cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тогто чинсан
Тогто (хятадаар: 脱脱, галиг: tuotuo) (?-1311) чинсан нь Юань улсын эхэн үеийн төрийн түшмэл юм. Тэрбээр уйгур угсааны хүн.
Эшлэл
Ангилал:13-р зуунд төрсөн Ангилал:1311 онд өнгөрсөн Ангилал:Монгол үндэстэн Ангилал:Юань улсын түшмэл Ангилал:Юань улсын хүн Ангилал:Юань улсын зүүн гарын чинсан Ангилал:Юань улсын жанжин Ангилал:Юань улсын баруун гарын чинсан
Гакона (Аляска)
Гакона (Gakona) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Аляска мужийн Валдиз-Кордова тооллогын газар дахь census-designated place (статистикийн зорилгоор тодорхойлсон суурьшлын бүс нутаг) хэмээн нэрлэгддэг суурин юм. Энэхүү суурин нь Гакона голын Коппер голд цутгах бэлчир дээр буюу Ричардсон хурдны замаас хэдхэн километрийн зайтай зүүн талд нь оршдог.
Tүүх
Аляскын уугуул оршин суугчдаас Атна овгийнхон 7000 жилийн өмнө Коппер голын нам дор газарт амьдарч байжээ. Гаконаг удаан хугацааны турш түлээ ба загасны агуулах газраар ашиглаж байгаад сүүлд тогтсон суурин байгуулжээ.
1904 онд Валдиз-Ийгл (Valdez-Eagle) ба Валдиз-Фэрбанкс (Valdez-Fairbanks) чиглэлүүдэд явах замын уулзварт «Дойлегийн гуанз» нэртэй хоолны газар баригдав. Энэхүү цайны газрын дэргэд шуудан, шуудангийн хөсөг тэрэгний жүчээ болон адууны туурай тахлагч газрууд нэмэгдэн баригдав. Эдгээрээс нэлээд хэд нь одоо ч бас байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Аляскын суурин Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:Валдиз-Кордова
Палермо ХББ
«Палермо» (Unione Sportiva Città di Palermo) — Италийн хөлбөмбөгийн дээд лигийн баг. 1900 онд үүсэн байгуулагдсан.
Дотоодын тэмцээн
Ангилал:Сицилийн хөлбөмбөгийн клуб  Ангилал:1900 онд үүсгэн байгуулагдсан
Бодлогот Баатар Цэнд Гүн
Цэнд гүн (Бавуудайн Цэнд, 1875-1932) бол 1875 онд Өвөр Монголын Хөлөнбуйр аймагт Бавуудайн гутгаар хүү болон мэндэлсэн. Багаас гэрийн багшаар буюу бие даан хятад, монгол, манж бичгийг сайн эзэмшсэн тул Хөлөнбуйрын амбан яамнаа бичээч, тус яамны зүүн тэнхимийн даргаар ажиллаж байжээ. Улмаар Богд Хаант Монгол Улсын Засгийн газарт бичээчээс эхлээд яамны сайд болтлоо тушаал дэвшин ажиллаж байсан юм. Тэрбээр 1913 онд Долнуурын цэргийн хуаранд томилогдон байх үедээ Манлай ван Дамдинсүрэнгийн хамт Долнуурын байлдаанд оролцож гамин цэргийг цохиход идэвх зүтгэл гаргасан байна. Богд хаан түүний энэ гавьяа зүтгэлийг өндрөөр үнэлж “Бодлогот баатар гүн” хэмээх цол хүртээсэн юм. Бодлогот баатар гүн Цэнд ном зохиол уншиж судалдаг, бичгийн өндөр соёлтой, Монголын эртний хэл, хятад, манж хэлнээс гадна солоон, дагуур, орчоон хэлийг сайтар эзэмшсэн нь Монголын нууц товчоог орчуулахад нэмэртэй байсан болов уу.
Ангилал:Барга ястан Ангилал:Монгол ноён Ангилал:Манжийн амбан Ангилал:Өвөр Монголыг чөлөөлөх дайн Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн
Болдбаатарын Баатархүү
Гадаад холбоос
Ангилал:1971 онд төрсөн Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Монголчууд Ангилал:Монголын хошин урлаг
Тогтох (Ляо ван)
Тогтох (хятадаар: 脱脱, пиньинь: Tuō tuō) (?-1328) нь Чингис хааны дүү Тэмүгэ отчигины удмын хиад боржигин овгийн язгууртан.
Товч намтар
1316 онд Буянт хааны зарлигаар Тогтохыг Ляо ван (遼王) цолоор өргөмжлөв. 1323 онд Есөнтөмөр жинь ванг хаанд өргөмжлөгдсний дараа, өөрийн ойр төрлийн ах дүүс, тэдний хатад, хөвүүд 100 гаруй хүнийг алж, тоносон хэрэг гарчээ. Энэ явдалд төрийн сайд түшмэдийн эгдүүцэж, Тогтохыг зохих ёсоор нь яллаж, ляо ван цолыг нь хурааж цаазлахыг шаардаж байсан ч, Есөнтөмөр хаан түүний хийсэн хэргийг хэрэгсэхгүй болгожээ. Тогтох нь энэ үеэс их хааны ойрын хүрээлэлд багтаж, эрх мэдэл нь өссөн. 1328 оны 1 сард Тогтох ванд 5000 дин мөнгө шагнав. Тус жилийнхээ намар нь Есөнтөмөр хаан тэнгэрт халисны дараа, Дайду хотод Элтөмөр ноён, Раднашири ван нар төрийн эргэлт хийж, Тугтөмөр ваныг хаанд өргөмжлөв. Мөн үүнтэй зэрэгцэн Шанду хотод балчир хунтайж Аригибаг хаанд өргөмжлөн нэгэн зэрэг хоёр хаантай болж, хоёр талын цэргүүд 8 сараас 11 сарын хооронд байлдав. 1328 оны 11 сард хасарын угсааны Ци ван Уругтөмөр нарын удирдсан цэргүүд Шанду хотыг бүслэн байлдаж, удалгүй эзэлсэн. Энэ тулаанд Тогтох ван алуулсан. Тугтөмөр хааны тал ялсны дараа хятад түшмэд Отчигины угсааны вангийн эрхийг хурааж, цөллөгт явуулан, газар эзэмшил нутгийг нь хураан төв засгийн газарт нэгтгэхийг гуйж байсан ч, эдгээр саналыг хүлээж авалгүй Тогтохын хөвүүн Янаширид ляо ван цолыг залгамжлуулав. Юань улс мөхөх үеэр Янашири вангийн хөвүүн Ажашири нь 1389 онд Мин улсад бууж өгсөнд, түүний захирсан нутагт нь Тайнин харуулыг байгуулсан.
Эшлэл
Ангилал:1328 онд өнгөрсөн Ангилал:13-р зуунд төрсөн Ангилал:Хиад боржигин Ангилал:Юань улсын хүн Ангилал:Монголын язгууртан Ангилал:Ван
Наньтоу
thumb|150px|Наньтоу шянь Наньтоу (南投縣, Nantou) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа шянь (хошуу). Засаг захиргааны төв — Наньтоу хот.
Газар зүй
Тайвань арлын төв хэсэгт байдаг, далайд гарцгүй ганц хошуу. 4106 км2 газар нутагтай (22 нутгаас 2-р том).
Хошууны нутагт 3000 м-ээс өндөр 41 оргил байна. Юйшань (Хаш уул) нь Тайваний хамгийн өндөр уул юм.
Хүн ам зүй
2014 оны тооцоогоор 514,315 хүн оршин сууж байв (15-р олон).
Нутгийн хуваарь
150px|right|thumb|Нутгийн хуваарь Наньтоугийн нутаг дэвсгэр 1 хот (ши), 4 балгас (жэнь), 8 шян (сум)-д хуваагдана.
Зураг
Ангилал:Тайванийн тойрог
Өгөгдлийн дэлгүүр
Өгөгдлийн дэлгүүр (Data mart) нь өгөгдлийн агуулах системд хэрэглэгчдийн өгөгдөлд хандах давхарга юм. Өгөгдлийн дэлгүүр нь тодорхой бизнесийн шугам юм уу эсвэл багт чиглэсэн өгөгдлийн агуулахын дэд олонлог буюу нэг хэсэг юм. Өгөгдлийн агуулах нь аж ахуйн нэгжийн нэгдсэн мэдээллийн агуулах бол, гөгдлийн дэлгүүр нь өгөгдлийн агуулахын нэг хэсэгт хамааралтай. Байгууллага аж ахуй нэгжүүд нь мэдээллийн агуулахад мөн дэлгүүр байгуулдагийн учир нь мэдээллийн сангуудад байгаа мэдээллүүд нь олоход хүндрэлтэй байдагт оршино. Мэдээллийн агуулах байгуулсанаар илүү хялбар хурдан болдог. Мөн өгөгдлийн сан нь өдөрт сая сая мэдээлэл боловсруулах хэрэгтэй байдгаас, хүссэн мэдээллээ авахад урт хугацаа орох нь элбэг тохиолддог бэрхшээлүүдийн нэг юм. Бизнесийн ажил гүйлгээний мэдээллийн сан нь шинэчилхэд зориулагдсан бол, өгөгдлийн агуулах буюу дэлгүүрүүд нь зөвхөн уншигдахаар байдаг. Өгөгдлийн агуулах нь том бүлэг бүртгэлд холбогдоход зориулагдсан юм.Өгөгдлийн дэлгүүр нь хэрэглэгчдийг мэдээллээ зэрэг харах боломжийг олгодгоос гадна тодорхой мэдээллийг тусад нь харах боломжтой байдаг. Өгөгдлийн дэлгүүр нь байгууллагын доторх аж ахуйн нэгж журам, үйл явцын үзүүлэлтийг тусгасан үндсэндээ өгөгдлийн агуулахын хураангуй, илүү төвлөрсөн хувилбар юм. Өгөгдлийн дэлгүүр бүр нь тодорхой бизнесийн үйл ажиллагаа, эсвэл бүс нутагт зориулагдсан байна. Энэ мэдээлэлийн дэд хэсэг нь олон, эсвэл аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааны газар бүр тархсан байж болно. Өгөгдлийн дэлгүүрийг бие даасан олон аж ахуйн нэгжийн хэрэгцээг хангах зорилгоор ашиглах нь нийтлэг байдаг.
Хүүгүй ломбард
«Хүүгүй ломбард» — 2014 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн инээдмийн уран сайхны кино.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино
Фрэнк Морли
Фрэнк Морли (Frank Morley, 1860 оны 9 сарын 9 – 1937 оны 10 сарын 17) нь алгебр, геометрийн салбар дахь сурган хүмүүжүүлэх болон судалгааны ажлуудаараа нэрд гарсан шилдэг математикч байв. Тэрбээр элементар хавтгайн геометрийн Морлийн теоремыг баталсан. Багшийн хувиар тэрбээр 50 эрдэмтний докторын ажлыг удирджээ.
Амьдрал
Морли Английн Саффолк гүнлигийн Вүүдбрижид шаазангийн дэлгүүр ажиллуулдаг квакер гэр бүл болох Элизабет Маскетт болон Жозеф Роберт Морли нарын хүү болон төржээ. Вүүдбриж сургуульд боловсрол эзэмшсэний дараа Кембрижийн Кингс Коллежид суралцан, 1884 онд бакалаврын зэрэгтэй болсон байна.
Морли 1887 онд Пеннсилвани руу нүүж, 1900 он хүртэл Хаверфорд Коллежид багшилжээ. Улмаар 1900 онд Жонс Хопкинс Их Сургуулийн математикийн тэнхимийн эрхлэгч болсон байна. Түүний нийтлэлүүдээс Жэймс Харкнесстай хамтран бичсэн Функцийн онол дахь элементар судар (1893); Аналитик функцийн онолын үндэс (1898) зэргийг дурдаж болно. Тэрбээр 1919-1920 онд Америкийн Математикийн Нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчөөр ажилласнаас гадна 1900-1921 онд Америкийн математикийн сэтгүүл-ийн эрхлэгчээр ажиллаж байв. Түүнчлэн Олон улсын математикчдын конгресст 3 удаа уригдан илтгэл тавьж байлаа: 1912 (Кэмбриж), 1924 (Торонто), 1936 (Осло).
1933 онд хүү Франк Вигортойгоо хамт Хувиргалтын геометр хэмээх бүтээл хэвлүүлсэн. Уг бүтээлээрээ комплекс тоог геометр болон функцийн онолд ашигладаг болгож хөгжүүлсэн юм.
Морли шатар сайн тоглодог байсан бөгөөд нэг удаа дэлхийн аварга Эмануэль Ласкерыг хожиж байсан гэдэг.
Тэрбээр Мэрилэнд муж улсын Балтимор хотод 77 насандаа ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлжээ.
Түүний хөвгүүд нь зохиолч Кристофер Морли, Пулицерийн шагналт Феликс Морли болон математикч Франк Вигор Морли нар болно.
Цахим холбоос
Ангилал:1860 онд төрсөн Ангилал:1937 онд өнгөрсөн Ангилал:19-р зууны математикч Ангилал:20-р зууны математикч Ангилал:Их Британийн математикч Ангилал:Жонс Хопкинс Их Сургуулийн багш Ангилал:Хаверфорд Коллежийн багш Ангилал:Америкийн Математикийн Нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч Ангилал:Кембрижийн Кингс Коллежийн төгсөгч
Даль хагдрах цагаар
« Даль хагдрах цагаар » — 1989 онд бүтсэн Монголын уран сайхны кино.
Агуулга
Хотоос ирсэн өвөөгөө баярлуулах хүсэлтэй хүүгийн тухай өгүүлнэ. Норов өвгөн хотоос ирсэн Зуунайтай элдэв явдлын тухай ярилцах зуур “Амьд явахад их л юм үзлээдээ. Харин алтан аяганаас л ус ууж үзсэнгүйдээ” гэх үгийг Галхүү тун ч нухацтай хүлээн авав үүнээс хойш хүү алтан аяга олж, өвөөгөө баярлуулах хүсэлд автан гэтэл хажуу айлд ортол зэс аяга байгааг олж хараад тэсэлгүй тэр аягыг авна. Аяга алга болсноор гэмгүй хүн хүртэл хэрэгт сэжиглэгдэж хэрэг мандаж хүүгийн хүсэл биелэдэггүй. .
Эх сурвалж
Ангилал:1989 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Монгол кинонууд
Хибакүша
Хибакуша (япон. 被爆者, англиар-Hibakusha) - Япон улсын Хирошима (06.08.1945), Нагасаки (09.08.1945) хотод цөмийн бөмбөгт нэрвэгдэн хохирсон хүмүүсийг хэлдэг байна. Хибакүша гэдэг үг япон хэлнээс «дэлбэрэлтэд өртсөн хүн» гэж орчуулагддаг. Цөмийн бөмбөг дэлбэлсний дараа тэр дороо 80 мянган хүн нас барсан бөгөөд 1945 оны сүүл гэхэд хорт хавдар болон цөмийн цацараг туяаны улмаас 160 орчим мянган хүн нас барсан байна.
2014 оны 3 дугаар сард хибакүша хэмээн бүртгэгдсэн 192.719 хүн байсан бол 2021 оны 3 дугаар сарын байдлаар Японд 127.755 хибакүша амьд сэрүүн байгаа гэсэн албан ёсны мэдээ байна. Эдгээрийн хүмүүсийн 1% цөмийн бөмбөгдөлтийн улмаас цацраг туяанд өртөж хүнд хэлбэрийн хавдрын өвчтэй болсон гэж Японы Засгийн газар мэдээлсэн байна.
Хуулийн дагуу хибакүша нь:
Японы Засгийн газар цөмийн бөмбөгдөлтөд нэрвэгдсэн хүмүүст сар бүр тэтгэмж өгч, эмнэлгийн тусламж үзүүлж тэднийг дэмжиж ирсэн. Гэсэн хэдий ч тэд өөрсдөө болон хүүхдүүд нь өдөр тутмын амьдралд ноцтой бэрхшээлтэй тулгардаг: тэднийг ажилд авдаггүй, тэдэнтэй гэрлэхээс зайлсхийдэг, учир нь гажигтай буюу өвчтэй хүүхэд төрөх эрсдэлтэй байдаг гэж үздэг ажээ.
Холбоос
Ангилал:Хирошима ба Нагасаки дахь цөмийн бөмбөгдөлт Ангилал:Японы нийгэм
Бумбутай хатан
Бумбутай хатан (1613 оны 3 сарын 28 – 1688 оны 1 сарын 27) бол Хорчин аймгийн Боржигин овгийн Зайсанбөх бэйлийн охин, манжийн Дээд эрдэмт хааны бага хатан. Эеэр засагч хааны ээж, Энх амгалан хааны эмээ. Дайчин гүрний анхны хуан тайху гэж түүхэнд бичигдэж үлджээ.
Намтар
1625 оны хавар 12 настайдаа Хун тайжтай гэрлэж, татвар эм нь болжээ. Дээд эрдэмт хаан нь олон хатад татвартай байснаас Хорчины Шяодуаньвэнь боржигин Жэржэр, Минхуйфэй боржигин Харжол, Лигдэн хааны хоёр хатан, Жаруудын боржигин татвар эм, Сайн ноёны удмын нэг татвар эм гэсэн 7-8 монгол их бага хатад байсны нэг нь Бумбутай юм. Харжол хатан бол Бумбутайгийн эгч, Шяодуаньвэнь Жэржэр хатан бол тэдний авга эгч юм.
Тэрбээр 1629 оны 1 сарын 31 нд Дээд эрдэмтийн 4-р гэг Ёнму гүрний гүнж, 1632 оны 3 сарын 2 нд 5-р гэг Шүхуй гүрний гүнж, 1633 оны 12 сарын 16 нд 7-р гэг Шүжө гүрний гүнжийг төрүүлсэн. 1636 оны 8 сард Бумбутайг Юнфу ордны Жуанфэй (бага хатан) цолоор өргөмжлөв. 1638 оны 3 сарын 15 нд Дээд эрдэмтийн 9-р агь Фулинийг төрүүлэв. 1643 онд нөхрийгөө өөд болсны дараа тус жилийнхээ 9 сарын 21 нд түүний хүү Фулин 5 настайдаа Дайчин гүрний эзэн хаан болов. Оны цолыг манжаар (Ижисхүн дасан), монголоор Эеэр засагч, хятадаар 順治 (Шүньжи) хэмээн тунхаглав. Дээд эрдэмт хаан нас барсны дараа өөрийн хүү Фулинийг хаан сэнтийд өргөмжлүүлж, Жаошэн хуан тайху цолоор өргөмжлөгдөв. Эеэр засагч хааныг өөд болсны дараа ач хүү Сюанье нь хаан болсны дараа Жаошэн тай хуан тайху болжээ. Дээд эрдэмт хааны төрсөн дүү Доргон чин ван, төр баригч хунтайж цолтойгоор хааны нэрийн өмнөөс төр барьж байсан. 1650 оны 12 сарын 31 нд Доргон хунтайж өөд болсны дараа Эеэр засагч хааны зарлигаар Доргонд, хаан цол нэхэж хүртээсэн. Энэ явдлаар Доргон ван, Бумбутай хатан хоёрыг албан бусаар эхнэр нөхөр байсан гэх цуу яриа тарсан ч, баримтаар нотлогдож байгаагүй юм. Энэ цуу ярианы дараагаас Доргоны гавъяа зүтгэлийг цуцлан, цол гуншин зэргийг нь эвдэлж, Доргоны гэр хөрөнгийг хурааж, хааны ургаас хасч байсан.
1661 оны 2 сарын 9 нд Эеэр засагч хаан өөд болсны дараа түүний хүү 6 настай Сюанье Чин гүрний хаан болов. Балчир хааны өмнөөс төр барих Обой, Сүксаха, Сонин, Эбилүн гэсэн дөрвөн сайд томилж, Хааны эмэг эх Бумбутайг тай хуантайху цолд өргөмжлөн хөшигний ардаас төр барьж байв. Энх амгалан хаан, Бумбутай хатан тэргүүтэй фракц төр баригч дөрвөн сайдын нэг Обой ноёныг албан тушаалаас нь огцоруулж, устгахаар хуйвалдаж, 1669 онд Обой сайдийг баривчлан эрх мэдлийг нь устгаж, цаазлав. Бумбутай хатан 1687 оны намар өвдөж, 1688 оны 1 сарын 27 нд таалал төгссөн. Таалал төгссөний дараа Энх амгалан хааны зарлигаар манжаар: (hiyoošungga ambalinggū genggiyen šu hūwangheo); хятадаар: Шяожуан Рэньшюань Чэншянь Гон-и Жыдө Чүньхүй Итянь Цишөн Вэнь хуанху (孝莊仁宣誠憲恭懿至德純徽翊天啟聖文皇后) цол нэхэн өргөмжлөн, Чин гүрний хаадын өвгөдийн сүмд тахих болжээ.
Эшлэл
Ангилал:1613 онд төрсөн Ангилал:1688 онд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Манжийн үеийн Монгол
Эр хүн болгож өгөөч
«Эр хүн болгож өгөөч» — 2015 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уянгын уран сайхны кино.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино
Шаравжамцын Энхийн-Од
Шаравжамцын Энхийн-Од (2002 оны 8-р сарын 27-нд төрсөн) нь Сан Франциско Донс багийн, Монголын коллежийн сагсан бөмбөгчин юм. Тэрээр I дивизионы спортын тэтгэлэг хүртсэн Монгол Улсын анхны иргэн юм.
Ш.Энхийн-Од нь сагсанбөмбөгийн бүх байрлалд тоглох боломжтой олон талт тоглогч юм. Түүний бөмбөг дамжуулах ур чадвар нь хамгийн онцгой. Мөн шидэлт, самбөрөөс авах, хамгаалалтын ур чадварууд нь ч сайн.
Хувийн амьдрал
Ш.Энхийн-Одын эцэг Цэрэнжанхарын Шаравжамц, эх Пүрэвсүрэнгийн Эрдэнэбулган нар юм. Цэрэнжанхарын Шаравжамц бол Монголын анхны мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Ази тивээс Харлем Глобетроттерс багт тоглосон анхны тоглогч юм.
Нэгдүгээр курс
Ш.Энхийн-Од нь 2022 онд Дэйтоны их сургуульд коллежийн сагсан бөмбөг тоглохоор болсон. Тэрээр нэг тоглолтод 5.6 оноо, 1.9 самбар, 2.6 оновчтой дамжуулалт дунджилж, нэгдүгээр курсээ дуусгасан.
2023 оны 3-р сард Шаравжамц 2023 оны NBA-гийн драфтад орно гэдгээ зарласан. 2023 оны зун Шаравжамц Энхийн-Од 2023 оны NBA-гийн драфтаас нэрээ татан Сан Франциско Донс багт шилжинэ гэдгээ мэдэгдэв.
Хоёрдугаар курс
2023 оны 6-р сарын 14-нд ерөнхий дасгалжуулагч Крис Герлуфсен Шаравжамцын Энхий-Одыг "Сан Франциско Донс" багтай гэрээ байгуулсныг зарлалаа.
Лавлагаа
Ангилал:Монголын сагсан бөмбөгчин Ангилал:2002 онд төрсөн Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч
5-р Панчен лам
Лувсан-Иш (, 1663–1737) нь Төвөдийн тавдугаар Панчен лам юм.
Тэрбээр Цан нутгийн нөлөө бүхий язгууртны гэр бүлд төржээ. Аавыг нь Дэчинжамц, ээжийг нь Шаравдулам гэдэг байв. Төрөөд удалгүй Төвөдийн 4-р Панчен лам Лувсанчойжилжалцан (1570–1662)-ы хойд дүрээр тодорч, Дашлхүмбэ хийдэд ёслол үйлдэн суужээ.
9 настайдаа Лхаст очиж 5-р Далай лам Наваанлувсанжамц (1617 – 1682)-ад шавь орж, Лувсан-Иш хэмээх нэр хүртжээ. Улмаар 21-тэйдээ сахил хүртэв.
Эшлэл
Ангилал:1663 онд төрсөн Ангилал:1737 онд өнгөрсөн 05
Хорвоотой танилцсан түүх
Агуулгын тойм
Хорвоотой танилцсан түүх ном нь Монголдоо төдийгүй гадаад хэлээр орчуулагдсан хүүхдэд зориулсан утга зохиолын бүтээл юм. Лодонгийн Түдэв "Хорвоотой танилцсан түүх" номдоо: "Оршил, Эхлэл"-ээс гадна 17 сэдвийн хүрээнд "... танилцсан минь" гэсэн хэсэгтэй байдаг. Үүнээс дурдвал: Чулуутай танилцсан минь, Дуутай танилцсан минь, Зурагтай танилцсан минь, Салхитай танилцсан минь, Цүнхтэй танилцсан минь, Сахилгатай танилцсан минь гэх зэргээр үргэлжилж төгсгөлд нь "Хадны мангаатай танилцсан минь" сэдвээр өндөрлөдөг.
Монголын хүүхдийн заавал унших зохиолд "Хорвоотой танилцсан түүх" тууж багтдаг билээ.
Мөн үзэх
Бөхөн
Зэрэг нэмэхийн өмнө
Эргүүлэг Ангилал:1970 он Ангилал:Монголын утга зохиол
Тогтох (Жалайр)
Тогтох (хятадаар: 脱脱, пиньинь: Tuō tuō) нь Монголын Юань улсын түшмэл төдийгүй жалайрын гоо ван Мухулайн угсааны хүн.
Түүний элэнц өвөг нь Мухулай гоо ван, өндөр өвөг нь Булу гоо ван, өвөө нь Сугунча ноён, эцэг нь Саман ноён болой. Бага наснаас Сэцэн хааны хишигтэн цэрэгт алба хааж, төрийн түшмэл болох гараагаа эхлүүлсэн. 1287 онд Тэмүгэ отчигиний удмын Наян ван бослого гаргахад, хан хөвүүн Төмөрийг дагаж цэрэг удирдан, тулалдаж гавьяа байгуулсан. 1294 онд Төмөр хунтайж, хаан болсны дараа Тогтохыг Шанду хотын захирагч түшмэлээр томилж, өртөө хариуцсан Тунжэн хүрээлэнгийн тэргүүн түшмэл, мянгатын ноёноор томилсон. 1299 онд Тогтохыг Жяньжэ мужийн пинжан жэнши түшмэлээр томилсон. Тэрбээр уг албан тушаалд байхдаа тус мужийн түшмэл Жу Чин, Жан Сюань нарын хууль бус үйлдлийг илчлэхэд тэдгээр түшмэд 50 лан алт, их хэмжээний эд хөрөнгийг хахууль болгон өгөхийг оролдсонд эрс татгалзаж, Жу Чин, Жан Сюань нарын түшмэдийг цаазаар авсан. Уг явдалд Өлзийт хаан түүний үнэнч шудрага зан чанарыг сайшааж, 50 лан алт шагнав. 1307 онд Өлзийт хаан тэнгэрт хальсны дараа Тогтох нь 44 насандаа нас барав. Тэрээр Дорж хэмээх ганц хөвүүнтэй. Ангилал:1264 онд төрсөн Ангилал:1307 онд өнгөрсөн Ангилал:Юань улсын түшмэл Ангилал:Юань улсын хүн Ангилал:Монгол үндэстэн
Пиндун
thumb|150px|Пиндунгийн байршил Пиндун (屏東縣, Pingtung) — Тайвань орны Тайвань мужийн харьяа шянь (хошуу). Засаг захиргааны төв — Пиндун хот.
Газар зүй
Тайвань арлын өмнөд хэсэгт байна. 2775 км2 газар нутагтай (22 нутгаас 2-р том).
Хойшоо Гаошюн, зүүншээ Тайдунтай хиллэж, урд зүгт Баши суваг, баруунш Тайванийн хоолойн эрэг газартай.
Хүн ам зүй
2014 оны тооцоогоор 847,917 хүн оршин сууж байв (10-р олон).
Нутгийн хуваарь
120px|right|thumb|Нутгийн хуваарь Пиндунгийн нутаг дэвсгэр 1 хот (ши), 3 балгас (жэнь), 29 шян (сум)-д хуваагдана.
Цахим холбоос
Ангилал:Тайванийн тойрог Ангилал:1950 онд байгуулагдсан
Төрбатын Бархүү
Төрбатын Бархүү — Монголын тайз, дэлгэц, хошин урлагийн жүжигчин.
Эшлэл
Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Монголын хошин урлаг Ангилал:Монголын кино жүжигчин Ангилал:Монголчууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Хачин хүн
« Хачин хүн » — 1989 онд бүтсэн Монголын уран сайхны кино.
Агуулга
Социалист нийгмийн үеийн зарим албан хаагчдын дунд оршиж байсан хүнд суртлын хор уршгиин тухай өгүүлэх энэ кинонд өөрийн байгууллагын дутагдлыг сонинд бичсэн Харцагыг хачин хүн” хэмээн нэрлэсэн тухай өгүүлнэ. Түүнийг элдвээр оролдон сэтгэл мэдрэлийн эмнэлэг, шүүх цагдаагийн газраар явуулах, хамт олноороо салхи нд гарч амрах нэрийдлээр зугаалга зохион байгуулж, түүнийг архиар шахаж согтоон элдэв хэл аманд оруулсны эцэст нэр хүндийг нь муутгаж, эхнэр нь хүртэл түүнийг ойлгохгүй хүүхдүүдээ авч гэрээсээ явснаар тэр хүнийг ганцаардмал байдалд оруулан сэтгэлийн зовлон эдлүүлж байгааг харуулжээ. .
Эх сурвалж
Ангилал:1989 оны кино Ангилал:Бэгзийн Балжинням Ангилал:Нацагийн Жанцанноров Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Монгол кинонууд
Френологи
Нүүр царай унших ухааныг Френологи гэж нэрлэдэг. Френологи гэдэг нь (эртний грек хэлнээс mind (хэлц үг) "оюун ухаан", λόγος (лого) "мэдлэг" гэсэн үгнээс гаралтай) нь сэтгэцийн шинж чанарыг урьдчилан таамаглахын тулд гавлын ясны овойлт товгорыг хэмждэг ухаан гэж үздэг. Френологийг өдгөө pseudoscience буюу хуурамч шинжлэх ухаан гэж хүлээн зөвшөөрдөг. Френологи гэдэг нь "pseudoscience" буюу шинжлэх ухааны өмнөх үеийн ойлголт бөгөөд гол санаа нь хүний зан чанар, авир төрх нь толгойн аль нэг хэсгийг хариуцдаг гэж үздэг. 1700-аад оны сүүл үеэр Германы физикч Франц Жозеф Галл френологийг үүсгэж хөгжүүлсэн юм.
Тархи бол оюун санааны эрхтэн бөгөөд тархины тодорхой хэсэг нутагшсан, тодорхой үүрэг эсвэл загварчлалтай гэсэн ойлголт дээр суурилдаг. Хэдийгээр эдгээр хоёр санаа нь бодит байдал дээр үндэс суурьтай боловч френологи нь шинжлэх ухаанаас хол зүйл юм. Гавлын ясны хэлбэрийг хэмжих нь хувийн шинж чанарыг урьдчилан таамаглах боломжтой гэсэн френологийн төв ойлголтыг эмпирик судалгаагаар үгүйсгэдэг. 1796 онд Германы эмч Франц Жозеф Галлын боловсруулсан энэхүү шинжлэх ухаан нь XIX зуун д, ялангуяа 1810-аас 1840 он хүртэл ихээхэн нөлөө үзүүлсэн юм. Британи йн френологийн гол төв нь Эдинбург хот байсан бөгөөд 1820 онд Эдинбургийн Френологийн Нийгэмлэг байгуулагдсан юм.
Галлын үзсэнээр хүний тархи бусад амьтдын тархинаас илүү том хэмжээтэй байдаг нь ухаалаг байх үндэс нь болдог гэсэн таамгийг тухайн үед дэвшүүлж байв. Ялангуяа тэрээр гавлын ясны хэмжээ, хэлбэрээр тархины физик шинж онцлогуудыг харж болох юм гэжээ. Галл хэд хэдэн халаасны хулгайч залуусыг судлахад тэдний чихний дээр хэсэгт нь нийтлэг хавдар шиг зүйл байсан юм. Ийнхүү тэрээр гавлын ясны хэлбэр, ул мөр, товгор хэсэг нь хүний зан чанар, авир төрх, ур чадваруудтай холбоотой юм байна гэж дүгнэлт гаргасан билээ. Улмаар чихний дээр хэсэгтээ товгор эсвэл хавдар шиг зүйлтэй хүмүүс худлаа хэлдэг, хулгай хийдэг гэжээ. Френологийн сэтгэлгээ нь 19-р зуун ы сэтгэц, сэтгэл судлал д нөлөөтэй байв.
Уламжлал ёс заншил
Дэлхийн олон улс оронд нүүр царай унших уламжлал, туршлага байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Анагаах ухааны түүх Ангилал:Биологийн түүх Ангилал:Оюун ухаан судлал Ангилал:Расизм Ангилал:Хуучирсан онол
Суздаль
Суздаль нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрог дахь Владимир мужийн хот юм. Тус хот нь улсын нийслэл Москва хотоос зүүн хойд зүгт 220 километрийн зайд, мужийн төв Владимираас умард зүгт 26 км-ийн зайтай, Каменка голын эрэг дээр оршдог. Нийт оршин суугчтай энэхүү хот нь оросын эртний хотуудын тоонд орохоос гадна Алтан цагариг хэмээн нэрлэгддэг хотуудын нэг юм.
Түүх
Суздаль нь Оросын хамгийн эртний хотуудын нэг. 10-р зуунд слав гаралтай иргэд (Кривичүүд) Смоленскийн ойр орчмын нутгаас гарч, үржил шимт хөрс бүхий Суздалийн нутагт ирэн суурьшжээ. Гэхдээ археологичид энэ нутагт 9-р зуунд суурин байсныг илрүүлсэн байдаг. Хамгийн анх 1024 оны судар бичигт хотын тухай тэмдэглэгдсэн байдаг аж. Суздалийг тойрон битүү ой байх ба энэ нь нүүдэлчдийн довтолгооноос хамгаалах байгалийн хамгаалалт болдог байжээ. Энэ үед Суздаль нь Ростовоос гаднах зүүн хойд Русийг бараа таваараар хангадаг худалдааны төв суурин болсон байв. 12-р зууны эхээр нэгэн хэрэм бий болов. Энэ кремль нь Каменка гол өнөөгийн Суздаль хот руу эргэх мушгиан дээр баригджээ. Хотын ид цэцэглэх үеийг ван Юрий Долгорукий Суздаль хотыг Владимир-Суздалийн Вант Улсын вангийн суурин болгосон үе хэмээн үздэг. Түүний хүү Андрей Боголюбский вангийн харшаа мөн л боярчуудаас зайлуулан цааш Владимир луу шилжүүлжээ. Тэглээ гээд хотын ач холбогдол буурсангүй, харин ч улам том худалдааны төв болон хөгжив. 1238 онд Бат хааны удирдлагаар Алтан Ордны Улсын цэргүүд Владимир-Суздалийн Вант Улсыг дайлан эзэлснээр хотын хөгжлийг бүрмөсөн зогсоожээ. Энэ тулаанд хотын олон эцсээ хүртэл тэмцсэн ч, монголчууд хотыг эзлэн, эд баялгийг дайны олз болгон авч, зарим хэсгийг нь бүр газрын хөрстэй тэгшилсэн байна.
1222 оноос 1235 оны хооронд Суздалийн хэрмэн дотор Бурхны эхийн төрөлт цогчин дуган баригдсан ба үүний дийлэнх хэсэг нь баригдсан хэвээрээ байгаа учир өнөөдрийг хүртэл хадгалагдан үлдсэн хамгийн эртний оросын үнэн алдартны сүмийн барилгуудын нэг юм. 14-р зуунд Суздаль хот өдрөөс өдөрт улам бүр хүчирхэгжиж буй Москвагийн Их Вант Улсаас тусгаар тогтнолоо хамгаалахын тулд Доод Новгородтой нэгдэн, Суздаль-Доод Новгородын Вант Улсыг байгуулав. Гэвч 1392 онд Суздаль хамба ламын төвөөсөө унан, Москватай нэгдэв. Үүгээр Суздалийн улс төрийн төв байсан үе дуусгавар болжээ. Гэхдээ хамбын төв нь үлдсэн болохоор шашны чухал төв болон хувирав. Маш олон чулуун сүм, хийдийн барилгыг шинээр барьсан, эсвэл хуучин байсан модон сүм, хийдийг нураан, түүний суурин дээр дахин чулуугаар шинэчлэн босгов. 13-17-р зууны хооронд баригдсан шашны барилгуудын тоонд жишээлбэл Александрын хийд, Васильевын хийд, Покровын хийд зэргийг нэрлэж болно.
17-р зуунд Суздаль ахиад л хүнд цаг үетэй тулгарав. Крымын татарууд болон Польш-Литвын Нэгдсэн Улс хоёр ч удаа довтолсноос гадна хэд хэдэн удаа их түймэр гарч, мөн тахал тархсан байна. Гэхдээ энэ зууны хоёрдугаар хагаст хот энэ бүх гамшгаас өндийн босч чаджээ. 18-р зууны сүүлээр хийсэн засаг захиргааны шинэчилсэн хуваарийн дагуу Суздаль шинээр байгуулагдсан Владимир губернийн тойргийн төв болов. 19-р зуунд хотод аж үйлдвэр бараг хөгжөөгүй, газар тариалан голчлон эрхэлсэн хот байв. Мөн түүнчлэн Москва, Доод Новгородын хооронд тавьсан төмөр замын шугам ч Суздалийг тойрон өнгөрчээ.
Хүн амын өсөлт
Тайлбар: Хүн амын тооллогын мэдээ
Эшлэл
Ангилал:Владимир мужийн суурин Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:ОХУ дахь дэлхийн соёлын өв  Ангилал:Оросын хот
Михаил Васильевич Ломоносов
Михаил Васильевич Ломоносов нь (1711 оны 11 сарын 19-нд Мишанинск тосгонд төрж, 1765 оны 4 сарын 15-нд Санкт-Петербург хотод нас баржээ) Оросын анхны байгалийн эрдэмтэн, зохиолч, түүхч, зураач, химич, физикч төдийгүй оросын суут эрдэмтэн хүн юм. Орчин цагийн геологийг үндэслэгч. Орчин үеийн оросын уран зохиолын хэлийг хэлбэржүүлэхэд гол нөлөө үзүүлсэн яруу найрагч байлаа.
Намтар
Михаилын эцэг тосгоны чинээлэг Василий Дорофеевич (1681—1741) эх Елена Ивановна (өмнөх овог Сивкова, ? — 1720) нар түүнийг 1711 оны 11 сарын 19-нд төрүүлжээ. М.В.Ломоносовын эх нь түүнийг 9 настайд нь нас барж жилийн дараа 1721 онд эцэг нь Феодора Михайловна Усковатай гэрэлжээ. Михаил арван настайгаасаа аавдаа тусалж төрөл бүрийн хар бор ажил эхэлсэн. Тэд хамтдаа Цагаан тэнгис, Соловецкийн арлууд руу загасчлахаар явдаг байжээ. Усны байнгын аюул нь залуугийн бие бялдрын хүчийг бууруулж, оюун ухааныг нь янз бүрийн ажиглалтаар баяжуулсан.
М.Ломоносов 1730 оны 12 дугаар сарын 7-нд Холмогорскын мужийн Тамгын газар 19 нас хүрч паспорт аваад 7 хоногийн дараа загасчдын завин дээр гурван долоо хоногийн турш явж Москва орсон гэдэг. Ирээдүйн эрдэмтэн хэнд хэлэлгүй шөнөөр гэрээсээ нууцаар гарч явсан тул Москва руу тэрээр зугтааж явсан гэж хэлж болно. Удаан хугацааны турш гэрийнх нь түүнийг сураггүй болсон гэж үздэг байв. Ном эрдэм сурахаар явсан залуу Михаил Ломоносов нь халаасандаа гурван рубльтэй, аранзандаа «Хэлний дүрэм» Смотрицкийгийн болон «Арифметик» Магницкийгийн гэсэн хоёрхон номтой гарсан гэдэг.
1731 оны 1 сард нэгэн язгууртан хүүгийн дүрээр Оросын анхны дээд сургууль болох "Славян-Грек-Латин Академ"-ийн оюутан болж, 5 жилийн турш суралцжээ. 1734-1735 онд Киев хотод мөн сурч байгаад иргэж сургуулиа төгссөн байна. 1735 онд тэр хамгийн сайн сурагчдын нэг байсан тул түүнийг Санкт-Петербургт эрдэм шинжилгээний их сургуульд суралцахаар илгээсэн байна.
1740 оны 5 дугаар сарын 26-нд Марбургын сүмд 1720 онд төрсөн Елизавета Андреевна Цильх /Элизабет Кристина/ гэж бүсгүйтэй гэрэлжээ.
Ломоносов 1741 оны 5-р сард явсан Любек боомтоор дамжин Санкт-Петербургт буцаж иржээ.
1741 оны 8-р сарын 24-нд Ломоносов эрдэмтэн судлаачдад уншихаар хоёр диссертаци илгээв: нэг нь физикийн, нөгөө нь химийн чиглэлээр. Тэр тэднийг баталж, академиас түүнийг гадаадад явуулахдаа амласан амлалтын дагуу зохиолчийг нь ер бусын профессор болгоно гэж найдаж байв. Гэвч цаг явсаар, Ломоносов ямар ч томилгоо аваагүй хэвээр байв. Хүлээж байхдаа тэрээр физикийн профессор Крафтын орчуулга хийхээр болжээ. Эцэст нь 1741 оны 11-р сарын 25-нд хатан хаан Елизавета Петровна хаан ширээнд суув. Ломоносов Эзэн хатан хаан гадаадынхныг ивээн тэтгэх бодолгүй байгаа гэдэгт итгэлтэй байсан тул Ломоносов томилогдохын тулд хамгийн дээд хүнд өргөдөл гаргахаар шийджээ. Энэ удаад өргөдөл зохих үр дүнд хүрсэн тул Шумахер академичдыг Ломоносовын диссертацийн талаар санал бодлоо илэрхийлэхийг яаравчлав.
М.В.Ломоносов бие махбодийн хувьд маш хүчтэй, тулалдаанд дуртай байсан гэлцдэг. 1748 онд эрдэмтэн оросын химийн лабораторид анхны туршилт хийж байжээ. 1749 оноос хойш Михаил Ломоносов нийгмийн дээд зиндааны түвшинд шилжиж, удалгүй эрдэмтэд төдийгүй эзэн хааны анхаарлыг татаж эхлэв.
1755 оны 1 сарын 23-нд олон талын мэдлэгтэй, зохиолч Михаил Ломоносовын санаачилгаар, Елизавета хатны зарлигийн дагуу Иван Шувалов Москвагийн Их Сургуулийг үндэслэн байгуулжээ. Өдгөө Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн Улсын Их Сургууль болсон юм. 1765 оны 4 сарын 15-нд Михаил Ломоносов Санкт-Петербург хотноо нас барав. М.В.Ломоносовыг "Оросын шинжлэх ухааны эцэг" гэж өргөмжилдөг боловч түүний бүтээл туурвилыг ОХУ болон социалист дэглэмийн улс орноос бусад улсад XIX зууны сүүлч XX зууны эхэн хүртэл төдийлөн мэддэггүй байв.
Гишүүнлэл
М.В.Ломоносовын эрдэм мэдлэг, авьяас чадварыг дан ганц орос улс хүлээн зөвшөөрөөд зогсохгүй дэлхийн бусад улс оронд хүлээн зөвшөөрч ШУА-ынхаа гишүүнээр сонгож байв. Үүнд:
Ангилал:Зохиогч Ангилал:Өргөн мэдлэгтэн Ангилал:18-р зууны физикч Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн багш Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Санкт-Петербургийн их сургуулийн багш Ангилал:Санкт-Петербургийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Оросууд Ангилал:1711 онд төрсөн Ангилал:1765 онд өнгөрсөн
БНХАУ-ын Соёлын хувьсгал
«Агуу их ажилчин ангийн соёлын хувьсгал» (хятад. уламж. 無產階級文化大革命, хялбар. 无产阶级文化大革命, пиньинь Wúchǎn Jiējí Wénhuà Dà Gémìng, палл. Учань цзецзи вэньхуа да гэмин, товч хятад. 文化大革命, пиньинь Wén​huà​ Dà​gé​mìng, палл. Вэньхуа да гэмин) БНХАУ-д 1966-1976 онуудад хятадын удирдагч Мао Зэдун болон зарим тохиолдолд түүний нэрийг барьж хэрэгжүүлсэн улс төрийн үзэл суртлын үйл ажиллагаа юм. Энэхүү "Соёлын хувьсгалын" ажиллагааны зорилго нь БНХАУ-д «капитализмын сэргээн босгох»-ын эсрэг тэмцэх, «дотоод, гадаад ревизионизм» -тай тэмцэх нэр дор Маогийн улс төрийн сөрөг хүчнийг үгүй хийх явдал байсан гэж судлаачид үздэг.
"Соёлын хувьсгал"-ын гол шалтгаан нь "Их үсрэлт" кампанит ажил дууссаны дараа ХКН-д дотор үүссэн хагарал гэж үздэг. 1959 онд даргаар сонгогдсон Лю Шаоци болон намын бусад удирдагчид Мао Зэдуны улс оронд зааж өгсөн чиг хандлага зөв эсэхэд эргэлзэж эхэлжээ. Лю шинэ албан тушаалдаа жижиг бизнес эрхлэгчдийг дэмжихэд чиглэсэн эдийн засаг, нийгмийн бодлогыг аажмаар хэрэгжүүлж эхэлсэн. 1965 оны сүүлчээр Мао өвчин тусч байхдаа Жоу Эньлай, Дэн Сяопин нартай хамт нууц хурал хийж Лю Шаоцы-гийн үйлдлийг Мао-гийн нам дахь эрх мэдлийг авах гэсэн оролдлого буюу ревизионизм гэж байжээ. Өвчин нь эдгэсний дараа тэрээр нам дахь сөрөг хүчнийхээ эсрэг эрс шийдэмгий арга хэмжээ авснаар “соёлын хувьсгал” өрнөж эхэлсэн байна. Соёлын хувьсгалын гол хүчин зүйлүүдийн нэг нь Хятад улсын хөгжилд асар их хөрөнгө оруулалт хийсэн Зөвлөлт Холбоот Улстай найрамдалт харилцаагаа эргэн харсан бөгөөд удирдагчид, ахмад дайчдын эсрэг хэлмэгдүүлэлт явуулжээ. Дунд ба доод шатны Коммунистуудыг ревизионистууд болон урвагчид гэж тунхаглав.
Соёлын хувьсгал нь хүчирхийлэл, эмх замбараагүй байдлын шинж чанартай байв. Хувьсгалын үеэр амиа алдсан хүмүүсийн тоо олон зуун мянгаас хэдэн сая хүрсэн байдаг. Бээжингийн Улаан 8-р сараас эхлэн улс даяар үй олноор иргэдийг хоморголон хөнөөж, тэр дундаа Гуансигийн их хядлага, мөн их хэмжээний каннибализм гарсан; Өвөр Монголын хэрэг явдал; Гуандун хядлага; Юньнаний их хядлага; болон Хунаний их хядлага юм. Улаан хамгаалагчид түүхэн дурсгалт зүйлс, эд өлгийн зүйлсийг устгаж, соёл, шашны дурсгалт газруудыг цөлмөн устгаж байв.  Ангилал:БНХАУ-ын түүх Ангилал:Мао Зэдун Ангилал:1960-д он Ангилал:1970-д он Ангилал:Хятадын коммунист нам Ангилал:20-р зууны хувьсгал
Том толгойтын романс
«Том толгойтын романс» — 2015 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн хайр дурлалт, инээдмийн уран сайхны кино.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино
Монгол цирк
Монголын цирк 1934 онд үүсгэн байгуулагдаад 90 орчим жил хөгжиж байна. 130 гаруй оронд монголын циркийн жүжигчид аялан тоглож, циркийн сургууль байгуулагдсанаас хойш 180 гаруй уран бүтээлчид төгсөж дэлхий даяар алдар нэр хүртжээ. 4-14 насны уран бүтээлчдийг бэлтгэдэг циркийн сургуулиас Монголын циркийн амжилтын үндэс тавигдсан байна. Дэлхийд байдаг циркийн урлагийн таван төрлөөр сургалт явуулж байжээ. Залуу уран бүтээлчид сургуулиа төгсөхдөө циркийн тоглолт номертой сургуулиа төгсдөг байна. Бусдаас ялгаатай нь Монголын цирк нь хөтөлбөртөө амьтдыг бараг ашигладаггүй (Монголд байдаг гэрийн тэжээмэл морь, тэмээ, сарлаг, чоно гэх мэт амьтдыг эс тооцвол), дийлэнх олонхи нь цэвэр акробат, жонглёр, хошин шог дээр суурилсан байдаг.
Түүх
16 дугаар зуунаас Монголд Энэтхэгийн факирууд тус улсын төр шашны удирдагчдын өмнө үзүүлбэр үзүүлж байжээ. Сүүлд хотын гудамжинд, дараа нь тусгай задгай талбайд Хятадын явуулын циркийн хамтлагууд өөрсдийн уран бүтээлээ үзүүлж байсан. Үндэсний их баяр наадмаар хурдан морины уралдаан, үндэсний бөх, сур харваа зэрэг үзүүлбэр үзүүлж, Монголын мэргэжлийн цирк Монголд Ардын эрх тогтсоноос хойш бий болж эхэлсэн.
1931, 1934 онд Зөвлөлтийн А.М.Волошин тэргүүтэй циркийн уран бүтээлчдийн бүрэлдэхүүнд алиалагч Антонов, Бартенев, жонглёрчин Бахстас, акробатчин ах дүү Сосинууд, нохой сургагч Каро, акробатчин Яловын гэр бүл нар БНМАУ-д аялан тоглолт хийжээ. Энэ хамтлаг монголчуудын дунд асар их амжилт олжээ. Монгол Улсын Боловсрол, эрүүл мэндийн сайд тусгай захидал бичихдээ “Циркийн бригад Монголын ард түмэнд урам зориг өгч, тэдний дунд өндөр сэтгэгдэл төрүүлсэн. Цирк нь үндэсний урлагийн хөгжлийг ахиулж, ард түмэн, нийгэмд соён гэгээрүүлэх үйлсэд түлхэц өгсөн. Цирк жил бүр манай улсад ирнэ гэж найдаж байна” гэжээ. Улмаар 1934 онд Улаанбаатар хотод Монголын уран бүтээлчдээс бүрдсэн спортын тусгай бүлэг байгуулжээ.
Хоёр жилийн дараа 1936 онд Оросын циркийн уран бүтээлчид дахин Монголд иржээ. Энэ удаа илүү олон бүрэлдэхүүнтэй хамтлаг ирсэн юм. Уран бүтээлчид ихэвчлэн задгай талбайд тоглолтоо хийж, нэгэн зэрэг жаран мянган үзэгчдэд үйлчилсэн байна. БНМАУ-ын ард түмний дунд циркийн урлагийг ихэд сонирхож байсан тул Монголын Засгийн газар өөрийн үндэсний циркийг зохион байгуулахаар шийдвэрлэж хэрэгжүүлсэн байна.
1936-1939 онд спорт хамтлагийн гишүүд болох Ж.Раднаабазар, Д.Гомбо, Л.Нацаг нар ЗХУ-ын Москва хот дахь циркийн урлагт суралцсан байна. Тэд БНМАУ-д буцаж ирээд Монголын анхны мэргэжлийн циркийн зохион байгуулагч, тэргүүлэх уран бүтээлчид болжээ. Циркийн урлагийг хөгжүүлэхэд ЗХУ-д үндэсний боловсон хүчин бэлтгэж, 1940 онд Улаанбаатарт циркийн сургууль нээгдсэн нь ихээхэн ач холбогдолтой болсон юм. Анх 1941 оны долдугаар сард Ардын хувьсгалын 20 жилийн ойн баярын үеэр циркийн үзүүлбэр үзүүлж байжээ. Дайны үед Монголын циркийн урлагийг хөгжүүлэхэд Зөвлөлтийн багш, мэргэжилтнүүд чухал үүрэг гүйцэтгэсээр ирсэн. 1941 онд циркийн тусгай зориулалтын барилга /Бөмбөгөр ногоон/ ашиглалтад орсон. Чухам энэ үед Монголын цирк хөл дээрээ босч, 1942 оноос хойш цирк нь байнгын үйл ажиллагаатай соёлын байгууллага болж, хот, хөдөөгийн олон мянган үзэгчдэд уран бүтээлээ толилуулж байжээ.
1942 онд анх монгол циркийн жүжигчид ЗХУ-д айлчлан тоглолт хийжээ. Дайны дараах жилүүдэд Монгол цирк улам бүр хөгжиж өргөжин тэлсэн юм.
Монголын уран нугаралт яагаад дэлхийд брэнд болов гэхээр дөчөөд оны сүүлч тавиад оны эхээр Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин Тогоончулууны Цэнд-Аюуш, Ж.Эрдэнэцэцэг /Ирина/ нарын агуу гавьяагаар монгол эмэгтэйг уран нугаралттай холбож өгсөн. Монгол эмэгтэйн уян налархай, даруухан ааш аяг, тэр сайхан намуун аялгуу, бурхны суулт зэргийг уран нугаралттай холбосон юм.
1968 онд Монгол улсын Сайд нарын зөвлөлөөс 2000 хүний суудалтай цирк барих шийдвэр гарч 1971 онд Улаанбаатар хотод Румын мэргэжилтнүүдийн тусламжтайгаар баригдсан Монголын Улсын Циркийн шинэ байр ашиглалтад орсон. Түүний дүрс нь аварга том өргөө гэртэй төстэй, хоёр мянган хүний ​​суудалтай, энд циркийн тоглолтоос гадна нийтийг хамарсан төрөл бүрийн тоглолт болдог байв. Сүүлийн жилүүдэд Монголын уран бүтээлчдийн тоглолтыг үзэх нь тун ховор болсон.
Монголын циркийн алдартнууд: Уран нугараач, БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Ардын Жүжигчин, XX зууны манлай жүжигчин Б.Норовсамбуу, Б.Содном, Ж.Данзан, Дамдинсүрэн, Майя Норовцэрэн, Сандаг, Цэрэндулам, Минжин, Эрдэнэцэцэг, Х. Цэнд-Аюуш, Ц. Цэрэндорж, .., найруулагчаар -Ж. Дамдинсүрэн, Нямдаш, Ичинноров, Л.Нацаг, О.Машбат, Д.Зоригт, Н.Батмөнх, Ю.Хүрэлбаатар, Х.Хатанбаатар нар ажиллаж байлаа.
Энэ үед цирк бүхэл бүтэн дөрвөн хөтөлбөртэй байв. Нэг хөтөлбөрт 30 гаруй уран бүтээлчтэй. Нийт 120-160 бүтээлч. Нэг хөтөлбөр нь тэр жилдээ хөдөө орон нутгаар буюу бригадуудаар явна. Нэг хөтөлбөр нь буюу гучаад хүн дараа жилийнхээ шинэ уран бүтээлийг туурвиж байна. Нэг хөтөлбөр нь дандаа гадаад явж байна. Нөгөө хөтөлбөр нь бэлтгэлээ хийнэ. Ингэж шилждэг дөрвөн хөтөлбөр байжээ. Үндэсний циркийг 2007 онд хувьчилснаар Монголын цирк хэсэг бүлэг болж задарсан. Харамсалтай нь жүжигчид нь гадаад дотоод руу явж тарж бутарсан юм.
2016 онд Монголын циркийн 75 жилийн ойн баярын хүрээнд “Эргэн дурсагдах Монгол цирк” нэгдсэн тоглолт 7 сарын 6, 7-нд болж байсан юм. Энэхүү тоглолтод ахмад, дунд, залуу үеийн 200 гаруй циркч нэгдэн нэгэн манеж дээр анх удаа цуглаж байв. Тухайн үед 60 настай, тэнцвэрийн жүжигчин Л.Төмөрбаатар, алиалагч Н.Магсаржав нар оролцож байв. Циркийн ойтой адил тооны 75 уран нугараач нугарсан бөгөөд Ардын жүжигчин, Зууны манлай уран нугараач Б.Норовсамбуу гуай удирдаж, дэглэж байжээ.
Монгол циркийн амжилт
Жил бүр цирк олон улсын янз бүрийн тэмцээнд багаа илгээдэг бөгөөд үргэлж шагналтай ирдэг байжээ. Монголын үндэсний цирк АНУ, Австри, Швейцар, Япон, Герман, Нидерланд, Итали, Франц, Норвеги, Их Британи, Солонгос, Израйль, Орос, Хятад зэрэг дэлхийн олон оронд тоглосон. Монголын циркчид циркийн урлагийн олон улсын тэмцээнд оролцож алт, мөнгө, хүрэл медаль хүртэж байжээ. Акробатчин Лодойн Энхцэцэг анхны алтан медалиа 1983 онд Парист авч байжээ. Дараа нь акробатын эгч дүү Эрдэнэтуяа, Оунчимэг нар 1986 онд Монте-Карлод болсон “Мөнгөн алиалагч” шагналыг хүртэж байжээ.
Одоогоор Монголын циркийн сургуулийн шилдэг сурагчид бол Монте-Карлод болсон Олон улсын хүүхдийн наадмын мөнгөн медальт, Улаан-Үд хотноо болсон циркийн урлагийн их наадмын Гран при шагналын эзэд болох уран нугараач охид юм. Мөнгөн загастай адил тэд маш уян хатан чанартай үзүүлбэрээрээ гайхагддаг. Ангилал:Монголын урлаг Ангилал:Цирк
Бүгд Найрамдах Улс
Бүгд найрамдах улс- Төгс байдлаараа анх Христийн тооллын өмнөх V-IV зууны Грекийн Афинд тогтсон бөгөөд төрийн зохион байгуулалтын эртний хэлбэр. Resbublica буюу бүгд найрамдах засаг нь дараах нийтлэг шинж агуулдаг.
Түүх
Афины бүгд найрамдах Ардчилсан шинжээрээ түүхэнд тэмдэглэгдэн үлджээ. Төрийн байгууллага нь ардын хурал, таван зуугийн зөвлөл, Ареопаг хэмээн нэрлэдэг шүүхийн байгууллага бүхий цэгц зохион байгуулалттай систем байв.
Иргэд хийгээд төрийн бүх байгууллага, албан тушаалтанг Ардын хурал захирна. Хуралд хорин нас хүрсэн Афин хот улсын иргэд оролцох эрхтэй. Хууль батлах нь Хурлын гол үүрэг бөгөөд мөн хот улсын гадаад, дотоод бодлого, дайн энхийн асуудлыг тогтоож, захиргаа, шүүхийн асуудлыг шийдвэрлэдэг байв.
Харин Таван зуугийн зөвлөл нь хот улсуудын төлөөлөгчдөөс бүрэлддэг гүйцэтгэх дээд байгууллага бөгөөд төрийн өдөр тутмын үйл ажиллагааг удирддаг байв.
Эртний үед Афины БНУ-аас гадна Спартын болон Ромын язгууртны БНУ басхүү оршиж байв. Ахмадын зөвлөл, сенат болон төрийн бусад албан тушаалтанг язгууртнуудаас бүрдүүлдэг нь эдгээр нь улсын нэг онцлог байв. Энэчлэн Спартын БНУ-д ахмадын зөвлөлийн гишүүдийг насан туршид нь сонгодог байжээ.
Шинэ үе
Товчоор бүгд найрамдах засаглалын эрин гэж хэлж болно. Анхны бүгд найрамдах засаг Америкийн Нэгдсэн улсад тогтжээ.
Социалист хувьсгалын үр дүнд зүүн Европын болон Азийн нэлээн улс орнууд бүгд найрамдах засгийн гажсан хэлбэрийг тогтоож байлаа. Энэ хэлбэр дотроо Парисийн коммуны, зөвлөлийн, ардын ардчилсан гэсэн гурван хэв маяг бүхий бөгөөд дараах онцлог шинжтэй. Үүнд:
Орчин үе
Орчин үеийн бүгд найрамдах улс. Төрийн эрх мэдэл нь ард түмнээс эх үндэстэй төрийн удирдлагын хэлбэр. Үндсэн хуульт ёс, хүний эрх. эрх чөлөөний суурь хэм хэмжээг хэрэгжүүлэх, төрийн эрх мэдлийг хуваарилахыг гол зорилго болгодог. Орчин үеийн бүгд найрамдах улсыг ийнхүү ангилж буйн үндсэн шалгуур бол Засгийн газрыг "хэн" байгуулж, засгийн газар "хэний" өмнө хариуцлага хүлээж буй явдал мөн. Орчин үед бүгд найрамдах засаглалын: ерөнхийлөгчийн, парламентын, холимог гэсэн үндсэн гурван хэлбэр зонхилж байна.
Ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах засаг
Төрийн болон засгийн газрын тэргүүний бүрэн эрх ерөнхийлөгчийн гарт төвлөрч байдаг засаглалын хэлбэр. ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг анх АНУ-д бий болгожээ. Ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах засгийн гол онцлог:
- Төрийн тэргүүн хийгээд засгийн газрын тэргүүний бүрэн эрх Ерөнхийлөгчийн гарт төвлөрнө. Ерөнхий сайдын албан тушаалыг үгүйсгэнэ.
- Ерөнхийлөгчийг сонгоно. Сонгууль нь парламентийн бус аргаар, аль болох өргөн төлөөлөлтэй байна. Өдгөө ерөнхийлөгчийн сонгуулийн дөрвөн төрлийн систем байна:
Ерөнхийлөгчийг ихэвчлэн 1-7 жилийн хугацаатайгаар сонгодог ба зарим оронд насан туршид нь сонгодог байна.
- Засгийн газар нь ерөнхийлөгчийн өмнө хариуцлага хүлээх бөгөөд парламентийн бус аргаар бүрэлдүүлнэ.
- Парламент засгийн газрыг огцруулах ерөнхийлөгч парламентийг тараах механизм байдаггүй. Энэхүү тогтвортой шинжээрээ бусад хэлбэрээс ялгарна.
- Парламентад өөр нам олонхи байсан ч Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаанд түүний намын лидерүүд улс орныг удирдана.
- Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрх парламентийн бүгд найрамдах улсын ерөнхийлөгчтэй харьцуулбал харьцангуй давуу болон өргөн байдаг.
Парламентийн бүгд найрамдах засаг
Ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах засагтай харьцуулахад нийгмийн улс төрийн практикт бага дэлгэрсэн хэлбэр. Гол онцлог нь төрийн өндөрлөгүүдийг бүрэлдүүлэх, үйл ажиллагааных нь чиг үүргийг тодорхойлох, хянаж шалгахад парламентийн үүрэг өндөр байхын зэрэгцээ парламентад олонхи болсон нам засгийн газрыг байгуулж, тэрхүү засгийн газар парламентийн өмнө хариуцлага хүлээж байдагт оршино. Засгийн газар парламентиийн гишүүдийн олонхийн итгэлийг алдсан тохиолдолд нэг бол огцроно, эсвэл төрийн тэргүүний оролцоотойгоор парламент тарж, ээлжит бус сонгуулийг зарлана. Үндсэн хуульт ёс засаглалын эрх мэдлийг хуваарилах зарчим хэрэгжиж буй нөхцөлд нийгмийн үйл хэргийг удирдан жолоодоход намын оролцоо, нөлөө хуулийн хүрээнд хүчтэй байдаг нь парламентийн бүгд найрамдах засгийн нэг онцлог болдог юм. Өөрөөр дурьдвал, парламентийн засаглал олон намын тогтвортой хүчтэй системийн нөхцөлд өргөн боломжтой, үр нөлөөтэй байдаг.
Парламентийн БНУ-ын ерөнхийлөгч - төрийн тэргүүн бөгөөд улс үндэстний тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлын баталгаа байж, улс төрийн янз бүрийн хүчнүүдийн хоорондын маргааныг зохицуулах үүрэг хүлээнэ. Ерөнхийлөгчийг янз бүрээр сонгох авч ихэнхи улс оронд парламент сонгоно. Харин Австри, Монгол зэрэг улсууд бүх ард түмнээрээ сонгоно. Манай улсын хувьд ерөнхийлөгчийг бүх ард түмэн сонгох авч УИХ-аар дахин баталдаг онцлог бий.
Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрх нэлээн хязгаартай бөгөөд даруухан байна. Улс оронд онц байдал тогтоох, хуулинд хориг тавих, олон нийтийн санал асуулга явуулах эрхгүй байдаг. Засгийн газрыг бүрдүүлэхэд төдийлөн оролцдоггүй, хуулиар ногдсон эрх мэдлээ өөрийн үзэмжээр биш ихэвчлэн ерөнхий сайдтай зөвшилцөх замаар хэрэгжүүлнэ. Хууль санаачлах зарлиг захирамж гаргахдаа засгийн газартай зөвшилцөнө. Парламент, Засгийн газарт итгэхгүй тохиолдолд парламентийг тараах нь парламентийн БНУ-ын ерөнхийлөгчийн хамгийн том эрх мэдэл юм.
Иймд парламентийн БНУ-ын ерөнхийлөгч төрийн засаглалын аль өндөрлөгт хамаарагдах асуудал олон улсын практикт ихээхэн бүрхэг байдаг. Ихэвчлэн хууль тогтоох болон гүйцэтгэх эрх мэдлийн уулзварт, эсвэл гүйцэтгэх засаглалын хүрээнд багтаана. Гэвч парламентийн БНУ-д гүйцэтгэх эрх мэдлийг ерөнхий сайд хийгээд түүний кабинетээр толгойлуулсан засгийн газар хэрэгжүүлнэ. Засгийн газрын гүйцэтгэх эрх мэдлээ хэрэгжүүлэх бүрэн эрх нь парламентийн итгэлд тулгуурлаж байдаг байна.
Хууль тогтоох эрх мэдлийг хэрэгжүүлж, засгийн газрын үйл ажиллагааг хянадаг нь парламент юм. Ийм учраас улс орны нийгэм эдийн засгийн асуудал, гадаад хийгээд дотоод бодлогыг тодорхойлж, төрийн төсөв санхүүгийн онцгой эрхийг хэрэгжүүлнэ. Дараахи үүргүүдийг хүлээнэ. Үүнд:
- Засгийн газрын мэдээллийг албан ёсоор сонсох, цаг үеийн асуудлаар мэдээлэл авах
- Олон улсын гэрээг соёрхох ба цуцлах, зэвсэгт хүчний талаар ерөнхийлөгчийн гаргасан зарлигийг батлах ба цуцлах
- Нийт ард түмний санал асуулга явуулах, улс оронд онц байдал тогтоох эсэхийг шийдвэрлэх
- Импичментын үед ерөнхийлөгчийг албан тушаалаас нь зайлуулах зэрэг болно. Өдгөө Австри, Израил, Словак, Энэтхэг зэрэг парламентын бүгд найрамдах засаглал бүхий улсууд бий.
Холимог бүгд найрамдах засаглал
Энэ нь ерөнхийлөгчийн хийгээд парламентийн засаглалыг хослуулдаг дуалист хэлбэр. Зарим ном зохиолд Хагас ерөнхийлөгчийн БНУ гэж нэрлэсэн байдаг. Энэхүү хэлбэр нь цэвэр энэхүү шинжээрээ харьцангуй цөөн таарна. Тухайлбал манай улсын Үндсэн хуулинд: Монгол улс парламентийн засаглалтай гэж тодорхойлсон ч парламентийн улсын шинж чанарыг төгс илэрхийлж хараахан чадаагүй учраас зарим судлаачид холимог БНУ-ын тоонд оруулсан нь ч бий.
Ерөнхийлөгч, засгийн газар хоёр гүйцэтгэх эрх мэдлийг хувааж, засгийн газрын үйл ажиллагааг парламентаас хүчтэй хянаж, парламент ерөхийлөгчийн хяналтанд байдагт холимог бүгд найрамдах засгийн гол онцлог оршино. Засаглалын ийм хэлбэр 1958 онд Франц, 1975 онд Грек, 1976 онд Португал улсын Үндсэн хуулиар тус тус баталгаажсан байна. Холимог бүгд найрамдах засгийн үед:
Ерөнхийлөгч, ерөнхий сайд хийгээд засгийн газрын гишүүдийг томилох авч засгийн газар нь парламентийн өмнө хариуцлага хүлээнэ. Үүгээрээ парламентийн БНУ-тай адил. Засгийн газар өөрийн бодлогыг парламенттай зөвшилцөн тодорхойлж хэрэгжүүлнэ, парламентын итгэлийг алдсан тохиолдолд огцорно. Парламентаас засгийн газрыг хянах нарийн механизм үйлчлэнэ.
Ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл харьцангуй өндөр байна. Ерөнхийлөгчийн БНУ-ын ерөнхийлөгч парламентийг тараах эрхгүй байдаг бол холимог БНУ-ын ерөнхийлөгч ийм эрхийг эдэлнэ.
Өнөөгийн байдлаар Азербайжан, Армени, Молдав, ОХУ, Польш, Франц зэрэг холимог бүгд найрамдах засаг бүхий улсууд байна.
Ангилал:Төрийн гүн ухаан Ангилал:Төрийн хэлбэр Ангилал:Бүгд Найрамдах Улсын хэлбэр