cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нян
Цитоплазмын мембран (ЦМ)
2. Групп транслокаци, Group Translocation- Phosphoenolpyruvate : Phosphotransferase System Фосфоенолпируват : фосфотрансфераза систем, Phosphoenolpyruvate : Phosphotransferase System, буюу PEP:PTS-ийн тусламжтай бодис мембранаар дамжих явцад зөөгдөж буй бодист фосфат нэмэгдэн, химийн хувиралд орж шилжихийг групп транслокаци гэдэг. Прокариот эсэд бодис групп транслокацаар тээвэрлэгдэх түгээмэл. Тухайлбал карбогидрат, тосны хүчил, нуклейн хүчлийн нийлэгжилд оролцдог зарим нэгдлүүд фосфоенолпируват:фосфотрансфераза системээр зөөгддөг. E.coli-д гадаад орчноос глюкоз PEP : PTS -ээр зөөгдөхдөө эсийн дотоод орчинд глюкоз-6 фосфат болон хувирч ордог. Агааргүйтэн бактерт карбогидрат мембранаар фосфоржин зөөгдөхийн хамт энерги үүсгэх солилцооны эхлэлийн шат болдог тул энерги хэмнэдэг. Харин агаартан бактерийн мембранаар бодис идэвхтэй тээвэрлэлтээр дамждаг. PEP:PTS систем хэд хэдэн энзимтэй, олон шатаас бїрддэг. Фосфоенолпируват, PEP-аас фосфатын групп бага молекул жинтэй, гистидин агуулсан уураг, HPr-т шилждэг. Энэ явцад энзим I катализатор, хурдасгуур болдог. Фосфоржсон HPr- аас фосфатын групп нь энзим III-д шилжиж, цааш энзим III нь фосфатын группыг мембрантай холбоот пермеаза буюу энзим II-д зөөнө. Групп транслокацийн эцсийн шатанд энзим II-ийн фосфатын групп бодист нэгдэхийн зэрэгцээ мембраныг дамжин нэвтлэнэ. Глюкозтай адил моносахарууд жишээ нь фруктоз PEP:PTS-ээр зөөгддөг. Бусад нэгдэл жишээлбэл маннитол групп транслокацаар тээгдэхэд энзим II-ыг HPr шууд фосфоржуулдаг. PEP:PTS-ийн зарим бүрдэл тодорхой нэгдлийн тээвэрлэлтэнд оролцдог өвөрмөц шинжтэй байхад энзим I, HPr өвөрмөц бус шинжтэй. E.coli-ийн энзим I, HPr-ийн генийн мутацийн улмаас групп транслокацаар зөөгддөг нэгдлүүдийн тээвэрлэлт саатдаг бол глюкоз, глюкозамин, 2-деоксиглюкозын тээвэрлэлтэнд үүрэгтэй энзим II-ын генд мутаци болоход зөвхөн эдгээр нэгдлийн мембранаар зөөгдөх явц алдагдана.
3. Холбогч уургаар зөөгдөх, Binding Protein Transport Холбогч уургаар бодис тээвэрлэгдэх нь зөвхөн грам сөрөг нянд тохиолддог. Грам сөрөг нянгийн гадар мембран дах порин уургууд гадар мембранаар бодис нэвтрэх нөхцлийг бvрдvvлнэ. Гадар болоод цитоплазмын мембран хоорондын зайг периплазмын завсар гэдэг. E.coli-ийн гадар мембраны LamB уураг мальтоз эсийн гадаад орчноос периплазмын завсарт шилжихэд оролцоно. Периплазмын завсарт мальтозыг холбогч уурагтай нэгдэн, цааш цитоплазмын мембраныг нэвтлэхэд пермеазагийн үүрэгтэй MalF, MalG, АТФ-аас энерги чөлөөлдөг MalK уургууд оролцоно.
4. Цитоз, Cytosis Харьцангуй том хэмжээтэй нэгдэл эукариот эсийн дотогш эсвэл гадаад орчин луу цитоплазмын мембраны тусламжтайгаар шилждэг. Эсээс бодис гадагш шилжихийг экзоцитоз гэж нэрлэдэг. Эсийн дотоод орчинд мембраны гаралтай хvvдий, vesicle vvсгэн орж байгааг эндоцитоз гэх бөгөөд өвөрмөц жишээ нь фагоцитоз юм. Зарим нэгдэл (вирус) эсийн гадар дах рецепторт нэгдэн эндоцитоз явагддаг. Энэ тохиолдлыг рецептороор дамжсан эндоцитоз, receptor-mediated endocytosis гэнэ.
Шилбүүр, трих, флагелла
Флагелла нь бактерийн бvрхvvлээс гадагш орон зайд цухуйж байрласан, хөдөлгөөний vvрэгтэй утаслаг бүтэц. Филамент буюу утаслаг, гогцоо, суурь бие, basal body гэсэн гурван хэсэгтэй. Бактерийн цитоплазмын мембранаас суурь бие эхлэнэ. Суурь бие саваа маягийн бүтэц түүнийг хүрээлсэн, цагиргуудаас тогтоно. Грам сөрөг нянд гадар мембраны хэсэгт хоёрдогч багц цагираг байна. Суурь биеэс дэгээ хэлбэртэй гогцоо эхэлж, филаментад шилждэг. Филамент флагеллин уургийн хэд хэдэн гинжээс бүрдэнэ.
Флагелла байрлалаараа ялгаатай тул бактерийг ялган дїйх шинжийн нэг vзvvлэлт болдог. Бактерийн шилбїїрийг байрлалаар нь:
А. Перитрихи- Бактерийн эсийн эргэн тойронд байна. (Enterobacter, Bacillaceae) Б. Монотрихи- Нэг шилбvvртэй.(Vibrio) В. Амфитрихи- Хоёр туйлд байрласан багц шилбүүр. (Spirillum) Г. Лофотрихи- Нэг туйлд байрласан багц шилбүүр (Pseudomonas) гэж ангилдаг.
Бактерийн перитрих байрлалтай шилбүүр цагийн зvvний эсрэг 1-2 секундын хугацаатай эргэлдэхэд бактер шулуун гүйх хөдөлгөөнийг хийнэ. Үүний дараа шилбvvр 0.1-0.2сек хугацаатай цагийн зvvний дагуу эргэлдэхэд байрандаа өнхрөх хөдөлгөөн хийхэд чиглэл өөрчлөгддөг. Иймээс бактер шулуун ба өнхрөх хөдөлгөөн ээлжлэн vргэлжилсний дүнд аливаа цочролыг чиглэн эсвэл зайлан зугтах хөдөлгөөн хийдэг байна. Цочролын зүг чиглэн ойртоход шулуун хөдөлгөөний vргэлжлэх хугацаа урт, өнхрөлтийн хугацаа богино байдаг бол зугатан зайлахад гүйлтийн хугацаа богиносдог. Иймээс бактерийн хөдөлгөөн шулуун биш. Шилбүүрийн эргэлдэх чигийг хянадаг систем бактерт бий. Үүнд: фосфотрансфераза тээвэрлэлтийн системийн энзимII, цитоплазмын мембран дах гэрэл болон хүчилтөрөгчийн рецептор, периплазмын завсар дах холбогч уургууд шилбүүрийн эргэлтийн чигд нөлөөлдөг.
Бактерийн химийн цочрол буюу бодисын зvг ойртох эсвэл тvvнээс зугатах үйлдлийг химотаксис гэдэг. Бактер цитоплазмын мембран дах санах системээрээ химийн цочролын одоо байгаа концентрацийг урдах орчинд байсан концентрацитай нь харьцуулан таньж, дохиоллыг шилбүүрт дамжуулна. Бактерийг өөрийн зүг татах сэдээгчийг химоаттрактант, chemoat-tractant, хөдөлгөөнийг нь эерэг химотаксис, харин бодисоос зугатааж байвал тухайн бодисыг химорепеллент, chemorepellent, vйлдлийг нь сөрөг химотаксис гэдэг. Бактер бодисоос гадна орчны бусад сэдээгчийг мэдрэн, хариу хөдөлгөөн хийдэг. Зарим бактер магнетосом гэх уурган нимгэн бїрхїїлтэй, соронзон, төмрийн оксид (Fe3O4)-ыг агуулж, соронзон талбайд татагдсан хөдөлгөөн, магнетотаксис, magnetotaxis хийдэг. Гэрлийн эрчмийн ялгааг мэдрэн, хийж байгаа хөдөлгөөнийг фототаксис гэдэг. Усны бактер устөрөгчийн хийтэй вакуоль vvсгэн жингээ тааруулах замаар, фотосинтез явагдах тохиромжтой усны баганын тvвшинд шилжин байршдаг.
Гадарт холбогддог бүтэц
Бичил биетэн өвөрмөц бүтцээрээ гадарт холбогддог бөгөөд энэ нь амьд үлдэхэд чухал төдийгvй халдварын эхний шат, бусад амьд организм дотор үржил нь явагдах нөхцлийг бvрдvvлдэг.
Бактерийн эсээс гадагш цухуйсан, шулуун, vс мэт бvтэц. Пилиг бүтээж байгаа уураг нь нэгэн төрлийн пилин гэгдэх нэгжээс гадна фосфат, карбогидрат агуулсан байдаг. Пили vvргээсээ хамааран олон төрөл байна. Удмын мэдээллээ солилцож байгаа донор, реципиент бактерийн эс холбогдоход оролцож байгаа төрлийг нь пили, pilus бусад тохиолдол тухайлбал эзэн эсэд наалдахад оролцдог бол фимбри, fimbriae гэж нэрлэдэг.
F пили, F pilus-Удмын мэдээлэл солилцож байгаа бактерийн эсїїдийн хооронд холбоос їїсгэдэг. F пили донор буюу ДНХ-ийн хэсгээ өгч байгаа бактерийн эсэд байна. Донор бактер F пилигээрээ реципиент бактертай холбогдож, хөндий бїхий гүүр үүсэн, үүгээр ДНХ-ийн хэсэг дамждаг. Тvvнчлэн пили зарим бактериофагийн рецептор болохын зэрэгцээ бактер фимбригээрээ эукариот эсийн гадар дах өвөрмөц рецепторыг таньж наалддаг.
Удмын мэдээлэл
Бактерийн удмын мэдээллийг нэг хромосом агуулах бөгөөд цагираг тогтоцтой ДНХ-ийн нэг молекулаас бүрдэнэ. ДНХ-ийн нуклеотидийн тооноос хамааран молекул жин нь бактерийн төрөл зүйлд харилцан адилгүй боловч дунджаар 5 х 10- 15 г жинтэй байдаг. E. coli-ийн ДНХ 4.7 х 106 хос нуклеотидтэй.
Бактерийн ДНХ эсийн цитоплазмд орших бөгөөд зарим хэсэг нуклеотидийн дараалал нь ЦМ-тай холбоотой байна. ДНХ -ийн эрчлэлтийн зэрэг өндөр: ДНХ-ийн утаслагын эрчлэгдээгvй байгаа хэлбэрийн урт 1мм, эсийн дотор байгаа, эрчлэгдсэн тохиолдолд 1мкм хэмжээтэй. Бактерийн хромосомын ДНХ-ийн бvтцэд гистоны уураг байдаггvй. Хромосомд ДНХ-ийн репликаци, ДНХ дэх удмын мэдээлэл РНХ-д хуулбарлагдах транскрипцийн явц, генийн экспресстэй холбоотой уургууд байна. Бактерийн хромосомын репликаци эсийн хуваагдалтай холбоотой явагддаг. Бактерийн эс хуваагдаж, эх эсээс хоёр шинэ эс бий болох замаар vрждэг. Энэ явцад эс тус бїр удмын мэдээллийг өвлөн авдаг учраас эсийн хуваагдал явагдахаас өмнө ДНХ- ийн репликаци дуусч, эс хуваагдахад ЦМ, эсийн хана дотогш тїрэн бий болдог септум vvсэх явцыг зохицуулдаг генийн экспресс явагдана.
Бактерт хромосомоос гадна цагираг тогтоцтой нэг ба хэд хэдэн ДНХ-ийн молекул байна. Yvнийг плазмид гэдэг. Плазмид бактерийн зvйл бvрт тохиолддоггүй. Бактерийн плазмид хромосомын 5-10%-тай тэнцэх хэмжээтэй боловч агуулж байгаа нэмэлт мэдээлэл нь удмын мэдээлэл солилцох, хор үүсгэх, антибиотек хүнд металлын давсанд тэсвэртэй байх шинжийг тодорхойлдог тул бактер амьд їлдэхэд ач тустай. Плазмидын хэмжээ жижиг, репликаци нь хромосомоос хамааралгүй явагддаг, эс хооронд дамждаг шинжийг нь үндэслэн генийн инженерийн судлагаанд түгээмэл хэрэглэдэг.
Рибосом, уургийн нийлэгжил
Эсийн бодисын солилцооны энзим, эсгэг, ферментийн амин хүчлийн дараалал ДНХ-ийн нуклеотидээр тодорхойлогдоно. ДНХ дэх удмын мэдээллийн дагуу уураг нийлэгжих явц рибосом дээр явагддаг. Рибосом цитоплазмд байдаг, уураг, рибосомын РНХ, рРНХ-ээс бїрддэг органелл юм. Прокариот эсийн рибосомын хоёр дэд нэгж Mg++ионы оролцоотой энерги зарцуулан хоорондоо нэгдэж, уураг нийлэгжүүлэх идэвхтэй болдог. ДНХ дэх уургийн мэдээллийг хуулбарласан мРНХ-ийн дагуу рибосом дээр уураг нийлэгжинэ. Прокариот эс 30S ба 50S дэд нэгжvvдээс бїрддэг 70S рибосомтой. 30S нэгжийг 21 уураг, 16S рРНХ бvрдvvлэх бөгөөд дунджаар 1540 нуклеотид агуулна. Харин 50S нэгжийн бїрдэлд ойролцоогоор 2900 нуклеотидтэй 34 орчим уураг, 23S рРНХ-тэй хэсэг, 120 орчим нуклеотидтэй 5S рРНХ ордог. Эукариот эсийн 80S рибосомын уураг, РНХ болон бүтэц нь прокариот эсийн рибосомоос ялгаатай тул рибосомд нөлөөлдөг хими заслын бэлдмэлийг эмчилгээнд хэрэглэх үндэс болдог. Бодисын солилцооны уургууд рибосом дээр нийлэгжиж, эсийг бүтээгч макро нэгдлийг бий болгохын зэрэгцээ энергэ бий болгох үйл явцыг зохицуулдаг. Эритромицин, стрептомицин зэрэг антибиотекууд сонгомлоор 70S рибосомын хэлбэрийг өөрчлөх замаар бактерийн уургийн нийлэгжлийг дарангуйлна.
Эсийн АТФ үүсэх хэсэг
Амьд эс энерги, эрчим үүсгэж, АТФ байдлаар хадгалан зарцуулж байдаг. АТФ буюу энерги бий болох үндсэн 2 зам байна: субстрат фосфоржих, subsrate level phosphorylation, химиосмоз, chemiosmosis.
Цитоплазмд явагдаж байгаа урвалын дїнд энерги бий болохыг субстрат фосфоржин энерги үүсэх гэнэ. Химиосмозын їед мембран, мембрантай холбоот АТФаза шаардлагатай. Мембранаар зааглагдсан орчинд протоны градиент үүсч, үүний улмаас бий болж хадгалагдсан энергийг зарцуулан АТФаза АДФ-ыг фосфоржуулдаг.
Бактерийн цитоплазмын мембранд химиосмозын замаар энерги хувирах явц явагддаг. Бактерийн метаболизмын дүнд цитоплазмын мембраны гадна талд протон илvvтээ хуримтлагдаж, эсийн гадаад болон дотоод орчны хооронд протоны концентрацийн зөрvv үүсдэг. Протон цэнэгийн улмаас эсийн мембранаар чөлөөтэй шилжиж чаддаггүй боловч мембраны АТФаза-тай өвөрмөцөөр нэгдсэн сївээр дамжиж, явцад нь АТФ үүсдэг. Гэрлийг энергийг АТФ-д хувиргадаг фотосинтетик бактер болоод нитроген агуулсан органик бус нэгдлийг исэлдvvлэн АТФ үүсгэдэг бактерт химиосмоз явагддаг дотоод мембран, internal membrane байна. Бактерийн цитоплазмын мембран цүлхийж нугалаатан дотор мембраныг үүсгэнэ. Иймээс цитоплазмын мембрантай адил уураг, липидээс тогтоно.
Спор үүсгэж амьд vлдэх
Clostridium, Bacillus төрлийн бактер эндоспор үүсгэдэг. Бактерийн өсөлт үржилд нөлөөлдөг дулаан, хүчилтөрөгч, тэжээлийн эх үүсвэр, чийглэг зэрэг хvчин зvйлvvд тохиромжгүй байгаа нөхцөлд бактерт спор үүсдэг. Бактерийн цитоплазмын мембран спор бvрэлдэх хэсэгт цvлхийж, бактерийн хоёрчлогдсон хромосомын нэг хувийг цитоплазмаас тусгаарласны дараа давхаргууд нийлэгжиж, эндоспор бүрэлдэнэ. Давхаргын бvрдэлд ордог дипиколийн хүчил спорт дулаанд тэсвэрт чанарыг бий болгоно; уураг нь зөвхөн цистинээс тогтдог. Хоёр давхарга кортекс хэлбэржихэд бүрэн спор эх эсийн дотор бий болно. Ингээд эх эс задарч спор чөлөөлөгдөн, хэдэн зуу мянган жил хадгалагддаг. Өсөлт үржлийн таатай нөхцөл (тохиромжтой чийглэг, дулаан, хvчилтөрөгч, тэжээлийн эх үүсвэр бvхий)-д спор хөөж томрон, бүрхүүлүүд нь задарч, метаболизм нь идэвхжин ургал хэлбэрт шилждэг.
Бодисын хадгалалт ба шилжилт
Бактерийн эсд мембрант органелл байдаггүй тул бодис цитоплазмд чөлөөтэй оршдог. Тvvнчлэн бактер бодисыг уутлах, эсээс гадагшлуулах бүтэцгүй. Гэвч бактерийн экзофермент эсээс гадагш ялгардаг. Экзоферментийн амин төгсгөлд гидрофоб шинжтэй 20 орчим амин хүчлээс тогтсон дохионы дараалал, signal sequence байна. Энэ дараалал мембрантай харилцсанаар мембраны уургийг транслокаци болгож, дохионы дараалал задран, экзофермент нийлэгжсэнээсээ бага молекул жинтэйгээр эсийн гадаад орчинд ялгардаг. Экзофермент гадаад орчин дох тэжээлийн том молекулт нэгдлvvдийг задлаж, бактерийн цитоплазмын мембранаар шилжих боломжтой болгохын зэрэгцээ хортой нэгдлүүдийг идэвхгүйжүүлдэг. Бактер хэрэгцээт нөхцөлд зарцуулах нөөц болгож эсвэл зарим нэгдлийн тэнцвэрийг хадгалахын тулд химийн нэгдлүүдийг хадгалдаг. Эдгээр нөөц нэгдэл цитоплазмын мембрантай холбоотой мембраны агуулах бие буюу cytoplasmic inclusion body-д хуримтлагддаг. Нөөц бодисуудын усанд уусах чанар бага байна.
Олон бактер полифосфатыг органик бус фосфатын нөөц болгон хадгалж, АТФ-ын нийлэгжилтэнд зарцуулдаг. Полифосфатын мөхлөгийг волютин буюу метахромат мөхлөг ч гэж нэрлэдэг. Фотосинтез явуулдаг зарим бактер хүхрийн мөхлөгтэй.
Эх сурвалж
Ангилал:Микробиологи Ангилал:Бактериологи
II Файсал
II Файсал (الملك فيصل الثاني, Al-Malik Fayṣal Ath-thānī) (1935 оны 5 сарын 2 – 1958 оны 7 сарын 14) нь Иракийн сүүлчийн хаан юм. Тэрээр 1939 оны 4 сарын 4-нөөс 1958 оны 7 сарын 14-ний хувьсгалын үеэр гэр бүлийн хэд хэдэн гишүүний хамтаар алагдах хүртлээ төр барьжээ. Ийнхүү Иракт 37 жил тогтносон, Хашемитийн удмын хаанчлал унаж, бүгд найрамдах улс байгуулагдсан түүхтэй.
Эшлэл
Ангилал:Иракийн хан Ангилал:Иракийн зэвсэгт хүчин Ангилал:Викториа Хатан Хааны одон шагналтан (их загалмайн өргөмжит хүлэг баатар) Ангилал:Хризантем одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжний хамт) Ангилал:Викториа Хатан Хааны Гинж одон шагналтан Ангилал:Гавьяаны Легион одон шагналтан (дарга командлагч) Ангилал:Багдадын хүн Ангилал:Иракчууд Ангилал:1935 онд төрсөн Ангилал:1958 онд өнгөрсөн
Америкийн иргэний дайн
Америкийн иргэний дайн (1861–1865) буюу Муж улсуудын хоорондох дайн АНУ-д гарсан иргэний дайн юм. Өмнөдийн боолчлолыг устгаагүй 11 муж улс АНУ-аас салан тусгаарлаж Америкийн Холбооны Улс байгуулснаа зарлажээ. Тэд Жефферсон Дэвисээр удирдуулан АНУ-ын холбооны засгийн газрын эсрэг ("Нэгдсэн Улс") тулалдсан бөгөөд холбооны засгийн газрыг бүх чөлөөт муж улсууд болон хилийн боолчлол бүхий таван муж улс дэмжиж байв.
1860 оны АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Абрахам Линколноор удирдуулсан Бүгд Найрамдах Нам боолчлолыг одоо байгаа муж улсуудаас цааш дэлгэрүүлэхийн эсрэг сонгуулийн кампанит ажлаа өрнүүлсэн. Энэ сонгуульд Бүгд Найрамдах Нам ялсны дараа Линколныг 1861 оны 3-р сарын 4-нд албаа хүлээж авахаас өмнө Өмнөдийн 7 муж улс Нэгдсэн Улсаас салснаа тунхаглажээ. Засгийн эрхээ өгч, авалцаж байгаа талууд хоёулаа энэхүү салан тусгаарлалтыг Нэгдсэн Улсын эсрэг боссон хэрэг гэж үзжээ.
1861 оны 4-р сарын 12-нд Холбооны цэргийн хүч Өмнөд Каролиний Форт Самтер дахь АНУ-ын цэргийн бааз руу довтолсноор дайн эхэлжээ. Үүний хариуд Линколн муж улс бүрээс сайн дурын арми бүрдүүлэхийг уриалжээ. Энэ уриалгын хариуд Өмнөдийн боолчлол бүхий дөрвөн муж улс салан тусгаарласнаа мэдэгдэв. Дайны эхэн үед Нэгдсэн Улсын хүч хилийн муж улсуудыг хяналтдаа авч, Нэгдсэн Улсын хориглолтыг байгуулах үед хоёр тал армиа бүрдүүлжээ. 1862 оны 9-р сард Линколн Боолчлолоос чөлөөлөх тунхаг гаргаснаар Өмнөдөд боолчлолыг устгахыг дайны зорилго болгосон бөгөөд Британичуудыг оролцохоос түдгэлзэхэд хүргэсэн. Холбооны хүчний командлагч Роберт Э. Ли зүүн зүгт тулалдаанд ялж байсан боловч 1863 онд түүний хойд зүгт хийсэн давшилт Геттисбургт няцаагдаж, баруун зүгт Нэгдсэн Улсын хүч Виксбургийн тулалдаанаар Миссиссиппи голыг эзлэн авч, Холбооны хүчийг хоёр хэсэгт тасаджээ. Удаан хугацааны турш Нэгдсэн Улс хүн хүч, материал хэрэгслээр илүү хангагдаж байсны ачаар 1864 онд Улиссес С. Грант Литэй хүчийг нь барах тулалдаан хийж байх үед, Нэгдсэн Улсын генерал Виллиам Шерман Жоржиа муж улсын Атланта хотыг эзэлж, далай хүртэл давшжээ. 1865 оны 4-р сарын 9-нд Ли Аппоматтокс шүүхийн байранд Грантад бууж өгснөөр Холбооны хүчний эсэргүүцэл нуран унажээ.
Америкийн иргэний дайн АНУ-ын түүхэн дэх хамгийн их цус урсгасан дайн болсон бөгөөд нийт 620,000 цэрэг амиа алдаж, тодорхойгүй тооны энгийн иргэд алагдсан юм. Дайны үр дүнд АНУ-д боолчлолыг устгаж, Нэгдсэн Улсыг сэргээн байгуулж, холбооны засгийн газрын үүргийг бэхжүүлсэн. Америкийн иргэний дайны нийгэм, улс төр, эдийн засаг, арьс өнгөний асуудал АНУ-ын сэргээн босголтын үеийг хэлбэржүүлсэн бөгөөд XXI зуунд ч нөлөөллөө үзүүлсээр байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Иргэний дайн Ангилал:Нэгдсэн Улсын дайн Ангилал:Хойд Америкийн дайн Ангилал:19-р зууны дайн Ангилал:1860-д он
Швейцар нарс
Швейцар нарс (Pinus cembra) нь Нарсныхан овгийн нэг зүйл нарс мод бөгөөд Европ тивийн төв хэсгийн Альпийн нуруу, Карпатын нуруу, Польш, Швейцар, Франц, Итали, Герман, Словак, Украин, Румын улсын нутгуудаар ургана. Голдуу 1500-2200 м өндөрлөг газарт ургадаг. Нас бие гүйцсэн швейцари нарс нь 25-35 м өндөр, 1.5 м голчтой. Энэхүү нарс нь нарсны дэд төрөл Strobus буюу цагаан нарсны бүлэгт хамрагдана. Навч шилмүүс нь 5-9 см урт, 4-8 см урт боргоцойтой, үр нь 8-12 мм урт. Швейцар нарс нь Сибирийн нарстай маш ойр төстэй юм.
Хэрэглээ
Швейцар нарс нь цэцэрлэг, хүрээлэнд чимэглэлийн зориулалтаар ихэд дэлгэрсэн мод юм. Өвлийн хатуу ширүүн улиралд сайн дасан зохицсон, -50 °C хүйтнийг тэсвэрлэх чадвартай. Боргоцойн үрийг хураан авж нарсны самар хэлбэрээр худалдаалж, хүнсэнд хэрэглэнэ. Мөн мод нь байшин барилга болон сийлбэр гэх мэтийн гар урлалд дээр үеэс хэрэглэгдэж буй.
Чимээгүй хот
Ороолонгийн Элбэгтөг сийн хоёрдахь яруу найргийн түүвэр. Номонд яруу найрагчийн оюутан ахуй цаг үедээ бичсэн шүлгүүд багтсан.
Хэвлэгдсэн огноо: 2008
Хуудасны тоо: 58
Редактор: С.Амартүвшин (Утга зохиолын Доктор)
Хэвлэлийн компани: Жиком Пресс
Номын төрөл: Яруу найраг
Номын хэл: Монгол
Ангилал:Ном
Есөн эрдэнэ
Есөн эрдэнэ нь монголчуудын хүндэтгэн дээдэлж, хэрэглэж ирсэн эрдэнийн чулуунууд юм.
Есөн эрдэнэ:
Ангилал:Гоёлын чулуу
Евгений Весник
Евгений Яковлевич Весник (Евгений Яковлевич Весник, 1923 оны 1 сарын 15, Петроград — 2009 оны 4 сарын 10) нь Оросын театр, киноны жүжигчин юм.
Ангилал:ЗХУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Оросын кино жүжигчин Ангилал:ЗХУ-ын Эх орны дайны 2-р зэргийн одон шагналтан Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ) Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ) Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1923 онд төрсөн Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Магадлалын онол
Магадлалын онол гэдэг нь санамсаргүй үзэгдлийн шинж чанарыг судалдаг, математикийн салбар юм.
Түүх
Санамсаргүй үзэгдлүүдийн тухай математик дахь судалгаа 16, 17-р зууны үеэс эхтэй ч эхэндээ дискрет үзэгдлүүдийн тухай, голчлон комбинаторикийн аргаар судалж байв. Сүүлд математик анализын аргаар тасралтгүй тархалтын тухай ойлголтыг оруулж ирэн судалж эхэлсэн байна.
Орчин үеийн магадлалын онолын эцэг нь Андрей Колмогоров юм. Тэрээр Ричард фон Майзесын оруулж ирсэн түүврийн огторгуй, мөн хэмжээсийн онолыг ашиглан Колмогоровын аксиомууд гэж нэрлэгдэх болсон аксиомуудын системийг магадлалын онолд оруулж ирсэн нь 1933 он байлаа.
Монгол хүн
Ангилал:Математикийн салбар Ангилал:Стохастик
Серж Ибака
Серж Ионас Ибака Нгобила (Serge Jonas Ibaka Ngobila, 1989 оны есдүгээр сарын 18-нд, БНКУ-ын Браззавиль хотод төрсөн) — Конго гаралтай Испанийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Оклахома Сити Тандер болон Испанийн шигшээ багийн хүчний довтлогч болон төвийн байрлалд тоглогдог.
Гэр бүл
Ибака ах, эгч дүүс нийлээд 18-уулаа бөгөөд эцэг эх хоёр нь сагсан бөмбөгийн тоглогчид байжээ. Эцэг нь хүүгээ Ардчилсан Конгын шигшээд, эх нь Бүгд Найрамдах Конгын шигшээд тоглуулах эсрэг тэсрэг байр суурьтай байдаг байжээ.
НБА
Ибака 2008 оны драфтаар 24 дэх сонголтоор Сиэтл Суперсоникс (одоогийн Оклахома Сити Тандер) багт хоёр жилийн гэрээгээр элссэн. Хөгжөөн дэмжигчид нь түүнийг "Иблока" хэмээдэг бол багийнхан нь "Нисдэг Конго" дуудах нь олонтаа. Цагирагт довтлох, бөмбөгөнд хаалт тавилтаараа бусдаас онцгойрдогтой холбоотой ингэж дууддаг.
2011 оны хоёрдугаар сарын 19-нд Цагирагт довтлох үзүүлбэрийн тэмцээнд өрсөлдөв. Тус тэмцээний эхний шатанд торгуулын шидэлтийн зурааснаас ( "штраф" хэмээн хэлж заншсан ) үсэрч цагирагт тохож байв. Гэвч Блэйк Гриффинд ялагдсан.
Тэрээр Денвер Наггетс багтай хийсэн тоглолтонд 14 оноо, 15 бөмбөг авалт, 11 хаалт тавилт хийснээр анхны трипл-даблаа хийжээ. Тандер багтай байгуулсан гэрээгээ 2012 оны наймдугаар сард дөрвөн жилээр 48 сая доллараар сунгажээ.
2012-13 оны улиралд 9.1 оноо, 7.7 бөмбөг авалт, 3.0 хаалт ( энэ үзүүлэлтээр тэргүүлсэн ) тавилтыг дунджилж улирлын шилдэг хамгаалан тоглогчийн уралдаанд тэргүүлэгч Леброн Жэймс болон Марк Газолын нарын удаад оржээ.
Шигшээ баг
2011 оны долоодугаар сарын 15-нд Испани улсын иргэн болж шигшээ багт хүчин зүтгэж эхэлсэн. Лондоны олимпийн мөнгө, 2011 оны ЕАШТ-ий алтан медальтай.
Холбоос
Ангилал:1989 онд төрсөн Ангилал:Испанийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Испанийн шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Испанийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Оклахома Сити Тандер багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд
Мавлет Батиров
Ангилал:Бөхийн олимпын аварга Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөхийн европын аварга Ангилал:Оросын бөх Ангилал:Оросын олимпын аварга Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан Ангилал:Оросууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Олег Янковский
thumb|right|Олег Янковский Олег Иванович Янковский (Олег Иванович Янковский, 1944 оны 2 сарын 23, Жезказган — 2009 оны 5 сарын 20) нь Оросын театр, киноны жүжигчин юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын кино жүжигчин Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ) Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1944 онд төрсөн Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Алэппогийн нарс
Алэппогийн нарс (Pinus halepensis буюу еврейгээр Иерусалимийн нарс "орэн ерушалаъим") нь Газар дундын тэнгисийн бүс нутгаас гаралтай нарс юм. Морокко, Испани, Франц, Итали, Хорват, Грек, Сири, Израйль, Йордан гэх мэт улсын нутгаар ургана. Ихэнхдээ далайн төвшнөөс дээш 200 м орчим нам газар ургах ч, 1000-1700 м өндөрлөгт ургах нь бий. Энэхүү нарс нь жижиг, дунд хэмжээний мод ба 15-25 м өндөр, 60 см голчтой. Улаан шар, зузаан холтостой. Нарийхан шилмүүстэй бөгөөд 6-12 см урт, шар ногоон өнгөтэй байна. Боргоцой нь 5-12 см урт. Түүхий байхдаа ногоон ба 2 жилийн дараа боловсорж гүйцээд гялалзсан улаан бордуу өнгөтэй болдог.
Боргоцой нь үрээ цацахын тулд 5-8 см өргөнтэй болж онгойх ба үр нь 5-6 мм урт байна. Алэппогийн нарс нь Туркийн нарс, Канарын арлын нарс, Далайн эргийн нарстай ойр холбоотой.
Мөн үзэх
Ангилал:Ургамал
Бадарчийн Дашням
Асасэкирюү Таро (朝赤龍 太郎, あさせきりゅう　たろう, 1981 оны 8 сарын 7 - ) нь Монгол улсын Улаанбаатар хотод төрсөн сүмо бөх. Түүний хүрсэн хамгийн өндөр цол нь сэкивакэ юм. 2017 оны 4 сард Японы иргэн болоод мөн оны 5 сард зодог тайлж, Нишикижима ояката нэрээр Сүмогийн Холбоонд үлдэж, Такасаго дэвжээндээ ажиллаж буй.
Аав Л.Бадарч нь үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой.
Амжилт
<td style="background-color:#CCC">Тэмцээн болоогүй
Гадаад холбоос
Ангилал:1981 онд төрсөн Ангилал:Монголын сүмоч Ангилал:Японы сүмоч Ангилал:Монголчууд
Нарсны шүршүү
Нарсны шүршүү (Pinicola enucleator), урьд Нарсны бужирга гэж байсан, нь Бужиргынхан овгийн шувуу юм.
Тэд Аляскын шилмүүст модон ой,  АНУ, Канадын уул нурууд, Сибирь, Монгол зэрэг газар таарна. Ховор тохиолдод Европын сэрүүн хэсэгт таардаг.
Гадаад төрх
Биеийн урт 20-22 см. Нас бие гүйцсэн шувууд урт салаа сүүл, цагаан судалтай хар далавч болон том хошуутай. Нас бие гүйцсэн эрэгчин улаан ягаандуу өнгийн толгой, ууц нуруутай. Эмэгчин нь шар ногоон толгой, ууцтай ба нуруу, өвөр хэсэг нь саарал юм.
Нарсны шүршүү шилмүүст модон ойд амьдарна. Модны ац салаанд үүрээ засаж, 5-6 сард 3-5 өндөг гаргах ба эмэгчин нь өндгөө дарж 12-14 хоногт ангаахай болдог. Ерөнхийдээ суурин амьдрах ба амьдрах бүсийн хамгийн хойд хэсэгт амьдрах зарим нь хоол тэжээл хомс үед өмнө зүгт шилжин нүүдэллэх аж.
Тэд голдуу ургамлын үр, жимс жимсгэнэ идэх ба мөн хорхой шавьжаар хооллодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Бужиргынхан Ангилал:Монгол орны шувууд
Бошигт жонон
Бошигт жонон бол （1565-1626） Батмөнх Даян хааны хүү Барсболд сайн алаг хааны ахмад хүү Гүнбилэг мэргэн хар жононгийн жич хөвгүүн юм. 1573 онд эцэг Буянбаатар хунжтайжаас жинон цолыг залгамжилан 1626 онд нас барах хүртлээ хэрэглэсэн. Зарим монгол сурвалж бичиг, ном зохиолд Ордосын Бошогт жононг Түмэдийн Чөрүхэ сэцэн хааны хүү Бошигт сэцэн хаантай андуурах нь түгээмэл байдаг. Учир нь энэ хоёр хүн хоёул хаан цолд өргөмжлөгдөж байсан.1614 онд Майдар хутагтыг нутагтаа залах үед Бошигт жононд Алтан хүрдийг эргүүлэгч Чакраварди сэцэн жонон хаан цол өргөн, Тайхал жүнхэн хатанд нь Дара бодиства номч далай сэцэн жүнхэн хатан цол өргөжээ. Түүнийг нас барсны дараа хөвгүүн Цэрэн эрдэнэ хунтайж 1626 онд 35 насандаа залгамжлан хан орноо суугаад, 6 сар болж мөн тэр жилдээ халивай. Цэрэн эрдэнэ хунтайж өөд болсны дараа 1627 онд Ринчин эеч дайчин 28 насандаа хан оронд суувай.
Өвөг дээдэс
Элэн эцэг: Батмөнх хаан
Хуланц эцэг: Барсболд жонон хаан
Элэнц эцэг: Гүнбилэг жонон
Өвөг эцэг: Ноёндар жонон
Эцэг: Буянбаатар хунтайж
Эшлэл
Ангилал:Монголын түүх Ангилал:Жонон
Нажү
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Нажү хот]] Нажү (Нажу; солонгосоор 나주시 - на-жү-ши; англиар Naju) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хот (시 ши). 608.15 км² газар нутагт нь 2011 оны зун 89,157 хүн оршин сууж байсан. Дотроо 1 балгас (ып), 12 сум (мёнь), 6 хороо (тун)-нд хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын хот
Рафаэл да Силва
Рафаэл буюу Рафаэл да Силва гэгддэг Рафаэл Перейра да Силва (Rafael Pereira da Silva, 1990 оны 7 сарын 9-нд төрсөн) нь Бразилын хөлбөмбөгчин, Манчестер Юнайтед багийн тамирчин юм. Тэрээр баруун жигүүрийн арын хамгаалагчийн байрлалд тоглодог бөгөөд баруун жигүүрийн хагас хамгаалагчийн байрлалд ч тоглож чаддаг. Түүний ихрийн өрөөсөн Фабио нь мөн Манчестер Юнайтед багт тоглодог.
Үзүүлэлт
2011 оны 5 сарын 22-ны байдлаар
Гадны холбоосууд
Ангилал:1990 онд төрсөн Ангилал:Бразилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Бразилчууд
Марио Балотелли
Марио Барвуа Балотелли (Mario Barwuah Balotelli; 1990 оны наймдугаар сарын 12-нд Палермо хотод төрсөн) — Гана гаралтай итали хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн «Ливерпүүл» болон Италийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2014 оны наймдугаар сарын 21-нд «Миланаас» «Ливерпүүлийн» тавьсан 16 сая фунтийг Балотеллигийн төлөө төлөх саналыг зөрвшөөрсөнөөр Премьер лигт эргэн ирсэн. Наймдугаар сарын 25-нд гэрээлсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Адана Демирспор багийн тоглогч Ангилал:Брешиа багийн тоглогч Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Лумеццане багийн тоглогч Ангилал:Интернационале багийн тоглогч Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Милан багийн тоглогч Ангилал:Монца багийн тоглогч Ангилал:Ницца багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Расизмын хохирогч Ангилал:Сицилийн хүн Ангилал:Ганачууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Реза Яздани
Реза Яздани нь Ираны бөх бөгөөд ДАШТ-д 96 кг-ийн жинд хоёр удаа түрүүлсэн (2011, 2013) шилдэг тамирчин юм.
Эшлэл
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:Ираны бөх Ангилал:Иранчууд
Клаудио Якоб
Клаудио Ариэль Якоб (Claudio Ariel Yacob; 1987 оны долдугаар сарын 18, Каркаранья) — Аргентины хөлбөмбөгчин, Премьер лигийн «Вест Бромвич Альбион» багийн хагас хамгаалагч.
«Вест Бромвич Альбион» түүнтэй 2012 оны долдугаар сарын 24-нд гэрээлсэн. Премьер лигийн дебют тоглолтоо «Ливерпүүлийн» эсрэг хийжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Аргентины хөлбөмбөгчин Ангилал:Аргентины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Расинг Авельянеда багийн тоглогч Ангилал:Вест Бромвич Альбион багийн тоглогч Ангилал:Аргентинчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Орос-Японы дайн
Орос-Японы дайн (日露戦争, にちろせんそう, Русско-японская война, 1904 оны 2-р сарын 8-нд эхлээд–1905 оны 9-р сарын 5-нд дууссан) нь Оросын Хаант Улс, Японы эзэнт гүрний хоорондох Манжуур, Солонгос дахь ашиг сонирхолын зөрчилдөөнөөс үүссэн дайн юм. Англи хэлний зарим эх сурвалжид Манжуурын аян дайн гэж бичигдсэн байдаг. Дайны гол үйл ажиллагаа нь Өмнөд Манжуур, ялангуяа Ляодунгийн хойг, Мүгдэнгийн орчим, мөн Солонгос, Японы орчим, Шар тэнгисд явагдсан байна.
Оросууд тэнгисийн цэрэг, худалдаа наймааны зорилгоо хангахын тулд Номхон далайд гарах, өвөл хөлддөггүй боомттой болохыг үргэлж хүссээр ирсэн. Тэдний Номхон далайд гарах гол гарц Владивосток нь зөвхөн зун л ашиглах боломжтой байсан бол Порт-Артур (өнөөгийн хятадын Дайлянь хот) жил тойрон ашиглагддаг боомт байлаа. Япон-Манжийн нэгдүгээр дайны дараа 1903 оноос Оросын хаант засаг, Японы талууд үр дүнгүй хэлэлцээрүүд хийж байв. Япончууд өөрсдийн Солонгос дахь нөлөөгөө хадгалахын тулд дайныг сонгосон. Оросууд ч дотоодод нь хэд хэдэн удаа томоохон хэмжээний ажил хаялт гараад байсан тул дайн нь засгийн газрын эсрэг хандлагыг эх оронч үзэл рүү чиглүүлж чадна гэж бодож байжээ.
Дэлхий дахины таамаглаагүй явдал болж, өсч өндийж буй Япончууд Оросын хүчний эсрэг дараалсан ялалтууд байгуулсан юм. Тэдгээр ялалт нь Зүүн Ази дахь хүчний харьцааг эрс өөрчилж, Японыг дэлхийн тавцанд мөр зэрэгцэн алхах болсныг илтгэсэн явдал байлаа. Дайнд ялагдсан явдал нь Хаант Орос Улсын ялзарсан Засгийн газрын эсрэг өргөн олныг хамарсан тэмцэл өрнөхөд хүргэж, Оросын 1905 оны хувьсгал гарсан билээ.
Орос. Оросын II Николай хаан дипломат болон цэргийн бэлтгэл хийж их зүйл амжуулжээ. Үүнд: Австри тай хийсэн хэлэлцээр, Германтай харилцаагаа сайжруулах нь Оросын ар талыг баттай хангаж өгсөн; Сибирийн замыг барьж, флотыг бэхжүүлэх нь түүнд материаллаг боломж олгосон байна. Мөн Оросын засгийн газрын удирдлагын хүрээнд Оросын том хүчнээс Япон эмээж шууд дайралт хийхээс татгалзана гэсэн итгэл бат оршиж байсан.
Япон. 1868 онд Японы Мэйжийн сэргээн босголт шинэчлэлийн дараа улс орны эдийн засгийг томоохон хэмжээний шинэчлэл хийж 1890-ээд оны дунд үеэс Япон улс газар нутгийн гадаад тэлэлтийн бодлого хэрэгжүүлсэн бөгөөд юуны түрүүнд газарзүйн хувьд ойрхон Солонгост санаархаж байв. Хятадын эсэргүүцэлтэй тулгарсан Япон "Хятад-Японы дайн"-аар (1894-1895) Хятадыг бут ниргэж Симоносекийн Гэрээ байгуулаад байсан үе юм.
Дайны явц
1903 онд Солонгос, хятадын хил орчим дахь Оросын ойн концессын маргаан, Манжуурын өргөн уудам газар нутгийг оросууд эзэмших сонирхол Орос-Японы харилцааг эрс хурцатгасан юм. Алс Дорнод дахь Оросын цэргийн оролцоо сул байсан ч II Николай буулт хийсэнгүй, учир нь Оросын хувьд нөхцөл байдал нь түүний бодлоор өвөл хөлдөдгүй тэнгисийн эрэг рүү нэвтрэх асуудал давамгайлж байв.
5-р сард Оросын командлалын идэвхгүй байдлыг далимдуулан Япончууд Квантунгийн хойгт цэргээ буулгаж, Порт-Артур болон Оросыг холбосон төмөр замыг эзлэв. Үүний дараа Порт-Артур 1904 оны 12-р сарын 20-нд цайз бууц өгч оросын цэргийн хөлөг онгоцуудыг устгасан юм.
1905 оны 8-р сарын 23-нд (9-р сарын 5) Портсмутийн энх тайвны гэрээ гээр Орос улс Сахалин арлын өмнөд хэсэг, Ляодун хойг, Өмнөд Манжуурын төмөр зам зэргийг Японд шилжүүлсэнээр дайн дуусав.
Леонид Брежнев
Леонид Ильич Брежнев (Леонид Ильич Брежнев; * 1906 оны 12 сарын 19 Камьянське/Украин; † 1982 оны 11 сарын 10 Москва) нь Украин гаралтай Зөвлөлтийн удирдагч байсан. Тэрбээр 1964 оноос 1982 он хүртэл Зөвлөл Холбоот Улсын Коммунист Намын дарга, ЗХУ-ын төрийн тэргүүнээр ажиллаж байсан ба Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар цолоор дөрвөн удаа, Социалист хөдөлмөрийн баатар цолоор нэг удаа шагнагдаж байсан аж.
Л.Брежнев Монгол улс
Л.Брежнев ЗХУ-ын удирдагч байхдаа Монгол улсад 1966 онд анх удаа, 1974 онд БНМАУ-ыг тунхагласны 50 жилийн ой, МАХН-ын Ш хуралд оролцохоор хоёр дахь удаагаа айлчилсан байна.
1966 оны айлчлал
Л.Брежнев БНМАУ-д анх удаа 1966 оны 1-р сарын 13-15-нд албан ёсоор айлчилсан байна. Айлчлалын үеэр 20 жилийн хугацаатай "БНМАУ-ЗСБНХУ-ын хооронд найрамдал, хамтын ажиллагааны болон харилан туслалцах Гэрээ"-нд Ю.Цэдэнбал, Л.И.Брежнев нар гарын үсэг зурсан. Энэ гэрээний дагуу Зөвлөлтийн Алс Дорнод дахь армийн зарим анги нэгтгэлүүд Монголд шилжин ирж байралсан байна. ЗХУ-ын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд К.Т.Мазуров (ЗХУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн нэгдүгээр орлогч дарга), А.А.Громыко (ЗХУ-ын ГХЯ-ны сайд), Ю.В.Андропов (ЗХУКН-ын нарийн бичгийн дарга), Р.Я.Малиновский (ЗХУ-ын Батлан хамгаалахын сайд) , Л.Г.Галимжанова (ЗХКазахстаны соёлын сайд), Б.Б.Городовиков (ЗХУ-ын Халимагийн удирдагч), Л.Н.Соловьёв (ЗХУ-ын Элчин сайд) нар байсан.
Айлчлалын хүрээнд Л.Брежнев Дархан хотод мөн айлчилсан байна.
1974 оны айлчлал
1974 оны 11-р сарын 23-24-ний өдрүүдэд ЗХУ-ын Коммунист намын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Л.Брежнев, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жеральд Форд нар ЗХУ-ын Алс Дорнодын Владивосток хотод уулзаж түүхэн хэлэлцээ хийж хамтарсан Мэдэгдэл гаргасан байна. Энэ уулзалтын дараа Л.Брежнев БНМАУ-д айлчилсан байна.
Монгол шагнал
БНМАУ-ын баатар, 1981 онд Хөдөлмөрийн баатар, БНМАУ-ын Хүндэт иргэн цолоор шагнагдаж байсан.
Эх сурвалж
Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн Ангилал:ЗХУ-ын намын дарга Ангилал:ЗХУ-ын төрийн тэргүүн Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын улс төрийн товчооны гишүүн Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын төв хорооны нарийн бичгийн дарга Ангилал:ЗХУ-ын маршал Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:ЗСБН Украины улс төрч Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Вьетнамын Алтан Од одон шагналтан Ангилал:Карл Марксын одон шагналтан Ангилал:Монголын хүндэт иргэн Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:Финландын Цагаан Сарнай одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй) Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Перугийн Нарны одон шагналтан Ангилал:Хосе Марти одон шагналтан Ангилал:Румыны Од шагналтан (колланэ) Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан Ангилал:Ялалт одон шагналтан Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан Ангилал:Югославын Иx-Од одон шагналтан Ангилал:Лениний нэрэмжит шагналтан Ангилал:Лениний нэрэмжит олон улсын энхтайвны шагналтан Ангилал:Киевийн хүндэт иргэн Ангилал:Бургасын хүндэт иргэн Ангилал:Белградын хүндэт иргэн Ангилал:Камьянськегийн хүн Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:Сталинизмын хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Украинчууд Ангилал:1906 онд төрсөн Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Отгон сум
Отгон нь Завхан аймгийн сум юм. 3500 орчим оршин суугчтай.
Газар нутгийн түүх
Отгон сум нь 18-р зууны үед халх дөрвөн аймаг, шавь 7 хошууны үед засаг захиргааны ямар зохион байгуулалттай байсан нь тодорхойгүй боловч настай хүмүүсийн ярьснаар нутгийн уугуул иргэд орон нутгаа орхиод одоогийн Архангай аймгийн Чулуут, Баянхонгор аймгийн Байдраг зэрэг сумын нутагт суурьшиж орон нутагт ядуугийн улмаас болон томоохон лам буюу ноёдын шарилын сахиулаар хангай талд өндөр Жамба говьд Шижээ гэлэн хоёрхон айл үлдэж нутаг эзгүйрэхэд Хан хөхий нутгаас /одоогийн Увс аймаг/ Цэцэн Сартуул ноён буюу Гомбожав мэргэн туслагч албатын хамт нүүж ирж нутагшсанаар сайн ноён хан аймгийн хошууч бэйсийн хошууны эхлэл буй болж нутаг усны хувиарлалт хийхээр аймгийн чуулган болж жасаа тамгын газрын ноёд түшмэд нар чуулж бүгд л Очирваань уулын өвөр нутгийг авахаар булаалдан марган байх үед Гомбожав мэргэн туслагч гэнэт чуулгаа хаян олон хоног чуулганд суулгүй гадуур явж байснаа нэгэн өдөр ноёдын чуулгандаа морилон ирж оролцсон нь нутгийн хил зааг тогтоох, уул ус хад чулуу зэргийг олон хоног бодож боловсруулснаа айлтган: Эрхэм ноёд түшмэд та бүхэн бурхан болсон Очирваань уулаа булаацалдаад чуулган удах төлөвтэй боллоо. Би хүлээж чадашгүй нь ээ надад та бүхэн тулгын дөрвөн чулуу хэлбэрийн жаахан газар өгчих дөө. Голдоо ганц өнчин цагаан толгойтой юм гэснээр ноёдууд гомбожав мэргэн туслагчийг говьд газар нутаг авлаа гэж ойлгон авах нутгийг зөвшөөрч дөрвөлжин газрын дөрвөн өнцөг болсон газрын нэрийг сонсоё гэхэд “Онх” ,”Борх”, “Отой”, “Ширээ” хэмээн айлтгасныг чуулган баталснаар нутгаа авахад Отгонтэнгэр уул нь голын ганц өнчин цагаан толгой байснаар хошууныхаа нутгийг эзэлж авч байсан домогтой. Харин “Мээм” толгойг далай вангийн хошуу нутагт алдсандаа гашуудаж Далай вангийн хошууныхан үнээ бүрээс гүзээ авч байх болов оо гэж байсан домог яриа байдаг. Мөн ингээд газар нутгаа хэмжиж авахаар болоход ноёд түшмэдүүд түрүүнд нь дийлдсэндээ эгдүүцэж Гомбожав мэргэн туслагчаас ийн асуув.
За чи Хөхөөгийн даваанаас Буянт голыг уруудаж аль хүртэл газар нутаг авах вэ гэхэд Гомбожав мэргэн туслагч -Ноёд минь би хөхөөгийн даваанаас даага унасан хүүхэд дагуулж Буянт голыг уруудаад хаана даага эцнэ тэр хүртэл авъя гэсэн гэдэг. Тэгээд хавар эрт сургаж цагаашруулсан хусран даагыг хүүхдэд унуулан эхийг нь хөтлөн давхилгүй гэлдрэлгүй шогшуулаад байсан юм гэнэ билээ. Харин үдэлж унд хоол болоход даагаа эхэд нь хөхүүлээд өвс идүүлэлгүй явсаар Цагаан тохой гэдэг газар очиход нь даага эцэх шинжгүй байсан учир ноёд түшмэд нар цааш явахыг зогсоосноор анхны хошуу нутгийн хилийн зааг тогтоогдсон байдаг.
Засаг захиргаа
Хангайн нурууны ноён оргил мөнх цаст Отгонтэнгэр хайрханы өвөрт оршдог. Отгон сум нь 600867 км.кв нутагтай. 3200 гаруй хүн амтай. 826 өрхтэй. Амьжиргааны гол эх үүсвэр нь мал аж ахуй юм. 2011 оны эцсээр 103232 толгой мал тоолуулсан. Үүнээс:
Хүн амын тоогоор аймагт 4-т, Малын тоогоор 2-т ордог. Аймгийнхаа Шилүүстэй, Цагаанхайрхан, Алдархаан, Идэр, Архангайн аймгийн Цахир, Баянхонгор аймгийн Гурванбулаг, Баянбулаг, Хүрээмарал, Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр гэсэн гурван аймгийн 9 сумтай хил залган оршдог.
Аймгийн төвөөс 128 км, Улаанбаатар хотоос 980 км зайтай. Засаг захиргааны хувьд Бадрал/458/, Баянбулаг/610/, Буянт/643/, Онц/444/, Соёл/491/, Хужирт/466/ гэсэн хүн ам бүхий 6-н багтай. Сумын төв нь Хужирт баг юм. Засаг даргаар Ж.Амгаланбаяр, ИТХ-ын даргаар С.Болор, ЗДТГ-ын даргаар С.Энх-Оргил нар ажиллаж байна.
Сургууль
1938 онд бага сургууль гэж албан ёсоор байгуулагдсан.1967-1968- оны хичээлийн жилд 8н жилийн сургууль болж өргөжив.2006-2006 онд сургалтын шинэ системээр 9н жилийн сургалттай болсон. Одоо 31 багш, 26 ажилтан, 458 хүүхэдтэй сургалт хүмүүжлийн ажлыг явуулдаг.Үүнээс АБТА-2, Тэргүүлэх зэрэгтэй-3, Заах арга зүйч-3, Магистр-2 багш нартай.Дотуур байранд 50 гаруй хүүхэдтэй ба Тогтвортой амьжиргаа-2 төсөл болон дэлхийн зөнгийн төслүүдээр засвар хийж тохижуулсан.Сургуулийн захирлаар Д.Цэнд-Аюуш, сургалтын менежерээр Д.Дуламжав нар ажиллаж байна.
Хүүхдийн цэцэрлэг
Отгон сумын хүүхдийн цэцэрлэг нь 1966 онд Оргил нэгдлийн төсвөөр 2 орон тоотойгооор бйагуулагдсан.1974 оноос улсын төсвөөр 3н орон тоотой 25 хүүхдийн ортойгоор үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. Одоо тус цэцэрлэг сургуулийн өмнөх насны 400 гаруй хүүхдээс 85-90 хүүхдийг сургуулийн өмнөх насны боловсролд хамруулж байна. Эрхлэгч АБТА Д.Нарантуяа, болон үндсэн багш 3,туслах багш 3, тогооч 1, үйлчлэх ажилтан 2, галч 4 гэсэн орон тоотойгоор үйл ажиллагаа явуулдаг. Европын холбооны комисс хүүхдийг ивээх санхүүжилт сургуулийн өмнөх боловсролын чанарын сайжруулах төслөөс-3,3 сая төгрөг 2010 онд БСШУЯ-ны дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банкны хамтран хэрэгжүүлсэн 6,7 сая төгрөгийн өртөгтэй иж бүрдэл гэр цэцэрлэг болон гал тогооны сургалтын тоног төхөөрмж зэрэгт 17,1 сая төгрөг Италийн төрийн бус байгууллага АИФО-с хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдэд зориулж Энэрэл төслөөр сургалтын тоног төхөөрөмжинд 4,0 сая төгрөг зэрэг гадаад дотоодын төсөлт хөтөлбөрүүдийг амжилттай хэрэгжүүлж байна.2010 оны 7н сард 50 хүүхдийн ортой шинэ барилга ашиглалтанд орсон.
Хүн эмнэлэг
1938 онд нэг ортойгоор байгуулагдаж сумын хүн эмнэлэгийн үйл ажиллагаа эхэлснээр мэргэжлийн бага эмчийн салбартай болжээ. 1963 онд хүний их эмчийн салбар болон өргөжсөн. Одоо 15 ортойгоор үйл ажиллагаа явуулдаг.Эрхлэгчээр хүүхдийн их эмч Г.Наранцэцэг, их эмч Б.Бат-Оргил болон 6.н багийн эмчтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байна. 2009 онд шинэ эмнэлэгийн барилга ашиглалтанд орсон. 20 гаруй төсөл хөтөлбөрүүд хэрэгжиж байна.
Банк
1967 онд тооцооны төв нэртэй эрхлэгч, нярав, сахиул гэсэн орон тоотойгоор байгуулагдсан. 1967-1991 он хүртэл улсын банкны системээр 1992 оноос олон банкны системд шилжиж хөдөө аж ахуйн хоршооллын банк нэртэй ажиллажээ. 2007 оноос Оnlineсүлжээнд нэгдэж банк санхүүгийн гүйлгээг ард түмэнд хүргэж бизнес, цалин тэтгэвэр хадгаламжийн гүйлгээ болон лизингийн, малчдын зээл зэрэг бүх төрлийн зээлийн гүйлгээгээр үйлчилж байна. Одоо эрхлэгчээр Ш.Отгонбилэг, Ахлах теллер Б.Энхбаяр, Теллер н.Должинсүрэн нар ажиллаж байна.
Холбоо харилцаа
1966 онд байгуулагдаж эрхлэгчээр Батсуурь ажиллан 1988-2002 хүртэл Дэнзэн 2009 оноос хойш Т.Гансүх ажиллаж байна. 1975 Оноос шуудангийн үйлчилгээг хавсран гүйцэтгэж шуудангийн автомашины жолоочоор Ц.Сүхбаатар, Д.Дамдинсүрэн, Д.Алтанхуяг нар ажиллаж байжээ.1999 онд нарны зайн үүсгүүрээр ажиллаж холбоо Хайком системд орсон. 2001-2002 онд Баг-4 төсөл хэрэгжиж багийг холбоожуулах тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл хийсэн. Одоо тус салбар жилдээ 21400 минут цагийн гарах яриа, 16000мин/цагийн дамжих яриаг явуулж байна.
Соёлын төв
1949 онд улаан булан нэртэйгээр ажиллаж улаан булангийн эрхлэгч кино механикч нар хөдөлмөрчдөд дуугүй кино ший жүжиг үзүүлж эгшигт хайрцагийг дуугаргаж уран сайханчид мандолин, гармон хөгжим тоглож дуу дуулдаг байжээ.2002 оноос Соёлын төв гэж нэрлэгдэх болсон.Одоо арван гаруй ном бүхий номын сантай,зургаан сая гаруй төгрөгийн хөрөнгөтэй, эрхлэгчээр Сосорбурам, болон хөгжмийн багш, номын санч, баг байгууллагуудын уран сайханчид ажиллаж тогтмол үйл ажиллагаа явуулж байна.
Өнөөгийн Отгон сум
Отгон сум нь 2700 гаруй хүн амтай, 740 өрхтөй. Сумын иргэдийн амьжиргааны гол эх үүсвэр нь мал аж ахуй. 2018 оны эцсээр 222924 толгой мал тоолуулсан. Үүнээс тэмээ-347, адуу-7036, үхэр-5403, хонь-52231, ямаа-38215 тус тус тоологдсон. Хүн амынхаа тоогоор аймагтаа 4-т, малынхаа тоогоор 2-т ордог томоохон сумын нэг юм. Нутаг дэвсгэрийн хувьд 600 мянган кв.км нутагтай. Өөрийн аймгийн Шилүүстэй, Цагаанхайрхан, Алдархаан, Идэр, Архангай аймгийн Цахир, Баянхонгор аймгийн Гурванбулаг, Баянбулаг, Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр гэсэн 3 аймгийн 8 сумтай хил залган Хангай нурууны ноён оргил мөнх цаст төрийн тахилгат Отгонтэнгэр уулын өвөрт оршдог. Аймгийн төвөөс 128 км-т, нийслэл Улаанбаатар хотоос 980 км-т оршино.Засаг захиргааны хувьд Бадрал, Баянбулаг, Буянт, Онц, Соёл, Хужирт гэсэн 6-н багтай. Сумын төвийн баг нь Хужирт.
Сумын өөрөө удирдах ёсны байгууллага болох сумын Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурал, төрийн байгууллага болох Засаг Даргын Тамгын Газар, 9-н жилийн сургууль, Хүн эмнэлэг, Хүүхдийн цэцэрлэг, Соёлын төв, Ус цаг уурын станц гэсэн 7 байгууллага үйл ажиллагаа явуулж иргэдэд үйлчилгээ үзүүлж байгаагийн зэрэгцээ “Ногоон алт”, “Тогтвортой амьжиргаа-2”, “Дэлхийн зөн” зэрэг төсөл хөтөлбөрийн байгууллагууд, шашны үйл ажиллагаа эрхэлж буй “Гэндэнпилжээлин” хийд, ХААН, Хадгаламж гэсэн 2 банкны салбар, мал эмнэлэгийн үйлчилгээ эрхэлдэг 2 аж ахуй нэгж, шатахуун түгээх станц - 3, өргөн хэрэглээний барааны худалдааны цэг буюу дэлгүүр- 21, авто сэлбэгийн дэлгүүр – 3, буудал- 2, хоолны үйлчилгээний газар буюу гуанз- 4, малын гаралтай түүхий эд худалдан авах цэг-3 тус тус үйл ажиллагаа тогтмол явуулж байна.
Мөн өрхийн жижиг үйлдвэрлэл эрхэлж орлогоо нэмэгдүүлэх зорилгоор блокны жижиг үйлдвэрлэл -1, талх нарийн боовны цех- 2, гагнуурын үйлчилгээ- 2, авто засварын цэг-1, гар утас засвар үйлчилгээг-1 цэгт тус тус явуулж байна.
Эх сурвалж
Ангилал:Завхан аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Эмэгтэй Никита
Эмэгтэй Никита (La Femme Nikita) нь Канадын телесериал юм. Эхний анги нь 1997 оны 1 сарын 13-нд дэлгэцнээ гарсан. Baton Broadcasting, CTV Television Network, Fireworks Entertainment, LPN Productions Inc.-ийн бүтээл. Продюсерууд: Жэй Файрстоун, Рокко Маттео, Жэйми Пол Рок.
Холбоос
Ангилал:Канадын телевизийн цуврал Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал Ангилал:1990-ээд оны телевизийн цуврал кино Ангилал:2000-аад оны телевизийн цуврал кино Ангилал:Гэмт хэрэгт телевизийн цуврал кино Ангилал:Тулаантай телевизийн цуврал кино Ангилал:USA Network Ангилал:Хөлсний алуурчин кинонд
Тобиас Хэррис
Тобиас Жон Хэррис (Tobias John Harris; 1992 оны долоодугаар сарын 15-нд Нью-Йорк мужийн Ислип хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Орландо Мэжик» багт довтлогчоор тоглодог.
Замнал
Харрис 2011 оны НБА-гийн драфтаар №19 сонголтоор «Шарлотт Бобкэтс» багт хуваарилагдсан ч даруйхан «Милуоки Бакс» түүнийг элсүүлжээ. 2011 оны арванхоёрдугаар сарын 10-нд олон жилийн гэрээ байгуулсан юм. 2012 оны аравдугаар сарын 24-нд гэрээгээ гурван жилээр сунгасан.
2013 оны хоёрдугаар сарын 21-нд Дорон Лэмб, Бено Удрихийн хамтаар «Орландо Мэжик» рүү Жей Жей Редик, Густаво Айон, Иш Смитээр солигдон элсчээ.
2014 оны нэгдүгээр сарын 24-нд замналын дээд 20 самбараас бөмбөг авалтаар «Лейкерсийн» эсрэг тогтоов. 2014 оны гуравдугаар сарын 2-нд замналын дээд 31 оноог «Филадельфиагийн» эсрэг авав.
Гадны холбоос
Ангилал:1992 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Милуоки Бакс багийн тоглогч Ангилал:Орландо Мэжик багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
7 сарын 1
7 сарын 1 нь Григорийн тооллын жилийн 182 дахь (өндөр жил бол 183 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 183 өдөр үлдэж байна.
Үйл явдлууд
1917 оны энэ өдөр Орост анх удаа зуны цагт шилжиж байжээ.
1921 оны энэ өдөр Шанхай хотод 13 төлөөлөгч нар цугларч Хятадын Коммунист нам ыг байгуулжээ.
1991 онд- Праг хотод Варшавын гэрээний байгууллага үйл ажиллагаагаа зогсоож буй тухай Протоколд гишүүн орнууд гарын үсэг зуржээ.
1997 онд Хонг Конгийг Их Британий захиргаанаас БНХАУ-ын кахиргаанп шилжүүлсэн байна.
2008 оны 7 сарын 1-нд Монголд МАН-ыг эсэргүүцэх жагсаал болж, 5 хүн буудуулан нас барсан.
Энэ өдөр төрөгсөд
1961 онд- Чарлзын анхны эхнэр Уэльсийн гүнж Дайна,
Гар, хөл, амны өвчин
Гар, хөл, амны өвчин (Hand, food and mouth disease) бол хоолой залгиурын халдвараар эхэлдэг элбэг тохиолддог халдварт өвчин.
Шалтгаан
Гар хөл амны өвчин (ГХАӨ) нь коксакийвирус А16 (Coxsackievirus A16), болон энтеровирус 71 ( EV71) вирусээр үүсгэгддэг. Ихэвчлэн 10-аас доош насны хүүхдүүдийг өвчлүүлдэг. Өсвөр насныхан болон насанд хүрэгсэд зарим тохиолдолд өвчилнө. ГХАӨ зун болон намрын эхэн сард тархах хандлагатай. Вирусийн халдвартай хүний ханиах, найтаах, нус нийх үүед гарах жижиг хэмжээний усан дуслаар дамжин хүнээс хүнээс халдвар тархана. Гар хөл амын өвин доорх тохиолдлуудад халдварлана: Өвчний эхний 7 хоногт вирус амархан халдварлана.
Шинж тэмдэг
Анх вирусийн халдвар авснаас шинж тэмдэг илрэх хүртэл (нууц үе) 3-7 хоног үргэлжилнэ. Шинж тэмдэгүүд:
Оношлогоо
Өвчний түүх болон гар, хөлөн дээрх шархлааг илрүүлсэн эмчийн үзлэг өвчнийг оношлоно.
Эмчилгээ
Шинж тэмдэгийг бууруулахаас өөр өвөрмөц эмчилгээ шаардлагагүй. Вирусээр үүсгэгдсэн халдвар учраас антибиотик шаардалагүй (Антибиотик нь вирусын бус зөвхөн нянгийн халдварыг эмчилдэг). Шинж тэмдэгийг бууруулахын тулд гэрээр эмчилгээ хийх тохиромжтой. Үүнд:
Тавилан
5-7 хоногийн хооронд бүрэн эдгэрнэ.
Гарч болох хүндрэл
ГХАӨ-ий үед гарч болох хүндрэлд:
Эмнэлгийн тусламж дуудах
Хүзүү, гар, хөлөөр өвдөлт илрэх болон яаралтай арга хэмжээ шаардлагайтай, халууралтын таталтын үед эмнэлэгт хандана. Мөн доорх тохиолдлуудад дахин эмчид хандаарай: