Бодис
Бодисыг бүрдүүлж буй атом, молекул нь бие биедээ ойртоход тодорхой зайнаас эхлэн огцом ихсэх түлхэлцлийн хүч үүсдэг ба харьцангуй хол зайтай байхад тэдгээрийн хооронд таталцлын хүч үйлчилнэ. Иймд бие биедээ ойртоход тодорхой зайнаас эхлэн огцом ихсэх түлхэлцлийн хүч үйлчилнэ. Иймд бие биедээ ойртсон молекулууд тогтвортой тэнцвэрийн төлөвт шилжин харилцан үйлчлэлийн нөлөөгөөр эрэмбэлэгдсэн зөв байрлалд орж, кристал торыг үүсгэдэг. Хатуу биеийн молекулууд хоорондоо маш сайн эрэмбэлэгдсэн тэгш хэмийн шинж чанараараа ялгагдах куб, тетрагональ, ромб, тригониль, гексагональ, моноклин, триклин гэсэн 7 төрлийн системийн кристал тортой байхад, шингэний молекулууд зөвхөн хос хосоороо холбогдсон байдаг. Харин хийн төлөв байдалтай бодисын молекулууд хоорондоо ямар ч холбоогүй байдаг билээ. Гэхдээ энд бас л молекул хоорондын харилцан үйлчлэлийн, өөрөөр хэлбэл алслагдсан молекулууд таталцах, хэт ойртоход түлхэлцэх үйлчлэлийн хүч илэрсэн хэвээр байна. Жишээлбэл, хатуу биеийн атомууд бие биедээ ойртон кристал торыг үүсгэхэд тэдгээрийн гадаад электрон бүрхүүл деформацлагдан улмаар атомаасаа салж чөлөөт “валентын” электроны үүл буюу электрон-хийг (фермион буюу фермихий гэж статистикт нэрлэдэг) бий болгосон байдаг. Мөн хатуу биеийн атомууд  кристалл торын зангилаан дээрх тэнцвэрт байдлынхаа орчимд хэлбэлзэн дулааны хөдөлгөөн хийж байдаг билээ. Энэ үед атомд үйлчилж, түүнийг торын зангилаан дээр буюу өөрөөр хэлбэл анхны байршилд нь буцааж авчрахыг эрмэлзсэн хүч нь атомын торын зангилаанаасаа хазайсан хазайлтын зайд пропорциональ хэмжээтэй байна (квант механик үүнээс ялгагдах, өөрөөр хэлбэл шилжилтээсээ шугаман бус хамааралтайгаар үйлчлэх хүч байдаг) гэж үзэж болно. Үүнийг төгс харимхай пүршээр холбогдсон жижиг үрлүүд лугаа адилаар төсөөлж гаргасан хатуу биеийн кристал торын загварыг 1 дугаар зураг дээр үзүүлэв. Үүнээс үзэхэд атомуудын дулааны хэлбэлзэх хөдөлгөөн ба чөлөөт электроны үүл нь хатуу биеийн дулаан, цахилгаан дамжуулах нэг үндэс болно. Кристал торын атомын энэ хэлбэлзлийг квант механикийн үүднээс атомын масс бүхий гармоник осципляторын энергитэй тэнцүү гэж үзэж болно. Ингэснээр дулааны хэлбэлзлийн үед торын шингээх буюу цацруулах энергийн хэмжээ нь тухайн энергийн түвшинд орших осциляторын хамгийн ойр байх хоёр энергийн түвшний хоорондын шилжилтийн энергитэй дүйцэх энергийг квантлах квазибөөм буюу фонон байна. Иймд хатуу биеийн тристалл торын дулааны хэлбэлзлийг квант механикт тайлбарлахдаа түүнийг фонон хийгээр дүүргэгдсан хайрцаг лугаа адилтган үзэдэг. Бодисын агергат төлөв байдал өөрчлөглөж хатуу төлөвөөсөө шингэн буюу хийн төлөвт шилжих температураас хол байх нөхцөлд фонон хийг төгс хий гэж үзэж түүнийг статистикийн хуулиар судалж болно. Энд хэрэглэхэд хамгийн тохиромжтой нь бозоны (бозе-хий) тархалтыг тодорхолсон Бозе-Энштэйний статистик юм. Хатуу биеийн кристал торын дулааны хэлбэлзэлд тулгуурлан түүний дулаан багтаамжийг тодорхойлж болно. Үүнийг А.Эйнштейн N тооны тогтомлыг агуулсан нэг моль бодисыг 3N чөлөөний зэрэгтэй биеэс үл хамаарах систем гэж үзэж түүний молийн изохор дулаан багтаамжийг 3R  (энд R=3,814 Дж/моль*К-хийн уневерсаль тогтмол) гэж тодорхойлсон байхад П.Дебай кристал торын атомуудын хэлбэлзлийг бие биеэс хамааралтай гэж үзэж молийн изохор дулаан багтаамжийг нам температурын мужид абсолют температурын мужид тогмол (зураг-2) бөгөөд Эйнштэйнийхтэй адил (3R) утгатай байхаар тодорхойлсныг жишээнээс харж болно. Петер Дебай (1884-1966), голландын онолын физикч, Хатуу биеийн квант механикаар тулгуур бүтээл тууриваж нам температурын муж дахь кристалд зөвхөн торын нам давтамжийн хэлбэлзлийн долгион үүсгэдэг тулгуурласан дулаан багтаамжийн онол, энэ онол хүчин төгөлдөр байх буюу өөрөөр хэлбэл квантлаг эффект үүсэх дээд хязгаарын температурыг (хожим Дебайгийн температур гэж нэрлэгдэх) тодорхойлсон.