cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နဲကဲကၠောန်ခရံက်(ဟရံက်)
အခန်၃)
နူစပိုဲဂွပ်စုတ်ပ္ဍဲဓရဳဂှ်တှ်ေ အောန်အိုတ်(၃)ဂိတုစရပ်သုၚ်စောဲစခရံက်ဂှ်ဂွံရ၊ ယဝ်စပြဟ်အာဏောၚ်တှ်ေ ဟွံဒှ်ကျာခရံက်ဏီတုဲ ဒှ်မံၚ်ကျာကောန်ၚာကောန်ၚုဲတုဲ စဟွံခိုဟ်စကွေံဏီရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ (၃)ဂိတုပေၚ်မှစခရံက်ဂွံရ၊ ယဝ်လအ်လက္ဍၚ်တှ်ေ ခရံက်ဂှ်ကျာဍေံလေဝ်မောဝ်ကၠုၚ်တုဲ ရှ်သာၜဵုဂှ်လေဝ်နွံအောန်ကၠုၚ်တုဲစခိုဟ်ကွေံကွေံရ၊ ယဝ်ပိုဲစွံလအ်အာတုဲပ္ဍဲဓရဳခရံက်ဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်ဍာ်ကဝ်ခရံက်တိတ်ကၠုၚ်တုဲ ဍာ်ကဝ်ခရံက်ပ္ဍဲဓရဳဏံဂှ် ရှ်သာစခိုဟ်နူကဵုဍာ်ကဝ်ဟရံက်ကၠောန်ကေတ်မ္ၚးဏံဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဆဏီရ၊ နဲကဲကၠောန်ခရံက်ဗွဲတြးတုဲဆဝွံကၠာရ၊ နဲကဲညးလဵုနွံတၟေၚ်ခိုဟ်ဏောၚ်တှ်ေ နှဴရဴဗဂဵုလဟဵုအာဗီုဇကုကေၚ်ကၠောန်လဝ်တီခိုဟ်တုဲတှ်ေလေတ် နှဴရဴကၠောန်အာအိုတ်ညိ၊ နဲကဲကိုန်ဂစိုတ်ဟီုဂှ်ဟွံမွယ်တုဲ အရာလဵုမွဲမွဲလေဝ် ဒးဗဂဵုလဟဵုဗက်အာဇၟောဝ်ဍာ်အခေတ်တုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ်ဖဵုခိုဟ်မွဲမစွံလဝ်တိုၚ်ပ္ကဴတုဲ သုၚ်စောဲပြံၚ်သၠာဲဗဂဵုလဟဵုအာအိုတ်ညိအဴ၊ တၚ်ဂုဏ်ဗွဲမလောန်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
ပ္ဍဲပရေၚ်မၞိဟ်
ယၚ်သၞောဝ်ဥ ပဒေဂမၠိုၚ်ဂှ် သွက်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ သွက်ဂွံဓမံက်ရုပ်ရဴ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ဂမၠိုၚ်မာန်ဂှ် ဒးဒှ်သဇိုၚ်ဆေၚ်စပ်ကဵု ခၞံသၞောဝ်ဥပဒေ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဝွံရောၚ်။ ပ္ဍဲဓမံက်ရုပ်ရဴ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးလၟုဟ်ဂှ်မ္ဂး ယၚ်သၞောဝ်ဥပဒေဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံ သၠုၚ်တိုန်၊ သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ကေုာံ သွက်ဂွံစိုပ်တရဴမာန်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳမွဲ ဒးရေၚ်တၠုၚ် ကဵုကမၠောန်ဓါန်ဂတရ။
နဲကဲကၠောန်ခရံက်(ဟရံက်)
အခန်၃)
နိဿဲလဝ်နူဘဝဇေတ်ဇေတ်
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
လိက်လလောၚ်တြးလၟုဟ်ဏံဝွံ နကဵုတၚ်ရန်တၟံ သုၚ်စောဲဟွံဗဗွဲဓဝ် ဟွံဓဝ်ဍာံ (ဝါ) ဒစဵုဒစးမံၚ် တၚ်နၚ်မပါလုပ် ပ္ဍဲလိက်ပဋိဉာဏ် ကုလသမဂ္ဂ (ဝါ) ထိၚ်ဒဝ်ပိုၚ်ခြာ လိက်လလောၚ်တြး အခေါၚ်အ ရာမၞိဟ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်၊ လိက်ကသုက်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ကၟိ
န်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်၊ လိက်ကသုက်ဆေၚ် စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂး သုၚ်စောဲဟွံဂွံရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ကေုာံ သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အေခါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးမာန်ဂှ် ပ္ဍဲကဆံၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ကီုဒှ်၊ ကဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်ကီုဂှ် နကဵုပူဂဵုကီု၊ နပံၚ်တောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် (က) အခေါၚ်ဆဵုဂဗ၊ ကောံဓရီု ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်၊ (ခ) အခေါၚ်ပါလုပ်ချဳဒရာၚ်၊ ကေုာံ
အခေါၚ်ဒက်ပ္တန်ဂကောံဂမၠိုၚ်၊
ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ်၊ အခေါၚ်ဆက်စၠောံကဵု ဂကောံဒက်ပ္တန်လဝ်ဆေၚ်စပ်ကု ဂကောံအလဵုအသဳဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံအလဵုအသဳ
ဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ်ကီုနွံရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ နကဵုပူဂဵုမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် (က) ပရိုၚ်ဆေၚ်စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ်ဂွံတီ၊ အခေါၚ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ အခေါၚ်ဒုၚ်တဲဂိုၚ်ဒေပ်နွံရ။ ယၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ သာ်လဵုဇီုက ပိုက်မံၚ် ပ္ဍဲအုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ၊ ပရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် ကေုာံ ပေ ရၚ်ခၞံသၞောဝ် ဥပဒေကၟိန်ဍုၚ်တံဂှ် အခေါၚ် တီကေတ် မာန်နွံရ။ (ခ) ဗီုဓမံက်ထ္ၜးလဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ဆေၚ်စပ်ကဵု ပ္ဍဲလိက်ကသုက် ကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်သၟာၚ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ လညာတ်ဆေၚ်စပ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်၊ တၚ်နၚ်ပရိုၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဗဟုသုတဂမၠိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ် တက်ပတိတ်၊ အခေါၚ်ပတိုန်ထ္ၜး၊ အခေါၚ်တရး ဗွဲမ သၠးပွးနွံရ။ thumb|ဍုင်ပရေင်ဒှ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ပရင်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်၄၈ဍုင် • Afghanistan
• 🇦🇷 Argentina
• 🇦🇺 Australia
• 🇧🇪 Belgium
• 🇧🇴 Bolivia
• 🇧🇷 Brazil
•  Burma
• 🇨🇦 Canada
• 🇨🇱 Chile
•  undefined
• 🇨🇴 Colombia
• 🇨🇷 Costa Rica
• 🇩🇰 Denmark
• 🇪🇨 Ecuador
• 🇸🇻 El Salvador
• 🇮🇸 Iceland
• 🇱🇧 Lebanon
• 🇱🇷 Liberia
• 🇱🇺 Luxembourg
• 🇲🇽 Mexico
• 🇳🇱 Netherlands
• 🇳🇮 Nicaragua
• 🇳🇴 Norway
• 🇵🇦 Panama
• 🇵🇾 Paraguay
• 🇵🇭 Philippines
• 🇹🇭 Siam
• 🇸🇪 Sweden
• 🇹🇷 Turkey
• 🇬🇧 United Kingdom
• 🇺🇸 United States
• 🇺🇾 Uruguay
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Security Council) ဂှ် ဒှ်အဝဲလစှ်ေ ကုလသမဂ္ဂမွဲ ပၞောဝ်ကဵု အဝဲလစှ်ေ သီုဖအိုတ် နွံတြဴဂှ်တုဲ ကေတ်တာလျိုင် ကၠောန်သွက် ဂၠးကဝ် ဂွံၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ဂီုကၠီု၊ မထံက်ဂလာန် အသေမ်ပလီနာနာ သွက်ဂွံဒုင်တဲ ကောန်ဂကောံတၟိ ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ၊ ကေုာံ ပဒတန် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲကဵု ပဋိညာဉ် (ဝါ) သၞောဝ်ဗီုဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂတအ်ရ။ တုဲပၠန် နကဵုအဝဵု ကံင်သဳဝွံဂှ် ဒက်ပတန် ဒပ်ပၞာန်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ (peacekeeping operations) ကေုာံ ကၟာတ်လဒဵုသင်ရှေန်ဂၠးကဝ် (international sanctions)တအ်ကီု သီုကဵု ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲအရာမချဳဓရာင် နကဵုပၞာန် နူကုလသမဂ္ဂရ။ တုဲပၠန် ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ပၞောဝ်ကဵု အဝဲလစှ်ေ ကုလသမဂ္ဂသီုဖအိုတ်ဂှ် အဝဲလစှ်ေဝွံဟေင် ကလိဂွံလဝ် အဝဵု သွက်ဂွံပတိတ် သွဟ်မသ္ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ဟေင် (binding resolutions) ကု ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ်ရ။ ကံင်သဳဝွံ စကောံဓရီုအလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ၁၇ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၆ ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
• 🇻🇪 Venezuela
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ညံင်ရဴ အလုံမွဲခန္ဓ ကုလသမဂ္ဂကီု အဝဲလစှ်ေ ကုလသမဂ္ဂ ကံင်သဳဂီုကၠီုဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ တၞဟ်နဂွံထိင်ဒဝ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဂၠးတိရ။ နူစ ဒက်ပတန် ကံင်သဳဂီုကၠီုတုဲ ပ္ဍဲဗွဝ်စှ် လပါ်စဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကောန်ဂကောံတအ် လညာတ်တၞဟ်ခြာဒၟံင် ၜါလဝး မကော်ဂး ပၞာန်လၜိုဟ် အကြာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကဵု ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် ကေုာံ မဟာမိတ်ညးတအ်ရ။ အဝဵုသြဇာ ညးဒြဟတ်ဇၞော်ၜါဂှ် အာဓလီုဗဂေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ပၞာန်ဒေသ မပတံကဵု ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ၊ ပြသၞာကောန်ဂဝ် (Congo Crisis) ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ပၟင်ပၟဲဓဝ်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲကဵု ပြသၞာသုဇ် (Suez Crisis) ပြသၞာသာဲဗရုသ် (Cyprus) ကေုာံ ပြသၞာ နျူဂူနဴပလိုတ် (West New Guinea)တအ်တုဲ ပရေင်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ နူကုလသမဂ္ဂ ကၠောန်ဟွံဂွံ ခိုဟ်ဟ်ရ။ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် ထရိုဟ်ထကးအာတုဲ ဒပ်ပၟင်ပၟဲဗၜိုဟ်လလံ နူကုလသမဂ္ဂ စကၠောန်ဂွံကၠုင်တုဲ ပလံင် ဒပ်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲကဵု ကူဝိတ် (Kuwait)၊ ပ္ဍဲ နမဳဗဳယျာ (Namibia)၊ ကာမ္ဗောဒဳယျာ၊ ဗဝ်သနဳယျာ၊ ရဝါန္တာ၊ သဝ်မလဳယျာ၊ သုဒါန် ကေုာံ ကောန်ဂဝ် မာန်ကၠုင်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
ဆေၚ်စပ်ကဵု သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ်ကတ်လ္ၚတ်၊ အခေါၚ်ချပ်ဓရီု ကေုာံ အခေါၚ်ရပ်စပ်ရေၚ်တၠုၚ် နကဵုလညာတ် ဇကုဂ မၠိုၚ်နွံရ။ တုဲပၠန် နကဵုနဲကဲ ထေက်ကြိုက်တၞဟ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်အာ ရီုဂွံလုပ်ဂှ်လေဝ် အခေါၚ်ကၠောန်နွံရ။
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကောန်ဂကောံ စှ်သုန်တၠ။ ကောန်ဂကောံ မကလိဂွံလဝ် မဟာအဝဵုဂှ် ဒှ်ဍုင်မဟာမိတ် မဇၞးပၞာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ မသုန်ဍုင် ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ (လၟုဟ် ဍုင်ရုရှာ)၊ ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/ဗြိတိန်၊ ဍုင်ပြင်သေတ်၊ ဍုင်ကြုက် ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်တအ်ရ။ ဍုင် မသုန်ဍုင်ဝွံ ဒှ်ကောန်ဂကောံလၟိုန်တုဲ သီုကလိဂွံလဝ် အဝဵုဝေတဝ် (veto) တုဲ သွဟ်နူ ကုလသမဂ္ဂသီုဖအိုတ် ယဝ်ရ ဍုင်မသုန်ဍုင်ဏအ် ဟွံထံက်ဂလာန်မ္ဂး ဆက်ကၠောန်ဂတဂှ် ဟွံဂွံရ။ သွက်ဂွံဒုင်တဲ ကောန်ဂကောံတၟိ ပ္ဍဲကဵု ကုလသမဂ္ဂကီု၊ သွက်ဂွံ ရုဲစှ် ညးအုပ်ကာနာနာကီု နူကဵု ဂကောံဍုင်မသုန်ဍုင်ဏအ် ဒးတုပ်စိုတ် ထံက်ဂလာန်ဟေင် ဂွံဒှ်မာန်ရ။ ပါဲနူ ညးမသုန်ဍုင် မဂွံလဝ် မဟာအဝဵုဝွံတုဲ ကောန်ဂကောံလၟိုန်ဟွံသေင် ၁၀ ဍုင်ပၠန်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု ဒေသဂမၠိုင်တုဲ ညးစၞးမွဲမွဲမ္ဂး နွံအာယုက် လုကဴ ၜါသၞာံရ။ လျိုင် ဥက္ကဌ ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် လၟေင်ဂိတု အတိုင်လၟေင် အက္ခရ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဂကောံတအ်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်၈ဍုင် • undefined
ကံင်သဳဂီုကၠီု
သွဟ် နူကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုတအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဆေင်စပ် ကုပရေင် ဒပ်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ ကုလသမဂ္ဂ၊ ဒပ်ပၞာန်မပါလုပ် နူကဵု ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ်တုဲ ခရိတ်ဘဏ္ဍာဂှ် စကာ နူကဵု သြန်ဗာတ်ဂျေတ် ကုလသမဂ္ဂရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ကောန်ပၞာန်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ နွံ 103,510 တၠ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် နွံ 16,471 ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ဒၞာဲဒေသပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ ၁၆ ဒၞာဲ ကေုာံ ဒပ်ဗၠာဲသၟိင် ဗွဲတၟေင် မွဲဒၞာဲရ။
ဒဒှ်လက္ကရဴ ကေုာံ လဒက်ပတန်
ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာနူ ဟွံဂွံဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂဏီ၊ တၞဟ်န မဂွံဖအောန်ဖျေဟ် ပြသၞာ အကြာဍုင်မွဲကုမွဲတုဲ ဂကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုလိက်ကသုက် ကေုာံ ကောန်ဖရေန် ဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒက်ပတန်လဝ်ရ။ ဥပမာ ဗီုကဵု ဂကောံခရက်ဗကေတ် ကေုာံ တင်လတုပ်စိုတ် တာမ်ဟာက် ၁၈၉၉ ကေုာံ ၁၉၀၇ တအ် ဒှ်တမ်ရ။ ကြဴနူ ပရေင်မဒးဆောံလေင် လမျီု ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ပ္ဍဲပၞာန်ဂၠးတိပထမတုဲဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ကောန်ဖရေန် ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲပဴရေတ်တုဲ ဒက်ပတန်ပတိုန် ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံမင်မဲ ပရေင်ဆာန်သၟိန် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲရ။ ဂကောံဏအ်ဂှ် ဗွဲမအံင်ဇၞး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသလ္ၚဵုလ္ၚဵုတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဂၠးကဝ် မပတံကဵု ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်လိက်၊ ဆက်စၠောအ် က္ၜင်ကျာ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ဂဥုဲၜူမာဲ ဗီုကဵု ဘိင်တအ် မာန်ကၠုင်ရ။ ကမၠောန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာလေဝ် နွံကီုရ။ ဆဂး ဂကောံပံင်ကောံဝွံ သွက်မၞိဟ် သၟဝ်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ် ဖန်ဗစိုပ်ကဵု ဟွံမာန်ရ။ (လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ ကဝက်ဂၠးတိ) ပ္ဍဲဂကောံဂှ် ဍုင်ဒြဟတ်ဇၞော် မပ္တံကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ဂျာမနဳ ကေုာံ ဂိပါန် နအ်ဟေင် ဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ်ရ။ တုဲပၠန် ကာလဂျပါန် မလုပ်သီ မာန်ချူရဳယျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁ ဂှ်ကီု၊ ကာလ အဳတလဳ လုပ်သီ အတဳအဝ်ဗဳယာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅ ဂှ်ကီု၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၇ ကာလဂျပါန် မလုပ်သီ ဍုင်ကြုက်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံပံင်ကောံဝွံ မုပဟွံမာန်တုဲ ကာလနာဇြဳဟေတ္တလာ ဂျာမနဳ မဗက်သီ ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်တအ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
• undefined
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ဒဒှ်လက္ကရဴ ကေုာံ လဒက်ပတန်
အစဳအဇန် မဒက်ပတန် ဂကောံဂၠးကဝ်တၟိမွဲဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သဘင်ကောံဓရီု မကၠောန်ဗဒှ် နကဵု ဌာနတွဵုရးဂမၠိုင် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် မပ ကမ္မကထ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ တေအ်ရ။ သမတအမေရိကာန် ဖြာန်ကလိန် ရူသေဝေလ်တ် (Franklin D. Roosevelt) ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစကာ ယၟုမ္ဂး ကုလသမဂ္ဂ ကိုပ်ကၠာအိုတ် နဒဒှ် မကော် ဂကောံဍုင်မဟာမိတ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲသၞာံတၟိ သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် သမတ ရူသေဝေလ်တ်၊ ဝန်ဇၞော်ဍုင်ဗြိတိန် ချာချိလ်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် မက်ဇြာံ လိတ်ဝိနောဝ် (Maxim Litvinov) ညးဇၞော် နူဍုင်ကြုက် သံင် (T. V. Soong) တအ် ထ္ပက်စၟတ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြးဇမၠေအ်မွဲ ဗွဲကြဴလိက်လလောင်တြးဂှ် ညးကော်စ လိက်လလောင်တြး ကုလသမဂ္ဂရ။ တ္ၚဲယးဂတဂှ် မၞိဟ်စၞး နူကဵု ၜါစှ်ောၜါဍုင် ထပ်စုတ် စၟတ်တဲညးတအ်ရ။ ယၟုမ္ဂး ကုလသမဂ္ဂဂှ် စကာကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ သၟိင်ဍုင် ၂၆ ဍုင် မထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲကဵု လိက်လလောင်တြးဂှ်ရ။ စနူ ၁ မေ ၁၉၄၅ ဂှ် ဍုင် ၂၁ ဍုင် ထပ်ထပက်စၟတ်တဲရ။ ဍုင်အဝဵုသြဇာဇၞော်ပန်ဍုင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မဟာမိတ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်/ဗြိတိန်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ကေုာံ ဍုင်ကြုက်တအ်ဂှ် ဂွံကော်စ "သၟိင်ဇၞော်ပန်" ရ။ တုဲပၠန် ဍုင် သၟိင်ဇၞော်ပန်ဝွံ ဂွံဒှ်ဍုင် မကလိဂွံအဝဵု ကၞောတ်အထောတ် ပ္ဍဲကဵု ကုလသမဂ္ဂ ကံင်သဳဂီုကၠီုရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
• Soviet Union
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ဒဒှ်လက္ကရဴ ကေုာံ လဒက်ပတန်
ပ္ဍဲ လဒေါဝ်-၁၉၄၄ ညးစၞး နူကဵု သၟိင်ဇၞော်ပန် - ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ်၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုင်ကြုက် ဆဵုရေင်သကအ် ပ္ဍဲကောန်ဖရေန် ဒုမ်ဗါတောန် အံက် (Dumbarton Oaks Conference) ပ္ဍဲဝတ်ရှေန်တာန် ဒဳဇြဳ သွက်ဂွံ ပညဳပညပ် ဗီုဂွံဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂ ဂှ် ကိစ္စဗီုလဵု ဂွံဒက်ပတန် ဖျေဟ်ဗီုပြင် ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဗွဲမပြဟ် ဒှ်ကၠုင် ဂလာန်သၟာန် ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုဂှ်ရ။ ပြင်သေတ်၊ ဍုင်ကြုက်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ကောန်ဂကောံလၟိုန် ပ္ဍဲကံင်သဳဂီုကၠီု၊ အမေရိကာန် ပတိုန်ထ္ၜး သွက်ဂွံထပ်စုတ် ဍုင်ဗြာဇြဳလ် မွဲဍုင်ကီုရ။ ဆဂး လညာတ်ဂှ် သဵုဗိယေတ် ကဵု ဗြိတိန် တးပါဲတုဲ ဟွံဒှ်ဒတန်။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကောန်ဖရေန်ဂှ် အရာမဒးသဳကၠဳဂၠိုင်အိုတ် သဳကၠဳဝါတ်အိုတ်ဂှ် စပ်ကဵု ကောန်ဂကောံလၟိုန်တအ် မကလိဂွံ အခေါင် သွက်ဂွံစကာ အဝဵုဝေတဝ် ရ။ နကဵု သဵုဗိယေတ် ပတိုန်ထ္ၜး ဇၟာပ်ဍုင်ဂှ် သ္ဒးကလိဂွံ အခေါင် အဝဵုကၞောတ်အထောတ်ဝေတဝ်တုဲ ကၟာတ်လဒဵုထောအ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂမၠိုင်မာန်ရ။ နကဵု ဗြိတိန် ပတိုန်ထ္ၜး ဍုင်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စဇကုမပါလုပ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် အခေါင်စကာ အဝဵုဝေတဝ် ဟွံဂွံရ။ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဖရေန် ယာလ်တ (Yalta Conference) မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၅ ဂှ် အမေရိကာန်၊ ဗြိတိန်၊ ရုရှာ တုပ်စိုတ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ကောန်ဂကောံလၟိုန်မသုန်ဂှ် သ္ဒးကလိဂွံ အဝဵုဝေတဝ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန်ကံင်သဳ သီုဖအိုတ်ရ၊ ဆဂး လတူ တင်သွဟ် မဖျေဟ်ဗွဲလၟေင်ကမၠောန် (သွဟ်နူကုလသမဂ္ဂ ဓမ္မတာ)တအ်ဂှ် နကဵု သၟိင်ဇၞော်မသုန် စကာအဝဵုဝေတဝ် ဟွံဂွံရ။ ဟီုမွဲနဲပၠန်မ္ဂး တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဓမ္မတာတအ်ဂှ် နကဵု ကောန်ဂကောံလၟိန်မသုန်ဍုင်တအ် လုပ်ပထုဲ ဟွံဂွံရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
• Byelorussian SSR
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ဒဒှ်လက္ကရဴ ကေုာံ လဒက်ပတန်
ပ္ဍဲ ၂၅ ဨပြဳ ၁၉၄၅ ဂှ် ကောန်ဖရေန် ကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဂကောံဂၠးကဝ်မွဲ စကၠောန် ပ္ဍဲကဵု သင်ဖြာန်သဳသကဝ်ဂှ် မၞိဟ်စၞး နူကဵု သၟိင်ဍုင် ၅၀ ဍုင် ကဵု မၞိဟ်စၞး ဂကောံသက္ကုသၟိင်ဍုင် (အေန်ဂျဳအဝ်) မွဲတၠ တိုန်စိုပ်တုဲ ဓဇက်ချူ ပဋိညာဉ် (ဝါ) သၞောဝ်ဥပဒေ ဗီုဂွံ ဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂရ။ ပ္ဍဲကဵု ကောန်ဖရေန်ဂှ် ညးစၞး နူကဵု အဝ်သတေလျာ ပတိုန်ဂလာန် သွက်ဂွံ ကလေင်ချပ်ဂၞန် စပ်ကဵု အဝဵုဝေတဝ် မကဵုလဝ် ကောန်ဂကောံလၟိုန် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ်ရ။ ဆဂး တင်ပတိုန်ထ္ၜးညးတေအ်ဂှ် ဒးဒုင်တးပါဲထောအ် နကဵုမမာဲ ၜါစှ်ော ကဵု စှ်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
• Ukrainian SSR
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ပၞာန်လၜိုဟ်
ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ပ္ဍဲဗွဝ်စှ် လပါ်စဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ပၞာန်လၜိုဟ် အကြာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကဵု ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်တုဲ ကၠောန်ကမၠောန်ဟွံဂွံ ပရေင်ဗက်မုက် မၞိဟ်ညး မၞိဟ်အဲကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ နကဵုကံင်သဳဂှ် ကၠောန်ဂွံ ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန် ဟွံဆက်စပ် ကုပၞာန်လၜိုဟ်ဂှ်ဟေင်ရ။ (နကဵု ဥပမာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀ နကဵုကံင်သဳဂီုကၠီု ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် စပ်ကဵု ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ လုပ်သီ ကိုဝ်ရဳယျာသၠုင်ဂှ် ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် တးပါဲထောအ်ရ။  ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၆ ကုလသမဂ္ဂ ဒက်ပတန် ဒပ်ပၞာန်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ သွက်ပြသၞာသုဇ် ဆဂး နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ပဒေါအ်ကဵု ညံင် ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ် ဟွံဂွံ လုပ်ပထုဲသီ ဟင်ဂေရဳရ။ ပၞာန်လၜိုဟ်ဂှ် သီုဖန်ကဵု ညံင် ကမ္မတဳဒုင်ကာပၞာန် (Military Staff Committee) မဒက်ပတန် နကဵုပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ ပိုဒ်ဇၞော် ၄၅-၄၇ မဆေင် ကဵု လဒက်ပတန် ဒက်ပတန် ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ ဖျေဟ်ဒပ်ပၞာန် ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲဍုင်သအာင်ရ။ ကမ္မတဳဂှ် နွံဒၟံင် ဆပ္ဍဲစက္ခောတုဲ ပ္ဍဲကဵုအခိင်လဒေါဝ် ၁၉၅၀တအ်ဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ဂှ် ဗၟံက်ရုပ်ရဴဟွံဂွံရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဒက်ပတန် ပရေင်ရပ်စပ် ပ္ဍဲကဵုဍုင်ကောန်ဂဝ် မကော်ဂး (United Nations Operation in the Congo (UNOC))ဂှ် ဒှ်ဒပ်ပၞာန် ကုလသမဂ္ဂဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုအခိင် ဗွဝ်စှ်ကိုပ်ကၠာဂှ်ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် သွက်ဂွံ ကလေင်ဒက်ပတန် တွဵုရးကတန်ဂါ ညံင်ဂွံကလေင်ပံင်ကောံ ကေုာံ ညံင်ဂွံ ကလေင်ဒက်ပတန် ကေုာံ မင်မဲ ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၄ ရ။ ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် အကြာဍုင်ဒြဟတ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ပညဳပညပ် ရေင်သကအ်တုဲ ရေင်တၠုင်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စ မပ္တံကဵု ပြသၞာမိစ်သာလ်ဂျူပါ (Cuban missile crisis) ဟွံသေင်မ္ဂး ပၞာန်ဗဳယေတ်နာမ်တအ်ဂှ် (Vietnam War)တအ် နွံကီုရ။ နကဵု ကံင်သဳဂှ် စွံအာရီု ကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲပြသၞာဍောတ်တ် မဟွံဆက်စပ် ကု ပၞာန်လၜိုဟ်တအ်ရ။ နကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု ရေင်တၠုင်လဝ် ဂကောံသၟိင်တၠယာယဳ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Temporary Executive Authority) ပ္ဍဲကဵု နျူဂဴနေယ်ပလိုတ် (West New Guinea) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Peacekeeping Force) ပ္ဍဲသာဲပြုသ် (Cyprus) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၄၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်အာ ပရေင်ကမၠောန် ဒပ်ကုလသမဂ္ဂ မဖျေဟ်လဝ် အခိင်လအ်အိုတ်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
• Yugoslaviaအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဆောဝ်လအ်ၜါဍုင်
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ပၞာန်လၜိုဟ်
ပ္ဍဲ ၂၅ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၇၁ On 25 October 1971, over US opposition but with the support of many Third World, alongside with People's Albania nations, the mainland, communist People's Republic of China was given the Chinese seat on the Security Council in place of Taiwan; the vote was widely seen as a sign of waning US influence in the organization. ပၞာန်မကတဵုဒှ်လဝ် မပ္တံကဵု ပၞာန်တြဴတ္ၚဲ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဗမံက် အကြာဍုင်အာရာပ်ဂမၠိုင် ကဵု အေဿရေ၊ ပၞာန်ဝဳယေတ်နာမ် ကေုာံ ပၞာန်အကြာအန္ဒိယ ပါကာတ်သတာန် ကိစ္စ ကရှမဳရ်တအ်ဂှ် နကဵုကုလသမဂ္ဂ လုပ်ပသောင် လုပ်ရပ်စမ်ဟွံမာန်ကၠုင်လဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ စၞးမစွံအာရီု ပ္ဍဲပၞာန်မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးတိတအ်ဂှ် အရာဇကု မကၠောန်ဂွံ ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် စွံကၠုင်အာရီုရ။ ၜိုတ်သၞာံ ၁၉၇၀တအ်ဂှ် သြန်ဗာတ်ဂျေတ်ဘဏ္ဍာ ကုလသမဂ္ဂ စကာ ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် စကာဂၠိုင် နူ ပ္ဍဲအရာပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံဏီရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ နကဵုညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်တောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ အခေါၚ်ဖန်ဗဒှ်၊ အခေါၚ်ချပ်ဓရီု လညာတ်တၟိ၊ မူဝါဒတၟိ ဆေၚ်စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်နွံတုဲ ညးတၞဟ်ညံၚ်ဂွံဒုၚ်တဲ ယၚ်လညာတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် အခေါၚ် ဟီုဂး ကဵုဇြဟတ်နွံရ။
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ကြဴနူ-ပၞာန်လၜိုဟ်
ပၞာန်လၜိုဟ် တုဲအာတုဲ နကဵုကုလသမဂ္ဂ ဂလိုင်ပတိုန် ပရေင်ကမၠောန်ဇကု ပ္ဍဲကိစ္စၜိုဟ်လလံတုဲ ရပ်စပ်ကၠုင် ကိစ္စပၞာန်ဂမၠိုင် မွဲသၞာံကဵုမွဲ ဂၠိုင်တိုန်ဒၟံင်ရ။ အကြာ သၞာံ ၁၉၈၈ ကဵု ၂၀၀၀ ဂှ် သွဟ် မပဒတန် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ဂၠိုင်နူ ကိုပ်တေအ် ၜါဆ၊ တုဲပၠန် စကာသြန်ဗာတ်ဂျေတ် ပ္ဍဲကမၠောန်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ ဂၠိုင်နူကၠာတေအ် စှ်ဆပြင်ရ။ နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ပသောင်ပတုဲကဵု ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင်သာလ်ဝဒဝ် (Salvadoran Civil War)၊ ရေင်တၠုင် ပရေင်ကမၠောန်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲနမိဗဳယျာ (peacekeeping mission in Namibia) မာန်ကၠုင်၊ ပသောင်ပြသၞာ မပါ်ကဆံင်မၞိဟ် ပ္ဍဲ အာဖရိသၠုင်ကျာ မာန်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရုဲမာဲ အတိုင်သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ မာန်ကၠုင်၊ ကိစ္စခမာရုတ် ပ္ဍဲဍုင်ကမ္ဘောဒဳယာဂှ်လေဝ် လုပ်ပသောင်မာန်ကၠုင်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် နကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု လုပ်ရပ်စပ် ကိစ္စအဳရာတ် မလုပ်သီ ကူဝိက်တုဲ ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဂှ်ဟေင် နကဵုကုလသမဂ္ဂ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ပၞာန်အမေရိကာန် အာဗတိုက်အဳရာတ်တုဲ ထဍေင်ပ္တိတ် အဳရာတ် နူကဵုကူဝိတ်မာန်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လက်ထက် ညးအုပ်ကာနာနာ ဗြဳယာန် ယူရ်ကူဟာတ် (Brian Urquhart)ဂှ် ဗွဲကြဴ မဒးဒုင်ကော်စ ပရေင်အံင်ဇၞး နဒဒှ် "ပရေင်ပြံင်လှာဲ မသ္ၚောံဗြမ် (false renaissance)" ပ္ဍဲကဵု ဂကောံတုဲ ပရေင်ကမၠောန် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ၜိုတ်မအံင်ဇၞး ဟွံအံင်ဇၞးတုဲ လလေင်ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ဂှ် ကတဵုဒှ်လဝ်ရ။
ၜိုန်ရ ပ္ဍဲကဵု ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂဂှ် ချူလဝ် သွက်ဂွံဆဵုဒၞာ ပရေင်ပမာန်ဍဵုဍိုက် လတူဍုင်မွဲ ကုမွဲကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၉၀တအ် လပါ်စဂှ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ဒးဒုင်ဆဵုဗဂ မြဴသာ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ပြသၞာဇၞော်ဇၞော် အကြာဍုင်ဂမၠိုင် မပတံကဵု ဍုင်ဟာဲတိ (Haiti) ဍုင်မဝ်ဇြမ်ဗိက် (Mozambique) ကေုာံ ဍုင်ယူဂဝ်သလာပဳယျာ တြေံဂှ်တအ်ရ။ ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Protection Force) ပ္ဍဲကဵု ဗဝ်သနဳယျာဂှ် ဒးဗျုတ်ပဒေက် ပစရဵု ကုဍုင်လိုက်ဂမၠိုင် ဟိုတ်နူ ကုလသမဂ္ဂ ဟွံပိုတ်သကုတ် ကေုာံ ရပ်စပ် ပရေင်ကမၠောန် စဵုဒၞာ ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ဒှ်ဒၟံင် ဓံင်ဓံင်ညံင်င်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ပရေင်ကမၠောန် ကုလသမဂ္ဂ မလုပ်ပသောင် ကိစ္စရဝါန်ဒါဂှ် ဟိုတ်နူ လဇုဲလဇတုဲ ဒှ်အာ ပေါဲဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
တ္ဍဲဒှ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်
ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ်လေဝ် အခေါၚ်ပါလုပ် ဍိုက်က်ပေၚ်ပေၚ်နွံရ။
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ကြဴနူ-ပၞာန်လၜိုဟ်
ပ္ဍဲသၞာံ သၞာံ ၁၉၉၀တအ် လပါ်အိုတ်ဂှ် နကဵုကုလသမဂ္ဂ လုပ်ပသောင် ပြသၞာဂၠးကဝ် နကဵုဗီုပြင် ဗွဲမလှဲလးရ။ ကမၠောန် ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၉၉၁ - ၂၀၀၂ ဂှ် လုပ်ပသောင်လဝ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် Sierra Leone Civil War နကဵု အရီုအဗင် နူကဵု ဒပ်ပၞာန်ဨကရာဇ် ဗြိတိန် (British Royal Marines) ကေုာံ လုပ်သီဍုင်အာဖဂါန်နေတ်သတာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁ နကဵု ဒပ်ပၞာန်နေတဝ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ် ၜိုန်ရ နကဵုတင်သ္ဂုတ်သွာတ် ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ဟွံကလိဂွံကီုလေဝ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် လုပ်သီ ဍုင်အဳရာတ်တုဲ ဂလာန်သၟာန် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗီုကဵု အခိင်ပၞာန်လၜိုဟ်တေအ် ကံင်သဳဂီုကၠီု ကၠောန်ကမၠောန်ဟွံဂွံဂှ် ကလေင်ဒှ်ကၠုင် မွဲအလန်ပၠန်ဟာရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်စှ်တုပ်ပ်ဂှ် ကံင်သဳဂီုကၠီု လုပ်ပသောင် နကဵု ဒပ်ပၟင်ပၟဲၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲကဵု ပြသၞာ မပတံကဵု ပၞာန်ပ္ဍဲဒါရ်ဖုရ် (War in Darfur) ပ္ဍဲသုဒါန် ကေုာံ ပြသၞာကဳဝူ (Kivu conflict) ပ္ဍဲဍုင်ကောန်ဂဝ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ နကဵုကုလသမဂ္ဂ ရပ်စပ် ကိစ္စ ပၞာန်ဍုင်သဳရိလင်္ကာ မဗတိုက်ဖအး သပုန်တမေလ် မဆေင်ကဵု ရာဇာဝတ်ပၞာန် ရ။ ပ္ဍဲနဝ်ဝေမ်ပါ/ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၁၄ အဳဂျေပ် ပတိုန်ထ္ၜး သွက်ဂွံ ဇၞော်ဖလှဲပတိုန် လိက်ကသုက်သက္ကုအနုလက်ကၠိုက် (non-Proliferation Treaty) မကော်ဂး ဗွဲခမၞန် NPT နမပၠုပ်စုတ် ဍုင်အေဿရေ ကေုာံ အဳရာန် ရ။ တင်ရန်တၟအ် ပတိုန်ထ္ၜးဂှ် ရံင်ကဵု ပၞာန်ပ္ဍဲသဳရဳယာတုဲ ညံင်ပရေင်သရိုဟ်လီု ဟွံကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသလဒေါဝ်ဗမံက်ရ။ ဟီုကၠးကၠးမ္ဂး ကုဍုင် မထပက်လဝ် စၟတ်တဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်သက္ကုအနုလက်ကၠိုက်တအ်ဂှ် အခေါင်ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် လွဟ်နျူကလဳယျာ ဟွံမဲရ။ တင်ပတိုန်ထ္ၜးဂှ် ကောန်ဂကောံ ကံင်သဳဂီုကၠီု သီုဖအိုတ်ကီု၊ ဍုင်မပိုင်ပြဳလဝ် လွဟ်နျူကလဳယျာသီုဖအိုတ်ကီု တုပ်စိုတ်အိုတ်ရ။.
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
လဍဳလယတ်
thumb|ပ္ဍဲစါၚ်ဍေဝ်လိက် ပ္ဍဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂှ်ု ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်တောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ပွမပါ်ပဲါကဵုကသပ် ဆေၚ်စပ်ကု ပရေၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် အခေါၚ်ပတိုန်ထ္ၜးကဵု ဌာနအလဵုအသဳဂမၠိုၚ်၊ ကေုာံ ဂကောံဂမၠိုၚ်တံနွံရ။ ပတိုန် ထ္ၜးသာ်ဂှ်ဝွံ ရန်တၟံကမၠောန်ဂကောံဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံတဴတက်ခိုဟ်တိုန် မဒှ်ရ။ သၟာၚ်နူဂှ်ပၠန် သွက်ဂွံစွံသတိ လညာတ်ပလာပ်ပထုဲတာဒၞာ သာ်လဵုဒှ်ဒှ် အပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီ၊ ပရေၚ်မၚ်မွဲ ကေုာံ ပရေၚ်တဴတက် သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ်
ကံင်သဳဂီုကၠီု
တာလျိုင် ကေုာံ သြဇာ
The UN's role in international collective security is defined by the UN Charter, which authorizes the Security Council to investigate any situation threatening international peace; recommend procedures for peaceful resolution of a dispute; call upon other member nations to completely or partially interrupt economic relations as well as sea, air, postal, and radio communications, or to sever diplomatic relations; and enforce its decisions militarily, or by any means necessary. The Security Council also recommends the new Secretary-General to the General Assembly and recommends new states for admission as member states of the United Nations. The Security Council has traditionally interpreted its mandate as covering only military security, though US Ambassador Richard Holbrooke controversially persuaded the body to pass a resolution on HIV/AIDS in Africa in 2000.
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
လဍဳလယတ်
ရန်တၟံလဝ်ရ။
ကာလဓမံက်ရပ်ရဴ အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်ကီု၊ မပါလုပ်သီုကီုကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ တဴတက်သၠုၚ်ပတိုန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် အတိုၚ်ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးဏံဂှ် ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵု ညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် ဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမ္ဂး အခေါၚ်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် ၚုဟ်မးဒးဒုၚ်ဂိလဝ်ကီု၊ အခေါၚ်စဵုဒၞာ
ကံင်သဳဂီုကၠီု
တာလျိုင် ကေုာံ သြဇာ
Under Chapter VII, the Council has broader power to decide what measures are to be taken in situations involving "threats to the peace, breaches of the peace, or acts of aggression". In such situations, the Council is not limited to recommendations but may take action, including the use of armed force "to maintain or restore international peace and security". This was the legal basis for UN armed action in Korea in 1950 during the Korean War and the use of coalition forces in Iraq and Kuwait in 1991 and Libya in 2011. Decisions taken under Chapter VII, such as economic sanctions, are binding on UN members; the Security Council is the only UN body with the authority to issue binding resolutions.
The Rome Statute of the International Criminal Court recognizes that the Security Council has authority to refer cases to the Court in which the Court could not otherwise exercise jurisdiction. The Council exercised this power for the first time in March 2005, when it referred to the Court "the situation prevailing in Darfur since 1 July 2002"; since Sudan is not a party to the Rome Statute, the Court could not otherwise have exercised jurisdiction. The Security Council made its second such referral in February 2011 when it asked the ICC to investigate the Libyan government's violent response to the Libyan Civil War.
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
လဍဳလယတ်
ဇၟာပ်ညးဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ နကဵုအရီုအဗၚ် ပုဂဵုမွဲမွဲဒှ်ဒှ်၊ ညးလျိုၚ်စၞးဂကောံ နွံကဵုသၞောဝ်ဥပဒေကီုဒှ်ဒှ် အခေါၚ်တေၚ်ဂဗုတ်နွံရ။ ဂဗုတ်တေၚ်လဝ်ဂှ်ဝွံ မ္ဒးစၟဳစၟတ်ဗွဲမပြဟ် ဂတမုက်ဂကောံ မၞုံကဵု အဝဵုသ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် နကဵုဗၠးဗၠး ကု ဟွံဗက်မုက်၊
ကံင်သဳဂီုကၠီု
တာလျိုင် ကေုာံ သြဇာ
Security Council Resolution 1674, adopted on 28 April 2006, "reaffirms the provisions of paragraphs 138 and 139 of the 2005 World Summit Outcome Document regarding the responsibility to protect populations from genocide, war crimes, ethnic cleansing and crimes against humanity". The Security Council reaffirmed this responsibility to protect in Resolution 1706 on 31 August of that year. These resolutions commit the Security Council to take action to protect civilians in an armed conflict, including taking action against genocide, war crimes, ethnic cleansing, and crimes against humanity.
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
စောဲအမှုနိသ္သန်
ဂကောံနွံကဵုအခေါၚ်အာဏာ ပွမထောက် ကဵုဒးကၠောန် (၀ါ) ဂတမုက် ညးလျိုၚ်အဝဵု ဂကောံဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေတအ်ရ။ ပုဂိုလ်မွဲမွဲဝွံ ယဝ်ရဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာ ဗၠးဗၠးၜးၜးညးမ္ဂး သွက်ဂွံဂွံဒုၚ်စသိုၚ် ၚုဟ်မးဒးဒုၚ်ဂိဂှ် ယၚ်ဂကောံဝွံ မ္ဒးဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် (ဖျေံအမိၚ်) နကဵုဓဝ်ဍာံရ။ အတိုၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ပရေၚ်လဇုဲလဇဟၟဲမွဲသာ် မ္ဒးရေၚ် တၠုၚ်ဆေဝ်မ္ၚုဟ်ရ။ (၃) အတိုၚ်သာ်ဂှ်ကီု ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ် (က) ညးတာလျိုၚ်အလဵုအသဳဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဌာနအလဵုအသဳတံ ဖံက်ပကဝ်လဝ် တၚ်ရေၚ်တၠုၚ် ကေုာံ မူဝါဒ လတူသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်တံဂှ် နကဵုနဲကဲ ပတိုန်ထ္ၜးလိက်ဒှ်ဒှ် (၀ါ) နကဵုနဲကဲ ထေက်ကြိုက်တၞဟ်ဂမၠိုၚ်ဒှ်ဒှ် အခေါၚ်ပတိုန်ထ္ၜးကဵု ညးပိုၚ်ပြဳအဝဵု ဆေၚ်စပ်ကဵုအခေါၚ် ပရေၚ်သ္ဂုတ် သွာတ်သၞောဝ်အပ္ဍဲဍုၚ်၊ ပရေၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ (ဝါ) ညးမၞုံအဝဵု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသၞောတ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်တံနွံရ။ ယၚ်ညးမၞုံအဝဵုဂမၠိုၚ်တံဝွံ တၚ်ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ပရေၚ်လဇုဲလဇဟၟဲမွဲသာ်
ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵုရ။
ကံင်သဳဂီုကၠီု
Permanent members
ကောန်ဂကောံလၟိန် ပ္ဍဲကံင်သဳဂီုကၠီု မသုန် ဍုင် မကလိဂွံလဝ် အဝဵုဝေတဝ်တုဲ သွဟ် နူကဵု ကုလသမဂ္ဂသီုဖအိုတ်တအ်ဂှ် ဍုင်တအ်ဏအ်မွဲမွဲ ဒစဵုဒစးမ္ဂး ဆက်ကၠောန်ဟွံဂွံ၊ ဆဂး ပရူဂှ် ဆက်ရပ်စပ် ဆက်သဳကၠဳ ဟွံဂွံ ဗီုဏအ် ဟွံသေင်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
ရှေ်သှေ်ပ္တိုန်စရာဲ
ဆေၚ်စပ်ကဵု ပွမစဳရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ် နကဵုနဲကဲကၟိန်ဍုၚ်သၟာၚ်ဂမၠိုၚ် ကုသၞောဝ်ဥပဒေကၟိန်ဍုၚ် ဂမၠိုၚ်တုဲ သွက်ဂွံဓမံက်လညာတ်ဇကုအပိုၚ်ဂမၠိုၚ်ဂ ှ် အခေါၚ်တိုန်စိုပ် ပရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ပွညးဍုၚ်ကွာန် မိၚ်ညာတ်၊ ပရေၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် အဆံၚ်ဆံၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂမၠိုၚ် ဒးနွံရ။ (ဂ) ပ္ဍဲကဵုမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်ဂှ် အခေါၚ်ဖန်ဖက်စဳဇန် အခေါၚ်ကဵုရီုဗၚ် ထံက်ပၚ်ကသပ်ညာဏ် ထေက်ကြိုက်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ အထံက်အပၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ်
ဝိဘဇ္ဇဝါဒ ကဵု ကမ္မဝါဒ
တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲဂှ် မူရဴဝါဒမွဲ မဒှ်ရော ? သၟာန်မ္ဂး - ဂလာန်ဝွံ အတိုၚ်မဍာံစၟတ် ဂွံကလေၚ်သှ်ကဵုမာန် ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာပိုယ်တအ် နွံတဴအောန်ကွေံကွေံရ။ ဗီုတၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ ဟီုကဵုမၚ်ဗၠာဲသုဘ မဒှ်ကောန်ဗဗၞးတောဒေယျဂှ် "ယွံမၚ်ဗၠာဲ ဗွဲစၟတ်တုန် အဲဂှ် ပ္ဍဲဒၞဲါဏအ် ပါ်ကရေက် (ဝါ) ပါ်ပဲါတုဲ ဟိုတ်နူမဂိုၚ်ကေတ်ဂှ်ရ ဒှ်တၠညးဝိဘဇ္ဇဝါဒရောၚ်။ ပ္ဍဲဒၞဲါဏအ် အဲဂှ် အတိုၚ်ဇကု မချပ်ကေတ် "ဨကံသဝါဒ" ဝါဒမဂိုၚ်ရပ်လဝ် မွဲလ္ပာ်ဓဝ်ဟွံသေၚ်။ အတိုၚ်ပါဠိကျာ် မတွံလဝ် "ဝိဘဇ္ဇဝါဒေါ ခေါ အဟမေတ္တ မာဏဝ နာဟမေတ္တ ဨကံသဝါဒေါ" တုဲ ဝါဒတၠဳမၞုံပိုန်ကျာ်တြဲဂှ် ဒှ်ဝိဘဇ္ဇဝါဒရ။
ကံင်သဳဂီုကၠီု
Permanent members
At the UN's founding in 1945, the five permanent members of the Security Council were the Republic of China, the Provisional Government of the French Republic, the Soviet Union, the United Kingdom, and the United States. There have been two major seat changes since then. China's seat was originally held by Chiang Kai-shek's Nationalist Government, the Republic of China. However, the Nationalists were forced to retreat to the island of Taiwan in 1949, during the Chinese Civil War. The Chinese Communist Party assumed control of mainland China, thenceforth known as the People's Republic of China. In 1971, General Assembly Resolution 2758 recognized the People's Republic as the rightful representative of China in the UN and gave it the seat on the Security Council that had been held by the Republic of China, which was expelled from the UN altogether with no opportunity for membership as a separate nation. After the dissolution of the Soviet Union in 1991, the Russian Federation was recognized as the legal successor state of the Soviet Union and maintained the latter's position on the Security Council. Additionally, France eventually reformed its government into the French Fifth Republic in 1958, under the leadership of Charles de Gaulle. France maintained its seat as there was no change in its international status or recognition, although many of its overseas possessions eventually became independent.
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
ရှေ်သှေ်ပ္တိုန်စရာဲ
ဂမၠိုၚ်တအ် ဒးနွံရ။ အတိုၚ်နဲကဲလိက်ကသုက် ကၟိန်ဍုၚ်သၟာၚ်ေ ထက်ကြိုက်ဂမၠိုၚ်တုဲ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ မၞိဟ်မွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵု ညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ အခေါၚ် ကေတ်အဆက်၊
ဝိဘဇ္ဇဝါဒ ကဵု ကမ္မဝါဒ
မွဲအခိၚ်တေံ သၟိၚ်ဇၞော်သဳရိဓမ္မာသောကကီုလေဝ် ဂလာန်သၟာန်မြဴသာ်ဝွံ ကေၚ်သၟာန်ကၠုၚ်လဝ် ကုခမဳဂမၠိုၚ်ရ။ သၟိၚ်ဇၞော်သဳရိဓမ္မာသောကဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵု ကောန်ကၟိန်ဇကု ထပိုဲတၠအရှန်နိဂြောဓတုဲ ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ သ္ပဟိုတ်ကဵုဂွံဒှ်ကၠုၚ် ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ဟိုတ်နူယိုက်ဒိုက်ထံက်ပၚ်သာသနာ ဗွဲမလောန်ဂှ်ရ တဳတိတ္ထိ နူလက်ထက်မအံက်ဇကု ရှ်ေသှ်ေကၠုၚ်လဝ်တေံဂှ် အောန်ကၠုၚ်ကဵုလာပ်လာဘတုဲ ပရေၚ်စသုၚ်မံၚ်စံၚ်တအ် ဒှ်ကၠုၚ်တၚ်ဝါတ်ဂါတ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တဳတိတ္ထိ(၆) ဠက်ဂမၠိုၚ်တအ် နကဵုနယ်စုၚ် လုပ်စိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ကွေတ်တဳတိတ္ထိဇကုဂှ် သ္ပကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ဟီုတွံကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလဂှ် လက်ကၠိုက်ဝါဒ တဳတိတ္ထိတအ် ညံၚ်ရဴမနှဴကၠုၚ် ပ္ဍဲဓရ်ဗုဒ္ဓဘာသာကီု ပ္ဍဲသၚ်ဂမၠိုၚ်ကီုလေဝ် တဳတိတ္ထိတအ် နှဴရဴတဴအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟိၚ်ဇၞော်သဳရိဓမ္မာသောကဂှ် ကိုပ်ကၠာနူဟွံဂွံပ္တိန် တတိယသၚ်္ဂါယနဏဳ တၞဟ်နသ္ဂောံသ္အးဇ္ၚးကၠေံသာသနာတုဲ ကတ်ဗ္တောန်တဴ ကွေတ်ဝါဒ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ ဗၞတ်ထပှ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲဇရေၚ်ခမဳတၠအရှန် မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တိဿထေရ်ရ။
ကံင်သဳဂီုကၠီု
Permanent members
The five permanent members of the Security Council were the victorious powers in World War II and have maintained the world's most powerful military forces ever since. They annually topped the list of countries with the highest military expenditures. In 2013, they spent over US$1 trillion combined on defence, accounting for over 55% of global military expenditures (the US alone accounting for over 35%). They are also among the world's largest arms exporters and are the only nations officially recognized as "nuclear-weapon states" under the Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT), though there are other states known or believed to be in possession of nuclear weapons.
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
Islamic countries
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ အခေါၚ်ကၠောန်ကမၠောန် ဂယိုၚ်လမျီုဘဝဇကု ဗဗွဲဓဝ်နွံရ။ ဟိုတ်နူကဵုကမၠောန်ဇကုတုဲ
ဝိဘဇ္ဇဝါဒ ကဵု ကမ္မဝါဒ
ကြဴနူဂှ် သၟိၚ်ဇၞော်သဳရိဓမ္မာသောက ဂ္ဇအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာအသောကရာမ် ဒၞဲါမစဵုဒၞါဂြေပ်ဗ္ဒန်လဝ်ဂှ်တုဲ ခမဳမၞုံကွေတ်မတုပ်ဂှ် မွဲတုဲမွဲ ဘိက်နိမန်တုဲ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲဂှ် မူရဴကွေတ်ဝါဒမွဲ မၞုံတဴဂှ်ရော သၟာန်စၟဳစၟတ်တဴရ။ နမပ္တံကဵု သဿတဝါဒ၊ ဨကစ္စသဿတဝါဒ၊ သညဳဝါဒ၊ အသညဳဝါဒ၊ နေဝသညဳ နာသညဳဝါဒ၊ ဥစ္ဆေဒဝါဒ၊ ဒီဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒ နွံတဴအိုတ်ရ။ သာ်ဝွံ ခမဳမဟီုသှ် ဗၠေတ်မှာတအ်ဂှ် ကဵုၜးကၠေံ ကယျိုၚ်ခမဳတုဲ ကဵုလ္တက်ကၠေံဗွိုက်ခရှ် ဗၞတ်တြဴဠက်ရောၚ် - ဗီုဏအ် သ္ဂးလဝ်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
Islamic countries
အကာဲအရာလုက်စုက်(ထိခိုက်)ဒးကဵုဂုန်သိက္ခာညးဂမၠိုၚ်၊ အခေါၚ်အရာ ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးတံနွံမ္ဂး ယၚ်ညးဂမၠိုၚ်တံဝွံ မဒးရှေ်သှေ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ ယၚ်အခေါၚ်အရာဂမၠိုၚ်တံရ။ ပရေၚ်ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ်ဇကုဝွံ ဒးကိတ်ညဳကဵု ဒ္ဂေတ်ဝတ်ဗီုပြၚ်ကမၠောန် ကဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဇကုကီု၊ ကဆံၚ်ပွဳပွူကမၠောန်
ဝိဘဇ္ဇဝါဒ ကဵု ကမ္မဝါဒ
ခမဳမသှ်ေဒၟံၚ်တအ်ဂှ် ဘိက်နိမန်တုဲ "ယွံတၠဳပိုန်တအ် တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲဂှ် မူရဴဝါဒမွဲ မၞုံတဴဂှ်ရော " သၟာန်တဴရ။ "ယွံသၟိၚ်ဇၞော် မၞုံကဵုဝိဘဇ္ဇဝါဒရ" ခမဳမဟီုသှ်သာ်ဝွံ ဒှ်ခမဳကွးကျာ်ဇေတ်တ်ရ ဂွံတီကေတ် သာ်ဂှ်တုဲ - "ယွံတၠဳပိုန်တအ် လၟုဟ်သာသနာ သ္အးဇ္ၚးအာတုဲရ။ ခမဳတအ်ညးဂမၠိုၚ် သ္ပဥပုဟ်မာန်အိုတ်ရ" သာ်ဝွံ ဂရၚ်ပ္တီတုဲ ကလေၚ်ပြာပ်စဴအာနန်ရ။
ဗွဲစၟတ်တုန် ဝိဘဇ္ဇဝါဒဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဝါဒမပါ်ကရေက် အဝယ်လစှ်ေပိုၚ်ခြာကေတ် နကဵုညာဏ်တုဲ မဂိုၚ်ကေတ်လဝ် မဒှ်ရ။ ဝါဒမစှ်ေစးကဵု ဝါဒဝွံ ဒှ်ဨကံသဝါဒ ရ။ ဨကံသဝါဒဂှ် ဒှ်ဝါဒဟွံပါ်ပဲါ နကဵုညာဏ်တုဲ မဂိုၚ်ရပ်လဝ် ဗီုစိုတ်ဇကုထေၚ်လဝ်ဂှ်ရ။ ဥပမာ သတ္တအ် ဂွံဒှ်ဒဒိုက် ဂွံဒှ်တသိုက်ဂှ် ဟိုတ်ဍေံဟွံမွဲရ။ စိုပ်အခိၚ်ဍေံမ္ဂး ဗီုဍေံကဵုဍေံ သိုက်ဝါတ်အိုတ်ရ။ သာ်ဝွံ သီုဟွံမွဲကဵုညာဏ် ပါ်ပဲါ မဂိုၚ်ရပ်လဝ်ဝါဒမွဲလ္ပာ် မပ္တံကဵု အဟေတုကဝါဒသာ်ဏအ် ညံၚ်ရဴကွေတ်ဝါဒမဂၠိုၚ်တဴကီုရ။ ဝိဘဇ္ဇဝါဒ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲတုန် ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ် ဟွံသေၚ်ရ။ ညးမချပ် ကၠောန်သ္ပ မပ္တိတ်ဇြဟတ်ကဵုကိစ္စ ကေၚ်ကာမချပ်ကၠောန်သ္ပဂှ် ဒှ်အကုသဵုဟာ ? ဒှ်ဓရ်ကုသဵု လဟုတ်ယုတ်စှ်ေဟာ ? ဒှ်ကုသဵုဟာ ? ဓရ်အကုသဵု လဟုတ်ယုတ်စှ်ေဟာ ? သာ်ဝွံ ပါ်ပဲါချပ်ဗ္စာ နကဵုညာဏ်တုဲ ဒှ်ဓရ်ကုသဵုမ္ဂး အကုသဵု လဟုတ်ယုတ်စှ်ေတုဲ ဒှ်ဒ္ဂေတ်မထိုၚ်သးရ။ ဒုၚ်တဲရ။ ဒှ်ဓရ်အကုသဵုမ္ဂး ကုသဵုလဟုတ်ယုတ်စှ်ေတုဲ ဒှ်ဒ္ဂေတ်ဟွံထိုၚ်သး ဟီုဂရိုဟ်ရ။ ကွေတ်ဝါဒမချပ်ဗ္စာပါ်ပဲါ နကဵုညာဏ် ဒှ်ကုသဵုဟာ အကုသဵုဟာ ညံၚ်ရဴသာ်ဝွံဂှ် ဒှ်ဝိဘဇ္ဇဝါဒ ကော်ခဴစရ။
အခိၚ်ကာလကျာ်တြဲ နွံပြာကတ်တေံ ကောန်ညးဍုၚ်စပ္ပါ သမ္ၚေဟ်မွဲ မၞုံယၟုဝဇ္ဇိယမာဟိတ မဒှ်ဒါယကာ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲဂှ် ဃောအာဗဵုလ္ၚောဝ် တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ တိတ္ထိပြဘာတ်ဂမၠိုၚ် လုပ်အာ ပ္ဍဲအာရှာံဘာအိုတ်တုဲ ဟီုတက်ကျာ အရေဝ် အလ္လာပ သလ္လာပ မွဲခဏခေတ္တရ။ တိတ္ထိဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် "ယွံသမ္ၚေဟ် ခမဳဂေါတမ ဒါယကာတအ်ဂှ် ဟီုဂရိုဟ်တဴ ဒ္ဂေတ်မဍောၚ်ၜိုတ်၊ ညးမဒ္ဂေတ်တဴ ဒ္ဂေတ်မဍောၚ်ၜိုတ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍာံကွေံဟာ ? သာ်ဝွံ သၟာန်တဴအိုတ်ရ။ သမ္ၚေဟ်ဂှ် "သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် အ္စာပိုယ်တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲဂှ် ဒ္ဂေတ်မဒ္ဂေတ်တဴ ဒ္ဂေတ်မဍောၚ်ၜိုတ်သီုဖအိုတ်၊ ညမဒ္ဂေတ်တဴ ဒ္ဂေတ်မဍောၚ်ၜိုတ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ပံၚ်သီုဖအိုတ်တုဲ ဟီုဂရိုဟ်စုတ််စောဲ ဟွံသေၚ်ရ။ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲဂှ် ဒ္ဂေတ်မထေက်ကဵုဟီုဂရိုဟ်ဂှ် ညံၚ်ရဴမဟီုဂရိုဟ်တဴကီု ညးမဒ္ဂေတ်ဒၟံၚ် ဒ္ဂေတ်မထေက်ကဵုဟီုဂရိုဟ်ဂှ်လေဝ် ဟီုဂရိုဟ်တဴရ။ ဒ္ဂေတ်မထေက်ကဵု ဟီုထိုၚ်သးဂှ် ညံၚ်ရဴမဟီုထိုၚ်သးကီု ညးမဒ္ဂေတ်တဴဒၟံၚ် ဒ္ဂေတ်မထေက်ကဵုဟီုထိုၚ်သးဂှ်လေဝ် ဟီုထိုၚ်သးတဴရ။ ဒ္ဂေတ်သီုဖအိုတ် ညးမဒ္ဂေတ်ဒၟံၚ်ဒ္ဂေတ်တအ်ဂှ် သီုဖအိုတ် ပံၚ်ပကောံတုဲ ဟွံဟီုဂရိုဟ်ရ။
တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ ဟီုဂရိုဟ်ဟီုဂှ် ဗွဲအစောံဂိုၚ်ရပ်လဝ်ကေတ်ဝါဒမွဲလ္ပာ်ဓဝ်တုဲ နဒဒှ်ဨကံသဝါဒဂှ် ဟွံဟီုဂရိုဟ်ရ။ ချပ်ဗ္စာပါ်ပဲါနကဵုညာဏ်တုဲ ဒ္ဂေတ်မထေက်ကဵု ဟီုဂရိုဟ်ကဵု ညးမဒ္ဂေတ်မံၚ် ဒ္ဂေတ်မထေက်ကဵုဟီုဂရိုဟ်တအ်ဂှ်ကီု ဟီုဂရိုဟ်တုဲ ဒ္ဂေတ်မထေက်ကဵုဟီုထိုၚ်သးကီု ညးမဒ္ဂေတ်မံၚ် ဒ္ဂေတ်မထေက်ကဵုဟီု ထိုၚ်သးတအ်ဂှ်ကီု ဟီုထိုၚ်သးတုဲ ဒှ်တၠညးဝိဘဇ္ဇဝါဒရောၚ်၊ ဟီုသောၚ်ထ္ၜးတဴရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် တိတ္ထိဂမၠိုၚ် "ဒါယကာဟီုမံၚ် ဂုဏ်ပကာ ခမဳဂေါတမကၠးကၠးရ၊ ခမဳဂေါတမဂှ် ဒှ်ညးထေက်ကဵု ဒးဒုၚ်ဒၠေါအ်ဗ္တောန်ညးသ္အာၚ်၊ ဟွံတီတဴတၟေၚ်တၟေၚ်တၟဟ်တၟဟ် လ္တူနူညးသ္အာၚ်" သာ်ဝွံ ဗီုၚ်ဟီုတဴအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲဒၞဲါဝွံ အဲဍိက်ဂရၚ်ပ္တီ တၠဳပိုန်တအ် ဗွဲသဘဴဓရ်ရ၊ သာ်ဏအ် ပါ်ပဲါတီတဴရ။ ပညပ်တဴရ။ ဟိုတ်နူပါ်ပဲါတုဲ တီတဴကုသဵု အကုသဵုဂှ်ရ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲဂှ် ဒှ်ညးဟွံထေက်ကဵု ဒးဒုၚ်ဒၠောံဗ္တောန်ကဵုညးသ္အာၚ်ရ။ ဒှ်ညးတီတဴ တၟေၚ်တၟေၚ်တၟဟ်တၟဟ် လ္တူနူညးသ္အာၚ်ဏီရ" သာ်ဝွံ ကလေၚ်ဟီုပၠန်တုဲ ဆက်အာ ဇရေၚ်တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ တေံရ။
သမ္ၚေဟ်ဂှ် ကာလအာစိုပ် ဇရေၚ်တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲတေံဂှ် ကလေၚ်ဂရၚ်ပ္တီ ကျာ်တြဲ ဗီုသဳကၠဳကၠုၚ်လဝ်ကဵု တိတ္ထိဂမၠိုၚ်တအ် သီုဖအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ ဟီုထိုၚ်သး ကဵုသာဓုကာ ကုသမ္ၚေဟ်ဂှ်တုဲ " သမ္ၚေဟ် ပူဂဵုမဒ္ဂေတ်တဴ ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်အကုသဵုဂၠိုၚ်တိုန်တုဲ ကုသဵုမအောန်စှ်ေအာ၊ ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်မဖှ်သာ်ဝွံ ဒှ်ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ် ဟွံထေက်ကဵု ဒ္ဂေတ်အဲကျာ်တွံရ။ ပူဂဵုမဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်တဴ ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ် ကုသဵုဂၠိုၚ်တိုန်တုဲ အကုသဵုမအောန်စှ်ေအာဂှ် ဒှ်ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ် ထေက်ကဵုဒ္ဂေတ်အဲကျာ်တွံရ" မပ္တံသာ်ဝွံ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ တွံလဝ် ပ္ဍဲဒသကအၚ်္ကုတ္တဵုပါဠိမူ ဝဇ္ဇိယမာဟိတသုတ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ အတိုၚ်ဒဒှ်ဗွဲမဍာံစၟတ် ဟီုမ္ဂး ကမ္မဝါဒတၠဳမၞုံပိုန်ကျာ်တြဲဟေၚ် ဒှ်ဝိဘဇ္ဇဝါဒရ။ ဟိုတ်တုန် - ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်ၜိုတ်ကၠောန်သ္ပဂှ် ဒှ်ကုသိုလ်ဟာ အကုသဵုဟာ ပွမစၟဳစၟတ်ပါ်ပဲါ ဒှ်ကုသဵု အကုသဵုတုဲ ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်မဒှ်ကုသဵုဂှ် ဟီုထိုၚ်သးတုဲ ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်မဒှ်အကုသဵုဂှ် ဟိုတ်နူဟီုဂရိုဟ်မဒှ်ရ။
နိဿဲ
ဗၠးၜးမန်၊ ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာ။ ၁၃၈၀ သၞာံ။ မုက်လိက် (၁၀- ၁၃)
ကမေဝ်၊ တၞံ
တၞံကမေဝ် (Sonneratia Apetala (Sonneratia caseolaris, Sonneratiaceae) ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု မတိုန် ပ္ဍဲကရး မနွံကဵု ပ္ကဴ ကေုာံ သတ်ရ။ သတ်ကမေဝ်ဂှ် နွံရှ်ဖျး ဖျိုတ်တုဲ စဂွံရ။ ကမေဝ် ကဵု လမု ဂှ် ဒှ် မွဲတၞောဝ်ဗဳဇတုဲ ဗီုပြင်လေဝ် ကြပ်တုပ် ရေင်သကအ်ရ။ လမုဂှ် တၞးခဍောမ်တုဲ ကမေဝ်ဂှ် တၞးကေက်ဒၟံင်ညိည။ တုဲပၠန် သတ်လမု ဒှ်တၟာသတ်တဵုတုဲ သတ်ကမေဝ်ဂှ် ဍောတ်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
Islamic countries
ဆေၚ်စပ်ကဵု ကၟိန်ဍုၚ်နာနာဂမၠိုၚ်ရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ပွမဖံက်ပကဝ် သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်အ ရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ်ပါလုပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ဒစဵုဒစးၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်နွံရ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်ဟိုတ်နူဂုန်ဖဵုသုၚ်စောဲ အခေါၚ်အရာမပါလုပ် ပ္ဍဲလိက်လ လောၚ်တြးလၟုဟ်ဏံဂမၠိုၚ်၊ ဗဗွဲဓဝ်တုဲ ပရေၚ်ပကီုပရာပ် လတူညးမွဲမွဲဂမၠိုၚ်၊ ပရေၚ်ဘပဠဂမၠိုၚ်၊ ပရေၚ်က လေၚ်ပလန် တပ်တပ်ကီုဒှ်၊ ဒလိန်ဒလာဲကီုဒှ် ပွမဍဵုဍိုက်ပါ်ခြာဂမၠိုၚ်၊ ပွမကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ နကဵုဗီုပြၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဟွံဂွံကၠောန် ဟွံမွဲကဵုဗဗွဲဓဝ်ဂှ် အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ နွံပၟိက်ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ လတူဇၟာပ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ရ။
ကမေဝ်၊ တၞံ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
Islamic countries
ပွမပရေၚ်ပကီုပရာပ် သွက်ဂွံလီုလာ်လုက်စုက်ဒး လတူအခေါၚ်ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ် နကဵုမၞိဟ်ပူဂဵုမွဲ (ဟွံသေၚ်) ဂကောံဂမၠိုၚ်၊ ပွမဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်အလဵုအသဳတံ ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် နကဵုမၞိဟ်ပူဂဵုမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ပွမဒစဵုဒစး ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ကေုာံ ရေၚ်တၠုၚ်နကဵုတၚ်ရန်တၟံ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် (ဟွံသေၚ်) ပရေၚ်ဗတိုက်ပလီုတံဂှ် ဒးမၚ်မွဲ နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေကၟိန်ဍုၚ် ဍိုက်က်ပေၚ်ပေၚ်ရ
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ အတိုၚ်လိက်လလောၚ်တြး ပိုဒ်(၃)ဏံဝွံ ရန်တၟံ သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ကေုာံ သၠုၚ်ပတိုန်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ကဵု သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးတုဲ အခေါၚ်အာတ်ပၟိၚ်၊ ဒုၚ်တဲ၊ သုၚ်စောဲတမ်ရိုဟ် နကဵုနဲကဲ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်နွံရ။ အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ သွက်ကောန်ဍုၚ်ကွာန်နွံဒၟံၚ် သၟဝ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ် အဝဵုအာဏာတံ ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် အခေါၚ်အရာ ကောန်ကၟိန်ဍုၚ်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ် ဇြိုဟ်ဟ်နက်နက်မာန်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳမွဲ မဒးကေတ်ကဵုတာလျိုၚ် ပွမကၠောန်ဗဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပရေၚ် သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ်၊ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ကောပ်ကာဲ ကေုာံ ပရေၚ်ရေၚ်တၠုၚ် မထေက်ကြိုက်အရာ တၞဟ်ဂ
မၠိုၚ်တံ မဒှ်ရ။ ရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်ဗဒှ် သာ်ဝွံမ္ဂး(က) သၞောဝ်ဥပဒေကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်၊ စေဝ်ပၞောန်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ လိက်ကသုက်အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ဆေၚ်စပ်ကဵု ကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ပွမတြးပတိတ် သၠောဲသၠောဲလးလး ကေုာံ သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ် ညံၚ်ဂွံစိုပ်အကြာ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်။
(ခ) ဌာနပရေၚ်ရံၚ်စံၚ်ကောပ်ကာဲ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုလိက်ကသုက် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကၟိန်ဍုၚ်သၟာၚ်ဂမၠိုၚ်တေံဂှ် လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်လၟေၚ်ဍာံ အလဵုအသဳထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲဂမၠိုၚ်၊ စၟတ်သမ္တီ တၚ်သရောပ်သဳကၠဳဂမၠိုၚ် ကေုာံ သီုလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်ဗဗွဲဓဝ် ပတိတ်နူယၚ်ဌာနဂမၠိုၚ်ကီု၊ လိက်စံၚ်လိက်ကၞပ် နူပွဳပွူအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကၟိန်ဍုၚ်သၟာၚ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ပွမရေၚ်တၠုၚ်ကဵုဇၟာပ်မၞိဟ် ဗွဲမတုပ်သၟဟ် သွက်ဂွံတီဍိုက် ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ်မာန်။
ကြဴစးတဲသ္တုံ
ပ္ဍဲကဵုတိဍာ်အဝဵုအာဏာ ကၟိန်ဍုၚ်ဇကုသီုဖအိုတ်တံ သွက်ဂွံမၚ်မွဲသၠုၚ်ပတိုန် သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜး ကုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒးဒက်ပတန်ညးလျိုၚ်မၚ်မွဲရံၚ်စံၚ်၊ ကဝ်မယှေန်အခေါၚ်အရာမၞိဟ် (ဟွံသေၚ်) ဒက်ပတန်ဂေ ကာံကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သွက်ဂွံတဴတက်တိုန်ဂှ် ဗီုနွံပၟိက် ပွမကဵုတၚ်ဒုၚ် လျိုၚ် ကေုာံ ပွမကဵုထံက်ပၚ်ဂမၠိုၚ် ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵုရ။
အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ်တံဂှ် သွက်ဂွံဗ္တောန်ကဵု ပ္ဍဲဇၟာပ်အဆံၚ်ပ ညာတံမာန်ဂှ် မၞုံကဵုတာလျိုၚ်ရီုဗၚ်ကဵုတုဲ ပ္ဍဲကဵုအစဳအဇန်တန်ဗ္တောန် တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေဂမၠိုၚ်၊ သၞာဲဒါပ ရေၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂမၠိုၚ်၊ သၞာဲဒါဒပ်ပၞာန် ကေုာံ ညးလျိုၚ်ဆက်ဆောံ ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် သွက်ရှ်သာ အခေါၚ်အ ရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဂွံပါလုပ်ဂှ် ဒးရေၚ်တၠုၚ်ကဵု
ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။
အမေရိကာန်ဖက်ပကာန်
မၞိဟ်ပူဂဵုမွဲ၊ ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံအရာဆေၚ်စပ်ကဵုဂမၠိုၚ်တံဝွံ လညာတ်ဆေၚ် စပ်ကဵု သဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ် ကုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံ သွက်ဂွံပရးထၞာန်အာ အကြာညးဍုၚ် ကွာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် စပ္တံနူပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ကမၠောန် အစဳအဇန်ကဵုပညာဂမၠိုၚ်၊ တန်ဗ္တောန်ဂမၠိုၚ်၊ သုတေသနဂမၠိုၚ် တံဂှ်ကီု ပ္ဍဲကဵုကၠောန်ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန်၊ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ၊ ပွမမၞုံကဵုစိုတ်ဂၠိၚ်အေၚ်ဒုၚ် ကေုာံ
ပွမလလောင်တြး
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ပ္ဍဲကဵုသုၚ်စောဲ အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ် ကေုာံ အခေါၚ် အရာမၞိဟ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လ လောၚ်တြးလၟုဟ်ဏံဂှ် ရန်တၟံသွက်ဂွံဂီုကၠီု သွက်တၚ်နွံပၟိက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပွမရှေ်သှေ် အခေါၚ်အရာညးဂမၠိုၚ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးတံတုဲ အခိၚ်ကာလသ္ဂုတ်သွာတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကိတ်ညဳကဵု နဲကဲကၟိန်ဍုၚ်တၞဟ်ဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံသာယာဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ၊ စိုတ်ဓာတ်၊ စာရိတ္တ၊ ပရေၚ်ဂီုကၠီုဍုၚ်ကွာန်တံတုဲမ္ဂး ပွမသုၚ်စောဲအခေါၚ်အရာဏံဂှ် ပိုၚ်ခြာမာန်ရ။
ဂကောံဌာနဂမၠိုၚ်
မၞိဟ်ပူဂဵုမွဲ၊ ဂကောံဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံဌာနဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ်တံဝွံ သွက်ဂွံၚ် မွဲဒဳမဝ်ကရေဇြီ၊ သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ်သၠုၚ်ပတိုန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုသဇိုၚ်အခေါၚ်ဗၠးၜးဂမၠိုၚ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ရေၚ်တၠုၚ်သၠုၚ်ပတိုန် နဲကဲရေၚ်တၠုၚ်ဂမၠိုၚ် ကုဂကောံဒဳမဝ်ကရေဇြဳမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တံဂ ှ် ပါလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲအခန်ကိစ္စ ဇၞော်တုဲ တာလျိုၚ်လေဝ်နွံရ။ (၃) မၞိဟ်ပူဂဵုမွဲ၊ ဂကောံဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံဌာနဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေၚ်ဂမၠိုၚ်တံဝွံ အခေါၚ်ဗၠးၜး ဂမၠိုၚ် ကုအခေါၚ်အရာဂမၠိုၚ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ်
ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးအခေါၚ်အရာမၞိဟ်၊
လိက်ကသုက်အ ခေါၚ်အရာမၞိဟ် တၞဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် သွက်ဂွံတဴတက်တိုန် အစာံကၟိန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ကုပရေၚ်ဘဝမၞိဟ်ဂွံလျးတၟးတိုန် မာန်ဂှ် သွက်ဂွံပါလုပ်ဂစာန်ကၠောန်ဒၞာဲထေက်ကြိုက်ဂှ်
ပါလုပ်မံၚ်ပ္ဍဲအခန်ကိစ္စဇၞော်တုဲ တာလျိုၚ်လေဝ်နွံရ။
နူပွဳပွူဂကောံမၞိဟ်
နကဵုမၞိဟ်မွဲကီု၊ ဂကောံကီု ကေုာံ နူပွဳပွူဂကောံမၞိဟ် မွဲဒကုတ်မွဲဒကဴတံဝွံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် နကဵုတၚ်ရန်တၟံ မိက်ဂွံပလီုပလာ် အခေါၚ်ဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်အရာစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးလၟုဟ်ဏံ ကံက် အဓိပ္ပါယ်ဗၠေတ်တ်ကီု၊ သုၚ်စောဲလိက်လလောၚ်တြး
ဟွံဒးကဵုဒၞာဲဂှ် ကၠောန်သ္ပ ဟွံဂွံရ။
မူဝါဒမပါလုပ်
ဒစဵုဒစးမံၚ်ကဵု မူဝါဒမပါလုပ် ပ္ဍဲလိက်ပဋိဉာဏ် ကုလသမဂ္ဂ နကဵုညးမွဲ၊ နကဵုညးဂမၠိုၚ်၊ နကဵုဂကောံ (ဝါ) ပရေၚ်ကမၠောန်၊ ဒ္ဂေတ်ဝတ် ဂကောံဟွံသေၚ်ကဵု အလဵုအသဳဂမၠိုၚ်ဂှ် သွက်အလဵုအသဳတံ ဂွံထံက်ဂလာန် ကေုာံ ကဵုအရီုအဗၚ်ဂှ် ပွမကံက်အဓိပ္ပါယ် သုၚ်စောဲဟွံဗဗွဲဓဝ်
လိက်လလောၚ်တြးဏံ ဟွံဂွံရ။
ကံင်သဳဂီုကၠီု
Veto power
Under Article 27 of the UN Charter, Security Council decisions on all substantive matters require the affirmative votes of nine members. A negative vote or "veto" by a permanent member prevents adoption of a proposal, even if it has received the required votes. Abstention is not regarded as a veto in most cases, though all five permanent members must actively concur to amend the UN Charter or to recommend the admission of a new UN member state. Procedural matters are not subject to a veto, so the veto cannot be used to avoid discussion of an issue. The same holds for certain decisions that directly regard permanent members. A majority of vetoes are used not in critical international security situations, but for purposes such as blocking a candidate for Secretary-General or the admission of a member state.
In the negotiations building up to the creation of the UN, the veto power was resented by many small countries, and in fact was forced on them by the veto nations – US, UK, China, France and the Soviet Union – through a threat that without the veto there will be no UN. Here is a description by Francis O. Wilcox, an adviser to US delegation to the 1945 conference: "At San Francisco, the issue was made crystal clear by the leaders of the Big Five: it was either the Charter with the veto or no Charter at all. Senator Connally [from the US delegation] dramatically tore up a copy of the Charter during one of his speeches and reminded the small states that they would be guilty of that same act if they opposed the unanimity principle. 'You may, if you wish,' he said, 'go home from this Conference and say that you have defeated the veto. But what will be your answer when you are asked: "Where is the Charter"?
As of 2012, 269 vetoes had been cast since the Security Council's inception. In this period, China (ROC/PRC) used the veto 9 times, France 18, USSR/Russia 128, the UK 32, and the US 89. Roughly two-thirds of Soviet/Russian vetoes were in the first ten years of the Security Council's existence. Between 1996 and 2012, China vetoed 5 resolutions, Russia 7, and the US 13, while France and the UK did not use the veto.
An early veto by Soviet Commissar Andrei Vishinsky blocked a resolution on the withdrawal of French forces from the then-colonies of Syria and Lebanon in February 1946; this veto established the precedent that permanent members could use the veto on matters outside of immediate concerns of war and peace. The USSR went on to veto matters including the admission of Austria, Cambodia, Ceylon, Finland, Ireland, Italy, Japan, Laos, Libya, Portugal, South Vietnam, and Transjordan as UN member states, delaying their joining by several years. Britain and France used the veto to avoid Security Council condemnation of their actions in the 1956 Suez Crisis. The first veto by the US came in 1970, blocking General Assembly action in Southern Rhodesia. From 1985 to 1990, the US vetoed 27 resolutions, primarily to block resolutions it perceived as anti-Israel but also to protect its interests in Panama and Korea. The USSR, US, and China have all vetoed candidates for Secretary-General, with the US using the veto to block the re-election of Boutros Boutros-Ghali in 1996.
Non-permanent members
Along with the five permanent members, the Security Council of the United Nations has temporary members that hold their seats on a rotating basis by geographic region. Non-permanent members may be involved in global security briefings. In its first two decades, the Security Council had six non-permanent members, the first of which were Australia, Brazil, Egypt, Mexico, the Netherlands, and Poland. In 1965, the number of non-permanent members was expanded to ten.
These ten non-permanent members are elected by the United Nations General Assembly for two-year terms starting on 1 January, with five replaced each year. To be approved, a candidate must receive at least two-thirds of all votes cast for that seat, which can result in deadlock if there are two roughly evenly matched candidates. In 1979, a standoff between Cuba and Colombia only ended after three months and a record 154 rounds of voting; both eventually withdrew in favour of Mexico as a compromise candidate. A retiring member is not eligible for immediate re-election.
The African Group is represented by three members; the Latin America and the Caribbean, Asia-Pacific, and Western European and Others groups by two apiece; and the Eastern European Group by one. Traditionally, one of the seats assigned to either the Asia-Pacific Group or the African Group is filled by a nation from the Arab world. Currently, elections for terms beginning in even-numbered years select two African members, and one each within Eastern Europe, Asia-Pacific, and Latin America and the Caribbean. Terms beginning in odd-numbered years consist of two Western European and Other members, and one each from Asia-Pacific, Africa, and Latin America and the Caribbean.
During the 2016 United Nations Security Council election, neither Italy nor the Netherlands met the required two-thirds majority for election. They subsequently agreed to split the term of the Western European and Others Group. It was the first time in over five decades that two members agreed to do so. Usually, intractable deadlocks are resolved by the candidate countries withdrawing in favour of a third member state.
The current elected members, with the regions they were elected to represent, are as follows:
President
The role of president of the Security Council involves setting the agenda, presiding at its meetings and overseeing any crisis. The president is authorized to issue both Presidential Statements (subject to consensus among Council members) and notes, which are used to make declarations of intent that the full Security Council can then pursue. The presidency of the Council is held by each of the members in turn for one month, following the English alphabetical order of the Member States names.
The list of nations that will hold the Presidency in 2020 is as follows:
Meeting locations
Unlike the General Assembly, the Security Council meets year-round. Each Security Council member must have a representative available at UN Headquarters at all times in case an emergency meeting becomes necessary.
The Security Council generally meets in a designated chamber in the United Nations Conference Building in New York City. The chamber was designed by the Norwegian architect Arnstein Arneberg and was a gift from Norway. The United Nations Security Council mural by Norwegian artist Per Krohg (1952) depicts a phoenix rising from its ashes, symbolic of the world's rebirth after World War II.
The Security Council has also held meetings in cities including Nairobi, Kenya; Addis Ababa, Ethiopia; Panama City, Panama; and Geneva, Switzerland. In March 2010, the Security Council moved into a temporary facility in the General Assembly Building as its chamber underwent renovations as part of the UN Capital Master Plan. The renovations were funded by Norway, the chamber's original donor, for a total cost of US$5 million. The chamber reopened on 16 April 2013.
Consultation room
In 1978, West Germany funded the construction of a conference room next to the Security Council Chamber. The room was used for "informal consultations", which soon became the primary meeting format for the Security Council. In 1994, the French ambassador complained to the Secretary-General that "informal consultations have become the Council's characteristic working method, while public meetings, originally the norm, are increasingly rare and increasingly devoid of content: everyone knows that when the Council goes into public meeting everything has been decided in advance". When Russia funded the renovation of the consultation room in 2013, the Russian ambassador called it "quite simply, the most fascinating place in the entire diplomatic universe".
Only members of the Security Council are permitted in the conference room for consultations. The press is not admitted, and other members of the United Nations cannot be invited into the consultations. No formal record is kept of the informal consultations. As a result, the delegations can negotiate with each other in secret, striking deals and compromises without having their every word transcribed into the permanent record. The privacy of the conference room also makes it possible for the delegates to deal with each other in a friendly manner. In one early consultation, a new delegate from a Communist nation began a propaganda attack on the United States, only to be told by the Soviet delegate, "We don't talk that way in here."