cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Принстон Их сургууль
Принстоны их сургууль нь шинжлэх ухаан, хүмүүнлэг, нийгмийн шинжлэх ухаан, инженерийн чиглэлээр бакалавр, магистрын зэрэг олгодог.
Түүх
Анх 1746 онд Нью-Жерсийн коллеж (англи. College of New Jersey) нэртэй байгуулагдаж, Британийн Хойд Америк дахь колониудын 4 дэх коллеж болсон юм. Анх Нью-Брансвик хотод, Их сургуулийг үүсгэн байгуулагч, ламтан Жонатан Дикинсон ы гэрт нь хичээлүүд ордог байжээ. Их сургууль 1756 онд Принстон хот руу шилжин нүүсэн юм.
Цэцгэн зүйрлэл (дуу)
"Цэцгэн зүйрлэл" дууны аяыг Монголын анхны поп-рок гитарчин ТШ, МУУГЗ хөгжмийн зохиолч Самбуугийн Баатарсүх түүний "Цэнхэр залаа" гитарын гоцлол аялгуунд зориулж авчирсан арван хэдтэй залуу хүү Загдын Түмэнжаргалын шүлгэнд зориулжээ. Энэ дууг манай эстрадын нэрт дуучдын нэг Хоовойн Галхүү Багшийн сургууль буюу Багш нарыг бэлтгэх сургуулийн дуу-хөгжмийн багшийн ангийн (1967-1971) оюутан байхдаа анх дуулж нийтэд хүргэжээ.
1969 оны хавар зохиогдсон С.Баатарсүхийн “Цэнхэр залаа” гитарын гоцлол тэр жилдээ Радио, Телевизийн эфирт гарч, тайзнаа тоглогдож, удалгүй Радиогийн цаг агаарын мэдээгээр эгшиглэх болж нийтэд түгэхэд олон зохиолч, яруу найрагч шүлэг бичиж ирүүлэхэд Радиогийн хөгжмийн редакцийн хариуцлагатай редактор, Радио, Телевизийн Улсын Хорооны цахилгаан хөгжмийн чуулгыг үндэслэн байгуулагч, тус чуулгын уран сайхны удирдагч, удирдаач, “Цэнхэр залаа” хөгжмийг анх сонсоод толгой сэгсрэн, гайхан байж ноотолж буулгасан, хөгжмийн зохиолч Төмөрийн Чимэддорж багш нь "Энэ бол дан хөгжмөөрөө байх ёстой юм байгаа юм" хэмээгээд зөвшөөрөл өгөөгүй гэдэг.
С.Баатарсүх хөгжмийн зохиолч мэргэжил эзэмшснийхээ хойно: “Цэнхэр залаа” - гурван ангитай дан хөгжмийн бүтээл. Одоо харахад "сонатын формын экспозиц" байна гэж боддог хэмээжээ.
Загдын Түмэнжаргал "Цэцгэн зүйрлэл" дууны шүлгээ анх "Цэнхэр залаа" гитарын гоцлол аялгуунд зориулж авчирчээ:
С.Баатарсүхийг нэг өдөр чуулга дээрээ байхад нь З.Түмэнжаргал “Баатарсүх гэж хүн аль нь вэ” хэмээн сурагласаар ирж “Баатарсүх ахаа би нэг ийм шүлэг бичсэн юм” гэжээ. Хартал хөөрхөн үгтэй шүлэг санагдаж, гэвч “Цэнхэр залаа”-г дуу болгохгүй гэсэн шийдвэр гарсан байсан тул “Энэ аяар бол дуулуулахгүй” гээд шүлгий нь “Цэнхэр залаа”-гийн аяар гитардаж дуулж үзүүлэхийг сонссон чуулгын хөгжимчин Бизьяагийн Даваа, Лунжгайн Батаа нар “Энэ арай биш ээ” гэжээ. С.Баатарсүх З.Түмэнжаргалд “Энэ шүлгэнд би өөр ая хийж өгье” гэхэд тэрээр урам муутайхан буцжээ. Удалгүй түүний С.Баатарсүхэд өгсөн "Цэцгэн заяа" шүлэг нь “Цэцгэн зүйрлэл” дуу болсныг сонссон тэрбээр “Цэнхэр залаа”-гаасаа гоё ("Цэнхэр залаа"-гийн аяар дуулахаас илүү гоё) болж хэмээн баярласан гэдэг.
Дууг анх дуулсан дуучин Х.Галхүүгийн хувилбар Радиод бичигдэж үлдээгүй хэмээн хөгжмийн зохиолч С.Баатарсүх дурссан байдаг. Тэрээр "З.Түмэнжаргал над дээр 1969 оны сүүл 1970 оны эхээр ирсэн" гэдэг бөгөөд "Цэцгэн зүйрлэл" дууныхаа партитур (ноотны эх гар бичвэр) дээр "1970 он" бичиж тэмдэглэжээ.
Энэ дууг дуучин Н.Гантулга 1999 оны сүүлээр анх дүрсжүүлж, хожим түүний дуулснаар ирээдүй хойч үедээ өвлүүлэн үлдээх “Монгол тулгатны 100 дуу”-нд оржээ.
Наймны зургаа ритмтэй (хэмнэлтэй) энэ дуу МУГЖ Г.Эрдэнэбат, СТА Н.Гантулга, Н.Гантулга & БоБо, Г.Мөнх-Оргил зэрэг дуучдын урын санд орж дуулагдаж иржээ.
Жич: Дуучин Г.Мөнх-Оргил 2020 онд хөгжмийн зохиолч С.Баатарсүхтэй уулзаж ноотон дээр нь үгийг нь хуваарилж бичсэн гар бичвэрийг нь авч дуулжээ.
Жоржо Маренго
Жиоржо Маренго (итали хэлээр. Giorgio Marengo) нь 1974 оны 6 сарын 7-ны өдөр Итали улсын Кунео хотод төрсөн. Монгол дахь Ромын Католик шашны тэргүүн, кардинал юм.
Намтар
Эцэг Жиоржио Маренго нь 1993-1995 онд Умард Италийн Теологийн Факультетэд элсэн орсон. Улмаар Понтификал Грегорийн их сургуульд үргэлжлүүлэн суралцаж 1998 онд төгссөн. 2000 оны 6 сарын 24-нд католик шашны Консолата бүлгэмд элсэж, 2001 оны 5 сарын 26-нд санваартны сахил хүртсэн.
2000-2006 онд Ром хот дахь Понтификал Урбаниана их сургуульд суралцаж, шашин судлалын докторын зэрэг хамгаалсан.
Сахил хүртсний дараа 2003 онд түүнийг Монгол улсад томилсон бөгөөд Арвайхээр хотын "Энэрлийн эх" католик сүмийн санваартнаар ажиллаж эхэлсэн. 2016 онд Консолата бүлгэмийн Ази тивийг хариуцсан шашны зөвлөхөөр сонгогдсон. 2020 оны 4 сарын 2-ны өдөр Гэгээн хутагт, Ромын Пап Францисын лүндэнгээр түүнийг Монгол дахь Католик шашны тэргүүнээр томилж, хамба ламын хэргэм зэрэг олгосон. ; ; ;
Түүнд хамба ламын хэргэм олгох ёслолыг Кардинал Луис Антонио Тагле, Турины шашны хүрээний Тэргүүн хамба лам Чезаре Нозилиа, Кардинал Северино Полетто нар удирдан 2020 оны 8 дугаар сарын 8-ны өдөр Италийн Турин хот дахь Консолата ариун шүтээний сүмд зохион байгуулжээ.
Хамба ламын хэргэм хүртсэнээс хойш 2 жилийн дараа буюу 2022 оны 5 дугаар 29-нд Пап Францис түүнийг шинээр сонгох 21 кардиналын нэгээр нэрлэснээ ням гаргийн мөргөлийн үеэр дэлхий нийтэд мэдэгдсэн.
Хамба лам Жиоржио Маренгод кардинал хэргэм олгох ёслол 2022 оны 8 дугаар сарын 27-нд Ватикан улсын Гэгээн Петрийн их цогчин дуганд болсон. Тэрээр орчин үеийн түүхэнд кардиналаар сонгогдсон хамгийн залуу санваартан хэмээн тооцогдож байна.
Эшлэл
Ангилал:21-р зууны Ромын Католик шашны хамба Ангилал:Католик шашны номлогч Ангилал:Италичууд Ангилал:1974 онд төрсөн Ангилал:Кардинал
Додийн Чойдог
Додийн Чойдог — БНМАУ-ын Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагналт, УГЗ, Монголын орчин үеийн дүрслэх урлагийг үндэслэгчдийн нэг зураач.
Намтар
Монголын орчин үеийн дүрслэх урлагийг үндэслэгчдийн нэг уран зураач Додийн Чойдог 1917 онд Буриад Монголын Агийн аймгийн нутаг төрж, Дорнод аймгийн Баяндун суманд суурьшжээ. 1930-аад онд Улаанбаатар хотод Багшийн сургуульд суралцаж байх үеэсээ зургийн бүлгэмд хичээллэж урлах эрдэмд хүч авьяасаа сорих гараагаа эхэлсэн байна.
Сургуулиа төгсөөд тэндээ багшилж, улмаар 1942 онд зураг, урлалын газарт ажиллаж байгаад 1955 онд Монголын урчуудын эвлэлийг санаачлан байгуулалцаж даргаар нь, зургийн дунд сургуулийн захирлаар хавсран ажиллаж дүрслэх урлагийг шинэ утга агуулгаар баяжуулан хөгжүүлэх, мэргэжлийн боловсон хүчнийг бэлтгэхэд нас эцэслэтлээ хүч зүтгэлээ зориулсан чадварлаг зохион байгуулагч байжээ.
Додийн Чойдог гуай БНМАУ-ын урчуудын эвлэлийн хороог үндэслэн байгуулсан бөгөөд анхны даргаар ажиллаж байв.
Хөрөг зураг
Өөрөө дүрслэх урлагийн олон төрлөөр бүтээл туурвисны дотор хөрөг, гоёл чимэглэл, зурагт хуудасны томоохон төлөөлөгч байжээ. “Маршал Чойбалсангийн хөрөг”, “Малчин Шархүү”, “Малчин Дандийхүү”, “Зураач О.Цэвэгжав”, “Партизан Бумцэнд”, “Партизан Мельников” гэх мэт хөрөг, “Аж үйлдвэрийн комбинат” уран зураг, олон тооны зурагт хуудас урласан.
Эх загварууд
Тэрээр БНМАУ-ын 1945 онд батлагдсан төрийн далбааны эх загвар, Сүхбаатарын одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, Алтан гадас, Цусан гавьяаны Улаан тугийн болон Байлдааны гавьяаны одон, Байлдааны гавъяаны медаль, Бид ялав медаль, 15 жилийн ойн медаль, Ударникийн тэмдэг, Халх голын тэмдэг, Чойбалсангийн нэрэмжит шагналын тэмдэг гээд өнөөгийн алдар гавьяатнуудын энгэрийг мялааж байгаа бүх одон медалиудын эх загварыг бүтээсэн хүн юм. Цаашилбал Маршалын дүрэмт хувцас, Маршалын од, бүс, Маршалын сэлэм, цэргээс эхлээд Маршал хүртэлх мөрдэс, таних тэмдэг зэргийн эхийг урлажээ.
Монгол улсын "Их өр"
Монгол улсын "Их өр" гэж 1949-1991 оны хооронд БНМАУ-ын ЗХУ-аас авсан зээлээс бүрдсэн өрийг нэрэлдэг байна.
Додийн Чойдог
Бусад
Бусадтай хамтран Б.Ринчен, Тарич нарын “Цогт тайж” киноны, дангаараа Ч.Ойдовын “Далан худалч” жүжгийн тайз засал, чимэглэлийг бүтээсэн байна.
Монгол улсын "Их өр"
Монгол Улс 1911 онд өрийн бичиг гаргаж байснаас хойш гол төлөв Зөвлөлт улсаас зээл тусламж авч иржээ. Энэ нь сүүлдээ хойд хөршид төлөх "Их өр" болж хувирсан билээ. Тухайн үед хоёр талаасаа чухам хэдий хэмжээний өр төлбөртэй вэ гэдэгт нарийвчлан тооцоо хийсэн баримт байхгүй учраас 1940-өөд он хүртэл тодорхойгүй явж ирсэн байна. Нөгөө талаасаа ЗХУ нь социалист лагерийн хамгийн том гүрэн байсны хувьд Монголд зээл, буцалтгүй тусламж хэлбэрээр бүтээн байгуулалтын олон ажлыг хийжээ. Тиймээс энэ өрийн асуудал нь Орос, Монгол хоёр улс ах дүүгийн харилцаатай социализмын үед хурцаар хөндөгдөж байгаагүй байна. Харин 1990 он гарч ЗХУ задарч, Монгол Улсад ардчилал өрнөсөн он жилүүдтэй хамт ОХУ-д 11,7 тэрбум шилжих рублийн өртэй гэсэн тооцоо гарч ирсэн юм. Нэг шилжих рубль, нэг ам.доллартай тэнцэж байв. Өөрөөр хэлбэл Монгол Улс ОХУ-д нийтдээ 11.7 тэрбум долларын өртэй гэсэн тооцоо гарч иржээ.
Додийн Чойдог
БНМАУ-ын Ардын зураач Л.Гаваа гуайн дурсамж
Монголын цэлмэг хөх тэнгэрт мандан бадарч намирч байх Монгол төрийн далбаа ямар байх тухай анх бүтээх цагт Маршалаас эхлээд олон эрдэмтэн, зураачид бүгдээр зөвлөлдөн байсан тухай ярьж байсны зах зухыг сонсч явлаа. Нэгэнтээ Ардын зураач Л.Гаваа гуайтай би төрийн далбааны өнгө зохицлын сонголтыг хэрхэн сонгосон тухай яриа өрнүүлэхэд Гаваа гуай:
Монгол улсын "Их өр"
Их өрийг дарсан тухай
Энэхүү их өрийг дарах асуудлыг Монголын удирдлага 1991 оноос эхлээд идэвхтэй хөөцөлдөж эхэлсэн байна. Тодруулбал, Ерөнхий сайд Дашийн Бямбасүрэн тэргүүлсэн манай "хамтарсан Засгийн газар" өрийн асуудлыг шийдэх талаар Орост айлчлахдаа тус улсын Сайд нарын зөвлөлийн дарга В.С.Павловтой уулзаж хэлэлцээ хийсэн ч бүтэлтэй болоогүй байдаг.
Додийн Чойдог
БНМАУ-ын Ардын зураач Л.Гаваа гуайн дурсамж
-Чойдог гуай их ухаантай эрдэмтэй хүн. Бид бүгдтэй ярилцан зөвлөлдөж байсан. Төрийн далбаа хөх тэнгэрт л мандана. Түүний өнгө зохицол хэрхэн харагдах байдлыг их бодох хэрэгтэй. Хэрвээ далбааны хоёр зах талд хөх өнгөө хийчихээд голд нь улаан өнгийг хийвэл ямар харагдах вэ? Далбааны хоёр талын хөх, тэнгэрийн өнгөнд уусч, голын жижиг улаан л тод харагдана биз дээ. Энэ бүгд өнгийн зохицол, цаад бэлгэдлийг бүгдээр ярилцан байж энэ шийдлийг Чойдог гаргаж байжээ. Төрийн минь сүлд, далбаа, тамга, одон медаль бүгд эрхт-төрийн өнөд оршин тогтнохын учир ёсон буюу.
Сонирхолтой баримт
Түүний төрсөн ах нь БНМАУ-ын Хөдөлмөрийн баатар, Гавьяат Багш Д.Базар юм.
Монгол улсын "Их өр"
Их өрийг дарсан тухай
Түүнээс хойш 1992 – 2000 онд Засгийн эрхийг барьж байсан ерөнхий сайд Пунцагийн Жасрай мөн ОХУ-тай Их өрийг дарах асуудлаар тодорхой тохиролцоонд хүрч чадаагүй аж. ОХУ-ын Засгийн газрын Шадар сайд Давыдов гэж хүн Монголд айлчилах үеэрээ “Давыдовын санал” гэж нэрлэгдэж үлдсэн тийм саналыг мань хүн манай талд тавьжээ. Үүнд нь өрийн хэмжээ тооны тухайд өмнө нь байсан 11.7 тэрбум доллар гэдэг хэвээрээ. Харин үүнээсээ 85 хувийг Оросын талаас хөнгөлөлт үзүүлэх, 25 хувь буюу үлдсэн гурван тэрбум гаруй долларыг Монголын тал төлөх хэрэгтэй гэдэг санал тавьж байжээ.
1996 онд гарч ирсэн шинэ Мэндсайханы Энхсайхан ы Засгийн газар өмнө нь Монголд байрлаж байсан Оросын зэвсэгт хүчин Монголын байгаль орчинд маш их хохирол учруулсан. Энэ хохирлын үнэлгээг гаргах юм бол юун оросуудын манайхаас нэхээд байгаа 11.7 тэрбум доллар. Харин оросууд манайд эргээд байгаль орчны нөхөн сэргээлтийн төлбөр гэж мөнгө төлөх тооцоо гарна гэдэг байдлаар асуудлыг хөнджээ. Оросын тал ийм байр суурийг хүлээж аваагүй байна. Ингээд М.Энхсайханы мэргэн санаа мухардалд орж, дахин өрийн асуудлаар яриа хэлэлцээ хийх аргагүй болсон байна.
Додийн Чойдог
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Монголын уран зураач Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн багш Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Баяндуны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1917 онд төрсөн Ангилал:1956 онд өнгөрсөн
Монгол улсын "Их өр"
Их өрийг дарсан тухай
Харин 2000 онд Намбарын Энхбаяр ын тэргүүлсэн Засгийн газар их өрийн талаар ОХУ-тай яриа хэлэлцээг эрчимтэй хийж эхэлжээ. ОХУ-ын талаас өмнө нь тавьж байсан өрийн 85 хувийг хөнгөлөх, үлдсэнд нь үйлдвэр, аж ахуйн нэгж, байгууллагуудыг тооцож авъя гэдэг саналаа шаргуу тавьж байжээ. Тодорхой хугацаанд Их өрийг төлөх хэлэлцээр үргэлжилсээр өрийн 98 хувийг нь тэглэж, хоёр хувь буюу 250 сая долларыг Монголын тал төлөх шийдвэрийг ОХУ-ын талаас 2003 оны 12 дугаар сард гаргасан байна. 2003 онд Монгол Улсын Засгийн газрыг тэргүүлж байсан Н.Энхбаяр ОХУ-ын Ерөнхий сайд асан С.Касьяновтой хэлэлцээр хийн улмаар харилцан ойл­голц­лын Санамж бичиг үйлдэж, 11.4 тэрбум төгрөгийн шилжих рублийн өрийг  шийдвэрлэхээр болсон юм.
ОХУ-д төлөх “Их өр” 2003 оны арван хоёрдугаар сарын 31-ний өдөр дууссан. Тухайн үед Ерөнхийлөгч В.И.Путинтай гэрээнд гарын үсэг зурахдаа 98 хувийг хөнгөлөх буюу “Өрийг тэглэе” гэж тохиролцсон юм. Хоёр хувийг нь бэлнээр төлөхөөр болсон. "Их өрийг тэглэх" асуудлаар монголын том баг ажилласан юм. Энэ тохиролцооны хүрээнд Эрдэнэт, “Монголросцветмет”-ийн асуудал яригдаж “Монголросцветмет”- ийн 51 хувь, Эрдэнэтийн 51 хувь нь Монголын талдаа байх шийдвэр гарсан байдаг.
Монгол Улсын эдийн засагт ямар ч дарамтгүйгээр Их өрийн асуудлыг шийдвэрлэсэн юм. Өөрөөр хэлбэл, Монголын маань эдийн засгийн чадавхид нь тохируулаад энэ зээлийг барагдуулсан.
Их өрийн бүтэц
Монгол Улсын хувьд 1991 оныг хүртэл зээл, тусламжийг зөвхөн Эдийн засгийн харилцан туслалцах зөвлөлийн орнууд тэр дундаа ЗХУ-аас авч байлаа. Урт хугацааны хөнгөлөлттэй зээлийн 96 хувь, буцалтгүй тусламжийн 80 хувийг хойд хөрш бүрдүүлдэг байжээ.
Манай Санхүү эдийн засгийн яамны дэргэдэх өрийн удирдлагын 2001 оны тайланд “Их өр 10.433.180 сая шилжих рубль болоод байгаагаас 9.718.730 сая нь үндсэн өрийн, үлдсэн нь хүүгийн төлбөр болно” гэсэн байдаг. Харин “Зууны мэдээ” сонинд /2004-01-03/ 1947-1990 оны хооронд 324 удаагийн хэлэлцээрээр авсан зээлүүд нь “Их өр”-ийг бий болгосон гэжээ.”Их өр”-ийн асуудлаар хоёр орны ажлын хэсэг 1988 онд байгуулагдан ажиллаж байжээ. 1994 онд хоёр улсын ажлын хэсэг нийт зээлийн 5 гэрээний хугацааг сунгахаар тохиролцсон бөгөөд үндсэн өрийн дүн нь 9572,2 сая шилжих рубль болсон байв.
Үүнд:
1. Гадаад худалдааны тэнцэтгэлд зориулсан зээл-3181,5 сая рубль, 1,5 хувийн жилийн хүүтэй.
2. Техникийн хамтын ажиллагааны /хаа-д болон үйлдвэрлэлийн бүтээн босголт, геологийн хайгуул болон төслийн ажилд зориулагдсан/ 5848,8 сая рубль 1.8 хувийн жилийн хүүтэй
3. “Улаанбаатар төмөр зам” хамтарсан үйлдвэрийн газар 156,9 сая рубль 1,6 хувийн жилийн хүүтэй
4. “Эрдэнэт” хамтарсан үйлдвэрт 260,4 сая рубль 2 хувийн жилийн хүүтэй
5. “Монголросцветмет” хамтарсан үйлдвэрийн газар 124,6 сая рубль, 1,9 хувийн жилийн хүүтэй байжээ.
Их өрийг шийдвэрлэхэд оролцсон хүмүүс:
Ангилал:БНМАУ-ын түүх Ангилал:Монголын эдийн засгийн түүх Ангилал:Монгол-Оросын харилцаа
Шиваантиг (ургамал)
ШИВААНТИГ (Chrysánthemum) — Гол гэсэртэн (Asteraceae)-ий овгийн төрөл юм.
Нэр
Ангилал:Ургамал
1962 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ
Эшлэл
#1962
Тордайн Ганболд
Тордайн Ганболд (1971 онд Улаанбаатар хотод төрсөн)- Бизнесмэн. УИХ-д нэр дэвшиж байсан.
Намтар
Төгссөн сургууль: МУИС, Хамбург хотын Маркетинг Менежемент Академи, СЭЗДС
Ажлын туршлага:
Тэрээр гурван хүүхэдтэй. Том нь есөн настай, удаах нь хүү найман настай, бага хүү зургаан настай /2020 оны байдлаар/
Ангилал:Монголчууд
Гилбэрийн хатан (дуурь)
Ангилал:19-р зууны дуурь Ангилал:Орос хэлээрх дуурь Ангилал:Пётр Чайковскийн дуурь Ангилал:Александр Сергеевич Пушкиний бүтээлээс сэдэвлэсэн бүтээл Ангилал:1890 оны хөгжим
Хааны бичсэн Манж-Монгол-Хятад үгийн 3 зүйлийн аялгуу нийлсэн толь бичиг
Хааны бичсэн манж монгол хятад үсгийн 3 зүйлийн аялгуу нийлсэн толь бичиг (хятадаар:御制满洲蒙古汉字三合切音清文鉴; пиньинь галиг:Yù zhì mǎnzhōu ménggǔ hànzì sān héqiè yīn qīngwén jiàn) нь 1780 онд Манжийн Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны үед бичигдэж дууссан толь бичиг юм. Үүнээс өмнө Манжийн засгийн газраас Манж-Хятад хэлний толь бичиг зохиоход түлхүү анхаарч байсан бол дараа нь нэмж Манж-Монгол-Хятад хэлний толь бичиг зохиосон нь энэ юм. Тус тольд эзэн хаан өөрийн биеэр оршил бичиж өгсөн байдаг.
Оршил
''Урьд тогтоосон манж үгний толь бичгийг хэдийн оршил бичиж явуулбай. Жич үсгийн аяыг утгачлан сайшаах таарахуйг дэмий л хоронт явуулж, газар газрын үгийг мөшгин тайлбарлаж, хятад үгийг ая дагаж нийлүүлсэн тэргүүтэн, элдэв жигтэйг хичээн шүүмжилэхүйг чамлан бичсэнийг нь бас ч хэдийн тодорхойлон ялгаж хэлжээ. Одоо гурван зүйлийн аялгуу нийлсэн толь бичиг үйлдэж бүтсэн учирт, хэрэгт оролдсон сайдууд оршил зохиохуйг гуйжухуй. Урьд зохиосон оршил буй тул, одоо бас дахиж зохиохыг ятгамуй. Тийм боловч, нэмж тогтоосон толь бичигт, гагц манж үг хятад үг буй, ер монгол үг үгүй. Энэ бичигт монгол үгийг хамтаар оруулсан тулд, гаргаваас үл болмой.↵''
''Дайчин улс Тайзу хаан, Тайзун хааны цагаас нааш, цагаан хэрмийн ар буй агч олон Монгол аймаг, үе улиран түшмэл болж удсан бөгөөтөл энэ цагт хүрч ирээд, Халх, Хөх нуур, жич Зүүнгарын Дөрвөн Ойрадаас эхлэн урьд хожид бүрнээ орж ирээд монголчууд нэг хүн ч миний албат эс болсонгүй болжухай. Олон аймгийн үг дуун аялгуу хэдий хатуу зөөлөн өчүүхэн төдий ялгавар буй боловч, их төлөв нь нэг буюу. Даруй манж үг болтугай монгол үгээс хэдий өөр боловч, бас ч зарим нэг хоёр адилшуу буй амой. ↵Би сууринд суусан анхан цагт олон гадаад монгол засгуудыг жил бүр мөргөхөөр ирэмүй. Түүний үгийг эс ухваас үл болмой хэмээн даруй монгол үг суран хэдэн жил болсонгүйд бүрнээ чадав. Одоо түүний гүн нарийн аялгууг гүйцэд мэдвэй. Улмаар тангуд үг ийгээд жич хотон үгийг бас ч хамтаар сурав, цөм чаджээ. Хэрэг шийтгэсний чөлөөнд ... сэргээж болох бөгөөд, бас дотоод дахь газрын зан санааг нийлүүлж болсны тулд, түүнээс дэлхий дахины үг түмэн зүйл буй боловч, дэлхий дахины ёсоны нэгийг мэджээ.↵''
''Тэнгэрийг үл сүслэн газрыг үл гишигхэн бээр үгүй. Зөвийг үл зөвшөө бурууг үл буруушаасан бээр үгүй. Эзэн дээд юүгээн үл эрхэмлэн, эцэг эх юүгээн үл ачлагсад бээр үгүй. Сайн хүнийг үл сайшаан, муу хүнийг үл жигссэн бээр үгүй. Тэр мэт хятад үг аялгууг бичиг үсгийн дотор дэмий л мушгин өөрийнхийг нь зөвшөөн бусдыг нь буруушаах нь адилыг нь дээдчилж, өөрийг нь доромжлох нь тиймийн явдал адилтгаваас толгойгоо огторгуй зүг хандаж, нулимах лугаа адил.↵''
''Иймийн тул урьд Айсин улс, Юань улсын хятад үсгийн судар үгийг нийлүүлэн залруулаад тайлбар бичиг зохио хэмээн зарлиг буулгав. Бас баруун газрын утга ерөнхийн тэмдэглэл бичгийг үйлдсэн ану цөм энэ санаа болой. Тийн хэмээвч миний бас санах нь Айсин улс, Юань улсын хятад үсгийн судар бичгийг үйлдэх хятад ардын дэмий л зохиосон явдлыг бас буруушаах явдалгүй. ... тэдний адил аймаг хүн бөгөөд, харин ч Жао улсын хүн Чинь улсын хүнийг хамаагүй булхаж үзсэн лүгээ адил, үг буй бөгөөтөл тэдний аймаг бусыг нь юун өгүүлтэл буй. Тэдний манж, монгол үг үсэг аялгуу жрмыг тун үл ухахуйг нь бас юун өгүүлэх буй. Ийм тулд мянган жил түмэн үеийн хойно бидний энэ бичгийг үл ухах хятадууд бас Айсин улс, Юань улсын хятад үсгийн судар бичгийг үйлдэх ард лугаа адил болохуйг юун болзоо буй. Урьд зохиосон нэмж тогтоосон манж үгний толь бичигт оршилыг хамтаар талбиад нийлүүлэн үзэхүйд, тэр журам нэн харилцан тодорхойлвоос болох буй.↵''
Тэнгэрийн тэтгэсэний 45-р он хаврын тэргүүн сарын 11-нээ
Эшлэл
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол Ангилал:Хятад хэлээрх утга зохиол Ангилал:18-р зууны утга зохиол Ангилал:Толь бичиг Ангилал:Монгол хэлний бүлэг Ангилал:Манж хэл Ангилал:Хэрэглээний хэл шинжлэл
Хөхөө Намжил
Ангилал:Морин хуур Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал Ангилал:Эртний үлгэр домог
Удвал (ургамал)
Удвал (Aquilégia) — Холтсонцэцэгтэн (Ranunculaceae)-ий овгийн төрөл юм.
Энэ төрөлд 100 орчим зүйл хамрагдах бөгөөд тэдгээр нь гол төлөв дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст тархсан байдаг.
Удвалын 35 зүйлийг тарималжуулан олон хэлбэр, сортуудыг гарган авчээ.
Нэр
Удвал хэмээх нэр нь төвөд хэлний ཨུཏ་པ་ལ (Удбала) гэсэн үгнээс гаралтай. Харин Aquilégia гэгдэх шинжлэх ухааны нэр нь aqua — «ус» болон legere — «хураах, цуглуулах», эсвэл aquila — «бүргэд» гэсэн үгнүүдээс үүссэн гэж үздэг.
Дүрслэл
Цэцэг нь 6-10 см голчтой, хөх заримдаа шаравтар дэрвэнтэй, бүдүүн гоодой цоморлигийн навчинцрыг бодвол хоёр дахин богино. Навчис хошоод, гурвалсан; навчинцар шүдэрхэг. Хэтэвч 8-10. Цэцгийн шилбэ булчирхайлаг.
Европ, Азид ургах зүйлүүдийн цэцэг нь цагаан, хөх, цэнхэр, ягаан өнгөтэй бол Америкт ургадаг зүйлүүд алтлаг, улбар шар, улаан өнгөтэй байна.
Зүйлүүд
The Plant List мэдээллийн санд удвалын төрлийн 102 зүйл цэцэгт ургамал бүртгэгдсэн байна. Монголд 5 зүйл тэмдэглэгдсэн:
Цахим холбоос
Ангилал:Холтсон цэцэгтэн
Баатархүүгийн Пүрэвсайхан
Баатархүүгийн Пүрэвсайхан (1989) нь Ховд аймгийн Чандмань сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Чандманийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Сибирь удвал
СИБИРЬ УДВАЛ (Aquilégia sibirica) — Удвал (Aquilégia)-н төрлийн ургамал Ангилал:Ургамал
Иван Белла
Иван Белла (* 1964 оны 5 сарын 21-нд Брезногийн ойрх тосгонд мэндэлсэн) — Словакийн сансрын нисгэгч.
Ангилал:Союз хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Мир хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Словакийн сансрын нисгэгч Ангилал:Словакийн зэвсэгт хүчний нисгэгч Ангилал:Словакийн хурандаа Ангилал:Людовит Штурын 1-р зэрэглэлийн одон шагналтан Ангилал:Словакчууд Ангилал:1964 онд төрсөн
Вашингтоны шуудан
Вашингтоны шуудан (The Washington Post) Америкийн өдөр тутмын сонин. АНУ-ын нийслэл Вашингтонд хэвлэгддэг америкийн хамгийн ууган, том бөгөөд нөлөө бүхий сонинуудын нэг юм. Шуурхай мэдээ, үндэсний болон олон улсын тойм, онцлох мэдээ, тайлбарыг агуулдаг. Тус сонины "Ардчилал харанхуйд үхнэ" (Democracy Dies in Darkness) гэсэн уриа 2017 онд үндсэн гарчигтаа гаргаж эхэлсэн.
Түүх
Тус сониныг Стилсон Хатчинс үүсгэн байгуулж 1877 оны 12-р сарын 6-нд 10 мянган хувь хэвлэгдэж эхлэх үед сонин дөрвөн хуудастай бөгөөд гурван центийн үнэтэй байжээ. 1880 онд тус сонин ням гарагийн дугаартай болж, долоо хоногт 7 өдөр гардаг анхны өдөр тутмын сонин болсон түүхтэй.
1889 онд Хатчинс сониноо Бүгд найрамдах намын Засгийн газрын гишүүн Фрэнк Хаттон, Ардчилсан намын конгрессын гишүүн асан Берия Вилкинс нарт заржээ. 1893 онд Хаттон, Вилкинс нар "Пост" сонины албыг Үндэсний театрын дэргэдэх шинэ байранд нүүлгэн оруулжээ. 1903 онд Вилкинсийг нас барсны дараа түүний хүү Жон, Роберт нар "Вашингтон Пост" сониныг хоёр жил удирдсан байна.
1905 онд Синсинатти Энкуаерэр компанийн эзэн Жон Р. Маклин сонинг худалдаж авчээ. Түүний удирдлага дор сонин сурталчилгаагаа өргөтгөх замаар орлогоо нэмэгдүүлж чадсан боловч АНУ-ын Ардчилсан намын Маклиныг бариталсаны үр дүнд уншигчдын дунд нэр хүндээ алдсан байдаг юм. 1916 онд Жон Р. Маклин нас барж түүний хүү Эдвард сонины эзэн болсон боловч эцгийнхээ итгэлийг алдаж сонин дампуурсан ажээ.
1933 оны 6-р сарын 1-нд тус сонинг дуудлага худалдаагаар Калифорнийн санхүүч Южин Мейер худалдан авч сонины нэр хүндийг сэргээж чаджээ. Мэйер хэвлэлийн бизнест туршлагагүй байсан нь эхлээд маш их мөнгө зарцуулах хэрэг гарсан боловч хэсэг хугацааны дараа сонины нэр хүнд өсч, асар их ашиг авчирч эхэлсэн байна.
Яваандаа сонин "Newsweek", "WTOP" радио, Флорида дахь телевизийн суваг болон өрсөлдөгч "Washington Times-Herald" сонин зэргийг залиган нэгтгэж Южин Мейерын мэдээллийн эзэнт улс бий болсон байна.
1946 онд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Харри Трумэн ноён Мейерийг Дэлхийн банкны анхны ерөнхийлөгч болгосон байна. Улмаар түүний банкны ажлыг зохион байгуулах даалгавар дуусмагц Мейер "Вашингтон Пост" сонины захирлуудын зөвлөлийн даргад буцаж иржээ.
1971 онд The ​​Washington Post сонин Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж дээр хувьцаагаа зарж эхэлсэн. Мөн онд тус сонин Пентагоны нууц баримт бичгүүдийг нийтлэхэд оролцсон гэдгээрээ алдартай болсон. 2018 онд найруулагч Стивен Спилберг энэхүү дуулианы тухай "Нууц файл" киног бүтээжээ.
1972 онд тус сонин Ерөнхийлөгч Ричард Никсоныг огцорсон Уотергейтийн дуулиант хэрэгт гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Сэтгүүлчид Боб Вудворд, Карл Бернштейн нар нийслэлийн "Уотергейт зочид буудал" дахь Ардчилсан намаас ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Жорж Макговерны төв байранд нэвтэрч Ерөнхийлөгч Р.Никсоны засаг захиргаатай холбоотой гэгддэг хакеруудын талаар цуврал материал нийтэлжээ. Тэд сонсох төхөөрөмж суулгахыг оролдсон байдаг.
1973 онд Катарин Грэхэм The Washington Post сонины захирлуудын зөвлөлийн дарга, гүйцэтгэх захирлаар сонгогдов. 1976 онд түүний хүү Дональд Грэхэм тус сонины дэд ерөнхийлөгч, ерөнхий менежерээр томилогдсон бөгөөд 1979 онд Вашингтон Пост сонины эзэн болжээ. 1983 оны арваннэгдүгээр сард үндэсний долоо хоног тутмын “Вашингтон Пост” сонин АНУ даяар гарч эхэлсэн.
1991 онд Дональд Грэхэм The Washington Post сонины гүйцэтгэх захирлаар томилогдон.
1996 оны 6-р сард «Вашингтон пост» өөрийн washingtonpost.com. цахим хуудсаа нээжээ.
Жеффри Безосын үе
2013 оны 8-р сард Жеффри Безос $250 саяаар сонинг худалдан авчээ. Washington Post -оос гадна Ж.Безос" The Express", "The Gazette Newspapers", "Southern Maryland Newspapers", "Fairfax County Times", "El Tiempo Latino" болон "Greater Washington Publishing" зэргийг худалдан авчээ.
Ангилал:АНУ-ын сонин Ангилал:Англи хэлээрх өдөр тутмын сонин Ангилал:Вашингтоны (хот) хэвлэл мэдээллийн аж ахуйн нэгж Ангилал:Өдөр тутмын үндэсний сонин Ангилал:Пибоди шагналтан Ангилал:1877 онд анх хэвлэгдсэн
Бен Симмонс
Бенжамин Симмонс (Benjamin Simmons, 1996 оны долдугаар сарын 20) — Австралийн сагсан бөмбөгчин, НБА-гийн «Филадельфия Севенти Сиксерс» багийн довтлогч.
Луизианагийн коллежийн шигшээн 2015-16 оны улиралд 32 тоглолтонд 19.2 оноо, 11.8 самбар, 4.8 дамжуулалт, 2.0 таслалт, 0.8 хаалтыг 34.9 минутанд дунджилахдаа довтолгоо 56.0, гурван онооны шидэлт 33.3, чөлөөт шидэлт 67.0 хувьтай тус тус гүйцэтгэсэн Симмонсийг 2016 оны НБА-гийн драфтаар «Филадельфия Севенти Сиксерс» тэргүүн сонголтоор эгнээндээ нэгтгэсэн билээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Австралийн шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн довтлогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Филадельфи Севенти Сиксерс багийн тоглогч Ангилал:Мельбурны хүн Ангилал:Австраличууд Ангилал:1996 онд төрсөн
Фауст (эмгэнэлт жүжиг)
«Фауст» эмгэнэлт жүжиг (герман. Faust. Eine Tragödie.), голдуу товчоор «Фауст» -германы алдарт зохиолч, гүн ухаантан Иоханн Вольфганг фон Гёте-гийн үндсэн зохиол бөгөөд гүн ухааны эмгэнэлт жүжиг юм. Доктор Фаустын тухай домгуудын хамгийн алдартайг нь сонгон авсан байдаг.
Гёте доктор Фаустын тухай бичих санаагаа 60 жил тээж явсан гэдэг. Анхны хэсгийг (герман. Faust: der Tragödie erster Teil) 1790-ээд онд бичиж эхлээд 1806 онд дуусгаад хоёр жилийн дараа анх хэвлүүлж дараа нь хэд хэдэн удаа засвар хийж хэвлүүлж байжээ (хамгийн сүүлд 1828 онд). Хоёр дахь хэсгийг (герман. Faust: der Tragödie zweiter Teil) Гёте ахимаг насандаа бичиж 1832 түүнийг нас барсан дараа хэвлэгдсэн байна. Сүүлд 1886 онд Гёте-г залуу байхдаа 1772-1775 онд бичсэн «Прафауст» (герман. Urfaust), хэвлэгдсэн байна.
Хүнд хэцүү ритм, аяаас шалтгаалж «Фауст»-ыг германы яруу найргийн нэгэн оргил гэж үздэг.
Эхлэл
Жүжгийг хэрхэн яаж бичих талаар театрын захирал, яруу найрагч хоёрын хооронд уг эмгэнэлт жүжгийн агууллагад ямар ч ач холбоогүй маргаан үүссэнээр эхэлдэг. Энэхүү маргаанд захирал яруу найрагчид хандан үзэгч нь бүдүүлэг, тэнэг, өөрийн гэсэн үзэл бодолгүй байдаг, бусдын үгээр бүтээлийг дүгнэдэг гэж тайлбарладаг. Үзэгч бүр урлаг сонирхож биш зөвхөн "өөрийгөө бусдад харуулах"-ын тулд тоглолтонд ирдэг. Тиймээс үзэгчид ихэнх тохиолдолд үүнийг үнэлж чаддаггүй тул гайхалтай бүтээл хийх гэж оролдох нь утгагүй юм. Үүний оронд та орж ирж буй бүх зүйлийг овоолоод үзэгчид өгөхөд болно гэдэг.
Нэгдүгээр хэсэг
Үйл явдал муу ёрын сүнс болсон Мефистофель (Умард Европын Сэргэн мандалтын үеийн муу ёрын сүнсийг төлөөлсөн дүр) "Фауст"-ын сүнсийг Их Эзэн бурханаас аварч чадах эсэх талаар дээд тэнгэрт түүнтэй мөрий тавьж буйгаар эхэлдэг.
Профессор Фауст судалгаа шинжилгээний ололтоороо ойр орчмын тосгоны оршин суугчдад маш их сайн сайхныг авчирсан боловч номноос олж авсан мэдлэгтээ сэтгэл хангалуун бус байдаг болж. Орчлон ертөнцийн дотоод нууц нь хүний ​​оюун ухаанд бүрэн нэвтэрч чадахгүй гэдгийг ухаарсан тэрээр цөхрөнгөө барсандаа хор уух гэж байтал гэнэт сүмийн хонхны дуу гарч түүнийг амиа хорлохоос сэргийлэн авардаг байна.
Фаустыг Маргаритатай ойр танил болгохын тулд Мефистофель Мартгаритагийн хөршийн итгэлийг олж авав. Фауст хайртай хүнтэйгээ шөнийг өнгөрөөхийг тэсэн ядан хүлээж байдаг. Тэрээр Маргаритад өөрт байгаа нойрны эмийг ээждээ өгч унтуулахыг ятгадаг. Эх нь уусан эмнээс болж нас бардаг байна. Хожим нь Маргарита жирэмсэн болсныг олж мэдээд түүний ах Валентин Фаусттай тулгардаг байна.
Төгсгөлд Мефистофель Бурхантай хийсэн мөрийгөө алдахад түүний сүр хүч аажмаар алга болдог.
Цогийн Дашдулам
Цогийн Дашдулам - Монгол Улсын Ардын Жүжигчин, БНМАУ-ын Төрийн шагналт хөгжимчин.
Намтар
Манай улсын шилдэг гурван шударга хөгжимчний нэг. Энэ хүн 10 настайдаа алдарт хөгжимчин О.Дашдэлэгт шавь орж шанз хөгжим заалгаж хоёр жилийн дараа 1938 онд "Бөмбөгөр ногоон" хэмээх Улсын төв театрт хөгжимчин болжээ. С.Гончигсумлаагийн "Рапсоди", Л.Мөрдоржийн "Унаган жороо", Д.Бадарчийн "Ардын дууны найруулга", В.А.Моцартын "Рондо", А.Хачатуряны "Охидын бүжиг", Ж.Бизегийн "Кармен" дуурийн оршил зэрэг үндэсний болон дэлхийн сонгодог зохиолчдын бүтээлүүдийг шударга хөгжмөөр яруу сайхан хөгжимдөж олон түмэндээ хүргэсэн юм.
1960 оноос ХБДС-д шанз хөгжмийн багшаар ажиллаж олон арван шилдэг хөгжимчдийг сургаж хүмүүжүүлсэн байна. Шударга хөгжмийн сургалтын дэг сургуулийг бий болгож "Шударгаар хөгжимдөх ардын арга барил", "Шударга хөгжимд суралцах бичиг" ном туурвин хэвлүүлжээ.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Монголын хөгжимчин Ангилал:Монгол улсын ардын зүтгэлтэн Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1926 онд төрсөн
Жорж Ванкувер
Жорж Ванкувер (англи. George Vancouver; 1757 оны 6-р сарын 22-нд (зарим мэдээллээр 1758 он) Английн Кингс-Линн хотод төрсөн- 1798 оны 5-р сард Английн Ричмонд-апон-Темс хотод нас барсан) - английн далайчин, судлаач.
14-15 настайдаа алдарт далайн аялагч ахмад Жеймс Күүкийн английн цэргийн усан онгоцонд ажилд орж түүний хоёрдахь (1772-1775) болон гуравдахь (1776—1780) далайн аялалд оролцсон байна. Күүкийг Хавайн арлуудад буухад мөн оролцож байжээ.
1792 онд Жорж Ванкувер Мендосино хошуунаас (39°20' N) Хуан-де-Фука хоолой (48°30' N) хүртэлх эргийг судалсан байна (орчин үеийн Колумбын гол). Дараа нь тэр арлын газар зүйн байрлалыг нарийвчлан зурсан юм. Сүүлд уг арлыг түүний нэрээр нэрлэсэн байна.
Англид 1795 онд эргэж ирээд 1798 онд нас барах хүртлээ өөрийнхөө аялалынхаа тухай «Voyage of Discovery to the North Pacific Ocean» (Лондон, 1798) ном бичсэн ажээ.
Жорж Ванкуверын нэрээр Канад нэг хотыг, АНУ-д мөн нэг хотыг нэрэлсэн бөгөөд Канадын баруун эрэг дахь нэгэн арлыг мөн нэрэлсэн байна.
Үнэнбилэгийн Маам
Үнэнбилэгийн Маам (1940-2021) нь Монгол Улсын Гавьяат багш, Ардын багш, ерөнхий боловсролд шинэчлэл хийсэн физик математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай Нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн 11-р сургуулийн үүсгэн байгуулагчдын нэг, “Шинэ үе” сургуулийн үүсгэн байгуулагч ба захирал байв. Өмнө нь тэрбээр Нийслэлийн 18, 52, 75, 34, 11 дүгээр сургуульд 1964 оноос багш, хичээлийн эрхлэгч, захирлаар ажиллаж байсан.
Бага нас ба боловсрол
1940 онд Завхан аймгийн Сонгино суманд төрсөн. 1960 онд Завхан аймгийн Нөмрөг сумын 10 жилийн сургуулийг төгсөөд УБДС-д элсэн орж 1964 онд тус сургуулиа математикийн багш мэргэжлээр төгсчээ.
Ажлын түүх
1972-1981 онд Нийслэлийн Хан-уул дүүргийн 52-р сургууль шинээр байгуулагдахад нь хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж энэ хугацаанд Ү.Маамын туршлагыг улсын хэмжээнд заавал нэвтрүүлэх туршлага болгон Боловсролын Яамнаас сургууль багш нарын ажилд нэвтрүүлсэн юм. 52 дугаар сургуульд математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалт явуулах гээд хүчрээгүй учраас дугуйлан ажиллуулж байж. Нэг талаас олон улсын тэмцээнд хүүхдүүдээ сойё, нөгөө талаас математиктаа сайн хүүхдүүдийг сонгож нэг дор хичээллүүлбэл илүү үр дүнтэй гэж бодож хийсэн ажил аж. Ингэж зүтгэсний хэрэг ч гарч олон улсын олимпиадаас анхны медалиудаа аваад эхэлсэн гэнэ. 1976 онд дүүргийн, 1979 онд нийслэлийн, 1981 онд улсын тэргүүнийн сургуулийн болзлыг биелүүлж, сурагчдын сурлагын амжилт 96-100 хувь, чанар 76-86 хувьд хүрч байжээ.
1995 оны 7 сарын 13-нд Канадын Йорк Их Сургууль ба Уатерлүүгийн Их Сургуулиудад зохион байгуудагдсан 36-р Олон Улсын Математикийн Олимпиадад улсаа төлөөлж 6 хүүхэд оролцсоноос Галаабаатарын Цогбадрал хүрэл медаль хүртэж, бусад 5 хүүхэд нь тусгай байранд орж байжээ.
1997 оны 7 сарын 18-аас 7 сарын 31-ны хооронд болсон 38-р Олон Улсын Математикийн Олимпиадад туслах удирдагчаар оролцоход Монгол улсыг төлөөлсөн 6 хүүхдээс Өлзийбатын Баттулга алтан медаль, Баярсайханы Баттулга, Баяртогтохын Энхбаяр, Түмэнбаярын Хулан нар хүрэл медаль, 1 тусгай байрын шагнал тус тус хүртэж байжээ.
Олон улсын математикийн олимпиадаас 16 медаль, олон улсын чанартай болон тивийн тэмцээнээс 8, бүгд 24 медаль хүртсэн нь манай улсын түүхэнд гарч байгаагүй амжилт ажээ. Манай улс Олон улсын математикийн олимпиадад 1964 оноос оролцож 1993 онд 82 орноос 61 дүгээр байр эзэлж байсан бол 1997 онд 25 дугаар байранд орсон байна. Тус сургуулийн бүх багш нарын 96 хувь нь зөвлөх, тэргүүлэх, арга зүйч зэрэгтэй болж, 56,0 хувь нь боловсролын тэргүүний ажилтан цол хүртжээ. Тэд 44 ном, сурах бичиг, товхимол, гарын авлага хэвлүүлсэн байна.
2003 оноос Нийслэлийн засаг даргын 2003 оны 05 дугаар сарын 29-ний өдрийн 222 тоот захирамжаар математик, гадаад хэлний гүнзгийрүүлсэн сургалттай “Шинэ үе” сургуулийг үүсгэн байгуулж, захирлаар нь ажиллаж байв.
Бусад эх сурвалж
Ангилал:Монголын багш Ангилал:Монголын сургуулийн захирал Ангилал:Улаанбаатарын сургуулийн захирал Ангилал:Монгол улсын ардын багш Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн хүндэт профессор Ангилал:Сонгинын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1940 онд төрсөн Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Одиша
Одиша (лат-га. Odisha;  Orissa-Орисса 2011 он хүртэл) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорнод эргээр оршдог муж.
155 мянган км² газар нутаг, 42 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь ори.
Газар зүй
thumb|left|180px|Нутгийн хуваарь Одиша нутаг Энэтхэгийн хойгийн төв дорнод хэсэг, Бенгалын булангийн эрэгт оршдог.
Эргийн урт - 480 км. Өрнөд Бенгал, Жарканд, Чаттисгар, Андра Прадеш мужтай хиллэдэг.
Нутгийн дорнод хэсэг нам доор газар, бусад талаараа уулархаг. 31% ой.
Эрэг дагуу 1100 км² талбайт Чилика нуур тогтжээ.
Субарнарека, Рушикуля, Маханади зэрэг гол мөрөн урсдаг.
Нутгийн хамгийн өндөр цэг нь Дорно Гат нурууны Деомали (1672 м) юм.
Зундаа 25 °C - 36 °C, өвөлдөө 15 °C - 28 °C халуун байна. 6-10-р сард хур ихтэй.
Хүн ам зүй
Орисса мужийн хүн амын 81% төрөлхийн ори хэлтэй. Бенгал, хинди, урдү, тэлүгү хэлтэн бас бий.
Хүн амын 73.0% бичиг үсэгт тайлагдсан. Эрэгтэйд 82%, эмэгтэйд 64% байна. ХХИ нь 0.442 байгаа.
93.6% хиндү, 2.8% христ, 2.2% лал, бусад хэсэг сарна гэх мэт шүтлэгтэй.
Түүх
Эрт үед энэ хавийг Калинга гэж нэрийдэж байсан. НТӨ 261 онд Маврын Ашока хаан Калингаг эзлэн авсан тухай дурджээ.
Дундад зуунд Дорно Ганга, Гажапати, Их Могол, Бенгал зэрэг улсын харьяанд орж явав.
18-р зуунд Британийн колоничлолын мэдэлд орж, Бенгал муж, Мадрас мужид салангид хамаарч байв. 1903 оноос ори хэлтний өөрийн гэх муж байгуулах хөдөлгөөн өрнөсөн. 1912 онд Бихар-Орисса муж үүсэн байгуулагдсаны дараа хоёр хуваагдаж 1936 онд ори хэлтний Орисса муж дангаараа байгуулагджээ.
1947 онд Орисса муж тусгаар тогтносон Энэтхэгийн муж болсон.
Зураг
Ангилал:Энэтхэгийн муж улс Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс
Жозеф Левенсон
Жозеф Ричмонд Левенсон (Joseph Richmond Levenson; 1920 оны 6 дугаар сарын 10-нд Бостон хотод төрж, 1969 оны 4 дүгээр сарын 6-нд Номхон далайн эрэг дагуух Рашн Ривэр голд осолдож нас барсан) нь Америкийн хятад судлаач (синолог), Күнзийн шашин, Хятадын сэтгэлгээний өнөөгийн байдлын тухай бүтээлүүдийн зохиогч юм. Тэрбээр түүхч мэргэжлээр анх Харвардын коллежид (1937-1941), төгсөөд (дайны дундуур) Харвардын их сургуульд боловсрол эзэмшсэн.
1949 онд докторын зэрэг хамгаалсныхаа дараа тэндээ үлдэж Хятадын түүх зааж байжээ. 1951 оноос амьдралынхаа эцэс хүртэл Левенсон Беркли дэх Калифорнийн их сургуульд багшилсан (1960 оноос хойш профессороор ажиллаж байжээ). Левенсоны гол бүтээлүүд нь Хятадад шинэ нийгэм үүсэх, орчин үеийн ертөнцөд тус улсын байр суурийн өөрчлөлт, эдгээр үйл явцад Хятадын сонгодог бүтээлүүдийн гүйцэтгэх үүргийн хоорондын харилцааны асуудлыг тусгасан байдаг.
Ж.Левенсон хуучин Хятадыг дэлхийн бусад орноос үл хамааран онцгой соёл иргэншил гэж үздэг байсан бөгөөд энэхүү соёл иргэншлийг дэлхийн түүхийн сувагт идэвхтэй оруулах нь үнэмлэхүй зохицуулалт, дидактик шинж чанараа алдаж буй Хятадын үнэ цэнийн хандлагыг үндсээр нь өөрчилдөг гэж үздэг.
Левенсон Хятадыг дэлхийн соёл иргэншлийн урсгалд оруулах нь түүнийг орчин үеийн хөгжлийн хязгаар руу түлхэж, улс орныг провинционализм ба космополитизмын хоорондох хэлбэлзэлд хүргэх болно гэж маргаж байв (тэрбээр сүүлийнхийг бүх нийтийн нийгэм-улс төрийн хуулийг дагаж мөрдөх гэж ойлгосон). Левенсон соёл иргэншлийн үнэт зүйлсийг түүхийн хувьд харьцангуй гэж үздэг; Энэ үүднээс авч үзвэл, өмнө нь космополит зохион байгуулагч байсан Күнзийн шашин нь Хятад улсыг олон улсын хамтын нийгэмлэгт элсэх явцад саад болох хүчин зүйл болжээ. Түүхч хүний ​​амьдралын туршид түүний бүтээлийг орчин үеийн хүмүүс өөр өөрөөр үнэлдэг байсан: зарим судлаачид түүний Хятадын оюуны өнгөрсөн үеийг шинжлэх оролдлогыг өндрөөр үнэлдэг байсан бол мэргэжилтнүүдийн нэг хэсэг нь эрдэмтний амьдралын туршид ч гэсэн ихээхэн хэмжээгээр үнэлдэг байв. Түүнийг нас барсны дараа Левенсоныг барууны үзэлтэй байр суурь, шаардлагагүй үндэслэлгүй ерөнхий дүгнэлтэд дуртай гэж шүүмжилжээ. Үүний зэрэгцээ, хоёулаа уран зохиол, түүхийн таамаглалд хэт автаж, Левенсоны хэв маягийг мэргэжилтнүүд хүртэл ойлгоход хэцүү байдаг гэж үздэг байв.
Ангилал:Хятад судлаач Ангилал:Бостоны хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1920 онд төрсөн Ангилал:1969 онд өнгөрсөн
Василий Суриков
Василий Иванович Суриков (1848 оны 1-р сарын 12 (24)-нд Оросын эзэнт улсын Красноярск хотод төрсөн- 1916 оны 3-р сарын 6 (19)-нд Москва хотод нас барсан) -Оросын нэрт уран зураач, том хэмжээтэй түүхэн зургийн мастер, Оросын эзэн хааны урлагийн Академийн гишүүн.
Намтар
В.Суриков 1848 онд Красноярск хотод казак офицерын гэр бүлд төрсөн. Тэрээр бага наснаасаа зурж эхэлсэн. Түүний анхны багш нь Красноярскийн дүүргийн сургуулийн зургийн багш Николай Васильевич Гребнёв байсан.
Суриков дүүргийн сургуульд суралцаж 1861 төгсөөд эцэгүй болж өнчирсөн гэр бүл нь гимназид үргэлжлүүлэн суралцах санхүүгийн боломжгүй болж мужийн захиргаанд бичээчээр ажилд орсон байна. В.Суриковын зургийг Енисей мужийн захирагч П.Н.Замятнин санамсаргүй үзээд түүнийг дэмжсэн байна. Амбан захирагч Красноярскийн алт олборлогч П.И.Кузнецовтой ярьж өгч Суриковын Урлагийн академид сургах зардлыг нь гаргуулуулжээ.
1869-1875 онд П.П.Чистяковын удирдлага дор Петербургийн Урлагийн академи д суралцжээ. Суралцах хугацаандаа тэрээр дөрвөн мөнгөн медаль, хэд хэдэн мөнгөн шагнал хүртэж байжээ. Тэрээр зургийн композиц буюу зохицуулалтад ихээхэн анхаарал хандуулдаг байсан тул "Композитор буюу Хөгжмийн зохиолч" хоч авсан байна.
Тэрээр 1875 оны 11-р сарын 4-нд Академиа 1-р зэргийн зураач зэрэгтэй төгссөн байна.1877 онд сүмд зураг зурах захиалга авч Москва руу нүүж амьдрах болсон байна.
Суриков гадаад руу удаа дараа аялж Герман, Франц, Австри, Итали, Швейцарь, Испанид (1883-1884, 1897, 1900, 1910) зэрэг орнуудад очсон байна.
Зураачийн анхны бөгөөд цорын ганц хайр нь түүний эхнэр Елизавета Августовна Шэйр байв. Залуус 1878 онд гэрлэж, хэсэг хугацааны дараа Ольга, Елена гэсэн хоёр охинтой болжээ. Гэсэн хэдий ч гэр бүлийн аз жаргал богино настай байсан - 10 жилийн дараа түүний хайртай эхнэр нас барж, зураачийг гүн хямралд оруулсан байна. Тэрээр зөвхөн уран бүтээлийн ачаар хямралаа давж чадсан гэдэг.
Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд Василий Ивановичийн биеийн байдал эрс муудаж Крым руу эмчлүүлэхээр явсан болов ч олигтой тус болоогүй ажээ. 1916 оны 3-р сарын 6 (19)-нд агуу зураач зүрхний титэм судасны өвчнөөр нас баржээ.
Бүтээлүүд
Тэрээр захиалгаар зурах туйлын дургүй байсан. Гэсэн хэдий ч тэрээр санхүүгийн хувьд чөлөөтэй байхын тулд захиалгаар зурдаг байсан гэдэг. Василий Суриковын хамгийн ууган бүтээл бол 1862 оны "Енисей дээрх сал" усан будгийн бүтээл юм (Красноярск дахь В.И.Суриковын музейд хадгалагдаж байсан).
"Ермак Сибирийг эзэлсэн нь" (1895), "Суворов Альпийн нурууг гатласан нь" (1899) зэрэг зургуудад зураач Оросын цэргүүдийн эр зориг, тэсвэр тэвчээрийг бишрэн харуулсан байдаг.
Суриковын сүүлчийн томоохон бүтээл бол "Степан Разин" (1907) юм. Энэхүү зураг нь 17-р зууны тариачдын дайны удирдагчийн тухай алдартай санааг тусгасан байдаг.
1967 оны бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
1967 оны Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Чөлөөт бөхийн түүхэн дэх анхны Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний медалийг Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин Жигжидийн Мөнхбат хүртэж байв. Тэрээр 1967 онп Энэтхэгийн Шинэ Дели хотноо болсон  эрэгтэйчүүдийн 87кгд хүрэл медаль хүртсэн юм.
1966 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ
Эшлэл
#1966
Мон Блан
Mон Блан (мөн Mонблан, Mont Blanc []; Monte Bianco [], орчуулбал «Цагаан уул») нь Итали ба Франц улсуудын хил дээр орших өндөртэй, Альпийн нурууны хамгийн өндөр уул юм. Евразийн хилийг яаж тогтоосноос хамаараад Мон Блан юм уу Эльбрус уулын (Оросын Кавказын нурууны ноён оргил ) аль нэг нь европын ноён оргилд тооцогддог.
1965 онд уулын доогуур 11 километрийн урт автозамын хонгил барьж Итали, Францыг холбосон байна. Өдөр бүр уг хонгилоор 5000 орчим автомашин нэвтэрдэг байна.
Эшлэл
Ангилал:Европын уул Ангилал:Италийн уул Ангилал:Францын уул Ангилал:Альпийн нурууны уул Ангилал:Итали-Францын хоорондын хил
Варшав-Гданьскийн төмөр зам
Варшав-Гданьскийн төмөр зам нь Польшийн Мазови, Варми-Мазури, Померан мужуудыг холбосон бүрэн давхар төмөр зам (эсрэг чиглэлтэй) бүхий цахилгаанжуулсан төмөр замын шугам юм.
Ном зүй ба цахим хуудас
Ангилал:Польшийн төмөр замын шугам
Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
НАЙМАН ХОШУУНЫ МАНЖ ОВГУУДЫН БҮРЭН ДАНС (манжаар:, jakūn gūsai manjusai mukūn hala be uheri ejehe bithe; хятадаар:八旗满洲氏族通谱; пиньинь галиг:Bāqí mǎnzhōu shìzú tōng pǔ) бол Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны зарлигаар бичигдсэн Манж Чин гүрний найман хошууны их бага 1114 овгийг бүртгэн тэмдэглэсэн томоохон бүтээл юм. Хонжоу чин ван, Артай амбан, Фумин тэргүүтэй манж, хятад түшмэд ерөнхийлөн удирдаж 1735 оноос бичигдэж эхлээд, 1744 онд дууссан. Нийт удиртгал 1 дэвтэр, үндсэн 80 дэвтэр. Энэ бүтээлд ганц Айсингиоро овгийг бүртгэн бичилгүй орхисон байна.
Шинэ засгийн бодлого
Шинэ засгийн бодлого бол Манж Чин улсын төрөөс зарлан хэрэгжүүлэх гэсэн эдийн засгийн шинэчлэлийн бодлого.
Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
ДОТООД БҮТЭЦ
Овгийг жагсаахдаа эхэнд нь нөлөө ихтэй хүчирхэг манж овог, дунд орчимд нь хүч багатай манж овог болон  монгол гаралтай овог багтаж байснаа, эцэст нь хятад гаралт овгуудыг бүртгэжээ.
Тус сурвалж нь дан ганц овгийн нэрс бичихээс гадна тус овогт харьяалагдаж асан 2240 гаруй алдар нь цуурайтсан хүмүүсийн намтарыг бичсэн. Намтар бичигдээгүй ч нийт 10,000  орчим хүний нэр дурдагдсан юм.
Шинэ засгийн бодлого
XIX зууны хоёрдугаар хагас ХХ зууны эхэнд Чин улсын дотоод гадаад байдал ихээхэн сулран доройтсон тул өөрийн улсын хэмжээнд 1901 онд “Шинэ засгийн бодлого” хэмээн эдийн засгийн шинэчлэлийн хөтөлбөрийг зарласан. Шинэ засгийн бодлого нь 4 том хэсгээс бүрэлдэж байсан. Үүнд:
Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
ДОТООД БҮТЭЦ
ГАРЧИГ
Шинэ засгийн бодлого
Эдийн засгийг сэргээхийн тулд газар орны бүхий л нөөц бололцоог дайчлах Хятад дахь капиталист харилцааны хөгжилт ба үндэсний аж үйлдвэр хөрөнгөтнүүдийн ашиг сонирхлыг хангах Гадаадын худалдаачдыг шахан зайлуулж хятад худалдаачдыг өргөтгөх Бослого тэмцэл, үер усны гамшгаас шалтгаалан газаргүй болсон тариачдад газар олгох
Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
АЧ ХОЛБОГДОЛ
Энэ ном нь хэдийгээр монгол үндэстэнтэй шууд хамааралгүй боловч дээрх манж найман хошууны овгийн данс бүртгэлд манжаас гадна монгол, хятад овогтод цөөнгүй дурдагдаж байдаг нь тус сурвалж бичгийн үнэ цэнийг өгдөг.
ОВГИЙН НЭР ҮҮСЭХ НЬ
Манж-Зүрчид нь 1616 онд шинэ улсаа тунхаглах үед овгуудын шилжилт хөдөлгөөн, өөрчлөлт явагдсан. Чин гүрний дунд үед манж овогт дараах 3 угсаатнаас бүрдэх болсон.
Шинэ засгийн бодлого
Шинэ засгийн бодлогын хүрээнд Өвөр монголын зургаан чуулган ба Цахарыг баруун хоёр мужид хувааж, дотор газраас нүүж ирсэн иргэдээр атар хагалбарлуулах болж, хятадын засаг захиргааны нэгжүүдийг байгуулсан. 1905 онд Их хүрээнд Цагдан цээрлүүлэх газрыг байгуулж “Сюань хуа-гийн сэргийлэх хороо” гэдэг 40 дарангуй цэргийг суулгасан. “Сюань хуагийн сэргийлэх хороо”-г Цэрэг бэлтгэх газарт нийлүүлэн Их хүрээний Маймаа хотын зүүн хойно цэргийн хуаран байгуулсан. Их хүрээ, Улиастай, Ховд, Хиагт зэрэг Монголын томоохон хотууд, хошуудад гаалийн салбар нээж худалдан авсан зүйлийн үнийн 5 хувиар бодож гааль хураах болжээ. Их хүрээнд “Сурган тэжээх сургууль” хэмээхийг байгуулж Их шавиас 40 хүүхдэд хятад, манж хэл зааж байжээ.
Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
ОВГИЙН НЭР ҮҮСЭХ НЬ
1. Зүрчид гаралтай
Шинэ засгийн бодлого
1907 оны хавар Гадаад Монголын Төрийг засах явдлын яамнаас Гадаад, Дотоод Монголын олон чуулганы хошуудад эдийн засгийн баялаг, цэрэг, сургуулийн хэргийн тухай 14 байцаалтыг явуулсан. Монголын олонх хошууд элдэв шалтаг заан, уг байцаалтыг өгөөгүй. Чин улсын төрөөс 1911 оны хавар “Үнэнээр дайчлан байцаах дүрэм хэмжээ” гэх 16 зүйл бүхий бичгийг дахин хошуудад илгээсэн ч төдий л үр дүнд хүрээгүй. 1910 оны эхээр Сандо Их хүрээний хамаарсан сайдаар томилогдож, “Шинэ засгийн бодлого”-ыг шууд хэрэгжүүлэхийн төлөө ажилласан ч Монгол ноёдын эсэргүүцэлтэй тулгаран 1911 оны 11 дүгээр сард хөөгдөж нутаг буцсан.
Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
ОВГИЙН НЭР ҮҮСЭХ НЬ
2. Монгол гаралтай
3. Хятад гаралтай.
Шинэ засгийн бодлого
Шинэ засгийн бодлогыг Монголчуудын хувьд ихээхэн харштайг ухаарсан Богд Жавзандамба хутагт тэргүүлэн Да лам Цэрэнчимэд, Чин ван Ханддорж, түшээ гүн Чагдаржав, Өвөр монголын Хайсан гүн нарын олон ноёд манлайлан Манжийн ноёрхлыг түлхэн унагаасан.
Найман хошууны Манж овгуудын бүрэн данс
ОВГИЙН НЭР ҮҮСЭХ НЬ
Овгийн нэр авахад үйл явдал,  газар усны нэрс, хүний нэр, цол хэргэм нөлөөлжээ. Бас эзлэгдсэн монгол, хятад үндэстэний их бага овгууд олоноор багтаж байлаа.
Бас Гао овогтой хятад түшмэл юмуу бага хатан манж овогтон болох хүсэлтэйгээ мэдэгдвэл Гиа залгаад Гаогиа гэх шинэ овог үүсгэх явдал түгээмэл болжээ. Энэ мэтээр Лигиа, Хонгиа, хуагиа, жангиа гэх мэтээр олон овог үүссэн. Гэхдээ манжийн найман хошуунд багтсан хятад хүн бүр ингэж овгоо хувиргахгүй хуучин шигээ ашиглаж байсан.