cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хиагтын гэрээ (1727 он)
Ерөнхий ойлголт
Хожим Найралт төвийн үед Манж улс нь Ар Монголыг дагаар оруулж, хүчирхэгжсэн тул дахин гэрээ байгуулж, хилээ тогтоох хэрэгтэй болсон юм. Ийнхүү Хиагтд (одоогийн Оросын Холбооны Улсын Бүгд Найрамдах Буриад Улсад байдаг хот) 1727 онд шинэ гэрээ байгуулсан нь Хиагтын гэрээ хэмээн нэршжээ.
Тус гэрээгээр хоёр орон өөрсдийн нөлөөний хүрээгээ баталгаажуулахын зэрэгцээ худалдаа арилжаа, дүрвэгсдийг харилцан шилжүүлэх тухай заалт мөн орсон. Албан ёсны гэрээ нь орос хэл, манж хэл, латин хэлээр үйлдэгдсэн.
Энэхүү гэрээ нь Манж Чин гүрэнд ашигтай гэрээ байсан боловч Сайшаалт ерөөлтийн үеэс эхлэн Манж улсын хүч суларч, эцэстээ Айгуний гэрээ ёсоор өнөөгийн ОХУ-БНХАУ-ын хилийн шугамын дагуу тогтсон юм.
Мөн үзэх
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол Ангилал:Оросын Хаант Улсын гэрээ Ангилал:Чин улс Ангилал:Орос-Хятадын харилцаа Ангилал:18-р зууны гэрээ Ангилал:1727 оны улс төр
Брэндон Басс
Брэндон Сэмюэл Басс (Brandon Samuel Bass, 1985 оны дөрөвдүгээр сарын 30-нд Луйзиана мужийн Батон Руж хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Бостон Селтикс багийн хүчний довтлогч юм. Луизиана Стэйт (2003—2005) коллежийн багт байхдаа NCAA-д амжилттай тоглож конференцийн шилдэг тоглогч болж байсан Басс 2005 онд драфтын №33 болж Нью Орлеанс Хорнетс (2005—2007) элссэн юм. 2006 онд доод лигийн Талса 66 багт зээллэгээр очин нэг улирал тоглож 2007 онд Даллас Маверикс (2007—2009) багт элссэн ажээ. 2009 онд Орландо Мэжик (2009—2011) тоглогч солилцоогоор элсэж хоёр жил тоглосон ба 2012 оны долоодугаар сарын 14-нд Бостон Селтикс багт элсэж одоог хүртэл тоглож буй. Бостонд Басс замналынхаа хамгийн өндөр оноо болох 27 оноог авч байв.
Холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Бостон Селтикс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Монголд болсон дуулиант гэмт хэргүүд (улс төр, авилга, урвалт)
Монголд болсон дуулиант гэмт хэргүүд нь улс төр, авилга, урвалт зэрэг маш олон хүчин зүйлээс шалтгаалсан байдаг.
Монгол улсад 20 дугаар зуунд тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэл, нийгэм, улс төр ийн хувьд өөрчлөлт, шинэчлэл зэрэг эерэг хувьсал өөрчлөлтүүд дэс дараалан болсны үр дүнд Тусгаар тогтносон Монгол улс үүсэн байгуулагдаж чадсан юм. Гэвч энэхүү үйл хэргийн эсрэг талд тухайн үеийн шинэчлэл өөрчлөлтийг эсэргүүцэх, түүнийг ашиглан ашиг завшаан хөөцөлдөн гарсан улс төрийн шинжтэй болон хээл хахууль, авилга, аллагын хэлбэртэй маш олон тооны хэрэг гарсан сөрөг талын хар түүх тэй.
Монголд болсон дуулиант гэмт хэрэг, гэмт үйлдлүүдийг түүхэн цаг хугацаа, үйлдлийн хэв шинжээр нь гурав хувааж байна. Үүнд:
Монголын тусгаар тогтнолын тэмцлийн эхэн үе буюу 1911-1921 он
Монголын тусгаар тогтнолын тэмцлийн эхэн үе буюу 1911-1921 он
Ардын хувьсгалаас ардчилсан хувьсгал хүртэл буюу 1921-1990 он
Ардын хувьсгалаас ардчилсан хувьсгал хүртэл буюу 1921-1990 он
1990 оноос өнөөдрийг хүртэл
1990 оноос өнөөдрийг хүртэл
Эх сурвалж
!
Тампере
Тампере (Tampere, Tammerfors) нь Финландын Баруун Суомид орших хот юм. Эртний швед хэлний damber (далан) ＋ fors (түргэн урсгал) гэдэг үгнээс гаралтай.
220 мянга орчим хүн ам бүхий, тус улсын 3 дахь том хот бөгөөд Пирканмаа мужийн төв болно.
Насиярви, Пюхаярви нууруудаар хашигдсан нарийн зурвас газарт, тэдгээр нуурыг холбосон түргэн урсгалт Таммеркоски голын эрэг дээр байрлана. Голын түргэн урсгалыг ашиглан усан цахилгаан станцууд баригдсан байдаг бөгөөд цаас, арьс шир боловсруулах, ээрмэлийн үйлдвэрлэл ихэд хөгжсөн. Сүүлийн жилүүдэд Нокиа зэрэг IT-ийн салбар, түүнийг ашигласан тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрүүд голлох болжээ. Турку хотоос зүүн хойш 140 км, нийслэл Хельсинкигээс баруун хойш 160 км зайд оршино.
Түүх
18-р зууны сүүлийн хагаст Шведийн хаан Густав III-ын зарлигаар байгуулагджээ. Финланд улс Оросын Хаант Улсын захиргаанд орсноос хойш аж үйлдвэрийн салбарууд хөгжжээ. 1876 онд төмөр зам тавигдсан байна. Аж үйлдэржилтийн үрээр хүн амын тоо нэмэгдэж, үйлдвэрийн ажилчдын дунд социализм, коммунизмын үзэл санаа дэлгэрсэн аж. Владимир Ленин анх Иосиф Сталинтай Тамперед танилцаж байсан гэдэг. Дэлхийд ганцхан байдаг Лениний музей тус хотод бий. 1917 онд Тамперед байхдаа Ленин "Улс орон ба хувьсгал" зохиолоо бичсэн юм. 1918 онд гарсан Финландын иргэний дайны хамгийн ширүүн тулаан Тамперед болж байжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Пирканмаа мужийн коммун  Ангилал:Финландын суурин Ангилал:Финландын хот Ангилал:1775 онд байгуулагдсан
Хуа Бэн аймаг
(«энх тайван», вьетнамаар Tỉnh Hòa Bình - дэн-хуа-бэн, тинх-хоабинх, оросоор провинция Хоабинь, хятадаар 和平省 - хэ-пинг-шэнг, солонгосоор 호아빈 - хуабинь-сон) — Вьетнам улсын аймаг (дэн). 4608.7 км² газар нутагт нь 2011 онд 799,800 хүн амьдарч байсан. Дотроо 1 хот (тань), 10 сум (хюэнь) болон хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Вьетнамын аймаг
Цахим өртөө
Цахим Өртөө (Англиар Tsahim Urtuu) нь дэлхийгээр тархсан Монголчуудыг хамарсан байгууллага юм. Анх 1999 оны тавдугаар сарын 31-нд Mongol.net нэртэйгээр, Сан Францискогоос Ш.Баатар, Лондонгоос Д.Цэрэнбат, Токиогоос М.Сугар-Эрдэнэ нарын 24 гишүүнтэйгээр байгуулагдаж, Герман улсад улс төрийн ухаанаар мастерт суралцаж байсан Я.Бямбабаяр анхны имэйл бичиж байжээ.
Гадаадад байгаа Монголчуудын “Эрдэм мэдлэг, эв нэгдлийн хослол, энэ монголын хөгжлийн түлхүүр” болсон Цахим өртөө сүлжээ нь Монголын Интернэтийн хөгжилд өөрийн тодорхой хувь нэмэр оруулж, агуулгын хувьд, хэрэглэгчийн хувьд маш том түлхэц болсон. Анх байгуулагдсан цагаас нь өдгөөг хүртэл гадаадад суралцаж, ажиллаж, амьдарч, аялж явсан мянга мянган залуус хоорондоо танилцаж, мэдлэг мэдээлэл, туршлагаа солилцож эх оронтойгоо холбоотой байж, Интернэтийн хэрэглээ, агуулга, үр ашгийн талаар үй олон тус дэмийг эх нутгийн зүг залсан билээ.
Өдгөө нутагтаа буцаж очоод эх нутгийн хөгжилд гар биеэ оролцож буй монголчууд тоолж барахгүй олон бий.
Ангилал:Монголын байгууллага
Хүйтэн оргил
Анх 1956 онд Монголын уулчид Хүйтэн оргилд авирч байсан. Хүйтэн Оргил нь 2013 онд үндэсний газарзүйн хүрээлэнгээс гаргасан авирууштай шилдэг арван уулын жагсаалтын нэгт бичигджээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Алтайн нурууны уул Ангилал:Азийн уул Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн газар зүй Ангилал:Монголын уул Ангилал:Шинжааны уул Ангилал:Монгол-Хятадын хоорондын хил Ангилал:Алтай Таван Богд
Лаптевын тэнгис
Лаптевын тэнгис нь Хойд мөсөн далайн хэсэг бөгөөд Оросын Холбооны Улсын Сибирь, Таймырын хойг, Хойд Газар болон Новосибирскийн арлуудаар хүрээлэгдсэн тэнгис юм. Баруун талаараа Карын тэнгис, зүүн талаараа Дорнод Сибирийн тэнгистэй хиллэнэ. Нийт талбай нь 672,000км² орчим. Оросын аялагч Дмитрий Лаптев, Харитон Лаптевуудын нэрээр нэрлэгджээ. Тус тэнгисээр 8, 9 сарын үед л усан онгоц зорчих боломжтой байдаг.
Ангилал:Оросын ус зүй Ангилал:Умард мөсөн далайн тэнгис
Цагаан Орд
Цагаан Ордны Улс нь XIII-XV зууны үеийн Алтан Ордны Улсын хараат улс юм. Энэ улсыг Зүчи ханы том хүү Орда хан байгуулсан. Энэ улс нь одоогийн Казахстаны хойд, зүүн хойд, Сибирийн төв ба өмнөд хэсэг, Енисей мөрний сав газар багтаж байсан.
Цагаан Ордны Улс нь өөрийн гэсэн хан эзэнтэй ч, Зүчийн Улсын зүүнгар нь болох тул, Бэрх Сарайд суух хааны нэрийг аливаа зарлиг, зоосон мөнгөний тэргүүнд тавьдаг байжээ. 1370-1390-ээд оны хооронд хаан ширээний төлөө үймээн самуун өрнөж байсан тул хүч чадал нь их суларчээ. 1446 онд Зүчи хааны хүү Шибаны удмын Абулхайр хан өөртөө өөртөө нэгтгэсэн.
Ангилал:Азийн түүхэн улс Ангилал:Төв Азийн түүх Ангилал:Хойд Азийн түүх Ангилал:Алтан Ордны Улс Ангилал:Их Монгол Улс
Белград тойрог
Белград тойрог (Град Београд) — Серби улсын 1 сая 659 мянган хүнтэй тойрог. Белград хот болон түүний хүй дүүргийн 3224 км² газрыг харьяалдаг. Засаг захиргааны төв нь Белград. Хүн амын 91 хувь серби үндэстэн.
Ангилал:Сербийн тойрог
Хятадын газар нутгийн санаархал
БНХАУ нь Монгол Улс, Орос, Умард Солонгос, Лаосаас бусад өөрийн хөрш улс орнуудтай хилийн нутаг дэвсгэрийн маргаантай. Хилийн шугам, нутаг дэвсгэрийн маргаантай асуудлаас гадна бусад улс орнуудын газар нутагт шунасан Хятадын газар нутгийн санаархал гэсэн албан бус бодлого байдаг. Хятадууд хил залгаа том жижиг ихэнх улстай газар нутгийн маргаан хийсээр, тэр нь заримдаа хурцдаж, дайн байлдаан хүртэл гаргах шахдаг болсон. БНХАУ-тай хил залгаа улс орнуудын хувьд асар их болгоомжтой хандахгүй бол асуудал хүндэрч болзошгүй гэж эмээдэг ч улсынхаа хил хязгаарын бүрэн бүтэн байдлын төлөө бүгдийг хийж байгаа. Хятадын газар нутгийн санаархалыг ил тодоор нийтэд тунхаглаж байсан хүн нь Мао Зэдун юм. Мао Зэ Дуны өөрийн болгох зорилготой байсан газар нутгийн жагсаалтад Бирм, Лаос, Энэтхэгийн хойд бүс нутаг, Непал, Бутан, Таиланд, Малайз, Сингапур, Киргиз, Монгол, Тайвань, өмнөд Казахстан, Афганистаны Бахдашан суурин, алс дорнодын зүүн өмнөдөөс Охотск хүртэлх нутаг бичигдсэн байсан.
Дундад азийн улсуудтай маргаантай газар нутгууд
Хуучин ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байгаад тусгаарласан Дундад Азийн орнууд буюу Казахстан, Киргизстан, Тажикстан, Туркменстан, Укбекстан зэрэг улсууд 1991 оноос хойш Хятад улсад зурвас газруудаа алдсан. Казахстан улс маргаантай хэсгийн газраасаа 407 км.кв нутгийг, Киргизстан 12 км.кв нутгаа өгчээ. Харин тусгаар тогтносон даруйдаа иргэний дайнд нэрвэгдэн улс төр, эдийн засгийн хувьд маш хүнд байдалд орсон Тажикстан Маркансу гол, Памирын нуруун дахь Сарыгол уулс орчмын 1358 км. кв нутгийг Хятадуудад өгч, газар нутгийн маргаанаа эцэслэсэн. Хятадууд142 мянган км. кв нутаг дэвсгэртэй тус улсаас 28 мянган км. кв нутгийг нь түүхэн болон бусад нотлох баримтын дагуу өөрийн газар нутаг гээд өгөхийг шаардаж байсан ч хэлэлцээрийн явцад ийнхүү бууруулж авчээ. Эдгээр улс нь БНХАУ-ын Шинжаан Уйгурын автономит улстай хил залгаа оршдог. Түрэг хэлтэй эдгээр улсууд ЗХУ-аас өмнө Зүүн Туркестаны бүрэлдэхүүнд Уйгаруудтай хамт оршин тогтнож ирсэн. Энэ нь л хилийн маргаан үүсэхэд хүргэсэн шалтаг.
Тажикстан
Нутаг дэвсгэрийн маргааны түүхэн уг сурвалж нь 19 дүгээр зууны үеэс эхэлдэг. Тухайн үед хүч нь суларсан байсан Манж Чин гүрэн, колончлолоо Ази руу идэвхитэй тэлж байсан Хаант Орос улсуудын ашиг сонирхол энэ бүсэд тулжээ. Хил тогтоолт Хаант Оросын давамгайллаар өндөрлөж Манжийн тал сэтгэл дундуур үлдсэн.
Энэ асуудал 100 гаруй жил үргэлжилж ЗХУ-ын үед ч шийдэж чадаагүй юм. Харин 1990-ээд оны үед ЗХУ бутарснаар олон салангид бие даасан улсууд бий болж хилийн маргааныг шийдвэрлэхэд Хятадад илүү хялбар болсон байна.
Нөгөө талаас БНХАУ нь өөрийн хамгийн тогтворгүй эмзэг бүс нутаг болох Шинжаантай залгадаг хилийнхээ асуудлыг яаралтай тодорхой болгож авах сонирхолтой байжээ.
Иймээс Казахстан, Киргизстан улсуудтай маргааныг шийдвэрлэснийхээ дараа 2011 оны нэгдүгээр сард Тажикстан улстай 1877 оноос хойш тодорхойгүй байсан Памирын уулсын бүс дэх хилийн зурвасыг асуудлыг өрийн асуудалтай уяолуулдан шахалт үзүүлэн тохиролцож чадсан байна.
Тохиролцооны дүнд 1358 хавтгай дөрвөлжин км нутаг БНХАУ-ын харъяанд орсон түүхтэй. Тажикстаны гадаад хэргийн сайдын мэдээлснээр энэ нутаг нь Хятадтай маргаантай байсан нийт газрын 5.5 хувь болж байгаа аж.
Тайванийн асуудал
БНХАУ байгуулагдах хүртэл албан ёсоор Хятад улсад багтаж байсан Тайвань арал эдүгээ тус улсын хувьд маргаантай газар нутаг байдаг. 1949 онд БНХАУ байгуулагдахын өмнөхөн коммунистуудад шахагдсан Чан Кай Ши тэргүүтэй Гоминданыхан Тайвань арал руу зугатаж очин БНХУ-г байгуулсан түүхтэй. 1949 оноос хойш Тайваний асуудал БНХАУ-ын хувьд байнгын маргаантай байсаар ирсэн.Тус улс нь 10 гаруй жил Хятадыг НҮБ-д төлөөлж байсан. Эдүгээ харин Тайвань арал эх газрын бүрэн хараат улс хэмээгдэж газрын зураг дээр Хятадтай адил өнгөөр тэмдэглэгдэх болсон. БНХАУ сүүлийн хэдэн жил Тайвань бол Хятадынх гэдгийг дэлхий нийтэд ойлгуулах томоохон шийдвэрүүдийг гаргасаар ирсэн. Тайвань арлынхны хувьд эх газрын Хятадын нэг хэсэг нь Монгол Улс болон Оросын автономит Тува улс мөн хэмээн эдүгээ ч иймэрхүү газрын зураг хэвлэн тараасаар байдаг.
Өмнөд Хятадын тэнгис дэх маргаантай газар нутгууд
Хятадын өмнөд хэсэгт тэнгисийн эрэг дагуу оршдог бүлэг хэдэн арал байдаг.Тэдгээр арал болон ойр орчмынх нь газар нутгийг Өмнөд Хятадын далайн бүс хэмээн хятадууд ярьдаг. Гэвч тухайн бүс нутаг дахь бусад улс орнууд ч өөр өөрсдийн хэлээр тэрхүү нутгийг нэрлэж хилийн маргаанд оролцдог. Энд Вьетнам, Малайз, Бруней, Филиппин гээд Зүүн Өмнөд Азийн хэд хэдэн улсын эрх ашиг огтлолцож байдаг газар болох Спартли арлууд, Параселийн арлууд болон Тонкийн булан оршино. Вьетнам, Хятад хоёр 1979 онд эдгээрээс болоод жижиг хэмжээний дайн хүртэл хийж байсан. Энэхүү газрын ойролцоох усан доор ихээхэн хэмжээний байгалийн хий, газрын тосны нөөц байдаг бол усанд нь их хэмжээний загас агнуурын нөөц бий. Түүхчид, судлаачид ч энд тогтоосон хилийн зурвасын талаарх ойлголтыг нэг мөр болгож чаддаггүй ажээ. Энэ орчмыг аль нэг улс нь өөрийн эзэмшилдээ багтаахын тулд 100 гаруй жилийн турш маргалдсаар байгаа ба сүүлийн хэдэн жил БНХАУ бусдыгаа давамгайлахыг оролдож байна.
БНХАУ, Вьетнамын маргаантай газар нутгууд
Вьетнам, Хятад улсын хооронд Өмнөд Хятадын тэнгисийн Парсел болон Спратлиарлын арлын эзэмшлийн асуудлаар олон жилийн турш маргаантай. БНХАУ сүүлийн жилүүдэд энэ арлуудаас болон Филиппинтэй болон бусад улстай хилийн маргаан өрнүүлсэн. Филиппин улс БНХАУ-ыг НҮБ-д мэдүүлж заргалдаад байгаа юм. Эдийн засгийн хувьд өдөр ирэх бүр хүчирхэгжсээр байгаа Хятад Улс сүүлийн жилүүдэд хилийн маргаан будилааны хэргийг байнга өдүүлж, олон улсыг хамарсан маргаан мэтгэлцээн, тулгаралтыг өрнүүлэх болоод байна.
БНХАУ, Японы маргаантай газар нутгууд
БНХАУ болон Японы хооронд Өмнөд Хятадын тэнгист байдаг Сэнкаку олтригийн бүлэг арлуудыг тойрсон маргаантай. Хоёр талаасаа үе үе тус арал дээр өөрсдийн улсын туг далбаагаа мандуулснаас болж, хоёр улсад нэгнийгээ эсэргүүцсэн жагсаал цуглаан болж, улангассан зарим нь бусдын эд зүйлс, бизнест хохирол учруулах үйлдлүүд хийсээр ирлээ. Иймэрхүү асуудлаас болоод хоёр улс хоорондоо эсэргүүцлийн ноот бичиг солилцохоос эхлээд заримдаа цэрэг, зэвсэг ч хэрэглэх шахдаг. Энэхүү Япончуудын Сенкакү гэдэг арлыг Америкчууд мэдэлдээ байлгаж байгаад 1971 онд Япончуудад өгсөн. Энэхүү арал нь бүр Японы хувь хүний эзэмшилд байдаг. Гэвч үүнийг нь Хятад хүлээн зөвшөөрөхийг огт хүсдэггүй юм. Эдгээр арлын орчмоос байгалийн хийн орд газар илэрсэн нь асуудлыг улам хурцатгадаг
БНХАУ, Энэтхэгийн маргаантай газар нутгууд
Хятад, Энэтхэг хоёр улс аль хэдийнээс л хил дагуух газар нутаг дээрээ маргалдсаар ирсэн. Тус хоёр улс газрын нутгийн маргаанаас болж хэд хэдэн удаа зэвсэгт мөргөлдөөнд орж,1961-1962 онд бүр дайн хийгээд авсан. Энэхүү маргааны гол учиг нь Британийн колончлогчдын 1914 оны үед Энэтхэг, Хятадын хил орчимд татсан “Мак Махоны шугам” гэгчээс болдог байна. Хятадууд “Энэ шугамыг татсанаараа энэтхэгчүүд анхнаасаа Хятадын мэдэлд байсан Өмнөд Төвдийн нутгийг авсан” гэж гомдоллодог. Энэхүү шугамын дагуу 700 км үргэлжилдэг нутгийг манайх гэж маргалдсаар ирсэн. Энэ нь 80 мянган км. кв нутаг дэвсгэр гэсэн үг ажээ.ЭнэтхэгийнУттараханд, Ладах, Араначал-Прадеш, Жамму, Кашмир зэрэг мужид Хятадууд үе үе нэвтэрдэг.
БНХАУ, Бутаны маргаантай газар нутгууд
Хятад, Энэтхэгийн дунд Гималайн уулс дунд оршдог Бутан улс нь газрын нутгийн хувьд жижигхэн. БНХАУ бутанд Хятадын 270 км.кв “нутаг” бий хэмээн шаарддаг байна. Бутан улс газар нутгаар жижиг болохоор ямар ч байсан газраа өгөх эрхгүй гэдэг ажээ. Тиймээс ч тус улс Хятадтай залгадаг хилээ хаан, өмнөд хөрш Энэтхэг улстай бүх талаар хамтран ажиллах бодлого хэрэгжүүлдэг байна.
Гадаад холбоос
Ангилал:Хятадын түүх Ангилал:Хилийн мөргөлдөөн Ангилал:Хятадын хилийн мөргөлдөөнүүд Ангилал:Хятадуудын оролцсон дайн Ангилал:БНХАУ-ын оролцсон дайн тулаан
1984 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
1984 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн нь 1984 оны 11 сарын 10-наас 11-нд Австрийн Вена хотод зохион байгуулагдсан, 3 дахь удаагийн эмэгтэйчүүдийн жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн юм.
Медалийн хүснэгт
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Ник Стаускас
Николас Томас "Ник" Стаускас (Nikolas Tomas "Nik" Stauskas; 1993 оны аравдугаар сарын 7-нд Онтарио мужийн Миссиссога хотод төрсөн) — Канадын мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Сакраменто Кингз» тоглодог.
Гадны холбоос
Ангилал:1993 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Канадын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Сакраменто Кингз багийн тоглогч Ангилал:Канадчууд
Бэлэн гоймон
Бэлэн гоймонг Японы “Nissin Food Products Co., Ltd.” компанийг үүсгэн байгуулагч, бизнесмэн Момофукү Андо (1910 – 2007) анх 1958 онд олж нээжээ. Түүний энэхүү нээлт нь Япончуудын хувьд XX зууны хамгийн “шилдэг” нээлт байсан гэлцдэг. Өдгөө дэлхийн олонх оронд өөр өөрийн өвөрмөц онцлогтойгоо уялдуулан гаргасан маш олон нэр төрлийн бэлэн гоймон байх агаад Хятадууд жилд 42 тэрбум гаруй бэлэн гоймонг хүнсэндээ хэрэглэдэг байна. Харин Өмнөд Солонгосын хувьд нэг хүн жилд 69 бэлэн гоймон иддэг ажээ. Бэлэн гоймон нь жирэмсэн ба 5 хүртэлх настай хүүхдүүдийн хувьд хамгийн хортой хүнсний бүтээгдэхүүнд тооцогддог бөгөөд эхчүүдэд ургийн өсөлт хөгжилтөд сөргөөр нөлөөлж үр зулбах эрсдэл дагуулдаг бол багачуудын бие дэх хэрэгцээт амин дэм, уургийг шимэгдүүлж улмаар энэ нь бяцхан үрсийг тань тэжээлийн архаг дутагдалд хүргэдэг байна. “The Consumer Education & Research Society”-гаас явуулсан судалгаагаар хүмүүсийн хамгийн түгээмэл хэрэглэдэг 15 нэр төрлийн бэлэн гоймонд судалгаа хийж үзжээ. Амин дэм ба төмрийн агууламж өндөртэй гэгдэж багагүй сурталчлагдаад байсан эдгээр бэлэн гоймонгийн найрлагад санаанд оромгүй орц илэрснээс гадна өөх тосноос илүү биед хэрэгцээтэй зүйлс үгүй байжээ. Тиймээс бэлэн гоймонг хэрэглэхээс эрс татгалзах эсвэл хэрэглээгээ багасгахыг зөвлөжээ.
Зүүлтүүд
Ангилал:Шөл Ангилал:Бэлэн зоогийн сэдэв
Ням-Осорын Туяа
Ням-Осорын Туяа (1958 - ) нь 1999 оны 7 сарын 22-ноос 7 сарын 30 хүртэл 8 өдрийн турш үүрэг гүйцэтгэгч Ерөнхий сайдаар ажилласан Монголын улс төрч юм.
Тэрээр 1958 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. 1975-1980 онд хуучнаар ЗХУ-ын Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль төгссөн ба олон улсын сэтгүүлч мэргэжилтэй.
1984-1985 онд Парисын Сорбонны Их сургуульд суралцаж, Францын соёл иргэншлийн сэдвээр диплом хамгаалсан. 1994 онд Их Британид Лийдсийн их сургуульд "Ардчилалын онол, үйл явц" сэдвээр суралцаж, улс төрийн ухааны магистрын зэрэг хамгаалсан.
Н.Туяа нь Жанлавын Наранцацралт доорх МҮАН-МСДН-ын Ардчилсан Холбоо Эвслийн засгийн газарт 1998 оноос гадаад хэргийн сайдаар ажиллаж байсан. Энэ засгийн газар огцрох болсны дараа Ринчиннямын Амаржаргал ерөнхий сайдаар томилогдох хүртэл 8 хоногийн турш үүрэг гүйцэтгэгч ерөнхий сайдаар ажилласан. Үүний дараагаар 2000 оны сонгуулиар МАХН ялалт байгуулах хүртэл гадаад хэргийн сайдаар ажилласан бөгөөд тухайн УИХ-ын сонгуульд Хэнтий аймагт нэр дэвшсэн ч ялж чадаагүй.
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд Ангилал:Улаанбаатарын улс төрч Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1958 онд төрсөн
Балч гоорбис
Балч гоорбис (Pernis apivorus) нь Харцагынхан овгийн өдрийн махчин шувуу юм. Энэхүү шувуу нь элээтэй ойр холбоотой.
Тэд Европ, баруун Азид нутаглах ба Африкт өвөлждөг. Ой модонд амьдрах ба шавьж , ялангуяа морин зөгийн авгалдай, үүр идэх дуртай. Мөн жижиг хөхтөн, хэвлээр явагч, шувуу зэргээр хооллодог.
Гадаад төрх
Балч гоорбис 52-60 см урт, далавчаа дэлгэхэд 135-150 см болно. Урт сүүл, хүзүү, жижиг толгойтой. Эрэгчин нь цэнхэр саарал толгой, эмэгчин нь бор бөгөөд биеэр том, илүү бараан зүстэй юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Харцгайнхан Ангилал:Монгол орны шувууд
Режи Эванс
Режинальд Жамал Эванс (Reginald Jamaal Evans; 1980 оны тавдугаар сарын 18-нд Флорида мужийн Пенсакола хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Сакраменто Кингз» тоглодог.
Замнал
Тэр «Торонто Рэпторст» байхдаа замналын дээд 22 самбарыг (12 оноо) өмнө тоглож байсан «Филадельфия Севенти Сиксерсийн» эсрэг (106:90) хийсэн юм.
2012 оны долоодугаар сарын 11-нд «Бруклин Нетстэй» гэрээлэв. Анхны улиралдаа 80 тоглолтонд 4.5 оноо, 11.1 самбарыг 24.6 минут дунджилсан ажээ. 2013 оны гуравдугаар сарын 27-нд «Портленд Трейл Блейзерсийн» эсрэг (111:93) замналын дээд оноо (22), самбарын (26) үзүүлэлтээ шинэчлэв.
2014 оны хоёрдугаар сарын 19-нд Жейсон Терригийн хамт Маркус Торнтоноор солигдон «Сакраменто Кингзэд» элсчээ.
Подунай тойрог
Подунай тойрог (Подунавски управни округ) — Серби улсын төв биед оршдог 199 мянган хүнтэй орон нутгийн захиргааны тойрог.
Ангилал:Сербийн тойрог‎
Дорнод Сибирийн тэнгис
Дорнод Сибирийн тэнгис (Восто́чно-Сиби́рское мо́ре; сах. Илин Сибиирдээҕи байҕал) нь Хойд мөсөн далайн хэсэг бөгөөд Оросын Холбооны Улсын Новосибирскийн арлууд, Сибирь, Врангелийн арлаар хүрээлэгдсэн тэнгис юм. Баруун талаараа Лаптевын тэнгис, зүүн талаараа Чукотын тэнгистэй хиллэнэ. Нийт талбай нь 913,000км² бөгөөд жилийн ихэнх хугацаанд мөсөн бүрхүүлтэй байдаг. 70% нь 50м-ээс гүехэн, хамгийн гүн газраа 155м гүнтэй, гүехэн тэнгис болно. Дундаж температур нь зундаа 0-2℃, өвөлдөө -30℃ байдаг.
Ангилал:Оросын ус зүй Ангилал:Умард мөсөн далайн тэнгис
Гүйцэтгэлийг дэмжих систем
Аливаа байгууллагын удирдалага нь гол төлөв их хэмжээний мэдээлэл дунд ажиллаж, тэдгээрээс зөв, оновчтой шийдвэр гаргахад шаардагдах мэдээллийг оновчтой зөв сонгон ашиглах шаардлагатай алхам тутам тулгардаг. Мэдээлэл нь бүрэн бус эсвэл хангалттай тодорхой бус үед зөв шийдвэр гаргах боломжгүй байдаг.Иймд нэгтгэн боловсруулсан үнэн зөв бөгөөд гүйцэт мэдээлэл, шаардалагтай тохиолдолд цааш илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэлд хандах боломжоор байгууллагын удирдлагыг хангахад гүйцэтгэлийг дэмжих системийг ашигладаг.
Энэхүү систем нь гадаад болон дотоод төрөл бүрийн эх үүсвэртэй холбогдож,нэгтгэн боловсруулагдсан мэдээллийг удирдлагад шаардлагатай хэлбэрээр дүрслэн харуулж, тэднийг байгууллагын цаг үеийн мэдээлэлд шууд хандах боломжоор хангадаг. Бусад төрлийн мэдээллийн системүүдийн нэгэн адилаар удирдлагад мэдлэг, туршлагадаа суурилан мэдээллийг хялбар аргаар боловсруулан ашиглах боломжийг олгодог. Ийм төрлийн ихэнх системүүд байгууллагын өрсөлдөх чадвар, үнэлгээ болон таамаглалын мэдээллийг боловсруулдаг. Уг системийн тусламжтай тодорхой бизнесийн үйл ажиллааг эрсдэлээс хамгаалах, хөрөнгийн хэмжээг нэмэгдүүлэх, санхүүгийн хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх санхүүгийн өөрчлөлт, гарах ашиг,эрсдэл зэрэг асуултуудад хариу авч болно. Гэхдээ гүйцэтгэлийг дэмжих систем нь удирдах ажилтанууд өөрийн мэдлэг боловсрол, ажлын туршлага, ур чадвар, мэдрэмж, байгууллага болон бизнесийн үйл ажиллагааг хийгээд нөхцөл байдал, орчин нөлөөллийн талаарх ойлголтод тулгуурлан мэдээллийг ашиглан оновчтой бөгөөд зөв шийдвэрийг гаргахад тусалдаг гэсэн үг. Ангилал:Мэдээллийн технологийн удирдлага Ангилал:Мэдээллийн систем Ангилал:Бизнесийн программ хангамж
Хятад Тажикстаны маргаантай газар нутгууд
Нутаг дэвсгэрийн маргааны түүхэн уг сурвалж нь 19 дүгээр зууны үеэс эхэлдэг. Тухайн үед хүч нь суларсан байсан Манж Чин гүрэн, колончлолоо Ази руу идэвхитэй тэлж байсан Хаант Орос улсуудын ашиг сонирхол энэ бүсэд тулжээ. Хил тогтоолт Хаант Оросын давамгайллаар өндөрлөж Манжийн тал сэтгэл дундуур үлдсэн.
Энэ асуудал 100 гаруй жил үргэлжилж ЗХУ-ын үед ч шийдэж чадаагүй юм. Харин 1990-ээд оны үед ЗХУ бутарснаар олон салангид бие даасан улсууд бий болж хилийн маргааныг шийдвэрлэхэд Хятадад илүү хялбар болсон байна.
Нөгөө талаас БНХАУ нь өөрийн хамгийн тогтворгүй эмзэг бүс нутаг болох Шинжаантай залгадаг хилийнхээ асуудлыг яаралтай тодорхой болгож авах сонирхолтой байжээ.
Иймээс Казахстан, Киргизстан улсуудтай маргааныг шийдвэрлэснийхээ дараа 2011 оны нэгдүгээр сард Тажикстан улстай 1877 оноос хойш тодорхойгүй байсан Памирын уулсын бүс дэх хилийн зурвасыг асуудлыг өрийн асуудалтай уяолуулдан шахалт үзүүлэн тохиролцож чадсан байна.
Тохиролцооны дүнд 1358 хавтгай дөрвөлжин км нутаг БНХАУ-ын харъяанд орсон түүхтэй. Тажикстаны гадаад хэргийн сайдын мэдээлснээр энэ нутаг нь Хятадтай маргаантай байсан нийт газрын 5.5 хувь болж байгаа аж.
Түүх
Горно-Бадахшан нь хөрш Хятад, Тажикистаны хилийг бүрхэн оршдог 64200 км хавтгай дөрвөлжин газартай бүс нутаг юм Душанбегийн эрх баригчид үүнээс 1500 гаруй км хавтгай дөрвөлжин газар нутгийг Бээжингийн захиргаанд шилжүүлсэн бөгөөд Душанбегийн эрх баригчдын энэ үйлдлийг түр шилжүүлсэн байх гэж олон улсын ажиглагчид таамаглаж байна. Памирын нуруунд байрладаг Горно- Бадахшан /Уулын Бадахшан/ нь хэдийгээр уулархаг бүс нутаг ч Хятадын хувьд стратегийн маш чухал ач холбогдолтой бүс нутаг Горно-Бадахшан нь Тажикистаны газар нутгийн 45 хувийг эзэлдэг ч хүн амынх нь ердөө гурван хувь нь тэнд оршин суудаг.
Өөрөөр хэлбэл Горно-Бадахшаны уугуул иргэд энд голдуу суурьшдаг байна Хятадын Засгийн газар энэ бүс нутагт өөрийн цэргүүдээ оруулж эхэлсэн нь Хятадын аж үйлдвэрлэл хөгжих, хятад иргэдийн суурьших урьдач нөхцөл болж байгаа нь хэнд ч ойлгомжтой. Гэхдээ Тажикистаны эрх баригчид дээрх олон зуун га газраа гадаад өрөө төлтлөө Бээжингийн талд шилжүүлж хөгжүүлээд авья гэсэн бодол тээж магад. Учир нь Душанбегийн эрх баригчдыг 20 гаруй жилийн тусгаар тогтнолын тэмцлийн дүнд захиргаандаа нэгтгэсэн томоохон хэмжээний газар нутгаа Бээжинд тийм ч амархан өгчихгүй байх гэсэндээ олон улсын ажиглагчид түр шилжүүлээд хөгжүүлээд авах бодол тээж байгаа гэж таамаглав Эсвэл Душанбегийн эрх баригчид одоо ч эсэргүүцэлтэй тулгарч Горно-Бадахшанаас 1500 гаруй км хавтгай дөрвөлжин газар нутгийг Бээжинд нэгмөсөн шилжүүлж олон тэрбум ам.долларын гадаад өрөө тэглэхийг зорьсон байж магадгүй юм. Нөгөө талаас Хятад Тажикистантай 100 орчим жил хилийн маргаантай байж, түрэмгийлэн суурьших бодлого баримталж ирсэн гэхэд болно Өөрөөр хэлбэл, хилийн хяналт гэхээр юмгүй Тажикистаны Хятадтай хиллэдэг бүс нутаг буюу Горно-Бадахшаны зүүн хэсэгт Хятадын иргэд хэдийнэ суурьшиж эхэлжээ. Тиймээс Тажикистаны Засгийн газар энэ бүс нутгийг оруулаад 1500 км гаруй хавтгай дөрвөлжин газар нутгийг Бээжингийн захиргаанд шилжүүл жээ. Гэхдээ л Горно-Бадахшан Хятадаас гадна Тажикистанд стратегийн чухал ач холбогдолтой Учир нь энэ бүс нутаг хөрш хоёр орны хувьд бие биерүүгээ гарах гарц болдог. Тиймээс аль аль тал нь энэ бүс нутагт гуравдагч этгээд”-ийг оруулахыг хүсэхгүй Тэгвэл хоёр орны худалдаа, бараа ч эргэлт саарч, цаашлаад харилцаа холдох муу талтай. Тиймээс энэ бүс нутгийг дорвитой ашиглаж чадахгүй байгаа Тажикистан Бээжинд ашиглуулсан нь дээр гэж үзсэн бололтой. Дан ганц ОХУ болон тэдгээрийн холбоотон орнуудаас хамааралтай Тажи кистан улс сүүлийн жилүүдэд ялангуяа 2010 он гарсаар Горно Бадахшаныг алдах тун дөхсөн. Уг бүс нутгийн зэвсэгт бүлгийн толгойлогч Толиб Аёмбеков болон Душанбегийн эрх баригчдын хооронд 2012 онд үл ойлголцол үүсч зэвсэгт мөргөлдөөн дэгдсэн 2012 оны долдугаар сарын сүүлээр болсон тулалдааныг баруун орнууд 2010 оноос хойшхи Тажикистаны хамгийн цуст тулалдаан гэж дүрсэлсэн юм Хэдийгээр энэ тулалдаанд тийм ч олон хүн амь үрэгдээгүй ч тусгаар тогтносон, харьцангуй тайван орны хувьд сүүлийн жилүүдэд гарсан хамгийн ноцтой мөргөлдөөн байсан юм. Уг тулааны үеэр амь үрэгдсэн болон шархадсан хүмүүсийн тоон дээр маргалддаг Душанбегийн Засгийн газраас 17 Горно-Бадахшанаас 30 цэрэг тус бүр амь үрэгджээ. Түүнчлэн хоёр талаас оролцсон цэргийн хүч тодорхойгүй ба Душанбегийн Засгийн газрын 23 цэрэг шархаджээ. Уг тулаан Тажикистаны тагнуулын ерөнхий газрын Горно-Бадахшан дахь салбарын тэргүүн, хошууч генерал Абдулло Назаровын үхлээс үүдэн дэгджээ. Түүнийг Горно Бадахшаны Ишкошим хотод үл таних этгээдүүд автомашинаас нь гаргаж амь насыг нь хөнөөжээ. Уг хэрэгт Засгийн газар Толиб Аёмбековыг буруутгасан бол тэр үүнийг эсэргүүцсэн юм.
Харин Душанбе болон Горно-Бадахшаны хооронд 1992-1997 оны хооронд хамгийн олно хүн амь үрэгдсэн тулаан болсон юм. Таван жил үргэлжилж 50-100 мянган хүний аминд хүрсэн уг мөргөлдөөн ОХУ- ын эрх баригчдын зуучлалаар төгссөн юм. Өөрөөр хэлбэл, Тажикистаны Засгийн газар эдийн засгийн энэ хүнд үеэс гарч чадахгүй бол Горно-Бадахшаныг алдах нь бараг тодорхой болоод байгаа юм. Тиймээс Горно- Бадахшаныг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахаар болсон бололтой. Нөгөөтэйгүүр 250 мянга орчим хүн амтай Горно-Бадахшан нь байгалийн баялгийн нөөцтэй аж. Гэхдээ олборлоход тун хүнд бөгөөд Тажикистаны хамгийн бага судлагдсан газар нутаг гэнэ. Мөн мал, ан амьтан, уул, ус, ой мод, газар шорооны нөөцтэй. Ялангуяа үнэт чулуу, ашигт малтмал, эрдсийн олон том ордтой. Хятадын Засгийн газар Тажикистаны хяналт жилээс жилд суларч буй маргаантай бүс нутаг Горно- Бадахшаны багахан хэсгийн аюулгүй байдлыг хянаж, хяналтаа тогтоох нь цаашлаад бүхэлд хяналтаа тогтоож эзэмшихээс гадна Афганистан уруу сунгах боломжтой. Афганистан нь газар тос, хар тамхи, очир алмазын өлгий нутаг Ойрхи-Дорнодын томоохон газар нутагтай орны нэг ч олон жил үргэлжилсэн дотоодын тэмцлийн улмаас хилээ хянах чадваргүй байгаа юм. Тиймээс Хятад улс Горно-Бадахшаныг Тажикистанаас салгах дэс дараатай төлөвлөгөө ирэх жилүүдэд эрчимтэй хэрэгжүүлж эхлэх болов уу.
Ингэхийн тулд олон улсын санхүүгийн байгууллагаас анхааруулсаар байтал Хятадаас авах зээлийнхээ хэмжээг бууруулж, зогсоон төлж эхлэх нь битгий хэл нэмж авсаар байсан Душанбегийн эрх баригчдыг Бээжин улам “эрхлүүлж, тансаглуулсаар” Горно- Бадахшаныг түүхий эдийнхээ суурь, барааныхаа зах зээл болгон хувиргана. Одоогийн байдлаар Хятад улс Тажикистаны гадаад өрийн 50 орчим хувийг дангаараа бүрдүүлж байна. Энэ нь үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнээс хэдийнэ давсан үзүүлэлт бөгөөд Хятад улс хөнгөлөлттэй зээл, худалдааныхаа нийлүүлэлтээр Тажикистаныг өөрөөсөө бүрэн хараат болгох эхлэл тавигдаж байна. Тажикистаны Засгийн газар Горно-Бадахшаныг тасалж өгч байгаатай холбогдуулан Хятадтай залгаа хилээ нээсэн бөгөөд хэр хэмжээний үйлдвэр болон хятад иргэд байрших нь тодорхойгүй Үүнд Тажикистаны Засгийн газар хяналт тавьж чадахгүй бөгөөд эл хэлбэрээр ч Хятадад илүү том газар нутаг эзэмших гэж байна Тодруулбал, Тажикистаны Засгийн газар гадаад өрөндөө Хятадад газар нутгийнхаа 5.5 хувь буюу 1000 км хавтгай дөрвөлжин газар нутаг эзэмшүүлэхээр парламен таараа хэлэлцэж баталсан ч Хятадын тал үүнийг нэмсээр 1500 км гаруй болгосон. Ямартай ч, 5.5 хувийн тооцоогоор Хятадын хил Тажикистан уруу 20 гаруй км-ийн өргөнөөр тэлэх нь. Үүнд Мургаб хэмээх тосгон багтаж байгаа бөгөөд энэ бүс нутаг алтны нөөцтэй. Тиймээс өнгөрсөн 100 орчим жилийн хугацаанд Хятад Мургаб орчмын газар нутгийг хяналтдаа авахын тулд хилийн маргаан дэгдээж, түрэмгий суурьшлын бодлого явуулж ирсэ байна. Харин Тажикистан Шанхайн хамтын ажиллагааны байгуул лагын нэг гишүүн, эдийн засаг ялангуяа эрчим хүч, дэд бүтцийн салбарынх нь хамгийн том хөрөнгө оруулагч Хятад улстай дээрх маргаанаа цэгцлэх үүднээс алтаар баялаг Мургабыг өгөхөөр болжээ. Хятадын Гадаад хэргийн яам хоёр талын энэхүү гэрээний талаар нууцалж, олон улсын хууль дүрмийг баримтлан гэрээ байгуулж, маргаанаа шийдвэрлэсэн гэв.
Винни Дел Негро
Винсент Жозеф "Винни" Дел Негро (Vincent Joseph "Vinny" Del Negro, 1966 оны 8 сарын 9нд төрсөн) Америкийн сагсан бөмбөгийн зодог тайлсан тоглогч. Тэр одоо ахлах дасгалжууагч хийж байна. 2008-2010 улиралд НБАгийн Чикаго Буллс багийн ахлах дасгалжуулагч, одоо Лос Анжелес Клипперс багийг дасгалжуулж байна.
Амьдралын эхэн үе
Дэл Негро 1966 оны 8 сарын 9-нд Массачусеттс мужын Спрингфильд хотод төрсөн. Түүний эцэг Винс нь хоёр удаа өсвөр насны коллежийн Бүх Америкийн сагсан бөмбөгийн багт сонгогдож байжээ. Винни Катедрал Ахлах сургуулийн 1-р ангид ороод сагсан бөмбөгийн багийг байгуулсан байна. Тэр Суффильд Академийн сагсан бөмбөгийн багийн дасгалжуулагчийн анхаарлыг татсанаар тус академид элсэн оржээ. Винни Суффильд Академийн багаа Нью-Инглэндйн хоёр удаагийн аварга болгосон байна. Тэр Суффильд Академийн бүх цаг үеийн онооны аварга юм.
Гадны холбоосууд
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1966 онд төрсөн
Улаанбаатарын ерөнхий боловсролын сургуулийн жагсаалт
Ерөнхий боловсролын сургууль буюу Дунд сургууль гэдэг нь бүх ШУ-ны суурь мэдлэгийг өгөх зорилготой, цааш их дээд суруульд суралцан мэргэжилтэн болоход суурь болдог боловсрол олгох сургууль юм.
Монгол улс дахь ерөнхий боловсролын сургуулиуд
2022 оны байдлаар улсын хэмжээнд 742 дунд сургууль байгаагаас 149 нь хувийн сургууль, үүнээс нийслэлд 103, мөн 3 нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай сургууль, 590 орчим нь улсын өмчийн сургууль байна. Нийслэлийн хэмжээнд 185192 хүүхэд дунд сургуульд суралцдагаас 18353 нь хувийн сургуульд сурч байна. Тэгэхээр нийслэлд суралцагчдын 10 хувь нь хувийн сургуульд сурдаг аж.
Хувийн өмчит сургуулиуд
БОЛОВСРОЛЫН ЧАНАРЫН ҮНЭЛГЭЭНИЙ СУДАЛГААНЫ ДҮНГЭЭР ТЭРГҮҮЛСЭН
Улсын 20 сургуулийн жагсаалт
ЕБС Ангилал:Ерөнхий боловсролын сургуулийн жагсаалт
Иван Кожедуб
Иван Никитович Кожедуб (Украин хэл:Іван Микитович Кожедуб, 1920 оны 6 сарын 8 — 1991 оны 8 сарын 8) нь Зөвлөлтийн сөнөөгч нисгэгч бөгөөд 1943-45 оны хооронд Эх орны дайнд Лавочкин Ла-5, Ла-7 сөнөөгч онгоцоор Герман болон холбоотны 66 (2 нь Америкийн сөнөөгч P-51)-ийг сөнөөж түүхэн гавъяа байгуулсанаар Зөвлөлт Холбоот Улсын Баатар цолоор (1944 оны 2 сарын 4, 1944 оны 8 сарын 9 болон 1945 оны 8 сарын 18) гурван удаа шагнагдсан гарамгай баатар юм.
БНМАУ Кожедубийг Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнаж байжээ.
Солонгосын дайнд Агаарын нисэх хүчний 324 дүгээр дивизийг командлан гарамгай үүрэг гүйцэтгэж байсан ба түүнд 1985 онд нисэх хүчний Маршал цол олгожээ.
Эшлэл
Ангилал:ЗХУ-ын цэргийн салбарын маршал Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны сөнөөгч онгоцны нисгэгч Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:1920 онд төрсөн Ангилал:1991 онд өнгөрсөн
Ахмад Шах Массуд
Ахмад Шах Массуд (дари احمد شاه مسعود — Ahmad Šāh-e Mas'ūd, Аҳмадшоҳи Масъуд, Ahmadshohi Mas’ud; 1953 оны 9 сарын 1—2001 оны 9 сарын 10) нь Афганистаны цэргийн хээрийн захирагч, 1992-1996 онд Афганистаны батлан хамгаалахын сайд байсан хүн. Тажик үндэстэн. Афганистаны дайны үед Исламын босогчдын дунд Пандшерын арслан гэдэг нэрээр алдаршсан ба Талибанчуудын эсрэг Умардын эвслийн гол удирдагч нарын нэг байжээ. Талибаны амиа золиослогч нарын гарт амь үрэгдсэн.
Афганистаны иргэний дайны үед хазарачуудыг устгах үйл ажиллагаанд голлон оролцогч нарын нэг юм.
Ангилал:Афганистаны батлан хамгаалахын сайд Ангилал:Афганистаны зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Аллагын хохирогч Ангилал:Афганчууд Ангилал:1953 онд төрсөн Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Согсоот гоорбис
Согсоот гоорбис, Pernis ptilorhynchus, урьд Согсоот зөгийч сар гэж байсан, нь Харцагынхан овгийн өдрийн махчин шувуу юм.
Тэд Азид, Сибирээс Япон хүртэл тархан нутаглана. Өвлийн улиралд зүүн өмнөд Азид өвөлждөг.
Гол идэш тэжээл нь морин зөгийн үүр болон авгалдай ба мөн бусад шавьж, мэлхий, шувуу зэрэг иднэ.
Гадаад төрх
Энэ шувуу нь жижиг толгой, урт хүзүү, сүүлтэй ба толгойн оройд богино согсоотой. Биеийн урт 57-61 см. Нуруун хэсэг нь бор зүстэй ч Балч гоорбис мэт бараан биш, өвөр хэсэг нь цайвар байна. Эрэгчин нь сүүлэндээ цагаан судалтай, эмэгчин нь биеэр том, илүү бараан өнгөтэй юм.
6 сарын орчимд модонд үүр засаж, 1-3 өндөг гаргах ба 28-35 хоног дараад ангаахай гарна.
Бүлгийн шийдвэр гаргалт дэмжих систем
Бүлгийн шийдвэр гаргалтыг дэмжих систем (Group Decision Support System, GDSS) нь шийдвэр гаргагчдыг бүлгийн зохион байгуулалтаар хамтран ажиллаж, олон бүтцэд болон бүтэцлэгдээгүй шийдвэр гаргахал чиглэсэн хамтын ажиллагааг дэмждэг, компьютерт суурилсан интерактив систем юм. Энэхүү систем нь бүлэг, тэр дундаа удирдлага шийдвэр гаргагч бүлэгт өгөгдсөн нөхцөл байдалд дүн шинжилгээ хийх, бүлгийн шийдвэр гаргах болон хэрэгжүүлэхэд тусалдаг. Бүлгийн хамтран ажиллаж, асуудлыг шийдвэрлэх үйл ажиллагааг санал асуулга, судалгаа, асуудал дэвшүүлэлт зэрэг төрөл бүрийн хэрэгсэлүүдээр хангадаг.
Аустерлицийн тулалдаан
Аустерлицийн тулалдаан буюу Гурван эзэн хааны тулалдаан нь 1805 оны 12 сарын 2 нд I Наполеоны удирдлага дорх Францын Анхдугаар Хаант Улс нь I Александр ба II Францын удирдсан Орос-Австрийн хамтарсан армийг бут цохисноор Гуравдугаар эвслийг төгсгөхөд хүргэсэн тулалдаан юм. Тулалдаан нь тэр үеийн Австрийн Эзэнт Гүрний харьяаны (одоогийн Чехийн нутаг) Моравийн Брно хотоос зүүн өмнө тийш 10 км-ийн зайтай Аустерлицын ойролцоо болжээ. Энэхүү тулалдаан тактикийн сонгодог жишээ гэгддэг.
Бүлгийн шийдвэр гаргалт дэмжих систем
Зарим тохиолдолд шийдвэрийг бүлгээр гаргах шаардлагатай тулгардаг. Бүлгийн шийдвэр гаргалтын үндэс нь "Хоёр хүн нэг хүнээс ямагт илүү" гэсэн зарчимд тулгуурлана. Иймээс баг хамт олон, хэсэг бүлэг хүмүүсийн шийдвэр гаргалтын дэмжин туслах үүднээс бүлгийн шийдвэр гаргалтыг дэмжих системийг ашигладаг.
Аустерлицийн тулалдаан
Тулалдааны үр дүнд 1805 оны 12 сарын 26-нд Австри, Франц улсууд Прессбургийн гэрээнд гарын үсэг зурснаар Австри улс дайнаас гаран, хуучин Кампо Формио, Луневиллийн гэрээнүүд хүчин төгөлдөр болж, Австри улс Францын Герман холбоотнуудад газар нутгаасаа өгч, ялагдсан Хабсбургуудад 40 сая франкийн нөхөн төлбөр оногдуулжээ. Харин Оросууд нутаг буцахаар болсон. Аустерлиц дахь ялалт нь Франц болон Төв Европын улсуудын хооронд жийргэвч бүс болох Германы улсуудын Райны Холбоо бий болжээ. 1806 онд Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн мөхөж, Ариун Ромын эзэн хаан II Францад Австрийн I Франц гэх цол нь л албан ёсоор үлдсэн. Гэхдээ эдгээр амжилт нь тус тивд энхтайван байдлыг удаан хугацаанд тогтоож чадаагүй. Төв Европт Францын нөлөө нэмэгдэж буйд дургүйцсэн Пруссчууд 1806 онд Дөрөвдүгээр эвслийн дайныг эхлүүлсэн билээ.
Урьдач нөхцөл
1792 онд Францын хувьсгал эхэлснээр Европт эмх замбараагүй байдал үүсчээ. 1797 онд 5 жилийн дайны эцэст Францын Бүгд Найрамдах Улс Нэгдүгээр эвслийг дийлжээ. 1798 онд Хоёрдугаар эвсэл зохион байгуулагдсан ч 1801 онд ялагдан задарч, зөвхөн Британи л Францын Консулатын эсрэг зогссоор үлдсэн. 1802 оны 3 сард Франц Британи улсууд Амьены гэрээг байгуулж, дайсагнасан байдлаа зогсоов. Ийнхүү 10 жилийн дараа Европт энх цаг ирсэн боловч хоёр талын хооронд олон асуудал үлдсэн тул гэрээг биелүүлэх нь улам хэцүү болж иржээ. Британийн засгийн газар 1793 оноос хойш колониудынхаа ихэнхийг алдсандаа бухимдаж, харин Наполеон Англичууд армиа Мальта арлаас татахгүй байгаад дургүйцэж байлаа. Хайтийн хувьсгалыг дарахаар Наполеон нэмэлт хүч илгээсэн нь байдлыг хурцатгаж, 1803 оны 5 сард Британи Францад дайн зарлажээ.
Бүлгийн шийдвэр гаргалт дэмжих систем
Ийм системийн тухайд цаг хугацаа болон газарзүйн байрлалын хамаарлалыг дараах байдлаар тодорхойлж болно. Үүнд:
Аустерлицийн тулалдаан
Гуравдугаар эвсэл
1804 оны 12 сард Англи-Швед улсууд Гуравдугаар эвслийг байгуулахаар тохиролцжээ. 1804 ба 1805 онуудад Английн ерөнхий сайд Виллиам Питт Францын эсрэг эвсэл байгуулах талаар дипломат үйл ажиллагаагаа идэвхжүүлснээр 1805 оны 4 сард Англи-Орос улсууд холбоотны гэрээнд гарын үсэг зурцгаав. Францад хоёр ч удаа шившигтэйгээр ялагдсаныхаа өшөөг авах хүсэлтэй Австри улс хэдэн сарын дараа эвсэлд нэгджээ
Францын эзэн хааны арми
Гуравдугаар эвслийн өмнө I Наполеон өөрийн армиа хойд Францын нутаг дэсгэр болох Булонь байршуулж Английн эзэн хааны армийг бут цохихоор явуулжээ. Тэр энэхүү дайралтаараа Английг дайран эзлэн авахыг төлөвлөж, үүнийгээ амжилттай болно гэдэгт маш их итгэлтэй байжээ. Английг байлдан дагуулсан гээд дурсгалын одонг хүртэл гаргуулсан байлаа. Гэвч Наполеоны цэргүүд Английн усан цэргээс болгоомжилж ямар нэгэн цэргийн операц зохион байгуулалгүй байлаа. Түүний цэргүүд тэнд удаан байрласнаас болж цэргүүдийн итгэл унтарч эхэлжээ. Наполеон үүнд санаа зовнин цэргийн хэд хэдэн томоохон жагсаал зохион байгуулж цэргийн итгэлийг нэмжээ.
Бүлгийн шийдвэр гаргалт дэмжих систем
Бүлгийн шийдвэр гаргалтыг дэмжих системийг байгууллага өөрийн өдөр тутмын үйл ажиллагааны жижиг гэлтгүй асуудалд ашигласан олон жишээ бий. Ангилал:Мэдээллийн систем Ангилал:Бизнесийн программ хангамж
Аустерлицийн тулалдаан
Францын эзэн хааны арми
Булоньд байрлаж байсан түүний армийг сүүлд Гранд Армии гэгдэх болсон. Анхандаа Гранд Армии 200000 орчим хүнтэй 7 корпуст хуваагдаж, корпус болгонд 36-40 их буутай байжээ. Корпус болгонд 1-2 тулалдаанд оролцож амьд үлдсэн хүн байсан бөгөөд, түүний арми асар их туршлагатай байжээ. Наполеон 22000 морин цэрэг бүхий нөөц хүч байгуулж, морин цэрэгт 2 Кирасирийн дивиз, 4 Драгүний дивиз, 1 явган драгүны дивиз, бас 1 хөнгөн морин цэргийн дивиз байгуулжээ. Энэ бүхнийг дэмжих зориулалттай 24 их бууны анги байсан. 1805 онд Гранд армийн тоо 350000-д хүрч хүн бүр нь сайн бэлтгэгдэж, авьяаслаг офицерээр удирдуулж байжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Гуравдугаар эвслийн тулалдаан Ангилал:1805 оны зөрчилдөөн Ангилал:Чехийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Австрийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Оросын Хаант Улсын тулалдаан Ангилал:Брногийн түүх Ангилал:Михаил Илларионович Кутузов Ангилал:Наполеон Бонапарт Ангилал:Анхдугаар Хаант Улс Ангилал:Славков у Брна Ангилал:Орос-Францын харилцаа Ангилал:Австри-Францын харилцаа Ангилал:Австри-Оросын харилцаа Ангилал:Морави
Дашийн Бямбасүрэн
Дашийн Бямбасүрэн (1942 оны 6-р сарын 20-нд Хэнтий аймгийн Биндэр сум анд Ононгийн Шаазгайтын талд төрсөн)- Монгол Улсын улс төрийн зүтгэлтэн, Гавьяат эдийн засагч, доктор, профессор. 2009 онд "Чингис хаан" одон хүртсэн. Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан (1990-1992).
Намтар
Дашийн Бямбасүрэн 1960-1965 онд ЗХУ-ын Москвагийн эдийн засаг-тоо бүртгэлийн дээд сургуулийг эдийн засагч-статистикч мэргэжилтэй сурч төгссөн байна.
Эдийн засгийн ухааны доктор бөгөөд 1965-аас 1989 онуудад Статистикийн төв газар т, Үнэ стандартын улсын хорооны даргаар, Авто тээврийн барилга угсралтын засварын трест ийн даргаар, ШУТ-н Улсын хорооны харьяа Удирдлагын автоматжуулсан системийн эрдэм шинжилгээ, зураг төслийн төвийн захирлаар, Удирдах ажилтны мэргэжил дээшлүүлэх институтын захирлаар тус тус ажиллаж байв.
11 жил Засгийн газрын гишүүнээр ажиллаж, 4 удаа УИХ-ын гишүүнээр сонгогдож байсан.
1989-1992 онуудад БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, 1-р орлогч дарга, Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар ажиллаж байхдаа улс орноо эдийн засаг-нийгмийн шинэ тогтолцоонд шилжүүлэх ажлыг удирдаж байсан.
Д.Бямбасүрэн нь Монголын гадаад харилцааг хөгжүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулж, Олон улсын валютын сан, Дэлхийн банк, бусад олон улсын байгууллагууд, урьд нь холбоо харилцаагүй байсан гуравдагч орнуудтай харилцах, өргөн хүрээнд хамтран ажиллах эхлэлийг тавьж, Япон улстай нарийн хамт ажилласны үр дүнд Япон болон Дэлхийн банк нийт $320 сая долларын буцалтгүй тусламжийг Монгол улсад өгсөн түүхтэй.
1992 оны 10 сард МАХН-аас гарч 1994 онд Монголын Ардчилсан Сэргэн Мандлын Намыг байгуулсан. 2010 онд Монголын Ардчилсан Сэргэн Мандлын нам Ардчилсан Намтай нэгджээ.
Монгол орон социализмаас зах зээлийн эдийн засагт шилжих хамгийн эгзэгтэй хүнд нөхцөлд тэрээр олон намын "Эвслийн засгийн газар"-г эмхлэн толгойлж байв.
Дашийн Бямбасүрэн нь Монгол улсын Удирдлагын Академи-ийн захирлаар ажиллаж байв (Удирдлагын хөгжлийн институт байсныг Удирдлагын академи болгосон).
Эдийн засгийн ухааны доктор (PhD) зэрэгтэй, Монгол Улсын гавьяат эдийн засагч цолтой, “Чингис хаан” одон шагналтай.
1965-2000 онуудад төрийн захиргаа, аж ахуй, эрдэм шинжилгээ, боловсролын болон иргэний нийгмийн байгууллагуудад ажиллаж байх хугацаандаа Монголын эдийн засгийн макро түвшний үзүүлэлтүүдийн системийг боловсруулж нэвтрүүлэх, үнийн системийг шинэчлэх, улсын нэгдсэн чанарын удирдлагын системийг бүрдүүлэх, мэдээлэл-технологийн ололтыг нэвтрүүлэх, удирдах ажилтныг бэлтгэх системийг төгөлдөржүүлэх чиглэлээр ажиллаж байсан.
Мөн 2002 оны Дэлхийн Уулзалтад (Тогтвортой хөгжлийн дэлхийн уулзалт) оролцжээ.
Д.Бямбасүрэн Ерөнхий сайд албанд хүртэл зүтгэсэн үеийнхээ тухай "Үүрийн жавар" хэмээх ном бичжээ.
Мэргэжлийн зарим бүтээлүүд
·       Эдийн засгийн загварчлалын кибернетикийн үндэс. 1973.
·       БНМАУ-ын салбар хоорондын балансын үндэслэлд. 1976.
·       БНМАУ-ын эдийн засгийн өргөтгөсөн нөхөн үйлдвэрлэлийн загвар “Онон”, 1976.
·       Бог малын сүргийн нөхөн үйлдвэрлэлийн загвар. 1986 он.
·       Сэргэн мандах ирээдүй, 1996 он.
·       Орчлонгийн хүрд: Сэргэн мандахын гүн ухааны товчоо. 1994 он.
·       Макро эдийн засгийн динамикийн урт хугацааны загвар “МОН-2”, 2001 он.
·       Макро эдийн засгийн дунд хугацааны загвар “МОН-3”, 2011 он.
·       Хэрэглээний үнийн динамик бүтэц (товхимол) 2013 он.
·       Эдийн засгийн энхэл донхол, Монголын хаос, 2015 он.
·       Монголын макро эдийн засаг, Броуны фракталыг гэтлэх арга зам. 2019 он.
·       30 гаруй эрдэм шинжилгээний илтгэл өгүүллүүд.
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монголын их сургуулийн багш Ангилал:Чингис хаан одон шагналтан Ангилал:Биндэрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1942 онд төрсөн
Ширбазарын Жаргалсайхан
Ширбазарын Жаргалсайхан нь Завхан аймгийн Идэр сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын гарьд юм.
Эх сурвалж
‍* «www.hiimori.mn» Монгол бөхчүүдийн блиц
Ангилал:Улсын гарьд Ангилал:Идэрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Бруно Алвеш
Бруно Эдуардо Регуфи Алвеш (Bruno Eduardo Regufe Alves, 1981 оны арваннэгдүгээр сарын 27-нд Повуа ди Варзин хотод төрсөн) — Португалын хөлбөмбөгчин бөгөөд Туркийн Фенербахче болон Португалын шигшээд тоглодог. Тэрээр спортын замналынхаа ихэнх он жилүүдийг Порто бүрэлдэхүүнд үдсэн бөгөөд тус багийн хамтаар 9 цом хүртжээ.
Шигшээд 2007 оноос хойш дуудагдан тоглож, 2010 оны ДАШТ болон 2012 оны ЕАШТ-д оролцсон.
Порто
Алвеш хөлбөмбөгчин болох гараагаа Варзим хэмээх орон нутгийн багт тоглон эхэлж байжээ. Улмаар 16 насандаа Порто багийн хүүхдийн багт тоглох болжээ. Удалгүй Порто багийн үндсэн бүрэлдэхүүнд тоглох болсон. Гэвч залуу хүүд талбайд гарах хангалттай хугацаа олдохгүй байсан учир Португалын Фаренсе, Виториа болон Грекийн АЕК Афин багуудад 3 жил зээлээр тоглосны эцэст 2004 онд Порто клубтэй 2010 он хүртэл гэрээ байгуулсан.
Зенит
2010 оны наймдугаар сарын 3-нд тэрээр Оросын Зенитэд 22 сая еврогоор худалдагдан ирсэн ба энд нутаг нэгт Данни болон Фернандо Мэйра нартай хамт тоглох болсон. Тэрээр Зенит клубын төлөөх анхны гоолоо 2010 оны 10 сарын 30нд УЕФА Европа лигийн хүрээнд АЕК Афин клубын эсрэг оруулж байжээ.
Фенербахче
2013 оны зургаадугаар сарын 6-нд Туркийн Фенербахчетай 3 жилийн гэрээ байгуулсан. Туркийн баг түүний төлөө Зенит багт 5.5 сая еврог төлсөн.