cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သၟာဲဒွက်
ဒွက် နဒဒှ် ဥပမာ နူကဵု အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန်
တြုဟ်၊ ပတှ်ေညိဒေအ်ဆာန် ကောဆာန်ရောဟွံဖဲ ပတှ်ေညိဒေအ်ဆာန် ကောဆာန်ရောဟွံဖဲ။ ကောဆာန်ရောဟွံဖဲ ပ္ဍဲစိုတ်ကောဏအ်။
တတိယ
ဗြဴ၊ ဍုင်မန်သိုက်သၠိင် မိင်ဟာကျေဝ်လာဲ ဟိုဲ၊ တာဝတိင်ကျရောင်ဟိုဲ။ လဴကဵုသၟာဲယျလေဝ် ဟီုကဵုလေဝ် သၟာဲယျ။ ဍုင်မန်သိုက်သၠိင်ဏောဝ်ဟိုဲ တာဝတိင်ကျ တာဝတိင်ကျ လေဝ် ဒေသဍုင်မန် ဟိုဲ
ဗြဴ၊တြုဟ်၊ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ပိုယ်ကၟောန်ဇက်တိုန်ကၠုင် (မိပ်ဇြိပ် မိပ်ဇြိပ် ရာင်ဆာဲ နွံစရာဲ ကျာ်သြဳမန်)၂ ပိုယ်ဒးဆာန်ကၠောန် ဍုင်မန်ညံင်သွဝ်။
ဗြဴ။ ယေန်သၞာင်ပိုယ်မန် နူထဝ်သောန် ဟိုဲ စဳဇန်တဴပၠန် ရောင်အဵု အဵုကလင်ပရိၜေါန်။ လဴကဵုပရိၜေါန်၊ ယေန်သၞာင်ပိုယ်မန်ရောင်အဵု စဳဇန်တဴပၠန် စဳဇန်တဴပၠန် လေဝ် ဇၟာပ်ဒိုဟ်ဂွံဆဵု။
ဗြဴ၊ တြုဟ်။ (ဂြင်စိင်ပခိုင် မိနာဲယာဲဟိုဲ သြ တိတ်နူကျာပါင် ဟဳလေဝ် ယဵုလ၊ ညံင်ရမ္သာင်လေဝ် ကောန်သၟိင်)၂ (ကောဆာန် ကောပတှ်ေ ကောဆာန်လေဝ်ပါင်သၟး ညးရးဍုင်ဟွံမိင်။)၂ မိင်ရကောန်သၟိင် ဂြင်စိင်ဂှ် ထဝ်ဂၠး သြာဲထောအ်ပိုယ်ဟာ အဵုအိုဲ အဵုအိုဲ။
တြုဟ်၊ (ထပ်တဲခိုင်ခိုင် အီဂြိုင်ညးပတှ်ေ)၂ အီဂြိုင်ညးပတှ်ေ ရုပ်မိဍေဟ်ကျေဝ်လာဲ။ အဵုအိုဲ အဵုအိုဲ
အး
အး (ah; the twelfth vowel of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုစှ်ၜါရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အးဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်အး ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+အး=ကး)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+အး=ဂး)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်အး ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-း) မကော်စ (ခရးက္ဍိုပ်)၊ ကာလပံင် ကုဗျည် သီုဂစိုတ်လဝ်မ္ဂး ဒှ် နကဵု -ို (ခဍိက္ဍိုပ် ဓဇက်ဇိုင်)၊ ဥပမာ က + အး + ဂစိုတ်က် = ကိုက်။
ဝင်
အက္ခရ် "အး" ဝွံ ပ္ဍဲအက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာဂှ် မဒှ်ဒၞာဲတမ် ဂကူမန်တအ် မကေတ်နင်လဝ် အက္ခရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်အဲဝွံ ဂကူမန်တအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၠုင်လအာ ရမ္သာင်ၜါၜါဂကူမန် ဒှ်မာန်ရ။ ရမ္သာင်ဇြိုဟ်အံဂှ် ဒှ်အး။
ခၟောမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓမ္မဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာဓမ္မဝိဟာရ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၆ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဗောဓ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၉၊ ဝှ် ၅၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
အင်ဝ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တာ
ဘာအင်ဝ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၈၊ ဝှ် ၁၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာသုဝဏ္ဏဘူမိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဝဏ္ဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၈၊ ဝှ် ၁၈။
ပြင်ဗကေတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ပြင်ဗကေတ်(Kanni၊ ကန်းနီး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၀။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ပြိုင်
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ပြိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၄၊ ဝှ် ၂၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒိုဟ်
ဒိုဟ် ပန် (Cardinal direction) ဂှ် ဒှ် သၟဝ်ကျာ၊ ဗၟံက်၊ သၠုင်ကျာ၊ ကေုာံ ပလိုတ်၊၊ ပ္ဍဲမန် ဗွဲမဂၠိုင် ရိုဟ်စနူ ဗၟံက်၊ ပလိုတ်၊ သၠုင်ကျာ၊ သၟဝ်ကျာ ရ၊၊ ဒိုဟ်အကြာဗၟံက် ကဵု သၟဝ်ကျာဂှ် ဨသာန်၊ ဒိုဟ်အကြာ သၟဝ်ကျာ ကဵု ပလိုတ်ဂှ် ဗာယပ်၊ ဒိုဟ်အကြာ ပလိုတ် ကဵု သၠုင်ကျာဂှ် နေရတိ၊ ဒိုဟ်အကြာ ဗၟံက် ကဵု သၠုင်ကျာဂှ် အဂၞဲ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်လဝ်ရ၊၊
နိရုတ္တိ
ဒိုဟ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် ဒိသ၊ ပ္ဍဲမန်ခေတ်တြေံဂှ် ချူ ဒိသ်၊၊ အရေဝ်မန်ဇေတ်တ်ဂှ် တ္လင်၊ ပ္ဍဲလိက်မန်ခေတ်တြေံ ဂွံဆဵုကေတ် သီုၜါရ၊၊ ဥပမာ ဒိုဟ်ဗၟံက် ဂှ် ဒိသ်မိမေႝာက် လေဝ်ချူ၊ တ္လင်မိမေႝာက် လေဝ်ချူရ၊၊ (ဗောယ်တ္လင်မိမေႝာက် - လိက်တၟအ်သြိုင်နန် ဃ၊၄၁)၊၊
ဒိုဟ်ဗၟံက် ဂှ် ဟိုတ်နူ မဒှ်ဂၠံင်တ္ၚဲ မမံက်တိုန်တုဲ ဒိုဟ်ဗၟံက် မန်တအ် ကော်စတုဲ ဂၠံင်တ္ၚဲစှ်ေ၊ တ္ၚဲပၠိုတ် ဂှ် ဒိုဟ်ပလိုတ် မြဴသာ်ဝွံ မန်တအ် ကော်စလဝ်ရ၊၊ သၟဝ်ကျာ ကဵု သၠုင်ကျာ ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် ဂၠံင် ကျာမကၠုင် သၠုင်သၠုင်သဝ်သဝ် တုဲ မန်တအ် မကော် သၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲရာမညဒေသ ဒၞာဲဂကူမန် မပဒတဴလၟုဟ်ဂှ် ကျာဟွံကၠုင် အတိုင်ဗီုဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒုင်သဇိုင် ကုဝေါဟာရမန်ဏအ်တုဲ အစာဝင်တအ်စှ်ေစိုတ် မွဲအခိင်တေအ် မန်တအ် ကေင်မံင်လဝ် ဒၞာဲမွဲဒၞာဲ လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံတိဗလး ဟွံသေင်မ္ဂး ၜဳတုဲ လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် ဟွံတိကုန်ဒဵု ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဒၞာဲဗီုဏအ်ဂှ် ညးတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်မွဲဒၞာဲတုဲ ညးတအ်စှ်ေစိုတ် မွဲအခိင်တေအ် မန်တအ် ကေင်မံင်လဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
ဒိုဟ်အကြာဂမၠိုင် ပန်တအ်ဂှ် မန်တအ် လွဳစလဝ် နူသံသကြိုတ် ဖအိုတ်ရ၊၊ ဒိုဟ်ဨသာန် (ဣဳၐါန)၊ ဗာယပ် (ဝယု)၊ နေရတိ (နိရတိ)၊ အဂၞဲ (အဂနိ)၊၊
လောကပါလ
အတိုင်ဓဝ်ပတှ်ေဟိန္ဒူမ္ဂး ဇၟာပ်ဒိုဟ် နွံကဵုပၟင်ပၟဲ မကော်ခဴစ လောကပါလ (लोकपाल)အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊ လညာတ်ဟိန္ဒူဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာလေဝ် ဒေဝတဴပၟင်ဒိုဟ်ဒစာံ မြဴသာ်ဝွံ ကော်စ ပတှ်ေကေတ်လဝ်ကီုရ၊၊
ဒုဟ်ရပ်စပ်သုၚ်စောဲ ဘာကၟဳသၠဆုဒ္စာံသာ်
၃။ ဘာဒၟံၚ်ဇံၚ်သ္တိက်မ္ဂးဂှ် အာစိုပ် ဇရေၚ်ညးမၞုံကဵုဂုဏ်သိက္ခာမဇၞော်ရ၊ ပ္ဍဲဟွံသေၚ်ကဵုအခိၚ် ခမဳသၟတ်ဒးဒုၚ်ဒၠိုက်က္တဵုတုဲ စိုတ်ဟွံတန်ကြန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ထေက်ကဵုဒးဒၠိုက်က္တဵုဒှ် ဒုဟ်မွဲသာ်။
၄။-
၅။ ဟိုတ်မဆေဝ်ဒဝ်ကၠေံ ပရိုဟ်လၟုဟ်၊ ဂမ္တဴမာန်တုဲ ဒဒှ်မလေပ် သ္ပကဵုကာယမဍိုန်ၜတ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်၊
၆။ ပူဂဵုမလုပ်အာပ္ဍဲဘာဂှ် ပ္တုဲကေၚ်ကာသရာံပါပ် မမိက်ကဵုမွဲမွဲ သၟဟ်အစောံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒဒှ်မဂြေပ်ဗ္ဒန်လဝ် သွက်ဒးဟီုဂရိုဟ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်၊
၇။ "ဂြပ်အဲရောၚ်" ရဴဝွံ ဒဒှ်မသ္ပ ပွမသီဂိုၚ်လဝ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ် ဒဒှ်မၞုံကဵုဘာဂှ် တုပ်သၟဟ်ကေုာံ ပွမသ္ပဒ္တဴ ညးမရနုက်ကဵုၜါရ။ (သ္ကံလ္ၚောဝ်) ဒဒှ်မတုပ်သၟဟ်ကေုာံ၊ ပွမသ္ပဒတဴကဵုသ္ကံလ္ၚောဝ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်။
၈။ ဟိုတ်မဆက်ဆောံကေုာံ စဲ၊ ဒဂိတ်၊ ဂစက်ဂမၠိုၚ်တုဲ ဒဒှ်မဆက်ဆောံကေုာံသတ်မဂၠိုၚ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်။
ညာတ်ကေတ်ဒုဟ်ဒ္စာံသာ်ဏံတုဲ ဗောဓိသတ်သၠးကၠေံအာကၟဳသၠဆုရ။
သဳရိဓမ္မ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာသိရဳဓမ္မ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇောတိက (အာယုက် ၉၄ ဝှ် ၇၃၊ စဴသွဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ဂိတုဝှ် ၆ စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ အခိင် ၉း၅၅ မိနေတ်)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
တၟအ်တိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟအ်တိုင်(Kyauktaing၊ ကျောက်တိုင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၀၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လှာဒကှ်၊ ပွိုင်ဍုင်
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် (ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်,Kyain Seikgyi Township) ဂှ် နွံပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ ခရိုင်လှာဒကှ်ရ။ အပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် နွံဍုင်လှာဒကှ်၊ ဍုင်ကျာ်ပိ၊ ဍုင်ကျာ်ဍုင်တုဲ ရုင်သၟိင်ဂမၠိုင်ဂှ် နွံပ္ဍဲဍုင်လှာဒကှ်ရ။
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဝွံ ကရေက်လပါ် ဗမံက် ကဵု သၠုင်ကျာဂှ် နွံကဵု ဂြိုပ်ဒဵုဂမၠိုင်တုဲ ကရေက်လပါ် ပလိုတ် ကဵု သၟဝ်ကျာဂှ် နွံကဵု ၜဳကြုင်ဂမၠိုင်ရ။
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဝွံ အတိုင်စရင်မၞိဟ် နူသၞာံ ၂၀၁၇ မ္ဂး ဂကူကရေင် နွံဂၠိုင်တုဲ ဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာ နွံလၟိဟ် ကြပ်တုပ် ရေင်သကအ်ရ။
ဝင်
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် သၞာံ ၁၈၂၆ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၄ တုဲ ကြဴနူ ပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာအလန်ပထမ တုဲအာတုဲ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ပကင်ရင်အင်္ဂလိက်ဂှ် ဒေသဝွံ လုပ်လၟိဟ် အပ္ဍဲခရိုင်ကျာ်ခမဳရ။ နူဂှ် မွဲကရောမ် ကုဍုင်ကအ်ကြိက်ဂှ် နွံအပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဟောင်သရောတုဲ ပကင်ရင်ကၠုင် နကဵု ဂအုပ်ဍုင်မွဲတၠရ။ စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၁၁ဂှ် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် အပ္ဍဲခရိုင်လပါ် ကအ်ကြိက်တုဲ ပကင်ရင်ကၠုင် နကဵု ညးဇမၞော်ဒေသ (နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်) မွဲတၠရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒေသဂှ် ဒှ်ဒေသဂြိုပ်တုဲ ကမၠေတ်မၞိဟ် နွံ ပ္ဍဲမွဲတိုင်ဂှ် မၞိဟ်နွံ ၂၀ တၠဟေင်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၅၊ ဂိတုဂျူလာင် ၁ ဂှ် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် အပ္ဍဲခရိုင်ဘာအင်။ နူဂှ်ပၠန် သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗါ ၆ ဂှ် နူအပ္ဍဲ ခရိုင်ဘာအင်ဂှ် ပါ်ပ္တိတ်တုဲ ပၠုပ်စုတ် အပ္ဍဲ ခရိုင်ကအ်ကြိက်ရ။ သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ် ဒှ်အာ ခရိုင်လှာဒကှ်ရ။
ယၟု
နကဵု ဘာသာဗၟာ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဟိုတ်မဂွံကော် ဆိပ်ကြီး (= သၞေဟ်ဇၞော်) ဂှ် ရံင်ကဵု သၞေဟ်က္ၜင် ဂၠုင်ဇၞော် ပ္ဍဲ သၞေဟ်ဆု (ကမ်းနဖူးသစ်ဆိပ်) မနွံ ပ္ဍဲၜဳဇမိဂှ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ယၟု ကြာအင်းဆိပ်ကြီး။ နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုယၟုဍုင်လှာဒကှ် တုဲ ကော်စ လှာဒကှ်ရ။ လှာဒကှ် ဂှ် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲအရှာံ ရုင်ပရေင်တဵုလွဳ အရာပ် ၂။ စဵုကဵုအခိင်လၟုဟ် ပ္ဍဲအင်လှာဂှ် တၞံဒကှ်တိုန်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။
ပထဝဳ
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဒတန်ဒၞး လေတ္တဳကျုတ်သၠုင်ကျာ ၁၅ ဒဳဂရဳ ၁၃ မိနေတ် ၁၅ စက္က ကဵု ၁၆ ဒဳဂရဳ ၀၂ မိနေတ် ၀၀ စက္က၊ လေတ္တဳကျုတ်ဗမံက် ၉၇ ဒဳဂရဳ၊ ၄၅ မိနေတ် ၃၀ စက္က ကဵု ၉၈ ဒဳဂရဳ ၀၇ မိနေတ် ၀၀ စက္ကတုဲ ဗွဲသၟဟ်မ္ဂး နွံလတူ ဗလးၜဳ ၃၇ ပေ။ ဇမၞော်သမၠဲ ပွိုင်ဍုင်ဂှ် နွံ ၃၀၃၁,၀၁ စတုရံတိုင်၊ ၁၉၃၉၈၄၇ ဨက ရ။ ဗမံက် ကဵု ပလိုတ်ဂှ် နွံဇမၠိင် ၅၀ တိုင်၊ သၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာဂှ် နွံဇမၠိင် ၈၂ တိုင်။
နူကဵု ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် လပါ်ဗမံက်မ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်ဗြဝတဳ ကဵု ရးနိဂီုသေံ၊ လပါ်သၠုင်ကျာမ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ လပါ်ပလိုတ်မ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ကဵု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ လပါ်သၠုင်ကျာမ္ဂး ဒးပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက် မြဴသာ်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ရ။
ဒဵုသဘာဝ
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် နွံကဵု ဂြိုပ်ဒဵု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် လပါ်ဒိုဟ်ဨသာန် ပ္ဍဲဒေသ ကျာ်ဍုင်ဂှ်မ္ဂး နွံ ဓရေင်ဒဵု၊ ဓလဲဒဵု၊ ဒတဲဒဵု ဒဵုဒၞး (ဒေါနတောင်တန်း)တုဲ ဗွဲသၟဟ် နွံသမၠုင် ၃၇၀၀ ပေဒှ်ရ။ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် လပါ်ဒိုဟ်ဗမံက် ၜိုတ် ၁၀ တိုင်ဂှ် နွံကဵု ဓရေင်ဒဵု (ခုတ်ခွား) မပါ်ခြာလဝ် ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ဍုင် ကဵု ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ရ။
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် နွံကဵု ၜဳဇမိ၊ ၜဳဝင်ရာဲ၊ ၜဳ(ဟောင်သရော)တုဲ ၜဳတအ်ဂှ် ဒှ်ၜဳမဇွောဝ်ဒၟံင် နူသၠုင်ကျာ စှ်ေအာ လပါ်သၟဝ်ကျာအိုတ်ရ။ ၜဳဇမိ ကဵု ၜဳဝင်ရာဲ ၜဳၜါဝွံ အာပံင်ကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲဗဒါဲကွာန်ၜါသွာင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ဒှ်အာ ၜဳကဍတ် (အတ္ထရံမြစ်) တုဲ ဇွောဝ်တိတ်အာ ပ္ၚံက်ၜဳမုတ္တမရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဝွံ လပါ်ဗမံက် ကဵု လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် နွံကဵု ဒဵုဂမၠိုင်တုဲ လပါ်ပလိုတ် ကဵု လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံကဵု စောဝ်ကြုင်ဂမၠိုင်ရ။
ဂမ္တဴ
ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် ဒှ်ဒေသဂမ္တဴတုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ နွံစဵုစိုပ် ၃၉C• မာန်တုဲ အခိင်ဂံက်မ္ဂး ဂမ္တဴသဝ်စှ်ေ စဵုကဵု ၂၉C• နွံရ။
လၟိဟ်မၞိဟ်
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် အတိုင်စရင်မၞိဟ် စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၁၇ ဂိတုမေ ၃၁ ဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်ပ္ဍဲစရင် နွံ ၂၄၆,၀၆၅။ ပ္ဍဲဂှ် ဂကူကရေင် နွံ ၅၂%၊ ဂကူမန် နွံ ၁၉% တုဲ ဂကူဗၟာ နွံ ၁၉% ရ။ မၞိဟ်မရှ်ေသှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ နွံ ၂၁၈၅၆၆၊ ခရေတ်ယာန် နွံ ၂၄၆၄၀ ဟိန္ဒူ နွံ ၂၀၀ တုဲ မူသလေန် နွံ ၂၆၅၉။
ဆက်ဗှ်
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ပွမကၠာဲဘာသာ
ပွမကၠာဲဘာသာ (ဗၟာ: ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း; အၚ်္ဂလိက်: translation) ဝွံ မဒှ် လၟေၚ်ကမၠောန် ကၠာဲစၠောံ အောန်အိုတ် လိက် ကေုာံ အရေဝ် နူဘာသာ ၁ စိုပ် ဘာသာ ၂ ရ။
ညးကၠာဲစၠောံဘာသာမန်ဂမၠိုၚ်
ဂကောံကၠာဲစၠောံဘာသာမန်မွဲ ကၠးကၠးမးမး ဟွံမွဲ ကၠုၚ်ဏီကီုလေဝ် ညးသုၚ်စောဲ မဳဒဳယာဆက်စၠောံ လ္တူအပှ်ကျာ ဝှေသ်ဗော် (Facebook) တအ် ပံက်လဝ်ဂကောံ မကော်ဂး ကၠာဲစၠောံဘာသာမန် (မွန် ဘာသာပြန်ဆိုကြသူများ) နွံရ။
ကၠာဲစၠောံဘာသာမန် (မန် ဘာသာပြန်ဆိုကြသူများ)
ရန်တၟအ် ညးတအ် ပံက်ပ္တန် ဂကောံအောန်လာၚ်ဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ "ဝေါဟာမန် ကြပ်ကၠေံကၠက်မံၚ်တအ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံမံက်တိုန်အကြာမိဿဟာဲပ္ဍဲဏံကီု၊ ဝေါဟာဟွံတီတအ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံဒှ်သၟာန်ညးသ္ကအ်တုဲ ပါ်ပရအ်ပရေၚ်ဝေါဟာမန်ကီု၊ ကာလမံက်ကၠုၚ်ပ္ဍဲစိုတ်မိက်ဂွံသဳကၠဳ ဝေါဟာမန်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး ညံၚ်ညးဂမၠိုၚ်လေဝ် ဂွံဒှ်အာဗဟုသုတပရေၚ်ဝေါဟာကေုာံရေၚ်သ္ကအ်ကီု" ဂးရ ။
ဒဵုကဵု စၟတ်တ္ၚဲ ၂၅၊ ဂိတု ၁၁၊ ၂၀၁၉ ဂှ် ကောန်ဂကောံကၠာဲစၠောံဘာသာမန် နွံ ၂၂၄၆ တၠရ။ ဂကောံဝွံ ညးလဵုမွဲဟွံရုဲ ညံၚ်ဂွံပါလုပ်မာန် ပံက်လဝ် (မဒှ် ဂကောံ public) ရ
ခရိုက်သာံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာခရိုက်သာံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၈ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၅၊ ဝှ် ၂၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓမ္မဝိဟာရဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာဓမ္မဝိဟာရဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုင်္ဂလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၁၊ ဝှ် ၁၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဂုဏ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာဆု ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်
ကတဵုဒှ်မၞိဟ်
ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠဝွံ သက္ကရာဇ် (၁၂၈၂) သၞာံ၊ ဂိတုဝှ် (၄)စွေက်၊ တ္ၚဲစန်ဂှ် သၠးဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိ ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ ယၟုမ နာဲသုၚ်မိုၚ် + ယၟုမိ ဣနာဲပျအ် မၞုံယၟုရ။ ပၞောဝ်ကောဒေံညးပန်ဂမၠိုၚ် ဒှ်ကောန်ရတ်မရနုက်ကဵုၜါတုဲ ကဵုလဝ်ယၟု မာံခေန် ရ။
ဘဝထပိုယ်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၂၉၈) သၞာံ၊ ဂိတုကထိုန် (၁၀)မံက်ဂှ် သ္ပအာစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်ကဵု ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတ၊ မိကဵုမၜါ ဒုၚ်ဒကာပစ္စယ်ပန်တုဲ ဂွံအာစိုပ်ဒဒှ်သာမဏဳ ပ္ဍဲဘာဇၞော် ဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကအ်ဍောတ်ရ။ ယၟုသာမဏဳ ဒှ်ထပိုယ်ဂုဏရ။
ဘဝခမဳ
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၀၂) သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် (၄)စွေက် အခိၚ်တ္ၚဲစေၚ် ကလေၚ်(၁)နာဍဳဂှ် သ္ပအာစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်ကဵု ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတ၊ မိကဵုမၜါ ဒုၚ်ဒကာပစ္စယ်ပန်တုဲ ဂွံအာစိုပ်ဒဒှ်ဘဝခမဳ မသၠုၚ်ပြဲ ပ္ဍဲခဏ္ဍသီ ဘာဇၞော် ဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကအ်ဍောတ်ရ။
ဘဝကတ်ပညာ
ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠဝွံ ကေၚ်ဆန်ၜန်ကတ်ဗ္တောန်လဝ် ကွတ်ပညာလိက်ပတ်သ္ဇိုၚ် ပိဋကတ် ပ္ဍဲဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတ၊ ဘာဇၞော်ကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ကျာ်ဇၞော်အာစာ ဘဒ္ဒန္တ ပုပ္ဖရမ္မ၊ တၠဂုဏ်အာစာ ဘဒ္ဒန္တ ကေသာရ၊ ဘဒ္ဒန္တ ပါလိ ဘာဇၞော်၊ ကွာန်တံၚ်ပရၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်ရ။
အခိၚ်အာစိုပ်အဝဲ (၁၅)သၞာံဂှ် ကေၚ်ကတ်ဗ္တောန်လဝ် ပညာလောကဳ ပ္ဍဲဘာတန်ဒေါဝ် ကွာန်လၟိုၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ် စဵုကဵုစိုပ်တန်သတ္တမတုဲ ပ္ဍဲဘာတန်ပညာမ္ၚး ဍုၚ်ဗဂေါဂှ် ကေၚ်ကတ်ဗ္တောန်လဝ် ပညာလိက်အၚ်္ဂလိက် စဵုကဵုစိုပ် တန်ဒသမရ။
ကြဴနူဂှ် တိုန်အာစိုပ်ဍုၚ်မာန္တလေဝ်တုဲ ကတ်ဗ္တောန်အာ ပညာလိက်ပတ် ပိဋကတ်ကဆံၚ်လ္တူ ပ္ဍဲဇရေၚ် ကျာ်ဇၞော်အာစာ ဘဒ္ဒန္တ နာရဒ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ဘာသာသနဇောတိကာရီု၊ ကျာ်ဇၞော်အာစာဥူကျေဝ်၊ ကျာ်ဇၞော်အာစာ ဘဒ္ဒန္တ အရိယဝံသ၊ ကျာ်ဇၞော်အာစာ ဘဒ္ဒန္တ ဥက္ကံသ ပ္ဍဲတိုက်ကျာ်ဇၞော်ရ၊ ပ္ဍဲပေါဲကလေၚ်လိက် ပရိယတ္တိ ဂကောံပဝါရဏာ ဂိုဏ်ဇၞော် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ဂှ် ကေၚ်ကလိဂွံလဝ်လာဘ် ‘ပထမ’ ကဆံၚ်သၠုၚ်အိုတ်ကီုရ။
ရေၚ်တၠုၚ်သ္ဇိုၚ်ဝန်သာသနာ ကေုာံ ချူခၞံပြကိုဟ်ဂမၠိုၚ်
ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠဝွံ အခိၚ်ကလိဂွံဘဝခမဳ (၄) ဝှ်ဂှ် ကေၚ်ဖျေံလဝ်လိက်ပတ် ပရိယတ္တိသာသနာ ပ္ဍဲဘာဇၞော် မဟာဝိဟာရ ကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်ရ၊ သ္ပပတံနူ သက္ကရာဇ် (၁၃၁၅) သၞာံတုဲ စဵုကဵုစိုပ် (၁၃၆၁) သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် (၅)မံက် တ္ၚဲစန်ဏံ ဟီုတွံစဳပျးစၞောန်ထ္ၜး ပ္တိုန်ဖျေံဒၟံၚ် ပရိယတ္တိသာသနာကဵု ခမဳသာမဏဳဂမၠိုၚ်ကီု သီုကဵုဒါယကာဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲဘာဆု ပရိယတ္တိ ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်ရ၊ အခိၚ်ပ္တိုန်ဖျေံဒၟံၚ်လိက်ပတ်ကဵု ကောန်ကတ်လိက်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ကေၚ်ချူခၞံလဝ် ပြကိုဟ်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဏံရ။
၂။ ပြကိုဟ်အကံက်ယမိက်။
၃။ ပြကိုဟ်အကံက်မာတိကာဓာတုကထာ။
၄။ ပြကိုဟ်တြဲာအဘိဓာန်၊ အလၚ်္ကာဆန်ဂမၠိုၚ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠဝွံ သ္ပပတံနူ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ် ကလိဂွံကၠုၚ်ဌာနသွဟ်လိက်တုဲ ကေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ်လဝ် တာလျိုၚ်နာယကရ၊ ပ္ဍဲပေါဲသၚ်ကောံဓရီု ‘မှဝ်ဗဳ’ ဂှ် ကေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ်လဝ် ဒဒှ်ညးစၞးခရိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီုရ၊ သွက် ပေါဲသၚ်ကောံဓရီု ဂိုဏ်ပံၚ်ကောံအလန်ပထမ ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ်လဝ် နဒဒှ်အာစာတၠၝောံကိုဋ် ဆေၚ်စပ်ကဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်ရ၊ ပ္ဍဲပေါဲသၚ်ကောံဓရီု ဂိုဏ်ပံၚ်ကောံဂှ် ရေၚ်တၠုၚ်ပ္တိတ်ကၠုၚ် ဇြဟတ်ကဵုကိစ္စသာသနာ နဒဒှ်စၞးသၚ် သံဃသမ္မုတိ၊ ရေၚ်တၠုၚ်သ္ဇိုၚ်ဝန်သၚ် ဗဟိုရ်သံဃမဟာနာယကကၟိန်ဍုၚ်ရ။
ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠဝွံ ခရှ် သာမဏဳ ခမဳဂမၠိုၚ် က္တဵုဒှ်ဂဗုတ်အဓိကရိုဏ်မ္ဂး ရပ်လဝ်ဓရ်ခန္တဳတုဲ ညံၚ်ကဵုဂွံသောၚ်ကၠးဂှ် ဟီုသှ်ပၠးလဴကလးကဵုရ၊ ကိစ္စအတ္တုက္ကံသန ပရဂမ္ဘန မဒှ်ဒ္ဂေတ်ကျာ်အရှန်တအ် က္ဍုဟ်မၠေံဇအိုန်ဇရဂှ် ညံၚ်ကဵုဟွံဂွံကၠောန်ဒး၊ ဟွံဂွံဟီုဒးဂှ် ပၠောပ်လဝ်ဂၠံစိုတ်လၟိုန်ကာလရ၊ စိုတ်ဇကုညံၚ်ကဵုဂွံသ္အးဇ္ၚးဂှ်လေဝ် စွံသတိမၚ်မွဲဒၟံၚ် လၟိုန်ကာလရ၊ ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံ စိုပ်အခိၚ်ရာသဳဥတုကညၚ်မ္ဂး ညးဟွံလေပ်လိက်ဏီ သွက်ဂွံလေပ်အာလိက်၊ သွက်ဘာသာ သာသနာ ယေန်သၞာၚ်ဂွံရာၚ်ဆာဲအာ သ္ပလွဳပရာ အာဂတပၠတရဴတုဲ ပံက်လဝ်ကဵုတန်ဗ္တောန် ယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာရ။
မဂွံဒုၚ်အဲပရဲ
ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠ ဘဒ္ဒန္တဂုဏမဟာထေရ်ဝွံ ဟိုတ်နူဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ဂကောံဂုဏ် မပ္တံကဵုခရှ်သာမဏဳ ခမဳ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကီု၊ ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ဂုဏ်ပရိယတ္တိဝိသာရဒ၊ ပဋိပတ္တိမာမကီု၊ ပွမပ္တိုန်ဖျေံလိက်ပတ် ပရိယတ္တိသာသနာ ကုကောန်ကတ်လိက်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ပွမချူခၞံပြကိုဟ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံဂုဏ် မပ္တံကဵု သဳလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ သိက္ခာ ပိပြကာဂမၠိုၚ်ကီုတုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၅၃) သၞာံ၊ (၁၉၉၁) သၞာံ၊ ဂကောံအလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာတအ် အပ်ပြာပ်ဇိုန်ဏှၚ် ဗ္ဂိန်ကဵုဒါန်တဆိပ်ကြာ ‘အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ’ရ။
စုတိ
ဓရ်သၚ်္ခါရမ္ဂးဂှ် ဒှ်တုဲဟိုတ်နူမ္ဒးလီုဗွဲစၟတ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၆၁) သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် (၅)မံက်၊ တ္ၚဲစန်၊ အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲ (၄)နာဍဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တဂုဏမဟာထေရ်မွဲဇကု မ္ဒးအာစိုပ်သဘဴအနိစ္စ ကညစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်၊ ဘာဆုရ။
နိဿဲ
လိက်ကၞပ် ' ထေရုပ္ပတ္တိ ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠ ဘဒ္ဒန္တဝံသပါလ မဟာထေရ်'၊
ကကှ်ကှ်
right|thumb|ကွာန်တမ္ၚာ မစဲဒၟံင်က ပ္ဍဲတ္ၚဲ – [[Vincent van Gogh|Van Gogh 1882]] ကကှ်ကှ် (ဝါ) ကသော (Dried fish,ငါးခြောက်) ဂှ် ဒှ်က မပကှ်လဝ် သွက်ဂွံကၠောန် စၞစ။ ကထနေက်ဂှ် ယဝ်ရစွံလဝ် အတိုင်ဂှ်မ္ဂး ခြာဟွံလအ် အုဲအာ ဗွဲမလောန်သွာမာန်ရ။ မစဲဗကှ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မပတိတ်ဍာ်တုဲ ဂွံစွံစၞ အခိင်လအ်အ်မာန်ရ။ နကဵု နဲမစဲဗကှ် ပတိတ်ဍာ် နူကဵုစၞဂှ် ရန်တၟအ် ညံင်အနုဇဳဝဂမၠိုင် ညံင်ဟွံဂွံဂျိုင်တိုန် ပ္ဍဲကဵုစၞတုဲ စၞဂှ် ညံင်ဟွံဂွံအုဲလီုရ။ ဟိုတ်စၞဂမၠိုင် မဂွံအုဲ မဂွံအုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု အနုဇဳဝ (စၟဍောတ်တ်သောဲသောဲ) တအ် ဂျိုင်တိုန် ပ္ဍဲကဵု စၞတအ်ဂှ်တုဲ အနုဇဳဝတအ် စစၞတအ်ဂှ်ရ။ အနုဇဳဝတအ် ဂွံဂျိုင်တန်တဴမာန်ဂှ် ဍေဟ်နွံပၟိက် ဍာ်။ ဍာ်မနွံ ပ္ဍဲအရာမွဲမွဲဂှ် ပ္တိတ်ထောအ် နကဵု နဲ မကသ္ၚဲ ပ္ဍဲကျာ၊ မစဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲ၊ ဂဒဵုကဵုယက်တအ်ရ။
နူကဵု အခိင်တမၠာတေအ်ရ ကဂှ် ညးတအ် ဂိုင်ဒေပ်လဝ် နကဵုနဲ မစဲဗကှ်၊ နကဵုနဲဂဒဵု ကေုာံ နကဵုနဲမဂွပ်။ နဲကဲတြေံအိုတ် ဗီုမဂိုင်ဒေပ်ကဂှ် ဒှ်နဲ ကဵုဍေဟ် ကှ်အာ နကဵုကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုတ္ၚဲရ။ နဲကဲမဂိုင်ဒေပ်က နကဵုကကှ်ကှ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲတြေံတြဟ်မွဲတုဲ ကကှ်ကှ်ဂှ် စွံဂွံ ဂၠိုင်ကဵုသၞာံရ။ တုဲပၠန် နဲကဲဂှ်လေဝ် ဒှ်နဲကဲ မလောဲသွာတုဲ ဟွံဒးအိုတ် င္ၚုဟ်မးဂှ်ရ နကဵု သၟာတမ္ၚာတအ်ကီု သီုကဵု နကဵု ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်မွဲမွဲဂှ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။
မဂၠိုင်ကဵုနဲ
right|thumb|ကနေဝ်က ပ္ဍဲဍုင်နဝ်ဝေ၊ ဗီုမစဲဗကှ်က။ thumb|ကသော မစဲဗကှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲတ္ၚဲ ပ္ဍဲ မဒဂါသကာ (Madagascar) thumb|ကကှ်ကှ် နာနာသာ် ပ္ဍဲကဵုဖျာ မဏိပူရ်၊ အိန္ဒိယ။ စပ်ကဵု ကကှ်ကှ်တုဲ အတိုင်ရာသဳဍုင်မန် မဒှ်ဒေသကမ္တဴတုဲ မစဲဗကှ် နကဵုတ္ၚဲဖအိုတ်ရ။ အရာသီုဖအိုတ်ဂှ် ဖန်လဝ် ညံင်ဂွံကှ်ပြဟ်၊ ၜဵုဂွံလုပ်ကၠောအ်ပြဟ်ရ။ ကသၟတ် ကေုာံ ကထပှ်ေပှ်ေ ဗီုကဵု ကကၠာ်၊ ကလတာ်ကၠဵုဂှ် ကရေက်ဗုင် ပ္တိတ်ထောအ် ဗုင်အိက် စုတ်ၜဵုတုဲ စဲအတိုင်ဂှ်ရ။ ကဇၞော်ညိ ဖျုန်တီုမ္ဂး ညးပါ်ကရေက် လပါ်စးတုဲ စဲဗကှ်အတိုင်ဂှ်။ ယဝ်ရ ဇၞော်ဇၞော် ကရေက်လပါ်စးတုဲ ကလေင်ရေဲထောအ် ဍောတ်တ်ပၠန်။
Clipfish
Clipfish ဂှ် ကိုပ််ကၠာ ဟွံစဲဗကှ်ဂှ်ဂွပ်လဝ် ကဵုၜဵု မွဲလစုတ်ကၠာရ။ နကဵုနဲကဲဏအ်ဂှ် ဂကူပဝ်တူဂြဳတအ် ကဂှ် ဂွပ်လဝ် ကဵုၜဵု ၂-၃ သတ္တာဟတုဲ ပ္တိတ်စဲရ။ ဆဂး နကဵု အခိုက်ဒေသမန်မ္ဂး ယဝ်ရဂွပ်လဝ်လအ်မ္ဂး ကဂှ် ဂွံသၟူအာဲတုဲ ညးဂွပ်စွံ ဆပွိုင် နာဍဳညိညလေဝ်နွံရ။ ပ္ဍဲဒေသ ဇြောမ်ကမ္တဴ ဗီုကဵုဍုင်မန်ပိုယ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်လလအ် ဍာ်မနွံ အပ္ဍဲက ဂွံသ္ၚဲအိုတ်ဂှ် အနုဇဳဝကတဵုဒှ် အပ္ဍဲက မာန်ဒၟံင်တုဲ ကမလေပ်အုဲမာန်ရ။ ၜဵုဂှ်လေဝ် ပကဵု ညံင်အနုဇဳဝ ဟွံဂွံဂျိုင်တိုန် ပ္ဍဲကမွဲနဲကီုရ။
ပရေင်ထတ်ယုက်
ကဂှ် ဟိုတ်မနွံကဵု ဓါတ်ပြဝ်တိန် (Protein) နာနာသာ် တုဲပၠန် နွံကဵု ဂရိဟ်ဇမၠိင် ကၠေင်အသိဒ် သြမေဂါ၃ (long-chain omega 3 fatty acids)တုဲ ပခိုဟ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်မၞိဟ်မစတအ်ရ။ ကဂှ် စဲဗကှ်ထောအ်တုဲ ဓါတ်ဗြဝ်တိန် ကေုာံ ကၠေင်အသိဒ်သြမေဂါ၃ တအ်ဂှ် ဂလိုင်လဵု မသှ်ေဒၟံင်ဏီရောဂှ် တၠပညာတအ် လ္ၚတ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ကကှ်ကှ်တအ်ဂှ် ဓါတ်ပြဝ်တိန် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်သမၠုင်၊ ကၠေင်မကိတ်ညဳကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် မပ္တံကဵု ဂရိဟ်ဇမၠိင် ကၠေင်အသိဒ် သြမေဂါ၃ (long-chain omega-3 fatty acids) ဗီုကဵု ကၠေင်eicosapentaenoic acid (EPA) ကေုာံ ကၠေင်docosahexaenoic acid (DHA))တအ် ပါဲနူဂှ်တုဲ ဓါတ်အဟာရတၟေင် မပ္တံကဵု ဓါတ် ဣသြဒေန် (iodine) ဓါတ်ဇြိန်/သောတ် (zinc)၊ ဓါတ်ဗရိုတ် (copper)၊ ဓါတ်သေလေနိယာံ (selenium) ကေုာံ ဓါတ်ကာလ်သဳယာံ/ဓါတ်ခပဵု (calcium) တအ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကကှ်ကှ်ဂှ် ဒှ်စၞ မကိတ်ညဳကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်မွဲရ။ ဆဂး အရာပိုယ် မဒးစွံသတိဂှ် ၜဵု၊ ၜဵုဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက် ဗွဲတၟေင် သွက်ခန္ဓကာယပိုယ်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ ပိုယ်စ ၜဵုဂၠိုင်လောန်အာမ္ဂး ကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲဆီၜေတ်မာန် တုဲပၠန် ကဵုအန္တရာယ် ကုကောန်တၟအ် (ကျောက်ကပ်) မာန်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM
သၞိင်ဓရ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာသၞိင်ဓရ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မသာမိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၃၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကဒေါ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာကဒေါ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလပိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၃၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝေသဳဖျိုဝ်
မိဝေသဳဖျိုဝ် (လဆောဝ်ချူ၊ မိဝေတဳဖျဵု၊ မိဝေဒဳဖျဵု) (ဗၟာ; မိဝေသီဖြိုး) (အေင်္ဂလိက်;Wai Thi Phyo) ဂှ် ဒှ် ညးမတုဲလဝ် ဘာသၞောဝ်ဥပဒေ (Bachelor of Laws; LL.B.) တုဲ ဒှ်သၟာသၞောဝ် (တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ) မွဲတၠ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် လုပ်ပြိုင်မာဲ နဒဒှ် မၞိဟ်စၞးအလံင်အမာတ် ဗော်ညဳသၟဟ်မန် သွက်စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲ ဒေသဆန္ဒမာဲစၟတ်(၄) ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်တုဲ ဒှ်သၟာပရေင်ဍုင်မန် မွဲရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ထိင်အဝဵုဍုင် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၊ သၞာံ ၂၀၂၁ဂှ်တုဲ ပရေင်ကလိုက်ကမဵုဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ကတဵုဒှ်ရ။ ဗွဲကြဴ ညးဒစဵုဒစးဒပ်ပၞာန် ဗွဲတၟေင် ညးမထံက်ဂလာန် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကေုာံ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ တအ် ဒက်ပတန် ဒပ်စဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် မကော်ဂး ပဳဒဳအေပ် (People's Defence Force - PDF) နဒဒှ် သွာင်ပၞာန် သွက် အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (National Unity Government – NUG) မဒှ်အလဵုအသဳ ပကာန် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ရ။ ပဳဒဳအေပ် ဒပ်အလဵုအသဳအေန်ယူဂျဳဝွံ ဟိုတ်နူမပါမ်ဗုမ်၊ စံင်ဘာ၊ ဂစိုတ်မၞိဟ် ဗွဲတၟေင် ညးဇၞော်ကွာန် ကေုာံ ရဲဗော် မဟွံသေင်ကဵုအေန်အေဝ်ဒဳတအ်တုဲ နကဵုအလဵုအသဳဍုင် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဂကောံပကီုပရာပ်မွဲရ။ နူစ ပဳဒဳအေပ် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဒေသကျာ်ပိတုဲ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဒေသအောန်ဗွဲမလောန်၊ ပရေင်ဒမၠဗတိုက်ဒြပ်ရတ်၊ ဂစိုတ်မၞိဟ်တအ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင်တုဲ မိဝေသဳဖျိုဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဇကုမကေင်ဒှ်လဝ် အလံင်အမာတ် နူဗော်ညဳသၟဟ်မန်တုဲ ဒှ်ကၠုင်ဂဝိင် လတူပရေင်ဂီုကၠီုဇကုတုဲ ဟွံဂံင်တိက် ပ္ဍဲကွာန်တၟိ မဒှ်ကွာန်ဇကု မပဒတဴဒၟံင် ကရောမ်မိမဇကုဂှ်တုဲ အာတိက် ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ပိရ။ ပ္ဍဲ ဂိတုဂျောန် ၈၊ ၂၀၂၁ တၞဟ်နဂွံအာတိက် ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ပိတုဲ ဒဳတိတ်အာ နူကွာန်တၟိ နကဵုကွဳစက် ဆတိတ်ဂွံ နူကွာန်တၟိညိ ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် ၁၈း၃၀ဂှ် မၞိဟ်လွပ်လွဟ်မွဲ ပန်စုတ်ပိတဲ၊ နကဵုဝပ် မဒးဒုင်ပန်လဝ်ဂှ် မိဝေသဳဖျိုဝ် စုတိအာ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဍုင်ကျာ်ပိ ပ္ဍဲအခိင်သဝ်တ္ၚဲ ဒေသ ၁၉း၂၀ ရ။
ဘဝသၟတ်
မိဝေသဳဖျိုဝ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၈၊ ၁၉၈၉ ဇရေင်မိမ ဂကူမန်ၜါ။ မိအံက် မိဝေသဳဖျိုဝ်ဂှ် ဇာတိကွာန်ကၟာဝက် အရာပ်တာန်ကြုက်။
အလံင်အမာတ်
ဟိုတ်နူ မိဝေသဳဖျိုဝ် မဒှ်မၞိဟ်မလေပ်ပညာသၞောဝ်ဥပဒေဍုင်မွဲ သီုကဵု ဒှ်မၞိဟ်စေတနာဇၞော် လတူညးဍုင်ကွာန် လတူဂကူမန်တုဲ နူကဵု သဘင်မာဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ်ရ၊ နူကဵု ဗော်မန်တအ် ကၠုင်အာတ်မိက် ညံင်ဂွံ လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲဗော်မန်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူ အာယုက်ဍောတ်ဒၟံင်ညိဏီ စှ်ေစိုတ်တုဲ ဟွံလုပ် ရုဲမာဲရ။ သဘင်မာဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ရန်တၟအ် မိက်ဂွံကၠောန် သွက်ဖိုလ် ဂကူမန် ကေုာံ ညးဒေသတအ်တုဲ ဒုင်တဲ လုပ်ပြိုင်မာဲ သွက်စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ စၟတ် (၄) ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင် နဒဒှ် စၞးဗော်ညဳသၟဟ်မန်ရ။ နကဵုပၟိက် မိဝေသဳဖျိုဝ်ဂှ် မိက်ဂွံသၠုင်ပတိုန် ပရေင်ပညာညးဒေသ ကေုာံ ဍုင်တုဲ လုပ်ပြိုင်မာဲရ။ ပ္ဍဲဂလာန်သၟာန် အရာမိက်ဂွံ ဂစာန်ကၠောန်ကၠာရောဂှ် "အရာမဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် ညးဒေသဇကု ကောန်ဂကူဇကုဂှ် ၜိုတ်မဆဵုဂှ် ၜိုတ်မကလိဂွံဂှ် ကၠောန်အာရောင်" မြဴသာ်ဝွံ ဟီုသှ်ဏာ သောင်င်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်မာဲဂှ် နကဵုဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ စောယှားဖောင်အွာ ကလိဂွံမာဲ သီုဖအိုတ် ၃၅၂၇၂ (၄၀.၁၃%)၊ နကဵုဗော်ညဳသၟဟ်မန် မိဝေသဳဖျိုဝ် ကလိဂွံမာဲ သီုဖအိုတ် ၁၉၄၃၈ (၂၂.၁၂%)၊ ဗော်ဒဳမဝ်ကရေတေတ်ဂကူကရေင် စောမြင့်ထွေး ကလိဂွံမာဲ သီုဖအိုတ် ၁၈၀၄၂ (၂၀.53%)၊ ဗော်ပြည်ခိုင်ဖြိုး ဦးစောမြဝင်း ကလိဂွံ မာဲသီုဖအိုတ် ၁၄၄၄၆၄ (၁၆.၄၆%)၊ ဗော်ပြည်ထောင်စုကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီ ဒေါ်အေးသွယ် ကလိဂွံ မာဲသီုဖအိုတ် ၆၆၈ (၀.၇၆%) တုဲ ၜိုန်ရ ဟွံဂွံ ဒုင်ရုဲစှ်ကီုလေဝ် ကလိဂွံမာဲဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယရ။ ကြဴနူ ကံင်သဳမာဲတၟိ မတိုန်တုဲ ကလေင်စၟဳစၟတ် စရင်လၟိဟ်မာဲတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် စရင်မၞိဟ် မနွံအခေါင်မကဵုမာဲ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင် နူကဵု ကံင်သဳမာဲ (Union Election Commission – UEC)ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ၁၆၃၉၆၆၊ စရင်ဇေတ်တ် နူကဵု ရုင်စရင်မၞိဟ် (လဝက) ဂှ် နွံ ၁၆၄၇၉၃ တၠ၊ မၞိဟ်မဟွံမဲ ကုလိက်စၟတ်သမ္တီကောန်ဍုင် ၁၇၆၃၃ တၠဂှ် နွံအပ္ဍဲစရင်မာဲ၊ လိက်စၟတ်သမ္တီကောန်ဍုင်မွဲဂှ် စုတ်လဝ်မာဲ ဂၠိုင်နူ ပိအလန် ၄၁၃၇ တၠ တုဲ လိက်စၟတ်သမ္တီကောန်ဍုင်မွဲဂှ် စုတ်လဝ်မာဲ ၂ အလန် ဂှ် နွံ ၂၀၁၁၄ တၠ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ဂှ် ဗော်ညးမကလိဂွံလဝ်အဝဵုဍုင် မဒှ်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ လီလာန်လဝ်မာဲရောင်ဂှ် ညးတအ် ထ္ၜးလဝ်သက်သဳရ။
လအိတ်ဘဝ
ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၈၊ ၂၀၂၁ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ မိဝေသဳဖျိုဝ် ဟိုတ်နူ မဂွိင်ကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု၊ ဟွံဂံင်တိက် ပ္ဍဲသ္ၚိဇကု ပ္ဍဲကွာန်တၟိတုဲ ဒဳတိတ်ကၠုင် နကဵုကွဳစက် သွက်ဂွံအာတိက် ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ပိရ။ ကရောမ် မိဝေသဳဖျိုဝ်ဂှ် ကော်ဏာ ကောန်မေန်ဇကု (ကောန်င္ၚာ်) မွဲတၠကီုရ။ အတိုင်ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မကလေင်လဴထ္ၜးမ္ဂး မၞိဟ်မပန်ဂှ် မင်ဒၟံင် ပ္ဍဲသကဲဂၠံင် ညံင်ကဵု မၞိဟ်မဒတဴဏမ်ဒၟံင်ထောအ်၊ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မၞိဟ်မွဲဓဝ်ရ။ အခိင်ကွဳစက်ဂှ် မကြပ်ကၠုင်ဂှ် မၞိဟ်ဂှ် တိတ်ကၠုင်ဇိုင်ဂၠံင်တုဲ ဒတဴတုဲ ပန်စုတ် မိဝေသဳဖျိုဝ် ညးမဒဳဒၟံင် ကွဳစက်ဂှ်ရ။ ဝေသဳဖျိုဝ် ဒးဒုင်ပန်တုဲ ဒေါမ်စှ်ေ လတူကောန်မေန်ဇကု။ သီုဖအိုတ် ဒးဒုင်ပန် ပိတဲ၊ မွဲတဲဂှ် ဒးပ္ဍဲဇိုင် (တံင်ယျ)ပုင်၊ မွဲတဲဂှ် ဒးသြိုဟ် ကရေက်ပါဲ၊ မွဲတဲဂှ် ဒးဂဒအ်တဲ လပါ်ပါဲ သီုပိဒၞာဲဂှ် ကၠိုဟ်ထောင်အာရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲပန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ခၞော်မကမ် ၂ မ မဒှ်ခၞော်မကမ် AK ဂှ်ဂွံတီကေတ်ရ။ နူဒၞာဲဂှ် ဒရေပ်ပလံင်ဏာ ရုင်ဂဥုဲဍုင်ကျာ်ပိ၊ နကဵု ဝပ်ဘဲသေနာတ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ၁၉း၂၀မိနေတ်ဂှ် မိဝေသဳဖျိုဝ် လမျီုဒးတိတ်အာရ။ ပ္ဍဲအခိင်မစုတိဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၃၂ သၞာံ။
အသိင်လက်ကြဴ
နကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး "ဒဒှ်ကမၠောန်ပကီုပရာပ် မပန်ဂစိုတ်ဝွံဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဗီုကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ နကဵု ကောန်ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ကီု သီုကဵု ညးဍုင်ကွာန်တအ် ညံင်သွဟ်ဍာံ ဂွံမံက်ဂှ် စွံအာရီုဗွဲတၟေင်တုဲ ဂစာန်အာညိ၊ တုဲပၠန် ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ညံင်ပဋိပက္ခအကြာဂကူ ညံင်ဟွံကတဵုဒှ်ဂှ်လေဝ် မင်မဲအိုတ်ညိ။ ။ နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိလေဝ် ဟီု "မိဝေသဳဖျိုဝ်ဝွံ စပ်ကဵု ပရေင်ဂကူဂှ် ကၠောန်ကၠုင် နကဵုစိုတ် ကတိုင်ကတိုင်ကၟိုဟ်ကၟိုဟ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကဵု မၞိဟ်ဟွံမဲပၟိက်ကဵု ပရေင်ၜိုဟ်လလံတအ်၊ ညးနွံပၟိက်ကဵု ဇြဟတ်ကုပရေင်ပကီုပရာပ်တအ် နကဵုစိုတ်ဓါတ်ယုတ်တ် ပန်ဂစိုတ်ထောအ် နကဵုလွဟ်ရ။ ပရေင်ဒဒှ် မိဝေသဳဖျိုဝ် မဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်ဏအ်ဝွံ နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အောန်စိုတ် ဒှ်လၞီ ဗွဲမလောန်တုဲ၊ လတူညးမဖန်ဇန် ကေုာံ ဂကောံမဖန်ဇန်တအ်လေဝ် နကဵုပိုယ် စွံစိုတ် နကဵု ညးပကီုပရာပ်မွဲရောင်။ (...) လတူဒဒှ်ဏအ် သွဟ်ဍာံ ညံင်ဂွံမံက်ဂှ် ပိုယ်ဂၠိုက်ဂၠာဲတုဲ ကေတ်အာ အရေဝ်ပိုတ်တ်ရောင်။ နကဵု ဂကောံညဳသၟဟ်မန်ယူရောပ်ဂှ် "ပန်ဂစိုတ် မိဝေသဳဖျိုဝ်ဝွံ ၜိုန်ရ နကဵု ပူဂိုလ်၊ ဂကောံမွဲမွဲ ဟွံလလောင်တြးလဝ် ဇကုမကၠောန်ကီုလေဝ် ကိစ္စဏအ်ဂှ် ဟွံတိတ်ဗၠးနူ ပယောဂပရေင်ဍုင်ကွာန်ရောင်ဂှ် ပတှ်ေကေတ်ရ။ လိက်လလောင်တြး နူကဵု ဂကောံမန်နာနာ ပ္တိတ်လဝ်ကီုရ။ နကဵု ဒံက်တာနာဲပညာမန် ညးချူစုတ် ပ္ဍဲမုက်လိက်ဝှုက်ၜေါက်ညး "ကိစ္စပန်ဂစိုတ်ထောအ် အလံင်အမာတ်မန် ဍုင်ကျာ်ပိ (မိဝေသီဖြိုး)ဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မ္ဂး တုပ်တဴ ညံင်ရဴ လလောင်တြးပၞာန် declare war ကုဂကူမန်ကီုရ။ ညံင်ရဴ ဒံက်တာ နာဲပညာမန်ကီု ဂကူမန်တၞဟ်တအ်လေဝ် ဗီုညးကဵုညး လလောင်တြး ဟီုဂး ဒစဵုဒစး လတူမဂစိုတ် မိဝေသဳဖျိုဝ်ကီုရ။
နာဲအောင်ဌေး
ဂိတုဂျောန် ၁၇၊ ၂၀၂၁ ဂှ် နာဲအံင်နာင် (နိုင်အောင်နိုင်) ညးမဒှ် အပါအံက် မိဝေသဳဖြိုး ဆက်နင် ကုရုင်ဆက်ဆောမ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ပိ၊ ဒဒှ်ရ ညးနွံပၟိက်ဒၟံင် ပရေင်ဂီုကၠီု၊ မၞိဟ်မဂစိုတ်လဝ် ကောန်ဝုတ်ညးဂှ် ဍေဟ်ကၠုင် ကြဴကြမ်ဒၟံင်။ နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဂွံမိင်ကေတ်ဂလာန်ဂှ်တုဲ ဗၠာဲသၟိင်၊ ဒပ်ပၞာန်ဒေသ ကေုာံ ညးစၞး ရုင်ဆက်ဆောမ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အာဇရေင်ကွာန်တၟိရ။ ကာလညးတအ် မစိုပ် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ရဲကွာန်တအ် ၜုင်တက်၊ ကၠေင်ဒက်လဝ် နာဲအောင်ဌေး (ဂကူမန်) မုက်မတ်ဂိုဟ်ဂေင် ဒကးပြးဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်ညးဍုင်ကွာန်တအ် မဂွံထေင် နာဲအောင်ဌေး မဒှ်မၞိဟ် မဂစိုတ် မိဝေသဳဖျိုဝ်ဂှ် အလဵုဇကု နာဲအောင်ဌေး ဟီု ဒဒှ်ရ နူကဵု ဂကောံမွဲမွဲ လိင်လဝ်ညးတေအ် သြန်ဗၟာ ၂၀၀ ကိုဋ် ကဵုဂစိုတ် မိဝေသဳဖျိုဝ်ရ။ နကဵု ဗၠာဲသၟိင်တအ် ကော်နင် နာဲအောင်ဌေး ဇရေင်ရုင်ဗၠာဲသၟိင်တုဲ စၟဳစၟတ်၊ တုဲပၠန် နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိလေဝ် အာတ်အခေါင် ညံင်ဂွံစၟဳစၟတ် နာဲအောင်ဌေးကီုတုဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၁၈၊ ၀၆၊ ၂၀၂၁ ဂှ် နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကလိဂွံ အခေါင်စၟဳစၟတ် နာဲအောင်ဌေး ကီုရ။ တုဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၁၉၊ ၀၆၊ ၂၀၂၁ ဂှ် နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကလေင်ပအပ်ကဵု ဗၠာဲသၟိင်ပၠန်ရ။ နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ လလောင်တြး ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မဂစိုတ်လဝ် မိဝေသဳဖျိုဝ်ဇေတ်တ်ဂှ် ရပ်ဟွံဂွံဏီရ။ တုဲပၠန် နကဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကလေင်ပသောင်လဝ် ဒဒှ်ရ ညံင်မၞိဟ်မဂစိုတ်လဝ်ဇေတ်တ် ဟွံဂွံမံက်ဂှ် နကဵုနဲကဲနာနာသာ် ဖန်ပထုဲဒၟံင်ရောင်တုဲ စွံသတိတုဲ ပတှ်ေအိုတ်ရ။
မၞိဟ်ဒုဟ်ဇေတ်တ်
မၞိဟ်ဒုဟ် မဂစိုတ်လဝ် မိဝေသဳဖျိုဝ်ဇေတ်တ်ဂှ် စဵုကဵု အခိင်လၟုဟ် ဟွံဂွံတီကၠးကၠးဏီဖိုဟ်ရ။ အတိုင်သက်သဳတင်ဂၞင် မပတှ်ေစဂွံ မဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မပန်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ၊ ဍုင်ကျာ်ပိ၊ ကြဴနူ အလဵုအသဳအေန်ယူဂျဳ မဒက်ပ္တန် ပဳဒဳအေပ်တုဲ မၞိဟ်ဂှ် လုပ်ချဳဓရာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲပဳဒဳအေပ်။ မၞိဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မပန်ဂစိုတ် မိဝေသဳဖျိုဝ်တုဲ ဟွံဂံင်ဆက်မံင် ပ္ဍဲဒေသဂှ်တုဲ လၟုဟ် လုပ်အာမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒပ်ကရေင်ကေအေန်ယူ။
ကွာန်ဘာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဘာ(Kyaungywar၊ ကျောင်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၄၄။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
မ္ၚဵုအံင်ဇၞး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာမ္ၚဵုအံင်ဇၞး ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇဝန္တ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၄၅။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သၠာဲဂတးလညာတ်သၚ်သၟတ်မန် ၂၀၁၉
ကောံဓရီုသၠာဲဂတးလညာတ်သၚ်သၟတ်မန် ၂၀၁၉
အခိၚ်မကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုဇၞော်သၚ်သၟတ်မန်
- ၁၃၈၂ သၞာံ၊ အကြာဂိတုပသာ် စွေက် ကဵု ဂိတုဇှ်ေမံက်။
ကွိက်ရက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာကွိက်ရက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၉ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒဳဝလဳ
ဒဳပဝလဳ (ဝါ) ဒိပဝလဳ (ဝါ) ဒိဝလဳ (Diwali)ဟီုဂှ် ဒှ်တ္ၚဲသ္ဘၚ်ဍောန်ပၟတ် သွက်ကောန်ဘာဟိန္ဒူ တအ်မွဲရ။ ဝေါဟာမ္ဂး "ဒဳပဝလဳ" ဟီုဂှ် မၞုံအဓိပ္ပါယ် " ကရုၚ်(လၟေၚ်)သ္ၚိပၟတ်" မဒှ်ရ။
ဗီုမကၠောန်သ္ဘၚ်
ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံ စိုပ်အခိၚ်စပ္တံမုဟ်ကျာ ဂှ်ကၠောန်သ္ပတဴရ။ သ္ဘၚ်ဒေဝါလဳဏအ်ဟီုတှ်ေ ဒှ်ပေဲါသ္ဘၚ်ဒယှ်မွဲ ပၞောဝ်ကဵုသ္ဘၚ်ဟိန္ဒူတအ်မဂၠိုၚ်ရ။ အခိၚ်ကာလမသ္ပသ္ဘၚ်ဂှ် ကဝါ်ပၟတ် သ္ပပူဇဴပၟတ် ဌာန်သ္ၚိ ဌာန်ဖျာန် ကေုာံ ဌာန်မဆက်စပ်ကဵု ညဂမၠိုၚ်တအ်ရ။ နကဵုကြက္ကဒိန် ဂရဳဂိုယာန်မ္ဂး သ္ဘၚ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် အကြာအခိၚ်လဒေါဝ်ဂိတု အံက်တိုဘာ ကေုာံ လဒေါဝ်ဂိတု နဝ်ဝၚ်ဘာတအ်ဂှ် ကၠောန်သ္ပစလုပ်မံၚ်ရ။ သွက်ပေဲါသ္ဘၚ်ဂှ်တှ်ေ ဌာန်သ္ၚိဇကု ဌာန်ကမၠောန်ဇကုဇကုတအ်ဂှ် ကၠောန်သ္အးဇ္ၚးတဴအိုတ်ရ။ တုဲမ္ဂး ဗိုက်လ္တက်ကေတ် ဂယျိုၚ်ကယျဝ် မခိုဟ်ကျေဝ်တအ်ရ။ အပ္ဍဲ မ္ၚးသ္ၚိတအ်ဂှ် ဍောန်တဴပၟတ်ပၞာၚ်၊ ပၟတ်ကၠေၚ်တအ် ပြုပြောၚ်တုဲ သ္ပရှ်ေသှ်ေ ကဵုဂါရဝ ကု တၠ Ganesha တၞဟ်နဖဵု ပိုန်ဘိုက် ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ဒေဝတဴဗြဴ Lakshmi တၞဟ်နဖဵု ညာန်ဘာန် ပညာရ ပၟတ်လက္ခတအ်အိုတ်ရ။
ကအ်လှရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကအ်လှ(Kanhla၊ ကံလှ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၉၈။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓမ္မသဳရိ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတၟိ ကွာန်တာ
thumb|ဘဒ္ဒန္တဓမ္မသဳရိ(ကွာန်တာ-ဘာတၟိ)လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေၚ် ထေရုပ္ပတ္တိ မဟာထေရ် ဘဒ္ဒန္တသဳရိဓမ္မ နွံပိုည်အာစာ ဘာကွာန်တာတၟိမဒှ်ရ။ လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပိုဒ်မကၠုၚ်နူလိက်အုပ် ပြကိုဟ်တြာဲပါဠိပါရာဇိကဏ် မကလေၚ်တက်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ မဒှ်ရ။ ညးတက်တြးလိက်အုပ်ဝွံဂှ် "ရန်တၟံကဵုဆာပ်ဂုဏ်အ္စာအနန္တဂုဏ်တုဲ ဘဒ္ဒန္တမၚ်္ဂလာဘိဝံသ နွံပိုန် ဘာအသောကရာမတိုက်ပရိယတ္တိမန်၊ ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ် က္လေၚ်ဇန်တပ်တက်ပဠေဝ်ပလေတ်ကဵု ဗွဲမဒးရးတုဲ ဘဒ္ဒန္တကုသလမဟာထေရ် ကျာ်ဇၞော်နွံပိုန်ကွာန်တာ ဘာတၟိ တက်တြးပ္တိတ် ဓမ္မဒါန် သွက်သောတုဇန်ကောဂကူမန်ဂမၠိုၚ်ရ" သာ်ဝွံ ညးတက်တြးဂှ် ချူထမံက်ပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲလိက်ဂှ်ရ။
ဌာန်သၠးပဋိသန္ဓိ
နွံပိုည်အာစာ ဘာကွာန်တာတၟိ ဘဒ္ဒန္တဓမ္မသဳရိမဟာထေရ်ဝွံ လောန်ကၠုၚ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ဍုၚ် ၁၂၇၂ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် ၁ စွေက်၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်တၟိ (မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်) ပွိုၚ်ဍုၚ်ၜါသွာၚ် တကအ်ခၟိုၚ်ရ။ မိမညးၜါဂှ် ဒှ်နာဲဖဝ်မျ-ဣနာဲမေန်ဒူ (ဦးဖိုးမြ-ဒေါ်မၚ်းသူ) တုဲ ပၞောဝ်ကောန်ဇာတ်ဂမၠိုၚ် ညးတြဴ စဴဒှ်ကောန်မရနုက်ကဵုပန်ရ။ ယၟုညးတုန် ဗွဲဝေါဟာခရှ် ကော်ခဴစ နာဲဗကျဝ် (ဦးဘကျော်)ရ။ ကောန်ညးမရနုက်ကဵုၜါဂှ် ဒှ်လေအ်ကျာ်ဇၞော် နွံပိုည်အာစာ ဘာသၟဝ်ကွာန်ကအ်ခဍာ်ရ။
ဘဝကွးဘာ ဘဝသာမဏဳ
သၟတ်ကောန်ၚာ်မာံဗကျဝ် ပ္ဍဲကာလမံၚ်ဘာဂှ် မိမၜါ အာပအပ်စွံလဝ် ပ္ဍဲဘာကွာန်တၟိရ။ မံၚ်ဂွံဘာပန်သၞာံတုဲ ပ္ဍဲကာလဂွံအာယုက် ၁၃ သၞာံဂှ် သ္ပသာမဏဳ ပ္ဍဲဇရေၚ်နွံပိုည်အာစာ မဟာထေရ် နာဠာဂိရိ ပ္ဍဲဘာတြေံ (ဘာရတနဝိမာန်) ကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်ဂှ်တုဲ ဗွဲကြဴပြံၚ်အာကတ်လိခ် ပ္ဍဲဇရေၚ်အာစာ မဟာထေရ် ဘဒ္ဒန္တပညာဓမ္မ (အာစာမျ ဘာမဟာယျေန် ကွာန်မဟေဲ)ရ။
ဘဝခမဳကောန်ကတ်လိခ်
ပ္ဍဲကာလပေၚ်အာယုက် ၂၀ သၞာံ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၉၁ သၞာံ၊ ဂိတုဝသ်ပန်စွေက်ဂှ် သ္ပဥပ္ပဇ္ဇျာယ်ကဵု အာစာတၠဂိုဏ် ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ ဘဒ္ဒန္တမောဂ္ဂလိပုတ္တထေရ် (အာစာတၠကွာန်တာ)တုဲ အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳပယျၚ် မသၠုၚ်ပြဲ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာတြေံ ကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်ဂှ် ရ။ ဒှ်ခမဳတုဲ အာကတ်လိခ် ပ္ဍဲဇရေၚ်အာစာ ပညာဓမ္မ ကွာန်မဟေဲ ၜါဝသ်၊ နူဂှ်မွဲကဆံၚ် ပြံၚ်တိုန်အာကတ်လိခ် ပ္ဍဲဍုၚ်အၚ်ဝ (မန္တလေး) ပ္ဍဲတိုက်လိခ်ဇၞော် ကော်ခဴဂး ဘာတိုက် (ညောၚ်ကန်တိုက်) ဗၞတ်ပန်ဝသ်ပြၚ်ၚ်ရ။
ဒှ်နွံပိုဉ် ပ္ဍဲဘာကွာန်တာတၟိ
နွံပိုည်အာစာ မဟာထေရ်ဓမ္မသဳရိ စိုပ်ကၠုၚ်ဘာကွာန်တာတၟိဝွံတုဲ ဂၠံၚ်လ္ပာ်ပရိယတ်မ္ဂး ပိဋကတ် မဒှ်ဂလာန်ကျာ်တြဲ ပါဠိမွဲဟာန် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ဆေၚ်လ္ပာ်သုတ်ကဵုဝိနဲဂှ် သ္ပဂရုတုဲ ဖျေံပ္တိုန်ပ္ကတ်ကဵု ကောန်ကွးတအ်ရ။ လ္ပာ်သဒ္ဒါလေဝ် လုကဴသၞာံဗွဲမလအ် ဖျေံပ္တိုန်ကၠုၚ်ဟွံက ညံၚ်ဂွံဒှ်တြဲမန်လေဝ် ချူဇန်တပ်လဝ်ရ။ သ္အာၚ်အာနူဂှ် တြာဲအဋ္ဌကထာ ဓမ္မပဒ ပိကၞပ်ကီု၊ ဝိနယသၚ်္ခေပ နယ်ကဲဝေတ်ဇကု ကထာလ္ၚောဝ်ကျာ် တၞဟ်ဟ်သာ်တအ်ဂှ်ကီု၊ ချူခၞံလဝ် သွက်ကောန်ဗွဲကြဴ စဴဗွဲဂတတအ်ဂွံဗှ်ရ။ လ္ပာ်ပဋိပတ္တိသာသနာတုန် ဝိနယ်သိက္ခာပိုဒ် မဒှ်လမျီုခမဳဂှ် သၟဟ်ညံၚ်လမျီုကီု သ္ပဂရုတုဲ ဒုဟ်မွဲ ၜိုန်ရဍောတ်သွတ် အာပတ်သၟတ်မွဲကီုလေဝ် ညံၚ်ဒဵုသိန္နရာဇ်ကီု လဝ်စိုတ်တုဲ ညံၚ်ဂစေံကိကဳမဂိုဟ်ခၟာဲ၊ ညံၚ်ဒြာဲစာမရဳ မဂိုဟ်သော်ဗ္တ ညံၚ်ညးနွံကောန်ဂၠုမွဲ ညံၚ်နယ်ညးနွံမတ်မွဲဒိုဟ်ကီု ဂိုဟ်ဆာန် သဳလလောန်တုဲ မၚ်မွဲထိၚ်ဒက်ကၠုၚ် ဟွံကဵုလီုလာ် ဒှ်ကောန်ကျာ်မွဲ ပြဲလောန်အိုတ် ကၞောတ်အထောဋ်ရ။
နိဂီု
ရဴသာ်ဝွံ နွံပိုည်အာစာ မဟာထေရ်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မသဳရိဂှ် ပ္တမ်နူစိုပ်ကၠုၚ်ကွာန်တာတၟိတုဲ လုကဴ ၄၈ သၞာံပြၚ် ပ္တိတ်ကၠုၚ်ဒြဟတ်ပရိယတ် ပဋိပတ် ၜါပြကာတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၉ သၞာံ၊ ဂိတုဇှ်ေ ၁၀ မံက်၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိၚ်နူဂယး နာဍဳစက် တက် ၅ နာဍဳကဵု ၃၀ မိနေစ် ဂွံအာယုက် ၇၇ သၞာံ ဂွံဝသ် ၅၈ ဝသ်ဂှ် က္ညစဴအာသွဝ် ပဝ်အာပ္ဍဲဘာကွာန်တာတၟိဝွံရောၚ်။
နိဿဲ
ပြကိုဟ် တြာဲပါဠိပါရာဇိကဏ်(၂၀၁၂) ကွာန်တာ ဘာတၟိ။ ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:AN
ဒေံစာစဳ၊ နာဲ၊ ကဝိ
ကဝိဒေံစစဳ ဝွံ ညးချူလဝ် လိက်သေဏင်ဂ မွဲကၞပ်ဂှ် ခိုဟ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ပရူဗီုလဵုဝေင်ပၞာန် ပ္ဍဲအခိင်မန်ခေတ်ဟံသာဝတဳတအ်ဂှ် စုင်လေင်တဴကွေဟ်ဟ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မစိုန်သကီု လပါ်ပၞာန် ဟီုမာန်ရ။ လိက်မဆဵုကေတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ မၞိဟ်မွဲမွဲ ကလေင်ချူလိက်ညးဟီုမာန်ရ။
လိက်သေဏင်ဂ
(နူပထမအတှင်္ဂဝှ်၊ နာဲသစ္စပန် ဇၞော်သန်ကြဳဇှ်၊ သီုတရဴအိုဝ် လျးခၠင်ဂိုဝ်မြဟ်၊ လုံဂၠးလောကခေတ္တပိဂှ်၊ ဒတိတ်ဗလး အိုတ်ညးဒိုဟ်စှ်၊ ဒေသစာရိ သ္ကေံသုဒ္ဓိလွဟ်၊ ဂေၚဟ်စိုပ်ပြဟ် ကာလဂှ်ရ။ လတူတၟံဂ္ညိ မင်္ဂုသိက၊ ကောံအရှန်တာ မဟာအဂ္ဂ၊ ဗ္ဂိုဝ်လျးတြဴ နူဘဴညာန၊ တူဗတဳသြန် ဒေါဝ်သဳဒန်တ၊ ညာတ်ၜိုပ်ထဝ်ၜါ ညန်သံဝါသ၊ နာဂတ်ဂတ ဒေသဝွံမြာ၊ မှာနာဂရ နာမဟံင်သာ၊ က္တိုဝ်ဒှ်ဗိုန်သ္မဟ် ရဟွံဆောတ်မှာ၊ မာရဇိန သောဘဂဝါ၊ ပျးဒိုဟ်ဟီုခုတ် သီုကရုတ်ဏာ၊ တိုင်ဇမၞးမာ ပပြာကတ်လဝ်၊ ဒေါဝ်ရးမည ဒေသနူကဝ်၊ လမေင်လမော်ရင်ဒတောဝ်၊ ဍုင်မန်အိန်သ္ဂီု အဇဗီုသွဝ်၊ ကောပ်ကာဲပိုင်ရ က္ဍိုင်သေတမ္ညဝ်၊ ၜါစှော်ထပှ် နဲတွံဟီုလဝ်၊ သ္ကဵုပပၞောန်ထဝ် ထာန်ဂသဝ်နန်၊ ညံင်အလိန္ဒသန် တပ်ပြဘန်၊ သ္ဂောံမင်မွဲလဝ် ဇၞော်မောဝ်ဗိုန်က္ညန်၊ စတုင်ရင်ဂ ဗလပၞာန်ပန်၊ ပ္ကီုပြေင်ဒးရး ထာန်ဇၞးသ္ဂောံပၠန်၊ တိုင်ပလဝ်ရ မူလပ္ဍဲပၞောန်၊ ကဝိနွံညာန် ပတိဘာန်လောန်၊ ဗ္ဒဝ်လဝ်ကွတ်ဆန် ပြေင်ပ္တန်နဳဒါန်၊ မာံဒေံစစဳ နွံကျာ်သြဳညာန်၊ နူဂနှပ်ရ သေဏင်္ဂပၞာ်၊ သွက်ဒဴဗညာ ဝေါဟာသေဟာန်၊ ယတိဝကျ နာမဂလၞာ်၊ ဗ္ဒဟ်လဝ်နဳဒါန် ပၠောပ်ညာန်လင်္ကာ၊ ဂိုင်နင်စွံပတန် သွက်ဇန်လိုက်ဗာ၊ လွဵုသ္တိက်ပိုင်ပြာတ် အမာတ်သေနာ၊ ကွတ်မှုဟ်ကမြဴ အိုတ်ဒဴဗညာ၊ သ္ဂောံပပၞောန်ဟေင် လ္မေင်ဗျုဟာ၊ ရးဍုင်ဟံင်္သာ ခန်လွာမတ်တၟ၊ နဲသေဏင်ဂ ဟီုပၠလဝ်တုန်။ ။)
ဗပေင်လိက်
အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် မလောန်ကၠုင် သၞာံ ၅၅၀၀ သၞာံ အခိင် ဂကူမန်ကဵု ဂကူခမာ စပြးဇးရေင်သကအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ နူအခိင်ၜိုတ် အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူမန်တအ် စုက်လုက် ကုဂကူအန္ဒိယတုဲ လွဳစ မအက္ခရ်ညးတအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လိက်ဂကူဇကုရ၊၊ ရံင်ကဵု ပရေင်ယေန်သၞာင်မၞိဟ်တုဲ ဂကူမန် မစချူလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိင်ၜိုတ် အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံမဒှ်မာန်ရ၊၊ (ဆဂး လိက်တၟအ် ၜိုတ်မဂွံဆဵု နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳ (လၟုဟ်ဒၞာဲဍုင်သေံထာဲ ကဵု ဍုင်လဴ) ကေုာံ ဒၞာဲဍုင်ဗၟာ လၟုဟ်ရ၊၊ အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ် စနူကဵု အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဏအ် ဟီုဂွံရ၊၊
လိက်မန် ခေတ် (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် နကဵု ဗီုပြင်အက္ခရ် ၜိုန်ရ တၞဟ်ခြာကဵု ခေတ်သဓီု ကဵု ဗုကာံ တၟာဂလိုင်ကီုလေဝ် ရံင်ကဵု မဝေါဟာရတအ် တုပ်ရေင်သကအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မွဲခေတ် မကော်စ အရေဝ်မန်တြေံ ဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရေဝ်မန် ခေတ်အကြာ (အေဒဳ ၆- ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်တြေံ မစၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ၊၊ အရေဝ်မန်လဒေါဝ်ဂှ် စနူ ၜိုတ် (၁၂-၁၅) ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိင် တၠညးမိစောဗု ဓမာန်ညး သၟိင်ဓမ္မစေတဳတုဲ လိက်ကြဴနူဂှ် (၁၅-၁၉) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ် မန်တၟိ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်ဂွံရ၊၊
ဂကူမန်ဂှ် ဒးဒုင်ဘဲပၞာန် ကုဗၟာမဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ ပရေင်အရေဝ် လိက်မန်လေဝ် ပြံင်နှဴကုဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ဂကူမန် မဒးဒုင်ဘဲပၞာန် အောင်ဇေယျ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၇၅၇ ဂှ် သီုဒးဒုင် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူကီုတုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် ဍန်လျစှ်ေအာ စဵုကဵုကြပ်ကၠက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မၞိဟ်မဟီုအရေဝ်မန်ဂွံ နွံစ ၜိုတ် ဒစာံ ကိုဋ်ဒှ်ရ၊၊
ကၠအ်ပ္ကဴ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ဘာကၠအ်ပ္ကဴ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၁၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၄၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လာံသု၊ တၞံ
လက်သန်
တၞံလာံသု ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု၊ မၞုံကဵုတၞးခဍီုဗီုခၟာဲ နကဵုလ္ၚောဝ်ဇၟန်ကဝါန် (paripinnate)၊၊ ပကဴဍေဟ် နွံအသာ် ဗု၊ အသာ်ဗကေတ် ကေုာံ အသာ်ပေန်၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဍောတ်သောဲဂၠိင် မၞုံကဵုအသာ်တၚေက် မပ္ဍဲဂှ်လေဝ် အသာ်တၚေက်ကီုရ၊၊ တၞံဍေဟ် ဒးစိုတ် ဒၞာဲလျးတ္ၚဲပေင်င် ဒေသဂံက်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဒုင်ဒဝ်ဟွံမာန်ရ၊၊
တၞံဍေဟ်ဂှ် ဒှ်တၞံဆု ဍောတ်ဍိုန်တုဲ သၠုင်နွံ စဵုကဵု အကြာ ၃-၈ မဳတာ (၁၀-၂၆ ပေ)၊ တၞး နွံဇမၠိင် အကြာ ၁၅-၃၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၆-၁၂ ၝောအ်တဲ)၊၊ ပ္ကဴဍေဟ် ဂၠိင်တကဲဒၟံင် နွံအကြာ ၁.၅ -၁၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၁-၄ ၝောအ်တဲ) မၞုံကဵုၜါထပ်ရ၊၊ ကထိုက်တဝ် (calyx)ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တ္ၚေက် ညံင်ရဴတၞးကီုတုဲ ဂြောပ်ဗန်လဝ် ကထိုက်ပ္ကဴၜါဂှ်ရ၊၊
တမ်မူလ ကေုာံ ဂမ္စာဲ
တမ်မူလ တၞံလာံသုဝွံ ကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ ကဵု ဒေသအဝ်သတေလျသၟဝ်ကျာတုဲ ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ ဒေသ ဗွဲမဂၠိုင် ကေုာံ ဍုင်သိရိလင်္ကာဂှ် တဵုလွဳဒၟံင် နဒဒှ်တၞံသၞေဝ် သွက်ဂွံသွံစရ၊၊ တုဲပၠန် နဒဒှ် စၞကီု သီုကဵု ဂဥုဲဂှ် ညးတအ် စကာကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲတိဍာ်မဍုက်ဍေက်တုဲ ကေုာံ ဒေသဂမ္တဴတအ်ဂှ် တၞံလာံသု ဒးစိုတ်ဂၠိုင်ရ၊၊
နဒဒှ်ဂဥုဲ
ထၞက်ပတိတ်ဍာ် နူတၞးဍေဟ်ဂှ် ခိုဟ်နူ မဍုန်ပ္တိတ် ဍာ်ထၞးဍေဟ်ဏီရ၊၊ ဍာ်နူတၞးဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ် လိနဝ်လေနိစ် အက်စိဒ် (inoenic acid) ကေုာံ ဓါတ် အသပရ်တိစ် အက်စိင် aspartic acid တအ်ရ၊၊ အဓိက ဓါတ်တအ်ဂှ် ပကဵု anti-glycation (ဝါ) ပကဵု ညံင်ဓါတ်သဂြာ ဂွံလာဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၞးလာံသုဝွံ ပခိုဟ်ကဵု ညံင်ယဲကၞမ်ဍာတ် ဂွံသာ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပကဵု ညံင်ဂွံစဵုဒၞာကဵု ယဲကၞမ်ဍာတ် ဟီုဂွံရ၊၊
နဒဒှ်စၞ
ပ္ဍဲကဵု ဖဴဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵုဂကူမန်ဂှ် တၞးလာံသုကီု၊ ကဴလာံသုကီု သီုကဵုသတ်ၜတ်တ်ဂှ် ဍုန်စ၊ ပေက်စ၊ ပေက်စ နကဵုနဲနာနာသာ်ရ၊၊
တိက်
thumb|250x250px|ကောန်ၚာ်အဃောတိက်သၠိၚ်
လိက်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ
လိက်ဒ္ၚောဝ်သၜောံဝွံ ကလိဂွံ နူကဵု ဘာပြာန်၊ ပွိုင်ဍုင်ပဓုမ်၊ ရးနိဂီုသေံ။ နာဲသုန်ဓန် ဒှ်မၞိဟ် မပကောံပကေဝ်လဝ်တုဲ သီုတက်ပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာရ။ ရန်တၟအ်ကဵု ညးမလ္ၚတ်လိက်မန်ဂွံ ဂွံလ္ၚတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵု ဂျူလာင် ၃၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ညးပတိုန်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက်ဝှုက်ၜေါက်ညးရ။ ရန်တၟအ်ကဵု ညးမလ္ၚတ်လိက်မန်တအ် ဂွံဆက်လ္ၚတ်အာမာန်တုဲ ကလေင်ပတိုန်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်ဝွံရ။ လိက်ဒ္ၚောဝ်သၜောံဝွံ သၠတၞးရိုတ်ကၠေအ်ဒေက်ဒၟံင်ဂၠိုင်ကဵုတၞးရ။ ယြဴညးမွဲ မဂွံဆဵု မူလိက်ပေင်င်မ္ဂး ထပ်ဗပေင်ကဵုညိ။ အတိုင်နာဲသုန်ဓန် မလဴထ္ၜးမ္ဂး ဒၞာဲလ္ၚဵု မလိက် ဟွံကၠးလေဝ် နွံကီုရ။ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသၠရိုတ်ဂှ် နာဲသုန်ဓန် ညးကလေင်တက်ပၠုပ် ပ္ဍဲကောန်ပျူတာရ။ ဒၞာဲလ္ၚဵု ဥပမာ သှီု မဒှ်ကြိယာဟီု မစၞောန်ကဵု ကြိယာအနာဂတ် တုဲ ညးစုတ်ဂတရ။ စၞးဒၞာဲဂှ် (သ္ဟီု) ဗီုဏအ်လေဝ် ချူဂွံကီုရ။
ဒ္ၚောဝ်သၜောံ အစာလိက် မကဵုလဝ်ယၟုလိက်ဂှ် သွက်မၞိဟ်တအ် ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဇကုဇကု မတုပ်တဴ ညံင်ရဴ ညးမဗဵု ဒ္ၚောဝ် ဒှ်မာန်ရောင်ဂှ် နာဲသုန်ဓန် ထေင်ကေတ်ရ။
လိက်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ အတိုင်မူသၠရိုတ်
ယြဴပူဂဵုမွဲ မဟွံချပ်ဗိုန်တုဲသှီု စိုပ်ဒေါဝ်သဘင်ဓရီုဒေါဝ်ပေဲါ ဂလာန်တလကွတ် ယဝ်သ္ဒးဟီုရ ဂလာန်ဂှ်မဟွံလုတ်သၞုံတုန်ဟာ၊ လုတ်အာမဂၠိုင်ရ။ ယာံဒးဟီု လုတ်တုဲကြဴတဲသ္ဒးဍောင်ၜိုတ်ရ။ ယြဴပူဂဵုမွဲအာစိုပ်သဘင်ဓရီု ပမျောဝ်ကဵုပညာ ချပ်ဗိုန်တုဲ ဟီုဂလာန်မ္ဂး လဟီုဂှ် ကိစ္စမလုတ်သၞုံတုန်ဟာ ဒှ်ဒွးလမိုန်ရ။ ယာံဟီုလမိုန်ဒှ်ဒွးတုဲ ဒှ်အထိုင်သးညးကြဴရ။ ဟီုတုဲ ညးဒးယိုက်ကေတ်ဂလာန်ဇကုရ ဟွံဒးဍောင်စိုတ် မ္ဒးဂးရောင်။
ဒးကာလ အမာတ်ဒဴဗညာဒကိုပ်ပၞာန်ဂမၠိုင် စိုပ်အိုတ်တုဲ ပရောဟိတ် သၟီလေဝ် စိုပ်အိုတ်ကီု အတိုင်ဂတဵုဒဒှ် သွပ်လပံဂၞကျာ် သၟီသၟာန်အမာတ်တံရ။ ပရောဟိတ်သၟီ မဇၞော်ကဵုပညာတံဂှ် မိင်တုဲ ဟဂံင်ဟီုပြဟ် ချပ်ဗစာရနာ တဴအိုတ်ရ။ အမာတ်မက္ကတမန်တြဳမိင်ဗက် ဟဂွံဟိုတ်မာဲ ဟဂွံဗစာရနာဗိုန် သာ်ဝွံ မသှ် သွံလပံဂၞကျာ်ရ။ “ယွံတလအဲ မစိုန်ဒှ်တဴ ဘုမ္မိပတိ ဂၞကျာ်မဂွံလပံဝွံ အလုံဇနးပိုတ်ဂမၠိုင် မသရပ်လဝ်သ္ကာံမွဲမွဲပယေဝ်မ္ဂးဝွံ အနာဂတ်ဂတ ကောန်တလအဲ က္တဵုဒှ်ဨကရာတ်ရ။ ရးနဳဂီုဂမၠိုင် က္တဴက္တာန်လအိတ်ရ၊ ဟိုတ်ပယေဝ်ကဵုသ္ကံာ မဒှ်ထာန်ဂမ္တဴ ဂၞကျာ်မဂွံညာတ်လပံရောင်။ ပုင်သီုထးထဝ်မ္ဂး ဨကရာတ်ကၠံမွဲက္ဍိုင်ဗတာင်ဂမၠိုင် မ္ဒးတွာဲဂၞကျာ်မ္ဂးဝွံ ဂတနူဝွံဍုင်ပိုဲဝွံ သ္ဒဟ်ကနောဝ်ရ။ ပုင်နူဍုင်တၟေင်မသ္ဂောံဟာပ်ရ၊ သနပမတ်ကၠံဗန်ဇနော် ဍေံမက္တဵုဒှ် ဒေါဝ်ဍုင်မ္ဂးဝွံ မဂဵုတိုန်ဒဵုဗဝက်လမးအာ အလုံတ္ကံပန် ကောန်တလအဲဝွံ ကာလမသ္ဒဟ်ဨကရာတ်က္တဴရးနဳဂီုဂမၠိုင် ဒဵုတ္ကံပန်ဟေင်၊ မသ္အာလန်ဝေင်ပၞာန် ပမတ်မဂဵုတိုန်အာ ဒဵုဗဝက်မ္ဂးဂှ် ဒဵုသွဝ်ဗြီုဟေင်ဂရိုဟ်ကောန်မရာတ်ရ။” သၟီမိင် သွံလပံအမာတ်မသှ်တုဲဟမိပ်စိုတ်ဗွဲမလောန်ဟေင် က္တဵုဒှ်ရ။ ကြဴဝွံ အမာတ်မွဲ တိက္ခမန်တြဳဂးယမု ချပ်ဗစာရနာဗိုန်တုဲ ပဝေနဳ လဟီုတလပညာတမၠာ ဗစာရနာတုဲ ကွတ်မစပ်ကဵုသၞဲလ္ၚီ နိမိတ်ကၠံဂှ် ဗစာရနာဗိုန်တုဲ၊ “သွံလပံ ဂၞကျာ်ဝွံ သ္ဂေံာကောန်မွဲ သ္ဒဟ်ဗလစက်ကဝဝ် အလုံတ္ကံပန်ပြာကတ်တဴရ၊ သၟီတ္ၜိုဟ်စိုတ်စရိုတ်ရ၊ လၜိုဟ်ကဵု စိုတ်သတ်တံဂမၠိုင်ရ၊ သၟီကၠံမွဲက္ဍိုင်ဗတာင် သ္ဒးကၠုင်ခစ၊” အမာတ်ချပ်ဗစာရနာဗိုန်နပညာတုဲ ရဴဝွံ အမာတ်တိက္ခမန်တြဳ ဟီုသၠာံဗဇးစိုတ်သၟီပၠန်ရ။
ဝေါဟာရ
ဝေါဟာရအဘိဓါန် နိဿဲလဝ်အဘိဓါန်မန်ဗၟာ ဒြပ်နာဲသက်လောန်ရောင်။ ပ,မျောဝ် (ကြိ) = ခရီးညွှန်ပြုသည်၊၊ လမ်းပြပြုသည်၊၊ / 'ပမျောဝ်ကဵုညာန်၊၊' (ဇ - ၅၆၊၊ အစွောံ၊၊) = 'ဉာဏ်ပညာကို ခရီးညွှန်ပြုသည်၊၊'/ " ပမျောဝ်ကဵုပညာ ချပ်ဗိုန်တုဲ ဟီုဂလာန်မ္ဂး လဟီုဂှ် ကိစ္စမလုတ်သၞုံတုန်ဟာ၊ ဒှ်ဒွးလၟိုန်ရ၊၊ " (သၠပတ်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ) = " ပညာကိုလမ်းပြပြု၍ သေချာစွာစဉ်းစားဆင်ခြင်ပြီးမှ စကားပြောဆိုပါက ထိုအပြောအဆိုသည် မှားယွင်းရန်ကိစ္စ အဘယ်ရှိပါမည်နည်း၊၊ အမြဲတစေ အမှန်သာလျှင်ဖြစ်လိမ့်မည်၊၊ " / 'မျောဝ်' (ကြိ) လည်းရှု၊၊
ပ,မျောဝ်တရဴ (ကြိ)= ခရီးညွှန်ပြုသည်၊၊ လမ်းပြလုပ်သည်၊၊ / " သၟိင်ဍိုက်ကေတ်ကွဳတုဲ ပမျောဝ်တရဴကဵုလၟတုဲ ဇက်တိတ်အာဂြိုပ် - ၊၊ " (ဇ - ၃၄၉၊၊ အစွောံ၊၊) = " မင်းသည်ရထားစီး၍ မုဆိုးကို ခရီးညွှန်ပြုစေ၍ တောသို့ထွက်သွား၏၊၊ " / " အမာတ်တုန် ကေုာံဗဵုလဗး ကဵုလၟပမျောဝ်တရဴတုဲ တိတ်အာစိုပ်ဌာန်ဒမံင်ဣသိရ၊၊ " (ဇ - ၄၃၃၊၊ အစွောံ၊၊) = " အမတ်သည် ဗိုလ်ပါများနှင့်တကွ မုဆိုးအား လမ်းပြလုပ်စေ၍ ရသေ့၏နေရပ်သို့ သွားရောက်၏၊၊ " / 'မျောဝ်တရဴ' (န) လည်းရှု၊၊
သ္ဍိုဟ်သ္ဍပ် (ကြိ) = ပေါ့ဆလော်လည်သည်၊၊ လုံ့လသတိမရှိ စောင့်စည်းမှုမရှိဖြစ်သည်၊၊ (¦) / " (အမာတ်ဂှ်) ကြဴဝွံဟိုတ်မသ္ဍိုဟ်သ္ဍပ်လောန် ဟွံဂွံဗစာရဏာဗိုန်တုဲမဟီု စမှ်မဟီုလုတ်အာမဂၠိုင် မက္ကတမန်တြဳအမာတ်ကၞုဲ သၟိင်မကဵုယၟု၊၊ " (သၠပတ်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ) = " ထိုအမတ်သည် နောက်အဖို့၌ပေါ့ဆလော်လည်လွန်း၍ သေချာစွာမဆင်မခြင်ဘဲပြောသဖြင့် ပြောတိုင်းများစွာမှားယွင်း၏၊၊ မက္ကတမန်တရဳ မျောက်အမတ်ဟူ၍ မင်းသည်အမည်ပေး၏၊၊
ဒေပ်ဂဍေပ် (ကြိ) = သိမ်းဆည်းသည်၊၊ / " ပယေဝ်စုတ်ဗပေင်လဝ်သ္ကာံတုဲ ဍေံတံဒေပ်ဂဍေပ်လဝ် - ၊၊ " (သၠပတ်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ) = " မီးဖို၌ ဖွဲအပြည့်ထည့်၍ သူတို့သိမ်းဆည်းထားကုန်၏၊၊
သနပမတ် ၊ သၞပၟတ် (န) = မီးလျှံ၊၊ မီးတောက်မီးလျှံ၊၊ (ပါဠိ - အစ္စိ/ အစ္စိကာ) / " (နူဍာ်ဂှ် သၟိင်နာ်) ဗဂဵုပ္တိုန်သၞပၟတ်တၟာတၟာလမဳတာ၊၊ " (ဇ - ၁၃၃၊၊ အစွောံ၊၊) = " နဂါးမင်းသည် ရေမှ ထန်းလုံးပမာဏရှိသော မီးလျှံကိုဖြစ်စေ၏၊၊ " / " ခမဳဂမၠိုင်ညာတ်ဂၠောင်ယက်သၞပၟတ်ဂှ် ဒှ်မွဲတုဲ ဂဵုသၠောင်ဍိုက်ကၠုင်ရ၊၊ " (ဇ - ၃၅၊၊ အစွောံ၊၊) = " ထိုတောမီးသည်လည်း တလုံးတည်းသော အခိုးအလျှံ(မီးခိုးမီးလျှံ) ရှိ၍ လွှမ်းလျက်လာသည်ကို ရဟန်းများမြင်ကုန်၏၊၊ " (ညောင်ကန်) သလံင် (ကြိ) = ထွန်းလင်းသည်၊၊ တောက်လောင်သည်၊၊ / " လျးပၟတ်ဂှ် မခၠင်တိုန်အာဒဵုဗဝက် သၞပၟတ်မသလံင်တိုန်အာ - ၊၊ " (သၠပတ်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ) = " ထိုမီး၏အလင်းရောင်သည် ဘဝက်သို့တိုင်လင်းတက်သွားကာ မီးလျှံသည် ထွန်းလင်းတောက်ပ၏၊၊ " / ဂဵုသလံင် = တောက်လောင်သည်၊၊ / 'ပၟတ်ဒေါသဂဵုသလံင်တိုန်၊၊' = 'ဒေါသမီးတောက်လောင်သည်၊၊' စသက၊ စသ္က (န) = ဒန်ပူစားသည်၊၊ တံပူစားသည်၊၊ သွားတိုက်သည်၊၊ (ရှေးသုံး)
ဒုင်စမုက် (ကြိ) = (ဘုရင်) ညီလာခံဝင်သည်၊၊ အခစားခံသည်၊၊ / " တုဲသၟိင်စသက သ္အးမုက္ခဝါတုဲ ဝတ်မဒုင်စမုက်ပယတ် သၟိင်တိတ်အာရ၊၊ " (သၠပတ်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ) = " ပြီးနောက် မင်းသည် တံပူစား(သွားတိုက်) မျက်နှာသစ်ပြီးလျှင် ပြုနေကျဝတ္တရားအတိုင်း ညီလာခံဝင်ရန် ထွက်သွား၏၊၊ " / " သၟိင်ဇၞော်မိင်တုဲ ဒးပယာံမပပြဘိုက်တုဲ တိတ်ကၠုင်ဒုင်စမုက် ပ္ဍဲမုက်ရင်တုဲ - ၊၊ " (ဇ - ဝေသန္တဝ်၊၊ အစွောံ၊၊) = " မင်းကြီးကြား၍ စားတော်ခေါ်ချိန်အပြီး၌ ထွက်လာ၍ မင်းရင်ပြင်၌ အခစားခံ၏၊၊ " / " ကြဴဝွံတၠစိင်ဗ္တာင် (ယဲက္ဍင်အာ) တိတ်ဒုင်စမုက်ဟွံဒှ်၊၊ " (အကြီုရာဇာဓိရာဇ်) = " နောက်အဖို့၌ ဆင်ဖြူရှင်ဗညားဦးမင်းသည် ရောဂါသည်း၍ ထွက်၍အခစားမခံဖြစ်ဘဲရှိ၏၊၊ " / " တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကသဳသၞာတသိုက် တိတ်ဒုင်စမုက် ပ္ဍဲကဵုကၠတ်ထဝ် လ္တူရာဇာပလ္လင်၊၊ " (အကြီုရာဇာဓိရာဇ်) = " ဘုရင်ရာဇာဓိရာဇ်သည် ထိုင်ရာမှထတော်မူ၍ ရာဇပလ္လင်အထက် နန်းခမ်းမဆောင်၌ အခစားခံတော်မူ၏၊၊ " ကၞောဝ်၊ ကဏောဝ် (န) = ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း၊၊ အငတ်ဘေး၊၊ / ဘဲကၞောဝ် = ငတ်မွတ်ခြင်းဘေး၊၊ / " ပ္ဍဲရးကသဳကရးဂှ် ကၞောဝ်က္တဵုဒှ်တုဲ - ၊၊ " (ဇ - ၂ဝ၄၊၊ အစွောံ၊၊) = " ကာသိတိုင်း၌ ငတ်မွတ်ခြင်းသည်ဖြစ်၏၊၊ " (ညောင်ကန်) / " မၞိဟ်ဂမၠိုင်ဒးဘဲကၞောဝ်တုဲ ကၠုင်ကောံပ္ဍဲမုက်ရင်သၟိင်ရ၊၊ " (ဇ - ၅၂၆၊၊ အစွောံ၊၊) = " လူတို့သည် အငတ်ဘေးဆိုက်၍ မင်းရင်ပြင်၌ စည်းဝေးကုန်၏၊၊ " / " ဗြဲဟွံဂူ သတ်သြောံဟွံဍိုက်ပေင် ကၞောဝ်က္တဵုဒှ် - ၊၊ " (ဇ - ဝေသန္တဝ်၊၊ အစွောံ၊၊) = " မိုးမရွာကောက်မပြည့်စုံသဖြင့် အငတ်ဘေးဆိုက်၏၊၊ " / " သၞာံဂှ် ကဏောဝ်လေဝ်ဒှ် သတ်တံဒးစက္ၜင်ကၠဲ - ၊၊ " (အကြီုရာဇာဓိရာဇ်) = " ထိုနှစ်က အငတ်ဘေးဆိုက်၍ လူတို့သည် မျှစ်နှင့်ကျွှေးဥတို့ကို စားရ၏၊၊ " 'ကၠောဝ်' (ကြိ) လည်းရှု၊၊ ဟာပ် (ကြိ) = စားသည်၊၊ / " သၟိင်ဨကရာတ်ဂှ်လေဝ် လောဟ်ကဵုသူရာ လောဟ်ကဵုဖျုန် ယာံဟွံဂွံဖျုန်တုဲ ဟွံဟာပ်ပုင်ရ၊၊ " (ဇ - ၂၂ဝ၊၊ အစွောံ) = " ဘုရင်သည်လည်း သေရည်အရက်ကို အလွန်နှစ်သက်၏၊ အသားကို အလွန်နှစ်သက်၏၊ အသားနှင့်ကင်း၍ ထမင်းမစား၊၊ " / " သၟိင်ဟာပ်ပုင်ဂယးတုဲ - ၊၊ " (ဇ - ၃၉ဝ၊၊ အစွောံ၊၊) = " မင်းသည် မနက်ထမင်းစားပြီးနောက် - ၊၊ "
ကဏ္ဍ:လိက်သၠရိုတ်ဂမၠိုင်
ဗိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဗိုင်(Kaingtaw၊ ကိုင်းတော)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၀၉။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (New Mon State Party, မွန်ပြည်သစ်ပါတီ) ဂှ် ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မကၠောန် သွက်အခေါင်ဂကူမန် ဂွံမံက်ဂတဝ်ကၠုင် နကဵုဗွဲမဗၠးၜး၊ မနွံကဵု ဒပ်ပၞာန် မကော်ဂး ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန် ရ။ ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု နာဲယှိုဲကျေန် ပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာင် သၞာံ ၁၉၅၈ ကြဴနူ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ပ္အပ်ထောအ်လွဟ် ကုအလဵုအသဳဗၟာတုဲရ။ တင်ရန်တၟအ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ပ္ဍဲအခိင် မစဒက်ပ္တန်ဗော်တအ်ကီု သီုကဵု သၞာံဗွဲကြဴတၟာလအ်ဂှ် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဍုင်သၠးပွးဂကူမန် ယဝ်ရ အလဵုအသဳဗၟာ ဟွံတုပ်စိုတ် ဒုင်တဲ သၞောတ်ဍုင်ပံင်ကောံ ကောန်သွောန်ဒရိက် မနွံကဵု ဍုင်အခေါင်ပကင်ရင်အပိုင် ပေင်င် ကေုာံ အခေါင်ပတန်သၞောဝ်ဇကုကဵုဇကုရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် တင်ရန်တၟအ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဍုင်မန် မနွံကု အခေါင်ပကင်ရင်အပိုင် ပေင်င် ကေုာံ အခေါင်ပတန်သၞောဝ်ဇကုကဵုဇကု အပ္ဍဲသၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ် ကရောမ် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဗၟာရ။
ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် ပါဲနူ သွာင်ပရေင်ပၞာန်တုဲ သွာင်ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ရုင်သၞောဝ်ဓဝ်တအ်လေဝ် နွံဒၟံင်ကီုရ။ ရုင်ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် နွံပ္ဍဲဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ်၊ အဓိက တိဍာ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မပကင်ရင်ဒၟံင်ဂှ် နွံပိခရိုင်၊ ခရိုင်သဓီု၊ ခရိုင်မတ်မလီု ကေုာံ ခရိုင်ထဝါဲရ။