cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Монгол дахь Их Хэлмэгдүүлэлт
Өрнөсөн шалтгаан
Гэхдээ тухайн үед баривчлагдан шийтгэгдэж байсан бүх хүн гэм зэмгүй хэлмэгдэгсэд байсан гэж үзэж болохгүй юм. Тухайн үед үнэхээр японы тагнуул, зэвсэгт бослогод бэлтгэж байсан хэргүүдийн талаар баримт байдаг.
Тухайн үед нэрсийн жагсаалтын дагуу болон баривчлах хүний тоо гаргаж өгдөг байсан байна. Төлөөлөгч нар өөрсдийн нормоо биелүүлэхийн тулд нэрсийн жагсаалтанд ороогүй, тааралдсан нэг айлаасаа л хүн баривчлаад аваад явж байсан тохиолдол олон байдаг талаар дурьдсан байдаг.
НКВД
Манай оронд улс төрийн хэлмэгдүүлэлт болсон нь гадаад дотоодын тодорхой хүчин зүйлтэй холбоотой байна.
1930-аад оны эхнээс Зөвлөлт Холбоот Улсын коммунист намын зүгээс Монголын талаар явуулах бодлого илэрхий идэвхжижээ. Энэ үед Зөвлөлт Холбоот Улсын Коммунист Намын Төв Хорооны дэргэд Монголын комисс байгуулагдаж Монголын тухай асуудлыг байн байн хэлэлцэж тогтоол шийдвэр гаргаж байжээ. Жишээ нь бүрэн бус тооцоогоор ЗХУКН-ын Төв Хорооны улс төрийн товчоогоор 1930-1939 онд Монголын асуудлыг 168 удаа хэлэлцсэн байдаг. ЗХУКН-ын 1933 оны 11 сарын 1-ний тогтоолоор Элиава гэгч хүнийг Монголд томилон явуулахдаа түүнд дараах үүргийг өгчээ. Үүнд:
Зөвлөлтийн удирдлагаас манай төр засгийн удирдагч нарт Японы тагнуул танай Монгол улсад нэвтэрч ялангуяа сүм хийдтэй холбоо тогтоож байна хэмээн тэдэнд шургуу ухуулж байсан байдаг. Монголын лам нарыг үй олноор нь хэлмэгдүүлж, сүм хийдийг устгах санааг Сталинаас Монголын удирдагч нарт тулган хэлж байжээ.
1934 оны 11 сард Сталин Монголын ерөнхий сайд Пэлжидийн Гэндэнг хүлээн авч уулзахдаа:
ЗХУКН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчооны 1935 оны арваннэгдүгээр сарын 26-ны 34-р тогтоолд:
Доктор О.Батсайханы дүгнэж хэлснээр "энэхүү шийдвэр болон бусад олон дагалдах заавруудын хамтаар Монголд олон тооны "хувьсгалын эсэргүү" "Японы тагнуул" буй болж тэднийг хоморголон баривчлах аянд гарах нэг сэжим болжээ".
Ингээд 1937 оны намар ЗХУ-ын Дотоод явдлын яамны дэд сайд Фриновский, Батлан хамгаалах яамны дэд сайд Смирнов нар Монголд ирэхдээ Хувьсгалын эсэргүү, Японы тагнуул гэгдэх хэсэг хүмүүсийн нэрсийн жагсаалт авч ирсний дагуу мөн оны есдүгээр сарын 10-ны шөнөөс өргөн баривчилгаа эхлэж түүнд төр, нам, соёл, олон нийт, цэргийн зүтгэлтэн, лам, хар олон мянган хүн өртсөнийг өмнө нэгэнт өгүүлсэн билээ. Эл баривчлагын үед манай дотоод явдлын яаманд зөвлөлтийн олон арван зөвлөх сургагч нар ажиллаж хэрэг дээрээ тэд баривчлагдагсдын мөрдөн байцаах үйл ажиллагааг зохион байгуулж байсан байна.
Дотоод хүчин зүйл
Улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэд нөлөөлсөн дотоод хүчин зүйл цөөнгүй байв.
Мөн дотоод яамны хэрэг бүртгэл, мөрдөн байцаах үйл ажиллагаа нь прокурорын байгууллагын хяналтаас бүрэн гарсан. Үүний тулд Х.Чойбалсан:
Тухайн үеийн дотоодын тагнуулын мэдээлэгч нар нийт 50,000-д хүрч байжээ.
Бас нэг хүчин зүйл нь хэргийг шүүх байгууллага тасладаггүй харин Онц Бүрэн Эрхт Тусгай Комисс гэх комисс шийдэж байсан бөгөөд энэ нь Дээд шүүхээс гадна дахин нэг шүүх үүссэн байсан хэрэг юм. Мөн тухайн үеийн улс төрийн хилс хэрэгт гүтгэгдэж байсан бүх хүмүүс тус комиссоор хэрэг нь шийдэгдэж байсан нь Шүүх байгууллагын үүрэг ролийг үгүйсгэсэн явдал байсан юм. Бүрэн эрхт тусгай комисс нь хэрэгтнүүдийн хэрэгтэй танилцдаггүй, нэрсийн жагсаалтаар ял оноодог байжээ.
Түүнээс гадна Бүрэн Эрхт Тусгай Комиссын шийдвэрт давж заалдах эрх яллагдагчид байдаггүй байсан.
Эл үе нь улс орны гадаад байдал эрс хурцдан, хүндэрч дотоодод дайсны явууллага идэвхижиж байсан үе юм. 1935 оны 2 сараас эхлэн Японы зүгээс хилийн өдөөн хатгалга хийх, тус улсад халдан довтлох илэрхий болсон. Энэ үед Японы тагнуул Монголд байгаа гэж үзэх үндэслэл бүрэн байсан.
Цагаатгах ажил
2005 оны 11 сарын байдлаар Улс төрийн хилс хэргээр хэлмэгдсэн 36 мянган хүний 29 мянгыг нь цагаатгаад байна. Эдгээр хүмүүсийн 26 мянга нь улсын комисс байгуулагдсан цагаас хойших 15 жилийн хугацаанд цагааджээ.
Хор уршиг
1932–1940 онд 28,451 хүн баригдаж шийтгүүлсэн. Түүний 20,822 хүн буюу 73% нь буудуулжээ.
1932-1937 оныг хүртлэх 5 жилд 1730 хүн шийтгэгдэж 162 буюу 0.9% нь буудагдсан бол 1937-1940 он хүртлэх 4 жилд 26,721 хүн шийтгэгдэж түүний 20,660 буюу 77% нь буудуулсан байна.
1937-1940 онд шийтгүүлсэн хүний тоо нь тэр үеийн насанд хүрсэн эрэгтэйчүүдийн 10.9% -ийг эзлэж байсан бөгөөд энэ нь 1000 хүн тутмаас 100-110 хүн шийтгэгдэж, 80-90 хүн буудуулж байсан гэсэн үг юм.
Эзэн Хаан Мэйжи
Эзэн Хаан Мэйжи (1852 оны 11-р сарын 3 – 1912 оны 7-р сарын 30) буюу Их Мэйжи уламжлалт дэс дарааллаар Японы 122 дахь Эзэн Хаан бөгөөд 1867 оны 2-р сарын 3-наас 1912 онд насан эцэс болтлоо хаанчилсан.
Монгол дахь Их Хэлмэгдүүлэлт
Хор уршиг
1934 онд хуралдсан намын 9-р их хурлаар сонгогдсон бүгд хурлын гишүүдийн 72%, Төв хорооны тэргүүлэгчдийн 82%, намын төв комиссын гишүүдийн 57%, Төв шалган байцаах комиссын гишүүдийн 80% нь баригдаж шийтгүүлжээ.
Эзэн Хаан Мэйжи
Японы урьд өмнөх бүх эзэн хаадын адил түүнийг нас барснаас хойш нас барсных нь дараах нэрээр нэрлэж ирсэн. Түүнийг нас барахад тухайн эзэн хааны хаанчилж байсан эриний нэрийг нас барахад нь өгч байх шинэ уламжлал тогтсон. Мэйжийн эринд хаанчилж байсан тул түүнийг одоо Эзэн Хаан Мэйжи гэдэг.
Эзэн хааны өөрийнх нь нэр Мүцүхито. Гадаад улсад түүнийг заримдаа Мүцүхито буюу Эзэн Хаан Мүцүхито гэх тохиолдол бий боловч, Японд эзэн хаадыг зөвхөн нас барсных нь дараах нэрээр нэрлэдэг.
Монгол дахь Их Хэлмэгдүүлэлт
Хор уршиг
Хэлмэгдүүлэлтийн оргил үе нь 1933, 1937, 1938, 1939, 1940 он байв.
Балданогийн мэдүүлэг
БНМАУ-ын төр засаг, ДЯЯ, Цэргийн яамны удирдах албан тушаалтнуудыг 1937 оны 6, 7 дугаар сард баривчилж Чита хотноо аваачиж, 1-2 сарын хугацаатай мөрдөн байцаалт явуулсны эцэст мөн оны найм, есдүгээр сард Москва хотод хүргэж, мөрдөн байцаахад, монгол иргэдийн мөрдөн байцаалтын үйл ажиллагаанд биечлэн оролцож, монгол хэлний орчуулагчаар ажилласан буриад Базар Чимитович Балданог 1956 онд байцаан мэдүүлэг авсан байна.
Эзэн Хаан Мэйжи
Эзэн хааны өөрийнх нь нэрийг хэрэглэх нь доромж сонсогдоно.
Монгол дахь Их Хэлмэгдүүлэлт
Балданогийн мэдүүлэг
1956 оны 9-р сарын 22-нд ЗХУ-ын Цэргийн ерөнхий прокурорын хэлтсийн ажилтан, шүүх зүйн дэд хурандаа Арсеньев, хошууч Лебедев нар орчуулагч Б.Ч.Балданог байцаажээ.
Эзэн Хаан Мэйжи
Түүнийг 1852 онд төрөх үед Япон ертөнцөөс тусгаарлагдсан, үйлдвэржилтийн өмнөх үеийн, феодалын улс байсан бөгөөд тус улсын 250 гаруй тархай бутархай эзэмшил газруудыг захирдаг Токүгава шоогүн, даймё нар ноёрхож байв. Түүнийг 1912 онд нас барах хүртэл Японд улс төр, нийгэм, үйлдвэрийн хувьсгал (Мэйжийн хувьсгал) хийгдэж, дэлхийн тавцан дээр их гүрнүүдийн нэг болон гарч иржээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Мэйжийн эрин Ангилал:Японы эзэн хаан Ангилал:Мөрөвч одонгийн хүлэг баатар Ангилал:Заан одон шагналтан Ангилал:Испанийн алтан нэхий хүлэг баатрын одон шагналтан Ангилал:Хар Бүргэд одонгийн хүлэг баатар Ангилал:Хризантем одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжний хамт) Ангилал:Япончууд Ангилал:1852 онд төрсөн Ангилал:1912 онд өнгөрсөн
Монгол дахь Их Хэлмэгдүүлэлт
Балданогийн мэдүүлэг
Тэрбээр 1956 онд өгсөн мэдүүлэгтээ, Намайг 1939 оны 6-р сард Чита мужийн НКВД-ийн газрын дарга Куприн дуудаж хувьсгалын эсэргүү хэрэгт баривчлагдсан монгол иргэдийг мөрдөн байцаах хэсэгт орж, орчуулагчаар нэн даруй ажиллагэж тушаасан. Мөрдөн байцаалтын ажилд орон нутгийн НКВД-ийн ажилтнууд татагдаж оролцсон. Мөрдөн байцаах хэсгийн дарга нь Наседкин, Мозулевский, Арсенович нар байсан. Хэрэгтнүүд хэрэг хүлээхгүй болохоор Очиров, Шагдарон, Бадмаин нар тэднийг хашгирч сүрдүүлдэг байсан. Мозулевский Балжиннямыг резинэн бороохойгоор жанчиж, дээлийг нь навсайтал 3 удаа зодсон. Гуравдахь өдрөө Балжинням хэргээ хүлээсэн. Мал аж ахуй, газар тариалангийн яамны сайд Пүрэвдоржийг байцаахад би байсан. Балжиннямыг Лувсаншаравтай нүүрэлдүүлэхийг би харсан. Лувсаншарав Балжиннямыг илчлэх гэхэд цаадах нь огт хүлээгээгүй. Монголчуудыг харгислан зодож, жанчсаны эцэст тэд аргагүйн эрхэнд хэргээ хүлээдэг юм гэж Очиров, Бадмаин нарын ярьж байхыг сонссон. Бадмаин ийм байдалд их дургүйцэж байсан. Хожим тэр Москвад хорлогдсон. Баривчлагдсан монголчуудыг 1939 оны 7-р сард 2 удаагийн цуваагаар москвад хүргэсэн. Би Москвад бараг бүх монгол хүнийг мөрдөн байцаах ажиллагаанд орчуулагчаар оролцсон. Янз бүрийн цаг үед Очиров, Бадмаев, Бадмаин, Боярский зэрэг мөрдөн байцаагч голлож байцаасан. Элдэв арга хэрэглэдэг байсан. Зодох, хоолоор хясах, карцерт хийх зэргээр. Чекригын Арсенович, Седов, Хват, Наседкин нар Читад байхад монголчуудыг их зоддог байсан. Харин Полянский, Марков, Намрцев, Притоманов, Чермонебов нар зоддоггүй байсан юм. Амарыг хууль бус мөрдөн байцаалтын аргаар зовоосон. Читад Тээвэр худалдааны яамны сайд Рэнцэнмэнд “Гадаадын ажилчин” хэмээх хэвлэлийн газар ажилладаг байсан Өлзийтогтох, МАХН-ын ТХ-ны нарийн бичгийн дарга Шижээ, Бага Хурлын орлогч дарга Лосол, Монголын ардын армийн орлогч жанжин Лувсандоной, МАХН-ын ТХ-ны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга Лувсаншарав, Бага хурлын дарга Догсом, Шүүх яамны Даншийцоодол, Худалдааны сайд Шагдаржав, ДЯЯ-ны ажилтан Баясгалан нарыг зодсон. Москвад Лувсаншарав, Насантогтох хоёрыг их зодсон. Мөрдөн байцаалтын протоколд сүүлд нь хэрэгтнүүдээр гарын үсэг зуруулдаг байсан юм. Айлган сүрдүүлж хэлж тулган бичүүлдэг байсан. БНМАУ-ын ДЯЯ-ны зөвлөх байсан Скоков, Мальков нар зориуд монголоос ирж, мөрдөн байцаалтын ажилд оролцдог байсан юм. Монголд буй хүмүүсийн талаар Амараас мэдүүлэг авахаар тэд ирж байсан. 1940 оны зун мөрдөн байцаах ажил дууссан боловч 1941 оны зун хүртэл үргэлжилсэн. 1941 оны 8-р сард монголчуудын хэргийг ЗХУ-ын Дээд Шүүхийн Цэргийн коллеги шүүн тасалсан. Амар хэрэг хүлээгээгүй, эцэст нь хууль бус мөрдөн байцаалтын арга хэрэглэж хэргийг хүлээлгэсэн. Насантогтох, Өлзийбадрах хоёр шүүх хурлын ажиллагаанд биечлэн оролцсон. ЗХУ-аас тусгаар, бие даасан Монгол улс байгуулах бодолтой гэж хэлж байсан. Тэгээд буудах ял авсан. Бусад шүүн таслах хурал тэгсхийгээд хуралдсан болоод өнгөрсөн. Лефортовскийн шоронд болсон. Шүүх хуралд Амар, Лувсаншарав нар огт оролцоогүй бодогддог. Шүүх хурлынхан хоол ундтай, архи, дарстай сүрхий хангалуун байсан. Орчуулагч Ульрих намайг орж хооллохыг урьсан боловч би дарга нарын зиндаанд оролцоогүй гэж мэдүүлжээ .1123
Москвад хүргэгдсэн монголчуудын хувь заяа
1937 оны есдүгээр сарын 10-нд Монголд хүрэлцэн ирж “Заговор”, “Хуйвалдаан” хэмээх улс төрийн хувьсгалын эсэргүү бүлгийн хэрэгт холбогдсон гэх 115 монгол иргэнийг ДЯЯ-нд гардуулан өгч, “Их баривчилгаа” гэгчийг эхлүүлж “Онцгой бүрэн эрхт комисс” гэгчийг байгуулах ажлыг гардан зохион байгуулсан НКВД-ийн дэд дарга, Фриновскийн тодорхойлолтдоо: “Би ЗХУ-ын коммунист /большевикуудын / НТХ-ны даалгавараар 1937 оны наймдугаар сард МОнголд очиж зөвлөлтийн цэргийг оруулж байрлуулах, Монголын дотоодод буй хуйвалдааныг бутцохих үүргийг Ежовоос хүлээн авч БХЯ-ны дэд сайд Смирнов, Монголд шинээр томилогдсон бүрэн эрхт төлөөлөгч Мировнов нарын хамт Монголд очсон. Уг үүргийг биелүүлэхэд юуны түрүүн монголын лам нарыг баривчлах ажлыг өрнүүлж 7-8 мянган хүнийг баривчлуулсан бөгөөд уг ажлыг цааш нь М.И.Голубчик /1936-1938 онд ДЯЯ-ны ерөнхий зөвлөх байсан / үргэлжлүүлж, 25 мянгад хүргэсэн юм” гэжээ. Түүнчлэн Фриновский хэлэхдээ, “Их баривчилгааг Х.Чойбалсан хүлээн зөвшөөрч, түүний гарт бүх удирдлагыг төвлөрүүлсэн бөгөөд харин Ерөнхий сайд Амар эрс татгалзан, эсэргүүцэж байлаа” гэжээ. 1936-1938 онд ЗХУ-аас БНМАУ-д сууж байсан ЭСЯ-ны зөвлөх өгсөн А.С.Скрипко мэдүүлэгтээ: “Монголд гэм зэмгүй олон хүнийг хууль бус аргаар мөрдөн байцаааж, эрүүгийн гэмт хэргийг зохиомлоор бий болгох ажлыг Монголын ДЯЯ-нд ажиллаж байсан НКВД-ийн зөвлөх, сургагч-мэргэжилтнүүд удирдан, монголын ДЯЯ-ны ажилтнуудын гараар үйлдүүлж, төр, засгийн удирдах зүтгэлтэн Лувсаншарав, Амар, Чойбалсан нараар зөвшөөрүүлж, хийлгэсэн юм” гэжээ.
Тэрвээр цааш нь “НКВД-ийн зарим сургагчдын санаачилгаар Монголын төр, засаг, цэргийн болон энгийн байгууллагад зсэн бүрийн “хуйвалдагчид”-ыг илрүүлэх ажлыг хувийн эрх ашгийн үүднээс ч хийж байсан юм” гэжээ. Энэчлэн 1936-1940 онд ДЯЯ-нд НКВД-ийн зөвлөх сургагчаар ажиллаж байсан М.И.Голубчик, М.П.Чопяк, Л.Б.Ничиков, Ф.С.Ситиков, А.В.Сигаев, В.А.Авилов, В.Л. Светлов болон бүрэн эрхт элчин сайд байсан С.Н.Миронов нараас баривчлагдаж мөрдөгдөж байсан монгол иргэдийн талаар тэдний өгсөн мэдүүлэг авсан байна. Баривчлагдсан монгол иргэдэд “хувьсгалын эсэргүү”, “Панмонгол”-ын үндсэрхэг байгууллагын идэвхитэй гишүүд, удирдагч, монгол-зөвлөлтийн нөхөрсөг харилцааг салгаж, Монголын ардын хувьсгалыг устгахын тулд Японы дэмжлэг туслалцаанд тулгуурлаж, хамтран ажилласан гэж РСФСР-ийн эрүүгийн хуулийн 58-ын 1, 2, 7, 11 дүгээр зүйл ангиар ял оноож шийтгэжээ. Дээрх монгол иргэд Читад байх анхны үедээ хэргээ хүлээгээгүй байна. Гэвч нэн хэрцгийгээр тамлан зовоож, зодож, занчиж, нойр хоолгүй байцааж, сэтгэл санааны хүнд дарамтанд оруулсны эцэст арга буюу тэд улс төрийн хилс хэргийг хүлээсэн мэдүүлэг өгсөн. Монголчууд Москва хотын Лефортовскийн шоронд хоригдож, хоол, ундны хангамж, эрүүл ахуйн нөхцөл муу байсан учраас уушиг, тэжээлийн хомсдлоор олон хүн өвчилжээ. Өвчлөгсдийг Бутырскийн шоронгийн эмнэлэгт шилжүүлэн хэвтүүлжээ. Гэвч шүүх хурлаас өмнө долоон хүн шоронгийн эмнэлэгт нас баржээ. Цаазлагдсан хүмүүсийн чандар, шарилыг хэрхсэн нь эдүгээ хүртэл тогтоогдоогүй, цаашид ч найдлага муутай байна. Улс төрийн хилс хэрэгт баривчлагдаж мөрдөгдсөн монгол улсын иргэдээс Цэргийн яамны хэлтсийн дарга Ц.Очирбат, шийтгэгдээгүй суллагдсан Б.Эрдэнэ, С.Доржбарга, Э.Дорж, Ж.Цэвээн, М.Гомбожав, Д.Дорж, Д.Цэдэн-Иш /Гочитский/ нарын долоон хүнд 5-10 жилийн ял оноож, үлдсэн бусад хүнд буудан алах ял оноож гүйцэтгэжээ. Хорих ялаар шийтгэгдсэн дээрх долоон хүн ялаа эдэлж байхдаа янз бүрийн хорих лагерьт нас баржээ. ЗХУ-д шүүгдсэн иргэдээс ДЯЯ-ны хэлтсийн дарга агсан М.Лувсан-Ёндон, хэлтсийн орлогч дарга агсан Б.Хаймчиг, хэлтсийн дарга агсан Б.Ишдорж, Улёын прокурор агсан Н.Борхүү, цэргийн академийн сонсогч агсан Д.Гончиг, М.Төмөрдаш нарын эрүүгийн хэргийн материал олдоогүй.
НКВД-ийн ажилтан Бүх Оросын Комунист /Большевикуудын/ намын гишүүн Васильев,орлогч гишүүн Дроботин,комсомолын гишүүн Морозов нар ЗХУ-н Дотоод Хэргийн Ардын Комиссариатын газрын удирдлагад рапорт бичиж, монголчуудыг хууль бусаар мөрдөн байцааж, мөрдөн байцаалтын протоколыг журмын дагуу гүйцэтгэхгүй, нэгэн хэв маягаар дур мэдэн бүрдүүлж, өнгөрсөн хойно гарын үсэг зуруулах зэргээр дураар аашилж, хууль зөрчиж байгаа тухай тодорхой мөрдөн байцаагчдын нэр дурьдаад даруй шалгаж арга хэмжээ авахыг санал болгосон байх юм. Уг рапорт дээр Л.П.Берия өөрийн гараар Дотоод хэргийн ардын комиссариатын орлогч дарга Меркулов, Бочков нар “нарийвчлан шалгаж, үр дүнг илтгэ” гэж 1938 оны аравдугаар сарын 27-нд цохолт хийжээ. Үүний дагуу хирэндээ шалгалт хйиж үр дүнг нь Меркулов БЕрияд илтгэхдээ, шалгалтаар дээрх дутагдал илэрснийг дурдаад, төв аппаратын ажилтнууд өөрсдөө мөрдөн байцаалтын ажлыг хууль бусар гуйвуулсныг тэмдэглэж, НКВД-ийн мөрдөн байцаах хэсгийн орлогч дарга Наседкин, Арсенович, Либензон, Хват, Мочалов нарын хууль зөрчсөн үйл ажиллагааг илчилснээ илтгэжээ.
Бериягийн захиа
ЗСБНХУ-ын Дотоод Хэргийн Ардын Комиссараас ЗСБНХУ-ын Батлан Хамгаалах Ардын Комиссарт Монголын Ардын Армийн удирдлага дахи хувьсгалын эсэргүү хуйвалдааны тухай захидал
1939 оны 1 - р сарын 30
ЗСБНХУ-ын дотоод хэргийн ардын комиссар: Берия
Эшлэл
Ангилал:20-р зууны зөрчилдөөн Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:БНМАУ Ангилал:20-р зууны Монголын түүх Ангилал:Улс төрийн цэвэрлэгээ Ангилал:БНМАУ-Зөвлөлтийн харилцаа Ангилал:Монголын буддын шашин
Рут Сведберг
Рут Августа Сведберг (Ruth A. Svedberg, 1903 оны 4 сарын 14 – 2002 оны 7 сарын 27) нь Шведийн хөнгөн атлетикч байв.
Тэрээр Нидерландын Амстердам хотноо зохиогдсон 1928 оны зуны олимпод эх орноо төлөөлөн оролцож, эмэгтэйчүүдийн зээрэнцэг шидэлтийн төрөлд хүрэл медаль зүүжээ. Сведберг тус олимпод зээрэнцэг шидэлтээс гадна 100 метрийн гүйлт, 4х100 метрийн буухиа гүйлтийн төрөлд өрсөлдсөн ч медаль хүртэж чадаагүй аж.
Ангилал:Шведийн зээрэнцэг шидэгч Ангилал:Шведийн 100 метрийн гүйгч Ангилал:Шведийн 4х100 метрийн буухиа гүйгч Ангилал:Шведийн жад шидэгч Ангилал:Шведийн өндрийн харайгч Ангилал:Шведийн олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Шведийн олимпын оролцогч Ангилал:1928 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Шведүүд Ангилал:1903 онд төрсөн Ангилал:2002 онд өнгөрсөн
Сан-Томе ба Принсипийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Сан-Томе ба Принсипийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг нь Сан-Томе ба Принсипи улсыг төлөөлдөг хөлбөмбөгийн баг бөгөөд Сан-Томе ба Принсипийн Хөлбөмбөгийн Холбоо удирддаг. Тус баг нь Африкийн Хөлбөмбөгийн Холбоо (КАФ) болон ФИФА-гийн гишүүн юм.
Цахим хуудас
Ангилал:Африкийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг  Хөлбөмбөг
Ойрад–Халимаг аялга
Халимаг аялга (халимаг кириллээр Хальмг келн гэж бичигддэг) — Оросын Холбооны Улсын холбооны нэгж болох Бүгд Найрамдах Халимаг Улсад оршин сууж буй Халимагуудын хэлэлцэх Монгол хэлний аялга юм. Халимаг аялга бол Монгол Улсын болон БНХАУ-ын Ойрадын хэлэлцэх Ойрад аялгатай үгсийн сангийн бүтцээр ялгарахаас бусдаар бол адил юм.
Үнэндээ Орос дахь Ойрадын тасархай хэсэг Дөрвөд, Торгуудыг Оросоор "калмык" (Монголоор "Халимаг") гэж нэрлэдэг болсноос хэл яриаг нь Ойрадаас салгаж тусад нь "Халимаг хэл" гэж үздэг Орос болон Европ зүгийн угсаатны онцлогоос илүүтэй газар зүйн суурьшлаар ангилах хэл шинжлэлийн хэв маяг байдаг. Харин Монголын хэл шинжлэлчид Халимаг нь Ойрад аялганы нэг салаа гэж үздэг бол Хятадын хэл шинжлэлчид ямартаа ч Хятад болон Монгол дахь Ойрадын хэлж ярих нь Монгол хэлний аялга мөн гэж өөрийн улсын бодлогод тохируулан ангилдаг аж.
Бичиг үсэг
Халимагууд 1607 оноос Ойрадын нутгаас баруунш нүүсэн. Тухайн үед Ойрад Монгол бичгээр бичдэг байлаа. 1648 онд Зүүнгарт сууж асан Ойрадын Зая Бандид Намхайжамц (Огторгуйндалай) монгол бичгийн хоёр авиаг нэг хэлбэрээр тэмдэглэдэг а,э, о,у, ө,ү гэх мэтийн ялгагдах авиа бүрийг тус бүр нэг үсэг болгон сайжруулж Тод үсэг хэмээн нэрийдсэн юм. Ижил мөрний Ойрад Тод Монгол үсгийг 1660-аад оноос хэрэглэх болсноос хойш Халимагууд 1924 он хүртэл тод бичигтэй явсан. 1924-1930 оны хооронд Кирилл, 1930-1938 оны хооронд Латин үсэгт шилжиж үзээд 1938 оноос кирилл үсгийн бичигтэй болоод өнөөг хүрлээ. Халимагийн кирилл бичигт үгийн эхний үеэс хойших балархай эгшиг гээгдэх гэх мэт үгийн дуудлагыг яг тэмдэглэх дүрэм барьснаас тод бичгийн болоод монгол хэлтэй холбогдох уламжлалт хэв зохис нь нэлээд алдагджээ.
Кирилл цагаан толгой
Өнөөгийн Халимаг цагаан толгойд 38 үсэг байна. Энэхүү кирилл үсгүүдийг Монголынхтой харьцуулан доор харууллаа.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол бичиг үсэг Ангилал:Монгол хэлний бүлэг Ангилал:Халимаг ястан
Чагдарын Дугарсүрэн
Чагдарын Дугарсүрэн (1922 - ?) нь Дорнод аймгийн Гурванзагал сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.
Амжилт
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Гурванзагалын хүн Ангилал:Сэцэн хан аймгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1922 онд төрсөн Ангилал:2-р мянганд өнгөрсөн
Льюис Хамилтон
Льюис Карл Давидсон Хамилтон (* 1985 оны 1-р сарын 7-нд Английн Хартфордшир хошуу) нь Их британийн автомашины уралдааны жолооч юм.
Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.
Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2019 оны улирлын төгсгөл
Цахим хуудас
Ангилал:Формула 1-ийн дэлхийн аварга Ангилал:Их Британийн Формула 1 уралдааны нисгэгч Ангилал:Английн авто уралдаанч Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (МкЛарен) Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Мерседес) Ангилал:Member des Order of the British Empire Ангилал:Английн тамирчин Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Агент Айка
Агент Айка (AIKa) нь Японы анимэ юм. 1997 оны 4 сарын 25-ноос 1999 оны 4 сарын 25 хүртэл OVA (оригинал видео анимаци) хувилбараар гарчээ. Studio Fantasia, Bandai Visual-ийн бүтээл. Найруулагч: Нишижима Кацүхико.
Нийт 8 ангитай.
Төрөл: адал явдалт, комеди, этти
Хугацаа: Нэг анги нь 30 минут үргэлжилнэ
Тусгай зөвшөөрөл: Central Park Media, Bandai Entertainment
Өрнөл
2036 оны АД, дэлхийн ихэнх хамт, хорин жилийн өмнө Токио нь сүйрлийн газар хөдлөлт дараа нь том хэмжээний газар суулт үеэр далайд живж байна. Сүмэраги Айка үлдэх агент, доорх хот нь усанд автсан эд өлгийн хүртэл ухалт хүн юм. Тэр Гозо Айда ажиллуулдаг жижиг компанид ажилладаг, шударгаар аюултай ажлын байр бий болсон шүү дээ. Эхний түүх нь тэр болон охин Гозо Рион, Лагу гэж нэрлэдэг материалыг эрж хай. Гэсэн хэдий ч тэд Рудольф Хаген, түүнд оршин суух тэднийг устгаж, дэлхий ертөнцийг өөрчлөх Лагу ашиглахыг хүсэж байгаа бол бүрэлддэг хэмээн тайлбарладаг боловч хэт хуйс хүний эзлэн, залуу эмэгтэйчүүдийн цэрэг тэднийг солих нь түүний удам авч болно Делмо Корпораци гэж нэрлэдэг. Хаген гадна Рудольф өөртөө Айка байх хүсэл байхад Айка атаархаж байгаа нь түүний хий үзэгдэлтэй эгч Неена юм. Айка идэвхжүүлсэн үед, түүний ер бусын тэмцэх эрх мэдэл өгдөг нь байлдааны бикини болгон хувиргадаг, тусгай bustier байна. Хагенууд ялагдсаны дараа Делмо Корпораци охид тохиолдлын түүх нь Айка нураах гээд бусад аргууд эрэлхийлдэг.
Холбоос
Ангилал:Анимэ
Комацүбара Мичитаро
180px|right|thumb|Комацүбара Мичитаро Комацүбара Мичитаро (小松原 道太郎, 1886 оны 7 сарын 20 – 1940 оны 10 сарын 6) нь Халхын гол дахь Японы Эзэн хааны армийн байлдааны ажиллагааг (Халх голын дайн) удирдагч.
Намтар
Ёкохамад далайн цэргийн инженерийн гэр бүлийн таван хүүхдийн том нь болж төржээ. Токиод бага дунд сургуулиа дүүргэсэн. 1905 оны 11 сард Эзэн хааны армийн Цэргийн академийг төгссөн (18 дахь төгсөлт). 1906 оны 6 сараас 34-р явган цэргийн хороонд бага дэслэгчээр алба хааж эхэлсэн.
1909-1910 онуудад Орос дахь цэргийн атташегийн туслахын алба хаасан, оросоор чөлөөтэй ярьдаг. Японд эргэж ирээд Японы эзэнт гүрний армийн жанжин штабт цэргийн дээд зөвлөлд ажилласан. 1914 онд Дэлхийн 1-р дайны үед Чиндаогийн бүслэлтэнд Японы туршуулийн хүчийг удирдан оролцсон.
1915 онд эргэн ирж Эзэн хааны армийн Цэргийн дээд академийг төгсөөд (27 дахь төгсөлт) 34-р явган цэргийн хорооны захирагчаар томилогджээ.
1919 онд Армийн жанжин штабын 2-р товчооны Зөвлөлтийг хариуцсан 4-р салбарт (Европ Америк дахь цэргийн тагнуул) ажиллаж байв. 1926-1927 онд Эзэн хааны цэргийн коллежид Улаан армийн талаарх мэргэжилтэн зааварлагчаар ажиллаж байв. 1927-1929 онд Москвад цэргийн атташегаар ажиллаж байсан.
Японд эргэн ирсний дараа 1930 онд явган цэргийн 57-р хороог захирсан. 1932 онд хурандаа Комацүбара Манж-Го дахь Харбины сөрөг тагнуулын удирдлагыг (Японы цэргийн ажиллагаа) толгойлох болсон. 1934 оны найман сард түүнд хошууч генерал цол олгожээ.
1934 онд Японд буцаж Явган цэргийн 8-р бригадыг командалсан. 1936-1937 онд Эзэн хааны гвардийн 1-р бригадыг командалсан. 1937 оны 11 сард дэслэгч генерал хүртэл дэвшсэн. 1937-1938 онд 2-р тусгай гарнизоны захирагчаар ажиллаж байсан.
1938 оны 7 сарын 7-ноос 1939 оны 11 сарын 6 хүртэл Манж-Гогийн Хайлаарын ойролцоо Квантуны армийн 23-р явган цэргийн дивизийн командлагч байсан. Халхын голын цэргийн ажиллагааг бүхэлд нь удирдсан. Гутамшигтай ялагдлын дараа тэрээр 1939 оны 11 сард дивизээс чөлөөлөгдөн Квантуны армийн штабаар дамжин Жанжин штабд ирсэн. 1940 оны 1 сард Халхын голд ялагдсан хариуцлага хүлээн чөлөөнд халагдсан. 1940 оны 10 сарын 6-нд ходоодны хорт хавдараар өнгөрсөн.
Ангилал:Японы генерал Ангилал:Ёкохамагийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:1886 онд төрсөн Ангилал:1940 онд өнгөрсөн
1915 он
(MCMXV) Аргын тооллоор Нэгэн мянга есөн зуун арвантавдугаар оны модон туулай жил. Григорийн он тооллоор буюу Латинаар Анно Домини гэж тоолдог болсноос хойшхи хоёр дахь мянганы 915 дахь жил. Хорьдугаар зууны 15 дахь жил, 1910-аад оны зургаа дахь жил.
Нобелийн шагналтнууд
Нобелийн шагналын хорооноос дараах хүмүүст Нобелийн шагнал олгохоор шийдвэрлэсэн байна. Химийн салбарын Нобелийн шагналыг Германы алдартай органик химич Ричард Мартин Уиллштаттерт хлорофилийн агууламжийг судалж, химийн бүтцийг тогтоосных нь төлөө, Физикийн салбарын Нобелийн шагналыг рентген туяаны гэрлийн ойх чадвар, кристалын загварчлалыг судалсных нь төлөө Уиллиам Хенри Брагг болон хүү Уиллиам Лоуренс Брагг нарыг, Уран зохиолын салбарын Нобелийн шагналыг Францын үргэлжилсэн үгийннэрт төлөөлөл зохиолч Ромейн Ролландад олгосон юм.
Нобелийн шагнал хүртсэн аав, хүү Брагг нар энэхүү шагналыг хамтдаа хүртсэн эхний бөгөөд эцсийн эрдэмтэд билээ. Дэлхийн нэгдгүгээр дайн дэгдсэнээс шалтгаалан энэ жил Анагаах ухаан болон Нобелийн энх тайвны шагналд ялагч тодроогүй билээ.
Гадаад холбоос
#
Луис Гарридо
Луис Фернандо Гарридо (Luis Fernando Garrido, 1990 оны арваннэгдүгээр сарын 5-нд төрсөн) — Хондурасын хөлбөмбөгчин бөгөөд Олимпиа болон шигшээ багт хагас хамгаалагчийн байрлалд тоглодог.
Товчхон
Луис Хутикальпад ахлах сургуулиа дүүргэжээ. 18 настайдаа Тегусигальпа хотын Олимпиа багт элсэж, нилээдгүй удаа Хондурасын аваргаар тодорч байв. 2013 оны хоёрдугаар сарын 1-нд Сербийн Црвена Звезда багтай зургаан сарын гэрээ байгуулж байсан юм.
Тэр 2007 онд идэрчүүдийн ДАШТ-д оролцож байсан ба эх орноо төлөөлөн Лондоны олимпийн бүрэлдэхүүнд багтаж байв. Гарридогийн анхны гараа 2012 оны арванхоёрдугаар сард Панамын эсрэг.
Холбоос
Ангилал:Хондурасын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хондурасчууд
Сакүма Рэй
Сакүма Рэй (佐久間レイ) (1965 оны 1 сарын 5-нд Токио хотод төрсөн) нь Японы дуу оруулагч жүжигчин, дуучин юм.
Холбоос
Ангилал:Японы дуу оруулагчид Ангилал:Японы дуучин Ангилал:1965 онд төрсөн
II Чонжун ван
II Чонжун ван (солонгос:정종; ханз: 靖宗, Jìng zōng) Ван Хён (왕형) (1018-1046) нь 1034-1046 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 10 дахь ван юм. Хёньжун вангийн хөвгүүн.
1022 онд 4 настайдаа Пёнян гүн (평양군, 平壤君) цол хүртсэн. 1034 онд 16 настайдаа төрсөн ах Токжун вангийн суурийг залгамжлан улсын ван болсон. Түүний засаглалын жилүүдэд улсынхаа аюулгүй байдалд анхаарч, Кидан улсаас ирж байсан дарамтаас сэргийлж хойд зүгт Чолли Жансон хэмээх хэрэм бэхлэлтийг барих ажлыг үргэлжлүүлэн 1044 онд барьж дуусгажээ. 1046 онд 28 настайдаа Кэсон хотод таалал төгссөн.
Гэр бүл
Ангилал:1018 онд төрсөн Ангилал:1046 онд өнгөрсөн Ангилал:Солонгосын ван
Бадамрэгжийбуу
Бадамрэгжийбуу нь Хиад Боржигин овгийн Есөнтөмөр хааны хоёрдугаар хөвүүн юм. Түүний хэдэн онд төрсөн нь тодорхойгүй, 1324 онд жинь ван цол залгамжилуулсанаар түүхэнд нэр гарсан. 1328 онд хүүхэд байхдаа Шанду хотноо хорлогдсон эсхүл, гэнэт нас барсан тул түүний талаар мэдээ маш хомсхон. Гагцхүү Юань улсын сударт л Есөнтөмөр хааны шастир, Олон вангийн илтгэл шастир зэрэгт нэр гараад өнгөрдөг юм.
=Гэр бүл= Ах, дүү нар:
Ангилал:Боржигин Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван) Ангилал:Юань улс Ангилал:14-р зуунд төрсөн Ангилал:1328 онд өнгөрсөн
Урус
Урус нь Цагаан Ордын 8 дахь хан бөгөөд Хөх Ордын маргаантай хан байв. Чингис хааны удам тэрээр өөрөө Казахын ханлигийн хангуудын өвөг болно.
Ангилал:14-р зуунд төрсөн Ангилал:1377 онд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Их Монгол Улс
Турфан тойрог
thumb|250px|Шиньжян дахь Турфан тойрог (шар) Турфан тойрог (хятадаар 吐鲁番地区 - tulufán dìqū ; уйгураар تۇرپان ۋىلايىتى - turpan wilayiti) — БНХАУ-ын Шиньжян - Уйгурын ӨЗО-ы харьяа тойрог. 1975 оноос одоогийн хил хязгаараар тогтсон. 69,324 км² газар нутаг, 570,000 (2003) хүнтэй.
Ард түмэн
Ангилал:Шинжааны суурин Ангилал:Хятадын захиргааны дүүрэг
Цэрэндонойн Санжаа
"Том" хэмээх Цэрэндонойн Санжаа (1937 - ) нь Өвөрхангай аймгийн Шанх сум (одоогийн Хархорин сум)-ын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.
Чөлөөт бөх
Унгар улсад болсон олон улсын тэмцээнд оролцон барилдаж Монгол улсаас олон улсын тэмцээний анхны медалийг /хүрэл-1963/ хүртсэн.
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хархорины хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1937 онд төрсөн
Донис Эскобер
Донис Салатьель Эскобер Исагирре (Donis Salatiel Escober Izaguirre, 1981 оны хоёрдугаар сарын 3-нд төрсөн) — Хондурасын хөлбөмбөгчин бөгөөд Олимпиа болон Хондурасын шигшээ багт тоглодог.
Товчхон
Донис 2001 онд Олимпиа, Хондурасын шигшээд тус тус тоглох болсон бөгөөд Ноэль Вальядарес аль аль багт ирсэнтэй холбогдон Донисын хувьд сэлгээнд суух нь олонтаа болсон.
Холбоос
Ангилал:1981 онд төрсөн
Ангилал:Хондурасын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хондурасчууд
Ларри Кинг
Лоренс Харви Зайгер буюу "Ларри" Кинг (Lawrence Harvey Zeiger, LarryKing, 1933 оны арваннэгдүгээр сарын 19-нд төрж 2021 оны 1 дүгээр сарын 23-нд Калифорни мужид нас барсан) нь Америкийн телевиз, радиогийн алдарт хөтлөгч, сэтгүүлч юм.
1950 онд Флорида мужаас сэтгүүлчийн гараагаа эхлүүлсэн Ларри Кинг нь CNN телевизийн бүтээл Larry King Live нэвтрүүлэг (Ларри Кингтэй нүүр тулсан ярилцлага, 1985-2010) ярилцлагын шоугаараа алдаршсан билээ.
2012 оноос 2020 оны хооронд RT America болон Hulu сувагт "Ларри Кинг Одоо" буюу Larry King Now нэвтрүүлгийг хөтөлсөн. Тэрбээр үргэлжлүүлэн 2013 оноос "Ларри Кинг Улс төрч хаантай хамт" буюу Politicking with Larry King гэдэг долоо хоног тутмын ярилцлага шоу нэвтрүүлгийг хөтөлж хоёр ижил сувгаар цацаж байв.
Намтар
Лоренс Харви Зейгер (Ларри Кинг) 1933 оны 11 дүгээр сарын 19-нд Нью-Йоркын Бруклинд Австриас цагаачилсан эцэг Эдди Зейгер, Беларусиас цагаачилсан Женни нарын еврей гэр бүлд төржээ.
Ларри Кингийг 8 настай байхад аав нь нас баржээ.
Ларри Кинг дунд сургуулиа төгссөний дараа хэд хэдэн газар ажил хийсэн байна. Жеймс Сермонсын (CBS-ийн хөтлөгч) хүсэлтээр 22 настайдаа орон нутгийн багахан “WIOD” радиод хөтлөгч хийхээр Майамид 1957 онд шилжин иржээ.
1957 оны 5 дугаар сарын 1-нд анхны нэвтрүүлэг нь цацагдсан байна. Түүний бичсэн 'Хэзээ, хаана, хэнтэй, хэрхэн ярилцах нь" номд дурдсанаар телевизийн нэвтрүүлэгт нэр нь тун тохиромжгүй байсан тул ерөнхий менежер нь анхны нэвтрүүлэг нь эхлэхээс хэдхэн минутын өмнө нэрээ солих санал тавьснаар Зейгер гэх нэрээ Кинг буюу "Ларри Кинг" болгон өөрчилж карьераа эхэлсэн байдаг. Ларри радио мэдээний болон спортын нэвтрүүлгүүд хөтөлдөг байв.
1960 онд Кинг телевизийн “WTVJ” сувагт өөрийн гэсэн нэвтрүүлэгтэй болжээ. Түүний энэ ажил нь тийм ч бүтэлтэй байсангүй. Үүнээс гадна “Майами Херальд”, “Майами Ньюс” сонинуудад нийтлэлээ гаргадаг байв.
1970-аад оны үед Кинг санхүүгийн асуудалд орооцолдож, баривчлагдаж байжээ. Үүний улмаас тэр телевизийн ажлаасаа халагдаж, хэдэн жил янз бүрийн ажил, тухайлбал Луйзианад спортын нэвтрүүлэг хөтөлж, мөн “Эсквайр” сэтгүүлд нийтлэл бичиж байв.
1978 онд “Mutual Broadcasting Network” радио буюу "Нийтийн өргөн нэвтрүүлгийн сүлжээ" радиод шууд нэвтрүүлгээ нээсэн байна. Ларригийн шууд нэвтрүүлэг долоо хоног бүрийн Даваа гарагаас Баасан гараг хүртэл өдөр бүр цацагддаг байв.
1985 онд CNN сувгаас ажлын санал авсны дараа түүний шууд нэвтрүүлэг “Larry King Live” гэдэг нэртэй болжээ. 25 жилийн дотор Ричард Никсоноос эхлээд АНУ-ын бүх ерөнхийлөгч, нэр нөлөө бүхий улс төрчид, спортын болон шоу-бизнесийн одод, зохиолчид, бусад алдартнууд зэрэг 50 гаруй мянган хүнтэй ярилцлага хийсэн байна. Түүний хийсэн ярилцлагыг хэдэн зуун сая үзсэн гэдэг.
Тэрбээр 8 удаа гэрлэж байсан бөгөөд 1997 онд найм дахь удаагаа Шоун Саутвиктай гэрлэсэн ажээ.
Эшлэл
Ларри Кинг "Би хэзээ ч асуулт тавихаас айдаггүй. Асууж болдоггүй асуулт гэж үгүй, харин хариулж болохгүй асуултууд гэж бий. Асуултуудын зарим нь үзэгчдэд тэнэг ч юм шиг санагдаж болно" гэжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Ток шоучин Ангилал:Телевизийн сэтгүүлч Ангилал:АНУ-ын сэтгүүлч Ангилал:Ярилцлага Ангилал:Брүүклиний хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1933 онд төрсөн Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Техас
Техас (Texas) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Төв Өмнөд хэсэгт оршдог АНУ-ын муж улс бөгөөд Өнчин одны муж улс гэггдэг. Нийслэл нь Остин хот. Техас нутаг дэвсгэр, хүн амаараа АНУ-ын муж улсууд дундаа хоёрт ордог. Нийт 696,241 км2 нутаг дэвсгэртэй, 23.9 сая хүн амтай. Муж улсын хамгийн том хот нь Хьюстон. Даллас-Форт Вөрт-Арлингтон нь Техасын хамгийн том метрополитан бүс бөгөөд АНУ-д дөрөвт ордог.
Дорно зүгээс өрнө зүгт аялахад Техасын газар орны байдал Гүн Өмнөдөөс Баруун Өмнөдийн цөл болон аажуухан хувирах бөгөөд нарсан ойгоос эхлээд царсан заримдаг ой, тал нутаг, тэгснээ эцэст нь Биг Бэндийн цөл гарч ирнэ. Техасын энэхүү өргөн уудам тал нутгаас "Техаст юм бүхэн том байдаг" гэсэн хэлц үг гарч ирсэн. Удаан хугацаанд Америкийн үхрийн аж ахуйн төв болж ирсэн түүхээрээ Техас дэлхийн ихээхэн хэсэгт ковбойн дүр төрхөөр танигддаг билээ.
Техас түүх, соёлын хувьд Америкийн Өмнөдтэй ойр холбоотой. Гэхдээ Испани, Мексикийн харъяанд байсан түүхтэй тул Техасыг Баруун Өмнөдийн муж улс гэж ангилж бас болно. Оршин суугчид нь эдгээр ангиллыг хүлээн зөвшөөрөхийн зэрэгцээ олон хүн тусгаар Техасын өвөрмөц царай бүсийн шошгонуудаас дээгүүр тавигдах ёстой гэж үздэг.
Испани Техасыг эзэмшсэн анхны Европын улс болсон. Дараа нь 1836 онд тусгаар тогтносон Бүгд Найрамдах Техас Улс байгуулагдах хүртэл тус газар нутаг Мексикийн бүрэлдхүүнд байлаа. 1845 онд тус улс АНУ-ын 28 дахь муж улс болон нэгдэж оржээ. Техас ийнхүү АНУ-д нэгдсэн нь 1846 онд Мексик-Америкийн дайн дэгдэхэд хүргэсэн үйл явдлын нэг байсан бөгөөд улмаар АНУ-ын Иргэний дайн дэгдэхэд хүрсэн юм.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Фрэйзер арал
Фрэйзер арал (Fraser Island) нь Австрали улсын Квинсланд мужийн зүүн эргийн ойролцоо оршдог арал бөгөөд Брисбейнээс ойролцоогоор 300 км алслагдсан байдаг. 120 км өргөнтэй уг арал 1992 онд Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн. 1840 км² нутаг дэвсгэртэй Фрэйзер арал нь дэлхийн хамгийн том элсэн арал гэж хүлээн зөвшөөрөгддөг. 2006 оны хүн амын тооллогоор уг арал дээр 360 оршин суугч амьдарч байгаагийн 11 нь Абориген хүн байв. Фрэйзер аралд элсэн манхануудаар хүрээлүүлсэн 100 гаруй нуурууд оршдог бөгөөд ус нь маш сайн шүүгдсэн цэвэр тунгалаг байдгаараа гайхагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Австралийн тусгай хамгаалалттай газар нутаг Ангилал:Австрали ба Далайн орнууд дахь дэлхийн байгалийн өв Ангилал:Австрали дахь дэлхийн байгалийн өв Ангилал:Квийнслэндийн арал  Ангилал:Шүрэн тэнгисийн арал
Акита-инү
Акита-инү Японоос гаралтай Акита мужийн (энэ мужаас гаралтай байж магадгүй гэж үздэг) нэрээр нэрлэгдсэн том биетэй нохой юм. Заримдаа ханз үсгийн дуудлагаас шалтгаалан Акита-кэн гэж дуудах нь бий. Америк, Канадаас бусад улс оронд үүнийг америк акитагаас тусдаа үүлдэр гэж тооцдог бөгөөд олон улс оронд нэлээд ховор үүлдэр юм.
Ангилал:ОУКХ-Бүлэг 5 Ангилал:Ази нохойн үүлдэр Ангилал:Utility Group (Кеннел Клуб)
Доод Ангар
Доод Ангар (Нижнеангарск, Доодо Ангар) — Орос улсын Буриад орны Хойдбайгал аймгийн төв, 4885 хүнтэй суурин.
Түүх
Хотын түүх нь тус хотыг үүсгэн байгуулсан 1643 оноос эхлэх ба оросын казакууд Семён Скороходын удирдлаган дор Сибирьт Зүлгэ мөрний эхээс эхлэн эзэмшил газар нутгаа тэлсээр Байгал нуурт ирснээр эхэлдэг. 1646 онд Василий Колесник нэгэн харуулын цамхаг (оросоор: острог) босгосон нь оросуудын Байгал нуур орчимд нүүн суурьших эхлэл болжээ. Угтаа энэ бүс нутаг нь тухайн үедээ хамниганчуудын эх нутаг байв.
17-р зуунд оросуудын газар нутгаа өргөжүүлэх сонирхол нь Зүүн Сибирь ба Дагуур тэдгээрийн өмнөд нутаг байснаас үүдэн (Эрхүүг 1661 онд, Нэрчүүг 1658 онд, Сретенскийг  1689 онд тус тус байгуулсан) Дээд- буюу Доод Ангар нь эхэндээ нэг их чухал үүрэггүй байлаа.
Хүн амын өсөлт
Зүүлт: Хүн амын тооллогын мэдээ
Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Макс Планк
Макс Карл Эрнст Людвиг Планк (Max Karl Ernst Ludwig Planck, * 1858 оны 4 сарын 23-нд Киль; † 1947 оны 10 сарын 4-нд Гөттинген) нь Германы гарамгай физикч байв. Тэрээр Квант онолыг үндэслэснээрээ XX зууны агуу физикчдийн нэг гэж зүй ёсоор тооцогддог юм.
Aжил хөдөлмөр, ололт амжилтын замнал
1880 онд Мюнхений их сургуулийн доцент, удалгүй Киль, Берлиний их сургуулийн профессор болжээ. 1894 онд Берлиний шинжлэх ухааны академийн гишүүнээр сонгогдон 1922-1943 он хүртэл тус академийн эрдэмтэн нарийн бичгийн даргаар тасралтгүй ажиллаж байв. Эзэн хаан Вильхельмийн нийгэмлэг гэдэг шинжлэх ухааны байгууллагын ерөнхийлөгчөөр бас ажиллаж байсан бөгөөд уг нийгэмлэг 1948 онд М.Планкийн нийгэмлэг гэдэг нэртэй болсон билээ. Мөн 1913 онд Петербургийн шинжлэх ухааны академийн сурвалжлагч гишүүн, 1926 онд ЗСБНХУ-ын шинжлэх ухааны академийн хүндэт гишүүн, Лондоны Вангийн нийгэмлэгийн гишүүнээр сонгогдож байв.
M.Планк оюутан байхаасаа эхлэн термодинамикийг сонирхон судлажээ. Залуудаа бичсэн бүтээлүүд нь дулааны үзэгдлийг тайлбарлах, термодинамикийн хоёрдугаар хуулийг үндэслэх ( энэ сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан), термодинамикийг физик-химийн процесст хэрэглэх аргыг боловсруулахад чиглэсэн байдаг.
М.Планк нэрт физик-химич В.Нернстийн электролитийн онолд тулгуурлан электролит уусмалын потенциалын ялгаварыг бодож гаргасан билээ. Түүний цацралын термодинамик онолын бүтээлүүд нь ихээхэн ач холбогдолтой болсон юм. Ийнхүү үнэмлэхүй хар биеийн цахилгаан соронзон цацралын спектрт энергийн хуваарилагдах томъёог гаргасан байна. Үүнийг Планкийн хууль гэдэг.Туйлын бага масстай эгэл бөөмийн хөдөлгөөний хуулийг илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг тогтмол хэмжигдэхүүнийг бодож гаргасан нь одоо Планкийн тогтмол нэртэйгээр өргөн хэрэглэгдэж байна. ж·c
Шинжлэх ухаанд оруулсан гарамгай хувь нэмрийг нь үнэлж 1918 онд түүнд Нобелийн шагнал хүртээсэн юм.
Гэр бүл
М.Планк амьдралынхаа туршид 2 удаа гэрлэсэн ба нийт 5 хүүхэдтэй болсон.
Цахим холбоос
Ангилал:Германы физикч Ангилал:Физикийн Нобелийн шагналтан Ангилал:Альберт Эйнштейнтэй холбоотой хүн Ангилал:Берлиний Хумбольдтын их сургуулийн ректор Ангилал:Килийн их сургуулийн багш Ангилал:19-р зууны физикч Ангилал:20-р зууны физикч Ангилал:Гехаймрат Ангилал:Германы Гавьяаны одон шагналтан (энхтайвны зэрэг) Ангилал:Копли медаль шагналтан Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Байерны Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Саксоны Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Нидерландын Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн Ангилал:Унгарын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Папын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:20-р зууны Леопольдинагийн гишүүн Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Германы байгаль судлаач ба эмч нарын нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Гөттингений Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Байерны Максимилианы Шинжлэх Ухаан ба Урлагийн одон шагналтан Ангилал:Леопольдинагийн хүндэт гишүүн Ангилал:Килийн хүндэт иргэн Ангилал:Майны Франкфуртын Гётегийн нэрэмжит их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Мюнхений техникийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Ростокийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Берлиний техникийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Афины их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Кембрижийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Глазгогийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Германы Ардын Намын гишүүн Ангилал:Германчууд Ангилал:1858 онд төрсөн Ангилал:1947 онд өнгөрсөн
I2P
аюулгүйгээр мессеж илгээх боломжтой юм. Хэрэглээ нь бол чатлах, блог болон файлын дамжуулах, нэр нь үл мэдэгдэгч Вэб аялж орно. Энэ давхарга хэрэгжүүлэх программ хангамж нь I2P чиглүүлэгч гэж нэрлэдэг бөгөөд I2P ажиллаж байгаа компьютерийг I2P зангилаа гэж нэрлэдэг.
Энэ программ үнэгүй бөгөөд мөн нээлттэй эх үүсвэр бас олон лицензнд түгээгдсэн байдаг.I2P Үл үзэгдэгч Интернэт төсөл (The Invisible Internet Project) математикийн бичлэгээр I²P гэж дүрслэгдсэн байдаг.
Техникийн загвар
I2P-ыг 2003 оноос хойш улам сайжруулсаар байгаа.Гэвч хөгжүүлэгчид программ хангамжимд алдаанууд байх магадлалтай байдаг гэдгийг онцлон өнөөг хүртэл сайжруулалт хийсээр байгаа ч энэ нь хангалтгүй байна гэж үзжээ.Гэсэн хэдий ч эх код нь тогтвортой мөн сайн хөгжүүлэлт хийсэн бас I2P-ыг эрсдэлээс сэргийлж сайн дурыхан хүртэл хувь нэмрээ оруулжээ.Сүлжээ өөрөө чанд мессеж дээр суурилсан (IP гэх мэт), харин түүний дээд хэсэгт найдвартай урсгал холбоог (TCP төстэй боловч хувилбар 0.6 нь шинэ UDP дээр суурилсан SSU дамжуулагчтай байна) зөвшөөрөх боломжтой library үүссэн байдаг.Бүх харилцаа холбоо эцсийн цэгээс нөгөө эцсийн цэг хүртэл нууцлагдаж (нийт зурвас илгээх үед ашигласан шифрлэлт нь дөрвөн давхаргатай байдаг),төгсгөлийн цэгүүд ("очих газар") криптограф тодорхойлогч( ерөнхийдөө хос нийтийн түлхүүр ашиглах) болж,иймд зурвас аль нь ч илгээгч эсвэл хүлээн авагч нь нөгөө талд буюу гуравдагч этгээд өөрсдийн IP хаягийг илчлэх хэрэгтэй болж байгаа юм.
Гэсэн хэдий ч олон хөгжүүлэгчид Үл үзэгдэгч IRC(I2p) болон Freenet холбоог хийж байсан ч тэдний загвар болон ойлголтууд ихээхэн ялгаатай байдаг.Үл үзэгдэгч интернэт төсөл нь нууцлалтайгаар IRC сервэр дээр байрладаг байсан.Freenet нь censorship-ын эсрэг тархсан data store юм.
I2P ямар нэг уламжлалт интернэтэд үйлчилгээнд( жишээ: Usenet, email, IRC, file sharing, Web hosting ,HTTP, Telnet) суурилсан peer-to-peer-ээр нууцлалтайгаар тархаж нөгөө талд application хэлбэрээр холболт тогтдог.
I2P-гын хөгжүүлэгчдийг зохиомол нэрээр олонд нэрлэгдсэн байдаг.Өмнөх гол хөгжүүлэгч jrandom, одоогын хөгжүүлэгчид hiatus,such as zzz, killyourtv, мөн Complication эдгээр хүмүүс улам сайжруулж буйн хажуугаар олон нэмэлт төсөлүүдийг хийдэг.
Гаралтууд
I2P хувилбар бүр нь зургаан найман долоо хоног байдаг ба шинэчлэл нь I2P торрент дамжуулан тарааж байгаа бөгөөд хувилбар бүрт хөгжүүлэгч нар (ZZZ буюу str4d) гарын үсэг зурсан байна.
Software
I2P нь үл мэдэгдэгч сүлжээний давхарга байдаг тул энэ нь ийм бусад програм хангамж  үүнийг ашиглаж  үл мэдэгдэгч харилцааны холбоо тогтоох зорилготой юм. Ийм учраас I2P-гаас гадна олон тооны хэрэгсэлүүд байдаг.
Файл дамжуулалт
Хэд хэдэн програмууд I2P сүлжээнд дахь ашиглах BitTorrent гүйцэтгэлүүдийг хангадаг.Хэрэглэгчид дотор бус I2P торрент буюу peer-to-peer холбогдож чадахгүй байгаа ч гадны I2P peer-to-peer-ээс холбогдож болно.
Clearnet гүүр
Одоогоор Vuze I2P болон эсрэгээрээ байгаа clearnet торрент болгодог цорын ганц Torrent клиент юм.Энэ нь I2P сүлжээнд холбох залгаас юм.Хэрэглэгчийн анх I2P дээр хийсэн Torrent нь нэмдэг бол I2P болон clearnet аль аль нь дээр  seed-тэй болно.Энэ шалтгааны улмаас торрент нь өмнө  зөвхөн I2P дээр хэвлэгдсэн бүх интернэтэд боломжтой бөгөөд I2P-ын нууцлалыг хадгалах бол I2P хэрэглэгчид интернэтээс ямар ч Torrent татаж авч болно.
TOR(The Onion Routing)-Сонгинон замчлал
Сонгинон Routing нь дээрхи зүйлсийг хэрэгжүүлэхдээ протокол дээр маш олон хэмжээний энкриптлэгдсэн халхавчийг хийж өгдөг, яг л сонгино олон давхаргатай байдаг шиг. TOR өгөгдлийг асар олон удаа энкриптлэн(Үүнд IP хаяг багтана) TOR-н дурийн солбилцоонд оруулж түүнийгээ ар араасаа дараалласан виртуал хэлхээнд оруулдаг. Солбилцоо бүр энкриптэлсэн өгөгдлийн зөвхөн гадаргуу хэсгийн халхавчын энкриптийг(энэ хэсэгт дараагын солбилцооны хаяг байдаг) арилгаж дараагын солбилцоонд хүрэх замыг замчилж үлдсэн энкриптлэгдсэн өгөгдлийг тэр чигээр нь дамжуулах боломж бий болгодог. Хамгийн суулчийн солбилцоо нь өгөгдлийн гадаргуу хэсгийн халхавчаас бусад хэсгийн энкриптийг арилгаж гадаргуу хэсгийг энкрипттэй хэвээр нь үлдээснээр өгөгдлийг илгээгч IP хаягийг ил болголгүйгээр(TOR өөрөө ч мэдэхгүйгээр) хүлээн авагч хаяг дээр хүргэдэг.
Darkweb(Харанхуй Веб)
Харанхуй веб бол darknets-ын WWW(World Wide Web) бөгөөд нийтийн сүлжээгээр тусгай програм(I2P, TOR) ашиглан overlay сүлжээгээр нууц сайтуудруу ханддаг юм.Харанхуй веб deep web-ын нэг хэсэг учраас ямарваа нэгэн энгийн хайлтын хэрэгсэлээр хайхад илэрц гарч ирдэггүй нь deep web-ыг ойлгоход хэцүү болгож байгаа.Харанхуй нэтворк ерөнхийдөө жижиг жижиг dark web-ыг цуглуулж, I2P,TOR,Freenet ашиглан peer-to-peer,friends-to-friends ээр хандалт хийдэг ба олон нийтийн байгууллага болон хувь хүмүүсийн үйл ажиллагаа явуулдагаа.
Content
Портсмут их сургуулийн Гарет Оуэн гаргасан 2014 оны 12 сарын судалгааны ажлын удирдамжийг дээр агуулгын хамгийн түгээмэл ханддаг хэлбэрүүд хар зах, дараа нь, хүүхдийн порнограф байсан ба хамгийн их урсгалтай бие даасан Ботнет сайт үйл ажиллагаагаа явуулдаг байжээ.Олон мэдээлэгчийн сайтуудас гадна улс төрийн хэлэлцүүлэг форум байдаг.Ихэнх сайтууд биткойнтой(bitcoin),fraud хамтарч ажилдаг ба үүгээрээ майл үйлчилгээ зэрэг явуулгууд хийдэг.Хааны Коллежийн Лондонгийн судлаач нар 2016 оны 2 дугаар сард .onion үйлчилгээг хууль бус хэрэглээг онцлон, өөр нэг зэрэг багц дүрмээр агуулгыг устгахаар завсарлага өгсөн.
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Чөлөөт аюулгүй байдлын программ Ангилал:Сүлжээний протокол Ангилал:Аноним байдал Ангилал:Чөлөөт пеер-то-пеер программ
Мэргэн бууч
Мэргэн бууч мөн мэргэн буудагч гэдэг нь галт зэвсэг хэрэглэн, сонгох замаар тушаал гүйцэтгэдэг буудагч юм.
Мэргэн буучийн баг
АНУ, Канад, Их Британи тэргүүтэй өрнөдийн орнуудын цэргийн номлол, цэргийн урлагийн хэсэг бөгөөд "Чиглүүлэгч", "Мэргэн бууч" гэсэн бүрэлдэхүүнтэй байдаг. Багийн гишүүд хэн хэнийхээ үүргийг солбин гүйцэтгэх чадвартай байх шаардлагатай. Мэргэн буучийн үүрэг бол гал нээх бол чиглүүлэгч нь олон тооны үүрэг гүйцэтгэнэ. Тухайлбал чиглүүлэгч байг /цель/ ажиглах, агаар орчны хэмжилт хийх, багийн аюулгүй байдлыг хангах үүрэгтэй. Мөн чиглүүлэгч нь бусад хэсгүүдтэй холбоо барьж артиллерийн гал дуудаж чиглүүлэх, агаарын цохилт дуудаж чиглүүлэх үүрэг гүйцэтгэдэг. Ерөнхийдөө багийн туршлага илүү гишүүн нь чиглүүлэгч, туршлага нимгэн нь мэргэн буучийн үүргийг гүйцэтгэдэг нийтлэг жишиг бий.
Чиглүүлэгч байг /цель/ илрүүлж, ажиглаж, цель тогтоож өгөх бөгөөд буудлагын дүнг хянадаг төдийгүй тусгай чиглүүлэгчийн дурангаа ашиглан газар орны физик шинжүүд, газрын дулаанаас үүссэн зэрэглээ зэргийг ашиглан салхины чигийг тогтоодог. Мөн мэргэн буучтай харилцаж цель хүртлэх зайг тогтоон буудлагын өнцөг, баллистик, траектор, салхиын хурд, газрын гадарга зэргийг тооцоолсны үндсэн дээр дуран харааны засварыг зааварчилж өгдөг. Нэг үгээр хэлбэл чиглүүлэгч нь гал нээхээс бусад бүх үүргийг гүйцэтгэдэг гэж тайлбарлаж болно. Зарим тохиолдолд чиглүүлэгч нар тусгай баллистикийн тооцоолох программ бүхий зөөврийн комьпютерыг ажиллагаандаа хэрэглэх нь байдаг.
Багийн аюулгүй байдлыг хангадаг учир чиглүүлэгч нь ихэвчлэн автомат буугаар зэвсэглэсэн байдаг. Багийн гишүүн бүр мэргэн буудагчийн винтов буутай үед 2 зэвсэг зэрэг агсаж үүрэг гүйцэтгэдэг. Гэвч ихэнх тохиолдолд мэргэн буудагчийн винтов бууг зөвхөн снайперт олгодог учир дээрх мэт давхар зэвсэг агсах нь ховорхон тохиолдоно.
Зарим улс орнуудын цэргийн урлагт "Жигүүр" гэсэн мэргэн буучийн багийн 3 дахь гишүүнийг нэмж ажиллуулдаг. Жигүүр гишүүний үүрэг нь мэргэн бууч, чиглүүлэгч нарт харагдахгүй байгаа хэсэгт хяналт тавьж багийг ар талын хамгаалалтыг хангах явдал байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Цэргийн ерөнхий эрдэм Ангилал:Дайн, тулааны тактик  Ангилал:Зэр зэвсгийн хэрэглээ Ангилал:Явган цэрэг
Негассо Гидада
Доктор Негассо Гидада Солон (Dr. Negasso Gidada Solon, 1943 онд төрсөн) нь 1995-аас 2001 онд Этиопын ерөнхийлөгчөөр ажилласан улс төрч юм. Тэрээр баруун Этиоп дахь Дембидоло бүсийн Протестант сүмийн анхны орон нутгийн захирагчдын нэг Гидада Солоны хүү болно.
Доктор Негассо Майны Франкфуртын Гёте Их Сургуульд нийгмийн түүхийн чиглэлээр эрдмийн зэрэг хамгаалсан бөгөөд өдгөө Аддис-Абаба Их Сургуульд түүхийн хичээлийн лекц уншдаг. Түүний докторын ажил нь "1730-1886 оны үеийн Этиопийн баруун өмнөд Валлага дахь Сайёо Оромогийн түүх" гэсэн сэдэвтэй. Тэрээр Германы сувилагч Режина Абелттэй гэрлэжээ. Ийнхүү Абелт Германы иргэншилтэй боловч Этиопын тэргүүн хатагтай байсан юм.