cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бакугийн метро
Бакугийн метро (Bakı Metropoliteni) нь 2022 оны байдлаар 3 шугам, 27 өртөөтэй бөгөөд нийт урт нь 40,7 км. 1967 оны 11 сарын 6-нд нээгдэж, 11-р сарын 25-нд ашиглалтад орсон. Баку хот дагуул хотуудын хамт 2018 оны байдлааар 2 сая 260 мянган хүн амтай байсан.
Түүх
1932 онд Баку хотыг хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөний анхны хувилбаруудад метро барихаар төлөвлөж байжээ. Зураг төсөл, барилгын ажлыг эхлүүлэх албан ёсны баримт бичиг нь 1949 онд ЗХУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн шийдвэрээр гарч, мөн ондоо Зам тээврийн яам баталж байжээ. Метро барих нь Баку хотын зорчигч тээврийн үйл ажиллагааг эрс сайжруулах хамгийн оновчтой арга хэмжээ гэж хүлээн зөвшөөрч байжээ.
1951 онд Баку метро барих эхний шатны техникийн төслийг баталж, арван станцтай нийт 12.29 км урт, хоёр шугам барихаар тусгасан байна. Мөн онд барилгын ажил эхэлсэн бөгөөд 1953 оны 9-р сар хүртэл үргэлжлээд барилгын гидрогеологийн нөхцөл байдал, санхүүжилтийн асуудлаас болж түр зогссон. 1960 онд барилгын ажил сэргэсэн байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Бакугийн аж ахуйн нэгж Ангилал:Азербайжаны тээврийн аж ахуйн нэгж Ангилал:Азербайжаны үйлчилгээний аж ахуйн нэгж Ангилал:ЗХУ-ын зам тээвэр Ангилал:Царигийн өргөн 1524 мм
Бонн Их Сургууль
Боннын Их сургууль буюу Фридрих Вильхельмын нэрэмжит Райны Их сургууль (герман. Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität Bonn) Германы нэр хүндтэй томоохон их сургууль юм.
Түүх
1777 онд Бонн хотод "Kurkölnische Akademie Bonn" нэртэй байгуулагдаж 1784 онд Их сургуулийн үйл ажиллагаа явуулах эрх авсан байна.
Франц улс Райны газар нутгийг эрхшээж байх үед 1798 онд тус Академийн үйл ажиллагаа хаагдсан байна.
Коморос
Коморос нь 1975 онд Францаас салан тусгаар тогтносон. Тус улсын ойролцоогоор 795.000 хүн амын дийлэнх нь дорнод африк болон арабаас гаралтай бөгөөд ихэнх нь муслим. Улсын нэр нь арабаар Чузур аль-Катар (جزر القمر‎) бөгөөд энэ нь „Сарны Арлууд“ гэсэн утгатай аж.
Бонн Их Сургууль
Түүх
1818 оны 10-р сарын 18-нд Пруссийн хаан III Фридрих Вильхельм өөрийн улсад Райны газар нутаг нэгдсэний дараа тус Rhein-Universität (англи: Rhine University) Райны Их сургуул ийг үндэслэсэн байна. Их сургуулийг бүрэлдэн тогтоход тэр үеийн Германы Ардын Гэгээрлийн сайд Карл Альтенштайн маш их үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Коморос
Эртний түүх
Эдгээр арлууд дээр хэзээ бас хаанаас анхны иргэд ирж суурьшсан нь тодорхой биш юм. Археологичид Анжуан арлаас 6-р зууны үеийн суурингийн туурь олсон байдаг. Нийтийн тооллын нэгдүгээр зуунд Индонезээс далайгаар австронезийн цагаач нар Мадагаскарт газардсан байх магадлалтай хэмээн үздэг бөгөөд тэднээс зарим нь коморт суурьшсан байх талтай юм. Үүнээс гадна дорнод африкаас банту ард түмэн иржээ.
Бонн Их Сургууль
Түүх
Католик болон протестант шашинтнууд тус их сургуульд адил төлөөлөлтэй байсан нь тул шашин судлалын анги байсны илэрхийлэл юм. Мөн их сургуульд анагаах ухаан, хууль эрх зүй, гүн ухааны ангиуд бий болсон байна.
Коморос
Исламд орсон үе
Aрабчууд ба персүүд ч 15-р зуунаас зочлон ирж, үндсэн дөрвөн арал дээр олноор суурьших болсноос гадна исламын шашныг нэвтрүүлэв. Тэд ихэвчлэн эргийн орчмоор суурьшин, султант улсаа байгуулан, харин уугуул иргэдийг нь арлын гол хэсэг рүү шахан түрэх болжээ. 16-р зуунд Коморос нь бүс нутгийн худалдааны төв болон будаа, халуун ногоо, амбра мөн түүнчлэн боолуудыг зүүн африкийн ба ойрх дорнодын боомтууд руу экспортолдог байв.
Арабын султант улсуудын ноёрхол
Европын анхны зочид нь португалчууд байсан ба тэд 1505 онд Их Комор арал дээр газарджээ. 1527 онд Коморос анх удаа Португалын газрын зурагт тэмдэглэгдэв. 19-р зууны дунд үеийг хүртэл арабын исламын нөлөө давамгайлж байв. 1865 онд нийт хүн амын 40 орчим хувийг боолууд бүрдүүлж байлаа. 18-р зууны сүүлээс Мадагаскараас сакалава үндэстэн Комор арал дээрх боолуудын анд гарч, Майотыг бараг л эзэнгүй арал болгожээ. Сакалавын Хант Улсыг Мерина эзэлсний дараа л энэхүү дайрлага зогссон байна.
Бонн Их Сургууль
Түүх
Сүүлд 1827 онд Их сургуулийн статус батлагдсан юм. Тус Их сургуулийг албан бусаар «хунтайж нарын их сургууль» гэдэг байсан, учир нь Гогенцоллерн язгуурнуудын олон үр сад энд суралцаж байжээ.
Коморос
Францын нөлөөнд байсан үе
19-р зууны эхний хагаст Энэтхэгийн далайн баруун талд орших арлуудын төлөөх Франц, Их Британийн тэмцэл эхлэв. 1841 онд Майот арлыг эзэмшилдээ авснаар францчууд Коморос орчмын бүс нутгийг эрхшээлдээ оруулж чаджээ. 1886 онд үлдсэн гурван арлыг мэдэлдээ оруулан, хамгаалалт тогтоов. 1912 онд сүүлчийн султан хаан ширээнээс буун, Коморос нь Майот арал дээрx Дзаудзи хотод төвтэй колони болж орхив. Колони байх үедээ боолчлолыг халав.
Эшлэл
Ангилал:Арлын орон Ангилал:Африкийн орон Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай холбооны бүгд найрамдах улс Ангилал:Исламын Бүгд Найрамдах Улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Бонн Их Сургууль
Түүх
Дэлхийн 1-р дайны дараа тус их сургуульд олгох төрийн санхүүжилт тасарч, их сургууль санхүүжилтийн өөр эх үүсвэр хайх шаардлагатай болсон бөгөөд бие даасан байдал эхэлжээ.
1930 онд их сургуулийн шинэ дүрэм батлагдсан бөгөөд үүнд оюутны өөрөө удирдах тухай заалтууд орсон байдаг. 1933 онд Нацистууд төрийн эрхэнд гарснаас хойш тус их сургуулийн бие даасан байдлыг халж, Боловсролын яамны харьяанд шилжүүлэв. Нацистуудын эсэргүүцэгчид, түүнчлэн еврейчүүд их сургуулийг энэ үед олноор орхисон байна. 1937 онд германы алдарт зохиолч Нобелийн шагналтан Томас Манн -ы Их сургуулийн хүндэт докторын цолыг хураан авчжээ.
Өнөөдөр
Боннын их сургууль нь ХБНГУ-ын томоохон эрдэм шинжилгээний их дээд сургуулиудын U15 (German universities) Германы холбооны гишүүн бөгөөд Германы их дээд сургуулиудын шилдэг боловсролын санаачлагын хүрээнд "Шилдэг дээд сургууль" цолтой; Дэлхийн чансаанд Германы шилдэг судалгааны их сургуулиудын тоонд байнга ордог.
2020 оны 10-р сарын байдлаар тус сургуулийн нэр хүндтэй төгсөгчид, багш нар, судлаачдын дунд 11 Нобелийн шагналтан, 4 Фильдын медальтан, 12 Готфрид Вильхельм Лейбницийн шагналтан, мөн байгалийн шинжлэх ухааны хамгийн авьяаслаг оюун ухаантнууд байдаг. Үүнд: Август Кекуле, Генрих Герц и Юстус фон Либих; алдарт математикч- Карл Вейерштрасс, Феликс Клейн, Фридрих Хирцебрух болон Феликс Хаусдорф; алдарт философчид- Фридрих Ницше, Карл Маркс, Юрген Хабермас; германы алдарт зохиолч, яруу найрагч Хенрих Гейне, Пауль Хейзе, Томас Манн; зураач Макс Эрнст; Улс төрийн онолч Карл Шмитт, Отто Кирхгеймер; Төрийн зүтгэлтэн Конрад Аденауэр, Роберт Шуман; алдарт эдийн засагч- Вальтер Ойкен, Фердинанд Тоннис, Йозеф Шумпетер; мөн хунтайж Альберт, Папа Бенедикт XVI болон Вильгельм II нар юм.
Боннын Их сургууль өөрийн 2,2 сая номтой номын сантай, бие даасан 30 орчим эмнэлгээс бүрдэж, 990 гаруй эмч, 1100 гаруй сувилахуйн болон эмнэлзүйн туслах ажилтантай бөгөөд 50,000 орчим хүн хэвтэн эмчлүүлэх хүчин чадалтай ажээ.
Үүнээс гадна 1818 онд байгуулагдсан Их сургуулийн олон зуун мянган үзмэртэй төрөл бүрийн музейнүүд амжилттай ажиллаж байна.
Боннын их сургууль нь 32,500 оюутантай бөгөөд тэдний 4,000 нь гадаад оюутнууд юм. Жил бүр 3000 орчим бакалаврын оюутан төгсдөг бөгөөд жилд 800 орчим докторын зэрэг, 60 орчим эрдмийн зэрэг хамгаалдаг. Бүх чиглэлээр 90 гаруй хөтөлбөр санал болгож байна. Их сургуулийн тодорхойлсон хүчтэй салбарууд нь математик, физик, хууль эрх зүй, эдийн засаг, мэдрэл судлал, анагаах ухааны генетик, химийн биологи, хөдөө аж ахуй, Ази, дорно дахины судлал, Философи ба ёс зүй юм.
Тус их сургууль нь 550 гаруй профессор, 3,900 гаруй эрдэм шинжилгээний ажилтан, 1,700 гаруй захиргааны ажилтантай.
Их сургуулийн жилийн 2016 оны төсөв 570 сая гаруй евро байсан байна.
Өнөөгийн бүтэц
Одоогийн байдлаар тус их сургууль нь дараахь факультетуудтай байна. Үүнд:
Анагаах ухааны факультет;
Агрономийн факультет;
Эм судлал;
Католик шашны теологийн факультет;
Хууль эрх зүй, эдийн засгийн факультет;
Протестант шашин судлалын факультет;
Философийн факультет.
Мөн тус Их сургуулийн бүтцэд хэд хэдэн судалгааны хүрээлэнгүүд багтдаг байна.
Нобелийн шагналтнууд
Эмил Фишер, /Emil Fischer/ төгсөгч: хими, 1902
L (Өмнөд Солонгосын дуучин)
Kim Myung-soo (김명수) буюу L тайзны нэрээр алдаршсан тэрээр Өмнөд Солонгос-ын дуучин, жүжигчин юм. Тэр мөн хөвгүүдийн хамтлаг Infinite-ийн гишүүн.
Бонн Их Сургууль
Нобелийн шагналтнууд
Якобус Хенрикус ван 'т Хофф, /Jacobus Henricus van 't Hoff / төгсөгч: хими, 1901
L (Өмнөд Солонгосын дуучин)
Намтар
Ким Мёнсү нь 1992 оны 3 сарын 13-нд Өмнө Солонгосын Сөүлд төрсөн. Түүний эрэгтэй дүүг Ким Мүнсү (Kim Moonsoo) гэдэг. Тэрээр Duk-soo ахлах сургуулийг төгсөж, Daekyung их сургуулийг төгссөн.
Бонн Их Сургууль
Нобелийн шагналтнууд
Харалд зур Хаусен, /Harald zur Hausen/ төгсөгч: физиологи, анагаах ухаан, 2008 он
L (Өмнөд Солонгосын дуучин)
Лавлах бичиг
Ангилал:Өмнөд Солонгосын поп дуучин Ангилал:К-поп Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Бонн Их Сургууль
Нобелийн шагналтнууд
Уолтер Рудольф Хесс, /Walter Rudolf Hess/ факультетийн гишүүн: физиологи, анагаах ухаан, 1949 он
Райнхард Селтен, /Reinhard Selten/ факультетийн гишүүн: эдийн засаг, 1994 он
Вольфганг Пол, /Wolfgang Paul/ факультетийн гишүүн: физик, 1989 он
Луижи Пиранделло, /Luigi Pirandello/ төгсөгч: уран зохиол, 1934 он
Отто Уоллах, /Otto Wallach / факультетийн гишүүн: хими, 1910 он
Пол Иоганн Людвиг фон Хейсе, /Paul Johann Ludwig von Heyse/ төгсөгч: уран зохиол, 1910 он
Филипп Ленард, /Philipp Lenard/ факультетийн гишүүн: физик, 1905 он
Рейнхард Гензел, /Reinhard Genzel / төгсөгч: физик, 2020 Ангилал:Германы их сургууль Ангилал:Бонн
Ладожская (өртөө)
thumb|220px| Ладожская өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1985 оны 12 сарын 30-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1980-аад онд барьсан
Хархираа уул
Хархираа уул нь Увс аймгийн Улаангом, Ховд, Тариалан сумуудын хил дээр, далайн түвшнээс дээш  өндөрт орших оршдог уул. Бэлийн өндөр нь.
Эшлэл
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Монголын уул Ангилал:Увс аймгийн газар зүй
Эндрю Тэйт
III Эмори Эндрю Тэйт (Emory Andrew Tate III, 1986 оны 12 сарын 1 төрсөн) нь Америк, Британийн кикбоксчин, бизнесмен, инфлюэнсер юм.
Ангилал:АНУ-ын кикбокчсин Ангилал:1986 онд төрсөн
Үшилү шаньюй
Үшилү шаньюй (хятадаар: 烏師廬; пиньинь: Wū shī lú) нь НТӨ 105-102 онд Хүннү гүрнийг захирч байсан. Үвэй шаньюйн хүү.
Намтар
Уди хаан Хүннүгийн удирдлагын дунд яс хаяж, өвөр хооронд нь нүдэлдүүлэх зорилгоор НТӨ 105 оны үест Үшилү шаньюй, баруун этгээдийн жүки ноён хоёрт нэгэн зэрэг бараг адил хэмжээний элч төлөөлөгч, бэлэг сэлт илгээжээ. Гэсэн ч баруун этгээдийн жүки ноён өөр дээр нь хүрэлцэн ирсэн Хятадын элчийг эд юмсынх нь хамт шаньюйдаа хүргүүлжээ. Уди хааны далд хорон санаа, заль мэх илэрч, түүний элч төлөөлөгчдийг шаньюй барьж хорьсон. Энэ явдлаар шалтаглаж Уди хаан Жао Понү жанжинд 20,000 цэрэг өгч Үшилү шаньюйг довтуулжээ. Гэтэл уг дайралтыг Хүннүгийн цэргийн хүч бут ниргэж чадсан байна. Улмаар Жао Понү жанжин Шоусянь хотод орогнов. Үшилү шаньюй энэхүү хотыг эзлэх гэж удаан хугацаагаар сахин сууснаас тахалд өртөж нас баржээ. Түүнийг өвчнөөр нас барсны дараа авга ах Гоулихү нь шаньюйн сууринд суув.
Эшлэл
Ангилал:МЭӨ 2-р зуунд төрсөн Ангилал:МЭӨ 102 онд өнгөрсөн Ангилал:Хүннүгийн шаньюй
Есүй
Есүй хатан нь Татарын ханлигийн нэгэн овгийн удирдагч Их Чэрэнгийн том охин. Тэрээр 1202 онд Чингис хааны их цэрэг Татарыг байлдан эзлэх үед өөрийн нөхрийн хамт зугтаж байгаад баригдаж, Чингис хаанд хүргэгдэн хааны бага хатан болжээ. Түүнийг хатан болоход түүний охин дүү Есүгэн гол нөлөө үзүүлсэн нь Монголын нууц товчоод үлджээ. 1206 онд Чингис хаан Их Монгол Улсаа тунхагласны дараа тэрээр Туулын Хар Түнийн орд буюу Ван ханы орд өргөө хавийн нутгийг захирах болсон. Есүй хатан нь Чингис хаанаас Зөрчин, Чахур хэмээх 2 хүү, Ючибай гэх нэг охин төрүүлсэн. Хожим түүнийг хэдэн онд нас барсан талаар мэдээлэл байдаггүй.
Ангилал:Их Монгол Улсын хатан Ангилал:Чингис хааны хатан Ангилал:13-р зууны ноёрхогч Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Френелийн линз
Френелийн линз — нийлмэл бүтэцтэй линз. Френелийн линз нь энгийн линз шиг сфер хэлбэртэй биш, хоорондоо нийлсэн хэд хэдэн нимгэн нягтруулах цагираг бүхий эд. Цагирагын хөдлөн огтлол нь ердийн хэлбэртэй призм юм. Анх Огюстен Френел гэрэлт цамхгийн гэрэлтүүлэгт ашиглах зоригоор бүтээсэн.
Проспект Большевиков (өртөө)
thumb|220px| Проспект Большевиков өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1985 оны 12 сарын 30-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1980-аад онд барьсан
Цагаан шөнө (гитарын гоцлол)
"Цагаан шөнө" гитарын гоцлол Монголын анхны поп-рок гитарчин ТШ, МУУГЗ хөгжмийн зохиолч Самбуугийн Баатарсүх ийн гитар хөгжимд зориулсан бүтээлүүдийн нэг. Энэ гоцлолын аялгуу С.Баатарсүхийг 1980-аад оны эхээр Говь-Алтай аймагт байхад нь түүнд анх сонсогдсон гэдэг. 1995 онд тэрээр энэ аялгуугаа гитарын гоцлол болгожээ.
Чилхаажавын Авдай
Чилхаажавын Авдай Монгол Улсын Ардын Багш, Академич, Шинжлэх Ухааны Доктор профессор.
Цагаан шөнө (гитарын гоцлол)
Гоцлол 1990-ээд оны сүүлээр Монголын Радиод "Цагаан шөнө" нэрээр авагдсан.
1998 онд "Цэнхэр залаа" хуурцаг, 2016 онд “Цэнхэр залаа” цомог, 2019 онд түүний эхлүүлсэн гоцлол гитарын цомогт "Цагаан шөнө" нэрээрээ орсон.
Аялгуу төрсөн тухай зохиогчийн дурсамжаас:
1982 онд би хөгжмийн их сургууль (Уралын консерваторт долоон жил суралцан хөгжмийн зохиолч мэргэжил эзэмшсэн) төгсөж ирээд “Хөдөө орон нутагт гурван жил ажилла” гэхэд нь Ардын Дуу Бүжгийн “Алтай” чуулгыг сонгож, тус чуулгын уран сайхны удирдагчаар 1985 он хүртэл ажилласан.
Тэр шөнө их саруул шөнө байсан, арваас хорин метрийн зайд байгаа юм харагдахаар, арван метрийн зайд байгаа хүн бараг танигдахаар тийм нэг сонин цагаан шөнө байсан.
Бүрий болох үеэр хэдэн нохой хүрээд ирсэн, сүүлээ шарвагануулан зарим нь хөл шөргөөлж, зарим нь гар, бүр хацар нүүр долоох гэж ч байх шиг. Гэхдээ тэд надад нэг их төвөг болоогүй, хоорондоо эрхэлж тоглож байснаа нэг харахнээ амраад хэвтээд өгсөн байсан. Ноход чимээ аваад явах хүртэл хэр удаан тэгж сууснаа би мэддэгггүй юм. Тэгсэн чуулгын миний хэдэн шавь гартаа мод, чулуу, төмөр шийдэм барьчихсан “Бид нарын санаа зовоод” гэсээр ирснээ нөгөө хэдэн нохойг “Наадуул чинь чонотой нийлээд зэрлэгшчихсэн, мал амьтан, хүн хүртэл барьчихдаг юм” гэлээ.
Алтай нутгийн тэр нэгэн сонин цагаан шөнө тэгж гэрээ, гэрийнхнийгээ, хотоо, найз нөхдөө санаад хээр гарч чулуу сандайлаад сууж байхад минь энэ гоцлолын аялгуу надад анх сонсогдсон.
Алтай нутгийн цагаан шөнө анх сонсогдсон аялгуу болохоор гитарын гоцлолоо "Цагаан шөнө" гэж нэрлэсэн.
Сонсох
С.Баатарсүх гитараар гоцлон хөгжимдсөн:
1.МҮОНР, Цагаан шөнө (С.Баатарсүх гитараар гоцлон эстрад хөгжмөөр хөгжимдөнө)
2.1998 он, "Цэнхэр залаа" хуурцаг
3.2016 он, "Цэнхэр залаа" цомог Ангилал:Монголын хөгжмийн хамтлаг
Гоулихү шаньюй
Гоулихү шаньюй (хятадаар: 呴犁湖, пиньинь: Gòu lí hú) бол НТӨ 102-101 онд Хүннү улсыг захирч байсан нэгэн юм. Ичисе шаньюйн хүү. Үшилү шаньюй нас барсны дараа Хань улс хойд хилээ өргөтгөхөөр хэрэм бэхлэлт барьж эхлэв. Үүний хариуд НТӨ 101 онд морьт цэргийн хүчээр Диншян, Юньжун, Жан Е, Жючюань гэх суурин газрыг довтолж ихээхэн хүн олзолж буцжээ. Уг жилдээ Гоулихү шаньюй өвчнөөр нас барсан. Түүнийг дүү Чедихөү нь залгамжилж шаньюй болжээ.
Бярне Строуструп
Бярне Строуструп (Bjarne Stroustrup) нь 1950 оны 12-р сарын 30-нд Дани улсын Орхус хотод төрсөн. 1983 онд С++ хэлийг зохиосон гавьяатай хүн билээ.
Ангилал:1950 онд төрсөн
Гала хамтлаг
Гала хамтлаг бол 2004-2007 оны хооронд үйл ажиллагаагаа явуулж байсан Монголын охидын хамтлаг юм. Поп, электро урсгалаар уран бүтээлээ хийж байсан. Хамтлаг уран бүтээлээ туурвиж байх хугацаандаа хоёр цомог,нэг бие даасан тоглолт хийж байсан нь тухайн үеийнхээ жагсаалтуудийг тэргүүлж байсан хамтлаг юм.
Цомог
Цомогийн дуунууд:
Эшлэл
Ангилал:Монголын хамтлаг
Юзеф Ковалевски
Юзеф Щчепан Ковалевски (Józef Szczepan Kowalewski; 1800 оны арванхоёрдугаар сарын 28-ндюлийн тл. / 1801 оны нэгдүгээр сарын 9-ндгриг. Литвын Левков тосгонд төрж, 1878 оны аравдугаар сарын 20-нд Варшавт нас барсан) - Польшийн монгол судлаач, бурханы шашин судлаач, шинжлэх ухааны монгол судлалыг үндэслэгчдийн нэг.
Тэрбээр өнөөгийн Беларусийн нутаг дахь Свишлоц дахь лицей (1809-1817) төгсөөд 1817 онд Вильнюсын их сургуульд (1579 онд байгуулагдсан) сонгодог филологийн чиглэлээр суралцжээ. Удалгүй Адам Мицкевичийн зөвлөснөөр "Филомат"-уудын нууц нийгэмлэгт оролцсон ажээ. 1821 онд Ю.Ковалевски докторын зэрэг хамгаалсан бөгөөд анхны шинжлэх ухааны бүтээл болох "Лонгинусын амьдрал ба захидлын талаарх харилцаа холбоо" номыг хэвлүүлжээ. Гроддек түүнийг тэнхимийн залгамжлагч болно гэж таамаглаж байсан бөгөөд тэр үед Ковалевски өөрөө Вильнюсын гимназид польш, латин хэлний уран зохиолын хичээл зааж, Геродотын утга зохиолын польш хэл рүү орчуулгыг бэлтгэж байжээ.
1822-1823 онд Ковалевски шинжлэх ухааны ажилд эрчимтэй оролцож, нууц нийгэмлэг дэх үйл ажиллагаагаа бууруулжээ.
Нууц бүлгэмд оролцсон гэж түүнийг 1824 онд Кулаковски, Верниковски нарын польш нөхдийн хамт Оросын Сибирь дахь Казань руу цөлсөн ажээ. Мөн оны 12 дугаар сард Казаньд ирээд дорно дахин судлалд сонирхолтой болж, шинжлэх ухааны үйл ажиллагааны чиглэлээ эрс өөрчилжээ. 1828-1833 онд тэрээр Өвөрбайгаль, Монгол руу хийсэн шинжлэх ухааны экспедицэд оролцож, 1830-1831 онд 7 сарын турш Бээжинд байжээ.
1833 онд Оросын эзэнт гүрний Казанийн Их сургуульд эрдэмтэн монгол судлаач Юзеф Ковалевски анх Монгол, халимаг хэлний тэнхим нээж монгол судлалын суурийг тавьсан байна.
1835-1860 онд тэрбээр Казанийн их сургуулийн профессор, гурван удаа (1837-1841, 1845, 1852-1855) Түүх, филологийн факультетийн деканаар сонгогдож, 1855-1860 онд ректороор ажиллаж байжээ.
1846 онд 3 боть Dictionnaire mongol-russe-français (монгол-орос-франц толь бичиг) хэвлүүлсэн.
Буриад, Монгол, Хятад руу аялсан нь
Их сургуулиас явсан элч нар 1828 оны долоодугаар сарын 15-нд л Эрхүү хотод хүрч очсон бөгөөд эрдэмтдийг Засаг дарга И.Цейдлер тэднийг болгоомжтой угтсан байна. Зөвхөн монгол хэлний багш А.Игумнов л найрсаг харилцаатай байж 7 дугаар сарын сүүлээр хичээл эхэлүүлсэн байна. Тэд долоо хоногт гурван удаа тус бүр гурван цагийн турш хичээл заалгаж байв. Ковалевски хэл, бичгийг хурдан эзэмшсэн бөгөөд Гэсэр хааны тухай туульсыг сонирхож эхлэв. Үүний зэрэгцээ Казаниас ямар ч мөнгө, захиалга ирээгүй тул Буриадын тал нутагт хийхээр төлөвлөж байсан аялал амжилтгүй болох аюул заналхийлж байв. Юзеф Казанийн боловсролын дүүргийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч рүү хандан "нээлттэй хуудсыг" засахад туслахыг хүссэн бөгөөд энэ нь орон нутгийн удирдлагуудаас шаардлагатай зүйлийг авах, мөн сүм хийдийн (Байгаль дацан) номын сан руу нэвтрэх боломжийг олгов. Удалгүй Монголд зочлох боломж гарч ирэв: Бээжингээс сүмийн төлөөлөл буцаж ирэх хугацаа ч ойртож байв. Учир нь Лифанюань руу шаардлагатай бичиг баримтыг явуулахын тулд албаны хүнээ Өргөө рүү илгээх шаардлагатай байв. Хэлний мэдлэг багатай, өвлийн аялал хэцүү байсан ч Ковалевски Монгол руу илгээгдэж, 1829 оны 1 дүгээр сарын 18-нд Эрхүүгээс гарч мөн сарын 21-нд Хятадын хилийн Троицкосавск хотод хүрсэн байна. Эрхүү рүү буцаж ирээд Ковалевски аяллынхаа талаар орос хэлээр сурвалжилга бичсэн бөгөөд эхний хэсгийг нь тэр даруй "Казанский вестникт"-т хэвлүүлжээ.
1831 оны 6 дугаар сарын 6-нд Ковалевски номлогчдын хамт Бээжинг орхин 9 дүгээр сарын 3-нд Хиагтад эсэн мэнд буцаж ирэв. Ковалевскийн Бээжингээс бичсэн захидал, тайланг Казань, Санкт-Петербургт тогтмол хүргэж байсан бөгөөд зарим материалыг "Оросын академик" сэтгүүлд М.Н.Мусин-Пушкин хэвлүүлжээ. Чин улсын Засгийн газрын шүүмжлэл, авлига, гадны үзлийг үл тоомсорлох, хятад, манж нарын монголчуудад хандах дээрэнгүй хандлага ажиглагдаж байгаа нь Оросын бодит байдалтай зохисгүй холбоо үүсгэсэн юм.
Үлдсэн хугацааг хэрхэн яаж захиран зарцуулахаа шийдэх шаардлагатай байсан: Ковалевски, Попов нарын бизнес аялал хийх хугацаа 1832 оны 5-р сард академич Я.И.Шмидттэй хамт Санкт-Петербургт шалгалт өгөхөөр дууссан байв. Ковалевски аяллаа сунгах хүсэлтээ Лобачевский, Мусин-Пушкинд өгөхөөр шийджээ. Үүний үр дүнд 1832 оны 4 дугаар сарын 4-нд эрдэмтэн буддын шашны бичээсүүдийг уншихад нэн шаардлагатай уран зохиолын монгол хэл, төвөд хэлний дүрмийг гүнзгий судлахаар Сэлэнгинск хотод очив. 10 дугаар сарын 1-нд Ковалевски Троицкосавск руу нүүж, Буриадын ахмадуудын хүүхдүүдэд зориулсан цэргийн сургууль нээв. 1835 онд тэрхүү сургуулийг онц сайн төгссөн 4 төгсөгч Казанийн гимназид үргэлжлүүлэн суралцахаар илгээгджээ.
1833 оны 1-р сарын 28-нд Ковалевски Эрхүү хотод хүрч очоод 3-р сарын 14-ний өдөр Казаньд ирэв. Энэхүү тайланд аяллын үр дүнг дурджээ: "Монгол хэлний дүрэм", монгол-орос хэлний том толь бичиг (40,000 үг хэллэгийн нэгж) бэлтгэж, 2433 номд 189 монгол, төвөд трактат авчирсны 48 нь гар бичмэл байв. Үүнээс 870 номыг буриадууд хандивлаж, 116 хувийг дахин хэвлэж, 374 хувийг дахин бичжээ. Шинжлэх ухааны академид шалгалт өгөхөөр Петербургт очиж байсан боловч Ковалевски улс төрийн гэмт хэрэгтний хувьд эзэн хааны хувийн тушаалаас бусад тохиолдолд нийслэлд очиж чадахгүй байв. Академич Шмидт монголч эрдэмтдийн шалгалтыг зохион байгуулаагүй тул уг бүтээлийн гар бичмэлүүдтэй танилцаж, тэднийг маш өндөр үнэлж, Ковалевски, Попов нарыг монгол хэлний тэнхим нээх санал болгов. Тус тэнхимийг байгуулах шийдвэрийг 1833 оны 7-р сарын 25-нд гаргасан бөгөөд Ковалевскиг даргалах зохистой гэж үзжээ.
Юзеф Ковалевски бол орос хэлээр хэвлэгдсэн монгол хэл, уран зохиолын анхны сурах бичгийн зохиогч юм. Тэд 19-р зууны дунд үеэс шинжлэх ухааны өндөр түвшинд хийгдсэн бөгөөд үүнийг зохиогчийн олон талт байдал дэмжиж байв - монгол хэлийг судалж эхэлмэгц Ковалевски төрөлх польш хэлнээс гадна орос, латин, эртний грек, англи, франц, герман, татар, араб, перс хэл мэддэг байжээ. 1835 онд хэвлэгдсэн Монгол номын хэлний товч дүрмийг Европын дүрмийн зарчмаар бүтээсэн боловч үүний зэрэгцээ барууны болон зүүн хэлний ялгаа онолын хувьд хөгжөөгүй байхад онолын нарийн төвөгтэй асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай байв. Мөн Оросын нэр томьёо дутуу хөгжсөн байсан тул Ковалевски монгол хэлээрх "динамик" болон хоёрдогч, "хөгжмийн" стрессийн талаар ямар ч ойлголтгүй байсан тул тэрбээр монгол хэлний нэрсийг "анхдагч нэр томьёо" гэсэн ойлголтоор тодорхойлж байжээ.
Ангилал:Польшийн эрдэмтэн Ангилал:Оросын эрдэмтэн Ангилал:Монголч эрдэмтэн Ангилал:Буддын шашин судлаач Ангилал:Варшав Их Сургуулийн багш Ангилал:Казанийн Улсын Их Сургуулийн багш Ангилал:Азийн Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Оросын Гэгээн Станислав одон шагналтан Ангилал:Гэгээн Владимирын одон шагналтан Ангилал:Гэгээн Аннагийн одон шагналтан Ангилал:Оросын хүн Ангилал:Польшууд Ангилал:1801 онд төрсөн Ангилал:1878 онд өнгөрсөн
2018 оны Орхон аймгийн наадам
Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага Н.Саранцогт, Г.Батбаяр улсын начин Б.Насандэлгэр, Ч.Ганзориг нар магнайлан барилдлаа.
Барилдааны дүйз
Тавын даваа
Зургаагийн даваа
Долоогийн даваа
Наймын даваа
#
Умарт цэргийн бүлэглэл
БНХАУ нь Хятадын ардын чөлөөлөх армийн ангиудыг хойт хил дээрээ буюу ЗХУ,БНМАУ-ын хил дээр бөөгнөрүүлэх замаар Умарт цэргийн бүлэглэл гэсэн цэргийн 4 тойрог бүхий хүчтэй бүлгийг байгуулсан байна. Энэ армиудын бүлэглэлд 33 хээрийн цэргийн дивиз, механикжуулсан 11 дивиз буюу нийтдээ 44 дивиз бүхий ерөнхий цэргийн 9 арми багтаж байсан нь өөрийн зэвсэглэлдээ 4300 танк, 10 мянган их буу, пуужинт төхөөрөмж бүхий байсан байна. Үүнээс гадна ардын журамт цэргийн 30 дивизийг бас бөөгнөрүүлсэн байжээ. Эдгээр хүч нь ЗХУ-БНХАУ-ын хилийн дагуу 200-300 м тутамд суман цэргийн хүчтэй нягтралыг хангах боломжийг хятадын талд олгосон байна.
Ардын Чөлөөлөх Арми
2016 оны Сэлэнгэ аймгийн наадам
Оршил
Тулгар төрийн 2225 жил, Их Монгол Улс байгуулсны 810 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 105 жил, Ардын хувьсгалын 95 жил, Сэлэнгэ аймаг байгуулагдсаны 85 жилийн ой, Үндэсний Их Баяр Наадмын бөхийн барилдаан /2015.07.15-16/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.
Аймгийн баяр наадмыг улсын арслан П.Бүрэнтөгс, Д.Азжаргал нар магнайлан барилдаж аймгийн арслан, аймгийн заан, аймгийн харцага, дөрвөн аймгийн начин цолтон шинээр төрөн гарсан байна.
Барилдааны дүйз
Тавын даваа
Зургаагийн даваа Долоогийн даваа Наймын даваа
#
Улица Дыбенко (өртөө)
thumb|220px| Улица Дыбенко өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1987 оны 10 сарын 1-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1980-аад онд барьсан
Ереваны метро
Ереваны метро (армен. Երևանի մետրոպոլիտեն) Армени улсын нийслэл Ереван хотын метро. Ереван хотын захиргааны мэдэлд байдаг.
1981 оны 3-р сарын 7-нд 4 өртөөтэй анхны шугам нээгдсэн. Өнөөдөр 13,4 км урт 1 шугам, 10 өртөөтэй. Гүн ба гүехэн өртөөнүүд, мөн газар дээр ил 3 өртөө бий. Ашиглаж буй шугамын уртаараа дэлхийд 169-д ордог юм. Метро 07:00-23:00 хооронд ажилладаг.
Түүх
Анх 1960-аад оны үед бүрэн газар доорх метроны систем биш, харин трамвайны систем барихаар төлөвлөж байсан аж. Метро барих ажил 1972 онд эхэлсэн бөгөөд анх газар доорх трамвай байсан бол 1978 онд метро болгон хувиргасан. 1981 оны 3-р сарын 7-нд нээгдэж ашиглалтад оруулжээ. Метро нь наяад онд идэвхтэй хөгжиж, дахин 5 өртөө шинээр ашиглалтад орсон.
1990-ээд оны эхний хагаст метро хамгийн олон хүн тээвэрлэж байсан: зорчигчдын урсгал хэд дахин их, өдөр бүр 350,000 хүн метро ашигладаг байв.
2005-2010 онд метро хамгийн хүнд үеэ туулсан. Зорчигчдын урсгал өдөрт 35 мянга хүрч буурсан, хөдлөх бүрэлдэхүүн аль хэдийн хуучирч, замын байгууламжууд ч муудсан байна. Европын хөгжлийн банк наас 5 сая еврогийн зээл, Ереваны метроны бүтээн байгуулалтад зориулж дахин 5 сая буцалтгүй тусламж олгосны үр дүнд метро сэргэж эхэлсэн. 2017 онд зорчигчдын урсгал огцом өсөж эхэлсэн бөгөөд 2019 оны 12-р сар гэхэд метрогоор өдөрт 70-75 мянган хүн тээвэрлэдэг (энэ нь хоёр дахин өссөн), 2019 онд жилийн зорчигчдын урсгал 20 сая гаруй (2011 онд 11 сая) болжээ.
Абишийн Мекей
Абишийн Мекей Монгол Улсын Ардын Багш, Академич, Sc профессор, математикч.
Ангилал:1940 онд төрсөн Ангилал:2013 онд өнгөрсөн Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн Ангилал:Монгол улсын ардын багш Ангилал:Монголчууд
Болор алдаа шалгуур
Болор алдаа шалгуур бол Болорсофт компаниас анх 2013 онд зах зээлд гаргасан Монгол хэлний үсгийн дүрмийн алдаа хянадаг программ хангамж юм. Болор алдаа шалгуур нь үгийн алдааг зурж тэмдэглэх, зөв үг санал болгох, үгийн тайлбар, дүрмийн задаргааг харуулах, баримтыг юникод руу хөрвүүлэх зэрэг боломжуудтай. Мөн Монгол улсад хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй дүрмийг бүрэн эхээр нь агуулахын дээр өөрөө шинэчлэгддэг програм хангамж юм. Виндоус болоод Линукс үйлдлийн системүүд дээр ажилладаг энэхүү програм нь Microsoft Office 2003 - 2016, Visio 2010 ба түүнээс хойших, MS Projects 2010 ба түүнээс хойших хувилбарууд болоод бусад Майкрософтын стандарт программууд дээр ажилладаг мөн OpenOffice, LibreOffice зэрэг өргөн тархсан төлбөргүй системүүдэд ч ажилладаг.
Түүх
Болорсофт ХХК 2008 онд Улаанбаатар хотод Монгол хэлний цахим хэл боловсруулалт хийж программ хангамжийн бүтээгдэхүүн боловсруулахаар байгуулагдсан бөгөөд өнөөг хүртэл тухайн чиглэлээрээ үйл ажиллагаа явуулж буй компани юм.
Анхны бүтээл нь Болор толь хэмээх Англи-Монгол онлайн толь бичгийн программ бөгөөд өнөөдөр монгол хүн бүрийн мэдэх хамгийн өргөн хэрэглэдэг программ болж чадсан юм. Өдөрт ойролцоогоор 280000 гаруй хайлт хийгддэг.
2013 онд Болор алдаа шалгуурын анхны хувилбар буюу "БОЛОР" нэртэйгээр гарсан бөгөөд OpenOffice, LibreOffice, Microsoft Office 2007 - 2010 хувилбарт л ажилладаг байв. Гэсэн ч түүний үгийн сангийн хэмжээ болон хурд хүч урьд өмнө байгаагүй их байсан тул зах зээлд нэлээн нэвтэрч эхэлсэн юм.
2016 онд Болор алдаа шалгуурын 2.0 хувилбар буюу БОЛОР ДУРАН гарсан бөгөөд OpenOffice, LibreOffice, Microsoft Office-н 2003-с хойших бүх хувилбар, Microsoft Visio, Microsoft Projects гэх мэт Майкрософт корпорацийн бүх стандарт программуудтай нягт уялдан ажиллаж чаддаг болсон нь онцгой дэвшил байлаа.
Мөн үгийн товч тайлбар болоод дүрмийн хувирлын задаргааг харуулдаг болсон нь хүний зөв бичихэд суралцах инновацийн дэвшил болж чаджээ.
Шагнал
2013 онд гарсан дариудаа Монголын Мэдээллийн Технологийн үндэсний паркийн 20 жилийн ойд зориулсан Монгол улсын шилдэг программ хангамж шалгаруулах уралдаанд түрүүлж Монголын шилдэг программ хангамж болсон байна.
Холбооснууд
Ангилал:2013 оны програм хангамж Ангилал:Зөв бичгийн алдаа шалгагч
Монерийн аймаг
Монерийн аймгийн хамгийн түгээмэл тархсан амьд бие нь бактери юм. Бактери нь эсийн ханатай, бөөм, бөөмийн бүрхүүлгүй. Ийм бүтэцтэй цөөн тооны эрхтэнцэртэй эсийг прокариот эс гэнэ. Бусад бүх аймгийн амьд бие нь жинхэнэ бөөм агуулсан эс ба олон эрхтэнцүүдтэй байдаг. Ангилал:Биологи
Клод Николье
Клод Николье (* 1944 оны 9 сарын 2-нд Веве, Во кантонд) нь Швейцарын зэвсэгт хүчний-, иргэний болон НАСА-н туршилтын нисгэгч бөгөөд сансрын нисгэгч юм. Тэр өнөөг хүртэл Швейцараас сансарт ниссэн анхны бөгөөд цорын ганц нисгэгч юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Швейцарын сансрын нисгэгч Ангилал:Спейс шаттл хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Европын сансар судлалын байгууллага Ангилал:Швейцарын агаарын зэвсэгт хүчний нисгэгч Ангилал:Швейцарын сансрын нислэг Ангилал:Во кантоны хүн Ангилал:Швейцарчууд Ангилал:1944 онд төрсөн
Атаархал
Атаархал гэж (Латин invidia) "хэн нэгний дээд зэргийн чанартай байдал, амжилт нь тухайн хүнд дутагдалтай эсвэл тэрхүү дутагдаж байгаа зүйлээ өмчилж авах болон олж авахыг маш ихээр хүсэх тохиолдол"-д гардаг сэтгэл хөдлөл юм.
Аристотель атаархлыг “Бидэнд байх ёстой зүйл бусад хүмүүст байгаа" гэж сэдэл төрж, бусдын аз завшааныг харж сэтгэл өвдөх юм" гэж тодорхойлсон.
Сэтгэл судлаач Манжаагийн Анхцэцэг "Атаархал гэдэг нь энгийн үгээр хэлбэл өөртөө байхгүй ямар нэгэн зүйлийг олж хараад, өөртөө байсан ч болоосой гэж бодох явдал юм" гэж тодорхойлжээ.
MGL радиогийн хөтлөгч А.Хаш "Атаархлыг хүний жаргаж явааг хараад зовохыг хэлнэ" гэжээ.
Хэлбэрүүд
Сэтгэл судлаачид хортой атаархал ба "хоргүй атаархал"-ыг ялгаж байх ёстой гэж зөвлөсөн байдаг. Үүнд:
Хүйсийн байдал
Эрэгтэй эмэгтэй хүмүүсийн эмэгтэй хүйс илүү атаархах магадлалтай гэж үздэг байна. Үүнд, эмэгтэй хүний нарийн ширийн зүйлийг олж харах чадвар нөлөөлдөг гэж үздэг байна.
Хэллэг
Атаархалын үйл үг: атаархах, атаархах сэтгэл төрөх, атаатах
Атаархалын үйлийн нэр: атаархал төрөх, атаа төрөх
Үйлдэгч хүн: Атаархагч хүн, атаач хүн, атаа жөтөөч, атаархуу хүн
Хоршоо үг: Атаархал гомдол, Атаа жөтөө
Өнгөний зүйрлэл
Монголчууд атаархлыг нүдтэй адилтган холбож "хар атаа жөтөө", "цагаан атаархал" гэж нэрлэдэг. Европчууд ч мөн адил нүдтэй адилтгаж "ногоон атаархал" гэж хэлж ярьдаг байна.
Эмэгтэй хүний атаархлыг хор хөнөөл учруулахгүй байдаг тул "цагаахан атаархал" гэж үздэг хүмүүс бий.
Үр ашиг
Зарим судлаачид атаархлыг хөгжлийг хөдөлгөгч хүч болдог гэж үздэг.
Эшлэл үгнүүд
Александр Солженицын "Бусдад атаархах нь биднийг хамгийн ихээр залгидаг"
Уильям Шекспир "Өө, аз жаргалыг бусдын нүдээр харах нь ямар гашуун юм бэ"
Сальвадоре Натоли "Атаархал гэдэг нь өөрийнхөө хүчгүй байдлын зовлон юм"
Атаархагч
Хувь хүн сэтгэлийн хатгүй, сэтгэлийн тэнхээ сул дорой, сэтгэлийн шарх амссан, гачигдаж зовж байсан, юмаар дутуу өссөн, хайр халамж дутуу хүртсэн зэрэг дурсамжийн атаархал илүү сөрөг болдог гэж үздэг. Тухайлбал: "Яаж энэ хүнийг давах вэ?, Яаж энэ хүнийг унагаах вэ?" зэргээр бодох нь өөрийгөө болоод өрөөл бусдад сөрөг нөлөө үзүүлж байдаг.
Атаархуулагч
Хүмүүс хэнд атаархдаг вэ, яагаад атаархдаг вэ гэдэгт огт танихгүй хүнд атаархсан тохиолдол бараг үгүй байдаг.
Хүн хамгийн сайн таньдаг, мэддэг хамгийн дотны хүмүүстээ илүү их атаархдаг. Тэр дотны хүмүүс өөрөөс нь илүү их амжилт үзүүлэхэд, илүү ихийг эдэлж хэрэглэхэд, илүү сайхан амьдрахад атаархдаг.
Өсвөр насныханд
Атаархал маш балчир насанд төлөвшдөг. Тухайлбал: айл гэр болж тоглож байгаа хүүхдүүд нэгэндээ "чи яахаараа дандаа ээж/аав болдог юм бэ?" гэх мэт.
Насанд хүрэгчдэд
Атаархал нь хүний амьдралын туршид өөрчлөгдөж байдаг. Бага насандаа атаархаж байсан зүйлс насанд хүрэхэд ор мөргүй болох аль эсвэл улам бүр батажна. Үл ухамсарлах түвшинд хүний сэтгэл зүйг гэмтээж байдаг гэж үздэг.
Цахим холбоос
Атаархал бидний амьдралд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?
Атаархал
Хувь хүний хөгжил, Хичээл 7, Атаархал
Та хүнд атаархдаг уу?
Ангилал:Сэтгэл хөдлөл Ангилал:Дутагдал
Бахдал баясал (гитарын гоцлол)
“Бахдал баясал” гитарын гоцлол Монголын анхны поп-рок гитарчин ТШ, МУУГЗ хөгжмийн зохиолч Самбуугийн Баатарсүх ийн гитар хөгжимд зориулсан дан хөгжмийн бүтээлүүдийн нэг. Түүний залуу насны дурсамжийг сэргээж, түүний бие даасан уран бүтээлийн анхны тоглолт, "Цэнхэр залаа-25" тоглолтыг ивээн тэтгэж хийлгэсэн нэгэн сонсогч хийгээд тэрхүү тоглолтыг хүрэлцэн ирж үзсэн үзэгч олны түүнд өгсөн урам энэхүү гитарын гоцлол болж эгшиглэсэн гэдэг
Гоцлолын нэрний тухай:
Зохиогч гоцлолдоо анх “Таван хуруу” гэдэг нэр өгчээ.
Зохиогч гоцлолоо “Таван хуруу”, "Таван-Эрдэнэ" гэж бичиж тэмдэглэж ирсэн байдаг байна.
2019 онд түүний эхлүүлсэн гоцлол гитарын цомогт уг гоцлол “Бахдал баясал” нэрээр орсон.
Гоцлолын тухай зохиогчийн дурсамжаас:
1994 оны 10 сард би Дархан хотод томилолтоор очиж ажиллаж байлаа. Нэг танил маань бидний буусан буудалд нэг залууг дагуулж авчирч надтай танилцуулсан. Тэр бол “Титэм” компанийн захирал Элбэг гэж залуу байлаа. Тэрээр "Радиогоор явдаг байсан таны гитарын гоцлолуудыг арван жилд байхдаа их сонсдог байсан, тоглосон хүн нь яг ямар хүн байдаг юм бол гэж их боддог байлаа. Би гитар сурах гэж оролдож байсан. Таны гоцлолуудыг тоглох гээд болоогүй. Та гитараа тоглооч, таны тоглохыг хармаар байна" гэлээ. 1994 он бол миний хувьд "Цэнхэр залаа", “Оддын дуулал” ("Долоон бурхан"), "Сансрын хөлөг" (“Сансрын хүлэг”) гитарын гоцлолууд, "Нүдэн нуур" дуу зэрэг бүтээлүүдийн маань 25 жилийн ой тохиосон жил байсан. Ер нь бол тоглолт хийх бодолтой явснаа хэлтэл тэрээр "Та тоглолтоо хий, таны тоглолтыг ивээн тэтгэе" гэлээ. Тэгээд сарын дараа 1994 оны 11-р сарын 2, 3, 4-нд Соёлын Төв Өргөөнд "Цэнхэр залаа-25" бие даасан уран бүтээлийн анхны тоглолтоо хийсэн.
Элбэгтэй анх уулзаж байхад Элбэг надад 1966-1974 оны үеийг маань тод санагдуулсан. Би яг л залуу насандаа эргээд оччих шиг болсон. 1966-1969 онд намайг МУИС-ийн "Оюутны цахилгаан гитарын чуулга"-д тоглодог байхад оюутан найзууд “Баатар аа, чи яаж ингэж гоё тоглоод байдаг байна аа, наад хуруу гар чинь ямар хурдан хөдөлдөг юм бэ” гэдэг байсан. Бас 1969-1972 онд МРТУХ-ны Цахилгаан хөгжмийн чуулгад, 1972-1974 онд Улсын Филармонийн "Баянмонгол" чуулгад ажилладаг байхад тайзны тоглолтын үеэр гитараа тоглож байгаад нэг харахад үзэгчид босч ирээд тайзанд тулаад зогсчихсон, гарыг нь харах гэсэн юм гээд зогсож байдаг байсан, заримдаа тоглолтын дараа хүмүүс гарт чинь хүрч үзэж болох уу гэх тохиолдол гардаг байсан.
“Титэм” компанийн захирал Элбэг гэдэг, гитар хөгжим сонирхдог, жирийн нэг тэр сонсогч залуугийн надад өгсөн урам, өгөөмөр сэтгэл, түүний ивээн тэтгэж хийлгүүлсэн миний “Цэнхэр залаа-25” бие даасан уран бүтээлийн анхны тоглолтод тоглогдсон гоцлолуудыг маань дахиулах гэсэн танхим дүүрэн үзэгчдийн халуун алга ташилт “Таван хуруу” гитарын гоцлол болон эгшиглэсэн. Ангилал:20-р зууны хөгжмийн бүтээл Ангилал:Монголын хөгжим
Төв Европ
Төв Европ (бас Дундад Европ) бол Өрнөд, Дорнод, Зүүн Өмнөд, Өмнөд, Умард Европын дунд орших бүс нутаг юм. Газар зүйн үүднээс яг энэ хэсгийг Төв Европ гэнэ гэсэн тодорхой шалгуур байдаггүй.
Төв Европ гэх нэр томьёог улс төрийн, соёлын түүхийн эсвэл байгалийн орон зайн үүднээс тодорхойлж бас болно. Түүнээс гадна энэ нэр томьёо нь түүхийн ба улс төрийн өөрчлөлтийг даган хувирдаг. Тиймээс Төв Европыг энэ гэж тогтоон тодорхойлоход хэцүү, гэхдээ төмөр хөшиг нуран унасан ба хүйтэн дайн дууссанаас хойш илүү олны анхаарлын төвд оржээ.
Төв Европын газар зүйн хязгаар
Газар зүйн хязгаарыг тогтоохын тулд уур амьсгал ба байгалийн орон зайн (жишээ нь ургамал, газрын царцдасын бүтэц гэх мэт) нөхцөл байдлыг харгалзан үздэг. Байгалийн шинжлэх ухаанд далай тэнгисээс дэд тивийн хоорондох зөөлөн дулаан уур амьсгалыг шалгуур болгон тодорхойлдог. Энэ дагуу Төв Европын нутгийг тойм тогтоовол нь баруун талаараа Райн мөрөн, умард талаараа Хойд тэнгис, Айдер гол ба Балтын тэнгисээр, дорно талаараа Висла мөрөн ба Дорнод Карпатын нуруугаар, зүүн урд талаараа Дунай мөрний адаг орчим, өмнөд талаараа Драва гол, Төв Зүүн Альпийн нурууны хооронд орших бүс болно. Гэвч Айдер гол эсвэл Висла мөрний орчмын нутгийг дэд тив гэж тодорхойлж болох эсэх нь эргэлзээтэй.
Төв Европын улсууд
Төв Европын улс хэмээн олон эх сурвалжид бичсэн байдаг хамгийн түгээмэл улсуудыг жагсаавал :
Эшлэл
Ангилал:Европын бүс нутаг
Диспрози
Диспрози (грекээр δυσπρόσιτος „хүршгүй эсвэл ойртошгүй“) нь дэс дугаар 66, Dy тэмдэглэгээтэй химийн элемент юм. Үелэх системийн лантаноидын бүлэгт байдаг учраас газрын ховор металлд тооцогдоно.
Түүх
1886 онд Францын химич П.Э. Лекок де Буабодран гольмийн оксидын дээжнээс диспрозийн гуравдагч оксидыг ялган авч чаджээ.
Эшлэл
Ангилал:6-р үеийн элемент
Лиговский проспект (өртөө)
thumb|220px| Лиговский проспект өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1991 оны 12 сарын 30-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1990-ээд онд барьсан
Вьетнамын эдийн засаг
thumb|300px|[[Хошимины бизнес дүүргийн шөнийн гэрэл]] Вьетнамын эдийн засаг — Вьетнам улс социалист чиг баримжаатай зах зээлийн эдийн засагтай. Одоогоор дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ)-ий хэмжээгээр дэлхийн 36-р том эдийн засаг, худалдах чадвараар тэнцэтгэсэн ДНБ-ээр дэлхийн 23-р их улс юм. Ази-Номхон далайн, Дорно өмнө Азийн болон Дэлхийн тодотголтой олон улсын байгуулагуудад гишүүнээр элсчээ.
Урьд нь төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засагтай байсныг 1980-аад оны дундуурх «Дой мой» (шинэчлэл)-н үеэр таван жилийн төлөвлөгөөн дээрээ зах зээлийн, нээлттэй шинжийг нэмж хольсноор одоогийн холимог бүтцийн эдийн засаг бий болж, хурдацтай хөгжсөн. 21-р зуунд Вьетнам нь дэлхийн эдийн засгийн салшгүй хэсэг болж байна. Вьетнамд жижиг дунд үйлдвэр хөгжсөн, хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн экспортолдог. Эдийн засаг тогтвортой өсч буй нь гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг ихээр татдаг. Үүнд тансаг зочид буудал, амралтын газар бий болж, аялал жуулчлалын салбар түлхүү хөгжиж байна.
«Pwc» компанийн 2017 онд үнэлснээр Вьетнамын жилийн ДНБ 5.1% өсөх бөгөөд тус хурдаар 2050 онд дэлхийн 20-р том эдийн засаг болж дэвших юм. Мөн улс нь Дараагийн арван нэг, Өсөлттэй зургаа зэрэг илүү хөгжиж буй орнуудын тоонд нэрлэгдсэн.
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн
Вьетнамын 2021 оны Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ)-ий хэмжээ нэрлэсэн үнээр 355 тэрбум ам.доллартай тэнцжээ. Худалдан авах чадвараар тэнцэтгэсэн ДНБ-ийн дүнгээр 1.14 их наяд ам.доллартай тэнцэж байна. Нэг хүнд ноогдох нэрлэсэн ДНБ нь 3760 ам.доллар, ХЧТАТ-аар тэгшитгэсэн нь 11620 ам.доллар болсон.
Эдийн засгийн салбараар авч үзвэл хөдөө аж ахуй 15.3%, аж үйлдвэр 33.3%, үйлчилгээ 51.6% тус тус эзэлж байна.
Хөдөө аж ахуй
Далайн эрэг, гол мөрнөөр загасны аж ахуйтай. 2003 онд 2.6 сая тонн загас барьсан. Сам хорхой экспортолдог.
Гол нэрийн бүтээгдэхүүний 2018 оны үйлдвэрлэсэн тоо хэмжээг жагсаавал:
Аж үйлдвэр
Аж үйлдвэрийн салбарт цахилгаан бараа, хүнс, тамхи, хувцас нэхмэл, химийн бараа, гутал зэрэг орж байна. Вьетнам нь Хятадтай ойр байдгийнх Азийн шинэ аж үйлдвэрийн төв болж байна. Ялангуяа Япон, Өмнө Солонгосын үйлдвэрүүд энд байгуулагдсан. Тухайлбал Вьетнамд «Samsung» гар утасны 40% үйлдвэрлэгдэж байна. 2019 онд Ханой хавьд Самсонгийн 200000 ажилтан байна. «LG» хэлэхдээ Вьетнамыг «арвин их ажиллах хүч» гэж цохон тэмдэглэжээ. Сүүлийн арванд автомашины үйлдвэрүүд байгуулагдсан.
Үйлчилгээ
Үйлчилгээний салбар дотроос аялал жуулчлал хөгжиж байна. 2012 онд 6.8 сая, 2016 онд 10 сая жуулчин хүлээн авсан. Ханой, Хошимин, Хой Ань, Халон хотуудаар аялдаг.
Статистик
Дараах хүснэгтэд 1990-2019 оны эдийн засгийн гол үзүүлэлтүүдийг харуулсан. Сайн үзүүлэлт болон 5%-аас ихгүй инфляцийг ногоон сумаар ялгав.
Гадаад худалдаа
Вьетнамын гадаад худалдаа 2012 он хүртэл сөрөг, 2012 оноос эерэг гардаг болсон. 2020 онд экспорт 7% нэмэгдэж 282 тэрбум ам.доллар, импорт 4% нэмэгдэж 262 тэрбум ам.долларт хүрчээ.
Импортын гол бараа нь машин механизм (17.5%), шатахуун (11.5%), төмөр (8.3%), нэхмэлийн материал (7.2%), даавуу (6.0%) зэрэг бол гол нийлүүлэгч нь Хятад (13.9%), Тайвань (11.6%), Сингапур (11.3%), Япон (11.1%), Өмнө Солонгос (10.4%), Тайланд (5.8%) байна.
Серин амин хүчил
Серин (тэмдэглэгээ Ser эсвэл S) нь уургийн биосинтезд ашиглагддаг ɑ-амин хүчил юм. Энэ нь α-амин бүлэг (биологийн нөхцөлд үүсэх протонжуулсан − ), карбоксил бүлэг (физиологийн нөхцөлд протонгүй – ), гидроксиметилийн бүлгээс бүрдэх хажуугийн гинжин хэлхээ, туйлын амин хүчил гэж ангилдаг. Энэ нь ердийн физиологийн нөхцөлд хүний биед нийлэгжиж, амин чухал хүчил үүсгэдэг. Үүнийг UCU, UCC, UCA, UCG, AGU, AGC кодлогчуудаар кодлодог.
Оршил
Энэхүү нэгдэл нь байгалийн гаралтай протеиноген амин хүчлүүдийн нэг юм. Зөвхөн L-стереоизомер нь уураг дотроос гардаг. Энэ нь хүний бие махбодид бусад метаболитууд, түүний дотор глицинээс нийлэгждэг тул хүний хоолонд зайлшгүй хэрэгтэй биш юм. Сериныг анх эх үүсвэр болох уургаас 1865 онд Эмил Крамер олж авсан. Нэр нь Латин хэлнээс торгон, серикум гэсэн үгнээс гаралтай. Серины бүтэц нь 1902 онд байгуулагдсан.
Биосинтез
E. coli зэрэг бактериудад эдгээр ферментүүд сера (EC 1.1.1.95), serC (EC 2.6.1.52), serB (EC 3.1.3.3) генээр кодлогддог. Глициний биосинтез: Серины гидроксиметилтрансфераза (SHMT = серийн траншидроксиметилаза) нь L-серины эргэлтийн хувирлыг глицин (ретро-алдолын задрал) ба 5,6,7,8-тетрофидрофолатыг 5,10-метиленететрахидрофолат (mTHF) болгон хувиргадаг .SHMT нь пиридоксаль фосфат (PLP) -аас хамааралтай фермент юм. Глицин нь CO2, NH4 +, mTHF-ээс глициний синтазаар урвалд орж урвалын үед үүсдэг.
Синтез ба үйлдвэрлэлийн бүтээмж
Үйлдвэрлэлийн хувьд сериныг гидроксиметилтрансферазын катализ болох глицин ба метанолоос гаргаж авдаг.
Ракемийн сериныг лабораторид метил акрилатаас хэд хэдэн алхамаар бэлдэж болно :
Метаболик
Серин нь метаболизмд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд энэ нь пурин ба пиримидиний биосинтезд оролцдог. Энэ нь глицин, цистеин, бактери дахь триптофан зэрэг хэд хэдэн амин хүчлүүдийн анхдагч нөхцөл юм. Энэ нь биосинтезийн нэг нүүрстөрөгчийн хэлтэрхийн үндсэн тэтгэгч болох сфинголипид ба фолат зэрэг бусад олон метаболитүүдийн анхдагч нөхцөл юм.
Бүтцийн үүрэг
Серин нь олон ферментүүдийн катализаторын үйл ажиллагаанд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ нь химитрипсин, трипсин болон бусад олон ферментүүдийн идэвхтэй газруудад тохиолддог болохыг харуулсан. Мэдрэлийн хийн гэгддэг бодис ба шавьж устгах үйлчилгээнд хэрэглэдэг олон бодис нь ферментийг бүрэн дарангуйлдаг ацетилхолины эфиразын идэвхтэй хэсэгт серины үлдэгдэлтэй нийлж үйл ажиллагаа явуулдаг болохыг харуулсан.
Серины хажуугийн гинжин хэлхээ нь ихэвчлэн устөрөгчтэй байдаг; Үүссэн хамгийн түгээмэл жижиг санаа нь ST эргэлт, ST хөдөлгөөнүүд (ихэвчлэн альфа хеликийн эхэнд байдаг) ба ST гол хэсгүүд (ихэвчлэн альфа хелүүдийн дунд байдаг).
Уургийн бүрэлдэхүүн хэсэг (үлдэгдэл) учраас түүний хажуугийн гинж нь O-гликозилизаци-ийг үүсгэдэг бөгөөд энэ нь чихрийн шижинтэй холбоотой байж болно.
Серины протеаз бол нийтлэг протеаз юм.
Дохио
L-serine (түүний enantiomer) -аас үүссэн серемийн ракемазаар мэдрэлийн эсэд нийлэглэгдсэн D-Серин нь NMDA рецепторуудыг идэвхжүүлснээр нейромодуляторын үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд дараа нь глутаматтай холбож өгдөг. D-Серин нь NMDA төрлийн глутамат рецепторын (NMDAR) гликиний талбайд хүчтэй агонист юм. Рецептор нээгдэхийн тулд глутамат ба глицин эсвэл D-серины аль алинд нь заавал холбогдох ёстой; үүнээс гадна нүх сүвийг хориглох ёсгүй (ж.нь Mg2 + эсвэл Zn2 +). Үнэндээ D-serine бол NMDAR (N-метил-D-аспартат)-ийн глициний талбай дээрх глицинээс илүү хүчтэй агонист юм.
D-serine нь саяханыг болтол зөвхөн бактерид байдаг гэж үздэг байсан; Энэ нь D-аспартатыг олсны дараахан тархинд дохионы молекул болох хүний ​​биед байгалиас олж илрүүлсэн хоёр дахь D амин хүчил байв. Хэрэв хүний ​​биед D амин хүчлийг эрт илрүүлэх байсан бол NMDA-ийн рецептор дээрх глициний хэсгийг D-серины хэсэг гэж нэрлэж болох юм. Төв мэдрэлийн системээс гадна D-serine нь мөгөөрс, бөөр, корпусын хөндий зэрэг захын эд, эрхтнүүдэд дохио өгдөг.
Амтны мэдрэмж
L-Серин нь бага зэргийн умами бүхий чихэрлэг бөгөөд өндөр агууламжтай исгэлэн амттай байдаг.
Цэвэр D-серин нь маш бүдэг гичийн үнэртэй, цагаан өнгийн талст нунтаг юм. D-Серин нь дунд болон өндөр концентрацитай исгэлэн амттай байдаг.
Эмнэлзүйн ач холбогдол
Серины дутагдлын эмгэг нь амин хүчил L-серины биосинтезийн ховор согог юм. Одоогийн байдлаар 3 эмгэг фосфоглицератын дегидрогеназын дутагдал, 3-фосфосферины фосфатазын дутагдал, фосфосфрин аминотрансферазын дутагдалтай байна. Эдгээр ферментийн гажиг нь төрөлхийн микроцефали ба сэтгэлзүйн хүнд хэлбэрийн хомсдол гэх мэт мэдрэлийн хүнд шинж тэмдгүүдэд хүргэдэг ба 3-фосфоглицератын дегидрогеназын дутагдалтай өвчтөнүүдэд хураан авахад хүргэдэг. Эдгээр шинж тэмдгүүд нь L-serine, заримдаа глицинтэй хавсарч эмчлэхэд янз бүрийн түвшинд хариу үйлдэл үзүүлдэг. Эмчилгээний хариу арга хэмжээ нь хувьсах шинж чанартай бөгөөд урт хугацааны болон үйл ажиллагааны үр дүн нь тодорхойгүй байна. Эдгээр өвчний тархвар судлал, генотип / фенотип хоорондын хамаарал, үр дагаврын талаархи ойлголтыг сайжруулж, өвчтөний амьдралын чанарт нөлөөлөх, оношлогоо, эмчилгээний стратегийг үнэлэх зорилгоор өвчтөний бүртгэлтэй олон улсын арилжааны бус байгууллага байгуулжээ. Нейротрансмиттертэй холбоотой эмгэгүүд.