cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чулуун зэвсгийн үе
Чулуун зэвсгийн үеийн дүрслэл /Виктор Васнетсов/
Зураг дээрх агуйн хүмүүс бол Чулуун зэвсгийн үеийн хүмүүсийн нийтлэг дүр юм. 2003 онд хийгдсэн “Агуйн хүнтэй алхсан нь” хэмээх баримтат цуврал дээр Чулуун зэвсгийн үеийн хүмүүсийг агуйд амьдарч байгаагаар дүрслэн үзүүлсэн байдаг. Хүн төрөлхтөн болоод аварга үлэг гүрвэлүүд зэрэгцэн оршиж байсан гэсэн санааг алдартай хүүхэлдэйн кино, компьютер тоглоом “Цахиур чулууныхан”,”Нэг мянган жил”, “Чулуун шидэлт” зэрэг дээр ямар нэг шинжлэх ухааны нотолгоогүйгээр гайхалтай дүрсэлсэн байдаг. Мөн Жин М.Аулын бичсэн “Дэлхийн хүүхдүүд” хэмээх шилдэг борлуулалттай цуврал номон дээр Чулуун зэвсгийн эхэн үеийг археологи, антропологийн ишлэлтэйгээр дүрсэлжээ. Жин Жакюс Аннаудын 1981 онд хийсэн “Галын эрэлд” кинон дээр нэг омгийнхон алдагдсан галын эрэлд явж байгаа түүхийг үзүүлдэг. 21-р зуундМишель Паверын бичсэн “Балар эртний харанхуй үе” цуврал кинондоо Шинэ чулуун зэвсгийн үеийн хоёр хүүхэд Сэтгэл зүрхийг булаагч чөтгөртэй тэмцэж өөрийн омгоо аварч байгааг харуулна. Чулуун зэвсгийн үеийн үзэл санааг Куртуис Е.Лимэй 1965 онд Хойд Вьетнамд Вьетнамын дайнд оролцож байхдаа ийнхүү дүрслэн бичжээ: “Тэд мөчир дор нуугдан давшилтаа зогсоож, биднийг бөмбөг дэлбэлэхэд яг л чулуун зэвсгийн үеийн хүмүүс шиг санагдаж байлаа”. Үүний гол санаа нь аливаа нэг үндэстний соёл иргэншлийг устгахад эргээд балар эртний хэв маягаар амьдралаа үргэлжлүүлдэг гэсэн үг юм. Цөмийн зэвсгийн дайн болж байхад хүмүүс газар доорх хоргодох байранд үүнтэй ижил амьдарч байлаа.
Нэмж унших
Ангилал:Балар эртний ба эртний түүхийн үе
Пестицид
Пестицид (pestis - халдвар, pest - хортон, caedo - алах) — ургамлын хортон шавьж ба өвчин үүсгэгч, хог ургамал, үр, буудай, мод, хөвөн эдлэл, арьс, нэхий зэргийн хортон, гэрийн тэжээмэл амьтны эктопаразитууд болон хүн ба амьтны аюулт өвчний тээгчүүдтэй тэмцэхэд зориулагдсан (бүх төрлийн хортонтой тэмцэхэд зориулагдсан) химийн бодис эсвэл холимог юм.
Ангилал
Пестицидүүдийг зориулалтаас нь хамаарч дараах байдлаар ангилна. Үүнд: Олон жилийн үйлчилгээтэй, үйл ажиллагааны өргөн цар хүрээтэй пестицидүүдийг Инсекторфунгицид гэж нэрлэдэг. Химийн хорт бүтээгдэхүүнийг хэрэглэдэг гол салбар бол ХАА юм. Дэлхийнд сүүлийн 50 жилд таримал ургамлын өвчин, хортонгуудын уршгаар учирсан хохирол ХАА-н нийт бүтээгдэхүүний 20 ба түүнээс дээш хувийг эзэлж байна. Химийн хорт бүтээгдэхүүний нөлөө нь мөөг, мөөгөнцөрөөр өвчилсөн үр тариаг химийн хорт бодисоор ариутгаж, түүгээр хийгдсэн бүтээгдэхүүнийг хоол хүнсэнд хэрэглэх үед үүснэ. Ийд хүн, амьтанг бохирдсон хүнсний бүтээгдэхүүний аюулаас урьдчилан сэргийлэх, түүнчлэн хүнсний бүтээгдэхүүнд пестицидийн хорт үйлчилгээ хуримтлагдахаас урьдчилан сэргийлэхэд оршино.
Гадаад холбоосууд
Ангилал:Хортон шавжны эсрэг тэмцэл
Денвер
Денвер хот бол Америкийн Нэгдсэн Улсын Колорадо муж улсын Нийслэл бөгөөд муждаа хамгийн их хүн амтай хот. Денвер нь Өмнөд Платт голын хөндий болон АНУ-ын төв хэсгийн High Plains орчим болон өмнөд Хадат уулстай хэллэн оршдог. Хотын дундуур Черри Крийк болон Өмнөд Платт гол урсдаг ба хотын төв хэсэг уулаасаа 15 милийн зайтай оршдог.
Хүмүүс Денверийг Mile-High City гэж бас дууддаг. Учир гэвэл хот далайн түвшнээс дээш 5,280 футын өндөрлөгт байдаг учраас. Денверийн цагийн бүс АНУ-ын Уулын бүсэд харьалагдана.
АНУ-ын хүн амын судалгаанаас харахад Денвер хот 2007 оны 7 сарын 1-ний байдлаар 588,349 хүнтэй байгаа ба Улсдаа хүн амын тоогороо 21-рт оржээ.
Түүх
Денвер хот анх 1858 оны 11-р сард уул уурхайн хотхон болон байгуулагдсан ба тэр жилийн зун Лоуренс, Канзасаас уурхайчид ирж Өмнөд Платт голын эрэг дээр Монтана хотыг байгуулжээ. Уг үйл явдал Денвер хотыг байгуулахад асар их нөлөө үзүүлжээ.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын муж улсын нийслэл  Ангилал:Колорадогийн суурин Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:Колорадогийн тойрог Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот Ангилал:1858 онд үүсгэн байгуулагдсан
Наганогийн олимп
Өвлийн Олимпын XVIII Наадам (XVIII Olympic Winter Games) буюу Наганогийн олимп нь 1998 оны 2 сарын 7-наас 22-нд Японы Нагано хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.
Цахим холбоос
Ангилал:1998 оны спортын арга хэмжээ өвлийн олимп
Армен Назарян
Армен Назарян (армениар Արմեն Նազարյան; 1974 оны 3 сарын 9-нд Зөвлөлт Арменийн Масис хотод төрсөн) —  1993 оны ДАШТ-ээс эхлээд 1996 оныг дуустал Армени, 1997 оноос хойш Болгар улсын нэрээр сонгомол барилдааны хөнгөн жинд хүч үзэж олимпын хошой (1996, 2000), дэлхийн гурван удаагийн аварга (2002, 2003, 2005) болсон тамирчин, армени хүн.
Лавлах холбоос
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Арменийн бөх Ангилал:Болгарын бөх Ангилал:Арменийн олимпын аварга Ангилал:Болгарын олимпын аварга Ангилал:Арменийн олимпын оролцогч Ангилал:Болгарын олимпын оролцогч Ангилал:Бөхийн олимпын аварга Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөхийн европын аварга Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Арменичууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн ( англ. gross domestic product), товчилсон үг - ДНБ ( англ. GDP) — тодорхой хугацаанд тухайн оронд шинээр бүтээгдсэн бараа болон үйлчилгээнүүдийн зах зээлийн үнийн нийлбэр юм. Өдгөө цагт энгийнээр Нэг хүнд оногдох ДНБ нь улс орнуудын амьжиргааны түвшинг заагч болдог. ДНБ-ийг үйлдвэрлэлтийн, ашиглалтын, хyваарилалтын гэсэн гурван аргаар тооцдог. Өөрөөр хэлбэл Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд тухайн улсын хил дотор байгаа бүх үйлдвэрлэлийг оруулж тооцно. Үндэсний нийт бүтээгдэхүүн гэдэг нь гадаадад байгаа тухайн улсын иргэн аж ахуйн нэгжийн үйлдвэрлэлийг оруулж тооцдог юм.
Үйлдвэрлэлтийн арга
Нийт үйлдвэрлэл - Нийт завсрын хэрэглээ = Нийт нэмэгдэл
Зардлын арга
ДНБ = Хувийн хэрэглээний зардлууд + Дотоодын хөрөнгө оруулалт + Засгийн газрын хэрэглээний зардлууд ба нийт хөрөнгө оруулалт + (Экспорт - Импорт) гэж тооцохыг зардлаар ДНБ-ийг тооцох арга гэнэ.
Хуваарилалтын арга
Хөдөлмөрийн хөлс, үндсэн хөрөнгийн элэгдэл, ашиг түүнтэй адилтгах орлого, шууд бус татвар зэрэг орлогын элементүүдийн нийлбэрээр тооцохыг хуваарилалтын арга гэнэ.
Зогсоох, ашиг олохоо зогсоох нь худалдаагаа автоматаар хаах зориулалттай хамгаалалтын захиалга юм. Зогсоох алдагдал нь худалдаачдын болзошгүй алдагдлыг хязгаарладаг, ашиг авах нь ашгаа хүссэн хэмжээнд хүрэхэд тусална.
Тэмдэглэл
Ангилал:Макро эдийн засгийн онол Ангилал:Макро эдийн засгийн үзүүлэлт Ангилал:Орлого Ангилал:Үнэ цэнийн утга
Душанбе
Душанбе (Тажик: Душанбе, мөн دوشنبه Дюшанбе) нь 679,400 хүнтэй, Тажикистан улсын хамгийн том болон нийслэл хот юм. Тажик хэлний Душанбе гэдэг нь монголчилбол Даваа гараг гэх утгатай бөгөөд Даваа гарагт нээгддэг зах зээл байснаа өргөжиж хот болсон түүхтэй юм.
Түүх
Варзоб, Кофарнихон хоёр голын бэлчирт байрладаг Дюшанбе нь 20-р зууны эхэн үе хүртэл тосгон эсвэл гацаа байжээ. 1920-1921 онуудад Бухарын сүүлчийн эмир болон Оросын улаан армийн эрхэнд ээлж дараалан орж байв. 1925 онд хот сэргээгдэж, Тажикийн өөртөө засах холбооны социалист бүгд найрамдах улсын нийслэл болсон байна. 1929 онд хотын нэрийг Сталинабад хэмээн өөрчилж, 1961 онд эргэн нэрээ авсан бөгөөд оросжсан кирилл үсэгт тохируулсан Душанбе хэмээн нэрлэгджээ.
Социализмын жилүүдэд энэ хот нь хөвөн даавуу болон торго үйлдвэрлэлээр төрөлжиж, хотын хүн ам өссөн. 1992-1997 онд үргэлжилсэн Тажикистаны иргэний дайны үеэр хот багагүй сүйдсэн.
Хүн ам зүй
Душанбегийн хүн амыг нь үндэстэн, ястны бүтцээр ангилвал: 83.4% тажик, 9.1% узбек, 5.1% орос, 2.4% бусад болно.
Дүүрэг
Душанбе хот нь доорх 4 дүүрэгтэй:
<ol> <li> Абу Али Ибн Сина <li> Фирдавси <li> Исмаил Сомони <li> Шохмансур </ol>
Зэлмэ
thumb|200px|Урианхайн Зэлмэ жанжин нь Чингис хааны хамгийн чухал дотно хүмүүсийн нэг байв. Зэлмэ бол Монголын нэрт жанжин баатар юм. Тэмүжинг өлгийтэй байхад Урианхайн Жарчиудай өвгөн Зэлмэ хүүгээ Тэмүжинд босгоны боол үүдний зарц болгон өгсөн. Тэр үед Өэлүн эх Зэлмийг "Нүүрэндээ цогтой, нүдэндээ галтай хөөрхөн хүү байна. Гэвч одоохондоо бага байна хэмээж арай том болохоор нь ирж Тэмүжинтэй нөхөрлүүлнэ үү" хэмээн буцаажээ. Зэлмэ дараа том болсон хойноо Тэмүжинтэй ирж нөхөрлөн, Чингис хааны амийг 3 удаа、 түүний хүү Тулуйн амийг 1 удаа аварсан баатар юм. Зэлмэ жанжин нь Чингис хааны 9 өрлөг жанжин, 4 цэргийн удирдагч баатар жанжин, 4 дархан эрхэт хүний нэг бөгөөд Мянганы ноён юм.
Душанбе
Эшлэл
Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Тажикистаны засаг захиргааны нэгж Ангилал:Тажикистаны суурин
Зэлмэ
Зэлмэ бол Боорчийн дараа Чингис хааныг хамгийн хүнд байсан үед ирж үйлчилсэн дотно баатар нь болно. 1189 онд Чингис хаан“Хамаг Монгол улс”-ын хан өргөмжлөгдсөний дараа Зэлмийг хамгийн ахлах ерөнхий захирагчаар томилжээ. Олон удаагийн дайн, байлдаанд эрэлхэг баатарлаг, хурц шаламгай, үлэмж их гавъяа байгуулсан билээ. Зэлмэ Тэмүжиний амийг гурван удаа аварсан гэдэг. Бас 1197 онд Жадай, Алтан нарын /Борохулын гэргий/ хамт Тэмүжиний отгон хүү Толуйн амийг аварчээ. 1202 онд Онон мөрний хөвөөнд Тайчуудтай байлдсан байлдаанд Чингис хааны хүзүү нь суманд оногдож, цус нь зогсохгүй гоожиж байсанд амаараа шимж байгаад цусыг нь зогсоосон ба шөнийн харанхуйд дайсны дотор амь хаиргүи орж тараг олж ирэн уулгаад амийг нь аварч байв. 1203 онд болсон Муу-Өндөрийн байлдаанд хойт хайгуул болж, дайсныг хориглон байлдаад ихэд ялав. 1204 онд Найман аймгийг дайлсан Наху хуны байлдаанд Зэв. Сүбээдэй, Хубилай нарын хамт цэргийн манлайд явсан бөгөөд маш баатарлагаар байлдан ихээхэн гавъяа байгуулав. 1206 онд Чингис хаан Монголын хаант улсыг байгуулаад Зэлмийг наян найман гавъяатны ес дүгээрт шагнаж, Мянганы ноёноор томилжээ. Бас есөн удаа осол гаргавч үл яллах онц эрх олгожээ. Түүний хүү Есүнтэгэ мөн л Чингисийн алдарт жанжин бөгөөд Хорчийн дарга байж хааныг хамгаалж байлаа. Сурвалж бичигт Монгол улс байгуулагдаад удалгүй нас барсан гэж тэмдэглэсэн байна.
Зэлмэ жанжин нь Чингис хааны хамгийн чухал дотно хүмүүсийн нэг байв.
Одоо түүний үр хойчис нь Монгол Улс, Өвөр монголын Монголжин хошуу, Харчин хошуу, Хянган аймгийн Түлээмод сумын Улаанхад гацаагаар тархаж байна.
Мөн үзэх
Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
Жемма Аткинсон
Ангилал:1984 онд төрсөн Ангилал:Английн жүжигчин
Математикч
Математикч гэдэг нь математикийн мэдлэгээ ашиглан математикийн бодлого боддог хүнийг хэлнэ.
Уилл Клэй
Уилл Клэй (Will Claye, 1991 оны зургаадугаар сарын 13-нд төрсөн) нь Америкийн хөнгөн атлетикч бөгөөд Сьерра-Леоне гаралтай Америкийн уртын харайлт болон гурвын харайлтын тамирчин юм.
2011 оны ДАШТ-д 17.50 метр харайж хүрэл медаль хүртэж байсан бол 2013 оны ДАШТ-д 17.52 метр харайж мөн хүрэл медаль хүртэж байв.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын гурвын харайгч Ангилал:АНУ-ын уртын харайгч Ангилал:АНУ-ын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:АНУ-ын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
3 сарын 3
3 сарын 3 нь Григорийн тооллын жилийн 62 дахь (өндөр жил бол 63 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 303 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0303 #03
Нягтлан бодох бүртгэл
Нягтлан бодох бүртгэлийг дотор нь санхүүгийн, удирдлагын, татварын гэж ангилдаг.
Санхүүгийн нягтлан бодох бүртгэл нь байгууллагын санхүүгийн үйл ажиллагааг бүртгэн нэгтгэн боловсруулж нийтэд тайлагнах зорилготой.
Удирдлагын нягтлан бодох бүртгэл нь байгууллагын дотоод үйл ажилллагаанд хэрэглэгддэг ба санхүүгийн үйл ажиллагаанд шинжилгээ хийсний үндсэн дээр эрх бүхий хүмүүс тодорхой шийдвэр гаргах зорилготой хийгддэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Татварын эрх зүй
Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба
Чимэдрэгзэнгийн Санжаадамба (1985-12-30) нь нь Архангай аймгийн Хашаат суманд төрсөн, үндэсний бөхийн улсын аварга цолтой бөх юм. Монгол Улсын 22 дахь аварга.
Ч.Санжаадамба нь цэргийн хурц арслан цолноос шууд улсын заан гэх эрхэм цолны эзэн болж байсан, 2010 оны Бар жилийн цагаан сарын барилдаанд аймаг, цэргийн цолтой бөхчүүдээс анх удаа түрүүлсэн, мөн Гиннесийн номд зориулсан 6002 хүчит бөхийн барилдаанд түрүүлж Гиннесийн номд нэрээ мөнхөлсөн тэрээр Тулгар төрийн 2225, Их Монгол Улсын 810, Ардын хувьсгалын 95 жилийн ойн Үндэсний их баяр наадмын  1024 хүчит бөхийн барилдаанд 10 даван түрүүлж Монгол Улсын аварга цол авсан гэх түүхэн амжилтуудын эзэн юм. Түүнийг бөх сонирхогчид өнөө цагт төрсөн жудагтай ховорхон сайн бөхчүүдийн нэг хэмээдэг аргагүй сайн бөх юм.
Гэр бүл
Ч.Санжаадамба аваргын гэргийг Батжаргалын Солонго гэдэг. Булган аймгийн Хишиг-Өндөр сумын харьяат, сэтгүүлч мэргэжилтэй.
Апостол Павел
250px|thumb|[[Андрей Рублёв, Гэгээн Апостол Павел, 1410 он орчим]] Элч Паул (, Паулос) бол эртний Христийн шашны түүхэнд хамгийн их нөлөө үзүүлсэн номлогчдын нэг бөгөөд тэрээр ойролцоогоор МЭ 5-67 оны үед амьдарч байсан. Шинэ Гэрээний номууд болох 27 захидлуудаас 14-ийг нь бичсэн гэдэг. Гэхдээ зарим эрдэмтэд 13-ыг бичсэн гэж үздэг. "Саул" гэдэг нэр нь Христитгэлт болсны дараа нь "Паул" хэмээгдэх болсон. Эртний Ромын Тарс (Одоогийн Туркийн өмнөд хэсэгт орших Мерсин мужийн Тарс хот)-д төрсөн.
Нэр
Түүний грек нэр нь грекээр Παῦλος (Паулос), латинаар Paulus (Павлус). Монгол хэл уруу хөрвүүлсэн Библийн хэд хэдэн орчуулгад түүний нэрийг Паул, Пууль, Павлус гэх зэргээр янз бүрээр галиглан буулгасан байдаг. Түүний еврей нэр нь еврей хэлээр שָׁאוּל, (галиглавал Шаул, "гуйсан, асуусан, залбирсан" гэсэн утгатай үг) бөгөөд энэ нэрний грекжсэн хэлбэр нь Σαούλ (Саул), Σαῦλος (Саулос) юм. Тухайн үед Израил улс Ромын Эзэнт гүрэнд колончлогдож байсан ба грек хэл, соёл хүчтэй нөлөөтэй байсан тул зарим еврей хүмүүс грек болон еврей нэртэй байсан.
Эх сурвалж
Павелын талаарх гол түүхэн эх сурвалж нь Шинэ Гэрээний Үйлс ном болон түүний бичсэн захидлууд юм.
Ангилал:Апостол Ангилал:Библи дэх түүхэн хүмүүс Ангилал:Шинэ Гэрээний хүмүүс Ангилал:1-р зууны гэгээнтэн Ангилал:1-р зууны теологич Ангилал:Христийн номлогч Ангилал:Тамлагдагч Ангилал:Эртний Еврейчүүд Ангилал:Эртний Ромчууд Ангилал:МЭӨ 1-р зуунд эсвэл 1-р зуунд төрсөн Ангилал:1-р зуунд өнгөрсөн
Кино
Кино нь урлагийн томоохон нэгэн хэсэг бөгөөд нарийн утгаараа кино театрт үзэгчдэд үзүүлдэг, хөдөлгөөнт дүрс бүхий бүтээлийг хэлнэ. Анхандаа хальсанд буулгасан бүтээл ихэнх хувийг эзэлж байсан боловч өдгөө дижиталчлагдаж буй. Эрт цагт хөдөлгөөнт зураг, сүүдэр ший зэргээр нэрлэж байв. Ерөнхий утгаараа хөдөлгөөнт дүрсээс бүтсэн, хүн үзэх боломжтой бүтээлийг хэлнэ.
Ерөнхий ойлголт
Ерөнхийдөө кино театр зэрэг тусгай байгууламжид байх дэлгэцэнд тусгаж, нийтэд харуулах зориулалттай бүтээлийг кино гэнэ. Энэ нь киног бүтээх үйл явц ямар байхаас шалтгаалахгүй. 20-р зуунд үсрэнгүй хөгжсөн тус салбар нь өдгөө нэгэнт урлаг гэж нэрлэгдэхүйц болтлоо хөгжжээ.
Гэхдээ урлагийн бусад салбартай харьцуулахад хүн хүч ба мөнгө хөрөнгө ихээр шаарддаг тул хувь хүмүүс дангаараа хийхэд хэцүү.
Ерөнхийдөө уран сайхны кино ба баримтат кино гэж 2 том ангилалд хуваагдана.
Дээр дурьдсанаар кино нь кино театр зэрэгт гаргахын тулд бүтээгддэг боловч анхнаасаа зурагтаар гаргах зорилгоор, киноны хальс ашиглан хийгддэг бүтээлүүд ч бас бий. Тэдгээрийг Телевизийн кино гэж нэрлэх бөгөөд 1960-аад оны Америкт телевизийн нэвтрүүлгийн нэг төрөл болон хөгжиж, вэстэрн кино, гэр бүлийн драмууд олноор бүтээгдэж байв.
Түүнчлэн кино театрт гаргалгүйгээр, шууд видео хуурцаг зэрэг медиа руу буулган, худалдаалагдах буюу түрээслэгддэг бүтээлийг видео кино гэж нэрлэнэ. Энэ мэтээр орчин үед бродбанд интернэт зэргийн хөгжлийн улмаас өнөөг хүртэл кино гэж нэрлэгдэж ирсэн зүйлс нь олон янз болон өргөжиж буй. Сүүлийн үед кино нь хальсанд буух биш, CD-ROM, DVD зэрэгт бичигдэх нь олширч байгаа.
Киноны түүх
Кино нь 19-р зуунд бий болж, 20-р зуунд үсрэнгүй хөгжсөн, харьцангуй залуу урлаг юм.
Улмаар Тусгай зураг авалт, анимаци, компьютер график зэрэг шинэ технологи ашиглан үзэгчдийн сэтгэлд хүрсэн, жинхэнэ юм шиг орчинг бүрдүүлэн харуулж чаддаг болжээ.
Монгол кино
Монголын хамгийн анхны кино бол Монгол хүү (1935) юм.. Монголын кино урлаг энэ үеэс эрчимтэй хөгжиж байгаад 1945-1954 онд зогсонги байдалд орж байжээ.
Мөн үзэх
*
Ногай ястан
Ногай (о.т. ногайчууд) — Орос улсын Ар Кавказ нутагт буй монгол гаралтай түрэг хэл-угсааны ард түмэн, 110 мянган хүнтэй ястан. Дагестан, Ставрополийн хязгаар, Астрахань мужид голдуу байх ба кыпчак бүлгийн ногай хэлтэй.
1300 онд Ногай хан гэж Зүчийн улсын их жанжин байсан бөгөөд 15-17-р зуунд Каспийн тэнгисийн хойд эрэгт Ногай улс гэж байсан ба түүнээс хойш ногайчууд Оросын харьяат болоод баруун урагш шилжин нутаглажээ.
«Ногай» гэсэн нэр кирил монголын «нохой» буюу худам монгол «нохаи» үгнээс хувиран тогтжээ.
Овог аймаг
Овог аймгийн хүрээнд Цагаан ногай, Хар ногай гэж хоёр үндсэн бүлэгт хуваагддаг.
Төрх
Антропологийн үүднээс харвал ногай хүний төрх олон янз байна.
Шашин
Уламжлалт шашин — лалын шашны ханафит урсгал.
Түүх
thumb|200px|15-р зууны Ногай улс Ногай ардын нэр нь Зүчийн улсын жанжин Ногай ханаас үүсэлтэй. Хожмын Ногай улсын удирдагч овог нь мангад (мангуд, түрэгээр мангыт) байв. Ногай улс Астраханийн хант улстай холбоолж Оросын Царьт Улстай тэмцдэг байсан бөгөөд хожим Крымтай холбоолжээ. Ногайчууд дайчин, тариачин, малчин байв.
17-р зууны эхэнд Ногайг зүүн талаас нь торгууд цохиж газар орныг нь эзэлсэнээр ногайчууд Ар Кавказ руу нүүж, зарим нь Астраханьд оросын харьяанд, зарим нь Халимагийн харьяанд орж, зарим нь Крымын хойгт очжээ. 1770-1780 онд Оросын Екатерина хатан хаан Бессараб, Азовын эргээс 12 түмэн ногайг Кубань, Кавказад нүүлгэн шилжүүлжээ. Хэсэг ногай Румын, Турк рүү нүүсэн.
Эх сурвалж
Ангилал:Ази дахь угсаатан Ангилал:Оросын ард түмэн Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан Ангилал:Оросын ислам Ангилал:Дагестан Ангилал:Кавказ дахь угсаатан
Огторгуй
Огторгуй гэдэг нь объектын байрлал, чиглэлийг заадаг хязгааргүй гурван хэмжээст орон зай юм. Хэдийгээр бодит орон зайг гурван шулуун шугмаар илэрхийлдэг боловч орчин үеийн физикт дөрвөн хэмжээст хугацаат-орон зайн нэг хэсэг нь бидний мэдэрдэг огторгуй юм гэж үздэг. Огторгуйн тухай ойлголт нь үндсэн физкийн хамгийн чухал гол ойлголт болно. Одоог болтол гүн ухаанчид огторгуй нь тусдаа зүйл эсвэл олон зүйлсийн холбоос, эсвэл том зүйлийн нэгэн хэсэг талаар хоорондоо маргаантай байдаг.
Эх сурвалж
Ангилал:Орон зай Ангилал:Харьцангуйн онол Ангилал:Сонгодог механик
У Дазин
У Дазин (武大井, 1994 оны долоодугаар сарын 24-нд Хэйлунжян мужид төрсөн) — Хятадын шорт трекчин юм.
Холбоос
Ангилал:Хятадын шорт трекчин Ангилал:Хятадын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Хятадын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Хятадын олимпын оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Шорт трекийн олимпын аварга Ангилал:Шорт трекийн дэлхийн аварга Ангилал:Шорт трекийн азийн наадмын аварга Ангилал:Хятадууд Ангилал:1994 онд төрсөн
Оманы булан
300px|thumb|Оманы булан Оманы булан нь Энэтхэгийн далайн нэг хэсэг бөгөөд Арабын тэнгис, Персийн буланг холбодог булан юм.
Арабын тэнгисийн зүүн хойд хэсэгт, хойд талаараа Иран, Пакистан, баруун талаараа Оман, Арабын Нэгдсэн Эмират Улсаар хүрээлэгдэн оршино. Персийн булантай баруун хойд хэсгээрээ Ормузын хоолойгоор дамжин холбогддог.
Цахим холбоос
Ангилал:Энэтхэгийн далайн тэнгис Ангилал:Иран-Пакистаны хоорондын хил
Жозуа Гилавоги
Жозуа Гилавоги (Josuha Guilavogui 1990 оны есдүгээр сарын 19, Тулон) — Францын хөлбөмбөгчин, Германы «Вольфсбург» болон Францын шигшээн хагас хамгаалагч.
Испанийн «Атлетико Мадрид» 2012/2013 онд Францын лигийн «Сент-Этьенд» гялалзсан Гилавогиг элсүүлж, 2013 оны есдүгээр сарын 2-нд 10 сая еврогоор 5 жил гэрээлжээ.
2014/2015 оны Бундеслиг эхлэхийн урьтад «Вольфсбург» түүнийг зээлээр элсүүлэв.
Гадны холбоос
Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Сент-Этьен багийн тоглогч Ангилал:Вольфсбург багийн тоглогч Ангилал:Францчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Иерусалимын хуучин хот
Иерусалимын хуучин хот (Еврей хэл: העיר העתיקה, لبلدة القديمة) нь өнөөгийн Иерусалим хотын нэг дүүрэг бөгөөд 0.9 км² нутаг дэвсэрийг эзлэн оршдог. 1860-аад оноос хойш Иерусалим хотын нэгэн хэсэг хэмээн авч үзэх болсон уг газар нь олон шашны шүтээн мөргөлийн маш чухал төв юм. Хуучин хот 4 дүүрэгт хуваагдаж байгаад XIX зуунд өнөөгийн хуваарьт оржээ. Өнөөдөр хуучин хот нь Муслим, Христ, Еврейн болон Арменийн гэсэн 4 дүүрэгт хуваагддаг. 1948 оны Араб-Израилын дайны үед Йорданы армийн довтолгоонд хуучин хотын Еврей дүүрэг нилээд эвдрэн сүйджээ.1980 онд Йордан улсын санаачлагаар ЮНЕСКО-ын дэлхийн өвд багтсан байна. 1981 онд сунгагдсан бөгөөд 1982 онд Еврейн дүүргийг устах аюултай дэлхийн өвд оруулжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Сүйрч буй дэлхийн өв Ангилал:Түүхэн хотын төв Ангилал:Иерусалимын бичил хороолол
Гуулин улс
Курё (고려 Goryeo) хэмээх Гуулин (高麗 Gāolí) нь 918—1392 оны хооронд 474 жилийн турш Солонгос оронд оршин байсан солонгос хаант улс байв. Улсын эзнийг ван гэж цоллодог. Солонгосын түүхэн дэх Хожуу гурван улсын үеийг (889-935 он) төгсгөж нэгдсэн улс болон тогтсон ба 918 онд Ван Гон үүсгэн байгуулжээ. Гуулин улс нь өмнөх Нэгдсэн Шиллагийн адилаар буддын шашныг дэлгэрүүлж улсын шашин болгожээ. Өрнө Ази хүртэл худалдаа арилжаа цэцэглэсэн ба тус үед солонгос хэл соёл, урлаг хөгжин тогтжээ. Нийслэл Кэгён (өнөөгийн Кэсон) байв.
Умард зүгт Кидан, дараа нь Алтан улстай хиллэж байсан ба монгол Юань улсын нөлөөнд сөхөрч 1270 оноос хараат улс болжээ. Юань улсын гүнжтэй ван нь гэрлэж хүргэн болдог байв. Хятадад 1368 онд монгол Юань улс унаж, хятад Мин улс тогтсоноор Курёгийн дотоодод хагарал гарч 1388 онд Мин рүү довтолохоор явсан И Сон-ге жанжин хил дээрээс буцан ирж төр эргүүлж 1392 онд Гуулин улсын үеийг төгсгөж, Чусонийг үндэслэжээ.
Эхлэл
thumb|left|Курёгийн Тэжу ван- гийн титэмт шуумал Гуулин улсаас өмнө 7-р зуунд Нэгдсэн Шилла улс нь мөн солонгос үндэстний нэгдсэн улсыг анх байгуулж Курё байгуулагдах суурь болж өгчээ. Эхэндээ төвлөн захирах ёс нь сайн ажиллаж байсан ч хожим нэгдмэл байдал сарниж нутгийн ноёдын эрх мэдэл нэмэгдсээр 892 онд Пэгжэгийн гаралтнууд Кён Хүонь, Кугүрёгийн гаралтнууд лам Күн Е-гээр толгойлуулж салан тусгаарлаад тус бүр Хожуу Пэгжэ, Хожуу Кугүрё улсуудыг байгуулж Хожуу Шиллагийн хамтаар Солонгосын түүхэнд Хожуу гурван улсын үе (889-935) гэгдсэн.
Өнөөгийн Кэсон буюу Кэгён хавьд төвлөсөн Хожуу Кугүрёгоос Ван Гон хэмээх далайн цэрэгтэй ноён тодорчээ. Ван Гон нь Күн Е-гийн удирдлагад байсан ба далайн жанжны чадвараа гаргаж өнөөгийн Нажүд төвлөж байсан Хожуу Пэгжэгийн гол боомтуудыг ихэд довтолжээ. Күн Е нийслэлээ 905 онд Чорвонь руу шилжүүлж, улсын нэрээ 904 онд "Мажинь", 911 онд "Тэбун" гэх мэтээр өөрчилж, өөрийн оны цолыг хэдэндээ солиод, өөрийгөө «Майдар Будда» хэмээн өргөмжилж тавьтаргүйтжээ. 918 онд жанжин Күн Е-г буулгаж, Ван Гонийг хаан ширээнд өргөмжилжээ. Ван Гон сүмийн цолыг Тэжу («их өвөг») гэж авагдсан ба оны цолыг «Тэнгэрийн бошгот» хэмээн, улсын нэрийг "Күрё" гэж хуучнаар нь сольжээ. (Кугүрё улс нь өөрсдийгөө "Курё" гэж байсан бөгөөд хожмын түүхэнд "Кугүрё" буюу «эртний Курё» гэдэг нэрээр тэмдэглэгдсэн юм) Энэхүү Ван овогтон нь 34 үе сууж 470 илүү жил хаанчилжээ. Нийслэл эзэн вангийн байгаа Кэгён рүү шилжив. Кугүрёгийн өвийг залгамжилснаа баталж Ван Гоний эхний зарлиг нь Кугүрёгийн нийслэл байсан Пёнъянг батлан бэхлэж "Баруун нийслэл" гээд мөн Манжуурыг авахаар санаархжээ.
Нэгтгэсэн нь
thumb|200px|Гуулин улс Шилла, Пэгжэг нэгтгэсэн нь 927 онд Хожуу Пэгжэгийн Кёнь Хүонь Хожуу Шилаа руу довтолж нийслэлийг нь эзэлсэнд Хожуу Шиллагийн ван амиа хорлосон ба Курёгийн Ван Гон Шиллад туслахаар очоод Кён Хүоний цэрэгт Тэгү орчим ихээр ялагдаж, жанждынхаа тусламжаар амь гарчээ. Харин 930, 934 оны тулалдааны дараа гол хүч Курё рүү шилжсэн ба 935 онд Хожуу Шиллаг тэмцэлгүйгээр нэгтгэн авчээ. Мөн 935 онд Хожуу Пэгжэд хүү нь төрийн эргэлт гаргаж эцгээ хорьсон ба Кён Хүонь түүнээс оргож Курёд оджээ. Дараа жил нь Ван Гон Кён Хүоньтэй хамтаар 87 мянган цэргийн хүчээр Хожуу Пэгжэг дайлан эзэлснээр Курё нь Солонгосын нэгдсэн улс болж чаджээ.
927 онд Киданы Ляо улсад цохигдсон гарвал нэг Бохай улсын ноёлох ноёд хунтайжийнхаа хамтаар Курёд дагаар орж нэгдсэн гэдэг. Бохай хэмээх Пальхэ улсаас тэр үед 10 мянга гаруй өрх айл дүрвэж суусан гэдэг. Пальхэг сөнөөн мандсан Ляо улс 942 онд 50 тэмээ бэлэг сэлттэй 30 элч илгээсэнд Гуулин улсын Тэжу ван Пальхэгийн өсийг санаж элч нарыг цөлж тэмээдийг гүүрэн дээр хатаасан нь "Маньбү гүүрний хэрэг" гэж тэмдэглэгджээ. Мөн Киданыг араатантай зүйрлэж, хамгаалалтаа чангатгасан гэдэг. Пальхэгийн дүрвэгчид бүр сүүлд буюу Ежун вангийн хаанчилсан 12-р зууны эхэн хүртэл нүүн ирсээр байжээ.
Шинэтгэл
Улсыг нэгтгэх явцад нутгийн олон ноёдыг өөртөө татахын тулд Ван Гон 29 эхнэр авсан бөгөөд түүний 4-р хүү Ван Су 949 онд хаан ширээнд суугаад хааны эрх мэдлийг дээшлүүлэх төвлөн захирах байдлыг нэмэгдүүлжээ. 956 онд тэрээр дайны ялтан болон ноёдын боолуудыг чөлөөлөөд, орон нутгийн ноёдын эрхийг багасгаснаар төв засагт татвар төлөх иргэний тоо нэмэгджээ. 958 онд хятад зөвлөх Шуан Жи-гийн зөвлөснөөр Тан улсын үед хэрэглэж байсан төрийн албан хаагчийн шалгалтыг нэвтрүүлжээ.
Түүний дараа Кёнжун, Сонжун вангуудын үед эдгээр шинэчлэлийг үргэлжлүүлж төв засагт үнэнч түшмэлүүд аймаг орон нутагт томилогдон захирах болж хааны зарлиг шийдвэр даяар хүчтэй болжээ. Сонжун ван күнзийн сурталыг дэмжиж хэрэглэсэн ба 992 онд Күгжагам улсын их сургууль үүсэн байгуулагдаж, Кэгён болон Пёнъянд үндэсний номын сан ашиглагдах болжээ.
Кидан-Курёгийн дайн
942 оны Маньбү гүүрний хэрэгээс хойш Курё нь Кидан гүрэнтэй байлдахад бэлдэж 947 онд 300 мянган цэрэгтэй хүрээ байгуулж, Чунчүнь голийн хана бэхлэлтийг Ялу гол хүртэл өргөтгөжээ. 993 онд Кидан Курё руу халдан довтолж байлдаад "Курё нь Ляо улсад алба барина, Сүн улстай харилцаагаа тасална, Ялу голын зүүн этгээдийг Ляо улс нь Курёд өгнө" гэж хэлэлцээрээр гал зогсчээ. Курё шинэ нутагт зургаан хүрээ байгуулан сахиулжээ. 996 онд Сонжун ван Ляо улс гүнжтэй хуримлав.
Кидан 1014 онд Ялу гол дээр гүүр барьж, 1015, 1016, 1017 онд дараалан довтолсон ба ялагдаж ялж ялагджээ. 1018 онд Ляо нь Шяо Пайягаар удирдуулан 100 мянган цэргээр халдсанд Курёгийн Кан Гам-чань жанжин Ялу голыг боож үерийн ус урсган Киданг ихэд хохироож байв. Ляогийн цэрэг Кэгён довтолсон ч эцэстээ ухарчээ. Шэнзун дахин довтолохоор санаархсан ч дотоодын зөрчилдөөндөө анхаарч больжээ. 1020 онд Курё Ляо руу алба барьсан. Гуулин улс нь Киданы Ляо улсад нэр төдий алба барьдаг байв. Кэгёнгийг сэргээн босгож, 1033-1044 онд Ялу голоос Солонгосын хойгийн дорнод эрэг хүртэл хамгаалалтын хэрэм баригджээ. Ляо нь дахин Курё руу довтлоогүй.
Курё Монголын вассал болжээ
Хорчи Саритайн удирдсан монголын цэрэг ийнхүү анхны довтолгооноороо тус орны нилээд хэсгийг эзлэн авч улмаар хааны ордонд хүчтэй шахалт үзүүлэн Солонгосыг бүхэлд нь өөрийн харъяат улс болгож чадав. Өмнөө тавьсан зорилгоо амжилттай биелүүлсэн Саритай жанжин 1232 оны гуравдугаар сард өмнө нь эзлэн авсан 40 гаруй хот, мөн бусад чухал хотуудад суух 72 захирагчыг томилоод цэргээ авч Солонгосын нутгаас гарчээ.
1232 оны 7-р сард Солонгосын ван урваж, монголын захиран суусан 72 захирагчийг хороож, Кавандуд зугтаасан тул Өгөдэй хаан хоёрдахь удаагаа Солонгосыг дайлжээ. Монголын их цэргийг Саритай жанжин захиран довтлов. Саритай жанжин энэ аян дайны үеэр мэсэнд өртөж бие баржээ.
Гуулин Их Монгол Улсад дагаар орсны дараа Жэньдун син жун шу шэн байгуулагдав. Гуулин ван Юань улсын хаадын хүргэн болж, Юань гүрний гүнжтэй үе дамжин гэрлэсэн бөгөөд Монголын Умард Юань Улс хүртэл Гуулин-д алба гувчуур авч байсан.
Монголын Солонгос судлал
Проф. Балдандоржийн Сумъяабаатар Монголын Солонгос судлалыг үдэслэгч бөгөөд Монголын Их хаад Солонгост удаа дараа илгээж байсан зарлиг бичиг тэргүүтнийг анх удаа судлан шинжилж эрдэм шинжилгээний эргэлтэд оруулсан анхдагч.
Mонгол солонгос хэл, соёлын харилцан холбоо, ёс заншлыг зэргэцүүлэн судалж, монгол солонгосын өвөг дээдэс эрт цагт одоогийн Буйр нуур, Халхын гол хавьд нутаг савлан байжээ гэж үзсэн. Солонгосын түүхч, археологичид тэр мөрөөр газар дээр нь ирж олон жил судалгаа, малтлага хийж, батлагаажуулсан болно:
Солонгосуудыг өмнө зүгийнхнээс гаралтай гэж үзэж байсныг дахин тунгаан үзэж, нэг хэсэг солонгосчууд Төв Азиас гаралтай гэж үзэж, баталгаа нуталгаа дурдсаныг солонгосын эрдэмтэд, судлааачид хүлээн зөвшөөрч, ном бүтээлдээ эшлэж, интернетээр сацсан зүйл асар их байна. ”Гэсэр” гэдэг үг бол ”Бүхний хаaн” гэсэн утгатай цол бөгөөд монголын “Гэсэр хан” солонгосын “Көсырхан” нэг улбаатай гэж баталсан, солонгосчуудын нэг хэсэг нь Төв Азиас гаралтай гэдгийг үүгээр давхар нутласан.
Монголын Нууц Товчооноос 20 жилийн өмнө буюу 1221 онд Их Монгол Улсын Чингис хаанаас илгээсэн гадаад харилцааны бичгийг нотолгоо болох 3 зарлигийг Солонгосын түүхийн эх сурвалжаас анх удаа олж орчуулсан.
Улсын ван
Гуулин улсын түүхэнд Ван овогт 34 ван үе залган вангийн сууринд суужээ.
Ном зүй
Ангилал:Солонгосын түүхэн улс
Сийл
Сийл хэмээн алдаршсан Сийл Хенри Олусегун Олумиде Адеола Самуэл (Seal Henry Olusegun Olumide Adeola Samuel, 1963 оны 2 сарын 19-нд Лондоны Паддингтонд төрсөн) нь Нигери, Бразил гаралтай, сөүл, R&B урсгалын дуучин-ая зохиогч юм. His name Olusegun means "God is victorious". БРИТ, МТВ, Грэммийн шагналтан Сийл нь олон улсад хит болсон хэд хэдэн бүтээл туурвижээ. Тэр Германы загвар өмсөгч Хайди Клумтай гэрлэсэн.
Эшлэл
Ангилал:Английн поп дуучин Ангилал:Английн дуучин Ангилал:Их Британийн хөгжимчин Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:1963 онд төрсөн
Персийн булан
Персийн булан (Перс хэл: خلیج فارس) нь Иран, Ирак, Кувейт, Саудын Араб, Бахрейн, Катар, Арабын Нэгдсэн Эмират Улс, Оман зэрэг орнуудаар хүрээлэгдсэн, Энэтхэгийн далайн нэгэн булан юм.
Ерөнхий ойлголт
240 мянган км.кв. талбайг эзлэн орших бөгөөд дундаж гүн нь 50м орчим. Ормузын хоолойгоор Оманы булан (Арабын тэнгис)-тай холбогдоно. 20-р зууны эхэн үе хүртэл сувд олборлолт ихээр явагддаг байжээ. 20-р зууны эхний хагаст тус бүс нутагт газрын тосны баялаг ордууд олдож, сүүлийн хагасаас олборлож эхэлсэн бөгөөд тус буланд олон тооны газрын тосны цооног бий. Газрын тосны чухал орд газруудтай, мөн түүнийг тээвэрлэхэд чухал үүрэгтэй усан зам болохынхоо хувьд олон улсын улс төр, эдийн засгийн стратегийн бодлогын хүрээнд зөрчилдөөний талбар болох нь элбэг. Газрын тосны ордуудын улмаас үүдсэн дайн ч гарч байв.
Нэрийн маргаан
1960-аад оноос Арабын орнууд тус буланг Арабын булан хэмээн нэрлэх ёстой гэх болсон.
Сүүлийн жилүүдэд АНУ-ын Үндэсний Газар Зүйн Нийгэмлэгээс хэвлүүлдэг дэлхийн газрын зурагт Персийн булан, Арабын булан хэмээх хоёр нэрийг зэрэгцүүлэн хэвлэх болсон бөгөөд энэ нь Иран улсын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч буй.
Цахим холбоос
Ангилал:Энэтхэгийн далайн тэнгис Ангилал:Дотоодын тэнгис Ангилал:Ирак-Ираны харилцаа
3 сарын 4
3 сарын 4 нь Григорийн тооллын жилийн 63 дахь (өндөр жил бол 64 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 302 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0304 #04
Юго Легран
Юго Легран (Ugo Legrand) — 1989 онд төрсөн, Францын 73 кг жинтэй жүдоч эр. Тэрээр идэвх, торгуулийг тооцож ухаан зарж барилддаг.
Никлас Бентнер
Никлас Бентнер (Nicklas Bendtner; 1988 оны нэгдүгээр сарын 16-нд Копенгаген хотод төрсөн) — Данийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Русенборг» болон Данийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
Бентнер Данийн нийслэлийн «багаас» Английн нийслэлийн шилдэг баг «Арсеналийн» залуучуудын эгнээнд 2004 онд нэгдэж байв. 2005 оны аравдугаар сарын 25-нд Лигийн цомд «Сандерлендийн» эсрэг дебютээ хийж, 2006/07 онд «Бирмингем Ситид» зээлэгдэн 42 гараалахдаа 11 бөмбөг оруулсан байдаг. 2007 онд «Арсеналд» эгээд таван жилийн гэрээ байгуулсан. Хоёр жил гаруй сэлгээнээс цөөхөн гараалсан Бентнер 2009 онд Эммануэль Адебайор, Эдуардо да Силва болон Робин ван Перси нарыг явсаны дараа гарааны довтлогчоор тохоогдож, 2010 оны тавдугаар сард анхны хет-трикээ «Портогийн» эсрэг Аваргуудын лигт бүртгүүлсэн түүхтэй.
2014 оны наймдугаар сарын 15-нд Германы «Вольфсбург» Бентнертэй гурван жилийн гэрээ байгуулахдаа 'довтолгоо зохион байгуулалцаж найдвартай гүйцэтгэдэг Данийн шигшээн шилдэг тоглогч' хэмээн тодорхойлжээ.
Амжилт
«Ювентус»
Гадны холбоос
Ангилал:Данийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Данийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Бирмингем Сити багийн тоглогч Ангилал:Сандерленд багийн тоглогч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Вольфсбург багийн тоглогч Ангилал:Даничууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Фирдоуси
Хаким Абул-Касим Фирдауси Туси (Перс: حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی) буюу Фирдоуси (935 – 1020) нь Персийн яруу найрагч байв.
Персийн түүхийн хаад болон баатарлаг дайчдын тухай дуулсан "Шахнаме" (Хаадын туульс) нь түүний алдарт бүтээлүүдийнх нь төлөөлөл юм. Энэхүү туулийг бичихийн тулд амьдралынхаа 30 жилийг зарцуулж 1009-1010 оны үед бичиж дуусгажээ. Арабын эзэнт улсад эзлэгдсэн Персийн ард түмэнд сэтгэл санааны дэмжлэг болох зорилготой бүтээгдсэн гэгддэг.
Намтар
Тэрээр Хорасан хэмээх Ираны нэгэн аймагт 935 онд төрсөн. Түүний эцэг нь баян газрын эзэн байжээ. Саманидын хааны үед ид оргил үе нь байсан гэгддэг. Саманидын хаант улс унасны дараа байгуулагдсан Газнавидын эзэнт гүрний үед тухайн үеийн султан Махмуд Газнид бараалхан өөрийнхөө бүтээлийг бэлэглэсэн боловч, султан амласан шан харамжаа бүрэн өгөөгүй байна. Фирдоуси мөнгөгүйрэн ядуурахын эрхэнд номоо нэгэн ядуу архины худалдаачинд заржээ. Тэрээр Газнигаас Түс рүү буцан хаанд зориулж шүлэг бичиж өөрийнхөө уур хилэнг илэрхийлж байв.
Султан уучлал эрэн өөрийнхөө элчийг шан харамжтайгаар илгээсэн боловч элчийг очиход Фирдоуси нь амьсгал хураагаад хэдхэн цаг болж байжээ. Султаны бэлгэнд авсан хөрөнгөөр түүний охин нь том гүүр бариулсан гэж зарим түүхийн сурвалжид дурьдсан байдаг.
Монгол нүүдэлчдийн тайлбар толь-2
Монсудар хэвлэлийн газар аас эрхлэн гаргаж буй “Монгол нүүдэлчдийн тайлбар толь” цувралын  2-р боть болох “Идээ ундааны тайлбар толь” ном нь цай, идээ, зоог шүүс гэсэн гурван бүлгээс бүрдэнэ. Монголчуудын цай чанах, цайн дээж өргөх, нутаг нутгийн цайны онцлог, жор хийгээд цагаан идээ, тариа будаа, жимс ногоогоо хэрхэн бэлтгэн хэрэглэж ирсэн, түүний ач холбогдол, мөн зоог шүүсийг ямар журмын дагуу тавих, малын махыг төрөл бүрийн аргаар боловсруулж хүнс болгох тухай нарийвчлан тайлбарлаж, зургаар баяжуулсан энэ төрлийн анхны тайлбар толь юм.
Бид энэхүү номоос шар сүүнд усанд орвол бие чийрэгждэг, шүд өвдвөл ээзгий зуудаг гэх зэрэг малчин ахуйгаас амьдралдаа авч хэрэглэх олон арга ухааныг танин мэдэх боломжтой.
Цай
Цай н ургамлын навчийг идээшүүлсэн ундыг цай гэнэ. Цайг ус, сүү, цай, давс, хужир гэх таван дээг найруулж хийдэг учраас таван тансаг идээ ч хэмээдэг. Монголчууд цайг зочлол хүндэтгэлийн хамгийн дээд идээ гэж үздэг тул хаад ноёд, аав ээж, ахан дүүс, нутаг хотлын иргэд, танихгүй хүмүүс гээд ямар ч хүнийг цайгаараа угтаж, цайгаараа үддэг заншилтай. Энэ хэсэгт бор, сүүтэй, хийцтэй, банштай, шар будаатай цай болон торгууд, урианхай, дарьганга зэрэг ястан угсаатны төрөл бүрийн онцлогтой олон цайн идээг хийх арга, чанах ёстой нь хамт зургаар баяжуулж оруулсан.
Ургамлын цай
Манай оронд түгээмэл ургадаг, орон нутгийн хүмүүс хүнс ундаандаа болон эмчилгээний зориулалтаар хэрэглэдэг жимс, мод, бут, цэцэг навчаар чанасан цайг ургамлын цай гэнэ. Үүнд: алимын, боролзгоны, бударганы, манугийн, нохойн хошууны, өрлийн, туулайн бөөрний, цагаан яргуйн зэрэг маш олон төрлийн цай унд багтана.
Ус
Ердийн нөхцөлд өнгө, үнэр, амтгүй. Бага зэрэг хөх ногоон туяа бүхий тунгалаг шингэнийг ус гэнэ. Ус нь рашаан болон булгийн, голын, мөсний, нуурын, худгийн, хурын, шүүдрийн ус гэсэн олон янз байх бөгөөд монголчууд эдгээр бүгдээр цай чанаж уудаг. Мөн усыг чандмань эрдэнэ хэмээн шүтэж, амьдралын эх үүсвэр хэмээн дээдэлж ирсэн уламжлалтай.
Давс
Монгол давс бол Монгол орны нуур, цөөрмөөс шүүж авсан байгалийн цэвэр бүтээгдэхүүн юм. Давсанд байгалийн эрдэс бодис агуулагдаж байдаг тул хүний биед тустай бөгөөд хоол цайг сул амтаас чанарлаг амттай болгодог амтлагч билээ. Монголчууд цай хоолондоо жамц буюу чулуун давс, мөн улаан, цагаан давсыг өргөнөөр хэрэглэдэг.
Цайн хужир
Цайнд үйж, цайны шингэцийг сайжруулах хийгээд дотор эрхтний эрүүл мэндийг хамгаалах зорилгоор хэрэглэдэг нунтаг цагаан эрдэс бодисыг цайн хужир гэнэ. Хужрыг цайндаа байнга хийж уувал ядаргаа тайлагдахаас гадна, цус харвалтаас сэргийлдэг.
Шүүс
Төрөл бүрийн жимс жимсгэнийг шахаж, шүүж боловсруулсан ундааг шүүс гэнэ. Монголчууд аньс, гүзээлзгэнэ, долоогоно, нэрс, улаалзгана, үхрийн нүд, чацаргана зэрэг жимсний шүүсийг түлхүү хэрэглэдэг бөгөөд эдгээр шүүсийг хэрхэн бэлтгэдэг аргачлалыг дээрх хэсэгт өгүүлнэ.
Цагаан идээ
Таван хошуу малын сүүг боловсруулж, бэлтгэсэн хүнсийг цагаан идээ гэнэ. Цагаан идээг сүү, сархад болон тослог, уураглаг, ислэг идээ гэж хэд хэдэн төрөл болгон ангилж болно. Тухайлбал, тослог идээний төрөлд айргийн тос, борзон, зөөхий, өрөм, хайлмаг, цагаан тос, цөцгий, шар тос зэрэг сүүний тос ихээр агуулсан цагаан идээний зүйлс багтана. Энэ хэсэгт малын сүүг хэрхэн боловсруулах, төрөл бүрийн цагаан идээг бэлтгэх аргачлалыг зургийн хамт дэлгэрэнгүй тайлбарлажээ.
Үр тариа
Үр тариа нь гурил будаа, талх, нарийн боов зэрэг хүнсийг хийж бэлтгэх гол түүхий эд юм. Монголчууд зарим үр тариаг өөрсдөө тариалж, түүнийгээ бэлтгэн боловсруулж, төрөл бүрийн идээ, хоол болгон хэрэглэж иржээ. Жишээ нь: арвай,буудай, суль, цулхир болон тэдгээрээс гаргаж авсан гурилыг хоол хүнсэндээ өргөн хэрэглэдэг.
Амуу тариа
Энэ нь тариа будааны ерөнхий нэр бөгөөд үүнд цардуул ихтэй буудай, арвай, бог тариа, хошуу тариа, гурвалжин тариа хэмээх таван зүйл түрүүт тариа хамаарна. Амуу тариаг 4-р сарын сүүлийн хагасаас 5-р сарын эхний хагаст тариална. Амуу тарианы хэсгээс бог тариа, гурвалжин будаа, сагаг, тутарга, хөц будаа, шар будаа, чангаамал, шүлхэй зэрэг олон нэр төрлийн тариан тухай танин мэдэх боломжтой.
Боов боорцог
Буудайн гурил, тос, чихэр зэргээр зуурч элдэв дүрс хэлбэр гарган хэвлээд тосонд чанаж эсвэл хайрч болгосон идээ. Боов боорцгийг өдөр тутам хүнсэндээ хэрэглэхээс гадна сар шинэ, баяр ёслол, овоо тахилга, хурим найр зэрэгт зориулсан хүндэтгэлийн идээ, тусгай хувь хишиг болгоно. Монголчууд бүд, гавжийн дугай, галан, дөрвөлж мод, маажуур болон могой, мушгиа, салаа, самнаа, сүүл, томмол, ул, хэвийн, хэрчээ, цувимал, цэцэг боов зэрэг маш олон төрлийн боов боорцог хийдэг.
Ян Железны
Тэрээр 1996 онд 98.48 метр шидэж дэлхийн дээд амжилт тогтоосноос гадна 2001 оны ДАШТ-д 92.80 метрээр ДАШТ-ий дээд амжилтыг тогтоосон. Железны 90 метрээс хол шидсэн амжилтыг албан ёсны тэмцээнүүдэд 52 удаа үзүүлсэн байдаг нь бусад бүх жад шидэгчдийнхийг нийлүүлснээс (32) хол илүү юм. Тэрээр мөн шинэ төрлийн жадаар 94 метрээс хол шидэж чадсан цорын ганц тамирчин төдийгүй уг амжилтаа 5 удаа үзүүлжээ.
Монгол нүүдэлчдийн тайлбар толь-2
Боорцог
Янз бүрийн дүрс хэлбэртэй, жижиг хэмжээтэй боовыг боорцог гэнэ. Боорцог нь дангинуур, занш, хавтгай, хээ угалзтай, шиншүү гэсэн төрөл байх ба хүмүүс аяганы хийц болгон өдөр тутамдаа иддэг.
Ян Железны
Железны тамирчныхаа замналдаа Стив Бакли, Сергей Макаров, Борис Хенри, Сеппо Рэти, Рэймонд Хэкт, Аки Парвиайнен нарын олон шилдэг тамирчидтай ширүүн өрсөлдөж ирсэн.
Монгол нүүдэлчдийн тайлбар толь-2
Амттан
Нарийн боов, чихэр мэтийн тааламжтай сайхан амттай хүнсний зүйлийг амттан гэнэ. Монголчууд өөрсдийн хийж бэлтгэсэн амттанг хүндэтгэлийн баяр ёслол болон өдөр тутамдаа хэрэглэдэг байжээ. Энд багуур, бадаас, дугуй цагаан, жавга, заврай, ройд, сэмбишаа, цагаан бурам гэх зэрэг бидний мэдэхгүй олон төрлийн амттан болон тэдгээрийг хийж бэлтгэх аргачлалыг зурагтай нь хамт өгүүлнэ.
Ян Железны
Тэрээр хамгийн сүүлд Гётеборгт болсон 2006 оны Европын АШТ-д 85.92 метрийн амжилтаар хүрэл медаль хүртээд зодог тайлжээ. Зодог тайлах ёслолоо анх хөнгөн атлетикаар хичээллэж эхэлсэн Млада Болеславтаа 2006 оны 9 сарын 19-нд хийсэн аж.
Монгол нүүдэлчдийн тайлбар толь-2
Жимс
Монголчууд жимсийг өдөр тутмын хүнсэндээ хэрэглэнэ. Жимсэнд агуулагдах шим тэжээлт бодис нь зарим төрлийн хорт хавдрын өвчлөлөөс урьдчилан сэргийлэх тустай. Мөн хүний биеийн аминдэмийг нөхөж, биеийн дархлаа болон хоол боловсруулах эрхтний үйл ажиллагааг сайжруулдаг.
Ян Железны
Тэрээр өдгөө Олон Улсын Олимпын Хорооны гишүүн бөгөөд Прага хотод дасгалжуулагчаар ажилладаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Жад шидэлтийн олимпын аварга Ангилал:Жад шидэлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Чехийн жад шидэгч‎ Ангилал:Чехийн олимпын аварга Ангилал:Чехословакийн олимпын аварга Ангилал:Чехословакийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Чехословакийн олимпын оролцогч Ангилал:Чехийн олимпын оролцогч Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Олон улсын олимпын хорооны гишүүн Ангилал:Чехийн хөнгөн атлетикийн дасгалжуулагч‎ Ангилал:Чехийн гавьяаны медаль шагналтан Ангилал:Чехийн оны шилдэг тамирчин Ангилал:Чехословакчууд Ангилал:Чехүүд Ангилал:1966 онд төрсөн
Монгол нүүдэлчдийн тайлбар толь-2
Хүнсний ургамал
Бажууна, гичгэнэ, гоёо, долгионт гишүүнэ, тэмээн хөх, халгай, мэхээр, цагаан төмс, чихэр өвс, шар бударгана, цээнэ зэрэг олон төрлийн хүнсний ургамал Монгол оронд ургадаг.
Самар
Монголчууд нарс, хуш, царсны самрыг өдөр тутмын хүнсэндээ түлхүү хэрэглэдэг. Самар нь чихэр, тос ихтэй бөгөөд бие махбодод тамир тэнхээ оруулах, биеийн эсэргүүцлийг дээшлүүлэх, бодисын солилцоог зохицуулах, мэдрэлийн тогтолцоог хэвийн болгох зэрэг олон төрлийн ашиг тустай идээ юм.
Мөөг
Мөөг бол хагдарч унасан навч, цэцэг, мод хийгээд амьтны ялзмагийн бэлэн органик нэгдлээр хооллож ургадаг нэг наст доод ургамал юм. Мөөгний болц гүйцээд, цөөн хоногийн дотор хөгширч, шавж хорхойд идүүлдэг тул цаг алдалгүй зөв түүх хэрэгтэй. Мөн хүнсэнд хэрэглэж болохгүй хортой мөөг байдаг тул мөөг түүхдээ зөв таних нь чухал.
Сонгино
Сонгиныг шинээр нь түүж төрөл бүрийн махан хоол, ялангуяа банш, бууз, хуушуур амтална. Мөн малын гэдэс дотор цутгахад үнэр амттан болгон хачирлан хольдог. Монголчууд сонгино болон гогод, гоньд, мангир, таана, халиар, хөмөл, хүнхээл зэрэг аагт төрөл зүйлийг хоол хүнсэндээ өргөн хэрэглэдэг.
Богийн мах
Хонь, ямаа гаргаад арьсыг нь өвчиж, гэдэс дотрыг нь гарган цэвэрлэсэн мах болон мөчилж салгасан найман гишүүн мөчийг нийтэд нь богийн мах гэнэ. Энэ хэсэгт хонь, ямаа төхөөрөхөөс эхлээд гулууз мах эвдэх, баяр ёслолоор ууц тавих болон өдөр тутамдаа хоол хүнс хийж бэлтгэх, мөн бог малын махыг хэрхэн хадгалж, нөөцлөх тухай зургийн хамт дэлгэрэнгүй тайлбарлажээ.
Бодын мах
Адуу, үхэр, тэмээ төхөөрч гаргасан махыг мөчилж салгасан найман гишүүн мөчийг нийтэд нь бодын мах гэнэ. Адууны махыг өвлийн цагт хүнсэнд хэрэглэх ба хүйтэнд хээр холын аян замд болон ан гөрөөнд мордохдоо хүнс болгоно. Үхрийн мах нь хүний биед чухал хэрэгтэй амин дэмээр бусад малын махнаас илүү байдаг. Харин тэмээний мах сэрүүн чанартай тул хүйтэн хошуутай мал хэмээн ёслол, хүндэтгэлд зоог болгон тавьдаггүй.
Мах хадгалах
Төхөөрч гаргасан төрөл бүрийн малын махыг удаан хугацаагаар хэрэглэх үүднээс нөөцөлж бэлтгэхийг мах хадгалах гэнэ. Монголчууд хүнсэнд хэрэглэх махаа борцлох, гүзээлэх, гулуузлах, давслах, зайдаслах, туламлах, утах, хөлдөөх, хярамцаглах, шуузлах зэрэг маш олон төрлийн аргаар бэлтгэж хадгалдаг.
Ан агнуурын мах
Хүнс идээ бэлтгэх хийгээд эд болгон эдэлж хэрэглэх зорилгоор Хангайгаас хишиг хүртэхийг ан агнуур хийх гэнэ. Харин агнуураар бэлтгэсэн хүнс, эмчилгээнд зориулсан махыг ан агнуурын мах гэдэг.
Ангилал:Нэвтэрхий толь Ангилал:Монголын утга зохиол Ангилал:Нүүдлийн соёл Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол
Аргун
thumb|Аргун өөрийн хүү [[Газаныг тэврэн эзэн хааны шүхэр дор зогсож байна. Хажууд нь Аргуны эцэг Абаха морьтой байна. Рашид ад-Дин, XIV зууны эхэн үе.]]
Аргун хан (1258-1291 оны гуравдугаар сарын 7 ) 1284-1291 онд Монголын Эзэнт Гүрний нэг хэсэг Ил Хаант Улсын дөрөв дэх удирдагч байлаа. Тэрбээр Абаха ханы хүү бөгөөд Монголын их хаадын нэгэн адил Мөнх тэнгэрт чин сүжигтэн (хэдийгээр Будда Христ шашныг дэмждэг байсан ч) байлаа. Тэрбээр Ариун Газрын Лалын шашинтнуудын эсрэг Франц-Монголын эвсэл байгуулах бүтэл муутай оролдлого хийн Европ руу хэд хэдэн удаа элч илгээж байснаараа алдартай. Аргун мөн Хубилай хаанаас шинэ эхнэр хүсч байжээ. Аргунд залуу гүнж Баяд овгийн Хөхөчинг хүргэж өгөх даалгаврыг Марко Поло авч Ази тивийг хөндлөн туулж Ил Хан улсад хүрсэн байна. Хөхөчинг ирэхээс өмнө Аргун нас барсан тул гүнж Аргуны хүү Газантай суужээ.
Намтар
Аргуны эмэгтэй дүү нарын нэг Өлжалх Гүржийн ван III Вахтангийн гэргий болсон.
Аргун Буддын шашинтан байсан боловч ихэнх Монголчуудын нэгэн адилаар бүх шашин шүтлэгт хүлцэнгүй хандаж, тэр байтугай Лалын шашинтнуудад Кораны хуулиараа хэргээ шүүхийг хүртэл зөвшөөрч байв. Түүний сангийн сайд Саад ад давла еврей гаралтай хүн байлаа. Саад Ил Хан улсын Монгол цэргийн удирдагчдын эрх мэдлээ урвуулан ашиглах явдалтай эрчтэй тэмцэх замаар засгийн газарт дэг журмыг үр дүнтэй сэргээн тогтоожээ.
Зөрчил мөргөлдөөн
Аргуны хаанчлалын үе харьцангуй тайван байсан бөгөөд бусад Монголчуудтайгаа цөөхөн удаа л зөрчилдөн тулалджээ. Тэрбээр Хорасанд Цагадайн ханлигийн эсрэг богино хугацааны дайн хийсэн. 1289-1290 онд тэрбээр Ойрадын эмир Наурузын үймээнийг дарж, Наурузыг Трансоксони руу дутаалгаж байв.
1290 онд тэрбээр Тулабугагаар удирдуулсан Алтан Ордын цэргийг Кавказын хавиас үлдэн хөөсөн юм.
Аргуны хаанчлалын хугацаанд Египетийн Мамлюкууд Сирид эрх мэдлээ тасралтгүй бэхжүүлж, Мамлюк Султан Калавун Загалмайтнуудын нутаг дэвсгэрийг эргүүлэн авсан бөгөөд эдний зарим нь, тухайлбал Триполи Монголчуудын вассал улс байлаа. Мамлюкууд 1285 онд Маргатын хойд цайзыг, 1287 онд Латтакиг эзлэн авч, 1289 онд Триполийг буулган авчээ.
Христийн шашинт улсуудтай харилцаж байсан нь
Аргун нь нийтлэг дайсан Египетийн Мамлюкуудын эсрэг Европчуудтай Франц-Монголын эвсэл байгуулахыг зорьж байсан олон Монгол удирдагчийн нэг байлаа. Аргун тэр ч байтугай Иерусалемийг эзлэн авдаг л юм бол угаалга үйлдэнэ гэж амлаж байв. Гэвч XIII зууны эцэс гэхэд Баруун Европ уналтанд орсон загалмайтны аян дайныг сонирхохоо больсон байсан тул Аргуны элч довтолгож байсан нь үр дүнгүй өнгөрч байв.
Пап ламд илгээсэн анхны элч
1285 онд Аргун Пап лам IV Хонориуст (лат. Honorius PP. IV, итал. Giacomo Savelli; 1210-1287) элчээр захидал өгүүлжээ. Энэхүү захидлын латин орчуулга нь Ватиканд хадгалагддаг.[8][9] Аргуны захидалд түүний гэр бүл Христ шашинтай ямар холбоотойг дурдаж, Лалын шашинтны газар нутгийг хамтын хүчээр эзлэн авахыг санал болгожээ:[10] "Сири, Египет хэмээх Лалын шашинт орнууд та бидний хооронд оршиж байна, бид тэднийг бүслэн, хаах ("estrengebimus") болно. Бид та нарыг Египет рүү цэргээ илгээхийг хүсч элч илгээнэ. Ингэснээр бид нэг талаас нь, та нар нөгөө талаас нь гарамгай дайчдаараа тэднийг эзлэн авч чадна. Үүнийг хэзээ гүйцэлдүүлэхийг найдвартай элч ирүүлж бидэнд мэдэгдэнэ үү. Бид Ертөнцийн Эзэн, Пап лам, Их Хааны тусламжтай Сарацинчуудыг үлдэн хөөнө." —Аргунаас Ватиканы IV Хонориуст явуулсан захидлаас. Аргуны захидалд түүний гэр бүл Христ шашинтай ямар холбоотойг дурдаж, Лалын шашинтны газар нутгийг хамтын хүчээр эзлэн авахыг санал болгожээ: