cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Намхайдоржийн Баярмаа
Баярмаа 2004 оны Афины олимпод хүндийн өргөлтийн эмэгтэйчүүдийн 58 кг төрөлд нийлбэр дүнгээр 195 кг өргөн 14 дүгээр байрт орж байсан бол 2008 оны Бээжингийн олимпод жин өгсөн хүндийн өргөлтийн эмэгтэйчүүдийн 63 кг төрөлд нийлбэр дүнгээр 213 кг өргөн 10 дугаар байрт орсон.
Ангилал:Монголын хүндийн өргөгч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:Сэргээш Монголд Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хүндийн өргөлтөд Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1978 онд төрсөн
SAP
SAP AG (isin: DE0007164600, fwb: SAP) нь Германы софтвэйрийн компани бөгөөд бизнес үйл ажиллагаа, хэрэглэгчтэй харилцах үйл ажиллагааг удирддаг энтерпрайс софтвэйруудыг үйлдвэрлэдэг. Төв нь Баден-Вюртемберг мужийн Валлдорф хотод байдаг тус компани дэлхий даяар маш олон салбартай, энтерпрайс хэрэглээний програмын зах зээлийн тэргүүлэх компани.
Түүх
1972 оны 6 сард Германы Баден-Вюртемберг мужийн Вайнхаймд IBM-ийн инженер Дитмар Хопп, Ханс-Вэрнэр Хэктор, Хассо Платтнэр, Клаус Чира, Клаус Вэллэнройтэр нар анх үндэслэн байгуулсан бөгөөд SAP нь компютерийн систем, программ хангамж, нэгдсэн мэдээллийн баазын тусламжтай байгууллагын үйл ажиллагааг хялбаршуулах нэгтгэх утгаараа Systeme, Anwendungen und Produkte in der Datenverarbeitung буюу (Systems, Applications and Products in Data Processing) өгөгдлийн боловсруулалтад систем шинжилгээ хийх гэсэн Герман үгнээс гаралтай.
Эшлэл
Ангилал:Германы аж ахуйн нэгж Ангилал:Маркийн нэр С Ангилал:1972 онд байгуулагдсан
Марк Хьюз
Лесли Марк Хьюз (Leslie Mark Hughes, 1963 оны арваннэгдүгээр сарын 1-нд Уэльс улсын Рексем хотын Руабон тосгонд төрсөн) буюу Спарки хочит Марк Хьюз нь Уэльсийн хөлбөмбөгийн шигшээ багийн тоглогч асан, Фулхэм багийн дасгалжуулагч (менежер) юм. Тэрээр Английн «Манчестер Юнайтед» багийн өсвөрийн багаас хөлбөмбөгийн тоглогчийн замналаа эхлүүлсэн байх ба Испанийн «Барселона», Германы «Бавариа Мюнхен», Английн «Челси», «Саутхэмптон», «Эвертон» болон «Блэкберн Роверс» багуудад тус тус тоглож байсан 1980-аад оны эхнээс 90-ээд дунд үе хүртэлх хугацааны хөлбөмбөгийн ертөнцийн шилдэг довтлогч нарын нэг байсан билээ. Тоглогчийн замналаа өндөрлүүлээд Хьюз дасгалжуулалтын албанд хүчин зүтгэж буй. Түүний удирлаган дор Уэльсийн шигшээ, Блэкберн Роверс болон Манчестер Сити багууд бэлтгэгдэж байсан бол өдгөө Премьер лигт хүч үзэж Фулхэм (2009 оны долоодугаар сарын 29-нээс) баг түүний удирдлаган дор тоглож буй.
Тоглогчийн замнал
560||153|||||||||||||||| 28||4||2||0||colspan="2"|-||7||1||37||5 18||6|||||||||||||||| 606||163||||||||||||||||
Холбоос
Ангилал:1963 онд төрсөн Ангилал:Уэльсийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Уэльсийн хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Премьер лигийн дасгалжуулагч
1969 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
1969 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн (1969 World Judo Championships) нь жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах 6 дахь удаагийн тэмцээн бөгөөд Мексикийн нийслэл Мехико хотод 1969 оны 10 сарын 23-наас 25-нд зохиогджээ.
Медалийн жагсаалт
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Ерөө сум
Ерөө нь Сэлэнгэ аймгийн сум юм. Сумын төвөөс зүүн урагш 66 км зайд Бугант тосгон оршино. Ерөө сумын төвийг Тавин гэдэг.
Газар зүй
Сэлэнгэ аймгийн Ерөө сум нь баруун урд хэсгээрээ Сэлэнгэ аймгийн Зүүнхараа, урд хэсгээрээ Төв аймгийн Мөнгөнморьт сумтай, зүүн урд хэсгээрээ Хэнтий аймаг, зүүн хэсгээрээ Орос улстай, хойд талаараа Хүдэр, Алтанбулаг сумдтай, баруун талаараа Дархан-Уул, болон Жавхлант сумтай хиллэн оршдог.
Хүмүүс
Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Ван Ифү
Ван Ифү (Ван Ифу; хятадаар 王义夫 - wáng yìfū; 1960 оны 12 сарын 4-нд Ляонин мужийн Ляоян хотод төрсөн) — Буудлагын түүхэнд хамгийн олон буюу олимпийн зургаа, түүн дотроо хоёр алтан медальтай, Хятадын гар бууч.
Ангилал:Хятадын буудлагын тамирчин Ангилал:Хятадын олимпын аварга Ангилал:Хятадын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Хятадын олимпын хүрэл медальтан
Bee Train
Bee Train PRODUCTION, Inc. (ビィートレイン株式会社), бол анимэ зохион бүтээдгээрээ алдартай, 1997 оны 7 сарын 5-нд Машимо Ко-Ичигийн байгуулсан, Японы томоохон корпораци юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Японы аж ахуйн нэгж Ангилал:Анимэ
Жей Жей Редик
Жонатан Клей "Жей Жей" Редик (Jonathan Clay "J. J." Redick, 19884 оны зургаадугаар сарын 24-нд Теннесси мужийн Куквилл хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн Лос Анжелес Клипперс багийн довтлогч хамгаалагч юм. Техас дахь коллежийн багаас 2006 оны драфтын №11 Реддик Орландо Мэжик (2006—2013) багт элсэж байв.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн довтлогч-хамгаалагч Ангилал:Лос Анжелес Клипперс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Жавхлант сум
Жавхлант нь Сэлэнгэ аймгийн сум юм.
Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Захчин
Захчин хэмээх нэр нь утгын хувьд тэдний гүйцэтгэж байсан алба үүргийг нь илтгэдэг. Тэд нутгийн зах хязгаарт сууж байсан бөгөөд тэрхүү зах хязгаарыг тэмдэглэсэн “зах” гэдэг үгийн үндсэнд ажил мэргэжлийг заадаг “чин” дагавар залгаж захчин нэр үүссэн байна.
XYIII зууны эхэн үед захчинууд Зүүнгарын хаант улсаас Киргиз, Дундад азийн Хотон, Уйгар угсааны зарим улс, Халхтай савладаг нутгийн дагуу Тэнгэр уулын ар, Эрээн хавирга, Их жултас, Бага жултас, Булингар гол, Өрүнгэ, Булган, Чингэл гол, Цагаан тохой зэрэг газраар цувран сууж улсынхаа зүүн өмнө, зүүн зүгийн хилийг харгалзан сахиж байв. Тэд улсынхаа хил хязгаарыг хамгаалан сахих үүрэг гүйцэтгэхийн зэрэгцээ жил бүрийн өвөл ан агнаж улсад ангийн махаар алба өргөдөг байв. Бас Зүүнгарын хаант улсын хүрээ хийдэд шавилан суусан лам нарын хүнсэнд зориулж нэг жил өнжөөд мал нийлүүлэхийн сацуу Зүүн гарын хаант улс цэрэг хөдөлгөн дайтах, Төвд зэрэг харь улсад элч төлөөлөгч илгээх үед захчин нараас нэмэгдэл алба татдаг байсан аж.
Сэлэнгэ-Дагуурын соёл
Нэмж унших
Ангилал:Монголын археологи Ангилал:Нэн эртний Монгол
Захчин
Захчингууд 1754 онд Манжид эзлэгдэж Халхын засагт хан аймгийн гүн Цэдэнжавын харъяанд хэсэг зуур захирагдаж явсан байна. Тэднийг Зайлганы газар түр суулгаж байгаад 1756 онд Зэрэг, Шар хулс зэрэг газар нутаглуулжээ. Улмаар 1759 онд тэдэнд нутаг олгож Байтаг, Хавтаг хавьд нутаглуулсан байна. Гэвч удалгүй газрын ойрыг харгалзаж, 1777 оноос Захчиныг Ховдын манж сайдын мэдэлд захиргасан байна.
1777 онд гүн Жамцан нас барсан бөгөөд 1778 онд Захчинаас Мамудын язгуурын албат 30 гаруй өрхийг таслан хондого сум зохион, Жамцаны хүү Мэндэшид захируулж эцгийнх нь гүнгийн зэргийг залгамжлуулжээ. Энэ үеэс захчин нь гүнгийн хошуу, бүгдийн даргын хошуу хэмээх хоёр хошуутай болов.
1801 онд Ховд хот, Өрөмчийн манж сайд нар зөвлөлдөөд Ховд, Гүйчэн хотын хооронд тавьсан, суурь өртөөний албыг гүйцэтгэж байсан халхын ардуудыг татан буулгаж нутагт нь буцаагаад, оронд нь захчинаас 80 өрх цэрэг гарган өртөөний албыг хаалгасан нь манжийн дарангуйллын туршид үргэлжилжээ.
1911 онд Монголчууд манжийн ноёрхлыг түлхэн унагасны эсэргэн жил буюу 1912 онд монголын засгийн газраас манжийн тогтоосон хуучин засаг захиргааг устгахад захчин хоёр хошуу Дөрвөдийн үнэн зоригт ханы аймагт захирагджээ. Мөн захчины хоёр хошууны ноёдод манжаас олгосон хошуу захирах тамгыг хүчингүй болгож, шинэ тамга олгон бүгдийн даргыг үе залгамжлах хошуу ноён болгож, гүнгийн хэргэм шагнажээ. Тэр үеэс захчины хойт хошууг захчин сэцэн гүнгийн хошуу, урд хошууг захчин бэйлийн хошуу хэмээн нэрийдэх болов.
1925 онд ардын засгийн газрын шийдвэрээр захчины хоёр хошууг нэгтгэн Баатархайрхан уулын хошуу хэмээн нэрлээд, Улаангомд төвлөсөн Чандмань уулын аймагт захируулжээ. Гэвч 1931 онд хуучин Захчин бэйлийн хошуугаар Үенч, Захчин гүнгийн хошуугаар Манхан, Зэрэг, Мөст, Алтай сумдыг байгуулж Ховд аймагт захируулав. Эл зохион байгуулалт өдгөө ч өөрчлөгдөөгүй хэвээр байна.
Түүх
Захчингуудын уг сурвалж нь Зүүнгарын хаант улсын хил хязгаарыг сахиж агсан отог билээ. Тэднийг голчлон Ойрадын овог аймгуудаас, тэр байтугай халх хошуудаас ч хамруулан байгуулсан байж болох үндэстэй. XVII зууны эхэн хагаст захчин нар Зүүнгарын хаант улсын хил дагуу Тэнгэр уулын ар, Эрээн Хавирга, Их Жултас, Бага Дултас, Булингар гол, Өрөнгө гол, Булган гол, Чингэл гол, Цагаан тохой зэрэг газраар цувран сууж улсынхаа зүүн өмнө, зүүн зүгийн хилийг харгалзан сахиж байжээ. XVIII зууны тэргүүн хагасын эцсээр Зүүнгарын Хаант улсад хааны шууд мэдлийн 20 гаруй отог байсан бөгөөд захчин нар биеэ даасан нэг отогт тоологдож байлаа. Тэр цагт захчин отог бүгд 2000 гаруй өрхөөс бүрэлдэж байсныг хааны тохоосон гурван зайсан захирдаг байсан. Захчин нар өөрийнхөө хүч хөрөнгөөр улсынхаа хил хязгаарыг хамгаалан сахих үүрэг гүйцэтгэхийн зэрэгцээ жил бүрийн өвөл ан агнаж, улсад ангийн махаар алба өргөж, бас Зүүн гарын хүрээ хийдэд шавилан суусан лам нарын хүнсэнд зориулан нэг жил алгасаад мал нийлүүлдэг байв. Гол төлөв ойрад гарлынх боловч түүхийн дараах үед Халхын Засагт Хан аймгийн болон Ховдын хязгаарын мэдэлд байснаар үүнийг тайлбарлаж болно. 1754 онд отгийн зайсан Хөгшин Мамууд Чин улсын цэрэгт баригдаж, харьяат 2300 илүү хүнийг нь Тэс голын Ойхонд шилжүүлэн Чингүнжавын хошуунд түр захиргав. Үүний хамт Хөгшин Мамуудыг Дотоод сайдад өргөмжлөн, захчины бүгдийн дарга болгожээ. 1753 онд уул захчин отгийн нөгөө нэг зайсан Дондог харъяат 1000 илүү өрхөө дайчлан Чин улсад дагасан боловч Чингүнжавыг урвахад дагалджээ. Тэр хэрд Зайсан Мамууд урваагүй тул Амарсанаад алагдав. Хойно нь захчин олныг Ойхоноос Заг, Байдрагт шилжүүлэн, 1762 онд нэгэн хошуу болгон бүгдийн дарга 1, суман занги 9 (доор нь ерийн сум 4, залгамжлах сум 1)-ийг томилжээ. 1781 оны захчин хошууны олныг Заг, Байдрагаас Ховдын баруун өмнө (уул нутаг) нүүлгээд, бүгдийн дарга-2, залан-1, занги, орлон хөөгч (хүнд) тус тус дөрвийг томилов. Хөгшин Мамуудын хуучин гавъяаг бодож, түүний шууд харъяатыг өөр нэгэн үе залгамжлах сум болгожээ.
Захчингуудын уугуул нутаг нь өнөөгийн Монгол Улсын Ховд аймаг, тэр дундаа Алтай, Үенч, Мөст, Манхан, Зэрэг сумд. Түүхийн янз бүрийн донсолгооны улмаас зарим нь хил даван БНХАУ-ын Шинжаанд амьдарч байгаа бол Монгол Улсад багаар бодоход 40 шахам мянган захчин бүх аймаг орон нутагт таран амьдарч буй. Хүн амын тооллогод ихэнх хүмүүс яс үндсээ буруу мэдүүлдгийн балгаар бага ястнуудын нарийвчилсан тоог гаргахад хүндрэлтэй байдаг.
Хүмүүс
Үенч сум Л. Муушар Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар
Эх сурвалж
Ангилал:Монгол овог аймаг
Зүүнбүрэн сум
Зүүнбүрэн нь Сэлэнгэ аймгийн сум юм. Энэ сум нь 3 багт хуваагддаг нь: 1.Жаргалант 2.Бэлчир 3.Мангирт юм. Хүн амын тоо нь 2468 буюу 2500 орчим. Аймгийн төв Сүхбаатараас 48 км зайтай. 3 Сумтай хэл залган оршдог нь: 1.Шаамар 2.Цагааннуур 3.Хушаат
Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн сум Ангилал:Монголын сум Хуучны Түшээт хан аймгийн Эрдэнэ Вангын хошууны харьяа юм. Уг сум нь 1924 онд үүссэн байна.
Хирокитиа
Хирокитиа (Грек хэл:Χοιροκοιτία) нь Газар дундын тэнгисийн Кипр арал дээр орших шинэ чулуун зэвсгийн үеийн түүхийг өгүүлэх археологийн бүс юм. Уг сууринд 300 – 600 оршин суугчидтай байжээ. Эрчүүд нь 161 см, эмэгтэйчүүд нь 151 см дундаж өндөртэй харьцангуй намхан хүмүүс байсан нь археологийн судалгаагаар харагдсан байдаг. Эрчүүд нь дунджаар 35, эмэгтэйчүүд нь 33 насладаг байв. Эдгээр хүмүүс газар тариалан, ан агнуур, мал маллаж амьдарч байжээ. Хирокитиа тосгон МЭӨ 6000 орчим оны үед үл мэдэгдэх шалтгаанаар орхигдсон байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн археологийн олдворт газар Ангилал:Киприйн археологийн олдворт газар Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Кипр дэх дэлхийн соёлын өв Ангилал:Ларнака дүүрэг Ангилал:МЭӨ 7-р мянган Ангилал:МЭӨ 6-р мянган Ангилал:МЭӨ 5-р мянган Ангилал:МЭӨ 4-р мянган Ангилал:Толос
Бермудын гурвалжин
Гурвалжингийн талбай
Зохиолчид гурвалжингийн хамрах талбайг нийтдээ 500,000-аас 1,5 сая шоо дөрвөлжин хүртэл янз бүрээр зааглан гаргасан байдаг. Энэ нь аль зохиолч мэдээлснээс хамаарч гурвалжин дотор болсон өөр өөр ослуудыг илтгэж байгаа юм. Хамгийн анхны бичиж үлдээсэн гурвалжингийн заагийг Аргоси сэтгүүлд 1964 онд Майами, Сан Хуаны Флоридагийн хойг болон дунд Атлантын Бермуда арал гэж тэмдэглэсэн байна. АНУ-ын Газар зүйн нэршлийн зөвлөл уг нэрийг баталгаажуулаагүй бөгөөд АНУ-ын засгийн газрын агентлагаас гаргасан аль ч газрын зурагт үүнийг зааглаж тогтоогоогүй байдаг.
Энэхүү бүс нутаг нь дэлхийн хамгийн их ачаа тээвэр явагддаг газруудын нэг бөгөөд үүгээр дайрах хөлөг онгоцууд Америк, Европ болон Карибын арлуудын боомтуудыг чиглэн өдөр тутам дамжин өнгөрч байдаг. Аялалын хөлөг онгоцууд ч элбэг байх ба Флорида болон арлуудын хооронд ирж буцаж байдаг. Мөн арилжааны болон хувийн агаарын хөлөг онгоцууд Флорида, Карибын тэнгис болон Өмнө Америкийг чиглэн их хэмжээний нислэг үйлддэг.
Гарал үүсэл
Бермудын гурвалжингийн талбайд ер бусын үзэгдэл гарсан талаарх нотолгоог анх 1950 оны 9 сарын 16-нд Эдвард Ван Винкл Жонес Associated Press-д нийтлэл бичсэн байдаг. Үүнээс хоёр жилийн дараа Fate сэтгүүлд "Sea Mystery at Our Back Door" нэртэй, Жорж Экс Сэндийн бичсэн богино өгүүлэл нийтлэгджээ. Энэхүү өгүүлэлд тэрбээр Flight 19, бөмбөгдөгч сургалтын зориулалт бүхий U.S. NavyTBM Avenger зэрэг хэд хэдэн онгоц, усан онгоц алга болсон талаар тусгаж өгчээ. Түүний бичсэн өгүүлэл гурвалжингийн энэ хэсэгт алга болдог газар байдаг талаар тусгасан анхны өгүүлэл байлаа. Flight 19-ийн талаар American Legion Magazine-ийн 1962 оны 4 сарын дугаарт мөн бичсэн байдаг. Нислэгийн дарга “Бид цагаан ус руу орж, бидэнд одоо юу ч харагдахгүй байна. Бид хаана яваагаа мэдэхгүй байна, ус цагаан биш ногоон байна” гэж хэлжээ. Мөн Тэнгисийн цэргийн албаныхан онгоц “Ангараг руу нисээгүй” гэдгийг мэдэгдэж байжээ. Сэндийн энэхүү өгүүлэл Flight 19-ийн осолд ер бусын хүчин зүйл нөлөөлсөн гэдгийг харуулсан анхны өгүүлэл юм. 1964 оны 2 сард Argosy-д гаргасан Винсент Гаддисын "The Deadly Bermuda Triangle" буюу “Үхлийн Бермудын гурвалжин” нэртэй өгүүлэлд Flight 19 болон бусад алга болсон тохиолдол бол энэ бүс нутагт ер бусын зүйл тохиолддог гэдгийг нотолсон юм. Дараа жил Гаддис энэхүү өгүүллийг цааш өргөжүүлж “Invisible Horizons” нэртэй ном болгон гаргажээ.
Луужингийн өөрчлөлт
Гурвалжингийн талбайд гарсан олон ослын үед луужинд ямар нэг асуудал үүссэн байдаг талаар тэмдэглэсэн. Зарим хэсэг нь энэ газарт ямар нэг ер бусын соронзон гажиг байна гэж томъёолдог. Гэхдээ ийм гажиг байгааг тогтоож чадаагүй байна. Луужин нь соронзон туйлтай холбоотойгоор байгалийн соронзон өөрчлөлттэй байдаг. Үүнийг усан онгоц жолоодогч нар баталдаг.
Гэвч олон нийт Гуравалжингийн хэсгийг дайран гарахдаа луужингийн “өөрчлөлт”-ийн талаар ямар нэг үл тайлагдах нууц байдаг гэж боддоггүй.
Булангийн урсгал
Мексикийн булангаас Флоридагийн хоолойгоор дамжин Хойд Атлантын далай руу чиглэдэг далайн урсгалыг Булангийн урсгал гэдэг. Гадаргуугийн хурд секундэд 2.5 метр хүртэл хурдтай байдаг. Усан дээр газардах жижиг онгоц эсхүл хөдөлгүүртэй завь хийж одоогийн тодорхойлсон, заасан байрлалаас гарч болно.
Хүний алдаа
Агаарын хөлөг, усан онгоцны ослын талаар албан ёсны тайлбарт хамгийн ихээр дурдсан байдаг нэг шалтгаан бол хүний алдаа юм. 1958 оны 1 сарын 1-нд Флоридагийн өмнөд хэсэгт явж байхад шуурга гарч бизнесмэн Харвэй Коноврийн Revonoc дарвуулт онгоц алга болоход хүргэжээ.
Ширүүн цаг агаар
Халуун орны усанд бий болдог далайн шуурга нь түүхийн туршид олон мянган хүний амь нас, олон тэрбум ам.долларын эд хөрөнгийн хохирол учруулж байв. 1502 онд Испанийн флотын Франциско де Бобадилла живсэн нь далайн шуурга их хэмжээний хохирол авчирсан анхны тохиолдол гэж тэмдэглэгдсэн байдаг. Урьд нь Гурвалжинтай холбоотой ослуудад мөн ийм далайн шуурга нөлөөлж байжээ.
1986 оны 5 сарын 14-нд Прайд оф Балтимор живсэн нь хүйтэн агаарын урсгал доошилсноос болсон гэж таамаглаж байна. Живсэн усан онгоцны багийнхан салхи гэнэт өөрчлөгдсөн, салхины хурд цагт 20 миль байснаа 60-90 миль болж огцом өссөн гэж тэмдэглэсэн байдаг. Далайн шуурга судлах үндэсний төвийн мэргэжилтэн Жэймс Лушайн “маш тогтворгүй цаг агаартай байхад хүйтэн агаар доошилж, агаарт яг л ус болон салхины шуургад бөмбөг гадаргууг цохиж байгаа юм шиг байсан” гэж тэмдэглэжээ. Үүнтэй ижил тохиолдол 2010 онд Бразилын эрэгт живсэн Конкордиад болжээ. Ангилал:Флоридагийн газар зүй Ангилал:Орчин үеийн цуурхал яриа
Цагчаа ятгашаазгай
Цагчаа ятгашаазгай (Garrulus glandarius), урьд Ятга шаазгай гэж байсан, нь баруун Европ, баруун хойд Африк, зүүн ба зүүн өмнөд Ази гээд өргөн бүсэд тархан нутагладаг шувуу юм.
Улсын утасны кодуудын жагсаалт
Энэ бол ITU-T байгууллагын E.164 зөвлөмжөөр тодорхойлогдсон Олон улсын утасны код-ын жагсаалт юм.
3-р бүс – Европ
Томоохон газар нутаг бүхий улс орнууд (Франц г.м) хоёр оронтой код хуваарилсан байдаг бол жижиг улс орнуудад (Исланд г.м) гурван оронтой код хуваарилсан байдаг. Харин 1980-аад оноос эхлэн улс орны хэмжээг харгалзахгүйгээр гурван оронтой кодыг хуваарилж байгаа.
Түүх
CCITT, the predecessor of the ITU Telecommunication Standardization Sector (ITU-T), developed the first formal list of telephone country codes. This list was included in the 1964 CCITT Blue Book, among other international telecommunication recommendations, which would eventually become ITU-T recommendation E.164.
An earlier system of country codes for European use was mentioned in the 1960 CCITT Red Book. Some of these country codes were retained in the CCITT country code assignments and remain in effect (e.g. France +33, United Kingdom +44).
Цагчаа ятгашаазгай
Идэш тэжээл
Тэд модон дээр ч, газар ч хооллоно. Олон төрлийн хорхой шавьж, мод, ургамлын үр, жимс жимсгэнэ иддэг. Мөн зарим жижиг шувуу, өндөг, мэрэгч иднэ.
Улсын утасны кодуудын жагсаалт
Түүх
For further details on country code history and development, see History of Country Codes (WTNG).
Гадны холбоосууд
ОУЦХБ-ын жагсаалт Ангилал:Телефоны дугаарлалт
Цагчаа ятгашаазгай
Үржил
Цагчаа ятгашаазгай мод, эсвэл томхон бутанд үүр засаж 4-6 өндөг гаргана. 16-19 хоног дараад ангаахай болох ба эцэг эх хамтдаа өсгөж тэжээдэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Хэрээнийхэн Ангилал:Евразийн шувууд
Лоик Пьетри
Лоик Пьетри (Loïc Pietri) — Францын жүдоч эр.
Баянзүрх
Баянзүрх (монгол бичгээр Зураг:Bayanǰiruke.png байанжирүхэ) нь Улаанбаатар хотын 9 дүүргийн нэг юм. 28 хороонд хуваагддаг.
Лоик Пьетри
Цахим холбоос
Ангилал:Францын жүдоч Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Жүдогийн европын наадмын аварга Ангилал:Францын олимпын оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Францчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Баянзүрх
Баянзүрх нь нийслэлийн хамгийн том дүүрэг бөгөөд хотын зүүн өмнөд хэсэгт оршдог. 1965 онд байгуулагдсан. Тус дүүрэгт улсын 23 цэцэрлэг, 19 дунд сургууль байдаг.
Фолксваген Амарок
Фолксваген Амарок нь Фолксваген маркийн пик-ап загварын тэрэг юм. Аргентиний Буэнос-Айрес хотын ойролцоох Женерал Пачекод жилдээ 90.000 дан кабинтай загварыг Фолксвагений салбар үйлдвэрт үйлдвэрлэж байна.
Баянзүрх
Хүн ам нь 2008 оны байдлаар 221,565 бөгөөд 1,244.1 км² газар нутагтай.
Фолксваген Амарок
Эшлэл
Ангилал:Суудлын автомашины загвар Амарок Ангилал:Хэрэглээний зориулалттай автомашин Ангилал:Пикап
Баянзүрх
Түүх
Монгол Улсын нийслэл хөгжлийнхөө явцад 28 удаа нүүдэл сэлгэж 1778 онд Богд хан уулын ард, тунгалаг Туулын хөвөөнд шилжин суурьшсан бөгөөд 1786 онд одоогийн Монгол бөхийн өргөө байрлаж буй суурин дээр цэцэн хан аймгийн суурин жасаа анх байгуулагдсан нь Улаанбаатар хотын анхны тулгын чулуу тавигдаж гал голомтоо асаасан түүхтэй. Баянзүрх дүүрэг нь 1965 оны 4 дүгээр сард БНМАУ-ын Ардын их хурлын тэргүүлэгчдийн 79-р зарлигаар Улаанбаатар хотын зүүн хэсэгт 65 мянган га нутаг дэвсгэрт Найрамдалын район нэртэй байгуулагдаж, 1992 онд УИХ-ын 18 дугаар тогтоолоор Баянзүрх дүүрэг гэгдэх болжээ.
Эльхан Мамедов
Эльхан Мамедов (азербайжанаар Elxan Məmmədov, орос кириллээр Эльхан Мамедов, англи латинаар Elkhan Mammadov) — Азербайжаны жүдоч эр.
Гадаад холбоос
Ангилал:1982 онд төрсөн Ангилал:Азербайжаны жүдоч Ангилал:Азербайжанчууд
Хэнтийн соёл
Хэнтий-Цөхийн соёл нь Хэнтийн нуруу, Цөх гол хавиар тархсан неолитийн үеийн монголчуудын археологийн соёл юм. Энэ соёл Хангайн нуруунд ямар нэг хэмжээгээр тархсан бололтой. Энэ соёл анх мезолитийн үеийн Минжийн соёлоос үүссэн байж болох юм.
Хайлуур жонш
Хайлуур жонш буюу Флюорит - (CaF2), галидын бүлэгт багтдаг эрдэс. Флюорит нь газрын металл болох кальцийн давс. Химийн найрлага нь нэлээд тогтвортой: Са - 51,1% ; F - 48,8%. Изоморф хольцийн агууламж их биш, ховор тохиолдолд 1%-с дээш гардаг. Флюоритийн хатуулаг чанар Моосын шаталбараар 4, нягт нь 3,180 + 0,001 г/см3 (изоморф хольцийн нөлөөллөөр нягт нь бага зэрэг нэмэгддэг). Флюорит нь цайвар ягаанаас өтгөн ягаан хүртэл, хар, цагаан, саарал, шар, ногоон, цэнхэр, ховор тохиолдолд хүрэн ба улаан туяатай тохиолдог. Оптикийн флюорит нь өнгөгүй, онцгой тунгалаг, гэрлийн маш өргөн хүрээтэй давтамжийг (хэт ягаанаас хэт улаан хүртэлх) нэвтрүүлж чаддаг. Стехиометрийн бус бүтэц ба изоморф хольцуудын нөлөөгөөр үүссэн байгуулалтын дефект нь, флюоритийг янз бүрийн өнгө, туяатай болгодог гэж үздэг. Хольцгүй флюорит нь цайвар цэнхэр, цэнхэр, сарнайн ягаан, бэхийн ягаан туяатай тохиолддог.
Түүх
Хайлуур жоншийг хүн төрөлхтөн анх 100 гаруй жилийн өмнөөс мөнгө хайлуулахад ашиглаж эхэлсэн тухай баримт байдаг. Хожим түүнийг металлургт өргөн ашиглах болсон.
Флюорит Монголд
Манай орон хайлуур жоншны олборлолтоор БНХАУ, Мексикийн дараа гуравдугаарт, экспортын хэмжээгээр Мексикийн дараа хоѐрдугаарт ордог. Ашигт малтмалын голлох ордууд, манай орны төв болон дорнод хэсэгт орших ба тэдгээрийг нийтэд нь Дорнод Монголын флюоритийн бүслүүр гэж нэрлэдэг. Энэ бүслүүр нь уртаараа 1000 км, өргөнөөрөө 200 км үргэлжлэх, галт уулын мезозоид бүслүүртэй давхацдаг. Бүслүүрийн бүтэц гүйцэд судлагдаагүй ч, одоогийн байдлаар флюоритийн хүдрийн 300 гаруй орд болон илэрц тогтоогдсон.
Дийлэнх ордууд зурвасын ба брекчийн бүс агуулсан хүдрийн биетүүд юм. Ховор тохиолдолд карбонатын чулуулагт байрлах метасоматик гаралтай линз хэлбэртэй оршино. Химийн бүтцийн хувьд хүдрүүд нь кварц-флюоритийн үүслүүд ба түүнд голлох флюорит, флюориттэй хослох кварцаас тогтдог ба адуляр, карбонатууд, барит, шаварлаг эдсүүд, пирит, ховор тохиолдолд галенит ба киноварь зэрэг дагалдах хольцуудыг агуулдаг. Тогтоцын хувьд хүдрүүд ихэнх тохиолдолд цул, зурвасалсан ба брекчийн, ховор тохиолдолд судал ба үүр хэлбэртэй. Цул хүдрүүдийн CaF2 агууламж 65%-с дээш гардаг бол бусад тохиолдол түүнээс бага байдаг. Хүдрийн биетийн эргэн тойронд орших вулканитуудад хүдэр орчмын өөрчлөлтүүд (кварцжилт ба аргиллизаци) илэрдэг.
Эх сурвалж
Ангилал:Ашигт малтмалын геологи Ангилал:Газрын ховор шорооны элемент Ангилал:Монголын геологи Ангилал:Монголын ашигт малтмал Ангилал:Монголын ашигт малтмалын ордууд
Алтанзул цэцэг
Бүтэц
Алтан зул нь болцуут, олон наст ургамал юм. Богиноос өндөр шулуун иштэй янз бүр байх ба 10-70 см хүртэл өндөр байх бөгөөд хүйтэнд, цастай өвөл ч ургадаг байна. Голдуу 2-6 навчтай, зарим тохиолдолд 12 байдаг.
Тарxалт
Алтанзулын төрөл зүйлийн байгалийн муж нь Баруун хойг, Баруун Сибирийн хойд хэсэг, Ираны өмнөд хэсэг, Синай хойг, Шиньжяны зүүн хэсэг, Монголын баруун хэсгүүд, Газар дундын тэнгисийн баруун хэсэгт (Испанийн өмнөд эрэг, хойд хэсэг) Марокко, Ливи, Тунис, Сицилийн арал), Алс Дорнод (Эрхүү муж, Чита муж, Манжуур).
Гадаад холбоос
Ангилал:Ургамал
Цэнхэр цанцаахай
Цэнхэр цанцаахай (Cyanopica cyana), урьд Цэнхэр шаазгай гэж байсан, нь Хэрээнийхэн овгийн шувуу юм.
Гадаад төрх
Энэ шувуу нь 31–35 см урт ба биеийн хэлбэрээр Алаг шаазгайтай (Pica pica) тун төстэй ба арай нарийн биетэй бөгөөд, хөл хошуу нь жижиг байна. Тэд толгойн орой хэсэгт гялалзсан хар ба цагаан хоолойтой. Далавч болон сүүл нь цэнхэрдүү өнгөтэй, нуруу, өвөр хэсэг нь цавар саарал юм.
Тархалт
Цэнхэр цанцаахай амьдрах газарзүйн бүсээр хуваагдан 2 бүлэг байх ба нэг нь баруун Европ, Иберийн хойг, Испани, Португал зэрэгт, нөгөө нь зүүн Азид, Хятад, Солонгос, Япон, Монголд нутаглана.
Тэд гэр бүлээр эсвэл хэд хэдэн бүл нийлж 30 ба түүнээс дээш тоогоор сүрэглэн хоол тэжээл хайж иднэ. Гол идэш тэжээл нь царсны боргоцой болон нарсны самар, авгалдай, зөөлөн жимс жимсгэнэ болно.
Цэнхэр цанцаахай 6-8 өндөг гаргаж, 15 хоног даран ангаахай гардаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Хэрээнийхэн
Ханка нуур
Ханка нуур (о́зеро Ха́нка; ) нь Оросын Приморийн хязгаар болон Зүүн хойд Хятадын Хармөрөн мужийн хил дээр оршдог цэнгэг уст нуур юм. Хар мөрөн мужийн Жиши хотоос хамгийн ойр цэгээрээ 79 km зайтай. Нуурын талбай 4190 km2 бөгөөд үүний 3030 km2 (72 %) нь ОХУ-д, 1160 km2 (28 %) нь БНХАУ-д харьяалагддаг. Ангилал:Оросын нуур Ангилал:Хятадын нуур
Даниэль Брюкнер
Даниэль Брюкнер (Daniel Brückner; 1981 оны хоёрдугаар сарын 14, Росток) — Германы хөлбөмбөгчин, «Падерборн 07» багийн хагас хамгаалагч.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Рот-Вайсс Эрфурт багийн тоглогч Ангилал:Гройтер багийн тоглогч Ангилал:Падерборн 07 багийн тоглогч Ангилал:1981 онд төрсөн
Жей Боумистер
Жей Боумистер (Jay Bouwmeester, 1983 оны есдүгээр сарын 27-нд Эдмонтон хотод төрсөн) — Канадын хоккейчин юм.
Боумистер Питтсбург Пингвинз багийн хамгаалан тоглогч бөгөөд шигшээ багтаа мөн тоглодог. 2003 онд түүний хувьд оргил амжилт нь байсан. Тухайн үед Үндэсний хоккейн лигийн шилдэг залуу тоглогч, түүнчлэн ДАШТ-ий шилдэг хамгаалагчаар тус тус нэрлэгдэж байлаа.
Холбоос
Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч Ангилал:Медисин Хат Тайгерсын мөсний хоккейчин Ангилал:Чикаго Вулвзын мөсний хоккейчин Ангилал:Сан Антонио Рэмпэйжийн мөсний хоккейчин Ангилал:Флорида Пантерсын мөсний хоккейчин Ангилал:Калгари Флеймзийн мөсний хоккейчин Ангилал:Сент-Луис Блюзын мөсний хоккейчин Ангилал:Канадын олимпын аварга Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Канадын олимпын оролцогч Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга Ангилал:Мөсний хоккейн дэлхийн аварга Ангилал:Стэнли Купын аварга Ангилал:Гурвалсан алтан клубийн гишүүн Ангилал:Канадчууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Ооно Шоохэй
Ооно Шохэй (1992 онд төрсөн) — Японы жүдочин. Олимп, дэлхийн аварга.
Тамирчин
Ооно Шохэй жүдо барилдааны 73 кг жинд өрсөлддөг. 174 см өндөр.
2013, 2015,2019 оны ДАШТ, 2016 оны олимпоос Юго Легран, Накая Рики, Рустам Оружов, Дирк ван Тихелт нарын өрсөлдөгчөө дийлж алтан медаль хүртэж байсан бол 2014 оны ДАШТ-д И Ён-жүнд ялагдаж мултарсан.
Ким Ёнь-а
Ангилал:Уран гулгалтын олимпын аварга Ангилал:Уран гулгалтын дэлхийн аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын уран гулгагч Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосын уран гулгалтын улсын аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Ооно Шоохэй
Цахим холбоос
Ангилал:Японы жүдоч Ангилал:Японы олимпын аварга Ангилал:Жүдогийн олимпын аварга Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Жүдогийн азийн наадмын аварга Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Японы олимпын оролцогч Ангилал:Ямагүчи аймгийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Софиан Фегули
Софиан Фегули (Sofiane Feghouli, 1989 оны арванхоёрдугаар сарын 26-нд Францын Леваллуа Перре хотод төрсөн) — Колумбийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Валенсиа болон Алжирын шигшээд тоглодог.
Замнал
Тэр 17 насандаа буюу 2007 оны дөрөвдүгээр сарын 27-нд Гренобльд II лигт гараагаа анх хийжээ. Гренобль 2007-2008 онд тэргүүн лигт дэвшихэд довтолгооны хагас хамгаалалтанд 8 дугаартай гялалзан 'Зиданы залгамж' хэмээн үнэлэгдсэн түүний үүрэг их байв.
2010 онд испанийн Валенсиа элсүүлсэн.
Шигшээ
2011 оны аравдугаар сарын 23-нд Францын шигшээн залгамж байж болох Софиан Фегулиг Алжирын хөлбөмбөгийн холбоо шигшээдээ багтаасанаа зарласан юм. Улмаар 2012 оны хоёрдугаар сарын 29-нд Африк үндэстний цомын сонгонд Гамбитай тоглоход (2–1) анхны гараа болон гоолоо хийсэн. ДАШТ-д Алжирын 28 жил тасарсан гоолыг Фегули 2014 онд Бельгитэй тоглоход (2:1) торгуулийн цохилтоор оруулсан.
Цахим холбоос
Ангилал:Алжирын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Альмери багийн тоглогч Ангилал:Валенсиа багийн тоглогч Ангилал:Гренобль багийн тоглогч Ангилал:Парис багийн тоглогч Ангилал:Ред Стар багийн тоглогч Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Галатасарай багийн тоглогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн Африкийн аварга Ангилал:Туркийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Алжирчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Механикжсан хөдөө аж ахуй
Хөдөө аж ахуйн түүхэнд олон янзын багаж хэрэгсэл ашиглаж байсан жишээнүүд байдаг. Гэхдээ зөвхөн сүүлийн үед л тоног төхөөрөмжийн өндөр хэрэглээ бий болсон.
Хөдөө аж ахуйн анхны механикжуулалтын үүсэл нь ихэвчлэн амьтаны хүчийг ашигладаг анжис бий болсоноор эхэлсэн. Анжис нь эртний Месопотамд үүссэн байна.
Өнөөгийн механикжсан хөдөө ахуйд онгоц, нисдэг тэрэг, ачааны машин, трактор болон бусад тоног төхөөрөмжүүдийг хэрэглэж байна.
Мөн үзэх
Ангилал:Хөдөө аж ахуйн техник Ангилал:ХАА-н машин Ангилал:Техникийн мэргэжлийн салбар
Иссик хаан
Иссик хаан нь (552-553) Буман хааны хүү юм. Тэрээр 552 онд эцгийнхээ хаан ширээнд сууж, нэг жилийн дараа Нирун улсын их цэрэгтэй дайтаж байгаад нас барсан. Түүний хаан ширээг дүү Ашина Еньто буюу Мукан хаан залгамжилсан.
Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад Ангилал:5-р эсвэл 6-р зуунд төрсөн Ангилал:553 онд өнгөрсөн
Бибрас Натхо
Замнал
Натхо 2014 оны наймдугаар сарын 9-нд «ЦСКА Москватай» дөрвөн жилээр гэрээлжээ. Анх наймдугаар сарын 17-нд «Спартакийн» эсрэг (0:1) гараалж, наймдугаар сарын 23-нд «Рубины» эсрэг (1:2) гоолдож байв. 2014 оны наймдугаар сарын 31-нд «Ростовын» эсрэг (6:0) Натхо замналынхаа анхны хет-трикийг тэмдэглүүлэв.
Амжилт
«Хапоэл»
«Рубин»
Минжийн соёл
Минжийн соёл нь Монгол, Өвөр Байгалийн хязгаарын хил дамнан урсдаг Минж гол (Цөх голд цутгадаг) дагуу тархсан мезолитийн буюу дунд чулуун зэвсгийн үеийн анчин, түүвэрлэгчдийн археологийн соёл юм.
Налайх
Налайх нь Улаанбаатар хотын 9 дүүргийн нэг бөгөөд төвөөс алслагдсан. Ардын хувьсгалаас өмнө энд Хятадын пүүсүүд нүүрс олборлодог байсан. Засаг захиргааны хувьд 8 хороотой. Хүн амын тоо 39000. Налайх нь төмөр зам, нисэх онгоцны буудал, эрчим хүч, шилэн кабель гэх мэтчилэн дэд бүтэц сайтай.
Налайх дүүрэг нь Нийслэлээс зүүн урагш 36 км-т өвөлдөө -24с-27 хэм, зундаа +23с+26 хэмийн дундаж температуртай ойт хээрийн бүсэд оршдог.
Нийслэлийн Баянзүрх дүүрэг, Төв аймгийн Сэргэлэн, Эрдэнэ сумтай хиллэдэг.
Түүхэн хөгжил
1922 оны 12 дугаар сарын 25-нд Налайхын уурхай улсын үйлдвэр болсон. 1932 он хүртэл Налайхын уурхай улирлын чанартай үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад 1932 онд 60 квт, 1936 онд 120 квт -ын хүчин чадалтай цахилгаан станцтай болж 1930-аад он хүртэл чулуун нүүрсийг ард иргэд, албан байгууллага зохих хэмжээгээр хэрэглэж байсан бол 1930-аад оноос эхлэн эх орны нийслэлд аж үйлдвэрийн газрууд шинээр байгуулагдаж 1939 оны 2 дугаар сарын 26-нд анхны төв цахилгаан станцыг 2500 квт-ын хүч чадалтайгаар ашиглалтанд оруулсан нь түлшний хэрэгцээний шаардлага улам өсөж, үүнтэй уялдан Налайхын уурхайг өргөтгөх арга хэмжээнүүдийг авсан байна. Сүүлд техник технологийн шинэчлэл хийж 1954-1958 онуудад Налайхын их уурхайг барьж байгуулсан байна. Их уурхай нь жилдээ 600 мянган тн нүүрс гаргах хүчин чадалтай, 100 хувь механикжсан, 1500 гаруй ажилтантай, улсын аж үйлдвэржилтэд шаардлагатай нүүрсний хэрэгцээний 70 хувийг дангаараа хангаж ирсэн түүхэн үүрэг гүйцэтгэжээ.
1962 онд их уурхайг түшиглэн Налайх хот байгуулах тухай БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 88 дугаар зарлиг гарч, Налайх хот байгуулах их үйлс эхэлсэн юм. 1992 оноос Монгол Улсын шинэ Үндсэн хуулиар Налайх дүүрэг болсон.
Газар нутаг
Хүн ам нь 2008 оны байдлаар 28,152 бөгөөд 687.6 км² газар нутагтай.
Бусад дүүргүүдийг бодвол Налайх нь бараг тусдаа хот боловч нийслэлийн засаг захиргаан доор байдаг. Цагийн бүс - UTC+8.
Ференцварош (хөлбөмбөгийн баг)
Хөлбөмбөгийн Ференцварош баг (Ferencvárosi Torna Club) нь Унгарын хөлбөмбөгийн хамгийн алдартай баг юм. 1899 онд нийслэл Будапешт хотноо байгуулагдсан тус багийн нэрийн дор эмэгтэйчүүдийн хөлбөмбөг, эмэгтэйчүүдийн гандбол, эрэгтэйчүүдийн заалны хөлбөмбөг, эрэгтэйчүүдийн хоккей, эрэгтэйчүүдийн гандбол, эрэгтэйчүүдийн усан поло зэрэг багийн төрөл болон дугуй, гимнастик, хөнгөн атлетик, чөлөөт бөх, кёрлинг зэрэг болон усанд сэлэлтийн багууд зэрэг спортын төрөлжсөн багууд тус тус уралдаан тэмцээнүүдэд өндөр амжилт гарган буй.
Холбоос
Ангилал:Будапештын хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:Унгарын гандболын клуб Ангилал:Транслейтанийн спорт  Ангилал:1899 онд үүсгэн байгуулагдсан
Мэтт Барнс
Мэтт Келли Барнс  (Matt Kelly Barnes, 1980 оны гуравдугаар сарын 9-нд Калифорни мужийн Санта Клара хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Лос Анжелес Клипперс багийн жижиг довтлогч юм. Калифорний их сургуулиас 2002 оны драфтын №46 Барнс Мемфис Гриззлис багт сонгогдсон ч Фэйеттвилл Пэтриотс (2002—2003) багт тоглож байв. Дараа нь Лос Анжелес Клипперс (2004), Сакраменто Кингc (2004—2005), Нью Йорк Никс (2005), Филадельфия 76 (2005—2006), Голден Стэйт Уорриорз (2006—2008), Финикс Санз (2008—2009), Орландо Мэжик (2009—2010), Лос Анжелес Лейкерс (2010—2012) багуудад тоглож байгаад 2012 онд Лос Анжелес Клипперс багт эргэн иржээ. Барнс дундын болон холын зайн шидэлтийг сайн гүйцэтгэдэг билээ.
Холбоос
Ангилал:1980 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Лос Анжелес Клипперс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
Муурын нүдний үзэгдэл
Муурын нүдний үзэгдэл - муурын нүдний хэлбэртэй гэрлийн ойлт. Чулууг кабошон хэлбэрээр зөв өнцөг гарган өнгөлөвөл, муурын нүднийх шиг нарийхан зураасан гэрлийн ойлтыг харах болно. Хамгийн үнэтэй ба ховор муурын нүдний үзэгдэл хагас тунгалаг эсвэл тунгалаг хирозберилд ажиглагддаг. Кварцын тунгалаг биш чулуунд мөн ажиглагддаг ч тэр нь тод биш. Одоо цагт муурын нүдний үзэгдэлтэй олон чулуу худалдаалагдаж байна. Жишээ нь: турмалин, бериллууд, диопситууд г.м.. Гэхдээ хризоберилийн энэ үзэгдэл үнэтэйд тооцогддог. Учир ийм чулуу их ховор байдаг гэж үздэг. Бусад чулуунд элбэг тохиолдог учир үнэ багатай байдаг гэж мөн үздэг. Зарим нь муурын нүд гэдэг нэртэй чулуу байдаг гэж ойлгодог ч нь ийм нэртэй чулуу байдаггүй.
Эх сурвалж
Ангилал:Эрдэс судлал Ангилал:Оптик
Мауссолос хааны бунхан
Мауссоллосын булш, Маузоллосын бунхан эсвэл Галикарнассусын бунхан гэж олноо нэрлэгддэг байгууламж нь МЭӨ 353-350 оны хооронд Персийн нэгэн хаант улсын хаан Мауссоллос болон түүний эхнэр бөгөөд эгч нь болох Кариагийн Артемис II нарт зориулан Галикарнассус буюу одоогийн Турк улсын Бодрумд баригджээ. Уг барилгыг Грекийн архитекторч Сатирус, Пифиус нарын удирдлага дор барьсан бөгөөд ойролцоогоор 45 метр өндөр, эртний Грекийн уран барилгын мастерууд болох Леокарес, Бриаксис, Паросын Скопас болон Тимофиус нарын уран барилгын онцлогийг тусган, чимэглэл бүхий 4 өөр талтай хийсэн бөгөөд Сидоны Антипатер Эртний Дэлхийн 7 гайхамшгийн нэг хэмээн нэрлэсэн байдаг. Мавзолиум буюу Мавзолей (Өрнө дахинд бунхан хэмээн ойлгогддог) хэмээх үг нь ерөнхийдөө аварга том бунханг илэрхийлдэг бөгөөд Мауссоллост зориулсан хэмээх утгатай Грек үг юм.
Маусоллос ба Артемис хоёрын амьдрал
Анатолийн эрэгт орших бяцхан хаант улсын нийслэлийг Галикарнассус хэмээн нэрлэдэг байжээ. МЭӨ 377 онд уг улсын хаан Милосын Гекатомнус нас барж, түүний орыг ханхүү Мауссоллос залгав. Гекатомнус Персийн эзэнт гүрний харъяанд байдаг байсан ба өөрийн улсаас гадна хөрш хэд хэдэн хот, мужийг захирдаг байв. Гекатомнус хаан Маусоллос ба Артемис нараас гадна Ада (Mакедоны Александрын өргөсөн эх), Идриус, Пиксодарус гэсэн хүүхдүүдтэй байв. Мауссоллос хаан болмогц өөрийн газар нутгаа Анатолийн баруун өмнөд эрэг тийш тэлж, нилээд хэдэн хотыг өөрийн эзэмшилдээ авчээ. Тэрээр 25 жил орчим хаан ширээнд суусан байна. Тэрээр Анатолийн эрэгт маш олон Грек хотуудын суурийг тавьсан ба Грекийн ардчиллыг ихээр хөхиүлэн дэмждэг байв. Тэрээр шинэ нийслэл хоттой болохоор шийдэн Галикарнассусыг шинэчилж эхлэв. Тэрээр хотыг тэнгистэй холбох боомтыг сайжруулан томруулж, Тэнгисийн давалгаанаа орж ирэхгүй болгосны сацуу хотын жирийн иргэдийн байшингууд, хотын төв талбай, гудамжуудыг холбосон засмал зам тавьсан байна.
Мөн хотын боомтын эрэг хавьд өөртөө зориулан тэнгис болон эх газрын аль алийг нь бүрэн тольдон харж чадахуйц өндөрлөг газарт хүчирхэг хамгаалалт бүхий ордон босгуулсан байна. Хотыг тойруулан харуулын цамхаг бүхий хэрэм босгуулж, Грек маягийн хэв загвартай гоёмсог театр, сүмийг бариулжээ. Маусоллос ба Артемис нар их хэмжээний татвар ногдуулан, түүгээрээ нийслэл хотоо хөгжүүлсэн байна. Гялалзан гэрэлтэх цагаан гантигаар хөшөө дурсгалууд босгон, сүм, барилгуудыг чимдэг байв. Хотын төвд тэднийг нас барсны дараа цогцсыг нь амгалан нойрсуулах, үргэлжид баян тансаг харагдах ордон барихаар төлөвлөжээ. МЭӨ353 онд Мауссоллос хаан нас барлаа. Улсын удирдлага нь түүний цусан төрлийнхнийг агуулсан баян, хүчтэй гэр бүл байсан ба түүнд зориулан өөрийнх нь нэрээр нэрлэсэн аварга бунхан бариулахаар шийдсэн байна. Барилгын ажил эхлэх үеэр улс оронд хямрал дэгдэв. Мауссоллос хаан aмьд байхдаа Эгейн тэнгист орших Грек соёл иргэншил бүхий Родос арлыг байлдан дагуулж эрхшээлдээ оруулсан боловч Родос арлынхан түүнийг нас барсныг дуулаад бослого дэгдээн улмаар Галикарнассус хотыг эзлэн түрэмгийлэхээр өөрийн флотоо илгээжээ. Родосын флотын ирэх замыг мэдэж байсан Артемис өөрийн флотоо хотын эрэг орчмын буланд нууж, Родосын цэргүүд эрэг рүү гармагц тэдний онгоцууд руу довтлуулан бут ниргэснээр ялалт байгуулжээ. Артемис үүгээр зогсолгүй өөрийн флот болон олзолсон онгоцнуудыг ашиглан Родос арлыг эзлэхээр цэргээ илгээсэн байна. Родосынхан арал руу ирж буй өөрсдийн завинуудыг харан өөрсдийн цэргүүдийг ялалт байгуулан эргэн ирлээ хэмээн эндүүрч, хамгаалалтаа сулруулсан нь Артемист хялбар олз болж, Родосыг бүрэн эзэлж, бослого гаргагчдыг даран сөнөөжээ. Артемис хатан удаан амьдарсангүй, нөхрийнхөө үхлээс 2 жилийн дараа насан эцэслэжээ. Угсаа залгамжлагчид нь тэдний шарилыг чандарласан бөгөөд хараахан дуусаагүй байсан бунханд нь байрлуулжээ. Уг ёслолд зориулан маш олон тооны амьтнаар өргөл өргөсөн ажээ.
Бунхны бүтээн байгуулалт
Артемис хатан бунхны ажилд зориулан харамгүй их хөрөнгө зарцуулж, тухайн үеийн хамгийн авъяаслаг уран барилгачдыг авчрахаар элч нараа Грек рүү илгээж байв. Элч нар Эфесусын Артемисийн сүмийн засварын ажлыг удирдагч Скопас болон Леокарес, Бриаксис, Тимофиус нарын зэрэг алдарт барималчид тэргүүтэй хэдэн зуун уран дархныг хөлслөн авчирсан байна. Хотыг бүхэлд нь харахуйц толгой дээр босгосон бөгөөд уг байгууламжийг тойруулан хашаа босгосон байв. Чулуун арслангууд, бурхан, охин тэнгэрүүд хөшөөг тойруулан чимэглэсэн ба өнцөг бүрт нь морьтон баатруудын чулуун хөшөөг урлан байрлуулжээ. Талбайн төв хэсэгт гантигаар 45 метр /135 тохой/ орчим өндөр бунхан байгуулжээ. Уг бунхан 3 хэсэгт хуваагдсан байсан бөгөөд эхний хэсэгт тэмдэглэлт үйл явдлууд, Центавр, Лапифуудын тулаан, Амазоны дайчдыг дүрсэлсэн чимэглэлүүд бүхий чулуун шатууд байдаг байв. Түүний дээр есөн талт 36 баганатай байсан бөгөөд багануудын дунд хөшөө байдаг байв. Багануудын орой дээр гурав дахь хэсэг буюу Суварга байсан ажээ. Орой дээр нь дөрвөлсөн морин тэрэг хөлөглөн давхиж буй Мауссоллос ба Артемис нарыг дүрсэлсэн хөшөөг урласан байдаг байв.
Сүйрэл
Галикарнассус хотод уг бунхан олон зуун жилийн турш сүндэрлэсээр байсан юм. МЭӨ334 онд Македоны Александрт эзлэгдэхэд ч, МЭӨ 62 болон МЭӨ 58 онд далайн дээрэмчдэд тонуулахад ч тэр сүндэрлэсэн хэвээрээ байсан. Удаа дараагийн шаталсан газар хөдлөлтүүд болж хүрэл хөшөөгүй болсон ч хотын эвдэрхий балгас дунд уг бунхан 16 зууны турш оршин байсаар байсан юм. 1404 он гэхэд бунхнаас аварга суурь нь л үлдсэн байлаа. XV зууны эхээр Мальтын гэгээн Жоны хөлөг баатрууд уг нутгийн эзлэн түрэмгийлж, Бодрум цайз хэмээн нэрлэгддэг томоохон бэхлэлт байгуулсан бөгөөд 1494 онд тэд тойруулан хамгаалалт барихын тулд бунхны чулуунуудыг ашиглахаар шийдсэн байна. 1522 онд Туркуудын довтолгооны эсрэг загалмайтнууд Бодрумын хамгаалалтыг улам сайжруулж, хэрэм босгохоор уг бунхны үлдсэн хэсгийн чулууг бүрэн авсан байна. Өнөөдөр уг хэрэмд бунхны өнгөлгөөнд хэрэглэгдэж байсан гантиг чулуунуудын үлдэгдэл хааяа нэг гялалзан харагдсаар байдаг ажээ. Уг бунхан нь маш их алдаршсан тул түүний хэлбэр загвараар хийгдсэн бунхан, барилгууд нилээд түгэн дэлгэрсэн байдаг ажээ.
Эшлэл
Ангилал:Эртний дэлхийн гайхамшиг
Блейк Кларк
Блейк Кларк (Blake Clark; 1946 оны хоёрдугаар сарын 2; Макон, Жоржиа) — Америкийн жүжигчин, продюсер.
Лавлах холбоос
Ангилал:1946 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:АНУ-ын телевизийн нэвтрүүлэгч Ангилал:Америкчууд Ангилал:Айовагийн хүн
Монгол хуланжороо
Монгол хуланжороо (Podoces hendersoni), урьд Хулан жороо гэж байсан, нь Хэрээнийхэн овгийн шувуу юм. Тэд Хятад, Казахстан, Монголд нутаглана.
Гадаад төрх
Энэ шувуу нь урт, махийсан хошуутай ба магнай хэсэгт хар судалтай. Холоос харахад зулай, сүүлний үзүүр, далавчны ирмэг нь хар мэт боловч сайн харвал гялалзсан гүн ногоон өнгөтэй, цагаан судалтай, нисэхэд далавчин дээрх цагаан судал нь илүү том тод харагддаг. Тэд суурин амьдарна. Биеийн урт 26-28 см, харьцангуй биерхүү, элсэн шаргал бордуу өнгөтэй, хошуу хөл нь хар байдаг.
Говийн уул толгодын бэл, томоохон заг, бут, ихэвчлэн бүйлс бараадан амьдрах бөгөөд зун хоол тэжээл элбэгшихээр тархан алга болоод өвөл цас их унаж хоол тэжээл ховордвол айл бараадан ирдэг. Ялангуяа малчдын хүнс махны цагаар айлын гадуур ирж дэлгэсэн өөх тосноос хооллодог аж. Цангинасан чанга, исгэрэх мэт дуу гаргадаг. Айлын гадуур жирэлзэн гүйж айлд гадны хүн ирэхэд хамгийн түрүүнд чанга, цовоо дуугаар жиргэн дохио өгдөг. Бут дамжин явгалан хурдан гүйх бөгөөд ихэнхдээ хосоор амьдардаг сэргэлэн, сонор соргог шувуу юм.
Монгол хуланжороо голдуу гүрвэл, голио царцаа, бүйлсний хонгорцгоор хооллодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Хэрээнийхэн Ангилал:Монгол орны шувууд
Финийн булан
Финийн булан нь Балтын тэнгисийн мухарт, Финланд ба Эстонийн хооронд орших урт нарийн булан юм. Баруунаас зүүн тийш 400 км орчим урттай.
Дундаж гүн нь 40м бөгөөд өвөл хөлддөг. Булангийн төгсгөлд Санкт-Петербург, хойд эрэгт Хельсинки, өмнөд эрэгт Таллин зэрэг том хотууд бий. Ладога нуур, Ижил мөрөн зэрэгтэй холбогдоно. Түүхийн урт хугацаанд Швед, Хаант Орос Улсууд Финийн буланд нөлөөгөө тогтоохоор тэмцэлдэж иржээ.
Ангилал:Зүүн тэнгисийн булан Ангилал:Эстонийн ус зүй Ангилал:Финландын ус зүй Ангилал:Оросын ус зүй Ангилал:Орос-Эстонийн хоорондын хил
Ангкор
Ангкор (Angkor) нь МЭ IX зуунаас XV зууны хооронд цэцэглэн хөгжиж байсан Кхмерийн Эзэнт Улсын төв юм. Ангкор гэх үг нь Санкрит хэлний нагара буюу хот гэсэн нэрнээс гаралтай. Ангкорын үе МЭ 802 оны орчим өөрийгөө “Ертөнцийн эзэн хаан” буюу “Бурхан хаан” өргөмжлөсөн Кхмер Хинду хаан Жаяаварман II эхэлж, МЭ 1402 онд халдан довтлогч Тайчуудад эзлэгдэн тоногдсноор төгсдөг. Тайчуудын довтолгооны улмаас Ангкорын хүн ам өмнө зүг нүүж, Пномпеньд очжээ.
Ангкорын туурь нь ширэнгэ ой болон тариалангийн талбайгаар хүрээлэгдэн оршдог. Тариалангийн талбай дундах Ангкор Ват цогцолбор сүм нь дэлхийн хамгийн том шашны байгууламж гэгддэг бөгөөд зөвхөн үүнийг үзэхээр жил бүр 2 сая жуулчин ирдэг ажээ. Ангкор Ватаас гадна өөр олон тооны сүмүүдийг сэргээн засварлаж байгаа бөгөөд Кхмерийн уран барилгын хэв маягийн онцлогийг бүрэн илэрхийлдэг. Хиймэл дагуулаас авсан зургаас харвал Ангкор хот 3000 гаруй км² нутаг дэвсгэр хамран оршиж байв. Аварга том байдлаараа дундад эртний хотуудаас Ангкортой өрсөлдөх хот нь Майягийн Тикаль байсан гэж үздэг. Хүчирхэгийн туйлдаа хүрэх үедээ Ангкор хот 1 сая оршин суугчтай байсан гэж тооцдог.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Азийн археологийн олдворт газар Ангилал:Буддын шашны түүх Ангилал:Зүүн Өмнөд Азийн түүх Ангилал:Камбожийн археологийн олдворт газар Ангилал:Камбожийн буддын шашин Ангилал:Камбож дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Камбожийн түүх Ангилал:Сием Реап аймаг Ангилал:Түүхэн хот Ангилал:Хиндү шашны түүх
Плутони
Плутони (Plutonium) нь химийн тэмдэглэгээ Pu, атомын дугаар 94 бүхий транс-уран, цацраг идэвхт химийн элемент юм. Мөнгөлөг цагаан өнгөтэй актинид металл бөгөөд агаарт гарч исэлдэхдээ өнгөө алдаж, бүүдийдэг. Уг элемент нь ердийн байдалдаа зургаан аллотропи, дөрвөн исэлдлийн байдал үзүүлдэг. Нүүрстөрөгч, галогенууд, азот болон цахиуртай урвалд ордог. Нойтон агаарт гарвал хүчил, гидрид үүсгэж, эзэлхүүн нь 70% томорч, бутарна, уг нунтаг нь өөрөө гал авалцах чанартай. Цацраг идэвхийн хордлого нь чөмөгөнд нөлөөлдөг. Иймээс плутонитой харьцах нь маш аюултай юм.
Плутони нь дэлхий бүрэлдэх үеэс байсан хамгийн хүнд элемент бөгөөд хамгийн тогтвортой изотопи болох плутони-244-ийн хагас задралын хугацаа ойролцоогоор 80 сая жил байдгаас ийн дүгнэж болно. Реакторуудад цөм задрах урвал явагдах үед плутони нь дайвар бүтээгдэхүн болж гарч ирнэ: Урвалаар чөлөөлөгдсөн зарим нейтрон нь уран-238-н цөмийг плутонийнх болгон хувиргадаг.
Плутонийн хамгийн чухал изотопи бол хагас задралын хугацаа нь 24,100 жил байдаг плутони-239 юм. Плутони-239 нь цөмийн зэвсэг хийхэд өргөн хэрэглэгддэг. Плутони-239 болон 241 нь задрамтгай цөмтэй бөгөөд тэдгээрийн атомыг нейтроноор бөмбөгдөхөд хуваагдаж, энерги, гамма цацраг, нэмэлт нейтронууд ялгаруулдаг. Тэдгээр нейтрон нь цөмийн гинжин урвад үүсгэх чадвартай тул цөмийн зэвсэг, цөмийн реакторт ашиглагддаг байна. thumb|left|300px|Плутони 238 дотроосоо үүсэх альфа цацрагийнхаа халуунд улайссан байгаа нь Плутони-238-ын хагас задралын хугацаа 88 жил байх бөгөөд альфа бөөм ялгаруулна. П-238-ийг ихэнх сансрын хөлөгийн Радиоизитоп цөмийн цахилгаан үүсгүүрийн түлшинд ашигладаг. Плутонийн изотопиудыг ялгаж авахад үнэтэй бөгөөд тохиромжгүй байдаг тул тодорхой изотопиудыг зөвхөн тусгай зориулалтын реакторуудад л үйлдвэрлэдэг.
Плутонийг анх 1940 онд Гленн Т. Сиборг, Эдвин Макмиллан нараар удирдуулсан Беркли дэх Калифорнийн Их Сургуулийн эрдэмтдийн баг уран-238-г хүнд устөрөгчөөр бөмбөгдөн гаргаж авчээ. Гэхдээ хожим байгалиас плутонийн ул мөр олдсон. Плутонийг тодорхой зорилгоор ашиглаж эхэлсэн нь дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр хэрэгжсэн Манхаттан төсөл байсан бөгөөд уг төслөөр анхны атомын бөмбөгийг бий болгосон билээ. Плутони-239-р хийгдсэн анхны цөмийн туршилт "Тринити" 1945 оны 7-р сард явагдаж, хоёр дахь бөмбөг болох "Тарган эр" (Fat Man) 1945 оны 8-р сард Японы Нагасаки хотын дээрээс унаж хотыг үнсэн товрог болгосон. Дайны дараа ч плутонитой холбоотой цацраг идэвхийн хүний биед үзүүлэх нөлөөллийн судалгаанууд иргэдийн зөвшөөрөлгүйгээр явагдаж, осол, хөнөөлд хүргэж байсан удаатай. Атомын цахилгаан станцын плутонийн хаягдал болон Хүйтэн дайны үед баригдсан цөмийн зэвсгийг аюулгүй болгох явдал нь цөмийн зэвсэг үл дэлгэрүүлэх болон байгаль орчинтой холбоотой эмзэг асуудал юм. Байгаль дахь плутонийн бусад эх үүсвэр нь газар доорх цөмийн туршилтуудын дэлбэрэлтээс үүдэлтэй (одоо хориотой).
Эшлэл
Ангилал:7-р үеийн элемент Ангилал:Цөмийн түлш Ангилал:Цөмийн зэвсгийн техник
Марко Поло
Итали улсын Венец хотын худалдаачин Николло Поло-гийн хүү Марко Поло (Marco Polo, 1254 онд Венецид төрсөн-1324 оны 1 дүгээр сарын 8-нд Венецид нас баржээ) Венецийн худалдаачин, Ази тив рүү аялаж дэлхий дахинаа нэрээ дуурсгах үйл бүтээсэн аугуу аялагчдын нэг билээ. Тэрбээр өөрийн эцэг Николло, авга ах Матео нарын хамт 1269 онд Акка (Хойд Палестин) хотоос гарч Ойрх дорнод, дундад ба төв Ази, өмнөд ба баруун өмнөд Азийн олон улс орноор аялан явж, өөрийн үзсэн харсан бүхнээ нэгтгэн 1298 онд "Орчлонгийн элдэв сонин"(эртний франц. Livres des merveilles du monde) гэдэг ном туурвисан нь тэр үедээ шинэ нээлт болсон үйл явдал болжээ. Ялангуяа тэрбээр Их Хаан Хубилайн дэргэд 1272-1289 он хүртэл 17 жил алба хааж, түүний элч төлөөлөгчөөр Юань улсын олон муж улсад зарагдан явахдаа, тэдгээр нутгийн хүн ардын нутагшил, аж байдал ,зан суртахуун, шашин шүтлэгийн тухай тодорхой тэмдэглэж уг номдаа бичсэн нь газар зүй, түүх судлал, угсаатны зүйн ухааны судалгааны чухал хэрэглэгдхүүн болж, эдүгээ хүртэл эртэмтэд судлаачид уншигч олон түмний анхаарлыг татаж байгаа билээ.