cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хийл
Кит буюу пошетта халаасны хийл
XVI зууны эхэн үед буй болсон халаасны бяцхан нумт хөгмийн зэмсэг Кит буюу Пошетта халаасны хийл (Англиар: Kit violin)юм. XIX зуунд уг хөгжмийг бүжгийн багш нар хичээлд хэрэглэдэг байжээ. Хөгжмийн чуулга, гоцлол хөгжимдөхөд тун ховор хэрэглэж байв. Эхлээд гурван чавхдастай ойролцоогоор 36 см урттай байжээ. Хожим 4 чавхдастай болж хэлбэр нь ч өөрчлөгдөж скрипка хийлтэй төстэй болж иржээ. Ердийн скрипка хийлээс кварт илүү дуугардаг.
Лироне хийл
Лирада гамба (lirada gamba)буюу Лироне (Lirone) хийл нь XVI зууны төгсгөл, XVII зууны эхэн үед (Клаудио Монтевердигийн үед) Италид сүмийн найрал дууны гол хөгжимийн зэмсэгт тооцогддог байжээ. 9-16 өлөнгөөр хийгдсэн чавхдастай Лироне хийл ,энэхүү хийлийг зөвхөн Бароккогийн үед ч биш ХХ зуунд Германы Клас Хардерс, Английн Эрин Хедли, Хилле Перл,Австралийн Лаура Ваугхан, АНУ-ын Анналиса Паппано,  Нидерландын Полина ван Лаарховен гэх зэрэг алдартай хийлчид уг хийлээр тоголдог байжээ.
Октобасc хийл
Октавын кoнтpабacc буюу cyбкoнтpабacc (Италид: Ottobasso, Октобасc хийл буюу Францад: Octobasse, Германд: Oktobass, Англид: Octobass) нь их бие том, нам дуугаралттай хийл юм. Энэхүү хийл хөгжим нь нумт хөгжим буюу скрип болон виолын аль алиных нь шинжүүдийг өөртөө шингээсэн байдаг. Контрабасc хийлээр илүү доод өнгийг гаргахыг хичээсэн боловч цар буюу их бие нь багадаж байсан учир хийл урлаачид том их биетэй контрабасcыг хийж турших болсон байна. Том цартай контрабасcыг октобасc хэмээн нэрлэх болж, улмаар октабасcын хэд хэдэн хуучны хувилбар өнөөг хүтэл хадгалагдан үлджээ. Английн музейд 2 метр 60 сантиметрийн өндөртэй "Голиаф" хэмээн нэрийдэх октобас хийл байдаг бөгөөд уг хийлийг хоёр хүн тоглодог байжээ. Нэг нь сандал дээр зогсон утсыг дарж нөгөө нь нумаар хөрөөддөн тоглодог байжээ.
Жан Батист Вийом 1849 онд хамгийн анх дөрвөн метрийн урттай (3.48 м) өөр нэгэн октобасcыг  бүтээсэн бөгөөд уг октобасc өнөө үед  Парисын Musйe de la Musique гэх музейд хадгалагдсаар байна. Ийнхүү тэр гар механизмтай, гишгүүр төхөөрөмж бүтээж өгснөөр уг октабасc "Голиафе"-гээс том хэдий ч тоглоход амар болжээ. Түүнчлэн Умард Амеркийн Цинциннати хотын Жон Гейер 4,5 метр өндөр, 2 метр өргөн хэмжээтэй аварга октобасc бүтээсэн байна.
Пластирь хийл
Псалтирь хийл (Латинаар: ψαλτήριον, Грекээр: psalterium) нь 15аас 16 дугаар зууны Цитрийн төрлүүдийн модон хөгжмийн зэмсгүүдийн ерөнхий нэршил юм. Псалтирь хийл нь 10 болон түүнээс дээш чавхдас утастай, трапеф хэлбэрийн цартай чавхдаст хөгжим юм. М.э.ө 2800 оны эхэн үед Эртний Грект энэхүү хөгжмийн зэмсэг хэрэглэгдэж байжээ. Псальтирь хийл нь Ойрхи дорнодоос өмнөд Европд дэлгэрчээ. Энэхүү хөгжимтэй төстэй хөгжимын зэмсгүүд нь Эртний Жүүдийн Киннор, Араб-Түргийн Канун, Персийн Сантур юм.
Пуллуван вина хийл
Пуллуван вина (Pulluvan Veena) Ганц чавхдаст хийл нь Керала хэмээх Энэтхэгийн мужын хөгжмийн зэмсэг юм. Эрт үед хонхот буюу шигшүүргэт хэнгэрэгт чавхдас татан уг хөгжмийг тоголдог байжээ. Пуллучууд нь шувууны жиргээ хэлийг ойлгодог, эмэгтэйчүүд нь могойн хөдөлгөөнийг дууриан бүжиглэдэг байжээ.
Ребек хийл
Ребек хийл (Францад: rebec, Латинаар: rebeca, rubeba; нь Арабад : rabāb-аас гаралтай) нь эртний чавхдаст хөгжмийн зэмсэг юм.Арабууд эхэн үедээ (тухайн үед Ребаб нэртэй байсан) Ребек хийлийг нэвтрүүлсэн бөгөөд XIII - XIV зуунаас эхлэн Баруун Европыг энэхүү хөгжим байлдан дагуулсан байна. Лийр хэлбэрийн цартай, хоёр болон гурван чавхдастай ,резонаторын хоёр нүхтэй, квинт хөгтэй хийл байв. Хөгжмийн онол судлаач Иерон Моравский 1275 оны үед Ребек хийл нь хоёр чавхдастай квинт хөгтэй байсан талаар тэмдэглсэн байжээ.
Салор хийл
Хойд Тайландын (Northern Violin) буюу Салор (Salor) хийл нь Тайландын хойно байрлах Ланна мужын нумт, чавхдаст хөжгмийн зэмсэг юм. Салор хийл нь хоёр чавхдастай, царыг Кокос самарын хальсаар хийж нүүр хэсгийг нимган модон хавтангаар бүрдэг.
Цахилгаан хийл
Акустик хийлийн дуугаралт цар хүрээг цахилгаан өсгөгч төхөөрөмжийн тусламжтайгаар өсгөн гаргаж буй хөгжмийн зэмсэгийг Цахилгаан хийл гэнэ.1920-оод оны үед джаз хийлч Смит хамгийн анх цахилгаан хийлийг ашиглсан бөгөөд 1930-аад оноос эхлэн цахилгаан хийл худалдаанд гарч эхэлсэн байна.
Хурууны байрлал
thumb|320px|Хурууны байрлал Хийлэн дээр хуруунууд ямар байрлалтайгаар ямар нотыг тоглох эрэмбийг тайлбарлая. Хийлний 1р утас нь сул татахаар Е нотыг, 2р утсыг сул татахаар А нотыг, 3р утас нь сул татахаар D нотыг, 4р утсыг сул татахаар G нотыг тус тус дуугаргадаг. (Бид нотыг До нот-C, Ре нот-D, Ми нот-E, Фа нот-F, Соль нот –G, Ля нот-A, Си нот-B ингэж англи цагаан толгойн үсгээр тэмдэглэдэг. Дээр дурьдсанчлан GDAE сул утаснууд бол дараахь байрлалтай байна гэж үзэж болно. нотнуудыг тус тус тоглоно. Нотуудыг дуугарч байгаа өнгө нь зөв эсэхийг шалгахдаа төгөлдөр хуурын товчлууруудаар тухайн нотны дуугаралтыг вэб хуудас болон андройд, ухаалаг утасны апп-үүдийг ашиглан шалгах боломжтой. Тоглох бүртээ өнгөө шалгаад байх нь хүндрэлтэй тул ингэж нэг шалгасны дараа гарын байрлал, дуугарч байгаа өнгөө цээжилтэл эхний ээлжинд хийлэн дээрээ хөнгөн тэмдэглэгээ хийх нь илүү хялбар болно. (Наадаг цаас болон арилдаг маркеруудаар тэмдэглэдэг. Энэ тэмдэглэгээ хийсэн зүйл нь тоглож сурсны дараа арилдаг байх хэрэгтэй.
Ангилал:Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг Ангилал:Сонгодог хөгжим
Цасан гоо ба долоон одой (1937 оны кино)
Америкийн Кино Институтээс XXI зууны шилдэг таван хүүхэлдэйн эхний жагсаалтад “Цасан гоо ба долоо одой” (Snow White and the Seven Dwarfs) хүүхэлдэй ордог байна. “Цасан гоо ба долоон одой” гэх энэ хүүхэлдэйн кино 1937 онд хийгдсэн бөгөөд ах дүү Гримийн “Цасан цагаан” үлгэрээс сэдэвлэн бүтээсэн бүрэн хэмжээний хүүхэлдэйн кино юм. Мөн энэ хүүхэлдэйн кино нь анхны “animation” тодотголыг өөртөө агуулдаг ба дэлхийн хамгийн анхны бүрэн хэмжээний хүүхэлдэйн кино ажээ.
Будашир гүнж
Будашир гүнж (?-1315) нь хиад боржигин Гамала жинь вангийн охин. Есөнтөмөр хааны эгч эсвэл дүүгийн аль нь тодорхойгүй. 1296 онд түүнийг Өлзийттөмөр хааны зарлигаар Гуулин улсын Чүнсонь вангийн хатан болгожээ.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:Боржигин Ангилал:1315 онд өнгөрсөн
Пол Аллен
Пол Аллен (Paul Allen) нь Билл Гэйтсийн хамтаар Майкрософт корпорацийг үүсгэн байгуулсан хүн юм.
Хятадын цагаачид
“Хуацяо” (англи-Huáqiáo) гэж хятад хэлээр “хятад цагаач”, “хятадаас ирсэн цагаач”(хуа –хятад, цяо-нутгаасаа алс хол амьдарч буй хүн гэсэн утгатай үг юм). Мөн хятадын болон барууны орнуудын уран зохиолд “далайн чанд дахь хятад хүн” (Overseas Chinese) гэсэн нэршил нэгэнт тогтсон байна.
華人 –Hoâ-jîn буюу Huárén- тодорхой үндэстэн ястан нь ялгалгүй хятад хүнийг ерөнхийлөн томьёлдог нэр.
華僑 –Hoâ-kiâo буюу Huáqiáo- Хятаддаа төрөөд дараа нь цагаачилсан хятад хүнийг хэлнэ.
華裔–Hoâ-è буюу Huáyì- Гадаад оронд төрсөн хятад гаралтай бөгөөд гадаад иргэншилтэй хүнийг хэлдэг байна.
Хятад дотроо олон үндэстэн ястан байдаг /мяо, хмонг, .., / тул хятадаас л цагаачилсан хүн бүр энэ ойлголтод ордоггүйн учир нь тэд хилийн дээс алхаад “Хан” үндэстэн хятад цагаачдаас тусдаа амьдардаг бөгөөд өөрсдийгөө хятад гэж үздэггүйтэй холбоотой. Иймд зөвхөн “Хан” үндэстэн цагаачдыг "Хуацяо" хэмээн нэрлэдэг гэж ойлгож болно.
Хятад хүний уламжлалт гүн ухааны ойлголтоор хятад хүнд тодорхой аль нэг орны харьяат байхаас илүүтэй тухайн хүний өвөг дээдэс хятадад төрсөн л бол түүнийг хятад хүн гэж үзэх учиртай гэдэг ажээ. Ийм ч учраас эх нутагтаа байгаа хятадууд нутгаа орхиж цагаачилсан Хуацяо нарыг гадуурхах сэтгэл байдаггүй харин ч тухайн үедээ зовлон амсаж өөрийн эрхгүй нутгаа орхисонхүмүүс гэж өрөвдөх сэтгэлээр ханддаг байна. Хятад цагаачид шилжин очсон газар бүрээ нэг дор, эв нэгдэлтэй байж, тодорхой хэмжээнд бие даасан “Чайнатаун” хэмээх бичил хороолол үүсгэн амьдардаг онцлогтой. Бидний “нүүдэлчин” монголчуудаас ялгаатай нь хятадууд очсон газраа эхнээсээ л буцахгүй сууршиж үе дамжин амьдрана гэж бүх зүйлээ тооцоолон төлөвлөдөг аж. Чингэхдээ олон жилийн турш хэдэн үе дамжсан ч өөрийн хэл, соёлоо хадгалахыг эрмэлзэж бичил хороолол дотроо болон бусад нутаг нэгтнүүдтэйгээ эдийн засаг, нийгмийн холбоогоо таслахгүйг хичээсээр өнөөг хүржээ. АНУ-ын Нью-Йорк хотын “Чайнгатаун”-д  насаараа амьдарсан 80 гаруй настай хятад эмгэн өнөөг хүртэл англи хэл суралгүй амьдарч ирсэн жишээ үүнийг нотолж байгаа юм.
Хятад хүнд гэр бүл бол хамгийн чухал үнэт зүйл, иймээс гэр бүлийн сайн сайхан, аз жаргалтай амьдрах үндэс нь ажилтай, орлогтой нэгдмэл, нэг зорилготой эв эеийг хичээж нийтийн эрх ашгийг хувийнхаас дээгүүр тавьдаг “нэг хүн дангаараа юу ч биш” бөгөөд “маргаашийн ирээдүйг харж” амьдрах гэсэн хамгаас чухал үнэт зүйл дээр бусад амьдралын зарчим, хэв маягууд тулгууралдаг гэж ойлгож болно. Ер нь хятад гэр бүл хүүхдэд нялх балчираас нь эхлэн эцэг, эх нь бүх талын соёл, хүмүүжлээр олноороо нэг дор, хамтран амьдрах арга ухааныг олон мянган жил зааж өвлүүлсээр иржээ.
Хятадууд Зүүн Өмнөд Ази руу цагаачлахад юуны өмнө газар зүйн ойрхон байршил, эх нутагтаа амьдрах нөхцөл хүнд болсон, очсон газар нь тариалан эрхлэх цаг агаарын таатай нөхцөл зэрэг эдийн засгийн сонирхол голлон нөлөөлсөн байдаг. Х-ХV дугаар зуунд ЗӨА руу чиглэсэн хятадын цагаачлалын анхны урсгал эхэлж далайгаар өнөөгийн Камбож, Тайланд, болон Сингапур, Малайз, Индонезийн Ява, Суматра, Калимантан /Борнео/ арлуудад суурьшин нутгийн иргэдтэй гэрлэж тэдэнд ууссан гэж үздэг. XVII зуунд буюу 1662 онд өмнөд Хятадад Мин улсын сүүлчийн хүч нь Манжуудад эзлэгдэж шинэ удирдлагыг эсэргүүцсэн хятадуудын хоёр дахь шилжилт хөдөлгөөний урсгал мөн далайгаар өнөөгийн Камбож, Малайзыг чигэлсэн гэдэг. XIX зууны дунд үед хятадын өмнө хэсэгт гарсан төрөл бүрийн иргэний дайнаас зугтаж ЗӨА-д Британийн колончлол тогтсон арлуудад ажил хайж суурьшихаар явсан хятад эрчүүд гурав дахь үеийн цагаачид болсон бөгөөд тэднийг “хакка” хэмээн нэрлэдэг бөгөөд өнөөдөр тэд Малайз, Индонезид олноороо амьдарч байна. Тус бүс нутаг руу чиглэсэн сүүлийн буюу дөрөв дахь шилжилт хөдөлгөөн бол 1980-аад онд БНХАУ-д Дэн Сяопиний эхлүүлсэн өөрчлөн байгуулалт, нээлттэй бодлоготой шууд холбоотой юм. БНХАУ-ын тэр үеийн удирдлага цагаачдыг эх нутагтаа хөрөнгө оруулах томоохон нөөц гэдгийг ойлгоод тэднийг татах уяан хатан бодлого хэрэгжүүлж таатай нөхцөл бүрэлдүүлж эхэлсэн байдаг. Үүнд хятад цагаачдыг эх нутагтаа эргэж ирэх, буцаад чөлөөтэй явах боломжийг бага багаар нээж, гадаадад буй ах дүү хамаатан садантай нь холбоо тогтоолгох, гаднаас хөрөнгө мөнгө шилжүүлэх боломжтой болгож хөрөнгийг нь “хураахгүй байх баталгаа” гаргах зэрэг арга хэмжээнүүд авч эхэлсэн байдаг. Тэр үед “хятад хүний толгой дээр нар жаргахгүй” гэдэг үг ихэд тархсан нь энэ бодлогын цаад утгыг хэлж буй мэт. Нэг ёсондоо тэднээр дамжуулан далайн чандад хөлөө олж тодорхой хөрөнгө чинээтэй болсон Хуацяо нарыг “Дундад улс” буюу эх нутагтаа хөрөнгө оруулах уриалга сурталчилгааг бодлогоор хийж эхэлүүлсэн байдаг. Энэ нь ч БНХАУ-ыг хүчирхэг эдийн засагтай болоход ихээр нөлөөлсөн гэж хятадын удирдлага хүлээн зөвшөөрдөг.
Орчин үеийн судлаачдын үзэж буйгаар “далайн чандад” нийтдээ 50 орчим сая (зарим эх сурвалжаар 40 сая) хятад гаралтай бөгөөд хятад цагаачид байдаг гэж үздэг байна. Эдгээр хүмүүсийн 75 % буюу 40 орчим сая нь нийт 650 сая хүн ам төвлөрсөн Зүүн Өмнөд Азийн орнуудад суурьшин үе дамжин ажиллаж амьдарч байна. Гэвч энэ тоо өмнөх зуунуудад цагаачилж тухайн нутгийн хүмүүс дунд ууссан хятад иргэдийг оруулвал хамаагүй их тоо гарах нь ойлгомжтой. Эдгээр орнуудад амьдарч буй ихэнх хятад гаралтай иргэд өөрийн гэсэн хэв маяг, ёс заншлаа хадгалж амьдардаг байна. Малайз, Индонезид ХХ зууны дундуур болсон хятад үндэстний хэлмэгдүүлэлт, хавчлагын улмаас нутгийн иргэдтэй төдийлөн “уусаагүй” байдаг бол тэр үед арай бага гадуурхагдаж байсан Тайланд, Вьетнам, Филлипин дахь хятадууд үндсэндээ бүрэн уусах түвшинд очсон гэж үздэг, гэтэл Сингапурын хятадууд үндсэний соёл, хэв маягаа хадгалж чадсан бөгөөд нийгмийнхээ дээгүүр давхаргад багтаж бодлого гаргах түвшинд хүрсэн байдаг. Зүүн Өмнөд Азийн бүс нутгаас төрсөн ам.долларын тэрбумтнуудын 80 гаруй % хятад гаралтай хүмүүс байдгийг хэвлэлүүд багагүй бичдэг. Хятад цагаачид хоорондын харилцаа, эв нэгдлийг зохицуулахад “Индонезийн хятад гаралтай иргэдийн Холбоо”, “Малайзын хятадуудын Холбоо”, “Камбож дахь  хятад гаралтай болон хятад цагаачдын нэгдсэн Зөвлөл”, “Филиппин дахь хятад гаралтай иргэдийн найрамдлын Холбоо” зэрэг хятад иргэдийг хамарсан нам, олон нийтийн байгууллагууд чухал үүрэг гүйцэтгэж ирсэн байна. 1990 он хүртэл БНХАУ-ын иргэд гадагшаа гарах боломжгүй байсан харин 2002 онд хятадуудыг дэлхийн 22 оронд аялахыг зөвшөөрч улмаар 2013 он гэхэд зорчих боломжтой орны тоо өссөөр 114 хүрсэн. 2000 онд 10 сая орчим хятад иргэд гадаадад аялсан бол 2010 онд 57,4 сая, 2018 онд 156 сая хүн хилийн дээс алхаж 115 орчим тэрбум ам.доллар зарцуулсан гэж БНХАУ-ын “COTRI” (China Outbound Tourism Research Institute) мэдээлж байна.
1980 онд батлагдсан БНХАУ-ын “Иргэний тухай хууль”-иар БНХАУ ын иргэн өөр аль нэг улсын иргэн болсон тохиолдолд шууд автоматаар БНХАУ-ын иргэншлээс хасдаг нь тус улс давхар иргэншлийг хүлээн зөвшөөрдөгүй байна. Гадаадад суугаа БНХАУ-ын иргэдээс төрсөн хүүхэд нь БНХАУ-ын иргэншил авах эрхтэй, хэрвээ тухайн хүүхэд төрөхдөө гадны иргэншил авсан бол БНХАУ-ын иргэн болох боломжгүй болдог байна. Мөн БНХАУ-д бүртгэлтэй гадаад эцэг эхээс БНХАУ-ын нутаг дэвсгэр дээр төрсөн хүүхэд хятадын иргэншил авах эрхтэй байдаг байна. Төрийн болон цэргийн албан хаагч БНХАУ-ын иргэншлээс гарч болдоггүй зэрэг зохицуулалттай ажээ. Тайван Улсын хувьд давхар иргэншил зөвшөөрдөг тул нөхцөл байдал өөр байгаа юм.
Сүүлийн жилүүдэд БНХАУ-ын шинэ удирдлагын хэрэгжүүлж буй “Бүс ба Зам” санаачилгын хүрээнд Бруней, Камбож, Индонези, Лаос, Филлипинд хэрэгжүүлж буй олон тэрбум ам.долларын гол төлөв дэд бүтцийн төслүүд, “Азийн дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтын Банк”-ны хөрөнгө оруулалт зэрэг нь тус бүс нутаг руу хятадын шинэ үеийн цагаачдын урсгал бий болгож байна. Үүнээс гадна сүүлийн үед БНХАУ эдийн засгийн хувьд хүчирхэгжиж дэлхийн хоёрдахь эдийн засаг болоод байгаа нь “Хуацяо” нар буюу хятад цагаачдын “төрөлх нутгаараа”, “хятад хүний оюун ухаан”-аар  бахархах сэтгэлийг ихээр өдөөж байгаа юм. Мөн тус бүс нутагт буй цагаачдын дунд “путунхуа” хэмээх Бээжин аялгуу дээр үндсэлсэн БНХАУ, Тайван, Сингапур дахь албан ёсны ярианы хятад хэл ихэд дэлгэрч байгааг тэмдэглэх хэрэгтэй.
“Далайн чанд дахь” 50 сая хятад гаралтай иргэдийн амьдарч буй улс орнуудыг жагсаавал: Тайланд /9,3 сая/, Малайз /6,6 сая/, АНУ /5 сая/, Индонези /2,8/, Сингапур /2,5 сая/, Канад /1,7 сая/, БНСУ /1,6 сая/, Мьянмар /1,6 сая/, Филлипин /1,3 сая/, Австрали /1,2 сая/, Камбож /1 сая/, Перу /1 сая/, Вьетнам /800 мянга/, Япон /700 мянга/, Франц /700 мянга/, Их Британи /400 мянга/, Венесуэл /400 мянга/, Лаос /300 мянга/, ОХУ /300 мянга/ гэсэн албан бус тоо байдаг.
Хүн амын шилжилт хөдөлгөөний олон улсын байгууллагын (IOM-The International Organization for Migration) мэдээлж буйгаар 1980 онд 102 сая, 2000 онд 173 сая байсан бол 2015 онд дэлхийд 244 орчим сая хүн амьдарч буй байрлалаа сэлгэн өөрчилсөн нь дэлхийн нийт хүн амын 3,4 %-тай тэнцэж байна. Энэ хандлага цаашид өссөөр 2050 он гэхэд 405 сая хүн цагаачилна гэсэн тооцоо таамгийг тус байгууллагаас гаргасан байна. Даяаршил, мэдээлэл зүй, эдийн засаг, дэд бүтэц болон нийгмийн ардчиллын хөгжил бүхэлдээ дэлхийн хүн амын шилжилт хөдөлгөөнийг зогсоож чадахгүй харин ч улам ихээр нэмэгдүүлэх нь тодорхой байна.
Николло Паганини
Никколо Паганини (итали. Niccolò Paganini; 1782 оны 10-р сарын 27-нд Генуя хотод төрсөн- 1840 оны 5-р сарын 27-нд Ницца хотод нас барсан) - италийн хийлээр уран тоглогч, хөгжмийн зохиолч.
Намтар
Никколо Паганини нь Антонио Паганини (1757-1817) болон Тереза ​​Боккардо нарын зургаан хүүхдийн гурав дахь болж төржээ. Эцэг нь нэгэн цагт Генуя (итали. Genova [ˈdʒɛːnova], латин. Genua, Ianua) хотын боомтод ачигч байгаад сүүлдээ жижиг дэлгүүртэй болжээ.
Түүний эцэг хүүгийнхээ авьяас чадварыг анзаарч, 5 настайд нь мандолин, 6 настайд нь хийл хөгжим зааж эхэлжээ. Хөгжимчний өөрийнх нь дурсамжаас үзэхэд аав нь зохих ёсоор хичээнгүй бол түүнийг хатуу шийтгэж байжээ. Энэ нь түүний эрүүл мэндэд муугаар нөлөөлсөн гэдэг. Гэсэн хэдий ч Никколо өөрөө хөгжмийн зэмсэгт улам их дуртай болж, сонсогчдыг гайхшруулах чадвартай болохын төлөө шаргуу хөдөлмөрлөж байсан гэдэг. Хүүхэд байхдаа тэрээр хийл хөгжимд зориулсан хэд хэдэн бүтээл (хадгалагдаж үлдээгүй) бичсэн нь хэцүү байсан ч өөрөө амжилттай тоглож чаддаг байсан. Удалгүй Никкологийн эцэг хүүгээ хийлч Жованни Серветтод шавиар оруулжээ. 1793 оноос эхлэн Никколо Генуягийн сүмүүдэд тогтмол тоглож эхэлсэн байна. Тухайн үед Генуя, Лигурид сүм хийдэд зөвхөн оюун санааны төдийгүй шашны хөгжим тоглодог уламжлалтай байв. Нэгэн удаа түүний хөгжим тоглож байхыг зохиолч Франческо Гнеккогийн (Francesco Gnecco) сонссод залуу хөгжимчинд зөвлөгөө өгөх болжээ.
Николло 1795 оны 7-р сарын 31-нд Генуя хотын Сент-Агостино театрт анх олон нийтийн өмнө тоглосон байна. Энэ тоглолтоос олсон мөнгөөрөө тэрээр Парма явж алдарт хийлч Алессандро Ролла-гийн сурагч болохоор төлөвлөж байв. Францыг шүтдэг байсан генуяагийн сонсогчид Никкологийн тоголсон хөгжмийг халуун дотноор хүлээн авчээ.
1797 оны эхээр Паганини эцгийнхээ хамт анхны концертын аялан тоглолтоо Милан, Болонья, Флоренс, Пиза, Ливорно зэрэг хотуудаар хийжээ. Энэ үеэр Никколо олон концерт тоглоогүй бөгөөд зав чөлөөгөөрөө хийл тоглох техникээ сайжруулахад зориулж, багшгүйгээр бие даан суралцаж байжээ.
Ононгийн Орхон
Ононгийн Орхон (1975 онд Улаанбаатар хотод төрсөн)- Монгол улсын ууган Худалдаа Хөгжлийн банкны гүйцэтгэх захирал.
Намтар
1993 онд ОХУ-ын Ярославль хотын 9-р дунд сургууль төгссөн.
1997 онд МУИС-ийн ЭЗС-ийг банкны эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн байна.
1997-2003 онд Худалдаа хөгжлийн банкинд эдийн засагч, ахлах эдийн засагч,
Чимбай (жанжин)
Чимбай (бас Чимбо гэж бичсэн нь бий) - монголын цэргийн жанжин, Тэмүжин Чингис хааны хамтран зүтгэгчдийн нэг.
Ононгийн Орхон
Намтар
2003 онд Их Британийн Уэльсийн их сургуульд суралцаж банк санхүү, бизнесийн удирдлагын ухааны магистр цол хамгаалсан.
Чимбай (жанжин)
Намтар
Тэрээр сүлдүс овгоос гаралтай, зарц Сорхон шарын хүү байв. Үүнээс гадна Чимбайд Чулуун гэдэг ах, Хадаан гэдэг охин дүү байсан. Залуу Тэмүжин тайчуудад олзлогдсон ба гэрээс гэрт албадуулан хонож байх үед Чимбай, Чулуун нарын хамт хонох ээлж болоход тэд түүний дөнгийг суллаж, хоригдлын зовлонг хөнгөвчилжээ. Тэмүжин зугтаж амжсанд Чимбай, Чулуун нарын эцэг Сорхон шар оргодлыг анзаарсан ч барьж өгөлгүй, мөрдөгчдийг түүнээс холдуулав. Эрэл зогсоход Тэмүжин цаашдын тусламжинд нь найдаж Сорхон шарын гэрт ирсэн. Сүүлийн энэ үйлдэл нь тийм ч их таалагдсангүй, тэр Тэмүжинг хөөх гэж байсан ч Чимбай, Чулуун нар эцгийгээ ятгаж чаджээ. Тэд Тэмүжинийг хорьсон байсан дөнгийг салгаж шатаагаад, түүнийг ноостой тэргэнд нуусан тул тайчууд нар оргодлыг олж чадаагүй байна. Тэмүжин гэртээ харих завшаан гартал Сорхон шарын өрх гэрт нуугдаж байв.
Ононгийн Орхон
Намтар
2004-2005 онд "Трий Тигерс" ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал,
Чимбай (жанжин)
Намтар
Цаашдаа Чимбай аав, ах хоёрын хамт Тэмүжинд зүтгэхээр ирсэн байна. Түүнийг 1204-1205 онд мэргидүүдийн эсрэг хийсэн аян дайнд оролцсон гэж дурдсан байдаг: Чимбай баруун жигүүрийн цэргийг удирдан мэргидийн бэхлэлт Тайхалыг бүсэлжээ. Монголын эзэнт гүрэн байгуулагдсаны дараа өөрийн хамтран зүтгэгчдэд эрх дарх хуваарилахдаа Чингис хаан Чимбай ба түүний төрөл төрөгсдийг дархалж, Сэлэнгэ мөрний дагуух мэргидийн газрыг нүүдэллэх нутаг болгон бэлэглэсэн ажгуу.
Ононгийн Орхон
Намтар
2005-2006 онд Мянганы сорилтын сангийн үндэсний зөвлөлд санхүүгийн зөвлөх хийсэн.
Чимбай (жанжин)
Уран зохиол
Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн
Ононгийн Орхон
Намтар
2016 оны 1-р сараас Худалдаа хөгжлийн банкны гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байна.
Монголын банкны холбооны ерөнхийлөгчөөр сонгогдож байсан.
Гэр бүл
Эхнэр Ганхуягийн Анхмаа /"Гурван охин" хамтлагийн дуучин/.
Ангилал:Монголчууд
Саван
Саван гэдэг нь аливаа зүйлийг цэвэрлэж ариутгадаг, өөхний хүчлийн шүлт юм. Саванг гаргаж авдаг байсан уламжлалт арга нь амьтан болон ургамлын гаралтай тосон дээр натрийн шүлтийг хольж, хэвэнд хийж, 1-3 өдөр байлган саванжуулсны дараа хэвнээс нь гаргаж, 4-6 долоо хоног хатааж гарган авах арга байжээ.
Харин XX зууны эхэн үед энэхүү бэлэн болсон савангаас глицеринийг ялгаж авах аргыг нээсэн юм. Ийнхүү ялгаж авсан глицеринээ тухайн үед улс орнуудад нэн шаардлагатай байсан тэсрэх, дэлбэрэх бодисын гол бүрэлдэхүүн болох нитроглицеринийг гарган авахад ашиглаж байснаас гадна нүүр гарын тос, шампунь зэрэг бүтээгдэхүүний найрлагад оруулж, илүү үнээр борлуулах эрмэлзэлтэй болсон байна.
Глицеринийг нь ялгаж авсан гар хуурайшуулдаг зүйлээ саван болгохын тулд дээр нь өнгө, үнэр оруулах, хөөсрүүлэх нөлөө бүхий хямд өртөгтэй химийн бодисуудыг нэмж, саванг олноор нь үйлдвэрлэж, хямд үнээр борлуулах болсноор гар аргаар хийдэг савангуудыг зах зээлээс түлхсэн юм.
Гэвч өнөө үед дэлхий нийтээрээ химийн найрлагатай бүтээгдэхүүний хэрэглээнээс аль болох татгалзаж, байгалийн гаралтай органик бүтээгдэхүүнийг дээдэлж, үйлдвэрийн аргаар массаар хийсэн бус цөөн тоогоор, гар аргаар хийсэн бүтээгдэхүүнийг хэрэглэхийг эрмэлзэж эхэлж байна.
Оюутны Эрдэм Шинжилгээний Нийгэмлэг
Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургуулийн Оюутны Эрдэм Шинжилгээний Нийгэмлэг нь 1950 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Хүн эмнэлгийн факультетын Оюутны эрдэм шинжилгээний дугуйлан нэртэйгээр байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн түүхтэй бөгөөд 1959 оноос Оюутны Эрдэм Шинжилгээний Нийгэмлэг нэртэй болж анхны оюутны эрдэм шинжилгээний бага хурлыг зохион байгуулсан. Уг хурлын даргаар нь оюутан Л.Шагдар /доктор, профессор/ сонгогдож байсан юм. Оюутны Эрдэм Шинжилгээний Нийгэмлэг нь оюутны сайн дурын байгууллага бөгөөд оюутнуудыг эрдэм шинжилгээний ажилд татан оруулах, эрдмийн ажил, судалгаа шинжилгээ хийх арга барил, дадал эзэмшүүлэх зорилготой ажилладаг оюутны анхны бие даасан байгууллага билээ. ОЭШН нь АШУҮИС-ийн захиргаа, Эрдмийн зөвлөл, Сургалтын алба, Оюутны алба, НЭМС-Эпидемиолги-Биостасистикийн тэнхим, Монголын Оюутны Холбоо, Монголын их дээд сургуулиудын консерциум, Залуу эрдэмтэд клуб, Монгол зөн төрийн бус байгууллага, “Өсвөр үе - Ирээдүй” төв, АШУҮИС-ийн оюутны клубууд зэрэг төрийн ба төрийн бус байгууллагуудтай хамтран ажилладаг.
Үйл ажиллагаа
АШУҮИС-ийн оюутны эрдэм шинжилгээний шилдэг бүтээл шалгаруулах Оюутны Эрдмийн Чуулган (жил бүр) Монголын их дээд сургууль, коллежийн оюутнуудын эрдэм шинжилгээний шилдгийн шилдэг бүтээл шалгаруулах Биологи - Анагаахын Симпозиум (2 жилд нэг удаа) "УБ Сонгдо эмнэлэгийн нэрэмжит эрдэм шинжилгээний ажлын грант" оюутнуудын дундах судалгааны төслийн шалгаруулалт жил бүр Жил бүрийн оюутны эрдэм шинжилгээний бүтээлийн хураангуй товхимолыг хэвлэн гаргадаг Эрдэмтэн зохиолч, их эмч,улс төрч Г.Зуунайн нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол Наранцацралтын нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол Нэрт сурган хүмүүжүүлэгч,алдарт мэс засалч, Монгол улсын төрийн соёрхолт, гавьяат багш П.Долгорын нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол Цолмонгийн нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол Монголын анхны статистикч Л.Буджавын нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол АУС-ийн захирлын нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол БАС-ийн захирлын нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол НЭМС-ийн захирлын нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол УАС-ийн захрилын нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол Эм зүйн сургуулийн захирлын нэрэмжит шагнал гардуулах ёслол ОЭШН-ийн хүндэт гишүүн өргөмжлөх ёслол “Эрдмийн ажил” цуврал лекц “Судалгааны арга зүй” сургалт “Онол-Мэтгэлцээн” цуврал семинар “Мэргэжлийн орчуулгын семинар” "Open Forum" нээлттэй хэлэлцүүлэг Хүмүүн цуврал лекц
Амжилтууд ü New World-ийн шилдгийн шилдэг Оюутан ü Монголын Оюутны Холбооны Манлайлагч Оюутан ü Г.Зуунайн нэрэмжит шагналтан ü П.Долгорын нэрэмжит шагналтан ü В.Ичинхорлоогийн нэрэмжит шагналтан ü БНСУ-ын Ионсейн их сургуулийн шилдэг эрдэм шинжилгээний бүтээлийн шагналтан ü БНСУ-ын Ионсейн их сургуулийн нэрэмжит шагналтан ü Инженерийн боловсролыг дэмжих сангаас зохион явуулдаг “Ньютон” эрдэм шинжилгээний хурлын шагналт байрууд ü МАСЗХ-оос зохион явуулдаг “Мастер” эрдэм шинжилгээний бага хурлын шалналт байрууд ü Жил бүрийн Оюутны Эрдмийн Чуулганы нэгдсэн хуралдаанаас шагналт байрууд ü НЭМС, Интер банкнаас зохион байгуулсан “Шинэ зууны эмнэлэг 2004” хурлын шагналт байрыг тасралтгүй эзэлж байсан. ü Хүрэлтогоот МЗСМХ-ны Эрдмийн хурлын III байр ü Био-анагаахын салбар хуралдааны тэргүүн байр ü Анагаахын салбар хуралдааны тэргүүн байр ü Эрүүл Мэндийн Яамны шилдэг оюутан ü “Innovation” эрдмийн хурлын шагналт байрууд ü Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит 2006-2007 оны шилдэг оюутан ü Зориг сангийн тэтгэлэгт оюутан 2010,2011, 2012 ü Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит тэтгэлэгт оюутан 2012 ü Монгол улсын гавъяат багш доктор профессор Цорос Гажаан Жамбын нэрэмжит Микробиологи-Иммунологийн Улсын 3-р олимпиадын тэргүүн, тусгай байрууд 2012 ü "Анагаах ухааны судалгаа ба хөгжил" оюутны эрдэм шинжилгээний бага хуралын тусгай байрын шагнал ü "Discovery" эрдэм шинжилгээний бага хурлын тэргүүн, дэд тэргүүн байр ü Монголын багш оюутны эрдэм шинжилгээний шилдэг бүтээл шалгаруулах "Эврика" бага хуралын гутгаар байр ü Эм судлалын улсын 4-р олимпиадын дэд тэргүүн байр ü Эрдмийн чуулган-2014 ханын илтгэлийн тэргүүн, дэд тэргүүн байрууд ü Эмгэг судлалыг хэн сайн мэдэх вэ? аст тэмцээнд тэргүүн, дэд тэргүүн байрууд Ангилал:Монголын клуб Ангилал:1950 онд байгуулагдсан Ангилал:Монгол Улсын Их Сургууль
АНФО
АНФО (ANFO, Ammonium Nitrate/Fuel Oil) гэдэг нь аммонийн нитрат(AN - ammonium nitrate) болон түлшний тосны(FO - fuel oil) хольц юм. Энэ нь Тэсэлгээний салбарт өргөн хэрэглэгддэг байна. Энэхүү тэсрэх бодисын хольц нь сүвэрхэг нунтаг аммонийн нитратанд түлшний тос шингээж хольдог ба ойролцоогоор аммонийн нитрат 94%, түлшний тос 6% тус тус харьцаатай хольдог. 1955-н онд аммонийн нитрат болон нүүрсний тоосны хольцоор туршилт хийж, амжилттай болсоноор АНФО-ны хэрэглээ эхлэн үүссэн.
АНФО-г Хойд америкт жилд дундажаар 2.7 сая тонн хэрэглэдэг ба энэ нийт тэсрэх бодисийн жилийн хэрэглээний 90% орчим хувийг эзэлдэг байна. АНФО нь хэрэглэхэд хялбар болон хямд өртөгтэй байдаг тул ихэвчлэн нүүрс, чулуу, металл орборлолтонд болон орон сууцны барилгын ажилд хэрэглэгддэг. АНФО-г мөн нурангин аюулыг бууруулахад буюу эсрэг хүч өгч тэслэх замаар өргөн ашигладаг.
Хими
АНФО нь детонацын химийн найрлага нь азот, нүүрстөрөгчийн давхар исэл, ус зэргийн холилдож (CnH2n+2) аммонийн нитрат болон урт гинжин хэлхээтэй алкантай урвалд оруулж үүсгэдэг. АНФО нь стехиометрийн тэнцвэртэй урвалын хувьд 94.5% аммонийн нитрат ба 5.5% түлшний тосоос бүрдэнэ. Практикт бага зэрэг түлшний тос нэмдэг ба учир нь дутуу хэрэглэх нь гүйцэтгэлийг бууруулдаг болон хэтрүүлэн хэрэглэснээр тэсэлгээний дараа их утаа үүсгэдэг.
АНФО-ны түлшний бүрэлдэхүүн хэсэгт ихэвчлэн дизель түлш ашигладаг боловч оронд нь керосин, нүүрсний тоос, модны нунтаг, уралдааны түлш, тэр ч байтугай хар бурам ашиглаж болдог. АНФО-г илүү мэдрэмтгий, амархан, хүчтэй тэсрэх чадвартай болгохын тулд хөнгөн цагааны нунтаг нэмж хольж болдог байна.
АНФО нь тэсэлгээний бодис гэсэн ангилалд ордог бөгөөд энэ нь дуу чимээний хурдаас өндөр хурдтайгаар тэсрэх явц үзүүлж, агаарын хүчтэй даралт болж задардаг байна. АНФО нь гуравдагч тэсрэх бодис бөгөөд тэсэлгээний хэрэгсэлээс шууд өдөөлт авдаггүй ба праймер буюу өдөөгч гэгддэг хоёрдогч тэсрэх бодисыг илүү их хэмжээгээр хэрэглэх шаардлагатай байдаг.
Салбарын хэрэглээ
Уул уурхайн салбарт АНФО гэсэн нэр томъёо нь аммонийн нитратын прилл ба дизель түлшний холимогоор тусгайлан тодорхойлдог. АНФО нь хими дээр суурилсан байдаг бөгөөд түүнээс гадна бусад тэсрэх бодисууд байдаг ба бусдаас хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг нь эмульс юм. Бусад тэсрэх бодисууд АНФО-оос урвалд орох бодисуудын хувьд физик хэлбэрээрээ ялгаатай байдаг. Эмульсийн хувьд хамгийн алдартай шинж чанар нь усны эсэргүүцэл(усанд тэнцвэртэй) ба илүү их хэмжээний нягтралтай байдаг юм.
Цэвэр талстан аммонийн нитратын нягт нь 1700 кг/м3 байхад тэсрэх бодисын аммонийн нитратын бие даасан приллууд ойролцоогоор 1300 кг/м3 хэмжээтэй байдаг. Тэдний нягтрал бага байгаа нь бөмбөрцөг хэлбэрийн жижиг агаарын халаастай байдагтай холбоотой юм. Энэ нь тэсэлгээний зориулалттай болон хөдөө аж ахуйн зориулалттай аммонийн нитратын үндсэн ялгаа юм. Өмнө нь дурдсанчлан хөнгөн цагааны нунтаг хольж тэсрэх чадварыг илүү сайжруулдаг ч энэ нь зардалын хувьд үнэтэй болдог учир практикт ашиглах нь ашиггүй болж байна. АНФО тэсрэх бодисын нягт 840 кг/м3 орчим байдаг.
Ил уурхайн хэрэглээнд ихэвчлэн тусгай зориулалтын ачааны машинаар аммонийн нитрат болон түлшний тос бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг тус тусд нь ачиж, цооногт шууд тэсрэх бодис болгон хольж цэнэглэдэг байна. Гүний уурхайн АНФО-г хэрэглэхдээ ихэвчлэн үлээлгэх технологийг ашигладаг байна.
Дүрэм, журам
Ихэнх улс орнуудад аммонийн нитратыг дангаар нь зөвхөн түүхий эд гэж ангилдаг ба тэсрэх бодис гэж ангилах шаардлагагүй байдаг ба энэ нь зүгээр л исэлдүүлэгч бодис юм. Мөн улс орнуудад аммонийн нитратыг өдөөгч болон тэсэлгээний хэрэгсэлтэй хамт ачиж, тээвэрлэхийг хориглосон байдаг. Цэнэглэгч машин явах боломжгүй нөхцөлтэй уурхайнуудад АНФО-г зориулалтын шуудайнд үйлдвэрлэж, тээвэрлэж, уурхайд гар аргаар цооног цэнэглэж, тэсэлгээний ажил хийж болдог.
Уурхайнууд ихэвчлэн АНФО-г өөрсдийн машиныг тэжээдэг дизель түлш ашиглан газар дээр нь бэлтгэдэг. Онолын хувьд олон төрлийн түлш хэрэглэж болох ч дизель түлшний хэлбэлзэл багатай, өртөг нь үүнийг хамгийн тохиромжтой болгодог. Ихэнх нөхцөлд АНФО нь тэсэлгээний хэрэгсэлд мэдрэмтгий байдаггүй тул олон улсад өндөр, хүчтэй тэсрэх бодис биш гэж ангилдаг. Улс орнууд өөр өөрсдийн гэсэн аюултай ачааг тээвэрлэх, ашиглах, хяналт тавих хууль, дүрэм журмаар зохицуулдаг байна.
Ангилал:Тэсрэх бодис
Латин цагаан толгой
Латин цагаан толгой буюу латин бичиг (англи. The Latin alphabet буюу Roman alphabet) - МЭӨ 1-р мянганы дунд үед грек цагаан толгойн үсгийн үндсэн дээр үүсэж, дэлхий даяар тархсан цагаан толгой юм.
Ихэнх роман, герман болон бусад олон хэлний бичиг орчин үеийн латин цагаан толгойн үндсэн хувилбар болох 26 үсгээс бүрддэг. Үсгийг хэл бүр өөр өөрөөр нэрлэдэг байна.
НТӨ VII зуунд өнөөгийн Италийн нутагт байсан Этрүс аймгийнхан нэгэн үсэг бичиг зохиосныг, илүү хүчирхэг латин аймгийнхан цааш цаашид түгээн дэлгэрүүлснээр латин үсэг гэгджээ. Ром гүрэн анх улсын бичиг болгосон тул, ром үсэг ч гэгддэг.
Азид Турк, Туркменистан, Узбекистан, Вьетнам, Индонез, Малайз, Сингапур, Филиппин, Бруней, Зүүн Тимор улсууд, Хятад, Энэтхэгийн хойгийн бага ард түмнүүд хэрэглэдэг. Хятад улс 1950-иад оноос, латин үсэгт шилжих туршилтуудыг хийсээр ирэв. Японд XIX зуунд латин үсэгт шилжих оролдлого хийсэн ч үл хэрэгжиж, ромажи гэх цагаан толгой дурсгал нь болж үлджээ.
Латин цагаан толгой нь НТӨ 8-р зуунд үүсэж эхэлсэн. Өнөөгийн олдсон хамгийн эртний бичээсүүд нь НТӨ 7-р зууны үеийнх байдаг байна.
Монгол улс ба латин үсэг
Монгол хэл, бичиг үсгийн тухайд монголчууд баялаг түүхтэй ард түмэн. Руни, хятан, монгол, дөрвөлжин, тод, соёмбо гээд одоо бидний хэрэглэж байгаа кирилл үсгийг оролцуулаад нийт 10 гаруй бичиг үсэг хэрэглэж ирсэн байна. Үүнээс он цагийн шалгуурыг давж, хамгийн удаан хугацаанд хэрэглэгдэж байгаа нь монгол бичиг юм. Монгол бичиг дээр суурилан шинээр бичиг зохиож байсан түүх ч бас бий. Дөрвөлжин, тод, манж бичгийг хүртэл монгол бичиг дээр үндэслэн зохиосон байдаг.
1930 оны 2 дугаар сард хуралдсан Монгол Ардын Хувьсгалт Намын наймдугаар Их хурлаар “шинэ соёл боловсролын хөгжилтөд дөхөмгүй хэмээн үзэж монгол үсгийг халж, латин үсгийг өөрийн монгол хэлэнд зохицуулан хэрэглэхээр шийдвэрлэсэн. Энэ шийдвэрийн дагуу Монгол орон даяар латин үсэгт шилжих бэлтгэл ажил эхлэн, үсгийн дүрмийг хэрхэн боловсруулах талаар ажил өрнөжээ. “Латин үсгийн хороо” гэдгийг байгуулж, монгол бичгийг латин үсэгт буулгах ажлыг боловсруулж, батлуулсан байдаг.
1941 оны 2 сарын 1-нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын албан ёсны бичиг болгосон. Гэвч 1941 оны 3 дугаар сарын 25-ны өдрийн МАХН-ын Төв хорооны тэргүүлэгчид ба Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн хамтарсан хурлаас монгол бичгийг шинэ орос [кирилл] үсэгт шилжүүлэх нь зүйтэй гэж үзсэн. Орос үсэг дээр үндэслэн монгол шинэ үсгийн төлөвлөгөөг нийтэд зарлаж, хэлэлцүүлэн саналыг харгалзан МАХН-ын Төв хороо, СнЗ-ийн газарт оруулан батлуулах ажлыг МАХН-ын Төв хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга Ю.Цэдэнбалаар ахлуулсан улсын комисст даалгасан. Тус комиссын орлогч даргад Машлай, гишүүдэд Гонгоржав, Доржсүрэн, Лувсанвандан, Дамдинсүрэн, Сурмаажав, Далхжав, Цэвэгмид, Тамжид, Лувсандорж нар багтжээ. Мөн оны 5 дугаар сарын 9-нд МАХН-ын Төв хорооны тэргүүлэгчид, Ардын СнЗ-өөс кирилл монгол үсгийг бичих ба хэрэглэх түр дүрмийг боловсруулан гаргах, цагаан толгой, сурах бичиг бэлтгэхийг Шинжлэх Ухааны хүрээлэн, Ардыг гэгээрүүлэх яаманд даалгасан. 1945 оны 5 дугаар сарын 18-ны БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөл, МАХН-ын Төв хорооны хамтарсан хурлаар “Бүх хэвлэл ба улсын албан хэргийг 1946 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс эхлэн шинэ үсгээр явуулсугай” хэмээн шийдвэрлэснээр БНМАУ-д кирилл үсгийг хэрэглэх болсон. Албан ёсоор бол Монгол хэлний бүх дуу авиаг тэмдэглэж чадахгүй байсан тул больсон гэсэн хэдий ч дараахан нь ЗХУ-ын бүрэлдэхүүн улсуудтай бараг нэгэн зэрэг улс төрийн зорилгоор кирилл үсгийг албан ёсны болгож өнөө хэр ашиглаж иржээ.
Орчин үеийн латин цагаан толгой
Ангилал:Латин цагаан толгой Ангилал:Цагаан толгой
Олон Улсын Атомын Энергийн Агентлаг
Олон улсын атомын энергийн агентлаг (товч. ОУАЭА, англ. International Atomic Energy Agency, товч. IAEA)) нь 1957 оны 12-р сарын 4-нд НҮБ- ын шийдвэрээр байгуулагдсан бөгөөд цөмийн салбарын хамтын ажиллагааны дэлхийн төв-олон улсын Засгийн газрын байгууллага юм. ОУАЭА цөмийн эрчим хүч болон технологийг хүн төрөлхтний сайн сайхны төлөө энхийн үйлсэд ашиглах зорилготой. Төв байр нь Австрийн Вена хотод байралдаг.
Агентлагийн Дүрэмд түүний үйл ажиллагааны дор дурдсан үндсэн гурван чиглэлтэйг заасан байдаг. Үүнд:
Агентлаг нь Удирдлагын, Баталгааны, Цөмийн эрчим хvчний, Цөмийн шинжлэх ухаан ба хэрэглээний, Техникийн хамтын ажиллагааны болон Цөмийн аюулгүй байдлын гэсэн 6 газартай. Агентлаг 2021 оны байдлаар 173 гишүүнтэй, 90 гаруй орны 2200 орчим мэргэжилтэн, инженер техникийн болон захиргааны ажилтантай.
Агентлагийн Бүсийн алба Канадын Торонто, Японы Токио хотод болон харилцагч ажилтан нар АНУ-ын Нью-Йорк, Швейцари Женев хотод байрлаж үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Цөмийн судалгааны лаборартори Австрийн Зайберсдорф хот болон Монако Улсад байдаг.
Агентлагийн 2009 оны төсөв 296 сая евро, техникийн хамтын ажиллагааны фонд 82 сая ам.доллар байна.
Агентлагийн удирдах дээд байгууллага нь Удирдах зөвлөл болон Ерөнхий бага хурал юм. Удирдах Зөвлөлд тус Агентлагийн 35 гишүүн орон тэдний 13 гишүүн орныг тус зөвлөл томилно, 22 гишүүн орныг Ерөнхий бага хурлаар сонгоно. Тус зөвлөл жил бүрийн 2,6, 9 сард Ерөнхий бага хурлын өмнө, хойно болон 12 сард, бүгд 5 удаа хуралдана. Энэ зөвлөл тус Агентлагийн тайлан, хөтөлбөр болон төсвийг судалж, эдгээр асуудлаар Ерөнхий бага хуралд зөвлөмж гаргана.
Тус Агентлагийн Ерөнхий бага хурлын ээлжит чуулган жил бүрийн 9 дүгээр сарын 3 дахь долоо хоногт хуралддаг уламжлалтай. Тус чуулганаар гишүүн элсүүлэх, техникийн хамтын ажиллагааны сангийн татвар, Агентлагийн өмнөх оны үйл ажиллагааны тайлан, Удирдах зөвлөлийн гишүүдийг сонгох, Агентлагийн төсвийн төсөл зэрэг гол асуудлуудыг хэлэлцэнэ. Жил бүрийн ээлжит чуулганы үеэр Агентлагийн бодлого болон хөтөлбөрт хамаарах асуудлаар өргөн хүрээтэй хэлэлцүүлэг явагддаг ба Удирдах зөвлөл, тус Агентлагийн Ерөнхий захирал болон гишүүн орнуудын дэвшүүлсэн асуудлуудыг хэлэлцдэг.
Агентлагийг Ерөнхий захирал, Агентлагийн дээр дурдсан 6 газрыг хариуцсан Ерөнхий захирлын орлогч нараас бүрдсэн баг удирддаг. Агентлагийн Ерөнхий захирлаар 1957-1960 онд Стерлинг Коль (АНУ), 1961-1980 онд Сигвард Эклунд (Швед), 1981-1996 онд Ханс Бликс (Швед), 1997-2009 онд Мохамед Эль Барадей (Египет), 2009-2019 онд Амано Юкия (Япон) нар ажиллаж байсан бол өдгөө тус байгууллагыг 2019 оны 12 сарын 1-нд сонгогдсон, Аргентины иргэн Рафаэл Гросси удирдаж байна.
Олон улсын атомын энергийн агентлагийн хамт олон болон Агентлагийн Ерөнхий захирал, доктор Мохамед Эль Барадей 2005 оны Нобелийн энхтайвны шагнал хүртсэн билээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Цөмийн эрчим хүчний байгууллага Ангилал:Зэвсгийн хяналт Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан Ангилал:Цөмийн аюулгүй байдлын байгууллага  Ангилал:Вена дахь олон улсын байгууллага Ангилал:Олон улсын эрх зүйн байгууллага Ангилал:Атомын эрчим хүчний алба Ангилал:Судалгааны байгууламж Ангилал:1957 онд байгуулагдсан
Говь Алтайн нуруу
Энэхүү нуруу нь баруун хойд зүгээс зүүн урд зүгийг чиглэн 500 км урттайгаар үргэлжлэн тогтсон байна. Нурууны дундаж өндөр нь -ээс -ийн хооронд байдаг. Говь Алтайн нурууны хамгийн өндөр уул нь Их Богд уул бөгөөд далайн түвшнээс дээш өндөр юм. Говь Алтайн нуруу нь түүний хойгуур орших Хангайн нуруунаас өндөрлөг газраар тусгаарлагдана. Энэ бүс нутаг нь газар хөдлөлтөд ихээхэн өртдөг нутаг юм.
Эшлэл
Ангилал:Азийн нуруу Ангилал:Монголын нуруу Ангилал:Алтайн нурууны нурууд Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн газар зүй Ангилал:Говь-Алтай аймгийн газар зүй
Харилцаа
Харилцаа (communicatio „зурвас“) гэдгийг ерөнхий утгаар нь хүн болон амьтан ургамал хүрээлэн буй орчин, эд юмстай болон өөр хоорондоо холбоо тогтоох тэмүүлэх үйлийг хэлнэ. Үгийн гарал зүйн талаасаа ямар нэг зүйлийг хамтран хийх, хуваалцах гэсэн утга агуулдаг.
Сэтгэл судлал ын шинжлэх ухаанаар бол харилцааг зөвхөн хэн нэгэнд мэдээлэл хүргэх, дамжуулахүйл явцыг гэж үзсээр иржээ. Харилцаа нь зөвхөн мэдээлэл дамжуулах төдий биш харин бүлэг хамт олны амьдралын гүнд хүмүүс бие биетэйгээ харилцан үйлчлэх, үзэл бодол, итгэл үнэмшил, хандлагаа солилцохыг хэлэх юм. Өөрөөр хэлбэл, тогтсон хандлагыг төлөвшүүлэх, нийгэм түүхийн туршлагыг эзэмших үйл явцыг харилцаа гэнэ. Харилцааг хэл зүйн талаас, зан үйлиийн талаас, танин мэдэхүйн талаас, нийгмийн талаас гэх зэрэг олон чиглэл, олон өнцгөөр судалдаг.
Аман бус харилцаа
Аман бус харилцаа (Монгол хэл: аман бус, үгэн бус, үгсийн бус гэж буулгасан) нон-вербаль харилцаа
Аман бус харилцаа нь хэлний бус дүрслэл хэлбэрээр нэг төрлийн мэдээллийг дамжуулах үйл явцыг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл, Үгэн бус харилцааны тусламжтайгаар санаа бодлоо илэрхийлэх үед үйл хөдлөл, биеийн хэлэмж,дохио зангаа, нүүрний хувирал, нүдний харц зэргээр мэдээллийг дамжуулахыг хэлнэ.
Аман бус харилцаанд "бие, орон зай, цаг хугацаа" ордог.
Аман харилцаа
Аман харилцаа (Монгол хэл: аман, үгэн, үгсийн гэж буулгасан) вербаль харилцаа
Аман харилцаа гэдэг нь ярианы болон бичгийн хэлбэрээр илгээлт (агуулга) дамжуулах үйл явцыг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл, Хүний хэлийг тодорхойлсон тэмдэг, билэгдэл, дүрс, дүрэм, журмаар харилцдаг. Ярианы хэл болоод бичгийн хэлийг ашиглаж харилцдаг.
Аман харилцаанд "авиалбар зүй, утга зүй, найруулга зүй, учир зүй" ордог.
Холбох үүрэг
Хүмүүсийг холбох үүрэг гүйцэтгэхдээ хүмүүсийн хамтын амьдрал, үйл ажиллагааны ямар ч үед тэднийг холбож, нэгтгэн зохион байгуулах нөхцлийг харилцаа нь бүрдүүлдэг.
Төлөвшүүлэх үүрэг
Хүнийг төлөвшүүлэх үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд ялангуяа сэтгэцийг хөгжүүлэх чухал зүйл болно. Хүүхэд хөгжлийн эхэн үедээ хүмүүстэй харилцах явдал нэн чухал. Энэ үед нийгмийн идэвхийн анхны хэлбэр бий болж, хүүхэд өөрийн хөгжилд шаардлагатай мэдээллийг олж авдаг.
Баталгаажуулах үүрэг
Харилцаа нь бие хүнийг өөрийг нь оршиж буйг баталгаажуулах үүрэгтэй. Хүн бусад хүмүүстэй харилцаж байж өөрийгөө хэн болохыг танин мэдэж, үнэ цэнээ ойлгон, өөрийн байр суурь, оршин тогтнолоо батлан нотолж байдаг.
Гадагш илэрхийлэх үүрэг
Харилцаа нь хүмүүсийн өөр хоорондын хандлагыг илэрхийлэх үүрэгтэй. Хүнд хандах сэтгэл хөдлөлийн байдлыг таалагдах, үл таалагдах, сэтгэл татагдах, үл татагдах гэсэн нэр томъёогоор нэрлэдэг. Хүний сэтгэлийн хөдөлгөөн нь бусадтай холбоо тогтоох ганц хэлбэр биш хэдий ч хүмүүсийн ажил хэрэг, дүр үүргийн харилцаа холбоонд нөлөөлж буй ул мөрөө үлдээдэг.
Дотогшоо хандах үүрэг
Харилцаа нь дотоод хандлагын үүрэгтэй. Энэ бол хүн өөрөө өөртэйгөө харилцах сэтгэхүйн түгээмэл арга юм. Үүний ачаар хүн өөртөө зөвлөж, урам өгч, шүүмжилж, өөрийн мөн чанарыг танин мэддэг.
Түвшин
А.Оюунгэрэл "Олон түмний харилцааны онол" номондоо нийгэм доторх харилцааг зургаа ангилсан Дэнис Маккуэл ийн (Denis McQuail) загварыг оруулсан байдаг. Үүнд:
Бичгийн харилцаа
Бичгийн харилцаа буюу бичгэн харилцаа
Янз бүрийн төрөл хэмжээ, бүрдэл, агуулгатай баримт бичгүүдийг төрөлжүүлэн ижилтгэж нэг загварт оруулах үйл ажиллагааг эрх зүйн талаас нь баталгаажуулж буй хэлбэр юм. Бичгийн харилцаанд албан бичгийн бүтэц, арга, хэл найруулга, өнгө аяс ямар байхаас ихээхэн зүйл хамаарна.
Улс төрийн харилцаа
Улс төрийн харилцаа нь дипломат харилцаанд багтана. Улс төрийн харилца ань олон улсын эрх зүйн зарчим, хэм хэмжээгээр зохицуулагддаг. Улс төрийн харилцаа нь тухайн улс орны дотоод асуудал болоод хөрш улсууд, олон улсын хэмжээнд чухал нөлөөтэй байдаг.
Гэр бүлийн харилцаа
Гэр бүлийн харилцаа нь гэр бүлийн ойр дотно, найдвартай харилцаа зэрэг багтсан маш өргөн хүрээний ойлголт юм. Нийгмийн хамгийн жижиг бүлгийн нэгжид гэр бүл орох бөгөөд гэр бүлийн гишүүдийн хооронд явагдаж байгаа харилцаа юм. Гэр бүлийн харилцаанд орсон хүмүүс ч бас бие биедээ нөлөөлж, хоорондын хэлхээ холбоогоо батжуулж, цаашид тухайн хүрээнд тогтсон хэм хэмжээг үүсгэхийг эрмэлздэг. Гэр бүлийн гишүүд зан заншил, ёс суртахууны болоод өөрсдийн тогтоосон янз бүрийн журам тогтоодог.
Өөрийн дотоод харилцаа
Хувь хүн зөвхөн өөртөө чиглэсэн харилцаа юм. Тухайн хүн анхаарлаа хандуулж төвлөрүүлсэн зүйлээсээ мэдлэг олж аваад өөртөө үзэл бодлыг бий болгож, хувь хүнийхээ шинж чанарыг төлөвшүүлж улмаар зан байдлаа тогтоох харилцаа юм.
Пегги Эшкрофт
Хатагтай Пегги Эшкрофт (Dame Peggy Ashcroft, 1907 оны арванхоёрдугаар сарын 22 — 1991 оны зургаадугаар сарын 12) — Английн эмэгтэй жүжигчин бөгөөд 1985 оны Академийн шагналыг «Энэтхэгт зорьчсон тэмдэглэл»-ийн туслах дүрээр гардаж байв.
Мэргэжлийн замналаа 1929 онд театраас эхэлсэн Эшкрофт дэлгэцийн урлагт илүү гялалзсан байдаг. Альфред Хичкокийн найруулсан «39 алхам» (1935) триллерт анхны дэлгэцийн дүрээ бүтээж, «Хуримын үеэр»-д (1941) Маргарет Локвудтой, «Гэлэнмаагийн түүх»-д (1959) Одри Хепбёрнтой, «Нууц ёслол»-д (1968) Элизабет Тейлортой хамтран тогложээ. Мөн «Явган хүн» (1971) бүтээлийг дурдах хэрэгтэй.
Америкийн найруулагч Дэвид Линий «Энэтхэгт зорьчсон тэмдэглэл»-ийг  арав тодорхойлон англи жүжигчин Эшкрофтын туслах дүр болон франц зохиолч Морис Жаррын хөгжимд гардуулжээ. Бүтээлийг нь Алтан бөмбөрцөг, БАФТА ч үнэлсэн.
Бернис Рубенсийн романаас сэдэвлэж, Жон Шлезингер найруулсан «Хатагтай Сузацка» (1988) драмаас хойш жүжиглээгүй '' Эшкрофт 1991 оны зургаадугаар сарын 12-нд багтраа өвчинөөр таалал төгссөн.
Цахим холбоос
Ангилал:Их Британийн жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1907 онд төрсөн Ангилал:1991 онд өнгөрсөн
Хөхжин хатан
Хөхжин хатан （1240-1300）бол Хубилай хааны хоёрдугаар хүү Чингим ноёны их хатан юм. Тэрээр Хонгирад овгийн хүн юм.Түүний эцэг эх нь тодорхойгүй. Чингим хунтайжид Гамала жинь ван, Дармабала тайж, Төмөр Өлзийт хаан нарыг төрүүлж өгсөн юм. Түүнийг бас Балан эгч гэж авгайлж дуудаг байжээ. =Намтар= 1294 онд бага хүү Төмөр нь Монгол нутгаас залагдан ирж Шанду хотноо хаан ширээнд суусан. Тус ондоо хуан тайху буюу хатан эхээр өргөмжлөгдсөн. 1300 онд таалал төгссөн. Өлзийт Төмөр хаан дараа нь Богдын хишигт төрийн хатан (徽仁裕聖皇后) гэж нэхэн өргөмжилсөн. 1310 онд Хайсан хаан Богдын хишигт үзэсгэлэнт өршөөлт төрийн хатан  гэж нэмж өргөмжилжээ, өвгөдийн сүмд Чингим Юйзун хааны тахилын танхимд тавьжээ.
=Ишлэл=
Ангилал:Юань улсын хатан Ангилал:Юань улс
Larry King Live
Larry King live нь АНУ-ын CNN мэдээний сувгаар 1985 оны зургаадугаар сарын 3-наас 2010 оны арванхоёрдугаар сарын 16 хүртэл буюу 25 жилийн турш үргэлжилсэн ток шоу юм.
Зочин сонголт
1. Олны анхаарал татаж байгаа маргаан будлиан ихтэй сэдэв хөндөх
2. Урьсан зочид нь санал зөрөөтэй байх
3. Нэг сэдвийн олон янзын шинжийг гаргах. Адилхан сэдвийг дахин сонгож болно. Гэвч оролцох зочин, ярилцлагын хэлбэр адилгүй байх ба адилхан зочноор өөр сэдэв яриулж болно.
Хөтлөлтийн онцлог
1. Албаны бус чөлөөт байдлыг эрхэмлэдэг
3. Үнэн бодит хэрнээ сонирхолтой байдлыг эрхэмлэдэг.
Ларри Кинг нэгэн ярилцлагадаа “Би хэн нэгнийг хана руу шахаж, гарах гарцгүй болгон чадах гэж байгаа маягаар ярилцлага хийдэггүй. Энэ бол миний хэв маяг биш" гэжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын телевизийн нэвтрүүлэг Ангилал:Телевизийн ток шоу Ангилал:1980-аад оны телевизийн нэвтрүүлэг Ангилал:1990-ээд оны телевизийн нэвтрүүлэг Ангилал:2000-аад оны телевизийн нэвтрүүлэг Ангилал:2010-аад оны телевизийн нэвтрүүлэг
Цфат
Уур амьсгал, байгалийн үзэсгэлэнт байдал нь Цфатыг израилын болон гадны жуулчдын очдог түгээмэл амралтын газар болгожээ. Хотын өндөрлөгөөс гайхалтай үзэсгэлэнтэй үзэсгэлэн нээгдэж, зүүн өмнөд хэсэгт Тибери нуур, баруун талаас Газар дундын тэнгис, хойд талаас цасаар хучигдсан Хермоны оргил ажиглагддаг.
Эшлэл
Ангилал:Израилын Умард дүүргийн хот Ангилал:Израилын Умард дүүрэг Ангилал:Израилын хот
Ардын дайсан
Ардын дайсан (латин. hostis publicus -үгчилбэл «нийгмийн дайсан» мөн латин. hostis populi Romani - «Ромын ард түмний дайсан») -Хэн нэгэн этгээдийг хууль бус гэж зарлаж өчиггүй устгах ёстой (энэ утгаараа улсын эсрэг зэвсэгтэй дайтаж буй орны цэрэгтэй адилтгаж үздэг байжээ) гэсэн санаатай Ромын эрх зүйн нэр томъёо юм.
Орчин үед Францын хувьсгал ын үеэр Якобины дарангуйллыг эсэргүүцэгчдийг тодотгож, олон нийтийг хамарсан терроризмыг зөвтгөхийн тулд өргөн тархсан (франц. ennemi du peuple) нэр томьёо юм. Францын энэ үйл явдалтай нэгэн адил энэ нэр томьёог 1930-аад онд Сталины хэлмэгдүүлэлт ийн үед (орос. враг народа) өргөн хэрэглэж байсан.
Орост болон Зөвлөлт Холбоот Улсад
"Ардын дайсан" гэсэн нэр томьёо нь Сталин ы үеийн улс төрийн үг хэллэгт хэвшсэн хэллэг байсан төдийгүй албан ёсны баримт бичигт хэрэглэгддэг байсан, жишээ нь ЗХУ-ын 1936 оны Үндсэн хуулийн 131-р зүйлд: " Нийгмийн болон социалист өмчид халдаж байгаа хүмүүс бол ард түмний дайсан" гэдэг байжээ.
"И.Сталин өөрийн улс төрийн өрсөлдөгчдөдөө "Ардын дайсан" гэж нэр зүүж шүүх, мөрдөн байцаалтгүй хөнөөж хороодог байсан" гэж Н.Хрущёв 1956 оны 2-р сард болсон ЗХУ-ын Коммунист Намын ХХ дугаар хурал дээр хэлж байжээ.
Ангилал:Улс төрийн систем Ангилал:Марксизм
Чойжингийн Хурц
Чойжингийн Хурц 1939 оны 3 сарын 2-ны өдөр Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын нутаг, “Заан” хэмээх газарт төрсөн) нь Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Геологи, Уул уурхайн сайдаар 1976-1980 онд ажиллаж байсан, төрийн зүтгэлтэн юм. Тэрбээр БНМАУ-ын Төлөвлөгөөний Комиссын гишүүний хувиар Эрдэнэт үйлдвэрийн бүтээн байгуулалтад гар бие оролцож байсан. Чойжингийн Хурц 2019 оны 1 сарын 3-нд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн орон тооны бус зөвлөхөөр томилогдон ажиллаж байна.
Төгссөн сургууль, эзэмшсэн мэргэжил
Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын бага сургууль, аймгийн төвийн 10 жилийн дунд сургуулийг “Онц” дүнтэй төгсгөж, ЗХУ (хуучнаар)-д Москвагийн их сургуулийн Гөологи хайгуулын дээд сургуулийг Ашигт малтмалын ордын хайгуулч, уулын инженер геологич мэргэжлээр дүүргэсэн.