cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Крис Мартин
Бие даасан уран бүтээл
Бие даасан уран бүтээлийн хувьд Мартин Embrace-н Gravity, Jamelia-н See It in a Boy's Eyes гэх мэт олон төрлийн дууны үг бичжээ. Мартин мөн Рон Секссмит, Фаутлайне, The Streets, Иан МакКаллоктай хамтарч ажиллаж байжээ. Тэрээр Band Aid 20 дууны хэсэг, 2004 оны төгсгөлд Do They Know It's Christmas? хэмээх дууг дуулжээ. Мартин Нелли Фуртадотой хамтран 2006 оны Loose цомогт орсон "All Good Things (Come to an End) дууг хамтарч дуулжээ. 2002 оны Glastonbury-д болсон тоглолтонд хамт дуулж байсан ба тухайн үед Мартин, Нелли 2г хосууд хэмээн цуу таржээ. Фуртадо үүнийг "Тиймээ, тэр миний найз залуу - тэр гэхдээ үүнийг мэдээгүй яваа" хэмээн хошигнож байжээ. Мартин Хип Хоп тал дээр ч сайн байсан ба 2006 оны дундуур реппер Jay-Zтэй хамтарч репперийн дахин алдарт хүргэж чадсан Kingdom Come цомог дээр нь ажилжээ. Мартин Jay-Zн Beach Chair дуун дээр хамтарч ажиллаж байжээ. Тухайн дуу 2006/9/27нд Jay-Zн Royal Albert Hall-т болсон Европын аялан тоглолтонд дуулагдаж байжээ. 2007 онд Мартин Swizz Beatz-н бие даасан цомог болох One Man Band Man-т орсон Part of the Plan дуун дээр хамтарч ажиллаж байжээ. Мартин мөн Кение Вест хамтран 2006 онд Abbey Road Studios-д болсон тоглолтон дээр нь ямар ч бэлтгэлгүй цээжээр дуулжээ. Тухайн тоглолтонд Вест-н Graduation цомгын Homecoming дууны дахилтыг дуулж байв.
Уран бүтээлийн нөлөөллүүд
Мартин болон Coldplay хамтлагт Шотландын Травис хамтлаг ихээр нөлөөлдөг ба Травис хамтлаг Coldplay-г бүтээсэн хэмээн хэлсэн байдаг. U2 хамтлагч мөн Мартины хөгжим, зохион байгуулалтанд гол нөлөө үзүүлсэн ба тэрээр Rolling Stones сэтгүүлийн “бүх цаг үеийн хамгийн гайхалтай 100н уран бүтээлчид”-д багтсан U2 хамтлагын талаар “Би амралтаараа Ирланд явах тасалбар худалдаж авж мөн тэднийг хаа явсан газар нь дагдаггүй байсан. Гэвч U2 бол миний чин зүрхнээсээ бүх зүйлийн сонсож, шүтдэг байсан цорын ганц хамтлаг. Unforgettable Fire цомгийн эхний дуу болох A Sort of Homecoming-г ар өргүй маш сайн мэднэ Энэ дуу бол хүнд маш их урам өгдөг, гайхалтай сайхан дуу. Энэ дуу бол миний ирээдүйн хүүдээ зориулж дуулсан анхны дуунуудын минь нэг” хэмээн бичжээ. Мартин Норвегын New wave, Synthpop хамьлаг болох a-ha хамтлагт маш дуртай юм. 2005 оны нэгэн ярилцлаганд “ Саяхан би Амстердамд байхдаа өөрийгөө нээсэн ба анх удаа а-ha-н бичлэгэнд оролцсон. Тэгхэд л би энэ хамтлагт ямар их дуртайгаа ухаарсан. Дууны зохиол нь гайхалтай. Хүн бүр л юу та нарт урам өгдөг, юунаас санаа авахыг оролдож байсан, өсөж том болж байхдаа юу сонсдог бсан гэж асуудаг- миний хамгийн анх дурлаж байсан хамтлаг бол a-ha.” хэмээн хэлжээ. Мартин түүнчлэн а-ha-н Магне Фурухолментай хамтарч амь д тоглолт хийж байжээ. 2011 оны 11 сард тэрээр “ бид өөрсдийн гэсэн хит дуугүй байхад a-ha-н дуунуудыг дуулдаг байсан” хэмээн өгүүлжээ. Мартин мөн Английн альтернатив рок хамтлагууд болох Oasis, Muse, Ирландын поп хамтлаг Westlife, Английн Radiohead, Британы поп хамтлаг Girls Aloud,Take That, Канадын индие рок хамтлаг Arcada Fire-н фен юм. Бие даасан уран бүтээлчдээс Леона Левис, Ноэл Галлахер, Жонни Кэш, Кайли Миноуг, Боб Дилан, Ханк Виллиамс нарт дуртай. Coldplay R.E.M-н Nightswimming дууг Майкл Стайптай хамтран тэдний Austin City Limits тоглолтон дээр дуулжээ. Тоглолтын үед, Мартин Nightswimming дууг ”хамгийн гайхалтай үгтэй дуу” хэмээв.
Бусад ажилууд
Мартин хамтлагын гитарчин Жон Бакландын хамт ZombiAid сайн дурын буяны үйлсийг дэмжиж Shaun of the Dead киноны туслах дүр бүтээжээ. Мартин энэ кинонд 2догч зомбины дүрд тогложээ. 2006 онд Мартин Рики Жервайс болон Степен Мерчант нарын Extras гэдэг инээдмийн олон ангит кинонд туслах дүр бүтээжээ. Мөн 2009 онд хийгдсэн Bruno киноны төгсгөлийн хэсэгт Боно, Стинг, Слаш, Snoop Dogg, Элтон Жоны хамт дуулдаг. Мөн Sid James Experience-д тоглож байжээ. Мартин чөлөөт худалдааны асуудлуудад дээр онцгойлон оролцдог байсан ба Oxfam-н Make Trade Fair сайн санааны үйл ажиллагаанд оролцож байсан. Тэрээр Гана, Гайти-д айлчлан фермчидтэй уулзан шудрага бус худалдааны сургалт дадлагын үр дүнг судалдаг байжээ. Тэрээр АНУ-н ерөнхийлөгч Жеорж Буш болон Ирак-н дайныг дуугаараа дамжуулан шүүлжилдэг байжээ. Мартин Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан намаас нэр дэвшигч Жон Керригийн дэмжигч ба хатгийн тод жишээ эь 2004 оны Грамми Авардад Оны шилдэг бичлэг номинацид Clocks дуугаараа ялагч болохдоо шагналаа Жон Керрид зориулсан юм. Мартин түүнчлэн 2008 онд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан намаас дэвшигчийг дэмжиж, 2008/10/25нд Saturday Night Live ТВ шоун дээр Yellow дуугаа дуулсны дараа Баррак Обама хэмээн орилжээ.
Гэрлэлт
Мартин АНУ-н жүжигчин Гвинет Палтроутай 2003 оны 12-р сарын 5нд гэрлэсэн бөгөөд гэрлэлтээ зөвхөн найзууд, гэр бүлийнхэнтэй хамтран сүр дуулиан багатай зохиосон. Тэдний охин Эйпл Блайт Алисон Мартин 2004 оны 5-р сарын 14нд Лондон хотод төрсөн. Мартин болон хамтлагийнхан хамтран удахгүй төрөх охиндоо зориулан "I am your baby's daddy" дуугаа "The Nappies" нэртэйгээр гаргасан. Хамтлагийн "Speed of Sound" дууг зохиоход Мартины аав болж, охинтой болох нь нөлөөлсөн. Тэдний хоёрдох хүүхэд, Мосэс Брүс Антони Мартин 2006 оны 4-р сарын 8нд Ньюрк хотод төрсөн. Moses нэрийг хамлагийн "Moses" дуунаас сэдэвлэн нэрлэсэн. Энэхүү дууг Мартин өөрийн эхнэр Палтроудаа зориулан бичсэн. Саймон Пэгг болон Coldplay хамтлагийн Жонни Баклэнд нар охин Эйплийн загалмайлсан эцгүүд ба Мартин ч мөн Саймон Пегийн охины загалмайлсан эцэг юм. 2014 оны 3-р сард Мартин болон Палтроу нар 10 жил хамтран амьдарсны эцэст салалтаа зарласан бөгөөд 2015 оны 4-р сарын Палтроу салах өргөдлөө өгч шүүх тэдний гэрлэлтийг 2016 оны 7-р сарын 15нд эцэслэсэн байна.
Эшлэл
Ангилал:Coldplay Ангилал:Английн дуучин Ангилал:Английн поп дуучин Ангилал:Дуу зохиогч Ангилал:Их Британийн хөгжимчин Ангилал:Рок дуучин Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1977 онд төрсөн
Франц
Франц Улс (France [], албан ёсоор la République française [] монгол хэлээр Бүгд Найрамдах Франц Улс) нь Баруун Европт орших тив дамнасан, ардчилсан, нэгдмэл төрийн байгууламжтай улс юм. Европ дахь үндсэн газар нутгаас гадна далайн чанад газар нутагтай. Францын үндсэн орон өмнө зүгийн Газар дундын тэнгисээс, умард зүгт Ла-Маншийн хоолой, Умард тэнгис, дорно зүгийн Райн мөрнөөс өрнө зүгийн Атлантын далай хүрнэ. Францчууд эх орноо геометрийн "6 өнцөгт" дүрстэй ижил байдгаас шалтгаалан L’Hexagone хэмээн нэрийднэ. Франц нь хагас-ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс бөгөөд хууль тогтоох, гүйцэтгэх болон шүүх засаглал нь нэгдмэл. Нийслэл нь Парис хот.
Эх газрын Франц нь Бельги, Люксембург, Герман, Швейцар, Итали, Монако, Андорра, Испани улсуудтай хиллэдэг. Мөн Францын газар нутаг болох Францын Гвиана нь Бразил, Суринам улсуудтай, Сен-Мартен нь Нидерландын Антилын арлуудтай тус тус хил залгана. Ла-Маншийн хоолойгоор Их Британитай хил залгадаг.
17 дугаар зууны сүүл үеэс 19 дүгээр зууны эхэн үе хүртэл Франц нь дэлхийн хамгийн хүчирхэг орон гэж тооцогдож байв. 18, 19-р зуунд Франц нь баруун Африк, зүүн өмнөд Азид, маш том колонийн гүрнийг байгуулж чадсан бөгөөд тухайн нутгуудын соёл урлаг, улс төрд ихээхэн нөлөөлж ул мөрөө үлдээсэн юм. Франц нь өндөр хөгжилтэй орон бөгөөд эдийн засаг нь номинал үндэсний нийт бүтээгдэхүүнээр (ҮНБ) дэлхийд зургаад, худалдан авах чадварын паритетаар тооцсон ҮНБ-ээр наймд жагсдаг. Мөн жил бүр 82 сая гадаадын жуулчдыг хүлээн авдаг (бизнесийн зорилгоор ирсэн хүмүүсийг тооцсон, гэхдээ 24 цагаас доош байсан хүмүүсийг мөн тооцоогүй), жуулчдынхаа тоогоор тэргүүлдэг. Франц нь Европын Холбоог анх байгуулсан орнуудын нэг бөгөөд гишүүн орнуудаас хамгийн их нутаг дэвсгэртэй. Мөн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагыг байгуулсан орнуудын нэг бөгөөд Франкофон, Их Найм, Латины холбоо зэрэг байгууллагуудын гишүүн. Үүнээс гадна НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын гишүүн бөгөөд цөмийн зэвсэгтэй орон юм.
Дэлхийд франц хэлээр 300 сая орчим хүн ярьдаг.
Балар эрт үе
thumb|left|190px|Ласкийн хананд зурагдсан [[тахь]] Франц оронд хуучин чулуун зэвсгийн үед хамаарах хадны сүг зураг их байдаг. Алдарт Ласко агуйн сүг зураг гэхэд 19600 жилийн тэртээ зурагджээ. Мөсөн галавын төгсгөлд (МЭӨ 10000) дулаарч, МЭӨ 7000 оны үеээс шинэ чулуун зэвсгийн үед дэвшиж, газар тариалан үүссэн. МЭӨ 3000 оноос алт, зэс, хүрэл төмрийн эринд дэвшжээ. Энэ үеийг төлөөлсөн Карнакийн чулуу гэж газар байдаг.
Галл нутаг
thumb|left|190px|Галл-Ромын үеэс бүтэн үлдсэн [[Мезон Карре сүм (МЭӨ I зуун)]]
Марк Макморрис
Марк Ли Макморрис (Mark Lee McMorris, 1993 оны арванхоёрдугаар сарын 9-нд Саскачеван мужийн Режайна хотод төрсөн) — Канадын сноубордчин юм. Тэрээр сноубордын слоупстайл, биг-эйр төрлүүдээр хичээллэж өвлийн экстем спортын дэлхийн тэмцээнд удаа дараалан түрүүлж байсан тамирчин юм. 2014 оны Сочийн өвлийн олимпын болон ДАШТ-ий хүрэл медалуудтай.
Франц
Галл нутаг
МЭӨ 600 оны орчим грек худалдаачид Францын өмнөд эргийг «Массал» (өнөө Марсель) хэмээн суусан нь Францын хамгийн эртний хот юм. Энэ үед Альпийг дагаад кельт угсааны отог аймаг Францад нэвтрэн байжээ. Ромын түүх бичигт бичсэнээр энэ үе, түүнээс хойш Францыг «Галл» (лат. Gallia) хэмээж байв. Галл нь Францыг төдийгүй, умар Итали гэх мэт эргэн тойрныг хамарсан нэр. МЭӨ 390 онд галлын Бренн хэмээх толгойлогч Ромыг довтлож байв. МЭӨ 125 онд Галлын өмнөд хэсгийг Ром эзэлж Provincia Romana гэсэн нь өдгөө «Прованс» нутгийн нэр болон хоцорчээ. МЭӨ 52 онд кельтийн аверн аймгийн Верцингеториг галлын цэргийг хураан засч Юлий Цезарьтай тэмцээд бараагүй. Ромын мэдэлд байсан таван зуун жилийн Галлд Лион (Галлын төв байсан) мэтийн олон хот балгас ром хийцээр зээл, театр, амфитеатр, халуун усны онгоцтой байдлаар баригдаж байжээ. V зуунд герман угсааны аймгийн довтолгоо ширүүсч Ромын үеийг төгсгөсөн.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг нь олон улсын хэмжээнд зохион байгуулагдаж буй хөлбөмбөгийн тэмцээнд Английн хөлбөмбөгийн холбоог төлөөлнө. Англи болон Шотландыг дэлхийн хамгийн анхны хөлбөмбөгийн шигшээ баг гэдэг ба олон улсын хөлбөмбөгийн тэмцээн анх 1872 онд оролцсон гэдгээр нь тодорхойлж болох юм. Хамгийн олон шигшээ багуудыг эгнээндээ багтаасан Хэмжээгүй эрхт Хаант засагт Умард Ирландын Нэгдсэн вант улсын бүрэлдэхүүн билээ. Английн цэнгэлдэх хүрээлэн нь «Уэмбли» ба ерөнхий дасгалжуулагч нь Фабио Капелло хэмээх эрхэм юм. ФИФА буюу «Олон Улсын Хөлбөмбөгийн холбооноос» дөрвөн жилд нэг удаа байгуулдаг Хөлбөмбөгийн Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд өдгөөг хүртэл долоон улсын үндэсний шигшээ баг түрүүлсэн байдгийн нэг нь 1966 онд тэмцээнийг зохион байгуулсан орон болох Англи юм. Тэд аваргын төлөөх тоглолтод тухайн үеийн Баруун Германтай үндсэн цагт тэнцэж нэмэлт цагт 4-2 харьцаагаар ялж байсан түүхтэй. Түүнээс хойш ДАШТ-д үзүүлсэн хамгийн сайн амжилт нь 1990 оны дөрөвдүгээр байр юм. Европын Аварга шалгаруулах тэмцээнд 1968 ба 1996 онуудад хагас шигшээд шалгарч байсан байна. Английн шигшээ баг Нэгдсэн улсын бүрэлдэхүүн улсын хооронд явагддаг Бритиш Хоом Чемпионшип нэртэй тэмцээнд хамгийн олон буюу 54 ялж байв. ФИФА-гийн болоод Э-Л-Өү буюу Дэлхийн хөлбөмбөгийн эрэмбэ-ийн жагсаалтад тогтмол эхний аравт бичигддэг шигшээ баг ажээ.
Франц
Франк улс
thumb|left|190px|498 онд Франкийн I Хлодвиг ван католик шашинд орж адислуулжээ Умард хязгаарт байсан франкууд давшиж төв Галлыг эзэлж авав. 498 онд 1-р Хлодвиг ван католик шашинд орсон анхны герман байлдан дагуулагч болжээ. Франкууд христэд итгэж, аажмаар герман бус роман төрлийн хэлтэн болж галлчуудаас ялгарсангүй тул Галлыг хойшид «Франк» гэдэг болжээ. I Хлодвигийг өнгөрсний дараа дөрвөн хөвүүн нь улсыг хуваан захирч, дараа нь гурав, хоёр болоод 679 онд 3-р Теодорих дахин нэгтгэж авчээ. Хааны ургийн чадал доройтох үед ордны даамал Пипин төр эргүүлж улсын ван (752–768) суугаад түүний ор залгасан Их Карл (800–814) хойд, урдгүй газар нутгаа ихээр тэлэв. 843 онд Вердений гэрээгээр Карлын гурван ач эзэнт гүрнийг хуваахад баруун хэсэг нь Халзан 2-р Карлд ирсэн нь томорсоор XIII зуунаас хойш түүхнээ «Франц» гэгдсэн юм.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Түүх
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг нь Шотландын нэгэн адил дэлхийн хамгийн анхных нь юм. 1870 оны гуравдугаар сарын 5-нд Англи болон Шотланд хоёр улсын дунд зохион байгуулагдсан хөлбөмбөгийн тэмцээний үеэр Английн хөлбөмбөгийн холбоог үүсгэн байгуулагдсан гэдэг. 1872 оны арваннэгдүгээр сарын 30-нд болсон дахин тоглолтын үеэр Шотландын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг байгуулагдаж байсан байна. Олон Улсын Хөлбөмбөгийн холбооны(ФИФА) эгнээнд 1906 онд элсэн орж 1908 онд Төв Европын тэмцээнд оролцож эхэлжээ. Алдарт Вэмблийн цэнгэлдэх хүрээлэн 1923 онд нээлтээ хийв. Англи болон ФИФА-гийн хооронд 1928 онд маргаантай байдал бий болж тухайн оноос 1946 оныг хүртэл эгнээнээс гадуур явж байв. Эгнээндээ буцаж нэгдэн орсон байна. 1950 оны ДАШТ-ийг хүртэлх ДАШТ-үүдэд амжилт тун тааруу оролцож байлаа. 1949 оны есдүгээр сарын 21-нд Ирландыг талбай дээрээ хүлээн авч тоглож 0-2 харьцаагаар хожигдсон нь Английн талбай дээрээ хожигдсон анхны тохиолдол байв. 1954 оны ДАШТ-ний үеэр дэлхийн аваргын тэмцээний шигшээ тоглолтод хоёр гоол оруулсан анхны Англи тоглогч хэмээгддэг Ивор Броадиш гэгч эрхэм хоёр гоолоо оруулсан түүхтэй. Энэ нь Белгитэй 4-4 тэнцэж дөрөвний нэг шигшээд шалгарсан хариуцлагатай тоглолт байв. Харин шигшээд Уругвайн багт 4-2 харьцаагаар ялагдаж тэмцээнээ дуусгажээ.
Марк Макморрис
Дэлхий №6 чансаатай.
Франц
843–1792 он
thumb|right|190px|985–1947 оны Франц орны эн IX зуунд викингчүүд довтолсоор умард эрэгт Нормандын гүнт улс (911–1204)-ыг байгуулж, харин Францын вангийн хүч доройтож нийслэл хавиа л захирч байв. Иймээс 987 онд каролийн удам түлхэгдэж, капетийнхан (987–1328) хаан ширээнээ гарч ирсэн. Тэгээд Загалмайтны аян дайн, дотоодын шашны бослоготой (1170 оны вальдены хөдөлгөөн, 1209–1229 оны Альбигойн дайн) тэмцэж байлаа. Вангийн титэм 1328 онд валуа, хоёр зууны дараа бурбон (1589–1792) овогтонд шилжжээ. Зуун жилийн дайн (1337–1453)-д эхлээд Англи эзэрхэн давшсан ч Франц ялж газар нутгаа хадгалж төгссөн энэ үед зоригт Жанна д’Арк тодорсон билээ. 11-р Людовик (1461–1483)-ийн үеэс вангийн эрх хязгааргүй өсч, Франц ч дараагийн зуунуудад Европын улс төрийн гол тоглогч, франц хэл Европын орнуудын язгууртаны хэл болжээ. 1494–1559 онд Франц улс Италийн дайнд оролцов. Улс дотор шинэ протестант, хуучин католик номлолоор талцан дайтаж 1572 оны Варфоломейн шөнө 30000 хүн хядагдаж байсан түүхтэй. 1635–1659 онд Испани, 1672–1678 онд Нидерландтай байлдаж, 1688–1697 онд Пфальцийн, 1701–1713 онд Испанийн өвийн төлөө дайнд оролцож байжээ.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Түүх
Уолтер Уинтерботтом хэмээх эрхэм нь Английн шигшээ багийг өөрийн бүхий л кареерийнхаа туршид дасгалжуулсан анхны дасгалжуулагч юм. 1946 оноос 1963 оныг хүртэл ажилласан түүхтэй. 1963 онд түүний халааг дасгалжуулагч Альф Рамсей авсан бөгөөд тэр хүний удирлаган дор 1966 оны ДАШТ-ий аваргын төлөөх тоглолтонд Баруун Германыг 4-2 харьцаагаар Жеффри Херстийн оруулсан гурван гоолын ачаар түүхэн ялалт байгуулж түрүүлсэн билээ. Мексик улсад зохион байгуулагдсан 1970 оны ДАШТ-ий дөрөвний нэг шигшээн тоглолтонд Баруун Германыг үндсэн цагт 2-0 харьцаагаар хожиж яваад нэмэлт цагт 3-2 харьцаагаар хожигдож тэмцээнийг орхисон түүхтэй. 1974 болон 1978 оны дэлхийн аваргад шалгарч чадаагүй. Рон Гриинвүүдийн удирлаган дор Испанид болсон 1982 оны ДАШТ-д оролцож хоёрдугаар шатанд нэг ч хожигдолгүй атлаа хэсгээсээ гарч чадалгүй тэмцээнийг өндөрлөсөн. Дараагийн дасгалжуулагчаар Бобби Робсон ажилласан бөгөөд түүний үед 1986 оны ДАШТ-д дөрөвний нэг шигшээ, 1990 оны ДАШТ-д дөрөвдүгээр байранд шалгарсан байдаг байна. 1990 онд Английн шигшээ баг дөрвөн дасгалжуулагчийн нүүр үзэв. Робсоны халааг Граам Тайлор авсан ба түүний үед Англичууд 1994 оны ДАШТ-д шалгарч чадаагүй. Дасгалжуулагч Терри Венаблесийн удирдлаган дор нутаг дээрээ зохион байгуулагдсан Евро-96 тэмцээнд хамгийн сайн амжилтаа( Европын Аварга шалгаруулах тэмцээн ) үзүүлж хагас шигшээд шалгарсан юм. Глен Ходле дасгалжуулагчийн үед Англичууд 1998 оны ДАШТ-д дөрөвний шигшээд шалгарсан амжилт үзүүлэв. Глен Ходлийн дараа 1972-1982 оны хооронд Английн шигшээг дасгалжуулж байсан туршлагтай мэргэжилтэн Кевин Кийгэн шигшээ багт ирсэн хэдий ч Евро-2000 тэмцээнд амжилт тун тааруу оролцсон байдаг байна.
Марк Макморрис
Холбоос
Ангилал:Сноубордын дэлхийн аварга Ангилал:Канадын сноубордчин Ангилал:Канадын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Канадын олимпын оролцогч Ангилал:Канадчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Франц
843–1792 он
Үүний хажуугаар Жак Картье далайчин 1534 онд Америк тивийн Ньюфаундлендад газардсанаас эхлэн Франц улс колоничлох аянд эхэлсэн юм. Эхний ээлжинд Шинэ Франц гэж байсан нь 1760 оноос алдарч АНУ, Канад болон өөрчлөгдсөн бол Карибын тэнгис хавийн Францын Өрнө Энэтхэг колониос ихэнх нь Францын мэдэлд үлдэж, Хаити, Сент-Льюс зэрэг зарим нь тусгаар тогтножээ. 1624 онд өрнө Африкийн Сенегалд газардаж, 1763 онд Өмнөд Америк дахь Гвианыг колоничлон авчээ. Британитай колони булаацалдаад 1763 онд Шинэ Францыг алдан ялагдав. Үүнээс ван Америкийн тусгаар тогтнолыг дэмжиж, санхүүгээ доройтуулаад өөрөө хусуулжээ. Сэргэн мандалтын энэ үед А. Лавуазье нарын олон эрдэмтэн төрж гарсан.
Хувьсгалаас хойш
thumb|right|190px|1830 оны хувьсгалын зураг thumb|right|190px|Холбоотны цэрэг [[Нормандад газардаж баруун фронтыг нээжээ]] 1789 онд Бастилийн цайзыг эзэлж авсанаар эхэлсэн Францын хувьсгал вангийн хэмжээгүй эрхийг хязгаарлаж хэмжээт эрх болгоод зогсолгүй хүний эрх, иргэний эрхийг тунхаглаж, 1792 онд Бүгд Найрамдах Франц Улсыг байгуулав. Европын бусад орны Хаан засаглалтай орнууд шинэ дэглэмд дургүйцэж франц Хаант засгийн хуучин эрхийг сэргээхийг оролдож олон улсын тэмцэлдээн болсон ч хүчээ авсан Францын хувьсгалчид 1792–1802 оны хооронд ялан дийлж чадсан юм. Францад 1793-1796 оны хооронд л гэхэд 200,000–450,000 хүний амь үрэгдсэн гэдэг. Наполеон I Бонапарт 1799 онд Засгийн эрхэнд гарч 1804 онд Францын хаан болов. Францыг эсэргүүцсэн Их Британи тэргүүтэй Европын орнуудтай Францын дотоодын хамсаатнуудынхаа хамтаар дайтаж бүгдийг ялж нутгаа тэлсэн боловч 1812 онд Оросыг ялж чадалгүй буцаад 1815 онд Ватерлоод Ангилд ялагдснаар угуул нутагтаа эргэн ирж, Бурбон овогтон Хааны суудалд дахин эргэн (1815–1830) гарчээ. 1830 оны долоодугаар сард төр дахин гүнзгий хувьсч, Бүгд найрамдах улсаа хоёр дахь удаагаа байгуулав. Үүний дагуу 1848 онд Европ даяар хувьсгал гарч боолчлолоос татгалзаж, сонгуульд нийгмийн бүх ангийн эрчүүд санал өгдөг эрхтэй болсон юм.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Түүх
Швед мэргэжилтэн Свен-Горан Эриксон 2001 оноос 2006 оны хооронд Английн шигшээ багийн дасгалжуулагчаар ажиллаж анхны Англи угсааны бус гэдгээрээ онцлог байв. 2002 болон 2006 оны ДАШТ-дбагаа удирдан дөрөвний нэг шигшээд шалгаруулсан юм.
Франц
Хувьсгалаас хойш
1870 онд Пруссийн Хант Улс нэгдэн байгуулагдахыг сөрж байлдаж байсан бол Дэлхийн нэгдүгээр дайнд Антантын, хоёрдугаар дайнд Холбоотны тал гээд мөн Германы эсрэг талд орж дайтаж байв. I дайнд хүн амынхаа 4% (1.2 сая)-ийг алдсан бол II дайнд 55 түмэн (1.35%) амь үрэгдсэн байна. Дайны уршигаар туйлдсан Франц улс колони улс руугаа эргэж хандсан. Энэтхэг-Хятадын хойг дахь колонио сэргээхийг хүссэн ч вьетнам, лаос бууж өгсөнгүй 1954 оны Женевийн бага хурлаар эдгээр орнууд тусгаар болсон юм. Тэр жил хамгийн чухал колони Алжир Францын эсрэг босоод 1962 онд санасандаа хүрэхтэй зэрэгцэн 1956 онд Тунис, Марокко, 1960 онд бусад олон орон Францаас тусгаар тогтносон. Францын харьяанд үлдсэн нь бас цөөнгүй бөгөөд өдгөө Францын далайн чанад аймаг, нутаг дэвсгэр гэгддэг.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Түүх
2006 онд Стив Макларен ерөнхий дасгалжуулагчаар томилогдож Евро-2008 тэмцээнд Английг шалгаруулж чадсангүй. Макларен 16 сар ажилласан бөгөөд 1946 оноос дасгалжуулагчийг томилдог болсноос хойшхи Английн хамгийн богино хугацаанд алба хашсан гэдгээрээ ялгагддаг. 2007 оны арванхоёрдугаар сарын 14-нд Реал Мадрид болон Милан клубийг дасгалжуулж байсан Фабио Капелло томилогдсон. Английн шигшээг удирдсан гараагаа Швейцарийн багтай хийж 4-1 харьцаагаар ялж эхлүүлж, 2010 оны ДАШТ-ий сонгон шалгаруулалтын бүхий л тоглолтуудад багаа ялуулсан эрхэм билээ.
2010 оны ДАШТ-д тийм ч сайн амжилтыг үзүүлсэнгүй. Эхний тоглолтонд Америкийн шигшээтэй тоглосон тоглолтонд Стивен Жерардын дөрөв дэх минутанд гоол оруулсан бөгөөд түүний дараа өрсөлдөгч багийн Клинт Дэмпсигийн тийм ч хүчтэй биш цохилтыг Английн багийн хаалгач Роберт Грийн хааж чадалгүй гоол болгон хувиргасан. 1-1 харьцаагаар өндөрлөсөн тоглолтын дараа Английн хэвлэлүүдээр Грийнийг нилээд их шүүмжлээд өнгөрөв. Дараагийн тоглолтонд Алжиртай тоглосон тоглолтонд багийн хурд, тактикт тодорхой өөрчлөлт оруулсан ч гоолгүйгээр тэнцэж, энэ удаа дасгалжуулагч руу хэвлэлүүд байгаа чиглүүлсэн байна. Словентэй хэсгийн сүүлийн нэн тоглолтоо хийж Жермэйн Дефогийн гоолын ачаар 1-0 харьцаагаар хожиж хэсгээсээ Америкийн хойноос хоёроор гарав. Харин шөвгийн 16-гийн тоглолтонд Германы багтай таарч 4-1 харьцаагаар ялагджээ. Английн хэвлэлүүдээр шүүгчийн алдаатай шүүлт энэ тоглолтыг урвуугаар эргүүлсэн талаар бичсэн байна.
Франц
Тавдугаар БНУ
1958 оны 10 дугаар сарын 14-д Францад шинэ Үндсэн хууль мөрдөж эхэлснээр өнөө хүртэл үргэлжилж буй «Тавдугаар Бүгд найрамдах улс» хэмээх эрин эхэлжээ. Гол өөрчлөлт гэвэл парламентын эрх мэдэл давамгайлж байсныг халж ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгай болсон хэрэг юм. Тэр үед генерал Шарль де Голль (1959–1969) ерөнхийлөгч байсан. Дайны дараа хурдацтай аж үйлдвэржиж, нийгмийн бүх салбар дэвшин хөгжсөн байна. 1960 онд цөмийн зэвсэгтэй болж дэлхийн тавцанд нөлөөгөө тэлэн өргөсөн юм. Мөн НАТО, Европын холбоог байгуулахад өөрийн хувь нэмрээ оруулсан юм.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Цэнгэлдэх хүрээлэн
Уг цэнгэлдэх хүрээлэн нь Английн Лондон хотын баруун хойд хэсэгт Вэмблийн нутагт байрладаг бөгөөд The Venue of Legends - Home of Football гуншин бүхий тодорхойлолттой, 90000 хүний суудалтай. 2007 оноос Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг эхлэн хөлслөх болсон. Вэмбли бол УЕФА-гийн элит цэнгэлдэх хүрээлэн юм.
Франц
Төр засаг
thumb|140px|БНФУ-ын ерөнхийлөгч Эмманюэл Макрон Франц улс нэгдмэл төрийн тогтолцоо бүхий, Ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давуу бүгд найрамдах засагт төрийн хэлбэртэй, ардчилсан улс төрийн тогтолцоотой орон юм. Одоо үйлчилж буй Үндсэн хууль нь 1958 оны 10 дугаар сарын 4-нд батлагджээ. Шинэ Үндсэн хуулийн дагуу төр улс болон Засгийн газрын тэргүүн нь ерөнхийлөгч бөгөөд бүх нийтийн шууд сонгуулиар 5 жилийн хугацаатай (2000 оны үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөс өмнө 7 жил байсан) сонгогддог. Одоогийн буюу улсын түүхэн дэх 25 дахь ерөнхийлөгч Эмманюэл Макрон 2017 оны 5 сард Тангараг өргөж ажлаа хүлээж авсан.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Үндсэн өнгө
Английн өөрийн талбайн өмсгөлийн үндсэн өнгө нь цагаан цамц, хар хөх шорт, цагаан оймс ажээ. 2001 оноос эхлэн цагаан өнгийн шортыг тогтмол өмсөх болсон. 2005 оноос хойш Дэвид Блэнчийн зохион бүтээсэн өмсгөлийг Англичууд өмсөх болжээ.
Франц
Төр засаг
Франц улсын хууль тогтоох байгууллага бол хоёр танхимтай Парламент. Үүнд 348 суудал, 9 жилийн хугацаатай Дээд танхим Сенат (Sénat), 577 төлөөлөгч 5 жилээр сонгогддог Доод танхим Үндэсний Ассамблей (Assemblée nationale) хоёр орно. Францын Сенат Засгийн газрын үйл ажиллагааг хянадаг бол Үндэсний ассамблей гүцэтгэх засаглалыг (сайд нар)-ыг томилж, огцруулах эрхтэй. Харин нөгөө талаас улсын Ерөнхийлөгч Үндэсний Ассамблейг тарааж, шинэ сонгууль зарлан явуулах онцгой эрхтэй.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Үндсэн өнгө
Английн айлын талбайд тоглохдоо өмсдөг өмсгөл нь улаан цамц, цагаан шорт болон улаан оймс. 1945-1952 оны хооронд Англичууд хөх өмсгөл өмсдөг байв. 1996 онд айлын талбайд саарал цамц, шорт, оймс бүхий өмсгөлтэй гарах болсон ч энэ нь Болгар, Герман, Гүржийн багийн өмсгөлтэй адилавтар байсан тул өмсгөл буцаад улаан өнгөтэй болсон байна.
Франц
Төр засаг
2020 оны 7 дугаар сараас Засгийн газрыг Жан Кастекс тэргүүлж байна.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Үндсэн өнгө
Цайралттай цэнхэр цамц, шорт, оймс бүхий өмсгөлийг Чехсловакийн багтай тоглох үедээ өмссөн нь Английн гурав дахь өмсгөл юм. Мөн л адил энэ нь Бразилийн өмсгөлтэй төстэй байсан тул 1973 онд цамцны өнгийг шар, шортны өнгийг цэнхэр болгож Чехсловак, Польш, Италийн багтай тоглож байв. 1986-1992 оны хооронд гурав дахь өмсгөлийн өнгө цайвар цэнхэр байлаа.
2010 оны ДАШТ
Тус тэмцээнд C хэсэгт тоглосон. Эхний тоглолт зургадугаар сарын 12-нд Америкийн багтай 1-1 харьцаагаар тэнцэж, зургадугаар сарын 19-нд Алжиртай гоолгүйгээр тэнцсэн. Хэсгийн сүүлийн тоглолтондоо зургадугаар сарын 23-нд Словений багийг 1-0 харьцаагаар хожсон. Хэсгээсээ хоёроор гарч зургадугаар сарын 27-нд Германы багтай оноолт таарч 4-1 харьцаагаар ялагдаж дэлхийн аваргын тэмцээнийг орхисон.
Франц
Төр засаг
1980-аад оноос хойш Францын намууд үндсэн хоёр чигтэй болж тогтсон. Энэ нь:
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
2009–10 оны нөхөрсөг тоглолтууд
Онооны хувд эхлээд Английг бичсэн.
Нөхөрсөг тоглолтууд
Онооны хувд эхлээд Английг бичсэн.
Франц
Төр засаг
Франц улс Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага (1945), НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл (1973), ДХБ (1995), Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага зэрэг олон улсын байгууллагын гишүүн юм.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Гарааны бүрэлдэхүүн
Евро 2012 тэмцээний урьдчилсан шатны Болгар болон Швейцарийн шигшээ багуудтай хийсэн тоглолтонд бүрэлдэхүүнд дуудагдсан тоглогчдын нэрсийг үзүүлэв.
Франц
Орон нутаг
thumb|right|380px|Францын далайн чанад аймаг, нутаг дэвсгэрийн газрын зураг
Гагауз ястан
thumb|150px|Гагауз орон
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Гарааны бүрэлдэхүүн
2010 оны есдүгээр сарын 3-ны байдлаар.
Гагауз ястан
Гагау́з — Молдав, Украин хоёр улсын Хар тэнгист ойр нутгаар амьдардаг түрэг угсаат ард түмэн, 250 мянган хүнтэй ястан. Гагауз ардын гагауз хэл түрэг төрлийн огуз бүлэгт хамаардаг.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Гарааны бүрэлдэхүүн
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Гагауз ястан
Газар нутаг
Молдав, Украин, Орос, Турк, Днестр, Грек улс. Молдавын дотор Гагауз нутаг бий.
Хүн ам
Дэлхий даяар 250 мянган гагауз хүн байна. Молдавт 150 мянга, түүний Гагаузд 130 мянга, Украинд 30 мянга.
Франц
Орон нутаг
Франц улсын нийт нутаг дэвсгэр 673,843 кв.км. Европ дахь үндсэн их газрын Франц орон, далайн чанад газар гэж хоёр хуваан үздэг.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Гарааны бүрэлдэхүүн
1Болгарын шигшээтэй тоглох тоглолтонд гэр бүлийн асуудлаас шалтгаалан оролцоогүй
Франц
Орон нутаг
Үндсэн Франц орон 18 «режион» (муж) болж хуваагдана (2015 оны хүртэл 22 муж). Дотроо 96 «департаменттай». Далайн чанадын олон нутгаас 5 нь муж буюу аймаг газар болно. Ингэхээр Франц улс нийлээд 27 муж, түүний 101 нь департамент. Департамент цааш 342 «рондисман», 4058 «кантон», 36766 «коммун» (суурин) болж задардаг.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Гарааны бүрэлдэхүүн
2Карсоны орны тоглогчоор сонгогдон оролцсон
Гагауз ястан
Шашин шүтлэг
Гагауз хүмүүс христийн шашны урсгал болох үнэн алдартны шашны ёсыг дагадаг.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Гарааны бүрэлдэхүүн
3 Бэртлээс шалтгаалан түр өнжсөн.
Франц
Газар усан
Эх газрын Францын газрын гадаргын гуравны хоёр нь тэгш тал юм. Үлдэх хэсэгт нь Альпийн нуруу (Баруун Европын хамгийн том нуруу), Пиренейн уулс, Юра, Төв өндөрлөг, Восжийн толгод зэрэг уул нурууд байна. Далайд 4 гарцтай: Ла Манш, Хойд тэнгис, Атлантын далай, Газар дундын тэнгис. Франц улсын эргийн бүс нутаг нь 5500 км.
Байгалийн нөөц
thumb|right|200px|Усан үзэм тарьсан талбай thumb|right|200px|Далайн уур амьсгалтай булан Хөдөө аж ахуй ба ойн үйлдвэрийн 48 сая га талбайгаас 82% нь томоохон хотуудад бий.
Гагауз ястан
Эх сурвалж
Ангилал:Европ дахь угсаатан Ангилал:Молдавын соёл Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан Ангилал:Бессараби
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Багийн бусад тоглогчид
Сүүлийн хорин сарын хугацаанд шигшээ багт дуудагдсан тоглогчдыг энд үзүүлсэн болно.
Америк тогоруу
Америк тогоруу (Grus americana) нь Хойд Америкийн хамгийн өндөр шувуу юм. Тогорууны төрлийнхнөөс Хойд Америкт түүнээс гадна Канад тогоруу л байдаг. Байгаль дээр зэрлэгээрээ 22 - 24 насалдаг гэж үздэг тус шувуу ердөө 400 гаруй л үлдсэн бололтой.
Английн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Багийн бусад тоглогчид
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
Цахим хуудас
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  хөлбөмбөг Ангилал:Европын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Америк тогоруу
Цахим холбоос
Ангилал:Тогорууныхан
Франц
Байгалийн нөөц
Газар нутгийн 7%-тай тэнцэх хэмжээний талбай бүхий 35 дархан цаазтай газар байгуулсан. Байгаль орчныг хамгаалахад 22,1 тэрбум евро зарцуулсан ба оршин суугч бүрээс 378 евро буюу 2480 франк гаргасан. Нийт төсвийн дөрөвны гурвыг бохир ус, хог хаягдлын асуудлыг шийдвэрлэхэд зарцуулдаг. Олон улсын хэмжээнд НҮБ-аас гаргасан байгаль цаг уур, цөлжилтийн тухай гэрээ, хэлцэлд Франц улс идэвхтэй оролцсоор ирсэн.
Хүн амын тоо
2013 оны 1-р сарын 1-ны байдлаар Франц оронд 63,702,000, далайн чанад нутаг дэвсгэрт 2,692,000, тэдгээрийн нийлбэр Франц улсад 66,394,000 хүн амьдарч байна. Хүн амын тоо жилд дунджаар +0.6%-иар өсч байгаа. Хүн амын олноор дэлхийн 194 улсаас 21-р байранд, 1 км2 талбайд 116 хүн ноогддогоороо 89-рт жагсдаг.
2018 оны байдлаар нийт 14 сая цагаачид ба тэдний үр удам (Францын хүн амын 20.9%) байжээ. Францын ГХЯ-ны мэдээлсэнээр Франц улсад 5 сая орчим лалын шашинтан амьдарч байгаа ажээ.
Францын 1-3 сая хүн амтай хотууд: Парис — 2,2 сая (2009), Марсель — 1,6 сая (2007), Лион — 1,4 сая (2007), Лилль — 1,3 сая (2007), Тулуз — 1,1 сая (2007).
Ард түмэн
Кельт, ром, герман угсааны овог аймгаас эрт дээр бүрэлдсэн франц үндэстэн бол Франц улсын үндсэн хүн ам. Колонит орны онцлогоор Франц хүн амын их нүүдэл шилжилтэд өртсөн. Цагаачид Франц руу ирж, францчуудаас Америк тив гэх мэт орноо суусан нь тоймгүй болсон тул 1872 оноос эхлэн хүн ардын яс үндсийг бүртгэхээ байжээ. 2004 оны судалгаанд Франц орныхны 85 хувь нь цагаан арьстан, 10 хувь нь Умард Африкийн цагаач, 3.5 хувь нь хар арьстан, 1.5 хувь нь Азийн цагаачид байна гэжээ. Онцловол XIX зуунаас Итали, мөн эргэн тойрны Испани, Португал, Грек, Польш, Туркээс олон мянгааар шилжин ирж байв. 1950-иад оноос хойш магреб (Алжир, Марокко, Тунисаас) хүмүүс ирж франц соёлтон болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Бүгд Найрамдах Улс Ангилал:Их наймын орон Ангилал:Европын орон Ангилал:Өмнөд Америкийн орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Коннектикут
Коннектикут (Connecticut) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Зүүн Хойд хэсгийн Шинэ Английн бүсэд орших АНУ-ын нэгэн муж улс. Өмнө болон баруун талаараа Нью-Йорк (далайгаар Лонг-Айленд муж улстай), хойд талаараа Массачусеттс, зүүн талаараа Рөүд-Айленд муж улсуудтай хиллэдэг. Коннектикут муж улсын баруун өмнөд хэсэг нь Нью-Йоркын метрополитан бүсийн нэг хэсэг гэж тооцогддог. Коннектикут нь 3.4 сая хүн амтай бөгөөд хүн амаар 29, нутаг дэвсгэрээр 48-д, хүн амын нягтшилаар 4-т ордог. "Үндсэн хуулийн муж улс" гэгддэг Коннектикут нь колоничлолын эхэн үеэс эхтэй урт түүхтэй бөгөөд Америкийн засгийн газрын эхэн үеийн үүсэл хөгжилд нөлөөтэй байв.
Коннектикутын анхны европ суурьшигчид нь голландчууд байсан бөгөөд англичууд 1630-аад онд анхны томоохон суурингуудаа байгуулсан. Томас Хүүкер хэсэг дагалдагчдын хамт Массачусеттсийн булангийн колониос дээш өгсөн явж Коннектикут колонийг байгуулжээ; Массачусеттсээс ирсэн бусад суурьшигчид Сэйбрүүк колони, Нью-Хэйвен колонийг байгуулцгаажээ. Коннектикут болон Нью-Хэйвен колониуд Коннектикутын суурь зарлиг хэмээх баримт бичгийг байгуулсан нь Хойд Америк дахь анхны үндсэн хууль гэж тооцогддог. 1662 онд өөр өөр колониуд эзэн хааны хартийн дор нэгдсэнээр Коннектикут титмийн колони болов. Энэ колони нь Америкийн хувьсгалаар Британийн ноёрхлын эсрэг боссон анхны арвангурван колонийн нэг байсан.
Коннектикут Лонг-Айлендийн хоолойн эрэг дагуу оршдог тул тогтуун уур амьсгалтай. Энэ байршил нь тус муж улсыг далайн хүчтэй уламжлал бүхий муж улс болгосон. Орчин үеийн Коннектикут нь баялгаараа алдартай билээ. XVIII-XIX зуунд Коннектикут аж үйлдвэрийн хүчтэй салбар бий болгоход тусалсан түүхий эдийн нөөцтэй байв. XIX-XX зуунд санхүүгийн байгууллагууд цэцэглэн хөгжжээ. Хартфорд зэрэг анхны даатгалын компаниуд, дараа нь Алтан эргийн дагуу сөрөг даатгалын сангууд үүсэв. Энэхүү хөгжил цэцэглэлт нь Коннектикутын нэг хүнд ноогдох орлогыг хамгийн өндөр болгож, хүний хөгжлийн индекс, өрхийн орлогоор улсдаа тэргүүлэх болов.
Иргэний ба бизнесийн байгууллага
* Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Елу гүнж
Холбоотой өгүүлэл
Ангилал:14-р зуунд төрсөн Ангилал:14-р зуунд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын гүнж
Улаан цээжит арвас хошуут
Улаан цээжит арвас хошуут (Ramphastos dicolorus) нь Бразил, Парагвай, Аргентин улсын чийглэг ой шугуйд таарна.
Ramphastos төрлийн хамгийн жижиг зүйлийн нэг бөгөөд 350 гр орчим жинтэй. Хошууны урт нь 10 см байна. Тэд голчлон жимсээр хооллодог
Цахим холбоос
Ангилал:Арвас хошуут
Бриттни Риз
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын уртын харайгч Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Уртын харайлтын олимпын аварга Ангилал:Уртын харайлтын дэлхийн аварга Ангилал:Америкчууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Бүх цэргийн наадам
Бүх цэргийн наадам нь жилд нэг удаа болдог бөгөөд чансаагаараа аймгуудын баяр наадмуудаас илүү хэмжээнд зохиогддог билээ.Наадамд зөвхөн аймаг,цэрэг,сумын цолтой бөхчүүд оролцдог юм. Ангилал:Үндэсний бөх
Хашбаатарын Цагаанбаатар
Хашбаатарын Цагаанбаатар нь Монголын жүдоч. 1984 оны 3 сарын 19-нд Увс аймгийн Баруунтуруун суманд төрсөн. Аварга Биеийн Тамирын Дээд Сургуулийг төгссөн. 1995 оноос анх жүдо барилдаанаар хичээллэж эхэлсэн. 2004 оны Афины олимпоос 60кг-ийн жинд хүрэл медаль хүртсэн, 2009 оны дэлхийн аварга, 2010 оны ДАШТ-ий хүрэл медальт. Монгол Улсын гавьяат тамирчин, хөдөлмөрийн баатар цолтой, Азийн наадмын аварга, Азийн хошой аварга, самбо бөхийн дэлхийн хошой аварга. Монгол Улсын оны шилдэг тамирчны "Бөртэ чоно" цомыг гурван удаа (2004, 2006, 2009) хүртсэн.
Гэр бүл
Түүний эхнэр нь мөн 2008 оны Бээжингийн олимпын гар бууны 25 метрийн төрлийн мөнгөн медальт, гавъяат тамирчин Отрядын Гүндэгмаа юм. Мөн тэрээр 6 олимпод дараалан оролцсон Монгол улсын анхны эмэгтэй тамирчин юм.
Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Монголын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Баруунтурууны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Улс орнуудын хүн амын тоо
thumb|400px|Дэлхийн хүн амын тоон газрын зураг Дэлхийн бүрэн эрхт 195 улсын хүн амын тоог байр эзлүүлэн бичив.
Үүнд НҮБ-ын гишүүн 193, НҮБ-ын байнгын ажиглагч 2 (Ватикан, Палестин) байна.
Мөн хүснэгтэнд дутуу эрхтэй улс болох Тайвань, Косово хоёрыг дугаар өгөлгүй хавчуулсан.
Бусад орон, харьяа нутгийг хамаарах улсын хүн амд нийлүүлж тооцов.
Дэлхийд 7,090,897,547 хүн амьдарч байгааг 195-д хуваавал нэг улсад дунджаар 36,363,577 хүн ноогддог. Энэ дунджаас дээгүүр улс орон 34 (Хятадаас Польш хүртэл) байна. Харин улс орнуудын дэс дугаарын дундаж буюу 98-р байрын Болгар улс 7,284,552 хүнтэй юм. Дэлхийн хамгийн их хүн амтай Хятад улс 1 тэрбум 373 сая хүнтэй бол хамгийн бага хүн амтай Ватикан 921 оршин суугчтай ажээ.
Холбоотой
хүн ам Ангилал:Хүн ам зүй
Чулууны Ганхуяг
Хутагт овогт Чулууны Ганхуяг (1973 оны 11-р сарын 20-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) нь Монголын бизнесмен. 2010 оны 12-р сараас 2012 оны 7 сар хүртэл Монгол улсын Сангийн дэд сайдаар томилогдон ажилласан.
Намтар
Тэрээр 1991 онд Нийслэлийн тусгай 23-р дунд сургууль төгссөн.
Ганхуяг Монголын хөрөнгийн биржид 1991 оноос ажлын гараагаа эхэлүүлсэн байна.
Тэрээр 1993 онд Унгарын Эдийн засаг, төрийн захиргааны их сургуульд суралцахаар Будапештыг зорьсон юм. 1997 онд сургуулиа дүүргээд эх орондоо ирж Монгол Банканд хянан шалгагчаар ажиллаж байгаад 1998 онд НҮБ-ын "МикроСтарт" жижиг зээлийн төслийн удирдагчаар ажиллахаар болсон байна. Энэ нь ХАС банкийг байгуулах гол суурийг тавьж 1999 онд Монголын анхны банк бус санхүүгийн байгууллагыг байгуулсан юм.
"Хас банк" буюу анхны нэршил нь "Хөгжлийн Алтан Сан" үүсгэн байгуулагдсанаас хойш 2009 он хүртэл захиралаар нь ажиллаж байгаад, тус банкны толгой компани болох Тэнгэр санхүүгийн группийг удирдаж ажиллахаар болжээ. Ч.Ганхуяг 2006 оноос Унгар улсын өргөмжит консулаар ажиллаж байгаад 2009 онд Монгол улсын ерөнхий сайд С.Батболдын эдийн засаг, хөгжлийн асуудлын зөвлөхөөр томилогдсон.
Санхүүгийн холбогдолтой хуулийн төслүүд дээр хэд хэдэн парламентийн ажлын хэсэгтэй ажиллаж байсан туршлагатай. Тэрээр 2009 оноос Монголын Эдийн Засгийн Форумын гишүүнээр ажиллаж байгаа бөгөөд 2010 онд Монголын Оюутны Холбооны ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажилласан.
Мөн Ч.Ганхуяг нь Улаанбаатар Глобал Шейперс нийгэмлэгийн удирдагч юм.
Тэрээр олон төсөл, кампанит ажил, хурал чуулганыг зохион байгуулах санаачилан ажиллаж байсны дотор “Монгол Мөрөөдөл” төслийн үүсгэн байгуулагч, Туул голын сав газрын хог хаягдлаас цэвэрлэх “Та дэмж бид цэвэрлэе” кампанит ажил, 11 дахь удаагийн Бичил Санхүүгийн байгууллагуудын Чуулга уулзалтын санаачлагч, Хасын Хүлгүүд хөл бөмбөгийн болоод сагсан бөмбөгийн багийн үүсгэн байгуулагч гэх мэт.
Ч.Ганхуяг нь өөрийн хийсэн бүтээсэн ажлаараа олон нэр хүндтэй шагналыг хүртэж байснаас Дэлхий эдийн засгийн форумаас Дэлхийн залуу удирдагч 2009 шагнал, Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхимаас Санхүүгийн шилдэг менежер 2000 шагнал зэргийг дурьдаж болно.
Тэрээр 2010 онд МАХН-д элссэн тухайгаа нэгэн ярилцлагадаа “Хэн нэгнийг унах гэж байхад нь эсвэл унах гэж байгаа бизнесээ аврах гэж би намд элсээгүй. Би 1997 оноос намтай ойр харилцаатай байсан. Банк өөрөө үйлчилгээний байгууллага тиймдээ ч банкны захирал намын төлөөлөлгүй байх ёстой. Иймээс банкаа удирдахаа больсны дараа намд элссэн” гэж ярьсан байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын сангийн орлогч сайд Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монголын бизнесмен Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1973 онд төрсөн
Дашдоржийн Нацагдорж
thumb|245px|Улаанбаатар хот дахь их зохиолч Д.Нацагдоржийн хөшөө Боржигон овогт Дашдоржийн Нацагдорж (1906 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд төрсөн, 1937 оны долоодугаар сарын 13-нд нас барсан) нь Монголын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгчдийн нэг, зохиолч, яруу найрагч байв.
Намтар
Д. Нацагдорж нь 1906 онд хуучин Түшээт хан аймгийн Дархан чин вангийн хошуу, өнөөгийн Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын нутаг Гүн Галуутай гэдэг газар ядуу тайж Дашдоржийн гэрт төржээ. 1911 онд Д.Нацагдоржийн өвөг эцэг Цэрэндорж (дөтгөөр зэрэг тайж) нэг үе харьяат хошууны захирагч яваад нас барж эцэг Дашдорж Цэргийн яаманд бичээч болсон.
Түүнийг 1913 онд долоон настай байхад эх Цоомойн Пагма нь бие барсан тул тэрээр эцэг Дашдоржийн эвээлд гэрээрээ өсөж 1914 онд нийслэл Хүрээ рүү шилжин суурьшсан байна. Нацагдоржийн эцэг Цэрэндоржийн Дашдорж 1926-1927 онд БНМАУ-ын Цагдан сэргийлэх газрын дарга хийж байжээ.
1915 онд эцэг нь түүнийг есөн нас хүрмэгц Их хүрээний Алтангэрэл гэдэг хүнд шавь оруулан бичиг заалгажээ. Энэ үед Д.Нацагдорж монгол бичгээр тодорхой уншиж, сайн бичдэг болсон бөгөөд эртний сургаал бичиг болох «Зүрхэн тольт», «Элдэв тайлбар толь бичиг», «Хав муур хулгана гурвын үлгэр», «Хоёр загалын тууж», «Оюун түлхүүр» зэрэг монгол хэл, уран  зохиолын түүхтэй холбогдох ном дэвтрүүдийг судалж ертөнцийг харах, амьдралыг танин мэдэж эхэлсэн байна.
1918 онд  Дархан чин ван хошууны хүн ам, мал хөрөнгийн тооллогын дансанд эцэг Ц.Дашдоржийн ам бүл хүн амын дансанд- Ц.Дашдоржийг нас 34, хөвгүүн Нацагдорж нас 13, өрх нэг, ам хоёр, адуу, тэмээ үгүй, 4 үхэр, 21 хоньтой гэж бүртгэгджээ.
1921 онд Ардын хувьсгал ялсны дараа нийгэм улс төрийн ажилд идэвхтэй оролцож, хувьсгалт шинэ соёл урлагийн ажилд чармайн зүтгэж байв. 1921 оноос тэрээр Цэргийн яаманд бичээч, жанжин Д.Сүхбаатарын гарын туслах түшмэл, Цэргийн зөвлөлийн нарийн бичгийн даргын алба хашиж байжээ. 1922 оны 4 дүгээр сараас МАН-д гишүүнээр элсч, Намын Төв Хороонд туслах түшмэлээр батлагдаж зохион байгуулах хэлтэст ажиллаж байгаад уг хэлтсийн эрхлэгч болсон. 1922 оны 5 дугаар сард Д.Нацагдорж, намын даалгавараар «Уриа» сонинд Цэргийн явдлын яамны тухай мэдээ сурвалжлага байнга өгч байх, «сурвалжлагч»  аар томилогдов. 1922 оны 8 дугаар сараас Намын Төв Хорооны нарийн бичгийн даргын туслах. 1922 оны 10 дугаар сараас цэргийн сурган боловсруулах хэлтсийн сурган гэгээрүүлэх тасгийн даргын ажлыг хавсарч байв.
1923 оны 3 дугаар сард Намын Төв Хорооны бүгд хурлаар Намын Төв Хорооны орлогч гишүүн, мөн оны 6 дугаар сард Намын төв Хорооны 11-р бүгд хурлаар Намын Төв Хорооны нарийн бичгийн даргаар сонгогдов. 1923 оны 7 дугаар сард Монгол Ардын намын 2-р их хурлаар Намын Төв Хорооны гишүүн, тэргүүлэгч гишүүн бөгөөд Намын Төв Хорооны нарийн бичгийн даргаар сонгогдож байжээ. 1923 оны 9 сараас 1924 оны 4 дүгээр сар хүртэл Д.Нацагдорж Дотоодыг хамгаалах газарт комиссар байжээ.
1924 онд 18 настай Д.Нацагдорж Улсын Анхдугаар Их Хурлын зохион байгуулалтын ажилд оролцож мөн оноос Д.Нацагдорж МХЗЭ-ийн Төв Хорооны хоёрдугаар нарийн бичгийн даргын ажлыг хавсран гүйцэтгэж байжээ.
1925 оноос Д. Нацагдорж «Ардын цэрэг» сонин ы эрхлэгчээр ажиллаж, Бүх Монголын пионерийн товчооны дарга хийж байсан.
Хилийн чанадад суралцсан нь
1923 оны 7 сарын 24-нд тусгай комиссын боловсруулан нийтэлсэн "Эдийн засгийн үндсэн бодлого"-ын 16-р зүйлд аж үйлдвэр, техник, технологийн арга ажиллагаанд суралцсан дунд, тусгай, дээд түвшний үндэсний боловсон хүчинг гадаадын аль нэг улсад бэлтгэн сургахаас өөр аргагүй болсныг хүлээн зөвшөөрсөн байдаг.
Ямагт сурч боловсрохын төлөө шамдаж ирсэн Д.Нацагдорж нь ЗХУ-ын Ленинград хотод Н.Г.Толмачевын нэрэмжит Цэргийн улс төрийн академид 1925 оны намар явж суралцаад 1926 оны зун чөлөөгөөр орон нутагтаа иржээ.
Герман улсын холбогдох албаны хүмүүстэй ярилцаж тохиролцсоны дагуу 1926 оны 9 дүгээр сарын 11-ны өдөр намын Төв хорооны Зохион байгуулах зөвлөлийн 24 дүгээр хурлаас Д.Нацагдорж, Пагмадулам, Пунцаг, Лувсанчүлтэм, Санжаа, Бат-Очир нарын зургаан хүнийг Герман улсад явуулж сургах шийдвэр гарсан байна. Ийнхүү тэр үед Герман, Франц улс дахь сурагчдын тоо нийтдээ 44 хүрчээ.
Эх нутагтаа иргэж ирсэн нь
Д. Нацагдорж 1929 оны хавар эх орондоо буцаж ирээд нэг жил Улаанбаатар хотын Төмрийн үйлдвэрт орчуулагч, 1930 оны хавраас 1931 оны нэгдүгээр сар хүртэл "Залуучуудын үнэн" сонинд утга зохиолын ажилтан, 1931 оны 1-р сараас Шинжлэх ухааны хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, 1934 оноос мөн хүрээлэнд түүхийн ба дуун ухааны тасгийн эрхлэгч, 1937 оны 3-р сарын сүүлчээс Төв театрт мэргэжлийн зохиолчоор ажиллаж байжээ.
1931 оны 12 дугаар сарын 31-нд Д.Нацагдорж нь хэсэг нөхдийн хамт шинэ жилийг угтаж ёсолсныг нь шалтгаан болгон Д.Нацагдорж, орос хэлний орчуулагч Лооройсамбуу, Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн гэрэл зургийн мэргэжилтэн Гомбожав, Комбинатын инженер Хурлаат, орос эхнэрийнхээ хамт, Намнандорж орос эхнэрийнхээ хамт, Гаалин мөн орос эхнэрийнхээ хамт… Т. Нацагдорж, Гомбо, бас Намдаг нарыг баривчилсан байна.
1932 оны 5 дугаар сарын 18-нд Д.Нацагдоржийг баривчлан хорьж, мөрдөн байцааж эхэлжээ (бүтэн 6 сар гянданд хоригдсон байна). 1931-32 оны үед орос эмэгтэй Нина Чистяковатай (1909 онд төрсөн) нэг гэрт оржээ (Орос нутаг буцаад 10 жилийн дараа 1948 онд Д. Нацагдоржид охиныхоо тухай захиа бичсэн байдаг).
1934 оны 3 дугаар сарын 22-нд Д. Нацагдорж Н.Чистякова нарын охин Нацагдорж Ананда-Шири Улаанбаатар хотноо мэндэлжээ.
1936 оны 11 дүгээр сарын 7-нд Шинжлэх ухааны Түүхийн болоод Дуун ухааны (Хэлбичгийн) тасгийн эрхлэгчийг хавсарч байсан Д.Нацагдоржийг гэрэл зургийн лабораториос гэрэл зургийн цаас зураг буулгахаар авсныг далимдуулан Хүрээлэнгээс удаа дараа алдсан эд юмсын хулгайд сэрдэн гүтгэж, түүнийг хоёр удаа баривчлан хориод мөрдөн байцааж эхэлжээ.
1937 оны 3 дугаар сараас Төв театрт мэргэжлийн зохиолчоор ажиллажээ. 1937 оны 4 дүгээр сард Зохих дээд байгууллага, түүний хүсэлтийг хүлээн авч ЗХУ-д суралцахын зэрэгцээ эмчлүүлэхийг зөвшөөрсөн шийдвэр гаргажээ.
Уран бүтээл
Д. Нацагдорж ЗХУ /1926/ болон Германд /1926-1929 онд/ хэдэн жил суралцаж, өрнөдийн соёлын шилдэг өв сантай гүнзгий танилцжээ.
Тэрээр Элдэв-Очир, Очир, Сайн санаат, Үзэг гэх мэт олон нууц нэрээр бичиж байсан байна.
Түүний бүтээлүүд "Учиртай гурван толгой"-1934 онд, Зохиолын түүвэр-1955 онд, алдарт "Миний нутаг"-1963 онд, Ламбагуайн нулимс-1976 онд Шувуун саарал нэртэйгээр хэвлэгдэж байжээ.
Орчуулга
Д. Нацагдорж Зөвлөлт Холбоот Улсын болоод дэлхийн сонгомол зохиолуудтай монгол уншигчдыг анх танилцуулж
Д. Нацагдоржийн зохиол гадаадын олон хэлнээ орчуулагдсаны гадна түүвэр зохиол нь ОХУ, Энэтхэг, Герман зэрэг олон оронд хэвлэгджээ.
Дурсгалд
2016 онд Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 110 жилийн ойг тохиолдуулан их зохиолчийн амьдрал, уран бүтээлээс сэдэвлэсэн Зохиолч Ш.Гүрбазарын зохиосон “Жаргаагүй нар” түүхэн жүжиг тайзнаа тавьсан байна.
Ангилал:Алтан ургийнхан Ангилал:Монголын зохиолч Ангилал:Монголын сурвалжит язгууртан Ангилал:Монголын яруу найрагч Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монгол хэл рүү орчуулагч Ангилал:Орос хэлнээс орчуулагч Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн Ангилал:Төвийнхөн Ангилал:Баяндэлгэрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1906 онд төрсөн Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Стивен Дэвис
Стивен Дэвис (Steven Davis, 1985 оны нэгдүгээр сарын 1-нд Хойд Ирландын Бэллимена хотод төрсөн) нь Хойд Ирландын хөлбөмбөгчин бөгөөд Саутхемптон болон Хойд Ирландын шигшээ багийн хагас хамгаалагч юм.
Доод цагаан нуур
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Хөвсгөл аймгийн нуур
Стивен Флетчер
Хөлбөмбөгийн замнал
Флетчер нь Английн Шропшир тойргийн Шрусбери хотод мэндэлсэн бөгөөд цэрэг эцэг нь түүнийг 10 настайд нь өөд болжээ. Энэ үед эх нь Флетчер болон охин дүүгийн нь хамтаар Шотландын Өмнөд Ланаркшир тойргийн Хамильтон хот руу нүүж, тэндээ суурьшчээ. 2000 онд залуу хүү Шотландын хөлбөмбөгийн шилдэгүүдийн нэг Хиберниан багт элсэн хөлбөмбөгийн боловсрол эзэмшиж, энэ багийн нэрийн өмнөөс Шотландын лигт нийтдээ 150 тоглолтонд оролцож 43 гоол хийжээ. 2009 оны зургаадугаар сард Английн Бернли багт түүхэн наймаагаар нь буюу 3 сая фунт стерлингээр худалдагдан ирж, 2009-10 оны улиралд Бернлигийн мэргэн бууч болж байв. Улмаар Премьер лигийн Вулверхэмптон Уондерерс багт 2010 оны зургаадугаар сарын 3-нд дөрвөн жилийн гэрээг 6.5 сая фунтийн үнээр ирж мөн л багийн түүхэн наймаагаар ирж байсан юм. Флетчер 2–1 харьцаагаар Сток Ситибагийг 2010 оны наймдугаар сарын 14-нд хожсон тоглолтонд анхны гараагаа хийж байжээ.
Клуб
Шотландын лигийн цом : 2007
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Шотландын хөлбөмбөгчин Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Шотландчууд
Харгол
Харгол (киргизээр Каракол, хуучнаар Пржевальск) — Киргиз улсын Ысыккөл мужийн харьяанд байх, мужийн засаг захиргааны төв, 63 мянган хүнтэй хот. Бишкекээс 380 км зайд Ысык нуурын зүүн эрэгт ойрхон оршдог.
Газар зүй
thumb|left|200px|Хөвч хангай Харгол хот мужийнхаа дорнод этгээд, Ысык нуур (Ысык-Көл) нуурын зүүн эрэгт, Терскей Ала-Тоо нурууны өвөрт далайн түвшнээс дээш 1690—1850 м өндөрт оршдог. Хотоос холгүй буюу 12 км зайтай газраар Хар гол урсан Ысык нуурт цутгадаг. Бишкекээс 400 км, Балыкчаас 220 км галт тэргээр явж Харголд хүрнэ.
Харголд олон орны уулчид ирж авирах болсон.
Хүн ам зүй
Харголд 2009 оны тооллогоор 66,294 хүн оршин сууж байв.
Үүнээс 69 хувь нь киргизүүд, 17 хувь нь орос болох ба 544 хотон халимаг бий.