cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тайланд
Тайландын Хант Улс (тайгаар ราชอาณาจักรไทย - Ратча аначак Таи), товчоор Тайланд, Тай улс (тайгаар ประเทศไทย - Пратет Таи - «Тай улс/орон») — Зүүн Өмнөд Азийн төв хэсэгт дөрвөн улстай хиллэн, далайд гарцтай 513 мянган км² газрыг эзлэн оршдог, Бангкок нийслэлтэй, бүрэн эрхт, хэмжээт эрхт хант засаглалтай хант улс; Тай хэлээр ойлголцох 67 сая хүнтэй улс.
Нэр
Энэ орныг 1939 он хүртэл олон улсад Сиам (тай хэл бичигт สยาม - Саяам) гэдгээр мэддэг байв. Герман хэлний Thailand («Тай газар нутаг») гэдгээс Орост 1930-аад онд Таиланд, дараа нь Орос хэлнээс Монголд Таиланд гэж оржээ. 1982 оны тольд Таиланд → Таи улс гэж орчуулсан нь бий. Ардчилсан Монголд төдий л анзаарагдахгүйгээр Таиланд-аас Тайланд болж хувьсч байгаа.
Байрлал
Баруун өмнөд талаараа Андаманы тэнгис, өмнөд талаараа Сиамын булан, Өмнөд Хятадын тэнгисээр хүрээлүүлсэн. Баруун хэсгээрээ Мьянмар (хилийн урт - 1800 км), зүүн талаараа Лаос (1754 км),зүүн өмнөд талаараа Камбож (803 км), өмнөдөөр Малайз (506 км) зэрэг 4 улстай нийт 4,863 км урт зурвасаар хил залгадаг байна.
х.ө.5° – 20°, з.у. 97° – 105° хооронд 513,120 км2 газар эзлэн байгаагаараа дэлхийн 49-р том (Йеменээс жижиг, Испаниас том) орон юм.
thumb|left|160px|Сансраас харсан зураг
Газрын байц
Нутгийн умард хэсгээр уулархаг бөгөөд хамгийн өндөр цэг нь Дойнтанон уул (д.т.д. 2565 м) юм. Нутгийн дорнод хэсэгт байх Корат тэгш өндөрлөгийг Исан хэмээн нэрийддэг. Нутгийн төв хэсэг нь Чаупрая мөрний сав газар, нам доор газар байна.
Уур амьсгал
Газар нутаг нь умардаас өмнөд рүү 1860 км урт сунан тогтсон хэлбэртэй учир уур амьсгалын олон янз мужид хамаарна. Мөнх ногоон ширэнгэн ойтой, газар нутгийн 37%-ийг ой эзэлнэ. Тайланд уур амьсгал нутгийн умард биед тропикийн чийглэг, төв болон өмнөд хэсэгтээ субэкваторын уур амьсгалтай, Малайзтай хиллэх газар экваторын уур амьсгалтай байдаг байна.
Тайланд гурван улиралтай. 5-10-р сарын хооронд баруун өмнөдөөс ирсэн муссон салхины нөлөөгөөр борооны улирал, 8-9-р сард дийлэнхдээ хур тунадастай. 11-р сараас 2-р сар хүртэл хуурай хүйтэн, 2-5-р сар хүртэл халуун, чийглэг байж 5-р сард дахин борооны улирал эхэлдэг. Экваторт ойр байх нутгийн өмөнд хэсгээр температурын зөрүүгүй шахам бол нутгийн хойд уулархаг нутгаар 12-2-р сард шөнөдөө 0°C, өдөртөө +25°C дулаан байна. 4-5-р сард хамгийн дулаан буюу +35°C, +40°C хүртэл халдаг. Жилийн дундаж хур тунадас 1200-1600 мм, ихдээ 4500 мм байна.
Байгалийн үзэсгэлэн
Чаупрая, Меконг, Бангпаконг, Тапи зэрэг гол мөрөн нь газар тариалан, тээвэрт ашиглагддаг. Андаманы тэнгис нь байгалийн баялаг ихтэй бөгөөд тансаг амралтын газруудтай. Пукет, Краби, Ранонг, Пхангнга, Транг зэрэг үзэсгэлэнтэй, жуулчдыг татсан тэнгисийн эрэг, амралтын хотууд байна.
Амьтан ургамал
thumb|right|200px|Тайландын бэлгэдэл нь заан Тайланд нь байгаль орчны үзүүлэлтээр дундад (180 орноос 91-т) байр эзэлдэг. Агаарын чанар муу (167) гэдэг асуудалтай бол усны менежментээр (66) дунджаас дээгүүр байр эзэлдэг.
Заан бол улсын бэлгэ тэмдэг болсон амьтан бөгөөд 1850 онд 100 мянга байсан тоо толгой одоо 2000 орчим болтол цөөрсөн. Хулгайн анчид зааныг соёо болон махны төлөө агнадаг. Бага залуу зааныг аялал жуулчлалын үзвэрт зориулж барьдаг бөгөөд 1989 онд төрөөс хориг тавьснаар энэ төрлийн хэрэглээ багассан. Бангкокт ховордсон амьтдыг нууцаар наймаалдаг зах хүртэл байна. Азийн хар баавгай, Малайн наран баавгай, цагаан гарт гиббон, залаат гиббон, муур баавгай зэрэг ховор амьтад Тайландад суурьшжээ.
Тоо, иргэн
Тайландад 2019 оны байдлаар 66,558,935 хүн амьдарч байна. Тайландын хүн ам ихэвчлэн хөдөө, нутгийн төв, дорно умард, умард хэсэг дэх газар тариалангийн бүсэд оршин суудаг. 2010 онд хүн амын 45.7% нь хот суурин газар амьдардаг байна.
1960 онд хүн амын жилийн өсөлт 3.1% байсан бол өдгөө 0.4% болтол буурсан нь төрийн бодлогоор зохицуулагджээ.
Оршин суугчдын 95.9% нь Тайландын иргэн, 4.1% нь бусад улсын иргэн буюу Мьянмар (2.0%), бусад улс (1.3%) болон тодорхойгүй (0.9%) хэмээн ангилагдсан. Мьянмар, Лаос, Камбож, Балба, Энэтхэг зэрэг ойр орнуудаас хүн цагаачлан ирэх нь их байна. 2009 оны байдлаар цагаач хүний тоо 3.5 сая байна. Мөн Өрнөдийн орнуудынхаас дурдвал 41000 Их Британи, 20000 Австралийн иргэн амьдардаг.
Яс үндэс
thumb|200px|Хэл-угсаатны газрын зураг Тайландад олон янз ард түмэн амьдарч байна. 2010 оны байдлаар 62 үндэстэн ястанд хуваан авч үзжээ. Үүнд:
Хэл бичиг
thumb|200px|Сухотайн үеийн чулуун бичээс Улсын албан ёсны хэл нь тай хэл байна. Тай хэл нь тай-кадай хэлний бүлэгт хамаардаг бөгөөд лао (Лаос), шан (Мьянмар) болон Хятадын өмнөд хилд амьдардаг мяо мэт зарим ардын хэлтэй нэгэн төрлийн хэл юм. Тай хэл нь улс даяар ерөнхий боловсрол, төрийн хэрэгт хэрэглэгддэг. Баримжаа аялгуу нь төв Тай аялгуу байдаг. Тай үсгээр бичдэг. Тай үсгийг 14-р зуунд кхмер үсгээс санаа авч үүсгэсэн бөгөөд нэгэн янзын үет үсэг юм.
Улсын хэмжээнд 62 янзын нутгийн хэл аялгуутан байна гэсэн бөгөөд энэ нь дээрх яс үндэсний ангилалтай ижил юм. Хамгийн олон хэлэлцэгчтэй нутгийн аялгуу нь төв аялгууг эс тооцвол дорно умард муж буюу тай-исан, лао-исан аялгуу юм. Үүнийг тай хэлний аялгуу, лао хэлний аялгуу гэж хэлэх бөгөөд түүхэндээ Ланшан хэмээх лао вант улсын нутаг байсан болохоор нөгөө хоёроос ийм байдлаар ялгаа үүсчээ. Нутгийн өмнөд хэсгээр малай төрлийн хэлтэн байна. Тайландын хятад хэл нь теочео нутгийн аялгуутай байна. Мон, кхмер, вьет, млабри, оранг асли зэрэг австроазиат төрлийн хэл, чам, мокен зэрэг австронез төрлийн хэл, лава, акха, карен зэрэг хятад-төвөд төрлийн хэл, тай ёо, пү тай, сэк зэрэг бусад тай хэлний бүлгийн хэл, хмонг зэрэг хмонг-миен хэлний бүлгийн олон янз хэлээр хүмүүс ярьж байна.
thumb|left|200px|Буддын сүмийн ёслол
Шашин шүтлэг
Тайланд шашны хувьд бараг нэгэн төрөл буюу буддын шашны теравада урсгал хүн амын дунд 95% дэлгэрчээ. Улсын соёл уламжлалд гүн шингэсэн. Нэг шашинд итгэдэг хувиараа дэлхийд тэргүүлэх тоо юм. Харин үлдсэн хүн амын 4.3% нь лалын шүтлэгтэй нутгийн өмнөд хэсэгт орших малай хүмүүс юм. Хиндү, сикх шүтлэгтэй хот газар цөөн тоотой байгаа.
Үндсэн хуулинд улсын албан ёсны шашин гэж заагаагүй, шашин шүтэх эрх чөлөөтэй.
Хот суурин
Тайландад хот, балгас, суурин гэсэн байдлаар гурван зэрэг болгодог. 2015 оны байдлаар хотын зэрэг авсан 32 суурин газар байна. thumb|left|180px|[[Бангкок]] thumb|right|180px|[[Нонтабури]]
Эртний үе
Тайландад 20 мянган жилийн тэртээнээс хүн амьдарч байна гэж үздэг. НТӨ 2000 оны үед тутрага тариалж байв. НТӨ 1250 оны үед хүрэл зэвсгийн үе байсан ба Банчян нутаг хүрэл, зэсийн үеийн гол тулгуур газар байжээ. НТӨ 500 оны үеэс төмөр зэвсгийн үед дэвшжээ. Хойгийн өмнөд хэсэгт НТӨ 2-р зуунд Фүнан улс оршин байв. НТ 6-р зуунд моны Дварати, Харипунчай зэрэг улс байсан бол 9-р зуунд Кхмерийн эзэнт улс Ангкорт төвлөн оршиж байв. Эдгээр эртний улсуудад Энэтхэгээс эхтэй шашин, соёл түгэн дэлгэрчээ.
Хэл зүйн хувьд эрдэмтэд Тай угсаатны дотор тай үндэстэнг багтаан ангилсан. Хятад түүхийн сурвалжид тай ардыг НТӨ 6-р зуунд анх тэмдэглэжээ. Тай угсаатан нь Тайландаас гадна Лаос, Мьянмар, Энэтхэг, Хятадыг уугуул нутгаа болгон оршин сууж байна. Эрдэмтдийн үздэгээр өмнө нь мон, кхмер ард түмэн амьдарч байсан Тайланд оронд 11-р зуунд тай үндэстэн шилжин ирж, төр улс үүсгэн тогтжээ. Тай соёл нь ойр орчмын мон, кхмер, вьет,Хятад, Энэтхэгийн соёлтой хольцон бүрэлдсэн.
Сухотай улс
Нутгийн умард хэсгийг эзэгнэсэн Ланна улс 1292 онд Чянмайд төвлөн байгуулагдаж ойр орчныг нэгтгэв. Меконгийн сав дагаад паяо, лопбури зэрэг олон улс байв.
Ают улс
thumb|right|150px|1540 оны үе. Ают улс 1350 онд Утон хаан Ают улсыг байгуулж анхны хаан болов. Ают нь өргөл барих сүлжээнд холбогдсон гүнт улсуудын холбоо байв. Энэ нь улс төрийн холбоо, улс төрийн гэрлэлтээр холбогдож байв. 15-р зууны төгсгөлд Аютынхан Кхмерийн эзэнт улсыг гурвантаа халдан довтолж Ангкорыг буулган авч бүс нутагтаа ноёлох болов. Сухотай нь Аютад алба барьдаг болсон ба эцэстээ дотор нь багтжээ. Ают тэндээс Малайн хойгийг эзлэхээр оролдсон боловч Хятадын Мин улсын тусламжийг авсан Малаккын султант улсыг эзэлж чадсангүй.
16-р зууны эхнээс эхлэн Европынхон харилцаж эхэлсэн. 1511 онд Португалын Афонсо дө Албукюрк бэйсийн зарлигаар II Рама Тибодид тусламжийн цэрэг ирж байв. 17-р зуунд Франц, Нидерланд, Английнхантай энэ мэт харилцаж байв. Энэ үед Ают нь умардад Чянмай, өрнөдөд мон, Бирмтэй түлхэлцэн оршсон. Бирмийн Таунго улстай 1540 оноос хэд байлдсаны эцэст 1570 онд нийслэлээ эзлүүлж баларч, 1584 онд Наресуан хаан мандах хүртэл Бирмийн хараат байв.
Нарай хааны (1656–1688) үед Ают нь Европын аялагчид Хятад, Энэтхэгээр аялах замдаа дайрч өнгөрдөг томоохон нэр хүндтэй Азийн улс болж ирсэн. Францын нөлөө ихсэхэд үндсэрхэг үзэл гарч 1688 оны Сиамын хувьсгалаар Нарай хаан түлхэгдэн унажээ. Франц номлогч нарын христийг дэлгэрүүлэх оролдлого тасраагүй. Ордны цуст тэмцлийн дараагаар 18-р зуунд Аютын алтан үе болох урлаг, уран зохиол, эрдэм цэцэглэн хөгжсөн үе тохиосон. Төгсгөлийн 50 жилд дотоодын эрх мэдлийн тэмцэл газар авч, төр доройтжээ. 1765 онд Бирмийн 40000 цэрэг Ают руу довтолж, 14 сарын бүслэлтийн дараа Аютын нийслэл галдан шатаагдсан.
Тонбури улс
thumb|left|200px|Ват Пхрауэ сүм дэх хаш будда Бирмд ялагдсан дайны дараа нийслэл хоосров. Хуучин нийслэл эзлэгдсэн ч орон нутгийн ноёд тэмцэж байв. Түүнээс Чаотак нь Чантабүригаас цэрэг босгож Тонбури цайзыг эзлээд Таксин хаан цол өргөмжлөгдөв. Тэр олон ноёдыг дагуулж Бирмийг үлдэн хөөв. 1775 онд Ланнаг чөлөөлж, 1778 онд Вьентьянг эзэлж, Камбожид нөлөөгөө тогтоов. Түүний харгис занг тэвчээгүй жанжин төрийн эргэлт хийж, 1782 онд өнөөг хүртэл төр барьж буй Чакрийн хаан угсааг үүсгэж I Рама хаан гэгджээ.
Раттанакосин улс
thumb|right|140px|Сиам нь Францад газар тасдаж өгсөн I Рама (1782–1809) хааны үед Раттанакосин улс нь Бирмийн довтолгоог няцаахын сацуу Лаос, Камбожийн үлэмж хэсгийг захирч байв. 1821 онд Британийн Жон Кроуфордтой байгуулсан гэрээ нь 19-р зууны Сиамын улс төрийн бодлогод тусгалаа олжээ. 1926 онд Британи нь Бирмийг ялж дагуулснаас хойш Сиам нь өрнөдөөс Энэтхэг-Бирмийг эзэлсэн Британи, дорнодоос Вьетнам-Камбож-Лаосыг залгих Франц гэсэн хоёр Европын колоничлогч орны завсрын улс болон тогтжээ. Чулалонгкорн хааны үед (1868–1910) улсын төвлөн захирах ёс бэхжиж, элчин сайд томилж, боолын ёсыг халж, 1788 онд 12 кром (яам) бүхий засгийн тогтолцоог тогтоожээ. 20-р зууныг хүртэл Сиам нь колоничлогч хөршүүдэд нэлээн газар нутаг алдсан байна. 1912 онд хэмжээгүй эрхт хаант засгийг халахын төлөө бослого гарсан боловч дарагджээ. 1917 онд Сиам нь Дэлхийн I дайнд шахалтаар холбоотны талд нэгдэн байлдав.
Хэмжээт эрхт хаант засаг
thumb|left|200px|Фельдмаршал, ерөнхий сайд [[Пибун Сонгкрам (1938-1957)]] 1932 оны Хана Ратсадоны удирдсан хувьсгалаар цус урсгалгүйгээр хэмжээгүй эрхт хаант засгийг хэмжээт эрхт хаант засаг болгож, анхны үндсэн хуулийг баталжээ. Язгууртнууд сөрөг хувьсгал хийхийг оролдсон боловч бүтэлгүйтсэн. Үүний дараа Швейцарт сурсан Ананда Махидол нь VIII Рама хаан болжээ. 1940 онд улсын нэрийг «Сиам» байсныг халж «Тайланд» ххэмээн өөрчлөн нэрийдэв. 1941 онд Японы холбоотон болж Виши Францын эсрэг байлдав.
1946 онд залуу Ананда хаан нас барсан тул түүний дүү Бхумибол Адулядеж хаан ширээ залгамжлав. Тайланд нь 1954 онд АНУ-тай холбоотон болсон ба 1957 онд төрийн эргэлтээр Хана Рацадон улс төрийн тавцнаас зайлуулагдав. Түүний үед улсын дэд бүтэц, боловсролын салбарт үлэмж дэвшил гарсан гэдэг. 1961 онд Вьетнамын дайн дэгдэхэд АНУ нь Тайландыг хамгаална гэж гэрээлжээ. Тай соёл орчин үеийн байдлаар хөгжиж, өрнөдийн хэв маягийг шингээсэн. Хотжилт эрчимтэй явагдаж, эдийн засаг хөгжиж, дунд ангийнхан дийлэнх олонхыг эзлэх болов. 1971 онд ерөнхий сайд Тханом Киттикачорнын дарангуйллын эсрэг тэмцэл өрнөснийг иргэдийн цусыг асгаруулан даржээ. Бхумибол түүний оронд Саня Дхармасактиг ерөнхий сайд болгосон нь 1932 оноос хойш хаан улс төрд шууд оролцсон тохиолдол болов. Ардчилал төдий удаан үргэлжлээгүй.
Орчин цагийн түүх
thumb|right|200px|2011 оны үер аж үйлдвэрийн салбарт хохирол учруулжээ 1950-60-аад онд жагсаал эсэргүүцэл их, Вьетнам дайны дараа коммунизм орж ирэх вий гэсэн айдас үүсч хэт барууны чиглэлтэй төрийн эргэлт 1976 онд болжээ. 1980 онд хойг даяарх дүрвэгчдийн хөдөлгөөн, Вьетнамын хилийн дээрэм, эдийн засгийн хүндрэлээс хамаарч 1980 онд мөн цэргийн эргэлт гарав. 1980-аад онд хоёр удаа төрийн эргэлт гарах оролдлого гарсан ч бүтэлгүйтсэн. 1991 оны төрийн эргэлт араасаа маргаан дагуулж 1992 онд Бхумибол хаан оролцож ерөнхий сайдыг огцруулжээ. 1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал нь 40 жилийн эдийн засгийн хурдацтай хөгжлийг нэгэнтээ тасалдуулсан. Популист Тайрак Тай намын Таксин Шинаватра 2001 оноос ерөнхий сайд болсон ба түүний бодлого хөдөөгийн ядуурлыг бууруулах, эрүүл мэндийг сайжруулахад чиглэсэн. 2004 оноос эсэргүүцлийн хөдөлгөөн эхэлсэн ба 2006 онд цэргийн эргэлтээр огцорчээ. 2007 онд Таксины талын эвсэл сонгуульд ялсан ба түүнээс түүнийг дэмжигч-эсэргүүцэгчдийн хооронд зөрчилдөөн явагддаг болсон. 2011 онд түүний дүү Инглук Шинаватра Тайландын түүхэн дэх анхны эмэгтэй ерөнхий сайд болжээ. Бас нэгэн тэмцэл хямралыг зогсоож 2014 онд цэргийн эргэлт гарч, генерал Прают Чан-о-ча ерөнхий сайд болсон. 2016 онд 70 жил төр барьсан Бхумибол хаан нас барж, хүү Важиралонгкорн нь хаан ширээнд заларсан. 2019 онд хунтын дэглэм сонгуулийн товыг зарласан ба 2020 онд КОВИД-19-ын үед ардчиллын төлөө тэмцэл хориглогджээ.
Улс төр
1932 оноос эхлэн Тайландын хаан нь хэмжээт эрхтэй болсон. 1932 оноос эхлэн 20 удаа Үндсэн хууль, нэмэлт өөрчлөлт оруулж баталсан.
Тайландад төрийн эргэлт олон удаа болдогоороо алдартай. 1932-2020 он хүртэлх 88 жилийн 66 жилд нь цэргийн эрхтэн төрийн өндөр албан тушаалд байсан, байсаар байна. Хамгийн сүүлийн удаа 2014 онд цэргийн эргэлт гарч, одоогийн ерөнхий сайд томилогдсон. Тайландын намууд тийм ч урт түүхтэй биш. 1992-2006 онд хоёр намын тогтолцоотой байсан. 2000 оноос хойш сонгуульд Тайландын төлөө нам болон Ардчилсан нам хоёр голчлон иргэдийн санал авч байна. Сүүүлийн үеийн үндсэн хуулийн орчинд нэг нам олонх болж чадахгүй болж, олон намын тогтолцоотой байдаг болсон.
Хаан
Өнөөгийн хаан чакрийн угсааны 10-р Рама (Важиралонгкорн) нь 2016 онд хаан ширээнд заларсан. Үндсэн хуулиар хааны эрх мэдэл хязгаарлагдмал, үндсэндээ бэлгэдлийн төрийн тэргүүн байна. Хаан нь зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч бөгөөд буддын шашинтны хувьд сүсэг бишрэлийн хамгаалагч юм. Хаан нь өв залгамжлагчаа томилох, хаан угсааныхны хэрэг явдлыг шийдэх, хаанд зөвлөх зөвлөгч нарыг томилох эрх үүрэгтэй. Хэдий тийм боловч улс оронд үймээн үүссэн тохиолдолд хаан улс төрд оролцсон тохиолдол цөөнгүй юм. Хааны гэр бүлийг доромжилсон тохиолдолд эрүүгийн хариуцлага хүлээх хуультай. thumb|2010 он. Улаан цамцтны жагсаал
Хууль тогтоох эрх мэдэл
Улсын хурал буюу Үндэсний Ассамблей нь сенат (150 суудалтай дээд танхим), төлөөлөгчдийн танхим (350 суудалтай доод танхим) хоёроос бүрддэг. Сүүлийн сонгууль 2019 онд болсон. Өнөөгийн ерөнхий сайд, генерал Прают Чан-Очагийн тэргүүлдэг Ардын төрийн эрх намын толгойлсон эвсэл олонхийн суудал авсан. thumb|140px|left|Нутгийн хуваарь
Хэрэгжүүлэх эрх мэдэл
Тайландын ерөнхий сайд болон бусад 35 хүртэлх тооны сайдыг Улсын хурлаас томилдог. Сайд нарыг ерөнхий сайд нэр дэвшүүлж, хаан зөвшөөрч баталдаг.
Засаг захиргаа
Тайланд нь нэгдмэл улс. Нутаг дэвсгэр нь эхлээд 76 аймаг (จังหวัด, changwat), 2 тусгай нутаг (Бангкок, Паттая) болон хуваагддаг. Аймаг нь сум ((อำเภอ, amphoe), цаашлаад сум нь баг(ตำบล, tambons) болж хувагддаг. Аймаг болгоны засаг захиргааны төв болсон хот суурин нь аймгийнхаа нэртэй адил нэртэй байдаг. Аймаг, сумын засаг даргыг улсын төв засгийн газраас томилдог. Аймгуудыг багцлаад умард, төв, дорнод, өмнөд, дорно умард зэргээр муж болгож ангилдаг.
Гадаад харилцаа
Тайланд нь НҮБ зэрэг олон улсын байгууллагуудын бүрэн эрхт гишүүн юм. Дорно өмнөд Азийн АСЕАН-ийн гишүүн бөгөөд бусад бүс нутгийн орнуудтай нягт холбоотой, Америктай НАТО-гийн биш цэргийн холбоотон гэдэг холбоотон байна. 2003 онд Ази-Номхон далайн эдийн засгийн хамтын ажилллагааны байгууллагын хурлыг зохион байгуулсан. Дорно Тимор Индонезээс тусгаар тогтносны дараа Тайланд нь олон улсын энхийг сахиулах цэргийн үүрэг гүйцэтгэсэн. Таксин Шинаватра эхлээд Хятад, Австрали, Бахрейн, Энэтхэг, Америктай чөлөөт худалдааны гэрээ байгуулах гэж оролдсон нь Тайландын аж үйлдвэр өрсөлдөх чадамж муу учир арчигдана хэмээн шүүмжлэгдсэнээр гэрээ байгуулагдаагүй. Таксин мөн Лаос зэрэг бүс нутгийн орнуудад идэвхтэй тусалж, бүс нутгийн манлай орон байхыг зорьж байсан. Ирактай АНУ-ын тэргүүлсэн дайнд 423 цэргээ илгээсэн бөгөөд 2004 онд цэргээ татан гаргасан. 2009 онд Камбожтой 900 жилийн настай булшнаас болж буудалцсан бөгөөд Камбожийн 2, Тайландын 3 цэрэг тус тус амь үрэгдсэн.
Эдийн засаг
Тайланд нь шинээр аж үйлдвэржиж буй орон юм. 2017 онд худалдан авах чадвараар тэгшитгэсэн ДНБ нь 1 тэрбум 390 сая ам.доллар буюу нэг хүнд 20 474 ам.доллар ноогдож байна. Нийт ДНБ-ийн хэмжээгээр Зүүн Өмнөд Азид Индонезийн дараа 2-рт, дэлхийд 20-рт орж байгаа нөлөө бүхий эдийн засаг юм. Нэг хүнд ноогдох хэмжээгээр бүс нутагтаа Сингапур, Бруней, Малайзын дараа 4-рт орж байгаа. 1986-1996 оны жилийн дундаж өсөлт 12.4% байжээ. Азийн санхүүгийн хямралын дараа буюу 2000 оноос хойших жилийн дундаж өсөлт 4-5% байна. Улс төрийн тогтворгүй байдал нь гадаадын хөрөнгө оруулалтыг буурахад нөлөөлсөн.
Орлогын хуваарилалт
thumb|200px|Тайландын экспортын бүтэц Орлогын хувьд тэгш бус бөгөөд нийт хүн амын 10% нь нийт хөрөнгийн 80% эзэмшдэг. 2016 онд 5.9 сая хүн ядуу, 11.6 сая хүн ядууралд ойрхон гэж ангилагдсан. Дорно умард, өмнөд, умард мужуудад ядуурал илүүтэй байна.
Экспортын үйлдвэрлэл
Тайландын ДНБ-ын 2/3 нь экспортын бараа байна. Үүнд автомашин, компьютер, цахилгаан бараа, цагаан будаа, нэхмэл эдлэл, гутал, загас агнуурын бүтээгдэхүүн, резин, үнэт эдлэл зэрэг бараа бүтээгдэхүүн гол хувийг эзэлж байна. Тайландын автомашин үйлдвэрлэл Өмнөд Азийн хамгийн том бөгөөд дэлхийд 9-р байрт орж байна. Тайландад Япон, Америкийн үндэстэн дамнасан автомашин үйлдвэрлэгчдийн лиценз бүхий үйлдвэрүүд байрладаг. Ачааны автомашины тухайд гэхэд Японы 5, Америкийн 2, Энэтхэгийн 1 компани Тайландад үйлдвэрээ байгуулжээ.
Аялал жуулчлал
thumb|200px|Когай арал. Далайн эрэг Аялал жуулчлал улсын эдийн засаг 6%-ийг бүрдүүлж байна. Шууд бус нөлөөг нь тооцвол улсын эдийн засгийн 20%-д нөлөөлж байна. Ихэвчлэн Азийн жуулчид ирдэг бөгөөд Тайландын түүхт газар, байгалийн үзэсгэлэн, соёлын өв зэргийг сонирхдог. Өмнөд нутгийн далайн эргийн амралтын газрууд нь дэлхийн өнцөг булан бүрээс жуулчдыг татдаг. Умард нутагт адал явдал эрэн хайсан, шугуйт уулын аялал бас бий.
Тайланд нь эмнэлгийн аялал жуулчлалын хөгжүүлсэн бөгөөд жилд 2.5 сая жуулчин хүлээн авдаг. Үүнд хүйс шилжүүлэн суулгах, гоо сайхны хагалгаа зэрэг орно. Өмнөд эргийн Паттая зэрэг хотод секс жуулчлал хөгжсөн бөгөөд нийт эдийн засгийн 3%-тай тэнцэх том бөгөөд улсын нийт жуулчдын мөнгө зарцуулалтын 10%-ыг үүнээс олж байна.
Зам тээвэр
Тайланд улсын төмөр замын компани нь дангаараа нь улсын бүх төмөр замыг ашигладаг. Бангкок хотын өртөө нь бүх замын зангилаа болдог. Нийт 4507 км урт төмөр замтай.
thumb|Бангкок. Суварнабуми нисэх буудал. Тай эйрвэйсийн нисэх онгоц Тайланд улсын Бангкок хотод 3 янзын шуурхай тээврийн хэрэгсэл байна. Үүнд метро, хурдан автобус, нисэх буудлын галт тэрэг гурав орно. Метро нь 1999 оноос ашиглагдсан, нэмж 3 чиглэл баригдаж байгаа, одоогоор 70 км урт, 2 чиглэлийн 53 өртөөтэй, өдөрт 470000 хүн зорчдог. Түргэн автобус нь 2010 оноос ашиглалтад орсон, 1 чиглэлийн 12 буудалтай, 16 км урт, дундаж хурд 30 км/цаг, өдөрт 25000 хүнд үйлчлүүлдэг. Нисэх буудлын галт тэрэг нь 28 км төмөр замаар Суварнабуми олон улсын нисэх буудлаас хотын төв хүртэл 8 өртөөтэй, 120 км/цаг хурд авна.
Тайланд нь 390000 км авто замтай. 37 сая автомашин, 20 сая мотоцикл бүртгэгдсэн байна. Төрөл бүрийн тээврийн хэрэгсэл, үүнд жижиг автобус, түг түг, сонтэв зэрэг өвөрмөц унаа бий.
2012 оны байдлаар 103 нисэх буудалтай (63 нь цардмал замт). 6 нисдэг тэрэгний буудалтай. Суварнабуми зэрэг 8 олон улсын нисэх буудалтай.
Далайн тээвэр, усан замын тээвэр хөгжсөн. Бангкок, Паттани зэрэг боомтуудтай. Нутгийн дундуур Чаупрая мөрөн тээврийн зам болно.
Эрчим хүч
Тайландын эрчим хүчний хэрэглээ өндөр. Газрын тос, байгалийн хий, нүүрсийг импортолдог. 2013 онд 118.3 сая тонн байсан хэрэглээ 2018 онд 133 тонн болж өссөн. 2014 оны байдлаар нийт цахилгаан хэрэглээний 75%-ийг шатдаг хийнээс, 20%-ийг нүүрс түлдэг цахилгаан станцаас, бусдыг биомасс, усны, биогазын эх үүсвэрээс гаргаж үйлдвэрлэж байна. Тайланд нь хэрэглэж буй газрын тосныхоо гуравны нэгийг үйлдвэрлэдэг. Зүүн Өмнөд Азид нүүрс үйлдвэрлэлээрээ Индонезийн дараа 2-рт, газрын тосны импортоор 2-т ордог. Дотоодын нүүрсний хэрэгцээгээ бүрэн хангаагүй учир гаднаас импортолдог. Тайланд шатдаг хий үйлдвэрлэлээр улсынхаа хэрэгцээг 80% хангадаг.
Албан бус хөдөлмөр эрхлэлт
Өнөөдөр Тайландад албан бус хөдөлмөрийг ихэвчлэн үндсэн гурван бүлэгт хуваадаг. Туслан гүйцэтгэгч (хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг, гэрээр ажилладаг ажилчид), үйлчилгээний ажилчид (зоогийн газарт ажилладаг, гудамжны худалдаачин, массажист, таксины жолооч) болон хөдөө аж ахуйн ажилчид. Эдгээр ангилалд зугаа цэнгэл, шөнийн амьдрал, сексийн салбарт ажилладаг хүмүүсийг оруулаагүй болно. Хөдөлмөрийн албан бус салбарын эдгээр чиглэлээр ажилладаг хүмүүс бэлгийн мөлжлөг, хүний ​​наймааны хүрээлэлд элсүүлэх зэрэг нэмэлт эмзэг байдалтай.
Ерөнхийдөө албан бус салбарт боловсролын түвшин бага байна. 2012 оны судалгаагаар албан бус ажилчдын 64% нь бага ангиас дээш боловсрол эзэмшээгүй болохыг тогтоожээ.
Идээ унд
Тай хоол олон төрөл байна. Чихэрлэг, исгэлэн, гашуун, давслаг, халуун ногоотой гэсэн үндсэн 5 амттай төрөлүүд байдаг.
Кристина Шваниц
Кристина Шваниц (Christina Schwanitz, 1985 оны арванхоёрдугаар сарын 24-нд төрсөн) нь Германы эмэгтэй бөөрөнцөг түлхэгч юм. Түүний хувийн дээд амжилт нь 20.41 метр бөгөөд 2013 оны наймдугаар сард Москвад тогтоосон.
Тайланд
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн орон Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Хаант Улс Ангилал:Энэтхэг-Хятадын хойг
Кристина Шваниц
Эшлэл
Ангилал:Германы бөөрөнцөг түлхэгч Ангилал:Бөөрөнцөг түлхэлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөөрөнцөг түлхэлтийн европын аварга Ангилал:Германы олимпын оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Зүүн Германы иргэн Ангилал:Германчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Хүний хөгжлийн илтгэцүүр
2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg түвшнээр нь улс орнуудыг дээд (Англи хэлээр very high), дээгүүр (high), дундаж (medium), доогуур (low) хэмээн зэрэглэхэд ашиглагддаг, холимог статистик хэмжигдэхүүн юм.
ХХИ нь дэлхийн улс орнуудыг хүний амьдралын дундаж наслалт, бичиг үсэг тайлагдалт, боловсролын түвшин, амьдралын хэм хэмжээ зэргээр харьцуулж үнэлдэг болохоор энэ нь хүний сайн сайхан байдал, хөгжлийн тоон хэмжигдэхүүн болдог. Мөн түүнчлэн ХХИ-г хот, тосгон, муж гэх зэрэг орон нутгийн түвшнүүдэд хэмждэг.
Хэмжүүр ба тооцоолол
2010 оны 11-р сарын 4-нд хэвлэгдсэн Хүний Хөгжлийн Тайланд 2010 оноос эхлэн цаашид доорх гурван хэмжүүрийг хослуулан нийлүүлж тооцоолохыг мэдэгдсэн юм.
Жаргалан сум
Жаргалан нь Говь-Алтай аймгийн сум юм. Сумын төв нь аймгийн төв Алтай хотоос хойш 90 км орчим зайд байдаг. Хуучнаар Засагт хан аймгийн  Үйзэн гүний  хошуу бөгөөд  1924.06.05 –ний өдрийн Хантайшир-Уулын аймгийн Мөнх – Өлзий дэлгэр Уулын хошууны иргэдийн анхдугаар хурлаар байгуулагджээ. Энэ хурлаар тус хошуунд Батбуянт-Уулын сум, Жаргалан-Уулын сум гэсэн 2 суманд өрх 249, гэр – 10, баг 6 харгалзуулан зохион байгуулжээ. Хожим нь дээрх 2 сум нэгдэн 1924 онд Жаргалан сумыг байгуулсан түүхтэй.
Баруун талд нь Хасагт хайрхан уул, хойд хэсгээр нь Жаргалан уул байдаг бөгөөд говь хангай хосолсон нутаг билээ. Улаанбаатар хотоос 1130 км зайд орших Жаргалан сум нь 368 ам км газар нутагтай сум юм. Тус сумд 2785 хүн оршин суудаг.
Тус сум 1924 онд байгуулагдсан. Социализмын үед Батнайрамдал нэгдэл үйл ажиллагаа явуулдаг байжээ. Тус сум нь баруун баруун хойд талаараа Говь-Алтай аймгийн Шарга, Баян-Уул, зүүн талаараа Завхан аймгийн Алдархаан, Цагаан хайрхан, Цагаан чулуут, Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумтай хиллэлдэг байна.
Засаг захиргааны хувьд 3 багт хуваагддаг. Нэгдүгээр баг нь Бүрэн. Сумын төвөөс зүүн хойшоо 28 километрийн зайд байдаг. Хоёрдугаар баг нь Тээл. Сумын төвөөс баруун тийш. Гуравдугаар баг нь Завхан гол баг. Сумын төвөөс урагш 10 километрийн зайд байдаг.
Routing information protocol version 1,2
Rip-ийн тухай
Энэхүү замчлалын протокол нь Distance Vector Routing Protocol – ийн хамгийн эхэн үеийн протокол юм. Зураг 1.1-ээс замчлалын протоколуудыг харна уу
RIP нь анх XEROX – оос хөгжүүлэгдэж ирсэн бөгөөд эхэндээ Gateway information Protocol гэдэг нэртэй байжээ. Charles Hedrick стандартыг нь 1988 онд боловсруулан гаргасан бөгөөд энэ нь RIPv1 буюу RFC1058-аар тодорхойлогддог.
Протоколын ашигладаг хаягууд
RIP мэдээлэл нь UDP сегментээр энкапсулашн хийгддэг. Хүлээн авах болон эх үүсвэрийн портын дугаар нь 520 байдаг.Сүлжээний болон data link түвшний толгойн мэдээлэлд хүлээн авах хаяг нь broadcast, эх үүсвэрийн хаяг нь мэдээллийг дамжуулж байгаа интерфейсийн хаяг байна.
Мэдээний формат
зураг 1.3-аас талбаруудын тайлбарыг харна уу
Ажиллагаа болон тохиргоо
Хэрвээ дэд сүлжээнд хуваагдсан сүлжээний хаяг бичвэл RIP нь түүнийг автоматаар Classful хаяг хөрвүүлдэг. Жишээлбэл 192.168.1.128 гэж оруулсан бол түүнийг 192.168.1.0 гэж оруулдаг. default information originate redistribute
Тохиргоо болон ажиллагааг харах, шалгах
Замчлалын тухай мэдээллийг харах болон шалгахдаа: Гаралтанд байгаа мэдээллийн R үсгээр тэмдэглэгдсэн бичиглэл бол RIP замчлал хийгдсэн гэдгийг зааж байдаг. Гаралтын мэдээллийг авч үзвэл:(зураг 1.8)
Passive interface
Зарим интерфейсээр RIP шинэчлэлийг дамжуулах шаардлагагүй байдаг ба дамжуулснаар дараах нөлөөллүүд үүсдэг. RIP шинэчлэл нь broadcast-аар дамжуулагддаг тул сүлжээнд ачаалал үүсгэдэг. Бүх төхөөрөмжүүд мэдээллийг дамжуулалтын түвшин хүртэл хүлээн авах боловч хэрэггүй мэдээлэл тул түүнийг устгадаг. Сүлжээний аюулгүй болон найдвартай ажиллагааг бууруулдаг. Яагаад гэвэл RIP мэдээллийг дундаас нь саатуулж аваад хариу мэдээлэлд нь өөр мэдээлэл илгээж сүлжээний тухай буруу мэдээллийг өгч сүлжээний ажиллагааг өөрчилж алдаа гаргаж болзошгүй байдаг.Тиймээс шаардлагагүй интерфейсүүдийг идэвхигүй болгож болдог ба ингэхийн тулд passive-interface гэсэн командыг ашигладаг. Гаралтын мэдээний тайлбар:
RIP version 2 тухай
1994 онд RIPv2 буюу RFC2453,1997 онд IPv6 зориулсан RIPng буюу RFC2080 гэсэн хувилбарууд нь бий болжээ. RIPv1-тэй адил UDP сегментийг ашиглан 520– р портоор дамжуулалтыг хийдэг бөгөөд хамгийн ихдээ 15 рутер дамжих боломжтой байдаг. Мэдээний хэлбэр нь RIPv1- тэй ижил боловч дээрээс нь 2 чухал ач холбогдолтой талбар нэмэгдэн ордог.
Мэдээний формат
rip version 1 нь version 2-той ижил боловч version 2 нь 2 талбараар өөр байдаг.(зураг 2.1)
Rip version 2 ажиллагаа болон тохиргоо
rip ажиллагаа: зураг 2.2 харна уу
RIP version 1,2 адил тал
Ангилал:Сүлжээний протокол ашиглалтын давхаргаар Ангилал:Routing протокол
Манти
Манти нь Дэлхийн нийт эзэлхүүний 70%-ийг эзэлдэг, нийтдээ 2,890 км зузаан. Даралт манти ба цөмийн заагт ~140 ГПа (1.4 Maтм), температур 500 °C-900 °C (932 °F-1,652 °F) хооронд хэлбэлзэх ба манти, гадаад цөмийн зааг дээр 4,000 °C (7,200 °F) байна.
Манти нь гүн рүүгээ эластик шинжээрээ хэд хэдэн үед хуваагдана. Үүнд: Дэлхийн царцдас ба мантийн хилийг Мохийн зааг гэж нэрлэх ба сейсмийн долгионы хурд огцом ихсэнэ. Манти нь төмөр ба магнигаар харьцангуй баялаг, силикатлаг найрлагатай чулуулагаас тогтох бөгөөд өндөр температур, даралтын нөлөөгөөр зууралдага багасан уг чулуулаг урсаж, шилжих (конвекци) боломжтой болно. Мантийн энэ конвекци нь тектоникийн плитүүдийн шилжилтийг үүсгэгч үндсэн хүч болно. Мантийн зууралдлага гүнээс хамааран 1021-1024 Па·сек байна (Усны зууралдага 10-3Па·сек байдаг). Өөрөөр хэлбэл манти нь маш аажуухан шилжилт хийнэ гэсэн үг юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Дэлхийн бүтэц Ангилал:Геологи
11 сарын 21
11 сарын 21 нь Григорийн тооллын жилийн 325 дахь (өндөр жил бол 326 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 40 өдөр үлдэж байна.
Александр Анюков
Ангилал:Оросын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Зенит Санкт-Петербург багийн тоглогч Ангилал:Крылья Советов багийн тоглогч Ангилал:2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:УЕФА Европын Лигийн аварга Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Самарагийн хүн Ангилал:Оросууд Ангилал:1982 онд төрсөн
11 сарын 21
Энэ өдөр нас барагсад
1121 #21
Гэрлэн диод
Гэрлэн диод буюу LED (Light-emitting diode буюу Гэрэл цацруулагч диод) нь цахилгаан гүйдлийн үед гэрэл цацруулдаг диод юм. Энэ диод нь гаднаас өгсөн цахилгаан энергийн нөлөөгөөр p-n шилжилтээр гүйдэл дамжих үед гэрэл цацруулдаг хагас дамжуулагч диод юм. Өөрөөр хэлбэл p-n шилжилтээр гүйдэл гүйхэд гэрлийн цацраг гардаг.Ийм диодыг шулуун чиглэлд залгадаг. Тэмдэглэгээ нь фото диодуудын нэгэн адил мэт боловч оптик цацрагийн тэмдэглэсэн сумууд нь тойргийн баруун талд байрласан эсрэг чиглэлтрэй байдгаараа ялгаатай юм.
Гэрэлтэлтийн эрчим нь гүйдлийн хүчнээс хамаарна. Энэ диод нь 2 вольт орчим хүчдэлд 10-20мА гүйдэл ашиглах учир ашиглахад тохиромжтой ажиллах хугацаа найдвартай байдаг. Үүнээс гадна сегмент бүхий диодыг цифрэн интегратор болгон ашигладаг. Р-n шилжилтийг шууд залгахад үндсэн биш цэнэг зөөгчийн идэвхитэй инжекц явагдаж ,үндсэн зөөгчидтэй рекомбиннацид орж, нүх электрон хоёр ойртоход тэдгээрийн цэнэг хоорондоо таталцаж саармагжаад  энерги  ялгаруулна. Ихэнх хагас дамжуулагчид энэ энерги дулаан болж кристаллын торонд өгөгддөг. Гэвч хийгдсэн материалын шинж чанарууд болон давхаргын өргөн, цэнэг зөөгчийн рекомбинацын үзэгдэлийн онцлогоос болж үзэгдэх гэрлийн цацраг нил улаан эсвэл хэт ягаан гэх мэтийн янз бүрийн спекторт байж болно. Шар, улаан, ногоон гэрлийн цацраг гаргагч гэрлэн диод олонтаа хэрэглэгддэг. Парактикт гэрлэн диодыг гэрлийн үүсгүүр болгон өргөн хэрэглэдэг. Ангилал:Диод Ангилал:Гэрлийн эх үүсвэр Ангилал:Гэрлийн техник Ангилал:Оптоэлектроник Ангилал:Хагас дамжуулагч эд хэсэг
Нам Да-рым
Нам Да Рым (남다름, 2002 оны 6-р сарын 13-нд төрсөн) нь Өмнөд Солонгосын жүжигчин, модель юм. Тэрээр Цэцгээс илүү хөвгүүд (2009), Пинокио (2014), Чамайг унтаж байхад (2017) зэрэг, БНСУ-ын олон алдартай ОАК-ны гол баатруудын залуу үеийн дүрийг бүтээсэн.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:2002 онд төрсөн
11 сарын 22
11 сарын 22 нь Григорийн тооллын жилийн 326 дахь (өндөр жил бол 327 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 39 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр төрөгсөд
Үндэсний номын баярын санаачлагч Б.Сувдын төрсөн өдөр
Алдарт жүжигчин Скарлет Иохансоны төрсөн өдөр
Тэмдэглэлт баярууд
Бат-эрдэнэ ын Анандын төрсөн өдөр
Энэ өдөр нас барагсад
1963 -Америкийн 35 дахь ерөнхийлөгч Жон Кеннеди Даллас хотод алуулсан---
1122 #22
Хайлаар
Хайлаар (Хятадад монголоор Хайлаар тойрог гэж хэлж, нэрийг нь хайилар гэж бичнэ; хятадаар 海拉尔 hǎilār; оросоор Хайлар; англиар Hailar) - БНХАУ-ын Өвөр Монголын аймгийн энтэй Хөлөнбуйр хотын дүүрэг. 2001 оноос өмнө Хөлөнбуйрыг аймаг байхад Хайлаар хот гэдэг байв. Албан нэр биш ч гэсэн Хайлаар нь эргэн тойрон хөдөө газраар хүрээлэгдсэн хот хэвээрээ л байгаа.
Цахим холбоос
Ангилал:Хятадын хотын дүүрэг Ангилал:Өвөр Монголын дүүрэг Ангилал:Хөлөнбуйр
Мазер
Мазер гэдэг нь албадмал цацралыг өсгөж когерент цахилгаан соронзон долгион үүсгэдэг багаж юм.
1953 онд ЗХУ-ын эрдэмтэд Николай Басов, Александр Прохов, мөн Америкийн эрдэмтэн Чарльз Хард Таун нар бие биеэсээ хамааралгүйгээр см-ын мужид ажиллах хэт богино радиодолгионы үүсгүүр МАЗЕР-ыг анх зохион бүтээжээ. Мазер (англиар maser) гэдэг нэршил нь "албадмал цацралаар бичил долгионыг өсгөх" буюу Microwave Amplication by Stimulated Emission of Radiotion гэсэн англи үгсийн товчлол юм.
Тверь муж
Тверь муж (Тверска́я о́бласть) нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрогт багтах муж юм. Засаг захиргааны төв нь Тверь хот.
84,586 км² газар нутагтай тус мужийн хүн ам нь 2004 оны байдлаар 1,440,002 байсан нь 1989 онд 1,670,000 оршин суугчтай байсантай харьцуулахад буурчээ. 2002 оны хүн амын тооллогоор 1,471,459 оршин суугч тоологдсон байна.
Цагийн бүс
75px|left
Тверь муж нь Москвагийн цагийн бүс (MSK/MSD) буюу UTC+3 бүст харьяалагдах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Хүхрийн хүчил
Хүхрийн хүчил нь, H2SO4 молекул томъёотой, маш идэмхий, хүчтэй эрдэс хүчил. Тунгалаг, үл мэдэг шаргал туяатай, устай ямар ч харьцаагаар холилддог тосорхог шингэн. Зарим тохиолдолд андуурч хэрэглэн хордохоос сэргийлж хар хүрэн өнгийг оруулсан байдаг.
Паспорт
thumb|Дотор, гадар нүүрний жишээ Паспорт (франц. passeport, итали. passaporto гэж латин. passer — нэвтрэх, port- боомт гэсэн үгнээс гаралтай. Нэг ёсны усан боомтоор буюу улсын хил давахад үзүүлдэг зөвшөөрөл" байжээ) нь улсуудын хилийг / боомтыг давж, гадаадад байхдаа эзэмшигчийн иргэншил, нас, хүйс зэргийг нотолсон бүртгэлийн үндсэн баримт бичиг юм. Паспорт нь иргэний харъяаллыг илэрхийлдэг боловч байнга оршин суугаа улсыг заавал зааж өгөх шаардлагагүй.
Түүх
Паспорттай төстэй үүрэг гүйцэтгэж байсан бичиг цаасны талаарх хамгийн анхны мэдэгдлүүдийн нэг нь Еврей Библид байдаг. Нехемиа 2: 7-9, МЭӨ 450 оны үеэс эхлэн, Персийн Артаксеркс хаанд үйлчилж байсан Нехемиаг Иуда руу явах зөвшөөрөл хүсчээ; Хаан зөвшөөрч, түүнд "голын цаад талын захирагчид" захидлыг түүнд газар нутгаар аялж явахдаа түүнд аюулгүйгээр хүрэхийг хүсэв.
Паспорт нь Хятадын эрх баригчдын нэгэн чухал хэсэг нь Баруун Хань шиг байсан бөгөөд Цинь гүрний үед биш юм. Тэд нас, өндрийн болон биеийн онцлог зэрэг дэлгэрэнгүй мэдээллийг шаарддаг байв. Эдгээр паспорт нь эзэн хааны мужууд болон хяналтын цэгүүдийн хооронд шилжих хүний ​​чадварыг тодорхойлдог. Хүүхдүүд хүртэл паспорт хэрэгтэй байсан ч ээжийнхээ асрамжинд байсан нэг жил эсвэл түүнээс доош насныхан тэдэнд шаардлагатай биш байж болох юм.
Барууны орнууд паспортын нэр "Passport" гэдэг нь "seaport" (боомт) -аас гардаггүй, харин Дундад зууны үед ашигладаг багажнуудаас ("porte") дамжин өнгөрдөг гэдэгт итгэдэг. Дундад зууны Европт зарим нэг баримт бичгийг орон нутгийн засаг захиргаанаас зорчигчдод олгож болно. Энэ систем Франц, 1867 оны хуулиар 1878 онд байгуулагдсан нийгмийн сөрөг хөдөлгөөнийг хянахын тулд олон нийтийн дэг журмын дагуу пасспортын хяналтыг сэргээх боломжийг олгожээ. 1879 онд эзэнт гүрэн ОХУ-аас ирсэн шилжин суурьшигчдын паспортын шаардлагыг тавьсан. 30 000 онд Польшоос 1885 онд цөллөгийг албадан гаргажээ. 1894 оноос эхлэн паспортаа Герман улсад зорчих гадаадын иргэдэд зориулсан паспорт, 1908 онд гадаадын ажилтан 1908 онд иргэний үнэмлэх авсан байна. 1905 онд байгуулагдсан Германы хөдөө аж ахуйн ажилчдын агентлаг тэдгээрийг хянах үүрэгтэй. Манж Чин гүрний үед Оросын эзэнт гүрэнтэй харьцахдаа "PASSPORT" гэсэн үгийг 1845 онд "護照" болгон орчуулсан байна. Богд хаант Монгол улсын Гадаад явдлын яам нь Хятад руу аяллын баримт бичгийг гаргасан.
Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсад 1925 он хүртэл үндэсний гадаад паспорт гэж байсангүй. Улсын анхдугаар Их Хуралд Гадаад явдлын яамны сайдаас оруулсан илтгэлд зориулж 1924 оны 11 дүгээр сарын 12-нд гаргасан тогтоолын 9 дүгээр зүйлд “...Гадаад улс оронд одогчдод түүний төрсөн газар, нас, төрөл садан, аж явдал зэргийг тодорхойлсон паспорт гэдэг үнэмлэх бичгийг шийтгэн олгуулж оруулбал зохино” гэж тогтоожээ. Энэ саналыг 1925 оны 4 дүгээр сарын 3-нд Засгийн газрын 11 дүгээр хурлаар хэлэлцээд “Энэхүү паспорт бичгийг олгуулах нь зүйтэй болох тул эл бичгийг дэвтэр болгон үйлдүүлбээс зохино” гэжээ. Ийнхүү Монгол Улсын гадаад паспорт түүхнээ бий болсон бөгөөд түүнийг цаашид боловсронгуй болгох талаар 1926 онд Засгийн газрын хурал, Улсын III Их Хурал, 1927 оны Улсын IV Их Хурал тус тус хэлэлцсэн байна. 1926 оноос гадаадад суралцаж эхэлсэн оюутны асуудлыг Гадаад явдлын яам хариуцах болсны зэрэгцээ Монголд байгаа гадаадын иргэдийн байдал Монголын төр, засгийн анхаарлын төвд ямагт байсаар иржээ. Гадаадын харьяат нарт хамгаалах бичиг олгох тухай дүрмийг Ардын Засгийн газар 1921 онд батлан гаргажээ. Энэ асуудлыг Гадаад явдлын яам хариуцаж байсан учир ийм баримт бичиг олгох нь юуны өмнө аль улсын иргэн болох, ямар ажил хөдөлмөр эрхлэн амьдран суугааг тодруулан тогтооход чухал байв. Хамгаалах тэмдэгт бичиг нь гадаадын иргэдийн Монголд оршин суух үнэмлэх юм.
1920 онд Үндэстнүүдийн Лиг /НҮБ/ паспорт, аялалын бичиг баримтын талаар тусгай бага хурал зохион байгуулж байжээ. Паспортын системийн зарчмуудыг 1926, 1927 оны дараагийн бага хурлуудад тодорхойлсон болно. НҮБ 1963 онд үүнтэй төстэй бага хурал хийсэн боловч дэлхийн паспортын системийн үндсэн зарчмуудын талаар санал нэгдэж чадаагүй юм. 1980 -аад оны эхээр ийм зөвлөмжийг голчлон баталсан (ICAO -ийн ивээл дор). Жишээлбэл, тэд 88.0 × 125.0 мм хэмжээтэй олон хуудастай баримт бичиг болох орчин үеийн паспорт хэвлэх форматыг батласан ажээ.
Өнөөгийн байдлаар ихэнхи орнуудад дотоодод пластик карт болох Иргэний үнэмлэх паспорын үүрэг гүйцэтгэж байна.
III Мурад
thumb|Мурад III
Паспорт
Ази тивийн улс орон бүрийн гадаад паспорт
Энэ хуудсанд Ази тивд оршдог бүрэн эрхт улс, заримдаг эрхт хоёр орон (Тайвань, Палестин), харъяат хоёр орон (Хонконг, Макао) тус бүрийн иргэдийг гадаад улсад аялж жуулчлахад шаарддаг паспортын нүүр хавтасны зургуудыг харуулж байна.
III Мурад
III Мурад (1546 оны 7 сарын 4 - 1595 оны 1 сарын 15) нь Османы эзэнт гүрний 12 дахь султан (1574 - 1595) юм. 11 дэх султан II Селимийн хүү.
Намтар
Эцгээ залгамжлан султан болсны дараа аугаа I Сулейманы үеэс захирагчийн албыг хашиж байсан Соколлу Мехмед Паша, мөн түүний орыг залгамжилсан хатан Сафие Султан зэрэг захирагчдын тусламжтайгаар төрийн хэргийг хөтлөн явуулдаг тогтолцоо үргэлжилсэн.
Паспорт
Далайн орнууд улс бүрийн гадаад паспорт
Ангилал:Гадаад паспорт Ангилал:Олон улсын аяллын баримт бичиг Ангилал:Цагаачлалын эрх зүй Ангилал:Аяллын эрх зүй Ангилал:Эрх зүйн түүх
III Мурад
Намтар
1578-1590 он хүртэл 12 жил Ираны Сефевидын угсааны ханлигтай хийсэн дайнд ялж, Гүрж, Азербайжан зэргийг эзэлсэн байна. Гэхдээ тэр амжилт нь мөн л захирагчдын ач тус байсан юм (1579 онд Соколлу Мехмед Паша хорлогдсон).
III Мурад өөрөө бол харемдээ суун, зугаацах дуртай, зугаа цэнгэлдээ улсын сан хөмрөгийг ихээр үрж, эзэнт улсын уналтыг эхлүүлсэн билээ. Тэрээр өөртөө Топкап ордны цэцэрлэгт харем бариулсан аж.
1595 онд 50 насандаа нас нөгчсөн бөгөөд бэлгийн замын халдварт өвчнөөр нас барсан гэгддэг. Түүнийг хүү III Мехмед нь залгамжилсан байна.
Зимбабвегийн Ерөнхийлөгч
Зимбабвегийн Ерөнхийлөгч (President of Zimbabwe) нь Бүгд Найрамдах Зимбабве Улсын төрийн тэргүүн юм. Тус улс 1980 онд Англиас тусгаарласнаас хойш 3 ерөнхийлөгчийн нүүр үзээд буй.
Ангилал:Зимбабвегийн улс төрч
Агаар мандал
Агаар мандал буюу атмосфер (ἀτμόςσφαῖρα, atmos-уур; sphaira-сфер ) нь, гариг эсвэл хангалттай их жинтэй хатуу биетийн эргэн тойронд, тухайн биетийн гравитацийн нөлөөгөөр тогтсон хийн давхрага.
Дэлхий
Дэлхийн агаар мандал нь, бүрдэл, температур, даралтаараа ялгаатай хэд хэдэн үеүүдээс тогтоно. Баруун талын зурагт үзүүлэв.
Бусад
Мэдэгдэж буй агаар мандалтай сансрын биетүүд:
Теллур
Теллур [] (лат. теллус „дэлхий“) нь дэс дугаар 52, Те тэмдэглэгээтэй химийн элемент юм. Үелэх системийн зургаадугаар үндсэн бүлэг буюу 16-р бүлэг, 5-р үеийн халькогенуудад ордог. Байгальд байх тархацын хувьд алттай ойролцоогоос гадна алттай химийн нэгдэл үүсгэсэн байгалийн эрдэс байдлаар ч бас байна. Талсжсан теллур нь харагдах байдлын хувьд цагаан тугалга, сурьматай адил, мөнгөлөг цагаан, гялтганасан металлын өнгөтэй байна. Механик ачаалалд бутрамтгай шинж чанартай учраас амархан нунтаглаж болно. Металл бишүүдтэй химийн нэгдэл үүсгэх үеийн шинж чанараараа хүхэр, селенид дөхөх ба хайлшинд болон интерметаллын нэгдэлд хүчтэй (хагас-)металлын шинж чанарыг үзүүлдэг.
2 сарын 16
2 сарын 16 нь Григорийн тооллын жилийн 47 дахь өдөр бөгөөд жилийн эцэс хүртэл 318 өдөр (өндөр жил бол 319 өдөр) үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0216 #16
Эволюци
Эволюци (латин. evolutio — «дэлгэрэх») нь амьд байгалийн хөгжлийн шилжих [удамших хувьсал|удамших хувьслын]] (генийн өөрчлөлт, байгалийн шалгаралтаар дасан зохицолт, зарим био хэлбэрүүд үгүй болж зарим нь шинээр бий болдог) үйл явц юм. Эволюци хэмээх нэр томъёог өнөөгийн утгаар нь анх 1762 онд Швейцарын эрдэмтэн Шарль Боннэ хэрэглэжээ. Эволюцийн онолыг 19-р зууны үед Английн эрдэмтэн Чарльз Дарвин байгалийн шалгарлын онол оор анх боловсруулжээ. Орчин үед эволюцийн онолын судалгаа макроэволюц, микроэволюц гэсэн үндсэн хоёр түвшинд явагдаж байна. Шинэ зүйл үүсэн бүрэлдэхэд хүргэдэг популяцийн генетик, экологийн эргэлт буцалтгүй өөрчлөлтийн тухай ойлголтыг микроэволюц гэдэг. Харин макро эволюци нь зүйлээс дээших, баг, овог, төрөл гэх мэт ангилал зүйн нэгжүүдийн үүсэл, хөгжил, өөрчлөлттэй холбоотой эволюцийн үйл явц юм. Биологийн эволюц нь нийгмийн эволюц иэс дараах 3 шинжээрээ ялгаатай. Үүнд:
Биологийн хувьсал-эволюци бол биологийн шинжлэх ухаан ы үндсэн тулгуур онолын нэг мөн. Янз бүрийн шалтгаанаар амьд биеийн генийн түвшинд гарсан өөрчлөлт байгалийн шалгаралд ивээгдвэл тухайн бүлэг амьтан хувьсан хөгждөг амьд байгалийн ерөнхий зүй тогтолын онолыг эволюци гэнэ. Энэ хөгжлийн гол эх үүсвэр нь тухайн амьтаны генд гарсан янз бүрийн шалтгаантай санамсаргүй өөрчлөлт байдаг.
Эволюцийн хөгжил
Эволюцийн хөгжлийн түүхэн шат нэлээд ээдрээтэй байсан. 17-18-р зууны үед биологийн ухаанд Преформизмын сургаал гарч, түүний араас эпигенез, трансформизм г.м сургаалиуд гарсан. Эволюцийн шинжлэх ухааны хөгжлийг дэвшилтэд хүргэсэн эрдэмтэд бол К.Линней, Ч.Дарвин нар юм.
Дарвины эволюцийн сургааль
Чарьз Дарвины Эволюцийн сургаал гарах болсон нөхцөл нь тухайн үеийн Английн нийгэм эдийн засгийн хөгжил, Боловсрол шинжлэх ухаан, Бигль хөлөг онгоцны аялал зэрэг болно. Чарльз Дарвин 1831-12-27-нд Бигль хөлөг онгоцоор Өмнөд Америк, Австрали, Номхон далайн эрэг орчмын газраар судалгаа явуулж маш арвин цуглуулга хийсэн. 1836- 10-2-нд буцаж ирэн цуглуулсан материалаа нэгтгэн судлах ажилдаа орсон. Дарвины авч үзсэн үндсэн асуудлууд нь:
Шалгарлыг Дарвин зориудын ба байгалийн гэж хуваасан.
"Зориудын шалгарал" нь хүн үүссэн цагаас буюу хүний оролцоотой бий болдог, "Байгалийн шалгарал" гэдэг нь амьд бие үүссэн цагаас эхлэн бий болсон гэж үздэг байна.
Мөн зориудын шалгарлыг дотор нь "аргачилсан ба санамсаргүй" гэж хуваана. Аргачилсан хэлбэр нь тодорхой зорилт тавин түүнийгээ хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаа юм.
Түүхэн хувьсах хөгжлийн морфологийн зүй тогтлууд
Конвергенц (ижилсэх). Удам төрлийн хувьд ойрын холбоогүй, ангилал зүйн янз бүрийн бүлэг, нэгжид хамаарах амьд бие махбодод бие биеэс үл хамааран адил төстэй шинжүүд макроэволюцийн явцад үүсэхийг конвергенц буюу шинж тэмдгийн хувьд ижилсэх хувьсал гэнэ. Амьдралын адил төстэй орчинд дасан зохицох, байгалийн шалгарлын чиглэл төстэй байсан зэргээс шалтгаалж амьд бие махбод шинж тэмдэг буюу дасан зохилдолгооны хувьд ийнхүү ижилсдэг. Амьтны аймгийн 2 өөр хүрээнд багтдаг сохор номин, хүн хорхой хоёр газар малтахад гойд зохицсон хүчирхэг урд мөчөөрөө тун төстэй. Өөр өөр ангид хамаарах аврага загас, халим, далайн гахай, загасан гүрвэл зэрэг нь усан орчинд амьдрах болсонтой холбогдон биеийн хэлбэрээрээ аварга загастай мөн л ижилссэн байна. Бас амьдралын дотоод үйл ажиллагааны шинж тэмдгээрээ төсөөтэй болдог. Конвергенц-латин хэлний “convergere”-ойртох, ижилсэх гэсэн үгнээс гаралтай. Усанд даарч хөрөхөөс хамгаалж, арьсан дороо их өөхөлдөг зохилдлого халим, сэлүүр шийртэнд адилхан байдаг. Ууттан болон ихэст сүүн тэжээлтнүүд бие биеэс үл хамааран, адил төстэй болжээ.
Дивергенц (салан холдуулах). Энэ нь шалгарлын замаар шинж тэмдгүүд салж холдох үйл явц юм. Амьдрах орчны нөхцөлийн янз бүр байдал нь дивергенц явах үндсэн хүчин зүйл болно. Дивергенц нь конвергенцийн эсрэг үзэгдэл юм. Дивергенцийн үр дүнд зүйлээс баг хүртэлх ангилал зүйн бүлгүүд шинээр үүсэх боломжтой. Дивергенц – Латин хэлний “divergere” –холдох салах гэсэн үгнээс гаралтай.
Параллелизм (зэрэгцэн хөгжих). Нэг ерөнхий өвөгтэй, удам төрлийн хувьд ойр зүйлүүд амьдрах орчны адил төстэй нөхцөлд амьдрах болсонтой холбогдон шинж тэмдгийн хувьд бие биеэс үл хамааран, ижилсэх үзэгдлийг параллелизм буюу зэрэгцсэн хувьсал гэнэ. Зэрэгцсэн эволюцийн жишээ байгальд нэн элбэг. Тухайлбал, ургамлын хатуулаг хэсгээр хооллохтой холбогдон мэрэгчид, туулай хэлбэртний шүдний хөгжил бие биеэс хамаарах байдлаар зэрэгцэн явсны эцэст, хэлбэр бүтцийн хувьд тун адил төстэй болсон байдаг. Далайн муур, далайн морь, далайн хаванд адилхан сэлүүр үүссэн нь усан орчинд шилжин амьдрах болсонтой холбоотойгоор зэрэгцсэн хувьсал явагдсаны үр дүн болно. Ийнхүү байгалийн шалгарал адил чиглэлд үйлчилснээр эволюци нэг шугамаар зэрэгцэн явж бие биеэс үл хамааран адил төстэй шинжүүд хөгждөг. Параллелизм – Грек хэлний “parallelismos” -зэрэгцэх, хослох гэсэн үгнээс гаралтай.
Эх үүсвэр
Энэ санамсаргүй өөрчлөлт ашигтай байвал дараачийн үе удамд дамжин, цаашид тухайн өөрчлөлтийг агуулсан амьтад бусдаасаа давуу боломжтойгоор үржиж, үр төлөө үлдээснээр улам төгөлдөрждөг. Иймээс эволюцийн эх үүсвэр нь Эдгээрийн үр дүнд нэг зүйл амьтан, нэг сүргийн амьтдын дотор жигд биш байдал үүсэж, байгалийн шалгаралд харилцан адилгүй хариу үйлдэл үзүүлдэг.
Хөдөлгөгч хүч
Эдгээрийн эх үүсвэрүүдэд үйлчилдэг үндсэн хоёр үйлчлэгч хүч байдаг. Үүнд: Байгалийн шалгарал нь тогтворжуулагч, сарниулагч, нэг тийш чиглэсэн гэсэн гурван үндсэн хэлбэр байдаг. Хэрэв дундаж үзүүлэлттэй амьтанд амьд үлдэж үр удмаа үлдээх илүү боломж олдож байвал энэ нь тогтворжуулагч шалгарал юм. Харин үүний эсрэг дунджийн хоёр захын үзүүлэлт бүхий амьтныг ивээж байвал сарниулагч, зөвхөн нэг чиглэл дэх хэлбийлтийг ивээж байвал чиглүүлэх шалгарал юм.
Генийн дрейф нь чөлөөтэй эвцэлдсэн үржлийн үр дүнд генийн давтамж санамсаргүйгээр үеэс үед өөрчлөгдөхийг хэлнэ. Энэ санамсаргүй өөрчлөлийн нөлөө олон гишүүн бүхий популяцид үл ялиг байхад харин харьцангуй цөөн гишүүн бүхий популяцид хурцаар ажиглагдана.
Ангилал:Түүхэн геологи Ангилал:Хувьслын экологи Ангилал:Палеонтологи
Хуан Мата
Хуан Мануэль Мата Гарсиа (Juan Manuel Mata García, 1988 оны дөрөвдүгээр сарын 28-нд төрсөн) нь Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн Премьер лигийн Челси баг болон Испанийн шигшээ багийн жигүүрийн довтлогч юм.
Тэр Испанийн Ла Лигийн Валенсиа багаас Челси багт 2011 оны наймдугаар сарын 24-нд 23.5 сая фунт стерлингээр таван жилийн гэрээ байгуулан иржээ.
Холбоос
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:Бургосын хүн Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Ла Лигийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Валенсиа багийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Испаничууд
11 сарын 23
11 сарын 23 нь Григорийн тооллын жилийн 327 дахь (өндөр жил бол 328 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 38 өдөр үлдэж байна.
Metal Gear Rising: Revengeance
Metal Gear Rising: Revengeance (メタルギア ライジング リベンジェンス) нь 2013 оны 2 сарын 19-нд худалдаанд гарсан, Xbox 360, PlayStation 3-т зориулсан видео тоглоом юм.
Ангилал:2013 оны компьютерын тоглоом Ангилал:Андройдод зориулсан тоглоом Ангилал:Mac OS-д зориулсан тоглоом Ангилал:PlayStation 3-т зориулсан тоглоом Ангилал:Тулаантай тоглоом Ангилал:Windows-д зориулсан тоглоом Ангилал:Xbox 360-д зориулсан тоглоом Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт компьютерын тоглоом
Алексей Березуцкий
Түүний ихэр дүү нь ЦСКА Москва багийн хамгаалагч Василий Березуцкий юм.