cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арал тэнгис
Аварч болох бүхнийг аврах
Арал тэнгисийн ширгэлт, цөлжилттэй хийж буй сүүлийн 20-род жилийн тэмцлийн бага зэргийн амжилт нь бүсийн орнуудын хамтын ажиллагааны үр дүн биш харин зарим нэг орнуудын хөрөнгө оруулалтын үр дүн гэж герман мэргэжилтнүүд тэмдэглэв. Жишээлбэл, Казахстанд Бага Арал нууранд Кокаральскийн даланг бариулснаар усны төвшинг тогтворжуулан, давсжилтыг бууруулан загасны үржлийг эрс нэмэгдүүлж чаджээ. Хөрш Узбекистанд нь өөр стратегиэр ажиллан Өмнөд Аралын орчмын нутгийнхныг ундааны цэвэр ус ба ажлын байраар хангахыг илүүд үзсэн байна. Аралын цутгалангийн орчимд хэд хэдэн шинэ нуур бий болгохоор ажиллажээ. Энэ хэдийгээр бага зэрэг амжилттай болсон ч бас өөр хүндрэлтэй асуудал байсаар байгаа гэж Zentralasienanalysen тохимлын гурав дахь өгүүллийн зохиогч Искандар Абдуллаев сануулжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Казахстаны нуур Ангилал:Узбекистаны нуур Ангилал:Байгаль орчны бодлого Ангилал:Байгаль орчны сүйрэл Ангилал:Давст нуур
Хаан
Хаан (монгол хэл: Khagan, Khaan; түрэг хэл: 𐰴𐰍𐰣 Kaɣan) нь түрэг, монгол болон зарим өөр хэлэнд эзэн хаан ба хаант улсыг (khaganate, эзэнт гүрэн) захирдаг хүний байр суурьтай тэнцэх эзэнт гүрний дээд зиндааны цол байв. Эмэгтэй хүнд дүйх нь Хатан (Khatun) болой.
Үүнийг бас Хаадын Хаантай (King of Kings) дүйх "Хангуудын Хан" ("Khan of Khans") гэж хөрвүүлж болох юм. Болгар хэлэнд цол нь Хан (Khan) гэгддэг болсон, орчин үеийн түрэг хэлүүдэд g авиа нь бараг дуудагддаггүй юм уу байхгүй болсон тул уг цол Хаан (Khaan) болсон байхад орчин үеийн турк хэлний Kağan-д ğ нь бас дуудагддаггүй. Монголын эзэнт гүрэн хуваагдсанаас хойш Юань улс болон Умард Юань улсын хаад хааны (Khagan) цолыг эзэмшсэн. Турк хэлэнд уг цолтой дүйх нь Kağan, Hakan, Kaan хэмээх Турк дахь нийтлэг турк нэрс болно.
Great Khan (өөрөөр Grand Khan) гэсэн барууны олонд түгсэн томъёолол нь нэн ялангуяа Монголын эзэнт гүрний тохиолдолд Yekhe Khagan-ы (Great Emperor буюу Их Хаан) орчуулга юм.
Нэрний үүсэл
Уг цол нь нэршилийн хувьд Монгол болон Түрэг угсаатанд адил төстэй дуудагддаг нь хаяа залган сууж, хэл соёлоор харилцан нөлөөлдөг учраас адил дуудах тал байдаг. Dybo (2007) Хаган гэдэг үгийн эцсийн угсаатны язгуур нь дундад иран хэлний *hva-kama- 'өөрийгөө захирагч, эзэн хаан' гэсэн үгнээс гаралтай гэж үздэг бөгөөд 1966 онд Бенвенистийн үзлийг дагаж мөрддөг. Савельев, Жон 2020 нар Хаган гэдэг үгийн угсаатны язгуур аль аль нь болохыг тэмдэглэжээ. ба түүний эмэгтэйтэй дүйцэх Хатун гэдэг нь зүүн иран хэлнээс, ялангуяа "Эрт үеийн Сака *hvatuñ, гэрчилсэн согд хэлний xwt'w 'захирагч' (< *hva-tāvya-) болон xwt'yn "захирагчийн эхнэр" гэсэн үгсээс гаралтай байж болно. ' (< *hva-tāvyani)".
Оргил үе
Монголын Эзэнт Улсын үед уг цолны эрх мэдэл нь маш өргөн газар нутгийг захирах хүндэт цол болоод зогсохгүй бүх ертөнцийг захирах Мөнхтэнгэрээс заяат Далай Их Хаган гэж ойлгогдоход хүрсэн нь хаан цолны оргил үе нь байжээ. 1206-1259 оныг хүртэл бүх улс орон даяар орших нутгийг эзэмшиж байсан бол 1260 оноос эхлээд түүний мэдлийн хүрээ нь Монгол, Уйгур, Зүрчид, Хятан, Тангуд, Төвөд, Солонгос, Нанхиад Сүн улсын нутаг зэрэг Зүүн Өмнөд Ази, Зүүн Хойд Азиийн нутгуудыг шууд захирч, Зүчийн улс, Чагадайн улс, Хүлэгүгийн улсуудын ёс төдий эзэн нь байх хэмжээнд хүрч эрх мэдэл, хүч чадал нь бууран доройтоход хүрсэн явдал нь тухайн цагийн Хубилай-Аригбөх нарын хаан ширээний төлөө тэмцэл, Их Монгол улсын задрал зэрэг нь нөлөөлжээ. Гэсэн хэдий ч бүх Хятадын газар нутгийг эзэлж, тэдний эзэн хаан буюу Хуанди болсон нь эдийн засгийн хүрээнд том дэмжлэг бааз суурьтай болсон нь Юань улс мөхөх хүртэл их хааны сүр хүч хэвээр байхад нөлөөлсөн юм.
Доройтлын үе
Юань улс мөхсөний сүүлээр Монголын их хаад нь хятадын том эдийн засаг, тэр нутагт суурьшсан монгол, түрэг уйгур цэргийн томоохон хүч бүхий чухал газар нутгийг алдсанаар хүч чадал, эд баялаг болсоноор Хархорум төвтэй Монголд нутаглаж байсан овог аймгийн хүчирхэг эздээс үл ялгарах болжээ. Ингээд хөрөнгө мөнгө, хүчирхэг цэргийн дэмжлэггүй болсон нь том ноёдын тоглоомон хүүхэлдэй болох явдал их байсан. 1370-1480 он хүртэл "их хаган" цолыг хүртсэн Билэгт хаанаас эхлээд Даян хаан хүртлэх бүх хаад цөм цаг бусаар өнгөрч, хүчирхэг тайш ноёдын улс төрийн золиос болсон. Энэ үед Хаан гэдэг цолтой язгууртан бол аль нэг сурвалжит ноёны, хааны нэрийн өмнөөс улсыг захирах эрх мэдэлд хүрэх хэрэгсэл болжээ. Энэ үед монголыг "Зургаан түмэн монгол, Дөрвөн түмэн Ойрад" гэх болж, хаан эзэн зургаан түмнийг ерөнхийлөн захирдагаас, зүүн түмэн болох Халх, Урианхай, Цахар зэрэг нь шууд захирагдаж, баруун түмний Ордос, Түмэд, Юншээбүү нар нь их хааны угсааны жинонд захирагдаж, нөгөө дөрвөн Ойрад нь биеэ даасан байдалтай байв. Энэ үеийг чухамдаа Хятадын Мин улсын түүх сударт Бага хаадын үе гэж нэрлэх болсон. 1480-1547 оныг хүртэл их хаан цолыг хүртсэн 3 хүний үед нийт улсыг хураамжилан захирч, эртний Их хаадын сүр хүчийг санагдуулам дөхөж очсон ч, говийн өмнүүр нутаглаж, аймаг, овог бүрийг Хиад Боржигин овгийн хөвүүдээр захируулж эхэлсэн нь салан тусгаарлах, хаанд үл захирагдах эхлэлийг тавьжээ. Мөн Алтайн нуруугаар нутагтай Дөрвөн Ойрад түмэн, Байгаль нуур хавийн овог аймгууд их хааны захиргаанаас аажимдаа салангид байх нөхцөл бүрдсэн.
Бодь алаг хааны үед Урианхайн бослогыг дарахад гавьяа байгуулсан Түмэдийн Алтан тайжид Түшээт хан цол, Дарайсүн гүдэн хааны үед Шидау хан цол тус тус олгосон. Бас 1542 онд Ордосын Гүнбилэг мэргэн жинон тэнгэрт хальсны дараа баруун гурван түмнийг дүү Алтан хан нь захирах болсноор жинон цолтны эрх мэдэл хумигдаж эхэлснээр Монголын улс төрд их хаан, жинон хоёрын сүр хүч, эрх мэдлийг хан цолтой язгууртан орлох эхлэл тавигдсан. 1547-1548 онд Алтан ханы цэргийн түрэмгийлэлээр их хаанд захирагдаж байсан нутаг, Чингис хааны 8 цагаан гэр, сүлд тугууд, зарим аймаг, отгуудыг эзлэн авч, цэргийн хүч чадал өссөн нь их хааны сүр хүч, эрх мэдлийн хил хязгаар нь зөвхөн Хянганы нуруу хавийн нутаг, Хорчин аймгийн нутгаар хэмжигдэх хэмжээнд хүрсэн.
1578 оноос Түвэдийн Далай ламын лүндэнгээр Монголын бусад томоохон аймгийн хүчирхэг хунтайж, тайж нарт хан цол шагнасан явдал нь олон бага хаад ээлж дараалан тодрох явдал ихэссэн. XVII зууны эхээр Жанжүү Зүрчид ийн Нурхачи баатар бусад овог аймгаа нэгтгэн хүчирхэгжих үеэс Хорчин, Өвөр Халх ын тайж нарт харилцан хан цол шагнаж эхэлсэн. Мөн түүх сударт тэдгээр олон бага хангуудыг хаган буюу хаан гэж бичих, хэлэлцэх, их хаантай адилтган үзэх явдал өргөн хэрэглэж байснаар Түмэн засагт хаанаас хойшх цэргийн хүч нөлөө сул Буян сэцэн хаан, Лигдэн хутагт хаан нарын Монгол улусын их хаган гэх цол нь ердөө Цахар аймгийн эзэн гэж ойлгогдохоор болсон байна.
1630 он болох үест Өмнөд Монголын 16 аймгийн эздийн ихэнх нь хан цол хэрэглэж, Ар Халхын нутагт 4 язгууртан, ойрадад 2 язгууртан нийт 10 гаруй хүн хан цол хэрэглэж байжээ. Жишээ нь: Халхын Сэцэн хан, Хорчины Түшээт хан Ууба, Түмэдийн Алтан гэгээн сайн хан, Харчины Хөндлөн хан, Хотогойдын Алтан хан Шолой, Ордосын Бошигт жинон хан, Халхын Засагт хан, Чоросын Хархул хан, Хошуудын Байбагас хан... гэх мэт.
Монголын түүхээс арчигдсан үе
Үүнээс улбаалж тэдгээр хангууд тус бүртээ нутаг хуваан сууж, бага улстай болсон нь үүний араас их бага ноёд үл захирагдах болсон нь аажимдаа Манжид эзлэгдэхэд дөхөм болж, 1635 онд Манжийн Абахай сэцэн хаан Бүх Монголын их хаан болсноор, Монголын их хаан цол хэрэглэхээ больсон. Гэхдээ энэ цол бол зөвхөн Манж Чин улсын хаадад л хамаарах болсоныг санах хэрэгтэй.
1911 онд Халхын дөрвөн аймаг Манж Чин улсаас салж, тусгаар Монгол улсыг байгуулснаар уг улсын хаанд 8 дугаар богд Жавзандамба заларчээ. Оны цолыг Олноо өргөгдсөн хэмээгээд 1911-1919, 1921-1924 онд тус тус Монголын хаан сууринд суусан сүүлчийн хүн юм.
Эшлэл
Ангилал:Цол Ангилал:Төрийн тэргүүний цол    Ангилал:Монголын цол
Маулен Мамыров
Маулен Мамыров (Мәулен Сатымбайұлы Мамыров; Маулен Сатымбаевич Мамыров; 1970 оны 12 сарын 14-д төрсөн) — олимп (1996) болон ДАШТ-ий (1997) хөнгөн жингийн хүрэл медальт, Казахстан улсын чөлөөт барилдааны бөх, Казахстан улсын спортын гавьяат мастер (1994).
Ангилал:Казахстаны бөх Ангилал:ЗХУ-ын бөх Ангилал:Казахстаны олимпын хүрэл медальтан Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Казахстаны олимпын оролцогч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Казахууд Ангилал:1970 онд төрсөн
Лан
Лан нь дундад зууны үед Манж Чин улсын үед Монгол, Хятадад хэрэглэж байсан хүндийн хэмжүүр юм. Ойролцоогоор нэг лан нь 30 орчим грамм жинг илэрхийлж байжээ.
Ангилал:Хүндийн хэмжүүр
Йоэль Ромеро
Йоэль Ромеро (Yoel Romero Palacio, 1977 онд төрсөн) — Кубын дунд жингийн чөлөөт бөх.
Лавлах бичиг
Ангилал:1977 онд төрсөн Ангилал:Кубын бөх Ангилал:Кубачууд
Юзеф Гославски
Амьдрал
Юзеф Гославски хүүхэд насаа хожим мөн уран барималч болсон бага дүү Станислав Гославскиг оролцуулаад дөрвөн ах дүүгийн хамт Ванволницад өнгөрүүлжээ. Ян Кошиц–Виткиевичийн Казимеж Долнийд байгуулсан Баримал Урлагийн Академид урлагийн боловсролоо эхэлж, сургуулиа төгссөний дараа Дүрслэх Урлагийн Академид шалгалт өгсөн боловч нас бага байсан учир тэнцээгүй боловч мэдлэг боловсролоо Краковын Чимэглэлийн Ур Чадвар болон Урлаг Аж Үйлдвэрийн Улсын Сургуульд үргэлжлүүлж байв. Тэр үед Станислав Шукальскигийн хамт олонтой танилцсан боловч түүний “эвэртэй зүрх” хэмээх бүлэгт гишүүнээр элсээгүй ажээ. 1932 онд Краковын Дүрслэх Урлагийн Академид профессор Ксавер Дуниковскийн дор суралцаж эхлэв. Дараа нь Варшав руу нүүж, профессор Тадеуш Брейерт шавь оржээ. Тэтгэлэг олсныхоо хүчээр Ром орж профессор Анжелло Занеллийн дэргэд суралцаж, 1937 онд Эзэн Хааны Дүрслэх Урлагийн Академиас дипломоо авсан байна. Италид 1939 он хүртэл байх хугацаандаа Польшийн уран барималчдын “Капитол” хэмээх үзэсгэлэнд оролцож байв. Энэ хугацаанд бүтээсэн бүх бүтээл нь 1939 оны 8 сард Польш руу нүүх замд нь алга болжээ. Зарим нэг мэдээнээс хагас бүтээлүүд нь, тэр дундаа Пивсүдскигийн тухай бүтээл нь Хойд Италийн Вилла дел Катаё хэмээх цайз руу хүрсэн байж магадгүй гэгдэг, гэхдээ энэ мэдээ нь нотлогдоогүй юм. Харийн булаан эзлэлтийн үеийг төрсөн хот Вонволницадаа өнгөрөөж, дайны дараа Соёл Урлагийн Яамны захиалгаар Казимеж Долнийд байдаг “Под Швентим Миколаем” хэмээх гэрийн асран хамгаалагчаар ажиллаж байсан. 1947 оноос хойш Познаны Дүрслэх Урлагийн Улсын Их Сургуулийн Төмөр Баримлын Танхимын эрхлэгчээр ажиллаж байсан. Познаны ЗПАП (Польш Зураачдын Нийгэмлэг)-ийн дүүргийн удирдлагын захирлаар хоёр дахин сонгогдож ажиллаж байжээ. 1948 онд Казимеж Долнийд өөрийн сурагч Ванда Манкинтай хуримлаж, Божена Стефания болон Мария Анна гэгч хоёр охинтой болсон. 1956 оны сүүлчээр гэр бүлээрээ Варшав руу нүүж ирж, 1961 онд ЗПАП-ын төв удирдлагын баримлын салбарын захирлаар сонгогджээ. 1963 оны 1 сарын 23-ны өдөр гэнэт нас барж, Варшавын Хуучин Повонзкид оршуулажээ.
Лавлах материал
Ангилал:Польшийн уран барималч Ангилал:Бүгд Найрамдах Польш Улсын Гавьяаны мөнгөн загалмай шагналтан Ангилал:Варшавын уран бүтээлч Ангилал:Зоосны дархан Ангилал:Краковын хүн Ангилал:Познанийн хүн Ангилал:Ромын хүн Ангилал:Польшууд Ангилал:1908 онд төрсөн Ангилал:1963 онд өнгөрсөн
Ислам Байрамуков
Ислам Байрамуков (1971 онд төрсөн) — Казахстаны хүнд жингийн чөлөөт бөх.
Лавлах бичиг
Ангилал:1971 онд төрсөн Ангилал:Казахстаны бөх Ангилал:Казахстаны олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Казахууд
Бор галуу
Бор галуу, Anser anser, нь Нугасныхан овгийн шувуу юм.
Гадаад төрх
Энэ зүйл нь томхон биетэй ба 74-84 см урт, далавчаа дэлгэхэд 149-168 см, 2.3-5.5 кг жинтэй юм. Том толгой, гурвалжин хошуутай, хөл нь ягаан өнгөтэй.
Баруун Европын дэд зүйл болох A. a. anser нь ягаан шардуу хошуутай ба Азийн дэд зүйл болох  A. a. rubrirostris-с биеэр арай жижиг, бараандуу зүстэй. Орос, Монгол, Хятадын хойд хэсэгт нутаглана. Өвөл Энэтхэг болон Хятадын өмнө зүгрүү нүүдэллэдэг.
Тархалт
Бор галуу Европын олон улс оронд таарах ба зүүн зүгт Ази, Хятад хүртэл нутаглана. Тэд нүүдлийн шувуу бөгөөд өмнө зүгт өвөлждөг.
Мөн Хойд Америкт цөөн тооны бор галуу бий. Эдгэр галуу нь голдуу цэцэрлэгт хүрээлэн зэрэг хотын ойр амьдарна. Тэд 4-5 сард үүр засан 5-6 өндөг гаргах ба 28-29 хоног дараад дэгдээхэй болно.
Цахим холбоос
Ангилал:Галуу Ангилал:Агнуурын шувуу Ангилал:Евразийн шувууд
Хвасон цайз
thumb|Хвасон цайзын хэрэм дээрээс Хвасон (화성 Hwaseong) — Өмнөд Солонгосын Сүвоньд байгаа, 1794-1796 онд баригдсан цайз.
Хвасон цайзыг Чусонь улсын Чонжу вангийн зарлигаар вангийн эцэг Саду ханхүүгийн дурсгалд зориулан Чон Яг-юн хэмээх архитекторын удирдлагаар барьжээ. Чусоний үеийн хэрмээс бүрэн бүтнээрээ өнөөдөртэй золгосон хэрэм цайз юм.
1997 онд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Өмнөд Солонгос дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Азийн цайз Ангилал:Өмнөд Солонгосын техникийн дурсгал Ангилал:Өмнөд Солонгосын сэргээн барьсан барилга байгууламж Ангилал:Өмнөд Солонгосын цайз Ангилал:Сүвонь Ангилал:Historic Civil Engineering Landmark Ангилал:Кёнгийн барилга байгууламж
Озава Мариа
Озава Мариа (小澤 マリア) (1986 оны 1 сарын 8-нд төрсөн) — Японы порно киноны од юм.
Намтар
Ангилал:Японы жүжигчин Ангилал:Порно киноны жүжигчин Ангилал:Хоккайдо аймгийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Анандын Амар
Агданбуугийн Амар (1886 - 1941 оны 7 сарын 27) нь Монгол төрийн тулхтай зүтгэлтэн байв. Тэрээр 1928 оны 2 сарын 21-ээс 1930 оны 4 сарын 27 хүртэл Монгол Улсын Ерөнхий Сайд, 1934 оны 7 сарын 2-оос 1936 оны 3 сарын 22 хүртэл Улсын Бага хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга, 1936 оны 3 сарын 22-оос 1939 оны 3 сарын 7-ы хооронд дахин Ерөнхий сайдаар тус тус ажиллаж байв. 1939 оны 3 дугаар сард баривчлагдаж, Зөвлөлт Холбоот Улсад (ЗХУ) хүргэгдэж 1941 оны 7 дугаар сарын 27-нд Москва хот орчим цаазаар авахуулжээ.
Агданбуугийн Амарын зохион хэвлүүлсэн "Монгол Улсын товч түүх" ном нь өнөө ч үнэ цэнээ алдаагүй чухал бүтээлийн нэгд тооцогдож байна. Нийслэл Улаанбаатар хотын төв талбайн хажууд буюу Төрийн ордны баруун талын гудамж түүний нэрэмжит болсон юм.Алтан ургийн Агданбуу тайжийн голомт залгасан ганц хүү. Гонгор нэртэй байгаад 1910-аад оны сүүлчээр өвдөж, лам багш нь Амар хэмээн нэрийг нь сольсон. Эцэг Агданбуу тайжийн сахилын нэр Ананд тул Анандын Амар гэдэг.Одоо зарим нэг эрлэмтэд Амарыг алтан ургийн хүн байсан тул Зөвлалтүүд устгасан гэж үздэг
Намтар
Анандын (Агданбуу) Амар нь арван тавдугаар жарны улаан нохой жил 1886 онд Түшээт хан аймгийн Эрдэнэ дайчин вангийн хошуу, одоогийн Булган аймгийн Хангал сумын нутагт Анандын хүү болон мэндэлжээ. А. Амарыг Бугат сумын Уулын голын Ар маалын аманд төрсөн хэмээдэг нь үндэслэлгүй гэж үр хүүхдүүд нь үздэг аж. Эцэг Агданбуугийн сахилын нэр нь Ананд бөгөөд хохь тайж байжээ. Эцэг нь хүүдээ Гонгор хэмээх нэр хайрласан боловч хожим 1920 онд хүндээр өвчилснөөс болж төрийн хар хүний бэлгэ тэмдэг болсон гэзэг үсээ авч, нэрээ Амар болгон сольсон гэх нь бий. Түүнийг 12 нас хүрэхэд эцэг нь өөрийн хошууны тамгын газрын дэргэдэх бичгийн сургуульд оруулжээ. Хичээл оролдлого сайтай Амар төдөлгүй монгол бичиг сайн сурч манж, төвд хэл бичиг ч төсөөлдөг болж, тэрээр Манж Чин улсын үед бичээч, эх зохиогч түшмэлээр ажиллаж байгаад 1913 оноос Богд Хаант Монгол улсын Гадаад явдлын яам, аймгийн чуулганд бичээч, түшмэл, дэс түшмэлээр ажиллаж байгаад 1917-1918 онд Монгол улсын хойд хил хязгаарыг харгалзан хамгаалсан 50 цэргийг захиран суужээ. 1919 онд Хятадын харгис цэрэг Монголд цөмрөн орж Монголын автономит төрийг устгахад Амар нутагтаа одож, хоёр жил орчим хугацаанд мал ажил эрхлэн байв.
Судлаачдын тогтоосноор Сүхбаатар 1921 оны хавар хилийн чанадад байхдаа Амар болон бусад дэвшилт үзэлтэй хүмүүст нэг бус удаа элч зарж, ажил хэрэг зөвлөж байв. Монгол оронд Ардын хувьсгал ялсаны дараа тэрээр нийслэл хүрээнд ирж 1921 оны намар Ардын Засгийн газрын туслах түшмэлийн албанд томилогдон шинэ Монгол улсад хүчин зүтгэж эхэлжээ.
Удалгүй Гадаад явдлын яамны эрхэлсэн түшмэлээр дэвшиж, улмаар мөн сайдаар тохоогдон ажиллаж байгаад 1924-1925 онд Аж ахуйн яамны сайд, 1926-1927 онд Дотоод яамны сайд, Эдийн засгийн тэргүүлэгчээр ажилласан байна. 1928 оны эхээр хуралдсан Улсын Бага хурлаас Амарыг Монгол улсын Ерөнхий сайдаар томилсонд 1930 он хүртэл ажиллаж байгаад, 1930-1932 онд Шинжлэх Ухааны Хүрээлэнгийн дарга, 1932-1936 онд Улсын бага хурлын тэргүүлэгчдийн дарга, 1936-1939 онд хоёронтоо Монгол Ард Улсын Засгийн газрын Ерөнхий Сайдаар тус тус ажилласан.
Анандын Амар нам төрийн удирдлагад ажиллаж байхдаа Монгол улсын төрийн тусгаар тогтнолыг хамгаалан бэхжүүлэхэд ихэд анхаарч байсан. Сталиныг тахин шүтсэн нь манайд нөлөөлж хүмүүсийг олноор хэлмэгдүүлж байсныг Амар тухайн үед эсэргүүцэж байжээ. Чойбалсан нар 1933 онд зохиомлоор үүсгэсэн Лхүмбийн хэрэг гэгчийг тэрээр нягтлуулан шалгуулж уг хэрэг үндэсгүй тул баригдан хоригдсон хүмүүсийн ихэнхийг суллуулах арга хэмжээ авч байв. "Хүний эрхийг хөсөрдүүлж буйг илчлэн чухамдаа гэмт хэрэг хэмээгч нь жинхэнэ хийж үйлдсэн явдал дээрээс бүтэж гардгаас бус, хэн нэгэн хүний санааны дураар зохиомол хэрэг ба зохиомол ял хийж явуулдаг ёсон хаа ч байж болохгүй" хэмээн хэлжээ.
Хэлмэгдэл
Анандын Амар эл бодлого, үйл ажиллагаа Х. Чойбалсан нарын зорилгод саад тотгор болж байв. Иймд А. Амарт улс төрийн эсэргүү хэрэгтэн хаяг зүүгээд 1939 оны 3 сарын 7-нд болсон Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны тэргүүлэгчдийн хурлаар хэлэлцжээ. Уг хуралд нарийн бичгийн дарга Д. Лувсаншарав Амарын нам бус явдалын тухай илтгэл тавьж түүндээ
гэхчлэн хамаг бурууг тохоож, Х. Чойбалсан дэмжин ийм өнгөө будсан дотор нь харалсан, идээ бээрээр гүйцсэн этгээдийг намын хүрээлэлд нэг минут ч байлгахгүй хөөвөөс зохино, Ерөнхий сайдын тушаалаас шууд зайлуулбал таарна гэжээ.
Уг хурал дээр Амар гэж хэлжээ. Мөн өдрийн орой 12-р бага хурал болж, Х.Чойбалсан Ерөнхий сайд Амарын ажил явуулгын тухай илтгэл тавьж, уг хурлаас гаргасан тогтоолд хэмээн заагаад түүнийг ялтны ширээнд шилжүүлэн, мөнхүү хурлаар Хорлоогийн Чойбалсан Ардын сайд нарын Зөвлөлийн дарга буюу Ерөнхий сайд болжээ.
Үүний дараа А. Амарыг ЗХУ-д хүргүүлэн, Сталины шадар этгээдүүдээр хэргийг нь шалгуулж байгаад 1941 оны 7 сарын 10-нд ЗХУ-ын Дээд Шүүхийн Цэргийн коллегийн шийдвэрээр "хувьсгалын эсэргүү нарын бүлэглэлийн гишүүн" хэмээн яллаж, 1941 оны 7 дугаар сарын 27-нд Москва орчмын "Коммунарка" хэмээх хороох газар цаазаар аваачжээ. Анандын Амар эцсийн мөрдөн байцаалтад, өөрийгөө ямар ч гэм буруугүйг нотлоод, өмнөх мэдүүлэг бол аргагүйн эрхэнд гаргасан худал зүйл. Үнэн хэрэг дээрээ Монгол Улсын нутагт хувьсгалын ямар ч эсэргүү бүлэглэл байгаагүй, эсэргүү хэмээн баривчлагдсан хүмүүс бол хууль бус мөрдлөгийг үл тэсвэрлэн, худал хэрэг хүлээсэн хүмүүс, тэд хувьсгалын эсэргүү огтхон ч биш гэж өчжээ.
Цагаатгал, түүний баримтууд
Анандын Амар агсны хэргийг хянан үзсэний үндсэн дээр түүнийг цагаатгах тухай ЗХУ-ын Ерөнхий прокурорын мэдэгдэл 1956 онд Монгол улсад ирсэн байна. Энэ мэдэгдлийн дагуу дагуу Амарыг 1962 онд БНМАУ-ын Ардын их хурлын тэргүүлэгчдийн шийдвэрээр цагаатгажээ.
ЗСБНХУ-ЫН ДЭЭД ШҮҮХ МАГАДЛАЛ №4н-022693/56 ЗСБНХУ-ЫН ДЭЭД ШҮҮХИЙН ЦЭРГИЙН КОЛЛЕГИ Хууль цаазны хурандаа Семик даргалж, гишүүдэд хууль цаазны хурандаа Сенин, Ладик нарын бүрэлдэхүүнтэйгээр: 1887 онд төрсөн, БНМАУ-ын иргэн МАХН-ын 1923 оны гишүүн, БНМАУ-ын ерөнхий сайд байгаад ЗСБНХУ-ын дээд шүүхийн цэргийн коллегоор 1941 оны 7 дугаар сарын 10-нд ЗСБНХОУ-ын ЭХ-ийн 58 дугаар зүйлийн 1 дүгээр ангийн А 58-р зүйлийн 11 дүгээр ангид зааснаар буудан алж бүх хөрөнгийг хураах ял шийтгүүлсэн Агданбуугийн Амарт холбогдох хэргийн талаар ЗСБНХУ-ын прокурорын дүгнэлтийг 1956 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн хуралдаанаар хэлэлцэв.
ЗСБНХУ-ын ерөнхий прокурор дүгнэлтэндээ: Амарт ял оногдуулсан шүүхийн таслан шийдвэрлэх тогтоолыг хүчингүй болгох ба нэмэлт мөрдөн байцаалтаар Амарын хэрэг нь БНМАУ-ын төрийн бусад зүтгэлтнуүд, хариуцлагатнуудын хэргийн нэгэн адил зохиомол болох тул гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэдэг үндэслэлээр хэргийг нь хэрэгсэхгүй болгохыг санал болгожээ. Шалгалтаар дараах байдлууд тогтоогдсон байна:
1939 оны 3 дугаар сарын 7-ны өдөр БНМАУ-ын бага хурлын шийдвэрээр Амарыг БНМАУ-ын ерөнхий сайдын албан тушаалаас зайлуулж тэр өдөрт нь баривчилжээ. Амарыг БНМАУ-ын засгийн газрын удирдлагаас зайлуулах ба баривчлах асуудлаар БНМАУ-ын Дотоод явдлын яам Бериятай тохиролцсон байжээ. Үүний дараа 1939 оны гуравдугаар сараас наймдугаар саруудад БНМАУ-д МАХН, Засгийн газрын удирдах ажилтнуудаас Лувсаншарав, Насантогтох, Дансрангийн Догсом нарын олон хүнийг баривчилж улмаар БНМАУ-аас Чит мужийн ДЯАК газарт хүргэсэн ба тэнд Наседкинаар толгойлуулсан ЗСБНХУ-ын ДЯАК-ын төв аппаратын мөрдөн байцаах групп ажиллаж байсан юм.
Байцаалтын үеэр баривчлагсдыг хайр найргүй зодож жанчиж байсан ба тийм л аргаар БНМАУ-д хувьсгалын эсэргүү байгууллагад оролцож байсан гэдэг мэдүүлгийг тэднээс гаргуулжээ.
1939 оны 8 дугаар саруудад баривчлагдагсдын Читээс Москвад хүргэж мөрдөн байцаалтыг үргэлжлүүлэхдээ мөн л зодох, хоолыг хасах мэтээр хууль ёсыг бүдүүлгээр зөрчиж байжээ. Мөрдөж байгаа хүмүүсийг байлцуулахгүйгээр байцаалтын протокол үйлдэж, дараа нь харгислах замаар уг протоколдоо гарын үсэг зурахыг албадах явдал олонтой байжээ.
А.Амар хувьсгалын эсэргүү гэмт хэрэг үйлдсэн гэдгийг илчлэн мэдүүлсэн Лувсаншарав, Насантогтох, Балжинням нар нь зодох болон бусад аргаар тарчилгасны улмаас мөрдөн байцаалтад ямар ч хамаагүй мэдүүлэг өгөх байдалд хүрсэн байжээ.
Эдгээр хэргийг мөрдөхөд оролцож байсан ЗСБНХУ-ын ДЯАК-ын ажилтан Васильев, Добротин, Морозов нар 1939 оны 11 дүгээр сард ЗСБНХУ-ын ДЯАК-ын намын хороонд хандаж, мөрдөн байцаалт объектив биш явагдаж байгаа тухай өргөдөл гаргажээ. Энэ асуудлаар шалгалт хийхэд өргөдөлд бичигдсэн зүйл үнэн болох нь нотлогджээ. Гэтэл Берия, Меркулов нар энэ асуудлаар ямар ч арга хэмжээ аваагүй байна.
1956 оны наймдугаар сард гэрчээр байцаагдсан Добротин, Чернонебов нар мөрдөн байцаах байгууллагын мэдэлд А.Амар болон түүнтэй хамт баривчлагдсан хүмүүсийн гэм бурууг нотлох ямар ч объектив материал байгаагүй юм гэж мэдуүлжээ.
Шалгалтын явцад хэргийг мөрдөхөд орчуулагчаар оролцсон Б.Ч.Балданг байцаав. Мөрдөн байцаагчид хэрэг хүлээсэн мэдүүлэг гэгчийг авах зорилгоор барвчлагсдыг зодож, тарчилгаж байсан тухай Балдан дэлгэрэнгүй мэдүүлжээ.
А.Амар болон БНМАУ-ын төрийн бусад зүтгэлтэн, хариуцлагатай ажилтнуудын хэргийг мөрдөх ажил 1940 оны зургадугаар сард дууссан байтал ЗСБНХУ-ын дээд шүүхийн цэргийн коллеги 1941 оны долдугаар сарын 10-нд хэргийг хэлэлцжээ.
Хэргүүдийг шүүхээр хэлэлцэхийн өмнө ДЯАК-ын ажилтнууд шүүгдэгчидтэй уулзаж шүүхэд өөрийн гэм бурууг хүлээн мэдүүлбэл ял шийтгэнл хөнгөрнө гэж ятгаж, өдөөн хатгасан аргаар нөлөөлж байжээ.
Хэргийн болон нэмэлт мөрдөн байцаалтын материалыг хянаад ЗСБНХУ-ын ерөнхий прокурорын дүгнэлтэд дурьдсан баримтыг үндэстэй гэж үзэж ЗСБНХУ-ын дээд шүүхийн цэргийн коллегоос ТОГТООХ НЬ: Шинэ нөхцөл байдал илэрсэн тул ЗСБНХУ-ын Дээд шүүхийн цэргийн коллегоос Агданбуугийн Амарт ял оногдуулсан 1941 оны 7 дугаар сарын 10-ны өдрийн таслан шийдвэрлэх тогтоолыг хүчингүй болгож гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэдэг үндэслэлээр хэргийг нь хэрэгсэхгүй болгосугай. Зохих гарын үсгүүд зурагдсан. Хуулбар үнэн: ЗСБНХУ-ын дээд шүүхийн цэргийн коллегийн Нарийн бичгийн дарга нарын газрын дарга Хууль цаазны хурандаа А.Никонов. Орчуулсан: Н.Төмөрхуяг
Солтаниех
Солтаниех (Перс хэл:سلطانيه) нь Ираны Занжан аймагт буюу Тегеранаас баруун хойд зүгт 240 км алслагдсан байдаг. XIV зууны үед Персийг захирч асан Их Монгол Улсын Ил Хаадын Улсын нийслэл байсан уг газрын нэр нь “Эзэнт гүрний” гэж утгачилагддаг.
Анандын Амар
Ном зохиол
Ангилал:Монголын төрийн тэргүүн Ангилал:БНМАУ-ын Улсын Бага Хурлын тэргүүлэгчдийн дарга Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын гадаад хэргийн сайд Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч Ангилал:Зөвлөлтийн цаазлагдсан хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1886 онд төрсөн Ангилал:1941 онд өнгөрсөн
Солтаниех
Солтаниех нь Ил хаан Өлзийтийн бунхан гэх бөгөөд уг байгууламжийг 1302 оноос 1312 оны хооронд босгожээ. Солтаниех нь дэлхийн хамгийн анхны давхар бөмбөгөр дээвэртэй барилга гэж тооцогддог бөгөөд Лалын ертөнцийнхөн Христийн шашны уран барилгын хэв маяг болсон Брунеллешигийн куполатай дүйцүүлдэг.
Мөн Ираны уран барилгын өөр дурсгалууд болох Таж Махал, Хожа Ахмед Ясавигийн бунхантай эн зэрэгцэхгүйц бүтээл гэж үздэг. Солтаниехын гаднах байдал нь ихээхэн гэмтэж, муудсан ч дотоод засал чимэглэл, ханын зураг, шитгэмэл урлалууд маш сайн хадгалагдсан байдаг. Хүмүүс “Солтаниех бол Таж Махалын урьдчилсан загвар” гэдэг аж.
200 тонн жинтэй барилгын дээвэр болох бөмбөгөр орой нь 49 м өндөрт өргөгдсөн байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Занжан аймгийн суурин Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Иран дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Монголын урьдын нийслэл Ангилал:Ираны урьдын нийслэл
Мандир уранхажин
Мандир уранхажин (Aix galericulata), урьд Халзан ангир болон Уран хажин гэгдэж байсан, нь Нугасныхан овгийн шувуу юм.
Гадаад төрх
Энэхүү шувуу нь 41-49 см урт, далавчаа дэлгэхэд 65-75 см бөгөөд нас бие гүйцсэн эрэгчин нь харахад андашгүй өвөрмөц, тод, гоёмсог зүстэй. Эмэгчин нь жирийн бор сааралдуу өнгөтэй юм.
Мандир уранхажин нь ус, намаг, нуур цөөрмийн ойролцоох мод ихтэй газар амьдарна. Тэд усны дэргэдэх модны хонгил, ан цавд үүрээ засаж, 9-12 өндөг гаргадаг. 28-31 хоног дараад дэгдээхэй гарна. Тэд голдуу үүрээр, үдшийн бүрийд идэшлэн ургамлын үр зэргээр хооллодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Голын нугас
Ханьянгийн хэрэм
thumb|Хэрмийн хэсэг thumb|Урд хаалга
Ханьянгийн хэрэм (한양도성 Hanyangdoseong) — Өмнө Солонгосын Сөүлд байгаа хэрэм.
Түүх
1395 онд Чусонь улсын Тэжу ван нийслэлийг Кэгёнгоос Ханьянд (өнөөгийн Сөүл) шилжүүлэхээр болжээ. 1396-1398 онд 197,400 ажилтны хүчээр Ханьян цайзыг барьсан бөгөөд Сөүлийн бүх найман хаалга энэ үед анх баригджээ. Цайзын хэрмийг Тэжу вангаас хойш 15-р зууны дунд буюу Сэжун вангийн үед, 1704 он буюу Сүгжун вангийн үед засварлажээ.
Байрлал
Ханьянгийн хэрэм өдгөө Сөүлийн доторх Пэгаг, Наг, Нам, Иньван хэмээх дөрвөн уулын дунд байна.
Байдал
Хэрмийн нийт урт 18 км. Хэрмийн 12 км хэсэг улсын хамгаалалтад авагдсан. Үлдсэн 6 км газар нь эвдэрч баларсан, орчин үеийн хотын байгууламжид зай тавьж өгсөн.
Хэрмийн зүүн хэсэг намхан учраас гаднаас дайрахад тохиромжтой байсан. Дайсан халдахад гал, утаагаар дохио өгөх аргыг хэрэглэдэг байв.
21-р зуун
21-р зуун нь 2001 оны 1 сарын 1-нд эхлэн 2100 оны 12 сарын 31-нд дуусна.
Гадаад холбоос
Ангилал:Зуун
Октав Мирбо
Францын зохиолч Октав Мирбо (Octave Mirbeau) 69 насалсан (1848-1917 он).
Пи
Пи эсвэл π нь ойролцоогоор 3.14159-тэй тэнцүү бөгөөд хамгийн чухал Математикийн тогтмолуудын нэг юм. Энэ тоо нь Евклидийн геометрт аливаа тойргийн уртыг түүний диаметрт хуваасан харьцааг илэрхийлдэг. Мөн тойргийн талбайг түүний радиусын квадратад хуваасан харьцаагаар ч илэрхийлж болдог. Пи нь математик болон байгалийн шинжлэх ухааны бусад олон томъёонуудад хэрэглэгддэг. Пи тоо нь иррационал тоо бөгөөд энэ нь таслалын арын орнууд 3.1415926535897932... нь давтагдахгүйгээр төгсгөлгүй үргэлжлэнэ гэсэн үг. Математикийн түүхийн туршид π-г өндөр нарийвчлалтайгаар тодорхойлж, түүний шинж чанарыг судлах гэсэн ихээхэн хүчин чармайлтууд зарцуулж ирсэн.
Грек үсэг π (ихэвчлэн пи гэж бичдэг) нь периметр гэсэн Грек үгнээс гаралтай. Магадгүй Виллиам Жонс 1706 онд энэ үсгээр тэмдэглэсэн бөгөөд сүүлд хэдэн жилийн дараа Леонард Эйлер үүнийг түгээмэл болгосон. "π"-г Грекээр пи гэж дууддаг. Энэ тогтмолыг мөн хааяа тойргийн тогтмол, Архимедын тогтмол (Архимедын тоотой андуурч болохгүй) эсвэл Людольфын тоо ч гэж дурддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Математикийн тогтмол Ангилал:Онцгой тоо
Катализатор
Катализаторууд нь урвалын хурдыг нэмэгдүүлдэг боловч өөрөө урвалын бүтээгдэхүүнд ордоггүй химийн бодисууд болно. Катализатор нь урвал хурдан явагдах боломжийг олгодог. Катализатор урвалд авсан бодистой харилцан үйлчлэлцэж завсарын бүтээгдэхүүнийг үүсгэдэг ч эцэстээ анхны байдалд эргэн шилжинэ. Энэ цикл олон дахин давтагдана.
Аммиакийн синтезд ашигладаг катализатор
Үйлдвэрлэлд AL2O3, K2O, CaO гурваар эсвэл AL2O3, K2O, CaO, SiO2 дөрвөөр идэвхижүүлсэн төмрийн катализаторыг ашигладаг ба сүүлийнх нь катализаторын хоронд илүү тогтвортой байдаг ч цэвэр азот-устөрөгчийн холимогоор ажиллах үед өмнөхөөс идэвхи багатай байдаг.
Хувьсгал
Хувьсгалын төрлүүд - Хүмүүсийн хамгийн их мэддэг хувьсгал бол дайрах, хүчний хувьсгал юм. Үүний жишээ бол, тодорхой бүлэг хүмүүс   босож,  тодорхой   газарзүйн хэсэг газар,  хот, эсвэл улсын удирдлагыг  хүчээр  авах үйл явц юм. Оршин тогтнож байсан засгийн газар нь нураж, бас  тэр засгийн газрыг   тэргүүлж байсан тэргүүн нь    тэр  газраа орхиж, эсвэл   баривчлагдан,эсвэл    бослогын үйл явцад алагдадаг. Өнгөрсөн хорьдугаар зуунд хамгийн алдартай хувьсгал нь   ОХУ ийн  коммунист  хувьсгал болон хятдын хувьсгал юм. Мөн иймэрхүү хувьсгалууд нь  иргэний дайны үед илэрж, үүний үр дүнд  маш  их   энгийн ард  алагддаг.
Шашны хувьсгал
Энэ нь   хүчний дайрдаг хувьсгалтай ижилхэн бөгөөд  маш их хэмжээний үймээн самууныг бий болгодог. Гэсэн хэдий ч,  шашнаас ангид байхын оронд,  шашны хувьсгал нь   оюун санааны   шинэчлэл,   сэтгэхүйг илүү анхаарлаа хандуулдаг. Олон удаа шашны хувьсгалыг эхлүүлэгчид нь  өөрсдийн илүү материаллаг   зорилгыг биелүүлэхийн тулд  шашны хувьсгалыг хийдэг боловч,  цаана нь өөрчлөгдсөн  ахиц дэвшил нь  үргэлж  шашиндаа буцаж буудаг. 1979 оны ираны  хувьсгал нь   үүний нэг жишээ бөгөөд энэ хувьсгалын дараа    иран улс нэгэн шашны  дор  дахин   нэгэн хэв загварт орсон юм. Ихэнх амьдарлын жишээнүүдэд, шашны хувьсгал нь  дарангуй  дэглэмийг  бий болгох   хандлагатай байдаг. Ихэнх шашин шүтлэг нь хувь хүний эрх ашиг, сэтгэлийн амар амгалан байлгахын төлөө учир үр дүн нь ёс зүйг чухалчилсан шашны хувьсгал эерэг нөлөөтэй байдаг.
Улс төрийн хувьсгал
Улс төрийн хувьсгал нь  хүч хэрэглэх  шаардлагагүй байдаг. Орчин үед, олон  улс төрийн хувьсгалууд  одоогийн байгаа улс төрийн системдээ  суурь өөрчлөлтийг  нотлосноор энхийн замаар хийгддэг. Энэтхэгийн Махатма ганди нь ард түмэн, болон эсэргүүцэлийг   тухайн үед оршиж байсан   улс төрийн системийг өөрчлөгдөхыг шаардахадаа  хэрэглэсэн байдаг. Ингэснээрээ Ганди нь    энэтхэгчүүдийг   1940 -өөд оны сүүлчээр   эрх чөлөөтэй,  тусгаар улс болгоход хөтлөж чадсан юм.
Үйлдвэрийн хувьсгал
Үйлдвэрийн хувьсгал нь  бусад хувьсгалтай ижилхэн зарчимтай боловч,  хүмүүсийн бизнес хийх арга барилд суурь өөрчлөлтийг бий болгодог.
Өнгөрсөн 19 болон 20 дугаар зуунд хэд хэдэн өөр өөр үйлдвэрийн хувьсгал бий болсон, ингэснээрээ   бизнесийн үйл ажиллагаа, үйлдвэрлэл, болон бараа болон бүтээгдэхүүн түгээх арга барилыг өөрчилсөн юм. Үйлдвэрийн хувьсгалын жишээнд  дараах зүйлс ордог:
19-р зуун
Гадаад холбоос
Ангилал:Зуун
Контент-анализ
Контент-анализ (Content analysis). Англи хэлний content – “номын, захидлын агуулга” гэсэн үгнээс гаралтай.
1. Харилцааны агуулгыг тоо, чанар, систем, объектив талаас нь үнэлж дүгнэх судалгааны техник.
Мөн судлаачид контент анализыг “багц үйлдлүүдийн тусламжтайгаар эх бичвэрээс үндэслэл бүхий дүгнэлтүүд гаргахад чиглэсэн судалгааны арга”, “баримтаас түүний агуулгад хамаарах үндэслэл бүхий, давтагдах дүгнэлтүүдийг гаргахад чиглэсэн судалгааны арга техник”, “мессежийн шинж чанарыг бодитой, системтэй тодорхойлох замаар дүгнэлт гаргах арга техник” гэх зэргээр тодорхойлсон байдаг. Аливаа эх бичвэрийг дараах зорилтын үүднээс судалдаг. Үүнд:
1. Эх сурвалжийн нийгмийн тодорхой шинж чанар, түүний ил ба далд зорилгыг илрүүлэх.
2. Эх бичвэрт тусгасан нийгмийн бодит байдлын чиг хандлагыг илрүүлэх.
3. Хүлээн авагчдын зарим нийгмийн шинжийг тодорхойлох зэрэг болно.
Эх бичвэрүүдийн нийлбэр бол өргөн утгаар нь авч үзвэл ямагт нийгмийн орчны бүтээгдэхүүн байдаг бөгөөд нийгмийн янз бүрийн хүчин зүйлийн нөлөөний ул мөрийг агуулдаг онцлогтой. Тиймээс эх бичвэрт судалгаа хийх замаар энэ хүчин зүйлүүдийг ажиглах, хэмжих, тодорхойлох боломжтой юм.
Контент-анализ анх АНУ-д “нийгмийн харилцааны судалгаа”-ны хувьд нийгмийн сэтгэл судлалын нэг салбар болон төлөвшиж бий болсон түүхтэй. Анх энэ аргыг XIX зууны эцэст сонины эх бичвэрүүдийн агуулгыг судлах зорилгоор хэрэглэж эхэлжээ. Дараа нь контент анализын техникийг ХХ зууны 30-аад оны үед АНУ, Германд цэргийн суртал нэвтрүүлийн салбарт эрчимтэй ашиглаж, улам боловсронгуй болгосон.
Энэ аргын хамгийн гол элемент нь судалгааны объектын логик загвар байдаг бөгөөд энэ нь үндсэн гурван элементийг агуулдаг. Энэ бол судалгааны ойлголт, хэмжигдэхүүнийг агуулсан судлагдахууны ойлголтын загвар (1), судалгааны нэгжүүдийн систем (2), хэмжих нэгжүүд (3) юм. Системтэй, бодитой, давтагдах чанартай байж тодорхой үр дүнд хүрдэг. Контент-анализд үндсэн ойлголтыг сонгох явдал гол үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд түүний үндсэн дээр эх бичвэрийн агуулгыг ангилж, оновчтой дараалалд оруулахын хамт судалгааны шалгуур, хэмжигдэхүүнийг тогтоодог. Сэтгүүл зүйн судлал дахь контент-анализын аргын гол зорилго нь эх бичвэрийн агуулга, бүтэц, зорилтот бүлэгт тохирсон эсэх, багтаамж, хүртээмжтэй байдал, эх сурвалж, цаг хугацааны хүчин зүйл, үр нөлөө зэргийг тодорхойлж, дүгнэлт гаргахад оршино. Ангилал:Туршлагад үндэслэсэн нийгмийн судалгаа Ангилал:Нийгмийн шинжлэх ухаан
Иран дахь Армени хийдүүд
Иран дахь Армени хийдүүд нь ЮНЕСКО-ийн дэлхийн өвд багтсан Гэгээн Таддеусын хийд, Гэгээн Стефаносын хийд, Зорзорын сүмүүд бөгөөд Иран улсын нутаг дэвсгэрт оршдог.
Цахим холбоос
!
1945 оны улсын наадмын бөх барилдаан
Есийн даваа
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Анкарагийн тулалдаан
Эшлэл
Ангилал:1402 он Ангилал:Монголчуудын тэлэлтийн тулалдаан Ангилал:Османы эзэнт гүрний тулалдаан Ангилал:Туркүүдийн дайны тулалдаан Ангилал:Сербийн түүхэн дэх тулалдаан Ангилал:15-р зууны тулалдаан
Юрийн галав
Юрийн галав нь Геохронологийн дагуу 201.3± 145.6 сая жилийн хоорондын үе юм. Энэ галав нь Мезозой эриний 3 галавын дундах нь бөгөөд үлэг гүрвэлүүдийн алтан үе нь билээ. Энэ үеийн гол онцлог нь тэр үед амьдарч байсан үлэг гүрвэлүүд нь биеээр хэт аврага том байснаараа ялгарах тул энэ галавыг бас үлэмж биет үлэг гүрвлүүдийн үе хэмээдэг. Юрийн галавыг дотор нь Түрүү буюу Доод Юрийн галав, Дунд Юрийн галав, Хожуу Юрийн галав гэсэн үндсэн 3 хэсэгт ангилж үздэг.
Ангилал:Юрийн галав Ангилал:Геохронологи
Дува
Дува (1307 онд нас нөгчсөн) бол Цагадайн улсын хаан юм. Тэрээр Цагадайн удмын хүн бөгөөд Хайдугийн үнэнч холбоотон байжээ. Түүний эцэг нь Цагадай Ханы ач хүү Барак Хан байжээ.
Ангилал:1307 онд өнгөрсөн‎ Ангилал:Цагаадайн улсын хан
Шүрэн тэнгис
Шүрэн тэнгис (Coral Sea) нь Австрали, Шинэ Гвиней арал болон Соломоны арлуудын хооронд орших тэнгис юм. Их шүрэн хэрэм зэрэг шүрэн арал элбэгтэй тул ийн нэршжээ.
Мөн үзэх
Ангилал:Номхон далайн тэнгис
Геологи
[[Image:World geologic provinces.jpg|thumb|300px|Дэлхийн геологийн үндсэн мужууд
Далайн царцдас {{legend|#cde|0-20 сая жил}} {{legend|#abc|20-65 сая жил}} {{legend|#89a|>65 сая жил}} Геологийн үндсэн мужууд {{legend|#f96|Бамбай (щит)}} {{legend|#f9c|Платформ}} {{legend|#9fc|Ороген}} {{legend|#9cf|Сав газар}} {{legend|#969|Томоохон вулкан-плутон бүс}} {{legend|#ff9|Шилжилтийн (тэлж буй) царцдас|border=#dc8}} ]] Геологи (Грек гаралтай: γη, ge, "дэлхий"; ба λόγος, logos, "судлал") нь дэлхийг судалдаг салбар шинжлэх ухаан бөгөөд түүнийг бүрдүүлэгч эрдэс, чулуулгийн найрлага, структур, физик шинж чанар, хөгжлийн түүх, явагдаж буй төрөл бүрийн процессуудыг судлана. Геологичид нь геологийн шинжлэх ухааныг хөгжүүлэгч, дэлхий болоод нарны бусад гаригуудын хими, физик шинж чанарыг судалдаг бүлэг хүмүүс юм. Эдгээр хүмүүс нь дэлхийн нас, үүсэл, дотоод бүтэц гэх мэт онолын судалгаа, мөн байгалийн баялгийг (эрчим хүчний түүхий эд болох нүүрс, газрын тос, байгалийн хий, төрөл бүрийн металлууд болох төмөр, зэс, уран, мөн үнэт чулуу, барилгын материалыг) нээх, үүсэх зүй тогтолыг илрүүлэх зорилготойгоор судалгаа хийнэ.
Түүх
Зарим судлаачдынхаар геологийн шинжлэх ухааныг Абу ал-Раихан ал-Бируни (Abu al-Rayhan al-Biruni) (МЭ 973-1048) үндэслэсэн гэж үздэг бөгөөд түүний бүтээлд Энэтхэгийн геологийн тогтцын талаар тэмдэглэсэн байдаг. Мөн Хятадын эрдэмтэн Шен Куа (Shen Kua) (МЭ 1031-1095) далайн эргээс хол байрлах уулнаас олдсон хясааны үлдэгдэл дээр тулгуурлан хуурай газар нь уулын өгөршил болон шаварлаг чулуулгийн хуримтлалаар үүсдэг гэж бичиж байв.
1556 онд хэвлэгдсэн, физикч Георг Агрикола (1494-1555)-гийн "De re metallica libri XII" ном нь салхи усны эрчим хүч, хүдэр хайлуулах, хүдэр тээвэрлэх, натри, хүхэр, хөнгөн цагааныг ялгаж авах, мөн удирдлага, зохион байгуулалтын талаар нилээн иж бүрнээр нь авч үзсэн анхны дорвитой бүтээл бөгөөд, Николас Стено (1638-1686) тунамал чулуулгийн үелэлийн талаархи (анхдагч байрлал нь хэвтээ байсан талаар) ойлголтуудыг гаргаж тавьсан байна.
Вильям Смит (1769-1839) анхны геологийн зургуудын нэгийг зурсан бөгөөд тунамал чулуулаг үелэн байрлах, энэ үелэлийн дарааллыг амьтдын үлдэгдлээр тогтоож болох талаар бичиж байжээ.
Жэймс Хаттоныг орчин үеийн геологийг үндэслэгч гэж үздэг байна. Тэрээр 1785 онд "Дэлхийн онол" (Theory of the Earth) өгүүлэгтээ уул нурууд элэгдэж, далай, тэнгисийн ёроолд шинэ чулуулаг үүсэн, улмаар тэнгисийн ёроол өргөгдөн хуурай газар бий болно гээд энэ бүх процесст маш урт хугацаа хэрэгтэй бөгөөд Дэлхийн нас одоо таамаглаж байгаагаас хамаагүй хөгшин гэж бичиж байв. 1795 онд энэ талаар 2 боть хэвлүүлжээ.
Жоржес Кувиер ба Александр Бронгниарт нар 1811 онд чулуужсан зааны ясны олдвор дээр тулгуурлан Дэлхийн насны талаар Францд өгүүлэл хэвлүүлсэн байна. Тэд давхрага зүйн тулгуур ойлголт болох үелэлийн талаар Вильям Смитийн судалгаанаас хамааралгүйгээр гаргаж тавьсан байна.
Чарлз Лиелл (Charles Lyell) "Геологийн үндсүүд" (Principles of Geology) номоо анх 1830 онд хэвлүүлсэн бөгөөд 1875 онд нас барах хүртлээ хэд хэдэн удаа шинэчилж, дахин хэвлүүлсэн Түүний униформизм (uniformitarianism) онол нь геологийн үйл явцууд дэлхийн хөгжлийн туршид удаан бөгөөд тасралтгүй явагдах ба одоо ч үргэлжилсээр байна гэж үздэг байна. Униформизмийн эсрэг онолоор (сүйрлийн онол - catastrophism) бол геологийн тогтолцооний зааг бүрд хүчтэй сүйрэл явагддаг, энэ сүйрлээр үүссэн зүйлс өөрчлөгддөггүй гэж үздэг байв.
19-р зуунд геологийн үндсэн асуудал "Дэлхийн нас"-ыг тогтоох байсан ба 100,000-аас тэрбум жил хүртэл олон янзын тооцоонууд хийж байв.
20-р зуунд геологийн шинжлэх ухаанд гарсан томоохон дэвшил бол 1960-аад онд боловсрогдсон плит тектоникийн онол юм. Уг онолын тулгуур нь далайн царцдас шинээр үүсэх болон тивүүд нүүх үзэгдэл юм. Уг онол нь Дэлхий судлалын бүх шинжлэх ухаанд эрс өөрчлөлт оруулсан болно.
Тивүүд нүүх онолыг анх 1908 онд Франк Бурслэй Тэйлор дэвшүүлж, Альфрэд Вегенер (1912) болон Артур Холмес өргөжүүлсэн боловч, 1960-аад оны эцэс буюу плит тектоникийн онол хүртэл нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй байна.
Геологийн тулгуур ойлголтууд
Интрүүз болон тунамал чулуулгийн хоорондын хамаарал - Хэрэв ямар нэгэн интрүүз чулуулаг тунамал чулуулгийг огтлосон байвал тухайн интрүүз чулуулаг нь тунамал чулуулгаас сүүлд үүссэн, насны хувьд залуу байна. Интрүүз чулуулгийн хэд хэдэн төрөл байх бөгөөд жишээлбэл, батолит, судал, дайк гэх мэт.
Хорго
Хорго нь Архангай аймгийн нутагт орших унтарсан галт уул юм.
Геологи
Геологийн тулгуур ойлголтууд
Чулуулаг болон хагарлын хоорондын хамаарал - Хэрэв хагарал ямар нэгэн чулуулгийг бүтэн огтолсон байвал уг хагарал нь тухайн чулуулгаас сүүлд үүссэн, залуу байна. Хэрэв хагарал, ямар нэгэн чулуулгийн үеэр хучигдсан байвал уг хагарал нь түүнийг хучиж буй чулуулгаас хөгшин байна.
Хорго
Хорго хэмээх газар Архангай аймгийн Тариат сумын төвд оршдог. Хэн ч саатан хоргодом энэхүү үзэсгэлэнт нутгийг 1965 оноос дархан цаазат газрын, 1994 оноос байгалийн цогцолборт газрын зэрэглэлээр улсын тусгай хамгаалалтад авчээ. Одоогоос 9 мянга орчим жилийн өмнө дэлбэрч байгаад унтарсан галт уул юм гэдгийг манай газар зүйн эрдэмтэд тогтоожээ. Өөрөөр хэлбэл энэ нь манай орны унтарсан галт уулуудын дотроос хамгийн сүүлд унтарсан галт уул төдийгүй жаахан хэтрүүлбэл уур нь савсаж байгаа “шинэхэн” уул.
Хорго уул нь далайн түвшнээс дээш 2240 метрийн өндөр бөгөөд Хорго уулаас оргилон гарсан халуун хайлмал бодис магма нь газрын уруу даган зүүн тийшээ Суман, Чулуут голын хөндийгөөр зуугаад километр урссан байдаг. Энэ замаар барагцаалбал 10-20 километр өргөн хөндийгөөр урссан магма нь 40-50 метр зузаан хүрмэн чулуун хучилга болон царцсан байж магад гэж эрдэмтэд таамагласан байдаг.
Геологи
Геологийн тулгуур ойлголтууд
Хэмхдэсийн зарчим - Хэмхдэст чулуулгийн хэмхдэс нь уг хэмхдэст чулуулгаасаа хөгшин байна. Учир нь ямар нэгэн чулуулгийн өгөршлийн үр дүнд хэмхдэс эхэлж үүснэ. Улмаар уг хэмхдэс зөөгдөн хуримтлагдаж, барьцалдан хэмхдэст чулуулгийн формаци үүсгэнэ.
Хорго
Мөн Хорго уулыг 2 удаа дэлбэрсэн гэж ч ярилцдаг. Уулын тогооны амсар нь 50 градус орчим налуу, 100 орчим метр гүнзгий 300-400 метр диаметртэй дугуй хэлбэртэй. Хоргын тогоон дотор нь сандал, ширээ шиг том том хүрмэн чулуу ундуй сундуй хөглөрч байдаг учир явахад бэрхтэй. Тогоон дотор зөвхөн баруун талаас нь л маш болгоомжтой орж болно. Хорго уулаас урагш зургаан километр орчимд Суман голын зүүн гар талд Тариат сумын төвөөс баруун урагш 3 орчим километр зайтай газарт чулуун гэр гэж сонирхолтой үзмэр бий. Буцлан урсч явахдаа халуун хайлмал магмын хөөс царцан хагарч 170 орчим сантиметр өндөртэй хүрмэн чулуун гэрийн “тооно”, “үүд” бий болгон тогтсон нь энэ. Ийм чулуун гэр манай бусад унтарсан галт ууланд байхгүй.
Геологи
Геологийн тулгуур ойлголтууд
Униформизмийн зарчим - Одоо үед явагдаж буй геологийн янз бүрийн процессуудыг судлаж, мэдсэний үндсэн дээр геологийн өнгөрсөн цаг үед явагдсан үйл явцыг танин мэдэж болно гэсэн зарчим юм. Уг зарчмыг Шотландын физикч, геологич Жэймс Хаттон үндэслэсэн ба "Дэлхийн өнгөрсөн түүх одоо болж буй зүйлсээр зайлшгүй тайлбарлагдах ёстой", "Одоо үе бол өнгөрснийг тайлах түлхүүр" гэж үзэж байв.
Хорго
Хоргын өөр нэг гайхамшиг бол тэндхийн хүрмэн чулуун гадаргын завсар зайд ургасан намхан загзгар хуш модны самар болон бусад жимс нэн элбэг байдаг явдал. Бас хүрмэн чулуунд агуй хонгил элбэг. Хорго уулаас 20 орчим километрт Босгын, Хярын, Сугын тогоо гэж гурван унтарсан галт уул бий. Босгын тогоо нь баруун хойшоо сэтэрсэн боловч ёроолдоо нууртай. Хорго орчмын шаврын царам уулаас туйлын ховор, дээд зэргийн эрдэнийн чулуу алмаз олдсон. Тэрийг нь дээхэн үед Зөвлөлт холбоот улс ашиглаж байсан гэдэг.
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Монголын уул Ангилал:Монгол дахь галт уул Ангилал:Монголын тусгай хамгаалалттай газар нутаг Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар Ангилал:Монголын байгалийн цогцолборт газар Ангилал:Архангай аймгийн газар зүй Ангилал:Хоёр мянгат
Геологи
Геологийн тулгуур ойлголтууд
Амьтны чулуужсан үлдэгдэл хадгалагдах зарчим - Тодорхой нэг цаг хугацаанд тодорхой бүс нутагт, эсвэл бүх дэлхий даяар тархан амьдарч байсан амьтны үлдэгдэл нь тухайн цаг хугацаанд хуримтлагдсан тунамал чулуулагт хадгалагдан үлдэх ба энэ үлдэгдэл дээр тулгуурлан уг тунамал чулуулгийн нас болон, бусад (дээр нь, эсвэл доор нь хуримтлагдсан) чулуулгийн насыг тогтоох боломж олгоно. Уг санааг анх Вильям Смит дэвшүүлсэн болно.
Геологийн шинжлэх ухааны зарим салбарууд
thumb|300px|Антиклиналь болон синклиналь стрүктүүр
Гадны холбоос
Ангилал:Байгалийн шинжлэх ухаан Ангилал:Шинжлэх ухааны мэргэжлийн салбар
Бехистуны бичээс
Бехистуны бичээс буюу Бисотун (Перс хэл:بیستون) нь Ираны Керманшах мужийн Жейхунабад хотын ойролцоох Бехистун ууланд байдаг олон хэлний бичгийн дурсгалт газар юм. Уг бичээс нь гурван хэлээр бичигдсэн текст агуулах бөгөөд дүрс үсгийн хэлбэр бүхий эртний Перс, Элам, Вавилоничуудын бүтээл юм. 1835, 1843 онд Британийн армийн офицер Хенри Раулинсон уг бичээсүүдийн хоёрыг нь англи хэл рүү орчуулсан байна.
Бичээсийн ойролцоогоор 15 м өндөр, 25 м өргөн хэмжээтэй бөгөөд Вавилони болон Экбатанаг холбосон замын дундорших орчноосоо 100 м орчим өргөгдсөн шохойлог хадан цохионд сийлэгдсэн байдаг. БиБиСи телевизийн “Дэлхийг тойрсон 80 эрдэнэс” нэвтрүүлэгт орсон байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Ираны археологийн олдворт газар Ангилал:Ираны археологийн олдвор Ангилал:Иран дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Аккадын бичээс Ангилал:Бичээс Ангилал:Персийн эзэнт гүрэн Ангилал:Хадны сийлбэр Ангилал:Керманшах аймаг
Ойрх Дорнод
thumb|right|200px|Өнөөгийн Ойрхи Дорнодын улс төрийн газрын зураг Ойрх Дорнод (Middle East) гэдэг нь Өрнөдийн хэлээрх Африк болон Азийн Европ тивд ойр орших хэсгийг хамтатган бүсчилсэн уламжлалт нэршил юм. "Ойрх Дорнод гэсэн нэр нь 1900-гаад оны үеэс Британид өргөнөөр хэрэглэгдэж ирсэн бөгөөд Баруун Ази болон Хойд Африкийн орнуудын хэсгүүдийг оролцуулдаг.
Газарзүй
Ойрх Дорнодын тухай нарийн тодорхойлсон хил хязгаар байдаггүй бөгөөд орчин үед энэ бүс нутагт: Бахрейн, Египет, Иран, Ирак, Израйль, Йордан, Кувейт, Ливан, Оман, Палестины нутаг, Катар, Саудын Араб, Сири, Турк, Арабын Нэгдсэн Эмират Улс (АНЭУ), Йемен гэсэн улсууд багтана. Олон улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр сүүлийн үед Азитай холбоогүй, жишээлбэл Ливи, Тунис, Алжир зэрэг орнуудыг Хойд Африкийнх хэмээн хаяглах болсон. Ерөнхийдөө Ойрх Дорнод нь газар нутгийн хувьд хуурай, хагас хуурай, ногоон, өргөн уудам тал мөн цөл газраас бүрдэнэ. Ойрх Дорнодын ихэнх газар нутагт усны хомсдол нь том асуудал бөгөөд үүний зэрэгцээгээр хүн амын огцом өсөлт, давсжилт болон байгалийн бохирдол нь усны нөөцөд аюул учруулж байна. Нил, Евфрат зэрэг үндсэн чухал голууд хөдөө аж ахуй ба газрыг усжуулах гол эх үүсвэр болдог байна.
Угсаатан
Ойрх Дорнод нь маш олон үндэстэн, угсаатны өлгий нутаг билээ. Жишээлбэл Араб, Турк, Перс, Еврей, Армен, Гүрж, Египет, Ассир, Туркмен зэрэг олон угсаатан уг бүс нутагт оршдог.
Шашин шүтлэг
Дэлхий дээрх олон янзын шашин шүтлэгийн нэлээд олон нь энэ бүс нутагт үүсч хөгжсөн байдаг. Исламын шашны маш олон хэлбэрүүд Ойрх Дорнодоор хамгийн өргөн тархсан байдаг. Гэвч бусад шүтлэгүүд энд бас чухал үүрэг гүйцэтгэнэ, жишээлбэл Иүдаизм (еврей шашин), Христ зэрэг юм.
Хэл
Ойрх Дорнод дахь хэлний бүлгүүд маш олон төрлөөс бүрддэг бөгөөд Ойрх Дорнодын хүн ам Индо-Европ, Афро-Ази, мөн Алтайн хэлний бүлгийн хэлүүдээр ярилцдаг. Араб болон Перс хэлний олон төрөл нь энэ бүс нутагт хамгийн өргөн хэрэглэгддэг хэл юм. Арабын орнуудад Араб хэл нь илүү зонхилно. Энэ бүс нутагт хэрэглэгддэг бусад хэл гэвэл Армен, Сири хэл, Азери, Берберийн хэл, Гүрж хэл, Турк хэл болон Түрэг хэлний аймаг зэрэг болно.
Англи хэл нь Египет, Йордан, Израйль, Ирак, Кувейт зэрэг орны дундаж ба дээд давхаргын хүмүүсийн дунд өргөн хэрэглэгддэг.
Эдийн засаг
Ойрх Дорнодын орнуудын эдийн засаг нь нэн ядуугаас туйлын чинээлэг хүртэл янз бүр. АНУ-ын ТТГ-ын Дэлхийн Баримтын Дэвтэрт 2007 оны байдлаар Ойрх Дорнод дахь бүх үндэстэн хөгжлийн нааштай чиг хандлагатай байгаа гэжээ. Ойрх Дорнод дахь нэг хүнд ноогдох дундаж орлогоороо тэргүүлдэг 3 орон нь АНЭУ – 49,700 ам. доллар, Катар – 29,800 ам. доллар, Кувейт – 23,100 ам. доллар. Харин энэ үзүүлэлтээрээ хамгийн доор ордог 3 орон нь : Афганистан – 800 ам. доллар, Йемен – 1000 ам. доллар, Ирак – 1900 ам. доллар зэрэг орнууд байгаа юм.
Ойрх Дорнодын улс үндэстнүүдийн эдийн засаг өөр өөрсдийн гэсэн онцлогтой байдаг. Жишээ нь Саудын Араб, АНЭУ, Кувейт зэрэг улсын эдийн засаг экспортын газрын тос, түүнтэй холбоотой бүтээгдэхүүнүүд дээр хүчтэй тулгуурлаж байхад бусад Турк, Египет зэрэг орны эдийн засаг олон талын үндэс суурьтай байдаг. Ойрх Дорнод дахь эдийн засгийн салбаруудыг дурьдвал газрын тос түүнтэй холбогдох бүтээгдэхүүн, хөдөө аж ахуй, хөвөн даавуу, үхэр мал, сүү сүүн бүтээгдэхүүнүүд, нэхмэл, савхи арьс шир, мэс заслын багаж, хамгаалалтын хэрэгсэл (буу, сум, танк, байлдааны онгоц, пуужин) гэх мэт. Мөн АНЭУ болон Бахрейнд банк нь эдийн засгийн маш чухал сектор болж өгдөг.
Турк, Египетээс бусад оронд нутгийн хуучинсаг шинж чанар, болон зарим бүст улс төрийн үймээнээс болоод аялал жуулчлалын хөгжил их сул байдаг байна. Хэдий тийм боловч сүүлийн жилүүдэд АНЭУ, Бахрейн, Йордан зэрэг орны аялал жуулчлалын бодлого, нөхцөл боломж дээшилсэнтэй холбогдон эдгээр орнуудад ирэх жуулчдын тоо өссөөр байгаа юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Өрнөд Ази Ангилал:Азийн бүсчлэл