cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фенилаланин
Катаболизм
Байгалийн хувьд фенилаланины биодезийн хэд хэдэн замыг мэддэг.Фенилаланин ба тирозиныг катаболизмын янз бүрийн организмд метаболизмын үндсэн завсрын бүтээгдэхүүн бол фумарат, пируват, сукцинат, ацетоцетат, ацетальдегид юм. Амьтад, хүмүүст фенилаланин ба тирозин нь фумарат (глюконеогенезийн субстрат болох оксалаоцетат болж хувирдаг) ба ацетоцетат (цусан дахь кетон биений түвшинг нэмэгдүүлдэг) тул эдгээр амин хүчлийг амьтдын катаболизмын шинж чанараар глюкоз-кетоген (холимог) гэж ангилдаг.Амьтан, хүний биед фенилаланины метаболизын үндсэн хувиргалт бол амин хүчил болох тирозин үүсгэдэг фермент гидроксилизаци юм. Фенилаланиныг тирозин болгон хувиргах нь илүүдэл фенилаланиныг зайлуулахаас гадна тирозины сэргээхэд илүү их шаардлагатай байдаг, учир нь тирозин нь ихэвчлэн хүнсний уургаар хангалттай хэмжээгээр ирдэг бөгөөд түүний дутагдал нь ихэвчлэн тохиолддоггүй. Энэ нь цаашдын катаболик хувиргалтыг явуулдаг тирозин юм. Фенилаланин нь фенилпропаноидын үндсэн бэлдмэлүүдийн нэг болох киннаматын урьдал нөхцөл юм. Фенилаланиныг биоген аминүүдийн нэг болох фенилэтиламинтэй метаболизмд оруулдаг. Фенилкетонурийн удамшлын өвчнөөр фенилаланиныг тирозин болгон хувиргахад фенилаланин ба түүний метаболитууд (фенилпируват, фенил лактат, фенилацетат, орто-гидроксифенил ацетат, фенилацетилглютамин) хуримтлагдаж, хэт сөрөг нөлөө үзүүлдэг.
D-, L- ба DL-фенилаланин
D- фенилаланин (DPA)-ийг ердийн органик синтезийн аргаар нэг энантиомер эсвэл ракемийн хольцын нэг бүрэлдэхүүн хэсэг болгон гаргаж авах боломжтой. Энэ нь уураг бага хэмжээгээр агуулагддаг боловч ялангуяа боловсруулсан боловсруулсан хөгшин уураг, хүнсний уураг байдаг боловч уургийн биосинтезд оролцдоггүй. D-амин хүчлүүдийн биологийн үйл ажиллагаа тодорхойгүй хэвээр байгаа боловч D-фенилаланин нь ниацин рецептор 2-т фармакологийн идэвхитэй байдаг.
DL-фенилаланин (DLPA) -ийг өвдөлт намдаах эм, антидепрессант үйл ажиллагааны нэмэлт тэжээл болгон борлуулдаг. DL-фенилаланин нь D-фенилаланин ба L-фенилаланины холимог юм.DL-фенилаланины пестатив өвдөлт намдаах үйл ажиллагааг D-фенилаланины бөглөрөлтийг энкефалины доройтсон карбоксепептидаз А ферментээр тайлбарлаж болно.D-Фенилаланиныг биеийн цусны янз бүрийн эд эсүүдэд тархдаг.
L-Фенилаланин нь α2δ Ca2+ кальцийн сувагт 980 нм хэмжээтэй Ki антагонист юм. Тархинд L-фенилаланин нь NMDA рецепторын глициныг холбох газар ба AMPA рецепторын глютаматын холбох цэг дээр өрсөлдөх чадвартай антагонист юм.Л-Фенилаланин нь тархины концентрацийг 980 мкм-ийн багтаамжтай хиппокампус ба кортекс дэх глутаматтергическийн синапс дахь нейротрансмиттерийн ялгаруулалтыг дарангуйлдаг бөгөөд энэ нь сонгодог фенилкетонурийн үед тархины концентрацийг харуулдаг бол D-фенилаланин бага нөлөө үзүүлдэг.
Такси 2 (Монгол кино)
«Такси 2» — 2018 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн адал явдалт, инээдмийн уран сайхны кино.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монголын кино Ангилал:Уран сайхны кино
Чкаловская (өртөө)
Чкаловская (өртөө):
Эрхүүгийн Улсын Их Сургууль
Эрхүүгийн Улсын Их сургууль (ЭУИС, оросоор:-Ирку́тский госуда́рственный университе́т) -Эрхүү хотын дээд боловсролын байгууллага бөгөөд Дорнод Сибирийн ууган Их сургууль.
XIX зууны хоёрдугаар хагаст нийгмийн шаардлагаар Эрхүү хотод олон нийтийн шинжлэх ухааны анхны байгууллага - Оросын газарзүйн нийгэмлэгийн Сибирийн хэлтэс гарч ирч Их сургууль байгуулах санаа гарсан юм. Тус улсын алдартай эрдэмтэд, олон нийтийн зүтгэлтнүүд - проф. A.P. Щапов, Г.Н. Потанин, Н.М. Ядринцев, М.В. Загоскин болон бусад олон хүмүүс Эрхүү хотод их сургуулийн зохион байгуулалтын хүчирхэг кампанит ажлыг зохион байгуулжээ.
Эрхүүгийн Их сургууль нь 1918 оны 10 дугаар сарын 27-нд Сибирийн түр Засгийн газар байгуулсан түүхтэй. Их сургуулийг үндэслэгч, анхны ректор бол философич, багш, профессор Моисей Матвеевич Рубинштейн юм. Анхны тэнхмүүд нь: түүх, филологи, хууль байсан. 1920 -иод онд хэд хэдэн удаа дахин зохион байгуулалт хийсний дараа 1930 онд их сургуулийг татан буулгаж, 1931 оны намар дахин "Зүүн Сибирийн их сургууль" /Восточно-Сибирский Университет/ болгон ажиллаж эхэлсэн байна. Үүнд химийн, хөрс-газарзүйн болон физик гэсэн гурван салбартай болсон байна. Үүний зэрэгцээ хичээлийн лекцийн хэлбэрийг сэргээж, 1933 оны 5 дугаар сард факультетийн системийг сэргээсэн байна.
Физик, математик, биологи, хими, геологи-хөрс-газарзүй гэсэн 4 факультетэд элсэлт авчээ. Хүмүүнлэгийн ухааны факультетийг 1940 онд сэргээсэн. Ийнхүү 1930 -аад оноос хойш байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлээр мэргэшүүлэх нь их сургуулийн тэргүүлэх чиглэл болжээ. 1925 оноос хойш тус их сургууль нь төрөл бүрийн мэргэжлээр Монгол, Хятад, Африк, Арабын орнуудаас ирсэн гадаадын иргэдэд эрдэм шинжилгээний сургалт явуулжээ.
ЗХУ-ын үед (1939-1989) ЭУИС нь А.А.Ждановын нэрэмжит байсан. 2014 онд Зүүн Сибирийн Улсын Боловсролын Академи тус Их сургуульд нэгдсэн байна.
2018 оны 10 дугаар сарын 27-нд Эрхүүгийн Их сургууль 100 жилийн ойгоо тэмдэглэв.
2019 оны 9 -р сарын 1 -ээс эхлэн ЭУИС-д цэргийн сургалтын төв үйл ажиллагаагаа эхлүүлэв. Одоогийн байдлаар их сургуулийн боловсролын цогцолбор нь 8 боловсролын хүрээлэн, 8 факультет, 1 салбар, В.Г.Распутиний нэрэмжит шинжлэх ухааны номын сантай. Их сургуулийн бүтцэд 13 шинжлэх ухааны тэнхим байдаг байна.
Ректорууд:
Их сургуулийн Ректор болон Ректорыг түр орлон гүйцэтгэгчид:
Ангилал:Оросын их сургууль
Цинь Ган
Цинь Ган (хятад. хялбар. 秦刚, пиньинь Qín Gāng, 1966 оны 3-р сард БНХАУ-ын Хэбэй мужийн Тяньзиньд төрсөн) Хятадын дипломат, улс төрийн зүтгэлтэн, 2022 оны 12 дугаар сарын 30-нээс БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд. БНХАУ-ын Коммунист намын Төв хорооны 20-р чуулганы гишүүн.
Намтар
1966 оны 3-р сард БНХАУ-ын Хэбэй мужид төрсөн.
1988-1992 онд Дипломат төлөөлөгчийн газруудад үйлчлэх газрын Бээжин дэх салбарт ажилласан.
1992 онд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн яаманд атташегаар ажилд ороод дараа нь Баруун Европын газрын гуравдугаар нарийн бичгийн даргаар ажилласан байна.
1995-2005 онд БНХАУ-аас Их Британи дахь ЭСЯ-нд нарийн бичгийн дарга, зөвлөхөөр ажилласан.
2005-2010 онд БНХАУ-ын ГХЯ-ны хэвлэл, мэдээллийн газрын орлогч захирал бөгөөд ГХЯ-ны албан ёсны хэвлэллийн төлөөлөгч.
2010 оны 9-р сараас БНХАУ-ын Их Британи дахь ЭСЯ-ны Элчин зөвлөх.
2011 оны 11-р сараас БНХАУ-ын ГХЯ-ны хэвлэл, мэдээллийн газрын захирал.
2014-2017 онд БНХАУ-ын ГХЯ-ны Ёслолын газрын захирал.
2017-2018 онд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайдын зөвлөх.
2018 оны 9-р сараас 2021 онд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн орлогч сайд.
2021 оны 7-р сараас БНХАУ-аас АНУ-д суугаа Онц бөгөөд бүрэн Эрхт Элчин сайд.
2022 оны 12-р сарын 30-нд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайдаар томилогдоод байна.
2023 оны 6-р сарын 17-ноос хойш сураггүй алга болоод байгаа.
Гэр бүл
Эхнэр, нэг хүүтэй.
Ангилал:БНХАУ-ын гадаад хэргийн сайд Ангилал:АНУ дахь Хятадын элчин сайд Ангилал:Хятадын дипломатч Ангилал:1966 онд төрсөн
Чкаловская (Санкт-Петербургийн метро)
thumb|220px| Чкаловская өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1997 оны 9 сарын 15-нд нээгдсэн.
Дмитрий Шостакович
Дмитрий Дмитриевич Шостакович (1906 оны 9-р сарын 25-нд, Санкт-Петербург хотод төрсөн- 1975 оны 8-р сарын 9-нд Москва хотод нас барсан) - Зөвлөлтийн хөгжмийн зохиолч, төгөлдөр хуурч, багш, хөгжим, олон нийтийн зүтгэлтэн юм. ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1954), ЗХУ-ын Социалист хөдөлмөрийн баатар (1966). Лениний шагналтан (1958), Сталины таван удаагийн шагналтан (1941, 1942, 1946, 1950, 1952), ЗХУ-ын Төрийн шагналmgy (1968), М.И.Глинкийн нэрэмжит ЗХОУ-ын Төрийн шагнал (1974) -ын эзэн. ЗХУ-ын 20-р зууны шилдэг хөгжмийн зохиолчдын нэг, 15 симфони, 15 дөрвөл, 6 концерт, 3 дуурь, 3 балет, камерын олон бүтээл, кинонд зориулсан хөгжим, театрын бүтээл зохиосон байна. 1957-1974 онд - ЗХУ-ын Хөгжмийн зохиолчдын эвлэлийн Удирдах зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга.
1960 онд ЗХУ-ын Коммунист намд элссэн. Тэрээр 20 настайдаа Анхны симфони жүжгээ олон нийтэд толилуулснаар дэлхийд алдартай хөгжмийн зохиолч болсон. Шостаковичийн хувийн амьдрал, намтар нь гүн гүнзгий дотоод зөрчилдөөнөөр ялгагдана.
Намтар
Дмитрий Шостакович Санкт-Петербург хотод төрсөн. Дмитрий Болеславович Шостакович, София Васильевна Шостакович нарын гэр бүлд болсон энэ үйл явдал 1906 оны 9-р сарын 25-нд болсон. Гэр бүл нь хөгжимд маш дур сонирхолтой байсан. Ирээдүйн хөгжмийн зохиолчийн эх авъяаслаг төгөлдөр хуурч байсан бөгөөд төгөлдөр хуурын хичээл заадаг байжээ. Инженерийн мэргэжилтэй ч Дмитрийгийн эцэг зүгээр л хөгжимд дуртай байсан бөгөөд өөрөө бага зэрэг дуулдаг байсан байна. 9 настайдаа 1915 онд хувийн хөгжмийн сургуульд орсон байна.
13 настайдаа буюу 1919 онд тэрээр Петроградын консерваторид хөгжмийн зохиол, төгөлдөр хуурын ангид элсэн орсон. Залуу Дмитрий бүх цаг хугацаа, хүч чадлаа хөгжмийн хичээлд зориулжээ. Хүммүс түүнийг онцгой бэлэг авьяастай гэж хэлдэг байсан. Тэр зүгээр нэг хөгжим зохиодоггүй, харин сонсогчдыг түүнд шимтэж, дууг нь мэдрүүлдэг байжээ. Ялангуяа Консерваторийн захирал А.К.Глазунов түүнийг их биширдэг байсан бөгөөд эцэг нь гэнэт 1922 онд нас барсны дараа Шостаковичид тэтгэлэг хөөцөлдөж олж өгч байжээ. Гэсэн хэдий ч гэр бүлийн санхүүгийн байдал хүнд байсан тул 15 настай хөгжмийн зохиолч кинонд /дуугуй кино гардаг байсан/ хөгжмөөр "дуу оруулагчаар" ажилласан байна. Энэ ажлын гайхалтай гол зүйл бол шууд /импровизац/ киноны үйл явдалд таарсан ая тоглох байв. 1922-1925 онд тэрээр гурван кино театр сольж ажилласан бөгөөд энэ нь үнэлж баршгүй туршлага түүнд үүрд суулгаж өгчээ.
Дмитрий Шостакович 18 настайдаа буюу 1924 онд анхны симфонио зохиож, 1926 онд Ленинград ын том тайзнаа тоглож үзүүлжээ. Хэдэн жилийн дараа Америк, Германы концертын танхимд мөн тоглосон байна. Энэ нь түүнд гайхалтай амжилт авчирчээ. Гэсэн хэдий ч консерваторийн дараа Шостакович ирээдүйн мэргэжлээ хөгжмийн зохиолч уу эсвэл төгөлдөр хуур дээр хүний хөгжмийн тоглох уу гэдгээ шийдэж чадахгүй байжээ. Иймээс хэсэг хугацаанд тэр нэгийг нөгөөтэй нь хослуулахыг оролдсон. 1930-аад он хүртэл бие даасан тоглолтоо хийж Бах, Лист, Шопен, Прокофьев, Чайковский нарыг урын сандаа оруулдаг байжээ. Мөн 1927 онд Варшав хотот болсон Фредерик Шопен ы нэрэмжит олон улсын тэмцээнд өөрийн зохиолоо тоглож зөвхөн хүндэт диплом авсан байна. 1939 оноос Шостакович Ленинградын Консерваторийн профессор болсон.
1943 онд хөгжмийн зохиолч Москва руу нүүж, 1948 он хүртэл Москвагийн Консерваторид багшилжээ. Үүний дотор Р.С.Бунин, А.Д.Гаджиев, Г.Г.Галинин, О.А.Евлахов, К.А.Караев, Г.В.Свиридов, Б.И.Тищенко, К.С.Хачатурян, Б.А.Чайковский нар түүний шавь нар байжээ.
Дмитрий Шостакович бол хөзөрөөр мөрийтэй их тоглодог хүн байсан гэдэг. Тэрээр залуудаа нэг удаа их хэмжээний мөнгө хожиж хоршооллын байр худалдаж авсан гэж тэр өөрөө ярьж байсан.
Агуу хөгжмийн зохиолч нас барахаасаа өмнө олон жил өвчтэй байсан. Эмч нар үнэн зөв онош тавьж чадаагүй. Хожим нь уушигны хавдар байсан нь тогтоогдсон. Дмитрий Шостакович 1975 оны 8-р сарын 9-нд Москва хотод таалал төгссөн байна.
Болай тайш
Болай тайш （?－1465），бол 15-р зууны дунд үеийн Монголын улс төр дахь нөлөө бүхий ноён байсан юм. Болай нь 1454-1455 оны орчимд Эсэн тайшийн өсийг авах нэрийдлээр Баатуудын Алагтөмөр тайшийг хороож, Тайсун хааны хүү Махагүргисийг хаан ширээнд залжээ. Ингээд түүний Монголын түүхэнд товойж, Харчин аймгийг захиран гарч ирснээр Харчины Болай тайш алдаршсан билээ. 1465 онд Хорчины Муулихай унд хороогдох хүртлээ өнөөгийн Өвөр Монголын баруун хэсгийн Ордосын бор тохойн газрыг захирч байсан.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:15-р зуунд төрсөн Ангилал:1465 онд өнгөрсөн Ангилал:Монгол ноён
Түвдэнгийн Цэрэнлхүндэв
Түвдэнгийн Цэрэнлхүндэв (1917 - ?) нь Монголын кино жүжигчин.
Бүтээл
Ангилал:Монголын кино жүжигчин Ангилал:1917 онд төрсөн
Хорьдол Сарьдагийн нуруу
Газар зүй
Хорьдол Сарьдагийн нуруу нь Хөвсгөл нуур ба Дархадын хотгорын дунд орших ба тус аймгийн Рэнчинлхүмбэ, Улаан-Уул, Алаг-Эрдэнэ сумдын нутгийг хамардаг. Энэ нурууны ноён оргил нь далайн түвшнээс дээш өндөрт өргөгдсөн Дэлгэрхаан уул юм. Дэлгэрхаан уулаас гадна Их уул, Уран дөш уул гэх зэрэг олны мэдэх оргилууд байна.
Хорьдол Сарьдагийн нурууны бэл буюу нуурын эрэг дагуу фосфоритоор баялаг бөгөөд 1980-аад онд ил уурхайн судалгааны ажлыг өргөн хүрээнд хийсэн байдаг. 1990-ээд онд улс төр, эдийн засгийн өөрчлөлтүүд гарсны улмаас Орос, Монголын хамтарсан төслийн багууд энд орд байгуулах ажлыг зогсоосон аж. 1997 онд энэ хавийн 1886 км² газар нутгийг дархан цаазат газар болгосон.
Эшлэл
Ангилал:Азийн нуруу Ангилал:Монголын нуруу Ангилал:Хөвсгөл аймгийн газар зүй Ангилал:Монголын тусгай хамгаалалттай газар нутаг
Пьер-Эмерик Обамеянг
Пьер-Эмерик Обамеянг (Pierre-Emerick Aubameyang; 1989 оны зургаадугаар сарын 18-нд Парис хотод төрсөн) — Франц гаралтай Габоны хөлбөмбөгчин бөгөөд Дортмундын «Боруссиа» болон Габоны шигшээд довтлогчоор тоглодог.
2013 оны долоодугаар сарын 4-нд «Боруссиа» «Сент-Этьенний» довтлогч Пьера-Эмерик Обамеянгийг элсүүлсэнээ албан ёсоор зарлажээ. Обамеянгийг 2013 оны долоодугаар сарын 27-нд Германы Супер цомын тоглолтонд «Баварийн» эсрэг 72-р минутанд Якуб Блащиковскийн оронд сэлгээгээр тоглуулсан бөгөөд 86-р минутанд Марко Ройст гоолын дамжуулалт өгч, улмаар 4:2 харьцаагаар ялж байв. Цаашлаад «Боруссиа» түрүүлж Обамеянг Германд анхны цомоо өргөсөн. Бундеслигт анхны тоглолтондоо Обамеянг «Аугсбургийн» эсрэг хет-трикдсэн.
2022 оны 5-р сарын 19-нд Патрик-Эмерик Обамеянг 73 тоглолт хийж, 30 гоол оруулсны дараа шигшээ багаасаа зодог тайлж буйгаа албан ёсоор зарлав.
Гэр бүл
Эцэг Пьер Габоны шигшээн 80 гаруй тоглолтонд оролцож байв. Катилина болон Вилли «Миланд» тоглодог.
Амжилт
Багийн
«Сент-Этьен»
«Боруссиа Дортмунд»
Дээлийн бүс
Дээлийн бүс: Өвөг дээдэс маань хүний сүлд буюу сүнс нь хэт, малгай, бүсэнд оршино хэмээн үздэг. Бүс нь хүний хөрөнгө чинээ, нийгэмд эзлэх байр суурийг илэрхийлдэг тул даавуун, нэхмэл, ширэн, алтан, мөнгөн зэрэг олон янз байна. Эртний нүүдэлчин язгууртнууд алт, мөнгө болон бусад үнэт металлаар хийж, эрдэнийн чулуугаар шигтгэн чимэглэсэн гайхамшигтай нарийн ур хийц бүхий бүс бүсэлдэг байжээ. Ийм бүсийг агсарган бүс гэдэг бөгөөд түүн дээрх товруу, гархи чимэглэлүүдэд сэлэм, хутга, саадаг зэргээ зүүдэг байсан байна. Монголчууд харилцан анд болж, ах дүү барилдахдаа бүсээ солилцож, үүгээрээ эв найрамдлаа бэлгэддэг байсан эртний заншилтай. Гурав, тав, долоо, есөн лууг ихэс дээдсийн мөнгө, алтан агсарганд урладаг байсны нэгэн тод жишээ нь Азийн урлагийн музейд буй Юан улсын дээдсийн алтан бүс болно. Арын алтан хуудсанд үүлс, нар сарны дунд хүн төрөлхтөнд гал авчирсан домогт алтан хараацайн дүр хагалбарлан зурааслаж урласан байдаг аж.
Бүсээ чирэхийг Монголчууд эрс цээрэлдэг. Муу эрийн шинж, хийморь золбоо доройтно, өлөн гэдсээ цувууллаа, өнчирч бэлбэсрэх цондон гэнэ. Бүсийг нар зөв ороон бүслэх ба үзүүрийг нь дээрээс дорогш даран хавчуулдаг заншилтай. Бүс хийх материалыг гурав юмуу таван алдаар хэмжинэ. Тооны бэлэгдэл утгыг анхаарсан хэрэг ажээ. Хэтэрхий богино бүсийг цээрлэж, ядуу зүдүүгийн ёр хэмээх ба дороос дээш үзүүрийг хавчуулбал доройтож доошлохын тэмдэг гэнэ. Мөн олс дээс, шидэмс бүсэлбэл ядарч туйлдсаны шинж бөгөөд эр хүн бусдын эхнэрийн гарыг бүсэндээ хүргүүлдэггүй. Бүсээ хурган чих гаргаж, очир зангилж дэрэн дороо хийж унтах ёс нь хийморь лундаа, хүсэл зорилгоо хамгаалж буй хэрэг ажээ. Эр хүн эмэгтэй хүний бүс бүсэлдэггүй. Бүсийг хуучирлаа, муудлаа гээд хаядаггүй заавал галд шатаана. Бүс гэгч их хүндэтгэлтэй зүйл учир, дээгүүр нь алхах, гишгэх нь чанд хориотой ажээ.
Ангилал:Монгол хувцас Ангилал:Монголын соёл
Гэнигэс
Гэнигэс (бас генигес, кенегес, кингит, кинегес, кенегез гэх мэтээр бичсэн нь бий) - монголчуудын салбар нирун овгуудын нэг. Тэднийг боржигин овгийн салаануудын нэг гэдэг.
Түүх
"Монголын нууц товчоо"-д дурдсанаар бол гэнигэсүүдийн удам угсаа Тэнгис далайг (море Тенгис) гаталж, Онон мөрний эрэгт, Бурхан Халдун ууланд суурьшсан монголчуудын домгийн өвөг дээдэс Бөртэ чонод хамаардаг. Тэнгис далай гэдэг нэрийн доор олон тооны эх сурвалжид Байгаль нуурыг битүү утгаар хэлдэг.
Анд Жамухаасаа тусдаа өөрийн улсыг байгуулахаар шийдэх үед нь Тэмүжинтэй нэгдсэн анхны монголчуудын дунд Хунан тэргүүтэй гэнигэсүүд байв. Хунан цаашдаа Чингис хааны нэрлэсэн ерэн таван мянгатын ноёдын нэг болжээ. Тэр Чингис хааны бүрэн итгэлийг хүлээсэн. "Монголын нууц товчоо"-д Хунанд дараах мөрүүдийг зориулжээ: Гэнигэсийн Хунанд Чингис хаан ингэж хэлсэн: "Энэ Хунан ямар байсныг би та нарт хэлье. Боорчи, Мухулай болон бусад ноёд та нарт, бас Додай, Доголху болон бусад чэрби та нарт:
Хар шөнө тэр чоно болж хувирна,
Гэгээн өдөр хар хэрээ болно.
Зогсоход байрнаасаа хөдлөхгүй,
Явахад зогсохыг мэдэхгүй.
Дайсны өмнө шулуун шударга байсан.
Тиймээс Хунан, Хөхөчос нартай зөвлөлдөхгүйгээр юу ч битгий хий!" гээд үргэлжлүүлэн: "Жочи бол миний ахмад хүү, тиймээс Хунан чи түмний ноёныхоо албан тушаалд гэнигэсүүдээ тэргүүлэн үлдэж, Жочид шууд захирагдаж байвал зохилтой" гэж тушаав. Тэгээд тэр хэлсэн нь: "Үзсэнээ нуудаггүй, сонссоноо хаадаггүй тийм хүмүүсээс Хунан, Хөхөчос, Дэгэй, Үсүн өвгөн энэ дөрөв байна" гэжээ.
Гэнигэсүүд нь нирун монголчуудтай холбоотойг нийтээр зөвшөөрдөг, учир нь тэд Алангуагийн үр удам болдог. "Судрын чуулган"-д гэнигэсүүдийг кингит гэдэг нэрийн доор дурдсан. Үүний зэрэгцээ Рашид ад-Дин тэднийг дарлигин монголчуудын бүрэлдэхүүнд оруулж, хонхотон, арулад овгуудтай цусан төрлийн холбоотой гэжээ. "Судрын чуулган"-д кингитүүдэд ердөө хэдхэн мөр зориулсан, үүнд:
"Чингиз (Чингис) хааны үед хөвгүүддээ эмирүүдийг цэргүүдийнх нь хамт хуваарилахдаа тэр өөрийн ахмад хүү Жочи хаанд дөрвөн мянган цэрэгтэй хэдэн эмирийг өгсөн, тэднээс нэг эмир нь, Кутан ноён гэгч нь энэ салбарынх байсан, Кунжийн (Кунджи, Хүинчи) улсад Жочийн овгийн Урадэгийн үр удмаас, тэрхүү улсын эмирүүдээс алдартай бөгөөд аугаа их байсан Хуран хэмээгч [нэгэн] нь түүний овгийнх" гэж бичжээ.
Орчин үеийн байдал
Гэнигэс овгийн удамшлыг тээгчид Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар болон Дорнод аймагт амьдардаг. Гэнигэс овгийн төлөөлөгчид бас Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны нутаг дэвсгэрт оршин суудаг. Кенегесүүд (гэнигэсүүд) казах, узбек, каракалпакуудын бүрэлдэхүүнд бас орсон.
Актюбинскийн мужийн өмнөд хэсэгт казахуудын дунд кенегес овгийн бүлэг байдаг ба тэд шекты овогт хамаардаг. Аман зохиолд кенегесүүдийн удам угсааг Ногайн ордын мангытуудад хүртэл дээшлүүлдэг. Анх XV зуунд дорнод Половын тал нутгийн (Кипчакийн хээр тал) овог аймгуудын дунд дурджээ. XIX зууны сүүл үед узбекийн кенегесүүдийн тоо 35,000 хүн байж, Шахрисабз хотод болон Кашкадарья голын эрэгт амьдарч байв. XX зууны эхэн үед каракалпакийн кенегесүүдийн тоо 8,600 хүн байж, Янгыбазар болон Кегейлинск тойргуудад оршин сууж байжээ. Каракалпакийн кенегесүүд найман овогт (араншы, тараклы, актогын, оймауыт, омыр, жобал, нокыс, домбозак), узбекийн кенегесүүд таван овогт (кайсаралы, тараклы, ачамайлы, абаклы, чехут) хуваагддаг. Кенегесүүдийн овгууд нь Дунд жузийн керей овгуудтай төстэй. Каракалпакийн кенегесүүдийн тамга "X" (ашамай) нь Дунд жузийн ашамайлы керей овгийн тамгатай төстэй.
Мөн үзэх
Ангилал:Монгол угсаатан Ангилал:Монгол үндэстэн Ангилал:Монголын ард түмэн
Сайбер-андромеда
Сайбер-Андромеда (Cyber-Andromeda) компани нь 2007 онд байгуулагдсан бөгөөд Програм хангамжийн чиглэлээр одоог хүртэл үйл ажиллагаа явуулсаар байна.
Түүх
2007 онд албан ёсоор аж ахуй нэгж болон улсад бүртгүүлж үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн.
Гадны сайт
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж __INDEX__
Бадамсамбуугийн Ганхуяг
Бадамсамбуугийн Ганхуяг нь Хөвсгөл аймгийн Шинэ-Идэр сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн монгол улсын начин цолтой бөх юм.
Бөхийн удам
Ээжийн талаас Монгол улсын хүчит арслан Хадбаатарын Мөнхбаатар
Боловсрол
2004 онд Батлан хамгаалах их Сургуулийн харьяа ахлагчийн коллеж төгссөн 2014 онд Хууль сахиулах их сургуулийг суралцаж төгссөн Эрх зүйч мэргэжилтэй бакалавр зэрэгтэй.
Харъяа байгууллага
Хилчин спортын хороо, Хилийн цэргийн 0257-р анги, Дулааны 3-р Цахилгаан станц, "Эрдэнэт суврага " компани харъяат бөх.
Ангилал:Улсын начин Ангилал:Монголчууд
Ичинхорлоогийн Нямгаваа
Ичинхорлоогийн Нямгаваа (1950 оны 9-р сарын 18-нд Хөвсгөл аймагт төрсөн) - Монголын театр, киноны найруулагч, зохиолч, жүжигчин. 2012 онд Урлагийн Гавьяат зүтгэлтэн цол хүртсэн.
Намтар
Тэрбээр Жамьяангийн Ичинхорлоо, Мижидийн Янжинсүрэн нарын 8 хүүхдийн ууган хүү болж, 1950 онд Хөвсгөл аймагт төрсөн.
Нямгаваа аавыгаа нас барснаас хойш хоёр жилийн дараа буюу 1965 онд дунд сургуулиа төгссөн. Сургуулиа төгсөөд арван таван настай байхдаа Улаанбаатар хотын Хүүхэд залуучуудын театрт тоглож эхэлсэн бөгөөд 1965-1969 онд Ромео Жульеттагийн Меркутиогийн дүр зэрэг 10 гаруй жүжигт тогложээ.
И.Нямгаваа 1969 онд БНМАУ-ын Засгийн газрын тэтгэлгээр ЗХУ-ын Москва хотын Оросын Театр урлагийн академи-ГИТИС-д найруулагчийн мэргэжлээр суралцсан. Тэрбээр Оросын нэрт театрын найруулагч, зохиолч Андрей Гончаровын урланд суралцсан бөгөөд 1974 онд сургуулиа төгсөөд эх орондоо иржээ.
1974 оноос Дархан ы Театрт ажилласан.
1985 онд Улаанбаатар хотод эргэж ирээд Хүүхэд, залуучуудын театр ын уран сайхны захирал болжээ.
Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Монголын найруулагч Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:1950 онд төрсөн
Чкаловская (Москвагийн метро)
thumb|220px| Чкаловская өртөө нь Москвагийн метроны нэг өртөө юм. 1995 оны 12 сарын 28-нд нээгдсэн.
Гадны холбоос
Ангилал:Метро Ангилал:Москвагийн метро
Дашдоржийн Наранбаатар
Дашдоржийн Наранбаатар нь Оном сангийн үүсгэн байгуулагч төдийгүй стратегийн бодлогод үнэлэлт дүгнэлт өгч, үйл ажиллагааны ерөнхий чиглэлийг тогтоон ажилладаг. Үүнээс гадна тэрээр Оном сангийн боловсрол, эрүүл мэндийн салбарын үйл ажиллагаанд гар бие оролцдог. Доктор Д.Наранбаатар нь Монгол оронд тогтвортой хөгжлийг бий болгох, шинэ технологийг хөгжүүлэх зэрэгт анхаарлаа хандуулж буй бүтээлч нэгэн бөгөөд, Монгол Улсад тулгарч буй асуудлын талаарх олон талын мэдлэгтэй эрдэмтэн юм.
Дэгээхүүгийн Сүрьяа
Дэгээхүүгийн Сүрьяа (1918-1992) Монголын зохиолч, түүхч, Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн
Дашдоржийн Наранбаатар
Америкийн Нэгдсэн Улсын Аргонне Үндэсний Лабораторид өөрийн эрдэм шижилгээний багаа удирдан ажиллуулдаг, тэргүүлэх зэргийн эрдэмтнээр ажиллаж байсан. Шинжлэх ухааны доктор, физикч мэргэжилтэй. Биофизик, био-энергетик, мөн биохимийн чиглэлүүдээр эрдэм шинжилгээний бүтээлүүдээ олон улсын нэрд хүндтэй сэтгүүлүүдэд олонтаа хэвлүүлсэн эрдэмтэн хүн юм.
Бадамжавын Лоовой
Бадамжавын Лоовой - Ардын жүжигчин 1981.
Дашдоржийн Наранбаатар
1995 онд Есөнбулаг сумын 10 жилийн 2 дугаар дунд сургуулийг дүүргээд Монгол Улсын Их Сургуулийн Физикийн ангид элсэн суралцаж 1999 оны хавар төгссөн. 2000 оны хавраас АНУ-н Пүрдүгийн Их Сургуулийн магистрантурт уригдан, 2001 оны 5-н сард магистар зэргээ авсан. Улмаар 2001 оны намраас эхлэн Пүрдүгийн Их Сургуулид докторын эрдэм шинжилгээний ажлаа хийж эхэлсэн бөгөөд 2005 оны 12 сарын 12- нд докторын зэргээ амжилттай хамгаалсан. Улмаар 2010 оны 7 сар хүртэл Америкийн Нэгдсэн Улсын Үндэсний Эрүүл Мэндийн Хүрээлэнгийн Химийн Физикийн Лабораторид эрдэм шинжилгээний ахлах ажилтан хийж байгаад Аргонне Үндэсний Лабораторид уригдан ажиллаж байгаад эх нутагтаа ирж Оном сангийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн даргаар ажиллан бүх үйл ажиллагааны ерөнхий чиглэлийг гарган удирдан зохион байгуулж ажиллаж байна.
Дэгээхүүгийн Сүрьяа
Намтар
Д.Сүрьяа 1918 онд Засагт хан аймгийн Засагт ханы хошууны баруун урд, Хантайшир нурууны өвөрт Шинэ усны голын Хамхагтын өвөлжөөнд, малчин ард Дэгээхүүгийн 9 дэх, ихэр хоёр хүүгийн нэг болон төржээ. 1929 онд Хантайширын нурууны арын хүрээний тэнхим буюу шинэ засгийн анхны сургуульд элсэн суралцаж төгсөөд, улмаар 1934-1936 онд Улиастайн дунд сургуульд, 1936-1939 онд Улаанбаатар хотноо багшийн сургуулийг төгсгөөд 1939-1940 онд үлгэр жишээ дунд сургуульд багш, 1940 онд гэгээрлийн яаманд байцаагч, 1940-1942 оныг хүртэл Эвлэлийн төв хороонд сургууль пионерийн хэлтсийн эрхлэгч, Эвлэлийн төв хорооны гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан.
Бадамжавын Лоовой
Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Шаргын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1918 онд төрсөн Ангилал:1986 онд өнгөрсөн
Дашдоржийн Наранбаатар
Доктор Наранбаатарын эрдэм шинжилгээний ажил бүтээлүүд нь эрдэм шинжилгээний хурлуудад өндрөөр үнэлэгдэж ирсэн. Жишээлбэл: МУИС Физикийн Факултетын Оюутаны Эрдэм Шинжилгээны Хуралд тэргүүн байр (1996), МУИС Оюутаны Эрдэм Шинжилгэний Хурлын тэргүүн байр (1996), МУИС Философийн Тэнхмийн Оюутаны Эрдэм Шинжилгээний хурлын хоёрдугаар байр (1998), Сигма X Шинжлэх Ухааны Нийгэмлэгийн Эрдэм Шинжилгээны хурлын тусгай байр (2003) тэргүүн байр (2004, 2005), Фотосинтезийн Судалгааны Нийгэмлэгийн Эрдэм Шинжилгээний хурлын тэргүүн байр (2005).
Дэгээхүүгийн Сүрьяа
Намтар
Тэрээр 1942 онд сайн дураар цэргийн албанд орж, Монголын Нисэх хүчний нисэх курсийг дүүргээд, 1943-1945 онд ЗХУ-ын Чкаловын нэрэмжит нисэхийн дунд сургуулийг Борисоглебск хотноо сурч төгсөөд эх орондоо ирж, Нисэх хүчинд 1945-1951 оныг хүртэл нисгэгч, улс төрийн ажилтнаар ажиллаж байгаад нисэх хүчний албанаас чөлөөлөгдөн, 1951 онд багшийн дээд сургуульд элсэн түүхийн багш мэргэжлээр суралцаж 1954 онд төгссөн байна. Тэрээр 1951 онд Улсын багшийн Их Сургуулийн анхны хонхыг цохиж байжээ.
Дашдоржийн Наранбаатар
Эдгээр амжилт бүтээлүүд нь үнэлэгдэж нэр хүнд бүхий шагналууд хүртэж байсан. Үүнд: Тэргүүний Cурагч Aлтан Meдаль (1994), Sumitomo Корпорацийн Нэрэмжит Шагнал (1996), МУИС-д Төлбөргүй Сурах Эрх (1996), Тэргүүний Залуу Aлтан Meдаль (1998), Оны Шилдэг Оюутан – New World Сан (1998), Purdue-гийн Их Сургуулийн Эрдэм Шинжилгээний Сангийн Нэрэмжит Тэтгэлэг (2002-2004), SigmaXi Шинжлэх Ухааны Нийгэмлэгийн Жинхэнэ Гишүүн (2004), Амeрикийн Фотобиологийн Нийгэмлэгийн Шагнал (2004), A. H. Измэлийн Нэрэмжит Шагнал (2005), Гроджинсийн Нэрэмжит Шагнал (2005). Мөн тэрбээр 2005 оны 12 сарын 12-нд “Гэрлийн Араас Мөшгөхөд: Фотосинтезийн Комплексууд дахь Энерги болон Электрон Шилжилтийн Процесс мөн гэрлээс хамгаалах механизмын судалгаа” гэсэн сэдвээр шинжлэх ухааны докторын зэргийг АНУ-н Purdue-гийн Их Сургуульд хамгаалсан. Энэ судалгааны ажлын хүрээнд энергийн гол эх үүсвэр болон фотосинтезийн процессийг молекулын түвшинд нарийвчлан авч үзсэн. Энерги болон электрон шилжилтийн процесс, гэрлийн сөрөг үйлчлэлээс хэрхэн хамгаалах зэрэг биоэнергийн механизмыг хэт хурдан лазерын спектроскопийн аргаар тодорхойлсон. Энэ судалгааны ажил дэлхийн түвшинд өндөр үнэлэгдсэн. Эрдэм шинжилгээны 12 бүтээл олон улсын нэр хүндтэй шинжлэх ухааны тэргүүлэх сэтгүүлүүдэд хэвлүүлсэн. Мөн 40 гаруй илтгэл бүтээлийн товчлолыг олон улсын эрдэм шинжилгээний хурлуудад тавьсан.
Дэгээхүүгийн Сүрьяа
Намтар
Д.Сүрьяа нь өөрийн төрсөн нутаг Говь-Алтай аймгийн төв Алтай хотод амьдарч байгаад 1992 онд насан өөд болжээ.
Зохиол бүтээл
Тэрээр 1936 онд Багшийн сургуулийн уран зохиолын дугуйлан, Эвлэлийн төв хорооны дэргэдэх залуу зохиолчдын дугуйланд суралцан, Ардын багш академич Дондогийн Цэвэгмидээр уран зохиолын онол арга зүйн үндсийг заалгаж байжээ. 1937 оноос "Миний нутаг", "Өвөл" шүлгүүд, "Очирбат" найраглал зэрэг шүлэг зохиолыг бичиж, 1940 онд Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн болж зохиол бүтээл туурвихын зэрэгцээ, 1941-1942 онд анхны шог сэтгүүл "Хурц дөл" сэтгүүлийн эрхлэгчээр ажиллаж, энэ сэтгүүлээс "Тоншуул" сэтгүүл төрөн гарчээ. Мөн 1950-иад оноос ардын аман зохиолын чиглэлээр аман яриа, хошин үлгэрийг судлан цуглуулж, түүврийг эмхэтгэн бэлтгэж, Говь-Алтай аймгийн "Алтайн хөгжил" сонины үйлдвэрт "Далан худалч бэлэн Сэнгэ" (1969 он), "Бадарчин Баадайн инээдэмт паян" (1970 он) хошин яриа үлгэрийн түүврүүдийг хэвлүүлжээ. Мөн монгол ардын туульс Гэсэр, Жангарыг судлан, орчин цагийн монгол хэлний шүлгийн хэлбэрээр, өсвөр үе хүүхдийн зохиол болгон бэлтгэсэн байна. Хөдөө аж ахуйн нэгдэлжих хөдөлгөөн үүсэж байсан үеийн амьдралыг харуулсан "Гэрэл", "Шуурга" туужууд, "Шинэ одны гэрэл" дурдатгалууд, "Галууны дэгдээхэй" хүүхдийн зохиолын түүвэр, "Нэгэн зургийн учир", "Тэрэгчин" туужууд, "Говийн сайхан Гоогормаа", "Худгийн Дэмбээ", "Онгоц газардав" өгүүллэгүүд зэрэг олон зохиол бүтээл туурвижээ. Мөн Эзэн Чингис хааны талаар судлаачдад асуудал дэвшүүлсэн "Чингисийн гурвалжин" (1989 он), "Чингис хааны хар цагааны дэнс" (1991 он) нийтлэлүүдийг бичжээ.
Дэн Япин
Дэн Япин (хятад шинэ ханзаар 邓亚萍, хуучнаар 鄧亞萍; англиар Deng Yaping; оросоор Дэн Япин; 1973 онд Жэнжоу хотноо төрсөн) — 1989-1997 оны хооронд ганцаарчилсан болон хосын эмэгтэй ширээний теннисийн тэмцээнд олимпын дөрөв, дэлхийн зургаан алтан медаль хүртсэн, түүхэн дэх агуу ширээний теннисчдийн нэг, Хятад улсын тамирчин.
Ангилал:1973 онд төрсөн Ангилал:Хятадын ширээний теннисчин Ангилал:Хятадын олимпын аварга Ангилал:Хятадууд
Нацагийн Жанцанноров
Бор-Боржигон Нацагийн Жанцанноров (1949 оны 3 дугаар сарын 25-­нд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Өлзийт суманд төрсөн) -Монгол улсын Төрийн хошой шагналт, Ардын жүжигчин,Хөдөлмөрийн баатар Хөгжмийн зохиолч.
Товч намтар
Н.Жанцанноров нь XVII жарны шороон үхэр жилийн хаврын тэргүүн сар буюу 1949 оны 3 сарын 25-­нд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Өлзийт сумын нутагт Цагаан хөтлийн “Хондлой” гэдэг газар Нацагийн 13 хүүхдийн дундах нь болж төрсөн.
Боловсрол
1957-­1961 онд Өвөрхангай аймгийн Өлзийт сумын бага сургууль 1961­-1967 онд Хужирт сумын дунд сургууль 1967-­1971 онд Улаанбаатар хотын Багш нарыг бэлтгэх сургуульд Хөгжмийн багшийн мэргэжлээр 1974­-1979 онд Украин улсын Киев хотын П.И.Чайковскийн нэрэмжит хөгжмийн Консерваторид суралцаж хөгжмийн зохиолч, хөгжим судлаач мэргэжил эзэмшсэн.
Ажлын түүх
1971-­1973 онд Багшийн сургуульд хөгжмийн онолын багш
1981-­1985 онд МАХН­ын Төв хороонд Урлаг, уран бүтээлийн асуудал эрхэлсэн зааварлагч
1990 онд Ш.Гунгаадоржийн Засгийн газрын Соёлын Яамны нэгдүгээр орлогч сайд
1992-­1993 онд Өвөрханай аймгаас Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр сонгогдсон /өөрийн хүсэлтээр хугацаанаасаа өмнө татгалзсан/
1996-­2000 онд Гэгээрлийн Яаманд Соёл, урлагийн бодлогын багийн ахлагч, газрын орлогч дарга
1998 оноос “Их Урлаг” товчооны ерөнхий захирал
1999 оноос ЮНЕСКО-­ийн Утга соёлын өвийн Монгол үндэсний төвийн тэргүүн
2002 оноос “Морин Хуур” нийгэмлэгийн тэргүүн, Монголын Урлагийн Зөвлөлийн Тэргүүн
2002 оноос Монгол-­Хятадын найрамдлын нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч
2004 оноос БСШУ-­ы сайдын зөвлөлийн гишүүн, Соёл урлагийн асуудал хариуцсан зөвлөх
2007 оноос Монгол Туургатны соёл, эрдэм шинжилгээний сангийн ерөнхийлөгч
2008 оноос Батлан хамгаалахын Сайдын дэргэдэх Иргэний зөвлөлийн гишүүн
2010 оноос СУИС-­ийн тэргүүлэх профессор, Хөгжмийн урлагийн сургуулийн профессорын багийн ахлагч, Эрдмийн зөвлөлийн даргаар сонгогдон ажиллаж байна.
Санаачлан зохион байгуулсан ажлын тойм
1982 он Ардын язгуур урлагийн дэлхийн анхдугаар үзлэг
1982 он "Алтан намар" хөгжмийн наадам
1985 он Азийн хөгжмийн VII индэр, симпозиум, фестиваль
1989 он Морин хуурын анхдугаар наадам
1991 он Монгол туургатны уртын дууны анхдугаар уралдаан
1997 он Төв Азийн тууль олон улсын симпозиум, фестиваль
2008 он Морин хуурын олон улсын анхдугаар наадам, уралдаан, симпозиум
2011 он ЮНЕСКО­-ийн төв байр, НҮБ-­ын төв байранд (Нью­-Йорк хот) болсон Морин хуурын чуулгын концерт
Гавьяа, шагнал
1989 онд “Мандухай сэцэн хатан” киноны хөгжмөөр Монгол Улсын Төрийн шагнал
1996 онд “Гоо марал” урлагийн дээд шагнал
1997 онд Монголын Хөгжмийн Зохиолчдын Эвлэлийн шагнал
2000 онд “Морин хуур яруу найрал хөгжмийн концерт”, “Сэтгэлд шингэсэн говь” зураглал, “Монгол аялгуу”, “Нутаг минь хүлэг минь” уран сэтгэмж зэрэг морин хуурт зориулсан бүтээлүүдээр Монгол Улсын Төрийн шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн
2000 онд Энхтайвны зүтгэлтний “Мөнгөн од” шагнал
2005 онд Энхтайвны зүтгэлтний “Алтан од” шагнал
2005 онд Өвөрхангай аймгийн “Хүндэт Иргэн” цол
2005 онд Монгол Улсын Ардын Жүжигчин
2007 онд Урлаг судлаач, билиг зүйч "Жамцын Бадраа" сангийн Дээд шагнал
2010 онд Батлан хамгаалахын дээд шагнал “Эх орны тѳлѳѳ"
2011 онд "Занабазарын одон"
2012 онд Япон улсын эзэн хааны "Мандах наран одон"
2012 онд Кино авардс "Киноны шилдэг хөгжим"
2019 онд Монгол Улсын Хөдөлмөрийн Баатар
Гэр бүл
Анхны эхнэр Маам, хоёр дахь эхнэр Гомбын Нямаатай гэрлэж Уугантуяа, Дамдинсүрэн гэж хоёр хүүхэдтэй, 1995 онд эхнэр Ё.Отгонтуяатай гэрлэж Ариунжаргал гэж охинтой болсон.
Ангилал:20-р зууны сонгодог хөгжмийн зохиолч Ангилал:Зохиогч Ангилал:Киноны хөгжмийн зохиолч Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн багш Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн багш Ангилал:Украины их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Мандах Нар одон шагналтан Ангилал:Өвөрхангайн хүндэт иргэн Ангилал:Монголын хүндэт иргэн Ангилал:Өлзийтийн (Өвөрхангай) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1948 онд төрсөн
Монголчуудын хүүхэд үрчлэх ёс
Монголчууд гэр бүлийг бат тогтвортой байлгахыг эртнээс анхаарч иржээ. Түүний нэг хүчин зүйл бол хүүхэд үрчлэн авах явдал гэж үзэж байв. Сэтгэлтэй эр эм хоёр дундаасаа хүүхэд гарахгүй бол өөр айлаас хүүхэд үрчилж авдаг байлаа.
Одоо ч тийм ёс үргэлжилж байна. Үүнийг үрчлэх ёс гэдэг. Нэг талаас хүүхэд үрчилж авах эцэг эх, нөгөө талаас хүүхдээ үрчлүүлэх эцэг эх харилцан санаа нийлсэн байдаг. Хүүхэд үрчилж авах, үрчлүүлэх хүмүүс лам, зурхайгаар өдөр цаг үзүүлж өдөр гарагийн бэлэгдлийг нарийн баримталдаг. Тэгээд үрчлэх эр эм хоёр үрчлүүлэх айлдаа "сүүн" бэлэгтэй очно.
Сүүн бэлэгт тодорхой заасан хэмжээ байдаггүй. Өгөх хүмүүсийн сэтгэл, эрх чинээнээс болдог байв. Хүүхдийг нь авч байгаа айлд цөөн тооны мал сүрэг ч тууж очдог. Говь нутагт сүү бэлгийн дээд хэмжээ болгож нэг тэмээ өгдөг гэдэг. Харин хүүхдээ өгч байгаа айлын хүн бүрт дээлийн гадар өгдөг заншил түгээмэл байв.
Зарим нутагт хүүхэд үрчилж авах хүмүүс хүүхдээ үрчлүүлж байгаа айлд ирж хоноод маргааш нь ургахын улаан нарнаар хонин цагт хүүхдээ авдаг байжээ. Үрчлэн авч байгаа ээж хүүхдийн төрүүлсэн эхэд хадаг барьж "хүүхдээ хайрла" хэмээж гуйна.
Үрчилсэн хүүхдийг гэрт оруулах ёслол
Өргөж авсан хүүхдийг гэртээ оруулах ёслол нарийн бэлэгдлийн шинжтэй байдаг. Тэр хүүхдийг гэртээ оруулахын өмнө гэрээ нар зөв нэг тойруулдаг. Гэртэй оруулаад эмэгтэй хүүхдийг бол тулга юм уу зуухаа нар зөв тойруулаад гэрийн зүүн урд аваачаад тогооны бариул бариулдаг.
Энэ нь гэрийн эзэгтэй болох ирээдүйг бэлэгдсэн хэрэг билээ. Эрэгтэй хүүхдийг бол мөн гал голомтоо тойруулан, дараа нь ном, бичиг, ногт хазаар, уурга бариулдаг. Эрэгтэй эмэгтэй хүүхдийг алиныг ч гэрийн бурхан шүтээнд мөргүүлж "адис авахуулдаг" ёс үйлддэг. Ангилал:Монголын соёл
Еш Атид
Еш Атид (еврей. יֵשׁ עָתִיד; Ирээдүй бий) — нь Израил улсын төв жигүүрийн улс төрийн нам. 2012 онд Яир Лапид үүсгэн байгуулсан энэ нам нь Израилын нийгмийн дундаж давхаргыг төлөөлөхийг зорьж байгуулагдсан. Нам нь голчлон иргэний, нийгэм эдийн засаг, засаглалын асуудлууд, түүний дотор засгийн газрын шинэчлэл, шашинтнуудын цэргээс чөлөөлөх асуудлыг зогсооход чиглэсэн.
2013 онд өрсөлдсөн анхны сонгуульд Еш Атид хоёрдугаар байранд орж, Кнессетийн 120 суудлаас 19 суудлыг авсан. Еш Атид нь Ликуд намын Биньямин Нетаньяхугийн удирдсан эвслийн засгийн газартай нэгджээ.
2015 оны сонгуульд тус нам нь Нетаньяхуг дэмжихээс татгалзаж, мэдэгдэхүйц уналтад орж, сөрөг хүчинд нэгдсэн.
2019 оны 2 сарын 21-нд Еш Атид Хосен ле-Исраэль намтай нэгдэж удахгүй болох гэж буй сонгуульд зориулж Кахоль-лаван нэртэй төвийн жигүүрийн улс төрийн эвсэл байгуулсан. Еш Атид ба Телем 2020 оны 3 сарын 29-нд эвслээс гарч Кнессетэд тусдаа Еш Атид-Телем гэсэн улс төрийн эвсэл байгуулсан. Еш Атид Телемээс салсны дараа 2021 оны сонгуульд тусдаа оролцож, 19 суудал авсан.
Эшлэл
Ангилал:Израилын нам Ангилал:Либерал нам Ангилал:Лаицист нам Ангилал:Иерусалимын байгууллага Ангилал:2012 онд байгуулагдсан
Их Юань улсын тайш нар
Уг өгүүлэлд Монголын Юань улсын үеийн тайш цолтон нарын жагсаалтыг багтаасан бөгөөд 1271-1368 оныг хамруулсан. Юань улсын үеийн тайш цол нь эзэн хааны хажууд байж зааж, зөвлөх үүрэгтэй байсан. Энэ бол тэр цагт нэр нөлөөтэй нэгэн хүний хүртэж байсан цол байсан. Тэдгээр хүмүүс нь Боржигин овгоос бусад овгийн Монгол, Түрэг угсааны хүмүүс томилогдож байсан.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:Цол
2018 оны Багануурын наадам
Хүчит бөхийн барилдааныг улсын харцага Ш.Уламбаяр, Ж.Намжилдорж улсын өсөх идэр начин Ц.Цогтжаргал, Х.Амараа, И.Ёндонсамбуу улсын начин Х.Түвшинсанаа, Ц.Цэрэнчимэд, Д.Пэрэнлэйдорж, Б.Бадам-Очир, Ц.Чимэддорж нар магнайлан барилдлаа.
Барилдааны дүйз
Тавын даваа
Зургаагийн даваа
Долоогийн даваа
Наймын даваа
#
Аймгийн наадамд шөвгөрсөн бөхчүүд- Өмнөговь
2020 он
Ангилал:Үндэсний бөх
Ебусу
Ебусу (манж хэл:, хятад хэл: 葉布舒) (1627 оны 11 сарын 25 – 1690 оны 10 сарын 23) нь Манжийн Чин гүрний Дээд эрдэмт хааны дөтгөөр агь, улсад туслагч гүн цолтой ноён.
Товч намтар
Ебусу нь 1627 оны 11 сарын 25 нд Дээд эрдэмт хааны Яньжа овгоос гаралтай татвар эмээс төрсөн. Тэрбээр эзэн хааны хөвүүн байсан тул хааны шууд захиргааны гурван хошууны нэг Манжийн шулуун шар хошууны цэргийн албанд зүтгэх болжээ. 1643 онд эцэг нь тэнгэрт хальсны дараа хаан болох эрхтэй байсан ч, төрсөн эхийн гэр бүл нь ядуувтар жирийн овог байсны улмаас бага тушаалын түшмэл болж, зөвхөн улсыг сахих жанжин (, 镇国将军) хэмээх албан тушаалд томилогдсон. 1669 онд улсад туслагч гүн цол хүртжээ. 1690 онд өвчнөөр нас барсан.
Гэр бүл
Эхнэр, хүүхдүүд
Ангилал:1627 онд төрсөн Ангилал:1690 онд өнгөрсөн Ангилал:Манж үндэстэн Ангилал:Айсингиоро
Крестовский остров (өртөө)
thumb|220px| Крестовский остров өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1999 оны 9 сарын 3-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1990-ээд онд барьсан
Нарийвчлалын зэрэг
Тоон анализ-д, нарийвчлалын зэрэг эсвэл тэддүгээр эрэмбийн нарийвчлалтай гэх (Англи: Order of accuracy) нь дифференциал тэгшитгэлийн тоон ойролцоолол бодит шийдтэйгээ хэрхэн тохирч байгаа буюу ойртолтын утга хэр хэмжээтэй байгааг илтгэнэ. Дифференциал тэгшитгэлийн тоон шийдэл нь nth-зэргийн нарийвчлалтай гэвэл алдаа E, нь алхамын хэмжээ h -тай n зэргийн шууд хамааралтай байна.
1-р зэргийн нарийвчлалтай ойролцоололтын алдааны хэмжээ нь h -тай шууд хамааралтай байна. Том O тэмдэглэгээнд, an nth-зэргийн нарийвчлалтай тоон арга нь O(h^n) гэж тэмдэглэгдэнэ. Тухайн дифференциал тэгшитгэл нь орон зай болон хугацаанаас хамаарсан байвал хугацааны хувьд n, орон зайн хувьд m гэсэн нарийвчлалыг авч үзнэ.
Лавлахууд
Ангилал:Тоон шинжилгээ
Шюйлюйчюаньчюй шаньюй
Шюйлюйчюаньчюй шаньюй (хятадаар: 虛閭權渠, пиньинь: Xūlǘ Quánqú) нь НТӨ 68-60 онд Хүннү улсыг захирч байв. Хүлүгү шаньюйн хүү, Хуяньдийн дүү. Түүнийг хатан нь болох Жюаньчю яньчжи НТӨ 60 онд хорлож нөгчөөв. Улмаар Жюаньчю яньчжи төрийн эргэлт гаргаж, өөрийн амраг Уяньгюйдиг шаньюй болгов.
Гэр бүл
Тэр 2 хүүтэй байжээ.
Ангилал:МЭӨ 1-р зуунд төрсөн Ангилал:МЭӨ 60 онд өнгөрсөн Ангилал:Хүннүгийн шаньюй
Дашдоржийн Наранжаргал
Дашдоржийн Наранжаргал нь Оном сангийн үүсгэн байгуулагч тѳдийгүй сангийн үйл ажиллагаа, хэтийн чиглэл зэргийг тодорхойлоход гол үүрэг гүйцэтгэн ажилладаг. Д.Наранжаргал 2005 онд Бээжингийн Их Сургуулийн Анагаах Ухааны Салбарыг хүний их эмчээр тѳгссѳн.
Түүнчлэн Хятад улс даяар нэр хүндтэй Бээжингийн Их Сургуулийн 3-р эмнэлгийн ерѳнхий мэс заслын резидэнт хѳтѳлбѳрт орсон анхны гадаад эмэгтэй оюутан юм. Бээжингийн Их Сургуулийн Анагаах Ухааны Салбарт суралцаж байх хугацаандаа АНУ-ын Айовагын Их Сургуулийн (University of Iowa) Физиологи, биофизикийн тэнхимд зочин эрдэм шинжилгээний ажилтанаар ажиллаж байсан ба тѳгсѳлтийн дадлагаа Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсын Кембрижийн Их Сургуулийн (University of Cambridge) Адденброокийн эмнэлэгийн ерѳнхий мэс заслын тасагт хийсэн. Улмаар Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улсын Ноттингхамын Их Сургуулийн (University of Nottingham) Анагаах ухааны салбарын Радиологийн тэнхимд 2010 онд докторын зэргээ хамгаалсан.
Ноттингхамын Их Сургуульд докторантад суралцаж байхдаа НҮБ-ийн Боловсрол, Соёл, Шинжлэх Ухааны Байгууллага буюу ЮНЕСКО-гийн шилдэг залуу эмэгтэй эрдэмтэдэд зориулсан шагналыг хүртсэн анхны Монгол эмэгтэй болсон. Энэ шагналыг жил бүр 15 залуу эмэгтэй эрдэмтэнд олгодог ба тив бүрээс 3 эмэгтэйд олгодог уламжлалтай. Ноттингхамын Их Сургуульд 2014 он хүртэл эрдэм шинжилгээны ажилтан, багшаар ажиллаж хүний тархиний үйл ажиллагааг соронзон резонанст томографыг ашиглан судалсан. 2012 онд Канад улсын Гранд Чалленжес (Grand Challenges Canada) байгууллагын Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Одод (Stars in Global Health) нэртэй том нѳлѳѳтѳй ѳвѳрмѳц санааг (Bold Ideas with Big Impact) дэмжих хѳтѳлбѳрийн хүрээнд Вирүст Хепатитын Эсрэг Авах Арга Хэмжээ сэдэвт тѳсѳл дэвшүүлж санхүүжилт авсан нь Элэг бүтэн Монгол хѳтѳлбѳрийн эхлэлийг тавьсан. Доктор Д.Наранжаргал нь 5 эрдэм шинжилгээний ѳгүүллэг, 25 судалгааны илтгэлийн хураангуйг олон улсын эрдэм шинжилгээний хуралд танилцуулсан.
Тэрээр ѳѳрийн үүрэг хариуцлагыг ухамсарлан Монгол улсад ѳѳрийн мэдлэг чадвараа зориулахаар сэтгэл шулуудан ажиллаж байгаагийн илрэл нь хүн ардын эрүүл мэнд сайн сайхан амьдралын тѳлѳѳ үйл ажиллагаагаа чиглүүлэн ажиллаж байгаа явдал юм. Доктор Д.Наранжаргал нь чөлөөт цагаараа аялаx, ном уншиx, орчуулга хийх дуртай. 2004 онд Бумбын сургааль буюу Орчлонг Танихуйн Гэгээн Шастир номыг хятад хэлнээс хөрвүүлэн гаргасан.
Залуусын дуу (гитарын гоцлол)
“Залуусын дуу” гитарын гоцлол Монголын анхны поп-рок гитарчин, ТШ, МУУГЗ Самбуугийн Баатарсүх ийн гитар хөгжимд зориулсан бүтээлүүдийн нэг. 1971 онд нийтийн хүртээл болсон энэхүү гоцлол нь Монголын цахилгаан хөгжмийн дан хөгжмийн анхны бүтээлүүдийн нэг төдийгүй чөлөөт бүжгийн манай дан хөгжмийн анхны бүтээлүүдийн нэг юм.
Зохиогч гоцлолоо “Хөх саран” гэдэг.
Гоцлол Монголын Радиод анх "Залуусын дуу” нэрээр бичигджээ.
Зохиогч гоцлолоо "Биг-бит-2", "Биг D", "D dur" ("Ре мажор"), "Залуусын дуу", “Золбоот залуус”, "Хөх саран" гэж бичиж тэмдэглэж иржээ.
2016 онд “Цэнхэр залаа” цомогт гоцлол “Ре мажор” нэрээр орсон.
2019 онд түүний эхлүүлсэн гоцлол гитарын цомогт "Залуусын дуу" нэрээр орсон.
Гоцлолын тухай:
Тэрээр тухайн үеийнх нь залуу хүмүүс чөлөөтэй бүжиглэх гэдэг байсан хэрэгцээг 22-23 настай залуу хүний хувьд мэдэрч, хөгжимчин, уран бүтээлч хүний хувьд илэрхийлсэн нь энэ гэдэг.
Гоцлолыг “Мөрөн” хамтлагийн гитарчин П.Лхагвын cоver тоглосноор сонсох:
Lhagva Purev, МУУГЗ С. Баатарсүх гитарын аяз, 2017-02-03 Ангилал:1971 оны хөгжмийн бүтээл Ангилал:Монголын хөгжим
Маркетингийн дөрвөн П
Маркетинг гэдэг ойлголтыг ойлгохын тулд хамгийн гол нь маркетингийн иж бүрдлээ /marketing mix/ ойлгох хэрэгтэй. Маркетингийн иж бүрдэл гэдэг бол 4Р юм.
1. Product - Бүтээгдэхүүн /энэ ойлголтонд 3 зүйл ордог. Бараа, үйлчилгээ, санаа гэсэн 3 зүйл нь бүтээгдэхүүн гэсэн ойлголтыг төлөөлөх болно. Талх, саван, машин зэрэг нь материаллаг бараа юм. Нөгөө талаар бүтээгдэхүүн юм. Реклам, сурталчилгаа, дуу шүлэг гэх мэт шинэ санаа нь патентлагдсан тусгай эрх аван баталгаажуулдаг бүтээгдэхүүн юм. Энэ тухай зар сурталчилгааны хуулиас харж болно./
2. Price - Үнэ /Энэ нь хууль, эдийн засаг, сэтгэл зүйн хувьд нэгдмэл байдлыг үүсгэдэг. Үнийг бүтээгдэхүүнээс нь салангид авч үзэж болохгүй гэж үздэг. Хэрэглэгч бүтээгдэхүүний үнийг асуугаад үнээр нь чанарыг төсөөлөн ойлгодог. Хэт үнэтэй зүйл маш хямдхан зарагдаж байхад хэрэглэгчийн сэтгэл зүй ихэнхдээ хүлээж авдаггүй. Үнэ нь эрэлт, өрсөлдөөн, зардалд үндэслэн тогтдог./
3. Promotion - Идэвхжүүлэлт /Идэвхжүүлэлтийн иж бүрдэлд зар сурталчилгаа, РR, биечилсэн худалдаа, борлуулалтын урамшуулал гэх мэт ордог. Зарим хүмүүс маркетинг гэдгийг зөвхөн зар сурталчилгаа мэтээр явцуу ойлгодог. Гэтэл энэ нь маркетингийн иж бүрдлийн нэг элементийн дэд нэг элемент шүү гэж хэлмээр байна. /
4. Place - Хуваарилалт /Зуучлалын хэлбэрүүд орно. Хуваарилалтын суваг нь 2 төрөлтэй. Биет болон биет бус гэсэн. Биет хуваарилалт гэдэг нь (логистик, ложистик янз бүрээр хэлдэг) бараа бүтээгдэхүүнийг эцсийн хэрэглэгчдэд хүргэхэд тээврийн ямар хэрэгслүүдээр хэд дамжуулан зөөж байна вэ гэдэг асуудлыг хамарна. Усан онгоцоор, агаараар, автозамаар гэх мэтчилэн. Биет бус хуваарилалт гэдэг нь хэдэн хүн зуучилж дундаас нь ашиг олж байна вэ гэдгийг хамрах болно. Бөөний худалдаачин, жижиглэн худалдаачин гэх мэт./
Маркетингийн иж бүрдэл дээрх үндсэн 4-х хольцоос бүрддэг. Ангилал:Маркетинг
Дин Нин
Дин Нин (хятад шинэ ханзаар 丁宁, хуучнаар 丁寧 - dīng níng; англиар Ding Ning; оросоор Дин Нин; 1990 онд Дачин хотноо төрсөн) — эмэгтэй ганцаарчилсан тэмцээний 2011 оны дэлхийн аварга, 2012 оны олимпийн мөнгөн медальт Хятад улсын ширээний теннисчин.
Зураг
Ангилал:1990 онд төрсөн Ангилал:Хятадын ширээний теннисчин Ангилал:Хятадын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Хятадууд
Старая Деревня (өртөө)
thumb|220px| Старая Деревня өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1999 оны 1 сарын 14-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1990-ээд онд барьсан
Валерий Иванович Инкижинов
Вале́рий Ива́нович Инкижи́нов (Valéry Inkijinoff; 1895-1973 он) — ЗХУ ба Францын киноны жүжигчин, найруулагч хүн. Инкижинов нь Оросын Эрхүү хотод төрсөн буриад хүн юм. Тэрээр бас Герман ба Англид ажиллаж байсан.
Ангилал:Оросын кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Оросын цагаач Ангилал:Оросын хүн Ангилал:Эрхүүгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1895 онд төрсөн Ангилал:1973 онд өнгөрсөн
Цардуул
Цардуул нь байгалийн өндөр молекулт органик нэгдэл юм. Цардуул нь (C6H10O5)n бүтцийн томьёо бүхий полисахарид ба α- D -глюкозын нэгжээс бүрдэнэ.
Хүйтэн усанд уусдаггүй, ямар нэг амтгүй цагаан аморф нунтаг юм. Микроскопоор бие даасан үр тариа харагддаг байна. Цардуулын нунтгийг шахах буюу дарах үед хэсгүүдийн үрэлтийн улмаас өвөрмөц хяхрах дуу гардаг.