cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жамбын Жамъян
Жамбын Жамъян - Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, дэслэгч генерал, төр, нийгэм, цэргийн зүтгэлтэн юм.
1935-1937 онд хилийн цэрэгт алба хааж, 1937-1939 онд Дотоод Явдлын Яамны төв сургуульд суралцаж байгаад Зөвлөлт Холбоот Улсад Хилийн цэргийн дунд сургуульд шилжин суралцаж 1940 онд төгсчээ. 1945-1947 онд ЗХУ-д Цэргийн академи, 1948-1951 онд УБДС-ийг оройгоор, 1954-1957 онд ЗХУКН-ын Төв Хорооны дэргэдэх Намын дээд сургуулийг тус тус дүүргэсэн байна.
Ж.Жамъян нь Ардын Их Хуралд 10 удаа сонгогдсон бөгөөд Ургац Хураалтын Улсын Комиссын даргаар олон жил ажиллаж "Ургацын" Жамъян гэгддэг байв.
Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын дэслэгч генерал Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Буянтын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1916 онд төрсөн Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Чиро Иммобиле
Чиро Иммобиле (Ciro Immobile; 1990 оны хоёрдугаар сарын 20, Торре-Аннунциата) — Италийн хөлбөмбөгчин, Испанийн «Севилья» болон Италийн шигшээн довтлогч.
Замнал
Сорренто, Ювентусын академид бэлтгэгдээд 2009 оны гуравдугаар сарын 14-нд сери А-д анхны тоглолтоо Болоньятай сэлгээнээс хийж байлаа. 2010 оны хоёрдугаар сард 'Виарежо бүсийн цомд' Эмполитой тоглоход хэт-трикдэв.
Тэр 2011 оны наймдугаар сарын 17-нд сери Б-гийн Пескарад зээлэгдэв. 28 гоолтой мэргэн бууч Иммобилийн ачаар Пескара түрүүлсэн гэхэд болно.
Дандаа зээлэгддэг байсан түүнийг Женоа элсүүлэн нэг жил тоглуулаад 2013 оны долоодугаар сарын 12-нд 5.5 сая еврогоор Торинод худалджээ. Урьд Пескарад байхдаа сери Б-д 28 гоолтойгоор, Торинод сери А-д 23 гоолтойгоор мэргэн бууч болсон юм.
2014 оны зургаадугаар сарын 2-нд германы Боруссиа Дортмунд  19.5 сая еврогоор Иммобилег элсүүлсэн.
Шигшээ
2014 оны ДАШТ-д оролцсон.
Гадны холбоос
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Сиена багийн тоглогч Ангилал:Гроссето багийн тоглогч Ангилал:Пескара багийн тоглогч Ангилал:Женоа багийн тоглогч Ангилал:Торино багийн тоглогч Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч Ангилал:Италичууд Ангилал:1990 онд төрсөн
19 (кино)
«19» — 2012 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Ангилал:2012 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Босни ба Херцеговина
Босни ба Херцеговина Улс (Босни, хорват, Сербийн латин: Bosna i Hercegovina; Сербийн кирилл: Босна и Херцеговина) нь Зүүн Өмнөд Европын Балканы хойгт орших улс юм. Хойд, баруун, өмнөд талаараа Хорват, зүүн талаараа Серби, зүүн өмнөд талаараа Монтенегро улсуудаар хүрээлэгддэг, Адриатын тэнгисийн 26 км урттай эргийг эс тооцвол бараг далайд гарцгүй орон болно. Нутгийн төв, зүүн хэсэг нь уулархаг, баруун хойд хэсэг нь дов толгод ихтэй, зүүн хойд хэсэг нь тэгш газар юм.
Тус улсын хүн ам нь гурван голлох үндэстнээс бүрдэнэ: Босняк, Серби, Хорват. Гэхдээ тэд ямар үндэстэн гэдгээсээ үл шалтгаалан, олон улсад өөрсдийгөө Босни хүн гэж хэлдэг. Херцеговиначууд гэх ойлголт нь угсаатны зүйн гэхээсээ илүү бүс нутгийн чанартай ойлголт юм. Тус улс нь засаг захиргааны хувьд харьцангуй биеэ даасан Босни ба Херцеговинын Холбооны Улс, Бүгд Найрамдах Спрска Улс (Брчко дүүргийн хамт) гэсэн хоёр хэсэгт хуваагддаг.
Холбооны Бүгд Найрамдах Социалист Югослав Улсыг бүрдүүлж байсан 6 улсын нэг болох Босни ба Херцеговина нь Югославын дайны үеэр, 1990-ээд онд тусгаар тогтножээ. 2002 оны 4 сарын 24-нд Европын Зөвлөлд гишүүнээр элссэн, 2008 оны 7 сарын 13-нд Газар Дундын Тэнгисийн Холбоог байгуулалцсан тус улс нь Европын Холбоо, НАТО-гийн гишүүн болох боломжтой орнуудын нэг билээ.
Эшлэл
Ангилал:Европын орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Холбооны бүгд найрамдах улс
Ээж хайрхан уул
Ээж хайрхан уул нь Говь-Алтай аймгийн Цогт, Алтай, Цээл сумдын заагт Монгол Алтайн нуруу ба Говь Алтайн нуруу хооронд оршдог далайн түвшнээс дээш өргөгдсөн, Улаанбаатараас 1120 км зайд байх уул юм.
Хайрханы тогоо
Эдгээр тогоонууд цөм ижил гарал үүсэлтэй бөгөөд түүний байрлал, орчны гадаргын бичил хэлбэрийг ажиглахад яах аргагүй боржин чулууны ан цавыг дагаж үүсчээ.
8–р тогооны төгсгөл хэсэгт хадан дэвсэг дээр тогтсон хөрсөн бүрхэвчинд ургасан томоохон томоохон бургас байдаг. Энэ бургасыг нутгийн ард түмэн эрт үеэс шүтэн хүндлэн дээдэлж, хадаг яндар өлгөн сүслэн залбирч ирсэн.
9 тогооны орчим байгаль сонирхогч, аялагчдын сонирхон үздэг бас нэг зүйл бол “гахайн толгой” хад юм.
Ламын агуй
Энэ агуйд хүн амьдарч байсан сонирхолтой түүх бий. Нутгийн хүмүүс ламын агуйд ээж уулын лам ижий лам амьдарч байсан хэмээн домоглон ярьдаг. Түүхийн ухааны доктор Д. Очирбат гуай удаан хугацааны турш сурвалжилсаны эцэст Хоовог сайрын торгууд гаралтай Равдан гэгч хүн 1923 оноос эхлэн нэлээн хэдэн жил амьдарч байсныг тогтоожээ.
Гүрвэл хад
Ээж хайрхан ууланд хамгийн түмээмэл тохиолдох мөлхөгч бол Замба гүрвэл. Үүнийг нутгийхан замба зараа ч гэж нэрлэдэг. Монгол орны хамгийн том биетэй гүрвэл. Үзээгүй хүмүүс гэнэт хараад айж цочиж болзошгүй. Түүнээс гадна өөр нэг болгоомжлох зүйл бол шар аалз. Энэ аалз шөнө гэрэлд олноор цуглана.
Ээж хайрхан уултай холбоотой олон домог яриа байдгийн нэг бол яах аргагүй алмас болно.
Ээж хайрхан уулын хойд энгэрт нутгийн иргэд төрөл бүрийн хүнсний ногоо, тариа будаа тариалан амьдардаг. Энэ хэсгийг Хаяагийн баянбүрд гэж нэрлэдэг.
Усны инженерчлэл
Усны инженерчлэл (мэргэжил: усны барилга байгууламжийн инженер) нь иргэний инженерчлэлийн (манайд барилгын инженер гэж нийтээр ойлгоно) нэг салбар бөгөөд шингэнтэй холбоотой бүхий л барилга байгууламж ялангуяа устай холбоотой иргэний нийтлэг аж ахуйн инженерчлэлийн салбар юм. Энэ инженерчлэлийн онцлог нь хүндийн болон зохиомол хүчнээс улбаатай шингэний хөдөлгөөний зүй тогтол, үйлдэлтэй холбогдож байдаг. Энэ төрлийн иргэний инженерчлэлээр мэргэшсэн усны инженерүүд нь (усны барилга байгууламжийн инженер) хүн ард, хот хөдөө, үйлдвэр аж ахуйг усаар хангах ус хангамжийн систем, усан цахилгаан станц, боомт, хот суурин газрын үерийн хамгаалалт, хөдөө аж ахуй тариалангийн услалтын систем, хот суурингийн шүүрүүлэх систем, боомт, далан, авто замын ус гаргуур, суваг, барилга байгууламжийн үйлдвэрлэлийг гардан хийдэг байна. Орчин үед зарим улс оронд хүрээлэн буй орчны инженерчлэлийн зарим асуудалтай холбогдон хөдөлмөрийн хүрээ өргөжин тэлж шинэ чиглэлийн нарийн мэргэжил үүсч байна.
Усны инженерчлэл нь усыг (шингэн) хэрэглэх болон хэмжих, хуваарилах, шилжүүлэх, хянах, хамгаалах, хуримтлуулах зэрэг асуудлуудыг шингэний механикийн хууль томъёоллын хүрээнд шийдвэрлэх хэрэглээний шинжтэй үйл ажиллагаа юм. Усны инженерчлэлийн төслийг эхлүүлэхийн өмнө, хэр хэмжээний ус, ямар шинж чанартай усыг авч үзэх гэж байгаагаа сайн ойлгох хэрэгтэй. Хэрэв төслийн объект гол бол усны инженерүүд голын урсацаас гадна хагшаасны зөөгдлийг авч үзэх ба голын алльювийн хурдас (голын ёроол) болон усны урсгалын хоорондын хамаарлыг авч үзэх, угаагдал болон хуримтлал үүсэх процессыг судлах хэрэгтэй болно.
Үндсэн шинжлэх ухаан
Усны инженерчлэлийн үндсэн суурь шинжлэх ухаан нь шингэний механик, шингэний урсгал гидравлик, ус зүй буюу гидрологи, шингэний шинж чанар (физик ба хими), хөрс ба хатуу биеийн механик, физик загварчлал гэх мэт байх ба орчин үеийн Тооцон бодоx арга-ууд хамаарагдана.
Шингэний механик
Усны инженерчлэлийн үндэс нь тайван байдалд орших шингэний гидростатикийн даралтыг тодорхойлох явдал юм. Тайван байх шингэнд дурын шингэний цэгийг авч үзвэл түүнд даралтын хүч үйлчлэх ба үйлчлэл нь тал бүрээс ирнэ. Энэ даралт нь Н/м2 байх ба шингэний эгэл хэсэгийн байрлалаас хамаарч өөр өөр утгатай байна. Өгөдсөн шингэний биед даралтыг p гэвэл энэ нь гүнийхээ дагуу тогтмол нэмэгддэг. Шингэн харьцаж буй гадаргуудаа үйлчлэх даралтын шингэний гүнээс хамааруулан дараах байдлаар тодорхойлж болно.
Үүнд,
Энэ тэгшитгэлд хялбархан хувиргалт хийснээр шингэний даралтын өндөр-ийг гарган авч болно. p/ρg = y. Даралт хэмжих үндсэн дөрвөн төрлийн багаж байх ба эдгээр нь пьезометр, манометр, дифференциал манометр, Боурданы багаж багтах ба зарим тохиолдолд нугалсан (налуу) манометрийг хэрэглэдэг.
Прасухний хэлсэн үг:
Бодит ба идеаль шингэн
Шингэний механикт шингэнийг дуслын шингэн ба хий гэж хоёр ялган үздэг. Монгол хэлнээ дуслын шингэнийг шингэн гэж хэлж заншсан юм. Тэгэхээр бодит шингэн ба идеаль (хийсвэр шингэн) шингэний хоорондын ялгаа нь идеаль шингэний урсгалд p1 = p2 ба бодит шингэний урсгалд p1 > p2 байх явдал юм. Идеаль шингэн нь үл шахагдах ба зунгааралт байхгүй шинжтэй байна. Харин бодит шингэн нь зунгааралттай байна. Идеаль шингэн нь дэлхий дээр байхгүй ба судлаачдын санаанаасаа зохиосон шингэн юм. Өөрөөр хэлбэл шингэний гол хууль томъёоллыг гаргах, зарим бодолтыг хийхэд зунгааралтыг тооцох нь төвөгтэй байдаг учраас зунгааралтгүй шингэнийг авч үзэх шаардлагатай болдог.
Зунгааралттай шингэн
Зунгааралттай шингэний урсгалд шүргэх хүчдэл болон дотоод үрэлтийн хүч үргэлж үүсч байдаг. Идеаль шингэний урсгалд эдгээр үзэгдэл нь ажиглагдахгүй.
Ламинар ба турбулент урсгал
Шингэний зунгааралт, урсгалын хэсгүүдэд нөлөөлсөнөөс болж урсгалын параметрүүдийн хуваарилалт тогтмол, тогтмол бус болж ирдэг. Ерөнхийд нь тогтмол байх урсгалыг ламинар урсгал, тогтмол бус эмх замбараагүй урсгалыг турбулент урсгал гэнэ.
Бернуллийн тэгшитгэл
Идеаль шингэнд, Бернуллийн тэгшитгэл бүх урсгалын шугамд дараах байдлаар илэрхийлэгдэнэ.
p/ρg + u²/2g = p1/ρg + u1²/2g = p2/ρg + u2²/2g
Хязгаарын давхарга
Шингэн урсахдаа ямар нэгэн байдлаар хатуу гадаргатай харьцаж байдаг. Шингэн ба хатуу гадаргын хоорондын харилцан үйлчлэлийг нарийн авч үзвэл 2 биетийн хооронд тодорхойлоход хэцүү нарийн урсгал явагдаж байдаг. Үүнийг шингэний механикт хязгаарын давхарга гэж нэрлэдэг. Энэ давхаргын нөлөөлөл урсгалын шинж чанарт их нөлөөлдөг учир түүнийг нарийн судлах нь түүхэн дэх инженер судлаачдын гол асуудал болж байжээ. Анхандаа хязгаарын давхаргад зөвхөн ламинар үе оршин байдаг хэмжээн үзэж байсан бол 1980-аад оноос эхлэн турбулент болон ламинар үе аль аль нь оршин байна гэж үзжээ. Ямар шинж чанартай урсгал байх нь Рейнольдсын тооноос хамаардаг.
Хэрэглээ
Усны инженерүүдийн төсөл тооцоо хөдөлмөрийн гол сэдвүүд нь усны барилга байгууламжийн тооцоо, төсөл боловсруулах, барьж байгуулах, бусад иргэний инженерчлэл болох тээврийн инженерчлэл болон геотехникийн инженерчлэлтэй хамтран ажиллах юм. Усны инженерүүд судлаачид, математикч, физикчдийн бий болгож бүтээсэн шингэний динамик ба шингэний механикийн тэгшитгэл, илэрхийллүүд зөвхөн усны инженерчлэл гэлтгүй бусад иргэний инженерчлэлийн салбар ялангуяа барилгын салбар цаашлаад механик инженерчлэл, аэродинамик болон төмөр замын инженерчлэлд ч хамаатай.
Бусад чухал шинжлэх ухааны салбар болох гидрологи болон риологитой холбогдон голын гидравлик, үерийн тархалт, долгионы загварчлал хийх, сав газрын үерийн менежмент, усны нөөцийг ашиглах хамгаалах менежмент хийх, далайн боомт төсөллөх, далайн болон голын стратегийг хөгжүүлэх төлөвлөх гэх мэт нийтлэг чанартай ажлуудад чухал ач холбогдолтой.
Түүх
Усны инженерчлэлийн эртний хэрэглээ нь Дундад Ази болон Африкт таримал услах зорилгоор голоос суваг шуудуу татаж талбайд түгээж байжээ. Хүн төрөлхтөн хэдэн мянган жилийн турш хоол хүнс усны хүртээлийн ажлуудыг хийж байсан олдворууд бий. Эртний гидравликийн машин болох усан цаг нь МЭӨ 2-р мянганы үед хэрэглэгдэж байжээ. Мөн бусад усны хүндийн хүчний урсгалын нөлөөллийг таньж мэдсэний үндсэн дээр ашиглаж байсан жишээ болох эртний Персийн канат систем, үүнтэй ижил төстэй эртний хятадын Турпаны усжуулалтын систем гэх мэт олон жишээ бий.
Эртний Хятадад, усны инженерчлэл идэвхитэй хөгжиж байсан ба инженерүүд нь том хэмжээний суваг, боомт барьж усыг шилжүүлэх, тариан талбай услах, хот сууринг усаар хангах, улмаар усан онгоц, завины зам, хаалтуудыг барьж ашиглаж байсан нь уламжлал болон үлджээ. Шиншү Ао нь Хятадын анхны усны инженер хэмээн түүхэнд тэмдэглэгддэг. Хятадын өөр нэг чухал усны инженер бол Хсимэн Бао бөгөөд энэ хүний үеэс хятадад том хэмжээний услалтын системийг ашиглах туршлага үлдэж эхэлсэн Байлдаант улс (481 МЭӨ-221 МЭӨ) ба өдгөө хүртэл хятадад усны инженерийн нэр хүнд дээгүүрт тооцогддог байна. Хятадын дарга Ху Жинтао болсоноос хойш энэ салбарын бүтээн байгуулалт эрс нэмэгдсэн нь энэ хүн усны барилгын инженер байсантай холбоотой гэж үздэг ба тэрээр усны инженерийн зэргээ Чинхуа их сургуульд суралцаж авч байжээ.
Мегарагийн Еупалинос бол Эртний Грек ийн инженер байсан ба тэрээр МЭӨ 6-р зуунд Самост Еупалиносийн туннелийг барьсан нь усны болоод иргэний инженерчлэлийн маш чухал ололт байсан юм. Иргэний инженерчлэлийн талаас энэхүү туннелийн ач холбогдол нь газрыг ухах технологи, усны инженерчлэлийн талаас авч үзвэл усыг зохистой хурдтайгаар урсгах туннелийн хэвгийн тооцоо, бүхэлд нь авч үзвэл 2 талаас ухаж байгаа туннелийн уулзварыг нарийн тооцоолсонд байсан юм.
Усны инженерчлэл Ромын эзэнт гүрний үед европт өндөр түвшинд хөгжсөн байсан ба ялангуяа гүүрэн дамжуулгыг барих засварлах, хотыг усаар хангах, ариутгах татуургын сүлжээг барих гэх мэтэд гарамгай байжээ. Мөн уул уурхайд усны урсгалын хүчийг ашигласан гидромонитор-ийн эхний хувилбар ашиглагдаж хөрс чулуулгыг ухах угаах замаар алт олборлон ихэс дээдсийг хангаж байсан энэхүү технологийг мөн ? (hushing) гэж нэрлэж байжээ.
15-р зуунд Африкт сомали нар Ажурын эзэнт гүрнийг байгуулсан ба энэ нь түүхэнд усны эзэнт гүрэн гэж тэмдэглэгджээ. Усны эзэнт гүрний үед Ажурын улс [Жубба гол|Жубба]], Шебеле голын усны нөөцөд монополь тогтоож байжээ. Тухайн үед усны инженерүүд маш олон чулуун худаг, усан санг барьж ашиглаж байсны заримыг нь одоо хүртэл хэрэглэж байна. Эрх баригчид хөдөө аж ахуйд татварын системийг тогтоож, энэ нь Сомалийн хойг хэсэгт 19-р зууныг дуустал хэрэглэгдсэн байна.
Исламын алтан үе гэж нэрлэгдэх муслимийн үед буюу 8-16-р зууны үед усны инженерчлэлийн ул мөр олсоор байна. Эдгээрээс хамгийн чухал нь 'усны менежментийн комплекс технологи' гэж нэрлэгдсэн үйл ажиллагаа нь Исламын ногоон хувьсгалын төв нь байсан ба, энэ нь өргөжсөнөөр орчин үеийн технологийн суурь болж өгчээ.
Орчин үе
Усны инженерчлэлийн үүрэг, судлагдахуун нь эртний үеэс өнөөг хүртэл онц гойд өөрчлөгдөөгүй юм. Шингэн өөрийн хүндийн хүчний урсгалаар шилжиж, шилжих боломжгүй газар механик энерги ашиглан шахах шахуурга зэрэг зохион бүтээгдсэн ба шахуурга нь усыг шилжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн хэвээр байна. Жишээлбэл Виллиам Мүлхолдийн нөлөөгөөр хязгаарлагдмал усны нөөцтэй газар босож буй Лос-Анжелес хотын ойролцоох орчинд усыг шилжүүлэн, гадаргын усыг хуримтлуулан ашигласан байна. Ингээд Лос Анжелес дэлхийн томоохон хот, бизнесийн төв болоход хүндрэл байхгүй болсон байна. Гэх мэт олон хотуудын ус хангамжийн зөв зохистой шийдлийг харж болно. Калифорни мөн л усны зөв менежментийг хөтлөж усны нөөцийг бий болгосоноороо газар тариаланг хөгжүүлсан төв бүс болж чадсан байна. Калифорнийн зарим туршлагаас судлавал Тиннесэнийн хээр газрын удирдлага(TVA) хэмээх байгууллага голуудад үеийн менежмент хийх, боомт барьж хямд эрчим хүчийг үйлдвэрлэх болсоноор үйлдвэржилт даган тухайн бүс нутагт хөгжсөн байна.
Леонардо Да Винчи (1452–1519) урлаг уран сайхнаас гадна гидравлик, шингэний механикийн туршилт судалгаа эрдмийн ажлыг өргөнөөр хийдэг байжээ. Түүний нэгэн сургааль нь «Усыг судлахдаа эхлээд ямагт туршлагад суурилах хэрэгтэй» гэж сургасан нь орчин үеийн судлаачдын бодолд үргэлж байдаг. Исаак Нюьтон (1642–1727) нь амьд ахуйдаа хөдөлгөөний хууль, зунгааралтын хууль, шингэний механикийн тооцоолол гэх мэт үнэтэй хувь нэмрүүдийг оруулсан байна. Нюьтоны хөдөлгөөний тухай хуулийг ашиглан 18-р зуунд математикчид маш олон үрэлтгүй урсгалын математик шийдлийг гаргажээ. Гэвч байгаль дээрх урсгалд зонхилох хүч нь хүндийн ба үрэлтийн хүч байдаг учир 17-18-р зууны инженерүүд туршилт судалгааны ажлуудыг гүйцэтгэн үрэлтэт урсгалын хагас туршилтын томъёо, түрэлтийн алдагдалыг тодорхойлсоноор орчин үеийн гидравликийн суурь батажсан байна.
19-р зууны сүүлч үед гидравликийн шинжлэх ухаанд хэд хэдэн хэмжээсгүй тоонууд бий болж, энэ нь улмаар хэмжээсийн анализ хийх, турбулент хөдөлгөөний үндсийг тайлах, туршилт онолыг хослуулахад дэвшилт болж өгсөн байна. 1904 онд Людвик Прантдл анхы өгүүллээ хэвлүүлж, энэхүү хэвлэлдээ хязгаарын давхаргын бага зунгааралттай урсгал нь 2 хэсэгт хуваагдах ба эхнийх нь зунгааралт-зонхилсон урсгал ба энэ нь хатуу гадаргын орчимд хязгаарын давхаргыг үүсгэдэг. Нөгөөх нь идэвхит зунгааралтгүй урсгал нь дээрх бүсийн гадна талд байдгыг онцгой туршилтан дээрээ илрүүлжээ. Энэ нь олон прадокс шинж чанарыг тайлбарлахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн ба илүү түвэгтэй шингэний процессуудыг судлах боломжыг олгосон гэдэг. Гэсэн ч өдийг хүртэл байгалийн турбулент урсгалын мөн чанарыг гүйцэт нээж амжаагүй ба 1970-аад он хүртэл туршилт судалгаа хосолсон олон үнэтэй судалгааны үр дүнгүүд гарчээ.
Орчин үеийн усны инженерүүд CAD-н (КАД-Компьютерт суурилсан төслөлт) хандлагад шилжиж байна. Өөрөөр хэлбэл 1970 оноос хойш компьютерийн усны инженерийн төсөл судалгаанд гүйцэтгэх үүрэг ихэсч тусдаа тооцон бодох шингэний динамик гэсэн судалгааны 3 дахь шинэ хандлага гарч иржээ. Мөн усны урсгал, үерийн үзэгдлийг урьдчилан мэдээлэх GPS зураглалтай төсөл хөтөлбөр холбогдох, лазерт суурилсан хэмжилт, геодезийн хайгуул, усны барилга байгууламжийн судалгааны автоматжилт өргөн цар хүрээг тэлж хөгжиж байна.
Монгол оронд орчин үеийн усны инженерийг бэлтгэсэн түүх
Усны барилгын салбар анх 1963 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн бүрэлдэхүүнд Барилгын инженерийн факультетийн харьяанд “Гидроинженерийн салбар” нэртэйгээр байгуулагджээ. 1969 онд мэргэжлийн тэнхим байгуулагдаж гидроинженер, сантехникийн салбаруудыг хариуцах болов. 1970 оноос ЮНЕСКО болон Монголын усны аж ахуйн байгууллагын хүч хөрөнгөөр инженерийн ба ерөнхий гидравлик, насос, гидротехникийн барилгын лаборатори, мелиораци, гидрометрийн кабинетууд байгуулагдаж сургалтын материаллаг бааз бэхжиж эхлэв.
Тус тэнхимд гавьяат усжуулагч, проф, Ph.D Н.Должинжав, техникийн шинжлэх ухааны анхны доктор Ж.Чогдон, доктор Ц.Басанжав, ахмад багш Б.Жамбалдорж, Г.Нансалмаа, Г.Тэгшжаргал, Н.Чагнаа нар ажиллаж байсан бөгөөд 1994 оныг хүртэл гидромелиораци, гидроинженер гэсэн хоёр мэргэжлээр боловсон хүчин бэлтгэж ирэв. Энэ их үйлсэд авьяас билэг мэдлэг чадвараа харамгүй зориулж ирсэн ахмад үеийн олон багш нарыг дурьдвал: Д.Дамдиндорж, профессор Ph.D Н.Должинжав, хүндэт профессор Г.Нансалмаа, Sc.D хүндэт профессор Ж.Чогдон, Ph.D Ц.Сосорбарам, мөн хуучнаар ЗХУ-аас уригдан ирж ажиллаж байсан Моис П.П, доктор профессор Животовский Б.А, кандидат Носков Б.Д, кандидат Гурев.А.П, Назоренко К.Н, Ярославский З.Я нар юм.
Усны барилгын (инженерчлэл) салбар өнгөрсөн түүхэн хугацаанд хөдөө аж ахуйн усан хангамж, бэлчээр усжуулалт, усны барилга байгууламж, усны нөөц экологи болон усан цахилгаан станцын барилга мэргэжлээр нийт 800 гаруй дээд боловсролтой мэргэжилтэн бэлтгэсэн байна.
Өнөөгийн дүр төрх
2002 оноос Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль шинэ зохион байгуулалтад орсноор тус тэнхим нь барилгын инженер, архитектурын сургуулийн «Гидравлик, усны барилга байгууламжийн баг» болон зохион байгуулагдаж, тэргүүлэх профессор, Ph.D М.Дугармаа, дэд профессор, Ph.D Ш.Даваажамц, Ph.D Я.Туул, ахлах багш П.Болд, ахлах багш Н.Насанбаяр, багш С.Баасансүрэн, багш Ц.Алтанцэцэг, сургалтын инженер Н.Болдбаатар, багш Б.Аюурзана, хичээлийн туслах ажилтан Л.Болдмаа нарын бүрэлдэхүүнтэй, 130 гаруй оюутантайгаар ажиллаж байна.
Сургалтын материаллаг баазын бэхжилтийн талаар
2008 оноос английн TQ болон Armfield үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжөөр гидравликийн ба инженерийн гидравликийн лаборатори, германы Grundfos фермийн тоног төхөөрөмжөөр насосны, мэргэжлийн байгууллагын тусламжтайгаар хөрсний ус-физикийн лабораторуудыг байгуулж сургалтанд ашиглаж байна.
Усны барилга байгууламжийн бакалаврын зэрэгтэй мэргэжилтэн нь барилгын инженерт тавигдах нийтлэг шаардлагыг хангахын зэрэгцээ усны барилга байгууламжийн бакалаврын түвшний онол, практикийн мэдлэгийг бүрэн эзэмшсэн, гадаад хэл, эдийн засаг, хууль зүй, бизнесийн зохих мэдлэгтэй, ёс суртахууны өндөр соёлтой, зохион байгуулах чадвартай, мэдлэг мэргэжлээ байнга дээшлүүлж байдаг инженерийн боловсролтой байх бөгөөд суурь ухаан, мэргэжлийн суурь, мэргэшүүлэх хичээлүүдийг сургалтын төлөвлөгөөний дагуу тодорхой дарааллаар бүрэн судалж, усны барилга байгууламжийн гидравлик, гидрологи, статик, динамик тооцоог хийх, зураг төсөл зохиох, барих, ашиглах, засварлах мэдлэг чадварыг эзэмшсэн байна.
Усны барилга байгууламжийн магистрын зэрэгтэй төгсөгч нь мэргэжлээ онол практикийн өндөр түвшинд эзэмшсэн ёс суртахууны соёлтой, зохион байгуулах чадвартай, нэгээс хоёр гадаад хэлийг чөлөөтэй эзэмшсэн, мэдлэг мэргэжлээ байнга дээшлүүлж байдаг мэргэжилтэн байх бөгөөд усны барилга байгууламжийн зураг төсөл зохиох, төсөл боловсруулах, багшлах, сургалт, судалгаа шинжилгээний ажил явуулах мэдлэг чадварыг эзэмшсэн байна.
Сургалтын орчин ба төгсөгчдийн чадавхийг сайжруулах, усны салбарын хөгжлийг тэргүүлэгч байх үүднээс шинжлэх ухааны судалгааны дараах төсөл, ажлуудыг тогтмол хийж байна. Үүнд:
Цахим холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:Барилгын дэд салбар Ангилал:Усны менежмент Ангилал:Барилгын инженерийн салбар
Асоо Тароо
Асоо Тароо (, Asō Tarō, 1940 оны есдүгээр сарын 20-нд төрсөн) нь Японы улс төрч бөгөөд 92 дахь ерөнхий сайд. Тэрбээр Либерал Ардчилсан Намын Ерөнхийлөгч бөгөөд 1979 оноос хойш Төлөөлөгчдийн Танхимын гишүүний алба хашиж байгаа. Тэрбээр 2005-2007 онд Ерөнхий сайд Абэ Шинзоо болон Коизүми Жүн-Ичироогийн засгийн газарт Гадаад явдлын сайд байсан. 2007 болон 2008 онд ЛАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар хоёр удаа сонгогдон ажилласан.
2008 оны есдүгээр сарын 22-нд Асоо Фүкүда Ясүогаас халаагаа авч ЛАН-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон. Хоёр өдрийн дараа буюу 2008 оны есдүгээр сарын 24-нд Японы төлөөлөгчдийн танхимаас Ерөнхий сайдаар сонгогджээ. Сөрөг хүчний хяналтад байдаг Японы Зөвлөхүүдийн танхим (дээд танхим) Японы Ардчилсан Намын тэргүүн Озава Ичирогийн төлөө саналаа өгсөн боловч илүү хүчтэй Төлөөлөгчдийн танхим (доод танхим) Асоогийн төлөө дээд танхимын саналыг давахуйц санал өгснөөр Асоо Ерөнхий сайдаар сонгогджээ.
2009 оны 8 сарын 30-нд болсон парламентын доод танхимын сонгуульд сөрөг хүчин илт давуу ялалт байгуулсан бөгөөд сонгуульд ялагдсан хариуцлагыг хүлээж намын даргын ажлаасаа огцрохоо мэдэгдээд байна. Түүнийг орлох даргыг 9 сарын 23-нд сонгосон юм. 2009 оны 9 сарын 16-ны өглөө засгийн газраа тарааж, ерөнхий сайдын албаа өгсөн.
Лавлах материал
Ангилал:Японы ерөнхий сайд Ангилал:Японы гадаад хэргийн сайд‎ Ангилал:Японы дотоод хэргийн сайд‎ Ангилал:Японы сангийн сайд Ангилал:Японы харилцааны сайд Ангилал:Японы Төлөөлөгчдийн Танхимын гишүүн Ангилал:Японы Либерал Ардчилсан Намын дарга Ангилал:Японы буудлагын тамирчин Ангилал:Японы олимпын оролцогч Ангилал:1976 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Перугийн Нарны одон шагналтан (колланэ) Ангилал:Япончууд Ангилал:1940 онд төрсөн
Овжин охид
Ангилал:2001 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Бямбын Жамъяндорж
Тэмээ өргөдөг" хэмээх Бямбын Жамъяндорж (1931 -2015) нь Булган аймгийн Сайхан сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.
Үл таних эмэгтэй
«Үл таних эмэгтэй» — 2011 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Бямбын Жамъяндорж
Амжилт
Ангилал:Улсын арслан Ангилал:Сайханы хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1931 онд төрсөн Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Үл таних эмэгтэй
Ангилал:2011 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Морено Торричелли
Морено Торричелли (Moreno Torricelli, 1970 оны 1 сарын 23-нд Эрбад төрсөн) нь Италийн хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч, зодог тайлсан хамгаалагч. Тэрээр Италийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд багтаж Евро 1996, 1998 оны Дэлхийн АШТ-д оролцож байв.
Амжилт
Клуб
Ангилал:1970 онд төрсөн Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Италичууд
Азжаргал муу хүү
«Азжаргал муу хүү» (Азжаргал The Bad Boy) — 2007 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Ангилал:2007 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Махын тоо
Махын тоо (Mach number) гэдэг нь биетийн хурдыг тухайн биеийн хөдөлж буй орчинд дууны долгион тархах хурдад хуваасан тоон хэмжээ юм. M буюу Ma гэж тэмдэглэдэг.
Дуунаас удаан хурдтай урсгал - Subsonic flow - Ma < 0.8
Дуутай оролцоо хурдтай урсгал - Transonic flow - 0.8 < Ma < 1.3
Дуунаас илүү хурдтай урсгал - Supersonic flow - 1.3 < Ma < 5.0
Дуунаас асар хурдтай урсгал - Hypersonic flow - 5.0 < Ma < 10.0
Дуунаас үлэмж хурдтай урсгал - High-hypersonic flow - 10.0 < Ma < 25.0
Дахин нэвтрэх хурдтай урсгал - Re-entry speed flow - 25.0 < Ma
гэж ангилна. Ангилал:Долгион
Дэмчигийн Моломжамц
Дэмчигийн Моломжамц (1920 - 2006 оны 8 сарын 14) нь Монгол Улсын гавьяат эдийн засагч, төрийн зүтгэлтэн юм.
1938-1940 онд Санхүүгийн техникумд, 1940-1946 онд Эрхүү хотын Санхүү эдийн засгийн дээд сургуульд суралцаж төгссөн.
БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын депутатаар 9 удаа сонгогдож байсан.
Ангилал:БНМАУ-ын сангийн сайд Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын эдийн засагч Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монгол улсын гавьяат эдийн засагч Ангилал:Санхүү Эдийн Засгийн Техникумын төгсөгч Ангилал:Эрхүүгийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Баянжаргалангийн (Дундговь) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1920 онд төрсөн Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Бурхан өршөөг
«Бурхан өршөөг» — 2012 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн эмгэнэлт инээдмийн уран сайхны кино.
Дүрүүдэд
......
Ангилал:2012 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Death and All His Friends
"Death and All His Friends" нь Английн альтернатив рок хамтлаг Колдплейн дуу юм. Дууг тэдний дөрөв дэх цомог болох "Viva la Vida or Death and All His Friends"-т зориулж, хамтлагийн бүх гишүүн хамтран зохиожээ. Энэ дуу нь Крис Мартины намуухан хоолой болон төгөлдөр хуурын аялгуугаар эхэлдэг. Улмаар өргөлт авч, бөмбөр, төгөлдөр хуур, хөгт гитарын аялгуу, мөн Барселона хотын уран зургийн галерейд бичүүлсэн найрал дуу хосолдог. Энэ дуу тус цомогт багтсан нууц дуу болох "The Escapist" хэмээх дуутай нэг трэк болон, "Death and All His Friends" нэртэйгээр бичигдсэн байдаг. Уг дууны араас тэрхүү дууг залган, нийт 6 минут гаруй урттай болгожээ. "The Escapist" дууны эхний 40 секунд нь "Life in Technicolor" дуутай ижилхэн эхэлдэг.
Ангилал:Coldplay Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Дашдоржийн Бадраа
Дашдоржийн Бадраа (1974 - 2006 оны 6 сарын 15) нь Монгол Улсын Санхүүгийн зохицуулах хорооны дарга агсан төрийн түшмэл юм.
Намтар
Д.Бадраа 1974 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. Тэрбээр 1982-1992 онд Зөвлөлтийн 3-р дунд сургууль (одоогийн Орос 3), 1992-1996 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн Эдийн засгийн дээд сургуульд суралцан төгсөж, 2001-2002 онд Австралийн Үндэсний их сургуульд эдийн засгийн хөгжлийн магистр болсон.
1996-1999 онд Монголбанканд Хянан шалгагч, 1999-2000 онд Сэргээн Босголтын Банканд Монголбанкнаас томилогдсон бүрэн эрхт төлөөлөгчийн орлогч, эрх хүлээн авагчийн орлогч, 2002-2004 онд Монголбанкны Бодлого зохицуулалтын хэлтсийн захирал, 2004-2006 онд Улаанбаатар хотын банкны гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байв. 2006 оны 1 сарын 25-наас Улсын Их Хурлын томилгоогоор Монгол Улсын Санхүүгийн зохицуулах хорооны даргаар томилогдон ажиллаж байгаад 2006 оны 6 сарын 15-нд алагджээ.
Аллага
Тэрбээр Санхүүгийн зохицуулах хорооны даргын үүрэгт ажлыг хүлээн авмагц, тэр үед хуулийн цоорхойн улмаас маш олширч, иргэдийг ихээр хохироож байсан Хадгаламж зээлийн хоршоодын үйл ажиллагаанд шалгалт явуулж эхэлсэн бөгөөд уг шалгалтаар тун олон зөрчил илрүүлсэн. Тэрхүү шалгалтын талаар түүнтэй зөрчилдсөн "Гэр хорооллын барилгажилт" ХЗХ-ны захирал Ц.Түмэнгэрэл 2006 оны 6 сарын 15-ны өдрийн өглөө 9 цагийн орчимд Д.Бадрааг ажилдаа ирэх үед үүдэнд нь хүлээж байгаад хутгалж хөнөөжээ. Ц.Түмэнгэрэл уг хэргийнхээ төлөө цаазаар авахуулсан юм.
Ангилал:Монголын эдийн засагч Ангилал:Хүн амины хэргийн хохирогч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Австралийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Гэмт хэрэг Монголд Ангилал:Монголчууд Ангилал:1974 онд төрсөн Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Мо Фарах
Мохаммед Фарах (محمد فرح) нь Британийн холын зайн гүйгч юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Их Британийн 800 метрийн гүйгч Ангилал:Их Британийн 1500 метрийн гүйгч Ангилал:Их Британийн 3000 метрийн гүйгч Ангилал:Их Британийн 5000 метрийн гүйгч Ангилал:Их Британийн 10.000 метрийн гүйгч Ангилал:Их Британийн задгай талбайн гүйгч Ангилал:5000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:5000 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:5000 метрийн гүйлтийн европын аварга Ангилал:10.000 метрийн гүйлтийн европын аварга Ангилал:задгай талбайн гүйлтийн европын аварга Ангилал:Их Британийн олимпын оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч Ангилал:Рыцарь бакалавр Ангилал:Их Британийн хүн Ангилал:Сомаличууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Ү хэл
Ву хэл нь Хятадын Жөзиян, Зиянсу, Шанхай, Аньвэй, Зиянси, Фузиэн зэрэг газруудад тархсан бөгөөд ойролцоогоор Далан сая хүн хэрэглэдэг. Ерөнхийдөө Сужөү аялгыг Ву хэлний төлөөлөл гэж үздэг. Төв аялгатай харьцуулан үзвэл Ву хэл эртний авиа ихтэй. Ву хэлний авиа хойд нутгийн аялгаас ялгаатай бөгөөд үгийн сан, хэлзүй нь өвөрмөц, шаардах өгүүлбэр уншихад хөгний өөрчлөлтийн дуудлага бол Ву хэлний онцлог юм. Энэ бол Ву хэл Хятад бусад аялгаас ялгагдах гол том ялгаа юм.
Ангилал:Хятад хэл Ангилал:Авиан хэл Ангилал:Жянсү
Надтай гэрлээч
«Надтай гэрлээч» — 2007 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Гол дүрд
Ангилал:2007 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Либерал Ардчилсан Нам (Япон)
Либерал Ардчилсан Нам (ЛАН) ( буюу ) нь консерватив баримжаатай улс төрийн нам бөгөөд Японы хамгийн том нам юм. 1955 оны 11 дүгээр сарын 15-нд анх Либерал болон Ардчилсан намууд хүчээ авч байсан социалистуудын эсрэг нэгдэж байгуулагдсан. Үүнээс хойш бараг ээлж халаагүй төрийн эрх барьж буй нам юм. Тус намын нэрийг гол сөрөг хүчин болох Японы Ардчилсан Намтай 2003 оны арваннэгдүгээр сард нэгдсэн Либерал Намын нэртэй андуурах гээд байдаг.
ЛАН-ын анхны дарга Хатояма Ичирог 1956 оны 4 дүгэр сард намын ээлжит бус хурлаар сонгосон байна.
2005 оны сонгуульд давамгай ялалт байгуулснаар тус нам Японы Төлөөлөгчдийн танхимд дийлэнх олонхи болж, Шинэ Комэйто Намтай эвслийн засгийн газар байгуулжээ. 2006 оны есдүгээр сарын 20-нд Абэ Шинзоо тухайн үеийн Ерөнхий сайд Коизүми Жүн-Ичироогоос намын ерөнхийлөгчийн албыг хүлээн авсан. Тус нам 2007 онд томоохон ялагдал хүлээж, түүхэндээ анх удаа парламентын дээд танхим буюу Зөвлөхүүдийн танхимд олонхийн суудлаа алджээ. 2007 оны есдүгээр сарын 12-нд Абэ Ерөнхий сайдын албан тушаалаас огцорч, Фүкүда Ясүод албаа хүлээлгэн өгсөн. Фүкүда харин 2008 оны есдүгээр сарын 1-нд огцров.
2008 оны есдүгээр сарын 22-ноос тус намын даргаар Асоо Тароо сонгогдон ажиллаж байсан боловч 2009 онд явагдсан парламентын сонгуульд томоохон ялагдал хүлээж, бараг анх удаа сөрөг хүчин болсон тус намын даргын албыг Танигаки Садаказү хүлээн авчээ.
2019 оны 7 дугаар сарын парламентын сонгуулиар ЛАН Японы дээд танхимд олонх болсон боловч гишүүдийн тоо 123-аас буурч 113 хүрсэн байна.
ЛАН-ын бодлого нь уламжлал ёсоор экспортод суурилсан эдийн засгийн хурдацтай өсөлт, АНУ-тай нягт хамтран ажиллахыг гол зорилгоо болгодог. Тус намын сүүлийн жилүүдэд хийсэн шинэчлэл нь хүнд суртлын тогтолцоог хялбарчлах, улсын үйлдвэрүүдийг хувьчлах, хүн амын насжилттай холбоотой татварын шинэчлэл зэрэг арга хэмжээ авах зорилготой юм.
2021 оны 9 дүгээр сарын 29-нд Японы Либерал Ардчилсан намын даргаар Кишида Фумио сонгогдоод байна.
Лавлах материал
Либерал Ардчилсан Нам Ангилал:Консерватив нам Ангилал:Либерал нам Ангилал:1955 онд байгуулагдсан
Ийм нэгэн дурлал
«Ийм нэгэн дурлал» — 2006 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Уран бүтээлчийн нэрс
......
Лувсанчимэдийн Сосорбарам
Лувсанчимэдийн Сосорбарам (* 1937 Төв аймгийн хуучнаар Баянбараат сум буюу өнөөгийн Баян-Өнжүүл суманд) нь үндэсний бөхийн улсын арслан, Хөдөө Аж Ахуйн Их сургуулийн багш юм.
Эх сурвалж
Ангилал:Улсын арслан Ангилал:Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн багш Ангилал:Монгол улсын ардын багш Ангилал:Гавьяат Дасгалжуулагч Ангилал:Хөдөө Аж Ахуйн Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Баян-Өнжүүлийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1937 онд төрсөн
Өлзийсайханы Эрдэнэ-Очир
Өлзийсайханы Эрдэнэ-Очир (1936 оны 4 сарын 1 - 2017 оны 11 сарын 16) нь Төв аймгийн Баянзүрх сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан, чөлөөт бөхийн спортын гавьяат тамирчин (1968) юм. Аав нь мөн Монгол улсын арслан Хасын Өлзийсайхан.
Намтар
Өлзийсайхан овогтой Эрдэнэ-Очир нь 1936 оны 4 сарын 1-нд Төв аймгийн Баянзүрх сум (одоогийн Эрдэнэ сум)-ын нутаг Төрхурах хэмээх газарт Монгол улсын арслан Өлзийсайханы хоёр дахь хүү болон төрсөн.
Бага насаа эцэг эхийн гар дээр өнгөрөөсөн. 1947 онд Баянзүрх сумын бага сургуульд орж суралцаж төгсгөөд улмаар Улаанбаатар хотын 28-р дунд сургуулийн 7-р ангийг 1954 онд төгссөн.
1964 онд Төмөр замын техникумд элсэн суралцаад 1968 онд авто механикийн мэргэжлээр төгссөн.
1957 онд ардын цэргийн албанд мордож НАХЯ-ны харьяа тусгай хороонд алба хаажээ. Цэргийн албанаас халагдаад 1960-1974 онд Монгол улсын чөлөөт бөхийн үндэсний шигшээ багт тамирчин, 1974-1985 онд авто тээврийн 22-р баазад жолооч, 1988-1995 он хүртэл Техник туслалцааны угсармал орон сууцны барилга трестийн авто машин механизмын 4-р баазад жолоочоор ажиллаж байсан.
1995 оноос гавьяаныхаа амралтанд гарсан тэрбээр 2017 оны 11 сарын 16-нд хүнд өвчний улмаас таалал төгссөн.
Амжилт
Үндэсний бөхөөр улсын их баяр наадамд 15 удаа шөвгөрч, 1957 онд 21 настайдаа начин, 1961 онд 25 настайдаа заан, 1976 онд 40 настайдаа улсын арслан цол хүртсэн юм. Саруул сайхан, үнэн хүчит, хурц шаламгай, бат хүчит, саруул сайжрах, гарамгай хүчит, бат орших, чин зоригт, үлэмж бадрах, хуурнин шуугигч, хичээнгүй нягт чимэгүүдийг хүртэж байлаа.
1964 оны Токиогийн олимп, 1968 оны Мехикогийн олимпийн наадамд оролцон шагналт 6-р байранд орж байсан.
Мөн дэлхийн аварга шалгаруулах чөлөөт бөхийн тэмцээнд 5 удаа оролцохдоо “Эдмонтон-1966”, “Мар-дель-Плата-1969”-д тав, “Дели-1967”-д зургадугаар байрыг тус тус эзэлж байсан.
1973 онд Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод болсон Азийн АШТ-ээс алт, 1968 онд Найрамдалт армиудын СКДА тэмцээний хүрэл, насанд хүрэгчдийн УАШТ-ээс хоёр алт, дөрвөн мөнгөн медаль хүртэж байв.
Ө.Эрдэнэ-Очир нь Монгол улсаас олимп, ДАШТ-д V-VI байр эзэлж, багтаа шагналын оноо тогтмол авчирдаг хүнд жингийн ховорхон хүчтэний нэг байлаа. Эрдэнэ-Очир 1964 онд спортын мастер, 1968 онд гавьяат тамирчин, 1981 онд олон улсын хэмжээний мастер цол тус тус хүртсэн.
Чөлөөт бөх
Тэрээр чөлөөт бөхийн Монгол улсын шигшээ багийн анхны гишүүдийн нэг байв. 2 удаа олимпын наадамд оролцож, 1968 оны Мехикогийн олимпын наадамд 6-7-р байрыг хуваан эзэлжээ. Мөн 4 удаагийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож байв (1966, 1969 онд 5-р байр, 1967 онд 6-р байр).
Гавьяа шагнал
Төр засгаас ажил хөдөлмөр, спортын замналыг нь хүндэтгэн “Сүхбаатарын одон”, “Хөдөлмөрийн хүндэт” медалиар 2 удаа, V, VI,VII 5 жилийн гавшгайч болон бусад ойн медалиудаар шагнаж байжээ.
Гэр бүл
1961 онд Б.Хорлоожавтай гэр бүл болон 7 хүүхэд төрүүлэн өсгөсөн.
Ангилал:Улсын арслан Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1968 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:Төвийнхөн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1936 онд төрсөн Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Жексон амьд
«Жексон амьд» — 2012 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Ангилал:2012 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
1991-92 оны Европын цом
Хөлбөмбөгийн Европын цомын 1991-92 оны улиралд Барселона баг шигшээ тоглолтод Сампдори багийг цаг сунгасны эцэст хожин анх удаа түрүүлж, Испанид 1966 оноос хойшхи анхны цомыг авчирчээ. Ялалтын гоолыг Рональд Куман чөлөөт цохилтоос оруулсан. Тус тэмцээн нь УЕФА Аваргуудын Лиг хэмээн шинэчлэн зохион байгуулагдахын өмнөх сүүлчийн тэмцээн байв. Анх удаа шөвгийн найман багийг хоёр хэсэгт хувааж, хэсэг тус бүрийн тэргүүн байр эзэлсэн багууд шигшээ тоглолтод аваргын төлөө өрсөлджээ.
Мөн тус тэмцээн нь 1985 оны Хайсел цэнгэлдэх хүрээлэнгийн хэрэг явдлаас болж 5 жил Европын тэмцээнүүдэд оролцох эрхээ хасуулсан Английн багууд эргэж ирсэн тэмцээн байлаа. Гэхдээ 6 жилээр эрхээ хасуулсан Ливерпүүл баг оролцож чадаагүй.
Өмнөх улирлын аварга Црвена Звезда Белград баг хуучин Югославт гарсан дайны улмаас өөрийн талбай дээрээ тоглолт хийж чадаагүй бөгөөд энэ нь тэдний аваргаа хамгаалах боломжийг багасгасан юм. Црвена Звезда хэсгийн тоглолтоос хасагджээ.
A хэсэг
Тоглолтын өдөр - 1
Тоглолтын өдөр - 2
Тоглолтын өдөр - 3
Тоглолтын өдөр - 4
Тоглолтын өдөр - 5
Тоглолтын өдөр - 6
B хэсэг
Тоглолтын өдөр - 1
Тоглолтын өдөр - 2
Тоглолтын өдөр - 3
Тоглолтын өдөр - 4
Тоглолтын өдөр - 6
Гадны холбоосууд
1991-92
Аймен Абденнур
Аймен Абденнур (Aymen Abdennour, 1989 оны наймдугаар сарын 6-нд Сус хотод төрсөн) — Тунисын хөлбөмбөгчин бөгөөд Монако болон Тунисын шигшээд төвийн хамгаалагч тоглодог.
Замнал
2011 оны зун францын Тулузтай гэрээлсэн бөгөөд Наймдугаар сарын 6-нд лигт Аяччотой тоглоход анх гараалсан бол 2012 оны хоёрдугаар сарын 26-нд Сошотой тоглоход гоолдсон. Улмаар Аймений гэрээг 2016 онд дуусахаар сунгав.
2014 оны нэгдүгээр сарын 31-нд Монако 13 сая еврогоор түүнийг элсүүлэхээр тохиролцон долоодугаар сарын 4-нд дөрвөн жилээр гэрээлсэн.
Шигшээ
Абденнур Тунисын шигшээд 2009 онд багтсан бөгөөд 2011 оны Африкийн цомын сонгонд Чадтай тоглоход гоолдож байв.
Холбоос
Ангилал:1989 онд төрсөн Ангилал:Тунисын хөлбөмбөгчин Ангилал:Тунисын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Тулуз багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Этуаль дю Сахель багийн тоглогч Ангилал:2012 оны Африк үндэстний цомд оролцогч Ангилал:2013 оны Африк үндэстний цомд оролцогч Ангилал:Тунисчууд
Далайн Жамц
Далайн Жамц (1932 - 1990) нь Архангай аймгийн Хотонт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.
Хойд Цэнхэрийн агуй
Хойд Цэнхэрийн агуй нь Ховд аймгийн Манхан сумын төвөөс баруун тийш 30 орчим км-ийн зайд орших агуй юм. Тус агуйд 40,000 жилийн тэртээх хадны сүг зураг зэрэг түүхэн дурсгал бий.
Далайн Жамц
Амжилт
Ангилал:Улсын арслан Ангилал:Хотонтын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1932 онд төрсөн Ангилал:1990 онд өнгөрсөн
Хойд Цэнхэрийн агуй
Энэ агуйн хана болон дээврийн хэсэгт олон янзын амьтдыг зурсны дотор тэмээн хяруул, тэмээ, арслан заан, одос үхэр, мод зэргийг дүрсэлжээ. Эдгээр зургийг өтгөвтөр улаан болон цайвар зосон будгаар зурсан байна. Дүрслэлийн хувьд амьтдын гадаад төрхийг гаргахад анхаарч, зарим амьтдын дүрслэлийг тааруулан олон жижиг толбо хийж давтмалыг илэрхийлсэн нь палеолитын үеийн нэг онцлог ажээ. Эдгээр зосон зургууд дахь арслан заан, одос үхэр, тэмээн хяруул зэрэг нь Монгол нутагт эрт цагт байгаад сөнөж үгүй болсон амьтад тул уг зургууд нь дээд палеолитын үед холбогдох нь давхар нотлогдож байна. Эдгээр зосон зургууд нь дүрслэлийн агуулга, зохиомж арга зэргээрээ дэлхийн палеолитын үеийн түүх соёлын судлалд чухал байр суурь эзэлдэг.
Уг агуй нь шохой чулуун тогтоцтой дотроо бөмбөргөрдүү оройтой, шалнаас тааз /адар/ хүртэл 20 орчим метр өндөр агаад анх Хойд цэнхэрийн агуйн зургийг Манхан сумын нэгэн гярхай ажигч малчин санамсаргүйгээр олж сумын захиргаанд мэдээлсэн талаар танилцуулгад дурдсан байна.
1950 онд газарзүйч, судлаач О.Намнандорж Хойд Цэнхэрийн агуйн хадны зураг дүрслэлийг судлан шинжлэх оролдлого хийжээ. Агуйд улаан хүрэн зосоор зурсан эртний ан амьтдын сүг зураг нэлээд бий. Агуйн хананд жадан эвэрт оронго гөрөөс (Канна), бух, могой, шувуу, тэмээн хяруул, заан, тэмээ, янгир зэрэг амьтдын сүг зураг байдгаас үзвэл эрт үед Монгол нутагт дээрх амьтад амьдарч байсан ба цаг уурын байдал одоогийн Африк тивийн адил чийглэг халуун уур амьсгалтай байжээ.
Хойд Цэнхэрийн агуй нь эртний дархчуулын гайхамшигт бүтээлийг агуйн зүүн талын нуранги багатай хунхнуудад өнгөц харсан хүнд үзэгдэхээргүйгээр хадгалан бидний үе хүргэжээ. Тус агуйд янз бүрийн амьтны зургийг улаан зосоор зурсан хунх 4 бий.
1-р хунх. Уг хунхад 20 гаруй канна гөрөөс, могой тэргүүтнийг зурж үлдээжээ. Энд гөрөөсийг өргөн сүүлтэй, соотон чихтэйгээр маш чадварлаг зурсан байна.
2-р хунх. Уг хунх агуйн хамгийн том хунх бөгөөд агуйн хамгийн ур хийц сайтай гоёмсог зургуудыг агуулдаг юм. Хунхад арслан заан, аргаль, тэмээн хяруул, цацагт хяруул, цэн тогоруу зэрэг амьтдыг дээр дээрээс нь давхарлан гоёмсог байдлаар зуржээ.
3-р хунх. Хоѐрдугаар хунхаар дамжин уг хунхад хүрэх бөгөөд уг хунхад зэрлэг тэмээг нэлээд том хэмжээгээр чөлөөтэй дүрсэлсэн байхаас гадна янгир, нисэж яваа шувууг дүрсэлсэн байна.
4-р хунх. Энэ хунхад шувуу, гацуур мод, харайж буй гөрөөс зэргийг зурсан байна.
Цэнхэрийн агуйн дурсгалыг зөвлөлтийн нэрт монголч эрдэмтэн, академич А.П.Окладников дүгнэж хэлэхдээ: "Гурван цэнхэрт хүн төрөлхтний эртний урлагийн бие даасан хүчирхэг голомт байсан бөгөөд тухайн үед амьдарч байсан хүмүүс асар өндөр хөгжилтэй, уран сайхны их авьяастай зураачид амьдарч байсны гэрч юм" гэжээ. 1996 онд ЮНЕСКО-гоос Хойд Цэнхэрийн агуйг "Дэлхийн гайхамшигт үнэт зүйл болох нь" зэрэглэлээр дэлхийн соёлын эртний чулуун зэвсгийн өвд бүртгэж авсан байна.
Ховд аймгийн Манхан суманд байрлах Төв Азийн хүй нэгдийн үеийн урлагийн голомт Гурван цэнхэрийн агуй Монголын 9 гайхамшгийн нэгээр шалгарсан билээ. Гурван Цэнхэрийн агуй Манхан сумын төвөөс 25 км-т орших бөгөөд цагаан саарал өнгийн шохойлог гантиг чулуунаас тогтсон ба дотор талын өндөр нь 15 метр аж. Агуйн хананд палеолитийн урлагийн дурсгал болох зосоор зурсан шорон эвэрт оронго гөрөөс, тэмээн хяруул зэрэг олон амьтны дүрс зураг бий. Ангилал:Монголын сүг зураг Ангилал:Монголын агуй Ангилал:Ховд аймгийн газар зүй
2009–10 оны Премьер лиг
2009-10 оны Премьер лиг (2009–10 Premier League) нь 1992 оноос хойшхи арван найм дахь удаагийн Премьер лигийн улирал юм. Лигт 20 баг өрсөлдсөн бөгөөд Челси баг гурав дахь удаагаа Манчестер Юнайтед багийг түлхэн Премьер лигийн түүхэн үзүүлэлт бүхий 103 гоолоор аваргалсан юм. Тэмцээн 2009 оны 8 сарын 15-нд эхлэж, 2010 оны 5 сарын 9-нд өндөрлөсөн бөгөөд нээлтийн долоо хоногийн ээлжит тоглолт бүрийн үеэр Английн домогт тоглогч, дасгалжуулагч Бобби РобсоныАнглийн Эзэнт гүрний одонт гэгээн дурсгалыг хүндэтгэж байв.
Улирлын сүүлийн өдрийг хүртэл хүснэгтийг тэргүүлж байсан Челсигийн араас нэг оноогоор дутуу Манчестер Юнайтед нэхсэн. Челси 8–0 харьцаагаар Уиган Атлетик багийг буулган авснаар гол өрсөлдөгч Манчестер Юнайтедийн 4-0 харьцаагаар Сток Сити багийг буулган авсанаас үл харгалзан түрүүгээ авсан юм. Челсиг дасгалжуулах эхний улиралдаа дасгалжуулагч Карло Анчелотти түрүүг авчирсан бөгөөд улирал өндөрлөсний дараахь долоо хоног «АХХ-ны цом»-д түрүүлүүлж «Дубль»-дүүлсэн байна. Челси багийн довтлогч Дидье Дрогба «Алтан шаахайн эзэн» болсон.
Өмнөх улирал
Өмнөх улиралд Ньюкасл Юнайтед, Фулхэм, Ипсвич Таун, Барселона, Порто, ПСВ болон Английн шигшээ багийг тус тус дасгалжуулж байсан Бобби Робсон 6 сарын 31-нд 76 насандаа таалал төгссөн бөгөөд түүнд хүндэтгэл үзүүлсэн юм.
Бүрэлдэхүүн болон өмсгөлүүд
* — Зөвлөх
Эшлэл
# Премьер лиг
1985-1986 оны НБА-гийн улирал
1985-1986 оны НБА-гийн улирал — Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны 40 дахь улирал юм.
Холбоос
#1985/86 НБА
Дэлхийд дурласан сар
thumb|«Дэлхийд дурласан сар» киноны зар «Дэлхийд дурласан сар» — 2012 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Лавлах бичиг
Ангилал:2012 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Гомбо-Аюушийн Дэмүүл
Гомбо-Аюушийн Дэмүүл (1935 - 1995) нь Өмнөговь аймгийн Манлай сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын арслан юм.
Эшлэл
Ангилал:Улсын арслан Ангилал:Манлайн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1935 онд төрсөн Ангилал:1995 онд өнгөрсөн
Коизүми Жүн-Ичироо
300px|right|thumb|Коизүми Жүн-Ичироо (2010)
Коизүми Жүн-Ичироо (, 1942 оны нэгдүгээр сарын 8-нд төрсөн)нь 2001-2006 онд Японы Ерөнхий сайдын албыг хашсан улс төрч.
Японы Либерал Ардчилсан Намын удирдагчдын нэг тэрбээр Японы засгийн газрын өр, шуудангийн албаны хувьчлалд анхаарч, эдийн засгийн шинэтгэл хийснээр алдаршсан юм. 2005 онд Коизүми ЛАН-ыг удирдан сонгуульд оролцож орчин үеийн Японы түүхэнд хамгийн олонд тооцогдох суудал парламентад авч байв.
Коизүми Японы өөрийгөө хамгаалах хүчний албан хаагчдыг Иракт оруулсан нь Дэлхийн хоёрдугаар дайнаас хойш Японы цэргийн хүчнийг гадаад улсад илгээсэн анхны тохиолдол болж олон улсын анхаарлыг татаж байсан. Түүнчлэн Ясүкүни сүмд удаа дараа очиж хүндэтгэл үзүүлэн, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс болон Өмнөд Солонгостой дипломат харилцаагаа муутгахад хүрч байв.
Цахим холбоос
Ангилал:Японы ерөнхий сайд Ангилал:Японы гадаад хэргийн сайд Ангилал:Японы загасны аж ахуйн сайд Ангилал:Японы нийгмийн сайд Ангилал:Японы харилцааны сайд Ангилал:Японы хөдөө аж ахуйн сайд Ангилал:Японы Төлөөлөгчдийн Танхимын гишүүн Ангилал:Японы Либерал Ардчилсан Намын дарга Ангилал:Япончууд Ангилал:1942 онд төрсөн
Түмэн-Одын Баттөгс
Түмэн-Одын Баттөгс (1981 онд Мөрөн хотод төрсөн) нь 27–29 насандаа Ази тивийн хэмжээний гурван (2008, 2009, 2010) хүрэл медаль хүртсэн Монгол улсын эмэгтэй 63 кг жингийн жүдоч юм. Баттөгс 2008 оны олимпод өрсөлдөж үзсэн. Бас самбо бөхийн дэлхийн аварга болж байжээ.
Граникусын тулалдаан
Граникус голын тулалдаан нь Их Александр болон Персийн эзэнт улсын хооронд явагдсан гурван том тулалдааны эхнийх нь бөгөөд МЭӨ 334 оны 5 сард болжээ. Бага Азийн баруун хойд хэсэгт, Тройн ойролцоо болсон уг тулалдаанд Александр Родесын Мемноноор удирдуулсан Грекийн хөлсний цэргийн томоохон хүч бүхий Персийн Бага Ази дахь сатрап буюу захирагчдыг ялжээ.
Тус тулалдаан нь Абидосоос Дасцилиум (одоогийн Туркийн Эргили орчим) орох замын Граникус голтой (одоогийн Бига Чайи) огтлолцох уулзвар дээр болжээ.
Ном зүй
Ангилал:Александрын тулалдаан Ангилал:MЭӨ 334 он
Кавир цөл
thumb|right|Сансрын станцаас харсан нь