cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хубилай хаан
Юань улсын эзэн хаан болсоны дараах засаглал
Тэрээр хятадын улс төр болон соёлын загварчлалыг сайшаан дэмжсэн байдаг нь хятад дахь засаглалаа тогтмол барьж байхад анхаарч, хятадыг хятад аргаар захирах нь зөв гэж үзсэн. Ингэхдээ энэ үүргийг зөвлөлийн түшмэл Хао Жин, Лю Бинжун нарт тушааж, засаг захиргааны төсөл боловсруулсан нь монголын уламжлалт соёлын нөлөөг багасгаж Тан улсын жишээг бага зэрэг өөрчилж хийсэн байдаг юм. Гэхдээ энэхүү засаг захиргаа нь монгол дахь мянгатын тогтолцоог халсан гэсэн үг биш юм. Хубилайн хаанчлалын 1260-1272 онуудын хооронд дээрх төрийн бүтцдээ гурваас дөрвөн удаа өөрчлөлт оруулж байсан. Хубилай Пагва ламыг эзэнт гүрний шашны тэргүүн буюу улсын багшаар томилжээ. Энэ нь монголчуудыг күнзийн сурталд шууд уусахаас сэргийлсэн байдаг. Мөн 1269 онд Пагва ламтан түвэд үсгээс сэдэвлэж, их хааны зарлигын дагуу дөрвөлжин үсгийг зохиосон байна. Хубилай Төвд болон хятадын лам нарыг Пагвагийн удирдлаганд оруулж дээд шүүхийн хяналтын хороог үндэслэсэн байна. Хаган нь 1270 онд дээд шүүхийн хажууд Мусалманы анагаахын төв, 1271 онд Исламаны одон орны судлалын удирдах төв, 1289 онд эзэнт гүрний хөвгүүдэд зориулж Мусалманы сургууль байгуулсан байна.Лю Бинжун(1274)  Ши Тяньзи (1275)  Жао Би (1276) ба Дун Вэй Бин (1278) нарын Хятадын нөлөө бүхий түшмэд нь нас барж алга болсоны дараа хааны ордонд Ахмад ноёны нөлөө асар их болсон нь хятад түшмэдийн нөлөө нэг хэсэг суларчээ. Хубилай улсын байдлыг хянадаг удирдлагын ахлагчаар Ахмад Фанакатыг томилсон.
1286 онд хааны зарлигаар Жун шу шэний баруун гарын чинсангаар тангадын Санга ноёныг томилсон нь дахин уйгур ноёдын нөлөөг идэвхжүүлжээ. Тухайн үед төрд Баарин аймгийн Баян жанжин, Жалайрын Хантун ноён, Борохулын үр удам болох Очичар нар, Аралудын Боорчийн удмын Иштөмөр зэргийн монгол ноёд их нөлөөтэй байсан. Хубилай хаан 1271 онд Их Монгол улсын нэрийг сольж Да Юань гэж нэрлээд, дараа онд нь Жунду хотыг Даду гэж нэрэлсэн. Хуучин нийслэл нь Шанду байсан. Хубилай хаан 1274 онд өмнөд Сүн улсын эсрэг дахин цэрэг мордуулж, эцэст нь Сүн улсыг мөхөөснөөр хятадын түүхэнд анх удаа бүх нутгаа алдаж, тусгаар тогтнолоо алдсан. Хубилай хаан хойд өмнө хятадын дагуу эх сувгийг байгуулсанаар эдийн засгийг өсгөж, барилга байгууламжийг засварлаж, замуудаа өргөтгөж, дүрэм журмаа сайжруулж байсан нь улс орны алтан үеийг авчирсан байлаа. Хубилай хааны гэрийн сургууль нь хуучны монгол уламжлалуудыг зарим ойлголтуудыг багтаасан байсан бөгөөд Хубилай хааны засаглалаар эдгээр уламжиллууд нь үргэлжлэн явагдсан бөгөөд зарим нэг уламжлалт хятад боловсролын  соёлын асуудал нэвтэрсэн байв. Хубилай монголын мөргөлчдийг 1263 онд татвар төлөх ёстой хэмээн зарлиг гаргасан бөгөөд 1268 онд татварын алба байгуулсан байна. 1286 онд далай эрэг орчмын худалдаанд зах зээлийн татварын хяналтыг тавьжээ. 1260 оны 8 сард Хубилай хугацаа нь дуусдаггүй цаасан мөнгө эргэлтэнд оруулж данс тооцоо бүхий цаасан мөнгийг анх бий болгосон байна. Ийнхүү мөнгө нь алт, мөнгө болон хувирах боломжтой болсон бөгөөд засгийн газар татвар төлөгчдөөс цаасан мөнгө авдаг байв. Ийнхүү Чао хэмээн нэрлэгддэг цаасан мөнгөөр л татвараа төлөхийг шаарддаг болсон. Хубилайн засаглал гадны мөргөлчид юмуу энгийн иргэдээс алт мөнгөн хэлбэрээр татвараа хураан авч байсан. Гэвч наймаачид солилцоо хийж засгийн газраас авдаг болсон. Хубилай хаан анх яагаад фиат мөнгө үйлдвэрлэгчдийг бий болгосны учир нь ийм юм. Цаасан баримтууд нь цуглуулсан татварыг бий болгодог бөгөөд энэхүү том улс орны зоос тээвэрлэхэд зарцуулдаг байсан зардлыг бууруулсан. 1287 онд Хубилайн сайд Санга Жи Юаний цаасан мөнгө хэмээх шинэ мөнгөн тэмдэгт бий болсон. Хубилай азийн урлагийг дэмждэг байсан бөгөөд шашны итгэлийг ч дэмждэг байжээ. Хубилай хаан Таоистын эсрэг үзэл баримтлалтай байсан. 1270 онд Марко Поло гэх мэтийн хэд хэдэн европчууд монгол гүрэнд зочилон ирсэн байдаг нь худалдаа наймаа маш сайн дэлгэрсэн нь харагдаж болмоор юм.
Соёл, боловсрол
Чингисийн ач хүү Хубилай, Чингис Өвөөгийнхөө мэлмий гийсний 120жилийн ойг тохиолдуулан, монгол бичгээрээ Монголын анхны Нэвтэрхий толийг зохиолгож хэв сийлж 1282 онд тархаасан гэж хэлэх үгүйсгэшгүй бат үндэс эндээс соёолон гарч ирж байна гэж монголч эрдэмтэн Б. Сумъяабаатар "Хөх Монгол Усын" cударын 12р дэвтэрээс олж батлав.
Наяны бослого
1274 онд Хубилай хаан Зүрчид дахь Монголын төлөөлөгчөөр Лянь Хихианыг томилсон. Чингис хааны дүү Бэлгүтэйгийн 4 дэх үеийн ач 1287 онд Наян нь өдөөн хатгажээ. Наян нь Төв Ази дахь Хубилайн өрсөлдөгч болох Хайдутай холбоо тогтоожээ. Түүний харъяанд Зүрчид, Кидан, Монгол угсааны цэргүүд захирагдаж байсан. Хасарын хүү болох Шидур ба Хачиуны үр удам болох Хаданы удирдлаган дор бослого гарчээ. Хубилай, Наяны эсрэг Баян жанжныг явуулсан. Хубилай хааны их цэргийн нэг хэсгийг жанжин Ли Тингийн удилдлаган дор Наянгийн цэргийн эсрэг байлдуулсан. Эцэстээ Наянгийн талын Табутай нарын жанжин баатруудын цэрэг ухаран зугтахад тэднийг нэхэмжилэн хөөсөөр Шар мөрний орчимд нэхэн гүйцсэн. Наяныг хаан зарлигаар цус гаргалгүй нөгчүүлсэн.
Харин Хайдугийн цэргийн хүчин баруун талаас довтлоход Хубилай хаан, Гамала хан хөвүүн, Баян нарыг Хархорумд их цэргийг удирдуулж, түүний эсрэг хөдлөгсөн. Харин тэр хоёр ялагдах болохул Гүрёгийн Чүн Нёл вангийн цэргийг ардаас нь илгээсэн нь тус удаагийн зэвсэгт тэмцэл нь Хубилай хааны хувьд их чухал байсныг харуулж байна.
Энэ үед Шидур вангийн цэрэг мөн Ляонин мужид бослого гаргасан боловч сарын дотор түүнийг няцааж, Шидур ван бууж өгсөн. Хайдугийн цэрэг энэ удаагийн дайнаас зугтаан хойд зүг рүү явсан. Хэдий тийм боловч Хайду Чингай балгас дахь Юань улсын гол цэргийн хүчийг буулган авсан бөгөөд 1289 онд маш богино хугацаанд Хархорумыг эзлэн суусан байна.
Хайду Хубилай хаан цэргийн томоохон хүчээ хөдлөгөхөөс өмнө зугтаажээ. 1289 он хүртэл Наяныг дэмждэг хүмүүс байсан боловч аяндаа алга болсон. Бослого гаргасан тайжийн цэргийн хүчнийхэн гэр бүлийнхнийхээ хамт улс орон бүртээ буцсан байв. Хубилай Монгол Зүрчидэд гарсан бослогын үеэр зарим хүмүүсыг залхаан цээрлүүлсэн байна. Энэхүү бослогын улмаас 1287 оны 12-р сарын 4-нд Ляонингийн орон нутгийн төлөөний яамыг байгуулж, монгол вангуудын мэдлийн нутгийг хятад засаг захиргааны нэгжээр сольсон нь улс төрийн томоохон алдаа болжээ.
Өтөл нас
Чингим ааваасаа 9 жилийн өмнө буюу 1285 онд нас баржээ. Хубилай харамсан гашуудсан бөгөөд түүний эхнэр Хөхжин хатан дотно хэвээр үлджээ. Өөрөөр хэлбэл Хубилай хаан амьдралынхаа эцэст Тулай өвчин туссан байжээ. Тэрээр амьтны эд эрхтэн идэх дуртай болсон учир жин нь маш их нэмэгдсэн. Ийнхүү түүний цусан дахь бөөмийн хэмжээ томорсноор тулай өвчинтэй болсон байна. Түүний үхэлтэй энэхүү өвчин холбоотой. Хубилай хаан Чингимийн хүү Төмөр шинэ титэм залгамжлагчаараа сонгогдсон бөгөөд Монголын эзэнт гүрний 6 дахь эзэн хаан болж Хубилай хааныг нас барсны дараа Юань гүрний 2 дах захирагч болжээ. Өвчний улмаас эцсийн эцэст түүнээс 30 насаар ах Баяныг ч цэргийн хүчний удирдлагаар сонгох боломжтой байжээ. Хубилай байнга бие нь суларсаар 1294 оны 2-р сарын 18-нд нас баржээ. Тус ондоо оршуулгын ёслолыг хийсэн бөгөөд монголын хаадын оршуулгын газар Чинянгуд аваачсан байна.
Өв хөрөнгө
1260 онд хаан ширээнд гарч ирсэн Хубилайн хүч чадал Монголын эзэнт гүрнийг шинэ чиглэлд хандуулсан ажээ. Тэрээр маргаантай байдлаар хаан ширээнд суусан боловч түүний үед Монголчуудын хөгжил хурдасч дэлхийтэй харилцаж байсан төдийгүй Монголын эзэнт гүрнийг Хятадын соёл иргэншилтэй холбож өгсөнөөр эзэнт гүрний хүн ам сайн сайхан амьдрах нөхцлийг хангаж өгсөн байна. Хубилай болон түүний өмнөх хаадын байлдан дагуулал хүчирхэг Хятадыг цэргийн хүчээр байлдан эзэлж, бүтээн байгуулалтанд дахин оруулснаараа эзэнт гүрний хөгжилд маш том үүрэг гүйцэтгэсэн. Одоо үеийн Бээжин хотын орчим төвлөрч байсан нийслэл хотоосоо Дотоод Азийн бүрэлдэхүүнд багтдаг Түвд, Шинжаан ба Монголд жинхэнэ эзэнт гүрний хууль дүрмийг боловсруулахын зэрэгцээ энэ бүс нутагт Алтан улсын түрүүчийн хаадын барьж байсан дүрмүүдийг сахиулж чадсан байна.
Гэр бүл
Хамгийн түрүүнд Хубилай хаан Тэгүлэнтэй гэрлэсэн бөгөөд Тэгүлэн маш эрт нас баржээ. Түүний дараа Хубилай хаан Хонгирад аймгийн Чаби хатантай гэрлэжээ. Чаби түүний хамгийн хайртай эхнэр байжээ. Чаби буюу Чимбай хатан төрийн бодлогод оролцож байсны зэрэгцээ Хятадын торгоны урлалыг шинэ түвшинд хөгжүүлэхэд их үүрэг гүйцэтгэжээ. 1286 онд Чаби хатныг нас барсных нь дараа Хубилай Намбуй хэмээх залуухан үеэл дүүтэйгээ Чабигийн хүслийн дагуу гэрлэжээ. Хубилай болон түүний эхнэрийн хүүхдүүдэд дараах хүмүүс багтана.
Хатад
Юань улсын сударт тэмдэглэснээр Хубилай хаан өвөө Чингис хааныг үлгэрлэн дууриаж дөрвөн орд өргөөг байгуулж, тус бүрт хатад татвар эмсээр захируулжээ.
Намтар судлал
Хубилай Их Хааны намтрыг анх бичсэн орон бол Солонгос (Гуулин улс), Солонгосын түүхчид юм. Хубилай Хааны Гуулин хүргэн Ван бичгийн түшмэлдээ "Хубилай Хааны намтар" ыг эмхлэн бичихийг тушаасан тухай түүхэн тэмдэглэл Гуулин улсын сударт (1-31-484, 3-31-311) бий. Солонгос мэргэд, Хубилай Хааны намтарыг долоон сарын дотор бичин дуусгаж, 10 сарын билгийн тооллын хар нохой өдөр Монголд илгээсэн түүхэн тэмдэглэл нь Гуулин улсын сударт (1-31-485, 3-31-314) толилуулсан байдаг.
Нэмж унших
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Боржигин Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Монголын их хаан Ангилал:Их хаан Ангилал:Юань улсын хаан Ангилал:1215 онд төрсөн Ангилал:1294 онд өнгөрсөн
9 сарын 17
9 сарын 17 нь Григорийн тооллын жилийн 260 дахь (өндөр жил бол 261 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 105 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0917 #17
Диафра Сако
Диафра Сако (Diafra Sakho; 1989 оны арванхоёдугаар сарын 24-нд Гедиауэй хотод төрсөн) — Сенегалийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Вест Хэм Юнайтед» болон Сенегалийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2014 оны наймдугаар сарын 14-нд «Вест Хэм Юнайтед» багтай тодорхойгүй үнээр элсэж, таван жилийн гэрээ байгуулжээ. Наймдугаар сарын 23-нд «Кристал Пэласыг» ялахад (3:1) Карлтон Коулыг 63-р минутанд сэлгээнээс анхны тоглолтоо хийсэн. Наймдугаар сарын 26-нд «Шеффилд Юнайтедтай» Лигийн цомд тоглоход анхны бөмбөгөө оруулав. Есдүгээр сарын 15-нд «Халл Сититэй» тоглоход лигийн анхны бөмбөгөө оруулав.
Цахим холбоос
Ангилал:Сенегалын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Мец багийн тоглогч Ангилал:Булонь багийн тоглогч Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Францын хүн Ангилал:Сенегалчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Зүүнгарчуудын хийсэн нүүдлүүд
Баруун Монголын холбоо зүүнтээ Илийн хөндийгөөс баруунтаа Ховд, умрын Саяaнаас өмнийн Алтантагшийн нуруун хүртэл өргөн уудам нутагт Зуунгарын эзэнт улсаа байгуулж явлаа. Тогон, Эсэн хааны үед бүх Монголыг гартаа атгаж, нанхиадын Минг улсын хааныг олзолж, сүр хүчийг бадруулж байв. Тэр үеийн нанхиадын түүхэнд Баруун Монголын эр нь бяртай, морь нь шандастай, цэрэг нь шороон түм хэмээн дальдарч бичсэн байдаг. 1453 онд Эсэн хаан тэнгэрт хальж, Баруун Монголын холбоо хүчин доройтоход Зүүн Монголд тэдний нөлөө буурчээ. Түүнээс хойш 150 гаруй жил Зүүнгар дангаараа үлдсэн. 17 дугаар зууны эхээр Баруун Монголыг Хархул хаан нэгтгэн захирч, “Хунтайж хаан” гэж өөрийгөө нэрлэн суув. Түүний хүү Баатар Хунтайжийн үед нэгдсэн Баруун Монголын ноёд эрх чөлөө хайж, өвсний сөл даган, Хошууд, Торгууд аймгууд Зүүнгарын нутгийг тэлэхээр хоёр тийшээ салан нүүсэн байна.
Хошуудын Гүүш хаан Төрбайх өөрийн албатаа авч, өмнө зүгт нүүж, Алтантагшийн нуруунаас зүүнтээ Цайдамыг туулан, Хөхнуурт хүрч, улмаар 1637 онд Лхасыг дайлаар мордон, Түвдийг эрхэндээ оруулж, Шар малгайтан Гэлүгвагийн ёсыг өргөх боллоо. Цайдамыг тав хувааж, “Таван Цайдам” гэж нэрлэж байсан нь Хошуудын Хөхэт Бэйс, Хурлиг Бэйс, Баруун Засаг, Зүүн Засаг, Тэйнэр нарын таван нутаг юм. Тэд засаг захиргааны хувьд 21 хошуунд хуваагдах 2000 гаруй өрхөөс бүрдэж байв. Гас нуур, Тэйнэр нуурын хавьд нутаглаж байсан Монголчуудыг “дээд Монгол” ба Хөхнүүрын Монголчууд хэмээн хожим нэрлэх болжээ.
1618 онд Торгуудын Хоо Єрлөг (Бор Єрлөг ч гэдэг) таван мянган өрх албатаа дагуулан, баруун хойш нүүдэллэж, замдаа таарсан нүүдэлчин аймгуудыг арчсаар 1630 онд Уралын нурууг даван, Оросын тал руу цөмрөн ороход, түүний 6 хүү нь 25 мянган Торгуудыг удирдаж явжээ. Тэд цаашилсаар Ногай, Кипчак, Татарын зарим аймгууд, Oросын тосгодыг эрхшээлдээ оруулсаар Астарханд тулсан байна. 1643 онд Астарханыг эзлэх тулалдаанд хотын хананы гадна Бор Өрлөг алагдаж, түүний хүү Шихир Дайчин хаан суув. Шихир Дайчины хүү Пунцагтай Оросын хаан найрамдлын гэрээ байгуулж, Ижил мөрний хөвөөгөөр тэднийг нутагшуулах болжээ. Ижилийн Торгуудууд хавь ойроо түүвээсэн ч Оросын хаан мэдээгүй цариалж, мусалмануудтай өмнөд талдаа дайтаж, сэхээ муутай байж.
Цэвээнравдан Зүүнгарын эзэнт улсыг захирч байхдаа Манж, Халхтай олон удаа өгөө аваатай дайтсан. Манжийн Энх-Амаглан хаан 1719 онд их цэргээ явуулж, түүний хүчийг ихэд сулруулжээ. 1727 онд Цэвээнравдан хорлогдож, хүү Галданцэрэн нь хаан суув. Галданцэрэн 1730 онд Халх Монголын нутгийг дайлаар эзэлж, цагаан хэрмэнд дахин тулсан байна. Гэвч тэд 1732 онд Халх, Манжийн хамтарсан цэрэгт хиар зохиулж, Баруун Монгол дахиж хөл дээрээ босч ирэхгүй болтлoo доройтов. Манжийн түүхийн эх сурвалжид бичсэнээр Дөрвөн Ойрдын аравны есөн хувь буюу 6 зуун мянгыг устгасан хэмээн өгүүлдэг. Гэхдээ Баруун Монгол байсаар л байсан. Баруун Монгол доройтон доройтсоор Манжид нэгдэх ёслол 1754 онд Бээжинд болсны дараа Єөлдийн ноён Амарсанаа бослого гарсансан ч, түүний холбоотнууд хүрэхээс өмнө Манжийн найман тугийн цэрэг Зүүнгарт хүрч, Амарсанаа давуу хүчинд автан, хойш зугтсаар замдаа улаан бурханаар өөд болжээ. Баруун Монголын тусгаар тогнолын тэмцэл үүгээр шувтарга болсон. Yнэнийг хэлэхэд үндэс угсаагаа хамгаалах гэхээсээ илүү өөр хоорондоо хэдэн ноёд тэмцсээр Монгол түмэн бүхлээрээ Манжийн аманд унасан байна.
Харин Ижил мөрний Торгуудуудын хувьд түүх өөрөөр бичигджээ. Шихир Дайчины хүү Пунцаг хаан сууж байхад Зүүнгарынхан олноороо Манжаас дайжин хүрсэн. Хошуудын Хөндлөн Убаш өөрийнхөө 3 мянган өрх албатаа дагуулан Оросын нутаг Ижил мөрний сав газар хүрэв. Пунцагийн хүү Аюк хаан сууснаар хагас зууны турш Торгуудууд Еврoпт нэрээ мөнхөлжээ. Аюк хаан Далай ламтай холбоо тогтоож, Их Пeтeр хаан Ижилд ирэн, Аюктай золгосон. Торгуудын морьт хороо байгуулж, Оросын Оттман Түрктэй хийсэн дайнд тэд жинхэнэ эрлэг нь болж явaв. 1707 онд Шведийн хаантай хийсэн дайнд Торгууд Монголчууд гарамгай гавьяa байгуулсан. 1714 онд Торгуудад Манжийн хаан элчээ илгээв. Манжийн элч тэднийг Зүүнгарынхаа говьд буцаж ирээд Манжид туслан, Цэвээнравдантай дайтахыг ятгасан. Єөрийн охиноо Цэвээнравданд сүй тавьж өгсөн Аюк хаан Манжийн ятгалгыг эрс эсэргүүцжээ. 1724 онд Аюк хааныг таалал төгссөний дараа түүний хүү Цэрэндoндoв хааны ор суусан боловч, том ах Дондог-Омбод хаан ширээгээ алдсан. 1741 онд Дондог-Омбыг тэнгэрт халихад, хүү Дондог тайж хааны ор суув. Дондог тайжийн үед Зүүнгарт явуулсан Манжийн харигслалаас зугтсан Хошууд, Дөрвөт, Хойд овгийнхон ихээр ирж Ижилд суурьшлаа. 1758 онд өөрийн хүү Увшийг хаан суулгав. Ижил мөрний сав нутагт хүчирхэгжсэн Увш хааны Торгуудууд хавь ойрынхондоо халгаатай байсан тул Оросын 2-р Елизабез тэднийг Козакуудаар хүрээлүүлэн эрх мэдэл, үйл ажиллагааг нь хязгаарлаж эхэлсэн. Оросууд Торгуудуудын Түвдтэй холбогдох замыг зориуд тасалж эхлэв. Улмаар Козакууд Торгуудуудын ул мөрийг мөшгих болсон. Увш хаан энэ бүх үйл явдлыг сайтар мэдэж, Оросын мэхнээс удаа дараа мултран гарч, тэднийг “дөнгөтэй баавгай” гэж тохуурхаж байлаа. Тэрээр зориуд 30 мянган цэргийг 1768-1769 онуудад Түркийн дайнд оруулж, их хэмжээний зэвсэг олзолж авсан. Ийнхүү урьдаас их нүүдэлд бэлтгэв. 1770 онд Ижил мөрний мөс хөлдөхийг хүлээж байлаа. Увш хаан 80 мянгаа цэргээ цуглуулж, Зүүнгарын зүг нүүхээ мэдэгдээд, Ижилийн хөвөөгөөр нутагласан бүх ардаа хурaах даалгавар тэдэнд өглөө. 1771 оны 1 сарын 5-нд их нүүдэл хөдлөхийн урд шөнө гайтай цасан шуурга дэгдэж, Ижил мөрний мөс цөмөрсөнөөр баруун эрэгт нутаглаж байсан Монголчууд хааны тушаалыг биелүүлж чадалгүй тэндээ үлджээ.
Торгуудын энэ их нүүдэл 7 сар үргэлжилж, 4 мянган км замыг туулахдаа, Оросуудын тавьсан түмэн бэрхшээлтэй учирч, зам зуурын таарсан цус урсгасан олон дайн, өлсөгөлөнд сульдан ядарч, үхэж үргэдсээр 4 зүүн мянган Торгуудаас зөвхөн 125 мянга нь Зүүнгарын говьд хөл тавьжээ. Наад зах нь гэхэд тэдний зам дахь бүх худгийг хордуулсан байсан гэдэг. Манжийн хаан тэднийг баяр ёслолын байдалтай угтаж аваад, Зүүнгарын говийг 10 мужид хувааж, Торгуудуудад захируулжээ. Ижил мөрний баруун эрэгт 15 мянган өрх буюу 70 орчим мянган Торгуудууд үлджээ.
Анна Мельниченко
Анна Анатольевна Мельниченко (1983 оны дөрөвдүгээр сарын 24-нд төрсөн) нь Украйны долоон төрөлтийн тамирчин юм.
Зүүнгарчуудын хийсэн нүүдлүүд
Ангилал:Зүүнгарын хаант улс
Анна Мельниченко
Мельниченко Бээжингийн олимп 6165 оноогоор арвандөрөвдүгээр байрт, Лондоны олимпт 6392 оноогоор аравдугаар байрт тус тус шалгарч байсан бөгөөд 2013 оны ДАШТ-д 6586 оноогоор алтан медаль хүртэж байв.
Цахим холбоос
Ангилал:Украины долоон төрөлтийн тамирчин Ангилал:Украины олимпын оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Долоон төрөлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт Ангилал:Сэргээш Украинд Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Украинчууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Rik Simpson
Rik Simpson (Rikademus дуудлагатай) нь Английн хөгжмийн продюсер,хөгжимчин,дууны инжинеер,ая зохиогч юм. Тэрээр Английн Coldplay хамтлагийн Viva la Vida or Death and All His Friends (2008), Mylo Xyloto (2011), Ghost Stories (2014) болон A Head Full of Dreams (2015) цомгууд дээр ажилсан.
Ангилал: Coldplay
Магмын чулуулаг
[[Image:World geologic provinces.jpg|thumb|300px|Дэлхийн геологийн үндсэн мужууд
Далайн царцдас {{legend|#cde|0-20 сая жил}} {{legend|#abc|20-65 сая жил}} {{legend|#89a|>65 сая жил}} Геологийн үндсэн мужууд {{legend|#f96|Бамбай(щит)}} {{legend|#f9c|Платформ}} {{legend|#9fc|Ороген}} {{legend|#9cf|Сав газар}} {{legend|#969|Томоохон вулкан-плутон бүс}} {{legend|#ff9|Шилжилтийн (тэлж буй) царцдас|border=#dc8}} ]] Магмын чулуулаг (Латин: ignis- гал) нь халуун хайлмал магмаас үүсэх ба интрузив (шургамал) ба эффузив (бялхмал) гэсэн 2 үндсэн төрөлд хуваагдана. Интрузив чулуулаг нь Дэлхийн царцдаст, газрын гүнд аажим хөрж, талсжих магмаас үүсдэг бол эффузив чулуулаг нь газрын гадаргуу дээр ил гарч ирсэн халуун магмаас үүснэ. Чулуулаг үүсгэгч магм нь Дэлхийн манти, эсвэл Дэлхийн царцдасын хэсэгчилсэн хайлалтаар бий болно. Хэсэгчилсэн хайлалт нь температур ихсэх, даралт багасах, эсвэл эрдсийн найрлага өөрчлөгдөх зэрэг процесоор үүснэ. Одоогоор 700 гаруй төрлийн магмын чулуулаг тодорхойлогдоод байгаагийн ихэнхи нь газрын гүнд үүссэн байдаг. Магмын чулуулаг нь үүссэн нөхцөл ба бүрдүүлэгч эрдсийн найрлагаасаа хамааран өөр хоорондоо ялгаатай болно.
Магмын чулуулгийг дотор нь 5 ангилна. Үүнд:
1) Хэт суурилаг
2) Суурилаг
3) Дундлаг
5) Хүчиллэг гэж 5 ангилна.
Цахим холбоос
Ангилал:Петрологи
Бууралдуу янгиц
Бууралдуу янгиц  - (Ptilotrichum canescens), (Птилотрихум седой)
Тархалт
Цөл болон хуурай хээрээр голлож ургана.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Александр Третьяков
Александр Владимирович Третьяков (Алекса́ндр Влади́мирович Третьяко́в, 1985 оны дөрөвдүгээр сарын 19-нд ЗСБНХУ-ын Красноярск хотод төрсөн) — Оросын эрэгтэй скелетончин юм.
Холбоос
Ангилал:Оросын скелетончин Ангилал:Оросын олимпын аварга Ангилал:Оросын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Скелетоны олимпын аварга Ангилал:Скелетоны дэлхийн аварга Ангилал:Скелетоны европын аварга Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол скелетонд Ангилал:Сэргээш Орост Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Оросууд Ангилал:1985 онд төрсөн
М-Си-Эс Электроникс
М-Си-Эс Электроникс (MCS Electronics) компани нь М-Си-Эс Группын охин компаниудын нэг бөгөөд 1997 онд байгуулагдаж мэдээлэл, харилцаа холбооны технологийг нэвтрүүлэх, компьютер, түүний дагалдах тоног төхөөрөмжийн худалдаа, үйлчилгээ, бизнес, интернэт, өгөгдлийн холбоо, төсөл-систем интеграцчлал, программ хангамж зэрэг чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулсаар ирсэн.
2013 оны 5 сарын 1-ний өдрөөс тус компанийг олон жил удирдсан менежментийн баг нь М-Си-Эс Электроникс компанийг хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр худалдан авснаар М-Си-Эс Группийн бүрэлдэхүүнээс гарч ITZone нэрээр үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлэх болсон.
ITZone компани нь Систем интеграцчлал, Програм хангамж, Компьютер бизнес тоног төхөөрөмж, Мэдээллийн технологийн шийдэл, үйлчилгээ гэсэн үндсэн 4 чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг
Үндсэн үйл ажиллагаа
Бизнесийн үндсэн чиглэл
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Рон Перлман
Рональд "Рон" Перлман (Ronald N. "Ron" Perlman, 1950 оны дөрөвдүгээр сарын 13-нд төрсөн) нь Америкийн кино жүжигчин, дуу оруулагч бөгөөд Тамын хүү (2004) болон Тамын хүү: Алтан арми (2008) киноны Тамын хүүгийн дүрээр эчнээ таних билээ.
Сэлэнгэ сум
Түүх
Социализмын үед Ингэттолгой сангийн аж ахуй тус суманд ажиллаж байв.Манай сум нь Булган аймгийн Хөдөлмөрчдийн депутатуудын хурлын тэргүүлэгчдийн 1959 оны 03-р сарын 02-ны өдрийн 07 тоот тогтоолоор сум байгуулахаар өргөн мэдүүлж, Ардын Их Хурлын тэргүүлэгчдийн 1959 оны 08 дугаар сарын 29-ний өдрийн 129 дүгээр тогтоолоор Засаг, захиргаа нутаг дэвсгэрийн хуваарилалт хийхэд тэр үеийн Цонхлон сумын 3, 4-р баг, Сэлэнгэбүрэн сумын 2, 3, 4-р багуудыг харъяалуулан 482952 га нутаг дэвсгэрт 404 өрх, 1800-аад хүн ам, 30571 толгой малтайгаар байгуулагджээ. Сумын төвийг Монгол зөвлөлтийн найрамдалын нийгэмлэгийн нэрэмжит Ингэттолгойн САА-д төвлөрүүлэн Ингэттолгой гэж нэрлэсэн байна. Энэ үеэс эхлэн Ингэттолгой сумын төвйн САА-г Сэлэнгэ суманд харъяалуулсан байна.Тус сум нь хойд талаараа ОХУ-ын Буриад улстай 180 орчим км-ээр хиллэж Баруун ба баруун хойд талаараа өөрийн аймгийн Тэшиг, Хутаг-Өндөр, Бугат сум урд талаараа Орхон аймгийн Баян-Өндөр сум, Зүүн урд, зүүн талаараа өөрийн аймгийн Хангал, зүүн хойд талаараа Сэлэнгэ аймгийн Цагааннуур, Түшиг сумдтай хиллэн Хантай, Бүтээлийн нурууны ойт хээрийн бүсэд оршдог.
Рон Перлман
Намтар
Перлман анх Жан-Жака Анногийн Галтай тэмцэгч (1981) кинонд тоглосон бөгөөд түүнээс хойш хэд хэдэн телесериалуудад тоглож байсан ба тэдгээрээс Үзэсгэлэн төгөлдөр, үзэшгүй муухай хоёр (1987-1990) сериалд бүтээсэн Винсентийн дүр илүү олонд түгэж Алтан бөмбөрцөг шагналыг Телевизийн киноны Шилдэг эрэгтэй гол дүр төрөлд авч байв. Сарнайн нэр (1986), Хронос (1993), Ромеогийн цус (1993), Ромеогийн цус (1993), Хек Финнд тохиолдсон адал явдал (1993), Цагдаагийн академи 7 (1994), Хаягдсан хүүхдүүдийн хот (1995), Доктор Морогийн арал (1996), Харийхан 4: Сэргэлт (1997), Дайсныхаа ичээнд (2001), Блэйд II (2002) кинонуудад тэрээр гол болон туслах дүрүүдэд тоглосон билээ.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1950 онд төрсөн
Сэлэнгэ сум
Байгаль газар зүй
Сэлэнгэ сумын нутаг дэвсгэрт Сэлэнгэ мөрөн, Зэлтэрийн голын ай савын 100 гаруй горхи,булаг шанд урсан байдаг. Нутгийн хамгийн өндөр цэг нь Монгол орсын хил дээр байдаг далайн түвшнээс дээш 2027 метр өргөгдсөн Сарьдаг уул, хамгийн нам дор газар нь далайн түвшнээс дээш 700 метр өргөгдсөн Ингэттолгой болно.
Сэлэнгэ сум нь байгаль цаг уур, хөрс ургамлын хувьд ойт хээрийн бүсэд багтдаг. Цаг уурын хувьд өвөлдөө хүйтэн нь -25 -40 хэм, зундаа дулаан нь +25 +42 хэм, жилд орох хур тундас 290-400 мм байдаг.
Нийт нутгийн 75-78 хувийг ой мод эзлэж, хуш, хар мод, нарс, улиас зэрэг 10 гаруй модлог ургамал ерхөг согоовор, хялгана зэрэг өвслөг болон эмийн ургамал, самар, анис, нэрс, мойл, гүзээлзгэнэ зэрэг жимс элбэг, ойдоо баавгай, гахай, буга согоо, шилүүс, нохой зээх, хүдэр зэрэг ан амьтад олонтой, голдоо андотор, тул, зэвэг зэрэг 10 гаруй нэр төрлийн загас жараахайтай. Дух нарс, Талын хайлаас, Эг сэлэнгийн бэлчир, Далхвандад, Эхийн умай зэрэг түүх соёлын дурсгалт газрууд олонтой нутаг юм. Тус сумын засаг захиргааны 5 нэгжид 975 өрхийн 3362 хүн аж төрж байна. Нийт хүн амын 67.4% нь 0-35 насны залуучууд, 49.5% нь эмэгтэй, 50.5% нь эрэгтэйчүүд байна. Хөдөөгийн Тариахтай, Сэлэнгэбүрэн, Атар багууд нь Сэлэнгэ мөрний хойд талд сумын төвөөс 24-110 км зайтай оршиж хүний бага эмчийн салбар, хүүхдийн цэцэрлэг, алслагдсан Атар багт бага сургууль ажиллаж байна. Нийт хүн амын 40 гаруй хувьд төрийн үйлчилгээ үзүүлдэг хөдөөгийн эдгээр багууд төвийн эрчим хүчний системд холбогдсон, утсан харилцаатай, 6 сувгийн телевизийн антен, суурин утасны Инкомнет антен, гар утасны Скайтел, Мобиком, Юнителийн сүлжээ ашиглаж бүх багт Мобикомын сүлжээтэй байгаа нь орон нутгийн давуу боломжийг тодорхойлж байна. ... Булган аймгийн Хангал сумын нутагт байдаг ДУХ НАРС хэмээх уул нь түүх дурсгалтай хувьсгалын хувь заяатай нэр нь холбогддог уул билээ. Энэ талаар дурсаж дурьтгал бичсэн зүйл үгүй л байх юм. Энэ түүхийг мэдэх бараг нэг л хүн үлдээд байгаа ахмад дайчин 90 нас гарсан Дамдинжав гуай Дух нарс уулаа улсын хамгаалалтад авахуулах юмсан гэж халаглаж суух юм. Энэ уулыг нь хүмүүс хувааж аваад дуусах нь байна гэж ярьж сууна. Энэ хөгшнийг амьд сэрүүнд нь асуух мэдэх юмаа мэдээд авбал сайнсан. Дух нарс гээд ярихаар Тужийн нарс гээд яриад байдаг юм билээ. Энэ 2 уул чинь хоёр өөр газар байдаг хоёулаа хувьсгалын түүхтэй холбоотой пратизан нарын амь биеэ үл хайхран тэмцэж байсан газар. Дух нарс уулын урдуур Сэлэнгэ мөрөн урсаж байдаг түүгээр ус гаргадаг гарам байсан гэдэг.
Эдийн засаг
Сумын төвд 560 гаруй хүүхэдтэй, 160 хүүхдийн хүчин чадалтай дотуур байр бүхий бүрэн дунд сургууль, улсын тэргүүний Ундраа цэцэрлэг, 10 ортой хүний их эмчийн салбар, Соёлын төв, Номын сан, Улсын үрийн нөөц, Холбоо шуудангийн салбар, Сэлэнгэ үүлдрийн үхрийн цөм сургийн үржлийн төв, цаг уурын станц зэрэг төр төсвийн байгууллагууд, халуун ус, үсчин, шатахуун түгээх станц, эмийн сан, Хаан болон Хадгаламж банк, зочид буудал, гурилын үйлдвэр, зэрэг худалдаа үйлчилгээний 13 цэг иргэддээ үйлчилж байна. Мал аж ахуй газар тариалангийн чиглэлээр 26 аж ахуй, 3 фермер, малчдын 5 бүлэг хөдөлмөрөө хоршин хамтран ажиллаж байна. Атар–3 тариалангийн хөгжлийн үндэсний хөтөлбөрийн хүрээнд Ингэттолгой ХК, ИНТОСЭ ХХК, Хастав ХХК, Оргил Дэлгэр ХХК, Өрмөгтэй ХХК зэрэг аж ахуйн нэгжүүд хөнгөлөлттэй зээлд хамрагдан 1.4 тэрбум төгрөгийн техник тоног төхөөрөмжөөр парк шинэчлэл хийж 864 га-д усалгаатай тариалан эрхлэхээр тоног төхөөрөмж суурилуулан 2012 онд 668 га талбайд усалгаатай тариалан эрхэлсэн байна. Япон улсын Жайка байгууллагын дэмжлэгээр Ингэт агро хоршоо, Ингэт шижир өрх мал аж ахуй газар тариалан хослон эрхэлж загвар аж ахуйн жишигт хүрч ажиллаж байна. Сумын иргэдийн амьжиргааны гол эх үүсвэр эдийн засгийн үндэс болсон тариалангийн үйлдвэрлэл нийт 15153 га-д эргэлтийн талбайтайгаас 70%-ийг ААН, 30%-ийг иргэд эзэмшин жилдээ 10–14 мянган тонн үр тариа, 7500-8900 тонн хадлан тэжээл бэлтгэн авч гурил мах, төмс хүнсний ногооны сумын хэрэгцээг 100% хангаж Орхон аймаг, Хялганат тосгоны зах зээлд нийлүүлж байна. Сэлэнгэчүүдийн уламжлалт бог будаа тариалалтыг 2005 оноос эхлэн сумын бодлогоор дэмжиж 2010 онд энэ үйлдвэрлэлийг дагнасан Сайхан харзтай ХХК байгуулагдаж үйлдвэрлэлийн тоо хэмжээ, чанар жилээс жилд өсөн нэмэгдэж үлсын үндэсний тохирлын тэмдэг авч шилдэг 99 бүтээгдэхүүнд бүртгэгдээд байна. Сум бүрт байгуулагдсан Агропарк, ХХААХҮЯ-ны шийдвэрээр олгогдсон дундын үйлчилгээний техникүүд жижиг аж ахуй болон иргэдэд үйлчилж шинэ сортыг турших газрын ашиглалтыг сайжруулахад ач холбогдлоо өгч байна.
Ойн тухай хуулийг хэрэгжүүлэхтэй холбогдуулан ойн санг гэрээгээр хоёр аж ахуй нэгж, иргэдийн 27 нөхөрлөлийг байгуулан 75166 га талбайд ой зохион байгуулалт хийж гэрээ байгуулан байгаль орчноо хамгаалах нөхөн сэргээх ажлыг хийж байна. Сүүлийн жилүүдэд иргэдийн жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжиж гадаад дотоодын хөнгөлөлттэй зээл тусламжид хамруулан жимс, жимсгэний тариалалт, өрхийн үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэн байнгын болон түр ажлын байрыг 200 гаруйг бий болгон ажиллаж байна.
Одоогоор Сумын хэмжээнд нийт малчин, мал бүхий 519 өрхийн 79042 толгой мал өсөн үржиж байна. 1950-аад оноос тус сум нь казакын цагаан толгойт 15 бухыг авчирч монгол үхэртэй үржилд оруулж махны чиглэлийн үхэр бий болгох эрдэм шинжилгээний ажлыг зоотехникч Цэвээн, ХАА-н дээд сургуулийн багш мал аж ахуйн шинжлэх ухааны доктор Р.Жавзмаа нараар удирдуулан урт хугацаанд явуулсны үр дүнд махны чиглэлийн “Сэлэнгэ” үхрийг бий болгож 1984 онд махны чиглэлийн хамгийн анхны үүлдрээр батлагдан үүлдрийн удирдагч ХАА-н дээд сургуулийн багш Р.Жавзмаа, сумын ерөнхий зоотехникч О.Мэдэхгүй, үржлийн тоо бүртгэгч П.Балгансүрэн, малчин Г.Банзрагч, Ч.Ойдов, нар Төрийн соёрхол хүртсэн байна. Өндөр ашиг шимт Сэлэнгэ үүлдрийн үхрийг өсгөн үржүүлэх цөм сүргийн Сэлэнгэ төвийн үйл ажиллагаа нь өсвөр үхрийг үржүүлж үүлдэр угсаа сайжруулагчаар ашиглахад чиглэгдэж байна.
Сэлэнгэ сум Монгол улсын Засгийн газар, аймаг, сумаас дэвшүүлж буй жил бүрийн зорилтуудыг орон нутгаа хөгжүүлэх өөрсдийн бодлоготой нягт уялдуулан ажилласнаар сүүлийн  жилүүдэд аймагтаа 1-3-р байрт тогтмол шалгарч жил тутам 140 – 150 сая төгрөгийн зарлага санхүүжилтээр орон нутагт төрийн ажил үйлчилгээ явуулж, нийт зарлагад өөрийн орлогын эзлэх хувийг 80–90%-д хүргэн эдийн засгийн бааз сууриа өсгөх замаар иргэдийн амьдралын чанарыг дээшлүүлэхээр орон нутгийнхаа боломжийг дайчлан ажиллаж байна.
Сэлэнгэ сум Ингэттолгойн САА-н хөдөлмөрчид эртнээс хөдөлмөрч дайчин уламжлалтай ард түмэн билээ. Түүхэн энэ хугацаанд Ардын хувьсгалын партизан 2, ахмад дайчин 10 гаруй төрж Д.Баасандамба, Б.Галт-Очир, Л.Лхагва, Г.Дэмбэрэл нарын Хөдөлмөрийн баатрууд, Б.Норжин, Д.Тунсаг, Б.Ноосонхөх, Б.Цэрэн, Т.Цэдэндамба, Ё.Толя нарын 6 гавъяат, Ардын жүжигчин 1, Монгол Улсын Гавъяат Жүжигчин 5, Төрийн шагналт 6, Улсын алдарт уяач 3, Улсын аварга малчин тариаланч ногоочид 60 гаруй, аймаг сумын аваргууд 200 гаруй, Улсын начин Л.Хишигсүрэн болон цана, тэшүүр, гар бөмбөгийн 10 гаруй спортын алдартнууд нь өнөөдрийн Сэлэнгэчүүдийн бахархал болж байна.
Эдийн засгийн гол салбар болох газар тариалан, мал аж ахуйг эрчимтэй хөгжүүлж удаа дараа амжилт гаргасныг хөхүүлэн дэмжиж төрийн дээд шагнал “Алтан гадас” одон, МХЗЭ-ийн төв хорооны “Тэргүүний тариаланч” алтан медаль, МАХН-ын төв хороо, Сайд нарын зөвлөл, МХЗЭ-ийн төв хороо, МҮЭ-ийн төв зөвлөлийн туг дипломоор 8 удаа шагнагдаж байжээ.
Ардчилсан тогтолцоо бий болж эдийн засгийн бүтцийг зах зээлийн харилцаанд шилжүүлэн хөгжүүлэх үйл хэрэгт тогтвортой амжилт гаргаж Монгол Улсын засгийн газраас зарласан “Тэргүүний сум” шалгаруулах болзлын шалгуур үзүүлэлтийг 2009, 2010 онд хангалттай биелүүлсэн тул 2011 онд “Улсын Тэргүүний сум”-аар шалгарч гэрчилгээ 100.0 сая төгрөгөөр шагнагдсан нь ард иргэд, Аж ахуй нэгжүүдийн идэвхийг улам өрнүүлэн олсон амжилтаа бататгахаар эрч хүчтэй эрмүүн зорилгоор ажиллаж байна
Ангилал:Булган аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Цэргийн сургууль (телесериал)
Цэргийн сургууль (Кадетство) нь Оросын телевизийн олон ангит кино юм.
Киноконстанта кино компанийн бүтээл тус кино нь Суворовчидын эгнээний цэргийн сургуулийн сонсогчидын амьдралыг харуулдаг.
Киноны гол дүрийн баатрууд болох хотын даргын хүү Максим Макаров, тосгоноос ирсэн Степан Перепечко, ахмад дайчны ач хүү Илья Синицын, тус сургуулийн хүмүүжүүлэгч офицерийн хүү Алексей Сырников, компьютер тоглоомын донтон Илья Сухомлин болон охидтой найзлагч Александр Трофимов нар билээ. Түүнчлэн асрамжийн газраас ирсэн Андрей Леваков (1 дүгээр улиралын дүр) болон офицерийн хүү, Москвагийн салбар сургуулиас ирсэн Кирилл Соболев нарын дүрүүд гардаг.
2009 онд Кремлын сонсогчид нэртэйгээр хоёрдугаар цуврал нь гарсан билээ.
Жороо тоодог
Жороо тоодог, Chlamydotis undulata, нь томхон биетэй Тоодгийнхон овгийн шувуу юм.
Гадаад төрх
Энэ шувуу 60 см урт, далавчаа дэлгэхэд  140 см байна. Ар нуруу хэсэг нь бор, доод хэсэг нь цагаан, хүзүүний доод хэсгээр хар судалтай. Нисэж байхад нь харахад урт далавч нь хар, бор өнгийн өдтэй байна. Эрэгчин, эмэгчин нь гадаад төрхөөр төстэй ч, эмэгчин нь арай сааралдуу нуруутай, үл ялиг биеэр жижиг юм.
Үржил
Газар зассан үүрэндээ 2-4 өндөг гаргана.
Идэш тэжээл
Тэд холимог идэштэн бөгөөд ургамлын үр, шавж зэргээр хооллодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Тоодгийнхон
Нэгдсэн загварчлалын хэл
thumb|420px|UML диаграмуудын цуглуулга. Нэгдсэн Загварчлалын хэл ( UML) нь ПХ-ийн инженерчлэл сэдэвт хамаарагдах ерөнхий зорилгын загварчлах зорилготой стандартчлагдсан хэл юм. UML -ыг хөгжүүлэлтийн шатандаа явж буй обьект хандалтат программ хангамжийн системийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг тодорхойлох, дүрслэх, өөрчлөх, бий болгоход ашигладаг. Мөн UML нь системийн бүтэц зохион байгуулалтын ерөнхий төлөвлөгөөг дүрслэх стандарт аргыг санал болгодог юм. Үүнд нь: - Үйл ажиллагаа - Оролцогчид - Бизнесийн үйл явц - Өгөгдлийн сангийн тойм буюу схем - Логик бүрэлдэхүүн хэсгүүд - Программчлалын хэлний бичвэрүүд зэрэг хамаарна.
UML -ыг программ хангамж хөгжүүлэлтийн бүх шатны үйл ажиллагаанд ашигладаг ба ингэх нь бараг л бичигдээгүй хууль юм.
UML 1.x -с өмнө
Хэтэрхий олон төрлийн загварчлалын хэлийг ашиглаж байгаа нь обьект хандалтат технологийн хөгжилд тушаа болж байна гэж тухайн үедээ салбартаа тэргүүлэгч нь байсан Rational Software корпорацийнхан үзжээ. Ийнхүү тэдний шилдэг мэргэжилтнүүд 1996 онд UML Partners гэх олон улсын холбоог байгуулан Нэгдсэн загварчлалын хэлний тодорхойлолтыг бий болгож эхлэв.
Ингэхдээ тэд олон төрлийн загварчлалын аргуудаас тэмдэглэлгээг нь ашигласан бөгөөд жишээ нь классыг дүрслэхдээ үүлэн тэмдэг биш хайрцаган тэмдэгтийг ашиглах нь зүйтэй гэх мэт шийдэлд хүрч байжээ.
UML 1.x
Класс, обьектуудыг тэгш өнцөгтөөр дүрсэлсэн гэх зэргээр тэмдэглэгээний хувьд ихэнхидээ Обьект Загварчлалын Техник гэх загварчлагааны хэлний элементүүдийг ашиглажээ.
Олон төрлийн обьект хандалтад аргуудаас дүрслэл, шинжилгээний аргуудыг нь авч ашигласнаар UML нь улам том, улам баялаг болж эхлэв. Ийнхүү UML -г ганц хэрэглэгчтэй хэрэглээний програмаас өргөн цар хүрээг хамарсан, зэрэгцээ боловсруулалт хийдэг систем хүртэлх олон төрлийн инженерчлэлийн асуудалд ашигладаг болжээ.
Мөн Нэгдсэн загварчлалын хэл нь програм хангажийн системийн төлөвлөгөөг гаргадаг олон улсын стандарт болсон юм. (ISO/IEC 19501:2005)
UML 2.x
UML нь 1.1 хувилбараасаа хойш нилээд сайн боловсорсон бөгөөд 1.3 1.4 1.5 зэрэг хувилбар дээр жижиг жижиг алдаануудыг зассан байна. Ингээд 2005 онд бүрэн шинэчлэлт хийгдсэн 2.0 хувилбар нь гарчээ.
UML 2.1.1 ба 2.1.2 - 2007 онд, UML 2.2 2009, UML 2.3 2010 оны 5 сард, UML 2.4.1 2011 оны 8 сард тус тус албан ёсоор гарч байжээ.
UML 2.x -н тодорхойлолт 4 хэсгээс бүрддэг:
Загварчлал
Эхлээд UML загвар болон системийн диагруумуудыг хооронд нь ялгаж сурах хэрэгтэй. Диаграм гэдэг нь системийн загварын график дүрслэлийг хэлэх бөгөөд тэр загвар нь өөрийн элементүүдийг тодорхойлсон баримт бичгийг агуулдаг.
UML диаграмууд нь системийн загварыг 2 талаас нь харуулдаг:
Диаграмуудын тойм
UML 2.2 нийтдээ 14 диаграм агуулдаг. Эдгээрийн 7 нь системийн бүтцийг, 7 нь системийн үйл явцыг (үүний 4 нь харилцан үйлчлэлийн гэх дэд төрөлд багтана) үзүүлдэг. Энэ диаграмуудыг доорхи класс диаграм дээрх шиг шаталсан хэлбэрээр үзүүлж болно.
UML нь өөрийн элементүүдийг зөвхөн тодорхой нэг төрлийн класс диаграмд хэрэглэдэг байхаар хязгаарлалт тогтоож өгдөггүй юм. Жишээ нь та Use case диаграмд зурж байхдаа класс диаграмын элементүүдийг ашиглаж болно.
Мөн уламжлалт инженерчлэлийн зураг төсөлд байдагчлан тухайн загварын хэрэглээ, хязгаарлалт, хийх зүйлс зэргийг UML диаграм дээр тэмдэглэж болдог.
Бүтцийн диаграмууд
Бүтцийн диаграмууд нь яг систем загварчлагдаж байх үед байгаа зүйлсийг харуулдаг. Ийм төрлийн диаграмууд нь програм хангамжийн бичиг баримтанд ихээр ашиглагддаг.
UML-н загварчлалын хэрэгслүүд
ArgoUML, BOUML, Dia, Enterprise Architect, MagicDraw UML, Modelio, PowerDesigner, Rational Rhapsody, Rational Software Architect, StarUML, Umbrello зэрэг загварчлалын хэрэгслүүд байдаг.
Ангилал:Програм хангамжийн инженерчлэл
Ингэний хоормог
Ангилал:Монгол хоол
Тогоруутан
Тогоруутан нь урт хүзүү хөлтэй тогоруу, бөөрөнхий погдгор биетэй шувуу, ус гатлагч болон хуурай газрын шувуу, нисдэггүй зүйл гээд олон янзын хэлбэр дүрс, онцлогтой шувуудыг багтаасан баг юм. Нийт 14 зүйлийн том тогоруу, 145 зүйл жижиг шувууд байна. Нийт 22 овог байх бөгөөд 12 нь балар эртний үед амьдарж байсан овог ба өдгөө амьд буй 10 овог шувууд юм.
Гүүний үрс гаргах
Монголчууд гүүгээ үр сарын /зуны эхэн сарын/ эхээр бар өдөр барьж, намар нохой өдөр тавьдаг заншилтай. Үүний учир нь зурхайн ёсонд бар, морь, нохой гурав ивээл жил гэж үздэг. Гүүний үрс гаргахаас өмнө гүүн зэлнийхээ дээд эхэнд цагаан эсгий дэвсэж, тусгай ширээн дээр олон зүйлийн тахил тавиад ширээний өмнөх том модон хувинд сүү дүүргэж, түүнээ уурганд дамнан есөн нүдтэй сацлаар сүүгээ цацна. Тэгэхдээ уурганд дамнасан сүүгээ явган болон мориор явж сацал өргөнө. Сацал сацах хүн нь ямагт эр хүн байна. Гүү барихад эхлээд ууган унагаа уургална. Уурганы хуйвны угсуурганд улаан утас уяна. Ингээд үрсний найрт оролцогсдоо есөн бор /цагаан/ морьтой хүнийг сонгон, гэрийн эзэн тэргүүлэн гэрсийн дэрсгэд ирэхэд гэрийн эзэгтэй мөнгөн аяганд сүү хийж тэдэнд амсуулна. Есөн морьтон эргэж гүүн зэл рүү очин, зэлний эхэнд хүрэхэд гэрийн эзэн сүүтэй хувингаа уурганд дамнан өлгөж, номхон цагаан морьтой хоёр хүнд өгч бариулан, өөрөө түрүүлэн явна. Энэ үед морьтонгоос нэг нь сацал өргөн “цөөн хэд”, “цэгэн цад”, “цоод хайрхан” гэж хашгирна. Мөн гүүний сацлын судрыг өндөр дуугаар унших нь ч бий. Морьтонгууд гүүн зэлийг нар зөв эргээд азарганыхаа дэлд хадаг сүлжиж, ууган унаганы толгойд хадаг зүүн мялаана. Морьтонгууд сүүтэй хувингаа газа хүргэлгүй явж гэрт хүргэнэ. Ингэхэд зэлний доод эхэнд байсан цай идээг гэрт авчирна. Энэ хооронд гурав үдлэж ирдэг. Амрахдаа “бууяа” гэх, хөдлөхдөө “нүүеэ” гэдэг. Тэднийг гэрийн үүдэнд ирэхэд “үрсний идээ шүүс хүргэж ирлээ” гэж хэлнэ. Гэрийн эзэн гарч ирээд “сайн явж ирэв үү, хаана үдлээд, хаа хоноод ирэв” гэж асууна. Тэгэхэд үрс хүргэгсэд нутаг орныхоо аль алдартай уул усны нэрсийг хэлж, тэнд үдлээд, тэнд хоноод ирлээ гэж хэлнэ. Ингээд гэрт ороод гэрийн эзэн хоёр хүний нэр заан шүүс хуваахыг уламжилна. Гэрийн эзэн ууцнаас амсаад, шүүсийг зочид бүгд амхарна. Ингэсний дараа гэрийн эзэн мөнгөн аягатай архи, хадаг барьж ерөөлчид ерөөл айлтгахыг хүснэ. Ерөөлч ерөөл тавина. Зочид идээ шүүс зооглон найрлаж гүүний үрс гаргах ёслол өндөрлөнө.
Ангилал:Малчин Ангилал:Монголын соёл
Аймгийн арслан
Аймгийн арслан нь Аймгийн Баяр Наадамд түрүүлсэн бөхөд олгодог цол юм. мөн Аймгийн Бүх Ард Түмний Спартакиад, Үндэсний бөхийн Аймгийн аварга шалгаруулах тэмцээн, Нэрэмжит тэмцээнүүдэд амжилттай барилдсан бөхчүүдэд олгож байсан тохиолдлууд бий. 2000 оноос хойш Тойргийн барилдаануудад олгосон цолыг Үндэсний бөхийн холбоо хүлээн зөвшөөрөхгүй болсон.
31
Бараан үлд өвс
Бараан үлд өвс  - (Orostachys malacophylla), (Горноколосник мягколистный)
Ургамлын тайлбар
Эхний жилдээ шүүслэг навчнаас бүрдсэн тэвгэн бие үүсгэж хоёр дахь жилдээ 20 орчим см өндөр иш үүсгэдэг хоёр наст өвслөг ургамал. Ногоовтор шар цэцэгтэй.
Тархалт
Уул, дов толгодын чулуутай хажуу энгэр, хааяа хайрга элстэй газраар ургана.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
1950 оны Формула-1
thumb|150px|Нино Фарина 1950 оны Формула-1 — Формула-1 авто уралдааны хамгийн анхны жилийн тэмцээн байв.
1950 оны 5 сарын 13-наас 9 сарын 3-ны хооронд явагдсан. Алфа Ромео багийн нисгэгч Жузеппе Фарина өөрийн багийн хамтрагч Хуан Мануэль Фанжио ба Луижи Фагиоли нарын өмнө орон Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний анхны аварга болсон юм. Дэлхий даяар нийт 24 уралдаан болсон боловч түүний зөвхөн 7-г нь нисгэгчийн дэлхийн аварга шалгаруулалтанд тооцсон байна. Харин зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргыг сүүлд 1958 оноос эхлэн бий болгожээ.
Нисгэгчийн ДАШТ
{|
Цахим холбоос
#1950 Ангилал:1950 оны Формула-1-дэлхийн аварга
9 сарын 19
9 сарын 19 нь Григорийн тооллын жилийн 262 дахь (өндөр жил бол 263 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 103 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0919 #19
Сангийн далай
Сангийн далай (монгол бичгээр - sang-un dalai, саң-ун далаи)  —
Хөндлөн дүүрэг
Хөндлөн дүүрэг (хятадаар 昆都仑区 kūndūlún qū) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын харъяат аймгийн энтэй Бугат хотын хамгийн олон хүнтэй дүүрэг.
Ангилал:Өвөр Монголын суурин Ангилал:Өвөр Монголын дүүрэг Ангилал:Бугат
Кристин Охуруогу
Кристин Ижеома Охуруогу (Christine Ijeoma Ohuruogu, MBE, 1984 оны тавдугаар сарын 17-нд төрсөн) нь Британы хөнгөн атлетикч бөгөөд 400 метрийн зайд Олимп болон Дэлхийн аварга юм.
Охуруогу 2013 оны ДАШТ-д түрүүлэхдээ 20 жил эвдээгүй улсын дээд амжилтаа 49.41 секунд болгон ахиулж улмаар хөнгөн атлетикийн төрөлд анх удаа дэлхий гурван том түрүүг авсан Британи эмэгтэй болжээ.
Холбоос
Ангилал:1984 онд төрсөн Ангилал:Английн хөнгөн атлетикч Ангилал:Английн тамирчин Ангилал:Их Британийн олимпын аварга Ангилал:Их Британийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Англичууд
Самюэль Это'о
Самюэль Это'о (хүү) (Samuel Eto'o fils, 1981 оны гуравдугаар сарын 10-нд төрсөн) нь Камеруны хөлбөмбөгчин бөгөөд Италийн хөлбөмбөгийн лигийн Интернационале баг болон Камеруны шигшээ багийн довтлогчоор тоглодог. Тэрээр шигшээ багийнхаа ахлагчийн үүргийг гүйцэтгэж буй. Испанийн харьяалалтай Это'о «Хажи Спортын ахлах сургуулиас» бэлтгэгдэн гарчээ.
Это'о нь Барселона багийн бүрэлдэхүүнд таван улирал тоглохдоо 108 гоолыг хийж Ла Лигт тоглодог Африкийн төлөөлөгчдийг тэрүүлдэг билээ. Түүнчлэн 2010 онд «Трибль» буюу Испани болон Италийн лиг, лигийн цом ба УЕФА Аваргуудын Лиг зэрэг гурван тэмцээнд Барселона, Интернационале багуудад байхдаа тус бүр түрүүлсэн ховор амжилтын эзэн болсон бөгөөд Сиднейн олимпийн аварга юм.
2021 оны 9 -р сард Самуэль Это Камеруны хөлбөмбөгийн холбооны ерөнхийлөгчид нэр дэвшихээ мэдэгдэв.
Реал Мадрид
Самюэль Это'о нь 1997 онд Реал Мадрид багийн эгнээнд элссэн бөгөөд «Реал Мадрид Кастилла» буюу тус багийн В багт хоёрдугаар дивизэд тоглож байгаад гуравдугаар дивизэд унаж байжээ. Это'о Реал Мадрид тухайн үедээ тоглохыг чармайж байсан ч гэлээ Европын холбооны гишүүн орны харьяат биш гэх үндэслэлээр ийн хоёрдугаар түвшний багуудад тоглож байсан гэдэг. 1997-98 оны улиралд Леганьес багт зээллэгээр элсэж, хоёрдугаар дивизийн 28 тоглолтонд оролцож 3 гоол хийж Реалдаа эргэн ирж, гараанд төдийлөн гаралгүй байсаар 1999 оны нэгдүгээр сард Эспаньол багт зээллэгээр элсэж мөн л гараанд гаралгүй байсаар 2000 оныг хүргэжээ.
Мальорка
Испанийн тэргүүн лиг болох Ла Лигт анхны улирлаа өнгөрөөсөн эхний улирлаа Это'о зээллэгээр Мальорка багийн нэрийн өмнөөс 19 тоглолтонд оролцож, 6 гоолыг хийсэн ажээ. Улмаар 4.4 сая фунт стерлингийн түүхэн наймаагаа 2000 онд Реалтай хийж Это'ог «Мальорка» баг эгнээндээ элсүүлсэн юм.
«Ла Лиг» дэх хоёр дахь улирлаа 11 гоол оруулж лигт амархан идээшиж буйгаа харуулав. Это'о тус багт лигийн 54 гоолыг оруулсан гэх шилдэг амжилтыг үзүүлэн Барселона багт 2004 оны зуны наймаагаар 24 сая еврогоор худалдагдсан.
2004–2007
Это'о Барселона баг дахь анхны тоглолтоо 2004 оны наймдугаар сарын 29-нд Расинг Сантандер багийн эсрэг хийсэн бол, 2004–05 оны улиралд Ла Лигт түрүүг анхны том түрүүгээ авсан юм.
2005-06 оны УЕФА Аваргуудын Лигт зургаан гоол оруулсан Это'о 2006 оны УЕФА Аваргуудын Лигийн шигшээ тоглолтонд багаа ялалтанд хүрэхэд онцгой байгуулсан тул Европын хөлбөмбөгийн холбооны Оны шилдэг довтлогчийн шагналыг хүртэж байв.
Это'о 2008 оны хоёрдугаар сарын 24-нд Леванте багийн хаалган гурван гоол оруулж лигийн анхны «хэт-трикээ» хийсэн бол аравдугаар сарын 25-нд Альмериа багийн хаалганд 23 минутын хугацаанд гурван гоол оруулж багийн түүхэн дэх хамгийн хурдан «хэт-трикийг» хийж байв. Харин арван нэгдүгээр сарын 8-нд Это'о Реал Валлидолид багийн хаалганд тоглолтын эхний хагаст дөрвөн гоол оруулж Барселона өрсөлдөгчөө 6–0 харьцаагаар бут ниргэжээ.
2008 оны арваннэгдүгээр сарын 29-нд Барселона баг дахь 111 дэх гоолоо оруулж багийн бүх цаг үеийн мэргэн буучдын эхний аравт эрэмбэлэгдэв.
Түүнчлэн 2009 оны хоёрдугаар сарын 14-нд Реал Бетис багийн хаалганд лигийн Барселона багийн нэрийн өмнөөс 100 дахь гоолоо оруулсан ба 2008–09 оны Ла Лигт 30 гоолыг оруулсан юм.
Интернационале
Барселона багийн Ерөнхийлөгч Жоан Лапорта «Интернационале» багаас Златан Ибрагимовичийг авахын тулд бэртэлтэй байсан Это'ог 46 сая еврогийн хамт «Интернационале» руу шилжүүлэн өгч байв.
Ийнхүү Миланыг таван жилийн хугацаантай зорьсон Это'о 2009 оны наймдугаар сарын 8-нд «Италийн цомын» тэмцээнд анхны тоглолтоо хийж, анхны гоолоо хийв. Италийн хөлбөмбөгийн лигийн анхны гоолоо тэрээр есдүгээр сарын 13-нд Парма багийн хаалганд хийсэн юм.
2010 оны тавдугаар сарын 22-нд Это'о Аваргуудын Лигийн шигшээ тоглолтонд гурав дахь удаагаа тунаж, тухайн жилээ багийнхныхаа хамт «Трибльдсэн» юм.
2010 оны есдүгээр сарын 29-нд 2010-11 оны УЕФА Аваргуудын Лигийн хэсгийн Германы Вердер Бремен багтай хийсэн тоглолтонд гурван гоолыг оруулж, мэргэн буучдын жагсаалтыг тэргүүлж эхэлсэн байна.
Шигшээ баг
Это'о 15 настайдаа Камерун шигшээ багт дуудагдан Коста Рикагийн шигшээ багтай хийсэн нөхөрсөг тоглолтонд оролцож, 5-0 харьцаагаар хожигдож байв. 1998 оны зургаадугаар сарын 17-нд 1998 оны ДАШТ-ий Италитай хийсэн хэсгийн тоглолтонд 17 нас гурван сартай байсан Это'о оролцож, залуу тоглогчдын эгнээг өргөтгөж байв. Харин тэрээр дэлхийн аваргын тэмцээний анхны гоолоо 2002 оны ДАШТ-ий зургаадугаар сарын 6-нд болсон хэсгийн тоглолтонд Саудын Арабын шигшээ багийн хаалганд оруулсан түүхтэй.
2010 оны зургааадугаар сарын 19-нд 2010 оны ДАШТ-ий Дани болон Голландын шигшээ багуудтай хийсэн хэсгийн хариуцлагатай тоглолтуудад гоолдсон ч аль алинд нь 2-1 харьцаагаар хожигдож тэмцээнээ өндөрлөж байв.
Шигшээ багийнхаа нэрийн өмнөөс 46 гоолыг оруулаад байсан Это'о 2010 оны наймдугаар сарын 11-нд Польшийн шигшээтэй хийсэн тоглолтонд 2 гоол оруулж, 50 болгосон юм.
Үзүүүлэлтүүд
!Бүгд||101||52
Холбоос
Ангилал:1981 онд төрсөн Ангилал:Камеруны хөлбөмбөгчин Ангилал:1998 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2002 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Ла Лигийн тоглогч Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Камерунчууд
Чикаго
Чикаго (Chicago, дуудлага: []; ) хот нь АНУ-ын Иллиной муж улсын хамгийн олон хүн амтай хот бөгөөд АНУ-даа 2019 оны байдлаар 2,716,450 (дагуул хотуудтайгаа нийлээд 10 сая орчим) байнгын оршин суугч иргэдийн тоогоороо 3 дахь том хот юм. Даяарчлал ба Дэлхийн хотууд судалгааны төвөөс гаргасан үзүүлэлтээр дэлхийн 7 дахь том хотоор 2012 онд шалгарсан. Дэлхийн хоёрдогч хүчин чадал бүхий О'Хэйр олон улсын нисэх буудал Чикаго хотод харьяалагдах ба 2008 онд уг хот 45.6 сая гадаадын болон дотоодын зочид жуулчдыг хүлээн авсан байдаг. Хотыг "Chi-city" (Чи-хот), "Windy city" (Салхит хот), "Second city" (Хоёрдогч хот) гэх мэтээр нэрлэх нь түгээмэл байдаг. (Чикаго хотыг англиар Шикаго гэж дууддаг).
Мичиган нуурын баруун эрэг дээрх уг суурин 1833 онд газрын зураг дээр 350 хүн амтай тосгон байсан бөгөөд 1837 онд хотын статустай болжээ. 1871 оны 10 дугаар сарын 8-10-ны хооронд "Их гал түймэр" (The Great Fire) болж хот их сүудэж олон зуун хүн нас барсан боловч "Их гал түймэр"-ийн дараа хот эрчимтэй хөгжиж өргөжсөн байна. 1890 онд Чикаго хот Нью-Йоркийн дараа 1,1 сая хүн амтай АНУ-ын хоёр дахь том хот болж байжээ.