cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Энэтхэг
Дундад үе – делийн султант улс
Энэ үед Энэтхэг салгуу бутархай ханлигууд болж эргэн задарч, дахин нэгтгэх удирдагч гарч ирэхгүй байлаа. Уламжлалт зарим хөдөө аж ахуй эрхлэгчид газраа ашиглан өсөн хөгжиж байсан газар тариаланг түшиглэх болсон нь кастын дахрага дунд явагдаж байлаа. Улмаар кастын системд газар нутгийн ялгарал гарч эхлэв. Төв Ази болон Персээс ирсэн дүрвэгсэд хот босгож, эзэнт гүрнүүдийн бүтээн байгуулалтуудыг хийж байлаа.
Нүүдэлчин муслим овог 1193 оноос Делиг удаа дараа дайран довтолж, дээрэмдэн тонов. Мухамед Гүрийг нас барсны дараа 1206 онд түүний жанжнуудын нэг, урьд нь боол байсан Кутб-уд-дин Айбэк Энэтхэгт түүний эзэлж байсан байр суурийг булаан авч Делийн Султант улс ыг байгуулав. Үүнийгээ тэмдэглэж мөн Исламийн ертөнцөд шинэ газар нутгийг нэтгэсэний бэлгэ тэмдэг болгон дэлхийн хамгийн өдөр Ислам шашны гонх болох Гутаб Минарыг бариулсан байна. Энэхүү 72.5м цамхаг нь Энэтхэг дахь Султант улсын бэлгэ тэмдэг болжээ. Эзэнт гүрэн өргөжин тэлэхийн хэрээр баян чинээлэг султанууд уг гонхыг тойруулан асар том хөшөө дурсгалууд барив.
МОГУЛ ГҮРЭН (1525 – 1858 он) 1.	1527 он – Бабур Энэтхэг улсыг бүрэн эзэлсэн. 1530 онд нас барсан. 2.	Хүү Хумаюн – эцгийн эзэнт гүрнийг бага зэрэг тэлсэн 3.	Хүү 12 настай Акбар – газар нутгийг асар өргөн тэлсэн. Засаглалын төвлөрсөн тогтолцоо бий болгосон. Олон шашны эвлэрэнгүй бодлого баримталдаг байсан. Акбар Аграгийн ойрхи Фатепур Сикри дэх шинэ ордондоо шүтээний өргөө бариулж тэндээ шашны хэлэлцүүлэг өрнүүлдэг байв. Акбар хөгжим, урлагийг сонирхдог байв. Фатепур Сикрид могол зургийн сургууль байгуулсан нь урсгалын хувьд Перс, Энэтхэгийн нөлөөг тусгаж байсан бөгөөд тэр нь 4.	түүний хүү Жахангирын үед оргил үедээ хүрч хөгжив. 5.	Хүү Жах жахан (1628-1658) нь Аград Таж Махал, Делид Улаан хэрэм, Жама Масжид зэргийг бариулсан. Эдгээр нүсэр төслүүд нь Моголын үед цэцэглэж байсан ХАА, худалдаанаас хамааралтай баялгийн бэлэгдэл, илэрхийлэл байв. 6.	Сүүлчийн хаан Ауранзэв 1658 онд хаан ширээнд сууснаар тус гүрний тэлэлт дээд цэгтээ хүрч мөн уналтын эхлэл болов. Аян дайнд улсын сан хөмрөгөө шавхсан, ислам номлолыг уян хатан бус тайлбарлаж байснаараа хамтрагчид болох ражпүдчүүд болон хинду албатуудаа өөрөөсөө хөндийрүүлсэн гэж үздэг. 1739 онд түүнийг нас барсны дараа эзэнт гүрний хаадууд ойр ойрхон солигдож эцэст нь 1857 онд Бринтаничууд Моголын эзэнт гүрний сүүлчийн хаан Бабадур шахыг хаан ширээнээс нь зайлуулав.
Британийн раж
Европчууд хоолны амтлагч сонирхож эхэлснээр Энэтхэг рүү ихэд татагдах болжээ. 15-р зуунд Португальчууд худалдааны өндөр ашигтай хоол амтлагч хайж, Энэтхэгт хамгийн анх ирэв.Тэдний араас Англи болон бусад зарим Европын орнууд худалдаа наймааны ашиг хайж Энэтхэгт очжээ. Португальчуудтай өрсөлдөх зорилгоор Англи, Нидерландчууд тус тусдаа East India компаниудыг (1600 он) байгуулж, үйл ажиллагаагаа явуулж байв – эхэндээ худалдааны зорилготой байгууллагдсан ба яваандаа өөрийн гэсэн цэрэг армитай болов.
Энэтхэгийн өнөөгийн хөгжлийн суурийг 1848-1885 оны үед тавигдсан гэж үздэг. Ист Индиа компаний захирагч Лорд Далхуиз 1848 онд Энэтхэг дахь орчин үеийн бүтээн байгуулалтын хийж эхэлжээ. Төмөр зам барьж, цахилгаан холбоо суурилуулж, иргэдэд Английн боловсролын системийг нэвтрүүлсэн байна. Гэвч 1858 онд Ист Индиа компаний эсрэг уугуул иргэдийн Англи загварын нийгмийн шинэчлэл, газрын өндөр татварын бодлогыг эсэргүүцсэн дургүйцэл Хойд Энэтхэгээс эхлэн Төв Энэтхэг хүртэл газар авч байв. Энэ бослогыг түүхэндээ тусгаар тогнолын төлөөх анхны дайн гэж нэрлэдэг. Гэвч уг бослогыг 1 жилийн дотор Англичууд таслан зогсоосон бөгөөд Энэтхэг дахь хяналтаа улам чангатгаж, Энэтхэг дахь Ист Индиа компаний удирдлагын оронд Британийн засгийн газрын шууд удирдлага дор оруулав.
Түүнээс хойш хэдэн арван жилийн турш нийтийн улс төрийн хөдөлгөөн Энэтхэг даяар аажмаар бүрэлдэж, улмаар Энэтхэгийн Үндэсний Конгресс 1885 онд байгууллагдав.
19-р зууны 2-р хагас гэхэд технологи, газар тариалангийн худалдааны холын зах зээлтэй хамааралтай хэт хязгаарлагдмал байдал нь Энэтхэгийг хүнсний хомсдолд оруулж, ард иргэд нь өлсгөлөнд нэрвэгдэж байлаа. Харин Англичуудын барьсан төмөр замын сүлжээ ашиглалтанд орсноор Энэтхэгийн дөнгөж хөгжиж эхэлж байсан үйлдвэрлэлүүдэд ихээхэн дэмжлэг болж, хүнсний үнэ буурснаар ард иргэдэд нүүрлээд байсан өлсгөлөнгийн асуудал багасав.
1 сая гаруй Энэтхэгчүүд оролцсон Дэлхийн 1-р дайн дууссаны дараагаас Энэтхэгт шинэ үе эхлэв. Энэ бол Британий Энэтхэг дахь хараа хяналтаа сулруудах шинэчлэл ба Энэтхэгийн үндэсний түүхэн удирдагч Махатма Ганди гийн эрх чөлөөний төлөө тайван хөдөлгөөн эхэлсэн үе юм. 1930 оны үед Английн шинэ хууль журам батлагдав. Үүнээс хойшхи 10 жил Энэтхэг Дэлхийн 2-р дайнд оролцож, ард иргэдийн дунд Муслим шашинтнуудын үндсэрхэг үзэл улам хүчээ авч байсан хүндхэн үе байв.
1945 онд Дэлхийн 2-р дайны төгсгөлд Британичууд бүх эрх мэдлээ хүлээлгэж өгөхийг зөвшөөрч, урт удаан хугацааны эрх чөлөөний тайван тэмцлийн үр дүнд 1947 онд Энэтхэг тусгаар тогтнолоо олсон боловч шашны үзэл сурталын хагаралдаанаас үүдэн Энэтхэг болон Пакистан улс болж хоёр хэсэг хуваагджээ. Энэ үеэр хилийн хоёр талд үлдсэн хүмүүсийг газар нутгаасаа хөөсөн 2 сар гаруй үргэлжилсэн шашны үймээн самуун дэгдэв. Нийт 12 сая орчим хүн хилийн наана, цаана гарч шилжин суурьшсан ба 1 сая гаруй хүн амь үрэгджээ.
1950 оны 1-р сарын 25-нд Энэтхэг улс Үндсэн хуулиа батлаж парламент бүхий Энэтхэг улсыг байгуулсан юм. Эдийн засгийн чөлөөт зах зээлд 1990-ээд онд шилжсэнээс хойш Энэтхэг дэлхийн хамгийн хурдацтай хөгжиж буй улс болон хувирсан байна.
Кашмирын үүдэлтэй мөргөлдөөн
Хүн амын олонхи нь Мусулман шашинтай Кашмирын муж улсыг Энэтхэгт өгсөнөөс хойш тус мужийг эзэмшихийн төлөө Энэтхэг, Пакистаны хоорондоо өрөлдөж иржээ. Тухайлбал, 1947-1948 болон 1965 онд тус тус дайтаж байв. Энэтхэг дахь Кашмирын Мусулманчуудыг 2001 онд Парлементын ордон руу, 2008 онд Мумбай дахь зочид буудал руу террорист халдлага хийсэн хэмээн буруутгав.
1998 онд Энэтхэг, Пакистан 2 улс цөмийн туршилт хийв. НҮБ-ийн Аюулгүйн Зөвлөл цөмийн туршилт хийсэнд тус 2 улсыг шүүмжлээд, зэвсгийн бүх хөтөлбөрөө зогсоохыг шаардав. 1999 онд Энэтхэг, Пакистан 2 маргаантай асуудлаа шийдвэрлэх хүчин чармайлтаа идэвхижүүлэх тухай тохиролцсон Лахорын тунхаглалд гарын үсэг зурав. Гэсэн хэдий ч 2 улсын хооронд цөмийн мөргөлдөөний аюул оршсоор байна.
20-р зууны 2-р хагаст хөрш зэргэлдээ орнуудтай хил тойрсон байнгын маргаантай тулгарч эхэлсэн ба Хятад улстай 1962 онд дайтаж байсан ч өнөөг хүртэл зөвшилцөлд хүрч чадаагүй байна. Харин Пакистан улстай 1947, 1965, 1971 онуудад тус тус дайтаж байжээ.
Улс төр
Улс төрийн тухайд Энэтхэгийн Үндэсний Конгрессын нам голлох үүргийг гүйцэтгэх бөгөөд энэ намын лидерүүд нь Энэтхэг улс тусгаар тогтнолоо олж авсан үеэс эхлээд одоог хүртэл улс орныг удирдан залж яваа юм. Энэтхэг улсад үйл ажиллагаагаа явуулж буй намуудыг жагсаавал:
1991 оноос эхэлсэн өөрчлөлт шинэчлэлтийн ачаар энэтхэг улс хөгжиж буй орнуудын нэг болжээ. Өөрчлөлт шинэчлэлтийг 1996 онд Атала Бихари Ваджпаигийн удирдсан засгийн газар, 2004 онд Соня Ганди гийн удирдсан Энэтхэгийн Үндэсний Конгресс сонгуульд ялж засгийн газрын тэргүүнээр нэрт эдийн засагч Манмохан Сингх томилогдон үргэлжлүүлж байна.
Засаг захиргааны хуваарь
Энэтхэг бол холбооны байгууламжит улс. Энэтхэгийн холбооны байгууламжид 28 муж улс (state) болон холбооны 7 нутаг (union territory) хамрагддаг. Муж улсууд доод тал нь нэг албан ёсны нутгийн хэлтэй байдгаас гадна холбооны хоёр нутгийн адил (Пүдүчэрри, нийслэл Дели) өөрсдөө засгийн газраа сонгон байгуулах эрхтэй. Үлдэх холбооны таван нутаг улсын ерөнхийлөгчийн шууд хяналтанд байж төвөөс засаг даргыг нь томилдог. 1956 онд хүн амын зонхилох хэлийг харгалзан муж улсуудыг өөрчлөн байгуулсанаас хойш бараг өөрчлөгдөөгүй байна. Холбооны нэгж тус бүр дотроо дүүргүүдэд (ज़िला zilā, district; округ) хуваагддаг. Өнөө үед улсын хэмжээнд 642 дүүрэг байна. Цаашилбал, дүүргийг хэд хэдэн техсил болгон хуваадаг. 28 муж улс
Холбооны 7 нутаг
Эдийн засаг
Энэтхэг нь 20-р зууны дунд үе хүртэл Британы эзэнт гүрний колони байгаад 1947 онд тусгаар тогтнолоо олж авч эдийн засаг болон цэрэг дайны салбар хүчтэй хөгжиж ялангуяа сүүлийн 20-д жилийн хугацаанд дээрх салбаруудад ихээхэн амжилт гарсан ажээ.
Энэтхэгийн эдийн засаг нь номиналь ҮНБ-р тооцвол 12-т, худалдан авах чадварын паритетаар тооцвол дөрөвт жагсдаг. Эдийн засгийн шинэчлэлийн үр дүнд өсөлтөөрөө дэлхийд хоёрт ордог боловч ядуурал, бичиг үсэгт тайлагдахгүй байх, хоолны хомсдол зэрэг нь элбэг байна.
Эдийн засгийн хувьд амьжиргааны түвшнээс доогуур хүн ам 25% (2002), инфляци 4,2% (2004), хөдөлмөрийн чадвартай хүн ам 482,2 сая (2004), ажилгүйдэл 9,2% (2004), аж үйлдвэрийн өсөлт 7,4% (2004), цахилгаан энерги үйлдвэрлэл 547,2 миллиард. кВт.цаг (2002), цахилгаан энергиин хэрэглээ 510,1 миллиард. кВт.цаг. (2002) байна.
Экспорт
Нийт экспорт нь 2012 оны байдлаар 69,18 миллиард доллар. Үүнээс АНУ — 20,3%, Хятад — 6,3%, Их Британи — 5,2%, Хонконг — 4,7%, Герман — 4,3%.
Импорт
Нийт импорт нь 2003 оны байдлаар 89,33 миллиард доллар. Үүнээс АНУ-аас — 6,7%, Бельгиэс — 5,9%, Их Британиас 5%, Хятадаас — 4,5%, Сингапураас — 4,2%.
Хүн ам
thumb|[[Инд-Гангын нам доор газар|Инд-Гангын нам доор газраар хүн ам шигүү суурьшдаг.]] Дэлхийд Хятадын дараа хоёрдугаар олон хүн амтай улс бол Энэтхэг. 2010 оны тооллогоорх хүн амын тоо - 1 тэрбум 210 сая. Үүнээс 70% нь хотод бус хөдөө нутагтай. 2011 онд 53 саятан хоттой байгаагаас Мумбай (хуучнаар Бомбей), Дели, Бангалор, Хайдарабад, Ахмадабадад хамгаас олон оршин суугчтай. Хүн амын 64.8% бичиг үсэг тайлдагдсанаас хамгийн ихдээ Керала муж улсад 91%, хамгийн багадаа Бихарт 47% байна.
Энэтхэг бол олон хэлтний өлгий. Үндсэндээ Энэтхэг-Ари (хүн амын 74%), Дравид (24%) хоёр хэлний бүлэгт хамаардаг. Энэтхэг-Ари бүлгээс Хинди (41.0%), Бенгал (8.1%), Маратхи (7.0%), Урдү (5.0%), Гужарат (4.5%), Ория (3.2%), Панжаби (2.8%), Дравид бүлгээс Тэлүгү (7.4%), Тамил (5.9%), Каннада (3.7%), Малаялам (3.2%) хэлнүүд түгээмэл тархжээ.
Энэтхэгийн хүн амын 80.5% нь Хиндү, 13.4% нь Ислам, 2.4% нь Христ, 1.8% нь Сикх, 0.7% нь Будда, 0.4% нь Жайна шашны шүтлэгтэй юм байна.
Жорж Буш
Жорж Уокер Буш (George Walker Bush, 1946 оны 7 сарын 6 -) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын 43 дахь ерөнхийлөгч ба 2 удаа сонгогдсон. Түүний эцэг нь АНУ-ын хуучин ерөнхийлөгч Жорж Хэрбэрт Уокер Буш байсан юм.
Бага нас
Жорж Уокер Буш нь 1946 оны 7 сарын 6-ны өдөр Коннектикут муж улсын Нью-Хэйвэнд ерөнхийлөгч асан Жорж Хэрбэрт Уокер Бушийн том хүү болон төржээ. Тэрээр аавынхаа газрын тосны бизнес эрхэлдэг байсан Техас муж улсын Мидлэндэд өсч торнижээ. Түүний ах, эгч дүүс нь одоогийн Флорида муж улсын удирдагч Жэб болон Нил, Марвин, Дороти, Робин нар юм. Жорж Уокер Буш аавын адилаар Массачусеттс дахь нэр хүнд бүхий Филипс Андовер Академид суралцаад дараа нь Йел Их Сургуульд элсэн оржээ. 1968 онд Йелийг бакалаврын зэрэгтэй дүүргээд Техастаа буцаж ирэн "Texas Air National Guard" буюу Техасын үндэсний агаараас хамгаалахад орж байлдааны онгоц жолоодож суран дэслэгч цол авсан боловч Вьетнамд байлдахаар дуудагдаагүй байна.
Тэрээр аавынхаа замаар явж газрын тосны бизнест хүчээ үзэхээр шийдсэн байна. Тэр Мидлэндэд буцаж ирээд бие даасан газрын тос болон хий олборлох компани байгуулан "Арбусто" гэж нэрлэсэн нь испаниар "Буш" гэсэн үг юм байна.
Улс төрд орсон нь
1978 онд бизнесийнхээ ид дундуур АНУ-ын Төлөөлөгчдийн Танхим буюу Конгрессын доод шатны хууль тогтоох байгууллагын сонгуульд оролцон урьдчилсан сонгуульд ялалт байгуулсан боловч Ардчилсан Намын сенатор Кэнт Хансад 6 хувийн саналаар ялагджээ.
1980-аад оны эхэн үеэр газрын тосны ханш унаснаас Буш өөрийн компанийг (Одоо Bush Exploration) "Spectrum 7" хэмээх газрын тосны хөрөнгө оруулагч компанитай нэгдэх саналыг хүлээн авч үүсэн гарсан корпорацийнхаа дарга болжээ.
1986 оны газрын тосны үнийн огцом уналтаас Spectrum 7-г Harken Energy-д зарах тохиролцоонд хүрчээ. Дараа нь тэр өөрийн хувьцаагаа зарж тодорхой хэмжээний ашиг олжээ. 1986 оны 7 сард 40 насныхаа ойн дараахан, тэрээр мэргэжлийн болон хувийн амьдралынхаа бага зэрэг адармаатай эргэлтийн үед очжээ. Тэр архи бүрмөсөн уухаа больж эхнэрийнхээ шүтдэг Методист шашныг улам бүр шүтэх болжээ. Тэр мэдэгдэхүйц нухацтай болсон нь түүний аавын 1988 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд оролцох болсон шийдвэртэй салшгүй холбоотой юм. Үндэсний улс төрийн бодлого өөрчлөгдөн аав нь сонгуульд нэр дэвших болсоноор 1987 онд Бушын гэр бүлийнхэн Вашингтон хотод аавынх нь амжилттай болсон сонгуулийг нь дэмжихээр нүүн очжээ. Хэдийгээр бага Буш компанит ажилд албан ёсны оролцогчийн албан тушаалгүй байсан ч аавынхаа хамгийн их итгэлийг олсон хамгийн гол харилцдаг хүн байсан байна. Тэр энэ үеэр уран илтгэгчийн авьяасаа илрүүлж Христийн консервитевуудтай гол холбоо болж байлаа.
Техас муж улсын амбан захирагч
Энэ амжилтаас гадна тэр 1994 онд Техас муж улсын амбан захирагчаар Ардчилсан Намын Анн Ридардсийг 350,000 саналын давуутайгаар ялсан нь гэр бүлийнхэн болон бүх л хүнийг гайхшруулжээ. Тэр гайхмаар тайван байдлыг сонгуулийнхаа компанит ажилд харуулан, сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт сургуулиудын орон нутгын хяналтыг сайжруулах, шинэчлэлт хийхийг амласанаар гарч иржээ. 1995 оны анхны улиралдаа Буш ихэнх зорилгодоо хүрчээ. Энэ зорилтуудад нь захиргааны хариуцлагын шинэчлэл буюу зарга мэдүүлэгчдийн заргалдах эрхийг хязгаарлах гэсэн Техасын том компаниудын сонирхолд нийцсэн зүйл оржээ. Түүний олонд нийцтэй бусдыг өөртөө татах чадвар нь түүнийг анхны жилийн эцэс гэхэд л АНУ-ын хамгийн алдартай том мужийн захирагч болгон тухайн үед удирдаж байсан Ардчилсан намынхан ч түүнийг хамтран ажиллах боломжтой хүн хэмээн авч үзэж байжээ.
1997 онд Буш хөрөнгийн татварыг жилд 3 сая доллараар багасгасан болон бусад татварыг хөнгөлсөн татварын шинэчлэлтийг дэмжиж байлаа. Энэ нь консервативуудыг ч, либералуудыг ч баярлуулаагүй улс төрийн эрсдэл байсан юм. Эцэст нь түүний төлөвлөгөөнөөс 1 сая доллараар татварыг бууруулж, тэр энэ алдаанаасаа бараг нэр хүндээ алдалгүй цэвэрхэн үлдэж чадсан юм. 1998 оны 11 сард Буш Техас мужийн анхны 2 удаа дараалан сонгогдож 4 жил тасралтгүй ажиллаж байгаа амбан захирагч болжээ. Энэ ялалтаа 65% - 35%-ийн харьцаатайгаар ялан, Бүгд Найрамдах Намын түүхэнд хар, латин америк гаралтай үндэсний цөөнхүүдээс хамгийн их олон санал авсан байлаа. Түүний Техас дахь амжилт ялангуяа үндэсний цөөнхүүдээс авсан дэмжлэг нь Бүгд Найрамдах Намынхны анхаарлыг татаж Ардчилсан Намаас дараагийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Ал Гоорын эсрэг үндэсний хэмжээнд нэр дэвшүүлж болох сонголт гэж үзсэн байна.
Ерөнхийлөгчийн сонгууль
Шүүмжлэгчид түүний улс төрийн бага дадлага туршлага болон зөвхөн хөрөнгөтнүүд, том бизнесүүдийн ашиг сонирхолд анхаардагийг шүүмжилж байхад, дэмжигчид нь түүнийг жинхэнэ дундаж Америк хүн Вашингтоны заваан улс төрийн тогооноос гарч ирээгүй гэж үздэг байна. Бушийн энэрэнгүй консерватив үзэлд нь итгэдэггүй либералчууд түүний алах ялыг дэмжсэн, абортыг эсрэг тэмцсэн, гомочуудыг хамгаалсан хуулийг эсэргүүцсэн зэргийг нь сөхөн тавьдаг. Түүний зарим алдаанууд болох хэн дэлхийн удирдагчид вэ? гэсэн сурвалжлагчийн асуултанд хариулж чадаагүй, Боб Жөүнс их сургуулийн католик шашины эсрэг төв дээр сурталчилгааны компанит ажлынхаа нэг гол зочлолтыг хийсэн зэргийг эс тооцвол тэрээр өөрийн намаас ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихээр түүнтэй өрсөлдсөн сенатч Жон МакКэйнийг 3 сарын "Супер мягмар гариг"-т Нью Йорк, Калифорни зэрэг олон муж улсад ялан ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөх эрхтэй болсон байна. Түүний амжилтыг МакКэйн албан ёсоор хүлээн зөвшөөрчээ.
2000 оны долоодугаар сард Буш ерөнхийлөгчийн сонгуульд хамтран нэр дэвшиж дэд ерөнхийлөгчийн төлөө өрсөлдөх хүнээр Вайоминг мужийн конгрессийн гишүүн, Бушийн аавын батлан хамгаалахын сайд байсан, газрын тосны бизнес эрхэлдэг Дик Чейниг зарлажээ. Буш, Чейни 2-ыг 2000 оны 8 сарын 2-ны өдрийн Бүгд Найрамдах Намын Их Хурал дээр албан ёсоор нэр дэвшсэнийг зарласан байна. Тэдний Аль Гор болон түүнтэй хамтран дэд ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч Коннектикут муж улсын сенатор Жозеф Либерман нарын эсрэг хийсэн өрсөлдөөн нь хамгийн бага зөрөөтэй, маргаантай ерөнхийлөгчийн сонгуулиудын нэг байлаа.
2000 оны 11 сарын 7-ны сонгуулийн шөнө Флорида муж улсын 25 сонгуулийн санал л бүх юмыг шийдвэрлэх болсон байсан. Өчүүхэн бага хэмжээний сонгуулийн саналын зөрүүтэйгээр Буш олон нийтийн санал илүү авсан Ал Гоорыг ялж мэдээнүүдээр цацагдан Ал Гоор ялагдлаа хүлээн зөвшөөрөхөд хүрсэн байна. Хэдэн цагийн дараа Ал Гоор Флорида дахь эцсийн санал тоололтын дүн маш ойрхон гарснаас үүдэн дахин тоололт хийж эхлэхэд өмнөх үр дүнг хүлээн зөвшөөрснөө больсноо мэдэгдсэн байна. Америкийн Нэгдсэн Улсын хуулийн дээд шатны байгууллагад хүрсэн 5 долоо хоногийн хууль зүйн маргааны эцэст дээд шүүх 5:4 -н харьцаатайгаар хүлээн зөвшөөрч Флорида дахь дахин тоололтыг болиулж Бушийг 537 хүний саналаар ялсныг зарласан юм. 12 сарын 13 ны өдөр энэ шийдвэрийн дараа Ал Гоор кампанит ажлаа зогсоож Бушийн ялалтанд баяр хүргэн хоёул орон даяараа энэ бага ялгаат сонгуулийн талаарх маргаанаа орхихыг уриалсан байна. Буш ерөнхийлөгч болонгуутаа нэг намын удирдагч биш нэгдмэл нэг улсын удирдагч байхаа онцгойлон хэлжээ.
Америкийн Нэгдсэн Улсын ерөнхийлөгч
Ингэснээр тэрээр 2001 оны 1 сарын 20-нд албан түшаалаа хүлээн авчээ. Албан тушаалаа хүлээн авснаас хойш Бушийн удирдлага сурталчилгааан дээрээ амласан татварын хөнгөлөлтөө хэрэгжүүлж, эдийн засгийн тэсрэлт, том корпорацийн хэмжээний ялзрал, хээл хахуульд хязгаар тавьж чадсан улс төрийн амжилттай байна. 9 сарын 11-ний алан хядлагын дараа Буш терроризмын эсрэг дайн зарлан АНУ-ын гадаад бодлогод түүхэнд шийдэмгий бие даасан алхам хийжээ.
2002 онд 4 жил завсарласны дараа НҮБ Ирак дахь зэвсгийн шалгалтаа хэрэв шалгагч нарт ямар нэгэн саад учруулвал ноцтойгоор авч үзэх болно хэмээн анхааруулан эхэлжээ. Энэ шийдвэр гарснаас хойш удалгүй дипломатууд хэрэв Ирак шаардлагыг биелүүлэхгүй бол хүч хэрэглэх нь зөв үү буруу юу гэдэг дээр маргалдаж эхэлжээ. 2003 оны 3 сард хэдэн сарын маргааны эцэст АНУ, Британи хоёр НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн дэмжлэггүйгээр Иракд дайн эхэлжээ. 4 долоо хоногийн дараа холбоотны хүчин Багдадыг бүслэн эзэлжээ. Мөн Саддам Хуссэйний төрсөн хот Тикрит бага зэрэг эсэргүүцсэний эцэст бууж өгсөнөөр Пентагон Ирак дахь том мөргөлдөөнүүд дууслаа гэж мэдэгджээ.
2005 оны 11 дүгээр сард Ерөнхийлөгч Ж.Буш, тэргүүн хатагтай Лора Бушийн хамт Монгол Улсад албан ёсоор айлчилсан анхны Америкийн Нэгдсэн Улсын ерөнхийлөгч юм.
Хоёр дахь сонгууль
2004 онд Буш нь сенатч Жон Керриг илт давуу ялан дахин ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон юм. Сонгуулийн кампанит ажил нь нилээд хурц ширүүн өрсөлдөөнтэй байсан ч энэ ялалт нь Бушийн 2000 оны ялалтаас хамаагүй илүү тууштай, амархан ялсан ялалт байлаа.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч Ангилал:Техасын амбан захирагч Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ) Ангилал:20-р зууны улс төрч Ангилал:21-р зууны улс төрч Ангилал:Бэйсболын Дээд Лигийн баг эзэмшигч Ангилал:Өөрийн намтар Ангилал:2001 оны 9 сарын 11-ний халдлагууд Ангилал:Румыны Од шагналтан (колланэ) Ангилал:Гурван Одод одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй) Ангилал:Их Витаутасын одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Марийн орны загалмай одон шагналтан (1-р зэрэг) Ангилал:Харвардын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Иелийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Охайо Улсын Их Сургуулийн хүндэт доктор  Ангилал:Америкчууд Ангилал:1946 онд төрсөн
Хучихар тегин
Хучихар тегин (火赤哈儿·的斤) (?-1283) бол Хар Хожа буюу Уйгурын Идүүд хан Баржуг Арт тегиний хүү, Мамула тегиний (马木剌·的斤) хүү юм. Их Монгол Улсын үед мянгатын ноён байжээ. Мамула тегин 1266 онд нас барсны дараа түүний хүү Хучихар тегин нь Идүүд хан болсон. Энэ үе бол Өгэдэйн улсын эзэн Хайду, Хубилай хаан нарын зөрчилдөөний эхэн үе юм. Эхний хэдэн жилд Хубилай хааны зарлигаар Уйгур нутагт Бишбалыкийн ерөнхий захирагчийн ордныг байгуулж, Шюаньвэйсы хэлтэс болгоод, Уйгурын хэргийг захирах Бэйтингийн захирагчийн ордныг байгуулсан. 1275 онд Цагадайн улсын Дува ханы довтолгоонд өртөж, Хучихар тегин нь өөрийн гэр бүл, аймаг олноо дагуулж зугтжээ. Дараа нь Хубилай хааны зарлигаар Хөмөл хот орчимд нутаглах болсон. 1283 онд Дува ханы довтолгоонд Хөмөлийн газар өртөж байлдааны явцад алагджээ.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:13-р зуунд төрсөн Ангилал:1283 онд өнгөрсөн Ангилал:Уйгурууд
Hibernate (Java)
Hibernate бол Java програмчлалын хэлэнд зориулсан object-relational mapping (ORM) сан, Энэ framework нь object-oriented domain model зураглалаар уламжлалт холбоост өгөгдлийн сангийн загварчлалыг гаргадаг. Hibernate нь object-relational impedance mismatch асуудлуудыг өндөр түвшинд заагч объект функцүүдээр рersistence-related database-ийг шууд орлуулж шийдсэн.
Hibernate бол "GNU Lesser General Public License"-ийн доор тараагддаг үнэгүй програм хангамж.
Эшлэл
Ангилал:Өгөгдлийн сангийн интерфейс Ангилал:Программын сан Ангилал:Чөлөөт программ хангамж Ангилал:Java сан
1989 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
1989 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн (1989 World Judo Championships) нь 1989 оны 10 сарын 10-наас 15-нд Югославын (одоогийн Серби) Белград хотод зохион байгуулагдсан, жүдо бөхийн дэлхийн аварга шалгаруулах 16 дахь удаагийн тэмцээн юм.
Медалийн хүснэгт
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Өгүүлэл
Өгүүлэл (Статья. Article). Орон зай, цаг хугацааны өргөн хүрээнд сонгож авсан баримтад гүнзгий дүн шинжилгээ хийж, түүний учир шалтгааныг гаргах замаар үнэлэлт өгч, дүгнэлт хийдэг шинжлэлт бичлэгийн төрлийг өгүүлэл гэж нэрлэдэг. Өгүүлэл бол нийтлэлийн төрөл зүйлийн дотроос сэдвийн хамрах хүрээ хамгийн өргөн, мэдээллийн багтаамж сайтай, танин мэдэхүйн ач холбогдол өндөр төрөл зүйл бөгөөд гол зорилго нь нийгмийн амьдралын баримт, үйл явдлыг шинжлэн судлах, нэгтгэн дүгнэхэд оршино. Өгүүллийн амин сүнс нь баримт, баримтын нийлбэр цогц байдаг. Өөрөөр хэлбэл, баримт тусгаж буй асуудлын үндэс суурийг бүрдүүлж, зохиогчийн гаргах утга санааны “хэлхээс” болдог. Зохиогч тодорхой нэг баримтын талаар зөвхөн дүгнэх төдийгүй уншигчдыг ямар нэг үзэл бодол, утга санааны зөв бурууд итгүүлэн үнэмшүүлэх үндэслэл болох онцлогтой юм. Тиймээс баримт нь зохиогчийн санаа бодлыг хөгжүүлэхэд эхлэх цэг нь болж, түүнийг “бэхжүүлж” өгдөг. “Өгүүлэл хэмжээний хувьд том, агуулгын хувьд гүнзгий байдгаараа нийтлэлийн хамгийн том зүйлийн нэгэнд ордог. Сонины бичлэгийн ихэнх зүйл үйл явдалд дүн шинжилгээ хийхдээ мэдээлэх аргыг голчилдог бол өгүүлэл үйл явдлыг баримт болгон авч түүн дээрээ тулгуурлан нөхцөл байдлыг нарийвчлан авч үзээд ноцтой үнэлэлт дүгнэлт хийж, уг баримтын нийгмийн ач холбогдлыг тодотгон гаргаж ирдэг” (56.77). Өгүүлэл мэдээллийн бичлэгийн төрөл шиг үйл явдлыг тайлагнах, нийтлэл-уран сайхны бичлэгийн төрөл шиг сэдвийг уран сайхны аргаар боловсруулах биш нийгмийн судалгаа руу гүнзгий хандаж, хүмүүсийг тодорхой үйл ажиллагаанд уриалан дуудсан, тухайн асуудлын талаар эргэцүүлэн бодоход нөлөөлөх шинжтэй байдаг.
Ангилал:Бичиг Ангилал:Түүхийн боловсрол Ангилал:Хэвлэлийн газар
Эрсан Ильясова
Эрсан Ильясова (Ersan İlyasova, 1987 оны тавдугаар сарын 15-нд Эскишехир хотод төрсөн) — Туркийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Милуоки Бакс багийн жижиг болон хүчний довтлогч юм. 2005 оны драфтын №36 тэрээр Милуоки Бакс (2006—2007) багт хуваарилагджээ. 2007 оны зургаадугаар сарын 16-нд Ильясова Испанийн Барселона багтай хоёр жилийн гэрээ байгуулан элссэн байдаг. Уг багт тоглосон анхны Турк тоглогч нь тэр байв. 2009 оны долоодугаар сард Бакс багтаа 7 сая доллараар гурван жилийн гэрээг байгуулан эргэн ирсэн юм. 2012 оны хоёрдугаар сарын 19-нд хувийн шилдэг тоглолтоо Нью Йорк Никс багийн эсрэг 29 оноо, 25 самбараас бөмбөг авалт авсан үзүүлэлтээр үзүүлж байлаа. Ильясова Туркийн шигшээ багт 2006 оноос хойш тоглож байгаа бөгөөд 2010 оны ДАШТ-д мөнгөн медаль хүртэж байсан билээ.
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Туркийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Туркийн шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Милуоки Бакс багийн тоглогч Ангилал:Туркууд
Хан-Уул
Хан-Уул Дүүрэг -Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотын 9 дүүргийн нэг юм. 16 хороонд хуваагддаг. 1936 оноос Аж үйлдвэрийн 7-р хороо, 1948 оноос 10 дугаар хороо, 1955 оноос Ажилчны хороо, БНМАУ-ын Ардын их хурлын Тэргүүлэгчдийн 1965 оны 4-р сарын 14-ний өдрийн 79 дүгээр зарлигаар Ажилчны район нэртэй байгуулагджээ. 1992 оноос Хан-Уул дүүрэг хэмээн нэрлэх болсон.
Хүн ам нь 2008 оны байдлаар 94,670 бөгөөд 484.7 км² газар нутагтай.
Монгол улсын хэмжээний томоохон үйлдвэр, цахилгаан станцууд энэ дүүрэгт оршидог.
Товч танилцуулга
Богд  Хан-Уул нь  далайн  төвшнөөс  2000  гаруй  метр  өргөгдсөн  бөгөөд  ноён  оргил болох Түшээ  гүн  нь  далайн  төвшнөөс  дээш  2268  метр, Цэцээ  Гүн  нь  2256  метр өндөрт  өргөгдсөн байна. Богд  Хан  уулын  эзлэх   талбай  нь  40.8  мянган  га  бөгөөд  33  амнаас  нь  32  булаг ундраг  байдаг,  хөвч  ой  нь 9  төрлийн  мод, 78  төрлийн  ан араатан,  420 гаруй  зүйлийн цэцэгт  болон  бутлаг  ургамал  45 зүйлийн  хөхтөн, 5 зүйлийн   хоёр нутагтан  116 зүйлийн жигүүртэнтэй  өндөр  уул,  гол  горхи, ан амьтан, жимс, ургамал , рашаан   усны  нөөц   агуулсан байгалийн үзэсгэлэгт  газар билээ. Богд Хан -Уулыг  тойрсон  эртний домогт  уул  овоо  толгод байдаг. Үүнд  Зайсан  толгой,  Ар Зайсан,  Өвөр  Зайсан,  Бөхийн  овоо,  Умаа  хум  толгой, Сонсголон  толгой, Манзуширийн  хийд, Айцын  даваа,  Буянт-Ухаа,  Яармагийн  дэнж  зэрэг газрууд  бол тодорхой  цаг  үеийн  үйл  явдлын  бодит  гэрч  болсон  түүхэн  дурсгалт  газрууд юм. Тус дүүрэг  48500  га  нутаг  дэвсгэртэй  бөгөөд  үүний  21.1  хувь  буюу 10226 га нь ой мод, гол  горхи,  рашаан  ус  бүхий дархлагдсан  ногоон  бүс, 67.6 хувь буюу 32763 га  нь  хөдөө аж ахуйн  эдэлбэр  газар, 11.3  хувь  буюу  5499 га нь хот суурин,  зам  харилцааны сүлжээ, нийтийн  эзэмшлийн  газарт  харъяалагддаг.
Дүүргийн засаг захиргаа
Хан-Уул  дүүрэг  нь  засаг  захиргааны  бүтцийн  хувьд  төрийн  удирдлагыг  өөрөө удирдах  ёсны  удирдлагатай  хослуулан  барих  хуулиар  олгогдсон  бүрэн  эрх  бүхий дүүргийн  Засаг  даргатай  юм. Мөн  анхан  шатны  нэгж  болсон  16 хороотой,  дүүргийн төр захиргааны  30 гаруй  хэлтэс, албатай бөгөөд иргэдээс  сонгогдсон  35 төлөөлөгч бүхий  Иргэдийн  төлөөлөгчдийн  хурал  гэсэн  засаг  захиргаа, нутаг дэвсгэрийн  нэгж болон ажиллаж байна.
Дүүргийн  хэмжээнд  39189   өрхтэй, 141252  хүн  амтай, 8000 гаруй  аж  ахуйн  нэгж, үйлдвэр, компани, нөхөрлөл, хоршоотой. Одоогийн  байдлаар  42686  толгой  мал, 274887 тахиа, шувуу  зэрэг   эрчимжсэн мал  аж ахуй,  газар тариалан, аялал жуулчлал, дэд  бүтэц,  зам тээвэр  хөгжсөн, Төрийн өмчийн 17 сургууль, 25 цэцэрлэг, 21 дээд болон их сургууль, коллежтэй, эрүүл  мэнд,  урлаг,  соёл,  спорт  хөгжсөн  дүүрэг  юм. Цаашид  хөнгөн  үйлдвэрлэл, худалдаа  үйлчилгээ, гадаад  харилцааны  салбар  эрчимтэй  хөгжих  нутаг  дэвсгэр  юм.
Эдийн засгийн хөгжил
Хан-Уул  дүүргийнхэн  нийслэлийн  хэмжээний  аж  үйлдвэрийн  нийт  үйлдвэрлэлтийн  21 хувь, нийт  борлуулалтын  20,7  хувийг  цаашлаад Монгол  Улсын  аж  үйлдвэрийн  нийт үйлдвэрлэлтийн  7.5 хувь,   нийт борлуулалтын  9,2 хувийг   үйлдвэрлэн  борлуулж  байна. Дүүргийн  хэмжээгээр  аж  үйлдвэрийн  жилийн дундаж  үйлдвэрлэлт  272.8 тэрбум төгрөг, борлуулалт 286.7  тэрбум  төгрөгт  тус  тус хүрсэн байна. Аж  үйлдвэрийн  нийт бүтээгдхүүний 38.8 хувийг ноос ноолуур, нэхмэл бүтээгдхүүн, 40.6 хувийг хүнсний бүтээгдхүүн, 14.6 хувийг цахилгаан эрчим хүч, 0.3 хувийг гутал хувцас, 0.8 хувийг барилгын материалын үйлдвэрлэл, 4.9 хувийг бусад үйлдвэрлэл эзэлдэг. Тус дүүрэгт үйл ажиллагаа явуулж байгаа томоохон компаниудаас дурьдвал  “МИАТ” ХК, “АПУ” ХК, “ГОВЬ”ХК, “АТАР ӨРГӨӨ” ХК, “ТАВАН БОГД” ХК, “МОН-ФРЕШ” ХХК, “ЭРЭЛ” ХХК, “УЛААНБААТАР БАРИЛГА” ХК, КАШМЕРЕ ХОЛДИНГ, ВИТАФИТ ИНВЕСТ, ”УЛААНБААТАР ХИВС”ХК-ууд юм.
Хан-Уул дүүрэгт түүх дурсгалын олон газрууд, түүхэн барилга, хөшөө, бүтээлүүд байдаг. Тухайлбал Богд Хааны зуны ордон мүзей, Монгол зөвлөлтийн дайчдын дурсгалд зориулан бүтээсэн Зайсан толгой дахь цогцолбор,  Бурхан багшийн сэрэг хөшөө, Чингис хааны сэрэг дүр бүхий Ум уул, соёмбот толгой зэрэг 14  газрууд байдаг.
Боловсрол, соёл шинжлэх ухаан
Төрийн өмчийн 25 цэцэрлэг, Төрийн бус өмчийн 63 цэцэрлэгт  нийтдээ 11705 гаруй хүүхдүүд суралцан 350 гаруй  багш  сурган хүмүүжүүлж байна. Ерөнхий Боловсролын Төрийн өмчийн 17 сургууль, Төрийн бус өмчийн 10 сургууль нийтдээ  22333 сурагч бага дунд суурь бүрэн дунд боловсролыг эзэмшихийн сацуу нийт суралцагчдын 75 хувь нь гүнзгийрүүлсэн, сонгон дугуйланд хичээллэж байгаа бөгөөд 1500-аад багш ажиллаж байна. Дүүрэгт орших улсын, хувийн нийт 21 их дээд сургууль коллежид 19.800 оюутан суралцаж, 955 багш ажиллаж байна.
Урлаг спорт
Тус дүүргийн нутаг дэвсгэрт спортын ордон, аж ахуй нэгж байгууллага их дээд сургууль, коллэж ЕБС-ийн 18 спорт заал, хөл бөмбөгийн талбай 2, хөнгөн атлетикийн талбай 2, чийрэгжүүлэлтйг талбай 19 байдаг. Спортын самбо, жү-до, чөлөөт бөх, хөнгөн атлетик, дугуй хүндийн өргөлт, айзамт гимнастик, сагсан бөмбөг, волейбол зэрэг төрлүүд амжилттай хөгжиж байгаа бөгөөд тив, дэлхий улсын хэмжээнд дүүргийнхээ нэрийг алдаршуулсан алдартнуудаараа бид бахархдаг.Тус дүүрэгт дүүргийн соёлын ордон 1, нийтийн номын сан 1 их дээд сургууль, коллеж ЕБС-ын номын сан 37, түүх соёлын дурсгалт газар 14 оршдог. Мөн орчин үеийн стандартад нийцсэн 6000 хүний суудалтай спортын цогцолбортой. Түүнчлэн Монгол үндэстний баяр наадам жил бүр манай дүүрэг байрладаг Үндэсний төв цэнгэлдэх хүрээлэнд болдог билээ.
Нийгмийн хамгаалал, эрүүл мэнд
Тус дүүрэг нь нарийн мэргэжлийн болон суурь, анхан шатны тусламж үйлчилгээг чанартай шуурхай, хүртээмжтэй хүргэх ажлыг амжилттай зохион байгуулж ирсээр байгаа билээ. Хан-Уул дүүрэгт  ЭМН-1, Нэгдсэн эмнэлэг 1,  өрхийн эмнэлэг 12, хувийн хэвшлийн эмнэлэг 18, ЭМН-ийн харьяа амбулатори 1, тосгоны хүн эмнэлэг 1, Сэргээн Засах Клиник Эмнэлэг, Оргил рашаан сувилал зэрэг эрүүл мэндийн 70 гаруй байгууллага иргэдэд нарийн  мэргэжлийн болон суурь тусламж үйлчилгээг хүргэж байна.
Аялал, жуулчлал байгалийн үзэсгэлэнт газрууд
Дүүргийн нутаг дэвсгэрт аялал жуулчлалын чиглэлээр 20 гаруй аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаа явуулж байна. Эдгээрээс дурьдвал Нүхт,Чингисийн хүрээ, Дүнжингарав, Нармонтур, Буянт-Ухаа, Сонгины амралт, Их тэнгэр, Ханбогд цогцолбор зэрэг аялал жуулчлалын баазууд нь үзэсгэлэнт байгальтай дархан цаазат Хан Богд уулын амнуудад байрладаг. Жуулчны баазууд нь жилдээ 60-80 мянга гаруй жуулчид хүлээн авах хүчин чадалтай бөгөөд ОХУ,Герман, АНУ,Канад, Солонгос, Япон, Сингапур, Малайз зэрэг 30 гаруй орны жуулчид манай орны байгаль соёл зан заншилтай танилцдаг юм.
Түүхэн замнал
Халхын Түшээт хан Гомбодоржийн хөвгүүн Занабазарыг 1639 оны шарагчин туулай жил Монголын шарын шашны “Өндөр гэгээн” хэмээн өргөмжилж түүнд зориулан одоогийн Өвөрхангай аймгийн Бүрд сумын нутаг ”Ширээт цагаан нуур” хэмээх газарт Шар бөсийн орд барьж суулгаснаар Их Хүрээ буюу одоогийн нийслэл Улаанбаатар хотын үндэс суурь тавигдсан түүхтэй билээ. Хүрээ нь ийнхүү 1639-1672 онд Ширээ цагаан нуурт суурьшиж байгаад 1672-1686 онд Архангай аймгийн Өгий нуур сумын нутаг ”Улаан худаг” –т суурьшиж байх үед Галдан Бошигтын түрэмгийлэлд өртөж тэндээсээ нүүж одоогийн Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутаг “Хийдийн сарьдаг “ гэдэг газарт суурьшсан байна. Хүн очихын аргагүй битүү шугуйтай энэ газарт 2 жил орчим болжээ. Үүний дараа Өвөр-Монголын Нутаг Долнуурт арваад жил суурьшиж байсан судалгаа бий юм.
Бэлгэдэл
Богд хан уулын онгон шүтээн Хангарьд буюу Дүнжингарав юм. Монголчууд гэгээн мэргэн гэсэн утгатай Богд гэдэг үгийг нэн эрхэмлэн хүндэтгэсэн зүйлдээ  өгдөг учир энэ уулыг  Богдхан гэх болжээ. Дээр үед мөн уулыг Богд Дүнжингарав гэж нэрлэдэг байжээ. Улаанбаатар хот дөрвөн их уулын хооронд байдгаас зөвхөн Богд Уул л Богдхан цолтой хайрхан юм.
Соёмбо: Монголын ард түмэн өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гурван үед гал мэт мандан бадарч,  наран мэт хурц шулуун, хуяг мэт бат бэх байж, загас мэт сонор соргог, өнөр өтгөн явж, арга билгээ хослон, төмөр хэрэм лугаа төр улсаа батлан хамгаалъя гэсэн утгатай.
Чандмань, цац суварга: Дорно дахины билэгдэл нь бүх юмс мод ус шороо гурваас тогтсон гэсэн гүн ухаан байгаль орчныг хамгаалах гэсэн билэгдэлтэй холбоотой.
Очир: Тэнгэрийн цахилгаан ялагдашгүй, эрчим хүч төдийгүй, бат цайз, оюун ухаан хүч чадлын өрнөлийг билэгдэнэ. Цээжиндэх араа: Ажил хөдөлмөр, “Ажилчны дүүрэг” гэсэн утга санааг илэрхийлнэ.
Тууз: Эдийн дээж ариун цагаан хадаг гэж үзэж хавсарга болгон хэрэглэсэн.
Өнгөний билэгдэл: Хөх тэнгэрийн өнгө мөнх орших, үүрд, үнэнч шударга уудам сэтгэл найрсаг сайхныг, шар алтны өнгө хайр сэтгэл сүрлэг бадрангуй эрэлхэг зориг сүр хүчийг, Улаан баяр баясгалан цог жавхлан мандан бадрахыг, цагаан цэвэр ариун үнэнч шударгыг, ногоон үхэшгүй мөнх амар амгалан, үржин өсөн дэлгэрэхийг билэгдэнэ.
Эшлэл
Ангилал:Улаанбаатарын дүүрэг
6 сарын 5
6 сарын 5 нь Григорийн тооллын жилийн 156 дахь (өндөр жил бол 157 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 209 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
Дэлхийн байгаль орчны өдөр
Ауди A1
Ауди А1 нь Ауди ХК-ийн жижиг ангиллын автомашин ба 2010 оны гуравдугаар сарын 4-нд Женевийн автомашины үзэсгэлэнд анх нийтэд танилцуулжээ. Энэхүү автомашин нь техникийн хувьд 2009 оны дундаас худалдаанд гарсан Фолксваген Поло V-д суурилсан байна. Анхны заx зээлийн нийлүүлэлт нь 2010 оны есдүгээр болсон. 2015 оны загварын сайжруулалт хийгдсэн.
Түүх
Арай жижиг хэлбэртэй өөрийн гэсэн хөгжлийн түүхтэй Ауди А2-ийн үйлдвэрлэлийг 2005 оны долоодугаар сард зогсоосны дараа Ауди ХК таван жил гаран жижиг автомашины үйлдвэрлэлийн програмаа зогсоосон юм.
Ауди А1-ийн суурь загварт 1974 - 1978 оны хооронд үйлдвэрлэсэн Ауди 50 ба үүний хийцээр 1975 оны гуравдугаар сард худалдаанд гарсан Фолксваген Полог үйлдвэрлэн гаргаж байжээ. Энэ Поло нь хүмүүсийн худалдаж авах дуртай автомашины нэг байсан тул түүний тав дахь үеийн загвар дээр суурилан А1-г үйлдвэрлэсэн байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Ауди-Автомашин Ангилал:Комбилимузин Ангилал:Суудлын автомашины загвар
Брайан Руис
Брайан Хафет Руис Гонсалес (Bryan Jafet Ruiz González, 1985 оны наймдугаар сарын 18-нд Алахуэла хотод төрсөн) — Коста-Рикийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Фулхэм болон Коста-Рикийн шигшээн довтлогч юм.
Замнал
18 настайд нь мэргэжлийн замд хөтөлсөн Алахуэленсегээс бельгийн Генттэй 2006 онд нутаг нэгт 2 тоглогчийн хамт Брайан Руис 4 жилээр гэрээлжээ. 2007 оны арванхоёрдугаар сарын 8-нд Локерентой лигт тулахад анх хэт-трикдэж, улмаар мэргэн буучаар шалгарч ахлагч болов.
2009 оны долоодугаар сарын 15-нд нидерландын Твентетэй 4 жилийн 5 сая еврогоор гэрээлэв. 2010 оны гуравдугаар сарын 27-нд Спарт Роттердамтай тоглоход Руис тун богино хугацаанд хэт-трикдсэн (мин:46, 49, 50) байдаг. Тухайн улиралд Твенте лигт аваргалахад Руисаар 24 гоолдуулжээ.
2011 оны наймдугаар сард Арсенал болон Тоттенхэмийн урдуур Фулхэм дайран наймдугаар сарын 31-нд солилцооны цонх хаагдахтай зэрэгцэн элсүүлсэн юм. Есдүгээр сарын 11-нд Блэкбернтэй гараагаа, аравдугаар сарын 23-нд болон Эвертонд гоолоо оруулжээ.
2014 оны нэгдүгээр сарын 15-нд Руисыг ПСВ-д зээлээр улирал дуустал явуулав.
Шигшээ
Коста-Рика болон Хятадын 2005 оны зургаадугаар сарын 19-ны тоглолтонд Руис анх гараалсан. 2010 оны ДАШТ-ий эрх аваагүй ч сонгонд Руис 9 гоолдсон.
Холбоос
Ангилал:Коста Рикагийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Фулхэм багийн тоглогч Ангилал:Гент багийн тоглогч Ангилал:Твенте багийн тоглогч Ангилал:ПСВ багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Бельгийн лигийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Нидерландын лигийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Коста Рикагийн хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Коста Рикагийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Нидерландын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Коста-Рикачууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Транзистор
Транзистор нь өнөөгийн микроэлектроник, цаашилбал наноэлектроникийн суурь элемент юм. Анх 1948 онд транзисторыг зохион бүтээсэн бөгөөд зохиогч нь Нобелийн шагналыг ийнхүү транзистор зохиосноороо хүртжээ. Транзистор нь сигналыг өсгөгч, эсвэл электрон түлхүүрийн үүргээр өргөн хэрэглэгддэг хагас дамжуулагч төхөөрөмж юм. Транзистор нь нарийн, хурдан шилжилт хийх чадвартай учир өргөн хүрээний тоон болон аналог функцүүдэд ашигладаг. Транзисторыг хийхдээ Менделеевийн үелэх системийн IV-р бүлгийн элементүүд болох цахиур, германи ба бусад хагас дамжуулагч элементүүдийг ашигладаг.
Транзистор нь хийцийн хувьд биполар транзистор болон оронгийн транзистор гэсэн 2 үндсэн төрөл байхын зэрэгцээ чадал, давтамжийнхаа хувьд бага (нам), дунд, их (өндөр) гэж ангилагддаг. Транзисторыг тэмдэглэхийн тулд үсгийн код VT хэрэглэж болохыг зөвлөсөн байдаг.
Транзистор гэх нэр томьёо нь англи хэлний transfer resistor гэсэн үгнүүдээс бүтсэн угсарсан нийлмэл үг бөгөөд энэ нь цахилгааны хүчдэлд эсвэл цахилгаан гүйдэлд өгсөн хянах боломжтой цахилгаан эсэргүүцлийн функцтэй тохирох юм. Нөлөөлөх горимын хувьд электрон гуурстай (олны хэлж заншснаар электрон ламп) буюу өөрөөр хэлбэл триодтой төстэй.
Цахим холбоос
Ангилал:Угсарсан нийлмэл үг Ангилал:20-р зууны техникийн түүх
Нолито
Мануэль Агудо Дуран буюу Нолито (Manuel Agudo Durán; 1986 оны арваннэгдүгээр сарын 15-нд Санлукар де Баррамеда хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Испанийн «Сельта» багт довтлогчоор тоглодог.
Замнал
«Сельта» 2013 оны долоодугаар сарын 1-нд түүнтэй дөрвөн жилийн гэрээ байгуулсан юм. Анхны улиралд 14 бөмбөг оруулж багийн үзүүлэлтийг тэргүүлсэн амжилттай.
Гадны холбоос
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Эсиха багийн тоглогч Ангилал:Барселона багийн тоглогч Ангилал:Бенфика Лиссабон багийн тоглогч Ангилал:Сельта багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Лувсандашийн Амгалан
Лувсандашийн Амгалан  (1958 оны 4 сарын 6-нд төрсөн) нь Монгол улсын улс төрч. 2004-2008 онд Улаанбаатар хотын Баянгол дүүргийн орлогч дарга, 2008-2012 онд Нийслэлийн иргэдийн хурлын төлөөлөгч, тус дүүргийн засаг даргаар ажиллаж байсан. Баянгол дүүргийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын төлөөлөгч. МАН-ын Бага хурлын гишүүн.
Эцэг эх
Өвөрхангай аймгийн Хужирт суманд 1958 онд төрсөн. Түүний аав Адъяадоржийн Лувсандаш нь хуучнаар Түшээт хан аймгийн Говь түшээ гүний хошуу, тухайн үеийн Богд хан уулын аймгийн Дэлгэрхангай уулын хошуунд (одоогийн Дундговь аймгийн Дэлгэрхангай сум) 1932 онд төржээ. А.Лувсандашийн ээж Адъяадорж нь Монголын шинэ үеийн утга зохиолын тулгын чулууг тавигчдын нэг, төр нийгмийн зүтгэлтэн, зохиолч Сономбалжирын Буяннэмэхийн төрсөн дүү юм. А.Лувсандаш нь бага наснаасаа эрдэм номын мөр хөөж, хөдөө бага сургууль, улмаар Улаанбаатар хотод долоон жилийн дунд сургууль дүүргээд тухайн үеийн Багшийн сургууль төгсгөж түүх-газарзүйн багшийн мэргэжил эзэмшжээ. А.Лувсандашийн аав Цэдэв нь хувьсгалын эсэргүү С.Буяннэмэхийн хүргэн гэгдэн хилс хэрэгт хэлмэгдэж 10 жилийн ял шийтгэгдэж байв. Тэрбээр ЗХУ-ын Москва хот дахь Монголын Элчин сайдын яам, Шинжлэх ухааны академи, Монгол улсын их сургуульд нягтлан бодогчоор ажиллаж байсан. Л.Амгалангийн ээж С.Цэрэнпагма нь Өвөрхангай аймгийн Зүүнбаян-Улаан суманд төрсөн. Тэд Багшийн сургуульд сурч байхдаа танилцаж 1952 онд гэрлээд арван хүүхэд төрүүлж өсгөсний дээрээсээ хоёр дахь нь Л.Амгалан юм.
Бага нас
А.Лувсандаш, С.Цэрэнпагма нар Багшийн сургуулиа төгсөөд удаагүй байхад гэрийн эзэн Өвөрхангай аймгийн Хужирт суманд 10 жилийн сургуулийн захирлаар томилогдон гэр бүлээрээ тус суманд очсоноос нэг жилийн дараа хоёр дахь охин Амгалан мэндэлжээ. Улмаар тэднийх Дундговь аймагт шилжсэнээр, Л.Амгалан Мандалговь хотын 10 жилийн сургуульд (одоогийн II арван жилийн сургууль) элсэн оров. Л.Амгалангийн аав спортын олон төрлөөр тогтмол хичээллэдэг байсан бөгөөд түүх-газарзүйн багшийн ажлаа эрхлэхээс гадна сургуульдаа сагсан бөмбөгийн секц хичээллүүлдэг байсан тул охин нь дөрөвдүгээр ангид байхдаа энэ спортоор, улмаар удаах жилээс нь гар бөмбөгөөр хичээллэж эхэлсэн байна. Л.Амгалан Дундговь аймгийн охидын шигшээ багт таван жил тоглох (холбон тоглогч) хугацаанд тэдний баг дасгалжуулагч багш Анжийн Доржсүрэнгийн (1998 онд Монгол улсын гавъяат дасгалжуулагч болсон) удирдлага дор волейболын УАШТ-д хэд хэдэн удаа түрүүлж, тогтмол дээгүүр амжилт үзүүлж байв. Отгон дүү нь хоёр ойтой байхад ээж нь өвчнөөр өөд болсноор Л.Амгалан олон өнчин дүүгээ өсгөж бойжуулах үүргийг багаасаа хүлээжээ.
Оюутан үе
Л.Амгалан 1975 онд дунд сургуулиа дүүргээд, тухайн үеийн Багшийн дээд сургуульд хуваарь авч Улаанбаатарт иржээ. Тухайн үеийн волейболын улсын шигшээ багийн дасгалжуулагч, алдарт тамирчин Цээ-Оригийн Шоовдор Хөдөө аж ахуйн дээд сургуульд багшилж байсан тул Л.Амгалан уг спортод үнэнхүү дуртайдаа хөтлөгдөж, эцэг эхтэйгээ зөвлөлдөөд хуваариа солин Хөдөө аж ахуйн дээд сургуульд (одоогийн Хөдөө аж ахуйн их сургууль) элсэв. Тус сургуулийн шигшээ багт байхдаа ч тэрбээр насанд хүрэгчдийн УАШТ, идэрчүүдийн УАШТ, Монголын бүх ард түмний спартакиад, МХЗЭ-ийн цомын төлөө тэмцээний алт, мөнгөн медалиудыг олон удаа авч, улсын шилдэг холбон тоглогчоор шалгарч байсан бөгөөд 1981 онд волейболын спортын мастер цол хүртжээ.
1990-ээд он хүртэл
ХААДС-д таван жил суралцаад (дундуур нь гэр бүл зохиож, хүүхэд төрүүлсэн тул нэг жил сунасан) 1981 онд сургуулиа дүүргэж, нөхрийнхөө нутаг Хэнтий аймагт шилжин суув. Энд тэрбээр аймгийн Мал аж ахуйн үржил селекцийн станцад мэргэжилтнээр ажиллах болж улмаар, 1983 оноос Аймгийн ардын депутатуудын гүйцэтгэх захиргааны Хөдөө аж ахуйг удирдах газрын мэргэжилтэн, 1985 оноос ХААУГазрын Боловсон хүчний тасгийн дарга, 1986 оноос Хэнтий аймгийн намын хорооны эмэгтэйчүүдийн тасгийн зааварлагч, 1988 оноос 1990 он хүртэл аймгийн Эмэгтэйчүүдийн зөвлөлийн даргаар ажиллажээ. 1990 оны нийгмийн шилжилтийн үеэр тэрбээр төрийн хэвшлээс гарсан олон мянган хүний нэгэн адилаар ажлаа өгөөд Улаанбаатарт ирэв. Улмаар 1991 онд дүү нар, хамаатан садангуудын хамтаар ганзагын наймаа эрхлэх болжээ. Эрээн, Улаан-Үд цаашлаад Москва, Бээжин хүртэл наймаанд явах болж, орлого ашиг нь нэмэгдэн 1995 онд “Ололт трейд” хэмээх компани байгуулав. Харин энэ салбараас тэрбээр 1996 онд гарсан. Тухайн үед ганзагын наймаагаар олсон мөнгөөрөө худалдаж авсан байрандаа одоо ч суудаг.
Төрийн албанд
1996 онд ардчилсан хүчин төрийн эрхэнд гарснаар Нийслэлийн засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагчаар Жанлавын Наранцацралт томилогдов. Тэрбээр Мандалговь хотын 10 жилийн сургуульд нэг ангид суралцаж байсан Л.Амгаланг шинэ тутам байгуулагдсан “Улаанбаатар” санд ажиллана уу хэмээн урьсанаар Л.Амгалан тус сангийн зааварлагчаар ажиллах болжээ.
Улаанбаатар сан
Гадаад дотоодын аж ахуйн нэгж, иргэдийн хандив тусламж, бусад орлогоос бүрдсэн санг байгуулж нийслэлийн хөгжил, бүтээн байгуулалтад зарцуулж болох талаар “Нийслэлийн эрх зүйн байдлын тухай хууль”-д заасныг үндэслэн “Улаанбаатар” санг 1997 оны хоёрдугаар сарын зургааны өдрийн Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын 02 тоот тогтоолоор байгуулжээ. 1997 оноос хойш 2006 он хүртэл тус санд 53 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө төвлөрсөн бөгөөд үүнээс 1998-2005 онд нийслэлийн хөрөнгө оруулалтын ажилд 4643,6 сая төгрөг зарцуулсан байна. Л.Амгалан 1998 онд тус сангийн гүйцэтгэх захирлаар томилогдсоноос хойш энэ албан тушаалд 2002 он хүртэл ажилласан. Энэ хугацаанд Улаанбаатар хотын тохижилт, бүтээн байгуулалтад томоохон хувь нэмэр оруулсан хэдэн арван төсөл энэ сангийн санхүүжилтээр амжилттай хэрэгжсэн байна. Тухайлбал:
Л.Амгалан 2002 онд “Улаанбаатар” сангийн даамлын ажлыг хүлээлгэн өгөөд Нийслэлийн өмчийн харилцааны газарт ахлах мэргэжилтнээр ажиллав. 2004 онд Баянгол дүүргийн орлогч даргаар томилогдож 2008 он хүртэл ажиллаад мөн онд Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хуралд нэр дэвшин өрсөлдөж сонгогчдын 50.98 хувийн саналаар ялалт байгуулжээ. Улмаар НИТХ-аас санал болгосны дагуу Нийслэлийн Засаг дарга Г.Мөнхбаяр түүнийг Баянгол дүүргийн засаг даргаар томилсон байна.
Баянгол дүүрэг
Түүнийг Баянгол дүүргийн засаг даргаар ажиллах дөрвөн жилийн хугацаанд тус дүүрэг ажлын үзүүлэлтээр хоёр жил дараалан (2009-2010 он) Нийслэлийн шилдэг дүүргээр шалгарч, үлдсэн хоёр жилд нь энэ шалгаруулалтад дэд байр эзэлжээ.
Эдийн засаг
Дүүргийн аж ахуйн нэгжүүдийн орлого нэмэгдэж, дүүргийн татварын нийт орлого 2009 оноос тууштай өссөөр 2012 онд 6,5 тэрбум төгрөг болж, 2008 оныхоос 4,6 тэрбум төгрөгөөр буюу 3,4 дахин нэмэгдсэн нь дүүргүүд дундаа хамгийн өндөр үзүүлэлт болжээ. Жилийн эцсийн санхүүгийн тайлан ирүүлсэн аж ахуйн нэгж 2008 онд 6292 байсан бол 2011 он гэхэд 10710 болж нэмэгдсэн байна. Дүүргийн төсвийн орлого 2012 онд 70 тэрбум болж, 2008 оныхоос 2,7 дахин нэмэгдэв. Хөрөнгө оруулалт 2008 онд 5.3 тэрбум байсан бол 2011 онд 39 тэрбум төгрөг болж өсчээ.
Эрүүл мэнд
Хүүхдийн төрөлжсөн эмнэлэггүй байсан тус дүүрэгт 40 ортой хүүхдийн эмнэлэг байгуулагдав. Дүүргийн эрүүл мэндийн нэгдлийн шинэ барилга барих газрыг олгох (хувийн эзэмшилд эмх замбараагүй ашиглан машины 47 гарааш байрлуулж байсан газрыг чөлөөлсөн), хөрөнгийг төсөвт суулгах, зураг төсөл гаргах ажлыг зохион байгуулж, барилгын шав тавьсан. 21 өрхийн эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийг шинэчлэхэд 612 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийжээ. Дүүргийн хүн амын эрүүл мэндийн индексийн үзүүлэлт 2008 онд 47,4%, 2009 онд 45,1%, 2010 онд 45,9% болж өсөв.
Экологи, байгаль орчин
Туул голын урсацыг нэмэгдүүлэх, нийслэлийн агаарын бохирдлыг багасгах зорилгоор Дулааны IV цахилгаан станцын урд талд “Мөрөөдлийн цэцэрлэгт хүрээлэн”-г байгуулж 18 нэр төрлийн 117 мянган мод, бут тарьж, усалгаа арчилгаанд нь зориулан гүний худаг гаргав. Энэ ажилд нийслэл, дүүргийн төсвөөс нийтдээ 135 сая төгрөг зарцуулжээ. Дүүргийн хэмжээнд 58 газарт ногоон байгууламж бүхий бичил цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулав. Төмөр замын соёлын ордны баруун талын талбайд усан оргилууртай томоохон цэцэрлэгт хүрээлэн бий болжээ.
Боловсрол
Түүний үед Баянгол дүүрэг анх удаа Боловсролын жишиг дүүрэг болжээ (2011 он). Сургууль, цэцэрлэгүүдийн гадна талбай болон биеийн тамирын талбайн тохижилтонд 679.2 сая төгрөгийг зарцуулснаар нийт сургууль, цэцэрлэгийн 90 хувийн гадна тохижилтийг шинэчлэв. Дүүргийн бүх сургууль цэцэрлэг интернэтэд холбогдож, иж бүрэн компьютер, техник хэрэгслээр хангагдсан.
Аюулгүй байдал
2009-2012 онд дүүргийн цагдаагийн газарт автомашин, суурин гар станц, хяналтын камер, LCD телевизор худалдан авах, цагдаагийн кобаныг засахад 207 сая төгрөгийн туслалцаа үзүүлэв. Гэмт хэрэг гарч болзошгүй 80 эмзэг цэгт улсын төсвийн 1.1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаар 240 телехяналтын камер суурилуулжээ.
Нийгмийн халамж
Давхардсан тоогоор 101 мянган иргэнд нийгмийн халамжийн төрөл бүрийн үйлчилгээг үзүүлж, нийт 16.6 тэрбум төгрөг олгосон байна. Амьдралын баталгаажих түвшнээс доогуур орлоготой өрхийн 1073 оюутныг төрийн сангийн зээл, буцалтгүй тусламжинд хамруулсан байна. Дүүргийн 15 хороог шинэ цогцолбор байртай болгож, төр захиргааны ажилчдад зориулан 96 айлын орон сууц барьж ашиглалтад оруулав.
Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал
Л.Амгалан 2008 оноос Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын гишүүн, Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дэд даргаар ажиллажээ. Энэ хугацаанд “Үдийн цай” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой эрх зүйн актуудыг гаргахад оройлон оролцсон. Байгаль экологийн чиглэлээрх төслүүдийн ажлын хэсэгт ажиллаж, тухайлбал Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнг байгуулах ажлын бүхий л шатанд идэвхтэй оролцсон юм. Мөн Баянгол дүүргийн цэцэрлэгт хүрээлэнг байгуулах ажлыг гардан зохион байгуулжээ. Өргөө, Саппорогийн уулзварт давхар гүүрэн зам тавих, зам өргөтгөх ажлыг анхлан санаачилж, зураг төслийг эхлүүлжээ. Тухайн үеийн нийслэлийн томоохон бүтээн байгуулалтын нэг “Нарны гүүр”-ийг Япон улсын Засгийн газрын тусламжаар барьж байгуулах төслийг батлуулах, хэрэгжүүлэхэд тэрбээр идэвхтэй оролцсон бөгөөд уг гүүрийг барих газрыг чөлөөлөх ажлыг гардан зохион байгуулсан байна.