂှ် ပေၚ်မံၚ်ဟဂှ်။ ဂွံမဏှေံဍောတ်ဂှ် ပိုယ်တံ ဒယှ်ေဒွက်တ္ရဲဒှ်မၞိဟ်၊ ရာဇာ ကရေက်ကွာၚ်တုဲ ဖျူန်ဗ္စ ညးမွဲတုဲမွဲရ။ အဃော ရာဇာ ဖျုန်ဗ္စမံၚ်ကွာၚ်ကဵုအဲဂှ် ကာမွဲမ ထပက်လုပ်ပ္ဍဲကၠအ်တုဲ ကဵုဟန်တုဲ အဲကဵုရာဇာ ဟွံဒးပညဳလဝ် ညးသ္ကအ်မွဲသာ် က္ဍိုပ်ပိုယ်ညးၜါ ရံၚ်စှ်ေအာ ညဳမံၚ်ဟဂှ်ရ။ ညးဗက်ကာ အမူ ရာဇာတံ ကဵုနၚ် တဆိပ်ၝောံတဲ။ အဲလေဝ် သၟာန်နကဵုအကာဲအရာ ဟွံဟီုကဵုအရေဝ်မွဲသာ် အဲသၠုၚ်ပတိုန်သော်ကၞေၚ်မတ်ကဵု ရာဇာ? ဍေံလုပ်ကၠုၚ် ဗကြပ်ကဵုကတောဝ်အဲတုဲ  “ညးတံအာဖံက် ကတောဝ်ကဵု သၟတ်ဝုတ် မိယေန်-- ဍေံဒုၚ်တဲယျ” ဍေံကလေၚ်ဟီုဗက်ဂးဂှ် ပ္ဍဲစိုတ်အဲ ဆိုအ်ဗ ယီုဂြက်တိုန်၊ ကွာၚ်နွံမံၚ်ပ္ဍဲပါၚ်ဂှ်လေဝ် ရှ်သာ ဍာ်ကြောအ်တံဂှ်လေဝ် ဟၟဲ၊ အလဵုဇကုအဲမွဲ ညံၚ်ကဵုမရေဝ်ဂှ် ဇြာပ်ဏာဇြဟတ် အိုတ်အးတုဲ ဗတဴဟွံဓဝ် မတ်ဂၠုအာလဝါဲဂှ်ရ။ ကလေၚ်ကူချပ်အာ ပရူအတိတ်မွဲခဏရ။
--- -- - - - ---
“ကောန်ဗၠာဲပိုယ် အံၚ်အာစှ်တန်ယျ မဂီ သွက်ဍေံဂွံတိုန် တက္ကသိုလ်ဂှ် ပကောံဂၠာဲလဝ် သြန်ညိ” အပါပိုယ်ၜိုန်ရ ဒှ်ညးကၠောန်မံၚ်ဗ္ရကီုလေဝ် စိုပ်ကဵုပရေၚ်ပညာမ္ဂး ညးကဵုဇြဟတ်ကွေံကွေံရ။ “ကောန်ပိုယ်ဂွံဂွံ တဆိပ်ကြာနူဘာတက္ကသိုလ်မ္ဂး ဖန်ပိုယ်ဒးဖျအ်စ ပုၚ်မွဲဂၟံက်ဟဍေံ ကဵုကောန်ပိုယ် ဗ္တောန်လိက်ဏောၚ်” အပါပိုယ် နူဒှ်မံၚ်ဘဝ ထပိုယ်တေံတုဲ အံၚ်လဝ်လိက် ပရိယတ် တန်ဍောတ်ကီုတုဲ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ၊ ဆာန်ပညာ ဇၞော်သ္ကာတ်မံၚ်ရ။ ဟိုတ်နူကဵု လက်ထက် ဇကု ဟွံဂွံကတ်လဝ်တုဲ ကောန်ဇကုဂှ် ပညာပ္ဍဲဍုၚ်ဏံဒၞာဲသၠုၚ်အိုတ်ဂှ် ပလံၚ်ဗစိုပ်ကဵုဏောၚ်ဖျေံလဝ် အဓိဋ္ဌာန်သာ်ဏံရ။
သွက်ဂွံတိုန်ဘာ တက္ကသိုလ် မတ်မလီု  ကလအ် မိမၜါတုဲ ညးဗ္ကန်“ဥာဏ်သၠုၚ်၊ ဂကူဂတဝ်၊ ဥာဏ်သဝ် ဂကူဗၠိုက် ဒှ်ဒၟံၚ်ဒဒိုခ်လၟိုန်။ ကောန် ပိုယ်တံသၠုဲလှာ်သြန်ဂၠိုၚ်တုဲ ပလံၚ်ဏာ ဘာတက္ကသိုလ် ကဵုကောန်ဟွံသေၚ်ပုဟ်၊ ကောန် ဒးလေပ်နူအပါမှ ဂကူပိုယ်တဴတက်ဏောၚ်၊ အပါၜိုတ်ဏံ စိုပ်လက်ထက်ကောန်စဴစောက်တံ ပညာဒးသၠုၚ်တိုန် ကဆံၚ်ကဵုကဆံၚ်မှ ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ဇၞော်မောဝ်တဴ တက်ရောၚ်၊ ဗီုဂွံဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကူပိုယ် ကဆံၚ်ဟွံသၠုၚ်တိုန်ပုဟ်၊ လ္ပဝိုတ်စညိဏး”
လ္ပာ်မိပၠန်လေဝ် “ကောန်ဗၠာဲ ကောန်ညးတၞဟ် ကေတ်ဟွံမာန်မ္ဂး လ္ပဟီုအရေဝ်ကဝေၚ်ကဵုဍေံ၊ စွံဓဝ်ကရုဏာ(ကိုယ်ချၚ်းစာ)တုဲ ကေတ်ဟွံမာန်မ္ဂး လ္ပစွံကဝေၚ်ညိဏး” မိဂှ် သေဲသေဲပြောဲပြောဲ ဟီုဟွံလေပ် ၜိုတ်အစောန်ဇကုနွံ ဂစာန်ဗ္ကန်မံၚ်ရ။ လ္ပာ်မိမပိုယ် ၜိုန်ရဗ္ကန်မရေဝ်နာနာသာ်ကီုလေဝ် အပါနော် ရာဇာ တံဂှ်
“ၝဏံအာဘာတှ်ေသောၚ်ရ၊ ဟွံဒးပံက်တြၚ်ဗ္တံဟဂၠု အာထောံပြဟ်ဟ်လေဝ်ဂွံမံၚ်ရ၊ ဂွံလဝ်ကောန်စဴမွဲ စိုတ်အိုတ်အာဟဂှ်ရ” ဟီုမံၚ်ကဵု တၠသ္ရိညးဂှ် ပ္ဍဲဂၠံၚ် ရဲတပ်အာတံဂှ် ၜိုန်ရဟွံမိက်ကလၚ်လေဝ်ဒးမိၚ်ရ။ “မိမ ဟွံဗ္တောန်ကောန်ဇာတ်ဒ္ဂေတ်ရိုၚ်” အရေဝ်ညးတမၠာ ကေၚ်ဟီုမံၚ်လဝ်နွံမံၚ် ကာလဆဵုဒး ရာဇာ တုဲ မအရေဝ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်သက်သဳရ။ ရာဇာဂှ် နူဍောတ်တ် ၜိုတ်အယုက် မသုန်သၞာံ မိမၜါ တိတ်အာဍုၚ်မ္ရးတုဲ ဒးမံၚ်ကဵု မိနော်အပါနော်တံရ။ ဗက်လဝ်အလိုက် ကောန်စဴဂၠိုၚ်တုဲ စဵုကဵု ဟီုဟွံကေတ်၊ ဝေတ်ဟွံဒုၚ် စိုပ်ကၠုၚ်ကဆံၚ်ဏံရ။ ရာဇာ ဒှ်ညးမညာဏ်သာမွဲတုဲ အံၚ်ကၠုၚ်စှ်တန်ကီုရ။
“တေံ  ဝုတ် ဣတေံ ၝဟွံဒးစိုတ်ပုဟ်ဟာ “သုတ” ကျောဝ်မွဲတဲစမ်” အဲလေဝ်ကလေၚ်ကျေဝ်မွဲတဲ ဂြိုဟ်အဲ ဒှ်တိုန် “ထု ထု” ဒှ်မံၚ် “မိယေန်ဆာန်” အဲမွဲ မိပ်သက်ဟီုဟၟဲရ။ ဒှ်မံၚ်ရဲကွာန်ပိုယ် နူဍောတ်တ်တေံ ဒးမံၚ်စိုတ်ကဵုဍေံ ညးတၞဟ် ဟီုဓမက်ဗျံက် နူထပှ်တန်၊ ဒ္စာံတန်တေံ လအ်လမံၚ်ရ။ ဟိုတ်နူညးတၞဟ်ဗျံက်ဂၠိုၚ်တုဲ အခိုက်ပ္ဍဲကွာန်တေံ ဟွံဂံၚ်ဟီုအရေဝ်၊ ဟွံဂံၚ်တက်ကျာ ညးသ္ကအ်ရ။ အခိၚ်တ္ရဲဏံ ဂွံဆဵုကေတ်မုက်ခဝါ ယေန်ဆာန်တုဲ အခိၚ်ကျေဝ်ဗဵုမံၚ်ဂှ် “မုၝ ညံၚ်ကဵု ဟွံဆဵုညးဗြဴမွဲလှ်ေ” ရာဇာ ဟီုမှ ကလေၚ်ဂွံကၠုၚ်ဓဝ်သတိတုဲ ဂွအာကဵု အဲလေဝ် ရာဇာ ညိ။ ရုပ်သာ် ယေန်ကျေဝ် စိုပ်တက္ကသိုလ်တုဲမှ ကျေဝ်တိုန်နူ နွံပ္ဍဲကွာန် ၜိုတ်(၁၀)ဆ ဟိုတ်နူကဵု ကယျိုၚ်ကယျဝ်ကီု၊ ဒှ်ကဵုဂစေအ်ကီုတုဲ ယေန်ဆာန်မွဲ ကျေဝ်လ္တူကျေဝ်ဒှ်မံၚ်ရ။ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် မတ်မလီုဂှ် ညးဗြဴတံအာဘာမ္ဂး တုပ်ညံၚ်ရဴညံၚ်တက် ဗီဒီယဵုရ ကျိုၚ်လဝ် (make up)တုဲ ပြိုၚ်ကျေဝ်မံၚ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် အိုတ်ရ ။ “ရံၚ်စမ်ဇကုဇဂေါဝ်ဍေံ သြိုလ်လးဂၞိၚ်ဝန်၊ ကရတ်ကအ်ပိတန် လက်သန်ညးဗြဴခိုဟ်မွဲဏောၚ်” ရာဇာ ဟီုတိုန်တုဲ အဲထပ်ဟီု တုပ်ညံၚ် “အိန္ဒြာကျော်ဇၚ်” လေဝ်ဟီုကီုလေဝ်ကာလဂှ်မှ သော်ဂၠိုၚ် သၠုၚ်ဟတူဒးရး ဍေံဂွံပါလုပ်ကီုရ။ “ၝဂှ် (နေတိုး)ပအ်” ရာဇာဟီုတုဲ ဂြိုၚ်တိုန်ရ။
ရာဇာဂှ် သြန်လေဝ်ဂၠိုၚ် နူဍောတ်တ်တေံ မုကေတ်ကေတ်ဂွံမံၚ်သီုဖအိုတ်တုဲ ဒးညှာစိုတ်၊ ဒးဆာန်ဍူ ညးတၞဟ်ဂှ် လစွံစိုတ်ဍေံ ဟွံမွဲလးလး။ ဟိုတ်နူဂှ်စိုတ်ဓါတ်မိက်ဂွံဇၞးညးတၞဟ်၊ ကေတ်မာန်ညးတၞဟ်ဂၠိုၚ်ဂှ်ရ ညးမွဲလေဝ်ဟွံမိက်ပံၚ် သ္ပသ္ကံကဵုဍေံ။ စိုတ်ကဵုသၟတ်ဝုတ်တံပၠန်လေဝ်စိုတ်ဂၠိုၚ် ဆဵုညးဗြဴဟွံဂွံ ဒးမံၚ်စိုတ်ဖအိုတ် ညးဗြဴလ္ရဵုတံ ခုတ်ကဵုယၟုကဵုဍေံ သိုၚ်မုဟ် (နှားဘူး) အိုတ်ရ။ ကဝေၚ်ပၠန်လေဝ် မွဲတုဲမွဲ စတုဲထောံ၊ စတုဲထောံသၟးရဂၠိုၚ်ရ။ “မၞိဟ်တြုံဒးလေပ်လဝ်ဖအိုတ်ဏောၚ်” သ္ဂးတုဲ ပွသရာမ်ပါတ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ကၠောန်လေပ်မံၚ်ဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဘာတက္ကသိုလ် တိုက်ဗှ်လိက်နွံဒၟံၚ်ဂှ် မွဲအလန်လေဝ်ဟွံအာဗှ်လိက်၊ တ္ရဲသဳ ဒးအာလ္ရတ်ကျာ်ပၠန်လေဝ် ကသေအ်ကၟဝ်ပၠန်လေဝ် ဟွံအာ ရာဇာဂှ် ဝါဒကဵုကမၠောန် ဟွံကိတ်ညဳကွေံကွေံပုဟ်။ ဒးလေပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဟီုတုဲ ပါဲနူကဵု ခိုဟ်ဟ်တုဲ ကၠောန်လေပ်ဖအိုတ်ရ။
ဝါဒရာဇာကဵု ဝါဒ အပါပိုယ်တၞဟ်ခြာမံၚ်တၟာဟလိုၚ်ရ “ဇၟာပ်ကမၠောန်ဒးလေပ် သီုဖအိုတ်ဟွံသေၚ်ပုဟ် ဒးတီလဝ်ဏောၚ်။  ကွတ်ဟွံမွဲကဵုဒုဟ်တံ ဒးလေပ်၊ ကွတ်နွံကဵုဒုဟ်တံ ဒးဝေၚ်ပါဲ”
ဘာတက္ကသိုလ်ပံက်မ္ဂး အဲတိုန်ဘာတုဲ အခိၚ်ဘာကၟာတ်မ္ဂး အဲဒးဘိုၚ်ကၠောန်ကဵု အပါပိုယ် စှ်ေဝါ အဖဝ် ညးရ။ “ကောန်ဗၠာဲ အခိၚ်ကၠာတေံမ္ဂး စိုပ်ဂိတုစဲ ဖျေံအိက်ဂၠဴ ပ္ဍဲခံက်ဗ္ရတံတုဲ ဟွံဒးကလေၚ်ကြာတ်ဝါဲရ။ အခိၚ်လၟုဟ်ဂှ် ဂၠဴလေဝ်သွံထောံအိုတ်တုဲ ကၠောန်ဗ္ရကဵုစက်ဖအိုတ်ရ။ စဂိတုဇှ်ေ စဗဝ်မ ပေၚ်မွဲဂိတုမ္ဂး ရပ်ဂွံရ။ စိုပ်ကၠုၚ်တ္ရဲဏံ သွက်ဂွံပတန်မဂှ် ဠိုၚ်မၞိဟ်ဝါတ်ကၠုၚ်ကီု၊ ၚုဟ်ပတန်မးတံ သၠုၚ်တိုန်တုဲ မတံဂှ် တၠဝါဗ္ရတံဒးဂြာပ်ကေတ်ဂၠိုၚ်။ အပါလေဝ် ကြာတ်ကေတ်ဂှ် ဂွံစှ်သၞာံဒှ်ရ” မိၚ်ဒးအရေဝ်အပါဟီုတုဲ “အဝ် ဘာ အပါ ပိုယ်တံ သွက်ဂွံပတန်မးဂှ် ဂၠာဲမၞိဟ်ဟွံဂွံရပုဟ်သိုဝ်။ ဂွံဠိုၚ်မၞိဟ်လေဝ်ဝါတ်၊ ဒးကဵုသြန်ဂၠိုၚ်ကွေံကွေံ” ကၠောန်ဗ္ရ မွဲဨက တော်ထောံသီုဖအိုတ်မ္ဂး မွဲသၞာံ အိုတ်ၜိုတ် ၜါကိုဋ်ဒှ်ရ။ ဟိုတ်နူကဵု ပရေၚ်ကွာန်ဟွံခိုဟ်တုဲ စရိတ်ဖျာတံတိုန်ကၠုၚ်တုဲ စရိတ်ဝါဲတံလေဝ် မွဲရိုက် ပန်လက်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ထပှ်လက် ကြေတ်ဂြတ်ကၠုၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်ကွေံကွေံ။ ညးလ္ရဵုတံ ကၠောန်စရိတ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ် အရိုဟ်ဟ်သၞာံတုဲ ထောံဝါဇကုတုဲ တိတ်ကၠောန်အာဍုၚ်မ္ရးအိုတ်ရ။
-- ---
ဂၠံၚ်ဘာ အဓိပတိ တက္ကသိုလ် မတ်မလီုကဵု ဂၠံၚ်အာဝါဗ္ရ အပါပိုယ်တၞဟ်ခြာဗွဲမလောန်ရ။ ဂၠံၚ်အဓိပတိ တက္ကသိုလ်ဂှ် ဇၞော်လှဲ ကာသၠာစှ် ၜါမ ပါဲလောဲလောဲမာန်ကီုလေဝ်၊ ဂၠံၚ်အာဝါ အပါပိုယ်ဂှ်နွံမံၚ်ဆၜိုတ် မၞိဟ်မွဲကွာ် လးစွံတၟံ ဍောတ်တ်မွဲသွာၚ်မတ် စဵုဂွံစိုပ် တိဗ္ရညးရ။ ပ္ဍဲသ္အာၚ်ဘာ တက္ကသိုလ်ဝွံ ၜိုန်ရသၠဲလးမံၚ်ကီုလေဝ် တၞံဆုအောန်တုဲ ဗရာန်တ္ရဲ တုပ်ညံၚ်ရဴ တိဗ္ရအပါပိုယ်ကီု ရ။ အဃောကူချပ်မံၚ်ဝါဗ္ရကဵု ဘာတၞဟ်ခြာဂှ် ရာဇာ သၟာန်တိုန်အဲတုဲ ချပ်မံၚ်တံဂှ်ပိုတ်အာရ။
“သဝ်တ္ရဲဏံ အဲဒးဗ္တောန်ကဵုၝဏောၚ် သုတ ဗီုလဵု ဂွံဟီုအရေဝ်ကဵုညးဗြဴ၊ ဒးဆက်ဆောံဗီုလဵု အဲထ္ၜး lecture(ထ္ၜးပညာ) ကဵုၝဏောၚ်”  တ္ရဲဂၠု ၜိုတ်(၉း၀၀)ဗ္တံ ရာဇာ ပ္တိတ် ကွီလိုန်ဓါတ်တုဲ “ကှ်ေတိုန် သုတ” အဲလေဝ်ဗက်အာ ရာဇာတုဲ ဒၞာဲအာဍေံအာဂှ် အဲလေဝ်ဟွံတီ။ ယဝ်ရမံၚ်ပ္ဍဲ (အဆောၚ်)မ္ဂးညးတံဟွံကဵုအခေါၚ်တိတ်မ္ရးဗ္တံရ။ ဆ္ဂးပိုယ်တံ ညးမွဲသ္ကံဠိုၚ်ကေတ်သ္ရိမွဲမ သက်က်တုဲ အခိၚ်လုပ်တိတ်တံဂှ် ပွိုၚ်(၂၄)နာဍဳ ပံက်သြိုဟ်ရ။  ရာဇာ ဒဳဏာ ကွီလိုန်ဓါတ်နူ (ကုန်းထိပ်) စိုပ်ကၠုၚ် အရာပ်မျာၚ်သာယာတုဲ ပိုယ်တံညးၜါ စိုပ်အာဒၞာဆေၚ် သုၚ်ဘဳယာမွဲတုဲ ဒဳလုပ်အာဟဂှ်ရ။ “ကၠေံမံၚ်လံရဏာ” ညးဒုၚ်တုၚ်ကၟုဲ ဂှ်ဟီုကဵု ရာဇာ တာတဲတုဲ ခဒမ်နွံမံၚ်သှ်ေမံၚ်ဏီဟာ? ဟီုကဵု ညးဒုၚ်တၠုၚ်ကၟုဲ။ ဍေံဓညိက်က္ဍိုပ်တုဲ ကော်ဏာပိုယ်တံညးၜါ လုပ်စိုပ်အာ ခဒမ်မွဲတုဲ ပၟတ်တံဂှ် ဟွံတၟးဂၠုဂၠမံၚ် ဂတမုက်ပိုယ်ဂှ် TV နွံမံၚ်မွဲမ၊ “ကေတ်မံၚ်သ္ကံဏီဟာ ညးဒုၚ်ကၟုဲသၟာန်ကၠုၚ်” ရာဇာ ဗစူဏာတဲၜါတၞုၚ်ရတုဲ တိတ်ကသေဲကဵု ညးဒုၚ်တၠုၚ်ကၟုဲ (စားပွဲထိုး) ချိုန်ခဏဂှ် ဘီယာ Whisky စိုပ်ကၠုၚ်။ ညးဗြဴလေဝ်ၜါ စိုပ်ကၠုၚ်ဗ္ဒာဲ ပိုယ်ညးၜါရ။ ဠိၚ်ခဒမ်မွဲတုဲ ကော်ဟပၠုပ်ညးဗြဴတံဂှ်တုဲ သုၚ်ဗီယာ၊ Whisky တံ တုဲ အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ် ဒယှ်ေဒွက်မာန်။ အဲဂှ် စိုပ်အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ တၟေၚ်လေဝ်တၟေၚ်၊ ဂြိုဟ်လေဝ်ချဳ၊ ဂွလေဝ် ဂွမံၚ် ဒၞာဲဗီုဏံ သွက်ဘဝအဲ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ အခိၚ်ကာလဂှ် ရာဇာ ကၠတ်တက်မံၚ်ဗီု အဲကဵုညးဗြဴဂှ် ဂ္ဇံမံၚ်ဗ္ဒာဲအဲလေဝ်ဟွံတီပုဟ်။
“ညးဗြဴနွံမံၚ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲခဒမ်ဏံ ကဵုဍေံသြန်မာန်မ္ဂး ဗန်လေဝ်ဂွံ၊ ကိတ်ပါၚ်လေဝ်ဂွံ၊ ရပ်(ပေါက်စီ) သြိုဟ်လေဝ်ဂွံ၊ ကဵုသြန်ဂၠိုၚ်ခ္ဍၚ် အလုံခန္ဓမွဲ ညံၚ်ဂွံ လာၚ်သောန် တဲပါၚ်ဇကု ဒၞာဲဒးစိုတ်အာ ပံက်သြိုဟ် ဂၠာံရပ်ဂွိဟ် ဂွံဖအိုတ်ရ” ရာဇာဟီုတိုန်  ညးဗြဴဂ္ဇံမံၚ်ဗ္ဒာဲအဲဂှ် မုက်ဍေံခ္ဍမ်မ်၊ သော်ကၞေၚ်မတ်ထေၚ်ၚ်၊ မုက်မတ်ဍေံ တုပ်မံၚ် (ကုလာဇေန်)၊သော်ဂၠိုၚ်ၚ်၊ ကတက်လဝ်ပလောံ အရံၚ်ဍာဲဍာဲ တဲမွဲလပှော်၊ သြိုဟ်ၜါဂုဟ်တေၚ်၊ စကာတ်ဂှ် ဂၠေံဂၠေံ ဒဳဍေံၜါဗုအး၊ သၟူအမြာဲနူဇကုဍေံပၠန်လေဝ် ဖဍုၚ်လဝ် (ရေးမွှေ) ပ္ဍးမံၚ်ဟဂှ်ရ။ အဃောကျောဝ်မံၚ် ညးဗြဴဂှ် “သရုပ်” ဆုၚ်ဏာမုက်အဲမွဲတဲတုဲ ဂြိုဟ်အဲချဳ ခ္ဍဳလျုတ်တိုန်၊  ညံၚ်ရဴဂၠုၚ် ဒးလပှ်ကျာ  လဒေါဝ်ဝဳကီုရ။
“ကောန်သ္ရောဲအာနူကဵု မိမ ဒၠောံဗ္တောန်ညိဓဝ် အတိုၚ်ပၟိက် ဆန္ဒစိုတ်ဇကု မိက်ဂွံမိပ်အလိုက် မိက်ဂွံကၠောန်ဒှ်ကၠုၚ်” ပ္ဍဲစိုတ်တေံ ဒှ်ကၠုၚ်တုဲ “သုရာမေရိယ ၜိုန်ရကျာ် ညးစွံလဝ်လကြဴအိုတ်ကီုလေဝ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ၊ ဍေံလုပ်ဂွံအာတုဲ သှ်ေမံၚ်ပန်တေံဂှ် လောဲလောဲရလီု ကောန်ဗၠာဲ” အရေဝ် အပါ ဟီုမံၚ်ကလေၚ်ဂွံတိုန် ဓရ်သတိတုဲ အဲညိလေဝ် ဟွံသုၚ် ဘဳယာဂှ်ရ။ ညးဗြဴဗ္ဒာဲအဲဂှ်လေဝ် အဲကဵုဍေံအာထောံ နူဗ္ဒာဲအဲဂှ်ရ။ ရာဇာဂှ် ဒှ်အာ 2 in 1 တုဲ မိပ်ဇြိပ်လဟိၚ်မံၚ်ကဵု ညးဗြဴၜါဂှ်ရ။  ပိုယ်တံညးၜါဂ္ဇံပေၚ်မွဲဍဳတုဲ ရာဇာဒုၚ်ဏာ Waiter သြန်မွဲကိုဋ်ဒကေဝ်တုဲ ဗ္တံ(၁၁း၃၀) က္တဵုစဴကၠုၚ်နူဆေၚ်ရ။ အခိၚ်စဴကၠုၚ် လတူကွီလိုန်ဓါတ်ဂှ် အဲကလေၚ်ကူချပ်ဂွံအရေဝ်အပါပိုယ် “မၞိဟ်ခိုဟ်ဟ် ဗ္တံဂၠု ဟွံ အာကၠုၚ်ပုဟ်”
“ရာဇာ ပွမကၠောန်မံၚ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳကဵု ကွးဘာတက္ကသိုလ်မွဲပုဟ်၊ ဆာန်ဍူမံၚ်ကဵု မိမကီု” ဟိုတ်နူကဵု မအရေဝ်ဂှ်ဂှ်တုဲ “သုတ ၝလ္ပဗ္တောန် ၜိၚ်ဍာ်ကဵုကျာံ အရေဝ်ၝဒေါံၜိုတ်ဏံရ” ရာဇာ ဟီုကဵုမအရေဝ်ကြံၚ်ၚ်တုဲ စနူတ္ရဲဂှ် အရေဝ်အောန်အာ ညးသ္ကံရ။ အတိုၚ်ဝတ်ရဲ ဍေံကၠောန်မံၚ်ပွ ဗီုဏံဂှ် ဒးဟီုဒးပဒေါံထေက်မံၚ် အဲစှ်ေစိုတ်တုဲ ဟီုကဵုသတိကီုလေဝ် သီုထေဲအာကဵုအဲ။ ရာဇာ အာမံၚ်ဒၞာဲသုၚ်စတံဂှ် အာမံၚ်လၟိုန်ကီုလေဝ် အာသုၚ်မံၚ်ဗီုဏံဂှ် အဲဟွံတီ။ ဍေံသုၚ်စောဲဏာ မွဲခဏဍောတ်ဂှ် သွက်အဲဂွံစသုၚ် ကြပ်မွဲဂိတုဒှ်မံၚ်။ အဲဂိုဟ်သၠုဲ သုၚ်စောဲဒၞာဲ ဂုဏ်ဖဵုဟၟဲဂှ်ရ။
-- -- - -
သ္ကံရဲအဲ မာံရာဇာ ပိုယ်ညးၜါၜိုန်ရဒှ်မံၚ် ရဲညးသ္ကံကီုလေဝ် စရိုတ်ကမၠောန်၊ ပွမဒးစိုတ်တံဂှ် တၞဟ်ခြာကွေံကွေံရ။ ဍေံပၠံက်ဇိုၚ်အဲတုဲ ကၠတ်ဟီုမံၚ် အရေဝ်ကဝေၚ်ကဵု ယေန်ဆာန်ဂှ်လေဝ် လကြဴဏံအဲတီကၠုၚ်တုဲ သ္ပကလော်ညံၚ်ဟွံတီတုဲ မံၚ်ကၠုၚ်ရ။
စိုပ်ကိစ္စ ရာဇာ စိုတ်လုပ်စကဵု မိယေန်ဆာန်တုဲ ၜိုတ်ကၞက်မံၚ် အစောန်စရာဲပိုယ်ညးၜါ နူသ္ကံရဲဍေံမွဲကဆံၚ် ဂွံကေတ် ပရောပရာ နွံညိညကီု။ “သုတဂှ် ဂစံက်ယေန်မံၚ်၊ သမၠုၚ်ဒတဴလေဝ် ဟွံသၠုၚ်ဟွံသဝ်။ မံၚ်စံၚ်ဆက်ဆောံကဵုညးဂမၠိုၚ်လေဝ် ဒးရး မသ ကလောကောဒေံလေဝ် ပွဳပွိုၚ်ဇၞော်၊ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် စိုတ်စရိုတ်လေဝ် ခိုဟ်နူ ရာဇာ ဍာ်ကဵုကၠေၚ်ရ။  စိုပ်ကဵုညးဗြဴမ္ဂး သုတ မံၚ်သောၚ်ကွေံကွေံ ပတှ်ေစှ်ေစိုတ်ဂွံမံၚ်။ ဟီုအရေဝ် ယဵုလ္ဂူယေန်သၞာၚ်၊ တီဝတ် မိမအ္စာကွေံကွေံရ။” ရာဇာ ဂှ် ရုပ်သာ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ကီုလေဝ် ကဝေၚ်လေဝ်ဂၠိုၚ်မံၚ်၊ ဟီုအရေဝ်မ္ဂးသၠုဲဟွံပါဟွံတုဲ ဇၟာပ်အရာဂှ် ဖျေံသ္ကုတ်သွာတ် ကဵုသြန်ဖအိုတ်ရ။ စိုပ်ကဵုဝတ်လောကပၠန်လေဝ် ညိလေဝ်ဟွံဒးတီ။ ပါဲနူကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်နွံတုဲ ဒၞာဲ သက်ဂွံဒးဟီုထိုၚ်သးဂှ် အဲလေဝ်ဟွံဆဵုမွဲသာ်ရ။  ဒးဒှ်ဓဝိၚ်မွဲဂှ် ရာဇာဂှ် ၝဍေံမိက်ဂွံဂွံဂှ် နဲကဲနာနာ ဍေံပတိတ်ဥာဏ် ပပ်ပ်ပဳပဳတုဲ ကေတ်လေပ်မံၚ် ဏောၚ်။ ဍေံတံညးၜါတုပ်မွဲဂှ် Major Botany သၞာံဒုတိယမွဲဟေၚ်ရတုပ်ညးသ္ကံ။
အဲဂှ်ညံၚ်ဂွံအံၚ်လၟေၚ်သၞာံ မွဲသၞာံမွဲတန် ဂစာန်မံၚ်လိက်ရ။ ဆ္ဂး သၞာံဒုတိယဂှ် ရာဇာ စှ်ေအာတုဲ ဒေါံထောံနူဘာတက္ကသိုလ် တိတ်အာဍုၚ် သၚ်္ဂပဝ် အဖဝ်မိမဍေံရ။ ပွမ ဂစာန်ဂွံဂွံသွဟ်နူကဵု ယေန်ဆာန်ဂှ် ဆက်ဂစာန်မံၚ် နဲကဲ လတူလပှ်ကျာဏီ ယေန်ဆာန်လဴ အဲဂွံတီကေတ်ရ။ စိုပ်ကၠုၚ်သၞာံလကြဴ အဲလေဝ်ဒှ်ကၠုၚ်ကဝေၚ်ကဵု မိယေန်ဆာန်တုဲ ပ္ဍဲလောကဏံ မိပ်နူအဲဂှ် ဟၟဲရအဲထေၚ်ကေတ်။ ဆ္ဂးဂှ် မိပ်အဲဂှ် ညံၚ်ရဴမတ်ဗြဴဒးကျာ သွဝ်ကၠေံမွဲခဏဍောတ်ဓဝ်ရ။ မိယေန်ဆာန်တံ မိၚ်ဒးပရိုၚ် ဒှ်ကဝေၚ်ကဵုအဲတုဲ ဠိုၚ်နၚ်ကာစိုပ်ကၠုၚ် (အဆောၚ်) ယေန်ဆာန်တံတုဲ “ဗှ်ေမိက်ဂွံဂွံတြုံ အဲဂၠာဲကဵုကေတ်တ်ဂးတုဲ လ္ပဆက်မံၚ် မၞိဟ်ဒိုက်ဂတ်တံဂှ်ညိ” မိမ ယေန်ဆာန်တံဟီုတုဲ ကလေၚ်စဴအာ နူသ္ကံရဲယေန်ဆာန်တံ ဂွံမိၚ်ကေတ်ရ။ နူဂှ် ယေန်ဆာန်ကဵု ကြပ်မံၚ်ကီုလေဝ်သ္ရောဲအာနူညးသ္ကံရ။ ယေန်ဆာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ကလၚ်စ အရေဝ်မိမတုဲ မိမဟီု ဆုတှ်ေဆု၊ ဒုန်တှ်ေဒုန် ဗီုမိမ မိက်ဂွံဒှ် ကၠောန်ဗက်ဏာဖအိုတ်ရ။
မိမ ယေန်ဆာန်တံဂှ် ဒှ်ညးမဒးဂၞပ်ကဵု ဂုဏ်ပကာသနတုဲ အာတ်မိတ်ကောန်ညးတံ ကိုဋ်လ္ရီကၠံမှ ညးတံဒးစိုတ် ကဵုမံၚ်ရမျှာၚ်ရ။ “ကောန်ပိုယ်စွံလဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် သွက်ဂွံနွံဂုဏ်စရာဲ၊ သွက်ဂွံဒှ်အရၚ် ဗၠာဲဒုဲဗၠာဲဒုတ်တံ ဟွံသေၚ်ပုဟ်” စိုပ်ကၠုၚ်ခေတ်ကာလလၟုဟ်ဂှ် မိမညးဍုၚ်ကွာန်မန်ပိုယ်တံ ဒှ်မံၚ်ယဲကၠောန်စဍုၚ်မ္ရးဂၠိုၚ်ရ။ ယဝ်ဟွံအာကၠောန်စ ဍုၚ်မ္ရးမ္ဂး ညံၚ်ကဵု မၞိဟ်သုၚ်စောဲဟွံဂွံ။ အာဍုၚ်ကိုဝ်ယာက္ဍၚ် ညးတံမိက်ဂွံကဵုစကောန်ဝုတ်ညးတံက္ဍၚ်၊ ညးတံကၠုၚ်ဗက်စာတ် ကေတ်ဝုတ်ဇကု။
“အခိုက် ကောန်ထဝ်နာၚ်ဂှ် ဗှ်ေဒးဒးစိုတ်ကီု၊ ဍေံအာတ်ဗှ်ေ မုစိမာန်။ ကိုဋ် (၂၀)ရ လ္ပကဵုဍေံကၠုၚ် အဲဟွံတုပ်စိုတ်ပုဟ်၊ ဟွံဒုၚ်တဲပုဟ်ဏး၊ ဟီုလဝ်ကဵုဍေံဟတုဲ” ကေတ်မိၚ်ကေတ်ရမျာၚ်နူဂှ်တုဲ စနူဘာတုဲ ဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန်နာနာ၊ အခိၚ်ဝါဇူ အာကၠောန်ပရံ ၜိုန်ရဒှ်မံၚ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်မွဲကီုလေဝ် ဖေက်ပကောံသြန်ဟွံမာန် ကမၠောန်လဵုဟွံရုဲ ဂစာန်ကၠောန်ရုန်ကၠုၚ်ရ။ ပိုယ်ဗၠာဲတၞဟ်ဟ် အာပေါဲသဘၚ်မိပ်လဟိၚ်တံဂှ် ထိၚ်လဝ်စိုတ်တုဲ ဟွံအာကၠုၚ် ပကောံသြန်မွဲရတီ။ တိုၚ်ပ္ကဴရန်တၟံအဲဂှ် သွက်ဂွံပံၚ်ဖက်အာ မၞိဟ်ဇကုဆာန်၊ ဂွံအာတ်ၚုဟ် ပတိုန်သြန်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်မဒှ်ရ။
အံင်ကစေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်အံင်ကစေင်(Ankasin၊ အံကစင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ခဗုဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၀၆။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ခဗုဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၈၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၇၆၆ တၠရ။
တက္ကသိုလ်အပါ
ပ္ဍဲဒေသပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်ပိုယ် သွက်ဂွံပတိုန်ၚုဟ်မးအာတ်ဝုတ်တံဂှ် ၚုဟ်မးသၠုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ရ။ ကိုဋ်ကဵုကၠမ် ဒးပတိန်ၚုဟ်မး။ သွက်ညးကၠောန်ဗ္ရ ဗီုပိုယ်ဂှ် ဒးဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ဗွဲမလောန်ရ။ ဂိုဟ်ဂစာန် ကၠောန်ကမၠောန် သွက်မွဲသၞာံ သြန်သှ်ေ ၜိုတ် (၁၀)ကိုဋ်ဓဝ်ရ။ ယဝ်မိမ ထံက်ကဵုဟွံမာန်မ္ဂး ကောန်ဇာတ်တံဂှ် မုက်ဍောတ်မတ်သဝ်ကွေံကွေံရ။ သၟတ်ဗၠာဲတံ ဂွံအာတ်ဝုတ်မွဲမ္ဂး “မူစိ ရော?” ရဲအရာပ်တံဟီုဂးစလေပ်ရ။ ဟွံတီမ္ဂး ကၠုၚ်အာတ်ကောန်ဝုတ်ညးဂှ် ညံၚ်ကၠုၚ်ရာန် ကပေါတ်မွဲမွဲသာ်။
အံင်ကစေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
တက္ကသိုလ်အပါ
- -
“ဗီုလဵုသၞာံဏံ သြောံဗဵုဟာ နာဲထဝ်နာၚ်” နာဲလွီမန်သၟာန်ကၠုၚ် အပါပိုယ် “သြောံပဵုအရိုဟ်သၞာံရ။ ကာလဖျေံဂှ် မွဲနရတှ်ေ လၟုဟ်ဒးဖျဴကဵု ကာ ဏောၚ်”ၜိုန်ရဟီုမံၚ်ကီုလေဝ် ကာလ အပါသောၚ်ကလး စိုပ်ကဵုတိဗ္ရဂှ် “လၟုဟ်အပါ ဂွံအယုက် (၅၅) ရ ကၠောန်မံၚ်ဗ္ရ မွဲ အယုက်ကောန်ဟွံကရ  သၞာံဏံဂှ် ဂွံသြောံအောန်အိုတ်ရ ကောန်” နကဵုရမျှာၚ်စိုတ်ဟွံမိပ်ဟီုတိုန်ရ။ လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ်စှ်သၞာံ တေံဂှ် သြောံမွဲဨကမ္ဂး တိတ်မံၚ် (၇၀)၊ စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်လၟုဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူဗတမ်ကေတ်တ်ဟွံမာန်ကီု ရှ်တိဟွံခိုဟ်ကီုတုဲ သြောံတိတ် မွဲဨက (၃၅) နတၟာကလေံ။ ဂွံပတန်မဂှ် ဠိုၚ်မၞိဟ်ဝါတ်တုဲ ကြာတ်ကေတ်တ်တုဲ သြောံတိတ်အောန်။ အခိၚ်ကၠာတေံ ဟွံဒးစုတ်ဝါဲဂၠိုၚ်ပုဟ်၊ စိုပ်ကၠုၚ်တ္ရဲဏံ ဟွံစုတ်ဝါဲမ္ဂး ဟွံဂွံသြောံရ။ အပါ ပိုယ်တံဂှ် စိုပ်ကိစ္စတဵုလွီမ္ဂး မပ္တံကဵု တန်ဗ္တောန်မွဲမွဲလေဝ် ဟွံကေၚ်တိုန်လဝ်မွဲလှ်ေရ။ နူလက်ထက် အပါနော်တံ ဟီုကၠုၚ်ကၠောန် ကၠုၚ်လဝ်ဂှ်ဟေၚ် ကၠောန်မံၚ်တိဗ္ရ အခိုက်တြေံရ။ တိဗ္ရတံဂှ် ပါဲနူကဵု တဵုသြောံမွဲတုဲ မုလေဝ် ကၠောန်ဟွံဂွံ၊ ကၠောန်ဟွံလေပ်အိုတ်ရ။
“လၟုဟ် အပါတံ ဂလေအ်သြန်ဘဏ် အလဵုသဳဂွံညိဂှ် သွက်ရဲသၟာဗ္ရတံ ဒးကဵုသြန်အိက်သက်သာညိ အစဳဇန်ဏံဂှ် ဟွံပရေအ်ပုဟ်” စိုပ်ကဵု ဂွံသြန်ဘဏ်တုဲ အပါပိုယ်မိပ်စိုတ်ရ။ စိုပ်နဲကဲဂှ် အလဵုအသဳတံဟွံထံက်ပၚ်ကီု၊ နဲကဲဟွံခိုဟ် ကမၠောန်တိဗ္ရတံဂှ် ကၠောန်လအ်ခ္ဍၚ်၊ ခတှ်ဂၠိုၚ်တိုန်ခ္ဍၚ် စိုပ်ကၠုၚ်အကာဲအရာဏံရ။ ကြာတ်ဝါဲပ္ဍဲကဵုတိဝါမ္ရး အပါပိုယ်တံ တီမံၚ် ဝါဲ (ပုလဲ+ဇုတ်) ရတုဲ တိတံဂှ် ဒးကေတ်ဓါတ်တံဂှ်ဟာ ဟွံတီချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ ကြာတ်ခ္ဍၚ်၊ တီလိုန်ကၠုၚ်ခ္ဍၚ်ဂှ် ညးတံဟွံတီ သက်က်ရ။ ညးတံထေၚ်မံၚ်တိဗ္ရတံ ရှ်အောန်တိုန် ညးတိုန်ဗီုဏံရ။ ကၠောန်ဗ္ရတုဲဒှ်အိုတ် စိုပ်ကၠုၚ် အခိၚ် သြောံသတ်တိုန်မ္ဂး ရဲသၟာဗ္ရတံ ဒှ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်မွဲပၠန်ဂှ် စၟသြောံရ။ ညးလ္ရဵုတံ အတိုၚ်မွဲဨကဂှ် ဂွံသြောံ ၜါနဓဝ်တုဲ ၜိုန်ဂစာန်လဝ်မွဲသၞာံ၊ ကေတ်လဝ် သြန်ဘဏ်တံကီုလောဲဟွံမာန်။ အခိၚ်သြောံတိတ်မ္ဂး ၚုဟ်မးသြောံ ထပက်စှ်ေအာ လဝါဲဂှ်ရ။ ယဝ်ရဟွံသွံမ္ဂး သွက်ဂွံလောဲဂတှ်တံဂှ်ကီု၊ သွက်ဂွံသုၚ်စောဲစောဲနာနာတံ နွံမံၚ်တုဲ ဂွံၚုဟ်အောန်လေဝ် ထ္ၜေတ်မတ်တုဲ ဒးကဵုဏာ ညးကူသာန် သွံရာန် သြောံတံဂှ်ရ။ အခိၚ်ကာလ သြောံပ္ဍဲတဲသၟာဗ္ရတံဟၟဲကၠုၚ်မ္ဂး ၚုဟ်မးသြောံ ဒှ်တိုန် စှ်ကိုဋ် ခလာက်တိုန်ကၠုၚ်ရ။
အပါပိုယ်ကၠောန်ဗ္ရမွဲသၞာံမှ ယဝ်ဒးတော်ကဵု ဨကမ္ဂး မွဲသြောံတိတ်(၄၀)မှ ဂွံပရဲ မွဲဨကမ္ဂး (၂)ကိုဋ် ဒကေဝ်ဓဝ်ရ။ ၚုဟ်ကာယ ဒးစေက်မံၚ် လၟေၚ်သၞာံရ။ ဆ္ဂးဂွံတရဴစးကဵုဗ္ရဂှ် မွဲလှ်ေလေဝ် ဟွံချပ်။ ဟိုတ်ဍေံဂှ် ကမၠောန်ဝါဗ္ရတဵုလွဳဏံဂှ် ဒှ်အာဲကၟာဲ ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ညးဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ဗီုဏံရ။ “ဝန်ဇၞော်တဵုလွီတံဂှ် ဝိုတ်မံၚ် သၟာဗ္ရပိုယ်ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံရ” လ္ဆောဝ် အပါပိုယ် ဟီုတိုန်ဂရေတ်တိုန်မံၚ်ကီုရ။
အဲ မာံသုတ ၜိုန်ရတိုန်ဘာတက္ကသိုလ်တုဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဘာတံ ကမၠောန် သွက်ဂွံဂယျိုၚ်လမျီုဂှ် ဟွံဒှ်အထံက်အရီု သက်သက်ရ။ တက္ကသိုလ် အပါပိုယ် ဝါဗ္ရဂှ်လေဝ် မုဟွံတၟေၚ်တၞဟ်ခြာမံၚ်ကဵု ဘာအဲကီုရ။ မုလျိုၚ်လေဝ်ဟၟဲ (အာမခံ) က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဏံဂှ် ကုသိုလ်ဟာ၊ ကမ်ဇကုဟာ ဟီုလဴဟွံလေပ်ရ။
ပရောပရာအတိတ်တေံမွဲပိုဒ် အခိၚ်ကလေၚ်စဴကၠုၚ်နူသ္ရိ ရာဇာတံဂှ် ကလေၚ်ကူချပ်ဂွံရ။ “ရာဇာ အာတ် ယေန်ဆာန် ကိုဋ် (၃၀၀)၊ ထဝ် လျိုၚ်(၁၀)” ရဲအရာပ်တံ ဟီုဂးထိုၚ်သးညးမပတိုန်ၚုဟ်မာန်တံဂှ်ရ။ အဝ် မိယေန်ဆာန် မုဟိုတ်ရော ဍေံဂွံဒုၚ်ဏာတဲ အဲဟွံပြေစိုတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ ပရောပရာဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူကဵု မိမ ယေန်ဆာန်တံ ကဵုဇြဟတ်ဒးရိုဟ်ကီု၊ ဟိုတ်နူဗီုမွဲတၞး တ္ရဲအာလဝ် (KTV) ရာဇာကၠတ်တက်လဝ်ဗီုတုဲ ဍေံထ္ၜးကဵု ယေန်ဆာန်တုဲ ဍေံထေဲ၊က္ဍဟ်ဇမၠေံအာအဲ လွာဲဂှ်တုဲ ပြဟ်ဟ်ဟေၚ် ဍေံဒုၚ်ဏာတဲကဵုအဲရ။ ရာဇာ မုဟိုတ် ဘိက်အဲဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုအလန် အာတ္ရဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ဍေံဂှ် ဍေံမိက်ဂွံဆဵု၊ ဗဵု ပေါဲအံၚ်ဇၞးဍေံရောၚ် အဲကၠိုဟ်အာရ။ ပ္ဍဲဗ္တံ ရာဇာ ကော်ဏာအဲတုဲ သ္ပဒၞက် ကဵုအဲဏောၚ်ဂှ် ကာလအဲကၠိုဟ် လဇုဲအာ သီုဖအိုတ်ရ။
မၞိက်ရတ်
(၂၃၊ ၁၀၊ ၂၀၂၁)
သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန်
ကျာ်ဒဵုပ္ကဴတေအ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကွဴ
ဘာကျာ်ဒဵုပ္ကဴတေအ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကွဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဒဿန သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၄၊ ဝှ် ၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
အလှာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန်
ကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန် (Mon National College) ဂှ် နွံပ္ဍဲ ကွာန်ညဳသာ (လဆောဝ်ကော် ဗဒိုပ်ညဳသာ)၊ ဒေသပကင်ရင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ကၞောတ်ၜဳရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ ကဝ်လိက်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် (Mon National Education Committee – MNEC)။ ကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန်ဂှ် စပံက်ဗ္တောန်လိက် ကုညးလမ္ၚတ်/ကွးဘာ နူကဵု ဂိတုဂျောန် ၂၀၂၂ ပ္ဍဲဘာဗတောန်လိက်ယာယဳ မသြိုင်လဝ် နကဵုဆုဒုန်ရ။ သၞာံကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ညးလမ္ၚတ် နွံဗဒါဲ ၃၀၀ တၠ၊ မဗ္တောန်ဒၟံင် နကဵု အစာပ္ဍဲကဝ်လိက်ကီု သီုကဵု အစာနူကဵုဇမ္ၚောဲ မဗတောန် နကဵုဗဳဒဳယော ဇြောမ် Zoom ကီုရ။
စမြိုင်ဘာဇၞော်ဂှ် နကဵုသြန်ဒါန် နူကောန်ဂကူမန် ကေုာံ နူဂကောံစေတနာတအ်ဂှ် စသြိုင်ဒၟံင် နူဂိတုဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၅၊ ၂၀၂၂ မရန်လဝ် အိုတ်သြန်ဒကေဝ်ဗၟာ ၆၀၀ ပြကောဋိကိုဋ် (=၂၀၀,၀၀၀ ဒဝ်လာအမေရိကာန်)။ သွက်ဘာဂွံဂေတ်မာန်ဂှ်ဂှ် မွဲမွဲသၞာံ သြန်ဒကေဝ်ဗၟာ ၜိုတ် ၂၀၀ ပြကောဋိကိုဋ် (၆၅,၀၀၀ ဒဝ်လာအမေရိကာန်) အိုတ်မာန်ရောင် တော်လဝ်ရ။
စမြိုင်
စမြိုင်ဘာဇၞော်ဂှ် စသြိုင် နူဂိတုဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၂၂။ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၄ ဂှ် အခိင်ဂယးဂှ် ခမဳသင်တအ် ဖ္ဍောတ်ပရိုတ် သအးဇ္ၚး အရှာမ်ဘာတုဲ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၅ အခိင်ဂယးဂှ် ကၠောန်သဘင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက်ရ။ ဒံက်တာရတ်ညာဏ် ဂှ် ဒှ်အစာဓဇဲ (architet) စမြိုင်ဝွံရ။
တဵုဂူ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်တဵုဂူ(Tawku)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်တဵုဂူ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၁၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်တဵုဂူဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၃၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၀၇၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၉၀၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဟကာံ၊ တၞံ
ဟကာံ ဂှ် နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ကော်စ Utricularia နကဵုဘာသာအေင်္ကလိက်ဓမ္မတာမ္ဂး ကော်စ bladderworts ဍေဟ်လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံတၞံ carnivorous plant တုဲ သီုဖအိုတ် နွံဂကူလစှ်ေတၞဟ်ခြာ ၜိုတ် ၂၃၃ ဂကူဒှ်ရ။ တၞံဏအ်ဂှ် မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲဍာ်ပတေက် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ အာရှ ကဵု ဥရောပ ရ။ တၞံဂှ် ခတဝ်ဒၟံင် လတူဍာ်တုဲ ဟွံမဲကဵု ရိုဟ်မစှ်ေလပါ်သၟဝ်ရ။ ၝောအ်ဍေဟ်ဂှ် ပ္ဍဲမွဲရာသဳမ္ဂး ဇၞော်ဂၠိင် စဵုကဵု မွဲမဳတာမာန်ရ။ ပ္ကဴအသာ်မိတ် မနွံဗီုပြင် ပ္ကဴကလအ် (ပ္ကဴဂရဲ) မတိုန်နူ ၝောအ်ဍေဟ်တုဲ စူတိုန် လတူဍာ် မလေပ်ကဴ ပ္ဍဲအကြာဂိတုဨပြဳ ကဵု အဝ်ဂေတ်ရ။
ကအ်ခဗုဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကအ်ခဗုဲ(Kawtbwee၊ ကော့ဘွီးရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ခဗုဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၀၃။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ခဗုဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၈၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၇၆၆ တၠရ။
ဟကာံ၊ တၞံ
တၞးဍေဟ် ဍိုန်ဍိုန်ဍောတ်ဍောတ် ဂၠိင်င်သောဲသောဲတုဲ နွံကဵု မမ ညံင်ကဵု ထိုင်ခၟာဲ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲမွဲရာသဳမ္ဂး တၞံဍေဟ် ဂၠိင်စဵုကဵု မွဲမဳတာမာန်ရ။
ကအ်ခဗုဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ဟကာံ၊ တၞံ
All Utricularia are carnivorous and capture small organisms by means of bladder-like traps. Terrestrial species tend to have tiny traps that feed on minute prey such as protozoa and rotifers swimming in water-saturated soil. The traps can range in size from 0.02 to 1.2 cm. Aquatic species, such as U. vulgaris (common bladderwort), possess bladders that are usually larger and can feed on more substantial prey such as water fleas (Daphnia), nematodes and even fish fry, mosquito larvae and young tadpoles. Despite their small size, the traps are extremely sophisticated. In the active traps of the aquatic species, prey brush against trigger hairs connected to the trapdoor. The bladder, when "set", is under negative pressure in relation to its environment so that when the trapdoor is mechanically triggered, the prey, along with the water surrounding it, is sucked into the bladder. Once the bladder is full of water, the door closes again, the whole process taking only ten to fifteen milliseconds.
Bladderworts are unusual and highly specialized plants, and the vegetative organs are not clearly separated into roots, leaves, and stems as in most other angiosperms. Utricularia lack a root system. Bladder traps are recognized as one of the most sophisticated structures in the plant kingdom.
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဗိုတ်
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဗိုတ် (ကာန်နဳ)၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ပလိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက်
ဘာပလိုတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တလောကပါလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
သံဃမေတ္တာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကပေါဝ်
ဘာသံဃမေတ္တာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကပေါဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၁၊ ဝှ် ၂၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဝင်
သၞာံ ၜိုတ် ၁၉၈၁ (၁၃၄၃) ဂှ် တၠဂုဏ်အစာ အိန္ဒက၊ တၠဂုဏ်သုမန၊ တၠဂုဏ်ဇာဂရ၊ တၠဂုဏ်ညေယ နူကဵု ဘာလွဳမာန်ထဝ်၊ ကျာ်ဇၞော်အစာတိဿပါလ နွံပိုန် ဘာကျာ်ဇြာတြေံ၊ ကျာ်ဇၞော်အစာ စန္ဒသဳရိ နွံပိုန် ဘာလျးသာသနာ၊ ကေုာံ တၠဂုဏ်အစာပါလိတ နူဘာတိုက်တၟိ (ဘာဓါတ်ကျာ်) ကွာန်ကၟာဝက်တအ် ချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ် သွက်ဂွံပံက်ဂကောံဗတောန်လိက်မန် သွက်ကောန်င္ၚာ် ပ္ဍဲဥတုကညင်မွဲ နကဵုဂကောံဂှ် ဗီုပြင်ဗတောန်ကီု အခိင်ကီု ကၠောန်တုပ်တုပ်ရ။ ဆဂး သၞာံဂှ် ဟွံဒှ်ပံက်ဂကောံ။ ဂတးယးသၞာံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၄) ဂှ် စဗ္တောန်လိက် ကုကောန်င္ၚာ် ပ္ဍဲဥတုကညင် ပ္ဍဲဘာလွဳမာန်ထဝ် ကဵု ဘာကျာ်ဇြာတြေံ ရ။ စိုပ် သၞာံ ၁၉၈၃ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၅)ဂှ် ခမဳသင် ကေုာံ ခရှ်တအ် ကောံဓရီုချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲဘာလွဳမာန်ထဝ်တုဲ ဂကောံဂှ် ခုတ်ခဴကဵုလဝ်ယၟုပေင်ပေင် "ဂကောံပၠတရဴဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ကွာန်ကၟာဝက် ရးဇြာ" ရ။ သၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ်လေဝ် ပံက်ဗ္တောန် ပ္ဍဲဘာလွဳမာန်ထဝ် ကဵု ဘာကျာ်ဇြာတြေံပၠန်ရ။ သၞာံ ၁၉၈၄ ဂှ် ပံက်ဗ္တောန် သီုပ္ဍဲဘာ လျးၜိုပ်ထဝ်တုဲ ဒှ်အာ ပိဒၞာဲရ။ သၞာံ ၁၉၈၅ ဂှ် ဘာတိုက်တၟိ (ဘာဓါတ်ကျာ်) ကေုာံ ဘာဇၞူရတ် လေဝ်ပံက်ဗ္တောန်ကီုတုဲ နကဵု ဂကောံဏအ်ဂှ် ဒှ်အာ မသုန်ဒၞာဲရ။ သီုမသုန်ဒၞာဲဂှ် လၟိဟ်ကွးဘာ နွံလ္ၚီပြင်ပြင်တုဲ နကဵု ဂကောံဏအ်ဂှ် တက်ပ္တိတ် လိက်တန်ကောန်င္ၚာ်၊ တန်ပထမ၊ တန်ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။
ကောန်ဒေင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကောန်ဒေင်(Takhuntaing)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကောန်ဒေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၀၈။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကောန်ဒေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၁၅၆၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၄၉၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၄၆၅၂ တၠရ။
ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဝင်
ဘာထံင်ကှ်ေ ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် နကဵု တၠဂုဏ်အစာဝိလာသ ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်ပုပ္ဖ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံဗ္တောန်လိက်မန်ဥတုကညင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၈၁ ဇာန္နဝါရဳ ၂၀ (သက္ကရာဇ် ၁၃၄၂ ဂိတုပုဟ် ၁၅ မမံက်) တ္ၚဲအင္ၚာဂှ်တုဲ ဗ္တောန်ဒၟံင်လိက်မန် ကုကောန်င္ၚာ်တအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်စိုပ် ဥတုကညင်ရ။ လိက်ကီု ဗီုပြင်ဗတောန်ကီု အခိင်ဗတောန်ကီု ဗ္တောန်ဒၟံင် အတိုင်မူ ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ နကဵု ဘာထံင်ကှ်ေဂှ် စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၇၆) ဂှ်မှ ဂွံစလုပ် ပံင်တောဲ ပ္ဍဲဘာ ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပွိုင်တိုက်ကၟာဝက်ရ။
ကောန်ဒေင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဒၞာဲမ ဗ္တောန်ဒၟံင်လိက်မန်ဥတုကညင် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ
ဘာလ္ၚဵုဂှ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံလ္ၚဵု ဇူအာလေဝ် နွံမာန်ရ။
ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သၞာံ ၁၉၉၂ သေပ်တေမ္ဗာ ၁၀ (သက္ကရာဇ်၁၃၅၄ ဂိတုဘတ် ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ သင် ကေုာံ ခရှ် ညးမဆာန်လိက်ပတ်ဂမၠိုင် ပသဘင်ကောံဓရီု ပ္ဍဲဘာလွဳမာန်ထဝ် ကွာန်ကၟာဝက်ရးဇြာ၊ သင်တိုန်စိုပ် ၅၂ ဇကု၊ ခရှ် ၁၀၃ တၠတိုန်စိုပ်တုဲ ကမၠောန်ဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ဥတုကညင် ပ္ဍဲကွာန်တၞဟ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်သီုဖအိုတ်လေဝ် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲကရောမ် မွဲဂကောံတုဲ တုပ်စိုတ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် ပွိုင်ဍုင်တၞဟ်တအ်လေဝ် ညးတအ်ဒက်လဝ် ဂကောံပွိုင်တိုက် ညးကဵုညး၊ လိက်ဗ္တောန်ညးကဵုညး နွံဒၟံင်ကီုတုဲ လိက်တအ် သီုဖအိုတ် ကလေင်ရုဲစှ်တုဲ လိက်မူကၟာဝက်ဂှ် ဟွံဆက်ဗ္တောန်တုဲ သီုဖအိုတ် ဗ္တောန်အာ နကဵု လိက်မူ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳ ကောန်ဂကူမန်ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန်နဝတ ပလီုလဝ်တုဲ ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵုလဝ်ပေင်ပေင်ရ။ ဂကောံမဒုင်ယၟု နကဵု ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ဟေင် ချဳဓရာင်ဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ က္ဍိုပ်သကိုပ် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တအ်ဂှ် လုပ်ကောံချဳဓရာင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဏအ်ဂၠိုင်တုဲ ဂကောံဏအ် နကဵု သွာင်သင်ကီု သီုကဵု သွာင်ခရှ်ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်ဒၟံင်ရ။
ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံဒေသရးမန်
ညးတာလျိုင်အဓိက နူကဵု ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် အာဂတပၠတရဴတုဲ ကော်ကောံဓရီု ကုဂကောံမန်ဒေသနာနာတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံဒေသရးမန် မာန်ကၠုင်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဂကောံ ကဏ္ဍ:BEHM
ခဏံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ခဏံင်(Khanaung၊ ခနောင်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ခဏံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၀၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ခဏံင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၉၆၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၃၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၈၉၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက်
ဘာဗၟံက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တရာဇိန္ဒော သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၃၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
သာယာဝတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သာယာဝတဳ
ဘာသာယာဝတဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သာယာဝတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၇၊ ဝှ် ၁၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ဘာဒေါဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ဘာဒေါဝ်(Hpedo)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဘာဒေါဝ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၂၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ဘာဒေါဝ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၀၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၆၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၇၇၀ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအ်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ကျာ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုနန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၀၊ ဝှ် ၅၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ခရီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ခရီု(Khayon၊ ခရုံရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ခရီု၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၂၄။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ခရီု မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၃၆၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၄၆၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၈၃၀ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ဓမ္မသ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ဓမ္မသ(Dhammatha၊ ဓမ္မဿရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ဓမ္မသ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၄၉၈၅။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဓမ္မသ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၃၅၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၂၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၁၈၀ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
လတက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအ်ခတဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခတဝ်
ဘာကအ်ခတဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခတဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုန္ဓရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၅၊ ဝှ် ၆၅။
က္ဍိုပ်ဒဒန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်က္ဍိုပ်ဒဒန်
ဘာက္ဍိုပ်ဒဒန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်က္ဍိုပ်ဒဒန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ခ
ခ (kha; the second letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုၜါတုဲ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ခ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ခ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ၜါ၊ ဣဏအ်ဂှ် "က" သာ၊ "ခ" သာဇြိုဟ်၊ "ဂ" ဇြိုင်၊ "ဃ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ကအ်ခတဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခတဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
က္ဍိုပ်ဒဒန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်က္ဍိုပ်ဒဒန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ခ
ဝင်
အက္ခရ် "ခ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
နိဿဲ
[[Category:]] [[Category:]]
ကုန်ကၠအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကုန်ကၠအ်(Chankone၊ ခြံကုန်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဍုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၇၄။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဍုင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၆၆၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၇၈၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၄၄၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကၠအ်သတ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကၠအ်သတ်(Kalawtthawt၊ ကလော့သော့)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကၠအ်သတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၂၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကၠအ်သတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၂၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၈၂၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၁၄၇ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကျာ်ကဗင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ကဗင်
ဘာကျာ်ကဗင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကျာ်ကဗင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၅၊ ဝှ် ၁၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ကရေပ်တၟအ်ရေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကရေပ်တၟအ်ရေင်
ဘာကရေပ်တၟအ်ရေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကရေပ်တၟအ်ရေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇိနပဝရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၆၊ ဝှ် ၂၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ကုန်မၞိက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကုန်မၞိက်(Myakone၊ မြကုန်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဍုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၇၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဍုင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၆၆၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၇၈၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၄၄၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ပလိုင်တၟအ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပလိုင်တၟအ်
ဘာပလိုင်တၟအ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပလိုင်တၟအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
လိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လိုင်
ဘာလိုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒဝရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၁။
ဝဳရိယ (ကျာ်ဇၞော်ဘာထံင်ကှ်ေ)
ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ (၁၉၅၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉ - ၂၀၁၄ သေပ်တေမ္ဗာ ၂၆) ဝွံ ဒှ် ကောန်ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဘာထံင်ကှ်ေ ဍုင်ကၟာဝက်။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ကမၠောန်ဒတုဲဖဵုသာသနာ၊ ဒတုဲဖဵုဂကူ နာနာသာ် ကၠောန်ကၠုင်လဝ် က္တိုင်က္တိုင်ကၟဟ်ကၟဟ် မပ္တံကဵု ကမၠောန်တွဟ်ဓရ်၊ ထ္ၜးဓရ်၊ ကမၠောန်ဗတောန်လိက် ဖျေဟ်လိက် ကုကောန်သင်တအ်၊ ကမၠောန်ဗတောန်လိက် ကုကောန်ၚ္ၚာ်သၟတ် ပ္ဍဲဥတုကညင်၊ ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်ဒတန်သာသနာ၊ ပံက်ပ္တန် ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲအရှာံဘာ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက် ကမၠောန်မြဴသာ်ဝွံ ကၠောန်ကၠုင် စဵုကဵု လအိတ်လမျီုရ။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဗွဲခမၞန်
ကျာ်ဇၞော်ဝဳရိယဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတု အဝ်ဂေတ် ၁၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၀ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၅ မမံက်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် ဒှ်ကောန် နာဲမံင်တေန်၊ မိသုင်တေန်ရ။ နူဍောတ်ဍောတ် မိမၜါ ခုတ်ကဵုလဝ် ယၟု မာံအုန်းသီး (အံင်တဳ) နကဵု ယၟုဝွံဟေင် တၠဂုဏ်အုန်းသီး မၞိဟ်တအ် ကော်ခဴစဒၟံင်ညးဂၠိုင်ရ။ ကျာ်ဇၞော် နွံကောဒေအ် သီုဖအိုတ် ၈ တၠ၊ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ကောန်ထဍဲ မရနုက်ကဵု ၅။ ကောဒေအ်ညး သီုဖအိုတ်ဂှ် (၁) မိဝုတ်၊ (၂) မိဟနှေဟ် (၃) မိမြခိုင် (၄) မိဂစေမ်) (၅) မာံအံင်တဳ (အုန်းသီး/ကျာ်ဇၞော်)၊ (၆) မာံကျဝ်ဇြဳ (၇) မိခေဝ် (၈) မိလှကျဳ တအ်ရ။
အခိင်ကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံအာယုက် ၁၂ သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၂ ဂိတုပသာ် ၁၃ စွေက်ဂှ် ပထပိုယ်သာမဏဳ ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဓမ္မပဒ ဘာကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင်တုဲ ဂွံယၟုထပိုယ်ဝဳရိယ ရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၄၀ ဂိတုမာ် ၆ မမံက် တ္ၚဲသိုက် အခိင်နူဂယး ၈း၄၅ ဂှ် ဂွံဒှ် ခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာကအ်ဒုန်မြေင်၊ ကွာန်ကအ်ဒုန်မြေင်၊ ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ ဇိနလင်္ကာရ ဘာကျာ် ကွာန်သၞေဟ်သွံ ဒှ်အစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်။ ကျာ်ဇၞော်ကတ်လိက် ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်ဂှ် ဂွံအံင်လဝ် တန်မူလ၊ တန်ဍောတ်၊ တန်ဒေါဝ်၊ တန်ဇၞော်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအလဵုအသဳဂှ် ဂွံအံင်လဝ် တန်မူလ ကဵု တန်ဍောတ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် အံင်တန်ဒေါဝ်တုဲ အခိင်ကာလ အလဵုအသဳ ကလေင်ကဵုအခေါင်သှ်လိက် ဘာသာမန်ဖအိုတ်ပၠန်ဂှ် ဒးကလေင်တိုန် တန်မူလ မွဲသၞာံ တန်ဍောတ် မွဲသၞာံ။ အခိင်ဂှ် နကဵု အလဵုအသဳဗၟာ ကဵုအခေါင်သှ်လိက် နကဵုဘာသာမန် ဆတန်မူလ ကဵု တန်ဍောတ်ဟေင်ရ။ ဘာကျာ်ဇၞော် မကေင်ကတ်လဝ်လိက်တအ်ဂှ် ဘာက္ၜင်ထဝ် ဍုင်မတ်မလီု၊ ဘာသုမင်္ဂလ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်၊ ဘာလဒေါဝ်ဍုင် ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဘာဗဂေါပရိယတ္တိမန် ဍုင်မတ်မလီုတအ်ဒှ်တမ်ရ။ တအ်ရ။
နူသၞာံၜိုတ် ၁၃၄၅ ဂှ် ပြာပ်ကၠုင်ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာထံင်ကှ်ေ ကွာန်ကၟာဝက်တုဲ ဗ္တောန်ကၠုင်လိက် ကုကောန်သင်တအ်၊ အခိင်ကညင် သွက်ကောန်သင်မ္ဂး ဗတောန်ကဵု ဂၞန်။ ခမဳသင်ပလုင် နူဍုင်ကွာန်တၞဟ်တအ်လေဝ် ကၠုင်ဗ္တောန်ဂၞန် ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်ဇၞော်နွံကီုရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝိလာသ ပြံင်အာပဒတဴ ပ္ဍဲဘာလွဳမာန်ရတ် ကွာန်ကအ်ခပုင်တုဲ နကဵု ကျာ်ဇၞော် မင်မဲပကင်ရင်ကၠုင် နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲဘာထံင်ကှ်ေဂှ်ရ။ ပ္ဍဲဘာထံင်ကှ်ေဂှ် အခိင်ဥတုကညင်မ္ဂး ပံက်ဗတောန်လိက်မန် ဥတုကညင် နူသၞာံ ၁၃၄၅ စဵုကဵု ၁၃၇၆ ပွိုင် ၃၁ သၞာံရ။ ပ္ဍဲအခိင်မကေတ်လဝ် တာလျိုင်ကျာ်ဇၞော်ဘာဂှ် ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် သာသနာ ဗီုကဵု သြိုင်ဘာ၊ သြိုင်ဇြပ်၊ ဖျေဟ်လိက်၊ ဗ္တောန်လိက်၊ တုဲပၠန် ကမၠောန်မရေင်တၠုင် ဖဵုဍုင်ကွာန် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင် ကွာန်ကၟာဝက် အရာပ်လဒေါဝ်ကွာန်တူဂှ် ဗက်ဒုင်ဒါန် နာနာသာ်တုဲ ရီုဗင်လဝ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် နွံကီုရ။
သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၉၇ (သက္ကရာဇ် ၁၃၅၉) ဂှ် ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလဂှ် စပံက်လဝ် ပ္ဍဲ ဘာထံင်ကှ်ေ ဂှ်ရ။ ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဗွဲကြဴ ကာလသြိုင်ဘာကောန်ဂကူမန်တန်သၠုင် ဂွံၜိုတ်ဒးရး သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ပြံင်အာ ပ္ကောံစွံ ပ္ဍဲဘာတၟိတေအ်ရ။
သၞာံ ၂၀၁၄ ဂိတုသေပ်တေမ္ဗာ ၂၆ (သက္ကရာဇ် ၁၃၇၆ ဂိတုဝှ် ၃ မမံက်) တ္ၚဲသိုက် အခိင်နူဂယး ၃း၅၀ ဂွံအာယုက် ၅၇ သၞာံ သိက္ခာ ၃၆ ဝှ် စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဘာထံင်ကှ်ေဂှ်ရ။ ဥတုဇကလာပ်ရုပ် ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဝှ် ၁၁ မမံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁း၀၀ ဂှ် စံင်ဇွဂြဇုတ်ဖျဴသွဝ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်ဂှ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
သၞေဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကုန်မၞိက်(Nidon၊ နိဒုံရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဍုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၇၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဍုင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၆၆၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၇၈၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၄၄၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဂဵု
ဘာဗၟံက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဂဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကောသိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၀၊ ဝှ် ၁၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ပလိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဂဵု
ဘာပလိုတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဂဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၆၊ ဝှ် ၂၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်တာ
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်တာ၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ကအ်လာန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကအ်လာန်(Ahlankyun၊ အလန်းကျွန်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ကြိက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၅၅။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ကြိက် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၇၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၁၈၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၂၂၅၈ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကအ်ကြိက်ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ထုင်မင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ထုင်မင်(Htonman)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ထုင်မင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၂၅။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ထုင်မင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၅၁၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၅၂၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၀၄၂ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ပစ္စဳဒြာဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပစ္စဳဒြာဲ
ဘာပစ္စဳဒြာဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ပစ္စဳဒြာဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၇၊ ဝှ် ၃၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ခဍာ်မုက်၊ တၞံ
တၞံခဍာ်မုက် (Sesuvium portulacastrum, Burmese; မြေပျက်, Thai;ผักเบี้ยทะเล) ဝွံ ဒှ်တၞံ မလုပ်အဝေါင်ချောဲသၟတ်မွဲဂကူ မလေပ်ကၠုတ်တိုန်ဒၟံင် အကြာတိဗ္တဳကီု ဇိုင်တၟအ်ကြေဟ်ကဵု ဗာန်စုက်ဒၟံင် လတူဗလးတိအရးတအ်ရ၊၊ တၞံဍေံ နွံဇမၠိင် ဗၞတ် ၁၅ cm (မွဲကဍပြင်င်)တုဲ တၞံဍောတ်သောဲ သာ်ဍီုဗကေတ်၊ တၞးဂစိုက်အရံင် သာ်တ္ၚေက်၊၊
လွပ် ကေုာံ တဗျဂုဏ်
ဇုတ်တၞံကီု တၞးကီု ဒှ်ခၞေဝ်ကေဝ် သ္ပကၞပ်ကၠပ်စဂွံရ၊၊ ဒးဝပ်ဂမ္တဴ တူပၟတ်မ္ဂး ဂြောပ်ဗာန်စုတ် ဇၞးအကင်ဂမ္တဴတုဲ ဝပ်သရဂံက်စှ်ေမာန်ရ၊၊ ရှ်သာဍေံ ာတ် ဖျုတ် ပအိုဟ်ညိညရ၊၊
ကအ်မိတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်မိတ်
ဘာကအ်မိတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်မိတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၇၊ ဝှ် ၃၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ကအ်ဂူ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဂူ
ဘာကအ်ဂူ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဂူ၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာသာမိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၃၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်