cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပါန်ကွတ်
ကသူ Drawing
ကသူဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် မချူဗၟံက်ပတိုန် ဗီုရုပ် နမစကာ ကိရိယာနာနာ ကေုာံ ကွတ်နဲကဲနာနာရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ကသူဂှ် လတူခတှ်ေမွဲမွဲ မပ္တံကဵု စက္ခော၊ ယာတ်ဒှ်တမ် ချူဓဇက်ဏာ ဂၠံင်တေအ် ဂၠံင်ဏအ် စကာကွတ်နဲကဲတုဲ ဗၟံက်ပတိုန် ဗီုရုပ် ပ္ဍဲလတူခတှ်ေဂှ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ကၞေဟ်ဗကေဝ် (graphite pencils)၊ ကၞေဟ်မှင် (pen and ink) စုက်မၞုံကဵုမှင်/ဍာ်ဂဥုဲ (inked brushes)၊ ကၞေဟ်အသာ် (colour pencils)၊ crayons၊ ချး (charcoals)၊ pastels ကေုာံ markers တအ်ရ၊၊ နကဵု ဒိဂျိတလ် ဓဇက်ပ္ဍဲကောန်ပျူတာတအ်လေဝ် အဓိပ္ပါယ် တုပ်ဒၟံင်ဗီုလတူဂှ်ကီုရ၊၊ ကွတ်နဲကဲအဓိက မစကာ ပ္ဍဲကသူဂှ် ဒဒှ်မဓဇက်ပၞောန် (line drawing)၊ ခရက် (hatching)၊ (ခရက်လၞင်) crosshatching၊ (ခရက်ဇဟောမ်) random hatching၊ ဇွိုန်လပှ် (scribbling)၊ ဍံက် stippling၊ ဓဇုက် blending တအ် မဒှ်ရ၊၊
ပါန်ခဳ Painting
ပါန်ခဳဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် နဲကဲ မကၠောန်ပတိတ်လဝ် ပရေင်ဒုင်စသိုင်မွဲတုဲ နွံကဵု ဗီုပြင်မကၠောန်ပ္တိတ် ဂၠိုင်ကဵုနဲရ၊၊ နကဵုနဲ ကသူ၊ မုဒြာတ် (gesture) ဗီုပြင်ဇိုင်တဲ၊ (composition) မဖျေအ်ဖျဝ် ဖျေဟ်လဝ်ဒၞာဲ ဗီုပြင်စှ်ေစှ်ေတုဲ ဓဇက်ရုပ်၊ လလဴပူ (narration)၊ စိတ္တဇ (abstraction)တအ် ကေုာံ ဗီုပြင်မကယျိုင်ပယျေဝ်ဂမၠိုင်(aesthetic modes)တအ်ဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ပရေင်ဒုင်စသိုင်ရ၊၊ ပါန်ခဳဂှ် ဗီုရုပ်သဘာဝ ဗီုမကတဵုဒှ်ဒၟံင်ကွေဟ်ဟ် ဗီုကဵု ရုပ်သဘာဝ၊ တိဍာ်၊ တၞံဆု၊ ပ္ကဴ၊ ပရေင်မံင်စံင်ဘဝမၞိဟ် ဗီုကဵု ရုပ်ခုင် ရုပ်ပ္ၚာန်တအ်၊ ဝှဝ်တဝ်ဂရာပ်ဖေတ် (photographic)၊ ဗီုရုပ်မချပ်ကေတ် ပ္ဍဲစိုတ် မကော်ဂး စိတ္တဇ၊ ဗီုရုပ်မလဴပူ ပရူပရာမွဲမွဲ မကော်စ လလဴပူ၊ ဗီုရုပ်မထ္ၜးသင်္ကေတနိမိတ် မကော်ဂး ဥပစာလင်္ကာ (symbolistic)၊ ဗီုရုပ်မပကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် မကော်ဂး ကမြဴစိုတ် (emotive) (မလုပ်လၟိဟ် ဂကူပါန်ခဳ Expressionism)၊ ဗီုရုပ်မဆေင်ကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် နဒဒှ်သဘာဝ (political in nature)(မလုပ်လၟိဟ် ဂကူပါန်ခဳစၞေဟ် artivism)၊၊
အစာပါန်ခဳ ခေတ်တၟိတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ကွတ်ပါန်ခဳတၟိတၞဟ်ဟ်လေဝ် နွံဏီရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်ပါန်ခဳကဝ်လိက် (collage) မဒှ်အရာ မပကောံစုတ်လဝ် နာနာသာ်ရ၊၊ ပါန်ခဳကဝ်လိက်ဂှ် ဒှ်ပန်ခဳ မပံင်နှဴစုတ်လဝ် ကိရိယာတၞဟ်တအ် ပ္ဍဲရုပ်ဂှ်ရ၊၊ အစာပါန်ခဳခေတ်တၟိလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဓဇက်ရုပ် နကဵုဍာ်ဂဥုဲ လတူဗလးမွဲမွဲဟွံသေင် မကၠောန်ဗဒှ် ဗီုပြင်မွဲမွဲ နကဵုဗတီ၊ ဆု၊ ဒုန်၊ ဆံက်ဒှ်တမ်ရ၊၊
ဗီုဓါတ် Photography
ဗီုဓါတ် မကော်ဂး ဝှဝ်တဝ်ဂရာပ်ဖဳ နဒဒှ်ပါန်ကွတ်မွဲဂှ် အစာတက်ဗီုတအ် တက်ဗီု နမဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ရုပ္ပာရီုမွဲရ၊၊ ဗီုဓါတ်ပါန်ကွတ်ဂှ် ဟွံတုပ်ကဵု ဗီုဓါတ်ပရိုင်နေဝ်ဇြေန် (photojournalism)၊၊ ဗီုဓါတ်ပရိုင်နေဝ်ဇြေန်ဂှ် ဒှ်ဗီုဓါတ် မလဴကဵုပရိုင် ပရူဒဒှ်မွဲမွဲ၊ ဒဒှ်မွဲမွဲတုဲ မရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံစကာ နဒဒှ်ကမၠောန်ရ၊၊
ပဋိမာရုပ် Sculpture
ပဋိမာရုပ်ဂှ် မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံ ပါန်ကွတ်ဗဗဵုမတ်ဂမၠိုင်တုဲ မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုပိကဠင် (three dimensions) ရ၊၊ ပဋိမာရုပ်တအ်ဂှ် ညးကၠောန်လဝ် နကဵုကပေါတ်ကိရိယာ နာနာသာ် မပ္တံကဵု တၟအ်၊ ပသဲ၊ တိ၊ ဆုတအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ ရုပ်မပုတ် နကဵုဆုတအ်ဂှ် ပါန်ပုတ်၊ ရုပ်မမာန်လဝ် နကဵုအင်္ဂဒေ ကေုာံဂှ် ပါန်တိ၊ ရုပ်မပုတ်လဝ် နကဵုတၟအ်ဂှ် ပါန်တၟအ်၊ ရုပ်ပသြောန်လဝ် နကဵုလောဟဗရိုတ်တအ်ဂှ် ပါန်သဲ (ပန်းတဉ်း) တိတအ်ဂှ် ပါန်တိညးကော်စရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပဋိမာရုပ်ဂှ် ဒးကၠောန်ပ နကဵုနဲကဲ မပုတ်၊ ပမာန်၊ မသြောန် မကၠောန်လဝ် ဗီုပြင်တုဲ မဍဵုကေတ်ဗီုဂှ် နကဵုအရေဝ်မန်တြေံ မလာတ် မြဴသာ်ဝွံ ဒးကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန်ရ၊၊
ပါန်ကွတ် ကဝိ Literary arts
ပါန်ကွတ်ကဝိဂှ် ပါန်ကွတ်လိက်ပတ် ဗီုဏအ်လေဝ် ဟီုဂွံကီုရ၊၊ ပါန်ကွတ်ကဝိမ္ဂး စကာမလိက် ဝါကျလိက်တုဲ မဗၟံက်ပတိုန် ပရေင်ဒုင်စသိုင်၊ လၟောဝ်ဇဴစိုတ်တအ်ဂှ် ပါလုပ်လၟိဟ် ပါန်ကွတ်ကဝိရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ဂကူလိက်ၜါသာ် ဂကူလိက် fiction ကဵု non-fiction သီုၜါဂှ် ပါလုပ်လၟိဟ် ပါန်ကွတ်ကဝိမာန်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် လိက်ဗီုကဵုပရိုင်၊ ကေုာံ လိက်ပရေင်ဓမ္မတာတအ်ဂှ် ဟွံလုပ်လၟိဟ် ပါန်ကွတ်တုဲ လိက်ကဗျ၊ အလင်္ကာ၊ ပေါမ်အာဂီု၊ ဒဏ္ဍာရဳ၊ လိက်ဂရိုင်တအ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲလၟိဟ်ပါန်ကွတ်ကဝိ ဖအိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူမစကာမလိက်တုဲ မဖန်ဗဒှ် ပါန်ကွတ်ကဝိဂှ် နကဵုအရေဝ် မဖ္ဍောတ်၊ ဗှ်တအ်လေဝ် ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲပါန်ကွတ်ကဝိကီုရ၊၊ လိက်မစုတ်လဝ် သီုဗီုရုပ် ဗီုကဵုလိက်ဝတ္ထုထ္ၜးရုပ်တအ်ဂှ် ညးကော်စ ဂကူပါန်ကွတ် ninth art (le neuvième art) ရ၊၊
ပါန်ကွတ် ထ္ၜးပျး Performing arts
ပါန်ကွတ်ထ္ၜးပျးဂှ် ဒှ်ပါန်ကွတ် မပ္တံ လှ်ေ၊ ဒယှ်ေ၊ ပျးဇာတ်၊ အဝ်ပရာ၊ တိင်တိုက်၊ မိမေ (mime) ကေုာံ အရာမထ္ၜးပျးတၞဟ်ဟ်တအ်ရ၊၊ ပါန်ကွတ်ထ္ၜးပျးဂှ် ဒှ်ပါန်ကွတ် မပံင်ဗစိုပ်လဝ် မပ္တံကဵု ပါန်ကွတ်ဗဗဵုမတ် ကေုာံ ပါန်ကွတ်ကဝိတအ်ရ၊၊ မၞိဟ်မထ္ၜးပျးတအ်ဂှ် ဂတဂှ် စုတ်သၟာတုဲ ကော်စရ၊၊ ဥပမာ ညးမထ္ၜးပျး အရာမလှ်ေဂှ် သၟာလှ်ေ၊ ညးမထ္ၜးပျး အရာမဒယှ်ေဂှ် သၟာဒယှ်ေ မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ၊၊ အရာတအ်ဏအ် ဂွံထ္ၜးမာန်ဂှ် ညးမလေပ်လဝ် ကွတ်တၞဟ်တအ် မပ္တံ အစာချူလိက်/ အစာကဝိ၊ အစာတိင်တိုက်တအ် ဒးပါလုပ်ကီုရ၊၊ (တူရိယာဇုက်ဂှ် ဒးတိင် ရမ္သာင်ဂွံတိတ်၊ တူရိယာ စၞာံ မဒးတက်တအ်ဂှ် ဒးတိုက် ရမ္သာင်ဂွံတိတ်တုဲ မကြိယာတိင်ဂှ် ပမနာမ်မ္ဂး ဒှ်အာ ကွိင်၊ မကြိယာတိုက်ဂှ် ပမနာမ်မ္ဂး ဒှ်ကွိုတ်၊ အရာသီုဖအိုတ်ဂှ် ကွိင်ကွိုတ် မြဴသာ်ဝွံ ကော်စဂွံရ၊၊)
သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ(Layyinpyankwin၊ လေယာဉ်ပျံကွင်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၆၀။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ပြဳဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၀၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၆၈၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
သကတ်လာန်
သကတ်လာန် (Scotland, Scottish Gaelic: Alba) ဂှ် ဒှ်ဍုင် မွဲစွံ ကုကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ ဨကရာဇ် (United Kingdom) ဍုင်ဗြိတိန်ရ။ သကတ်လာန်ဂှ် ပ္ဍဲတကအ် ဂရိတ်ဗြိတိန် လပါ်သၟဝ်ကျာ ၜိုတ်ပိဂအုမ် မွဲဂအုမ်ဂှ် ဒှ်သမၠဲတိ သကတ်လာန်၊ မဆက် ကုပယျဵု ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ဒးပယျဵု ကုဍုင်အေန်ဂလာန်၊ တုဲ မပူဗိုင်လဝ် နကဵုၜဳအတ်လာန်တိတ် ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာကီု သီုကဵု ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ်၊ ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန်ဂှ် ဒးၜဳသၟဝ်ကျာ (North Sea)၊ ဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာဂှ် ဒးၜဳအာဲရေတ် (Irish Sea)တုဲ သီုဖအိုတ် နွံကဵု တကအ် ၇၉၀ ပြင်ရ။
ဍုင်ဨကရာဇ် သကတ်လာန်ဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် ဍုင်ဗၠးၜး မနွံကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောတ် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လဒေါဝ် လပါ်စ ပ္ဍဲယူရောပ်တုဲ နဒဒှ် ဍုင်မဗၠးၜးဂှ် ဆက်တန်လဝ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၇၀၇ ရ။ နမဒုင်ကေတ်အာဲတုဲ ဨကရာဇ်သကတ်လာန် ဂျောမ် ဆဋ္ဌမ (James VI of Scotland) ဂွံဒှ် ဨကရာဇ် ပ္ဍဲအေန်ဂလာန် ကေုာံ အာဲယျာလာန်၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ နကဵုပူဂိုလ်ဂှ် ပကောံထောအ် ဍုင်ဨကရာဇ်ပိ နဒဒှ် မွဲကၟိန်ဍုင်ရ။ နူဂှ်မွဲအဆက် သကတ်လာန်ဂှ် နကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် စပံင်ကဵု အေန်ဂလာန်ဂှ် ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ၁ မေ ၁၇၀၇ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မဒက်ပတန် ဍုင်ဨကရာဇ်တၟိ မကော်ဂး ဍုင်ဨကရာဇ် ဂရိတ်ဗြိတိန် (Kingdom of Great Britain)ရ။ ပရေင်ပံင်ကောံဂှ် ပါလဳမာန်သကတ်လာန် ကဵု ပါလဳမာန်အေန်ဂလာန်ဂှ် ပလီုထောအ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ပါလဳမာန်တၟိ ပါလဳမာန် ဂရိတ်ဗြိတိန် (Parliament of Great Britain) ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၀၁ ဂရိတ်ဗြိတိန် ပံင်တောဲ ပရေင်ပဍုင်ကွာန် ကုအာဲယျာလာန်တုဲ ဒက်ပတန် "ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ် ဂရိတ်ဗြိတိန် ကေုာံ အာဲယျာလာန် (United Kingdom of Great Britain and Ireland)။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂ ဂှ် ဍုင်အာဲယျာလာင်ဂှ် ပါ်တိတ် နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်ဂှ်တုဲ ကတဵုဒှ်အာ ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ် ဂရိတ်ဗြိတိန် ကေုာံ အာဲယျာလာန်သၟဝ်ကျာ (the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) ရ။
နိဿဲ
[[Category:]]
ဂကူလိက်နာနာ
လိက်ဂှ် ဗွဲအပြောမ် ပါ်လဝ် နွံ (၂) ဂကူ (genre) ရ။ လိက်ဂကူဒဒှ်ဍာံ (Factum) ကဵု လိက်ဂကူမဖန်ဗဒှ် (စိတ်ကူးယဉ်) (Fiction)။
လိက်ဂကူဒဒှ်ဍာံ
(၁)လိက်မဂရၚ်ဗ္တီ (report?/Berettende) (၂)လိက်မကဵုဗဟုသုတ (Informative/Informerende) (၃)လိက်စၞောန် (Instructional/Instruerende) (၄)လိက်ပတိုန်လညာတ် (Argumentative/argumenterende) (၅)လိက်သရောပ် (Compacting/komprimerende) (၆)လိက်စဳပၞောန် (Regulative/regulerende)
နိသ္သဲ
Genreskrivning i skolen, Mette Kirk Mailand
[[Category:]] [[Category:]] [[Category:]]
ကၠအ်ပ္ကဴ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာကၠအ်ပ္ကဴ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၅၊ ထပိုယ် ၁၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၇၊ ဝှ် ၄၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဝင်ချေဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝင်ချေဟ်(Wincheit၊ ဝင်းချဲ့)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝင်ချေဟ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၅၈။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ပြဳဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၀၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၆၈၆ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
Sindhutai Sapkal
သိန်ဓုဒါဲ သပ်ကာလ် (Sindhutai Sapkal, सिन्धुताई सपकाल) ယၟုမြဟ်တဴ နကဵု ＂မိအံက် ကောန်ကမၠင်ဂမၠိုင် Mother of Orphans＂ ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မချဳဓရာင် ကၠောန်သွက်ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲတၟေင် မလွဳလွတ် ကောန်ၚာ် မကၠင် ယာဲအပါ မပြးဇးဒၟံင် အကြာဂၠံင် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူဒံက်တာ နူကဵု DY Patil Institute of Technology and Research၊၊
ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
သိန်ဓုဒါဲ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၄ နဝ်ဝေန်ပါ ၁၉၄၈ ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်ပၟင်ဂၠဴ ပ္ဍဲတွဵုရးမဟာရရှတြ (Maharashtra)၊ ခရိုင်ဝါရ်ဓ (Wardha district) ရ၊၊ ညးဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင်မၞိဟ် နဒဒှ် မိမဟွံမဲပၟိက်မွဲရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အပါညးတေအ် မိက်ဂွံ ကဵု သိန်ဓုဒါဲ မံင်ဘာ၊ ဆဂး မိညး ဟွံမဲပၟိက် ကဵုစွံဘာရ၊၊ အပါညး အဘိမာန်ဇဳ ဟိန်မအာမင်ဂၠဴဂှ် ပလံင်ဏာ သိန်ဓုဒါဲ ပ္ဍဲဘာရ၊၊ ညးအာဘာမ္ဂး ဟိုတ်နူ ညးရာန်ဂတာတၟအ် ဟွံမာန်တုဲ ညးကေတ်တၞးဆုဘရဒဳ (Bharadi Tree)တုဲ ညးပဂတာတၟအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူမိမဝါတ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင် အံင်ဇၞးကေတ် တန်စတုတ္ထတုဲဂှ် မိမညး ကဵုစတြုဟ်တုဲ ညးဒးဒေါအ် နူဘာရ၊၊
ဖျေဟ်အိန်ထံင် ကေုာံ ကမၠောန်ကိုပ်ကၠာ
ပ္ဍဲအခိင် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၜါစှော် မနွံကဵုဂဝ်ဂၞဴမကြံင် ဒစိတ်ဂိတုဂှ် ညးဒးၜုင်တက် ကုတြုဟ်တၠသ္ၚိညး ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ ဒးဒုင်ကၠဟ်ထောအ်လဝ် သွက်ဂွံကဵု ချိုတ် ပ္ဍဲကဵုခရိုင်ဂၠဴရ၊၊ သီုကဵုဂွဵုဂွိုက်နာနာဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံဂှ် ညးသၠးဂပ္ဘ ပ္ဍဲခရိုင်ဂၠဴ မ္ၚးသ္ၚိညးတအ်တုဲ ညးကလိဂွံ ကောန်ဗြဴမွဲရ၊၊ တၞဟ်နမဂွံဂျိုင်လမျီုဂှ် သိန်ဓုဒါဲ တိတ်အာနူဂှ်တုဲ အာတ်စ အကြာဂၠံင် အကြာသၞေဟ်ကွဳပၟတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူညးဂွိင်ဖေက် မၞိဟ်တြုဟ်တအ် ကၠုင်တံင်ဏာညး ပ္ဍဲအခိင်ဗတံတုဲ စိုပ်အခိင်သဝ်တ္ၚဲမ္ဂး ညးအာတိက် ပ္ဍဲသုသာန်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ညးအာမံင် ပ္ဍဲသုသာန် အခိင်ဗတံတုဲ မၞိဟ်တအ် ကော်စညး ကလော်ဂမျိုင်၊၊
သိန်ဓုဒါဲ သွက်ဂွံဗဒဗဒါဲ ဟွံမဲတုဲ ညးတေအ် ကွာ်စဴအာ ဇရေင်ကွာန်မိ ညးတေအ်ရ၊၊ နူကဵု ဒၞာဲဂှ် ဂွံစိုပ် ကွာန်မိညးတေအ် မနွံဂှ် နွံကဳလဝ်မဳတာ တၟာဂလိုင်ရ၊၊ ကာလညးတေအ် စိုပ်သ္ၚိ မိညးတေအ်ဂှ် မိညးတေအ် ဟွံကဵုမံင် ပ္ဍဲသ္ၚိညးရ၊၊ ညးတေအ် ဂၠံင်အိုတ်တုဲ ချပ်ဂစိုတ် ဇကုဇကု၊ ဆဂး ဟွံအံင်ဇၞးတုဲ သွက်ဂွံစပုင်ဂှ် ဗက်အာတ်စ ပ္ဍဲအကြာသၞေဟ်ကွဳပၟတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် ညာတ်အာ ကောန်ၚာ် မဒးဒုင်ကၠဟ်လဝ် နူမိမဍေဟ်တအ် နွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊ ညးတေအ် လွဳဗ္စ နဒဒှ် ညံင်ကောန်ဇကုအရင်တုဲ ညးတေအ် ဗ္စကောန်ၚာ်တအ် နကဵုမအာတ်ဂရင်စ ပ္ဍဲအကြာဂၠံင်ရ၊၊ ညးတေအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ညးတေအ် ပမိအံက် ကုကောန်ကမၠင်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ကောန်ညးတေအ်အရင်ဂှ် ညးတေအ် အာကဵုထောအ်ဒါန် ကုညးမပတှ်ေစဂွံ Shrimant Dagdu sheth Halwai ရ၊၊ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ညးတေအ် ဂွိင်ဖေက် ညးတေအ် ဆက်ဆောံဒးတၞဟ်ခြာ အကြာကောန်အရင် ကဵု ကောန်လွဳဗ္စတအ်ရ၊၊
နူဂှ် ညးစိုပ်အာ ချဳကာလ်ဒါရာ ပ္ဍဲတွဵုရး မဟာရရှတြ ခရိုင်အမရဝတဳ၊၊ ပ္ဍဲကဵုဒေသဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ကမၠောန်စဵုဒၞာကၠတုဲ ကွာန်သီုဖအိုတ် ၈၄ ကွာန်ဂှ် ဒးပြံင်ပဆုဲရ၊၊ မၞိဟ်ဇၞော်ပရေင်ကမၠောန်ဂှ် ရပ်သီကေတ် ဂၠဴသီုဖအိုတ် ၁၃၂ နူကဵု ကွာန်အဒိဝသဳ Adivasiဂမၠိုင်တုဲ ဂၠဴမွဲဂှ် ချိုတ်အာရ၊၊ သိန်ဓုဒါဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ လုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်အရာ ရဲကွာန်တအ်ရ၊၊ ပရေင်အာတ်မိက် ညးတေအ်ဂှ် နူကဵုဝန်ဇၞော်ပရေင်ဂြိပ်ဆု ဒုင်တဲတုဲ ဖန်ဇန်ဖျေဟ်ကဵုဒၞာဲ သွက်ညးဒေသတအ် ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်ရ၊၊
ကမၠောန် ကြဴ
ညးတေအ်ဓလိုက်ဘဝညးတေအ် ကုကောန်ကမၠင်တအ်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်တအ် ကော်ညးတေအ် မာဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မိ၊၊ ညးတေအ်လွဳလဝ် ကောန်ကမၠင် သီုဖအိုတ် ၁,၀၅၀ ပြင်င်၊၊ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ညးနွံ ဂမာန် ၂၀၇ တုဲ ခအဟ် ၃၆ တၠ၊၊ တုဲပၠန် ကောန်စဴ နွံမွဲလ္ၚီပြင်ရ၊၊ သွက်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံစသုင်ဂှ် ညးဆက်တုဲ ဂစာန်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ၊၊ ကောန်ညးမလွဳဗ္စလဝ် ဗွဲဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ကလိဂွံပညာခိုဟ်ဟ်တုဲ ညးလ္ၚဵု ဒှ်သၟာသၞောဝ်၊ ဒံက်တာ၊ ကောန်ဝုတ်ညးအရင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ် မပံက်လဝ် ဂေဟာ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ကမၠင်ဂမၠိုင်ကီုရ၊၊ ကောန်ညးမွဲတၠဂှ် ပတုဲဒၟံင်ပညာ ကဆံင်ပါရဂူ PhD၊၊ ဟိုတ်နူ ကမၠောန်ညး၊ စေတနာညးတုဲ ညးကလိဂွံ ဇိုန်နှင် လာပ်သီုဖအိုတ် ၂၇၃ ပြင်င်၊၊ သြန်လာပ်တအ်ဂှ် ညးရာန်တိ၊ သြိုင်သ္ၚိ သွက်ကောန်ၚာ်တအ်၊၊ ဒတန်ဂေဟာ မကော်ဂး သင်မတိ ဗလ် နိကေတာန် (Sanmati Bal Niketan) မွဲဂှ် သြိုင်လဝ် ပ္ဍဲမင်ဇရဳ ပ္ဍဲဟဒပ်သာ ပ္ဍဲတွဵုရးပုနေတုဲ ပ္ဍဲဂေဟာဂှ် ကောန်ၚာ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၀၀ ပြင်င်ရ၊၊
ကာလ တၠသ္ၚိညးတြေံ ကလိ အာယုက် ၈၀ ဂှ်ကၠုင်ဒုင်ဂုဏ် ညးရ၊၊ ညးသၠးကဵုအခေါင်တုဲ မၞိဟ်တြုဟ်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူဒၞာဲမံင် ဟွံမဲတုဲ ညးဒုင်တဲ မၞိဟ်တြုဟ် (တၠသ္ၚိညးတြေံ)ဂှ် နဒဒှ် ကောန်ၚာ်ညးမွဲတၠတုဲ ညးဂှ် ဒှ်မိလွဳဗ္စ မၞိဟ်တြုဟ်ဂှ်ရ၊၊ မၞိဟ်တအ် ကၠုင်လ္ၚတ်ဗဵု ပရေင်ကမၠောန်ညးမ္ဂး ညးဆက်မိတ် ကုညးတၞဟ် ဗွဲမကေတ်ဂုဏ်စရာဲ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တြုဟ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ညးဇၞော်အိုတ်ရ၊၊ သိန်ဓုဒါဲဝွံ ကုညးလဵုမွဲလေဝ် ဂွံစွံအဃာတ ဟွံမဲ၊ နွံဓဝ်ကာရုဏာ လတူသီုညးဖအိုတ်ရ၊၊
လာပ်ဂမၠိုင်
သိန်ဓုဒါဲ သပ်ကာလ် ကလိဂွံ ဇိုန်နှင် လာပ်သီုဖအိုတ် ၇၅၀ ပြင်ရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် -
ရုပ်ဒမျိုင်
ပရူအတ္ထုပ္ပတ္တိညးဂှ် ကၠောန်လဝ် ရုပ်ဒမျိုင်ဗာ်သကုတ်မွဲ မဟီုအရေဝ်မရထဳ (Marathi-language) နကဵုယၟု Mee Sindhutai Sapkal မဂွံအဓိပ္ပါယ် မိအံက် သိန်ဓုဒါဲ သပ်ကာလ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ်ရ၊၊ ရုပ်ဒမျိုင်ဗာ်သကုတ်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ရုပ်ဒမျိုင်မခိုဟ်ဂၠးတိ ပ္ဍဲကဵုသဘင်ရုပ်ဒမျိုင်လာန်ဒါန် မရနုက်ကဵု ၅၄ ဂှ်ရ၊၊ ရုပ်ဒမျိုင်ဂှ် ဗဵုကေတ် နူကဵု Youtube www.blogger.com
သဇိုၚ်ကတ်လ္ၚတ် Microsoft Excel
Excel ဟီုဂှ် မူရော။ - Excelဂှ် ဒှ် Application Software သွက်ဂွံရပ်စပ်စကာအာ ပ္ဍဲကမ်ဖျူတာ မွဲဂကူရ။ ကမ္ပဏီ Microsoft ကၠောန်ပ္တိတ်လဝ်ရ။ သွက်ဂွံ ကၠောန်စရၚ်အၚ်၊ ခံက်အၚ် တအ် ခိုဟ်ကွေံကွေံရောၚ်။ ရဲကၠောန်ကမၠောန်ရုၚ်တအ်လေဝ် ဒးရပ်စကာဒၟံၚ် Excel အိုတ်ရ။ ရဲ Engineer တအ်လေဝ် ဒးရပ်စကာဒၟံၚ် Excel ကီုရ။ Excel ဏံဂှ် လုပ်အသုၚ်စောဲ နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။
ဒၞဲါလဵုဂှ် ဒးရပ်စကာ Excel ရော။ - ဗွဲတၟေၚ်မ္ဂး သွာၚ်ကမၠောန်စရၚ်သြန်တအ် စကာရပ်စပ်ဂၠိုၚ်ရဴကွေံရ။ ဒၞဲါတၞဟ် မပ္တံကဵု ပကောံတၚ်ဂၞေၚ်၊ ကၠောန်သ္ပရေဲလာ်ပါ်စြေက်တၚ်ဂၞေၚ် (Data Analysis)၊ ပၠုပ်တၚ်ဂၞေၚ် (Data Entry) စပ်ကဵု ကမၠောန်သုတေသန တအ်လေဝ် ရပ်စပ်စကာ နွံတဴအိုတ်ရ။
ညးလဵုမွဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် Excel ဏံရော။ - တံဍေံဂှ် စကၠုၚ်နူကဵု သၞာံ ၁၉၇၉ တေံရ။ မၞိဟ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် Excel ကၠာအိုတ်ဂှ် ယၟုညး Dan Bricklin ရ။ ဆဂး အခိၚ်တေံ Excel ဟွံမံက်ဏီရ။ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် Software မွဲ ကော်စ VisiCalc ရ။ VisiCalc ဟီုဂှ် ဒှ်အရာတော်ဂၞန်သချၚ်္ာ (Calculator) မွဲဂကူရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၂ နူ Microsoft စကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် Program မွဲဂှ် Multiplan တုပ်ကဵု Excel ဏံကီုရ။ Excel version ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵု သၞောတ် Dos သွက်ဂွံရပ်စကာပ္ဍဲ Apple Macintosh ရ။ နူဂှ် Dos ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် Graphical Interfaces တောတက်ကၠုၚ်သိုက်က်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၈၅ ဂှ် Microsoft Excel စမံက်ကၠုၚ် သွက်ဂွံရပ်စကာပ္ဍဲ Window O.S ရ။
Keyboard and Mouse
မဍဵု မၞုံလ္တူမုက်ဗလး ကဳဗတ် (Keyboard) ဂှ် ကော်ခဴစ ကောန်ဍေၚ် (Key) ရ။ မိက်ဂွံရပ်စပ်စကာ Excel မ္ဂး ကောန်ဍေၚ် (Key) မၞုံလ္တူမုက်ဗလး ကဳဗတ် (Keyboard) ဂှ် ဒးသမ္တီလဝ်ကီုရောၚ်။ မကောန်ဍေၚ် ဗီုလဵုဍေံ ကော်စဂှ်လေဝ် ဒးသမ္တီလဝ်ရောၚ်။ ဥပမာ - Esc, Tab, Function Keys, Enter Key, Delete, Backspace, Spacebar, Ctr, သာ်ဝွံဒှ်တံရ။
Mouse - တုဲပၠန် ဆေၚ်စပ်ကဵု Mouse ဂှ်လေဝ် ဒးတီလဝ်ထေက်ကီုရောၚ်။ ပ္ဍဲ Mouse ဂှ် ဍဵုလ္ပာ်ပဲါ (left click) ကဵု ဍဵုလ္ပါ်ပုၚ် (Right Click) နွံရ။ ပ္ဍဲကဵု Left click ဂှ် ဍဵု (click) (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) ဍဵုၜါလ္တုန်ဆက်က် (Double Click) ဂွံရ။ (ဥပမာ - ယဝ်ပိုဲဟီု - click ထောံမ္ဂး ဍဵု left click မွဲလ္တုန်ညိ။ တုဲပၠန် ဍဵု Double မ္ဂး ဒးဍဵု left click ၜါလ္တုန်ဆက်က် ရောၚ်။) မွဲသာ်ပၠန် ဓဇက် (Drag) ဏာ Mouse ဂှ်ဟီုမ္ဂး ဒးဍဵုလဝ် left click တုဲ ဒးဓဇက်ဏာ Mouse ဂှ်ရ။ Right click ဂှ်တှေ် သောၚ်ၚ်ရ။ ယဝ်ဍဵု right click မ္ဂး သွက်ဂွံရုဲစှ် တၚ်စၞောန် မဆေၚ်စပ် အရာပိုဲ ဍဵု (click) လဝ်ဂှ် ဍေံမံက်ကၠုၚ်ရောၚ်။ အပ္ဍဲ Mouse ဂှ် Scroll Wheel နွံမွဲရ။ Scroll Wheel ဂှ် သွက်ဂွံ ဒရိတ်ဓဇက်ဖျုဲ မုက်ဗး Screen တိုန်လ္တူ စှ်ေသၟဝ်ရ။
= Chapter 2 Understanding userinterface =
2.1 ပံက်၊ ကၟာတ် Excel Program
ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ပံက် (open) excel program မ္ဂး ပ္ဍဲ Window 7 ကဵုဒှ် Window 8 ကဵုဒှ် အတိုၚ်ဟီုလဝ် ထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်တေံဂှ် ပံက်ကေတ် Excel program မာန်ရ။ ပ္ဍဲလ္တူ ကဳဗတ် (Keyboard) ဂှ် ဍဵု Window Key ညိ။ တုဲမ္ဂး တက်စုတ်မလိက် Excel ညိ။ တုဲမ္ဂး ဍဵုထောံ Enter ပၠန်ညိ။ Excel program ပံက်တိုန်ကၠုၚ်ရောၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရောၚ်။ မိက်ဂွံကၟာတ် Excel program မ္ဂး နူကဵု ကဳဗတ် (Keyboard) ဂှ် ဍဵု Alt + F4 ညိ။ ဍေံကၟာတ်အာရောၚ်။ မွဲပၠန်ဂှ် နကဵု Mouse ဂှ် အာဍဵု (click) ဒၞဲါ ထ္ၜးလဝ် X ဂှ် ဍဵုတုဲလေဝ် ကၟာတ်ထောံဂွံရောၚ်။ နဲနွံပၟိက်ဂှ် ကၟာတ်ကေတ်မာန်ရ။
2.2 Excel Workbook ကေုာံ Excel Worksheet
ပရူလ္ၚတ်လၟုဟ်စပ်ကဵု Excel program ဂှ် စွံလဝ်စိုတ် ဗီုကဵု လိက်အုပ် ညိ။ သောၚ်ၚ်ရ။ လိက်အုပ်မ္ဂး ယၟုလိက်အုပ်ဒးနွံရောၚ်။ ယၟုလိက်အုပ်ဂှ် ကော်စ Wookbook ရ။ တုဲပၠန် မဂၞန်မုက်လိက်လေဝ် ပါကီုရောၚ်။ မဂၞန်မုက်ဂှ် ကော်ထောံ Worksheet ရ။ အရာ မဒမံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲ Excel program ဂှ် ပိုဲဆက်လ္ၚတ်အာပၠန်ရောၚ်။
=နိဿဲ=
ဓမ္မကာမဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဓမ္မကာမဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၅၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၄၊ ဝှ် ၄၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မဏိမကုဋ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာမဏိမကုဋ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၄၊ ဝှ် ၄၄။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဓမ္မစေတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဓမ္မစေတဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၆၊ ဝှ် ၂၆။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဇၟောဝ်သၟာဒွက်
ပၞောဝ်ဂကူမန်တန်တဴကၠုၚ် ဌာန်တမ်မူလဝွံ ယေန်သၞာၚ်အနုသုခုမမန်ဂေါတအ် မဂဵုလဟဵုပြးထၞာန်မံၚ် ဒိုဟ်ဇဳဂှ် ဂကူမန်တအ်လေဝ် ဂိုၚ်ဒေပ်ပယျေဝ်လဟဵု ခၞံဗဒှ်တိုန် မကိတ်ညဳကဵု သဇိုၚ်ဒၟံၚ်ဘဝဂကောံမၞိဟ်ဇကုတုဲ ကွတ်အာဲကၟာဲယေန်သၞာၚ်လှ်ေဒယှ်ေဇကုဂှ်လေဝ် စွံကၠုၚ်ၚုဟ်မး ရ။ ပ္ဍဲအရာစွံၚုဟ်မး တိဍာ်သဘာဝ၊ ဗီုဒၟံၚ်တန်တဴ အုပ်လဒမ်ဂကောံမၞိဟ်ဇကု၊ သွက်သ္ဂောံဆာန်ကၟိုန်ပွဳပွူ၊ သ္ဍိုက်မၠိုက်ကလောကောဒေံ မသတၞောဝ်ဒတောဝ်တအ်ဂှ် ဒးမၠုက်စွံလဝ် ပ္ဍဲကွတ်လှ်ေကွာဲ သုခုမဇကုအိုတ်ရ။ ညးဂမၠိုၚ် ဂွံသ္ဍိုက်မၠိုက် စိုတ်၊ ဂွံလဟိၚ်၊ ဂွံသၠောၚ်သ္ပဝ်တုဲ ဂွံပ္တဝ်တရဴဘဝမခိုဟ်ဆာဲဂၠိုက်ဂၠာဲပကောံပကေဝ်ကွတ်တူရိယျာ ကွတ်တိၚ်တိုက်လှ်ေကွာဲ နာနာသာ်တုဲ ဗွဲမထေက်ကြိုက်ကိတ်ညဳကဵု ဘဝလဟိၚ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ အရာဝွံဟေၚ် မၜံၚ်ပ္တိတ် အခိုက်ကၞာ သၟာဒွက်ပ္ဍဲအကြာဂကူမန်ရ။ သၟာဒွက်ဝွံ ဒၞာဲမန်တန်တဴ နူဝၚ်နန် စဵုကဵုစိုပ်ဌာန်ရးပစ္စန္တရး ပြးဇာပ်မာန်ကၠုၚ်ရောၚ်။
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၟိင်
ဘာတိုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၟိင်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၂၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၂၊ ဝှ် ၄၂။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
သၟာဒွက်
ဝေါဟာရမ္ဂး "သၟာဒွက်" ဝွံ မလေပ်ကၠိုဟ်ခၠၚ်တီစဳကၠးရောၚ် မိက်ဂွံသ္ဂးရ။ သၟာဒွက်မ္ဂးဂှ် ညးမစိုတ်သ္ကီုန် ကၠိုဟ်ခၠၚ်စဳကၠး ပ္ဍဲအရာ ဒွက် မပ္တံကဵု ချူဇန်တပ်ဒယှ်ေလဟိၚ်ရ။ ပ္ဍဲအရာ ဇန်တပ်ဒယှ်ေလဟိၚ်ဂှ် တောဲစုတ်ကွတ်လှ်ေ ကေုာံ ကွတ်တိၚ်တိုက်တူရိယာဂှ်ဟေၚ် ဒှ်ပေဲါသၟာဒွက်ရ။ မုပရူပရာ မချူဆန်ရောမ္ဂး ဘာသာရှ်ေသှ်ေ၊ အခိုက်ကၞာမံၚ်စံၚ်တန်တဴ၊ ပရေၚ်သဘာဝပွဳပွူ၊ ဝၚ်၊ တိဍာ်ဌာန်ဒေသ၊ ပရေၚ်သ္ဍိုက်ဆာန်၊ အရာမကိတ်ညဳဒုၚ်ဒဝ် ဓရ်လိုက်ဒ္စာံပြကာ မာန်တံဂှ် ချူဇန်တုဲ ဒယှ်ေလှ်ေကွာဲ လဟိၚ်လဟာဲ ကဵုအိုတ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဇန်တပ်ချူဆန် ပရူပရာဂှ်ဝွံ ညးဗြဴညးတြုံ ဇန်ပရူပရာသဝ်ဒွက် သီုညးၜါလ္ပာ်ရ။ လ္တူပရူပရာ ညးတြုံမပ္တိုန်ထ္ၜးဇန်တပ် ဒယှ်ေဂှ် ညးဗြဴဝွံ မကိတ်ညဳကဵု ဂမြၚ်ညာဏ်ဇကု ဂတးဂတန် ဇန်တပ်ဒယှ်ေလဟိၚ်အာရ။ ဒၞဲါဝွံ ညးတြုံဟေၚ် ဇန်တပ်ကၠိုဟ်ပရူပရာ ဟွံသေၚ် ညးဗြဴလေဝ် ဗွဲမတုပ်ကဵုစရာဲ ဇန်တပ်ချူဆန် မဖျေံဒယှ်ေရမျာၚ်လေပ်မံၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ ။
ဗီုပြၚ်ပေဲါသၟာဒွက်
အပ္ဍဲပေဲါသၟာဒွက်ဝွံ လှ်ေ၊ ဒယှ်ေ၊ တိၚ်တိုက်တံပါလုပ်တုဲ ပါ်ကဵုအခန်မ္ဂး လ္ၚောဝ်ကျာ်၊ ပူဇဴဒေဝတဴ၊ လှ်ေဒိၚ်၊ လှ်ေညးမွဲ (တာလျိုၚ်မွဲ)၊ လှ်ေတောဲ (ညးဗြဴ၊ ညးတြုံ)၊ ကၠာံဒွက် (အုပ်နိဂီု) တံပါလုပ်ရ။ သၟာတိၚ်တိုက်၊ သၟာလှ်ေ သၟာဒယှ်ေ ကေုာံ ညးဟတဵုဟရိုၚ်တံပါလုပ်ရ။ အတိုၚ်မရှ်ေသှ်ေ စ္ၜုဲစ္ၜော်ကၠုၚ် ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဂကူမန်တံသ္ဂောံဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကၠုၚ် ဘာသာရှ်ေသှ်ေဂှ် ညံၚ် ဟွံထောံကၠေံ ဝိုန်တၠိၚ်အာဂးတုဲ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲပေဲါသၟာ ဒွက်တံ ကလအ်လ္ၚောဝ်ဂုဏ်အနန္တ မသုန်ပြကာရ။ ဗီုပြၚ် မစွံလဝ် ၚုဟ်မး တိဍာ်ဒေသဌာန်ရး သ္ဇိုၚ်ဒၟံၚ်ဂှ်ဝွံ သ္ပသဇိုၚ်ကဵု ပူဇဴဒေဝတဴတုဲ ယိုက်ဂုဏ်တိဍာ်ပွဳပွူသဘာဝရ။ ဗီုပြၚ်ယေန်သၞာၚ် မံၚ်စံၚ်တန်တဴတံကီု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်ညံၚ်ဂွံခိုဟ် ဆာဲကီု၊ ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ်ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဝၚ်သ္ဂောံနွံကီု၊ ပွမဆာန်ကၟိန်ကၠောံဍ ဍုက်ကေဝ် ညးသကအ်ကီု၊ ပရေၚ်ဆာန်ဇြဟာန်မေတ္တာ ဂွံကၠိုဟ်ကၠးသၞေံသၞဴမာန်ကီု ခ္ဍုတ်ဓမက်ဆာန်သ္ဍိုက် မဒုၚ်ကေတ် ဓရ်လိုက်ဒ္စာံပြကာကီု ပ္ဍဲကဵုလှ်ေဒိၚ် လှ်ေတာလျိုၚ်မွဲ လှ်ေတောဲ (ညးဗြဴ၊ ညးတြုံ) ပေဲါသ္ဘၚ်၊ ပေဲါမသ္ပစၟတ်သမ္တီတံဂှ် လှ်ေလဟိၚ် ဍေံနွံကၠုၚ်ခေတ်အဆက်ဆက်ကီုလေဝ် လၟုဟ်မ္ဂး ဂွံဆဵုညာတ်အောန်ကွေံရ ။
ပၞဴ (မးနဴ)
လက်သဏ်နာနာ
left|thumb|310x310px|လက်သဏ်တၞံပၞဴ(မးနဴ) သတ်ပၞဴဗွဲသဘာဝမ္ဂးတှ်ေနွံဆအဝဲပၟာဏ 4-4.5 (ဇြေန်တိမေတ်သ်)ဟီုကၠးကၠးတှ်ေဍောတ်နူသတ်လိမ္မဴညိဓဝ်ရ၊ တၞံဍေံသဝ်သဓီုတုဲ ယဝ်သၠုၚ်အိုတ်တှ်ေၜိုတ် 5 (မေတ်)ဒ္စာံဟတ်စဵုကဵုစှ်ဟတ်နွံသၠုၚ်ရ၊ တၞံဍေံဒလနွံညိညတုဲ တၞးဍေံဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ၊ တၞးဍေံနွံဗီုပြၚ်ဟွံဂၠိၚ်ဟွံဂၠိတုဲ တုပ်မံၚ်တၞးသတ်လိမ္မဴကီုရ၊ လပါ်ဍောၚ်ပၞဴဍေံဂှ်ပၠန်တှ်ေနွံသာ်အရံၚ်ဗုနှဴသာ်ဍာ်မိတ်ညိညရ၊ ပကတိဗွဲသဘာဝမ္ဂးတှ်ေ ပ္ကဴသတ်တိတ်ဒၟံၚ်အတိုၚ်မွဲသၞာံဂှ်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ်ဥတုက္တဴကညၚ်ဂှ်တှ်ေ သတ်ဍေံနွံစအောန်တုဲ ဍာ်ဍေံလေဝ်အောန်မံၚ်ကီုရ။
သတ်ပၞဴဝွံเป็นพืชพื้นเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ผู้คนในภูมิภาคนี้รู้จัก และใช้ประโยชน์จากมะนาวมาช้านาน น้ำมะนาวนอกจากใช้ปรุงรสเปรี้ยวในอาหารหลายประเภทแล้ว ยังนำมาใช้เป็นเครื่องดื่ม ผสมเกลือ และน้ำตาล เป็นน้ำมะนาว ซึ่งเป็นที่รู้จักกันดีทั้งในประเทศไทย และต่างประเทศทั่วโลก นอกจากนี้เครื่องดื่มแอลกอฮอล์บางชนิดยังนิยมฝานมะนาวเป็นชิ้นบางๆ เสียบไว้กับขอบแก้ว เพื่อใช้แต่งรส
ในผลมะนาวมีน้ำมันหอมระเหยถึง 7% แต่กลิ่นไม่ฉุนอย่างมะกรูด น้ำมะนาวจึงมีประโยชน์สำหรับใช้เป็นส่วนผสมน้ำยาทำความสะอาด เครื่องหอม และการบำบัดด้วยกลิ่น (aromatherapy) หรือน้ำยาล้างจาน ส่วนคุณสมบัติที่สำคัญ ทว่าเพิ่งได้ทราบเมื่อไม่ช้านานมานี้ (ราวคริสต์ศตวรรษที่ 19) ก็คือ การป้องกันและรักษาโรคลักปิดลักเปิด ซึ่งเคยเป็นปัญหาของนักเดินเรือมาช้านาน ภายหลังได้มีการค้นพบว่าสาเหตุที่มะนาวสามารถช่วยป้องกันโรคลักปิดลักเปิด เพราะในมะนาวมีไวตามินซีเป็นปริมาณมาก
มะนาวมีน้ำมันหอมระเหยที่ให้กลิ่นสดชื่น เพราะมีส่วนประกอบของสารซิโตรเนลลัล (Citronellal) ซิโครเนลลิล อะซีเตต (Citronellyl Acetate) ไลโมนีน (Limonene) ไลนาลูล (Linalool) เทอร์พีนีออล (Terpeneol) ฯลฯ รวมทั้งมีกรดซิตริค (Citric Acid) กรดมาลิก (Malic Acid) และกรดแอสคอร์บิก (Ascorbic Acid) ซึ่งถือเป็นกรดผลไม้ (AHA : Alpha Hydroxy Acids) กลุ่มหนึ่ง เป็นที่ยอมรับว่าช่วยให้ผิวหน้าที่เสื่อมสภาพหลุดลอกออกไป พร้อมๆ กับช่วยกระตุ้นการสร้างเซลล์ใหม่ๆ ช่วยให้รอยด่างดำหรือรอยแผลเป็นจางลง
ဂကူမၞံမတဵုဂၠိုၚ်ပ္ဍဲတိဍုၚ်သေံ
มะนาวก็เหมือนกับส้มทั้งหลาย ที่มีปัญหาในการจัดหมวดหมู่และแยกแยะทางอนุกรมวิธาน สำหรับชื่อวิทยาศาสตร์ที่คุ้นเคยของมะนาว ก็คือ Citrus aurantifolia Swingle หรือ "Citrus aurantifolia" ( Christm & Panz ) Swing." แต่ยังมีชื่ออื่นๆ อีก ดังนี้
สำหรับชื่อสามัญนั้น ในหลายภาษาก็เรียกชื่อแตกต่างกันไป เช่น ในภาษาอังกฤษ เรียก Mexica lime, West Indian lime, และ Key lime หรือเรียก lime สั้นๆ ก็ได้ สาเหตุที่มีหลายชื่ออาจเป็นเพราะเป็นพืชต่างถิ่น จึงไม่มีชื่อดั้งเดิมในภาษานั้นๆ ทำให้เกิดการเสนอชื่ออื่นๆ มาหลายชื่อก็เป็นได้ ส่วนในประเทศไทยยังเรียกอีกหลายชื่อ เช่น โกรยชะม้า, ปะนอเกล, ปะโหน่งกลยาน, มะนอเกละ, มะเน้าด์เล, มะลิ่ว, ส้มมะนาว, ลีมานีปีห์, หมากฟ้า
อนึ่ง คำว่า เลมอน (lemon) ในภาษาอังกฤษ หมายถึง ผลส้มอีกชนิดหนึ่ง ที่หัวท้ายมน ไม่ใช่ผลกลมอย่างมะนาวที่เรารู้จักกันดี สำหรับ มะนาวเทศ (Triphasia trifolia) นั้น เป็นพืชในวงศ์เดียวกัน (Rutaceae) กับมะนาว แต่ต่างสกุล ส่วน มะนาวควาย หรือ ส้มซ่า (Citrus medica Linn. Var. Linetta.) เป็นพืชสกุลส้มเช่นเดียวกัน แต่ต่างชนิด (สปีชีส์) กัน
ส้มนาวเป็นภาษาใต้ที่ใช้เรียกมะนาว เช่นเดียวกับทางภาคอีสานเรียกผลไม้บางอย่างว่า"บัก"ในการขึ้นต้น เช่นบักม่วงที่หมายถึงมะม่วง คำว่าส้มในภาษาใต้จะใช้เรียกผลไม้บางชนิดที่มีรสเปรี้ยว อย่าง ส้มนาว ส้มขาม เป็นต้น
နိဿဲ
มะนาวพันธุ์อื่น ๆ ได้แก่ มะนาวตาฮิติ, มะนาวหวาน, มะนาวปีนัง, มะนาวโมฬี, มะนาวพม่า, มะนาวเตี้ย และมะนาวหนัง เป็นต้น (มะนาวบางพันธุ์อาจเรียกได้หลายชื่อ แต่ในที่นี้ไม่ได้สืบค้นเพื่อจำแนกเอาไว้)
มะนาวมีประโยชน์ใช้เป็นยาสมุนไพร ขับเสมหะ แก้ไอ เลือดออกตามไรฟัน เหงือกบวม
လဟီုဝေါဟာပၞဴ
นอกจากนี้ยังมีการเล่นของเด็ก เรียกว่า "ซักส้าว" ที่มีเนื้อร้องกล่าวถึง "มะนาว" ดังนี้
ဆက်ဗပေၚ်
เลมอน และ มะกรูด พืชที่ใกล้เคียงกับมะนาว
ကဏ္ဍ:သၞေဝ်၊ မတ်ဂဥုဲ၊ စဳသုၚ်ကဴသုန်၊ မဗဳဇလိမ္မဴ၊
အရံၚ်စိုတ်
လိက်ပရေၚ်ဝွံ ကံက်နုက်နူ လိက်အုပ် အာရီုဆဌမ အ္စာကၞေဟ်- နာဲအံၚ်ဇၞး (ရုတ္တံၚ်)
'စိုတ်'ဂှ် မၞုံအရံၚ်ဍေံပဘဿရ၊ လျးအစၚ်ဗ္ၜၚ် ပလေဲပလေဲ ဗုဇြုၚ်ကေဝ် သာ်ဗုၜတ်တကတ်၊ အလဵုစိုတ် စိုတ်ဂွံမံၚ်မ္ဂး အနာဝဇ္ဇ မုဒုဟ်ဟွံမွဲ ဗၠေတ်ဟွံမွဲ၊ ပတဝ်ဏာက္ဍိုပ်လ္ပာ်ခိုဟ် လ္ပာ်ဒး လ္ပာ်ဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ်ဖအိုတ်ရ။ ဆ္ဂး ဗီုဖန်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ်ကၠုၚ် ဗီုဍေံဒှ်ဂှ် ဒှ်အာရ၊ မုဟိုတ်ရော ကာလဟီု ဓမံက်အဓိပ္ပါယ်မ္ဂး ဟိုတ်ဂှ်ဒှ်အာ လညာတ်ညးကဵုညးရ။ သၟတ်အနာဂတ်တအ် လညာတ်ဟွံဒှ်မွဲဂှ် ဟိုတ်နူက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်လ္ၚဵုလ္ၚဵု ဖျောန်အရံၚ်စိုတ်ကဵုသၟတ်တအ် လ္ပာ်ဒးဍာံ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အတ္တဇၞော် ဖျောန်အရံၚ်စိုတ် သၟတ်တအ်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်သၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်အာဒတုဲဖိုလ်သွာၚ်အတ္တ၊ အတ္တဓလီုဂွံက္ဍဟ်တုဲ ကမၠောန်သွာၚ် ပရဟိတဂှ် ဟွံဒုၚ်တဲ ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲပွဳပွိုၚ် ပရဟိတအိုတ်ရ။
ညးမဖျောန်မံၚ်အရံၚ်စိုတ်
သၟတ်ကောန်ၚာ်ခေတ်တဴတက်ဏံ အာယုက်ပေၚ် (၄-၅) သၞာံမ္ဂး အာစွံဘာ ဒစးဒုၚ်တဲကောန်ၚာ် (မူကြို) ဗၠးတိတ်နူမိမ စိုပ်အာဇရေၚ်အ္စာရ။ အ္စာဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်ဖျောန်စိုတ် သၟတ်ကောန်ၚာ်တံရ။ ညးမဒှ်အ္စာဂှ် ဒးတီလဝ် အခိုက်လိုက်ကောန်ၚာ်ဂှ်ကၠာရောၚ်။ ကောန်ၚာ်မွဲမွဲဂှ် ပ္ဍဲဇကုဍေံ ဗၞတ်တီထေက်နွံ၊ ဗီုဍေံတီ ဍေံလဴထ္ၜးဒး အတိုၚ်ဂှ် အ္စာတံ ပ္တပ်ကဵုလညာတ်အနာဂတ်မာန်မ္ဂး သၟတ်တတ်ဇၞော်မောဝ်အာ အနာဂတ်မွဲမာန်ရ။ အခိုက်ပြဝေဏီ မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တြေံတြေံ အ္စာတြေံတြေံတအ်ဂှ် ကဵုသၟတ်တအ်ကၠၚ်ဗက်အရေဝ်ဇကုဟီုသၟးရ။ ကောန်ၚာ်သၟတ်ဂှ် ပတုပ်လဝ်ကဵု ပၞာၚ်ပၠုဲ ပၞာၚ်ကဵုပၠုဲအဃောတဴမ္ဂး မုရုပ်ဒးစိုတ်ကၠောန်ကဵုမာန်ရ။ ဗီုရုပ်ဇကုကေတ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကေတ်မာန်ရ။သွက်ကောန်ဂွံဒှ်တၠပညာ ဂွံဒှ်မၞိဟ်မၞုံကဵုစိုတ်ယျေလ္ဂူတပ်တးမွဲမာန် မုဟိုတ်မိမတတ်ဖန်ဗဒှ်ကဵုကောန်ဟွံမာန်ရော။ ဟိုတ်နူမိမတအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵုကောန်တအ်ဟွံဒှ်ရောၚ်ထေၚ်ရ။ သၟဝ်ဒးဒုၚ်ဖျောန်လဝ်စိုတ်ကဵုမိမဂှ် ဒှ်ညံၚ်ရဴအဝ်ဗာမာရ၊ ကၠိုဟ်ကေတ် တၚ်ရန်တၟံမိမတုဲ ထပ်ဂစာန်မ္ဂး ဂွံဒှ်သမ္မတ နူအာယုက် (၄၀) သၞာံရ။
ဍုင်ဟံသာဝတဳ
ဟံသာဝတဳ ဍုင်ဟံသာဝတဳဝွံ (ဟံသာဝတီပြည်)อาณาจักรหงสาวดี|Hongsawatoi kingdom မဒှ်ဍုင်ဇၞော်ကောန်ဂကူမန် မွဲဍုင်ကီုရ ေလာန်ကၠုၚ် BC543သၞာံတေံ နူကဵု ကျာ်တြုဲေဂါတမ ကဵုဏာ ဓါတ်သာ် ကုဵ ကောကဵုဒေံ မာံတိပေါ ကဵု မာံတိပဝ် ကဵု သၟိင်ဥက္ကလာပ ပတိုန်ကၠုင်ကျာ်ဒဂုံကေလသ တုဲ ခြာဟဟွံလအ် AD573သၞာံပြေင် သၟိင်ဨကရာဇ်မန် သီမလ ကလောန်ပတိုန်ကၠုင်ဍုင်တၟံ ဒၞာဲတိဍာ်ၜုဳပ်ဍုဝ်ဂှ် ပတန်ဍုင်ပထမဟံသာဝတဳ မဒှ်ကီုရ ဒုတိယဟံသာဝတဳဂှ် AD1287 သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်ကလောန်ပတန်လဝ် ဍုင်ရာမညမတ္တမ သက္ကရာဇ်|AD1383 ဂှ် ပြံင်အာဍုင်ဟံသာဝတီ ဨကရာဇ်မန် ေသၞာဝ်ေသ္တာဝ်သၟိင်ဝါရဝ်ေရာဝ် သၟိင်စိင်ဗတိုင် ဗညာဥု မအံက် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ေကၠုာန်ပတန်ကၠုင် ဒုတိယဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ကီုရအဴ တတိယ ဟံသာဝတဳ သက္ကရာဇ်ကြေတ် AD 1740 -1757 ဂှ် ဨကရာဇ်မန်သၟိင်ထဝ်ပဴတိကေ ကဵု တၠညးဗညာဒလ ပတန်လဝ်မဒှ်ကီုရအဴ။
အရံၚ်စိုတ်
ညးမဖျောန်မံၚ်အရံၚ်စိုတ်
စေတသိက်ကၠိခ္ဍက်ကဵုစိုတ်ဂှ် နွံ (၁၀)မ မပ္တံ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဗီုဍောၚ်ဓရ်ကိလေသစှ် ဖျောန်မံၚ်စိုတ်ဂှ် ဒၞဲါလောဘစေတသိက်ဂှ် ဟပၠောပ်ထောံအလောဘ စၞးစေတသိက်ခိုဟ် ပၠောပ်ကဵုမာန်မ္ဂး ဒှ်သၟတ်တဴတက်မွဲရ။ စိုတ်ဂှ် ဖျောန်ကဵုဍေံဘ၀ဍိက်မ္ဂး ဒးဒှ်သၟာပၠန်ဂတးရ။ ဖျောန်ကဵုစိုတ် ပရဟိတမ္ဂး သၟတ်ဂှ် လုပ်ဘိုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ် ပ္ဍဲပရေၚ်မၞိဟ်မာန်ရ။ စိုတ်စေတနာ ဒုၚ်ဂိသွက်ညးဓလိုၚ်နွံမ္ဂး ကမၠောန်ပရဟိတကၠောန်မာန်ရ။ကောန်ၚာ်သၟတ်တအ်ဂှ် ဂၠံၚ်ပ္ၚံက်ညံၚ်ဂွံဗၠေတ်ဂှ် မိမအ္စာတအ် ဒးစွံလဝ်သတိဇၞော်ဇၞော်ရ၊ မၞိဟ်ဂၠံၚ်ပ္ၚံက်ဗၠေတ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂၠိုၚ်တန်တဴ ပ္ဍဲပွဳဗွိုၚ်မၞိဟ်တအ်တုဲ ပတဝ်ကဵုစိုတ်ဟွံဒးမ္ဂး ဒ္တုံစှ်ေပ္ၚံက်ဗၠေတ် ဒှ်ထေက်ရ။ပ္ၚံက်ဗၠေတ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်နူထေၚ်စိုတ်ဒးတုဲ မံက်ကၠုၚ်ရ။ ခမဳသုနက္ခတ္တ ဒှ်ညးကၠောန်ၜိုတ်ကျာ် နူကၠာကျာ် ဝှ်ဟွံပေၚ် (၂၀)ဏီတေံရ။ ၜိုန်နွံမံၚ်ပ္ဍဲပွဳပွူကျာ်ကီုလေဝ် ညာတ်အာတဳအစေလက ဟွံမွဲကဵုဗွိုက်လတက်ဂှ် ထေၚ်ဂးမၞိဟ်အောန်ပၟိက် စိုတ်အထေၚ်ဇၞော်က္တဵုဒှ်တုဲ တိတ်အာနူဇရေၚ်ကျာ် သ္ပကွးတဳ အစေလကနွံရ။
ဍုင်ဟံသာဝတဳ
ကၠာဟွံဂွံစိုပ်အခေတ် ပထမဟံသာဝတဳ ဂှ်ဝွံ ဍုင်မန်ပိုဲ နွံကၠုင်ဗွဲမကၠိုင်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံဇၞော်မောဝ်လောန် ဟမုတှေ် ဒှ်ဍုင်သေံ ဍုၚ်မန် ဍုၚ်လော ဍုၚ်ခမေန် လောန်ကၠုင်သၞာံ ၂၆၀၀ ပြင်င်သၞာံတေံ အာယုတ်ဍုင် ၁၅၀၀ သၞာံပြၚ် တုဲပၠန် တုဲတှ်ေ ဗဟိုဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ အသိၚ်ဍန်တုဲ လပိုက်ဍုၚ်သေံဟမုဏံ သၟိၚ်မန်ဒေရဝတဳ ပတိုန်ဍုၚ်ဨကရာဇ် ပြးတိတ်နူဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ တုဲပၠန် ဍုင်မန်ဟာရဳပုဏ္စယ ဟမုတှေ်ဒှ်ဍုင်လာန်ပူ Chiang mai  ဍုင်သေံ အာယုတ်ဍုင် ၅၀၀ +၇၀၀ သၞာံ စပ္ပဒေဝဳ ဨကရာဇ်ဗြဲ ဒှ်တုိင် ဍုၚ်သုဏ္ဏဝဘုံဂှ်အိုတ်အာ အိုတ်အာ ပဍဲတုဲသၟိင်မနူဟာဝ် သၟိင်ဗၟာ နော်ရထာ ဗတိုက်ပလီုလဝ် မဒှ်ကီုရအဴ
အရံၚ်စိုတ်
ညးမဖျောန်မံၚ်အရံၚ်စိုတ်
ပ္ဍဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်လေဝ် ပ္ၚံက်ဗၠေတ်နွံ။ ပ္ဍဲပရေၚ်ထတ်ယုတ် ပရေၚ်ဂၠဲဓရ်ဝိပဿနာ ဟိုတ်နူဖျောန်လဝ်စိုတ်အရံၚ်ဟွံစိုတ်တုဲ ပ္ၚံက်ဗၠေတ်နွံပေၚ်မံၚ်ရ။ ကာလသၟတ်တအ် လုပ်စိုပ်အာပ္ဍဲသွာၚ်တအ်ဂှ်တအ်ဂှ်မ္ဂး ညံၚ်ဟွံဂွံဂံါလုပ် စိုပ်ပ္ၚံက်ဗၠေတ်ဂှ် ဒးဂၠာဲလဝ်သ္ကအ်လ္ၚောဝ်ကလျာဏမိတ္တတာ သ္ကအ်လ္ၚောဝ် ဖျောန်ကဵုအရံၚ်စိုတ်ခိုဟ်ဟ်ရ။ စိုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူဟိုတ်အဝိဇ္ဇာတဏှာဟွံဆာဲ ဟွံခိုဟ်တုဲ ဟွံပလေဝ် ပြုပြောၚ်ကဵုဍေံမ္ဂး ဍေံခိုဟ်ကၠုၚ်ဟွံမာန်သက်က်ရ။ စိုတ်ဂှ် ဒးချူပေါတ်ဍေံ ညံၚ်မြချူကဵုတၟအ်လၟိုန်တ္ၚဲရ။ သၟတ်သ္ဍိုက်မၠိုက်ကဵုပညာဒ္ဂေတ်စာရိတ္တ ပညာယေန်သၞာၚ်မ္ၚဵုဂှ် ဒှ်သၟတ်ဖျောန်လဝ်စိုတ်တုဲတုဲရ။ ဟိုတ်နူကလၚ်ဗက်ဂလာန်မိမအ္စာတုဲ သၟတ်တအ်သ္ဍိုက်မၠိုက်ကေတ်ပညာဒ္ဂေတ်ဏအ်ရ။ဒ္ဂေတ်ဂှ် ပ္တုဲကဵုပစ္စပ္ပုန်အနာဂတ်ရ။ ကၠောန်လဝ်ပစ္စပ္ပုန်ခိုဟ်မ္ဂး ကသပ်ပၟိက် ဍိုက်ပေၚ်မာန်ရ။
ဖျောန်ကဵုစိုတ်
ဖျောန်ကဵုစိုတ်ဟီုဂှ် ပွမသ္ပကဵုအာရီုပ္ဍဲစိုတ် အာရီုကဵုစိုတ်၊ စိုတ်ကဵုအာရီု ညံၚ်ဂွံဆက်စပ်မံၚ်ညးသ္ကအ်လၟိုန် ပွမသ္ပကဵုဒှ် ကမၠောန်ဖျောန်ကဵုစိုတ်ရ။ စိုတ်ကဵုအာရီု ပွအဆက်ဟွံပိုတ်အာညးသ္ကအ်ဂှ် ပၠောပ်ဂၠံစိုတ် သ္ဂးရ။ ဗ္စာရဏာ ကော်ခဴစရ။ ညးမၞုံကဵု စိုတ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဒးရးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဖျောန်လဝ်စိုတ် သ္ဂးရ။ မုဆဵုဆဵု မုညာတ်ညာတ်အာ ဆဵုညာတ်လ္ပာ်ခိုဟ်ဖအိုတ် ဒၞဲါနွံကဵုဒုဟ် ဒၞဲါဟွံဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် ဟွံညာတ်ရ။ ညာတ်အာညးဒှ်ဒဒိုက် ဗက်ဂၠဲါအာတ်လှုဲ ပၠောပ်ဂၠံစိုတ်လ္တူမၞိဟ်ဂှ် ဗွဲမဒးရးမ္ဂး ညးဝွံဟိုတ်နူကမ်ကၠောန်လဝ်အောန်တုဲ ဒးဗက်ဂၠဲါအာတ်စမံၚ်ရ။ လ္တူမၞိဟ်ဂှ် တာလျိုၚ်အဲဒးရီုဗၚ် မၞုံမံၚ်ရ။ သြန်အဲနွံဂၠိုၚ် နူညးဂှ်ဏီ အဲထေက်ကဵု ဒးရီုဗၚ်ညးဂှ်ထေက်ရောၚ်။ ပွမ္ဒးရီုဗၚ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်မၞိဟ်တအ်ရ ယဝ်ဒုၚ်ဂိုၚ်လဝ်စိုတ် ပၠောပ်လဝ်စိုတ်မၞုံသာ်ဝွံမ္ဂး ဇကုဂှ် မၞိဟ်ခိုဟ်မွဲလၟိုန်ရ။ မၞိဟ်ကဵုမၞိဟ် ဒးညာတ်မံၚ်ဒုဟ်၊ ဒးသ္ပမံၚ်သၞကဵု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးသ္ကအ်ဂှ် ဟိုတ်နူပၠောပ်လဝ်ဂၠံစိုတ် ဟွံဒးရး၊ ဟိုတ်နူဒုၚ်ဂိုၚ်လဝ်စိုတ် ဟွံဒှ် ယောနိသော မနသိကာရရ။ ဟိုတ်နူဖျောန်လဝ်စိုတ်ခိုဟ်ဒးရးဟွံမွဲရ၊ လောဘ ဒေါသ မာနဂှ် ဒှ်သ္ကအ်မၞိဟ်တအ်လၟိန်ရ။ မၞိဟ်လောဘ ဒေါသ မာန အောန်တံဂှ် ဟိုတ်နူညးတအ် ဖျောန်လဝ်စိုတ်လ္ပာ်ခိုဟ်ဂၠိုၚ်ရ။ ကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် နာမ်စိုတ်အာက္ဍိုပ်ရ၊ စိုတ်ဂှ် စွံလဝ်အဓိက ၜိုတ်ကၞာတ်ကဵုပၞောန်ဂဒါစိုတ်တုဲ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်၊ မၞိဟ်တေံ ဒှ်မၞိဟ်ပရေံ စိုတ်ခိုဟ်နွံမ္ဂး ကၠောန်ကမၠောန် ခိုဟ်မာန်။ မၞိဟ်နွံကဵုစိုတ်ပရေံယုတ်သဝ်ဂှ် ကမၠောန်ခိုဟ်ဟ် ကၠောန်ဟွံမာန်။ မၞိဟ်အတ္တဇၞော် တီသွက်ဇကုမွဲဂွံ၊ မၞိဟ်လောဘဇၞော် ဒေါသဇၞော် မာနဇၞော်တအ်ဂှ် မၞိဟ်နွံကဵုစိုတ်ပရေံယုတ်သဝ် ညးဂမၠိုၚ် ဟီုစအိုတ်ရ။ နွံပၟိက်ကဵုတသိုၚ်မ္ဂး ဒပလေဝ်စိုတ်မာန်ရ။ ယဝ်ကေတ်တသိုက်မဂ်ဖိုလ်မ္ဂး သာတုဲ ဒးပလေဝ်လဝ်စိုတ်ရ။ ဒၟါနူစိုတ်တုဲ မၞိဟ်တအ်ဆဵုတသိုက်ဂဗဒဒိုက်ရ။
အာရီုဂှ် ဒှ်ဝတ္တုဖျောန်စိုတ်
အာရီုဂှ် ဒှ်ဝတ္တုဖျောန်စိုတ်ရ၊ ဆဵုဂဗအာရီုခိုဟ် စိုတ်ခိုဟ်၊ ဆဵုဂဗအာရီုပရေံ စိုတ်ပရေံ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စိုတ်ဂှ် ကဵုဍေံတန်မံၚ်ပ္ဍဲအာရီုခိုဟ်ဟ်လၟိုန်ညိ။ "စိုတ်ဂှ် ဒှ်အဓိကဘဝမၞိဟ်ရ" ဟိုတ်နူဟွံထိၚ်လဝ်စိုတ်တုဲ ညးလ္ၚဵုရုန်မဵုကြံၚ်မ္ၚိုဟ် ညးလ္ၚဵု စိုတ်သ္ကာတ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ် ပွတအ်ဏအ် ဒှ်ကၠုၚ်နူစိုတ်ဖအိုတ်ရ။ သွက်ကာယ ဂွံဍိန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ်ဂှ် နကဵုဒ္ဂေတ်သဳလသိက္ခာ ထိၚ်မာန်မ္ဂး ပရၚ်ဂစိုတ် ပရေၚ်ကၠတ်ဂၠံက် ပရေၚ်ဒှ်အန္တရာယ်ကဵုမၞိဟ် အောန်အာမာန်ရ။ စိုတ်ဒှ်ကၠုၚ်နူပါၚ် ထိၚ်မာန်မ္ဂး ဂလာန်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ် ဍဵုဍိုက်ပ္ကီုဒုဟ်ဂၠဲါ သၞအိုတ်အာမာန်ရ၊ ဟိုတ်နူထိၚ်လဝ်စိုတ်ဟွံမွဲတုဲ ပြသၞာဂၠိုၚ်မံၚ်ပ္ဍဲပွဳပွိုၚ်မၞိဟ်တအ်ရ။ဟိုတ်နူမၞိဟ်တအ် စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်တုဲ ပွဳပွိုၚ်သဘာဝလေဝ် လီု ဥတုရာသဳလေဝ် ဖံက်ပၠန် သဘာဝဖိုလ်ဒဏ်လေဝ် က္တဵုဒှ်ဂၠိုၚ် ယဲဘဲအန္တရာယ်လေဝ် ဇၞော်၊ နွံပၟိက်ကဵု အန္တရာယ်တအ်ဏအ် အောန်စှေ်မ္ဂး စိုတ်ဂှ် ပွဳဗွိုၚ်လဝ် ဓရ်မေတ္တာ ကရုဏာအိုတ်ညိ။
စိုတ်မၞိဟ်တအ် ဓရ်မေတ္တာ ကရုဏာဂၠိုၚ်မ္ဂး ဒဒိုက်အန္တရာဲမၞိဟ်တအ် အောန်စှ်ေမာန်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဖျေံမံၚ်မေတ္တာကဵုပါၚ်သၟးဟွံဂွံ၊ ပ္ဍဲစိုတ်ညံၚ်မေတ္တာဂွံနွံ မေတ္တာဇေတ်ဂှ် ပလဝ်စိုတ်မေတ္တာကွေံကွေံညိ။ မၞိဟ်မၞုံကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ် စွံလဝ်တၚ်ရန်တၟံ သၠုၚ်သၠုၚ်တအ်ဂှ် ကမၠောန်အံၚ်ဇၞးမာန်ရ။ မၞိဟ်ဒုၚ်ယၟုဆဒှ်မၞိဟ်ဂှ် မုကမၠောန်မွဲကၠောန်န် ဂွံအာစိုပ်ဒတုဲ ဂွံဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် သွက်ဇကု သွက်ညးဂမၠိုၚ်ဂှ် ထ္ၜးကဵုဟွံမာန်ရ။ မၞိဟ်မိက်ဂွံတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်သံသာဂှ် ညးတအ်ရန်တၟအ်ဇြိုဟ်က်နက်က်။ ညးတအ်မာန်လဝ်စိုတ်ပေၚ်ၚ် ညးတအ်ဒုၚ်ဂိလဝ်ဇကု ကာယဇၞော်ဇၞော်ညးတအ် ဟွံဆာန်ခန္ဓကာယညး။ဒုဟ်မ္ဂး ဗၞတ်တၟာတၞုၚ်ချောဲလေဝ် ဂွံကဵုစောန်ပြံက်လ္တူညးမွဲသ္အာၚ် ညးတအ်စွံၚုဟ်မးကဵု ဒၠေံါဗ္တောန်တၠပညာ ညးတအ်ဖ္အောန်လဝ်လောဘ ဒေါသ မာနညးတအ် မၚ်မွဲတမၠိုၚ်လတ် ဓရ်ဗြဟ္မဝိဟာရ။
ဂဗဆဵုကျာ်သာသနာကျာ်မှ ကမၠောန်တိတ်နူသံသာကၠောန်ဂွံ။ ဒးဂၠဲါကျာ် ဒးနိဿဲကဵုကျာ်မှ တီဓရ်သစ္စပန်၊ နိဿဲကျာ်ဗၠေတ်မ္ဂး ကမၠောန်တိတ်နူသံသာကၠောန်ဟွံဂွံရ။ လၟုဟ်ဏအ် ဒှ်ဂကူမန် ဂွံဆဵုဂဗမံၚ်သာသနာကျာ်ဏီဂှ် ဒှ်ဂကူမပြဲသၠုၚ်မွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂိုတ်ဖျောန်အရံၚ်စိုတ်လ္ပာ်ခိုဟ်ညိ။
ကၞေဟ်- နာဲ အံၚ်ဇၞး (ရုတ္တံၚ်)
မတ္တမ၊ ဍုင်
ဍုင်မတ္တမ (Mottama, formerly MartabanBurmese; မုတ္တမမြို့) ဝွံ နွံ ဇိုင်ၜဳသြင်လောန် ကရေက်လပါ်သၟဝ်ကျာ ကုဍုင်မတ်မလီု (16°32′N 97°36′E)ရ၊၊ ဍုင်မတ္တမဝွံ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ (၁၃-၁၆ ဗွဝ်ကၠံ)ဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဇၞော် မပိုင်ပြဳလဝ် ဍုင်သၟတ် ၃၂ ဇာ ၁၂ တုဲ ဟိုတ်မဒှ် ဍုင်သၞေဟ်က္ၜင်တုဲ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ တေအ် ဒှ်လဝ် ဍုင်ဗၞိက် ကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊ စေဟ်မတ္တမ နကဵုဗီုအင်္ဂလိက် မာတဗေန်ဂျာ ဂှ် ယၟုမြဟ်လဝ် အလုံမွဲဂၠးတိတုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးဂၠးတိ ယၟုမြဟ်ဂမၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ကၠာဒဒန် မတ္တမ-မတ်မလီု ဟွံကတဵုဒှ်ဏီဂှ် ဍုင်မတ္တမဝွံ ဒှ်သၞေဟ်ကွဳပၟတ်၊ သၞေဟ်က္ၜင် ကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဍုင်မတ္တမဂှ် ဒှ်ကွာန်ဇၞော်မွဲရ၊၊
နိရုတ္တိ
ယၟုဍုင်မတ္တမ ဂွံဆဵုကေတ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလိက်သ္ၚာကျာ် ထီုကအ်ဂေါန် (မုဟ်တး) မဗှ် (မုဟ်တဟ်) နူကဵု ၜိုတ် ၁၁ ဗွဝ်ကၠံရ၊၊ အဓိပ္ပါယ်တုန် မုဟ် - မဒှ်အရာမတိတ်ဒၟံင်၊၊ တး/တဟ် (လိက်မန်ခေတ်တြေံ ဂစိုတ် ဟ် ဂှ် ညးဖဍုန်ချူ နကဵု ခရးက္ဍိုပ်ၜါမ း ဥပမာ၊ ဂေါး/ဂေါးဟ်) မဂွံအဓိပ္ပါယ် မဇၞော်၊၊ မုဟ်တး (မုဟ်တဟ်) မဂွံအဓိပ္ပါယ် မုဟ်ဇၞော်ဇၞော်၊၊ ဟိုတ်ဒၞာဲတိ မုဟ်တိတ်ဒၟံင်ကဵု ၜဳသြင်လောန် ဗွဲမဇၞော်တုဲ ညးကော်စ ဍုင်မုဟ်တဟ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မုဟ်ဇၞော်၊၊ ပ္ဍဲလိက်လ္ၚဵု မဟီုလဝ် မတ္တမ ဂှ် ကၠုင်နူ မုဟ်တၟအ် လေဝ်နွံကီုရ၊၊
မတ္တမဂှ် ကၠာတေအ် နကဵုဘာသာရးပလိုတ် ကော်စ Martaban ဟိုတ်မဒုင်သဇိုင် ကုအရေဝ်မန်ခေတ်ဟံသာဝတဳ မတ္တမအ်၊၊
ဒတန်ပထဝဳ
ဍုင်မတ္တမ ဂှ် နကဵုစၟတ်သမ္တီဂၠးတိမ္ဂး နွံတန်တဴဒၟံင် လေတ္တဳကျုတ်သၟဝ်ကျာ ၁၆ ဒဳဂရဳ ၃၁မဳနေတ်၊ လံင်တဳကျုတ်ဗၟံက် ၉၇ဒဳဂရဳ ၃၆မိနေတ် (16°31’34.59N - 97°36’37.42E)၊၊ နကဵုဂၠံင်ကွဳပၟတ် နူဍုင်လ္ဂုင် ဂွံစိုပ်မတ္တမဂှ် နွံ ၁၆၅ တိုင်၊၊ နူမတ်မလီု နွံစ ၜိုတ် မွဲတိုင်ဘာ်ရ၊၊
ဝင်
ဍုင်မတ္တမဝွံ နကဵု သုတေသနဝင်စှ်ေစှ်ေဂှ် ဟွံဂွံလ္ၚတ်လဝ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဏီတုဲ နူကဵုအခိင်လဵု ကောန်မၞိဟ် မစပဒတဴကၠုင် ပ္ဍဲဒၞာဲမုတ္တမဏအ်ဂှ် ဟွံတီကေတ်ဏီရ၊၊ အတိုင်မဟီုမ္ဂး ဍုင်မတ္တမဝွံ နကဵုမလောန်ကၠုင် ၜိုတ်သၞာံ ၁၄၀၀ သၞာံတေအ် သၟိင်မန်မွဲတၠ စပတန်လဝ်ရ၊၊ ဝင်ဍုင်မတ္တမ မဂွံဆဵုကေတ်ခိုဟ်ဟ်ဂှ် ဒှ်အခိင် ခေတ်ဟံသာဝတဳရ၊၊
ခေတ်ဟံသာဝတဳ
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုင်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုင်တကအ်ဝါန် (ဍုင်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိင်စဍုင်ဗၟာ အလိမ်မာမင် (အလိမ္မာမင်း)တုဲ ကလေင်ပ္တန် ဍုင်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုင်မတ္တမရ မဂွံဒုင်ယၟု သၟိင်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိင်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုင်ဍုင်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုင်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေင်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုင်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုင်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊
သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိင်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုင်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိင်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံင် ဍုင်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိင်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေင်စဴ ဍုင်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံင် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုင်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုင်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုင်သၟိင်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊
မတ္တမ ၃၂ ဍုင် ဇာ ၁၂
ဗၟံက်ဍုင်မတ္တမ (၅) ဍုင်
2.  ဍုင်ဂြာင်
3.  ဍုင်သ္ဇိုင်
4.  ဍုင်ဗြထဝဳ
5.  ဍုင်ပံင်
6.  ဍုင်ဇဲယ
7.  ဍုင်ကၠိတ်
8.  ဍုင်တံင်ပိုအ်
10. ဍုင်ဇမိ
11. ဍုင်ကြိုန်
12. ဍုင်ဝင်ရဴ
13. ဍုင်မတ်မလီု
14. ဍုင်ဇြာ
15. ဍုင်ဝါခရူ
16. ဍုင်လမိုင်
17. ဍုင်ရေဝ်
ဗွဲဒိုဟ်နေရတိ (၂) ဍုင်
18. ဍုင်သၟိုင် (ခမိုင်)
19. ဍုင်ကြေဝ်
ဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ် ဍုင်မတ္တမ (၆) ဍုင်
20. ဍုင်ယင်ၚိန်
21. ဍုင်ဂွံ
22. ဍုင်ဝါန်
23. ဍုင်အိဝါဲ
25. ဍုင်တိုက္ကခလာ
ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ဍုင်မတ္တမ (၃) ဍုင်
26. ဍုင်အိဗိုပ်
27. ဍုင်လ္ဂန်ဖေန်
28. ဍုင်ဖါင်ဍာင်
29. ဍုင်တမိ
30. ဍုင်မြိုင်
31. ဍုင်လိုင်ဗၠဲ
32. ဍုင်အဂြာင်
စာ (၁၂)
စာဂှ် ဇၞော်နူကွာန် မတုပ်ကဵုအရေဝ်ဗၟာ အခိင်လၟုဟ် (တိုက်နယ်)
ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက် ဍုင်မတ္တမ (၄) စာ
1.  စာကောံတုံ
2.  စာကံလှာ
3.  ဇာသပၠင်
4.  ဇာသ္ပိုင်
ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ဍုင်မတ္တမ (၁) စာ
5.  စာရာဲဇာမ်
ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ် ဍုင်မတ္တမ (၂) စာ
6.  စာရိုင်စိန်
7.  ဇာထတွန်
ဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ် ဍုင်မတ္တမ (၄) စာ
8.  စာထရိုင်
9.  စာတြာဲအိုင်
11. စာထရိုန်
ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ဍုင်မတ္တမ (၁)
12. ဇာလကွန်
ကျာ်ပလ္လင်ပူ (မြသိန်းတန်စေတီ)
ကျာ်ပလ္လင်ပူ ဝွံ နွံလတူဒဵု ဍုင်မတ္တမ၊ လပါ်ပလိုတ်ဍုင်မတ္တမ၊၊ ယၟုကျာ် ပလ္လင်ပူဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်မၞုံကဵု ပၞင်မပူ (ပၞင်ခဍမ်)ရ၊၊ ပလ္လင်ပူဂှ် ဗၟာတအ်ဟီု ကျိုက်ဖျင်ကူတုဲ နကဵုအဓိပ္ပါယ် ဗီုဗၟာ ဂွံအာ အဓိပ္ပါယ် ဖျင်- ယာတ်ပိက်၊ ကူ - ရီုဗင်၊ ဖျင်ကူ ယာတ်ပိက်ရီု ရ၊၊ ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ပေါမ် သေံကၠုင်ဗတိုက်တုဲ ပြိုင်ဒက်ကျာ်၊၊ မန်တအ် ဟွံဒက်ကျာ် နကဵုဍိုတ် ဒက်နကဵုနဲပြယာဲ ပူဒက်ကေတ် ယာတ်ပိက်တုဲ မန်ဂွံမာန်အာ၊၊ လပါ်ဍုင်မတ်မလီုဂှ် သေံတအ် ညာတ်မန် ဒက်ကျာ်တုဲ ဇကုဟွံတုဲဏီတုဲ သေံတအ် ဒးဒြေပ်ဒဴဂှ် ကျိုက်ရှမ်းလန် ဗွဲကြဴဒှ်အာ ကျိုက်သံလံ ၊၊ ပေါမ်ဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ကီုရ၊၊ ယၟုကျာ်သာန်လာန်ဂှ် အဓိပ္ပါယ်တမ် ကျာ်သြင်လာ် ရ၊၊
သင်ဗလိုက်
သင်ဗလိုက် အရေဝ်မန်ဝွံ ကၠာဲစၠောအ် နူအရေဝ် ဂရိတ် (βάπτισμα) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပွမကြာတ်ကြဴသအး၊ မဒုင်ဗလိုက်ဍာ် ကြာတ်ကြဴစိုတ်ကာယ (ဝါ) ပွမဒုင်မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံရ၊၊ အရာတၟေင် သင်ဗလိုက် နူဂိုဏ်ပရဝ်တေသ်သတာန်ဂှ် ဂိုဏ်ပရဝ်တေသ်တာန်တအ်ဂှ် ကောန်ၚာ် သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ နူအဝဲဍောတ်တ်ဂှ် ကဵုမ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ (ဝါ) ဒုင်ဗလိုပ်ဍာ် ကာလကောန်ၚာ်ဂှ် ပေင်အာယုက် ၁၅-၁၆ မ္ဂး ကလေင်ဒုင်ကအ်ပါင် ဓရ်ပတှ်ေဇကု ကုကျာ်မွဲဝါပၠန်ရ၊၊ ဂကောံသင်ဗလိုက်ဂှ် မၞိဟ်မွဲ ပ္ဍဲအခိင်အဝဲဍောတ်တ် အဝဲကောန်ၚာ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံဂွံတီကၠိုဟ် ပရူကျာ်ဏီတုဲ ဟွံကဵုဒုင် မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်၊ ကာလမၞိဟ်ဂှ် အာယုက်ဇၞော် တီကၠိုဟ်ခၠင်တုဲဟေင် အတိုင်ပၟိက်စိုတ် မၞိဟ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၃၈ ဂှ် ရဝ်ဂေရ် ဝဳလဳယာမ် (Roger Williams) ဒက်ပ္တန် ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန် (Baptist congregation) ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဒေသအမေရိကသၟဝ်ကျာရ၊၊ ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံတအ်ဂှ် ဘာကျာ်ဂကောံသင်ဗလိုက် ဇၞော်မောဝ်ဂၠိုင်တိုန် ပ္ဍဲအမေရိကာန်တုဲ ညးပ္တန်သာသနာ ဂကောံသင်ဗလိုက် နူအမေရိကာန်လေဝ် ပြးဇးအာပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်နာနာသာ်ရ၊၊ အစာယုဒသန် (Adoniram Judson) ဂှ် ဒှ်ညးပ္တန်သာသနာ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာကၠာအိုတ်တုဲ ဂိတုဂျူလာင် ၁၃ သၞာံ ၁၈၁၃ ဂှ် ညးစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ စပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာရ၊၊ လၟုဟ်မ္ဂး ပၞောဝ်ကဵု ဂိုဏ်သင်ခရေတ်ယာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ဂကောံသင်ဗလိုက် ဒှ်လၟိဟ် မၞိဟ်မဒ္ဂေတ်ဗက်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာရ၊၊
တမ်မူလ
အစာဝင် သင်ဗလိုက် ဗြူသေ ဂဝ်ရ်လေ (Bruce Gourley) ဓဇက်ထ္ၜးလဝ် တမ်မူလ သင်ဗလိုက် နွံအဓိကပန်တင် -
လညာတ်သၟာပါ်တိတ် အင်္ဂလိက်
ပ္ဍဲအခိင် ကာလကလေင်ပလေဝ်လဟဵု ဘာသာ မကော်ဂး Protestant Reformation ဂှ် ဘာကျာ် ပ္ဍဲဍုင်အေန်ဂလာန် ထကးအာ ၜါကရေက် မွဲကရေက်ဂှ် ဗက်စ အတိုင်တြေံ ဘာကျာ်ရဝ်မေန် ကာတ္တလေတ်တုဲ မွဲကရေက်ဂှ် ဒှ်ပရဝ်တေသ်သတာန် မဒှ်ဂၠံင်တရဴတၟိ မစွံအာရီု လတူသၠပတ်ရ၊၊ မၞိဟ်ဟွံမိက် ဗက်စ ဂၠံင်ၜါလပါ်ဂှ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု ပရဝ်တေသ်သတာန်ဂှ်ပၠန် ညးလ္ၚဵု ဆက်တန်တဴ ပ္ဍဲဘာကျာ်တုဲ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပါ်တိတ် နူကဵုဘာကျာ်တုဲ ညးကော်စ သၟာပါ်တိတ်ရ၊၊
အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဘာကျာ်သင်ဗလိုက်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအာမ်သတာဒါမ် ဍုင်နေတာလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၉ အစာဓရ်ဂှ် ဒှ်ဂကူအင်္ဂလိက် ဂျောန် သမေတ် (John Smyth) ရ၊၊ ကၠာညး ဟွံသြိုင် ဘာကျာ်သင်ဗလိုက်ဂှ် ပိသၞာံဂှ် ညးနွံပ္ဍဲ ဂကောံမိတ်သဟာဲ မပတှ်ေခရေတ် (Fellow of Christ's College) ပ္ဍဲကမ်ဗရိတ် (Cambridge) ညးပါ်တိတ် နူကဵု ဂကောံဘာကျာ်အေန်ဂလာန်တုဲ အာပ္တန် ဘာကျာ်တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲနေတာလာန်ရ၊၊ ဂျောန်သမေတ် ကဵု ညးမထံက်ပင်ညး တဝ်မာသ် ဟေလ်ဝါ (Thomas Helwys) ညာတ်ကေတ် ပွမဒုင်ဗလိုပ်ဍာ်ဂှ် သ္ဒဟ်မၞိဟ်အာယုက်စိုပ် မၞိဟ်မတီကၠိုဟ် ပရူကျာ် လျိုင်ပတှ်ေကျာ်ရောင်ရ၊၊ ညးတအ် ပါ်တိတ် နူဂကောံသင်အင်္ဂလိက်တုဲ တိတ်အာမံင် ဍုင်သအာင် ပ္ဍဲနေတာလာန်ရ၊၊ သၞာံ ၁၆၀၉ ဂှ် ဂျောန်သမေတ် ညးကဵုမ္ၚဵုဗလိုပ် ကုအလဵုဇကုညးတုဲ ညးကဵု မ္ၚဵုဗလိုပ် ကုညးတၞဟ်တအ်ရ၊၊
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၉ ဂှ် အခိင် ညးမနွံ ပ္ဍဲနေတာလာန်ဂှ် ညးချူလိက် နကဵုယၟု "The Character of the Beast" ဟွံသေင်မ္ဂး "The False Constitution of the Church"ရ၊၊ အဓိက လညာတ်ပ္ဍဲလိက်ညးဂှ်၊ မွဲ ကုကောန်ၚာ် ဟွံတီကၠိုဟ်ခၠင်ဏီတအ်ဂှ် ဒုင်မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ ဟွံထေက်တုဲ၊ ၜါ ကုညးမဒစဵုဒစးခရေတ်တအ်ဂှ် ကဵုကော်ပၠုပ် ပ္ဍဲဘာကျာ် သင်ဗလိုက်ရ၊၊ နကဵုလညာတ်ညး ကုညးမလျိုင်ပတှ်ေကၠိုဟ်ခၠင် ကုဓရ်ကျာ်တအ်ဟေင် မကဵု မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်ထေက်တုဲ မၞိဟ်ဂကောံညး ဗက်ကဵုဒၟံင် မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ် ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ညးတေအ် ဒစဵုဒစးပေင်င်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးတိတ်ထောအ် နူဂကောံဘာကျာ်ဂှ်တုဲ ကွးညး တဝ်မေသ် ဟေလ်ဝါဂှ် ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင် နဒဒှ်သကိုပ်သက ဒၞာဲညးရ၊၊
လညာတ် အာန်နာၜာတ်တေတ် (Anabaptist)
နကဵုလညာတ် သင်ဗလိုက် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဟိုတ်နူလညာတ် အာန်နၜာတ်တေတ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ကလေင်လဟဵုသာသနာ ပ္ဍဲအခိင် ၁၇ ဗွဝ်ကၠံလပါ်ဂှ်မ္ဂး ဂၠံင်တရဴ သင်ဗလိုက်ဂှ် တုပ်ဒၟံင်ကဵု ဝါဒအာန်နၜာတ်တေတ် ဒဒှ် မဒးနွံကဵု ပရေင်ဘာသာ သၠးပွး၊ ဘာသာ ကဵု အဝဵုအသဳ/ဍုင် ဒးပါ်လဝ် ရေင်သကအ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးတအ်ရ၊၊
ဆဂး လညာတ် သင်ဗလိုက် ကဵု လညာတ်အာန်နၜာတ်တေတ် ၜါဝွံ တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် နွံဒၟံင်ရ၊၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၂၄ ဂကောံဘာကျာ် သင်ဗလိုက် လာန်ဒါန် ပတိတ်လိက် တးပါဲ မဆေင်ကဵု အာန်နၜာတ်တေတ် ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကောံသင်ဗလိုက် နူကဵုဂကောံ ဂျောန်သမေတ် ဟီု နူကပ်ကၠာ မွဲလစုတ်ဂှ် ဂကောံသင်ဗလိုက် ပ္ဍဲနေတာလာန် ပံင်တောဲ ကုအာန်နၜာတ်တေသ် မဒှ်ဂကောံ Waterlander Mennonite Anabaptists နွံကီုလေဝ် ဂွံမုဟွံလအ်ဂှ် ဟွံဆက်ပံင်တောဲရ၊၊
တမ်မူလ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲယူကေ (အေန်ဂလာန်)
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၁၂ တဝ်မာသ် ဟေလ်ဝါ ဒက်ပ္တန် ဂကောံသင်ဗလိုက် ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန် မဒှ်ဂကောံသင် နူကဵုဘာကျာ်သမေတ်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဘာကျာ် ဂကောံသင်ဗလိုက် တၞဟ်တအ် မံက်ဂတဝ်တိုန် ပ္ဍဲအေန်ဂလာန်တုဲ ဗွဲကြဴ ညးကော်စ ဂကောံသင်ဗလိုက်ဓမ္မတာ (General Baptists) ရ၊၊ ဂကောံသင်ဗလိုပ် ဗွဲတၟေင် (Particular Baptists) ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ညးပါ်တိတ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒုင်ကဵုမ္ၚဵုဗလိုပ် ကုညးမလျိုင်ပတှ်ေတအ်ဟေင်ရ၊၊ ဂကောံသင်ဗလိုက် ဗွဲတၟေင်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၆၄၄ ဂှ် နွံကဵု ဘာကျာ် သီုဖအိုတ် ထပှ်ဘာရ၊၊
တမ်မူလ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲရးအမေရိကသၟဝ်ကျာ
ရဝ်ဂေရ် ဝဳလဳယာမ် (Poger Williams) ကီု သီုကဵု ဂျောန် ခလာရ်ကေ (John Clarke) မဒှ် မၞိဟ်နွံပၟိက် ပရေင်ဘာသာသၠးပွးတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒက်ပ္တန် ဂကောံသင်ဗလိုက် ပ္ဍဲရးအမေရိကသၟဝ်ကျာ ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၃၉ ဝဳလဳယာမ် သြိုင်ခၞံ ဘာကျာ်သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ပရဝ်ဝိဒ်ဒေန် တွဵုရး ရဟဝ်ဒါ အာက်သလာန် (Providence, Phode Island) တုဲ ခလာရ်ကေ စသြိုင်ခၞံ ဘာကျာ်သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲနယျူပတ် တွဵုရး ရဟဝ်ဒါ အာက်သလာန် (Newport, Rhode Island) ရ၊၊ ဘာၜါဏအ်ဂှ် ဘာလဵု မဒှ်ကၠာဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ၊၊ သီုၜါဂှ် ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲမွဲအခိင်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊
ပရေင်ပတန်သာသနာ သင်ဗလိုက် စစိုပ် ဍုင်ခနေဒါဂှ် မဒှ်ဍုင်သၟဝ်အင်္ဂလိက် နဝ်ဝါ သကဝ်တဳယျာ (Nova Scotia) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၀တအ်ရ၊၊ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဘာကျာ်သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲခနေဒါကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဘာကျာ်သင်ဗလိုက်ဟဝ်ထန် (Horton Baptist Church) ပ္ဍဲဍုင် Wolfville, Nova Scotia မသြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၂၉ သၞာံ ၁၇၇၈ ဘာကျာ်ဂှ် သြိုင်ခၞံလဝ် နကဵုမပံင်တောဲ ကုဂကောံလျးတၟိ ဨဝံဂလိ (New Light evangelist Henry Alline) ရ၊၊
ပရေင်ချဳဓရာင် ဗတိုက်သအး သၞောတ်ဍိက် ကုမၞိဟ်လမ္စံက် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဂှ်လေဝ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဂကောံသင်ဗလိုက် ဝွံကီုရ၊၊ မၞိဟ်တအ်ဂှ် စၞးမဒုင်ကေတ် ဓဝ်ပတှ်ေ နူမၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် ဂၠာဲဓဝ်ပတှ်ေ ဓရ်ဍာံ နူကဵုလိက်သၠပတ်ဂှ် မၞိဟ်လမ္စံက်တအ် ညာတ်ကေတ် ＂တၟာဲတဲကျာ်ဂမျိုင်ဂှ် ဗၠးၜး＂ (God's gift of freedom) ရ၊၊ ညံင်ရဴကျာ် မရီုလဝ် ဂကူအေသရေလ နူဘဝဍိက် အတိုင် သၠပတ်ဗၠးၜးဂှ် ညးတအ်လေဝ် ဂစာန်ကၠုင် ညံင်ဂွံဗၠးၜး တိတ်နူ ဘဝဍိက်ကီုရ၊၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် ပေါဲဗတိုက်အခေါင်ညးဍုင်ကွာန် ယၟုမြဟ် မာရ်တိန် လုတာ ခေန် (Martin Luther King) ဂှ် ဒှ်အစာဓမ္မခရေတ်ယာန် နူကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန် မွဲတၠရ၊၊
တမ်မူလ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ
ပ္ဍဲဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၉ (သၞာံ ၁၈၁၁)ဂှ် နူကဵု ဂကောံဇၞော် အမေရိကာန် ကမ္မရှေန် ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်သအာင် (American Board of Commissioners for Foreign Missions) ခပတိုန် ယုဒသန် (Adoniram Judson) နဒဒှ် ညးပတန်သာသနာ ပ္ဍဲရးဗမံက်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ယုဒသန် ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်ပ္တန်အိန်ထံင် ကု Ann Hasseltine ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၅ သၞာံ ၁၈၁၂ ရ၊၊ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉ ဂှ် ညး ကေုာံ သမ္ဘာညး စတိုန်ဂၠုင် သွက်ဂွံတိတ်တရဴ ပတန်သာသနာရ၊၊ ဂိတုဂျောန် ၁၇ သၞာံ ၁၈၁၂ ဂှ် ညးတအ် စိုပ် ကာလ်ကာတ္တာ ဍုင်အိန္ဒိယ၊၊ ဆဂး ညးဒေသတအ်ကီု သီုကဵု သၟိင်တၠဗြိတိန်တအ် ဟွံဒးဂၞပ် ဟွံမဲပၟိက် ဨဝံဂလိအမေရိကာန် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယတုဲ သၞာံဂတဂှ် ညးတအ် တိတ်အာ ဍုင်ဗၟာ စိုပ်ဍုင်လ္ဂုင် ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁၃ သၞာံ ၁၈၁၃ ဂှ်ရ၊၊ ယုဒသန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစိုန်သကီု လတူအရေဝ်ဘာသာတုဲ ဒှ်မၞိဟ် မလေပ် အရေဝ်လေတ္တေန်၊ ဂရိတ်၊ ဟေဗြေဝ်တုဲ ညးစိုပ်ဍုင်ဗၟာဂှ် ညးစလ္ၚတ် အရေဝ်ဗၟာရ၊၊ တၞဟ်န ညးဂမၠိုင်ဂွံတီ ဒဒှ်ရ ညးဂှ် အစာဓရ်မွဲတုဲ ညးဗိုက်လတက် သ္ၚာ ဗီုလကျာ်မွဲရ၊၊ ဆဂး ဗွဲကြဴ ညးတီကေတ် ဒဒှ်ရ လတက်သ္ၚာ ဟွံထေက်တန်ဂှ် ညးလတက်ယာတ်ဗုရ၊၊ လအ်ညိဂှ် ညးတီကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံစွံအာရီု လတူဗွိုက်လတက်တုဲ ညးကလေင်လတက် အတိုင်ဗီုတြေံပၠန်ရ၊၊ သၞာံ ၁၈၁၉ ဂှ် ညးသြိုင်ဇြပ် သွက်ဂွံဟီုတွဟ် ပရူသာသနာခရေတ်ရ၊၊ မၞိဟ်စိုတ်မလုပ်စ အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဆမၞိဟ် မွဲၜါတၠဟေင် ကၠုင်သၟာန်ဇာန်စ ပရူဓရ် နွံညိညရ၊၊ ကြပ်ပေင်မွဲဂိတုဂှ် မၞိဟ်သၟတ် သၟာဖျေဟ်ဆုမွဲတၠ အာယုက် ၃၅ မၞုံယၟု နာဲနဝ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ သၟာန်စ ပရူတဝှ်ဍောင်ဓရ် ကေုာံ ပရူကျာ်ဂမျိုင်ရ၊၊ နာဲနဝ်ဂှ် နူကိုပ်ကၠာ ဒှ်သၟာတမ္ၚာမွဲတုဲ ဗွဲကြဴ ကၠောန်ကမၠောန် ဖျေဟ်ဆုရ၊၊ ရံင်နကဵုခေတ်မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူကမ္မဏဳဆု အင်္ဂလိက် မပ္တိတ်ဆုကၠ နူဍုင်မန်ဗၟာတုဲ ကမၠောန်ဖျေဟ်ဆုဂှ် ကလိဂွံသြန် ဂၠိုင်နူ ကမၠောန်တမ္ၚာ ဟီုဂွံရ၊၊ မၞိဟ်သၟတ် နာဲနဝ်ဂှ် စိုတ်လုပ်စတုဲ ကၠုင်သၟာန်ဇာန်ဒၟံင် ပရူကျာ်ဂမျိုင် ကြပ်ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ၊၊ ဂိတုမေ ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ် နာဲနဝ် စိုတ်လုပ်စ ဒုင်ကေတ် ဓဝ်ပတှ်ေ လတူခရေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၆ ဂှ် နာဲနဝ် ချူလိက် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ပတှ်ေကေတ် လတူနာဲယေသှုခရေတ်တုဲ မိက်ဂွံ ဒုင်မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ ရ၊၊ နာဲနဝ်ဂှ် ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်ဂကူမန်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်မန် မဒးဒုင်သီလဝ်ကဵု သၟိင်ဗၟာ ဂွံဆ ၆၂ သၞာံညိကွေဟ်တုဲ မၞိဟ်ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ၜိုန်ရ စထုဲအာကဵုဗၟာကီုလေဝ် ဒှ်အာ မၞိဟ်ပ္ဍဲကွာန်တအ်ဂှ် ဟီုဒၟံင် အရေဝ်မန်ဖိုဟ်ရ၊၊ နာဲနဝ်ဂှ် ဒှ်ဇာတိကွာန်(လှိုင်ဘောလယ်)ရ၊၊ ကွာန်လှိုင်ဘောလယ်ဂှ် နွံဇိုင်ကြုင် (မြစ်မခ)၊၊ အခိင်လၟုဟ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲရးဇၞော်လ္ဂုင်၊ ပွိုင်ဍုင်(တိုက်ကြီး)ရ၊၊ ရံင်နကဵု ပရေင်စိုတ်ပၠန်လေဝ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲတၟေင် အကြာဂကူမန်တအ်ဂှ် ကုမၞိဟ်မကၠောန် ကမၠောန်တမ္ၚာတအ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုဟွံခိုဟ် (ဝါ) ဟွံဒှ် သမာအဇဳဝတုဲ ဒးဒုင်ဆက်ဆောံ မွဲဗီု မွဲပြကာရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု တဝဟ် ဘာသာခရေတ်ဂှ် အလဵုဇကု နာဲယေသှုခရေတ် ဗတောန်ဖျေန် ညံင်ဂွံဂြာတ်က ဒၞာဲမဂွံကဂၠိုင်ရ၊၊ တုဲပၠန် ကမၠောန်တမ္ၚာဂှ်လေဝ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ် ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုဟွံခိုဟ် တုဲပၠန် ကုကောန်ဒုဟ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ စွံဓရ်ပတှ်ေ လတူကျာ်ဂမျိုင်မ္ဂး ကလိဂွံ ဟံင်ပြာ် နူကျာ်ဂမျိုင်တုဲ ဇၟာပ်ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ဆက်ဆောံ နကဵုကဆံင်တုပ်၊ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မစပံက်ကဵုဂၠံင် မကဵုလျး ကုနာဲနဝ် ညံင်စိုတ်ဂွံလုပ်စ ပ္ဍဲသာသနာခရေတ်ယာန် ဒှ်မာန်ရ၊၊
ယုဒသန် ကၠာဲစၠောအ် သၠပတ် ခရေတ်ဝင်မာတ်သာဲ နကဵုဘာသာဗၟာ တုဲဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၇၊ တိတ်ပ္တိတ် လိက်ဂၠံင်တရဴ ဨဝံဂလိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၂ ဂှ် ကလိဂွံ ညးမဒုင်ကေတ်ဓရ်ပတှ်ေ လတူသာသနာခရေတ် သီုဖအိုတ် ၁၈ တၠရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၀ ဂှ် ယုဒသန် ဂွံဆဵု ကုဨကရာဇ်ဗၟာ ဘကြီးတော် သွက်ဂွံ ဂရင်ဗ္တီ ညံင်ကလိဂွံ အခေါင်တွဟ်ဓရ် အာကၠုင် ဗွဲမသၠးပွး ကေုာံ ညံင်ဂွံပလီုကဵု သၞောဝ်ဍုင် ဒုင်ဂမ္စိုတ် ကုညးမပြံင်လှာဲဘာသာတအ်ရ၊၊ ဆဂး ကာလ ညးအာဆဵု ကုဨကရာဇ် ဘကြီးတော်ဂှ် ဗီုညးတအ် မအာတ်မိက်ဂှ် ဟွံကလိဂွံ၊ ဨကရာဇ်ဘကြီးတော် ဗှ်ရံင် လိက်ခရေတ်ဝင် မွဲၜါပၞောန်တုဲဂှ် လိက်ဂှ် ထဝေင်ကၠဟ်ထောအ် ဂတမုက်ညးတအ်ရ၊၊ ညးတအ် ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင် သွက်ဂွံဆက်ပ္တန်အာ သာသနာပၠန်ရ၊၊ ဆဂး ကုမၞိဟ် မလုပ်ဘာသာခရေတ်တအ် အတိုင်သၞောဝ်ဍုင်ဗၟာမ္ဂး ဒးအမိင်ဂစိုတ်မာန်ဒၟံင်ရ၊၊ ယုဒသန် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင် ၁၂ သၞာံဂှ် ကလိဂွံ မၞိဟ်မလုပ် ဘာသာခရေတ် ၁၈ တၠဓဝ်ရ၊၊
စိုပ်သၞာံ ၁၈၂၄ ပၞာန် အင်္ဂလိက်-ဗၟာ ကတဵုဒှ်တုဲ သၟိင်ဗၟာ ရပ်ကြိုင်ထောအ် ယုဒသန် ရ၊၊ ပၞာန်ဗၟာကျပၞာန်တုဲ ယုဒသန် ဂွံတိတ်ဗၠး နူထံင်ရ၊၊ ဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ် မဒှ်ဒေသဍုင်မန်တြေံဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ဂလိက်တုဲ ပရေင်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ကလိဂွံ ဗွဲမဗၠးၜးတုဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် အကြာဂကူကရေင်တအ်ဂှ် မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ လတူသာသနာခရေတ် ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊
တမ်မူလ သင်ဗလိုက် ပ္ဍဲဂကူမန်
ပၞာန်အကြာအင်္ဂလိက် ကဵု ဗၟာလေဝ်တုဲ မွဲလပါ်ပၠန် ဇြပ်ဒၞာဲတဝဟ်ဓရ်လေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ပေါဲဗတိုက် အကြာ မန်ကဵုသၟိင်ဗၟာ ပ္ဍဲအခိင် မန်တအ် လုပ်သီလ္ဂုင် သွက်ဂွံကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်မန် မွဲဝါပၠန်ဂှ် လီုအာတုဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံပ္တန်သာသနာခရေတ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံပြံင်ဏာ ဒတန်ဗဟဵု ပ္ဍဲအာမ်ဟာတ် (ကျာ်ခမဳ)ရ၊၊ ဂိတုဂျူလာင် ၂ သၞာံ ၁၈၂၆ ဂှ် ယုဒသန် စိုပ်ဍုင်ကျာ်ခမဳ ရ၊၊ ကရောမ် ယုဒသန်ဂှ် မောင်ရွှေဗေ (Maung Shwe Bay) ကဵု မောင်အင် (Maung Ing)တအ် ပါကၠုင်ကီုရ၊၊ မောင်အင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မရီု ယုဒသန် သွက်ဂွံ သြိုင်ဘာဗတောန်လိက်တုဲ မောင်ရွှေဗေဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဗက်တွဟ်ဓရ် အကြာကွာန် အကြာသ္ၚိဌာန်ရ၊၊ ဘာဗတောန်လိက် ညးဗြဴ ပ္ဍဲကျာ်ခမဳဂှ် သမ္ဘာ ယုဒသန် အာန် ယုဒသန် (Ann Judson) ဒှ်မၞိဟ် မဗတောန်လိက်ဂှ် အာန်ယုဒသန် စုတိအာတုဲ စၞးဂှ် ဝဒေ (Mrs. Wade) ဆက်ဗတောန်အာလိက်ရ၊၊ စိုပ်ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါဂှ် ဘာဂှ် ညံင်ပြံင်ဏာ ဇရေင်မတ်မလီုဂှ် ပ္ဍဲဘာဂှ် ကွးဘာ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၁ တၠ၊ သီုကွးဘာ ၁၁ တၠဂှ် ပြံင်ဗက်အာ ဘာဂှ်ကီုရ၊၊