cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баримал
Түүнчлэн Монгол дарханы уламжлалт арга барилыг шингээн урласан уран дархан Д.Дамдины “Ган хөөрөг”, Ц.Сумъяа “12 түлхүүртэй цоож”, цутгуурын аргаар урласан М.Мижирийн “Хурдан морь” зэрэг бүтээлүүд тус галерейн сийлбэрийн сан хөмрөгт хадгалагдаж байдаг. Дамдины “Ган хөөрөг” нь хуучин Халхын Далай Чойнхор эцэст сая цоожийг нээдгээр хийсэн ур хийц, оньс түгжээний хувьд гайхалтай цогц шийдэл болж чаджээ. Монголчууд “Дархан хүмүүн Бурхан ухаантай” хэмээн хэзээнээс нааш урчууд, дархчуулынхаа ур, ухааныг гайхан магтдаг нь үүний нотолгоо ажээ.
Мөн Монгол гар урчуудын их өвийг үргэлжлүүлж явсан уран сийлбэрч Р.Төртулгын урласан “Хуучир нум” хөгжим, Үйлдвэр хоршооны гар урчуудын бүтээсэн “Гоёлын толь” бүтээлүүд нь ур хийц, чимэг тоноглол, хээ угалзны хувьд ахин давтагдашгүй үлгэр жишээ болохуйц бүтээлүүд билээ. 1930-1940 -өөд оны эхээр уран баримлын нэг төрөл болох сийлбэрийн урлаг хөгжиж эхэлжээ. 1931 онд хуучны ламын гэгээний нутгаас Өвөрмонголд дүрвэж, 1945 онд Дорноговь аймагт буцаж ирсэн лам Цэрэннадмид гэдэг уран сийлбэрчний сийлсэн морин хуур хөгжмийн толгой, чимэглэлийн сийлбэр үнэхээр хосгүй бөгөөд хуурдахад нь мориных ь чих, нүд хөдөлдөг байсан гэлцдэг. Уран сийлбэрч Цэрэннадмидын сийлсэн модон шатар одоо Дүрслэх урлагийн музейд бий. Хэнтий аймгийн нэр нь үл мэдэгдэх сийлбэрч савхны толгойд 4-5мм-ийн хэмжээнд 12 жилийг багтаан уран чадмаг сийлснийг зөвхөн өсгөдөг шилээр л үзэж болдог ажээ.
ХХ зууны Монголд өрнийн соёлын нөлөө хүчтэй ор ирж нийгэм, эдийн засаг, улс төр, оюун санаа, соёлын амьдралд өөрчлөлтүүд гарсан нь уран баримлын уламжлал шинэчлэлд гүнзгий ул мөрөө үлдээсэн юм. 1930-аад оноос бурхан шашны чиглэлтэй уран баримлууд соёлын хэрэгцээнээс үндсэндээ хасагдаж, түүх хувьсгалын сэдэвтэй хөшөө дурсгалууд зонхилох байр суурьтай болж байв.
1929 онд Улаанбаатар хотод хуучнаар Намын дээд сургуулийн өмнөх талбайд жанжин Д. Сүхбаатарын хөшөөг босгосон нь шинэ цагийн анхны хөшөөний эхлэл болжээ. Дэлхийн II дайны дараа манай улсад нэг хүнийг тахин шүтэх Зөвлөлтийн загвар суртал ноёрхсоноор К.Маркс, Ф.Энгельс, В.И.Ленин, И.В.Сталин, Д. Сүхбаатар, Х.Чойбалсан нарын том, жижиг хөргийг гипсээр цутган улаан булан, хурлын танхим, албан тасалгаанд байрлуулах нь хэвшил болж байлаа. 1940-өөд онд хөдөөгийн ахуй амьдрал, малчдын сэдвээр хэд хэдэн бүтээл туурвисан бөгөөд Нийслэлийн I дунд сургуулийн барилгын гаднах нүүрэн хэсэгт улсын сүлд, Монгол-Зөвлөлтийн удирдагчдын хөргийг хуучны уламжлалт ингэмэл баримлаар урлажээ.
1946 онд зураг урлалын газрын дэргэд уран баримлын урлан байгуулагдсан нь тухайн төрлийн урлаг цаашид амжилттай хөгжихөд чухал түлхэц болсон юм. Тэнд С.Чоймбол, Б.Чимэд нарын уран барималчид ажиллаж байсан бөгөөд С. Чоймол Зөвлөлтийн нэрт барималч С. Д. Меркуровын урланд мэргэжил дээшлүүлэн суралцсан нь дэлхийн уран баримлын урлагтай танилцахад чухал алхам болсон байна. Москва хотын “Арабатын” метро буудлын усан оргилуурын мэлхийн хүрэл баримлыг С.Чоймбол дадлагын ажлаараа урлан бүтээжээ. Лам байсан залуу авьяастан С. Чоймбол 1930-аад оны сүүлчээр цэцэрлэгт талбайд цэрэг эх орон, биеийн тамирын сэдэвт бүтээлүүд бүтээж эхэлсэн нь шинэ үеийн уран баримлын хөгжлийн чиг хандлагыг тодорхойлох болов. Уран барималч С.Чоймбол 1946 онд Ардын хувьсгалын 25 жилийн ойгоор өөрийн загвараараа залуу барималч Н.Жамбаа, Д. Дамдимаа нарын хамт жанжин Сүхбаатарын морьт хөшөөг Улаанбаатар хотын төв талбайд босгосон байна. Сүхбаатар болон түүний унасан морийг эрчимт хөдөлгөөнтэй, сүр жавхлантай харагдахаар зохиомжилж чулуун сууринаас дээш 4м өндөр, хөшөөний эргэн тойрон арслангуудыг гинжээр холбосон хамгаалалт нь ард түмний нэгдэл нягтрал бэлгэдэн илэрхийлсэн, хөшөөний суурины хоёр талд ардын хувьсгалын төлөө тэмцэж байгаа цэргүүдийн зоримог дайралт болон хувьсгалаа тунхаглан зарлаж байгааг хагас товгор баримлын аргаар дүрслэн үзүүлсэн. Энэ бүтээлээрээ 1946 онд төрийн шагнал хүртсэн. 2011 онд хөшөөг анхны эх байдлаар бүхэлд нь шинэчилж, Д.Сүхбаатарын морьтой хөшөөг хүрэлджээ. Хөшөөний урт 4.1 метр, өргөн 1.85 метр, өндөр 10.62 метр, морьтой хөшөөний өндөр 4 метр.
1946 онд С. Чоймбол МУИС-ийн төв байрны өмнө, 1948 онд Дорнод аймагт Х.Чойбалсангийн хөшөө, 1945 онд Д.Сүхбаатарын дурсгалын хөшөө босгох даалгавар авч 14х18м-ийн үелсэн шат бүхий суурины төвд 8м өндөр чулуун дээр хөшөөг босгохоор зураг гаргасан. Түүний Сурчид, Бөхийн гараа, Эсгүүрчин Нямжав, Ж.Самбуу баримлууд, ард кино театр, Барилгачдын соёлын ордон, Улсын төв музейн хана, туурга, багана, шалны чимэглэлийг урлажээ.
1940-1950-аад онуудад нийслэлийн барилга байшин, цэцэрлэг, гудамж талбай, амралт сувиллуудын газарт малчид, ажилчдын сэдэвт баримлуудыг бетон, хиймэл чулуугаар бүтээж байсан Жнь: Н. Жамбаагийн “Эмгэг сургагч”, “Саальчин” (1949), “Анчин” (1951), мөн түүхт хүмүүсийн хөрөг дүрс баримлуудыг бүтээж байлаа.
1956 онд хүрэл цутгуурын тасаг байгуулагдсанаар барималчид бүтээлээ хүрлээр цутгах болсон. Үүнд: уран барималч Л. Махбалын “Партизан”, С.Дамдинжавын “Аавын малгай”, Н.Жамбаагийн “Айраг” зэрэг бүтээлүүд болно.
Уран барималч Л. Дашдэлэгийн Өвөрхангай аймгийн төвд улсын баатар Л.Аюушийн хөшөө, Дорнод аймгийн Зөвлөлтийн дайчдын хөшөө, Булган аймагт Хатанбаатар Магсаржавын бунхант хөшөө, Ховдод Тэгшээгийн хөшөөг тус тус босгосон бол Л. Махгал 1963 онд Улаанбаатар хотод их зохиолч Д.Нацагдоржийн хөшөөг босгожээ.
Уран бармалын зэрэгцээ чулуу, яс, модон сийлбэрээр Д. Гэвшээхүү, Д. Дорж, С. Сэнгээ, Л. Чуваамид, Б. Жамъяншарав, Н. Лувсанцэрэн, Т. Жамбал зэрэг алдартай сийлбэрчид ажиллаж байсан бөгөөд С. Сэнгээ, Л. Чуваамид нарын зааны ясаар сийлсэн алдартай бүтээлүүдээс уран зургийн галерей дахь ганц нэг бүтээлийг эс тооцвол ихэнх нь гадаадын зочид төлөөлөгчдийн бэлэг дурсгалд гарч байсан нэн харамсалтай.
Барималч Д. Даваацэрэн, С. Доржпалам нар хүүхдийн паркийн чимэглэл бармалууд, Ерэн баатрын хөшөө, Халх голын Монгол Зөвлөлтийн дайчдын хөшөөг бүтээжээ. 1971 онд Ардын хувьсгалын 50 жилийн ойгоор Зайсан толгой дээрх Зөвлөлтийн дайчдын уран барилга, баримлын цогц байгууламжийг Зөвлөлтийн Беларусын хөшөөний хэлбэр дүрслэлээр үлгэр авч хийсэн бөгөөд уран барималчдаас Ц. Доржсүрэн оролцсон байна.
Зайсан толгойн оройд Зөвлөлтийн дайчдын дурсгалын цогцолбор бий. Халхын голын байлдаанд эрэлхгээр байлдаж амиа алдсан Зөвлөлтийн цэргүүдийн дурсгал болгож барьсан уг цогцолборыг 1969 онд архитектор А.Хишигтээр ахлуулсан уран барилгачид барьж эхэлсэн бөгөөд 1971 он буюу Ардын хувьсгалын 50 жилийн ойгоор нээлтээ хийсэн. Цогцолборын доод ханан дээр “Энд Зөвлөлтийн дайчдын дурсгалыг тэнгэрт нартай хамт мөнхлөв, газарт галтай цуг дархлав” гэсэн үгийг сийлжээ. Орой өөд 600 гаруй гишгүүр бүхий 300 метр урт шатаар өгсөж Зөвлөлтийн цэрэг эрийн хөшөө бүхий дугуй ханаар хүрээлэгдсэн талбайд хүрнэ. Талбайн төв дунд 3 метрийн голчтой мөнхийн гал буюу тулга байдаг бөгөөд амь үрэгдсэн дайчдын гэгээн дурсгалыг үүрд дурсан санахыг бэлгэдсэн байдаг. Дугуй хананы тойрог урт нь 60 метр бөгөөд төмөр бетоноор цутгаж хийжээ. Хананы гадна талаар Монгол Зөвлөлтийн гавьяаны одонгуудыг товойлгон сийлж Монгол үндэсний хээ угалзаар чимсэн байдаг бол хананы дотор талд шилэн шигтгэмлийн аргаар урласан хоёр орны ард түмний найрамдалт харилцааг он дарааллаар илэрхийлсэн зураглал бий.
Барималч С. Доржпалам Увсад Ю.Цэдэнбалын хөшөө, Улаанбаатарт маршал Г.К.Жуковын хөшөө, Л. Дашдэлэг Завханд Элдэв-Очир, Эрдэнэтэд маршал К.К.Рокоссовскийн хөшөөг, Ц. Амгалан Дорнодод Зөвлөлтийн барималчидтай хамтран Монгол-Зөвлөлтийн дайчдын хөшөө, Р. Энхтайван Говь-Алтайд холбоочин Жанчивын хөшөөг, мөн Монгол- Зөвлөлтийн нисэгчдийн дурсгалд зориулсан цогцолборыг босгов.
1980-аад оны эхээр Монументаль чимэглэлийн газар байгуулагдсанаар хотын цэцэрлэгт хүрээлэн, хүүхдийн тоглоомын талбай, цэцэрлэгт чимэглэлийн баримлууд баригдах болсон. Үүнд: барималч Р. Энхтайваны “Баавгай”, “Өвөө, эмээ хоёр”, “Энхийн мод”, С. Бадралын “Тэмээ”, Д. Батжаргалын “Савлууртай баавгай”, Д. Баяраагийн “Ямаа”, Х. Болдын “Олон бөхтэй тэмээ”, А. Даваацэрэнгийн Хүүхдийн паркийн “Үлгэрийн баатарууд”, 1981 онд монгол хүн сансарт ниссэнтэй холбогдуулан энэ сэдвээр Ц. Доржсүрэн, Ц. Амгалан нар олон бүтээл хийжээ.
“Монголын нууц товчооны” 750 жилийн ойд зориулж Г. Сэрээтэрийн “Хөрөг”, С. Бадралын “Жирэмсэн Бөртэ”, Н. Аргайсүхийн “Чингис”, Ч. Угтаабаярын “Миний Монгол” зэрэг бүтээлүүд үзэсгэлэнд тавигдаж үзэгч судлаачдаас өндөр үнэлэлт авсан байна. Мөн тус ойд зориулж Засгийн газраас ивээн тэтгэж, боржин чулуугаар 3м өндөр хөшөөг Хэрлэнгийн хөдөө аралд босгов. Хөшөөнд Чингис хааны дүр, овог аймгийн тамгын дүрс, монгол бичгийг сийлжээ.
1990 оноос хойш уран барималч Л. Болд хэлмэгдэгсдийн дурсгалд зориулсан хөшөөг Үндэсний түүхийн музейн өмнөх талбайд, Зураг урлалын компаниас мэлхий чулууны дурсгалыг нийслэл хотын шавь тавьсан газар Төв цэцэрлэгт, уран барималч Б. Хийморь Булган аймагт Чин ван Ханддорж, Архангайд Вандан аваргын хөшөө, Улаанбаатарт ерөнхий сайд Цэрэндоржийн суугаа баримал, С.Саранцацрал “Эх” боржин чулуун баримал тус тус бүтээжээ.
Дэлхийн  II дайны үеэр зөвлөлтийн цэргүүд өндөр Жанрайсигийг буулгаж хойш нь их бууны хонгио хийх  зорилгоор зэсийг нь  зөөсөн гэдэг. Манай барималчид 1994 онд аварга том Мэгжиджанрайсэг бурхныг хуучин байснаар нь шинээр зэсээр хөөж гагнан алтдаж, эрдэнийн чулуугаар шигтгээ хийж бүтээсэн том хэмжээний уран баримал болно. Мигжэджанрайсиг шүтээнд зориулж нэг түмэн Аюуш бурхан нэг мянгаад зэс барын Жадамба хөлгөн судар, найман суварга тэргүүтнийг дагалдуулан бүтээн цогцлоосон бөгөөд энэ нүсэр их ажлыг хоёрхон жилийн дотор багтаан гүйцэлдүүлсэн нь гайхалтай.
1995 онд баригдсан зураач, барималчдын урлан нь уран бүтээлчдэд бие даан бүтээлээ туурвих сайхан боломж олгожээ. Мөн”Ногоон морь”, “Модерн арт”, шинэ урлагийн төв, шашны дээд сургуулийн урлахуйн ухааны тэнхим, үндэсний урлагийн “Агула” төв зэрэг уламжлалт тигийг сэргээх болон орчин үеийн урлагийг хөгжүүлж байна.
Зөвлөлтийн дайчдын хөшөөний цогцолборын нэг хэсэгт Берлин хүрсэн Танкийн хөшөө багтана. Монголын ард түмний хандивын хөрөнгөөр “Хувьсгалт Монгол” танкийн цувааг байгуулж 1943 онд Зөвлөлтийн армид бэлэглэж байсан түүхтэй бөгөөд энэхүү танк нь Берлин хүртэл аялан гарамгай гавьяа байгуулж БНМАУ, ЗХУ-ын есөн одонгоор шагнагджээ. Хөшөөг байгуулахдаа налуу өндөрлөг төмөр бетон суурин дээр танкийг баруун зүг харуулан байрлуулж, суурийн зүүн хананд түүний явсан замыг сийлж, баруун хананд нь гавьяаны одонгуудыг нь товойлгон хийсэн байна. 2003 онд хотын төв болон Зайсангийн хоорондох замын уулзвараас нүүлгэж зайсанд аваачсан байна.
Хан-Уул дүүргийн нутаг дэвсгэр дэх хуучин танктай хөшөө байсан авто замын уулзварт “Торгоны зам” нэртэй баримлыг нохойгоо дагуулсан морьтой хүн, жингийн 9 тэмээ цувран алхаж яваа орон зайн баримал баригджээ. Тэмээн жин бүхий цогцолбор баримлын өндөр нь 350, урт нь 520, өргөн нь  260 см хэмжээтэй юм. Жингийн цуваанд яваа тэмээдийг өөр өөрийн онцлог бүхий хөдөлгөөнөөр алхаж байгаагаар дүрслэх бөгөөд уран барималч Ё.Далх-Очир урласан ажээ. Торгоны зам бүхий тэмээн жингийн цуваа Нийслэлийн төв рүү алхаж байгаа нь эд баялгийг эх орондоо авч ирж буйн бэлгэдэл ажээ. Түүнчлэн хүч тэнхээ ихтэй, холын замд тэсвэртэй таван хошуу малын нэг тэмээг онцгойлон цогцолборын төв болгосон нь эх орны хөгжил дэвшил, түүхэн соёлыг харуулах зорилготой ажээ.
Цахим холбоос
! Ангилал:Уран баримал Ангилал:Урлагийн хэлбэр
Үр шилжүүлэн суулгах
Үр шилжүүлэн суулгах эмчилгээ
Үр шилжүүлэн суулгах эмчилгээ дараах дэс дараалалтай явагдана. Үүнд:
Жирэмслэхээс өмнө хийгдэж байгаа шинжилгээнүүд нь ҮШС хөтөлбөрт хамрагдаж байгаа хосуудад жирэмслэхэд эсрэг заалт байгаа эсэх, ҮШС ажилбарын явцад гарч болох эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, жирэмсэн болох магадлалыг нэмэгдүүлэх, жирэмсэн болсон тохиолдолд эх болон ургийн эрүүл мэндийг эрсдэлд оруулахаас урьдчилан сэргийлэх зорилготой юм.
Үтрээний хэт авиан шинжилгээ (ЭХО) болон цусан дахь дааврын шинжилгээгээр эмчийн заасан тодорхой хугацаанд хяналт хийж өндгөвчид боловсорч буй уутанцарт үнэлгээ өгч тарианы тунг хянана. Хэрэв шинжилгээгээр уутанцар тохирох хэмжээндээ хүрээгүй бол тарианы тунг нэмнэ. Уутанцар боловсорч гүйцэхэд өндгөн эсийн бүрэн боловсролтыг дэмжигч тариа тарина.
Тусгай ажилбарын өрөөнд эмэгтэйд судсаар богино хугацааны (дундаж хугацаа 10-15 минут) унтуулга хийсний дараа хэт авиан хяналт дор үтрээгээр дамжуулан нарийн зүүгээр өндгөвчийн уутанцруудыг хатгаж, доторх шингэнийг соруулан авна. Соруулж авсан шингэнийг үр хөврөлийн лабораторид илгээнэ. Тэрхүү шингэнээс үр хөврөлийн техникч, эмбриологич эмч өндгөн эсүүдийг ялган авна. Эмэгтэйн ажилбар дууссаны дараа нөхөр тусгай шинжилгээний өрөөнд гар хангалга хийж үрийн шингэнээ гаргаж өгнө. Үрийн шингэнээ өгөхөөс өмнө 2-5 хоногийн хугацаанд бэлгийн хавьталд орохгүй, гар хангалга хийхгүй байх, архи согтууруулах бүх төрлийн зүйл хэрэглэхгүй байх, биеийн болон оюуны ачаалал авалгүй тайван амрах хэрэгтэй байдаг. Нөхрөөс авсан үрийн шингэнийг угаагч уусмал, тусгай тэжээлт орчин ашиглан угааж цэвэрлээд хөдөлгөөнтэй, бүтцийн хувьд хэвийн эр бэлгийн эсүүдийг ялган авна.
Соруулж авсан өндгөн эсүүдийн боловсролтын байдалд үнэлгээ хийж, чанарын шаардлага хангах бүрэн боловсорсон өндгөн эсүүдийг нөхрийн эр бэлгийн эстэй нийлүүлж үр тогтооно. Эрэгтэйн эр бэлгийн эсийн тооноос хамаарч лабораторийн орчинд үр тогтоох арга 2 төрөл байна.
Үр тогтсон өндгөн эс нь үр тогтсоноос хойш 5 хоногийн турш хуваагдана. Үр тогтсоноос хойш 24-28 цагийн дараа эсийн анхны хуваагдал эхэлж 2 эст өндгөн эс болно. Эс хуваагдах үйл явц цааш үргэлжилж 4 эс, 8 эст цаашлаад морула, бластоцист болтлоо хөгжинө.
Үр шилжүүлэн суулгах эмчилгээ Монгол улсад
Өдгөө Монгол улсад үр шилжүүлэн суулгах лаборатори бүхий 4-5 эмнэлэг үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд эдгээрээс анхдагч нь Юнимед Интернейшнл Эмнэлэгийн Үр шилжүүлэн суулгах төв юм. Юнимед Интернейшнл (хуучнаар Баянгол эмнэлэг) 2011 оны Герман улсын Лазер технологи бүхий үр шилжүүлэн суулгах лабораторийг иж бүрнээр нь суурилуулсан бөгөөд хамгийн анхны хүүхэд нь 2012 онд мэндэлсэн. Өдгөө тус эмнэлгийн үр шилжүүлэн суулгах эмчилгээгээр амжилттай жирэмсэлсэн эхчүүдийн тоо олон болж тус эмчилгээгээр төрсөн хүүхдийн тоо 1000 гаруй болсон байна. Тус эмнэлэгтэй холбогдох утас 77000003 Ангилал:Нөхөн үржихүйн анагаах ухаан
Халькопирит
Халькопирит нь тетрагонал системээр талстжисан, зэс төмөр хүхэр агуулсан эрдэс. Химийн томъёо нь CuFeS2.
Эх сурвалж
Ангилал:Зэсийн эрдэс Ангилал:Хүхрийн эрдэс Ангилал:Төмрийн эрдэс Ангилал:Тетрагональ талст систем Ангилал:Хүдэр Ангилал:Эрдэс
Жек Корк
Жек Фрэнк Портеус Корк (Jack Frank Porteous Cork; 1989 оны зургаадугаар сарын 25-нд Лондон хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Саутхемптон» багт хамгаалагч, хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Гадны холбоос
Ангилал:Английн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:Борнмут багийн тоглогч Ангилал:Сканторп Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Саутхемптон багийн тоглогч Ангилал:Уотфорд багийн тоглогч Ангилал:Ковентри Сити багийн тоглогч Ангилал:Бернли багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Хангайн Наранбаяр
Хангайн Наранбаяр нь Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Фолксваген
thumb|200px|right|[[Вольфсбург хотод байрлах концерны төв байр]]
Фолксваген нь Вольфсбург хотод төвтэй германы автомашин үйлдвэрлэгч бөгөөд европод автомашин үйлдвэрлэлтээр хамгийн томд, дэлхийд Тоёота болон Женерал Моторс-той адил томоохон автомашины үйлдвэрлэгчдийн нэг юм.
Түүх
Фолксваген автомашины маркийн түүх нь Фолксваген ХК-ий түүхтэй бараг адил.
Эшлэл
Ангилал:Германы аж ахуйн нэгж Ангилал:Германы автомашин үйлдвэрлэгч Ангилал:Маркийн нэр Ангилал:Германы үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж Ангилал:Цахилгаан бензин хосолсон автомашин үйлдвэрлэгч
Пэрэнлэйн Батмөнх
Пэрэнлэйн Батмөнх нь Завхан аймгийн Дөрвөлжин сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Ялгуусан хэмээх модон морин жилийн сар шинийн баярт зориулсан барилдаан
Барилдааны тухай
Ялгуусан хэмээх модон морин жилийн сар шинийн баярт зориулсан "Бөхийн баяр" цуврал таван барилдааны нэг аймаг цэргийн цолтой бөхчүүдийн барилдаан Монгол бөхийн өргөөнд өнөөдөр боллоо. Сар шинийн аймаг цэргийн цолтой бөхийн барилдааныг Зүүн хүрээ Дашчойлин хийдтэй хамтран зохион байгуулдаг уламжлалтай.
Барилдаанд аймгийн хурц арслан Ч.Батчулуун, А.Алтанхуяг, Б.Одгэрэл, О.Гантулга, аймгийн арслан Ч.Булганхүү, А.Сүмбээ, Д.Батжаргал, Т.Занданбат, Ё.Эрдэнжаргал, Б.Хашбат, Б.Батхуяг, Б.Дэлгэрсайхан, Б.Суманчулуун, Л.Шинэбаатар, Ц.Нямдорж, Б.Баатарцол нарын тэргүүтэй аймаг цэргийн цолтой 256 бөх зодоглосноос Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын харьяат Дүнжингарав дэвжээ, Акс херо компаний бөх аймгийн хурц арслан, өнөөдрийн барилдааны зүүний магнай Ч.Батчулуун найм даван түрүүлж, Говь-Алтай аймгийн Тонхил сумын харьяат Хантайшир дэвжээний бөх аймгийн арслан Б.Суманчулуун үзүүрлэлээ. Их шөвгийн дөрөвт Сэлэнгэ аймгийн Жавхлант сумын харьяат Таванхан дэвжээний бөх аймгийн хурц арслан Б.Одгэрэл, Баянхонгор аймгийн Баянбулаг сумын харьяат Их богд дэвжээний бөх аймгийн арслан Б.Эрдэнэхүү нар шалгаран үлдсэн юм. Барилдаанд аймгийн хурц арслан 5, аймгийн арслан 74, аймгийн заан 32, аймгийн харцага 34, аймаг цэргийн начин 94, шилдэг сумын заан 15 барилдсан байна.
Барилдааны дүйз
Гурвын даваа
1. Ч.Батчулуун а.х.а - Б.Батжаргал а.х
3. О.Гантулга а.х.а - Э.Энх-Амгалан с.з
4. А.Сүмбээ а.а - Б.Уугандаваа а.а
5. Б.Суманчулуун а.а - А.Мөнхтүшиг а.х
Денис Кузин
Денис Валерьевич Кузин (1988 оны арванхоёрдугаар сарын 4-нд Костанай хотод төрсөн) нь Казахстаны тэшүүрчин юм. Тэрээр 2011 онд ААШТ-ий 1500 метрт аваргалж байсан бол 2013 онд 1000 метрт Дэлхийн аварга болсон юм. 1000 метрийн зайд Казахстан улсын дээд амжилтыг эзэмшдэг ба Гавьяат тамирчин цолтой.
Ялгуусан хэмээх модон морин жилийн сар шинийн баярт зориулсан барилдаан
Барилдааны дүйз
6. Л.Шинэбаатар а.а - Н.Энх-Амгалан а.а
Денис Кузин
Холбоос
Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга Ангилал:Тэшүүрийн азийн наадмын аварга Ангилал:Казахстаны тэшүүрчин Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Казахстаны олимпын оролцогч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Казахууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Ялгуусан хэмээх модон морин жилийн сар шинийн баярт зориулсан барилдаан
Барилдааны дүйз
7. Ц.Нямдорж а.а - Э.Нямаа а.з
9. Бо.Батжаргал а.а - П.Баярхүү а.з
10. Л.Нямбаяр а.а - Б.Эрдэнэбаяр а.з
11. Л.Лха-Очир а.а - Т.Сайханжаргал а.н
12. С.Идэрсүрэн а.а - Б.Зоригтбаатар а.х
13. П.Мөнхбат а.а - Ш.Нямсайхан а.н
14. С.Ерөөлт а.а - Ц.Сандагдорж а.н
15. Д.Цэрэндаваа а.а - П.Батмөнх а.а
16. Б.Энхбаатар а.а - Б.Мижидсүрэн а.а
18. Д.Энхбат а.а - Н.Баярбаатар а.н
19. Б.Эрдэнэхүү а.а - З.Наранбаатар а.а
20. Б.Бат-Орших а.а - Д.Тогтохжаргал а.х
22. Ч.Батчулуун а.а - Ц.Адъяа а.н
23. Т.Сүрэнжав а.а - М.Даваасүрэн а.з
24. Г.Баасандорж а.а - Л.Цээсүрэн а.з
25. М.Еркебулан а.а - Б.Уртбаяр а.а
26. Б.Бат-Амгалан а.а - Ж.Наранбаатар а.а
27. Д.Тангад а.а - Х.Оргилболд а.а
28. Б.Хаш-Эрдэнэ а.а - Э.Элбэгбаяр а.н
29. Н.Жаргалбаяр а.а - П.Батхуяг а.а
30. Ш.Пүрэвгарьд а.а - Б.Болдбаатар а.з
31. Л.Батзориг а.з - Д.Пүрэвдорж а.х
32. Н.Золбоо а.з - Б.Баянмөнх с.з
Дөрвийн даваа
1. Ч.Батчулуун а.х.а - Д.Ихтамир а.н
2. Б.Одгэрэл а.х.а - Э.Элбэгбаяр а.н
3. О.Гантулга а.х.а - Д.Пүрэвдорж а.х
4. А.Сүмбээ а.а - Б.Зоригтбаатар а.х
5. Б.Суманчулуун а.а - Д.Тогтохжаргал а.х
6. Л.Шинэбаатар а.а - Н.Золбоо а.з
7. Бо.Батжаргал а.а -М.Даваасүрэн а.з
8. Л.Лха-Очир а.а - Э.Нямаа а.з
9. П.Мөнхбат а.а - Б.Эрдэнэбаяр а.з
10. С.Ерөөлт а.а - Ш.Пүрэвгарьд а.а
11. Д.Цэрэндаваа а.а - П.Батхуяг а.а
12. Б.Бат-Эрдэнэ а.а - Б.Мижидсүрэн а.а
13. Д.Энхбат а.а - Д.Тангад а.а
14. Б.Эрдэнэхүү а.а - Б.Бат-Амгалан а.а
15. Давж.Батбаяр а.а - М.Еркебулан а.а
Тавын даваа
1. Ч.Батчулуун а.х.а - Э.Нямаа а.з
5. Бо.Батжаргал а.а - Б.Бат-Эрдэнэ а.а
6. Т.Мөнхбат а.а - М.Еркебулан а.а
7. С.Ерөөлт а.а - Н.Золбоо а.з
8. Д.Энхбат а.а - Б.Эрдэнэхүү а.а
Зургаагийн даваа
1. Ч.Батчулуун а.х.а - Ч.Батчулуун а.а
2. Б.Одгэрэл а.х.а - П.Мөнхбат а.а
3. Б.Суманчулуун а.а - Бо.Батжаргал а.а
4. Б.Эрдэнэхүү а.а - Н.Золбоо а.з
Долоогийн даваа
2. Б.Одгэрэл а.х.а - Б.Суманчулуун а.а
Наймын даваа
1. Ч.Батчулуун а.х.а - Б.Суманчулуун а.а
/түрүүлсэн/                     /үзүүрлэсэн/ Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт
Бугатти
Бугатти нь Эльзасын Мольсемд байршилтай байсан урьдны автомашин үйлдвэрлэгч юм. Тус компанийг үүсгэн байгуулагч нь Этторе Бугатти. 1909 оноос 1963 он хүртэл үйлдвэрлэлт явуулсан байна.
Бугаттигийн үйлдвэрлэсэн автомашинууд нь тухайн үедээ хамгийн өндөр амжилт гаргасан уралдааны тэрэг байснаас гадна хамгийн сайн, хамгийн тансаг спорт болон лимузин загварын автомашинд тооцогддог байсан учраас энэхүү маркийг домог болгосон юм. Анхны баригдсан үйлдвэр нь дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа хаагджээ. Түүнээс хойш хоёр удаа шинээр сэргээсэн. Эхлээд 1987 онд бизнесмэн Романо Артиоли Бугатти Автомобили Спа-г Италид үүсгэн байгуулав. 1998 онд Фолксваген концерн дизайн болон маркийн эрхийг нь эзэмшлээ болгон авчээ. Түүнээс хойш Бугатти Автомобилес С.А.С нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын урьдын автомашин үйлдвэрлэгч  Ангилал:Маркийн нэр Ангилал:Формула-1-хөдөлгүүр үйлдвэрлэгч Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг
Сергей Лим
Сергей Лим (1987 оны 11 сарын 26-нд төрсөн) — жүдо барилдааны 66 кг жингийн Ази тивийн аварга (2012), Казахстан улсын эрэгтэй жүдоч.
Ангилал:Казахстаны жүдоч Ангилал:Казахууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Зундуйн Зундарь
Зундуйн Зундарь (1952 оны 5 дугаар сарын 02-нд Улаанбаатар хотод төрж, 1998 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монголын поп, рок урлагт үнэтэй хувь нэмэр оруулсан уран бүтээлч, хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч, СТА, Пентатоник-96 цомын эзэн.
Эрдэнэс Монгол
Эрдэнэс Монгол Хязгаарлагдмал Хариуцлагатай Компани нь 2007 оны хоёрдугаар сарын 22-ны өдөр Монгол Улсын стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын орд болон стратегийн ач холбогдол бүхий эрдэс баялгийн ордыг ашиглахтай холбоотой харилцаанд төрийн төлөөллийг хэрэгжүүлэх зорилгоор үүсгэн байгуулагдсан холдинг компани юм.
Зундуйн Зундарь
Түүний эцэг Садын Зундуй нь орос ардын хөгжим мандолин, балалайка хөгжмөөр тоглож, Монгол циркийг үндэслэгч Ж.Раднаабазартай Орос улсад суралцаж байхдаа хөгжим тоглож циркийн үзүүлбэр үзүүлдэг байсан бол эх Махвалын Дариймаа нь шанз хөгжмийг маш чадварлаг тоглодог нэгэн байжээ. С.Зундуй, М.Дариймаа нар долоон хүүхдийнхээ отгон хүүд өөрсдийн нэрийг оруулан нэр хайрласан нь Зундарь болсон байна. Гэвч 1962 онд эцэг С.Зундуй хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэнд гэргий Дариймаа өөрийн долоо, мөн үрчлэн авсан гээд нийт есөн хүүхдийг өсгөж хүмүүжүүлэн хүний зэрэгт хүргэсэн гэдэг. Удам дамжсан урлагийн авьяастай түүний төрсөн ах З.Эрдэмбилэг нь Монголын анхны мэргэжлийн төгөлдөр хуурчдын нэг бол ах З.Хангал нь гитар, бөмбөр, төгөлдөр хуурыг гаргууд тоглодог, 1964 оноос Барилгачдын Соёлын Ордон, 1965 оноос хуучин Пионерын Ордонд байгуулагдсан гитарын дугуйлангуудад багшилж, 1966 оноос ХБДуС-д концертмейстрээр ажиллаж, хожим Хөгжмийн Их Сургуульд явж суралцан Уралын Консерваторыг хөгжмийн зохиолч мэргэжлээр төгссөн Төрийн шагналт (1990 он) хөгжмийн зохиолч билээ.
Төрөлхийн хөгжмийн сайн сонсголтой З.Зундарь ХБДуС-ийн хийлийн ангид элсэн, улмаар хуучир хөгжмийн ангиар сольж суралцсан боловч өнгөрсөн зууны жараад оноос Монгол оронд өргөн дэлгэрсэн гитар хөгжимд илүүтэй татагдан дурлаж нийслэлийн 6 дугаар дунд сургуульд шилжин суралцаж, хөгжмийн зохиолч, найруулагчийн мэргэжлийг эчнээ эзэмшжээ. Тэрбээр хийл, хуучир, гитараас гадна төгөлдөр хуур, бөмбөр зэрэг хөгжмийн зэмсгүүдийг чадварлаг эзэмшсэн нэгэн байв.
Эрдэнэс Монгол
Охин болон хараат компаниуд
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж Ангилал:2007 онд байгуулагдсан
Зундуйн Зундарь
Зундарь 1969 оны сүүл 1970 оны эхээр Монголын Үйлдвэрчний Эвлэлийн Төв Зөвлөлийн дэргэд байгуулагдсан Монголын хоёр дахь иж бүрэн цахилгаан хөгжмийн "Сансар" хамтлагт 17 настай хөгжимчнөөр ажилд орж гоцлол гитар тоглон "Хөдөлмөр" нийгэмлэгийн зааланд зохиогдох нийтийн бүжигт хөгжим тоглож бүжиг явуулж, дуучин Х.Төмөр зэрэг тухайн үед нэрд гарсан дуучдын дуулсан хит дууг дан аяар нь хөгжимдөж, "Тэрэлж", "Сэлбэ", "Сөгнөгөр", "Сонгино” зэрэг төвлөрсөн томоохон амралт сувиллын газруудад 2-3 хоногоор томилогдон очиж амрагч, сувилуулагчдад урлагаар үйлчлэхээс ажил хөдөлмөрийнхөө гараагаа эхлүүлжээ.
Тэрбээр "Сансар" хамтлагт 1971 он гартал бөмбөрчин н.Наранбаатар, даралтат хөгжимчин н.Батмөнх, хэмнэлт ба гоцлол гитарчин н.Ганболд, аргил гитарчин С.Баатар нартай хамт гоцлол ба хэмнэлт гитар тоглож байлаа. "Сансар" хамтлагийн урын санд З.Зундарийн төрсөн ах З.Хангалын "Аяны шувууд", "Сарнай цэцэг", "Нарт тэнгэрийн дор" зэрэг дууны уран бүтээл, тус хамтлагийн аргил гитарчин С.Баатарын төрсөн ах С.Баатарсүхийн зохиосон "Цэнхэр залаа", "Сансрын хөлөг", "Долоон бурхан", найруулсан З.Хангалын ая "Өглөөний наран", Ж.Дорждагвын ая "Соёл-Эрдэнэ", анх тоглосон Т.Уртнасангийн "Улаан сарнай" зэрэг гитарын гоцлолууд орж тоглогдож байв.
Соёлын яамны дэд сайд Ч.Лодойдамбын 1969 оны 12 сард (шинэ жилийн арга хэмжээний дараа) байгуулахаар санаачилсан, 1970 оны 6 сард хөгжим хэрэгсэлтэй болсон, 1971 оны сүүлээр нээлтийн тоглолтоо хийсэн “Соёл Эрдэнэ” хамтлаг УАБДЧ-ын харьяанаас Улсын филармонид шилжин очих үед бүрэлдэхүүнд нь өөрчлөлт орж хэмнэлт гитарчин Д.Цэрэнбатаа сургуульд явах болсон тул З.Зундарь тус чуулгад хөгжимчнөөр орж ажиллав. З.Зундарь, тус чуулгын гоцлол гитарчин Д.Галсанбат нар бага наснаас нөхөрлөсөн дотны анд нөхөд байв.
Зундарь 1972 онд Улсын Филармонийн "Соёл-Эрдэнэ" чуулгад хөгжимчнөөр орж Д.Батсүрэнгийн шүлэг "Сайхан жавхаа" дуугаараа уран бүтээлийнхээ гарааг эхлүүлсэн бол ах З.Хангал нь 1965 онд Д.Дашдондогийн шүлэг "Аяны шувуу" дуугаараа уран бүтээлийн гараагаа эхлүүлжээ. МN25 телевизээс санаачлан Монголын ХХ зууны эстрадын шилдэг 25 дуу шалгаруулахад ах дүү хоёрын "Аяны шувууд" (З.Хангалын ая), "Сэтгэлийн жигүүр" (З.Зундарийн ая) дуунууд "зуузай холбон" тэргүүлсэн билээ.
Солонгод Л.Хурцбаатар
Солонгод Л.Хурцбаатар (Solongγod L.Qurčabaγatur, ᠰᠣᠯᠣᠩᠭᠣᠳ ᠯ᠂ ᠬᠤᠷᠴᠠᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ 1959.09.23-нд төрсөн) бол Угсаатан зүй хийгээд Төв Ази судлалын эрдэмтэн болно.
Зундуйн Зундарь
З.Зундарийг орж ирснээр Монголын эстрадын "Зууны манлай", "Алдрын Од"-ын анхны эзэн "Соёл-Эрдэнэ" хамтлагийн уран бүтээл поп-рок тал руугаа хөгжиж эхэлсэн гэж үздэг. Түүний дууны уран бүтээл "Соёл-Эрдэнэ" чуулга болон түүний байгуулсан "Мөнгөн хүрхрээ" хамтлагаас гадна "Аясын салхи", "Одод"/"Харш" зэрэг эстрад хамтлагуудын урын санд орж зуун дамжин дуулагдаж ирсэн.
Солонгод Л.Хурцбаатар
Намтар
Солонгод Л.Хурцбаатар 1959.09.23-нд Хятад улсын Өвөр Монголын Ордос хотын Отог хошууны малчин, бичгийн хүн Лоосал болон Лонтонгийн хоёрдугаар хөвгүүн болж заяагджээ. 1971-1974 онд тухайн үеийн Отог хошууны Булаг сумын Хархадан сүмийн бага сургуульд суралцан төгсөв. 1974 оноос хоёр жил нутагтаа малчин байв. 1976-1978 онд Өвөр монголын Монгол хэл бичгийн тусгай мэргэжлийн сургуульд монгол хэл бичиг ба орчуулгын мэргэжлээр суралцан төгсөв. 1980 онд Өвөр монголын Их сургуулийн номын сангийн ухаан ба гүн ухааныг суралцан төгсөв. Тэр тус жилээс эхлэн Өвөр монголын Засаг захиргааны дээд сургуульд номын санч ба үндэстний асуудлын тухай сэтгүүлчээр 1989 он болтол ажиллав. 1989 онд Вальтер Хейссиг гуайн урилгаар Германы Бонн их сургуул ьд зочин судлаачаар ажиллаж, “Монгол бөө мөргөлийн тайлга тахилгын соёл” хэмээх бүтээлээ туурвин хэвлүүлэв. 1996 онд Германы Кёльн Их сургууль д оюутан, магистр сурлагаа угсаатан зүйн салбар ба өрнө дахины судлалаар нэгдүгээр дэд мэргэжил, Бонн их сургуулийн Төв Азийн судлалаар хоёрдугаар дэд мэргэжлээр суралцан төгсөв. 1999 онд Германы Түбинген их сургуул ийн соёл гүн ухааны хүрээлэнд харьцуулал шашин судлал ба соёл угсаатан зүйн мэргэжлээр докторын сурлагаа амжилттай суралцан төгсөж гүн ухааны цол хамгаалав. 1999 оны 4-8 дугаар сард Японы Осака хот дахь Улсын угсаатан зүйн музейд зочин судлаачаар уригдаж, энэ хугацаандаа “Чингис хаан тайлга” (докторын өгүүлэл) хэмээх тав дахь номоо герман хэлээр хэвлүүлэв. 2000-2017 онд  тэр Герман улсад Ордос арилжаа бизнес хийгээд аялал жуулчлалын компанийн захирлаар аж ахуйлал эзэгнэв. 2017 оноос бизнесээ бүрэн орхиж, аавынхаа гэрээсээр, В.Хейссиг багшийнхаа “Хурцбаатар дор, сайн ном бичих болтугай” гэсэн бичээсээр монгол соёл сурвалжаа үргэлжлүүлэн судлав.
Зундуйн Зундарь
1978 онд бүтсэн "Учралын уянга" телекино концерт түүний энэ сайхан дууны уран бүтээлээр нэрлэгдэж, энэ дуугаар эхэлдэг бөгөөд мөн эстрадын нэрт дуучин Баарайн Баяр энэхүү телекино концертод З.Зундарийн бас нэг уран бүтээл болох "Сэтгэлийн жигүүр" дууг дуулсан.
"Учралын уянга" хэмээх энэхүү монголын анхны эстрад чиглэлийн клипний зохиогч нь түүний арван жилийн ангийн анд (6-р сургуулийг 1969 оны төгсөгч), ЗСБНХУ-ын Ленинград хотын Н.К.Крупскаягийн нэрэмжит Соёлын Дээд Сургуулийн театр-киноны ангийг 1978 онд төгссөн, кино найруулагч, "Инээмсэглэл" хамтлагийн гишүүн Бадрууганы аав СГЗ ардын урлаг судлагч, яруу найрагч Жамцын Бадраа гуай билээ. Уг киноны зөвлөхөөр МҮЭТЗ-ийн дэргэд 1970 онд цахилгаан хөгжмийн "Сансар" хамтлаг байгуулагдах үед тус байгууллагын дээд удирдлагын хүсэлтийн дагуу өөрийн биеэр хүрэлцэн ирж заавар зөвлөгөө өгч явсан БНМАУ-ын СнЗ-ийн дэргэдэх Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын Хорооны Хөгжмийн редакцийн хариуцлагатай редактор, МРТУХ-ны цахилгаан хөгжмийн чуулгыг (одоогийн Улсын Филармонийн "Баянмонгол" чуулга) үндэслэн байгуулагч УГЗ хөгжмийн зохиолч Төмөрийн Чимэддорж ажиллажээ.
Солонгод Л.Хурцбаатар
Карьер
Түүний 1987 онд хэвлүүлсэн “Хатгин арван гурван атаа тэнгэрийн тайлга” хэмээх ном ньТөв Азийн судлаачдын онцгой анхаарлыг татав. Бонн их сургуулийн алдарт профессор В.Хейссиг Л.Хурцбаатарын судлалд онц үнэлэлт өгч, “Хурцбаатар дор, сайн ном бичих болтугай” хэмээх бичээс бичиж үлдээв. Л.Хурцбаатар 30 гаруй жил монголын уламжлалт соёл түүхийн тухай судлал хийж, 20 эрдэм шинжилгээний ном туурвижээ. 2017-2021 он болтол богино хугацаанд тэр монголын эртний үсэг бичгийн тухай 6 эрдэм шинжилгээний ном туурвин хэвлүүлжээ. Жишээлбэл: “1400 жилийн өмнөх Өвөг монгол хэл – Хүйс толгойн бичээсний судлал” (НТ1), “Өвөг монгол хэл, Монгол Брахми бичиг” хийгээд “Монгол брахми бичгийг түргэн сурах бичиг” зэрэг. Л.Хурцбаатарын монголын уламжлалт соёл түүхийн судлалд үзүүлсэн гавьяа зүтгэлийг үнэлэн, Монгол улсын төрөөс 2021 онд гадаадын эрдэмтдийг урамшуулан мялаах Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн “Алтан гадас” одонгоор мялаав.
Зундуйн Зундарь
З.Зундарь 1978 онд бүтсэн "Учралын уянга" телекиноконцертод орох "Соёл-Эрдэнэ" чуулгынхаа уран бүтээлийн дуу бичлэгийг тус хамтлагийн ахлагч, уран сайхны удирдагчийн хувьд хариуцан гүйцэтгэсэн ч зураг авалтын үеэр эмнэлэгт эмчилгээ хийлгүүлж таарсан тул (тэрбээр тус хамтлагт ороод удаагүй шарлаж хүнд өвдсөн тул 1973 оны зун Герман улсад зохион байгуулагдсан Дэлхийн Залуучууд Оюутны 10-р их наадамд оролцож чадаагүй) тус хамтлагийн үүсгэн байгуулагчид болох ЗСБНХУ-ын Ленинград хотын Хөгжмийн Их сургуулийн оюутан Ж.Батсайхан, МҮЭСТО-ны хөгжимчин Б.Наранбаатар нар дуудагдан ирж уг телекиноконцертын дүрс бичлэгт оролцжээ.
З.Зундарь "Соёл-Эрдэнэ" хамтлагт хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч, уран сайхны удирдагч, хамтлагийн ахлагчаар 1978 оны 8-р сарын 11-нд НААҮ-ний Соёлын ордонд орж, улмаар өөрийн "Мөнгөн хүрхрээ" хамтлагаа байгуулах хүртлээ ажилласан байдаг байна.
Солонгод Л.Хурцбаатар
Карьер
Үүнээс гадна тэр 1983 оноос хойш 50 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл туурвиж, монгол, хятад, герман, япон хийгээд кирилл бичгээр хэвлүүлэв.
зүйлчлэл
Ангилал:1959 онд төрсөн Ангилал:Монголчууд Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Монгол судлал
Лумпенпролетариат
Лумпенпролетариат (Lumpenproletariat - орч. анги нийгмийн ухамсаргүй доод давхарга) - эдийн засгийн хувьд баталгаагүй нийгмийн амьдралаас хөөгдсөн эсвэл тусгаарлагдан хасагдсан хүн амын хэсэг бүлэг гэж Карл Марксын нэвтрүүлсэн нэр томьёо. Энгийн үгээр бол "Лумпен" гэдэг нь ямар ч өмч хөрөнгөгүй, ажил мэргэжилгүй, тохиолдлын ажил хийж амьдардаг, төр нийгмийн халамжийг янз бүрийн хэлбэрээр ашигладаг хүнийг хэлнэ.
Зундуйн Зундарь
Унших
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Монголын хөгжимчин Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:1952 онд төрсөн Ангилал:1998 онд өнгөрсөн
Лумпенпролетариат
Лумпен бол нийгмийн гарал үүсэлгүй, ёс суртахууны зарчимгүй, тухайн үед бодит эрх мэдэлтэй байгаа хүчтэй этгээдийг үг дуугүй дагахад бэлэн хүмүүсийг хэлдэг байна.
Нийгмийн аль ч давхаргад харьяалагддаггүй нийгмийн гишүүд гэж хэлж болно. Эдгээрт архаг ажилгүй, хоригдлууд, сэтгэцийн өвчтэй хүмүүс, гуйлгачин, тэнүүлчид буюу янз бүрийн шалтгааны улмаас нийгмийн хөдөлмөрийн хуваарилалтад биечлэн оролцдоггүй төлөөлөгчид юм.
Мөн энд Лаццарони - (Италид 19 дүгээр зуунд нийгмийн хамгийн доод давхаргынхныг хэлдэг байсан), Прекариат - баталгаагүй нийгмийн анги, Нийгмийн ёроол/ хог шаар - зэрэг ойлголт ордог байна.
Ангилал:Марксистын онол Ангилал:Тэнүүлч амьдрал Ангилал:Нийгмийн бүтцийн бүлэг Ангилал:Нийгмийн анги
Аль Капоне
Альфонсе Габриэль «Агуу Аль» Капоне (англи. Alphonse Gabriel «Great Al» Capone; 1899 оны 1-р сарын 17-нд Нью-Йоркийн Бруклинд төрсөн- 1947 оны 1-р сарын 25-нд Флорида мужид нас барсан) - итали гаралтай америкийн гангстер. Тэрээр 1920-1930 -аад онуудад АНУ-ын Чикаго-д мебелийн болон угаалгын газрын бизнес эрхэлж байгаа нэрийн дор нууцаар архины наймаа, мөрийтэй тоглоомын бизнем эрхэлж байжээ. АНУ-ын "Хуурай хууль", "Их хямрал"-ын үед италийн мафийн зохион байгуулж бий болгосон зохион байгуулалттай гэмт хэргийн тод төлөөлөгч юм. Ангилал:1899 онд төрсөн Ангилал:1947 онд өнгөрсөн Ангилал:АНУ-ын түүх (1918–1945 он) Ангилал:Чикагогийн хүн Ангилал:Хүн амины хэрэгтэн Ангилал:Америкчууд Ангилал:Яллагдсан хүн Ангилал:АНУ-ын гэмт хэрэгтэн
Олигарх
Олигарх нь засаглалын нэгэн хэлбэр юм. Олигарх засаглалын үед төрийн эрхийг цөөн хэсэг бүлэг хүмүүс баридаг. Спарт чууд хамгийн анх энэ нэр томъёог хэрэглэсэн.
Баячууд засаг барих хэлбэр
Хэрэв тухай улсын төрийн эрхийг баячууд нь бариж байвал Плутократ гэж нэрлэдэг. Ангилал:Ноёрхлын хэлбэр Ангилал:Улс төр Ангилал:Улс төрийн шинжлэх ухаан Ангилал:Нийгмийн систем
Самарханы Заманбек
Самарханы Заманбек нь Баян-Өлгий аймгийн Баяннуур сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Сэр-Одын Ганхуяг
Сэр-Одын Ганхуяг нь Булган аймгийн Дашинчилэн сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Шаравдоржийн Бямбатогтох
Шаравдоржийн Бямбатогтох нь Хэнтий аймгийн Дархан сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Дарханы хүн
Рассел групп (дээд сургуулиуд)
Рассел групп (англи. Russell Group) - Их Британийн хорин дөрвөн нэр хүндтэй их сургуулийн харилцан ажиллагааны бүлэг юм. Энэ бүлэг нь Их Британид хийсэн бүх судалгааны тэтгэлэг, судалгааны гэрээний санхүүжилтийн 2/3-ийг, Их Британид олгосон докторын зэргийн 56%, ЕХ-ны бус орнуудын Их Британи дахь оюутнуудын 30 гаруй хувийг бүрдүүлдэг байна.
Гишүүд
Ангилал:Их Британийн боловсрол
731-р анги
Японы 731-р отряд ; Дэлхийн II дайны жилүүдэд зүүн хойт Хятадад хими, бактериологийн зэвсгийн туршилт, үйлдвэрлэл явуулж байсан Японы 731 дүгээр отрядын асуудал сүүлийн жилүүдэд гадаадын эрдэмтэн судлаачдын анхаарлыг ихээхэн татах болж, энэ чиглэлээр судалгаа, сурталчилгааны ажил багагүй хийгдэх болсон байна. Энэ нь хүн төрөлхтөнд дайн, алан хядлага, үй олноор хөнөөх зэвсгийн аюул заналхийлсээр байгаа өнөө үед өнгөрсөн дайны түүхийг нягтлан судалж, түүхэн сургамжийг хүн төрөлхтөнд ухааруулан сануулж, дэлхий ертөнцөд энх тайван байдлыг тогтоох, дайн, зэвсэглэлийн аюулыг зайлуулахад чухал ач холбогдолтой юм. Өнөөдөр Монгол Улс, БНХАУ, БНСУ, Япон улсын эрдэмтэн судлаачдын хамтран зохион байгуулж буй хурал ч чухам үүнд чиглэгдэж байгаа юм.Монгол Улсад өгүүлэн буй сэдэвт холбогдох эх сурвалж нэн ховор, судалгаа, сурталчилгааны ажил төдий л далайцтай өрнөөгүй байна.
Ийм учраас бид гадаадын судалгааны бүтээл, интернэтийн мэдээ баримт дээр тулгуурлан энэхүү илтгэлийг бичсэн бөгөөд энэ нь судалгааны эцсийн үр дүн биш болохыг юуны урьд онцлон тэмдэглэе.1932 онд Токио дахь японы армийн цэргийн эмнэлгийн сургуульд “Хижгээс сэргийлэх судалгааны тэнхим” байгуулж, цэргийн эмч хошууч Широ Ишигээр удирдуулснаар Японы армийн хими, бактериологийн зэвсгийн судалгааны ажил эхэлсэн байна. Улмаар 1933 онд Японы цэргийн эрхтнүүд Широ Ишигийн боловсруулсан зүүн хойт хятадад бактери судлах суурин газар байгуулах саналыг зөвшөөрч тус салбар ангийг нэн даруй байгуулан Ишигээр удирдуулахаар шийдвэрлэжээ. Ишигийн боловсруулсан үзэл баримтлалаар Япон Улс бактериологийн дайн хийснээр ялалтанд хүрэх бөгөөд энэхүү бактериологийн зэвсгийг турших, үйлдвэрлэхэд нүсэр их зардал мөнгө, тоног төхөөрөмж шаардагдахгүй, түүнчлэн богино хугацаанд эсрэг этгээдийнхээ хүн ам, цэргийг олноор нь халдварлуулан амьд хүчний ихэхэн хохирлыг үзүүлж байлдах чадварыг нь алдагдуулах боломжтой, бүх ажлыг эмнэлгийн судалгаагаар халхавчлан нууцлах боломжтой зэргээрээ давуу бөгөөд энэ чанараараа ашигт малтмалын нөөц хомс Япон улсын хувьд хими, бактериологийн зэвсэг нь маш ашигтай хэмээн үзсэн байна.
1933 оны 08 дугаар сард Харбин хотын Нань Гань тойрогт “Хижгээс сэргийлж ус түгээх Квантуны анги” гэгч бактерийн туршилтын ангийг түүний харъяа бактерийн туршилтын хэсгийг нууцаар байгуулжээ.1936 онд Японы эзэн хааны зарлигаар зүүн хойт хятадад Японы хуурай замын цэргийн бактериологийн зэвсгийг бэлтгэх болон дэлгэрүүлэх 2 нууц ангийг байгуулжээ. Үүний нэг нь Харбин хотод байгуулсан “Хижгээс сэргийлэх, ус хүргэх Квантуны цэргийн хэлтэс”, нөгөөх нь Чанчунь хотын “Малын хижгээс сэргийлэх Квантуны хэлтэс” юм. Эдгээр нь хэдийгээр хижгээс сэргийлэх”, “ус хүргэх” гэсэн аятайхан нэртэй боловч үнэн хэрэгтээ бактерийн зэвсгийн нууц туршилт явуулах онцгой объектууд байлаа.1938 онд “Хижгээс хамгаалж ус түгээх анги”-ийг өргөтгөн 2000 хүн, 8 хэсэгтэй болгосон бөгөөд 1938 оны 06 дугаар ард Японы Квантуны армийн удирдлагын шийдвэрээр Харбинд цэргийн онцгой бүс байгуулж бактериологийн туршилтын төвийг тус хотоос 20 км зайтай газар шилжүүлэн байрлуулж, “Манжийн 659 дүгээр цэргийн анги” гэж нэрлэж байгаад 1941 оноос “Манжуурын 731 дүгээр цэргийн анги” гэсэн нууц нэр өгчээ.
Японы армийн хими, бактериологийн зэвсгийн судалгаа-туршилт-үйлдвэрлэлийн гол бааз болох “731 дүгээр отряд” ингэж байгуулагдсан юм. Энд ойролцоогоор 3000 орчим хүн ажиллаж байсан бөгөөд энд Японы нян судлалын тэргүүлэх эрдэмтдийг татан авч ажиллуулж байсан юм. Энэ отряд нь дотроо бактери судлах, бактери турших, хижгээс сэргийлэх, ус хүргэх, бактери үйлдвэрлэх, сургалт хүмүүжлийн, зэвсэг хэрэглэлийн, эмчлэх зэрэг 8 хэлтэстэй хэлтэстэй байв. (зургаар)1940 оны 12 дугаар сарын 02-нд Японы эзэн хаан Хирохишигийн гаргасан зарлигийг үндэслэн 731 дүгээр отрядын харъяанд 4 салбар ангийг зүүн хятадад байгуулжээ. Үүнд Хайлаарын 543 дугаар, Сун вуйн 673 дугаар, Лин Куагийн 162 дугаар, Муданжаны 643 дугаар салбар (дэлгэцэнд харуулах) болно. Үүнээс гадна Зүүн хойт Хятадад байрлаж байсан Японы армийн анги салбарууд бүгд өөрийн гэсэн бактерийн судалгаа хийх хэсэгтэй байсан бөгөөд тэдгээр нь 731 дүгээр отрядтай маш нууц харилцаатай, түүний шууд удирдлагаар ажилладаг байжээ.Түүнчлэн япончууд бактерийн зэвсэг үйлдвэрлэх томоохон бааз, заводыг Чанчунь, Бээжин, Нанжин, Гуанжоу хотуудад байгуулсан төдийгүй Сингапурт Алс Дорнодод бактериологийн дайн явуулах томоохон сүлжээг бий болгож чадсан байна.Ийнхүү Японы цэргийн эрхтнүүд дэлхийн II дайны жилүүдэд зүүн хойт хятадад хими, бактериологийн зэвсгийн судалгаа, туршилт, үйлдвэрлэлийн бүхэл бүтэн систем байгуулан, томоохон хэмжээний бактерийн дайн явуулах бэлтгэлийг хангаж байв.
Японы армийн 731 дүгээр отрядад хими, бактериологийн зэвсэг, түүний нянг судлах, өсгөн үржүүлэх, хадгалан нөөцлөх, эмчлэх туршилт судалгааг явуулж, бактерийн зэвсгийн гол түүхий эд болох халдварт өвчтэй нянг гарган авч дайны зорилгоор ашиглахаар их хэмжээгээр нөөцлөн бэлтгэж байжээ.Бактериологийн дайн явуулах даалгаврыг эмнэлгийн албаны  дэслэгч генерал Широ Ишигийн удирдлага дор “731-отряд”-д оногдуулсан байна. Бактериологийн дайны цэргийн ач холбогдлын талаар генералын үгийг сийрүүлбэл: “бактериологийн зэвсэг хэрэглэснээр халдлага нь өндөр үр ашигтай. Артиллерийн буудлагын үед энгийн металл нь тодорхой хэсэгт тодорхой объектыг л зөвхөн устгах бөгөөд шархагдагсад түргэн илааршиж, эргэн жагсаалдаа орно. Харин амьд нян бол өөр хэрэг. Хүнээс хүнд, хөдөөнөөс хотод халдсанаар өсөн нэмэгдэж байж болох бүх хохирлыг учруулна. Түүнээс гадна нян бол хүний бие эрхтэнд нэвтрэн шингэснээр удаан хугацаанд үйлчилж, үхлийн хувь нь өндөр байх болно. Нянгийн халдвар авсан хүн эдгэрэх нь ховор.
Мөн ашигт малтмалын нөөц хомс Япон улсын хувьд бактериологийн зэвсэг нилээд ашигтай. Энэ зэвсэг бол томоохон цар хүрээтэй туршилт боловсруулах, үйлдвэрлэхэд нүсэр тоног төхөөрөмж шаардагдахгүй. Бүх ажлыг эмнэлгийн судалгаагаар халхавчлах боломжтой. Тиймээс зардал их гарахгүй”… “Артилерийн сумнаас бактериологийн зэвсгийн ялгаа нь амьд хүчийг эгшин зуур хөнөөх чадваргүй, гэхдээ энэ нян дүүргэсэн сум-“дэлбэрдэггүй бөмбөг” нь чимээ шуугиангүй хүн амьтаны бие бялдрыг удаанаар тарчлаан хөнөөж чадна. Сумыг заавал үйлдвэрлэх шаардлагагүй, зүгээр энгийн эд зүйлс болох хувцас хунар, гоо сайхны хэрэглэл, хүнсний зүйл ундаа, хүнсэнд хэрэглэх мал амьтадад халдвар тараах, түүнчлэн агаараас ч нян цацаж болно. Эхний довтолгоо заавал бөөгнөрүүлсэн байх шаардлагагүй, ялгаагүй дараа нь нян үржсэнээр зорилогодоо хүрэх болно.” хэмээн генерал Иший санал болгож байжээ731 дүгээр отрядын лабораторид тахлаас гадна, хижиг, булчин задрах тахал, хамуу, цусан суулга, татран, боом, сүрьеэ зэрэг халдварт өвчний нянг үржүүлэн судалж байжээ.
Энэ отрядад сард 300 кг тахлын, 500-600 кг хүртэл боомын, 800-900 кг хүртэл гэдэсний хижиг, цусан суулгын, 1 тонн хүртэл булчин задрах тахлын нян үйлдвэрлэж байсан баримт байна.Эдгээр нянг нохой бөөс зэрэг бичил биетнүүдэд халдварлуулан хадгалах, улмаар тэдгээрийг эсрэг этгээдийнхээ хүн ам, газар нутаг, цэргийн дунд хаях замаар халдварлуулахаар төлөвлөж байжээ. Зарим баримтанд дурдсанаар тус отрядад асар их нянг “хэрэглэхэд хэзээд бэлэн”-ээр хадгалж байсан бөгөөд 731 дүгээр отрядад нян халдварлуулсан хархны тоог З саяд, нохой бөөсийг 300 кг-д хүргэх тушаалыг Японы армийн удирдлагаас өгч байжээ. Эдгээр бактерийг дайны үед артиллерийн сум болон минийн дотор хийж буудан тараах, бактери бүхий бөмбөг онгоцоор хаях, бактерийн халдварыг бэлчээр, булаг шанд, агаарт тараах зэрэг орнуудыг хэрэглэхээр төлөвлөж, мөн ийм арга замаар бактери халдварлуулах туршилтуудыг хийж байсан нь тогтоогдсон юм.
Японы армийн удирдлагын шийдвэрээр 731 дүгээр отрядад үйлдэж байсан хамгийн том гэмт хэрэг бол амьд хүн дээр туршилт хийж байсан явдал юм. Тэд дайны олзлогдогсод, хоригдол, эзлэгдсэн орон нутгийн ард иргэдийг энэхүү туршилтандаа ашиглаж байсан бөгөөд эдгээр хүмүүсийг “банз” хэмээн нэрлэж, туршилтын материал болгон хэрэглэж байжээ. Тэд янз бүрийн хувилбараар амьд хүмүүс дээр туршилт хийж байсан бөгөөд тухайн хүн үхэн үхтэл нь нарийн судалж, тухайн нян хүний биед ямар хугацаанд хэрхэн нөлөөлж, ямар нянгаар халдварласан хүн хэдий хугацаанд хэрхэн үхэж буйг нарийвчлан судалдаг байжээ. Хэрэв тухайн хүн бактериар халдварлуулахад үхэлгүй эдгэрвэл дахин туршилтанд оруулах бөгөөд энэ отрядад туршилтанд орсон хүн хэзээ ч амьд гарч байгаагүй тухай Токиогийн болон Хабаровскийн цэргийн шүүхийн материалуудад дурдагдсан байдаг.