cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Майкл Фарадей
Намтар
Фарадей нь III Жоржийн хаанчлалын үе буюу 1791 онд төмөрчний гэр бүлд 3 дахь хүү нь болон Лондон хотноо мэндэлжээ. Тэднийх 10 хүүхэдтэй, тун ядуу айл байсан тул тэрээр дөнгөж бага сургууль л төгссөн бөгөөд 13 наснаасаа хэвлэх үйлдвэрт ажиллаж эхэлсэн аж.
Тэнд олон янзын ном уншдаг байснаас шинжлэх ухаантай холбогдолтой номнууд түүний сонирхлыг татдаг, туршилтын зургуудыг хуулж зурдаг байв. Нэг өдөр түүний дэвтрийг олж үзсэн үйлчлүүлэгч нь шинжлэх ухааны лекцийн тасалбар бэлэглэсэн байна. Тэр лекцийн эзэн нь хожим түүний багш болох хувьтай Хемфри Дэви байсан бөгөөд Фарадей Дэвитэй үг сольж, шинжлэх ухааны замаар замнах хүсэлтэйгээ илэрхийлж амжсан байна.
Дэви нэг удаагийнхаа туршилтын үеэр зүүн нүдээ гэмтээж, тэр хоорондоо Фарадейг туслахаараа авсан аж.
Тэр өөрийн авъяас чадвараараа 1825 онд бензолыг нээх зэргээр маш олон нээлт хийж, 1831 онд электро магнетийн индукцийн үзэгдлийг илрүүлж, улмаар 1833 онд өөрийн нь нэрээр нэрлэгдсэн хуулиудаа гаргаж ирсэн юм. Гэвч язгууртан угсаатай Дэви Фарадейг дорд үздэг байсан тул амжилтад нь атаархаж, шинжлэх ухааны академид элсэхэд нь саад тотгор хийх зэргээр авирлаж байжээ. Гэхдээ Дэви "Миний хамгийн том нээлт бол Фарадей юм" гэж хэлсэн байдаг нь үнэний хувьтай билээ.
Багтаамжийн хэмжүүр фарад, физикийн Фарадейн тогтмол нь түүний нэрээр нэрлэгдсэн байдаг. Мөн 1991-2001 онд гүйлгээнд хэрэглэгдэж байсан 20 фунт стерлингийн мөнгөн тэмдэгт дээр түүний хөрөг байдаг байв.
Цахим холбоос
Ангилал:Английн физикч Ангилал:Английн химич Ангилал:19-р зууны химич Ангилал:19-р зууны физикч Ангилал:Физикийн химич Ангилал:Цахилгаан техникийн анхдагч Ангилал:Копли медаль шагналтан Ангилал:Байерны Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Германы Гавьяаны одон шагналтан (энхтайвны зэрэг) Ангилал:Гөттингений Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Нидерландын Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Турины Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Унгарын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:19-р зууны Леопольдинагийн гишүүн Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1791 онд төрсөн Ангилал:1867 онд өнгөрсөн
Европ тивийн хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн
<references group="Т" />
Хитер Ричардсон
Хитер Ричардсон (Heather Richardson, 1989 оны гуравдугаар сарын 20-нд Өмнөд Каролина мужийн Хай Поинт хотод төрсөн) нь Америкийн эмэгтэй тэшүүрчин юм. 2011, 2013 болон 2014 оны ДАШТ-д оролцож нэг алт, хоёр хүрэл медаль хүртэж байсан.
2010 оны олимпт 500 метрт 6, 1000 метрт 9, 1500 метрт 16 дугаар байрт шалгарч байжээ.
Холбоос
www.speedskatingheather.com http://chicagosep.com/wordpress/richardson/
Ангилал:АНУ-ын тэшүүрчин Ангилал:АНУ-ын дугуйт тэшүүрчин Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:Дугуйт тэшүүрийн дэлхийн аварга Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр саад
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн саадтай гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 12-15-нд явагдана.
1902 он
(MCMII) Аргын тооллоор Нэгэн мянга есөн зуун хоёрдугаар оны усан бар жил. Анно Домини гэж тоолдог болсноос хойш хоёр дахь мянганы 902 дахь жил, 20-р зууны хоёрдугаар он, 1900-аад он гэж тоолбол гурав дахь жил.
Таваас Зургаадугаар сар
Зургаадугаар сарын 28 – Америкийн хөгжмийн зохиолч Уиллиам Уайлер (1979 онд нас барсан)
Энэ оны Нобелий шагналтнууд
Энэ удаагийн Нобелийн шагналыг Физикийн салбарт нарны идэвхжилийн асуудлыг тайлбарласан нээлт хийснийхээ төлөө Хендрик Антоон Лоренц, Пиетер Зийман нар хүртсэн бол Химийн салбарт Фишерийн нэрмэлийг нээснийхээ төлөө Херманн Эмиль Фишер хүртжээ. Харин Эрүүл мэндийн салбарт Маларийн халдварыг илрүүлж, эмчилгээний арга боловсруулсаныхаа төлөө Сир Рональд Росс, Уран зохиолын салбарт Герман хэлт улс гүрнүүдэд яруу тансаг хэллэгээр Дэлхийн түүхийг гайхамшигтай туурвиснийхаа төлөө Кристиан Маттиас Теодор Моммсен хүртсэн юм. Нобелийн энхтайвны шагналыг олон улсын энхтайван байдалд оруулсан хувь нэмрийнхээ төлөө Эли Дюкоммун, Чарльз Алберт Гобат нар хуваан хүртсэн юм. Та бүхэнд Нобелийн шагналтнуудыг хүснэгтээр танилцуулъя.
#
Худалдаа
thumb|Израйлын Хайфа [[их дэлгүүрийн танхим]] Худалдаа нь хэрэглэгчид үйлчлэх юм уу, эсвэл барааг худалдах, худалдан авах ажил хэрэгч үйл ажиллагаа юм. бөөний, жижиглэнгийн, цахим худалдаа гэж зааглана. Мөн олон улсын худалдаанд импорт, экспорт хэмээн салгаж үзнэ.
Цахим холбоос
Ангилал:Макро эдийн засгийн онол Ангилал:Эдийн засгийн салбар
Австрали тогоруу
Австрали тогоруу (Grus rubicunda) нь тогорууныхан овгийн нэгэн зүйл шувуу юм.
Австралийн зүүн хэсгийн халуун бүсийн чийглэг орчинд тархсан бөгөөд нийллэгийн үеэрээ цам харайдгаараа алдартай. Энэ шувуу нь Квийнслэнд мужийн бэлгэдэлд багтдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Тогорууныхан
Аффэнпинчэр
Аффэнпинчэр нь терьертэй төстэй гэрийн хавын үүлдэр юм.
Мэдээллийн вэбсайтууд
Ангилал:ОУКХ-Бүлэг 2 Ангилал:Европ нохойн үүлдэр Ангилал:Toy Group (Америкийн Кеннел Клуб) Ангилал:Toy Group (Кеннел Клуб)
Роберто Манчини
Роберто Манчини (Roberto Mancini, 1964 оны арваннэгдүгээр сарын 27) нь Италийн хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч бөгөөд 1981-2001 оны хооронд Италийн Болонья, Сампдориа, Лацио Английн Лестер Сити багуудад тоглож байсан ба өдгөө Премьер лигийн Манчестер Сити дасгалжуулагч юм.
Холбоос
Ангилал:1964 онд төрсөн Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Болонья багийн тоглогч Ангилал:Сампдориа багийн тоглогч Ангилал:Лацио багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:1988 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:1990 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Лацио багийн дасгалжуулагч Ангилал:Фиорентина багийн дасгалжуулагч Ангилал:Интернационале багийн дасгалжуулагч Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн лигийн дасгалжуулагч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн дасгалжуулагч Ангилал:Италичууд
Жамбалсүрэнгийн Золбаяр
Амай хэмээх тайзны нэртэй Жамбалсүрэнгийн Золбаяр (1979 онд төрсөн) — Монголын дижэй, аялагч, олон улс судлаач юм.
Бага нас
Жамбалсүрэнгийн Золбаяр 1979 оны 6 сарын 28-нд Монгол улсын Улаанбаатар хотод төржээ. 8 настайдаа гэр бүлийн хамт Зөвлөлтийн Эрхүүд очиж амьдарсан. 5 жилийн дараа Монголд эргэн ирсэн.
Дижэй
Амай Монголд анх удаа электро дуу гаргасан.
Аялагч
Тэрээр 2005 оны 4 сард Монголоос гарч, дэлхийн 69 орноор аялаад 2010 оны 5 сарын 8-нд эх орондоо буцаж иржээ. Амай «Монгол бадарчин» хэмээн алдаршсан бөгөөд аяллынхаа тэмдэглэлийг тухай бүр хөтөлж байсан нь олны анхаарал татжээ.
2011 оны 8 сард хоёр дахь удаагийн аялалдаа гарсан.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын хөгжимчин Ангилал:Монголын аялагч Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1979 онд төрсөн
Жанна д’Арк
Жанна д’Арк (Jeanne d’Arc; * 1412 оны орчим Донреми, Лотаринги; † 1431 оны 5 сарын 30-нд Руанд) - Францын үндэсний баатар, зуун жилийн дайны үеийн цэргийн удирдагчдын нэг. Бургундчуудад олзлогдсоныг нь англичуудад шилжүүлэн өгсөн. Хар домын шидтэний нэгэн адил түүдэг гал дээр шатаасан. Хожим нэр алдрыг нь сэргээн католик сүмийн хананд гэгээнтнүүдийн нэгэн адил дүрийг нь мөнхөлсөн.
Цахим холбоос
Ангилал:15-р зууны гэгээнтэн Ангилал:Тамлагдагч Ангилал:Францын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Зуун жилийн дайны хүн Ангилал:Улс төрийн домог Ангилал:Орлеаны хүн Ангилал:15-р зуунд цаазлагдсан хүн Ангилал:15-р зууны Францын түүх Ангилал:Францчууд Ангилал:1412 онд төрсөн Ангилал:1431 онд өнгөрсөн
Барилга
thumb|right|320px|[[Улаанбаатар хотын барилга]]
Ча Инь-пю
Ча Иньпюу (차인표) — Өмнөд Солонгосын жүжигчин.
Барилга
Барилга нь барилгын хөрстэй холбогдсон хүний байгуулсан барилгын хийц юм. Барилга нь ерөнхийдөө олон жилийн ашиглалтанд зориулагдана.
Барилга ихэвчлэн барилгын эзэмшил газар дээр газартай хөдөлгөөнгүй холбогдсон байна. (Үл хөдлөх хөрөнгөтэй харьцуулан үзнэ үү.) Зарим барилга нь суурин ч гэсэн хөдөлгөөнтэй байна. Жишээ нь: эргэдэг ресторан, эргэдэг сууц, усан онгоц өргөгч гэх мэт. Хялбар угсардаг гүүр зэргийг барилгад тооцохгүй.
Түүх
Хамгийн эртний хүний бүтээсэн амьтны яс, арслан зааны шүдээр хийсэн сууцны үлдэгдэл нь булш, мөн түүнчлэн Ниццагийн эргээс олдсон байдаг. Тэдгээрийг Неандертал хүмүүс Европ тивд хүмүүсийг ирэхээс өмнө бүтээжээ.
Ангилал
Барилгыг үндсэнд нь өндөр барилга ба гүний байгууламж гэж ангилна. Түүнчлэн барилгыг өөр олон янзаар ангилна: зориулалтаар нь (Барилгыг зориулалтаар нь ангилсан жагсаалтыг үзнэ үү.), барилгын ашиглалтаар нь, байршил, хэмжээ, хийц, эзэмшигч, архитектор, захиалагч, барилгын материал, барилгын хэлбэр, архитектурын хэв маягаар нь гэх мэт.
→Мөн үзнэ үү Ангилал:Барилга und commons:Category:Structures
Үйлдвэрлэл
Барилгыг барилгын газар дээр барина. Барилгажилт ба барилгын төлөвлөлт нь барилгын үйл явцад хамаарна.
Санхүүгийн болон бусад шалтгаанаар баригдаж дуусаагүй барилгыг дутуу барилга гэнэ.
Барилга нь барилгын материалуудаас бүрдсэн барилгын хэсэглэлүүдээс бүтнэ. Хийцийн төрөл болон барилгын материалын хэрэглээ нь байршил, технологийн хөгжил ба барилгын хэв маягаас хамаарна.
Зориулалт
Барилга нь тодорхой үүргүүдтэй ба голчлон доорх байдлаар ангилна: Хүний оршин байхад, амьтдын оромжинд, ургамал үржүүлэх болон юмсыг агуулах, хадгалахад зориулагдана. Жишээлбэл: орон сууц, амбаар, тэнгэр баганадсан барилга, сүм, хүлэмж, үйлдвэр, гараж, агуулах, малын байр Гүүр, туннел, гудамж, хонгил Усны ба бохир усны шугамууд, яндан, цэвэрлэх байгууламж, хамгаалалтын далан, далан, үерийн далан. Мөн энэ ангилалд өндөр хүчдэлийн шугам ба ТВ- ийн цамхаг орно. Цасны нуралтын хамгаалалт, аюулгүй өрөө Цайз, хамгаалалтын цамхаг Нисдэг байгууламж, майхан, хөдөлгөөнт архитектур, контейнер барилга
Баруун Хойд Нутаг Дэвсгэр
Баруун Хойд Нутаг Дэвсгэр (NWT буюу NT; франц les Territoires du Nord-Ouest) нь Канадын нутаг дэвсгэр болно.
Хойд Канадад оршдог тус нутаг дэвсгэр Канадын өөр хоёр нутаг дэвсгэр, гурван мужтай хиллэдэг. Тухайлбал: Юконтой баруун талаараа, Нунавуттай зүүн талаараа, Бритиш Коламбиатай баруун өмнө талаараа, Альберта, Саскачевантай өмнө талаараа хиллэнэ. Нийт 1,140,835 км2 нутаг дэвсгэртэй, 2006 оны тооллогоор 41,464 хүн амтай байсан нь 2001 оноос хойш 11.0%-иар өссөн үзүүлэлт болно. 1967 оноос хойш Еллөүнайф хот мужийн нийслэл болсон.
Газарзүйн онцлогуудаас дурдвал өргөн уудам Грэйт Биэр Нуур, Грэйт Слэйв Нуур, аварга Маккензи мөрөн, Канадын Үндэсний парк бөгөөд ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн нэг болох Наханни үндэсний парк-нөөц газрын хавцлуудыг дурдаж болно. Тус нутаг дэвсгэрийн Канадын Умард мөсөн далайн ольтригт багтах арлуудад Бэнкс арал, Борден арал, Принс Патрикийн арал, Викториа арлын хэсэг, Мэлвил арлын хэсэг орно. Хамгийн өндөр цэг нь Юконтой залгаа хилийн ойр орших 2,773 метр өндөр Нирвана уул болно.
Гадны холбоос
Ангилал:Канадын муж
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн 3000 метр саад
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эрэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 12-15-нд явагдана.
Горхи
Горхи нь голоос жижиг урсгал ус юм. Ихэвчлэн хэдэн арван сантиметрээс 2 метр хүртэл өргөнтэй бол горхи гэнэ. Борооны ус, хайлсан мөсний ус нь горхи болон урсдаг. Хэрэв уулнаас бууж буй бол урсгал нь түргэн байдаг.
Мөн үзэх
Ангилал:Урсгал ус
Залаат тогоруу
Залаат тогоруу гэдэг нь дараах 2 зүйлээс бүрдэх, Тогорууныхан овгийн нэгэн төрөл шувуу юм: Хар залаат тогоруу (B. pavonina), саарал залаат тогоруу (B. regulorum).
Уг төрөл нь өдгөө зөвхөн Африкийн Сахарын цөлийн өмнөд хэсэгт тархсан бөгөөд модонд үүрээ засдаг цорын ганц тогоруу болно. Биеэр харьцангуй жижиг энэхүү төрөл нь Тогорууныхан овгийн эртний гишүүдтэй ойр гэдэг нь үүгээр харагдаж байгаа юм.
Бусад тогоруунуудын адил тэд шавьж, мөлхөгч, жижиг хөхтөн амьтдаар хооллодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Тогорууныхан
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 3000 метр саад
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эмэгтэйчүүдийн 3000 метрийн саадтай гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 10-13-нд явагдана.
Сун Иль-гүг
Сун Иль-гүг (солонгосоор 송일국, жир дуудлага нь [сунъ иль-гүг], англи латин үсгээр хэвшсэн нь Song Il Gook, оросоор Сон Иль Гук) — «Дайны бурхад» олон ангит киноны Ём Жан, «Жумун» киноны Жүмун ханхүү зэрэг дэлгэцийн хориод дүр бүтээсэн Өмнө Солонгосын эрэгтэй жүжигчин. Тэрээр удмын баян, Ким Дү-ханий охин улс төрч Ким Ыль-дунгаас төрсөн хүн юм.
Гол шан, сайн нэр
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1971 онд төрсөн
Барилгажилт
Барилгажилт нь барилгын техникийн тусламжаар барилга барих үе шатуудыг хэлнэ. Барилгажилтын алхам бүрийн барилгын менежментээр зохион байгуулан барилгын үечлэлийн тусламжаар тогтоогдсон байдаг.
Цаг хугацааны хязгаарлалт
Барилгажилт нь барилгын үйл явц дахь барилгын төлөвлөлтийн дагуу явагдана. Барилгажилт нь барилгын талбай дээр тулгын чулуу тавьснаар эхэлнэ.
Барилгажилт нь барилгын гүйцэтгэгчийн олон талын шалгалтын дараа дуусна. Барилгажилтын дараа уг барилгын ашиглалт буюу баталгаат хугацаа эхэлнэ.
Барилгын салбар дахь цаг хугацааны шахалтаас үүдэн барилгын үе шатууд нь хоорондоо давцах явдал цөөнгүй. Барилгын төлөвлөлт нь барилгажилт эхэлснээр дуусдаггүй. Барилгын зарим хэсгийн баталгаат хугацаа эрт эхлэх боломжтой. Энэ тохиолдолд олон талын шалгалт мөн тухайн хэсгүүдэд хийгдэнэ.
Тайлбар
Барилгын талбайд барилгын эзэмшил газар ба түүний ойролцоох материал хадгалах талбай гэх мэт бүх газар хамаарна. Барилгажилтыг барилгын машин тоног төхөөрөмж ба багажнуудын тусламжтайгаар барилгын ажилчид болон гар урлаачид гүйцэтгэнэ. Ажилчид нь барилгын эвлэл маягаар зохион байгуулагдаж, багийн ахлагчийн зааврийн дагуу ажиллана. Хөдөлмөр хамгаалалд аюулгүй байдал, эрүүл мэндийн зохицуулагч хариуцлага хүлээдэг. Барилгажилтын ахицыг өдөр бүр барилгын ажил гүйцэтгэхэд хөтлөх тэмдэглэлд баримтжуулан хөтлөнө.
Барилгажилтанд олон төрлийн барилгын материал ашигладаг. Тэдгээрийг барилгын хийц ба барилгын арга барилаас хамааруулан сонгоно. Эзэмшил газрыг бэлтгэсний дараа хөрс хуулалт ба суурь тавих ажил эхэлдэг. Барилгын угсралтын ажил дууссаны дараа мялаалга хийн дотоод заслын ажил үргэлжилнэ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Барилгын дэд салбар
Хаалттай төлөвлөлт
Хаалттай төлөвлөлт нь зураг төслийн дагуу барилгын эдэлбэр газар дээр төлөвлөгдөнө.
Энэ төлөвлөлтөд сууцууд нь хажуу талаараа нийлсэн байрлалтай, гудамж дагуу төлөвлөгдөнө. Жишээлбэл: блокчилсон төлөвлөлт.
Хаалттай төлөвлөлтийн давуу тал
Уг төлөвлөлт нь олон ашигтай талуудтай тул эртний гудамж дагасан тосгонуудад өргөн хэрэлэгддэг байв.
Өнөө үед шинэ суурьшлуудад хаалттай төлөвлөхдөө гудамжийг баруунаас зүүн тийш чиглүүлэн төлөвлөснөөр бүх сууцанд нарны гэрэл жигд тусах ба бие биеэ сүүдэрлэхгүй байхаар төлөвлөх болжээ. Ангилал:Барилгын компанийн ба захиалагчийн үүрэг гүйцэтгэгч алба
Нээлттэй төлөвлөлт
thumb|Нээлттэй төлөвлөлт Нээлттэй төлөвлөлт гэдэг нь барилгын зураг төсөл дэх тухайн нэг барилгын эзэмшил газар дээрх төлөвлөлт. Барилгын зураг төсөлд барилгын аргачлалыг тодорхойлно. Барилга ашиглалтын хуульд 2 үндсэн төлөвлөлтийн арга байна: нээлттэй төлөвлөлт, хаалттай төлөвлөлт.
Нээлттэй төлөвлөлттэй сууцнуудыг дараах байдлаар ангилна:
Дээрх 3 төлөвлөлтөнд барилгууд нь 50м- ээс хэтрэхгүй урттай байх ёстой.
Бие даасан сууцны сул талууд
Ангилал:Барилгын компанийн ба захиалагчийн үүрэг гүйцэтгэгч алба
Хань Хе-жинь
Хань Хе-жинь (한혜진; 1981 онд төрсөн) — Өмнө Солонгосын жүжигчин.
Гэр бүл
Хань жүжигчин 2003-2012 онд дуучин Наүльтэй үерхэж байсан, 2013 онд хөлбөмбөгчин Ки Сон Ёнтой гэрлэсэн.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Лаурине ван Риссен
Лаурине ван Риссен (Laurine van Riessen, 1987 оны наймдугаар сарын 10-нд Лейден хотод төрсөн) нь Нидерландын тэшүүрчин юм. Тэрээр Ванкувер олимпын наадамд 500, 1000 болон 1500 метрийн зайн төрлүүдэд оролцож 1000 метрт Канадын Кристин Несбитт, нутаг нэгт Аннетте Герритсен нарын удаад орж хүрэл медаль хүртэж байв.
Холбоос
Ангилал:Нидерландын тэшүүрчин Ангилал:Нидерландын дугуйчин Ангилал:Нидерландын олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Нидерландын дугуйн спортын улсын аварга Ангилал:Тойруу замын дугуйчин Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Entertainment Software Rating Board
ESRB буюу Entertainment Software Rating Board нь видео тоглоомуудад зэрэглэл тогтоох зорилго бүхий 1994 онд Entertainment Software Association компаниас байгуулагдсан ашгийн бус байгууллага юм. 2009 оны байдлаар уг байгууллага нь нийтдээ 19,130 гаруй бүтээлд үнэлгээ өгсөн бөгөөд нийт 350 гаруй нийлүүлэгчидтэй болоод амжсан байна. Уг байгууллагаас хамгийн анх үнэлгээ авч байсан бүтээлүүд гэвэл тухайн үедээ дэлхийг байлдан дагуулж байсан Doom болон Mortal Kombat байсан байна. Энэхүү байгууллага нь тоглоомуудад зэрэглэл тогтоохдоо тэдгээрийн дуу дүрсний чанарыг харгалздаггүй бөгөөд хамгийн гол нь тухайн бүтээлийг хүчирхийлэл, эротик дүрслэл, хараалын үгс гэх мэт тухайн тоглоомд агуулагдаж байдаг хүчин зүйлсээр нь насны ангилал тогтоосон байдаг. Энэ нь ялангуяа эцэг эхчүүдэд өөрсдийн хүүхдүүдэд авч өгөх тоглоомуудыг сонгоход илүү хялбар болгож байгаа төдийгүй хүүхдүүдийн ёс суртахуун, хүмүүжилд чухал нөлөөтэй юм. Тус байгууллагаас үнэлгээ аваагүй тоглоом гэж бараг байдаггүй.
Зэрэглэл
Үүнээс гадна дээрх насны ангилал бүхий тэмдэгүүд нь бусад дэд ангилалуудын хамтаар байдаг.
Эшлэл
GoodGame.mn
Олон Улсын Сансрын Станц
right|thumb|300px| Станцын угсаргаа thumb|right|300px| Станцын угсаргаа right|300px|thumb| Станц дээрх туршилтаар лааны гэрэл дэлхий дээр халуун дөл дээшээ хөөрч сунаж харагддаг харин сансарт жингүйдэлд татах хүч байхгүй тул галын дөл бөмбөлөг хэлбрээр асдаг болхыг тогтоосон нь Олон Улсын Сансрын Станц (International Space Station, ISS)-ыг сансарт байнгын судалгаа шинжилгээ явуулах зорилгоор 1998 оны 11 сараас эхлэн тойрог замд угсран байгуулж олон улсын сансарын байгууллагууд хамтран ашиглаж шинжлэх ухааны хөгжилд чухал хувь нэмрийг оруулж байна. Энэ байгууламжийг дэлхийн олон орнуудын сансарын төвүүд хамтран ашигладгаас НАСА, ЕСА, JAXA, CSA, Роскосмос гэсэн байгууллагууд гол үүргийг хүлээн ажилладаг. Станц дэлхийгээс 420 км өндөрт 27700 км/ц хурдтайгаар хоногт дэлхийг 15,8 удаа тойрдог, 450 тонн жинтэй, 108м х 73м х 20м хэмжээтэй. 2000 оны 11-р сарын 2-оос Олон Улсын Сансрын Станц (ОУСС)-д анхны баг байнга оршин сууж эхэлсэн байна. ОУСС-ын байнгын оршин суугч хүмүүсийн амьдралын нөхцлийг хангахын тулд хэдэн сар тутамд дэлхийгээс сэлбэг, хоол, ус, нисгэгчидийн нөөц хувцас зэргийг зөөврийн хөлгөөр хангадаг үүнд Орсын Союз, Прогресс; Европын Автомат Тээврийн хөлөг, Н-ll; АНУ-ын Луу, Сигнус хөлгүүдийг ашигладаг. 2011 оноос Шаттл хөлгүүд бүгд ашиглалтаас гарсантай холбогдуулан зөвхөн Союз хөлгөөр сансарын нисгэгчидийг ОУСС руу зөөвөрлөж байна.
Шинжлэх ухааны хэрэглээ
ОУСС нь дэлхий дээр хийх боломжгүй олон мянган төрлийн шинжлэх ухааны судалгаа шинжилгээг жингүйдлийн орчинд хийх боломж олгодгоороо шинжлэх ухааны маш чухал орчин ба туршилтын төв болдог. Гол хийгддэг судалгаанд нь астрабиологи, одон орон, хүн судлал буюу сансарын анагаах судалгаа, физикийн судалгааны салбарууд, материалын судалгаа, сансарын цаг агаар, дэлхийн цаг агаарын судалгааны ажилууд ордог. Дэлхий дээрх эрдэмтэд станц дээрх оршин суугчидын бүх эрүүл мэндийн мэдээллийг минут бүрт ажиглаж хянаж тэдний эрүүл мэндийг хамгаалахын хажуугаар шинжлэх ухааны судалгааг хийдэг.
Станцын үндсэн тасалгаанууд
left|300px|Дэстини агуулах хонгил ОУСС нь хүн ажиллаж амьдрах олон өрөө тасалгаанууд болон тоног төхөөрөмжүүд байрладаг хэсгүүдээс бүрддэг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Бразилын сансрын нислэг Ангилал:Европын сансар судлалын байгууллага Ангилал:Японы сансрын нислэг Ангилал:Канадын сансрын нислэг Ангилал:NASA Ангилал:Оросын сансрын нислэг Ангилал:Тэнгэрийн ажиглалт
Хараал тайлагч (кино)
Хараал тайлагч (The Exorcist) нь 1973 оны Америкийн аймшгийн кино юм. Уильям Питер Блэттиийн ижил нэрт туужаас сэдэвлэн бүтээгдсэн тус кинонд ад зэтгэрийн хорлолд автсан 12 настай охины аргаа барсан эх нь хоёр санваартанд хандаж буйг харуулдаг. Хараал тайлагч кино Оскарын шагналд 10 төрлөөр нэр дэвшиж Шилдэг дууны эвлүүлэг, Шилдэг кино зохиолч (зохицуулсан зохиол) гэсэн хоёр төрөлд хүртэж байв.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:1973 оны кино Ангилал:Аймшгийн кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Триллер кино Ангилал:Бие даан бүтээгдсэн кино Ангилал:Цуврал кино
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эрэгтэйчүүдийн 4 х 100 метрийн буухиа гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 18-нд явагдана.
Элчин сайдын яам
Элчин сайдын яамны бүтэц
Ямар ч Элчин сайдын яам /ЭСЯ/ олон зуун жилийн турш олон улсын харилцаанд тогтон ирсэн ойролцоо бүтэцтэй байдаг хэдий ч тухайн ЭСЯ-ны хэмжээ, ажиллагсдын тоо, санхүүжилт зэргээс хамаарч өөр өөр байдаг.
ЭСЯ-ны тэргүүн
Энэ үүргийг Онц бөгөөд бүрэн Эрхт Элчин сайд хашдаг. Тэрээр тус ЭСЯ-аа удирдаж, өөрийн улс орноо тухайн оронд албан ёсоор төлөөлөх үндсэн үүрэгтэй. Мөн улсынхаа нэрийн өмнөөс яриа, хэлцэл хийж гэрээ хэлэлцээр байгуулдаг.
ЭСЯ-ны Тэргүүний орлогч (хоёр дахь хүн)
Хоёр дахь хүн нь Дипломат төлөөлөгчийн газрын /ДТГ/ тэргүүн буюу Элчин сайдыг тухайн улсад байхгүй эзгүйд түүний үүргийг гүйцэтгэнэ. Ийм үед тэрбээр эзгүй байгаа Элчин сайдын бүхий л эрх, үүргийг хүлээнэ. Томоохон ЭСЯ-нд энэ үүрэг ихэнх тохиолдолд ЭСЯ-ны Элчин зөвлөхөд ноогддог (англ. Minister-Counsellor). Бүр их том ЭСЯ-нд хоёроос гурван Элчин зөвлөх байж болох боловч энэ үүргийг тодорхой нэг л Элчин зөвлөх нь хүлээдэг бөгөөд урьдчилан хэдийнээс хэдий хүртэлх хугацаанд энэ үүргийг хэн хүлээх болсныг албан дипломат ноот бичгээр тухайн суугаа орныхоо Гадаад хэргийн яам болон тухайн оронд суугаа бусад орны ЭСЯ-дад /дипломат корпус гэнэ/ зохих ёсоор мэдэгддэг уламжлалтай. Жижиг /бага орон тоотой/ ЭСЯ-дад Элчин зөвлөх үгүй бол Элчин сайдын дараагийн шатны дипломат ажилтан энэ үүргийг хүлээдэг. Энэ нь ихэвчлэн ЭСЯ-ны ахлах зөвлөх, зөвлөх эсвэл 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга ч байх тохиолдол байдаг.
Элчин сайдын яамны ажилтнууд
Элчин сайдын яамны бүх ажилтан дипломат байдагүй гэдгийг хэлэх хэрэгтэй. Ямар ч ЭСЯ-нд дипломатуудаас гадна туслах буюу техник ажилтнууд байдаг /аж ахуйн ажилтан, мэргэжилтэн, жолооч гэх мэт/. ЭСЯ-ны хариуцлага багатай дипломат бус техникийн хамгаалагч, жолооч, цэвэрлэгч г.м ажлыг ЭСЯ-ны ажилтнуудын гэр бүл болон тухайн суугаа орны иргэдээр ч хийлгэж болдог.
Олон улсын амьдралд тогтсон эрэмбээр Элчин сайдаас гадна ЭСЯ-нд дараах дипломатууд ажилладаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Дипломат байгууллага
Их Зуугийн чуулган
Чин улсын үед Өмнөд Монголын Бор тохой орчимд суусан Ордос аймгийг зохион байгуулж, Их Зуу гэдэг газарт чуулган хийдэг болсон нь Их Зуугийн чуулган (Монгол бичиг:ᠶᠡᠬᠡ ᠵᠤᠤ，кирил:Их Зуу) юм. Анх 7 хошуу байсан бөгөөд сүүлд 1 хошууг нэмж байгуулсан түүхтэй. 2001 онд Их Зуугийн чуулганыг татан буулгаж, Ордос хот болгон өөрчилсөн.
Холбоотой өгүүлэл
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол Ангилал:Өвөр Монголын түүх
Хуучид
Хуучид нь дундад зууны Монгол хаадын Цахар түмнийг бүрдүүлсэн хүчирхэг овог аймгийн нэг юм. Нэрний гарал нь Даян хаанаас өмнөх үеийн Хишигтэн цэрэг, хуучин Цахарын нэршилээс үүссэн хүчирхэг юм.
Хуучид аймгийн гарал
Хуучид аймаг нь анх Хураангуй Алтан товчид Хуучидын Эсэн түгэл, Цагаан аман, Цөвөн баатар , Мянгат гэж гардаг. Эрдэнийн товчид Цахарын хуучин аймаг гэж гардаг бөгөөд Их Мингийн есөн хилийн байцаалт хэмээх судрын Гурван боомтын хилийн Монголыг байцаасан бүлэгт, ''Хойд Монголын их хааны нэгэн аймаг ер энэ хил дур малжин суумой, цэрэг бараг таван түм бий. Таван хороо бий амой, Энэ ину Хуучин Цахар хэмээмуй, Хишигтэн хэмээмой, Борбуг хэмээмой, зүүн хороо хэмээгч Зүүн гарыг хэлж амой, баруун хороо хэмээгч Баруун гарыг хэлж амой, дээрэмдэх ину ер бус болой'' Энэ нь XV зууны дунд үеийн үйл хэрэг юм. Чин улсын Гадаад Монгол, Хотон ван гүнгүүдийн илтгэл шастир'' тэмдэглэлийг үндсэлбэл Юань улсын Тайзцу хааны 16-р үеийн ач Төрболд Хангай уулнаас говийн өмнө этгээдэд нүүж нутаглан суужээ. Түүний хөвгүүн Боди Алаг хаан залгамжлаад 3 хөвгүүн төрөв. Тус тусдаа нутаглан суужээ. Ахмад хөвгүүн Гүдэн хаан өөрийн аймгаа Хуучид хэмээн нэрийдсэн''' гэжээ.
Хуучид аймгийн бутрал
Энэ аймаг нь XVI-XVII зууны үед дараах хэд хэдэн байдлаар бутарсан байна.
Манж Чин улсын үеийн Хуучид хошуу
Хуучид аймгийн ноёд Лигдэн хаан ы үед дотоодын хямралаас зайлж Манжаас болгоомжлон Үзэмчин, Сөнид, Авга аймгуудын ноёдын хамтаар Халхын зүүн гарын Далай жинон Шолойг түшихээр умард зүгт нүүдэллэн очиж, Шолойг Махасамади Гэгээн Сэцэн хан хэмээн өргөмжлөсөн байна. Энэ нь бараг 1625-1632 оны хооронд тохиож байгаа бөгөөд Хэрлэн гол ын сав газар, Гүн галуут зэрэг газраар нутаглаж байжээ. Хуучид аймаг 1637 онд Манжийн эрхшээлд орж 1646 онд Болд-Эрдэнэ ванг засаг төрийн бэйл өргөмжилж зүүн Хуучид хошууг захируулав. 1651 онд Хуучидын Гармаацэвээн дагаар ирсэнд 1653 онд төрийн жүн ван өргөмжилж баруун Хуучид хошууг захируулжээ. Тухайн үед Хуучид аймгийг зүүн, баруун хоёр хошуу хуваан Шилийн голын чуулганд харьяалуулсан байна.
XX зууны Хуучид хошуу
Богд Хаант Монгол Улсын үед зүүн Хуучидын Сэлнэнтожил ван харьяат иргэнээ дагуулж Монгол улсад ирсэн нь Богдын харьяа шавь одоогийн Хэнтий аймаг, Сүхбаатар зэрэг аймгийн нутгаар суурьшсан байна. 1945 оны чөлөөлөх дайны дараа баруун Хуучидын олонх айл өрх нь засаг ноён Жүгдэржолмугийн удирдлагаар Монгол улсад нүүдэллэн ирж Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан суманд нутаглажээ. Хуучид гаралтай хүмүүс Монгол улсын Улаанбаатар хот, Хэнтий, Сүхбаатар, Дорнод аймаг мөн Өвөр Монголын зүүн, баруун Үзэмчин, Шилийн хот зэрэг газар орноор тархан суурьшиж байна.
Эшлэл
Ангилал:Монгол овог аймаг
Дээд эрдэмт
Хун тайж (1592-1643; 51 насалсан) — 1626-1643 онд төр барьсан Чин улсын хоёрдугаар хаан, манж хүн байв.
Нэр
Хааны төрсөн нэр тодорхойгүй. Хун тайж (Hong Taiji,, 皇太極) гэсэн нэрс бий. Хун тайж гэдэг ба түүхийн судар бичгүүдэд голдуу Hong Taiji хэмээх нэрээр дурдагддаг, харин зарим эх сурвалжид Абахай гэсэн нэр байдаг ч Абахай гэж Хятадын түүхэнд огт дурдаагүй Орос хэлний галигласан Амбагай гэх үгтэй ойролцоо байснаас үүссэн гэж үздэг. Голдуу "黄台吉" (Хунтайж) гэж түүхэнд тэмдэглэжээ. Хоёр өөр оны цолтой. Тухайлбал 1626-1636 оны Хожуу Алтан улсын Тэнгэрийн сэцэн, манжаар Абка-и суре, хятадаар Тяньцун, 1636-1643 оны Чин улсын Дээд эрдэмт, манжаар Вэсихун эрдэмунгэ, хятадаар Чундө, хааны сүмийн цолыг Чин Тайзун гэдэг.
Төр барьсан нь
Манж нар улсаа байгуулсны дараа Мин улсыг эзлэх бодлого явуулж байв. Гэвч энэ бодлогод нь монголчууд тээг болох болжээ. Монголын Их хаан Лигдэн нийт монголчуудыг нэгтгэх төрийн бодлого явуулж байсан ба түүний эсрэг өмнөд Монголын ноёд тэмцэлдэж байв. Өмнөд Монголын ноёд Лигдэнг эсэргүүцэхийн төлөө Нурхачийн үеэс Манжтай холбоотон болох бодлого барьж байлаа. Харин Манжийн хаан Нурхачийг нас барсны дараагаар түүнийг залгамжилсан Хунтайж Дээд Эрдэмт хаан Монгол аймгуудыг нэгтгэх талаар эрчимтэй гадаад бодлого явуулж эхлэв.
Дээд Эрдэмт хаан монгол ноёдыг тавьсан тангарагтаа үнэнч байхыг шаардаж, тангаргаа зөрчвөл шийтгэж байхаар болсон ажээ. Үүний үр дүнд Манж, Монголын цэрэг Лигдэн болон Мин улсын эсрэг довтлох явдал тогтмол болов. Хожуу Алтан улсын Нурхачи хааны үед Лигдэн Мин улстай холбоотны гэрээ байгуулж, Мин улсын хилийг Манжийн довтолгооноос хамгаалах болсон ба үүнийхээ төлөөсөнд Мин улсаас жил бүр 13000 лан мөнгө авдаг байсан ажээ. Абахай сэцэний үед манж нарын Мин улс руу хийх довтолгоон ширүүссэн тул Мин улс Лигдэнд жил бүр 81000 лан мөнгө өгдөг боллоо. 1630-аад онд Абахай сэцэн хаан өмнөд Монголын зарим ноёдтой хамтран Лигдэнгийн эсрэг тэмцсэн бөгөөд улмаар 1632 онд Лигдэнг довтлоход Лигдэн Хөх нуур руу ухарчээ. Манжийн цэрэг Лигдэнг нэхэж, Түмэдийн нутагт байсан Байшин (одоогийн Хөх хот) хотыг шатаасан байна. Лигдэн хаан Хөх нуур руу ухарч яваад 1634 онд нас баржээ. Түүний эхнэр, хүүхэд, харьяат албатыг манж нар хураан авч, захиргаандаа оруулав. Түүний дараа 1636 онд өмнөд Монголын 16 аймгийн ноёд чуулган нийлж, Манжийн хаан Абахай сэцэнг Монголын хаанд өргөмжилсөн байна. Абахай сэцэн Хожуу Алтан улсын нэрийг Чин улс хэмээн өөрчилж, Тэнгэрийн сэцний хэмээх оны цолоо Дээд эрдэмтийн хэмээн халжээ. 1643 онд Дээд эрдэмт хаан нас баржээ. Зарим эх сурвалжид түүнийг хордуулсан гэдэг ажээ. Тэрээр албан ёсны гурван хатантай байсан бөгөөд тэдгээр нь бүгд монгол хүмүүс байжээ.
Лавлах холбоос
Ангилал:1592 онд төрсөн Ангилал:1643 онд өнгөрсөн Ангилал:Чин улсын хаан Ангилал:Манж үндэстэн Ангилал:Айсингиоро
Улаанбаатар
Улаанбаатар ( улаганбагатур, улаан-баа-тар) нь Монгол Улсын нийслэл бөгөөд Монгол улсын цорын ганц саятан хот юм. 1992 оны шинэ нутаг дэвсгэрийн хуваариар үндсэн 6, дагуул 3, нийт 9 дүүрэгтэй, нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 4,704.4 км2 газартай. 2021 оны эцсээр 1,649,172 хүн оршин сууж байна.
1639 онд Ширээт цагаан нуурт Өндөр гэгээнийг залж орд өргөө боссоноор Улаанбаатар хотын өмнөх суурин байгуулагджээ. 1778 он хүртэл олон газар нүүдэллэж байгаад одоогийн байрлалдаа тогтсон. Өмнө нь шашин, худалдааны төв байсан бол 1911 оноос улсын нийслэл болж, XX зуунд барилгажиж, аж үйлдвэржиж, XXI зуунд их хотын төрх бүрдэж байна. Улаанбаатар Монгол Улсын улс төр, эдийн засаг, соёл, технологийн төв юм.
Нэр
1639 онд Ширээт нуурын газар Занабазарыг шашны тэргүүнд өргөмжилж орд өргөө барьсан нь өргөжсөөр Улаанбаатар болжээ. Түүхэндээ хэдэн нэрийг үдсэн. 1639 оноос Өргөө, 1651 оноос Номын хүрээ , 1706 оноос Их хүрээ , 1912 оноос Нийслэл хүрээ хэмээж байгаад 1924 оноос хойш Улаанбаатар  гэв. XX зууны эхэнд Улаанбаатар хотыг Богдын хүрээ, Да хүрээ, Хүрээ гэхэд ойлгодог байсан. Одоо үед хотын нэрийг УБ, Нийслэл, Хот гэж товчлон ярихад тодорхой танина.
Өрнө дахин дахь орнууд, түүний дотор оросууд 1924 он хүртэл Улаанбаатар хотыг Урга (Urga) (Өргөө гэсэн үгнээс) гэж нэрлэж байсан. 1925 оноос хойш Оросоор Улан-Батор (Ulan Bator) гэж нэрлэх болсон. Англи хэлэнд Ulan-Bator гэсэн хэлбэр түгээмэл хэрэглэгддэг байсан ч орчин цагт Ulaanbaatar гэсэн хэлбэр түгээмэл болж байна.
Урьд үе
Монголын нууц товчоонд тэмдэглэснээр «12-р зууны хоёрдугаар хагаст Хэрэйд аймгийн удирдагч Ван ханы өргөө нь Туулын хар шугуй гэдэг газар байв» гэж тэмдэглэсэн нь одоогийн Улаанбаатар хот оршиж буй хөндийг гэж судлаачид таамагладаг.
Их Монгол Улсын анхны нийслэл Хархорум хот нь Орхон голын хөндийд цогцолсон ба Юань Улс нуран унасны дараа Мин улсын довтолгоонд хоёр удаа галдан шатаагдсан.
Түүнээс хойш монголчууд нэгдмэл байдалгүй болоод нүүдлийн иргэншилд бүрэн шилжиж, хот байгуулах завдалгүй дотоод, гадаадад тэмцэлдэн байлдацгааж байснаас үүдэн, амарлингуй байдлыг дэлгэрүүлэхээр 16-р зуунаас шарын шашинд сүсэглэснээр Монголд сүм хийдүүд баригдаж эхэлсэн юм. Ингэснээр Монголчуудын хот, хүрээ цогцлоох идэвх сэргэж, анхлан Абтай сайн хан Хар Хорум хотын бууринд Эрдэнэ зуу хийдийг босгожээ.
Түшээт хан Гомбодоржийн хүү Занабазарыг анхны Богд Жавзандамба хутагтаар өргөмжлөн 1639 онд өнөөгийн Өвөрхангай аймгийн Бүрд сумын нутагт орших Их Монгол уулын өвөр, Бага Монгол уулын ар бэлийн Ширээт цагаан нуурын хөвөөнд байгуулсан хожмоо “Шар бүсийн хот” хэмээн нэрлэгдэх болсон Өргөө нь өнөөгийн Улаанбаатарын үүслийн үндэс болсон.
Өргөө нь 1639-1778 онд Орхон, Тамир, Туул голуудын хөндий дагуу 28 удаа нүүдэллэсний эцэст 1778 онд одоогийн байгаа газар суурьшиж Их хүрээ нэртэй болжээ. Ингэж нүүлгэхдээ Эрдэнэ зуу хийдийн доторх мөнхийн галтай Баруун өргөөг нүүлгэн гаргаж Занабазарын өргөөтэй нэгдүүлж Ширээ цагаан нууранд аваачжээ. Баруун өргөө нь төрийн гал голомтын бэлгэдэл өргөө байжээ. Ингэж төр, шашны гол үнэт зүйлсийг нэгдүүлсэнээр нийслэл үүссэн гэж үздэг.
120px|thumb|right|Өргүгэ Йэхэ хүрйи-э Нэйислэл хүрйи-э Улаганбагатур 1756 онд анхны шашны сургууль болох "Цаниг" байгуулагдсан бөгөөд 1786 оноос манж амбанд Сэцэн хан, Түшээт хан хоёр аймгийг хариуцуулах болсон зэрэг олон шалтгаанаас Их хүрээ суурьших шаардлагатай болжээ. 1780-1870 оны хооронд 70 гаруй суурин сүм, дуган, ялангуяа өнөөгийн Гандантэгчэнлин хийд 1809 онд, Дамбадаржаалин хийд зэрэг баригджээ. 1861 онд Оросын консулын газар байгуулагджээ. Хүрээний хүн ам нэмэгдсээр 1910 онд 50 мянга гаруй болжээ.
Орчин үе
1911 оны 12 дугаар сард Богд Хаант Монгол Улс тунхаглагдаж, Нийслэл хүрээ нэртэй болсон. 1919 онд Сю Шүжанээр толгойлуулсан Хятад цэрэгт хот эзлэгдсэн ба 1921 оны 2-р сард Барон Унгернээр толгойлуулсан цагаан цэргүүд Хятад цэргээс хүрээг чөлөөлж, Богдыг дахин хаан ширээнд залсан бол 3-р сард Хиагт хотыг чөлөөлсөн Монгол-Зөвлөлтийн цэргүүд цагаантнуудыг 6-р сард цохин дутаалгаснаас хойш нийслэл нь гадаадын цэргийн түрэмгийллээс чөлөөлөгдсөн.
1924 оны Монгол Улсын анхны Үндсэн хуулиар Улаанбаатар нэртэй болсон байна. Социализмын үед болон голдуу Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа ЗХУ-ын тэтгэлэгтэйгээр хуучны гэр хороолол нь аажмаар байр орон сууцаар солигдож эхэлсэн. Наушки-Улаанбаатар-Замын-Үүдийн чиглэлийн замууд 1949, 1956 онуудад баригдсанаар өрнө, дорнотой төмөр замаар холбогдсон бөгөөд кинотеатр, жүжгийн театр, музей зэрэг олноор баригджээ. Харин нөгөө талаас 1930-аад оны сүүлчийн хэлмэгдүүлэлтийн дараа социализмын өмнөх үеийн сүм, хийдүүд устгагдсан байна.
Нэн орчин үе
1990 оны ардчилсан нийгэм, зах зээлийн эдийн засгийн төлөөх тэмцэл Улаанбаатарт өрнөжээ. Энэ тэмцлийн үр дүнд дэлхийд нээлттэй болсон явдлаас Улаанбаатар хот шинэ хөгжлийн үеэ эхлүүлжээ. Хөгжил, төвлөрөлийг дагаж нийслэлд хүн амын хэт төвлөрөл гаарч, сүүлийн 15 жилд хоёр дахин өсчээ. Өнөөдөр нийслэлд хүн ам ихэссэнээс гэр хороолол хүрээгээ улам тэлсээр байна. Мөн нийт Монгол улсын хүн амын 40% энд байгаагаас үүдэн олон нийгмийн, байгалийн, тээврийн бэрхшээлүүдтэй тулгарч байна. Сүүлийн жилүүдэд шинэ барилга олноор баригдаж байгаа бөгөөд орон сууцны үнэ маш их өсөж байгаа.
Улаанбаатар хотын ирээдүйн төлөвлөлт нь Монгол улсын шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төв болон хөгжих хэтийн хандлагатай байна.
Газар зүй
Улаанбаатар хот нь Хэнтийн нурууны урд үзүүр болох Баянзүрх, Богд хан, Сонгино хайрхан, Чингэлтэй хайрхан уулсаар зүүн, урд, баруун, хойд талаараа тус тус хүрээлэгдсэн бөгөөд Туул, Сэлбэ голуудын бэлчир хөндийд байрладаг. Дунджаар далайн түвшнээс дээш 1351 м өндөрт оршдог.
Нийт 4,704.4 км2 нутагтай.
Уур амьсгал
Улаанбаатар нь маш өндөр газарт, харьцангуй өндөр өргөрөгт, ямар ч эргээс хэдэн зуун километр зайтай оршдог зэрэг шалтгаанаас болж дэлхийн хамгийн хүйтэн нийслэлд тооцогддог. Жилийн дундаж температур нь -1.3 °C. Богино, дулаан зунтай бөгөөд урт, маш хүйтэн, хуурай өвөлтэй.
Жилийн дундаж хур тунадас нь 242.7 мм, дундаж чийгшилт нь 69%.
Улаанбаатар хотын хаврын улирал нь 5 сарын дунд хүртэл үргэлжлэх бөгөөд дунджаар 5°С, дулаахан өдрүүдтэйгээс гадна сэрүүхэн ч өдрүүдтэй. Мөн гэнэт цасан шуурга ч тавьдаг. Харин зуны улирал нь дунджаар 30°С дулаан, бороотой, зарим тохиолдолд гэнэтийн мөндөр ордог.
Намрын улиралд нарлаг налгар өдрүүд удаанаар үргэлжилдэг бөгөөд дундаж дулаан нь 7°С. Моддын навчис шарлаж, аажмаар хүйтрэн цас аажмаар орж хэлдэг.
Улаанбаатар хотод ихэвчлэн маш хүйтэн өвөл болдог. Дундаж температур нь -25°С хүрдэг. Хэдийгээр өвөлдөө их хүйтэн байх ч үүл багатай нарлаг өдрүүдтэй үе олон байна.
Засаг захиргаа
Улаанбаатар хот нь Монгол Улсын Нийслэл юм. Засаг захиргааны хувьд Баянзүрх, Баянгол, Сонгинохайрхан, Чингэлтэй, Сүхбаатар, Хан-Уул, Налайх, Багануур, Багахангай гэсэн 9 дүүрэгт хуваагддаг. Дүүрэг бүр нь хороодод хуваагдана. Налайх, Багануур, Багахангай гэсэн 3 дүүрэг нь хотын төвөөс алслагдсан байдаг.
Хотыг 4 жил тутамд хотынхоо нийт иргэдээс сонгогддог Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал удирдах бөгөөд Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал хотын даргын нэрийг дэвшүүлж Монгол Улсын Ерөнхий сайдад өргөн барьдаг бөгөөд Ерөнхий сайд бүрэн эрхийн хүрээнд хотын даргыг 4 жилийн хугацаатайгаар томилдог. Хотын дарга нь Улаанбаатар хотын нийт газар нутагт Монгол улсын хуулийг хэрэгжүүлдэг бөгөөд ИТХ-даа тайлагнадаг.
Хүн ам зүй
Улаанбаатар хотын хүн ам нь 2014 оны байдлаар 1,324,000 бөгөөд нягтшил нь квадрат километр тутамд 300 хүн. Нийт хотын хүн амын 67%-ийг 35-аас доош насны залуучууд эзэлдэг бөгөөд үүнээс 30% нь 16-аас доош насны хүүхдүүд байна.
Олон улсын
Улаанбаатарт хотын баруун өмнөд хэсэгт, 18 км зайд орших Чингис хаан олон улсын нисэх буудал байрладаг. Энэ нисэх буудлаас үндэсний тээвэрлэгч МИАТ төрийн өмчит компани Токио, Сөүл, Берлин, Москва, Эрхүү, Бээжин, Хонконг хотууд руу нислэг үйлддэг. Мөн гадаадтай Монголын төмөр замаар Транс-Сибирийн төмөр зам, Хятадын төмөр замын сүлжээтэй Москва, Бээжинтэй холбогддог.
Хот дотор
Улаанбаатар хотын доторхи тээврийн үйлчилгээг Нийслэлийн Нийтийн тээврийн газар удирдан зохион байгуулдаг ба нийтийн тээврийн үйлчилгээ нь Үндсэн, Туслах, Буухиа, Хот орчмын, Такси гэсэн ангиллаар зохион байгуулагддаг.
Үйлчилгээнд троллейбус, автобус, рэйлбус, микробус, такси, дуобус зэрэг үйлчилдэг. Хотын тээврийн нэгэн онцлог нь хувийн машинтай иргэд хувиараа такси маягаар үйлчилэх явдал элбэг бөгөөд энэ нь бусад өөр улсын нийслэлд бараг ажиглагддаггүй онцлог үзэгдэл юм.
Холбоо шуудан
Улаанбаатар хотод анх 1919 онд телеграф холбоо байгуулагдаж олон улсын телеграфын сүлжээнд орсон тэрнээс өмнө энгийн цаасан хэлбрийн шуудан холбоо ажиллаж байв. 1924 онд Монголын Цахилгаан Холбооны газар үүсэн байгуулагдаж бүх шуудан харилцааг удирдаж нэгтгэсэн байна. 1995 онд анхны интернэт харилцааны Датаком ХХК-ий үйлчилгээгээр иргэдийн интернэт харилцааны эхлэл тавигдсан юм. Одоогоор Улаанбаатарт Монголын Цахилгаан ХК шугамын холбооны үйлчилгээг ба үүрэн утасны үйлчилгээг, Монгол Шуудан компани энгийн шуудангийн үйлчилгээг, 80 гаруй интернэт холболтын компаниуд, 4 үүрэн утасны хувийн компаниуд тус тус шуудан холбоо харилцааны үйлчилгээг хариуцаж байна. 2016 оны дундаас Улаанбаатарт 4G LTE гар утасны холбоо нэвтэрсэн нь хотын иргэдийг дэлхийн аль ч өндөр хөгжилтэй хотын адилаар өндөр хурдны интернэтээр хөдөлгөөнт байдлаар харилцах боломжийг олгосон байна.
Соёл урлаг
Улаанбаатар хотод соёл урлагийн шинэ хандлагууд үндэсний уламжлалын нөлөөгөөр Европын соёл урлагтай өвөрмөцөөр хослон хөгжиж байна. Дуу хөгжим, драм, балетийн олон арван жилийн өвөрмөц хосолсон хөгжил ба үндэсний гар урлалын олон зуун жилийн ур ухааны баялаг өв сан энэ хотод төвлөрдөг. Одоогоор Улаанбаатар хотод 70 гаруй соёл урлагийн байгууллага олон нийтэд үйлчилж байна.
Үйлдвэрлэл
Энэ хотын нэг онцлог нь үндэсний хамгийн их үйлдвэрлэл үйлчилгээ төвлөрсөн бүс болдогт бөгөөд одоогоор 40000 орчим том жижиг компаниуд Монгол улсын Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 46%-ийг үйлдвэрлэж байна. Хотын бүсэд экологид хоргүй үйлдвэрллийг ихэсгэх ба хортой үйлдвэрллийг хотоос гаргах асуудал сүүлийн жилүүдэд хурцаар тавигдаж байна. Үүнд арьс боловсруулах үйлдвэрүүд нь УБ-ын бүсэд Туул голыг бохирдуулагч гол эх үүсвэр болж энэ талаар сайн эрс шийдэж чадахгүй байна.
Аялал жуулчлал
thumbnail|right|220px|[[Гандантэгчэнлин хийд нь жуулчдын хөл тасардаггүй газар]]
Улаанбаатар хот нь дэлхийд хосгүй үнэт үзмэртэй музейнууд, Буддын соёлын газрууд, хотын төв талбай болон хотын ойр орчмын аялал зугаалгын газруудтай. Сүүлийн үед олон үндэстний амтат хоолоор үйлчилдэг ресторанууд олноор нээгдсэн, мөн жуулчны байгууллагууд хотын аяллын хөтөлбөрт бүтээлчээр анхаарч байгаа нь Улаанбаатар хотод сонирхолтой аялал хийх боломжийг улам сайжруулж байна.
Aх дүү хотууд
2012 оны 11 сарын 13-ы байдлаар:
Эшлэл
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл ! Ангилал:Монголын хот Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Саятан хот Ангилал:Монголын их сургуулийн хот Ангилал:Монголын нийслэл Ангилал:1639 онд байгуулагдсан
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 4 × 100 метрийн буухиа
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эмэгтэйчүүдийн 4 x 100 метрийн буухиа гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 18-нд явагдана.
Дэнлүү
thumb|180px|[[Венец хот дахь дэнлүү]] thumb|160px|left|[[Юннан муж дахь дэнлүү]] Дэнлүү (燈籠, dēnglóng) нь зөөврийн эсвэл өндөрт өлгөх, суурилуулах зэргээр бэхэлсэн хавь орчныг бүхлээр нь гэрэлтүүлэх гэрэлтүүлэг юм. Гудам, танхим, өрөө, довжоо, зуслангийн зам, цэцэрлэгт хүрээлэнг гэрэлтүүлэхэд тохиромжтой байдаг. Урьд нь дэнг шатаадаг байсан бол өдгөө цахилгаанаар тэжээгддэг нь элбэг.
Мөн үзэх
Ангилал:Гэрэлтүүлэг Ангилал:Хотын тавилга
Ельцин Техеда
Замнал
Техеда 2014 оны наймдугаар сарын 22-нд Францын «Эвиан» багтай 4 жилийн гэрээг байгуулсан.
Шигшээ
Коста Рикийн шигшээд 2011 оны арванхоёрдугаар сарын 11-нд Кубын эсрэг анх гараалсан.
Коста Рика 2014 оны ДАШТ-д амжилттай оролцоход Техеда гялалзсан.
Амжилт
Саприсса
Коста-Рикийн шигшээ
Гадны холбоос
Ангилал:Коста Рикагийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Саприсса багийн тоглогч Ангилал:Эвиан багийн тоглогч Ангилал:Коста-Рикачууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Мүнь Гынь-ён
150px|left Мүнь Гынь-ён (문근영 ) — Өмнөд Солонгосын жүжигчин.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Жүжигчин хүүхэд Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Азийн цагаан сар
Билгийн тооллоор шинэ жилийг тэмдэглэх цагаан сарын баярыг Азийн олон оронд тэмдэглэдэг.
Баярыг тэмдэглэдэг орнууд
Ангилал:Шинэ жил Ангилал:Цагаан сар Ангилал:Азийн соёл
Ким Хэ-сүг
Ким Хэ-сүг (김해숙; 1955 онд төрсөн) — Өмнөд Солонгосын жүжигчин.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1955 онд төрсөн
Монголын Ардын Арми
Монголын Ардын Арми буюу Монгол Ардын Хувьсгалт Цэрэг нь 1921 оны 3 сарын 18 -наас 1992 он хүртэл БНМАУ-ын Зэвсэгт хүчний албан ёсны нэр юм.
Үүсэн байгуулсан нь
МАН-ын үүсгэн байгуулагдаж байх үедээ авсан анхны арга хэмжээнүүдийн нэг нь морин цэргийн дарга Дамдины Сүхбаатарын удирдлагаар үндэсний армийг 1920 онд зохион байгуулах явдал байсан байна. Энэхүү шинэ арми нь Сүхбаатарын шууд удирдлага доор цагаантны хөдөлгөөний орос цэрэг болон энэ үед Монголыг эзэлсэн байсан хятадын цэргүүдийн эсрэг амжилттай тулалдсан. МАН-д ЗХУ-ын Улаан Арми тусалсан бөгөөд БНМАУ-ын нутаг дэвсгэрт 1925 он хүртэл цэргээ байрлуулсан байна.
Үндсэн нэгжүүд ба моторжуулалт
Үндсэн нэг нь 3 эскадрон бүхий 2000 цэрэг бүхий морин цэргийн хороо юм. Эскадрон бүр нь 650 хүнтэй бөгөөд 5 суман, пулемётын суман, инженерийн сумантай. Морьт хороод нь артиллерийн ба хангамжийн салбар бүхий бригад эсвэл дивизийг бүрдүүлдэг байжээ. Энэхүү цэргийн хүч нь маш түргэн хөдөлгөөнтэй чанар нь Монгол шиг өргөн уудам нутгийн хэмжээнд зохицож байсан ба жижиг анги салбарууд нь 24 цагт 160 км зайг туулах чадвартай байсан. Монголын Ардын армийн дивизүүд ба бусад нэгжүүд
Хөнгөн зэвсэглэл
Мосин-наган, ППШ-41,
ППШ-43,
СГ-43 Горюнов,
ДШK
Дегтяровын пулемёт
Артиллери ба мортар
37 мм-ийн танк эсэргүүцэх их буу M1930 (1-K)
76 мм-ийн хорооны их буу M1927
45 мм-ийн танк эсэргүүцэх их буу M1937 (53-K)
76 мм-ийн хорооны их буу M1943
Пуужинт төхөөрөмж
БМ-13 - 150
Монгол дах Зөвлөлтийн цэргийн бүлэглэл
17 дугаар арми (ЗХУ)
39 дүгээр арми (ЗХУ)
Эшлэл
Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Түүхэн зэвсэгт хүчний холбоо Ангилал:БНМАУ-Зөвлөлтийн харилцаа Ангилал:1921 онд байгуулагдсан Ангилал:1992 онд татан буугдсан
Карат (масс)
Карат нь үнэт чулуу, сувдын массыг хэмждэг хэмжүүр бөгөөд 0.2 гр-тай тэнцэнэ.
Гадны холбоосууд
Ангилал:Хэмжилтийн нэгж
Жил
Жил гэдэг нь дэлхий нарыг нэг удаа бүтэн тойрох хугацааг хэлдэг юм. Энэ Юлийн жилээр бол 365.25 хоног байдаг. Үүнтэй адилаар өөр аль ч гаригийн жилийг тодорхойлж болно: жишээ нь, "Будын жил" гэвэл буд гариг нарыг нэг удаа тойрох хугацааг хэлнэ.
Ангилал:Цаг хугацааны нэгж
Монгол Улсын гадаад харилцаа
Монгол Улсын Гадаад харилцаа (гадаад бодлого)-ын нэгдмэл байдлыг хангах, төрийн захиргааны төв болон засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн нэгдмэл гадаад харилцааг уялдуулан зохицуулах, хяналт тавих үүргийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага (Гадаад харилцааны яам) гүйцэтгэнэ.
“Монгол Улсын гадаад бодлогын зорилго нь дэлхийн улсуудтай найрсаг харилцаатай байж, улс төр, эдийн засгийн болон бусад салбарын харилцаа, хамтын ажиллагaаг хөгжүүлэх, олон улсын хамтын нийгэмлэгт байр сууриа бэхжүүлэх, хөгжил дэвшлийг хурдасгах замаар улсынхаа тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлыг бататгах явдал мөн”, “Монгол Улсын аюулгүй байдал, үндэсний язгуур ашиг сонирхлыг олон улсын эрх зүйн хүрээнд улс төр-дипломатын аргаар хангах нь гадаад бодлогын тэргүүлэх зорилт мөн”, “Монгол Улс энхийг эрхэмлэсэн, нээлттэй, бие даасан, олон тулгуурт гадаад бодлого явуулна” гэж зорилго, зорилтуудаа Монгол Улсын Гадаад бодлогын Үзэл баримтлал д заасан байдаг.
Мөн үүнээс гадна Монгол Улсын 75 Өргөмжит консул гадаад орнуудад үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа.
Улаанбаатарт гадаадын 23 орны Элчин сайдын яам, орон нутагт гадаадын 2 (ОХУ-Дархан, БНХАУ-Замын-Үүд) Ерөнхий консулын газар үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
2020 оны байдлаар Монгол Улсын энгийн паспорттай иргэд дэлхийн 19 оронд визгүй зорчиж байгаа бөгөөд албан, дипломат паспорттой иргэд дэлхийн 45 оронд визгүй зорчиж байна.
Маргот Бур
Маргот Бур (Margot Boer, 1985 оны наймдугаар сарын 7-нд Воубругге хотод төрсөн) нь Нидерландын тэшүүрчин юм.
2010 оны олимпын наадамд 500, 1500 метрийн зайд шагналт дөрөвдүгээр байр, 1000 метрт зургаадугаар байрт шалгарч байлаа. ДАШТ-ий гурван хүрэл медальтай.
2014 оны хоёрдугаар сарын 11-нд 500 метрийн төрөлд анх удаагаа олимпын наадмын медаль хүртсэн. Энэ үйл явдал нь Нидерландын түүхэнд 500 метрийн зайд хүртсэн анхны медаль нь юм.
Холбоос
Ангилал:Нидерландын тэшүүрчин Ангилал:Нидерландын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Нидерландын олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Хүннү улс
thumb|Хүннү thumb|Хүннү
Хүннү улс (хят. 匈奴, Xiōngnú) нь НТӨ 209 – НТ 93 онд өнөөгийн монголын газар нутагт оршиж байсан нүүдэлчдийн холбоот улс юм. Нүүдэлчдийн байгуулсан Эзэнт гүрний дотроос анхны бөгөөд хамгийн удаан хугацаанд оршин тогтносон гүрэн юм. Нүүдэлчдийн эзэнт гүрний үндсэн бүтэц, зохион байгуулалтыг Хүннү гүрний үед бий болгосон нь түүнээс хойш хоёр мянган жилийн турш онцын өөрчлөлтгүйгээр уламжлагдан хөгжжээ. Хүннү бол олон үндэстнээс бүрдсэн эзэнт гүрэн хэдий ч гол цөм ноён нуруу нь хожмын монголчуудтай холбоотой юм.