cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алага Бэхи
Чингис хааны нэг зуун мянган цэрэг өмнө зүгийн Зүрчидийн Чин гүрний цэргийн аравны нэгтэй л дүйж байсан тул тэрээр дайрахаасаа илүү ухрах тактиктай төлөвлөгөө боловсруулав. Энэ төлөвлөгөөгөө амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд ухарч буцаад найдвартай хамгаалалтад байх байрлал хэрэгтэй байв. Алага бэхи тэрхүү нууц байрлалаар хангажээ. Тэрээр монгол цэргийн хошуучлагч нь, бас хамгаалагч нь ч болж байсан юм. Нэн удалгүй Алага бэхийн араас хоёр хүү нь түрэг үндэстний хатан болов. Харийн довтолгооноос хамгаалж, харь дайсныг хөөн зайлуулах хаалт болж байснаараа Алага бэхи бол дундад эртний монголын түүхэнд чухал байр эзлэх хүн билээ. Түүний удирдаж байсан Онгуудын нутаг Чингис хааныг Хятадын олон эзэнт улсыг байлдан дагуулахад бааз болж өгөв. Уйгарын хаант улс түүнд Торгоны замд тавьсан хяналтаа чангатгах боломж олгов. Чингис хаан охидоо Монголын эзэнт гүрний алтан цацал мэт дөрвөн зүг, найман зовхист тараасан нь учиртай. Охид нь цацал мэт одож, зорьсон сууринаа хүрмэгц эх монгол нутгаа тойрон халхлах хуяг бамбай болдог байжээ. Тэд Онгууд, Уйгар, Харлаг, Ойрадын хаант улсуудыг захирч, улсынхаа хилийг тодруулан тэмдэглэж дөрвөн талаас нь хамгаалав. Чухам эндээс л Чингис хаан охидоороо хуяг бамбай хийж дэлхийг байлдан дагуулжээ.
Хатуужиж явбал
Хамагт тустай
Ашид тустай… хэмээсэн эцэг Чингисийнхээ сургаалийг хатуу даган биелүүлсэн гүнжүүдийн нэг нь Бөртэ үжин, Чингис хоёроос гарсан Алага бэхи гүнж бүлгээ.
Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Чингис хааны гэр бүлийнхэн Ангилал:Боржигин Ангилал:Хиад боржигин Ангилал:Монголчууд Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Соронзон тууз
Соронзон тууз бол соронзон бичлэг хийх хэрэгсэл бөгөөд соронзоор бүрхэгдсэн урт нарийн пластик хальс юм. Анх Германд цахилгаан соронзон бичлэгт үндэслэн соронзон туузыг зохион бүтээжээ. Видео болон аудио төхөөрөмжүүд нь соронзон туузны тусламжтай дуу хурааж дүрс бичлэг хийдэг байна. Соронзон тууз нь радио, телевиз болон бичлэгт хувьсгал хийсэн юм. Радио байгаа цагт энэ зүйлийг бичлэгийн програмчлалд хэрэглэсээр байх болно. Энэхүү зүйл их хэмжээний өгөгдлийг урт хугацааны туршид хадгалах, хурдан хугацаанд хандах боломжийг олгосноороо компьютерын эхэн үеийн хөгжлийн гол түлхүүр болсон юм. Орчин үед соронзон туузтай ижил зориулалттай шинэ төхөөрөмжүүд гарч байгаагаас болоод  соронзон туузны оронд эдгээр төхөөрөмжүүдийг хэрэглэх нь ихэсч байна. Харин эсрэгээрээ Sony, IBM зэрэг компаниуд улам боловсронгуй болгосон шинэ соронзон туузыг үйлдвэрлэж байна. Олон жилийн турш соронзон тууз нь стики шед сендромтой нүүр тулгарч байна. Энэ нь юу вэ гэвэл соронзон туузанд чийг орсноор ашиглах боломжгүй болохыг хэлдэг.
Аудио бичлэг
1898 онд Валдемар Паулсон (Valdemar Poulsen)-ы зохиосон цахилгаан соронзон бичлэгт үндэслэн 1928 онд Германд, Фритц Плоймер (Fritz Pfleumer) гэдэг хүн соронзон туузыг дуу бичихэд зориулан зохион бүтээжээ. Плоймер бүтээлдээ төмрийн исэл (Fe2O3)-н нунтгаар бүрсэн урт нарийн цаасыг ашигласан байна. Энэхүү бүтээлийг дуу бичлэгийн машин болон BASF-г үйлдвэрлэдэг Германы цахилгаан барааны AEG компани цааш үргэлжлүүлэн хөгжүүлсэн бөгөөд өөрсдөө туузаа үйлдвэрлэдэг байна.
AEG-д ажилладаг Эдуард Шюллер (Eduard Schuller) 1933 онд соронзон туузны толгойг цагираг хэлбэртэй болгон өөрчилжээ. Анх соронзон туузыг зохион бүтээхдээ туузны толгойг шовх хэлбэртэйгээр зохиосон байна. Энэ хугацаанд хийсэн чухал дэвшлийн нэг бол AC biasing нь тусгай бичлэгийн төхөөрөмжийг ашиглан аудио сигналын чанарыг сайжруулсан явдал юм.
Улс төрийн хурцадмал байдал, дэлхийн 2-р дайны дэгдэлтийн үед эдгээр шинэ төхөөрөмжүүдийг чанд нууцалж байжээ. Хэдий тийм боловч Аллис гэх хүн Нацигийн радио нэвтрүүлгийг хянаж байгаад германчууд шинэ төрлийн бичлэгийн технологитой болсныг мэджээ. Аллис Германы бичлэгийн төхөөрөмжийг олж авахаас өмнө ийм зүйл дэлхий ертөнцөд нээлтээ хийгээгүй байсан юм. Америкчуудын дайны дараахан Германаас энэ төхөөрөмжийг авчирсны дараа Жак Муллон, Жон Хербэрт Ор, Ричард Х.Ранжер (Jack Mullin, John Herbert Orr, Richard H. Ranger) нар улам сайжруулан хөгжүүлсэн байна. Ингэж сайжруулахдаа, олон төрлийн бичлэг хийдэг компакт кассет-г бүтээжээ.
Видео бичлэг
Аудио бичлэг хийх, эвлүүлэхэд ашигладаг соронзон туузны ажиллах зарчим нь өмнөхөөсөө илт сайжирсан байна. Олон телевизийн бичлэгт ахиц гарсныг харж болно. Телевизийн (“видео”) сигнал нь аудио сигналтай бараг адилхан. Гол ялгаа нь гэвэл видео сигнал нь аудио сигналаас илүү өргөн зурвасыг ашигладагаараа ялгаатай. Одоогийн аудио бичлэг бараг л видео сигналыг авч чадахгүй. Энэ асуудлыг шийдхийн тулд маш олон ажил хийгдсэн байна. Жак Муллон (Jack Mullin) (Bing Crosby-д ажиллаж байгаа), болон BBC хамтран крүд (сrude) ажлын системийг бүтээсэн. Энэ систем нь дамартай холбогдсон тууз маш хурдтай эргэж ажилладаг байна. Харамсалтай нь аль ч системийг тийм ч удаан хэрэглээгүй юм. Үүний нэг бол Чарлес Гинсбүрг-р толгойлуулсан Ампексын баг юм. Тэд ээрэх бичлэгийн дамрыг ашиглан жирийн хальсны хурдыг маш өндөр хурдтай туузны дамрын зэрэгт хүргэж чадсан бөгөөд бичлэг хийх, өндөр чанартай өргөн зурваст видео сигнал өгөх чадвартай. Ампексын системийг Quadruplex гэж нэрлэдэг байсан ба 2 инчийн (51 мм) өргөн хальстай, аудио хуурцагтай адил дамартай бөгөөд дохио илгээх чадвартай. Үүнийг одоо трансверс скан (transverse scan) ч гэж нэрлэдэг. Бусад компаниудын хувьд гэвэл, хэликал скан (helical scan)-р тэргүүлдэг Sony компани кассетны дамарт гар хүрэхэд хялбар байхаар видео кассетны гэрийг зохион бүтээсэн байна. Бараг бүх видео бичлэгийн системд helical scan болон cantridge-г ашигладаг. VCR-г голдуу хүмүүс гэртээ харин телевизэд тоног төхөөрөмжиндөө ашигладаг байсан боловч одоо бараг ашиглахаа больж байна. Дижитал видео болон компьютерийн видео процесс гарч ирснээс хойш оптик диск, дижитал видео ичлэг хийгч нь видео хуурцагтай адил үүрэг гүйцэтгэх болжээ.
Өгөгдөл хадгалах
Экэрт Маучли 1951 онд анхны UNIVAC I компьютерын өгөгдөл бичихэд соронзон туузыг ашиглаж байжээ. Бичлэгийн төхөөрөмжийг 1.5 инчийн (12.65 мм) өргөнтэй урт нарийн никелээр бүрсэн хүрэл металаар хийжээ.Бичлэгийн нягтралын хувьд 8 шугамаар инч (198 микрометр/тэмдэгт) тутамд 128 тэмдэгт байсан.
Анх IBM-н соронзон хальсны хөтчүүд нь вакуум багануудыг үүсгэн бичлэгийн давтамжийг хамгаалахын тулд U хэлбэртэй зохиогдсон байна. Ихэнх орчин үеийн бичлэгийн системүүд 10.5 инч буюу маш бага хэмжээтэй дамруудыг ашигладаг ба  зөөвөрлөхөд гэмтэхгүй байх үүднээс хамгаалагчийг ашигладаг байна. 1970 оны сүүл 1980 иад оны эхээр гэрийн компьютерт Kansas City стандараар баталгаажсан Компакт Кассетыг ашиглаж байжээ. Орчин үеийн хуурцагны форматад LTO, DLT, DAT/DDC зэрэг багтдаг. Дискийг орлох боломжтой хуурцаг нь зарим тохиолдолд бит тутамд арай бага зардалтай байдаг. Хэрвээ их хэмжээний өгөгдөл ашиглаж байгаа бол энэ нь том давуу тал болдог.Соронзон хальсны орон зайн тархалтын нягтрал диск хөтчүүдийн хувьд бага байдаг ч нэг соронзон хальс дээр байгаа гадаргуугийн талбай хамаагүй их байна. Ерөнхийдөө хамгийн их багтаамжтай нь дээр байрлах зэргээр дараалалтай байладаг (2011 онд 5 ТВ). Түүхэндээ бичлэг нь хэвлэл мэдээллийн шаардлагатай мэдээллийг хадгалж байснаараа том давуу талтай байсан юм. Соронзон хальс нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн мэдээллийг харьцангуй урт хугацаанд найдвартай хадгалдгаараа давуу талтай. Орчин үеийн өгөдлийн хуурцаг 15 аас 30 жил архивын өгөгдөл хадгалах чадвартай гэж үйлдвэрлэгчид мэдээлсэн байна. Соронзон туузны өгөгдөл хадгалалтыг нэмэгдүүлэх судалгааны баг болох Имашион-д 2002 онд Америкийн Үндэсний Стандарт Технологийн Хүрээлэнгээс 11.9 сая долларын хандив өгчээ. 2014 онд Сони, IBM компаниудын мэдээлснээр шинэ вакуум технологи ашигласан, нэг инч талбай бүрт 148 гигабит (gigabits) багтах соронзон тууз нь 185 ТВ-н багтаамжтай гэсэн байна.
Гадаад холбоос
Ангилал:Соронзон өгөгдөл хадгалагч Ангилал:Цахилгаан соронзон дуу тээгч
Шуурга
Шуурга гэж маш хүчтэй салхи гарахыг хэлнэ.
Цаг уурын тодорхойлолт
Шуурга гэж хамгийн багадаа 20,8 м/сек (74,9 км/ц) юм уу эсвэл Бофортын салхины хүчний 9 гэсэн хурдтай салхийг нэрлэнэ. Хамгийн багадаа 32,7 м/сек-н салхины хурдтай (117,7 км/ц) эсвэл Бофортын салхины хүчний 12-т хүрсэн шуургыг хар шуурга хэмээн нэрлэдэг. Энэ хооронд Бофорт 10-ыг хүчтэй шуурга, Бофорт 11-ийг хар шуурга шиг шуурга хэмээн нэрлэнэ. Шуурганы хүч нь богино хугацаанд (хэдхэн секунд) хар салхины хэмжээнд хүрсэн тохиолдолд түүнийг догшин хуй гэж нэрлэнэ. Шуурга нь ихэнхдээ их хэмжээний бороотой байх тул аадар бороотой шуурга эсвэл шуурч дуу цахилгаантай бороо орно гэх мэтээр хэрэглэгдэх ба эдгээр нь шуурганы нөлөөгөөр бий болох үзэгдэл буюу онцгой тохиолдлууд юм. Тэнгист бас салхины улмаас өндөр давалгаалан шуурахыг бас шуурга гэх ба энэ нь голчлон ширүүн биш хурыг дагуулна. Шуурга юугаар шуурч байгаагаар буюу ямар цаг үед болсноос нь шалтгаалан цасан шуурга, мөндрөн шуурга, элсэн шуурга эсвэл шороон шуурга гэх мэтээр бас хэрэглэнэ. Уул нуруунд үүсэх хуурай салхийг бүлээн салхи гэж нэрлэнэ.
Жилийн аль улиралд болсноос нь хамааруулан бас хэрэглэх ба хаврын хавсарга эсвэл өвлийн шуурга гэх мэт. Энэ мэтийн ялгаа нь хөдөө аж ахуй ба газар тариалангийн салбарт түүнээс шалтгаалан бий болсон хохиролыг багцаалан тооцоход чухал үүрэгтэй (жишээ нь үерийн улмаас ургацаа алдах, мод салхинд булгарах гэх мэт).
Өөр бусад шуурганы төрлийг торнадо, мөн жижиг хуй салхи, явган шуурга, нүүр нүдгүй шуурга гэж нэрлэхээс гадна ихээхэн цастай цасан шуургыг цагаан зуд гэнэ.
Шуурганы үүсэл
Шуурга нь өндөр даралтын зөрүү (харьцангуй богино зайд даралтын өндөр зөрүү гарах) гарвал бий болно. Энэ нь хүчтэй нам даралтын бүс нутагт нөлөөлөх хэсэгт нам дор шуурга хэлбэрээр байна. Мөн түүнчлэн салхи шуурга нь байр зүйгээс шалтгаалан салхины суваг үүссэнээр бий болох ба үүний жишээнд ойрхон орших хоёр уулын хоорондох хөндийд хөндийн салхи маягаар бий болно.
Шуурга нь тэнгист их үүсэх ба учир нь тэнд газартай харьцуулбал улны үрэлт багатай байдагтай холбоотой. Тиймээс салхи нь хуурай газрыг бодвол хүчтэй шуурга болж хүч нь нэмэгдэх магадлал илүү юм. Үүнд жишээ нь халуун орны хуй салхи ба тайфун зэрэг нь зөвхөн тэнгис үүсэх ба хуурай газарт хүрээд хүч нь сулардаг.
Түүхэнд бүртгэгдсэн шуурга ба түүний хохирол
Дэлхийд хамгийн ихээхэн хохирол учруулсан шуурга түүний төлбөрт гарсан даатгалын хохирол:
Эшлэл
Ангилал:Нислэгийн цаг уур
Порт-Луи
Порт-Луи (Port-Louis) нь Африк тивийн дорно зүгт Энэтхэгийн далайд орших арлын улс Маврикийн нийслэл юм.
Тус хот нь 150.000 оршин суугчтай бөгөөд энэ тоогоороо тус улсын хамгийн том хотод тооцогдохын сацуу арлын улсын эдийн засаг, соёлын төв болно.
Байршил
Порт-Луи хот нь арлын баруун хойд эрэг дээр оршино. Хотын ар талаар орших уулын өвөр хотыг зүүн өмнөөс салхилах салхины урсгалаас хамгаална. Тэнгис тал руу жижиг толгод байх ба тэндээс хотыг ерөнхийд нь харах боломжийг олгоно.
Эшлэл
Ангилал:Африкийн нийслэл Ангилал:Маврикийн суурин Ангилал:Африкийн суурин  Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:1638 онд байгуулагдсан
Трафальгарын талбай
Трафальгарын талбай (англ. Trafalgar Square) Лондон хотын хамгийн алдартай бэлгэдэлүүдийн нэг юм. Лондон хотын Вестминстер- Стрэнд, Уайтхолл болон Мэлл гэсэн гурван гол гудамжны уулзвар болох Чаринг Кросс огтолцол дээр байралдаг талбай юм.
Эхлээд Вильгельм IV хааны нэртэй байсан талбай нь Вестминстерт байрладаг бөгөөд Наполеонтой 1805 онд далайн  тулалдаанд буюу Трафалгарын тулаанд зориулж нэрийг өөрчилсөн ажээ. Адмирал Х.Нельсон уг дайнд ялсны дурсгалд зориулан талбайн төвд 1843 онд Нельсоны баримал хөшөөг гантиган багана дээр барьсан байна. Баганы өндөр 44 метр, хөшөөний өндөр 5,5 метр байдаг байна. 2006 онд Трафальгарын талбай дахь адмирал Нельсоны баганыг 420 сая фунт стерлингээр David Ball Restoration Ltd. компани шинэчилсэн байна.
Талбайн голд нь дөрвөн том арслан бүхий хэд хэдэн усан оргилуур байдаг. Энэ талбайд бусад нэр хүндтэй Британичуудын хөшөө, Лондоны Үндэсний галерей, Гэгээн Мартины сүм болон гадаадын зарим нэгэн ЭСЯ байрладаг байна.
Лондонгийн Үндэсний галерей 1824 онд байгуулагдаж 1838 оноос олон нийт сонирхох боломжтой болжээ. Жилд 6 сая гаруй хүн тус галлерейг үздэг гэсэн мэдээ байна. Өнөөгийн байдлаар энд 2 000 орчим XIII-XX эхэн үеийн уран зураг хадаглагдаж байдаг байна. Энд та дэлхийн уран зургийн сор болох «Венера ба Марс» Сандро Боттичелли, «нялх хүүхэдтэй Мадонна» Леонардо да Винчи, «Вакх ба Ариадна» Тициан, «Наран цэцэг» Винсент Ван Гог үзэж болно. Трафалгарын талбай нь жагсаал, цуглаан түүнчлэн Хятадын шинэ жил гэх мэт олон нийтийн баяр ёслолын арга хэмжээ болдог уламжлалт газар болоод юм.
1945 оны 5 дугаар сарын 8-нд Ерөнхий сайд У.Черчиль уг талбай дээр цугларсан Лондончуудад Дэлхийн 2 дугаар дайнд ялсан тухай зарлаж байсан түүхтэй.
Жил бүрийн Шинэ жилээр уг талбай дээр Норвегиэс авчирсан гацуур модыг суурилуулдаг уламжлалтай байна.
Уг талбайн урт 166 метр, өргөн нь 116 метр орчим байдаг байна.
Ангилал:Лондон дахь талбай Ангилал:Европ дахь талбай Ангилал:Лондоны тээврийн байгууламж Ангилал:Английн усан оргилуур
Ринчинпилийн Наваанцэрэн
1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний төлөөх хувьсгал, Ховд, баруун хязгаарыг харийнхнаас чөлөөлөх, Дөрвөд, Урианхайн олон хошуудыг Монголын төрд дагаар оруулах ажлыг зохион байгуулагчдын нэг Р.Наваанцэрэн Цэргийн яамны дэд сайд, улмаар Ховд, баруун хязгаарыг сэргийлэнбатлах сайдаартомилогдон, хил дамнасан дээрэмчид, цагаантнуудаас чөлөөлөх, хязгаар нутийг засан тохинуулах, 1921 оны хувьсгал,Ардын засгийн бодлогыг хэрэгжүүлэхийн төлөө өөрийн эх оронч үзэл, эрдэм чадал, авъяас билэг, зохион байгуулах чадвараараа тодрон сайдын албыг 10 гаруй жил хашжээ. Р. Наваанцэрэн Богд Жавзандамбыг хаан ширээнд залагдсан үеэс ардын хувьсгал ялж баруун хязгаарыг бүрэн чөлөөлсөн 1922 оныг хүртэл сайдын албыг хашжээ. 1921 оноос хошуу засгийн шинэчлэл хийхэд Наваанцэрэнг хошуу даргаар улираан тавьж 1924 оны 5 дугаар сарын төгсгөл хүртэл ажиллуулжээ. Хан Тайшир уулын аймаг, Зоригт вангийн хошууны тогтмол хурлын 1924 оны 5 дугаар сарын 19-ний тогтоолд “Зоригт ван Наваанцэрэн нас буурай болж биед өвчин тохиолдож, албан хэрэг шийтгэж чадахгүй учрыг гаргаж засаг хошууны даргаас шилжүүлэхийг эрж хуудас бичиж ирүүлсэн тул хэлэлцээд төлөв үнэн тул хошууны даргаар хэнийг сонгох тухайд нууц ба илэрхий хоёр зүйлээр саналыг авч Далайжаргалыг хошуу даргаар сонгов” гэжээ. Ингэж 45 жил засаг бариад өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдөн малчин ардын амьдралаар 4 жил гаруй амьдарч байгаад өвчний учир 1928 онд насан өөд болжээ.
Ангилал:19-р зууны ноёрхогч Ангилал:20-р зууны ноёрхогч Ангилал:Монголын язгууртан Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:19-р зуунд төрсөн Ангилал:1928 онд өнгөрсөн
Улаан талбай
Улаан талбай (Красная площадь) нь ОХУ-ын нийслэл Москва хотын төвд байрладаг бөгөөд тус улсын түүх, түүний соёлтой салшгүй холбоотой юм. Энэхүү төв талбай нь Орос улсын олон тэмдэглэлт түүхэн үйл явдлын гэрч болж байсан юм. Талбайд Гэгээн Василийн болон Казанийн сүм, Төрийн түүхийн музей, Минин, Пожарский нарын хөшөө, В.Лениний бунхан, Кремль болон ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн албан ёсны өргөө байрладаг. "Улаан талбай" нь Орос улсын бэлэгдэл юм.
Анх XIV дүгээр зууны хоёрдугаар хагаст Кремлийн хан боссоны дараа худалдаа хийдэг "Торг" гэдэг зах байжээ. Дундад зууны үед Москва хот ойр ойрхон галд автан шатддаг байсан бөгөөд 1595 онд маш хүчтэй гал гарч Кремль орчим бүрэн шатсан тул 1596 оноос эхлэн худалдаачид 1-2 давхар чулуун байшин барьж эхэлсэн үеэс "Красная площадь" буюу Улаан талбай гэж нэрлэх болсон байна. 1804 онд тус талбайг газрыг анх чулуугаар бүрсэн түүхтэй. 1917 оны Оросын Октябрын хувьсгалаас хойш ЗХУ-ын нийслэл Москва хотын төв талбай гэдэг утгаараа тус улсын баяр ёслолын гол үйл явдлуудыг өнөөг хүртэл Улаан талбайд иргэдийн болон цэргийн ёслолын жагсаал хийж тэмдэглэж иржээ. ЗХУ-ын фашист германы эсрэг дайны үеийн 1941 оны 11 дүгээр сарын болон 1945 оны 6 дугаар сарын 24-нд болсон Эх орны дайны Ялалтын Цэргийн ёслолын жагсаал энэ талбайд болсон түүхтэй.
Улаан талбай дахь үзмэрүүд
Улаан талбай дахь "Спасская башня"- Москвагийн Кремлийн 20 цамхагийн хамгийн алдартай нь. Кремлийн гол хаалга байралдаг уг цамхагийг 1491 онд Итали архитектор барьжээ. Тэднийг Смоленскийн Аврагчийн дүрсээр чимэглэсэн болно. Дээд хэсэгт алдарт цаг байралдаг бөгөөд орой дахь таван хошууг сүүлд 1935 онд суурилуулсан ажээ.
"Собор Покрова Пресвятой Богородицы" буюу хүмүүсийн ярьдагаар Собор Василия Блаженного буюу "Василий Блаженийгийн сүм" нь Улаан талбайн төвд байрладаг гайхалтай үзэсгэлэнтэй Үнэн алдартны сүмийг 16 -р зууны дунд үед Догшин Иваны захиалгаар 1555-1561 онуудад барьсан байна. Энэхүү барилга нь сүүлд Зөвлөлтийн /1919-1990/ үед ч сүр жавхаагаа алдаагүй юм.
Улаан талбайн урт нь- 330 метр, өргөн нь- 75 метр, нийт -24 750 м² талбай эзэлдэг байна.
1990 онд Улаан талбайг Москвагийн Кремлийн хамт ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэж авсан байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Москва дахь талбай Ангилал:Европ дахь талбай  Ангилал:Цаазаар хороох газар Ангилал:Явган зорчигчийн бүс Ангилал:Европын дэлхийн өв Ангилал:Орос дахь дэлхийн өв
Тяньаньмэний талбай
Тяньаньмэний талбай (天安门广场, Тэнгэрийн амгалан хаалга) нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын нийслэл Бээжин хотын төвд байрладаг. Анх 1651 онд төлөвлөн барьсан бөгөөд хэмжээгээрээ дэлхийн хамгийн том нийтийн талбай гэж үздэг.
Хориотой хотоос тусгаарласан хаалганы нэрээр нэрлэгдсэн уг талбай дээр 10 мянган хүний багтаамжтай Бүх Хятадын Ардын хурлын Ордон, Үндэсний Дуурийн Их театр болон Мао Зэдуны бунхан, Хятадын үндэсний музей болон Ардын баатруудын хөшөө дурсгалууд байрладаг байна. Үүнээс гадна тус талбай дээр БНХАУ-ыг зарлан Тунхагласан зэрэг тус улсын олон түүхэн үйл явдал болж байсан юм.
Талбайд болсон үйл явдлууд
1976 оны 4-р сарын 4-5-ны өдрүүдэд ХКН-ын удирдагчдын нэг Жоу Эньлайг нас барсантай холбогдуулан жагсаал цуглаан талбай дээр болоход эрх баригчид хүчээр тараасан.
1989 оны 6-р сард тус улсын Засгийн газрын үйл ажиллагааг эсэргүүцэж иргэд энд жагсаал хийж, олон зуун энгийн иргэн амиа алдсан гэдгээр нь дэлхий нийт илүү сайн мэддэг болсон юм.
2001 оны 1-р сарын 23-нд тус талбай дээр Хятадын Засгийн газрыг эсэргүүцэж хэсэг иргэн өөрийгөө шатаасан үйл явдал мөн болсон юм. “5 дугаар сарын 4-ний хөдөлгөөн” Хятадад 1917-1921 онд гарсан оюуны хувьсгал ба нийгэм-улс төрийн шинэчлэлийн хөдөлгөөн мөн энэ талбайтай холбоотой байдаг юм. Энэхүү хөдөлгөөн нь үндэсний тусгаар тогтнол, хувь хүний эрх чөлөөл, нийгэм, соёлыг сэргээхэд чиглэгдэж байжээ.
Талбайн умард хэсэгт байрлах Хятадын Төрийн далбааг нар мандах үед мандуулж нар жаргах үед буулгадаг ёслол үйлддэг.
Талбайн урт 880 метр, өргөн 500 метр бөгөөд нийт талбай 440 мянган м² ажээ.
Ангилал:Ази дахь талбай Ангилал:Бээжингийн тээврийн байгууламж Ангилал:Хятад дахь талбай  Ангилал:2008 оны зуны олимпын тэмцээний газар
Дашзэвэгийн Ичинхорлоо
Дашзэвэгийн Ичинхорлоо (1910—1972) — Монголын тайз, дэлгэцийн нэрт жүжигчин.
Намтар
1910 онд Архангай аймгиин Ихтамир сум ын Хануйн гол гэдэг газар малчин ард Дашзэвэгийн гурав дахь охин болж мэндэлжээ. Хан-Өндөрийн хүрээ хавиар нутаглаж байгаад 1922 онд Богдын хүрээнд иржээ.
1926 онд бага сургуулиа дүүргэж, төмөр утасны сургуульд (тээвэр, холбооны курс) орж, хичээлийнхээ чөлөөгөөр клубтээ явдаг байв. Д.Ичинхорлоо гуайн анхны багш Д.Ишдулам, Л.Дамдинбазар, О.Дашзэвэг нар байв.Багш нарынхаа зааж өгсөн өнгө аяс, үгнүүд цээжинд нь хоногшиж, түргэн хугацаанд хэд хэдэн дуутай болж, Ардын Цэнгэлдэх хүрээлэн хэмээх гэр хэлбэртэй ямар ч багана, тулгуургүй бөмбөгөр ногоон барилга ашиглалтанд орж, Интернационалын нээлтийн концертод “Хандармаа”, “Цэнхэрлэн харагдана” зэрэг дуунуудыг тайзнаа гарч дуулж байлаа.
''Д.Ичинхорлоогийн дуулсан “Соёл эрдэнэ”, “Гоолингоо”, “Үзэсгэлэн гoo”, “Хөх торгон дээл”, “Арван тавны сар” дуунууд нь пянзанд бичигдэж үлджээ. Мөн Радиогийн дуу хуурын алтан фондонд “Ванлий”, “Дүүриймаа”, “Судгийн ногоо”, “Цагаан шаазан”, “Дөрвөн уул” гэх мэт дуунууд нь бичигдэн үлджээ. 1933 онд Москва хотноо олон улсын хувьсгалт Театруудын Олимпиад, 1935 онд Тагна Тувад тоглолтоор, 1935 онд пянзанд дуу хураалгахаар Зөвлөлт Оросoд явж байжээ. Д.Ичинхорлоогийн уран бүтээлийг төр, засаг өндрөөр үнэлж, 1935 онд Улсын алдарт Гавьяат жүжигчин ба дуучин цолоор, Алтан гадас одонгоор 2 удаа, Д.Сүхбаатарын одон, 1951 онд Ардын Жүжигчин цолоор тус тус шагнажээ.''
Монгол улсаа сурталчилсан нь
Д.Ичинхорлоо нь Монгол улсаа, тэр дундаа монголын соёл урлагийг дэлхийд сурталчилж таниулах үйл хэрэгт гар бие оролцож иржээ. Үүнд:
Гар бичмэл
Монголын театрын музейн сан хөмрөг буланд Ардын жүжигчин Д.Ичинхорлоогийн “Гар бичмэл” бүхий дэвтэр бий. Д.Ичинхорлоо тэрхүү тэмдэглэлийн дэвтэрт өөрийн амьдралын дэлгэрэнгүй түүхийг бичиж, ар талаас нь залгуулан өөрийн бичснийг хүнээр дахин хуулуулж бичжээ. Дэвтэр 63 хуудастай гар бичмэлийг 2005 онд Боловсролын их сургуулийн багш Г.Даш гуай крилл үсэгт буулгажээ. Театрын музейн захирал Д.Цэдмаа, Эрдэм шинжилгээний ажилтан Ц.Амаржаргал нар товхимол болгон хэвлүүлж олон нийтийн хүртээл болгожээ.
Гу Вэйзюнь
Гу Вэйзю́нь (хятад уламж. 顧維鈞, хялбар. 顾维钧, пиньинь Gù Wéijūn), мөн Веллингтон Ку (англиар. V.K. Wellington Koo, 1888 оны 1 дүгээр сарын 29-нд төрж -1985 оны 11 дүгээр сарын 14-нд нас барсан) -Хятадын дипломат, улс төрийн зүтгэлтэн.
Шанхай хотоос холгүй Зяадин (хятад 嘉定, Jiādìng) хотод (Зянсу муж) 1888 онд төрсөн.
Шанхай хотын англи хэлтэй Гэгээн Ионны Их сургууль болон Колумбын Их сургуулийг 1908 онд төгссөн. 1912 онд философийн ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Хятадад буцаж ирээд Юань Шикай ерөнхийлөгчийн нарийн бичгийн даргаар ажилласан. 1915 онд Хятадаас АНУ-д суух Элчин сайдаар томилогдов. 1919 онд тэрээр Парисын энх тайвны бага хуралд Хятадын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд орж, Шаньдун хойгийг Хятадад буцааж өгөхийг Японоос шаардахад зөвшөөрөгүй тул Версалийн энх тайвны гэрээн д гарын үсэг зураахаас татгалзсан байна.
Тэрээр Үндэстнүүдийн Лиг дэх Хятадын анхны төлөөлөгч байсан. 1921-1922 онд Вашингтоны бага хурал д оролцсон Хятадын төлөөлөгчдийн гишүүн.
Гадаад хэргийн сайд (1923 оны 5-11 дүгээр сар., 1923-1924 он., 1931 он), Сангийн сайд (1926 он), Ерөнхий сайд (1924 оны 7-10 сар) болон Бээжингийн Засгийн газрын Ерөнхийлөгч.
1924 оны 5 дугаар сарын 31-нд "ЗХУ болон Бүгд Найрамдах Хятад улсын хооронд байгаа асуудлуудыг зохицуулах Ерөнхий зарчмын тухай Хэлэлцээр"-т хятадын талыг төлөөлж гарын үсэг зурсан хүн.
1932 оноос - Үндэстнүүдийн лиг дэх Хятадын төлөөлөгч.
1936-1940 онд Францад Элчин сайдаар ажиллаж байсан. Францыг ялагдсаны дараа - Их Британид Элчин сайдаар 1946 он хүртэл ажилласан.
Дараа нь - БНХУ-аас (Тайвань) АНУ-д суугаа Элчин сайдаар ажилласан байна.
1956 онд тэрээр дипломат албыг орхиж, Хааг хот дахь НҮБ-ын Олон улсын шүүх ийн шүүгч болжээ.
1967 онд тэтгэвэртээ гараад АНУ-ын Нью-Йорк хот од амьдарч байгаад 1985 онд 97 нас хүрээд нас баржээ.
Дохио боловсруулагч (Unix)
Дохио нь Unix болон түүнтэй адил төстэй үйлдлийн системүүд дээр ашиглагддаг хязгаарлагдмал дотоод процессын холболт юм. Энэ нь процесс дахь болж буй үйл явдлуудыг тухайн адил түвшинд явагдаж буй процесс юм уу треидэд асинхрон мэдээлэл явуулах явдал юм. Сануулга сэрэмжлүүлэг маягийн дохио систем рүү явмагц, үйлдлийн систем нь тухайн процессийн энгийн явагдах үйл явцийг тасалдуулж өгдөг. Процесс нь нэн чухал биш л бол ямар ч тохиолдолд тасалдуулагдаж болдог. Хэрвээ процесс дохио боловсруулагчид өмнө нь бүртгэгдсэн байвал мөн тухайн дүрмээрээ яаж явагдах ёстой тэр хэвээрээ явагдана. Үгүй бол тухайн өөрийн анхны явагдах ёстой сигнал нь явагдана. Дохио боловсруулат дамжуулалт анх 1970 аад оноос хэрэглэгдэж сүүлийн үед POSIX стандартад ашиглагдах болсон байна.
Сигнал дамжуулах үйл явц
Системийн удирдлагийн терминал дээр зарим нэгэн коммандуудыг дамжуулснаар систем нь тухайн коммандад тохирсон дохионуудыг явуулж өгдөг: Дээр дурьдагдсан Unix үйлдлийн системүүд дээрх коммандуудыг stty Коммандаар сольж хэрэглэгч өөрт тохирох байдлаар өөрчилж болох юм. Сигналыг боловсруулах нь Сигналын боловсруулагч нь Unix үйлдлийн систем дээр Unix signal гэсэн коммандаар дуудагдан суулгагдаж болно. Хэрвээ анхны төлөвөөрөө сигналын боловсруулагч нь суулгагдаагүй бол, түүний өмнөх тухайн үйлдлийн системээсээ хамааран анхны сигналын боловсруулагч нь дуудагдан ажиллах юм. Эсрэгээрээ сигнал нь таслагдаж сигналын боловсруулагч автоматаар дуудагдана. Уг процессын үр дүнд хоёр өөр анхны төлөв үүрч болно үүнд: боловсруулагчийг үүсгэхгүйгээр сигналыг орхих аль эсвэл анхны төлөв дэх сигналыг ашиглах. Бидний энэ тохиолдолд авч үзэж буй үйлдлийн системд хоёр тасалдуулж огт болохгүй сигнал байдаг энэ нь SIGKILL мөн SIGSTOP юм.
Аюул хор уршиг
Сигнал боловсруулах үйл явц нь эцэстэй хоёр сигналууд нь хоорондоо хэн нь түрүүлж гаралтанд гарах гэж уралдах үүнээс болоод системд алдаа үүсч болох юм. Үүний учир нь сигналууд асинхрон хэлбэртэй, өөр нэг сигнал (бүр адил төрлийн байсан ч) тухайн процессын үйл явцад давхар хүргэгдэж болох юм. sigprocmask гэх коммандаар очиж буй сигналуудыг хааж загсаах боломжтой юм. сигналууд нь системийн дуудалт хий явцад саад учруулах боломжтой бөгөөд энэ нь програмыг дахин ачааллахад хүргэдэг.
Аарон Гордон
Аарон Гордон (Aaron Gordon, 1995 оны есдүгээр сарын 16-нд Калифорни мужийн Сан Хосе хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн Орландо Мэжикт тоглодог. 2014 оны драфтын №4-өөр Орландод элссэн.
Ахлах сургууль
Митти ахлах сургуульд дөрвөн жил суралцсан Гордон 2386 оноо, 1666 бөмбөг авалт хийжээ.
Дэлгэрүүлбэл, 2009/2010 онд 41 тоглолтоос 28-д оролцохдоо 11,8 оноо, 10,1 самбар, 2,1 хаалт дунджилсан.
2010/2011 онд 34 тоглолтонд 16,4 оноо, 12,5 самбар, 3,6 хаалт дунджилав.
2013/2014 онд 21,6 оноо, 2,1 дамжуулалт, 15,7 самбар, 3,3 хаалт дунджилан дахин мужийн 'Мистер баскетбол' өргөмжлөл хүртсэн.
Их сургууль
Аарон Гордон 'McDonald's All-American Game' тэмцээнд Аризонын их сургуулийг төлөөлөхөө 2013 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нд мэдээлэв. Улмаар 110:99 харьцаагаар ялахад Гордон 24 оноо, 8 бөмбөг авалтаар туслан 'MVP' болов. 2014 оны дөрөвдүгээр сарын 13-нд 'Нейсмитийн нэрэмжит шилдэг 30 оюутан тоглогчдын жагсаалтанд' багтжээ. Дөрөвдүгээр сарын 15-нд Аарон Гордоныг драфтад оролцуулахаа НБА зарлав.
НБА
2014 оны зургаадугаар сарын 26-нд драфтын дөрвөөр шалгарч, Орландо Мэжикт хуваарилагдсан ба долоодугаар сарын 2-нд гэрээлсэн.
Ленийн ботууль
Ленийн ботууль  - (Festuca lenensis), (Овсяница ленская)
Хялгас мэт хуйлмал, нарийхан богино хатуу навчтай, 15-20 см өндөр, дэгнүүл үүсгэдэг олон наст үет ургамал. Навч нь хөндлөн огтлолоороо 0,8-1,2 см өргөн говилтой байдаг. Тавдугаар сард буталж хавар эрт ургадаг ургамлын нэг. Зургаадугаар сарын эцэс, долоодугаар сарын эхээр цэцэглэж, наймдугаар сард үрлэж сарын сүүлчээс хагдарч эхэлнэ. Хагд өвс нь сайн хадгалагдаж өвөлждөг.
Уул, толгодын чулуурхаг хажуу, хайргатай энгэр, байцын ёроолд ургана. .
Ашигласан материал
Ангилал:Ургамал Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд
Лувсангомбын Чаминчулуун
Лувсангомбын Чаминчулуун — Монголын тайз, дэлгэцийн жүжигчин.
Хомс
Хомс — Сири улсын хот. Хомс мужийн засаг захиргааны төв. 652 мянган хүнтэй.
thumb|Хомс хотын үзэмж thumb|1031 онд баригдсан цайз
Газар зүй
Хомс хот Сири орны баруун биед, далайн түвшнээс дээш 501 метрийн өндөрт, нийслэл Дамаскаас хойд зүгт 162 км зайтай оршдог. Оронт голын оршдог Хомс нь улсын бусад хотыг Газрын дундад тэнгистэй холбодог зангилаа юм.
Хүн ам зүй
Хомс 2004 оны байдлаар 652609 хүнтэй, Сири улсад Халеб, Дамаскийн дараа орох 3-р их хот билээ. Лал шашны суннит, шийт буюу алавит урсгалаас гадна христийн шашин шүтлэг тархжээ. Түүхэн дурсгалт сүм дуган, цайз цөөнгүй бий.
Түүх
Хомс НТӨ 1-р зуунд грек Селевкийн улсын мэдэлд орж байсан ба дарааны Эмесаны улсын нийслэл байв. Грек Византын үед христийн шашин дэлгэрч байсан бол 7-р зуунд лал шашинтны нутаг болов.
Хомс байрлал чухал хот байсаар байсан ба Османы хүч буурсан 19-р зуунаас эдийн засаг, аж үйлдвэр хөгжив. Франц Сирийг эрхэндээ байлгаж байсан үед бослого хөдөлгөөний түшиц болсон ба Сири улс тусгаар тогтносны дараа Сирийн Баас нам ба төр засгийн байрласан төв байв.
Цахим холбоос
Ангилал:Сирийн мужийн нийслэл Ангилал:Сирийн археологийн олдворт газар Ангилал:Азийн археологийн олдворт газар Ангилал:Эртний Сирийн хот Ангилал:Саятан хот Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
2020 оны Налайх дүүргийн наадам
Их Монгол Улс байгуулагдсаны 814 жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал ын 109 жилийн ой, Ардын хувьсгал ын 99 жилийн ой, Налайх дүүргийн баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2020-07-11 \ улс, аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 128 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.
Хүчит бөхийн барилдааныг улсын начин С.Мандах, аймгийн хурц арслан К.Ханат нар магнайлан барилдлаа.
Вандандоржийн Баттулга
Вандандоржийн Баттулга нь (1960 онд төрж, 2021 онд нас барсан) Алтан гадаст гэрэл зургийн сурвалжлагч, гэрэл зурагчин хүн юм.
Намтар
Вандандоржийн Баттулга 1960 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. Тэр 1986 оноос гэрэл зураг авч эхэлсэн бөгөөд 1981 оноос МРТУХ-оос ажлын гараагаа эхэлжээ. Монголын үндэсний телевиз, “Ардын эрх” сонин, Улсын гэрэл зургийн газар, “Монголын мэдээ” сонин, “Фотолинк” агентлагт гэрэл зургийн сэтгүүлчээр ажиллаж байв. В.Баттулга нь 2008 оноос бие даан уран бүтээлээ туурвиж байлаа.
В.Баттулга нь Москвад Кино урлагийн дээд сургууль суралцсан бөгөөд эх орондоо “Магнум-Дорно дахинд” гэрэл зургийн сургалт, Монголын Хэвлэлийн Хүрээлэн, Andrea Kunzig Lecturer International Institute for journalism InWEnt Berlin “News photography” гэрэл зургийн сургалт, “Загварын гэрэл зураг” сургалт, “Гёте” институт, “Гамма” агентлагаас зохион байгуулсан “Соёл болон уур амьсгалын өөрчлөлт” гэрэл зургийн сургалтад тус тус суралцаж төгсжээ.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1960 онд төрсөн Ангилал:2021 онд өнгөрсөн Ангилал:Улаанбаатарын хүн
Улаан ботууль
Улаан ботууль  - (Festuca rubra), (Овсяница красная)
30-60 см өндөр, сийрэг дэгнүүлт, доор навчит олон наст үет ургамал. 2,5 мм өргөн шугаман навчтай. Бутанд нь үндэс орчмын навч зонхилно. Ишний навч хавтгай. Сийрэг хөнгөн хөрсөнд үндэслэг иш үүсгэх нь бий. Хавар эрт цухуйж зургаадугаар сарын дундуур цэцэглэж, долоодугаар сард үр нь боловсроно.
Гадаад холбоос
Ангилал:Ургамал Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд
Хуягт байлдааны тэрэг VI барс
Хуягт байлдааны тэрэг VI барс буюу товчоор барс гэж алдаршсан германы хүнд танкийг Кассел хотод Хеншель компани 1942 оноос 1944 он хүртэл үйлдвэрлэсэн бөгөөд энэ танкийг 1942 оны зуны адаг сараас эхлэн ашиглаж эхэлжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Хүнд танк Ангилал:Вермаxтын гинжит тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Байлдааны танк
Латакия
Латакия — Сири улсын хот. Латакия мужийн засаг захиргааны төв. 383 мянган хүнтэй.
thumb|Латакия хотын зургийн цомог
Газар зүй
Латакия Газрын дундад тэнгисийн эрэгт оршдог, Сири улсын гол боомт юм.
Улаан бүч
Улаан бүч бол Пионерын байгууллагын туг лугаа адил пионерын байгууллагад харьяалагдаж буйн бэлгэдэл юм.
Утга агуулга
Социалист, коммунист дэглэмтэй улс орны хүүхэд залуучуудын эвлэлдэн нэгдсэн байгууллагын гишүүд эрхэмлэн хэрэглэдэг байв. Улаан бүч нь гурвалжин хэлбэртэй бөгөөд бүчийг тусгай зангилаагаар урд талд нь уяж зангиддаг. Шинэ элсэгч сурагчдад ах эгч пионерын гишүүд хэрхэн зангидахын зааж өгдөг.
Латакия
Түүх
Латакия НТӨ 2-р зуунаас грек Селевкийн суурин болон үүсчээ. Ром, Умаян, Аббасын улсын мэдэлд орж байв. Грек Визант хотыг удаа дараа довтлосоор байсныг араб Фатимын улс зогсоожээ. Дараа нь сельжук түрэг, загалмайтан, аюб, мамляк, Османы мэдэлд орж байв.
Улаан бүч
Түүхэн тойм
Улаан бүчийг Хятад, Вьетнам, Хойд Солонгос, Куба улсад пионерын байгууллагууд өдгөө ч эрхэмлэн хэрэглэсэн хэвээр байна. Харин бусад Монгол, Орос, Венесуэл, Зимбабве, Беларусь, Украин, Финланд гэх мэт улс орны хувьд албан бус байдлаар гагцхүү урлаг, спорт болон түүхэн ой н үйл ажиллагаанд хэрэглэж байна.
Латакия
Түүх
Дэлхийн нэгдүгээр дайны Францын эрхт Сирийн үед Латакия Алавит өөртөө засах нутгийн засаг захиргааны төв болсон бөгөөд өдгөө Сири улсын Латакия мужийн засаг захиргааны төв байж мужийн нийгэм, эдийн засгийн гол хот байна.
Улаан бүч
Бусад улсад
Хятадад улаан бүч нь хувьсгалт аллагад өртсөн хүмүүсийн цусыг билэгддэг.
Латакия
Цахим холбоос
Ангилал:Сирийн суурин Ангилал:Сирийн мужийн нийслэл Ангилал:Далайн боомттой суурин
Улаан бүч
Бусад улсад
Куба улсад улаан бүчийг сургуулийн сурагчид нэгдүгээр ангиас зургадугаар анги хүртэл зүүдэг аж.
Мөн үзэх
Улаан бүч чуулга
Ангилал:Пионерын хөдөлгөөн
Соргүй согоовор
Соргүй согоовор  - (Bromus inermis), (Костёр безостый)
Олон тооны зөөлөн мөлхөө найлзуурууд бүхий 30-70 см, таримал нөхцөлд 100 см хүртэл өндөр ургадаг олон наст үет ургамал. Нилээд өргөн, хавтгай навч нь нүцгэн юмуу үл мэдэг үсэрхэг байдаг. Навчны угларга нь битүү, цэцгийн доод хайрс соргүй, уртавтар байна. 1,5-3 мм урт харьцангуйгаар том түрүүхэй бүхий саглагар залаа баг цэцэгтэй.
Дөрөвдүгээр сарын эцсээр ургаж эхэлдэг эртэч ургамлын нэг бөгөөд тав зургаадугаар саруудад буталж голлоно. Долоодугаар сарын эхээр түрүүлж цэцэглэн наймдугаар сард үрлэнэ. Намар есдүгээр сараас үржлийн найлзуур нь нилээд их хагдарч хатуурдаг. Голын хөндийн хөвсгөр хурдсан хөрстэй нуга, хуурай ам хөндийн төв хэсэг, ойн цоорхой, атаржсан газраар ургана.
Гадаад холбоос
Ангилал:Ургамал Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд
Гомбожавын Аюурзана
Олонд “Харлаг бэйс” хэмээн алдаршсан нь насан багадаа хийдэд шавилж байгаад шар шувталж хар болсонтой холбоотой Сэргэлэн авхаалжтай, эрдэм номтой тайж байв. Өөрийн хөрөнгөөс ядарч зовсон лам, хар олонд өглөг их тараадаг ноён байсан гэлцдэг. Тэрбээр 1913 онд Баруун хязгаарыг тохинуулах сайдын хамтаар баруун хязгаарыг Хасгууд уугалан түвээсэнд цэрэг авч амжилттай дайтаж байжээ. 1913 оноос Зоригт ханы хошууны хэргийг эрхлэн шийтгэж, 1920 онд Автономит засгийг сэргээх асуудлаар Бээжинд очсон Монголын төлөөлөгчдийн дунд баруун хязгаарыг төлөөлөн бэйс очиж байв. 1920 онд Ховдын сайдаар тохоон томилогдож байсан. 1921 онд Мөстийн бэлчирт байгуулагдсан Баруун монголын Ардын засгийн газрын дотоод яамны сайдаар томилогдсон. 1922 онд Ховдод суух төлөөний сайдаар Гомбо-Идшин гүн томилогдсоны дараа Аюурзана бэйс Дөрвөдийн баруун чуулганы даргаар тохоогдож байсан байна.
1923-1924 онууд Монгол улсын Гадаад явдлын яамны эрхэлсэн түшмэлээр ажиллаж байгаад чөлөө мэдүүлэн уул нутагтаа иржээ. 1928 онд “Дөрвөдийг тусгаарлах гэсэн шар Санжийн хэрэг”-т холбогдон байцаагдаж байгаад 1929 онд нас баржээ. Тэрбээр Орос хийцийн хоёр давхар байшин бариулж байсан нь одоо хүртэл Улаангом хотноо буй. Хоёр давхар байшингийнхаа хажууд хүнсний зориулалт бүхий урт цагаан байшинг ердийн тоосгоор бариулсан байдаг. Хоёр давхар байшинг Богдын өвлийн ордонтой төстэй, хэлбэр хийц нь Европ маягтай, шавар дээвэр, модон тааз, тоосгон ханатай, дээд давхарт гадны зочин гийчин буудаг, нарийн модон вандантай байсан, доод давхарт Хятад маягийн халуун ханзтай, дээд давхарт гадна талаас нь шатаар ордог, Аюурзана бэйс өөрөө хавар, намрын цагт сууж амьдардаг гэх зэргээр судлаачид тодорхойлон бичсэн байна. Дөрвөд аймагт анхны хоршоо байгуулагдахад тэрбээр орон сууцаа өгч байсан мэдээ бий.
Ангилал:Монголын язгууртан Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын гадаад хэргийн сайд Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1883 онд төрсөн Ангилал:1929 онд өнгөрсөн
Сиборги
Сиборги нь зөвхөн зохиомлоор гаргаж авдаг, химийн тэмдэг нь Sg, атомын дугаар нь 106 ба трансактиноидод багтдаг 7-р үеийн d-блокийн химийн элемент юм. Үелэх системийн 6. IUPAC бүлэг, хромын бүлэгт хамаарна. Сиборгийн бүх изотопууд нь цацраг идэвхтэй. 1974 онд Зөвлөлтийн Дубна хот дахь Цөмийн Шинжилгээний Хүрээлэнд болон АНУ-ын Калифорни Их Сургууль дээр бараг ойролцоо хугацаанд анх дангаар нь гаргаж авчээ.
Эшлэл
Ангилал:7-р үеийн элемент
АНУ-ын Конгресс
АНУ-ын Конгресс (англи. United States Congress) - АНУ-ын засаглалын 3 өндөрлөгийн нэг болох хууль тогтоох байгууллага юм. Энэхүү эрх мэдлийг АНУ-ын Үндсэн хуул иар зохицулдаг юм. АНУ-ын Конгресс Сенат болон Төлөөлөгчдийн Танхим гэсэн хоёр танхимаас бүрддэг. Конгрессын чуулган зөвхөн Вашингтон дахь Капитолий дов дээрх Конгрессын ордонд болдог. АНУ-ын үндсэн хуулийн 1-р зүйлийн 4 дахь заалтын дагуу Конгресс жилд 1-ээс доошгүй удаа жил бүрийн 12-р сарын эхний даваа гаригт чуулдаг байна. Конгресс санал өгөх эрхтэй нийт 535 гишүүнтэй: 6 жилийн бүрэн эрхийн хугацаатай 100 сенатор (муж бүрээс 2 гишүүн), бусад 435 конгрессын гишүүн буюу Төлөөлөгчдийн танхимын гишүүд (мажоритар системээр сонгогдсон, тойрог тус бүрээс хүн амын тоонд хувь тэнцүүлэн сонгогдсон) байдаг мөн 2 жилийн хугацаатай АНУ-ын төрийн бус нутаг дэвсгэрийг төлөөлдөг санал өгөх эрхгүй өөр 6 гишүүнтэй байдаг байна. АНУ-ын Дэд ерөнхийлөгч Сенатын хуралдаан даргалдаг бөгөөд гишүүдийн аливаа асуудлаарх санал хураалт тэнцсэн тохиолдолд санал өгөх эрхтэй байдаг байна. Конгрессын ( Сенат болон Төлөөлөгчдийн танхим) сонгууль хоёр жил тутам явагддаг (Төлөөлөгчдийн танхимын бүрэлдэхүүн 2 жилд нэг удаа, Сенатын 1/3). Сонгууль тэгш тоотой жил тутам нэгдсэн "Сонгуулийн өдөр" болдог (11-р сарын эхний даваа гаригийн дараах мягмар гаригт) байна.
Үндсэн хуулийн 1-р заалтын дагуу конгрессын гишүүд 25 нас, сенаторууд 30 нас хүрсэн байх ёстой, мөн Конгрессын гишүүд 7 жил, сенаторууд 9 жил АНУ-ын иргэн бөгөөд төлөөлж буй мужид амьдарсан байх шаардлагатай. Гишүүдийг хэдэн удаа сонгох ёстой гэсэн хязгаарлалт байхгүй байдаг байна.
Конгресс нь АНУ-ын Үндсэн хуулиар байгуулагдсан бөгөөд 1789 онд анх удаа чуулж Холбооны Конгрессыг орлож, АНУ-ын Парламент болжээ. 19-р зуунаас хойш Конгрессын гишүүд ихэвчлэн тус улсын хамгийн том улс төрийн Ардчилсан нам ба Бүгд найрамдах нам гэсэн хоёр намын аль нэгд харьяалагдан иржээ. Конгрессын гишүүн өөр ямар нэг намын харьяалал эсвэл нам бус байх тохиолдол бараг үгүй юм. Гэхдээ заавал энэ хоёр Намын гишүүн байх ёстой гэсэн хуульгүй боловч энэ нь үнэндээ улс төрийн уламжлал болоод байгаа юм.
Хоёр танхим хоёулаа шууд сонгуулиар сонгогддог. 1913 онд АНУ-ын Үндсэн хуулийн 17 дахь нэмэлт, өөрчлөлтийг батлахаас өмнө Сенатыг хоёр үе шаттай сонгуулиар сонгодог байсан: эхлээд иргэд муж улсын хууль тогтоох байгууллагуудыг, дараа нь эдгээр чуулганаас сенаторуудыг сонгодог байжээ.
Конгрессын бүрэн эрх
Конгресс дараахь эрхтэй.
-АНУ-ын санхүү, төсвийн бодлогыг тогтоох;
-Татвар, хураамж, онцгой албан татвар тогтоон ногдуулах;
-АНУ-ын бүрэлдэхүүнд шинэ мужуудыг хүлээн авах;
-Гадаад улстай болон АНУ-ын муж хоорондын худалдааг зохицуулах;
-дээд шүүхээс бусад доогуур шүүх байгуулах;
-үндэсний мөнгөн тэмдэгт гаргах;
-хэмжил зүйн нэгдсэн тогтолцоог бий болгох;
-патент олгох;
-шуудангийн үйлчилгээ болон засаглалтай холбоотой бусад ажлыг зохион байгуулах эрхтэй.
Үүнээс гадна АНУ-ын Конгрессын эрх мэдэлд нийслэл Вашингтон дахь Колумби тойргийг удирдан захирах асуудал багтдаг байна.
Мөн Конгресс АНУ-ын Ерөнхийлөгч болон Дээд шүүхийн шүүгчийг огцруулах тусгай (импичмент) үйл ажиллагаа явуулах эрхтэй. Ангилал:АНУ-ын конгресс
Улаан бурхан
Улаан бурхан нь морбилливирусийн халдвараар үүсгэгддэг, гоц халдварт өвчин.
Онцлог
Морбилливирус нь Парамиксовирусийн овгийн РНХ агуулсан хөхлөг гадаад бүрхүүлтэй, нуклеокапсид-гемагглютинин агуулсан вирус юм.
Халдвар дамжих зам
Халдварын эх уурхай нь өвчтөн. Улаан бурхны вирус өвчтөний хамар залгиурын салст, цус шээснээс өвчний улайралтын үе, тууралтын эхний хоногуудад илэрдэг. Вирус амьсгалын дээд замд байрлаж ханиах найтаах, ярих үед гадаад орчинд дусал байдлаар цацагдан агаарын урсгалаар тархаж, шүргээд өнгөрөх төдийд халдвар авах боломжтой.
Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
Нууц хугацаа дунджаар 9-11 хоног (7-28 хоног). Өвчний эхний шинж тэмдэг цочмог халууралт бөгөөд 1-4 өдөр үргэлжилнэ. Үүнтэй зэрэгцэн бие сулрах, цочромхой болох, ууртай болох, уйлагнах, толгой өвдөх, хоолны дур буурах, нойр хямрах зэрэг шинжүүд илэрнэ. Эхний  буюу улайралтын үед Стимсоны гурвал шинж болох ринит, ларингит, коньюктивит илэрнэ. Ринитийн үед найтаах, хамар битүүрэх, хамраас эхэндээ ус шиг, яваандаа идээрхэг ногоон өнгөтэй нус гарна. Ларингит буюу төвөнхийн үрэвслийн үед хуурай, шаналгаатай, олон удаа хуцуулж ханиалгана, хоолой сөөнө. Коньюктивит нь нүдний салст бүрхэвч хавагнах, улайх, гэрэлд гялбах, нулимс гоожих, нуух цувах зэрэг шинж илэрнэ.
Бусад эрхтэн тогтолцоонд
Эмчилгээ
Хүндрээгүй үед гэрээр эмчилнэ.
Хүндэрсэн үед эмнэлэгт хэвтүүлж эмчийн хяналтад эмчлүүлнэ.
Урьдчилан сэргийлэлт
Ангилал:Агаар дуслын халдварт өвчин Ангилал:Вакцинаар сэргийлж болох өвчин Ангилал:Мэдэгдэх шаардлагатай өвчин Ангилал:Хүний вирусийн гаралтай халдварт өвчин Ангилал:Хүүхдийн зонхилон тохиолдох өвчин
Фредерик Бартольди
Фредерик Огюст Бартольди (франц. Frédéric Auguste Bartholdi; 1834 оны 8-р сарын 2-нд Францын Эльзас дахь Кольмар хотод төрсөн- 1904 оны 10-р сарын 4-нд Парис хотод нас барсан) - Францын алдарт уран барималч. АНУ-ын Нью-Йорк дахь "Эрх чөлөөний хөшөө" -г зохион бүтээсэн барималч.
Намтар
1834 оны 8-р сарын 2-нд Францын зүүн хойно орших Эльзасын Колмар хотод төрсөн. Түүний эцгийг нас барсны дараа гэр бүл нь Парис руу нүүсэн боловч эх нь Кольмар дахь байшингаа заралгүй хадгалж үлдэх боломжтой байсан байна. Улмаар 1922 оноос хойш Бартолдигийн гэр музей болж үлдсэн байна. Парист залуу Бартольди архитектурын чиглэлээр суралцаж (Үндэсний дүрслэх урлагийн сургуульд) мөн зургийн хичээл үзэж байжээ.
Франц-Пруссын дайны үед Бартольд италийн цэргийн жанжин Жузеппе Гарибальди гийн туслахаар ажиллаж байжээ.
Мөн 1875 оны үед Парисын Вавен гудамж дахь урлангийн газруудад "Эрх чөлөөний хөшөө"-г бүтээх ажил хийгдэж байв. Ам дамжсан яриагаар уг хөшөөний нүүр царайг Бартольд эхийнхээ, эх биеийг хайрт бүсгүйгээ дүрсэлсэн гэдэг. Өөр нэг хувилбараар Бартольди Францын загвар өмсөгч Изабелла Бойер бүсгүйг хуулбарласан гэдэг. Энэ бол Бартольдигийн АНУ-д хийсэн сүүлчийн аялал байжээ.
1882 онд тэрээр Францын "Хүндэт Легионы одон"-гоор шагнагджээ. 1904 оны 10-р сарын 4-нд Бартольди сүрьеэ өвчнөөр нас барав. Түүнийг Монпарнасын оршуулгын газар нутаглуулжээ.
Бүтээсэн уран барималууд
Бартольди дэлхийн өнцөг булан бүрт 35 хөшөө баримал барьжээ. Эдгээрийн алдартайнууд нь:
Өмнөд Дани
Өмнөд Дани мужид Ютландын өмнөд хэсэг, Фюн арал ба түүний өмнүүр орших жижиг арлууд хамаарна. Энэхүү мужийн засаг захиргааны төв нь Вайлэ хот. 2007 онд засаг захиргааны бүтцийн өөрчлөлт хийн шинээр бий болгосон таван мужийн нэг юм.
Намсрайн Содном
Намсрайн Содном (* 1923 оны 5-р сарын 25-нд Завхан аймгийн Жавхлант суманд; † 2002 онд) нь Монгол улсын дээд боловсрол, шинжлэх ухаан, ялангуяа байгалийн ухаан, физик, техникийн шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх үйлсэд дорвитой хувь нэмэр оруулсан, манай оронд төдийгүй дэлхийд нэртэй эрдэмтэн, авьяаслаг зохион байгуулагч, ахмад сурган хүмүүжүүлэгч, төр улс, нийгмийн томоохон зүтгэлтэн юм.
1942 онд МУИС-ийг байгуулагдмагц Н.Содном оюутнаар элсэн, Зөвлөлтийн мэргэжилтэн багш нараар хичээл заалгаж, эрдэм номд шамдан онц сурч, “Х.Чойбалсангийн нэрэмжит” цалинтай тэргүүний оюутан байв. Тэрбээр суралцахын зэрэгцээ 2-р ангиасаа физикийн тэнхимийн лаборантаар ажиллаж, ахлах ангид байхдаа бэлтгэл ангид физик, багш нарын оройн дээд сургууль болон доод ангиудад математик анализ, алгебрийн хичээл заах зэргээр их сургуулийн сургалтын ажлыг зохион байгуулах, материаллаг баазыг бэхжүүлэхэд оюутан ахуй цагаасаа оролцож эхэлжээ. Ийнхүү оюутан ахуй үеэс түүний ирээдүйн хувь заяаг тодорхойлогч удирдан зохион байгуулах, сурган хүмүүжүүлэх авьяас билэг нь тодорчээ.
МУИС
МУИС-ийг 1946 онд физик-математикийн багш мэргэжлээр онцсайн дүнтэй (хуучнаар бол улаан дипломтой) төгсөж, төрөлх сургуульдаа багшаар томилогдон үлдээд, удалгүй тэнхмийн эрхлэгчээр ажиллажээ. Энэ хугацаанд ерөнхий физикийн хичээлийн үзүүлэх туршилт 100 гаруйг бэлтгэн тавьж сургалтад хэрэглэснээс гадна залуу багш нарыг удирдан физикийн практикумын хэд хэдэн лаборатори шинээр байгуулж байсан нь физикийн сургалтыг явуулах материаллаг баазыг үүсгэн бий болгож, түүнийг бэхжүүлэхэд идэвхтэй оролцож ихээхэн үүрэг гүйцэтгэж ирсний илрэл билээ.
1949-1953 онд ЗХУ-ын Москвагийн их сургуулийн аспирантурт суралцаж “Налуу хэмжигч багажийн алдааг судлах” сэдвээр физик-математикийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалсан байна. Энэхүү судалгааны ажил нь газар хөдлөл, чичирхийллийг хөрсний налуугаар мэдэх аргын нарийвчлалыг сайжруулахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Аспирантур дүүргэсэн залуу эрдэмтэн Н.Содномыг 1953 онд МУИС-ийн хичээл ангийн даргаар томилон ажиллуулсан бөгөөд тэрбээр сургалтын төлөвлөгөө, программ зохиох, шинэ дэвшилттэй арга барил нэвтрүүлэх, заах аргын хэрэглэгдэхүүн боловсруулах зэргээр сургалтын ажлыг удирдан зохион байгуулж, сургуулийн цаашдын хөгжил дэвшилд ихээхэн хувь нэмрээ оруулжээ.
Н.Содном МУИС-ийг үүсгэн байгуулагдсан цагаас нь эхлэн багш, тэнхмийн эрхлэгч, хичээл анийн дарга, ректор зэрэг албан тушаалд дөч гаруй жил ажилласны 17 жилд нь ректорын албыг хашиж тус сургуулийн сургалт, хүмүүжил, эрдэм шинжилгээний ажлыг удирдан зохион байгуулж байсан байна.
Дубна дахь ЦШНИ
Профессор Н.Содном 1967-1973 онд Дубна дахь ЦШНИ-ийн дэд захирлаар 3 удаа сонгогдон ажиллахдаа дунд ба бага энергийн цөмийн физикийн судалгааг хариуцаж энэ талаар ЦШНИ-ийн гишүүн орнуудтай явуулах эрдэм шинжилгээний хамтын ажиллагааг зохицуулан зохион байгуулах болон эрдэм шинжилгээний боловсон хүчний асуудлыг эрхэлж, олон улсын эрдэм шинжилгээний зөвлөл, комиссуудыг удирдаж байснаас гадна Австри, Египет, Энэтхэг зэрэг улсын цөмийн физикийн эрдэм шинжилгээний байгууллагатай ЦШНИ хамтран ажиллах эхлэлийг тавьж зохион байгуулсан юм. ЦШНИ-д Монголын эрдэмтдийг бэлтгэх, ЦШНИ ба Монгол улсын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхэд ихээхэн санаачилга гаргаж, анхаарал тавьсан билээ. Манай улсад цоо шинээр шаардлагатай байсан электроник, компьютерын программ хангамжийн мэргэжилтнүүдийг уг институтэд сургах ажлыг санаачлан хийсэн юм.
Профессор Н.Содном нь манай улсад цөмийн физикийн шинжлэх ухааныг үүсгэн хөгжүүлэх, түүний боловсон хүчнийг бэлтгэх үйл хэрэгт жинтэй хувь нэмэр оруулсан гавьяатай хүн. Манай оронд цөмийн суурь болон хавсарга судалгаа явуулах эрдэм шинжилгээний томоохон хамтлаг үүсэн бий болж, энэ салбарт ажиллагсдаас 10 гаруй доктор, 20 гаруй дэд эрдэмтэн төрөн гарсан нь Н.Содномын үйл ажиллагаатай холбоотой юм.
Академич Н.Содном ба цөмийн эрчим хүч
Тэрбээр Монголд цөмийн эрчим хүч, атомын цахилгаан станцыг ашиглах боломжийг судлахыг анх санаачилж, шаардлагатай мэргэжилтэн бэлтгэсэн, мөн сургалт-судалгааны реактор авах үндэслэлийг боловсруулсан.
Эх сурвалж
Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш Ангилал:Монголын физикч Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны Академийн ерөнхийлөгч Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Улиастайн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1923 онд төрсөн Ангилал:2002 онд өнгөрсөн
2015 оны Архангай аймгийн наадам
Аймгийн наадам
Архангай аймгийн наадамд хүчит 256 бөх барилдсан байна.
Наадамд шөвгөрсөн бөхчүүд
#