cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Монгол ард (нисэх онгоцны эскадриль)
1943 оны III сард болсон БНМАУ-ын XXVI бага хурал Улаан армид туслах талаар гүйцэтгэсэн ажлыг сайшаагаад «Монгол ард» хэмээх нисэх онгоцны  эскадриль  байгуулах  шинэ  шийдвэр  дэвшүүлжээ. Монголын ард түмэн уг  эскадриль  байгуулахад  шаардагдах  хөрөнгийг 4 cap хагасын хугацаанд  хуримтуулсан  байна. 1943 оны IX сарын 25-нд Смоленск мужийн төмөр  замын  Вязовая  өртөөний  ойролцоох  хээрийн  аэродром  дээр бөөрөн дээрээ «Монгол ард» гэсэн үсгийг тод цагаан будгаар бичсэн «Ла-5» маркийн байлдааны 12 нисэх онгоцоос  бүрдсэн «Монгол  ард»  нисэх онгоцны эскадрилийг гардуулжээ.
Цахим холбоос
Ангилал: Түүхий
Яруу урлаг
Яруу урлаг (les beaux arts, feine Künste эсвэл schöne Künste, fine art) нь 17-р зуунаас голчлон гоо зүйд зориулагдан бүтдэг урлагийн хэлбэрүүд гэсэн утгыг илэрхийлдэг. Түүхийн үүднээс таван үндсэн яруу урлаг нь уран зураг, уран баримал, архитектур, хөгжим, яруу найраг бөгөөд драм, бүжиг гэсэн бага төрлүүдтэй. Өнөө үед яруу урлаг нь кино, гэрэл зураг авалт, концептуаль урлаг зэрэг нэмэлт хэлбэрүүдийг агуулдаг. Ангилал:Урлаг Ангилал:Гоо зүй
Astro
Astro (Солонгос: 아스트로) нь 2015 онд Fantagio Entertainment-ийн дор байгуулагдсан Өмнө Солонгос-ын хөвгүүдийн хамтлаг юм. Хамтлаг 6 хүний бүрэлдэхүүнтэй: Jinjin, MJ, Cha Eunwoo, Moonbin, Rocky, Yoon Sanha. Astro гэдэг нь Испани хэлээр од гэсэн утгатай. Хамтлагийн албан ёсны фэндом нэршил нь AROHA буюу (A)st(ro) (H)eart (A)ll Fans гэсэн утгатай.
Түүх
2015оны 8 сарын 14-нд Fantagio гишүүн тус бүрийн танилцуулга болон хамтлагийн нэр зэрэг шинэ бүлгийн талаарх мэдээллүүдийг олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр дамжуулан гаргасан. Astro байгуулагдахаас өмнө iTeen Boys гэж нэрлэгддэг байсан, мөн тэд 2015оны 8сард To Be Continued нэртэй вэб драмын цуврал кинонд тоглосон. 2016оны 1 сард өөрсдийн Astro OK реалити шоуг эхлүүлсэн ба KBS-ын Golden Bell Challenge шоунд оролцсон байна.
2016: Дэбют
Тэд 2016оны 2сарын 22нд Hide & Seek нэртэй анхны MV-г гаргаж, 23нд Spring Up нэртэй анхны мини цомгoo гаргасан. Тэдний дебютээс гурван долоо хоногийн дараа Spring Up нь Billboard World Albums чартад 6р байранд жагссан юм.
Тоглолт
Солонгос/Япон/Азийн аялан тоглолт
ASTRO - The 1st ASTROAD
Жижиг тоглолтууд
Оролцон тоглосон тоглолт
Шагнал болон Номинаци
Шагнал гардуулах ёслолуудаас нийт 6 шагнал авч, 18 удаа нэр дэвшсэн. Одоогоор хөгжмийн шоунаас 2 ялалт авсан
Лавлах бичиг
Ангилал:Хөвгүүдийн хамтлаг Ангилал:Өмнөд Солонгосын хамтлаг
2013 оны Ховд аймгийн наадам
Шөвгийн бөхчүүд
#
Пол Аризин
Пол Жозеф Аризин (Paul Joseph Arizin; 1928 оны дөрөвдүгээр сарын 9, Пенсильвани, Филадельфи — 2006 оны арванхоёрдугаар сарын 12, Пенсильвани, Спрингфилд) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин байв.
Замнал
«Филадельфи Уорриорзод» 1950—1962 онд тоглохдоо 1956 онд НБА-д аваргалж, 1952, 1957 онд улирлыг оноогоор тэргүүлсэн тэрээр зодог тайлахдаа 16,266 оноогоор тухайн үеийн түүхэн үзүүлэлтэнд гуравдугаарт жагсаж байсан ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Голден Стэйт Уорриорз багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1928 онд төрсөн Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Өвөрхангай аймаг дахь Политехник коллеж
<mapframe latitude="46.257457" longitude="102.781348" zoom="15" width="254" height="125" />
Өвөрхангай аймаг дахь Политехник коллеж нь Өвөрхангай аймгийн Арвайхээр хотод байх политехник коллеж юм.
Түүх
Тус сургууль нь анх 1974 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын хөрөнгө оруулалтаар “Усны аж ахуйн ТМС” нэртэй байгуулагдан, 1992 оноос мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төв болон өргөжсөн. 1998 оноос дээд боловсролтой боловсон хүчин бэлтгэх шаталсан сургалттай сургууль болон ажиллаж байгаад 2013 онд Хөдөлмөрийн сайдын 161-р тушаалаар "Өвөрхангай аймаг дахь Мэргэжлийн Сургалт Үйлдвэрлэлийн Төв" болон зохион байгуулагджээ. 2019 оноос тус сургууль политехник коллеж болон өргөжиж техникийн боловсролтой мэргэжилтэн бэлтгэх боломжтой болсон.
Бүтэц бүрэлдэхүүн
Тус сургууль нь “Барилгын баг”, “Хүнс, хөнгөн үйлдвэрлэлийн баг”, "Компьютер, эдийн засгийн баг", "Авто, хөдөө аж ахуйн баг", "Байгалийн ухааны баг", "Нийгмийн ухааны баг" гэсэн 6 мэргэжлийн багийн 68 багштайгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Нийт багш нарын 70 орчим хувь нь магистр зэрэгтэй.
Гадаад, дотоод харилцаа
Тус сургууль мэргэжлийн салбарынхаа аж ахуйн нэгж, төрийн ба төрийн бус байгууллага, эрдэм шинжилгээний байгууллага, их дээд сургууль, зэргэлдээх аймгийн мэргэжил сургалт үйлдвэрлэлийн төвүүдтэй хамтран ажилладаг. Мөн Япон, ОХУ, Австрали, Герман, БНХАУ, БНСУ зэрэг гадаад орнуудын ижил чиглэлийн их дээд сургуулиуд, эрдэм шинжилгээний байгууллагуудтай холбоо тогтоон ажиллаж байна.
Холбоос
Ангилал:Өвөрхангай аймаг
2012 оны Ховд аймгийн наадам
Шөвгийн бөхчүүд
#
2009 оны Ховд аймгийн наадам
Барилдааны дүйз
#
Крымын татарууд
Крымын татарууд (крымын татар хэл. qırımtatarlar, къырымтатарлар)- Крымд түүхэн явцад бий болсон түрэг гаралтай ард түмэн. Крымын татарууд цөөн тооны караимам болон крымчакуудын нэгэн адил Крымын үндсэн ард түмэн юм. Мөн энэ ард түмний нэг хэсэг Түрк, Узбекистан болон Украинд оршин амьдарч байна. Тэд Алтайн хэлний аймгийн түрэг бүлгийн кипчак дэд хэсэгт орох крымын татар хэлээр ярьдаг.
Крымын татаруудын дийлэнх хэсэг нь лалын шашны сунит урсгалыг дагдаг байна ханафитскому мазхабу.
Алтан ордны улс эхлээд Хөх, Цагаан орд гэж байснаа бутралын үед Цагаан орд нь Узбекууд, Ногайн орд, Моголистан гэсэн 3 хэсэг, Хөх орд нь Крымын орд болж салсан.
Алтан ордоос ганц Крымын хаант улс бүр XVIII зууныг дуустал хүчирхэг Оросын хаант улстай зэрэгцэн оршиж байсан шалтгаан нь тэдний хүчирхэг морин цэрэг, булгилсан халуун цус, зүрх зориг болон Османы эзэнт гүрний холбоотон байсан явдал юм. Оросууд тэднийг янз бүрийн арга хэрэглэн бага багаар нөлөөндөө авсаар 1783 онд Крымын улсыг бүрэлдэхүүндээ оруулж чаджээ.
2006 оны Ховд аймгийн наадам
Барилдааны дүйз
#
Овал
thumb|Урт нүх Овал (урт нүх) гэж техникт уртааш нь сунгасан нүх эсвэл ховилыг хэлнэ. Түүний богино талууд нь хагас тойргоор хаагдах бөгөөд энэ тойргийн диаметр нь тухайн урт нүхний өргөний хэмжээс юм. Урт талууд нь хоорондоо паралель байрлалтай байна.
Үйлдвэрлэх
Урт нүхийг дараах байдлаар үүсгэх буюу гаргана:
Ангилал:Чиглүүлэн удирдагч (Техник)
Сесар Аспиликуэта
Сесар Аспиликуэта Танко (César Azpilicueta Tanco; 1989 оны наймдугаар сарын 28-нд Памплона хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Челси» болон Испанийн шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Испанийн «Осасунад» тодорч, Францын «Марсельд» 7 сая еврогоор худалдагдан 4 жилийн гэрээгээр тоглохдоо дотоодын болон Европын тэмцээнүүдэд амжилттай тоглосон Аспиликуэтаг 2012 оны наймдугаар сарын 24-нд 7 сая орчим фунтээр «Челси» элсүүлж байлаа. Аспиликуэта анхны гараагаа есдүгээр сарын 25-нд лигийн цомд «Вулверхэмптон Уондерерсийн» эсрэг (6:0) хийж, анхны бөмбөгөө 2013 оны аравдугаар сарын 29-нд мөн лигийн цомд «Арсеналын» эсрэг оруулсан.
2014 оны есдүгээр сарын 2-нд таван жилийн гэрээ шинэчлэн байгуулав.
Амжилт
«Марсель»
«Челси»
Испанийн шигшээ
Гаднын холбоос
Ангилал:Испанийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Осасуна багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:Испанийн олимпын оролцогч Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:УЕФА Европын Лигийн аварга Ангилал:Испаничууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Чиглүүлэгч элемент
thumb|300px|right|Чиглүүлэгч эд анги thumb|300px|right|Шугаман замтай чиглүүлэгч
Чиглүүлэгч эд хэсэг гэдэг нь шулуун байрлалд чиглүүлэх техникийн эд хэсэг буюу эд анги бөгөөд техникт жишээ нь шугаман чиглүүлэгчээр суурь машинд хэрэглэдэг.
Чиглүүлэгч элементэд дараах эд анги орно: Мөн урт нүхийг (овал) зарим тохиолдолд  төгсгөлтэй чиглүүлэгч гэж нэрлэх нь бий.
Мөн үзэх:
25px: Механик инженер
Ангилал:Чиглүүлэн удирдагч (Техник)
Баялгийн хараал
Баялгийн хараал гэдэг нь байгалийн арвин нөөц баялагтай, ялангуяа эрдэс чулуулаг болон түлш зэрэг дахин сэргээгддэггүй баялаг ихтэй орнууд нөөц багатай орнуудтай харьцуулахад эдийн засгийн өсөлт бага, ардчилсан засаглал сайн хөгжөөгүй, хөгжлийн хувьд сул байх хандлагатай байдгийг илтгэсэн ойлголт юм.
Ашигласан материал
Ангилал:Хөгжлийн эдийн засаг
Girl's Day
Girl’s Day (걸스데이) нь Dream Tea Entertainment-ын дор 2010онд байгуулагдсан Өмнө Солонгос-ын охидын хамтлаг юм. Одоогийн байдлаар Sojin, Minah, Yura, Hyeri гэх дөрвөн гишүүний бүрэлдэхүүнтэй. Girl's Day анх таван гишүүнтэйгээр (Jihae, Jisun, Jiin, Sojin, Minah) 2010оны 7сарын 7нд Tilt My Head ("갸우뚱") анхны дуугаараа дэбютээ хийсэн.
Шагнал болон номинаци
Шагнал гардуулах ёслолуудаас нийт 20 шагнал авч, 45 удаа нэр дэвшсэн. Хөгжмийн шоунаас 12 удаа ялалт авсан.
Лавлах бичиг
Ангилал:Охидын хамтлаг Ангилал:Өмнөд Солонгосын хамтлаг
Жорж Гервин
Жорж «Айсмен» Гервин (George "The Iceman" Gervin; 1952 оны дөрөвдүгээр сарын 27, Мичиган, Детройт) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд АБА, НБА-гийн «Виржиниа Сквайрз», «Сан-Антонио Спёрс» болон «Чикаго Буллз» багуудад тоглож байлаа. Дээрх лиг нэгдэхэд «АБА-гийн бүх цаг үеийн бэлгэдлийн шигшээд» түүнийг багтааж байжээ. 1996 онд «Сагсан бөмбөгийн алдрын танхим», «НБА-гийн домогт 50 тоглогчид» багтааж, НБА-гийн түүхэнд хамгийн шилдэг хамгаалагч хэмээн онцолсон түүхтэй.
Хувийн дээд 63 оноогоо 1978 оны дөрөвдүгээр сарын 9-нд «Нью Орлеанс Жаззын» талбайд авчээ.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Виржини Сквайрз багийн тоглогч Ангилал:Сан-Антонио Спёрс багийн тоглогч Ангилал:Чикаго Буллз багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1952 онд төрсөн
Пептидийн холбоо
Пептидийн холбоо (амидийн холбоо) нь хоёр амин хүчлийн молекулын хооронд үүсэх ковалент химийн холбоо.
Нийлэгжил буюу синтез
Хоёр амин хүчил пептидийн холбоогоор холбогдон дипептидийг үүсгэх урвалыг конденсацийн урвал гэдэг. Конденсацийн урвалын үед нэг амин хүчлийн карбоксил бүлэг нөгөө амин хүчлийн амин бүлэг рүү дөхөж ирнэ. Эхнийх карбоксил бүлгээсээ (COOH) хүчилтөрөгчөө алдана, харин нөгөө нь амин бүлгээсээ (NH2) устөрөгчөө алдана. Урвалын үр дүнд ус үүсэж, хоёр амин хүчил пептидийн холбоогоор (-CO-NH-) холбогдоно. Ингэж холбогдсон хоёр амин хүчлийг дипептид (ди-хоёр) гэж нэрлэдэг.
Нэг амин хүчлийн карбоксил бүлэг нөгөө амин хүчлийн амин бүлэгтэй усны молекул (H2O) ялгаруулан холбогдох урвалыг пептидийн холбооны нийлэгжил (синтез) гэнэ. Урвалын дүнд ус ялгарч байгаа тул уг процесс нь дегидрацийн синтезд багтах ба зарим тохиолдолд конденсацийн урвал гэж мөн нэрлэдэг.
Пептидийн холбоо үүсэхэд энерги шаардагдах бөгөөд, амьд организмууд уг энергийг нь АТФ-с авдаг. Полипептидүүд ба уургууд пептидийн холбоогоор холбогдсон амин хүчлүүдийн хэлхээ билээ. Амьд организмууд ферментүүдийг дайчлан полипептидүүдийг, рибосомуудыг дайчлан уургийг бий болгодог. Пептидүүд нь тусгай ферментүүдээр синтезлэгдэнэ. Жишээ нь, трипептид болох глютатионы синтез нь, чөлөөт амин хүчлүүдээс, гамма-глютамицистеин синтетаза ба глютатион синтетаза гэдэг хоёр ферментээр хоёр үе шаттайгаар (алхам) явагдана.
Эх сурвалж
Ангилал:Биохими Ангилал:Химийн холбоо
2014 оны Ховд аймгийн наадам
Монгол Улсын үндэсний  их баяр-наадам, Хүннү гүрний 2223 жил, Их Монгол Улс байгуулсны 808 жил, Ардын хувьсгалын 93 жилийн ой, Ховд аймгийн баяр наадам  7-р сарын 6-7-нд боллоо. Ховд аймгийн баяр наадмаар Ховд аймгийн Мөст сумын харьяат Монгол улсын хүчит заан Ц.Мягмарсүрэн, Мянгад сумын харьяат улсын харцага Г.Алтангэрэл нараар манлайлуулсан 256 бөх баяр хүч авхаалж самбаагаа сорин барилдлаа.
Барилдааны дүйз
1.    Ц.Мягмарсүрэн у/з - Б.Уртнасан с/з
2.    Н.Батзаяа ун - М.Анхжаргал с/з
3.    С.Багахүү у/н - Х.Алтангэрэл с/з
4.    Б.Баянмөнх а/а -  Г.Хишигбат с/з
5.    Б.Бат-Өлзий а/х -  Б.Сосорбарам с/з
6.    Б.Тайвана/х - Н.Амараа с/з
7.    Ц.Адъяа а/н/н - Ц.Заяатүшиг с/з
8.    Ч.Эрдэнэсайхан а/н/н - Г.Энхбилэг а/н
6-ИЙН ДАВАА
1.    Б.Бат-Өлзий а/х - Х.Алтангэрэл с/з
2.    Б.Тайван а/х - Г.Хишигбат с/з
3.    Г.Энхбилэг а/н - Ц.Заяатүшиг с/з
4.    Б.Уртнасан с/з -  М.Анхжаргал с/з
7-ИЙН ДАВАА
1.    Б.Бат-Өлзий а/х    - М.Анхжаргал с/з
2.    Б.Тайван а/х  - Г.Энхбилэг а/н
8-ИЙН ДАВАА
/үзүүрлэсэн/           /түрүүлсэн/
#
Шаравтар лидэр
Монгол орны эмийн ховор ургамалд шаравтар лидэр, үнэгэн сүүлхэй лидэр гэсэн хоёр зүйл ордог. Гонзгойвтор өндөгөрхүү юм уу,зууван илтсээс тогтсон өдлөг навчистай, тавиас далан см өндөр иш, мөчрийнхөө оройд цайвар шаргал өнгийн баг цэцэг бүхий шаравтар лидэр нь Монгол дагуур, Дорнод Монголын хээр талын толгодын хажуу, нуур, голын эрэг дагаж ургана. Хусан төглийн хормойгоор бас тааралдана. Энэ ургамал үндсэндээ алкалоид, навчиндаа гликозид, С витамин, цэцгэндээ эфирийн тос агуулсан байдаг. Шаравтар лидэрийн үндсийг дорно дахины эмнэлэгт дотрын зарим өвчин болон халуун намдаах, тайвшруулахад өргөн хэрэглэж иржээ. Энэ ургамлын үндэсний хандыг төлийн уушигны өвчин анагаах, эх малын хаг саатахад хэрэглэдэг. Ангилал:Ургамал Ангилал:Эмийн ургамал Ангилал:Монгол улсын ургамлын аймаг
Эд (биологи)
Биологид эд нь эс ба эрхтэн хоёрын дундах үүрэн зохион байгуулалттай нэгж. Эд нь ижил төрлийн эсүүдээс тогтох, тодорхой биологийн үүргийг гүйцэтгэдэг нийлмэл зүйл. Эрхтэн нь олон төрлийн үүрэгтэй эдүүдээс тогтох мөн нийлмэл зүйл юм.
Эдийг судалдаг ухааныг гистолог, өвчлөлтэй нь хамт судалдагийг гистопатолог гэж нэрлэдэг.
Амьтны эдүүд
Дөрвөн үндсэн төрөлд бүлгэлдэг: холбогч эд, булчингийн эд, мэдрэлийн эд ба хучуур эд. Олон эд нийлэн эрхтэн ба биеийн бүтэцийг бий болгоно. Ерөнхийдөө амьтадыг дөрвөн төрлийн эдээс тогтоно гэж үзэж болох боловч, тухайн организмаас хамаарч эдүүдийн үүсэл гарал ялгаатай байж болно. Жишээ нь, амьтны төрөл зүйлээс хамаарч тодорхой нэг эдийг бүрдүүлэгч эсүүдийн үүсэл гарал ялгаатай байдаг.
Холбогч эдүүд
Холбогч эдүүд утаслаг (fibrous) эдүүд юм. Тэд, эсийн гаднах матрикс гэж нэрлэгдэх, амьд бус материалаар хоорондоо тусгаарлагдах эсүүдээс тогтоно. Энэ матрикс нь шингэн эсвэл хатуу байж болдог. Жишээ нь, цус плазм матрикстай бол, яс хатуу матрикстай байдаг. Холбогч эдүүд нь эрхтэнд хэлбэрийг нь олгож, тэдгээрийг зохих байранд нь барьж байдаг. Цус,яс, шүрмэс, үеийн зөөлөн эд, өөхний ба ареол (сийрэг) эдүүд бүгд холбогч эдүүд юм.
Булчингийн эд
Хүний биеийн зөөлөн хэсэг буюу бидний ойлголтоор мах гэж нэрлэх хэсгийг булчин гэж ойлгож болно. Булчин дотроо олон янз боловч ерөнхийдөө агших, сунах, хатуурах, сулрах боломж бүхий бүтэц, ширхэгтэй, урт, богино, зузаан, нимгэн гэхчлэн олон янз. Булчингууд хүний биеийн хөдөлгөөнтэй хэсэг бүрт байх ба хоёр талдаа маш нягт, бөх бат шөрмөсөөр ясанд бэхлэгдсэн байдаг. Булчинг үндсэнд нь хоёр төрөлд хуваах бөгөөд хөндлөн судалт, гөлгөр булчин гэж нэрлэнэ. Судас болон дотор эрхтнүүдийн хана, арьсны ихэнх булчингууд гөлгөр булчин гэдэгт хамаардаг бол бусад нь бүхэлдээ хөндлөн судалт гэх төрөлд хамаардаг. Гөлгөр булчин бүхий эд, эрхтнүүд өөрсдийнхөө үүргийг хүний хүсэл, эрмэлзлэлээс үл хамааран байнга, тасралтгүй гүйцэтгэж байдаг онцлогтой. Жишээ нь, судсаар цус, тунгалаг урсан өнгөрөх үйлдлийг зогсоох, удаашруулах боломж хүнд байхгүй. Үүнтэй нэгэн адил хоол хүнс идсэн үед улаан хоолой өөрөө үечлэн агшиж доош гүйлгэдэг бол ходоод, нарийн бүдүүн гэдэс гүрвэлзэх хөдөлгөөнөөрөө агшиж, сунаж доош гүйлгэдэг. Зүрх ч мөн адил орсон цусны хэмжээгээр агшиж, тэлж тасралтгүй ажилладаг. Тэгвэл хөндлөн ширхэгт булчингууд хүний хүсэл эрмэлзлэлийн дагуу тархинаас гарсан удирдлагаар хөдөлж, агшиж, сунаж, суларч, чангардаг. Ийм онцлогтой болохоор хүн хүссэн хөдөлгөөнөө хийж чаддаг ба бас байнгын дасгал сургуулилт хийснээр булчингаа чангаруулах, хөгжүүлэх боломжтой байна. Үүний эсрэгээр хөдөлгөөн бага хийх, өвчин эмгэгт баригдсанаас болж булчингийн үйл ажиллагаа сулрах, хатах зэргээр өөрчлөгддөг.
Хөндлөн ширхэгт булчин гүйцэтгэх үүргээсээ хамааран янз бүрийн хэлбэр хэмжээтэй байдаг ч үндсэнд нь хоёр толгойтой, дөрвөн толгойтой, дөрвөлжин, пирамид, дугуй, зууван шүдэрхэг гэхчлэн ангилагддаг. Тэрчлэн ширхэгүүд нь шулуун байрлалтай, хагас дугуйрсан хэлбэртэй, эсвэл цагираг маягаар тойрон хүрээлсэн байх онцлогтой. Түүнээс гадна ямар үйлдэлд зориулагдсанаасаа хамааран нугалах, тэнийлгэх, ойртуулах, холдуулах, эргэлдүүлэх, чангалах, суллах гэж ялгахаас гадна зажлах, залгих, амьсгалах зэрэг үүргийг гүйцэтгэдэг тусгай булчингууд ч байна. Булчингуудын ширхэг, судал дундуур үй олон судас, мэдрэлийн ширхэгүүд багцлан булчингийн ширхэг даган байрлаж байдаг нь хөдөлгөөн хийх хүний хүслийг маш хурдан дамжуулах боломжтой болгодог. Булчингийн хөдөлгөөн нь үе, мөч болгонд хязгаарлагдмал хэмжээгээр зохицуулагдсан байх ба хязгаарыг ясны сэртэн, ховил хонхор зэрэг тулгуур болгон гүйцэтгэдэг юм. Булчингийн судас мэдрэлээр элбэг байдлыг ашиглан эмчилгээ хийдэг. Жишээ нь, илүү булчинлаг хэсэгт тариа хийхэд үйлчилгээ нь хурдан, сайн байдаг бол зарим тариаг арьсан дор хийдэг нь мөн л арьсны гөлгөр булчинд хийж буй хэрэг юм. Нөгөө талаар булчингийн ширхэгүүд завсартай учир тэнд гадны нян буглах, үрэвсэх, идээлэх нөхцөл болох талтай. Ингэж бугласан нөхцөлд элбэг байх судсаар дамжин бусад эрхтэнд тархах эрсдэл ч бий. Булчингийн гэмтлийг зөөлөн эдийн няцралт, булчин сунах, мах тасрах гэхчлэн хэд хэдэн янзаар нэрлэдэг нь үүссэн нөхцөл шалтгаан, эмчлэх хэлбэрийн сонголтонд ашигтай учраас тэр. Булчин байнга хөдөлгөөн хийж байхаар заяагдсан учир хөдөлгөөнөө хязгаарлан багасах нь эмгэг болон тусч бүр өвчин болох ч магадлалтай. Хөдөлгөөн хийхийн хэрээр энерги ялгарч биеийн халуун, хүйтнийг тэнцвэртэй байлгадаг юм. Хөдөлгөөн хийхгүй хэсэг хугацаа өнгөрөхөд бие хөшиж, улмаар өвчин ордог нь ийм учиртай. Өвчин гэмтлийн улмаас биеийн аль нэг хэсгийн хөдөлгөөнийг удаан хязгаарлах аваас аажимдаа хатангиршиж, эргэж сэргэх боломжгүй болтлоо хүндэрдэг. Тиймээс өвчин, гэмтлийн дараа хөдөлгөж болох хэсэг бүрийг багаар ч  гэсэн хөдөлгөх нь хурдан илааршихад нөлөөлдөг. Ийм зорилгоор эрх эргүүлэх, шагай атгах зэрэг ялимгүй хөдөлгөөн ч ашигтай.
Хучуур эд
Хучуур эд нь амьд биеийн эрхтэнг хучиж байдаг бөгөөд арьс, амьсгалын замын эрхтэн тогтолцоонд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэдэг.
Ургамалын эдүүд
Ургамалын эдүүдийг ерөнхийд нь гурван эдийн системд хуваадаг: эпидермис, граунд эд ба судаслаг эд.
Ургамалын эдүүдийг зарим тохиолдолд дараах хоёр булэгт хуваадаг:
Гадаад холбоос
Ангилал:Эд судлал
Хувьсгалт Монгол танкийн бригад
1942 оны I сард  хуралдсан  БНМАУ-ын  ХХҮ  бага  хурал «Хувьсгалт  Монгол  улс»  нэртэй  танкийн  цуваа  байгуулж, Зөвлөлтийн  Улаан  армид  бэлэглэх  ажил  зохион  явуулахыг Сайд нарын Зөвлөлд даалгажээ. Энэхүү шийдвэрийн дагуу тус улсын Засгийн газар 2.5 сая гаруй төгрөг нэмэрлэжээ.
Монголын ард түмний  бэлгийн  гурав дахь ээлжийг ЗХУ-д очсон маршал Х.Чойбалсан тэргүүтэй төлөөлөгчид «Хувьсгалт Монгол улс» танкийн цувааг 1943 оны 1 сарын 12-нд Москвагаас холгүй байлдаж байсан  танкийн 112 дугаар  бригадын  бүрэлдэхүүнд баяр  ёслолын  байдалтай  хүлээлгэн  өгчээ. Эл цуваа  нь  тус бүрийн цамхаг дээрээ оросоор «Хувьсгалт Монгол улс», дээд захаар  нь «МАХН-ын  Төв  Хорооноос», «БНМАУ-ын  Бага хурлын  тэргүүлэгчдээс», «БНМАУ-ын  Сайд  нарын Зөвлөлөөс», «Д.Сүхбаатар», «Х.Чойбалсан», «Хатанбаатар Магсаржав», «Г.Бумцэнд», «Монголын  малчдаас», «Монголын Хувьсгалт  Залуучуудын  Эвлэлийн  гишүүдээс»  гэх  мэтчилэн тус  цувааг  байгуулахад  хөрөнгө  нийлүүлсэн  нийгмийн  бүх давхраа, албан ба олон нийтийн байгууллага, 18 аймгийн нэр бичээстэй  Т-34  болон  Т-70  маркийн 53 шинэ  танкаас бүрэлдсэн байна.
«Хувьсгалт Монгол  улс»  хэмээх 112 дугаар  танкийн  бригад  нь Курскийн  цүлхэнд  болсон  алдарт  тулалдаанд  оролцсон  бөгөөд гарамгай  гавъяа  байгуулсан  учир «гвардийн»  гэдэг  хүндэт  цол хүртэж, «Гвардийн  танкийн 44-р  бригад»  гэж  нэрлэгдэх  болжээ. Дараа нь тус бригад 1944 оны I сард Бердичев хотыг дайран эзлэх үед баатарлаг  тулалдсаны  учир  Бердичев  хотын  нэрэмжит болгожээ. Эл бригад  тасралтгүй  ялалт  байгуулсаар  Берлиний чигт  хийсэн  ерөнхий  давшилтад  оролцож  германы  цэргийн эсэргүүцлийг  няцаан, IV сарын 25-нд  Берлинд  орж  тус  хотыг чөлөөлөлцжээ. Бердичевийн нэрэмжит «Хувьсгалт  Монгол  улс»  гвардийн танкийн 44-р  бригад  Москвагийн  дэргэдээс  бүтэн 4 жил  шахам аян дайны алдарт урт замыг туулж, гарамгай гавъяа байгуулжээ.
Ангилал:20-р зууны Монголын түүх Ангилал:Монгол дэлхийн хоёрдугаар дайнд Ангилал:Зөвлөлт Холбоот Улс дэлхийн хоёрдугаар дайнд
Билли Каннингем
Уильям Жон «Билли» Каннингем (William John "Billy" Cunningham; 1943 оны зургадугаар сарын 3, Нью-Йорк, Брүүклин) — Америкийн зодог тайлсан мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин.
Анх «Филадельфид» 1965 оны драфтаар №5 болон элсэж, 24.8 оноо, 12.8 самбар дунджилан тоглогчийн (1967), 65:17 харьцаагаар дасгалжуулагчийн (1983) хувиар НБА-д тус тус аваргалсан. «Филадельфи» Каннингемийн удирдлагад 1978-1985 онд 454 хожиж, 196 ялагдахдаа шувтаргад гурав, бүсийн шувтаргад мөн гурав, бүсийн хагас шигшээд нэг, эхний шатанд нэг удаа шалгарсан бишрэм амжилт үзүүлсэн байдаг.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Филадельфи Севенти Сиксерс багийн тоглогч Ангилал:Каролина Кугарз багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1943 онд төрсөн
Том Инс
Томас Кристофер «Том» Инс (Thomas Christopher «Tom» Ince; 1992 оны нэгдүгээр сарын 30-нд Стокпорт хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Дерби Каунти» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог. Английн шигшээн ахлагч асан Пол Инсийн хүү.
Замнал
2014 оны нэгдүгээр сарын 31-нд 2013/2014 онд 1 сая фунтээр зээлэгдэв.
Инсийг «Халл Сити» 2014 оны долоодугаар сард үнэгүй наймаагаар элсүүлж, хоёр жилээр гэрээлэв.
Зээлээр давгүй тоглосон Инсийг «Дерби Каунти» 2015 оны долдугаар сарын 3-нд 4.75 сая фунтээр жинхэлэн, дөрвөн жилээр гэрээлэв.
Цахим холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Ноттс Каунти багийн тоглогч Ангилал:Блэкпүүл багийн тоглогч Ангилал:Халл Сити багийн тоглогч Ангилал:Ноттингем Форест багийн тоглогч Ангилал:Дерби Каунти багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Монголор нийгэмлэг
1899 онд Бээжин дэх Оросын Элчин сайдын яамны түшмэл Фон Грот, Манжийн засгийн Улиастай дахь төлөөлөгч Аянтай хэлэлцээр хийж Түшээт хан, Цэцэн хан аймгуудын нутагт алт ухаж ашиглах 25 жилийн хугацаатай концессийн эрх авсан байна. Үүний үндсэн дээр Түшээт хан, Цэцэн хан аймгийн Уурхайн хэргийг захирах ерөнхий газар байгуулсан нь 1900 оноос “Монголор” хэмээх нийгэмлэг болон өргөжсөн аж. Уг нийгэмлэгт Орос, Бельги, Франц улс хөрөнгө оруулсан бөгөөд төв нь Петроград хотод байрлаж байжээ. Нийгэмлэг манай орны Ерөө, Хараа, Бороо зэрэг нутгуудаар алт олборлох ажлыг өргөнөөр зохион байгуулсан байдаг. Хэдийгээр уг нийгэмлэг 10 мянга хүртэл ажилчинтай байсан ч монголчууд тун цөөн байв. Мөн тус нийгэмлэг 1900-1915 онуудад 15 орчим тонн алт авч ашигласан гэх тоо байдаг ч Монголын ард түмний амьдралд нааштай ямар нэг үүрэг гүйцэтгээгүй юм. Улмаар Монгол оронд Ардын хувьсгал ялсны дараахан “Монголор” нийгэмлэгийн хөрөнгийг Монгол Улсын хөрөнгө болгох тухай шийдвэрийг хүргүүлсэн байдаг.
1897 оны үед Манжийн дорно зүгт нэртэй түшмэл Лихунчаны гэж хүн, Оросод айлчилсан байдаг. Энэ үеэр II-р Николай хааныг хаан ширээнд өргөмжилсөн өргөн том ёслол болж байсан. Тэр ёслолд оролцоод Оросын Гадаад явдлын яамны сайдтай сэм уулзалдаж энэ Монгол бол Манжийн харъяанд байгаа. Монголын газар нутаг Чин улсын мэдэлд байдаг. Тэнд алтны их нөөцтэй. Тэр их нөөцийг хамтарч ашиглавал яасан юм хэмээн "ам хэлэлцээ" хийсэн байдаг.
Үүнийхээ дараа ам хэлэлцээрээ ажил болгохоор хоёр талаас хөөцөлдсөн. Зөвхөн Орос, Хятад хоёр алтны уурхай нээгээд ажиллуулахад хүндрэлтэй. Тийм учраас олон улсын нийгэмлэг байгуулбал яасан юм бэ гэж зөвлөлджээ. Ингээд энэ асуудлыг Виттей сайд хөөцөлдөх болоод 1901 онд гэхэд Франц, Голланд, Бельги гэх мэтийн нэлээд олон орон оролцсон "Монголор" хэмээх олон улсын нийгэмлэг байгуулагдсан байна. Нэг сая алтан рубль Бээжинд байгаа Орос, Хятадын банкинд шилжүүлж энэ мөнгийг Ли Хон Жейн өөрийнхөө дураар зарцуулах эрхтэй болсон. Энэ үеэр хуучин Америкийн элчин сайдын яаманд орчуулагчийн ажил хийж байсан Понгрот гэж хүн 30 гаруй насны Бельги залуу Лихунчаны нарийн бичгээр ажиллаж байж. Тэгээд Лихунчаны түүнийгээ дуудаад "чи Ар Монголд очиж алтны уурхай нээх ажлыг хариуц" гээд хэрэв хэрэгцээтэй гэвэл 10.000 орчим ядуу хятадуудыг би явуулж болох байна. Аль болох тэндээсээ хүч ав" гэж хэлээд явуулсан ажээ. Тэгж явуулахдаа Манж хааны зарлигаар Монголд Сэлэнгийн нутаг алт олборлох 25 жилийн хугацаатай зарлиг зөвшөөрөл өгсөн байдаг.
Гэхдээ Ар Монгол манжийн харъяанд байгаа ч гэсэн хаантай, төртэй улс юм. Богдоос зөвшөөрөл авах хэрэгтэй гэж хэлсэн байдаг. Ингээд фон Грот сүйх тэргээр хүрээнд ирсэн байна. Ирээд Богдоос яаж зөвшөөрөл авах гэдэг асуудал тулгарсан. Тэр үеэр Оросын консул Шишмайлов гэж халзан толгойтой хүн хүрээнд байсан. Тэднийд буугаад тэр хүнээс Богдын зөвшөөрөл авч өг гэж гуйсан байдаг. Тэгээд Шишмарев Богд хаанд бараалхаж Лихунчаны Монголд Манжийн хааны зөвшөөрлөөр 25 жил алт ашиглах зөвшөөрөлтэй учир Ар Монголд ирээд байна, та хүлээж авна уу гэж мөргөж гуйсан байдаг. Хариуд нь Богд шадар хүмүүстэйгээ хэлэлцэж байгаад хариу өгье гээд Түшээт хан, Сэцэн хан аймгийн ноёдыг дуудаж, "ийм хүн ирээд байна. Танай аймгуудын нутагталт ухна гэнэ. /Ер нь монголчууд газар дэлхийгээ хөндөх дургүй тэр битгий хэл Богдын өөрийнх нь зарлиг байдаг. Заавал Богд хааны Засгийн газар Шанзуу яамнаас зөвшөөрөл авч, гүрэм ном уншиж байж авах тухай/ Газар нутгийг харийн хүнд хамаагүй өгч болохгүй гэсэн. Цаадуул нь мөн зөвшөөрөөгүй. Ярианы эцэст Грот гэдгийг Богд хаан хүлээж авахгүй болжээ. Гэвч хэсэг хугацааны дараа Шишмайров дахин Богдод хүсэлт тавин таван гүнгийн хурлаар хэлэлцүүлж өгөөч гээд ахиухан хэмжээний алтан зоос хахууль маягаар өгөх гэсэн байна. Тэгтэл хөөж гаргаад, ийм дээрээ тулаад ирэхээр Манжийн хаан зарлигаа гаргасан юм. Ажлаа эхлэхэд буруудах юм байхгүй гээд Ерөөд очиж алтныхаа ажлыг эхэлсэн байдаг. Тэр үеэр Түшээт хан цэрэг дагуулж очоод Богд хааны зарлиггүй газар нутаг ухлаа гээд даруйхан эндээс зайлахгүй бол дараагийн арга хэмжээ авна гэж хэлээд буцсан байдаг. Ингээд Богд хаан хүчингүйдээд Манжийн хаанаас дахин, дахин улаан бийрээр цохисон нугалбар бичиг ирж 1901 оноос алтны уурхай нээх ажил эхэлсэн байна.
Олборлосон алт
1912 онд 81 пуд 34 фунт 1913 онд 34 пуд 32 фунт 1914 онд 17 пуд 32 фунт гэвч энэ мэдээ эргэлзээ төрүүлдэг. Учир нь уг компаний ажлын талаар мэдээ сайтай байх ёстой нь эргэлзээгүй. Өргөөд байх "Торгово-промышленный союз" -ын мэдээлж байгаагаар 1912 онд 82 биш 120 пуд алт угааж түүнээс гадна ажилчид нь 30 пудыг хулгайлаад Хятадад худалдсан байдаг. " Торгово-промышленный союз" -ын мэдээгээр 1907 -1913 онуудад Монголоор нийтдээ 470 пуд алт угаасан байдаг. 1912 оноос Ерөө, Хараагийн алтны уурхайн нөөц багассанаас болоод алт олборлолт ихээхэн буурсан гэдэг. Монголор нийгэмлэг 1901-1919 оны хооронд 900 пvv буюу 14.67 тонн олборлож байжээ.
“Монголор” нэртэй нийгэмлэг  ажиллаж  1900-1905   онд 588  кг,  1906-1915   онд  8095  кг ,  1915-1919  онд  984  кг  тус  тус  олборлон  түүний  өчүүхэн  хэсгийг  татвар  хэлбэрээр  манай  оронд өгсөн  байна. Эцэстээ дампуурч, фон Грот нь Америк руу зугтан алга болсон гэдэг.
Бүрэлдэхүүн уурхайнууд
Энэ нийгэмлэгийн төв нь Оросын Петроград хотод байрладаг байв. Монголор хувь нийлүүлсэн алтны уурхайгаас гадна Оросын зарим худалдаачдын түрээслэсэн алтны уурхайнууд тухайн үеийн Түшээт хан Сэцэн хан аймгийн нутгийн гол хэсэг болох Хараа, Туул, Ерөө гол орчмын нутгуудад ажиллаж байв. Монголорын харъяа алтны уурхайнууд нь:
Лодойдамбын Галбадрах
Боловсрол
1977-1978		-ЗХУ-ын Эрхүү хотын Их сургууль /орос хэлний бэлтгэл/
1994	               -АНУ, Хавай, Олон улсын аюулгүй байдлын сургалтад хамрагдсан
Ажил
1983-1986	       -Монгол Улсын Гадаад харилцааны яамны Ази, Номхон далайн хэлтсийн атташе.
1986-1990	       -Монгол Улсын Гадаад харилцааны яамны Олон улсын байгууллагын газрын гуравдугаар нарийн бичгшийн дарга,
1990-1993	       -Монгол Улсын Гадаад харилцааны яамны Олон улсын байгууллагын газрын захирал,
1993-1997	       -Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбатын гадаад бодлогын зөвлөх,
1997-2001	       -Монгол Улсаас БНСУ-д суугаа Элчин сайд,
2002-2005	       -Монголын Ардчилсан намын даргын зөвлөх, 2004 онд УИХ-д Говь-Алтай аймгаас нэр дэвшиж байсан.
2006-2008	       -Монгол Улсын Барилга, хот байгуулалтын яамны Санхүү, хөрөнгө оруулалт, гадаад хамтын ажиллагааны газрын захирал,
2008-2012	       -Монгол Улсын Зам, тээвэр, хот байгуулалтын сайдын зөвлөх,
2013-2015	       -Монгол Улсын ГХЯ-ны Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд,
2015-2021          -Монгол Улсаас БНАЛАУ-д суугаа Элчин сайд
2021 оноос тэтгэвэртээ суусан.
Гэр бүл
Гэр бүл, гурван охинтой.
Ангилал:Монголын дипломатч Ангилал:Монголчууд Ангилал:1959 онд төрсөн
Набиль Бенталеб
Набиль Бенталеб (Nabil Bentaleb, 1994 оны арваннэгдүгээр сарын 24-нд Лилль хотод төрсөн) — Алжирын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Тоттенхэм Хотспур» болон Алжирын шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2013 оны арванхоёрдугаар сарын 22-нд 2013/2014 оны Премьер лигт тоглох «Тоттенхэм Хотспурын» 18 тоглогчид багтаж, улмаар «Саутхемптоны» эсрэг анх гараалсан.
Гадны холбоос
Ангилал:Алжирын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Алжирын хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Шальке 04 багийн тоглогч Ангилал:Алжирчууд Ангилал:1994 онд төрсөн
Жеймс Честер
Жеймс Грант Честер (James Grant Chester; 1989 оны нэгдүгээр сарын 23-нд Уоррингтон хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Халл Сити» багт тоглодог. «Манчестер Юнайтедад» бэлтгэгдсэн.
Гадны холбоос
Ангилал:Уэльсийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Питерборо Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Плимут Аргайл багийн тоглогч Ангилал:Карлайл Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Халл Сити багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Жерри Лукас
Замнал
«Охайо Стэйт Баккайстаа» Үндэсний коллежийн АШТ-д түрүүлгэхэд онцгой байсан Лукас хувьдаа бүхий л шагналыг түүхийн сацуу 1962 оны драфтаар тухайн үеийн бүс одоогийн тэргүүн сонголтоор «Цинциннати Роялзад» (Сакраменто Кингз) элссэн. Энд тэрээр 1965 оны бүх оддын тоглолтын үнэ цэнэтэй тоглогчоор алдаршсан ба самбарын үзүүлэлтээ дунджаар бараг 20.0-д барьж байжээ.
«Нью-Йорк Никсийг» төв Уиллис Рид бэртлээс эргэн ирсэн ч аваргын төлөө дайралт хийдэг 1972-1973 онд Лукас талбайд түүнээс илүү минут өнгөрүүлсэн байдаг бөгөөд самбарын хамгаалалтаасаа гадна довтолгооны найруулгад ихээхэн оролцсон давуу талтай байсан гэдэг. Тухайн жилд аваргалсанаар Лукасын хувьд Олимп, НБА, коллеж, ахлах сургууль гээд бүгдийнх нь түрүү авсан анхны америк тоглогч болсон түүхтэй. Дараа жилдээ дахин дайралт хийгээд бүсийн шувтаргад бүтэлгүйтээд тэр зодог тайлсан юм.
Самбарын үзүүлэлтээрээ Уилт Чемберлен, Билл Расселл, Боб Петтитийн удаад Лукас түүхэнд жагсдаг.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн олимпын аварга Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Сакраменто Кингз багийн тоглогч Ангилал:Нью-Йорк Никс багийн тоглогч Ангилал:Голден Стэйт Уорриорз багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1940 онд төрсөн
Адаг дулааны мөргөлдөөн
Адаг дулааны мөргөлдөөн нь Монгол-Япон хилийн дайн буюу Япон/Манж-Го-Монгол/Зөвлөлтийн хооронд болсон хилийн мөргөлдөөны нэг юм.Адаг дулаан гэж Буйр нуурын зүүн хойд талд орших нутгийн нэр ажээ.
Шалтгаан, нөхцөл
Адаг дулааны мөргөлдөөний үндэс суурь нь Халхын сүмийн хилийн мөргөлдөөн буюу 1935 оны нэгдүгээр сараас эхэлсэн түүхтэй. Учир нь Монголын тал хуучин Цэцэн хан аймгийн хилийн зааг шугмаар улсын хилийг авч үзэж байхад Япон\Mанж-Гогийн тал Халхын голоор хилийн шугмыг тооцож байсантай холбоотой. Халхын сүмийн мөргөлдөөний дараа Монголын талын зэвсэгт мөргөлдөөнөөс зайлсхийж байгаа бодлогын дагуу Монголын тал Япон, Манж-Гогийн талд алдсан Халхын сүмийн хэсгийг цэрэг, зэвсгийн хүчээр эргүүлэн авах оролдлогыг хийгээгүй байна. Энэхүү бодлогыг Япончууд монголчууд хүч сул учир шууд зэвсэгт мөргөлдөөнд орох сонирхолгүй байна гэж үзэн шат дараалсан цэргийн довтолгоонуудыг хийж Х алх гол орчмын Тамсабулагийн тохойг таслан авахаар оролдож эхэлсэн байна.
Хилийн мөргөлдөөний үйл явц
Адаг дулаан дахь манай хилийн харуулыг 1936 оны гуравдугаар сарын 31-нд Япон, Манж Гогийн 60 орчим машинтай 1000 ор чим цэ рэг найман танкаар хүч хавс ран довтолсноор найман цаг орчим үргэлжилсэн ширүүн тулалдааны үед дайсны хоёр танкийг устгах үүргийг YI дивизийн штабын дарга Гомбоос авсан төлөөлөгч Д.Чүлтэмсүрэн тасаг цэрэг удирдан галын дундуур тойрон бүслэх замаар давшиж ар талд нь гармагц цэргүүдээ хориглолтод оруулаад бага даргынхаа хамт танкан дээр нь гарч, экипажийг бууж өгөхийг шаардахад хариу эсэргүүцсэн тул уг танкийг винтовын бөмбөгөөр дэлбэлж устгажээ. Энэ мэтичлэн Монголын цэргүүд Дэмбэрэл, Шагдарсүрэн нарын зоригт нисгэгчдийн агаарын хүчний дэмжлгтэйгээр 3 өдрийн тулалдаанаар япон-манж-гогийн цэргүүдийг БНМАУ-ын нутаг дэвсгэрээс үлдэн хөөж гаргасан байна.
Мөргөлдөөны дараах байдал, хилийн хэлэлцээр
Хилийн будлианыг зохицуулахын тулд талууд БНМАУ ба Манж-Гогийн хооронд хилийн хэлэлцээр эхэлсэн байна. Энэхүү хэлэлцээр нь 1935 оны 6 сарын 3-наас 1937 оны 9 сарын 13 хүртэл үргэлжилсэн түүхэнд "Манжуурын бага хурал" гэж нэрлэгджээ. Манжуурын бага хурал нь гурван удаа хуралдсан байна. Тус хэлэлцээрийн анхдугаар бага хурлын төлөөлөгчдийн Монголын талын тэргүүнээр Бүх цэргийн жанжны орлогч Гончигийн Самбуу, МАХЦ-ийн II корпусын дарга Гомбожавын Дамба, нарийн бичгийн даргаар Онход Жамъяангийн Догсүрэн,комендантаар Цэргийн явдлын яамны ажилтан Чимэгийн Жагван, шуудан зөөгчөөр Дотоод явдлын яамны тасгийн дарга Нэрэндоогийн Чимэддорж, Самбуугийн хувийн нарийн бичгийн даргаар Жанлавын Лувсандэндэв,хятад хэлний орчуулагчаар Үйлдвэрчний төв зөвлөлийн орчуулагч Журамт, орос хэлний орчуулагч нэг, шифр утасны орчуулагч нэг, тэнд үйлчлэх жолооч хоёр, шуудангийн жолооч нэг, нийт 13 хүний бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгч ажилласан байна.
Манж-Гогийн талаас Хойд Хянган мужийн захирагч Лин Шинь тэргүүтэй тус мужийн сэргийлэи хамгаалах цэргийн дарга, хошууч генерал Үржин Гармаоев, Манж-Го улсын Гадаад явдлын яамны Засгийн хэлстийн дарга Шинжи Жин И,Хайлаарын тагнуулын байгууллагын дарга Цай Тэн Жин Рүй болон Манж-Гогийн төлөөлөгчдийг дагалдан Манж-Го улсын Гадаад явдлын яамны зөвлөх, Японы Гадаад явдлын яамны хэрэг эрхлэх газрын ажилтан Канки, Цэргийн явдлын яамны зөвлөх Сайто,ажилтан Сакурай, орчуулагч Иногүчи, Монгол Засгийн яамны хэрэг эрхлэх тушаалтан Жүнжүүржав (япон хэлний орчуулагч, холбоо баригч), Хадаа, Хайлаарын цагдаагийн газрын салааны дарга Чүн Дэй болон нарийн бичгийн даргаар Хуа Минтай, Хойд Хянган мужийн сэргийлэн хамгаалах яамны ажилтан Жү Кавсан Зан (монгол хэлний орчуулагч, холбоо баригч), Хойд Хянган мужийн сэргийлэн хамгаалах яамны орчуулагч Эрхэмбаяр болон хурлын тэмдэглэгчид зэрэг арваад хүн оролцсон байна. Манжуурын бага хурлаар Хилийн мөргөлдөөн болсон нутгууд нь хэний нутаг болохыг шийдэх, хилийн шугамыг нягтлан тогтоох гэсэн хоёр үндсэн асуудал хэлэлцсэн боловч тодорхой үр дүнд хүрээгүй байна.
Хэлэлцээнд оролцсон Монголын талын төлөөлөгчдийг Зөвлөлтийн талаас хардаж улмаар Их Хэлмэгдүүлэлт (Монгол)ийн үед хилс хэргээр хэлмэгдүүлсэн байна Мөн Манж-Гогийн талыг ахлан оролцсон Хойд Хянган мужийн захирагч Лин Шинь тэргүүтэй төлөөлөгчдийг япончууд хардаж буруутгаж буудан хороосон байна.
Их Монгол Улсын цэргийн зэвсэг, зэвсэглэл
Их Монгол Улсын цэрэг 9 төрлийн охор зэвсэг, 5 төрлийн уртын зэвсэг, 1 төрлийн хориглолтын зэвсэг, мөн дарьт, галт зэвсэг гэх мэт нийт 16 төрөл хэлбэрийн зэвсэг хэрэглэж байжээ. Мөн нийт 15 төрөл хэлбэрийн байлдааны хэрэгсэлтэй байж. Тэдгээрийн дотроос монгол цэргийн агсамжийг бүрдүүлэгч гол зэвсэг нь нум сум, байлдааны гол хэрэгсэл нь “Зэвлэх морь” байсан нь С.С.Уолкерын өгүүлсэнчлэн “Галын хүч” (харьцангуй алсаас харвах харваа) хийгээд дайралтын хүчийг хавсрах, ээлжилж цохилт хийх боломж олгож, тэр нь гагц шигүү жагсаалаар буюу бөөн хүчээр түрэх дайралтын хүчинд дулдуйдаж асан дайснуудаа ямагт бага хохиролтойгоор ялан дийлэх нөхцлийг бүрдүүлж өгдөг байв.
Монгол цэргийн гол зэвсэг нь ойрын зайд шууд тулгаран байлдах илд, жад зэрэг охор зэвсэг бус, харин алсын зайнаас харвацалдан тулалдахад зохицсон нум, сум байж, байлдааны гол хэрэгсэл нь явган цэргийнх лүгээ адил бие хамгаалах хуяг дуулга бус, харин салхи исгэрүүлэн давхих хүлэг морьд байсан учраас монгол цэргийн тактик нь хувьсахуй хөдөлгөөнд үндэслэсэн “Маневрын тактик” байж, цэрэг нэг бүрийн агсамж нь ч түүнд зохицсон хөнгөн агаад уян хатан чанартай зүйлсээс бүрддэг байжээ. Монгол цэргийн байлдааны зэвсэг хэрэгслийг байлдах зэвсэг ба байлдааны хэрэгсэл гэж хоёр бүлэглэн үзэж болохоор байдаг. Үүнд:
Үүнд, “Байлдах зэвсэг” гэдэг тодорхойлолтод дайтан тулалдах явцад хүн амьтан, хүрээлэн буй орчинд шууд хөнөөл учруулах үйлчлэл бүхий зүйлийг, тухайлбал, илд, жад, хутга, сэрээ, бялуу шийдэм зэрэг охор зэвсэг, нум сум, гал, чулуу урвуулан шидэх урвуур, харвуур, чөдөр, оньс зэрэг уртын зэвсэг, сөргөө мэт хориглолтын зэвсгийг хамааруулдаг. Харин “Байлдааны хэрэгсэл” хэмээх ухагдахуунд байлдааны явцад хүн, амьтан, хүрээлэн буй орчинд хөнөөл учруулдаггүй ч тулалдаанд шууд нөлөөлдөг, байлдах нөхцлийг бүрдүүлэх үйлчлэл бүхий зүйлс. тухайлбал, дээл хувцас, байлдааны морь, хуяг дуулга, туг хиур, хэнгэрэг хүүрэг, төмөр тэрэг, үүлэн шат зэрэг олон зүйлс хамаарна.
Илд
Дундад эртний монгол цэргийн гол зэвсэг нум сум байсан бол удаахид нь илд ордог байв. Илд гэдэг нэр нь юмыг илт, үлт цохих гэдгээс үүджээ. Бас “Юлд” ч гэх нь бий. Одоо гол төлөв “Сэлэм” гэж нэрлэх болсон. Сэлэм гэдэг нь хамниган манжийн “селе” буюу төмөр, “ме” буюу юм гэсэн үгнээс үүдсэн “Төмөр юм”, “Төмөр зэвсэг” гэсэн үг.
Манж илд буюу сэлэм нь монгол илднээс хэмжээгээр арай бага байж. ХҮН зуунаас хойш сэлэм ихэд тархаж, яваандаа манж, монгол гэж ялгалгүй бүх төрлийн илдийг сэлэм гэх болжээ.Х1И-Х1Ү зууны үед монгол цэргийн хэрэглэж байсан олон төрөл, хийцийн илдний дотроос археологийн шинжилгээ, судалгаагаар олдсон баттай баримт бүхий жинхэнэ монгол хийцийнх нь гэвээс: Нэгд: 60 см-ээс урт /бариулын уртыг тооцохгүйгээр/, шулуун, хоёр талдаа иртэй “Дам /дэм/ илд” Хоёрт: хурц үзүүртэй, нэг талдаа иртэй “Хотгор илд” (Одоо уламжлалт нэрийг нь мэдэхгүйгээсээ болоод ихэнхидээ “Матигар илд” гэж ярьж, бичих болсон) Гуравт: нэг талдаа иртэй, өргөн мөртэй, гурван талтай, шулуун “Шөр илд” зэрэг илд байна. Монголчууд илд, хутганыхаа ирийг тусгай технологиор боповсруулж давхар ир суулгадаг, тухайлбал, ган, болд, гянт, анзаан, албин зэрэг хатууруулагч бодисыг ирийг нь дагуулан давхарлаж ширээн хатаах юмуу заримдаа ердийн төмөрт хатуу болд зуулган давхар иртэй болгодог байжээ.
Жад
Их хааны шадар хэшигтэний дотроос ээлжийн харуул манаанд гарч буй хорчин, турхаг болон хэвтүүл цэргийн агсамжийн иж бүрдэлд заавал байх ёстой зэвсгийн нэг нь “Дөр жад” хэмээх тусгай хийцийн жад байв. Өдрийн манааны үүрэг гүйцэтгэгч хорчин, турхагууд үдэш болж харуулаас буухдаа дөр жадаа, нум сум зэрэг зэвсгийнхээ хамт хэвтүүлд тушаагаад оддог байжээ. Харин гадаад мянганы хувьд бол байлдаанд гүйцэтгэж буй үүргээсээ хамааран зарим үед жадаар зэвсэглэдэг, зарим үед жадгүй ч явдаг байжээ. ХII-ХIV зууны үед монгол цэрэг “Сэрвээт жад”-ыг өргөн дэлгэр хэрэглэж байв. Уул жадны сэрвээ нь хурц иртэй учир энгүүн нэг энгүүн нэг гохдож дэгээдэх ч бус, бас зүсэж хатгах зориулалттай байжээ. Түүнээс гадна урт иштэй “Морин жад”, “Жалан” буюу “Хануур жад” хэмээх шидэгч жад, охор “Хутган жад” зэрэг олон төрлийн жадтай байжээ.
Бусад зэвсэг
Эртний монгол цэрэг дээр дурдсан гол гэж болох зэвсгээс гадна мөн олон төрлийн өвөрмөц зэр зэвсэгтэй байсан билээ. Хутга л гэхэд ердийн “Хэт хутга”-аас гадна хүн бүр сум дархлах, засан тэгшлэхэд хэрэглэдэг тусгай “Сумч хутга”-тай байжээ. Мөн бугуйл, дүүгүүр, ташуур нь хүртэл байлдааны зэвсэг болдог. Монголчууд байлдааны талбарт дайсны цэргийг бугуйлдан авч чирэн одох нь ердийн үзэгдэл байжээ. Энэ уламжлал бүр хожим болтол алдагдаагүй хэвээр байсан. Жишээ нь 1814 онд Парисын нэгэн боомтыг дайлж асан Оросын армийн бүрэлдэхүүнд байсан Халимаг цэргийн 2 дугаар хорооныхон бугуйл хэрэглэж франц цэргүүдийг цаламдан аваачиж байсан нь францчуудыг ихэд цочроож, үймээн сандраан тарьж байсан гэдэг. Монголчууд дүүгүүрийг байлдаанд мөн гарамгай ашигладаг байсан гэдэг. Дүүгүүрийг гол зэвсгийнхээ нэгэн болгож асан уламжлалтай “Дүүгүүр” хэмээх овогтон одоо ч бий. Цаашилбал дундад эртний монгол цэрэг дэлдэх, занчих зэвсгийг өргөн дэлгэр хэрэглэж байв. Тэдний гол төлөөлөгч нь “Бялуу”. Бялууны цохилуур хэсгийн гадарга нь гөлгөр, эсвэл өргөс, шүдтэй бөгөөд хэлбэрийн хувьд бөөрөнхий, зууван, гурвалжин, дөрвөлжинянз бүрийн хэлбэртэй байжээ. Монгол цэрэг бялуунаас гадна бас олон төрлийн дэлдэх, занчих зэвсэгтэй байсан. Үүнд: модны үзүүрт бонхгор талбин хийснийг “Шийдэм” гэдэг, бас барих этгээд нарийн, үзүүр этгээд бүдүүн модыг ч мөн шийдэм гэнэ. Шийдэмийг хоёр гараар барьж дэлддэг. Нэг гараар барих охор шийдмийг “Манчуурга” гэх бөгөөд занчихад зориулсан торлог модыг “Бороохой”, нарийн моголцог модыг “Бэрээ” гэнэ. Төмөр, гуулийг давтан ташуурын адил болгож хулс модыг дүрслэн бариулд нь балтаг, толт талбиж үйлдсэн зэвсгийг “Үет ташуур”, туүнтэй төстэй боловч бүдүүн урт, дөрвөлжин хэлбэртэй хийж бариулд нь балтаг, толт талбин үйлдсэнийг “Дөрвөлжин ташуур” гэнэ. Бас төмрийг тохойлох хэмжээний адил болгоод бариул гарган хийсэн, бие хамгаалах занчуурыг “Тохоймол” гэдэг байжээ.
Зэвлэх морь
Монгол цэргийн байлдааны гол хэрэгсэл нь тэр үед “Зэвлэх морин” гэж нэрлэж байсан байлдааны морьд байв. Цэрэг бүр 3-4, түүнээс ч олон зэвлэх морьтой явна. Монголчууд байлдаанд унах морьдоо эртнээс инагш тусгай шинжээр сонгон шилж авдаг байсан учир тэсвэр хатуужил, амьдрах чадвараар гойд байв. “Морины судар” хэмээх сударт “Ер морины шинж найман түмэн дөрвөн мянган бүлэг буй” хэмээжээ. Тэгэхдээ тэр бүх шинжийг гадаад, дотоод, нууц гэж гурав бүлэглэн ангилдаг. Зэвлэх морьдыг бүр унаган цагаас нь тусгайлан сургуулилж, байлдаанд байнга бэлэн байлгахад онцгой анхаардаг байж. Зэвлэх морьд нь одоогийн цэргийн авто, хуягт танкийн техник, нисэх онгоц лугаа адил дундад эртний монгол цэргийн байлдах аргын үндэс-маневрын тактикийг хэрэгжүүлэх гол хүчин зүйл байв.
Хуяг дуулга
ХII-ХIII зуунд монголчууд ерөнхийдөө хоёр төрлийн бүтэц хийцтэй хуяг, тухайлбал, бүхэл биеийг халхлах “Өвч хуяг”, эсвэл богино хантааз маягтай “Охор хуяг” хэмээх хуяг хэрэглэдэг байв. Тэдгээрийг хатуу /төмөрлөг болон хэр баргийн сум нэвтрэхээргүй болтол нь тусгайлан боловсруулж хатууруулсан арьс шир/ юм уу, зөөлөн /арьс, шир, олс, мяндас гэх мэт/ хоёр үндсэн төрлийн здээр хийдэг байжээ.
Зөөлөн эдээр хийсэн хуягийн дотроос дундад эртний үед хамгийн түгээмэл байсан нь “Хатангу дээл”. Энэ нь хуягласан монголдээл маягийн хуягийн ерөнхий нэр юм. Хатангу дээл нь мөрөвчтэй, мөрөвчгүй, урт, богино хормойтой, эсвэл өвдөг хавьцаа хүрсэн богино хормойтой, захнаас хормой хүртлээ тууш шулуун энгэртэй юмуу эсвэл монгол дээлийнх шиг ташуу энгэртэй, урт “Харавч” буюу ханцуйтай, эсвэл гагц охор харавчтай зэрэг олон янз байжээ.
Дуулга
Монголчууд эрт цагаас эхлэн дуулгыг арьс шир, төмөрлөгөөр үйлдэн хэрэглэж ирсэн бөгөөд хийц чимгээрээ олон янз байдаг. Дуулгыг хэрзглэгчийн хэргэм тушаалаас шалтгаалан алт, мөнгөөр чимэглэх бөгөөд хуягийн өнгийг дагуулан өнгөлөх нь элбэг.
ХIII-ХIV зуунд монгол цэргийн хэрэглэж асан гадаад, дотоод гарвал, хийцтэй олон янзын дуулгын дотроос арагшаа гэдийсэн конус /шовхгор/ оройтойг нь цэвэр монгол гаралтай гэдэг. Өндөр оройн оронд бас жижиг бөмбөлөг хадах нь ч байжээ. ХII-ХIV зууны үеийн зарим монгол дуулга нь өндөр орой дээр суулгасан бөмбөлөг маягийн сөхмөл цэцэгтэй байсан нь бусдаас ялгарах бас нэгэн содон шинж ажээ.
Бамбай, халх
Монголчууд дундад эртний үед бүх төрлийн дугуй бамбайг “Халх” хэмээн нэрлэдэг байжээ. Жижиг дугуй, пөмбөгөр хэлбэртэй агаад уян хатан, бөх бат модны мөчрөөр сүлжин олон өнгийн утсаар хээ хуар гарган чимэглэж, төв дунд нь толь хадсан байх нь олонтаа. Бас яг ийм хэлбэр, хэмжээтэй боловч бөх бат модоор үйлдэж, хатуу ширээр гадарлан төмрөөр тасамдан эмжиж, дунд нь толь хадсан бамбай ч ихэд тархсан байжээ.
Эх сурвалж
Базарсүрэн Ж, ‘Их монгол улсын цэргийн зэр зэвсэг’ өгүүлэл
Есүсийн Нийгэмлэг
Есүсийн Нийгэмлэг буюу Иезут нь Христ итгэлийн Ромын католик шашны санваартнуудын бүлгэм юм. Үндэслэгч нь Испанийн Лояла нутгийн Гэгээн Игнатий. Есүсийн Нийгэмлэгийн удирдах төв нь Итали улсын Ром хотод оршдог, дэлхий даяар 17000 гаруй гишүүнтэй.
Ангилал:Христийн санваартан
CLC (хамтлаг)
CLC (Солонгосоор - 씨엘씨) хамтлаг нь 2015 онд Cube entertainment-аас гарсан 7 гишүүнтэй Солонгосын охидын хамтлаг юм. Seunghee,Yujin,Seungyeon,Sorn,Yeeun,Elkie,Eunbin гэх 7 охидоос бүрдэнэ.CLC гэх нэр нь CrystaL Clear гэдэг үгнээс бүтсэн ажээ.EP (Extended play) "First Love" цомгоо 3 сарын 19нд гаргаж, гол дуу болох "Pepe"-ээрээ промошн хийж эхэлсэн. CLC анх 5 гишүүн (Seunghee, Yujin, Seungyeon, Sorn, Yeeun) -тэй дэбют хийж байсан ба 2015 оны 3 сард удахгүй хийх эргэн ирэлтийнхээ "Pepe" дууны тийсэрийг гаргаж 3 сарын 19нд МV-г цацсан юм. Уг хамтлаг маань 2014 ашгийн бусаар гудамжинд тахир дутуу хүүхдүүдэд туслах зорилготой үзүүлбэр үзүүлдэг байснаараа алдар нэрт гарч эхэлсэн юм.