cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Судрын чуулган
“Судрын чуулган”-ы бүх зургийг монгол зураач, урчууд хийсэн ба перс хэлээр бичигдсэн уг зохиолыг голлох хэлнээ орчуулсан ч монгол хэлнээ орчуулагдаагүй байгаа аж.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж 2011 оны зургадугаар сарын 11-нд Туркийн Ерөнхийлөгч Б.Гүлд захидал бичиж, энэхүү түүхэн эх сурвалжийн хуулбарыг авах хүсэлт тавьж “Судрын чуулган”-ы эхийг үзэж, дижитал хуулбарыг нь Истанбул дахь Топкапи ордон музей н захирал Халук Дурсунаас 2012 оны 9 дүгээр сард хүлээн авсан юм.
250px|right|thumb|"[[Газан хаан Исламын шашинд орсон нь". "Судрын чуулган"-ы чимэглэл зураг.]]
Цахим холбоос
Ангилал:Исламын урлаг Ангилал:Перс хэлээрх утга зохиол Ангилал:Түүхийн товчоо Ангилал:Дэлхийн бичгийн өв Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг
Наранхудаг
Наранхудаг (Нарын Худук, Нарн Худг) — Халимаг орны Харгазарын район дахь 500 гаруй хүнтэй суурин.
Ангилал:Халимагийн суурин
Саруул (суурин)
Саруул (Сарул) — Халимаг орны Харгазарын район дахь 492 хүнтэй суурин.
Лавлах бичиг
Ангилал:Халимагийн суурин
Эрик Питерс
Эрик Питерс (Erik Pieters, 1988 оны наймдугаар сарын 7-нд Энспейк хотод төрсөн) — Нидерландын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Сток Сити» болон Нидерландын шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.
Питерс мэргэжлийн замд хөтөлсөн «Утрехт» 2006 онд анх гараалуулсан ба 29 тоглолтонд оролцож лигт 9-р байр эзэлсэн амжилттай дуусгав. Дараа жилдээ 35 тоглолтонд 2 гоолдож сайн цэвэрлэгч болохоо харуулсан түүнийг Нидерландын аваргаар шалгараад байсан «ПСВ» зүүн жигүүртээ татан 2008 оны долоодугаар сарын 9-нд 2.5 сая еврогоор элсүүлсэн түүхтэй.
Түүнтэй Английн Премьер лигийн «Сток Сити» 2013 оны зургаадугаар сарын 28-нд дөрвөн жилээр гэрээлсэн ба 3.6 сая евро зарцуулсан аж.
Питерс Рой Макай, Райан Бабел, Жонатан де Гузман нартай 2008 оны олимпийн наадамд оролцож байв.
Амжилт
ПСВ Шигшээ
Гадны холбоос
Ангилал:Нидерландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Утрехт багийн тоглогч Ангилал:ПСВ багийн тоглогч Ангилал:Сток Сити багийн тоглогч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Зөвлөх үйлчилгээ
Зөвлөх үйлчилгээ
Зөвлөх үйлчилгээ гэдэг нь Зөвлөх хуулийн этгээд, зөвлөх хувь хүн, нийлүүлэгч, гүйцэтгэгчээс төсөл зохиох, хэрэгжүүлэх чиглэлээр сургалт явуулах, техникийн туслалцаа үзүүлэх, түүнчлэн судалгаа, шинжилгээ хийх, зураг төсөл боловсруулах, бусдын ажилд хяналт тавих зэрэг мэргэжлийн үйлчилгээг хэлнэ.
Ангилал:Өмгөөлөл Ангилал:Зөвлөгөөний үйлчилгээ
Кабул аймаг
Кабул (کابل) — Афганистан улсын Кабул төвтэй, 4462 км² газар нутагтай, 3.5 сая хүнтэй аймаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Афганистаны аймаг
Тамын хүү II: Алтан арми
Тамын хүү II: Алтан арми (Hellboy II: The Golden Army) нь Майк Миньолагийн Тамын хүү зурагт номноос сэдэвлэн Гильермо Дель Торогийн найруулсан ижил нэрт (2004) супер баатарт триллер төрлийн киноны үргэлжлэл Америкийн кино юм. 1955 оны Зул сарын баяраар 11 нас хүрсэн бяцхан Тамын хүү өргөж авсан Тревор Бруттенхолм ааваасаа чөтгөрийн эсрэг тулалдаж ялагдсан Балор хааны домгийг сонсоно. Өгүүлэх хэсэгт, Балор хаан дархчуудаар эвдэршгүй оньсон төмөр баатрууд бүтээлгэн Алтан арми гэж нэрийдэж эсрэг хүчээ дарсан бөгөөд дэлхийг амар тайван байлгахын тулд аян дайнаа зогсоон хүчит армиа нууцат агуйд тушаал өгөх хүртэл унтрааж захирах эрхтэй титмийг гурван хэсэгт (хаан, хунтайж, гүнжийн)тушаалаа хүлээн хөшөө болно) хуваана. Хунтайж Нуада эсэргүүцэж эцгийн эсрэг босч хүчгүйдэн Алтан армийн жанжин болох хүртэл ордноо орхин одож буй домгийг ярьж өгдөг. Харин орчин цагт Нуада хэрхэн арми сэргээж буйг, гол дүр түүний эсрэг зогсохыг энд харуулна.
Холбоос
Ангилал:2008 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Германы кино Ангилал:Комиксоос сэдэвлэсэн кино Ангилал:Уран зөгнөлт кино Ангилал:Аймшгийн кино
Мила Кунис
Милена Марковна Кунис (Mila Kunis, Милена Марковна Кунис, 1983 оны наймдугаар сарын 14-нд төрсөн) нь Украйн гаралтай Америкийн жүжигчин юм.
Холбоос
Ангилал:1983 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:Америкчууд
Солийн Данзан сан
Солийн Данзан сан нь Монгол улсад үйл ажиллагаагаа явуулдаг сан юм. 2010 оны 12 дугаар сарын 3-нд байгуулагдсан.
Роналдиньо
Роналдиньо буюу Роналдиньо Гаучо гэж алдаршсан Роналдо де Ассес Морейра (Ronaldo de Assis Moreira, 1980 оны 3 сарын 21-нд Порто Алегред төрсөн) нь Бразилын хөлбөмбөгчин бөгөөд өдгөө АС Милан багт тоглодог, Бразилын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ багийн гишүүн. Үеийнхэн дундаа хамгийн авьяаслаг хөлбөмбөгчдийн нэг гэгддэг. Чөлөөт цохилтын мастер тэрээр гайхалтай хууралтын чадвартай билээ.
Роналдиньо гэдэг нь португал хэлээр "Бяцхан Роналдо" гэсэн утгатай бөгөөд өөр нэгэн алдартай хөлбөмбөгчин Рональдог Бразилд Роналдиньо гэж дууддаг байсан тул "Гаучо" хэмээх хочоороо нутагтаа алдаршжээ. Рональдо Европт очихдоо өөрийн нэрээ хэрэглэх болсон бол Роналдиньо мөн адил Европ руу шилжихдээ Гаучо гэх хочоо гээжээ.
Милан руу шилжихээсээ өмнө тэрээр Пари Сен-Жермен болон Барселона багуудад тоглож байсан бөгөөд 2006 онд Аваргуудын лигт түрүүлж, 2005 онд Баллон д'Ор буюу Европын шилдэг хөлбөмбөгчний шагналыг хүртжээ. Роналдиньо 2007 оны 1 сард Испанийн иргэншилтэй болсон.
Шигшээ багийнхаа хамт 2002 онд дэлхийн аварга цолыг хүртсэн бол 2008 оны Бээжингийн олимпоос хүрэл медалиар энгэрээ мялаажээ.
Эшлэл
Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгчин Ангилал:Бразилын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:ФИФА-гийн оны шилдэг хөлбөмбөгчин Ангилал:Бразилчууд Ангилал:1980 онд төрсөн
2007 оны Их Британийн гран-при
2007 оны Их Британийн гран-при нь 2007 оны Формула-1 уралдааны 9-р гараа байв. Сильверстоун авто тойруулгад 7 сарын 6-наас 8-ны өдөр зохиогджээ. Поул-позишныг эзэлсэн Льюис Хамилтоныг эхний пит-стопын үеэр гүйцэж чадсан Кими Райкконен тус гран пригийн аварга болжээ. Хоёрдугаар байрыг Фернандо Алонсо эзэлсэн бөгөөд Хамильтон гуравдугаарт оржээ.
Нутгийн тамирчин Хамилтон өмнөх Канадын гран-прид тэргүүлснээр уралдааны билет тэр дороо зарагдаж дууссан гэж авто тойруулгын захирал Ричард Филлипс дурссан байдаг. Тэрээр "бид үзэгчид уралдаанд ингэж анхаарал хандуулж байхыг 1980-аад оны сүүлч, 1990-ээд оны эхний Найжел Мэнселлийн ид үеэс хойш хараагүй" гэж нэмж өгүүлсэн.
Гадны холбоос
Их Британийн гран-при #2007
Цагадай
Цагадай хаан (1183 оны орчим–1241 эсвэл 1242) нь Чингис хааны хоёр дахь хүү бөгөөд Цагадайн улс, Цагадайн хэл, Цагадайн Туркийг байгуулагч хэмээн үздэг. Тэрээр эцгийнхээ өөд болсноос хойш Төв Азийг насан эцэс болтлоо захирсан. Тэрээр Чингис хааны зарлигаар Их засагт хяналт тавьж, гаргасан зарлигийн бичээч байсан ч эцэстээ тэрээр зөвхөн Монголын эзэнт гүрний хан цолтон төдий л болсон. Харин Монголын эзэнт гүрний хойч үед түүний эзэнт гүрэн нилээд алдартай болж ирсэн.
Гэр бүл
Өвөг эцэг: Есүхэй баатар
Эмэг эх: Өэлүн үжин
Эцэг: Чингис хаан
Эх: Бөртэ үжин
Ах, дүүс: Цагадай нь олон хатан, татвар эхнэртэй байжээ. Тэднээс хамгийн их нөлөөтэй хоёр хатан байв. Нэг нь хонгирад (аймгийн) эзэнтэн Даритайн хүү ... ноёны охин Есөнлун бөгөөд тэр Цагадайн алдаршсан бүх хөвгүүдийн эх юм. Чингис хааны их хатан Бөртэ Үжин ба Есөнлун хатан хоёул ах дүүсийн хүүхэд байжээ. Нөгөө нь Туркан (Турьхан) хатан бөгөөд дээр дурдсан Есөнлун хатны дүү нь билээ. Цагадай Есөнлун хатнаа өөд болсоны дараа Турканыг гэргий болгон авсан билээ. Цагадай нь зургаан хүүтэй байжээ. Тэднийг насны дарааллаар дурьвал: “Татаруудын гарал үүслийн түүх” номонд “Цагадай олон хатантай байснаас хонгирад аймгийн эгч дүү хоёр хатнаа их хайрладаг байв. Цагадай олон хүүхдийн эх Буссулун хатнаа нас барсны дараа Тархан хатнаа авчээ. Цагадайн хүүхдүүд нь: Дээрх хоёр сурвалжийн мэдээнээс үзэхэд авааль гэргий, халамжит Есөнлун хатнаа нас барахад тэрээр түүний дүү Турканыг хатнаа болгон авснаар нэгд, талийгч хатандаа их хайртай байсныг, хоёрт, өнчин хоцорсон олон хөвгүүдээ төрсөн эхээс нь дутхааргүй хайрлах хүнийг олж авсныг харуулж байна. Үүнээс гадна Цагадайн хөвгүүдийн тоо хоёр сурвалжид зөрж байна. Цагадайн ахмад хүү нь Есөнлун хатнаас төрсөн Мүтүгэн бөгөөд тэрбээр өвөг эцэг Чингис хааны дэргэдөсөж торнижээ Бамиан цайзыг байлдах үед Мүтүгэн шархдаж нас барахад Чингис хаан ихэд хорсон гашуудаж, эсэргүүцэл үзүүлэгчдийг устгаж, барилга бэхлэлтийг нураажээ. Энэ үед Цагадай Ургенчийг эзэлж аваад буцаж ирсэн аж. Чингис хаан Мүтүгэнийг алуулсан тухай эцэгт нь шууд хэлж зүрхэлсэнгүй. Энэ тухай Цагадайд хэлэхгүй байхыг зарлиг буулгажээ. Мүтүгэн юманд явсан гэж эцэгт нь хэлээд хэд хоносон ажээ.
Чингис хаан нэг удаа шалтаг олоод хөвгүүддээ: ''“Та нар миний үгэнд орохгүй, хэлж ярьсныг дагаж гүйцэтгэхгүй байна” гэж зориутаар аашилж загнажээ. Тэгэхэд нь Цагадай өвдөг сөхрөн “Эцэг хаан таны юу гэж тушааж зарлигдсанаар би зүтгэнэ. Би чадлын хирээр зүтгээд хэрэгцээтэй бол амиа өгөхөд ч бэлэн” хэмээн өгүүлэхэд нь Чингис хаан:”Чи үүнийг үнэн сэтгэлээсээ хэлж байна уу, чи үнэхээр миний хэлснийг дагах юм уу” гэж дахин дахин лавлахад Цагадай:”Өөрийн хэлсэн үгээсээ зөрчвөл, би үхтүгэй”'' гэж хариулжээ. Яг тэгж хариулахад нь эцэг нь :”Мүтүгэн байхгүй болсон, чи уйлж цөхөрч болохгүй” гэж хэлэв. Цагадайн дотор харанхуйлан гашуудсан боловч хэлсэн амандаа эзэн болж тэсвэрлээд уйлж унжсангүй. Харин гадагш гараад холхон очиж нууцаар нилээд уйлж сэтгэлээ онгойлгоод хаан эцгийн өргөө рүү буцаж ирсэн байна. “Судрын чуулган”-д өгүүлсэн энэхүү мэдээнээс үзэхэд Чингис хаан хүү Цагадайг ах дүү нараасаа түрүүлж дуу гарахыг мэдэж байсан учир ийнхүү аашилж загнан эхэлсэн ажээ.
Барилгын аргачлал
right|thumb|225px|[[Хаалганы савагдахгүй хаагдах хэсэглэл]] right|thumb|225px|[[Заарбрюкэн хотын харагдах байдал]] Барилгын аргачлал нь ерөнхийдөө барилгын хийц элемэнтүүдийн тогтсон дэс дараалал юм.
Механик инженерчлэл
Нийлмэл хийцтэй ба хөнгөн барилгад материалуудын олон шинж чанаруудыг (жишээлбэл: нягт, бат бөх) хослуулан барина. Сэндвич хийцийг завсар хөнгөн хуванцар мэт материалтай хослуулан үйлдвэрлэнэ.
Марк Муньеса
Марк Муньеса Мартинес (Marc Muniesa Martínez; 1992 оны гуравдугаар сарын 27-нд Льорет-де-Мар хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн «Сток Сити» багт хамгаалагчаар тоглодог.
Цагадай
Гэр бүл
Мүтүгэн нь Байчу, Бүри, Есөндува, Хар Хүлэг гэсэн дөрвөн хүүтэй байв. Эдгээрээс Бүри, Есөндува, Хар Хүлэг нар Цагадай улсын түүхэнд нэрээ үлдээсэн төрийн томоохон зүтгэлтнүүд юм.
Барилгын аргачлал
Барилгын салбар
Барилгын салбарт дараах аргачлалуудыг хэрэглэнэ:
Марк Муньеса
«Барселоны» академийг төгсөгч Муньеса үндсэн бүрэлдэхүүнтэйгээ 2011 оны хоёрдугаар сарын 15-нд ханшаа 30 сая еврод тулган гэрээ байгуулж байв. Гэвч 2012/13 онд өвдөгний бэртэлээсээ болж «Барселонад» орон зайгаа алдсан гэхэд болох юм. 2013 оны долоодугаар сарын 2-нд Премьер лигийн «Сток Сити» багт үнэгүй наймаагаар элсэж, дөрвөн жилээр гэрээлсэн юм.
Барилгын аргачлал
Хот төлөвлөлт
Хот төлөвлөлтөнд эзэмшил газрын хил хязгаараас хамааран барилгыг байржуулах аргачлалыг ойлгоно. Олон нийтийн барилгын хууль эрх зүйн үүднээс доорх байдлаар 3 ангилна:
Мөн үзэх
Ангилал:Барилгын төлөвлөлт
Марк Муньеса
Гадны холбоос
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Барселона багийн тоглогч Ангилал:Сток Сити багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Цагадай
Гэр бүл
Мүтүгэний ахмад хөвүүн Байчу нь Тудан гэдэг нэг хөвүүнтэй, Тудан нь Бужай гэдэг хүүтэй, Бужай нь Абдаллах гэдэг хөвүүнтэй байжээ.
Мүтүгэний хоёрдугаар хөвүүн Бүрийн тухай нэгэн хууч яриа байдаг. Эв-оглануудын гэрийн зарц нар цугларч ордны ажилд хамжилцдаг байжээ. Нэг удаа Мүтүгэн хааны ордонд орохдоо олон хүүхэн цугласныг харжээ. Тэдний дунд үзэсгэлэнтэй нэгэн бүсгүй байхыг үзсэн Мүтүгэн түүнтэй уулзан, дагуулж яваад өрөөнд орж нийлсэн байна. Тэр бүсгүй нь жирэмсэлж магадгүй гэж үзээд Мүтүгэн нөхрөөс нь тусгаарлан хамгаалахыг тушаав. Тэр бүсгүй үнэхээр жирэмсэн болоод мэндэлсэн хүү нь Бүри юм. Бүрийг мэндэлсний дараа түүнийг хан хүүгийн ордны халамжинд авч эхийг нь хуучин нөхөртэй нь дахин нийлүүлсэн байна. Энэхүү Бүри нь тун зориг зүрхтэй, шазруун эр болов. Тэрбээр согтохоороо элдвийг ярьж агсамнана. Мөнх хааны үед Бүри архи ууж согтохдоо сэтгэлдээ нуугдаж байсан хорслоо тайлж Батыг муу хэлэн хараадаг байв. Энэ тухай Бат мэдээд түүнийг өөрийн ордонд ирүүлэхийг шаарджээ. Мөнх хааны зарлигаар Мөнхсар ноён Батын ордонд Бүрийг хүргэхэд Бат түүнийг цаазалсан байна. Бүри таван хөвүүнтэй байв. Тэдгээрээс нэрд гарсан нь отгон хүү Абишка бөгөөд тэр нь Уруг нэрт нэгэн хөвүүнтэй. Хубилай нь Аригбөхтэй хаан ширээ булаалдан эв эвдрэлцэхдээ Абишкаг Цагадайн улсын Хар Хүлэгийн оронд эзэн суулгаж, Эргэнэ хатныг баривчлуулахаар явуулжээ. Замд нь Аригбөхийн цэргүүд Абишкаг баривчлан аваачжээ. Зарим мэдээгээр Мөнх хааны хүү Асутай Аригбөхийн тушаалаар Абишкаг цаазалсан гэх агаад өөр мэдээгээр энэ Абишка нь Хубилай хааны дэргэд байнга байсан бөгөөд дараа нь Хубилай хааны хүү Өлзийт хааны дэргэд нас өндөр болтол байсан гэх ажээ.
Абишкагийн оронд Алгуйг, Аригбөх Цагадайн улсыг захируулахаар томилон явуулжээ. Алгуй бол Цагадайн ач, Байдарын хөвгүүн билээ. Аригбөх өөрийнхөө дэргэд алба хааж байсан Алгуйд гэрэгэ, зарлигаа атгуулан Цагадайн улсын эзнээр томилон явуулахдаа Дорнод Туркестанаас тариа нийлүүлэх, Алтан ордны зүгээс Хубилай руу цэрэг илгээхэд хүрвэл түүнийг тосон тулалдаж Монгол руу оруулахгүй байхын зарлигджээ. Хар Хүлэгийн хатан Эргэнэг Алгуй өөрийн хатнаа болгожээ.
Эшлэл
Ангилал:Монголын хаан Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Их хаан Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:13-р зууны Монголын түүх Ангилал:Цагаадайн улсын хан Ангилал:Монголчууд Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:1241 онд өнгөрсөн
Рэйчел Вайс
Вайс 2005 онд Үнэнч цэцэрлэгч киноны Тэсса Куэйлийн дүрээр Оскарын Шилдэг эмэгтэй туслах дүрийн шагналыг хүртэж байв.
Girls' Generation
Дуу хөгжмийн авьяас чадварыг хөгжүүлэх, дуу хураах Өмнөд Солонгосын "S.M. Entertainment" компани есөн гишүүнт охидын Сунё Шидэ (Сунёшидэ; Сонё Шидэ; Сонёшидэ; 소녀시대 Sonyeo Shidae, Sonyŏ Shidae; сонё сидэ) хамтлагийг 2007 онд гарган ирсэн. Энэ хамтлаг Солонгосоос гадна олон оронд сайнаар танигдаж чаджээ. Хамтлагийн англи нэр нь Girls Generation (Гёрльс Женэрэйшн). Аль нь ч монголоор «Охидын цаг/үе/эрин» гэсэн утгатай. Дээрх хоёр нэрний хэрэглээ тэнцүү жин дардаг. Шүтэн бишрэгчид нь солонгос нэрийг үеэр хурааж SNSD, 소시 (SoShi) гэж бичиж дассан бол компанийн зүгээс англи нэрийг хурааж GG гэж товчлох нь бий. Хамтлагийн хувьд хамгийн том зах зээл нь 2010 оноос нэвтэрсэн Япон. Солонгос, япон хоёрын ханзаар адилхан 少女時代 гэж бичдэг. Харин японоор Шоожо Жидай (Shoujo Jidai) гэж дуудна. Хамтлагийн есөн гишүүнийг насны эрэмбээр нэрлэвэл 1989 онд төрсөн Tэён, Жессика, Санни, Тиффани, Хюён, 1990 оны Юри, Сүён, Юна, "магнэ" (отгон) буюу 1991 оны Сохён нар болно.
Рэйчел Вайс
Түүний нөхөр нь жүжигчин Дэниел Крэйг юм.
Girls' Generation
Бэлтгэл
Олон (11) гишүүнт хөвүүдийн Super Junior хамтлаг нь амжилт олсноор S.M. Entertainment яг ийм эмэгтэй хувилбар гаргахаар шийдсэн гэдэг. Олон дадлагажигчаасаа шигшсээр эхлээд 12, дараа нь 11, эцэстээ 9 охиноор хамтлаг бүрдүүлжээ. Сүён 2002 онд Японд хэдэн дуу дуулсан гэх мэтээр хамтлагт орохоор шалгарсан охид өмнө нь телевизийн нэвтрүүлэг, зар сурталчилгаа, сэтгүүлийн хуудаснаа ганц нэг харагдаад амжсан байдаг. Жессика 2000 онд бямба гарагийн шалгаруултаар S.M. Entertainment-д сурагчаар элссэн нь хамтлагийнхнаас анхных нь байв. Мөн онд Сүён Хюёнь хоёр, дараа жил нь Юри, 2002 онд Юна, 2003 онд хамгийн отгон Сохёнь гээд зарим нь дуулалт, зарим нь бүжгээр шалгуулж компанид элсчээ. Хожмын ахлагч Тэёнь 2004 оны SM-ийн 8-р жилийн шалгаруулалтанд дуу дуулж тэргүүн байр эзлэсэн байдаг. Тэр жил Лос-Анжелест очсон шалгаруултанд Тиффани түрүүлж SM-тэй холбогджээ. Хамгийн сүүлд Санни 2007 онд өөр компаниас шилжиж ирсэн. Энэ есийг нэг хамтлаг болгоод эхэндээ «Super Girls» (Сүрхий охид) гэж нэрийдхээр ярьж байгаад сүүлдээ "Охид ялан дийлэх цаг ирлээ" гэсэн санаагаар «소녀시대» (Сунёшидэ, Охидын эрин) гэсэн солонгос нэр өгчээ. Солонгосын дуу хөгжмийн урлагийн заншлаар нэр англиар «Girls' Generation» хэмээн орчуулагдаж олон улсад түгсэн.
Рэйчел Вайс
Цахим холбоос
Ангилал:Их Британийн кино найруулагч Ангилал:Их Британийн кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Загвар өмсөгч Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Кембрижийн Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1970 онд төрсөн
Girls' Generation
2007-2008 он
2007 оны 7 сард телевизийн «Girls Go To School» баримтат дэлгэцээр үзэгчидтэй дотносож байв. 8 сарын 5-нд анхны дуу, анхны дан дууны цомог (сингл) «다시 만난 세계»﻿ (Таши маньнань сэге, Into the New World)-оо сонсогчдод хүргэж, телевизийн хөгжмийн тоглолтуудад оролцож үзсэн. Оны төгсгөлд хамтлагтайгаа адил «Сунё шидэ» (Girls' Generation) нэрт бүтэн (студын) цомог гараас гаргаж, нэг бумаас илүү хувийг борлуулжээ. 2008 оны хавар «Kissing You»﻿ (Киссин Ю) дуу нь амжилттай байж Music Bank хөгжмийн шалгаруултанд долоон хоногийн тэргүүн дуугаар шалгарсан нь хамтлагийн хувьд анхных байжээ. Сарын дараа өргөтгөсөн «Baby Baby» (Бээеби бээеби) дуугаар нэрлэсэн цомог гарч, телевизийн тайзнаа олон удаа тоглогджээ.
2009-2010 он
thumb|Хүслээ хэлээч (2009) дууны үзэгдэл 2009 оноос хойш Өмнө Солонгосын дуу хөгжмийн ертөнцийн оргил нь Сунё Шидэ болжээ. Тодруулбал, 2009 оны 1 сард нийтэд хүргэсэн «Gee» (Жий) хэмээх дуутай анхны тал (мини) цомог нь Music Bank хөгжмийн хөтөлбөрийн дээд амжилтыг эвдэж, 9 долоо хоног тэргүүн байр эзэлсэн зэргээр шилдэг дууны бүх жагсаалтыг их удаан эзэгнэжээ. Хаана хаанаа хэсэг амьсгаа авсны дараа зун нь «소원을 말해봐» (Суүоньхэл малхэбуа, Хүслээ хэлээч, Tell Me Your Wish, Genie) дуугаараа далайчны хувцсаар дэгжрэн дуулсан. 10-р сард LG CYON гар утасны сурталчилгаа «Chocolate Love» дууг f(x) хамтлагтай хоёр янзаар дуулсан нь бас онцлог уран бүтээл болж байв. thumb|left|SM-ийнхан [[Сингапурт (2012)]] 2010 оны эхэнд «Oh!», залгуулаад «Run Devil Run» дуу, клип, үзүүлбэр цуваржээ. 8-р сард Сунё Шидэ хамтлаг Universal Music компанийн тусламжтайгаар Японы зах зээлд нэвтэрч өмнөх жилийн «Genie», «Gee» дуунуудаа япон хэлээр дуулжээ. Оны төгсгөлд «Hoot» (Хүүт) дуугаараа Өмнө Солонгостоо цөм авсан.
2011-2014 он
Алдар нэр мандаж, шүтэн бишрэгчдийн хүрээ маш өргөн болсон 2011 оноос эхлээд шинэ бүтээлийн эрч буурсан. Гэхдээ тэдний орлого нь геометр прогрессоор өссөөр байгаа. 2011 онд Японд «Mr. Taxi»-г шинээр, «Run Devil Run»-г орчуулж дуулж, 7-р сард Японы олон хотуудаар аялан тоглолт хийжээ. «Hoot»-ийн япон хувилбар, анхны бүтэн япон цомог «Girls' Generation» гарав. 7-р сарын 8-ны өдөр болоход Японд хагас сая тоогоор цомгоо гүйлгэсэн анхны уран бүтээлч болсон байв.
Есөн гишүүн
Зарим гишүүний нэрэнд орсон хэлний үзүүрийн «н» (n)-ийг хэлний угийн «н» (ng)-ээс ялгаж зөөлний тэмдэгтэй бичив.
Салаа
2012 онд хамтлагийн гишүүдээс ТэТиСо буюу Тэёнь, Тиффани, Сохёнь гурвыг нийлүүлжээ. ТэТиСо бүлгийн ганц бүтээл «Ирмэлт» цомог 4 сарын 29-нд гарсан.
Хэв маяг
Сунёшидэ хамтлаг улсынхаа бусад хамтлагууд шиг бүжиглэж дуулдаг. Түрүү үеийн «Жий», «Өү!» дуундаа Сунёшидэ өсвөр насныхны цоглог, гэгээн дүрийг бүжигтэй хослуулж байлаа. 2009 оны «Хүслээ хэлээч» дуунаас цахилгаан шинж рүү орсон. Цахилгаан урсгалаар 2011 онд «Гёрльс женэрэйшн» цомог гаргасан. Түүний дараах «Зурагчин», «Хүчит цэцэг» зэрэг япон дуу мөн ийм төрлийнх байв. Хамтлагийн ихэнх солонгос дууг Ю Ён-жинь, Кэнзи нар зохиосон. «Хүүт», «Хөвүүд» дууны үг нь эмэгтэй хүний ихэмсэг занг илэрхийлсэн үгтэй. Хамтлагийнхнаас анх дууны үг бичсэн нь Юри («Миний буруу байжээ»). Тэр жишгээр Тиффани Сүён хоёр «Хөвүүд» дууны үг зохиоход оролцов. Хамтлагийн «Би найз залуутай» цомогт наяаад оны давалгаа, цахилгаан хөгжим, орчин цагийн нугалбар сунжруу хөгийг хольсон. Харин гол дуу нь үндсэн урсгал, гэдрэг дурсамж, хотын хэмнэлийг тусгажээ.
Дүр төрх
Сунёшидэгийн харагдах хэлбэр амжилтын үндэс байв. Анхны жилүүдэд нүүрээ будахгүй, охин шиг байсан. «Үнсье» дуунд модтой чихэр бариад бүжиж байв. 2009 оны «Жий»-д ханжаар, жинс, даавуун өмд өмссөн бол 2010 оны «Өү!» дуунд хөгжөөн дэмжигч охид шиг хувцаслажээ. Хамтлагийнхан 2009 оны богино банзал бүхий усан цэргийн хослолоор гоёсон «Хүслээ хэлээч» дуунаас эхлээд илүү хүүхэн төрх илтгэх болов. 2010 оны «Хүүт»-ийн гол онцлог нь Жэймс Бондын найз хүүхэн байлаа. Тэр жилийн «Зайл, чөтгөр зайл» дууны «Хар СуШи» гэгдсэн хар өнгө, галбирлаг төрх цочмог юм. 2011 оны «Хөвгүүд» дуунд зоримог, баатар мэт байв. 2013 оны «Би хайрт залуутай»-д уламжлалт өндөр өсгийтөөс татгалзжээ.
Гадаадын үзэгчдэд тэднийг галбир, тодорхой онцлог, их нэр алдар нь таниулдаг бол Өмнөд Солонгостоо зүс царай, зан араншин, яриа хөөрөө, шүтэн бишрэгчидтэй харьцаж байгаа байдал илүү чухал байдаг. Есөн гишүүнтэй байх нь бүжгийн сүр нэмэх, хүмүүсийн анхаарлыг татах олон зүйлийн давуу талтай. Гишүүд ч юм юмандаа өөлөлтгүй сайн.
Үр ашиг
2007 онд байгуулагдсан Сунёшидэ хамтлаг 2009 оноос Өмнөд Солонгосын дуу хөгжмийн талбарын гол төлөөлөгч болсон. Харин 2012 онд үглээ дууч Сай тэднээс илүүтэйгээр дэлхий дахинд танигдаж чадсан. Сунёшидэгийн Солонгос соёлын давалгаанд оруулсан хувь нэмэр их болсон бөгөөд дуучин Со Тэжитэй зэрэгцүүлэн үзэхээр болжээ. 2002 онд С.Э.С., Фин.К.Л хамтлагууд тарснаар хөвгүүдийн хамтлагуудад байр суурь алдаад байсныг эргүүлж «Үндэсний хамтлаг» (국민가수), «Үндэсний охидын хамтлаг» гэж өргөмжлөгдөн хүндлэгдээд байна. Бүх насныхны хамгийн дуртай хамтлаг, дуучин гэдэг нь санал асуулгаар тодорсоноос баталгаажжээ. Ази даяар хувцас загварын баримжаа олгодог болсон.
Тэдний 2009 оны «Жий» дуу КБС телевизийн «Хөгжмийн банк» хөтөлбөрт 9 долоо хоног дараалан түрүүлж, арван жилийн шилдэг дуугаар нэрлэгджээ. Америкийн Харвардын их сургууль хүртэл солонгос соёлын судалгаанд энэ дууг тавьж, бүжгийг нь давтдаг байна. Энэ их алдар нэр мөнгөн ашиг авчирдаг. 2011 оноор жишээлбэл Японы зах зээлээс 57 сая $, Солонгосоосоо 88 сая $ олжээ. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд хамтлагийг олон улсад амжилттай байгааг нь алдарт Самсонтой зүйрлэж, Өмнөд Солонгосын үнэт эрдэнэ гэж тодорхойлжээ.
Хамтлаг таван жилийн хугацаанд Өмнөд Солонгосын дуу хөгжмийн урлагийн оны гол шагналуудаас 5 тэсан (их шан, тэргүүн хүн) авчээ. 2009 онд «Жий», 2010 онд «Өү!», 2011 онд «Хөвгүүд» дуу тодорсон. 2011 оны «Хөвгүүд» цомог шилдэг дууны цахим эрэмбэ Каунь жагсаалтын түүхэн дэх хамгийн гүйлгээтэй цомог болсон бол мөн тэр жил Японд худалдаалсан «Гёрльс Женэрэйшн» цомог саяаас олон хувь борлогджээ.
Лавлах бичиг
Ангилал:Охидын хамтлаг Ангилал:Өмнөд Солонгосын хамтлаг
Дэнни Эльфман
Дэниел Роберт "Дэнни" Эльфман (Daniel Robert "Danny" Elfman, 1953 оны тавдугаар сарын 29-нд Калифорни мужийн Лос-Анжелес хотод төрсөн) нь Америкийн хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч юм. Бүх насныханд зориулагдсан Симпсоны гэр бүл хөдөлгөөнт олон ангит киноны хөгжим аялгууг зохиож эхэлсэнээс хойш энэ төрөлд дагнан ажиллах болжээ. Эльфман найруулагч Тим Бёртоны бүтээлүүд дээр түүнчлэн Сэм Рэймигийн Хүн аалз цуврал киноны эхний хоёр ангид зориулан хөгжим бичиж байсан билээ. 1998 онд Хар хувцастнууд, Ухаалаг Уилл Хантинг, 2004 онд Том загас кинонуудын хөгжмийн ажлаар тус тус Оскарт нэр дэвшиж байсан ба мөн адил тооны Алтан бөмбөрцөг, Британийн кино урлагийн дээд шагналд нэр дэвшиж байв. Гэхдээ хараахан хүртэж амжаагүй. Эльфман Америкийн "Oingo Boingo" (1976-1995) гэх рок хамтлагийн гоцлол дуучин, ая зохиогч байсан ажээ.
Холбоос
Ангилал:1953 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Киноны хөгжмийн зохиолч Ангилал:Эмми шагналтан Ангилал:Америкчууд
Жеймс Макартур
Жеймс Макартур (James McArthur; 1987 оны аравдугаар сарын 7-нд Глазго хотод төрсөн) — Шотландын хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн «Кристал Пэлас» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Тэр «Уиган Атлетиктай» дөрвөн жилийн гэрээ 2010 оны долоодугаар сарын 23-нд байгуулав. «Уиганд» 500 мянган фунтээр элсэж байсан Макартурт «Лестер Сити» 7 сая фунтийн саналыг 2014 оны наймдугаар сард тавив.
2014 оны есдүгээр сарын 1-нд «Кристал Пэлас» багт тодорхойгүй үнээр элссэн.
Макартур шигшээдээ 2010 оны арваннэгдүгээр сарын 16-нд Фарерын арлуудын эсрэг тоглоход Чарли Адамыг сэлгэн анхны гараагаа хийж байлаа.
Гадны холбоос
Ангилал:Шотландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Хамильтон Академикал багийн тоглогч Ангилал:Уиган Атлетик багийн тоглогч Ангилал:Кристал Пэлас багийн тоглогч Ангилал:Шотландчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Неле-Лийс Вайксоо
thumb|2006 оны Неле-Лийс Вайксоо Эстони улсын дуучин, жүжигчин Неле-Лийс Вайксоо 1984 оны 3 сарын 16-нд Таллинд төржээ. Неле-Лийс Вайксоо Эстонийн телевиз (ETV)-ийн хүүхдийн найрал дууны хөтөлбөрийн дагуу 1990-ээд онд Европоор аялан дуулж явжээ. 14 настайдаа «Хаан бид хоёр» (1998) хөгжимт жүжиг (мюзикл)-ийн найрал дуунд зогссоноос эхлээд «Орхидос» (2001), «Сайгоны авхай» (2002), «Аида» (2003), «Баруун тал» (2005), «Үнсгэлжин» (2005), «Суу алдар» (2006), «Цус сорогчтой бүжиглэсэн нь» (2010), «Шрек» (2013) жүжгийн гол дүрд эх хэлээрэээ дуулан жүжиглэжээ.
Лавлах бичиг
Ангилал:1984 онд төрсөн Ангилал:Эстонийн дуучин Ангилал:Эстонийн жүжигчин Ангилал:Мюзикл жүжигчин Ангилал:Эстоничууд
Алшазавр
Алшазавр (Alxasaurus, "Алшаа цөлийн гүрвэл") нь Өвөр Монголд Доод Цэрдийн галавт амьдарч байсан, теринозаврынхан овгийн үлэг гүрвэлийн нэгэн төрөл юм. Теринозаврынхан овог дундаа эртнийхт тооцогдох боловч хожуу үеийн теринозавруудтай адил урт хүзүү, богино сүүл, урт хумстай байв. Бусадтайгаа ижилхэн хоёр хөлөөр явагч өвсөн тэжээлтэн алшазаврууд ургамлыг боловсруулахын тулд хоол боловсруулах систем нь хүчирхэг ажиллагаатай байжээ. Алшазаврын хэд хэдэн үлдэц олдсоноос хамгийн том нь 3.8 метр урттай байв.
thumb|150px|left|Алшазавр-ын хэмжээ хүнийхтэй харьцуулахад. Уг үлэг гүрвэлийг анх Канадын палеонтологич Дэйл Расселл болон түүний Хятад хамтран зүтгэгч Дон Жимин нар 1993 онд хэвлүүлсэн бүтээлдээ тодорхойлж, нэр өгчээ. Гэхдээ анх хэвлэгдсэн Канадын Дэлхий Судлалын Сэтгүүлийн 1993 оны сүүлийн дугаар хэрэг дээрээ 1994 оны эхээр хэвлэгдэн гарсан тул зарим эх сурвалжид 1994 он гэж бичсэн байдаг.
Алшазавр хэмээх нэр нь Өвөр Монголын Алшаа цөл болон Грекийн завр ("гүрвэл") гэсэн үгнээс гаралтай. Өвөр Монголд мөн Алшаа аймаг гэж бий. Алшазаврын олдоод буй цорын ганц зүйл болох A. elesitaiensis нь уг үлэг гүрвэлийн яс олдсон газрын ойролцоо байх Элстэй хэмээх тосгоны нэрнээс үүдэлтэй аж.
Ангилал:Үлэг гүрвэлүүд
Милк (кино)
Милк (Milk) нь Гас Ван Сентгийн найруулан тавьсан 2008 оны Америкийн намтарчилсан кино бөгөөд ижил хүйстнүүд нийгэмд гадуурхагдахгүй ёсгүй гэсэн хүчтэй дуу хоолойгоо хүргэсээр бүр мужийн (Калифорни) хяналтын зөвлөлд сонгогдож улс орон даяар богино хугацаанд алдаршсан улс төрч Харви Милкийн 40 насандаа хөнөөгдөх хүртэл амьдралыг тоймлон харуулдаг. Үзэгчдийн талархлыг зүй ёсоор татсан тус бүтээл олон тооны томоохон шагналуудыг хүртсэн билээ.
Холбоос
Ангилал:2008 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Намтарчилсан кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Ижил хүйстний кино Ангилал:Гас Ван Сент
Хиагтын гэрээ
Хиагтын гэрээ (L'accord tripartite de Kiakhta, Кя́хтинский догово́р) -1915 оны тавдугаар сарын 25-нд Хиагт хотод Монгол, Орос, хятадын төлөөлөгчдийн байгуулсан гэрээ. Гурван улсын гэрээ нь колоничлол ид ноёрхож байсан цаг үед байгуулагдсан бөгөөд энэ үед их гүрнүүд бага буурай оронд өөрийн ашиг сонирхолыг тулган хүлээлгэдэг эрх тэгш бус зарчим үйлчилж байв. Хиагтын гэрээнээс өмнө, 1913 онд Орос, Хятад хоёр улс Монголын асуудлаар тусгай гэрээ байгуулаад байв. Тэрхүү гэрээгээр Монголын Хятадын эзэн эрхийн дор орших автномит улс байхаар тогтжээ. Гурван улсын хэлэлцээрээр хоёр тал үүнийгээ Монголын талд тулган хүлээлгэхийг гол зорилгоо болгосон билээ.
Гэрээг хэлэлцэх явцад 3 тал өөр өөрсдийн байр суурийг хатуу баримталж, санал ихээхэн зөрж байв. Тиймээс Хиагтын хэлэлцээр 1914.08.26-аас 1915.05.25 хүртэл бүтэн 9 сар сунжран үргэлжилжээ.
Монгол Улс:
Хятад Улс:
Талуудын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүн
Гурван этгээдээс томилсон төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүн нь бас тэдний тус тусын зорилго, эрх ашгийг илтгэн харуулж байв.
Монголын талаас Засгийн газрын бүрэн эрх барих төлөөлөгчдийн тэргүүнээр Дотоод яамны тэргүүн сайд, нэйс билигт, улсад туслагч гүн Ш.Дашжав, Сангийн яамны тэргүүн сайд түшээт чин ван Г.Чагдаржав, зөвлөх нараар Шүүх яамны дэд сайд засагт чин ван Удай, Цэргийн яамны эрхлэн зөвлөх сайд жүн ван Манлайбаатар Ж.Дамдинсүрэн, Гадаад яамны дэд сайд хичээнгүй гүн Цэрэндорж, гүн Жигжиджав, орчуулагч түшмэлээр гүн Цэнд, Цэвээн Жамсран, Цогт Бадамжав, эх зохиох түшмэлээр гүн Насандэжид нарын 4 хүнийг тус тус тохоон томилсон байна. Монголын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд Халхын ноёдоос гадна Монголоос ирсэн Удай ван, Манлайбаатар Дамдинсүрэн, Цэнд, буриад угсааны Цэвээн Жамсран, Цогт Бадамжав нарыг оруулсан нийт Монгол үндэстний эрх ашгийг төлөөлүүлэх зорилго өвөрлөжээ гэж үзэхээс өөр аргагүй.
Хаант Оросын бүрэн эрх барих төлөөлөгчдийг 1913 оны 8 дугаар сараас Нийслэл Хүрээнд Ерөнхий консулаар томилогдон ирж ажиллаж байсан туршлагатай дипломат А.Я.Миллер тэргүүлж, зөвлөх нараар Хиагт дах оросын хилийн комиссар, Жанжин Штабын хурандаа А. Д. Хитров, Нийслэл хүүрээн дэх Оросын ЕКГ-ын дэргэдэх Оросын худалдаа, аж үйлдвэрийн яамны төлөөлөгч А.П.Болобан, нарийн бичгийн даргаар Бруннерт, барон Рэнне нар, орчууулагчаар Абидуев ажиллаж байв.
Хятадын талын бүрэн эрх барих төлөөлөгчдийн тэргүүнээр Хар мөрөн /Хэйлунцзян/ мужийн цэрэг, иргэний захирагчаар ажиллаж байгаад дуудагдан ирсэн генерал Би Гуйфан, зөвлөх нараар Мексикт Элчин сайдаар ажилаж байсан туршлагатай дипломат Чэнь Лу, Монгол-Төвдийн хорооны зөвлөх Чэнь И, нарийн бичгийн даргаар Ван Цзиньци, Фан Ци гуань нар, орчуулагчаар Фан Фынь, Фу Хай нар томилогджээ. Эдний дундаас Чэнь Лу, Чэнь И нар Хиагтын бага хурлын дараа Монголд суух ДИУ-ын төлөөний сайдаар тус тус томилогдон ажиллаж байсан бөгөөд ялангуяа Чэнь И гадаад Монголын автономийг устгах "64 зүйлийн бичиг" гэдгийг боловсруулж байснаараа онцлогтой. Би Гуйфан, Чэнь Лу нар Хиагтын бага хуралд оролцсон тухай дуртгалаа бичиж, Би Гуйфан 1928 онд, Чэнь Лу 1919 онд Шанхайд тус тус хэвлүүлжээ.
Талуудын зорилго, хэрэгжсэн байдал
Хиагтын гэрээнд оролцсон Монгол улсын засгийн газар түүний бүрэн эрхт төлөөлөгчдийн тавьсан гол зорилго нь: Энэ зорилго хэрэгжсэн байдал нь:
Гурван улсын гэрээнд Хятадын Засгийн газар түүний бүрэн эрхийн төлөөлөгчдийн тавьсан зорилго нь: Хятадын тавьсан зорилго хэрэгжсэн байдал нь:
Гурван улсын гэрээнд оролцсон Оросын Засгийн газар болон түүний бүрэн эрхт төлөөлөгчдийн тавьсан гол зорилго нь: Оросын талын тавьсан зорилго хэрэгжсэн байдал нь:
Гэрээ байгуулах үйл явц
Хуралдаан эхэлсэн 1914 оны 8 дугаар сарын 26-нд хятадын талын бүрэн эрх барих төлөөлөгч 4 зүйлийн болзлыг тулган тавьсан байна. Үүнд: 1. Гадаад Монголын тал Хятад-Оросын тунхаглал, түүнд дагалдах баримт бичгийг мэдрэн хүлээх 2. Гадаад Монгол Дундад Иргэн Улсын захиргаан доторх нэгэн хэсэг буюу өөртөө засах орон гэдгээ зарлан мэдэгдэх, 3. Гадаад Монгол эзэн хааны цолоос татгалзах, Богд гэгээнийг нэрийдэх нэрийг Гадаад Монголын Жибзундамба хутагт хан хэмээн ДИУ-ын Да Жунтангаас /Ерөнхийлөгчөөс/ өргөмжлөх, 4. Гадаад Монгол олноо өргөгдсөн хэмээх он цагийн нэрийг хэрэглэж болохгүй, Дундад Иргэн Улсын оны нэрийг хэрэглэх гэжээ.
Өөрөөр хэлбэл, оны нэрээс эхлэн улсын нэр хүртэлх тусгаар тогтносон, бие даасан улсын хэрэглэдэг бүхий л бэлэг тэмдгийн чанартай боловч зарчмын чанартай асуудлуудаар Монголын талыг тулган шахаж тэднийг байр сууриа хамгаалан хатуу тэмцэхэд хүргэжээ. Тэд өөрсдийн байр суурийг хамгаалсан 6 зүйлийн мэдэгдэл гаргаж танилцуулсан байна.
Оросын бүрэн эрх барих төлөөлөгч Миллер асуудлыг зохицуулах үүднээс "Гадаад Монгол бол тусгай автономит улс, энэ улсын хувьд Хятад зөвхөн сюзерен эрхийг эдэлнэ, энэ улсад Хятадын төв засгийн газраас үл хамааран өөрийн нутаг дэвсгэрийн хязгаар дотор өөрийн эрхийн хүрээнд ажиллах Засгийн газар байх ёстой" гэж мэдэгджээ.
Ингээд Оросын төлөөлөгчийн саналаар 9 дэх хуралдаан дээр Оросын тал 21 зүйлтэй, Хятадын тал 23 зүйлтэй, Монголын тал 13 зүйлтэй төслүүдийг тарааж солилцсон байна. Чингэснээр талуудын байр суурь тодорхой болов. Монголын төлөөлөгчдийн тэргүүн эдгээртэй танилцаад Хүрээнд явуулсан цахилгаандаа "Хятадын эхээс хүлээж авах зүйл нэгээхэн ч үгүй, Хятадын бичсэн нь хэтэрхий эзэрхэг, Оросын бичсэн нь бөөрөнхий" хэмээн тодорхойлж байжээ.
Түүхч Л.Жамсран нэгэнт ийм зөрөөтэй гурван саналыг хэлэлцсэн учраас энэ гурвын зөвхөн нэгээр нь асуудлыг шийдэж чадахгүй нь мэдээж. Харин аль алины нь саналаас ямар нэг хэмжээгээр тусгаж дунджаар шийдэх, эсвэл хэлэлцээг бүрмөсөн орхиж, улс төрийн аргыг хэрэглэхгүй болох ийм л хоёр зам байсан байна гэж үзжээ. Хаант Орос дэлхийн нэгдүгээр дайнд нэгэнт татагдан орж хамаг анхаарал нь өрнө зүг хандаж байсан тул уг хэлэлцээг аль болох түргэн хугацаанд өөртөө ашигтайгаар шийдвэрлэх, ДИУ дэлхийн дайнд хэдүйгээр төвийг сахина гэж зарласан боловч Япон улс Шаньдуны нутгийг булаан эзэлж "21 шаардлага" гэгчийг тулган хүлээлгэх болсон нь мөн л хэлэлцээг түргэтгэх, гэхдээ Монголд байр сууриа бататгаж авахыг чармайж байв.
Иймд Орос, Хятадын тал Монголын Засгийн газрыг элдвээр шахамдуулахын зэрэгцээ Монголын бүрэн эрх барих сайд Дашжавыг "Даан ч улс төрийн ёсыг мэдэхгүй", зөвлөгч манлайбаатар Дамдинсүрэнг "омгорхог" хэмээн үл ойшоох болсон тул Нийслэл Хүрээ тэднийг 1914 оны 11 дүгээр сард гэдрэг татаж, төлөөлөгчдийн тэргүүнээр Шүүх яамны дэд сайд Эрдэнэ жонон бэйс Ширнэндамдинг томилж гурван этгээдийн бага хурлыг хэвийн урсгалд оруулжээ.
Хятадын талын мэдээгээр Гэрээ байгуулах явцад 48 удаа албан ёсоор, албан бусаар 40 уулзаж яриа хэлэлцээ явуулсан байна. Тэрбүү хэл хятадын тал монголын төлөөлөгчдийг албан ёсны бүрэн эрхт тал гэж үзэхээс татгалзаж байжээ.
Гэрээний үр дүн
Гэсэн хэдий ч Монголын дотоод хэрэгт Хятад, Орос хоёр улс оролцохгүй байхаар тогтсон төдийгүй Эзэн хаан, Засгийн газар, нутаг дэвсгэр, хил хязгаар, цэрэг зэргийг хэвээр байлгаж үлдээхээр болжээ. Мөн Хятад иргэдийг олноор суурьшуулахгүй байх, Орос, Хятадын цэргийг оруулахгүй байх, олон улстай худалдаа үйлдвэрийн хэргээр харилцах бүрэн эрхтэй байв. Энэ бүхнээс үзвэл Монгол улс нь үнэн хэрэгтээ бие даасан улсын шинжтэй оршин тогтнож байсан гэж үзэж болно. Гэрээний 2 дугаар зүйлд "Гадаад Монголоос Дундад улсын сюзеренитетийг зөвшөөрөн хүлээв. Дундад, Орос хоёр улсаас Дундад улсын газрын нэгэн хэсэг болох Гадаад Монголын автономийг зөвшөөрөн хүлээв" гэсэн нь өмнөх 1913 оны Орос-Хятадын тунхаглалыг улам лавшруулжээ. Харин 4 дүгээр зүйлд "Гадаад Монголын богд Жибзундамба хутагт хааны цолыг Дундад Иргэн Улсын их Жунтангаас өргөмжилнө. Албан бичигт Дундад улсын оны цолыг Монголын арван хоёр жилт цаг улирлын тоотой хавсран хэрэглэнэ" гэсэн нь Монголын төлөөлөгчдийн саналыг зарим ч атугай талаар харгалзсан гэж үзэж болно.
Автономит Монголын хил хязгаарыг тогтоохдоо "Хүрээний сайд, Улиастайн жанжин, Ховдын сайдын захиргаанд агсан газрууд бөгөөд Дундад улстай нийлсэн хил болбоос зүүн зүгт Хөлөнбуйр, өмнө зүгт Дотоод Монгол, баруун өмнө зүгт Шинэ Газар /Шинжааныг хэлж байна/, баруун зүгт Илийн хязгаартай зааг нийлсэн Халхын дөрвөн аймаг ба Ховдын хязгаарын олон хошуудын хилээр буй" гэжээ. үүнийг Ар Монголд автономит төдий эрх олгоод түүнд нэгдээд байсан Хөлөнбуйрын Баргыг салгаж "тусгай район" болгох, бусдыг нь ДИУ-ын ноёрхолд үлдээх болсон учраас нэгэнт тусгаар тогтноод 4 жил шахам болсон Монголын хувьд харгис үүрэг гүйцэтгэсэн гэж түүхч Л. Жамсран бичжээ.
Түүнчлэн гурван улсын гэрээ байгуулагдсаны дараа ДИУ Гадаад Монголын Засгийн газар дор дагаар орсон өвөр Монголчуудын ялыг бүрэн төгсөөр хэлтрүүлэн тэднийг нутаг буцаах ажлыг шуурхайлан хийхдээ Удай ван, Хайсан гүн нарыг Юань Шикай онцгой анхааран үзэж шагнан урамшуулж байв. Удай ванг уул хошуундаа урьдын хэргэм эрх мэдэлтэйгээ байхын хамт Монгол-Төвдийн Журганы зөвлөгч болгон жил тутам 12000 лан мөнгөний цалин өгөх болжээ. Хайсан гүнд улсын түшээ гүн цол олгож мөнгөн шагналаар шагнав.
Харин Нийслэл Хүрээний засгийн газар Хятадын худалдаачдаас Монголын нутаг дотор наймаа арилжаа хийхэд олон зүйлийн дотоодын гаалийн хураамж хураах, Хиагт-Хүрээ-Чуулалт хаалганы хооронд тавьсан телефон утасны өөрийн нутаг дах хэсгийг хөрөнгө болгон эзэмших зэрэг зарим эдийн засгийн нааштай заалтуудыг Хиагтын гэрээнд тусгасан байна.
Хиагтын 3 улсын гэрээний ач холбогдлыг түүхчид янз бүрээр дүгнэдэг. Түүхч Л.Жамсран "Хиагтын гурван этгээдийн хэлэлцээр бол ДИУ, Монголын тусгаар тогтнолыг цуцалж бутарган захирах эрхийн үндэс болов" гэжээ. Түүхч О.Батсайхан "Гурван улсын Хиагтын гэрээгээр тодорхойлогдсон Монголын олон улсын улс төр эрх зүйн статус нь юуны өмнө хөрш хоёр их гүрэнтэйгээ харилцаагаа хөгжүүлэх үндэс болон тогтсон хэмээн үзэх нь бодит байдалд илүү зохицохсон билээ Цаашилбал, гурван улсын Хиагтын 1915 оны гэрээний олон улсын ач холбогдол нь Хятад, Орос, Монголыг хамарсан бүс нутгийн төлөв байдлыг төлөвшүүлсэн явдалд оршиж байв" гэж дүгнэжээ.
Оросын түүхч С. Лузянин "Орос-Монголын /1912/ болон Орос-Хятадын /1913/ хэлэлцээрүүд нь Монголын төрийг олон улсын харилцааны субьект болох үйл явцад түлхэц болсон төдийгүй Орос-Гадаад Монгол-Хятад гэсэн бүс нутгийн гурвалсан систем бий болоход үндэс болж өгсөн. ... Хиагтын гэрээний тогтолцоо нь нэг талаас Орос болон Хятадын хооронд бий болсон тэнцвэрийг, нөгөө талаас Гадаад Монголын бие даах боломж бололцооны түвшинг илтгэн харуулсан юм" гэжээ.
Хятадын талын Гэрээний төслүүд
Монгол Хятад Орос гурван улсын гэрээнд Хятадын талаас оруулсан төсөл /1914/ Болзоо зүйлийн эх бичиг
Их Дундад Иргэн Улсын Да Жунтан Юань, Их Орос улсын их Хуанди хийгээд Гадаад монголын Богд жибзундамба хутагт хан дурдая. Дундад улс хийгээд Орос улсын, Гадаад монгол газар дор аху ашиг шимийн учир хийгээд тус бүр газрын эдүгээхийн төлвөөр үүсэн гарсан олон сэдэв учрыг хамт нийлэн зөвдөн тогтсугай хэмээн их Дундад Иргэн Улсын Да Жунтан тусгайлан дүтүн зэрэг бигүй ван Мишиг, улс дор суух бүрэн эрхтэй ерийн сайд Цан Лу-г томилж, Их Орос улсын их Хуанди тусгайлан гадаад явдлын түшмэл бөгөөд монгол газар дор суух Сүн Линзи, хянан зөвлөгч түшмэл Милерийг томилж, Гадаад монголын Богд жибзундамба хутагт хан тусгайлан Гадаад монголын дотоод явдлын дарга билигт гүн да лам Дашжав, эдийн явдлын дарга түшээт чин ван Чагдаржавыг томилж төлөө илэрхийлэгч болгосноо, тус тусын төлөө илэрхийлэгч нар бид бүрэн эрхийн тэмдэг бичгээ харилцан үзүүлсэн хойно зөвдөн тогтоох олон зүйлийг дорогш жагсаан бичив.
Нэгдүгээр зүйл
Хоёрдугаар зүйл
Дундад, Оросын илэрхийлэн гаргасан бичиг зүйлийн нэгдүгээр зүйл хийгээд Дундад,Оросын харилцан солилцсон бичгийн нэгдүгээр зүйлийн ёсоор Гадаад монгол гагцаар байгуулснаа устгаад, Дундад Иргэн Улсын эрхлэн захирах эрхийн доор байж, бас ч Дундад Иргэн Улсын хязгаарын доторх газар шорооны нэг анги газар болох, Дундад улс, Орос хоёр улсын илэрхийлэн гаргасан бичгийн хоёрдугаар зүйлийн ёсоор Гадаад монголыг өөртөө засах газар орон хэмээн мэдрэн хүлээмүй.
Гуравдугаар зүйл
Гэгээнийг нэрийтгэх цолыг Гадаад монголын Богд жибзундамба хутагт хан хэмээн Да Жунтангаас өргөмжилмүй.
Дөрөвдүгээр зүйл
Гадаад монгол төв дүрмийн албан бичиг, болзоо бичиг, тэмдэг бичгийн дээрээ Дундад Иргэн Улсын он тоог хэрэглэх, жич өнгө жилтний он тоог хавсруулан хэрэглэж болмуй.
Тавдугаар зүйл
Гадаад монголын олон хутагт лам, гадаад монголын ван гүнгүүдийн хэргэм цолыг басхүү Да Жунтангаас өргөмжилмүй. Нүүр золгон учрах хийгээд шинэлэхийн жишээний ёслолыг цөм хуучин ёсоор аваачиж пүнлүү мөнгө, шүүсний ам зэрэг зүйлийг басхүү хуучин ёсоор олгон өгмүй. Гадаад монголын чуулган дарга, хавсарсан жанжин засгуудыг басхүү Да Жунтангаас тушаан талбимуй.
Зургадугаар зүйл
Да хүрээний өөртөө засах засгийг явуулах яамнаа засгийн яам хэмээх нэр хийгээд алив журган яам хэмээн нэрийдэж болохгүй, захиран шийтгэх олон тушаалтныг цөм Дундад Иргэн Улсын түшмэл шууван болгон үзэж Гадаад монголоос сонгон томилох боловч Дундад газрын засгийн яамнаа өргөн мэдүүлж тушаан талбиулмуй. Шийтгэх бүхий хэрэг явдлаа тухай тухайдаа Дундад газрын даамал түшмэлдээ мэдүүлэх.
Долдугаар зүйл
Гадаад монголын хүмүүн иргэн зүй нь Дундад газрын улсын хурал дор сонгон өргөхийг эдлэх эрх буй.
Наймдугаар зүйл
Гадаад улс лугаа харилцан шийтгэх хэрэг явдлыг зүй нь Дундад газрын засгийн яам буюу эсхүл Дундад газрын засгийн яамны томилсон түшмэл шууван мэдэж шийтгэмүй. Гадаад монголын өөртөө засах эл яам шууд хүлээн шийтгэж болохгүй, Гэгээн дор гадаад улсын гадаадын явдлын түшмэлийг хүлээн авах хийгээд гадаадын явдлын түшмэл томилон гадаад улс дор явуулах эрх үл баймуй. Улсын хоорондох болзоо зүйлийг тогтоон байгуулах бүхүй эрхийг бүрэн бүхлээр Дундад газрын засгийн яам хамаармуй.
Гадаад монгол хэрэв дотроо самуурах учир буй бөгөөс Дундад газрын засгийн яам цэрэг томилон хамгаалмуй. Гадаад монголын өөртөө бэлтгэсэн цэргийг Дундад газрын засгийн яам эрхбиш чухал болгон үзэх үед дайчлан зарж болмуй. Гадаад монголын энгийн үед цэргийн хэргээ бодон тохируулах ба жич гадаад улсын хүмүүнийг залж хэрэгсээд цэргийн явдлаа туслан шийтгүүлэх дор урьдан Дундад газрын засгийн яамнаа мэдүүлж хянан тогтуулах.
Аравдугаар зүйл
Да хүрээнд хэрэг шийтгэх ихээхэн тушаалтан нэгэн хүмүүн суулгаж тухай тухай дор гагцаар Гэгээнд учрах эрх буй. Хамгаалах цэрэг гурван зуун нэр дагуулж болмуй. Улиастай, Ховд дор тус бүр нэг туслан шийтгэх ихээхэн тушаалтан нэгэн хүмүүн суулгаж хамгаалах цэрэг хоёр зуун нэр дагуулж болмуй. Хиагт дор нэгэн хэрэг шийтгэгч тушаалтан зохион суулгаж, хамгаалах цэрэг тавин нэр дагуулж болмуй. Бус газар дор арилжааны явдлыг үзэж бадрангуй болсон цагт Дундад улс зүй зохисыг үзэж хэрэг шийтгэгч түшмэл нэмэн томилон суулгаж болмуй. Газар бүрийн хамгаалах цэргийн тоог мөн тавин хүмүүнээр болгомуй.
Арваннэгдүгээр зүйл
Дундад улсын Гадаад монгол лугаа ийн үе үеийн судрын дээрх хамаатай хуучин дүрэм энэ удаагийн болзоо зүйлийг үл мөчөөрхөхийг хуучин ёсоор шийтгэмүй.
Арванхоёрдугаар зүйл
Нэгэн мянга есөн зуун арван хоёрдугаар он арван сарын хорин нэгний Орос улсын Гадаад монгол лугаа хэлэлцэн тогтсон арилжааны явдлын тусгай болзооны арван долоон зүйлийн эл бүхүй ашиг шимийг Дундад улсын хүмүүн иргэн нэгэн адилаар эдэлмүй.
Арван гуравдугаар зүйл
Дотоод газрын арилжааны иргэд басхүү хуучин ёсоор эл ашиг эрхийг эдэлмүй. Ямар үед боловч Дундад улс, Орос улс, Гадаад монгол хийгээд бус олон улсын гаралт бодисоор элдэв зүйлийн эд юм үйлдэн хийж зөөж гаргах, зөөж оруулах дор, хязгаараас гарах орох гааль тушаахыг байлгамуй. Жич өөрийн дураар худалдаа хийж, ямар зүйлийн гааль гувчуурыг боловч тушаахгүй болгомуй.
Арван дөрөвдүгээр зүйл
Гадаад монгол газар дор байх дотоод газрын арилжааны иргэдийг өөрийн дураар зугаа хийж явах, суух, нүүх эрхтэй болгомуй. Гадаад монголын өөртөө засах яам, хамгаалах тэмдэг бичиг ба хамгаалах тэмдэг бичиг лугаа нэгэн төлөвтэй албан бичгийг хүчирхэн хүлээн авахуулж болохгүй. Дотоод газрын арилжааны ардын суух газар, арилжааны буудал эд барааны пүүс хийгээд өөрөө суусан айл газрыг ямар үеийн, ямар хэрэг дор боловч Гадаад монголын түшмэл шуувангууд цөм халдаж болохгүй.
Арван тавдугаар зүйл
Дотоод газрын арилжааны ард, Гадаад монголын арилжааны хүмүүн лугаа иргэний хэрэг эрүүгийн хэргээр заргалдах хэргийг алин заалдсан, алин заалдагдсаныг үл бодон цөм дотоод газрын түшмэл шуувангаас шүүмүй. Жич эл гэрчийн хүмүүнийг дайчлан зарламуй. Дан гагц Гадаад монголын хүмүүний заалдах хэргийг болвоос өөртөө засах яамнаас шийтгэмүй. Дундад, Орос хоёр улсын хүмүүн иргэн Гадаад монгол газар дор иргэний хэрэг, эрүүгийн хэргээр заалдах хэргийг басхүү Түгээмэл Элбэгтийн наймдугаар оны Дундад, Орос хоёр улсын болзоо бичгийн долдугаар зүйлийн ёсоор шийтгэмүй.
Арван зургадугаар зүйл
Дотоод газрын арилжааны иргэд Гадаад монголын арилжааны иргэд лугаа өөр өөрийн ба хоршоо хурлын урьд өдөр дор тогтоосон хөрөнгийн хэрэг хийгээд өрийн явдлын олон зүйлийн хэрэг болзоог басхүү залгамжлан мөрдөн явж явцтай болгомуй.
Арван долдугаар зүйл
Дотоод газрын арилжааны иргэдийн Гадаад монголын алив газар дор байх угаас өөрийн дураар түрээслэн авсан таримал тариа бэлчээрлэх талбарыг басхүү залгамжлан явцтай болгомуй. Жич үрээр тариа авч тарих ба монгол хүмүүнийг элсэн тариулж болмуй.
Арван наймдугаар зүйл
Гадаад монголын алив газар дор угаас Дундад газрын олон албан яамны ерд бүхүй эд хөрөнгө хийгээд цогцлон байгуулсан харилцан нэвтрүүлэх албан газар зэргийн зүйл ба жич дотоод газрын арилжааны иргэдийн өөртөө бүхүй арилжааны хэрэг үнэн хөрөнгө хийгээд хувьны хүмүүний эд хөрөнгө ба цогцлон байгуулсан алив юмыг хуучин ёсоор эгүүлэн өгмүй. Хэрэв Гадаад монголын гагцаар байгуулахын учир тэр үед элдэв чигийн хорогдол алдагдлыг амссан буй болбол зүйгээр Гадаад монголын өөртөө засах яам зүй зохисоор төлж олгуулмуй.
Арван есдүгээр зүйл
Да хүрээний харьяат Хүйтэн зэргийн газрын алтан зоориноос уг дор Дундад, Орос хоёр улсын нийлэн шийтгэсэн нь басхүү залгамжлан шийтгэмүй. Гадаад монгол бас энэ ашиг шимийг хуваан эдэлж болмуй.
Хорьдугаар зүйл
Тус хязгаар газрын үйлдвэр арилжаа шууд золгох, алслан золгохыг бодохгүй, түүний холбогдол учир энэ хязгаар газрын гадна гарч хэрэв гадаад улсын хүмүүн лугаа гэр болзоо тогтоон байгуулах хэрэг буй болбоос зүйгээр Дундад газрын засгийн яамнаас шийтгэмүй. Түүний холбогдол учир тус хязгаар газрын гадна үл гарахыг болбоос тогтоон байгуулах бүхүй гэр болзоог Дундад газрын засгийн яамнаас хянан тогтоохгүй болбоос явц үгүй.
Хорин нэгдүгээр зүйл
Тус хязгаар газрын үйлдвэр арилжаа шууд золгох, алслан золгохыг бодохгүй, түүний холбогдол учир тус хязгаар газрын гадна гарсан эл бүхүй захиран шийтгэх эрхийг зүйгээр Дундад газрын засгийн яам баримуй. Тус хязгаар газрын гадна үл гарахыг нь өөртөө засах яам захирмуй.
Гончигжалцангийн Бадамдорж
Гончигжалцангийн Бадамдорж нь Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын Ерөнхий сайд бөгөөд Монгол Улсын тусгаар тогтнолын үйлст гарамгай гавьяа байгуулсан боловч энэхүү гавьяагаа ДИУ-д генерал Сю-шүжаны сүрдүүлгээс болон харлуулсан нэгэн.
Хиагтын гэрээ
Хятадын талын Гэрээний төслүүд
Төмөр зам, цахилгааны утас, яу жангийн явдлыг зүйгээр Дундад газрын засгийн яамнаас шийтгэмүй.