cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Синьхайн хувьсгал
Хувьсгалын өрнөл
Хятадын бараг бүх нутаг бослого хөдөлгөөний талбар болов.
1911 оны 11 дүгээр сард Бээжинд хааны Ордонд сандраан болж Манжуур руу зугтах орголт эхэлжээ. Зарим сурвалжид 250 мянган манж хүн (!!!) Манжуур руу зугтсан гэж тэмдэглэсэн байдаг. Энэ эгзэгтэй үед буюу 1911 оны 11 дүгээр сарын 2-нд Чингийн ордон Юань Шикайд Ерөнхий сайдын суудлыг санал болгосон юм. Юань Шикайг Лондон, Вашингтон хоёр шууд дэмжсэн юм. Ер нь дэлхийн том гүрнүүд бараг бүгдээрээ Чин гүрнийг бушуухан унагаж, түүндээ Юань Шикайг ашиглахыг хичээж байсан юм.
Юань Шикай эхлээд армиа “шинэчилж”, манж цэргийн дарга нарыг хөөж оронд нь Дуань цижуй, Фэн гожан, Сюй шичан нарын хятад генералуудаа дэвшүүлэн томилов. Эдгээр хүмүүс хожим Хятадын төрийн том албанд очсон билээ. Ингэж баттай болгож авсныхаа дараа 1911 оны 11 дүгээр сарын 16-нд Юань Шикай Засгийн Газраа бүрдүүлж, Бүгд Найрамдах засаг тунхагласан Өмнөдөд хамтран ажиллах санал тавив. Ингэж Юань Шикай манж нарыг хувьсгалчдаар айлгаж, харин хувьсгалчдыг манж нартай хийх хэлэлцээрээр сүрдүүлсэн нь түүнийг хамгийн “мундаг” болгосон юм. Улс гүрэн нурахад…
1911 оны сүүлчээр олон мужид бослого гарч эхэлсэн. 11 дүгээр сарын 22-нд Сычуань, Наньян д бослого гарав. Ингээд 11 дүгээр сарын 27-нд Сычуань муж “энх тайвнаар” тусгаар тогтнолоо зарлав. Учир нь Чин гүрний амбан сайд болон Зөвлөлдөх Хороо гэдэг байгууллага Сычуаныг Бээжингээс тусгаарлах талаар өмнө нь ярилцаж тохирсон юм. Гэтэл үүний дараахан зарласан Монгол ын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөхөөс Хятадын бүх хүчин нэгэн дуугаар татгалзсан байна. Үүнтэй нэгэн зэрэг шахам Түвд тусгаар тогтнолоо зарлав. Энэ үед Өмнөдөд Сун ятсений бүгд найрамдах засаг, Умардад Манжийн хаан бүхий хаант засаг зэрэгцэн орших болжээ. Юань шикай өмнө зүгт Уханийн чиглэлд богино хугацааны давшилт хийж өмнөдийн “үймээн”, “самууныг” дарав. Цэргийн энэ давшилтыг Бэйяны арми хийж мөнөөх Дуань цижуй командалсан бөгөөд энэ генерал хожим Ерөнхий сайд болж Монгол руу дайрах шийдвэрийг бас л гаргасан билээ. Гэхдээ 1911 оны 11 дүгээр сарын 27-нд довтолгоогоо гэнэт зогсоов. Яагаад гэвэл Өмнөдийг бүрмөсөн устгачихаж болохгүй байсан юм. Одоо тэр хувьсгалчдаар манжуудыг айлгаж засгийн эрхийг булааж эхлэв. Тэрээр түр Ерөнхийлөгч болох болзол тулгахаас гадна Ерөнхийлөгч болох талаар гаднын улсуудын саналыг тандаж байлаа. Юань Шикай Чингийн ордны эрх мэдлийг Пу-И-гийн авга эгч бэлэвсэн хатан Лунъюй-д шилжүүлэв. Эзэн хааны болон манжийн язгууртнуудыг Бэйяны армид ихээхэн хөрөнгө хандивладаг болгов. Хойт мужуудын цэргийн болон захиргааны албан тушаалд зөвхөн өөрийн талын хүмүүсийг томилов. Энэ бүхний дүнд Манж Чин гүрний дээдэс аливаа нөлөөллөө алдсан ба Юань Шикай дурын үедээ Чин гүрнийг унагах боломжтой болсон юм.
Ингэсний дараа 1911 оны 12 дугаар сарын 18-нд Юань Шикай Өмнөдтэй хэлэлцээ хийж эхлэв. Энэ үеэр Умард үлэмж давуу талтай нь илт мэдэгдсэн юм. Яагаад гэвэл Өмнөдөд 14 “засгийн газар”, хэдэн арван улс төрийн байгууллага ажиллаж байжээ. Арай дэндүү хэтэрхий “ардчилсан” байсан аж. Ингээд 1911 оны 12 дугаар сарын 29-нд Нанкины бага хурал дийлэнхи олонхийн саналаар Юань Шикайг Хятадын түр Ерөнхийлөгчөөр сонгосон юм.
Монгол дахь хувьсгалын нөлөө
1911 оны 12-р сарын 29-нд Монголчууд хаант Оросын идэвхитэй дэмжлэгтэйгээр тусгаар тогтнолоо зарласан ба мөн тэдний дэмжлэгээр түүнийгээ хамгаалж чадсан юм. Энэхүү боломжийг ашиглан Монгол Улс тусгаар тогтнолоо олсон нь гайхамшигт явдал боловч “эртэй сайндаа” түүнийгээ олсон гэвэл огт буруу дүгнэлт болно. Дотоод, гадаад олон хүчин зүйл нийлж байж “хувьсгалын тохироо” бүрдсэн ажээ. Хаант Оросын засгийн газар “сайхан санааны” үүднээс тусалсан гэж огт хэлээгүйгээ онцлон тэмдэглэж байна. Гэхдээ л монголчууд Хаант Оросоос мөнгө, цэрэг, зэвсэг, улс төр, дипломатын тусламж авч тусгаар тогтнолоо олсон нь хөдөлшгүй түүхэн баримт юм. Хаант Орос улсын бодлогод цаагуураа нийцэж байсан учраас Монголын тусгаар тогтнолыг дэмжиж байсан юм.
Хандсүрэнгийн Хатанбаатар
Хандсүрэнгийн Хатанбаатар нь дэлхийн ой тогтоолт, цээж бодолт, хурдан уншлагын тэмцээнд оролцсон анхны Монгол тамирчин юм.
Синьхайн хувьсгал
Монгол дахь хувьсгалын нөлөө
Ангилал:Синьхайн хувьсгал Ангилал:20-р зууны хувьсгал Ангилал:Дундад иргэн улс Ангилал:Хятадын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:1911 оны зөрчилдөөн
Хандсүрэнгийн Хатанбаатар
Эзэмшсэн боловсрол
Хатанбаатар нь 1982 онд Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар хотод Хандсүрэнгийн том хүү болон мэндэлсэн. Ээж Цэцэгмаа нь эмч мэргэжилтэй. Нэг эмэгтэй дүүтэй. Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар сумын 10 жилийн сургуульд 8-р анги төгсөтлөө сурч байгаад Дархан-Уул аймгийн Монгол-Туркийн хамтарсан дунд сургуульд суралцаж 2000 онд төгсөөд МУИС-ийн улс төр судлалын ангид элсэн орж хоёр жил суралцаж байгаад засгийн газар хоорондын тэтгэлгээр 2002-2008 онд  Турк улсын Газ Их Сургуульд эрх зүйч мэргэжлээр сурч төгсөн, 2008-2009 онд Турк улсын Анкара их сургуульд Хууль зүйн магистр хамгаалсан. Эрхзүйч мэргэжилтэй.
Эрхэлдэг ажил
Ерөнхийдөө Турк улсад суралцаж байх хугацаандаа буюу 2007 оноос ой тогтоолт хөгжүүлэх талаарх мэдээллийг сонирхон судалж, өөрийн хичээл ном, амьдралдаа хэрэглэж эхэлснээр одоогийн Оюун ухааны академийг үүсгэн байгуулах эхлэл нь тавигдсан байна. Тэрээр 2009 онд сургуулиа төгсөж ирмэгцээ өөрийн судалж суралцсан ой тогтоолт хөгжүүлэх мэдлэг дээрээ тулгуурлан Монголын Оюун Ухааны академийг үүсгэн байгуулсан. Уг академи нь анх 2009 оны 10 сард “Оюуны хөгжил-Оюуны спортын төв” нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдаж улмаар 2010 оны 9 сард академи болон өргөжиж нэрээ өөрчилсөн байна. Тус байгууллага нь үйл ажиллагааныхаа хүрээнд хувь хүний хөгжил тал дээр илүү анхаарч, хувьсан өөрчлөгдөж буй өөрчлөлтийн шинэ эрин зуунд дасан зохицож, манлайлах чадвар бүхий иргэдийг бэлтгэх үүднээс оюуны хөгжил, оюуны спортын олон талт сургалт, судалгааг түлхүү явуулдаг. Үүнд: Ой тогтоолт хөгжүүлэх аргачлалын цогц сургалт, цээжээр тоо бодох аргачлалын цогц сургалт, хурдан уншлага, рубик шоо, судоку, соробан сампин, англи хэлний өргөн хэрэглээний 2500 үг цээжлэх мөн оюуны зураглал гэх мэт олон төрлийн сургалт явуулдаг байна.
Хобби
Оюуны спортоос гадна спортын бусад олон төрлийг тэр дундаа сагсан бөмбөг, волейбол, ширээний теннис, бокс гэх мэт спортын төрлийг сонирхдог. Спортын дөрвөн төрлийн нийтдээ 30 гаруй медальтай. Чөлөөт цагаараа найзуудтайгаа сагс тоглож, усанд сэлэх дуртай. Аялах хоббитой бөгөөд одоогоор дэлхийн 25 орчим орноор аялсан.
Эрхэлдэг албан тушаалууд
Ангилал:Ой тогтоолтын тамирчин Ангилал:1982 онд төрсөн
Тревор Ариза
Тревор Энтони Ариза (Trevor Anthony Ariza, 1985 оны зургаадугаар сарын 30-нд Флорида мужийн Майами хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Вашингтон Уизардс багийн жижиг довтлогч юм. Калифорний их сургуулийн багаас 2004 оны драфтад оролцон №43-аар Нью Йорк Никс (2004—2006) багт элсэж байв. Ариза Орландо Мэжик (2006—2007), Лос Анжелес Лэйкерс (2007—2009), Хьюстон Рокетс (2009—2010), Нью Орлеанс Хорнетс (2010—2012) багуудад тоглож байсан. Вашингтон Уизардс багт 2012 онд ирсэн.
2009 оны НБА-гийн аварга.
Холбоос
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Вашингтон Уизардс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
Динамо Минск
Динамо Минск Хөлбөмбөгийн Клуб (Футбольны клуб Дынама Мiнск) нь Беларусийн нийслэл Минск хотод байрлах хөлбөмбөгийн баг юм. Тэд 4500 үзэгчийн суудалтай Динамо-Юни цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглолтоо хийдэг.
Динамо Минск баг нь Зөвлөлтийн Дээд лигт Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Белорус Улсыг төлөөлж оролцож байсан цорын ганц баг бөгөөд тус лигт 54 улирлын 39-т нь оролцож, 1982 онд аваргын цомыг нь хүртэж байв.
Мэрз
Ангилал:Английн дуучин
Кевин Серафин
Кевин Серафин (Kevin Seraphin, 1989 оны арванхоёрдугаар сарын 7-нд Кайенна хотод төрсөн) — Францын сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Вашингтон Уизардс багийн төвийн тоглогч юм. Францын Шоле багаас (2009—2010) 2010 оны драфтад оролцон №17-гоор Чикаго Буллз багт сонгогдсон ч Вашингтон Уизардс багт тоглогч солилцоогоор шууд иржээ.
Динамо Минск
Цахим холбоос
Ангилал:Беларусийн хөлбөмбөгийн клуб  Ангилал:Минскийн спорт Ангилал:1927 онд байгуулагдсан
Кевин Серафин
Холбоос
Ангилал:1989 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Францын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Вашингтон Уизардс багийн тоглогч Ангилал:Францчууд
Хүргэн хүү
«Хүргэн хүү» — 1970 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Ангилал:1970 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Лене Марлин
Лене Марлин (жинхэнэ нэр нь Лене Марлин Педерсен, Lene Marlin Pedersen, 1980 оны 8 сарын 17-нд Норвегиийн Тромсед төрсөн) нь Норвегийн хөгжимчин юм.
Гадны холбоосууд
Ангилал:1980 онд төрсөн Ангилал:Норвегийн дуучин Ангилал:Норвегичууд
Сюзан Бойл
thumb 2009 оны 4 сарын 11-нд Английн телевизээр "Британчууд Авьяаслаг" шоугаар 47 настай тийм ч хүн татахааргүй төрхтэй Сюзан Магдалэн Бойл (Susan Magdalane Boyle, 1961 оны 4 сарын 1-нд төрсөн) гэгч эмэгтэй оролцов. Энэ шоугаар олон янзын түвшний авьяастнууд оролцдог тул дундаж насны авгайг үзэгчид илт үл тоомсорлон шүгэлдэж хүлээж авав. Гэвч богино танилцуулгын дараа Сюзанг дуулж эхлэхэд шүүгчдээс авхуулаад танхим дүүрэн үзэгчид түүний гайхамшигт хоолойнд цочирдож биширч эхлэв. Түүний дуулсан "Дорд үзэгдэгсэд" (Les Miserables) дуурийн "Надад мөрөөдөл бий" дуу нь дуурийн дуучдын дунд багагүй авьяас чадвар шаарддаг дуунд тооцогддог бөгөөд олон дуурийн дуучид түүний энэхүү гайхамшигт авьяасыг одоогоор хүлээн зөвшөөрөөд байна.
Сюзаны дуулсан бичлэгийг интернэтийн олон хуудсаар долоо хоног хүрэхгүй хугацаанд дэлхийн 40 сая гаруй хүмүүс үзсэн нь шинэ дээд амжилт болов. Хэдхэн хоногт хамгийн олон сая хүнд үзэгдсэн энэ youtube-ийн бичлэгээр дэлхийн бүх том том хэвлэлийн агентлагууд эх үүсвэр аван Сюзан Бойлыг дэлхий нийтэд танилцуулан түүнийг урлагийн шинэ од болгосон билээ.
ДЭМБ-ын баталсан чухал эмийн жагсаалт
1977 оноос эхлэн Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагаас 204 чухал эмийн жагсаалтыг хоёр жил тутам шинэчлэн баталсаар ирсэн. Насанд хүрэгчдэд зориулсан 18 дахь хэвлэл ба бага хүүхдэд зориулсан 4 дэхь хэвлэлийг 2013 онд хэвлэн гаргажээ.
Кирилл монгол бичгийн дүрэм
1983 оны Ц. Дамдинсүрэн, Б. Осор нарын "Монгол үсгийн дүрмийн толь" хэмээх бүтээл дэх 64 дүрэм.
Дүрэм 2
Монгол хэл 35 үсэгтэй. Эдгээр үсгийг эгшиг, гийгүүлэгч, тэмдэг гэж гурав хуваана.
Дүрэм 3: Туслах эгшиг
Эгшиг үсэг 13 боловч монгол хэлний эгшиг авиа 7 юм. Энэ долоон авиаг тэмдэглэх а, э, и, о, у, ө, ү үсгийг үндсэн эгшиг гэнэ. Нөгөө я, е, ё, ю, й, ы зургааг туслах эгшиг гэнэ.
Дүрэм 4: Өргөлтөт эгшиг
Монгол үгийн эхний үеийн эгшиг дандаа тодорхой хэлэгдэх тул түүнийг өргөлтөт эгшиг гэдэг.
Үгийн нэгдүгээр үеэс хойш орох богино эгшгүүд цөм тодорхойгүй хэлэгдэх тул түүнийг балархай эгшиг гэнэ. Жишээлбэл: Гэрэл, мандах гэдэг хоёр үгийн эхний эгшгүүд өргөлттэй ба сүүлийн эгшгүүд балархай юм.Балархай эгшигт хос эгшиг, урт эгшиг орохгүй.
Дүрэм 5: Урт эгшиг
Сунгаж удаанаар хэлэх эгшгийг урт эгшиг гэнэ. Урт эгшгийг дөрвөн аргаар тэмдэглэнэ.
Дүрэм 6: Хос эгшиг
Нэг үе болж хавсран орсон хоёр өөр эгшгийг хос эгшиг гэнэ. Жишээлбэл: Аймаг, ойр, үнэтэй, үйлдвэр, туйл, гуанз, аугаа гэх мэт. Монгол хэлний хос эгшгийг ай, эй, ой, уй, үй, хааяа уа, ау гэж тэмдэглэнэ. Монгол хэлэнд “өй” гэсэн хос эгшиг хэрэглэхгүй.
Дүрэм 7: Эр, эм, саармаг эгшиг
Арван гурван эгшгээс:
Дүрэм 8: Эгшиг хэлний талаар зохицох ёс
Үгийн эхний эгшиг, мөнхүү үгийн дараах эгшгийг ялган тогтоох ёсыг эгшиг зохицох ёс гэнэ. Эгшиг хэлний ба уруулын талаар зохицно. Монгол хэлний нэг үгэнд эр, эм эгшиг хамтран орохгүй. Эр эгшиг эр эгшигтэйгээ, эм эгшиг эм эгшигтэйгээ зохицож орно. Саармаг эгшиг эр, эм ямар ч эгшигтэй зохицон орно. Энэ бол эгшиг хэлний талаар зохицох ёс юм. Гажилт:
Дүрэм 9: Эгшиг уруулын талаар зохицох
Эгшиг уруулын талаар зохицохдоо:
Гажилт:
Дүрэм 10
ы, ий хоёрыг ялгаж бичих дүрэм:
Дүрэм 11
я, е, ё, ю дөрөв бол уг нь гийгүүлэгч эгшиг хоёр авиагаар бүтсэн бүхэл үеийг тэмдэглэх үсэг юм. Үүнийг хавсарсан үсгээр жишээ болгон үзүүлье. (Гийгүүлэгч үсгийг i үсгээр тэмдэглэв.) энэ дөрвөн үсгийг я-гийн төрлийн үсгүүд гэнэ.
Дүрэм 12
Эр үгийн эхний үед богино и үсгийг бичихгүй, дандаа я-гийн төрлийн үсгийг бичнэ. Жишээлбэл: мянга, пял, янзага, ёс, хялгана гэх мэт.
Дүрэм 13: Юу, яу, ёу, еү эгшгийг ялгаж бичих
Юу, яу, ёу, еү эгшгийг ялгаж бичих нь:
Дүрэм 15
Монгол хэлэнд үгийн нэгдүгээр үеэс хойш орсон богино эгшгүүд цөм тодгүй балархай хэлэгдэнэ. Балархай эгшгийг олж бичихэд амаргүй боловч гийгүүлэгч үсгүүдийг хянаж үзвэл зарим гийгүүлэгч үсгүүд заавал эгшиг дагуулж үе бүтээдэг байхад зарим гийгүүлэгч үсгүүд заавал эгшиг дагуулж явдаг биш байна.
Энэ байдлаас үндэслэн балархай эгшгийн дүрмийг тогтоохын тулд гийгүүлэгч үсгийг эгшигт гийгүүлэгч, заримдаг гийгүүлэгч, онцгой гийгүүлэгч гэж гурав хуваана.
Эгшигт гийгүүлэгч нь м,н,г,л,б,в,р буюу "монгол баавар" гэх үгийн гийгүүлэгчид юм. Заримдаг гийгүүлэгч нь ц,ж,з,с,д,т,ш,ч,х буюу "цоожоо засаад тушаачих" гэх үгийн гийгүүлэгчид юм. Онцгой гийгүүлэгч нь к, ф, п, щ гийгүүлэгчид юм.
Дүрэм 16: Эгшигт гийгүүлэгч
М, н, г, л, б, в, р энэ долоон гийгүүлэгч үсэг үгэнд орохдоо өмнөө буюу хойноо аль тод хэлэгдэх талдаа заавал эгшигтэй бичигдэнэ. Үүнийг эгшигт гийгүүлэгч гэнэ. Жишээлбэл: газар, тохом, цацрал, модон, хөдөлмөр, гарав, үзэл, тасархай гэх мэт. Үүнийг цээжлэхдээ “Монгол баавар” гэнэ. Гажилт:
Дүрэм 17: Заримдаг гийгүүлэгч
Д, т, ж, з, с, ш, ц, ч, х есөн гийгүүлэгч үсэг үгэнд эгшигтэй, эгшиггүй хоёр янзаар бичигдэх тул заримдаг гийгүүлэгч гэнэ.
Заримдаг гийгүүлэгч бол эгшигт гийгүүлэгчийн дараа өмнө хойноо эгшиггүй орж болно. Жишээлбэл: Ховд, хагд, амт, тэнд, ард, тэвш, багш, булш, зунш, дарш, эзэмж гэх мэт.
Гажилт: Үйлт нэрийн ирээдүй цагийн х нөхцөлийн өмнө заавал эгшиг бичдэг учир энэ дүрэмд хамаарахгүй. Жишээлбэл: өгөх, явах, олох, хамах, харах гэх мэт.
Дүрэм 18
Заримдаг гийгүүлэгч нь заримдаг гийгүүлэгчийн дараа орохдоо сүүлчийн заримдаг нь өмнөө буюу хойноо аль хэлэгдэх талдаа заавал эгшигтэй бичигдэнэ. Жишээлбэл: модот, модтод, хожид, хождох, бусад, бусдад, эзэд, батад, ахад, лацад, мөчид, хойшид, буцаж, эцэс, ачит, анжис гэх мэт.
Гажилт: Заримдаг гийгүүлэгчийн дотроос с, х үсгийн дараа т, ч үсэг өмнө хойноо эгшиггүй орж болно. Жишээлбэл: туст нөхөр, түүхт он, усч хүн, түүхч эрдэмтэн гэх мэт.
Дүрэм 19: Балархай эгшиг бичих, үл бичих
Энэ дүрмийн 16, 18 дугаар зүйлд дурдсан балархай эгшгийн дүрмийг мартахгүй тогтооход зориулж томъёогоор үзүүлбэл:
7 + э
7 + 9 – э
9 + 9 + э
Эгшигт гийгүүлэгчийг 7-гийн тоогоор, заримдаг гийгүүлэгчийг 9-ийн тоогоор, эгшиг үсгийг э-ээр тэмдэглэв.
Дүрэм 20
К, Ф, Щ гурван үсэг монгол үгэнд бичигдэхгүй, зөвхөн гадаадын үгэнд бичигдэнэ. Жишээлбэл: коммунизм, капитал, фабрик, Щорс гэх мэт.
П үсэг монгол үгийн дунд ба адагт орохгүй, харин монгол үгийн эхэнд хааяа бичигдэнэ. Жишээлбэл: пагдгар, пүл пал, пээ юу вэ гэх мэт.
К, ф, щ, п дөрвөн үсгийг онцгой гийгүүлэгч гэж нэрлэдэг.
Дүрэм 21
Б, В үсгийг ялгаж бичих дүрэм:
Дүрэм 22
Г үсгээр хоёр авиаг тэмдэглэнэ:
Хэлний г үсгийн ард залгавар залгахад а, о, у эгшиг орох боловч хэлний г хэвээр байна. Жишээлбэл: хамаг-хамгаас, тоорцог-тоорцгоор, туг-тугууд, аймаг-аймгарх, омог-омгорхуу гэх мэт.
Дүрэм 23
Н үсгээр хоёр авиаг тэмдэглэнэ:
Зарим үгийн эцсийн хэлний үзүүрийн н авиа халх аялгуунд хэлний угийн н болж хэлэгддэг бөгөөд залгавар залгахад хэлний үзүүрийн н болох нь тодорхой болно. Жишээлбэл: мэргэн-мэргэнээр, он-оны, үнэн-үнэний гэх мэт.
Дүрэм 24
Тайлбарлах нь:
Өргөлттэй эр, үндсэн эгшиг, мөн урт хос эгшиг ба ы эгшгийн өмнө орсон г бол их төлөв хоолойн г байна. Жишээлбэл: газар, гуйх, гоожих, тогоо, агуу, даргын, агаар гэх мэт. Балархай эгшгээс бусад эдгээр дурдсан эгшгийг ялгах эгшиг гэж нэрлэхгүй.
Дүрэм 25: Дараалсан гурван гийгүүлэгч
Дараалсан гурван гийгүүлэгчийн гуравдугаар нь хоолойн г, хэлний үзүүрийн н хоёрын нэг бөгөөд түүний арын ялгах балархай эгшгээр үг төгсгөвөл тэр ялгах эгшиг сонстохгүй тул н ба г-ийн өмнө богино эгшиг бичнэ. Үүнийг дараалсан гурван гийгүүлэгчийн дүрэм гэнэ.
Жишээлбэл:
Дээрх хоёр тохиолдлоос бусад үгэнд балархай эгшгийн дүрмийг зөрчихгүй бол 3 ба 4 гийгүүлэгч дараалан орж болно. Жишээлбэл: урсга, ястны, эмхтгэх, цомхтго, төрөлхтний, эрхтний гэх мэт.
Дүрэм 26: Дараалсан хоёр гийгүүлэгч
Дараалсан хоёр гийгүүлэгчийн хоёрдугаар гийгүүлэгч нь хоолойн г, хэлний үзүүрийн н хоёрын нэг байвал түүний өмнө и-ээс бусад балархай эгшиг бичихгүй. Жишээлбэл: авга, алга, тамга, ганга, торго, годгор, хазгар, босго, тошгор, авна, аялна, бодно, маажна, босно, хөшнө гэх мэт.
Хэлний үзүүрийн н буюу хоолойн г-ийн өмнө хэлний үзүүрийн н буюу хоолойн г тохиолдвол завсар нь эгшиг бичнэ. Жишээлбэл: унана, дагана, унага, шанага, багана гэх мэт.
Дүрэм 28: Гээгдэх эгшиг
Үгэнд залгавар залгахад балархай эгшгийн дүрмийн ёсоор шаардагдахгүй болж хасагдах эгшгийг гээгдэх эгшиг гэнэ. Ийнхүү эгшиг гээгдэх гурван тохиолдол байна. Үүнд:
Дүрэм 29: Гээгдсэн эгшгийг үл сэргээх
Нэг үгэнд хэд хэдэн залгавар залгахдаа нэгэнтээ гээж бичсэн эгшгийг сэргээж бичихгүй. Жишээлбэл: бутар-бутрал-бутралаар, нөхөд-нөхдөд-нөхдөдөө, бэх-бэхэж-бэхэжтүгэй-бэхжих-бэхжихэд гэх мэт.
Дүрэм 30
Эгшгийг гээхдээ эгшигт гийгүүлэгч, заримдаг гийгүүлэгчийг эгшиггүйдүүлэх, мөн үгийн дунд орсон ялгах эгшиг, үйлт нэрийн “х”-гийн өмнөх эгшиг, дараалсан гурван гийгүүлэгчийн дүрмээр бичсэн эгшиг, зөөлрүүлэх үүрэгтэй “и” эгшгийг гээх зэргээр балархай эгшгийн дүрмийг зөрчиж болохгүй.
Дүрэм 31
Эм үгийн гийгүүлэгч үсгүүд угаас тагнайшиж зөөлөн хэлэгддэг тул түүнд зөөлний тэмдгийг зөөлрүүлэх үүрэгтэй хэрэглэхгүй.
Зөөлөрсөн дан гийгүүлэгчийн ард зөөлний тэмдгийг бичнэ. Хэрэв давхар гийгүүлэгч зөөлөрвөл түүний ард “и” бичнэ. Жишээлбэл: морь, тахь, хонь, архи, орхи, тамхи, болхи, солби, дорви, анги гэх мэт.
Дүрэм 34: Тусгаарлагч ъ, ь
Я, е, ё, ю үсгүүд эгшиг ба зөөлний тэмдгийн дараа залгаж ороход өмнө нь хатуу, зөөлний тэмдэг (ъ, ь) бичихгүй. Жишээлбэл: саная, хичээе, олгоё, байя, хөгжөөе, барья, орхиё, цохьё гэх мэт.
Дүрэм 35
Үгийн утгат хэсэг язгуур, дагавар, нөхцөлийг нэг тогтсон хэлбэртэй бичихийг чармайна. Жишээлбэл: Үйл үгийн байдал заадаг –цгаа, -цгоо, -цгээ, -зна, -знэ, -зно –знө нөхцөлийн бүтцийг ц, з гийгүүлэгчийн ард эгшигтэй бичвэл эгшиг буюу эгшигт гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд залгахад балархай эгшиг нь илүүдэх учир нөхцөлийн бүтэц –цагаа, -цгаа; -зана, -зна гэж хоёр янз болж тайлбар дүрэм хэрэгтэй болно. Иймээс байцгаа, байзна, хүлээцгээ, хүлээзнэ, харцгаа, харзна, уншицгаа, уншизна гэж нэг ижил бүтэцтэй бичнэ.
Дүрэм 36
Үгэнд залгавар залгахад үгийн үндсийг эвдсэн ч болох, эвдээгүй ч болох учир тохиолдвол үгийн үндсийг эвдэхгүйг чухал болгоно. Жишээлбэл: эцэст, тасал-тасалж, товчил-товчилж гэж бичнэ. Эцсэд, таслаж, товчлож гэж бичихгүй.
Дүрэм 37
Үсгийн дүрэм ёсоор ижил бичиж болмоор боловч үгзүйн зарчмаар өөр өөр бичих үгийг үгийн бүтэц, үгзүйн зарчмыг баримталж бичнэ. Жишээлбэл:
учрал(ыг)аа, хамтрал(ыг)аа, огтлол(ыг)оо, мэдрэл(ийг)ээ гэсэн үгс юм.
Дүрэм 38
Үйл үгийн үндэс үүсгэх л дагаврын шаардагдах балархай эгшгийг хаана нь бичих вэ гэвэл:
Хэрэв С,Ш-ээр төгссөн үгэнд-л дагавар залгахад үгийн үндэс эвдрэхэд хүрэх учир эгшгийг ард нь бичнэ. Жишээлбэл: үндэс-үндэслэ, хавтас-хавтасла, идэш-идэшлэ, холтос-холтосло гэх мэт.
Нэр үгийн –л дагавар энэ 38-р зүйлд хамаарагдахгүй. Жишээлбэл: авар-аврал, -авралаар, явдал, хурал, цугларал гэх мэт.
Дүрэм 39
Үйл үгийн бусдаар үйлдүүлэх хэвийн –г нөхцөлийг –га, -го, -гэ, -гө гэж ард нь эгшигтэй бичнэ. Жишээлбэл: сур-сурга, ол-олго, хүр-хүргэ, хөөр-хөөргө гэх мэт. Харин захирах хүсэх төлөвийн –г нөхцөлийг ард нь эгшиггүй бичнэ. Жишээлбэл: сур-сураг, ол-олог, хүр-хүрэг, хөөр-хөөрөг гэх мэт.
Дүрэм 40
Нөхцөл үйлийн зэрэгцэх хэлбэрийн –ж, -ч нөхцөлийг үгэнд залгахдаа:
a)	л, м-ийн дараа –ж бичнэ. Жишээлбэл: олж, хамж, нийлж, нэмж гэх мэт.
b)	в, г-гийн дараа бараг төлөв –ж бичнэ. Зөвхөн авч, өгч хоёрт -ч бичнэ. Жишээлбэл: хавж, хөвж, сэвж, эгж, бүгж гэх мэт.
c)	Урт буюу хос эгшигтэй ганц үетэй бас хоёроос дээш үетэй р-ээр төгссөн үйл үгэнд цөм -ч бичнэ. Жишээлбэл: таарч, тойрч, хөөрч, хуурч, ээрч, хайрч, хагарч, бутарч, дулаарч, хөөрч, самарч гэх мэт.
d)	Богино эгшигтэй ганц үетэй р-ээр төгссөн үйл үгэнд их төлөв –ж бичнэ. Жишээлбэл: харж, орж, эрж, тарьж, хөрж, үрж гэх мэт.
Гажилт:
Хүрч, гарч, сурч гэх зэрэг цөөн үг байна.
Дүрэм 41
С үсгээр төгссөн нэг үгэнд үйл үгийн үндэс үүсгэх -д дагаврыг залгахгүй, -т дагаврыг залгана. Жишээлбэл: мөс-мөст-мөстөх, мөхөс-мөхөст, сэвс-сэвст-сэвстэх, тос-тост-тостох, утас-утаст-утастах, хилс-хилст-хилстэх, хомс-хомст-хомстох, хөөс-хөөст, цус-цуст-цустах гэх мэт. Бас үйл үгийн бусдын эрхэнд үйлдэгдэх хэвийн –д, -т дагаврыг залгахдаа мөн энэ дүрмийг баримтална. Жишээлбэл: сонс-сонст-сонстох гэх мэт. Гажилт: С үсгээр төгссөн нэг үг хоёр өөр утга илтгэдэг бол мөн үгэнд –д, -т дагаврын алиныг ч залгаж болно. Жишээлбэл: үсдэх, (үснээс шүүрч чангаах), үстэх (үс тогтох буюу үс мэт зүйл бүрхэх), тоосдох (тоос болгох), тоостох (тоостой болох) гэх мэт.
Дүрэм 42
Гийгүүлэгчээр төгссөн үгийн хойно –лага, -лого дагаврыг бичнэ. Жишээлбэл: бод-бодлого, зар-зарлага гэх мэт.
Дүрэм 43
Хамааруулах –х дагаврыг эр, эм ямар ч үгэнд зөөлний тэмдэг буюу и үсэггүй бичнэ. Жишээлбэл: дараах, хойнох, доторх, гаднах, эндэх, манайх, манайхан, танайх, дундах гэх мэт.
Хааяа энэ дагавар өгөх оршихын тийн ялгалын нөхцөл зэрэгтэй нийлж тусгай үг мэт болсон байх учир бичгийн хэлний уламжлалыг дагаж дахь, дахин гэж тусгай бичнэ.
Дүрэм 44
Зарим тийн ялгалын нөхцөлийг бичих тухай өгүүлбэл:
Харьяалахын тийн ялгалын –н нөхцөлийг хос эгшиг ба урт ий эгшгээр төгссөн үгэнд залгана. Жишээлбэл: толгойн, дэлхийн гэх мэт.
-	Т нөхцөлийг г ба өмнөө эгшигтэй с гийгүүлэгчээр төгссөн тогтворгүй н-гүй үгэнд залгана. Жишээлбэл: худагт, Нацагт, нутагт, хэлтэст гэх мэт. Бас р, в гийгүүлэгчээр төгссөн зарим үгэнд уламжлал баримтлан бичнэ. Жишээлбэл: гарт, Дэндэвт гэх мэт.
-	Д нөхцөлийг дээрхээс бусад үсгээр төгссөн үгэнд бичнэ. Жишээлбэл: ахад, шилд, сард, хүн бүрд гэх мэт.
Биеийн хамаатуулах минь, чинь, нь-ийн өмнөх заахын тийн ялгалын –ыг, -ийг; харьяалахын тийн ялгалын –ын, -ийн нөхцөлийн г, н үсэг сонстохгүй боловч энэхүү н, г үсгийг гээхгүй бичнэ. Жишээлбэл: ахыг нь, гарыг минь, үзгийг чинь, гарын нь гэх мэт. (ахы нь, гары минь, үзгий чинь, гары нь гэж бичвэл буруу болно).
Дүрэм 45
Амьсгалын нэг түрэлтээр хэлэгдэх нэг буюу хэдэн авиаг үе гэнэ. Үг, нэг түрэлтээр хэлэгдэх эгшгийн тоогоор үе болно. Урт ба хос эгшиг нэжгээд үе болно. Жишээлбэл: ман-дуул-сан, хой-но, хойш-ло-ход, тэм-дэг-лэг-дэх-дээ, сурт-лаа-раа, хонь, морь, о-ё гэх мэт.
Үгийг үелэхдээ:
Дүрэм 46
Нэг мөрөөс нөгөө мөрт үгийг шилжүүлэхдээ үеэр тасалж шилжүүлнэ. Нэг үеийг хоёр мөрт хувааж бичиж болохгүй. Хэдийгээр биеэ даасан үе боловч нэг үсгийг мөрийн эцэст үлдээх буюу шинэ мөрт шилжүүлж болохгүй. Жишээлбэл: олох, явуулъя гэхэд тасалж шилжүүлж болохгүй.
Тасалж шилжүүлсэн зураасыг зөвхөн мөрийн эцэст тавина.
Дүрэм 47
Том үсгээр бичих:
Үүнээс бусад улсын төвийн захиргаанд харьяалагдах албан үйлдвэр, аймаг, сум дүүрэг, соёл шинжлэх ухаан зэрэг газрын нэрийг хэдэн үгээр бүтсэн бол зөвхөн эхний үгийг том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Сурган хүмүүжүүлэх ухааны хүрээлэн, Сэлэнгэ аймгийн Намын хороо, Ерөөгийн Сангийн аж ахуй, Ноосны үйлдвэрийн нэгдэл, Хүүхдийн хувцасны үйлдвэр гэх мэт.
Тайлбарлах нь:
a)	47-р зүйлийн 3, 4-д заасан оноосон нэрийг дэлгэрэнгүй товч ямраар ч бичсэн том үсгээр эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс, Оросын Холбооны Улс, Их Сургууль, Улсын Их Сургууль гэх мэт.
b)	Монгол, Орос зэргийн улс орны нэрийг зөвхөн хүний ерийн нэр болгож хэрэглэх буюу орон улсаас өөр эд юм ба ерийн нэр үгийн өмнө тодотгол болгож хэрэглэсэн бол бага үсгээр бичнэ. Жишээлбэл: Жижигхэн монгол эмээл моринд халтай. Бид орос хэл суралцахыг больжээ гэх мэт. Бас “монгол хэл” гэхэд бага үсгээр бичээд “Монголын хэл” гэхэд том үсгээр бичнэ. Учир нь монгол хэл гэхэд “Монгол” бол зөвхөн тодотгол бөгөөд “ямар” гэсэн асуултад хариу болно. Монголын хэл гэдгийн “Монгол” бол орон улс нийтийг нэрлэж байгаа юм. Гэвч тэр монголын үс нь хар гэхэд монголыг жижиг үсгээр бичнэ. Учир нь энд Монгол улсыг хэлээгүй, зөвхөн нэг монгол хүнийг хэлж байна.
Дүрэм 48
Үг хурааж бичих:
Дүрэм 49
Гадаад үгийг бичих нь:
Гадаад үгийн эцэст өргөлтгүй богино эгшиг байвал түүнийг их төлөв хасна. Жишээлбэл: фабрика-фабрик, аптека-аптек, норма-норм, тонна-тонн гэх мэт. Хэрэв гадаад үгийн эцсийн эгшиг өргөлттэй бол хасаж болохгүй. Жишээлбэл: кино, пальто, шевро гэх мэт.
Гажилт:
Зарим үгийн төгсгөлийн өргөлтөт эр эгшиг балархай хэлэгдвэл монгол хэлний уламжлал ёсоор нэгдүгээр үеийн эгшигтэй зохицуулан эгшиг бичиж болно. Жишээлбэл: кило-килээр, килтэй, киллэвэл, киллэнэ гэх мэт.
Мөн щ үсгийг ш үсгийн адил үзэж зохих залгавар залгана.
Дүрэм 50
Сул үгийг уг үгнээс нь саланги бичнэ.
В, л, м, н үсгээр төгссөн үгэнд бэ бичнэ. Жишээлбэл: Яасан их ов бэ? Ямар өргөн гол бэ? Аль аймгийн ямар сум бэ? Өнөөдөр хэдэн бэ? гэх мэт. Үүнээс бусад эгшиг, гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд вэ бичнэ. Жишээлбэл: Ямар газар вэ? Хэний хонь вэ? Хэн хэлэх вэ? Одоо яах вэ? (яахав гэж бичиж болохгүй) гэх мэт.
Үүнээс бусад богино эгшиг, гийгүүлэгчээр төгссөн үгэнд уу, үү бичнэ. Жишээлбэл: хана уу, унь уу, тэрэг үү, чарга уу гэх мэт.
Дүрэм 51
Цэг (.):
Тэмдэглэх нь:
Номын нэр, бүлэг гарчиг, албан газрын хаяг зэргийг том үсгээр эхэлж бичих боловч эцэст нь цэг тавихгүй.
Дүрэм 52
Асуултын тэмдэг (?):
Дүрэм 53
Анхаарлын тэмдэг (!): гэх мэт.
Дүрэм 54
Цуваа цэг (...):
Дүрэм 55
Давхар цэг :
Давхар цэгийн дараа хашилтын оронд урт зураасыг хэрэглэж болно. Ингэвэл гол төлөв догол мөрнөөс эхэлж бичнэ. Жишээлбэл: Багш: - Хичээлээ эхэлье гэж сурагчдад хэлэв.
Дүрэм 56
Таслал тавихгүй бол өгүүлбэрийн утга хувирах буюу бүрхэг болох газарт таслал заавал тавина.
Таслалыг хэрэглэх нь:
Хэрэв зэрэгцсэн зарим гишүүд нь нэг үгээр ба хэд хэдэн үгээр холилдон бүтсэн бол нэг үгээр бүтсэн зэрэгцсэн гишүүнийг таслалгүй бичиж болно.
Дүрэм 57
Цэгтэй таслалыг хэрэглэх нь:
-	Төлбөрөө төлөх;
-	Орон сууцны ариун цэврийг сахих;
-	Засварыг цаг тухайд хийх;
гэх мэт.
Дүрэм 58
-	Дээр дурдсан зүйлийн ерийн нэрийг хашилтгүй бичнэ.
-	Зохиолын зүүлт ба номын бүртгэлд зохиолын нэрийг зохиогчийн нэрийн хойно хашилтгүй бичнэ.
-	Олонд алдаршсан зарим ном, сонин зэргийн оноосон нэрийг заримдаа хашилтгүй бичнэ. Жишээлбэл: Монголын Нууц Товчоо, Гэсэрийн тууж гэх мэт.
Дүрэм 59
Хаалт ( [ ]):
Дүрэм 60
Богино зураасыг хэрэглэх (-):
Дүрэм 61
Урт зураасыг хэрэглэх (—): —сарлагийг хараад үргэдэг юм гэх мэт.
Дүрэм 62
Зараа, сохор номин зэрэг шавьж идэгчид; хэрэм, минж, туулай, хулгана зэрэг мэрэгчид; чоно, баавгай, бар, суусар зэрэг араатан; үхэр, хонь, ямаа, буга, гахай зэрэг ац туурайтан; морь, илжиг зэрэг битүү туурайтан, - цөм сүүн тэжээлт амьтан болно.
Дүрэм 63
Зүйлийн тэмдэг (§):
Дүрэм, заавар, ном зохиолд § гэсэн зүйлийн тэмдгийг хэрэглэнэ. Жишээлбэл: §65 гэснийг 65-р зүйл гэж уншина. Эсвэл зүйл 65 гэж уншиж болно. Манай тохиолдолд №. . гэж тэмдэглэснийг анхаарна уу.
Зүйлийн тэмдэг (#):
Дүрэм, заавар, ном зохиолд # гэсэн зүйлийн тэмдгийг хэрэглэнэ. ЖишээлбэлД #65 гэснийг 65-р зүйл гэж уншина. Эсвэл зүйл 65 гэж уншиж болно.
Мөн үзэх
Ангилал:Монгол хэлний бүлэг Ангилал:Монгол бичиг үсэг Ангилал:Монгол хэлний зөв бичих зүй Ангилал:Монголын улс төрийн түүх Ангилал:Монголын хэлний бодлого
Улаан дарцаг
«Улаан дарцаг» — 1971 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Ангилал:1971 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Титануудын тулаан (2010 оны кино)
Титануудын тулаан (Clash of the Titans) нь 2010 оны тулаант үйл явдалтай Америкийн кино бөгөөд 1986 оны ижил нэрт киног дахин бүтээсэн бүтээл юм. Францын найруулагч Луи Летерьегийн найруулсан уг киноны гол дүрд жүжигчин Сэм Уортингтон тогложээ. Кино 2010 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нд нээлтээ хийжээ.
Өрнөл
Эрт үеийн цагт Олимп уулын дайны бурхад Титан буюу аварга биет мангасын эсрэг тулалдаад ялан дийлж, газар доорхи ертөнцөд хорьж буйгаар кино эхэлдэг.
Олимп уулын хаан Зевс өөрийн нь эсрэг дайн зарласан Акрисий хааны эхнэртэй Акрисийн дүрээр нөхцөж, хүүтэй болгох ба хилэгнэсэн хаан эхнэрээ төрүүлсэн хүүгийн нь хамт далайд амьдаар нь авслан хаях ба нэгэн далайчны гэр бүл олж, өнчирсөн нялх хүүг Персей гэж нэрлэн эрийн цээнд хүргэх болно.
Холбоос
Ангилал:2010 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Уран зөгнөлт кино Ангилал:Тулаант кино Ангилал:Уран зохиолоос дэлгэцийн кино Ангилал:3D кино
Жибриль Сиссе
Жибриль Сиссе (Djibril Cissé, 1981 оны наймдугаар сарын 12-нд Арль хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Бастиад тоглодог.
Товчхон
Кот Дивуар гаралтай Сиссе францын болон грекийн лигт мэргэн буучаар шалгарсан авъяаслаг довтлогч билээ.
Курт Зума
Курт Аппи Зума (Kurt Happy Zouma; 1994 оны аравдугаар сарын 27, Лион) — Францын хөлбөмбөгчин, Английн «Челси» болон Францын шигшээн хамгаалагч. Ах Лионель Сошод харъяалалтай.
Замнал
Төрж өссөн Лион хотынхоо Во-ан-Велен болон «Сент-Этьенд» төвийн хамгаалагчаар бэлтгэгдсэн Зума 2011 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нд мэргэжлийн гэрээгээ үзэглэсэн ба наймдугаар сарын 31-нд «Бордотой» (3:1) гараалсан байдаг. Улмаар «Сент-Этьен» 2012 онд дээд лигт дэвшсэн.
Жибриль Сиссе
Товчхон
Францын шигшээд 2002 (Сенегал, Уругвай, Данитай тоглоход 3 гоолдсон), 2010 (Өмнөд Африктай тоглоход 1 гоолдсон) оны ДАШТ-д оролцож, 2003 оны Холбоодын цомд аваргалсан амжилттай.
Курт Зума
Замнал
Зумагийн гэрээ дуусгавар болохтой зэрэгцэн «Челси» 2014 оны нэгдүгээр сарын 31-нд 14.6 сая еврог урьдчилан төлөн элсүүлсэн юм.
Амжилт
«Челси»
Хувийн
Гадны холбоос
Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Сент-Этьен багийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:Францчууд Ангилал:1994 онд төрсөн
Хоосон ертөнц (цомог)
Булсара хамтлагийн 2008 онд гаргасан 2 дахь цомог юм.
Дууны жагсаалт
Ангилал:Булсара Ангилал:2008 оны цомог
Наваан-Юндэн
Чингис хааны язгуурт, Абатай сайн хааны алтан ураг Хараагийн баатар ван Насан-Очирын Наваан-Юндэн(1908-1985) 1908 онд Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын нутагт Насан-Очирын хүү болон мэндэлжээ. Хараагийн баатар ван, Насан-Очирын Наваан-Юндэн нь 1985 он хүртэл монгол хаадын угсааны хамгийн сүүлд амьд сэрүүн үлдсэн ноён гаралтай, Сайн ноён хан Намнансүрэн, Хичээнгүй сайд Цэрэндоржийн гарын шавь, Ардын хувьсгалын нууц 2 бүлгэмийн 13 гишүүний нэгэн, 13 настай партизан, Ардын намын тамгыг сийлэлцсэн, Ардын намын тусламж бичгийн амьд гэрч, Монголын орчин цагийн уран зохиолыг үүсгэгчдийн нэг, боловсрол соёлын үрийг таригч, 1926 оноос Германд сурсан анхны 35 оюутны нэгэн, ард түмний дунд ардын дуу мэт түгсэн Баянмонгол, Соёл-Эрдэнэ, Үхэрчин хүү Цэрэндорж зэрэг дуу, зохиолын эзэн, Б. Ринченгийн хамт шоронд 12 жил сууж, хайрт хань, төрсөн дүүгээ алдаж хэлмэгдлийн зовлонг биеэрээ амссан эсэргүү нэрт, дэлхийн сонгодог зохиолоос дуун хөрвүүлэгч, монгол хэлний товч тайлбар толь, орос монгол толийг зохиоход гар бие оролцогч, хэл шинжээч, эмч, хожмоо орос, герман, манж, түвд хэлний боловсролтой , сурган хүмүүжүүлэгч, төрийн алтан аргамж баригч, төрийн түшээ,  түүхч, зохиолч болоод монгол түмний сор болсон сэхээтэн,  ардын дуунд мөнхөрсөн Юндэн Гөөгөө шиг сайхан эр юм.
Уг гарал
Тэрээр Чингис хааны алтан ургийн хэлхээ, удмын язгууртай, 1985 он хүртэл монгол хаадын угсааны хамгийн сүүлд амьд сэрүүн үлдсэн ноён гаралтай хүн байв. Чингис хааны 32 дэхь үе Абатай сайн хааны(1554-1588) хүү Шибагудай өлзийт хунтайж, Өлзийт хунтайжийн ахмад хүү Мужан увш хунтайж, Увш хунтайжийн хүү Шибтуй хатанбаатар болой. Шибтуй хатанбаатар нь Баатар вангийн хошууны анхны засаг ноён юм.
Чингис хаанаас хойш 30 дахь үе, Гэрсэнз Жалайр хутагтаас (1513-1549) хойш тоолбол 15 дахь үе нь, Түшээт хан аймгийн 21 хошууны нэгэн Хараагийн Баатар вангийн хошууны (Одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Мандал сум, Хараа, Ерөө, Дарханы Шаамар сум, Зүүнхараа хот, Дархан хот, Төв аймгийн Батсүмбэр сум болно) хошуу ноён Баатар ван Н.Наваан-Юндэн аж. Н.Наваан-Юндэнгийн өвөг эцгийн хадгалж байсан Чингис хаан, Автай сайн ханы алтан ургын бичиг Наваан-Юндэнг эсэргүү хилс хэрэгт барьж хөрөнгө хогшлыг нь хураахад хамт алга болжээ. thumb|right|Жаал ноён Баатар ван
Ноён суудалтай бага нас
1908 онд Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын нутагт Насан-Очирын хүү болон мэндэлжээ. Төрсөн эцэг Насан-Очир 60 насандаа бие барж, түүний төрсөн дүү Баатар вангийн хошууны засаг ноён Содномдоржаа эгч Цогт-Очир, дүү Догоосүрэн, Чинбатын (1912-1940) хамт үрчлэн авчээ. 1913 онд Содномдаржаа ноён бие барж үр хүүхэдгүйн тул хошуу ноён Содномдаржаагийн ор залган 5 насандаа (1913 он) Түшээт хан аймгийн 21 хошууны нэгэн Хараагийн Баатар вангийн хошууны хошуу ноён болж, Ардын засаг мандах хүртэл (1921 он) 8 жил ор суужээ. Баатар вангийн хошууны туслагч хойд эцэг Ойдов, эх Лхамжав нарын хамт Нийслэл хүрээнд шилжин сууж Халхын сайн ноён хан Төгс-Очирын Намнансүрэнд шавь орж, хичээнгүй сайд Цэрэндоржийн гарын шавь болжээ. Эрдэнэшанзавын яамны Үүдний хэмээх нэрт монгол манж бичгийн сургуульд сурсан.
Анхны бага сургууль
1921 оны 11 дүгээр сарын 2-нд Нийслэл хүрээнд орчин цагийн боловсролын хэмээгдэх анхны бага сургууль байгуулагдав. 1923 онд (15 насандаа) Ардын засгийн, үлгэр жишээч анхны 8 жилийн дунд сургуульд 3-р ангийн сурагч болов. Анхны захирлаар Эрхүүд багшийн боловсрол олсон Базарын Ишдорж байжээ. Анхны сурагчдын дунд ардын зураач, төрийн соёрхолт Л.Намхайцэрэн, геологи, минерологийн ухааны доктор Ж.Дүгэрсүрэн нар байлаа. Анхны дунд сургуулийн 3-р ангийн сурагчдийн зохиосон “Соёлын гэрэл нэрт” бичмэл сэтгүүлийг Н.Наваан-Юндэн, бага Нацагаа буюу Төмөрийн Нацагдорж, Уртнасан нар гаргажээ. thumb|right|Сурагч Наваан-Юндэн
Барууны боловсрол
1926-1929 онд анхны дунд сургуулиас шалгарсан 35 сурагч Герман, Франц улсад сурахаар гэргий Хаалайн хамт явж Герман улсын Lichterfelde дунд сургуульд сурсан. Гэгээрлийн сайд Эрдэнэбатхаан, 3 багшийн (Базарын Ишдорж захирал, Далай багш) хамт гарлаа. Тэр үед Дотоод яамны сайд байсан А.Амар, Хатанбаатар Магсаржав, судар бичгийн хүрээлэнгийн анхны дарга Онходын Жамъян нар үдэн гаргаж билигтэй сайхан үг сургаал хэлцгээн их эрдэм сурахыг ерөөжээ. Орост сурч байсан Б.Ринчен, О.Намнандорж нар Ленинград хотод уулзжээ. Энэ тухайд нэрт зохиолч Д.Нацагдоржийн тэмдэглэн бичсэн Улаанбаатараас Берлин хүртэл(1927) шүлэг зохиолд тодорхой бий. 1926 онд 18 насандаа Монголын анхны газрын зургийг Германд хийхэд Дүгэрсүрэнгийн хамтаар оролцов. Энэ үед Наваан-Юндэн 8-р ангид сурч байв.
Нутагтаа эргэн дуудагдсан нь
1928 онд намын дотор баруунтны гэх хэлбэрэл үүсч, Ерөнхий сайдаар А.Амар сонгогдон баруунд сурч буй оюутныг эргүүлэн татжээ. 1929 оны намар Монголдоо дуудагдан ирэв. 1930-1932 онд Ардыг гэгээрүүлэх яаманд ном хэвлэл, латин үсгийн зөвлөлд үсэг хянагч ажил хийв. 1931 онд <<Дөрвөн цаг хүний амьдрал>> шүлэг, <<Гөрөөчин ач охин Дүүдий>> гээ бичив. Орос орон, эмчийн мэргэжил, Учиртай гурван толгой 1932 онд ЗХУ-н Омск хотийн анагаах ухааны дээд сургуульд эхнэр Хаалайн хамт суралцсан. 1933 онд Оросоос эргүүлэн дууджээ. Хитлер засгийн эрхэнд гарчээ. Наваан-Юндэн улсын төв театрт жүжигчинээр ажиллаж, уран зохиолчдын анхны уран сайхны радио үдэшлэг болж, Монголд радиo нэвтэрчээ. Учиртай гурван толгой дуурийн анхны Юндэнгийн дүрд Н.Наваан-Юндэн, Дэвээ Нансалмаад тоглохоор болсон ч Дэвээг эсэргүү Жамьянжавийн эхнэр хэмээн болиулжээ. 1934 онд ахин Омск хотыг зорих завшаан олов.
Хайрын гэгээн Хаалай, Хайртай дүү Чинбат
Баатар ван Наваан-Юндэнгийн анхны эхнэр гүн Гомбожавын охин Германд, мөн Омскт хамт сурч байжээ. Хаалайн сууж байсан айл нь үйлдвэр дээрээ очихийг уриж, тэр үйлдвэрийнхэн Хаалай охины гоо сайхныг ихэд гайхан биширч удалгуй Хаалай нэртэй шоколад хүртэл үйлдвэрлэж байжээ. 4 жил болохдоо Хаалай герман хэлийг төрөлх хэл бичиг шигээ сурсан. 1937 онд Наваан-Юндэн бид хоёрыг язгууртны хүүхэд гэж эх орноос минь дуудсан юмаа гэж Хаалай ярьжээ. Гучаад оны үеийн Монголын үзэсгэлэнт Сарангоо бүсгүйчүүдийн нэгэн Хаалайд боловсорч гүйцсэн тариаг гэнэтийн мөндөр нуга цохихтой адил эмгэнэлт хувь тавилан учирч залуу насандаа ертөнцөөс халин оджээ. 1938 оны 3 сарын 15-ны өдөр шоронд орж 1943 онд 6 жил мөрдөнд байх зуур хайрт гэргий Хаалай нас барж, 1945 онд дүү Чинбат уулзахаар ирээд буудан алуулж, гэмгүй хүмүүс хүн ёсгүй зэрлэг улсын гарт үрэгдэх учиртай байждээ хэмээн гуниглан зогсох Наваан-Юндэнгийн нүдэнд аяндаа нулимс хурдаг байжээ.Орос эмчийн хэлмэрч хийж, өвчтөн асарч байхдаа өвчин хүрч амь насаа алдахын даваан дээр шоронд буй сайхан сэтгэлт нөхдийн ачаар амь гарчээ. Н.Наваан-Юндэн гуайн хувьд нэгд залуу болоод шоронгийн бэрхийг туулахад тустай байж, хоёрт бага наснаас сурч мэдсэн боловсрол мэдлэг нь тусалж шоронгоос амьд гарч чаджээ.
Нарснаас наранд, Цагаадсан заяа
1965 онд Австри улсад очиж худалдааны гэрээ хийж, 1966-1969 онд эрдэм чадлынхаа хүчээр ардчилсан Герман, Унгар улсад элчин сайдын яаманд ажилтан болж, Монгол улсын их сургуульд багшилан олон шавьтай болжээ.
Ангилал:1908 онд төрсөн Ангилал:1985 онд өнгөрсөн Ангилал:Монгол ноён
Тулалдааны өмнө
«Тулалдааны өмнө» — 1972 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Ангилал:1972 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Дорнодын оюутан залуучуудын нэгдсэн холбоо
Дорнодын Оюутан Залуучуудын Нэгдсэн Холбоо 2008 онд Улаанбаатар хотод албан ёсоор байгуулагдсан. Одоогоор 1300-аад гишүүнтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Удирдлага
Ангилал:Оюутан Ангилал:Дорнод аймаг
1996 оны хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн
1996 оны хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээн нь Англи улсад зохиогджээ.
Цэнгэлдэх хүрээлэнгүүд
Евро 1996 тэмцээн Английн 8 цэнгэлдэх хүрээлэнд үохиогдсон.
Гоол оруулсан тоглогчид
5 гоол
3 гоол
Гадны холбоосууд
Ангилал: Хөлбөмбөгийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээнүүд
Цаг хугацаа
Олон алдартай философич, гүн ухаантнуудын дунд цаг хугацааны тухай хоёр ялгаатай үзэл баримтлал байдаг. Нэг нь “Цаг хугацаа бол орчлон ертөнцийн бүтцийн үндсэн хэсэг бөгөөд бие даасан зүйл юм”. Исаак Ньютон энэ үзэлтэй санал нийлдэг байсан бөгөөд заримдаа “Ньютоны цаг хугацаа” гэж нэрлэдэг байжээ. Үүний эсрэг үзэл санаа нь “цаг хугацаа бол ямар нэгэн үйл явдал, объектоос хамааралтай зүйл биш, ямар нэгэн зүйлийн урсгал бас биш бөгөөд харин үйл явдалыг жишиж харьцуулж дэс дараалалд оруулж байдаг хүний оюун ухаан сэтгэхүйн бүтэц(оронзай ба тоо дугаартай хамт) юм” гэсэн байдаг. Gottfried Leibniz[15] ба Immanuel Kant – ийн энэ хоёр дох үзэл санааны дагуу цаг хугацаа бол ямар нэгэн үйл явдал биш мөн ямар нэгэн зүйл биш, тиймээс энэ нь хэмжиж болохгүй, аялаж болохгүй зүйл юм.
Цаг хугацаа бол Олон улсын нэгжийн системийн үндсэн долоон физик хэмжүүрийн нэг юм. Цаг хугацаагаар бусад хэмжигдэхүүнийг тодорхойлдог. Жишээлбэл: өнцөг хурд, тодорхой хугацаанд хийж буй эргэлтийн тоогоор тодорхойлогддог. Цаг хугацааны үйлдлийн тодорхойлолт, судалж хэмжиж буй цаг хугацааг тодорхой стандартаар тогтоосон өөр нэг давтамжит цаг хугацаагаар хэмжих шаардлага гарсан ба эндээс “секунд”-ийг хэрэглэх болжээ. Энэ нэгж нь шинжлэх ухааны судалгаа шинжилгээ болон өдөр тутмын амьдралд маш өргөн хэрэглэгддэг. Цаг хугацааны үйлдлийн тодорхойлолт нь тоолж хэмжиж болдоггүй цаг хугацаа гэж нэрлэгддэг зүйл гэсэн ойлголтыг халж энэ бол урсан өнгөрдөг, тоолж хэмжиж болдог зүйл гэсэн ойлголтыг бий болгосон. Орчлон ертөнцийн үргэлжилсэн цаг хугацааны судалгаа шинжилгээ нь цаг хугацаан доторх оронзайн талаарх асуудлыг гаргаж ирсэн ба энэ асуулт нь байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлийг судалж буй оюутнуудын суурь ажил болдог байна.
Цаг хугацааны хэмжилтийг эрдэмтэд болон технологийн тусламжтай тодорхойлж навигаци болон астрономиийн ухааны суурь болсон. Мөчлөгт үйл явдалууд болон хөдөлгөөн нь цаг хугацааны стандарт нэгж байдлаар хэрэглэгдэж ирсэн. Жишээлбэл: тэнгэр дэх нарны хөдөлгөөн, сарны байрлал хэлбэр, дүүжин савлуурын савлалт мөн зүрхний цохилт зэрэг. Орчин үед олон улсын цагын нэгж нь “секунд” юм. Секунд нь цезийн атомын цацруулах цацрагийн үргэлжлэх хугацаагаар тодорхойлогддог. Цаг хугацаа мөн нийгэмд ихээхэн ач холбогдолтой, “цаг бол алт” гэсэн зүйр үг нь өдөр хоногийн үргэлжлэх хугацаа хязгаартай, хүмүүний амьдрах хугацаа ч мөн хязгаартай гэдгийг анхааруулж байдаг. гол нь зөвөөр ашиглах ёстой байдаг.
Эхлэлт
«Эхлэлт» — 1972 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Ангилал:1972 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Эрик Мэйнор
Эрик Демарква Мэйнор (Eric Demarqua Maynor, 1987 оны зургаадугаар сарын 11-нд Өмнөд Каролина мужийн Рэфорд хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Вашингтон Уизардс багийн холбон тоглогч юм. Виржинигийн коллежээс 2009 онд хориор драфтлагдаж Юта Жазз багт очсон ба 2009 оны долоодугаар сарын 1-нд хоёр жилийн гэрээг 1.3 сая доллараар байгуулсан байдаг ч сэлгээний бүрэлдэхүүнд төдийлөн ахицтай бус байсан тул тухайн оныхоо арванхоёрдугаар сарын 22-нд тоглогч солилцоогоор Оклахома Сити Тандер (2009—2013) багт элсэн гарааны таван тоглогчийн нэг болсон байна. 2012 оны нэгдүгээр сарын 7-нд Хьюстон Рокетс багийг 98–95 харьцаагаар буулган авсан тоглолтонд Мэйнор баруун хөлний шөрмөсөндөө хүнд бэртэл авч удаан хугацаанд тоглох боломжгүй болсон юм. 2013 оны хоёрдугаар сарын 21-нд Портленд Трэйл Блэйзерс багт тоглогч солилцоогоор ирсэн ч удалгүй Вашингтон Уизардс багт элсчээ.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Вашингтон Уизардс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Түркистан
Түркистан (Түркістан; Туркестан) — Казахстаны Өмнөд Казахстан мужид байдаг хот. Ямар нэгэн хошуунд багтдаггүй мужаас шууд захирагддаг хот байгаад 2018 оны 9 сараас хуучин өмнөд казахстан, одооны туркистан мужийн төв болон өөрчлөгдсөн. 2011 оны байдлаар бол хотдоо 147,100, бүхэл дүүрэгтээ 235,840 оршин суугчтай байна. Үүний 52.4% нь хасагууд, 45.2% нь узбекчүүд байдаг гэсэн дүн бий.
Зүүлт
Ангилал:Түркистан мужийн суурин Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Хятадын Богд хаант Монгол улсыг эзлэх төлөвлөгөө
1915 онд Хятад, Орос, Монгол гурван улсын гэрээ гэдгээр Монголыг Хятадын автономит улс. Гэвч Хятадын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар автономийг устгаж Монголыг төргүй болгосон жил гаруйгийн намтрын эх үүнээс хоёр жилийн өмнөөс үүдэлтэй. Октябрийн эргэлтийн дараа Орост иргэний дайн өрнөн, улмаар Сибирийн ихэнх нутагт самуун гаарснаар Монголд нөлөөлөх Оросын хүч суларсныг ашиглан хятадууд алдагдсан эрхээ сэргээх боломж хайх болов. Үүнийг хэрэгжүүлэх хэд хэдэн далим үүсчээ. Юун түрүүн Нармай Монгол байгуулсан атаман Семёнов үүнээ Халхаар зөвшөөрүүлэх гэж улайран заналхийлэх болов. “Хүрээ рүү төлөөлөгч явуулж Богд хааныг нийт Монголын хаан ширээнд суулгахаар ятгах, татгалзвал Хүрээ рүү Дагуурын Засгийн газрын цэргийг хөдөлгөх” шийдвэр гаргажээ.
Гэхдээ гол шалтгаан нь Монголын хар, шар феодалуудын хоорондын зөрчил дээд цэгтээ тулснаас эхтэй. Засгийн газар байгуулсан өдрөөс л шарын төлөөлөгч Да лам Цэрэнчимэд, харын төлөөлөгч Чин ван Ханддорж нар биенээ үзэхээ больсон. Богд хаан Цэрэнчимэдэд илүү талтай авч зөрчил хэт хурцдаад ирэхээр тэнцвэр тогтоохын тулд Бүгд хэргийг ерөнхийлөн шийтгэх яам байгуулан Ерөнхий сайдаар Чингисийн шууд угсааны Сайнноён хан Намнансүрэнг томилжээ. Цэрэнчимэд ч, Ханддорж ч тэгсхийгээд үл мэдэгдэх шалтгаанаар дараалан үхсэн ба Хайсан, Удай зэрэг өвөр монголчуудыг хавчин хөөж явуулснаар түр намжмал байдал үүсчээ. 1918 онд Ерөнхий сайд Намнансүрэн үл мэдэгдэх шалтгаанаар гэнэт нас барж, оронд нь Да лам Бадамдорж хэмээх шарын төлөөлөгч томилогдов.
Богд хааны дэмжлэгтэйгээр шарынхан төрийн эрх авснаар ноёд, ван, гүн нарыг хавчин татварыг нэмэгдүүлэх мөртөө хутагт хувилгаадыг дэмжин Их шавь болон бусад шавийг алба гувчуураас чөлөөлөх төдийгүй шавь руу зугтаасан харц ард нарыг өмгөөлөх болов. Иймэрхүү гадуурхал нь ноёдын хилэнг хөдөлгөж, тэд шарынхны эсрэг нэгдэж эхэллээ. Л.Дэндэвийн бичсэнээр “Их Шавьд алба гаргуулахыг үүрд хэрэгсэхгүй болгосноор дөрвөн аймгийн тэргүүлэгчдийн гомдол хорсол улмаар нэмэгдсэн”. Чингис хааны шууд угсааныхны хүч нөлөө маш их тул тэдний “хорсол” аймшигтай үр дагавартай байж таарна.