cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Халх журам XYIII зууны үеийн монголын хууль цааз
Зохиогч энэхүү бүтээлийн өмнөх өгүүлэлд “Халх журам”-ыг монгол хууль цаазын шилдэг нь буюу дээд нь гэж үзсэн. Ийм ч учраас Халх журам эрдэмтэд, шинжээч нарын анхаарлыг эрт дээр цагаас татсаар ирсэн юм. Монголын нүүдлийн феодализмын бүх үндсэн шинж чанар, XYIII зууны эхэн үеийн монголын нийгмийн тогтолцоо энэ сурвалж бичигт онцын тодорхой тусгалаа олсон боловч Халх журам өдгөө хүртэл ялангуяа хууль зүйн талаар бүрэн гүйцэд судлагдаагүй байгааг тэмдэглэвэл зохино”[28] гэжээ.
Профессор С.Жалан-Аажавын дээр дурдсан бүтээлүүд нь Халх журамын зохицуулалт, хэм хэмжээний агуулгад илүүтэйгээр анхаарсан бөгөөд Халх журам дахь тэмдэглэсэн газар орны нэр, тахил шүлэг, хүний цадиг намтар зэрэг асуудлыг үндсэнд нь орхигдуулжээ. Мөн төрөлжүүлэн авч үзэхдээ эх сурвалжийн үндсэн бүтцийг эвдсэн, зарим нэгэн үг хэллэгийг орхигдуулсан зэрэг алдаа багагүй тохиолдож байна.
Профессор Г.Совд нэгэн бүтээлдээ “Түшээт хаан тэргүүтэй халхын ноёд цугларч “гурван хошууны их цааз” гэгчийг батлан тогтоосноос хойш янз бүрийн газар хуралдан тогтсон хуулиудын эмхтгэл нь халх журам гэж нэрлэгдсэн юм”[30] гэжээ.
1965 онд С.Д.Дылыков Халх журамыг судалж “Халха джирум”[31] хэмээх бүтээл хэвлүүлсэн бөгөөд уг бүтээлдээ Ж.Цэвээний орчуулсан Халх журамын орчуулгыг нягтлан, эх сурвалжийг орос орчуулга, монгол бичгийн гар бичмэл, зарим нэгэн үг, утгын тайлбар хийж хэвлүүлсэн юм. Мөн уг бүтээлд монголын хууль цаазын хөгжлийн ерөнхий тойм, Халх журамын судалгааг дэлгэрэнгүй авч үзсэн.
С.Д.Дылыковийн судалснаар Халх журамд 24 хууль тогтоомж, зарлиг багтдаг, он тоололын хувьд – 1709, 1718, 1722, 1724, 1728, 1736, 1746, 1754, 1770 онд тогтоосон цаазуудыг багтаасан, мөн тэрээр зарим жилүүдэд хэд хэдэн хууль баталсан /1709, 1722, 1724 бусад/ гэж үзсэн. Халх журамд уг хуулийг баталсны дараа монгол, манж, хятад хэл дээрх бусад эх сурвалжаас олсон хуулийг багтаасан гэж үзжээ.
Түүний судалгаанд “Халх журам нь монголын амьдралын төрөл бүрийн харилцааг зохицуулсан. Гэвч эдгээрийн дотроос лам, феодалуудын эрх ямбыг илүүтэй тусгасан. Богд гэгээн тэргүүтэй дээд хэргэм зэрэг бүхий лам, феодалууд бүх татвар, хураамжаас чөлөөлөгдөж, тэд өөрсдийн шүүхтэй, ардуудын эрхийг зааж боолчилдог байв”, мөн “Халх журам хууль нь феодалуудын эдлэх газар, ноёдын засаглал, хамжлагат ардтай байхыг тодорхойлж байв. Ард нь ноёдоос шууд хамааралтай, тэдгээрийг үнэгүй ажил хийлгэж, өөрсдийн үзэмжээр шийтгэж, бусдад худалдах эсхүл бэлэглэж байсан. Ардууд нь ёс төдий өөрсдийн гэсэн мал, гэр, эд хогшилтэй байсан боловч энэ бүх зүйл ноёных бөгөөд хүссэн үедээ ямар ч өршөөлгүйгээр хурааж авдаг байлаа. Энэ талаар Халх журам хуулийн ихэнхи зүйлд тусгалаа олсон байдаг”, “Дээд хэргэм зэрэг бүхий лам, буддын сүм хийдүүд нь Халх журам хуулийн дагуу онцгой хамгаалалтанд байдаг. Хутагт, түүний хийдийн эд хөрөнгийн эрх нь хамгийн түрүүнд хуулиар хамгаалагддаг. Халх журамын дагуу хаан, ноёд нь хутагтын өмнө тухайн үедээ үндсэндээ Халхын “толгой” байж шууд тэдгээрийн зарлигаар захирагдаж байх ёстой байлаа” [32] гэж үзэл сурталжсан дүгнэлт хийсэн.
С.Д.Дылыков Халх журамын агуулгыг нарийвчлан судалж “Халх журамын хуулийн эмхтгэлд 1691 онд манжийн дарангуйллаас Халхыг хүлээн зөвшөөрч, 1696 онд Канси эзэн хааны дараа хэвлэгдсэн 1709 оны хууль чухал байр эзэлдэг. Дараагийн хуулиуд нь 1709 оны хуулийг нэмж, засварласан байдаг. Тэдгээр нь 1696 оны “Монголын хууль тогтоомжийг” улам нэвтрүүлэх зорилгоор хэвлэгдэн гарч байсан. Тухайлбал, 1746 оны хууль чухал баримт бичигт ордог бөгөөд энэ нь манжийн болон монголын ноёд, тэдгээрийн харъяат иргэдийн хоорондын бодит харилцааг харуулсан байдаг. Энэхүү эмхэтгэл нь хошуудад өртөөний албаны журам, худалдаа наймааны асуудлыг зохицуулж Чин улсын дарангуйлалд байсан Халхын амьдралын олон талыг гэгээрүүлсэн” гэж хятад дорнодахины эрх зүйн сэтгэлгээ, позитив эрх зүйн хэм хэмжээ бүрэлдэхэд чухал нөлөө үзүүлснийг тэмдэглэсэн юм.
Монголын эрх зүйн түүхэнд хууль цаазад нийгмийн харилцааг төрөлжүүлэн зохицуулж байгаагүй бөгөөд хуулийн бичвэрт эмх цэгцгүй болохыг С.Д.Дылыков ажиглаж “Халх журамд материалууд нь он дарааллаар болон бүлэглэн ангилсан байдлаар ч байдаггүй. Халх журамын эмхэтгэл нь цаг хугацааны хувьд янз бүрийн үед бий болсон онцлог шинжээрээ ангилагдсан олон тооны хууль, зарлигаас бүрдсэн байдаг бөгөөд заримдаа энэ нь бие даасан хэсгийг олоход бэрхшээлтэй байдаг. Энэ нь хувьсгалаас өмнөх монголын хуулийн системчилэлийг харуулдаг. Халх журмыг он дарааллын хувьд болон Канси, Цянлуны /1736-1795/ үеийн “Монголын хууль тогтоомжтой” харьцуулан үзвэл байнга манжийн засаглалын үеийн Гадаад монголын бүх аймгуудад гаргаж байсан шүүхийн практикийг нэвтрүүлж байсныг бид мэдэж болох юм”[33] гэсэн нь эл үеийн эрх зүйн сэтгэлгээн гарч байсан шинэ үзэгдлийг онцлон тэмдэглэжээ.
Тэрээр энэхүү бүтээлдээ урьд өмнө уг цаазыг судалсан эрдэмтдийн дүгнэлтийг шүүн тунгааж “Оросын судлаач Б.Я.Владимирцов “Монголчуудын нийгмийн байгуулал” бүтээлдээ Халх журам болон 1640 оны Монгол-Ойрадын хуулийг талын феодалын эрх, санкцийг тусгасан хууль гэж дурьдсан. Б.Я.Владимирцов заншлын хэм хэмжээ нь монголын хуулийн эмхэтгэлийг бүрдүүлэхэд нөлөөлсөн байж болох юм хэмээжээ. Энэхүү бүтээл нь хууль цаазын эртний дурсгал бичиг дээр үндэслэн монголын нийгмийн байгуулал болон Монголын түүхийн дунд болон шинэ үеийн тухай өгүүлсэн гэдгийг эх сурвалжийн баримтад түшиглэн дүгнэсэн[34]. Мөн “Халх журамын талаар В.А.Рязановский монголчуудын эрх зүйн зан заншлын хэм хэмжээг тусгасан дурсгалт бичиг юм гэжээ. /зарлигийн хэм хэмжээ болон дүрэм журамын илэрхийлэл/” гэж, профессор Ш.Нацагдоржийг “Халх журам хуулийн холбогдох зүйл заалт дээр үндэслэн шавийн захиргаанаас гаргасан шүүхийн шийдвэрийн эмхэтгэлийн талаар академич Ш.Нацагдорж бяцхан товхимол гаргасан. Товхимолын зохиогч “Халх журам” нь манжийн ноёрхолын үед үйлчилж байсан феодалын үеийн иж бүрэн эмхтгэл хэмээн үзэж байна.[35] гэх зэргээр Халх журамыг судалсан эрдэмтдийн бүтээлд дүгнэлт өгчээ.
БНХАУ-ын судлаач Дорнотив 1989 онд “Халх журам” хэмээх бүтээл туурвисан нь өмнөд хөршид хийсэн анхны судалгаа гэж үзэж болно. Дорнотивын энэхүү судалгаа нь “БНМАУ-ын нэргүй хүний харьцуулан зассан гар бичмэл дэвтэр болно. Энэхүү суурь дэвтэр нь А, В, С, D, Е таван дэвтэрийг харьцуулсан...”[38] гэжээ.
Дорнотивын судалгаа нь Халх журамын таван өөр хувилбар эхийг харьцуулсан гэж байгаа боловч уг эхүүдийг манай улсад хадгалж буй эхүүдийн аль болохыг тогтооход нэлээд төвөгтэй байна. Мөн нөгөө талаас уг эхүүд нь түүний бичсэнээр “...харамсалтай нь бүлгийн тоогүй бөгөөд байршуулал нь өмнө хойно тонгорон хутгалдаж, бүлэг бүр зүйл хуваагаад, тайлбарчгүй байв.” гэжээ. Гэх мэтээр түүний судалгаанд уг эхийн талаар нэлээд ойлгомжгүй тайлбар хийсэн байна.
Дорнотивийн бүтээлд хийсэн уг эх сурвалжийн тайлбар нь хэлзүйн болон түүхэн тайлбар бөгөөд мөн дээр дурдсан эхүүдийн бичлэгүүдийн зөрүүг харьцуулан авч үзсэн хэдий ч тодорхойгүй эх сурвалжийн харьцуулалт учир шинжлэх ухааны судалгааны бүтээл гэж үзэхэд учир дутагдалтай.
Халх журамыг Б.Я.Владимирцов, В.А.Рязановский, Ц.Жамсранов, Г.Совд зэрэг эрдэмтэд хэв хууль буюу заншлын эрх зүйн дурсгал, харин С.Жалан-Аажав тэдгээр эрдэмтэдийн дүгнэлтийг эрс эсэргүүцэж “феодалын төрөөс тухайн үеийн нийгмийн тогтолцоог хууль тогтоох журмаар бататган бэхжүүлэхэд чиглэсэн жинхэнэ хууль мөн байсан”[39] гэж үнэлсэн. Харин өнөөдрийг хүртэл “Халх журам” хэмээх эх сурвалжийн уг эхийг монголын уламжлалт хууль цаазууд, тэдгээрийн дотор 1640 оны “Их цааз”-аас улбаатай хэмээн дүгнэлт хийсэн хэдий ч үнэндээ бол түүнийг нотолсон судалгаа, мөн “Халх журам” хэмээх нэр томьёо болон түүний доторхи цаазуудын агуулгын харьцуулсан судалгаа, хэм хэмжээний бүтэц зэрэг асуудлыг хараахан судлаагүй.
Улаан малгайт (1953 оны кино)
Улаан малгайт нь 1953 онд бүтээгдсэн германы үлгэрийн кино юм. Энэ киног Гриммийн Улаан малгайт үлгэрээс сэдэвлэн бүтээсэн ажээ. Тус киног хамгийн анх 1953 оны аравдугаар сарын 25-нд Эссен хотын хэд хэдэн кино театрын дэлгэцнээ гаргасан байна.
Эшлэл
Ангилал:1953 оны кино Ангилал:Германы кино Ангилал:Үлгэрийн кино Ангилал:Хүүхдийн кино Ангилал:Улаан малгайт Ангилал:Ах дүү Гриммийн зохиолоос сэдэвлэсэн кино
Куэсань-гүнь
thumb|Умар Чүнчон дахь Куэсань (цэгтэй нь) Куэсань хошуу (солонгосоор 괴산군 - куи-сан-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Умар Чүнчон аймгийн хошуу (군 күнь). 842.1 км² газар нутагт нь 2006 онд 37,952 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 10 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Вильям Галлас
Вильям Эрик Галлас (William Eric Gallas, 1977 оны наймдугаар сарын 17-нд төрсөн) нь Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч юм.
Галлас эх нутгаасаа хөлбөмбөгийн замналаа эхлүүлсэн бөгөөд Английн Премьер лигийн Челси багт 2001 оны тавдугаар сард 6.2 сая фунт стерлингээр ирж 2006 оныг хүртэл лигийн 159 тоглолтонд оролцож 14 гоол хийжээ. Харин Арсенал багт дөрвөн жилийн гэрээгээр 2006 онд элсч 10 дугаарын өмсгөлтэйгээр гол тоглогч, багийн ахлагч болтлоо 2010 оныг хүртэл тоглосон юм.
Тоттенхэм Хотспур багт 2010 оны наймдугаар сарын 20-нд шилжиж иржээ.
Холбоос
Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Кан багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Францчууд Ангилал:1977 онд төрсөн
Клинт Демпси
Клинтон Дрю "Клинт" Дэмпси (Clinton Drew «Clint» Dempsey, 1983 оны гуравдугаар сарын 9-нд Техас мужийн Нэкедоучис хотод төрсөн) — АНУ-ын хөлбөмбөгчин бөгөөд Сиэтл Саундерс болон АНУ-ын шигшээд тоглодог.
Замнал
2004 онд Америкийн лигийн шилдэг залуу тоглогчоор драфтаар элссэн Нью Инглэнд Революшнээс тодорч, улмаар АНУ-ын шигшээд дуудагдав.
2005 оны Алтан цомд АНУ түрүүлэхэд Испани, Египет болон Бразилын хаалгыг Дэмпси гоолджээ.
2006 оны ДАШТ-д Ганыг Дэмпсигийн гоолоор ялахад улс даяар түүнийг шилдэгт тооцох болсон юм.
Английн Фулхэмд элссэн 2007 онд Демпси шигшээн хамтаар Алтан цомд дахин аваргалж, шилдэг тоглогчоор шалгарав.
2012 оны наймдугаар сарын 31-нд Тоттенхэм Хотспур түүнийг 7.5 сая еврогоор элсээлжээ.
Дэмпси 2014 оны зургаадугаар сарын 16-нд Ганатай тулахад (2:1) 29 секундэд ДАШТ-ий V хурдан гоолыг оруулж, улмаар гурван тэмцээн дараалан гоолдсон анхны Америк тоглогч болов.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Фулхэм багийн тоглогч Ангилал:Сиэтл Саундерс багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Нью-Ингланд Революшн багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Бельгийн лигийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2005 оны Алтан цомд (КОНКАКАФ) оролцогч Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2007 оны Алтан цомд (КОНКАКАФ) оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2011 оны Алтан цомд (КОНКАКАФ) оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Ньютон (нэгж)
Ньютон (Тэмдэглэгээ: Н) - Олон улсын нэгжийн системийн (СИ) хүчийг хэмжих нэгж юм. Олон улсын хэллэг - Newton (Тэмдэглэгээ: N). Хөдөлгөөний хуулиуд ба хүч, жин, хурдатгал зэрэг ойлголтуудыг хооронд нь холбосон, английн эрдэмтэн Исаак Ньютоны нэрээр нэрлэгдсэн. Алдарт эрдэмтнийг өөд болсноос хойш 2 зууны дараа буюу СИ систем нэвтрэх үед хүчийг нюьтоноор хэмжиж эхэлсэн.
Ньютон нь уламжлагдсан нэгж бөгөөд, Ньютоны II-р хуулиар дараах байдлаар тодорхойлогддог: 1кг жинтэй биеийн хурдыг, хүчний чиглэлийн дагуу 1с хугацаанд 1м/с-ээр өөрчлөхөд зарцуулагдах хүч. Ө.х. 1 Н = 1 кг·м/с2.
2005 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
2005 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн (2005 World Judo Championships) нь Египетийн Каир хотод 2005 оны 9 сарын 8-наас 11-нд зохиогдсон, жүдогийн 24 дэх удаагийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн юм. Тэмцээний шилдэг тамирчнаар Бразилын Жоао Дерли шалгарсан.
Ньютон (нэгж)
Бусад нэгжээр
Нюьтон нь хүчний бусад нэгжээр дараах байдлаар илэрхийлэгдэнэ:
СИ дэх зэргүүд
Ангилал:СИ-системийн нэгж Ангилал:Хүчний нэгж
2005 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Эшлэл
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Солонгосын дорнод булан
Солонгосын хойгийн зүүн хойд хэсэг буюу Умард Солонгосын Өмнөд Хамгён, Канвонь нутагт тулан байдаг.
Умард хэсэгт Хамхөн-Хыннам, өмнөд хэсэгт Воньсань гэсэн хоёр гол боомт байна.
1800-2000 м гүн, эрэг орчмоо 60 м гүн байна. Булангийн өргөн хамгийн ихдээ 100 км байна.
Радио нэвтрүүлэг
thumb|300px|Урт долгионы радио станц thumb|300px|Нэвтрүүлэх ба хүлээн авах схем thumb|300px|2006 оны байдлаар FM радио нэвтрүүлэх станцууд thumb|300px|2006 оны байдлаар AM радио нэвтрүүлэх станцууд
Радио (Radio). Латины radiare — «гэрэл цацах, цацрах» гэсэн үгнээс гаралтай.
Нэвтрүүлгийг дуу чимээний тусламжтайгаар хязгаарлагдмал бус тооны сонсогчдод дамжуулдаг техник хэрэгслийг өргөн утгаар нь радио гэж нэрлэдэг. Явцуу утгаар нь авч үзвэл Олон Нийтийн Мэдээллийн Хэрэгслийн (ОНМХ) нэг төрөл, сэтгүүл зүйн салшгүй бүрэлдэхүүн хэсэг мөн. Радиог цаг хугацаа, үүсэл хөгжлийн хувьд ОНМХ-ийн хоёр дахь гол хэрэгсэл гэж үздэг. Түүний гол онцлог шинж нь мэдээллийг зөөгч нь дуу чимээ болдогт оршино. Радио холбоо (радио долгион ашигладаг өргөн нэвтрүүлэг, эсвэл утсан дамжуулагчаар өгдөг нэвтрүүлэг) мэдээллийг шуурхай, богино хугацаанд хэмжээ, хязгааргүй орон зайд дамжуулахын хамт дохио (сигнал) хүлээн авах үйл явц, дамжуулах тухайн цаг мөчид нэгэн зэрэг явагддаг. Үүнээс үзэхэд болж байгаа үйл явдлыг газар дээр нь тухайн цаг мөчид шууд дамжуулж чадах радио нэвтрүүлгийн тэр шуурхай шинжийг тогтмол хэвлэлийн үйл ажиллагаанд ашиглах боломжгүй юм.
Тойм
Радио орчин үед: дамжуулах, хүлээн авах радио техник их боловсронгуй болж, дуу чимээ, хөгжим, амьд яриа зэрэг авиа, дуу чимээний бүх төрөл, хэлбэр, хэв маяг, өнгө аясыг бүрэн дамжуулах боломжтой болсон байна.
Өдгөө радио нь "стерео", "квадро" бичлэг хийх, нэвтрүүлэх түвшинд хүрч, техникийн боломж нь улам хүчтэй нэмэгдэж, аливаа үйл явдлыг тусгах, тайз дэлгэцийн тоглолтыг дамжуулах, хөгжмийн бүтээлүүдийг нэвтрүүлэхэд "дүрслэлийн" дуу чимээ, авиаг дамжуулах чадвар нь эрс сайжирч байна. Энэхүү боломж нь бүх төрлийн эвлүүлэг хийх, аль хэдийд өнгөрсөн нэвтрүүлгийг дахин ашиглах, эсвэл хэсэгчлэн "эшлэл" авах, "эвлүүлэн зохиомжилсон" бүтээл хийх зэрэг янз бүрийн аргыг өргөн хэрэглэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
Радиогийн өөр нэг онцлог шинж нь ямар ч дүрсгүй мэдээлэл дамжуулахад оршино. Энэ нь өнгөцхөн харахад радиогийн сул тал- "дутагдал" боловч түүний өвөрмөц онцлог шинжийг илэрхийлдэг дуу чимээ нь телевизд хэрэглэх боломжгүй тэр үүрэг, зорилтыг биелүүлж чаддагаараа давуу талтай юм. Радиогийн дүрслэлгүй мэдээлэл дамжуулдаг онцлог нь сонсогчдод нэвтрүүлэг хүлээж авах хоёр хэсэг боломжийг бий болгодог. Нэг дэх нь "цэвэр" дуу чимээг нэлээд гүнзгий, бүрэн гүйцэд хүлээж авахтай холбоотой юм. Учир нь сонсогч амьд яриа, хөгжим, амьдралын дуу чимээнээс хөндийрөхгүй, өөрийн анхаарлыг түүнийг дагалдаж буй янз бүрийн нэмэлт дуу чимээнд "хандуулахгүй" шууд хүлээн авах боломжтой.
Радио үйл явдал болж байгаа тухайн нөхцөл, орчны сонсогч мэдээллийг хүлээж авахад зайлшгүй шаардлагатай бүх хэсэг, бүрэлдэхүүний дуу чимээг шүүж авах замаар түүнд хүлээн авагчийн анхаарлыг төвлөрүүлдэг. Радио мэдээллийг хүлээж авах боломжийн хоёр дахь хэсэг нь сонсогчийн оюун санаандаа дүрслэн бодох чадварыг илрүүлэхэд чиглэгдсэн төсөөллийг идэвхжүүлэх асуудалтай холбоотой байдаг.
Радио театр, радио жүжиг, уран зохиолын бүтээлийг унших, хөгжим-уран сайхны зохиомжийг нэвтрүүлэх нь жүжигчний дүр төрхөөр дамжуулж Гамлет, эсвэл Лир ванг төсөөлөхийг шаардаж байгаа хэрэг биш, харин хөгжим болон эх бичвэрийн тусламжтайгаар тухайн бүтээлийг хүлээж авсан сонсогчийн онцлогт тохирсон баатрын дүр төрхийг өөрийнхөөрөө төсөөлөх боломж олгодог. Радиогийн ийм онцлог шинж нь түүний зарим сул тал, сөрөг шинжийг давхар илэрхийлдэг.
Радио нэвтрүүлгийн өөр нэг онцлог шинж бол түүнийг хүлээж авах үед гараар, эсвэл нүдээр гүйцэтгэх бусад ажлыг давхар хийх боломжтой юм. Тиймээс радиог сонин хэвлэл, телевизийг тэр болгон ашиглах боломжгүй янз бүрийн нөхцөл, орчинд (өглөө ажил эхлэхээс өмнө радио сонсох, замд яваа үед ашиглах, үйлдвэрийн болон ажлын үед, гэр орны нөхцөлд г.м.) амар хялбар сонсох зөөврийн радиотехникийг ашиглах боломжтой зэрэг нь мэдээллийг хүссэн цагт, амархан, арай өргөн хүрээнд хүлээж авах нөхцлийг бүрдүүлэх сайн талтай. Гэхдээ өөр ажилтай хавсрах замаар сонсож байгаа мэдээлэл нь ямагт хоёрдугаар байранд үлдэж, тодорхой хэсэг нь хүлээж авсан мэдээллийн «цаана» үлддэг тохиолдол бий. Өөр нэг онцлон тэмдэглэх зүйл бол радио нэвтрүүлгийг хэчнээн олон сувгаар дамжуулах боломжтой боловч сонсогч тухайн цаг мөчид зөвхөн ганцхан нэвтрүүлгийг сонсох болно. Учир нь сонин хэвлэлтэй адил түр хойшлуулах, завтай үед дахин сонсох боломжгүй юм.
Түүх
1919 оны хоёрдугаар сарын 27-нд радиогоор харилцдаг Морзийн дохионы оронд “Алло, алло / байна уу, байна уу/ Доод Новогородын радио лаборатор ярьж байна. Нэг, хоёр, гурав… Ямар сонсогдож байна?” гэсэн хүний дуу санамсаргүй цуурайтжээ. Ийнхүү радио долгионоор анх дуу хоолой нэвтэрсэн байна. 1929 онд Москвагийн Радио нь ЗХБНУ-ын албан ёсны олон улсын өргөн нэвтрүүлгийн станц үйл ажиллагаагаа эхлүүлжээ.
Радиогийн алтан үе: 1925-1950-иад оны үед радио дэлхийн  хүмүүсийн мэдээлэл авдаг  хэрэгсэл төдийгүй гол зугаа  болж байсан тул түүхэнд радиогийн алтан үе гэж нэрлэдэг. Нөгөө  талаасаа  радио нь хэл ярианы бодит орчин, үгийн хүч чадлыг бүхнээс илүү мэдрүүлэгч  гайхамшигт хэрэгсэл юм.
Монгол улсад  1934 оны Наймдугаар сард Монголын радио  үүссэн түүхтэй.
Төрөл
Радиог эзэмшил харьяаллаар нь:
Ном сурах бичиг
Радио сэтгүүл зүйн удиртгал
Мөн үзэх
Радио
Радио давтамж тодорхойлох
Радио мэдээ
Ангилал:Радио
Аксу тойрог
Аксу — Хятад улс (БНХАУ)-ын Шиньжян орон (ШУӨЗО)-ы харъяат тойрог буюу аймаг.
Засаг захиргааны хуваарь
Аксу тойрог дотроо 1 хот, 8 шяньд хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Хятадын захиргааны дүүрэг Ангилал:Шинжааны суурин Ангилал:Хятадын түүхэн улс
Тувалу
Тувалу улсын нийслэл нь Фонгафале. Умард Номхон далайн Элисийн арлуудад багтдаг арал улс юм.
Хүн амаараа Ватикан хот улсын дараа орохоор, хамгийн цөөн хүн амтай тусгаар тогтносон улсуудын нэг юм. Газрын түвшин нь маш доогуур бөгөөд хамгийн өндөр цэг нь 5 метр. Тиймд далайн түрлэг эхлэхэд арлын урд хэсэг нь усанд автах тохиолдол цөөнгүй. Ирээдүйд далайн түвшин энэ эрчээрээ өндөрсвөл энэ улс нь бүхэлдээ живнэ гэж судлаачид үзэж байна.
Топ лэвэл домэйнийн нэг болох .tv ийг нь Америкийн нэг компани 50 сая доллараар худалдан авсан гэж яригддаг. Үүнээс олсон орлогын нэг хэсгийг 2000 онд НҮБ-д гишүүнээр элсэх зардалд хэрэглэжээ. Монгол улстай хараахан дипломат харилцаа тогтоогоогүй байгаа.
Цахим холбоос
Ангилал:Арлын орон Ангилал:Австрали ба Далайн орон Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон Ангилал:Хамтын Нөхөрлөлийн орон Ангилал:Австрали ба Далайн орнуудын арлын бүлэг Ангилал:Номхон далайн арлын бүлэг Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Полинезийн арлын бүлэг
Танзани
Танзани, албан ёсоор Бүгд Найрамдах Нэгдсэн Танзани Улс (Jamhuri ya Muungano wa Tanzania), нь Дорнод Африкт хойд зүгт Кени, Угандатай, баруун зүгт Руанда, Бурунди, Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улстай, өмнө зүгт Замби, Малави, Мозамбик улстай хиллэн оршдог. Зүүн талаараа Энэтхэгийн Далайгаар хүрээлэгдсэн.
1996 онд төрийн байгууллагууд нь Дар-эс-Салаамаас Додома руу нүүж Додомаг улсын нийслэл болгосон. Дар-эс-Салаам нь тус улсын эдийн засгийн гол төв хэвээр байна.
Түүх
Өнөөгийн Танзани нь 1880-1919 онд Германы колони бөгөөд нэг хэсэг байсан. Үндэстнүүдийн Лигийн тогтоолоор тус нутаг дэвсгэрийг Британийн мандатад шилжүүлснээр 1919-1961 онд ийм статустай байжээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед энэхүү нутаг дэвсгэрийг цэргийн пост болгон ашиглаж байсан бөгөөд санхүүгийн тусламжаас гадна зэвсэг хэрэглэлээр хангаж байв. 1960 онд Британийн захиргаанд байсан Танганьикагийн Амбан сайдаар Жюлиус Нерере томилогдсон ба 1961 онд Танганьика тусгаар тогтноход Ерөнхий сайд болжээ. Танганьика 1963 онд тусгаар тогтносон хөрш улс Занзибартай 1964 оны дөрөвдүгээр сарын 26-нд нэгдэж Танзани улсыг байгуулсан. 1970-аад оноос хойш тус улсад анх удаа 1995 онд ардчилсан сонгууль болсноор нэг намын ноёрхол эцэс болжээ.
Тусгаар тогтносныхоо дараа удалгүй социалист улс болсон Танзанид эдийн засгийг нь доройтуулсан бүтцийн өөрчлөлт хийх нөхцөлтэйгээр эдийн засгийн тусламж олгогдсон. Тус улсын нийгэм, эдийн засгийн хүрээ социалист хэвээрээ байх үед капитализм руу огцом шилжсэн тул энэхүү эдийн засгийн хүндрэл бэрхшээл үүссэн юм. 1980-аад онд Танзанийн ДНБ өссөн боловч хүний хөгжлийн индекс нь буурчээ.
Танзанийн эдийн засгийн хөгжил саад бэрхшээлтэй тулгарч байгаа хэдий ч тус улсын байгалийн нөөцийн экспорт өсч байгаа учраас хэтийн төлөв сайтай харагдаж байна.
Эшлэл
Ангилал:Африкийн орон Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Монгол түүхэн бичиг үсгүүд
Хамгийн хуучных нь болох Монгол бичиг нь одоо хүртэл хэрэглэгдсээр буй хамгийн их амжилт олсон бичиг юм.
Их Монгол Улсын өмнө
Манай эриний зургаа, долоодугаар зуунд монголчууд өөрийн Өвөг монгол хэл, Монгол брахми бичигтэй байжээ. Энэ нь Манай эриний 571-582 онд бичигдсэн Бугатын хөшөөний бичээс хийгээд Манай эриний 601 онд бичигдсэн Хүйс толгойн монгол брахми бичээсээр гэрчлэгдэнэ. Германы эрдэмтэн Дитер Мауэ, Солонгод Л.Хурцбаатар, Францын эрдэмтэн Александер Вовин нар энэ тухай тусгай судалгаа хийжээ. Солонгод Л. Хурцбаатар “Өвөг монгол хэл – Монгол брахми бичиг” зэрэг эрдэм шинжилгээний ном бүтээл хэвлүүлжээ.
Киданууд нь их, бага гэсэн хоёр төрлийн бичигтэй байсан. Эдгээр нь одоо ч гэсэн бүрэн тайлагдаагүй.
Монгол бичиг
Монгол хэлд зориулан бүтээгдсэн хамгийн анхны болоод хамгийн их амжилт олсон бичиг. Чингис хааны бичгийн түшмэл Тататунга, уйгур бичигт суурилан зохиосон бөгөөд уйгур бичиг нь өөрөө арамей бичгээс гаралтайгаар үүссэн согд бичгээс эхтэй юм.
Монгол бичгийг өөрөөр босоо бичиг, хуучин монгол бичиг, худам монгол бичиг, уйгуржин бичиг гэж олон янзаар нэрлэдэг.
Монголын Эзэнт Гүрэн мөхсөний дараахи хоёр зуун жилд монголчуудын дунд утга зохиол, орчуулгын ажил тасалдаж зогссонгүй, харин бага хэмжээгээр боловч үргэлжлэн явагдаж байсныг 1944 онд Өвөр Монголын Олон сүмийн нуранхай суварганаас олдсон 211 гар бичмэл тасархай хуудаснуудын боодол гэрчилж байгаа юм. Тэдгээрийн бичлэгийн хэлбэрийн онцлог, мөн бичсэн цаасыг химийн аргаар шинжилсэний дүнгээс үзэхэд гар бичмэл тасархай хуудаснууд нь цөм XV зууны эцэс XVI зууны үед хамаарагдаж байгаа ажээ, 211 тасархай хуудасны давуу ихэнх нь буддын шашны холбогдолтой ном судрын орчуулга, зөвхөн дөрвөн хуудас нь шашны бус иргэний агуулгатай (захидал, сүмд өргөсөн зүйлсийн жагсаалт, сургаал) зэрэг болно.
XVI зууны эцсээс эхлэн буддын шашны ном судрыг монголчлох ажил улам хүчтэй болов. Тэр үеэс бичиг ном заах ажил ч идэвхжиж ирсэн байна. Аюуш гүүшийн дэргэд нэлээд олон хиа нар шавилан сууж байсан тухай мэдээ байдаг. Аюуш гүүш бол XVI зууны Монголын эрдэм номтой хүмүүсийн нэг мөн. Тэр нь ялангуяа Монголын орчуулгын түүхэнд их зүйл бүтээснээс гадна энэтхэг, төвөд үгийг монгол бичгээр галиглах ёсыг 1587 онд боловсруулан гаргажээ. Эдгээр шавь нарын дотор 1621, 1624, 1627 онуудад Халхын Цогт тайжийн чулууны бичээсийг сийлэлцсэн бөгөөд Лигдэн хааны үед орчуулсан монгол Ганжуурын дотор байдаг “Хутагт эрдэнэ гарахын орон” нэрт их хөлгөн судрыг бичсэн, Сэцэн дайчин хиа багш байжээ. Аюуш гүүш Юань улсын үед Шаравсэнгэгийн монголчилсон Хутагт Банзрагч хэмээх таван сахъяа” гэдэг их хөлгөн судрыг 1587 онд дахин засаж орчуулсан ба мөн Хутагт цагаан шүхэрт, Хар хэлэн нэрт зэрэг номыг XVI зуунд монголчилсон байна. Аюуш гүүшийн зохиосон галигийг “Али гали” үсэг хэмээн нэрлэдэг нь энэтхэг хэлээр эгшиг гийгүүлэгчийг тэмдэглэх үсэг гэсэн утгатай болно. Өнө эртний түүхтэй монгол бичиг маань олон монгол хэл, аялгууны авиалбар, түүний хувилбарыг нэгтгэн цөөн тэмдэгтээр тэмдэглэж чадсан боловсорсон бичиг боловч харь орны үгийг нарийн тодорхой тэмдэглэхэд үсгийн тэмдэг дутагдах болжээ. Ер нь ямар ч цагаан толгойн үсгийн тэмдгүүд энэ шаардлагыг хангаж чаддаггүй юм. Тийм ч учраас хэл, хэлний авиаг шинжлэн судлах, сурч мэдэхийн тул тусгай нарийн тэмдэгт үсгүүдийг зохиодог. Ийм үсгийг галиг үсэг буюу транскрипци гэдэг. Ийнхүү тухайн хэлний бүх авиаг бүх онцлогтой нь тэмдэглэх галиг үсгийг авиан зүйн галиг үсэг гэдэг. Одоо дэлхий дахины олон улсад галиг үсэг хэрэглэхдээ латин цагаан толгойн үсгийг суурь болгож түүнд олон нэмэлт тэмдэг нэмж хэрэглэх заншилтай болжээ. Тухайн хэлний авиалбар, түүний хувилбарыг хэлэхүйн урсгалд нь нарийн тэмдэглэхийг эрхэмлэсэн транскрипци буюу үгчлэн буулгах авиа зүйн галигаас гадна уг хэлний цагаан толгойн үсэг бүрийг үсгийн нэгэн тэмдэгтээр тэмдэглэх транслитераци буюу үсэгчлэн буулгах галиг гэж байдаг. Бид одоо монгол бичгээ сурахдаа үсэгчлэн буулгах галиг хэрэглэн агула (уул), халагун (халуун), шибагу (шувуу) гэх мэтээр тэмдэглэж байгаа билээ. 1587 онд Харчины Аюуш гүүш монгол бичгийн галигийн тогтолцоог зохион боловсруулжээ. Монгол бичгийн хэлний түүхэн хөгжлийг монголч эрдэмтэн Б.Я.Владимирцов гурван үетэй гэж үзсэн бөгөөд өдгөө хүртэл дэлхийн монголч эрдэмтэд даган баримталж байна. Тэрхүү хөгжлийн үе бүрийн онцлогийг монголч эрдэмтэн Г.Д.Санжеев ”Монгол хэлнүүдийн харьцуулсан хэлзүй” хэмээх номдоо: Монгол бичгийн хэлний хөгжлийн шинэ үе буюу сонгодог бичгийн хэл буй болоход монгол бичгийн галигийн тогтолцоог боловсруулан зохиосон нь үлэмж нөлөө үзүүлсэн бөгөөд академич Б.Ринчен:
“Аюуш гүүшийн галиг үсэг зохиосноос хойш олон ном судар орчуулсан, зохиосон зүйлд тэр галигийг нь хэрэглэсэн цаг нь яг монгол хэлний шинэ үе гэж шинжилсэн үе таарах тул шинэ үеийн эх нь тэр галиг зохиосон оноос тоолж болох магадлал баримтыг нь бид олжээ” /Ш.Чоймаа. Галиг үсэг. хэмээн бичсэн буй
Тод бичиг
Ойрадын лам Зая Бандид Намхайжамцын 1648 онд зохиосон. Монгол бичгийг жинхэнэ аялгатай нь ойртуулах, мөн төвд ба санскрит хэлүүдийг хялбар бичих зориулалтаар бүтээгдсэн. Тод бичиг хэмээн нэрлэсний учир нь Монгол бичгийг тодорхой нарийн болгосныг өгүүлж буй. 1924 он хүртэл Орос дахь Халимагууд хэрэглэж байсан. Хятадын Шинжаан мужид Ойрадууд одоо болтол хэрэглэдэг.
Вагиндрагийн үсэг
Вагиндрагийн үсэг нь 1905 оны үед Буриадын лам Агваандорж монгол, тод үсэгт тулгуурлан зохиосон буриадын шинэ үсэг юм. Вагиндра үсэг монгол болон тод бичгийн аль алинаас ялгарах нэг гол ялгаа нь үгийн эхэн, дунд, адагт орох үсгийн дүрс хэлбэр хувирах ёс байхгүй. Энэ нь орос (кирилл), славян зэрэг өрнө дахины бичгийн тогтолцооны нөлөө юм. Вагиндрагийн үсгээр 1905-1910 оны хооронд Санкт-Петербург хотноо чулуун бараар нэлээд хэдэн ном хэвлэн гаргажээ.
Дөрвөлжин бичиг
Дөрвөлжин бичиг (дөрвөлжин үсэг) нь Хубилай хааны зарлигаар төвдийн Пагва лам Лодойжалцан 1269 онд зохиосон бичиг юм. Дөрвөлжин бичиг хэлбэр дүрсийн хувьд төвд үсэгт, зурлага бичлэгийн хувьд Монгол бичигт тулгуурласан 44 үсэг бүхий авианы цагаан толгойт бичиг юм.
Соёмбо үсэг
Соёмбо гэж санскрит хэлээр "өөрөө буй болсон гэгээн үсэг" гэсэн утгатай. Соёмбо бичгийн эхний бирга тэмдэг нь өнөөг хүртэл Монгол улсын туг далбаан дээр тусгаар тогтнолын бэлгэ тэмдэг болон тасралтгүй уламжилсаар өнөөдрийг хүрсэн алтан соёмбо юм.
Хэвтээ дөрвөлжин үсэг
Соёмбо үсгийн хамтаар Занабазар нь хэвтээ дөрвөлжин үсэг гэгчийг зохиожээ. Энэ нь 1801 онд л дахин нээгдсэн бөгөөд одоогоор хэрэглээ нь тодорхойгүй.
Латин үсэг
1941 оны 2 сарын 1-нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс латин үсгийг албан ёсныхоо бичгээ болгосон боловч хоёрхон сарын дараа буюу 3 сарын 25-нд энэ шийдвэрээ буцаажээ. Албан ёсоор бол Монгол хэлний бүх дуу авиаг тэмдэглэж чадахгүй байсан тул больсон гэсэн хэдий ч дараахан нь ЗХУ-ын бүрэлдэхүүн улсуудтай бараг нэгэн зэрэг кирилл үсгийг албан ёсны болгосон тул энэ нь улс төрийн бодлого байсан байж магадгүй.
Кирил үсэг
Кирилийг 1946 онд Монголын албан ёсны бичиг болгосон. Монголд хэрэглэгдэж буй кирил цагаан толгой нь Оросынхоос 2 үсгээр илүү (ө, ү).
Кирил нь Грек үсгээс гаралтай бөгөөд IX зуунд амьдарч байсан Болгарын Кирилл, Мефодий Гэгээнүүд түүнийг стандартчилсан гэдэг.
Кирилл монгол үсэг нь сурахад хялбар, интернэт хэрэглээнд дасан зохицдогоороо давуу талтай. БНМАУ кирилл үсгийг сурталчилсаны дараа монголчуудын бичиг үсгийн түвшин хурдацтай өсч 95 гаруй хувьд хүрсэн.
Бусад
Монгол хэлийг мөн Хятад, Араб бичгээр тэмдэглэж байсан. Арабаар бичигдсэн монгол хэлний толь бичиг байдаг бол Монголын соёлын анхныд тооцогдох бичгийн дурсгал болох "Монголын Нууц Товчоо"-г Монгол хэлийг Хятад ханзаар галиглан бичсэн хувилбар нь өнөөгийн хувилбаруудын эх болж байна.
Гадаад холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл
Лукас Моура
Лукас Родригес Моура да Силва (Lucas Rodrigues Moura da Silva; 1992 оны наймдугаар сарын 13-нд Сан-Паулу хотод төрсөн) — Бразилын хөлбөмбөгчин бөгөөд Францын «ПСЖ» болон Бразилын шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Хэрэйд
thumb|249x249px
Хэрэйд НТӨ III зуун Хүннү улсын үед Хүннүгийн бүрэлдхүүнд байжээ. Хожим нь өмнөд Хүннү нь Хан улстай холбооны улс үүсгэн дагаж ороход Хэрэйдүүдийн зарим нь тэр дагаж орогсодын дунд байсан аж. Хятадууд Хэрэйд гэх үгийг Хэлүнь гэж дууддаг болохыг ӨвөрМонголын судлаачид нотлон өгүүлдэг юм. Хэрэйдүүд эрт цагтаа бөө шүтлэгтэй байсан бөгөөд Өмнөд Хүннүгийн Хэрэйд Бөө Бэх гэх ноён Хан улс мөхсөний хойно Чань-Аань хотыг эзлэн авч төрт улс байгуулж байсан баримт үлджээ. Гэвч энэ Хэрэйдүүд нь Хятадад уусан сураггүй болжээ. Умрад Хүннүгийн бүрэлдхүүнд байсан Хэрэйдүүд нь Сяньби, Нирун, Түрэг, Уйгар,Киданы үеийг бүтцээ хадгалан өнгөрөөж XII зуунтай золгожээ. Хэрэйдүүдийн гол цөм нь Хэрэйдийн ханлиг гэгдэж  Орхон, Хэрлэн голуудын хооронд, Найманы зүүн талд нутаглаж байсан бөгөөд ханы орд өргөө нь Туул голын эрэг дээр голлон нутаглаж байсан гэдэг. Энэ Хэрэйдүүд Киданы үед Христийн шашинд орсон байсан нь Марко Пологийн тэмдэглэлд тодорхой байдаг юм.
Лукас Моура
Амжилт
Багийн
6 сарын 13
6 сарын 13 нь Григорийн тооллын жилийн 164 дахь (өндөр жил бол 165 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 201 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0613 #13
Лукас Моура
Амжилт
Бразилийн шигшээ
Хэрэйд
Чингис хааны бэр, Тулуйн эхнэр нь хэрэйд аймгийн несторын шүтлэгтэй Сорхагтани Бэки байсан бөгөөд Мөнх, Хубилай, Хүлэгү, Аригбөх зэрэг түүний хөвгүүд хожим их хаад болсон билээ.
Түүх
Угтаа хэрээ гэсэн үгэнд олон тооны "-д" нөхцөлийг залгаж бүтээсэн нэр гэж эрдэмтэд тайлжээ. Өөрөөр хэлбэл хэрээ шувууг өөрийн овог болон аймгийн онгон сүлд болгон шүтдэг овгийнхны нэр юм. Бас христос гэдэг шашны нэртэй холбосон тайлбар ч байдаг.
Лукас Моура
Гадны холбоос
Ангилал:Бразилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Бразилын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Пари Сен-Жермен багийн тоглогч Ангилал:Сан-Паулу багийн тоглогч Ангилал:Бразилчууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Хэрэйд
Түүх
Хэрээд аймаг нь Хятан, Алтан улсын үед монгол нутагт оршиж байсан томоохон хүчирхэг аймаг байсан юм. XIII зуунаас өмнө Хэрээд, жирхин, конкайд, сакаид, тумауд, албат, тункайд, хиркун гэдэг Хэрээдийн найман аймаг байжээ. Хэрээдийн гарал үүслийн талаар түрэг, монгол гэсэн хоёр ацан судалгаа байдаг. Судалгааны явцад монголын салбар аймаг байсан нь батлагддаг байна.
Нутаг дэвсгэр
Хэрээдийн хожуухан үеийн нутаг нь Яг Ябган (Заг Завхан), Туул, Сэлэнгэ, Элсэн говийн хооронд байж баруун талаараа наймантай зах нийлж, хойд талаараа мэргидтэй хил залгаж, зүүн талаараа төв монголчуудтай нутаг савлаж, өмнөд талаараа тангудын Ся улстай хязгаар тулсан байжээ.
Хятаны сүүлч, Алтан улсын эхэн үед Хэрээдийн хан Тоорилын зуны ордон нь Далан-Даваа гэдэг газар, өвлийн орд нь Онгийн голд байсан хэмээн түүхэн сурвалжид тэмдэглэжээ. Эдгээр газрууд нь Орхон голын сав дагуу байгаа болно. Тоорилын баруун жигүүрийн цэрэг анги нь: Тулсутан, Джалсутанд, зүүн жигүүрийн цэрэг анги нь: Илат, Тарат (тариат), Айджиэ, Күтүкэн (Өтүкэн), Урут, Укрут, Ийлет, Тертит-д нутагладаг байжээ. Энэ нь Хэрээдийн ханы нутгийн хожуу үеийн мэдээ боловч тэд өвөг дээдсээсээ тэнд нутагшин суусан нь мэдээж юм.
Хаад
XII зууны эхэнд Маркус хан Хэрээдийн төр барьж байсан, тэр цагт татарууд хүчирхэг Хэрээдийн эсрэг хандаж нэлээд эв түнжингүй байжээ. Чухам ингэж Алтан улсад хараат байсан татарууд нь Хэрээдийн хан буюруг Маркусыг гэнэдүүлэн барьж, Алтан улсад хүргүүлэн модон илжигт хадаж амийг нь хороосон ажээ.
Буюруг хан Маркус хоёр хүүтэй: нэг нь Куржакуз буюруг, нөгөө нь Гүр хан байжээ. Гэвч Маркусын хоёр хүү нь Хэрээдийн ханлигийн төрийн эрх мэдлийг тэр даруйд залгаж эзлээгүй. Маркусаас хойш Сарык хан гэгч (XII зууны эхэн үед) Хэрээдийг мэдэж явсан ажээ.
Сарык ханы үед Хэрээдийг татарууд гурван удаа довтлон түйвээж зугатагсдыг нэхүүлж мөрдүүлэн тусгай баг цэргээр үлдэгсдийг тонуулсан хэмээн Рашид-ад-Дин бас бичжээ. Түүний дараа Сарык хан Орхон голын эхэнд орд бууж, алчи татарын 70 овгийг гэнэдүүлэн дарахаар цэрэг сэмхэн зэхэж байгаад Сарык ханы нэг цэрэг татарт очиж нууцыг задруулан мэдээлснээс болж сэрэмжгүй байсан Сарык хан татарын цэрэгт тэндээ цохигджээ.
Сарык ханы хамт тулалдааны газраас Тарбай каян хэмээх эмэгтэй зугатан гараад: "Бид дээдэс доодсыг хорсгон гомдоож байлаа." гэж хэлэхэд "Энэ эмэгтэй зөв хэлж байна" гэж Сарык хан хүлээн зөвшөөрч байжээ. Үүнийг хянаж үзвэл, Хэрээдийн ноёлох хэсгийн захирлага ширүүсэж, ардын хилэн тэмцэл ихтэй байсан нь илэрхий байна. Түүнээс хойш Хэрээдийн ханлиг үнэндээ татарын мэдэлд түр оржээ.
Сарык хан татаруудад ялагдсаныхаа дараа Хажир хэмээх хантай хамтран цэрэг хуралдуулж, татарыг довтолж Хэрэйчин ханлигийг татараас ангижруулан авчээ. Тэр цагт Куржакузын ахмад хүү Тоорил эх Илма хатны хамт татарт олзлогдоод байсныг бас авран гаргажээ. Илма хатанд сэтгэлтэй болсон Элжидайг Хэрээдэд үүрд өгсөн гэнэ. Сарык хан хзрэйдийн ханлигийг хэдий хүртэл мэдэж явсныг лавлан мэдэх баримт байхгүй. XII зууны эхэн хагасын эцсээр Хэрээдийн ханлигийг Маркусын ууган хуү Куржакуз (Сарык ханы хургэн) мэдэх болсон байна. Куржакуз буюруг Тоорилоос гадна бас бус олон хөвүүнтэй байсан гэдэг.
XII зууны эхэн хагаст Хэрээдийн дотор ноёлог ёс хөгжиж, хан хөвүүдийн эрх мэдэл ахиж, бие биеэс тэргүүлэн гарахыг оролдох болсон байна. Куржакуз буюруг хан өөрөө Орду-Балагасун (одоогийн Хар балгас)-нд нутаглаж, дүү Гүр хан, ахмад хүү Тоорил нарт Яг-Ябган (Заг-Завхан) гэдэг газрыг захируулахаар шийдвэрлэж, бусад хүү Юла-Магус, Тай-Тимур тайш нарт Каргас-Буругус гэдэг газрыг мэдүүлэхээр тушаасан байжээ. Тэгээд хэлсэн нь: Хэрэв тэд цуг байвал эвлэхгүй, миний үхсэн хойно эд өглөөнөөс шөнө хүртэл, шөнөөс өглөө хүртэл Хэрээдийн улсыг үлдээхгүй гэжээ. Куржакуз буюруг хан тийм ч шалтгаанаар хөвүүдээ ангид салангид байлгасан гэж түүхэнд тэмдэглэжээ.
Тоорил хан ы үе
Куржакузын нас барсны дараа Тай-Тимур, Бука-Тимур нар эцгийн даатган өгсөн нутгий нь захируулахаар Тоорилыг явуулж, Хэрээдийн хан ширээг эзэлсэн байна. Гэвч Хэрээдийн ханлигийн эрхийг Куржакузын хөвуүд жинхэнэ барьж чадаагүй, харин урьд Илма хатныг дагаж ирсэн Элжидай хэрэг дээрээ Хэрээдийг захиран мэдэж байх болсон ажээ. Тийм учраас Тоорил: "Одоо яагаад улс захирах явдлыг Элжидайд олгов" гэж Тай-Тимур тайш, Юла-Магус хоёроос асууж байжээ.
Тоорил тийнхүү Хэрээдийн эрхийг булаан авах замд орсон байх бөгөөд түүнээс хойш Тоорил аян шалтаг олж, зарим дүү нараа алж, заримыг хөөж, эцгийн суурийг эзэлжээ. Энэ нь XII зууны дундуур үед болсон хэрэг явдал ажээ.
Түүнээс хойш Хэрээдэд үнэндээ хоёр хан сууж, хан ширээг булаалдах ширүүн тэмцэл тасралтгүй үргэлжилж Хэрээдийг төрийн талаар сулруулж байжээ.
"Хоёр наран ургаваас Худгийг усан-баар хугаюу (ширгэюү) Хоёр хаан сууваас Хамаг улсаа баръюу”
гэж Наймалчин гэгч эмгэн Тоорилд зэмлэн сургаж байсан тухай мэдээнээс үзэхэд, Хэрээдийн ханлиг нь тэр үеэр хан ноёдын хоорондын хямрал тэмцлийн хөлд ихээхэн нэрвэгдэж байсан нь тодорхой. Тэр тэмцэлд Хэрээдийн өрнөд дорнод хөршийн хаад, ноёд шууд оролцож эхэлсэн байна.
"Миний ахын нулимс нь бас л эгшээгүй, нугас нь хөшөөгуй байхад, чи ахаа алж, дүүгээ сөнөөж байх. Улс маань хэрхэн үлдэж хоцрох вэ?" гэж Гүр хан Тоорилыг донгодон хэлж, түүнийг талж зугадуулсан гэдэг. Ингэж Тоорилыг түүний авга Гүр хан эсэргүүцэж эхэлсэн ажээ. Тоорил дарагдан зуугаад хүнтэй зугадаж, монголын Есүгэй баатарт ирэхэд Есүгэй "энэ хүнтэй бид нөхөрлөвөл зохино" гэж Тоорилтой Туулын Хар-Түнэ (шугуй)-д анд бололцож, Гүр ханыг довтолж зугатуулан, Тоорилд Хэрээдийг эзлүүлсэн байна.
Хэрээд ба Монголчууд
Ер нь Хэрээд Монголчуудын анд бололцох явдал үүгээр эхэлсэн биш Хэрээдийн Сарык хан монголчуудыг "дүүс" маань гэж үзэж, монгол, хэрээд хоёр хоорондоо гэрлэхгүй, найрамдан явахыг сануулж байжээ. Монголчууд, Сарык ханы хүч суларсныг харгалзан тэдний хүн бүрт арав арван морь өгч тэнхрүүлж байсан удаа бий ажээ. Түүгээр ч барахгүй, Ван ханы авга Гүр хантай Амбагайн хүү Хадаан тайш сайн харилцаатай байжээ.
Хэрээдийн ханлиг XII зууны хоёрдугаар хагаст дотооддоо төрийн тэмцэлтэй, бутархай байсны дээр, түүний хөрш Найманы ханлиг, Тангудын Ся улс, Хар Хятан улсын уулга довтолгоонд Хэрээд эрсэдсээр байсан байна. Энэ нь Хэрээд аймгийн холбооны дотоод төрийн тэмцлийг улам гүнзгийрүүлж, Хэрээдийн ханлигийн эрх мэдэл Тоорил, түүний дүү Эрх Хар хоёрын гар дамжин байсаар Хэрээдийн ханлигийг доройтуулахад хүргэсэн байна. Хэрээд аймаг христос шашин шүтдэг байсан гэж XIII зууны Сирийн нэгэн түүхч бичсэн байдаг.
<references group="http://forum.asuultserver.com/viewtopic.php?f=102&t=168687&view=previous" />
Монголчуудын дунд
Хэрэйд хэмээх нэртэй овог аймаг өдгөө Монгол Улсын Халх ястан дунд, мөн Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон дахь Ордос, Баарин ястнууд дунд бий. Монголчуудын дундах хэрэйдийн гол төлөөлөгч нь торгууд юм. Халимагуудын дийлэнхийг торгууд бүрэлдүүлдэг байсан бөгөөд одоо ч хэвээрээ байна. Махчин хэрэйд зэрэг овогтой торгуудын ноёд угийн бичгээ Хэрэйдийн Тоорил ханаас эхлүүлэн бичдэг байжээ.
Түрэгүүдийн дунд
Казахийн дунд ордод кереи овогтой хүмүүс байдаг бөгөөд тэдний зарим нь Монголд бий. Шиньжяний сая гаруй казахуудын дийлэнх нь найманчууд бол үлдсэн хэсгийн нилээд нь кереи, дулат (долоод) зэрэг монгол гаралтай байж болох хүмүүс юм. Казахстаны баруун талын бага ордын кереит овгийн нэр хэрэйдтэй төстэй ч дунд ордын кереи овгийн нэр хэрэйдийн нэртэй төс багатай тул хэрэйд гаралтай гэдэгт судлаачид төдийгүй зарим түрэгүүд эргэлздэг. Мөн зарим түрэг хүн 12-13-р зууны зарим хэрэйд, татар, тайчууд зэрэг зарим монгол аймгуудыг хамтад нь нэрлэж байсан хар татар гэсэн нэрний хар (түрэгээр кара) гэсэн үг сунжирч кереи болсон, хар татарууд түрэг хүмүүс байсан гэж тайлбарладаг нь үндэсгүй юм.
Эшлэл
Ангилал:Нүүдэлчид Ангилал:Aзийн түүхэн угсаатан Ангилал:Монгол угсаатан Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан Ангилал:Монголын түүх
Борлог хөмрөг
Борлог хөмрөг, Emberiza pusilla, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм.
Гадаад төрх
Тэд зүүн хойд Европ, Азийн хойд хэсгийн ой тайгад нутаглах ба өвөл болоход Энэтхэг, Хятадын өмнөд хэсэгт өвөлждөг. Хус, уд мод холилдсон шилмүүст модот газар амьдран үрээ засаж 4-6 өндөг гаргана. ангаахайгаа тэжээх үедээ хорхой шавьж барих ба бусад үед голдуу ургамлын үр зэргээр холлодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Хөмрөгийнхөн Ангилал:Монгол орны шувууд
Фрэнк Лампард
Фрэнк Жеймс Лампард (Frank James Lampard, Jr., 1978 оны зургаадугаар сарын 20-нд Лондон хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн шигшээд тоглодог.
Замнал
Лампард аав Фрэнк Ричард Жорж Лампардын тоглодог байсан Лондоны Вест Хэм Юнайтедаас мэргэжлийн гараагаа эхэлсэн ажээ. Челси 2001 онд түүнийг 11 сая фунтээр элсүүлсэн түүхтэй.
2014 оны тавдугаар сарын 23-нд Лампард Челсигээс явахаар шийдсэнээ зарлаж, зургаадугаар сарын 3-нд баталгаажуулсан билээ.
Шигшээ
Лампард Английн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд анх 1999 оны аравдугаар сард багтаж байснаас хойш өдгөө 89 тоглолтонд оролцож 22 гоол оруулжээ. 2004, 2005 оны Английн шилдэг тоглогчийн санал асуулгад хоёр жил дараалан өрсөлдөж байв. Евро-2004 тэмцээнд дөрвөн тоглолтонд гурван гоол, 2006 оны ДАШТ-ий урьдчилсан шатны тоглолтуудад таван гоол тус тус оруулж Английн шигшээ багийн мэргэн буучаар шалгарч байлаа.2010 оны ДАШТ-ий урьдчилсан шатны тоглолтуудад дөрвөн гоол оруулж Английг Өмнөд Африк улсад зохиогдсон ДАШТ-д оролцох эрхийг авахад их хувь нэмэр оруулсан билээ.
Хувийн амьдрал
Английн Брентвуд хотын удаан жилийн түүхтэй сургуулийг төгссөн нэгэн ажээ.
2000 онд Лампард, Манчестер Юнайтедийн Рио Фердинанд болон Вестхэм Юнайтедийн Кирон Дайер нарыг Кипр улсын Айя-Напа хотод амарч байх үеийнх нь бичлэгийг Канал 4 телевиз баримтжуулан 2004 онд дэлгэцнээ гаргасан нь ихээхэн шуугиан тарьж байв.
Өдгөө Лампард Английн өмнөд нутгийн Суррей хотод ганцаараа амьдардаг ба тэр Луна, Исла нарын хоёр охинтой. Охидууд нь ээж Элен Ривастайгаа амьдардаг ажээ.
Эгэл гиш
Эгэл гиш буюу морин шош (Vicia faba L.) нь буурцагтны овгийн, өвслөг, нэг наст, гишийн төрлийн нэгэн зүйл ургамал. Эгэл гишийг хүнсний, тэжээлийн, ногоон бордуурын ба бүрхүүл ургамлын зориулалттайгаар тариалдаг. Англиар broad bean, faba bean, field bean, орсоор боб садовый, боб обыкновенный, боб конский гэж тус тус нэрлэдэг.
6 сарын 14
6 сарын 14 нь Григорийн тооллын жилийн 165 дахь (өндөр жил бол 166 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 200 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0614 #14
Солонгос (салаа утга)
thumb|Солонгос орон thumb|Солонгос бүжиг Солонгос ( солонггос, солонгосоор өмнөд улсад нь 한 хань, умард улсад нь 조선 чусонь) гэж Ази тивийн дорнод захад оршсоор ирсэн төр, улс, орон, түүн дээр хэл соёл, зан заншлаар ялгаран бүрэлдсэн ард түмний ерөнхий нэрийдэл юм. Монголын “Солонгос” гэдэг нэр нь эртний Шилла хэмээх нутгаас гаралтай.
Радио сэтгүүл зүйн мэдээллийн бичлэгийн төрлүүд
Зорилго
Радио нэвтрүүлгийн тогтолцооны эзлэх байр суурийг тодорхойлж, онцлог шинжийг илэрхийлэхийн хамт гол шинж чанаруудыг бүрдүүлэн төлөвшихөд оршино. Радио сэтгүүл зүйд өгч буй үнэлэлт, дүгнэлтийн хэмжээ, хэл найруулгын яруу хэрэглэрүүд бичлэгийн төрлийг үүсгэх бүрэлдэхүүний тоонд багтдаг. Аливаа бичлэгийн төрөл зөвхөн нэг шинжээрээ бус, тухайн бичлэгийн төрлийн дотор харилцаа холбоо, харилцан нөлөөлөлд оршиж буй хэд хэдэн шинж тэмдгээр тодорхойлогдоно. Бичлэгийн төрлүүд янз бүрийн дотоод хэлбэрүүдтэй бөгөөд тэдний гол онцлог нь бичлэгийн төрөл зүйлийн үндсэн шинж тэмдгүүдийг хадгалдаг. Гэхдээ бүрэлдэхүүн хэсгийн хоорондох харьцаа тодорхой хэмжээгээр өөрчлөгдсөн байдаг.
Төрөл ангилал
Радио нэвтрүүлгийн төрөл зүйлийн талаарх мэдлэг бол сэтгүүлч өмнө тавьсан зорилтыг бүрэн шийдвэрлэх, нийтлэлийн үр нөлөөг дээшлүүлэх, агуулга хэлбэрийн нэгдлийг хангахад чухал үүрэгтэй юм. Радио сэтгүүл зүйн мэдээллийн бичлэгийн төрөлд:
Радио мэдээ
Радио мэдээ гэдэг бол сонсогчдын олонхийн болон тодорхой хэсэг, бүлгийн сонирхлыг татахуйц нийгмийн чухал ач холбогдол бүхий баримт, үйл явдал, үзэгдлийн талаар шинэлэг мэдээлэл агуулсан мэдээллийн бичлэгийн шуурхай зүйл мөн.
Тайлбар мэдээ
Тайлбарласан мэдээ буюу Тайлбар мэдээ нь үйл явдлын гол зүйлийг мэдээлэхийн хамт түүнд үнэлэлт өгсөн мэдээллийн багавтар хэсэг бөгөөд баримтын талаарх мэдээллээс гадна зохиогчийн санаа бодлыг агуулсан байдаг.
Радио сурвалжилсан тэмдэглэл
Радио сурвалжилсан тэмдэглэл нь болж байгаа (эсвэл болж өнгөрсөн) үйл явдлын шинж чанар, онцлог, утга учрыг дэлгэрэнгүй тайлбарлаж, түүнд үнэлэлт өгч, дүгнэлт хийсэн мэдээллийн бичлэгийн төрлийн бие даасан зүйлийг хэлнэ. Радио сурвалжилсан тэмдэглэл хэлбэрийн хувьд тайлбарласан мэдээтэй нэлээд төстэй юм.
Радио сурвалжилсан тэмдэглэл хамрах хүрээ
Радио сурвалжилсан тэмдэглэлийн хамрах хүрээ, хэмжээ, үнэлэлт дүгнэлтийн түвшний хувьд харьцангуй өргөн, дэлгэрэнгүй байдаг шинжээрээ радио мэдээний цар хүрээнээс эрс ялгаатай. Радио сурвалжилсан тэмдэглэлийг гол төлөв зохиогч өөрөө уншдаг нь түүний нөлөөлөх чанар, итгүүлэн үнэмшүүлэх чадварыг дээшлүүлдэг. Сурвалжилсан тэмдэглэлийн төрөл нь радиогийн мэдээллийн албаны хувьд чухал үүрэгтэй. Учир нь баримтын талаарх мэдээлэл дуусмагц түүний ач холбогдлыг тайлбарлаж, сонсогчид баримтын мөн чанарыг ойлгох, бусад үйл явдал, баримтын дотор эзлэх байр, ач холбогдлыг тодорхойлоход тусалдаг.
Радио сурвалжилга
Радио сурвалжилга бол радио сэтгүүл зүйн гол бичлэгийн төрөл юм. Болж байгаа үйл явдлыг тухайн цаг мөчид амьд яриа, дуу чимээ, хөгжмийн тусламжтайгаар хөгжил, хөдөлгөөн дундаа дүрслэн харуулах зорилго бүхий мэдээллийн бичлэгийн төрлийг радио сурвалжилга гэж нэрлэдэг. Амьд яриа, дуу чимээ бол сурвалжлагын итгүүлэн үнэмшүүлэх, сонсогчдын сэтгэл зүйд нөлөөлөх хамгийн чухал хэсэг байдаг. Радио сэтгүүл зүйд шууд сурвалжилга онцгой байр эзэлдэг. Түүний нөлөөлөх, итгүүлэн үнэмшүүлэх, танин мэдүүлэх чадвар нь ямагт өндөр байдаг.
Радио сурвалжилгын онцлог
Тухайн цаг мөчийн мэдрэмж, зохиогчийн үйл явдлын гэрч, ажиглагч, оролцогч нь байх, “би” баатрын идэвхтэй үүрэг, үйл явдлыг хөгжил хөдөлгөөн дунд үзүүлэх явдал юм. Радио сурвалжилга сэдвийн зорилго, шалтгаан, үйл явдлын ач холбогдлыг тайлбарласан болон үйл явдал болж байгаа газрын “дүр зургийг” үзүүлсэн оршил хэсэг, зохиогчийн тайлбар, оролцогчдын яриа, сэтгэгдлийг тусгасан үндсэн хэсэг, зохиогч болж өнгөрсөн үйл явдалд үнэлэлт дүгнэлт өгч, өгүүлсэн зүйлийг нэгтгэн дүгнэсэн төгсгөл хэсгээс бүрддэг.
Радио сурвалжилга ангилал
Радио сурвалжилга үйл явдлын, үйл явдлын бус байж болно.
Радио сурвалжилга бол болж байгаа үйл явдлыг шууд тусгал төдий зүйл бус, тодорхой хэмжээгээр нийтлэлийн шинжтэй учраас үйл явдлыг дүрслэн харуулахын хамт зохиогчийн үнэлэлт, дүгнэлтийг зайлшгүй агуулдаг онцлогтой.
Радио ярилцлага
Радио ярилцлага бол радио сэтгүүл зүйн хамгийн түгээмэл, чухал төрөл зүйлийн нэг юм. Сонсогчдод ямар нэгэн баримт, үйл явдал, үзэгдлийн талаар мэдээлэл өгөх зорилгоор сэтгүүлч ярилцагч хоёрын хоорондох яриаг радиоярилцлага гэж нэрлэнэ. Энд сэтгүүлч мэдээлэл олж авагч, ярилцагч нь мэдээллийн эх сурвалж, мэдээлэл зөөгчийн үүргийг гүйцэтгэдэг. Ярилцагчийн дуу хоолой, ярианы өнгө төрх, тухайн цаг мөчийн мэдрэмж зэргийг тэр чигээр нь тусгадгаараа сонины ярилцлагаас эрс ялгаатай. Энэ нь түүний итгүүлэн үнэмшүүлэх, хүртээмжтэй, багтаамжтай байх чанарт нөлөөлдөг. Тогтмол хэвлэлд байдаг янз бүрийн нэмэлт тайлбар, уянгын халил радиоярилцлагад маш хязгаарлагдмал байдаг.