cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Москва
Угсаатны бүлгүүд
Өнөөдөр Москвад нийтдээ 100 гаран үндэстэн, угсаатан амьдарч байна. 2002 оны хүн амын тооллогоор нийт оршин суугчдын 84,83 % нь орос угсаатан байв. Хамгийн ихээр байгаа угсаатны цөөнхөд: украинчууд (2,44 %), татарууд (1,60 %), арменичууд (1,20 %), азербайжанчууд (0,92 %), еврейчүүд (0,76 %, Москвагийн статистикийн хорооны мэдээнд угсаатан, шүтлэгтэн хоёрыг нэгтгэн тооцжээ), беларусьчууд (0,57 %), гүржүүд (0,52 %), молдавчууд (0,35 %), тажикууд (0,34 %), узбекчүүд (0,23 %), мордовачууд (0,22 %), чувашчууд (0,16 %),  вьетнамчууд (0,15 %), чеченьчүүд (0,14 %), хятадууд (0,12 %), осетичууд (0,10 %), солонгосчууд (0,08 %), хасагууд (0,08 %), паштунчууд (0,06 %), башкирууд (0,06 %), германчууд  (0,05 %). Гэхдээ энэ бүртгэлд хуучны зөвлөлтийн харьяанд байсан улсуудаас хууль бусаар амьдарч буй иргэд ороогүй юм. Үүн дээр нэмэгдэн хотод улирлын чанартай ажил хийхээр маш олон ажилчид ирнэ.
Оросууд гадаадынханд дайсагнах буюу арьс өнгөөр ялгах нь харьцангуй бага боловч хуучин ЗХУ-ын Төв Азийн бүгд найрамдах улсууд болон Кавказаас цагаачлагчдад маш дургүй. Ганц нэг Чеченьчүүд Москвад байсгээд л алан хядах үйл ажиллагаа явуулдаг нь тэднийг үзэн ядах гол шалтгаан болдог гэж үздэг.
Шашин
Христийн шашин бол Москвад голлох шашин боловч сүсэгтэн олны дийлэнх нь оросын үнэн алдартны шашинд харьяалагддаг. Бусад түгээмэл дэлгэрсэн шашинд ислам, буддын шашин, иудаизм орно.
2008 оны орчим Москвад 410.000 муслимчууд амьдарч байв. Москвагийн хамгийн эртний мечет нь Москвагийн түүхийн мечет юм.
Хотын захиргаа
Москвад ерөнхийлөгч, түүний ерөнхийлөгчийн тамгын газар, холбооны засгийн газар мөн түүнчлэн олон тооны яам, төрийн байгууллагууд байх учраас хотын захиргааны бодлого нь төрийн бодлогын хажуугаар зэрэгцэн тогтнохоос гадна кремль ба засгийн газартай байнгын зөрчилдөөний байдалтай байдаг. Энэ нь удаан хугацааны турш оросын нийслэлд байнга байсаар ирсэн хэвшсэн улс төр юм.
Хотын захиргаа нь засгийн газар болон хотын захирагчийн зааврын дагуу Москвад гүйцэтгэх эрх мэдлийг хэрэгжүүлнэ. Хотын захирагч ба хотын захирагчийн орлогчийн хамт ерөнхийлөгчийн санал болгосны дагуу хотын парламентаас сонгодог. Хуулийн эрх мэдлийг Москвагийн хотын думаас хангана. Энэ дум нь нийт 35 гишүүнээс бүрдэх бөгөөд хотын засаг дарга тэдний үйл ажиллагааг хянадаг.
Хамтын ажиллагаатай хотууд
Москва нь дараах хотуудтай ах дүүсийн барилдлагатай хамтран ажиллана:
Эдийн засаг
Москва оросын эдийн засагт гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх хэмжээ 20 %, мөн нийт жижиглэн худалдааны 30 %-ийг эзэлдэг. Эдийн засгийн өсөлт жилд дунджаар арав орчим хувьтай. 2005 онд нийслэлийн ДНБ-ний өсөлт 2004 онтой харьцуулахад 20 % байв (ОХУ-ынх 6,4 хувь).
2014 онд явуулсан судалгааны дүнгээр Москва нь 550 тэрбум америк долларын эдийн засгийн чадвартай (худалдан авах чадвар) байгаагаараа дэлхийд аравт ордог. Нэг хүнд ногдох дундаж орлогын хэмжээгээрээ Нидерландтай ижил түвшинд, харин оросын дундажтай харьцуулахад даруй хоёр дахин их байна.
Америкийн эдийн засгийн сэтгүүл Форбсын 2016 онд гаргасан судалгаагаар дэлхий даяар долларын тэрбумтны тоогоороо гуравт бичигдэнэ гэжээ.
2018 онд зохиогдсон хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний 12 тоглолт нь Москвад явагдсан. Тэмцээнийг зохион байгуулах ажил нь хот ба хот орчмын бүс нутгийн эдийн засаг, спорт, аялал жуулчлалын дэд бүтцийг улам бүр хөгжүүлэх хөшүүрэг болж өгсөн гэж үздэг.
Aж үйлдвэр
Москвагийн аж үйлдвэрийн салбарын дөрөвний нэгийг машин үйлдвэрлэлийн салбар эзэлнэ. Энэ салбарын үндсэн салаа мөчирт багаж хэрэгслийн машины үйлдвэрлэл ба багаж үйлдвэрлэл, цахилгааны аж үйлдвэр, агуулах үйлдвэрлэл, тээврийн хэрэгслийн аж үйлдвэр, тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэл орно. Дараагийн чуxал аж үйлдвэрийн салбарт металлург, хөнгөн үйлдвэр, автомашины үйлдвэрлэл, барилгын материалын үйлдвэрлэл, химийн үйлдвэр, петрохимийн үйлдвэрүүд орно. Мөн түүнчлэн Москвад маш том зэвсэгт хүчний аж үйлдвэрийн цогц байдаг.
Санхүүгийн үйлчилгээ
Тус улсын санхүүгийн боломжийн 80 орчим хувь нь Москвад төвлөрсөн байдаг. ОХУ-ын эдийн засагт оруулсан нийт гадаадын хөрөнгө оруулалтын гуравны хоёр нь нийслэлд очдог. Үүгээр Москва нь гадны хөрөнгө оруулагчдын хамгийн том үйл ажиллагааны салбар юм. Хотод 18.500 орчим худалдааны аж ахуйн нэгж, зоогийн газар, үйлчилгээний аж ахуйн нэгж, 9000 орчим жижиглэн худалдааны газар, 150 худалдаан захууд байх бөгөөд эдгээрт нийт нэг сая орчим хүн ажиллана. Мөн 1200 банк, 60 гаран даатгалын аж ахуйн нэгж, хэдэн арван хөрөнгийн биржтэй. Улсын төсвийн дөрөвний нэг орчмыг Москва бүрдүүлдэг.
Худалдаа
Зөвлөлт улсын үеийг бодвол энэ хотод өнөөдөр худалдааны өргөн сонголттой болжээ. Барааны сонголт болон төрөл нь оросын бусад хотуудтай харьцуулахад хамаагүй өргөн боловч үнэ өртгийн хувьд улсдаа хамгийн өртөг өндөртэйд орно. Томоохон худалдааны төвүүд болон дэлгүүрүүд нь даваа гарагаас ням гараг хүртэл нээгдэхийн зэрэгцээ томоохон хүнсний дэлгүүрүүд нь хорин дөрвөн цагаар онгорхой байдаг. Бэлэг дурсгалын дэлгүүрт худалдан авах боломжгүй эртний эдлэл, урлагийн бүтээл, гар бичмэл болон бусад үнэт эд зүйлсийг худалдан авахад экспортоор гаргах зөвшөөрөл шаардлагатай. Бүхний мэдэх бэлэг дурсгалын зүйлд матрёшка (тодоор будсан нэгийг нөгөөгийн хөндий зайд хийсэн модон хүүхэлдэй), сийлсэн тоглоом, үлгэрийн хээ угалз бүхий хайрцаг, модон эсвэл шаазан дээр зурсан зураг багтана.
Москвагийн хамгийн том бөгөөд бүхний мэдэх худалдааны дэлгүүрт Улсын Их Дэлгүүр орох ба энэ нь дэлхийн том худалдааны дэлгүүрүүдийн тоонд ордог. УИД нь Улаан талбай дээр Кремль ба Лениний бунханы яг эсрэг талд буюу хотын төвд байрлана. Энэхүү их дэлгүүрийг 1890-ээс 1893 оны хооронд оросын архитектор Александр Померанцев ба инженер Владимир Шухов нар шинэ оросын хэв маягаар барьсан аж.
Москвагийн чухал хоёр худалдааны гудамжны нэг нь кремлиэс баруун тийш байх Шинэ Арбатын гудамж, нөгөөх нь Шинэ Арбатын гудамжтай гудамжтай зэрэгцээ орших Арбатын (хотын хамгийн эртний явган зорчигчийн бүс) гудамж юм.
Москвагийн метро
Москвагийн метро (Московский метрополитен) нь 2020 оны байдлаар 15 шугам, 233 өртөөтэй. 1935 оны 5 сарын 15-нд нээгдсэн.
Эшлэл
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:Дотоодын боомттой суурин Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Европын нийслэл Ангилал:Европын суурин ! Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Оросын хот Ангилал:Саятан хот Ангилал:Төв Холбооны тойргийн суурин Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс
Бенуа Ассу-Экотто
Бенуа Ассу-Экотто (Benoît Assou-Ekotto; 1984 оны гуравдугаар сарын 24-нд Аррас хотод төрсөн) — Франц - Камеруны хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн «Тоттенхэм Хотспур» болон Камерун шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.
Ассу-Экотто «Ланс» багт бэлтгэгдээд тэндээс тодорсон. 2006 оны зун «Тоттенхэм Хотспур» багт 3.5 сая фунтээр элссэн. 2013 оны есдүгээр сарын 2-нд «Куинз Парк Рейнжерс» багт бүтэн улирал зээлэгдсэн.
Камерун Гвинейн эсрэг 2009 оны хоёрдугаар сарын 11-нд нөхөрсөг тоглоход Ассу-Экотто анхны гараагаа хийсэн.
Тарчигнаа дуучшувуу
Тарчигнаа дуучшувуу Phylloscopus sibilatrix нь Европын хойд хэсгийн сэрүүн бүс болон баруун Ази, Уралын нурууны өмнөд хэсэг зэргээр тархан нутагладаг дуучшувуу юм. Энэхүү шувуу нь өвлийн улиралд хол зам туулан нүүдэллэж Африкийн дулаан бүсийг зорино.
Гадаад төрх
thumb|left|250px|Тарчигнаа дуучшувуу Тарчигнаа дуучшувуу нь 11-12.5 см урт, ар нуруу нь ногоон, өвөр хэсэг нь цайвар, нимбэгэн шардуу цээжтэй байна. Тэд голдуу нам дор газар бутанд үүрээ засдаг. Хорхой шавьжаар хооллоно.
Цахим холбоос
Ангилал:Дуучшувууныхан
Parachutes
Parachutes цомог нь Английн алтернатив рок чиглэлээр тоглодог Coldplay хамтлагийн анхны цомог юм. Parlophone бичлэгийн студиэр 2000 оны 7 сарын 10-нд Их Британид цацагдсан. Тус цомгийн продюсероор хамтлагийнхан болон Британы хөгжмийн продюсер Кэн Нэлсон, 1 дуун дээр нь Крис Аллисон ажиллажээ. Parachutes цомгоос "Shiver", "Yellow", "Trouble", "Don't Panic" гэсэн хит синглүүд гаргасан.
Цомог олон амжилтыг анх гарсан цагаасаа олсон бөгөөд өндөр үнэлгээ авчээ. Анх цацагдсаны дараа төд удалгүй Их Британы цомгийн жагсаалтыг тэргүүлж, 7x платинум гэрчилгээг авчээ. АНУ-д борлуулалтаараа Биллбоард 200 жагсаалтын 51-д орсон ба 2x платинум гэрчилгээг авсан. 2002 онд Грэмми Авард-аас "Шилдэг алтернатив цомог" гэсэн шагналыг хүртсэн. Parachutes цомог 21-р зууны Их Британий шилдэг борлуулалттай цомгийн 12-д жагсдаг. Мөн 2001 оны Brit award-аас Шилдэг Британий цомог шагналыг хүртсэн. 2011 оны байдлаар дэлхий дахинд 8.5 сая хувь борлогдоод байна.
Зохиол болон бичлэг
Хамтлаг улмаар Parachutes цомогтоо илүү олон дуу бүтээхээр урт хугацааны завсарлага авсан. Хэдэн сарын дараа, хамтлаг болон Аллисон нар бэлтгэлийн өрөөнд эцэст нь уулзан хамтлагийн дебют цомгийн ажлыг эхлүүлсэн. "Тэд бэлтгэлийн өрөөндөө тоглож эхэлсэн ба тэд үнэхээр нэгдэж өгөхгүй байсан. Би тэр үед тэдэнд үнэн байдлыг хэлсэн, Би ингэж хэлсэн 'Энэ зүгээр л байдаг л зүйл хангалтай сайн биш'". Аллисон нэмж хэлэхдээ, "Сонирхолтой нь гэвэл, бид цомгоо бүтээж байх явцад тохиолдсон хамгийн чухал зүйл гэвэл Крис Мартин бэлтгэл хийж эхэлсэн өдөр Yellow дуугаа бичигдээгүй байсан."
Ингээд хэдэн сарын дараа Британы хөгжмийн продюсер Кэн Нэлсон Parachutes цомгийн продюсерээр сонгогджээ. Тэрээр цомгийн нэгээс бусад дууг продюсерлэжээ. Түүний менежер Пет (түүнд мөн Coldplay хамтлагийн Fierce Panda-гаас гаргасан синглийг 1999 онд өгж байсан) түүнийг Coldplay хамтлагтай танилцуулжээ. Нэлсон анх Крис Мартины "Bigger Stronger" дууг дуулсан хэсгийг сонсоод "ямар нэгэн онцгой зүйлийг мэдэрсэн" гэжээ. Нэлсон анх Coldplay-г Ливэрпүүлд Английн индий рок урсгалаар тоглодог Гомез хамтлагтай цуг тоглож байх үеэс тус хамтлагтай хамтран ажиллаж эхэлжээ.
Coldplay хамтлаг Parachutes цомгийг 2 долоо хоногийн хугацаанд гүйцээхийг хүссэн ч аялан тоглолт болон бусад тоглолтын шахуу хуваариас 1999 оны 9 сараас 2000 оны 4 сар хүртэл цомгоо бичжээ. Хамтлаг цомгийн ажлыг анх Уэльсийн Рокфилд студид эхэлсэн ба мөн Матрикс студи, Вессес студид бичүүлсэн. Гэхдээ цомгийн ихэнхи хэсгийг Ливэрпүүл хотын Parr Street студид бичүүлжээ. Parr Street-д тэд 3 студийн өрөөнд ажиллаж байсан ба Кэн Нэлсоны бичлэгийн өрөөнд ихэнхи дуугаа бичсэн юм. Крис Аллисон "High Speed" дууг нь продюсерлэсэн бөгөөд Лондоны Ориноко студид анх бичүүлсэн байна. Цомгийг АНУ-н Нью-Йорк хотод Майкл Бравер нэгтгэжээ. Coldplay хамтлагийн бичлэгийн суваг Parlophone нь анх бүх дууг нэгтгэж цомог болгох байсан боловч сүүлд Браверт энэ ажлыг өгчээ.
Цомгийн нүүр зургийг нь Kodak камераар авсан дэлхийн бөмбөрцгийн зураг байдаг. Энэ бөмбөрцгийг тэд В.Смитээс 10 еврогоор авсан ба "Shiver","Don't Panic" дуунуудын клип блон аялан тоглолтынх нь үеэр харагддаг. Энэхүү цомгоо тэд 2000 онд хорт хавраас болж нас барсан хамтлагийн бөмбөрчин Вилл Чэмпионы ээж Сара Чэмпионы дурсгалд зориулжээ.
Нээлт болон сурталчилгаа
Parachutes 2000 оны 7-р сарын 10нд тэдний Parlophone лабэлээр дамжуулан худалдаанд гарсан. АНУ-д 2000 оны 11-р сарын 7нд Nettwerk лабэлаар дамжуулан худалдаанд гарсан. Цомог худалдаанд гарахдаа төрөл бүрийн хэлбэрээр цацагдсан бөгөөд 2000 онд Parlophone болон Nettwerk нар СД хувилбарыг худалдаанд гаргасан. 2001 онд шинэ байгуулагдсан Capitol Records цомгийн кассет хувилбарыг гаргасан. Тухайн жилдээ цомог пянз хэлбэрээр борлуулагдаж эхэлсэн.
Үндсэн цомгийн хувилбар нь өөртөө 10 дуу багтаасан ба цомгийн 10 дах дуу "Everything's Not Lost" өөртөө "Life Is for Living" хэмээх дууг далд хэлбэрээр агуулсан байдаг. Япон улсад худалдаанд гарахдаа Parachutes цомог нэмэлт нэг дуу "Careful Where You Stand" болон "For You"-г цомгийн 11, 12 дах дуу болгон багтаасан байдаг.
Худалдаанд гарсан цагаасаа хойш Parachutes нь хамтлагт олон шагнал авчирсан. Цомог 2000 оны Q Awards-с шилдэг цомог шагналыг хүртсэн, тухайн жилийнхээ Mercury Music Prize-д нэр дэвшсэн. Дараа жил тэд Грэмми шагналаас шилдэг алтернатив цомог шагнал 2001 оны BRIT Awards-с шилдэг британи цомог шагналуудыг хүртжээ.
Шүүмжлэгчдийн үнэлгээ
NME-н Сиобхан Гроган хэлэхдээ, энэ үнэхээр гайхамшигтай дебют цомог хэмээгээд үүнийгээ "зорилгодоо хүрсэн, нарийн, бүх талаараа төгс дэлхийн продакшний ямар чадвар үүнийг орлож чадахгүй." гэж дүгнэсэн байдаг." Melody Maker Parachutes цомгийг "Урлагын төгс бүтээл" гэснээс гадна "2000 оны хөгжмийн тодорхойлолт болсон" гэсэн байдаг. Uncut сэтгүүлийн Жамес Олдхам энэ цомгийг "Хамтлаг долоо хоног тутмын нийтлэл дээр гардагаас илүүтэйгээр зөвтгөх шалтгаан" гэдгийг мэдэрсэн хэмээсэн байдаг. The Guardian энэ цомгийг "Энэ жилийн хамгийн өөдрөг цомгуудын нэг" гэсэн ба үүндээ "дэгжин дуунууд, классик гитар болон гоёмсог дуулалт"-г багтаасан гэж онцолсон байдаг.
Борлуулалтын амжилтууд
Parachutes нь Их Британид амжилт олсон цомгуудын нэг.Цомог гарсны дараахан Их Британы клуб болон пабд мөн спортын үйл ажилгаануудаар дамжуулан алдартай болж улмаар Их Брианты цомгийн чартыг тэргүүлсэн.Энэ цомог нь Их Британы урлагийн холбооноос 9 удаа Платиниум гэрчилгээ авсан буюу 2,700,000(2 сая 700 мянган) борлуулалт хийжээ.2011 оны 7-р сард Parachutes цомог нь 184-р байрнаас 48-р хүртэл дээшлэн 318дах долоо хоногтоо чартад бичигджээ.2012 оны 2-р сарын байдлаар энэ цомог нь Их Британид 2,559,678 хувь худалдаалагджээ.Энэ нь Coldplay хамтлагийн A Rush of Blood to The Head(2,8 сая), X&Y(2,6 сая) цомгуудын дараа орох хамгийн их борлуулалттай цомог болж чадсан.
Баримт
Энэ цомгийн шүүмжлэл болон борлуулалтын амжилтаас шалтгаалан дуучин Chris Martin Coldplay энэ цомогт тийм ч дуртай биш хэмээн онцолсон байдаг.Үүнийгээ тэрээр цааш тайлбарлахдаа: "Энэ үнэхээр аймшигтай хөгжим гэдгийг мэднэ тиймээс бид цаашид юу хийж чадахаа бодох хэрэгтэй." хэмээн хэлсэн байдаг.
Дуунууд
=Цомгийг бүтээсэн хүмүүс=
Literature
Ангилал:Coldplay
Хонгор сум
Хонгор сум нь Дархан-Уул аймгийн сум юм.
Дархан-Уул аймгийн Хонгор сум нь БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 1965 оны  4-р сарын 19-ны 85 дугаар зарлигаар Сэлэнгэ аймгийн Хонгор сум Дархан САА-г харъяалан үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад 1982 оны 105 дугаар зарлигаар Дархан хотын Хонгор хороо, Монгол Улсын Их хурлын 1994 оны 5-р сарын 06-ны 32 дугаар тогтоолоор Салхит хороог татан буулгаж нийлүүлэн Дархан–Уул аймгийн Хонгор сум болгон үйл ажиллагаа явуулж байна. Хуучнаар Түшээт хан аймгийн Эрдэнэ вангийн хошуу.
Хуурайдуу сэрүүн зунтай, хахир өвөлтэй.-    1 дүгээр сарын дундаж температур -26,7 С-    7 дугаар сарын дундаж температур +19,5 С-    жилийн дундаж салхины хурд-3м/с-    жилийн хур тунадасны нийлбэр 278 мм.
Буурал, Зулзага, Салхит гэсэн 3 багийн нийт  1529 өрхөд 5694 хүн амьдардаг. Хүн амын тоогоор Дархан-Уул аймгийн 4 сумаас3-т, аймгийн газар нутгийн 77 хувийг эзлэн оршдог,хүн амын нягтрал нь 46,35хүн/га.
Дархан-Уул аймгийн төв хэсэгт:-    Улаанбаатар хотоос 220  км,-    Аймгийн төвөөс 21 км зайд байрладаг.Хонгор сум нь Сэлэнгэ аймгийн Ерөө, Жавхлант, Мандал, Баянгол, Сайхан сумдтай хил залгаа оршиж Улаанбаатар Сэлэнгийн авто зам, хилийн Замын-Үүд Алтанбулаг боомттой холбосон төмөр замын зангилаан дээр оршдог.
Хонгор сум нь Хангай, ойт хээрийн бүст Хараа, Ерөө голын сав газарт далайн төвшнөөс дээш 700-1000 метрт өргөгдсөн, цаг уурын эрс тэс уур амьсгалтай. Газар хөдлөлийн эрчим 7 балл. Сумын нутаг дэвсгэр нь уул, ой хээр, уул мал аж ахуй болон газар тариалан эрхлэхэд тохиромжтой.
МАЛ СҮРЭГ
Сумын хэмжээнд 125514 толгой малтайгаас тэмээ5, адуу 5455, үхэр 11611, хонь 70874, ямаа 37571 толгой байна.Үүнээс 15  хувь буюу 18,9 хувь нь цэвэр үүлдэр, эрлийз, нутгийн шилмэл омгийн мал байна. Малчин 378, мал бүхий 651 өрх байгаа нь сумын нийт өрхийн 67,3 хувийг эзэлж байна.
УС ХАНГАМЖ
Усан сан-    Төв усан сан-    100м3 хүчин чадалтай-    Усан сангийн багтаамжийг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгаа.
Сумын төвд цэвэр усны эх үүсвэрийн 200 м3/хоног хүчин чадалтай2 насос станц, 50 м3 багтаамжтай 2 усан сан, цэвэр усны 6112км урт шугам хоолойгоор 96айл өрх, 6 төсөвт байгууллага, 21 аж ахуйн нэгж холбогдож, бусад айл өрхийг4 ус түгээх байр, гүний 3 худгаас усаар хангаж байна.
ДУЛААН ХАНГАМЖ
Сумын төвд 1 төвлөрсөн уурын зуух ажиллаж байна•    Уурын зуухны барилгын дээвэр, халаалтын систем ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон тул их засвар хийх шаардлагатай.•    Халаалтын зуухны НР54-18 тогоо ашиглалтын хугацаа дуусч солих шаардлагатай болсон. •    Зуухны агааржуулалтын систем яндангийн тоос баригч огт байхгүй тул сумын төвийн агаарын бохирдлыг нэмэгдүүлж, ажилчдын эрүүл мэндэд хортой нөлөө үзүүлж байгаа тул шинээр хийх шаардлагатай.Салхит багийн 12 жилийн 11 дүгээр сургуулийн харьяа нийт 2 уурын зуух ажиллаж байна.
СУРГУУЛЬ
-    Ерөнхий боловсролын 12 жилийн 14-р дунд сургууль-    Буурал багийн нутагт байрладаг-    510 хүүхдийн хүчин чадалтай, одоогоор сумын төвийн Буурал баг, Хөдөөгийн Зулзага багийн нийт494 хүүхэд суралцаж байна-    52 багш, ажилчидтай-    Хичээлийн А байр нь 1990 онд баригдсан. Байгуулагдсан хугацаанаас хойш 1 ч удаа ашиглаглаж байгаагүй тул засварлаж тохижуулах шаардлагатай. Мөн дулааны схем буруу холболттой учраас спорт заал болон ангиудын 20 гаруй хувь стандарт хэмжээнээс бага байдаг хүүхдүүдийн тав тухтай орчинг бүрдүүлдэггүй. -     Анх байгуулагдсан цагаас хойш засварлагдаагүй сургалтын кабинетыг иж засвар хийх, шаардлагатй тоног төхөөрөмж хангах шаардлага тулгараад байгаа болно.-    Хичээлийн Б байр 1969 онд баригдсан. Дээвэр муудсаны улмаас дусаал гоожиж ангиудад мөөгөнцөр үүссэн. Сантехникийн шугам цоорол ихтэй халаалтын төгсгөлийн 2 анги халдаггүй. Коридорын цонх болон нийт шалыг солих шаардлагатай.-    Сургуулийн Дотуур байр нь 1971 онд ашиглалтанд орсон-    Дотуур байранд хөдөөний багийн 94 хүүхэд хамрагддаг-    Дотуур байр нь дээврээс дусаал гоождог, цонхнууд нь хуучирч муудсаны улмаас дулаан их алддаг, нээж хаах боломжгүй, коридор нь модон таазтай учраас гал гарах эрсдэлтэй, сантехникийн шугам цооролт ихтэй удаа дараа хэсэгчилж хөлдсөний улмаас парны секц дутуу, дулааны схем буруугаас нийт тасгийн 50 гаруй хувь нь сайн халдаггүй. Иймд бүрэн хэмжээний их засвар хийх шаардлагатай.
ЭМНЭЛЭГ
-    Эрүүл мэндийн төв-    Буурал багийн төвийн байршилтай-    6 ортой-    3  их эмч, 5 сувилагч, 23 ажилчидтай ажиллаж байна.-    1969 онд ашиглалтанд орсон тоосгон хийцтэй, зориулалтын барилга, инженерийн бие даасан хангамжгүй. Эрүүл мэндийн үйл ажиллагаа явуулах стандартын шаардлага хангахгүй байгаа тул тус барилгыг эмийн бус эмчилгээний хэсэг болгож, шинээр барилгын өргөтгөл хийх шаардлагатай.
АЖИЛЛАХ ХҮЧ САЛБАРААР
Төрийн байгууллагад 168 хүн ажиллаж байна.
ХОТ БАЙГУУЛАЛТ, ГАЗРЫН ХАРИЛЦАА
Хонгор сумын төв нь Засаг захиргаа-хөдөө аж ахуй давамгайлсан тосгон юм.Сумын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөг 2012 онд орон нутгийн төсвийн санхүүжилтээр боловсруулсан. Сумын төвийн нутаг дэвсгэрийн бүсчлэлийн өнөөгийн байдал:-    орон сууц, олон нийтийн бүс 5710,5 га-    үйлдвэрлэлийн бүс 120 га-    ногоон байгууламж, амралт, аялал жуулчлалын бүс 200 га-    хөдөө аж ахуйн бүс 3200 га-    зуслангийн бүс 250 гаӨнөөгийн байдлаар 586 иргэн гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар 174,6 га газар өмчилж, 194 иргэн, аж ахуйн нэгж өвөлжөө, хаваржааны зориулалтаар 151,3 га газар, 115 иргэн, аж ахуйн нэгж газар тариалангийн зориулалтаар 32000 га газар эзэмшиж байна.
ЗАСАГ ДАРГЫН ТАМГЫН ГАЗАР-2
-    ЗДТГ-ын барилга-    Хонгор сумын Буурал багийн төвд байршилтай-    1969 онд ашиглалтанд орсон тоосгон хийцтэй, зориулалтын бус барилга
СУМЫН ХӨШӨӨ, ДУРСГАЛ
Хөшөө дурсгалын нэр: "ТД-75 трактор"
1969 онд атрын сангийн аж ахуй байгуулагдсаны 10 жилийн ойд зориулан атрын анхны шан татсан ТД-75 тракторыг хөшөө болгон мөнхжүүлжээ...
Хөшөө дурсгалын нэр: "Ургац"
1979 онд атрын сангийн аж ахуй байгуулагдсаны 20 жилийн ойд зориулан босгосон "УРГАЦ" нэртэй хөшөө...
Уг хөшөөнд тариан түрүүг бэлгэдэн дүрсэлжээ...
Хөшөө дурсгалын нэр: "Атарчин"
Атрын сангийн аж ахуй байгуулагдсаны 30 жилийн ойд зориулан 1989 онд босгосон "Атарчин" нэрт хөшөө сумын маань төв талбайг чимэн сүндэрлэж байдаг билээ...
СУМЫН ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛТ
Тус сум нь “Төрөлжсөн эдийн засаг, хөгжингүй дэд бүтэц, чинээлэг иргэд бүхий хөгжлийн загвар сум” болох зорилго тавьж дараах гол зорилтуудыг дэвшүүлэн ажиллаж байна. Үүнд:-    Тогтвортой эдийн засаг, шаардлагатай дэд бүтцийг бий болгож, иргэдийн амьдралын чанарыг дээшлүүлэх-    Эдийн засгийн тулгуур салбаруудыг бий болгох, хөгжүүлэх-    Экологи, байгаль орчинг хамгаалахТус сумын иргэд, хөдөлмөрчид сүүлийн үед өндөр үр ашигтай мах, сүүний чиглэлийн фермийн үхэр, хонь, гахайн аж ахуйг түлхүү хөгжүүлж, хөрсийг элэгдлээс хамгаалах, ойн зурвас байгуулах, усалгаатай газар тариалан, эрчимжсэн мал аж ахуйн үйлдвэрлэл, Газар тариалан МАА-н хосолсон өрхийн аж ахуй, жижиг дунд үйлдвэрлэлийг түлхүү хөгжүүлэх зорилт тавин ажиллаж байнаДархан-Уул аймгийн Хонгор сум нь эдийн засгийн дэд бүтцийн хөгжил, байршил, байгалийн баялгийн нөөц, аж ахуй эрхлэгчдийн чадамж, туршлагадаа тулгуурлан хөгжиж байгаа бөгөөд цаашид ч гаднын хөрөнгө оруулагч нартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, байгалийн баялаг олборлох, боловсруулах чиглэлээр хамтран ажиллах боломж ирээдүйн хөгжлийн төлөв сайтай сум юм.
2007 онд тус сумын нутагт үйл ажиллагаа явуулдаг алтны уурхайнууд цианит натригаар Хонгор сумын нутгийг бохирдуулсан тухай мэдээ цацагдаж, сумын төвийг нүүлгэн шилжүүлэх тухай хүртэл яригдаж байсан ч ДЭМБ-ын хийсэн судалгаагаар бохирдлын түвшин зөвшөөрөгдөх хэмжээнд байжээ. Гэсэн ч тус сумын иргэд, мал амьтанд хордлогын шинж илэрч байна хэмээн хэвлэлүүд мэдээлсээр буй.
Эшлэл
Ангилал:Дархан-Уул аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Кевин Гросскройц
Кевин Гросскройц (Kevin Großkreutz; 1988 оны долдугаар сарын 19, Дортмунд) — Германы хөлбөмбөгчин, «Боруссиа Дортмундын» хагас хамгаалагч.
14 настай «Боруссиа» академийн сурагч Кевин Ален хотын «Рот-Вайсс» академид элссэн 2006 оны есдүгээр сарын 16-нд Бременийн «Вердерийн» эсрэг 78-р минутанд Ларс Тоборгийг сэлгэн мэргэжлийн дебют тоглолтоо хийжээ. 2007/2008 онд хамгаалалтанд түлхүү байрласан ч 35 гараалахдаа 12 бөмбөгөөр айлын хаалгыг мялаасан Гросскройц «Рот-Вайссаасаа», цаашлаад II Бундеслигээс онцгойрч, 2009/2010 оны улирал эхлэхтэй зэрэгцээд дортмундын «Боруссиад» багтсан юм. 2009 оны наймдугаар сарын 8-нд «Кёльний» эсрэг (1:0) дебют тоглолтоо хийсэн түүхтэй. 2010 оны арваннэгдүгээр сарын 29-нд 2014 оны долдугаар сар хүртэл гэрээ сунган байгуулав. «Боруссиаг» лигт аваргалахад Гросскройц найман гоол, долоон ашигтай дамжуулалтаар дэмнэжээ.
2010 оны тавдугаар сарын 13-нд Мальтийн эсрэг нөхөрсөг тоглоход (3:0) тэр шигшээн анхны тоглолтоо хийж байв. Германы шигшээ ДАШТ-д оролцох бүрэлдэхүүнээ 2014 оны зургадугаар сард зарлахад Гросскройц багтав.
Амжилт
Багийн
Шигшээ
Германы шигшээ
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Рот-Вайсс Ален багийн тоглогч Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга Ангилал:Германчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Шарынгол сум
Шарынгол нь Дархан-Уул аймгийн сум юм. Хүн ам 9 000. Шарын гол нь Шивэрт гэдэг байгалийн үзэсгэлэнт хөндийтэй.
Түүх
Монгол, Зөвлөлтийн геологичид 1960-аад оны эхээр Шарын голын атар зэлүүд нутагт сайн чанарын хүрэн нүүрсний том орд нээн илрүүлжээ. Тэнд жилд 1-1,2 сая тонн нүүрс олборлох хүчин чадалтай нүүрсний ил уурхай 1963-1965 онд ЗХУ-ын тусламжтай ашиглалтад оруулжээ. Анхны ерөнхийлөгч П. Очирбат Шарын голын уурхайн анхны ерөнхий инженер юм .БНМАУ-ын Ардын их хурлын Тэргүүлэгчдийн 1979 оны 1 сарын 29-ны зарлигаар Шарын голыг орон нутгийн хот болгожээ. Шарын гол нь хуучны 5 давхар барилга 16 ш 2 давхар бранкан байшингууд маш их тэй сум юм. Алтны уурхай ихтэй. Оюун ухааны мастер Хатанбаатар төрж өссөн. Мөн тооны гоц ухаантан Алтан гэрэл гэдэг нэртэй байсан.
Ангилал:Монголын суурин Ангилал:Дархан-Уул аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Казахстан Улсын Гадаад хэргийн яам
Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Гадаад хэргийн яам (Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі) нь БНКазУ-ын Засгийн газрын Гадаад бодлогын үйл ажиллагаа эрхэлдэг төрийн төв байгууллага юм. БНКазУ-ын хилийн чанад дахь Дипломат төлөөлөгчийн газруудын нэгдсэн системийг удирддаг төв байгууллага болно.
Гадаад хэргийн яамны сайдыг тус Улсын Ерөнхийлөгч томилж, чөлөөлдөг.
Бүтэц
Казахстан улс 2022 оны байдлаар 68 оронд 93 ЭСЯ, ЕКГ зэрэг ДТГ-тай ажээ.
Казахстан улсын үе үеийн Гадаад хэргийн сайд нар
Ангилал:Казахстаны гадаад бодлого
Муреш тойрог
Му́реш тойрог (Judeţul Mureş []) — Румыны дөчин нэгэн тойргийн нэг. 550.846 хүнтэй.
Эх сурвалж
Ангилал:Румыны тойрог
Мастер Маргарита хоёр
200px|thumb|Анхны хэвлэл Мастер Маргарита хоёр (Ма́стер и Маргари́та) нь Оросын зохиолч Михаил Булгаковын роман юм. Сталины дэглэмийн үед, 1928-1940 оны хооронд бичигдсэн тус роман нь 1966-67 онд хасаж танасан байдалтайгаар Москва сэтгүүлд цувралаар хэвлэгдсэн. Улмаар 1967 онд Парис хотод анх удаа ном болон хэвлэгджээ. Гэхдээ шүүлтүүрт өртөж хасагдсан хэсгүүдийг багтаасан гар бичмэл хувилбар нь уншигчдын гараас гарт дамжин тархаж байсан бөгөөд тэдгээр хэсгийг нь багтаасан бүтэн хувилбараараа 1969 онд Франкфурт хотноо анх хэвлэгдсэн юм. Үүнээс хойш хэд хэдэн хэл рүү орчуулагдсан бөгөөд монгол хэлээр мөн хэвлэгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Орос хэлээрх утга зохиол Ангилал:ЗХУ-ын утга зохиол Ангилал:Роман Ангилал:Михаил Булгаковын бүтээл
Жирхэн дуучшувуу
Жирхэн дуучшувуу (Phylloscopus proregulus) нь өмнөд Сибирь, Монгол болон Төвөд, Хятадын зарим хэсэгт амьдрах шувуу юм. Тэд өвлийн улиралд нүүдэллэн Азийн халуун дулаан бүсэд өвөлждөг.
Сонгодог эдийн засгийн ухаан
Сонгодог эдийн засгийн ухаан нь эдийн засгийн ухааны анхны хэлбэр юм.
Жирхэн дуучшувуу
Жирхэн дуучшувуу шилмүүст модон ойд амьдрах ба үүрээ модонд засдаг. Хорхой шавьжаар хооллоно. Гүн хөвч, тайгад нутаглах тул ажиглалт хийн олж харах нь бэрхшээлтэй ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Дуучшувууныхан
Сонгодог эдийн засгийн ухаан
Үндэслэгчид нь Шотландын эдийн засагч философич Адам Смит (1723-1790), Английн эдийн засагч Давид Рикардо (1772-1823) нар юм. Тэдний бий болгосон онол нь эдийн засгийн суурь ухааны үндэс суурь болж өгсөн учраас сонгодог онолчид хэмээн нэрэлдэг ажээ.
Хүмүүсийн ашиг хонжоо олох гэсэн аж ахуйн үйл ажиллагаа нь тэднээс үл шалтгаалах бодит хуулиар зохицуулагдаж байдаг ба тэрээр үүнийгээ Үл үзэгдэгч гар-ын зохицуулалт гэж нэрлэжээ.Үүн дээрээ үндэслэн эдийн засгийг аль болох чөлөөтэй байлгах,зах зээлийн чөлөөт өрсөлдөөн, чөлөөт үнийн механизмд ямар нэгэн хязгаарлалтыг засаг,төрийн зүгээс хийхгүй байх ёстой гээд хэрвээ ингэж чадвал эдийн засгийг жам ёсных нь журманд оруулж,үр өгөөжтэй болгоно гэдгийг анхааруулж байв.
Смитийн эдгээр үзэл баримтлал,үндсэн санаанууд нь Ард түмний баялгийн мөн чанар ба шалтгааны тухай судалгаа (1776) гэдэг алдарт бүтээлд нь тусгагдан үлджээ.Тэрээр арилжааны өртөг, хэрэгцээний өртөг гэдгийг анх удаа тодорхойлж, энэ үндсэн дээр бодит буюу жинхэнэ үнэ, зах зээлийн үнийн тухай санааг дэвшүүлсэн байна. Адам Смитийн үзэл санааг шууд залгамжлан гарч ирсэн хүн бол Давид Рикардо байв. Тэрээр Смитийн өртгийн хөдөлмөрийн онолыг хатуу баримтлан туйлын өртөг гэсэн ойлголтыг бий болгосон, мөн гадаад худалдааг гүнзгийрүүлэн судалж харьцангуй давуу талын онолоо боловсруулжээ.
Мөнгөнморьт сум
Мөнгөнморьт сум нь Төв аймгийн сум юм.
Мөнгөнморьт сум нь Улаанбаатар хотоос зүүн хойш 220 км-т байрлах ба Хэнтийн нуруу, Хангайн бүс нутаг юм. 60000 км² нутаг дэвсгэртэй. 1992 хүн амтай хүн амын 0,5 хувь нь буриад зон, бусад нь халх ястан  оршин сууж байна.
Байгалийн үзэсгэлэнт  газар, том гол нууруудын ай сав газар бөгөөд  Хэрлэн, Туул зэрэг гол нуурууд эх аван  урсдаг. Улаан номонд орсон нэн ховор, ховор бор баавгай, Сибирийн хандгай,  хүдэр, буга, булга, минж, шилүүс мөн зэрлэг гахай, бор гөрөөс зэрэг амьтад байдаг.
2020онд Улаанбаатар хоттой хатуу хучилттай замаар холбогдов.
Улаанбаатар-аас 190км Багануураас 60 км засмал замаар явж сумын төвд хүрнэ.
Грег Луганис
Грегори "Грег" Эфитимиос Луганис (Gregory "Greg" Efthimios Louganis, 1960 оны 1 сарын 29-нд төрсөн) нь Америкийн усанд үсрэлтийн тамирчин, зохиолч юм.
Тэрээр 1984 онд Сонирхогчдын Биеийн Тамирын Холбооноос АНУ-ын оны шилдэг сонирхогч тамирчны Жэймс Э.Салливаны нэрэмжит шагналыг хүртжээ.
Бага нас
Луганис Самоа, Швед гаралтай бөгөөд Грек гаралтай Америк гэр бүлд үрчлэгдэж, Калифорнид өсчээ. Тэрээр Санта-Ана ахлах сургууль, мөн Эль-Кахон дахь Валхалла ахлах сургуульд суралцаж байв.
Тамирчны замнал
Луганис 16 настайдаа Монреаль хотод зохиогдсон 1976 оны зуны олимпод оролцож, тавцангийн төрөлд Италийн домогт тамирчин Клаус Дибиасигийн дараа орж, мөнгөн медаль зүүжээ. 2 жилийн дараа Дибиаси зодог тайлж, Луганис анх удаа дэлхийн аварга цолд хүрсэн. 1978 онд тэрээр Майамигийн их сургуулиас усанд үсрэлтийн тэтгэлэг хүртэж, тус сургуульд театрын чиглэлээр суралцах болов. Гэхдээ Грег 1981 онд Ирвин дэх Калифорнийн их сургууль руу шилжиж бакалаврын зэрэгтэй төгсчээ.
Луганис Москвад болох 1980 оны зуны олимпоос хос алтан медаль зүүнэ гэгдэж байсан боловч Америкийн бойкотын улмаас мөрөөдлөө хойшлуулахаас өөр аргагүй болов. 1982 онд Дэлхийн АШТ-ээс хошой алтан медаль зүүсэн тэрээр 1984 оны Лос-Анжелесийн олимпод онооны дээд амжилт тогтоон, өрсөлдөгчдөө хол хаяж түрүүлэн тавцан, трамплины төрлийн аль алинд алтан медаль зүүв.
1986 онд мөн амжилтаа давтаж, Дэлхийн АШТ-ээс хос алтан медальтай харьсан Грег 1988 оны Сөүлийн олимпод бас л 2 алтан медаль зүүсэн. Гэхдээ энэ удаад трамплины төрлийн урьдчилсан шатанд араараа 2½ эргэлттэй үсрэлт гүйцэтгэж байгаад трамплинд толгойгоо цохисон. Гэмтэл авсан хэдий ч урьдчилсан шатаа дуусгаж чадсан Луганис шигшээ шатанд мөнөөх үзүүлбэрээ давтан гүйцэтгэж, алтан медаль зүүжээ. Харин тавцангийн төрөлд сүүлчийн үсрэлтээрээ 3.4 зэрэглэлийн үсрэлтийг гүйцэтгэж, нийт 638.61 оноотой болсноор мөнгөн медаль хүртсэн Шион Нигээс дөнгөж 1.14 оноогоор илүү гарч, түрүүлжээ.
Хувийн амьдрал
Грег Луганис гэй гэдгээ олон нийтэд зарласан бөгөөд 1988 онд ХДХВ-тэй болох нь тогтоогдсон.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:АНУ-ын усанд үсрэгч Ангилал:Усанд үсрэлтийн олимпын аварга Ангилал:Усанд үсрэлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Усанд үсрэлтийн универсиадын аварга Ангилал:АНУ-ын усанд үсрэлтийн улсын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:1976 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Ижил хүйстэн спортод Ангилал:ДОХ-ын эсрэг тэмцэгч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1960 онд төрсөн
Эрик Ёнсен
Эрик Ёнсен (Erik Johnsen, 1965 оны 7 сарын 4-нд төрсөн) нь Норвегийн цанын харайлтын тамирчин юм.
Гадны холбоосууд
Ангилал:1965 онд төрсөн Ангилал:Норвегийн цанын харайгч Ангилал:Норвегийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Норвегийн олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Норвегийн олимпын оролцогч Ангилал:1988 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Норвегичууд
Лувсангомпил
Лувсангомпил Балингийн (1880-1969) “Чавганц Гомпил” хэмээн алдаршсан алдарт уртын дуучин Лувсангомпил (жинхэнэ нэр нь Бүжинлхам ба хожим сахил авч ийм нэртэй болжээ) нь Сэцэн хан аймгийн Сүжигт бэйсийн хошуу, одоогийн Хэнтий аймгийн Идэрмэг сумын нутаг Хүрээгийн уул гэдэг газар мэндэлжээ. Лувсангомпилын эх Чимэдцэен шаггүй сайхан дуулдаг нэгэн байжээ. Эцэг Балин адуунд дуртай, хурдны морь уядаг хүн байсан тул 7,8 настай охиноо хурдны морь унадаг болгосон ажээ. Түмний хүүхдүүд дундаас Лувсангомпилын гийнгоолох нь хамгаас содон сонсогддог байсан гэдэг. Гийнгоолдог байснаа дуулдаг болж айл амьтны найр наадам дээр нутгийнхаа үеийн залуу М.Дашринцэн(үз)-тэй хамтран дуулдаг болжээ. Лувсангомпил бага залуудаа тэр үеийн Шүхэр засгийн хошууны хазгар Амбаагаар уртын дуу заалгаж байсан нь түүний дуучин болоход чухал үүрэг гүйцэтгэсэн гэж болно. Тэрээр М.Дашренчинтэй хамтран Богдын ордонд нэлээд олон удаа дуулж байсан ба түүний нөхөр болох Хужирбулангийн цэргийн түшмэл Сүжигт бэйс Дэмчигваанжил нь нас барсан тул тэрээр үнэнч гэргийн ёсыг бодож 44 насандаа (1924 он хавьцаа) сахил хүртэн “чавганц” болсон гэдэг. Лувсангомпил олон дуу мэддэг, сурсан дуугаа эвлэг намбатай, цэвэрхэн хийцтэй дуулах талаар алдаршсан хүн байжээ. Лувсангомпил дууг эвий нь олж намуухан, цаанаа нэг адтай дуулдаг, сурц сайтай, хэзээний л шинэ үг, ая сурчихсан, түүнийхээ эвийг олчихсон байдаг олон жил хамт дуулсан Дашринцэн дууч ярьдаг байжээ. Лувсангомпил нь өөрийн сурсан олон дуунуудаасаа “Алиа саарал”, “Мандал жуужаа”, “Дүүжий хуар”, “Ноёлон харагдах” зэрэг дуунуудыг гойд сайхан дуулдаг байжээ. М.Дугаржав(үз) Хэнтий аймгаас 1934 онд Лувсангомпилыг авчирч Төв театрын Д.Ичинхорлоо, Ж.Дорждагва, В.Пунцаг, Б.Нацагдорж, Ц.Төмөр(үз) нарт дуу заалгажээ.
Булган сум (Архангай)
Булган сум нь Архангай аймгийн сум юм. Сумын төв нь Улаанбаатар хотоос 526 км, Цэцэрлэг хотоос 36 км зайд байрладаг. Тамир, Тусгалт, Баянбулаг, Зуун мод гэсэн дөрвөн багтай.
Газарзүй
Сумын нутаг дэвсгэр нь уул, гүвээ толгод, ой мод бүхий газар нутагтай. Далайн түвшнээс дээш 2500м өргөгдсөн. Физик газарзүйн хувьд Хангайн уулсын мужид багтдаг. 321946 га нутаг дэвсгэртэй. Нутгийн дөрөвний нэгээс илүү талбайг ой эзлэх бөгөөд шинэс, хуш, гацуур, хус, улиас, бургас, хайлаас зэрэг мод ургадаг. Монгол оронд байдаг гүзээлзгэнэ, аньс, бөөрөлзгөнө, самар, мөөг, хад, үхрийн нүд, тошлой, таван салаа, таргаван шийр гэх мэтийн жимс жимсгэнэ, эмийн ургамал элбэг ургадаг.
Уул хөвчдөө буга, согоо, янгир, ирвэс, бүргэд, тас, хэрэм, хүдэр бор гөрөөөс, үнэг хярс тарвага, зурам зэрэг амьтад элбэг.
Газар хөдлөлийн эрчим 8 балл.
Тус сумын нутгаар Урд Тамирын гол урсан өнгөрөх бөгөөд Зуу модны гол сумын төвийн дундуур урсдаг. Урд Тамирын эхэнд байдаг Тэх харайхын хавцал нь байгалийн үзэсгэлэнгээрээ алдартай.
Цаг уурын нөхцөл
Хуурайдуу сэрүүн зунтай, хахир хүйтэн өвөлтэй.
Түүх дурсгалын газар
Тус сумын Ар хөшигтийн агуйд эртний хүмүүс амьдарч байсан гэж эрдэмтэд үздэг. Шинэ чулуун зэвсгийн үед холбогдох хадны сүг зураг, дөрвөлжин булш, буган хөшөө, хиргэсүүрүүд, Түрэгийн үед холбогдох булш зэрэг эртний хүмүүсийн дурсгалууд бий.
Мал сүргийн бүтэц
Сумын хэмжээнд 93138 толгой малтайгаас 8846 адуу, 23914 үхэр, 28582 хонь, 31796 ямаа байна. Нийт малчин 586 өрх, 85 малтай өрх байна.
Зам тээвэр
Архангай аймгаас Баянхонгор аймгийг холбосон шороон зам дайран өнгөрдөг. Багууд хоорондоо шороон замаар холбогддог.
Усан хангамж
Сумын төвд цэвэр усны эх үүсвэрийн гүний 5 худгаас 70 гаруй иргэн 3 аж ахуй нэгж байгууллага, албан газрууд ундны усаа авч байна.
Хүн ам
Сумын хүн амын 45 хувь нь залуу болон дунд насныхан, 41 хувь нь хүүхэд, 14 хувь нь ахмадууд байна.
Алдартнууд
Мишкагийн Батжаргал улсын харцага, М.Бат-отгон, Ч.Ганзориг нар улсын начин
Боловсрол
Зуунмод багт байрлах 9 жилийн сургалттай дунд сургууль 1973 онд 346 сурагч, 18 багш ажилчин, 2 хичээлийн байртай байгуулагдсан бөгөөд өнөөдөр 10 бүлэгт 260 хүүхэд өдрөөр суралцаж, албан бус боловсролын дүйцсэн хөтөлбөрөөр бага, суурь бүрэн дунд боловсрол нөхөн олгох сургалтад 17 иргэн суралцаж байна. Бага ангийн хамрах суралт 98.6 хувь, суурь боловсролын хамрах сургалт 97.3 хувь хүрсэн. 21 багш, 19 ажилтантай үйл ажиллагаа явуулж байна.
1985 онд уурын зуухтай, 80 хүүхдийн дотуур байр ашиглалтад орсон.
Эрүүл мэнд
1988 онд ашиглалтад орсон Эрүүл мэндийн төв нь Зуун мод багт байршилтай. 10 ортой тус төв 1 их эмч, 5 бага эмч, 4 сувилагч, нийт 22 ажилтантай.
Соёл спорт
1952 онд ашиглалтад орсон 300 хүний суудалтай соёлын төвийн модон барилга ашиглалтын шаардлага хангахаа байж мэргэжлийн хяналтын дүгнэлт гарсан хэдий ч тус барилгад үйл ажиллагаа явуулан урлагийн тоглолт, дугуйлан, номын сангийн үйлчилгаа зэрэг үйл ажиллагааг 5 ажилтантайгаар явуулж байна.
2013 онд шинэ спорт зал ашиглалтад орж, сурагчид болон аж ахуй нэгж байгууллагын албан хаагчдад үйчлэн, үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Ажиллах хүч
Сумын нутаг дэвсгэрийн бүсчлэлийн өнөөгийн байдал.
Ангилал:Архангай аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Хуйларсан гүйдэл
Хуйларсан гүйдэл гэдэг нь сунасан цахилгаан дамжуулагчид хугацаанаас хамааран өөрчлөгдөх соронзон орон эсвэл хөдөлгөөнтэй дамжуулагчид хугацаа нь тогтмол бөгөөд орон зайн хувьд гомоген бус соронзон орны индукцлэлийн гүйдлийг нэрлэдэг. Хуйларсан гэдэг нь индукцлэгдэх гүйдлийн шулуун нь хатуу тогтсон зам байхгүй өөрийгөө хаан хуйларсан зам үүсгэх учраас ингэж нэрлэжээ.
Ангилал:Цахилгаан соронзон Ангилал:Цахилгаан техникийн онол
Эрдэнэ сум
Эрдэнэ сум нь дараахийн алиныг ч зааж болно:
Гвен Торренс
Гвен Торренс (Gwen Torrence, 1965 оны 6 сарын 12-нд төрсөн) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын ойрын зайн гүйгч эмэгтэй юм. 1990-ээд оны шилдэг гүйгч тэрээр олимпоос 3 алт, 1 мөнгө, 1 хүрэл медаль хүртсэн билээ. Торрес Жоржиа муж улсын Декатур хотод төржээ. Колумбын ахлах сургуулийг дүүргээд Жоржиагийн их сургуульд элсэн орсон байна.
Энэтхэг-Хятадын хойг
thumb|350px|Энэтхэг-Хятадын хойг. Тод ногоон өнгөөр үргэлж хамааруулдаг, цайвар ногоон өнгөөр ихэнхдээ хамааруулдаг, улаан өнгөөр хааяа хамааруулдаг хэсгийг тэмдэглэв. Энэтхэг-Хятадын хойг нь Хятадын өмнө, Энэтхэгийн зүүн өмнөд хэсэгт орших Зүүн Өмнөд Азийн хойг юм. Энэхүү нэршил нь тус бүс нутгийг колоничилж байсан Францчууд Indochine гэж нэрлэж байснаас үүдэлтэй.
Гвен Торренс
Гадаад холбоос
Ангилал:200 метрийн гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:4х100 метрийн буухиа гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:100 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:4х400 метрийн буухиа гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:АНУ-ын 100 метрийн гүйгч Ангилал:АНУ-ын 200 метрийн гүйгч Ангилал:АНУ-ын 400 метрийн гүйгч Ангилал:АНУ-ын 4х100 метрийн буухиа гүйгч Ангилал:АНУ-ын 4х400 метрийн буухиа гүйгч Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:АНУ-ын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:АНУ-ын панамерикийн наадамд оролцогч Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга Ангилал:Хөнгөн атлетикийн панамерикийн наадмын аварга Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1965 онд төрсөн
Буриад ястан
Буриад (о.т. буриадууд) — Монгол угсаатны эртний аймаг. Одоо цагт буриадууд гурван улсад тархан суудаг. Орос болон Монгол улсад "Буриад", Хятад улсад "Монгол" нэрээр хүн амын бүртгэлд бүртгэгддэг. Орост 461,389, Монголд 45,087 , Хятадад 10,000 орчим Буриад хүн бий. Буриадуудын ихэнх нь ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улсад амьдардаг.
Энэтхэг-Хятадын хойг
Түүхийн хувьд Зүүн Өмнөд Азийн эх газрын хэсэг болох Энэтхэг-Хятадын хойгийн улсууд (Вьетнам, Лаос, Камбож, Тайланд, Мьянмар) нь Энэтхэг болон Хятадын нөлөөг янз бүрийн хэмжээгээр авсан байна. Камбож, Лаост Энэтхэгийн соёлын нөлөө түлхүү ажиглагддаг бол Вьетнамд Хятадын нөлөө их бий.
Буриад ястан
Нэр
Монгол Кирилл үсгээр "Буриад" эсвэл "Буриад Монгол", Буриад Кирилл үсгээр "Буряад" эсвэл "Буряад Монгол" гэж бичээд араас нь "зон", "ястан", "ард" юм уу олон тооны дагавар залгаж хэвшсэн. Харин Цахар, Үзэмчин нар "Бураад", Халимагууд "Бүрэд", зарим Буриад аялгаар "Баряад" гэж дууддаг.
Энэтхэг-Хятадын хойг
Газарзүй
Тус хойг нь зүүн талаараа Өмнөд Хятадын тэнгис, баруун талаараа Бенгалын булангаар хашигдана. Зүүн хэсэгт нь Аннамын нуруу, баруун хэсэгт нь Араканы нуруу байх бөгөөд тэдгээрийн хооронд Мекон мөрөн, Чао Праяа, Иравади зэрэг голууд умраас өмнийг чиглэн урсан, адагтаа том дельт үүсгэдэг.
Буриад ястан
Нэр
Буриад гэдэг нэр түүхэнд анх 1240 онд бичигдсэн Монголын Нууц Товчоод дурьдагджээ. Буриад гэдэг нэрийн талаар хэд хэдэн таамаглал бий:
Энэтхэг-Хятадын хойг
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн хойг  Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгисийн хойг Ангилал:Вьетнамын газар зүй Ангилал:Камбожийн газар зүй Ангилал:Лаосын газар зүй Ангилал:Тайландын газар зүй
Буриад ястан
Нэр
Ойн ардаас үүссэн гэж үздэг бөгөөд анхнаасаа л Байгал нуурын орчим нутагладаг байсан гэж зарим түүхийн сурвалжид бичсэн байдаг.
Буриад зон нь 90 овгоос бүрдэнэ. Буриадуудын эрэгтэй хүний дээлийн энгэр 3 өнгөтэй байдаг бөгөөд хамгийн дээд талын өнгө тухайн хүний овгийн өнгө нь байдаг. Жишээлбэл, Халибин овгийн дээлийн дээд өнгө нь шар, Цонгооль овгийн эрэгтэй хүний дээлийн энгэрийн дээд өнгө нь улаан байдаг.
Гарал үүсэл
Буриадын гарал үүсэл маш эртний Монгол аймгийн салбар аймаг юм. Буриадтай гарал нэг барга нар анх хятад сурвалжид баегу, байргу нэрээр 6-р зуунд тэмдэглэгджээ. Тэд тэр үед Байгаль нуур орчимд амьдарч байв. Хорь буриадууд буриад ястны эртний томоохон бүлэг бөгөөд түмэдүүд мөн хорь түмэд нэрээр МНТ-д тэмдэгдэглэгдсэн байдаг учир түмэд, буриадыг гарал нэгтэй байж магадгүй гэж үздэг. Буриад нь дотроо 90 шахам отог удмын угсаатан ястнаас бүрдсэн улсууд юм. Дотроо Сонгоол Буриад, Ага Буриад, Хорь Буриад гэж хуваагдана. Шинэхээн буриад нь Хорь Буриадаас гаралтай бөгөөд Өвөрмонголын Хөлөнбуйрт Оросын хавчлагаас зайлсхийхийн тулд 20-р зууны эхээр нүүн очжээ.
Монгол улсын буриадууд нь хэл аялганы хувьд Онон Улзын Хорь, Ага, Хамниган, Худир буриадын аялга болон Сэлэнгэ-Үүрийн голын Түнхэн-санагын сонгоол буриадын аялгаар голчлон ярилцана. Түүнчлэн Буриад ястан нь өвөрмөц соёл бүхий зон юм. Тэд байшин сууцанд голлон суух ба барилга барих хадлан хадах, жимс түүх, ан агнах, сааль сүүний ажилд нэн сурамгай. Найр наадамд харилцаа дуу дуулалцах, цэц булаалдах, бүжиг бүжих, домог тууль хэлэх, тэргүүтнээрээ ихэд алдартай зон олон юм.
Түүх
Буриад зон эрт цагт Ойн иргэдийн дотор багтаж байлаа. Ойн иргэд Байгал нуурын хоёр талаар, Сэлэнгэ мөрний адаг, Зүлгэ мөрний сав, Саяны уулс, Енисей мөрний эх, Тагна (одоогийн Тува) газруудаар суурьшиж байсан гэж үздэг. Тэр цагт Түмэд, буриад, булгачин, хэрэмчин зэрэг буриадын өвөг болох овог аймгууд зарим нь ой тайгаар ан гөрөө хийж зарим нь мал маллаж аж төрж байв. Буриад нэртэй газар усны нэр зүүн тийш Өвөр Байгалийн хязгаарын төв, өмнөд хэсэг, Эргүнэ мөрөн хүртэлх нутагт тааралддаг.
1207 онд тэд Чингис хааны байгуулсан Их Монгол Улсын захиргаанд оржээ. Монголын Юань улсын дараагаас Барга, Буриадууд "Арын ганц модон" гэх отогууд буюу Дөрвөн Ойрадын мэдэлд оров. 14-р зуунд Ойрад буюу Баруун Монголчууд өрнө зүг нүүж, Барга Буриад аймгууд Зүүн Монголын Батмөнх Даян хааны харьяат болоод, зургаан түмэн Монголын зүүн 3 түмний нэг Урианхай түмэний бүрэлдэхүүнд багтаж байв. Тэр үед Буриад зон Байгал, Сэлэнгэ, Онон, Хөлөнбуйр, Хянган нутгаар нүүдэллэн амьдарч байв. 17-р зуунд Урианхай бутарч, Буриад зон Халхын Түшээт хан, Цэцэн ханы захиргаанд хамаардаг байв. Буриадууд хүн цөөтэй, Монголын төв нутгаас хол зайдуу байсан тул 12-р зууны дотоодын тэмцэл тулаан, 14-17-р зууны Халх-Ойрадын зөрчил, Монгол ноёдын дундах маргаан тэмцэлд төдийлөн оролцоогүй юм. Тэд Халхад алба төлөх байдлаар харилцаж байсан ба газар нутгийн байршлаас шалтгаалан Монголоос харьцангуй бие даасан байдалтай байсан бололтой. Мөн зарим нь үндсэн хэсгээсээ холдон нүүж нилээд зайдуу амьдарч байв. 16-17-р зууны үед Сибирийн хамгийн олон тоотой, цэрэг, эдийн засгийн хувьд хүчирхэг ард түмэн бол буриадууд байсан бөгөөд тэд ойр хавийн кеть зэрэг жижиг үндэстнийг захирч байв.
Дагуур монголчууд одоогийн Өвөр Байгалийн хязгаарын Агийн Буриадын тойргоос Амар мөрнйи дунд урсгал хүртэлх нутагт тархан сууж байсан ба тэд Оросын цэрэгт шахагдан Өвөрмонголд дүрвэн очсон тул эзгүйрсэн нутагт нь буриадууд суусан байна.
Буриад отгуудын түрүүч, ноёд хуралдаад ямар улсыг түшэх тухай гэж зөвшилцөөд Халх, Манж, Оросыг дагах гэсэн гурван санал гаргацгаажээ. Орос буриадыг 1656 онд сайн дураараа дагаар орж 1689 онд албан ёсоор нэгдсэн гэдэг ч буриадууд зэвсэг дутмаг, хүн цөөний улмаас 1620-иод оноос эхлэн Оростой хийсэн тулаануудад олон хүнээ алдсан байдаг. 17-р зууны эхэнд буриадын хүн ам ойролцоогоор 77,000 байв. 1767 онд Ока голын буриадууд бослого гаргасан ба эдгээр бослого тэмцэл дарагдсаны дараа 18-р зууны сүүлээр Буриадыг бүрэн нэгтгэж дуусчээ.
Цаашид олон ядуу Орос тариачдыг Цагаан хааны зарлигаар суурьшуулан үржил шимтэй газар нутгийг нь аажим аажимаар эзлэжээ. 1727 оны гэрээгээр хилийн шугамын овоод босгогдож, Буриад нутаг тэр хэвээр Хаант Оросын мэдэлд орсон юм.
1900-аад оны эхнээс буриадууд Оросын хавчлага хэлмэгдүүлэлтэд ихээр өртөх болсноос Монгол руу дүрвэж эхэлжээ. 1920-иод он гэхэд Буриадын нийгэм улс төрийн олон зүтгэлтэн Монголд ирсэн учраас энгийн олон иргэн өрх гэрээрээ дагалдан ирж, БНМАУ-ын харьяалалд оржээ. 1925 оны 9 дүгээр сарын мэдээгээр Халхын голын хошуунд 450 өрх, Улз голын хошуунд 1700 өрх, Онон голын хошуунд 1250 өрх, Хэрлэн голын хошуунд 400 өрх, Ерөө голын хошуунд 500 өрх, Улаанбаатарт 2000 орчим буриад иргэн, нийтдээ 15800 буриад Монголд сууршсан ажээ. Нөгөөтэйгүүр БНМАУ-д шилжин суурьшсан буриад иргэдийн тоо бүртгэлийг гаргах, тэдний дотроос цагаантантай хобоотой байсан хүмүүс, баячууд, гэмт хэрэг үйлдэгчдийг судлан тогтоох зорилгоор ДХГ-т ДХАТ-ын төлөөлөгч сургагч сууж Буриадаас тэдний удирдлагад ажиллах нууц ажилтнуудыг (сексот) нарыг ирүүлсэн байна. 1930 онд Орос буриадуудын нүүдлийг зогсоосон байна. 1927 онд буриадууд Оросын дарангуйллын эсрэг бослого гаргав. Уг бослогийн үеэр 35,000 буриад хүн хөнөөгдсөн байна. Орос улс буриадын үндэсний үзэл хүчтэй болохоос болгоомжилж байсан тул Сталины тушаалаар 1937 онд 10,000 буриад хүнийг буудан хороожээ.
2-р дайнд оролцсон Зөвлөлтийн буриадуудаас 13,000 хүн амь үрэгдсэн нь хөдөлмөрийн насны эрэгтэйчүүдийн 20% болжээ.
Буриадын эрдэмтэд буриадын бичгийн хэл зохиохдоо халх аялгад хамгийн ойр сонгоол аялган дээр түшиглэхийг зорьж байсан ч Орос буриадуудыг монголтой ойртохоос болгоомжлон халх аялгатай хамгийн төсгүй хорь аялган дээр буриадын орчин үеийн бичгийн хэлийг зохиохыг тулгажээ. Сонгоолууд 1689 оны Халх-Ойрадын дайнаар буриадын нутагт дүрвэн очсон халхууд байв. Тэд яваандаа буриадуудын дунд ууссан ч халхуудын адилаар хэл яриандаа "с" үсгийг түгээмэл хэрэглэдэг хэвээр байсан ба харин эртний буриад аймаг болох хорь буриадуудын хэл ярианд "с" үсэг бараг хэрэглэгддэггүй харин "с"-г "х"-р дууддаг байна. Жишээ нь сайн-хайн г.м
Буриад нь 1923-1958 он хүртэл Буриад-Монголын Автономит БНУ нэртэй байв. Зөвлөлтийн удирдагч Хрущёвээс нэг хүн танайд яагаад Буриад-Монгол гэсэн нэртэй улс байгаа юм бэ гэж асуусны дараа Хрущёв Москвад буцаж ирээд Буриад-Монголын Автономит БНУ гэсэн нэрнээс Монгол гэсэн үгийг, Карели-Финийн Автономит БНУ-н нэрнээс Фин гэсэн нэрийг хасчээ. Энэ нь монгол, буриадууд мөн карели, фин зэрэг угсаа нэгт ард түмнийг хоорондоо холбоогүй мэтээр харагдуулахыг зорьсонтой холбоотой юм. Зөвлөлтийн зүгээс нэрийг өөрчлөх болсон шалтгаанаа монголчууд Буриадад амьдардаггүй гэж тайлбарласан байдаг бол зарим эрдэмтэд дундад зууны үед буриадууд монголчуудын нэг хэсэг байсан тул нэр өөрчлөх шаардлагагүй гэсэн байр суурь илэрхийлж байв. Зөвлөлтийн ЗГ-тай холбоотой ажиллаж байсан зарим Зөвлөлтийн эрдэмтэд буриад, халимагуудыг монгол биш гэж тэдэнд итгүүлэхийг оролддог байв. Мөн оросууд одоо ч буриад, халимагуудыг монгол гэж хүлээн зөвшөөрөхөөс зайлсхийдэг ба тэднийг жинхэнэ монгол угсаатны бүлэг биш харин монгол гаралтай угсаатны бүлэг, бусад монголчууд, монголын түүх болон Монгол улстай төдийлөн холбоогүй мэтээр бичиж тайлбарладаг.
1980-аад оныг хүртэл Буриадад гадаадын иргэд зорчихийг хориглож байв.