cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Телевиз
Монгол Улсад телевиз үүсэж хөгжсөн нь
1967 онд Монголын телевиз байгуулагдахад барьж байгуулсан теле цамхаг нь 193 метр өндөр. 1967 оны 7 сарын 9-ний өдрийн “Үнэн” сонинд монголын телевизийн төвийн ерөнхий инженер В.И.Алырщиковын өгсөн ярилцлага хэвлэгджээ. Тэрээр энэ ярилцлагадаа телевизийн төв нэвтрүүлэг дамжуулахад бэлэн гэж мэдэгджээ. Ингээд 1967 оны 7 сарын 11-нд Монголд анх удаа туршилтын нэвтрүүлэг хийжээ. Ардын хувьсгалийн 46 жилийн ойд зориулсан концерт, хүндэтгэлийн арга хэмжээг телевизээр дамжуулжээ. Дараа нь 1967 оны 8 сарын 15-нд хоёр дахь удаагийн туршилтын нэвтрүүлэг хийжээ. Туршилт амжилттай болсоны дараа тогтмол нэвтрүүлэг явуулах тухай шийдвэр гаргасан байна. Радио телевизийн улсын хорооны даргаар Жалан-Аажив, орлогчоор нь Сумъяа томилогджээ. 1967 оны 9 сарын 27-ноос эхлэн Монгол телевиз тогтмол нэвтрүүлгээ явуулах болжээ. Монгол телевиз анх байгуулагдаад даваа пүрэв, бямба, ням гаригт нэвтрүүлэг дамжуулдаг байв.
Монгол телевизийн төлөвшил
1972 онд Монгол телевиз нь “Интервидение” олон улсын телевизийн байгууллагийн гишүүн болсон юм. 1980 онд Монгол телевиз техникийн шинэчлэл хийсэн байна. Хуучирсан тоног төхөөрөмжийг шинэчилж өнгөтөөр нэвтрүүлэг дамжуулах болжээ. 1980 оны олимпийн наадам, 1981 оны 3 сарын 22-өөс 30-ний хооронд Ж.Гүррагчаа сансарт ниссэн тухай шууд дамжуулан үзүүлж байлаа. 1971 онд “Интерспутник” хиймэл дагуулын тусламжтайгаар радио, релейний шугамаар орон даяар нэвтрүүлэг дамжуулах болсон. 1980 оноос эфирийн цагаа нэмэгдүүлж долоо хоногт 6 өдөр эфиртэй болжээ. Энэ үеэс “Оддын ахан дүүс”, “Оноо хурд хором”, “Бид Артек явна” зэрэг шинэ нэвтрүүлэг гарах болсон. 1972 онд Монгол телевизийн дэргэд “Телекино” үйлдвэр байгуулагджээ. Ургацын далай нэвтрүүлэг радиогоос телевизийн хувилбарт шилжсэн байна.
1990 онд ASIASAT-1 хиймэл дагуулаар нэвтрүүлгээ дамжуулах болсон. 1991 оны 1 сарын 1-ээс Монгол телевизийн сувгаар америкийн телевизийн нэвтрүүлгийг үзүүлдэг болжээ. 1992 онд Монгол телевиз бүтэц зохион байгуулалтын өөрчлөлтөнд орж бие даасан студи байгуулагджээ. 1992 оны 4 сарын 25-нд сэтгүүлч Ц.Нармандах “Чөлөөт телевиз”, Д.Гарам-Очир “Мэдээлэл арилжааны чөлөөт суваг” байгуулжээ. Мөн уран бүтээлийн “Жолоо” нэгдэл үүссэн. Энэ бол хувийн арилжааны телевиз байгуулах гэсэн анхны оролдлого гэж хэлж болно. 1997 онд Монгол телевиз “Ханилаг”, “Алслал”, “ACD” зэрэг 20 гаруй студи болж бүтцийн өөрчлөлт хийжээ. Гэвч тун удалгүй дахин редакцийн бүтэц зохион байгуулалтандаа оржээ. 1998 онд Монгол телевиз Японы засгийн газрын тусламжтайгаар техникийн шинэчлэл хэсэгчилж хийв. 1998 оноос Монгол телевиз өдөр бүр нэвтрүүлэг дамжуулах болж, өглөөний хөтөлбөр нээсэн. 1998 онд Монгол Улсын парламент “Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай” хууль батлав. Ингэснээр Монгол телевиз нь “МҮТВ” хэмээн нэрээ өөрчилжээ. 2005 онд Олон нийтийн радио телевизийн тухай хууль батлагджээ. Анх байгуулагдсанаасаа хойш төрийн мэдэлд байж, эрх баригчдын дуу хоолой болж байсан МҮТВ нь олон нийтийн статустай телевиз болов.
Дэлхийн телевизийн өдөр
1996 оноос эхлэн жил бүрийн 11 сарын 21-нд дэлхийн телевизийн өдрийг тэмдэглэдэг болсон. Ийм өдрийг тэмдэглэхийг НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей тусгай тогтоол гаргаж шийдсэн байна.
Телевизийн сэтгүүл зүйн тухайн номын жагсаалт
Ангилал:Жүжиглэх урлагийн төрөл зүйл
Бэгзийн Балжинням
Бэгзийн Балжинням (1943 оны намар Ховд аймгийн Чандман суманд төрсөн-) Монгол Улсын Төрийн шагналт, Урлагийн Гавьяат зүтгэлтэн, кино найруулагч юм.
Намтар
Бэгзийн Балжинням 1943 онд Ховд аймгийн Чандмань суманд Аюурын Дэрэмийн отгон хүү болж мэндэлсэн байна.
1969 оноос Монгол кино үйлдвэрт оператор, 1976 оноос ерөнхий оператор, 1981 оноос ерөнхий найруулагч,
1990 оноос Соёлын Яамны сайд, 1993 оноос “Чингисфильм” ХХК-ний ерөнхий захирлаар ажиллаж байсан.
Монголын кино урлагт тодорхой байр суурь эзэлсэн нэртэй уран бүтээлч тэрээр мөн нийгэм, олон нийтийн амьдралд идэвхтэй оролцдог байжээ. Б.Балжинням нь 1990 онд Соёлын яамны сайдын албан тушаалыг хашиж байхдаа Соёл Урлагийн Их Сургуулийг үндэслэн байгуулагчдын нэг байсан бөгөөд олон уран бүтээлчдийг кино оператор, найруулагчийн мэргэжилд дагалдуулан сургаж, халамжлан хүмүүжүүлэхээс гадна дээрх сургууль болон Радио, телевизийн дээд сургууль, “Зохиомж” дээд сургуулийн кино найруулагч, операторын ангид хичээл зааж, дадлага удирдаж, мэргэжлийн зөвлөгөө өгдөг байжээ.
Кино найруулагч, кино оператор Б.Балжинням нь Монголын кино урлагийн салбарт олон жил идэвх зүтгэл, үр бүтээлтэй ажиллаж, найруулж зурагласан олон киногоороо дотоод гадаадын үзэгчдээс зүй ёсны талархал хүлээж, давтагдашгүй өвөрмөц арга барилаараа дотоод гадаадын мэргэжлийн байгууллага, хүмүүсээс ур чадварын өндөр үнэлгээ авдаг байсан Монголын цөөн хэдхэн уран бүтээлчдийн тоонд зүй ёсоор ордог билээ.
Гавьяа шагнал
"Мандухай цэцэн хатан" киног бүтээсний учир 1989 онд түүнд Төрийн шагнал хүртээсэн бөгөөд Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн юм.
Б.Балжиннямын бүтээсэн уран сайхны болон баримтат кинонууд Токио, Москва, Ташкент, Карловы-Вары, Монреаль, Тегеран хотуудын Олон улсын кино наадмуудад оролцож Тэргүүн байр болон тусгай шагналуудыг удаа дараа хүртэж байсан байна.
1990 онд Токиогийн олон улсын кино наадамд “Мандухай цэцэн хатан” киногоороо оролцож, уг кино нь Азийн шилдэг 10 киноны нэг болсон билээ.
Уран бүтээл
Нийт 80 гаруй баримтат кино, 15 уран сайхны киноны зургийг авч, есөн уран сайхны киног найруулан, долоо кино зохиолыг дангаараа болон бусадтай бичжээ.
Баримтат кино
“Монгол оронд айлчилна уу”, “Хайгуулчид”, “Шинэ амьдрал”, “Монгол-Зөвлөлтийн хамтарсан сансрын нислэг”, “Хээрийн сургууль”, “Халгай”, “Амарбаясгалант хийд” зэрэг маш олон баримтат кино, кино мэдээ-сэтгүүлийн оператор, найруулагчаар ажиллаж байжээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Монголын найруулагч Ангилал:1943 онд төрсөн Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Жаншинь хаан
Жаншинь хаан (хятадаар:彰信可汗) (?-839) бол Уйгурын хаант улсын 12 дахь хаан юм. 833-839 оны хооронд хаан сууринд заларч байсан. 833 онд төрийн эргэлт гаргаж, Жаоли хааныг хөнөөж, хаан болсон. Жаншинь хааны жинхэнэ нэр нь ᠋᠋Ху тегин. Хаан суухдаа Ай дэнли луогү чюймомишихэ жюлю пижя хаан (愛登里囉汩沒密施合句錄毗伽可汗) буюу Ай Тэнридэ Күт Болмыш Алп Күлүг Билгэ Хаган цолтой сууринд заларч, Вэньзун хаан зарлиг буулгаж Жаншинь хаан (彰信可汗) гэж өргөмжилжээ. 839 онд Уйгурын сайд Жюэлуоү бослого гаргаж, Жаншинь хааныг хороож, Касар хааныг сэнтийд залсан.
Ангилал:Уйгурын Хаант Улс Ангилал:839 онд өнгөрсөн
Мэдээллийн нөөцийн аюулгүй байдлыг хамгаалах арга
Яагаад мэдээллийн нөөцийг хамгаалах аргыг судлах хэрэгтэй вэ? Мэдээлэл нь байууллагын бусад эд хөрөнгийн нэгэн адил үйл ажиллагаа,ажил хэргээ хэвийн явуулахад шаардагдах гол капиталын нэг учраас хамгаалагдсан байх ёстой.Энэ нь улам бүр хамаарал,холбоотой болж буй ажил хэргийн ертөнцөд маш чухал болж байна.Өсөн нэмэгдэж буй энэ хамаарлын улмаас улам бүр олширч буй олон янзын аюул заналхийлэлд мэдээлэл өгтөгдөж байна.Мэдээлэл янз бүрийн хэлбэрээр оршин байж болно.Цаасан дээр хэвлэгдсэн,бичигдсэн,цахим хэлбэрээр нөөцлөгдсөн,дамжуулагдсан,янз бүрийн хальсан дээр бичигдсэн,эсвэл хүмүүсийн хооронд яригдсан байж болно.Мэдээлэл ямар хэлбэрээр бэхжэснээс ямар хэрэгслээр бүтээгдэж хадгалагдснаасаа үл хамааран зохих ёсоор хамгаалагдсан байх ёстой.Мэдээллийн аюулгүй байдал гэдэг нь ажил хэргийн тасралтгүй чанарыг хангах, эрсдлийг багасгах хөрөнгө оруулалтын үр ашиг,бизнесийн боломжийг нэмэгдүүлэхийн тулд хийж байгаа мэдээллийг олон янзын аюул заналхийллээс хамгаалах ажиллагаа юм.Энэ аюулаас хэрхэн хамгаалах,ямар аргаар хамгаалах мөн ямар үр дагавруудыг бий болгох талаар тодорхойлох нь энэхүү ажлын зорилго юм. Мэдээллийн нөөцийн аюулгүй байдал гэж юу вэ? Мэдээлэл нь байгууллагын үйл ажиллагаа,ажил хэргээ хэвийн явуулахад шаардагдах гол хөрөнгө учраас хамгаалагдсан байх ёстой.Мэдээллийн аюулгүй байдал нь мэдээлэл болон мэдээллийн системд зөвшөөрөлгүй хандах,мэдээллийг ашиглах ил болгох,өөрчлөх,хуулах,устгах,мэдээллийн системийн үйл ажиллагааг тасалдуулах,хянахаас хамгаалахыг хэлнэ. Мэдээллийн нөөцийн аюулгүй байдлыг хамгаалахдаа дараах аргуудаар хамгаалж болно. •	техникийн •	хууль эрх зүйн •	програмчлалын Техникийн арга Уг арга нь техник, технологид суурилан хэрэгжүүлэх замаар аюулгүй байдлын эрсдлийг буруулах цогц арга хэмжээнүүдийг өөртөө агуулдаг. •	Янз бүрийн цоож, хяналтын төхөөрөмж байрлуулах замаар гадны хүн орохыг хязгаарлах •	Локаль сүлжээ, интернетээс нууц мэдээлэлтэй холбоогүй компьютеруудыг салгах, эсхүл сүлжээ хоорондын экраныг (дэлгэц) зохион байгуулах •	Холбооны сувгаар мэдээлэл дамжуулах ажиллагааг инженер техникийн тусгай хэрэгслүүдийг ашиглан зохион байгуулах •	Электрон соронзон болон дуу авианы сувгаар мэдээлэл алдагдах боломжийг дарах •	Мэдээлэл боловсруулах автомат системийн зангилаа, хэсгүүдийн цахилгаан сүлжээнд чиглүүлэн үйлчлэхээс хамгаалах Мэдээллиййн нөөцийн аюулгүй байдлыг хамгаалах хангах техникийн арга болох сүлжээний аюулгүй байдлын 7 –н зарчим бий. Үүнд : 1. Сүлжээний эрсдлийг тооцох 2. Аль нэг стандарт, дүрэм журмыг дагаж мөрдсөнөөр нууцлал хамгаалалт хангагдсан гэж найдахгүй байх 3. Хүмүүсээс шалтгаалан учирч болох эрсдлийг тооцох 4. Олон зүйлд чиглэсэн олон хандалтын эрхтэй байх;5. Програмын сул талуудыг нөхөх арга ажиллагааг тогмтол авч хэрэгжүүлэх 6. Түүх бичилтүүдийг шүүх, мониторинг хийх 7. K.I.S.S (keep it simple stupid) зарчмыг баримтлах
Орон зайд шуугиан үүсгэгч, дуу авиа болон доргион дуу авианы шуугиан үүсгэгч генератор
	Шуугиан үүсгэгч
	Гар утасны яриа хаагч
Нууц яриа явагдаж байх үед гар утсаар дамжуулан яриа сонсох, эсхүл гадагш холбоо барих, мэдээлэл гаргах боломжийг хаах зориулалттай “Хөшиг” төхөөрөмж.Уг төхөөрөмж маш энгийн ажиллагаатай бөгөөд GSM, CDMA, DAMPS стандартаар ажилладаг гар утасны яриаг боломжгүй болгох зориулалттай.
	Шуугиан үүсгэгч генератор “Купол”
Мэдээллийг хууль бусаар хуулах, алсын зайнаас радио долгионоор удирдах техник хэрэгслийн үйл ажиллагааг дардаг шуугиан үүсгэгч генератор. Энэ генератор нь электрон тагнуулын хэрэгслүүдийн эсрэг үйлчлэхээс гадна радио удирдлагатай төхөөрөмжүүдийг, тухайлбал тэсрэх төхөөрөмжийн удирдлагыг хааж чадна. •	Диктофоны бичлэгийг дарах төхөөрөмжүүд •	Цахилгаан сүлжээний генераторууд, сүлжээний шүүгчид •	Мэдээллийг нууцаар барьж авах хэрэгслүүдийг илрүүлэх иж бүрдэл болон төхөөрөмжүүд •	Шугамын бус локаторууд
	Лорнет
Хагас дамжуулагч бүхий аливаа тагнуулын электрон хэрэгслийг ямар ч газарт илрүүлэх чадвартай, авч явахад хялбар шугамын бус локаторууд. Жижиг батерейгаар ажиллана.
Мэдээллийг энгийн аргаар яаж хамгаалах вэ? Бид өөрсдийн хэрэгцээт мэдээллээ комюьютер дээрээ хадгалдаг.Өдөх тутам хийдэг ажил болон хичээл бусад өргөн хүрээний төрөл бүрийн мэдээлэл компьютер дээр хадгалагдсан байдаг.Хэрвээ компьютерээ бусадтай хамтран эзэмшдэг,сүлжээний орчинд ажилладаг,бусад хүмүүс таны компьютерт ямар нэгэн байдлаар хандах боломжтой бол та хэрэгцээт чухал мэдээллээ өөрийн хувийн файлуудаа нууж,хамгаалах нь зүйтэй.Хэрэгцээт мэдээллээ энгийн аргаар найдвартай хамгаалах энгийн нэг арга бол хувийн файлуудыг хамгаалахад туслах зориулалтын ашиглахад хялбар программыг сонгож аваад хэрэглэх хэрэгтэй.Ийм зориулалтын програм их өргөн дэлгэрсэн байдаг.Жишээ нь www.folderhider.com вэб сайтад дээрх чиглэлийн хувилбарыг татаж аваад иэршиж үзэж болно.Туршилтын хувилбарууд нь ихэвчлэн 14-20 хоногийн хязгаарлашдмал хугацаатай байдаг.
Мэдээллийн нөөцийг хамгаалснаар гарах давуу тал Байгууллагуудад одоо ашиглаж байгаа мэдээллийн нөөцийн хамгаалалтын арга хэрэгсэл,шийдлүүд болон шинээр гарч буй арга хэмжээнүүдийг нэгтгэн уялдуулах замаар байгууллагын сүлжээ,системийн мэдээллийг аюулгүй байдлыг хангаснаар асуудлыг шийдэж,сул талаа гэхээсээ илүү давуу талыг бий болгох боломжтой.
Давуу талууд: •	Мэдээллийн аюулгүй байдлын програм хангамжийн техник бий болно •	ОЛон жижиг шийдлүүдийг байнга худалдан авч нэмж суурилуулах шааррдлагагүй болно •	Аюулгүй байдлын бүрдэл хэсгүүдийн дээд зэргийн уялдаа хангагдна •	Ажилтнуудын ойлголт мэдлэг чадвар дээшилнэ •	Цаг хэмнэнэ •	Гарах муу үр дагавар багасна •	Оюуны өмч алдагдах нь багасна •	Хэрэглэгчдийн таньж зөвшөөрөх •	Хандалтын хязгаарлах •	Мэдээлэл хамгаалах програмын хэрэгслүүдийг удирдаж чаддаг болох •	Аливаа будлиан,учрал,тохиолдлыг аюцлгүй байдлын бүртгэл хийж үлдээх •	Програм хангамжийн бүрэн бүтэн байдал,хэвийн ажиллагааг хангаж чадах •	Эрсдлийг бууруулна •	Буруу ташаа мэдээлэл багасна •	Мэдээллийн нөөцийн хэмжээ ихэснэ
Байгууллагууд яаж мэдээллийн нөөцөө хадгалдаг тухай
Мэдээлэл нь байууллагын бусад эд хөрөнгийн нэгэн адил үйл ажиллагаа,ажил хэргээ хэвийн явуулахад шаардагдах гол капиталын нэг гэж дээр дурдсаны дагуу байгууллага мэдээллээ ямар 	аргаар хамгаалж байгааг “ХАС”банкин дээр жишээ авч үзье. Хасбанк нь доор дурдсан аюулгүй байдлын аргуудыг ашиглан таныг цахим банкаар үйлчлүүлэх үед таны мэдээллийг хамгаалдаг. •	Нэвтрэлтийн мэдээлэл - ХасБанкны цахим үйлчилгээнд нэвтрэх болгонд таны сүүлийн нэвтрэлтийн цаг өдрийг харуулж байх болно.Хэрвээ та нэвтрүүлээгүй бол,зөвшөөрөлгүй нэвтрэлтийг мэдэх боломжтой •	SSL Сертификат- Тогтвортой ажиллагаа,бичиг баримтын найдвартай хадгалалт,ашиглан мэдээллийн нууцлан чандлах,уян хатан хэрэглэгчдийн тохиргоо,хэрэглэгчдийн харьяалагдах баг болон өөрийн зохих хүрээгээр хандалт нв хязгаарлагдана. •	Галт хана – ХасБанкны цахим хуудсуудыг явууулж байдаг компьютерийн серверүүд маань зөвшөөрөлшүй нэвтрэлтээс сэргийлэх галт ханануудыг ажиллуулдаг. •	Нэвтрэлтйг нууцлах – Та ХасБанкны интернет банкны цахим хуудсанд нэвтэрээд системээс гараагүй удсан тохиолдолд систем таныг автоматаар гаргана.Дахин үргэлжлүүлэхийн тулд та өөрийн хэрэглэгчийн дугаар болон нууц үгээ дахин хийх хэрэгтэй.Энэ нь таны зөвшөөрөлгүй хийгдэх аливаа эрсдэлээс таныг хамгаалах болно. ХасБанк нь цахим мэдээллээ дараах аргуудыг ашиглан хамгаалдаг. •	Та цахим банкны үйлчилгээ авахдаа өөрийгөө ХасБанкны сайт дээр байгаагаа батлан шалгах нь мэдээллийн хадгалж байгаан нэг хэлбэр юм.Та өөрөө www.xacbank.mn гэсэн хаягийг вэб хөтөчдөө бичин нэвтрэх нь илүү найдварьай хадгалах арга. •	Хэрвээ та сэжиг бүхий цахим шуудан хүлээн авбал тэнд байгаа ямар ч холбоос дээр дарж болохгүй.Түүнчлэн уг цахим шууданд хариу бичих шаардлагагүй Зүгээр л устгах хэрэгтэй.Ингэснээр таны мэдээллийн нөөцийн аюулгүй байдал алдагдахгүй байх болно.
ДҮГНЭЛТ Монгол улсад төдийгүй дэлхий дахинд мэдээллийн нөөцийн аюулгүй байдал алдагдаж байгаа бөгөөд үүнийг хамгаалах бодлого,хөтөлбөр,дэгээ батлан гаргах,даган мөрдөх,хэвшүүлэх,зохих техникийн арга хэмжээ,шаардлагатай сөрөг арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэх ёстой.Интернэтээр дамжин гаднаас орж ирэх төрөл бүрийн халдлага,довтолгоон жил бүр нэмэгдэж,учруулах хохирол нь ихэссэээр байхын зэрэгцээ дотроос эх үүсвэртэй халдлага,будлиан,зөрчил,гэмт хэргүүд ч маш их нэмэгдэж байна.Байгууллагын сүлжээг унагадаг,ажиллагаанаас гаргадаг,сервер,компьютерүүдэд хадгалагдаж буй өгөгдөл,мэдээллийг хулгайлах,устгах,өөрчлөх,хэргэлээний програмуудыг эвдэлдэг 1000 орчим халдлагаас гадна ажилтнуудыг хууран мэхэлж мэдээлэл авдаг,залилдаг олон  төрлийн үйл ажиллагаа дэлгэрч байна.Гэтэл Монголд улсын байгууллагуудын мэдээллийн сүлжээ,систем нь заналхийлж буй эдгээр аюулыг сөрөн зогсох чадваргүй  байдал,цоорхойтой,байгууллагууд мэдээллийн аюулгүй байдлын бодлого,хөтөлбөр,дэгүүдх хэрэгждэггүй,ямар ч удирдлагагүй байгаа нь мэдээллийн нийгмийн хөгжлөөс эрс хоцрогдсоныг харуулж байна.Өнөөгийн нөхцөлд байгууллага мэдээллийн аюулгүй байдлаа хадгалж чадахгүй бол өрсөлдөх чадваргүй,ашиг орлого,хэмнэлтгүй,өрөгжин хөгжих боломжгүй орчин үеийн удирдлага хэрэгжихгүй явсаар улмаар дампуурах аюулд өртөх болно.Тиймээс мэдээллийн нөөцийн аюулгүй байдлыг хамгаалахын тулд дэлхий нийтэд олон арга хэмжээг санал болгодог болсон.Манай улс энэ арга хэрэгслийг ашиглан мэдээллийг нөөцийг тодорхой хэмжээгэр хамгаалж чадвал өөрийн үйл ажиллагаа бизнестээ сайн үр дагавар,ололтуудыг бий болгохоос гадна мэдээллийн технологийн дэвшилд хувь нэмэр оруулж чадна.
Артерийн судас
Артерийн судас (грекээр αρτηρία, эртний грекээр ὁ ἀήρ, ἀέρος – „агаар“, ба эртний грекээр τηρέειν – „агуулсан“, учир нь амьтны сэгний цохилох судсанд ямар ч цус олдохгүй байснаас үүдэн эрт үед артерийн судсыг агаарын тээвэрлэх үүрэгтэй хэмээн төсөөлдөг байж) нь цусны судас бөгөөд зүрхнээс цусыг тараах үүрэгтэй судас юм. Энэхүү судас нь том, зүрхний цохилтын мэдэгдэхүйц пульстэй учир цохилттой судас эсвэл пульс судас хэмээн нэрлэнэ.
Судас бол зүрхнээс гарч олон салаа салбар үүсгэн биед цусыг тараах үүрэгтэй цоргот эрхтэн юм. Судсыг дотор нь 3 хуваана. Тараагуур судас нь зүрхнээс гарах цусыг бүх эрхтэнд хүргэдэг ба артерийн судсаар улаан өнгөтэй хүчилтөрөгчөөр баялаг цус урсдаг. Xамгийн том тараагуур судас 25 мм дундаж нь 4-7 мм голчтой 1 мм зузаан ханатай байдаг. Энэхүү хана нь зүрхний агшилтын үед цусны өндөр даралтыг тэсвэрлэж чаддаг. Зүрхний булчингийн сулралын үед голчоороо нарийсч цусыг дээш хөөдаг. Тараагуур судасны хана дөрвөн бүрхүүлээс тогтох ба төвдөө цус урсах хөндийтэй. хүчилтөрөгчөөр баялаг ухаа ягаан өнгөтэй 100 мл цусанд хүчилтөрөгч 20 мл нүүрсхүчлийн хий 40-50 мл байдаг.
Баавгайтай чихэр
Монголд "Баавгайтай чихэр" хэмээн алдаршсан Майга баавгай (Мишка косолапый) чихэр нь Оросын Красный Октябрь нээлттэй хувьцаат компани (ОАО)-д үйлдвэрлэдэг чихэр юм.
Энэ чихрийн цаасан дээр зураач Иван Шишкин, Константин Савицкий нарын "Нарсан ойн өглөө" гэсэн нэртэй зураг байдаг. Уг зураг нь нэгэн судалгаагаар, ОХУ-д Виктор Васнецовын "Гурван баатар" зургийн дараа орох алдартай зураг билээ.
Ангилал:Чихэрлэг бүтээгдэхүүн
Сүхбаатарын Батсуурь
Сүхбаатарын Батсуурь нь Увс аймгийн Хяргас сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Монголчууд Ангилал:Улсын начин
Дэд бүтэц
Дэд бүтэц гэж эдийн засаг, нийгмийн үйл ажиллагааг хангахад чиглэсэн харилцаа холбоо, захиргаа, эрчим хүч, усан хангамж, зам тээврийн сүлжээ, боловсрол, эрүүл мэнд, ахуйн үйлчилгээний тогтолцоог хэлнэ. Дэд бүтцийн үйлчилгээ нь үйлдвэр, ХАА болон аж ахуйн бусад салбарын үйл ажиллагааг жигд явуулах гол холбоос төдийгүй байгалийн нөөц баялгийг ашиглаж, нутаг дэвсгэрийг эзэмших нөхцөл нь болдог. Худалдаа, нийтийн хоол, орон сууц, ахуйн үйлчилгээ зэрэг нь материаллаг зүйлсийг бүтээдэг, харин тээвэр, холбоо, шинжлэх ухаан, боловсрол, соёл урлаг, эрүүлийг хамгаалах, биеийн тамирын үйлчилгээ нь материаллаг бус шинжтэй ч, нийгэмд зайлшгүй шаардлагатай. Төрийн захиргааны удирдлага, нийгмийн дэг журмыг хамгаалах үйлчилгээний салбарууд ч үүнд багтана. Орон сууцны үйлчилгээ, сургууль зэрэг нь байнгын шинж чанартай байдаг бол үсчин, ахуйн үйлчилгээ, засварын газар нь байнгын бус байж болно.
Ангилал:Эдийн засгийн газар зүй Ангилал:Макро эдийн засгийн онол Ангилал:Эдийн засаг
Баатарын Амарзаяа
Баатарын Амарзаяа нь Архангай аймгийн Чулуут сумын уугуул, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Амжилт
Ардын хувьсгалын 90 жилийн ойн баяр наадмаар Увс аймгийн Тэс сумын харьяат аймгийн заан Бадрахын Ганзоригоор гурав, Өвөрхангай аймгийн Гучин-Ус сумын харьяат улсын начин Дашдондовын Батбаяраар дөрөв, Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан сумын харьяат улсын харцага Цэрэндашдоржийн Магалжаваар тав давж " Монгол улсын начин " хэмээх эрхэм сайхан цолыг хүртсэн билээ.
Жек Родуэлл
Жек Кристиан Родуэлл (Jack Christian Rodwell; 1991 оны гуравдугаар сарын 11-нд Саутпорт хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Сандерленд» болон Английн шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Баатарын Амарзаяа
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Жек Родуэлл
Замнал
Жек Родуэлл «Эвертонд» бэлтгэгдээд тодорсон.
2012 оны наймдугаар сард «Манчестер Сити» түүнийг 15 сая фунтээр элсүүлэв. 2013 оны тавдугаар сарын 19-нд «Норвич Сититэй» тоглоход (3-2) анхны бөмбөгөө хоёрыг оруулав.
Амжилт
«Эвертон» «Манчестер Сити» Англи (21-)
Луи Армстронг
Луи Дэниел Армстронг (англи. Louis Daniel Armstrong; 1901 оны наймдугаар сарын 4-нд АНУ-ын Луизана мужийн Нью-Орлеанд төрсөн- 1971 оны 7-о сарын 6-нд Нью-Йорк хотод нас барсан)-Америкийн жааз хөгжмийн нөлөө бүхий алдартай хүмүүсийн нэг, жүжигчин, хөгжимчин юм.Армстронг Нью Орлеанд төрж өссөн. Армстронг 1920-иод онд зохион бүтээгч бүрээ болон корнет хөгжимчин гэдгээрээ алдартай болсон бөгөөд жазз хөгжимд гол нөлөө үзүүлж, хөгжмийн гол төвлөрлийг хамтын импровизоос соло тоглолт руу шилжүүлсэн[4]. 1922 онд тэрээр өөрийн зөвлөгч Жо "Кинг" Оливерийг дагаж Чикаго руу Креол жазз хамтлагт тогложээ. Чикагод тэрээр бусад алдартай жазз хөгжимчидтэй цагийг өнгөрөөж, найз Бикс Бейдербектэй дахин холбогдож, Хоаги Кармайкл, Лил Хардин нартай цагийг өнгөрөөжээ. Тэрээр "хүсэлтийн тэмцээн"-ээр нэр хүндтэй болж, алдар нэр нь хамтлагийн ахлагч Флетчер Хендерсонд хүрчээ. Хендерсон Армстронгыг Нью-Йорк хотод ирэхийг ятгаж, тэндээ алдартай, хөгжмийн хувьд нөлөө бүхий хамтлагийн гоцлол дуучин, дуу бичлэгийн уран бүтээлч болжээ. Хардин Армстронгийн хоёр дахь эхнэр болсон бөгөөд тэд хамтдаа тоглохоор Чикагод буцаж ирээд, дараа нь тэрээр өөрийн "Hot" жазз хамтлагуудыг байгуулж эхлэв. Олон жилийн аялан тоглолтынхоо дараа тэрээр Квинс хотод суурьшсан бөгөөд 1950-иад он гэхэд тэрээр үндэсний хөгжмийн бэлгэ тэмдэг болсон бөгөөд концертынхоо хажуугаар радио, кино, телевизээр хэсэгчлэн тусалсан.Армстронг нь нэн даруй танигдахуйц баян, хайрсан хоолойгоороо дууны үг, аяыг нугалж чаддаг нөлөө бүхий дуучин, чадварлаг импровизч байсан юм. Тэр бас скэт дуулах чадвартай байсан. Армстронг тайзны дүр төрх, дуу хоолой, бүрээ хөгжимөөрөө алдартай. Армстронг амьдралынхаа төгсгөлд түүний нөлөө ерөнхийдөө алдартай хөгжимд тархсан. Армстронг бол цагаан арьст (болон олон улсын) үзэгчдийн дунд өргөн алдар нэрийг олж авсан анхны Африк-Америк хөгжөөн дэмжигчдийн нэг байв. Тэрээр Африк гаралтай америкчуудын дургүйцлийг төрүүлэхийн тулд арьсаа олон нийтэд сурталчлах нь ховор боловч Литл Рок дахь хямралын үеэр ялгаварлан гадуурхахын төлөө олон нийтэд сайн байр суурь баримталсан. Хар арьст эрчүүдэд хэцүү байсан тэр үед тэрээр Америкийн нийгмийн дээд давхаргад хүрч чадсан юм.
Армстронг Бинг Кросби, Грейс Келли, Фрэнк Синатра нартай хамт High Society (1956), Сайн уу, Долли зэрэг кинонд тоглосон. (1969) Барбра Стрейзанд тоглосон. Тэрээр Грэмми шагналд гурван удаа нэр дэвших, Сайн байна уу, Долли дуугаараа ялалт байгуулсан зэрэг олон шагнал хүртсэн. 1964 онд.[5] 2017 онд түүнийг нас барсны дараа Rhythm & Blues Hall of Fame-д оруулсан.
Намтар
Долоон настайдаа тэрээр дөнгөж Оросоос Америкт цагаачилж ирсэн еврейчүүд болох Карнофскийн нүүрсний худалдаачдын гэр бүлд тусалж эхэлжээ. Хожим нь тэрээр тэднийд хонож эхэлсэн бөгөөд эцэст нь энэ гэр бүлийн өргөмөл хүү болжээ. Хожим нь Армстронг өөрийн анхны хөгжмийн зэмсэг болох корнет худалдаж авах мөнгийг Карнофски өгсөн юм.
Армстронг гудамжны жижиг дууны чуулгад эрт дуулж эхэлсэн бөгөөд хэдэн жилийн турш бөмбөр тоглож, сонсоглоо дасгалжуулжээ. Тэрээр анхны хөгжмийн боловсролоо 1913 онд гудамжинд хулгайлсан гар буугаар буудсан хэргээр өнгөт арьст өсвөр насныханд зориулсан лагерь болох "Вуэфс хоум"-д сурчээ. Тэрээр тэндхийн үлээвэр найрал хөгжимд элсэж хэд хэдэн үлээвэр хөгжим тоглож сурчээ.
Түүний эрхээ хасуулсан хугацаа дуусах үед Луи хөгжимчин болохоор шийдэж суллагдсаныхаа дараа тэрээр клубын найрал хөгжимд тоглож эхэлсэн ажээ. Түүнийг Луи Армстронг өөрөө жинхэнэ багшаа гэж үздэг байсан тэр үед хотын шилдэг корнет тоглогч гэж тооцогддог байсан Кинг Оливер ивээлдээ авчээ.
Төрөлх хотынхоо гудамжаар жааз хөгжмийн парадуудад оролцож, зуны улиралд Миссисипи арал дээр усан онгоцон дээр бүжиглэж байсан Jazz-E-Sazz Band of Fats Marable-д тогложээ. Мэргэжлийн хамтлагийн ахлагч Марабл тэр залууд хөгжмийн нот бичгийн үндсийг зааж өгсний дараа Армстронг чадварлаг боловсролтой хөгжимчин гэж тооцогдох болов.
1922 онд Оливерт хоёр дахь корнетист хэрэгтэй болж, Армстронгыг Чикаго руу Линкольн Гарденст (700 хүний ​​суудалтай ресторан) Креол жазз бэнд «Creole Jazz Band» хамтлагтайгаа тоглохыг урьсан. Энэ хамтлаг тухайн үед Чикагогийн хамгийн сайн жааз хөгжмийн хамтлаг байсан бөгөөд энэ хамтлагт ажиллах нь Армстронгийн цаашдын карьерт нь их нөлөөлсөн юм.
1924 онд тэрээр хоёр дахь удаагаа (эхний эхнэр нь биеэ үнэлэгч байсан, Нью Орлеанаас ирсэн креол эмэгтэй Дэйзи Паркер байсан) хамтлагийн төгөлдөр хуурч Лил Хардинтай гэрлэж, эхнэрийнхээ ятгалгаар бие даасан карьераа эхлүүлжээ. Армстронгуудын гэр бүл Нью Йорк руу явж тэрээр Флетчер Хендерсоны найрал хөгжимд элсэн орсон байна. Тэнд алдар нэртэй болж, жазз сонирхогчид түүний "халуухан" гоцлол дууг сонсохоор ирдэг болжээ. Энэ үед Луи Армстронгийн өөрийн гэсэн онцгой хэв маяг нь эцэстээ бүрэлдэн тогтсон - тод, импровизаци, зохион бүтээгч болсон.
1925 онд Флетчер Хендерсонтой хийсэн гэрээний хугацаа дууссаны дараа Луи Армстронг Чикагод буцаж ирээд тэнд маш их, амжилттай ажилласан. Тэрээр театрын шоу хамтлагт Эрскине Тэйттэй тоглож байсан бөгөөд түүний жүжиглэх авьяас илэрсэн юм. Энэ үед тэдний шилдэг студийн бүрэлдэхүүнтэй "Халуун тав"-тай «Hot Five» түүхэн бичлэгүүд хийгдсэн.
Алдар нэр
1929 онд Луис Армстронг эцэст нь Нью Йорк руу нүүжээ. Том хамтлагуудын эрин үе ирж, тэр бүжиг, дараа нь алдартай гоёмсог хөгжимд илүү их анхаарал хандуулж эхлэв. Армстронг энэхүү хөгжмийн хэв маягт халуун жазз хөгжмийн онцлог шинж чанартай өөрийн тод бие даасан хэв маягийг авчирч, маш хурдан үндэсний хэмжээний од болжээ.
1930-аад онд Луи Армстронг аялан тоглолт хийж, Луис Рассел, Дюк Эллингтон нарын алдартай том хамтлагуудтай, дараа нь Калифорнид Леон Элкинс, Лес Хит нарын найрал хөгжимтэй хамтран тоглож, Холливудад зураг авалтад оролцож байжээ. 1931 онд тэрээр том хамтлагийн хамт Нью Орлеан д очсон; Нью-Йоркт буцаж ирээд Харлем, Бродвэйд тоглож байсан. Европт хийсэн хэд хэдэн аялан тоглолт (1933 оноос хойш дайны өмнөх үед тэрээр Англид хэд хэдэн удаа тоглолт хийж, Скандинав, Франц, Голланд), Хойд Африкт аялан тоглолт хийж, Армстронг эх орондоо хамгийн өргөн алдар нэрийг авчирсан ( голчлон хар арьстнууд дунд) болон гадаадад алдартай болжээ.
1933 онд тэрээр дахин жазз хамтлагийг удирдаж эхлэв. 1935 оноос хойш Армстронгийн амьдралын бүхий л бизнесийн хэсгийг түүний шинэ менежер Жо Глэйзер өөрийн салбартаа мэргэжлийн хяналтад авчээ. Армстронг 1936 онд Нью-Йоркт "Swing That Music" намтар номоо хэвлүүлсэн. Дараа нь эрүүл мэндийн асуудал үүсч: тэрээр дээд уруулын гэмтэл, түүнчлэн хоолойндоо мэс засал хийлгэсэн ажээ.
1938 онд Луис Армстронг дөрөв дэх удаагаа бүжигчин Люсиль Вилсонтой гэрлэж, амьдралынхаа эцэс хүртэл хамт амьдарсан байна.
Уран бүтээлчийн алдар нэр нь түүний уйгагүй бүтээлч үйл ажиллагааны ачаар өссөөр байв. Түүний Сидней Бечет, Бинг Кросби, Сай Оливер, Дьюк Эллингтон, Оскар Петерсон болон бусад жазз хөгжмийн ододтой хамтран ажилласан, жазз хөгжмийн наадамд оролцсон (1948 - Ницца, 1956-1958 - Ньюпорт, 1959 - Итали, Монтерей), Европ, Латин Америк, Ази, Африк олон оронд аялан тоглолт хийжээ.
1959 онд Армстронг зүрхний шигдээс ээр өвдөж, түүнээс хойш эрүүл мэндийн байдал нь түүнд бүрэн хэмжээний тоглолт хийх боломж олгохоо больсон ч тоглолтоо зогсоосонгүй.
1971 онд Армстронг бүрээтэй Mack the Knife, Rockin’ Chair, Boy from New Orleans зэрэг олон ая тоглож амьд бичлэг хийлгэсэн байна.
1971 оны 7-р сарын 5-нд Армстронг найрал хөгжмийн хамт олноо бэлтгэл хийхээр цуглуулахыг хүссэн боловч маргааш нь 7-р сарын 6-нд тэрээр зүрхний дутагдал нь бөөрний дутагдалд хүргэж нас баржээ.
Армстронгийг нас барсны дараа маш олон хүн эмгэнэл илэрхийлж байжээ. Зөвхөн АНУ-ын төдийгүй бусад орны олон сонинууд түүний үхлийн тухай мэдээг эхний нүүрэнд байрлуулжээ. Оршуулах ёслол маш ёслол төгөлдөр болж, орон даяар телевизээр цацагдсан. Долдугаар сарын 8-нд Үндэсний гвардийн бэлтгэлийн талбайд шарилыг үдэн гаргах ёслол болж олон түмэн салах ёс гүйцэтгэсэн байна. Ерөнхийлөгч Ричард Никсон мэдэгдэлдээ “Хатагтай Никсон бид хоёр Луи Армстронг нас барж олон сая америкчуудын хамт уй гашууг хуваалцаж байна. Тэрээр Америкийн урлагийг бүтээгчдийн нэг байсан юм. Хүчирхэг зан чанартай Армстронг дэлхий даяар алдар нэрд хүрсэн түүний гайхалтай авъяас чадвар, хүнлэг чанар нь бидний оюун санааны амьдралыг баяжуулж, улам баяжуулсан" юм гэжээ.
Сонгодог DVD
Ангилал:Корнетчин Ангилал:Жаз бүрээчин Ангилал:Жаз дуучин Ангилал:Жаз хөгжмийн зохиолч Ангилал:Киноны хөгжмийн зохиолч Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:АНУ-ын дуучин Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Рок-н-Роллын алдрын танхим Ангилал:Нью-Орлеансын хөгжимчин Ангилал:Америкчууд Ангилал:1901 онд төрсөн Ангилал:1971 онд өнгөрсөн
Касар хаан
Касар хаан бол Уйгурын хаант улсын сүүлчийн хаан юм. 839 онд уйгурын Жюэлуоү сайд бослого гаргаж, Күлүг Билгэ Жаншинь хаан эзнээ алж, Касарыг хаан сууринд өргөмжилснөөр, Уйгурын хаант улсын мөхөх нөхцөлийг бүрдүүлжээ. Касар нь аль хааны үр хүүхэд гэдэг нь тодорхой биш, харин Эдиз овгийн сурвалжит хүн гэдэг нь баттай юм.
Уйгур улс мөхсөн нь
840 онд Күлүг Бага гэдэг ноён, Жюэлуоү сайд болон Касар хааныг эсэргүүцэж, Киргиз аймгийн эзэн Арэтэй холбоолж, 10 түмэн цэргээр Орду баликт довтолж, Касар хаан, Жюэлуоү ноён нарыг алж, тус нутагт их хэмжээний дайн самуун гарснаар Уйгур улс тарж бутрав. Сайд Сажи, Пан тегин нар уйгурын 15 аймгийг аван Карлукийн зүг нүүж Кара Хожогийн нутагт очиж Хожогийн Уйгур улсыг байгуулав. Бас Нагидчур, Чишинь, Пүгү нарын ноёд Чүндэ хааны дэд хүү Ормуздыг хан өргөмжлөөд Тан улсад дагаар оров. Түүний хойно 13 аймгийн ноёд Үже Тэлэг хаан өргөмжлөөд өмнө зүг Цозышань уулаар нутаглажээ.
Ангилал:Уйгурын Хаант Улс Ангилал:840 онд өнгөрсөн
Жаоли хаан
Хаанчлалын үе
824 онд Касар Тэлэг Уйгур улсын хаан сууринд Ай дэнли луогү момишихэ пижя хаан (愛登里囉汩沒密施合毗伽可汗) цол өргөмжилжээ. Энэ нь уйгур үгийг хятадаар галигласан нь бидний цаг үед хүрч иржээ. Сүүлийн жилүүдэд түрэг судлалын эрдэмтэд Ay Täŋridä Qut Bolmiš Alp Bilgä Qaγan гэж орчуулах болсон. Хятадын Тан улсын Вэньзун хаан түүнд Жаоли хаан (昭禮可汗) гэсэн цолыг шагнасан нь Хятадын түүх бичлэгт энэ цолоор нь тэмдэглэсэн.
825 оны 7 сард Тан улсын Вэньзун хааны элч Тянь Уфэнд төрийн тамга, торгон жууз тэрэг 12 нэгж, их хэмжээний торго, даавуу өгч илгээсэн байна. Уйгурын хаан 7, 11 сард хариу элч илгээжээ. Уйгурын хаан Жаоли 826 оны 2 сард Тан улсад элч илгээж их хэмжээний худалдаа хийж, олз ашиг нь арвин болжээ. 833 оны эхээр Уйгур улсын дотор төрийн эрхийн төлөөх тэмцэл хурцдаж, Уйгурын сайд ноёд төрийн эргэлт гаргаж, Жаоли хааныгаа алж, түүний ах Чүндэ хааны хүү Ху тигинийг хаан сууринд өргөмжилжээ. 833 оны 4 сарын 20 нд Чанань хотод Вэньзун хааны зарлигаар гашуудал зарлаж, бяцхан ёслол хийжээ.
Ангилал:Уйгурын Хаант Улс Ангилал:8-р эсвэл 9-р зуунд төрсөн Ангилал:833 онд өнгөрсөн
Монгол орны загас
Манай оронд 11 овгийн 36 төрөл, 76 зүйл загас бий. Тэдгээрийн 5 нь шинжлэх ухаанд шинээр бүртгэх шаардлагатай бөгөөд одоогоор нэрлээгүй байгаа, нэмэлт 5 төрөл нь Монголын нутагт бүртгэлэй боловч дахин олдоогүй учир бүртгэлээс хасах хэрэгтэй, мөн түүнчлэн гучаад нь агнуурын загас юм. Хойд мөсөн далай, Номхон далайн болон Төв Азийн гадагш урсгалгүй гол, нуурын ай саваар тархжээ.
Хойд мөсөн далайн ай савд багтдаг Дархадын хотгор, Булган гол, Сэлэнгэ мөрний сав, Хөвсгөл, Тэрхийн цагаан нуур, Өгий нуур зэрэг томоохон нуурт 22 зүйлийн загас байдгаас Дархадын цагаан, Дэлгэр мөрний цагаан, Хөвсгөлийн омуль, Сибирь хилэм, тул, зэвэг хоёр зүйл хадран, алгана, ердийн цурхай, мөнгөлөг хэлтэг, булуу цагаан, гутаарь, улаан нүдэн, бух сугас элбэг.
Төв Азийн гадагш урсгалгүй гол мөрний ай савд багтдаг Хар, Хар-Ус, Дөргөн, Айраг, Хяргас, говийн хөндийн Орог, Бөөн цагаан, Улаан нуур, Таацын цагаан, Адгийн цагаан, Хотон, Хоргон, Даян, Толбо, Ачит, Хонгор-Өлөн, Үүрэг, Увс болон Хангайн нурууны нуурархаг тэгш өндөрлөгийн Хүнгүйн Хар, Тэлмэн, Сангийн далай, Хөх нуур зэрэгт монгол хадран, алтайн сугас загасны гурван зүйл, могой эрээлжийн хоёр зүйл, нүцгэн жараа, бүгд долоон зүйл загас оршдгоос гурван зүйл нь агнуурын ач холбогдолтой юм. Тус ай савын загас бол өөр нутагт байдаггүй, манай орны унаган загас билээ.
Манай орны давстай, давсгүй нуур болгон загастай, тэдгээрт хүнд хортой идэж болдоггүй загас бараг үгүй юм. Судлаачдын олж илрүүлсэн ан агнуурын багаж хэрэгсэл, хөшөө дурсгал, хүн ардын хэрэглэж байсан эд агуурс дахь хээ угалз тэргүүтэн нь монголчуудын ахуй амьдрал загас агнууртай эртнээс холбоотой байсныг гэрчилдэг байна.
XVIII—XIX зууны үед монголчууд нэлээд хэдэн гол мөрөн, нуурын загасыг агнаж байжээ. БНМАУ-н үед загас агнуурын гурван үйлдвэр байсан.
Дархадын цагаан нуурын загас агнуурын үйлдвэр. Шишгэдийн сав газрын Дархадын хотгорын олон нуураас XIX зууны 70-аад оноос эхлэн загас агнаж байсан тухай оросын нэрт эрдэмтэн П. Н. По-танин өдрийн тэмдэглэлдээ бичсэн байдаг.
Дархадын хотгорын загасыг 1943 оноос эхлэн үйлдвэрийн аргаар ашиглаж эхэлжээ. Эндээс барьж ашиглаж байгаа загасны дийлэнх хувийг дархадын цагаан загас, багахан хувийг тул, зэвэг, хадран эзэлдэг. Цаашид олон жилийн нөөцтэй загас агнуурыг зохион байгуулахын тулд Дархадын цагаан нуурын загасны үйлдвэрийг түшиглэж жилд 100 сая салбарсын төрлийн жараахайг өсгөх чадалтай ажилчдыг дагалдуулан дадлага олгон сургаж загас үржүүлгийн газар байгуулж ажиллуулах
Ангилал:Загас Ангилал:Загас агнуур
Ли Каттермол
Ли Барри Каттермол (Lee Barry Cattermole; 1988 оны гуравдугаар сарын 21-нд Стоктон-на-Тисе хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Сандерленд» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Каттермол «Ньюкасл Юнайтедийн» эсрэг анхны мэргэжлийн тоглолтоо 2006 оны нэгдүгээр сарын 2-нд хийж «Мидлсброгоос» тодрон цойлсон юм.
2008 оны долоодугаар сарын 29-нд «Уиган Атлетик» багт 3.5 сая фунтээр элсэж, гурван жилийн гэрээ байгуулсан Каттермол анх «Вест Хэмийн» эсрэг (2:1) гараалж, есдүгээр сраын 24-нд «Ипсвич Тауны» эсрэг гоолдсон.
2009 оны наймдугаар сарын 12-нд 6 сая фунтээр «Сандерлендэд» элссэн.
Гадны холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Мидлсбро багийн тоглогч Ангилал:Сандерленд багийн тоглогч
Амарын Батмөнх
Амарын Батмөнх нь (1989 онд төрсөн ) Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Үүр сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх.
Эх сурвалж
Ангилал:Улсын начин Ангилал:Цагаан-Үүрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Кристоф Вальц
Квентин Тарантиногийн хоёр бүтээлийн («Адгийн новшнууд» (2009), штандартенфюрер Ганс Ланд; «Чөлөөлөгдсөн Жанго» (2012), Кинг Шульц) туслах дүрээр «Оскар» тэргүүтэй олон шагнал хүртсэн. Тэрбээр Вена хотод жүжиглэх урлагийн боловсрол эзэмшээд 1970-аад оны сүүлээр Нью-Йоркт мэргэжил дээшлүүлэн Цьюрих, Зальцбург, Венийн театрт ажиллаж байлаа. Германы телевизийн бүтээлүүдээр 1980-2000 онд олонд танигдсан Вальцийг Холливудад нээсэн ажил бол Квентин Тарантиногийн «Адгийн новшнууд» төслийн герман офицерийн дүр байсан юм. Жүжиглэлтийн яруу арга барилтай түүнийг 2014 онд Венецийн кино наадмын шүүгчээр урьсан бөгөөд тухайн жилд гол дүрд нь тоглосон Тим Бартон найруулагчийн «Том нүдэт» кино нээлтээ хийсэн. Түүнчлэн Жеймс Бонд цувралын 24-р анги «007: Спектрт» эсрэг дүр авчээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Австрийн кино жүжигчин Ангилал:Дуу оруулагч Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Гримме шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Роми шагналтан Ангилал:Европын кино академийн шагналтан Ангилал:Австрийн шинжлэх ухаан ба урлагийн хүндэт загалмай шагналтан Ангилал:Венийн хүн Ангилал:Австрийн хүн Ангилал:Германчууд Ангилал:1956 онд төрсөн
Коннор Уикем
Замнал
Коннор «Ипсвич Таун» багаас мэргэжлийн замналаа эхлүүлсэн. Анхны улирал буюу 2009/2010 онд 26 тоглолтонд 6 бөмбөг оруулахдаа дөнгөж 16 настай байв.
2011 оны зургаадугаар сарын 29-нд Премьер лигийн «Сандерленд» багт 12 сая фунтээр элсэв.
Гадны холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Ипсвич Таун багийн тоглогч Ангилал:Сандерленд багийн тоглогч Ангилал:Шеффилд Уэнсдей багийн тоглогч Ангилал:Лидс Юнайтед багийн тоглогч
Инфографик
Мэдээлэлт зураасан зураг /Мэдээлэлт график/ буюу Инфографик нь өгөгдөл, мэдээлэл, мэдлэг ийг товч тодорхой зураглалаар харуулдаг дүрслэл. Эдгээр нь графикийг хэрэглэн хүний харааны тогтолцооны хэв маяг чиг хандлагыг ойлгох чадварыг сайжруулдаг. Мэдээллийн дүрсжүүлэлт, өгөгдлийн дүрсжүүлэлт, статистикийн график, мэдээллийн загварууд нь үүнтэй төстэй. . Инфографик сүүлийн жилүүдэд дийлэнх хүмүүсийг хамардаг болсон ба бусад дүрслэлийг бодвол уншигчдын мэдлэгээс бага хамаардаг. Өмнө нь Isotypes мэдээллийг нийтэд түргэн дамжуулдаг жишээ байсан.
Тойм
Сүүлийн үед инфографикийг бүтээх хялбар арга, үнэгүй хэрэгсэлүүдээс хамаарч хүн амын дийлэнх нь үүнийг хийх боломжтой болсон. Facebook, Twitter зэрэг олон нийтийн сүлжээнүүд дэлхий даяарх олон хүнд өөрийн инфографикийг түгээх боломжийг олгосон. Өнөө үед үүний хэрэглээ ихээр өргөссөн.
Сонин хэвлэлд инфографикийг ихэвчлэн цаг агаар, газрын зураг, кадастрын зураг, өгөгдлийн нэгтгэл зэргийг харуулахад ашигладаг. Одоо үеийн газрын зургууд чиглэлийн мэдээлэл, замуудын огтлолцол, тэмдэглэлт газрууд зэрэг олон төрлийн мэдээллийг агуулдаг. Washington Metro London Underground, зэрэг нь нийтийн тээврийн газрын зургын том жишээ. Хүлээлгийн танхим зэрэг олон нийтийн газруудад ихэвчлэн стандартчилсан тэмдэглэгээ ба хялбаршуулсан газрын зургууд байдаг.
Эдвард Тафти "The Visual Display of Quantitative Information" номондоо зураасан зургийн дүрслэлийг дараах байдлаар тодорхойлсон.
Өгөгдөлийг харуулахдаа:
Хэрэглээ
Инфографикийг шугамтай цаас, харандаа, тодруулагч, шугам зэрэг энгийн зүйлсийг ашиглан хийх боломжтой. Гэсэн хэдий ч одоо үед илүү хурдан, амар арга болох програм хангамжаар хийх нь ихэссэн. Тэднийг зориулалтын вэбсайт болон хэрэгсэлүүдийн тусламжтай хийх боломжтой болсон.
Инфографикийг шугамтай цаас, харандаа, тодруулагч, шугам зэрэг энгийн зүйлсийг ашиглан хийх боломжтой. Гэсэн хэдий ч одоо үед илүү хурдан, амар арга болох програм хангамжаар хийх нь ихэссэн. Тэднийг зориулалтын вэбсайт болон хэрэгсэлүүдийн тусламжтай хийх боломжтой болсон. Диаграмуудыг зураг зурах боломжтой програм хангамжыг татаж эсвэл онлайнаар ашиглан зурах боломжтой. Хэрэглэгчид диаграмаа эхлүүлэхийн тулд бэлэн загваруудаас ашиглах боломжтой. Мөн өөр олон онцгой дүрслэлүүдийг гаргах аргууд байдгийн нэг нь хэрэглэгчийн ухаалаг утсан дээрх зургийг дүрслэх боломж байдаг.
Бусад холбоосууд
Ангилал:Сэтгүүл зүйн дүрслэлийн хэлбэр Ангилал:Диаграмм Ангилал:График дизайн
Хув
Хув гэдэг нь модны давирхайн чулуужмал юм. Гоёмсог өнгөтэй байдаг тул хүн төрөлхтөн Неолит буюу шинэ чулуун зэвсгийн үеэс хувыг эрдэнийн чулуунд тооцож, гоёл чимэглэлд хэрэглэсээр иржээ.
Химийн найрлагаас нь хамаарч хувыг 5 ангилдаг. Анхандаа модны давирхай байсан тул заримдаа хуван дотор амьтан ургамал орж чулуужсан байх нь бий.
Ангилал:Эрдсийн бүлэг Ангилал:Гоёлын чулуу Ангилал:Геологи Ангилал:Чулуужил Ангилал:Аморф хатуу бодис Ангилал:Давирхай Ангилал:Хатуу бодисыг барьцалдуулагч материал
Кристофер Пламмер
Артур Кристофер Орм Пламмер (Arthur Christopher Orme Plummer, 1929 оны арванхоёрдугаар сарын 13-нд Онтарио мужийн Торонто хотод төрсөн) — Канадын жүжигчин.
Цахим холбоос
Ангилал:Канадын жүжигчин Ангилал:Мюзикл жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Эмми шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Тони шагналтан Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Канадын одон шагналтан (компаньон) Ангилал:Канадчууд Ангилал:1929 онд төрсөн
2011 оны Завхан аймгийн наадам
Завхан аймгийн төв Улиастай хотноо  АХ-ийн 90-н жилийн ойд зориулсан аймгийн баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан өнөөдөр эхэллээ. Өнөөдөр нэг хоёрын даваа шувтарч маргааш гурвын даваа эхэлнэ. Барилдаанд улсын заан М.Баяржавхлан, Б.Соронзонболд, улсын харцага Т.Нармандах, М.Дармаабазар, М.Батжаргал, улсын өсөх идэр начин Ц.Сумъяабэйс, Г.Эрхэмбаяр, Ш.Уламбаяр, Ж.Отгонбаяр тэргүүтэй улс аймгийн алдар цолтой хүчит 256 бөх зодоглож байна. Маргааш мэдээллийг үргэлжлүүлэн хүргэх болно.
Тавын даваа
1. М.Баяржавхлан у.з - С.Багахүү а.а
2. Ц.Сумъяабэйс у.н - Даваадорж с.з Завхан
5. Л.Нямсүрэн у.н - Шаравнямбуу с.з Завхан
6. Ц.Содномдорж у.н - Б.Ганбаатар а.х
7. Б.Батмөнх а.а - М.Баярсайхан а.з
8. Б.Гончигдамба а.а - Б.Бадамсүрэн а.з тунав.
Зургаагийн даваа
1. М.Баяржавхлан у.з - О. Батжаргал с.з Завхан
2. Ц.Содномдорж у.н - Б.Шаравнямбуу с.з Завхан
3.  Б.Гончигдамба а.а -Д.Самдансүрэн с.з Завхан
4. М.Баярсайхан а.з  -Э.Даваадорж с.з Завхан
#
1973 он
1973 он (Нэгэн мянга есөн зуун далан гуравдугаар он) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1973 дугаар он, жил.
Төрсөн хүн
thumb|right|150px|[[Айшвария Рай]]
Нас барсан хүн
thumb|right|150px|[[Пабло Пикассо]]
#
Кибернетик
Кибернетик Кибернетик нь зохицуулалт, бүтэц, хязгаарлалт болон боломжуудыг трансдисциплинар аргаар судалдаг систем юм. 21-р зуунд үүнийг “технологи ашиглан ямар ч системийг ашиглах арга” хэмээн хэлж заншсан билээ. Кибернетик нь механик, физик, биологи, танин мэдэхүй болон нийгмийн салбартаа маш чухал судалгааны систем. Кибернетик нь хаалттай дохиоллын гогцоог тусгасан үед холбогдож дүн шинжилгээ хийдэг. Өөрөөр хэлвэл, үйл ажиллагааны процессийн үед системийн орчинд бий болсон өөрчлөлтүүдийг өөртөө тусгаж санал (feedback) болгон хүлээн авдаг. Үүнийг бид “эргэх холбоо” гэж хэлэх тохиолдол бий. Джей Форрестер гэдэг хүн 1950-иад оны үед Массачусетсийн Технологийн Хүрээлэнд (MIT) байхдаа системийн динамикийн салбарыг цахилгаан инжененерийн хяналтын онолыг ашиглан бусад олон төрлийн салбар, ялангуяа бизнесийн салбарт зориулан үндэслэжээ. Кибернетикийн судалгааны ухагдахуун нь зөвхөн сурах, танин мэдэхүй, зохицуулалт, нийгмийн удирдлага, шинэ санаа, харилцаа холбоо, үр ашиг, үр дүнгээр хязгаарлагддаггүй. Эдгээр ухагдахуунууд нь инженер болон биологийн сэдвийн хүрээнд аль хэдийн судлагддаг. Харин кибернетикт эдгээр нь бие даасан байгууллага, үйл ажиллагааны хүрээнд зохицуулагдана. Норберт Винер 1948 онд кибернетикийг “амьд амьтан болон тоног төхөөрөмжийг зохицуулалт болон харилцаа холбооны хувьд судалдаг шинжлэх ухаан” хэмээн тодорхойлсон. Кибернетик хэмээх үг грекийн “засаглал” хэмээх үнээс гаралтай ба одоо үед энэхүү утга нь “чиглүүлэх, жолоодох, удирдах” гэсэн утгыг агуулж бүрэн утгаараа “засгийн газар” түүнийг удирдан ахалж буй хүнийг илтгэж байдаг болжээ. Орчин үед кибернетик нь электрон сүлжээний онол, механик инженерчлэл, логистик загварчлал, биологийн хувьсал, нейро шинжлэх ухаан, антропологи болон сэтгэл зүйн талбарыг холбож, удирдан судлах трансдисциплинар шинжлэх ухаан болжээ. 1940-өөд оныг хүртэл энэхүү систем нь ихэвчлэн Macy-ийн бага хурал -тай холбоотой байв. 20-р зууны хагаст нэгдүгээр эрэмбийн кибернетик систем (ажиглагдсан системийн талаар)-ээс хоёрдугаар эрэмбийн кибернетик систем (системийг ажиглах талаар) болж ялгаран хөгжжээ. Сүүлийн үед гуравдугаар эрэмбийн кибернетик (нэг болон хоёрдугаар эрэмбийн хольц)-ийн талаар яригдах болсон. Тоглоомын онол, системийн онол (кибернетикийн математикийн хамтрагч), хяналтын хүртэхүйн онол, социологи, сэтгэл судлал (ялангуяа нейро-судлал, ёс суртахуун судлал, танин мэдэхүйн судлал), философи, архитектур мөн зохион байгуулалтын онолын талбарт кибернетик нь нөлөөлсөн бас нөгөө талаараа нөлөө үзүүлсэн билээ.
Кибернетикийн тодорхойлолтууд
Кибернетик нь маш олон янзаар тайлбарлагдсан байдаг. Үүнд хүмүүсийн болон олон салбарын тодорхойлолтууд багтдаг. “Larry Richards Reader” гэх номонд Stuart Umpleby-ийн хэд хэдэн салбаруудыг ялгаж гаргаж өгсөн. •
“Шинжлэх ухааны салбарын судалгаатай холбоотой ямар ч мэдээллийг хүлээн авах, хадгалах, гүйцэтгэн удирдах тэрхүү системийг хэлнэ” A.N.Kolmogorov Мөн өөр бусад тодорхойлолтууд:
Түүний гарал үүсэл
Кибернетик нь судалгааны маш өргөн хүрээтэй ойлголт. Гэхдээ түүний гол зорилго нь тасралтгүй үргэлжлэх учир шалтгааны гинжин холбоонд хөдөлж, үндсэн зорилгынхоо хүрээнд дахин дахин харьцуулалт болон тандан судалгаа хийж системийнхээ чиг үүрэг болон үйл ажиллагааг тодорхойлоход оршино. Кибернетик системийн судалгаа нь ямар ч системийн бүтэц болон чиг үүргийг шалган тэдний үр ашигтай болон үр дүнтэй байлгахын тулд зорилгын тодорхойлж чаддаг. Жишээ нь нийгмийн сүлжээн дэх бизнесийн удирдлага, байгууллагын хөгжил гэх мэт. 1834 онд францын физикч Андре-Мари Ампер “Кибернетик” гэх нэр томьёог гарган иргэний засаглалын шинжлэх ухааны эсээндээ ашиглаж байжээ. Норберт Винер “Кибернетик” хэмээх номондоо амьтан болон машины удирдлага болон харилцаа холбооны судалгааг тодорхойлохын тулд дараах нэр томьёог ашиглажээ. Энтони Стаффорд Бир үүнийг “Үр дүнтэй байгууллагын шинжлэх ухаан” хэмээжээ. Мөн Gordon Pask үүнийг “Хамгаалах зүйрлэлийн урлаг” өөрөөр хэлбэл бүтээлч танин мэдэхүйн онолыг дэлгэрүүлсэн. Хожим нь үүнийгээ цааш дэлгэрүүлж “Бүх мэдээллийн эх сурвалжаар хөвж буй мэдээллийн ургсгал” хэмээн тодорхойлсон байдаг. Үүнд санал гомдол (feedback), шүүмж (black box) зэргийг амьд биетийн удирдлага, машин болон тухайн байгууллагын өөрөө зохион байгуулах гэх ойлголтуудыг багтаажээ. Тоон, механик, амьд гэх мэт ямар ч тохиолдолд энэ ухагдахуун нь мэдээллийн үйл ажиллагаа болон түүний өөрлөлтөнд хариу үйлдэл үзүүлж сайжруулахад төвлөрдөг. 1956 онд Louis Couffignal буюу кибернетикийн анхдагчуудын нэг энэхүү ойлголтыг “Үйл ажиллагааны үр дүнтэй байдлыг хангах урлаг” хэмээн философийн үүднээс тайлбарлажээ. Хамгийн сүүлийн үеийн тодорхойлолтыг 1956 онд Америкийн кибернетик нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч Louis Kauffman “Кибернетик нь өөртэйгөө харьцдаг мөн өөр өөрийгөө судлан гаргадаг систем” хэмээсэн.
Элио Грэйси
Элио Грэйси (Hélio Gracie, 1913 оны 10 сарын 1 – 2009 оны 1 сарын 29) нь Бразилын тулааны урлагийн мастер, ах нар болох Освальдо, Гастао, Жорж, Карлос нарын хамтаар өөрийгөө хамгаалах тулааны урлагийн төрөл Грэйсийн жиү-жицү буюу Бразил жиү-жицүг бий болгосон хүн юм.
Бразил жиү-жицүгийн загалмайлсан эцэг гэгддэг Элио нь Бразилын түүхэн дэх спортын анхны баатруудын нэг байв. Тэрбээр 1997 онд Америкийн тулааны урлагийн Хар бүс сэтгүүлийн оны хүнээр нэрлэгдсэн. 10-р дан, улаан бүстэй Элио Бразил жиү-жицүгийн түүхийн хамгийн шилдэг тулаанч гэж тооцогддог.
Эшлэл
Ангилал:1913 онд төрсөн Ангилал:2009 онд өнгөрсөн Ангилал:Бразилын жүдоч Ангилал:Бразилын тулааны тамирчин эсвэл -жүжигчин
Алтан унжлагат хэмээх Гал тахиа жилийн шагналт арслангууд
Алтан унжлагат хэмээх Гал тахиа жилийн сар шинийн баярт зориулсан улс, аймгийн алдар цолтой хүчит бөхийн барилдааны үеэр МҮБХ-ноос жил бүрийн цагаан сараар аймгийн ахмад, шилдэг арслангуудыг тодруулж хүндэтгэл үзүүлдэг уламжлалаараа 10 аймгийн 10 ахмад арсланд тус шагналыг гардууллаа.
1. Аймгийн арслан Батнасангийн Мэндсайхан. Архангай аймгийн Батцэнгэл суманд 1966 онд төрсөн. 1991 онд Дорноговь аймгийн түүхт 60 жилийн ойн баяр наадамд түрүүлж, аймгийн арслан цол хүртсэн. Улсын баяр наадамд 2 удаа 3, хоёр удаа 4 давсан. Самбо, жүдо бөхийн спортын мастер.
2. Аймгийн арслан Онгышийн Ныгамет. Баян-Өлгий аймгийн Сагсай суманд 1950 онд төрсөн. 1975 онд Баян-Өлгий аймгийн баяр наадамд түрүүлж, аймгийн арслан цол хүртсэн. УИХ-ын гишүүн асан.