cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зүү ороох оёдол
Уран хатгамал
Уран хатгамал дэвсгэр, өнгө зохицол, хээ зэргээс бүрддэг бөгөөд эд бүгд үндэсний зан заншилтай холбоотой гүн гүнзгий утга агуулгатай байдаг. Хатгамал нь олон төрөл бөгөөд тус бүр өвөрмөц онцлогтой байдаг.Хатгамалын сэдэв хүнтөрөлхтний түүхэн хөгжилтэй холбоотой тэрдагуу өөрчлөгдөн хувирч ирсэн. Хатгамалыг хээ угалзаар чимэглэхээс гадна амьтан, ургамал, ус газарзүй, хүний хөрөг болон бодит амьдрал байдлаас эх авч, нийгмийн амьдралыг уран сайхнаар дүрслэн үзүүлдэг гэж хэлж болно.
Ангилал:Монголын соёл
10 сарын 14
10 сарын 14 нь Григорийн тооллын жилийн 287 дахь (өндөр жил бол 288 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 78 өдөр үлдэж байна.
Үйл явдлууд
1968 - Хүн анх удаа 100 метрийн зайг 10 секундээс бага хугацаанд туулсан өдөр. Энэ хүн бол АНУ-ын Арканзас мужийн Дюма хотд төрсөн Jim Hines /Жим Хайнс/ байсан юм.
Тэмдэглэлт баярууд
1970 - оноос Дэлхийн стандартын өдөр
1014 #14
13-р зуун цогцолбор
XIII Зуун цогцолбор нь Улаанбаатар хотоос 96 км зайд Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутаг Ёл уулын эргэн тойрон  88 га газарт байрлаж байна. Төслийн хүрээнд XIII зууны Монголчууд хэрхэн амьдарч, хөдөлмөрлөж  байсныг бодитоор бий болгон зочдыг тухайн цогцолборт саатсан хугацаанд нь цаг хугацаагаар аялсан мэт сэтгэгдэл төрүүлэх бичил хаант улс байгуулах зорилготой юм. “XIII ЗУУН” цогцолбор нь эрт үеийн Монголчуудын хүчирхэг дайчин түүхийн халуун мөр, дүр зураг, амьдарч байсан орчин ахуйн үнэн дүр төрх, аж байдал, сэтгэл зүйн уур амьсгалыг бүрдүүлсэн аялал жуулчлал, амралт зугаалгын орчин, хөшөө дурсгал, үзвэр үйлчилгээний бүхэл бүтэн цогцолбор юм. Энэ улсад хааны хатуу хууль үйлчлэх бөгөөд цахилгаан, зурагт, коко кола, гар утас гэх зэрэг зүйлс огт үгүй юм.
Цогцолборт  Монгол үндэсний аж амьдрал, ёс заншлыг харуулсан хонио ноослон эсгий хийх, төл малаа хөнгөлөх гэх мэт зан үйл болон жилд ганц зохиох Туг, Тэнгэр тахих зан үйл, Хурим найрын ёслол, Гүү барих, Үрс гаргах, Унага тамгалах, Эрийн 3 наадам зэрэг онцгой тэмдэглэлт ёслолуудыг үзэх боломжтой.
Цогцолборын төв хаалган дээр  ''«Эрхэм зочин та ертөнцийн гайхамшиг, өнө эртний Монголын хилийн дээсийг алхах гэж байгаа тул ирсэн унаанаасаа бууж, гэрэгэ, пайзаа үзүүлэн нэвтрэгтүн. Та зөвхөн манай ёс жаягийг дагах ёстой. Эл газар нутагт хөл тавьсан хэн боловч ертөнцийн цаг хугацааг тэс өөрөөр мэдрэх болно. Цагийн зүү нар жаргах зүгээс биш, наран мандах зүгээс эхлэн хөдөлж байсныг санагтун. Цагаас бүү айхтун. Харин түүнийг сөрөхтүн»'' гэсэн хааны зарлигийг бичсэн байдаг.
Бүтээн байгуулалт
Тус цогцолборын бүтээн байгуулалт 2006 оноос эхэлсэн бөгөөд  одоогийн байдлаар дараах отгууд ашиглалтанд орж  дотоод, гадаадын жуулчдад үйлчилж байна.
Өртөө улаа, харуул хамгаалалтын отог
Энэ отог нь цогцолборын хил хязгаар дээр байрлах бөгөөд гаднаас цогцолборт нэвтэрч буй хүний “Гэрэгэг“ шалгаж цогцолбор луу нэвтрүүлнэ. Хаант улс доторх дэг журам, “Их засаг” хуулийн биелэлтийг чанд сахиж мөрдүүлнэ. Энд улаач нар байрлах бөгөөд гаднаас ирсэн жуулчдыг сүйх тэрэг, жууз тэрэг, морь, тэмээ унуулан дагуулж “XIII зуун” цогцолбортой танилцуулан таны хөтчөөр явах болно.
Ангилал:Монголын соёл Ангилал:Монголын чөлөөт цагаа өнгөрүүлэх цогцолбор газар Ангилал:Төв аймаг
2 сарын 20
2 сарын 20 нь Григорийн тооллын жилийн 51 дэх өдөр бөгөөд жилийн эцэс хүртэл 314 өдөр (өндөр жил бол 315 өдөр) үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0220 #20
Стивен Кипротич
Стивен Кипротич (Stephen Kiprotich, 1989 оны хоёрдугаар сарын 27-нд төрсөн) нь Угандын Олимп болон Дэлхийн аварга холын зайн гүйгч юм. Лондоны олимпын марафон гүйлтийн төрөлд 2:08:01 цагийн амжилтаар 1996 оноос хойш тасраад байсан олимпийн медаль, 1972 оны Угандын анхны алтан медалиас хойших анхны алтан медалийг эх орондоо авчирч байжээ.
10 сарын 15
10 сарын 15 нь Григорийн тооллын жилийн 288 дахь (өндөр жил бол 289 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 77 өдөр үлдэж байна.
Стивен Кипротич
Кипротич марафон төрөлд ДАШТ-ий болон улсын дээд амжилтыг 2:07:20 цагийн амжилтаар эзэмшдэг.
10 сарын 15
Энэ өдөр нас барагсад
1015 #15
Урадын хойд хошуу
Урадын хойд хошуу — Хятад улсын Өвөр Монгол орны Баяннуур хотын харьяа хошуу.
Газар зүй
Хошуу Хятад-Монголын хил дагуу байна. Улсын хил 195 км зурайна. Хилийн цаана Өмнөговь байна.
Урадын хойд хошуу 24,925 км² газар нутагтай. Говь, цөл газар. Богд уул гэж бий.
Хошууны төв Баянбулаг балгас Линьхө дүүргээс 50 км зайтай.
Хүн ам зүй
Урадын дундад хошуу 2004 онд 65,000 хүнтэй байв. Монгол, хятад үндэстэн байдаг.
Түүх
Урад монголчуудыг Чин улс 1648 онд Улаанцав чуулганы харьяанд гурван хошуу болгон хуваарилжээ.
Дундад Иргэн Улсын үед 1914 оноос Суйюань тусгай захиргаат нутаг, 1928 оноос Суйюань мужийн харьяанд хамаарав. БНХАУ-ын үед Улаанцав аймгийн харьяанд Урадын дундад хошууны хамтаар нэгэн хошуу болсон ба 1958 онд Баяннуур аймгийн харьяанд очсон. 1982 онд одоогийнхоо нэрээр хоёр хошуу салсан.
2003 онд Баяннуур аймаг нь аймгийн түвшний Баяннуур хот болон өөрчлөгджээ.
Ангилал:Өвөр Монголын суурин Ангилал:Хятадын хошуу ба тойрог
Элст
Түүх
Оросын хамжлагат тариачин Степан Прокопьевич Кийков 1862 оны хавар нэгэн Халимагийн зөвлөсөнөөр байшин барьснаар суурь тавигджээ. 1865 он гэхэд Элст 15 байшин баригдсан байв. Үүнээс 1865 онд Элст хотыг үүсгэн байгуулагдсан гэж үздэг. 1930 оноос "Элст" хотын зэргийг олов. 1942 оны 8 сард Элст хот Германчуудад эзлэгджээ. 1944-1957 оны хооронд Элст хотыг "Степной" гэж нэрлэн Ставрополь мужийн нэгэн хэсэг гэж үздэг байсан үе бий.
Ерөнхий
Өнөөдөр Элст хот Халимагийн улс төр, эдийн засаг, соёлын төв. Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. 1940 оны 8 сарын 7-нд энэ хотод 42.9 хэмийн халуун болж байжээ. Харин 1935 оны 1 сарын 8-нд 34 хэмийн хүйтэн болсон байна. 2010 оны байдлаар Элст хот 10 бичил хороолол, баруун хойд, өмнөд, дүүрэгт хуваагддаг.
Соёл, гэгээрэл, үзвэр
Элст хотод "Жангар" хүүхдийн театр, Хошин шог, драмын театр, Б.Басанговын нэрэмжит Халимагийн улсын их театр, А.М.Амарсанаагийн нэрэмжит номын сан, Н.Очирын нэрэмжит хүүхдийн номын сан, А.С.Пушкины нэрэмжит хотын номын сан, Н.Н.Пальмовын нэрэмжит орон нутаг судлалын музей, Халимагийн дүрслэх урлагийн музей, Буддизмын түүхийн музей, Соёлын ордон, Улсын концертын танхим, “Родина” соёлын төв, “Октябрь” кино театр ажилладаг. Хотын төвд В.И. Ленины нэрэмжит талбайд “Пагода на 7 дней” усан оргилуур, шатрын талбай бий. Элст хотын өндөр довцог дээр Халимагийн нийслэлийг чөлөөлсөн танкийн бригадад зориулсан хөшөө, “Дружба” паркад “Бортха” рашааны булаг бий. Будда бурханы хөшөө, Жангар туулийн хөшөө, Халимагийн цөллөгийн дурсгалын цогцолбор «Исход и Возвращение», Сити Чесс шатрын ордон зэрэг жуулчдын анхаарал татдаг газрууд бий. Элст хотын хамгийн эртний барилга нь 1907 онд баригдсан Улаан сургууль юм. Элст хотод дөрвөн том талбай, нэг өргөн чөлөө, нэг цэцэрлэгт гудамж бий. Элст хотын ихэнх гудамж нь орос нэртэй. Гэвч Халимаг, Монгол нэртэй гудамж цөөнгүй. Жишээ нь, Сүхбаатарын гудамж, Халх голын гудамж, Алтан булаг гудамж, Рашааны гудамж, Бамба цэцэг гудамж, Баруун гар гудамж, Зүүн гар гудамж, Жангарын гудамж, Хаврын дун гудамжийг нэрлэж болно.
Эрүүл мэнд
1988 онд Элст хотод ДОХ-ын халдвар нэгэн зэрэг олон хүнд тархсан явдал бүртгэгджээ. Тухайн үед ариутгаагүй зүү тариурыг хэрэглэсний уршгаар нэгэн зэрэг 40 гаруй хүн ДОХ-ын вирусын халдвар авсан байна. 1988 оноос хойш 2011 оныг хүртэлх хугацаанд Халимагт нийтдээ ДОХ-ын вирусын халдвар авсан 300 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэнээс 90 орчим нь нас баржээ.
Нийтийн тээвэр
Элст хотод том оврын автобус нийтийн тээврийн үйлчилгээнд явдаггүй, зөвхөн микро автобус үйлчилдэг. 2012 оны байдлаар хотын нийтийн тээвэрт 10 гаруй тогтмол чиглэлээр микро автобус үйлчилж байна. Тасалбарын үнэ 10 рубль. Үйлчилгээнд троллейбус, автобус, микробус, такси, дуобус зэрэг үйлчилдэг.
Зүүлт
Ангилал:Европын суурин Ангилал:Халимагийн суурин Ангилал:Халимагийн хот Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:1865 онд үүсгэн байгуулагдсан
Сагсан бөмбөгийн ДАШТ-2010 D хэсэг
2010 оны сагсан бөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний D хэсгийн тоглолт 2010 оны 8 сарын 28-нд эхэлсэн бөгөөд хэсгийн бүхий л тоглолт Турк улсын Измир хотын «Измир Халкапинар спортын танхим»-д болох юм.
Тоглолтын хуваарь
Бүх цаг орон нутгийнхаар (UTC+3)
Холбоос
Ангилал:2010 оны сагсан бөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Лара Гут
Лара Гут (Lara Gut, 1991 оны дөрөвдүгээр сарын 27-нд Тичино мужийн Соренго хотод төрсөн) — Словенийн уулын цаначин юм.
2014 оны хоёрдугаар сарын 12-нд олимпын наадмын даунхилл төрөлд тэргүүлэгч Тина Мазе болон Доминика Гизин нараас 0.10 секундын хоцролттойгоор барианд орж хүрэл медалийн болзол хангаж байв.
Гут дэлхийн цомын супер жи гараанд 2008 онд түрүүлэхдээ арвандолоон настай байсан нь түүхэн амжилт болсон юм.
Холбоос
Ангилал:Швейцарын уулын цаначин Ангилал:Швейцарын уулын цаначин Ангилал:Швейцарын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Швейцарын олимпын оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Швейцарын уулын цанын улсын аварга Ангилал:Швейцарын оны шилдэг тамирчин Ангилал:Швейцарчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Батула
Батула (Махмуд буюу Махаму) бол Ойрадын Хуухай Даюу ноёны хөвгүүн бөгөөд 1398-1399 оны орчимд Элбэг хаанд алуулсны дараа монголын хаанаас чинсан цол, Самур гүнжийг хатан болгож авсан. Удалгүй 1399 онд эцгийн өшийг авахаар Хэргүдийн Үгэчи хашихатай цэргийн хүчээр дайрч хороосон. Харин Өрөгтөмөр нь хаан болж түүнээс холбоогоо тасалсан нь хожим тэрээр Ойрад нараа удирдан түүний эсрэг босоход хүргэсэн. Үгэчи хашиха ноёны дараагаас тэр Дөрвөн Ойрадын холбоог тэргүүлсэн чинсан цолтойгоор 1416 он хүртэл удирдах болжээ. 1416 онд түүнийг Зүүн Монголын Аругтай тайш алжээ.
Гэр бүл
Ангилал:14-р зуунд төрсөн Ангилал:1416 онд төрсөн Ангилал:Ойрад Ангилал:Монголчууд
Өөрөг
Өөрөг гэдэг нь өөрийн-хөрөг гэсэн үгээс нийлмэлээр үүссэн үг юм. Ихэвчлэн гар утасны болон авсаархан цахим гэрэл зургийн камераар өөрөө гараараа буюу өөргийн саваа ашиглан зураг авдаг. Өөрөг авах хамгийн түгээмэл арга нь толинд ойлгон өөрийн дүрээ авах байсан бол сүүлийн үеийн гар утаснууд өөрөгт зориулан нэмэлт зургийн камер суурилуулдаг болсноор гараараа болон өөргийн саваа ашиглан зураг авах болжээ. Зөвхөн өөрийн болон олуулаа зураг дарах бөгөөд ихэвчлэн дээрээс доош чиглэсэн өнцгөөр зураг дардаг. Өөргийг нийгмийн сүлжээ сайтуудад ихээр байршуулдаг байна. Сэлфи буюу Өөрөг юм.
Үгийн гарал
өөрийн - хөрөг
Үндэсний бичиг
uberug
Монгол бичиг өөрийн хөрөг гэж бичихдээ uber un hurug гэж бичдэг тул uber+(hur)ug хэмээн uberug гэж бичих нь зүйтэй болов уу хэмээн тогтоов.
Түүх
Роберт Корнелиус нь Америкийн түүчээ гэрэл зурагчдын нэг бөгөөд 1839 онд өөрийг зургийг дарсан байна. Ингэхдээ тухайн үед дүрс буулгах нь минут орчим үргэлжилдэг байсан тул камерынхаа өмнө гүйж очоод дүрсээ буулгачихаад эргээд камер дээрээ гүйж очиж дарсан байна.
1900-аад онд Кодак Браунигийн авсаархан хайрцагт камер зохион бүтээгдсэний дараа толь ашиглан өөрийн зураг дарах нь элбэг болсон байна. 1914 онд Оросын их гүнгийн охин Анастасия Николаевна 13 настайдаа өөрийн хөрөг авсан нь түүхэн дэх хамгийн анхны өсвөр насны өөрөг дарсан хүнээр нэрлэгдээд байна.
Монгол хэлэнд шинэ үг үүссэн түүх
Англи хэлэнд selfie гэдэг үгийг 2002 оноос эхлэн хэрэглэж эхэлсэн бол Монгол хэлэнд өөрөг гэдэг үгийг 2014 оноос Facebook олон нийтийн сүлжээнд ᠋Зугаатай хэл шинжлэл бүлгэмийн зохицуулагчдын зохиосноор хэрэглэж эхэлжээ. Болорсофт компаний Болортоль цахим толь бичигт анх 2014 оны 7-р сарын 9-ны өдөр албан ёсоор үгсийн сандаа бүртгэн авсан байдаг байна.
Ангилал:Гэрэл зураг
Уго Родальега
Уго Родальега Мартинес (Hugo Rodallega Martínez, 1985 оны долоодугаар сарын 25-нд Эль Кармело хотод төрсөн) нь Колумбын хөлбөмбөгчин бөгөөд Фулхэм болон Колумбын шигшээ багийн довтлогч юм.
Холбоос
Ангилал:Колумбийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Фулхэм багийн тоглогч Ангилал:Колумбичууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Рембрандт
Рембрандт буюу Рембрант Харменсоон ван Рейн (Rembrandt Harmenszoon van Rijn ; 1606 оны 7-р сарын 15 өдөр төрсөн- 1669 оны 10-р сарын 4 өдөр нас барсан) XVII зууныг төлөөлөх Нидерландын гэрэл, сүүдрийн мастер гэгддэг уран зураач. Тосон будаг төдийгүй, хорын сийлбэрийн арга болон эдгээрийн нийлмэл арга, хар зургийн аргыг хэрэглэн зурж байснаараа алдартай.
"Шөнийн эргүүл", 1632 онд "Доктор Түлпийн анатомийн хичээл" зэрэг зураг нь түүнийг нэрд гаргажээ.
Рембрандтын нүд нь өнгө ялгахдаа жирийн хүнийхээс өөрөөр хардаг байсан гэж яригддаг. Нэг төрлийн нүдний өвчин юм.
Амьдрал
1623 онд Рембрандт Италид бэлтгэгдсэн, түүх, домог, библийн сэдвээр мэргэшсэн Питер Ластман-аас Амстердамд суралцжээ. 1627 онд Лейден рүү буцаж ирээд Рембрандт найз Ян Ливенсийн хамт өөрийн урлан нээж, оюутнуудыг элсүүлж эхлэв. Хэдэн жилийн дотор тэрээр маш их нэр хүндтэй болсон юм.
Тэрээр 1634 онд Са́ския ван Эйленбург (нидерланд. Saskia van Uylenburgh,: 1612-1642)-тэй Амстердамд гэрлэж их аз жаргалтай хэдэн жил болжээ.
Мөн үзэх
Д.Наранцацрал, М.Ганхүү "Рембрандт Харменс Ван Рейн", УБ 2007
Цахим холбоос
Ангилал:Нидерландын уран зураач Ангилал:Бароккогийн уран зураач Ангилал:Нидерландын зураач Ангилал:Шинэчлэгч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1606 онд төрсөн Ангилал:1669 онд өнгөрсөн
Виндхук
Виндхук (Windhoek; гер.: ) нь Бүгд Найрамдах Намиби Улсын нийслэл, хамгийн том хот юм. Төв Намибид, далайн түвшнээс дээш 1700 метр орчим өргөгдсөн Хомас тэгш өндөрлөгт байрладаг. 2011 оны байдлаар 322,500 оршин суугчтай, шилжилт хөдөлгөөний улмаас хүн ам нь тасралтгүй өсч буй хот болно.
Тус хот нь нутгийн уугуул хоньчин омгуудын дунд эртнээс мэдэгдэж байсан рашааныг түшиглэн үүсч, хөгжжээ. Улмаар 1840 онд Орлам омгийн ахлагч Ёнкер Африканер энд суурьшиж, омгийнхондоо зориулж чулуун сүм босгосноор хурдацтай томорч эхэлсэн байна. Гэвч хэд хэдэн дайн тулааны улмаас эвдрэн сүйдэж, балгас болсон тус хотыг 1890 онд Германы эзэнт гүрний армийн хошууч Курт фон Франсуа сэргээн босгожээ.
Өдгөө Виндхук нь Намибийн нийгэм, эдийн засаг, соёлын төв бөгөөд тус улсын бараг бүх компани, засгийн газрын болон боловсрол, соёлын байгууллагууд Виндхукт төвлөрдөг.
Эшлэл
Ангилал:Африкийн нийслэл Ангилал:Африкийн суурин Ангилал:Германы баруун өмнөд африк Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Намибийн хот Ангилал:Намибийн мужийн нийслэл
Агрономи
Агрономи бол хүнс, түлш, тэжээл, түүхий эд гаргаж авах зорилгоор ургамалын ашиглалтыг судалдаг шинжлэх ухаан юм. Үүнийг үр дүнтэй тогтвортой хэрэгжүүлэхийн тулд агрономи нь ургамалын генетик, ургамалын физиологи, метерологи болон хөрс судлалын салбарууд дахь судалгаануудыг хамруулан судалдаг. Агрономи бол биологи, хими, экологи, дэлхий судлал болон генетик гэх мэт шинжлэх ухаануудын цогц хэрэглээний шинжлэх ухаан юм. Өнөө үед агрономичид хүнс үйлдвэрлэл, эрүүл хүнс бий болгох, байгаль орчин дахь нөлөөлөлд зохицуулалт хийх, ургамалаас эрчим хүч гаргаж авах зэрэг олон үйл ажиллагаанд оролцдог. Агрономичид ихэвчлэн үр тариан сэлгэлт, усжуулалт, хөрс хатаалт, ургамалын эрлийзжүүлэлт, хөрсний ангилал, хөрсний үржил шим, хортон ургамалын хяналт, шавьж болон мэрэгчийн хяналт гэх мэт болон мөн бусад салбаруудаар дагнан мэргэшдэг.
Урадын дундад хошуу
Урадын дундад хошуу — Хятад улсын Өвөр Монгол орны Баяннуур хотын харьяа хошуу.
Газар зүй
Хошуу Хятад-Монголын хил дагуу байна. Улсын хил 184 км зурайна. Хилийн цаана Өмнөговь, Дорноговь байна.
Баруунаас зүүнш 204 км, хойноос урагш 149 км сунасан дөрвөлжиндүү 23,096 км² газар нутагтай.
Хошууны төв Халиут балгас нь Линьхө дүүргээс 161 км, Хөх хотоос 391 км, Ганцмод боомтоос 130 км зайтай.
Хүн ам зүй
Урадын дундад хошуу 2004 онд 139,867 оршин суугчтай байсан. Хотжилт — 7.3% 26,105 монгол үндэстэн нийт оршин суугчийн 18.7 хувийг эзлэн байна.
112,775 хятад үндэстэн нийт хүн амын 80.6 хувийг эзэлж байна.
Нутгийн хуваарь
Ангилал:Өвөр Монголын суурин Ангилал:Хятадын хошуу ба тойрог
Мцхета
Мцхетка (Гүрж хэл:მცხეთა) нь Гүржийн нийслэл Тбилиси хотоос зүүн хойш ойролцоогоор 20 км зайд Арави, Мтквари голуудын уулзварт орших, тус улсын хамгийн эртний хотуудын нэг юм. Уг хотод олон тооны түүхийн үнэт дурсгалууд оршдог тул 1994 онд дэлхийн өвд бүртгэгджээ.
Уг хотыг МЭӨ 1000 оны орчимд үндэслэгдсэн гэж үздэг бөгөөд МЭӨ III зуунаас МЭ V зууны Иберийн Гүржийн хаант улсын нийслэл байв. 317 онд Гүржид Христийн шашныг анх нэвтрүүлсэн газар нь Мцхетка хот юм. VI зууны үед Мцхетка хотоос нийслэлийг шилжүүлж, илүү хамгаалалт сайтай Тбилис хотыг сонгожээ. Хэдийгээр тийм боловч XIX зууны үеийг хүртэл Гүржийн хаадын хаан ширээнд суух ёслолоо Мцхеткад хийх болжээ.
Уг хотод орших XI зууны үед баригдсан Светицховели цогчин дуган, VI зууны үед баригдсан Жвари хийд нь Гүржийн Христийн шашны уран барилгын чухал дурсгал бөгөөд Кавказын дундад зууны уран барилгын хөгжлийн сонгодог жишээ болдог байна. Ялангуяа Гүржийн цагаан толгойн анхны хувилбарын үнэлж баршгүй өв эндхийн сүмүүдийн хананд хадгалагдан үлджээ. Үүнээс гадна Армазцихе цайз (МЭӨ III зуун), Армазцихе акрополь (МЭӨ 1000 оны орчим), Их Помпейн гүүр (МЭӨ I зуун), Хааны ордоны үлдэц, ойролцоох булшууд, IV зууны үеийн жижиг сүмүүд, Самтарво хийд (XI зуун), Бебрис Цихе (XIV зуун) гэх мэт асар олон дурсгалууд байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Гүрж дэх дэлхийн соёлын өв Ангилал:Гүржийн урьдын нийслэл  Ангилал:Мцхета-Мтианетийн суурин
Тугухунь
Тугухунь (Тогоон) — 284-684 онд Хөхнуурт оршин тогтнож байсан өвөг монгол сяньби улс байв.
Мандсан үе
Сяньби улс бутарсаны дараа Муюн Тугухунь ардаа дагуулан Хөхнуурт одож улс байгуулжээ. Тугухань Түрүү Яний Муюн Хуйн ах, Муюн Шэгүйн хүү байсан ба Ляодунгийн хойгоос Хатан голыг гатлан нүүсээр Хөхнуур, Чилянь нуруунд ирж суужээ.
Тугухунь 317 онд нас барахад хөвүүд нь Түрүү Цинь, Ся улсыг цохин эзлэн мөхөөжээ. Мөн тэдэнд Хөхнуур, туфа, Чифу, Хаоляний сяньби нар дагаар орсон. Улсын нийслэл нь Хөх нуураас баруун зүгт 6 км зайнд байв.
Өрнө зүг аян дайн хийж Хотан, Кашмир хүрч, харьяа нутаг зүүнээс баруунш 1500 км, хойноос өмнөш 1000 км болсон.
Доройтсон үе
Дотор газрын хятадыг Тан улс нэгтгэн хүчирхэгжиж Тугухуньтай худалдааны зам булаацалдах болов.
Соронзонгомбоор удирдуулсан төвөдүүд хүчирхэгжин Тугухунийг довтлон ялж байжээ.
Хүчирхэгжсэн хоёр хөршийн нөлөөгөөр Тугухуний дотоод байдал тогтворгүй болсон.
672 онд Төвөдийн эзэнт гүрэн Тугухунийг бүрэн байлдан дагуулжээ.
Хожим хойно
Тугухунь улс мөхсөний дараа ард түмэн нь хуваагджээ. Муюн Нохэбо хэсэг ард дагуулан Чилянь уулын зүүн зүгт нүүдэллэв. Бусад нь Төвөдийн эзэнт гүрний харьяанд үлджээ. Тугухунийг монгор ястны өвөг байжээ гэж зарим судлаачид үзсэн.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол үндэстэн Ангилал:Сяньби Ангилал:Нүүдэлчид Ангилал:Төвөдийн түүх Ангилал:Монголын түүхэн улс
Цагааннуур сум (Хөвсгөл)
Цагааннуур (монгол бичгээр Зураг:Čaɣannaɣur.png чаганнагур) нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. 5,410 км² газар нутагтай. 2000 оны байдлаар хүн ам нь 1,317 байсны ихэнх нь дархад ястан болно. Мөн 269 цаатан байв. Сумын төв Гурвансайхан Доод Цагаан нуурын эрэг дээр, аймгийн төв Мөрөнгөөс баруун хойш 279 км, нийслэл Улаанбаатараас 1048 км алслагдан оршино.
Түүх
Цагааннуур сумыг 1985 онд Рэнчинлхүмбэ сумаас таслан байгуулжээ.
Эдийн засаг
2022 онд тус сум 27740 толгой мал тоолуулжээ. Үүнд ямаа 8477, хонь 10244, үхэр, сарлаг 6512, адуу 2509, тэмээ 18, цаа буга 2417 байв.
Ном зүй
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хөвсгөл аймгийн сум
10 сарын 16
10 сарын 16 нь Григорийн тооллын жилийн 289 дахь (өндөр жил бол 290 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 76 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
1016 #16
Жюст Фонтэйн
Жюст "Жюсто" Фонтэйн Just "Justo" Fontaine, 1933 оны 8 сарын 18-нд Францын Мароккогийн Марракешт төрсөн) нь Испани гаралтай, Францын хөлбөмбөгчин юм. Тэрээр 1958 оны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд 13 гоол оруулж, нэг ДАШТ-д оруулсан гоолын дээд амжилтыг тогтоосон нь одоо болтол эвдэгдээгүй байна. Мөн ДАШТ-ий бүх цаг үеийн мэргэн буучдын жагсаалтад 15 гоол оруулсан Рональдо, 14 гоол оруулсан Герд Мюллерын дараа 3-т бичигддэг. Франц улс 1958 оны ДАШТ-д түрүүлж чадаагүй хэдий ч оролцсон бүх тоглолтдоо гоол оруулсан 2 дахь тамирчин (Альсидес Гижжиагийн дараа) болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Мароккогийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Ницца багийн тоглогч Ангилал:Реймс багийн тоглогч Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн шигшээ багийн дасгалжуулагч Ангилал:Мароккогийн хөлбөмбөгийн шигшээ багийн дасгалжуулагч Ангилал:Тулуз ХК-ийн дасгалжуулагч Ангилал:Пари Сен-Жермен ХК-ийн дасгалжуулагч Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн тэргүүн Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер) Ангилал:Марракешийн хүн Ангилал:Францчууд Ангилал:1933 онд төрсөн
Хелен Хеллвиг
Хелен Ребекка Хеллвиг Поуч (Helen Rebecca Hellwig Pouch, 1874 оны 3 сар – 1960 оны 11 сарын 26) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын теннисчин эмэгтэй байв. Америкийн нээлттэй тэмцээний ганцаарчилсан төрөлд 1, хос төрөлд 2 удаа тэргүүлсэн.
Ангилал:АНУ-ын теннисчин Ангилал:Америкчууд Ангилал:1874 онд төрсөн Ангилал:1960 онд өнгөрсөн
2 сарын 21
2 сарын 21 нь Григорийн тооллын жилийн 52 дахь өдөр бөгөөд жилийн эцэс хүртэл 313 өдөр (өндөр жил бол 314 өдөр) үлдэж байна.
Варшав
Варшав (Warszawa  ) бол Польш улсын нийслэл бөгөөд Европын холбооны орнуудын хотуудаас 9-рт орох саятан хот юм.
XIV зууны гар бичмэлүүдэд анх Warseuiensis (1321), Varschewia (1342),  дараа XV зуунд Warschouia (1482) гэж тэмдэглэн үлдээжээ.
Балтын тэнгисийн эргээс 260 км, Карпатын ар бэлээс 300 км зайнд Висла мөрний эрэгт д.т.дээш дунджаар 100 м өндөртэй 517.24 км² нутаг эдүгээ Варшав хотынх байдаг аж. 2014 онд яг энэ хот 1.72 сая хүнтэй байсан. Гэхдээ хүй дүүргийг нь оролцуулбал 3,000 км² нутагт 2.63 сая хүн оршин суугчтай гэж үзэж болно.
Варшав хот дотор автобус, трамвай, метро, цахилгаан галт тэргээр нийтийн тээврийн үйлчилгээ явуулдаг. 1995 онд ашиглалтад орсон метро нь 23 километр урт, 21 буудалтай, ганц шугамынх юм. Мөн Варшавт олон улсын 2 нисэх буудал байдаг.
Түүх
Краков хотын Вавель толгод дахь цайз шатсаны дараа Польшийн гуравдугаар Сигизмунд ван нүүн ирж, үндсэндээ 1596 онд Польшийн Вант улсын нийслэл болсон. Харин 1791 оны Үндсэн хуульд зааж өгснөөр албан ёсоор нийслэл хот болсон. Варшав хотын дундуур Висла мөрөн урсдаг бөгөөд хотыг ижил хоёр хэсэгт хуваадаг юм.
Зүүлтийн холбоос
Ангилал:Мазови мужийн гмина Ангилал:Европын нийслэл Ангилал:Мазови мужийн суурин Ангилал:Цэргийн эр зориг одон шагналтан Ангилал:Польшийн хот Ангилал:Польшийн их сургуулийн хот Ангилал:Саятан хот Ангилал:Висла мөрний суурин
Горхи Тэрэлжийн байгалийн цогцолборт газар
Горхи–Тэрэлжийн байгалийн цогцолбор газар нь Улаанбаатар хотоос зүүн хойш 70 км зайд оршдог. Хотоос холгүй энэ газарт байгалийн өвөрмөц тогтоц бүхий уул, хад, ургамал цэцэг, жигүүртэн шувуудыг харахаас гадна нүүдэлчдийн амьдралтай танилцах боломжтой юм. Тус газрын хадан уулс нь Мезозойн үеийн боржин чулуулгаас бүтсэн бөгөөд ус, салхи, он жилүүдэд идэгдэн сонин хачин хэлбэр дүрстэй болсон байдаг. Үүний нэг нь “Мэлхий хад“ хэмээн алдаршсан мэлхий дүрстэй том хад юм. Тэрэлжийн уулсаас Тэрэлж, Хурх, Баруун баян, Дунд баян, Зүүн баян зэрэг гол горхи эх аван урсаж Туул голд цутгадаг байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар Ангилал:Монголын байгалийн цогцолборт газар Ангилал:Төв аймгийн газар зүй
Рэйвэний сайжруулсан матриц
Рэйвэний сайжруулсан матриц (буюу Рэйвэний матриц) бол үгэн бус сорил бөгөөд балчир насны хүүхдүүдээс эхлэн өндөр настай хүмүүсээс авдаг хамгийн түгээмэл сорил юм.
Сорил 60 ширхэг, олон сонголттой, хялбараас хэцүү рүү дараалсан асуултаас бүрдсэн байдаг. Энэ сорил нь хүмүүний аливаа учир зүйг ойлгох, асуудлын учрыг олох чадвар буюу Спирмэний g-ийн бүрэлдэхүүн болох "оюуны ерөнхий чадамж"-ийг хэмжихэд чиглэсэн болно.
DoS халдлага
Анх DOS нь 8086-family microprocessor үйлдлийн системд зориулагдан бүтээгдэж байсан.1973 оноос өдийг хүртэл шинэчлэгдэн сайжирч төрөл зүйл нь олширсоор байгаа томоохон халдлагын нэг юм.1981-02-25 нд 86-DOS 0.42 хувилбаргарчбайсанболөдийд хэзээ ямар төрөл гарсан нь тодохойлох боломжгүйгээр эрчимтэй хөгжиж байна. Denial-of-service (DoS: англ. "албаны буюу үйлчилгээний түгжээ" эсвэл "үйлчилгээний татгалзал") гэдэг нь серверийн ажиллагааг зогсоож улмаар цаашлаад Datebase - руу нь нэвтрэх юм. Веб сервер маань хэрэглэгчийн ямар нэг хязгаартай байдаг бөгөөд бид түүнийг 1 цагт 5 уут гурил тээрэмддэг хүн гэж бодъё. Гэтэл баяраар түүний тээрэмдэх гурилын тоо ихсэж ачааллаа дийлэх ядарч унана. Үүний адилаар ceрвер болон вебд их хэмжээний хүсэлт хандалт ирснээр веб сервер маань уналтанд орохыг DoS халдлага гэнэ. Компьютер үйлдлүүдийг хийхдээ нэг нэгээр нь биш их бага хэмжээгээр өгөдлүүдийг нэгэн зэрэг гүйцэтгэдэг. Ингэснээр DoS халдлаганд компьютер болон веб сервер өртөхөд CPU (Central Processor Unit) болон RAM (Random Access Memory) ачааллаж ихээхэн хэмжээний өгөгдлийг гүйцэтгэж чадахгүйн улмаас түр уналтанд орох болон цаашлаад гацдаг байна. DoS халдлага нь ихэвчлэн пакетын халдлага байдаг.
Рэйвэний сайжруулсан матриц
Энэхүү сорилыг Жон С. Рэйвэн 1936 онд зохиосон. Сорилд оролцогч сорил бүрээс дутагдаж буй нэг зүйлийг гүйцээн дарааллыг дуусгах даалгавартай. Дараалал нь 4х4, 3х3, 2х2 зэрэг харьцаатай матриц байдаг.
Хувилбарууд
Оролцогчдын чадвараас хамааран матриц гурван өөр хэлбэртэй байдаг:
Ангилал:Оюун ухаан
DoS халдлага
DoS халдлагын төрөл
IP пакетын хэмжээ 65507 (65535-20-8) байдаг тэгвэл 65536 илгээвэл юу болох бол? Энд 8 нь ICMP толгой мэдээлэл, 20 нь IP хаягны толгой мэдээлэл агуулагддаг. Гэхдээ бид шууд Ping явуулахад "Request timed out" гээд Ping маань үхчихдэг. Цаанаа хариулахгүйгээр тохируулчихсан учраас тэр.
IP хаягийг хэсэглэж явуулахад TCP/IP нүх илэрч хэсгүүдийг цуглуулах гэж оролддог. Ping Flood шиг боловч дайралтыг Broadcast хаяг ба Spoof ашигласнаар пакетаа хэд дахин өсгөдөг. Dos, D-DoS хоёрын ялгаа нь smurf ашиглаж нэг хостоос дайрвал DoS болно. Олон Zombie зэрэг ашиглаж дайрвал D-DoS болно. Zombie гэдэг бидний амьдрал дээр мэддэг амьд үхдэлтэй утгын хувьд төстэй. Тиймээс ч ингэж нэрлэсэн байх. Zombie-гийн зорилго нь та ямар нэг компьютер лүү дайрахгүй харин өөр компьютерээр дамжуулж дайрдаг. Ингэснээр буцаагаад таныг барихад хэцүү болно. Өртөгч компьютерээс хэн хакердсаныг харахад таны zombie харагдах болохоос та харагдахгүй юм. Zombie болгоход дараах шаардлагуудыг хангасан байх хэрэгтэй:
Эхлээд TCP/SYN пакетыг илгээхэд дайрах гэж байгаа сервер хариуд нь TCP/SYN-ACK пакетыг илгээгээд буцаж TCP/ACK пакет ирэхийг хүлээдэг. Гэвч хакердагч ACK пакетыг илгээхгүй харин half-open байдлыг нь ашигладаг. Энэ нь ямар нэг холбоо тогтоодоггүй, харин бага багаар урагшаа ажилладаг. Нэг нээлттэй порт байлаа гэхэд та түүнийг хянахгүй харин тэр хаалга хаагдвал reset пакетаа явуулдаг. nMap, IP identification number ашиглаж Zombie-гоор дамжуулдаг. Одоогийн байдлаар хамгийн сайл үл харагдагч хянах систем юм.
Hit-and-run
Hit-and-run DDoS Энэ нь богино хугацаанд халддагч нэгэнт өртсөн бол хохирогч халдлагыг зогсоох эсвэл сервэрээ хамгаалж чаддаг болтлоо үргэлжилдэгээрээ бусад DDosхалдлагын төрлүүдээс онцгой юм. Энэ халдлага нь сервэрийг бүрэн унагаахад дунджаар 20 оос 60 минут л хангалттай. Халдлагын дараа 12 цаг 24 цаг бүүр 7 хоногоор халдлага үргэлжлэх боломжтой. Заримдаа Hit-and-run DDosийг DDosийн test хийх зорилгоор ашиглаж байна. Халдагч нэг л халдсан бол хохирогч тэрхүү DDosийг цэвэрлэсэн ч дараа нь халдагч дахин нэвтрэх боломжтой. Hit-and-run DDosийг antivirus-DDosпрограмыг ашиглан зогсоодог.
XorDDos
XorDDos Ихэнх хохирогчид нь Ази тивд илэрсэн учир анх Азид үүссэн байх магадлалтай. XorDDosнь Trojan malware болон hijacks Linux ийг ашиглан DDosхийнэ. 150+ Gbps ийм хэмжээний өндөр ачааллыг үзүүлдэг. C/C++ програмын хэл дээр бичигдсэн байдаг. ARM болон x86 систэмүүдээр илрүүлэх боломжтой. Линукс дээр Secure Shell үйлчилгээний нууц үгийг олж авах зорилгоор довтолгоог эхлүүлж цаашлаад нэгэнт Secure Shell – ийн нууц үгийг олж авсанаар амжилттай нэвтрэн XorDDoS– ийг ажиллуулах давуу эрхтэй скриптийг сервэр болон компьютерт татна суулгадаг.
Телнет нь хэрэглэгчдэд гадны машинд хандаж тэнд команд биелүүлэх боломж олгодог. NT-н 135-р портоор Телнет хийвэл уг машиныг гацаадаг бөгөөд майкрософт мэдээлэл сервер рүү 80-р портоор Телнет хийгээд Get бичин гацааж болдог. 80-р порт бол веб серверт хэвийн ажилладаг стандарт порт юм. Гэхдээ Telnet нь DoS хийхээс илүүтэйгээр fakemail, fakenews-г үүсгэхэд түлхүү хэрэглэгддэг. Хамгийн их халдлагад өртдөг портууд:
DoS халдлагаас хамгаалах
Юуны өмнө вирусний эсрэг програм, галт хана хоёрыг суулгаж идэвхжүүлнэ. Гол нь галт ханынхаа тохиргоог зөв хийх хэрэгтэй. Dos халдлага интернэтээр хийгддэг халдлага учраас ашиглагдахгүй байгаа портуудыг хааж өгнө. DoS халдлагад хамгийн их өртөх портын дугаар 8080, 8070, 9999, 8888 байна. Та өөрийн веб серверийг халдлагаас хамгаалахыг хүсвэл хамгийн эхэнд портын талаар мэдэх хэрэгтэй. Аль портоор юу дамжихыг Internet Assigned Numbers Authority олон улсын байгууллагаас тогтоож өгдөг. Порт гэдэг бол 16 бит урттай тэмдэггүй (unsigned) тоо байдаг. 0 - 1023 бол давуу эрхтэй порт, 1024 - 49151 бол регистертэй порт, 49152 - 65535 бол динамик эсвэл хувийн зорилгоор ашиглагддаг порт. Зарим портонд одоогоор юу ч заагаагүй байдаг бөгөөд шинэ зүйл гарвал тухайн портонд харгалзуулдаг. Хамгийн их халдлагад өртдөг Портууд 1. Порт (Web/HTTP) - 45,54% 2. Порт (NetBIOS) - 20.22% 3. Порт (SQL) - 13.68% 4. Порт1985(HSRP) -3.52 5.Порт 138(NetBIOS) -3.38% 6.Порт 25(SMPT) - 3.37% 7.Порт 161 (SNMP in) - 3.34% 8.Порт 162 (SNMP trap) - 3.26% 9.Порт 21 (FTP) -1.75% 10.Порт 443 (HTTPS) - 1.55%
DoSхалдлагаас хэрхэн хамгаалах вэ ? Юуны өмнө вирусний эсрэг програм, галт хана хоёрыг суулгаж идэвхжүүлнэ. Гол нь галт ханынхаа тохиргоог зөв хийх хэрэгтэй. Dos халдлага интернэтээр хийгддэг халдага учраас ашиглагдахгүй байгаа портуудыг хааж өгнө. DoSхалдлагадхамгийних өртөапортын дугаар 8080, 8070, 9999, 8888 байна.Та өөрийн веб серверийг халдалгаас хамгаалахыг хүсвэл хамгийн эхэнд портыг талаар мэдэх хэрэгтэй. Аль портоор юу дамжихыг Internet Assigned Numbers Authority олон улсын байгууллагаас тогтоож өгдөг. Порт гэдэг бол 16 бит урттай тэмдэггүй (unsigned) тоо байдаг. 0 - 1023 бол давуу эрхтэй порт, 1024 - 49151 бол регистертэй порт, 49152 - 65535 бол динамик эсвэл хувийн зорилгоор ашиглагддаг порт. Зарим портонд одоогоор юу ч заагаагүй байдаг бөгөөд шинэ зүйл гарвал тухайн портонд харгалзуулдаг.
Хэрэв эдгээр портууд нээлттэй байвал хааж өгөх коммандууд:
Springboard буюу бусад халдлагуудыг хязгаарлах (ICMP хариу халдлагууд, ping цацалт гэх мэт)
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Сүлжээний техник
Вали Ионеску
Вали Ионеску-Константин (Vali Ionescu-Constantin, 1960 оны 8 сарын 31-нд төрсөн) нь Румыны уртын харайлтын тамирчин юм. Тэрээр Турну Магуреле хотод төржээ. 1982 онд Европын аварга болж, мөн онд 7.20 метр харайж, дэлхийн дээд амжилт тогтоосон байна. Гэсэн ч 1983 онд нутаг нэгт Анишоара Кушмир уг амжилтыг ахиулсан. Улмаар 1984 оны Лос-Анжелесын олимпод мөнөөх Анишиоара Кушмирыг гүйцэлгүй, хоёрдугаар байр эзэлж мөнгөн медаль хүртжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Румыны уртын харайгч‎ Ангилал:Румыны олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Уртын харайлтын европын аварга Ангилал:Румыны олимпын оролцогч Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Румынчууд Ангилал:1960 онд төрсөн
Жехью Гордон
Жехью Гордон (Jehue Gordon, 1991 оны арванхоёрдугаар сарын 25-нд төрсөн) нь Тринидад ба Тобагогийн хөнгөн атлетикч бөгөөд 400 метрийн халхалттай гүйлтийн Дэлхийн аварга юм.
Тэрээр 2009 оны Берлинийн ДАШТ-д дөрөвдүгээр байрт шалгарахдаа улсын дээд амжилтаа 48.26 секунд болгон тогтоосон бол 2010 онд Залуучуудын ДАШТ-д түрүүлж улмаар Лондоны олимпод зургаадугаар байрт шалгарсан байдаг байна.
2013 оны ДАШТ-д 47,69 секунд гүйн улсын дээд амжилтаа ахиулан тогтоожээ.
External links
Ангилал:400 метрийн саадтай гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Тринидад ба Тобагогийн 400 метрийн саадтай гүйгч Ангилал:Тринидад ба Тобагогийн олимпын оролцогч Ангилал:Тринидад ба Тобагогийн панамерикийн наадамд оролцогч Ангилал:Тринидад ба Тобаго улсын харьяат Ангилал:1991 онд төрсөн
10 сарын 17
10 сарын 17 нь Григорийн тооллын жилийн 290 дахь (өндөр жил бол 291 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 75 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
1017 #17
Монголын эзэгнэл
Монголын эзгэнэлийн үйл явц 13-р зуунаас эхлэн, 1300-аад он хүртэл Монголын эзэнт гүрэн нь Ази болон зүүн Ази хүртэл хүрээгээ тэлсэн. Монголын эзэнт гүрэн 13-р зууны үед эзгэнэх тогтолцоо болон төв болон баруун Азиас зүүн Ази хүртэлх довтолгоогоо эхэлсэн. Газар нутгийн тэлэлт маш хурдацтайгаар, шилжилтийн хугацаанд Турк хүртэл параллелиар буюу уртраг, өргөргөөр тэлж байсан. Монголын эзлэн авсан газар нутаг 15-р зуун хүртэл Перс, Орос мөн 19-р зуун хүртэл Энэтхэгт хэвээр байсан.
Төв Азийг эзэлсэн нь
Чингис хаан төв Ази дахь Монголын эзэгнэлийг бодож олон, Монгол болон төв Азийн холбооны улс болох Татар, Монгол, Уйгур, Мэргэд болон Турк зэрэг улсуудын нэгдлийг эхлүүлснээр төв Азийн том газар нутаг бүхий Ислам болон хойд Ираны хүн амыг цөмийг нь устгав. Үргэнчийг эзэлсний дараа, цэргийн хүчинд нэгдсэн Түмэдийн 2 хүн бүр 24 хүн хороохыг шаарддаг байв.
Ойрхи дорнодыг эзэлсэн нь
Монголчууд өнөөдрийн бидний мэдэх Иран, Ирак, Туркийн зарим хэсгийг дайран довтлох болон сайн дурын бууж өгөлтөөр эзлэн авсан. Мөн Монголын довтолгоо баруун өмнө зүгт хүрч 1260 болон 1300 онд Газ болон Палестинийг эзлэн авсан. Үндсэн тулаан нь 1258 онд Багдадад болсон ба Монголчууд 500 жилийн турш Исламын шашны төв хүч болж байсан хотыг нураасан ба 1260 оны Айн Жалут дахь тулаанаар Мусульман Египетийн Мамлюкууд анх удаа Монголчуудын дайралтыг зогсоож чадсан нь одоогийн West Bank гэх газар байжээ. Монголчууд улс төр болон газар зүйн зарим хүчин зүйлээс болж дунд дорноос илүү тэлэх боломжгүй байжээ.
Зүүн Азийг эзэлсэн нь
Чингис хаан мөн түүний хойч үед довтлон авах Хятад болон Солонгосыг хүчээр аль хэдийнээ эзлэгдсэн Солонгосчуудын дор хараатаар байлгахаар болсон. Тэд Япон болон Вьетнамыг эзлэхийг оролдсон боловч бүтэлгүйтсэн. Тэдний 1261 онд хамгийн том эзэлж авсан газар нутаг нь Хятад байсан. 1368 онд Хятадууд бослого гаргаж Юань гүрний уугуул иргэд болон толгойлогчийг угсруулан буулган авсан юм. Улс төр болон харьяат байдал. Эртний Монголын эзэнт гүрэн үндсэн өөр өөрийн гэсэн онцлогтой 5 хэсэгт хуваагддаг байсан. -Хархорум дахь Манж -Юанжин дахь Түвд -Хорезм дахь Мавараннахр -Бэшбалик дахь Осэс, Перс, Армени, Турк -Алтан ордон (энэ нь 10 мужид хуваагддаг) Чингис хаан төв Азийг удирдаж байхад түүний жанжин Мукали (1170-1223) болон Чингисийн залгамжлагч Өгөдэй өмнөд Хятадыг 10 хэсэгт хуваахын оронд тэднийг Елюй Чуцайгийн зөвлөгөөгөөр татан буулгасан.
Европын хараат байдал
Монголчуудын европыг эзэрхийлэх эзэрхийлэл дуусч байх үед 2-р Иван Асэний доорх Булгарчууд монголын Түмэд рүү дайрсан боловч Киданчууд Монголын эрхшээлдээ оруулсан хаант засаг бүхий Төв азиас Булгарын 1-р Калиманы алба гувчууруудыг багтаасан нуувчаас Булгарчууд руу дайрсан. 1245 онд 4-р Бела хүртэл Монголчуудад Булгарчууд алба гувчуур өгч байхыг тушаасан.
Өмнөд Ази болон Солонгосын хараат байдал
1257 онд Монголчууд Вьетнамыг хүчээр булаан авсны дараа хэрхэн өөрсөддөө аюлгүй байдлаар өмнөд Хятадыг эзлэн авах талаар хэлэцээр хийсэн. Монголчууд хотуудын хамгаалагч нарыг болон Ханойн оршин суугчдыг хороосон. Танг Тонг хаан Мөнх хаанд хэрвээ өөрийн улсын иргэдийг өршөөх юм бол алба гувчуур тушаахыг зөвшөөрсөн. Хувилай хаан Танг гэр бүлийхнээс захиргааны бүрэн эрхийг шаардах үед, Монголчуудын шаардлагуудыг бүрэн хүлээн авах болсон ба 1264 онд 2 улсын хооронд хамтын нөхөрлөл бий болсон. Энэ үед 2 тал дайнаас болоод маш их хэмжээний хохирол амсцгаасан. Хэдийгээр 1278 Чампагийн хаан Вэ Индраварман Юаны захиргааг хүлээн авснаа илэрхийлсэн боловч түүний хүү шийдвэрийг нь эсэргүүцсэн. 1283 онд Монголын арми томоохон хотууд руу чиглэн аллагыг өмнөө тавин явж байсан ч Чампатай хийсэн тулаандаа удаа дараа ялагдсан. Чампагийн хаан 2 жил дараалан алба гувчуур өгч байснаа эцэст нь Монголд татвар төлөх шийдвэрээсээ татгалзсан.
Ангилал:13-р зууны Монголын түүх Ангилал:Дундад зууны Монголын түүх Ангилал:Их Монгол Улс Ангилал:Монголын түүхэн нутаг дэвсгэр Ангилал:Азийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Европын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Туршуулын дайн
Урадын өмнөд хошуу
Урадын өмнөд хошуу — Хятад улсын Өвөр Монгол орны Баяннуур хотын харьяа хошуу.
Газар зүй
Урадын өмнөд хошуу Баяннуур хотын дорно өмнөд хэсэгт 7,476 км² газар эзлэн оршдог.
Баруунаас зүүнш 142 км, хойноос урагш 85 км сунан тогтсон.
Хошууны нутагт цэнгэг уст Улиастай нуур бий. Хошууны төв - Монь-Уул балгас.
Хүн ам зүй
Урадын өмнөд хошуу 2011 онд 343,000 оршин суугчтай байв. Хятад, монгол хүмүүс байдаг.
Нутгийн хуваарь
Урадын өмнөд хошуу дотроо 9 балгас болж хуваагддаг.
Ангилал:Өвөр Монголын суурин Ангилал:Хятадын хошуу ба тойрог
Анна Файт
Анна Феннингер (Anna Fenninger, 1989 оны зургаадугаар сарын 18-нд Зальцбург хотод төрсөн) — Австрийн уулын цаначин бөгөөд 2014 оны олимпын наадмын супер жи төрлийн аварга юм. Феннингер 2011 оны ДАШТ-д супер жи ангилалд түрүүлсэн. Түүний дараа жи слалом ангилалаар 2012 оны дэлхийн цомын гараанд анх удаа түрүүлж байлаа. 2010 оны Ванкуверын олимпт оролцож байсан. Харин Сочийн олимпод супер жи, жи слалом төрөлд алт, мөнгөн медаль хүртжээ.
Холбоос
Ангилал:Австрийн уулын цаначин Ангилал:Австрийн тамирчин цэрэг Ангилал:Австрийн олимпын аварга Ангилал:Австрийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Австрийн олимпын оролцогч Ангилал:Уулын цанын олимпын аварга Ангилал:Уулын цанын дэлхийн аварга Ангилал:Австрийн уулын цанын улсын аварга Ангилал:Австрийн Бүгд Найрамдах Улсын төлөөх гавьяаны их хүндэт тэмдгийн шагналтан Ангилал:Австричууд Ангилал:1989 онд төрсөн
2 сарын 22
2 сарын 22 нь Григорийн тооллын жилийн 53 дахь өдөр бөгөөд жилийн эцэс хүртэл 312 өдөр (өндөр жил бол 313 өдөр) үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0222 #22
Го
thumb|Мэргэжлийн тоглогч чулууг хэрхэн хөлөг дээр тавих уламжлалт аргыг үзүүлж байна. Го бол хоёр тоглогчид зориулсан стратегийн хөлөгт тоглоом юм. Үүнийг Хятадаар Weiqi (Уламжлалт Хятад хэлээр: 圍棋; Хялбаршуулсан Хятад хэлээр: 围棋),Японоор Igo эсвэл Go (Kanji: 囲碁 or 碁), Солонгосоор Baduk эсвэл Paduk (Hangul: 바둑), заримдаа Gi (기;棋 or 碁) гэж нэрлэдэг. Харин Монгол хэлнээ Го гэж нэрлэх ба мөн эртний зарим судар бичгүүдэд Мягман гэж бичсэн байдаг. Го нь эртний Хятадад МЭӨ 5-р зууны үед үүссэн гэж үздэг байна. Зүүн Азид их өргөн тархсан бөгөөд өнөө үед дэлхий дахинаа маш хурдацтайгаар тархаж байгаа. Учир нь Го нь энгийн дүрэмтэй боловч тоглогчоос стратегийн ур чадвар ихээхэн шаарддаг тоглоом юм. Го-ийг тоглохдоо хоёр тоглогч хөлөг дээрхи шугамын огтлолцсон хоосон зай дээр хар ба цагаан чулууг ээлжлэн тавьж тоглоно. Хөлгийн үндсэн хэмжээ нь 19х19 бөгөөд шинэ тоглогчийг дасгалжуулах, тактикийн жишээ үзүүлэх зорилгоор 13х13 ба 9х9 хэмжээтэй жижиг хөлгүүдийг мөн ашиглана. Тоглоомын гол зорилго нь хөлгийн ихэнхи хэсгийг эзлэх ба үүний тулд өрсөлдөгч талд чулуугаа олзлуулахгүй байх хэрэгтэй. Хэрэв нэг буюу хэсэг чулууны зэргэлдээх огтлолцлууд нь эсрэг талын чулуугаар бүрэн бүрхэгдсэн бол тухайн чулууг олзлогдсон гэж үзээд хөлгөөс авна. Тоглоомын төгсгөлд уг олзолсон чулуунуудыг эсрэг тоглогчийн талбай дээр тавьж түүний авсан оноог бууруулдаг.
Нэр томъёо
thumb|left|[[Yunzi чулуу бүхий уламжлалт (goke) ваар.]] Го хэмээх хөлөгт тоглоом нь хэдийгээр эртний Хятадад үүссэн гэж үздэг боловч өрнөдөд үүнийг Япон нэр болох Го-оор (Kanji: 碁) нь илүү мэднэ. Энэ нь Го-г анх Өрнөдөд дэлгэрүүлсэн Оскар Корсчелд (Oskar Korschelt), Эдвард Ласкер (Edward Lasker) нар нь Японоос сурсантай холбоотой. Мөн Японы Го-гийн холбоо нь Го-гийн төвүүдийг АНУ, Европ ба Өмнөд Америкийн хотуудад байгуулж 1960-аад оноос Го Рэвиү сэтгүүлийг Англи хэлээр эрхлэн гаргах, Мэргэжлийн багш нарыг Өрнөдийн улсууд руу явуулах зэргээр Го-г дэлхий дахинд сурталчилан дэлгэрүүлж байсантай хамаатай. Үүнтэй хамааралтайгаар Го-гийн олон нэр томъёо нь Япон хэлнээс Англи хэлэнд нэвтэрсэн байдаг.
Хятадад үүссэн нь
Зарим домогт өгүүлснээр бол Го нь Эртний Хятадад (МЭӨ 2337–2258 оны үед) үүссэн байна. Уг хөлөгт тоглоомны тухай анхны мэдээлэл МЭӨ 312 онд хамаарах Эртний Хятадын түүхийн сурвалж Цо Чуан-д тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Хятадад Го бол язгууртнуудын тоглоом харин Сианчи (Хятад шатар) бол нийтийн тоглоом гэсэн ойлголт гарч иржээ.
Солонгос ба Японд тархсан нь
Хэдийгээр зарим нэг баримтаас үзэхэд Го нь МЭ-ий 5-р зууны дунд үед очсон гэдэг ч, МЭ-ий 7-р зуунаас эхлэн Солонгост тархсан байна. Мөн энэ үед Го нь Японд хүрсэн бөгөөд 8-р зуунд хааны ордонд ихэд алдаршжээ. 13-р зууны эхээр Го-г Японд маш өргөнөөр тоглох болсон байна. thumb|250px|left|1910-аас 1920 оны дунд үеийн фото зурган дээр Солонгос тоглогчид үндэсний хувцастайгаа тоглож байгаа нь.
1603 онд Токүгава Иэясү нь Японы анхны нэгдсэн хаант улсыг үндэслэн байгуулсан ба тухайн үедээ Японы шилдэг тоглогчдын нэг болох Буддист лам Никкайд (1559 онд төрсөн Кано Ёсабүро), Го-гийн Академийг байгуулах зарлиг буулгасан байна. Никкай лам, Хонибо сургуулийг (Honinbo school) үндэслэсэн ба хожим тэр сургууль нь Хонинбо Санса (Honinbo Sansa) гэж нэрлэгдэх болжээ. Удалгүй дараа дараагийн сургуулиуд ч байгуулагдсан байна. Тэдгээр нь Го-гийн урлагийг өндөр төвшинд хүргэсэн бөгөөд тоглогчийн зэрэг дэвийн тогтолцоог бий болголоо.
Го Олон улсад
1996 онд НАСА-ын сансрын нисгэгч Даниэл Бэрри ба Японы сансрын нисгэгч Ваката Кооичи нар сансарт анхлан Го-ийг тоглосон бөгөөд Бэрри үүнийхээ төлөө Нихон Ки-инээс 2 дан хүртсэн байна.
Ишлэл
Ангилал:Хөлөгт тоглоом Ангилал:Стратегийн тоглоом Ангилал:Сэтгэн бодох спорт Ангилал:Хятадын соёл Ангилал:Японы соёл
Keane
Keane хамтлаг нь 1997 онд байгуулагдсан, Английн Зүүн Сассексийн Баттл хотоос гаралтай альтернатив рок хамтлаг юм. Хамтлагт албан ёсоор Тим Райс-Оксли (төгөлдөр хуурч, арын хоолой), Том Чаплин (Гоцлол дуучин, гитарчин), Ричард Хьюз (бөмбөрчин, цохилтот хөгжимчин), Жэсс Күин (аргил гитарчин, цохилтот хөгжимчин, тэрээр The Night Sky синглийн 2007 оны тоглолтын үеэр анх хамтлагт тоглож эхэлсэн) гэсэн бүрэлдэхүүнтэй. Тэдний жинхэнэ хамтлагийн бүрэлдэхүүнд үүсгэн байгуулагч, гитарчин Доминик Скотт багтаж байсан бөгөөд 2001 онд гарсан юм.
Keane нь гол хөгжмийн зэмсэг болох гитарын оронд төгөлдөр хуур (эсвэл электрон даралтат хөгжим) ашигладгаараа бусад ихэнх рок хамтлагуудаас ялгарч чаддаг. 2006 онд бий болгосон төгөлдөр хуурын эффект болон электрон даралтат хөгжмийн дуугаралт нь ирээдүйд тэдний хөгжмийн гол үүргийг гүйцэтгэж байсан бөгөөд тэдний анхны цомогт ашиглаж байсан ая мөн 2 дахь цомгийн дуунууддаа ашиглах байсан дуугаралт бүхнийг нэгтгэж өөрсдийн цаашдын хэв маягтаа ашиглаж чадсан байна. Хамтлагийн карьер эхэлснээс хойш дэлхий даяар 10 сая орчим цомог борлогдсон. 2008 оны Perfect Symmetry цомгоос хойш тэд электрон гитар ашиглах болсон нь дугаралтыг илүү төрөлжүүлэх болсон ч уламжлалт төгөлдөр хуурыг орхиогүй юм.
Зохион байгуулалт ба эхний жилүүд (1995-1997)
Тим Райс-Окслигийн дүү буюу Том нь 1979 оны 3сард төрсөн бөгөөд Том Чаплинаас хэдэн сараар дүү юм. Тим болон Чаплин нар шиг тэдний ээжүүд ч бас найзууд байжээ. Том Чаплины аав Дэвид нь Зүүн Сассэксийн Робертсбридж дэх Vinehall сургуулийн хичээлийн эрхлэгч байсан (энэ нь тэдний гэр бүлийн эзэмшлээр 25 жил байсан) ба тэд 3уулаа 13 нас хүртлээ сурчээ. Үүний дараа тэд Кент дэх Тонбриджийн сургуульд элсснээр Райс-Оксли тэнд Доминик Скотт-той анх танилцаж улмаар тэд маш хурдан дотносч адилхан хөгжимд дуртай болох болжээ. Хамтлагийн бөмбөрчин болох Ричард Хьюз мөн Тонбриджийн сургуульд сурч байсан юм. Чаплин лимбэ тоглож сурсан ч тэдний хэн нь ч энэ үед үүнийг зохистой карьер гэж үзэхгүй байлаа.
Райс-Оксли 1993 онд Лондонгийн их сургуулийн коллежд классик-ийн чиглэлээр сурч байхдаа Скотт-той хамтарч амьд хөгжмийн хамтлаг байгуулахыг оролдож байсан ба ирээдүйн хамтлагийн бөмбөрчин болох Ричардыг бөмбөрчнөөр урьж байжээ. Хамтлаг Lotus Eaters нэртэйгээр эхэлж хамтлагийн гишүүдийн дуртай хамтлагууд болох U2, Oasis, The Beatles зэрэг хамтлагийн дуунуудыг өөрсдийн болгон дуурайж дуулдаг байсан ба гэртээ бэлтгэлээ хийдэг байв. 1997 онд Virginia Water дах амралтын өдрүүдээр Райс-Оксли-ийн төгөлдөр хуур тоглохыг Крис Мартин сонссны дараа өөрийн дөнгөж байгуулсан байсан Колдплэй хамтлагтаа урьжээ. Гэсэн ч Райс-Оксли өөрийн Lotus Eaters хамтлагаа орхихыг хүсээгүй учраас татгалзсан хожим мэдэгдэхдээ “Би үнэхээр сонирхож байсан, гэхдээ Keane хамтлаг аль хэдийн эхлэхэд бэлэн болсон байсан ба Coldplay хамтлагийн даралтат хөгжимчний санаа нь уналтанд орсон байсан.” гэжээ. Мартиний санал болон түүнчлэн Хьюз Скотт нар эсэргүүцэж байсан учир хамтлагт 1997 онд Чаплин орж ирснээр Райс-Оксли-гийн дуулах үүргийг гүйцэтгэх болж өөрийн acoustic гитарыг оруулах болсон. Чаплин нэмэгдснээр хамтлагийн нэр Lotus Eaters-ээс Cherry Keane буюу Райс-Оксли Чаплин нар бага байхдаа таньдаг байсан Чаплиний ээжийн найзын нэр болон өөрчлөгдөв. Тэр эмэгтэй нь тэднийг халамжилж үргэлж өөрсдийн мөрөөдөлдөө очих тухай ярьдаг байжээ. Тэрээр хорт хавдраар нас барахдаа Чаплиний гэр бүлд хөрөнгө үлдээсэн. Чаплин хэлэхдээ: “Би түүнийг миний хэцүү үед хөгжимтэй байхыг минь хараасай гэсэндээ бага зэрэг мөнгөнөөс хэрэглэсэн” гэжээ. Нэр нь сүүлдээ Keane болж богиноссон юм.
Чаплин 1997 оны зун өөрийн завсарлагын үеэр Өмнөд Африк руу сайн дурын ажилтнаар явсан. Чаплиний эртний туршлага нь хожим нь Make Poverty History үйл ажиллагаан дах хамтлагийн байр сууринд ихээхэн нөлөөлсөн юм. Жилийн дараа 1998 оны 7 сард эргэж ирэхэд онгоцны буудал дээр тоссон найз Дэвид Ллоёд Сиймэн-тэй уулзаж байхад дагаж явсан Хьюз “Бид 10 өдрийн туршид зугаатай байлаа” гэжээ. 1998 оны 7 сарын 13-нд Keane анх удаа амьд үзүүлбэрээ “Hope & Anchor” бааранд тавьсан юм. Мөн энэ ондоо Чаплин дүрслэх урлагийн түүхээр суралцахаар Эдинбургийн их сургуульд элссэн. Гэсэн ч дараа нь тэр сургуулиа орхиж Лондон руу өөрийн найзуудын хамт хөгжмийн карьерт бүх цаг заваа зарцуулахаар нүүжээ. Анхны тоглолтын дараа тэд 1998, 1999 онуудад Лондонгийн бүх баар цэнгээний газраар тойрон аялж тогложээ.
Hopes and Fears (2004-05)
Анхны үндсэн сингл болох дуугаа гаргаснаар, Keane Америк болон Англи улсуудад танигдаж эхэлжээ. Тэрээр "This Is the Last Time" хэмээх дуу нь "Crystal Ball" дууг гарах хүртэл зарагдаж байсан цорын ганц сингл байжээ. 2004 оны нэгдүгээр сард, Keane нь BBC's Sound of 2004 poll шагнал гардуулах ёслолд нилээн амжилт үзүүлэх хамтлаг хэмээн нэрлэгдсэн ба нэмж хэлэхэд 2004 он нь Английн хөгжмийн бүтээлийн жил гэж хэлэхэд дутахгүй болов уу.
Сарын дараагаар, Keane-ын Исландад хийсэн анхны бүтээл болох "Somewhere Only We Know" хэмээx дуу нь UK Singles Chart-д 2004 оны 2 дугаар сард 3т жагсаж байжээ. Тэр жилдээ 4 дүгээр сард, Keane хамтлаг нь "Everybody’s Changing" бүтээлээ дахин гаргажээ, уг дуу нь UK Singles Chart-д 4т жагсжээ.
Keane хамтлагийн анхны цомог болох Hopes and Fears нь 2004 оны 5 дугаар сарын 10нд Англид нээлтээ хийжээ. Энэ нь тэдний хамгийн анхны аялан тоглолтын өмнөх өдөр юм. Тэдний анхных болох уг цомог нь UK Albums Chart-т нэгт орсон бөгөөд мөн түүнчлэн хамгийн сайн зарагдсан цомгуудын тоонд 2т оржээ. Энэ цомог нь 9x platinum хэмээн Англид өргөмжлөгдөжээ.