cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မုဟ်တဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလအ်
ဘာမုဟ်တဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအိန္ဒိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၇၊ ဝှ် ၂၇။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဝၚ်မအက္ခရ်မန် ပ္ဍဲစက် ကောန်ပျူ
အခိၚ်ကၠာတေံပိုဲတံစသုၚ်စောဲကၠုၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာတေံသွက် ဂွံတက်တြးပ္တိတ် လိက်အုပ်နာနာ၊ ကၠောန်ဒဳဇြာၚ်နာနာ သုၚ်စောဲကၠုၚ်ပ္ဍဲကဵု တိုက်တက်တြးလိက်တံဂှ် သုၚ်စောဲကၠုၚ်လဝ် အက္ခဝ်(font) MON တံဂှ်ရ။ သၞာံလဵုစကၠောန်ပ္တိတ်ဂှ်ကေတ်ဟွံဒး။ ဒးတက်လိက်မ္ဂး တက်အာ အတိုၚ်ဗီုပြၚ်ကောန်ဍေၚ်ဗၟာ အက္ခဝ် Win တံအိုတ်ရ။ ညးဂှ်ခၞံပ္တိတ်ဂှ်ဟွံတီရ။ သုၚ်စောဲ ပ္ဍဲလိက် အောန်တာနိတ်ဟွံဂွံ အက္ခဝ်တံဟွံမံက် ဟိုတ်နူဒုၚ်သ္ဇိုၚ် Unicode code point စနူ U1000 တံဟွံသေၚ်။ Font A1Mon
စနူကဵု နာဲအံက်ပိုၚ် ဂွံအရီုအဗၚ်နူကောန်ဍုၚ်မ္ၚးမွဲတၠတုဲ စကၠောန်ဗဒှ်တိုန်သွက်ဂွံတက်လိက်မန်ပ္ဍဲ ကောန်ပျူတာမာန်။ သွက်ဒဳဇြာၚ်နာနာ၊ လိက်အုပ်နာနာ၊ တံဆိပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိနာနာ၊ တံဆိပ်ၜိုပ်နာနာတံပါလုပ်အိုတ်ရ။ ဗီုပြၚ်မက္ခဝ် ဂကူ font နူ A1Monစတုဲ အိုတ်ကဵု A9Mon နူ A1Mon စဵုကဵု AC1Mon တုဲလက္ကရဴ ဆက်ပ္တိတ်လဝ်လေဝ် နွံမံၚ်ဏီရ။ Dictionary နာဲထောန်ဝဵု၊ လိက်ပရိုၚ်သၞံၚ်တိုၚ်၊ လိက်တိတ်နူပယျဵုသေံဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် သုၚ်စောဲလဝ် မအက္ခဝ် ဂကောံ A1Mon တံအိုတ်ရ။သုၚ်စောဲ ပ္ဍဲလိက် အောန်တာနိတ်ဟွံဂွံ အက္ခဝ်တံဟွံမံက် ဟိုတ်နူဒုၚ်သ္ဇိုၚ် Unicode code point စနူ U1000 တံဟွံသေၚ်။
Font Zawgyi နူဂကောံ zawgyi တံစပ္တိတ်လဝ် သွက်ဂွံသုၚ်စောဲ online လ္တူမုက် အေန်တာနိတ်မာန်ဂှ် နူနာဲဆာန်မန် ကၠောန်စုတ်လဝ်မက္ခဝ်မန် ပ္ဍဲ font zawgyi ဂှ်ကၠောၚ်ကဵုလဝ်ယၟု Mon၊ ဌာန်ပရိုၚ်မန်ဂမၠိုၚ် ကောံကု မုက်လိက် အောန်တာနိတ်ဂမၠိုၚ်တံ သုၚ်စောဲ အက္ခဝ် font ဏံအိုတ်တုဲ တက်အတိုၚ်မက္ခဝ် ဂကောံ A1Mon တံရ။ အကြာဂှ် နာဲအဲမန် လေဝ်ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်လ္တူအက္ခဝ် zawgyi တုဲ ကၠောန်ဓဇက်စုတ်လဝ်အက္ခဝ်မန်တံပ္ဍဲအက္ခဝ် Zawgyi တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု UniMon ရ။ မုက်လိက် အောန်တာနိတ်ကောံကု blog တံသုၚ်စောဲအိုတ်ရ။ တက်လိက်ပါဠိပေၚ်ၚ်ဟွံဂွံ၊မလိက်မန်ဟွံဇုၚ်နွံကီုလေဝ်သွက် ရဲကေၚ်တက်လဝ် အက္ခဝ် MON တံဂှ် ပြေပြံၚ် တက်အတိုၚ် အက္ခဝ် MON, Zawgyi တံတုပ်ပ်ရ။အက္ခဝ်တံဂှ် မံက်ပ္ဍဲမုက်လိက် အောန်တာနိတ်ကီုလေဝ် ဒှ်ယူနဳကုတ်(Unicode) ဟွံသေၚ်။ ၜိုန်စနူ [က = u1000]ကီုလေဝ် ဟွံပက်လဝ်အတိုၚ်သၞေဝ်၊ဟွံထဇက်လဝ်အတိုၚ်သၞေဝ်၊ rendering ဟၟဲ အတိုၚ်စေဝ်ပၞောန် ယူနဳကုတ်တံရ။
မရာၚ်
မရာၚ် (marian plum, Burmese: မရမ်း) ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံဆု မၞုံကဵုပ္ကဴ သတ်တုဲ တမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုၚ်နူ ဒေသ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ၊၊ တၞံမရာၚ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ Anacardiaceae မဒှ်ဂကူဗဳဇ မပ္တံ ကု တၞံကြုက်၊ တၞံသိၚ်္ဃိုရ်တအ်ရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး (Description)
တၞံမရာၚ် မဒှ် တၞံသ္ၚေက်လၟိုၚ်ဝွံ ဇၞော်သၠုၚ် စဵုကဵု ၂၅ မဳတာ၊၊ တၞးဍေဟ် ထၜါဲမကေက်သောဲတိုန် ဗွဲလတူ (ရံၚ် ဗီုပြၚ်တၞး)၊ ဇမၠိၚ် နွံစ အကြာ ၁၃ ကဵု ၄၅ cm (၅ ကဵု ၁၇ ၝောအ်တဲ) တုဲ အနာံ နွံ အကြာ ၅ ကဵု ၇ cm (၂ ကဵု ၃ ၝောအ်တဲ)၊၊
ဝၚ်မအက္ခရ်မန် ပ္ဍဲစက် ကောန်ပျူ
ယူနဳကုတ်ပြဟ်ဟ်ဏံ Masterpieces uni san, Myanmar3, Yunghkio, Padauk တံညးဂမၠိုၚ်သုၚ်စောဲဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ က္ခဝ်လဵုဒှ်ဒှ် တက်လဝ် အက္ခဝ်မွဲ အဗဵုကဵုအက္ခဝ် ယူနဳကုတ်တၞဟ်တံ ပံက်ဗဵုညာတ်ဖအိုတ်ရ။ Ayar Font ဂှ်ဟွံဒှ်ယူနဳကုတ် ဟိုတ်နူဟွံဗက်လဝ်အတိုၚ်သၞေဝ် ဒၞဲါလၟေၚ် code point တံရ။
Masterpieces uni san (ပ္ဍဲ Mac) အက္ခဝ် Masterpieces uni san ကၠောန်လဝ်သွက်ကပေါတ်နူ ဂုမ္ပဏီ apple တံပတိတ်လဝ် ကောန်ပျူတာ Mac, ဖုၚ်(iphone), ကလၚ်ဒွက်(ipod), ဗှ်လိက် E-reader(ipad)တံရ။ သွက်ဍေံဂှ်ဒးစုတ်ကဵု AAT (apple advance type ) rendering မှ အက္ခဝ် ယူနဳကုတ်တံကၠောန်ဂမၠောန်အိုတ်ရ။ ဆဂး အက္ခဝ်(Glyph) ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂကူဇၞော် မန်၊သေံ၊ကရေၚ်တံဟွံဂွံစုတ်လဝ်တုဲ တက်ဆလိက်ဗၟာသၟးရဂွံ။
မရာၚ်
ဗမံက်ထ္ၜး (Description)
ပ္ဍဲဍုၚ်အေန်ဒဝ်နဳယှာဂှ် ဇဝ် အကြာဂိတု ဂျောန်ကဵုနဝ်ဝေန်ပါ တုဲ သတ်ဍေဟ်တိတ် အကြာဂိတု မာတ် ကဵု ဂျောန်၊၊
ဂမ္စာဲ (Distribution)
တမ်ဗဳဇ တၞံမရာၚ်ဂှ် ကၠုၚ်နူ မလေယှာ၊ ဂျဗာပလိုတ်၊ ဍုၚ်မန်ဗၟာ ကေုာံ သုမတြာ သၟဝ်ကျာ၊၊ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ၊ ဍုၚ်လာအို ကေုာံ ဍုၚ်အေန်ဒဝ်နဳယှာလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊
လွပ် (Uses)
တၞး ကီု သီုသတ် စဂွံသီုၜါရ၊၊ တၞးဍေဟ်ၜတ်တ် စနဒဒှ် ကၞပ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကဝေက်၊၊ မဍေဟ်လေဝ် စဂွံ၊ ဆဂး နွံရှ်ကတၚ်၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် စဂျိုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တုၚ်တုဲ နဒဒှ် ကွုၚ်၊ နကဵုနဲနာနာသာ် စဂွံရ၊၊
ဝၚ်မအက္ခရ်မန် ပ္ဍဲစက် ကောန်ပျူ
Yunghkio (Multi OS) အက္ခဝ် Yunghkio ဂှ်ရန်လဝ်သွက်ဂွံကၠောန် Multi OS ရ။ကၠာအိုတ်ဂှ် တက်ဆၜိုတ် လိက်သေံကဵုဗၟာ ပ္ဍဲwindow မွဲဟေၚ်ဂွံကၠာရန်လဝ်လေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲ Font ညး Glyph အက္ခဝ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်မန်၊ ကရေၚ်၊ တံလေဝ်ပါမံၚ်တုဲ လၟုဟ်ပြဟ်ဟ်မ္ဂး စိုပ်ကၠုၚ်က္ဆံၚ် တက်လိက် မန်၊ဗၟာ၊သေံ၊ကရေၚ်ပ္ဍဲ OS Mac၊ Window ဂွံ ပ္ဍဲ Linux ပြသၞာနွံမံၚ်ညိရ။ ခြာဟွံလံသုၚ်စောဲ ခိုဟ်ဟ်မာန်အိုတ်ရ။ ပၞောဝ်အကြာအက္ခဝ် ယူနဳကုတ်ဟလိုၚ်မ္ဂး ဗီုပြၚ် အက္ခဝ်ဒးရးကျေဝ်အိုတ်ဟီုစဂွံရ။ဂကူသေံ ချူဓဇက်လဝ်ကေတ်တ်ရ။
မရာၚ်
လွပ် (Uses)
ဂကူမန်တအ် စကာ နဒဒှ်ဗစး ပ္ဍဲကပေါတ်ဍုန်သွ၊ မကော်စ ဗ္စးမရာၚ်၊၊ ဗီုညးကၠောန်ဂှ် မရာၚ်ကြံၚ်ကြံၚ် (ဟွံ) ဍုဟ်ဟ်ဂှ် ကရေက်ပ္တိတ်ထောအ် မဍေဟ်တုဲ ဂွပ်ကဵုၜဵု၊ စွံတ္ၚဲၜိုတ်ဒးရးတုဲ ဍာ်ဍေဟ်ဂှ် စွံတၞဟ်၊ မရာၚ်ဂွပ်ဂှ် ညးစဲကဵုတ္ၚဲ၊၊ ဍေဟ်ကှ်တုဲ ဍာ်မရာၚ် မဂွံနူ ဂွပ်ဂှ် ကလေၚ်စုတ်တုဲ စွံကဵုစေဟ်၊၊ စွံဂွံသၞာံဗွဲမလအ်၊၊
ဝၚ်မအက္ခရ်မန် ပ္ဍဲစက် ကောန်ပျူ
Padauk (Window,Linux) အက္ခဝ် Padauk ဂှ် ကောန်ဍုၚ်မ္ၚးမွဲတၠ ကၠောန်လဝ်ကဵုတုဲ တက်လိက် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်၊ဗၟာဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်ဂွံအိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူအက္ခဝ် ဟွံကျေဝ်အှ်ေကဵု သုၚ်စောဲ ပ္ဍဲ Window,Linux သၟးဂွံတုဲ မၞိဟ်သုၚ်စောဲအောန်ညိရ။ ဗီုပြၚ်နွံမံၚ် Padauk regular ကဵု Padauk Book ရ။ Padauk Book ဂှ်အက္ခဝ်တီုဒၟံၚ် သွက်ဗှ်စလိက်တံမ္ဂး ခိုဟ်သြန်ရ။
မရာၚ်
ယၟုတၞဟ်
မရာၚ် ဗီုမန်ဏအ်ဂှ် ဗီုဗၟာ ကော်စ မရမ်း၊၊ သေံကော် မရံၚ် (ma-yong) ဟွံသေၚ်မ္ဂး မပြၚ် (ma praang มะปราง) ရံၚ်ကဵုတမ်ဗဳဇ ဒၞာဲတၞံဆုဏအ် မတိုန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ ဍုၚ်ဗၟာသကုတ်သၟဝ်တုဲ မအရေဝ်ဗၟာ မရမ်း ကီု အရေဝ်သေံကီုဂှ် ကၠုၚ်နူအရေဝ်မန် မရာၚ် ရ၊၊ တုဲပၠန် ＂မ＂ မၞုံဂတဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ်ဗီုဗၟာ ＂အသီး＂ရ၊၊ အရေဝ်အေန်ဒဝ်နဳရှာလေဝ် ကော် ရမနဳယျာ (ramania) ကေုာံ ဂါန်ဒရိယျာ (gandaria) မလေ ကော် kundang, rembunia, setar၊၊ ဗိယေတ်နာမ်ကော် thanh trà
ဝၚ်မအက္ခရ်မန် ပ္ဍဲစက် ကောန်ပျူ
ယူနဳကုတ် Unicode သ္ပစၞးကဵု သၚ်္ကေတ၊ မအက္ခဝ်၊ လိက် အလုံဂၠးကဝ်မွဲတုဲ နကဵုစက်ကောန်ပျူတာတံကၠိုဟ်တီ သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက်မာန် အတိုၚ် လၟေၚ်ဂၞန်ယူနဳကုတ် (Unicode)၊ပ္ဍဲမတၞဟ်ခြာဂကူစက်ကောန်ပျူတာလဵုဒှ်ဒှ် သ္ပစၟတ်သမ္တီ နကဵု လၟေၚ်ၚုဟ်မးတုပ်သၟဟ်။
မရာၚ်
ယၟုတၞဟ်
၊၊ အၚ်္ဂလိက် ဗွဲမဂၠိုၚ် ကော်စ marian plum, gandaria, plum mango၊၊
ဝၚ်မအက္ခရ်မန် ပ္ဍဲစက် ကောန်ပျူ
ပ္ဍဲအတိုၚ်လၟေၚ်ယူနဳကုတ် မအက္ခဝ်မန်၊ဗၟာတံ
မရာၚ်
နိဿဲ
https://en.wikipedia.org/wiki/Bouea_macrophylla
ဝၚ်မအက္ခရ်မန် ပ္ဍဲစက် ကောန်ပျူ
u1000 မ္ဂး စက်လဵုဒှ်ဒှ်ကၠိုဟ်ကေတ် အက္ခဝ်မန်၊ဗၟာ (က)။ u1039/u1000 မ္ဂး စက်လဵုဒှ်ဒှ်ကၠိုဟ်ကေတ် အက္ခဝ်မန်၊ဗၟာ (္က)။ u105A မ္ဂး အက္ခဝ်မန် (ၚ)။ u1039/u105A မ္ဂး အက္ခဝ်မန် ကွက်ၚ (္ၚ)။ u1039 မ္ဂး (္) သွက်ဂွံပံၚ်စုတ် မလိက်ထပ်ပ်၊ ဗီုပြၚ် မအက္ခဝ် ္က၊ ၚ်္၊ ဍ+ဎ= ဍ္ဎ။ u105B မ္ဂး အက္ခဝ်မန် (ၛ)။ u105C မ္ဂး အက္ခဝ်မန် (ၜ)။ u105D မ္ဂး အက္ခဝ်မန် (ၝ)။ u105E မ္ဂး အက္ခဝ်မန် (ၞ)။ u105F မ္ဂး အက္ခဝ်မန် (ၟ)။ u1060 မ္ဂး အက္ခဝ်မန် (ၠ)။
နကဵု codoe အက္ခဝ်ဗီုနာနာဏံ၊ ပံၚ်ကဵုနာနာတေံမ္ဂး ကဵုဒှ်ဗီုလဵုဂွံ၊ဟွံဂွံ၊ ချူကဵုပၟိၚ်အဇဳဇန်နဲနာနာမာန်အိုတ်ရ။ အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး ဒးကေတ်ညးစောန်သ္ကီုပရေၚ်လိက်ပတ်တံအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပုဒ်ဇၞော်၊ပုဒ်ဍေတ်တံဂှ် ဒှ်ဒၞဲါဝါကျအိုတ်၊ ဒှ်ဒၞဲါထပိုတ်ဝါကျ တံနကဵုစက်တီကၠိုဟ်ကေတ်မာန်တုဲ တက်ဏာလိက်မွဲဒါန် ကဵုမွဲဒါန် ဍေံပေၚ်မံၚ်ပၞောန် ဟွံဒးတက်ပတိုန် လေံခြာ(space bar)၊ လေံပလီု(delete) သွက်မလိက် ဒါန်သၟဝ်ဂွံစှ်ေတန်တံ။(ပ္ဍဲ အက္ခဝ်ယူနဳကုတ် Unicode လိက်ဗၟာလေဝ်အဃောကၠောန်မံၚ်ဖိုဟ်)။ဍေံပြေၚ်ရေၚ်အတိုၚ်လၟေၚ်အက္ခဝ်နူ က-စိုပ်-ၜ ပ္ဍဲ စက် Mac OS Lion, Linux ဂွံယျ။ ပ္ဍဲ command line (terminal,cmd) အက္ခဝ်ဟွံမံက်ပေၚ်ၚ်အိုတ်ဏီဖိုဟ်။ က္ဆံၚ်နာနာၜက်ကၠုၚ်တုဲ ကဆံၚ်အဘိဓါန် dictioanry, ကၠာဲဘာသာ (translate နာနာ)။တုဲပၠန်နကဵု အရေဝ်၊လိက်ဘာသာဇကု os ဇကုရော ဒှ်ဟွံမာန်ဟာ။ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၁၊၁၁၊၁၁ ဏံမ္ဂး ဗၟာတံပတိတ် Linux OS မွဲဏောၚ်။ ဒးအာအတိုၚ်လၟေၚ် ညးဂမၠိုၚ် ဒုၚ်တဲ၊သ္ပစၟတ်သမ္တီရ။
ဗီုလဵုဒးစတက် စတက် ယူနဳကုတ် မ္ဂး တက်အတိုၚ်ဗီုချူလိက်ရ။ ေ က ာ န ် = ကောန် က ေ ာ န ်် = ကောန် က ြ ု ၚ ် = ကြုၚ် က ျ ာ ် = ကျာ် အ န ္ တ ရ ာ ဲ = အန္တရာဲ ပ ဉ ္္Font A1Mon
အက္ခဝ်ယူနဳကုတ် Unicode Font ယူနဳကုတ်ဂှ် အတိုၚ်သၞေဝ်မက္ခဝ်မွဲမ ဒးဓဇက်၊ ဓပိုတ်၊ စုတ် Rendering သွက် Window,Linux,Mac ဟွံက ဂွံသုၚ်စောဲပ္ဍဲ software Program နူဂုမ္ပဏီ Adobe ပ္တိတ်လဝ်တံ ဗီုပ္ဍဲ Photoshop, Illustrator, Premiere နာနာတံဂွံကၠောန်ဂမၠောန်ဂှ် ဒးစုတ်ကဵု adobe font rendering ရ။ Font Unicode ၊ဇေတ်ဇေတ် သုၚ်စောဲမံၚ်လၟုဟ်တံ မွဲလေဝ်ဟွံဂွံစုတ်လဝ် adobe font rendering system တုဲသုၚ်စောဲဟွံဂွံဏီဖိုဟ်အိုတ်ရ။
Myanmar 3 (Multi OS) အက္ခဝ် Myanmar 3 ဂှ်သွက် ကောန်ပျူတာနာနာ (Multi OS) Mac,Window,Linux တံဂွံကီုလေဝ် ဆဂး အက္ခဝ်(Glyph) ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂကူဇၞော် မန်၊သေံ၊ကရေၚ်တံဟွံဂွံစုတ်လဝ်တုဲ တက်ဆလိက်ဗၟာသၟးရဂွံ။ပ္ဍဲအကြာအက္ခဝ် ယူနဳကုတ်ဟလိုၚ်မ္ဂး ဗီုပြၚ် အက္ခဝ်ဒးရး ဟီုစဂွံရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံ ယဝ်မိက်ဂွံစမ်တက်လိက်မန် နကဵုယူနဳကုတ်မ္ဂး သုၚ်စောဲ အက္ခဝ် Padauk (window,Linux) ကဵု Yunghkio (Mac,window) ဂွံရ။ ကောန်ဍေၚ်မန် (Mon Unicode keyboard) ဂှ် ဒုၚ်လဝ်သ္ဇိုၚ် အတိုၚ်ကောန်ဍေၚ် A1Mon(Mon)တံတုဲ ပလေဝ်လဝ်နွံညိရ ဟိုတ်နူကဆံၚ် ပိ၊ပန် ဟၟုဲကီုလေဝ်တက်လိက်မန် ကဵု ပါဠိမန်တံပေၚ်ၚ်မာန်အိုတ်ရ။ကောန်ဍေၚ်မန်ဏံဝွံ ဟိုတ်နူသ္ပ စၞးကောန်ဍေၚ်မန်မွဲဟေၚ် ကောန်ဍေၚ်ပံၚ်ကောံဟွံသေၚ်တုဲ တက်လိက်ဗၟာဟွံဂွံပုဟ် တက်လိက်မန်မွဲရ။ ယဝ်ပၟိက်နွံမိက်ဂွံတက်ဗီု အတိုၚ် UniMon နွံမ္ဂး ဗီုလဵုကေတ် ဓဇက်လဝ်နကဵုဗီုတုဲ သဳကၠဳချူစွံကဵုဂလာန်သၟဝ်ဂှ် အတိုၚ်မိက်ဂွံကေတ် မာန်ရ။
ဗီုလဵုဒးစတက် စတက် ယူနဳကုတ် မ္ဂး တက်အတိုၚ်ဗီုချူလိက်ရ။ ​ေ က ာ န ် = ကောန် က ြ ု ၚ ် = ကြုၚ် အ န ဝိရာမ တ ရ ာ ဲဲ အန္တရာဲ ဟိုတ်ဂှ်ရ တက်အာအတိုၚ် ဗီုကေၚ်ဗ္တောန်ကၠုၚ်လဝ်လိက် အဃောဍောတ်တ်တေံမ္ဂး တုဲမံၚ်ရ။
(ယဝ်တၚ်ဟွံဍိုက်ပေၚ်ယေၚ်ယာနွံအာမ္ဂးသၠးအခေါၚ်အိုတ်ညိ။ )
နိဿဲ နူ တၠဆာန် မန်
ရာမာဉ်ထဝ် (သၟာလက်ပၠုဲ)
ရာမာန်ထဝ် နကဵုယၟု ဗီုဗၟာ (ရွှေရာမာန်) ဝွံ ဒှ်သၟာလက်ပၠုဲဂကူမန် အာယုက်ဍောတ် ယၟုဒယှ်မွဲတၠ နူကဵု ကလာပ်လက်ပၠုဲ ရာဇာဓိရာဇ် ရ၊၊ ရာမာန်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ကောန်စဴ သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် နာဲစာင်ဍေဝ်တုဲ မဂွံဒုင်ကေတ် တင်ပကေင်ပကတ် နူအပါနော်ဇကု ပ္ဍဲကလာပ်လက်ပၠုဲ ရာဇာဓိရာဇ် ရ၊၊ စတက်လက်ပၠုဲ နူသၞာံ ၂၀၁၄ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် တက်ဂွံ သီုဖအိုတ် ၃၃ ပေါဲတုဲ ကလိဂွံဇမၞး ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုပေါဲကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် မတက်ကဵု သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် ညးတၠခဗာတ်ထဝ် ဂကူကရေင် စိုးလင်းဦး ပ္ဍဲကွာန်တံင်ပြင်ဂှ် ကလိဂွံဇၞးရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ရာမာန် ကလိဂွံ အာယုက် ၁၉၊ နွံလျိုင် ၇၀ ကဳလဝ်၊ သမၠုင် ၅ပေ ကဵု ၁၁ ၝောအ်တဲ၊ တက်ဂွံသီုဖအိုတ် ၃၀ ပေါဲ ဇၞး ၁၅ ပေါဲ၊ တုပ် ၁၀ ပေါဲ၊ ကျ ၁၀ ပေါဲရ၊၊ စိုးလင်းဦးဂှ် အာယုက် ၂၈၊ သမၠုင် ၅ ပေ ကဵု ၈ ၝောအ်တဲ၊ လျိုင် ၆၇ ကဳလဝ် တက်ဂွံလဝ် သီုဖအိုတ် ၈၃ ပေါဲဂှ် ဇၞး ၅၀ ပေါဲ၊ တုပ် ၃၂ ပေါဲ ကေင်ကျလဝ် မွဲပေါဲဓဝ်ဟေင်ရ၊၊
ကတဵုဒှ်မၞိဟ်
ရာမာန်ထဝ်ဝွံ ဒှ်ကောန်စဴ သၟာလက်ပၠုဲဒယှ် နာဲစာင်ဍေဝ် (နာဲဒဳ) မဒှ်ကောန် မိစပ္ပါယ် အပါ နာဲ-- ၊ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၇၊ သၞာံ ၂၀၀၀ (၁၃၆၂ မြေက္ကသိုလ် ၁၂ မံက်) တ္ၚဲဗြဴဗတိ ပ္ဍဲကွာန်ပၞင်ဗိုန် ဒေသကၞောတ်ၜဳရေဝ်ရ၊၊ နူစ အာယုက် ၁၄ သၞာံ စတက်လက်ပၠုဲတုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၈ အိုတ်ဂှ် တက်ဂွံ သီုဖအိုတ် ၃၃ ပေါဲရ၊၊
ပေါဲဂမၠိုင်
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဂျောန် ၂၅ ဂှ် ရာမာန် တက်ကဵု အဝ်လာန် (Olarn) သၟာလက်ပၠုဲသေံ ပ္ဍဲသလာတ်သိမ်ဗု ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် သီုဖအိုတ် တက်ဂွံ ၁ မိနေတ် ကဵု ၃ စက္ကဓဝ်ဂှ် အဝ်လာန် လောတ်စှ်ေ က္တဵုဟွံမာန် ဒးဓလိင်ပ္တိတ် နူကဵုစင်ရ။
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၂၃ ဂှ် ရာမာန်ထဝ် တက်ကဵု နေထူးထူး (တောင်ကလေး) ပ္ဍဲဍုင်ဗြဝတဳ၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင် ပ္ဍဲပေါဲမပၠံင်ခပါတ် ချာမ်ဗဳယာမ် (တောင်ကလေးရိုးရာချန်ပီယံခါးပတ်)ဂှ် နူစတက်ဂှ် နကဵု ရာမာန်ထဝ် ဂွံဒၟံင် လပါ်လတူတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဇမၠး၂ ဂှ် နေထူးထူး ကၞေင်ထကးအာ။ နကဵုအစာဂဥုဲ ဟွံကဵုဆက်တက်တုဲ ရာမာန်ထဝ် ဂွံဇၞးကေတ် ခပါတ်ချာမ်ဗဳယာမ်ဂှ်ရ။
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၄ ဂှ် ရာမာန်ထဝ် တက်ကဵု သၟာလက်ပၠုဲသေံ ဒဳဒုတ်။ ပ္ဍဲကဵုဇမၠး၃ဂှ် ဒဳဒုတ်ဒးသတ်တဲ ရာမာန်ထဝ် လောတ်က္တဵုဟွံမာန်၊ ရာမာန်ထဝ် ဂွံဇၞးကေတ်ရ။
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၉ ဂှ် ရာမာန်ထဝ် တက်ကဵု ရှူးခလိန်းမင်း ပ္ဍဲသဘင်ဖျဴသွဝ် ကျာ်ဇၞော်အစာဘဒ္ဒန္တဇောတိဝရမဟာထေရ် ဘာကအ်ထဝ် ကွာန်ပ္ၚ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် သီုဖအိုတ် မသုန်ဇမၠးဂှ် နကဵု ရာမာန်ထဝ် ၜိုန်ရ ဂွံဒၟံင်လပါ်လတူကီုလေဝ် ပ္ဍဲဇမၠးမရနုက်ကဵု ၅ တုဲဂှ် နကဵုရှူးခလိန်းမင်း ဆက်တက်မာန်ဒၟံင်ဏီတုဲ ပေါဲဂှ်တုဲအာ နကဵုဆရေရ။
ဍာံရောင်၊ နာဲ
နာဲဍာံရောင်ဂှ် ဒှ်ဂကူမန် ဍုင်သေံမွဲတၠတုဲ ဒှ်မၞိဟ်မကၠောန်ကၠုင် သွက်ဂကူမန်မွဲတၠရ၊၊ ၁၉၂၆ အံက်တဝ်ပါ ၁၃ (သာသနာ ၂၄၇၀ ဂိတုဝှ် ၇ မံက်) မိသာရဖဳ၊ နာဲဓါမ်၊ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကွာန်က္ၜင်ဍဳ၊ အာယုက် ၁၃ မံင်ဘာ၊ ကျာ်ဇၞော်ဒှ်အနာဲကျာ်၊ လေပ်လိက်မန် နူဘာလကျာ်၊၊ စိုတ်နွံဒၟံင် ပရေင်ကောန်ဂကူတုဲတုဲ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်အင်္ဂလိက်အုပ်ဓုပ်ဂှ် အနာဲ အနော် ကေင်အာမံင် ဍုင်မန်၊ အာလ္ၚောဝ်ကျာ်၊၊ ကွာန်က္ၜင်ဍဳဂှ် ကွာန်ဒဴဍောတ် သ္ၚိခိုဟ်ဟ်လေဝ် ဟွံသြိုင် ချပ်ဒၟံင် သွက်ဂွံကလေင်စဴဍုင်မန်၊၊
အနာဲကျာ် နူဘာက္ၜင်ဍဳ အာဍုင်မန်၊ အခိင်ကာလမကလေင်စဴဂှ် ဗၟာကဵုမန် ဒှ်ပၞာန်ရေင်သကအ်တုဲ ညးအာ ပရအ်ပထမံ/ဓဇမ်၊၊ ဗၟာရပ်ဂွံ အနာဲကျာ်တုဲ ဗၟာဂစိုတ်ထောအ် ပ္ဍဲကွာန်ကြုက်ပိ၊၊ အာကေတ်ဇွ အနာဲကျာ် ပ္ဍဲသုသာန်ကွာန်ကြုက်ပိတုဲ ဝေင်ဇွသင် ပ္ဍဲကွာန်ကြုက်ပိဂှ်၊၊ ဂွံဆဵုတီကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကူဗၟာဍဵုဍိုက်ဂကူမန်ဇကုလောန်တုဲ ဒုင်ဟွံမာန်၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကလိဂွံ အာယုက် ၂၃၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဂွံမွဲသၞာံတုဲ၊၊ ညာတ်ဒး ဒြဟတ်ဍိုန်လျ၊ လွဟ်သွက်ဂွံပန် က္ၜင်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံမဲ၊ လွဟ်သွက်ဂွံပန် ကာခြပ်ဍေဟ်လေဝ်ဟွံမဲ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်သေံ၊၊ စိုပ်ဍုင်သေံတုဲ ရာံနူခမဳ (ဂွံပိဝှ်) ဗက်ဂၠာဲရာန် လွဟ်ကဵု မကမ် ပန်က္ၜင်ပသဲဍေဟ် ၜါဒကိုဟ်၊၊ တိတ်အာ ဍုင်မန် လုပ်ပၞာန် ပ္ဍဲဗြဝတဳ၊၊ မံင် ပ္ဍဲဗြဝတဳ ပန်သၞာံ၊၊ သွက်ဂွံဆက်ဆောံ ကုဍုင်သေံဂှ် နဒဒှ် မၞိဟ်မကၠာဲဘာသာ၊ ပ္ဍဲကိစ္စနာနာ မပ္တံကဵု ရာန်လွဟ် ရာန်ကမ်တအ်ဒှ်တမ်၊၊ ဆက်သီုမန် သီုကရေင်၊၊ ကာလဗြဝတဳဒကး ဟိုတ်နူဗၟာကၠုင်ပန်ဂှ် မန်တိုပ်လဝ် ၜိုတ် ၃၀ ဒကိုဟ်၊၊ ဗၟာကၠုင်ပန်တုဲ သေံကၠုင်ထံက်ပင်၊၊ သၟိင်သေံ ဝန်ဇၞော်ကာဍုင်မ္ၚး သမ္ဘာညး ဒှ်မန်၊၊ ညးကၠုင်ထံက်ပင် လွဟ်ကဵုမန်၊၊ ဖျေဟ်ကဵုက္ၜင်ကျာ ပ္ဍဲမာဲသတ်တုဲ ပၠုပ်ပ္ဍဲ ဖာလူ၊ မာကန်ကေန်၊၊ နာဲသုချေတ် (နာဲညာဏရံသဳ) ကေတ်အဆက် အာတ်မိက်တုဲ ကလိဂွံလွဟ်၊၊ ဟိုတ်ဒပ်ဗြဝတဳဂွံဒကးဂှ် ဟိုတ်နူပတှ်ေကရေင်ဂၠိုင်အာ၊၊
ဗြဝတဳဒကးတုဲ ဒးပြံင်အာမံင် ဒဵုထောင်၊၊ မံင်ကွာန်ဝါသာလဳ၊၊ ရဲခၟိုင် ဗိုလ်မုတ်ဆိပ်၊ ဗိုလ်ကောန်ပါ၊ ဗိုလ်ရာဇတအ် ပံင်ကောံ မံင် ပ္ဍဲကအ်ဒုန်မြင်၊၊ ဗက်စလက္ကရဴ အစာၚိုဲသိင်ဂၠိုင်၊၊ တာလျိုင် တပ်ခွဲမှူး တာလျိုင် နေဝ်လှာဒကှ်၊ အကြာၜဳၜါ၊၊ ဒးတာလျိုင် ပါင်မုက်၊၊ အာကၠုင်ဒၟံင် ယဲအိုတ်အာဇိုင်၊၊ ကၠုင်စိုပ်သ္ၚိဍေဟ် သ္ၚိဒုန်၊၊ ဗြဴညးလွဳလဝ်တုဲ စှ်ေအာဒၞာဲ၊၊ ယဝ်ရ ဟွံကလိဂွံ လွဳပရာ နူကဵု သမ္ဘာမ္ဂး ချိုတ်၊၊ ယဲဇွဟ်၊၊ မိမညးကဵုစ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ကောန်ဂကူမန် နူဍုင်သေံ နွံတၟာဂလိုင်၊၊ ဥက္ကဌအံင်ထောန်ဟီု ပ္ဍဲဝါခမိ မန်ဍုင်သေမ် ကဵု ကြုက် ယဝ်ရပိုယ်ကဵုအခေါင်ကဵုဍေဟ်ဂၠိုင်တှ်ေ ဍေဟ်တအ်ပညာနွံမံင် လတူပိုယ် ဍေဟ်ဍိုက်အဝဵုလတူပိုယ်ရောင်၊၊＂ ၁၅း
ဥက္ကဌထောန်မောင်၊ အစာၚိုဲသိင်တအ် ဥက္ကဌ အံင်ထောန် မိက်ဂွံလုပ် ဍုင်သေံတုဲ ကော်ပၠုပ်နင် ဍုင်သေံ၊၊
အစာဖဝ်စိင်၊ ဗိုလ်အံင်သိင်၊
ဂလာန်နိဒါန်ဇာတ် ၅၅၀
ဂလာန်နိဒါန်
ကျာ်တြဲမစိုန်ဒှ်တဴ ပၞာၚ်သ္ဍဴညးလိုက် သွက်ဂွံကလိဂွံပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ် ဂိုတ်ဂစာန်သ္ပလွဳပရာ ဆန်ၜန်ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် ပါရမဳစှ် ပါရမဳပိစှော် သၠးပွးဇၞော်မသုန် လုကဴပန်အသၚ်ဃဲကဵုပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်တုဲ ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် (၁၀၃) သၞာံ၊ ဂိတုပသာ်ပေၚ် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ အခိၚ်ဗလာၚ်ယးဂှ် ကလိဂွံဂြၚ်တီကေတ်ပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ် ဂြၚ်တီကေတ်ဓရ်မထေက်ကဵုတီအလုံအိုတ်သီု အလဵုလဵုဇကုဟွံမွဲကဵုပွမပၠန်ဂတးတုဲရ၊ ကလိဂွံပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ်တုဲဟေၚ် ပၟိက်ဆန္ဒမရာဒၞာမိက်လဝ် ဇရေၚ်တမ်ဇိုၚ်ကျာ်တြဲဒဳပၚ်ကဵုတေံ မိက်ဂွံဟံၚ်ဂိုၚ်ပ္တိုန်ဏာ ဂကောံဝေနေယျသတ်ဂမၠိုၚ် နူခရိုၚ်သံသာဏအ် ဂွံဍိုက်ပေၚ်မာန်ရ၊ ယဝ်ရဟွံကလိဂွံပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ်မ္ဂး ပၟိက်ဆန္ဒဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ဟွံမာန်ဟေၚ်ရ။
ဉာဏ်မ္ဂးဂှ်
သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်ကဵုပူဂဵုသောတာပန်ဟေၚ်ရ၊ သကဒါဂါမိမဂ်ဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်ကဵုပူဂဵုသကဒါဂါမ်ဟေၚ်ရ။ အနာဂါမိမဂ်ဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပူဂဵုအနာဂါမ်ဟေၚ်ရ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပူဂဵုတၠအရှန်ဟေၚ်ရ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်ကဵုပစ္စေကဗုဒ်ဟေၚ်ရ။
ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် - ဉာဏ်ဂွံတီကေတ်ဣန္ဒြိသတ်တအ် ကြံၚ်၊ ၜတ်။
အာသယာနုသယဉာဏ် - ဉာဏ်ဂွံတီကေတ်ပၟိက်စိုတ်သတ်တံ။
မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ် - ဉာဏ်မစိုန်သ္ကီုကေုာံမဟာကရုဏာ ပွမဆာန်ဍူသတ်တအ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်။
ယမကပါဋိဟဳရဉာဏ် - ဉာဏ်ဂွံစၞောန်ထ္ၜးဣဒ္ဓိယမကပါဋိဟာဇွေဝ်ဍာ် ဂၠန်ပၟတ်လ္ၚောဝ်ဝ်မာန်။
သဗ္ဗညုတဉာဏ် - ဉာဏ်မတီကေတ်ဓရ်ဉေယျအလုံအိုသီုအလဵုအလဵုဇကုဟွံပၠန်ဂတးမာန်ဂှ် ဆေၚ်ကဵုကျာ်တြဲဟေၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဂုဏ်ဓရ်တေံ ကျာ်တြဲဟွံတွံလဝ် "ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ"ပူဂဵုအရဳမပ္တံကဵုသောတာပန်ဂမၠိုၚ် တီကေတ်တၞဟ်ဟ် ဟွံတုပ်သၟဟ်အိုတ်ရ။
ဟိုတ်နူတီကေတ်တၞဟ်ဟ်ဟွံတုပ်သၟဟ်တုဲ ပ္ဍဲဨကနိပါတ်၊ ကုရုၚ်္ဂဝဂ်၊ ဇာတ်တိတ္တတေံ ခမဳကောန်ဓမာတ်ထဝ် မဒှ်ကွးမှာထေရ်သာရိပိုတ်ဂှ် ၜိုန်ရဒှ်ပူဂဵုမထေက်ကဵုတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာဏအ်မာန်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူမှာထေရ်သာရိပိုတ် ကဵုဒးအာသုဘကမ္မဌာန်တုဲ ခမဳဂှ်အယာံမာတ်နိမိတ်ကီုလေဝ် ဟွံပြာကတ်ရ။ အာသယာနုသယဉာဏ်မ္ဂးဂှ် က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲကျာ်တြဲဟေၚ်ရ။ ပ္ဍဲသာဝကတၞဟ်သ္အာၚ်ဂမၠိုၚ်ဟွံက္တဵုဒှ်ရ။ ၜိုန်ရမှာထေရ်သာရိပိုတ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဓရ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအာသယာနုသယဉာဏ် ဟွံက္တဵုဒှ် ဟွံတီကေတ်ပၟိက်ပူဂဵုဂှ်တုဲ ကဵုကမ္မဌာန်ဟွံဒးရ။ ကဵုကမ္မဌာန်ဟွံဒးမ္ဂး ၜိုန်ရမိက်ဂွံဟံၚ်ဂိုၚ်ပ္တိုန်ဏာနိဗ္ဗာန်ကဵု ပူဂဵုဂှ်ကီုလေဝ် ဟံၚ်ဂိုၚ်ပ္တိုန်ဏာဟွံမာန်ရ၊ ကျာ်တြဲဂှ် ဟိုတ်နူကလိဂွံလဝ် အာသယာနုသယဉာဏ်တုဲ တီကေတ်စရိုတ်စိုတ်ဓာတ်ပူဂဵုဂှ်မာန် ကဵုကမ္မဌာန် ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳကဵုစရိုတ်ပူဂဵုတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်မွဲဗ္ဂါပ်ဍောတ်ဓဝ်ဂှ် ဇိုန်ကဵုအရဟတ္တဖိုလ် မွဲဟာန်ကေုာံပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်မာန်ရ။
ကျာ်တြဲ ဂွံကၠိုဟ်ခၠၚ်ဂြၚ်တီကေတ်ဉာဏ်ဏံမာန်ဂှ် ဗီုယိုက်ဂၠေၚ်ရေၚ်တၠုၚ် ဒုၚ်ကၠုၚ်လဝ်ဒဒိုက် ဟံၚ်ပြာ်ကၠုၚ်လဝ်သတ်တံ လုကဴပန်အသၚ်ဃဲကဵုပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်ဂှ် ယဝ်ရဟွံဂွံဗှ်ကေတ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ်မ္ဂး တီကေတ်ဟွံမာန်သက်က်ရ။ ဂွံဗှ်ကေတ်ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ်တုဲဟေၚ် ပရေၚ်ကျာ်တြဲသၠးပွးကၠုၚ်လဝ် အဝဲဇိုၚ်တဲ ကတောဝ်မတ်လမျီုဂှ် ဂွံတီကေတ်မာန်ရ။ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပူဂဵုပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဏအ်မွဲမွဲတုဲ ဗီုက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်လဝ် နူအတိက်တမၠာကၠာကၠာတေံဂှ် ဂွံဟီုတွံကဵုသတ်တအ်မာန် ဟိုတ်နူအနာဝရဏဉာဏ် မဆေၚ်စပ်ကဵုကျာ်မွဲဟေၚ်ရ၊ တၠအရှန် ပစ္စေကဗုဒ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရကလိဂွံလဝ် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဟွံကလိဂွံအနာဝရဏဉာဏ်တုဲ ဘဝသတ်တအ်အလုံအိုတ်သီုဂှ် တီကေတ်ဟွံမာန်ရ။ ကျာ်တြဲဂှ် ဟိုတ်နူကလိဂွံလဝ်အနာဝရဏဉာဏ် ဟွံမွဲကဵုပွမကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာဲတုဲ မိက်ဂွံတီမ္ဂး သ္ပဏာအာရီုကဵု ဘဝသတ်မွဲမွဲတုဲ တီကေတ်မာန်ဖအိုတ်ရ။
ဆဂး ပူဂဵုလ္ၚဵုလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပၠောပ်လဝ်ကၠေၚ်က္ဍဟ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အယာံမာတ်ဝတ္ထု သက်သဳသာဓက ပုံအာဂီုမွဲရ၊ ခယျဒၟံၚ်ဗီုဏအ်အိုတ်တုဲ စွံလဝ်စိုတ်ဗွဲမဇ္ဇျဟ် ဟွံမိက်ဗှ် ဟွံမိက်ကလၚ် ဟွံမိၚ်ပ္ကၚ်ရၚ်ဂှ်လေဝ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ဍာံဍာံမ္ဂး ဓရ်ကျာ်တြဲတွံလဝ်အလုံအိုတ်သီုဂှ် ဗွဲရှ်သာမ္ဂး နွံမွဲသာ်ဓဝ်ဟေၚ်ရ၊ "တဒေတံ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ရသဝသေန ဨကဝိဓံ"ရဴဝွံ မှာထေရ်မပ္တိုန်သၚ်္ဂါယနဂမၠိုၚ် တွံလဝ်အိုတ်ရ၊ သ္ပပ္တံနူကျာ်တြဲဂြၚ်တီကေတ် ပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ်တုဲ စဵုကဵုမသ္ပပရိနိဗ္ဗာန် ဓရ်ဟီုတွံဒၠောံဗ္တောန်လဝ် မၞိဟ် ဒေဝတဴ ဗြီု လုကဴပန်ဣသုန်ဝှ် အလုံအိုသီုဂှ် ရှ်သာဍေံမတွံဂး ပွမတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာမွဲဓဝ်ဟေၚ်ရ၊ ရဴဝွံ သ္ဂးလဝ်အိုတ်ရ။ ဟီုတွံဒၟံၚ် ပရောဝတ္ထု သုတ်ဇာတ် နိပါတ်တအ်ဏအ်ဂှ် ကလိဂွံမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်မာန်ကီုဟာ ယဝ်ရမိက်သၟာန်ပုစ္ဆာဗီုဏအ်မ္ဂး ကျာ်တြဲကလေၚ်စဴကၠုၚ်နူဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် စိုပ်ဍုၚ်ကပိလဝှ် မဒှ်ဌာန်ဇာတိမိမၜါတုဲ တ္ၚဲယးဂတ ကာလဂ္ၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ် ဗွဲလၟေၚ်ၚ်သ္ၚိဂှ် မအံက်ညးသၟိၚ်ဇၞော်သုဒ္ဓေါဒန ဂွကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်သၟိၚ်တုဲ ဆေဝ်ဒဝ်ကၠေံရ၊ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲတွံထ္ၜးကဵုဖဵုဂ္ၚောၚ်ပိဏ္ဍပါတ်ၜါဂါထာ ဒှ်အာသကဒါဂါမ်တုဲ ကာလကျာ်တြဲတွံကဵုဇာတ်မဟာဓမ္မပါလဂှ် သၟိၚ်ဇၞော်သုဒ္ဓေါဒန ဒှ်အာအနာဂါမ်ရ၊ ကာလကျာ်တြဲတွံဇာတ်သိၚ်္ဂါလဂှ် ခမဳဒှ်အာသောတာပန် သကဒါဂါမ် အနာဂါမ် တၠအရှန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်တြဲတွံလဝ်ဓရ်ဓမ္မက္ခန် ဒ္စာံလက်ကဵုပန်လ္ၚီ အလုံအိုတ်သီုဂှ် ရှ်သာဍေံ သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာမွဲဟေၚ်ရ။
ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်မ္ဂးဂှ်
၁။ ဇာတ်ဝေလာမ
၂။ ဇာတ်မဟာဂေါဝိန္ဒ
၃။ ဇာတ်သုမေဓပဏ္ဍိတ၊ ပိဇာတ်ဏအ် သၚ်ရိုဟ်ပၠောပ်ပ္ဍဲပကိဏ္ဏကနိပါတ်တုဲ ဗပေၚ်လဝ်ဇာတ် - ၅၅၀- ရ။
နူဘဝဣသိသုမေဓ မကလိဂွံပယျးဒိုဟ် နူဇရေၚ်တံဇိုၚ်ကျာ်တြဲ ဒဳပၚ်ကဵုတုဲ စဵုကဵုကၠုၚ်စိုပ်ဘဝသၟိၚ်ဝေသန္တဝ် ဗောဓိသတ်ရနုက်ဗပေၚ်ဒၟံၚ် ပါရမဳစှ်၊ ပါရမဳပိစှော်၊ စရိုတ်ပိ၊ သၠးပွဇၞော်မသုန် လုကဴပန်အသၚ်ဃဲကဵု ပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ဗၞတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဘဝရဟာ၊ ပူဂဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်သၠေံပမာနွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ကျာ်တြဲပိုယ်ကလိဂွံပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ်တုဲ ဟီုတွံဒၟံၚ်ဓရ်ကဵုပိုယ်သတံ လုကဴပန်ဣသုန်ဝှ်ဂှ် ကာလလဆောဝ် သ္ပဟိုတ်ကဵုပူဂဵုမွဲမွဲ ပ္ဍဲဘဝပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ဏအ်တုဲ ဗ္စာရဏာနကဵုဉာဏ်ကျာ်တၞဟ်ခြာ ညာတ်အာဘဝအတိက် ဗီုကေၚ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်လဝ်တုဲဂှ် သ္ပဥပမာတုဲ ဟီုတွံလဝ်ကဵုရ၊ ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဏအ် ဟိုတ်က္တဵုဒှ်ပြာကတ်ဗၞတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ဝါ- မသုန်ကၠံပန်စှော်ထပှ်ဘဝရ၊ ပ္ဍဲမွဲမွဲကဝ်ဂှ် က္တဵုဒှ်မူစိကၠံ၊ လ္ၚီ၊ လက်၊ ကိုဋ်၊ ဘဝ ရောဟီုဂှ် ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်တုဲ ပန်အသၚ်ဃဲကဵုပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်ဂှ် သၚ်္ချာ သွက်ဂွံရိုဟ်လၟိဟ်ပိုၚ်ခြာဘဝမာန် ဟွံမွဲသက်က်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ် ဆၜိုတ်ဟိုတ်က္တဵုဒှ်ပြာကတ် ပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ဏအ်ဂှ် ဟီုတွံလဝ်ကဵု ဗၞတ်မသုန်ကၠံပန်စှော်ထပှ်ဘဝရောၚ် ကဵုစှေ်စိုတ်အိုတ်ညိ။
သ္ပဟိုတ်ကဵုပူဂဵုမွဲမွဲ ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ဏအ်တုဲ ဟီုတွံလဝ်ဂှ်လေဝ် ပူဂဵုမွဲမွဲဟိုတ်က္တဵုဒှ်ပြာကတ်ဂတမတ်တုဲ ညံၚ်ရဴဗီုလဵု တုဲကၠုၚ်တေံဗီုလဵု လၟေၚ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်လဝ် နကဵုသက်သဳသာဓက သ္ပဥပမာတုဲ ဟွံတွံလဝ်နကဵုဂါထာ သာမည ဍန်န်ဂၠေံဂၠောံဟေၚ်ရ။ ဓရ်ကျာ်တြဲတွံလဝ် နကဵုဂါထာဍန်န်ဂၠေံဂၠေံဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်သက္ကရာဇ်သာသနာ (၉၃၀) ပြၚ်ၚ်တေံ လက်ထက်သၟိၚ်မဟာနာမ်အ္စာမှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ က္ညအာတ္ကံသိၚ်ဃဵု (ဍုၚ်သိရိလၚ်္ကာ) ပိဋကတ်ပိပါဠိမွဲဟာန်ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ချူခၞံလဝ်နကဵုအက္ခရ်ဘာသာ သက္ကတဂှ် ချူဆာဲစၠောံကေတ် နကဵုအက္ခရ်ဘာသာမန်ကီု အလဵုလဵုဇကုလေဝ် ချူခၞံပြကိုဟ်အဋ္ဌကထာဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်မချူခၞံဒၟံၚ်အဋ္ဌကထာဂှ် မှာထေရ်မၞုံယၟုအတ္ထဒဿဳကီု မှာထေရ်မၞုံယၟုဗုဒ္ဓမိတ္တကီု ခမဳမၞုံယၟုဗုဒ္ဓဒေဝကီု ကၠုၚ်အာတ်အခေါၚ်ဗွဲမရှေ်သှေ်ရဴဂဴတုဲ အ္စာမှာထေရ်မဟာဗုဒ္ဓဃောသာ ချူခၞံလဝ်ကဵု ပြကိုဟ်အဋ္ဌကထာ ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ်ရ။
အ္စာမှာထေရ်မဟာဗုဒ္ဓဃောသာ ချူခၞံလဝ် ပြကိုဟ်အဋ္ဌကထာဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ဘာသာမဂဓ နကဵုအက္ခရ်မန်ဂှ် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ကေၚ်ကတ်ဗ္တောန်လဝ်ဘာသာမဂဓ အောန်န်တံဂှ် ဗှ်တုဲတီကေတ်အရထအဓိပ္ပါယ်ဟွံလောဲသွာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဘာသာမဂဓဂှ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဘာသာမန်သွက်ဂွံကၠာဲစၠောံကေတ်မာန်ဂှ် ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂိဇိန နွံပိုန်ဘာအၚ်ခေဝ် ဂိုတ်ဂစာန် ချူခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုသဒ္ဓါကေဝ်ဝ်ဇြုၚ်ၚ် စေတနာသၠုၚ်ၚ်ပြဲပြဲ စိုတ်သၠဲသၠဲလးလးတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၉ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၃-၄-၅-၆ စွေက်၊ ဒါန်စၟဳစၟတ် ဇွိတ်သ္ပောတ် ပ္ဍဲဋ္ဌာနဘာအၚ်ခေဝ်တုဲ ပြကိုဟ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ကၞပ်ပထမ အာစိုပ်ဒတုဲရ။
ဂကောံတၠဳပိုန်သၚ်ဗၞတ် ၉ ဇကု ဒုၚ်ဒဒိုက်ပ္တိတ်ဇြဟတ်ဒါန်စၟဳစၟတ် ကလေၚ်ဇွိတ်သပေါတ် ထပ်ကဵုထပ် ပ္ဍဲဌာနဘာအၚ်ခေဝ် ကွာန်အၚ်ခေဝ် လုကဴ ၄ တ္ၚဲပေၚ်ၚ်တုဲ ပြကိုဟ်ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ကၞပ်ပထမဏအ် ဂွံအာစိုပ်ဒတုဲရ။
ဂကောံတၠဳပိုန်သၚ်မန်ဂမၠိုၚ် ၜိုတ်အစောံဇြဟတ်ကာယ ဇြဟတ်ဉာဏ် ဇြဟတ်ဝဳရိယနွံဂှ် နကဵုသဒ္ဓါသၠုၚ်ၚ်ပြဲပြဲ စေတနာသၠဲသၠဲလးလးဂှ် ချူခၞံ စၟဳစၟတ် ဇွိတ်သ္ပောတ်လဝ်ကီုရ။ ၜိုန်ရစၟဳစၟတ် ဇွိတ်သ္ပောတ်လဝ်ဂလိုၚ်လဵုကီုလေဝ် ပြကိုဟ်ဏအ် ဍိုက်ပေၚ်သ္အးဇ္ၚး ဒၞဲါလဵုလေဝ် ဟွံဒးပလေဝ်ရဟာ သ္ပပုစ္ဆာတုဲ ယဝ်ရသၟာန်မ္ဂး ပ္ဍဲလောကဏအ် သ္အာၚ်အာနူကျာ်တြဲမွဲတုဲ သတ်တအ် ဂွံတိတ်ဗၠးအာနူယောၚ်ယာ မှာရာဟွံမွဲ" ရဴဝွံ နူကဵု ဂကောံအ္စာလိက်တအ်မိက်ဂွံ သှ်ဏာဗီုဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲလ္ၚဵု ဆဵုညာတ်အက္ခရ် ပိုဒ် ဗျဉ် ဝေါဟာမန် ယောၚ်ယာမှာရာမ္ဂး ယောနိသောမနသိကာစွံဂတတုဲ တၠပညာမန်ပိုယ်သီုဖအိုတ် စွံစိုတ်သၠုၚ်ပြဲပြဲတုဲ ရီုဗၚ်ထ္ၜလဘာ် သၠဲတွာ်ဏာ ဂကောံအ္စာလိက်မန်ပိုယ်အိုတ်ညိဂှ် မိက်ဂွံအာတ်ကေတ်အခေါၚ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ -   "ဂစ္ဆတံ ခလနံ ကွာပိ၊ ဘဝတျေဝ ပမာဒတော""ဟသန္တိ ဒုဇ္ဇနာ တတ္ထ၊ သမာဒဟန္တိ သဇ္ဇနာ။"ကွာပိ၊ ၜိုန်ရဒၞာဲတိမညဳသာသၟဟ်တးကီုလေဝ်၊ ဂစ္ဆတံ၊ ဒဒက်တဴကဵု ညးမကွာ်အာ ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်ဂမၠိုၚ်။ ပမာဒတော၊ ဟိုတ်နူဝိဝိၚ် သတိတိတ်ဗၠးအာတုဲ။ ခလနံ၊ ၚ်ပွမကလိတ် လောတ်စှေ်အာ။ ဘဝတျေဝ၊ ကာလလဆောဝ် ပ္ဍံဒှ်မာန်ဟေၚ်ရ။ တတ္ထ၊ ပ္ဍဲပွမကလိတ်ကလောတ်စှ်ေအာဂှ်။ ဒုဇ္ဇနာ၊ ၚ်ညးသမၠဵု နွံကဵုစေတနာဟွံသၠဲလးဂမၠိုၚ်။ ဟသန္တိ၊ ပ္ဍံဂြိုၚ်သ္ပစရဵုအိုတ်ရ။ သဇ္ဇနာ၊ ၚ်ညးသပ္ပရိုဟ် စိုတ်ခိုဟ်ဍိုန်ဍောတ် တီဝတ်လောကဂမၠိုၚ်။ သမာဒဟန္တိ၊ ပ္ဍဲရီုဗၚ်ထ္ၜလဘာ် သၠဲတွာ်ဏာကီုအိုတ်ရ။
ၜိုန်ရဒၞာဲတိမညီသာသၟဟ်တး သ္အးဇ္ၚးဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ညးမအာတရဴၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်လ္ၚဵုဂမၠိုၚ် ဟိုတ်နူသတိတိတ်ဗၠး ဝိဝိၚ်ဟိုတ်မာဲအာတုဲ ကာလလဆောဝ် ကလိလောတ်စှေ်အာမာန်ရ။ ပွမကလိလောတ်စှေ်အာဂှ် ညးသမၠီုနွံကဵုစေတနာဟွံသၠဲလးဂမၠိုၚ် ဂြိုၚ်သ္ပစရဵုအိုတ်ရ။ ညးသပ္ပရိုဟ်စိုတ်ခိုဟ်ဍိုန်ဍောတ် တီကေတ်လောကဝတ်ဂမၠိုၚ် ရီုဗၚ်ထ္ၜးလဘာ် သၠဲတွာ်ဏာကဵုအိုတ်ရ။ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂိဇိန၊ ဘာအၚ်ခေဝ်၊ ကွာန်အၚ်ခေဝ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု။ ၁၃၇၉ သၞာံ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၆) စွေက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ်။
နိဿဲ
၁၃၇၉- ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် နကဵုဘာသာမန် (ကၞပ်ပဌမ)။ ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂိဇိန၊ ဘာအၚ်ခေဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု။ နိပါတ်တော်လာဇာတ်တော် ၅၅၀ အနှစ်ချုပ်၊ ဦးအောၚ်ညွန့်ဝၚ်း၊ ခၚ်ချိုထွန်းစာပေ။
စိင်ဗတာင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလုဲ
ဘာစိင်ဗတာင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလုဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၈၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၁၂၊ ၁၂
လိက်ဘိက်
လိက်ဘိက်ပၟိင် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ကမၠောန် အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် ယွံ ကောန်ဂကောံ ကေုာံ ညးစိုတ်မလုပ်စ ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်တအ် ညးဂမၠိုင်အဴ။ နကဵုဂကောံပိုယ် ဖျေဟ်လဝ် ပရေင်ကမၠောန်ၜါသာ်၊ လၟုဟ်မ္ဂး ပိုယ်စရပ်ဂွံ ကမၠောန်ၜါဏအ် ပေင်ကၠုင် ပွိုင်ပိဂိတုတုဲရ။ လတူပရေင်ကမၠောန်ပိုယ်ဂှ် အရာလဵု ပိုယ် Keep (သ္ဒးဆက်ကၠောန်); Develop (သ္ဒးပခိုဟ်ပတိုန်); Phase Out (သ္ဒးဒေါအ်) ရော၊ တၞဟ်နဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကီု။
တုဲပၠန် ဒုင်သဇိုင် ကု SWOT; Strengths (ဒြဟတ်), Waknesses (ဍိုန်လျ), Opportunities (အခေါင်), Threats (အန္တရာယ်) တုဲ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်အာ ပရေင်ကမၠောန်ပိုယ် မကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကောန်ဂကောံတအ်ကီု သီုကဵု ညးစိုတ်မလုပ်စ ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန်တအ် ဘိက်ပၟိင်ဏာ ညံင်ဂွံတိုန်စိုပ် သဘင်ကောံဓရီုပိုယ် အတိုင်လၟေင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
စၟတ်တ္ၚဲ ကေုာံ အခိင်
၁၂ ဒဳဇြေမ်ပါ ၂၀၂၀ အခိင် (ဍုင်သေံ - ၁၈း၃၀၊ ဍုင်မန် - ၁၉း၀၀၊ ယူရောပ် (ဒိန်မက်) - ၁၃း၀၀၊ အမေရိကာန် (အေန်ဒဳယာန်နာ) - ၀၇း၀၀) လလအ် ကောံဓရီု ပွိုင် ၉၀ မိနေတ်။ ဒၞာဲ (Video Conference, Zoom) Meeing ID & links ဂှ် ဗွဲကြဴကဵုသမ္တီရောင်။
ညးမကော်ဘိက် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ (ဒါရာ်တာ အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်)
လိက်စၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီု သမ္ၚေဝ်ကမၠောန် (၁၂၊ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၀၂၀)
ညးမတိုန်စိုပ်၊
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ပရေင်ကမၠောန်
ဟိုတ်နူ ဗီုညးကဵုညး ကမၠောန်တၞဟ်ဂၠိုင်ဒၟံင်တုဲ အသိင်ကမၠောန် အာဟွံပြဟ်ကွေဟ်ဟ်ကီုလေဝ် နူစ မဒက်ဂကောံဝွံတုဲ ပွိုင်ပိဂိတုဏအ် မဝေါဟာရမန် မတၞီဗၠိုက်ဒၟံင်လ္ၚဵု ကလေင်ဗၟံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဗီုစကာမာန်ကၠုင်။
အတိုင်မကၠောန်ဒၟံင်လၟုဟ် - •	မအရေဝ် ဇကုမဆဵု ဝေါဟာရတၟေင် •	မအရေဝ်မွဲ ဇကုဟွံတီ ဗီုမန်မ္ဂး ပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် ဝှုက်ၜေါက်အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် တုဲ ဗိုင်ချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ်။ တုဲပၠန် သၞောဝ် (တေသြရဳ) လိက်မန် ဇကုမညာတ်ကေတ်လဝ်ဂှ် တၞဟ်န ဂွံပါ်ပရအ်လညာတ် ရေင်သကအ်ကီု၊ တၞဟ်န ဂွံကလိဂွံကသပ် ကေုာံ သမ္ၚေဝ် နူကဵု ညးဂမၠိုင်ကီုတုဲ ပ္တိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် ဝှုက်ၜေါက်အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်။
ဝေါဟာရ ကေုာံ သၞောဝ်လိက်မန်တအ် ၜိုတ်ဒးရး ကလိဂွံတုဲဟေင် နကဵုအေန်သတဳကျုတ်ဏအ် ဂွံဖျေဟ် ဒတန်၊ ဂွံပအစာံ လိက်မန်ဂွံရ။ ဥပမာ ရံင်ကဵု မကြိယာ ”ထင်” တုဲ ကာလပမနာမ်မ္ဂး သ္ဒး ချူ ”တဟင်” ရံင်ကဵုသၞောတ်လိက်မန် (တ+ဟ=ထ)။
အရာမဒးဇၞော်မောဝ်ပတိုန်ဂမၠိုင်
စပဒတန် မအရေဝ်ဝေါဟာရ မဝေါဟာရမွဲမွဲ ပိုယ်တအ် ပ္တိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲမချပ်ဂၞန် ပ္ဍဲကဵု ဝှုက်ၜောက်ပိုယ်တုဲမ္ဂး ညံင်ဟွံဂွံဒေါအ်ထောအ် ၜိုတ်ဘာ်တရဴ၊ ညံင်ဂွံချပ် စဵုကဵု မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပဒတန်မာန်၊ ကာလဂှ်ဟေင် ညးဂမၠိုင်ဂွံတီ အရာလဵု ပိုယ်မပလဝ်ဒတန်တုဲ ညးတအ် ဂွံရပ်စကာအာ။ (ကသပ်ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ နာဲအံင်ရတ်မန်)
သဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် တၞဟ်န ပရေင်ကမၠောန် ပသုတေသနလိက်မန်ဏအ် ဂွံဗျာပ်တြးအာ အကြာဂကူမန်တအ်မာန်ကီု၊ ညးမဟွံမဲ ပ္ဍဲကဵု အေန်သတဳကျုတ်ပိုယ်လေဝ် ဂွံပါလုပ် စိုတ်ဂွံလုပ်စ ပ္ဍဲကမၠောန်သုတေသနလိက်မန်ကီုတုဲ နကဵု အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်ဏအ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် ဍောတ်တ် နကဵုလတူလာင်။ (ကသပ်ဝွံ နာဲဗညာအံင် ဒှ်ညးမကဵုကသပ်)။
နကဵု ကောံဓရီုညာတ်ကေတ် ကသပ်ဝွံ ဒှ်ကသပ်ခိုဟ်မွဲ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် အပ္ဍဲ ပွိုင်ၜါဂိတုဏအ် ညံင်ဂွံဒှ် နကဵုဒါရာ်တာ ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်။
သဘင်ဇၟန်လိက် နကဵုအေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ဇၟန်လိက်။ ပ္ဍဲဂှ် မအရေဝ်ဝေါဟာရမန် မဗၠိုက်တၞီဒၟံင်တအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵုလဝ် ဥပမာ ၜိုတ် (၅၀ မ) တုဲ ကုညးမပြိုင်ပကာန်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်ဇၟန်ဇကုဂှ် ဥပမာ အောန်အိုတ် (၂၅ မ) သ္ဒးတၞဳလုပ်။ ယဝ်ရကၠောန်ကဵု ဗီုဏအ်မ္ဂး မဝေါဟာရတအ် ကလေင်ဂျိုင်ကၠုင် ပ္ဍဲအကြာမန်ပိုယ်ပၠန်။ (ကသပ်ဝွံ နာဲမန်သဵုနဲ ဒှ်ညးမကဵုကသပ်)။
နကဵု ကောံဓရီုညာတ်ကေတ် ကသပ်ဝွံ ဒှ်ကသပ်ခိုဟ်မွဲတုဲ ကာလဝေါဟာရမန်မဗၠိုက်တၞီတအ် ပိုယ်ပကောံဂွံ ၜိုတ်ဒးရးတုဲမ္ဂး နကဵုအေန်သတဳကျုတ်ပိုယ် ညံင်ဂွံဒှ်ကၠောန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်။
ပ္ဍဲမန်ပိုယ် နဲကဲဗဒှ်သဏ္ဉာန်မန် ဗွဲတၟေင် နူလေတ္တေန်ဂှ် ညံင်ပိုယ်ဂွံဖျေဟ်ကိုန်ဂစိုတ်မာန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ။ လၟုဟ် ဟိုတ်နူ ပိုယ်ဟွံဂွံဖျေဟ်လဝ် ကိုန်ဂစိုတ်ဏီတုဲ ဗီုညးကဵုညး ဗက်ရမ္သာင်တုဲ ချူဒၟံင်တုဲ လိက်မန် ဟွံဒှ်ကိုန်ဂစိုတ်။ ဥပမာ Unicode၊ ညးလ္ၚဵု ဗက်ကဵု ရမ္သာင်သေံ၊ ညးလ္ၚဵု ဗက်ကဵု ရမ္သာင်ဗၟာ၊ ညးလ္ၚဵု ဗက်ရမ္သာင် အမေရိကာန်တုဲ ချူဒၟံင်ဂှ်ရ ဒှ်အာ တၞဟ်ခြာ ပိဗီု။ နဲကဲဗဒှ်သဏ္ဌာမန်ဏအ် ကလိဂွံတုဲမ္ဂး ယၟုဌာန်ဒတန်ဂမၠိုင်၊ ယၟုဓါတုဂမၠိုင်၊ သီုကဵု ယၟုမၞိဟ်တအ်ဂှ် ပိုယ်တအ် ချူဗီုအခိုက်မန်မာန်ရ။ (ကသပ်ဝွံ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ဒှ်ညးမပတိုန်လဝ်)
နကဵု ကောံဓရီု ညာတ်ကေတ် နကဵုအေန်သတဳကျုတ်ပိုယ် နဲဗဒှ်သဏ္ဌာန်မန် (ဗွဲတၟေင် နူလေတ္တေန်) ညံင်ဂွံပဒတန်မာန်ဂှ် ဒးချပ်ဂၞန်တုဲ ဗၟံက်အာကမၠောန်။
ကောံဓရီုပရေင်ကမၠောန် ကောံဓရီု သမ္ၚေဝ်ကမၠောန် ဗီုလၟုဟ်ဂှ် ၜိုတ်မွဲ-ၜါဂိတု မွဲဝါ ကၠောန်ကဵုမာန်မ္ဂး ခိုဟ်ဂၠိုင်။
တင်စၟတ် ကောံဓရီုဝွံ ဟိုတ်နူဒှ်ခက်ခုဲ ကုZoom တုဲ အတိုင် အခိင် မကော်ဘိက်လဝ်ဂှ် ဟွံဂွံချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ်။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဓရီုကျာ ကု Messenger တုဲကလေင်ကလိဂွံ Zoom
ညးစၟတ်သမ္တီကောံဓရီု နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ (ဒါရာ်တာ အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန်)
ကၠအ်ဗြာတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ကၠအ်ဗြာတ်(Hngetpyawtaw၊ ငှက်ပျောတော)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်အနေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၉၂။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အနေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၂၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၂၄၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲ
နိဒါန်
ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲသွဝ်လ္ပအ်မွဲ စပ္တမ်တုဲ နပွမဟီုလဴဟေၚ် ပရေၚ်ထၟံက်ရုပ်ရဴတအ် မံက်တိုန်ကၠုၚ်၊ ဒှ်တိုန်အစဳအဇန် ဂွံကၠုၚ်ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်အိုတ်ရ။ လဂွံဍေံဂှ် တၚ်လၟေၚ်ဒတုဲဖိုလ် သွက်မဟာဇန် ဂွံခိုဟ်ၜိုဟ်လလံသာယာမာန် ဒှ်ပဓာန်ရ။
သွဝ်လ္ပအ်မတၟအ်ကၠုၚ်လဝ် နူသၞာံ ၂၀၁၄ တေံဂှ် အခိၚ်စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၆ စထမံက်ဟီုတိုန်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ချဳဒရာၚ်ကၠုၚ်ပေၚ် ၂ သၞာံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ပထမ သီုဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ဒက်ပတန်ဇြဟတ်သၚ်သၟတ်မန် ကေုာံ ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်ကွတ်ပညာ IT အြကာသၚ်သၟတ်မန်တအ်ရ။ ဂွံဒုၚ်သဇိုၚ်လ္တူမူဝါဒထံက်ပၚ်ၜါဏအ်ဂှ် မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဌာန်သဇိုၚ်ဒးဒုၚ်ကေတ်ပရေၚ်ထံက်ပၚ်နူသ္ကအ်ရဲမိဿဟာဲ ကေၚ်ပံၚ်တောဲလဝ်တြေံ မပ္တမ်သၚ်သၟတ် ကေုာံ သၟတ်မန်တအ်ရ။ သၞာံ ပထမ ညးမလေပ်ကဵုထံက်ပၚ် ဌာန်သဇိုၚ် လၟိုဟ် (၉) တၠဒှ်တုဲ သၞာံ ဒုတိယ ၂၀၁၇ ဏအ်မ္ဂး သီုတၟိတြေံ ပံၚ်မ္ဂး ဒှ်ကၠုၚ်လၟိုဟ် ၁၉ တၠလုပ်ထံက်ပၚ် ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲရ။
ဗွဲမညဳသၟဟ်ကဵု မူဝါဒထံက်ပၚ်ၜါဂှ်ဟေၚ် သၞာံပထမဂှ် သွက်အစဳအဇန် ဒက်ပတိုန်ဇြဟတ်သၚ်သၟတ်မန်ဂှ် ပံၚ်တောဲချဳဒရာၚ်ကေုာံ ဇာနှိက်သၚ်သၟတ်မန်တုဲ၊ သွက်အစဳအဇန် သၠုၚ်ပတိုန်ကွတ်ပညာ IT ဂှ်ပံၚ်တောဲချဳဒရာၚ် စၚ်ပါ်ပရအ်နဲကဲကွတ်ပညာ Sharearena တအ်ရ။ သၞာံဒုတိယပၠန် သွက်အစဳအဇန်ၜါဏအ်ပၠန်ဂှ် ထပ်ပံၚ်တောဲ ကဵု ပရေၚ်ကမၠောန်ၜါသွာၚ်ဏအ်ပၠန်တုဲ ဗွဲတၟေၚ် ဂကောံလွဳမာန်ဇမ္ဗူဒိပ်ဂှ် ဂွံအခေါၚ်ဂွံဒုၚ်သဇိုၚ်ဗၞတ်ညိညးသၟးဟွံက ပ္ဍဲအစဳအဇန်လှာဲဂတးလညာတ်သၚ်သၟတ်မန် သၞာံ ၂၀၁၇ ဏအ်ဂှ်လေဝ် ဂွံအခေါၚ်အရာတၟေၚ်သွက် ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲမွဲကီုရ။
ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲဏအ်ဂှ် ဇြဟတ်ညးထံက်ပၚ်တအ်ဂှ် ကောပ်ကာဲသီစွံကေတ် နကဵုဇြဟတ်သၞောတ်စွံလၟိုန်တုဲ သွက်ဂွံဒုၚ်သဇိုၚ်တအ်ဂှ် ကလိဂွံကေတ် နူဇြဟတ်ညးဒက်ပတန်လဝ် ဌာန်သဇိုၚ်ရ။ ပရၚ်ဒုၚ်သဇိုၚ်တအ်ဂှ် ဗွဲလၟေၚ်ကဆံၚ်ကမၠောန်ဟေၚ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဌာန်သဇိုၚ်လလောၚ်တြး ဗၞတ်ဒုၚ်သဇိုၚ်၊ တုဲမ္ဂး ဒုၚ်တုဲလိက်တၞးပတိုန်အာတ်အခေါၚ် ကေတ်ဇြဟတ်ဒုၚ်သဇိုၚ်တုဲမ္ဂး ဗွဲသီုညးၜါလ္ပာ် သီကလီတုပ်စိုတ်ရေၚ်သ္ကအ်ဟေၚ် လလောၚ်တြးအာ ညးပံၚ်တောဲ မကလိဂွံဇြဟတ်သြန်ဒုၚ်သဇိုၚ်တအ်ရ။
ဌာန်သဇိုၚ်ဏအ်ဂှ် ကလာစိုပ် ၂၀၂၀ တေံမ္ဂး ရန်လဝ်သွက်ဂွံဆက်မိတ်ဒုၚ်စဳရေၚ် ကဆံၚ်ဂကူရန်လဝ်နွံရ။ အြကာဏအ်ဗွဲလၟေၚ်သၞာံ ပတိတ်ဏာလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် လၟေၚ်သၞာံ ဗွဲလၟေၚ်ၚ်ဟေၚ်ရ။ တုဲပၠန် ကိစ္စသွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် ပရေၚ်ဒုၚ်စဳရေၚ် ပရေၚ်လလောၚ်တြး ပရေၚ်ပံက်ထ္ၜးညာတ်ကၠး သီုဌာန်သဇိုၚ် သီုမဟာမိတ်တအ်ဂှ်လေဝ် စွံလးဏာလဝ် အစဳအဇန်အဓိကကီုရ။
ဌာန်သဇိုၚ်ဝွံ ပွိုၚ်ၜါသၞာံဏအ် နွံကၠုၚ်ကဵုညးထံက်ပၚ်လၟိုဟ် ၁၉ တၠကီုတုဲ ပဵုတိုန်နူသၞာံ ပထမ ၁၀ တၠရ။ ပူဂိုလ်နူသၞာံ ပထမတအ်ဂှ် ကာလစိုပ်သၞာံ ဒုတိယဏအ် ယှအ်ဖျေံပရေၚ်ထံက်ပၚ်၊ လၟိုဟ်ယအ်စှေ်မွဲၜါတအ်ဂှ် ရံၚ်ကေတ်တုဲ ပရေၚ်ဂစာန်ဌာန်သဇိုၚ်ဝွံ ဒှ်မံၚ်တၚ်ကောဆဴဏောၚ် ညာတ်ကၠုၚ်ရ။ လ္တူနူဏအ်ပၠန်ဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်ပရေၚ်ဒုၚ်သဇိုၚ်တအ်မာန်ဂှ် ပရေၚ်ဇြဟတ်သြန်သဇိုၚ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ်ဂွံကောပ်ကာဲ ပရေၚ်ကမၠောန်တအ်ဂှ်လေဝ် နွံပၟိက်ကၠုၚ် ဗွဲကာတၟေၚ်ရ။
တၚ်နွံပၟိက်နာနာသာ်တအ်ဂှ် အခါစိုပ်သၞာံ ၂၀၂၀ မ္ဂး မူဝါဒ ကေုာံ ပရေၚ်ဒက်ပတန်ဌာန်သဇိုၚ်ဂွံပေၚ်ကၠုၚ်ကဆံၚ်ဆက်မိတ် ကုကောန်ဂကူမာန်ဂှ် မိက်ဂွံကသေံအာတ်မိတ်ပရေၚ်မိဿဟာဲတအ်ပါလုပ်ရေၚ်တၠုၚ်ကီုရ။ ဌာန်သဇိုၚ်ဝွံ နူကဆံၚ်ပူဂိုလ်ပတန်ဂှ် သွက်ဂွံပြံၚ်စၠောံကေတ်ပရေၚ်ကောပ်ကာဲ ဗွဲသၞောတ်ဂကောံဂှ် ညးဒက်ပတန်ရုန်ဂစာန်မံၚ်လၟိုန်ရ။
၂။ ဝၚ်စးဌာန်သဇိုၚ်
ဂလာန်ညးက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်နာဲယက္ခ မဟီုမြော်လဝ် သွက်ပူဂိုလ်ဆာန်ဂကူမွဲ ဂွံကၠောန်အာကမၠောန် ရေၚ်တၠုၚ်ဂကူ ဗွဲဂတာပ်ခေတ်ဍာ်ဇမၠိုၚ်မာန် ဂွံနွံဂှ်
(၃) ဇြဟတ်သြန်ပူဂိုလ် အရာပိဏအ် ဒးဍိုက်ပေၚ်ဟေၚ်ရ။ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ကသပ်လညာတ် ညးဟီုမြော်တုဲ သွက်ပူဂိုလ် မိက်ဂွံပတုဲရေၚ်တၠုၚ်ပရေၚ်ဂကူ ဘာသာ သာသနာမွဲ ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲကီု ပ္ဍဲဂကောံမွဲကီု ဒးဍိုက်ပေၚ်လဝ်ဏောၚ် ညာတ်ကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ညးဒက်ပတန် ဌာန်သဇိုၚ်ဏအ် ကူချပ် ဇန်ဗဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပရေၚ်ပါ်ကေတ်သြန်ဘဏ္ဍာဇကု အလဵုဇကုရ။ သြန်ဘဏ္ဍာပူဂိုလ်တအ်ဂှ် သွက်ပူဂိုလ်ရပ်စပ် သွက်ကမၠောန်ဒတုဲဖိုလ် သာ်ဝွံပါ်ပတိတ်ရ။ နူသြန်သွက်ဗွဝ် ကမၠောန်တအ်ဂှ် တၞဟ်နဂွံချဳဒရာၚ်လောဲကီု ပရေၚ်ထံက်ပၚ်ကဵုဒါန် ဂွံနွံကဵု ပရေၚ်ပံက်ထ္ၜးညာတ်ကၠး ဂွံနွံကဵုဂၠံၚ်တရဴဗျူဟာဍာ်ဇမၠိၚ်ကီုတုဲ အလဵုပူဂိုလ်ဇကု နကဵုညးမွဲဟေၚ် စခၞံဒက်ပတန်ကၠုၚ်ရ။ ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲဏအ်ဂှ် နကဵုအလဵုပူဂိုလ်မွဲ စပတမ်ကီုလေဝ် သွက်ရဂွံကၠောန်အာ ဂွံကောပ်ကာဲအာ နကဵုဗီုပြၚ် ပရေၚ်ပံၚ်ကောံဂှ်လေဝ် ရန်လဝ်ဖျေံဇန်လဝ် ဂၠံၚ်တရဴနွံဟေၚ်ရ။
ဒးဟီုမြော်ပရေၚ်ဘဏ္ဍာညးဒက်ပတန်ဌာန်သဇိုၚ်ဏအ်မ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာသ္ဒးတၚ်ဂုဏ်ကုပူဂိုလ် သကအ်ရဲဗီုအ္စာ တၠဂုဏ်ဃောသက (လမိုၚ်) ရ။ မုဟိုတ်ရောတှေ် ညးဒက်ပတန်ဌာန်သဇိုၚ်ဂှ် အခိၚ်ကတ်မံၚ်ပရိယတ္တိတေံဂှ် ဟိုတ်နူကလောကောဒေံ (ခေတ္တမလေယှာ) တအ်ကီု နူကဵုမိမကီု နူဒါယကာတအ်ကီု ကဵုဒါန်ထံက်ပၚ်လဝ်တအ်ဂှ် နွံဗွဲမဗွဲထေက်ကြိုက်တအ် ညံၚ်ဂွံပကောံပြုပြေၚ်လဝ် သွက်ဂွံကတ်ပညာ တက္ကသိုလ်ဍုၚ်မ္ၚးတုဲ ညးကဵုပကောံစွံလဝ်နွံရ။ ဟိုတ်နူသြန်သွက်ဂွံကတ်ပညာ တက္ကသိုလ်တအ်ဏအ်နွံတၚ်မံၚ် ဗၞတ်ရုမ်ဂပ်ကဵုကတ်ပညာတအ်တုဲဂှ် ဒှ်ဟိုတ်သွက်ဂွံပါ်ပတိတ်ပရေၚ်သုၚ်စောဲပ္ဍဲကမၠောန် ရေၚ်တၠုၚ်ပရေၚ်ဂကူ ဘာသာ သာသနာ တအ်ဒှ်ကၠုၚ်ရ။
ဒးဟီုတပ်ပ်မ္ဂး ဗွဲမဟိတ်ဇြသီုဟွံပံက်ထ္ၜးကဵုညးမွဲမွဲ ဇကုဇန်ကၠောန်မံၚ်သိုက်က်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပရေၚ်ကံကုသိုလ်အတိက်ဟာ ဟိုတ်နူပရေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်လဝ်ကမၠောန် ချဳဒရာၚ်ပရေၚ်မၞိဟ် ပရေၚ်ဂကူနာနာတအ် နွံညိညဟာဟွံတီ ကလိဂွံလာဘ်ကတ်ပညာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မဟိဍိုန် နကဵုအစဳအဇန် ပရေၚ်ထံက်ပၚ်အလဵုအသဳဍုၚ်နေဝ်ဝေတအ်ဂှ်ရ သွပ်လ္ပအ် ပွမဒက်ပတန်ဌာန်သဇိုၚ်ဂှ် ဂံၚ်ထမံက်ကၠုၚ်အြကာညးဂမၠိုၚ် သ္ပကၠုၚ်ပရေၚ်ပံက်ထ္ၜးညာတ်ကၠးအြကာကောန်ဂကူရ။
နကဵုယၟု ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲ (Aue Nai Foundation) ဂှ် သၞာံ ၂၀၁၆ စဌာန်သဇိုၚ်ကဵုထံက်ပၚ်ကီု၊ ဒုၚ်ကေတ်သြန်ဒါန်ထံက်ပၚ် ညးမိက်ဂွံဘိုၚ်ပါလုပ်တအ်ကီုရ။ သၞာံစပတမ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ဂှ် ထဇက်ကေတ်မူဝါဒ ထံက်ပၚ် လလောၚ်တြးပတိုန်အကြာဌာန်မဳဒဳယာ ဆက်စၠောံမၞိဟ်တအ် နွံကၠုၚ်ရ။ ဆ္ဂးကီုလေဝ် သၚ်္ကေတဌာန်သဇိုၚ်ကီု တဆိပ်ကြာဌာန်သဇိုၚ်တအ်ကီု မုရဲမွဲလေဝ် ဟွံဂွံကၠောန်သ္ပဒတန်လဝ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ သၞာံစ ပထမဂှ်ရ ကသေံကၟဝ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကေတ်သ္ကအ်ရဲ ခမဳသၚ်သၟတ်မန် မချဳဒရာၚ်မံၚ်မွဲစွံတအ် ဘိုၚ်ပါလုပ်ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေၚ်ထံက်ပၚ်ဌာန်သဇိုၚ်တအ်ရ။ ဟိုတ်နူသၞာံ ပထမဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ်ရ သီုကဵုဟွံဂံၚ် ပံက်ဟီုအြကာဂကူ ဗွဲသၠာဲသၠာဲလးလးရ။ သၞာံ ဒုတိယ ၂၀၁၇ လေဝ် ကဆံၚ်ကောန်ဂကူ ဟွံပံက်တြးဟီု ဟွံကသေံကၟဝ်ဏီဖိုလ်ရ။ ပ္ဍဲစိုတ်ညးဒက်ပတန်ဌာန်သဇိုၚ်ဂှ် သၞာံ ၂၀၁၇ ဏအ်မ္ဂး ဇန်လဝ် မိက်ဂွံဆက်မိတ်ကဵု ကောန်ဂကူတအ် ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲဏအ်ဏောၚ် ရန်လဝ်ကီုလေဝ် သၞာံရအိုတ်အာ ကမၠောန်ဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်ဟွံမာန်ဏီရ။ ဟိုတ်နူ တၚ်ကောဆဴ ကေုာံ တၚ်ပတိုက်နူပွဳပွိုၚ်တအ်နွံကၠုၚ်မံၚ် ဆေၚ်စပ်ကဵုကိစ္စဘဏ္ဍာနွံတုဲ ညးဒက်ပတန် လဇကေတ်မံၚ်အခိၚ် သီုအသိၚ်ညိကီုရ။
ဌာန်သဇိုၚ်ဏအ်ဝွံ အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး ပြုပြောၚ်စမံၚ်သွက်ဂွံသၠာဲပတိတ်ဗွိုက်ဒုၚ်သဇိုၚ်ကီု၊ သွက်ဂွံသၠာဲပတိတ် ပရေၚ်ဒုၚ်ထံက်ပၚ်တအ်ကေတ်ကီု နွံတဴရ။ သ္ပဟိုတ်ကဵုပရေၚ်ရန်လဝ် ဂၠံၚ်တရဴနွံဿာ်ဏအ်တုဲ သၚ်သၟတ်မန် ကေုာံ သၟတ်မန် ညးမညာတ်ကေတ် ပရေၚ်အနာဂတ်
ဌာန်သဇိုၚ်ဏအ် ဂွံတဴတက် ဂွံဒှ်ဒတုဲဖိုလ် မဟာဇန်မန်ဂၠိုၚ်ၚ်မာန်တအ်ဂှ် မိက်ဂွံကဵုဘိုၚ်ပါလုပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ကောပ်ကာဲ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် အြကာညးလေပ်ထံက်ပၚ် ညးကေတ်ထံက်ပၚ် ကုဌာန်သဇိုၚ်ဏအ်ရ။ ဌာန်သဇိုၚ်ဝွံ စပ္တမ်လဝ်တုဲ သွက်ဂွံဒှ်အထံက်အပၚ် ဌာန်သဇိုၚ်ခိုၚ်ၚ်မွဲ ဗွဲဇမၠိၚ်မာန်ဂှ် တၠပညာ ခမဳသၚ်မန်ပိုယ်တအ် အလုံအိုတ်သီု ပါ်ပဲါကဵုကသပ်လညာတ် ဗွဲမဗၠးဗၠးၜးၜးမာန်ဏောၚ် အာတ်မိက်ဏာနူလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်သၟတ်ဝွံရ။
ဍာ်တှ်ဇာဒိသိုၚ်၊ တၞံ
တၞံဍာ်တှ်ဇာဒိသိုင်(Garden spurge, Burmese: ဆေးကျောင်းမင်သေ/ကျွဲကျောင်းမင်သေ; Thai: ชื่อสามัญ - น้ำนมราชสีห์) နကဵုယၟု ဝိဒျာသိပ္ပံရုက္ခဗေဒ Euphorbia hirta L. ဝွံ ဒှ်တၞံ မလုပ်အဝေါင်ချောဲသၟတ်မွဲ မၞုံဒတန်အာယုက် မွဲသၞာံ မလေပ်တိုန် အကြာတိဗ္တဳကီု ဇိုင်တၟအ်ကြေဟ်ကီု ပ္ဍဲဇဵုဂြိုပ်ဝါလဂါကီုတုဲ မလုပ်လၟိဟ် တၞံဂဥုဲမွဲဂကူရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး Description
ဗီုပြင်တၞံ ဍာ်တဟ်ဇာဒိသိုင်ဝွံ မဒှ်အဝေါင်ချောဲသၟတ်မွဲ မၞုံဒတန်အာယုက်မွဲသၞာံ အကြာတိဗတဳကီု ဇိုင်တၟအ်ကြေဟ်ကီု ပ္ဍဲကဵုဇိုင်ဂြိုပ် ဝါလဂါကီု ဗာန်စုက်ဒၟံင် လတူဗလးတိဗတေက်တုဲ ကၠုတ်တိုန်ရ၊၊ မၞုံအဝဲဇမၠိင်ဍေဟ် ၁၅- ၄၀.Cm (၁- ၂ ကဍ) ပြင်င်တုဲ တၞံထ္ၜောံသွတ်၊ ပ္ကဴဍောတ်သွောဲဂစိုက်ဒၟံင် အရံင်သာ်ဗတေင် နှဴသာ်တ္ၚေက်ၜတ်တ်ရ၊၊
တၞးဍေဟ် ပါ်တိတ် အကြာဇုတ်တၞံတုဲ ကဝးလဗာင်တိတ်အာ ဗွဲပွဳပွူ တၞံဍေဟ်ရ၊၊ ဇဝ်ထာင်ဍေဟ် သာ်ဗ္ကေတ်ဖျိုဟ် တၞုင်တၞးဍေဟ် အသော်ဒၟံင် နွံသီုခၜိုတ်၊ ရုပ်ရဴတၞး ညံင်ခၞော်ကၞုလပှ်စိင်၊ ညံင်ခၟာဲဂစေမ်သၟတ်၊ ဂၞေင်တၞး ဒှ်ရဴ ၚေက်ဂတေက်၊ ယဝ်ပလှ်ဝေင်တၞးမ္ဂး တုပ်ညံင်ဍာ်တှ်မၞိဟ် ဍာ်တှ်ဇာဒိသိုင်ကီု ခၜိုတ်ဍာ် ဍေဟ်သာ်ဗု တိတ်ကၠုင်ရ၊၊
ဇမ္နော်တၞးဍေဟ် နွံ အကြာ 0.25-2.5 Cm ၊ ဇမၠိင်နွံအကြာ 1-4 Cm၊၊ ကၞောတ်တၞးကေက်ဂၠိဝေက်ဒၟံင်ရ၊၊
ပ္ကဴဍေဟ် ဇဝ်တိတ်လဗောင်ဂစိုက်၊ ပွဳပွူဂါပ်တၞုင်တၞး 1-6Cm ဍောင်သွတ်၊ ကဴဗွဲမဂၠိုင် ၜေတ်ကြေပ်ဒၟံင်ရ၊၊ အရံင်ပ္ကဴဍေဟ် သာ်တ္ၚေက်နှဴသာ်ဍီုဗိုဟ်ဟ် ဗ္ကေတ်ၜတ်တ်ညိညရ၊၊ ကဝပ်အထပ်ပ္ကဴဍေဟ် နွံ ၂-၃ ကွပ်တုဲ သီုဖအိုတ်ပ္ကဴဍေဟ် ရေင်ဝိုင်ဒၟံင် ညံင်စဳလဝ်မတ်ဗိုတ်ဂြင်ဗံက်ကီု ဗၞတ် 20-25 ဍောင်သၟတ်နွံရ။
ကသဝ်ပကဴဗီုအင်္ဂကၟက်နွံ ၃ကသဝ် ကေုာံ ၝောအ်လေဝ် နွံ ၁ ရ။ သတ်ဍေဟ် ခဍမ်ခဍမ် ခၜါဲဒၟံင်ညိည၊ နွံပိလဗေါင် ဇမၠိင်ဗၞတ် ၁.၅ mm ဒှ်မံင်အဇြေဟ်ဟ်၊ ဍေဟ်ကဟ်မ္ဂး မခဍန်တိတ် မွဲဇြေဟ် မွဲမရ။
ဂစာဲ ( Distribution)
တၞံဍာ်တှ်ဇာဒိသိုင်ဝွံ ကၠုင်နူ ဒေသဓာတ်ဂမ္တဴ ဌာန်ချောဲရာပ်မတီု၊ ဒေသဝါလဂါရ၊၊
လွပ် ကေုာံ တဗျဂုန် (Uses)
နဲကဲရပ်စပ်သုင်စောဲကေုာံတဗျဂုန်။ တၞံဍာ်တဟ်ဇာဒိသိုင်ဝွံ ဂုဏ်ဂၠိုင်လောန်သန်၊ ရိုဟ်လၟိဟ် ဟွံမာန်ရ၊၊
သိမ်ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သက္ကော
ဘာသိမ်ဗၟံက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သက္ကော၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအာဒိစ္စဝံသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၁၊ ဝှ် ၆၀။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
နဲကဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ သွက်ဂွံလ္ၚတ်သက္ကရာဇ်ဗွဲကိုပ်ကၠာ လိက်ရာဇာဝင်ကီု လိက်ဝင်ဓါတ်ကျာ်ကီု သက္ကရာဇ်မွဲဒှ်ဇၞော်အိုတ်ရ သက္ကရာဇ်ဗၠေတ်မ္ဂး သၞာံပ္တန်ဍုင်ကီု ကေတ်ဟွံဒး အတိုင်မဍာံစၟတ်ဂှ် စိုပ်ဟွံမာန်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကၠာဟွံဂွံလ္ၚတ်ရာဇာဝင် ဝင်ဓါတ်ကျာ်ဂမၠိုင်ဏီဂှ် ဗီုနဲကဲဂွံဂၠာဲ သက္ကရာဇ်ဂှ် ချူထ္ၜးကဵုညိရ။
သက္ကရာဇ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂကောံဂိတုတ္ၚဲရ သက္ကရာဇ်ဂှ်လေဝ် တိတ်ဒှ်ပိသာ်ရ။
ပၞောဝ်သက္ကရာဇ်တံဂှ် ပဲါနူသက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်မွဲတုဲ သက္ကရာဇ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်သက္ကရာဇ်သ္ကုတ်လဝ်ဖအိုတ်ရ သၟိင်ဨကရာဇ်ကၠာတေံဗက်ပၟိက်ဗေဒင်ဟောရာတုဲ သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်အိုတ်ရ သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်မ္ဂးဂှ် နူသက္ကရာဇ်မကၠုင်စိုပ်ဂှ် စွံလဝ်မွဲ ဟွံသေင်သာ်ဂှ်စွံလဝ်ၜါတုဲ သက္ကရာဇ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် ပွမပါ်ပဲါထောံကၠေံဟေင်ရောင် ပ္တံနူသက္ကရာဇ် သၟေဟ်သ္ကုတ်လဝ်တုဲဂှ် စတံရိုဟ်အာသက္ကရာဇ်တၟိပၠန်ရ ဟိုတ်သ္ဂောံသ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ်ဂှ်နွံၜါသာ်ရ။
၁။ဟိုတ်နူစိုပ်ကၠုင်အခိင်အခါကာလဟွံခိုဟ်တုဲ ပွမသ္ကုတ်ကၠေံဂှ်မွဲ။ ၂။ဟိုတ်နူရိုဟ်လၟိဟ်သင်္ချာဂၞန်ဂၠိုင်လောန်တုဲ ပွမသ္ကုတ်ကၠေံဂှ်မွဲ။
ဗွဲပဝေဏဳ သၟိင်တၠကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင် သက္ကရာဇ်ပိုတ်ကဵုဒှ် ဟွံပိုတ်ကဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံမသ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ဂှ်လေဝ် သ္ဒးစုတိစဴသွဝ်အိုတ်ရ သၟိင်တၠကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင် ၜိုန်ကိစ္စစပ်ကဵုလမျီုကီုလေဝ် ရန်တၟံကဵုကောန်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် ဂွံဒှ်တသိုက်အိုတ်တုဲ သီုဟွံပသပဓါနကဵုလမျီုဇကုတုဲ သၞာံသ္ဒးသ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ဂှ်သ္ကုတ်ဗပိုတ်ကၠုင်အိုတ်ရ။
ဗီုသ္ကုတ်ဗပိုတ်ကၠုင်သက္ကရာဇ်တၞဟ်တၞဟ် ၁။မဟာသက္ကရာဇ် ပ္တံနူသၟိင်မဟာသမ္ပတ နူတံကဝ်တေံတုဲ ရိုဟ်ကၠုင် ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ်၁၁၄၉_၇၈၇ဂှ် ဒးအခိင်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ရ သၟိင်အကာရဋ္ဌ သ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ် ၁၁၄၉၇၈၅ ဂှ်တုဲကဵုသှ်ေၜါရ။
နူသက္ကရာဇ်စွံလဝ်ၜါဂှ် ဆက်ရိုဟ်ကၠုင်ပၠန် ကာလာစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၄၉၃၈၅၆၂ဂှ် ဒးအခိင်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ပၠန်ရ သၟိင်ဇၞော်မဟာကုသ သ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ် ၁၄၉၃၈၅၆၀ဂှ်တုဲ ကဵုသှ်ေၜါစွံလဝ်ၜါရ။
နူဂှ်ဆက်ရိုဟ်ကၠုင်ပၠန်တုဲ ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ် ၈၆၄၇ ဂှ် ဒးအခိင်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ပၠန်ရ သၟိင်ဇၞော်အဥ္စန မဒှ်ပါနော်ကျာ်တြဲ သ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ် ၈၆၄၅ဂှ်တုဲကဵုသှ်ေၜါစွံလဝ်ၜါရ။
ပေင်စှ်ဂိတုတ္ၚဲ ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ်(၆၈) ဂိတုပသာ်ပေင် တ္ၚဲသိုက် သီုမစိုန်သ္ကီုကေုာံဝိသာခါနက္သတ် ဗောဓိသၠးဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိရ။
ကာလဂွံအာယုက်(၁၆)သၞာံ ကောန်သၟိင်ဒုင်စသုင်ပိုန်တသိုက်နန် လုကဴ(၁၃)သၞာံတုဲ ကာလဂွံအာယုက်(၂၉)သၞာံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်နိမိတ်ပန်သာ်တုဲ ပ္ၚဲမဟာသက္ကရာဇ်(၉၇)ဂိတုဒ္ဂိုန်ပေင် တ္ၚဲစန် ပယျာံသ္ဂာဗတံ ဗောဓိသတ်ဒဴတိတ်ဂြိုပ်ရ။
၂။သက္ကရာဇ်သာသနာ ကြဴနူဂှ်ကာလစိုပ်ကၠုင်မဟာသက္ကရာဇ်(၁၄၈)သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်(Bc -544) ဂှ်ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်ရ သၟိင်အဇာတသတြု ချပ်ဂၞန်ကေုာံ မဟာထေရ်ကဿပ ညံင်ဂွံညဳတုပ်ကဵုသက္ကရာဇ်သာသနာတုဲမဟာသက္ကသက္ကရာဇ် (၁၄၈)ဂှ်သ္ကုတ်ဗပိုတ်ကၠေံဖအိုတ်ရ ရိုဟ်ကၠုင်သာသနာ ပ္တံနူသၞာံပ္တိုန်ပထမသင်္ဂါယနရ။
၃။သက္ကရာဇ်ဍုင် သက္ကရာဇ်သာသနဂှ် ရိုဟ်ကၠုင်တုဲ ကာလစိုပ်လက်ထက်သၟိင်ဂကူပျူ ဍုင်သြေခေတ်တြာဂှ် ဂွံအာ(၆၂၄)ရ နူသက္ကရာဇ်သာသနာဂှ် သၟိင်ပျူသုမုန္ဒရဳသ္ကုတ်ကၠေံ(၆၂၂)တုဲ စွံလဝ်ၜါရ အခိင်ဂှ် သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်လေဝ် ဂွံ(AD-80) ရ။
သက္ကရာဇ်သၟိင်ပျူမစွံလဝ်ဂှ် စရိုဟ်ကၠုင်တုဲ ကာလစိုပ်လက်ထက်ဍုင်ဗကာံ သၟိင်တၠညးပုပ္ဖာစောဂှ် သက္ကရာဇ်စိုပ်အာ(၅၆၂)သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်(AD-638) ရ သၟိင်တၠညးပုပ္ဖာစော သ္ကုတ်ကၠေံသက္ကရာဇ်(၅၆၀)တုဲ စွံလဝ်ၜါရ။
နူဂှ်ရိုဟ်ကၠုင်ပၠန်တုဲ ကာလစိုပ်လက်ထက်သၟိင်မဝ်ညှေန် ဍုင်အင်ဝဂှ် သက္ကရာဇ်စိုပ်အာ(၈၀၀)ရသၟိင်ဂှ်လေဝ် ဒးကိုန်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ဂးတုဲ သ္ကုတ်ထောံကၠေံသက္ကရာဇ်(၇၈၉) တုဲ စွံလဝ်ၜါကီုရ သၟိင်ဝွံၜိုန်သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်ကီုလေဝ် ကိုန်ဟွံစှ်ေ သက္ကရာဇ်ဟွံပိုတ် သက္ကရာဇ်သှ်ေတဴဒၟံင်အတိုင်တြေံပၠန်ရ။ (သက္ကရာဇ်ပိုဲလၟိုဟ်ဝွံ ဒှ်သက္ကရာဇ်သၟိင်ပုပ္ဖာစောသ္ကုတ်စွံလဝ်တုဲ မစကာကၠုင်ရ)
လက်ထက်သၟိင်ပုပ္ဖာစောဂှ် သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်(AD-638) သမ္တီလဝ်ညိ ဂတဝွံ ဂွံဆဵု ဂွံညာတ် ဂွံတီဂှ်ဆက်လ္ၚတ်အာပၠန်ရ။
သက္ကရာဇ်ဍုင်ပိုဲလၟုဟ်ဂှ်လေဝ် ပ္ၚဲမွဲသၞာံနွံ(၁၂)ဂိတု ပ္ၚဲ(၁၂)ဂိတုဂှ် ဂိတုဍိုက် တ္ၚဲ(၃၀)ဂှ်နွံ(၆)ဂိတု ဟွံဍိုက်တ္ၚဲနွံ(၂၉)ဂှ် နွံ(၆)ဂိတု ပံင်လၟိဟ်တ္ၚဲနွံ(၃၅၄)တ္ၚဲ ယဝ်ပ္တုပ်ကဵုသက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်မ္ဂး လၟိဟ်တ္ၚဲဟွံပေင် ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ၚဲဒၞာဲတ္ၚဲဟွံပေင်ဂှ် ညံင်ဂွံပေင်စိုပ်ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် သက္ကရာဇ်ဍုင်ပိုဲ ပေင်ပိသၞာံမ္ဂး မွဲဝါသ္ဒးထပ်ဒ္ဂိုန်  ပထမဒ္ဂိုန် ဒုတိယဒ္ဂိုန်ရ။
၄။သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက် သက္ကရာဇ်ခရေတ်ဝွံ ပ္ဍဲမပပ္တံကြက္ကဒိန် ရပ်စပ်ဒၟံင်အလုံဂၠးတိတုဲ ပိုဲသ္ဒးလ္ၚတ်လဝ်ထေက်ဗွဲမလောန်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်ဝွံ ပါ်ကၠေံၜါသ္ကုတ်တုဲ သက္ကရာဇ်ကၠာခရေတ် B. C. Before Christ ဂှ်မွဲသ္ကုတ် ခရေတ်ဒှ်တုဲ A. D. Anno Domini သာ်သ္ပသမ္တီတုဲ ဂိတုအင်္ဂလိက်လေဝ် ညံင်ဂိတုပိုဲမန်ကီု နွံ(၁၂)ဂိတုရ ဆဂးမွဲဂိတုကဵုမွဲဂိတု လၟိဟ်တ္ၚဲဟွံတုပ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လၟိဟ်တ္ၚဲဒးနွံ(၃၆၅)ကဵုပန်ဘိုအ်မွဲဘိုအ်ရ မုဟိုတ်ရောတှ်ေ ပ္ဍဲဂိတုပေဖဝ်ဝရဳမွဲဂှ် ဗွဲကိုန်ဂစိုတ် ၜိုန်နွံ(၂၈)တ္ၚဲကီုလေဝ် ပန်သၞာံမွဲဝါ ဂၠိုင်တိုန်မွဲတ္ၚဲပၠန် ဟိုတ်မ္ဒးဒှ်အာ(၂၉)ရောင် သၞာံဂိတုပေဖေဝရဳ နွံ(၂၉)တ္ၚဲဂှ် သၞာံထပ်တ္ၚဲသာ်ဝွံကော်ခဴစဟိုတ်ရ။ (လၟိဟ်တ္ၚဲ ဂိတုအင်္ဂလိက်တံဂှ် ပ္ဍဲမပ္တံကြက္ကဒိန် သ္ၚဳရံင်တ္ၚဲတုဲလ္ၚတ်လဝ်အိုတ်ညိ)
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ယဝ်မိက်ဂွံတီသက္ကရာဇ်ဍုင်မ္ဂး သက္ကရာဇ်သၟိင်ပျူသုမုန္ဒရဳသ္ကုတ်လဝ်(၆၂၂)ကီု သက္ကရာဇ်သၟိင်ပုပ္ဖာစောသ္ကုတ်လဝ်(၅၆၀)ကီုသီုၜါဂှ်ပံင်တုဲ ဒှ်(၁၁၈၂)ရ နကဵုသက္ကရာဇ်(၁၁၈၂) ဝွံ နုက်ပ္တိတ်နူသက္ကရာဇ်သာသနာ သၟိင်အဇာတသတြုပ္တန်လဝ်ဂှ်မ္ဂး ဒှ်သက္ကရာဇ်ကၠုင်စိုပ်လၟုဟ်ဝွံရ။
ဥပမာ.......လၟုဟ်သက္ကရာဇ်သာသနာ    ၂၅၅၈။ နုက်ထောံ    ၁၁၈၂။ သၟေဟ်ဂှ် ဒှ်သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၆။ရောင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ၚဲသက္ကရာဇ်သာသနာ(၂၅၅၈)ဂှ်ဒှ်သက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၇၆)သၞာံရ။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်သာသနာပၠန် သက္ကရာဇ်ဍုင်တန်မံင်ဂှ် ပံင်ကဵု(၁၁၈၂)မ္ဂး ဒှ်သက္ကရာဇ်သာသနာရ။
ဥပမာ..........လၟုဟ်သက္ကရာဇ်ဍုင်     ၁၃၇၆။ ပံင်စုတ်     ၁၁၈၂။ ဒှ်သက္ကရာဇ်သာသနာ     ၂၅၅၈။ရောင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၇၆)ဂှ် ဒှ်သက္ကရာဇ်သာသနာ(၂၅၅၈)သၞာံရ။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက် သက္ကရာဇ်ဍုင်တီတုဲ ယဝ်မိက်ဂွံတီသက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်မ္ဂး သက္ကရာဇ်ဍုင်တန်မံင်ဂှ် ပံင်ကဵု(၆၃၈)မ္ဂး ဒှ်သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်ရ။
ဥပမာ..........လၟုဟ်သက္ကရာဇ်ဍုင်      ၁၃၇၆။ ပံင်စုတ်     ၆၃၈။ ဒှ်သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်    ၂၀၁၄။ရောင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင်(၁၃၇၆)ဂှ် ဒှ်သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်(၂၀၁၄)သၞာံရ။ (၆၃၈)မ္ဂးဂှ် အခိင်ပုပ္ဖာစော သ္ကုတ်သက္ကရာဇ်သာသနာဂှ် သက္ကရာဇ်အင်္ဂလိက်လေဝ် နွံမံင် အေဒဳ(၆၃၈)ရောင် သက္ကရာဇ်ဂှ်  ဒှ်(၆၃၈)မ္ဂးရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ကောန်ဂကူမန်ညးနွံပၟိတ်ဗဟုသုတ လောကဳလောကုတ္တဵု ညးမလ္ၚတ်ရာဇာဝင်ဓါတုဝင်ဂမၠိုင် နဲကဲဗီုဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်မတုပ်ညံင်မတ်သၟိင်အိန်ဝွံ သြဝ်သ္ပလွဳပရာပ္တိတ်ဇြဟတ်ညိ။
မဟာသုမင်္ဂလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မတေဲ
ဘာမဟာသုမင်္ဂလ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်မတေဲ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ ကွာန်ဒဵုထောင်
ဘာတၟိ (ဘာသာသနပါလ) ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုထောင်၊
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ပန်၊ ကျာ်ပဋိမာရုပ် ဍုင်ဗဂေါ
ကျာ်ပန် (Kyaik Punကျိုက်ပွန်ဘုရား) ဝွံ နွံပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ၊ ရးဗဂေါ။ အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ကျာ်ပန်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူလက်ထက် သၟိင်မိဂါဒိပ္ပ နကဵုညးမရန်တၟအ် ကုကလိလောန်စဴအာတုဲ ပန်ဇကု ကျာ်တြဲကက္ကုသန်၊ ကျာ်တြဲကောဏဂုံ၊ ကျာ်တြဲကဿပ၊ ကေုာံ ကျာ်တြဲဂေါတမ။ ရုပ်ကျာ်တြဲပန်ဇကုဂှ် ကရဴလဝ်စး ဂတးဏာမုက် ဗွဲမ္ၚးတုဲ ကၠောန်လဝ်ရ။ သမၠုင်ကျာ်ဂှ် နွံ90 ft။ အတိုင်လိက်တၟအ်မန် မဂွံဆဵုကေတ် နူကဵုကျာ်ဝွံ ပ္ဍဲကဵု လက်ထက်သၟိင်ဓမ္မစေတဳဂှ် ညးကလေင်လဟဵုလဝ် မွဲဝါ။ အတိုင်ဝင်မ္ဂး လက်ထက်သၟိင်ဖရင်နံင်ဂှ် ညးဖျေဟ်သ္ၚာထဝ်၊ သၞာံ ၁၈၀၇ ဂှ် သၟိင်စဍုင်ဇိုင်ဂၞိင် ဦးရွှေဘီ ဂှ် ဗာန်အင်္ဂတေတၟိ။
ဖဴၜဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဖဴၜဵု(Sarbokone၊ ဆားဘိုကုန်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်အနေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၇၄။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အနေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၂၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၂၄၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝၚ်ဒစးဒုၚ်တိုက်ပရိယတ်ဘာကျာ်၊ဍုၚ်လၟိုၚ်
thumb|ဘဒ္ဒန္တဂုဏာလၚ်္ကာရ၊ဘာကျာ်-ဍုၚ်လၟိုၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ(ဘဒ္ဒန္တဂုဏာလၚ်္ကာရ) အဃောဒှ်မံၚ် ဘဝခမဳသၟတ်တေံ ၜိုန်ရစိုတ်ဓာတ်ဇြဟတ်နွံ ပ္ဍဲအရာမကတ်ဗ္တောန်ပရိယတ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကျာ်ဇၞော်အ္စာဇကု ကော်ဖျဴဏာ ကဵုဖန်ဖက် ပ္ဍဲဘာဂၠိုၚ်တုဲ အဃောမကတ်မံၚ်လိက်ပရိယတ်တေံဂှ်ဟေၚ် ဒးစဴကၠုၚ်ဖန်ဖက်ရေၚ်တၠုၚ်ကိစ္စဘာ ဒတုဲဖဵုဒါယကာတံဂၠိုၚ်တုဲ ခက်ခုဲအာကဵု ပရေၚ်ပညာကတ်လ္ၚတ်ပရိယတ်နွံရ။ လ္တူပရိယတ် စိုတ်ဟွံအိုတ်ကၠုၚ် စဵုကဵုဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဂဇအ်ဘာရ။ နကဵုဇြဟတ်အစောန်စရာဲဇကု ဖန်က်ကၠုၚ်ကိစ္စပ္ဍဲဘာ ဇၞော်မောဝ်ဂဵုလဟဵု တိုန်ဗွဲမပြဟ်တုဲ သွက်ဂွံပံက်တိုက်လိက်ဂှ် ချပ်မံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံအခါရ။
အ္စာဖျေံလိက် ဇကုလွဳၜံၚ်လဝ်ဟွံမွဲမ္ဂး ဂၠဲါလောဲသွာမံၚ်ဟွံသေၚ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠတီကၠးကေတ်တုဲ ၜိုန်ရဆက်လွဳၜံၚ်အာကွးဇကု ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံအခါကီုလေဝ် ဟွံကလိဂွံဏီတုဲ ကသပ်ပံက်တိုက်လိက်ဂှ် လဇုဲလဇကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံရ။ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၄၀ သၞာံမှ အ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ် ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဝံသ ဘာဇၞော်ကွာန်ရုတ္တံ ဂကောံဂိုဏ်လၟိုၚ်ဘာကျာ်ကၠုၚ်ကလအ်ဂိုဏ် ကေုာံ ဗှ်ခမဳပ္ဍဲသဳတၠအရှန်ကွာန်လၟိုၚ်တုဲ ဒဒှ်ဇကုမိက်ဂွံပံက်တိုက်လိက်ဂှ် ဟီုပ္တိတ်ရမျာၚ်ဂရၚ်ပ္တီကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာဇၞော် ကွာန်ရုတ္တံရ။
အ္စာတၠဟီုဂလာန်ကဵုသတိ - "နာဲဂုဏ အ္စာလိက် ကွးဇကုလွဳၜံၚ်လဝ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ထိၚ်ဒဝ်ဝါတ်မံၚ် စိုတ်ဂွံညဳသာညးသ္ကအ်လေဝ်ဝါတ်၊ ပံက်တိုက်လိက်မ္ဂး နာဲဒးအေၚ်ဒုၚ်မာန်၊ နာဲဗက်ပၟိက်အ္စာလိက် သၚ်ကောန်ကတ်လိက်မာန်ဟာ ? သၚ်ကောန်ကတ်လိက်တံဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵုကောန်ပၞာန်တံကီုဏောၚ်၊ ကောန်မွဲမိ ကွးမွဲအ္စာ ဟွံသေၚ်တုဲ လ္တူကောန်ကတ်လိက် နာဲဒးစွံဓရ်လအေၚ်ကွေံကွေံ၊ နာဲသၠးဒုဟ်အေၚ်ဒုၚ်မာန်ဍာံမ္ဂး လ္တူပၟိက်နာဲမိက်ဂွံပံက်တိုက်လိက်ဂှ် အဲဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်ကဵု ပါရမဳမွဲကာလဏောၚ်"၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂွံမိၚ်ကေတ် ဂလာန်နူအ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ်တုဲ အိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်စိုတ် ဒုၚ်ဏာဂတိပါၚ် လ္တူဂလာန်အ္စာတၠဖအိုတ်ရ။ ဆ္ဂး သၞာံလဵု အခိၚ်လဵု အ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ် ဗပေၚ်ကဵုပၟိက်ဂှ် မၚ်စၟဳမံၚ်လၟိုန်ရကျာ်။
စိုပ် ၁၃၄၀ သၞာံ၊ လဒေါဝ်က္ညၚ် အလံၚ်အ္စာလိက် တၠဂုဏ်အ္စာသာရဝန္တ က္ညကလေၚ်စဴကၠုၚ်နူဍုၚ်အၚ်ဝ(မာန္တလေဝ်)ရ။ ဇူမံၚ်ပ္ဍဲဘာဇၞော် ကွာန်ရုတ္တံၚ်ဏံတုဲ အ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ် ကဵုဏာပရိုၚ်ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာဂုဏာလၚ်္ကာရ၊ ဘာကျာ်၊ ကွာန်လၟိုၚ်တေံရ။ "နာဲဂုဏ နာဲနွံပၟိက် သၟိက်မိက်ဂွံပံက်တိုက်လိက်မ္ဂး နာဲသာရကလေၚ်စဴကၠုၚ် နူဍုၚ်အၚ်ဝတုဲရ၊ ယဝ်နာဲနွံပၟိက်မ္ဂး နာဲက္ညကၠုၚ် နိမန်ကေတ်ညိ" ဂွံမိၚ်ကေတ်ဂလာန်အ္စာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ်ဟီုတုဲ၊ ဟွံလံမွဲသာ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာကဵုဒါယကာဘာၜါတၠ ကၠုၚ်စိုပ်ဘာဇၞော်ကွာန်ရုတ္တံၚ် ဆဵုဂဗကဵုအ္စာတၠကေုာံတၠဂုဏ်အ္စာသာရဝန္တရ။
အတိုၚ်ဒၠောံဗ္တောန်အ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ်ဂှ် ဒုၚ်သာဓုကာတုဲ အခိၚ်စိုပ်မ္ဂး က္ညဒုၚ်ဏာအ္စာလိက် စဴအာဘာကျာ် ကွာန်လၟိုၚ်တေံရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၂ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် (၈) မံက် အခိၚ်နူဂယး ၈ နာဍဳ နိမန်နၚ်သၚ်ပွဳပွိုၚ်တုဲ သ္ပသ္ဘၚ်ကၞာပံက်တိုက်လိက်ဘာကျာ် ကွာန်လၟိုၚ်ရ။ ဒါယကာတအ် ကောံပေၚ်အလုံမွဲဘာတုဲ အ္စာဂုဏာလၚ်္ကာရဟီုဂလာန် ဟိုတ်ဂွံဒးပံက်တိုက်လိက် "အခိၚ်အဲဍောတ်သွတ်တေံ နကဵုစေတနာထတ်တ် တိက်အာကတ်ပရိယတ် မပ္တံကဵုတိုက်လိက် ဘာကအ်ကြုက် ကွာန်ပါၚ်ကၟာ၊ ကွာန်ကၠအ်သတ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဒးကလေၚ်စဴကၠုၚ်မံၚ်ဘာ မွဲနှေံမွဲနှေံတုဲ ဟွံစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴရန်တၟံ ကတ်လိက်ဟွံဖဲ လ္ၚတ်လိက်ဟွံအိုတ်တုဲ စိုတ်ဟွံပြေလ္တူပရိယတ်ဏီ၊ ဗွဲကြဴဏံ ကာလအဲဒှ်ကၠုၚ်ကျာ်ဇၞော် ၜိုန်ချပ်မံၚ်ပံက်တိုက်လိက်သၞာံဗွဲမလံကီုလေဝ် ဂၠဲါအ္စာလိက်ဟွံဂွံဏီတုဲ ဟွံဒှ်ပံက်ကၠုၚ်တိုက်လိက်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ဂွံနၚ်အ္စာလိက် ကောန်ကွးအ္စာတၠရုတ္တံၚ်တုဲ ပ္ဍဲဘာပိုဲဏံ ဂွံပံက်တိုက်လိက်ဍာံဍာံရ။ ဗီုအဲစိုတ်မိပ်မြဟ်ဂှ် ဒါယကာဘာတံလေဝ် ကဵုမိပ်မြဟ်စိုတ်တုဲ မၚ်မွဲအာအ္စာလိက်ခိုဟ်ဟ်အိုတ်ညိ။ အ္စာလိက်ကီု သၚ်ကၠုၚ်ကတ်လိက်ပ္ဍဲဘာပိုဲဏံကီု ညံၚ်ဂွံဒှ်တသိုက်ဂှ် ဒါယကာတံ ကေတ်တာလျိုၚ်ထံက်ပၚ်အာအိုတ်ညိ။ လ္တူသၚ်ကောန်ကတ်လိက် ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴကဵုနွံမ္ၚဵုအိုတ်ညိ" သာ်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဟီုမြော်ဏာဂလာန် ပ္ဍဲလဒေါဝ်အခန်ကၞာ တ္ၚဲသဘၚ်ပံက်တိုက်လိက်ရ။
စေတနာကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဝွံ ထေက်ကဵုညးဂမၠိုၚ် ဒးသ္ပအထိုၚ်အသးအံသဝ်ရ။ ပ္ဍဲလ္တူအ္စာလိက်မွဲလှ်ေလေဝ် ဟွံကေၚ်ဟီု ဟွံကေၚ်ညာတ်ဒုဟ်ရ။ ကောန်သၚ်မကေၚ်သ္ပဒတဴကၠုၚ် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ဘာကျာ်ဝွံ လၟုဟ်ဒှ်အာညးမၞုံပိုန်ဂ္ဇံဘာဂမၠိုၚ် -