cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шинэ Наран Сургууль
Түүх
Шинэ Наран сургууль нь 2003 онд Дархан-Уул аймгийн Япон хэлний сургалттай Наран 23-р дунд сургууль хэмээн байгуулагдсан ба 2015 оны 9-р сарын 1-ээс Шинэ Наран хэмээн нэрээ өөрчлөн одоог хүртэл сургалтаа явуулсаар байна. Анх 8 сурагч 2 Япон багштайгаар эрдмийн өргөөний үүд хаалгаа нээж байсан бол 2015-16 оны хичээлийн жилийн байдлаар 100 гаруй сурагч, 5 Япон багш, 20 гаруй Монгол багш ажилтантай.
Удирдах зөвлөлийн дарга Л. Мижид нь сургуулийн үүсгэн байгуулагч болно.
Аутсорсинг
Аутсорсинг (outsourcing) гэдгийг заримдаа гуравдагч талтай гэрээлэх гэж хэлж болно. Учир нь захиалагчийн ажлыг гүйцэтгэхээр гэрээ байгуулсан гүйцэтгэгч дараах шалтгаануудын улмаас гуравдагч этгээдэд уг ажлын тодорхой хэсгийг, эсвэл бүтнээр нь хийлгэх болдог.
Хэлний саад
Аутсорсинг бол глобал ойлголт бөгөөд улс дамнасан байдлаар хийгдэх нь их. Хөгжингүй орнуудын компаниуд хөгжиж буй орны хямд ажиллах хүчээр ажлаа гүйцэтгүүлэх сонирхол их байдаг боловч хэд хэдэн хүчин зүйлийн улмаас энэ нь тийм хялбар хийгддэггүй. Үүнд хамгийн эхэнд хэлний бэрхшээл орно. Гэрээ байгуулж ажил гүйцэтгүүлэхийн тулд сайн ойлголцох, тохиролцох зайлшгүй шаардлагатай бөгөөд хоёр өөр улсын зан заншил, хууль журам зөрөлдөх тохиолдол гэх мэт саадуудыг давж гарахын тулд хөгжиж буй орны компаниуд ажилчдынхаа хэлний мэдлэгийг дээшлүүлэх шаардлага тулгардаг. Хэлний зөрүү байдаггүй орнууд аутсорсинг хийхэд бусад улсаасаа харьцангуй давуу талтай байдаг бөгөөд жишээлбэл Америкийн Нэгдсэн Улс-аас Энэтхэг Улсад аутсорсинг хийж буй үйл ажиллагаа дэлхийд хамгийн сайнд тооцогддог байна.
Нэмж сонирхвол
Ангилал:Мэдээллийн технологийн менежмент Ангилал:Үйлдвэрийн эдийн засгийн онол Ангилал:Үйлдвэрлэлийн эдийн засаг
Микаэла Шиффрин
Микаэла Шиффрин (Mikaela Shiffrin, 1995 оны гуравдугаар сарын 13-нд Колорадо мужид төрсөн) — Слалом төрлөөр 2014 онд Олимпын аварга болсон Америкийн эмэгтэй уулын цаначин юм.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын уулын цаначин Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:Уулын цанын олимпын аварга Ангилал:Уулын цанын дэлхийн аварга Ангилал:АНУ-ын уулын цанын улсын аварга Ангилал:Америкчууд Ангилал:1995 онд төрсөн
Этьен Капу
Этьен Капу (Étienne Capoue, 1988 оны долоодугаар сарын 11-нд төрсөн) нь Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн Тоттенхэм Хотспур багийн хагас хамгаалагч юм.
Холбоос
Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Тулуз багийн тоглогч Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Францчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Мөсний цахлай
Мөсний цахлай (Larus hyperboreus) нь томхон цахлай бөгөөд дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагас, Еврази, Европын Атлантын далайн эрэг хавиар нутагладаг.
Энэ зүйл нь өндөр байц хад, эрэгт олноор сүрэглэн үүрлэж, тод бор толбонуудтай, цайвар бор өндөг 2-4 ширхэг гаргадаг. Мөсний цахлай нь нилээд цайвар зүсмийн өд сөдтэй ба бүдүүн шар хошуутай. Залуу цахлай нь ягаан, эсвэл хар хошуутай байдаг. Бүрэн нас бие гүйцтэл 4 жил зарцуулна.
Бусад цахлайн адил холимог идэштэн ба загас, шавж, нялцгай биетэн, өндөг, жижиг шувуу, жижиг хөхтөн гэх мэт иддэг. Мөн улай сэг, үр жимсээр хооллоно.
Цахим холбоос
Ангилал:Цахлайнхан
Хөлбөмбөгийн ДАШТ-2010 F хэсэг
Эшлэл
F хэсэг
Шахзода
Цахим холбоос
Ангилал:Узбекистаны дуучин Ангилал:Узбекчүүд Ангилал:1979 онд төрсөн
Кемерово муж
1943 оны 1 сарын 26-нд муж болон зохион байгуулагдсан.
Монгол улстай идэвхтэй харьцаатай бөгөөд Кемерово мужийн захирагчийн тэтгэлгээр монгол оюутнууд тус мужид суралцдаг.
Хамгийн хуучин хот нь Ермакийн удирдаж байсан козакууд дайрч өнгөрсний дараа удалгүй 1618 онд баригдсан Новокузнецк хот бөгөөд мужийн төв Кемеровогоос том хот болно.
Газарзүй
Сибирийн баруун өмнөд хэсэгт хойд талаараа Томск муж, зүүн талаараа Красноярскийн хязгаар, Хакас, өмнө талаараа Алтайн хязгаар, баруун талаараа Новосибирск муж, Алтайн Бүгд Найрамдах Улстай хиллэнэ.
19 дүүрэгт хуваагддаг. Сибирийн төмөр зам нь тус мужаар дайрч өнгөрнө.
Цагийн бүс
left|75px Тус муж нь Красноярскийн цагийн бүс буюу UTC+7 бүст харьяалагдах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+8 болно.
Аж үйлдвэр
Нүүрсний уурхай элбэгтэй тул гол аж үйлдвэрийн салбар нь чулуун нүүрс олборлолт юм. Мөн автомашин, химийн үйлдвэрлэл хөгжсөн.
Хүн ам
Оросуудаас гадна татар, украйн, чуваш, германууд оршин суудаг. Сибирийн бүс нутаг дундаа хүн амын төвлөрөл харьцангуй ихтэй муж болно.
Эш холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Парисын олимп (1900 он)
1990 оны Парисын олимп — 1900 онд Францийн Парист явагдсан Зуны олимпын хоёрдугаар наадам байв.
Түүх
1894 оны Сорбонны хурлаар 1900 оны олимпыг Парист зохион явуулахаар тогтсон ёсоор 1900 онд Парист явагдаж 24 орны 997 тамирчин оролцжээ. Зуны олимпын хоёрдугаар бөгөөд 19-р зууны сүүлийн олимп байв. Нээлт, хаалтын ёслолгүй. 5 сарын 14-нөөс 10 сарын 28-ны хооронд тэмцээн уралдаан явагдсан. Анх удаа эмэгтэй хүн оролцсон ба Элен де Пуртал анхны эмэгтэй олимпын аваргаар тодорчээ.
Тэмцээнд байр эзэлсэн тамирчид медаль гардаагүй, харин цом гардаж байв.
Автомашины уралдаан, мотоциклын уралдаан, агаарын бөмбөлөг, крикет, крокет, пелот, 200 м саадтай усанд сэлэлт гэсэн төрлийн тэмцээнүүд анхны бөгөөд эцсийн удаа олимпын төрөлд багтсан нь 1900 оны Парис олимпод болж байв.
thumb|250px|Винсенсийн дугуйн тойруулга
Цахим хуудас
Ангилал:1900 оны спортын арга хэмжээ Ангилал:Парисын спортын арга хэмжээ
Абу-Даби
Абу-Даби (أبو ظبي - Abu Dhabi) — Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын нийслэл хот. Мөн Абу-Даби нутгийн төв. Улсын эдийн засаг, аж үйлдвэр, улс төр, соёлын төв бөгөөд гагц энэ хотод улсын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 56% бүтээгддэг. 896,800 оршин суугчтайгаараа Дубайн дараах улсынхаа 2-р олон хүнтэй хот болно.
Эшлэл
Ангилал:АНЭУ-ын хот Ангилал:Абу-Дабийн газар зүй (эмират) Ангилал:Азийн нийслэл
Мунир Оббади
Мунир Оббади (Mounir Obbadi; 1983 оны дөрөвдүгээр сарын 4-нд Мелан-ан-Ивлин хотод төрсөн) — Франц-Мароккогийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Эллас Верона» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.
2014 оны долоодугаар сарын 15-нд Сери А-гийн «Эллас Верона» багт зээлэгдэхээр гэрээлэв.
Гадны холбоос
Ангилал:Мароккогийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Анже багийн тоглогч Ангилал:Труа багийн тоглогч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Эллас Верона багийн тоглогч Ангилал:Мароккочууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Сент-Луйсын олимп
Олимпын III наадам буюу 1904 оны Сент-Луйсын олимп (III Olympic Summer Games) нь 1904 оны 7 сарын 1-нээс 11 сарын 23-нд Сент-Луйс хотноо зохион байгуулагдсан олимпын наадам юм.
Луиш Нето
Луиш Карлош Ново Нето (Luís Carlos Novo Neto, 1988 оны тавдугаар сарын 26-нд Повуа ди Варзин хотод төрсөн) — Португалын хөлбөмбөгчин бөгөөд Зенит болон Португалын шигшээд төвийн хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Нето уугуул хотын Варзим өсвөрийн багт 10 настайдаа элсчээ. Варзимд өнгөрүүлсэн таван улирлын дөрөв нь II дивизионд өрнөсөн. Варзим 2007 оны хоёрдугаар сарын 10-нд Португалын цомд Нето хүчирхэг Бенфикагийн эсрэг хоёр минут тоглов.
Ромаг талбай дээрээ хүлээн авч 1–3 харьцаагаар талбай дээрээ ялагдсан Сери А-гийн тоглолтод Сиена дахь ганц гоолоо Нето хийсэн.
2013 оны хоёрдугаар сарын 1-нд оросын Зенитэд нутаг нэгт Бруно Алвеш болон Данни нарын хамт элссэн.
Шигшээ
Португалын өсвөрийн тоглогч Нетог үндсэн шигшээ 2012 оны аравдугаар сарын 2-нд дуудаж, 2014 оны ДАШТ-ий сонгонд оролцуулав. Түүнийг ганц тоглолтод оролцуулсан хэдий боловч холбоо үнэлжээ.
Холбоос
Ангилал:Португалын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Зенит Санкт-Петербург багийн тоглогч Ангилал:Сиена багийн тоглогч Ангилал:Насьонал багийн тоглогч Ангилал:Варзим багийн тоглогч Ангилал:Португалчууд
Жимми Уэйлс
Жимми Донал Уэйлс (англи. Jimmy Donal Wales, мөн Жимбо (англи. Jimbo) гэх нууц нэрээр алдартай; 1966 оны 8-р сарын 7-нд АНУ-ын Алабама мужийн Хантсвилл хотод төрсөн) - америк, их британий цахим худаачин. Вики үзэл санааг баримтлагч, таны одоо энэ үзэж байгаа Википеди-г үүсгэн байгуулагч, Викимедиа Сангийн (2003-2006) тэргүүн.
2012 оны 3-р сараас Их Британий Засгийн газрын олон нийтийн болон нээлттэй байдлын бодлогын асуудал эрхэлсэн зөвлөх. 2014 оноос "The People's Operator" (Ардын оператор) -ын захиралуудын Зөвлөлийн хамтарсан дарга.
Амьдрал
Уэйлс 1994 онд Чикаго хот руу шилжиж 2000 он хүртэл "Chicago Options Associates" компанид ажиллаж үнэт цаасны арилжаа эрхэлж их мөнгө авдаг байжээ.
2000 оны 3-р сард Уэйлс эрдэмтэн философич Ларри Сэнгер ийг ерөнхий редактороор ажилд авч -"Nupedia" хэмээх үнэгүй нэвтэрхий толь бичгийг бүтээж эхэлжээ. Нэвтэрхий толь бичгийг мэргэжлийн зохиолчид сайн дурын үндсэн дээр боловсруулж толь бичгийн нийтлэлүүдийг хянан шалгадаг байжээ. "Nupedia"-ийн санаа бол үнэгүй онлайн нэвтэрхий толь бичгийн хоосон орон зайг эзлэх явдал байжээ.
2003 оны зун Викимедиа санг үүсгэн байгуулж 2006 он хүртэл удирдагчаар нь ажиллаж байжээ. 2006 онд Уэйлс Викимедиа сангийн удирдагчаар францын иргэн Флоренс Нибарт-Дэвуорд (Florence Nibart-Devouard)-ыг сонгож, өөрөө удирдах албанд үлдсэн байна.
2004 онд тэр Анжела Бээслэй(Angela Beesley)тэй хамтран Интэрнэт портал Викиаг байгуулав. Энэ нь Вики төрлийн бүх прожектуудад зориулсан хостингын үйлчилгээ үзүүлж, Google-н зар сурталчилгаагаар орлогождог юм байна.
2007 оны эхний хагасаас эхлэн Уэйлс Викигийн дараагийн прожект болох Викиа Сээрч(Wikia Search)-ыг Google-н хайгч машиныг, эх кодоор нь Lucene, Nutch, Hadoop зэрэг нээлттэй эхийн кодуудыг ашиглан хийж байгаа ба хамгийн эхний Альфа хувилбар нь 2008 оны 1-р сарын 7ноос эхлэн ажилж эхлээд байна.
Вэб хуудсууд
Ангилал:1966 онд төрсөн Ангилал:Википедиа Ангилал:АНУ-ын хүн
Нямдоржийн Анараа
Нямдоржийн Анараа нь Монголын бэлгийн цөөнхийн эрхийн төлөө тэмцэгч. Лесби, гей, бисексуал, трансжендер буюу ЛГБТ төвийг үүсгэн байгуулагчдын нэг. 1997 оноос хойш бэлгийн цөөнхийн эрхээр ажиллаж байгаа.
Ангилал:Монголын хүний эрхийн төлөө тэмцэгч Ангилал:Монголын хуульч
Шилүүс
Шилүүсийн төрөлд мийнхэн овгийн дөрвөн дунд зэргийн биетэй зүйл багтана. Гэхдээ эдгээр мийг хэрхэн ангилах талаар маргаантай байсаар байна. Зарим эрдэмтэд тэднийг Felis төрөлд багтаадаг. Персийн буюу Африкийн шилүүс гэгддэг Каракал энэ төрөлд багтахгүй.
Гадаад төрх
thumb|left|Филадельфийн амьтны хүрээлэн дэх Канадын шилүүс. Шилүүс богино сүүлтэй, чихнийхээ үзүүрт туг хар үстэй байдгаараа өвөрмөц. Хүзүүнийхээ дор зангиа шиг харагддаг өрөвлөгтэй. Том хавтгай тавхайтай байдаг нь цасан дээр явахад зохимжтой бөгөөд нүүрэндээ урт сахалтай. Биеийн өнгө дунд зэргийн хүрнээс, алтлаг, хул ухаа цагаан өнгөтэй, хааяа ялангуяа мөчин дээрээ бараан хүрэн толботой. Шилүүсийн бүх зүйл цээж, гэдэс, хөлнийхөө дотор талд цагаан үстэй. Мөн шилүүсийн өнгө, үсний урт, тавхайн хэмжээ цаг уурын бүсээс хамааран өөр өөр байна. Баруун өмнөд АНУ-д үс нь богино, өнгө нь бараан, тавхай нь жижиг байдаг бол Умардын хүйтэн цаг ууртай газрын шилүүсийн үс өтгөн, өнгө нь цайвар (харагдахгүй байх), тавхай нь өргөн болдог. Бусад муурын овгийн амьтдыг бодвол шилүүс байгальд орших үедээ амьтан, хүнд аюултай амьтан боловч гаршуулсан тохиолдолд гэрийн муур шиг дасдаг ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Мийнхэн
Монголын Уламжлалын Нэгдсэн Нам
Монголын Уламжлалын Нэгдсэн Нам 1993-12 -5-ны өдөр Монголын Хувийн Өмчтөний нам, Монголын Малчин Тариачны Нэгдсэн нам, Монголын Тусгаар Тогтнолын намууд нэгдэн анхдугаар чуулганаа хийж Монголын Уламжлалын Нэгдсэн намыг байгуулсан юм. 1996 оны УИХ-ын сонгуулийн үр дүнгээр О.Дашбалбар УИХ-ын сонгуулийн 31 дүгээр тойргоос сонгогдон парламентад суудалтай нам болон төлөвшиж улмаар тус намын дарга болсон юм. О.Дашбалбарын тусгаар тогтнол, газар шороогоо хамгаалсан эх орончийн цогтой дуу хоолой МУНН-ыг төлөөлөн УИХ-ын чуулганы индэр дээрээс цуурайтаж байсан билээ.
МУНН-ын туйлын зорилго нь Монгол Улсад Ерөнхийлөгчийн засаглал тогтоож, биеэ даасан бодлого явуулдаг, олон сая хүн амтай, онгон сайхан байгальтай, уламжлал, түүх, соёлоо дээдэлдэг, хүчирхэг, баян тансаг Монгол Улсыг буй болгож түүний тогтвортой хөгжих нөхцлийг бүрдүүлэхэд оршино. МУНН-ын үнэт зүйлс нь Монгол Улсын тусгаар тогтнол, Үндэсний аюулгүй байдал, газар нутгийн бүрэн бүтэн байдал, Монгол хүн амын өсөлт, Монгол ахуй, бэлчээрийн мал аж ахуй, онгон тансаг байгаль, Монгол уламжлал ёс заншил, түүх, соёл, өвгө дээдсээс уламжлан ирсэн төрийн гүн ухаан түүний сургаал номлолууд болно.
МУНН-ын онол, номлолын гүн ухааны цогц бүрдлийн нэг гол үндэс нь мөнх тэнгэрийн философи үзэл санаа юм. Мөнх тэнгэрийг шүтэх монголчуудын гүн ухааны ухамсар нь тэдний эзэн хаанаа хүндэтгэн бишрэх философи-ёс зүйн үзлийг, хаанаа хүндэтгэх философи-ёс зүйн үзэл нь төрийг шүтэх төр ёсны улс төрийн үзлийн онол, үнэлэмж бүрэлдэн төлөвшихөд тус тус нөлөөлсөн билээ. МУНН-ын онол, номлолын бас нэгэн үндэс нь хос ёсны онол, гурвал сэтгэлгээ буюу гурвалын онол юм. Монголчуудын хос ёсны онол, гурвалын онол нь төрт ёс, ёс зүйн үзэл, үнэлэмжийн үндэс болдог. МУНН-ын үзэл баримтлал, үйл ажиллагааны тулгуур нэгэн үнэт зүйлс нь улс орны тусгаар тогтнол, Үндэсний аюулгүй байдал юм. Тусгаар тогтнол, Үндэсний аюулгүй байдал нь Монгол Улсын оршин тогтнох үндсийн үндэс мөн хэмээн манай нам үздэг билээ. Улс орны тусгаар тогтнолын гол хэмжүүр нь газар нутгийн бүрэн бүтэн байдал, хүн амын эрүүл-цэвэр өсөлт түүний хөгжлийн аюулгүй байдал, улс төрийн хараат бус бие даасан байдал юм. “Газар бол улсын үндэс” хэмээсэн эцэг өвгөдийн номлол, гэрээслэл нь манай намын тусгаар тогтнолын асуудалд хандах, үзэл хандлагын гол тулгуур болж байна. МУНН-нь Монгол Улсын Тусгаар тогтнол, аюулгүй байдлыг бодиттойгоор хангах эдийн засаг, улс төр, дипломатын зохистой бүхий л аргыг хүлээн зөвшөөрч, тэдгээрийг бодиттой хэрэгжүүлэхийн төлөө байдаг.
МУНН-ын мөрийн хөтөлбөрт “ОХУ-тай тогтоосон уламжлалт ах дүүгийн найрамдалт харьцааг сэргээхэд онцгойлон анхааран, эрх тэгш харилцан ашигтай байх зарчим баримтлана” хэмээн тусгайлан заасан байдаг. Тус нам нь нийслэл хотын 6 дүүрэг, 4 аймагт өөрийн салбаруудтай, 6000 орчим гишүүнтэй. Парламентын бус намуудаас ялгагдах онцлог нь байнгын үйл ажиллагаатай намын ажлын аппарат, түүний дэргэдэх судалгаа мэдээллийн баг, өөрийн сонин, телевизийн студитэй ажилладаг ба парламентийн гаднах хүчтэй сөрөг хүчний байр суурийг эзэлдэгт оршидог. Бусад намуудаас давуу шинж нь ихэвчлэн цэрэг, хүчний байгууллагад ажиллаж байсан хүмүүсээс гишүүдийн цөм нь бүрддэг ба цэвэр үндэсний эх оронч үзэл дээр нэгдсэн нэгдэл юм. Намын эрх барих дээд байгууллага нь намын их хурал, их хурлын чөлөө цагт их хурлаас сонгогдсон Улс Төрийн Ерөнхий Зөвлөл, намын тэргүүлэгчид, өдөр тутмын үйл ажиллагааг намын тамгын газар, нийслэл, дүүрэг, аймаг бүсүүдийн нарийн бичгийн дарга нар эрхлэн явуулдаг.
МУНН-ын уриа нь Монгол хүн, Монгол газар шороондоо эзэн нь байх ёстой.
Эшлэл
Ангилал:Монголын нам Ангилал:Консерватив нам Ангилал:Үндсэрхэг үзэлт нам Ангилал:1993 онд байгуулагдсан
Итэлгэн цахлай
Итэлгэн цахлай, Ichthyaetus ichthyaetus, нь томхон биет цахлай юм. Урьд бусад ихэнх цахлайн адил Larus төрөл гэгдэж байв. Энэ зүйл цахлай нь Оросын өмнөд хэсгээс  Монголын гол, нуур, намгархаг газраар тархан амьдардаг. Нүүдлийн шувуу бөгөөд өвлийн улиралд зүүн Газар дундын тэнгис, Арабын хойг болон Энэтхэгийг зорино. Итэлгэн цахлай голдуу газар үүрээ засаж 2-4 өндөг гаргадаг. Ховор тохиолдолд баруун Европт таарна.
Гадаад төрх
Энэхүү цахлайн биеийн урт 58-65 см ба далавчаа дэлгэхэд 1.4 -1.6 м юм. Нас бие гүйцсэн шувууд нь саарал нуруу, далавчтай, хөл нь шар, улаан хошуутай.
Итэлгэн цахлай загас, үе хөлтөн, шавьж, жижиг хөхтөн барьж иддэг.
Дэнни Грэнжер
Бага Дэнни Грэнжер (Danny Granger Jr., 1983 оны дөрөвдүгээр сарын 20, Луизиана, Шинэ Орлеан) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Финикс Санз» багийн довтлогч юм.
Замнал
Нью Мехикогийн их сургуулиас 2005 оны драфтын арвандолоогоор Индиана Пэйсерс багт иржээ. Грэнжер 2008-09 оны улирлын Детройт Пистонс ( 2008 оны 12 сарын 12-нд ) болон Гоулдэн Стэйт Варриорс ( 2009 оны 1 сарын 11-нд ) багуудтай хийсэн тоглолтонд 42 оноо авч өндөр амжилт үзүүлж байв.
2014 оны долоодугаар сарын 7-нд Грэйнжертэй Майами Хит 4.2 сая доллараар гэрээлжээ.
2015 оны хоёрдугаар сарын 19-нд Грэнжерийг «Нью-Орлеанс Пеликанс» зэрэг гурван багийн тохиролцоогоор «Финикс Санзад» шилжүүлэв.
Гадны холбоос
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн дэлхийн аварга Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн довтлогч Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:Индиана Пэйсерс багийн тоглогч Ангилал:Лос Анжелес Клипперс багийн тоглогч Ангилал:Майами Хийт багийн тоглогч Ангилал:Финикс Санс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1983 онд төрсөн
4 сарын 15
4 сарын 15 нь Григорийн тооллын жилийн 105 дахь (өндөр жил бол 106 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 260 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0415 15
Гэлэнхүүгийн суврага
Гэлэнхүүгийн суврага бол Хөвсгөл аймгийн Жаргалант сумын төвөөс хойд зүгт 10 км зайд уулын дөрвөлж дээр нэгэн суврага.
Лэйк-Плэсидийн олимп (1932 он)
Өвлийн олимпийн III наадам буюу Лэйк-Плэсидийн олимп (III Olympic Winter Games) нь 1932 оны 2 сарын 4-нөөс 15-нд Лэйк-Плэсид хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.
Гэлэнхүүгийн суврага
Тус нутагт амьдарч байсан Гэлэнхүү гэдэг хүн насны эцэст өөртөө зориулж бүтээн босгосон байна. Энэ хүн 1880-аад оны сүүл, 1890-ээд оны эхээр төрж, 10 орчим насандаа хүрээ хийдэд шавилан суусан хэдий ч шашин ном, зан үйлтэй тэрсэлдэн хөөгдөж хөдөө гарч амьдарчээ. Угаас сэргэлэн цовоо, олон талын зүйлийг сонирхон монгол хүний ухаанаар сэдэж бүтээх ажил олныг хийж байсан нь өнөөг хүртэл нутгийн олонд домог болж хуучлагдан үе дамжин ярьсаар иржээ. Тэрээр өөрийн төрж өссөн Дэвүүр гэдэг газар тарвага нутагшуулж, голын усыг боон шуудуу татан ногоо жимс тарьж ургуулах болон ур дарх хийн олон түмэнд хүндлэгддэг байсан нь 8-р Богд Жавзандамбаас "Жадамба" зэс барыг урлахад Халхын нэрт урчуудтай хамт уригдан очиж бүтээлцэж байсан байна. Насны эцэст буян үйлдэхийн тулд өөрийн гараар сувраганд орох материалыг цуглуулж, шүншигт нь өөрийн дархны нарийн багаж хэрэгслийг хийн суварга бүтээн босгосон байна. Суврагын сэнтий нь 2.5 ам дөрвөлжин метр талбайг эзлэн бумба, гонхорын хамт 3 м өндөр, улаан шаргал боржин чулууг засан хавгайлан дөрвөлжлөн өрж шавраар чигжин босгожээ. Суврагыг барихдаа амыг нь зориудаар хойд зүг харуулан барьсан нь уг хүний сэтгэлийн илэрхийлэл байж болох талтай. Суврага нь ариун санваартан, бурхдыг сахиуслан хадгалах байр буюу түүхэн үйл явдал зориулж уул газар нь барьж байгуулдаг барилгын байгууламж юм. Гэлэнхүүгийн суврага нь хувь хүний дурсгалын төрөл зүйлд багтан орох юм.
Ангилал:Монголын суварга
Цус
Цус нь аливаа махбодын чухал үүрэгтэй тусгай шингэн юм. Биеийн эд эсүүдэд тэжээлийн бодис, хүчилтөрөгч, бусад шаардлагатай бодисуудыг хүргэх ба эсийн бодисын солилцооноос ялгарсан бүтээгдэхүүнийг эсээс ялгаруулах тогтолцоонд хүргэх үндсэн үүрэгтэй. Сээр нуруутан амьтны цусыг сийвэн ба цусны эсүүд// бүрдүүлдэг. Цус тунгалаг нь бие махбодын холбогч эдийн төрөл учир эс ба эс завсрын бодисоос/сийвэн/ тогтоно. 1мкл цусанд эзлэх дүрст элементийг гемограмм гэнэ.
Цусны үүрэг
Цус олон чухал үүрэг гүйцэтгэдгийг жагсаавал:
Цусны агууламж, физик, химийн шинж
Цус хүний биеийн жингийн 5-9 хувийг эзлэх ба ойролцоогоор 1060 кг/м3 нягттай, 5-5.5 литр байдаг. Нийт цусны 97 хувийг улаан эс, 1 хувийг ялтас, 3 хувийг цагаан эс эзэлдэг. Зуурамтгай чанартай, Ньютоны бус шингэн юм. Цусны pH 7.36 сул шүлтлэг байдаг нь нилээд нарийн зурвас гэж үздэг,
Цусны эргэлт
Цусны их эргэлт нь биеийн эд эсүүдэд хүчилтөрөгчийг хүргээд буцаж ирэхэд, уг их эргэлтээс ирсэн хүчилтөрөгчөөр ядмаг цус бага эргэлтэд шилжиж, уушигаар дамжин хүчилтөрөгчөөр баяжин буцаж их эргэлтэд шилждэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Биеийн шингэн Ангилал:Цусны тухай сэдэв Ангилал:Эргэлтийн систем
Итгэлийн Дашдорж
Итгэлийн Дашдорж (монг. Итгэл хамба) нь (1852–1927) Буриадад буддын шашны хамба лам байсан ба өөрийн бясалгалаар хагас занданшуулсан биеэрээ шашны ба шинжлэх ухааны салбарын анхаарлыг татсан юм.
Хамба лам Дашдорж нь 1852 онд төрж, 16 наснаасаа Буриадын Агын дацанд сууж шашны гүн ухаан ба эмнэхүйн ухаанд суралцажээ. 1911 онд түүнийг Хамба лам Бандид цолд дэвшүүлж, бүх Буриадын шашны тэргүүнээр сонгожээ. 1913-1917 онуудад Дашдорж хамба Оросын Хаант засаглалын нэр нөлөө бүхий шашны зүтгэлтнээр тодорч, 1917 оны 3 сарын 19-нд Оросын хаанаас Гэгээн Станиславын одон хүртжээ. Дашдорж нь Романовын гэр бүлийн хүрээлэлтэй ойр дотно байж, Санкт Петербургт анхны буддын дацан байгуулахад чухал нөлөөг үзүүлжээ.
Хамба лам Дашдорж нь дэлхийн 1-р дайны үед Оросын армид хандив цуглуулах, эмнэлэг байгуулах зэргээр идэвхтэй тусалж, Гэгээн Аннагийн одонгоор шагнуулж байжээ.
Гэрээс ба дараахь амьдрал
1926 онд Дашдорж бусад лам нартаа Буриад ба Оросыг орхиж явахыг зөвлөж, өөрөө Буриаддаа үлдэхээр шийджээ. Жилийн дараа 75 насандаа сүмийнхээ лам нарт өөрийгөө бие барах болсноо дуулгаж, шашны тусгай бясалгалыг бусдадаа хамт хийхийг хүссэн боловч бусад лам нар татгалзаж, өөрөө ганцаараа бясалгалаа хийж сүүлд бусад нь нэгдэж удалгүй Итгэл хамба бясалгасан байдлаар өөд болжээ.
Дашдорж хамба өөд болохдоо өөрийг нь бадам-лянхуа суусан байдлаар оршуулахыг захисан байна. Түүний гэрээсээр хэдэн жилийн дараа өөрийг нь оршуулгаас нь гаргаж сүсэгтэн олонд үзүүлэх ёстой байжээ. Гэвч тухайн цагийн Зөвлөлтийн комунист засгийн шашныг устгах бодлогоос болж Буриадын лам нар 1955, 1973 онуудад түүний шарилыг нууцаар гаргаж үзэхэд бие нь бараг занданшаагүй байсан нь үл тайлагдах оньсого болжээ. 2002 оны 9 сарын 11-нд Дашдорж хамбын шарилыг Оросын буддын шашины тэргүүний оролцоотойгоор ил гаргаж Ивэлгийн дацанд байрлуулсан нь өдгөө сүсэгтэн олны ихээр очдог газруудын нэг болжээ.
Ангилал:Буддын шашны лам Ангилал:Важраяна буддын шашны хүн Ангилал:Мумий Ангилал:Гэгээн Аннагийн одон шагналтан Ангилал:Оросын Гэгээн Станислав одон шагналтан Ангилал:Эрдэнийн Очир одон шагналтан Ангилал:Буриадын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1852 онд төрсөн Ангилал:1927 онд өнгөрсөн
Өмнөговь сум
Өмнөговь нь Увс аймгийн сум юм. 1924 онд байгуулагдсан. Засаг захиргааны хувьд 5 багт хуваагддаг.
Газарзүй
Увс, Ховд, Баян-Өлгий аймгуудын хилийн заагт оршдог. Сумын төв нь Улаанбаатар хотоос 1516 км, Улаангом хотоос 119 км, Ховд хотоос 145 км, Өлгий хотоос 188 км зайтай оршдог.
Сум нийт 314.6 мянган га нутаг дэвсгэртэй. Газрын гадаргын төрх байдал нь жигд биш хойд хэсгээрээ уулархаг, өмнөд хэсгээрээ тал голдуу, төв хэсгээр өргөн тавиу хөндий, хонхор олонтой.
Агаарын температурын хувьд дунджаар зунд 20-25 хэм хүртэл халж, өвөлдөө 20-30 орчим хэм хүрч хүйтэрч, дундаж салхины хурд 4-18 м/секунд хүрдэг төв Азийн томоохон цөлийн нэг болох говийн хойд үзүүр хэсэгт орших ба ерөнхийдөө хур тунадас багатай хуурай, цэлмэг, салхи ихтэй эрс тэс уур амьсгалтай.
Сумын төвийн дэргэдүүр урсах Намирын гол Хархираагийн уулсаас эх авч Хар-Ус нуурт цутгадаг. Мөн тус сумын нутгаар Ховд, Бургастайн гол урсан өнгөрдөг. Хар-Ус нуур нь 15 км урт, 7 км өргөн юм.
Төрийн тахилгатай Алтан Хөхий уул болон ховордсон амьтад, ургамлын нөөц бүхий Улиастын шил, Яргайт уул, Ёлын шил, Ховд, Орлогын голын хөндий шугуй, Ногооны рашаан, Хар ус нуур зэрэг байгалийн сонин, содон тогтоц амьтан ,ургамлаар баялаг нутагтай. Тухайлбал, аргал, янгир,, буга, гахай, ирвэс, шилүүс, ёл, тас, хойлог г.м ховордсон ан амьтантай.
Эдийн засаг
Сумын төвөөс Яврын нүүрсний орд 12 км, Орлогын алтны орд 30 км, Барилгын материал Намирын гол, Орлогын гол, Мунживын тоосгоны шавар 1.5-50 км, Хар шанага, Туулай, Явар, Сэрүүний эрдэс будаг, зос 5-40 км, Сүүжийн давс, хужрын орд 25 км, Нарийн хоол, Төгрөг хоол, Давст хоол, Улаан шанага, Туулай, Бор хагийн хужир 10-20 км зайд оршдог.
Сумын эдийн засгийн голлох салбар нь үеийн үед дамжин ирсэн уламжлалт бэлчээрийн мал аж ахуй юм. 2009 оны 9 сарын байдлаар 164500 толгой малтай, үүнээс тэмээ 987, адуу 4654, үхэр 5167, хонь 80120, ямаа 73572 толгой байгаагаас жилд 6.0 тн тэмээний ноос, 120 тн хонины ноос, 25 тн ямааны ноолуур, 10.0-15.0 ширхэг арьс шир, айраг 3 тн, 50 гаруй тн сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, 7.0-10.0 тн мах, мал бэлтгэн нийлүүлдэг.
Газар тариалангийн үйлдвэрлэл сүүлийн жилүүдэд эрчимтэй хөгжиж 2009 онд 20 өрх, 1 албан байгууллага нийт 6.99 га-д төмс, 2.02 га-д хүнсний ногоо тариалж 62 тн төмс, 9 тн хүнсний ногоо хураан авсан.
Үйлдвэрлэл, үйлчилгээний хувийн хэвшлийн жижиг бизнесийн үйл ажиллагаа төлөвшиж байна. Үүнд: 150 ширхэг эсгий үйлдвэрлэдэг эсгийний үйлдвэр, өдөрт 30 ширхэг талх, 50 кг нарийн боов үйлдвэрлэдэг талх, нарийн боовны 2 цех, жилд 800 ширхэг цагаан ултай гутал үйлдвэрлэдэг хувийн оёдолчин 8, үсчин 1, зочид буудал 1, хувийн мал эмнэлэг, үржлийн 4 нэгж, Хэвлэлийн үйлчилгээний газар 2, ШТС 3 үйл ажиллагаа явуулж байгаагаас 2013 оны 4-р сараас Г.Батбаярын "Болор" ШТС, Дамдины ШТС-ууд АИ 92 авто бензинээр үйлчилж эхлээд байна.
Хүн ам
Өмнөговь сум нь 2009 оны 9 сарын байдлаар 1030 өрхийн 4336 хүн амтай, 41 хувь буюу 1780 нь 0-16 насны хүүхэд, 53.8 хувь буюу 2337 хүн хөдөлмөрийн насны, 5 хувь нь тэтгэврийн насны ахмадууд эзэлж байгаа ба нийт хүмүүсийн 1169 буюу 51 хувь нь эмэгтэйчүүд. Ажил хөдөлмөр эрхлэгчид 1905, үүнээс ХАА-н салбарт 1510 хүн ажилладаг. Ажилгүйчүүд 224 байна.
Боловсрол, эрүүл мэнд
Ерөнхий боловсролын бүрэн дунд ба бага нийт 3 сургууль нийт 110 хүний орон тоотойгоор үйл ажиллагаа явуулж, 1260 гаруй сурагч, СӨБ-д 130 хүүхэд хүмүүжин, их, дээд сургууль, коллежид 100 гаруй хүүхэд суралцаж байгаа бөгөөд жилд дунджаар 130 хүүхэд шинээр мэндэлж, хүн амын цэвэр өсөлт 1.6 хувь байна.
Сумын хүн эмнэлэг 2007 онд Сум дундын эмнэлэг статуст шилжсэн, 3 их эмч, нийт 33 орон тоотойгоор ажилладаг.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Увс аймгийн сум
Цагадайн хэл
Цагадайн хэл нь (өөрийн нэршил нь جغتای Jağatāy эсвэл Turkī) зүүн түрэгийн хэл байсан бөгөөд өнөөдөр төв азид узбек болон уйгур хэл болон цаашаа хэрэглэгдэж яваа хэл юм. Энэхүү хэл нь 15-р зууны эхнээс 20-р зууны эхэн хүртэл төв азийн исламчуудын орчуулга- болон уран зохиолд томоохон байр суурийг эзэлж байснаас гадна евразийн нэлээд хэсэгт өргөн тарxсан хэл байжээ. Цагадайн хэл гэдэгт Цагадайн Улсын хэл гэж ойлгож болох ба 15-р зууны дунд үеэс ойролцоогоор 1600 он хүртэл Төмөрийн улс болон түүний дараа оршин тогтнож байсан улсуудад хэрэглэж иржээ.
Хэлний гарал үүсэл
Цагадайн хэл ( Tscha gh atāy) гэдэг нь Чингис хааны хоёрдугаар хүү Цагадайн нэрнээс гаралтай юм. Монголчууд 13-р зууны эхээр дундад азийг эзлэн Алтайн нуруунаас Арал тэнгис хүртэлх газар нутаг нь Цагаадайн улсыг үүсгэн байгуулаад, байгуулсан улсдаа Цагадай хаан шинээр бичгийн хэлийг бий болгон хөгжүүлжээ.
Эшлэл
Ангилал:Төв Азийн түүх Хэл Ангилал:Дан ганц хэл Ангилал:Корпус хэл
Вера Крепкина
Вера Самуиловна Крепкина (Калашникова, Вера Самуиловна Крепкина (Калашникова), 1933 оны 4 сарын 16-нд төрсөн) нь Зөвлөлт Холбоот Улсын хөнгөн атлетикч, Ромын олимпын аварга юм.
Тэрээр Киров мужийн Котельнич хотод төрж, Вологда, хожим Киевийн Локомотив клубт бэлтгэл хийж байв.
Крепкина анх 19 настайдаа Хельсинкийн олимпод оролцож, 100 метрийн гүйлтийн төрөлд хагас шигшээ уралдаанд 5-р байр эзлэн хасагдсан бол 4х100 метрийн буухиа гүйлтэд түүний багтсан Зөвлөлтийн баг Их Британийн багаас 0.1 секунд хоцрон 4-т орсон байна.
1954 онд Швейцарын Берн хотод зохиогдсон Европын АШТ-д оролцож, 4х100 метрийн буухиа гүйлтийн төрөлд алтан медаль зүүв.
1956 оны Мельбурны олимпод оролцсон 2 төрөлдөө өмнөх олимптой яг ижилхэн амжилт үзүүлжээ.
1958 оны Европын АШТ Стокхольмд болоход 100 метрийн гүйлтийн төрөлд мөнгөн медаль хүртсэн. Ингэхдээ түрүүлсэн Их Британийн Хеатер Армитажтай адилхан 11.8 секундын амжилт үзүүлсэн аж. Түүнчлэн 4х100 метрийн буухиа гүйлтэд багийн нөхдийн хамт дахин түрүүлжээ.
1960 оны Ромын олимпод эхлээд 100 метрийн гүйлтийн төрөлд оролцож, хагас шигшээ уралдаанд 6-р байр эзлэн, шигшээд шалгарч чадсангүй. Харин ойрын зайн гүйлтийн төрлөөр мэргэшсэн тэрээр уртын харайлтын төрөлд оролцож, 6 метр 37 сантиметр харайн, олимпын дээд амжилт тогтоон түрүүлсэн нь хэний ч санаанд оромгүй явдал болов. Ингэхдээ өмнөх олимпын аварга Польшийн Элзбиета Кресинска болон дэлхийн дээд амжилтын эзэн Германы Хилдрун Клаус нарыг ялж түрүүлжээ. Мөн 4х100 метрийн буухиа гүйлтэд "уламжлал ёсоор" 4-р байр эзэлсэн байна.
Олимпоос харьж ирээд Лениний одонгоор шагнуулжээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Уртын харайлтын олимпын аварга Ангилал:4х100 метрийн буухиа гүйлтийн европын аварга Ангилал:ЗХУ-ын хөнгөн атлетикийн улсын аварга Ангилал:ЗХУ-ын 100 метрийн гүйгч Ангилал:ЗХУ-ын 200 метрийн гүйгч Ангилал:ЗХУ-ын 4х100 метрийн буухиа гүйгч Ангилал:ЗХУ-ын уртын харайгч Ангилал:ЗХУ-ын олимпын аварга Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:1952 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1956 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1933 онд төрсөн
Асутай
Асутай нь Мөнх хааны Куйтани нэрт татвар эмээс төрсөн. 1260 онд болсон их хуралдайгаар Аригбухаг хаанд өргөмжилсөн. Аригбух хааны дор цэрэг захирч, 1260-1264 оны хооронд Хубилай хааны эсрэг байлдаж байсан. 1264 онд бууж өгөөд гэрийн хорионд орсон.
Биоинформатик
Ангилал:Компьютер
Хойлог
250px|Гималайн Хойлог|right|thumbnail
Хойлог (мэргэжлийн нэр: Tetraogallus) Евразийн эх газрын урд хэсэг, Кавказын уулс, Гималайн нуруу, Төвөд зэрэг өндөр уулаар нутагладаг. Мөн Гималайн Хойлогийг Америкийн Нэгдсэн Улсын Невада муж улсад шилжүүлэн нутагшуулж байна.
Ургамал үндсээр хооллодог. Газар дээр үүрээ барьдаг.
Хойлог бол тахианы баг, гургуулын овогт багтдаг манай орны дархан цаазтай шувуу юм. Биеэр тахианаас томгүй 30-40 см өндөр, 2,5-3 кг орчим жинтэй, хөх бордуу зүстэй, зоо нуруу хар судалтай, элгэн биеэрээ цагаан толботой энэ шувуу манай орны Монгол Алтай, Говь-Алтайн нуруу, Алтайн цаадах говийн уулс, Хангайн нуруу, Хөвсгөл, Тагнын салбар уулсын эгц өндөр хадан хясаа, тагийн бүс, царамд оршино.
Хойлог өвөлдөө уулын бэл рүү бууж сүрэг сүргээрээ явснаа, хавар 4-р сарын сүүлчээр эрэгчин эмэгчнээрээ салж уулын таг, царам өөд өгсөн идэшлэдэг байна. Сүргээрээ бэлчээрлэн амрах үед 1-2 эрэгчин хойлог дайснаас сэргийлэн харуулдаж хад чулуун дээр гарч зогсоно. Тэд хүн амьтны бараа хармагцаа исгэрэн түгшүүрийн дохио өгөхөд хойлогийн сүрэг ихэвчлэн газрын өөд явгалан холдоно. Хойлог нисэхдээ муу, явгалан гүйхдээ сайн тул уулын өөд, элгэн хад өөд ч хар гүйхээр гарч чадна.
Хойлог бусад шувуудтай адилгүй, хүн амьтны хөлөөс зайдуу аль нууцгай бут, хадан доор газар малтаж, өвс, үс ноос дэвсэж өндөглөнө. Цайвар хүрэн толбо бүхий шаргалдуу ногоон туяатай 4-15 хүртэл өндөг гаргаж, эмэгчин нь 21-28 хоног дарж дэгдээхэй болгодог. Хойлог гол төлөв сонгино, шувууны хөл, гогод, хойлогийн цагаан зэрэг ургамлын үр, навч нахиа иднэ.
Цахим холбоос
Ангилал:Гургуулынхан
Gears of War
Дайн тоноглолууд (Gears of War) нь 2006 оны 11 сарын 7-нд худалдаанд гарсан, Xbox 360-т зориулсан видео тоглоом юм.
Ангилал:2006 оны компьютерын тоглоом Ангилал:Гуравдугаар хүн мэргэн бууч Ангилал:Xbox 360-д зориулсан тоглоом Ангилал:Xbox-One-д зориулсан тоглоом Ангилал:Windows-д зориулсан тоглоом Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт компьютерын тоглоом
Гармиш-Партенкирхений олимп
Өвлийн олимпын IV наадам буюу Гармиш-Партенкирхений олимп (IV Olympic Winter Games) нь 1936 оны 2 сарын 6-наас 16-нд Гармиш-Партенкирхен хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.
Ангилал:Германы эзэнт гүрний спорт 1933-1945 Ангилал:Гармиш-Партенкирхений спортын арга хэмжээ Ангилал:1936 оны спортын арга хэмжээ
Хүзүүвчит ягаандай
Хүзүүвчит ягаандай, Rhodostethia rosea, урьд Ягаан цахлай гэгдэж байсан, нь жижиг цахлай бөгөөд Rhodostethia төрөлд хамрах ганц зүйл юм. Мөн Хурган цахлайн хамт Hydrocoloeus төрөлд хамрагдах учиртай гэгдэх нь ч бий. Энэ цахлай нь Хойд Америк, зүүн хойд Сибирь, Монголд нутаглана. Хүзүүвчит ягаандай нь хэмжээ болон өд сөдний өнгө зүсээр Хурган цахлайтай төстэй. Зуны улиралд нас бие гүйцсэн ягаандай цайвар саарал нуруу, ягаан цээжтэй байх ба хүзүүг тойрсон хар өдтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:Цахлайнхан
Доголон Төмөр
Төмөр (Монгол бичиг: Тэмүр), мөн Доголон Төмөр (Перс: تيمور لنگ Тимүр-э-ланг) нь  бол Монголын Барулас овгийн хүн юм. Тэрээр Мавереннахрт өөрийн улсыг байгуулж, Өгэдэй хааны угсааны Сюрьгатмишь, Махмуд нарыг хаанаар нь өргөмжилж байжээ. Төмөр эмир цолтойгоор төрийн эрхийг барьж байв. Төмөр Иран, Сири, Кавказын улсуудыг байлдан дагуулжээ. Мөн Алтан Орд, Ойрх Дорнод, Моголистан, Энэтхэг, Сибирь рүү довтолгоон үйлдэж байв. 1405 онд Төмөр Мин улсыг дайлахаар явж байхдаа нас баржээ. Нэгэн удаагийн тулалдаанд шархдаж доголон болсноос Доголон Төмөр гэж түүхэнд мөнхөрчээ.
Залуу нас
Хүүхэд байхаасаа цэргийн хэрэгт амьдралаа зориулахаар шийдэж дасгал сургуулилт хийж 12 настайгаас эцгээ даган дайн байлдаанд оролцож эхэлжээ. Лалын шашныг шүтдэг байсан нь узбекүүдтэй тэмцэхэд багагүй үүрэг гүйцэтгэжээ.
Доголон Төмөрийн олон хүн захирах төдийгүй тэднийг эрхшээлдээ байлгах цэргийн авьяас чадвар нь аль залууд нь илэрчээ.
1361 онд Дундад Азид ихээхэн газар нутаг эзэмшдэг Чингис хааны удмын Төглөгтөмөр ханы албанд орж төдсөнгvй ханы хүү Ильяс Хожийн зөвлөхөөр дэвшиж Кашкадариний вилайетийн (мужийн) захирагч болж тэр үед барулас овгийн иргэдээс бүрдсэн цэргийн багтай болсон байлаа.
Гэтэл эрэмгий зоригоороо цэргүүдийн төдийгүй харьяат иргэдийн дотор нэр хүндтэй болж байгаа Доголон Төмөрт, Төглөгтөмөр хан дургүйцэн гадуурхах болсноос аргагүйд тулж жаран цэрэг дагуулан оргож Бадахшаны ууланд гарч нуугджээ. Түүний араас зуу шахам цэрэгтэй баг явуулсан нь отолтод орж хүйс тэмтрүүлжээ.
Эрх мэдлийн төлөөх өрсөлдөөн
Эрх мэдлийн төлөө тэмцэлд зориг шулуудан боссон Доголон Төмөр туркмен омгуудын морин цэрэг захирч Балх омгийн захирагч, тэрчилэн Самаркандын эмир Хуссейн нартай цэргийн холбоо байгуулж голдуу узбек иргэдээс бvрдсэн Төглөгтөмөр, түүний хүү Ильяс Хожа нартай дайтаж төдсөнгvй саяхны холбоотон Самаркандын эмир Хусейнд дайн зарлав.
Удсангvй Дундад Азийн томоохон хотуудын нэг болох Самарканд хотыг эзэлж нийтдээ 100 мянга орчим цэрэгтэйгээс 80 мянга орчим нь хот, цайз хамгаалдаг Төглөгтөмөр ханы эсрэг байлдааны ажиллагааг идэвхжүүлж дайн, байлдаанд хатуужсан хоёр мянган морин цэргээ удирдаж Төглөг  ханы цэрэгт хэд хэдэн удаа цохилт өгч 1370 онд Сырдарья мөрний нөгөө эрэг хүртэл элдэн хөөжээ.
Тэрбээр Төглөгтөмөр ханы цэргийг удирдаж байгаа хүү Ильяс хожагийн нэрийн өмнөөс цайзуудын захирагч нарт хариуцсан цайзаасаа цэргээ авч Сырдарья мөрний цаад эрэгт гарах хуурамч тушаал өгч цайзуудыг эзгvйрсэн хойно нь бүгдийг нь дараалан булаан авчээ.
Эмир болсон нь
1370 онд монголын олон аймаг, овгийн баян, язгууртан ноёд хуралдай хийж Чингис хааны удмын Кабул Шах Агланыг ханаар сонгосныг Доголон Төмөр хvлээн зөвшөөрсөнгүй.
Цэргийн хүчээ монголчуудаар бэхжүүлж мөн онд Амударья, Сырдарья мөрнүүдийн хооронд орших Мавераннахр мужийн эмирээр өөрийгөө өргөмжилж Самарканд хотыг нийслэлээр зарлаж нүүдэлчин омгуудын язгууртнууд, лалын шашны дээд лам нарын дэмжлэгтэйгээр Чингис хааны үр садын нэрийн өмнөөс бүх эрх мэдлийг гартаа төвлөрүүлжээ.
Цэргийн шинэчлэлт
Газар нутгаа тэлэх байлдан дагуулалт хийхээр төлөвлөж юуны өмнө армийн зохион байгуулалтыг боловсронгуй болгохдоо монголчуудын байлдааны туршлага, баримталж байсан арга тактикийг их судалжээ.
Доголон Төмөр чин vнэнч, байлдах ур чадвар төгс 313 дайчдынхаа хамт эрх мэдлийн төлөө тэмцлийг эхэлж тэд нар дотроос 10-г нь аравтын дарга, 100-г нь зуутын дарга, сүүлчийн 100 хvнийг мянгатын даргаар томилж бусдыг нь шадар жанжнаа болгожээ.
Аравтын дарга нарыг цэргүүдээр сонгуулж зуут, мянгатын дарга нарыг биечлэн тохоож "Ташуур, бороохойноос захирах нэр хvнд, хувийн vлгэр жишээч байдал тун чухал." гэж тэднийг сургамжилж байв.
Аравт, зуут, мянгатын цэргүүд нь морины өнгө зүс, өмсөж байгаа хуяг дуулга, туг, хувцасны өнгөөрөө хоорондоо ялгагдаж байв. Чингис, Бат зэрэг хаадаас ялгаатай нь Доголон Төмөр цэргүүддээ дайны олз хувааж өгдөг байсан төдийгүй тогтмол цалин олгодог байжээ.
Жагсаалын цэрэгт 2-4 морь олгоно, гэхдээ урамшуулын хэмжээг цэргийн албаны амжилтыг нь харгалзан хүртээнэ.
Түүнээс гадна байлдаанд үзүүлсэн гавьяаг нь үнэлж жагсаалын өмнө сайшаах, цалинг нь нэмэх, үнэт бэлэг, үнэт зэвсэг олгох, албан тушаал дэвшүүлэх, Баатар, Эрэмгий зоригт гэх зэрэг цол чимгээр урамшуулдаг байлаа. Тэрчилэн алдаа гаргавал цалинг нь багасгах зэрэг шийтгэл мөн ногдуулдаг байсныг нь дурдах нь зүйтэй.
Доголон Төмөр армийнхаа гол цөм болох морин цэргийг хөнгөн, хvнд гэж хувааж хөнгөн морин цэрэг нь нум, 18-20 сум, сумны 10 зэв, сvх, хөрөө, шөвөг, зүү, бугуйл, ундны усны хүүдий, морьтой байх хийгээд 19 хөнгөн морин цэрэг аяны үед нэг морин тэргэнд эд зүйлсээ ачиж явна.
Торгон хүнд морин цэрэг нь дуулга, төмөр хуяг, илд, нум сум, хоёр морьтой байна.
Таван хүнд морин цэрэг дайн байлдааны үед нэг тэргэнд жад, сэлэм, бороохой зэрэг эд зvйлсээ ачиж явдаг байна.
Түүнээс гадна отолт, бүслэлт хийх, уулархаг газарт байлдааны ажиллагаа явуулах зориулалт бvхий тус бvр нь гучин сум бvхий нумтай хөнгөн морин цэрэг бас байжээ.
Доголон Төмөр эмир туршлагатай цэргийн даргын хувьд найдвартай хамгаалалтад онцгой анхаардаг, морин цэрэг дайралт хийхэд тохиромжтой, билчээр сайтай, ундны усны эх булаг сайтай газрыг зориуд сонгож тулалдаан хийдэг байв.
Цэргээ байлдааны журамд байрлуулахдаа, сум тавихад наранд нvд гялбахгvй байхаар зохицуулж нөөцөнд ихээхэн цэрэг үлдээдэг байжээ.
Байлдааныг хөнгөн морин цэрэг эхэлж дайсан руу суман мөндөр буулгасны дараа морин цэрэг дараалан дайралт хийж эцэст нь нөөцөө оруулна, "Арав дахь дайралт ялалт авчирна." гэсэн зарчмыг баримталдаг байв.
Аян дайн
Доголон Төмөр эмир байлдан дагуулалтаа 1371 онд эхэлж 1380 он гэхэд есөн удаагийн аян дайнаар узбек иргэд оршин суудаг, өнөөгийн Афганистаны дийлэнх нутаг дэвсгэрийг эзлэн эрхшээлдээ оруулжээ.
Делийн султант улсыг дайлсан нь
1398 онд Энэтхэгт нэвтэрч энэтхэгчүүд ялагдашгvй гэж үзэж байсан Мератх хотыг бүсэлж газар доогуур нүх ухаж эхлэсэн нь удаашрахад залгамал шат ашиглан хотод нэвтэрч бүх иргэнийг нь хядсаны дараа цайзын хэрмийг нураав.
Ганг мөрний эрэг дээр болсон нэгэн тулалдаанд монголчууд морьтойгоо усанд орж энэтхэгийн усан онгоцууд руу дайрч нум сумаар усан цэргүүдийг алж 48 голын завь, усан онгоцыг нь булаан авчээ.
1398 оны сүүлчээр эсэргүүцэл үзүүлсэн энэтхэгийн Дели хотод дөхөн очиж Махмуд Туклакийн удирдсан цэргийг бут ниргэж хvн ам олонтой, баян хотыг оргvй тонон дээрэмдэж тээвэрлэж болох эд зүйлсийг нь Самарканд руу илгээж бvх байшин барилгыг нь нурааж газрын хөрстэй тэгшилж деличvvд төрөлх хотоо бараг зуун жил хөдөлмөрлөж байж сая нэг сэргээн босгож чадсан гэдэг.
1398 онд Панипат хотын дэргэд болсон тулалдаанд олзлогдсон зуун мянган энэтхэгийн цэргийг цөмийг нь алж цэргүүдийн толгойгоор овоо босгож байсан гэдэг.
Ойрхи дорнод дахь аян дайн
Доголон Төмөр 1400 онд Сири улс руу аян дайнд мордохдоо, урьд нь эзлэсэн байсан Месопотамийн нутгаар дайрч Алеппо (өнөөгийн Халеб хот) хотын ойролцоо хийсэн тулалдаанд сирийн эмирууд удирдсан туркийн цэргийг талд ялж дараа нь хот-цайзыг эзэлж мөн л үнсэн товрог болжээ.
Сирийн нийслэл Дамаск хотыг 1401 оны нэгдvгээр сарын 25-нд эзэлж үнэтэй цайтай бүхнийг нь нийслэл Самарканд хот руу зөөж амьд үлдсэн хорин мянга орчим иргэдийг нь хядаж байжээ.
Сирийг эзлэсний дараа туркийн эсрэг дайн эхэлж хилийн Кемак цайз, Сивас хотыг эзэлж Туркийн нэгдvгээр Баязид султанаас энхийн хэлэлцээ хийлгэхээр элч ирүүлэхэд тэднийг айлгах зорилгоор 800 мянган цэргийнхээ жагсаалыг харуулж байв.
Удсангvй Кизил-Ирмак голыг гаталж нийслэл Анкара хотыг бvслэв. 1402 оны зургадугаар сарын 20-ны өдөр Ангора хотын хажууд болсон 300 мянган цэрэг, Энэтхэгээс авчирсан 32 байлдааны заантай монголын цэрэг туркийн талын хөлсний татар, серби болон Оттоманы эзэнт гүрний олон ард түмний төлөөлөгчдөөс бүрдсэн 200 мянган цэрэгтэй тулж дайсны хоёр жигүүр рүү хийсэн морин цэргийн дайралт, тэрчлэн 18 мянган татаруудыг урвуулан авснаар ялалт байгуулжээ.
Дараа нь тэнгисийн эргийн Смирна хотыг эзэлж Дундад Ази руу хөлгийн жолоо залахдаа зам зуур Гүржийг байлдан дагуулжээ.
Үүний дараа хөрш орших орнууд нь байлдан дагуулалтаас нь эмээж эрхшээлд нь орсноо мэдэгдэж ихээхэн татвар төлбөр өгдөг болжээ.
Тухайлбал 1404 онд Египетийн султан, Византийн эзэнт гүрний Иоанн хаан Доголон Төмөр эмирт асар их бэлэг ирүүлж байв.
Чингис хааны цэргийн байгуулалтын уламжлалыг үргэлжлүүлж асар их цэргээ чадамгай удирдаж байснаар аугаа их байлдан дагуулагч Доголон Төмөр том эзэнт гүрэн байгуулж чадсан юм.
Хятад руу аян дайн хийхээр бэлтгэж байхдаа 1405 онд өөд болж гэрээслэл ёсоор нь эзэнт гүрний нутаг дэвсгэрийг нь хуваан авсан хөвгүүд нь хоорондоо дайтаж амьд үлдсэн цорын ганц залгамжлагч Шарук нь 1420 онд Самарканд хотод эмирээр заларчээ.
Алтан ордны улсын эсрэг хийсэн аян дайн
Доголон Төмөр 1376 онд Чингис хааны удмын Тохтамыш жанжинд Алтан Ордны улсын хаан болоход нь цэргийн туслалцаа үзүүлсэн ч цаадахь нь хожмоо ачийг нь бачаар хариулж их хор учруулсан ажээ.
Нийслэл Самарканд хотоо үнэт эрдэнэсээр дүүргэж эзлэн түрэмгийлсэн орнуудаас нийтдээ 150 мянга гаруй уран гартан авчирч гоёмсог ордон харш бариулж тэдгээрийг монголын цэргийн байлдан дагуулалтыг харуулсан зургаар чимэглүүлдэг байв.
1386 онд Кавказ руу дайн хийж Тифлис хотын ойролцоо болсон тулалдаанд гүржийн цэргийг бут ниргэн нийслэл хотыг нь түйвээж хөрш орших Арменийг явуут эзлэжээ.
1388 онд Хорезмийн хаант улс ширүүн эсэргүүцэл үзүүлсэн ч монголын морин цэргийн удаа дараагийн дайралтыг тэссэнгvй, удсангvй бууж өгчээ.
Гэвч Доголон Төмөр бууж өгснийг нь эс харгалзан нийслэл Ургенч хотынх нь бүх оршин суугчдыг хүйс тэмтэрсэн юм. Энэ үед Жейхун (Амудырья) мөрний эрэг дагуух бүх нутаг Памирийн уулнаас Аралын тэнгис хүртлэх нутгийг Доголон Төмөр эмир эрхшээлдээ оруулсан байв.
1389 онд Балхаш нуурын урд талын Долоон ус, өнөөгийн Казахстаны өмнөд нутаг руу аян хийж дараа нь Персийн эзэнт гүрний нутаг руу хөлгийн жолоог залах үед нь Алтан Ордны улсын Тохтамыш хаан эмирийн нутагт халдаж хойд нутгийг нь түйвээж байгаа тухай мэдээ авч нийслэл Самарканд хотдоо буцан ирж томоохон дайнд бэлтгэж эхлэжээ.
Доголон Төмөр эмир Алтан Ордны улс руу 1389,1391,1394-1395 онуудад нийтдээ гурван удаа аян дайн хийж тухай бүр нар төөнөсөн хээр талаар 2500 километр зам туулж байв. Харин сүүлчийн удаа Каспийн тэнгисийн баруун эрэг дагуу Азербайжаний нутаг, Дербент цайзаар дайрч явжээ.
1391 оны долоодугаар сард Кергель нуурын дэргэд болсон шийдвэрлэх тулалдаанд хоёр талаас тус бүр 300 мянга орчим цэрэг оролцож Доголон Төмөр эмирийн цэрэг ялж Алтан Ордны улсын нийслэл Сарай хотыг эзлэн түйвээсэн ч тус орны нутгийг эрхшээлдээ авсангvй, нутаг буцжээ.
1395 онд Алтан Ордны улсыг дахин түйвээсний дараа оросын нутагт хүрч хилийн Елец хот-цайзыг эзэлж тvймэрдсэний дараа яагаад ч юм буцан явжээ.
Персийн эсрэг дайлсан нь
1392-1398 онуудад Перс, хөрш орших Кавказын чанадахь нутгийг түрэмгийлэхдээ 1394 онд Патила хотын ойролцоо Персийн Мансур шахын их цэрэгтэй томоохон байлдаан хийж дайсны хориглолтын төв хэсэг рvv морин цэргийн дайралт хийсэн нь бүтэлгүйтэж нөөцөнд байсан хүнд морин цэргээ тулалдаанд оруулж байж сая нэг дийлжээ.
Энэ ялалтын үр дүнд Персийн эзэнт гүрнийг бүрэн эрхшээлдээ оруулжээ. Персийн зарим хот, мужид монголчуудын эсрэг гурван удаа томоохон бослого гаргахад тухай бvр зэвсгийн хvчээр дарж хот, сууринг нь тvймэрдэж оршин суугчдыг нь толгой дараалан хvйс тэмтэрч байжээ.
Нас барсан нь
Төмөр хаан Хятадын Мин улс өөрийг нь дагаар орохыг шаардсан захиа хүлээн авсны дараа 1405 онд Хятадтай дайтахаар зүүн тийш цэрэглэн хөдлөх замдаа өвчний улмаас нас баржээ. Тэр Монголын Өлзийтөмөр хаантай холбоотой байж Мин улсыг эзэлж урьдын Их Монгол Улсыг сэргээхийг зорьж байжээ.
Шарилыг судалсан нь
Сталины тушаалаар 1941 оны 6-р сарын 19-нд Зөвлөлтийн алдарт хүн судлаач Михаил Герасимов тэргүүтэй эрдэмтэд Самаркандад байрлах түүний бунхныг нээж, судалжээ. Төмөр хааны цогцсыг судлаад 173 см нуруутай, өргөн мөртэй хүн байсныг тогтоожээ. Түүнийг амьд ахуй үед 173 см нь өндөрт ордог байсан байна. Мөн шинжилгээгээр баруун гарандаа олон тооны шархтай байсныг илрүүлсэн бөгөөд баруун өвдөг нь бяцарсан байдалтай байсан байна. Энэ нь түүнийг доголоход хүргэж, "Доголон" Төмөр нэртэй болоход нь нөлөөлсөн болов уу гэж эрдэмтэд үзэв. Хүн судлаач М.М.Герасимов түүний төрхийг судлан Монголоид голдуу, Кавказоид холилдсон төрхтэй байсныг тогтоож, эш дүрийг нь хийсэн байна.
Төмөр хааны бунхан "Намайг мөнхийн нойрноос сэрэхэд дэлхий чичирнэ" гэсэн бичигтэй байсан гэдэг. Мөн Герасимов шарилыг судлах явцдаа авсан дотор нь "Хэн миний бунхныг нээнэ, тэр гай зовлонд унана" гэсэн бичээс олсон байдаг байна. Энэхүү бичээсүүдийг үл тоон Герасимовын багийнхан судалгаагаа эхэлсэн байна. Зарим хүмүүсийн яриагаар энэ хараал биелж, судалгаа эхэлснээс гурав хоногийн дараа Нацист Германы арми Барбаросса төлөвлөгөөгөөр ЗХУ руу дайрч, аугаа эх орны дайн эхэлж, 1942 оны 11-р сард Төмөр хааны шарилыг Исламын шашны ёсоор дахин оршуулснаар Улаан Арми Сталинградад ялалт байгуулж чадсан гэж үздэг.
Зургийн цомог
Ангилал:Эмир Ангилал:Төмөрийн улс Ангилал:Зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:1336 онд төрсөн Ангилал:1405 онд өнгөрсөн
SDN
SDN сүлжээний үүсэл
Програмчлах боломжтой сүлжээний санаа нь маш олон жилийн туршид судлагдсаар байгаа бөгөөд хамгийн сүүлийн оновчтой санаа нь SDN юм. Уламжлалт буюу IP сүлжээний асуудлуудыг шийдэн гарч ирж буй SDN технологийг олон улсын сүлжээний компаниуд судалж, хэрэглээндээ нэвтрүүлж эхлээд байна. Энэ нь сүлжээний технологийн чиг хандлага энэ технологи руу шилжиж байгааг харуулж байна.
SDN сүлжээ гэж юу вэ?
Software-Defined network буюу програм хангамжаар тодорхойлогдсон сүлжээ гэдэг нь сүлжээний төхөөрөмжүүдийн өгөгдөл дамжуулах болон удирлагын үе шатыг тусгаарлан зохион байгуулсан нээлттэй стандартад суурилсан сүлжээ юм. SDN сүлжээ нь өндөр түвшний програмчлалын хэл болон интерфейсүүд ашиглан том хэмжээний сүлжээг автоматаар болон динамикаар удирдахыг сүлжээний администраторт зөвшөөрдөг фреймворк юм. SDN сүлжээ нь шууд програмчлах боломжтой, хурдан ажиллагаатай, төвлөрсөн удирдлагатай, тохиргоо програмчлагдсан, үйлдвэрлэгч болон борлуулагчийн төхөөрөмжүүд өөр хоорондоо харшихгүй давуу талуудтай. Мөн төвлөрсөн удирдлагатай учраас сүлжээ хариуцагч болон сүлжээний инженерийн ажлыг хөнгөвчлж, ажиллагааны хувьд ч илүү хурдан, найдвартай болсноороо илүү давуу талтай сүлжээ болж байна.
SDN сүлжээний бүтэц
SDN технологи Станфордын их сургууль дээр хийгдэж байсан судалгааны ажлаас үндэслэн бий болсон.