cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hadoop
Ашиглах үндэслэл
2013 оны байдлаар дэлхий дээрх нийт өгөгдлийн 90 хувь нь сүүлийн 2 жилийн дотор бий болсон байдаг ба үүний 70 хувийг ямар нэгэн аж ахуйн нэгж, байгууллага биш харин хувь хүн бий болгосон гэсэн судалгааг IBM-ээс гаргажээ. Иймээс асар их өгөгдлийг зөв арга технологор боловсруулж, өгөгдөлд агуулагдаж байгаа үнэ цэнэтэй мэдээллийг гаргаж авах нь чухал ач холбогдолтой юм.
1990 оноос өмнө дэлхий даяар бүртгэлийн програм хангамж руу анхаарлаа хандуулдаг байсан бөгөөд үүний үр дүнд хангалттай их өгөгдлийг цуглуулж чадсан. Уг өгөгдөл нь одоо ч маш хурдацтайгаар өсөн нэмэгдсээр байгаа билээ. Өөрөөр хэлбэл бүртгэлийн програм хангамжуудыг хөгжүүлэх ажил маш сайн хийгдсэн бөгөөд одоогийн байдлаар тэдгээрээс цугларсан өгөгдлүүдийг хэрхэн зөв зохион байгуулж хадгалах, хэрхэн хэрэгтэй мэдээлэл, мэдлэг болгон гаргах зэрэгт төвлөрсөн судалгаанууд хийгдсээр байна. Боловсруулалт хийгдээгүй их өгөгдлийн үнэ цэнэ хамгийн бага байх бөгөөд түүнийг нэгтгэн дүгнэх, задлан шинжлэх аргаар мэдээлэл гаргаж авах, цаашид шийдвэр гаргах төвшний мэдлэгийг гаргаж авах тусам түүний үнэ цэнэ өсөж байна. Эндээс үзвэл өгөгдлийг зүгээр цуглуулж хадгалах биш түүнийг цааш нь улам их боловсруулах шаардлагатай байгаа юм.
Худалдаа үйлчилгээ, бизнесийг салбарт үр ашигтай мэдээллийг гаргаж авахын тулд маш их өгөгдлийг цуглуулсаар байдаг бөгөөд өгөгдлийн хэмжээ эрчимтэй өсөх тусам тэрхүү мэдээллийг уламжлалт өгөгдлийн сан удирдах системд хадгалах нь өртөг ихтэй болж байна. Их хэмжээний мэдээлэлтэй ажилладаг Yahoo, Facebook, Google гэх мэт томоохон компаниуд энгийн техник хангамж дээр их өгөгдлийг хадгалах болон боловсруулахад MapReduce аргыг ашигладаг бөгөөд Hadoop нь уг аргыг хэрэгжүүлсэн нь хамгийн их хэрэглэгдэж байгаа алдартай нээлттэй эх бүхий технологи болсон юм.
Hadoop фреймворк
Hadoop технологийг Apache -аас гаргасан бөгөөд энэ технологи нь найдвартай ажиллагаатай, өргөтгөх боломжтой, тархсан тооцоололд зориулагдсан нээлттэй эх юм. Нэг серверийг мянган машинаар өргөтгөх боломжтойгоор зохиогдсон бөгөөд асар их өгөгдлийг болон тооны машинуудад тархаан байрлуулдаг. Энэ нь тусдаа ажиллаж байгаа машинуудаасс аль нэг нь ажиллагаагүй болоход түүнтэй холбогдож байсан програм хангамж өөр нэг машинтэй холбоо тогтоож үйл ажиллагаагаа хэвийн үргэлжлүүлэх боломжтой болж байгаа юм. Төвлөрсөн биш тооцоолох арга нь бодит хэрэглээ болно. Google -н нэг хайлтын хүсэлтэнд 0.2 секундээс богино хугацаанд хариу өгөхийн тулд 1000 компьютер зэрэг боловсруулалт хийдэг. Ийм тооцоолох аргад зориулагдсан нээлттэй эхийн Hadoop програмын эрэлт жил бүр 58 хувь нэмэгдэж 2020 гэхэд $1 тэрбумын зах зээлтэй болохоор байна. Их өгөгдлийг зөв ашигласнаар эрүүлийг хамгаалах салбар жилд $300 саяыг хэмнэх боломжтой. Өнөөдрийн байдлаар үүсч байгаа нийт датаны дөнгөж 0.5 хувь нь боловсруулагдаад байгаа нь энэ шинэ салбар хэр их ирээдүйтэйг харуулж байна.
Hadoop фреймворкын давуу тал
Уян хатан :
Hadoop нь олон тооны эх үүсвэрүүдээс бүтэцлэгдсэн болон бүтэцлэгдээгүй өгөгдлүүдийн хүлээн авч чаддаг.
Өргөтгөх боломжтой :
Шаардлага гарвал шинэ зангилаа (өгөгдлийг тархаан байрлуулах зорилготой сервер)
Найдвартай ажиллагаа :
Ямар нэг зангилаа нь ажиллагаагүй болоход системийн үйл ажиллагаа доголдохгүй өгөгдлийн өөр байршилтай холбогдон ажилладаг.
Зэрэгцээ боловсруулалт хийдэг
Компьютерийн хувьд өндөр үзүүлттэй байх шаардлагагүй
Нээлттэй эх зэрэг олон давуу талуудтай юм.
HDFS файл систем
HDFS нь өгөгдлийг олон газар хувааж тархан байрлуулж нэг цул юм шиг ажиллуулдаг файл систем юм. Их өгөгдлийг үнэтэй том сервер дээр байрлуулахаас илүү өртөг багатай энгийн хэрэглэгчдийн компьютеруудад хувааж тархаан байрлуулах нь дээр гэж үзэн уг системийг үүсгэсэн бөгөөд энэ систем нь алдаанд тэсвэртэй ажиллах давуу талтай. HDFS нь өгөгдлийг жижиглэн хуваагаад, тэдгээрийг олон серверүүдэд тархаан байрлуулж, зэрэгцээгээр боловсруулдаг систем юм. Бас нэг давуу тал нь олон газар хуваагдсан файлын хэсэг бүрийг бусад сервер рүү хуулбарлан байрлуулснаар аль нэг серверт алдаа гарахад бусад серверээс өгөгдлийг сэргээн үйл ажиллагааны хэвийн байдлыг хангадаг.
NameNode : HDFS файл системийн цөм нь бөгөөд файл системийн бүх файлуудын мод бүтцийг хадгалдаг. Өөрөөр хэлбэл өгөгдлийг өөрөөр нь хадгалдаггүй харин файлуудыг кластер дээр хаана хаана тархаан байрлуулсан талаарх мэдээллийг хадгалдаг. Хэрэглэгч ямар нэг файлыг олохын тулд NameNode -тэй харьцдаг. NameNode өөрт байгаа файлуудын тухай мэдээллээс DataNode-г олж өгдөг.
DataNode : энэ хэсэгт файлын өгөгдлийг хадгалдаг.
MapReduce програмчлал
Их өгөгдлийг зэрэгцээгээр боловсруулах програм хангамжийн фрэймворк юм. Энэхүү өгөгдөл боловсруулах арга н Google-ээс үүсэлтэй бөгөөд одоогийн байдлаар Apache Hadoop -с гадна их өгөгдөлтэй ажилладаг
хэрэгслүүд уг фрэймворкийг ашиглаж байна. MapReduce нт бүтэцлэгдсэн болон бүтэцлэгдээгүй өгөгдлүүдтэй ажиллаж чаддагаараа давуу талтай. MapReduce фрэймворк нь map болон reduce гэсэн хоёр үндсэн функцээс бүрддэг. Map нь процессыг жижиглэн хуваах ба хуваалт бүр нь зэрэг ажилладаг. Reduce нь хуваасан процесс бүрийн гаргасан үр дүнг нэгтгэж эцсийн үр дүн гаргах үйлдлийг хийдэг.
Hive өгөгдлийн агуулах
Hadoop технологийг ашиглан өгөгдөл хадгалах гэдэг нь HDFS файл систем рүү хандах бөгөөд файл системээс өгөгдлийг унших, боловсруулах нь өгөгдлийн сан удирдах системээс илүү төвөгтэй болдог. Учир нь та хэрэтэй өгөгдлөө гаргаж авахын тулд файлыг бүхэлд нь уншиж, түүнээс хайлт хийх, дээр нь тооцоолол хийх зэрэг бүх үйлдлээ өөрөө програмчлах шаардлагатай болдог. Үүнийг хялбарчлахын тулд Hadoop дээр суурилсан өгөгдлийн сангийн Hive програмыг ашиглаж боловсруулалтаа хийдэг. Hive програм нь хэрэглэгч HDFS файл систем рүү хандахгүйгээр, HiveQL гэдэг SQL -тэй төсэтй өгөгдлийн санг ашиглан файл системээс хэрэгтэй мэдээллээ хялбархан гаргаж авах боломжтой болсон. Өөрөөр хэлбэл хэрэглэгч Hadoop системээс хялбарханаар мэдээлэл гаргаж авах боломжийг олгох зорилготой, өгөгдлийн агуулах үүсгэх нээлттэй эхийн програм юм. Apache -с 2012 онд Hive -ийн анхны хувилбарыг гаргаж байсан бөгөөд Java VM суусан бүх платформ дээр ажиллах боломжтойгоор давуу юм. Hive нь SQL -тэй адил өгөгдлийн төрөл, хүснэгтийг дамждэг бөгөөд HiveSQL асуулгын хэлийг ашигладаг. Facebook -д 700 ТВ хэмжээтэй өгөгдлийг хадгалахад арван хэдэн мянган хүснэгтийг агуулсан Hive өгөгдлийн агуулахыг ашигладаг бөгөөд сард 200-с олон хэрэглэгч уг агуулахаас шинжлгээ болон тайлан гаргаж авдаг байна. CLI, Web interface, Thrift сервер гэсэн гурван аргаар Hive өгөгдлийн агуулах руу хандаж болно. CLI (Command Line Interface) болон Web interface нь хэрэглэгчийн програм хангамжаар дамжихгүй шууд өгөгдөл рүү хандах боломжийг олгодог бол хэрэглэгч өөрийн зохиосон програмаас Hive өгөгдлийн агуулах руу хандахын тулд эхлээд thrift server -ийг асаасан байх шаардлагатай. Уг сервер нь хэрэглэгчээс ямар нэг програм ашиглан Hive өгөгдлийн агуулах руу HiveQL агуулгыг явуулж мэдээлэл авах боломжийг олгодог. Hadoop системийн үйл ажиллагааг илүү сайжруулахын тулд түүн дээр суурилсан олон шинэ технологиуд бий болсон. Үүний нэг нь Hive өгөгдлийн агуулахын програм юм. Hive өгөгдлийн агуулахыг hive-site.xml файлын тохиргоо хийх файлыг тайлбарлав. Боломжит reducer -н тоог тохируулдаг бөгөөд анх 1 гэж тохируулагдсан байдаг. Энэ нь reducer -н тоог автоматаар тохируулна гэсэн утгатай. Hive асуулгад ашиглагдаж байгаа өгөгдлүүдийг түр хадгалах зориулалттай хавтасын замыг зааж өгдөг. Hive асуулга ажиллаж дуусахад уг хавтасын өгөгдлүүд устдаг. Hive өгөгдлийн агуулахад үүссэн хүснэгтүүдийг хадгалах зориулалттай HDFS файл систем дээрх байрлал
Sqoop өгөгдөл дамжуулах хэрэгсэл
2012 оны гурван сард Apache -аас Sqoop хэмээх өгөгдөл дамжуулах хэрэгслийг гаргаж ирсэн бөгөөд Sqoop нь Hadoop болон өгөгдлийн сан удирдах системүүдийн хооронд багц өгөгдлийг дамжуулах үүрэгтэй холболтын хэрэгсэл юм. Өгөгдлийн сан удирдах системээс Hadoop систем рүү өгөгдөл оруулах, Hadoop системээс өгөгдлийн сан удирдах систем рүү өгөгдөл гаргах гэсэн хоёр чиглэлтэйгээр ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл холбоост өгөгдлийн санд байгаа өгөгдлийг HDFS, Hive болон HBase -рүү ачаалахаас гадна эдгээрт хадгалагдсан өгөгдлийг буцаагаад холбоост өгөгдлийн сан руу зөөдөг юм.
Facebook
[https://en.wikipedia.org/wiki/Yahoo! Yahoo], Facebook, Ebay гэх мэт томоохон байгууллагууд нь тайлан тооцоо таамаглал дэвшүүлэх системийнхээ өгөгдлийг Hadoop технологи ашиглан хадгалдаг байна. Эдгээрээс хамгийн том Hadoop кластер ашигладаг байгууллага нь Facebook юм. Facebook компани анх дүн шинжилгээ хийхэд зориулагдсан өгөгдлийг олон машинуудад тархаан байгуулахдаа MySQL өгөгдлийн санг ашигладаг байсан бөгөөд Python скриптээр боловсруулалтыг нь хийдэг байжээ. Гэвч тархаан байрлуулсан өгөгдлүүдийг буцаагаад нэгтгэхэд өгөгдлийн санд ачаалал үүсэх, удах үр дүн муутай байх зэрэг асуудлууд тулгарч эхэлсэн байна. Тиймээс 10ТВ хэмжээтэй [Oracle] өгөгдлийн агуулахыг байгуулсан нь жижиг, дунд байгууллагуудад тохиромжтой шийдэл байсан юм. Учир нь Facebook -д сэтгэгдэл бүртгэгдсэн эхний өдөр гэхэд 400 GB өгөгдөл үүссэн байна. Тиймээс өгөгдөл цуглуулах болон боловсруулах давхаргаа Hadoop кластераар сольсон байна.
Ebay
Ebay нь 120 сая идэвхитэй хэрэглэгчтэй өдөрт 300 сая хайлт хийгддэг, 350 сая боломжит бүтээгдэхүүнүүдтэй онлайнаар худалдаа явуулдаг олон улсын байгууллага юм. Тиймээс хэрэглэгчийн дарсан даралт болон бүтээгдэхүүн, гүйлгээ, үйлчлүүлэгч, санал хүсэлт, дуудлага худалдааны өгөгдлүүдийг хадгалж боловсруулалт хийхдээ Hadoop технологийг ашигладаг байна. 2007 онд 4 зангилаанаас бүрдсэн кластер үүсгэж байсан бол 2009 онд 28 зангилаа, 2010 онд 532 зангилаа бүхий кластер үүсгэсэн байна. Ebay нь судалгаа шинжилгээнд хэрэглэгдэх өгөгдлийг Hadoop технологи ашиглан хадгалдаг бөгөөд Facebook -н адилаар Hive өгөгдлийн агуулахад шаардлагатай өгөгдлүүдийг нэгтгэн цуглуулдаг боловч нэг онцлог нь OLAP куб ашиглан өгөгдлийг хялбар аргаар хандаж авдаг байна.
Морин хуур
thumb|right|Морин хуурч Морин хуур нь Монгол үндэстний хөгжмийн зэмсэг юм. Морин хуур нь өнө удаан түүхтэй, аль эрт 13-р зууны эхэнд даруй Монгол үндэстний хүн ардын дунд өргөн дэлгэрсэн юм. Морин хуурын дэлгэрсэн нутаг орон нь адил бус байдгийн улмаар, түүний нэр, хэлбэр дүрс дууны өнгө, хөгжимдөх арга нь ч өөр өөрийн онцлогтой байдаг. Монголчууд суурьшсан ихэнх нутагт уг хөгжмийн зэмсгийг морин хуур гэж нэрлэж байхад, Өвөр Монголын зарим нутагт цоор гэж нэрлэх тал байдаг.
Морин хуур яаж бүтсэн бэ?
thumb|left|Морин хуурын бүтэц Морин хуурын хайрцаг нь дөрвөн өнцөгт хэлбэртэй,орой дээрээ морин толгойн сийлбэртэй байдаг. Энэ бол морин хуурын үндсэн төрх бөгөөд морин хуур гэсэн нэрийнх нь илрэл юм.
Морин хуурын чавхдасыг морины сүүлээр хийнэ. Морин хуурын ая эгшиг сонсголонтой сайхан бөгөөд утсан хөгжмийн дотор өөрийн өвөрмөц онцлогтой хөгжмийн зэмсэг болох юм.
Yүнээс гадна хөгжмийн зэмсэг үйлдвэрлэгчид бас дунд гарын морин хуур болон их гарын морин хуур судлан үйлдсэн юм. Энэ хоёр төрлийн морин хуурыг хөгжимдөх арга нь Европын виолончель болон альт хийлтэй адилхан байдаг. Ингэснээр морин хуур нь сапроно, альт, баритон бүрдсэн бүрэн бүтэн хөгжмийн хэсэг бүрэлдүүлж, монгол үндэстний хөгжмийн ангийг баяжуулсан байна. Өөрчлөлт оруулан шинээр судлан бүтээсэн морин хуур нь гадар чимэглэлийн талаар мөн монгол үндэстний онцлогийг хэвээр нь хадгалж, цар дээр нь үндэстний онцлогтой хээ угалз сийлсэн байдгаар ёстой л уран нарийн урлагийн бүтээл гэж болно.
Морин хуурийг говийн тэмээчид ингэ хөөслөхөд ашигладаг нь
Монголын говийн тэмээчид олон зууны турш тэмээний сэтгэл зүйг нарийн ажиглаж, өнчирсөн ботгыг шинэ эх тэмээнд авахуулахад морин хуурыг ашигласаар иржээ. Энэ гайхамшигтай нарийн ингэ хөөсөлж ботго авхуулах үйл явцыг 1986 оны Ж.Бадраагийн найруулсан Ингэн эгшиг баримтат кинонд анх тодорхой харуулж 1988 оны Москвагийн Олон Улсын Кино Фестивалиас Гран При шагнал хүртсэн бол мөн сэдвээр найруулагч Д.Бямбасүрэнгийн 2003 онд бүтээсэн Ингэн нулимс кино 2005 оны АНУ-ын Оскарын шагналд Шилдэг Баримтат киноны төрөлд нэр дэвшсэн юм.
Ингэ хөөслөх ёс 2015 онд Coaxing ritual for camels хэмээх нэрээр ЮНЕСКО-гийн соёлын биет бус өвд бүртгэгджээ.
Икил
Икэл хуур буюу Ихэл, Игил, Икил (Түрэгээр: ик- хоёр, кэл- хэл, дээс, чавхдас) нь эртний Ойрад Монголын нумт, чавхдаст хөгжмийн зэмсэг юм. Тува, Алтайн урианхайчууд Икил, Хакасчууд Ыых хэмээн нэрлэдэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Ардын хөгжим Ангилал:Монголын биет бус соёлын өв Ангилал:Монголын хөгжмийн зэмсэг Ангилал:Нумт хөгжим Ангилал:Нүүдлийн соёл Ангилал:Чавхдаст хөгжмийн зэмсэг
Манжуур (хот)
Манжуур нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Хөлөнбуйр аймагт орших тойргийн зэрэглэлтэй хот юм. ОХУ-тай хиллэх хил дээр оршдог тус хот нь БНХАУ-ын хамгийн их ачаалалтай хилийн боомт билээ. 696.3 хавтгай дөрвөлжин километр нутагт 300,000 (2010 оны байдлаар) гаруй хүн оршин суудаг.
Металлоид
Металлоид гэдэг нь:
Манжуур (хот)
Газарзүй
Манжуур хот Хөлөнбуйр аймгийн баруун хойд хэсэгт оршино. Зүүн, өмнөд, баруун талаараа Шинэ Барга Зүүн хошуу, Шинэ Барга Баруун хошуутай, хойд талаараа Оросын Холбооны Улстай 54 км урттай хилээр хиллэнэ. Манжуур хот болон хоёр улсын хил дээр байдаг Авгайт арлын хойд талд Оросын Забайкальск хот оршино. Манжуур нь Хөлөнбуйрын тал хээр нутагт орших бөгөөд өмнө талд нь 2,600 км² талбайтай, дундаж гүн нь 5 м бүхий Хөлөн нуур бий.
Засаг захиргааны хуваарь
Манжуур нь 10 дэд дүүрэг, нэг сууринтай. 6 дэд дүүрэг нь нийлж, нэг дүүрэг болдог боловч Хятадад зөвхөн аймгийн зэрэглэлтэй хотууд л дүүрэгтэй байх эрхтэй тул дүүргүүдийн жагсаалтад бичигддэггүй байна.
Түүх
Манжуурын нутагт эрт дээр үеэс Дунху, Хүннү, Сяньби, Кидан, Зүрчид, Монгол зэрэг янз бүрийн үндэстэн, овог аймгууд нутаглаж байв. Манж Чин улсын эхэн үеэс Орос, Хятадын хилийн зааг болжээ.
1896 оны Хятад-Оросын нууц гэрээний дагуу баригдсан, Сибирь, Манжуур, Оросын алс дорнодыг холбосон Хятадын алс дорнодын төмөр зам 1901 онд ашиглалтад орсон. Ийнхүү Оросын талаас орж ирээд эхний өртөө болох Манжуур өртөө байгуулагдсанаар суурин үүсчээ.
1905 оны Хятад-Японы гэрээ ёсоор худалдааны төв болсон нь хөгжлийн үндэс болсон байна. 1908 онд Манжуурт гаалийн цэг бий болсон. Бүгд Найрамдах Хятад Улсын захиргаан дор Манжуур хот нь Хянган мужид харьяалагдаж байв. 1927 онд хотын статустай болжээ. Хянган муж болон эргэн тойрны нутгийн хамтаар 1931 онд Японы хяналтад орж, улмаар 1932-1945 онд Манж-Го улсын бүрэлдэхүүнд багтаж байлаа. 1946 оноос одоогийн захиргаа буюу Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Өвөр Монголын харьяанд багтах болжээ.
1992 онд Манжуур нь БНХАУ-ын анхны хилийн боомт хотуудын нэг болсноор Орос-Хятадын хилийн худалдааны чухал төв болон хөгжиж байна.
right|thumb|230px|[[Матрёшка талбай]]
Соёл
Манжуурын цас мөсний баяр жил бүрийн өвөл 2, эсвэл 3-р сард зохиогддог.
Эдийн засаг
Хятадын хуурай газрын хамгийн ачаалалтай хилийн боомт болох Манжуураар Хятадын Зүүн Европтой хийж буй гадаад худалдааны 60% нь дамждаг.
Хүн ам
Манжуурын хүн амын 95% нь Хан үндэстэн, үлдсэн нь Монгол, Манж болон бусад үндэстнүүд болно.
Төмөр зам
right|300px|thumb|Оросын хилийн өмнө талд Хятадын 1435 мм-ийн царигтай төмөр замаас Оросын 1524 мм-ийн царигтай төмөр зам руу шилжүүлэх ажил хийгддэг.
Бээжингээс Москва орох Транс-Сибирийн төмөр замын Транс-Манжуурын салбар нь тус өртөөгөөр дайрдаг. Мөн Чита, Краснокаменск, Эрхүү, Улаан-Үд рүү зорчигч тээврийн галт тэрэг зорчдог.
Агаар
Манжуурын нисэх онгоцны буудал хотын баруун хэсэгт байх бөгөөд Хятадын нийслэлБээжин, Өвөрмонголын нийслэл Хөххот, Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хот руу тогтмол нислэгтэй. Монгол Улсын иргэний агаарын тээврийн Хүннү Эйр компани ФОКЕР-50 загварын 50 хүний суудалтай онгоцоор долоо хоногт хоёр удаа Улаанбаатараас Манжуур руу нислэг үйлддэг.
Ах дүү хотууд
Манжуур нь дараах хоёр хоттой ах дүүгийн барилдлагатай.
Цахим холбоос
Ангилал:Өвөр Монголын суурин Ангилал:Хятадын тойроггүй хот Ангилал:Хөлөнбуйр
1 сарын 27
1 сарын 27 нь Григорийн тооллын жилийн 27 дахь өдөр. Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 338 хоног үлдэнэ. Хэрэв өндөр жил таарвал энэ тоо 339 байна. Энэ өдөр дэлхийн суут хөгжмийн зохиолч Вольфганг Моцарт төрсөн бол Олон улс даяар энэ өдөр хоморголон устгалт өртсөн хүмүүсийг дурсдаг өдөр юм.
Тэмдэглэлт өдөр
0127 #27
Самдангийн Төмөрбаатар
Самдангийн Төмөрбаатар нь 1914 онд Архангай аймгийн Өлзийт суманд төрсөн. БНМАУ-ын баатар, 1939 оны Халхын голын байлдаан, 1945 оны чөлөөлөх дайн, 1948 оны баруун хилийн тулгаралтад оролцсон ахмад дайчин, цэргийн стратеги судлаач Дэд хурандаа, АИХ (Ардын Их Хурал)-ын депутат, улс төр цэргийн зүтгэлтэн.
Намбуй хатан
Намбуй, Юань улсын Хубилай сэцэн хааны хоёрдугаар их хатан байв.
Самдангийн Төмөрбаатар
С.Төмөрбаатарын олон удаагийн тулалдаанд баатарлаг гавьяа байгуулсныг нь төр засаг өндрөөр үнэлж 1939, 1956 онд алтан гадас одон, 1947 онд Байлдааны хүндэт медаль, 1939 онд Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон, 1974 онд ЗХУ-ын улаан таван хошуу медаль. С.Төмөрбаатарт АИХТ-ийн 1979 оны 246-р зарлигаар БНМАУ-ын баатар цол олгосон ба улаан тугийн одон, Сүхбаатарын одон, Алтан гадас, ойн медалиар шагнажээ. ХТАЗ, дэд хурандаа цолтон. Засгийн газрын 1994 оны 142-р тогтоолоор хилийн 0198-р ангийн Эрс-Уулын заставыг түүний нэрэмжит болгожээ.
Намтар
Архангай аймгийн Өлзийт сумын Өгийнуурын шанаа хэмээх газар төрсөн. 1947-50 онд Намын дээд сургууль төгссөн. 1936 онд цэргийн албанд татагдан Тусгай хороонд цэрэг, бага дарга, 1937-1938 онд Эрдэнэцагааны отрядад салаа сумангийн дарга, 1938-1939 онд  24-р отрядад заставын дарга, 1939-1947 онд 24-р отрядын байлдааны ангийн туслах, 24, 27, 31-р отрядын намын товчооны дарга, улс төрийн орлогч, 1950-1953 онд 20, 31-р отрядад улс төрийн орлогч, 1953-1959 онд УБТЗ-д боловсон хүчин, Батсүмбэрийн САА-н намын хорооны дарга, зохион байгуулагч, 1959-1960 онд Увсын Баруунтурууны САА-д зохион байгуулагч, 1960-62 онд НАХЯ-ы Засан хүмүүжүүлэх газрын улс төрийн орлогч, намын хорооны дарга, 1962-67 онд Архангай аймгийн Өлзийт суманд нэгдлийн дарга, 1968-1969 онд СнЗ-ийн амралтад аж ахуйн дарга, 1969-1972 онд Хэрээ-Уулын заставын дарга, 1972-1975 онд 24-р отрядын Халхын голын комендатурын дарга, 1975-1976 онд хилийн 0198-р ангийн хилийн албаны дарга, 1977-1980 онд Монгол-Зөвлөлтийн хилийг тогтоон тэмдэглэх комиссын 12-р техник ажлын группийн монгол хэсгийн даргаар ажиллажээ. Нэгдлийн дарга байх үед АИХ-н 15-р их хуралд төлөөлөгчөөр, мөн ХЦ-н 0198-р ангид ажиллаж байхдаа АИХ-д төлөөлөгчөөр сонгогдож АИХ-ын депутатаар 2-удаа сонгогдож байсан юм.
Намбуй хатан
Намтар
Намбуй хатан хонгирад аймгийн хүн бөгөөд Чаби хатны төрлийн Начин ноёны хүү Химтун ноёны охин юм.
Самдангийн Төмөрбаатар
Халхын голын дайн
Халхын голын дайны фронтын гол чиглэлд хилийн 24-р отрядын 6-р заставыг удирдан оролцжээ. 1939 онд Ац гурван шиврээд дайсны тагнуулын томоохон бүлгийг устгасан. Мөн оны 8-р сарын 28-нд Муухайбулагт 50 гаруй дайсантай байлдан устгасан, 8-р сарын 30-д Шавартай голд 30 гаруй дайсныг мөрдөн устгасан, Эрс-Ууланд олон дахин давуу хүчтэй дайсанд бүслэгдэн бут цохисон зэрэг байлдааны онцгой тохиолдлуудыг дурдаж болно. 40 гаруй удаа байлдаанд орж, биечлэн 300 гаруй дайсныг барьсан. Хүндэт чекистийн тэмдгээр шагнагдсан.
Намбуй хатан
Намтар
Чаби их хатныг нас нөгчсөний дараа 1283 оны намар Намбуйг их хатан болгожээ. Хаан хөгширсөн тул Намбуй хатнаар дамжуулж төрийн хэрэг, сайд нарын айлтгалыг сонсдог байв.
Самдангийн Төмөрбаатар
Халхын голын дайн
Түүний удирдаж байсан заставыг 1972 онд АИХТ-ийн цэргийн гавьяаны одонгоор шагнасан. 1945 оны Чөлөөлөх дайнд 31-р отрядад алба хааж байхдаа оролцон, хилийн чанадад байлдааны ба хүмүүнлэгийн үүрэг гүйцэтгэжээ. 1946 онд НДС-д элсэн орж суралцсан ч дээд газрын шийдвэрээр 1947 онд баруун хилд гоминдан, хасагийн дээрэмчдийг устгахад амь биеэ үл хайрлан тусгай даалгавар гүйцэтгэхэд оролцжээ.
Тэрбээр дайн дууссаны дараа Төв аймгийн Батсүмбэр, Увс аймгийн Баруунтурууны САА, Архангай аймгийн Өлзийт сумын, нэгдлийн даргаар ажиллах хугацаандаа цэрэг хүний дайчин, мятаршгүй чадварыг гарган ажилласны үр дүнд удирдлагад нь ажиллаж байсан саальчин Авирмэд, ногоочин Долгор нар БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар цол хүртэж, тракторчин Пүрэвжав, ногоочин Должинжав, Луузан, Дамдин нар улсын аварга болсныг түүх гэрчилнэ.
Намбуй хатан
Намтар
Тэмүчи хэмээх нэг хүү хаанд төрүүлж өгсөн. Хатны тухай мэдээ хомс, төрсөн талийсан он тодорхойгүй.
Самдангийн Төмөрбаатар
Гэр бүл
Эхнэр Цэрэнтогтохын Цэвэлийн хамт 8 хүүхэдтэй.
Гэгээн дурсгал
Архангай аймгийн Өлзийт сумын Ерөнхий боловсролын сургууль нь БНМАУ-ын баатар Самдангийн Төмөрбаатарын нэрэмжит юм. 2019 оны 7-р сарын 7-ны билэгт сайн өдөр тус сургуулийн хичээлийн байрны өмнөх талбайд С.Төмөрбаатар агсны үр хүүхдүүд болон төрөл төрөгсөд, нутгийн зон олон түүний гэрэлт хөшөөг суурилууллаа.
1939 оны Халхын голын дайн, 1945 оны чөлөөлөх дайн, 1948 оны баруун хилийн тулгаралтад оролцож, алдар гавьяагаа мандуулсан Монгол Улсын баатар Самдангийн Төмөрбаатарын номын нээлт 2019 оны 07-р сарын 1-ний өдөр Монгол цэргийн музейд болсон.
Намбуй хатан
Сурвалж, тайлбар
Ангилал:Хонгирад Ангилал:Монгол хатан Ангилал:Юань улсын хатан Ангилал:хатан
Самдангийн Төмөрбаатар
Гэгээн дурсгал
Номын нээлтэд ХХЕГ-ын удирдлага, Монгол Улсын баатруудын “Үхэвч үнэн холбоо” ТББ, УИХ-ын гишүүн асан С.Ламбаа, хошууч генерал П.Сүндэв, баатрын удирдлага дор ажиллаж байсан ахмад хилчид, баатрын үр хүүхэд, төрөл төрөгсөд, хилчин докторуудын төлөөлөл оролцов.
"Япон, Манж-го Улсын цэргүүд Монгол Улсын хилийг удаа дараа зөрчиж, өдөөн хатгалга хийх тэр л үеэс С.Төмөрбаатар даргатай Эрс уулын 6 дугаар заставын хилчид хүч тэнцэргүй их, бага нийт 62 удаагийн тулгаралтад оролцохдоо тухай бүр нь ялалт байгуулж, алдар гавьяагаа дуурсгаж байсан байлдааны амжилт нь С.Төмөрбаатар дарга Чингис хааны байлдааны арга, тактикийг тодорхой судалж, хилийн заставын байлдааны ажиллагааг удирдахдаа ашиглаж байсан нь харагдаж байна. Дэд хурандаа С.Төмөрбаатар нь Монгол Улсын баатруудаас 45, Халхын голын дайнаас тодорсон баатруудаас 13, хилчин баатруудаас 11, Архангай аймгаас төрсөн баатруудаас гурав дахь нь бөгөөд 25 насандаа цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон, алтан гадас одонгоор энгэрээ мялааж, удирдсан застав нь “байлдааны гавьяа”-ны одонгоор шагнагдаж байв." хэмээн номын зохиогч ДХИС-ийн Эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн Хил судлалын төвийн эрхлэгч, доктор, хурандаа Ж.Өвгөнбүргэд номдоо дурдав
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Халхын голын дайны хүн Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Улаан таван хошуу одон шагналтан Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1914 онд төрсөн Ангилал:1985 онд өнгөрсөн Ангилал:Өлзийтийн (Архангай) хүн
Севан нуур
thumb|left|Арменийн газрын зурагт Севан нуур Севан (Սևանա - Севана) — Армени орон, Кавказ нутгийн хамгийн том, цэнгэг нуур.
Севан нуур Армени улсын төв хэсэг, Гехаркуник аймгийн нутагт далайн түвшнээс дээш 1896 метр өндөрт 1243 км² (Армени орны 5%) газар тогтжээ. Эрэг нь 260 км урт, гүнзгий хэсэгтээ 79.7 м гүн. 28 гол горхи цутгаж, ганц Храздан гол эх авч гадагшилдаг.
Урьдын түүхэнд армени хэлээр "Гехаркуни", "Гехама цов" (Гехамын тэнгис), грекээр "Лихнитис", азербайжанаар "Гокча" (Хөх усан) гэх мэтээр дуудагдаж байсан. Өнөөгийн нэр "хар Ван" (Ван гэдэг нь арменийн түүхэнд холбогдолтой Туркийн нуур) гэсэн утгатай.
Сүүлийн хэдэн арван жил Севан нуурын ус эрс багасч байгаа.
Лавлах бичиг
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Арменийн нуур
Шагундала
Товч агуулга
Душианд хаан ангуучилж яваад аглаг ойд наманчлан суудаг Канва арш гэх даяанч ламын өсгөсөн охин Шагундалаатай учирч, түүнд сэтгэл алдан, хатнаа болгоно хэмээн ам мөчиг өгч хайр сэтгэлийг нь эзэмдсэн тухай гарна.
Уг зохиолд хүний хамгийн нандин сэтгэл болсон хайр дурлалын сэдвийг нийгмийн амьдрал, хүмүүжлийн орчин, байгаль хүн хоёрын салгах аргагүй нэгдэл дунд дүрслэн үзүүлжээ. Ангилал:Санскрит хэлээрх утга зохиол Ангилал:Эртний утга зохиол
Жаргалант сум (Баянхонгор)
Жаргалант (Зураг:Jirɣalangtu.png ) нь Баянхонгор аймгийн сум юм. Жаргалант нь 1940 онд Заг сумаас салж Байдрагийн үржлийн сангийн аж ахуйг түшиглэн байгуулагджээ. Байдраг үржлийн сангийн аж ахуй нь нарийн, нарийвтар ноосны чиглэлийн хонин сүргийн бүтцийг шинээр бий болгож түүнийгээ "Чамаар" (Байдраг) үүлдрийн хонь гэж нэрлэсэн. Энэхүү сангийн аж ахуй нь тухайн үедээ "Эрдэнэт хивс" компанид ноосоо нийлүүлдэг байсан ба Эрдэнэт хивсний үндсэн түүхий эд нь мөнөөх нарийн нарийвтар урт ноос юм. Жаргалант сум нь Байдрагийн сангийн аж ахуйг түшиглэн байгуулагдсан болохоор нийт монголчууд Жаргалант гэхээсээ илүүтэйгээр Байдраг гэж нэрийдэх болжээ. Жаргалант сум нь дөрвөн багтай. 2015 оны жилийн эцсийн хүн амын болон малын тооллогоор 2882 хүн, 126 гаруй мянган толгой мал бүртгэгдсэн.
Жаргалант сум нь аймгийнхаа хамгийн хойд талын сум бөгөөд өөрийн аймгийнхаа Галуут, Гурванбулаг, Заг сумд болон Архангай аймгийн Чулуут, Хангай сумдтай хиллэдэг. Тус сум нь Баянхонгор аймгийн Хангайн бүсийн сумдын төв нь бөгөөд сум дундын эмнэлэг, МУСГЗ Ц.Намсрайн нэрэмжит арван хоёр жилийн сургалттай сургууль, Сум дундын Цагдаагийн хэсэг, Эрчим хүчний байгууллагатай. 2008 онд Жаргалант сум хөдөлгөөнт үүрэн холбоотой болсон. 2009 онд төвийн эрчим хүчний шугамд холбогдож, байнгын эрчим хүчээр хангагдсан.
Газар зүй
Жаргалант сум нь Хангайн нурууны өвөрт оршино. Тус суманд Байдраг, Мандал, Цохиот, Хүрэм, Хавцгай, Нарийн тээл, Цагаан дөрөлж зэрэг гол, Биндэръяа Хөх нуур, Байцагааны давсан нуур зэрэг нуур, Эг, Нам зэрэг өндөр даваа бий. Газрын зурагт тэмдэглэгддэг Монгол улсын томоохон голуудын нэг Байдраг гол нь тус сумын Гурван голын эх хэмээх газраас эх авч Баянхонгор аймгийнхаа нутгаар урссаар Бөөнцагаан нуурт цутгана.
Хүмүүс
Ангилал:Баянхонгор аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Геофизик
Геофизик (Geophysics) нь дэлхийг физик аргаар судалдаг шинжлэх ухаан юм. Сансрын ба Гаригийн гэж 2 ангилдаг.
1859 оны 9-р сарын 1-ний өдөр Английн одон орон судлаач Ричард Кариннгтон наран дээр болсон дэлбэрэлтийг ажигласан. Уг явдлын маргааш нь дэлхий дээр томоохон соронзон шуурга болсон ба Европыг холбосон телеграф тасарсан байдаг. 1860 онд үүний тухай мэдээлэл олон нийтэд хүрснээр томоохон шуугиан тарьжээ.
Ангилал:Геофизик Ангилал:Физик мэргэжлийн салбараар Ангилал:Шинжлэх ухааны мэргэжлийн салбар
Уолт Беллами
Их сургууль
"Биг Белл" гэж алдаршсан Уолт Индиана их сургуульд суралцаж төгссөн бөгөөд тус сургуулийн сагсан бөмбөгийн багт 70 тоглолтод оролцохдоо 1,088 удаа самбараас бөмбөг авсан нь багийн түүхэн дэх шилдэг үзүүлэлт (нэг тоглолтод дунджаар 15.5) юм. Мөн дунджаар 20.5 оноог нэг тоглолтод авч, 51.7 хувийн амжилттай довтолдог байсан Беллами 3, 4-р курст байхдаа Бүх Америкийн багт нэрлэгджээ.
1960 оны олимп
Беллами 1960 оны Ромын олимпод түрүүлсэн, АНУ-ын шигшээ багийн гарааны төвийн тоглогч байв. Тус олимпод түүнтэй мөр зэрэгцэн тоглосон 12 тоглогчийн 10 нь мэргэжлийн сагсан бөмбөгч болж, тэднээс Белламигаас гадна Жерри Уэст, Оскар Робертсон, Жерри Лукас нар сагсан бөмбөгийн алдрын танхимд багтсан билээ.
НБА
Беллами НБА-гийн драфтад нэгдүгээр байраар бичигдсэн 1961 оноос эхлэн 14 жил НБА-д тоглосон. 1962 онд НБА-гийн шилдэг шинэ тоглогчийн шагналыг хүртсэн түүний амжилт нь тун гайхмаар. Нэг тоглолтод дунджаар 31.6 оноо авч байсан нь шинэ тоглогчдын түүхэнд Уилт Чемберлэний дараа орох үзүүлэлт бөгөөд 19.0 удаа самбараас бөмбөг авч байсан нь Чемберлэн болон Билл Расселлын дараа орох үзүүлэлт юм. Беллами НБА-д хүчин зүтгэсэн эхний жилээ л амжилттай довтолгооны хувиар бүх тоглогчдыг тэргүүлсэн бөгөөд 1962 оны бүх оддын тоглолтод шалгаран оролцож, 23 оноо, 17 самбараас бөмбөг авалт гэсэн амжилтыг үлдээжээ.
1968-69 оны улиралд багаа сольсон Беллами тоглолтын хуваариас болоод 88 тоглолтод оролцсон өвөрмөц амжилтын эзэн болжээ.
Беллами мэргэжлийн сагсан бөмбөгийн замналаа 20,941 оноо, 14,241 самбараас бөмбөг авалт гэсэн үзүүлэлттэйгээр өндөрлөсөн. Түүний нэрийг 1993 онд Нэйсмитийн нэрэмжит Сагсан Бөмбөгийн Алдрын Танхимд бүртгэжээ.
Гадны холбоосууд
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Америкчууд Ангилал:1939 онд төрсөн
Ноён (шатар)
Ноён (King, ) нь шатрын дүрсүүдийн нэг юм.
Сэлгээ
Сэлгээ гэдэг нь ноён, тэрэг хоёроо зэрэг хөдөлгөж чадах нүүдэл юм. Сэлгээ нь тоглогчдод нэг удаагийн өрөгт 1 л удаа хэрэглэж болох эрх бөгөөд ерөнхийдөө хамгаалалтыг зорилгоо болгосон нүүдэл болно. frame|right|Ноёны тал руу сэлгэх: O-O
frame|right|Бэрсийн тал руу сэлгэх: O-O-O
Үнэлгээ
Шатар дахь ноёны үнэ цэнэ нь бусад дүрстэй харьцуулшгүй их юм.
Мад ба жид
Мад
Жид
Хохирогчийн эрхийн судалгааны төв
right|250px Хохирогчийн эрхийн судалгааны төв ТББ (VRRC NGO) нь 2009 онд үүсгэн байгуулагдсан нийгэмд үйлчилдэг төрийн бус байгууллага юм.
Үйл ажиллагаа
Тус байгууллага нь хүний эрхийг, ялангуяа эрх зүйн аливаа зөрчлийн улмаас хохирсон хохирогчийн эрхийг хангах, хамгаалах асуудлаар хууль тогтоомжийн хэрэгжилт, уялдаа, үр нөлөөг шинжлэх ухааны үндэстэй судалж, холбогдох асуудлаар дүгнэлт, санал, зөвлөмж гарган хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх, нийтэд сурталчилах, төрийн болон төрийн бус байгууллагын захиалгаар, мөн иргэдэд зориулсан сургалт зохион байгуулах, өөрийн үндсэн зорилгын хүрээнд мэдээллийн сан бий болгох, холбогдох хууль тогтоомжийн системчлэлийг тогтмол хийж, сурталчлах ажлыг зохион байгуулж эрхэлнэ.
Хаяг
Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, Жамъян гүний гудамж, Вива оффис төв, 302 тоот.
Ангилал:Монголын төрийн бус байгууллага
Левон Аронян
Левон Григори Аронян (армениар Լևոն Գրիգորի Արոնյան) — энэ цагийн дэлхийн шилдгүүдийн нэг, Арменийн их мастер шатарчин. 2005 онд улсынхаа оны шилдэг тамирчнаар шалгарч, 2009 онд улсынхаа гавьяат тамирчин цол хүртсэн. Маш оновчтой довтолдог.
Зураг
Ангилал:Арменийн шатарчин Ангилал:Германы шатарчин Ангилал:Шатрын улсын аварга Ангилал:Ереваны тамирчин Ангилал:Ереваны хүндэт иргэн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Арменичууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Шолой убаши хунтайж
Шолой убаши хунтайж нь Гэрсэнз жалайр хунтайжын ахмад хүү Ашихай дархан хунтайжын дэд хүү Түмэндарь дайчингийн ахмад хүү юм. Шолой убаши хунтайж, түүний хүү Омбо – Эрдэнэ /Алтан хан/ нарын үед газар нутаг тэлж, цэрэг,эдийн засгийн хувьд хүчирхэгжиж халхын баруун гарын тэргүүлэгчдийн мэдлээс гарч бие даах бодлого явуулж ирсэн бөгөөд түүний эзэмшил нь баруун тийш Алтайн Урианхай, Красноярск  хязгаар, зүүн тийш Сэлэнгэ, Тамирын эхэнд тулж байв. Мөн тэд Орос улстай харилцан элч солилцож худалдаа наймаа хийж байжээ. Иймээс Оросын хаанаас Хотгойдын ноёдод "Алтан хан” цолыг олгож байсан байна.
Тойм
Ингэж харилцахдаа Оросын цагаан хааны зүгээс дорно зүг хаяа тэлж Сибирь, алс Дорнодод ирсэн тул улмаар Хотгойдын хангуудтай харилцаа тогтоох, цаашлаад өөрийн хил хязгаарыг сахиулах, алба бариулж, түшмэг хараат улс болгох бодлого барьж байсан бол, Хотгойдын Алтан хангуудын зүгээс Ойрадуудтай байлдахад түшиг болгох, худалдаа, эдийн засгийн харилцаа тогтоох, халхад нэр нөлөөгөө ахиулахад Оросыг ашиглах бодлого барьж байлаа. Оросууд Алтан хан Шолой Убашийн тухай анхны мэдээг 1604 онд хүлээж авсан ба Алтан хантай харилцах зорилгоор анхны элчдийг Иван Белоголовоор удирдуулан 1607 онд явуулсан боловч Шолой Убашийн Ойрадтай хийж байсан байлдааны улмаас очиж чадалгүй Киргизийн нутагт хүлээж өвөлжөөд 1609 оны хавар Томск руугаа буцжээ. Энэ үеэс Оросын хаан В.В. Волынский нарын элчийг илгээсэн боловч Шолой Убашид бараалхаж амжаагүй байна.
Ингээд хэсэг хугацаанд засварласны дараа 1617 оны 2 сарын 2 - нд Томскийн харьяат Василий Тюмениц, аравны дарга И.Петров нар Оросын хаан Михайл Федоровичийн элчээр Алтан хан руу зарагдаж 18 өдрийн турш хүнд хэцүү замыг туулан Алтан ханы нутгийн захад иржээ. Алтан ханы өргөөнд ойртон очиход хан өөрийн бага хүүг 50 орчим нум сум бүхий морьт цэргийн хамт илгээн идээ ундааны зүйлтэйгээр тосон авчээ. Оросын элчдийн зорилго нь Алтан ханаар Оросын хараат болох тангараг өргүүлэх, тэдний зан байдал, нутаг орныг тандан судлах байв. Алтан хан Оросын элчийг хүлээн авч хэрэг зоригийг асуун бэлэг сэлтийг хүлээн авч дайллага цайллага хийн өнгөн дээрээ Оросын хааныг хүндэтгэн үзэж байгаа мэт боловч үнэн хэрэгтээ өөрийгөө эзэн хааны хэмжээнд тавьж түүнээс цэргийн тусламж авахын зэрэгцээ шаардлага гарвал зохих хэмжээний цэргийг Орос улсад илгээж байж болохыг мэдэгдээд өөрийн элч Даян, Хичээнгүй нарыг дагалдуулан илгээжээ. Ийнхүү Оросын элч нар үндсэн зорилгоо биелүүлээгүй бөгөөд Алтан ханы бурхан тахих ёслолд оролцсоноо “Алтан хан Оросын эзэн хааны харьяат болох тангараг үйлдэв” хэмээн эндүүрэн ойлгож “ Алтан хан Шолой Убашийн өргөө нь Хан Хөхүйн нурууны ойролцоо орших давсархаг Увс нуурын хавиар нүүдэллэн оршдог” .....” нэг газартаа долоо хоногоос удаан байхгүй, уул, усны хооронд өвөл зунгүй нүүдэллэн явна.Хүмүүс нь сайхан зантай. Ойролцоогоор түүний хүмүүс 100 000 орчим харагдсан. Таван хошуу малыг эрхлэх боловч тэд тариаланг мэдэхгүй, учир нь хад чулуу ихтэй уулархаг нутагтай” гэх мэтчилэн мэдээтэй буцжээ.
Алтан ханы элч нарын гол зорилго нь Ойрадын Хар хултай байлдахад тусламж үзүүлэх, дарь хийх, галт зэвсэг үйлдэх дархан илгээх, Сибирын хотод худалдаа хийлгэхийг гуйжээ. Оросын хаан мөн л найрсаг харилцаа тогтоохыг хүсэн буйгаа илэрхийлэн дайлж цайлаад тавьсан саналуудад нь тодорхой хариу өгөөгүй бөгөөд 1617 оны 8 сард Монголын элчдийн хамт өөрийн элч Иван Петлинээр удирдуулсан 11 хүнтэй багийг Монголоор дайруулан Хятадад очуулахаар буцаасан байна. Алтан хан Оросын талын хүссэнээр И.Петлин нарыг Хятадад хүргэхийн тулд агт мориор хангаж Билэгт, Дархан хэмээх хоёр ламаар газарчлуулжээ. 1618 онд Алтан хан И.Петлинийг буцахад түүнийг дагалдуулан өөрийн элчээр дотны хүн Дархан ламыг Москвад илгээжээ. Дархан лам 1620 оны эхээр Москвад хүрэлцэн очиж Оросын эзэн хаан Михайл Федоровичид бараалхан Алтан ханы бичсэн жуух бичгийг гардуулжээ. Элчийн зорилго нь Орос улсад амласан амлалтаа сахиж буй дүр үзүүлэх, Ойрадтай хийх тэмцэлдээ Орос улсаас цэрэг, зэвсгийн тусламж хүсэх, Сибирь хотод худалдаа хийхийг зөвшөөрүүлэх, өндөр цол хэргэм хүсэх зэрэг байсан бөгөөд Оросын хаанаас асуудалд ихэд болгоомжтой хандан элчийг жил орчим байлгаж байгаад “Алтан ханыг Их эзэн хааны ивээлд орвол түүнийг дайснаас хамгаалах болно“ гэсэн хариутайгаар буцаажээ. Мөн дахин Алтан ханы элчийг хүлээж авахгүй, тэдэнтэй ямар нэгэн хэлбэрээр харилцахгүй байхыг Сибирийн хотуудын захирагч нарт тушаасан байна.
Хотгойдын Алтан хан эл тулгасан шаардлагыг хүлээн аваагүйгээр үл барам түүнд хорсон Оросын хараат Енисей хавийн болон түрэг аймгуудыг уулгалан довтолж алба татвар хураах болсноор харилцаа нэлээд эвдэрэлцэж иржээ
Энэ үеэс тэдгээрийн хоорондын харилцаа муудаж эхэлсэн бөгөөд Шолой Убаши ч Ойрадын Хар хул хаантай байлдаж эхэлсэн учраас харилцаа нэг хэсэгтээ тасарчээ.
Удалгүй 17 – р зууны 20 – иод онд Шолой Убаши нас барж түүний оронд Бадма эрдэнэ хунтайж /1627-1657/ хан ширээнд суужээ.
Үр хойчис
Убаши хунтайж нь Чандмань тойн, Гүүш тайж, Зоригт тайж, Бадма эрдэнэ хунтайж, Дорждай хунтайж, Дай ноён, Гомбо илдэн, Сан тайж гэсэн найман хөвгүүнтэй.
Бадма эрдэнэ хунтайж эцгээ залгамжлан, хоёр дахь үеийн Алтан хан болж, Хотогойдын эзэн суусан.
Эшлэл
Ангилал:1623 онд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын түүх
Удмурт
Бүгд Найрамдах Удмурт Улс (Удму́ртская респу́блика; удм. Удмурт Элькун) — Оросын Холбооны Улсын холбооны этгээд бөгөөд Бүгд Найрамдах Улс. Ижлийн холбооны тойрог болон Уралын эдийн засгийн бүст хамаардаг. Нийслэл - Ижевск хот.
Нутаг дэвсгэр - 42,061 км2, 2010 он ы байдлаарх хүн амын тоо - 1,522,761. Үүнээс 62.2% нь Оросууд, 28.0% (410,584) нь Удмуртууд аж. Орос хэлнээс гадна Удмурт хэл албан ёсны зэргэмжтэй. Удмурт хэлийг Фин-Угор хэлний бүлэгт оруулан ангилдаг.
Хүн ам
Хүн амын 53% нь орос, 35% нь удмурт, 7% нь татар үндэстэн болно. Удмуртчууд нь Угро-Фин угсааны үндэстэн юм. Зонхилох шашин нь Үнэн алдартны шашин, шаманизм.
Түүх
Удмурт үндэстний өлгий нутагт оросууд 12-р зуунд хүрч иржээ. 1552 онд Казань Орост нэгдсэний дараа оросууд эрс нэмэгдсэн аж.
1920 онд Вотскийн автономит муж хэмээх нэртэй анх байгуулагдаж, 1934 онд Зөвлөлт Социалист Автономит Бүгд Найрамдах Удмурт Улс болон зохион байгуулагдсан. Зөвлөлт Холбоот Улс задрахад 1990 оноос одоогийнхоо нэрээр нэрлэгдэх болжээ.
Одоогийн ерөнхийлөгч Алексей Волков 2007 онд сонгогдсон байна.
Эдийн засаг
Металл боловсруулах, химийн үйлдвэрүүд болон шилэн эдлэлийн үйлдвэрлэл өргөн дэлгэр. Газрын тос, чулуун нүүрс олборлодог. Мөн Михайл Калашниковын зохион бүтээсэн AK-47 болон түүнтэй төстэй загварын буунуудыг үйлдвэрлэдэг Измаш компани тус улсад байрладаг бөгөөд Удмуртын эдийн засагт чухал нөлөөтэй.
Хот суурин
600 мянга орчим хүнтэй нийслэл Ижевскээс гадна Воткинск, Сарапул, Глазов зэрэг хотууд бий.
Зүүлт
Ангилал:Оросын бүгд найрамдах улс Ангилал:Оросын холбооны муж
1 сарын 28
1 сарын 28 нь Григорийн тооллын жилийн 28 дахь өдөр6 Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 337 хоног үлдэнэ. Хэрэв өндөр жил таарвал энэ тоо 338 байна. Энэ өдөр Куба улсын хувьсгалын эцэг гэгдэх Хосе Марти, Италийн домогт хаалгач Жианлуйжи Буффон төржээ.
Тэмдэглэлт өдөр
0128 #28
Монгол улс Токиогийн олимпод
Монгол улс зуны олимпын наадамд анх Япон улсын Токио хотод болсон 1964 оны зуны олимпийн наадам буюу Токиогийн олимпод оролцжээ. Анхныхаа олимпийн наадамд спортын 5 төрөлд эрэгтэй 17, эмэгтэй 4, нийт 21 тамирчны бүрэлдэхүүнтэй оролцсон Монголын баг тамирчид медаль хүртэж чадаагүй.
30px Буудлага
Эрэгтэй
30px Гимнастик
Эрэгтэй
30px Дугуйн спорт
Эрэгтэй хувийн бөөн гараатай уралдаан Эрэгтэй багийн бөөн гараатай уралдаан
30px Хөнгөн атлетик
Эрэгтэй
Цахим холбоос
Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч улсуудын багийн бүрэлдэхүүн зуны олимп 1964
Даниэль Васс
Даниэль Васс (Daniel Wass; 1989 оны тавдугаар сарын 31-нд Гладсаксе аймагт төрсөн) — Данийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Францын «Эвиан» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог. Данийн шигшээг төлөөлөн Евро-2012 тэмцээнд оролцсон.
Замнал
«Брондбюгоос» мэргэжлийн гараагаа эхэлсэн Даниэль Васс 2007 онд бэртэлтэй байсаар баруун жигүүрийн хамгаалалтын бүсэд 2008 оны улирлын 33 тоглолтоос 28-д нь оролцож лигт III байрт шалгарахад тусалжээ.
2011 оны тавдугаар сарын 20-нд Португалын «Бенфикатай» 5 жилээр гэрээлсэн ч долоодугаар сарын 22-нд Францын «Эвиан» багт зээлэгдсэн юм. «Эвиан» түүнийг 2012 оны зургаадугаар сарын 22-нд 2.5 сая еврогоор элсүүлсэн.
Амжилт
«Эвиан»
Цахим холбоос
Ангилал:Данийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Брондбю багийн тоглогч Ангилал:Сельта багийн тоглогч Ангилал:Фредрикстад багийн тоглогч Ангилал:Эвиан багийн тоглогч Ангилал:Валенсиа багийн тоглогч Ангилал:Атлетико Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Даничууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Пала гөрөөс
Пала гөрөөс (Aepyceros melampus Грекээр αιπος, aipos "өндөр" κερος, ceros "эвэр" + melas "хар" pous "хөл") нь дунд хэмжээний Африк гөрөөс юм. Энэхүү гөрөөс нь Кени, Танзани, Свазиланд, Мозамбик, хойд Намиби, Ботсвана, Замби, Зимбабве, өмнөд Ангол, Өмнөд Африк, Уганда улсын нутагт амьдарна. Нийт 1,600,000 тоо толгой бий. Энэхүү гөрөөс нь махчин амьтдаас зугтах зэрэг үедээ 80-90 кмц хүртэл хурдан давхиж чадах ба үргэж цочихдоо 10 м урт, 3 м хүртэл өндөр үсэрч харайж чадна.
Гадаад төрх
Пала гөрөөс 73-92 см өндөр, эрэгчин нь 46-76 кг, эмэгчин нь 37-50 кг жинтэй байна. Эрэгчин нь үетэй мэт мушгирсан 90 см хүртэл урт хурц шовх эвэртэй ба эмэгчин нь эвэргүй. Нуруун хэсэг нь хүрэн бордуу, гэдэс хэвлий нь цайвар цагаан өнгөтэй.
Гадаад холбоос
Ангилал:Эвэртэн
Зэрлэг цацагт хяруул
Зэрлэг цацагт хяруул (Meleagris gallopavo) нь Хойд Америкаас гаралтай, тахиа хэлбэртэн багийн хамгийн хүнд жинтэй шувуу юм. Энэ шувуу нь цацагт хяруулын 2 зүйлийн нэг бөгөөд нөгөө нь Төв Америкт таарах Толбот цацагт хяруул юм. Нас бие гүйцсэн эрэгчин нь өд сөдгүй, нүцгэн улаавтар толгой, улаан хүзүү хоолой, урт саарал ногоондуу хөл, хар биетэй байна. Хөл нь 3 хуруутай.
Цацагт хяруул нь урт, бараан өнгийн дэвүүр хэлбэрийн сүүл, гялалзсан хүрэл өнгийн далавчтай. Бусад тахиа хэлбэртэн шувуудад олон таарах хүйсийн эрс ялгаатай өнгө үзэмжтэй юм. Эрэгчин нь биеэр харьцангуй том, улаан, ногоон, шаргал, хөх ягаан өнгийн өд алагласан байна. Эмэгчин нь бор сааралдуу нэг хэвийн өнгө зүстэй юм.
Цацагт хяруул нь 20 000-30 000 өдтэй. Сүүлний өдний урт нас бие гүйцсэн бол ижил урттай, гүйцээгүй бол урт богино байдаг. Эрэгчин нь дундажаар 5-11 кг, 100-125 см урт ба эмэгчин нь 3-5.4 кг, 76-95 см урт хэмжээтэй. Далавчаа дэлгэсэн урт нь 1.25-1.44 м юм.
Идэш тэжээл
Зэрлэг цацагт хяруул холимог тэжээлтэн бөгөөд газраар эсвэл бут, жижиг модонд авиран идэш тэжээл хайдаг. Тэд хатуу царсны боргоцой, самар, туулайн бөөр, хушганы мод, мөн олон янзын үр тариа, жимс жимсгэнэ, өвс, шавьж гэх мэтээр хооллоно. Бас заримдаа хоёр нутагтан болон жижиг могой зэрэг хэвлээр явагч иддэг. Голдуу өглөө эрт, үдээс хойш идэш тэжээл хайна. Маш олон янзын зүйлээр хооллох чадвартай тул бага газар их хэмжээгээр өсч үрждэг ажээ.
Дорнын цацагт хяруул (Meleagris gallopavo silvestris)
Энэхүү дэд зүйл нь АНУ-н зүүн хагас хэсэг, Канадын зүүн өмнөд хэсгийн нутгаар амьдарна. Өдгөө 5.1-5.3 сая орчим байна гэсэн тооцоо бий. 1817 онд анх тэднийг ойн цацагт хяруул гэдэг байв. Энэ цацагт хяруул нь 1.2 м хүртэл өндөр ба сүүлний үзүүр хэсэг хүрэн бордуу өнгөтэй байна. Зэрлэг цацагт хяруулын дэд зүйлүүд дотор хамгийн ихээр агнагдсан шувуу юм.
Флорида (M. g. osceola)
Зөвхөн Флоридын хойгт таарна. Нийт 80-100 000 орчим бий. Флоридын цацагт хяруул нь Дорнын дэд зүйлээс биеэр жижиг, арай бараан өнгөтэй.
Рио Грандэ (M. g. intermedia)
Техас-с Оклохама, Канзас, Шинэ Мексик, Колорадо, Орегон, болон төв ба баруун Калифорнид таарна. Мөн 1950 оны сүүлээр Хавайд аваачиж нутагшуулжээ. Нийт 1,022,700 - 1,025,700 орчим бий. Энэ дэд зүйл нь хүнтэй их нийтэч юм.
Мерриам (M. g. merriami)
Хадат уул, Монтана болон Өмнөд Дакота, Шинэ Мексикт тархан амьдарна. Нийт 334,460 - 344,460 ширхэг бий. Сүүл хэсэг нь цагаан өдтэй.
Гудын цацагт хяруул (M. g. mexicana)
Төв болон хойд Мексикээс гаралтай. Тэд урт хөл, том бие, сарвуу, урт сүүлтэй. Бие нь ногоон шаргалдуу өнгөтэй байна.
Ажил (физик)
Ажил нь физикийн шинжлэх ухааны ухагдахуун юм.
Аливаа биет дээр хүчний нөлөөгөөр хүчний үйлчилсэн зүгт хөдөлсөн хөдөлгөөний дамжсан энерги хэмжээг ажил гэж тодорхойлно.
Ангилал:Физик тоо хэмжээ Ангилал:Механик
Краков
Краков (Kraków) нь Бүгд Найрамдах Польш Улсын 2 дахь том хот, мөн эртний нийслэл, түүнчлэн аялал жуулчлалын гол төв юм. Тус улсын өмнөд хэсэгт байрлах ба хүн амын тоо 754.854. Мөн түүнчлэн боловсрол, соёлын төв гэдгээрээ Польшдоо алдартай хот бөгөөд Христийн тооллын 7-р зуунд Висла мөрний ай сав дагуу үүссэн.
Түүх
Краков хот 990 онд байгуулагдсан гэж үздэг. 1000 онд польшийн хаан "Зоригт" Болеслав шашны төв байгуулсан.
1241 онд монголчууд Польшийн нутгийг довтлож Краковыг эзлэж байжээ.
Тус хотын хуучин дүүргийг ЮНЕСКО Дэлхийн өв хэмээн бүртгэн авсан. Алдартай барилга байгууламжаас дурдвал хотын төв талбай орших Гэгээн эх Мариагийн их цогчин дуган, Вавел цогчин дуган, Вавел цайз зэрэг юм.
Краков хотын хамба лам Кароль Войтыла (II Иохан Паул) 1978 онд Ромын Папаар сонгогдсон нь тус хотыг дэлхий нийтэд улам таниулсан. 2016 онд Польш Улс Христийн шашинтан болсны 1050 жилийн ойд зориулан Польшийн Ерөнхийлөгч мэндчилгээ дэвшүүлж Краков хотод Дэлхийн Католик Залуучуудын Өдөрийг зохион байгуулах болсныг зарласан. Ромын Пап Францис 2016 онд Краков хотод айлчилсан
Краков хотод Европын анхны их сургуулиудын нэг Ягеллон орших ба 2000 онд Европын Соёлын нийслэлээр нэрлэгдсэн.
Хотын гишүүнчлэл
1990 оноос хойш хот 18 дүүрэгт хуваасан:
Эшлэл
Ангилал:Бага Польш мужийн гмина Ангилал:Висла мөрний суурин Ангилал:Польшийн хот Ангилал:Бага Польш мужийн гмина Ангилал:Польшийн мужийн нийслэл Ангилал:Бага Польш мужийн суурин Ангилал:Ханзе хот Ангилал:Польшийн урьдын нийслэл Ангилал:Польшийн их сургуулийн хот
Марин Ле Пен
Намтар
Сен-Клу дахь Флорен-Шмитт лицейд сурсан. 1984 онд эцэг эх хоёр нь салсан, 1986 онд 18 нас хүрээд эцгийнхээ байгуулсан "Үндсэний Фронт" намд элссэн. 1990 онд "Пантеон-Ассас Их сургууль"-ийг эрхзүйч мэргэжлээр магистрын зэрэгтэй төгссөн.
1992 онд хуульчийн үнэмлэх авч 1998 он хүртэл Парист өмгөөлөгчөөр ажилласан байна.
2003 оноос "Үндэсний Фронт" намын гүйцэтгэх дэд Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж, 2004 онд Европарламентын гишүүнээр сонгогдож 2009 онд улиран сонгогдсон.
2012, 2017 онуудад Францын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшиж ялагдсан.
Хэт барууны үзэлтэй гэгддэг.
Ажил, улс төрийн туршлага
Үндэсний Фронтын анхны тэргүүн Жан Мари Ле Пенгийн охин тэрээр 1992-1998 онд хуульч мэргэжлээрээ ажиллаж байсан бөгөөд 2004 онд Европын Парламентын гишүүн (сонгуулийн тойрог: Иль-де-Франс) болжээ. 2009 онд Баруун хойд Францаас дахин Европын Парламентад сонгогдсон Ле Пен 2011 оноос Үндэсний Фронтын тэргүүнээр сонгогдон ажиллаж байна.
2012 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн нэгдүгээр шатны санал хураалтаар 17.90 хувийн санал авч, арван нэр дэвшигчээс гуравдугаарт бичигдсэн энэ улс төрч эмэгтэй хоёр дахь шатанд шалгарсан тэр үеийн ерөнхийлөгч Николя Саркози болон Франсуа Олланд хоёрын хэнийг ч дэмжихгүй гэж хэлсэн байна.
Гадаад холбоос
Ангилал:1968 онд төрсөн Ангилал:Францын хуульч Ангилал:Францын улс төрч
Пол Пирс
Пол Энтони Пирс (Paul Anthony Pierce, 1977 оны аравдугаар сарын 13-нд Калифорни мужийн Окленд хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Вашингтон Уизардс багийн довтлогч юм.
Товчхон
1998 оны драфтын эхний тойргийн 10 дахь сонголтоор Бостон Селтикс багт очсоноосоо хойш бүх улиралд гараанд гарж байгаа. Тэрээр 9 удаагийн бүх одод, 4 удаа бүх НБА-гийн багт нэрлэгдэж, 2008, 2010 онуудад Бостон Селтиксийг финалд үлдээхэд голлох үүрэг гүйцэтгэсэн. Улмаар 2008 онд финалын Үнэ цэнэтэй тоглогчийн шагналыг хүртсэн. Мөн Бостон Селтикс багийн өмсгөлтэй 20,000–гаас дээш оноо авсан гуравхан тоглогчийн нэг (Нөгөө 2 тоглогч нь Ларри Бёрд, Жон Хавличек). Тэрээр Инглвүүд ахлах сургуулийн сагсан бөмбөгийн од байсан бөгөөд 1995 онд Макдональдсын бүх Америкийн наадамд ирээдүйн одод болох Кевин Гарнетт, Стефен Марбури, Винс Картер нартай хамт оролцож байжээ. Мөн тухайн жилийн цагирган дээрээс довтлох үзүүлбэрийн тэмцээнд Картер түрүүлж байсан түүхтэй. Ахлах сургуулиа дүүргээд Канзасын их сургуульд эрүүгийн эрх зүйн ангид суралцаж байх хугацаандаа алдарт дасгалжуулагч Рой Виллиамсын удирдлага дор дунджаар 16 оноо авч, 6 самбараас бөмбөг авалт хийж байжээ. НБА-д ороод удалгүй довтолгоо болон самбараас бөмбөг авалт, хамгаалалтаараа лигийн шилдэг тоглогчдын нэг болж чадсан. 2002 онд зүүн бүсийн финалд Нью-Жерсигийн эсрэг 3 дах тоглолтын 4 дүгээр үед 19 оноо авч, гайхалтай эргэн ирэлтийг хийсэн. 2005-2006 оны улиралд лигийг оноо авалтаараа тэргүүлж, 2006 оны хоёрдугаар сарын 4-нөөс гуравдугаар сарын 12 хүртэл 14 тоглолт дараалан 30-с дээш оноо авч, Селтикс багийн шинэ амжилтыг тогтоосон. 2000 оны есдүгээр сарын 25-нд нэгэн шөнийн клубт Пирс зодолдож буй хүмүүсийг салгахыг оролдож байгаад нүүр, хүзүү болон нуруундаа 11 удаа хутгалуулсан байна. Түүний багийн анд Тони Батти ахынхаа хамт ойролцоох эмнэлэгт хүргэж амийг нь аварч байжээ.
2013 оны зургаадугаар сарын 28 буюу драттын үеэр Бостон Селтикс болон Бруклин Нетс багууд Пирс, Кевин Гарнетт, Жейсон Терриг 2014, 2016, 2018 оны драфтын I тойргийн эрхээр солилцов.