cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Улаангом
ОХУ-ын Тува улсын консул Улаангомд байдаг ба Увс аймгийн төлөөлөгч Тувагийн нийслэл Кызыл хотод байдаг.
Нэр
Улаангом гэдэг нэрийн тухайд гэвэл тус хотын дэргэдэх Чандмань уулыг "Чандмань улаан", " Улаан уул" гэж нэрлэсээр ирсэн бөгөөд уг уул үнэхээр улаавтар өнгийн чулуунаас тогтсон тэр орчимдоо улаан өнгийн хайрган хөрстэй юм. Yүнээс үзэхэд тус хотын улаан гэдэг нэр нь энэ уулын өнгөтэй холбоотой нь эргэлзээгүй. Ойрад аялгуунд өндөр уулын бэл, нам дор, тал газрыг "гом" гэж нэрлэдэг. Мөн "гом" гэдэг нь шороо гэсэн утгатай үг гэж тайлбарласан нь ч бий. "Гом" гэдэг нь элс гэх утгатай "кум" хэмээх түрэг үгийн монголжсон хувилбар байх магадлалтай.
Түүх
Улаангом нь 1686 онд байгуулагдсан гэж үздэг. 1871 онд Дэчинравжаалин хийд нэртэйгээр Улаангом хийдийн суурь тавигдсан. 1600-гаад оны сүүлээр одоогийн Улаангом хотын орчимд үр тарианы тариалан байсан гэсэн түүхэн баримт бий.
Тээвэр
Улаангом нь ОХУ-ын хил хүртэл, замаар холбогдсон байдаг бөгөөд эрчим хүчээ ОХУ-аас авдаг. 1 нисэх буудалтай (ULO) ба Улаанбаатар хот руу Аэро Монголиа, Изинис Аэрвэйз компаниудаар байнгын нислэгтэй.
Уур амьсгал
Улаангом нь Монголын хамгийн хүйтэн нутгийн нэг юм. Өвөл −52° C хүрдэг бол зун +40° C гаруй градус болтлоо халдаг.2009 оны оны 01 сард шөнөдөө -46° хүрч хүйтэрлээ.
Аялал жуулчлал
Улаангом сумын Хархираа багт үзэсгэлэнт Хархираа уулынхаа аманд байрлах аялал жуулчлал амралт зугаалгын бааз байрладаг. Мөн Увс нуурын хөвөөнд жуулчны гэр бааз байрладаг ба 2015 онд Ардчилсан намын хурал тус баазад зохион байгуулагдсан юм.
Эшлэл
Ангилал:Монголын аймгийн төв Ангилал:Монголын суурин Ангилал:Монголын хот ! Ангилал:Увс аймгийн суурин Ангилал:1686 онд байгуулагдсан
Мэрилин Монро
Нууцлаг үхэл
Тэрээр 1962 оны 8 сард 36-хан насандаа хорвоог орхисон. Түүний нас барсан шалтгааныг хэвлэлээр нойрны эмийн тунг хэтрүүлэн хэрэглэснээс болж хордож нас барсан, Монро амиа хорлосон гэх мэт янз бүрээр мэдээлж байлаа.
Гэвч 1980 оны орчмоос амиа хорлосон тухай яриа замхарч, хэн нэгэнд хорлогдсон байх магадлалтай хэмээн яригдах болсон. Эм уухдаа даруулж уусан усны сав олдоогүй, харилцуур утас барьсан байдалтай олдсон хэдий ч АТС-т ярианы тэмдэглэл бүртгэгдээгүй байсан, мөн түүний улаан өнгөтэй тэмдэглэлийн дэвтэр алга болсон нь түүний үхлийг оньсого болгосон юм.
Түүний үхэлд ах дүү улс төрчид болох ерөнхийлөгч Жон Кеннеди, Ерөнхий прокурор Роберт Кеннеди нартай янаг амрагийн харилцаатай байсан нь холбоотой байж магадгүй гэсэн таамаг бий.
Түүний булш Лос-Анжелес хотын Вэствүүд Мемориал Паркт байдаг. Хуучин нөхөр Ди Мажио нь булшин дээр нь үргэлж улаан сарнай аваачиж тавьдаг байв. Нөхрийг нь нас барсны дараа фэнүүд нь уг уламжлалыг хадгалж, өдгөө ч түүний булшин дээр улаан сарнай байдаг юм.
ГАЗ-АА
thumb|right
ГАЗ-АА нь Форд-АА хэмээх Америкийн ачааны автомашинаас хуулбарлан хийсэн Оросын автомашин юм.
Ерөнхий мэдээлэл
thumb|left
Ангилал:ГАЗ Ангилал:Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Ачааны автомашины загвар
Америк матар
Биеийн бүтэц
Америк матар нь урт хүчирхэг сүүл, богино 4 хөл, уртавтар эрүү хоншоортой. Хамар, нүд, чих нь толгойн орой дээр байрлах тул биеийн бусад хэсгээ усанд далдлан, олзондоо дөхөж ойртоод гэнэт довтолдог. Тэд хуурай газар гол төлөв хэвлээр гулсаж буй мэт мөлхөн явах ч, заримдаа биеэ газраас хөндийрүүлэн 4 хөл дээрээ гүйж чадах ба томхон матар 16 км/ц хүртэл хурдалдаг байна. Усанд сэлэхдээ 32 км/ц хүртэл хурдалж чадах боловч удаан үргэлжлэхгүй.
Америк матар хүйтэнд тэсвэр муутай учир хойд зүгт хол тархаагүй гэгддэг.
Хэмжээ
Дөнгөж өндөгнөөс хагарсан матрын зулзага 22 см урт, 60 гр жинтэй байдаг. Нас бие гүйцсэн эр матар дундажаар 4 м урт, 382 кг ба эм нь 3 м урт, 173 кг жинтэй.
Коста Рика дахь Тарколэс голд 5-6 м урт том америк матрууд хэдэн арваараа байх ба жуулчдын очиж үзэх дуртай газрын нэг ажээ.
Идэш тэжээл
Бусад матрын адил мах идэштэн бөгөөд загас, шувуу, хөхтөн, яст мэлхий, хавч, хорхой, мэлхий, дун гэх мэтээр хооллодог. Заримдаа үхсэн амьтны сэг иддэг байна.
Энэ зүйлийн нас бие гүйцсэн эр матарт байгаль дээр хүнээс өөр дайсан үгүй ажээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Матрууд
УльЗИС-253
1944 оны 5 сард, үзэсгэлэн худалдаанд зориулж гаргасан модел. Анхны дизель хөдөлгүүрт ачааны машин. Америкийн Студебеккеру хэмээх машиныг модел болгож Ульяновскийн автомашины үйлдвэрт үйлдвэрлэгдсэн. 3,5 тонны даацтай. Ангилал:ЗИЛ Ангилал:Ачааны автомашины загвар
ЗИС-5
thumb|right|ЗИС-5 ЗИС-5 хэмээх нэрээр алдартай энэ машин нь ГАЗ-АА үйлдвэрлэгдэх хүртэл дайны замд хамгийн их хэрэгдэгдсэн, дэлхийн хоёрдугаар дайны үед маш их хэрэглэгдсэн автомашин юм.
1933 оны 10 сарын 1-нд анхны модел нь гарч байсан.
Цахим холбоос
Ангилал:Ачааны автомашины загвар Л ЗИС-00005 Ангилал:Уралын автомашины үйлдвэр Ангилал:Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл
Макарони оцон шувуу
Макарони оцон шувуу (Eudyptes chrysolophus) нь Eudyptes төрөл буюу Залаат оцон шувуудын нэг гишүүн болно. Нийт тоо хэмжээ нь 18 сая гэгдэх ба хамгийн олон тоотой оцон шувууны зүйл болно.
Гадаад төрх
Нас бие гүйцсэн Макарони оцон шувуу 5.5 кг, 70 см урт байна. Эр, эм ерөнхийдээ төстэй ч, эр нь үл ялиг том бие, хошуутай юм. Хошууны урт 5.4-6.1 см болно. Тод шар өнгийн залаа нь 3-4 нас хүрээд ургаж гүйцдэг.
Идэш тэжээл
Энэ оцон шувуу нь голдуу сам хорхой, арваалж, загасаар хооллодог. Тэд 15-70 м гүнд шумбан хоол тэжээл хайна.
Макарони оцон шувуу нь зарим шувуу болон Далайн ирвэс, Антарктид далайн хав зэрэг далайн хөхтөн амьтдын идэш болдог байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Оцон шувуу
Чонь Хе-бинь
Чонь Хеэ-бинь (전혜빈, чон хеэ-бин) — Өмнөд Солонгосын жүжигчин, дуучин.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Соёл Урлагийн Их Сургууль
Товч түүх
Соёл, урлагийн их сургуулийн эх суурь анх МУИС-д 1957 онд театрын найруулагч, УБИС-д 1959 онд кино-драмын жүжигчин, 1967 онд дуулаач, 1989 онд ардын хөгжмийн мэргэжлээр бэлтгэж эхэлснээр тавигдан, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1990 ины 6-р сарын 8-ны өдрийн 292 тоот тогтоолооор Соёл, урлагийн дээд сургуулийг бие даалган байгуулж, 1992 онд Соёл, урлагийн их сургууль болгож өргөтгөжээ.
Монгол улсын их, дээд сургуулиудын консорциумыг үндэслэгчдийн нэг нь СУИС юм. СУИС өнөөдөр урлаг, соёлын салбарын бакалавр, магистр, докторын зэрэгтэй мэргэжилтэн бэлтгэдэг эрдэм шинжилгээ- сургалтын тэргүүлэх төв болж хувирлаа.
Бүрэлдэхүүн сургуулиуд
Соёл, урлагийн их сургуульд дараах бүтцийн сургууль, институт, ахлах сургууль, хүрээлэн, коллеж харъяалагддаг. Үүнд:
Гадаад харилцаа
СУИС-ийн гадаад харилцаа өргөжиж, Английн Лондон хотын Вимбледоны урлагийн сургууль, Францын Лион хотын Хөгжмийн консерватори, ОХУ-ын Дорнод Сибирийн Соёл, урлагийн Улсын Академи, Кемерово мужийн Соёл, урлагийн Улсын Академи, Екатеринбург хотын Хөгжмийн Академи, Москвагийн Гнесиний нэрэмжит Хөгжмийн Академи, ХБНГУ-ын Мюнхен хотын Телевиз, киноны дээд сургууль, Японы Сока их сургууль, БНХАУ-ын өМөЗО-ны Багшийн их сургууль, Урлагийн дээд сургууль, Солонгос улын Чунг-Ангийн их сургууль, Югославын Белградын Соёл, урлагийн Академитай хамтран ажиллаж байна.
Бусад
СУИС 1993 оноос докторын сургалтыг явуулж байна. Соёл, урлаг судлалын салбарт докторын зэрэг хамгаалуулах Зөвлөл ажилладаг.
СУИС–д жил бүр профессор багш нарын болон оюутны эрдэм шинжилгээний бага хурлыг зохион байгуулдаг. СУИС-ийн профессор-багш нар улсын хэмжээний болон олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал, симпозиумд өргөнөөр оролцдог. СУИС-ийн уран бүтээлчид гадаад орнуудад, тоглолт хийдэг, олон улсын фестивалиас шагнал хүртэгсэд цөөнгүй байдаг. СУИС-ийн бүрэлдэхүүнд Соёл, урлаг судлалын хүрээлэн ажилладаг. Соёл, урлаг судлалын хүрээлэнгийн ажилтнууд, СУИС-ийн пхрофессор багш нарын хүчээр нүүдэлчдийн соёлын уламжлал, шинэчлэл, хөгжим, театр, дүрслэх урлагийн хөгжил, соёлын менежмент, маркетингийн асуудлаар судлагааны олон бүтээл туурвив. 2000 онд “Монголын соёлын түүх” 3 боть суурь бүтээл хэвлүүлэв.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын их сургууль  Ангилал:Улаанбаатарын их сургууль Ангилал:Улиастайн их сургууль Ангилал:1957 онд байгуулагдсан
ГАЗ-69
ГАЗ-69 нь 1954 оны 12 сард анхны модел нь гарсан, ГАЗ-67Б моделийн сайжруулсан хувилбар болж Ульяновскт үйлдвэрлэгдэж эхэлсэн автомашин юм.
Цахим холбоос
69 Ангилал:Бартаат замын тэрэг Ангилал:Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Минами Масаюки
Минами Масаюки (南将之, 1941 оны 7 сарын 8 - 2000 оны 4 сарын 7) нь Японы волейболчин, дасгалжуулагч байв. Фүкүока мужийн Фүкүока хотод төрсөн.
Намтар
Минато Фүкүока ИС-ийн дэргэдэх Оохори ахлах сургуулийг төгсөөд 1960 онд Асахи Касэй компанид ажиллах болсон. 196 см өндөртэй тэрээр 1961 онд анх Японы шигшээ багт багтжээ. Шигшээ багтайгаа хамт 1964 оны Токиогийн олимпоос хүрэл, 1968 оны Мехикогийн олимпоос мөнгө, 1972 оны Мюнхений олимпоос алтан медаль хүртэж, медалийн цуглуулгатай болжээ.
Тэрээр амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд чихрийн шижин өвчнөөр өвчилж, 1999 онд гол судасны бүдүүрэл гэсэн оноштойгоор мэс засал хийлгэх зэргээр байнга эмчилгээ хийлгэж байсан ч 2000 оны 4 сарын 7-ны 23:24 цагт Фүкүока хотын нэгэн эмнэлэгт зүрхний шигдээсээр нас нөгчжээ.
Эшлэл
Ангилал:Японы волейболын үндэсний шигшээ багийн тоглогч Ангилал:Японы волейболын дасгалжуулагч Ангилал:Японы олимпын аварга Ангилал:Волейболын олимпын аварга Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1968 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1972 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Японы олимпын оролцогч Ангилал:Фүкүокагийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:1941 онд төрсөн Ангилал:2000 онд өнгөрсөн
Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль
Түүхэн замнал
Монгол Улсын дээд боловсролын анхны байгууллага болсон Монгол улсын их сургууль нь Хүн эмнэлэг, Зоо мал эмнэлэг, Багш нарын гэсэн 3 факультеттайгаар 1942 онд байгуулагджээ. Хүн эмнэлгийн факультет анхны төгсөлтөө 1947 онд хийж, 14 их эмчийг бэлтгэн төгсгөсөн. Анхны 14 эмчийн 9 нь төрөлх сургуульдаа багшилсан байна.
БНМАУ-ын Засгийн газраас тогтоосны дагуу өндөр мэргэжилтэй боловсон хүчин бэлтгэх, үндэсний шинжлэх ухааны чадавхийг дээшлүүлэн, улс орны ирээдүйн хөгжилд дээд сургуулиудын оролцоог нэмэгдүүлэх явдал нэн чухал болж байгааг харгалзан их, дээд сургуулиудыг цаашид сургалт, эрдэм шинжилгээний байгууллага болгох зорилгоор Анагаах ухааны дээд сургуулийг 1991 онд Анагаах ухааны их сургууль, 2003 онд Эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны их сургууль болгон өргөжүүлэн зохион байгуулсан.
ЭМШУИС 2013-2014 оны хичээлийн жилд дэвшүүлсэн “Хариуцлага – чанарын хяналт” уриан дор эрдэм шинжилгээ судалгаа боловсруулалтын ажлын олон улсын хэмжээнд өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэн, шинжлэх ухаан–сургалт-үйлдвэрлэл, үйлчилгээний холбоог бэхжүүлж, эх орны нийгэм эдийн засгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулах зорилтыг тавин ажиллаж байна.
Бүтэц
Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль үүсгэн байгуулагдсан 80 жилийн түүхэндээ Бакалаврийн болон Дипломын 39 мэргэжилээр 56410 эмч, эмнэлэгийн мэргэжилтнүүдийг Монгол улсын эрүүл мэндийн салбарт бэлтгэн гаргаж өөрийн орны эрүүл мэндийн салбарыг дээд боловсролтой боловсон хүчнээр хангахад ихээхэн хувь нэмэр оруулж байна.
АШУҮИС нь
Тус сургуульд өнөөгийн байдлаар өөрийн мэдлийн сургалт, эрдэм шинжилгээний эмнэлгийн үйлчилгээний лаборатори, кабинет 165, 200-аад мянган боть ном бүхий номын сан, 1000 гаруй хүний багтаамжтай спортын танхим, 500 хүний суудалтай Оюутны Соёлын Төв, иж бүрдэлтэй 1700 суудалтай хичээлийн төв байр, 600-аад ортой оюутны байр бүхий сургалт, эрдэм шинжилгээ, эмнэлгийн барилга үйлчилгээ бүхий байгууламж ахуйн хангамжтай ажиллаж байна.
Эрхэм зорилго
Шинжлэх ухаан боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт манлайлагч их сургууль байхад оршино
Бидний үнэт зүйл
Бидний бүтээсэн түүх, оюуны бүтээл, нэр хүнд, эв нэгдэл
Эрдэмд шамдагч, эрүүл чийрэг, эрч хүчтэй оюутан залуус
Бүтээлч манлайлагч манай төгсөгчид
Стратегийн зорилтууд
НЭЭЛТТЭЙ ИХ СУРГУУЛЬ, ШИЛДЭГ ИХ СУРГУУЛЬ, ТОГТВОРТОЙ ИХ СУРГУУЛЬ
Элсүүлэх хөтөлбөрүүд
Дипломын боловсролын түвшин
Бүрэлдэхүүн сургууль
Анагаах Ухааны Сургууль
Био-Анагаахын Сургууль
Ку Сү
150px|left Ку Сү (고수) — Өмнөд Солонгосын жүжигчин.
Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль
Бүрэлдэхүүн сургууль
Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургууль
Ку Сү
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1978 онд төрсөн
Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль
Бүрэлдэхүүн сургууль
Монгол Анагаах Ухааны Олон Улсын Сургууль
Эм Зүйн Сургууль
Нүүр Ам Судлалын Сургууль
Сувилахуйн Сургууль
Эрдмийн Сургууль
Салбар сургууль
Дархан-уул аймаг дахь салбар АУС
Дорноговь аймаг дахь салбар АУС
Эмнэлэг
Монгол-Япон эмнэлэг
Төв Эмнэлэг
Эрхэс сувилал
Баянчандмань сувилал
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын их сургууль Ангилал:1942 онд байгуулагдсан Ангилал:Эрүүл мэнд
Антарктид далайн хав
Антарктид далайн хав (Arctocephalus gazella) нь Arctocephalus буюу Өмнөдийн үслэг далайн хавын төрлийн 9 зүйлийн нэг юм.
Гадаад төрх
Энэ далайн хав нь богино, өргөн хоншоортой ба нас бие гүйцсэн эр нь хар бараандуу өнгөтэй. Эм болон нас бие гүйцээгүй залуу далайн хав нь саарал байна. Зулзага нь хар хүрэн өнгөтэй ба төрөх үедээ хар өнгөтэй байдаг. 1000 зулзага тутамд нэг цайвар шаргал өнгөтэй төрөх нь бий.
Эр нь эмээс биеэр том ба 2 м урт, 91-209 кг жинтэй. Эр антарктид далайн хав 15, эм нь 25 насалдаг аж.
Идэш тэжээл
Голдуу сам хорхой идэх ба зарим үед оцон шувуу барьж иддэг.
Үржил
Үржлийн үед хүчирхэг эр далайн хав хэдэн арван эмэгчинтэй байдаг. 11-12 сард эм далайн хав зулзагалах бөгөөд 4 сартай болтол нь хөхүүлж тэжээдэг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Сэлүүр хөлтөн
Чонь Жи-хёнь
Чонь Жи-хёнь (전지현 ; 1981 онд төрсөн) — Өмнөд Солонгосын нэрт жүжигчин.
Намтар
Жүжигчний жинхэнэ овог нэр нь Ван Жи-хёнь (жи-хёнь - «ухаан» гэсэн утга). 1981 оны 10 сарын 30-нд Өмнөд Солонгос улсын Сөүл хотод төрсөн. Багадаа онгоцны үйлчлэгч болохыг хүсдэг байсан Жи-хёнийг 16 настай байхад загварын мэргэжилтэн гудамжнаа харж уулзан санал тавьснаар Ecole сэтгүүлд зургаа авахуулж урлагт хөл тавьжээ.
Жүжигчин
Чонь Жи-хёнь 1999 онд «Цагаан Валентин» хэмээх кинонд анхныхаа дүрийг бүтээсэн. Харин Samsung My Jet Printer хэмээх сурталчилгаанд тоглосон түүний бүжиг, нүүрний хувирал олны анхаарлыг их татав. 2000 онд «Тэнгис» кинонд тоглосон нь амжилттай байж түүнийг Солонгосын кино одын хэмжээнд алдаршуулжээ.
Куаг Жэ-юнгийн найруулсан «Миний дүрсгүй найз охин» (2001, Ча Тэ-хёньтой хос), «Миний найз охинтой танилц» (2004, Чан Хёгтой хос) хоёр кинонд эршүүд, дүрсгүй дүрийг бүтээсэн нь Чонийг олон улсад таниулсан. 2006 онд Жианна Жун гэсэн өрнийн маягийн нэр зүүсэн ба олон улсын хамтарсан «Сүүлчийн цус сорогч» кинонд гол дүр бүтээсэн.
2010 онд Хятадын жүжигчин Ли Бинбинтэй хамт «Цасан цэцэг ба нууц дэвүүр» УСК-д тоглсон байна. 1999 оны «Хамтдаа жаргалтай» ОАК-наас хойш Чонь Жи-хёнь дандаа уран сайхны кинонд тоглож байсан бөгөөд 2013-2014 онд дахин олон ангит кинонд тоглосон нь «Оддоос ирсэн хайр минь» байв. Ким Сү-хёньтой хослон тоголсон тус киног хүмүүс өргөнөөр үзэж Чонь Жихёнь Пэгсан урлагийн шагнал, SBS телевизийн ОАК-ны шагналаас тус бүр «тэсан» (дээд шан) хүртжээ.
Гэр бүл
thumb|180px|Чонь Жихёнь 2009 онд Чонь Жи-хёнь 2012 онд банкны ажилтан Чуй Жүнь-хёгтой гэрлэсэн. Чуй бол алдарт ханбуг урлагч И Ён-хигийн ач, хувцар загвар бүтээгч И Жон-үгийн хүү юм. 2015 оны 7 сард Чоний зууч агентлаг нь жүжигчнийг жирэмсэн болсныг мэдээлжээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосын загвар өмсөгч Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Японы далайн арслан
Японы далайн арслан (Zalophus japonicus) нь Чихт далайн хав овгийн гишүүн бөгөөд 1950 оны үеэс цөөрсөөр 1974 онд бүрэн устсан болно.
Эр далайн арслан нь 2.4 м урт, 490 кг жинтэй байсан гэгдэх ба эм нь биеэр жижиг 1.8 м урт, 120 кг жинтэй байжээ. Гол идэш тэжээл нь арваалж, наймаалж байв.
Сиднейн олимп
Сиднейн олимп (Sydney 2000 Summer Olympic Games, Millennium Games/Games of the New Millennium, албан ёсоор Games of the XXVII Olympiad) нь 2000 оны есдүгээр сарын 15-наас аравдугаар сарын 1 хүртэл Австралийн Сидней хотноо зохиогдсон 27 дахь удаагийн зуны олимпын наадам. Олимпийн наадам Өмнөд хагаст зохиогдож буй хоёр дахь тохиолдол. Өмнөх нь Австралийн Мельбурн хотод 1956 онд зохиогдсон.
Зохион байгуулах хотыг шийдсэн нь
Сидней хот 1993 оны есдүгээр сарын 23-нд Монакогийн Монте-Карло хотод болсон ОУОХ-ны 101-р чуулган дээр 4 шаттай санал хураалтын дүнд Бээжин, Берлин, Стамбул, Манчестер хотуудаас илүү санал авч сонгогджээ.
Нээлтийн ёслол
right|thumb|2000 оны есдүгээр сарын 15-нд Австрали цэнгэлдэх хүрээлэнд болсон 2000 оны Зуны Олимпын нээлтийн ажиллагаа.
Японы далайн арслан
Цахим холбоос
Ангилал:Сэлүүр хөлтөн Ангилал:Шинэ эринд устсан хөхтөн амьтан
Сиднейн олимп
Нээлтийн ёслол
Нээлтийн ёслолын ажиллагаа нь Австралийн бэлчээрийн мал аж ахуйн уламжлалыг харуулснаар эхэлсэн бөгөөд Австралийн үндэсний дууллыг Хюмэн Нэйчэ хамтлаг эхэлж, дараа нь Жюли Энтони хэмээх дуучин үргэлжлүүлэн дуулсан.
ОУОХ-ны Ерөнхийлөгч Хуан Антонио Самаранчийн эхнэр хүнд өвчтэй байсан тул Олимпын тоглолтод хамт ирж чадаагүй. Харин Австралийн Олимпын аварга усанд сэлэгч, Шинэ Өмнөд Вэльс мужийн парламентын гишүүн Доон Фрэйзер Самаранчийн дэргэд байж, Австралийн соёлын үзүүлбэрийг тайлбарлаж байлаа.
Есдүгээр сарын 16
thumb|250px|2000 оны Зуны Олимпын хамгийн анхны медаль гардуулах ёслолын ажиллагаа. [[Америкийн Нэгдсэн Улсын тамирчин Нэнси Жонсон (голд нь) алт, Солонгосын Чо-Хюн Канг (зүүн) мөнгө, Хятадын Жин Гао (баруун) хүрэл медаль хүртсэн.]]
Тус Олимпын анхны медалийг эмэгтэйчүүдийн хийн урт бууны 10 метрийн зайд гардуулсан бөгөөд энэ төрөлд АНУ-ын тамирчин Нэнси Жонсон түрүүлжээ.
Триатлон буюу гурван төрөлт анх удаа Олимпын тоглолтын хөтөлбөрт орсон бөгөөд энэ өдөр эмэгтэйчүүдийн уралдаан боллоо. Швейцарыг төлөөлсөн Брижитт МакМахон энэ тэмцээнд аваргалж Австралийн хүчтэй тамирчдыг ардаа орхилоо.
Тус Олимпын анхны од нь Ян Торп боллоо. 17 настай Австралийн тамирчин залуу эхлээд 400 м-ийн чөлөөт сэлэлтэд дэлхийн шинэ рекорд амжилт тогтоосныхоо дараа 4 x 100 м буухиа чөлөөт сэлэлтийн тэмцээнд орсон. Багийнхаа сүүлийн гараанд гарсан Торп түрүүлж байсан америкчуудыг гүйцэж, дэлхийн шинэ рекорд тогтоожээ. Эмэгтэйчүүдийн буухиа чөлөөт сэлэлтэд америкчууд Нидерланд, Шведийн багуудын урд орж дэлхийн рекордыг шинэчилсэн.
Самаранч хүнд өвчтэй эхнэр рүүгээ буцан явсан боловч түүнийг ирэхэд эхнэр нь хэдийн өнгөрсөн байлаа. Самаранч Сидней рүү дөрөв хоногийн дараа буцжээ. Энэ хугацаанд Самаранчийн эхнэрийг хүндэтгэсний тэмдэг болгон Олимпын далбааг хагас мандуулсан юм.
Есдүгээр сарын 17
Канадын Саймон Витфийлд эрэгтэйчүүдийн гурван төрөлтөд сүүлийн зуун метрт бусдаасаа тасран гүйж, Олимпын тоглолтын гайхамшигтай ялалтуудын нэгийг авчрав.
Дугуйн уралдаанд Германы тамирчин Роберт Бартко Олимпын шинэ рекорд тогтоосон бол Нидерландын Леонтиен Зийлаард-ван Моорсел эмэгтэйчүүдийн төрөлд дэлхийн рекорд тогтоолоо.
Есдүгээр сарын 18
Австраличуудын хувьд Олимпын тоглолтын энэ өдрийн гол тэмцээн нь 200 м-ийн чөлөөт сэлэлт байв. Голланд эр Пийтер ван ден Хоогенбанд хагас шигшээ тэмцээнд дэлхийн рекордыг эвдэж, Австралийн шинэ баатар Ян Торпоос түрүүлэв. Шигшээ уралдаанд голланд эр хагас шигшээд сэлсэн хугацаагаа давтаж, Торпоос даруй хагас секундын өмнө барианд орлоо.
Зийлаард-ван Моорсел дугуйн хагас шигшээ уралдаанд дэлхийн рекорд тогтоосныхоо дараа шигшээ уралдаанд алтан медаль хүртжээ.
Есдүгээр сарын 23
Залагчгүй дөрвөн сэлүүрт завины уралдаанд Их Британи түрүүлснээр тус багийн гишүүн Стийв Рэдгрэйв таван олимп дараалан алтан медаль хүртлээ.
4 x 100 м-ийн буухиа холимог сэлэлтийн төрөлд АНУ-ын Б.Ж. Бэдфорд, Меган Квонн, Жэнни Томпсон, Дара Торрес нар дэлхийн шинэ дээд амжилт тогтоож, алтан медаль хүртлээ.
Есдүгээр сарын 25
thumb|250px|Хөнгөн атлетикийн тэмцээнээс
Австралийн Кэти Фрийман 400 м-ийн шигшээ уралдаанд түрүүлж, Ямайкын Лоррэйн Грэхэм, Их Британийн Катарин Мерри нарын урд барианд орлоо. Фрийман ийнхүү түрүүлснээр Олимпын түүхэнд анх удаа Олимпын бамбар асаасан тамирчин алтан медаль хүртсэн тохиолдол боллоо.
Есдүгээр сарын 28
Канадын Ерөнхий сайд агсан Пьер Трудо нас барсантай холбогдуулан Канадын тамирчид хүндэтгэл илэрхийлэн Олимпын тосгонд Канадын далбааг хагас мандууллаа (Цагийн зөрөөнөөс шалтгаалан Трудог нас барахад Сиднейд есдүгээр сарын 29 болсон байв). Олимпын үлдсэн өдрүүдэд Канадын далбааг хагас мандуулсан.
Есдүгээр сарын 30
Камерун эрэгтэйчүүдийн хөлбөмбөгийн тэмцээний шигшээ тоглолтод Испанийн багийг хожиж түүхэндээ анх удаа алтан медаль авлаа. Тоглолтын хувь заяа үндсэн болон нэмэлт цаг дууссаны дараа торгуулийн цохилтоор шийдэгдсэн юм.
Аравдугаар сарын 1
thumb|220px|right|Сиднейн боомтын гүүрэн дээрх Олимпын цагаригны өнгүүд. Хаалтын ажиллагаа Кристин Ану өөрийн хит дуу болох "Island Home"-ээ дуулснаар эхлэв. Тэрбээр цэнгэлдэх хүрээлэнгийн голд уугуул үндэстний бүжигчдийн хамт дуугаа дуулсан бөгөөд эргэн тойрон нь хэдэн зуун шүхэр, дэнлүү барьсан хүүхдүүд уугуул үндэстний зүүдний цагийн дүрсийг үүсгэж байв.
Хуан Антонио Самаранч хаалтын үг хэлж, тус Олимпыг урьд хожид байгаагүй шилдэг Олимп болсныг тэмдэглэн хэлэв.
Олимпын сүлд дууг сопрано хоолойт Айвонн Кэнни дуулсан. Тус ёслолын ажиллагаанд мөн Жимми Барнс, INXS, Миднайт Ойл, Кайли Минөүг, Слим Дасти, Кристин Ану, Ники Вэбстэр, Жон Пол Янг, Мэн эт Вөрк, Мельбурны дуучин Ванесса Аморози, Томми Эммануэл, поп хослол Савиж Гарден зэрэг хамтлаг дуучид оролцсон.
Тоглолтыг дараагийн Олимпын хот болох Афинд шилжүүлэх ёслол болж, Сиднейн боомт дээгүүр асар том салют буудан өндөрлөв.
Медаль хүртсэн улсууд
АНУ-ын эрэгтэй 4x400 м-ийн буухиа гүйлтийн багийн гишүүн Антонио Пэттигрю хориотой бодис хэрэглэснээ хүлээсний дараа 2008 оны наймдугаар сарын 2-нд Олон Улсын Олимпын Хороо АНУ-ын багийн алтан медалийг хураав. Шигшээ гүйлтэд оролцсон АНУ-ын багийн дөрвөн гишүүний гурав нь тухайлбал Пэттигрю болон ихэр тамирчид болох Алвин Харрисон, Калвин Харрисон нар болон, урьдчилсан шатны гүйгч Жиром Янг нар бүгд хүч чадал сайжруулах бэлдмэл хэрэглэснээ хүлээсэн буюу ийм бодис хэрэглэсэн нь шинжилгээгээр илэрчээ. Зөвхөн урьдчилсан шатанд гүйсэн Анжело Тэйлор болон дэлхийн рекорд эзэмшигч Майкл Жонсон нар л энэ асуудалд холбогдоогүй байна. Энэ медаль нь Жонсоны хувьд тав дахь алтан медаль байсан бөгөөд тэрбээр Пэттигрюгийн мэдүүлгийг сонсоод мэхлэгдэж, араараа тавиулж, урам хугарсан тул энэ медалийг эргүүлж өгөх гэж байсан хэмээн мэдэгдэв. Энэ тэмцээний алтан медалийн эзэн одоо ч тодроогүй л байна.
Албан ёсны лого
Том лого нь Сиднейн Опера Хаусын (дуурийн театр) дүрсийг агуулсан бол албан ёсны лого нь гүйж буй гүйлтийн тамирчны дүрсийг харуулсан.
Албан ёсны бэлгэдлүүд
2000 оны Зуны Олимпын наадмын албан ёсны бэлгэдлүүд нь:
Хүрэл медалиуд
1991 оны эцэс хүртэл, Австрали 1, 2 центийн зоос хэрэглэж байсан.
1992 онд эдгээр зоосыг гүйлгээнээс гаргаж эхэлжээ. Хүмүүсийг эдгээр зоосоо гүйлгээнд хэрэглэдэг зоосоор сольж авахыг уриалсан байна.
Хураан авсан 1, 2 центийн зоосуудаа хайлуулж, 2000 оны Олимпын тоглолтод зориулж хүрэл медалиуд хийжээ.
Монгол улс Сиднейн олимпод
2000 оны Сиднейн олимпод 20 тамирчин оролцож буудлагын тамирчин Отрядын Гүндэгмаа шагналт байр эзэлж, манай тамирчдын олимпод 1964 онд анх удаа оролцохдоо медаль хүртэж чадаагүй шиг Сиднейгээс ганзага хоосон ирснээр 199 орноос 150 дугаарт орж сүүл мушгигсдын эгнээнд багтжээ.
Гаднын холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:2000 оны спортын арга хэмжээ зуны олимп
Филиппин бүргэд
Филиппин бүргэд (Nisaetus philippensis) нь Харцагынхан овгийн махчин шувуу юм. Зөвхөн Филиппин улсын нутагт амьдардаг ба чийглэг, халуун дулаан ойд нутаглана.
Цахим холбоос
Ангилал:Бүргэдүүд Ангилал:Харцгайнхан
Цахилгаан эсэргүүцэл
Цахилгаан дамжуулагчаар цахилгаан гүйдэл гүйх үед дамжуулагчаас цахилгаан гүйдэлд саад болж буй хэмжигдэхүүнийг цахилгаан эсэргүүцэл гэнэ. Латин цагаан толгойн R үсгээр тэмдэглэдэг. Эсэргүүцлийн урвуу хэмжигдэхүүнийг цахилгаан дамжуулал гэдэг.
Хэт дамжуулагчаас бусад бүх биет цахилгаан эсэргүүцэлтэй байдаг. Нэгэн жигд хөндлөн огтлолын талбайтай биетийн эсэргүүцэл нь түүний цахилгаан эсэргүүцэх чадвар болон уртад шууд пропорциональ, хөндлөн огтлолын талбайд урвуу пропорциональ хамааралтай байдаг:
энд
Цахилгаан эсэргүүцэл нь зарим талаараа механикийн үрэлтийн ойлголттой төстэй байдаг. Цахилгаан эсэргүүцэлийн СИ ситемийн нэгж нь ом бөгөөд түүнийг Ω грек үсгээр товъёолдог. Биеийн эсэргүүцэл нь тухайн биеийн өгөгдсөн хэсгийн потенциалын ялгаварын хувьд түүгээр нэвтрэн өнгөрөх цахилгаан гүйдлийн хэмжээг тодорхойлдог.
Энэхүү харьцааг Омын хууль гэдэг.
Ангилал:Цахилгаан соронзон Ангилал:Физик тоо хэмжээ
ГАЗ-69А
ГАЗ-69А нь ГАЗ-69-с арай жижиг хувилбар юм. 4 хаалга, 5 суудал бүхий даргын суудлын тэрэг.
Цахим холбоос
Ангилал:ГАЗ Ангилал:Бартаат замын тэрэг Ангилал:Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Суудлын автомашины загвар Ангилал:ҮАА-н техник ба зэвсэг
УАЗ-450
Манай Монголчуудад "Пургон" гэж нэршсэн УАЗ-450 нь 1958 онд анхны модел нь үйлдвэрлэгдсэн. Бага оврын 4x4 автобусны цуврал. 1966 оноос УАЗ-452 болон одоог хүртэл үйлдвэрлэгдэж байгаа.
450 Ангилал:Ван (автомашин) Ангилал:Жижиг автобус Ангилал:Пикап Ангилал:Пикап Ангилал:Оросын зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл
Ку А-ра
Ахлах сургуулийнхний хайр дурлал, хөгтэй явдлын тухай өгүүлсэн ОАК болох 2003 оны «Паньульрим» (반올림, Sharp)-д гол дүр бүтээсэн нь Арагийн анхны кино байв. Ку Ара 2006 оны «Цасан ширхэг» (눈꽃, Snow Flower) ОАК-ны гол дүрийг бүтээснээрээ 2007 оны «Пэксан» урлагийн шагналаас шилдэг шинэ эмэгтэй жүжигчин алдрыг хүртжээ. Тэр жилээ Японыхон Монголд ирж бүтээсэн япон хэлээрх «Чингис хаан» кинонд Хуланы дүрийг бүтээсэн нь түүний анхны уран сайхны кино байлаа. Ара ер нь харьцангуй цөөн тооны кинонд тоглосон бөгөөд харин SK Telecom, Elite Uniforms, Etude Cosemetics гэх мэт бараа бүтээгдэхүүний сурталчилгаанд их тоглосон. Бас арваад дууны дүрсэнд оржээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосын загвар өмсөгч Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Жэй-Жэй Окоча
Августин Азука "Жэй-Жэй" Окоча (Augustine Azuka "Jay-Jay" Okocha, 1973 оны 8 сарын 14-нд Энугуд төрсөн) нь Нигерийн хөлбөмбөгчин, довтлох чиглэлийн хагас хамгаалагч юм. Тэрээр Туркийн Супер Лигийн Фенербахче багт тоглож байхдаа "Мухаммет Явуз" гэдэг нэрээр Туркийн иргэншилтэй болсон.
Үзүүлэлт
90||18|||||||||||||||| 63||30|||||||||||||||| 80||12|||||||||||||||| 142||15|||||||||||||||| 41||6|||||||||||||||| 402||80||||||||||||||||
!Нийт||73||14
Гадны холбоос
Ангилал:Нигерийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Туркийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Нигерийн олимпын аварга Ангилал:Нигеричүүд Ангилал:1973 онд төрсөн
Артемий Лебедев
Артемий Андреевич Лебедев (Арте́мий Андре́евич Ле́бедев; 1975 оны 2 сарын 13 - ) нь Оросын Холбооны Улсын дизайнер юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Оросын дизайнерууд
УАЗ-451
4x2 бага оврын автобусын цуврал 1966 оноос УАЗ-451М болон 1982 он хүртэл үйлдвэрлэгдсэн.
Хань Жи-минь
Хань Жи-минь (한지민, хан жи-мин) — Өмнөд Солонгосын эмэгтэй жүжигчин.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1982 онд төрсөн
УАЗ-456
Ангилал:УАЗ Ангилал:Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл
Долоон жилийн дайн
Долоон жилийн дайнд (1756–1763) тухайн үеийн Европын гол гүрнүүд бүгд оролцсон бөгөөд нийтдээ 900,000-1,400,000 хүний амь үрэгджээ. Энэ дайнд 1756-1763 онд болсон Европ ба колонийн бүх дайнуудыг хамруулж үздэг. Тухайлбал Померанийн дайн ба 1754-1763 онд явагдсан Франц-Индианы Дайн энэ дайнд хамрагдаж тооцогддог. Энэ дайнд Прусс, Брауншвайг-Люнебургийн Вант Улс, Их Британийн Нэгдсэн Вант Улсаас (үүний дотор Британийн Хойд Америк дахь колониуд, Британийн Зүүн Энэтхэг компани, Ирланд) бүрдсэн хүчин Австри, Франц (үүний дотор Хойд Америк дахь Францын колони Шинэ Франц, Францын Зүүн Энэтхэг компани), Оросын Хаант Улс, Швед, Саксоны эсрэг дайтсан юм. Португал (Их Британийн талд) ба Испани (Францын талд) улсууд сүүлд дайнд татагдан орсон бөгөөд дайны үеэр төвийг сахисан Нидерландын цэргийн хүчийг Энэтхэгт довтолсон тохиолдол гарч байв.
Дайнаар Франц Хойд Өмнөд Америк дахь колонийн нэг гол гүрний байр сууриа (тухайлбал Франц Хойд Америкийн эх газар дахь эзэмшлийнхээ ихэнх хэсэг, Карибын зарим арлаа алдсан) болон Европ дахь тэргүүлэгч гүрний байр сууриа алдсан. Франц Европ дахь энэхүү байр сууриа Францын хувьсгалаар л сэргээсэн билээ. Харин Их Британи дэлхийд зонхилох колонийн гүрэн болж гарч иржээ. Францын Тэнгисийн цэргийн хүчин бүрмөсөн сүйдсэн бөгөөд сүүлд Тэнгисийн цэргийн хүчнийг дахин сэргээх өргөн далайцтай хөтөлбөрийг Испанийн флоттой хослуулж байж Британийн Эзэн хааны тэнгисийн цэргийн хүчний далай дахь ноёрхолд аюул занал учруулсан билээ. Ертөнцийн нөгөө талд Британийн Зүүн Энэтхэг компани Энэтхэгийн дотор хамгийн хүчтэй байр суурийг эзэлсэн бөгөөд яваандаа Энэтхэгийг Британийн Эзэнт Улсын "Эзэн хааны титэм дэх эрдэнэсийн чулуу" болгосон юм. Энэ дайныг Винстон Черчилль анхны "дэлхийн дайн" гэж тодорхойлсон. Учир нь энэ дайнд оролцогчид нь Европын улсууд буюу тэдний гадаад дахь колониуд байсан хэдий ч хүн төрөлхтний түүхэнд дэлхий даяар явагдсан анхны дайн байлаа. Энэ дайн нь нэг талаар хөгжиж буй эзэнт улсуудыг оролцуулсан Англи-Францын дайн байсан ч гэсэн XVIII зууны Хоёрдахь зуун жилийн дайны хамгийн чухал нэг үе шат болсон юм. Дайн анх Прүссийн Агуу Фрийдрих Саксоныг дайлснаар эхэлсэн түүхтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:18-р зууны дайн Ангилал:Колоничлолын дайн Ангилал:Британийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Францын дайн Ангилал:Австрийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Оросын Хаант Улсын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Пруссийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Хабсбургийн эзэнт улс Ангилал:Шведийн дайн Ангилал:1750-д он Ангилал:1760-д он Ангилал:18-р зууны Германы түүх Ангилал:Фридрих II (Пруссийн хаан) Ангилал:1756 оны зөрчилдөөн Ангилал:1757 оны зөрчилдөөн Ангилал:1758 оны зөрчилдөөн Ангилал:1759 оны зөрчилдөөн Ангилал:1760 оны зөрчилдөөн Ангилал:1761 оны зөрчилдөөн Ангилал:1762 оны зөрчилдөөн Ангилал:1763 оны зөрчилдөөн
Райан Гиггз
Райан Жозеф ГиггзOBE (Ryan Joseph Giggs, 1973 оны арваннэгдүгээр сарын 29-нд төрсөн) нь Уэльсийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Манчестер Юнайтед багтай бүхий л амьдралаа холбосон домогт тоглогч юм.
Ертөнц
Ертөнц (Монгол: Йиртинчү; Төвөд: Жиктэн) гэж энгийнээр бидний оршин буй дэлхийг, цаашилбал дэлхий дэх хүн, адгуус, аливаа зүйлсийг тодорхой шинжээр нь нийтэд нь хамтатгахад түгээмэл хэрэглэгддэг үг юм. Мөн орчлонгийн зарим хэсгийг нэрлэхэд хэрэглэгддэг.
Райан Гиггз
Гиггз сүүлийн 20 жилд зохиогдсон дотоодын болон тив хоорондын томоохон тэмцээнүүдэд бүгдэд нь оролцсон тул түүнтэйгээ хамтатгаад УЕФА Аваргуудын Лигийн 11 улирлын тэмцээнд оролцсон анхны тоглогч болсоныг нь үнэлэн «Мэргэжлийн хөлбөмбөгчдийн холбооноос» 2007 онд түүнийг «зууны шилдэг багийн бүрэлдэхүүнд» нэрлэсэн юм. Юнайтедийн бүрэлдэхүүнд лигт 11 түрүүлсэнээс гадна «Лигийн цомд» гурвантаа түрүүлсэн гэх амжилтаараа мөн л түүхэн амжилтын эзэн болсон юм. 2008 оны тавдугаар сарын 21-нд болсон 2008 оны УЕФА Аваргуудын Лигийн шигшээ тоглолтын үеэр Гиггз сэр Бобби Чарльтоны Манчестер Юнайтедийн бүрэлдэхүүнд хийсэн 758 гарааны тоог давж байв.
Ертөнц
Нэмэр
Ангилал:Байгалийн гүн ухаан Ангилал:Метафизик Ангилал:Шашны гүн ухаан Ангилал:Эсхатологи
Райан Гиггз
Тэрээр Уэльсийн шигшээ багт 1991-2007 оны хооронд тоглож байсан бөгөөд 2007 оны зургаадугаар сарын 2-нд зодог тайлж шигшээ багаасаа хамгийн эрт зодог тайлсан тоглогчоор нэрлэгдэж байсан гэх мэт Гиггзтэй холбоотой бахархмаар болон сонин содон амжилтууд, үзүүлэлтүүд олон бий.
Олон улсын гоолууд
thumb|upright|left|Райан Гиггз, 2006 он thumb|left|Гиггз [[Манчестер Сити багийн эсрэг тоглолтонд, 2008 оны хоёрдугаар сар.]]
Үзүүлэлтүүд
2011 оны нэгдүгээр сарын 16-ны байдлаар
thumb|Right|Гиггз [[Уэльсийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг|Уэльсийн шигшээг ахлан Бразилийн шигшээн эсрэг тоглох гэж буй нь, 2006 оны есдүгээр сар.]]
Холбоос
Ангилал:1973 онд төрсөн Ангилал:Уэльсийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Уэльсчүүд
Цахилгаан орон
Физикийн шинжлэх ухаанд цахилгаан цэнэгийн эргэн тойрон дахь орон зай нь эсвэл хугацаанаас хамааран өөрчлөгдөх соронзон ороны орчин нь цахилгаан орон гэж нэрлэгддэг шинж чанарыг агуулж байдаг. Энэхүү цахилгаан орон нь бусад цахилгаан цэнэгтэй биеүүдэд хүчний үйлчлэл үзүүлдэг. Цахилгаан ороны ойлголтыг Майкл Фарадей гэдэг физикч физикийн шинжлэх ухаанд оруулж ирсэн.
Цахилгаан орон нь ньютон/кулон (N C−1) гэсэн СИ системийн нэгжээр илэрхийлэгдэх вектор орон бөгөөд мөн вольт/метрээр (V m−1) тодорхойлогддог. Аливаа цэг дээрх ороны чиглэлийг тухайн цэг дээр байрлуулсан эерэг туршуул цэнэг дээр үйлчлэх хүчний чиглэлээр тодорхойлдог. Цахилгаан орны хүчлэгийг тухайн цэг дээрх цахилгаан цэнэгт үйлчлэх хүчийг тэр цэнэгийн хэмжээнд харьцуулсан харьцаагаар тодорхойлж болно. Цахилгаан орон нь ороны эрчимийн квадратаас хамаарсан энергийн нягт бүхий цахилгаан энергитэй байдаг.
Хөдөлж буй цэнэг нь дан ганц цахилгаан орон үүсгэхгүй мөн соронзон оронг үүсгэдэг бөгөөд ерөнхийлөн авч үзвэл цахилгаан болон соронзон оронууд нь бүрэн салангид үзэгдлүүд биш юм. Тухайлбал ямар нэгэн ажиглагч зөвхөн цахилгаан оронг тэмдэглэж авлаа гэхэд өөр тоололын систем дэхь ажиглагч цахилгаан орон болон соронзон орон хоюуланг нь хүлээж авах жишээтэй. Ийм учираас "цахилгаан соронзон" эсвэл "цахилгаан соронзон орон" гэж ярьдаг. Квант механикт цахилгаан соронзон ороны өөрчлөлтийг фотон гэдэг бөгөөд фотоны энерги нь квантчлагддаг.
Тодорхойлолт
Цахилгаан орон дахь хөдөлгөөнгүй цэнэгтэй эгэл бөөмд түүний цэнэгээс нь шууд хамаарсан хүч үйлчилдэг. Цэнэг болон хүч хоёрын хамааралын хувьд цахилгаан орон тогтмол байна:
энд \mathbf{F} нь эгэл бөөмд үзүүлж буй цахилгаан ороны үйлчлэлийн хүч, q нь түүний цэнэг бөгөөд \mathbf{E} нь эгэл бөөмийн оршин буй цахилгаан орны хүчлэг юм.
Энэ хамаарал нь зөвхөн цэнэг хөдөлгөөнгүй байхад хүчинтэйг санах хэрэгтэй. Бусад үед харилцан үйлчлэлийн хүч нь илүү ерөнхий томьёолол болох Лоренцийн хүчний тэгшитгэлээр тодорхойлогдоно.
Дээрх тэгшитгэл нь зөвхөн хөдөлгөөнгүй цэнэгүүд орших цахилгаан орныг тодорхойлж буй юм. Ийм учираас физикчид туршуул цэнэг гэдэг ойлголтыг хэрэглэдэг. Тухайн цэг дээрх цахилгаан орныг хэмжихийн тулд жижиг "туршуул цэнэгийг" байрлуулж түүнд үйлчлэх хүчийг хэмжиж улмаар цахилгаан орныг нь дээрх тэгшитгэлийн дагуу тооцоолж олдог.
Тодорхойлолтын дагуу цахилгаан ороны чиглэлийн түүний эерэг цэнэгт үзүүлэх хүчний чиглэлийн дагуу харин сөрөг цэнэгийн хувьд түүнд үйлчлэх хүчний эсрэг чиглэлд байна. Ижил цэнэгүүд түлхэлцдэг, эсрэг цэнэгүүд таталцдаг учир эерэг цэнэгүүдээс үүсч буй цахилгаан орон нь тэдгээрээс цацарсан чиглэлд байдаг бол сөрөг цэнэгүүдийн хувьд тэдгээрлүү орсон чиглэлд байдаг.
Кулоны хууль
энд
Кулоны хууль нь үнэндээ Гауссын хуулийн тухайн тохиолдол бөгөөд энэ нь орон зай дахь цахилгаан цэнэгүүдийн тархалт болон тэдгээрээс үүсэх цахилгаан ороныг ерөнхий байдлаар харуулсан хууль юм. Гауссын хууль нь цахилгаан соронзонгийн тухай дөрвөн хуулийг багтаасан Максвеллийн тэгшитгэлүүдийн нэг нь юм.
Шинж чанар (цахилгаан статик)
300px|thumb|right|Эерэг (улаан) болон сөрөг (ногоон) цэнэгүүдийн эргэн тойрон дахь цахилгаан ороны зураглал. Дээрх тэгшитгэл (1) ёсоор цахилгаан орон нь байрлалаас хамаардаг. Аливаан нэг цэнэгийн үүсгэж буй цахилгаан орон нь тэрхүү цэнэг хүртэлх зайн квадратаас урвуу хамаардаг.
Цахилгаан орон нь суперпозицын зарчимд захирагдана. Хэрэв нэгээс илүү цэнэг буй тохиолдолд дурын цэг дээрх нийлбэр цахилгаан орон нь цэнэг бүрийн дангаараа буй тохиолдолд үүсгэх цахилгаан оронуудын вектор нийлбэртэй ίίίтэнцүү байна.
Хэрэв энэ зарчимыг хязгааргүй олон маш жижиг цэнэгийн элементүүдийн хувьд өргөтгөвөл дараах томъёо гарна:
энд
Ангилал:Цахилгаан соронзон
Цахилгаан гитар
Цахилгаан гитар (мөн Э-Гитар, Электро-Гитар гэж нэрлэнэ) нь цахилгааны дуу бичлэгт зориулан хөгжүүлсэн гитар юм. Цахилгаан гитарыг акустик гитартай харьцуулбал дуугарах чавxдасны хэлбэлзлийг байнга өсгөгчөөр өсгөх шаардлагатайгаараа ялгаатай.
Цахим холбоос
Ангилал:Гитарын төрөл Ангилал:Электрофон
Хуан Жон-ым
Хуан Жон-ым (황정음 ~ [хуан жон ым]) — Өмнөд Солонгосын жүжигчин.
Хишигбатын Эрдэнэт-Од
Хишигбатын Эрдэнэт-Од ( төрсөн) нь Монголын жүдо, самбо бөхийн тамирчин. Монгол Улсын Гавьяат Тамирчин. 2008 онд зодог тайлсан. Одоо жүдогийн эмэгтэйчүүдийн үндэсний шигшээ багийн дасгалжуулагчаар ажиллаж байгаа. 2009 оны 6 сарын 1-нд охин төрүүлжээ.
Жүдо бөх
1992, 2000, 2004, 2008 оны зуны олимпод оролцсон. Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальт (2005), Азийн наадмын аварга (1998), Азийн аварга (2001)
Самбо бөх
Дэлхийн 5 удаагийн аварга
Эшлэл
Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:Монголын жүдогийн дасгалжуулагч Ангилал:Жүдогийн азийн наадмын аварга Ангилал:Жүдогийн азийн аварга Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин Ангилал:Монголчууд Ангилал:1975 онд төрсөн
Аквины Фома
Гэгээн Аквины Фома 1225 онд Италид тɵрсɵн. 1274 oны 3-р сарын 7-нд нас нɵгчсɵн. Тэрбээр Италийн харъяат Доминакан дахь Ромын Католик сүмийн санваартан байсан.
Ангилал:Христийн шашин
Чан Гынь-сог
Чан Гынь-со́г (үүнээс гадна Чан Гын-со́к гэж бичиж болно, солонгосоор 장근석, дуудлага нь [чанъ-гэнь соог], англи латин үсгээр хэвшсэн нь Jang Keun/Geun Suk, оросоор Чан/Чжан Гын Сок) — Өмнөд Солонгосын жүжигчин, дуучин.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
УАЗ-469
УАЗ-469 ба УАЗ-3151 нь ЗХУ-ын Ульяновын автомашины үйлдвэрийн, туулах чавдар өндөр, ачаа болон суудлын зориулалт бүхий автомашин. ГАЗ-69-ийн сайжруулсан хувилбар. Манай монголчуудын хайр хүндэтгэлийг хүлээсэн төмөр хүлэг.
Уаз бол бартаат замд, байлдааны нөхцөлд гайхамшигтай тооцоологдсон машин боловч донсолгоо маш хүчтэй нөлөөлдөг тул япончууд уг машинд сууж үзээд, "Даанч хүн суудгийг нь мартжээ" гэж хэлсэн гэх онигоо бий.
Түүх
Оросууд болон дэлхий дахинд "Орос хүч" хэмээн нэрлэгдсэн УАЗ-469-н анхны хувилбар нь 1962 онд зохиогдсон байна.
ЗХУ болон Варшавын хэлэлцээрийн орнууд 1970-аад оны дунд үеэс эхлэн өмнөх хувилбар болох ГАЗ-69-ийг халж, командын үндсэн машинаар зэвсэглэлд авч эхлэсэн. УАЗ-469 болон УАЗ-469Б машинуудыг цуврал байдлаар 1972 оны 12 сараас эхлэн үйлдвэрлэж эхлэсэн боловч өмнө нь 1964 оноос эхлэн туршилтын журмаар үйлдвэрлэж байсан. 1985 оноос эхлэн шинэчлэн сайжруулж, үйлдвэрийн индекс дугаарыг УАЗ-3151 болгож өөрчилсөн загварын үйлдвэрлэл эхлэсэн. Улмаар 2003 онд ОХУ-ын дотоод хэрэглээнд зориулж шинэчилсэн УАЗ-315195 Хантер загварын үйлдвэрлэлттэй холбогдуулан 3151 редуктортай болон гадаад экспортод зориулсан хувилбараар хязгаарлагдсан.
2010 оны 4-р сард Эх орны дайны ялалтын 65 жилийн ойд зориулан, марктингийн бодлого бүхий УАЗ-469 (үйлдвэрийн индекс УАЗ-315196) 5000 ширхэгийг үйлдвэрлэв
2010 онд ОХУ-ын Батлан хамгаалах яам цаашид УАЗ-3151 худалдан авахгүй гэдгээ мэдэгджээ.
Сүүлийн үеийн Хантер нь их сайн болсон. Бусад компаниудыг бодвол жил бүр олон олон шинэ загвар гаргаад байдаггүй ч нэг гаргасан загвар нь маш сайн болсон байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Бартаат замын тэрэг Ангилал:Суудлын автомашины загвар Ангилал:УАЗ Ангилал:Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Цагдаагийн тээврийн хэрэгсэл
Соронзон урсгал
Соронзон урсгал нь соронзон орны далайц болон хүчлэгийг тооцож соронзонгийн хэмжээг илэрхийлэх физик хэмжигдэхүүн бөгөөд түүнийг грек үсэг Φ-ээр (фи) товъёолдог. Соронзон урсгалын СИ системийн нэгж нь вебер (Вб) бөгөөд соронзон орны нэгж нь вебер/метр буюу тесла болно.
Ангилал:Цахилгааны тоо хэмжээ Ангилал:Соронзон чанар Ангилал:Физик тоо хэмжээний төрөл
ГАЗ-ГЛ1
ГАЗ-ГЛ1 нь ГАЗ-М1-н хурдны машин болгон өөрчилсөн хувилбар юм.
Мөн үзэх
Ангилал:ГАЗ Ангилал:Суудлын автомашины загвар Ангилал:Спорт загварын автомашин
ГАЗ-М1
thumb ГАЗ-М1 нь 1935 оноос 1943 оны хооронд ГАЗ (Горькoвский автомобильный завод) үйлдвэрт 62888 ширхэг үйлдвэрлэгдсэн автомашин юм. Оросуудад "Эмка" хэмээн нэршсэн.
ГАЗ-М1 дээр суурилан бүтээгдсэн машинууд
Ангилал:ГАЗ Ангилал:Суудлын автомашины загвар Ангилал:Дунд ангиллын автомашин Ангилал:Комбилимузин
Өрсөлдөөний хууль
Өрсөлдөөний хууль (Англиар "competition law") гэдэг нь зах зээл дэх өрсөлдөөнийг аливаа аж ахуйн нэгж шударга бус арга барил ашиглан аль эсхүл элдэв янзын хууль бус үйлдэл гарган алдагдуулж, зах зээл дэх өрсөлдөөнийг бүрмөсөн сүйтгэхээс сэргийлэхэд чиглэсэн эрх зүйн зохицуулалт юм. Өрсөлдөөний тухай хууль нь биет болон биет бус өмчийн аль алийг нь хамруулдаг бөгөөд биет бус өмч нь өнөө цаг үед улам чухал ач холбогдолтой болж байна. Учир нь орчин цаг үед дийлэнх компаниудын үр дүнтэй үйл ажиллагаа патент, зохиогчийн эрх, барааны тэмдэг болон худалдааны нууц гэх мэт оюуны өмчийн төрлөөс улам хамааралтай болж байгаа юм. Аж ахуйн нэгжүүдийн хооронд өрнөсөн яриа хэлцэл, байгуулсан гэрээ хэлэлцээр болон бусад төрлийн тохиролцоо нь олон нийтийн буюу хэрэглэгчдийн ашиг сонирхолд нийцэхгүй байх тохиолдлууд гардаг учраас өрсөлдөөний тухай хууль нь асар хэрэгтэй эрх зүйн зохицуулалтад тооцогддог.
Өрсөлдөөний тухай хуулийг АНУ-д трастын эсрэг хууль, Хятад болон Орос улсуудад монополийн эсрэг хууль, харин Европт өрсөлдөөний хууль болон трастын эсрэг хууль гэсэн нэр томьёогоор явдаг байна.
Өрсөлдөөний хуулийн үндсэн зорилго нь аливаа бизнес аж ахуйн нэгж зах зээлд шударгаар өрсөлдөн үйл ажиллагаа явуулж байгааг хангахаас гадна, бизнес эрхлэгчид болон худалдан авагчдын ашиг сонирхлыг тэнцвэржүүлэхэд чиглэдэг. Өөрөөр хэлбэл тухайн хууль тогтоомж нь бизнесийн ашиг орлогыг дээд зэргээр нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ олон нийтийн хангалуун байдлыг хангаж, зах зээлийг нэгтгэх зорилготой.
Үндсэн ойлголтууд
Бизнес аж ахуйн нэгжийн тухай ойлголтыг авч үзвэл, тухайн ойлголт нь "хувь хүнийг", "хуулийн этгээд" болон "бусад зах зээлд нөлөөлөх боломжтой байгууллагууд"-ыг хамруулдаг. Аливаа зах зээлд хувь хүмүүс, хуулийн этгээд болон бусад бие даасан байгууллагууд үйл ажиллагаа явуулан хоорондоо тодорхой нэг байдлаар харилцаж, өрсөлддөг. Тиймээс тэдний хийж буй үйлдэл ямар нэгэн байдлаар нийгмийн хангалуун байдалд хор уршиг учруулж, хэрэглэгчдийн ашиг сонирхолд сөргөөр нөлөөлөх боломжтой байдаг тул бизнес аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг хянах шаардлагатай. Харин энэ боломжийг чухам өрсөлдөөний тухай хууль л олгодог.
Хэрэгжүүлэх арга зам
Зах зээл дахь өрсөлдөөнийг хэд хэдэн арга замаар гажуудуулах боломжтой. Үүнд (1) бизнес аж ахуйн нэгжүүд хоорондоо хуйвалдах (хоёр болон олон талын гэрээ байгуулан хуйвалдах); (2) зах зээлд давамгай байр суурьтай аж ахуй эрхлэгч дангаараа зах зээлд ноёрхох үйл ажиллагаа явуулах (ноёлох үйл ажиллагаа явуулах) болон (3) бизнес эрхлэгчид компаниа нэгтгэх замаар зах зээлд давамгай байдлыг бий болгох (зах зээлийн төвлөрөл бий болгох) ажлууд багтана. Үүнээс гадна төр зарим тохиолдолд аль нэг бизнес аж ахуйн нэгжид хэтэрхий их дэмжлэг үзүүлснээр зах зээлийн өрсөлдөөнийг үгүй хийх муу туршлага бий.
Хуйвалдаан (хоёр болон олон талын гэрээ байгуулах)
Шотландын нэрт эдийн засагч, гүн ухаантан болон соён гэгээрүүлэгч Адам Смит өөрийн бичсэн Улс үндэстний баялаг хэмээх номондоо, "Нэг төрлийн худалдаа эрхэлдэг хүмүүс хоорондоо уулзах нь ховор, наргиж цэнгэж, зугаацахдаа хүртэл, гэхдээ тэд уулзсан тохиолдолд ямар нэгэн байдлаар олон нийтийн эсрэг хуйвалдаж яриагаа төгсдөг аль эсхүл бараа бүтээгдэхүүний үнийг өсгөж" хэмээн өгүүлсэн байдаг. Энэ зарчмын дагуу өрсөлдөөний тухай хууль нь нэг төрлийн зах зээлд үйл ажиллагаа явуулдаг өрсөлдөгчдийг хоорондоо гэрээ байгуулан бараа бүтээгдэхүүний үнийг тодорхой хэмжээнд тогтоон барихыг ямагт эсэргүүцдэг. Бараа бүтээгдэхүүний үнийг тогтоохоос гадна, өрсөлдөгчид ханган нийлүүлэлтийн хэмжээг хоорондоо тохиролцон хязгаарлаж, мөн зах зээлийг хуваалцдаг. Эдгээрх нь бас хуйвалдааны төрөл.
Ноёлох үйл ажиллагаа
Зах зээлд давамгай байр суурь эзэлсэн аж ахуй эрхлэгч тухайн зах зээлийн тоглох дүрмийг дангаараа тогтоодог. Тэд өөрсдийн давамгай байр суурийг ашиглан бусад өрсөлдөгчдийг зах зээлд шинээр гарч ирэх нөхцөлийг хаан боогдуулж аль эсхүл зах зээлд өрсөлдөж буй харьцангуй жижиг аж ахуйн нэгжүүдийг шахан гаргах зорилгоор бараа бүтээгдэхүүний тоо, хэмжээ болон үнэ зэргийг хязгаарлаж эхэлдэг. Өрсөлдөгчдийг устгаж, ямар ч өрсөлдөөнгүй болсноор монополь компаниуд хэрэглэгчдийн ашиг сонирхлыг уландаа гишгэж, хэт өндөр үнэ санал болгох аль эсхүл хэт чанаргүй бүтээгдэхүүнийг худалдан авагчдад шахах аюул бий.
Гэхдээ зарим тохиолдолд компаниуд шударгаар өрсөлдөн өөрсдийн байр суурийг бататгаж, зах зээлд ноёрхож давамгай байдлыг бий болгож чаддаг. Жишээлбэл илүү чанартай бүтээгдэхүүн үйлчилгээ санал болгосноор худалдан авагчдыг татах. Гол нь өрсөлдөөний тухай хууль нь иймэрхүү төрлийн шударга үйл ажиллагааг бус дээр дурдсан шударга бус, өрсөлдөөнийг үгүй хийсэн дадал зуршлыг хориглоход чиглэдэг. Улс орнууд давамгай байр суурьтай аж ахуй эрхлэгчдийг өөр өөрсдийн боловсруулсан шалгуураар тогтоож, үйл ажиллагааг нь хянан зохицуулдаг. Ихэнх улс орнууд зах зээлд эзэлж буй хувийг үндсэн шалгуур болгодог.
Зах зээлийн төвлөрөл
Нэг зах зээлд өрсөлдөж буй бизнес эрхлэгчид өөрсдийн компанийг бусадтай нэгтгэх замаар монополь тогтоох аль эсхүл давамгай байр суурийг олж авах тохиолдол бий. Тиймээс улс орон бүр өөрсдийн хууль тогтоомжоор зах зээлийн төвлөрлийг хянах алба нэгжтэй байдаг. Нэгдэж буй компаниуд чухам зах зээлийн хэдэн хувийг эзлэхэд хүрч байна гэдэг нь маш чухал шалгуур үзүүлэлт. Монгол Улсын хэмжээнд зах зээлийн гуравны нэгийг эзэлсэн тохиолдолд давамгай байдалтай аж ахуй эрхлэгч гэж тооцдог байна.