cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хамаг Монгол
Хамаг Монгол нь 12-р зууны үед Боржигин овог аймгуудыг нэгтгэсэн Онон мөрний эх хавьд нутагладаг монгол улс байжээ. 1130-аад, 1140-өөд онуудад Хамаг Монголыг Хабул хаан захирч байсан. Хабул хаан Алтан улсын эсрэг удаа дараа амжилттай дайтсаны эцэст ашигтай найрамдлын гэрээ байгуулж өөрийгөө Хамаг Монголын хаан гэж хүлээн зөвшөөрүүлж байсан байна. Хабул хаан хэдий долоон хүүтэй байсан ч нас барсны дараагаар Амбагай хаанд хаан ширээгээ залгамжлуулсан байна. Амбагай хааныг Татар аймгийнхан барьж Алтан улсад хүргүүлэн модон илжигт тэлэн алж байжээ. Амбагайн дараа Хабул хааны хүү Хотула хан суусан бөгөөд Амбагайн хүү Хадаан тайжийн хамтаар Татар аймагтай олон удаа дайтсан боловч амжилт олоогүй байна. Хотула хааны нас барсны дараа Хамаг Монголын ханлиг хаангүй болж урьдын хүчирхэг байдлаа алдсан байна. 1189 онд Хабул хааны гуч Чингис хаан Хамаг Монголын хан сууж улмаар тал нутгийн монгол, түрэг гарлын овог аймгуудыг нэгтгэн 1206 онд Их Монгол Улсыг байгуулжээ.
Ангилал:Монголын түүхэн улс Ангилал:Монголын түүхэн нутаг дэвсгэр Ангилал:Дундад зууны улс Ангилал:Монголын хаант засаг Ангилал:10-р зууны Монголын түүх Ангилал:11-р зууны Монголын түүх Ангилал:12-р зууны Монголын түүх Ангилал:13-р зууны Монголын түүх Ангилал:900-д онд байгуулагдсан Ангилал:1206 онд татан буугдсан
Тетрис
Tетрис гэдэг нь нэгэн төрлийн дүрс эвлүүлдэг видео тоглоом юм. Анх ЗХУ-ын Шинжлэх Ухааны Академийн харьяа, Москва дахь Дородницыны нэрэмжит Тооцоолох Төвд Алексей Пажитнов гэдэг хүн зохиож, 1984 оны 6 сарын 6-нд худалдаанд гаргажээ.
Ангилал:Компьютерын тоглоомууд
Бөртэ үжин
Бөртэ үжин Зүчиэс гадна Цагадай, Өгөдэй, Тулуй гэсэн хөвгүүдтэй байсан ба зөвхөн түүний хөвгүүд их хааны удам залгамжлах эрхтэй байжээ. Бөртэ үжний хөвгүүд, үр удам нь Монголын Эзэнт Гүрэн, Юань улс, Алтан Орд, Цагадайн улс, Ил Хаант Улсын их хаадууд болсон байна.
Ангилал:Их Монгол улсын хатан Ангилал:Чингис хааны хатан Ангилал:Чингис хааны гэр бүлийнхэн Ангилал:Монголын хатан хаан Ангилал:1161 онд төрсөн Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд өнгөрсөн
Дашгомбын Баттулга
Дашгомбын Баттулга (1966 оны 3 сарын 4-нд төрсөн) нь Монгол Улсын жүдоч.
Ангилал:Монголчууд Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:1966 онд төрсөн
Ниссан
Ниссан (япон 日産自動車株式会社, Nissan Jidōsha Kabushiki kaisha, монг. Ниссан Автомашин ХК) нь Японы автомашин үйлдвэрлэгч компани бөгөөд Датсун болон Принце компаниуд нэгдсэнээр үүсчээ.
Ниссан нь Никкей 225-ын жагсаалтад бүртгэлтэй ба биржийн үнэ цэнээр нь хэмжвэл дэлхийд гуравт ордог автомашин үйлдвэрлэгч юм.
1999 онд Ниссан францын автомашин үйлдвэрлэгч Рено компанитай Рено-Ниссаны холбоог үүсгэсэн ба энэ холбооны нийт хөрөнгийн 43,5 хувийг Ниссан эзэмшдэг байна. 2010 онд Даймлер ХК нь Рено-Ниссантай стратегийн хамтын ажиллагааг эхлүүлэн Ниссаны 3,1 хувийг эзэмших болсон. Үлдсэн хувийг нь өөр бусад компаниуд хуваан эзэмшдэг байна.
1911-1934: Ниссан Мотор компанийн үүсэл
thumb|left|Анхны компанийн ерөнхийлөгч Айкава Ёшисүкэ Ниссан компанийн түүх нь 1911 оноос эхлэх ба Токиогийн техникч Хашимото Масүжиро нь Кайшинша Моторкар Воркс гэх нэртэй компани байгуулаад 1914 онд анхныхаа суудлын автомашиныг үйлдвэрлэжээ. Энэ автомашинаа «ДАТ» хэмээн нэрлэсэн нь түүнд автомашин үйлдвэрлэх боломжийг гарган, хөрөнгө оруулсан хүмүүсийн овгийн эхний үсгүүдээс бүтсэн юм (Дэн Кэнжиро, Аояма Рокүро, Такэүчи Акэтаро). Гэвч түүний үйлдвэрлэсэн автомашин нь тухайн үедээ нэг их борлуулалт байхгүй байсны учир нь энэ төрлийн тансаг хэрэглээний зах зээл байхгүй мөн түүнчлэн автомашиныг ашиглах дэд бүтэц хөгжөөгүй зэрэг шалтгаан байв. Ингээд удалгүй Японы засгийн газрын шийдвэрийн дагуу 1918 оноос эхлэн армид зориулсан ачааны автомашин үйлдвэрлэж эхлэв.
1920-иод онд борлуулалт багассаны улмаас 1926 онд ачааны автомашин үйлдвэрлэгч Жицүё Моторстой нэгджээ. Энэ нэгдлийн үр дүн нь ДАТ Автомобиль Мануфактуринг Ко., Лтд гэх аж ахуйн нэгж үүссэн байна. 1930 онд Датсон 10 гэх нэртэй 495 см эзэлхүүнтэй нэгэн жижигхэн суудлын автомашиныг зах зээлд гаргав. Датсон гэх нэр нь англи хэлний "ДАТ-ын хүү" гэсэн утгаар хэрэглэсэн ба учир нь ДАТ нь тэр хүртэл зөвхөн тансаг зэрэглэлийн том оврын суудлын автомашин үйлдвэрлэж байж. Азгүй нь сон гэх япон үг нь «ашиггүй» эсвэл «алдагдал» гэх утгыг илэрхийлэх учир хүмүүс муу ёрын зүйл болно доо хэмээн эмээрхдэг байв. Энэ нь ч биеллээ олж байгаа юм шиг 1931 онд Датсон 10-ийг угсарч байсан үйлдвэр нь хар шуурганд өртөн сүйджээ.
Үүнтэй зэрэгцээ 1928 онд Нихон Сангё (япон: 日本産業) гэх нэртэй концерн (япон: コンツェルン) үүссэн ба түүний хувьцаа нь Японы хөрөнгийн бирж дээр Ниссан гэсэн товчлолоор хэрэглэдэг байж. Энэ компанийн эзэмшигч нь Айкава Ёшисүкэ байсан ба Тобата Кастинг компани ч түүний эзэмшлийн компани юм. 1933 онд Тобата Кастинг Ёкохамад автомашины үйлдвэр барих зорилгоор томоохон газар худалдан авчээ. 1933 онд эхлээд Тобата Кастинг болон Нихон Сангё, дараа нь 12 сарын 26-нд Жидоша Сэйзо Ко., Лтд. (мн: автомашин үйлдвэрлэгч гэж орчуулж болно) зэрэг нь 10 сая иений үндсэн хөрөнгөтэйгээр нэгдэн шинэ компани үүсгэн байгуулжээ. Шинэ үүсэн компани нь өөрийн гэсэн нэртэй болж үнэтэй автомашин үйлдвэрлэх зорилготой байсан бол Датсун нь хямд загварын автомашинаар нийтийн хэрэгцээг хангах ёстой байлаа.
Шинэ барих үйлдвэртээ ажиллах инженерүүдийг АНУ-д сурган бэлтгэх болон тэндээс үйлдвэрийн төхөөрөмж, багаж хэрэгсэлийг авах шаардлагатай байлаа. Энэ үүрэг даалгаварыг тухайн үед Японд амьдран, 1921 оноос хойш Айкава концернд ажиллаж байсан америк инженер Уильям Р. Горхам хүлээн авсан байна. Тэрээр Америк аялалаар очиж Америкийн автомашин үйлдвэрлэгч Грахам-Пайгегийн бараг шинээр шахуу татан буугдсан үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийг худалдан авсан байна. Ингээд 1934 оны тавдугаар сард Ёкохамагийн үйлдвэр нь ашиглалтад орсон бөгөөд өнөөдөр ч гэсэн Ниссаны үйлдвэр нь энэ газартаа байгаа юм. Гэвч угсралтын дамжлагын шугамуудыг бэлэн болгон урсгал дамжлагын үйлдвэрлэлийг эхлүүлэх хүртэл ажил хийгдсээр яваад 1935 оны дөрөвдүгээр сарыг хүргэсэн байна. Тухайн үедээ Ниссан нь Японы хамгийн том болон орчин үеийн үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжтэй компани байсан байна. Хамгийн анхны япончуудын бүгдийг нь өөрсдөө үйлдвэрлэсэн автомашин нь энд үйлдвэрлэгдсэн бөгөөд энэ нь Датсун 14 байв.
1934 оны зургаадугаар сард болсон хувьцаа эзэмшигчдийн хуралдаанаар толгой компани болох Нихон Сангё нь ихэнх хувьцааг эзэмших болсноор тус компани нэрээ өнөөдрийн бидний мэдэх нэр Ниссан Мотор Ко., Лтд. болгон өөрчилсөн бөгөөд Айкава компанийн ерөнхийлөгч болсон байна.
1936-1945: Дайны үеийн үйлдвэрлэл
Японы эдийн засаг нь улам ихээр дайны байдалд шилжив. 1936 оны тавдугаар сард Японы засгийн газар дотоодын эдийн засгийг хамгаалах хууль гаргав. Энэ хуулийн дагуу жилдээ 3000-аас дээш ширхэг автомашин үйлдвэрлэж байгаа бүх автомашины үйлдвэрүүд нь Японы засгийн газраас зөвшөөрлийн лиценз авахыг шаардсан байна. Гэтэл үүнд зөвхөн Форд болон Женерал Моторс хамаарч байсан ба тухайн үедээ энэ хоёр компани нь Японы зах зээлийн тэргүүлэгчид нь байлаа. Цаашлаад дараа жил нь импортын барааны татварыг маш өндөр болгон нэмснээр өөрийн улсад байгаа Америкийн өрсөлдөгчдийг үндсэндээ элгээр нь хэвтүүлж авчээ. 1937 онд гарсан Япон-Хятадын 2-р дайнаас шалтгаалан автомашины хэрэгцээ өссөн учир Ниссан үндсэн үйлдвэрлэл болох ачааны автомашин болон автобуснаас гадна иргэний суудлын автомашиныг үйлдвэрлэх болов.
1938 онд компанийг үндэслэгч нь Манж-го дахь, хагас нь улсын мэдэлд байсан Маншю Жюүкогёо Кайхацүгийн ерөнхийлөгч болжээ. Энэ корпорацид 1934 оноос хойш Гросслеигээс Исүзүд өгсөн ашиглалтын лицензээр танк үйлдвэрлэж байсан Доова Жидооша Коогёо К.К. бас хамрагдаж байв. Дэлхийн 2-р дайны үед нисэх онгоц болон завины хөдөлгүүрийг Японы армид зориулан үйлдвэрлэхийн тулд автомашины үйлдвэрлэлээ бүрэн зогсоожээ. Компанийн төв байр нь жилийн дараа Токио руу шилжсэн ба Айкава эх газраас хөрөнгө оруулагчдын хувийг салгасан байна. Ингэж салсны дараа нэрээ өөрчлөн Ниссан Хэви Индастриз, Лтд. гэх нэртэй болсон ба энэ нь 1949 он хүртэл байсан аж.
1946-1949: Дайны дараах үе
Дайны дараах Японд Ниссан нэлээд олон хүнд асуудалтай тулгарчээ. Суудлын автомашины үйлдвэрлэлд шаардлагатай Ёкоxамагийн үндсэн үйлдвэр нь дайнд нэрвэгдэн сүйрснээс гадна эзэлсэн орны мэдэлд байлаа. Түүнээс гадны дайны өмнө болон дайны үед Ниссанд харьяалалтай байсан ''Япон Мотор Вехикл Дистрибюшн Ко. Лтд.'' нь задран, түүний өрсөлдөгч компани Тоёотад оржээ. Хэдийгээр иймэрхүү асуудалтай байсан ч 1945 оны сүүлээр эхний автомашинаа дамжлагаас гаргасан нь сэргээн босголтод маш хэрэгтэй байсан бөгөөд удаан хугацаанд Ниссаны үйлдвэрлэсэн автомашин шинээр үйлдвэрлэгдэж буй автомашины ихээхэн хэсгийг эзэлж байв. 1947 оноос эхлэн эзэлсэн орны суудлын автомашин үйлдвэрлэх хориг тавигдсан нь цөөн тоогоор үйлдвэрлэж байсан суудлын автомашины тоог нэмэгдүүлэх үндэс болов. Хоёр жилийн дараа дайны үед өөрчилсөн байсан нэрээ буцаан ''Ниссан Мотор Ко. Лтд.'' болгов. Мөн түүнээс өмнө буюу дайн дууссаны дараа жил нь компанийн төвийг буцаан Ёкохама руу шилжүүлсэн байна.
1950-1979: Лицензийн үйлдвэрлэл болон гадаадад тэлсэн нь
1950 онд гарсан Солонгосын дайны улмаас Ниссан Америкийн армийг өөрийн хэрэглэгчээр авч чадсан бөгөөд маш том гэрээ хийн олон мянган ачааны автомашиныг Америкийн лицензээр үйлдвэрлэжээ. Энэ гэрээнээс олсон орлого нь үйлдвэрлэлийн тоноглол төхөөрөмжид сайнаар нөлөөлсний дотор хуучин болон засаж сайжруулсан үйлдвэрлэлийн машинуудаа орчин үеийн хувилбараар солих бололцоог олгосон байна. Суудлын автомашины үйлдвэрлэл ч бас үүнээс тодорхой хэмжээгээр үр ашгаа өгч байгаа бүтээгдхүүний чанар дээшилснээр мэдэгдэж байлаа. Мөн тэр жилдээ Ниссан Минсэй Дизель Мотор Ко., Лтд. компанийг өөрийн болгож авсан бөгөөд түүнээс хойш арван жилийн дараа Ниссан Дизель Мотор Ко., Лтд. болон нэрээ өөрчилжээ.
Японы олон олон компанийн нэгэн адил Ниссан ч бас дайнаас шалтгаалан хоцрогдсон технологийн хөгжлийг гүйцэхийн тулд лицензийн хамтрагчийг хайж байв. Их Британийн Аустин Мотор Компанийг хамтрагчаар авч чадсан бөгөөд тэдний үйлдвэрлэсэн автомашин нь Японы муу замд нэлээд эдэлгээ сайтай болох нь батлагдсан компани байжээ. 1950-иад онд Аустин Мотор Компанитай албан ёсоор хамтран ажиллах гэрээ хийсэн бол үүний дараа БМК-тай гэрээ хийж чадлаа.
1980-1999: Олон улсад үйлдвэрлэсэн үе болон дампуурлын ирмэгт тулсан нь
1980-аад онд Японы автомашины аж үйлдвэрлэл цэцэглэн хөгжсөн нь гадны маркийг улам хүчтэй шахаж байв. Үүний улмаас тэнд байгаа автомашины үйлдвэрлэгчид нь гаднаас орж ирж байгаа автомашины импортын эсрэг ажиллаж эхэлсэн бөгөөд засгийн газар ч мөн импортыг хязгаарлах бодлого барих төлөвтэй боллоо. Үүнээс шалтгаалан Ниссан тухайн бүс нутагт нь өөрийн гэсэн үйлдвэрийг шинээр нээн тухайн бүс нутгийн үйлдвэрлэгч болохоор бодлого баримтлав. 1976 онд Мексик болон Австралид, 1980 онд америкийн Смирнад нэмэлт үйлдвэрүүд барих үндэс сууриа тавьсан ба Испанийн Мотор Иберика, С.А.-ийн байсан үйлдвэрийг худалдаж авав. Энэ худалдан авалтаар Европт анхныхаа салбарыг нээх боломжтой болсон бол, 1984 онд Английн Сандерландад шинэ үйлдвэр нэмж барьсан байна. Америк болон Испани дахь үйлдвэрлэл нь 1983 онд Пик-Ап болон Патролоор, харин Англид 1986 оноос эхлэн Блюбирдийг үйлдвэрлэснээр эхэлжээ.
Компанийг шинээр гэрэлтүүлэх үүднээс 1981 онд автомашины маркийн нэр болох Датсунийг Ниссан нэрийн төлөө байхгүй болгох мэдэгдэл хийсэн аж. Датсун гэх нэр нь дэлхийн 2-р дайнаас хойш ерөнхийдөө экспортын бүтээгдхүүний нэрээр ашиглажээ. Япон дахь компанийн удирдлага нь тухайн үед Ниссан гэсэн нэр нь америкийн армийг хуяглагч концерноор гадныхны санаанд үлдсэн байх магадлалтай бөгөөд үүнээс шалтгаалан автомашинууд нь зарагдахгүй байх аюултай хэмээн эмээж байв. Харин одоо гучаад жил өнгөрсөн учир маркийн нэрээ өөрчлөн Ниссан болгох нь ямар нэг асуудал үүсгэхгүй гэж үзээд дэлхий даяар өөрийн салбар үйлдвэрүүдийн нэрийг өөрчилсөн ажээ.
Тоёотагийн тансаг загварын марк Лексус болон Хондагийн Акурад хариу болгон Ниссан 1989 онд хойд Америкт өөрийн шинэ марк Инфинитиг гаргаж ирлээ.
1990-ээд оны эхээр Ниссан өөрийн олон салбар үйлдвэрүүдээ санхүүжүүлэх үүднээс ихээхэн хэмжээний зээл авсан байсан нь хямралд ороход хүргэжээ. Үүний шалтгаан нь Японы эдийн засгийн хямрал байсан ба энэ хямрал нь нийт хөрөнгийн заx зээлийг уналтад оруулсанаас үүдэлтэй.
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:Ёкохамагийн аж ахуйн нэгж Ангилал:Маркийн нэр Ангилал:Никкэй 225 Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж Ангилал:Японы автомашин үйлдвэрлэгч
Грекийн Супер лиг
Грекийн Супер лиг (Σούπερ Λίγκα Ελλάδα) нь Грекийн мэргэжлийн хөлбөмбөгийн дээд лиг юм. 2006 оны 7 сарын 16-нд Альфа Этники-н оронд Грекийн хөлбөмбөгийн лигийн системийн тэргүүн лиг болон зохион байгуулагджээ. Тус лиг нь 16 багаас бүрдэх бөгөөд жил бүр 8 сараас дараа жилийн 5 сарыг хүртэл, баг тус бүр 30 тоглолт хийдэг. 2009 оны 5 сарын байдлаар Грекийн Супер лиг нь Европын цомын тэмцээнүүдэд гаргасан сүүлийн 5 жилийн амжилтад үндэслэн гаргадаг УЕФА-гийн лигүүдийн чансаагаар 12-рт бичигдэж байна.
1927-28 оны улиралд анхны Пан-Эллений аварга шалгаруулах тэмцээн зохион байгуулагдсанаас хойш тус улсын аварга цолыг ердөө зургаахан баг хүртэж байв. Афины "Их гурвал" (Олимпиакос, Панатинайкос, АЕК Афин) ноёлсоор ирсэн бөгөөд тэдний ноёрхлыг ПАОК, Арис, Ларисса багууд цөөн удаа зогсоож байжээ. Хамгийн сүүлчийн 2009-10 оны улирлын аваргаар Панатинайкос баг тодорсон бөгөөд тэд 20 дахь түрүүгээ хүртжээ.
Гадны холбоосууд
Ангилал:Улсуудын хөлбөмбөгийн тэргүүн лиг
Харбалт
Харбалт (киргизээр Кара-Балта – «хар сүх») — Киргиз улсын Чүй мужийн Жаыйл районы (аймгийн) төв, 38 мянган хүнтэй хот.
Харбалт хот Чүй мужийн баруун хэсэг, Киргизийн нурууны ар, Чүй голын хөндийд Бишкекээс баруун зүгт 62 км зайтай оршдог.
Хүн ам зүй
Харбалтад 2009 оны тооллогоор 37,800 хүн оршин сууж байв.
Түүх
1825 онд Кокандын хант улсын үед үүсч 1975 онд Зөвлөлтийн үед хот болсон.
Эдийн засаг
Харбалтын уулын баяжуулах үйлдвэр (КГРК) 1955 онд үүсэн байгуулагдсан. Ураны хүдэр олборлодог.
Лавлах бичиг
Ангилал:Киргизийн хот Ангилал:Чүй мужийн суурин
Алтан Овооны рашаан
Алтан Овооны рашаан нь Архангай аймгийн Цэнхэр сумын дэргэд орших гидрокарбонат кальци, натрийн найрлагатай рашаан юм.
Ангилал:Архангай аймгийн газар зүй
Коодоокангийн 4 эзэн
Коодоокангийн 4 эзэн гэдэг нь жүдо анх үүсэхээс эхлээд тухайн үеийн бусад тулааны урсгалуудтай тэмцээн зохиох үед жүдогоос төлөөлөн барилдаж байсан, цаашлаад коодооканд жүдогийн багш хийсэн Сайгоо Широо, Ёкояма Сакүжироо, Ямашита Ёшицүгү, Томита Цүнэжироо нарын жүдочид юм. Каноо Жигороотой хамтран жүдо анх үүссэн тухайн үед жүдогийн нэр нүүр болж хоорондоо ах дүүгийн зэрэгтэй явсан хүмүүс юм.
Жүдо нь нэрд гарч японд тархахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан 4 юм.
Ангилал:Жүдоч
Шинкансэн
Шинкансэн (新幹線 шинэ замын шугам, суман галт тэрэг хэмээх) бол Японы өндөр хурдны цахилгаан галт тэрэг юм.
1964 онд анх ашиглалтад орсон, дэлхийн анхны өндөр хурдны төмөр зам бөгөөд, одоогоор 2764.6 км урт зам ашиглаж байна.
Дунджаар 240–320 км/цаг хурдтай. Техникийн шаардлага дахь хамгийн их хурд нь 500 км/цаг.
Орос-гүржийн дайн
Мєн уг бємбєгдєгч ганцаар биш халхлалт, хамгаалалтын онгоцын хамт vvрэг гvйцэтгэдэг гэдэг зарчмыг Оросууд баримтлаагvй бололтой. ТУ-22-ыг алдсан нь дайсны АДЭХ хэрэгслийг урьдчилан илрvvлж, цаг тухайд нь устгаагvйтэй, эсвэл радиоэлектрон саад тавиагvйтэй холбоотой юм. Дайн, байлдааны явцад Гvржийн тун жижигхэн АЦХ (СУ-25 загварын 8 онгоцтой) идэвхтэй ажиллаж, дайралтад нь Оросын цэргийн цуваа болон анги, салбарууд єртжээ. Энэ нь Оросын Зэвсэгт хvчин агаарт дайн явуулах, агаарын орон зайг ноёрхож чадахгvй байгаа, мєн єєрийн цэргийг дайсны агаарын цохилтоос хамгаалах бэлтгэл сул байгааг гэрчилж байна.
Шинкансэн
Анхны «Тоокайдо Шинкансэн» чиглэл нь Токио-Осакаг холбож байсан бол өдгөө Кюүшю арлаас Хоккайдогийн Хакодатэ хүртэл 7 үндсэн чиглэлтэй болсон. Цаашид нэмж барьж байгаа бөгөөд Саппоро хүртэлх өргөтгөл нь 2031 онд ашиглалтад орно.
Орос-гүржийн дайн
Сvvлийн жилvvдэд АНУ, НАТО-ийн орнуудын Зэвсэгт хvчинд Байлдааны удирдлагын системийг нэвтрvvлээд байгаа. Энэ нь тагнуул, байлдааны хангалтын нэгж, байлдааны анги салбар, галын хєнєєлийн хэрэгсэл, ар талын хvч хэрэгслийн удирдлагыг нэгтгэсэн тогтолцоо юм. Єєрєєр хэлбэл дайсны тухай бvх тєрлийн тагнуул туршуулын мэдээ, єєрийн болон холбоотны цэрэг, галын хєнєєлийн хэрэгелийн байршил, байлдаан болж буй газар орны тухай мэдээ, мэдээллийг компьютержсэн газрын зурагт оруулж байлдааны тушаал зааврыг шуурхай єгч удирдах боломжийг олгодог хэрэгсэл. Энэ системийг бий болгоход сансрын, агаарын, газрын, тэнгисийн болон тусгай тагнуулын хэрэгсэл, мэдээллийн найдвартай сvлжээ, єєрийн болон дайсны цэргийн байршлыг тодорхойлох навигацын хиймэл дагуул, тушаал заавар дамжуулах орчин vеийн холбооны хэрэгсэл шаардлагатай байдаг. Уг дайны vед дайсны целийг илрvvлэх, тэдгээрийг янз бvрийн галын хєнєєлийн хэрэгслээр устгах, устгасан эсэхийг шалгах, цэргийг удирдах явц тасралтгvй хийгдэж байгаагvй нь Оросын Зэвсэгт хvчинд орчин vеийн ийм систем нэвтрээгvйг нотолж байна. Эл дайн мєн Оросын Зэвсэгт хvчний сайн талуудыг ч харууллаа.
Байлдааныг газар, агаар, тэнгист явуулж, тvvнд шvхэр десант, тусгай томилолтын цэргийг амжилттай оролцуулсан, анх удаа кибер дайн явуулах оролдлого хийсэн. Дайны vед Гvржийн vндэсний интернетийн серверvvдийг Орост байрлалтай компьютерийн сvлжээнvvдийн тусламжтайгаар жагсаалаас гаргаснаар Гvржийн Ерєнхийлєгчийн Ажлын алба болон Засгийн газрын веб хуудсууд ажиллагаагvй болж Польшийн серверийг ашиглахад хvрсэн юм. Оросын Зэвсэгт хvчин дайн, байлдаан хийхдээ ХЗЦ-ийн хэт давуу хvчийг ашиглах (3:1), галын бєєгнєрvvлсэн цохилтыг дайсанд єгдєг нь хэвээр байна. Харин барууны орнуудын цэргийн урлагт дайсны эерэг ижил хэмжээний цэргийн хvчээр(1:1) тулаан хийхдээ тактикийн арга хэлбэрийг чадмаг ашиглах, дайсны цэргийн байлдааны журмын бvхий л гvнд єндєр цэцтэй зэвсгээр гол гол цельд цохилт хийж байлдах чадваргvй болгохыг заадаг.
Дvгнэлт Энэ дайн 1.Vндэстэн угсаатны ялгаа зэвсэгт мєргєлдєєнд хvргэж болзошгvйг, 2. Шинэ тусгаар улс орнууд дайн байлдааны талбар болдгийг, 3. ОХУ хvчирхэг болсныг, 4. Єєрийн ашиг сонирхлыг хамгаалах нэрээр хvчирхэг улс олон улсын гэрээ хэлэлцээрийг vл тоомсорлон цэргийн хvч хэрэглэх болсныг гэрчилж байна. Мєн уг дайн ОХУ-тай хил залгаа хєрш орнуудад айдас тєрvvлж, туе улстай хийж буй харилцаанд онцгой анхаарах, болгоомжтой хандаж байх сургамж, сануулга єгсєн юм. Орос иргэд олонтой Украин, Казахстан зэрэг улс ч ОХУ хvчирхэгжсэн, "таалагдахгvй" улсдаа тvрэмгий бодлого явуулахаас татгалзахгvй, ашиг сонирхлоо зэвсгийн хvчээр хамгаалах чадвартай болсонд сэтгэл зовниж буйгаа илэрхийлж байсан. Бид ч гэсэн єєрийн улсын аюулгvй байдлын орчинд vнэлэлт дvгнэлт хийж, гарч болзошгvй аюул заналыг тодорхойлох хэрэгтэй юм. Оросуудтай бид найрсаг харилцаатай гэж бодож, найдаж явдаг. Гэтэл ирээдvйд ямар нэг ашиг сонирхлын vvднээс манай улс болон ОХУ, эсвэл БНХАУ-ын хооронд зєрчилдєєн гарахгvй гэсэн баталгаагvй. Оросын Тєрийн Думын орлогч дарга В.Жириновский РенТВ-д єгсєн ярилцлагадаа "Монгол Улс бидэнд маш их єртєй. Єрєє нэхэхэд Монголчууд мєнгє байхгvй гэдэг. Тэгээд манай хилээр орж ирээд адуу мал хулгайлах юм. Иймд Тувагийн иргэдэд зэвсэг олгохын зэрэгцээ Монголд очиж мал сvргийг нь туун авчраад хориглох хэрэгтэй" гэснийг энэ оны 1 дvгээр сарын 1-нд нэвтрvvлсэн билээ.
Шинкансэн
Шинкансэн 2007 онд 353 сая ам.долларын орлоготой байснаар дэлхийд тэргүүлж байсан ба Хятадад тэргүүн байрыг 2011 оноос алдсан.
Чиглэл
Дараах үндсэн долоон чиглэлтэй:
Орос-гүржийн дайн
Энэ дайнд Гvржийн талаас 412 хvн, тэдний дотор цэргийн 170 албан хаагч, 228 энгийн иргэн амь vрэгдэж, 1747 хvн шархдаж, бас 24 хvн сураггvй алга болжээ. Гvржийн англи хэлээр гардаг "The Georgian Times" сонинд мэдээлснээр, Ємнєд Осетийн /Гvржид Цхинвалийн бvс нутаг гэдэг/ 19381 дvрвэгч, Кодорийн /Абхазтай залгаа хил/ 1893, Ахалгорийн районы /2008 оны наймдугаар сарын дайны дvнд Цхинвалийн хяналтад шилжсэн Ємнєд Осетийн зvvн нутаг/ 5348 дvрвэгч албан ёсоор бvртгэгдсэн байна. Тус хэвлэлд мэдээлснээр, 150 мянга орчим гvрж орон гэргvй болжээ. Оросын тал ч мєн адил хохирлынхоо талаар мэдээлсэн байна. ОХУ-ын Ерєнхий прокурорын газрын дэргэд байгуулсан Мєрдєн шалгах хорооны шинэ мэдээгээр, тус улсын цэргийн 67 албан хаагч амь vрэгджээ. Тус хорооноос мэдээлснээр, Гvрж улс Ємнєд Осети руу халдан довтолсноор орон сууцны 655 барилга юу ч vгvй нурж, 2139 барилгын зарим хэсэг нь нурж, 33 мянга гаруй хvн орох оронгvй болов. Гvржийн арми осетийн ард тvмнийг хомроголон устгасан тухай эрvvгийн хэргийг тус хороо 2010 оны наймдугаар сарын 8 гэхэд мєрдєн шалгаж дуусахаа амлажээ. Одоогоор 162 хvн амь vрэгдсэнийг баримтжуулаад байна. Энгийн номхон 2000 гаруй иргэн амь vрэгдсэн гэж Ємнєд Осетийн эрх баригчид урьд нь мэдэгдсэн билээ.
Ангилал:21-р зууны дайн Ангилал:Зэвсэгт мөргөлдөөн Ангилал:Гүржийн улс төр Ангилал:Оросын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Өмнөд Осети Ангилал:Абхаз Ангилал:Гүрж-Оросын харилцаа Ангилал:ЗХУ-ын дараах зөрчилдөөн Ангилал:2008 оны зөрчилдөөн
Шинкансэн
Үйлчилгээ
Шинкансэн нь зөвхөн зорчигч тээврийн үйлчилгээтэй.
Галт тэрэг
Нэг галт тэрэгт 16 вагон залгадаг. Нэг вагоны урт 25 метр тул галт тэрэг хамгийн уртдаа 400 метр байна. Маглев төрлийн галт тэрэг явдаг.
Зарим галт тэргийн тухайд:
Лавлах бичиг
Ангилал:Дайны дараах Японы түүх Ангилал:Өндөр хурдны галт тэрэг  Ангилал:Японы төмөр замын тээвэр
1 сарын 7
Тэмдэглэлт баярууд
0107 #07
Алтан Дарь овоо
Алтан Овоо нь Сүхбаатар аймгийн нутагт Молцог элсний хойд захад Дарьганга сумын төвийн дэргэд оршдог өндөр унтарсан галт уул. Мөн Дарь-Овоо, Алтан Дарь Овоо хэмээн нэрлэдэг.
Галт уулын шовгор хэлбэр нь эвдрээгүй үлдсэн. Галт уулсын хүрмэн чулуу их. Амсар нь баруун хойшоо сэтэрч урсчээ. Харьцангуй өндөр нь боловч аль ч талаасаа их алсаас (60км-ээс) сүр бараатай харагддаг сайхан галт уул. Алтан Овоо уулыг бүр 1700-аад оноос нутгийн тахилгатай болгосон бөгөөд 1913 оноос төрийн их тахилгатай болгосон Монголын их тахилгатай уулсын нэг юм. Энд орших хүн чулуудыг 1998 онд улсын хамгаалалтад авчээ. 2004 онд ерөнхийлөгчийн зарлигаар Дарь-Овоог төрийн тахилгат уул болгосон юм.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын уул Ангилал:Сүхбаатар аймгийн газар зүй Ангилал:Унтарсан галт уул Ангилал:Төрийн тахилгат уулс
Чүнсук ван
Чүнсук ван (1294 оны 7 сарын 30 - 1339 оны 5 сарын 3) (солонгос хэл:충숙왕, хятадаар: 忠肅) бол Гуулин улсын 27 дахь ван юм. Чүнсонь вангийн монгол угсааны Есүжин хатнаас төрсөн. Төрсөн нэрийг нь анх Ван До (왕도, 王燾) гэж байсныг Ван Мань (왕만, 王卍) хэмээн өөрчилжээ. Монгол нэр нь Араднашири (아랄특눌실리, 阿剌忒訥失里) болой. 1313-1330, 1332-1339 оны хооронд курё улсыг захирч байсан. 1330 онд вангийн сууриа хөвүүн Чүнхэ ванд шилжүүлсэн ч, 2 жилийн дараа Тугтөмөр хааны зарлигаар дахин Курё улсын ван болсон. Таалал төгссөний дараа Ыихё их ван (의효대왕, 懿孝大王) хэмээн өргөмжлөн, Ыирин бунханд оршуулсан.
Намтар
1313 онд Буянт хааны зарлигаар Чүнсонь ванг, сэнтийнээс нь буулгаж Юань улсын Дайду хотод дуудан суулгав. 1313 онд хунтайж Ван До нь вангийн сэнтийд заларч, Чүнсук цолтойгоор төр барьж эхэлсэн. 1320 онд Юань гүрэнд алба хашиж байсан шэн ван Ван Го хэмээх курёгийн язгууртан монгол ноёдтой хуйвалдаж Чүнсонь ванг Төвөд рүү цөллөгт явуулан, Шадбал хаанд тал засч курёгийн ван Чүнсукийг огцоруулж, өөрөө улсын ван болохоор оролдож байжээ. 1323 онд Шадбал хаан алуулсны дараа Шэн ван Ван Гогийн хуйвалдаан бүтэлгүйтэв. 1330 онд тэрээр өөрийн хүсэлтээр хөвүүн Ван Жонд вангийн суурийг шилжүүлэхийг Тугтөмөр хаанаас гуйхад, хаан зөвшөөрч Ван Жоныг Чүнхэ ван цолтойгоор курёгийн 28 дахь вангаар өргөмжилжээ. Гэвч залуу вангийн тушаал шийдвэрийг хөгшин сайд түшмэд үл тоож, дураар авирлан 2 жил болсны дараа, Тугтөмөр хааны зарлигаар Чүнсук ванг ахин улсын ванд өргөмжлөв. 1339 онд таалал төгссөний хойно Ыирин бунханд нутаглуулжээ.
Гэр бүл
Ангилал:Солонгосын ван Ангилал:14-р зууны ноёрхогч Ангилал:1294 онд төрсөн Ангилал:1339 онд өнгөрсөн
Хулангийн ундаа
Хулангийн ундаа нь амьтдыг усаар хангагч эмийн ургамал юм. Энэ ургамал нь усгүйгээр хэдэн ч жил амьдарч чаддаг. Хvний биед нэн сайн. Ангилал:Ургамал Ангилал:Эмийн ургамал
Роналд Мюлдер
Роналд Мюлдер (Ronald Mulder, 1986 оны хоёрдугаар сарын 27-нд Зволле хотод төрсөн) — Нидерландын гүйлтийн тэшүүрийн тамирчин юм. 2010 оны Ванкуверын олимпод 11 дүгээр байр, 2014 оны Сочийн олимпод гуравдугаар байрт тус тус шалгарч байсан.
Түүний ихэр Мишель Мюлдер нь мөн гүйлтийн тэшүүрийн ойрын зайнд төрөлд уралддаг бөгөөд олимп, дэлхийн аварга тамирчин билээ.
Холбоос
Ангилал:Нидерландын тэшүүрчин Ангилал:Нидерландын дугуйт тэшүүрчин Ангилал:Нидерландын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Нидерландын олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Дугуйт тэшүүрийн европын аварга Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга Ангилал:Тэшүүрийн европын аварга Ангилал:Нидерландын тэшүүрийн улсын аварга Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1986 онд төрсөн
1995 оны бөхийн ДАШТ
1995 оны эрэгтэй чөлөөт бөхийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 8 сарын 10–13-нд Америкийн Атлантад, эмэгтэйнх 9 сарын 9–11-нд Оросын Москвад, эрэгтэй сонгомол бөхийнх 10 сарын 12–15-нд Чехийн Прагад болж байв. 87 медалийг 25 орны тамирчид хуваасан.
Эх сурвалж
Ангилал:Бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд
Эстебан Камбьяссо
Эстебан Матиас Камбьяссо Дело (Esteban Matías Cambiasso Deleau, 1980 оны наймдугаар сарын 18-нд Буэнос-Айрес хотод төрсөн) — Аргентины хөлбөмбөгчин бөгөөд «Архентинос Хуниорсоос» төрөн гарч, Мадридын «Реал», «Индепендьенте», «Ривер Плейт» болон Миланы «Интер» багуудад амжилттай тоглож байлаа.
Замнал
2004 оны долоодугаар сард «Интерт» «Реал Мадридаас» элссэн.
2014 оны наймдугаар сарын 28-нд Английн дээд дивизионд дэвшсэн «Лестер Сити» багт үнэгүй наймаагаар элсэж, нэг жилээр гэрээлсэн. «Лестерийн» анхны бөмбөгөө 2014 оны есдүгээр сарын 21-нд «Манчестер Юнайтедийг» талбай дээрээ буулган авсан (5:3) тоглолтонд '' чухал мөчид оруулав.
Гадны холбоос
Ангилал:Аргентины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Индепендьенте багийн тоглогч Ангилал:Ривер Плейт багийн тоглогч Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Интернационале багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Аргентинчууд
Чүнхэ ван
Чүнхэ ван (солонгосоор: 충혜왕, хятадаар: 忠惠王) Ван Жон (왕정, 王禎) (1315-1344) нь Гуулин улсын 28 дугаар ван бөгөөд 1330-1331, 1340-1344 онуудад тус улсыг захирч байсан. Чүнсук вангийн Хон овогтой солонгос хатнаас нь 1315 оны 2 сарын 22-ны өдөр төрсөн. 1344 онд хорлогдсон. Таалал төгссөний дараа Хоньхё их ван (헌효대왕, 獻孝大王) гэж нэхэн өргөмжилсөн.
Намтар
Монгол нэр нь Будашири (보탑실리, 寶塔實里) болно. Чүнсук вангийн хон овогт Гонвонь хатнаас төрсөн. 1330 онд эцэг нь өөрийн вангийн сууриа өөрийн хөвүүнд шилжүүлснээр Чүнхэ ван цолтойгоор курёгийн эзэн болсон.1332 онд Тугтөмөр хааны зарлигаар огцорч, эцэг нь ахин улсын ван болсон. Харин тэрээр Ханбалиг хотод амьдрах болсон. 1339 онд эцэг нь таалал төгссөний дараа Юань улсаас эргэн ирж вангийн сэнтийд заларчээ. Жэн ши у жин ван Чосбалын охин Ринчинбан гүнжтэй хуримлаж, 1337 онд Ван Хын гэх хөвүүн төрсөн.
Түүний талаар Курёса хэмээх сударт садар самуун явдалтай, охин эмэгтэйчүүдийг хүчирхийлдэг, ёс суртахуунгүй нэгэн байсан талаар бичсэн байдаг. Жишээлбэл 1340 онд эцгийнхээ татвар эм байсан Кёнхва гүнж Баянхутагийн хамт нэгэн орой найрлаж байхдаа согтоож байгаад хүчинджээ. Баянхутаг гүнж энэ явдлын дараа Курё улсад сууж байсан даргач ноёнд гомдол мэдүүлж, курёгоос зугтахад нь туслахыг гуйжээ. Харин Чүнхэ ван энэ хэргийг нуун дарагдуулахын тулд ордонд нь хорьсныг мэдсэн монгол даргач ноён энэ асуудлыг Юань улсад мэдэгдэн, элч илгээж, улмаар хэдэн жилийн дараа 1343 онд Юань улсаас ирсэн элч нар түүнийг баривчлан, Дайду руу илгээн шоронд хорьсон. 1344 онд Юань улсад цөллөгт байхдаа нас барсан. Түүнийг Ринчинбан гүнжээс төрсөн хунтайж Ван Хын залгамжилсан.
Гэр бүл
Ангилал:Солонгосын ван Ангилал:14-р зууны ноёрхогч Ангилал:1315 онд төрсөн Ангилал:1344 онд өнгөрсөн
Түдэвийн Билэгт
Т.Билэгт нь Говь-Алтай аймгийн Тонхил суманд төрсөн. Математик-физикийн багш, улс төр судлаач мэргэжилтэй.
Ажилласан байдал
1971 оноос Ховд аймгийн төвийн 10 жил, Цэцэг сумын дунд сургуульд багш, хичээлийн эрхлэгч
1976 оноос Нийслэлийн Налайх дүүрэгт багш, АДХ-ын Гүйцэтгэх захиргааны байцаагч, МАХН-ын хорооны хэлтсийн эрхлэгч
1984 оноос Хэнтий аймаг, Налайхын МАХН-ын хорооны нарийн бичгийн дарга, нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга
1992 оноос Нийслэлийн Хан-Уул дүүргийн Засаг дарга
1995 оноос Нийслэлийн хянан шалгах хорооны дарга
2000 оноос Нийслэлийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга
2005 оны 07 дугаар сараас Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга
2007 оны 12 сараас Нийслэлийн засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч
2008 оны 12 сараас дахин Нийслэлийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга
Шагнал
Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон, Алтан гадас одонгоор шагнагдсан.
Монгол Улсын шилдэг менежер
Фарерын арлууд
Фарерын арлууд буюу Фарер (Føroyar, Færøerne) нь Норвегийн тэнгис ба Хойд Атлантын далайн хооронд, Шотланд, Исланд хоёрын гол хавьцаа орших бүлэг арал бөгөөд Дани, Гренландын хамтаар Данийн Вант Улсыг бүрдүүлдэг. 1948 онд автономит эрхтэй муж болжээ. Батлан хамгаалах, гадаад харилцаа, хууль эрх зүйгээс бусад бүх харилцаагаа өөрөө зохицуулдаг байна.
Эшлэл
Ангилал:Европын арлын бүлэг Ангилал:Норвегийн тэнгисийн арлын бүлэг Ангилал:Данийн арлын бүлэг Ангилал:Өөртөө засах захиргааны нэгж Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс Ангилал:Данийн колоничлолын түүх
Чүнмуг ван
Чүнмуг ван (солонгосоор:충목왕, хятадаар: 忠穆王) (1337 оны 5 сарын 15 - 1348 оны 12 сарын 25) бол Гуулин улсын 29 дүгээр ван. Төрсөн нэр нь Ван Хынь (왕흔, 王昕), монгол нэр нь Бадамдорж (팔사마타아지, 八思麻朶兒只) болой. Чүнхэ вангийн монгол хатан Докнён гүнж Ринчинбангаас төрсөн. 1344-1348 оны хооронд курё улсын ван суусан. 1348 онд таалал төгссөний дараа Хёньхю их ван (현효대왕, 顯孝大王) цолыг нэхэн өргөмжлөсөн.
Намтар
1343 онд Юань улсын Тогоонтөмөр хааны зарлигаар ирсэн элч нар Чүнхэ ванг, сэнтийнээс нь зайлуулж, түүний 6 настай хунтайж Ван Хынийг курёгийн шинэ вангаар өргөмжлөөд төрсөн эх Докнён гүнж төрийн хэргийг хөшигний ардаас удирдаж эхэлсэн. Түүний засаглалын үед тариалангийн талбайгаа баян сайд түшмэдэд алдсан бага дунд шатны тариачдын газрыг хуучин эзэнд нь буцааж олгох, өлсгөлөн болсон газарт сангийн амуу, тариаг түгээх, Чүннёль, Чүнсонь, Чүнсук вангуудын шастир түүхийг бичиж эмхэтгэх мэтийн ажлуудыг хийжээ. 1348 оны 10 сард өвчнөөр таалал төгсөв.
Гэр бүл
Ангилал:Солонгосын ван Ангилал:14-р зууны ноёрхогч Ангилал:1337 онд төрсөн Ангилал:1348 онд өнгөрсөн
Цэвэгжавын Пунцагноров
Академич Цэвэгжавын Пунцагноров нь 1924 оны 8 дугаар сарын 11-ны өдөр Улаанбаатар хотын 3 дугаар хороонд төржээ. Түүний эцэг Цэвэгжав нь ардын хувьсгал мандсан цагаас дарга нарын сургууль (хожим нь цэргийн ерөнхий сургууль), оюутны сургууль, дунд сургуульд, 1925 – 1937 онд нам болон улсын төв сургуульд багшилж байв. Эх Карма нь 20-иод онд цэргийн госпитальд Шастин докторын дэргэд сувилагч, хүүхдийн цэцэрлэгийн хүмүүжүүлэгч, сургуулийн амбулаторийн сувилагч зэрэг ажил хийж байв.
Намтар
Ц. Пунцагноров нь 8 нас хүртлээ эцэг эхийн гар дээр хүмүүжиж, улмаар 1932 – 1938 онд Улаанбаатар дахь зөвлөлтийн дунд сургуульд орж суралцсан ч 1938 онд амьдралын эрхээр сургуулиа орхин боловсролоо бие даан үргэлжлүүлжээ. 1939 оны 4 дүгээр сараас 1940 оны 9 сар хүртэл Улсын албан газруудын захиалгыг эрхлэх конторт ажиллаж байгаад 1940 оны 9 сард сайн дураар Шинжлэх ухааны академид шилжин очжээ. Тэнд зөвлөлтийн мэргэжилтэн Э. М. Мурзаевын удирдлагаар газар зүйн кабинетын дагалдан сурагч, улмаар судлагчаар ажиллан Монгол орны өнцөг бүрт хүрч хээрийн шинжилгээний ажил гүйцэтгэж байв.
1942 – 1947 онд ЗХУ-ын нийслэл Москва хотын Ломоносовын нэрэмжит их сургуульд суралцаж онцсайн дүнтэй төгсөөд, тус сургуулийн аспирантурт боловсролоо үргэлжлүүлэн 1951 оны хавар “Монгол орон автономит үед (1911 - 1919)” сэдвээр түүхийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалав.
Ажил
1956 оноос МАХН-ын Төв хорооны дэргэдэх Түүхийн институтын орлогч захирал, 1960-1962 онд МАХН-ын Төв хорооны соёлын хэлтсийн эрхлэгч, 1962-1963 онд нам, засгийн төв хэвлэл “Үнэн” сонины Ерөнхий эрхлэгчээр ажиллажээ. 1963-1972 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч даргаар томилогдон, мөн хугацаанд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх Дээд ба тусгай мэргэжлийн дунд боловсролын хорооны дарга (1963–1968), Соёлын яамны сайд (1971–1972), БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх цөмийн энергийн Комиссын дарга (1963–1971), БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх Эрдмийн зэрэг цол олгох улсын Комиссын дарга (1963– 1971) зэрэг үүрэгт ажлыг хавсран гүйцэтгэж байв.
1972–1978 онд БНМАУ-аас НҮБ-ын дэргэд суух Байнгын төлөөлөгчөөр, 1978 оноос 1991 онд тэтгэвэрт гартлаа Монголын Эрдэм Дэлгэрүүлэх Нийгэмлэгийн захиргааны даргаар ажиллаж байжээ.
Дээрх хугацаанд МАХН-ын XIV, XV, XVI, XVII их хурлуудаас Төв Хорооны гишүүнээр, мөн Ардын Их Хурлын депутатаар удаа дараа сонгогдож байснаас гадна Монголын Парламентын Бүлгэмийн дарга (1963-1969), нам, эвлэл, олон нийтийн бусад сонгуульт ажлыг гүйцэтгэж байв. Үүний дотор Монгол - Зөвлөлтийн найрамдлын нийгэмлэгийн Төв зөвлөлийн орлогч дарга, Монгол – Энэтхэгийн нийгэмлэгийн даргаар удаа дараа сонгогдож байжээ.
Ц. Пунцагноров нь 1961 онд ШУА-ийн сурвалжлагч гишүүнээр, 1991 онд жинхэнэ гишүүнээр сонгогджээ. 1948 онд МАХН-ын жинхэнэ гишүүн болсон байна. ШУА-ийн Дорно дахин, олон улс судлалын хүрээлэн, Монголын АНУ судлалын төв зэрэг байгууллагад зөвлөхийн алба хашиж байлаа.
Бүтээл
Ц. Пунцагноров нь гадаад оронд түүхийн мэргэжлээр суралцсан Монголын анхны төгсөгчдийн нэг бөгөөд түүхийн салбараас төрөн гарсан анхны эрдэмтэн билээ. Тэрээр эрдэм шинжилгээний хэд хэдэн ном товхимол гаргасны дотроос "Монголын автономит үеийн түүх (1911-1919)" (УБ., 1954 он, 14 х.х.) нэртэй бүтээл нь гол байр суурь эзэлдэг. 1951 онд Москвагийн М. В. Ломоносовын нэрэмжит улсын их сургуульд гаргасан уг бүтээлээр тэр түүхийн ухааны дэд эрдэмтэн горилсон ба уг ажлаа профессор Л. Е. Берлины удирдлага дор хийжээ. Түүнчлэн улс төр, олон улсын байдал, түүх, шинжлэх ухааны асуудлаар туурвисан 150 орчим бүтээл, шүүмж, хурал цуглааны үеэр хэлсэн үг зэрэг нь дотоодын болон ЗХУ, АНУ, Герман болон бусад орнуудын хэвлэлүүдэд нийтлэгдэж байв. Эдгээрээс, 1990 оноос хойш бичсэн “Богд хаант Монгол улс байгуулагдсаны 80 жилийн ойд”, “Богд хаант Монгол улсын гадаад бодлогын тухай”, “О Монголо-Китайских отношениях в первые годы народной революции” (орос хэлээр), “Монгол-Америкийн харилцаа”, “Дилав хутагт: үзэл бодол, үйл амьдрал” зэрэг өгүүллүүд нь олны анхаарлыг татаж нийгэм, улс төр, шинжлэх ухааны ач холбогдол бүхий бүтээлүүд болж чадсан билээ. Эдгээр өгүүллэгүүдийг бичихдээ тэрээр АНУ-д ажиллах хугацаанд хийсэн судалгаа, Х. Гомбожав, Онон Өргөнгөө зэрэг нэрт түүхч, гадаадын бусад эрдэмтэн судлаач, улс төр, нийгмийн зүтгэлтнүүдтэй хийсэн уулзалтын тэмдэглэл зэрэг материалуудыг ашигласан байна.
Үүний зэрэгцээ Х. Чойбалсангийн "Илтгэл ба өгүүллүүд" (4 боть), “1921 оны ардын хувьсгалын түүхэнд холбогдох баримт бичгүүд”, С. Идшиноровын “XIX – XX зууны зааг дахь Монголын нийгэм, эдийн засгийн байдлын зарим асуудал”, Ц. Батбаярын “Халх гол. Түүх ба орчин үе” зэрэг 20 гаруй бүтээлийн редактороор ажиллажээ.
Шагнал
Академич Ц. Пунцагноров нь Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, Алтан гадас одон, ардын хувьсгалын ойн болон бусад медалиудаар, мөн ЗХУ, БНСЧ, Унгар, Болгарын медалиудаар шагнагдаж байжээ.
Ангилал:БНМАУ-ын соёлын сайд Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн Ангилал:НҮБ дахь Монголын байнгын төлөөлөгч Ангилал:Монголын түүхч Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Хянан тохиолдуулагч Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Москвагийн Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1924 онд төрсөн
1 сарын 8
Григорийн тооллоор жилийн найм дахь өдөр. Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 357 хоног үлдэнэ. Хэрвээ өндөр жил таарвал 358 өдөр үлдэнэ. Беларус болон ОХУ-д энэ өдрийг Эмгэдийн өдөр болгон тэмдэглэдэг бол Умард Марианы арлууд Хамтын нөхөрлөлийн өдөр болгон тэмдэглэдэг.
Тэмдэглэлт баярууд
0108 #08
Монгол улсууд
Энэхүү жагсаалт нь Монгол улсуудын жагсаалт болно.
Узбекчүүд
Узбекчүүд нь Дундад Азийн Узбекистан улсын үндсэн хүн ам бөгөөд эргэн тойрны Афганистан, Тажикистан, Киргиз, Казахстан, Туркменистан улсад хэдэн бумаар оршин сууж байгаа түрэг угсаатан буюу түрэг төрлийн хэлтэй ард түмэн, 30 сая хүн амтай үндэстэн. Узбекүүд XV зуунаас баттай тодорч ялгарсан.
Шинжилгээ
Узбекүүд кавказ төрхтөн болон монгол төрхтний завсрын, холимог төрхтэй байдаг. Узбек улсын баруун нутгаар монгол, төв хэсгээр дунд азийн, зүүн хэсгээр кавказ төрх давамгайлжээ. Ямартай ч узбекүүд уйгур, дунгантай ойр төрлийнх гэсэн генийн судалгаа байна.
Хэл бичиг
Узбекчүүд узбек хэлтэй. Узбек хэл алтай язгуурын түрэг төрлийн хэл юм. Түүн дотроо харлуг бүлэгт мөхсөн цагаадай хэл (узбек хэлний өвөг), одооны уйгур хэлний хамтаар харьяалагддаг. Умард аялга, өмнөд аялга, туркментэй ойр хорезм аялга, хасагтай ойр кыпчак аман аялга гэж үндсэн дөрвөн янзын яриатай. VII—X зуунд хамаарагдах түрэг бичгийн дурсгалаас харлугийг тодорхойлсон. Тэр үед рун үсэгтэй байв. IX зуунаас Дунд Азийн иран, түрэг угсаатан даяараа ислам шашинтай болохын зэрэгцээ араб үсгээр бичдэг болсон.
Зөвлөлт Холбоот Улсад 1923 онд узбек цагаан толгойг хэл, авиа зүйтэй уялдуулан зассан ба 1928-1940 онд латин үсэг, 1940 оноос кирилл үсэг хэрэглэдэг болжээ. Бүгд Найрамдах Узбекистан Улс тусгаар тогтносны дараа 1992 онд цаашид латин үсгээр бичиж байх шийдвэр гарч, 2005 оноос дунд сургуульд зааж эхлэв.
Харин Тажикистан, Киргизийн узбекүүд кирилээр, Афганистаны узбекүүд араб үсгээр хэлээ тэмдэглэдэг.
Эшлэл
Ангилал:Ази дахь угсаатан Ангилал:Афганистан дахь угсаатан Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан Ангилал:Шинжаан дахь угсаатан
Намик Абдуллаев
Намик Ядулла оглу Абдуллаев (1971 оны 1 сарын 4-нд Бакуд төрсөн) нь Азербайжаны чөлөөт бөхийн тамирчин, 2000 оны зуны олимпийн аварга юм.
Тэрээр 2009 онд зодог тайлжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:1971 онд төрсөн Ангилал:Азербайжаны бөх Ангилал:Азербайжаны олимпын аварга Ангилал:Азербайжаны олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Азербайжанчууд
Борц
Борц нь удаан хугацаанд хадгалж болох уриншуулж хатаасан мах юм. Олон мянган жил уламжлагдан ирсэн монгол үндэстний өвөрмөц аргаар хийдэг хүнс юм.
Муудаж ялзрахгүй, чанараа алдахгүй, шим шүүсээ дотроо агуулж байдаг хүнс юм. Борцыг жилийн дөрвөн улирлын турш идэж болдог. Борц хөнгөн жинтэй учир холын аян замд болон сансрын нисгэгчид авч явахад маш тохиромжтой. Борцыг нүдэж хөшиглөөд бөс уут, хувин, "агаар" орох саванд хадгалдаг байна. Хоолонд бага хэмжээгээр хийдэг учир их арвин байдаг. Нүдсэн борцыг бүлээн усанд хийж дэвтээгээд шөлний хамт хоолонд хийдэг.
Борц хийх
Борцыг өвөл 12-2 сарын хооронд хийвэл зохимжтой. Учир нь борцолсон мах шим шүүстэйгээ хөлдөнө. Дараа нь эврэн аяндаа цагаан борц болж хатна.
Идшээ хийсэн айл үхэр, ямаа, тэмээний махаар борц хийдэг. Адуу, хонины махаар борц хийдэггүй байна. Гуя, хааны махыг хэт өргөн биш, хэт нарийн биш, 4 хуруу өргөн, хоёр хуруу хиртэй зузаан зүсэж, нарийн бургас юм уу, дээсэнд тохож хатаана. Хөдөөгийн айлууд сургааган пүнзэнд өлгөж битүү хатаадаг. Хотод бол илүү байшин, эсвэл тагтан дээрээ хатаана. Харин зүүсэн махаа цэвэр хатаахын тулд бөс шуудайгаар бүрхэн ороож, оёж шиднэ. Тэгж хатааж байгаа борц шороо тоос болохгүй, шувуу ч идэж чадахгүй. Орчин үед борцыг үйлдвэрийн аргаар хийх болсон.
Мөн үзэх
Ангилал:Хатаасан мах Ангилал:Монгол хоол
Бантан
Бантан нь хийхэд төвөггүй, амт, шим тэжээл, шингэц сайтай нэгэн зүйл монгол хоол юм.
Хуурай гурил дээр ус дусагнуулан жижиг жижиг бөөм болгон хоёр гарын алган завсраа үрж нитгэрэн бүдүүвтэр няцалж талхсан арвайн чинээ болгоно. Түүнийгээ мах чанасан шөл, эс бөгөөс хярж, жижиг хөшгилөсөн махны буцалж байгаа шөлөн дээр цацаж, бөөгнөрч түүхийрүүлэхгүйн тулд сайтар хутгана. Идэх хүмүүсийн таашаалд нийцүүлэн бантангийн гурилаа буцалж буй шөлөнд их бага хэмжээг тааруулан хийнэ.
Бантанг өтгөн, шингэвтэр гэхээс гадна бэлдсэн гурилын ширхгээс шалтгаалан бүдүүн, хурган бантан гэдэг. Бас сүүтэй бантан ч хийдэг. Халуун тогоонд шар тос хийн хайлуулж, гурилаа хуураад дээрээс нь сүүгээ хийж чихэр, давсаар амтлан буцалгаж бэлэн болсон хоолыг сүүтэй бантан гэнэ.
Бантанг өвгөд хөгшид, бага насны хүүхдэд голдуу бэлдэж өгдөг. Мөн олны дунд архины шарталтыг намдаахад тустай гэж ярьдаг.
Мөн үзэх
Ангилал:Монгол хоол Ангилал:Махан хоол
2006-07 оны УЕФА Аваргуудын Лиг
2006-07 оны УЕФА Аваргуудын Лиг (2006–07 UEFA Champions League) УЕФА-гаас зохион байгуулдаг, Европын хөлбөмбөгийн багуудын хоорондох хамгийн том тэмцээн болох УЕФА Аваргуудын Лигийн 15 дахь удаагийн тэмцээн бөгөөд хуучин Европын цом нэртэйгээр зохиогддог байсныг нь оруулж тооцвол 52 дахь удаагийнх нь юм. Шигшээ тоглолтод 2005 оныхтой адилаар Милан, Ливерпүүл багууд шалгаран үлдэж, 5-р сарын 23-нд Грекийн Афин хот дахь Олимпийн цэнгэлдэх хүрээлэнд аваргын төлөө тоглоход Милан баг 2–1 харьцаатай хожиж, 7 дахь удаагаа аваргалжээ. Уг тоглолтод Миланы хоёр гоолыг хоёуланг нь Филиппо Инзаги оруулсан бол Ливерпүүл багаас Дирк Кёйт гоол оруулжээ.
Өмнөх аварга Барселона хасагдах шатны эхний үед Ливерпүүл багт ялагдсанаар тэмцээнээ дуусгасан юм.
Оролцогчид
1 Тус баг нь 2005-06 оны Серби ба Монтенегрогийн Хөлбөмбөгийн Холбоог төлөөлж энэ улирлын УЕФА-гийн тэмцээнүүдэд оролцох эрхээ авсан бөгөөд одоо Сербийн Хөлбөмбөгийн Холбоонд харьяалагддаг.
ӨАӨмнөх аварга
Нэгдүгээр шат
Эхний тоглолтууд 2006 оны 7 сарын 11, 12-нд, хариу тоглолтууд 7 сарын 18, 19-нд явагдав.
Хоёрдугаар шат
Эхний тоглолтууд 2006 оны 7 сарын 25, 26-нд, хариу тоглолтууд 8 сарын 1, 2-нд явагдав.
Гуравдугаар шат
Эхний тоглолтууд 2006 оны 8 сарын 8, 9-нд, хариу тоглолтууд 8 сарын 22, 23-нд явагдав.
Энэхүү шатнаас хасагдсан багууд УЕФА цомын эхний шатнаас өрсөлдөнө.
Хэсгийн тоглолт
Хэсгийн тоглолтын сугалаа 2006 оны 8 сарын 24-нд Монакод болсон бөгөөд хэсгийн эхний тоглолтууд 2006 оны 9 сарын 12-нд, сүүлийн тоглолтууд 12 сарын 6-нд явагдав.
Хэсэгтээ эхний хоёр байрыг эзлэгсэд хасагдах шатанд шалгарч, гуравдугаар байрт орсон баг УЕФА цомын шөвгийн 32-ын тоглолтоос орох эрхийг авсан.
Шөвгийн 16
Шөвгийн 16 багийн оноолтыг 2006 оны 12 сарын 15-нд Швейцарийн Ньон хотод гаргажээ.
Эхний тоглолтууд 2007 оны 2 сарын 20, 21-нд, хариу тоглолтууд 3 сарын 6, 7-нд болсон.
Шөвгийн 8
Шөвгийн наймын эхний тоглолтууд 2007 оны 4 сарын 3, 4-нд, хариу тоглолтууд 4 сарын 10, 11-нд явагджээ.
Хагас шигшээ
Хагас шигшээгийн эхний тоглолтууд 2007 оны 4 сарын 24, 25-нд, хариу тоглолтууд 5 сарын 1, 2-нд болсон.
"Мэргэн буучид"
2006-07 оны УЕФА Аваргуудын Лигийн "мэргэн буучид" (урьдчилсан шатыг оролцуулаагүй):
Өзгөн
Өзгөн, Узген (O'zgan, O'zgan) — Киргиз улсын Ош мужийн Өзгөн районы (аймгийн) төв, 50 мянган хүнтэй хот. НТӨ 2-р зуунд үүссэн гэдэг.
Газар зүй
Ош хотоос зүүн хойш 54 км зайд Карадарья голын эрэгт байдаг. Бишкек—Ош чиглэлийн цардмал зам дайрах ба тус замаар хойд зүгийн Жалалабаттай холбогдоно.
Хүн ам зүй
thumb|left|140px|12-р зуунаас үлдсэн Өзгөнд 2009 оны тооллогоор 50,253 хүн оршин сууж байв.
Узбек үндэстэн 91 хувь, киргиз үндэстэн 8 хувийг бүрдүүлж байна.
Түүх
Өзгөн хоёр мянган жилийн түүхтэй. Ферганы хөндийгөөс Кашгар хүрэх замын суурин байжээ. 12-р зуунд Хар ханы улсын нийслэл болсон ба түүнээс үлдсэн бунхан, цамхаг зэрэг байна.
Лавлах бичиг
Ангилал:Киргизийн хот Ангилал:Ош мужийн суурин Ангилал:Торгоны зам
Саха
Саха́ буюу Яку́т (Саха Сирэ; Якутия) — Орос улсын харьяат орон. Өдгөө Оросын Холбооны Улсын 83 махбод, Бүгд Найрамдах Улс нэг юм. Алс дорнодын холбооны тойрог, Алс дорнодын эдийн эдийн засгийн бүст хамаарна.
Саха нутаг 17-р зуунаас Оросын Хаант Улсын мэдэлд орсон бөгөөд 1922 онд ЗХУ-ын ЗСБН Автономит Якут Улс нэрээр өөрчлөн байгуулагдаж 1992 онд ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Саха (Якут) Улс (БНСахУ) (Саха Өрөспүүбүлүкэтэ; Республика Саха (Якутия)) болж зэрэг ахисан.
Саха (49%), орос (37%), эвэнх (2%) ардаас бүрдсэн 960 мянган хүнтэй. Албан бичигт орос, саха хэл хэрэглэнэ. Христ (38%), бөө мөргөлд (13%) их итгэх ба шашин шүтдэггүй хэсэг 26 хувь эзэлнэ. Нийслэл — Якутск.
Нэр
Орны нэрийг орос, саха хэлнээс эх аваад Якут, Саха гэж хоёр янзаар бичдэг. Алиныхан ч уг гарвал монгол хэлний «зах» («жаха» – хязгаар) гэдэгтэй холбоотой. Буриадаар Яхад (зах буюу ях + олон тооны -д), Заха гэнэ.
Уул ус
Саха 700,000 орчим гол горхи, 800,000 орчим нуур цөөрөмтэй. Үүнд: Лена (4400 км урт), Вилюй (2650 км), Оленёк (2292 км), Алдан (2273 км), Колыма (2129 км), Индигирка (1726 км) гол мөрөн, Бустах, Лабынкыр нуур дурдагдана.
Ашигт малтмал
Газрын тос, шатдаг хий, нүүрс, очир эрдэнэ (дэлхийн нөөцийн 25%), алт, мөнгө, цайрын нөөцтэй.
Амьтан ургамал
Нутгийн ихэнх хэсэг Сибирийн тайга, ойт тундр, тундрын бүст хамаарна.
Үнэг, булга, туулай, хүдэр, заарт харх, цасны хонь (аргальтай нэг овогт багтана) зэрэг үслэг антай.
Хүн ам зүй
Саха орны хүн амын тоо - 956,896 (2015 он). Нягтшил — 0.31 хүн/км2. Хотжилт — 65.3% (2015 он).
Түүх
Саха оронд саха (якут) хэмээх түрэг угсаатан амьдарсаар ирсэн. Мөн эвэнх, эвэн зэрэг тунгус угсаатан байна.
Оросын Хаант Улс Сибирийн хант улсыг байлдан дагуулснаас 17-р зуунд Сибирь даяарыг эрхэндээ оруулсан.
Оросын казак цэрэг 1632 онд Ленийн шивээг (Якутск) босгож, 1638 оноос тус нутгийн төв болгон хөгжүүлж, олон суурин нэмж үүсгэжээ.
1708 онд Сибирийн мужийг үүсгэсэн ба 1782 онд Эрхүү мужид хамааржээ. 1805 онд Якутск муж салан байгуулагдсан.
1922 оны 4 сарын 27-нд Зөвлөлт Оросын харьяанд Зөвлөлт Социалист Автономит Бүгд Найрамдах Якут Улсыг үүсгэн байгуулсан.
1992 онд ОХУ байгуулагдахад нутгийн ардын «Саха» нэрийг орос хэлнээ өргөн хэрэглэжээ. Гэвч уламжлалт «Якутия» энгийнээр хэрэглэгдсээр байдаг.
Эх сурвалж
Ангилал:Оросын холбооны муж  Ангилал:Оросын бүгд найрамдах улс
Стеганографик
Стегaнографик
Энэ арга нь мэдээллийг зурган, видеон, текстэн,аудион зэрэг файлд нуух арга. Энд яригдах гол асуудал нь мэдээллийг хэрхэн тараан байршуулах. Хүлээн авагч хэрхэн тайлах зэрэг. Давуу тал гадны этгээд нь мэдээг нуусан зурган, видеон, текстэн,аудион зэрэг файл зэргийг хараад шууд мэдэх боломжгүй. Энд хүний мэдэрч чадахгүй тийм хэмжээний өөрчлөлт хийх арга юм. Энэ арга нь нууцалсан мэдээг гадны этгээдэд мэдээг танигдахгүй болгоход гол зорилго оршдог. Ингэхдээ яаж нуух аргаа боловсруулан түүний дагуу текст,аудио,зурган файлд нуудаг. Өнөөгийн мэдээг нууцлах асуудал ихэнхдээ сүлжээнд дээр яригдаж байна. Гол нь сүлжээн дээр урсаж байгаа өгөгдлийг хэрхэн яаж зөв цагт, зөв газарт, зөв хүндээ хүргэх нь вэ гэдэг асуудал юм. Өнөөгийн байдлаар өгөгдлийг криптографикийн аргаар, сүлжээний төхөөрөмжөөр, стегонаграфикийн аргаар хамгаалж байна.
Стеганографик үүсэл
Модон дээр мэдээгээ бичиж дээр нь сөрөг нөлөөгүй лав түрхэж мэдээгээ халхалдаг байжээ. Эртний Грект элч өөрийн бие дээр мэдээг нуудаг байсан бөгөөд энэ нь хамгийн их итгэсэн боолынхоо толгой дээр мэдээгээ шивээс хийн дараа нь үсийг ургуулж нуудаг байсан байжээ. Үүний адилаар Дэлхийн 2-р дайны үед үл харагдах бэх ашиглан элчийн нуруун дээр бичиж илгээж.