cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Энтони Беннетт
Энтони Беннетт (Anthony Bennett, 1993 оны гуравдугаар сарын 14-нд Онтарио хотод төрсөн) — Канадын сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны «Миннесота Тимбервулвз» багийн довтлогч юм.
Товчхон
Невадагийн их сургуулийн дэргэдэх багаас 2013 онд драфтын №1-ээр Кливленд Кавальерс багт ирсэн. Коллежид дунджаар 15.2 оноо, 8.2 самбараас бөмбөг авалт гүйцэтгэдэг байсан Беннетт 2013 онд NCAA-ийн аваргын төлөө тоглолтонд Невадагийн их сургуулийн бүрэлдэхүүнд ялагдал хүлээж байсан билээ.
2014 оны наймдугаар сарын 23-нд гурвалсан наймаагаар «Кливленд Кавальерс» багт Кевин Лавын оронд Эндрю Уиггинсийн хамт «Кавальерсаас» элссэн. Нөгөө талаас Таддеус Янг «Филадельфиягаас» Люк Мба а Муте, Алексей Швед болон 2015 оны драфтын I тойргийн эрхийн оронд элссэн.
Холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Канадын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч Ангилал:Канадчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Олександра Тимошенко
Олександра Олександривна Тимошенко (Олександра Олександрівна Тимошенко, 1972 оны 2 сарын 18-нд Богуславт төрсөн) нь Зөвлөлт Холбоот Улсын уран сайхны гимнастикч юм. Тэрээр 1980 онд 8 настайдаа гимнастикаар хичээллэж эхлэн, 1992 онд 20 настайдаа зодог тайлжээ. Тимошенкогийн багш нь алдартай ээж охин дасгалжуулагчид болох Альбина, Ирина Дериугина нар юм. Олександра олон төрөлтөөр 1988 оны Сөүлийн олимпоос хүрэл, 1992 оны Барселоны олимпоос алтан медаль хүртсэн юм.
Олександраг 7 настай байхад барилгын инженер ажилтай аав нь томилолтоор Киевт ажиллахаар болж, тэднийх нүүжээ. Тэнд Олександра охин Дериугинагийн уран сайхны гимнастикийн дугуйланд хичээллэх болсон. 14-тэйдээ ЗХУ-ын өсвөр үеийнхний аварга болж, Европын АШТ-ээс 3 медаль хүртсэн байна. Тэр үед ЗХУ-ын шигшээ багийн лидер нь Беларусийн Марина Лобач байсан бөгөөд 1988 оны Европын АШТ-д Тимошенко анх удаа Лобачийг ялж, алтан медаль зүүжээ.
Финландын Хельсинки хотод болсон тус тэмцээнд тэрээр бүтэн оноо авч, Болгарын хоёр тамирчин болох Элизабет Колева, Адриана Дунавска нартай аваргын алдрыг хувааж хүртсэн байна. Түүнээс гадна дээс, цагариг, хасааны төрөлд түрүүлжээ. Сөүлийн олимпоос хүрэл медаль хүртсэнээсээ хэдэн сарын дараа анх удаа ЗХУ-ынхаа аварга цолыг хүртсэн байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Уран сайхны гимнастикийн олимпын аварга Ангилал:Украины гимнастикч Ангилал:ЗХУ-ын уран сайхны гимнастикч Ангилал:ЗХУ-ын олимпын аварга Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:ТУХН-ийн олимпын аварга Ангилал:ТУХН-ийн олимпын оролцогч Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Украинчууд Ангилал:1972 онд төрсөн
XVI Бенедикт
Пап XVI Бенедикт (Benedictus PP. XVI; Benedetto XVI; Benedikt XVI.; жинхэнэ нэр нь Иозеф Алойс Ратцингер, 1927 оны 4 сарын 16-нд төрсөн - 31.12.2022) нь 265 дахь пап, Католик сүм болон Ватикан улсын төрийн тэргүүн байсан. Тэрээр 2005 оны 4 сарын 19-нд Ватиканы нууц зөвлөгөөнөөр сонгогдож, мөн оны 4 сарын 24-нд тангараг өргөж, 5 сарын 7-нд өөрийн сүм болох Латераны Гэгээн Иоханы цогчин дуганд сэнтийд заларчээ. Германы Бавари мужаас гаралтай Пап XVI Бенедикт нь Герман болон Ватиканы иргэний харьяалалтай. Тэрээр II Иохан Паулыг залгамжилсан. 2013 оны 2 сарын 28-нд Папын сэнтийгээ Францист шилжүүлж өгсөн.
Олон газар суралцаж, боловсрол эзэмшсэн ба Германы их сургуулиудад шашин судлалын хичээл заадаг байсан бөгөөд 1977 онд Ромын пап VI Паулын лүндэнгээр хамба ламын цол хүртэж, Мюнхен ба Фрайзингийн тэргүүн хамба ламаар сонгогдож байв.
Эшлэл
Ангилал:Ватиканы төрийн тэргүүн Ангилал:Пап Ангилал:Мюнхен ба Фрайзингийн тэргүүн хамба Ангилал:Кардинал декан Ангилал:Кардинал дэд декан Ангилал:Догматикч Ангилал:20-р зууны Ромын Католик шашны теологич Ангилал:21-р зууны Ромын Католик шашны теологич Ангилал:20-р зууны Ромын Католик шашны хамба Ангилал:21-р зууны Ромын Католик шашны хамба Ангилал:20-р зууны кардинал Ангилал:21-р зууны кардинал Ангилал:Бонн Их Сургуулийн багш Ангилал:Вилхелмийн нэрэмжит Вестфалены Их Сургуулийн багш Ангилал:Регенсбург Их Сургуулийн багш Ангилал:Эберхард ба Карлын нэрэмжит Тюбингений Их Сургуулийн багш Ангилал:Теологийн ном зохиогч Ангилал:Европын Шинжлэх Ухаан ба Урлагийн Академийн гишүүн Ангилал:Умард Райн-Вестфалены Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Шинэ латин хэлээрх утга зохиол Ангилал:Христийн зохиол Ангилал:Айхштэтт-Инголштадтын Католик Шашны Их Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Вроцлавын Их Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Люблины Католик Шашны Их Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Наварра Их Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Перугийн Папын Католик Шашны Их Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Италийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Польшийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (командлагч) Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны туузат их алтан хүндэт тэмдгийн шагналтан Ангилал:Байерны Максимилианы Шинжлэх Ухаан ба Урлагийн одон шагналтан Ангилал:Байерны Гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Байерны Үндсэн хуулийн алтан медаль шагналтан Ангилал:Португийн хүндэт иргэн Ангилал:Регенсбургийн хүндэт иргэн Ангилал:Ватиканы иргэн Ангилал:Германчууд Ангилал:1927 онд төрсөн
Нийслэлийн тахарын алба
Нийслэлийн тахарын алба нь Улаанбаатар хотын 9 дүүрэг, Төв аймгийн нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаа явуулж буй Шүүхийн байр, шүүгчийн аюулгүй байдлыг хангах, хуяглан хүргэх, албадан ирүүлэх үндсэн чиг үүрэг бүхий Тахарын албаны нэгж юм.
Нийслэлийн тахарын албаны бүтэц
Ангилал:Монголын түүхэн төрийн байгууллага Ангилал:Улаанбаатар
Хайдун хот
Хайдун — Хятад улсын Хөхнуур мужийн харьяат, аймгийн энтэй хот.
Зураг
Ангилал:Хөхнуурын суурин Ангилал:Хятадын өөртөө засах тойрог
Матар
Матар нь Матрынхан овгийн усанд амьдардаг, том, мах идэшт, хэвлээр явагч амьтан юм. Америк, Ази, Африк болон Австралийн гол мөрөн, нуур цөөрөмд амьдарна. Австралийн зарим матар давст усанд амьдрах ба цэнгэг усны матраас биеэр том байдаг. 200 сая жилийн тэртээ үүссэн гэгдэх ба 65 сая жилийн өмнө үлэг гүрвэл устаж мөхсөн үеийг даван гаржээ. Тэд ихэнх цагаа усанд өнгөрүүлэх ч, агаар амьсгалдаг тул удаан хугацаагаар байж чадахгүй юм. Мөн матар нь бусад хэвлээр явагчтай харьцуулахад шувуу болон үлэг гүрвэлтэй илүү ойр төстэй.
Биеийн бүтэц
Матар хөлсний булчирхайгүй тул амаараа биеийн халуунаа гадагшлуулж сэрүүцдэг. Тэд унтахдаа амаа ангайн унтах ба заримдаа нохой мэт аахилдаг.
Зүйлээс шалтгаалан биеийн хэмжээ янз бүр юм. Жижиг нь 1 м орчим урт, том зүйл нь 4.85 м урт, 1200 кг хүртэл жинтэй байна. Хүйсийн ялгаатай төрхтэй ба эр нь эмээс биеэр том, хурдан өсөж томордог. Бүртгэгдсэн хамгийн том матар Австралид таарсан 6.2 м урт гэгдэх ч, илүү том матрын тухай мэдээлэл бий.
Чита
Чит (Шэтэ ; Чита) бол ОХУ-ын Өвөр Байгалын хязгаарын төв, гурван бумаас олон хүнтэй, Сибирийн төмөр замын чухал өртөө бүхий хот юм.
Александр Васильевич Суворов
Суворов-Александр Васильевич (* 1730 оны 11 сарын 24-нд Москвад; † 1800 оны 5 сарын 18-нд Санкт-Петербургт) нь Оросын цэргийн гарамгай жанжин, Оросын цэргийн урлагийн үндсийг тавигч, Генералиссимус, Австрийн фельдмаршал.
1768-1774 оны Орос-Туркийн дайнд отряд удирдан, Туртук, Козлужид Туркуудыг бутцохиж байсан тэрбээр 1776-1779 онд Крым ба Кубан дахь Оросын цэргийн захирагчаар ажиллаж, 1782-1787 онд Кубаны корпусыг захирч, 1787-1791 онд Орос-Туркийн дайнд Фокшин ба Рымникт, Измайлын цайзын дайралтад дайсныг бутцохиж ялалт байгуулж байжээ.
1791 оноос Финландад, 1792 оноос өмнөд Орост, 1794 оноос Польшид, 1795-1796 онд Украйн дахь Оросын армийн командлагчаар ажиллаж байв. Францыг эсэргүүцэгч II эвслийн дайны үед I Наполеоны эсрэг хойд Итали дахь холбоотны цэргийн ерөнхий командлагч байжээ. А.В.Суворов 1799 онд Италийн дайнд Орос-Австрийн холбоотны армийг удирдан Адда, Требби, Нови Вершинд ялалт байгуулж гарамгай жанжны суу билиг нь улам тодорсон юм. 1799 оноос Швейцарьт очсон А.Суворов цэргийн урлагийн онолын ажил хийж, “Цэргийн хорооны байгуулалт”, “Ялалт байгуулах шинжлэх ухаан” зэрэг ном туурвисан.
Оросын 3 дахь Генералиссимус, Рымникийн домогт гүн, Италийн ван, Оросын цэргийн гавьяаны бүх одонт, Австрийн фельдмаршал, хааны итгэлт жанжин А.В.Суворов 60 гаруй тулалдаанд оролцохдоо нэг ч удаа ялагдаж үзээгүй бөгөөд “Би ухрах тактик мэддэггүй” гэж хэлдэг байсан нь түүхэнд мөнхөрч үлдсэн юм. Оросын нэрт зураач В.И.Суриков суут жанжны тухай сэдвээр “Суворов Альпийг давсан нь” хэмээх алдарт бүтээлээ 1899 онд туурвисан билээ.
М.Кутузов, М.Барклей де Толли, В.Багратион зэрэг цэргийн алдарт жанжидыг сурган хүмүүжүүлсэн түүний дурсгалыг мөнхжүүлж 1942 онд ЗХУ-д Суворовын I, II, III зэргийн одон бий болгож, фронт, армийн операцийг амжилттай хэрэгжүүлсэн цэргийн дарга нарыг шагнах болсоны зэрэгцээ 1943 онд Суворовын нэрэмжит дунд сургууль байгуулсан юм.
Оросын ард түмний бахархал болсон эл алдарт жанжны шарил дээр илүү дутуу цол чимэггүй ердөө л ”Энд Суворов нойрсож байна” хэмээн бичсэн байдаг ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын Хаант Улсын фельдмаршал Ангилал:Оросын Хаант Улсын долоон жилийн дайны хүн Ангилал:Хар Бүргэд одонгийн хүлэг баатар Ангилал:Гэгээн Аннагийн одон шагналтан Ангилал:Гэгээн Владимирын одон шагналтан Ангилал:Александр Невскийн одон шагналтан Ангилал:Гэгээн Георгийн одон шагналтан Ангилал:Цагаан Бүргэд одон шагналтан Ангилал:Оросууд Ангилал:1730 онд төрсөн Ангилал:1800 онд өнгөрсөн
Шижяжуан
Шижяжуан (дуудлага нь [ший-жиа-жуанъ], хятадаар 石家庄市 [Shíjiāzhuāng Shì], англи латинаар Shijiazhuang) — засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн хуваариар Хятад улсын Хэбэй мужийн 15,722 км² газрыг харъяалсан 10,163,788 хүнтэй аймгийн энтэй хот, энгийнээр ойлговол түүн доторх, мөнөөх мужийн засаг захиргааны төв болсон 2,861,784 хүнтэй хот.
Цахим холбоос
Ангилал:Хэбэйн суурин Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Саятан хот
Леонид Говоров
Леонид Александрович Говоров (1897 оны 2 сарын 22 - 1955 оны 3 сарын 19) нь Зөвлөлтийн цэргийн жанжин бөгөөд Бутырки тосгонд(одоогийн Киров муж) төржээ. Түүний аав бага залуудаа усан цэрэг нэгэн байв. Елабуг хэмээх жижиг хотод техникийн дээд сургуулийг төгсөөд одоогийн Санкт-Петербург дахь Петроградын Политехникийн дээд сургуульд элсэн суралцжээ. 1916 оны арванхоёрдугаар сард оюутан нөхдийн нь хамт Константиновын Артиллерийн Сургуульд дайчлан явуулсан бөгөөд 1917 онд их бууны батарейн офицер болсон гэдэг.
Оросын хувьсгал
Октябрийн хувьсгал дэгдэж байх үед Говоров Оросын армид алба хааж байсан ба удалгүй цэргээс халагдан гэртээ харьсан үед нь хувьсгалын эсэргүү Александр Колчак тэргүүтэй Цагаантнууд төрсөн нутгийг нь эзлэн авч залуучуудыг нь хүчээр цэрэгт татахад Говоров ч хамрагдсан байна. Тэр Колчакийн армиас оргон Улаан армийн эгнээнд нэгджээ. Оросын Иргэний дайнд эрэлхэг гавъяа байгуулсаны нь төлөө Улаан тугийн одонгоор Говоровыг Крымд болсон Василий Блюхерийн удирдлаган дор Пётр Врангелийн эсрэг тулалдаанд оролцсоны дараа шагнажээ.
Олон улсын дайн
1920 болон 30 оны туршид «М. В. Фрунзийн нэрэмжит цэргийн академ»-ид командын бүрэлдэхүүний жилийн курсэд суралцаж цэргийн мэдлэгээ дээшлүүлсээр байв. 1936 онд Улаан Армийн Жанжин штабын академи байгуулагдахад Киевийн цэргийн тойргийн артиллерийн удирдах газрын даргаар томилогджээ. Говоровийг Ф. Э. Дзержинскийн нэрэмжит Артиллерийн академид тактикийн багшаар 1938 онд гэнэт томилсон нь Иосиф Сталины «Их цэвэрлэгээ»-ний үр дүн байлаа. Түүнийг Колчакийн армийн гишүүн байсан, Блюхерийн удирдлаган дор тулалдаж байсан гэх шалтгуудаар ийнхүү халаа хийгдэж ийнхүү хүндээр шийтгэл авалгүй өнгөрсөн нь харин ч азтай хэрэг болсон байна. Үүнд Маршал Климент Ворошилов, Зөвлөлт засгийн удирдагч Михайл Каланин нарын ач тус байсан гэдэг.
Агуу Эх орны дайн (Дэлхийн II дайн)
1941 оны зургаадугаар сард Зөвлөлт орон руу Нацист Германы хүч довтолсон бөгөөд энэ үед Говоров Польш болон Беларусийг хамгаалах Баруун фронтын артиллерийн даргаар ажиллаж байв. Түүний командлал армийн генерал Г. К. Жуковын фронтыг дэмжих үүрэгтэй байжээ. Тэр 1941 оны арванхоёрдугаар сард Москвагийн дэргэдэх тулалдааны үеэр цэргийн онцгой удирдагч гэдгээ харуулж дэслэгч генерал цол хүртсэн юм.
Зөвлөлтийн сөрөг дайралт
1944 онд Ленинградын баруун зүүн хэсэгт байрлаж байсан цэргийн хүчийг үлдэн хөөсний дараа Улаан Армийг удирдан Говоров Новгород хот, Эстони, Латви зэрэг улсыг харийн түрэмгийлэгдээс чөлөөлөн Польшид хүрч очсон юм. Леонид Говоров Зөвлөлт Холбоот Улсын Баатар цолоор 1945 оны нэгдүгээр сарын 27-нд шагнуулжээ.
Холбоос
Ангилал:ЗХУ-ын маршал Ангилал:Улаан армийн фронтын удирдагч Ангилал:ЗХУ-ын батлан хамгаалахын орлогч сайд Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их офицер) Ангилал:Гавьяаны Легион одон шагналтан Ангилал:Ялалт одон шагналтан Ангилал:Оросын иргэний дайны хүн Ангилал:Өвлийн дайны хүн Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:1897 онд төрсөн Ангилал:1955 онд өнгөрсөн
Фунт стерлинг
Фунт стерлинг (Pound sterling, тэмдэглэгээ: £; ISO код: GBP) буюу ихэнхдээ зүгээр л фунт гэгддэг энэхүү мөнгөний нэгж Нэгдсэн Вант Улс Титмийн хараат улс орнууд (Мэн Арал ба Чаннел Арлууд), Өмнөд Жоржиа ба Өмнөд Сэндвичийн Арлууд ба Британийн Антарктидын Нутаг Дэвсгэрийн мөнгөний нэгж юм. 100 пеннитэй тэнцдэг.
Фолклендийн арлын фунт, Гибралтарын фунт, Гэгээн Еленагийн фунт тусдаа мөнгөний нэгжүүд боловч фунт стерлингтэй уягдсан.
Стерлинг америк доллар, еврогийн дараа гуравт орох нөөцийн том валют юм. Гадаад валютын зах зээлд америк доллар, евро, иений дараа дөрөвт орох хамгийн их арилжаалдаг валют ажээ.
Эшлэл
Ангилал:Их Британийн эдийн засаг Ангилал:Европын мөнгөн тэмдэгтийн нэгж Ангилал:Их Британийн үндэсний бэлгэ тэмдэг
Нилийн матар
Нилийн матар (Crocodylus niloticus) нь Африк тивийн Сомали, Этиоп, Кени, Замби улсын нутагт амьдардаг хэвлээр явагч юм.
Гадаад холбоос
Ангилал:Матрууд
Монголын Ардчилсан Холбоо
Монголын Ардчилсан Холбоо нь 1989 оны ардчилсан хувьсгалыг удирдан зохион байгуулсан улс төрийн хөдөлгөөн юм. Одоогийн дарга нь Монгол Улсын тав дахь Ерөнхийлөгч асан Халтмаагийн Баттулга.
Угтвар нөхцөл
Зөвлөлт Холбоот Улсад өрнөсөн перестройка буюу өөрчлөн байгуулалт, Зүүн Европ дахь үйл явдлын нөлөө 1980-аад оны дунд үеэс Монгол оронд нэвтэрч, төр засгийн үйл ажиллагааг шүүмжилсэн үгс үе үе сонсогдох болжээ. Энэ байдал аажмаар хүрээгээ тэлсээр 1989 оны арваннэгдүгээр сарын 27-29-нд Улаанбаатар хотод болсон Залуу уран бүтээлчдийн хоёрдугаар зөвлөгөөний индрээс МАХН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчоонд өргөх бичиг барих хэмжээнд хүрч задарсан.
Ардчилсан хувьсгал
1989 оны арванхоёрдугаар сарын 10-нд Монголын Ардчилсан Холбоо байгуулагдаж ерөнхий зохицуулагчаараа Санжаасүрэнгийн Зоригийг сонгож, анхны цуглаанаа Хүүхэд Залуучуудын Соёлын Төвийн үүдэнд зохион байгуулснаар Монголд ардчилсан хувьсгал эхэлсэн хэмээн үздэг. Нийслэлд болсон энэ цуглаанаас 7 хоногийн өмнө Эрдэнэт хотод анхны тайван жагсаал болсон бөгөөд тэр жагсаалд Эрдэнэт хотын бүх дарга нар оролцож хэний хэн, аль байгууллагын ажилчин оролцов гэж бүртгэх дээ жагсаалд оролцсон хүмүүсийн ирцийг улам олон болгосон юм. Мөн 1989 оны 12-р сарын 6-нд цуглаан болж тэр цуглааны бичлэгийг 1989 оны 12-р сарын 19-нд Э.Бат-Үүл, Д.Энхбаатар нарт өгч явуулсан юм. Тэр цуглаан дээр Эрдэнэтээс Орос цэргийн ангийг гаргах, Тосон Заамарын алтны уурхайг ашиглахгүй байх, Эрдэнэт үйлдвэрийг үндэсний үйлдвэр болгох, баригдаж байгаа Эсгий, эсгий гутлын үйлдвэрийг барихгүй байх, Мод дамжуулах үйлдвэрийг нэн даруй хаах гэсэн шаардлагыг НТХ 5-р бүгд хуралд МАХН-н хорооны дарга Мянганбаяр, Эрдэнэт хотын дарга Д.Тогооч нараар явуулсан. 3 хоногийн өмнө буюу 1989 оны 12 сарын 07-нд ХБДС-н (Ховдын Багшийн Дээд Сургууль) хэсэг багш оюутан Ард Аюушийн талбайд анхны улс төрийн жагсаал цуглаан хийж МАХН-ын ТХ-ны УТТ, Засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрохийг шаардсан Өргөх бичгийг аймгийн НХ-ы Бүгд хурлын үеэр Улаанбаатарт хүргүүлэхээр гардуулж байжээ. Энэ жагсаал цуглаанд нийт 300 гаруй хүн оролцжээ.
1990 оны хоёрдугаар сарын 11-нд Ялалтын талбайд олон арван мянган хүн оролцсон дараагийн цуглаан болов. Энэ цуглаанаас хойш улс төрийн шинэчлэл хийх зорилготой холбоо, хөдөлгөөн шил шилээ даран байгуулагдлаа. Орон нутаг, үйлдвэр байгууллагуудад холбоо, хөдөлгөөний салбарууд бараг зэрэгцэн байгуулагдлаа.
1990 оны хоёрдугаар сарын 18–нд МоАХ-ны анхдугаар Их Хурал Монголын Үйлдвэрчний Эвлэлийн Соёлын Төв Ордонд хуралдаж, хот хөдөөгийн 611 төлөөлөгч, гадаад, дотоодын 200 гаруй зочин төлөөлөгч оролцжээ. Уг хурлаас МоАХ-ны Ерөнхий зохицуулах зөвлөлийг 35, тэргүүлэгчдийг 9 хүний бүрэлдэхүүнтэй сонгож, Ерөнхий зохицуулагчаар С.Зоригийг сонгожээ.
Энэ хурлаар МАХН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчоог бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрохыг шаардсан юм. Хурлын үеэр ардчиллын анхны чөлөөт сонин болох Шинэ толь хэвлэгдэн гарсан түүхтэй. Тун удалгүй Монголын Ардчилсан Нам байгуулагдаж анхны даргаар нь Эрдэнийн Бат-Үүлийг сонгосноо албан ёсоор зарлав.
1990 оны гуравдугаар сарын 4-нд олон арван мянган хүн оролцсон цуглаан зохион байгуулж, 1990 гуравдугаар сарын 7-ноос Монголын түүхэнд анх удаа улс төрийн өлсгөлөн зарласан бөгөөд 1990 оны гуравдугаар сарын 29-нд МАХН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчоо бүрэн бүрэлдхүүнээрээ огцорсноор өлсгөлөн зогссон. Улмаар 1960 онд баталсан Үндсэн Хуулийн оршил хэсгээс БНМАУ-ын төр, нийгмийн удирдан чиглүүлэгч хүч бол бүхнийг ялагч марксист-ленинист онолыг үйл ажиллагаандаа удирдлага болгодог МАХН мөн гэсэн заалтыг хасч, олон намын тогтолцоог хуульчилсан явдал МоАХ тэргүүтэй ардчилсан хүчний хамгийн том ялалт болсон юм. Жагсаал цуглаан ойр ойрхон болж, олон нам тэгш эрхтэй оролцсон ардчилсан сонгууль явуулах, Улсын Бага Хурал байгуулах шаардлага тавьсан нь биеллээ олж, 1990 оны зургаадугаар сард олон нам оролцсон анхны ардчилсан сонгууль болов.
Гавьяа шагнал
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2021 оны зургадугаар сарын 24-ний өдөр 209 дүгээр зарлигаар Монголын Ардчилсан Холбоог Монгол Улсын Баатар цол -оор шагнасан юм.
''“Шударга бус, хараат дэглэмийн эсрэг өөртөө эзэн байх, үндэстнээ хамгаалах, эрх чөлөөний төлөө амь биеэ үл хайрлан тэмцсэн мянга, мянган залуусын үүсгэл санаачилгын илэрхийлэл болж үүсэн байгуулагдаж, Ардчилсан хувьсгал болон байгуулагдсанаас хойших түүхийн туршид ардчилал, шударга ёсны төлөө тэмцсэн нийт иргэдийн нэгдэл болсон “Монголын Ардчилсан холбоо” төрийн бус байгууллагыг Монгол Улсын Баатар цолоор шагнаж, баялгийн тэгш бус хуваарилалт, шударга бус байдал, эрх мэдэлтнүүдийн зүй бус үйлдлийн эсрэг тэмцэж ирсэн “Монголын Ардчилсан холбоо”-ны нийт гишүүд, дэмжигчид болон Монголын нийт иргэдийн шударга ёсны төлөөх тэмцэл өрнөн бадарч, Монгол Улсад шударга ёс тогтох хүртэл шударга ёсны ариун үйлсийн төлөө тэмцэж буй нийт иргэдээ Монгол түмнээрээ үргэлжид уухайлан дэмжиж байхыг уриалж байна. Түүхт төр улсынхаа хараат бус, бие даасан, эрх чөлөөт, бүрэн эрхт байдлын төлөөх улс даяарын эгээрэл мөрөөдөл, ард олны эрмэлзэл хүслийг тээн Нэгэн мянга есөн зуун наян есөн онд Монголын мянга, мянган ухаантан, сэхээтэн, зоригтон, чин сэтгэлтэн, үнэн зүтгэлтнүүдийг эгнээндээ нэгтгэн, мэргэн бодлого ухааныг сийлэн зарж, төв түвшин, энх тайван хувьсгал үүтгэн цагийн салхийг зөв эргүүлснээр ардчилал, шударга ёс, хүний эрх, эрх чөлөө, бүрэн эрхт, тэгш байдлыг сэргээн тунхагласан “Монголын Ардчилсан холбоо” (МоАХ), түүнийг уухайлан дэмжсэн Монголын ард түмний ялалтын 32 жилийн ой бол Ардын хувьсгалын 100 жилийн түүхийн салшгүй бүрэлдэхүүн хэсэг мөн.''
''Монголын ард түмэн бидний Ардчилсан шинэ Үндсэн хуулиараа даяар олноо тунхаглан зарласан тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, хүний эрх, эрх чөлөө, шударга ёс, үндэсний эв нэгдэл, төрт ёс, түүх соёлын уламжлал, хүмүүнлэг, иргэний ардчилсан нийгэм бээр монгол хүн бүрийн оролцоо, хүчин зүтгэлээр баталгаажиж, оюун санаанд оршиж байна. Өнөөгийн бидний энэ бүх үнэтэй бүхэнд уриалан дуудаж, ард нийтээрээ уухайлан дэмжсэн Ардчилсан хувьсгалын түүхэн ялалтын алдар гавьяаг Ардчилсан Монгол Улсын нийт ард түмэн хүртэх бүрэн эрхтэй гэж үзэн:''
Түүхт төр улсынхаа улс төр, эдийн засгийн тусгаар тогтнолыг жинхэнэ утгаар нь баталгаажуулан, үндэсний оюун санааны нэгдлийн үндэс Эзэн Богд Чингис хаанаараа овоглосон Монгол Улсаа Ардчилсан шинэ Үндсэн хуулиар тунхаглан зарласны төлөө;
Нэг нам төвтэй захиргаадалтын дэглэм бүхий “нам төр”-ийн тогтолцоог халж, олон намаас бүрдсэн, Засгийн бүх эрх ард түмний мэдэлд байх суурь зарчим, үзэл санаа бүхий парламентын “засаг төр”-ийн тогтолцоог хэвшүүлэн тогтоож, бүх шатны төрийн төлөөллийн байгууллагад сонгох, сонгогдох эрхээ Монголын нийт иргэд эдэлдэг болсны төлөө;
Эцэг өвгөдийнхөө түүх цадиг, бичиг соёл, ёс заншил, өв уламжлалыг сэргээж, иргэдийнхээ үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх эрх, эрх чөлөөг баталгаажуулсны төлөө;
Хэлмэгдлийн хар шуурганд өртөж, цаазын ял тулган буудуулсан, харьд цөлөгдсөн, шоронд хоригдож, эрүү шүүлтэд тарчилсан мянга мянган эх оронч, ихэс дээдэс, эрдэмт мэргэд, эгэл ардын гэм нүгэлгүйг нотлон цагаатгаж, тэдний гэр бүл, үр хүүхэд, удам судар, ураг төрөлд нэр төр, эрх чөлөөг буцаан олгосны төлөө;
Монгол Улс дэлхийн улс гүрнүүдтэй чөлөөтэй харилцаж, монгол хүн аль ч улс оронд дураар зорчих, сурч боловсрох, ажиллаж амьдрах, аялж зугаалах эрх, эрх чөлөөг олгосны төлөө;
Нийгмийн гэх эзэнгүй өмчлөл, нийтийн гэх хөдөлмөрийн мөлжлөгийн харилцааг халж, хувийн өмч, шударга хөдөлмөрийг хүн бүхний амьдралын үндэс болгосны төлөө;
Монгол орон төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн тогтолцооноос зах зээлийн эдийн засгийн чөлөөт харилцаанд эргэлт буцалтгүй шилжиж, хувийн хэвшлийнхэн Монгол Улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 90 шахам хувийг бүтээж, эдийн засаг, нийгмийн бүх салбарт хүрээгээ тэлж байгаагийн төлөө;
Мал сүргийг ард малчдад буцаан өгснөөр мал сүргээ 80 сая толгойд хүртэл өсгөж чадсан малчин түмнийхээ монгол ухааны төлөө:
''Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Ардчилсан хувьсгалын салхийг хагалсан ардчилсан хүчний анхдагч болох “Монголын Ардчилсан холбоо” ТББ-ыг Монгол Улсын Баатар цолоор шагнаж  байна. Ингэснээрээ МоАХ болон тухайн үед нэгэн зорилгын төлөө тэмцсэн “Шинэ дэвшилт холбоо”, “Монголын ардчилсан социалист хөдөлгөөн”, “Монголын оюутны холбоо”, ардчилалд хайртай монгол түмнийхээ баатарлаг үйлс, шинэ нийгмийг цогцлоохын төлөө хийж бүтээсэн бүхнийг  мөнхжүүлж байгаа хэрэг мөнөөс мөн.''
Хөрстөд ганц Эзэн Богд Чингисийн үр сад, хүчирхэг дээдсийн улбаа хойчис, хөх тэнгэрийн ивээлт монголчууд аа,
''Ардчилсан хувьсгалын өчигдөр, өнөөдөр түүх болон үлдлээ ч маргааш түүний шинэ шинэ зорилт урган гарсаар байх болно. Түүнд эцэс төгсгөл гэж үгүй.''
Ази тивд анхдагч нь болж, дэлхий нийтэд зарласан ардчилсан хувьсгал, түүний үр дүнд бий болгосон юугаар ч сольшгүй үнэт зүйлээ бататган хөгжүүлэх, ололт амжилтаасаа ухрах гэсэн улс төрийн аливаа буруу үйл ажиллагааны эсрэг тууштай тэмцэж, хамгаалах нь МоАХ болон Монголын ард түмний эрхэм зорилт байсаар байх болно.
Бид алдаа оноогоо цэгнэж, ямагт алсыг харж, олон ургалч үзлийг уралдуулан хөгжилд тэмүүлж, ажиллаж хөдөлмөрлөж, бүтээж цогцлоож байж Монгол Улс дэлхийн дэвжээнд дэвшил хөгжлөөрөө, үндэс язгуураараа, уламжлал соёлоороо, туулж давсан баялаг түүхээрээ тодорч, монгол хүн эх орныхоо эзэн нь байж, эрх тэгш, эрх чөлөөтэй сайхан амьдрах болно.
Мөнх тэнгэрийн хүчин дор монгол түмний үйлс мөнхөд бадарч байх болтугай” гэжээ.
Холбоотой мэдээллүүд
Ангилал:20-р зууны хувьсгал Ангилал:Монголын нам Ангилал:1989 оны хувьсгал Ангилал:1990 оны зөрчилдөөн Ангилал:Коммунизмын дарангуйллын өөрчлөлт !
Сугарын Пүрэвдорж
Сугарын Пүрэвдорж нь Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн арслан юм.
Түүний тухай
1964 онд залуучуудын улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд сайн барилдсан ч тэр тэмцээнд улсын арслан Далайн Жамцтай барилдаж байгаад хэн хэн нь хүнд бэртсэн.
Аймгийн наадамд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Бат-Өлзийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Орхигдсон хүн
Зохиолын өрнөл
1995 онд Чак Ноланд (Том Хэнкс) бол үйлчилгээний FedEx корпорацийн системийн шинжээчээр ажилладаг, түүнийхээ төлөө сэтгэл зовнидог нэгэн. Тэр Келли Фриерс (Хелен Хант) гэгч бүсгүйтэй удаан хугацааны турш Мемпис хотод хамтран амьдардаг ба тэдний гэрлэлтийн асуудал Чакийн ажлын боломжоос шалтгаалан хойш тавигдсаар байдаг байжээ. Чак Малайзад шинэ жилийн баяраас урьтаж ажлаа амжуулахаар хичээж байв. Чакийн сууж явсан таван зорчигчтой онгоц Номхон Далай дээгүүр нисч байхдаа хүчтэй шуурганд өртөж осолддог. Усанд хийлдэг завины тусламжтайгаар ганцаараа амь гардаг. Түүний завийг салхи бүх л шөнийн турш аясаараа дагуулсаар эзэнгүй аралд хүргэх бөгөөд энэ үед ухаан нь балартсан байдаг.
Дараа нь Чак ухаан орох ба орчин тойрноо ажин өөрийгөө цор ганцаараа арал дээр байгаагаа мэдэх болно. FedEx-ийн цаасан хайрцаг бүхий илгээмжүүд далайн түрлэгээр шидэгдсэнийг тэр хамж аван цуглуулах агаад онгоцны нисгэгчийн цогцсыг ч олж нутаглуулдаг. Чак анхандаа тусламжийн дохио өгөх гэж бүхий л аргыг хэрэглэх авч тусыг эс олдог. Хоол хүнс, ус, орогнох байртай болох бөгөөд энэ үед нэг илгээмжээс бусдыг нь задлан үздэг.
Гал гаргах гэж байгаад гараа бэртээж, «Вилсон» үйлдвэрийн волейболын бөмбөгөөс авахуулаад ойр орчмын зүйлсийг шидлэдэг. Цустай гараараа бөмбөгөн дээрх толбыг тодруулан нүүр зурж «Вилсон» гэж нэрлэн ярилцдаг болж эхэлнэ.
Дөрвөн жил өнгөрөх агаад Чакийн нүүр, биеийн үс маш их ургасан, хувцас нь тун муудсан байх болно. Тэр загас барьж галд болгон идэх аргад гаршсан байх бөгөөд өнөөх «Вилсон»-тойгоо харилцан ярилцсаар л байдаг. Дараа нь зөөврийн жорлонгийн нимгэн уян төмөр эрэг рүү шидэгдсэнийг олж аван сал хийхдээ ашигладаг. Цаг агаарын тохиромжтой байдлыг харзнаж байгаад бэлтгэсэн салаараа арлаас хөдөлнө. Гэвч арлаас нилээд алслагдсаны дараа далайн хүчтэй шуурганд завины чиглүүлэгч цагаан төмрөө хийсгэн алдаж, золоор сал нь талаар нэг тарсангүй. Өглөө нь «Вилсон»-ыгоо гээдэг. Чакийг ачаа тээвэрлэлтийн усан онгоцны багийнхан аварч сая нэг соёл иргэншилдээ буцан очно.
Чакийн эргэн тойрны хүмүүс нь аль эрт түүнийг оршуулсан байх агаад хайртай бүсгүй Келли нь гэр бүл зохион охинтой болсон байдаг. Келлитэйгээ уулзсаныхаа дараа арал дээр задлаагүй үлдээсэн FedEx-ийн ганц илгээмжээ эзэнд нь хүргэхээр замд гардаг. Илгээмжийн эзэн гэртээ байхгүй байсан тул үүдэнд нь зурвасын хамт үлдээдэг. Зурвастаа "Миний амьдралыг аварсан юм шүү" хэмээн бичсэн байдаг. Буцах замдаа нэгэн бүсгүйтэй таарах бөгөөд зам асуун танилцсанаар үйл явдал оньсого хэвээр үлддэг.
Эсекьель Лавесси
Эсекиль Иван Лавесси (Ezequiel Iván Lavezzi, 1985 оны тавдугаар сарын 3-нд Вилья Гобернадор Гальвес хотод төрсөн) — Аргентины хөлбөмбөгчин бөгөөд Пари Сен-Жермен болон Аргентины шигшээд тоглодог.
Холбоос
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:Аргентины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Женоа багийн тоглогч Ангилал:Сан Лоренсо багийн тоглогч Ангилал:Наполи багийн тоглогч Ангилал:Пари Сен-Жермен багийн тоглогч Ангилал:Аргентины олимпын аварга Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2011 оны Америкийн цомд оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Аргентинчууд
Процессийн төлөв
Процесс нь анхныхаа төлөвт байхдаа ямар нэгэн үйл ажиллагаа гүйцэтгэдэггүй байна. Анхны төлвийн дараагаас процесс ажиллаж эхэлнэ. Дараа нь тасалдал буюу түр ажиллахгүй гэсэн төлөвт шилжинэ. Ажиллаж байгаад тасалдалд орно гэдэг нь өөр нэг процесс давуу эрхтэйгээр ажиллах гэж байгаа гэсэн үг юм. Аль нэг давуу эрхтэй процесс нь түрүүлж биелэгдэх замаар төв процессорын байгууламж буюу CPU хуваан ашигладаг. Жишээ нь: Та өөрийн компьютер дээр дуу сонсож байлаа гэхэд дуу зогсоохдоо MOUSE ашиглаад зогсооход MOUSE давуу эрхтэйгээр тасалдал бий болгон өөрийн даалгаврыг биелүүлсэн гэсэн үг.
1.	Шинэ процесс – Шинээр процесс үүсэх, бий болох
2.	Бэлэн эсэх – Хүлээлтээс буцаад ажилд орох
3.	Хүлээлт – Процесс заавал биелэгдэх зарим нэгэн үйл явдлыг хүлээх/Оролт гаралтын болон үйл ажиллагааны биелэлт мөн хүлээн авагчын сигнал/
4.	Ажиллаж байгаа – Зааварчилгаа биелэгдсэн
5.	Дууссан – Тэр процесс биелэгдээд дууссан
Дараалалд байгаа процессороос яг аль нь сонгон ажлуулбал зохистой вэ гэдэгийг диспетчер процесс шийднэ.
Ашигласан материал
Ангилал:Үйлдлийн систем
Франкфурт
Франкфурт гэдэг нь дараах утгуудыг заана:
Майны Франкфурт
Майны Франкфурт - Майн голын эрэгт орших хот. Тус хоттой холбогдох:
Стефан Савич
Стефан Савич (Стефан Савић, 1991 оны нэгдүгээр сарын 8-нд төрсөн) — Черногорийн хөлбөмбөгчин бөгөөд италийн Фиорентина болон Черногорийн шигшээд багийн тоглодог.
Холбоос
Ангилал:Монтенегрогийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Борча багийн тоглогч Ангилал:Фиорентина багийн тоглогч Ангилал:Партизан Белград багийн тоглогч Ангилал:Сербийн хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Сербийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Монтенегрочууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Ганболдын Баттөр
Ганболдын Баттөр (1987 оны 8 дугаар сарын 6-нд Улаанбаатар хотод төрсөн), Монгол Улсын сагсан бөмбөгийн шигшээ багийн тамирчин. Хамгаалагч болон холбон тоглогчийн байрлалд тоглодог. Сагсан бөмбөгийн спортын мастер.
Харолд Озборн
Харолд Марион Озборн (Harold Marion Osborn, 1899 оны 4 сарын 13 – 1975 оны 4 сарын 5) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч байв. Тэрээр Парист болсон 1924 оны зуны олимпоос арван төрөлт болон өндрийн харайлтаар алтан медаль хүртжээ. Өнөөдрийг хүртэл арван төрөлтийн олимпийн аваргуудаас аль нэг төрлөөр нь бас олимпийн аварга болсон хүн Озборноос өөр гараагүй байна.
Парист Озборн өндрийн харайлтад 6' 6" өндөрт харайж олимпийн дээд амжилт тогтоосон нь 12 жил хадгалагдсан ба арван төрөлтөөр 7,710.775 оноо авсан нь тухайн үеийн системээр дэлхийн дээд амжилт болж, 1926 он хүртэл хадгалагджээ. Олимпийн дараа дэлхийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд түүнийг "дэлхийн хамгийн агуу тамирчин" хэмээн нэрлэж байв.
Ахлах сургуулиа дүүргээд Иллиойн их сургуульд дэвшин, хөдөө аж ахуйн мэргэжлээр суралцав. Сургуулиа дүүргээд Льюйстон хотод ахлах сургуульд хөнгөн атлетик заах болсон бөгөөд тэнд шавь нь байсан Маргарет Борднерт дурлаж, тэндээс явсныхаа дараа уйгагүй захидлаар харилцсаны эцэст 1928 онд гэрлэжээ.
Тамирчин байх хугацаандаа дэлхийн дээд амжилт 6 удаа тогтоосон Озборн 1974 онд АНУ-ын хөнгөн атлетикийн алдрын танхимд багтжээ.
Ангилал:АНУ-ын арван төрөлтийн тамирчин Ангилал:АНУ-ын өндрийн харайгч Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:Арван төрөлтийн олимпын аварга Ангилал:Өндрийн харайлтын олимпын аварга Ангилал:1924 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1928 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1899 онд төрсөн Ангилал:1975 онд өнгөрсөн
Оролт гаралт
Оролт гаралт буюу Input/Output, IO нь компьютер болон гадны өөр төхөөрөмж (өөр компьютер, дагалдах төхөөрөмж, эсвэл хүн гэх мэт) хоорондын холбоо юм. Оролт нь тухайн компьютерийн хүлээж авах өгөгдөл эсвэл дохио, гаралт нь тус компьютераас илгээж буй өгөгдөл, дохиог хэлнэ.
Зохицуулах аргачлалууд:
Оролт гаралтын төхөөрөмж
Оролтын төхөөрөмж гэдэг нь боловсруулах төхөөрөмжид ямарваа нэгэн өгөгдлийг оруулах үйлдэл хийдэг төхөөрөмж юм. Гаралтын төхөөрөмж гэдэг бол таны оруулсан өгөгдлийг дүрс,дуу авиа,текст хэлбэрээр таньд хүргэх үйлдэл хийдэг төхөөрөмж юм. Түүнчлэн оролт гаралтын төхөөрөмж нь одоо үед бидний хэрэглээ болсон компьютерийн бүтцийн нэг томоохон хэсэг нь болдог билээ. Яагаад томоохон хэсэг болж байна вэ гэвэл компьютерийн бүтэц нь Төв Процессорын Байгууламж, Үндсэн санах ой, түгээгүүр (bus), оролт гаралтын төхөөрөмж (input and output devices) гэсэн хэсэгүүдээс тогтох бөгөөд боловсруулах төхөөрөмж болох Төв Процессорын Байгууламж нь гаднаас бидний боловсруулахыг хүссэн өгөгдлийг оролтын төхөөрөмжөөс авч, гаралтын төхөөрөмж дээр хүнд ойлгох боломжтой болгон дүрслэн харуулдаг.
Компьютерийн үндсэн хоёр үйлдэл нь оролт гаралт ба тооцоололт юм. Үйлдлийн систем нь Оролт гаралтын үйлдэл ба төхөөрөмжүүдийг удирдах, хянах ажилыг гүйцэтгэдэг. Компьютерт маш олон төрлийн оролт гаралтын төхөөрөмжүүд ашигладаг ба тэдгээрийг оновчтойгоор удирдах нь компьютерийн систем зохион бүтээгчдэд маш их хүндрэл учруулдаг. Компьтерийн хурд сүүлийн хэдэн жилд, жил бүр 50% - 80%- оор нэмэгдэж байна. Гэтэл Оролт гаралтын төхөөрөмжийн хурд жилээс жилд 5% орчмоор л нэмэгдэж байна. Amdahl-ийн хуулиар "системийн ажиллах хурд нь уг системийн хамгийн удаан бүрдэл хэсгийн хурдаар тодорхойлогдно".
Компьютерт маш олон төрлийн оролт гаралтын төхөөрөмж байдаг. Үйлдлийн системийн кодын томоохон хэсэг нь оролт гаралтыг зохицуулахад хэрэглэгддэг. Компьютерийн системийн ерөнхий ач холбогдолын бүрэлдэхүүнд СРU ба олон төхөөрөмжийн удирдлага тэдгээрийн шууд холболтын энгийн түгээгүүр хэрэг болдог. Ямар нэгэн удирдлагын төхөөрөмж нь тодорхой төрлийн төхөөрөмжийг цэнэглэдэг. Удирдлагын хамаарал, энэ нь хавсралт төхөөрөмжөөс олон тооны байдаг. Жишээ татахад 6 болон түүнээс олон төхөөрөмж жижиг Компьютерийн системийн зохион байгуулалтын удирдлагыг ажиллуулж чаддаг. Оролт гаралтын үйлдэл эхэлхэд, төхөөрөмж таниулагч тохиромжтой Регистрийг төхөөрөмжийн удирдлага руу ачаалладаг. Ерөнхий буфферийн өгөгдлөөс төхөөрөмж рүү шилжсэн шилжилтийг удирдлага эхлүүлдэг. Тасалдал удирдагч оролт гаралт нь жижиг хэмжээтэй өгөгдөлтэй зохицож чаддаг гэвч дискний оролт гаралт шиг ажиллаж чаддаг том хэмжээтэй өгөгдөлийг өндөр түвшинд боловсруулж чаддаг.
Оролт гаралтын төхөөрөмжтэй холбоотой ойлголт:
Үйлдлийн систем нь Оролт гаралтын төхөөрөмжтэй харьцахын тулд уг төхөөрөмжийн удирдлагын регистрт удирдлагын мэдээлэлийг бичих эсвэл унших уг төхөөрөмжийн хаягаас мэдээлэлийг унших эсвэл бичих аргаар харьцана. Зарим Оролт гаралтын төхөөрөмжийн үндсэн санах ойн нэг хэсэг байдлаар хаягладагийг (memory mapping буюу санах ойн хаяглалт) тэмдэглэн хэлэх нь зүйтэй. Үүнд төхөөрөмжийн санах ойг үндсэн санах ойн нэг хэсэг болгон хаяглах эсвэл удирдлагын регистрүүдийг үндсэн санах ойн нэг хэсэг болгон хаяглах нь төхөөрөмж үйлдлийн системээс шалтгаалдаг.
Interlock
Зарим тохиолдолд санах ой дахь хуудсуудыг түгжих шаардлагатай байдаг учир нь хуудсууд нь хуудаслагдаагүй байдаг.
Жишээ нь: Оролт гаралтын үйлдэл-хүрээ нь солигдох шаардлагагүй бичигдэхээр төлөвлөгдсөн оролт гаралтын төхөөрөмж рүү орох Оруулж ирсэн шинэ хуудас - хараахан хандагдаагүй болон тодорхойлогдоогүй учир хуудсыг солих шаардлагатай.
Шаардлагатай хуудаслалт ашиглагдсан үед санах ойд зарим хуудсуудыг түгжих хэрэгтэй болдог. Энэхүү нөхцөл нь виртуал санах ойд эсвэл ойгоос оролт гаралт хийгдсэн үед үүсдэг. Оролт гаралт нь ихэвчлэн оролт гаралтын тусгай процессороор хэрэгжүүлэгддэг. Жишээлбэл: USB хадгалах төхөөрөмжийн контроллер нь ерөнхийдөө буфферт зориулсан санах ойн хаяг болон дамжуулах байтын дугаарыг олгодог. Дамжуулалт бүрэн хийгдсэн үед CPU түүнийг таслана. Процесс нь оролт гаралтын хүсэлт илгээж, оролт гаралтын төхөөрөмжид дараалал илгээнэ. Энэ хооронд CPU өөр процессуудыг жагсаана. Процессууд нь хуудасны алдаанаас болж хүлээгдэж буй процесст санах ойн буфферт агуулагдах хуудсийг солино. Хуудсууд хуудаслагдаж дуусна.
Заримдаа оролт гаралтын хүсэлт нь төхөөрөмжийн дарааллийн оройд нэмэгдэхэд оролт гаралт нь заагч хаягийг үзүүлнэ. Гэсэн хэдий боловч хүрээ нь бусад процесст харьяалагдаж буй өөр хуудаст ашиглагдсаар байна. Энэхүү асуудлыг шийдвэрлэхэд хоёр төстэй арга байна. Үүнд: Хэрэглэгчийн санах ойд оролт гаралтыг биелүүлэхгүй байх. Оронд нь өгөгдөлийг системийн санах ой болон хэрэглэгчийн санах ойн хооронд хуулах. Оролт гаралт нь зөвхөн системийн санах ой болон оролт гаралтын төхөөрөмжийн хооронд явагдана. Соронзон туузанд блокийг бичихэд эхлээд блокыг системийн санах ой руу хуулаад дараа нь соронзон туузанд бичнэ. Энэхүү нэмэлт хуулалтын үр дүн нь илүү ашиггүй зардалыг бий болгоно. Нөгөө арга нь санах ой руу түгжигдэх хуудсыг зөвшөөрөх. Үүнд түгжээний бит хүрээ болгонтой холбогдоно. Хэрэв хүрээ цоожлогдвол сонгогдож эсвэл солигдох боломжгүй болно. Энэ аргын дагуу соронзон туузанд блокыг бичихэд түгжигдсэн хуудсыг агуулж буй санах ой руу түгжих хэрэгтэй болно. Ингээд систем хэвийн үргэлжилнэ. Түгжигдсэн хуудсуудыг солих боломжгүй. Оролт гаралт бүрэн дууссан үед хуудсуудын түгжээ үгүй болно. Түгжээний битүүд олон төрлийн төлөвт хэрэглэгдэнэ. Олонхи үйлдлийн системд кернелээс үүдэлтэй хуудасны алдаа гардаг учир зарим эсвэл бүх үйлдлийн системийн кернел нь санах ойд түгжигдсэн байдаг. Түгжээний бит нь энгийн хуудас солилтын үед хэрэглэгдэнэ. Доорх дараалсан байдлыг авч үзвэл: Бага зэрэглэлтэй процесс алдаа заана. Солилтын хүрээг сонгож хуудаслалтын систем санах ой руу шаардлагатай хуудсыг уншина. Үргэлжлүүлэхдээ бэлдэн, бага зэрэглэлтэй процесс дараалалд орохдоо бэлдэн CPU г хүлээнэ. Бага зэрэглэлтэй процессээс хойш CPU-н цаг төлөвлөгчөөр сонгогдоогүй байж болно. Бага зэрэглэлтэй процесс хүлээгдэж байх зуур өндөр зэрэглэлтэй процесс гачигдана. Түгжээний битийг ашиглах нь аюултай байж болно. Үүнийг асааж болох боловч хэзээ ч унтрааж болдоггүй. Үүнээс үүдэн түгжигдсэн хүрээ хэрэглэж болохооргүй болох аюултай.
Ангилал:Үйлдлийн систем
Юмжаагийн Цэдэнбал
Юмжаагийн Цэдэнбал (1916 оны 9 сарын 17 - 1991 оны 4 сарын 21) нь 1940 оноос 1984 он хүртэл БНМАУ-ыг удирдаж байв. Тэрээр амьдралынхаа туршид БНМАУ-ын төрийн тэргүүн, Ерөнхий сайд, Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Улс төрийн товчооны гишүүнээр ажиллаж байв. БНМАУ-ын маршал, БНМАУ-ын баатар, хөдөлмөрийн баатар цолоор шагнагдаж байсан.
= Улс төрийн амьдрал = 1938 онд сургуулиа төгсөөд Улаанбаатар хотод ирж Санхүүгийн техникумд хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1939 оны 3 дугаар сараас Сангийн яамны дэд сайд, 7 дугаар сараас 1940 оны 4 дүгээр сар хүртэл Сангийн яамны сайдаар ажиллах хугацаандаа Монголын худалдаа аж үйлдвэрийн банкны ерөнхий хорооны даргын ажлыг хавсран гүйцэтгэжээ. 1940 оны МАХН-ын Х Их хурлаар МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга буюу намын даргаар сонгогдож 1984 оны 8 дугаар сар хүртэл 44 жил тасралтгүй ажиллажээ. Энэ 44 жилийн хугацаанд Улс төрийн товчооны гишүүн байв.
1945-1952 онд БНМАУ-ын Ерөнхий сайдын орлогч, Улсын төлөвлөгөөний хорооны дарга, 1952-1974 онд БНМАУ-ын Ерөнхий сайд, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга, 1974-1984 онд БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга буюу БНМАУ-ын төрийн тэргүүнээр ажилласан юм.
= Ю. Цэдэнбалын БНМАУ-д байгуулсан гавьяа = Түүнийг улс төрийн амьдралд орж эхлэх үед Монгол Улс азийн хоцрогдсон орон байсан, социалист нийгэм байгуулах хөгжлийн зам дээр дөнгөж гарч ирж байсан орон байсан. Ю.Цэдэнбал Монгол орныг аж үйлдвэржүүлж, хөдөө аж ахуй, газар тариаланг хөгжүүлж, хүн амаа шинэ бичиг үсэгт хамруулж, эрүүл мэнд, боловсрол, шинжлэх, ухаан, соёлын салбарыг хөгжүүлэхэд онцгой анхаарч байсан. Зөвлөлт Холбоот Улсын болон социалист орнуудын Их дээд, тусгай дунд сургуулиудад монголын олон мянган оюутан сурч дээд боловсролтой болж байв. Үйлдвэрийн Дархан, Эрдэнэт хотууд шинээр байгуулагдаж байв.
Ю.Цэдэнбал БНМАУ-ын тусгаар тогтнолыг баталгаажуулах, 1961 онд НҮБ-ын бүрэн эрхэт гишүүн болгоход чухал хувь нэмэр оруулсан. Түүнийг төрийн эрх барьж байх хугацаанд БНМАУ дэлхийн 130 гаруй улстай дипломат харилцаатай, 60 гаруй улстай соёлын харилцаатай болсон. Ю.Цэдэнбал ЗХУ болон бусад социалист лагерийн орнуудын дэмжлэгтэйгээр БНМАУ-ын нийгэм эдийн засаг, соёлыг 1960-1980 онуудад эрчимтэй урагшлуулан хөгжүүлсэн гавьяатай.
БНМАУ болон Зөвлөлт Холбоот Улсын харилцаа
Ю. Цэдэнбал Хрущевыг залгамжлаад 1964 онд Леонид Ильич Брежнев ийг нэгдүгээр дарга болонгуут Зөвлөлтийн зээл тусламжийг Монгол руу татаж чадсан хүн.
Зөвлөлт Холбоот Улсын БНМАУ-д байгуулсан бүтээн байгуулалтууд
БНМАУ-ын барилгажилтын их ажилд Зөвлөлт холбоот улс үнэтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. Монголд байгуулах үйлдвэр, ХАА-н олон төрлийн барилга байгууламжийг барихад хүчин дутагдаж байсан учир Ю. Цэдэнбал дарга удаа дараагаар хүсэлт тавин хоёр орны засгийн газрын хэлэлцээрээр Зөвлөлтийн барилгын байгууллагуудыг Монголд ажиллуулахаар тохиролцжээ. Ингээд Зөвлөлтийн барилгын гурван трест Монголд ирж, богино хугацааны дотор асар их ажлыг хийж гүйцэтгэсэн байдаг.
Зөвлөлтийн барилгын трестүүд нийслэлийн 1, 3, 4, 13,15-р хороололд орон сууц, сургууль, цэцэрлэг, үйлчилгээний төвүүдийг байгуулж, цардмал зам талбай, хорооллын тохижилтыг иж бүрэн хийсэн юм. Орос барилгачид нийслэлд орон сууцнаас гадна гэрлэх ёслолын ордон, залуу техникчдийн ордон, хүүхдийн ордон, үйлдвэрчний эвлэлийн ордон, шинжлэх ухаан технологи мэдээллийн төв, орбит станц, усан бассейн зэрэг олон сайхан барилгуудыг барьсан.
Монгол-Зөвлөлтийн барилгын мэргэжлийн хамт олон 1965-1989 оны хооронд нийслэл хотын хороололд нийтдээ 1,1сая ам метр  талбайтай орон сууц, соёл ахуйн иж бүрэн цогцолборуудыг барьж ашиглалтанд оруулсаны дотор Шастины нэрэмжит улсын 3-р эмнэлэг, нэгдсэн 2-р эмнэлэг, гэмтлийн эмнэлэг, халдварт өвчин судлалын эмнэлэг, хавдар судлалын эмнэлэг, эх нялхсын төв эмнэлэг зэрэг цогцолборуудыг барьсан юм.
Ю. Цэдэнбал даргын уйгагүй хөөцөлдлөгийн дүнд говь хээрийн бүсийн аймгуудад онцгой шаардлагатай үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн томоохон барилга байгууламжуудыг барих зорилгоор Зөвлөлтийн барилгын 3-р трестийг 1965 онд Улаанбаатар хотод байгуулж байж. Тус трест нийслэл хотод сүлжмэлийн үйлдвэр, мянган автомашины засварын газар, барилгын машин механизмын завод, арьс шир боловсруулах үйлдвэрүүд, керамзитийн үйлдвэр, тоосгон завод, троллейбусны депо, ”Буянт Ухаа” нисэх буудал, ээрмэлийн үйлдвэрийг барьж ашиглалтанд оруулжээ.
Аймаг орон нутагт томоохоноос нь дурьдвал зөвхөн Дорнод аймагт л гэхэд адуун чулууны нүүрсний уурхай, цахилгаан дулааны станц, гурилын үйлдвэр, Халх гол САА гэх мэтийн барилга байгууламжууд, хивсний үйлдвэр, ноос угаах үйлдвэр, Борнуур, Зүүнхараа, Түмэнцогт, Өндөрхаан, Баянцогт, Заамар, Эрдэнэсант, Орхонтуул, Байдраг, Баянчандмань, Баруунхараа, Хурхын  сангийн аж ахуйнууд, Улаанбаатар хотод Барилгын ТМС, сүүний үйлдвэр,  Чойбалсан, Мандалговь, Сайншанд, Баруун-Уртын дунд сургуулиуд, Баруунтуруун, Хархираа, Цагаатолгойн услалтын системүүд, зэрэг хөдөөгийн асар олон газарт малын хашаа, тэжээлийн нөөцийн барилгуудыг барьж өгснийг бид мартах ёсгүй юм.
Эрдэнэт үйлдвэрийг босгосон түүх
Ю. Цэдэнбал дарга Монгол орныг үйлдвэржүүлэх, эдийн засгийг өөд татах, экспортыг нэмэгдүүлж, валютын нөөцийг өсгөхөд “Эрдэнэт” үйлдвэр, шинэ хот чухал үүрэг гүйцэтгэхийг ухамсарлан Эрдэнэтийн овооны орд газарт геологи-хайгуул явуулах, зураг төсөл гаргах, техник-эдийн засгийн үндэслэлийг боловсруулах ажлаас эхлээд үйлдвэр, хот байгуулах, өндөр үр ашигтай ажиллуулахад эхнээс нь анхаарч, асар их зүйл санаачлан хэрэгжүүлсэн байдаг.
Эрдэнэт үйлдвэр, шинэ хот барихад чухал ач холбогдолтой Салхит-Эрдэнэтийн төмөр зам, Дархан-Эрдэнэтийн авто замыг шинэчлэх, барилгын бааз барих, барилгачдад зориулсан орон сууц, соёл ахуйн объектуудыг 1973-1976 онд Зөвлөлт холбоот улсын хүчээр барьж, Эрдэнэт үйлдвэр, шинэ хотын барилга байгууламжид чухал шаардлагатай олон мянган нарийн мэргэжлийн ажилчид, инженер-техникийн ажилтан, удирдах хүмүүсийн гэр бүлийг ажилтай байлгаж, тогтвор суурьшилтай ажиллуулахад чиглэсэн хивсний үйлдвэр, хүнсний комбинат, сүү-ногооны чиглэлийн САА зэрэг олон том объектуудыг барьж байгуулах талаар Зөвлөлтийн талтай тохиролцон богино хугацаанд барьж ашиглалтад оруулахад Ю.Цэдэнбал даргын ач тус асар их билээ. Эрдэнэт хотын 5-р хорооллыг Ю.Цэдэнбал дарга санаачлан сүүлд нь нэмж бариулсан байдаг.
Дархан хотыг байгуулсан түүх
Дархан-Сэлэнгийн бүс нутагт түлш эрчим хүчний цогцолборыг шинээр байгуулах, Дархан хотыг барьж босгох зорилгоор Зөвлөлтийн барилгын 1-р трестийг 1960 оны сүүлээр Дархан хотод байгуулсан юм. Мөн Зөвлөлтийн барилгын инженер хайгуулын институт ирж ажилласны үндсэн дээр 1961 оны 10 сараас Бурхантын хөндийн эзгүй зэлүүд газарт шав тавьж, Найрамдлын Дархан хотын ажлыг эхлүүлж байжээ. Ингэж Монгол улсын хоёр дахь том хот болох Дарханыг барих нүсэр ажил өрнөж эхэлсэн түүхтэй.
Дархан хотын орон сууцны барилгууд, үйлдвэр аж ахуйн газрууд, сургууль эмнэлэг, Дархан-Шарын голын өндөр хүчдэлийн шугам, төмөр зам гээд маш олон тооны барилга байгууламжийг богино хугацааны дотор барьсны дээр хамгийн гол нь хэдэн мянган мэргэжилтэй ажилчдыг бэлтгэж өгсөн орос нөхдийн ач гавьяаг мартахын аргагүй. Дарханы Дулааны Цахилгаан станц, Байшин үйлдвэрлэх комбинат, Барилгын нэгдэл, Хүнсний үйлдвэр, Хонгорын сангийн аж ахуй Дархан хотыг тойрсон үр тариа, хүнсний ногоо, мах сүүгээр хангах чиглэлийн дагавар аж ахуйнууд, Ерөөгийн алтны уурхай, Дархан, Номгон, Цагааннуур, Улаан толгойн САА-нууд, УГТЭШХүрээлэн гээд тоочиж баршгүй олон обьектууд энэ үеэр баригдсан байдаг. Польш улсын тусламжтайгаар Монголын анхны силикатын үйлдвэр, Нэхий эдлэлийн үйлдвэрийг Болгар улсын тусламжтайгаар, Цементийн заводыг Чех улсын тусламжаар, Мах комбинатыг Унгар улсын тусламжтайгаар Дархан хотод барьж байгуулсан байдаг.
Цэдэнбал даргын санаачилгаар баригдсан томоохон бүтээн байгуулалтууд
Зөвлөлт холбоот улс болон Ю. Цэдэнбалын хүчин зүтгэлээр Улаанбаатар, Эрдэнэт, Дархан, Багануурт шинэ хорооллууд босч, Монгол орны нарийвчилсан газрын зургууд хийгдэж, нүүрс, барилгын материал, жонш, газрын ховор элемент, өнгөт металлын шинэ орд газрууд нээгдэж байсан түүхтэй.
Ю. Цэдэнбалын ойр дотно ажиллаж байсан хүмүүс нь даргыг “Хувийн жаргал хөөцөлддөггүй, баяжих хөлжихийг огт боддоггүй, ажлаас өөр чухал зүйлгүй, ард олноо хүндэтгэдэг, үгийг нь сонсдог эрхэм хүн” гэцгээдэг байлаа. Ю. Цэдэнбалын ажлыг товчхонд нь дүгнэж хэлэхэд тэрээр Никита Хрущевтой дотносож, Леонид Брежнев тэй нөхөрлөж,  Зөвлөлтийн зээл тусламжийг Монгол руу их мөрөн мэт урсган оруулж чадсан Монгол түмний өмнө мартагдашгүй гавьяатай хүн. Зөвхөн Зөвлөлт гүрэн төдийгүй, Ардчилсан Германы Хоннекер, Болгарын Тодор Живков, Унгарын Янош Кадр, Югославын Броз Тито гээд социалист лагерийн бүх орны удирдагчид, тэр бүү хэл ард түмэндээ хамгийн харамч хатуу ханддаг байсан Румыны Чаушескугаас хүртэл мебелийн үйлдвэр, цирк бариулж буцалтгүй тусламж авч байв. Зөвлөлтүүдтэй хагаралдан байж Японоос дайны төлбөрт “Говь” үйлдвэрийг бариулсан нь одоо хүртэл Монголын ард түмэнд үр өгөөжөө өгсөөр байгаа билээ.
= Түүний гаргасан алдаа дутагдал = Тэрээр БНМАУ-д маш олон бүтээн байгуулалтыг хийсэн хэдий ч Зөвлөлтийн заавраар ард түмний мал сүргийг хүчээр нийгэмчилж, улс орны нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд шүүмжлэлтэй хандсан улс төрч, урлаг соёлын зүтгэлтэн, эх оронч сэхээтнүүдийг хавчин гадуурхаж, үндэсний соёл шашныг хориглох, хэт зөвлөлтчлөх бодлого баримтлах зэрэг алдаа дутагдал мөн гаргаж байсан. Тэрээр МАХН-ын Төв Хорооноос өөрийн гол өрсөлдөгч болох Дашийн Дамба (1959), Дарамын Төмөр-Очир (1962), Лувсанцэрэнгийн Цэнд (1963) болон «намын эсэргүүн» Цогт-Очирын Лоохууз, Хоролсүрэнгийн Нямбуу болон Бандийн Сурмаажав (декабрь 1964) нарыг зайлуусан юм.