cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Венделл Насименту Боржес
Цахим холбоос
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Лондрина багийн тоглогч Ангилал:Ирати багийн тоглогч Ангилал:Парана багийн тоглогч Ангилал:Гремио багийн тоглогч Ангилал:Байер 04 багийн тоглогч Ангилал:Бразилчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Норов сэцэн хан
Норов хан бол боржигин овгийн Махасамади Сэцэн хан Бабугийн 3-р хүү, 3 дахь Сэцэн хан болно. Түүнийг 1681 онд Энх-Амгалан хаанд барьцаанд суулгахаар илгээсэн байдаг. 1683 онд Бабу хан нас барсны дараа түүнийг манжийн төрөөс Сэцэн ханаар батлан жуух бичиг өгч нутагт нь буцааж явуулсан. Норовыг Сэцэн хан болсноос хойш тус аймагт манжийн нөлөө улам нэмэгдсэн. 1680-аад оны дунд үеэс Оросын Хаант Улсаас Халхын гурван хаадын хойд хязгаарын нутгийг булаан эзлэж эхэлсэн. Иймээс Халхын хаад ноёд Манжаас цэрэг зэвсэгийн тусламж авч, Байгаль нуурын баруун, зүүн эргийн нутгаас Оросын цэргийн бэхлэлтийг устгаж, хөөн явуулахаар болсон. Мөн тэрээр Халхын Засагт хан Шар, Түшээт хан Чахундорж хоёрын тэмцэлийг намжаахаар хоёр талыг эвлэрүүлэх гэж Манжийн талыг татан оролцуулж, 1686 онд Хүрэн бэлчирийн чуулганыг зохион байгуулсан ч сөргөлдөгч талууд харилцан буулт хийх сонирхолгүй байснаар тодорхой үр дүнд хүрээгүй байдаг. Ингэж байтал 1687 онд тэрээр нас барсан. Түүний хан суурийг ахмад хүү Равдан илдэн ноён залгамжилсан.
Гэр бүл
Норов хан 5 хүүтэй.
Варна аймаг
Варна аймаг (болгараар Област Варна) — Болгарын аймаг. 3.8 мянган км² талбай, 475 мянган хүнтэй (2011 оны тоо).
Нутаг дэвсгэрийн хуваарь
Дотроо 12 «община» (хот суурин хавийн газар)-д хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Болгарын аймаг  Ангилал:Варна
Стипе Плетикоса
Стипе Плетикоса (Stipe Pletikosa, 1979 оны нэгдүгээр сарын 8-нд Югославын БНУ-ын Сплит хотод төрсөн) — Хорватын хөлбөмбөгчин бөгөөд Оросын Премьер лигийн Ростов болон Хорватын шигшээн хаалгач юм.
Өмнө нь тэрээр нутгийнхаа Хайдук Сплит, Украйны Шахтёр Донецк, Оросын Спартак Москва болон Английн Тоттенхэм Хотспур багуудад тоглож байв.
Холбоос
Ангилал:1979 онд төрсөн Ангилал:Хорватын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:Ростов багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Динамо Загреб багийн тоглогч Ангилал:Спартак Москва багийн тоглогч Ангилал:Хайдук Сплит багийн тоглогч Ангилал:Шахтёр Донецк багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2002 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Хорватчууд
Өөлд
Дөрвөн Ойрадыг бүрдүүлэгч нэгэн аймаг бөгөөд Монгол улс, БНХАУ-д бөөнөөр оршин суудаг монгол угсаатны бүлэг. Ойрадын түүхэн сурвалжийг үндэслэбэл Эсэн хааны ач Хамаг тайш XV зууны 80-аад оны сүүлчээр Цоросын дотроос албат таслан аваад, түүнийгээ Өөлд гэжээ.
1730-аад оны үед тэднийг түр зуур Халх голын орчим нүүлгэн шилжүүлсэн бөгөөд Зүүнгарын хаант улсыг байлдан эзэлсний дараа Манж нар Өөлдийн гурван хошууг Халхын нутагт буцаан нүүлгэж, 1761 онд Сайн ноён аймагт хавсарган захируулжээ. Равдангийн хоёрдугаар хөвгүүн Сэвдэнванбуугийн угсааныхны захирсан хошууг Манжийн эрхшээлийн үед Өөлдийн өмнөд хошуу, Олноо өргөгдсөн Монгол улсын үед Бишрэлт засгийн хошуу хэмээн нэрлэж байсан агаад одоогийн Архангай аймгийн Өлзийт сум бүхэлдээ, Өгийнуур сумын зарим хэсэг нь энэхүү хошуунд багтаж байв. Харин Данжилагийн үр хойчсын захирсан хошууг Манжийн эрхшээлийн үед Өөлд бэйсийн хошуу, Олноо өргөгдсөн Монгол улсын үед Сүжигт засгийн хошуу хэмээн нэрлэдэг байжээ. Одоогийн Архангай аймгийн Хотонт сумын зарим хэсэг нь энэхүү хошуунд багтаж байв. Түүнчлэн Равдангийн ахмад хөвгүүн жүн ван Цэрэнванбуугийн харьяат 1 хошуу байсан агаад 1728 онд Цэрэнванбуу нас барсанд түүний дүү Сэвдэнванбуу Цэрэнванбуугийн хөвгүүн Дамбийг түүний төрсөн хүүхэд бус хэмээн дарагдуулаад өөрөө ахынхаа хэргэмийг залгамжилжээ. Тиймээс 2 хошууг нэгтгэж, Сэвдэнванбууд захируулжээ. Хожим хэргийн үнэн учир олдож, Дамбийгийн хошууг дахин байгуулжээ. Гэвч 1763 онд Дамбий Пунцагийг хилсээр гүтгэж мэдүүлсэн тул Дамбийг хэргэм зэргээс нь ховхолж, Бээжинд хорионд суулгаад, түүний харьяат нарыг Ховдод нүүлгэн суулгажээ. Ийнхүү Ховдын Өөлд хошуу байгуулагджээ. Уг хошуунд угсаа залгамжлах ноён тавьсангүй, харин бүгдийн дарга томилон тэднийг захируулжээ. Энэ хошууны нутаг нь Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сум юм. Эдгээрээс гадна Манжийн эрхшээлийн үед Хөлөнбуйрт өөлдийн 1 хошуу байсан нь мөн л Галдан бошогтын албат байсан ажээ. Түүнчлэн Зүүнгар улсыг мөхөөсний дараа тэдний үлдэгдлийг манж нар Хармөрөн мужид нүүлгэн аваачиж, Өөлд хошуу байгуулжээ. Тус хошуу зөвхөн өөлд бус, Ойрадын олон овог аймгийн хүмүүсээс бүрэлдсэн хэдий ч Хармөрний Өөлд хошуу хэмээн нэрлэгдэх болжээ.
Эшлэл
Ангилал:Монгол угсаатан Ангилал:Ойрад Ангилал:Монгол үндэстэн Ангилал:Ази дахь угсаатан Ангилал:Монголын ард түмэн Ангилал:Хятад дахь угсаатан Ангилал:Халимаг Ангилал:Оросын ард түмэн
Нүцгэн үртэн
Ургамлын аймаг уснаас газар дээр анх гарснаас хойших хөгжлийнхөө явцад спороор үржихээс үрээр үржихэд шилжсэн өөр том ароморфоз гарсан. Палеозои эриний төгсгөл перм галавт нүцгэн үрт ургамал ихээхэн хөгжив.
Мезозои эриний эхний хагас ялангуяа Юрийн галавт газрын ургамал дотор нүцгэн үртэн ноёрхсоны дараа нь нүцгэн үртэн далд үртнээр солигдох шинэ ароморфоз гарав.
Ангилал:Ургамал
Виллем Баренц
right|thumb|200px|Виллем Баренц right|thumb|200px|"Виллем Баренц нас нөгчсөн нь" Виллем Баренц (Willem Barentsz, 1550 - 1597 оны 7 сарын 20) нь Голландын далайн аялагч бөгөөд Европын хойд хэсгийн далайг судалсан Европын анхны аялагчдын нэг юм.
1595 онл 7 хөлөг онгоцтой Вайгач арлын өмнөд хэсгийн усан замаар нэвтрэхийг оролдсон боловч хөлдүү далайг гаталж чадсангүй.
1596 онд 3 дахь удаагаа, 2 хөлөг онгоцтой хөдөлж, Шпицбергенийг нээжээ. Гэхдээ тус олтригийг норвегичүүд 12-р зуунаас хойш мэддэг байсан бололтой.
Цааш хөдөлж, Шинэ Газрыг хойгуур нь тойрч чадсан ч мөсөөр хашигдсан учир Шинэ Газрын зүүн хойд эрэгт өвөлжихөөс өөр аргагүй болсон байна. 1597 оны хавар хөлөг онгоцоо хөдөлгөж чадаагүй учир 1597 оны 6 сарын 13-нд завиар Колийн хойгийг чиглэн хөдөлжээ. Багийн гишүүдийн ихэнх нь амьд үлдсэн боловч Баренц өөрөө 1597 оны 6 сарын 20-нд Шинэ Газрын орчимд нас нөгчсөн ажээ.
1871 онд Баренцын багийнхны өвөлжөө бүтнээрээ олдсон бөгөөд өдгөө Хааг хотноо хадгалагддаг. 1875 онд түүний өдрийн тэмдэглэлийн нэг хэсэг нь олдсон юм. Хожим түүний амьдралаа золиослосон зорилгыг 1879 онд Шведийн аялагч Адольф Эрик Норденшьолд биелүүлсэн юм.
Түүний нэрээр Баренцын тэнгисийг нэрлэсэн бөгөөд Шпицбергенд Баренцбург хэмээх газар байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Нидерландын аялагч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:16-р зуунд төрсөн Ангилал:1597 онд өнгөрсөн
Цэвээнравдан
Цэвээнравдан нь Сэнгэ хунтайжийн хүү бөгөөд 1694 онд авга ах Галдан бошигтоос Зүүнгарын хаант улсын хаан ширээг булаан авсан. 1717 онд Их Цэрэндондовт 6000 цэрэг өгч Төвөд рүү илгээн эзлэн авсан. Гэвч удалгүй 1720 онд Чин улсын цэрэгт ялагдан Төвөдийг алджээ. 1727 онд өвчнөөр нас барсан.
Ангилал:17-р зуунд төрсөн Ангилал:1727 онд өнгөрсөн Ангилал:Зүүнгарын хаан
Кёртис Митчелл
Кёртис Митчелл (Curtis Mitchell, 1989 оны гуравдугаар сарын 11-нд төрсөн) нь Америкийн хөнгөн атлетикч бөгөөд 100 болон 200 метрийн зайд гүйдэг.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын 100 метрийн гүйгч Ангилал:АНУ-ын 200 метрийн гүйгч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Комодо үндэсний хүрээлэн
Комодо үндэсний хүрээлэн (Komodo National Park) нь Индонезийн баруун Нуса Тенггара, зүүн Нуса Тенггара мужуудын хооронд, бага Сунда арлын ойролцоо орших Комодо, Ринка болон Падар гэх мэт томоохон арлуудыг агуулсан нийт 1817 км² (603 км² хуурай газар бүхий) нутаг дэвсгэр юм.
1980 онд Комодо гүрвэлийг хамгаалахын тулд энэхүү үндэсний хүрээлэнг байгуулжээ. Хожим нь биологийн бусад төрөл зүйлийг хамгаалах, усны амьдралын хэв маягийг алдагдуулахгүйн тулд улам өргөжүүлсэн байна. Уг хүрээлэнгийн арлууд нь галт уулын гаралтай байдаг. Уг хүрээлэнгийн нутаг дэвсгэрт ойролцоогоор 400 орчим хүн амьдарч байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар Ангилал:Ази дахь дэлхийн байгалийн өв Ангилал:Азийн шим мандлын нөөц Ангилал:Бага Зондын арлууд Ангилал:Индонезийн байгалийн цогцолборт газар Ангилал:Индонез дахь дэлхийн байгалийн өв Ангилал:Индонезийн шим мандлын нөөц Ангилал:Савугийн тэнгис Ангилал:Тэнгисийн хамгаалагдсан бүс Ангилал:Флорес тэнгис
Анна Чичерова
Тэрбээр өдгөө Оросын Армийн Хөнгөн Атлетикийн Клубт Евгений Загорулкогийн удирдлага дор бэлтгэл хийдэг. Хувийн дээд амжилт нь задгай талбайд 2.04 метр (2008 оны 9 сарын 9-нд Загребт тогтоосон), танхимын дээд амжилт нь мөн 2.04 метр бөгөөд танхимын үзүүлэлтээрээ түүхийн шилдэг 10 тамирчны тоонд багтдаг. Нөхөр нь мөн хөнгөн атлетикч Геннадий Черновол.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын өндрийн харайгч Ангилал:Оросын олимпын аварга Ангилал:Оросын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Өндрийн харайлтын олимпын аварга Ангилал:Өндрийн харайлтын дэлхийн аварга Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт Ангилал:Сэргээш Орост Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Ереваны тамирчин Ангилал:Москвагийн тамирчин Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Хамгийн бага ерөнхий хуваагдагч
Хамгийн бага ерөнхий хуваагдагч (ХБЕХ) гэдэг нь 2 бүхэл тооны хувьд, аль алиных нь хуваагдагч болдог хамгийн бага натурал тоог хэлнэ. Хэрэв уг 2 бүхэл тооны аль нэг нь 0-тэй тэнцүү бол хамгийн бага ерөнхий хуваагдагчийг 0 гэж тооцно. Товчоор ХБЕХ буюу LCM (Least Common Multiple) гэж тэмдэглэгддэг. a, b бүхэл тоонуудын ХБЕХ-г ХБЕХ(a, b) буюу lcm(a, b) гэж бичнэ. Жишээлбэл, lcm(12,18) = 36, lcm(17,11) = 187 болно.
Хамгийн бага ерөнхий хуваагдагчийг Хамгийн их ерөнхий хуваагч - ХИЕХ, GCD (Greatest Common Divisor) ашиглан тооцоолох боломжтой.0-ээс ялгаатай a, b гэсэн бүхэл тоонуудын хувьд тэнцэтгэл биелнэ. Өөрөөр хэлбэл, хоёр тооны хамгийн бага ерөнхий хуваагдагч, хамгийн их ерөнхий хуваагчдын үржвэр нь тус хоёр тооны үржвэртэй тэнцүү байдаг.
Мөн үзэх
Ангилал:Тооны онол
Фёдор Достоевский
Фёдор Михайлович Достоевский (1821 оны 11 сарын 11 [хуучнаар 10 сарын 30] Москва; † 1881 оны 2 сарын 9 [хуучнаар 1 сарын 28] Санкт-Петербург) нь Оросын зохиолч, сэтгэгч, философич, нийтлэлч, сэтгүүлч. 1887 оноос Петербургийн ШУА-ийн сурвалжлагч гишүүн.
Оросын реалист утга зохиолд томоохон шинэчлэл хийсэн нь амьд ахуйдаа тухайн цаг үеийнхнээсээ зохих үнэлгээг хүртээгүй. Харин таалал төгссөн хойноо Оросын утга зохиолын сонгодог хэмээн үнэлэгдсэн төдийгүй зохиол туурвил нь дэлхийн утга зохиолд, тэр дундаа Нобелийн шагналт олон зохиолчийн бүтээлд жинтэй нөлөөлсөн бөгөөд экзистенциализм, фрейдизмийг бүрэлдэн тогтоход ч зохих нөлөө үзүүлсэн гэж үздэг. Хамгийн гол бүтээлүүд болох “Гэм зэм” (1866), “Карамазовын хөвүүд” (1880), “Солиот” (1869), “Албингууд” (1872)-аас гадна таван роман, 20 гаруй тууж, өгүүллэг болон бусад олон бүтээл туурвижээ. Түүний бүтээлүүд дэлхийн 170 гаруй хэлнээ орчуулагдсан төдийгүй олон зохиолоор нь кино, жүжиг, бүжгийн жүжиг /балет/, дуурь тавигдсан.
Монгол хэлнээ түүний гол таван роман, мөн "Газар дороос бичсэн тэмдэглэл" зэрэг хэд хэдэн бүтээлийг Гадаад хэргийн сайд асан Цэрэнпилийн Гомбосүрэн орчуулсан.
Достоевскийнхон
Достоевскийнхны дээд удам нь 1506 онд одоогийн Беларусийн Пинск хотын ойролцоо “Достоево” хэмээх эдлэнг шагналд авсан бояр Данила Иванович Иртищев (Ртищев, Ртищевич, Иртищевич, Артищевич) гэдэг. Нутгийнхны ярьдгаар “Достоево” гэдэг нь хаан эзний шадар албат гэсэн утгатай польш хэлний «dostoinik» гэдэг үгнээс үүссэн гэнэ. Беларусийн Брест мужид Достоево нэртэй тосгон одоо ч бий. Данила Иванович Иртищевийн дээд удам нь 1389 онд Алтан ордоос салаад, Москвагийн ван Дмитрий Донскойн захиргаанд очиж Үнэн алдартны шашинд орсон Аслан Челеби Мурза гэж судлаачид үздэг. Түүний хүүг Их амт буюу оросоор "Широкий рот" гэдэг байснаас Ртишевийнхэн үүссэн бөгөөд Ртишевийнхний удмын сүлдэнд хавирган сар, зургаан талтай од, зэвсэг агссан хоёр татар хүн байдаг нь орос бус угсаа гарлыг нь илтгэж буй хэрэг гэнэ.
Эцэг эх
Зохиолчийн эцэг Михаил Андреевич Достоевский 1789 онд одоогийн Украин улсын Винница мужид буй Войтовцы тосгонд төржээ. 1809 онд Александр I Эзэн хааны анагаах-мэс заслын академид шашны сургуулиудаас нэмэлтээр 120 хүн элсүүлэх зарлиг гаргасанд багтаж шалгалтаа сайн өгөөд тус академийн Москвагийн салбарт 1809 онд элсч улсын тэтгэлэгээр сурчээ. Михаил Достоевский 1812 оны дайнд цэргийн эмчээр яваад түүнээс хойш энэ салбараас салсангүй. 1818 онд Москвагийн цэргийн эмнэлэгт ажиллаж байхдаа, Калугийн губернээс гаралтай гуравдугаар дэс цолтой худалдаачин Фёдор Тимофеевич Нечаевын охин Мария Нечаеватай танилцаж гэрлэв. Охины эцгийн цэмбэний наймаа цэцэглэж байхад нь Наполеон Орост дайлаар ирснээр юу ч үгүй хоосорчээ. Мариягийн эгч Александра нэгдүгээр дэсийн худалдаачин Александр Куманины эхнэр байсан бөгөөд хожим нь зохиолчийг хүмүүжүүлэхэд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн гэдэг. Михаил Достоевский, Мария Нечаева нар 1820 оны нэгдүгээр сарын 14-нд Москвагийн цэргийн эмнэлгийн сүмд гэрлэв. Тэр оныхоо сүүлээр, ууган хүү Михаилаа төрсний дараа эцэг нь цэргийн албанаас халагдаж, Марийнскийн ядуусын эмнэлэгт ажилд оржээ. “Хийсэн ажилд нь яавч үл тэнцэх, нэг айл байтугай нэг хүн амь зуухад хүрэлцэхээргүй бага цалинтай” ажилд орж, шинэ газар нүүж ирээд нэг жил болоогүй байхад тэднийх бүл нэмэх нь тодорхой болжээ.
Ном үзэж эхэлсэн нь. Даровое эдлэн
Зохиогч хожмын дурсамж, дурдатгалууддаа эцэг эхийгээ “нэгэн хэвийн байдлаас ангижрахыг чармайдаг дэвшилтэт хүмүүс байсан” гэж бичжээ. Гэрийн хүүхэд асрагч Алёна Фроловна түүнийг гурван настай байхаас нь үлгэр домог уншиж өгч сургасан бөгөөд зохиолч хожим нь энэ хүний талаар аль сайнаар дурссан байдаг. Дөрвөн настайд ээж нь бичиг үсэг сургахын тулд Библи судар уншиж өгдөг болов. Эцэг эх нь хүүхдүүдээ хар багаас нь Н.Карамзин, А.Пушкин, Г.Державин, А.Радклифф, Ф.Шиллер, И.Гётэ, М.Сервантэс, В.Скотт болон Хомэрийн зохиолуудтай танилцуулжээ. 1827 оны зун эцэг Михаил Андреевич Достоевский угсаа залгамжлах тайж цол хүртсэнээр тэднийх хувьдаа газар эзэмших эрхтэй болов. 1831 онд Михаил Андреевич хураасан бага сага мөнгөн дээрээ зээл авч нэмээд Москвагаас 150 километрт Тула губернийн нутагт Даровое хэмээх гацааг 30 мянган рублиэр худалдан авчээ. Ингэснээр хүүхдүүд нь Оросын хөдөөгийн амьдралтай анх удаа танилцсан байна. Эндээс үлдсэн сэтгэгдэл нь зохиолчийн “Ядуу хүмүүс”, “Албингууд” романуудад нь тусгалаа олсон бий. Эдлэнтэй болсны дараа жил эцэг нь ууган хөвүүд Михаил, Фёдор хоёртоо ном сургаж эхлэв. Анх Москвагийн их сургуулийн дэргэдэх язгууртны хүүхдийн сургуульд элсүүлэх гэсэн боловч тус сургууль нь гимназ болсон байна. Гимназид хүүхдийг зоддог тул эцэг нь хүүхдүүдээ сургуулиас гаргасан байна. Зохиолчийн эцэг яаруу түргэн, амархан дүрсхийдэг, хатуу шаардлагатай хүн боловч хүүхдүүддээ туйлын зөөлөн ханддаг, хүүхдэд гар хүрэхийг цээрлэдэг хүн байжээ. Тэрбээр гэрийн багш хөлсөлж ах дүү хоёрт Бурханы сургаал, орос хэл, хэл бичиг, тоо бодлого, улмаар франц, латин хэл заалгав.
Чермакийн сургууль. Эх нь нас барав.
1834 оны есдүгээр сард ах дүү хоёр Москвагийн шилдэг хувийн сургуулиудын нэг Л.И.Чермакийн сургуульд элсэн оров. Өндөр төлбөртэй, хатуу дэг журамтай сургууль бөгөөд сурагчид өглөө зургаан цагт босч, орой 10 цагт унтталаа хичээл хийхээс гадна зөвхөн амралтын сайн өдрөөр л гэртээ харина. Сургуульд тоо бодлого, газарзүй, түүх, физик, логик, орос, грек, латин, герман, англи, франц хэл, цэвэр бичлэг, дүрслэх урлаг, бүжиг заадаг байв. Хамт сурч байсан хүүхдүүд нь хожим дурсахдаа ирээдүйн их зохиолчийг “Шаргал үстэй, туранхай цагаан хүүхэд үргэлж нухацтай, байнга бодлогширч явдаг. Тоглож наадах нь барагтай, чөлөө цаг гарвал ном шагайж суудаг, эсвэл ахлах ангийн хүүхдүүдтэй юм ярьдаг” гэсэн бий. Орос хэлний багш Николай Иванович Билевич нь Н.Гогольтой ойролцоо сурч байсан, утга зохиолын дугуйланд явдаг, шүлэг бичдэг, Шиллерийг орчуулдаг хүн байсан бөгөөд Достоевский чухам түүний нөлөөгөөр зохиолч болох тухай бодож эхэлсэн байх гэж намтарчид үздэг. 1835 оноос Достоевскийнх “Библиотека для чтения” хэмээх сэтгүүлийг захиалан унших болсноор ирээдүйн зохиолч А.Пушкины “Гилбэрийн хатан”, О.Бальзакийн “Эцэг Горио” болон В.Гюго, Ж.Санд, Э.Скриб нарын зэрэг тухайн үеийн шинэ, шилдэг зохиолуудтай танилцжээ. 1835 оны дөрөвдүгээр сард эх нь бага хүүхдүүдээ авч Даровое эдлэндээ очив. Сүрьеэ өвчтэй эхийн бие нь хүндэрсэн тухай чухам тэр үед мэдсэн бөгөөд зургадугаар сард амаржиж охин төрүүлснийх нь дараа өвчин улам даамжирчээ. Улмаар засал авахгүй байсаар 1837 оны хоёрдугаар сард, 36 настайдаа бие барсан байна.
Залуу нас
Достоевскийг 16 хүрдэг жил буюу 1837 оны 5 сард эцэг нь ахтай нь хамт Эзэн хааны инженерийн сургуульд элсэхэд бэлтгүүлэхээр Петербургт авч очив. Ах дүү хоёр хоёул зохиолч болох хүсэлтэй боловч эцэг нь энэ ажлыг ирээдүйгүй хэмээн голж, амьдралын баталгаатайгаар нь хоёр хүүгээ инженер мэргэжилтэй болгохоор санаа шулуудсан байжээ. Достоевский хожим “Зохиолчийн тэмдэглэл”-дээ Петербург орох замд ах дүү хоёр “яруу найраг, яруу найрагчдаас өөр бодох санах юмгүй”, өөрөө “Венецийн тухай роман толгойдоо зогсоо зайгүй бичиж явсан" хэмээн дурссан бий.
Тэрбээр хичээлдээ туйлын дургүй, чөлөөт цагаараа Хомэр, П.Корнель, Ж.Расин, О.Бальзак, В.Гюго, И.Гётэ, Э.Гофман, Ф.Шиллер, Шекспир, Ж.Байрон, Оросын зохиолчдоос Г.Державин, М.Лермонтов, Н.Гоголийг зогсоо зайгүй уншдаг, А.Пушкины бараг бүх зохиолыг цээжээр мэддэг байв. Оросын газарзүйч П.Семёнов-Тян-Шанский бичихдээ Достоевскийг “Тухайн үеийн Оросын аль ч зохиолчоос толгой илүү боловсролтой, тэр бүү хэл Гоголийг ч давна” гэжээ. 1843 онд Достоевский сургуулиа дүүргээд Петербургийн инженерийн ангид түрүүч цолтой хуваарилагдав. Гэвч уран зохиолын мөр хөөхөөр эргэлт буцалтгүй шийдсэн тул 1844 оны есдүгээр сард өргөдлөө өгч цэргийн албанаас халагджээ.
Анхны зохиол, Петрашевскийн дугуйлан
Достоевский инженерийн сургуульд байхдаа “Мария Стюарт”, “Борис Годунов” гэж хоёр зохиол бичиж эхлүүлснээ ахдаа уншиж өгч байжээ. 1844 онд ахдаа илгээсэн захидалдаа “Янкель жүүд” гэж зохиол бичсэн тухайгаа өгүүлж байв. Эдгээр зохиол хадгалагдаж үлдсэнгүй. 1844 онд Эжен Сюгийн “Матильда”, дараа нь Жорж Сандын “Альдинийн сүүлчийн эмэгтэй” романуудыг орчуулахын зэрэгцээ “Ядуу хүмүүс” зохиолоо бичиж эхлэв. Мөн хэд хэдэн өгүүллэг бичиж эхэлсэн боловч дуусгасангүй. О.Бальзакийн “Эжен Грандэ” романыг орос хэлнээ анх орчуулав. 1845 оны тавдугаар сарын сүүлээр анхны зохиол болох “Ядуу хүмүүс” романаа бичиж дуусгав. Гар бичмэлтэй нь эхлээд Н.Некрасов, дараа нь В.Белинский танилцаад өндөр үнэлжээ. Улмаар В.Белинскийн дугуйланд шууд элсэж, шинэ зохиолчийн нэр анхны романаа хэвлэгдэхээс өмнө олонд түгэв. 1846 оны хавар сэтгүүлч, орчуулагч М.Петрашевскийтай танилцсанаар, гэрт нь долоо хоног тутам болдог сэхээтнүүдийн уулзалтад очдог болжээ. Уулзалт буюу дугуйланд тогтмол ирдэг хүмүүс хэвлэн нийтлэх эрх чөлөө, шүүхийн шинэтгэл, хамжлагыг халах асуудлаар ярилцдаг байв. Дугуйлан дээр тэрбээр хаант засгаас хуулиар хориглосон "Гогольд бичсэн Белинскийн захидал" гэдгийг хэд хэдэн удаа уншиж байжээ. Өөрийгөө коммунист гэдэг Н.Спешнев гэгч хүн дугуйланд ирдэг хүмүүсээс харьцангуй радикал үзэлтэй долоон хүнийг толгойлон 1848 оны намар тусдаа нууц нийгэмлэг байгуулжээ. Нууц нийгэмлэгийн зорилго нь хууль бус хэвлэх үйлдвэр байгуулах, Орос улсад төрийн эргэлт зохион байгуулах явдал байв. Достоевский энэ нийгэмлэгийн гишүүн болсон бөгөөд "Цагаан шөнө" тууж нь хэвлэгдсэний дараахан буюу 1849 оны дөрөвдүгээр сарын 23-ны өглөө тэрбээр Петрашевскийн дугуйлангийн бусад олон гишүүний хамтаар баривчлагдаж улмаар найман сар хорих ял заагдан Петропавловскийн цайзад хүргэгдэв. Энэ хүртэлх хугацаанд тэрбээр хэд хэдэн өгүүллэг, цуврал шог найруулал, "Цагаан шөнө" тэргүүтэй гурван тууж бичсэн бөгөөд "Ядуу хүмүүс"-ээс гадна "Неточка Незванова" хэмээх роман бичсэн нь хараахан дуусаагүй, хожим нь тууж болгон өөрчилж гүйцээгээд 1866 онд хэвлүүлсэн билээ. Уран бүтээлийн энэ үеийнх нь хамгийн шилдэг туурвил нь "Ядуу хүмүүс" роман юм.
Цөллөгт
Достоевский хэдийгээр гэм буруугаа хүлээгээгүй боловч шүүх түүнийг "шашин, төрийн эсрэг Белинскийн хорт захидлыг түгээн дэлгэрүүлсэн явдлыг мэдүүлээгүйгээр үл барам бусдад уншиж сонсгосон ялт", улмаар "хамгийн гол гэмт хэрэгтний нэг" хэмээн үзэж 1849 оны 11 дүгээр сарын 13-ны өдөр "бүх хөрөнгийг хурааж, буудан алах ял" оноов. Мөн сарын 19-нд дээд шатны шүүх түүний ялыг хөнгөлж, найман жил цөллөгт хүнд хөдөлмөр албадан эрхлүүлэх болгожээ. Харин 11 дүгээр сарын сүүлээр Николай II хаан Петрашевскийн дугуйлангийн ялтнуудад өршөөл үзүүлснээр, Достоевскийд дөрвөн жил хүнд хөдөлмөр эрхлүүлээд шууд цэрэгт хөөх ял оноосон байна. 1850 оны нэгдүгээр сард, ял эдлэх газар хүргэгдэх замдаа Тобольск хотод 10 гаруй хонох завсар Петрашевскийн дугуйлангийн нэр бүхий ялтнуудын гэр бүлийн хүмүүс түүнийг цөлөгдөж яваа бусад нөхөдтэй нь уулзуулсан бөгөөд хүн бүрт, хавтсанд нь 10 рубль нууж оёсон Евангели судар өгчээ. Достоевский энэ судрыг насан туршдаа биеэс салгалгүй нандигнан хадгалсан гэдэг. Омскийн цөллөгт Достоевский дөрвөн жил болжээ. XIX зууны Оросын зохиолчдоос цөллөгийн хүнд бэрхийг амссан хүн түүнээс гадна цорын ганц байсан нь Н.Чернышевский юм. Достоевскийн унаж татдаг өвчтэйг тодорхойлсон эмнэлгийн анхны дүгнэлт чухам энэ цөллөгийн үед гарчээ. Цөллөгөөс суллагдаад Омск хотод сар гаруй байхдаа тэрбээр Казахын алдарт аялагч, угсаатны зүйч Чокан Валихановтой танилцаж нөхөрлөжээ. 1854 оны хоёрдугаар сард Достоевский Семипалатинск хот дахь Сибирийн хилийн цэргийн долдугаар батальонд томилогдож ирэв. Хавар нь тэрбээр орон нутгийн захиргааны түшмэл А.Исаевын гэргий Мария Дмитриевна Исаеватай танилцаж, уулздаг болжээ. А.Исаев нь архичин хүн байсан бөгөөд зун нь зэргэлдээ Кузнецк хотод буурчийн газрын хянан байцаагчаар томилогдож очоод өвчний улмаас дараа жил нь бие барав. 1856 оны наймдугаар сард II Александр хаан ширээнд суугаад Петрашевскийн дугуйлангийнханд өршөөл үзүүлэхийн сацуу Достоевскийг бүрэн засарч хүмүүжтэл нь нууцаар хянаж байхыг тушаажээ. Мөн оны аравдугаар сард түүнд түрүүч цол олгов. 1857 оны хоёрдугаар сард Достоевский Мария Исаеватай гэрлэж, Кузнецк хотын үнэн алдартны сүмд ёсолжээ. . 1857 оны дөрөвдүгээр сарын 17-нд эзэн хааны зарлиг гарч Петрашевскийн дугуйлангийн гишүүдийг ялаас бүрмөсөн хэлтрүүлсэн төдийгүй хэвлэн нийтлэх эрхийг нь сэргээжээ. Цөллөг, цэргийн албаны энэ хэдэн жилд Достоевский чин сүсэгт хүмүүн болж өөрчлөгдсөн бөгөөд үлдсэн бүхий л амьдралынхаа туршид гагцхүү Есүс Христосыг оройн дээдэд барьж шүтсэн билээ. Цөллөгийн дараа “Өчүүхэн баатар” (Маленький герой) өгүүллэг, улмаар 1859 онд “Ахын зүүд” (Дядюшкин сон) , “Степанчиково тосгон, түүний оршин суугчид” (Село Степанчиково и его обитатели) туужууд нь хэвлэгджээ.
Цөллөгийн дараа
1859 оны зургадугаар сард Достоевский Тверь хотод очих зөвшөөрөл олж авсан бөгөөд хоёр сарын дараа тэрбээр эхнэр, өргөмөл хүү хоёрын хамтаар Петербург хотод хүрэлцэн очив. Гэвч цагдаагийн газраас түүнийг нууцаар хянан харгалзах явдал 1870-аад он хүртэл үргэлжилсэн юм.
1860 онд Достоевскийн зохиолын түүвэр хоёр ботиор хэвлэгдэн гарав. “Үхэнш байшингаас хийсэн тэмдэглэл” нь түүнийг их утга зохиолд эргэн ирснийг нотлон харуулсан явдал болов. Утга зохиол судлаачид төрөл зүйлийг нь өнөө хэр яв цав тодорхойлж чадаагүй энэ шинэлэг бүтээлийг нь Оросын уншигчид гойд талархан хүлээж авчээ. А.И.Герцен зохиолчийг Дантетэй зүйрлэж, энэ зохиолыг англи хэлнээ орчуулахаар оролдсон боловч адармаатай хэв маягаас нь болж хараахан бүрэн гүйцэд хийж чадсангүй.
1861 онд Достоевский ах Михаилдаа улс төр-утга зохиолын хувийн “Время” сэтгүүл гаргахад нь хамжилцав. 1863 онд сэтгүүл хаагдсаны дараа мөн хамтаар “Эпоха” хэмээх сэтгүүл гаргаж эхлэв. “Үхэнш байшингаас хийсэн тэмдэглэл”, “Газар доороос бичсэн тэмдэглэл” зэрэг хэд хэдэн зохиол нь энэ сэтгүүлд нийтлэгджээ.
1862 оны зун Достоевский анх удаа хилийн чанадад гарч, Герман, Франц, Англи, Швейцар, Итали, Австри улсуудаар явав. Германы рашаан сувиллын газарт биеэ эмчлүүлэх зорилготой явсан боловч Баден-Баденд байхдаа мөрийтэй тоглоомд автаж, мөнгөөр байнга гачигдаж явжээ. 1863 онд Европт хоёр дахь удаагаа очихдоо Аполлинария Суслова хэмээх залуу эмэгтэйтэй холбоотой болов. А.Сусловад өгсөн хайр сэтгэл, мөрийтэй тоглоомд толгойгоо мэдүүлсэн нь “Тоглоомчин” (Игрок) романд нь тусгалаа олсон бий. Достоевский Баден-Баден, Висбаден, Хомбург хотуудад 1862, 1863, 1865, 1867, 1870, 1871 онд казинод тоглож байсан бөгөөд сүүлчийн удаа 1871 оны дөрөвдүгээр сарын 16-нд Висбаденд тоглоод, мөрийтэй тоглоомыг эгнэгт хаясан билээ.
1864 онд Достоевскийн эхнэр, ах нар нь ар араасаа нас баржээ.
Уран бүтээл
Ф.Достоевский найман роман, 30 шахам тууж, өгүүллэг бичсэнээс гадна шүүмж, өгүүлэл, найруулал, шүлэг, өдрийн тэмдэглэл олныг туурвижээ. Зохиолууд нь одоогоор дэлхийн 170 гаруй хэлнээ орчуулагдаад байна. Судлаачид түүний бүтээлүүдээс “Агуу таван зохиол” (Великое пятикнижие) гэгддэг таван романыг нь тусгайлан онцлон үздэг.
"Гэм зэм" ("Преступление и наказание")
1865 оны хоёрдугаар сард буюу ахыгаа нас барснаас хагас жилийн дараа Достоевский “Эпоха” сэтгүүлээ гаргахаа зогсоов. Мөнгөөр ихээхэн гачигдаж байсан тул хоёр ч хэвлэн нийтлэгчид хандаж, удалгүй бичих шинэ романдаа урьдчилгаа авахыг хүссэн боловч бүтсэнгүй. Улмаар хэвлэн нийтлэгч Ф.Стелловский гурван боть түүвэр зохиолыг нь гаргах, харин зохиогчийн эрхээ түүнд шилжүүлж өгөх гэрээ хийж, хэрэгтэй байсан 3000 рублиэ авчээ. Мөн түүний зэрэгцээ, Ф.Стелловскийд 1866 оны 11 дүгээр сар гэхэд шинэ роман бичиж өгөхөөр тохиролцов. Ингээд авсан мөнгөнөөсөө өр ширээ дарж, улмаар Германд очжээ. Висбаденд байхдаа мөрийтэй тоглож, таван өдрийн дотор хамаг мөнгөө алдав. 1865 оны наймдугаар сард А.Сусловад бичсэн захидалдаа, зочид буудалд ямар ч үйлчилгээ авч чадахгүйд хүрснээ бичээд “Буудлынхан хувцас хунарыг маань цэвэрлэж өгөхгүй, дуудахад ч ирэхээ болилоо” гэсэн байдаг. Улмаар “мөнгөгүй, идэх хоолгүй, гэрэлгүй” жижигхэн өрөөнд “Гэм зэм” романаа бичиж эхлэв.
Дараа сард нь тэрбээр “Русский вестник” сэтгүүлийн эрхлэгч М.Катковт захидал бичиж, шинэ роман бичиж сэтгүүлд нь өгөх, урьдчилгаанд нь 300 рубль авах санал хүргүүлжээ. М.Катковын гуйвуулсан мөнгө Висбаденд баахан хоцорч очсон бөгөөд тэр үед Достоевский Санкт-Петербургт буцаж ирээд байв. 11 дүгээр сард, бичээд дунд нь явж байсан романыхаа эх бичмэлийг устгаж шинээр эхэлжээ. Нэг сарын дараа М.Катковт эхний долоон хуудсыг илгээв. Улмаар “Гэм зэм” роман “Русский вестник” сэтгүүлд цувралаар хэвлэгдэж эхэлжээ. Ф.Стелловскийд амласан “Мөрийчин” (Игрок) романаа хугацаанд нь амжуулахын тулд найз А.Милюковынхоо танилцуулсан хурдан бичээч А.Сниткинад хэлж бичүүлсэн бөгөөд романаа дуусган хүлээлгэж өгснийхөө дараа буюу 1867 оны хоёрдугаар сард түүнтэй нууцаар гэрлэв. “Гэм зэм” роман нь хэвлэгдсэнээр Достоевский өрийн дарамтнаас гарч, уншигчдаа алдаж байсан “Русский вестник” сэтгүүл ч эргэн сэргэв.
"Солиот" ("Идиот")
“Солиот” романыг Достоевский хилийн чанадад байхдаа бичжээ. 1867 оны есдүгээр сард Женевт байхдаа эхлээд Веве, Миланд үргэлжлүүлж, 1869 оны нэгдүгээр сард Флоренцид дуусгасан байна. Женевээс бичсэн захидалдаа “Нэг санаа аль хэдийнээс толгойд яваад байдаг, гэвч бичиж арай л зүрхэлдэггүй. Уг санаа нь их хүнд, бичихэд бэлэн биш байвч сэтгэлээс гардаггүй, би өөрөө ч их дуртай байв. Хүний дээд болсон тийм хүнийг дүрслэх санаа юм. Ялангуяа манай өнөөгийн ийм цаг үед хүн шиг хүний тухай бичих бэрх бололтой” гэсэн байдаг. “Солиот” бол Достоевскийн адармаатай зохиолын нэг бөгөөд түүний хамгийн хайртай баатар болох гол дүр Мышкин нь бусдыг аз жаргалтай болгох гээд ч чаддаггүй, муу муухай хүмүүсийг ялан дийлэх гээд ч хүч хүрэхгүй, эцсийн дүндээ өөрөө хохироод дуусдаг билээ.
"Албингууд" ("Бесы")
Достоевскийн романуудаас хамгийн “улс төржсөн” нь энэ роман бөгөөд Оросын ялангуяа сэхээтний хүрээнд газар авч байсан алан хядах, радикал үзэл санааны хандлага энэ романыг бичих шалтгаан болжээ. Чухамдаа бол хувьсгалч С.Нечаев алан хядах дугуйландаа өөрийн эрх мэдлийг бэхжүүлэхийн тулд оюутан И.Ивановын амийг хөнөөсөн дуулиант хэрэг Достоевскийг энэ романыг бичихэд хүргэсэн гэдэг. С.Нечаев шиг хүмүүсийн үйл ажиллагаа Оросын нийгэмд ямар хор уршигтай, ямар эмгэнэлтэйг баатруудынхаа бодол санаа, хэрэг явдал, хувь тавилангаар (зарим нь амь насаа алдана, зарим нь амиа хорлоно, зарим нь хилийн чанад руу зугтана, ганц нэг нь энэ эмгэнэлийг ухаарна) тодорхой харуулсан байна. Социалист үзэл санаанд дулдуйдан ард олныг босгох зорилгын үүднээс алан хядах, галдан шатаах, хууран мэхлэх, үймээн самуун дэгдээхийг урьдал болгосон, чухамдаа учраа олоогүй “албингууд”-ын тухай бичсэнийх нь төлөө Достоевскийг харгис, хуучинсаг хэмээн цоллож ч байв.
1870 онд Германы Дрезденд байхдаа бичиж эхэлсэн романаа 1872 оны 11 дүгээр сарын дундуур дуусгаж, гэрээ ёсоор “Русский вестник” сэтгүүлд хэвлүүлэв. "Албингууд"-ыг туурвихын тулд Достоевский бусад аль ч зохиолоо бичсэнээс илүү их хөдөлмөр зарцуулсан гэдэг.
"Карамазовын хөвүүд" ("Братья Карамазовы")
“Карамазовын хөвүүд” бол Достоевскийн бичсэн хамгийн сүүлчийн роман юм. Зарим баатрууд, үйл явдал, санаа нь олон жилийн өмнөх “Ядуу хүмүүс”-ээс эхлээд “Хөвүүн заяа” хүртэлх олон зохиолоос нь тухай тухайдаа эх авсан нь харагддаг. Зохиолч 1850-иад онд цөллөгт байхдаа, тэнд мөн ял эдэлж байсан Дмитрий Ильинский гэгч хүнтэй танилцсан бөгөөд эцгийнхээ амийг хөнөөсөн хэрэгт хилс шийтгэгдсэн тэр хүний явдал романых нь үйл явдлын үндэс болсон бол 1850-60-аад онд бичсэн олон зохиолынх нь баатрууд “Карамазовын хөвүүд”-ийн эх дүр болсон юм. Зохиолч 1874 оны намар “Хөвүүн заяа” романаа бичиж байхдаа “Карамазовын хөвүүд”-ийн ажлын төлөвлөгөөг гаргасан бол 1878 оны дөрөвдүгээр сард хар нооргоо эхлүүлжээ. Улмаар эхнэрийн хамт Старая Руссад зусаад, 10 дугаар сард Петербургт ирж Кузнечный переулок гудамжны 5/2 байшинд суун романаа бичсээр 1880 оны 11 дүгээр сард дуусгаж, гурван сарын дараа мөн эндээ таалал төгссөн байна.
Роман нийт 12 дэвтэр бүхий дөрвөн хэсэгтэй бөгөөд хэсэг хэсгийн үйл явдал нь тус тусдаа төгссөн зохиомжтой. Бичих явцад, товлосон хугацаандаа дуусахааргүй болсноос гадна зарим дэвтэр нь төлөвлөснөөсөө хавьгүй томорч ирсэн тул зохиолч романаа тийн хувааснаас гадна шинээр дэвтрүүд нэмсэн гэдэг. Хугацаандаа амжих, ядаж л түргэвчлэхэд зохиолчид эхнэр нь ихээхэн тусалсан бөгөөд романы ихэнхийг эхнэртээ дуудаж бичүүлсэн гэдэг. Ингэсээр өмнөх хийгээд төгсгөлийн үгийг 1880 оны 11 дүгээр сарын найманд бичиж дуусгажээ. Роман “Русский вестник” сэтгүүлийн 1881 оны анхны дугаараас нийтлэгдэж эхэлсэн байна.
Таалал төгсөхөөсөө хагас жилийн өмнө буюу 1880 оны зургадугаар сарын найманд Достоевский Москвад босгосон Пушкины хөшөөний нээлтэд үг хэлсэн нь ихээхэн алдаршсан юм. “Карамазовын хөвүүд” роман гарснаар түүний амьд ахуйнх нь алдар цуу оргилдоо хүрсэн бол хөшөөний нээлтэд хэлсэн үг нь түүний нэр хүндийг хэмжээлшгүй өндөрт өргөжээ. Орос-Зөвлөлтийн утга зохиол судлаач, шүүмжлэгч Д.С.Святополк-Мирский бичихдээ “Энэ үгийг сонсоод олноор бахдан шагшсантай эн тэнцэхүйц үйл явдал Оросын утга зохиолын түүхэнд гарч байсангүй” гэсэн бий.
Таалал төгссөн нь
1881 оны нэгдүгээр сарын эхээр Достоевский зохиолч Д.С.Григоровичтой уулзахдаа өөрийгөө, ирэх өвлийг давахгүй байх гэж хэлжээ. Мөн сарын 26-нд зохиолчийн дүү охин Вера Михайловна гэрт нь ирж, нагац эгч А.Ф.Куманинагаас нь ах дүү Достоевскийд өвлөгдөж ирсэн Рязань дахь эдлэнгийн эзэн эрхээс татгалзана уу хэмээн гуйсан байна. Зохиолчийн охин Любовь Достоевскаягийн хожим дурссанаар, ах дүү хоёрын уулзалт базаахгүй болсноор барахгүй уйлаан майлаандаа хүрсэн бөгөөд дараа нь зохиолчийн хоолойноос цус ихээр гарсан байна Энэ нь түүний уушгины өвчин хүндрэх шалтгаан болсон байж магадгүй гэдэг. Хоёр өдрийн дараа буюу 1881 оны нэгдүгээр сарын 28-нд Фёдор Михайлович Достоевский 60 насандаа таалал төгсөв. Нас барсан шалтгааныг оношлохдоо "уушгины сүрьеэ, гуурсан хоолойн архаг үрэвсэл, уушгины бага зэргийн тэлэлт" гэжээ.
Гэр бүл
Достоевский, Мария Исаеватай гэрлээд долоон жил амьдарсан боловч үр хүүхэд гараагүй. Хоёр дахь эхнэр Анна Григорьевна Сниткина нь Петербургийн жижиг түшмэлийн охин бөгөөд Достоевскийтэй уулзахаасаа ч өмнө түүнийг хайрласан гэдэг. Зохиолч “Мөрийчин” романаа бичсэнийхээ дараа нийлээд, тэд 20 жил хамт амьдарчээ. Тухайн үед Достоевский алхам тутамдаа өртэй явахын зэрэгцээ анхны эхнэрийнхээ хүүг тэжээдэг, талийгаач ахынхаа ар гэрийг харж ханддаг байв. Угаас мөнгө барьж мэддэггүй хүн байжээ. Ийм хүнтэй суугаад Анна Григорьевна гэр орны хөрөнгө санхүүг гартаа авч, ахуй амьдралыг нь өөд татсан билээ. Зохиолчийг нас барсан хойно тэрбээр “... миний нөхөр насан туршдаа мөнгөнд багалзуурдуулж явсан” хэмээн дурссан байдаг. “Карамазовын хөвүүд” романаа зохиолч, эхнэртээ зориулсан юм. Нөхрөөсөө хойш Анна Григорьевна амьдрал, уран бүтээлтэй нь холбоо бүхий баримтуудыг цуглуулан, зохиолуудыг нь хэвлүүлж, өөрийнхөө өдрийн тэмдэглэл, дурдатгалыг нийтлүүлэхэд бэлтгэсэн билээ. Тэд дөрвөн хүүхэд төрүүлсэн нь:
Достоевский Монголд
2002 онд “Гэм зэм” романыг Ц.Гомбосүрэн орчуулснаар Достоевскийн зохиолыг монголчлох ажил эрчимжсэн гэж болно. Улмаар 2007 онд “Карамазовын хөвүүд” мөн Ц.Гомбосүрэнгийн орчуулгаар хэвлэгдэв. 2015 онд “Солиот”, удаах жил нь “Хөвүүн заяа”, 2018 онд “Албингууд” мөн түүний орчуулгаар гарчээ. Ингэснээр Достоевскийн “Агуу таван зохиол” монгол хэлнээ бүрэн орчуулагдаж, “Болор судар” хэвлэлийн газрын эрхлэн гаргаснаар 2018 оны тавдугаар сард иж бүрэн хэвлэлийн нээлтээ хийсэн юм.
Энэ завсар “Солиот” романыг “Маанаг”, “Гэм зэм”-ийг “Гэмт хэрэг ба ял шийтгэл” нэрээр Ч.Баатар орчуулсныг “Монсудар” хэвлэлийн газар (2015, 2018 он) эрхлэн гаргасан байна. Мөн хэвлэлийн газрын “Утга зохиол” цувралаар 2017 онд “Газар доороос бичсэн тэмдэглэл” Д.Цахилгааны орчуулгаар хэвлэгдэн гарав.
2019 онд Достоевскийн хоёр ч бүтээл монгол хэлээр гарсан нь “Ноён Прохарчин”, “Ползунков”, “Гуйлгачин” тэргүүт өгүүллэгийн түүвэр (Д.Баасанжаргалын орчуулга, “Маш нууц медиа” ХХК), “Мөрийчин” (Д.Жинбаярын орчуулга, “Анд паблишинг” хэвлэлийн газар) роман юм.
2017 онд “Отгонтэнгэр” их сургуулийн багш Б.Галиндэвийн “Достоевский ба хүний асуудал” ном гарсан бөгөөд зохиогч энэ бүтээлээ тайлбарлахдаа “... Достоевский гэдэг хүнийг таньж мэдэж, бүтээлийг нь уншиж ойлгох хөтөч маягийн ном...” гэсэн байна.
1980 онд Зөвлөлтийн найруулагч Александр Зархийн бүтээсэн "Достоевскийн амьдралын 26 өдөр" намтар-уран сайхны киног 2010 онд нийтлэлч Баабарын санал болгосноор, мөн түүний тайлбар, “Монгол кино” үйлдвэрийн орчуулга, дуу оруулалттайгаар “Боловсрол суваг” телевиз гаргасан юм. ОХУ-ын найруулагч Владимир Хотиненкогийн “Достоевский” найман ангит цуврал киног МҮОНТВ орчуулж, дуу оруулан 2019 оны есдүгээр сард Монголын үзэгчдэд толилуулжээ.
Улаанбаатар дахь Оросын шинжлэх ухаан, соёлын төвийн дэргэдэх “Орфей” театрт “Гэм зэм” романаас сэдэвлэсэн жүжгийг 2021 оны 11 дүгээр сарын 25-нд тавихаар болов. Жүжгийн зохиолыг Я.Баяраа, найруулагч М.Батболд, гол дүрд Д.Лхагва тоголсон байна.
Айнтрахт Франкфурт
Айнтрахт Франкфурт (Eintracht Frankfurt) нь Германы хөлбөмбөгийн баг бөгөөд Хессен мужийн Майны Франкфурт хотыг төлөөлөн спортын уралдаан тэмцээнүүдэд оролцдог «Айнтрахт Франкфурт» спортын төрөлжсөн багийн нэрийг хөлбөмбөгийн баг нь өндөрт өргөн авч явдаг юм.
Шагналууд
УЕФА Аваргуудын Лиг:
Цахим холбоос
Ангилал:Германы волейболын клуб Ангилал:Германы гандболын клуб Ангилал:Германы гимнастикийн клуб Ангилал:Германы хоккейн клуб Ангилал:Германы мөсний хоккейн клуб Ангилал:Германы регби юнион клуб Ангилал:Германы сагсан бөмбөгийн клуб Ангилал:Германы триатлоны клуб Ангилал:Германы футзалын клуб Ангилал:Германы ширээний теннисний клуб Ангилал:Майны Франкфуртын спортын клуб Ангилал:Майны Франкфуртын хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:Айсшток спортын клуб Ангилал:1899 онд үүсгэн байгуулагдсан
Леонардо Бонуччи
Леонардо Бонуччи (Leonardo Bonucci; 1987 оны тавдугаар сарын 1-нд Витербо хотод төрсөн) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Ювентус» болон Италийн шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
«Ювентус» Бонуччиг €15.5 саяар 2010 оны долоодугаар сард элсүүлж, дөрвөн жилийн гэрээ байгуулав.
Амжилт
«Италийн шигшээ»
Гадны холбоос
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Интернационале багийн тоглогч Ангилал:Тревизо багийн тоглогч Ангилал:Пиза багийн тоглогч Ангилал:Бари багийн тоглогч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Италичууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Дэлхээ тогторгоно
Дэлхээ тогторгоно  - (Kochia prostrata), (Кохия простертая)
Ургамлын тайлбар
Цэгээн ногоон өнгөтэй, 10-30 см өндөр ургадаг сарвагар иштэй хагас сөөг ургамал. Иш ёзоорын хэсэгтэй бага зэрэг модожсон байна. Богинохон цагаан үсээр нягт хучигдсан шугаман хэлбэрт навчтай. Сийрэг түрүү хэлбэрт баг цэцэгтэй хөрсөнд эгц орсон урт бүдүүн үндэстэй. Хавар эрт ургаж эхлэх ба өвөл мөчрөө сайн хадгална. Маш жижиг хар өнгийн үртэй. Ганг сайн тэсвэрлэх бөгөөд услахад ургац нь их нэмэгдэнэ.
Тархалт
Уулын чулуу хайрга бүхий хажуу, бэл, нимгэн элс марцлаг болон элсэрхэг хээр зэрэг газраар армаг тармаг таруу ургана.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Скиф
Ангилал:Өрнөд Азийн түүх Ангилал:Нүүдэлчид Ангилал:Aзийн түүхэн угсаатан Ангилал:Европын түүхэн угсаатан Ангилал:Евразийн тал Ангилал:Кавказын түүх Ангилал:Морьтны соёл
Сергей Белоглазов
Сергей Белоглазов (Сергей Алексеевич Белоглазов, 1956 оны 9 сарын 16-нд Калининград хотод төрсөн) — олимпын хошой, дэлхийн зургаа, европын таван удаагийн аварга, Зөвлөлт Холбоот Улсын чөлөөт бөхийн зодог тайлсан тамирчин, ЗХУ-ын спортын гавьяат мастер, гавьяат дасгалжуулагч, Болгар улсын спортын гавьяат мастер.
Одон медаль
Ангилал:ЗХУ-ын бөх Ангилал:Бөхийн олимпын аварга Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөхийн европын аварга Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:1980 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:ЗХУ-ын гавьяат тамирчин Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ) Ангилал:Хүндэт Тэмдэг одон шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1956 онд төрсөн
Османы эзэнт гүрний сэргэн мандалт
Османы эзэнт гүрний үндэс суурь болон сэргэн мандалтын түүхийн мөчлөг  Османы эзэнт гүрний үүссэн үеэс  буюу 1299 эхэлсэн бөгөөд 1922 онд дуусгавар болсон юм. Энэ үед Осман гүрний төрийн байгууламжийн үндэс суурь тавигдсан бөгөөд Битиньягийн баруун хойд Анатолийн бүс нутагт Осман гүрэн захирч байсан ба Византийн хил дээр байрлах жижиг хэмжээний ноёрхлоос  Балканы, Анатолийн ба Хойд Африкын хэсгийг хамарсан эзэнт гүрэн болж өөрчлөгдсөнийг цаг үе гэрчилж байна. Ийм учраас эзэнт гүрний түүхэн дэх энэ үеийг "Прото-Эзэн хааны эрин" гэж тодорхойлсон байдаг. [1] Энэ хугацаанд ихэнх хугацаанд Османчууд зөвхөн энэ бүс нутагт өрсөлдөж байсан олон үндэстний нэг байсан бөгөөд өөрсдийн газар нутгаа хяналтандаа байлгахын тулд орон нутгийн дайчид, вассалуудын дэмжлэгт найдаж байв. Арван тавдугаар зууны дунд үеэс Османы султанууд төвлөрсөн эзэнт гүрний улс байгуулах хангалттай хувийн эрх мэдэл, эрх мэдлийг хуримтлуулж чадсан бөгөөд үүнийг Султан Мехмед II (р. 1451-1481) [2] 1453 онд Константинопольыг байлдан дагуулах нь шинээр үүсч буй Осман улс нь зөвхөн засаглалаас эзэнт гүрэн рүү шилжсэн нь бэлгэдлийн мөч гэж үздэг. [3]Османы амжилтын шалтгааныг нэг хүчин зүйлээр холбож болохгүй бөгөөд Османчууд өөрчлөгдөж буй нөхцөл байдалд дасан зохицож байх хугацаанд тэд харилцан адилгүй байв. [4]Энэ үеэс эрт буюу XVII зууны эхэн үе нь түүхчдэд эх сурвалж хомс байдгаас судлахад бэрхшээлтэй байдаг. Осман I-ийн хаанчлалаас ганц ч бичиг баримт хадгалагдан үлдсэнгүй бөгөөд энэ зууны бусад үеэс маш бага үлджээ. [5] Үүнээс гадна Османчууд арван таван зууны тэртээд өөрсдийн түүхээ тэмдэглэж эхлээгүй байна. Тэдний дүрсэлсэн олон үйл явдлыг зуун жилийн дараа хийжээ. [6] Энэхүү хожуу үеийн түүх сударт орсон түүхүүдийг шинжлэхдээ түүх, домог хоёрыг ялгаж салгах нь түүхчдэд маш том бэрхшээл тулгарч байгаа юм. [7] ингэснээр нэг түүхч үүнийг боломжгүй гэж тунхагласан бөгөөд Османы түүхийн эртний үеийг "хар нүх" хэмээн тодорхойлсон байдаг. https://en.wikipedia.org/wiki/Rise_of_the_Ottoman_Empire
Адана
Адана (Adana) нь Туркийн өмнөд хэсэгт орших хот. Адана аймгийн төв юм. Хүн ам нь 1,130,710 (2000 оны байдлаар) бөгөөд Туркийн 4 дэх том хот болно. Таурусын нурууны өмнө талд байрлах бөгөөд Газар дундын тэнгисийн эргээс 50 км зайтай. Хотоос зүүн тийш 12км зайд НАТО-гийн агаарын цэргийн бааз байрладаг. Хөвөн, улаан буудай, усан үзэм, чидун жимс зэргийн газар тариалан, хүнсний үйлдвэрлэл, ээрмэлийн үйлдвэрлэл хөгжсөн бүс нутаг юм.
Түүх
Ромын эзэнт гүрний үед буюу МЭӨ 63 онд Помпей тус хотыг байгуулсан гэдэг. Аянчдын зам дээр оршдог байсан тул хурдан хөгжсөн байна. Ромын эзэнт улс мөхсөний дараа нэг хэсэг хөгжил нь зогссон боловч 8-р зуунд Багдадын халиф Харун ал-Рашидын захиргаан дор дахин цэцэглэжээ. Османы эзэнт гүрэн задарсны дараа нэг хэсэг Францын захиргаанд байсан юм.
Османы эзэнт улсын сүүл үе буюу 1909 онд Аданад арменчуудыг олноор нь хядсан аллага болж, 30 мянга орчим хүн золиос болсон гэгддэг.
Цахим хуудас
Ангилал:Адана аймгийн суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Турк дэх Эртний Ойрх Дорнодын олдворт газар Ангилал:Туркийн их сургуулийн хот Ангилал:Эртний Киликийн хот
3 сарын 11
3 сарын 11 (Гуравдугаар сарын арван нэгэн) — аргын жилийн 70 дахь (өндөр жил бол 71 дэх) өдөр.
Тэмдэглэлт өдөр
0311 #11
Даш-Очирын Батболд
Даш-Очирын Батболд нь Баянхонгор аймгийн Баянбулаг сумын уугуул, үндэсний бөх ийн улсын харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын харцага
Түндэвийн Шагдарсүрэн
Түндэвийн Шагдарсүрэн (1918 онд Төв аймагт төрсөн- 1982 онд нас барсан)- БНМАУ-ын Хүний Гавьяат Эмч, Төрийн шагналт, XX зууны манлай гарамгай ачтан эмч.
Академич Т.Шагдарсүрэн анагаахын салбарын анхны эрдэмтэн (1952), АУДэС-н анхны тэнхмийн эрхлэгч, Монгол орондоо цээжний хөндийн болон зүрх-судасны мэс заслын салбаруудыг байгуулж, анхны хагалгаануудыг биечлэн хийж тэдгээрийг эмнэлгийн практикт нэвтрүүлж, сургалт-судалгаа-эмнэлзүйг хослуулж алтан гурвалын сургаалыг буй болгосон их эрдэмтэн гэдгийг шавь нар нь, Монголын ард түмэн андахгүй.
Намтар
Багадаа өнчирч, бусдад үрчлэгдэж өсөн 11 настайдаа Улаанбаатарт бага сургуульд орж, улмаар дунд сургууль, ЗХУ /хуучин нэрээр/-д Улаан-Үдийн монгол рабфак, Омск хотын анагаах ухааны дээд сургуульд суралцаж, 1942 онд хүний их эмч мэргэжлээр дүүргэжээ.
Эрдмийн зэрэг цол
4000 гаруй их эмчийг сургаж бэлтгэн эрүүл мэндийн салбарыг боловсон хүчнээр хангахад их хувь нэмэр оруулсан багш, профессор байжээ. Орлогч сайд-газрын дарга байхдаа хүн амын эрүүл мэндийг сахин хамгаалах, эрүүл ахуйн шаардлагыг дээшлүүлэх, гоц болон нийгмийн халдварт өвчинтэй тэмцэх зэрэг үүрэгт ажлынхаа хажуугаар Японы Квантуны армиас олзлогдсон олон мянган хүнийг Сэлэнгийн Цагаан-Эрэгт хүлээн авч эмнэлгийн тусламжийн арга хэмжээг удирдан зохион байгуулж, тэдэнд зориулсан эмнэлгийг Улаанбаатарын хойд Чингэлтэй уулын Дамбадаржаагийн аманд нээн ажиллуулсан байна.
Анагаах ухааны хүрээлэнгийн захирлаар 20 илүү жил ажиллахдаа Монголын анагаах ухааныг хөгжүүлэх, эрдэм шинжилгээний боловсон хүчнийг сургаж бэлтгэх, эрдэмтэд төрүүлэхэд онцгой анхаарал тавьж үр бүтээл гаргажээ. 1955-1960 онд эрүүлийг хамгаалах салбарт цээжний хөндийн мэс заслыг хөгжүүлэх асуудлыг сэдэж 2000 шахам мэс засал хийсний дотор манай улсад анх удаа улаан хоолой, ходоод, уушигны өмөн, элэгний бэтэг өвчинд мэс заслын эмчилгээ хийж, улаан хоолойг тайрах, нарийн гэдсээр улаан холойг нөхөх зэрэг аргыг практикт нэвтрүүлсэн байна. Зүрхний мэс заслын тусламжийг хөгжүүлэх зорилгоор хамтлаг байгуулж ажиллан зүрх судасны 1000 шахам мэс засал хийж, энэ нарийн ажлыг дэлхийн түвшинд хүргэсэн байна.
Эрдмийн бүтээлүүд
Арав гаруй бүтээл нь гадаадын хэвлэлд гарсан байна. Манай орны эрүүлийг хамгаалахын практикт шинжлэх ухааны орчин үеийн ололтыг нэвтрүүлэх, анагаах ухааны эрдэм шинжилгээний ажлыг үүсгэж хөгжүүлэх, цээжний хөндийн мэс заслын онош, эмчилгээний аргыг боловсронгуй болгоход жинтэй хувь нэмэр оруулсан нэрт эрдэмтэн, алдарт эмч, шилдэг зохион байгуулагчийн нэг байжээ. ЗХУ, БНАГУ, Польш, Куба, Югослав, Англи, Итали зэрэг 10 гаруй оронд болсон олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал, зөвлөлгөөнд оролцсон байна.
АИХ-ын депутатаар 3 удаа сонгогджээ.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Зохиогч Ангилал:Монголын эмч Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн сурвалжлагч гишүүн Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:XX зууны манлай Ангилал:Хүний гавьяат эмч Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Төвийнхөн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1918 онд төрсөн Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Велико-Тырново аймаг
Болгарын Вели́ко-Ты́рново аймаг (болгараар Област Велико Търново) 4.6 мянган км² талбай, 258 мянган хүнтэй.
Нутаг дэвсгэрийн хуваарь
Дотроо 10 «община» (хот суурин хавийн газар)-д хуваагддаг.
Хүн ам зүй
Ангилал:Болгарын аймаг
Just a Little More Love
Just a Little More Love нь Дэвид Геттагийн анхны цомог бөгөөд Виржин Рекордс Франц бичлэгийн студид хэвлүүлэн 2002 оны зургаадугаар сарын 22-нд зах зээлд гаргажээ. Цомогтой дагалдаад «Just A Little More Love», «Love Don't Let Me Go», «Give Me Something», «People Come, People Go» сингл цомгууд хэвлэгдсэн байна.
Эшлэл
Ангилал:2002 оны цомог Ангилал:Дэвид Гетта
Елена Исинбаева
Елена Гажиевна Исинбаева (Елена Гаджиевна Исинбаева, 1982 оны 6 сарын 3-нд төрсөн) нь Оросын Холбооны Улсын тулгууртай харайлтын тамирчин юм. Тэрээр олимпийн хошой аварга (2004, 2008) бөгөөд ОУХАХ-ны 2004, 2005, 2008 оны дэлхийн шилдэг эмэгтэй хөнгөн атлетикч, Лоуреусын 2007, 2009 оны дэлхийн шилдэг эмэгтэй тамирчны өргөмжлөлтэй.
2005 оны 7 сарын 22-нд Исинбаева тулгууртай харайлтын төрлөөр 5 метрийн хязгаарыг давсан анхны бөгөөд одоогоор цорын ганц эмэгтэй тамирчин болсон юм.
Исинбаева томоохон тэмцээнүүдээс 10 удаа (Олимп, Дэлхийн АШТ, Танхимын ДАШТ, Европын АШТ, Танхимын Европын АШТ) алтан медаль хүртээд байна.
Тэрээр 2009 оны 8 сарын 28-нд Цюрих хотноо задгай талбайд 5.06 м, 2009 оны 2 сарын 15-нд Донецк хотноо танхимд 5.00 м дээгүүр давсан амжилтаар дэлхийн дээд амжилтыг эзэмшдэг. Исинбаева нийтдээ 28 удаа дэлхийн дээд амжилтыг шинэчлэн тогтоожээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Ахмад Ангилал:Олон улсын олимпын хорооны гишүүн Ангилал:Оросын тулгууртай өндрийн харайгч Ангилал:Оросын олимпын аварга Ангилал:Оросын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Тулгууртай өндрийн харайлтын олимпын аварга Ангилал:Тулгууртай өндрийн харайлтын дэлхийн аварга Ангилал:Тулгууртай өндрийн харайлтын европын аварга Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Сагсан бөмбөгийн ДАШТ-2010 Хасагдах шатны тоглолт
2010 оны сагсан бөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хасагдах шатны тоглолт нь 2010 оны 9 сарын 4-нд эхлэж, 9 сарын 12-нд өндөрлөсөн. Хэсгээсээ амжилтаараа дөрвөөр эрэмбэлэгдэн гарсан баг нөгөө хэсгийн нэгээр гарсан багуудтай оноолт тааран тоглох бол хэсгээсээ хоёроор гарсан багууд нь нөгөө хэсгийн гурваар гарсан багуудтай тус тус оноолт тааран хасагдах журмаар тоглосон. Хагас шигшээ тоглолтын ялагдсан багууд гуравдугаар байрын төлөө тоглож, энэ удаагийн тэмцээний медальтнууд тодорсон. Бүхий л тоглолтууд Туркийн Стамбул хотын «Синан Эрдем Даум» спортын танхимд болж өнгөрөв.