cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гардасил
Умайн хүзүү, бэлгийн уруул, анусны хорт хавдар, үү зэрэг өвчний багагүй хэсгийг Хүний Хөхөнцөр Вирус (ХХВ) үүсгэдэг. Энэ вирус нь 100 гаруй төрөл байдаг боловч 16, 18-р төрөл нь умайн хүзүүний хавдарын 70%-ийг, савны хавдарын 60%, бэлгийн уруулын 40%, анусны хавдарын 80%-ийг үүсгэдэг байна. Эдгээрээс гадна эр бэлэг эрхтэний болон амны хөндий, залгиурын зарим төрлийн хавдарын шалтгаан ч мөн болдог ажээ. ХХВ-ын бусад төрлүүд нь мөн хавдар, үү үүсгэдэг боловч магадлал багатайг судалгаа харуулж байна. ХХВ нь гол төлөв бэлгийн замаар тардаг бөгөөд нэг хүн олон төрлийн ХХВ-ээр олон дахин халдварлах магадлалтай байдаг. Монгол улсад сүүлийн үеийн судалгаагаар ХХВ-ын халдвартай хүний тоо нийт хүн амын дунд 35%, үүн дотор 25-аас доош насныхан дунд 48,5% гарсан ба халдварын хэмжээ өндөр гэж дүгнэгдэж байна. Тодруулбал, умайн хүзүүний хавдар (УХХ) 100 000 хүн тутамд 18,2 хүнд оношлогдож, 100 000 хүн тутамд 10,2 үхлийн шалтгаан болж байгаагийн зэрэгцээ Монгол эмэгтэйчүүдийн хавдрын өвчлөлийн 2 дахь гол шалтгаан, нас баралтын 4 дахь гол шалтгаан болж байгаа юм.
2009 онд манай эмэгтэйчүүдийн дунд хийгдсэн умайн хүзүүний хорт хавдар, ХХВ-ийн генотипийн хамаарлыг тогтоох судалгаагаар ХХВ-16 генотип дангаараа 54%, ХХВ-18 генотип 11,5%, ХХВ-33 генотип 11,5%, ХХВ-58 генотип 13%-д илэрч ХХВ-16,18 генотип хавсарсан байдлаар 62,2% илэрсэн байна. (Ч.Баттогтох, Анагаах ухааны боловсролын докторын зэрэг горилсон нэг сэдэвт бүтээл, 2009 он)
Вакцины үйлчлэх хугацаа
Гардасилтэй холбоотой анхаарал татаж буй дараагийн нэг асуудал бол дархлааны үйлчлэх хугацаа юм. 12 настай охинд таригдах вакцин нь тухайн хүнийг бэлгийн харьцаанд орох насанд хүрэх үед ч дархлаатай байлгах ёстой. Сүүлийн үеийн судалгаанаас хархад (2012 оны 2 сарын), вакцин тариулсан 19 хүний цусан дахь ХХВ-16-ын L1 уургийн эсрэг үүссэн эсрэг бие нь 8,5 жилийн дараа ч гэсэн дундажаар 5024 mMU/ml (milliMerck units- эсрэг биеийг абсолют тоогоор хэмжих боломжгүй учир үйлдвэрлэгчийн өгсөн харьцангуй тоогоор хэмждэг) байсан байна. Вакцин тариулаагүй 33 хүнийх, үүнтэй харьцуулахад, 8,5 жилийн дараа дундажаар 136,1 mMU/ml байсан байна.
Вакцины үр дүн
Вирусын халдвар нь хавдар болж өөрчлөгдтөлөө олон жил, зарим тохиолдолд олон арван жил өнгөрдөг. Гардасилын туршилтыг цөөн тооны хүнд 1998 оноос, олон нийтэд 2006 оноос хийж эхэлсэн болхоор хавдарын тоог цөөрүүлсэн гэх баримт, найдвартай судалгаа одоогоор байхгүй байна. Үүнээс гадна, буруулж байгааг батлахын тулд ХХВ-ын хамгийн аюултай 16, 18-р төрлүүдийн эсрэг эмэгтэй хүн болгон дархлаажуулагдаж халдвар авахгүй болж байж УХХ-ын тохиолдол 70% буурах онолын боломж байна гэсэн үг юм. Харин, энэ вакцин тариулсан хүмүүс ХХВ-ийн халдвараас хамгаалж байгаа тухай судалгаанууд өдөр ирэх тутам нийтлэгдсээр байна. Нэг ийм судалгаанд, өмнө нь Гардасилын туршилтанд хамрагдаж байсан Бразил, Норвеги, Швед, Финляндын дундажаар 20 настай, умайн хүзүүний эсийн шинжилгээ өмнө нь өөрчлөлттэй гарж байгаагүй 551 эмэгтэй хүнийг 2005 оны байдлаар дахин үзлэгт хамруулж цусны шинжилгээ, умайн хүзүүний эсийн шинжилгээ, эмэгтэйчүүдийн үзлэг хийсэн байна. Туршилт эхэлснээс 3 жилийн хугацаанд эмэгтэйчүүдийн 3 сар тутамд, түүнээс хойш 5 жилийн дараа дахин 2 удаа дээрх үзлэгүүдийг давтсан байна. Вакцин тариулсан 276 хүнээс судалгааны явцад 2 халдвар, плацебо (вакцингүй тариа) тариулсан 275 хүнээс нийт 46 тохиолдол илэрсэнээс 45 халдвар, 3 хавдар (CIN 1-3), 3 үү илэрсэн байна. Вакцин тариулсан бүлэгт оношлогдсон 2 халдвар нь дараа дараагийн шинжилгээнүүдэд дахин илрээгүй нь дархлалын тогтолцоо халдварыг устгаж вакцин 100% үр дүнтэй байсаныг үзүүлж байгаа юм. Нэгхэн судалгааны дүнгээр шийдвэр гаргаж болохгүй болхоор адилхан сэдвээр хийсэн бүх судалгааны нэгтгэсэн дүн ямар гарсан байх нь сонирхолтой. Ийм судалгааг хийхийн тулд мэргэжлийн нийтлэлийн мэдээллийн сангуудыг (Medline, Cochrane Library, Cochrane Central Register of Controlled Trials) “хүний хөхөнцөрт вирус”, “хөхөнцөрт вирусын вакцин”, “клиник судалгаа” гэсэн түлхүүл үгүүдээр хайхад 2009 оны 7 сарын 31-н хүртэл мэргэжлийн бүх шаардлага хангасан 7 судалгаа гарч ирсэн байна. Эдгээр судалгаануудад олон улсад, олон судалгааны төв дээр 1999 оноос 2005 он хүртлэх хугацаанд нийт 43283 15-44 насны эрүүл эмэгтэй оролцсон бөгөөд Гардасилээс гадна Цервариксийн туршилтууд мөн хамрагдсан байна. Ерөнхий дундажаар вакцин тариулсан 2643 хүний дунд ХХВ 16-ийн халдварын гаралтай УХХ-ын нэгдүгээр (CIN1) шатны илрэх магадлал нь тэг байхад вакцин тариулаагүй 2597 хүнд уг онош 63 удаа тавигдсан байна. Вакцин тариулсан 11617 хүний дунд ХХВ 16-ийн халдварын гаралтай УХХ-ын хоёрдугаар (CIN2) шатны илрэх магадлал нь 3 байхад вакцин тариулаагүй 11323 хүнд уг онош 93 удаа тавигдсан байна. ХХВ 18-ын халдварын гаралтай хавдар мөн ойролцоо дүгнэлтэнд хүргэсэн байна. Энэ хоёр вакцин нь ХХВ 16, 18-аас хамгаалаад зогсохгүй, төрөлийн хувьд ойролцоо ХХВ 31-ийн эсрэг ч гэсэн хангалттай хамгаалж байгаа нь тогтоогдсон байна.
Зөвхөн УХХ-ээр тогтолгүй эр, эм бусад бэлэг эрхтэний хавдар, арьсны үү үүсэхээс урт хугацаанд баталгаатай, аюулгүй хамгаалж байгаа учир Америкийн хүүхдийн эмч нарын академи 2012 оны 3-р сарын зөвлөмжиндөө 11-12 насны эрэгтэй хүүхдийг ч мөн адил дархлаажуулах хэрэгтэйг дурьдсан байна. Эдгээр судалгаануудаас хархад Гардасил нь одоогийн байгаа мэдээлэлээр аюулгүй, үр дүнтэй гэдэг нь батлагдаж байгаа хэдий ч УХХ-аас 100% хамгаалахгүй учир вакцин тариулсан, тариулаагүйгээс үл хамаарч эмэгтэйчүүд залуу наснаасаа эхлээд эмэгтэйчүүдийн үзлэгт тогтмол (доод тал нь 2 жилд нэг удаа) хамрагдаж занших хэрэгтэй байна.
Эшлэл
Ангилал:Вакцин
Абрахам Линкольн
Абрахам Линкольн (буюу Авраъам; Abraham Lincoln, 1809 оны 2 сарын 12 - 1865 оны 4 сарын 15) -16 дахь АНУ-ын ерөнхийлөгчийн албыг 1861 оны 3 сараас 1865 оны 4 дүгээр сарын 14-нд буудуулж алуулах хүртлээ хашсан бөгөөд Бүгд Найрамдахчуудын намаас сонгогдсон анхны төрийн зүтгэлтэн, америкийн үндэсний баатар юм.
Тэрээр ядуу фермерын гэр бүлд төрсөн. Бага наснаасаа биеийн хүчний ажил хийж эхэлсэн байдаг. Гэр бүлийн санхүүгийн байдлаас болоод жил гаруйн хугацаанд сургуульд суран уншиж, бичиж сурч улмаар номонд дуртай болсон байна. Нас биед хүрснийхээ дараа тэрээр бие даасан амьдралаа эхлүүлж, өөрөө бие даан боловсрол эзэмшиж, шалгалт өгөн улмаар тэнцэж хуулийн дадлага хийх боломжтой болсон байна.
Боолчлолыг шинэ америкийн нутаг дэвсгэрт өргөжүүлэхийг эсэргүүцэгчийн хувьд тэрээр Бүгд найрамдах намыг байгуулах санаачлагчдын нэг байсан бөгөөд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигчээр сонгогдож, 1860 оны сонгуульд ялалт байгуулсан байна. Түүний ерөнхийлөгчийн үйл ажиллагаа АНУ-д гүйцэтгэх эрх мэдлийг бэхжүүлж, боолчлолыг устгахад хүргэсэн. Линкольн хэд хэдэн өрсөлдөгчөө Засгийн газарт оруулж, нэг зорилгын төлөө ажиллахад хүргэж чадсан байна. Ерөнхийлөгч Их Британи болон Европын бусад орнуудыг дайны туршид хөндлөнгөөс оролцуулахгүй байж чадсан. Түүнийг Ерөнхийлөгч байх үед Америкийн зүүн мужуудыг баруун эрэгтэй холбосон -тив дамнасан төмөр зам баригдсан байна.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч Ангилал:АНУ-ын төлөөлөгчдийн танхим дахь Иллинойн гишүүн Ангилал:Иллинойн төлөөлөгчдийн танхимын гишүүн Ангилал:Виг Намын гишүүн (АНУ) Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ) Ангилал:Америкийн иргэний дайны хүн Ангилал:Аллагын хохирогч Ангилал:Хүн амины хэргийн хохирогч Ангилал:АНУ-ын өмгөөлөгч Ангилал:19-р зууны улс төрч Ангилал:Халз тулалдааны хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1809 онд төрсөн Ангилал:1865 онд өнгөрсөн
Харри Поттэр ба Хагас цуст Ханхүү (кино)
Харри Поттэр ба Хагас цуст Ханхүү (Harry Potter and the Half-Blood Prince) нь найруулагч Дэвид Етисийн 2009 онд бүтээсэн кино ба Харри Поттэр киноны 6 дахь цуврал юм. 2009 оны 7 сарын 15-нд нээлтээ хийж нийт 934 сая ам.долларын ашиг олсон юм.
Ангилал:2009 оны кино Ангилал:Харри Поттэр Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Британийн кино Ангилал:Өсвөр үеийнхний кино Ангилал:Уран зөгнөлт кино Ангилал:Жоанна Роулингийн зохиолоор бүтээсэн кино
ハリー・ポッターと謎のプリンス
Шартүрүүт цэгцгий
Шартүрүүт цэгцгий, (Motacilla citreola) нь Цэгцгийнхэн овгийн шувуу юм. Тэд хойд ба төв Азийн чийглэг нуга хөндий, тундрт амьдрана.
Гадаад төрх
Энэ шувуу нь нарийвтар биетэй 15.5–17 см урт ба урт сүүлтэй. Нас бие гүйцсэн эрэгчин нь үржлийн улиралд саарал, эсвэл хардуу нуруу, толгой болон өвөр хэсэг нь тод шар өнгөтэй. Өвөл болоход шар хэсэг нь цагаандуу болж, толгой нь шар туяатай бордуу болно.
Усны ойролцоох нуга хөндийд үүр засаж, 4-5 өндөг гаргадаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Цэгцгийнхэн Ангилал:Монгол орны шувууд Ангилал:Евразийн шувууд
Екатерина Щелканова
Екатерина Николаевна Щелканова (1970 оны 5 сарын 2-нд Ленинградад төрсөн) нь Оросын Холбооны Улсын жүжигчин, дуучин, балетчин юм.
Холбоос
Ангилал:1970 онд төрсөн Ангилал:Оросын жүжигчин Ангилал:Оросын дуучин Ангилал:Оросын балетчин
Дебрецений тулалдаан
Дебрецений тулалдаан буюу Улаан Армийн Дебрецений давшилт (1944 оны 10 сарын 6-29) нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны Зүүн фронтын Украйны 2-р Фронт дээр өрнөсөн тулалдаан юм. Өмнөд Украйны Армийн Бүлэглэлийн харьяаны, генерал Максимилиан Фреттер-Пикогийн удирдсан 6-р Арми болон Унгарын Армиын 7-р Корпусын нэгдсэн хүч Маршал Родион Малиновскийн удирдсан Украйны 2-р Фронтод шахагдан 160 гаруй км ухарсан бөгөөд Улаан Армийн давшилтын гол зорилго нь Унгарын Дебрецен, түүнд байрлах стратегийн объектуудыг эзлэн авах явдал байлаа.
Эшлэл
Ангилал:Герман-Зөвлөлтийн дайны зэвсэгт хүчний операци Ангилал:Унгарын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:1944 оны зөрчилдөөн Ангилал:Унгар дэлхийн хоёрдугаар дайнд Ангилал:Дебрецен
Жамцын Лувсанбалдан
Тэрээр 1894 Түшээт хан аймгийн Дайчин вангийн хошуу буюу одоогийн Булган аймгийн Сайхан суманд төрсөн. 17 настайдаа голын овоо, хошууны наадамд барилдаж бөхийн гараагаа эхэлжээ. Төрсөн ах Жамцаараа овоглосон байдаг. Богд хаант засгийн үед ахыгаа дагаж тухайн үеийн нутгийн  алдарт аваргууд Лувсанжамбаа, хулгар Нацаг нараар бөхийн эрдэм заалгаж явжээ.
1921 оны арван засгийн наадамд тав давж начин, 1923 оны цэргийн наадамд долоо давж заан цол хүртсэн. 1924, 1933 онд зургаа, 1926 онд тав давжээ. 1941 онд түүнийг цэргийн халуун усны дарга албан тушаалтай байхад Лхагвасүрэн Жанжин дуудаж бөхийн нэгэн галыг дасгалжуулж улсын наадамд бэлдэх үүрэг өгчээ. Олон эх сурвалжаас харахад уг гал нь Булганы бөхчүүдийн гал байсан бололтой. Лхагвасүрэн Жанжин ч өөрөө Булганы Сайханы хүн билээ. Улсын арслан С.Самданжигмэд-ийн хуучилсанаар энэ бэлтгэл дээр Лувсанбалдан заан хөнтрөх мэхийг бяртай том хүнийх нь хувьд тухайн үеийн арслан Түвдэндоржид заахад тэрээр гаргууд сайн сурсан ажээ. Тэр жилээ Түвдэндорж арслан уг мэхээр давсаар түрүүлж Улсын аварга цол авсан аж. Мөн Монгол Ардын армийн хошууч цолтой байхдаа “Алдар” нийгэмлэгийн анхны дасгалжуулагчаар ажиллаж байсан баримт бий. Дээрх 2 шалтгааны улмаас бөхчүүд, бөхийн хорхойтнуудын дунд “Багш” гэдэг тодотгол нэрийг авч хүндлэгдсэн юм.
Дамбын Бумбаа гэж Хөвсгөл аймгын харъяат эмэгтэйтэй гэр бүл болон амьдарч байсан. 1953 оны үед хотоос Улиастайн сүү фермд(Шар хаднаас цааш байх) орлогч даргаар очиж ажилласан. 1956 оноос Улиастайн ой хамгаалагчийг 75 нас хүртэл хийж байгаад 1988 онд 94 насандаа ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлсэн. Түүнийг амьд ахуйд нь сурвалжлагч, бөхийн түүхч нар урьж уулзаж ярилцахыг хүсдэг байсан боловч тэрээр очиж уулзах тун дургүй, огт очдоггүй байсан ажээ. Тиймээс ч Лувсанбалдан зааны тухай бичигдэж тэмдэглэгдсэн мэдээлэл тун ховор байдаг.
Лэнд лиз - АНУ-ын тусламжийн хөтөлбөр
Лэнд лиз (англ. Lend-Lease) тусламж зээлийн хөтөлбөрийг АНУ-ын засгийн газар 1941 оны 3-р сарын 11-нд баталж Их Британи, ЗХУ, БНХАУ зэрэг дэлхийн 2-р дайны холбоотнуудад зэвсэг, эд материалын туслалцааг дайн дуустал үзүүлжээ. Нийт 50,1 тэрбум ам.долларын (өнөөдрийн ханшаар 656 тэрбум ам.дол) тусламж зээлийг үзүүлсэн нь АНУ-ын нийт дайны үеийн зарлагын 17% болсон юм. Үүнээс 31,4 тэрбум ам.дол Их Британид, 11,3 тэрбум ам.дол ЗХУ-д, 3,2 тэрбум ам.дол Францад, 1,6 тэрбум ам.дол БНХАУ-д оногджээ. Үүнээс зөвхөн 10%-ийг нь АНУ эргүүлж авсан байна. Их Британи гэхэд 2006 онд ленд лизээ төлж дуусгасан байна. Мөн Канад ба Их Британи улсууд дайны үеэр ЗХУ-д их хэмжээний зэвсэг ба материалын тусламжийг тусдаа үзүүлсэн байна. Монгол улс мөн дайны үеэр ЗХУ-д нисэх онгоцны нэг бүтэн эскадрил, танкийн нэг хороог ард иргэдээс өгсөн алт мөнгө зэрэг үнэт металаар худалдан авч өгч, 50000 агт морь бэлэглэж, 500000 морийг хямдруулсан үнээр өгч, хэд хэдэн галт тэрэгний цуваа бүхий хүнс, эд материалын тусламжийг үзүүлсэн байна.
ЗХУ-д үзүүлсэн зээл тусламж
thumb|right|300px|[[Варшав 1945 он. Лэнд лизээр өгсөн Виллис жип, Польшийн 1-р арми.]] thumb|right|АНУ-ын [[Аляскийн Фэйр Банкс хотын Лэнд лизийн дурсгал хөшөө, АНУ-аас ЗХУ руу хойд туйлын бүсийн далайн замаар нисэх онгоцнууд нийлүүлж байсан үйл явдалд зориулав.]] thumb|ЗХУ-ын БМ-13 "Катюша" нь бүгд Лэнд лизээр өгсөн Studebaker US6 ачааны тэрэг дээр суурилдаг байжээ. Нийт 100 000 ширхэгийг АНУ-аас ЗХУ-д олгосон. thumb|1945 онд [[Берлины гудамжинд Studebaker US6 ачааны тэрэгний дэргэд орос цэргүүд. Энэ ачааны тэргийг 1960-аад он хүртэл ЗХУ-д өргөн ашигласан зарим цөөн нь бүр 1980 он хүргэжээ.]]
Дэлхийн 2-р дайнаар АНУ-аас ЗХУ-д үзүүлсэн зэвсэг ба эд материалын тусламж:
Лэнд лиз үүссэн түүх
Дэлхийн хоёрдугаар дайны эхэн үед Нацист Германы эсрэг Англи-Францын холбоо тулалдаж байх үед франц бут цохигдсоны дараа английн нөөц дуусаж эхэлсэн нь цаашид дайныг үргэлжлүүлэхэд хүндрэл учруулж эхэлжээ. Энэ үед АНУ нь эдийн засгийн хувьд асар их боломж бүхий байсан бөгөөд английн тал АНУеыг өөрийн талд холбоотон болгох хүсэл эрмэлзэлтэй байсан бөгөөд энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байв. АНУ нь өөрийн хэл соёл нэгтэй язгуурын нэг угшилтай Английн талыг дэмжиж байсан боловч илээр шууд Гитлерийн эсрэг дайнд орохоос цааргалж байжээ. АНУ нь Нацист Германы хүчирхэгжиж байгааг эгдүүцэн харж, түүнд саад болох тал дээр шууд бус арга хэмжээнүүдийг авч байсан байна. Эдгээрийн нэг чухал арга нь Германы эсрэг дайтагч талд зэвсэг, техник, түүхий эдээр тусламжийг олгох түүнээ зээлээр олгох явдал байв. Гэтэл тухайн үеийн АНУ-ын хуулиар зээл авахын тулд өмнө нь авсан зээлээ заавал төлсөн байх үүрэгтэй байжээ. Англи нь АНУ-д Дэлхийн нэгдүгээр дайны үед авсан зээлийн өртэй байсан тул шууд дахин зээл олгох асуудал хүндэрчээ. Үүний эсрэг АНУ-ын эрх ашгийн үүднээс дайтагч талуудын америкийн эрх ашгийг хамгаалж байгаа талд өмнө нь өртэй байсан ч түүнд зээлээр зэр зэвсэг болон бусад хэрэгцээтэй зүйлсийг олгох онцгой эрхийг АНУ-ын ерөнхийлөгчид олгох тухай "Лэнд Лизийн тухай хууль"-ийг Ерөнхийлөгч Рузвельт санаачилан сенатаар батлуулсан байна. Ингээд Англи нь АНУ-аас нэмж зээл авах эрх нээгдсэн бөгөөд гэхдээ анхны Лэнд Лизийн зээлийг Англи биш харин Грек улс авсан байдаг түүхтэй.
Их Британиас ЗХУ-д үзүүлсэн тусламж
1941 оны 7 сард Германууд Орос руу дайрсны дөнгөж дараахан нь Их Британиас 40 Хавкер байлдааны онгоц ба 550 механикчид, нисгэгчид ачисан Хойд туйлын замын ачааны хөлөг онгоцны цуваа Мурманск руу хөдөлж 9 сард ирж байжээ. 1945 оны 5 сар хүртэл нийт 3000 "Хар салхи" байлдааны онгоц, 4000 бусад онгоц, 5000 танк, 5000 танк эсэргүүцэх буу, 15 сая гутал гээд нийт 4 сая тонн тусламж үүнд мөн эмнэлгийн материалууд, хүнс гээд бүх төрлийн барааг Англичууд Орсуудад тусламж болгон өгчээ. Буцах усан онгоцнууд нь Орсоос АНУ-д төлж байсан алтыг ачиж байв. Англиас өгсөн Черчиль танкнууд нь Ленинградын тулалдаанд ба Кавкзазын фронтод үүрэг гүйцэтгэж байв.
Эргэн төлөлт
Вашингтоноос бүх зүйлсийг 90%-ын хямдрууллаар тооцож байв. Учир нь дайны үед холбоотнуудын амссан хүний амь хохирол, эдийн засгийн сүйтгэл нь хангалттай хямдруулах үндэслэл хэмээн Вашингтоны улс төрчид бодолцжээ. Дайн дуусахад 1945 оны 9 сард ихээхэн хэмжээний Лэнд лизийн эд бараа, тоног төхөөрөмж Английн боомтуудад дамжих баазад хадгалагдаж байсныг Англичууд дайны дараах сэргээн босголтдоо хэрэглэхийг хүсч Америкаас жинхэнэ үнээс нь 90%-аар хямдруулж авчээ. 2006 оны 12 сарын 31-нд Их Британи Лэнд лизийн сүүлчийн төлбөр 83,3 сая ам.долларийг (42,5 фунт стерлинг) төлжээ.
Английн эргэн төлөлтийн төрөлд нарийн технологиудийг Америкт дамжуулах ажиллгаанууд багтжээ үүнд радар, сонар, тийрэлтэт хөдөлгүүр, цөмийн технологиуд, танк эсэргүүцэгчид, пуужин, супер цэнэглэгчид, гироскоп хараалагч, шумбагч хөлөг илрүүлэгч, дотроосоо бөглөгддөг түлшний танк, хуванцар тэслэгчид оржээ.
Гэрээний дагуу АНУ-д дайний дараачаас эргэн төлөлт хийх ёстой байсан боловч хүйтэн дайний эхлэлийн нөхцлөөс болж ЗХУ-аас төлбөр хийгдэхийг огт найдаагүй юм. 2 сая долларыг Орсоос Америкт янз бүрийн хэлбрээр эхний үед төлжээ. АНУ-аас 1,3 тэрбум ам.дол төлөхийг хүссэн боловч Орсууд ердөө 170 саяийг төлөхийг санал болгов. 1972 он хүртэл энэ төлбөрийн маргаан шийдэгдэхгүй байсаар Орсууд 722 сая долларыг төлөх саналыг Америкууд хүлээн авчээ. Дайны үед Орсууд Америк руу сайн тодорхойгүй тооны газрын ховор минералыг эргэн төлөлтөнд ачуулж байжээ.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын түүхэн эрх зүйн эх сурвалж Ангилал:АНУ-ЗХУ-ын харилцаа Ангилал:АНУ-Их Британийн харилцаа Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны улс төр Ангилал:АНУ-ын гадаад бодлого Ангилал:ЗХУ-ын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:20-р зууны эрх зүйн эх сурвалж Ангилал:1941 оны улс төр
Барселона (хөлбөмбөгийн баг)
Хөлбөмбөгийн төлөө тууштай зүтгэгч Швейцарийн иргэн Хоан Гампер 1899 онд Швейцарь, Англи, Каталон тамирчдыг эгнээндээ элсүүлснээр үндэс сууриа тавьжээ. Тэрээр Каталон үндэсний өөрийнх нь ямар нэг үзэл суртал, соёл, төрт ёсны бэлгэдэлийг ашиглан хөлбөмбөгийн багийн сүлдийг бүтээж, улмаар Mes Que un Club (Монголоор: Бусад багаас илүү) гэх уриа үгийг ч бий болгожээ. Барселона клубийн хөгжөөн дэмжигчид болон багийн дотоодын үйл ажиллагаа нь бусад багаас өвөрмөц ялгаатай. Тус клубийн нийт үнэлгээ, хөрөнгө нь 3.56 тэрбум ам.доллараар хэмжигддэг бол жилийн нийт орлого нь 560.8 сая еврогоор хэмжигддэг. Багийн хөгжөөн дэмжигчдийн хувьд амин дуулал болох "Cant del Barça" сүлд дууг Хауме Пикас болон Хосеп Мариа Эспинас нар хамтран зохиожээ.
Барселона клуб Испанийн аварга шалгаруулах тэмцээн буюу Ла Лига-д 25 удаа, Эзэн хааны цомын тэмцээн буюу Копа дель Рей-д 31 удаа, Испанийн супер цомд 12 удаа, Эва Дуартегийн цомд 3 удаа, Лигийн цомд 2 удаа түрүүлсэн байдаг. Үүнээс сүүлд дурдагдсан дөрвөн тэмцээний дээд амжилтыг эзэмшдэг юм. Олон улсын тавцанд ч тус клуб амжилттай тоглосоор иржээ. Барселона клуб Аваргуудын лиг нэртэй болсоноос хойш дөрвөн удаа, нэрээ солихоос өмнө буюу Европын цом нэртэй байхад нэг удаа нийтдээ тус бүр таван удаа Европын аваргын дэлдэн чихт цомыг өргөсөн байдаг. Харин Цомтой багуудын цомын тэмцээнд дөрвөн удаа түрүүлж рекорд тогтоосон бол Европын супер цомын тэмцээнд таван удаа түрүүлж мөн л тус тэмцээний түүхэн дэх рекорд амжилтыг тогтоожээ. Хот хоорондын нөхөрсөг цомын тэмцээнд гурван удаа, Олон улсын хөлбөмбөгийн холбооны Дэлхийн клубуудын аварга шалгаруулах тэмцээнд гурван удаа түрүүлж тус, тусын тэмцээний аварга амжилтыг тогтоосон байдаг. Олон улсын хөлбөмбөгийн түүх судлалын холбооноос тус багийг 1997, 2009, 2011, 2012, 2015 онуудад европын шилдэг клубээр нэрлэж байсан түүхтэй. and currently occupies the third position on the UEFA club rankings. Барселонагын хамгийн хүчтэй, хамгийн заналт дайсан бөгөөд өрсөлдөгч нь Эзэн хааны төв клуб Реал Мадрид юм. Хүчит хоёр багийн хооронд өрнөдөг домогт тулааныг "Эль Класико" хэмээн нэрлэдэг билээ.
Барселона клуб нь хөгжөөн дэмжигчдийнхээ тоогоор дэлхийд тэргүүлэх багийн тоонд багтдаг (Монгол дахь Барселона клубын фэн клуб нь үйл ажиллагааны чанараараа Монголдоо толгой цохьдог) бөгөөд нийгмийн сүлжээний цахим хуудаст дагагсдын тоогоороо ч дэлхийд дээгүүр байр эзэлдэг. Дэлхийн хөлбөмбөгийн спортын дээд шагнал гэгдэх Оны шилдэг хөлбөмбөгчний шагналыг Барселона клубын тамирчид 11 удаа, Олон улсын хөлбөмбөгийн холбооны дэлхийн шилдэг тамирчныг 7 удаа хүртэж байсан нь тус багийг ямархан хэмжээний цараатай вэ гэдгийг илтгэнэ. Үүгээр зогсохгүй тус багийн хүүхдийн академиас төрөн гарсан Лионель Месси дэлхийн шилдэг хөлбөмбөгчний шагналыг 5 удаа хүртэж домгуудын эгнээнд бичигдсэн төдийгүй, мөн л хүүхдийн академийн "бүтээгдэхүүн" гэгдэх Андрес Иньеста, Шави нар дэлхийн шилдэг хөлбөмбөгчний шагналын эхний гурван байрт нэрлэгдэж байсан түүхтэй.
Барселона клуб бол Ла Лигийг үндэслэсэн бөгөөд хэзээ ч дээд лигээс хасагдаж байгаагүй гурван багийн нэг юм. Ла Лигийг үндэслэж, дээд лигээс хасагдаж байгаагүй нөгөө хоёр баг нь Атлетик Билбао болон Реал Мадрид клуб билээ. Барселона клуб нь 2009 онд Ла Лиг болон Эзэн хааны цом, Аваргуудын лигид түрүүлснээс гадна Испанийн Супер цом, Европын супер цом, Олон улсын хөлбөмбөгийн холбооны Клубуудын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зэрэг зургаан тэмцээнд календарийн нэг жилд түрүүлсэн дэлхийн хамгийн анхны баг болж түүхэнд нэрээ үлдээсэн юм. 2011 онд тус клуб Европ тивийн аваргаар дахин тодорсноос гадна үүндээр нэмж дахин дөрвөн цом хүртсэнээр таван цом нэг жилд хүртэж бахдам амжилт гаргаж байлаа. Алдарт дасгалжуулагч Хосеп Гуардиола-гын удирдлага дор өнгөрүүлсэн энэхүү дөрвөн жилийн хугацаанд Барселона клуб 14 цом хүртэж хөлбөмбөгийн ертөнцийн түүхэн хугацааны туршид өндөр амжилт үзүүлсэн цорын ганц баг болсон юм. Алдарт Барселона клуб 2015 оны зургаадугаар сарын 6-ны өдөр Аваргуудын лигийн тав дахь цомоо өргөж, Ла лиг, Эзэн хааны цомд түрүүлэн гурван цом хүртэж, хоёр удаа энэ аугаа амжилтыг давтсан "буурал тив"-ийн анхны баг болсон түүхтэй.
Аугаа баг мэндлэв (1899-1922)
Дэлхийн шилдэг хөлбөмбөгийн клуб болох ерөөлтэй Барселона клуб 1899 оны аравдугаар сарын 22-ны өдөр байгуулагдсан түүхтэй. Энэ түүхэн өдөр Швейцарийн харьяат Хоан Гампер орон нутгийн Лос Депортес сонинд хөлбөмбөгийн шинэ клуб байгуулах болсон тухай зарлал нийтэлсэн нь түүхийн эхлэл байсан юм.
Дээрх зарлалыг сийрүүлбэл:
Бидний дотнын нөхөр, хамтран зүтгэгч Ханс Гампер өөрийн төрсөн нутаг болох Швейцарь улсад зохион байгуулдаг хөлбөмбөгийн тэмцээнд түрүүлсэн "Сосьедад Лос Депортес" клубын амжлтыг харгалзан Барселона хотод яг ийм баг байгуулах туйлийн хүсэлтэй тул уг спортод элэгтэй хүмүүсийг Мягмар болон Баасан гарагт тус клубийн албан өрөөнд 9-11 цагийн хооронд ирэхийг хүсье
Уг зарлалын дагаа Вольтер Уайлд (Барселона клубын анхны ерөнхийлөгч), Ллуйз дОссо, Бартомеу Террадас, Отто Кунзл, Отто Майер, Энрик Дукал, Пьер Кадо, Карлес Пуйол, Хосеп Йобет, Жон болон Уиллиам Парсонс нарын зэрэг 11 хүн 11-р сарын 29-ны өдөр болсон тус клубын анхны уулзалтад ирсэн байна. Чухам үүнээс л аугаа баг мэндэлсэн юм.
Барселона клуб гараагаа их амжилтаар эхлүүлжээ. Тэд Каталоны бүс нутгийн аварга шалгаруулах тэмцээн, Эзэн хааны цомын тэмцээнд замналынхаа эхний жилүүдэд түрүүлэв. Тэд 1902 онд зохиогдсон Копа Макайа тэмцээнд түрүүлж анхны цомоо хүртсэн бол мөн тэр ондоо зохион байгуулагдсан Эзэн хааны цомын тэмцээний шигшээ тоглолтод Бизкайа клубтэй учраа таарсан ч 1-2 онооны харьцаагаар хожигдаж, улсынхаа томоохон цомноос атгаад алдав. Үүнээс хойш Барселоначууд гавьтай амжилт үзүүлсэгүй. Хөгжөөн дэмжигчид болон тамирчид нь ч энэ үед нүүрээ буруулаад байсан гэхэд хилсдэхгүй. Орон нутгийн болон улсын томоохон тэмцээнүүдэд амжилт барагтай үзүүлж байсан тус багийн гарааны тамирчдыг бүрдүүлэхэд ч энэ цаг үед хүндрэлтэй байлаа. Гэтэл 1908 онд Барселона багийг үүсгэн байгуулсан Хоан Гампер тус клубын ерөнхийлөгчийн суудад залрах нь тэр. Алдсан нэр төрөө эргүүлэн авах, бүс нутгийн шилдэг баг болгох, Каталонын цомд түрүүлэх, дэмжигчдийн хүрээг тэлэх, санхүүгээ босгох зэрэг хүнд бэрх ажлууд Хоан Гамперд чухам энэ мөчөөс эхлэн оногджээ. Тэрээр клубын уулзалтын үеэр "Барселона хараахан мөхөөгүй байна. Мөн цаашид ч мөхөхгүй. Одоо үүсээд байгаа нөхцөл байдалд хэн нэгэн хариуцлага хүлээгээгүй болохоор л одоо ийм байдалд орчихоод байна" Барселона клубыг 25 жилийн туршид удирдсан тэрээр багийн тогтмол амжилт, өөрийн гэсэн цэнгэлдэх хүрээлэн, тогтмол дэмжигчид, хөрөнгө оруулалт, тогтвортой орлого зэрэгтэй болгоход чармайн ажиллаж, өнөөгийн бидний мэдэх Барселона клубыг цогцлоон бүтээсэн юм.
1909 оны гуравдугаар сарын 14-ний өдөр тус баг 8,000 хүний багтаамж бүхий Камп де ла Индустриал цэнгэлдэхд шилжин суурьшив. Шинэ цэнгэлдэхтэй болсонтой холбогдуулан багийн удирдлагууд 1910 онд тус багийн бэлгэ тэмдэгийг зохион бүтээх уралдааныг олон нийтийн дунд нээлттэй зарлажээ. Уг уралдаанд Карлес Комамала түрүүлж Барселона клубын албан ёсны анхны бэлгэ тэмдэг бүтсэн түүхтэй. Багийн одоогийн бэлгэ тэмдэгт ч түүний үзэл санаа шингэсэн хэвээр байна.
Шинэ цэнгэлдэх хүрээлэн бий болсонтой зэрэгцэн Барселона клуб тухайн үеийн Марка Хиспаника бүс нутгийн төвшинд аварга шалгаруулах Пиренийс Кап тэмцээнийг зохион байгуулж эхэлжээ. Марка Хиспаника нутагт Францын Лангуэдо, Миди, Аквитейн, Баскийн бүс нутаг, Каталоны бүс нутаг багтдаг байжээ. Дээрх бүс нутгуудын хамгийн шилдэг багууд уг тэмцээнд оролцдог байснаараа онцлог. Багуудын соёл, үзэгчдийн хөгжөөн дэмжих байдал зэргээрээ тухайн үедээ сонин содон тэмцээний нэгт тооцогддог байлаа. Ердөө тавхан удаа зохион байгуулагдсан уг тэмцээний эхний дөрвөн жилд Барселона клуб дараалан түрүүлж, цом хүртэв. Дөрвөн удаагийн аваргын бүрэлдэхүүнд Карлес Комамала, Амечазурра, Жек Грийнуэль нар багтаж байжээ. Пиренийс Кап-ын хамгийн сүүлийн тоглолтод Барселона клуб Каталоны өөр нэг баг болох Испаньолтой таарсан ч хожигдсон юм. Уг баг 1917 он хүртэл хагас цагийн дасгалжуулагчтай байсан бөгөөд 1917 оны дундаас эхлэн бүтэн цагаар ажиллах мэргэжлийн дасгалжуулагчтай болжээ.
Барселона клуб дээрх цаг үетэй зэрэгцэн албан ёсны хэлээ Каталон болгон өөрчилж, улмаар Каталон үндэстний бахархал, эв нэгдлийн бэлгэдэл байхаар чармайж эхэлсэн юм. Тус багийн түүхэнд анхны туршилтын тоглолтыг Рамон Торральба гүйцэтгэж байсан түүхтэй. Орон нутгийн Терраза гэх жижиг багтай хийсэн туршилтын тоглолтын үеэр тэрээр гоол оруулж, багийнхаа гарааны эрхийг баталгаажуулсан юм. Рамон Торральба тус багийн төлөө 1913-1928 оны хооронд хүчин зүтгэсэн билээ.
Гампер Барселона клубын гэх өвөрмөц соёлыг бий болгохоос гадна хөрөнгө санхүүгийн ч аятай байдлыг бий болгож чадсан юм. Улмаар 1922 онд тус клуб 20,000 хүний багтаамж бүхий Лес Кортес цэнгэлдэхийг өөрсдийн болгожээ. Хүн дүүрэн чихвэл 30,000 хүний багтаамжтай болдог энэ цэнгэлдэх, 1940-өөд оны үед 60,000 мянган хүнний багтаамжтай болж шинэчлэгдсэн юм.
Улс төрийн ээдрээт жилүүд (1923-1957)
Испанийн улстөрд цэргийн дэглэмийг тогтоож, хатуу гараар удирдах санаархал бүхий Примо де Ривера 1923 онд засгийн эрхэнд гарснаас хойш Каталоны Барселона клубыг тайван байлгасангүй. Дарангуйллын эсрэг сөрж зогсон, улмаар түүний эсрэг үзэл суртал явуулж, нууц хуйвалдаан зохион байгуулж байна гэж үзэн 1925 оны зургаадугаар сарын 14-ний өдөр Хоан Гамперийг Барселонагаас хөөж, Лес Кортес цэнгэлдэхийг зургаан сар хаах шийдвэрийг эрх баригчдын зүгээс гаргав. Спортын үйл ажиллагаанд улс төрийг хольж хутгасан энэ увайгүй үйлдлийн горыг Барселона клуб амсаж, тогтож байсан амжилт нь ганхахад хүрчээ. Хэдийгээр улстөрийн нөхцөл байдал туйлийн хүнд байсан ч багийн удирдлагууд хоёр дахь туршилтын тоглолтоо зохион байгуулав. Энэ удаагийн тоглолтод өсөх ирээдүйтэй гэгдэж байгаа Паулино Алкантараг Испанийн шигшээ багийн эсрэг тоглуулсан юм. Тэрээр Барселона клубын гарамгай тоглогчдын нэг болж чадсан юм. Барселона клуб 1928 онд зохиогдсон Испанийн цомын тэмцээнд багийн хаалгач Франц Платкогын итгэмээргүй уран тансаг тоглолтын ачаар түрүүлэв. Түүний уран тансаг хаалтыг харсан алдарт яруу найрагч Рафаел Алберти "Тансаг Платко" гэх шүлэг хүртэл зохиож байсан гэдэг. Испанийн хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1929 онд зохиогдож эхэлэхэд анхны тэмцээнд нь Барселона клуб түрүүлж Каталончуудын баярын магнайг тэнийлгэсэн юм. Багийн гайхалтай амжилтаас яг нэг жилийн дараа Барселона клубын эцэг гэгдэх Хоан Гампер санхүүгийн хүндрэлээсээ шалтгаалан амиа хорлосон мэдээ Барселон хотыг тэр аяар нь уйтгар гунигт автуулж орхисон билээ.
Улс төрийн хяхалт хавчилт, дарангуйллын тогтолцооны сүүдэр хөлбөмбөгийн спортыг, Барселон хотыг нөмөрч байх хүнд бэрх цаг үед шинэ дасгалжуулагч Хосеп Сколагийн удирдлага дор тамирчид илүү нэгдэж, амжилтын төлөө зүтгэж байлаа. Х.Сколаг ирэхэд цэнгэлдэхэд цуглах үзэгчдийн тоо улстөрийн шахалт, хатуу харгалзагчаас шалтгаалан илтэд буурсан юм. Гэсэн хэдий ч тэд Каталоны цомд 1930, 1931, 1932, 1934, 1936, 1938 онд зургаан удаа түрүүлж чаджээ. Орон нутгийн цомдоо гайхалтай байсан тэдний форм жигдэрч, тамирчид ид торгон ирэндээ байхад Лигийн аваргын тэмцээнд тэдний тоглолтыг хөндлөнгөөс зохицуулдаг, заавал хожигдохыг шаардан удаа дараа дарамталдаг байжээ. Үүний хамгийн том илрэл нь 1937 оны Лигийн аваргыг хүчээр өөр багт шилжүүлсэн явдал юм.
1936 онд Иргэний дайн эхэлснээс ердөө сарын дараа ихэнх тамирчид дайнд татагдсан тул гараанд гарах тамирчдыг цуглуулахд туйлийн хүнд байжээ. 1936 оны наймдугаар сарын 6-ны өдөр багийн ерөнхийлөгч Хосед Сунйол халдлагад өртөж, амиа алдав. Түүнд нэгэн үндсэрхэг үзэлтэй цэрэг халдсан бөгөөд Барселона багийг салан тусгаарлах үзэл гаргадаг гэсэн үндэслэлээр амь насанд халдсан гэж мэдүүлжээ. Чухамхүү энэ үйл явдал л Барселона клубыг илүү нягтруулж, бусад багаас арай өөр, зөвхөн энэ багийн гэх амин сүнс бүрэлдэн тогтсон гэж үздэг билээ. 1937 оны зун Испанийн хоёр дахь бүгд найрамдах улсын засгийн газартай хэлэлцээ хийсний үндсэн дээр Барселона багийн бүрэлдэхүүн Мексик болон АНУ-аар аяласан байна. Тэд энэхүү аялалаар хөрөнгө санхүү босгох зорилгоор явсан ч Испанийн улстөрийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан хөрөнгө оруулагчид нүүрээ буруулж эхлэв.
1938 оны гуравдугаар сарын 16-ны өдөр Барселона хотыг Италийн нисэх хүчин агаараас бөмбөгдөв. Энэ аймшимгт халдлагын золисонд 3,000 хүн амиа алдсанаас гадна, Барселона багийн захиргааны байр ч хүнд хохирол амсчээ. Италийн халдлагаас ердөө хэдхэн сарын дараа Каталон үндэсний уламжлалыг нэвт шингээсэн бөгөөд хотоо хамгаалах гэсэн зорилго бүхий багийн шинэ бэлгэдлийг бий болгов. Шинэ бэлгэдэлтэй болсон ч Барселона багийн хөгжөөн дэмжигчдийн тоо 3,486-аар буурчээ. Испани даяар Каталон хэлээр ярих, үндэсний үзэл гаргах, Каталоны туг далбаа, бэлгэ тэмдэг гаргахыг бүрэн хориглов. Испанийн Засгийн газрын дээрх шийдвэрээс шалтгаалан тус баг нэрээ Испаниар бичиж, бэлгэдэлээсээ Каталоны туг, бэлгэ тэмдгийг хасах хэрэгтэй болжээ. Улмаар багийн удирдлагууд нэрээ Club de Fútbol Barcelona болгон өөрчилж, бэлгэдэлээсээ Каталоны далбаа, сүлдийг авчээ.
"Энэ бол Реалчууд иртэй, хүчтэйдээ ялсан хэрэг биш юм. Яг үнэндээ тэд үүнд нэг их баярлахгүй байсан. Учир нь хувцас солих өрөөнд дарангуйлагч Франкогын цэргүүд зогсч, ихэнх тоглогчдыг зодож, дарангуйлагчийн хүслийг заавал биелүүлхийг шаардаж байсантай холбоотой."
Улстөрийн хүнд байдал, хэлмэгдүүлэлтийн хар бараан он жилүүд Барселон хотод байсан ч Барселона багийн ирээдүйн амжилт улам цэлийж байсныг тэр үед хэн ч таамаглаагүй юм. 1945 онд Барселона багийн шинэ дасгалжуулагчаар Хосеп Самитер томилогдож, багийнхаа бүрэлдэхүүнийг Цесар Рамаллетс, Веласко нараар зузаатгаж улмаар Ла Лигийн аваргын титмийг 1929 оноос хойш анх удаагаа хүртэв. Тэд Ла Лига-д 1948, 1949 онд дараалан хоёр удаа түрүүлсэн билээ. Түүнчлэн 1949 онд анхлан зохион байгуулагдсан Латин цомын тэмцээнд ч түрүүлсэн юм. Ингэснээр улстөрийн дарангуйллын сүүдэрт дагжиж байсан Барселон хотынхонд итгэлийн галыг улам бадраасан билээ. Итгэлийн гал бадарч, амжилтын амтыг мэдэрсэн Барселона клуб 1950 оны зургаадугаар сард тухайн үеийн хөлбөмбөгийн гарамгай од Лашло Кубалатай гэрээ байгуулж, багтаа нэгтгэж, бүрэлдэхүүнээ улам хүчирхэгжүүлжээ.
Фердинанд Даучик 1952 онд Барселона клубын шинэ дасгалжуулагчаар томилогдож, багийн од Лашло Кубалагын хамтаар Ла Лига, Генераллисмусын цом, Латин цом, Эва Дуартегийн цом, Мартини Россигийн цом зэрэг таван цомыг дараалан хүртэж бахдам амжилт байгуулсан юм. Тэд 1953 онд Ла Лига болон Генераллисмусын цомд дахин түрүүлж нэр алдараа дуурсгасан билээ.
Дарангуйллаас энх цагт - Каталоны үзэл сэргэн мандав (1957-1978)
1960 он бол Барселона клубын түүхэнд амжилт, ялалтаар омогшсон жил байлаа. Багийн ерөнхий дасгалжуулагч Элений Эррерагын удирдлага дор залуу авьяастан Луйз Суарез, Унгарын гайхам тоглогчид болох Лашло Кубала, Сандор Коцис, Золтан Чибор нарын хамтаар 1959 оны Ла Лига болон Хот хоорондын цомд түрүүлэв. Энэ гайхалтай амжилтыг харгалзан 1960 оны европын шилдэг хөлбөмбөгчний шагналыг залуу од Луйз Суарезэд олгосон юм.
1961 онд зохиогдсон Европын цомын хагас шигшээд заналт өрсөлдөгч Реал Мадридтай учраа тааран ялалт байгуулж шигшээ тоглолтод шалгарсан ч шигшээ тоглолтод Португалийн Бенфика клубт 1-3 онооны харьцаагаар хожигдон, дэлдэн чихт цомыг атгаад алджээ..
1960-аад онд Барселона клубын амжилт Реал Мадридын сүүдэрт дарагдаж эхэллээ. Реал Мадрид клуб улсынхаа тэмцээнд ч, европын тавцанд ч дийлдэшгүй мэт амжилтттай тоглож байлаа. Багийн гишүүд болон дансаа шавхан байж Барселона клуб 1957 онд "Камп Ноу" гэх шинэ цэнгэлдэхээ өлгийдөн авав. Чухамдаа үүнээс шалтгаалан тус баг шинэ тамирчдыг авалгүй олон жилийг үджээ. Хосеп Мариа Фусте болон Карлес Резач нараар хүчээ баг зэрэг нэмсэн Барселона клуб 1963 онд Генераллиссмусын цомд, 1966 онд Хот хоорондын цомд түрүүлж чадсан юм. Барселона клуб 1968 онд улстөрийн дарангуйллын жилүүдийн сүүлийн тулаанаа хийв. Тэд 1968 оны Генераллисмусын цомын тэмцээний шигшээ тоглолтод Реал Мадрид клубтэй Сантиаго Бернабеу цэнгэлдэх хүрээлэнд нь учраа таарлаа. Олон хүмүүс тэр дундаа Барселончууд ч дарангуйлагчийн сүүдэрт дарагдана гэж таамаглаж байсан ч ердөө ганцхан гоолын зөрүүгээр ялагджээ. Хэрэв дарангуйлагчид байгаагүй бол энэ тоглолтод Барселона клубыг ялах байсан гэж үзэх судлаач, түүхчид ч олон бий. Уг тоглолтыг дарангуйлагч Франциско Франко, Иргэний дайны үеийн алдартнууд үзэж сонирхсон гэх баримт бий. Дарангуйлагч Ф.Франкогын дарангуйлал 1974 онд нуран унаж Барселончуудын нуруун дээрх ачаа хөнгөрч ирлээ. Дарангуйллын сүүдэр арилмагц Барселона клуб нэрээ Каталоноор бичиж, бэлгэдэлдээ Каталон далбаа, сүлдийг дахин залах боломжтой болсон юм.
Хосеп Нуньез-Сэргэн мандалтын он жил
Барселона клубын ерөнхийлөгч гэх албан тушаал бий болсон цагаас хойш удирдах зөвлөлөөрөө хэлэлцэж ерөнхийлөгчөө сонгож байсангүй. Тэгвэл 1978 онд удирдах зөвлөлийн ээлжит хуралдаан болж ерөнхийлөгчөө сонгохоор болов. Тус хуралдаанаар Хосеп Луйз Нуньез Барселона клубын шинэ ерөнхийлөгч болжээ. Ингэснээр тэрээр энэ албан тушаалд сонгогдсон анхны ерөнхийлөгч болж клубын түүхэнд үлдсэн юм. Франкогын дарангуйлал нуран унаснаас хойш Испани улс ардчилсан тогтолцоотой болсон нь хөлбөмбөгийн клубын тухайд тусгалаа олсон нь энэ ажээ. Шинээр сонгогдсон ерөнхийлөгч Барселона клубыг санхүүгийн төвшинд ч, гарааны төвшинд ч дэлхийн шилдэг баг болгох зорилтыг юун түрүүнд тавив. Түүнийг энэ суудалд суусан 22 жилийн хугацаанд Барселона клуб өнгө төрх, тоглолтын хэв маяг, нэр хүндээ урд хожид байгаагүйгээр өөрчилж чадсан юм.
1979 оны тавдугаар сарын 16-ны өдөр. Швейцарийн Базел хотноо Европын цомтой багуудын цомын шигшээ тоглолт болов. Уг тоглолтыг үзэж сонирхохоор Барселона клубын 30,000 хөгжөөн дэмжигч Базелд ирсэн гэсэн мэдээ бий. Тус тоглолтод Барселона клуб Германы Фортуна Дюссельдорф клубтэй учраа таарч 4-3 онооны харьцаагаар хожин хөгжөөн дэмжигчдийнхээ магнайг тэнийлгэв. Энэ үйл явдалтай зэрэгцэн сонгогдоод нэг жил болоод байсан Хосеп Л.Нуньез багийн ирээдийн амжилтыг бэхжүүлэх, өөрийн гэсэн өвөрмөц онцлог бүхий тамирчидтай болох зорилгоор Ла Масиа нэртэй хүүхдийн академийг байгуулжээ.
1970-аад онд Аргентиний хамгийн нэр хүндтэй клуб болох “Бока Хуниорс” клубээс нэгэн авьяаслаг залуу тодорч байсан Диего Марадона байлаа. Европын олон томоохон баг түүнийг сонирхож байсан ч Барселона клуб энэ тулаанд ялж, 1979 оны зургаадугаар сард Диего Марадона тухайн үеийнхээ үнийн дээд амжилт болох 5 сая фунт стерлингийн үнээр Барселона клубтэй нэгдэв. Д.Марадона ирснээсээ хойш нэг улирлын дараа Чезар Луйз Меноттигийн удирдлага дор Эзэн хааны цомын тэмцээнд мөнхийн өрсөлдөгч Реал Мадридыг хожин түрүүлжээ. Гэвч Д.Марадона тодорхойгүй шалтгааны улмаас 1982-1983 оны улирлыг Италийн Наполи клубт үдхээр болсон нь олон нийтийн анхаарлын төвд орлоо. Испанийн Ла Лигийн 1984-1985 оны улирлыг амжилтаар үдэж, аварга болсон ч дасгалжуулагч Терри Венаблес Марадонаг багтаа үлдээхийг хүссэнгүй. Түүнийг хассаны дараа Германы авьяаслаг хагас хамгаалагч Бернд Шустер Барселонад ирж, орхигдоод байсан дундын шугам илүү баталгаатай болж иржээ. Тэрээр Марадонагын хамтаар Европын цомын шигшээ тоглолтод шалгарсан юм. Испанийн Севийя хотод болсон шигшээд Болгарын Стайуя Бухарест клубтэй учраа тааран үндсэн болон нэмэлт цагт гоол оролгүйгээр торгуулийн цохилтоор ялагдсан түүхтэй.
Багийн амжилт тогтож байхад багийн дотоод уур амьсгал түвэгтэй байдалд хүрэв. Учир нь багийн ерөнхийлөгч Хосеп Л.Нуньез болон багийг дэмжигч үндэсний үзэлтэй “Бойсос Нойс” группийн хооронд үзэл сурталын томоохон зөрчил үүсчээ. Улмаар цэнгэлдэх хүрээлэнгийн зүүн жигүүрт суух болж, тоглолт болгоны үеэр түүнийг эсэргүүцсэн зурагт хуудас, самбар, доромжилсон үгтэй баннер, далбаа зэргийг хийсгэх болжээ. Тэд багийн утга учрыг алдагдуулж, дарангуйллын замаар удирдаж байгаа түүний арга барилыг эсэргүүцэн ийнхүү үзэл бодлын зөрчил үүссэн байна. “Бойсос Нойс” гэх энэ бүлэглэл нь Английн хулигаануудыг дуурайсан, зарим талаараа хэт их хуулсан фашист, нацист үзэлтэй бүлэглэл байжээ. Багийн олон удаагийн тоглолтод эмх замбараагүй байдал үүсгэж, зодоон дэгдээн, багийн уур амьсгалыг эвдсэн гэсэн үндэслэлээр уг бүлэглэлийг “Камп Ноу”-д нэвтрэх эрхийг түр хугацаагаар хасч, улмаар хэд, хэдэн гишүүнийг баривчилснаар уг сөргөлдөөн намжсан юм.
Мексикт болсон 1986 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-нээр од болон гялалзаж мэргэн буучаар тодорсон Гари Линекер болон Испанийн шигшээ багийн хаалгач Андони Зубизаретта нартай гэрээ байгуулж, багийн хүчээ зузаатгав. Гэсэн хэдий ч 1987-1988 оны улирал эхлээд тааруу амжилт үзүүлсэн тул ерөнхий дасгалжуулагч Терри Венаблесийг ажлаас нь чөлөөлж оронд нь Луйз Арагонесийг ерөнхий дасгалжуулагчаар авчээ. Энэ улиралд багийн дотоод уур амьсгал хурцдав. Тоглогчид болон ерөнхийлөгч Нуньезийн хооронд үл ойлголцол гарч, заримдаа тоглолтынхоо хэлбэр, хэлэмжээр түүнийг эсэргүүцэж байлаа. Улмаар тэр жилийнхээ Эзэн хааны цомын тэмцээний шигшээ тоглолтод Реал Сосьедад клубтэй учраа таарч 1-0 онооны харьцаагаар ялалт байгуулж, аварга болсон юм. Үүнээс өөр гавьтай амжилтыг энэ улиралд шинэ бүрэлдэхүүнтэй баг үзүүлж чадаагүй билээ.
Мөрөөдлийн баг
Хосеп Нуньесийн боловсруулсан хүүхдийн академийн төсөл 10 жилийн дараа үр ашгаа өгч, үндсэн багийн гарааны тамирчид академиас бүрдэж эхлэв. Анхны төгсөлтөөс од болон гялалзаж, дэлхийд нэр алдараа цуурайтуулсан гарамгай хөлбөмбөгч бол Хосеп Гуардиола билээ. Кройффын баг бүрэлдсэн даруйдаа 1989 оны Европын цомтой багуудын цомын тэмцээнд Италийн Сампдориа клубыг буулган авсан бол 1992 оны Европын цомын шигшээ тоглолтод мөн л Сампдориа клубтэй учраа таарч 1-0 онооны харьцаагаар ялалт байгуулсан билээ. Дээрх хоёр тоглолтын хожлын гоолыг чөлөөт цохилтоор Голланд легионер Рональд Куман оруулсан юм. Йохан Кройффоор удирдуулсан Барселона клуб Ла Лигийн аваргын титмийг 1991-1994 оны хооронд дөрвөн удаа дараалан хүртсэн билээ. Үүнээс гадна тэд 1990 оны Эзэн хааны цомын тэмцээн, 1992 оны Европын супер цомын тэмцээн, мөн онд зохиогдсон Испанийн супер цомын тэмцээнд түрүүлж бахдам амжилт байгуулав. Дасгалжуулагч Йохан Кройфф Барселона клубт ирээд ердөө дөрөвхөн жилийн дотор 11 цом хүртсэн нь тухайн үед сонин содон амжилтын нэг байсан юм. Тэрээр тус багийг найман жилийн турш удирдсан нь багийн түүхэнд хоёрдугаарт орох үзүүлэлт юм. Кройфф энэ багт ирсэн эхний хоёр улиралдаа л багийн уур амьсгал, тоглолтын хэв маягыг өөрчилж орхисон юм. Чухам түүний ачаар байр суурь нь ганхаад байсан Хосеп Луйз Нуньес тогтон үлдэж чадсан юмн. Тэрээр багийн амин сүнсийг дамжуулалт гэж үзсэн бөгөөд хагас хамгаалалтын шугамандаа эрх мэдлийг төвлөрүүлж байлаа.
Барселона клубын дасгалжуулагч Пеп Гуардиола хэлэхдээ:
''Кройфф бол дасгалжуулагчдын урд сүрлэг сүм дуган цогцлоосон нэгэн. Тэр энэ ажлыг өөр тавцанд гаргасан юм''
Кройффын амжилт гайхалтай байсан ч түүнийг эсэргүүцэх бүлэглэл гарч ирлээ. “Зааны хошуу” гэх нэртэй бүлэглэлийг Хоан Лапорта толгойлж, Йохан Кройфф болон Хосеп Нуньез нарын ойрын харилцааг буруутган, багийн дотоод үйл ажиллагаанд доголдол гарсан гэж эсэргүүцэх болов. Бүр зарим нэг авлигын хэрэгт ч тэднийг холбогдуулж байлаа.
Энэ мэдэгдэлд сэтгэл нь гонсойсон Кройфф тэр даруй ажлаасаа чөлөөлөгдөв. Түүний орыг Бобби Робсон гэх Англи мэргэжилтэн залгасан юм. Ердөө нэгхэн улирал энэ албыг хашсан тэрээр Бразилийн домог болсон Роналдог авчирч, улмаар Эзэн хааны цом, Европын цомтой багуудын цом, Испанийн супер цом гэсэн гурван цомыг өргөсөн юм. Дөнгөж ирээд давгүй амжилт үзүүлсэн түүнийг маш богино хугацаанд өөрчлөх шийдвэрийг багийн удирдлагууд гаргаж улмаар түүний оронд Луй ван Гаалыг авчирсан билээ.
Дуулиан шуугиантай ирсэн Роналдо маш богино хугацаанд Барсагын төлөө тоглоод өөр багийг зорих болсон юм. Гэхдээ бүр заналт өрсөлдөгч гэгдэх Реал Мадрид шүү. Учир нь түүнийг орлох Луйш Фигу, Патрик Клайверт, Луйз Энрике, Ривалдо нарын зэрэг гайхалтай сайн тамирчид төрөн гарч байлаа. Улмаар дээрх бүрэлдэхүүн 1998 онд Ла Лигийн цомыг Эзэн хааны цомтой хамт өргөсөн юм. Аугаа түүхт Барселона багийн 100 жилийн ой 1999 онд тохиов. Тэгш ойн жилд Барселоначууд Ла Лигийн аварга болж, түүгээр ч зогсохгүй Европын шилдэг хөлбөмбөгчнөөр Ривалдо тодорчээ. Тэрээр Барселона клубээс энэ алдарт хүрсэн дөрөв дэх тоглогч болон мөнхөрсөн билээ. Хэдийгээр дотоодын амжилт чамлахааргүй байсан ч европын тавцанд заналт дайсан Реал Мадридад хожигдож, хэд, хэдэн алдаа гаргасан тул 2000 онд Луй ван Гаал, Хосеп Нуньезийн хамтаар үүрэгт ажлаа хүлээлгэн өгсөн юм.
Шинэ мянганы шинэ эхлэл (2000-2008)
Багийн амжилт балран доройтож, урьдын Барса биш болчихоод байхад багийн ерөнхийлөгчийн суудалд Хоан Лапорта суув. Тэрээр багийн дасгалжуулагчийн суудалд залуу Голланд мэргэжилтэн Франк Райкаардыг тохоон томилжээ. Хэдийгээр тоглогч ахуйдаа чамгүй амжилт үзүүлсэн ч хөгжөөн дэмжигч болон олон нийт түүнээс их амжилтыг хүлээж байгаагүй юм. Шинэ дасгалжуулагчийн гарт ирсэн Барса өмнөх бүрэлдэхүүнээс бараг хэнийг ч үлдээсэнгүй. Шинэхэн дасгалжуулагч Роналдиньо, Деку, Хенрик Ларссон, Людовиз Жули, Самуэль Это, Рафаель Маркез нарыг бүрэлдэхүүндээ bnsdfhbsdrдуудсан юм. Дээрх алдартнуудаас гадна "Ла Масиа"-д тодорч, ур чадвар нь илт дээшилж байгаа Карлес Пуйол, Андрес Иниьеста, Шави, Виктор Валдес нар ч хүч түрэн гарч ирэв. Чухамдаа тэд л Барселонаг байх газарт нь эргүүлэн аваачсан билээ. 2004-2005 оны улиралд Барселона клуб Ла Лига болон Испанийн супер цомд давхар түрүүлэв. Түүгээр ч барахгүй Олон улсын хөлбөмбөгийн холбооноос зарладаг дэлхийн шилдэг хөлбөмбөгчний шагналыг Роналдиньо хүртэж, гутгаар байрт Самуэль Это нэрлэгдсэн нь цангаад байсан амжилтын амтыг Каталончуудад мэдрүүлэх шиг болсон хэрэг байлаа.
2005-2006 онд мөн л Ла Лига болон Испанийн супер цомд түрүүлж, өмнөх улиралд үзүүлсэн амжилтаа давтав. Үүнээс хамгийн сэтгэл хөдөлгөсөн, Каталончуудын цөсийг хөөргөсөн тоглолт бол Реал Мадридын эсрэг Сантиаго Бернабеу цэнгэлдэхэд нь гурван гоолын зөрүүгээр хожсон тоглотыг нэрлэж болно. Энэ тоглолтод хөлбөмбөгийн суутан Роналдиньо хет-трик толилуулсан. Тэрээр гурав дахь гоолоо оруулахад Реал Мадридын зарим хөгжөөн дэмжигчид босч хүндэтгэл үзүүлж байсан гэдэг. Франк Райкаард ирсэн даруйдаа заналт өрсөлдөгчийнхөө талбайд нь хоёр удаа ялалт байгуулсан Барсагын анхны дасгалжуулагч болсон билээ. Тухайн жилийнхээ Аваргуудын лигийн шигшээ тоглолтод Английн өөр нэгэн амжилттай баг болох Арсенал клубтэй учраа таарчээ. Шигшээ тоглолтод хоёр баг цаг дуусах мөч хүртэл тэнцэж байгаад тоглолтын эцсийн мөчид Олекьерийн оронд талбайд гарсан Жулиано Беллети хожлын гоолыг оруулснаар 14 жилийн дараа Европын цомын тэмцээнд түрүүлсэн нь энэ. Мөн түүнчлэн Шведийн домогт тоглогч Хенрик Ларссоны хувьд сүүлийн тоглолт нь энэ байлаа. Энэ удаагийн аваргын цом багийн түүхэнд Аваргуудын лигийн хоёр дахь цом байсан юм.
Амжилтын амтанд бялуурсан Барселона клуб 2006-2007 оны улиралыг ямар ч цомгүйгээр үдсэн юм. Улирал дуусаад байхад АНУ-аар аялан тоглолтоор явж байхад багийн гол тоглогч Самуэль Это гэмтсэн нь Лионель Месси гэх залуу хүүд маш том боломжийг авчирсан билээ. Үүнээс гадна багийн голлох тоглогчдын дунд үл ойлголцох байдал үүсэж, багийн дасгалжуулагч Райкаард, Роналдиньод анхаарал хандуулдаг гэж шүүмжилсэн нь Этог хэсэг хугацаанд сэлгээний сандалд суулгахад хангалттай шалтгаан болжээ. Хэдийгээр ямар ч цомгүй байсан ч Эзэн хааны цомын тэмцээний хагас шигшээ тоглолтод Хетафе клубтэй таарч тоглоход залуу авьяастан Лионель Месси ид шидээ гайхуулжээ. Тэрээр яг л Марадонагын зууны шилдэг гоолыг санагдуулам гоолыг Хетафегийн эсрэг оруулсан юм. Талбайн голоос хаалга хүртэл Хетафегийн бүх тоглогчдыг сөхрүүлэн гоол оруулсан нь шинэ од, шинэ эрин эхэлсэн гэдгийн дуут дохио болжээ. Дараа нь хагас шигшээн эхний тоглолтод 5-2 онооны харьцаагаар хожсон бол хариу тоглолтод 4-0 онооны харьцаагаар хожигдож, аваргын цомоос атгаад алдсан юм.
2007-2008 оны улирал Барселонагын хувьд мөн адил цомгүй жил байлаа. Тэд Ла Лигийн хүснэгтийн гуравдугаар байрт бичигдсэн бол Аваргуудын лигийн хагас шигшээд аварга болох ерөөлтэй Манчестер Юнайтед клубт, Эзэн хааны цомын тэмцээнд аварга болох ерөөлтэй Валенсиа клубуудэд тус тус хожигдсон юм. Үүнээс гадна "Эль Класико"-д 4-1 онооны харьцаагаар хожигдож чамгүй амжилт гаргаад байсан Франк Райкаардын байр суурь ганхаж эхэлсэн билээ. Төд удалгүй багийн ерөнхийлөгч Хоан Лапорта Барселона клубын хоёрдугаар багийг удирдаж байсан Хосеп Гуардиолаг ерөнхий дасгалжуулагчийн суудалд томилсон билээ. Тэрээр 2008 оны зургаадугаар сард энэ суудалд албан ёсоор суусан юм.
Гуардиолагийн эрин (2008-2012)
Барселона Б идэрчүүдийн багийн дасгалжуулагч байсан Пеп Гуардиола үндсэн багийн дасгалжуулагчийн суудалд суумагцаа багийн тоглох хэв маягыг үндсээр нь өөрчилж орхив. Тэрээр идэрчүүдийн багийг дасгалжуулж байсныхаа хувьд залууст итгэл хүлээлгэхээр шийдэж, тики-така буюу дамжуулалтаас довтолгоо руу чиглэсэн хэв маягийг зоригтойгоор сонгосон байна. Улмаар хуучин багийн бүрэлдэхүүнд байсан Роналдиньо, Деку нарыг зарж, гарааны эрхийг Шави, Иниьеста, Месси нарт даатгасан билээ.