cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жеймс Жойс
Анагаах ухаан, хөгжмийг сонирхон судалж байв. 1907 онд Цөөхүүл хөгжим гэсэн уянгын шүлгийн түүвэр гаргасан нь 19-р зууны Элизабет хатны үеийн яруу найргийн уламжлал хийгээд символизмын нөлөө тодорхой хэмжээгээр туссан ажээ. Хүний өөдрөг хүсэл тэмүүллийг мөхөөж буй нийгмийн тухай өгүүлсэн Дублинийхэн (1914) өгүүллэгийн түүвэртээ Дублин хотын оршин суугчдын уйтгарт амьдралыг зураглан үзүүлж, Ирландыг засаглан захирагч англичууд, тэднийг аялдан дагалдагч ирландчуудыг шүүмжлэн буруушаажээ. Гэхдээ л энэ бүтээлд үндэсний эрх ашгийг төлөөх тэмцлээс зайлсхийх хандлага ажиглагддаг.
Зураачийн залуугийн хөрөг романдаа Жойс ёс суртахууны дарамт, дарангуйллыг эсэргүүцэн, шашин суртлыг үгүйсгэж, гэр бүл, бэртэгчин ахуй орчноос залхаж гүйцсэн зураач Стивен Дедалусын оюуны өсөлт хөгжилтийг дүрслэн харуулсан байна. Дедалус хэдийгээр эх оронч сэтгэлгээтэй боловч ард түмнээ чөлөөлөх тэмцлээс татгалзаж, уран бүтээлийнхээ хүрээнээс халилгүй байсаар эх орноо харуусалтайгаар орхиж буй тухай өгүүлжээ.
1922 онд Жойс Гомерийн Одиссей дууллын үйл явдлаас сэдэвлэн жирийн гурван хүний нэг өдрийн амьдралыг дэлгэрэнгүй өгүүлсэн Улисс хэмээх роман бичсэн бөгөөд уг бүтээлдээ хүний санаа сэтгэл, дотоод ертөнцийг өөрчлөлт хувирал дунд дүрсэлсэн нь ухамсрын урсгал (stream-of-consciousness) гэдэг чиглэлийн анхны бүтээл болсон юм. Жойс өдөр тутмын ердийн аж байдал, хэрэг явдлыг ер бусын сонирхолтой бичиж чаддаг зохиолч байжээ.
Ангилал:Ирландын зохиолч Ангилал:Ирландчууд Ангилал:1882 онд төрсөн Ангилал:1941 онд өнгөрсөн
Фернандо Гаго
Фернандо Рубен Гаго (Fernando Rubén Gago, 1986 оны дөрөвдүгээр сарын 10-нд Буэнос-Айрес мужийн Сьюдадела хотод төрсөн) — Аргентины хөлбөмбөгчин Бока Хуниорс болон Аргентины шигшээд тоглодог.
Замнал
Реал Мадрид Бока Хуниорсоос Гагог 2006 оны арванхоёрдугаар сарын 19-нд 20.4 сая еврогоор элсүүлсэн ба 2010 онд бэртэл авч Сами Хедирад байрлалаа алдтал амжилттай тоглодог байв.
Түүнийг 2011 оны наймдугаар сарын 31-нд италийн Ромад зээлэв.
Валенсиатай 2012 оны долоодугаар сарын 19-нд 2016 оны зургаадугаар сарын 30-нд дуусахаар гэрээлэв. Улмаар наймдугаар сарын 31-нд грекийн АЕК-д зээлэгдсэн.
2013 онд Бока Хуниорстоо эргэн иржээ.
Холбоос
Ангилал:Аргентины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Рома багийн тоглогч Ангилал:Валенсиа багийн тоглогч Ангилал:АЕК Афин багийн тоглогч Ангилал:Велес Сарсфилд багийн тоглогч Ангилал:Бока Хуниорс багийн тоглогч Ангилал:Аргентины олимпын аварга Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2011 оны Америкийн цомд оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Аргентины олимпын оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн олимпын аварга Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Аргентинчууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Жек Николсон
Жон Жозеф Николсон (John Joseph Nicholson, 1937 оны дөрөвдүгээр сарын 22-нд Нью-Йорк од төрсөн) нь Америкийн кино жүжигчин, найруулагч, зохиолч юм. Сэтгэл мэдрэлийн өвчтэй хүний хар талыг харуулсан цөөнгүй дүрүүдээр уран бүтээлчийнхээ гайхамшигт авъяасыг харуулсан Холливудын домогт жүжигчдийн нэг төлөөлөл юм. Оскарын шагналд 12 удаа нэр дэвшиж улмаар Хөхөөний үүрэн дээгүүрх нислэг (1975), Сайны туйл (1997) зэрэг кинонуудад бүтээсэн дүрүүдээрээ Шилдэг эрэгтэй гол дүрийн эзэн болж байв. Харин 1983 онд Дотно үгс киногоор хүртсэн Шилдэг эрэгтэй туслах дүрийн шагналыг нь оролцуулбал Дэниел Дэй-Льюис, Уолтер Бреннан нарын хамт Оскарын олон удаагийн эзэн юм. Николсоны тоглосон Дэмий сэлгүүцэгч (1969) киноны Жорж Хэнсон, Сүүлчийн томилолт (1973) киноны Билли Баддаски, Хятад хороолол (1974) киноны Ж. Ж. Жэйк Гиттс, Хөхөөний үүрэн дээгүүрх нислэг (1975) киноны Рэндл Патрик Макмёрфи, Гялбаа (1980) киноны Жек Торренс, Шууданч хонхыг хоёр удаа дардаг (1981) киноны Фрэнк Чэмберс, Улаанууд (1981) киноны Южин О'Нил, Дотно үгс (1983) киноны Гарретт Бридлав, Бэтмэн киноны Жокер, Сайны туйл (1997) киноны хурандаа Натан Р. Жессеп, Хоффа (1992) киноны Хоффа, Чоно (1994) киноны Уилл Рэнделл, Шмидтийн тухай (2002) киноны Уоррен Шмидт, Одогсод (2006) киноны Фрэнк, Хүслийн жагсаалт (2007) киноны Эдвард Коул зэрэг олон олон дүрүүдийг онцлох нь зүйтэй.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч Ангилал:АНУ-ын кино зохиолч Ангилал:Киноны продюсер Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1937 онд төрсөн
Ирландуудыг гадуурхах дайсагнах үзэгдэл
X зууны үеэс эхлэн эртний Англи ба Ирланд үндэстнүүд нь дайсагнасан хөршүүдийн байдалтайгаар оршиж иржээ. Энэ нийгмийн үзэгдэл тэдний дунд их бага хэмжээгээр олон зууны туршид өрнөж эдгээр үндэстнүүд Америкт цагаачилж очисон ч үргэлжилсээр ирсэн байна. Хэдийгээр XX зуун гарсаар хууль ёс илүү хүчтэй хэрэгжиж эхэлсэн ч одоо болтол ялангуяа Англид Ирландуудын эсрэг элдэв гадуурхах үзэгдлүүд тодорхой бага хэмжээгээр гардаг байна.
АНУ-д 1910 оны үеийг хүртэл Ирланд үндэстнүүдийг албаар хамгийн хүнд хортой ажилд авдаг тэднийг бусдаас илүү гадуурхах үзэгдэл элбэг оршиж байв. Англи гаралтай бизнесийн эзэд хаалган дээрээ "Ирланд хүн ажилд авахгүй!" (No Irish Need Apply!) сануулгыг хадсан байх нь энгийн үзэгдэл байжээ.
Ирландад Аянчид (Irish Travelers) нэртэй маш нүүдэлчин маягийн амьдралын хэмнэлтэй үндэсний цөөнх байдаг тэднийг мөн Ирландын үндэсний олонх ба бусад Их Британчууд одоо болтол ихээр гадуурхаж элдвээр дарамталдаг байна.
Бичлэг
Ангилал:Расизм
МиГ-3
МиГ-3 нь сөнөөгч онгоцыг МиГ-1 онгоцыг хөгжүүлэх замаар зохион бүтээгдсэн ба Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед ЗХУ-ын Улаан Армийн Агаарын цэргийн хүчний зэвсэглэлд байж германы Люфтваффе буюу цэргийн нисэх хүчний эсрэг тулалдаж байсан байна.
Эшлэл
Ангилал:Нэг хөдөлгүүрт нисэх онгоц Ангилал:Сөнөөгч онгоц (1940-1949 он) Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны нисэх онгоцны төрөл Ангилал:Микоян-Гуревич Ангилал:Анхны нислэг 1940 он
Самуэл Беккет
Самуэл Барклэи Беккет (Samuel Barclay Beckett, 1906 оны 4 сарын 13 – 1989 оны 12 сарын 22) нь Ирландын жүжгийн зохиолч, яруу найрагч, зохиолч байлаа.
Тэрээр Англи, Франц хэлээр зохиолоо бичдэг байв. 1969 оны Нобелийн шагналтан. Ирландын нийслэл Дублинд коллеж төгсөөд, 1928-1930 онуудад Парист Английн утга зохиолын хичээл зааж байхдаа Whoroscope хэмээх анхны найраглалын номоо хэвлүүлжээ. Зохиолч Жеймс Жойсын нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан бөгөөд тэрбээр Беккетэд их урлахуйн томоохон нөлөө үзүүлсэн гэдэг.
Беккетийн уран бүтээлд амьдрал бүхэлдээ учиргүй гэсэн далд эргэцүүлэл зонхилдог нь утга зохиолын уналт, гутранги үзлийн илрэл гэж зарим судлаачид үнэлсэн нь бий.
Ангилал:1906 онд төрсөн Ангилал:Ирландын зохиолч Ангилал:Ирландын жүжгийн зохиолч Ангилал:Ирландчууд Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
Кембрижийн гүн, Хунтайж Уильям
Кембрижийн гүн, Хунтайж Уильям (Prince William, Duke of Cambridge, Уильям Артур Филипп Луис (William Arthur Philip Louis, 1982 оны зургаадугаар сарын 12-нд төрсөн) нь Уэльсийн хунтайж Чарльз болон Диана гүнж нарын ууган хүү, Хатан хаан II Элизабет болон Эдинбургийн гүн Филипп Маунтбеттен нарын гурав дахь ач хүү юм. Их Британий хатан хаан II Элизабет 2022 оны 9-р сарын 8-нд нас барсаны дараа 74 настай хатан хааны ууган хүү Чарльз хаан болж III Карл нэр авсан. Хунтайж Уильям Их Британий хааны үе залгамжлагч болоод байна.
Холбоос
Ангилал:20-р зууны Британийн түүх Ангилал:Британийн армийн хошууч Ангилал:Их Британийн хунтайж Ангилал:Их Британийн Нууц Зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Мөрөвч одонгийн хүлэг баатар Ангилал:Хонгорзул одон шагналтан (рыцарь) Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн холбооны ерөнхийлөгч Ангилал:Их Британийн полочин Ангилал:Лондоны хүн Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Шиляо
thumb|Шиляо гол газрын зурагт Шиляо (西辽河 Xīliáo Hé, «баруун Ляо») — Хятад улсын Өвөр Монгол орны Тунляо хотоор урсдаг гол.
Өвөр Монголын Шар мөрөн Лууха гол хоёр нийлж Шиляо болно.
Нийт урт - 829 км, сав газрын талбай - 147 мянган км2.
Ляонин мужийн нутагт орж Дунляо (зүүн Ляо)-тай нийлж Ляо мөрөн болно.
1 Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Өвөр Монголын гол мөрөн
МиГ-17
МиГ-17 (руский: Микоян и Гуревич МиГ-17) (NATO-ын нэршил: Fresco) (хятад:Shenyang J-5) (Польш: PZL-Mielec Lim-6) сөнөөгч онгоц нь дууны хурдтай тийрэлтэт сөнөөгч онгоц бөгөөд ЗХУ-д 1952 оноос эхлэн олон хувилбараар үйлдвэрлэгдсэн байна. МиГ-17 сөнөөгч нь Вьетнамын дайн болон Ойрхи Дорнодын олон тооны цэргийн мөргөлдөөнд ашиглагдаж байсан.
Эшлэл
Ангилал:Сөнөөгч онгоц (1950-1959 он) Ангилал:Нэг тийрэлтэт хөдөлгүүрт нисэх онгоц Ангилал:ҮАА-н агаарын тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Вьетнамын дайны агаарын тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Микоян-Гуревич Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны нисэх онгоцны төрөл Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний агаарын тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Анхны нислэг 1950 он
Үүрэг нуур
Үүрэг нуур нь баруун Монгол дахь Алтайн нурууны салбар Цагаан шивээт, Түргэний уулсын хоорондох битүү хотгорт тогтсон гадагш урсгалгүй нуур юм. Их нууруудын хотгорын баруун хойд, Увс нуурын ай савын баруун хэсэгт оршино.
Газар зүй
Нуурын эрэг хөвөө нэлэнхүйдээ бага зэрэг налуу, усанд түрж орсон булан, тохой, хошуу, хойг огт байхгүй, эргийн шугам бага хэрчигдсэн байна. Үүрэг нуур руу Цагаан шувуут гол, Цагдуул гол, Хариг гол зэрэг хэд хэдэн гол горхи цутгах боловч олонх нь түр зуурын урсгалтай юм. Байнгын урсацтай нилээд том гол нь нуурын баруун хойноос цутгах Харигийн гол юм. Харигийн голын цутгалан хавьд намагжиж илдэв төрлийн бут бургас ургажээ. Үүрэг нуур гадагш урсгалгүйн сацуу ууршилт их болохоор нуурын ус давстай байдаг.
Нуурыг эргэн тойрон хүрээлж орших уулын налуу бэл хормойгоор усны мандлаас 15-42 метр өндөрт татралтын 4-6 далан зээг байгаа ба хойд, урд захад 15-20 метр өндөр, үндсэн эрэг 1-2 км урт үргэлжилнэ.
Үүрэг нуурын хотгор говь цөлийн байдалтай тул усны гадаргаас уурших ууршилт их. Жилийн дундаж ууршилт нь 800-900 мм. Усны энэ зарлагыг дээрх гол горхийн урсцаас гадна хур бороо, ул хөрсний ус нөхөж өгнө. Усны ерөнхий эрдэсжилт 4.17 г/л байна.
Нуурын хамгийн гүн нь 42 м хүрнэ. Үүрэг нуурын хотгор говь цөлийн байдалтай тул усны гадаргаас уурших ууршилт их (жилийн дундаж ууршилт нь 800-900 мм). Усны энэ зарлагыг дээрх гол горхийн урсцаас гадна хур бороо, ул хөрсний ус нөхөж өгнө. Усны ерөнхий эрдэсжилт 4.17 г/л байна.
Ургамал ба амьтны аймаг
Ханхөхий, Тогтохын шил, Хархираа Түргэний уулс, Улиастын шилийн ой хөвч, өндөр уул, асга хадаар аргаль, угалз, буга, согоо, ирвэс, шилүүс, янгир, суусар, гахай, нохой зээх, бор гөрөөс, чоно, үнэг, хэрэм, хур, сойр, ятуу, хөтүү, чандага, жирх, хярс, мануул, дорго, өмхий хүрэн, үен, туулай, тарвага, зурам, солонго, алаг даага, сохор номин, шар сүүлт, хулан жороо, бозлог зэрэг ан амьтад, мэргэчид оршино.
Нууруудад хун, галуу, нугас, хотон, ангир зэрэг усны шувууд, хад уул, тал нутгаар хойлог, тоодог, тогоруу, ногтруу, хөхөө, бүргэд, тас, ёл, тоншуул, хэрээ, шаазгай, харцага, болжмор, ууль, сар, шар шувуу, элээ, цахлай, өрөвтас, өвөөлж, Ховд, Бөхмөрөн голд алтан гургалдай зэрэг нүүдлийн болон суурин шувууд элбэг бий. Томоохон голуудад, зарим нууруудад агнуурын загас, баруун монголын хадран, алтан сугас буюу нохой шар загас элбэгтэй.
Эшлэл
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Увс аймгийн нуур
Мел Гибсон
Намтар
Мел Гибсон (Mel Gibson) нэрээрээ олноо танил болсон тэрээр Нью-Йорк хотын Уестчестър тойргийн Пийксил хотод 11 хүүхэдтэй америк-ирланд гэр бүлийн зургаа дахь нь болон мэндэлжээ. Түүний эцэг болон эцгийн талын ах дүүс нь урлагийн хүмүүс байсан тул хүүхдүүд нь тэр дундаа Гибсон болон Дональ нар нь урлагийн авъяастай байжээ. Гибсоны нэрний хувьд эхний үе нь «Гэгээн Мел» болон «Епископ Ардага», хоёр дахь үе нь «Колумба» (нутгийн хуучны дуудлага нь Colm-Cille) нарын Ирландын түүхэн санваартнуудын нэрнээс үүсэлтэй ажээ. 12 настайдаа гэр бүлийнхнийхээ хамт Австралийн Сидней хотод шилжин сууршиж, тэндээ жүжигчний мэргэжлээр Австралийн Драмын урлагийн Үндэсний их сургуулийг төгсчээ.
1979 онд дэлгэцийн бүтээлийн гараагаа «Бүгчим зун» киногоор эхлүүлсэн бөгөөд тухайн жилээ «Тим», «Галзуу Макс» гэх кинонуудад гол дүрд тоглож, эргүүлийн цагдаагийн офицер, мотоцикльч Макс Рокатанскигийн дүрээр хэд хэдэн шагналд нэр дэвшиж байсан байна. Кинонд тоглосоны хөлс чамгүй мөнгө олсон тэрээр ирээдүйн эхнэр Робины хамт Хойд Австралийн Аделаиде хотод бие даан амьдрах болжээ.
1981 он, Австралийн кино дэлгэцийн шинэ танил болсон  Гибсон «Галзуу Макс» цувралын хоёрдугаар ангид тоглон түүгээрээ Америкийн кино дэлгэцийн оддын хүрээлэл Холливудын замналаа эхлүүлсэн байна. 1984 онд тухайн жилийнхээ шилдэгт зүй ёсоор тооцогдох гурван кинонд жүжигчин Энтони Хопкинс, Сисси Спейсек, Дайан Китон нартай хамтран гол дүрүүдэд тогложээ. Австралийн найруулагч Рожер Доналдьсоны найруулсан түүхэн сэдэвт «Баунти» кинонд хөлөг онгоцны офицер Флетчер Кристианы дүр, Америкийн найруулагч Марк Райделийн найруулсан Оскарын шагналд нэр дэвшиж байсан «Гол» кинонд фермийн эзэн Том Гарвиний дүр, болсон явдлаас сэдэвлэн Австралийн найруулагч Жиллиан Армстронгийн найруулсан «Хатагтай Соффельд» кинонд Эд Биддлийн дүрийг тус тус бүтээж Холливудын жүжигчин болсон юм. 1985 онд «Галзуу Макс» цуврал киноны гуравдугаар ангид тоглоод түр завсарласан Гибсон 1987 онд Америкийн найруулагч Ричард Доннерийн найруулсан инээдмийн сэдэвт-тулаант «Үхлийн зэвсэг» кинонд Лос-Анжелесийн цагдаагийн газрын мөрдөгч Мартин Риггсийн дүрийг бүтээсэн бол найруулагч Роберт Тауны найруулсан гэмт хэргийн сэдэвт онц сонирхолтой «Текилагийн өглөөний нар» хар тамхины наймаачин байсан Дэйл «Мак» МакКассикийн дүрийг 1988 онд бүтээв. 1990 онд нээлтээ хийсэн «Утсан дээрх шувуу» кинонд хар тамхины наймааг илрүүлэхэд тагнуулын төв газрын ажилтанд тусалж буй ялтан Рик Жармин, Америкийн кино үйлдвэр «Icon продакшны» анхны бүтээл Уильям Шекспирийн «Гамлет» зохиолоос сэдэвлэсэн «Гамлет» киноны Гамлет, «Эйр Америка» кинонд Вьетнамын дайны үеэр Лаосын нутагт осолддог "Эйр Америка" зорчигч тээврийн онгоцны нисгэгч Жен Риакийн дүрийг тус тус бүтээжээ. 1989 онд байгуулагдсан «Icon продакшн» нь Гибсоны өөрийн нь үүсгэн байгуулсан өдгөөгийн кино үйлдвэрүүдийн томоохон төлөөллийн нэг юм.
Гибсон 1992 онд «Үхлийн зэвсэг», 1994 онд «Маверик», «Каспер» зэрэг кинонуудад гол дүрүүдийг бүтээсэн ба улмаар, 1995 онд Оскарын 10 номинацид нэр дэвшиж "Шилдэг зураг авалт", "шилдэг найруулагч", "шилдэг бүтээл", "шилдэг дууны найруулга", "шилдэг нүүр будалт" зэрэг таван шагналыг хүртсэн «Хатан зоригтон» кинонд Шотландын эрх чөлөөний нэрт тэмцэгч Уильям Уоллесын дүрийг бүтээж өөрөө найруулагч, продюсерээр ажиллаж дэлгэцийн урлагийн бүхий л хүндтэтгэлийг хүлээсэн байна.
Түүний 2000 онд гол дүрд нь тоглосон «Эх оронч», «Эмэгтэй хүн юуг хүсдэг вэ» болон дуу оруулсан «Тахианууд оргосон нь» зэрэг кинонуудын орлого бүгд 100 сая долларыг хол давж шилдэг бүтээлүүдийн тоонд зүй ёсоор тооцогддог билээ.
612 сая орчим долларын ашигаараа бүх цагийн ашиг орлогоороо тэргүүлэгч киноны жагсаалтын эхний 60 дугаарт орох 2004 оны «Христийн хилэн» киног Гибсон бичиж, найруулан продюсерээр нь ажиллаж, түүний «Icon продакшн» бүтээсэн байдаг юм.
Хувийн амьдрал
Гибсон «Галзуу Макс» киноны нэгдүгээр ангид тоглосоныхоо дараахан танилцсан Робин Денис Мур хэмээх эмэгтэйтээгээ 1980 оны зургаадугаар сарын 7-нд гэр бүл болжээ. Нэг охин, зургаан хүүгийн эцэг эх болж улмаар хоёр ач хүүгийнхээ зулайг үнэрлэсэн тэр хоёр 2006 оны наймдугаар сард тусдаа амьдрахаар шийдэн, 2009 оны дөрөвдүгээр сарын 13-нд гэр бүлээ цуцалсан байдаг байна. Одоо Гибсон Оросын төгөлдөр хуурч, дуу зохиогч Оксана Григорьеватай хамтран амьдарч байгаа.
Амжилт болон шагналууд
thumb|right|Мел Гибсон, 2007
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:Америкчууд Ангилал:1956 онд төрсөн
Аминдурал
Хатан
Хорчины Дарагийн охин Бабухай хатан
Эшлэл
Ангилал:Боржигин Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Сэцэн хан аймгийн хүн Ангилал:16-р зуунд төрсөн Ангилал:16-р эсвэл 17-р зуунд өнгөрсөн
Ромас Каланта
Ромас Каланта (Romas Kalanta, 1953 оны 2 сарын 22 — 1972 оны 5 сарын 14) — Литвын тэрс үзэлтэн байв.
Товчхон
1972 оны Тавдугаар сарын 14-ний өдөр Литвын хоёр дахь том хот Каунасын төв гудамжинд орших хөгжмийн театрийн усан оргилуурын дэргэд 19 настай Ромас Каланта өөрийгээ шатаан хөнөөсөн юм. Коммунист дэглэмийг эсэргүүцэгч Каланта "Миний энэ үхэлд манай улс төрийн тогтолцоо буруутай" гэсэн бичиг үлдээжээ. Найз нар нь түүнийг шатаж байх үед аврах гэсэн хүмүүсийг ойртуулаагүй аж.
Бослого ба үр дагавар
Зөвлөлт засгийн газар тухайн үйл явдлыг дараад өнгөрөхийг хүсэж байв. Тавдугаар сарын 18-нд, Зөвлөлтийн засаглал Калантагийн шарилыг олон нийтэд удаан хугацаанд байлгахгүйгээр цөөн хэдэн цаг байлгажээ. Түүний оршуулга дуусан боловч Калантаг оршуулсаны дараа Каунас хотод залуучуудын жагсаал цуглаан хоёр өдрийн турш үргэлжилсэн бөгөөд түүний энэ үйлдлийг дэмжиж хэд хэдэн хүн өөрийгөө шатаажээ. Эдүгээ Каланта Литвын үндэсний баатар хэмээн алдаршжээ. Гудамжинд жагсагчид: "Литвын эрх чөлөө" гэж хашхирч байв. Тэд цагдаагийн хэлтэс болон намын байрууд уруу дайрцгаав. Цугласан олон дунд ихэнхдээ ахлах сургуулийн сурагчид болон залуу ажилчид бүхий босогчдыг КГБ, цагдан сэргийлэх болоод дотоодын цэргийн хүчээр буулгаж авчээ. Дараагийн өдөр нь Эрх чөлөөний өргөн чөлөөнд 3,000 гаруй хүмүүс жагссан бөгөөд 402 хүн баривчлагдсан ажээ. The New York Times Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчнээс нэг хүн үхэж, нэлээд тооны хүн бэртэж гэмтсэн гэж мэдээлжээ.
Жан Батист Жозеф Фурье
Жан-Батист Жозеф Фурье (франц. Jean-Baptiste Joseph Fourier; 1768 оны 3-р сарын 21-нд Осер хотод төрж, 1830 оны 5-р сарын 16-нд Парист нас барсан) нь Францын математикч, физикч бөгөөд Фурьегийн цувралыг судалж эхэлж, тэдгээрийг дулаан дамжуулалтын асуудалд хэрэглэснээрээ хамгийн алдартай. Фурьегийн хувиралт ба Фурьегийн дулаан дамжуулалтын хуулийг түүний нэрээр нэрлэсэн. Фурье мөн хүлэмжийн нөлөөллийг анх нээсэн гэж үздэг.
Намтар
Жан-Батист Жозеф Фурье нь 15 хүүхэдтэй оёдолчин Жозеф Фурье-гийн 12 дахь хүү болж төржээ. Эцэг нь Лотаринги мужийн жижиг худалдаачны гэр бүлээс гаралтай байжээ. Түүний 9 настай байхад эх Эдмэ (Edmée) болон эцэг хоёр нь 1777 онд нас барж бүтэн өнчин хоцоржээ.
17 настайдаа тэрээр цэргийн мэргэжлийг мөрөөдөж, их буучин эсвэл цэргийн инженер болохыг хүсдэг байв. Сургуулийн багш, байцаагч нарын дэмжлэг үзүүлсэн боловч Фурье-гийн гарал үүсэл муу байсан тул түүнд татгалзсан хариу авч сүмд ажилд оржээ.
1788 онд тэрээр францын математикч Жан-Этьен Монтюкла руу алгебрийн талаархи нийтлэлээ илгээсэн боловч хариу аваагүй байна. Фурье 1789 онд сүм хийдээс гарч нийслэл рүү явжээ. Парист ирээд Хааны Шинжлэх Ухааны Академид Ж.Фурье ямар ч зэрэгтэй тэгшитгэлийн тоон шийдлийн тухай илтгэлээ тавьжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын математикч Ангилал:Францын физикч Ангилал:19-р зууны математикч Ангилал:19-р зууны физикч Ангилал:Политехникийн их сургуулийн багш Ангилал:Цахилгаан техникийн анхдагч Ангилал:Шведийн Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Францын Академийн гишүүн Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Францчууд Ангилал:1768 онд төрсөн Ангилал:1830 онд өнгөрсөн
Гидрометаллург
Гидрометаллургийн тухай ерөнхий ойлголт Сүүлийн үед дан ганц механик аргаар боловсруулахад хүндрэлтэй хүдрийг баяжуулах, баяжмал ба завсрын бүтээгдэхүүнийг гүйцээн боловсруулахад технологийн хосолсон схемийг хэрэглэх болсон. Үүний нэг нь гидрометаллургийн процессыг баяжуулалтын механик операциудтай өхамтатгах юмуу эсвэл дангаар нь хэрэглэх явдал юм. Гидрометаллургийн арга нь ерөнхийдөө уусгах арга юм. Гидрометаллургийн процесс явагдах зарчим нь металлуудыг тэдгээрийн хүдэр, баяжмал, үйлдвэрлэлийн завсрын бүтээгдэхүүн, хаягдал зэргээс химийн урвалжийн усан уусмалаар уусган уусмал байдалд шилжүүлэн тухайн металлыг сонгомлоор ялган авахад үндэслэгдэнэ. Гидрометаллургийн процессыг ерөнхийд нь үндсэн ба туслах гэж хоёр ангилдаг. Үндсэн процесс нь эрдсүүд дэх үнэт бүрэлдэхүүнийг уусгагч урвалжийн тусламжтайгаар уусмал байдалд шилжүүлэх уусгалтын процесс юм. Туслах процесст цементаци (металлаар ангижруулах), экстракци, ион солилцоо, электролиз, цахилгаан цэвэршүүлэлт гэх мэт процессууд ордог. Өөрөөр хэлбэл уусмал дахь тухайн элементийн агуулгыг нэмэгдүүлэх, цэвэр металл болон түүний нэгдлүүдийг ялган авах процесс юм. Гидрометаллургийн процессын онолын үндэс Эрдсүүдийн термодинамик тогтворшил болон тэдгээрийн урвалжтай харилцан үйлчлэх урвалын термодинамик шинж чанараар уусгалтын процесс нь тодорхойлогддог. Эрдсийн химийн тогтворшил нь кристалл орон торын энергийн утгаар тодорхойлогдоно. Энэ нь дараах нөхцөлөөс хамаардаг. Үүнд: - кристалл орон торын төрөл - кристалл орон торын найрлаганд агуулагдах атом, молекулын ионы хэмжээ - тэдгээрийн хоорондох химийн төрөл холбоо - торны бүтцийн нэгж болон элементийн исэлдлийн хэм - кристалл орон торын гажилт Кристалл бүтцүүдээс энергийн нөөц хамгийн бага агуулсан нь илүү тогтвортой байдаг. Өөрөөр хэлбэл кристалл торон дахь атомуудын холбоо хэдий чинээ нягт байна төдий чинээ тухайн бодис химийн тогтворшилт ихтэй байдаг. Эрдсүүдийн термодинамик харьцангуй тогтворшлыг Гиббсийн энергийн харьцаагаар тодорхойлдог байна
Гиббсийн энергийн товчлол: ΔG298≈ΔH298 ΔH298 –энтальпийн өөрчлөлт, (тогтмол даралт, температурт явагдаж буй химийн урвалын                                                                               дулааны илрэл) кДж/моль ΔG- Гибссийн энерги, кДж/моль Гибссийн энергийн багасалтын утга нь эрдсийн термодинамик тогтворшилтийн тухай үнэлэлт өгдөг. Гиббсийн энергийн багасалт нь хэдий өндөр байна төдий чинээ эрдсийн тогтворшилт нь өндөр байна. Мөн уусгах процесс явагдах магадлалыг Гиббсийн энергийн багасалтын утга болон химийн урвалын тэнцвэрийн урвалаар тооцон тодорхойлдог. Гиббсийн энергийн өөрчлөлтийн утга нь тухайн урвалын дүнд үүссэн нийт бүтээгдэхүүний чөлөөт энергийн нийлбэрээс анхдагч бүтээгдэхүүний чөлөөт энергийн нийлбэрийг хассантай тэнцүү байдаг. ΔG=ΣΔG бүт - ΣΔGанх Гиббсийн энергийн сөрөг утга нь тухайн урвал явагдах боломжийг илэрхийлдэг бол эерэг утга нь процесс явагдах боломжгүйг тодорхойлно. ΔG-н сөрөг утга хэдий чинээ их байна, урвал явагдах магадлал төдий чинээ их байна. Хүчил, шүлт болон давсны усан уусмалд эрдэс уусах процесс маш олон хүчин зүйлээс харилцан хамааралтай явагддаг бөгөөд химийн урвалын хурд: - температур - уусмалын концентраци - даралт - катализаторын оролцоо - харилцан үйлчлэлцэх талбай - уусч байгаа эрдсийн шинж чанар зэргээс гадна бодит нөхцөлд масс болон дулаан солилцох нөхцөлөөс зихээхэн хамаардаг. Эрдсийн уусалт явагдах үед хатуу-шингэн фазын зааг орчимд уусмал ханасан хэлбэрт шилжин урвалын кинетик буурдаг. Энэ тохиолдолд диффузлэх үзэгдлийг хурдасгах нь (хутгалтын эрчмийг нэмэгдүүлэх) хурданд шууд нөлөөлнө. Иймд урвалын хурд тухайн нөхцөлд диффузлэх хурд эсвэл эрдсийн гадаргууд явагдах урвалын хурдны аль багаар тодорхойлогдоно. Уусгах процесс, түүний ангилал Уусгах процесс нь гидрометаллургийн процессын үндсэн процесс юм. Уусгах процессыг ямар нөхцөлд (P, T, агаар, хутгалт, түүхий эд нь хүдэр эсвэл баяжмал гэх мэт) ямар тоног төхөөрөмжинд явагдаж байгаагаас нь хамааран дараах байдлаар ангилдаг. Үүнд:
- Газар доор буюу байранд нь уусгах. Хүдрийн биетийг тээвэрлэлгүйгээр тэслэн буталж рафинат уусмалыг өндөр даралтаар шахан өгч уусмал цугларах хэсгээс баян уусмалыг газрын гүнээс өөр хоолойгоор соруулан авах замаар уусгах процесс явагдана.
- Далангын уусгалт. Байгалийн жамаар үүссэн уулын жалга, бага хэмжээний хавцалд уурхайгаас олборлосон хүдрийг бутлан, конвейраар тээвэрлэн даланг ихэвчлэн байгуулдаг. Хэрэв уусгалтын дэвсгэр талбай хүрэлцээгүй бол даланг үе шатаар босгодог. Далангын нэг үеийн зохимжтой өндөр нь 10-15м байдаг. Зарим тохиолдолд хүдэр бутлагдаад хүчлийн боловсруулалт буюу агломерац хийгдсэний дараа далангын талбай руу тээвэрлэгдэнэ. Хүдэр дэх зэсийн агуулга овоолгын уусгалттай харьцуулахад өндөр, уусгалтын хугацаа нь хэдэн долоо хоногоос хэдэн сараар ч үргэлжлэх ба энэ нь овоолгын уусгалтаас харьцангуй богино байдаг.
- Автоклавын уусгалт. Өндөр даралт, температурын дор битүү саванд сульфидыг исэлдүүлэн уусгах процессыг автоклавын уусгалт гэнэ. Уусгалтыг хүчилтөрөгчтэй ба хүчилтөрөгчгүй орчинд, өндөр ба нам температурын гэж ангилдаг. Хүчилтөрөгчтэй үед гаднаас уурыг өндөр даралтаар өгдөг эсвэл материалыг уусгагчийн хамт буцлах температур хүртэл халааж өгдөг. Хүчилтөрөгчгүй үед (Боксит, Уран, Молибден, Вольфрам агуулсан баяжмал), содын уусмалаар уусгалтыг явуулдаг.
- Чанын уусгалт. Агаарын даралтын дор механик хутгагчтай чан дотор уусгах процессыг чанын уусгалт гэнэ. Чаны уусгалтаар маш нунтаг хүдэр, флотацийн процессын завсрын бүтээгдэхүүн болон хаягдлыг боловсруулах боломжтой бөгөөд уусгалт явагдах хугацаа харьцангуй бага, металл авалт өндөртэй уусгалтын процесс юм.
- Vat уусгалт. Vat уусгалтыг хялбар уусах, агуулга өндөртэй, нөөц багатай исэлдсэн хүдэрт явуулдаг. Хүдэр нь 1-2см-ээс бага болтол бутлагдсан байх шаардлагатай. Vat-г хийхдээ хүчиллэг уусмал үл нэвчүүлэх материалаар хучигдсан талбай дээр дөрвөлжин хана байгуулж доторх талбайд хиймэл улыг уусмал шүүх материал ба уусмал үл нэвчүүлэх суурины дунд нүх сүвэрхэг хавтангууд байрлуулж хийдэг. Vat уусгалтын баян уусмал дахь зэсийн агуулга маш өндөр, баян уусмалыг овоолго, далангын уусгалтын баян уусмалтай (зэсийн агуулгыг экстракцийн нөхцөлд тохиромжтой болтол ихэсгэх зорилгоор) хольж боловсруулдаг.
- Овоолгын уусгалт. Ил уурхайгаас олборлосон хүдрээ тодорхой хэмжээтэй болтол бутлаад конвейер-стакерын системээр тусгайлан бэлтгэсэн хүчилд тэсвэртэй полиэтилен дэвсгэр дээр овоолго байгуулж уусгахыг овоолгын уусгалт гэнэ. Өөрөөр хэлбэл овоолгын уусгалтын процесс нь дараах үе шатуудаас тогтоно. Үүнд:
1.Ил уурхайгаас олборлосон хүдрээ бутлах
2.Агломерац
3.Овоолго барих
4.Уусах процесс
Үе шат бүрийн үр дүнгээс овоолгын уусгалтын үйл ажиллагаа хамаардаг. Буталж овоолсон хүдрийг уусгаж дууссаны дараа нь зайлуулж өмнөх дэвсгэр дээр дахин шинэ овоолго засдаг аргыг on/off процесс гэнэ. Овоолгын өндрийг тухайн газар нутгийн байршил цаг уурын байдлаас хамааруулан термодинамик хүчин зүйлүүд зохистой хэмжээнд байхаар сонгодог. Овоолгын уусгалтыг хэрэглэдэг үйлдвэрүүд ихэвчлэн 6-10м өндөр, зарим тохиолдолд 2-3м өндөр овоолго байгуулж нимгэн үеэр уусгадаг.
- Эрдсийн био-уусгалт (бактерын) Эрдсийн био-уусгалт нь байгаль дээр орших бичил биет органик бус нэгдлийн исэлдэлтээр ялгарах энергээр тэжээгдэх зүй тогтолд үндэслэгдэж явагдах бөгөөд ердийн атмосферт ус агаарын нөлөөгөөр бактергүй орчинд явагдах исэлдүүлэлтээс олон дахин өндөр хурдтай явагдана. Ихэнх бичил биет нь өсч үржих энергийн эх үүсвэрээ органик устөрөгчөөс авдаг бол био-уусгалтанд ашиглагдах бичил биетүүд нь амьдралын эх үүсвэрээ органик бус нэгдлээс авдаг онцлогтой тул бусад амьд биетэнд өсч үржих үйлчлэл үзүүлэх бололцоогүй. Тэдгээрийн тэжээл нь пирит, арсенопирит, халькозин, халькопирит зэрэг металлын сульфидууд болдог. Ихэвчлэх зэсийн исэлдэлтээс үүсэх хүчиллэг орчинд, жишээ нь халуун рашаан, галт уулын бүс, сульфидээр баялаг бүс, ялангуяа төмрийн сульфидийн орчинд ихэвчлэн тааралдана.
- Бичил биетүүд. Шүүрлийн ус ба халуун рашааны усны хүчиллэг орчинд амьдарч металлын сульфидын найрлаганд байх төмөр ба хүхрийг исэлдүүлэх үйлчилгээ бүхий гетеротроф бактертай харьцангуй цөөн тооны бичил биетүүд байдаг. Эдгээр бичил биетийг ерөнхийд нь хоёр ангилдаг.
1.Хемолитоавтотроф (эрдэс гэх мэт органик бус бодисын исэлдэлтээс энергээ авдаг)
2.Автотроф (хүчилтөрөгчийн эх үүсвэр давхар шаарддаг) гэж ангилдаг. Эдгээр бичил биетүүд нь сул хүчлийн орчинд температурын 0-800С хязгаарт идэвхтэй үржиж хөгждөг ба амьдрах температураараа:
1.Мезофиль(амьдрахад ердийн температур шаарддаг)
2.Термофиль(өндөр температур шаарддаг) гэж ангилагддаг.
1940-өөд оны сүүлээр төмөр исэлдүүлэх үйлчлэл бүхий хүчилд тэсвэртэй бактерыг шинжлэх ухааны үүднээс судлах эхлэл тавигдсан ба анхны бактерыг 1947 онд Колмер, Темпл, Хинкле нар нээж Thiobacillius ferrooxidans хэмээн нэрлэсэн. Био-уусгалтанд термофиль бактеруудын үүрэг нилээд өндөр байдаг. Био-уусгалтын орчин дахь пиритийн исэлдэлтийн экзотерм урвал нь овоолгын дотоод температурыг 60-800С хүргэдэг нь термофилуудыг ашиглах шаардлагыг зүй ёсоор бий болгож байна.
Ангилал:Металлург
Жамбалын Мэнд-Амар
Жамбалын Мэнд-Амар (1945 оны 2-р сарын 14-нд одоогийн Төв аймгийн Лүн сумын "Сугарайн үзүүр" хэмээх газар төрсөн) нь Монголын хөгжмийн зохиолч, хөгжимчин.
Тэрээр 1953-1960 онд бага сургууль, 1960-1964 онд бүрэн дунд сургууль, 1968-1970 онд Марксизм-Лeнинизмийн оройн дээд сургуулийг тус бүр суралцан төгссөн. Эцэг Сандагийн Жамбал нь урлаг соёлын авьяастай, тухайн үeдээ "Бөмбөгөр ногоон" тeатрт хөгжимчнөөр ажиллаж байлаа.
Ж.Мэнд-Амар 15 настайдаа, 1960 оны 10-р сарын 1-нд анх Ардын дуу бүжгийн чуулгад дагалдан хөгжимчнөөр орж урлагийн замаа нээж, төрөлхийн авьяас сонирхолдоо хөтлөгдөн тэр жилээсээ гоцлол хөгжимчний үүргийг гүйцэтгэж эхэлжээ. Ж.Мэнд-Амар энэ үeэс эхлэн гоцлол хөгжимчнөөс Монголын хөгжмийн нэртэй зохиолч болтлоо өсөн дээшилж 40 жил мэргэжлийн урлагийн байгууллагад үр бүтээлтэй ажилласан.
Гоцлол хөгжимчин Ж.Мэнд-Амарын ёочин хөгжмөөр тоглосон олон арван бүтээл сонсогч, үзэгчдийн таашаалыг хүртэж ур чадвар нь өссөөр мэргэжлийн хөгжимчдийн улсын уралдаанд 1961 онд 3-р байр, 1976 онд тэргүүн байрыг эзэлсэн юм. Тэрчлэн Дэлхийн Залуучууд Оюутны 8, 9, 10, 11-р их наадмаас алт, мөнгөн мeдалиар шагнуулж гадаадын үзэгчдээс өндөр үнэлэлт авч байлаа. Ж.Мэнд-Амар гадаадын 50 гаруй орноор айлчлан тоглож Монголынхоо ардын хөгжмийн урлагийг хилийн чанадад сурталчлахад ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн.
Ангилал:1945 онд төрсөн Ангилал:Монголын хөгжимчин Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Монголчууд
Агууриг
Агууриг гэдэг нь температурын зөрөөг хэлнэ.
Жишээ нь: Монголчууд -58 цельсээс ＋50(Говь) цельсийн температурын хэлбэлзэлд амьдардаг. 108 градусын температурын агууригт дасан зохицно гэдэг чамгүй чадвар билээ.
Ангилал:Уур амьсгал
Дельтаметрин
Дельтаметрин нь пиретроид эфирийн инсектицид. Худалдааны нэрүүд: декаметрин, суперметрин, бутофлин, сплэндер, дельтацид, к-отрин, к-обиоль, к-отек, бутокс, веста, децис, фас, NRDC-161
Хэрэглээ
Дельтаметрин нь Дэлхий даяар хамгийн өргөн тархсан, олонд танигдсан инсектицид бөгөөд АНУ-д хортон шавьжуудыг хяналтад байлгахад маш их ашиглагдаж байна. Дельтаметрин нь, пестицидуудын анги дотроос хамгийн аюулгүй ангиудын нэг болох синтетик пиретроидуудын нэгэн гишүүн нь юм. Энэ ангилалын пестицидууд нь усны организмуудад маш хортой учир, усны ойр орчимд хэрэглэх тохиолдолд онцгой болгоомжтой хандах шаардлагатай. Ерөнхийдөө, хүний хувьд аюулгүй гэж үздэг ч, хүнд нейротоксиний үйлчилгээ үзүүлдэг. Дельтаметрин эмэгтэй хүний арьсаар дамжин хөхний сүү рүү нэвтрэн орох боломжтой.
Дельтаметринийг газар тариалангаас эхлээд гэрийн хортон шавьжийг устгах зэрэг олон тохиолдолд ашиглана. Дельтаметрин нь, зэрлэг нохой, мэрэгчид болон нүхний амьтад тээгч нь болдог бөөсөөр тархдаг өвчнүүдийн тархалтыг зогсооход чухал үүрэгтэй. Мөн, аалз, бясаа, хачиг, шоргоолж, зөгий, жоом, бөөс зэрэг гэрийн хортон шавьжуудыг устгахад тустай. Дельтаметрин нь шохойн хорны үндсэн бүрдүүлэгчийн нэг.
Эх сурвалж
Ангилал:ATC-Q Ангилал:ATC-P03 Ангилал:Байгаль орчинд хортой бодис Ангилал:Хорт бодис Ангилал:Бромалкен Ангилал:Нитрил Ангилал:Дифенилэфир Ангилал:Циклопропан карбон хүчлийн эфир Ангилал:Пиретроид Ангилал:Ургамлыг хортон шавж, зэрлэг ургамлаас хамгаалах бодис Ангилал:Эмийн бодис
Райан Шоукросс
Райан Жеймс Шоукросс (Ryan James Shawcross; 1987 оны аравдугаар сарын 4-нд Честер хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Сток Сити» багт төвийн хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
«Бакли Таун» болон «Флинтшир Бойз» зэрэг өсвөр үеийн багуудад тоглож байгаад «Манчестер Юнайтедийн» өсвөрийн багт шилжиж ирэн хоёр жил тоглон 2006 оноос залуучуудын багийн бүрэлдэхүүнд дэвшиж тоглолт хийлгүй Бельгийн «Антверпен» багт зээллэгээр очиж, 2007 оны туршид хоёрдугаар дивизэд 22 удаа гараанд гарч 3 гоол хийж байв. Түүний дараа «ток Сити» багт мөн зээллэгээр тоглож байгаад 2008 оны нэгдүгээр сарын 18-нд албан ёсны гэрээ байгуулан тоглож буй.
Шоукросс 2010-11 оны улиралд багийн анд Сенегал хамгаалагч Абдулай Файегаас ахлагчийн үүргийг хүлээн авч байв.
Английн шигшээн 21-ээс доош насны багийн бүрэлдэхүүнд 2008 онд дуудагдаж Европын 21-ээс доош насныхны аварга шалгаруулах тэмцээний сонгон шалгаруулах тоглолтонд тоглож байсан. Харин залуучуудын шигшээ багт 2010 оны гуравдугаар сард Фабио Капелло Шоукроссийг Египетийн шигшээ багийн эсрэг тоглох тоглолтондоо дуудагдаж, сэлгээний бүрэлдэхүүнд сууж байв.
Тэр 2015 оны нэгдүгээр сарын 1-нд хуучин баг «Манчестер Юнайтедийнхаа» эсрэг (1:1) лигт гоолдов.
Семипалатинскийн цөмийн туршилтын талбай
Семипалатинскийн цөмийн туршилтын талбай нь Семипалатинск-21 гэдэг нэртэй бөгөөд ЗХУ-ын үед цөмийн зэвсгийн туршилт хийж байсан гол туршилтын талбай юм. Энэ талбай нь Эрчис мөрнөөс урагш, Хасагийн умард нутагт оршино. Талбайн газар зүйн солбицлол нь: 50° 7′ 0″ N, 78° 43′ 0″ E. ЗХУ нь 1949-1989 онд энд 456 туршилт хийсэн байна. 1991 оноос хаагдсан байна.
Ангилал:Цөмийн зэвсгийн туршилтын талбай Ангилал:ЗХУ-ын зэвсэгт хүчин Ангилал:Семей Ангилал:Дорнод Казахстан
1 сарын 23
1 сарын 23 нь Григорийн тооллын жилийн 23 дахь өдөр. Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 342 хоног үлдэнэ. Хэрэв өндөр жил таарвал энэ тоо 343 байна. Энэ өдрийг Өмнөд Солонгос, Тайваньд эрх чөлөөний өдөр болгон тэмдэглэдэг ажээ.
Тэмдэглэлт баярууд
0123 #23
Монгол улс Мехикогийн олимпод
Монгол улс Мексикийн Мехико хотноо зохиогдсон 1968 оны зуны олимпын наадам буюу Мехикогийн олимпод оролцсон. Зуны олимпын наадамд хоёр дахиа оролцсон монголчууд анхны медалиудаа хүртжээ.
30px Буудлага
Эрэгтэй
30px Гимнастик
Эрэгтэй
Эмэгтэй
30px Хөнгөн атлетик
Эмэгтэй
Мазимын Экей
Мазимын Экей (1911-1939) Монгол Улсын баатар хүн.
Намтар
Экей 1932 онд баруун дөрвөн аймагт гарсан эсэргүү хөдөлгөөнийг дарахад оролцсон. Халхын голын байлдааны үед VI морьт дивизийн сумангийн захирагч байхдаа давуу хүчтэй дайсны эсрэг баатарлаг тулалдаж амь үрэгджээ. 1939 оны VII сарын 24-нд Гөлөгт Манханд болсон тулалдаанд дайсны давуу хүчний эсрэг сумангаа чадамгай удирдан хориглолтыг эзэлж авахад гарамгай гавьяа байгуулжээ. 1979 онд Монгол Улсын баатар цолоор нэхэн шагнасан.
Гэгээн дурсгал
1925 онд Зөвлөлт Холбоот Улсаас 30 гаруй мал эмнэлгийн мэргэжилтэн ирж, Монгол Улсыг хөдөө аж ахуйн орон болгох суурийг тавьж, мал эмнэлгүүдийг байгуулан, ноос угаах газруудыг олноор нь ажиллуулж эхэлсэн байдаг. Энэ ажил Баян-Өлгий аймагт ч мөн өрнөж, олон залуу орос мэргэжилтнүүдийн удирдлага дор ажиллахад Экей тэнд ноос угааж байжээ. Залуу хүү мал эмнэлгийн газар хоёр жил орчим ажиллаад 17 настайдаа Толбо сумын анхны бага сургуульд орж бичиг үсэг сурсан байна. Ингэхээр Мазимын хоёр дахь хүү 1928-1930 оны хооронд Тэнхимд сурч, бичиг үсэг тайлагджээ. Бага сургуулийг тэр цагт тэнхим гэдэг байсныг манай ахмад үеийн хүмүүс сайн мэднэ. Экей 1930 онд тэнхимээ төгссөний дараа Толбо сумынхаа бага сургуульд бичиг үсгийн багшаар ажиллахын зэрэгцээ хоршооны галч хийв. Чингээд даруй нэг жил өнгөрөхөд 1931 оны төмөр хонь жил Экей идэр залуу 20 насандаа цэргийн албанд морджээ. Тэр Улаанбаатар хотод орших Хужирбулангийн цэргийн ангид алба хааж, жанжин Сүхбаатарын нэрэмжит Цэргийн Ерөнхий Сургуульд суралцаж байхдаа 1932 оны дотоодын зэвсэгт бослогыг дарахад онцгой гавьяа байгуулсан байна. Хөвсгөл аймгаас эх авч, баруун таван аймгийг багагүй түйвээсэн лам нарын энэ бослогыг номхотгоход гарамгай гавьяа байгуулсных нь төлөө түүнийг Бүх Цэргийн жанжин Дэмид сэлмээр шагнажээ. Экей 1934 онд Цэргийн ерөнхий сургуулиа төгсөөд Улаанбаатар хотын I морьт дивизийн II хороонд салааны даргын албыг хааж эхлэв. Энэ үедээ тэр Хуучнаар Сайн ноён хан аймгийн Зоригт гүний хошуу буюу одоогийн Архангай аймгийн Цэнхэр сумын харьяат Сономын Должин хэмээх монгол бүсгүйтэй ханилан суусан байна. 1981 онд хэвлэгдсэн “Халх голын байлдаанд оролцсон ахмад дайчдын дуртгал” номын 538 дугаар талд байх Должингийн дурсамжийг сөхөж үзэхэд “Анх би түүнтэй цэргийн ерөнхий сургууль төгсөөд Улаан хуарангийн нэг ангид байхад нь Өлзийхутагийн хүүхэн Норжинсүрэнтэй үерхэж тэднийхээр орон, гаран явсаар танилцсан юм аа. Өндөр нуруутай, өргөн хар хөмсөгтэй, баахан алиадуу яриа хөөрөө хурцтай, тэгсэн мөртлөө нөхөрсөг даруу түүний минь төрх надад эхлээд таалагдсан юм” гэсэн мөрүүд тод байна. Ингэхээр дэслэгч Экей 1934-1939 оны хооронд Улаанбаатар хотын Нэгдүгээр морьт дивизэд албаа үргэлжлүүлэн хааж, шинэ цэргүүдийг бэлтгэж, сургах ажилд шамдаж байжээ. Сономын Должингийн дурсамжийг цааш нэхэж үзвэл “Экей бид хоёр нэг гэрт ханилан сууж, дөрөв, таван жил амьдрахдаа нэг ч удаа ам муруйж байсангүй. Тэр минь харин ч гэртээ энгийн байхад элдэв зугаатай юм ярьж наргиан цэнгэлтэй байдагсан. Одоо бодоход ямар ч их хөдөлмөрч, махруу хүн байгаа вэ? Салааныхаа цэргүүдийн төлөө байнга санаа тавьж, гутал хувцас нь элэгдэж хуучирлаа гэх ч юм уу, аль эсвэл энэ жил ирсэн тэр гэдэг цэрэг гэрээ санаад яадаг билээ гэж ярина” гэжээ. Энэ бүгдээс үзэхэд дэслэгч Экей үнэхээр зөөлөн сэтгэлтэй, цэрэг дайчдадаа халамжтай байсан нь тодорхой. Харин Экей гэргий Должинтойгоо тун ч найрсуу, эвтэй сайхан сууж, богинохон ч гэсэн утга учиртай, гэрэл гэгээтэй амьдарсан ч үр хүүхэдтэй болоогүй юм шиг байна. Должингийн дурсамж дээр хүүхдийн тухай нэг ч өгүүлбэр байсангүй.
Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн Ангилал:Монгол улсын баатар Ангилал:Монголын хүн Ангилал:Казахууд Ангилал:1911 онд төрсөн Ангилал:1939 онд өнгөрсөн
Хайлах температур
Хайлах температур гэдэг нь бодисын хайлах температурыг нэрлэх бөгөөд энэ нь хатуу төлөв байдлаас шингэн төлөв байдал руу шилжих шилжилт юм. Хайлах температур нь буцлах температурыг бодоход тухайн бодисоос хамааралтай болохоос даралтаас (хайлах даралт) маш бага хамааралтай юм. Хайлах температур болон даралт нь нийлээд хайлалтын цэг гэж нэрлэгдэх ба энэ төлөв байдал нь зөвхөн цэвэр бодисын хайлалтын цэгийг л тодорхойлохоос гадна тухайн бодисын фазын диаграм дээрх зөвхөн хайлах муруйн хэсэг юм. Зарим бодис нь хайлдаггүй бөгөөд учир нь түрүүлээд химийн задралд орсон байдаг бол зарим нь хэвийн нөхцөлд зөвхөн сублимацид орно.
Ангилал:Зааг утга (температур) Ангилал:Бодисын шинж чанар
Занабазар
thumb|Өндөр гэгээн Занабазар
Өндөр гэгээн Занабазар бол Монгол улсын төр-нийгэм, шашин-соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн буюу анхдугаар Богд Жавзандамба хутагт байв.
Тэрээр 1635 онд Халхын Түшээт хан Гомбодоржийн хоёрдугаар хөвгүүн болж, Ханджамц хатанаас одоогийн Өвөрхангай аймгийн Зүйл сумын Есөн зүйл гэдэг газар Ишдорж нэртэйгээр төржээ. 1640 онд Далай лам, Банчин Богдоос Жавзундарнатын хувилгаанаар тодруулан Занабазарыг 5 настай байхад нь анхдугаар Богд Жавзандамба хутагтын ширээнд залж Халх Монголын шарын шашны тэргүүнд өргөмжилжээ.
Тэрээр бага наснаасаа Бурханы шашны тунгаамал шижир алт мэт шарын шашны судар хийгээд тарнийн сургаал, номлол, зан үйлд суралцаж улмаар 1649 онд Цастын орныг зорин Банчин Чойжилжанцан Богдод бараалхан шавь орж шашны таван их ухааныг заалган эш онолын эрдмийг төгс эзэмшээд эх нутагтаа буцан ирж номын хүрээ хийд, сургуулийг олноор байгуулсан. Түүний өргөсөн Занабазар гэдэг нэр нь 'аянгат (жнана)-цэцэн билэг (важра)' гэсэн утгатай Санскрит гаралтай үг. Занабазар 1723 онд Бээжингийн Шар сүмд нас баржээ. Өдгөө Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей Улаанбаатар хотод байдаг.
Намтар
Занабазар 1635 оны билгийн тооллын 9-р сарын 25-ны өдөр (одоогийн Өвөрхангай аймгийн) Есөн зүйл гэдэг газар, Боржигон овогт халхын түшээт хан Гомбодоржийн гэр бүлд төржээ. Гэгээн Сэцэн хан Шолой эцэг эхтэй нь уулзахаар ирээд түүнийг сайн лам болох юм гэсэн санал хэлээд өөрийн алдарын хэсэг Гэгээн (мон. гэрэл, дээд) нэр хайрлаад морджээ. Далай лам, Панчин ламд энэ боломжийг олгуулахаар элч илгээхээр шийджээ.
Аман түүх
Түшээт хаан Гомбодоржийн хатан Ханджамцад аягачин болж явсан эгч дүү хоёр хүүхэн байв. Тэр цагт Өндөр Гэгээнтэн Түшээт хааны агь болон мэндлэхэд хоёр аягачин хүүхний эгчээр эх бариулж аваад энхрийлэн өсгөв. Бага хүүхний хоёр хөхнөөс гэнэтэд шалтгаангүй байтал их сүүн асгаран гарсныг Өндөр Гэгээн шимэн зооглож лагшин өрнөн боловсроод их хүүхнийг Авайэжий, бага хүүхнийг Далай эжий хэмээн нэрийдэж Өндөр Гэгээнтнээс 32 сүүдэр зооглосон Энх Амгалангийн тавдугаар /1666/ онд өөрийн мутраар хар торгон дээр есөн зүйлийн эрдэнэсээр зурсан Балданлхам сахиус гайхамшигийн адистадтай нэгнийг хайрлав. Далай эжийд мөн тэр мэт бүтээсэн Махагал сахиус нэгнийг хайрлав. Тэр цагаас эхлэн хоёр аягачин, садан төрөл, отог хамжилгын хүмүүс нийтээр тэр хоёр сахиусыг өргөө байгуулан залж өдөр бүр жасаа хурлыг хурдаг заншил тогтсон. Бас Халх нийтээр Манжийн хааны төрд орохын үест Өндөр Гэгээнтэн Авай эжий, Далай эжий хоёрт хятад барын шунхан Ганжуур гүйцэд нэг нэгийг хайрласныг хойно Авай эжийг Үйзэн засаг Хаймчигийн үед манай хошууны Аавхүү ноён хэмээх тайжид худ худгай болгон өгч дацан хурал хамжлага сэлттэй уул хошуунд нийлүүлэн захируулсан ба бас Далай эжийг Дээрхийн шавийн Дархан ноёнд худ худгай болгон өгч хувийн хурал хамжлага сэлттэй Их шавьд нийлүүлсэний дараа хар шар олон сүсэгтэн өглөгийн эзэд Цахиурт хэмээх газар хурлын дуган барьж бурхан шүтээн олныг бүтээгээд жас сан байгуулан үргэлжийн хурал гаргасан амуй. ..” гэжээ. Уг дацан нь 20-р зууны эх буюу 1910-аад оныг хүртэл 5-6 ламтай цагийн хурал хурж байгаад тодорхой бус шалтгаанаар хаагджээ. Дуганыг хэзээ нураасан нь тодорхойгүй ба одоо дуганын туурь тус газарт Жум хэмээх нутгийн лам хуучин дуганыг сэргээн засварласан болно.
Панчин лам Далай ламтай холбоо барисан нь
Далай лам Занабазарт Төвөдийн багш Жамбалын Номун ханыг, харин Бэнса лам хутагт Лувсан Данзанг илгэээжээ. 13 насандаа 1647 онд, Занабазар нүүдэлчдийн сүм Брайбунгаджигандан-шаддублин(мөн Баруун хүрээ Манх-хийд) түүний овог Абатай-Эрэдэнэ-Зуу тэнд бараг жил суралцсан нээлтэд оролцсон. 15 насандаа 1649 оны эцэст цастын орны Лхас хот уруу явсан. Төвөдийн нийслэлд жил хагас байхдаа Занабазар, Вадирагын 5-р Далай ламыг залах ёслолд орж, тэнд түүнийг хувилгаанд өргөмжлөн, Жавзандамба түүнд өөрийн тамгатай торгон балдахин бэлтгэсэн. Дараа нь Ташилунпо хийдэд Шигадзед Занабазар IV Панчин ламыг төлөөлсөн байв. Тэр түүний их багш нь болсон. Мөн Занабазар Гандан Пунцоглин хийдэд зочлов. Түүхийг 1642 онд Таранатха үндэслэсэн, дараа нь гелугийн сургуульд эзлэгдсэн. Занабазар Түвдэд айлчилсаны дараа олон төвд тангуд ламтай эх орондоо ирсэн. 1653 оны эхээр Занабазар Говийг туулж, Өвөр Монголын хаа нэгэнтээ 5-р Далай ламтай уулзсан. Тэр Чин улсын Эеэр засагч хаантай уулзаад ирж, мөн түүнийг Эрдэнэ Зуу хүртэл дагалдан явжээ. 1655 оны намар дахиад Төвдөд өөрийн багш Панчин ламд бараалхжээ. Түүнтэй, бас Далай ламтай уулзаад 1656 оны намар Занабазар Халхад ирэв.
Соёмбо үсгийг зохиосон нь
1686 онд Занабазар шинэ "Соёмбо" үсэг зохиов. Энэтхэгийн бичиг үсэг "Ланча" дээр үндэслэн, Төвдийн Пагва ламын "Дөрвөлжин үсэг" дээр тулгуурласан. Шинэ үсэг нь 3 хэлний авиа зүйн ялгааг бүрэн харуулж чадсан- санскрит, төвд ба монгол. Энэ нь одоо хүртэл гоёл чимэглэлийн зорилгоор Монголын буддистууд ашиглаж байна. Энэ бэлэгдэл XVII зууны Монгол улсын бэлгэ тэмдэг болж, одоо үед Монголын далбаан дээр байрлаж буй Соёмбо юм.
Уран баримал
Занабазар буддын, бодисва, буддын зүтгэлтнүүдын шавар барималуудаараа алдартай. Тэр уран барималтай анх 1650 онд Лхасд очихдоо танилцжээ. Непалын уран барималчид Поталын ордон барихыг ажиглажээ. Занабазарын уран бүтээл Непалыхтай адил, харин төвдийнхтэй адилгүйг ажиглаж байв. Нилээд алдартай бүтээл нь Цагаан Дарь эх, Ногоон Дарь эх, Баджара Будда. Эмэгтэйлэг, мэдрэмжтэй дүрслэл Ногоон Дарь эхэд харагдана, түүний хамгийн сайн бүтээлийг Европын сэргэн мандалтын уран барималтай адилтгадаг. Эрдэмтэн Б.Ринчен Занабазарыг «Монголын Микеланжело» гэж нэрлэсэн байдаг. Өндөр гэгээний урлагийн бүтээл 2 ч удаа устгагдах аюулд өртөж, зарим нь гэмтсэн. Анхны удаа Зүүнгар XVII зууны төгсгөлд Халх руу халдахад, хоёр дахь удаагаа XX зууны 30-аад оны Чойбалсангийн шашны эсрэг хэлмэгдүүлэлтийн үед. Занабазарын тусгай хэв маяг нь "Занабазарын дэг сургууль" хэмээн нэрлэгджээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын уран барималч Ангилал:Важраяна буддын шашны хүн 1 Ангилал:Өвөрхангайнхан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1635 онд төрсөн Ангилал:1723 онд өнгөрсөн
Хоселу
Хосе Луис Санмартин Мато (José Luís Sanmartín Mato; 1990 оны гуравдугаар сарын 27-нд Штутгарт хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Ханновер 96» багт довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2012 оны наймдугаар сарын 8-нд «Хоффенхайм» багтай 4 жилээр гэрээлэв.
2014 оны зургаадугаар сарын 9-нд «Ханновер 96» багтай 4 жилийн гэрээ байгуулав.
Гадны холбоос
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Сельта багийн тоглогч Ангилал:Реал Мадрид Кастилья багийн тоглогч Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Хоффенхайм багийн тоглогч Ангилал:Айнтрахт Франкфурт багийн тоглогч Ангилал:Ханновер 96 багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1990 онд төрсөн
2012 оны олимпын бөх
Их Британийн Лондон хотын үзэсгэлэнгийн төвд 2012 оны 8 сарын 5–наас 12-ны хооронд Зуны олимпын XXX наадмын бөхийн тэмцээн явагдаж дүнгээ гаргасан. Эрэгтэй чөлөөт 7, сонгомол 7, эмэгтэй чөлөөт 4 жингийн 18 багц, бүгд 72 медалийг 29 орны тамирчид хуваан авчээ.
Оролцоо
69 орны 372 тамирчин оролцсон.
Монгол улс
Монгол улсаас эрэгтэй чөлөөт барилдааны 4, эмэгтэй чөлөөтийн 4 жингийн 8 бөх зодоглов. Нэг хүрэл медаль хүртсэн.
Орос улс
Эрэгтэй сонгомол барилдааны 55 кг жинд Оросын бөх, халимаг Мингиян Семёнов барилдаж хүрэл медаль шүүсэн.
Эрэгтэй
175px|thumb|150px|Чөлөөт бөхийн 66 кг жингийн медальтнууд thumb|150px|Сонгомол бөхийн 74 кг-ийн шигшээ барилдаан
Израил
Израил (еврей. ‏יִשְׂרָאֵל‏‎, араб. إِسْرَائِيل‎), албан ёсоор Израил Улс (еврей. ‏מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‏‎ Медина́т Исраэ́ль, араб. دَوْلَة إِسْرَائِيل‎ Даула́т Исра’и́ль),— Газар дундын тэнгисийн зүүн эрэг дээр орших баруун Азийн орон. Хойд талаараа Ливан, зүүн хойд талаараа Сири, зүүн талаараа Йордан, баруун өмнөд талаараа Египет орнуудтай хиллэдэг бөгөөд өөрийн харьцангуй жижиг нутаг нь газар зүйн хувьд өөр өөр өвөрмөц онцлогтой. Баруун эрэг болон Газын зурвас ч мөн зэргэлдээ оршино. Израилын хүн амын ихэнх хувь нь Еврей үндэстэн бөгөөд дэлхийн цорын ганц еврей орон юм. Еврейчүүдээс гадна арабын Мусульманчууд, Христийн шашинтнууд, Друзе, Самари зэрэг үндэстэн, шашинтнууд оршдог.
Өнөөгийн Израил улс нь гурван мянга гаруй жилийн турш Иудаизмын хамгийн чухал ухагдахуунуудын нэг "Израилын нутаг" (Eretz Yisrael)-аас үндэстэй юм. Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа Үндэстнүүдийн Лиг нь "Еврей үндэстэнд өөрсдийн гэсэн орон" бүтээх зорилгоор Британийн Палестин дахь мандатыг баталжээ. 1947 онд НҮБ нь Палестины мандатыг еврей, араб хоёр улсад хуваахыг баталсан байна. Арабын Барилдлага нь энэ төлөвлөгөөг эсэргүүцсэн боловч 1948 оны 5 сарын 14-нд Еврейн түр засгийн газар Израилыг тусгаар тогтносныг мэдэгджээ. Дараа нь болсон Араб-Израилын дайнд Израил ялалт байгуулснаар энэ улсын хил хязгаарыг НҮБ-ын хуваах төлөвлөгөөнд зааснаас ч илүүгээр сунгажээ. Энэ явдлаас хойш зэргэлдээ орших олон араб оронтой мөргөлдөж, үр дүнд нь олон том дайн болсон бөгөөд энэ нь өнөө хүртэл үргэлжилсээр байна. Израил улс анх байгуулагдсанаас хойш, ялангуяа зэргэлдээ орших араб орнуудаас түүний хил хязгаар болон бүр оршин тогтнох эрх нь хүртэл зөрчилтэй тулгарч байна. Харин Израил нь Египет, Йордан зэрэг орнуудтай энх тайвны гэрээ байгуулж, Палестинчуудтай бүр мөсөн зохицолдох хэлэлцээр явуулсаар байна.
Израил нь төлөөллийн ардчилалтай бөгөөд парламентын системтэй, сонгох эрх нь хүн бүрт оногдоно. Засгийн газрын тэргүүн нь ерөнхий сайд бөгөөд Израилын хууль тогтоох байгууллага нь Кнессет. ҮНБ-ээр тооцвол Израилын эдийн засаг нь дэлхийд 44-т орно. Хүний хөгжил, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө, эдийн засгийн өрсөлдөөнөөрөө Ойрх Дорнодын орнуудад дээгүүр жагсдаг. Улсын нийслэл ба засгийн газрын байрлах газар нь Иерусалим бол эдийн засгийн төв нь Тел-Авив юм.