cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
СУДЛАГДСАН БАЙДАЛ
НАЙМАН ХОШУУНЫ МАНЖ ОВГУУДЫН БҮРЭН ДАНС гэх энэ сурвалж нь анх манж, хятад хэл бичигээр бичигдсэн нь одоо үе хүртэл өвлөгдөн бүрэн эхээрээ иржээ. 1770-аад онд Тэнгэрийн тэтгэсэн ий зарлигаар 四定全书-д хятад ханзаар бичүүлжээ. 2002 онд Япон улсын Токиогийн Их Сургуулийн Төвд, Хятад хэл соёл судлалын танхимаас манж, хятад бичигтэй эхийг өнгөт фото зураг болгож түгээсэн нь сонирхон судлагчидад завшаантай явдал болжээ.
Шинэ засгийн бодлого
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол Ангилал:20-р зууны Хятадын түүх
Насан-Аривжих
Насан-Аривжих (? — 1918 оны 7 сарын 14) — Өвөр Монголын Хорчин баруун гарын өмнөд хошууны Туслагч гүн, “Архуа гүн” гэгддэг. Таван замын байлдаанд тэрээр Гуравдугаар замын цэргийг удирдан Хятадын гамин арми бут ниргэжээ. 1913 оны есдүгээр сард бэйс Насан-Аривжих хятадын цэрэгт бууж өгсөн байна. Түүнтэй хамт дээд тушаалтай цэргийн ноѐн болон энгийн цэрэг 100 хүн мөн бууж өгчээ. Энэхүү бэйс Насан-Аривжихын урвасаныг хятадын ерөнхийлөгч Юань Шикай ашиглан бусад монгол цэргийн жанжин нарыг урвуулахад үлгэр болсон явдал хэмээн үзэж, Насан-Аривжихыг шууд Жүн ван цолоор шагнасан. Урвагч бэйс Насан-Аривжихын хятадын цэрэгт урваж орсон нь Монгол цэргийн байдлыг нэлээд хүндрүүлжээ. Учир нь Насан-Аривжих “Богд хааны засгийн газрын цэргийн яамны дэд сайд” байсан бөгөөд Хүрээнд байхдаа Монгол цэргийн байлдааны ажиллагааг төлөвлөх нууц зөвлөгөөнд оролцож байсан.
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн Ангилал:Өвөр Монголыг чөлөөлөх дайн Ангилал:19-р зуунд төрсөн Ангилал:1918 онд өнгөрсөн
Чөяа шаньюй
Чөяа шаньюй (хятадаар: 車牙若鞮單于; пиньинь: Chē yá ruò dī chán yú) нь НТӨ 12-8 онд Хүннү улсыг захирч байв. Чөяа шаньюйн уугуул нэр нь Чемочө (хятадаар: 且莫車; пиньинь: Qiě mò chē), харин Чөяа гэдэг нэр бол түүнийг шаньюйд өргөмжилсний дараа өгсөн цол юм. Тэр Хуханье шаньюйн Жюаньчюй яньчжигаас төржээ. Чемочө нь Үжүлюй шаньюйтэй эх нэгтэй ах дүүс байлаа.
Намтар
НТӨ 31 онд Фүжүлэй-роди шаньюй, их сууринд суусны дараа Хүннүгийн баруун, зүүн гэсэн хоёр мужийг захирдаг лүли ван тушаалтныг томилжээ. Үүний зүүн гарын мужийн лүли ванд Чемочө буюу хожмын Чөяа шаньюйг томилсон нь жирийн тохиолдол биш байв. Хүннүгийн төрт ёсонд зүүн гарын вангуудыг эрхэмлэж, баруун гарын вангуудыг адагт нь тооцож үздэг байсан тухай Сыма Гуан бичиж үлдээсэн байдаг. Түүнийг эх нэгтэй төрсөн дүү Нанжиясы нь Үжүлю-руоди шаньюй цолтойгоор залгамжилжээ.
Эшлэл
Ангилал:Хүннүгийн шаньюй Ангилал:МЭӨ 1-р зуунд төрсөн Ангилал:МЭӨ 8 онд өнгөрсөн
Хубу Гуаньпяо
Хубу Гуаньпяо (хят:户部官票, пиньинь:Hù bù guān piào) бол Дайчин гүрний Түгээмэл элбэгт хааны 3-р он буюу 1853 онд Өрхийн яамнаас гаргаж, 1859 онд гүйлгээнээс хураагдсан цаасан мөнгө юм. Мөнгөний нэгж нь лан бөгөөд 1, 3, 5, 10, 50 лангийн дэвсгэртээр гүйлгээнд оруулжээ. Хубу Гуаньпяо гэдэг нь монгол хэлээр Өрхийн яамны албан тэмдэгт гэж орчуулагдана. Уг мөнгө нэг талдаа манж, хятад бичгээр бичигдсэн, ар талд хоосон. Энэ мөнгө нь Мин улсын үед хэрэглэж байсан Дамин Баочао гэх цаасан мөнгөний загвараас санаа авч хийгджээ.
Тойм
19-р зууны дунд үеэс Хар тамхины дайнд ялагдаж, гадаадын улсуудад төлөх өр зээлд өгөх мөнгөн ембүү, зоос ихссэн нь алт, мөнгөний нөөц хомсдож, Чин гүрний эдийн засаг сульдан доройтоход Тайпингийн бослого гарч, тэдгээрийг дарангуйлах гэж цэргийн зардал, инфляцийн өсөлт зэргээс улсын сан хөмрөг хоосорч тартагтаа тулсан. Иймээс тухайн үед мөнгөний бодлогодоо өөрчлөлт оруулж, өндөр үнэлгээтэй цаасан мөнгө хэвлэж гүйлгээнд оруулсан нь Хубу Гуаньпяо, бага үнэлгээтэй зоосон мөнгөний дүнтэй Дачин Баочао гэх хоёр төрлийн цаасан мөнгө гаргажээ. Гэвч Чингийн төрд цаасан мөнгөө буцааж мөнгөн ембүү, зэс мөнгөн зоос болгож гуйвуулах нөөц хөрөнгөгүйн улмаас мөнгөний ханш унаж, тус дэвсгэртийг ихээр хэвлэсэн нь инфляцийг үүсгэж, 1859 он гэхэд хоосон цаас болж, гүйлгээнээс хураагдсан юм.
Мөнгөн тэмдэгт
Түгээмэл элбэгтийн 3-р оноос 8-р оны хооронд хэвлэгдсэн мөнгөн тэмдэгтүүд
Холбоотой хуудас
Ангилал:Чин улс Ангилал:Азийн түүхэн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Гадаад харилцааны яам (Монгол)
Монгол Улсын Гадаад харилцааны яам- /англи:- Ministry of Foreign Affairs of Mongolia/ Монгол Улсын Гадаад харилцаа эрхэлсэн Төрийн төв байууллага.
Түүх
Монгол Улсын Гадаад харилцаа эрт дээр үеэс уламжлагдан хөгжиж ирсэн төрийн чухал салбар юм. Монголчуудын өвөг, анхны төрт улс Хүннү гүрэн нүүдэлчдийн тусгаар тогтнол, иргэншлийг хамгаалах их хэргийг үүсгэн сэдэж байх цаг дор гадаад харилцаанд онцгой ач холбогдол өгч, хялбар зохион байгуулалттай боловч төрийн хэмжээнд журамлагдсан гадаад харилцааны албыг ажиллуулж байжээ. Чингис хааны нэгдсэн Их Монгол улс, эзэнт гүрний үед «Төрийн хэрэг эрхлэх газар» зэрэг байгууллагыг үүсгэн байгуулж гадаад дахинтай харилцах асуудлыг «төрийн алтан аргамж» хэмээн онцгойлон үзэж шийтгэн эрхлүүлж байжээ. Монголын Юань гүрний үед «Нууц бичгийн яам» гэдэгт хааны бие ба ордонд шадар цэрэг суулгах, их цэрэг хөдөлгөх, гадагш дайтах, элч довтолгох, бусад олон улс лугаа харилцан найрамдах зэрэг гадаад харилцааны хэргийг удирдан явуулж байсан нь төрийн байгууллага, яамдын анхны хэлбэрүүд байсан гэж үздэг.
ХХ зууны эхэнд Манж чин улс Монголыг 200 гаруй жил колончилж түүнийг улс төр, эдийн засгийн хувьд эрхшээлдээ бүрэн гүйцэд оруулахад чиглэсэн “Шинэ Засгийн бодлого” гэгчийг явуулах болсон нь Монголын тухайн үеийн нийгмийн, дээр дооргүй бүх давхаргын дургүйцлийг туйлд нь хүргэж Манжаас салан тусгаарлах хөдөлгөөн хүчтэй өрнөж эхэлсэн юм. Энэ үед Монгол орны гадаад орчин ихээхэн ээдрээтэй байсан юм.
Монголын хувьсгалчдын 1921 оны гуравдугаар сарын 13-ны өдрийн зөвлөлгөөнөөр Ардын түр Засгийн газрыг байгуулахад Дотоод яамны бүрэлдэхүүнд Гадаад хэргийн хэлтэс байгуулагдаж даргаар нь Догсомын Бодоо, эрхэлсэн түшмэлээр бэйл Балингийн Цэрэндорж, Хэрэг эрхлэх газрын даргаар Эрдэнэбатхаан нарыг томилж, Яамдын сайд, дэд сайд нарыг Засгийн газрын гишүүн болгож байжээ. Гадаад яамны тэргүүн сайдыг Ерөнхий сайдад хавсарган, дэд сайдад эрхэлсэн түшмэл бэйл Б.Цэрэндорж, гүн Н.Жигмэддорж нарыг хавсарган томилж, туслах, орчуулагч, бичээч зэрэг яамны орон тоог 28-аар тогтоожээ. Гадаад хэлтсийг бусад хэлтсээс илүү чухалд тооцогдож байсан учир ихэнх албан бичигт «Гадаад яам» хэмээн нэрлэсэн байдаг. Чухамхүү энэ үеэс Монгол Улсын Дипломат алба шинээр зохион байгуулагдах эхлэл тавигдаж Төрийн Гадаад харилцаа эрхэлсэн яам хөгжин өргөжсөн байна.
1924 оны Улсын анхдугаар Их хурал анхдугаар Үндсэн хуулийг баталж, Засгийн газрын бүтцийг шинэчлэхэд Гадаад Явдлын Яамны орон тоог нэмж бэхжүүлжээ.
Анхны Үндсэн хуульд «...бидний Ардын Бүгд Найрамдах Улсаас гадаадтай харилцах засгийн бодлогыг бүх дэлхийн бага буурай улс ба жинхэнэ хувьсгалт ард түмний ашиг тус, үндсэн зорилготой нийцүүлэн явуулбал зохино» гэж заажээ. 1926 онд БНМАУ-аас ЗХУ-д суугаа Бүрэн эрхт Элчин төлөөлөгчийн газрын дүрэм, 1927 онд ГЯЯ-ны даган мөрдөх түр дүрэм, 1931 оны Засгийн газрын 48 дугаар тогтоолоор ГЯЯ-ны анхны дүрэм, 1929 онд консулын дүрмийг тус тус анх удаа боловсруулан төр, засгийн удирдах байгууллагуудаар батлуулж мөрдөх болсон байна.
Ард төрийн дипломатын түүхэнд 1921 оны арванэгдүгээр сарын 5-нд Москвад «Монгол, Оросын хооронд найрамдлын барилдлага байгуулах тухай Гэрээ бичиг»-т гарын үсэг зурж  Монгол Улсын анхны Бүрэн эрх барих Элчин төлөөлөгч түшээ гүн Жамсрангийн Даваа 1922 оны зургадугаар сарын 2-нд  Бүх Оросын Төвийн Гүйцэтгэх Хорооны дарга М.И.Калининд Итгэмжлэх жуух бичгээ барьжээ.
1929 оны 8 дугаар сард Тува Улстай "Найрамдлын гэрээ" байгуулж, Элчин төлөөлөгчөө Улаанбаатар, Кызыл хотуудад харилцан солилцож байжээ.
1945 оны наймдугаар сарын 1-ний өдөр  ЗХУ ба Дундад иргэн улсын (ДИУ) хооронд БНМАУ-ын тусгаар тогтнол хийгээд газар нутгийн бүрэн бүтэн байдлыг хүндэтгэх тухай ноот бичиг солилцжээ. Хятадын талын ноотод “Японыг дарсны дараа Монголын ард түмний нийтийн хүсэл, эрмэлзлэлээ батлах ахул Дундад улсын Засгийн газар Гадаад Монголын тусгаар тогтнолыг одоогийн байгаа хилээр нь хүлээн зөвшөөрч байна” гэжээ.
1946 оны 2 дугаар сард Ерөнхий сайд Х.Чойбалсан тэргүүтэй Засгийн газрын /Ю.Цэдэнбал/ төлөөлөгчид ЗХУ-д албан ёсны айлчлал хийж хоёр орны хооронд 20 жилийн хугацаатай “Нөхөрлөл ба харилцан туслалцах тухай Гэрээ”, “Эдийн засаг ба Соёлын хамтын ажиллагааны тухай Хэлэлцээр” 2 дугаар сарын 27-нд байгуулжээ. Энэ үеэс Монгол Улс олон улсын харилцааны бүрэн эрхт субъект болох улс төр, эрх зүйн үндэс тавигдсан гэж хэлж болох юм.
1945-1960 онуудын үе шатанд манай улсын гадаад харилцаа, дипломат ажиллагаа өргөжин тэлсэн үйл явцыг зүй ёсоор дагалдан дипломат алба нь бүтэц, зохион байгуулалт, боловсон хүчний хувьд урьд үеийнхтэй харьцуулахад мэдэгдэхүйц өргөжин бэхжсэн байна. Анхны мэрэгжлийн дипломатууд ЗХУ-д 1946 онд суралцаж эхэлсэн юм.
1961 онд Монгол Улс НҮБ-д гүшүүнээр элссэхэд Гадаад Явдлын яам голлох үүрэг гүйцэтгэсэн байна.
1962 онд Хятадтай хилийн гэрээ байгуулж, газар дээр нь тэмдэглэн тогтоох ажлыг 1964 онд дуусгасан. 1976-1979 онуудад ЗХУ-тай залгасан улсын хилийн талаар Гэрээ байгуулав.
1959 онд ГЯЯ-ны бүтэц нь:
• Сайдын аппарат,
• Ерөнхий канцеляр,
• Гэрээ эрхийн,
• Хэвлэл мэдээллийн,
• Ёслолын,
• Консулын,
Архивын хэлтсүүд зэрэг нийт 10 үндсэн нэгжээс бүрэлдэж байв.
Орчин үеийн Гадаад харилцааны яам
1990 оноос Монгол улсад Ардчилсан хувьсгал гарснаар гадаад бодлогыг тодорхойлох, чиглэл, шийдвэр гаргах эрхийг МАХН эрхэлж байсныг хуулиар өөрчилж Төр, засгийн дээд байгууллагуудын энэ талын бүрэн эрхийг сэргээсэн нь зарчмын чанартай түүхэн шинэчлэл болсон юм. Гадаад харилцааны яамны үйл ажиллагааны стратегийн мөн чанар нь Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр, тэргүүлэх чиглэл, гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны хүрээний зорилт, чиг үүргийг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн сайдын үйл ажиллагаанд өндөр мэргэшлийн, цаг үеэ олсон, шуурхай зөвлөгөө, бүх талын дэмжлэг үзүүлэхэд оршиж байна.
Гадаад харилцааны яамны тэргүүлэх чиглэл бол Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдлыг хангах таатай гадаад орчныг бүрдүүлж, иргэдийн эрх ашиг, бизнесийн ашиг сонирхлыг хилийн чанадад хамгаалах явдал юм.
Монгол Улсын Гадаад харилцааны дипломат алба болон түүний тогтолцоо, хилийн чанадад явуулах үйл ажиллагаа, дипломат албанд ажиллагчдын эрх зүйн байдал зэргийг 2000 оны 10 сарын 05-ны өдөр УИХ-аас баталсан “Дипломат албаны тухай хууль”-иар зохицуулж байна.
2023 оны байдлаар Монгол Улс НҮБ-ын гишүүн 193 оронтой дипломат харилцаа тогтоогоод байна.
Гадаад харилцааны сайд нар
Гадаад харилцааны яам !Гадаад харилцааны яам Ангилал:Гадаад хэргийн яам Ангилал:Улаанбаатарын байгууллага
Площадь Александра Невского-I (өртөө)
thumb|220px| Площадь Александра Невского-I өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1967 оны 11 сарын 3-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1960-аад онд барьсан
Педро Дуке
Педро Дуке (1963.05.14-нд Мадридад мэндэлсэн) — Испанийн сансрын нисгэгч.
Цахим холбоос
Ангилал:Испанийн сансрын нисгэгч Ангилал:ОУСС дээр зочлогч Ангилал:Союз хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Спейс шаттл хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Европын сансар судлалын байгууллага Ангилал:Испанийн сансрын нислэг Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Испанийн сайд Ангилал:Испаничууд Ангилал:Мадридын хүн Ангилал:1963 онд төрсөн
Доржийн Анар
Доржийн Анар нь Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын харьяат, 1992 онд төрсөн, улсын Заан цолтой бөх юм.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Монголчууд Ангилал:1992 онд төрсөн Ангилал:Улсын заан
Площадь Александра Невского
Площадь Александра Невского:
Площадь Александра Невского-II (өртөө)
thumb|220px| Площадь Александра Невского-II өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1985 оны 12 сарын 30-нд нээгдсэн.
Лувсандоржийн Баярт
Лувсандоржийн Баярт- (1945 онд БНМАУ-ын Сүхбаатар аймгийн Хонгор суманд төрж- 2001 онд Улаанбаатарт нас барсан)-Монгол Улсын дипломатч, ГХЯ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга асан, Онц бөгөөд Бүрэн Эхт Элчин сайд цолтой.
Тэрээр 1969 онд ЗХУ-ын нийслэл Москва хотын Морис Торезын нэрэмжит Гадаад хэлний дээд сургуулийн "франц хэлний орчуулагч" мэргэжлээр төгссөн байна.
1982-1984 онд ЗХУ-ын ГХЯ-ны дэргэдэх Дипломатын Академи төссөн байна.
1993-1994 онд Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбатын гадаад бодлогын зөвлөхөөр ажилласан.
1996-2000 онд Монгол Улсаас БНАЛАУ-д, Тайландын Вант Улсад хавсран суугаа Элчин сайд,
2000-2001 онд ГХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга байсан.
2001 онд Дипломатын Онц бөгөөд Бүрэн Эрхт Элчин сайд цол хүртсэн байна.
Доржийн Батаа
Доржийн Батаа - БНМАУ-ын 3 удаагийн аварга комбайнч, Монгол Улсын Гавьяат Механикжуулагч.
Намтар
Монгол Улсын гавьяат механикжуулагч Доржийн Батаа 1930 оны намар 09 дүгээр сарын 15-ны өдөр Увс аймгийн Ховд суманд Шивэрийн завсрын Улааны арын намаржаа гэдэг газарт төржээ. Бага насаа эцэг эхийн гар дээр мал маллаж өсөөд цэрэгт татагдаж, баруун хязгаарт Баян-Өлгийн Баяннуур суман дахь Тавдугаар тусгай суманд алба хааж, 1951 онд халагдан нутагтаа ирээд мал маллахын зэрэгцээ тоо бүртгэгчээр ажиллаж байгаад 1956 онд Ховд аймагт зоотехникчийн курст суралцаж төгсчээ.
Мөн Төв аймгийн “Өндөр ургацын аварга” таван удаа, сумын долоон удаагийн аварга тариаланч болж 1967 онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, 1972 онд Жаргалантын САА, Сүмбэр сумын хүндэт дэвтэрт бичигдсэн.Эгэл жирийн тракторын жолоочоос сангийн аж ахуй тоо бүртгэгч, орлогч дарга хүртлээ дэвшин ажилласан байна. Тэр ингэж л Монгол улсад атар газар эзэмших, анхны аянд гар бие оролцож үе үеийн хөдөлмөрийн баатар, гавьяат, хөдөлмөрийн аваргуудтай мөр зэрэгцэн гялалзаж атрын хоёрдугаар аянаар байгуулагдсан Октябрийн САА-г, Сүмбэр сумыг анх байгуулалцаж байсан түүхтэй ажээ. БНМАУ-ын Өндөр ургацын гурван удаагийн аваргаар шалгарч, Монгол улсад газар тариалан үүсч хөгжсөн, атар газар эзэмшсэн, анхны аянтай жар гаруй жил энэ салбартаа ажиллаж байгаа улсын хошой тэргүүний тариаланч хамт олон ӨГӨӨЖ СҮМБЭР ХХК, ДИЙЛЭГЧ ТЭНГЭР ХХК-ийн зөвлөх Доржийн Батааг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар "Гавьяат механикжуулагч" цол тэмдгээр шагнасан.
Шагнал
БНМАУ-ын Өндөр ургацын 3 удаагийн аварга
Ангилал:Монголын комбайнч Ангилал:ХАА-н Гавьяат Механикжуулагч Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Ховдын (Увс) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1930 онд төрсөн
Евгений Пригожин
Евгений Викторович Пригожин (1961 оны 6-р сарын 1-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод төрсөн) -оросын ажил хэргэгч хүн, оросын "Конкорд" компаниудын группын эзэмшигч, оросын төрийн бус цэргийн ЧВК «Вагнер»  (ЧВК- орос. частная военная компания, монгол.-Хувийн цэргийн компани) компани үүсгэн байгуулагч.
Африк, Сири, Украин болон дэлхийн бусад бүс нутгийн цэргийн мөргөлдөөнд оролцдог Оросын засгийн газрын дэмжлэгтэй хөлсний цэргийн бүтэц болох Вагнер группыг Пригожин хянадаг. Мөн 2016, 2018 онд АНУ-ын сонгуульд хөндлөнгөөс оролцсон гэж буруутгагдаж буй компаниудыг хянадаг (Интернет судалгааны агентлаг болон бусад). Пригожины үйл ажиллагаа Оросын Батлан ​​хамгаалах яам болон Тагнуулын Ерөнхий газар (ГРУ)-тай нягт уяалдаа холбоотой байсан гэдэг.
"Конкорд" компани нь ОХУ-ын төрийн өндөр албан тушаалтнуудыг хүнсээр хангах үйл ажиллагаа эрхэлдэг байсан тул хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр "Путины тогооч" гэх хочтой болжээ.
2023 оны 6-р сарын 23-нд ЧВК "Вагнер"-ын цэргүүд рүү араас нь ОХУ-ын Зэвсэгт хүчний цэргүүд буудсан тул "Шударга ёсны жагсаал" гэж нэрэлсэн бослогод тэрээр уриалжээ. 2023 оны 6-р сарын 24-ний өглөө ЧВК «Вагнер»-ын хөлсний цэргүүд Дон дахь Ростов хотын төв болон цэргийн байгууллагуудыг хяналтандаа авч нийслэл Москва хот руу хөдлөхөөр төлөвлөсөн юм. Мөн өдөр буюу 2023 оны 6-р сарын 24-ний орой Пригожин Лукашенкотой хэлэлцээ хийж уг асуудлыг зогсоох тохиролцоонд хүрчээ.
1970 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ
Эшлэл
#1970
2026 оны өсвөрийн зуны олимп
2026 оны өсвөрийн зуны олимп (2026 Summer Youth Olympics), албан ёсоор Өсвөрийн зуны олимпийн IV наадам нь 2026 онд зохиогдох өсвөрийн зуны олимп юм.
Эшлэл
Ангилал:Олимп
Эрдэнэцогтын Одбаяр
Эрдэнэцогтын Одбаяр (1982 онд Улаанбатар хотод төрсөн)- 2021 оны 6 дугаар сарын 27-ны өдрөөс Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн Гадаад бодлогын зөвлөхөөр ажиллаж байна.
Оптикийн шил
Оптикийн шил — тусгай бүтэцтэй тунгалаг шил. Оптикийн шилээр оптик багаж төхөөрөмжүүдийн эд ангиудыг хийдэг. Ердийн шилнээс тунгалагжилт, цэвэршилт, өнгө, бүтэц зэргээр ялгагдана. Мөн тусгайлан заасан хугалах шинж чанар, дисперс зэрэг үзүүлэлттэй байдаг. Оптикийн шилний үйлдвэрлэл нь нарийн төвөгтэй процесс юм.
Химийн бүтэц
Оптикийн шилийг үйлдвэрлэх (чанах) зуурмагт цэвэр цахиурын исэл (IV), натрийн карбонат, хүчил борын, барийн давсууд, хар тугалганы исэл, фторидууд ба бусад багтана.
Эх сурвалж
Ангилал:Оптик
Цөмийн реакторын хамгаалалтын барилга
thumb|Цөмийн реакторын хамгаалалтын давхрагууд
Хамгаалалтын барилга гэдэг нь цөмийн реакторыг агуулж дотоод ба гадаад эрсдэлээс хамгаалдаг, тусгай зузаан бэхжүүлсэн хана, таазтай барилга юм. Энэ барилга нь реакторт ямар нэгэн зүйл тохиолдвол цацрагийг гадагшлуулахгүйн тулд реакторын эргэн тойронд хамгаалж бүрхэж баригддаг. Хамгаалалтын барилга нь цацрагийг хүрээлэн буй орчинд нэвтрэхээс хамгаалах хамгийн сүүлийн саад юм. Цөмийн реакторыг хадгалах байгууламж систем нь хэмжээ, хэлбэр, ашигласан материал, аюулыг дарах ажиллагаагаараа ялгагдана. Эрсдэлийг намжаах арга хэмжээний төрөл нь реакторын төрөл, реакторын үйлдвэрлэсэн он, станцын тодорхой хэрэглээнээс хамаарна.
Цөмийн хамгаалалтын давхаргууд
Хамгаалалтын эхний давхарга нь ураны ислийн идэвхгүй, керамик чанар юм. Хоёр дахь давхарга нь түлшний савааны агаар нэвтрэхгүй цирконы хайлш юм. Гурав дахь давхарга нь арав гаруй сантиметр зузаантай гангаар хийсэн реакторын даралтат сав юм. Дөрөв дэх давхарга нь даралтад тэсвэртэй, агаар нэвтрэхгүй хамгаалалтын барилга юм. Тав дахь давхарга нь реакторын эргэн тойрон дахь тусгаарлах бүс юм. Аливаа онцгой байдлын үед цацраг идэвхт уур эсвэл хийн ялгаралтыг 275-550 кПа (40-80 psi) хүртэл хамгийн их даралтыг тэсэхэд 1-4-р давхаргуудын үүрэг оршино.
Ангилал:Эрчим хүч Ангилал:Технологи Ангилал:Цөмийн эрчим хүч
Америкийн хувьсгал
Америкийн хувьсгал (American Revolution) - 1765-1791 оны хооронд Умард Америк дахь Их Британийн колониудын нутаг дэвсгэрт болсон улс төр, үзэл суртлын хувьсгал юм. Арван гурван колони дахь америкчууд Америкийн хувьсгалт дайнд (1775-1783) британичуудыг ялж, Британийн хаанчлалаас тусгаар тогтносон либерал ардчиллын зарчмууд дээр үндэслэсэн улсуудыг анх байгуулсан үйл явцын эхлэл байсан юм.
Үйл явц
1760-аад он хүртэл Британийн Америкийн колониуд дотоод хэрэгтээ бие даасан байдалтай байсан бөгөөд колонийн өөрийн хууль тогтоох байгууллагууд орон нутгийг удирддаг байжээ. Гэтэл 1760-аад онд Их Британийн парламент Умард Америкийн колонийн эрх баригчдыг Британиас шууд хяндаг байх, колонийн эдийн засгийг Их Британийнхтай улам бүр уялдуулах зорилготой хэд хэдэн актуудыг баталснаас эсэргүүцэл эхэлсэн байна. Америкийн колониудын шууд төлөөлөлгүй Их Британийн парламентын 1765 онд баталсан татвар авах тухай хууль (англи.The Stamp Act) энэхүү эсэргүүцэх үйл явцын галд тос нэмжээ.
Иймэрхүү эсэргүүцлүүд 1770 онд Бостоны үймээн, 1772 онд Род-Айлэнд орчим Британийн гаалийн «Гаспи» (англи. Gaspee) усан онгоцыг шатаах, 1773 онд Бостоны боомтод Английн цайтай ачааг устгах ("Бостоны цай уулт" гэж түүхэнд нэрлэсэн) зэрэгт хүргэж байжээ. Үүний хариуд Британийн эрх баригчид боомтыг хааж Массачусеттс ийн колонид хатуу арга хэмжээ авч үндсэндээ эрх мэдлийг нь бүрэн гартаа оруулжээ. Гэтэл бусад колониуд Массачусеттсийн талыг тойрон хүрээлжээ. 1774 онд Тивийн Конгресс дээр колонийн удирдагчдын нэг хэсэг нь Их Британийн ирээдүйн эсэргүүцлийг зохицуулах зорилгоор өөрсдийн Засгийн газрыг байгуулсан байна. Зарим нэг хэсэг нь Британичуудыг дэмжиж "төвийг баримтлагч" болж байжээ.
1775 оны 4-р сарын 19-нд Британийн Жорж хааны цэргүүд Лексингтон, Конкорд дахь колонийн цэргүүдийн хангамжийг устгахыг оролдсоноор Америк, Британийн харилцааны хурцадмал байдал дээд цэгтээ хүрчээ. Сөргөлдөөн гүнзгийрсээр америкчууд (францууд нэгдэж холбоотон болсон) болон Их Британийн хоорондох Америкийн Тусгаар тогтнолын төлөө дайн (англ. American Revolutionary War буюу American War of Independence) болж хувирсан байна.
Арван гурван колони тус бүрд тус тусын Аймгийн Конгресс (англ. Provincial Congresses) байгуулагдаж, хуучин колоничлолын засгийн газрын эрх мэдлийг гартаа авчээ. Тэд мөн генерал Жорж Вашингтон тэргүүтэй Эх газрын арми йг бүрдүүлсэн юм. 1776 оны 7-р сарын 2-нд Тивийн Конгресс Английн III Жорж хааныг колоничлогчдын (өөрөөр хэлбэл өөрсдийн ард түмэн) бүх эрхийг уландаа гишгэсэн дарангуйлагч гэж зарлав. Конгресс колониудын эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг тунхагласан байна.
Эх газрын арми 1776 оны 3-р сард Британийн цэргүүдийг Бостон хотоос хөөн гаргасан боловч тэр зун Нью-Йорк болон түүний стратегийн ач холбогдолтой боомтыг дайны төгсгөл хүртэл алджээ. Британийн хааны тэнгисийн цэргийн хүчин зарим боомтуудыг эзэлж, Америкийн хотуудыг богино хугацаанд эзлэн авсан боловч британичууд Жорж Вашингтоны армийг ялж чадаагүй байна.
1783 оны 9-р сарын 3-нд Парисын энхтайвны гэрээнд гарын үсэг зурснаар дайн дуусч, шинэ үндэстэн Британийн эзэнт гүрнээс бүрэн тусгаарлагдсаныг баталгаажуулсан байна. АНУ Миссисипи мөрнөөс зүүн тийш, Их нуурууд ын өмнөд хэсэгт бараг бүх газар нутгийг хяналтдаа авсан бол Британичууд Канадыг, Испаничууд Флорида мужийг хяналтдаа авч үлджээ.
Үр дүн
Хувьсгалын үр дүнд АНУ-ын Үндсэн хуул ийг бий болгож, хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх гэсэн гурван салбарт хуваагдсан харьцангуй хүчирхэг Холбооны засгийн газар байгуулагдсан юм. Британийг дэмжсэн "Төвийг сахигч" 60,000 орчим хүнийг Канад руу бөөнөөр нь нүүлгэн шилжүүлжээ.  Ангилал:АНУ-ын түүх Ангилал:Арвангурван колонийн түүх Ангилал:Канадын түүх Ангилал:1700-д он Ангилал:Британийн Америк дахь колоничлолын түүх
Гомбодоржийн Жамъян
Гомбодоржийн Жамъян (Цэцэн хаан аймгийн Саруул сумын хошуу буюу өнөөгийн Дорнод аймгийн Булган суманд 1919 онд төрсөн-2007 онд Улаанбаатар хотод нас барсан)- БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин, Төрийн шагналт, Алдарт морин хуурч.
Намжилдэндэвийн Пунцагцэрэн
Намжилдэндэвийн Пунцагцэрэн (1867-1937) нь Монголын язгууртан, Ар Халхын Түшээт хан аймгийн Дархан засгийн хошууны бэйс байв. Хошууны засаг ноёд хоёр үе Манжийн хааны ургаас гүнж буулгасан бөгөөд нутаг дээр нь Их хүрээ суурьшсан тул хожим хэд хэдэн үе Хүрээнд суух сайдын тушаалыг үүрэглэж байв. Түүний нэрт өвөг дээдэс бол Галдандорж, Ринчиндорж нар юм.
Гомбодоржийн Жамъян
Намтар
Г.Жамьян Тайж Занын Гомбодоржийн хүү болж Цэцэн хаан аймгийн Саруул сум хошуунд 1919 онд "Туг уул" хэмээх газар төржээ. Эцэг нь Тайж хүн байсан тул 1936 онд хэлмэгдэж баривчлагдаад 1938 онд цаазлуулсан байна. 1933 оны хүн ам, мал хөрөнгийн тооллогын бүртгэлд Занын Гомбодорж 58 настай, хүү Г.Эрдэнэбадрах 27 настай, хүү Чойжил 17 настай, Жамьян 14 настай, эхнэр Өнөр 56 настай, Алтангэрэл хүүхэн 31 настай, Хорлоо хүүхэн 22 настай. Адуу 11, үхэр 22, хонь 112, ямаа 1, эсгий гэр 1 гэж бүргэгдэж байжээ. Тайж гаралтай гэдгээ тэрээр 1990-ээд он хүртэл нууж байсан байна.
Намжилдэндэвийн Пунцагцэрэн
1884 онд тэрээр эцгийнхээ албыг өвлөн авсан. 1899 онд Бадаргуулт төр хааны зарлигаар Пунцагцэрэнг Хүрээнд сууж хэрэг шийтгэгч сайдын албан тушаалд томилжээ. 1911 онд Олноо Өргөгдсөн Монгол улс тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхаглахад тус хошууны засаг ноён Пунцагцэрэн Хүрээний монгол сайдаар сууж байсан бөгөөд тусгаар тогтнолын хэрэгт идэвхийлэн зүтгэсэн тул дархан засаг, чин вангийн зэрэг хүртжээ. 1937 онд Их Хэлмэгдүүлэлтэд хүү Минжүүртэйгээ хамт нас баржээ.
Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн Ангилал:Монголын сурвалжит язгууртан Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч Ангилал:1867 онд төрсөн Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Гомбодоржийн Жамъян
Намтар
Г.Жамьян багадаа ааваараа бичиг үсэг, морин хуур заалгаж аймгийнхаа наадамд хуурдаж, бүр улс хувьсгалын 15 жилийн ойгоор зохиосон хуурчдын уралдаанд оролцож байсан энэ хүн урлагийн сургуульд 1936 онд суралцсан байна. Тэнд алдарт гавьяат хөгжимчин Д.Түдэв, С.Түвдэн нараар морин хуур заалгаж, сургуулиа төгсөөд Улсын төв театрт хөгжимчнөөр оржээ.
Монгол ардын аялгуу дуунаас эхлээд Р.Шуманы "Бодол", "Бяцхан дурдатгал", А.Г.Рубинштейны "Аялгуу", П.И.Чайковскийн "Баркороло" зэрэг үндэсний болон сонгодог хөгжмийн бүтээлүүдийг морин хуураар тоглож, уг хөгжмийн зэмсгийн аялгуу гаргах царыг нийтэд харуулсан алдарт хөгжимчин ажээ.
Үндэсний болон дэлхийн сонгодог хөгжмийн бүтээлийг гарамгай хөгжимдөж нэгдсэн концертод амжилттай оролцсон учир Төрийн шагнал хүртжээ. "Цогт тайж" жүжгийн "Алтан бүс", "Амарсанаа" жүжгийн Гэрэлгуа, Амарсанаа нарын дуу, Ч.Ойдовын "Миний баясгалан" жүжиг, манай анхны бүжгэн жүжиг "Манай нэгдлийнхэн"-ий хөгжмийг зохиожээ. Дэлхийн Зон Олны 4 удаагийн их наадамд морин хууртайгаа оролцож монгол ардын уртын дуу болон, дэлхийн сонгодог аялгуунуудаас тоглон шагнал хүртжээ.
Хөгжим Бүжгийн Дунд Сургууль-д 58 жил багшилж олон шилдэг хуурчдыг төрүүлсэн. Гэрийн хөгжим гэгдэж байсан морин хуурыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр сургалтын хөтөлбөрт оруулж, мэргэжлийн хөгжмийн зэмсэг болгож, дэлхийд сурталчлахад их хувь нэмэр оруулсан байна.
1992 онд "Төрийн хан хуур"-ыг залахад тэрээр тоглож эгшиглүүлсэн юм.
Гэр бүл
Тэрээр охин Ж.Цэцгээ /дуучин гавьяат жүжигчин/, хүү Ж.Баярсайхан /доктор, профессор, хилийн багш/, хүү Ж.Батсайхан.
Ач хүү Б.Батчулуун, зээ хүү Төрийн соёрхолт "Камертоны" Д.Болд нар гээд урлагт зүтгэж явна.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Морин хуурч Ангилал:Монголын хөгжимчин Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Булганы (Дорнод) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1919 онд төрсөн
Хугалах илтгэгч
Бодисын хугалах илтгэгч гэдэг нь, вакуум дахь гэрлийн фазын хурдыг ба тухайн бодис доторх гэрлийн фазын хурдад харьцуулсан харьцаатай тэнцүү хэмжигдэхүүн. Вакуум дахь гэрлийн хурдыг сонгодог тогтмол гэж нэрлэдэг. Гэрэл нь цахилгаан соронзон долгионы нэг хэсэг учир энэ ойлголт нь бусад долгионы хувьд мөн яригддаг. Жишээ нь, дууны долгион.
Дэлгэрэнгүй
Хугалах илтгэгчийн утга нь бодисын шинж чанар ба цацрагийн долгионы уртаас хамаардаг. Зарим нэг бодисын хувьд хугалах илтгэгч нь цахилгаан соронзон долгионы өөрчлөлтөөс хамааран маш их өөрчлөгддөг. Зарим тохиолдолд давтамжийн тодорхой хязгаарт хугалах илтгэгч нь хэт өөрчлөгдөг. Иймд тооцоололд, тухайн нөхцөлд өгөгдсөн давтамжийн хязгаарыг (диапазон) ашигладаг.
Анизотроп оптиктой бодисууд гэж байдаг. Ийм бодисуудын хувьд хугалах илтгэгч нь гэрлийн чиглэл ба туйлшралтаас хамаардаг. Ийм шинж чанартай бодисууд өргөн тархсан байдаг. Эдгээрт, симметр чанар багатай бүх талстууд, мөн деформацад өртсөн бүх бодисуудыг багтааж болно.
Хугалах илтгэгчийг тухайн бодисын соронзон ба диэлектрик нэвчилтүүдийн үржвэрийн язгуураар илэрхийлж болно: (энэ тохиолдолд, давтамжийн тухайн хязгаарын соронзон нэвчилтийн утга ~\mu ба абсолют диэлектрик нэвчилтийн илтгэгч -г хэрэглэнэ. Учир нь, энэ хоёр үзүүлэлтийн утга нь давтамжаас шалтгаалан их зөрөөтэй байдаг.)
Нэг бодисын хугалах илтгэгч n_1-г өөр нэг бодисын хугалах илтгэгч n_2-д харьцуулсан харьцааг харьцангуй хугалах илтгэгч n_{1:2} гэдэг. n_{1:2} хувьд, үнэн. Үүнд, v_1 ба v_2 нь хоёр бодисын гэрлийн фазын хурд. n_{2:1}-ийн хувьд гэдэг нь ойлгомжтой юм.
Ямар нэг орчны гадаргууд агааргүй орчноос тусаж буй цацраг, уг орчны гадаргууд өөр орчноос тусаж буй цацрагаас илүү хугардаг. Агааргүй орчноос тухайн орчны гадаргууд тусаж буй цацрагийг хугалах илтгэгчийг, тухайн орчны (бодисын) абсолют хугалах илтгэгч буюу хугалах илтгэгч гэж нэрлэдэг. Ердийн нөхцөлд дурын хийний хугалах илтгэгч нь шингэн ба хатуу биетийн хугалах илтгэгчээс нэлээд бага байдаг. Иймд абсолют хугалах илтгэгчийг ойролцоогоор агаараас туссан цацрагийн хугалах илтгэгчтэй тэнцүү гэж үзэж болно.
Зарим материйн хугалах илтгэгч
589,3 нм урттай долгионыг хугалах илтгэгчүүд
Эх сурвалж
Ангилал:Оптик Ангилал:Бодисын шинж чанар Ангилал:Цахилгаан соронзон
Гостиный двор (өртөө)
thumb|220px| Гостиный двор өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1967 оны 11 сарын 3-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:Невский проспект Ангилал:1960-аад онд барьсан
Леонид Каденюк
Леонид Каденюк (Леонід Костянтинович Каденю, * 1951 оны 1 сарын 28-нд Клишковци, Черновцы муж, ЗСБН Украйн Улс; † 2018 оны 1 сарын 31-нд  Киевт ) — Украйны сансрын нисгэгч.
Мальмё
Мальмё ( шведээр  [маал-меө]) — Швед улсын Сконе аймгийн төв, 303873 хүнтэй хот.
Зүүлт
Ангилал:Далайн боомттой суурин  Ангилал:Мальмё коммун Ангилал:Сконе лений суурин Ангилал:Ханзе хот Ангилал:Шведийн коммун Ангилал:Шведийн хот Ангилал:Шведийн их сургуулийн хот
Монгол улс дахь COVID-19-ийн нөхцөл байдал
Ерөнхий мэдээлэл
COVID-19-ийн тохиолдлын нас баралтын харьцаа 2003 оны SARS-ээс харьцангуй бага байсан гэхдээ халдвар дамжсан нь харьцангуй их байсан ба нийт нас баралтын тоо их байна.
Урьдчилан сэргийлэх
Засгийн газар дэгдэлтийг хянах янз бүрийн арга хэмжээг зарлав. Эдгээрт Хятад, Монгол улсын хоорондох агаарын болон газрын хилийн боомтыг 1-р сарын 27-ны өдрөөс эхлэн хаах, цаашлаад олон улсын нислэгийн болон зорчигч тээврийн галт тэрэгний хөдөлгөөнийг 4-р сарын 30-ны өдрөөс хойш хойшлуулах зэрэг ажил орно. Бүх нийтийн арга хэмжээ, бага хурал, спорт наадам, баяр наадам зэрэг бүх орон даяар цуцлагдсан бол бүх боловсролын байгууллагууд 4-р сарын 30 хүртэл хаалттай байх ёстой. Иргэд халдлагад нэрвэгдсэн улс орнууд руу зорчихыг хориглодог бөгөөд тэндээс ирсэн зорчигчид 14 хоногийн хорио цээртэй байдаг. Хилээр аялсан түүх, эрүүл мэндийнхээ талаар худал мэдүүлсэн аливаа этгээдэд торгууль ногдуулна.
2020 оны 1-р сарын 27-ны өдөр Монголын засгийн газар Хятадтай хилээ хаахаа мэдэгдэв. Тэд яг тэр өдөр сургуулиудыг хааж эхэлсэн.
Монголын засгийн газар 2020 оны 2-р сард Цагаан сарыг монгол түмний шинэ жилийн баяр болгон тэмдэглэжээ. Баярын үеэр улс орон даяар аялж явахад хатуу хязгаарлалт тавьжээ. Гуравдугаар сард томоохон арга хэмжээнүүдийг цуцалсан нь орлого нь аялал жуулчлалаас хамаардаг хүмүүст эдийн засгийн хүндрэл учруулж байв.
3-р сарын 22-нд Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газраас сургуулиудыг хаах, 4-р сарын эцэс хүртэл үйл ажиллагааг нь зогсоох шийдвэрийг сунгаж 9-р сарын 1 хүртэл сунгах шийдвэр гаргасан.
2020 оны 3-р сарын 24-ний байдлаар тус улс үндэсний хэмжээний онц байдал биш, харин "өндөр мэдлэгтэй" байдалд байв. Тухайн үед 2034 хүн хорио цээрийн дэглэмд байсан бөгөөд бусад орнуудаас монголчууд буцаж ирэхэд энэ тоо нэмэгдэх төлөвтэй байв.
Халдварын тохиолдлын эхний бүртгэл
3-р сарын 10-ны өдөр Шадар сайд Өлзийсайханы Энхтүвшин Францын нэгэн иргэн Москвагаас нислэг үйлдэн Улаанбаатарт ирсэн нь тус улсад үйл ажиллагаа явуулсан анхны COVID-19 тохиолдол болохыг мэдэгдэв.
57 настай эрэгтэй өвчтөн энэ сарын 7-нд халуурах шинж тэмдэг илэрчээ. Анхан шатны шинжилгээгээр өвчтөн коронавирусын эерэг нөлөөтэй болохыг нотолж, өвчтөн Дорноговь аймагт өөрийгөө тусгаарлахаа мэдэгдсэн. Өвчтөн зөвлөмжийг үл тоомсорлож, тусгаарлалтыг нь таслав. Үүнтэй адилаар, өвчтөний хоёр дотно холбоо Дорноговийг орхисон бөгөөд эрүүл мэндийн ажилтнууд тус мужид үлдэхийг санал болгов. Улсын Онцгой комиссоос дээрх хоёр этгээд үйлдлийнхээ төлөө хуулийн дагуу хариуцлага хүлээнэ гэж мэдэгдэв. Өвчтөнтэй ойр дотно харилцаатай байсан 120 гаруй хүнийг хорио цээрийн дэглэм тогтоосон бөгөөд шууд бус холбоо бүхий 500 гаруй хүн эмнэлгийн хяналтанд байна.
Тусгай дамжин өнгөрөх онгоцууд уг өвчнөөр "эмзэг" гэж тооцогддог хүмүүсийг Европын бүс нутгууд, Япон, Солонгосоос нүүлгэн шилжүүлж эхэлсний дараа 3-р сарын 21-ний өдөр дахин гурван хүн COVID-19-ээр халдвар авсан гэсэн мэдээлэл гарчээ. Энэ хэргүүдийн нэг нь хүнд байгаа бөгөөд хэргийн ойролцоох есөн хүн тусгаарлагдсан байна.
Гуравдугаар сарын 27-ны өдөр тусдаа нэг хүн коронавирусын эерэг шинжилгээ авч импортын нийт тохиолдлыг 11-д хүргэв. Уг хүн нь Онцгой байдлын үндэсний комиссоос баталсан Истанбул-Улаанбаатарын чартерын нислэгээс шууд тусгаарлагдсаны дараа шинжилгээнд хамрагдсан 221 хүний нэг байв.
Тэр өдөр Оном сан нь Монгол Улс дөнгөж 160 агааржуулагчтай (Америкийн 2000 тутамд 1,000-тай харьцуулахад 20,000 тутамд), цаашдын хэргийг импортлох нь Монгол Улсын аль хэдийн сунгасан эрүүл мэндийн тогтолцоонд ноцтой дарамт үзүүлэх болно гэж эсэргүүцэв.
Олон нийтийн дамжуулалт
Зургадугаар сарын 4-ний байдлаар олон нийтэд халдвар авсан тохиолдол бүртгэгдээгүй байна. Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хот нь нутаг дэвсгэрт хүн амын дамждаг хамгийн эмзэг газар бөгөөд нэг хавтгай дөрвөлжин км тутамд 300 гаруй хүн амьдардаг, ядуу хүмүүсийн тал нь сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжтай байдаггүй.
Лавлах бичиг
Монгол Ангилал:Монголын эрүүл мэнд Ангилал:21-р зууны Монголын түүх
Василеостровская (өртөө)
thumb|220px| Василеостровская өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1967 оны 11 сарын 3-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1960-аад онд барьсан
Төмөр хөшиг
"Төмөр хөшиг" (Iron Curtain, орос. железный занавес) — Их Британийн Ерөнхий сайд У. Черчиль 1946 оны 3 дугаар сарын 5-нд АНУ-ын Фултонд "хүйтэн дайн" эхлэл болсон гэж үздэг үгэндээ хэрэглэсэн улс төрийн хэллэг юм. "Төмөр хөшиг" гэж Зөвлөлт Холбоот Улс, болон бусад социалист орнуудыг барууны хөрөнгөтөн орнудаас улс төр, эдийн засаг, мэдээллээр тусгаарласан хилийн зурвасыг хэлж байсан юм.
У.Черчиль:-“Балт дахь Штеттинээс Адриатын тэнгисийн Триест хүртэл үргэлжилсэн тив дамансан төмөр хөшиг буулаа. Энэхүү хөшигний цаана Төв болон зүүн Европын эртний улсуудын нийслэлүүд оршдог. Варшав, Берлин, Прага, Вена, Будапешт, Белград, Бухарест, Софи зэрэг алдартай хотууд, тэдгээрийн эргэн тойронд байгаа хүн ам нь миний хэлдэгээр ЗХУ-ын хүрээнд, ямар нэг хэлбэрээрээ Зөвлөлтийн нөлөөнд, зарим тохиолдолд Москвагийн өсөж буй хяналт доор байна" гэсэн байдаг.
1945 онд Дэлхийн 2 дугаар дайн дууссанаас 1991 онд Хүйтэн дайн дуустал Европыг хоёр тусдаа бүс болгон хуваасан улс төрийн хил юм. Энэ нэр томъёо нь ЗХУ (USSR) өөрийгөө болон түүний дагуулыг хаах оролдлогыг бэлгэддэг. Төмөр хөшигний зүүн талд ЗХУ-тай холбогдсон эсвэлийн орнууд байсан бол баруун талд нь НATO-гийн гишүүн буюу төвийг сахисан орнууд байв. Төмөр хөшигний хоёр талд олон улсын эдийн засаг, цэргийн тусдаа холбоог бий болгосон. Хожим нь энэ нь "зүүн" ба "баруун" хэсгийг хуваасан 7000 километр урт (4300 миль) урт хашаа, хана, уурхайн талбай, харуулын цамах зэргээс бүрдсэн биеэт саадыг илэрхийлэх нэр томъёо болжээ. Берлиний хана ч энэ биеэт саадын бэлэг тэмдэг байсан.Төмөр хөшигний зүүн талын улсууд нь Польш, Зүүн Герман, Чехословак, Унгар, Румын, Болгар, Албани, ЗХУ; Гэсэн хэдий ч Зүүн Герман, Чехословак, ЗХУ тэр цагаас хойш оршин тогтнохоо больсон. ЗСБНХУ-ын бүрэлдэхүүнд Орос, Беларусь, Латви, Украйн, Эстони, Молдав, Армени, Азербайжан, Гүрж, Узбекистан, Киргизстан, Тажикистан, Литва, Туркменистан, Казахстан улсууд багтжээ. Төмөр хөшгийг нураасан үйл явдлууд Польшид тайван замаар эхэлж, Унгар, Зүүн Герман, Болгар, Чехословак зэрэг орнуудад үргэлжилсэн. Румын улс засгийн газраа хүчирхийллийн аргаар түлхэн унагасан Европ дахь цорын ганц социалист улс болжээ.Төмөр хөшиг гэдэг нэр томъёог хатуу тусгаарлах зүйрлэл болгон ашиглах нь наад зах нь 19-р зууны эхэн үеэс эхэлдэг. Энэ нь анх театрууд дахь галд тэсвэртэй хөшиг гэж нэрлэгддэг байсан. Нацист Германы суртал ухуулгын сайд Йозеф Геббельс анх ЗХУ-ын тухай зүйрлэлийг ашигласан боловч Хүйтэн дайны бэлгэдэл болсон нь түүнийг Уинстон Черчиллийн 1946 оны 3-р сарын 5-нд Миссури мужийн Фултон хотод хэлсэн үгэндээ ашигласантай холбоотой юм. Нэг талаас, төмөр хөшиг нь хүчирхэг блокуудын хооронд тусгаарлах хаалт байсан бөгөөд нөгөө талаас Европын ногоон бүсээс харахад байгалийн биотипүүд, эсвэл эргэн тойрны нутаг дэвсгэр гэх мэт өвөрмөц соёл, угсаатны болон хэл шинжлэлийн бүс нутаг бий болсон.
Ангилал:Дайны дараах европын түүх Ангилал:Хүйтэн дайны нэр томьёо Ангилал:Хил Ангилал:Уинстон Черчилль
Vandebo
Vandebo (Монголоор: Вандэбо ) нь 2017 оны 6-р сарын 22-нд Дархан хотод байгуулагдсан хоёр хүний бүрэлдэхүүнтэй хамтлаг. 2017 онд анхны уран бүтээл “Адил биш” дуугаа Vande-гийн гэрийн студид бичиж цацсанаар олон нийтэд танигдаж эхэлсэн. Түүнээс хойш Опозит хамтлагийн Энэрэлийн Belucci Records болон Monstar Production-той хамтран уран бүтээлүүдээ гаргаж байна. Vandebo хамтлаг бүх дуугаа өөрсдийн гэрийн студид бичдэг. 2018 оны 12-р сарын 8-нд, "Мөнхөд21" дебут цомгоо 11 дуутайгаар Belucci Records-с гаргасан. Энэ цомогт хамтлагийн хит дуунууд болох "18 Savage", "Галт тэрэг" багтсан. Хоёр дахь цомгоо хамтлагийн нэрээр "The Vandebo" 2019 оны 9-р сарын 29-нд нийт 28 дуутайгаар "Monstar Production"-оос гаргасан. Энэхүү цомогт нь "Унана", "Намайг тоо" зэрэг дуунууд нь орсон байдаг. Vandebo-гийн 3 дахь цомог #БАЯРЛАЛАА 2020-оны 6-р сарын 23-нд 11 дуутайгаар "Monstar Production"-оос гарсан. Энэхүү цомогт "Буруугүй", "Too deep" , "Сүүн зам" зэрэг дуунууд нь орсон байдаг.2023 оны 6-р сарын 4-нд Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд "Зуны Зугаа" тоглолтоо хийсэн.
Хамтлаг бүтсэн түүх
Ebo дуу зохиохоос гадна хувийн гэр студитэй, захиалгаар хоолой бичиж янзалж өгдөг байсан. Vande зохиосон дуугаа бичүүлэхээр Ebo-той анх танилцаж байв. Vande-гийн гэрт тэд эхнийхээ дууг бичихэд Ebo-д Vande-гийн зохиосон дуу таалагдаж, уг дууг хамтдаа дуулсан түүхтэй. Түүнээс хойш тэд хамтдаа хоёр цомог гаргаж, бүрэн хэмжээний гурван тоглолт амжилттай зохион байгуулаад байна.
Vande
Шаравжамцын Энхжамц нь Монгол улсын Дархан-Уул аймгийн Дархан хотод 1999 оны 3-р сарын 15нд төрсөн. "Дархан-Элит" сургуульд дунд анги хүртлээ суралцаад, ахлах ангиа Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн лицей сургуулийг төгсөж, одоогоор ШУТИС-ийн салбар Мэдээлэл, Холбооны технологийн сургуульд "Системийн аюулгүй байдал" чиглэлээр суралцаж байгаа.
Бага насаа өвөө Ванган, эмээ Дэжид нар дээр өнгөрөөсөн бөгөөд түүний тайзны нэр "Vande" өвөө эмээгийн нэрнээс үүсэлтэй.
Эх сурвалж:
Ангилал:Монголын хамтлаг
Алкан
Молекулын бүтэц
Алканы нүүрустөрөгчид дэх нүүрстөрөгчийн атом нь sp3 эрлийзжилттэй 4 ширхэг ковалент холбоо үүсгэдэг. Молекул дахь С-С холбоо нь ойролцоогоор 1.53 Å урттай байх ба орон зайд тетраэдр хэлбэртэй байна.
Нэршил ба гомолог эгнээ
Алканы нүүрсустөрөгчдийг нэрлэхдээ молекулд агуулагдаж буй нүүрстөрөгчийн тооны угтвар дээр -ан дагавар нэмж залгадаг. Эндээс алканы гомолог эгнээг харвал: Ангилал:Алкан Ангилал:Нүүрсустөрөгч
Маркус Понтис
Маркус Сезар Понтис (Marcos Cesar Pontes; * 1963 оны 3 сарын 11-нд Бауру, Холбооны Муж Улс Сан-Паулу, Бразилд) нь Бразилын анхны ба өнөөг хүртэлх цорын ганц сансрын нисгэгч юм. Тэрбээр 2019 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хойш Бразилын шинжлэх ухааны сайдаар ажиллаж байна.
Намтар
Маркус Бразилын нийслэлтэй ижил нэртэй холбооны муж улс болох Сан-Паулу мужийн Бауру хотоос гаралтай. Түүний эцэг нь тус улсын кафены хүрээлэнд (Instituto Brasileiro do Café) ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарсан бол эх нь өнөөдөр хувьд гарсан төмөр замын байгууллагад (Rede Ferroviária Federal Sociedade Anônima) мэргэжилтнээр ажиллаж байгаад 2002 оны зургаадугаар сард өөд болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Бразилын шинжлэх ухааны сайд Ангилал:Бразилын сансрын нисгэгч Ангилал:ОУСС дээр зочлогч Ангилал:Бразилын сансрын нислэг Ангилал:Бразилын социалист намын гишүүн Ангилал:Бразилчууд Ангилал:1963 онд төрсөн
1974 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ
Эшлэл
#1974 # дэлхийн аварга
Брэндон Ингрэм
Брэндон Хавьер Ингрэм (Brandon Xavier Ingram, 1997 оны есдүгээр сарын 2) — Америкийн сагсан бөмбөгчин, НБА-гийн «Лос-Анжелес Лейкерс» багийн тоглогч.
Хойд Каролинагийн Кингстон ахлах сургуульд дөрвөн жил тодорч, Дьюкийн шигшээн 2015/2016 оны улиралд 34 тоглолтонд 17.3 оноо, 6.8 самбар, 2.0 самбар, 1.1 таслалт, 1.4 хаалтыг 34.6 минутанд дунджилсан Ингрэм 2016 оны драфтаар «Лос-Анжелес Лейкерст» хуваарилагдаж байв.
Гадны холбоос
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн довтлогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Лос-Анжелес Лейкерс багийн тоглогч Ангилал:1997 онд төрсөн
Даваажанцангийн Сарангэрэл
Даваажанцангийн Сарангэрэл (1962 онд Улаанбаатарт төрсөн) Монгол Улсын Эрүүл мэндийн сайд, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдаар ажиллаж байсан улс төрч юм.
Ажилласан байдал
Тэрбээр 1982-1985 онд Мэдээлэл, Радио, Телевизийн улсын хорооны харьяа Гэрэл зургийн газарт өнгөт зургийн лаборант, 1990-1991 онд Монголын Үндэсний телевизэд сурвалжлагч-редактор, 1991-1992 онд Монголын Үндэсний телевизэд ахлах редактор, 1993-1994 онд Монголын Үндэсний телевизэд хариуцлагатай редактор, 1995-1996 онд "ММ" агентлагийн захирал, 1997-1999 онд "ММ" агентлагийн ерөнхий редактор, 1999-2000 онд "ММ" агентлагийн захирал, 2000-2003 онд Нийгэм, эдийн засгийн ерөнхий редакцид редактор, 2003-2005 онд ТВ5 Телевизийн ерөнхий захирал, 2005-2011 онд Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн ерөнхийлөгч, 2011-2012 онд Монгол Ардын Намын нарийн бичгийн дарга, 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2016 оноос Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 2016-2017 онд Монгол Улсын Их Хурлын Өргөдлийн байнгын хорооны дарга, 2017-2020 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд, 2020-2021 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайдын албыг хашжээ.
Эшлэл
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын засгийн газрын гишүүн Ангилал:Монголын эрүүл мэндийн сайд Ангилал:Монголын байгаль орчин ба аялал жуулчлалын сайд Ангилал:МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монголын гэрэл зурагчин Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1962 онд төрсөн
Гомбосүрэнгийн Дамдинсүрэн
Гомбосүрэнгийн Дамдинсүрэн (1947 оны 6-р сарын 14-нд Завхан аймгийн Алдархаан суманд төрсөн) -Дэслэгч генерал цолтой, Монголын цэргийн зүтгэлтэн юм.
Намтар
Г.Дамдинсүрэн 1947 оны 6 дугаар сарын 14-нд Завхан аймгийн Жавхлант сум буюу одоогийн Алдархаан сумын нутаг “Асгат” хэмээх газар Н.Гомбосүрэнгийн 2 дахь хүү болон мэндэлсэн.
Улаанбаатар хотын 10 жилийн 3 дугаар дунд сургуульд суралцаж 1966 онд 10 дугаар ангийг төгссөн.
1966-1970 онд ЗХУ-ын Благовещенск хотын Цэргийн дунд сургуульд суралцан танкийн болон хүнд машин механизмын жолооч–механик мэргэжилтэй онц дүнтэй төгссөн.
1974-1977 онд ЗХУ-д, М.В.Фрунзегийн нэрэмжит Ерөнхий цэргийн академийг мөн онц дүнтэйгээр төгсжээ.
1984-1986 онд Зэвсэгт хүчний жанжин штабын академийг цэргийн шинжлэх ухааны магистр цолтой (цэргийн команд штаб, оператив стратегийн мэргэжилтэй) төгссөн.
Цол хэргэм
Г.Дамдинсүрэн Монгол улсын ерөнхийлөгчийн зарлигаар 1991 онд хошууч генерал, 1997 онд мөн Монгол улсын ерөхийлөгчийн захирамжаар дэслэгч генерал гэх Монгол улсын эрхэм цолыг хүртжээ.
Гавьяа шагнал
Генерал Г.Дамдинсүрэн нь байлдагчаас генерал хүртэл нийт 40 жил алба хаахдаа улс эх орныг батлан хамгаалах үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан бөгөөд МАА-ийг цаг үетэй уялдуулан өөрчлөн зохион байгуулахад удирдан оролцож орчин үеийн мэргэжлийн армийн үндэс суурийг тавьжээ.
Г.Дамдинсүрэнгийн гавьяа зүтгэлийг улсаас сайшаан үнэлж:
Ангилал:Монголчууд Ангилал:Монголын генерал Ангилал:Алдархааны хүн Ангилал:1947 онд төрсөн Ангилал:2013 онд өнгөрсөн
Елизаровская (өртөө)
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1970-аад онд барьсан
Дагвын Цахилгаан
Намтар
Рэгдэлийн Дагвын ууган хүү болж 1942 оны зулын 25-нд төрсөн байна. Төрөхөд нь Чалхаанамсан гэж нэр лам өгчээ. Сүүлд сргуульд ороход нь нэрийг нь буруу бичиж Цахилгаан болжээ. Бага насаа эмэг эхийн гар дээр өссөн байна. 8-10-р ангид сурч байхад нь Лодонгийн Түдэв орос хэлний бөгөөд анги даасан багш нь байжээ.
1958-1963 онд МУИС-ийн орос хэлний анги төгссөн.
1963 онд Их сургууль төгсөөд Алтай хотын дунд сургуульд багш болжээ.
1972-1986 онд БНМАУ-ын Энхтайван найрамдлын улсын хорооны орлогч дарга, дарга.
1986-1990 онд МАХН-ын Төв Хорооын Үзэл суртлын хэлтсийн орлогч, эрхлэгч.
1990 оны хавар тэрээр МАХН-ыг төлөөлж, Сайд нарын Зөвлөлийг төлөөлсөн Д.Бямбасүрэн, АИХ-ыг төлөөлсөн Б.Чимид нарын хамт Ардчилсан хүчний төлөөлөгчидтэй анх хэлэлцээ хийж байжээ.
1994-2001 онд Монгол Улсаас БНХАУ-д хамгийн олон жил Элчин сайдаар томилогдон ажилласан. Мөн Австрали, Шинэ Зеланд, Пакистанд хавсран суух Элчин сайд.
2004 онд тэтгэвэрт суусан.
Гэр бүл
Ангилал:Монголын түүхч Ангилал:Монголын орчуулагч Ангилал:Монголын дипломатч Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Хятад дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Хөхморьтын хүн Ангилал:1942 онд төрсөн
Дачин Баочао
Дачин Баочао (хят: 大清寶鈔) нь Дайчин гүрний Түгээмэл элбэгт хааны 3-р оноос 9-р оны (1853-1859) хооронд ашиглаж байсан цаасан мөнгө юм. Тус мөнгөн тэмдэгтийг түшмэд ноёдын цалин пүнлүү, цэргийн зардалд ашиглах зорилгоор хэвлэжээ. Мөнгөний нэгж нь вэнь. Тайпингийн бослого гарч, түүнийг дарах цэргийн зардал өсч, хаад ноёдын үрэлгэн байдал нь улсын сан хөмрөгө хоосроход нөлөөлсөн. Ингээд Түгээмэл элбэгтийн үед эдийн засгийн шинэчлэлт хийхдээ хоёр төрлийн цаасан мөнгө гаргав. Нэг нь Чин гүрний өрхийн яамнаас лан мөнгө, ембүү орлуулсан Хубу Гуаньпяо, нөгөө нь зоосыг орлуулсан Дачин Баочао юм. Энэ дэвсгэрт нь 500, 1000, 1500, 2000, 5000, 10000, 50000, 100000 гэсэн 8 төрлийн мөнгөнөөс бүрдэнэ. Эдгээр нь мөнгө нь хятадаар бичиж, төрийн тамга дарсан байжээ. Цаг төрийн байдал, орон нутгийн ноёд түшмэдийн эсэргүүцэл, мөнгөний ханш уналтаас болж 1859 онд гүйлгээнээс татагдсан.
Холбоотой хуудас
Ангилал:Чин улс Ангилал:Азийн түүхэн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж
Өпсала
Өпсала (шведээр Uppsala ) — Швед улсын Өпсала аймгийн төв, 140,454 хүнтэй хот.
Гадаад холбоос
Ангилал:Өпсала лений суурин Ангилал:Өпсала коммун  Ангилал:Шведийн урьдын нийслэл Ангилал:Шведийн аймгийн төв Ангилал:Шведийн их сургуулийн хот Ангилал:Шведийн хот