cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хүүлээ хааны хүрэн сахалт Сусаев
Үүний дараа 1952 оны зун ЗХУ-аас татаж авчирсан 30 орчим чекист эр “местный” оросуудаар газарчлуулан Хүүлээ хаан руу орж уулан дээгүүр нь байлдааны онгоц хүртэл эргэлдээд бөөн сүр дуулиантай самналт хийжээ. Гэвч 14 хоног хөөцөлдсөний эцэст чекист оросууд тал хувь болох 15 хүнээ “Хүрэн сахалт”-ын мэргэн суманд алдаад мөн л ганзага хоосон буцжээ. Түүнээс хойш хэд хэдэн удаа монголчуудыг хүртэл оролцуулан отолт занга хийж үзсэн боловч Сусаев өөрөө цэв цэвэрхэн харин ч мэдэгдэхүйц хүн хүчний хохирол учруулаад зайлан гарч чаджээ. Гэхдээ тэрбээр монголчуудыг амин газраар нь бус шархдуулж бууддаг байсан бол харин өөрийгөө мөрдсөн оросуудыг цохонд нь юм уу зүрхээр нь нэвт буудаж алдаг байсан гэдэг. Үүний дараа 1953 оны мөн л Оросын 300 орчим зэвсэгтэй цэргүүд ирж Хүүлээ хаан уулыг нэгжин хүрэн сахалтын араас мөшгөсөн боловч хорь орчим хүнээ хядуулаад ямар ч урамгүй буцсан байна. Энэ явдлын дараа жил хэртэй Сусаевыг мөрдөн хөөх үйл ажиллагааг зогсоожээ. Ингээд 1954 оны зун Москвагаас Катерина хэмээх чекист хүүхнийг авчирч нутгийн ногоочин орос Климовынд суулгахын зэрэгцээ уул усанд дасгаж хэд хоног бэлтгэл хийлгээд хэдэн өдөр цор ганцааранг нь ойд жимс түүлгэхээр морин тэрэгтэй явуулжээ. Катерина хэмээх тэрхүү царайлаг чекист хүүхэн яг л алтан гургалдай шиг уянгалаг хоолойгоор дуулдаг нэгэн байсан гэдэг. Тийнхүү жимс түүж яваад санамсаргүй байдлаар хүрэн сахалттай тааралдаж цаадах нь ганцаардсан эр хүн юм болохоор хүүхэнд шууд л сэтгэл татагджээ.
Ийнхүү хэд хэдэн удаа сэжиггүй болзож дотноссоны дараа нэг удаагийн уулзаж болзох газарт нь шилдэг 12 мэргэн буудагч аваачин отоонд суулгажээ. Сусаевыг амьдаар нь барих маш осолтой байсан учир газар дээр нь буудан алах тушаал өгсөн гэдэг юм. Ингээд мань эрийг Катятай болзсон газраа уулзахаар ирэхэд нь мэргэн буудагчид газар дээр нь шууд нам буудан унагасан бөгөөд хожим нь мөн эсэхийг нь үзэж гэрчлэхээр очсон монголчууд биед нь зургаа, толгойд нь гурван сумны нүх онгойж байсан хэмээн ярьдаг ажээ. Оросын шалгарсан 48 шилдэг чекистийг Монголын нутагт буудан устгасан Халимагийн баатарлаг оргодолын үнэн бодит түүх ийнхүү эмгэнэлтэйгээр өндөрлөсөн бөгөөд харин түүний тухай үлгэр туульс шиг өчнөөн яриаг өнөөдөр ч нутгийн ардууд үргэлжлүүлэн зохиосоор байгаа билээ.
Мөн үзэх
Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:Халимаг ястан Ангилал:Оросын хүн
Баян чинсан
Баян чинсан нь Мэргид овгийн хүн бөгөөд 1328-1340 оныг хүртэл Юань улсын төрд ихээхэн нөлөөтэй байсан хүн юм. Түүнийг Монголын түүхэнд байсан Баян жанжингаас ялгахын тулд Баян чинсан юмуу эсвэл Мэргид овгийн Баян хэмээн нэрийдсээр ирсэн. Тэрээр анх Хэнань мужид дунд тушаалын түшмэл байсан бөгөөд 1328 онд Тугтөмөрийг хаан болоход цэргээр хамгаалан Дайду хотод хүрэгсэн тул Тугтөмөр хаан түүнийг Цэргийн яамны сайд болгосноор түүний улс төр дахь карьер эхэлсэн. Улмаар 1335 oнд Яньтөмөр ван үхсэний дараа Юань улсын төрд дангаар ноёрхож эхлсэн. Гэвч 1340 онд төрийн эргэлтээр шахан зайлуулагдаж алc хол газар цөлөгдсөн.
Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд төрсөн Ангилал:1340 онд өнгөрсөн
Чандгана Тал
Чандгана Тал нь Хэнтий аймгийн Мөрөн сумын нутагт орших нүүрсний уурхай юм.
Газарзүй
Мөрөн сумын төвөөс зүүн тийш 25 км_ аймгийн төв Өндөрхаанаас зүүнш 53 км зайд оршино. Засаг захиргааны хувьд Мөрөн сумын 5-р баг гэгддэг.
Түүх
Оросууд анх Чандгана Талаас 1941 онд нүүрс олж, 1962-1963 онд нарийвчлан судалжээ. 1967 онд нүүрсний уурхай нээгдэж, жил бүр 20 хүртэл мянган тонн нүүрс олборлон Өндөрхаан хот болон ойр орчмын сумдын хэрэгцээг хангаж байна.
Гадаад холбоос
Ангилал:Хэнтий аймгийн газар зүй
Никобарын арлууд
thumb|250px|Никобарын арлуудын байршил thumb|250px|Никобарын арлуудын газрын зураг Никобарын арлууд (Nicobar Islands) нь Энэтхэгийн далайн Бенгалын буланд орших, Энэтхэгт харьяалагдах арлууд бөгөөд 22 арлаас тогтоно. Хойд талд нь орших Андаманы арлуудтай хамтдаа Энэтхэгийн Андаман, Никобарын арлуудын тусгай бүсийг бүрдүүлнэ.
Томоохон арлуудыг нь дурьдвал, Кар Никобар арал, Каморта арал, Нанковри арал, Бага Никобар арал, Их Никобар арал зэрэг болно.
Нийт талбай нь 1,841км², хүн ам нь 2001 оны байдлаар 42,026. 65% нь уугуул оршин суугчид, 35% нь Энэтхэг, Шри Ланкагаас шилжин суурьшигчид болно.
2004 оны 12 сарын 26-нд болсон Суматрын газар хөдлөлтөөс үүдэлтэй цунамигаар ихээхэн хохирол амссан. Ангилал:Андаман-Никобар Ангилал:Энэтхэгийн арал Ангилал:Энэтхэгийн далайн арал
Киргиз
Товчоор Киргиз (Кыргызстан, Киргизия → Киргиз) буюу Бүгд Найрамдах Киргиз Улс (БНКирУ) — Дундад Ази дахь Тэнгэр уулын уулархаг нутагт оршдог бүрэн эрхт улс юм. Хойд талаараа Казахстан, баруун талаараа Узбекистан, баруун урд талаараа Тажикистан, зүүн урд талаараа Хятад улстай хиллэдэг далайд гарцгүй орон. Нийслэл нь — Бишкек.
Нутаг дэвсгэр – 199,900 км2, 2023 оны тооллогоор хүн амын тоо – 7,037,100. Олонх буюу 74,04 хувь нь киргиз үндэстэн. Мөн узбекчүүд, орос, дунган, тажик, турк, хасаг зэрэг ард түмэн амьдардаг. Дийлэнх олонх 80 хувь нь ислам шашинтай.
Киргиз орныг иран, түрэг, монгол угсаатан ээлжлэн эзэрхэж явсан. 19-р зуунаас Оросын мэдэлд орж "хар Киргиз" хэмээгдээд ЗХУ-ын мэдлийн доор 1936 онд «Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Киргиз Улс» болсон. 1991 онд ЗХУ задран унахад хил хязгаараа хэвээр нь авч үлдэж тусгаар тогтносон улс болж 1992 онд НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болжээ. Ойрын арван жилд хоёр ч (2005, 2010) Алтанзул цэцгийн хувьсгал гарсан Киргиз нь төрийн нэгдмэл байгууламж, парламентийн эрх мэдэл давамгай бүгд найрамдах засагтай. Түрэг төрлийн Киргиз хэл болон хуучин байсан орос хэл гэсэн хоёр хэлийг албан ёсоор хэрэглэдэг байна.
Нэг хүнд ноогдох ДНБ-ийн хэмжээ харьцангуй бага буюу 2,372 $. Гадаадад алт, эрчим хүч экспортолдог.
Нэр
Тус улсын оноосон нэрийг уламжлалт монгол «Хяргас» [Киргиз], оросоос зээлсэн «Киргиз» [кирги́з], Киргизийг мэдсэн «Кыргыз» [~каргаз] гэсэн гурван үгээр илэрхийлж байна.
Газар зүй
Киргиз 198,951 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, Монголын газар нутгаас 8 дахин бага буюу дэлхийн 86-р том орон юм. thumb|left|200px|Сансраас харсан зураг thumb|left|200px|Уул нуруу thumb|left|200px|[[Ысык нуурын эрэг]] thumb|right|200px|[[Сон нууранд сүрэг адуу]]
Байрлал
Хойд өргөргийн 39° — 44°, зүүн уртрагийн 69° — 81° дотор Төв Ази, тэр дундаа Дундад Азид оршдог. Хөндлөн чигт цомцойн тогтсон бөгөөд далайд гарцгүй. Хойд талаараа Казахстан улстай 1224 км, зүүн талаараа Хятадтай 858 км, урд талаараа Тажикистантай 870 км, баруун талаараа Узбекистан улстай 1099 км газраар хиллэдэг. Хилийн нийт урт нь 3,878 км.
Газар ус
Киргиз уулархаг орон юм. Нутгийн дөрөвний гурав нь уул нуруу. Киргиз орны дорно, төвийн уул нуруу, ихэнх нутаг нь Тэнгэр уул (Тянь-Шань)-ын баруун бие болж, нутгийн өрнө өмнөд тал нь Памир-Алай нурууны ар хормой болно. Уулын өндрийг нэрлэвэл Ялалтын оргил (7439 м), Лениний оргил (7134 м), Хантэнгэр (6995 м) байна.
Уур амьсгал
Уур амьсгал нутгийн өндрөөс хамаардаг. Ферганы хөндийн нам доор захаар субтропикийн уур амьсгалтай. Зундаа 40°C хүрч хална. Орон даяар нарлаг. 1-р сарын дундаж хэм −4 °C. Иссык нуур энэ үед хөлддөггүй. Өндөр уул нурууны араар, уулаар хүйтэн өвөл болж −30 °C-аас −53.6 °C хүрдэг.
Хур тунадас харилцан адилгүй. Ферганы хөндийд жилдээ 2000 мм бууж байхад Иссык нуурын орчим ердөө 100 мм хур буудаг.
Байгаль хамгаалал
Киргиз улсад байгалийн цогцолборт газар 9, байгалийн нөөц газар 8, ой, ургамал, ашигт малтмал, ерөнхий ашигтай 67 газрыг зэрэглэн хамгаалж байна. Үүнээс Иссык нуур, Сарычелекийн байгаль нөөц газар хоёрыг онцгойлсон байдаг.
Хүн ам зүй
thumb|Киргиз айл Киргиз улс 2023 онд 7,037,100 хүн амтай (дэлхийд 96-р олон) байв. 34 хувь нь 0–14 насны багачууд, 60% нь 15–64 насны хөдөлмөрийн чадвартан, 6.2 нь 65-ээс дээш өндөр настан юм. Хүн амын 1/3 хотод, 2/3 хөдөө оршин суудаг. Хүн амын нягт — 25 хүн/км2 (148-р шигүү), дундаж наслалт — 69.4 жил, хүйсийн харьцаа — 0.96, бичиг үсэг тайлагдалт —98.7%.
Хэл, шашин
Киргиз үндэстэн нь эрт дээрээсээ малчин нүүдэлчин, узбек, тажик нь тариачин суурин соёлтой. Киргиз улсын хүн амын 85 хувь (түрэг угсаатан, дунган хятад) ислам шашны суннит дэгийг сахьдаг, 10 хувь (орос, украин) христос - үнэн алдартны шашинтан.
Киргиз, орос хоёр хэл албанд хэрэглэгдэнэ. Киргиз хэл түрэг салбарын кыпчак бүлэгт хамаарах ба бөгөөд хасаг хэлтэй ойр төрөл юм. 1941 оноос кирилл үсгээр бичдэг болсон. Кирилл киргиз цагаан толгой 36 үсэгтэй (монголынхоос Ңң [ng] үсгээр илүү).
Хот суурин
thumb|left|200px|[[Бишкек|Бишкек хот]] Киргиз улсад одоо 31 хот байна. Томоохон нь:
Эрт үе
thumb|11-р зуунд боссон [[Бураны цамхаг]] Киргиз оронд анх скиф, сак зэрэг иран угсаатан амьдарч байв. V зуунаас усунь, цагаан хүннү нүүж ирсэн ба Сассаны эзэнт гүрний үед иран болон түрэг угсаатан ирж суужээ. VIII зуунд Түрэгийн баруун улс, дараа нь Харлуг улс оршин байв. XI зуунд Өзгөн, Баласагун хавиар Хар ханы улс хэмээх түрэг улс орд өргөө босгон төвлөж байсан ба Хар Хидан улсад эзлэгджээ.
XIII зуунд Киргизийн нутаг Их Монгол Улс, түүний залгамж Цагадайн улсынх болоод 1347 онд Моголистанд хамаарагдсан.
Киргизийн уг гарвал
Эртний Киргиз НТӨ II зуунаас эхтэй. Хятад болон араб үсгийн сурвалжид "улаан үс, ногоон нүдтэй" гэж дүрсэлжээ. VIII зуунд Енисейн Киргизүүд Енисей мөрний дээд урсгал Тува, Хакас, Алтайд төвлөж байсан. 840 онд Уйгурын нийслэл Хар балгасыг галдан шатааж уйгурыг хөөж, Монголын ноён болоод удалгүй киданд түрэгдсэн.
XVI зуунд Тэнгэр уулаас Зүүнгар, Долоон усаар дайраад Енисей хүртэлх нутгийн түрэг ард түмнийг нийтэд нь "Киргиз (киргиз)" гэдэг байв. Генийн шинжилгээгээр адилхан R1 гентэй гардагаараа өнөөгийн Киргиз үндэстэн, хакас ястан нь хамтдаа Енисейн Киргизийн үр удам болно.
thumb|150px|left|ЗХУ-ын Киргиз охин
Харийн алба
Моголистаны дараа Тэнгэр уулнаа Киргизүүд амар жимэр байв. XVII зуунаас Зүүнгарын ойрд, XVIII зуунаас Манжийн Чин улсад, XIX зуунаас Кокандын узбекуудад албан татвар төлж явав. 1876 оноос Киргиз нутаг Оросын Долоон ус мужид хамаарчээ. Орост тэр үед хасагуудыг "киргиз-кайсак" (Киргиз хасаг), Киргизийг "кара-киргиз" (хар Киргиз) гэж нэрийдэж байлаа. 1910 онд нүүрсний уурхай нээгдэж уурхайчин оросууд шилжин нүүж иржээ. 1916 онд оросын эсрэг 2000 хүний амь үрсэн бослого гарч нухчин дарагдаж Шинжаан, одоогийн Кызылсу ӨЗТ рүү нэлээн дайжсан.
Зөвлөлт Киргиз
Зөвлөлт Холбоот Улс байгуулагдаад 1924 онд Хар Киргизийн өөртөө засах мужийг (Кара-Киргизская (Каракиргизская) автономная область (ККАО) байгуулжээ. 1926 оноос Оросын дотор автономит улс, 1936 оноос Оросоос тусгаарлаж, Зөвлөлтийн 15 ЗСБН улсын нэг болж өнөөгийн хил хязгаар зурагдаж, Фрунзег нийслэл болгожээ. 1920-иод оноос бүх нийтээр бичиг үсэгт суралцан, 1924 онд араб үсэг, 1928 онд латин, 1941 оноос кирилл үсгийг тохируулан хэрэглэсэн. Оросууд хот тосгон барьж Киргизийг нүүдлийн соёл иргэншлээс суурин болгох шилжилт эхэлсэн. 1989 онд нийслэлийн хүн амын талаас илүү хувь нь орос, украин үндэстэн байжээ.
Тусгаар Киргиз
ЗХУ задарсанаар Киргиз улс 1991 онд бүрэн тусгаар тогтнож, 1992 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн болжээ. 1990 онд Ош хотод Киргиз-узбек үндэстэн хоорондын мөргөлдөөн болж 300-600 хүн амь үрэгдэв. 1991 онд нийслэлийн нэрийг эргүүлэн Бишкек болгож, киргиз хэл төрийн хоёр хэлний нэг (нөгөөх нь орос хэл) болон дэвшсэн. 1993 онд үндсэн хуулиа шинэчилж, улсын нэрээ тогтжээ. Коммунизмаас ардчилсан дэглэм, зах зээлийн эдийн засагт шилжих үед бусдын адил эдийн засаг хямарсан.
1990 онд Аскар Акаев анхны ерөнхийлөгчөөр сонгогдож 2005 оны эсэргүүцлийн хөдөлгөөнөөр огцорсон бол Курманбек Бакиевыг 2010 онд Роза Отунбаевагийн удирдсан хувьсгал мөн авч чулуудав. Замбараагүй байдал үргэжилж Ош хотын орчим зэвсэглэсэн Киргизүүд узбекуудыг хөөн устгаж, нийтдээ 893 хүн амь үрэгджээ. 2011 оны сонгуулиар Алмазбек Атамбаев ерөнхийлөгч болсон. 2021 оны нэгдүгээр сарын 10-нд болсон сонгуульд ялалт байгуулсан Садыр Жапаров 2021 оны нэгдүгээр сарын 28-нд Киргизийн Ерөнхийлөгч болсон байна.
Улс төр
Киргиз Улс ардчилсан дэглэм, бүгд найрамдах засагтай. 1993 онд үндсэн хууль баталж, 2010 онд шинэчилсэн. 2010 оныг хүртэл ерөнхийлөгч, түүнээс хойш парламентын эрх мэдэл давамгай болсон. Төр улсын тэргүүн нь ерөнхийлөгч байна. Ерөнхий сайд хэрэгжүүлэх байгууллага буюу засгийн газрын тэргүүн байна. 1994 онд анх хоёр танхимтай эхэлж, 2010 оноос нэг танхимтай болсон улсын хурал нь Жогорку Кенеш (Дээд Зөвлөл) юм. Үүнээс гадна шүүх байгууллага, дээд шүүх бий.
thumb|200px|Алмазбек Атамбаев ерөнхийлөгч Улсын ерөнхийлөгч эв нэгдлийг илэрхийлэгч бөгөөд 6 жил тутам сонгоно. 35-65 насны улсын хэлийг (Киргиз хэл) мэддэг хүн байх ёстой. Аскар Акаев (1990-2005), Курманбек Бакиев (2005-2010), Роза Отунбаева (2010-2011), Алмазбек Атамбаев (2011-одоо) нар ажилласан.
Ерөнхий сайдыг Дээд зөвлөл тодруулж, Ерөнхийлөгч зөвшөөрснөөр сонгоно. Ерөнхий сайд сайд нарын багаа бүрдүүлдэг ба 1991 оноос хойш 17 хүн энэ албыг хашжээ. Сүүлд 2015 онд Темир Сариев томилогдов.
Улсын хурал Жогорку Кенеш (Дээд зөвлөл) 120 суудалтай. Намын хувь тэнцүүлэх сонгуулийн аргаар 5 жил тутам сонгодог. Өнгөрсөн 2010 оны 10-р сарын 10-ны сонгуулиар Дээд зөвлөлийн гишүүд таван намаас тэнцүүхэн тоогоор сонгогдсон. Үүнд:
Орон нутаг
Киргиз улс төрийн нэгдмэл байгууламжтай. Төрийн хуулиар орон нутгийг захирдаг. Гурван түвшинд 9 нэгжээр задална. Эхлээд бүхэл орон 7 муж (область), улсын ач холбогдолтой 2 хот (город республиканского подчинения) буюу есөн нутаг болно.
Бишкек хот дотроо 4 дүүрэгтэй. Муж дотроо район (хошуу, 40 бий), мужийн харьяа хот (13 бий) болж задарна.
Цэрэг зэвсэг
thumb|2002 он. Киргизийн [[Аскар Акаев - Америкийн Жорж Бушийн уулзалт]] Киргиз улсын зэвсэгт хүчин хуурай замын, агаарын, дотоодын, хилийн, хүндэт харуулын гэж салбарладаг. Цэргийн албан хаагчийн тоо 15,500.
Зөвлөлт, Орост үйлдвэрлэсэн зэвсэг техниктэй. Жишээлбэл Т-72 танк — 150 ширхэг, БТР-60 хуягт — 53, БМ-21 пуужин харвагч машин — 15 байна. Агаарын цэргийн хүч сул, орхигдсон. Терроризмын эсрэг Альфа хэмээх тусгай анги нэгтгэл байдаг.
Гадаад харилцаа
Киргиз НҮБ, ТУХН, ДХБ-ын гишүүн орон. 2001–2014 оны хооронд Америкийн цэргийн баазыг нутагтаа байлгасан.
Эдийн засаг
thumb|200px|right|Ошийн хүнсний зах 2013 онд дотоодын нийт бүтээгдэхүүний хэмжээ 13.47 тэрбум ам.доллар байсан. Нэг хүнд 2,452 $ ноогдоно. Хөршүүдийг бодвол эд мөнгө муутай орон. Мөнгөний нэгж нь сом. Киргиз улсын төв банк мөнгөний бодлого явуулдаг.
Хөдөө аж ахуй уламжлалт салбар. Ноос, мах, сүүн бүтээгдэхүүн гээд малын ашиг шим хүртэнэ. Улаан буудай, чихрийн нишингэ, төмс, хөвөн, тамхи, хүнсний ногоо, жимс тариалдаг.
Газрын тос, шатдаг хийн их нөөцтэй. Канадын Сентерра Гоулд компани Кумтөрийн алтны уурхайг ажиллуулж байгаа. Уулархаг нутгаа түшиглэж усан цахилгаан станц хөгжүүлсэн. Эрчим хүч экспортолдог.
thumb|Киргизийн Аэробус-А320
Зам тээвэр
Киргиз уулархаг орон учраас зам харгуйн сүлжээ бага. 50 нисэх буудал байна. Томоохноос нь хэлвэл Бишкекийн Манас олон улсын нисэх буудал, Ошийн нисэх буудал. Өргөн цариг бүхий 370 км төмөр зам байна. Салангид хоёр хэсэг байгаагаас хойд нутгийн Бишкек нь Ташкент, Алматытай холбогддог бол өмнөд нутгийн Ош нь Узбекистаны хоттой холбогдоно.
34000 км авто замтайн 22600 км нь цардмал. Саяхан АХБ-ны дэмжлэгтэйгээр Бишкек—Ошийн зам ашиглалтад орсон.
Боловсрол
Киргизт хүүхэд 7 насандаа сургуульд орно. Бага боловсролын 4 жил (заавал), дунд боловсролын 5 жил (заавал), бүрэн дунд боловсролын 2-3 жил (сонгох) байна. Бичиг үсэг тайлагдалтын хувь - 98.7 хувь. Улсын хэмжээнд 300 гаруй дунд сургууль 55 их, дээд сургууль байна. Үүнд:
Баяр ёслол
Баяр ёслолын өдрүүд:
Соёл
thumb|Харголын хөгжимчид Киргиз үндэстний соёл энэ орны онцлог байна. 3-р сарын 21-нд уламжлалт Шинэ жилийн баяр буюу Наурузыг тэмдэглэдэг.
Комуз хөгжмөө тоглон Манас туулийг хайлсаар ирсэн. Манас туйлын ам дамжин ирсэн 60 өөр янз үг байна. Хамгийн урт нь 500 мянган мөр шүлгээс бүтэх ба Грекийн Илиад, Одиссей, Энэтхэгийн Махабхаратагаас хэд дахин урт байх юм.
Хивс, ширдэг, ханын даавуу нэхэх, эсгий урлалын баялаг өвтэй.
Аялал жуулчлал
Үзэсгэлэнт Ысык нуурыг жуулчид зорьсоор байна. Жилд саяаас олон хүн очдог. Нуурын хойд эргээр амралтын газрууд Чолпон-Ата хот орчмын эрэг газар төвлөрдөг. Киргизэд мөн ууланд авирч, цанаар гулгаж, бүргэдийн ан хийж болно.
Гадаад холбоос
Ангилал:Азийн орон Ангилал:Далайд гарцгүй орон Ангилал:Зөвлөлт Холбоот Улсын дараах улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөлийн гишүүн орон
Үүрсээ харцага
190px|thumb|left|Залуу харцага
Үүрсээ харцага (Accipiter badius), урьд Үүрсээ харцгай гэж байсан, нь Харцгайнхан овгийн махчин шувуу юм.
Үүрсээ харцага 26-30 см урт, богино өргөн далавч, урт сүүлтэй. Энэ нь нисэж байх үед түргэн чиглэлээ өөрчлөхөд зохицсон байна.
Нас бие гүйцсэн харцага цайвар саарал нуруу, улаавтар нарийн судлуудтай цагаан цээж, хэвлийтэй. Эмэгчин нь биеэр илүү том байх ба бусдаар адил зүстэй юм. Залуу үүрсээ харцага бор нуруу, бор толботой цагаан цээж, хэвлийтэй.
Тэдний гол идэш нь гүрвэл, жижиг шувууд болон хөхтөн болно.
Цахим холбоос
Ангилал:Харцага Ангилал:Монгол орны шувууд
Андреа Барньяни
Андреа Барньяни (Andrea Bargnani, 1985 оны зургаадугаар сарын 26-нд Рим хотод төрсөн) — Италиийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Нью Йорк Никс болон Италийн шигшээ багийн төвийн тоглогч юм. Италийн Стелла Азура (2002—2003), Бенеттон Тревизо (2003—2006) багуудад тоглож байгаад драфтын №1-ээр Торонто Рэпторс (2006—2013) багт сонгогдсон байдаг. 2008 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Нью Жерси Нетс багийн эсрэг тоглолтонд 29 оноо, 10 самбараас бөмбөг авалт хийсэн нь түүний өндөр амжилт нь байв. Түүнчлэн 2012 оны гуравдугаар сарын 28-нд Денвер Наггетсийн эсрэг 26 оноо авч Рэпторсийн түүхэнд 6000-гаас дээш оноо авсан 4 дэх тоглогч болж байжээ. Барньяни 2013 оны долоодугаар сарын 10-нд тоглогч солилцооны наймаагаар иржээ.
Шигшээ багтайгаа 2006 оны Евролигт түрүүлж байсан ба довтлогчийн байрлалд заримдаа тоглож дундын болон холын зайн шидэлтийг сайн гүйцэтгэдэг.
Холбоос
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Италийн шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Нью Йорк Никс багийн тоглогч Ангилал:Италичууд
Гурванбаян
Гурванбаян (монгол бичгээр Зураг:Ɣurbanbayan.png гурбанбайан) нь Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын нутагт орших, газар тариалангийн тосгон юм. Хуучин Гурванбаян сумын төв байрлаж байв.
Ангилал:Хэнтий аймгийн суурин Ангилал:Монголын суурин
Колорадо жирх
Колорадо жирх (Tamias quadrivittatus) нь Sciuridae овгийн мэрэгч амьтан юм. Энэ жирх нь зөвхөн АНУ-н нутагт амьдардаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Хөрсний хэрэм
Ариана Гранде
Ариана Гранде Бутера (Ariana Grande Buttera, 1993 оны 6 сарын 26-нд АНУ-ын Флорида муж улсын Бока Ратонд төрсөн) — Америкийн жүжигчин, дуучин юм.
Амжилтын гараа
Ариана Гранде "Victorious" болон "Sam & Cat" гэх олон ангит инээдмийн киногоор олонд танигдсан ба тэрээр "youtube" хуудсанд өөрийн дуулж буй бичлэгээ тавьснаар хүмүүс түүнийг чамгүй сайн дуулдаг гэдгийг анх мэдэж байсан. Түүний анхны албан ёсны дууны клип "Put your hearts up" нэртэйгээр 2011 онд гарч байжээ. Түүний дараа Ариана өөрийн гэсэн олон хит дуу гаргаснаар олон шүтэн бишрэгчтэй болж, нэр хүнд нь улам өсөж эхэлсэн. Бас тэр кинонд тоглож эхэлсэнээр илүү алдартай болсон юм. Багаасаа дуу хөгжимд дуртай түүний урлагийн гараа Бродвэй театраас эхэлсэн. Тэрээр анхны цомгоо 3 жилийн турш бүтээж гаргасан бөгөөд уг цомог нь худалдаанд гарсан эхний долоо хоногтоо л 138 мянган хувь борлогдож байжээ. Мөн түүний 2015 оны 4-р сард гаргасан цомог нь гарсан даруйдаа Америкт л гэхэд 600 мянган хувь борлогдсон юм.
Гэр бүл
Аав ээж нь түүний багад салсан нь Ариана Грандэд том саад учруулсан юм.
=Баримт=
Сингл
Ангилал:АНУ-ын поп дуучин Ангилал:Мюзикл жүжигчин Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Жүжигчин хүүхэд Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Кувейт
Куве́йт, албан ёсоор Кувейт Улс — Өрнө Азид оршдог бүрэн эрхт улс юм.
Кувейт Персийн булангийн умард үзүүрт байрладаг. Хуурай газраар Ирак, Саудын Арабтай хиллэдэг.
17.8 мянган км² газар, 4.3 сая хүн амтай. Хүн амын 60% араб угсаатан. Нутгийн уугуул иргэн 30%-ийг эзэлдэг бол 70%-ийг гадаадын цагаач, ажиллах хүчин эзэлдэг. Албан ёсонд араб хэлийг ашиглана. Лал шашин зонхилно.
Кувейт нь дундад зуунаас худалдааны боомт байсан. 1961 онд Их Британийн ивээлээс гарч тусгаар тогтносон. 1990-1991 онд Иракт эзлэгдэж байлаа. 1938 оноос газрын тос ихээр олборлож, нэг хүнд ноогдох орлогоор дэлхийд эхний 10-т ордог амьжиргааны түвшин сайн орон болсон. Хэмжээт эрх хаант засагтай. Төрийн тэргүүн нь эмир цолтой. 1962 оны үндсэн хуулийг баталсанаар Араб дахинд хамгийн ардчилсан, либерал үзэлтэй орон болжээ.
Нийслэл нь Кувейт хот. Мөнгөний нэгж кувейт динар нь дэлхийн хамгийн чанга ханштай мөнгөний нэгж юм.
Газар зүй
Кувейт 17,820 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, дэлхийн 152-р том орон юм. thumb|left|150px|Дээрээс харвал thumb|left|150px|Элсэн шуурга
Газрын тогтоц
Кувейтийн нутаг Арабын цөлийн хэсэг юм. Нам доор газар бөгөөд хамгийн өндөр цэг нь Мутла (306 м), нам доор цэг нь тэнгисийн эрэг болно. Кувейтийн булан Персийн булангаас салбарласан байдаг. Кувейт гадаргын усаар дутмаг. Борооны ус тогтох гуу жалга бий. Тэнгисийн усыг давсгүйжүүлдэг. Ус хадгалах цамхгуудтай.
Ургамал амьтан
Кувейтэд 25 зүйл хөхтөн, 363 зүйл шувуу байна. Жилд 2-3 сая шувуу дамжин нүүдэг.
Ашигт малтмал
Кувейт газрын тос, шатдаг хийн нөөцтэй.
Уур амьсгал
Цөлийн, эрс тэс уур амьсгалтай. Өвөлдөө −6°C- +10°C хүртэл сэрүүсч, зундаа 42-48°C хүртэл хална. Хавар элсэн шуургатай.
Жилийн дундаж хур тунадас - 75-150 мм.
Хүн ам зүй
thumb|left|150px|Кувейтийн залуус thumb|left|150px|[[Кувейт хот]]
Ард түмэн
Кувейтийн хүн амын 60% нь араб угсаатан, 70% нь цагаач байна. Үүний 28% нь Кувейтийн унаган араб, 32% нь бусад орноос гаралтай араб, 38% нь Өмнө Ази, Энэтхэгийн голдуу Азийн, 2% нь Африкийн, 1% нь бусад тивийн гаралтай цагаач байна.
Хэл, шашин
Улсын албан ёсны хэл нь араб хэл байна. Араб үсгээр бичнэ. Перс, хинди зэрэг хэлний үгсээр сэлбэгдэж байгаа.
Хүн амын 77% лалын шашин шүтлэгтэй. Суннит, шийт урсгалыг дагагч байна. 17% христ, 6% бусад шашинтан байна.
Эртний үе
Кувейтийн Ас-Субияд НТӨ 8000 оны үеэс хүн оршин сууж байв. Файлака аралд НТӨ 2000 онд хүн суурьшжээ. Эртнээс Кувейт нь худалдааны түшиц болсон. Шумерийн худалдаачид Файлакад сууж байв. НТӨ 3-р зуунд грек байлдан дагуулж Ларисса хэмээв. НТ 220 онд перс байлдан дагуулж Харекена нутгийн хэсэг болов.
Боомт хот
thumb|right|200px|Кувейтийн музейн завь 1521 онд Кувейт Португалын харьяанд оров. 1613 онд Кувейт хотыг үүсгэн байгулав. 18-р зуунд Кувейт Энэтхэг, Маскат, Багдадын хооронд худалдааны төв болж, Халебаас Персийн буланд ирэх боомт болж байв. 1775 онд персүүд Басраг бүслэн байлдахад Иракийн худалдаачид Кувейтэд ирж, Кувейтийн тэнгисийн худалдаа, завь үйлдвэрлэлийг хурдацтай өргөжүүлэв. Британийн Энэтхэг худалдааны замыг хамгаалдаг байв.
Кувейтэд үйлдвэрлэсэн завь Улаан тэнгис, Энэтхэг, Дорно Африкаар, Кувейтийн далайчид Персийн булангаар хөндлөн аялж байв.
thumb|right|200px|1944 оны ёслол
Худалдааны төв
Бани Халидын мэдлээс гарч 1752 онд Кувейтийн шейхт нутаг тогтов.
1899 онд Кувейтийн шейхт нутаг Британийн ивээлд орж, 1913 онд Османы эзэнт гүрний харьяа, өөртөө засах эрхт гэгдэв.
1923 онд Укайрын хэлэлцээрээр Кувейт-Наждын (Саудын Араб) хилийг зуран баталгаажуулсан.
Кувейт олон улсын худалдаа, алт цутгах, сувдан гоёлын салбарт амжилт олж байв.
Газрын тос, эрх чөлөө
1946-1982 оныг Кувейтийн түүхэнд "Алтан үе" гэнэ. Газрын тос олборлон борлуулж, бүх нийтийн амьжиргааны түвшин сайжирсан. 1952 онд Кувейт Персийн булангийн хамгийн том газрын тос олборлогч орон болсон. Эдийн засгийн гэнэтийн өсөлт Палестин, Энэтхэг, Египет гэх мэт гадаадын ажиллах хүчийг нэмэгдүүлэв.
1961 онд Британийн ивээлээс гарч Кувейт улс тусгаар тогтносон ба төрийн тэргүүнийг шейх биш эмир хэмээн цоллох болов. 1963 онд парламентын сонгууль явагдаж, Кувейт арабын орнуудаас анхлан үндсэн хууль, парламентат ёсыг тогтоов. 1970-аад онд Кувейт хүний хөгжлийн илтгэцүүрээр Арабын орнуудыг тэргүүлэх болсон. Кувейтийн театр, кино урлаг ихээр хөгжив. Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөгөөр дэлхийд тэргүүлэх боллоо.
thumb|right|200px|1991 он. Газрын тосны түймэр
Өнөө цаг
Кувейт хүний хөгжлийн индексээр бүс нутагтаа тэргүүлж байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн орон  Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Хаант Улс Ангилал:Араб хэлтний орон
Менежмент
Менежмент гэдэг нь байгууллагын зорилтыг тодорхойлж, түүнд хүрэх замыг нарийн тодорхойлж, үйлдвэрлэлийн нөөцүүдийн ашиглалтыг оновчтой зохион байгуулж, хүмүүсээ идэвхижүүлэн манлайлж, улмаар ажлын үр дүнг үнэлэн хяналт тавих үйл ажиллагаануудын нэгдэл юм.
Үгийн утга
Менежмент гэдэг англи үг захирах, удирдах, гүйцэтгэх, чиглүүлэх, эхлүүлэх, хянах, шалгах, хөтлөх, жолоодох, арга эвийг олох, нөлөөлөх гэх мэт 30 гаруй утга санааг илэрхийлдэг. Харин эрт цагийн монгол сэтгэлгээнд менежмент гэсэн ойлголт засах ухаан хэмээх ойлголтоор гарч ирдэг байна
Менежментийн үзэл баримтлал
Энэ үүргүүдийг анх Францын нэрт бизнесмен Анри Файоль “Аж үйлдвэр ба ерөнхий удирдлага” номонд тодорхойлсон бөгөөд менежментийн шинжлэх ухааны олон арван жилийн турш улам нарийсан хөгжиж байгаа боловч энэхүү алдарт таван үүргийг өөрчилж чадаагүй юм. Харин хэвлэл, мэдээллийн байгууллагын редакци нь сэтгүүл зүйн өвөрмөц бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх, борлуулах, хуваарилах үйл ажиллагаатай холбоотой олон төрлийн ажлыг зохицуулах үүрэг хүлээдэг. Тэд бидний дээр дурдсан менежментийн үндсэн таван үүргээс гадна дараах дөрвөн үүргийг гүйцэтгэдэг. Үүнд:
“Хэвлэл, мэдээллийн менежмент гэсэн ойлголтын хүрээнд мэдээллийн хэрэгсэл, сэтгүүлчийн ёс зүй, сэтгэл судлал, хүн судлал, сэтгүүл зүйн социологи, мэдээллийн хэрэгслийн маркетинг, эдийн засгийн бодлого, нийгэмтэй харилцах харилцаа, зар реклам, сонин, радио телевизийн удирдлага, зохион байгуулалт бүгд цогц байдлаар хамаарагдах” болно.
Ангилал:Төлөвлөлт болон зохион байгуулалт Ангилал:Удирдлага
Львов
Львов (украйнаар Львів) — Украин улсын Львов мужийн засаг захиргааны төв, долоон зуун жаран мянган оршин суугчтай хот.
Цахим холбоос
Ангилал:Львов мужийн суурин Ангилал:Украин дахь дэлхийн өв Ангилал:Украины урьдын нийслэл Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Украины их сургуулийн хот
Баянтээг
Баянтээг нь Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын нутагт орших нүүрсний уурхай юм.
Саржуу харцгай
Саржуу харцгай (Butastur indicus) нь Харцгайнхан овгийн махчин шувуу юм. Тэд Ази, Оросын зүүн хэсэг, Монгол, Хятадын хойд хэсэг, Солонгос, Япон зэрэг улсын нутагт амьдрах ба зүүн өмнөд Азид өвөлждөг.
Биеийн урт 41-46 см,далавчаа дэлгэхэд 105-115 см. Тэд гүрвэл, могой, мэлхий, томхон шавьж болон жижиг хөхтөн амьтдаар хооллоно.
Цахим холбоос
Ангилал:Харцгайнхан Ангилал:Монгол орны шувууд
Канвонь (Умард Солонгос)
Умард Солонгосын одоо оршин байгаа арван нэгэн том нутгийн нэг нь Канвонь аймаг (Канвонь; 강원도 - Канвон-ду, Kangwŏn-do, канг-вон-ду; Kangwon Province; Канвондо) юм. Олон зууны туршид хамтдаа байж байгаад 1945 оноос салсан, адил нэрт өмнөдийн хаяа залгаа аймгаас ялгах бол Умард Солонгосын Канвонь гэж бичнэ.
Засаг захиргааны хуваарь
Канвон аймаг одоогоор 2 хот (시 - ши), 15 хошуу (군 - үгийн эхэнд күн, үгийн адагт орвол гүн гэж хэлэгдэнэ; county; уезд), бүгд 17 нутаг болон задарч байгаа.
Канвонь
Эрдэнэчимэгийн Сумъяа
Эрдэнэчимэгийн Сумъяа нь Монголын чөлөөт бөхийн эмэгтэй тамирчин юм.
Холбоос
Ангилал:1993 онд төрсөн Ангилал:Монголын бөх Ангилал:Монголчууд
Шинэ Зеландын далайн арслан
Гадаад төрх
Эр далайн арслан 220 см урт, эм нь 180 см. Эр нь 300-400 кг, эм нь 140-230 кг байна. Мах идэштэн бөгөөд загас, арваалж, наймаалж, оцон шувуу иднэ. Голдуу шөнийн цагаар 30 м хүртэл шумбан ан хийдэг.
Үржил
12-1 сард 1 зулзага гаргана. 6-8 сар, зарим үед 1 нас хүртэл нь хөхүүлдэг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Сэлүүр хөлтөн
Стюарт Тэйлор
Стюарт Жэймс Тэйлор (Stuart James Taylor, 1980 оны арваннэгдүгээр сарын 28-нд төрсөн) — Английн хөлбөмбөгийн хаалгач юм.
Замнал
Тэйлор Арсеналын өсвөрийн багийн төгсөгч бөгөөд 1997 онд насанд хүрэгчидийн багт элсэж 2005 оныг хүртэл нийт лигийн 18 гараанд гарч байв. Энэ хооронд Бристоль Роверс, Кристал Палас, Питерборо Юнайтед, Лестер Сити багуудад зээллэгээр тоглож байсан ба Астон Вилла багт 2007 оны долоодугаар сард дөрвөн жилийн гэрээгээр элсчээ. Астон Виллагийн хоёрдугаар хаалгачаар тоглож байсан тэрээр 2009 онд мөн л зээллэгээр Кардифф Сити хагас улирал тоглож байгаад Манчестер Сити багт 2009 оны долоодугаар сарын 1-нд чөлөөт агентаар элсчээ.
2013 оны долоодугаар сард Редингэд элссэн.
Холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Бристоль Роверс багийн тоглогч Ангилал:Кристал Пэлас багийн тоглогч Ангилал:Питерборо Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Рединг багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Кардифф Сити багийн тоглогч Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1980 онд төрсөн
Стерадиан
Стерадиан нь огторгуйн өнцгийг (мөн биет өнцөг гэж хэлэгддэг) хэмжих үндсэн, стандарт нэгж юм. 3 хэмжээст огторгуйд хэрэглэгддэг. Мөн стерадиан нь олон улсын нэгжийн СИ системийн уламжлагдсан нэгж юм. Тэмдэглэгээ нь ср.
Бөмбөлгийн радиусын квадраттай тэнцүү талбайтай бөмбөлгийн гадаргад тулсан огторгуйн өнцөг нь 1 стерадиан юм. Иймд бүхэл бөмбөлөг нь 4π буюу 12.56637 ср болно. 4π нь огторгуйн өнцгийн авч болох хатгийн их утга юм.
Нэгжийн угтваруудын жишээ
Стерадиан нь хамгийн ихдээ 4π ≈ 12.56637 хүрч болох тул ср-д их угтвар залгах боломжгүй ч бага угтваруудыг залгаж огторгуйн өнцгийг хэмжиж болох юм. Жишээ нь:
Ангилал:СИ-системийн нэгж Ангилал:Туслах хэмжилтийн нэгж ангилал:огторгуйн геометр
2012 оны Зуны Олимпын наадмын Жүдо
Эшлэл
Жүдо # #
Чарли Адам
Чарльз Грэм Адам (Charles Graham Adam; 1985 оны арванхоёрдугаар сарын 10-нд Данди хотод төрсөн), Чарли Адам (Charlie Adam) — Шотландын хөлбөмбөгчин. Английн «Сток Сити» болон Шотландын шигшээд тоглодог.
Замнал
Ливерпүүл багийн бүрэлдэхүүнд 2011 оны долоодугаар сард 5 сая фунт стерлингээр гэрээ байгуулан элсчээ.
2012 оны наймдугаар сарын 31-нд «Сток Сити» багт 4 сая фунтээр элсэж, дөрвөн жилээр гэрээлсэн.
Амжилт
«Росс Каунти»
«Сент-Миррен»
«Ливерпүүл»
Шотландын шигшээ
Гадны холбоос
Ангилал:Шотландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Рейнжерс багийн тоглогч Ангилал:Росс Каунти багийн тоглогч Ангилал:Сент-Миррен багийн тоглогч Ангилал:Блэкпүүл багийн тоглогч Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Сток Сити багийн тоглогч Ангилал:Шотландчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Огторгуйн өнцөг
Огторгуйн өнцөг буюу Биет өнцөг нь 3 хэмжээст огторгуйг хэмжих 2 хэмжээст өнцөг юм. Өөрөөр хэлбэл огторгуйн өнцөг нь ямарваа нэгэн цэгээс аливаа биеийн хир том хэмжээтэй харагдахыг хэмждэг юм. Тэмдэглэгээ нь Ω. Олон улсын нэгжийн СИ системийн нэгж нь ср.
ангилал:огторгуйн геометр Ангилал:Өнцөг
Аарон Крессуэлл
Аарон Уиллиам Крессуэлл (Aaron William Cresswell; 1989 оны арванхоёрдугаар сарын 15, Ливерпүүл) — Английн хөлбөмбөгчин, «Вест Хэм Юнайтед» багийн хамгаалагч.
«Транмир Роверс», «Ипсвич Таун» багуудад гурав гурван улирал тоглосон түүнийг «Вест Хэм Юнайтед» 3.75 сая фунтээр элсүүлээд 2014 оны долдугаар сарын 3-нд таван жилээр гэрээлжээ. 2014 оны наймдугаар сарын 16-нд «Тоттенхэм Хотспурын» эсрэг (1:0) анхны гараагаа арваннэгдүгээр сарын 29-нд «Ньюкасл Юнайтедийн» эсрэг (1:0) анхны гоолоо оруулж байв.
Цахим хуудас
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Транмир Роверс багийн тоглогч Ангилал:Ипсвич Таун багийн тоглогч Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1989 онд төрсөн
XIV Луи
14-р Луи (Louis XIV) буюу 14-р Людовик (1638–1715; 76 насалсан) нь 1643-1715 оны хооронд хаан ширээнд заларсан Францын ван байв. Түүний 72 жил хаанчилсан нь дэлхийн түүхэн дэх хамгийн урт хаанчлалд тооцогдоно.
Нас бага байханд эх Австрийн Анн нь төр барьж байсан ба 23 нас хүрсэн 1661 оноос эхлэн 14-р Луи өөрийн биеэр төр барьжээ. 14-р Луи нь ноёдын эрхийг хязгаарлаж, үнэмлэхүй хаант засгийг тогтоосон нь Францын хувьсгал хүртэл үргэлжилжээ.
Түүний үед Франц Европт цэргийн хүчээр үлэмж давамгайлж сүр хүчийг үзүүлж байсан ба дайсан улсууд нь хоорондоо эвсэн холбоолж байж байлддаг байв. Бага залуу үедээ Испанитай зөрчилдөж, насанд хүрсэн үедээ Франц-Нидерландын дайн, 9 жилийн дайн, Испанийн өвийн дайн зэрэг дайнуудад Европын улсуудын холбоолсон хүчний эсрэг дайтаж байв. 1715 онд нас барахдаа ач хүү 15-р Луид Испанийн өвийн дайнаас болж тэлсэн асар том эзэнт гүрнийг өвлүүлэн үлдээжээ.
14-р Луи ван урлагийг тэтгэн хөгжүүлж, Шинжлэх ухааны академийг үүсгэж, Мидугийн хоолойг барьсан гэх мэт олон ололт хийжээ.
Ангилал:17-р зууны ноёрхогч Ангилал:18-р зууны ноёрхогч Ангилал:Францын хан Ангилал:Наваррын хан Ангилал:Францын дофин Ангилал:Барселоны гүн Ангилал:Пфальцын өв залгамжлалын дайны хүн Ангилал:Меценат Ангилал:Шинэ эриний өмнөх Францын түүх Ангилал:Бурбон Ангилал:Францчууд Ангилал:1638 онд төрсөн Ангилал:1715 онд өнгөрсөн
Тавантолгой
Тавантолгой нь Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумын нутагт орших нүүрсний уурхай юм.
Эдийн засаг
Тус уурхайгаас олборлосон нүүрсний хэмжээ: 2003 - 38,500 мтон, 2004 - 64,200 мтон, 2005 - 404,600 мтон, 2006 - 787,100 мтон.
Эшлэл
Ангилал:Өмнөговь аймаг Ангилал:Геологи Ангилал:Монголын геологи Ангилал:Монголын ашигт малтмалын ордууд
Алдаа илрүүлэх
Үйлдлийн системд үргэлж л сайн алдаа илрүүлэгч хэрэгтэй байдаг. Алдаа нь магадгүй Төв процессорт болон санах ойн техник хангамжинд(жишээ нь: санах ойн алдаа эсвэл хүчдэл унах),оролт гаралын төхөөрөмжүүдэд(жишээ нь:видео бичлэг дэх ижилхэн алдаа,сүлжээн дэх холболт амжилтгүй болох,эсвэл принтерийн цаас дуусах),хэрэглэгчийн програмд(жишээ нь:арифметик үйлдлийн оронгийн халилт,зөвшөөрөлгүй санах ойн хаягруу хандах гэж оролдох,эсвэл төв процессын хугацааг дэндүү удаан ашиглах)зэрэгт илрэх магадлалтай. Тухайн төрөл бүрийн алдаа илэрхэд, үйлдлийн систем нь зөв эсэхийг шалгах ба тохиромжтой тооцооллыг хийдэг. Алдаа засах(Debugging)хэрэгсэл нь хэрэглэгч болон програмчийн чадварыг системийг улам үр ашигтайгаар хэрэглэхийг онцгой нэмэгдүүлж өгдөг.
Ангилал:Програмын алдаа
Жэки Чан
Жаки Чан (Chan Kong-Sang) нь 1954 оны 4-р сарын 7-нд Хонконгод мэндэлсэн бөгөөд жүжигчин, найруулагч, продюсер, тулаанч, кино зохиолч, бизнес эрхлэгч, дуучин юм. Тэрээр авьяас чадвар шаардсан акробатын үзүүлбэр болон хошин өнгө аясаараа үзэгчдийг өөртөө татаж чадсан нэгэн билээ. Мөн тэрээр 1960 оноос эхлэн 150-аад кинонд өөрийн дүрээ мөнхөлсөн байна.
Бага нас
Жаки Чан нь 1954 оны 4-р сарын 7-нд Их Британийн Хонконгод Хятадын иргэний дайны үеэр Charles болон Lee-Lee chan нарын хүү болон мэндэлжээ. Түүнийг багад нь Pao-Pao хэмээн хочилдог байсан ба энэ нь их бууны сум гэсэн утгатай бөгөөд тэрээр үргэлж энд тэнд үсэрч дэгдэн явдаг байжээ. Эцэг эх нь Хонконг дахь Франц элчин сайдын яаманд ажилласанаас хойш ихэнх цагаа тэнд өнгөрүүлэх болсон.
Карьер
Түүний анхны амжилт гаргасан кино нь 1978 оны Snake In the Eagle’s Shadow бөгөөд Seasonal Film-н бүтээл юм. Энэхүү киноны хошин шог түлхүү оруулснаар үзэгчдэд шинэ зүйлийг мэдрүүлсэн. Мөн Согтуу Мастер кино ч амжилттай болсон. 1980 онд түүний анхны Hollywood-н бүтээл Battle Creek Brawl гарчээ. Үүний дараа Хонконгод эргэн ирж The young master, Dragon Lord кинонуудад тоглосон. Мөн 1983 онд тоглосон Project A кино нь Best Action Design Award шагналыг хүртжээ.1985 онд түүний тоголсон Policy Story кино нь гайхалтай үзүүлбэрээрээ АНУ-н үзэгчдийг ихээр татсан бөгөөд 1986 оны Hong Kong Film Awards-н Шилдэг кино шагналыг хүртсэн.Үүний дараа тэрээр Police Story 2, Police story 3 мөн Drunken Master 2 зэрэг кинонуудад тоглосон. Police Story 3 : Super Cop нь $16,270,600 ашиг олж байжээ.Who am I, Shanghai Knights, Rush Hour 2, The Tuxedo, The Medallion, The Spy Next Door, The Karate Kid гэх мэт маш олон кинонд өөрийн дүрээ мөнхөлсөн.
Хувийн амьдрал
1982 онд Lin Feng-Jiao гэх Тайваний жүжигчин эмэгтэйтэй гэрлэж 2 хүүхэдтэй болсон. Буддын шашинтай бөгөөд Cantonese, Mandarin, English хэлтэй. 9-16 нас хүртлээ боксоор хичээллэж байсан бөгөөд тэр үед зүүн хөлөө хугалж байжээ. 2009 онд Камбожийн их сургуулиас хүндэт докторын цол хамгаалсан.Хөлбөмбөгт дуртай бөгөөд Hong Kong National Football Team, England National Football Team, Manchester City багуудыг дэмждэг.
Телевизийн ажил
2000 онд, Чан өөрийнхөө зохиомол анимейшн хувилбарыг 2005 он хүртэл гарсан, Жэки Чаны Адал Явдлууд цувралд оруулжээ. 2008 оны 7 дугаар сард, БТВ-ийн “Шавь” гэх бодит шоунд оролцсон. Цувралыг Жэки Чан өөрөө боловсруулсан бөгөөд өөрөө гол дүрд тоглосон. Энэхүү хөтөлбөрийн зорилго нь Жэки Чаны “шавь” ба кино бүтээл хийх сурагч болох жүжиглэх болон бие хамгаалах урлагт авьяастай хүнийг сонгох явдал байлаа. Өрсөлдөгчид Жэки Чаны үзүүлбэрийн багийн Алан Ву болон Хэ Жун нараас суралцан тэсрэх, өндөрт утсаар тогтох, гар буу, машин, сэлэх болон бэрхшээлт хэсгүүдийн зураг авалтаар хоорондоо өрсөлджээ. Хөтөлбөрийн шүүгчээр Хэ, Пинг, Ву Юүэ болон Чэнг Пэй Пэй нар байсан. Зочилж ирсэн шүүгчээр Стэнли Тонг, Саммо Ханг, Юүэн Биао тус тус оролцжээ. “Шигшээ” нь 2008 оны 4 сарын 5-нд үлдсэн 16 оролцогчдын дунд эхэлсэн ба 2008 оны 6 сарын 26-нд эцэс болсон. Эдгээрийн дунд Цуй Харк, Жон Вүү, Нг Сии Юүэн ба Юү Ронгуангс нар байсан.
Энэхүү цувралын ялагчаар Жак Тү шалгарсан бөгөөд Яанг Зенг ба Жэрри Лиау нар дараах байруудыг эзэлсэн. Тү нь одоо нэг Жэки Чаны бичсэн ба Жэки Чаны хамтран найруулж буй Хятадын гурван акшион кинонд тоглохоор болсон. Кинонууд нь Хурдны Хязгаар 206, Чамд Хэлэхгүй ба Халуун Бүсийн Хар Шуурга гэх мэт нэртэй ба Шие Донг, Жианг Тао болон Цай Ронг Хуй нар найруулах болно. Бүх 16 оролцогчид кинонд тоглох боломж өгөх бөгөөд Жэки Чаны Үзүүлбэрийн Багт орж болох юм. Эхний киноны зураг авалт нь 2008 оны 9 сард эхлэнэ. Дээр нь шигшээнд оролцогсод удахгүй болох БТВ-ийн акшион цувралд ямар нэгэн дүрд тоглох юм.
Дууны карьер
Жэки Чан бага насандаа Пекинг Опера Сургуульд дууны хичээл үзэж байсан. Тэр 1980-иад оноос эхлэн мэргэжлийн дуу бичиж эхэлсэн ба Хонг Конг болон Азийн амжилттай дуучин болсон. 1984 оноос хойш 20 цомог гаргасан ба дуунууд нь Кантон аялга, Мандарин аялга, Япон, Тайван болон Англи хэл дээр гарсан. Тэрбээр ихэнхи өөрийн киноны дууг дуулдаг. Чаны анхны дуу нь “Залуу Мастер” киноны эцэст гарсан “Кунг Фугээр Зодолдогч Эрэгтэй” нэртэй дуу байсан. Киноны дууны цомогт 10 дуу багтаажээ. Түүний Кантон аялгуугаар дуулсан “Баатрын Түүх” нь Хонг Конгийн Цагдаагийн Газарт сонгогдсон ба тэдний ажилд авах зард 1994 онд оржээ. Чан нь бас Валь Диснэйн Мулан (1998) киноны хятад хувилбарт дуу оруулсан. Тэр бас “Чамайг эр хүн болгоно” нэртэй дууг дуулсан. АНУ-ад гарсан хувилбарт Б.Д. Вонг болон Донни Осмонд нар оролцсон. 2007 онд Чан 2008 оны Зуны Олимпийн албан ёсны дуу болох “Бид бэлэн байна” дууг бичээд гаргасан. Тэр 2008 оны Зуны Паралимпикт нэг жил дутуу үед энэхүү дууг ёслох ажиллагаанд дуулсан. Бэйжингийн Олимп эхлэхээс өмнө нь Чан Олимпийн албан ёсны хоёр цомгийн нэгийн нь гаргасан ба энэхүү 2008 оны Бэйжигийн Олимпийн Албан Ёсны Цомог – Жэки Чаны Хувилбар-т хэд хэдэн тусгай зочид бас оролцсон. Чан Анди Лау, Лиу Хуан ба Вакин Чау нартай хамтран “Баяртай гэж хэлэхэд хэцүү байна” гэх дууг 2008 оны Зуны Олимпийн төгсгөлийн ёслолд дуулсан.
Нэр төр болон алдар цуу
Жэки Чан нь дэлхий даяар жүжиглэлтээрээ алдартай. Америкийн Хореографийн Шагнал болон Таурус Дэлхийн Үзүүлбэрийн Шагналаас бүхэл амьдралын амжилт хэмээх шагналуудыг авчээ. Тэр Холливуудын Алдарнуудын Зам болон Хонг Конгын Оддын Гудамжид одтой. Хойд Америкийн бүс нутагт тодорхой хэмжээний амжилтанд хүрсэн ч Чаны акшион үзүүлбэрүүд нь ихээхэн шүүмжлэгдэж байсан. Rush Hour 2, The Tuxedo, Shanghai Knights кинонууд нь Чаны өмнөх кинонуудаас тулалдааны үзэгдэл багассан учраас хэмээн шүүмжилсэн. Түүний кинонуудын хөгжөөнт байдал нь маргаантай бөгөөд зарим шүүмчлэгчид хүүхэд шиг хэмээсэн. Чан нь Аш-ын дуу “Кун Фу”, “Хүнд Ногоо”-ы “Жэки Чан бол Панк”, Лийхом Ванг-ийн “Хятадууд Урт Насалтугай” ба Фрэнк Чикэний “Жэки Чан”, Тим болон Эрикийн Гайхалтай Шоү гэх мэтэд орсон соёлын дүр төрх юм. Тэрээр бас Луут Бөмбөг болох мангад гардаг байна. Дээр нь Жэки Чан нь Мицүбиши Моторстой хөрөнгө оруулалтын гэрээтэй бөгөөд Мицүбиши Моторс нь Чаны тусгайлан зассан Хувьсгал хэмээх цөөхөн тооны машин гаргасан. Жэки Чан нь олон видео тоглоомд гарсан. Стантмастерийн өмнө нь Чан аль хэдийн өөрийн гэсэн “Жэки Чаны Кун Фу Акшион” хэмээх тоглоомтой байсан. 1995 онд Чан нь Жэки Чан Кун Фу Мастер хэмээх тоглоомонд гарсан бөгөөд түүний кинонуудад суурилсан Японы Пони компаний цуврал тоглоомууд бас гарсан.
Чан нь үргэлж хүүхдүүдэд үлгэр жишээ үзүүлэхийг эрмэлзэж байсан. Тэрээр ихэнхидээ муу талын дүрт тоглохыг зөвшөөрдөггүй байсан ба “fuck” хэмээх үгийг бараг л хэзээ ч хэрэглээгүй. Чаны амьдралын хамгийн том харамсал бол боловсролгүй явдал нь юм. Тиймээс Чан Жэки Чаны Шинжлэх Ухааны Төвийг Австралийн Үндэсний Их Сургуулид байгуулах болон Хятадын ядуу аймгуудад сургууль барихад хөрөнгө оруулсан. Чан нь Хонг Конгийг төлөөлөгч ба нийтийн үйлчилгээний зарлалд түгээмэл гардаг. Цэвэрхэн Хонг Конг хэмээх зард тэрээр Хонг Конгийн хүмүүсийг хог хаяхаа болих талаар уриалсан бөгөөд үндэслэг үзлийг дэмжигч зард тэрээр Сайн Дуураараа Элсэгчдийн Алхалтын талаар богино хэмжээний тайлбар өгсөн. Хонконгийн Диснэйланд 2005 онд нээгдэхэд Чан нээлтийн үйл ажиллагаанд оролцсон. АНУ-ад Чан Арнолд Шварцнэггэрийн хамт Лос Анжелос хотын Азийн иргэдийг хамтран нэгдэхийг уриалсан байна. Шанхайд Жэки Чаны Музей баригдаж байгаа. Ажил нь 2008 онд эхэлсэн ба 2009 оны 10 сард дуусах төлөвлөгөөтэй байсан ч 2010 оны 1 сарын үед үргэлжилсээр л байна.
Маргаанууд
2004 оны 3 сарын 28-ны мэдээний хурлын үед Чан 2004 оны Тайван дахь сонгуулийг “дэлхийн хамгийн том хошигнол” хэмээн дурджээ. Чаны сэтгэгдлийг Паррис Чан шүүмжилсэн ба түүний кино болон Тайванд зуулчлах эрхийг нь хаах хэмээн арга хэмжээ авах хэрэгтэй хэмээн Засгийн Газарт ханджээ. 2008 оны 6 сарын 18-нд Чан онгоцны буудалд явж байхад эсэргүүцэгчид шүлсээ хаяхаас сэргийлэхийн тулд 50 цагдаа хэрэг болжээ. 2008 оны Зуны Олимпод Чан нь бас удаа дараалан Хятадын хүний эрхийн асуудал болон Тайваны улс төрийн нөхцөл байдалд анхаарал татахыг оролджээ. Тэрээр түүнийг Олимпийн галыг авч явахаас зогсоох гэж оролдсон хэний ч эсрэг үгээр дайрна хэмээн хэлжээ. Чан нь бас эсэргүүцэл илэрхийлэгчид алдартай болохыг л хүсэж байна хэмээн бодож байсан. “Тэд зүгээр л зурагтад гарахыг хүсч байна”. Чан улс орон нь сайжрахыг оролдож байгаа ба Олимп нь бусад орнуудад нээн гаднах дэлхийгээс суралцах боломж өгч байна хэмээн үзэж байсан. “Бид үргэлж зөв байдаггүй. Хятадад юм улам сайжирч байгаа боловч бид өөрчлөгдөж чадна. Бид бусад орнуудаас сурах болон бусдад өөрсдийн соёлын талаар заахын хүсч байна”.
2009 оны 4 сарын 18-нд Азийн Боао Хуралд Чан “Хонг Конг Хятадын эрхшээлд орсноос эхлэн 10 жил болсон байна. Эрх чөлөөтэй байх нь сайн зүйл үү, үгүй үү гэдгийн би сайн мэдэхгүй байна”. Чан тэгээд үргэлжлүүлэн: “Хэрвээ чи дэндүү эрх чөлөөтэй бол чи яаг одоогийн Хонконгтой адил. Маш их эмх замбараагүй. Тайван нь бас эмх замбараагүй.” Тэрээр үүнд нэмэн: “Хятадууд бид захирагдах хэрэгтэй хэмээн бодож эхэлж байна. Хэрвээ бид захирагдахгүй бол бид хүссэнээ л хийнэ шүү дээ”. Хонконгийн Аялал Зуулчлалын Зөвлөлд Чаны яриаг шүүмжилсэн нийт 164 сэтгэгдэл авчээ. Чаны төлөөлөгч нийтлэгчдэд Чан энтертэйнментийн салбарын эрх чөлөөг яриж байсан хэмээжээ. 2010 оны 8 сарын 24-нд Чан 8 Хонконгийн зуулчин үхсэн Манила барьцааны хүний тохиолдлын талаар твит хийсэн. Хэдийгээр гутарсан хэдий ч “Хэрвээ тэд залууг эртхэн алсан бол яагаад эхлээд ярилцаж болохгүй гэж, хэрвээ тэд ярилцсан бол яагаад залууг нь эхлээд алж болохгүй гэж” гэсэн твит хийжээ. Чаны сэтгэгдэл нь Хонконгод их дуулиан үүсгэсэн. Фэйсбүүкд Жэки Чаны эсрэг хэд хэдэн грүпп нээгдсэн ба хэдэн арван мянган хүн дэмжиж байсан. Тэрээр 2010 оны 8 сарын 27-нд уулчлалт гуйн түүний твитыг бичсэн туслагч нь түүний хэлснийг ойлгоогүй байжээ хэмээв.
Хувийн бизнес болон филантропи
Кино бүтээх ба түгээх компаныг оруулахгүйгээр Жэки Чан нь бас Хятадын ЖС Грүпп, Жэкие болон Виллиегийн кино үйлдвэрлэл ба Жэкие болон ЖЖ кино үйлдвэрлэлийг тус тус эзэмшдэг эсвэл хамтран эзэмшдэг. Чан нь бас Хятадад байрлах Жэки Чаны Кино театрд нэрээ өгсөн. Хамгийн анхны Чан болон Яаолай хэмээх кино театр 2010 оны 2 сард нээсэн ба 17 дэлгэц болон 3500 суудалтай Хятадын хамгийн том кино театр хэмээгддэг. 2010 онд нийт 15 салбарууд Бейжинг, Шанхай болон Гүанзоуд баригдах болно. 2004 онд Чан нь өөрийн хувцасны брэндийг гаргасан бөгөөд энэ нь Хятадын лууны логотой ба Жэки хэмээх англи үгтэй. Чан бас бусад хэдэн брэнд бизнестэй. Түүний сүши рестораны сүлжээ болон Жэкигийн Гал Тогоо нь Хонконг олон салбартай ба Солонгост 7, Хавайд 1 тус тус салбартай. Жэки Чаны кафе нь Бейжинг, Сингапур, Куала Лумпур болон Филипинд салбартай. Бусад бизнесүүд нь гэвэл Жэки Чаны фитнесс клуб, чоколад, жигнэмэгийн брэнд багтана.
Чан нь филантропич бөгөөд НҮБ-ийн Хүүхдийн Сангийн Сайн Үйлийн Элчин Сайд ба энэрлийн үйл явдлын төлөө маш их ажилладаг. 2006 оны 6-р сард тэрбээр үхэсний дараа өөрийн хөрөнгийн хагасыг нь хандавлахаа зарласан. 2008 оны 3 сарын 10-нд Чан нь Австралийн Элчин Сайд болон Кэвин Руддийн хийсэн Жэки Чаны Шинжлэх Ухааны Төвийн нээлтэнд зочноор уригдсан. Жэки Чан нь бас Хятадын Баруудыг Авраач хэмээх төслийн дэмжигч юм. Чанд 2000 жилийн настай гэх мэт олон түүхийн эдлэл байдаг. Чан нь Сингапурын Жинрикша Станцийн эзэн нь юм.
2008 оны Сичуан газар хөдлөлтийн нэрвэгдэгсдэд Чан нь 10 сая юан хандивлажээ. Дээр нь тэрээр Хятадын газар хөдлөлтийн тухай баримтат кино хийхээр төлөвлөж байгаа. 2011 оны Тохоку газар хөдлөлт болон цунамигийн хариуд Жэки Чан тусгай 3 цагийн хандивын концерт тоглосон ба Жэки Чан “Чи ганцаараа биш, бид чиний хажууд байна” гэж нэрвэгсдэд хандан хэлжээ. Концерт нь нийт 3.3 сая доллар цуглуулсан. Чан нь бас Шанхайн Урлагын Их сургууль болон Шанхайн Фудан Их сургуулд зочноор лекц ордог.
Жэки Чан Хандивын Сан
1988 онд байгуулагдсан Жэки Чан Хандивын Сан нь Хонконгийн залуучуудад тэтгэлэг болон тусламж үзүүлдэг. Сан нь үйл ажиллагаагаа улам өргөжүүлснээр ирсэн ба эрүүл мэндийн тусламж, байгалийн гамшигт нэрвэгдсэн хүмүүст үзүүлэх тусламж ба Хонг Конгийн хүмүүс болон байгууллагуудад ашигтай төслүүдийг санхүүжүүлдэг болжээ. Жэки Чан Хандивын Саны томоохон хандивын төслүүд нь:
Лууны Зүрх Сан
Лууны Зүрх Сан нь 2005 онд Хятадын хүүхэд болон ахмад хүмүүсийн хэрэгцээг хангахын тулд байгуулагдаж байсан. 2005 оноос эхлэн Лууны Зүрх Сан нь олон сургууль барисан, ном, дүрэмт хувцас гэх мэтээр хангасан ба ядуучуудад боловсролын боломж өгөхийн тулд сая сая долларыг босгосон. Дээр нь Лууны Зүрх Сан нь ахмад хүмүүст дулаан хувцас, тэрэг болон бусад бараа хандивладаг. Жэки нь үргэлж нээлтийн үйл ажиллагаанд оролцон аялж явдаг.
Холбоос
Ангилал:Хятадын тулааны тамирчин эсвэл -жүжигчин Ангилал:Хонконгийн кино жүжигчин Ангилал:Хонконгийн кино найруулагч Ангилал:Киноны продюсер Ангилал:Кино зохиолч Ангилал:Хонконгийн дуучин Ангилал:НҮБ-ын Хүүхдийн Сангийн тусгай элч Ангилал:Member des Order of the British Empire Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Орлон тоглогч Ангилал:Дуу оруулагч Ангилал:Сөүлийн хүндэт иргэн Ангилал:Хятадын уран бүтээлч Ангилал:Хонконгийн хятадууд Ангилал:Хятадууд Ангилал:1954 онд төрсөн
Бор далайн хав
Бор далайн хав (Arctocephalus pusillus), мөн Австрали далайн хав, Өмнөд Африкийн далайн хав гэгддэг үслэг далайн хавын нэг зүйл юм.