cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эдийн Засгийн Дээд Сургууль
ОХУ-ын Үндэсний Судалгааны Эдийн Засгийн Их Сургууль (Национальный исследовательский университет «Высшая школа экономики» "Вы́шка", орос товчлол - НИУ ВШЭ) нь зөвхөн эдийн засаг бус, анагаахаас бусад салбарыг судалдаг үндэсний судалгааны их сургууль юм. Сүүлийн 20 жилийн хугацаанд тус их сургууль нь дээд боловсролын салбарт тэргүүлэх байр сууриа олж чадсан бөгөөд энэ нь НИУ ВШЭ-ийн үзүүлэлтүүд нь дэлхийд эзлэх зэрэглэлээрээ нотлогддог. 2013 оноос хойш тус их сургууль нь дэлхийн тэргүүлэх зэргийн боловсролын төвд багтсаар ирсэн ба ОХУ-ын их дээд сургуулиудын дунд өрсөлдөх чадвараа дээшлүүлэх төрийн төсөлд (Төсөл 5-100) оролцохоор сонгогдсон болно.
Одоогийн байдлаар 47500+ гаруй оюутан суралцаж байгаагаас 109+ гаруй гадаадын улсуудаас ирсэн 4500+ гаруй оюутан байна.
НИУ ВШЭ нь 69 орны их дээд сургууль болон байгууллагуудтай хамтран ажилладаг, хамтын ажиллагаа болон солилцооны 765 гаруй олон улсын хэлэлцээр байгуулсан нь оюутнуудын хувьд хос дипломын хөтөлбөрөөр суралцан төгсөх эсвэл семестрээр гадаадын их дээд сургуульд суралцах боломжийг олгодог. Түүнээс гадна, жил бүр өвлийн болон зуны сургалтыг янз бүрийн салбар хичээлүүдийг хамруулан орос, англи хэл дээр явуулдаг.
2020/2021 үзүүлэлтээс харахад энэ сургууль нь дэлхийн болон европын их дээд сургуулиудаас 305 дугаарт, ОХУ-даа 7 дугаарт эрэмбэлэгдэж байна. Мөн Оросын Forbes сэтгүүлийн Хамгийн шилдэг их сургууль үзүүлэлтээр сүүлийн 2 жил нэгдүүгээрт жагсаж байна.
Баатарын Баярмаа
Баатарын Баярмаа — Монголын кино жүжигчин. 3 охин 2 хүүтэй. 3 удаа гэрлэсэн
Спортын сэтгүүл зүй
Спортын төрөлжсөн хэвлэл мэдээлэл
Доктор С.Амартүвшин "Спорт ыг сурвалжлахад баримтлах ёс зүйн зарим асуудал" өгүүлэл, "Сэтгүүлч" сэтгүүл, 2005 он
Баатарын Баярмаа
Гадаад холбоос
Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Эдийн Засгийн Дээд Сургууль
Бусад орнуудтай харьцуулахад ОХУ-д суралцаж, амьдрахад хямд байдаг бөгөөд сургалтын чанар, практикт чиглэсэн хандлага болон НИУ ВШЭ-с олгосон дипломыг гадаадын бусад орнуудад хүлээн зөвшөөрдог болохыг тэмдэглэх нь зүйтэй юм. Гадаад оюутнууд стипендтэй 100%-ийн тэтгэлэг авах эсвэл сургалтын төлбөрөө 70% хүртэл хөнгөлүүлэх боломжтой байдаг.
Спортын сэтгүүл зүй
Спортын төрөлжсөн хэвлэл мэдээлэл
sps tv
Эдийн Засгийн Дээд Сургууль
Мөн олимпиадад амжилттай оролцсоноор тэтгэлэгтэй элсэн суралцах боломжтой болдог юм. Гадаадын сурагч, оюутан залуусыг бакалаврын хөтөлбөрийн «Олон улсын хүүхэд залуучуудын олимпиад» (Международная Олимпиада Молодежи) олимпиадад оролцохыг урьдаг.
Тус сургуулийн оюутны хотхон /кампус/ нь ОХУ-ын Москва, Санкт-Петербург, Нижний Новгород, Пермь зэрэг хотуудад байдаг. Хотхон болгон нь номын сан, хоолны газар, үнэгүй WiFi, кафетэй, бүх төрлийн тээврийн үйлчилгээнд ойр байршилтай байх бөгөөд орчин үеийн загвартай, тохь тухтай дотуур байраар баталгаатай хангадаг.
Спортын сэтгүүл зүй
Цахим холбоос
Спортын сэтгүүлзүй эерэг урсгал, танин мэдэхүй, алжаал тайлах хандлагатай
Эдийн Засгийн Дээд Сургууль
Их сургуулийн талаар:
Спортын сэтгүүл зүй
Цахим холбоос
СПОРТЫН СЭТГҮҮЛЧДИЙН “БААЗ“
Эдийн Засгийн Дээд Сургууль
•	4 оюутны хотхон /кампус/: Москва, Нижний Новгород, Санкт-Петербург, Пермь.
•	Бакалаврын түвшиний 80 хөтөлбөртэй.
•	Англи хэл дээрх 8 хөтөлбөр, үүнээс хос дипломын 5 хөтөлбөрийг сонгон суралцах боломжтой.
•	Магистрын түвшиний 184 хөтөлбөртэй.
•	Гадаадын оюутнуудыг шалгаруулан, стипендтэй 100%-ийн тэтгэлэг авах боломжийг олгодог.
•	Сургалтын 70% хүртэлх хөнгөлөлттэй тэтгэлэг авах боломжтой.
•	Хэлний бэлтгэлтэй. Хичээл орос англи хэл дээр орно.
•	Бусад чадвараа хөгжүүлэх зорилгоор нэмэлт сургалтын хөтөлбөрийг сонгож болно.
•	Эрдэм шинжилгээ болон зураг төслийн лабораторид судалгааны ажил явуулах боломжтой.
•	Дэлхийд тэргүүлэгч эрдэмтэдтэй хамтран ОУ-ын эрдэм шинжилгээний бага хуралд оролцох боломжтой.
•	Австри, Бельги, Бразили, Их Британи, Унгар, Герман, Канад, Хятад, АНУ, Өмнөд Солонгос, Франц, Япон болон бусад орон дахь хамтрагч их дээд сургуулиудын солилцооны хөтөлбөрт суралцах боломжтой.
Эдийн засгийн их сургуулийн диплом нь хөдөлмөрийн зах зээл дээрх эрэлт хүсэлтийн баталгаа болдог.
Эшлэл
Ангилал:Москвагийн их сургууль Ангилал:Санкт-Петербургийн их сургууль Ангилал:Пермийн их дээд сургууль Ангилал:Доод Новгородын их сургууль Ангилал:Их сургууль Ангилал:Эдийн засгийн их сургууль Ангилал:1992 онд байгуулагдсан
Тотти Голдсмит
Кэролайн „Тотти“ Голдсмит (Caroline „Tottie“ Goldsmith, 1962 оны 8 сарын 27 төрсөн) нь Австралийн жүжигчин, дуучин юм.
Ангилал:1962 онд төрсөн Ангилал:Австралийн жүжигчин
2018 оны Налайх дүүргийн наадам
Их монгол улс байгуулагдсаны 812 жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 97 жилийн ой, Налайх хотын үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2017-07-07,08 \ аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.
Хүчит бөхийн барилдааныг улсын гарьд Ж.Бат-Эрдэнэ, Ш.Жаргалсайхан улсын заан Д.Баасандорж, М.Өсөхбаяр, Б.Батмөнх, Т.Санчир, Б.Соронзонболд нар магнайлан барилдлаа.
Барилдааны дүйз
Долоогийн даваа
Наймын даваа
#
Александр Бовин
Александр Евгеньевич Бовин (1930 оны 8-р сарын 9-нд Ленинград хотод төрсөн- 2004 оны 4-р сарын 29-нд Москва хотод нас барсан) -зөвлөлтийн болон оросын сэтгүүлч, нийтлэгч, улс төр судлаач бөгөөд дипломат. Философын ухааны доктор. 1970-1982 онд ЗХУКН-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Л.Брежневын хэлэх үгийг бичдэг /спичрайтер/ хүн байсан. 1951 оноос ЗХУКН-ын гишүүн. (1991 оны 8-р сарын 19-нд ЗХУКН-аас гарах өргөдлөө өгсөн). ЗХУ-ын Төрийн шагналтан (1981).
Намтар
А.Бовин 1930 оны 8-р сарын 9-нд Ленинград хотод цэргийн албан хаагчийн гэрт төржээ. Эцэг нь цэргийн хүн байсан тэднийхэн гэрээрээ томилолтоор нэг хотоос нөгөө хот руу байнга нүүдэг байжээ. 1936 он хүртэл Бовины гэр бүл Детское Село хотод амьдардаг байсан (1918-1937 онуудад Царское Село гэж нэрлэдэг байсан). Эцэг нь Цэргийн академи төгсөөд эхлээд Днепропетровскт алба хааж, дараа нь Алс Дорнод руу, 1941 оны сүүлээр Хабаровск руу, 1947 оны эхээр Горькийд шилжүүлэхэд гэрээрээ араас нь дагаж явдаг байжээ.
Александр 1948 онд Горький хотод дунд сургуулиа алтан медальтай төгсөх үед аав маань Дон дахь Ростов хотод байрладаг Хойд Кавказын цэргийн тойргийн штабт томилогдсон тул Александр Ростовын Улсын Их Сургуулийн хуулийн факультетэд элсэн орж, 1953 онд төгссөн байна. Их сургуулиа төгсөөд Краснодар хязгаар ын Хадыженск хотод хэсэг хугацаанд Ардын шүүгчээр ажилласан байна.
1959 онд Москва хотын М.Ломоносовын нэрэмжит Их сургуулийн философын ангийн аспирантур төгсөөд "Коммунист" сэтгүүлийн редакцид эрдэм шинжилгээний зөвлөхөөр ажилсан байна. 1963-1972 онуудад ЗХУКН-ын олон улсын харилцааны 2-р хэлтэст дахь зөвлөхүүдийн хэсгийн ахлагч байжээ. Энэ үеэр түүнийг Юрий Андропов анзаарч ихэд ойр хамтран ажилласан байна. 1967 онд тэрээр "Коммунистууд ба социал-демократууд" сэдвээр диссертаци бичиж философын ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ.
1972-1991 онуудад «Известия» сонины улс төрийн тоймч байсан. Тухайн үеийн телевизийн алдартай "Олон улсын тойм" /Международная панорама/ нэвтрүүлгийн хөтлөгч байсан. 1981-1986 онд ЗХУКН-ын Хяналт, шалгалтын төв комиссын гишүүнээр давхар ажиллаж байжээ.
1991 оны 11-р сарын 12-нд Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд цол хүртэж ЗХУ задрахад 7 хоног дутуу байхад Израилд Элчин сайдаар томилогдож ажиллаж байгаад 1997 оны 3-р сард тэтгэвэртээ суухаар болж ажлаа өгчээ.
1997 оны 9-р сараас 2000 он хүртэл дахин «Известия» сонины улс төрийн тоймчоор ажиллаж байжээ.
Тэрээр 2004 оны 4-р сарын 29-нд тархинд нь цус харваж нас баржээ.
Сонирхолтой явдал
1980-аад оны эхээр Москва дахь Монголын ЭСЯ-ны хүлээн авалтад ирж бууз идэх дуртай байсан гэдэг. Ангилал:1930 онд төрсөн Ангилал:2004 онд өнгөрсөн Ангилал:ЗХУ-ын дипломат төлөөлөгч Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын сэтгүүлч Ангилал:Оросын сэтгүүлч Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ) Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ)
Урвалт
Урвалт — хэн нэгийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэхгүй, итгэл эвдэн зөрчихийг хэлдэг байна. Урвалтыг нийгмийн ёс зүйн хуулийг зөрчсөн гэж зкдэг бөгөөд ихэнхи шашшин шүтлэгт хамгийн хүнд нүгэлд тооцдог байна.
Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн нь шатрын спортоор дэлхийн шилдэг тамирчин шалгаруулахаар зохиогддог. Өнөөгийн дэлхийн аварга нь Норвегийн Магнус Карлсен юм.
Урвалт
Холбоос
Ангилал:Ойлголт
Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн анхны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1886 онд, тухайн үеийн дэлхийн шилдэг 2 тоглогч Вильхельм Штайниц, Иоханнес Цукерторт нарын хооронд болж, Штайниц ялсан. 1886-1946 онд аварга шатарчны тавьсан нөхцөлийн дагуу, горилогч тамирчин тодорхой бай шан цуглуулсны үндсэн дээр зохиогддог байв. 1946 онд тухайн үеийн дэлхийн аварга Александр Алехин нас барсны дараа Олон Улсын Шатрын Холбоо (ФИДЕ) тус тэмцээнийг зохион байгуулах болж, 1948 онд шинэ аварга тодруулжээ. 1993 онд, тухайн үеийн дэлхийн аварга Гарри Каспаров ФИДЕ-гээс өрх тусгаарласнаар дэлхийн аварга цолыг 2 хүн эзэмшдэг байдал 13 жил үргэлжилсэн байна. 2006 оноос хойш дахин ФИДЕ дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохиох болж, дэлхийн аварга цолыг эзэмшигч эргээд ганц болсон байна.
2014 оноос хойш 2 жил тутамд дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зохиогдож буй. Магнус Карлсен 2013 онд Вишванатан Анандыг ялж дэлхийн аварга болсноосоо хойш 2014, 2016, 2018 онуудад аварга цолоо амжилттай хамгаалаад байна. Дараагийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 2020 онд зохиогдох байсан ч КОВИД-19 цар тахлын улмаас хойшлогдож, 2021 онд товлогдоод буй.
Шатрын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд хүссэн хүн болгон орох эрхтэй ч эмэгтэйчүүдийн, өсвөрийн (20 хүртэлх насны, мөн илүү бага насныхны дундах тэмцээн ч бий), ахмадын (эрэгтэй 60, эмэгтэй 50 наснаас дээш) зэрэг нас, хүйсийн ангилал бүхий дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд, мөн түргэн тоглолтын, блиц зэрэг, тоглолтын хугацааг заасан байдлаар явагддаг тэмцээнүүд ч бий. Түүнчлэн Дэлхийн компьютерын шатрын аварга шалгаруулах тэмцээнд шатрын компьютерын программууд өрсөлддөг.
Өгөгдлийн сангийн триггер
Триггертэй ажиллах
isql  нь триггер болон алдааг үүсгэх, өөрчлөх, устгах боломжтой.
Триггерийг байгуулах
Триггерийг CREATE TRIGGER командаар байрлуулах бөгөөд тэр нь толгой (header) болон их бие (body) гэсэн хоёр хэсгээс бүрдэнэ.
Триггерийн толгой нь дараах зүйл агуулна :
1. Мэдээллийн санд давтагдашгүй триггерийн нэр 2. Триггерт холбоотой хүснэгтийн нэр 3. Триггер ажиллах үйлдлийн нэр 4. Локал хувьсагчуудыг нэр ба тодорхойлолтууд 5. BEGIN, END оператораар хязгаарлагдсан командууд. Командууд нь триггерийн хийх үйлдлүүдийг заана. Их бие нь дотроо өөр блок хэрэглэж болох ба блокуудын үеийн тоог маш олон байж болно. Чухал
Триггер доторх командуудыг цэг таслалаар хязгаарладаг болохоор триггер өөрийг нь хязгаарлах өөр тэмдэгт оруулах шаардлагатай. isql -д үүний тулд CREATE TRIGGER-ын өмнө SET TERM команд хэрэглэж хязгаарлагч тэмдэгтийг өөрчилдөг. Триггерийн их бие дууссаны дараа дахин SET TERM хэрэглэж хязгаарлагчийн хэвийн байдалд (цэг таслал)-д оруулна.
Триггерийг байгуулах командын аргумент
{| class="wikitable" ! Аргумент ! Тайлбар ACTIVE: (суурь-default) Триггер биелэгдэнэ
INACTIVE: Триггер биелэгдэхгүй BEFORE: заасан явдлын (үйлдлийн) өмнө
Ижил нөхцөлтэй, адилхан дугаартай триггерүүд санамсаргүй дарааллаар биелэгдэнэ. var Мөрний дугаар нь командын файлын эхлэлээс биш гагцхүү CREATE TRIGGER командын эхлэлээс хойших дугаар.
Триггерийн толгой
CREATE TRIGGER командын AS операторын өмнө орсон бүх зүйл нь триггерийн толгой юм. Толгой нь заавал триггерийн нэр, холбогдох хүснэгтийн юм уу харах хүснэгтийн нэртэй байна. Хүснэгт буюу харах хүснэгт нь триггерээс өмнө байгуулагдсан байх ёстой. Дараахь операторууд нь триггерыг ажиллах нөхцөл, мөчийг тодорхойлно:
Триггерийн биелэгдэх мөч BEFORE, AFTER нь триггерийг хэзээ ажиллах вэ гэдгийг заана. BEFORE нь үйлдлийн өмнө хийгдэнэ, AFTER нь үйлдлийн дараа.
Триггерийн үйлдэл INSERT, DELETE, UPDATE нь триггер ямар үйлдэл болоход ажиллах вэ гэдгийг заана. Дээрх гурван үйлдлийн аль нэг нь заавал заагдсан байх ёстой. Нэг үйлдэл дээр олон өөр нэртэй триггер байж болно.
Биелэгдэх дэс дарааллын дугаар POSITION number гэдэг нь адил үйлдэл дээр тодорхойлогдсон триггерүүдийн эхэлж ажиллах дарааллыг заана. Дугаар нь 0-оос 32767 хүртэл бүхэл тоо, суурь утга нь тэг, бага дугаартай триггер эхэлж ажиллана, адил дугаартай триггерүүд санамсаргүй дарааллаар ажиллана.
Триггерийн их бие
CREATE TRIGGER командын AS операторын хойно орсон бүх зүйлийг триггерийн их бие гэнэ. Их бие нь BEGIN ба END -н хооронд байрласан InterBase-ын процедур ба триггерийн хэлний командуудаас бүрдэнэ.
InterBase-ын процедур ба триггерийн хэлний онцлог командууд нь :
Утга өгөх команд (локал хувьсагчуудад утга өгнө)
Нөхцөлт командууд - IF. . . THEN, WHILE. . . DO, FOR SELECT. . . DO
Хадгалдаг процедур дуудах EXECUTE PROCEDURE команд
Алдааны мэдээлэл өгдөг, алдаа боловсруулдаг тодорхой алдаа заадаг WHEN команд
Баганын хуучин ба шинэ утгыг илэрхийлэх NEW ба OLD контекстийн хувьсагч.
Давтагдашгүй утга гаргах генератор.
Контекстийн хувьсагчаас бусад бүх командуудыг триггер болон процедурын аль алинд нь хэрэглэнэ.
''' “Хадгалдаг процедуртай ажиллах”-аас дэлгэрэнгүй харна уу? '''
Триггер нь контекстийн хоёр хувьсагч ашигладаг NEW ба OLD. NEW нь INSERT ба UPDATE командад баганын шинэ утгыг илэрхийлсэн контекстийн хувьсагч, OLD нь UPDATE ба DELETE командад баганын хуучин утгыг илэрхийлсэн контекстийн хувьсагч юм. column нь дурын баганын нэр. Контекстийн хувьсагчийг ердийн хувьсагчийн хэрэглэхтэй адил.
Баганын шинэ утгыг зөвхөн үйлдлийн өмнө өөрчилж болно. Хэрвээ триггер INSERT-ын дараа (AFTER) гэж тодорхойлогдсон бол NEW-ийн утгыг өөрчлөх нь ямар нөлөө үзүүлэхгүй. Доорх жишээнд EMPLOYEE хүснэгтийн триггер нь өөрчлөлт орсны дараа шинэ ба хуучин утгуудын жишээ байна. Хэрвээ salary баганад өөрчлөлт орсон бол SALARY_HISTORY хүснэгтэд бичилт нэмнэ. Тайлбар:  SQL-ын командаас бусад тохиолдолд контекстийн хувьсагчид цэг тэмдэгтийг ашиглахгүй.
Генераторыг ашиглах
Генератор гэдэг нь дуудах бүрт автоматаар нэмэгддэг GEN_ID функц юм. Генераторыг процедур, триггертэй төстэй application-уудад хэрэглэдэг ба unique баганын утгуудыг гаргадаг триггерт голчлон ашигладаг. Генераторыг CREATE GENERATOR ашиглаж үүсгээд SET GENERATOR -аар тохируулдаг. Тохируулга хийгээгүй бол генераторын утга 0-с эхэлнэ. “Language Reference”-с дэлгэрүүлж үзнэ үү. GEN_ID функцээр генераторыг дуудахаас өмнө CREATE GENERATOR -аар үүсгэсэн байх хэрэгтэй. Синтакс: GEN_ID(genname, step) genname - генераторын нэр step	- генераторын утгыг нэмэгдүүлэх алхам, бүхэл тоо байж болохоос гадна бүхэл тоо гаргадаг илэрхийлэл байж болно. Дараах  жишээнд  CUSTOMER хүснэгтэд утга нэмэхээс(insert) өмнө шинэ үйлчлүүлэгчийн дугаарыг гаргахад GEN_ID функцийг ашиглаж байна:
Триггерийг өөрчлөх
Триггерийг өөрчлөхдөө ALTER TRIGGER ашиглана. Триггерийг зөвхөн үүсгэсэн хүн өөрчилнө. ALTER TRIGGERS ашиглаж зөвхөн дараах зүйлүүдийг өөрчилж болно:
Триггерийн толгойг өөрчлөх
Триггерийн толгойг өөрчлөхдөө ALTER TRIGGER -ийн триггерийн нэрийн дараа ганц өөрчлөлтийг бичнэ. Илүү байгаа өөрчлөлтүүдийг хийхгүй.
Эхлээд триггерийг идэвхгүй болгоно:
Триггерийн их биеийг өөрчлөх
Триггерийн биеийг өөрчлөхдөө хуучин их бие шинэ тодорхойлолтоор солигдоно. Триггерийн зөвхөн их биеийг өөрчлөх бол ALTER TRIGGER -т триггерийн нэрээс өөр толгойн ганц ч мэдээллийг агуулаагүй байх ёстой.
Триггерийн их биеийг өөрчлөхдөө:  Мэдээлэл агуулсан файлыг (data definition file) хуулж хадгална. Үүнтэй адилаар ISQL - extract командаар триггерийг мэдээллийн сангаас файл руу задална. CREATE -г ALTER болгож триггерийн нэр ба AS -н хооронд орших толгойн мэдээллийг арилгана.
Дараах  жишээнд  SET_CUST_NO триггерийн их биеийг өөрчилж, шинэ үйлчлүүлэгч бүрийн мэдээллийг NEW_CUSTOMER хүснэгтэд нэмдэг болгож байна.
Триггерийг устгах
Триггерийг бүрмөсөн (permanently) устгахдаа DROP TRIGGERS ашиглана. Триггерийг устгахад дараах хязгаарлалтууд байдаг: Триггерийг үүсгэсэн хүн л устгаж болно. Хэрэглэгдэж байгаа триггерийг устгаж чадахгүй. Триггерийг түр зуур арилгах (temporarily remove) шаардлагатай бол ALTER TRIGGER -ийн INACTIVE -г ашиглах хэрэгтэй.
Триггерийг устгах синтакс
name нь оршин байгаа триггерийн нэр. Жишээ: Санамж:  CHECK дотор хэрэглэгдэж байгаа триггерийг (a system-defined trigger) устгаж чадахгүй. ALTER TABLE ашиглаж CHECK -г өөрчил.
Триггерийг ашиглах
Триггер нь янз бүрийн зорилгоор ашиглаж болох хүчтэй хэрэгсэл юм. Триггерийг ашиглах янз бүрийн тохиолдлууд байна: Хамааралтай өөрчлөлтүүд хийх. (Correlated updates). Жишээ нь мэдээллийн сан буюу хүснэгтийн өөрчлөлтийн log файл үүсгэх Хүснэгтэд зөвхөн зөв өгөгдлийг оруулах хязгаарлалт хийх. Event ашиглаж мэдээллийн сангийн өөрчлөлтийн талаар мэдээлэх Шат дараалсан өөрчлөлтүүдийг хийх (cascading referencial integrity updates) Триггер нь хадгалагдсан процедур, exception -уудын адилаар мэдээллийн сангийн нэг хэсэг болон хадгалагдана.ACTIVE байдалд байгаа бол устгах(DROP TRIGGER), идэвхгүй болгох(ALTER TRIGGER INACTIVE) хүртэл идэвхтэй байсаар байна. Триггерийг шууд дууддаггүй. Тухайн хүснэгтэд тухайн үйлдэл (action) болох үед триггер автоматаар ажиллана.
Триггер ба транзакци
Триггер нь үйлдэл хийх үедээ программын транзакцийн контексттэй ажилладаг. Триггер нь дуудаж буй программын (calling program) ажлын нэг хэсэг нь болно. Хэрэв триггер нь транзакцид ажилладаг бол транзакц дууссаны дараа триггерийн үйлдэл мөн дуусна.
Триггер ба нууцлал
Триггер нь процедур ба хэрэглэгчийн нэгэн адилаар хүснэгтийг ашиглах эрхтэй байна. Гэхдээ GRANT TO username гэж бичихийн оронд TO TRIGGER trigger_name гэж бичнэ. REVOKE мөн адил.
Хэрэглэгч триггерийг ажиллуулах үйлдэл хийхэд: Жишээ нь:  Хэрэв нэг хэрэглэгч A хүснэгт дээр UPDATE хийдэг ба В хүснэгтэд INSERT хийдэг триггерийн ажиллах нөхцөл болдог бол хэрэглэгч INSERT хийх эрхтэй тохиолдолд л триггер нь INSERT хийх эрхтэй болно. Триггер тухайн үйлдлийг хийх эрхгүй бол Interbase SQLCODE алдааны дугаарыг буцаана. Триггер нь WHEN командын тусламжтайгаар алдааг боловсруулж болно. Хэрэв алдааг боловсруулдаггүй бол application -д алдааны мэдээлэл очих ба триггерийн үйлдэл хийгдэхгүй.
Триггерээр event үүсгэх
Триггер нь мэдээллийн санд өөрчлөлт хийгдсэн үед event үүсгэж болно. Жишээ нь:
Алдааны мэдээлэл
Exception гэдэг нь хадгалагдсан процедур, триггерээс гарах алдааны мэдээлэл юм. Exception-г CREATE EXCEPTION-аар үүсгэж, ALTER EXCEPTION-аар өөрчилж, DROP EXCEPTION-аар устгана.
Триггер дотор алдааг боловсруулах
Триггер дотор алдаа, алдааны мэдээллийг WHEN командаар боловсруулж болно. Алдааны мэдээллийг WHEN командаар боловсруулдаг бол application-д мэдээлэл буцахгүй ба триггерийн үйл ажиллагааг заавал таслах албагүй юм. Триггерийн алдааны боловсруулалт (error handling) нь хадгалагдсан процедуртай адилхан ажиллана: WHEN хүртэл хийгдсэн үйлдлүүд нь буцах (undone) бөгөөд WHEN команд ажиллана.
MSSQL датабаазын хүснэгт дээр триггер бичих
deleted - DELETE trigger үед дата нь deleted гэсэн хүснэгт хэлбэрээр байна.
inserted - INSERT, UPDATE trigger үед дата нь inserted гэсэн хүснэгт хэлбэрээр байна. FOR DELETE – Устгахаас өмнө
FOR UPDATE – Засахаас өмнө
FOR INSERT, UPDATE – Нэмж, Засахаас өмнө
AFTER DELETE – Устгасны дараа
AFTER INSERT – Нэмсний дараа
AFTER UPDATE – Зассаны дараа
AFTER INSERT, UPDATE – Нэмж, Зассаны дараа
INSTEAD OF DELETE – Устгахын оронд
INSTEAD OF INSERT – Нэмэхийн оронд
INSTEAD OF UPDATE – Засахын оронд
INSTEAD OF INSERT, UPDATE – Нэмж, Засахын оронд
Ангилал:Өгөгдлийн менежмент
Ичисе шаньюй
Ичисе шаньюй (хятадаар: 伊稚邪; пиньинь: Yī zhì xié) нь НТӨ 126-114 онд Хүннүгийн төрийг барьж байсан. Тэр бол Лаошан шаньюйн хүү, Жюнчэн шаньюйн дүү юм. Шаньюй болохын өмнө зүүн гарын Лүли ван байв. НТӨ 126 онд ах нь өөд болсны дараа Ичисе зүүн гарын Жүки ван Юйбитэй шаньюйн орыг булаалдан дайтаж ялахад Юйби Хань улсын Уди хаанд дагаар орж, Шэ ань хоу цол хүртсэн. Дотоодын тэмцэлдээ ялсан Ичисе нь шаньюй болоод, дараа зун нь алдсан газраа буцааж авахаар Хань улсын Дай мужийн нутагт довтолж, захирагч Гунь Жи тэргүүтэй 1,000 хүнийг хороож, намар нь Яй Мүн рүү дайрч мөн тооны хохирол учруулжээ.
НТӨ 125 онд Ичисе шаньюй дахин их цэрэг хөдөлгөн гурван замаар дайрч, Ордосын Шуофаны газрыг эзэлжээ. НТӨ 124 онд Хань улсын хаан Вэй Чин жанжинд 100,000 цэрэг өгч, Шуофаныг довтолж, баруун гарын Жүки вангийн хүрээг шөнө дөлөөр гэнэт дайрч, баруун гарын Жүки ван болон түүний 15,000 цэрэг ардыг олзолж, хүчирхийлсэн байна. НТӨ 123 онд дахин их цэрэг авч Диньшян гэдэг газрыг дайран эзэлж, 19,000 орчим хүнийг олзлох юм уу устгав.
НТӨ 121 онд Ганьсу мужийн орчим дахь Хүннү улсын Сючу вангийн эзэмшил рүү Хуо Чубин жанжны удирдсан нэг түмэн цэрэг дайрч, эхэндээ ихээхэн олзтой байсан ч сүүлдээ Хүннүгийн цэрэгт алагдаж, түүний цэргийн олонх нь үхжээ. Энэ мэтээр НТӨ 124-119 онд олон удаа байлдаад Хүннү улс нилээд доройтов.
Ангилал:МЭӨ 2-р зуунд төрсөн Ангилал:МЭӨ 114 онд өнгөрсөн Ангилал:Хүннүгийн шаньюй Ангилал:Монголын түүх
Гоф Витлэм
Эдвард Гоф Витлэм (Edward Gough Whitlam; 1916 оны 7 сарын 11 – 2014 оны 10 сарын 21) нь Австралийн ерөнхий сайдын албыг 1972-1975 онд хашсан хүн юм. Тэрбээр 1972 оны сонгуульд Австралийн Хөдөлмөрийн Намд 23 жилийн дараа засгийн эрхийг авчирсан. Улмаар 1974 оны сонгуульд ялсан хэдий ч 1975 оны Австралийн үндсэн хуулийн хямралын үр дүнд түүнийг Австралийн амбан захирагч Сэр Жон Керр албан тушаалаас нь чөлөөлжээ. Витлэм нь амбан захирагчийн шийдвэрээр албан тушаалаасаа чөлөөлөгдсөн, Австралийн цорын ганц ерөнхий сайд юм.
Витлэм Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Австралийн эзн хааны агаарын хүчинд агаарын чиглүүлэгчийн алба хааж, улмаар дайны дараа өмгөөлөгчөөр ажиллажээ. Тэрбээр анх 1952 онд Вэрриваг төлөөлж Австралийн парламентын төлөөлөгчдийн танхимд сонгогдсон. Витлэм 1960 онд Хөдөлмөрийн Намынхаа дэд дарга, улмаар Артур Калвэлл улс төрийг орхиход 1967 онд даргаар сонгогдож, сөрөг хүчний удирдагч болсон байна. 1969 оны сонгуульд тун бага зөрүүтэйгээр ялагдсан Витлэм 1972 оны сонгуульд ялж, Либерал-Үндэсний Намын 23 жил үргэлжилсэн эвслийн засгийн газрыг унагаажээ.
Витлэмийн засгийн газар цэрэг татлагыг халж, бүх нийтийн эрүүл мэндийн үйлчилгээ, үнэ төлбөргүй дээд боловсрол, хууль зүйн туслалцааны хөтөлбөр зэрэг олон шинэчлэл, шинэ бодлого хэрэгжүүлжээ. Сөрөг хүчин давуу суудалтай байсан Сенат түүний засгийн газрын өргөн барьсан хуулиудыг гацаагаад байсан тул Витхэм 1974 онд парламентыг тарааж дахин сонгууль явуулснаар Төлөөлөгчдийн танхимд суудлын тоо багассан ч олонхоо хадгалж, Сенатад 3 суудал нэмж авч чаджээ. Сонгуулийн дараа Үндсэн Хуулийн 57-р зүйлийг анх удаа (одоогоор цорын ганц удаа) ашиглаж, 2 танхимын нэгдсэн хуралдааныг зарласан. Хэдийгээр ялсан ч сөрөг хүчин засгийн газартай холбоотой шуугианууд, 1973 оны газрын тосны хямралаас үүдэлтэй 1973–75 оны эдийн засгийн бууралт зэргийн хариуцлагыг засгийн газраас нэхэж, Сенатын хуралдааныг удаа дараа тасалдуулж байлаа. 1975 оны сүүлчээр сөрөг хүчний сенаторууд Витхэмийн засгийн газрын төсөв захиран зарцуулах тухай хуулийг дэмжихээс татгалзаж, Төлөөлөгчдийн танхим руу буцаасан бөгөөд дахин сонгууль зарлаж, засгийн газарт итгэл үл үзүүлэхийг шаардав. Витхэм Төлөөлөгчдийн танхимд нам нь олонхын дэмжлэгтэй тул огцрохоос татгалзаж, 11 сарын 11-нд амбан захирагч Жон Керртэй Сенатын дахин сонгууль явуулах талаар хэлэлцэхээр уулзсан байна. Гэсэн ч Керр эсрэгээрээ түүнийг албан тушаалаас нь чөлөөлж, сөрөг хүчний удирдагч Малкольм Фрэзерийг түр ерөнхий сайдаар томилов. Ийнхүү 1975 оны сонгууль болоход Витлэмийн нам илт давуу ялагдсан.
1977 оны сонгуульд дахин ялагдсаны дараа Витлэм намын даргын албаа өгч, улмаар 1978 онд парламентыг орхижээ. 1983 онд Хаукийн засгийн газар бүрэлдсэний дараа Витлэм ЮНЕСКО дахь элчин сайдаар томилогдож, ЮНЕСКО-гийн гүйцэтгэх зөвлөлийн гишүүнээр сонгогджээ.
Ангилал:Австралийн ерөнхий сайд Ангилал:Австралийн өмгөөлөгч Ангилал:Австралийн гадаад хэргийн сайд Ангилал:Австралийн парламентын гишүүн Ангилал:Австралийн намын дарга Ангилал:Австралийн Лейбор Намын гишүүн Ангилал:ЮНЕСКО дахь Австралийн байнгын төлөөлөгч Ангилал:Вьетнамын дайны хүн Ангилал:Австралийн одон шагналтан (компаньон) Ангилал:Мандах Нар одон шагналтан Ангилал:Сидней Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Австраличууд Ангилал:1916 онд төрсөн Ангилал:2014 онд өнгөрсөн
Нарендра Моди
Намтар
1978 онд Моди Делигийн Их Сургуулийн Нээлттэй Сургалтын Сургуульд (SOL) улс төрийн шинжлэх ухааны бакалаврын зэрэг авч, гуравдугаар ангиа төгссөн. Таван жилийн дараа буюу 1983 онд Гужаратын их сургуульд улс төрийн шинжлэх ухааны магистрын зэрэг хамгаалж, гадаад зайн сургалтын оюутан болж нэгдүгээр ангиа төгссөн. Гэвч түүний боловсролын чадамжтай холбоотой томоохон маргаан байдаг. RTI-ийн асуулгад хариулахдаа, SOL нь 1978 онд бакалаврын зэрэг авсан оюутнуудын мэдээлэл байхгүй гэж мэдэгдсэн байна. Гужаратын их сургуулийн улс төрийн шинжлэх ухааны профессор асан Жаянтибхай Пател Модигийн магистрын зэрэгт жагсаасан хичээлүүд тэр үед ордоггүй байсан гэжээ. Иймд түүний боловсролын асуудал өнөө хүртэл маргаантай байгаа ажээ.
1998 онд "Бхаратия Жаната парти" (БЖП) намын дарга Лала Кришна Адвани-гийн даалгавараар Гужарат болон Химачал-Прадеш мужуудад намын сонгуулийн кампанит ажлыг удирдсан байна. 2001 оны 10-р сард Гужарат мужийн Ерөнхий сайд болжээ. 2007 онд 3 дахь удаа, 2012 онд 4 дахь удаагаа улиран сонгогдсон байна.
Ерөнхий сайд
2013 оны есдүгээр сарын 13-нд Нарендра Моди "Бхаратия Жаната" намаас Ерөнхий сайдад нэр дэвшиж, 2014 оны парламентын сонгуулийн кампанит ажлыг удирдан явуулсан. Түүний хэлснээр тэрбээр улсын хэмжээнд сонгогчидтой 440 удаа уулзалт хийсэн ажээ. Үүнээс гадна Моди олон нийтийн сүлжээг амжилттай сайн ашигласан байна. Түүний удирдсан намын сонгуулийн хөтөлбөрийн уриа бол: «Үндсэний үзэл- бидний сэтгэлийн дуудлага. Хөгжил ба сайн удирдлага бидний зорилго» гэж байсан.
Энэтхэгийн Сонгуулийн санал хураалт 2014 оны дөрөвдүгээр сарын 7-ноос тавдугаар сарын 12-ны хооронд есөн үе шаттайгаар явагдсан бөгөөд сонгогчдын 66.38 хувийн ирцтэй байжээ. 5-р сарын 16-нд Энэтхэгийн Сонгуулийн хороо санал тоолж эхэлээд урьдчилсан мэдээллээр Бхаратия Жаната нам 543 тойргоос 276 тойрогт, Үндэсний ардчилсан холбоо 331 тойрогт тэргүүлсэн гэсэн үр дүн гарчээ.
Санал хураалтын эцсийн дүнгээр Энэтхэгийн Үндэсний Конгресс нам тэргүүтэй Нэгдсэн дэвшилтэт холбоо 543 тойргоос ердөө 59-д нь, "БЖП" нам 283 тойрогт ялалт байгуулж, үнэмлэхүй олонх болж, сүүлийн 30 жилийн хугацаанд анх удаа дангаараа Засгийн газар байгуулах боломжтой нам болсон байна.
2015, 2016, 2018 онуудад тэрээр "Forbes" сэтгүүлийн дэлхийн хамгийн нөлөө бүхий хүмүүсийн чансааны 9-р байрыг эзэлж байжээ.
Гадаад бодлого
Модигийн гадаад бодлого нь өмнөх Энэтхэгийн үндсэний конгресс намын үеийн Засгийн газрын нэгэн адил эдийн засгийн харилцаа, аюулгүй байдал, бүс нутгийн харилцааг сайжруулахад чиглэж ирсэн. Моди өмнөх Ерөнхий сайд Манмохан Сингхийн "олон талт" бодлогыг үргэлжлүүлж ирсэн. Модигийн Засаг захиргаа "Энэтхэгт үйлдвэрлэв", "Цахим дижитал Энэтхэг" зэрэг уриа лоозон ашиглан Энэтхэгийн эдийн засагт гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татахыг оролдсон, ялангуяа Зүүн Азийн нийгэмлэгийн орнуудаас. Засгийн газар мөн Бахрейн, Иран, Саудын Араб, Арабын Нэгдсэн Эмират зэрэг Ойрхи Дорнодын Исламын орнууд, Израильтай харилцаагаа сайжруулахыг хичээсэн байна. Энэтхэг-АНУ-ын харилцааг дэмжиж хөгжүүлж ирсэн.
2022 оны 2 дугаар сард Оросууд Украин руу довтлох үеэр Энэтхэг Оросын түрэмгийллийг буруушаахаас татгалзаж, төвийг сахисан байр суурьтай байсан.
Тогтохын Уртнасан
Тогтохын Уртнасан Монголын рок поп хөгжмийн ахмад зүтгэлтнүүдийн нэг. 1943 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. 1972 онд Монголын Хөгжмийн Зохиолчдын Холбоонд гишүүнээр элссэн. 1982 онд Марксимзм-Ленинизмын оройн их сургуулийн урлагийн салбарыг дүүргэсэн. 2008 оны 7-р сарын 11-нд Алтангадас одонгоор шагнагдсан.
Нарендра Моди
Хувийн амьдрал
Нарендра Моди олон нийтийн сүлжээгээр сонгогч дэмжигчидтэйгээ идэвхтэй харилцдаг удирдагч юм. 2019 оны нэгдүгээр сарын байдлаар Twitter дэх түүний хуудсыг дагагчдын тоо 45 сая хүрсэн байв. Улстөрчдөөс зөвхөн Барак Обама (104,1 сая), Дональд Трамп (57,2 сая) нар л түүнээс илүү олон дагагчтай байсан юм. Моди байнга зочилж буй улсынхаа хэлээр жиргэдэг. Тэрээр "цагаан хоолтон" бөгөөд гужарати хэлээр шүлэг яруу найраг бичдэг байна.
Тогтохын Уртнасан
1961 оноос Улаанбаатар хотод дагшаа найралд хөгжим тоглож, 1967-1972 онд БНМАУ-ын СнЗ-ийн Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын Хороо ны Хөгжмийн Редакцийн дэргэдэх цахилгаан хөгжмийн чуулгад хөгжимчин, туслах удирдаач, 1972-1990 он хүртэл Улсын Филармонийн "Баянмонгол" чуулгад хөгжимчин, хөгжмийн зохиолч, удирдаач, уран сайхны удирдагч зэрэг ажлыг хийж гүйцэтгэж Монголын орчин цагийн эстрад урлагийн хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан авъяаслаг уран бүтээлч.
Нарендра Моди
Хувийн амьдрал
Нарендра Моди энэтхэгийн кастын /язгуурын эрэмбийн/ уламжлал ёсоор түүний гэр бүл Жашодабен Чиманлал Моди хэмээх охинтой сүй тавьж сүүлд бүсгүйг 17 настай, түүнийг 18 настай байхад нь гэрлүүлсэн ажээ. Удалгүй тэрээр сүйт бүсгүйгээ орхиж, гэрээсээ явсан боловч гэрлэлтийн талаар олон арван жилийн турш Модигийн олон нийтэд зарлаж дурдаагүй байв. 2014 оны 4-р сард, түүнийг Засгийн эрхэнд гарах үндэсний сонгуулийн өмнөхөн Моди гэрлэсэн бөгөөд түүний хань нь Жашодабен гэдгээ олон нийтэд зарласан байна. Хосууд гэрлэсэн хэвээр байсан ч боловч хамт амьдардаггүй гэжээ. Моди зуун настай эх Хирабен-тэйгээ ойр дотно хамт байдаг байна.
Тогтохын Уртнасан
Г.Сэсмээгийн шүлэг "Хангайн магтаал" ("Хангайн магтуу") нь УФ-ийн "Баянмонгол" чуулга хөгжимдөж, урансайханч н.Төвшинжаргалын дуулснаар Монголын Радиод анх бичигдэж нийтэд түгсэн. Түүний энэ сайхан уран бүтээл хожим мөн УФ-ийн "Баянмонгол" чуулга хөгжимдөж, манай эстрадын "Зууны манлай", "Алдрын Од"-ын анхны эзэн "Соёл-Эрдэнэ" чуулгын дуучин Баарайн Баярын дуулснаар пянзанд бичигдэж, тус чуулга болон уг дуучны маань нэрийн хуудас болсон бүтээлүүдийн нэг болон үлджээ.
Нарендра Моди
Хувийн амьдрал
Ангилал:Энэтхэгийн ерөнхий сайд Ангилал:Зохиогч Ангилал:21-р зууны утга зохиол Ангилал:Энэтхэгчүүд Ангилал:1950 онд төрсөн
Тогтохын Уртнасан
Урын санд нь дагшаа чуулга, найралд зориулсан уран сэтгэмж, эвлүүлэг, хувилбар аязууд, найралжуулга, хөрвүүлэг, эх зохиол 50 гаруй бий.
Түүний алдартай "Улаан сарнай" нь МРТУХ-ны ЦХЧ хөгжимдөж, тус чуулгын уран сайхны удирдагч, хөгжмийн зохиолч Төмөрийн Чимэддорж удирдснаар Монголын Радиод анх дан хөгжмөөрөө бичигдэж Монголын Радиогийн Алтан Фондод авагдсан. Монголын анхны поп-рок гитар хөгжимчин Самбуугийн Баатарсүх 1969-1974 онд тус чуулгад ажиллаж байхдаа түүний "Улаан сарнай"-г гитараар гоцолж тоглож байв. С.Баатарсүхийн гитараар гоцолж тоглосон Т.Уртнасангийн "Улаан сарнай" гитарын гоцлол нь манай бусад цахилгаан хөгжмийн хамтлаг чуулга, гоцлол гитарчдын урын санд орж тоглогдож ирсэн.
Н.Наваан-Юндэнгийн шүлэг, М.Дугаржавын хөгжим "Баянмонгол" дууны аянд тэрээр хөгжмийн найруулга хийж джаз оркестрт найруулан тоглуулсан.
Гитарын гоцлол
"Улаан сарнай" гитарын гоцлол (cover):
Нэвтрүүлэг
YouTube, 2021-7-21, "Зуун дамжсан аялгуу", Монголын Рок Поп хөгжмийн түүх, "Зуун дамжсан аялгуу Ахмад хөгжимчид 2010 архив", зохиогч-хөтлөгч Балчинжавын Долгион [Нэвтрүүлэг үргэлжлэх хугацаа 41'52"], [Т.Уртнасангийн ярилцлага - 1:25-4:27, 10:09-12:00, 17:06-19:02, 21:50-23:26, 25:58-28:55, 33:52-36:56, 38:17-39:57]
Тайнань
Тайнань (臺南, Tainan) — Тайвань орны улсын хот.
Ангилал:Тайвань арлын суурин Ангилал:Бүгд Найрамдах Хятадын төрд шууд захирагдах хот Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Хятадын урьдын нийслэл
Баасанжавын Сэвжидмаа
Баасанжавын Сэвжидмаа (1977 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Сэлэнгэ аймгийн Зүүнхараа хотод төрсөн) нь Монголын хүний их эмч, хоёр улсын их сургуулийн багш, анагаах ухааны доктор юм. Б. Сэвжидмаа нь Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын Хумбольдт Их Сургуулийн харьяаны их сургуулийн эмнэлэг болох Шаритед хүний цус ойртолтоос шалтгаалсан шинэ төрлийн синдром (өвчний янз бүрийн шинж тэмдэг) мөн уургийн өөрчлөлтийг нээн илрүүлсэн эрдэмтэн юм.
Намтар
Б. Сэвжидмаа нь Сэлэнгэ аймгийн Зүүнхараа хотод гурван хүүхэдтэй айлын бага охин болон хорвоод мэндэлжээ. Түүний эцэг эх нь бас эмч бөгөөд ажлын шаардлагаар дөнгөж ой гарантай байхад нь Улаанбаатар хот руу шилжсэн байна. Хотод арван жилийн 6-р дунд сургуульд сурч байх хугацаандаа Нүцгэн уулын бэлд киноны гол дүр болох «Анужин»-ы дүрийг бүтээжээ. Дараа нь Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургуулийг хүний их эмчийн мэргэжлээр дүүргээд, эндээс Герман Улсын Хумбольдт Их Сургуульд докторын ажлаа эхлүүлсэн байна. Тэрбээр докторын судалгааны ажлаа цус ойртолттой гэр бүлийн генийн өөрчлөлтийг судлан, түүнээс шинжлэх ухаанд мэдэгдээгүй байсан синдром, мөн уургийн нийлэгжлийн өөрчлөлтийг нээн илрүүлж, түүнээ олон улсын анагаах ухааны шинэ өвчний бүртгэлд бүртгүүлэн докторын ажлаа („magna cum laude“ - онцсайн дүнтэй) хамгаалсан байна. Үүний дараа Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургуульд физиологийн тэнхмийн багш болон тэнхмийн эрхлэгчийн ажлуудыг гүйцэтгэж байв.
Өдгөө Герман Улсын Халле хот дахь Мартин-Лютерын нэрэмжит Халле-Виттенбергийн Их Сургуульд багшаар ажиллахын зэрэгцээ Монгол Улсад энэ жил (2021 он) ихээхэн газар авч байгаа Ковид-19 вирусийн халдварын бүтцийг тогтоох ажилд гар бие оролцон ажиллаж байгаа юм. Мөн түүнчлэн анагаах ухааны доктор, дэд профессор Н. Одонгуа, нийтийн эрүүл мэндийн хүний их эмч Э. Ундармаа нарын хамтаар Аз жаргал ба стресс хэмээх нийтийн эрүүл мэндэд зориулсан аз жаргалын дааврыг нэмэгдүүлэх, стрессийн дааврыг хорогдуулах, эрүүл хооллох зэргийн сэдвийг шинжлэх ухааны үүднээс тайлбарласан номыг зохиожээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Анагаах Ухааны Их Сургуулийн багш Ангилал:Генетикч Ангилал:Халле-Виттенбергийн Их Сургуулийн багш Ангилал:Монголын эмч Ангилал:Германы эмч Ангилал:Анагаах ухаан ба нийгмийн эрүүл мэндийн ном зохиогч Ангилал:Жүжигчин хүүхэд Ангилал:Зохиогч Ангилал:Анагаах Ухааны Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Хумбольдт Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Эрүүлийг Хамгаалахын Тэргүүний Ажилтан Ангилал:Халлегийн (Заале) хүн Ангилал:Зүүнхараагийн хүн Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1977 онд төрсөн
Бодлын хулгайч
«Бодлын хулгайч» — 2011 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн, гэмт хэрэг, уянгын уран сайхны кино. 1994 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Пунсалмаагийн Очирбатыг залилсан хэргийнхээ улмаас 14 жилийг шоронд өнгөрүүлэн, "90 саяын" гэж алдаршсан Б.Гансүхийн амьдралаас сэдэвлэн бүтээсэн уг кино 2012 оны Монголын Кино урлагийн наадмаас шилдэг киногоор шалгарч, хэд хэдэн шагнал хүртсэн:
Гадны холбоос
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино
Эрдэнэ Бумба
Товч намтар
Түүнийг Бумбутай хатан, төр баригч хунтайж Доргон нарын таалалаар Эеэр засагч хааны их хатанд сонгож, 1651 оны 9 сарын 27-ний өдөр хаан хатан хоёрын хуримыг хийжээ. Гэвч их хатны зан ааш, атаа жөтөө ихтэй байдал нь Эеэр засагчийг өөр хатан татвар эмст анхаарал хандуулахад нөлөөлж, 1653 оны 10 сарын 25-ний өдөр Эрдэнэ Бумба хатныг төрийн их хатны сэнтийнээс огцоруулж, хэргэм зэргийг бууруулаад Жин фэй болгов. Өнөө үед түүнийг Огцорсон хатан гэж түүхэнд тэмдэглэх болжээ.
Гэр бүл
Хавт Хасарын хойчис Хорчины Зоригт вангийн хошууны засаг ноён зоригт чин ван Огшааны охин. Зоригт чин ван Огшаан болбоос Зайсанбөх бэйл, Боли үжин хоёрын ууган хүү, Бумбутай хатны ах. Хүүхэд төрүүлээгүй.
Цол хэргэм
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол Ангилал:Боржигин Ангилал:Монгол хатан
Чикүма
Чикүма хот (千曲市) Японы Нагано аймгийн хойд хэсэгт оршино. 2019 оны 3 сарын 01-ний байдлаар 22,018 өрхийн 59,381 оршин суугчтай байв. Гүйлсээрээ алдартай. 2003 оны 9 сарын 1-нд хуучнаар Коошокү хот, Сарашина хошууны Камиямада суурин, Камишина хошууны Тогүра суурингууд нэгдэж бий болжээ.
Ангилал:Нагано аймгийн коммун Ангилал:Нагано аймгийн суурин Ангилал:Японы хот
Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй
Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй нь сэтгүүлчийн идэвхтэй үйл ажиллагаа,мэдээллийн нээлттэй, цогц эх сурвалжийн орчин, иргэний эрх зүйт нийгэмд бодитой оршдог сэтгүүл зүй юм. Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй нь эрх мэдэл бүхий хувь хүн, байгууллагын хууль бус, ёс суртахуунгүй үйл ажиллагаа, нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн хэм хэмжээний эсрэг үйлдлийг илчилж олон түмэнд мэдээлдгээрээ нийгмийн хөгжилд чухал хүчин зүйл болох эрх чөлөө, ардчилал, ил тод байдлыг хамгаалан, хэвлэл мэдээлэл хэмээх “дөрөв дэх засаглал” хүчтэй оршиж буйг харуулж байдаг.
Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн нийгмийн үр нөлөө өсөхийн хэрээр судлаач шүүмжлэгчдийн анхааралд өртөн, түүний талаар олон янзын шүүмж гарах болжээ. Тухайлбал АНУ-ын баруун хойт мужийн их сургуулийн эрдэмтэд, профессор Дэвид Протесс ба түүний удирдсан бүлэг судлаач хэдэн жилийн турш эрэн сурвалжилга хийсэн сэтгүүлчдийн дунд асуулга явуулсны дүнд олдсон мэдээ, мөн түүнчлэн уншигч, телевиз үзэгчдийн дунд хийсэн ажиглалтдаа үндэслэн эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн тухай бичиж, тодорхой дүгнэлтүүд гаргасан байна. Тэдгээрийн заримыг дурдвал, “Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн сэдвүүд нь хэд хэдэн эх сурвалжаас үүдэн гардаг, эрэн сурвалжлах ажлын бэрхшээлийг харилцан буулт хийх замаар даван туулна, илчлэх бүтээл гарахад янз янзаар л ханддаг, эрэн сурвалжлагын үр дүнг нийтлэхэд уг байдлыг өөрчлөх гэсэн олон нийтийн шаардлага хааяа өрнөх үе бий, харин албан тушаалтан, байгууллагууд нийтлэгдсэн материалын талаар янз бүрийн учир шалтгаан зааж, хариу өгдөг бөгөөд заримдаа арга хэмжээ авдаг” гэжээ.
Үүрэг
“Сэтгүүл зүйд байх шохоорхлын хэм хэмжээ нь тэдгээр баримтыг цаагуураа үндэслэлтэй болгодог. Гагцхүү тэдгээрийг нэгтгэн дүгнэх хийгээд гаднах үндэслэл нь эргэлзээтэй байж болох талтай. Энэ нь сэтгүүлчид хэрэг явдлын ижил болон ялгаатай, эерэг болон сөрөг, эсвэл төсөөтэй байдлыг сайтар анзаарахгүй, харин тусгай, тусгай баримтыг илүү анхаардагт хамаг учир нь оршиж байдагтай холбоотой” гэж Оросын эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төвийн захирал А. Константинов хэлсэн байдаг.
Зарим судлаачид эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйг “гүн ухаан, философийг өөртөө нэвт шингээсэн сэтгүүл зүй”5 гэж үнэлдэг тал ч бий. Барууны сэтгүүл зүйд эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн үүргийг:
гэх зэргээр тодорхойлжээ.
Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй нь нийгмийн өмнө хүлээсэн сэтгүүл зүйн хоточ нохой н үүргийг хамгийн сайн биелүүлдэг гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл эрэн сурвалжлагч сэтгүүлчид нь хуулиар, дүрэм журмаар, зарчмаар хамгаалсан, зөвшөөрсөн "эрүүл нийгмийн төлөөх манаач" буюу "сэтгүүл зүйн хоточ нохой" юм.
Тойм
Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл бол сэдэж гаргадаг, олон нийт зэвүүцэн дургуйцэхэд эрх баригчид байдлыг засах арга хэмжээ авдаг гэсэн хэт хялбаршуулсан схемийг АНУ-ын эрдэмтэн Протесс арилгахыг хичээсэн аж. Түүний ажиглалтаар эрэн сурвалжлах ажиллагааны явцад сэтгүүлчид сэдэж тавьсан асуудлыг нь эрх баригчид анхаарч, арга хэмжээ авахыг зүгээр хүлээж номхон хүлцэнгүй сууж байгаагүй. Сэтгүүлчид эрх баригчидтай хамтран ажиллахыг оролдож, шүүмжлэлт материал бүр нийтлэгдэхээс өмнө ч зайлшгүй өөрчлөх хэрэгтэй асуудлаар тэдэнтэй ярилцаж, үр дүнг нь хянан тандаж нэмэлт өгүүллүүд бичиж, энэ тухай уншигчдын сонорт хүргэж байсныг Протесс судалгаагаараа гаргасан байна.
Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн талаарх шүүмжлэлт үзэл санааг Баруун хойд мужийн их сургуулийн профессор асан Жеймс Эттема, Стэнфордын их сургуулийн Теодор Глассер нар эрэн сурвалжилга хийж, мэргэжлийн шагнал хүртсэн сэтгүүлч, редакторуудтай хэдэн жилийн турш ярилцан асуулт тавьж, сэтгүүлчдийн хэрхэн ажилладаг, ажил мэргэжлийнхээ тухай юу бодож явдаг зэргийг судалжээ. Судалгааны үр дүнд “Сурвалжлагч сэтгүүлчид баримтыг гуйвуулан овжин ашиглаж, үнэхээр тийм явдал болсон юм байна гэж уншигчид, телевиз үзэгчдэд ойлгуулан, тэдний дургүйцлийг төрүүлэхийн тулд гэмт хүмүүсийг гэмгүй болгодог гэсэн нээлт хийж, хүмүүст итгүүлэхийг хүсч байжээ” гэсэн дүгнэлт хийсэн байдаг. Эдгээр судлаачдын үг тухайн үедээ нотолгоо үнэмшил багатай байжээ.
1980-аад оны дундуураас зарим хэвлэл эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй устана гэсэн зүйл бичиж байсан нь амьдрал дээр батлагдсангүй. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нь авч үзвэл өргөн нэвтрүүлгийн болон сонин хэвлэлээр явуулсан эрэн сурвалжилга зарим талаар буурсан тал бий. Гэвч сэтгүүлчдийн дундах судалгаагаар эрэн сурвалжилга хийж, мэргэжлээрээ “алдарших” хүсэл нь төдийлөн буураагүй гэсэн дүн гарчээ. Эрэн сурвалжилга хийх цагийг багасгах хандлага илэрч байв. Энэ нь урт хугацаанд эрэн сурвалжилга хийх төслүүд унахад хүргэж мэдэх юм хэмээн судлаачид болгоомжилдог.
Эрэн сурвалжлах сэтгүүлчид нягт хамтран ажиллах хэрэгтэй байдаг. Мэдээллийг түргэн олж авах нь сэтгүүлчдэд чухал.
Эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй бол хариуцлагатай сэтгүүл зүй мөн. Нэг талаас албан тушаалтнуудын олон түмний өмнө хүлээх хариуцлага. Нөгөө талаас сэтгүүлчдийн олон түмэнд гагцхүү үнэн бодит баримттай нийтлэл мэдээлэл хүргэх хариуцлагаар хэмжигддэг.
"Албан тушаалаа урвуулан ашигласан тодорхой хэргийг эрж сурвалжлахдаа сэтгүүлчид шинэ, шинэ зөрчил будлианы учгийг хөөж, учрыг олохын хэрээр сэтгэлд хамгийн хүчтэй буусан баримтуудыг шохоорхдог юм. Үүнийг даган баримтлах логик гэж нэрлэж болно" хэмээн дүгнэн хэлсэн байдаг. Үнэхээр ч шилж, шигшсэний дараа үлдсэн баримт болгон үнэн байдлыг бодитой тусгаж чаддагийг олон улсын туршлагатай эрэн сурвалжлагчид бүтээлээрээ харуулдаг билээ.
Филлипин улсад
1990-ээд оны сүүлчээр Шейла Коронел, Ивон Чува тэргүүтэй дөрвөн сэтгүүлч Филлиппин ий эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төвийг санаачлан байгуулж, өөрсдийн үйл ажиллагааг ерөнхийлөгч Жозеф Эстрадагийн хууль бусаар хөрөнгө, орлогоо бэхжүүлж, авилгалын хэргийг өөгшүүлж буй хэрэгт чиглүүлэн ажиллажээ. Тэр тухайн улс оронд бөөн хардлага, сэрдлэ, гудамжны хов живээс өөр барих барьцгүй байсан үйл явдлын араас олон сарын турш уйгагүй эрэн сурвалжилсаны эцэст ерөнхийлөгч хэдэн тэрбум пэсогийн хээл хахууль, авилгал авч байсан хэргийг илрүүлэн бичжээ. Энэхүү цуврал бүтээл нь олон түмнийг ерөнхийлөгчөө огцруулах хөдөлгөөнд оруулаад зогсоогүй эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй нь хуулийн хэрэгжилт маш сул дорой, авилгалд идэгдсэн, танил талын хэлхээ холбоо дэндүү хөгжсөн нийгэмд хүртэл асар их нөлөө үзүүлж чаддаг гэдгийг харуулж, бас батласнаараа бусдад үлгэр загвар болсон юм.
Филиппиний эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төвөөс нийтлэн гаргасан эхний гурван сурвалжилга нь л Эстрадагийн эсрэг шүүх ажиллагааны гол бааз суурь нь болсон байна. Тэрхүү шүүх ажиллагааны эцэст хэдэн сарын дараа Ерөнхийлөгч Эстрада огцорч, ФЭССЗТ-ийн бүтээл нь шүүмжлэхээс ямагт цэрвэдэг байсан Филиппиний хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг хөдөлгөөнд оруулахад хамгийн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Энэ үеэс л Филлиппинд эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүй хүчтэй хөгжиж, эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төв нь сургалт, судалгааны үйл ажиллагааг давхар хийх болжээ. Филиппиний эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төвийн хийсэн эрэн сурвалжилга нь сэтгүүл зүйн судалгааны үнэтэй арга зүй төдийгүй улс төр, хууль эрх зүй, нийгмийн үр нөлөөгөөрөө асар их ач холбогдолтой бүтээлүүд болсон билээ.
Нэгдүгээрт, хэвлэл мэдээлэл асар их үүрэг, хариуцлагатай байдгийг нийгэмд мэдрүүлж, олон түмэн хэвлэл мэдээллийг дөрөв дэх засаглалын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөхөд ихээхэн түлхэц өгчээ. Шүүмжлэхээс ямагт цэрвэдэг байсан Филиппиний хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл хөдөлгөөнд орж, өмнө нь Ерөнхийлөгчид тал заслаа хэмээн шүүмжлэгддэг байсан хэвлэлүүд зориг орж, Ерөнхийлөгч болон түүний тойрон хүрээлэгчдийг ухаж төнхөн, эрэн сурвалжилга хийх болжээ. Тэр үед дөрвөн сэтгүүлчийн ахлагч, Филиппиний эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төвийн захирал Коронел “Одоо хүн бүр л Эстрадагийн нууц амрагуудын байшинг олж илрүүлэхийг хичээж байна. Хэвлэл мэдээллийнхэн эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйг үнэлж сурч байна” хэмээн онцлон тэмдэглэжээ.
Хоёрдугаарт, Сэтгүүлчдийн эрэн сурвалжилсан бүтээл нь маш их эрх мэдэл, мөнгө хөрөнгийг өөртөө хуримтлуулж чадсан хүчирхэг Ерөнхийлөгчийн эсрэг шүүх хэрхэн шударгаар ажиллахыг олон түмэн харж, хяналтаа тогтооход ихээхэн тус үзүүлсэн юм. Филиппиний эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн төвөөс хэвлэн гаргасан эхний гурван сурвалжилга нь Эстрадагийн эсрэг шүүх ажиллагааны гол бааз суурь болсон байна. Шүүх Жозеф Эстрадад авилга, хээл хахуульд автсан, олон түмний итгэлийг хөсөрдүүлсэн, Үндсэн хууль зөрчсөн гэсэн үндэслэлээр ял тулгасан байна. Ялын үндэслэлийн гурав нь сэтгүүлчдийн сурвалжилгад суурилжээ. Шүүх ажиллагааны эцэст хэдэн сарын дараа Ерөнхийлөгч зөөлөн суудлаасаа огцорчээ.
Гуравдугаарт, сэтгүүлчдийн эрэн сурвалжилсан бүтээл нь ард түмэн Ерөнхийлөгч сонгогчдынхоо итгэлийг хэрхэн хөсөрдүүлснийг баримт нотолгоотойгоор мэдэж, улмаар түүнд хяналт тавьж, басхүү сонгосон ч эргүүлэн огцруулж чаддаг өөрсдийнх нь хүч чадлыг мэдрүүлж өгчээ.