cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сингапур
Британийн Дорнод Энэтхэг нэгдлийн харъяанд байхдаа 1819 онд Сингапурын цөм аралд худалдааны зээл болж үүсчээ. Энэ үед арлын гол суурин газар нь Сингапур голын аман дээрх Малайзын загасны аж ахуй эрхэлсэн тосгон байжээ. Мөн эрэг, голууд, жижиг арлууд дээр нутгийн уугуул иргэд болох Орган Лаут амьдардаг байв. Британичууд нь Сингапурыг "амтлагчийн зам" дахь стратегийн ач холбогдолтой түшиг газар болгон ашиглаж байжээ. Улмаар Британийн эзэнт гүрний хамгийн чухал худалдаа, цэрэг армийн төвүүдийн нэг болсон байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Сингапур Япончуудад эзлэгдэхэд Уинстон Черчилль үүнийг тодорхойлдоо "Британийн хамгийн том ялагдал" хэмээжээ. 1945 онд эргээд Британийн эрх мэдэлд шилжсэн. 1963 онд Малай, Сабах, Саравактай нэгдэн Малайз улсыг үүсгэсэн боловч 1965 оны 8 сарын 9-нд хоёрхон жилийн дараа тусгаарлажээ. Сингапур нь мөн оны 9 сарын 21-нд НҮБ-д элссэн байна.
Сингапур нь тусгаар тогтносноор улсын амьдрах стандарт нэмэгджээ. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт болон улсын удирдлагатай аж үйлдвэржилт нь цахилгаан хэрэгслийн үйлдвэрлэлт, нефтийн гаралтай химийн бодис үйлдвэрлэлт, аялал жуулчлал, санхүүгийн үйлчилгээ, мөн уламжлалт худалдааны баазууд дээр тулгуурласан орчин үеийн эдийн засгийг бүтээж чаджээ. Энэ нь Голландын эдийн засагч Альберт Винсемиусын төлөвлөгөө доор хийгдсэн байна. Сингапур нь 1 хүнд оногдох ҮНБ-ээр тооцвол дэлхийн 6 дахь баян орон юм. Мөн гадаад арилжааны нөөцөндөө 171.7353 тэрбум америк доллартай.
Сингапурын хүн ам нь 4.59 сая орчим. Хүн амын дийлэнх хувийг Хятадууд эзлэдэг. Захиргаанд хэрэглэгдэх албан ёсны хэл нь англи хэл.
Бүгд Найрамдах Сингапур Улсын Үндсэн Хуулинд улс төрийн системийг нь төлөөллийн ардчилал хэмээн тодорхойлсон боловч парламентийн засаглалтай бүгд найрамдах улс хэмээн хүлээн зөвшөөрөгддөг. Улс төрийн амьдралд нь Ардын Үйлийн Нам (People's Action Party) давамгайлдаг бөгөөд 1959 оноос хойших бүх сонгуульд ялалт байгуулжээ.
Сингапур улсын түүхээс
Түүхэнд тэмдэглэгдсэн хамгийн эртний суурин МЭӨ 2-р зууны үед оршин байжээ. Энэ нь Темасек буюу далайн хот гэсэн нэртэй бөглүү тосгон бөгөөд Суматрагийн Шривижаяа улсын ноёрхол дор байсан юм. 16-гаас 19-р зууны хооронд Жохорын Султанатын харьяанд байсан.
1819 онд Томас Стэмфорд Раффлес Британийн Дорнод Энэтхэгийг төлөөлж Султан Хуссейн Шахтай гэрээ байгуулж, Сингапурын өмнөд хэсгийг Британийн худалдааны өртөө болгон ашиглах болжээ.
Шашин
Сингапурт хамгийн өргөн тархсан шашин бол Буддын шашин юм. Саяхны тооллогоор байнгын оршин суугчдын 33% нь өөрсдийгөө Буддын шашныг баримтлагч хэмээн хэлсэн байна. Тоо үзүүлэлтээрээ Буддын шашны дараа орсон томоохон шашнууд бол Христ, Ислам, Таоизм, мөн Хинду шашнууд юм. Христ, Таоизм болон шүтлэггүй хүмүүсийн тоо 2000 оноос 2010 оны хооронд тус бүр 3%-аар нэмэгдсэн ба түүнийхээ хэрээр буддын шашинтнууд цөөрсөн байна. Бусад шашин шүтэгчдийн тоо харьцангуй тогтвортой байна.
Сингапурт Буддын шашны гурван гол урсгал болох Теравада, Махаяана, Важраяанагийн сүм хийдүүд аль аль нь байдаг. Сингапурын Буддын шашинтнуудын ихэнх нь хятад хүмүүс бөгөөд тэд Махаяана урсгалыг шүтнэ. Хэдэн арван жилийн турш Тайвань, Хятадын номлогчид сургаалаа дэлгэрүүлсээр ирсэн тул Хятадын Махаяана зонхилдог. Гэхдээ Тайландын Теравада урсгал сүүлийн жилүүдэд дэлгэрч байна. Японы Буддын шашны Соока Гаккай байгууллага Сингапурт олон хүн сургадаг бөгөөд тэд нь ихэнхдээ Хятад угсаатнууд байдаг. Түүнчлэн Төвөдийн Буддизм алгуурхнаар Сингапурт нэвтрэн орж ирж байна.
Сингапурын орон нутгийн хэл
Сингапур нь хятад, англи, малай, тамил гэсэн албан ёсны 4 хэлтэй. Англи хэл бол тус улсын тэргүүлэгч хэл ба энэ хэл нь бизнес, засгийн газар, дунд сургуулийн сургалтад хэрэглэгддэг. Сингапурын үндсэн хууль болон бүх хууль нь англи хэлээр бичигдсэн байдаг. Сингапурчуудын 80% нь англи хэлийг эзэмшсэн байдаг. Англи хэлний дараа Хятадын Мандарин хэл, тэгээд Малай, Тамил хэлүүд ордог. Сингапурын англи хэлийн үндэс нь Британийн Англи хэл юм. Сингапурчуудын бараг тал нь гэртээ хятад хэл хэрэглэдэг. Сингапурын Мандарин хэл нь 1.2 сая хүний эх хэл нь болно. Хагас сая орчим нь хятад хэлний өөр аялгууд болох Хоккиэн, Теочев, Кантон аялгаар ярьдаг боловч мандарин, англи хэлүүдтэй харьцуулахад хэрэглэгчдийн тоо буурч байна. Малай хэл бол "үндэсний хэл" бөгөөд түүхтэй холбогдолтойгоор илүү ёслолын шинж чанартай үйлд хэрэглэгддэг. Төрийн дуулал болох “Мажула Сингапура”, мөн цэргийн тушаалууд малай хэлээр байдаг. Өнөөдөр малай хэлээр голдуу малайчууд ярьдаг ба сингапурчуудын зөвхөн 16.8% нь малай хэлийг мэддэг, 12% нь эх хэлээ болгон хэрэглэдэг байна.
Сингапурчуудын 100 мянга нь буюу 3% нь Тамил хэлийг эх хэлээ болгон хэрэглэж байна. Хэдийгээр зөвхөн тамил хэл нь албан ёсных гэж тооцогддог ч Энэтхэгийн бусад хэлүүд бас хэрэглэгдэх нь бий.
Эшлэл
Ангилал:Азийн орон Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Арлын орон Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Сингапурын суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Энэтхэг-Хятадын хойг
Хүн амын шилжих хөдөлгөөн
Хүн амын шилжих хөдөлгөөн гэдэг бол хүмүүс зохистой аж төрөхийн тулд нутаг дэвсгэрийн байршлын хувьд орлогын эх үүсвэр болсон обьектоо солих, эсвэл социал буюу оюун санааны хэрэгцээгээ хангах үүднээс нийгмийн орчноо цаг хугацааны сонголттойгоор солих үйл явц юм.  Ангилал:Хүн судлал Ангилал:Хүн ам зүй Ангилал:Удам судлал
Мёнжун ван (Курё)
Мёнжун ван (солонгосоор: 명종, ханзаар: 明宗, пиньинь: Míngzōng) Ван Хо (왕호, 王晧) (1131-1202) нь 1170-1197 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 19 дахь ван юм. Инжон вангийн гуравдугаар хөвгүүн. 1170 онд Курёгийн цэргийн жанжид Жон Жунбу, И Ыбан, Гён Дэшын нарын жанжид төрийн эргэлт хийж, Ыжон ванг суудлаас нь огцоруулаад, түүнийг вангийн сэнтийд суулгав. 1170 оноос эхлэн Курё улсад цэргийн жанждын засаглал тогтсон. Түүний хаанчлалын үед төрийн бүх эрх мэдэл цэргийн жанждын мэдэлд байж, тэрбээр зөвхөн билэгдэлийн шинжтэй ван байсан. 1197 онд Чой Чун Хён жанжин төрийн эргэлт гаргаж түүнийг суудлаас нь авч хаясны дараа түүний оронд Иньжон вангийн тавдугаар хүү Пённян гүн Ван Такийг дараагийн вангаар өргөмжлсөн нь Синьжон ван юм. 1202 онд нас барсны дараа түүнийг Хван Мён Гван Хё их ван (황명광효대왕, 皇明光孝大王) гэж нэхэн өргөмжлөөд, сүмийн цолыг Мёнжон гэж тогтоов.
Гэр бүл
Ангилал:1131 онд төрсөн Ангилал:1197 онд өнгөрсөн Ангилал:Солонгосын ван
Яков Блюмкин
Яков Григорьевич Блюмкин нь Оросын октябрийн хувьсгал, Иргэний дайны жилүүдэд хутган үймүүлэгч, нууц туршуул, хорлон сүтгэх олон үйлдэл хийсэн авантюрист юм.
1921 онд Монголд ирсэн зөвлөлтийн тагнуулын нууц удирдагч Яков Блюмкины хэрэгжүүлсэн далд ажиллагаа олон хүнийг хэлмэгдүүлэхдээ 1922-24 оны хооронд дөрвөн том монгол төрийн зүтгэлтэнг зүй бусаар хороожээ. Ерөнхий сайд асан Догсомын Бодоо хувьсгалын эсэргүү хэмээгдэн цаазлуулж, Бүх цэргийн жанжин асан Дамдины Сүхбаатар зөвлөлтийнхэнд хорлогдон амь алдаж, Монгол улсын хэмжээт эрхт хаан VIII Богд Жавзандамба хутагт “коминтерний үрэл үмхэж”, Ерөнхий сайдын орлогч, Бүх цэргийн жанжин Солийн Данзан хувьсгалын эсэргүү хэргээр мөн цаазлагдсан байна. Энэ тухай Тагнуулын Ерөнхий Газрын Oлон нийттэй харилцах алба эрхлэн бүтээсэн цуврал нэвтрүүлгүүдэд тодорхой мэдээлжээ. Сүхбаатар, Данзан, Ерөнхий сайд Дамдинбазар гэх мэт хүмүүсийг алсан Элбэгдорж Ринчино гэгч тийм их эрх мэдэлтэй хүн байв уу гэвэл бас үгүй аж. Тэр зөвхөн Сүхбаатар, Чойбалсан нарыг л удирдах эрхтэй коминтерний нууц агентын хувьд хэрэв үүрэг даалгавар биелүүлэхгүй бол өөрөө ч гэсэн “шүүхээс гадуур шийтгүүлэх” магадлалтай тул оросын эсрэг үзэл дээр тоглож Сүхбаатар, Данзан нарыг итгэлийг хөсөрдүүлсэн байна. Ринчино зөвлөлтийн тагнуулын агентын хувьд Монгол дахь зөвлөлтийн тагнуулын нууц удирдагч Яков Блюмкины хатуу хяналтанд ажиллаж байж.Яков Блюмкин бол 1918 онд Германы элчин сайд, гүн Вильгельм фон Мирбахыг гэгээн цагаан өдөр алснаараа алдаршсан улаан оросын супер тагнуулч агаад Оросын коммунист нам, Чекистийн байгууллагаас даалгавар авсан л бол, оч гэсэн газар нь очоод, хий гэснийг нь өөрийнхөөрөө сэтгээд, гүйцэтгээд дараагийн даалгавараа авахаар эргээд ирдэг алуурчин зомби байсан байна. Мөн тэрээр өөрийн хувилсан хүнтэй байснаас гадна хаана очиж, юу хийснээ бичиг баримтаар бараг үлдээдэггүй байжээ.
1921-24 оны хооронд Яков Блюмкин Монголд хувьсгал экспортлох ажиллагааны алан хядах хоёрдугаар шатны үйл ажиллагааг хэрэгжүүлжээ. Энэхүү улс төрийн тагнуулын үйл ажиллагаа нь хоёрхон үе шаттай: 1920 оны 8 сард Коминтерний Монгол, Төвдийн хэлтэс байгуулагдахад даргаар томилогдсон Сергей Борисов “Шашны фанатикуудаас агент элсүүлж, цэрэг байгуулан тэднээр удирдуулах” эхний үе шатны үйл ажиллагааг хэрэгжүүлсэн бол “Оросын коммунист чекистүүдийн дохио зангаагаар ажиллахыг зөвшөөрөхгүй бол Засгийн газрыг нь устгах, шашны тэргүүнийг нь алах” хоёрдугаар шатны үйл ажиллагааг Яков Блюмкин удирдсан байна.
Номын сан
Ангилал:Хувьсгалч Ангилал:Алан хядагч Ангилал:Оросын иргэний дайны хүн Ангилал:Большевикийн гишүүн Ангилал:Троцкийчүүд Ангилал:Зөвлөлтийн Сталинизмын хэлмэгдэгч Ангилал:Зөвлөлтийн цаазлагдсан хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:1898 онд төрсөн Ангилал:1929 онд өнгөрсөн
Олон улсын сайхан хүүхэн
Олон улсын мисс ( Олон улсын мисс, олон улсын гоо сайхны тэмцээн) Олон улсын Соёл холбооноос зохион байгуулсан Токиогоос гаралтай гоо сайхны олон улсын тэмцээн юм. Тэмцээн анх 1960 онд зохион байгуулагдсан бөгөөд Дэлхийн мисс, Орчлонгийн сайхан хүүхэн ,, Ертөнцийн сайхан хүүхэн гэсэн дөрвөн том олон улсын гоо сайхны тэмцээний нэг юм.
Одоогийн Олон улсын сайхан хүүхэн Япон улсын Токио хотод 2015 оны арваннэгдүгээр сарын 5-нд тодорсон Венесуэлийн гоо бүсгүй Эдимар Мартинез юм.
Импорт
Импорт (лат. "inportare" - өргөж оруулах, нэвтрүүлэх) гэж олон улсын худалдаанд бараа болон үйлчилгээний бүтээгдэхүүнийг хилээр нэвтрүүлэх нэршил бөгөөд тухайн бараа болон үйлчилгээ үзүүлэх байгууллагын төв нэвтрүүлсэн улсаас гадуур байнгын төвтэй байна. Импортын эсрэг үг экспорт юм. Экспорт нь импорттой аль нь их байгаагаас шалтгаалан цэвэр импорт эсвэл цэвэр экспортоор тэнцвэрждэг.
Монгол Улсын импортын бараа бүтээгдэхүүнд баримтлах бодлого
Импортоор орж ирж буй бараа бүтээгдэхүүнд улс бүр өөрийн гэсэн бодлого баримтлахаас гадна олон улсын худалдааны гэрээг ч мөн баримтлах шаардлагатай байдаг. Монгол Улсын хувьд:
Олон улсад
Өндөр хөгжилтэй орнуудын хувьд дотоодын бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтийг дэмжих болон бусад шалтгаанаар бараанд хорио тогтоох эсвэл зөвхөн тусгай зөвшөөрлөөр оруулах хууль дүрэм байна. Үүнд: гэх мэт.
Цахим хуудас
Ангилал:Олон улсын худалдаа Ангилал:Гадаад эдийн засаг Ангилал:Үндэсний эдийн засгийн нийт тооцоо Ангилал:Гааль
Баян-Агт сум
Баян-Агт — Булган аймгийн сум. 1925 онд байгуулагдсан. Сумын хүн амын тоо 2020 оны эцсээр 3362 байна. . Сумын нутаг дэвсгэр засаг захиргааны 6 багт хуваагддаг. Армийн 3 генерал, Хөдөлмөрийн баатар 3 тус тус төрөн гарсан нутаг. Генерал Ө.Чойжилсүрэн, Г.Түмэн, Л.Моломжамц, Хөдөлмөрийн баатар хоньчин Д.Бямбаа, барилгачин Д.Даваасамбуу, хоньчин С.Цэрэндорж нар юм.
Сумын сургууль 2011 онд Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар хоньчин Д.Бямбаагийн нэрэмжит болж 2014 оноос Бүрэн дунд сургууль болсон, 2020 онд 536 сурагчтай байлаа.
Баруун захаас зүүн захын цэг хүртэл 73 км, Хойд захын цэгээс өмнөд захын цэг хүртэл 71 км орчим зайтай. Цагаан голын рашаан, Хануйн рашаан, Багануурын рашаан зэрэг том жижиг рашаан амралтын газруудтай. Шарга нуур, Цэгээн нуур, Бага нуур, Сэлэнгэ Хануй голуудын бэлчир, Хануй Цагаан голуудын бэлчир, Хануй Балиг голуудын бэлчир, Хануй гол дагасан хавцал, Зуунмод зэрэг байгалийн үзэсгэлэнт газрууд элбэгтэй.
Мал аж ахуй
2020 оны жилийн эцсээр 244 мянган толгой мал тоолуулсан. Адуу 18738, үхэр 19205, тэмээ 42, хонь 121098, ямаа 85694 тоо толгой байсан.
Хялга гол
Хялга гол нь (буриадаар: Хёлго, оросоор: Хилок) Сэлэнгэ мөрний баруун цутгал юм. Мэргидийн нутаг.
Баян-Агт сум
Сумын нутгийн хойд багууд болох Баянхайрхан, Баянзүрх багууд үхрийн сүүнээс нэрдэг нэрмэл Монгол архиараа улсдаа алдартай. Энэхүү ундааг айл бүр хийж заншсан. Харин урд талын Дулаанхаан, Халтар, Шарга багийн малчид гүүний  айргаараа улсдаа алдартай.
Хялга гол
Эшлэл
1Хялга гол Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Буриадын гол мөрөн Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын гол мөрөн
Баян-Агт сум
Газар тариалан, төмс хүнсний ногоо
одоогоор 2 аж ахуйн нэгж нийт 3800 га эргэлтийн талбайд улаанбуудай, тосны ургамал, ногоон тэжээл тариалж байна. Баянхайрхан багийн Ногоо гэх газар, сумын төвд айлууд нийт 10 орчим га газар төмс, хүнсний ногоо тариалж байна.
Эх сурвалж
2020 оны жилийн эцсийн хүн ам, малын тоо Ангилал:Булган аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Буянхишигийн Алтанхуяг
Буянхишигийн Алтанхуяг нь Архангай аймгийн Ихтамир сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Ихтамирын хүн
Синьжун ван
Синьжун ван (신종, 神宗) Ван Так (왕탁, 王晫) (1144-1204) нь 1197-1204 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 20 дахь ван юм. 1197 онд цэргийн жанжин Чой Чүнхонь төрийн эргэлт хийж, И Ымин жанжныг алж, Мёнжон ван г суудлаас нь буулгаж, түүнийг вангийн суудалд залсан.
Иньжон ван гийн 5-р хөвгүүн. Тэрээр утсан хүүхэлдэй төдий ван байж, төрийн бүх эрх мэдлийг Чой Чүнхонь жанжин атгаж байв. 1204 онд өвчнөөр өөд болсон. Түүнийг хүү Хыжон ван залгамжилж, түүнд Гёнгун Жонхё их ван (경공정효대왕, 敬恭靖孝大王) гэх цол нэхэн өргөмжлөн, сүмийн цолыг Синьжон (신종, 神宗) хэмээв.
Эшлэл
Ангилал:1144 онд төрсөн Ангилал:1204 онд өнгөрсөн Ангилал:Солонгосын ван
Намиби доллар
Намиби доллар (Namibian dollar) нь 1993 оноос хойш Намиби улсад хэрэглэгдэж буй мөнгөний нэгж. Намибийн банк хэвлэдэг. $ буюу N$ гэж тэмдэглэдэг. 1 намиби доллар нь 100 центтэй тэнцэнэ.
Намиби доллар нь 1993 онд өмнө нь тус улсад хэрэглэгдэж байсан ӨАБНУ-ын рандын оронд албан ёсоор хэрэглэгдэх болсон. Намиби доллар нь ӨАБНУ-ын рандтай тэнцүү ханштай байхаар тогтоогдсон байдаг бөгөөд одоо ч тус улсад рандыг хэрэглэдэг байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Африкийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж доллар Ангилал:Сэм Нуйома
Литва хэл
Литва хэл (lietuvių kalba) нь Энэтхэг-Европын хэлний язгуурийн Балт хэлний дэд бүлгийн Зүүн Балт хэлний бүлэгт багтах хэл юм.
Т-90
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Байлдааны танк Ангилал:Гинжит тээврийн хэрэгсэл
Виториа-Гастейс
Виториа-Гастейс (Gasteiz; Vitoria; албан ёсоор Vitoria-Gasteiz) нь Испанийн хойд хэсэгт орших, 238,247 оршин суугчтай хот бөгөөд Баск Улс болон Алава мужийн нийслэл юм. Баскдаа 2 дахь том хот болно. Хотын оршин суугчдыг Виторианос буюу Гастейстаррас гэж дуудахаас гадна хуучин Бабазоррос (Баск хэлээр 'вандуй идэштнүүд') гэж нэрлэдэг байв.
Виториа-Гастейс нь 2012 оны Европын ногоон нийслэлээр өргөмжлөгджээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Испанийн хот
Лаврентий Берия
Лаврентий Павлович Берия (гүрж. ლავრენტი პავლეს ძე ბერია, Лавре́нти Па́влес дзе Бе́риа; 1899 оны 3 дугаар сарын 17-нд (29) Оросын Эзэнт гүрний Кутаиси мужийн Мерхеули тосгонд төрсөн- 1953 оны 12 дугаар сарын 23-нд ЗХУ-ын нийслэл Москва хотод цаазлуулж нас барсан) -ЗХУ-ын улс төрийн болон намын зүтгэлтэн. ЗХУ-ын Аюугүй байдлын ерөнхий комиссар (1941), ЗХУ-ын Маршал (1945), ЗХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар(1943) цол хүртэж байсан боловч 1953 онд бүх цол, шагналаа хураалгасан.
Намтар
Лаврентий Берия 1899 оны 3 дугаар сарын 17 [29]-нд Кутаиси /Абхази/ мужийн Мерхеули тосгонд яду тариачны гэрт төржээ. Эх нь:-Марта Джакели (1868—1955) - мегрел үндэстэн байжээ.
Эцэг нь:-Павел Хухаевич Берия (1872—1922), тэд хоёр хүү, нэг охинтой байсан. Лаврентий хүү багадаа сурлага сайтай байсан тул эцэг эх нь байшингийнхаа талыг зарж байж 15 настай хүүгээ Сухумийн анхан шатны дээд сургуульд өгсөн. Сургуулиа төгсөөд цаашид суралцахаар Баку явсан. Тэнд барилга механикийн техникийн сургуульд орсон. 1917 онд Оросын Социал-демократ намд элссэн. Мөн оны 6-р сард түүнийг армид томилолтоор Румыний фронтод явуулсан аж. Гэвч байлдаж амжсангvй, арми тарж тэр эргэн ирээд хувьсгалч болохоор шийджээ.
Нууц байдал, мөрдлөгө, баривчлага мөн л түүнийг тойрсонгvй. Большевик намын даалгавраар Баку дахь мусаватийн сөрөг тагнуулийн газар ажиллаж байсан гэдэг. Сэргэлэн байрын залууг Азербайджаны онцгой комисс /ОК/ хараандаа авч удалгvй тэр нууц шуурхай хэлтсийн орлогч даргаар томилогдожээ. Дараа нь жинхэнэ дарга нь болж улмаар Гүржийн Онцгой Комиссын даргын орлогч болон дэвшив.
1924 онд Берия меньшевикууд бослого дэгдээхээр зэхэж зэр зэвсэг, отрядууд бэлдэж байгааг мэдэж авч урьдчилан сэргийлэх үүднээс Гүржийн ТХ-ны дарга Оржоникизегийн зөвшөөрөл авч босогчдын төлөвлөгөө нь илэрсэн гэдгийг мэдүүлэх зорилгоор хэргээр гадагш мэдээлэл цацсан боловч тэд үүнийг огт тоосонгvй, үргэлжлүүлэн бэлдсээр байжээ. Гэтэл Гүржийн гвардийн толгойлогч Жугели гэгч орж иржээ. Тэр ОК-н хяналтан доор байсан тул түүний ирснийг тэр даруй мэдэгдэж, хайж эхэлжээ. Жугелиг гудамжинд явж байхад нь танил нь тааралдсанаар санаандгvй байж байгаад баригджээ. Шоронд байхдаа тэрбээр өөрийн хамтрагч нараа бослого гаргахгvй байхыг уриалж байв.
1920 оны сүүлчээр Берия намын ажил эрхлэх болж Гүржийн Коммунист намын Төв Хорооны дарга болжээ. Бериягийн тухай америкийн түүхч Курт Зингер "Түүхийг өөрчилсєн тагнуулууд" номондоо санаанд оромгvй зvйлс бичжээ. Түүний энэ таамаглал /ингэж бичвэл зохилтой байх/ ыг сийрvvлбэл: "Берия Бакуд бүтэлгvйтсэн нууц ажиллагааны дараа Албани руу зугтаж, тэндээ Иосиф Тито той танилцжээ. Тэндээс орост эргэн ирж Октябрын /10 сарын / хувьсгалд оролцсон байна. Карапет Абамалян гэдэг нэрийн доор 500 гаруй австрийн цэргийн олзлогсодыг захирч байжээ. Тэдний дундаас л Зөвлөлт оросын анхны тагнуулын офицеруудыг элсүүлэн авсан гэдэг. 1920 онд Берия Прагад очиж Украины Элчингийн үүрэг гvйцэтгэхээр томилогдов. Тэнд бараг бүх европ тивийг хамарсан өргөн хүрээтэй сөрөг тагнуулын сүлжээг бий болгожээ. Дараа нь Гүржид эргэн ирээд 1924 онд болсон бослогыг дараад дахин Франц руу явсан байна. Парист мөн дипломат халхавчин доор ажиллаж байв. Түүний сонирхлын хүрээ нь хуучин хаант засгийн үеийн болон үндэстний цагаачдын дунд чиглэгдэж байсан бөгөөд өөрөө тэдний хүрээнд нэвтэрч, шинэ тагнуулын сүлжээг бий болгожээ.
1930-1937 онуудад Берия хэд хэдэн удаа гадаадад явсан бөгөөд түүний удирдлаган дор зөвлөлтийн эсрэг үзэлтэй тэргүүнүүдийг устгах, хулгайлах нууц ажил хийгдэж байжээ". Гэхдээ энэ бүхэн Курт Зингерын түүний тухай таамаглал юм.
1931 онд тэрээр Гүржийн Коммунист намын 1 дүгээр нарийн бичгийн дарга, 1932 оноос Ар Кавказын Коммунист намын 1 дүгээр даргаар томилогдсон байна.
1938 онд Берия ЗХУ-ын Дотоод хэргийн Ардын Коммисаруудын газрыг толгойлох болов. Эхэн үедээ тэрээр Ежовын 1-р орлогч ДЯАК-ын улсыг аюулаас хамгаалах газрын дарга гэсэн албан тушаалтай байжээ. Берия ажлаа хүлээж аваад өөртөө хамгийн үнэнч бөгөөд чадварлаг гэсэн туршуулуудыг элсүүлэн авсан байна. Түүний анхны ажиллагаа нь "нугас" нэртэй байжээ. Зорилго нь Мексикт нуугдаж байсан Сталины эртний дайсан Лев Троцкийг устгах явдал байв. Тэр туршлагатай чекист Эйтингтон болон испанийн олон улсын бригадын гишүүд, мөн мексикийн зураач Сикейрос нарыг бvрдvvлсэн байна. 1940 оны 5-р сарын 27-нд болсон энэ халдлага бүтэлгүй болсон боловч хагас жилийн дараа 8-р сарын 20-нд зөвлөлтийн тагнуулч Рамон Меркадер түүнийг алж чадсан юм. Үүнээс гадна дотоодын тагнуулын алба өөр бусад олон асуудлуудтай тэмцэж байв. Европын нууц тагнуулын хэлтсүүдээс Герман улс ЗХУ-д илэрхий дайсагнаж Англи, Франц, Польшийн эрх барих хүрээнийхэнтэй далдуур гэрээ хийж байгаа тухай мэдээнүүд ирж мөн олон даалгавар биелүүлж байсны дотор Молотов, Риббентроп нарын баруун Украин, Белорусын тухай гэрээнүүд орж байв.
Холбоос
Ангилал:1899 онд төрсөн Ангилал:1953 онд өнгөрсөн Ангилал:Зөвлөлтийн улс төрч Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын улс төрийн товчооны гишүүн Ангилал:ЗХУ-ын дотоод хэргийн ардын комиссариатын хүн Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:ЗХУ-ын маршал Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн Ангилал:Зөвлөлтийн цаазлагдсан хүн Ангилал:Катыний хядлага Ангилал:Сталинизмын хүн Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Сталиний нэрэмжит шагналтан Ангилал:Тбилисийн хүн Ангилал:Оросын хүн Ангилал:Гүржүүд
Сандро Вилетта
Сандро Вилетта (Sandro Viletta, 1986 оны нэгдүгээр сарын 23-нд Сере хотод төрсөн) — Олимпын аварга (2014) Швейцарын цанын харайгч юм.
Вилетта дэлхий цомын гараанд долоон улирал (2008-2014) уралдсан бөгөөд суперкомбинац ангилалд нэг удаа түрүүлжээ. Түүнчлэн 2010 оны Ванкуверын болон 2014 оны Сочийн олимпод оролцож байсан.
Холбоос
Ангилал:Уулын цанын олимпын аварга Ангилал:Швейцарын уулын цаначин Ангилал:Швейцарын олимпын аварга Ангилал:Швейцарын уулын цанын улсын аварга Ангилал:Швейцарын олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Швейцарчууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Ормузын хоолой
thumb|250px|right|Ормузын хоолойн сансраас авсан зураг
Ормузын хоолой (Strait of Hormuz, перс хэлээр: تنگه هرمز) нь Персийн булан ба Оманы буланг холбосон хоолой юм. Хойд талд нь Иран, өмнө талд нь Арабын Нэгдсэн Эмират Улс, Оманы харьяа Мусандам оршино. Хамгийн нарийн хэсгээрээ 33 км өргөнтэй.
Персийн булангаас олборлодог газрын тосыг зөөвөрлөдөг усан зам үүгээр дайрч өнгөрдөг бөгөөд Иран-Иракийн дайны үед танкеруудыг довтолж, хоолойн усан замыг хаасны улмаас дэлхий даяар газрын тосны үнэ өсч байсан удаатай. thumb|250px|right|Ормузын хоолойн газрын зураг
Ангилал:Ираны газар зүй Ангилал:Оманы газар зүй Ангилал:Персийн булан Ангилал:Энэтхэгийн далайн хоолой
Уншигч (2008 оны кино)
Уншигч (The Reader) нь 2008 онд бүтээгдсэн Америкийн кино бүтээл ба Германы зохиолч Бернхард Шлинкийн ижил нэрт зохиолоос санаа авчээ. Дэвид Хэйр кино зохиолыг бичиж, Стивен Долдри найруулсан уг киноны гол дүрд Рэйф Файнс болон Кэйт Уинслет нарын шилдэг жүжигчдээс гадна Дэвид Кросс гэх Германы залуу жүжигчин тогложээ.
Кинонд хуульч мэргэжилтэй Михаэль Берг хэмээх Герман хүний 1958 онд өсвөр насны хүүхэд байхдаа өөрөөсөө насаар ахмад Ханна Шмиц гэх эмэгтэйтэй дотно харилцаатай болж, хэдэн жилийн дараа тэр эмэгтэй нь Нацистын бөөнөөр хорих лагерийн хянагч байсан нь илэрч дайны гэмт хэрэгт холбогдон өөрийн нэгэн нууцаа эмзэглэн нуусаар хэлмэгдэж буйг тус тус харуулах болно.
Уинслет болон Михаэлийн багын дүрийг бүтээсэн Кросс нарын жүжиглэлт нь маш их талархлыг хүлээсэн. Уинслет Алтан бөмбөрцөг, БАФТА, Гильдийн нэрэмжит Кино урлагийн дээд шагнал болон Оскар зэрэг дэлгэцийн урлагийн шилдэгт тооцогдох бүхий л шагналуудыг «Шилдэг эмэгтэй гол дүр» номинацид авсан билээ. Киноны хувьд хэд хэдэн номинацид нэр дэвшиж Оскарын «Шилдэг киноны» номинацид ялсан билээ.
Өрнөл
Трамвайн кондуктор 36 настай Ханна Шмиц 15 настай дунд сургуулийн сурагч Михаэль Берг нар эр эмийн харилцаатай болохоос гадна Шмиц эмэгтэй балчир Бергээр уран зохиолын ном уншуулдаг байв. Ийн явсаар нэг жилийг өнгөрүүлэн Шмиц амьдарч байсан орон гэрээ орхин одно. Михаэль Берг 1966 онд Хайдельбергийн хуулийн сургуульд суралцаж байх үедээ дахин Шмицийг олж харах болох боловч тэр нь шүүхийн танхимд сууж буйг нь харсан болно. Дайны үед Нацистын бөөнөөр хорих лагерийн хянагч хийж байсан Шмицийг дайны гэмт хэрэгт яллах бөгөөд Шмиц хэрэгт холбогдолгүй болохыгоо илчлэх боломж байсан ч бичиг үсэг мэддэггүйн улмаас бүх насаараа хоригдох ялыг эдлэхээр болно. Энэ үед идэр насанд хүрсэн Берг өөрийгөө түүний уншигчдын нэг байсныг ухамсарлаж цааш кино үргэжлэх болно...
Холбоос
Ангилал:2008 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Германы кино Ангилал:Уран зохиолоос дэлгэцийн кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Хайр дурлалын кино Ангилал:Бернхард Шлинк
Хэлхээний хавтан
Хэвлэмэл хэлхээний хавтан (дамжуулагч карт, хэлхээний самбар, хэвлэмэл хэлхээ- printed circuit board) гэдэг нь электрон элементүүдийг замаар холбон дамжуулах тээгч хавтанг хэлнэ. Дамжуулагч хавтан нь бараг бүх компьютер болон цахилгаан хэрэгсэлд ашиглагддаг. Дамжуулагч хавтан нь хуванцар эсвэл шилэн хуванцар шиг цахилгаан дамжуулдаггүй материалаар хийгддэг. Ихэвчлэн хавтангийн гадаргуу дээр болон хавтан доторх давхаргууд хооронд зэсээр зам болон элементийн тавыг гаргаж өгдөг. Ингэснээр цахилгаан гүйдэл гүйнэ. Цахилгаан дамжуулагч металл ашиглан хавтан дээр элементүүд холбогддог. Хавтан дээрх металлаар бүрэгдсэн зам нь нэг элементээс нөгөө элементийн хооронд цахилгааныг дамжуулдаг. Дамжуулагч хавтан нь маш олон хэсгээс бүрдэх ба тэдгээр нь хоорондоо холбогдож ажилладаг. Хамгийн нийтлэг хэлхээний хавтан нь тодорхой зүйлд зориулагдсан том хэмжээний хавтангууд жишээ нь компьютер, гар утас, суурин утас ба телевиз юм.
Түүх
Хэвлэмэл хавтанг анх 1850 онд хэрэглэж эхэлсэн. Анх металл зүсмэл модон материал эсвэл саваа модон дээр суурилан электрон элементүүдийг суурилуулан холбон ашиглаж байсан. Дараа нь металл боолт ашиглан боолтруу утсаар холбож модон хавтан дээр хүрээг металл хүрээгээр сольсон. Томас Эдисон модоор хийсэн цаасан дээр металлыг ашиглах аргыг туршсан байна. Arthur Berry 1913 онд Их Британид хэвлэмэл хавтанг хэвлэх патентыг авсан. 1925 онд АНУ-ын Charles Ducas металлаар бүрэх аргыг ашиглан дахин хөгжүүлэлт хийсэн байна. Тусгаарлагдсан гадаргуу дээр цахилгаан дамжуулах замыг шууд хэвлэж гарган (Хавтан эсвэл модоор хийсэн цаасан дээр дүрсийг тастаж хэвлэдэг) тусгай бэхээр цахилгаан дамжуулагч хийж байсан, энэ нь утас шиг дамжуулж чаддаг. Энэ аргыг “Хэвлэмэл утас” эсвэл “ Хэвлэмэл хэлхээ” гэж нэрлэдэг байсан. Дэлхийн 2-р дайны үед Eisler шинэ (proximity fuse ) тэсрэх бөмбөг нэвтрүүлсэн энэхүү зэвсгийг Америк даяар цэргийн хүчин ашиглаж эхэлсэн. Түүний энэ санаа нь 1950 онд транзистор танилцуулсан үед ашигтай болсон. Энэ үе хүртэл вакуум хоолой болон бусад төрлийн элементүүд нь маш том хэмжээтэй байсан. Транзисторыг танилцуулснаар элементүүд маш жижиг хэмжээтэй болж эхэлсэн ба үйлдвэрүүд хэвлэмэл хавтанг байж болох бага хэмжээтэй үйлдвэрлэж чадахаар болсон. Металл ялтсаар бүрэгдсэн нэвт контакт ба олон давхаргатай хэвлэмэл хавтан ашиглаж 1961 онд Америкийн Нэгдсэн улсын компани Хазелтин худалдааны төвөөр патентлагдсан байна. Нийлмэл хэлхээг (Integrated circuit) 1970 онд танилцуулсан ба хэвлэмэл хавтан үйлдвэрлэх техник, элементүүдийг угсрах үйл явц хурдассан. Өнөөдөр хэвлэмэл хавтан 50 хүртэл давхаргатай зарим хэрэглээнд ашиглахаар хэвлэгдэж байна.
Гадаргуу дээр элементийг наадаг технологи нь 1960 онд хөгжиж эхэлсэн ба 1980 онд өргөн хэрэглэж эхэлсэн.
Дизайн загварчлал
Эхэндээ хэвлэмэл хавтанг mylar ялтас дээр гар аргаар фото маск үүсгэх хэлбэрээр бүтээж байсан. Ихэвчлэн 2оос 3 удаагийн оролдлогоор зөв хэмжээ гарж ирдэг байсан байна. Эхлээд схем диаграмаа гаргаад дараа нь хөл тавуудаа mylar дээр байрлуулаад хөлүүдээ замаар холбох дарааллаар явдаг байсан. Харин орчин үед хэвлэмэл хавтанг дараах ерөнхий үе шаттайгаар бүтээдэг болсон. Хэвлэмэл хавтангийн схем шийдэл болон загварчлалыг бэлтгэх олон төрлийн том жижиг хэмжээний програм хангамж болон tool-үүд гарч ирсэн. Жишээлбэл: Эдгээр програм хангамжууд нь өөр хоорондоо түвшингээрээ ялгаатай. Илүү нарийн мэргэжлийн түвшний бөгөөд инженерүүд, хэвлэмэл хавтангийн загварчлал гаргадаг хувь хүмүүс дараах програм хангамжуудыг голцуу хэрэглэдэг юм. Үүнд:
PCB-ийн ангилал (Classification of Printed Circuit Boards)
PCB ихэвчлэн хоёрдмол утгатай байдаг янз бүрийн шинж чанаруудаар нь ангилж болно. Уламжлалт аргаар бол хэрэглээ ба програмчлалынх нь дагуу өргөн хэрэглээний, мэргэжлийн түвшний, найдвартай ажиллагааны хавтан гэж гурав ангилдаг байсан.
Өргөн хэрэглээний хавтан (Consumer board)
Өргөн хэрэглээний хавтан нь радио, телевиз, хямд хэмжилтийн төхөөрөмжүүд гэх мэт өргөн хэрэглээний бүтээгдэхүүнд хэрэглэгддэг. Эдгээр төрлийн хавтангууд нь зардлаа бага байлгахын тулд илүү хямд үнэтэй үйлдвэрлэлийн зориулалттай зөвшөөрөгдсөн эд ангиуд болон үндсэн материалыг хэрэглэдэг байсан. Хамгийн гол нь сайн тогтвортой цахилгаан шинж чанарыг бүрдүүлж чаддаггүй.
Мэргэжлийн түвшний хавтангууд (Professional boards)
Мэргэжлийн түвшний хавтангууд нь хяналт сайтай угсралтын техникийг хэрэглэсэн, илүү хатуу чанга цахилгаан болон орчны үзүүлэлтүүдийг бий болгохын тулд сайн чанарын материалаар хийгддэг байсан.
Найдвартай ажиллагааны хавтан (Higher reliability boards)
Голчлон стратегийн програмд хэрэглэдэг найдвартай ажиллагааны хавтан нь маш хатуу хяналттай үйлдвэрийн процессууд болон өндөр чанарын материал хэрэглэсэн учраас хамгийн сайн цахилгаан шинж чанарыг гаргаж чадаж байна гэж үзэж байсан. Дээрх ангилалуудыг магадгүй 20 эсвэл 30 жилийн өмнө хэрэглэж байсан байх. Харин одоо үед өргөн хэрэглээний болон мэргэжлийн түвшний зах зээлийн хоорондын ялгаа байхгүй болсон. Ихэнх компакт диск, видео камер эсвэл камер гэх мэт өргөн хэрэглээний бүтээгдэхүүнүүд нь персональ компьютертой адил мэргэжлийн түвшний тоног төхөөрөмжөөс ч илүү төвөгтэй найдвартай байдлыг шаарддаг болсон. Гадаргууд суурилуулдаг технологийн давуу тал болон хамгийн хямд бүтээгдэхүүнд хэрэглэгддэг хавтангуудад байдаг автоматжуулсан угсралтын техникийн хөгжил зэрэг нь механикийн маш нарийн тогтвортой байдлыг бий болгох ёстой.
Суурь буюу нимгэн хавтан (Board Mounting Techniques)
Энэ нь зэс утастай холбогдсон бүхий л хэсгүүд болон зэсээр бүрхэгдсэн талбайг бүхэлд нь механик үйлчлэлээр хангадаг. Схемийн цахилгаан дамжуулах шинж чанар нь суурь материалын цахилгаан тусгаарлагч шинжээс хамаардаг тул зохих ёсоор хянаж байх ёстой. Дамжуулагч нь зөвхөн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн цахилгаан холболтыг хийгээд зогсохгүй бусад ижил түвшинд байгаа завсрын цэгүүдийг ч мөн адил холбодог.
Бүрэн болсон хавтан бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг бүхий л шаардлагатай цахилгаантай холбож механик үйлчлэлээр нь хангах үед энэ нь үндсэндээ PCB болсон гэсэн үг. Хэвлэмэл гэдэг нь маш чухал. Учир нь дамжуулах талбайн процесс нь ихэвчлэн бичвэр эсвэл зураг хэвлэхэд түгээмэл хэрэглэдэг хэвлэх процесстой адил зарчмаар явагддаг.
Хэвлэмэл хавтангийн характеристикууд
Электроникийн салбарын хэвлэмэл хавтангийн зураг төсөл, угсралт, чанарын хяналтын ихэнхи нь IPC байгууллагаас гаргасан стандартыг дагана.
Нэвт нүхний технологи (Through Hole technology)
Анхны хэвлэмэл хавтангууд нэвт нүхэн технологийг ашигласан байдаг. Энэ нь тухайн хэвлэмэл хавтан дээр хөлтэй элементүүдийг нэвт зоогдох байдлаар гагнасан байдлыг хэлнэ. Нэг талт (single sided), 2 талт (double sided) аль аль талд нь элементүүдийг гагнах боломжтой юм.
Surface-mount technology SMD
SMD технологи нь 1960аад онд бий болж 1980-аад оноос эрчээ авсан ба 1990-ээд оны дунд гэхэд өргөнөөр ашигладаг болсон байна. Through hole технологиос ялгаатай нь элементүүдийг хавтан дээр нь наах байдлаар гагнадаг. SMD төрлийн элементүүд нь зоодог элементийн эсрэг буюу өөрөөр хэлбэл хавтангийн нэг талд гагнах боломжтой өөрөөр хэлбэл зоох бус наадаг технологи юм.
Ялтас (Lamineta)
Ялтаснуудыг жигд зузаантай хэсгийг боловсруулахын тулд резинэн цаас эсвэл даавуун давхаргыг өндөр температур болон даралтын доор боловсруулж гаргаж авдаг. Хэмжээ нь 1.2мм - 2.4 мм урт өргөнтэй байдаг. Төрөл бүрийн даавууны сүлжмэл, даавууны зузаан, резиний агуулга зэргийг цахилгаан дамжуулдаггүй эцсийн зузаанд хүргэхийн тулд хэрэглэдэг. Хүснэгтэд стандарт ялтасны зузааныг харуулав.
Импеданс (Impedance)
Импеданс гэдэг нь Өндөр нам дохионы оролт гаралтын хоорондох эсэргүүцлэлд хамаарсан утга. Зам ойртох тусам импеданс өөрчлөгдөнө. Мөн хэвлэмэл хавтангийн зузаан, материалаас шалтгаалж бүрэн бус эсэргүүцэл өөрчлөгдөнө. Сигналууд дээр тодорхойлогдсон импедансийн зөвшөөрөгдөх утгуудыг дараах хүснэгтэд харуулав.
Люксембург (салаа утга)
Люксембург нь дараах утгуудын алийг ч зааж болно:
Аун Сан Су Чи
Хувийн амьдрал
Су Чи нь орчин үеийн Бирм улсыг үндэслэгч гэгддэг Аун Саны гурав дахь хүүхэд, ганц охин нь юм. Аун Сан Су Чи 1945 оны 6 дугаар сарын 19-нд Рангун хотод төрсөн. Эцэг Аун Сан орчин үеийн Мьянмар улсын Зэвсэгт хүчний суурийг тавьсан генерал хүн байсан бөгөөд 1947 онд тэр үеийн Бирм улс Их Британитай тусгаар тогтнолоо хэлэлцэхэд оролцож байсан байна. 1947 онд Засгийн газрын бусад гишүүд түүнийг хороожээ. Эх нь болох нэртэй улс төрч Дау Хин Чи охин Аун Сан болон хоёр хүүгээ өсгөсөн байна. 1960 онд эх нь Энэтхэгт Элчин сайдаар томилогдоход Аун Сан цуг Шинэ Дели явж тэндээ коллежид сурсан байна. Дараа нь Оксфордын Сэнт-Хью коллежид элсэн сурчээ. 1969 онд сургуулиа төгсөөд Нью-Йорк хотод НҮБ-ын нарийн бичгийн газар 3 жил ажилласан байна. 1972 онд Аун Сан Су Чи нь Их Британийн төвөд судлаач Майкл Эйристэй гэрлэж Александр, Ким гэж хоёр хүүтэй болсон байна. Япон, Бутан д амьдарч байгаад Их Британи д суурьшиж 1985 онд Аун Сан Лондоны их сургууль д докторын зэрэг хамгаалжээ. 1988 онд Аун Сан Су Чи өвчтэй эхийгээ асрахаар төрсөн нутаг Бирмд ирж, улмаар улс төрийн үйл ажиллагаагаа эхлүүлжээ. 1999 онд түүний нөхөр Майкл Эйрис хорт хавдраар нас барсан байна.
Улс төрийн замнал
1990 оны бүх нийтийн сонгуульд түүний удирдсан АТҮЛ нийт сонгогчдын 59%-ийн саналыг авч, парламентын суудлын 81% (392/485)-ийг эзлэхээр болсон. Гэвч уг сонгуулиас өмнө тэр аль хэдийн гэрийн хорионд ороод байв. Тэрбээр 1989 оны 7 сарын 20-ноос эхлээд, сүүлд суллагдсан 2010 оны 11 сарын 13 хүртэлх 21 жилийн 15-ыг нь гэрийн хорионд өнгөрүүлсэн, дэлхийн хамгийн алдартай улс төрийн хоригдлуудын нэг байлаа.
Су Чи 1990 онд Рафтогийн шагнал, Сэтгэлгээний эрх чөлөөний төлөө Сахаровын шагнал, 1991 онд Нобелийн энхтайвны шагнал, 1992 онд Энэтхэгийн Засгийн газрын Олон улсын ойлголцлын Жавахарлал Неругийн шагнал, Венесуэлийн засгийн газрын Олон улсын Симон Боливарын шагнал хүртжээ. Мөн 2007 онд Канадын засгийн газраас тус улсын хүндэт иргэн цол хүртсэн дөрөв дэх хүн болсон Түүнчлэн 2011 онд Валленбергийн медалиар шагнагджээ.
2012 оны 4-р сарын 1-нд түүний АТҮЛ Су Чиг Кавхмуг төлөөлж Мьянмарын парламентын доод танхимын гишүүнээр сонгогдсон болохыг зарласан ; түүний нам нь парламентын Доод танхимын нөхөн сонгуулиар 45 суудлын 43-ыг нь авч чаджээ. Сонгуулийн дүнг сонгуулийн хороо дараагийн өдөр нь баталсан байна.
2021 оны 2-р сарын 1-нд Мьянмарт цэргийн эргэлт болж Аун Сан Су Чиг баривчлан гэрийн хорионд оруулсан. 2022 оны 6-р сард түүнийг гэрийн хорионоос нийслэл Нейпьидо хотод дахь нэг хүний шоронд шилжүүлжээ гэж Их Британий "Би Би Си" агентлаг мэдээллэв.
2023 оны 7-р сард Тайландын Гадаад хэргийн сайд Нейпьидо хотод хорионд буй хатагтай Аун Сан Су Чи-тай уулзсан тухай мэдэгдсэн байна.
Эшлэл
Ангилал:Мьянмарын гадаад хэргийн сайд Ангилал:Мьянмарын улс төрч Ангилал:Мьянмарын зохиолч Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан Ангилал:Конгрессын хүндэтгэлийн алтан медаль шагналтан Ангилал:Австралийн одон шагналтан (компаньон) Ангилал:Парисын хүндэт иргэн Ангилал:Дублины хүндэт иргэн Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (командлагч) Ангилал:Йоханнесбургийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Оксфордын Их Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Сөүлийн үндэсний их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Зохиогч Ангилал:Мьянмарчууд Ангилал:1945 онд төрсөн
Витим
Витим гол нь (буриадаар: Витим, оросоор: Витим) Зүлгэ мөрөнд цутгадаг.
Эшлэл
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Буриадын гол мөрөн Ангилал:Сахагийн гол мөрөн
Мезолит
Мезолит буюу дунд чулуун зэвсгийн үе нь МЭӨ 12000-8000 жилийн өмнөх үе буюу палеолит оос неолитод шилжих шилжилтийн үе.
Мөстлөгийн үеийн төгсгөлөөс мегафаун төгссөнөөр мезолитын эхлэл холбоотой. Тэр нь европын бүх л хэсэгт хамаатай байсан. Яг энэ явц хөндөгдөөгүй газруудад мезолитын оронд эпипалеолит гэсэн нэрийг ашигладаг. Эпипалеолитийн соёлын хязгаар нь палеолитын соёлтой холбогддоггүй. Хэрвээ холбогдохоор болвол ямар нэгэн нөхцөлөөр холбогдоно.
Мезолитийн үе нь орон бүрт харилцан адилгүй буюу 20,000-5,000 жилийн өмнөх үеийг хамардаг ба сүүлчийн мөстлөгийн үеэс хойшхи жилийн тэртээх далайн төвшин нэмэгдэж, байгаль орчин өөрчлөгдөн хүн төрөлхтөн хоол хүнсний шинэ эх сурвалжийг хайж эхэлсэн тэр үеэс эхэлдэг. Эдгээр өөрчлөлтийг дагаад хөгжлийн 5 дахь хэлбэрлүү орсон гэж үздэг. Өмнөх Палеолитикийн үеэс гаралтай багаж зэвсгийг хэрэглэж байсан ба Шинэ чулуун зэвсгийн өмнөх Месолитик үе хэмээн нэрлэдэг. Энэхүү нэрийг малтлага хийж байсан археологичид өгсөн байна. Бичил чулуугаар илүү нарийн бүтэцтэй багаж зэвсэг хийж, түүгээрээ загас барих, ан агнуур хийх гэх мэт нийгмийн хөгжлийн илүү боловсронгуй төвшинд хүрээд байсан аж. Хүмүүс нохойг гэршүүлэн тэжээж, ан агнахад сургаж байсан нь яалт ч үгүй энэ цаг үед хамаардаг.
Плейстоцены эцэст газар ашиглалт тархсанаар дууссан байдаг ба газар зүйн олон газарт янз янзын цагт илэрсэн. Ойрхи Дорнодын хувьд газар ашиглалт плейстоцены эцэст байсан. Тийм учраас мезолит тэнд богино бөгөөд мэдэгдэхгүйгээр өнгөрсөн.
Энэ үе нь мөстлөгийн үеийн төгсгөлтэй холбоотойгоор дэлхий дээр бид нарт ба амьтан ургамалд хамаатай агаар тогтсон юм. Хүмүүс мезолитын үеэр одоогийн Шотланд, Хойд мөсөн далайн хавиар амьдардаг байжээ.
Мезолитын үед нум сум ба амьтдыг сургах нь том амжилт болжээ. Анд явах мөн гэр орноо хамгаалахын тулд нохойг ашигладаг байжээ. Энэ үед ихэнхдээ чулуун зэвсгүүд байжээ. Чулуун зэвсгийг хийхдээ чулуугаа цохиж хийдэг байсан. Зарим газарт загас барих тор ба модон хэрэгслүүдийг хэрэглэдэг мөн модоор завь хийдэг байжээ.
Мезолитын үеэр тусгай хэлүүд бий болж хүмүүсийн үйл явдлууд өөрчлөгдөж бас аливаа нэгэн хорьсон үйл явдлууд гарчээ. Тэр нь цаашаа ёс заншилын ба шашны нэгэн хэсэг болжээ. Илүү амьдрахын тулд хүчирхийллийн хэлбэрүүд гарчээ. Тэгснээр нийгмийн дүрмүүд зөрчигдөж тэр хүмүүсийг бие махбодоор нь шийтгэж байжээ.
Эргэн тойрон дэлхийн тухай мэдлэгүүд нэмэгдэж, чадварууд нь төгс төгөлдөржиж амьдралд нь тус болж байжээ. Тэдгээр хүмүүст хоол хүнсний газар, амьтдын байдал, ургамлын чанар, байгалийн нөөцийг мэдэх шаардлагатай байжээ. Тэр үед анх аливаа шархыг эдгээх арга замуудыг олж байжээ. Шүд авах, хуруу гэмтэх, могойнд хазуулах үед янз бүрийн мэс заслын зүйлүүд хийгдэж байжээ.
Мөн урлаг хөгжсөн юм. Хүмүүсийн, амьтдын, ургамлын гэсэн олон зурагууд олдсон байна. Пиктографийн үндсүүд бий болжээ. Өөрөөр хэлбэл захиа бичихдээ зургаар илэрхийлж байжээ. Хөгжим, бүжиг гарч баяр тэмдэглэдэг болжээ. Палеолитийн үеийн зураачид өөрийн ан хийж байсныг зурдаг байжээ. Зураачийн анхаарал ижил омгынхонруугаа анхаардаг байжээ. Яг зурган дээр нь нэг хүний зураг биш бөөнөөрөө байгаа хүний зургыг илэрхийлсэн байдаг. Хүнийг зурахдаа үйлдлийг нь их анхаардаг байжээ. Жишээ нь нум сумаар харваж байгаа, жад шидэж байгаа, амьтны араас хөөж байгаа зүйлүүдийг илэрхийлж байжээ. Хадан дээр зурсан зурагууд олон хэлбэртэй байдаг. Зураачийг харж байхад тэр өөрийнхөө нийгмийн хэсэг гэдгээ ойлгодог. Буцалж байгаа амьдралын дунд байгаагаа илэрхийлсэн байдаг. Деталууд нь чухал биш нийгэм гэдэг нь чухал байсан. Ой модтой газруудад амьдрах хэрэггүй гэсэн ойлголтууд төрдөг байжээ. Яагаад гэвэл газар ашиглахад модгүй газар хэрэгтэй байжээ.
Америкийн археологчид мезолит гэдэг ойлголтыг янз бүрийн төөрөгдлөөс хол байхын тулд ашигладаггүй байжээ. Ургамлыг тодорхойлох байдал Америкт оройтож гарч ирсэн. Ойролцоолбол МЭӨ 2000 жил. Ургамлыг тодорхойлсон жишээг Америкт байдаг Эджуотер Парк гэсэн хөшөөнөөс харж болно. Тэр хөшөө нь ойролцоогоор МЭӨ 1800 онд байсан гэсэн тооцоо гарсан. Өмнөд ба Хойд Америкийн омгынхон европтой холбогдохоос өмнө ан ба газар ашиглаж юм хийдэг байжээ.
Нэмж унших
Ангилал:Балар эртний ба эртний түүхийн үе  Ангилал:Чулуун зэвсгийн үе
Бөртэ Чино
Бөртэ Чоно бол Хиад Боржигиний зэрэг Ниругун аймгуудын дээд өвөг болох түүхт хүн мөн юм. Түүнийг ихэнхи судлаачид МЭ VIII-IX зууны хооронд амьдарч байсан гэж үзэж байгаа юм.
Түүхийн ухааны зарим нэг эрдэмтэд болон монголын оюунлаг сэхээтнүүд Бөртэчиног хүн биш, харин чоно хэмээн үздэг бөгөөд гэргий Гоомарал нь согоог заажээ хэмээн үздэг. Өвөг Монголчуудын арга билгийн ухаанаар чоно болон согоогоор эр эм хүйсийг зааж байгаа бөгөөд цаашлаад тэнгэр, газрыг илэрхийлсэн илэрхийлэл хэмээн үздэг байсан эрдэмтэд тухайн үеийн ЗХУ -ын коммунизмын үзэл суртлын нөлөөгөөр хүлээн зөвшөөрөгдөж чадаагүй юм. Тэдгээр зарим нэг эрдэмтний үздэгээр Бөртэчино, түүний гэргий Гоомаралыг тэнгэр, газар хэмээн ойлговол МНТ нь дөнгөж 8-р зууны үеэс биш, харин дэлхий дээр анхны хүн үүссэнээс эхэлдэг.Монголын Нууц Товчоонд дурдсанаар ''Чингис хааны язгуур дээр тэнгэрээс заяат төрсөн Бөртэчино ажгуу. Гэргий нь Гоомарал ажээ. Тэнгис гэтэлж ирэв. Онон мөрний тэргүүнээ Бурхан Халдунд нутаглаж, төрсөн Батцагаан (Батачихан) ажгуу.''Бөртэ гэдэг үгийг голдуу хөх, хөх-саарал, саарал гэж орчуулсан байдаг. Зарим эрдэмтэд Бөртэчино албат харъяатынхаа хамт XIII зууны үед Баргужин Төхүм хэмээн нэрлэгдэж байсан Байгал нуурын нутгаас ирсэн гэж үздэг. Ихэнхи эрдэмтэд Бөртэчино Энэтхэгээс дундад Азийг дамжин баруун зүгээс ирсэн хэмээн бичсэн байдаг. Харин өвгө монголчуудын арга билгийн ухаанаа үндэслэл болгогч эрдэмтдийн үздэгээр Монгол нутагт анхны хүн үүсчээ гэх санааг зориудаар нууцлан тэмдэглэжээ хэмээдэг.
Гэр бүл
Эцэг, эх: тодорхойгүй
Хөвгүүн: Батачи хан
Ангилал:Боржигин Мэргэн гэгээний “Алтан товч”-д Бөртэ чино 29 настай ахуйд Тан улсын Дэзун хааны Жэньюаний хоёрдугаар он, улаан барс жил (786) Батачихан төрсөн гэжээ. Энэхүү мэдээг үндэслэн Х.Пэрлээ абугай Бөртэ чино бол 758 онд төрсөн түүхэн хүн болох
Дармштадти
Дармштадти („Эка-Цагаан алт“) нь зөвхөн зохиомлоор гаргаж авдаг, химийн тэмдэг нь Ds, атомын дугаар нь 110 ба трансактиноидод багтдаг 7-р үеийн d-блокийн химийн элемент юм. Үелэх системийн 10-р IUPAC бүлэгт ордог учраас никелийн бүлэгт хамаарна.
Эшлэл
Ангилал:7-р үеийн элемент
Аягуз
Аягуз гол нь Балхаш нуурт цутгадаг гол юм.
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Балхаш нуурын усны систем Ангилал:Дорнод Казахстаны гол мөрөн
Булш
Таатай нөхцөлд танагонез нь тундсаар бүрхэгддэг ба энэ нь хүчилтөрөгч нэвтрэхийг хязгаарлаж улмаар органик үлдэгдлийн цаашдын задралыг хязгаарладаг гэвч задралын процесс нь агааргүй бактерын оролцоотой үргэлжилдэг. Органик үлдэгдлийн хуримтлалаар бий болсон булш нь тундас хуримтлалын процесстой холбоотой. Ямар ч орон зайд байрласан зүйлийг сэргээхэд зөвхөн органик үлдэгдлийг судлахаас гадна. Чулуулгийн литологийг ёудлах шаардлага гардаг. Органик үлдэгдлийн тархай бутархай ба ховор байдал нь тэдгээрийн нөхцөлд хүчилтөрөгч чөлөөтэй орж, механик задрал хүчтэй явагдах, хавуу хэсгүүдгүй байх цогцос байх нь эдгээр органик үлдэгдлийг бүрэн устгадаг.Булш хурдан бий болох ба агаар орохгүй болох нь асфальт давирхай, ус, давсны уусмал зэрэг нь тэдгээрийг хадгалах таатай нөхцөл болдог. Булш бий болох явцад органик нэгдлүүд устах ба яс нь салдаг. Эдгээрийг хадгалахын тулд тундас хуримтлалын хурд, угаах процесс, тундас уусах зэрэг нь чухал ач холбогдолтой. Булш бий болоход физик химийн хүчин зүйлүүд ба хөвсгөр тундсын хуримтлалын процесс нь чухал үүрэгтэй байдаг. Ийм байдлаар үүссэн шингэн тундаст живсэн, бана өөрчлөгдсөн /чулуужаагүй ванн/ органик үлдэгдлийн хуримтлал нь тафоценоз буюу живсэн бүлгийг бий болгодог.Тафоценозуудын энэ үед лигосферийн тунамал чулуулгийн эрсийн бүлгийн гишүүн болдог ба литосферт явагддаг процессын зүй тогтолд хамаарагддаг. Тафоценоз нь ховор тохиолдолд биогеоценозтой тохирдог. /давсархаг усны эрс өөрчлөлтийн үр дүнд бий болсон лораалл төрлийн их хэмжээний мөхлөг тохиолдолд. / Ихэвчлэн тафоценозоз биогеоценозын төлөөлөчдийн бага хэсгүүд хадгалагдсан байдаг ба яагаад гэвэл нүүрний хэсэг амархан бутардаг буву бат бөх биш араг ясаас бүрддэг хэлбэр зэрэг бараг бүгд устсан байдаг бөгөөд үүний зэрэгцээ тэнгисийн организмууд газар дээрх организмтай харьцуулахад нягт ихтэй байдаг ба органик үлдэгдлийн хадгалалт илүү сайн байдаг байна.
Гуа Марал
Гуо Марал бол Чингис хааны хорин хоёр дахь үеийн дээд өвөг эцэг Бөртэ Чиногийн эхнэр мөн юм.
Гэр бүл
Нөхөр: Бөртэ Чино
Хүүхэд: Батачи хан
Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал Ангилал:Чингис хаан Ангилал:Монголчууд Ангилал:8-р зуунд төрсөн Ангилал:8-р зуунд өнгөрсөн
Москвагийн метрод болсон дэлбэрэлт
Ангилал:Москвагийн метро
Опел Антара
thumb|right|Сатурн Вуе XЕ (Америк) thumb|right|Шевролет Каптива Спорт (Мексик) thumb|right|Холден Каптива 5 маxx (Австрали) Опел Антара нь автомашин үйлдвэрлэгч Опел ХК-ийн 2006 оны зунаас эхлэн өнөөдрийг хүртэл үйлдвэрлэж байгаа автомашин юм.
Энэ автомашин нь Sport Utility Vehicle хэмээх бартаат замаас илүү засмал замд зориулсан автомашины загваруудын нэг юм. Үүнийг Шевролет Каптива болон ЖМ-Өмнөд Солонгост үйлдвэрлэхээс гадна 2008 оноос хойш Санкт-Петербург хотын өмнөд хэсэгт орших Шушары-д мөн үйлдвэрлэх болсон.
Загварын түүх
Антара нь 2006 оны арваннэгдүгээр сараас эхлэн зах зээлд нийлүүлэгдсэн. Харин түүний адил загвар Каптива нь нэг сарын өмнөөс зах зээлд гарсан байсан. Анхны загварууд нь 2,4 (103 кВт) болон 3,2 литрийн эзэлхүүн бүхий бензин моторууд мөн 2,0 CDTI (110 кВт, 150 морины хүчтэй) дизель мотортой үйлдвэрлэгджээ. Дараа нь 2007 оны тавдугаар сараас эхлэн жижиг багтаамжтай дизель мотортой 93 кВт (127 м.x.) хувилбар хийгдсэн.
Загварын сайжруулалт
Моторт мөн өөрчлөлт орсон ба 3,2 литр-V6 бензин мотор болон 2,4 литрийн багтаамжтай моторуудын оронд 123 кВт (184 м.x.) хүчтэй мотор угрсах болов.
Хоёр дизель моторыг томсгон 120 кВт болон 135 кВт (184 м.x.) чадалтай мотороос сонгох боломжтой болсон.
Антара GTC
2005 онд Майны Франкфурт хот дахь олон улсын автомашины үзэсгэлэн дээр Антара GTC танилцуулжээ. Энэ загвар нь Crossover хэмээх загвар бөгөөд купье болон бартаат замын тэрэг хоёрын дундах ангилал юм.
Америкийн автомашины үзэсгэлэн дээр америк хувилбар нь болох Сатурн ПреВуе гаргасан. Энэ нь Женерал Моторс концерны хувилбар бөгөөд одоогийн байдлаар үйлдвэрлэлтийг нь зогсоосон байгаа аж.
Цахим хуудас
Антара Ангилал:Sport Utility Vehicle Ангилал:Суудлын автомашины загвар Ангилал:Комби Ангилал:Дунд ангиллын SUV
Цогтоогийн Мөнхбаяр
Цогтоогийн Мөнхбаяр нь Увс аймгийн Хяргас сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн хурц арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Хяргасын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Илкай Гюндоган
Илкай Гюндоган (İlkay Gündoğan, İlkay Gündoğan; 1990 оны аравдугаар сарын 4-нд Гельзенкирхен хотод төрсөн) — Турк гаралтай Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд Дортмундын «Боруссиа» болон Германы шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Турк гэр бүлд Германы Гельзенкирхен хотод мэндэлсэн Гюндоган 2011 оны тавдугаар сарын 5-нд «Боруссиа Дортмунд» багтай дөрвөн жилийн гэрээ байгуулсан юм. Лигийн 17 тойргийн тоглолтонд «Фрайбургийн» эсрэг анхны бөмбөгөө шигтгэжээ.
2013 оны тавдугаар сарын 25-нд УЕФА Аваргуудын лигийн шувтаргад «Бавари Мюнхентэй» тулахад харьцааг Гюндоган тэнцэтгэсэн ч 2:1 харьцаагаар ялагдав.
2013 оны долоодугаар сарын 27-нд Германы супер цомын шувтаргад мөн Баваритай тулахад (4:2) Гюндоган гоолоор туслав.
Амжилт
Багийн
«Боруссиа Дортмунд» «Германы шигшээ»
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Нюрнберг багийн тоглогч Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Валентина Толкунова
right|thumb|200px|Валентина Толкунова Валентина Васильевна Толкунова (1946 оны 7 сарын 12 -нд ЗХУ-ын Краснодар хязгаарын Армавир хотод төрсөн– 2010 оны 3 сарын 22-нд ОХУ-ын Москва хотод нас баржээ) - Зөвлөлт, Оросын алдартай ардын дууны дуучин. ЗХСБНОУ-ын Ардын жүжигчин (1987). Лениний комсомолын шагналтан (1980). Уран бүтээлийн 44 жилийн хугацаанд 800 орчим дуу дуулсан байна.
Намтар
Валентина нэг нас долоон сартай байхдаа гэр бүлийнхээ хамт Краснодарын Армавир хотоос Москва руу нүүжээ. Тэрээр бага насаа Москвагийн Ховрино дүүрэг орчимд эхлээд хуаранд, дараа нь вокзалын ойролцоох төмөр замын ажилчдын байранд өнгөрөөжээ. Тэднийд хөгжим үргэлж сонсогддог байжээ: Леонид Утёсов, Клавдия Шульженко, Лидия Русланова нарын дуулсан дуунуудын бичлэгүүд их байжээ. Охин дуртай жүжигчдийнхээ олон дууг дуулж сурсан. Валентина 10 настайдаа уралдаант шалгалтаар Семён Осипович Дунаевский тэргүүтэй Төмөр замын ажилчдын хүүхдийн төв ордны найрал дуунд оржээ. Түүний анхны хөгжмийн багш бол Татьяна Николаевна Овчинникова - хөгжимчин, багш-найрал дууны удирдаач. Ирээдүйд Валентина ямар мэргэжил сонгох нь тодорхой болов.