cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тэжон
Хотын нэр монгол хэлнээ солонгос дуудлага, түүнээс улбаалсан Тэджон гэдэгтэй ханьсаж, зөвөөр нь Тэжон гэнэ. Тэгэхдээ бас солонгос бичгийн шинэ галиг, Daejeon үгийн онц хүртээмжээр Дэжон гэж бичигдэх нь ч байдаг.
Тэжон хотын нутаг дотроо 5 дүүрэгт (구 кү) хуваагддаг.
Эх сурвалж, тайлбар
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын хот
Тула
Тула (Ту́ла) нь Оросын Холбооны Улсын Европын хэсэгт, нийслэл Москвагаас урагш 193 км-т, Упа голын эрэгт оршдог хот юм. Тула мужийн төв тус хотод 2002 оны тооллогоор 481,216 оршин суугч амьдарч байжээ. Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар-хот цолтой.
Эшлэл
! Ангилал:Оросын хот Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл  Ангилал:Тула мужийн суурин Ангилал:1146 онд байгуулагдсан
1986 он
Аргын тооллын (Нийтийн он тооллын, Манай эриний) 1986 он (Нэгэн мянга есөн зуун наян зургаадугаар он) хэдийнээ улиран оджээ. Тэр жил Лхагва гарагаар эхлэж, мөн Лхагва гарагаар төгссөн 365 хоногтой жил байлаа.
Энэ онд болсон үйл явдлууд
thumb|150px|Дэлхий тойрог замын «Мир» станц 1998 онд
Энэ онд төрөгсөд
thumb|120px|Меган Фокс thumb|120px|[[Усэйн Болт]] thumb|120px|[[БуА]]
Зүүлтийн тайлбар
#
Дашбалбар сум
Дашбалбар — Дорнод аймгийн сум. Монгол улсын харъяат иргэн Дашбалбар сумын суурин хүн ам - 3,178. Энэ тооллогын дүнгээр бол аймгийн 14 сумаас 3-р олон хүн амтай (Хэрлэн, Баян-Уулын дараах) сум юм. Сумын хүн амын 30 гаруй хувь нь Цагаан дэв гэдэг газар орших төвдөө амьдардаг. Сумын нутаг дэвсгэр захиргааны 5 багт хуваагддаг.
Мөн Төр нийгэмийн нэрт зүтгэлтэн С. Зоригийн төрсөн нутаг юм.
Эх сурвалж
Ангилал:Дорнод аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Алталун
Алталун гүнжийн намтар нь Юань улсын судрын Гүнжийн илтгэл, Судрын чуулганы I боть, II ботьд хэд хэдэн удаа өгүүлжээ. Хожим түүний хүү Чочимтай нь Мөнх хааны охид Ширин, Бичигэ нартай ураг барилдаж байсан. Мөнх хааны үед 1252 онд хааны зарлигаар Жөндин фугийн 270 өрхөөс ёнгор тавт татварлах эрхийг шагнал болгож өгчээ.
Ном зохиолд
Алталун нь АНУ-н зохиолч, түүхч Жак Уэтерфордын Монгол Хатдын Нууц Товчоо номны гол дүрүүдийн нэг юм. Алталуныг номон дээр Уйгурын Барчук Иди-Кут хаантай гэрлэж Уйгурын эмэгтэй-хаан болсон гэж бичжээ. Мөн түүнийг баатарлаг ухаантай бүсгүй байсан гэж тодотгожээ.
Шүүмжлэл:
Жак Уэтерфорд өөрийн номондоо Алталун гүнж болон Чингис хааны татвар эмээс гарсан охин болох Ил Алти гүнж нарын түүхийг холбож нэгэн дүр болгож бичжээ. Зохиолч хэдийгээр түүхэн эх сурвалжуудад тулгуурлан номоо бичсэн авч эх сурвалжийн мэдээллээс зөрчилтэй өгүүлэл бичсэн байна. Түүний ашигласан Перс хэл дээрхи хоёр гол эх сурвалжид Алталун болон Ил Алтийг хоёр өөр хүн болохыг тодорхой дурьдсан байдаг. Ил Алтийг Бурчак Иди-Куттай ураг холбохын өмнө нас барсан тухай бас тэмдэглэсэн бөлгөө.
Эшлэл
Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын гүнж Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн
1952 он
Энэ онд төрөгсөд
10 сарын 7 - Владимир Путин
Гадаад холбоос
#
Сонжун ван
Сонжун (солонгосоор 성종, төрсөн нэр нь 이혈 буюу И Хёль; 1454–1494) — Чусонь улсын 9-р эзэн ван. Өргөсөн эцэг Ежун вангийн өвийг залгаж 25 жил (1469-1494) хаанчлаад хөвүүн Ёньсаньгүнь ванд залгуулсан. Түүний үед аж ахуй дээрдсэн.
Ангилал:1454 онд төрсөн Ангилал:1494 онд өнгөрсөн Ангилал:Чусоний ван
Кертес Имре
Кертес Имре (Kertész Imre, 1929 оны 11 сарын 9-нд Будапештэд төрсөн - 2016 оны 3 сарын 31) нь Унгарын зохиолч, еврей үндэстэн хүн юм.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Освенцимийн бөөнөөр хорих лагерьт хоригдож байсан бөгөөд тэндээс амьд гарсны дараа ахлах сургууль дүүргэж, сонины газар, үйлдвэр зэрэгт ажиллаж байгаад 1953 оноос зохиол бичих болжээ. Түүний анхны бүтээл, өөрийнхөө туулсан амьдралаас сэдэвлэн бичсэн, холокостын тухай "Хувь заяагүй" хэмээх роман нь өндөр үнэлэгдэж, 2002 онд "Нийгмийн амьтан болох хүмүүс хувь хүн гэдэг утгаараа оршин тогтнож, өөрийгөө илэрхийлж байх хэрэгтэйг сануулсан бүтээл"-үүдээрээ утга зохиолын салбарт Нобелийн шагнал хүртжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Унгарын зохиолч Ангилал:Утга зохиолын Нобелийн шагналтан Ангилал:Зохиогч Ангилал:Унгар хэлээрх утга зохиол Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:21-р зууны утга зохиол Ангилал:Герман хэлнээс орчуулагч Ангилал:Унгар хэл рүү орчуулагч Ангилал:Холокостын амьд үлдэгч Ангилал:Аушвицын БХЛ-ийн хоригдол Ангилал:Бухенвальдын БХЛ-ийн хоригдол Ангилал:Будапештын хүндэт иргэн Ангилал:Кошутын шагналтан Ангилал:Хердерийн шагналтан Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (одтой) Ангилал:Гэгээн Иштван одон шагналтан Ангилал:Германы Гавьяаны одон шагналтан (энхтайвны зэрэг) Ангилал:Унгар Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Чөлөөт их сургууль Берлиний хүндэт доктор Ангилал:Берлиний Урлагийн Академийн гишүүн Ангилал:Германы Хэл ба Яруу найргийн Академийн гишүүн Ангилал:1929 онд төрсөн Ангилал:2016 онд өнгөрсөн Ангилал:Унгарчууд
Эндрю Гарфильд
Эндрю Гарфильд (Andrew Garfield, 1983 оны 8 сарын 20 төрсөн) нь Америкийн жүжигчин юм.
Алессандро Матри
Алессандро Матри (Alessandro Matri; 1984 оны наймдугаар сарын 19-нд Сант'Анжело Лодижано хотод төрсөн) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Женоад» довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2011 оны зургаадугаар сарын 22-нд «Ювентустэй» дөрвөн жилээр гэрээлсэн ба «Кальяригийн» гурван жилийн гэрээг цуцлахын тулд 15,5 сая евро төлсөн байжээ.
2013 оны наймдугаар сарын 29-нд «Миланд» 11 сая еврогоор элсэж, 2.6 сая еврогийн жилийн цалин авахаар тохиролцов.
Матри 2014 оны нэгдүгээр сард «Фиорентинад» зээлэгдэхээр тохиролцов.
Цахим холбоос
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Милан багийн тоглогч Ангилал:Прато багийн тоглогч Ангилал:Лумеццане багийн тоглогч Ангилал:Римини багийн тоглогч Ангилал:Кальяри багийн тоглогч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Женоа багийн тоглогч Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Италичууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Сүншан
Сүншан (?-1309) нь (хятад:松山, пиньинь:Sōngshān ) хиад боржигин овгийн Чингим хунтайжийн ахмад хөвгүүн Гамала жинь вангийн ахмад хөвгүүн юм. Есөнтөмөр хааны том ах. 1293 онд хааны зарлигаар Лян ван (梁王) цол хүртэж, Юньнань мужид суусан. 1309 он хүртэл тус газар сууж байгаад нас барсан. Түүний цолыг хүү Ванчан нь залгамжлсан.
Антонио Ди Натале
Антонио Ди Натале (Antonio Di Natale, 1977 оны аравдугаар сарын 13-нд Неаполь хотод төрсөн) нь Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Серия А-гийн Удинезе багт тоглодог.
Талбайн урд бүсийн байрлалуудад тоглодог Ди Натале Италийн хөлбөмбөгийн тэргүүн лиг «Серия А»-гийн Эмполи багийн өсвөр үеийг бэлтгэх сургуулиас бэлтгэгдэн гарсан ба Эмполи багийн нэрийн өмнөөс 8 жил тоглож 49 гоол оруулжээ. Иперцола, Варезе, Виарежо багуудад тоглосоор өдгөө Удинезе багт тоглож буй. Удинезе багт тэрээр хэд хэдэн удаа улирлын мэргэн буучаар шалгарч байв. Хамгийн сүүлд Ди Натале 2009-10 оны улиралд 29 гоол оруулж шилдэгээр шалгарахдаа «Серия А»-гийн Онцлох 100 гоолын нэгийг оруулсан ажээ. 2002 оны арваннэгдүгээр сард Италийн шигшээ багт дуудагдсан ба 2008 оны ЕАШТ болон 2010 оны ДАШТ-д тус тус оролцжээ.
Эшлэл
Ангилал:1977 онд төрсөн Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч
Ангилал:Италичууд
Микориза
Микориза (μυκός, mykós - "мөөг" ба ριζα, riza - "үндэс", mycorrhizae, mycorrhizas) нь мөөг ба ургамал хоорондын симбиоз харилцаа. Микориза нь ургамлын тэжээл, хөрсний биологи ба хөрсний химид чухал үүрэгтэй.
Микориза харилцаны үед, мөөг нь тээгч ургамлын үндсийг колончлох ба арбускул микоризагийн мөөгөнцөрүүд (АММ эсвэл АМ) нь ургамлын эсийн дотор, эктомикоризагийн мөөгөнцөрүүд нь эсийн гадна оршино. Микориза харилцаа нь зарим тохиолдолд мутуал байдаг бол, зарим зүйлд паразит байдаг.
Микоризагийн төрлүүд
Микоризаг ерөнхийд нь эктомикориза ба эндомикриза гэж ангилдаг. Эктомикоризагийн үед мөөгний гиф (утаслаг бие) нь үндэсний эс рүү нэвтэрдэггүй бол, эндомикризагийн үед, гиф нь эс рүү нэвчиж, эсийн мембраны дотогш орно. Arbuscular, ericoid, orchid mycorrhiza зэрэг нь эндомикриза бол, arbutoid mycorrhizas нь эктомикориза юм. Monotropoid нь өөр ангилалд багтана.
Мутуал харилцаа
Микориза мөөгөнцөр нь дийлэнхи ургамлуудын үндэстэй мутуал харилцаанд ордог. Мутуализм буюу мутуал харилцаа нь хоёр эсвэл илүү олон тооны биологийн зүйл хооронд үүсэх, оролцогч талуудад бүгдэд нь ашигтай харилцаа бөгөөд элбэг тохиолддог экологийн харилцаа юм. Өнөөдрийн байдлаар ургамал ба микориза мөөгөнцөр хоорондын цөөн харилцааг л судлаж чадсан боловч ургамалын 95 хувь нь энэ харилцаанд ордог ба тэдгээрийн дийлэхи нь энэ харилцаанаас ашиг хүртдэг, зарим ургамал микоризагаас шууд хамааралтай байдаг нь тогтоогсон. Жишээ нь цахирмаатаны овгийн ургамлууд нь зохих микориза үгүй тохиолдолд соёлж буй үр нь хүртэл үхдэг гэдгээрэй онцлогддог.
Сахар ба ус/эрдэс бодисын солилцоо
Микориза мөөгөнцөрийн мутуал харилцаа нь түүнд глюкоз, сахароз зэрэг нүүрс усыг тогтмол шууд авч байх боломжийг олгодог. Нүүрс ус нь ургамлаас түүний үндсээр дамжин хослогч мөөгөнцөрт хүрнэ. Хариуд нь мөөгөнцөр өөрийн өргөн тархсан, өндөр хөгжсөн шингээх талбай бүхий сүлжээгээ ашиглан ургамлыг ус болон эрдэс бодисоор хангадаг. Мөөгөнцөрийн гиф нь ургамлын үндэстэй харьцуулахад маш урт ба маш нарийн учир ургамалд хүртээмжгүй ус болон эрдэс бодисыг тээвэрлэн өгдөг. Ийм замаар ургамлын шингээх чадвар эрс нэмэгддэг.
Өвчин, ган, давсжилт тэсвэрлэхэд микоризагийн оролцоо
Микориза харилцаатай ургамал нь өвчинд илүү тэсвэртэй, ялангуя хөрсний гаралтай өвчинд илүү тэсвэртэй байдаг. Энэ чанар нь ургамлын газар дээрх болон газар доорх хэсэгт аль алинд нь үйлчилнэ. Микориза нь нематод (дугуй өт) зэрэг хөрсөнд амьдардаг организмд хортой ферментүүдийг ялгаруулдаг нь тогтоогдсон. Сүүлд хийгдсэн судалгаагаар микориза харилцаа нь дархлааны анхдагч хариу үйлдэл үзүүлдэг ургамлын анхдагч дохиололыг бий болгодог нь тогтоодсон. Микориза харилцааны үед ургамал халдлагад өртөхөд үүсэх хамгаалалтын хариу үйлдэл нь харилцаанд орсон микоризаг мөн ижил хамардаг. Өөрөөр хэлбэл ижил хариу үйлдэл идэвхждэг. Энэ нь микориза харилцаатай ургамлын хамгаалалтын хариу үйлдэлийг илүү хүчтэй болгодог.
Микориза харилцаатай ургамал нь гангийн нөлөөнд илүү тэсвэртэй байдаг. Арбускуляр микориза мөөгөнцөр нь хөрсний давсны ургамалд үзүүлэх сөрөг нөлөөг бууруулж, улмаар ургамлын өсөлт, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлдэг болохыг олон судалгаагаар тогтоосон.
Цахим холбоос
Ангилал:Микологи Ангилал:Симбиоз хэлбэр
Дэлхийн сэтгүүл зүйн түүх
Дэлхийн сэтгүүл зүйн түүх ном (УБ. I, II боть. 2003. 25,2 х.х.).
Доктор М.Зулькафиль, Ч.Чойсамба нарын бичсэн 2 боть нэг сэдэвт зохиол нь 1609-2000 он хүртэлх дэлхийн сэтгүүл зүйн түүхийг сүүлийн үеийн жишээ баримт, баялаг мэдээлэлд тулгуурлан бичигдсэн монгол хэл дээр гарсан анхны томоохон нэг сэдэвт зохиол юм.
Агуулгын тойм
“Дэлхийн сэтгүүл зүйн түүх” бүтээл нь И.Гутенбергийн нээлт, анхны гар бичмэл сонинуудаас эхлэн даяарчлалын үеийн сансрын телевиз, цахим хэвлэл хүртэлх дэлхий дахины хэвлэл мэдээллийн хөгжил, өөрчлөлт шинэчлэл, чиг хандлага, шинэ үзэгдэл, онцлог шинжүүдийн талаар дэлгэрэнгүй өгүүлж, хамгийн сүүлийн үеийн баримтуудыг судалгааны эргэлтэнд оруулж, үнэлэлт дүгнэлт өгснөөрөө шинэлэг гэж хэлж болно.
Дэлхийн сэтгүүл зүйн түүх ном нь 13 бүлэг, 62 хэсгээс бүрдсэн байна. Зохиогчид энэхүү томоохон түүх ийн бүтээлийг бичихдээ судлаачид судалгааны объектыг таньж мэдэх тодорхой арга зүйн шаардлагуудын нийлбэр, олон талт, нийтлэг логикийн зарчим болон түүхчлэн үзэх (историзм) зарчмыг тулгуур арга болон ашигласан нь сонгож авсан объектыг олон талаас нь судалж, түүний мөн чанар, нийтлэг болон тусгай зүй тогтлыг тогтоох, хөгжлийн үе шатыг тодорхойлоход чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна.
Сэтгүүл зүйн хөгжлийн үечлэлийг авч үзэхдээ дэс дарааллыг баримтлах зарчим болон хэв шинжийг судлах аргыг түлхүү хэрэглэхийг хичээсэн нь дэлхийн сэтгүүл зүйд янз бүрийн хэв маяг, төрөл хэлбэр, чиглэлийн сонин хэвлэл яаж үүсэн төлөвшиж, сэтгүүл зүйн хөгжилд ямар хувь нэмэр оруулсныг тодорхойлоход тусалжээ. Номыг бичих явцад орчин үеийн танин мэдэхүйн онолд түгээмэл хэрэглэдэг түүхчлэн судлах арга (судлагдахууны хувьсал хөгжлийг түүхийн үүднээс тогтоох) болон логикийн аргыг (судлагдахууны хувьсал хөгжлийг онолын үүднээс тогтоох) хэрэглэжээ.
Зохиогчид зөвхөн сэтгүүл зүйн түүхийг төдийгүй, түүхийн эх сурвалж мэдээллийн үндсэн дээр сэтгүүл зүй н талаарх мэдлэгийн хөгжлийг харуулах оролдлого хийсэн юм. Түүхчлэн судлах аргыг сэтгүүл зүйн баримтуудыг нийгэм, улс төрийн үйл явц, нөхцөл байдалтай тохирч буй эсэхийг харьцуулан судлах (синхроны судалгаа), сэтгүүл зүйн баримтуудыг түүний дотоод зүй тогтол, хувьсал хөгжил, уламжлалтай тохирч буй эсэхийг харьцуулан судлах (диахроны судалгаа) зэрэг хоёр чиглэлээр хэрэглэсэн нь дэлхийн сэтгүүл зүйн хөгжлийг нийгэм, улс төр ийн үйл явцтай холбон тайлбарлах, бас бүс нутгийн сэтгүүл зүйн өвөрмөц онцлогийг гаргахад чухал үүрэг гүйцэтгэжээ.
Мөн үзэх
Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн сэтгүүл зүйн түүхийн товч тоймыг агуулсан ном сурах бичиг, гарын авлага цөөн гарсан юм.
Ангилал:Сэтгүүл зүй Ангилал:Сэтгүүл зүйн судлал Ангилал:Түүх Ангилал:Ном Ангилал:Хэвлэл
Ежун ван
Eжун (солонгосоор 예종, төрсөн нэр нь 이광 буюу И Гуан; 1450–1469) — Чусонь улсын 8-р эзэн ван. Эцэг Сэжу вангийн өвийг залган 1 жил (1468-1469) хаанчлаад ахынхаа хүү Сонжун ванд залгуулсан. Өвчтэй байсан тэрээр 14 сар хаанчилжээ.
Ангилал:1450 онд төрсөн Ангилал:1469 онд өнгөрсөн Ангилал:Чусоний ван
1933 он
1931 он | 1932 он | 1933 он | 1934 он | 1935 он
Гадаад холбоос
#
Люк Янг
Люк Пол Янг (Luke Paul Young, 1979 оны 7 сарын 19-нд төрсөн) нь Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд өдгөө Английн Премьер лигийн Куинз Парк Рейнжерс багт баруун жигүүрийн хамгаалагчаар тоглодог.
Гадны холбоосууд
Ангилал:1979 онд төрсөн Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин
Невада
Невада (Nevada) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Өрнөд хэсэгт оршдог муж улс. Нийслэл Карсон Сити, хамгийн том хот нь Лас-Вегас. Тус муж улсын хоч "Мөнгөн муж улс" хэмээх нэр нь энд олон тооны мөнгөний орд газар илрүүлж, олборлож байсантай холбоотой. Невада нь нутаг дэвсгэрээрээ долоод ордог бөгөөд Можаве цөлөөс эхлээд Их сав газар хүртэл үргэлжилнэ. Тус муж улсын нутаг дэвсгэрийн 86 хувийг АНУ-ын Холбооны засгийн газар цэргийн болон иргэний зориулалтаар эзэмшдэг. 2006 он гэхэд 2.6 сая орчим оршин суугчтай байсны 85% нь Лас-Вегас, Реногийн метрополитан бүсэд суудаг. Муж улсын хуулиар гэрлэх, гэр бүл цуцлах ажиллагаа төвөг багатай байдаг бөгөөд зугаа цэнгэлийн салбар, хуульчлагдсан мөрийтэй тоглоом, янхны газар зэргээрээ алдартай.
Гадаад холбоос
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Прокси сервер
Прокси сервер
Прокси сервер нь нэг албан байгууллага буюу нэг сүлжээний толгой компьютер болон ажилладаг. Ерөнхийдөө прокси серверийг ашиглахдаа жижиг албан байгууллага аль болох бага хэрэглэгчтэй сүлжээнд хэрэглэх нь илүү оновчтой юм. Энэ нь илүү найдвартай ажиллагааг хангаж өгдөг. Прокси сервер нь сүлжээнд холбогдсон бүх компьютерт динамик буюу DHCP-р сүлжээний хаяг өгдөг бөгөөд тухайн сүлжээний бүх компьютерийн интернеттэй холбогдох гарц нь юм.
Прокси серверийн талаарх ойлголт
Ямар нэг прокси серверийг ашиглахаасаа өмнө прокси сервер гэж юу болоод прокси сервер хэрхэн ажилладгийг товчхон мэдэх ёстой. Прокси сервер нь сүлжээний ажиллагааг сайжруулах, сүлжээг удирдах, хянах ажиллагааг зохион байгуулах болон кеш буюу өгөгдлийг нөөцлөх үндсэн зорилготой ажилладаг. Компьютерийн сүлжээнд прокси сервер гэдэг нь нэгэн төрлийн сервер бөгөөд энэ нь клиентийн бусад серверээс нөөц хүсэх хүсэлтүүдэд зуучлагч болдог сервер юм. Өөрөөр хэлбэл сүлжээнд холбогдож байгаа хэрэглэгч болон интернет сүлжээний дунд байрладаг завсрын сервер болно. Прокси сервер нь 2 сүлжээний голд байх бөгөөд нэг сүлжээний интерфэйс нь интернет рүү(гадаад IP хаягтай), нөгөөх нь дотоод сүлжээтэй(дотоод IP хаягтай) холбогдсон байдаг. Прокси сервер нь өгөдлийг нөөшлөн хадгалаад дараа дахин дуудагдахад нөөцөлсөн хэсгээс дамжуулалтыг хийдэг.
Proxy серверийн ажиллагааг товч дурдвал:
Proxy сервэр нь ‘Dual homed’ юм. Учир нь Proxy сервэр нь 2 сүлжээний голд байх бөгөөд нэг сүлжээний интерфэйс нь интернэтлүү (гадаад IP хаягтай), нөгөөх нь дотоод сүлжээтэйгээ (дотоод IP хаягтай сүлжээ) холбогдсон байдаг.
Proxy сервэрт үндсэн 3 функц байна
Прокси сервеийн үндсэн үүрэг
* Галт хана буюу сүлжээний өгөгдлийн шүүлтүүр – Тухайн сүлжээний орох, гарах урсгалыг тодорхойлж, сүлжээний аль систем интернетийн ямар   сервер, вэб рүү хандахыг зохицуулалт хийдэг. Галт ханыг IP хүснэгт(iptable) ашиглан хүссэнээрээ зохион байгуулах боломжтой. * Өгөгдлийг нөөцлөх(кэйшлэх) – Прокси сервер нь өмнө нь хандсан вэб хуудсыг нөөцөлж авсанаараа дахин тэр хуудас руу хандахад нөөцөлсөн хуудсыг илгээдэг ба ингэснээр сүлжээний ачааллыг бууруулж, зурвасын өргөний үр ашигтай байдлыг нэмэгдүүлэн, хэрэглэгчид хамгийн их мэдрэгддэг асуудал болох хариу өгөх хугацааг богиносгодог. * Сүлжээний холболтыг хуваалцах – Дотоод интранет сүлжээнүүд болон олон тооны компьютерууд интернэтэд холбогдохдоо бүгд прокси серверээр дамжин холбогддог.
Дамжуулагч прокси(Forward Proxy)
Дамжуулагч прокси сервер нь WAN сүлжээний хил дээр байрлаж дотоод сүлжээнээс ирж буй хүсэлтийг аваад гадаад сүлжээрүү илгээдэг. Ингэхдээ дүрмийн дагуу зөвшөөрөгдсөн хүсэлт байвал цааш дамжуулж, зөвшөөрөгдөөгүй хүсэлт байвал хүсэлтийг дамжуулдаггүй.
Нээлттэй прокси (Open Proxy)
Уг прокси нь интернэтийн хаанаас ч  хүсэлтүүдийг дамжуулдаг. Энэ проксид интернэтийн аль ч хэрэглэгч хандах боломжтой. Нээлттэй прокси сервер нь сүлжээний групп доторх DNS болон вэб хуудас дуудах мэт интернетийн үйлчилгээг өөртөө нөөшилдөг ба өгөгдөл дамжигдах шугамыг удирддаг мөн шугамын хэрэглээний тоог бууруулдаг.
Хөрвүүлэгч прокси (Reverse proxy)
Дээрх дамжуулагч прокси сервер нь дотоод сүлжээний хэрэглэгчид болон интернэт гарцын хооронд холбогдон ажиллаж байсан бол хөрвүүлэгч прокси нь сервер талд холбогдон ажилладаг ба хувийн сүлжээн дээрх сервер рүү хандах хандалтыг шүүхэд хэрэглэгддэг, ихэнхдээ ачааллыг тэнцвэржүүлэх, баталгаажуулалт хийх, кодыг тайлах, өгөгдлийн нөөцлөлтийг хийх зорилгуудыг гүйцэтгэдэг сервер юм. Хөрвүүлэгч прокси интернэтээс хүсэлтүүдийг авдаг бөгөөд тэдгээр хүсэлтүүдийг дотоод сүлжээн дэх серверүүд рүү дамжуулдаг. Тэдгээр хүсэлтүүд нь прокситой холбогддог ч дотоод сүлжээний байршилыг мэддэггүй. Хөрвүүлэгч прокси нь хувийн хувийн сүлжээнийхээ эх серверүүдийн характеристик буюу шинж чанар болон байршлыг нууж чаддаг ба хэд хэдэн серверүүдэд орж ирж байгаа хүсэлтүүдээс ачааллыг тараан хувиарлаж чаддаг. Энэ төрлийн проксигийн нөөцлөлтүүд ихэвчлэн вэб сайтын хүсэлтүүдэд эх серверийн өмнөөс хариу өгч эх сервер дээр ирэх ачааллыг маш ихээр багасгадаг.
Хөрвүүлэгч прокси сервер нь дараах боломжуудтай байдаг:
* Нууцлал * Ачааллыг тэнцвэржүүлэх * Нийцүүлэх/Кэйшлэх статик контент * Шахах/Хурайнгуулах * Аюулгүй байдал Дамжуулагч прокси нь клиент талд ажилладаг бол харин хөрвүүлэгч прокси нь сервер талд ажилладаг. Прокси серверийн энэ 2 төрөл нь хоёулаа эх үүсвэр болон очих хаягуудын хооронд хүсэлт болон хариултуудыг дамжуулдаг.
Прокси сервер ямар давуу талуудтай вэ?
* Бүх хэрэглэгч интернэтэд холбогдохдоо прокси серверээр заавал дамжин холбогдох ба хэрэглэгчдийг бүрэн удирдаж хянаж чадна. * Сүлжээний IP хаягаар, хэрэглэгчийн нэрээр, цаг хугацаагаар нь хэрэглэгчдийн хандалтыг нь хязгаарладаг. * Хэрэглэгчдийг вэб сайтуудад зочлохыг блоклон хандалтыг нь хязгаарлах боломжтой.
Прокси сервер нь 2 интерфэйстэй. Гадаад болон дотоод. Дотоод интерпэйс нь дотоод сүлжээнд харин гадаад интерпэйс нь DSL модем, кабель эсвэл утасны шугамаар интернэтэд холбогддог. Энэ нь зөвхөн ганц гадаад сүлжээний хаягыг агуулдаг. Гадаад интерпэйс нь пакетыг өөр дээгүүрээ дамжуулалт хийж дотоод сүлжээнд холбогдсон хэрэглэгчдийн хүсэлтүүдийг хүлээн авна.
Squid-ийн тухай
Squid-ийг анх 1990 ээд оны үед Harvest Cache Daemon гэдэг хүн үндэслэсэн. Squid нь товчоор хэлвэл Proxy server-ийн нэг гол апликайшн болж ажиллах ба прокси сервер суулган ашигладаг. FTP,HTTP,HTTPS өгөгдлийн обьектийг дэмждэг бөгөөд эдгээрийн зурвасын өргөнийг нэмэгдүүлэх болон цаг хэмнэн вэб хуудсуудын хүсэлтийг нөөцлөх гэхдээ жирийн нэг нөөцөлдөг програм хангамж биш.Squid нь дан ганц блок хийхгүй I/O input -driven process-ийн бүх хүсэлтийг авдаг.Squid нь шуурхай санах ойдоо өгөгдлийг өөрчилж хадгалах ба өгөгдлийн амжилтгүй болсон хүсэлтийг нөөцөлдөггүй.Squid-ийн давуу тал нь нөөцлөлт хийдэг юм.Нөөцлөх үйлдэл нь олон дахин дуудагдсан вэб хуудасыг прокси серверийнхээ өөрийн харданд нөөцлөн авдаг ингэснээр дахин тухайн хуудсыг дуудахад өөрийн харднаасаа маш хурдан дууддаг.Squid нөөцлөлт нь зурвасын өргөнийг нэмэлт торон бүрхэвчээр цэгцэлж хадгалдаг. Squid сервер програмийн гол бүтэц нь DNS(Domain name system) lookup програм буюу DNS сервер болон зарим нэг options Authentication, client management tool-үүд байдаг. Squid server ажиллаж байх үед дан ганц blocking domain name system lookup гүйцэтгэх бүрт dns server-ийн процессийн дугаар өсөн нэмэгдэж байдаг. Иймээс DNS lookup нь cache хийх програм хангамж нь Линукс үйлдлийн систем болон Windows OS-д ашиглагддаг.
Squid-ийг дэмждэг үйлдлийн системүүдийг танилцуулахад
* Linux                            * IRIX * FreeBSD                          * SunOS/Solaris * NetBSD                           * NeXTStep * OpenBSD                          * SCO Unix * BSDI                             * AIX * Mac OS/X                         * HP-UX * OSF/Digital Unix/Tru64           * OS/2
IP Tables
Линукс үйлдлийн системийн firewall буюу галт ханын үүргийг ихэнх тохиолдолд 2.4 хувилбартай анх орсон iptables гэдэг програм гүйцэтгэдэг. Галт хана нь сүлжээний халдлагаас хамгаалах зориулалттай юм. iptables нь өөр руу нь орж байгаа, өөрөөс нь гарч байгаа, өөрөөр нь дамжин өнгөрч байгаа пакетуудтай хэрхэн ажилладаг талаарх дүрмүүдийн цогцыг агуулсан хүснэгтүүд(table)-ээс бүрдэх ба тэдгээр хүснэгтүүд нь дүрмүүдийн цогц буюу дарааллуудаас бүрдэнэ. iptables нь filter, nat, mangle, гэсэн 3 хүснэгттэй. * INPUT -энэ нь пакетын оролтонд нь филтер хийнэ. * OUTPUT - энэ нь пакетын гаралтанд нь филтер хийнэ.
IP Tables комманд :
Тохиргооны үндсэн файлууд нь: * /etc/init.d/iptables - iptables-ийг зогсоох, ажиллуулах, дахин ачаалах, INIT скрипт байна. * /var/lib/iptables - Идэвхитэй ба идэвхигүй iptables - хадгалалтын counter файлуудад байрлана. * /var/lib/iptables/active- Идэвхитэй Counters * /var/lib/iptables/inactive -Идэвхигүй Counters * /sbin/iptables - Удирдлагын хэрэгсэл
iptables коммандын бичлэг нь:
iptables command[option ... option] jump гэсэн хэлбэртэй байдаг.
command талбар нь: -A -chain-ий сүүлд дүрмийг нэмнэ.
iptables -A INPUT -j DROP
iptables -I INPUT 5 -j DROP
iptables -D INPUT -j DROP
iptables -P INPUT DROP
Option талбар нь:
-t -table-ийг тодорхойлно
-j -үйлдлийг тодорхойлно
-p -протоколыг тодорхойлно
--sport - тухайн протоколын source портыг тодорхойлно
--drop - тухайн протоколын хүлээн авах портыг тодорхдйлно
-s - илгээгч хаягийг тодорхойлно
-i - пакет орж ирэх интерфэйсийг тодорхойлно
-o - пакет гарах интерфэйсийг тодорхойлно
Жишээ :
iptables -A INPUT -p tcp --drop 80 -i eth0 -j ACCEPT
eth0 интерфэйсээр орж ирсэн уг компютер руу чиглэсэн вэб хандалтуудыг зөвшөөрнө.
тухайн компьютераас 5000 гэсэн эх портоос tcp протоколоор хандаж буй хандалтыг хориглоно.
iptables -t nat -A POSTROUTING -s 10.1.1.0/24 -o eth0 -j MASQUERADE
Гадаад холбоос
Ангилал:МТ-Архитектур Ангилал:Сервер Ангилал:Аноним байдал Ангилал:Компьютерын сүлжээнүүд
Процедур хандалтат программчлал
Процедур хандалтат программчлал (Procedure oriented programming - POP) гэдэг нь, аливаа программыг өөр хоорондоо холбоотой хэд хэдэн бие даасан жижиг хэсгүүд болох дэд программуудаас тогтсон, нарийн эмх журамтай цогц мэтээр авч үздэг технологи болно. Дэд программ гэдэг нь тодорхой нэрээр нэрлэгдсэн хэсэг бүлэг үйлдэл юм. Ингэснээр аливаа том бодлого түүний зөвхөн тодорхой жижиг хэсгийг бодох үүрэгтэй олон дэд бодлогод хуваагддаг. Ө.х. ямар ч бодлогыг олон дэд бодлогод хувааж, тэдгээрийг алхам алхамаар шийдэх замаар зорилгодоо хүрэх зарчмыг хэрэгжүүлдэг ажээ.
Нэгэнт программ нь ингэж олон дэд программд хуваагддаг бол тухайн программыг ажиллуулж эхлэнэ гэдэг маань эдгээр дэд программуудын аль нэг нь бусдаасаа түрүүлж биелж эхлэнэ гэсэн үг. Ө.х. аль нэг дэд программ бусдаасаа давуу эрхтэй байх ёстой. Энэхүү давуу эрхтэй дэд программ хамгийн түрүүнд ажиллаж эхлээд, дараа нь бусад дэд программуудаа дуудан ажиллуулах ёстой. Түүнийг үндсэн программ (main program) хэмээн нэрийддэг. Тиймээс:
Процедур хандалтат программ = Үндсэн программ + Дэд программууд гэж томъёолж болно.
Дэд программ нь бүтцийн хувьд процедур (procedure) эсвэл функц (function) гэсэн хэлбэртэй байна. Функц, процедур болгон өөрийн гэсэн оролт, гаралт буюу эхлэл, төгсгөлтэй байна. Тэдгээр нь хоорондоо оролт болон гаралтанд илгээгдсэн өгөгдлүүдээр холбогдоно. Түүнээс гадна функц хэлбэрийн дэд програм нь утгатай (хариутай) байна. Харин процедур төрлийн дэд программд ийм утга гэж байхгүй.
Дэд программыг гарал үүслийн хувьд стандарт ба хэрэглэгчийн гэж ангилдаг. Программчлалын хэлэнд урьдаас тодорхойлогдож, түүний хөрвүүлэгчийн бүрдэлд орсон байдаг дэд программыг стандарт дэд программ гэнэ. Байнга хийгдэж байдаг үйлдлүүдийг ингэж стандарт дэд программ болгодог. Ө.х. хэрэглэгч нь стандарт дэд программыг бэлнээр нь шууд ашиглана. Олон тооны стандарт дэд программууд нийлээд тухайн хэлний стандарт сан (standard library) гээчийг бүрдүүлнэ.
Ангилал:Программчлалын парадигм Ангилал:Программчлалын хэлний сэдэв
Гаэль Живе
Гаэль Живе-Виарос (Gaël Givet-Viaros, (1981 оны аравдугаар сарын 9-нд төрсөн) нь Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Блэкберн Роверс багийн тоглогч юм.
Живе төвийн хамгаалагчийн байрлалд тоглохоос гадна зүүн хөлийн техниктэй учир зүүүн жигүүрийн хамгаалалтанд тоглож чаддаг.
Мөн нутгийнхаа Марсель багт 2007-08 оны улиралд тоглож Францын лигт 29, УЕФА Аваргуудын Лигт 9 тоглолтонд тус тус гараанд гарч байв.
2009 оны нэгдүгээр сарын 14-нд Английн Премьер лигийн Блэкберн Роверс багтай зургаан сарын гэрээг байгуулан Сандерлэнд багийн эсрэг Английн цомын тоглолтонд анхны гараагаа хийжээ. Улмаар тухайн оныхоо зургаадугаар сарын 26-нд Блэкбернтэй дөрвөн жилийн гэрээг 3.5 сая фунт стерлингээр сунган байгуулжээ.
Живе Францын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2004-2006 оныг хүртэл 13 тоглолтонд оролцож 2006 оны ДАШТ-ий шигшээ тоглолтонд оролцохоор дуудагдсан ч сэлгээнд ч хараахан багтаж байгаагүй юм.
Холбоос
Ангилал:1981 онд төрсөн Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Блэкберн Роверс багийн тоглогч Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Францчууд
1626 он
Гадаад холбоос
#
5 сарын 16
5 сарын 16 нь Григорийн тооллын жилийн 136 дахь (өндөр жил бол 137 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 229 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0516 16
Сэжу ван
Сэжу (солонгосоор 세조, төрсөн нэр нь 이유 буюу И Ю; 1417–1468) — Чусонь улсын 7-р эзэн ван. Балчир Таньжун ванг түлхэн унагаж, 13 жил (1455-1468) хаанчлаад хөвүүн Ежун ванд өв залгуулсан. Тэрээр их хууль цаазын бичиг зохиосон гавъяатай.
Хятад
Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс (товчоор Хятад) — Дорнод Азид оршсон бүрэн эрхт улс.
Хятад улс 9.6 сая км2 нутаг дэвсгэртэй дэлхийн 3-р том орон бөгөөд зүүн талаараа Номхон далайд тулж бусад талаараа Вьетнам, Лаос, Бирм, Бутан, Энэтхэг, Балба, Пакистан, Афганистан, Тажикистан, Киргиз, Казах  Монгол, Орос, Хойд Солонгос гэсэн 14 улстай хиллэдэг. Хангай говь, халуун сэрүүн гээд газрын тогтоц, уур амьсгал янз бүр. Тайвань, Энэтхэг зэрэг хэдэн оронтой газар нутгийн маргаантай. 1.36 тэрбум буюу дэлхийн хамгийн олон хүнтэй улс юм. Үндсэн хүн ам хятад үндэстнийг (91.5%) багтаагаад 56 нэрийн ард түмэн байна. Албан ёсны хэл — хятад. Нийслэл — Бээжин.
Хятадад эртнээс соёл иргэншил тогтсон. Домгийн Ся улсаас хойш НТӨ 221 онд Цинь улс хүчирхэгжиж хятад үндэстний анхны нэгдсэн улсыг үүсгэжээ. Олон улс халалцсаар 1911 онд манж Чин улс мөхсөнөөр хаант засгаас татгалзаж, бүгд найрамдах засаг авсан бөгөөд иргэний дайныг төгсгөж өнөөгийн БНХАУ 1949 онд байгуулагдсан. Коммунист (эв хамт) улс төрийн дэглэм, зах зээлийн баримжаат социалист (нийгэм журамт) эдийн засагтай, нэгдмэл төрийн байгууламжтай. Дотроо муж, өөртөө засах орон, төвөөс захирах хот, онцгой захиргаат орон гээд 33 нутаг болж хуваагддаг.
Хятад улс аж үйлдвэржиж, эдийн засаг нь тогтмол хурдтай өсч байгаа бөгөөд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний хэмжээгээр Америкийн Нэгдсэн Улсын дараа 2-рт байна. Цөмийн зэвсэгтэй. 1971 онд Тайваньд байсан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын- суудлыг зүй ёсоор авсан бөгөөд НҮБ-ын Аюулгүй зөвлөлийн байнгын гишүүн юм. Дэлхийн Худалдааны Байгууллага, АПЕК, Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгууллага, Их Хорь зэрэг олон улсын байгууллагын гишүүн.
Нэр
Хятад хэлээр улсын товч нэрийг «Жунгуо» (中国; Жунгаа) гэх бөгөөд тус улсад монголоор «» (Дундад улс) гэж орчуулан бичдэг. Энэ нь соёл иргэншлийн төв гэсэн санаа, эрт цагт тойрж асан бүдүүлэг аймгуудаас ялгасан утга юм.
Харин дэлхийн бусад оронд дээрхээс гадна үндсэн хоёр төрлийн нэрээр нэрийдэж байна.
Нэг нь кидан үндэстнийг анх нэрийдсэнээс үүсэлтэй, монгол, оросоор дамжсан «Хита» төрөл. Үүнд «», монгол кириллээр «Хятад», буриад, халимаг кирилээр «Хитад», «Китд» гэж бичих хамаарна. Урьдын «хятад улс» нь Сүн улс, Мин улс, Дундад Иргэн Улс гэж өөр өөр нэртэй бол одоогийнх Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс (БНХАУ) гэсэн нэртэй.
Нөгөө нь эртний Цинь улсын гарвалтай, самгарди, перс хэлээр дамжин тархсан «Чина» төрлийн нэрс юм.
Газар зүй
Хятад улс 9,596,961 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, Канадаас бага, Америкаас ялимгүй том буюу дэлхийн 3-р том орон болно. Маргаантай газар нутаг ихтэй, тоо хэмжээ нарийн тохироогүй. thumb|left|200px|thumb|Физик газрын зураг
Байрлал
Хойд өргөргийн 18° — 54°, зүүн уртрагийн 73° — 130° дотор НҮБ-ийн ангиллаар Дорнод Азид оршино. Нутгийн хэсэг Хайнань нь зүүн өмнөд азид, ЮНЕСКО-гийн ангиллаар Шинжаан, Төвөд, Өвөр Монгол, Төвөд нь Төв Азид хамаарна. Хятад 22,117 км хуурай газрын хилийн уртаар дэлхийд тэргүүлэх бөгөөд Вьетнам, Лаос, Мьянмар, Энэтхэг, Бутан, Балба, Пакистан, Афганистан, Тажикистан, Киргиз, Казахстан, Монгол, Орос, Умард Солонгос гэсэн 14 оронтой хиллэдэг. Дорнод захаараа Номхон далайд 18000 км эрэгтэй. Үүнд Бохайн тэнгис, Шар тэнгис, Дорнод Хятадын тэнгис, Тайванийн хоолой, Өмнөд Хятадын тэнгист гарах бөгөөд Өмнө Солонгос, Япон, Тайвань, Вьетнам, Филиппинтэй усан хил тогтоожээ.
thumb|200px|right|Өмнөдийн Гуанши нутаг
Газрын гадарга
thumb|200px|left|Умардын Ганьсү нутаг Дэлхийн 17 өндөр уулын 9 нь Хятадын хил дээр байдаг. Хималайн Эверест (8848 м), Лхоцэ (8516), Макалу (8485), Чо Оюу (8188), Каракорумын Чогори (8611), Гашербрум I (8080), Конгур (7649), Тэнгэр уулын Ялалтын оргил (7439), Кунь-Луний Улугмузтаг (6973), Алтайн Хүйтэн (4374) болон Утай (3061) зэрэг уулс байна.
thumb|200px|right|Хөх мөрөн
Ус зүй
Хятад улсын хуурай газрын 0.28 хувь гадаргын ус байна. 50,000 орчим гол горхины нийлбэр урт 420,000 километр. Хөх мөрөн (6300 км урт) Шанхай орчмоор, Хатан гол (Шар мөрөн) Тяньжинь орчмоор, Хар мөрөн (Амар) Оросын нутагт орж, Сувдан мөрөн Макао орчмоор далайд цутгадаг. Мөн Ляо, Хуай, Вэй, Ялу, Вэй, Юань, Шян, Тарим гол байх ба Меконг, Брахмапутра, Эрчис, Или гол Хятадын нутгаас эх авдаг. Хөх нуур (4340 км²), Ханка, Пуян, Дунтин, Тайхү, Далай, Хунзэ зэрэг нуур бий.
Ашигт малтмал
Хятад улс нүүрс, төмрийн хүдэр, газрын тос, шатдаг хий, сурьма, цайр, никель, гянт болд, давсны нөөцтэй.
Уур амьсгал
Өмнөд нутгаар тропикийн дулаан уур амьсгал, умард захаар суб-арктикийн хүйтэн уур амьсгалтай. Төвөдийн өндөрлөгт альпийн уур амьсгалтай. Хармөрөн мужид I сард дунджаар −30 °C, VII сард 18 °C байх бол Хайнаньд I сард 17 °C, VII сард 28 °C байдаг.
Дорнод өмнөд эргээр жилийн 1500 мм-ээс дээш тунадас унадаг бол баруун хойд говь, цөлөөр 100 мм хүрэхгүй хур тунадастай.
180px|thumb|left|[[Хулсны баавгай]]
Амьтан ургамал
Хятадад 34,687 зүйлийн амьтан ургамал байна. Дэлхийд зүйлийн тоогоор Бразил, Колумбийн дараа гуравдугаар байрт орно.
551 зүйлийн хөхтөн, 1221 зүйлийн жигүүртэн, 424 зүйлийн хоёр нутагтан, 333 зүйлийн шавж байгаагаас 840 зүйлийн амьтан мөхөх аюултай байгаас сэрэмжлэн улсын хэмжээнд 2349 тусгай хамгаалттай газар нутгийг зааж өгчээ.
Хятадад 30,000 гаруй зүйлийн ургамал бий. Ой олон төрлөөрөө байна. Хулс ихээр анхааралд өртдөг.
Хүн ам зүй
thumb|200px|Хүн амын нягт сийрэг
Хятадын "Синхуа" агентлагийн мэдээлж буйгаар 2021 онд 1,412,636,575 хүн амтай болжээ. Дэлхийн хамгийн олон хүнтэй улс юм. 16.6 хувь нь 14 хүртэлх насны хүүхэд, 70.1 хувь 15-60 настай, 13.3% нь 60-аас дээш ахмад настан байв. Дундаж наслалт — 73.2 жил, хүн амын жилийн өсөлт — 0.46%.
1979 оноос «Нэг хүүхдийн бодлого» хэрэгжүүлэх болсон. Хэт өсөлтийг зогсоож, хэмжээг хязгаарлах, ядуурлыг бууруулахад амжилт олсон боловч ажиллах хүч цөөрөх, хүүхэд нуух, наймаалах муу үйл бас дагалджээ. Төрж буй хүүхдийн эр-эм хүйсийн харьцаа 105/100 болж гажсан бөгөөд 2010 онд бүр 118/100 байжээ. 2013 оноос эхнэр нөхрийн аль нэг нь айлын ганц хүүхэд бол хоёр хүүхэдтэй байхыг зөвшөөрч зөөлрүүлсэн.
thumb|200px|Хэл-угсааны газрын зураг
Ард түмэн
БНХАУ ард иргэдээ хэл, яс үндсийг нь харгалзан 56 нэрээр бүртгэдэг. Үндсэн хүн ам Дотор газрын унаган, тариачин уламжлалтай хятад үндэстэн 91.5 хувийг бүрдүүлж, Төвөд Шиньжян хоёроос бусад муж, оронд дийлэнх олон болон амьдарч байна.
thumb|left|200px|56 ардын хувцас thumb|left|200px|Буддын сүмийн лам Үлдсэн 8.5 хувийг 16.9 сая жуан, 10.5 сая хотон үндэстэн, 10.3 сая манж, 10.0 сая уйгур, 9.4 сая мяо, 8.7 сая и, 8.3 сая тужя, 6 сая төвөд, 6 сая монгол, цаашилбал солонгос, хасаг, дуншян, дагуур, 3 мянган татар гээд 55 өөр нэрийн ард түмэн бүрдүүж байна.
Хэл, шашин
Улсын албан ёсны хэл нь хятад хэл. Хятад хэлтний 70 хувь нь үндсэн аялга буюу умард аялгаар (мандарин) ярьж байна. Ү (Шанхайн), юэ (Хонконгийн), минь зэрэг олон аялга нь хоорондоо ойлголцоход төвөгтэй боловч бүгд нэг ханзаар бичих дүрэмтэй. 1956 оноос хялбар ханз хэрэглэсэн.
Хятадууд күнз, бомбо (дао), будда гэсэн «гурван шашин ном»-ыг эртнээс идээшүүлж авсан. Хотон үндэстэн болон түрэг угсаатан ислам шүтлэгтэй. БНХАУ эхэндээ шашныг хориглосон ч 1980-аад оноос хяналттай чөлөөлжээ.
Хот суурин
Хятад улс хотжиж байгаа. 1990 онд хотын хүн ам 20% байсан бол 2007 онд 46% хотынхон болцгоосон.
Ажил хайж хөдөөнөөс хот бараадсан 220 сая хүн бий. Дотор газарт шигүү, өөртөө засах орнуудад сийрэг суудаг.
thumb|180px|1. [[Шанхай]] thumb|180px|24. [[Күньмин]]
Түүх
Бээжингийн ойрх агуйгаас 750,000 жилийн тэртээх «босоо хүн»-ий араг яс олсон.
НТӨ 7000 оны үед хамаарах бичиг зураг Жиахү гэдэг газраас олжээ.
Эртний улс
left|thumb|Хятад орны түүхэн газрын зураг Хятадад анх домгийн Шя улс НТӨ 2100 онд бүрэлдсэн ба хагас домгийн шинжтэй Шан, Жоу улсууд залган байв. Хатан гол (Шар мөрөн), Хөх мөрний адаг, Дотор газар үүссэн вант улсууд НТӨ 500 он болоход байлдагч олон тал болон зэрэгцэн оршсон байна. Эрт үед Хятадад Күнз, Мэнз, Сүнз зэрэг соён гэгээрүүлэгч, Сыма Цянь түүхч амьдарч байв.
Дараа нь Гурван улсын үе (220–280), Жинь улс (265–420), Умард ба Өмнөд улсуудын үед тархай бутархай байлдаж байсны эцэст 581 онд Сүй улс дахин нэгтгэжээ. Когурётэй хийсэн дайны дараа хүчин муудаж төрийн эргэлтээр Тан улс байгуулагдсан. Тан улсын (618–907) үед уран зураг, яруу найраг хөгжиж, буддын шашин хүчтэй дэлгэрсэн бол Сүн улсын (960–1279) үед цаасан мөнгө хэвлэж, байнгын тэнгисийн цэрэгтэй болж, күнзийн үзэл эргэн иржээ. 11-р зуунд Хятадын хүн ам 100 сая хүрч олширсон байв.
Юань, Мин, Чин
thumb|left|Умардын түрэг, монгол, зөрчиний довтолгоог хорих [[Цагаан хэрэм]] 13-р зуунд хятад үндэстэн, түүний Дотор газар бүхлээрээ харь хэлт монголчуудын харьяанд орсон. Их Монгол улс Евразийг нэлэнхүй эзлээд Хубилай хаан нийслэлийг Дайдуд (Бээжин) нүүлгэн, 1371 онд улсын нэрийг Юань хэмээгээд 1279 онд Сүн улсын үлдэгдлийг бүрэн даржээ. Юань улсын үед дөрвөлжин үсэг хэрэглэж, буддын шашныг улсын шашин болгож байв.
17-р зуунд умардын тариачин-нүүдэлчин манж үндэстэн хүчирхэгжив. 1644 онд Ли Зичөнгийн удирдсан бослого Бээжинг эзэлж Мингийн сүүлчийн хаан амиа хорлов. Мөн онд Мингийн жанжин Ү Сангуй Цагаан хэрэмийн хаалгыг манжийн цэрэгт онгойлгон өгсөнөөр манж Чин улс (1616-1912) Бээжинг эзлэн улмаар 1662 он гэхэд Дотор газрыг бүрэн дагуулжээ. Чин улс 18-р зууныг дуустал газар нутгаа ихээр тэлсэн нь Юань улсынхаас арай бага газар нутагтай байсан боловч 19-р зуунаас дотоодын хятад, мяо, дунган зэрэг ардын бослого, Британи, Франц зэрэг Европын империалист улсуудын гар дүрэлтэд хүчин доройтжээ. Хар тамхины нэгдүгээр дайнаар 1842 онд Хонконггийг Британид өгч, Япон-манжийн дайнд ялагдан 1895 онд Тайванийг Японд алджээ.
Хятадын үндсэрхэг үзэл сэргэж тэмцсээр 1911 оны Цагаагчин гахай жилийн хувьсгал Чин улсыг мөхөөсөн ба Монгол тусгаар тогтносон.
Дундад Иргэн Улс
1931 онд Япон Хятадын зүүн хойд нутагт халдаж Манж-го улсыг үүсгэв. 1937-1945 оны хоорондох Япон-хятадын дайнд гоминдан болон коммунист хүчин эх орны төлөө эвсэв. 1945 онд Япон дайнд бууж өгсөн ба Тайвань буцаад Хятадын харьяанд ирэв.
Хэд хэд хүчтэй байлдсаны эцэст коммунист хүчин ялж 1949 онд Бээжинг нийслэл болгож, Гоминданы үлдэгдэл Тайвань руу дүрвэв.
БНХАУ (1949 оноос)
1949 оны 10 сарын 1-нд Коммунист намын дарга Мао Зэдун Бээжингийн төв талбайд БНХАУ байгуулагдсаныг зарлан тунхаглав. Ардын Чөлөөлөх Арми 1950 онд Тайванийн (Гоминданы) харьяанд байсан Хайнанийг эзэлж авсан төдийгүй тусгаар байсан Төвөдийг эзэлж авав.
Мао газрыг хурааж, эдийн засаг, нийгмийн эрс хувьсгал хийж байв. «Их үсрэлтийн бодлого» нь амжилттай болоогүй, 1966 оны «Соёлын хувьсгал» нь бас л олон сая хүний амийг үрсэн. Мао 1976 онд нас барж Дэн Сяопин төрийн эрхэнд гарч 1978 оноос эдийн засгийг чөлөөлж эхэлсэнээр Хятад улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаас зах зээлийн эдийн засагт аажмаар шилжин холимог шинжинд оржээ. Мөн «Нэг хүүхдийн бодлого» хэрэгжүүлсэн. Одоогийн үндсэн хууль 1982 онд шинэчлэн батлагдсан. Энэ хугацаанд хүнд, хөнгөн аж үйлдвэр хөгжин «Дэлхийн үйлдвэр» хэмээн нэрлэгдэх болтлоо эдийн засаг нь өссөн юм.
Төр засаг
Хятад улс нэг гоц намтай. Хятадын эв хамт нам (ХКН) нь 1921 онд байгуулагдсан, 1949 оноос эрх баригч нам болсон. Удирдах дээд байгууллага нь 5 жил тутамд хуралддаг Их хурал, түүнээс сонгогдсон Төв хороо юм. Үнэндээ Намын төв хорооны 500 гишүүн, түүний Улс төрийн товчооны 7 гишүүн улсыг удирддаг. thumb|200px|Тайвань-Хятад хоёрын нутаг
Гадаад харилцаа
БНХАУ дэлхийн 180 улстай дипломат харилцаатай, 171 улсад Элчин сайдын яамтай байна. 1971 онд Тайвань (БНХУ)-д хадгалагдаж байсан НҮБ-ын суудал БНХАУ-д шилжин ирсэн. Хятад улс НҮБ-ын аюулгүйн зөвлөлийн байнгын 5 гишүүний нэг, Их хорь, БРИКС-ын бүлэг, Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгууллагын гишүүн юм. Дорно Азийн уулзалт, АСЕАН-ы уулзалтад оролцдог.
БНХАУ ЗХУ-тай сайн харьцаатай байснаа 1960-аад оноос муудсан, Энэтхэгтэй Аксай Чин нутгаас болж дайтаж муудсан. Харин 1990 оноос хойш Орос, Энэтхэгтэй түншийн хэмжээнд хүртэл харьцаа сайжирсан. БНХАУ одоогоор Японтой Сэнкакү олтригийг булаацалдаж байгаа бөгөөд Тайванийг анхнаасаа л өөрийн гэж үзэн гадаад улстай харилцах эрхийг нь хааж иржээ.
1997 онд Хонконгийг Их Британиас, 1999 онд Макаог Португалаас буцаан авсан нь гадаад харилцааны том амжилт байв.
Хүний эрхийг зөрчиж, ардчиллыг боомилдог гэдгээрээ өрнөдийн орнуудаас их шүүмжлэл хүртдэг.
Орон нутаг
Хятад улс нутаг дэвсгэрээ таван түвшний олон нэгжээр хуваадаг.
Нэгдмэл улс. I дэсийн (мужийн зэргийн) 33 нутаг байна. Үүнд хоёр онцгой захиргаат орон (Хонконг, Макао) нь илүү их өөртөө засах эрх эдэлнэ. Мөн 22 муж, 5 өөртөө засах орон, 4 төвөөс захирах хот бий.
Зүүн хойд орон, баруун өмнөд орон гэх мэтээр 6 бүс болгон хуваадаг.
<div id=imgborder style="width:500px; text-align:left; background-color:white; border:none; padding:0; position:relative; font-size:100%">
Цэрэг зэвсэг
thumb|200px|2015 он. Сүрт жагсаал thumb|left|200px|Байлдааны хөлөг онгоц Хятад улсын зэвсэгт хүчин нь Ардын Чөлөөлөх Арми юм. 2,285,000 хүн алба хааж байна. Цэргийн төв зөвлөл удирддаг. Хуурай замын цэрэг, цэргийн нисэх хүчин, тэнгисийн цэрэг, стратегийн цөмийн зэвсгийн хүчин, их бууны хорооноос бүрдэнэ. Батлан хамгаалахад 132 тэрбум $ зардгаараа АНУ-ын дараа 2-рт орно. ДНБ-ийн 1.5%-тай тэнцэнэ. Цөмийн 50-75 пуужин байна.
Зөвлөлтийн зэвсэг техникт суурилан дотооддоо үйлдвэрлэдэг. Сүүлийн үед Оросоос Су-30 сөнөөгч онгоц худалдан авсан ба өөрөө Чөндү Ж-10, Шэньян Ж-11 зэрэг нисэх онгоц үйлдвэрлэжээ. Байлдааны үндсэн танк 7950, хуягт 5000, их буу 6000-аас олон бий. ЗТЗ-99 танк, ХЧ-9 газар-агаар төрлийн пуужин, ЗБД-97 загварын хуягт машиныг сүүлд үйлдвэрлэн хэрэглэж байна. Умард, дорнод, өмнөд гэсэн тэнгисийн флоттой. Нисэх онгоц тээгч 1 хөлөг онгоц, 55 шумбагч, нийт 200 гаруй хөлөг онгоцтой.
Эдийн засаг
thumb|200px|Шанхайн худалдааны гудамж thumb|200px|Газрын тосны цооног thumb|200px|Экспортын барааны бүтэц 2014 оны Хятад улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 10 их наяд ам.доллартай тэнцэж дэлхийд 2-р байр эзэлж байна. Нэг хүнд ноогдох ДНБ нэрлэсэн үнээр 7,589 $, худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн үнээр 12,880 $ (80-р байр) байв.
1949 оноос төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засагтай байсан улс 1978 оноос эдийн засгийг чөлөөлж зах зээлийн эдийн засагт шилжсэнээр мэдэгдэхүйц үр дүнтэй байлаа. Хувийн өмчийг зөвшөөрсөн бөгөөд томоохон үйлдвэрүүд төрийн мэдэлд байдаг. Хятадын хямд, ихээр байгаа ажиллах хүчнийг ашиглахаар гадаадын хөрөнгө оруулалт их орсон бөгөөд үндэстэн дамнасан корпорациуд Хятадад хамгийн хямд зардлаар бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэж байна. Жилийн дундаж өсөлт тогтмол 10.5 хувь байдаг. Эрчим хүч, газрын тосны гол хэрэглэгч болсон. Жилд 3.9 их наяд $ бүтээгдэхүүн экспортолдгоороо дэлхийд тэргүүлдэг.
Мөнгөний нэгж нь — Хятадын юань. 2010 оноос эхлэн Орос улс доллараар биш юаниар Хятадтай наймаа хийдэг болсон.
Холбоо харилцаа
Хятад улсад 1 тэрбум хүн гар утас, харилцуур утсаар холбогдож байна. 2013 онд 591 сая хүн байнга интернет хэрэглэж байсан.
Хятадын цахилгаан холбоо, Хятадын сүлжээ холбоо хоёр компани энэ салбарт тэргүүлдэг. Бэйдоу хэмээх хиймэл дагуулын сүлжээтэй.
thumb|200px|left|375 м өндөр Балин голын гүүр
Зам тээвэр
2000-аад он болоход Хятад улсын бүх муж, орон хурдны замд холбогдсон. Хурдны замын нийт урт — 85,000 км. Жишээлэхэд 1991 онд Хөх мөрөн дээгүүр 6 гүүр байсан бол нэмж барьсаар 81 гүүр, хонгил болжээ. Жил болгон 40 сая автомашин шинээр худалдан авдаг. Ослын тоо нэмэгдсэн. 2011 онд 62 мянган хүн автомашины ослоор нас барсан. 470 сая унадуг дугуй хэрэглэгдэж байгаа.
Төмөр зам улсын өмчинд байна. 2013 оны байдлаар 103,144 км төмөр зам тавигджээ. Макаогаас бусад муж, орон төмөр замаар холбогдсон. Цагаан сарын үеэр ачаалал эрс нэмэгддэг. 2013 онд 2.1 тэрбум зорчигч, 4 тэрбум тонн ачаа тээш зөөсөн гэнэ. Бээжин—Шэньжэнь, Бээжин—Шанхай чиглэлийн хурдны төмөр зам барьсан. 2014 оны байдлаар 20 хотод метро баригдаад байна.
182 нисэх буудал бий. Бээжингийн нисэх буудал зорчигчийн тоогоор, Хонконг, Шанхайнх ачаа тээврээр дэлхийд дээгүүр байрт байна.
Дэлхийн өв
Хятадын нутагт ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн соёлын өв 22, байгалийн өв 4, нийлмэл өв 4 бий.
Хоол
Хятад хоол олон төрөл зүйл байна. Өмнөд нутагт цагаан будаа, умард нутагт талх, гоймонг түлхүү хэрэглэдэг байсан. Гахайн мах голчлон иддэг. Сычуань, Кантон, Жянсү, Шаьдун, Фужян, Хүнань, Аньхуй, Жөжян нутгийн хоол алдартай. Хэрчих, болгох, амтлах, чимэглэх хэв маяг янзтай. Буддын болон лал шашны тусгай хоол гэж бий. Өмнөд нь далайн бүтээгдэхүүн, ногоо, умард нь гурилан, хуурай бүтээгдэхүүний уламжлалтай.
Спорт
thumb|200px|Луун завины уралдаан Хөлбөмбөг, сагсан бөмбөг, ширээний теннис, бадминтон, усанд сэлэлт, снукерийг өргөнөөр тоглож, хичээллэдэг.
Го даам тоглодог. Хятад зодооныг үшя (күнфү) гэнэ. Тай чи чуань, чигун зэрэг зодооны арга байна. Луун завиар уралддаг.
Хятад 1932 оноос Олимпын наадамд оролцож эхэлсэн ба БНХАУ 1984 оноос хойш тасралтгүй баг тамирчдаа илгээх болжээ. 2008 онд нутагтаа хүлээн авсан Бээжингийн олимпод 51 алт, бүгд 100 медаль хүртэж багийн дүнгээр тэргүүлсэн. Өвлийн олимпод 3-4 алтан медаль хүртдэг. Усанд үсрэлт, хүндийн өргөлт, гимнастик, ширээний теннис, буудлага, бадминтон, усанд сэлэлт, жүдо, хөнгөн атлетик, шорт трекийн тэмцээн уралдаанд илүү амжилттай оролцсон. Зоу Кай гимнастикч 5 алтан медаль хураагаад байгаа.
Гадаад холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:Азийн орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Социалист улс
Брүүк Лопес
Брүүк Лопес (Brook Lopez, 1988 оны дөрөвдүгээр сарын 1-нд Калифорни мужийн Хойд Холливүүд хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Брүүклин Нетс багийн төвийн тоглогч юм. Стэнфордын их сургуулийн багт хоёр жил тоглосон Лопес 2008 оны драфтын №10 болж Нью Жерси Нетс багт ирж одоог хүртэл тоглож байгаа. Түүний ихрийн дүү Финикс Санс багийн төв Робин Лопес билээ.
Холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Брүүклин Нетс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Хэрэм
Хэрэм (Sciurus) - нь мэрэгчдийн багт багтах нэгэн зүйл амьтан  юм.
Тархац
Хэрэм нь Америк, Ази, Европт тархсан байдаг.
Уран зохиол
Ангилал:Модны хэрэм
Лухан
Лу Хан (1990оны 04сарын 20нд төрсөн) нь Хятадын дуучин, жүжигчин юм. Тэрээр Хятад-Өмнөд Солонгосын хамтлаг Эксо-н Мандартн хэлний хамтлаг Эксо-М гшүүн байсан ба 2014 оны 10 сард хамтлагаас гарсан. Яг энэ жилдээ тэр Хятадын алдартай оддын 6т жагссан.
2011–2014: EXO
Лухан 2011 оны 12 сарын 29-нд Чэн, Тао, Каи нарын хамтаар хамгийн эхэлж үзүүлбэр үзүүлэн олонд танигдсан. Эксо 2012 оны 4 сарын 8-нд MAMA-гаар дэбүт хийсэн. Энэ хамтлаг дэбүтээс жилийн дараагаас Кпоп төдийгүй дэлхий дахинд алдартай болсон юм. Тэдний студин анхны цомог "XOXO" болон тэдний хит дуу нь "Growl" нь 2013 онд гарсан. Энэ цомог нь Солонгостоо 12 жил өөрчлөгдөөгүй цомгийн борлуулалтын дээд амжилтыг давсан борлуулалттай байсан юм. Луханы сүүлийн ажилласан цомог нь 2014 оны хамгийн их борлуулалттай "Overdose" байсан юм. 2014 оны 8 сарын 5-нд Лухан Guinness World Record-д "Хамгийн олон сэтгэгдэлтэй Вэйбо нийтлэл"-р бичигдсэн юм. 10 сарын 10-нд Лухан хамтлагаа орхисон юм.
Лавлах бичиг
Ангилал:Exo Ангилал:Хятадын дуучин Ангилал:Хятадын жүжигчин Ангилал:Хятадууд Ангилал:1990 онд төрсөн