CRAMM
Монгол дахь цахим мэдээллийн аюулгүй байдал: эмзэг тал, эрсдэл бэрхшээл, шийдэх арга зам
Монгол улсын  мэдээлэл  технологийн  (МТ)  салбарын хөгжил  хурдцын  хувьд  мэдэгдэхүйц  ахицтай  байгаа боловч,  монголын  хэрэглэгчид  гадаад  орнуудад  хийгдсэн тоног  төхөөрөмжүүд  дээр  ажиллах,  түүгээр  сүлжээгээ байгуулах,мэдээллээ хамгаалах байдалтай явж ирсэн, энэ байдал  өнөөдөр  ч  хэвээр  байгаа  юм. Гол нь  гадны  тоног төхөөрөмжүүдэд  зохих  ёсны  хяналт  шалгалт  хийлгүй, тэдгээрийг чухал дэд  бүтэцдээ  ашиглах  нь  тийм  ч  их найдвар төрүүлэхээргүй үйлдэл бөгөөд цахим мэдээллийн аюулгүй байдлын талаасаа эрсдэлтэй алхам юм. Жишээ нь: Монгол Улсын засаг захиргааны үндсэн нэгж - 21 аймгийг холбосон шилэн кабелийн холболтын төхөөрөмжүүд бүгд (ZTE, Huawei  г.  м.)  үндсэндээ  өмнөд  хөршийн компаниудых  байгаа  нь  нэг  эргэлзээ  сэжиг  .. их бага хардлага  төрүүлэх  үндэстэй  [1]. Хэдэн жилийн  өмнө Энэтхэг, Английн МТ –ийн салбарт ашиглаж байсан ZTE [2],  Huawei  [3]  компаниудын  төхөөрөмжүүдэд  засгийн газраас нь мэргэжлийн баг томилон шалгалт тандалт хийж үзэхэд,  тэдгээрт  мэдээлэл  дамжуулах  нууц  чип  буйг илрүүлж,  улмаар  тэд  дахиж  ZTE,  Huawei  –ийн  тоног төхөөрөмжийг  авч  ашиглахаас  татгалзсан  тохиолдлууд  ч гарч байжээ [4], [5]. Нуугдмал чипийн хувьд, тэдгээр нь, төв серверээс өгөх команд хүлээх  бөгөөд  орж  гарч  буй  сүлжээний  урсгалд шилжилгээ  боловсруулалт  хийж  төврүүгээ  дамжуулах чадвартай  байв. Гадаадын улс  орнууд  авч  ашиглах ашиглах  тоног  төхөөрөмжүүддээ  мэргэжлийн  төвшний шалгалт  хийх  чадвартай  мэргэжлийн  багаа  бодлогоор байнга  хөгжүүлж  байдаг  нь,  уг  сэдэв  хир  зэрэг  чухал  вэ гэдгийг тодорхойлж буй хэрэг юм. Манай орны хувьд  иймэрхүү  [чанарын]  шалгалт  хийх ашиглах  тоног  төхөөрөмж  ч  үгүй,  шалгалт  явуулах бэлтгэгдсэн мэргэжлийн баг ч үгүй явж ирсэн байдал төлөв өөрөө  шууд  эхний  гэмээр  эмзэг  цэгийг  үүсгэж  байна гэлтэй. Байдал ийм байгаа нь монголд өнөөдөр, МАБ –ын тухай итгэл төгс ярих эрч хүчийг сааруулж байна гэж үзнэ. Гадаадын өндөр хөгжилтэй орнуудад цахим сүлжээ нь өдөр тутмын  хэрэглээ,  бизнесийн  үйл  ажиллагааны салшгүй хэсэг  болсон  нь  хувь хүн, пүүс  компани  бүрийн мэдээллийг  нууцлах ажилд  онцгой  анхаарал хандуулахыг шаарддаг. Хэрэв хэн  нэгний  хувийн  мэдээлэл  алдагдвал учрах  хохирол  нь  багагүй. Харин, одоохондоо  монголын хувьд  бүх  зүйл  цахим  сүлжээнд  хараахан  холбогдоогүй, цахим  сүлжээнээс  хамааралтай  бизнесийн  үйл  ажиллагаа явуулдаг  компаниуд  ч  тийм  олон  биш  байна. Энэ нь тухайн төрлийн  аюул  занал  хол  байна  гэж  үзэх  үндэслэл болохгүй. Аюул бол  дэргэд  байна. Хуурмагаар тайвшруулах зарим  аргументууд  ч  бий  юм. Монголын банкуудын ихэнх  нь  онлайн  төлбөр  тооцооны  системийг хэдийнэ  нэвтрүүлсэн. Монголын банкууд  онлайн  төлбөр тооцооны системтэй болсон нь манай улсын хувьд МАБ -ын  олон  төрлийн  хамгаалалт  мониторингийн  төвүүдтэйг “нотлон” илтгэмээр. Харамсалтай нь, манай бодит байдал энд эсрэгээрээ байгааг бид өмнө дурдсан билээ. Манай орны хувьд, мэдээллийн аюулгүй байдлын эмзэг байдлыг эрт  мэдэх  боломжийг  олгодог  аудитын  шалгалт шинжилгээний компаниуд олшроогүй (SSS [19], PSSA [20] г. м),  ба  тэдний  мэргэжлийн  ур  чадвар  өндөр  түвшинд хүрээгүй байгааг салбарын удирдлага анхааралдаа авмаар байна. Хэрэв ийм  компаниудыг  олшруулж  төрөөс бодлогоор дэмжээд өгвөл ганц вэбээр тогтохгүй хувь хүн, байгууллага, бүр  цаашилбал  улс  орны  үндэсний  аюулгүй байдалд  чухал  нөлөө  үзүүлнэ. Тэгээд ч  зогсохгүй хөгжингүй орнууд  шиг  хариу  үйлдэл  үзүүлэх  чадвартай болох нь тийм ч биелэшгүй зорилт биш юм.