cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Монгол-Мамлюкийн дайнууд
Энэ үед Хэт Буха жанжин цэргээ зоригжуулан “Хүлэгү Хаандаа ялагдлын мэдээ дуулгаж түүний урмыг хугалснаас баатар зоригийг үзүүлэн байлдаж, бид баатар зоригтой байлдаж амиа алдсанаар, “Хааны цэргийн эхнэрүүд нэгэн жил төрөөгүй, унасан азарга маань үрэгдвэл Хааны адуун сүргийн гүү нэгэн жил унагалаагүй гэж бод”. Хаан биднээр бахархаж бидний өшөөг авах болно” гэж хэлээд цэргээ толгойлон байлдав. Мамлюкын цэрэг ойд орж бүгсэн Монгол цэргийг ойг шатаан шахаж хядаад улмаар Монгол цэргийн хүрээг эзэлж тэнд байсан хүүхэд, эмэгтэйчүүд түүний дотор Хэт Буха ноёны Хатанг олзлон, бусад хүмүүсийг бүгдийг тарчилган цаазалжээ. Хэт Буха Ноёныг амьдаар нь олзолж Мамлюкын Хаан өргөөндөө авчирч ингэж хэлжээ, Худал үг хоосон амлалтаар хууран бидний орон гэрийг устгаж, олон баатар эр эхнэр хүүхдийг хөнөөсний төлөө буруу номтон чамайг цаазаар авна гэжээ, үүний хариуд хүлээтэй байсан Хэт Буха эгц өндийн босож ирээд огтхон ч айсан шинжгүйгээр бид ялан дийлэх болно, хэрвээ чи намайг цаазалвал би үүнийг чи биш бурхны таалал гэж үзнэ, чиний өнөөдрийн ялалт бол хэсэг зуурын юм, энэ мэдээ Хүлэг Хаанд хүрмэгц түүний хилэн бадарч Азербайжанаас Египет хүртэл өшөө хорслын тэнгис буцалж Мамлюкын нутаг Монгол цэргийн морин туурайн дор талхигдан дуусна гэжээ. Хүлэгү Хаанд над шиг цэрэг эр гучин түм бий бөгөөд түүний зөвхөн нэг нь би гэжээ. Энэ зоригт, баатар эрийг үтэр цаазалж толгой гар хөлийг салган Мамлюкын нутгаар шонд тараан өлгөсөн ч султан Кудуз түрхэн зуур баярлаж хэдхэн хоногын дараа өөрийн цэргийн жанжин аз-Захира Байбарс (1260-1277) гарт амь үрэгджээ.
Мамлюкийн Султан болсон Байбарс Алтан ордны исламын шашинд орсон Бэрх хааныг халифын нэрээр өөртөө татан монгол хаадын маргааныг дэвэргэж монголчуудыг дотор нь бутаргах бодлогыг хэрэгжүүлэв. Исламын ертөнцийн шашны тэргүүн халиф мамлюк султаны гарын үзүүрийн тоглоомын хүн болсон бөгөөд гол дайсан болох монголчуудын эсрэг халифыг ашиглах нь цаг үеийн тулгамдсан асуудал болж байв. Исмаилийнханы Аббасын удмын шинэ халиф[2] нь султанаас бүрэн хамааралтай байсныг аз-Захира Байбарс овжин ашиглан өөрийн өв залгамжлагчдын исламын ертөнцөд тэргүүлэх байр суурийг хууль ёсны болгож чаджээ. Энэ ялалтын үр шимийг мамлюкууд дээд зэргээр хүртэж чаджээ. Нэгд, тэд нар исламын ертөнцийг мөхлөөс аварч чадсан. Хоёрт, мусульманчуудын амьд шүтээн байсан халифыг эргүүлэн гаргаж иржээ.
Тун удалгүй 1260 оны 11-р сард монголчууд хариу авах анхны орлдлго хийлээ. Хөх-Илгэ[3] ноёны удирдсан Эл хаант улсын цэргүүд Химса хүрсэн боловч 12-р сард болсон тулалдаанд ялагдаж Евфрат мөрний чанад руу ухран гарчээ. Ийнхүү энэ мөрөн тухайн үеийн Ойрхи Дорнодын хоёр хүчирхэг гүрний хилийн зааг болсон юм. Хэдийгээр энэ тулалдаанаас хойш малюкууд хамгаалатын дайнаас довтлох дайнд шилжин орсон боловч монголчууд Евфрат мөрнөөс хойш ухраагүй юм.
Ийнхүү Хүлэгү Хаан бие биенээ өөр өөрсдийн шалтгаанаар дэмжсэн Алтан Ордны Бэрх Хаан, Мамлюкын Байбарст хаантай 2 фронтод зэрэг байлдах болж Хэт Буха жанжины хэлсэн  “Хааны цэргийн эхнэрүүд нэгэн  жил төрөөгүй, Хааны адуун сүргийн гүү нэгэн жил унагалаагүй гэж бод”. Хаан биднээр бахархаж бидний өшөөг авах болно” гэсэн итгэл төгс амлалтанд хүрэх гэж  бүхий л бололцоог дайчилсан ч баатар эрийнхээ өшөөг авч чадаагүй юм. Тэрээр 1262 онд Бэрхийн цэргийг толгойлсон Ногай ноёнтой байлдаж нэлээн ялагдсан бол түүний хүү Абага Ногайг дийлж түүний хүрээг эзэлжээ. Гэвч Абага Бэрхэд цохиулан ухарчээ, удалгүй Хүлэгү хаан нас барж дайн түр зогсжээ.
Өрнөдөд ийнхүү олон эрсийн цус урсаж байхад дорно зүгт мөн л Чингис хааны ач нар болох Толуйн хан хөвгүүд Хубилай дүү Аригбөхтэй 1260-1265 он хүртэл байлдаж, Хубилайн ялалтаар өндөрлөж Монголын Юань гүрнийг Бээжинд төвтэй байгуулав. Алтан ордны Бэрх хан 1265 онд дахин томоохон хүчээр Эл Хант улсыг довтолсон боловч өөрөө нас барж дайн түр хугацаагаар зогссон ч Хүлэгүг залгамжилсан Абага хаан үргэлжлүүлж 1270 онд Бэрхийг залгамжилсан Хайдуг төлөөлж байлдсан Барак Хааныг цохиж байжээ. Абага хааны дүү Мөнхтөмөрийн удирдсан Монгол болон ойрхи дорнодын залгалмайтны хамтарсан 80 мянган цэргээр 1281 оны 10-р сард Химсад тулалдсан ч Мамлюк нарт ялагдал хүлээжээ. Байбарс хаан Эл хааны мэдэлд байсан Бага Азид түр зуурын амжилт байгуулж, 1277 онд Эльбатаны дэргэд монголын цэргийг бут цохисны дараа тэрбээр өөрийгөө Румын султанаар өргөмжилжээ. Гэвч Эл хаан Абагагийн цэргээс болгоомжлон Сирийн нутаг руу ухарчээ.
Энэ тулалдаанаас хойш Эл хаадууд Сирийг эзлэн авах оролдлогоо орхиж, Абага хааны орыг залгамжилсан Тэгүдэр исламын шашинд орж Египтийн султанд найрамдалын гэрээ байгуулах санал тавив. 1284 онд Эл хаан болсон Аргун (1284-1291) Хулагу хааны гадаад бодлогодоо Тэгүдэрийн энэ алхамыг үгүйсгэн Хүлэгү хааны загалмайтнуудын хамтаар мусульманчуудын эсрэг тууштай тэмцэх бодлогыг үргэлжүүлжээ. Гэвч мамлюкууд Аргун хааны энэхүү бодлогод хаалт хийн Ойрхи Дорнодод үлдсэн загалмайтны шашинт сүүлийн вант улс болох Триполийг эзлэн авчээ.
Ийнхүү Ойрхи Дорнодын загалмайт орнуудтай хамтран холбоо байгуулах бодлого талаар болов. Иймээс Аргун хаан гадаад бодлогондоо нэмэлт өөрчлөлт оруулан Баруун Европын загалмайт орнуудтай холбоо тогтоохыг тэргүүний зорилгоо гэж үзэх болов. Тэрбээр яаравчлан Баруун Европ руу удаа дараалан 1285, 1289, 1290 онуудад элч зарсан байна. Гэвч мусульманы эсрэг загалмайт орнуудын холбоо байгуулах түүний бодлого бас л амжилтанд хүрсэнгүй. Европын орнууд Ойрхи Дорнодод загалмайтны дайн хийхээс татгалзаж байлаа. Энэ бүс нутагт тэд байр сууриа нэгэнт алдсан учир дахин оролдлого хийхээс түтгэлзжээ.
Монголчуудын Баруун Европтой холбоо байгуулах оролдлого бүтэлгүйтснийг ашиглан Ал-Ашраф Халил султан[5] (1290-1293) Тир, Сидон, Бейрут, Хайфу болон Иерусалимын вант улсын нийслэл Акра хотыг 1291 онд эзлэн авчээ. Баруун Европ Ойрхи Дорнодод үлдсэн хэсэг газрыг нь султан эзлэн авахад юу ч хийж чадалгүй гараа хамхин суусан юм. Султаны түрэмгийллийн эсрэг монголчууд ч юу хийж чадсангүй.
Ангилал:Монголчуудын тэлэлтийн тулалдаан Ангилал:Дундад зууны Монголын түүх Ангилал:Монголчуудын дайн Ангилал:Их Монгол Улсын оролцсон дайн тулаан Ангилал:13-р зууны дайн
Радио сэтгүүл зүйн шинжлэлт бичлэгийн төрөл, зүйл
Радио сэтгүүл зүйн шинжлэлт бичлэгийн төрөл, зүйл (Аналистические жанры радиожурналистики. Analytical genres of Radio-journalism). Радио сэтгүүл зүйд тогтмол хэвлэлийн нэгэн адил сонгож авсан сэдвийг задлан шинжилж, мөн чанар, шалтгаан, үр дагаварыг дэлгэн үзүүлэх зорилго бүхий хэсэг төрөл, зүйл байдаг бөгөөд үүнийг радио сэтгүүл зүйн шинжлэлт бичлэгийн төрөл, зүйлүүд гэж нэрлэдэг.
Үүрэг, зорилго
Шинжлэлт бичлэгийн төрлүүд мэдээлэх үүргийг задлан шинжлэх зорилготой хосолж, баримтад дүн шинжилгээ хийж, тайлбарлан, үнэлэлт дүгнэлт өгч, сонсогчдын санаа бодол, мэдрэмжид шууд хандсан байдгаараа онцлогтой. Радио сэтгүүл зүйн шинжлэлт бичлэгийн төрөл, зүйлүүдийн дотор радио тайлбар, радио яриа чухал байр эзэлдэг.
Радио тайлбар
Үйл явдал, үзэгдэл, баримтын тухай мэргэшсэн хүн, сэтгүүлч эсвэл мэргэжилтнүүдийн санал бодлыг радиотайлбар гэж нэрлэнэ. Тайлбарын ярилцлагаас ялгагдах гол онцлог нь сэтгүүлч, эсвэл мэргэжилтэн тухайн үйл явдлын хамгийн чухал гэж үзсэн зүйлийн талаар санал бодлоо илэрхийлж, сонсогчдод зайлшгүй шаардлагатай гэсэн зүйлийн талаар мэдээлэл өгөхөд оршино. Нэвтрүүлэгт эзлэх байрын хувьд тайлбарыг бие даасан тайлбар, тодорхой нэг нэвтрүүлгийн зохиомжийн бүрэлдэхүүний үүргийг гүйцэтгэдэг товч тайлбар гэж ангилдаг.
Товч тайлбар
Товч тайлбар нэлээд шуурхай байдаг бөгөөд үйл явдлын шалтгаан, үр дагавар, бусад үйл явдал, баримттай уялдаа холбоог тайлбарладаг онцлогтой юм. Тайлбарыг тусгаж буй сэдвийн шинж чанараас шалтгаалан шуурхай тайлбар, асуудал хөндсөн тайлбар гэж ангилдаг. Шуурхай тайлбар цаг үеийн чухал үйл явдалд үнэлэлт өгч, дүгнэлт хийдэг бол асуудал хөндсөн тайлбар тодорхой нэг асуудлыг харьцангуй өргөн хүрээнд авч үзээд баримтад гүнзгий дүн шинжилгээ хийж, түүний учир шалтгаан, үр дагаварыг гаргаж өгдөг.
Асуудал хөндсөн тайлбар
Асуудал хөндсөн тайлбар мэдээллийн багтаамж, үндэслэл, нөлөөлөх, итгүүлэн үнэмшүүлэх чадвар сайтай, хэмжээний хувьд том байдгаараа онцлогтой. Тайлбарын бүтэц зохиомж нь гол төлөв сэдвийн учир шалтгаан, баримтад хийсэн дүн шинжилгээ, дүгнэлт гэсэн хэсэг, бүрэлдэхүүнээс бүрддэг. Тайлбар хэл найруулгын хувьд энгийн ярианы өнгө аясыг хадгалсан хүлээж авахад амар хялбар, хүртээмжтэй байдаг онцлогтой юм.
Радио яриа
Радиогийн шинжлэлт бичлэгийн төрлүүдийн дотор нэлээд өргөн дэлгэрсэн төрөл зүйл бол радио яриа юм. Радио ярианы тайлбараас ялгагдах гол онцлог нь амьд яриа байдаг бөгөөд оролцогчидтой хийсэн сэтгүүлчийн яриагаар дамжуулж сонсогчдод мэдээлэл өгөхөд оршино. Радио ярианы онцлог шинж нь ярилцагчид нэг газарт бус орон зайгаар хязгаарлагдсан өөр өөр газарт байдаг, микрофоны дэргэд байрладаг зохиогч-сэтгүүлч харилцан яриа өрнүүлэх замаар сонсогчдод хандаж, энэхүү хоёр талын харилцааны идэвхтэй оролцогч нь болдог явдал юм. Зохиогчийн эх бичвэрт баригдахгүй чөлөөтэй, ургуулан бодсон яриа, сонсогчдод шууд хандсан байдал нь түүний оролцоо, идэвхтэй байр суурийг илэрхийлж, сонсогчдод хүчтэй нөлөөлж, ярианд татан оролцуулах боломжийг бүрдүүлдэг. Энэ шинжээрээ радио сурвалжлагатай нэлээд төстэй байдаг. Үүнд амьд яриа, ярианы сэтгэл хөдөлгөм өнгө аяс чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
Радио яриа гол төлөв цаг үеийн чухал асуудлыг хөндсөн, зохиомж агуулгын хувьд сонирхолтой, өвөрмөц эхлэлтэй байдаг. Радио яриа зөвхөн үйл явдал, эсвэл үзэгдлийн тухай мэдээлэл, үнэлэлт биш, зарим тохиолдолд цаг үеийн чухал асуудал, үйл явдалтай холбоотой шуурхай бэлтгэгддэг өвөрмөц төрөл зүйл юм. Сонсогчдын сонирхлыг татахад зохиогчийн ур чадвар, мэдлэг, бие хүн болох онцлог нь гол хүчин зүйл болдог. Радиоярианы өөр нэг онцлог шинж нь бусад томоохон нэвтрүүлгийн бүрэлдэхүүн, зохиомжийн хэсэг болдоггүй явдал юм.
Радио ярианы нэг хэлбэр бол “дугуй ширээний ярилцлага” бөгөөд асуудлыг олон талаас нь тунгаан хэлэлцэж, сонсогчдод дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгч, үнэлэлт дүгнэлт хийдэг давуу талтай юм. Энэ бол бүрэн хэмжээний эх бичвэргүй амьд яриа мөн. “Дугуй ширээний ярилцлагын” нэг төрөл бол радио сонсогчдын захидалд хариулахад зориулсан яриа юм. Өөрөөр хэлбэл, хэд хэдэн хүн студид цугларч сонсогчдын асуултанд ээлжлэн хариулж, тайлбар өгч, ерөнхий дүгнэлт хийдэг гэсэн үг. Ангилал:Сэтгүүл зүй Ангилал:Радио
Хамил тойрог
Хамил (үүнээс өөрөөр Хами, Кумул гэж болох) — Хятад улс (БНХАУ)-ын Шиньжян орон (ШУӨЗО)-ы харъяат тойрог буюу аймаг.
Засаг захиргааны хуваарь
Ангилал:Шинжааны суурин Ангилал:Хятадын захиргааны дүүрэг
Чынпён-гүнь
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Клайпеда
Клайпеда — Литва улсын Вильнюс, Каунас хотуудын араас гуравдугаар их хот. 2021 оны байдлаар 152,008 хүнтэй. Балтын орнууд ачаа эргэлтээр хамгийн томд ордог далайн боомт хот.
Лавлах бичиг
Ангилал:Клайпеда дүүргийн суурин Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Литвын хот Ангилал:Литвын урьдын нийслэл Ангилал:Литвын их сургуулийн хот
Тбилиси
Тбилиси (монгол бичгээр ; гүржээр თბილისი [тпилиси]) нь Гүрж улсын нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь юм. Кура голын эрэг дээр орших бөгөөд газар нутаг нь 726 км², хүн ам нь 1,118,035 (2014). Энэ хот заримдаа хуучин нэр нь болох Тифлис буюу Тиффлис гэж нэрлэгддэг.
Лавлах бичиг
Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Гүржийн бүс нутаг Ангилал:Гүржийн суурин Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Саятан хот Ангилал:Торгоны зам
Габриэла Сабо
Цахим холбоос
Ангилал:5000 метрийн гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:1500 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:3000 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:5000 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:3000 метрийн гүйлтийн европын аварга Ангилал:Румыны 1500 метрийн гүйгч‎ Ангилал:Румыны 3000 метрийн гүйгч‎ Ангилал:Румыны 5000 метрийн гүйгч‎ Ангилал:Румыны сайд Ангилал:Румыны олимпын аварга Ангилал:Румыны олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Румыны олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Румыны олимпын оролцогч Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга Ангилал:Бухарестын хүндэт иргэн Ангилал:Румынчууд Ангилал:1975 онд төрсөн
Тавт хөмрөг
Тавт хөмрөг (Emberiza elegans) нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Хятад, Япон, Хойд Солонгос, Өмнөд Солонгос, Мьянмар, Орос, Монгол, Тайвань зэрэг улсын нутагт таарна. Тавт хөмрөг нь сэрүүн бүсийн ой мод болон дулаан орны хуурай ой шугуйд амьдардаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Хөмрөгийнхөн Ангилал:Монгол орны шувууд
6 сарын 18
6 сарын 18 нь Григорийн тооллын жилийн 169 дахь (өндөр жил бол 170 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 196 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0618 #18
Хайсан хүлэг хаан
Хайсан хүлэг хаан (1281 он 8-р сарын 4-ий өдөр- 1311 он 1-р сарын 27-ий өдөр) — Юань Улсын гуравдугаар хаан байв. 1307–1311 онд төр барьсан.
Нэр, цол
Төрсөн нэр — Хайсан, хятад галиг нэр — Хайшань (海山 Hǎishān). Нэхэн өргөмжилсөн монгол нэр — Хүлэг, сүмийн хятад нэр — Үзун (武宗 Wǔzōng). 1308–1311 оны хятад оны цол — Жида (至大 Zhìdà). 1304 авсан цол Хуайнин ван.
Залуу нас
Боржигин овогт Хайсан 1281 оны цагаагчин могой жилийн 8-р сарын 4-нд төрсөн. Дармабалын (1264–1292) хүү, Чингимийн (1243-1285) ач, Хубилай хааны гуч юм. Дарамбалын хоёрдугаар хатан хонгирад аймгийн Тажаас мэндэлжээ.
Хайсаны багад Дарамбал эцэг нь Гуулин улсын Чэжү аралд цэрэг захиран сууж байсан. Энэ үед Дарамбал хүүдээ Ки Ванку хатныг буулгаж өгч байжээ. 1292 онд Дарамбалынх нийслэл Дайдуд буцан ирсэн. 1299 онд Төмөр Өлзийт хаан зарлиг буулгаж Хайсаныг «Хол дахиныг амаржуулах ван»-гаар өргөмжилж Хархорумыг хамгаалах жанжнаар томилжээ.
1300 оны 8-р сард Хайсан цэрэг захирч Өгөөдэйн ач Хайдугийн цэрэгтэй Хөвлэй хэмээх газар тулгаран байлдаж ихэд дийлээд Алтайн нуруунд өвөлжжээ. Энэ завсар Алтайд нутагласан найман аймгийн эзэн бараалхаж бууж өгөв.
Өлзийт хаан Хайсаны гарамгай гавьяаг тодотгож Хуайнин ван хэмээн өргөмжлөөд алтан тамга хүртээв.
1306 онд Хайдугийн талын зарим ноёдыг дийлж Эрчис мөрнөө Миглэйтөмөрийг буулган авч, урвасан ван Есөнтуг, Ач, Буян, Тучим нарыг баривчлан дарж Алтайд өвөлжив.
Хаан суусан нь
1305 онд Төмөр хааны ганц хүү Даш хунтайж таалал төгссөнд бие муу хаан өөрийн хүүг хүлээлгүй, алтан ургийн нэр алдар түгсэн Хайсаныг ханхүүгээр нэр заав.
Төмөр өлзийт хааныг нас барсаны дараа 1307 оны 3-р сард ноёд ихэс Дайдуд цуглан хэлэлцэв. Булган бэлэвсэн хатан Ахутай чинсан, Мөнхтөмөр ван, Сайшаагч, Бадам, Баян, Хэрээд нарын түшмэд үгсэж Мангалагийн хүү Ананд ванг хаан болгохоор үгсэн хуйвалдав. Хөнаньд байсан, Хайсаны дүү Аюурбарбад эх Тажи хатны хамтаар ирж Хархасун чинсангийн удирдлага дахь нийслэлийг хамгаалах цэргийн хүчээр Булган хатан, Ананд нарыг баривчлан хорьсноор Хайсан ханхүү Хархорумаас дээд нийслэл Шандуд ирж Их амгалан харшид 1307 оны 5-р сард хаан ширээнд заларчээ.
Хайсаныг хаан өргөмжлөхөд уламжлалт монгол ёсыг баримтлан цагаан эсгий дээр суулгаж, олон бөө удган бууж, долоон цагаан гүү, 7000 цагаан хонины сүү газар цацаж өнө мөнхийн үржил шимийг бэлэгдэж, бүтэн долоо хоногийн турш 40 адуу, 4000 хонь алж найрын зуушинд хэрэглэжээ.
Төрийн бүтэц дэх өөрчлөлт
Хайсан хүлэг хаан юун түрүүнд Аюурбарбад дүүгээ хунтайж аар өргөмжилж алтан тамга хүртээв. Ингэхдээ Хайсан хаан тэнгэрт халивал Аюурбарбад хаан болно. Аюурбарбад тэнгэрт халихад Хайсаны ахмад хүү Хүслэн, түүнийг нас барахад Аюурбарбадын хүү Шадбал нь хаан болно гэж харилцан найр тавих тангараг өргөжээ.
Дархайг Төвлөн засах яамны баруун этгээдийн чинсан (сайд), Дашбухаг зүүн этгээдийн чинсан гэх мэтээр олон ноёдыг шинэ албанд томилов. 1308 онд дахин Тэмүдэрийг Төвлөн засах яамны баруун этгээдийн чинсангаар, Яриганыг зүүн этгээдийн чинсангаар томилжээ.
Хайсан хүлэг хаан төрийн дээд тушаалын ноёд түшмэдийг ойр ойрхон хугацаан сольж байснаас төрийн ажилд доголдол гарав.
Хархорум төвтэй уугуул Монгол орныг хүнд газар хэмээн Хархасуныг Давааны арын мужийн зүүн гарын чинсан болгоод, баруун гарын чинсан Ючичарын хамтаар монгол орны хэргийг захируулсан.
Үр бүтээлтэй ажиллууснаар зөвхөн 1307 онд л 20 илүү түмэн таар будаа хурааж нөөцөлсөн нь амжилт байв. Гэвч Хархасун сайд 1308 онд нас барснаар энэ байдал удаан үргэлжилж чадаагүй нь харамсалтай.
Алдаа дутагдал
Хайсан хүлэг хааны үед ган гачиг, зуд олон удаа тохиолдож өлсгөлөн дэлгэрч, төр засаг гамшигт нэрвэгдсэн ардад амуу будаа тарааж, алба гувчуураас чөлөөлж байв. Улсын сан хоосорч байхад ноёд язгууртны найр наадам ихсэж, олон мянган лангаар шан хүртээх явдал бүр дэлгэрч байсан.
Шан хишиг дэндүү их хүртээж байгаад санаа зовсон Төвлөн засах яамны түшмэл хаанд бараалхаж айлтгал өргөж байв. Бас нэгэн бичгийн түшмэлийн хэлснээр ''«Хубилай хааны үед үг хэлсэн түшмэл ялгүй байв. Одоо харин түшмэл санал хэлэхэд үгийн утгыг тунгаахгүйгээр цаазлагдах болжээ»'' гэсэн байна.
Шашин соёлын асуудал
Хайсан хүлэг буддын шашинд их тус хийв. Бичгийн их хүн Чойжи-Одсэр төвөд хэлнээс шашны ном зохиолыг олноор нь монгол хэлнээ хөрвүүлж, уйгуржин монгол бичгийг шинэчлэн засварлаж боловсронгуй болгожээ. Хаан бичиг эрдмийг эрхэмлэж, судар ном бүтээх ажлыг хөхүүлэн дэмждэг байв.
Таалал төгссөн нь
Хайсан хүлэг хаан 1311 оны 1-р сарын 27-нд 30 насандаа гэнэт таалал төгсчээ. Аюурбарбад хунтайж хаан орыг залгав. 4-р сард сайд түшмэд хаанд нэхэн нэр өгөхийг гуйсанд «Өршөөл өглөг ачлалыг мандуулсан хаан» (Рэньхуй шюаньшяо) хэмээн нэхэн өргөмжилж, «Хүлэг» хаан (Үзун) хэмээн нэхэн цоллов.
Гэр бүл
thumb|Жэнгэ хатан (баруун талд)
Гадаад холбоос
Ангилал:14-р зууны ноёрхогч Ангилал:Юань улсын хаан Ангилал:Монголын их хаан Ангилал:13-р зууны Монголын түүх Ангилал:14-р зууны Монголын түүх Ангилал:Боржигин Ангилал:Аллагын хохирогч Ангилал:1281 онд төрсөн Ангилал:1311 онд өнгөрсөн
Ёндун-гүнь
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Нарсны газарзүйн бүсийн тархалтаар ангилсан жагсаалт
Энэхүү жагсаалт нь Нарс модны зүйлүүдийг газарзүйн бүсээр нь ангилсан болно.
Өмнөд Аризона, Шинэ Мексик, Мексик, Төв Америк ба Кариб
!
Скандинавын хойг
Скандинавын хойг (Skandinaviska halvön, Skandinaviske halvøy, Skandinavian niemimaa) нь Европын хойд хэсэгт орших томоохон хойг бөгөөд Норвеги, Швед улсууд оршино.
Хойгийн төв хэсэгт Скандинавын нуруу сунайх бөгөөд Хойд мөсөн далайн эргээр мөсөн голын үүсгэх фьорд гэж нэрлэдэг хавцлууд үргэлжилнэ. Балтын тэнгисийн эрэг хавийн хэсэг нь нуур цөөрөм олонтой тэгш тал юм.
Улс төрийн газар зүйн хувьд Швед, Норвеги, Финланд, Орос улсууд тус бүс нутагт холбогдоно. Эрт дээр цагт викинг буюу нормандууд амьдардаг байв.
Ангилал:Европын хойг Ангилал:Скандинавын газар зүй
Цэрэнгийн Чулуунцэцэг
Цэрэнгийн Чулуунцэцэг (1962 онд Дундговь аймгийн Өлзийт суманд төрсөн) - Монгол Улсын Гавьяат Жүжигчин цолтой дуучин.
Намтар
Дашийн Цэрэнгийн охин болж 1962 онд төрсөн. Эх нь сайхан дуулдаг, үйл үртсэнд уран М.Чулуунбат гэж эмэгтэй байсан.
Сумынхаа дунд сургуульд суралцаад тухайн үеийн нам, засгийн бодлогын дагуу МХЗЭ-ийн илгээлтээр мал аж ахуйн үйлдвэрлэлд гарч ажилласан юм. Ингээд 1979 онд болсон Нэгдэлчдийн урлагийн их наадамд авьяасаараа шалгаран оролцсоноор урлагийн замд хөл тавьсан төдийгүй “Өнөр бүл” киноны Цэрмаагийн дүрд чадварлаг тоглон үзэгч олны танил болсон юм. Ц.Чулуунцэцэг СУИС-ийг төгсөж, Цэргийн дуу бүжгийн чуулга, “Түмэн эх” чуулгад дуулж, Соёл урлагийн их сургуульд багшлан уран бүтээл дээрээ өссөнөөр 2008 онд Монгол улсын гавьяат жүжигчин цол хүртсэн билээ.
Дүү Туяацэцэг, Отгонцэцэг нар нь нэр сүрээ орон даяар гаргасан дуучид болсон. Гурвуулаа “Говь сайхан нутаг” нэртэй тайлан тоглолт хамтраад хийсэн нь Улаанбаатарыхныг ёстой хуйлруулсан. Өмнө нь нутгийн гурван гавьяат “Өлгий нэгтэй гурван гавьяат” нэртэй тайлан тоглолт хийсэн нь ч дууриал болоо биз ээ.
Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн багш Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Өлзийтийн (Дундговь) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1962 онд төрсөн
Япон улс Олимпод
Япон улс олимпын наадамд анх 1912 онд оролцсон бөгөөд түүнээс хойш бараг бүх олимпын наадамд оролцжээ. Тэд дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа 1948 оны олимпуудад уригдаагүй бол Москвад зохиогдсон 1980 оны зуны олимпын наадмыг бойкотложээ.
Япон улс олимпын наадмыг гурван удаа нутагтаа зохиосон:
Японы Олимпын Хороо 1911 онд байгуулагдаж, 1912 онд хүлээн зөвшөөрөгджээ.
Эшлэл
Ангилал:Олимпын түүх
Жейсон Максиелл
Жейсон Диор Максиелл (Jason Dior Maxiell, 1983 оны хоёрдугаар сарын 18-нд Иллиной мужийн Чикаго хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд сүүлд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Орландо Мэжикт тоглож байв. Хүчний довтлогчийн байрлалд тоглодог.
Товчхон
Цинциннатийн их сургуулиас 2005 оны драфтаар Детройт Пистонс багт 26 дахь сонголтоор элссэн.
2014 оны долоодугаар сарын 4-нд Мэжикээс хасагдав.
Холбоос
Ангилал:1983 онд төрсөн Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Орландо Мэжик багийн тоглогч Ангилал:Детройт Пистонс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
Пүё-гүнь
thumb|Өмнө Чүнчон дахь Пүё Пүё хошуу (солонгосоор 부여군 - пү-ё-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чүнчон аймгийн хошуу (군 күнь). 624.51 км² газар нутагт нь 2010 оны хавар 75,953 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 15 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Жоффрей Кондогбья
Жоффрей Кондогбья (Geoffrey Kondogbia; 1993 оны хоёрдугаар сарын 15-нд Немур хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Монако» болон Францын шигшээд хамгаалагчаар (төв, зүүн жигүүрийн) тоглодог.
Кондогбья Францын залуучуудын шигшээд 50 гараалсан.
Замнал
2012 оны долоодугаар сарын 24-нд Испанийн «Севильяд» 3 сая орчим еврогоор элсэв.
2013 оны наймдугаар сарын 31-нд эх нутагтаа эргэн «Монакод» 26.8 сая доллараар элсэж, таван жилээр гэрээлжээ. 2014 оны дөрөвдүгээр сарын 26-нд «Монакогийн» өмнөөс анхны гоолоо «Аяччогийн» эсрэг оруулсан. «Бастиаг» талбайд нь 2014 оны аравдугаар сарын 25-нд лигт ялахад (1:3) Кондогбья гоолдов.
Шигшээ
Кондогбья насанд хүрэгчидийн шигшээд 2014 оны наймдугаар сарын 14-нд Бельгитэй нөхөрсөг тоглоход анх гараалсан юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Төв Африкийн БНУ-ын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Ланс багийн тоглогч Ангилал:Севилья багийн тоглогч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Францын хүн Ангилал:Төв Африкчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Шарэлэгт хөмрөг
Шарэлэгт хөмрөг, Emberiza aureola, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу бөгөөд Евразид нутагладаг.
Гадаад төрх
Биеийн урт 14-15 см, Цагаанхүзүүт хөмрөгтэй адил боловч илүү урт хошуутай. Үржлийн улиралд эрэгчин нь тод шар хэвэл, хажуу бөөрөнд хар судлуудтай ба нуруун хэсэг нь бор, нүүр нь хар, доод эрүү нь ягаан байна.
Эмэгчин нь судалтай бор саарал нуруу, хэвлийн шар хэсэг нь арай бага юм. Нүүр нь цагаан, толгойн орой нь бараан, нүд, хацрын орчимд судалтай.
Шарэлэгт хөмрөг бут сөөгт задгай газар, усны ойролцоо газарт үүрээ засаж 4-6 өндөг гаргана. Ангаахайгаа тэжээх үедээ хорхой шавьж авлах ба бусад үед голдуу ургамлын үрээр хооллодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Хөмрөгийнхөн Ангилал:Монгол орны шувууд
Гранит Шака
Гранит Жака (Granit Xhaka, 1992 оны есдүгээр сарын 27-нд Базель Тетово хотод төрсөн) — Швейцарийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Байер Леверкузен болон Швейцарийн шигшээд тоглодог.
Замнал
Базель түүнийг унгарын Дебрецентэй УЕФА Аваргуудын лигийн сонгонд таарахад анх сойсон байдаг.
Улмаар Базельд танигдсан Жакаг 2012 оны тавдугаар сарын 18-нд германы Боруссиа Мёнхенгладбах таван жилийн 8.5 сая еврогоор элсүүлсэн.
Шигшээ
Жака Албаниас Швейцарийн шигшээг илүүд үзсэн.
Анх гараалахдаа 2012 оны ЕАШТ-ий сонгоны тоглолтонд (Англи) 2011 оны зургаадугаар сарын 4-нд хийжээ. Анхны гоолоо Арваннэгдүгээр сарын 15-нд Люксембургийн хаалганд оруулсан.
2014 оны зургаадугаар сарын 2-нд Отмар Хицфельдээр ДАШТ-2014 тэмцээнд оролцохоо зарлуулсан Жака Францад ялагдахад гоолдсон.
Холбоос
Ангилал:1992 онд төрсөн Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Швейцарын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Боруссиа Мёнхенгладбах багийн тоглогч Ангилал:Базель багийн тоглогч Ангилал:Швейцарын лигийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч Ангилал:Швейцарчууд
Жорж Орвелл
thumbnail|200px|Жорж Орвелл Жорж Орвелл (George Orwell, 1903 оны 6 сарын 25-нд Британий Энэтхэгт төрж, 1950 оны 1 сарын 21-нд Лондон хотод нас барсан) нь Английн зохиолч, нийтлэгч. Жинхэнэ нэр нь Эрик Артур Блэйр (Eric Arthur Blair) юм. 1945 оны 8-р сард хэвлүүлсэн "Амьтны ферм" (англи. Animal Farm), "1984" зэрэг романуудаараа алдаршсан.
Намтар.
1903 онд эцэг Ричар Блэр Энэтхэг дахь Британий колончлолын захиргааны опиум буюу хар тамхи тариалалт, худалдааг эрхэлдэг газар ажиллаж байхад тэрээр Энэтхэгийн Бенгалд төржээ. Эх Айда нь Орвеллыг 1 настай байхад Англи руу түүнийг дагуулаад буцсан тул 1907 он хүртэл эцгээ хараагүй байна. Ийнхүү өөрийн эгч Маржори, охин дүү Аврил ээж нарын хамт өсч торнижээ.
Сургуулиа төгсөөд 1922 онд Английг орхиж, Бирмийн цагдаагийн газарт орж, 5 жил ажиллах хугацаандаа империалист үзэл нэвчсэн цагдаагийн газрын ажилд дургүй болон, 1927 онд ажлаасаа чөлөө авч Англид ирээд байхдаа ажлаас гарах өргөдөл илгээж, дахин Бирм рүү буцаагүй юм.
1928-1929 онд аяга таваг угаадаг ажил хийж амь зуулгаа зогоонгоо зохиол бичиж, Парист амьдарчээ. Тэгээд 1930-1931 онд Лондоны орчмоор хэрэн тэнэж, тэр тухайгаа эмхтгэн 1933 онд анхны бүтээл болох "Парис Лондонгоор бядан явсан тэмдэглэл"-ээ хэвлүүлсэн байна.
1936 онд Айлинтай гэрлээд удалгүй эхнэрийн хамт иргэний дайн эхэлсэн Испанид сурвалжлагчаар очсон боловч 1937 оны 1 сараас Франкогийн фашист дэглэмийн эсрэг тэмцэж буй Арагоны фронтын байлдагч болов.
Шүүмж, өгүүллэгүүд нь алдаршиж байсан тэрээр Дэлхийн хоёрдугаар дайн эхэлмэгц армид алба хаахыг хүссэн боловч түүнийг авсангүй, Иргэдийн өөрийгөө хамгаалах хүчинд ажиллаж байгаад, 1941 онд BBC радиогийн Дорно дахины хэлтсийн Энэтхэгийн албанд орж, Зүүн Өмнөд Азид зориулсан нэвтрүүлгүүд бэлтгэх ажилд оролцож байв.
Харамсалтай нь 1938 онд сүрьеэ тусч, өвчинтэйгээ тэмцэж байх хугацаандаа "1984" зохиолоо бичин хэвлүүлсэн бөгөөд удалгүй 1950 оны 1-р сарын 21-нд Лондон хотноо 46-хан насандаа сүрье өвчнөөр нас нөгчжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Английн зохиолч Ангилал:Зохиогч Ангилал:Утга зохиол шүүмжлэгч Ангилал:Хэвлэлийн тоймч Ангилал:Их Британийн сэтгүүлч Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны сэтгүүлч Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол Ангилал:Их Британийн утга зохиол Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиол Ангилал:Баримтат зохиол Ангилал:Роман Ангилал:Богино өгүүллэг Ангилал:Өгүүллэг Ангилал:Эссе Ангилал:Элэглэл Ангилал:Хюго шагналтан Ангилал:Уран зөгнөлт зохиолын алдрын танхим Ангилал:Мьянмарын түүхэн хүн Ангилал:Испанийн иргэний дайны бүгд найрамдахчууд Ангилал:Ажилчны Нэгдсэн Марксист Намын гишүүн Ангилал:Псевдоним Ангилал:Англичууд Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1903 онд төрсөн Ангилал:1950 онд өнгөрсөн
Чонъян
Чонъян хошуу (청양군) — Өмнөд Солонгос улсын Өмнөд Чүнчон аймгийн хошуу (군 күнь). 479.67 км² газар нутагт нь 2011 онд 32,751 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 9 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнөд Чүнчоны суурин Ангилал:Өмнөд Солонгосын орон нутгийн тойрог Ангилал:Өмнөд Чүнчон
Нэг шатлалт татвар
Нэг шатлалт татвар (Flat tax)ыг тэнцүү буюу тэнцүүлсэн татвар ч гэдэг. Өөрөөр хэлбэл Татварын нэг шатлалын систем юм.
Нэг шатлалт татварыг санаачлагч буюу загалмайлсан эцэг гэгддэг эдийн засагч Э.Рабушка анх эдийн засгийн хувьд уналтад ороод байсан Хонконгод тус системийг амжилттай хэрэгжүүлж чадсан. Тэ­рээр тэнцүү татварын хувь 12-19 хувь байх нь хамгийн тохиромжтой гэж үздэг. Yүнийг А.Лафферын муруй буюу татварын хувь хэмжээг оновчтой тогтоож чадвал орлого хамгийн ихэсдэг хэмээх хуулиар тайлбарладаг. Татварын хувь их байх нь орлого нэмэгдүүлэх мэт боловч түүнээс зугтах, луйвардах оролдлогууд их гардгаас гадна эдийн засгийн хөгжлийг уядаг. Хэт бага татвар мэдээж хэрэг орлогыг багасгах ч бизнесийн хөгжилд маш их үр нөлөөтэй байдаг. Тийм болохоор эдгээрийн алтан дунджийг оновчтой тогтоож чадсан тохиолдолд татварын орлого хамгийн их болдог. Одоогоор Ирланд, Кипр, ОХУ, Румын, Польш, Ирак, Словак гээд дэлхийн олон орнууд тус системтэй, татварын хувь хэмжээ нь 10-24 хувь байдаг.
Шаталсан татварын системтэй харьцуулахад тус татварын сөрөг тал гэвэл томоохон компаниудад ээлтэй бодлого болж тэдэнтэй өрсөлдөхөөр өсч байгаа жижиг дунд хэмжээний компаниудын хөгжлийг сааруулдаг.
Тус системийг эдийн засгийн хөдөлгөгч хүч гэж сайшаан хэрэгжүүлсэн орнууд олширч, тодорхой хэмжээгээр дэлгэрсэн тул Монгол улсад ч нэг шатлалт татварыг нэвтрүүлэхээр орлогын албан татварыг хуульд өөрчлөлт оруулан 2006 оны 6 сард УИХ-р батлан гаргажээ.
Пётр Чайковский
Пётр Ильич Чайковский (1840 оны 5 сарын 7 [хуучны тооллоор 4 сарын 25] – 1893 оны 11 сарын 6 [хуучны тооллоор 10 сарын 25] ) нь Романтик үеийн Оросын хөгжмийн зохиолч байсан бөгөөд 1840 онд Воткинск хотод уул уурхайн инженерийн гэр бүлд төрсөн.10 настайдаа хуулийн сургуульд элсэн орж суралцсан боловч хөгжимд сонирхолтой тул Петербургийн хөгжмийн дээд сургуульд суралцаж 1866 оноос Москвад багшлах болжээ. Тэрээр "Могучая кучка" нэртэй эх оронч хөгжмийн зохиолчдийн нэг байгаагүй ч гэсэн нижигнэсэн, эргэцүүлсэн, хөгжмийн хуваариар илэрхийлэгдсэн уянга аялгуу ба нийцэлтэй маш их Орос маягийн хөгжим зохиодог байжээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Дуурийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Романтизм хөгжмийн зохиолч Ангилал:Балетын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Оросын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Гэгээн Владимирын одон шагналтан Ангилал:Оросууд Ангилал:1840 онд төрсөн Ангилал:1893 онд өнгөрсөн
Шяуляй
Шяуля́й (Šiauliai) — Литвын 133,900 хүнтэй хот.
Тула муж
Тула муж (Тульская область) нь Оросын Холбооны Улсын Төв Холбооны тойрогт багтах муж юм. Мужийн төв нь Тула.
Шяуляй
Лавлах бичиг
Ангилал:Литвын их сургуулийн хот  Ангилал:Шяуляй дүүргийн суурин
Тула муж
Газарзүй
Москва, Рязань, Липецк, Орёл, Калуга мужуудтай хиллэнэ.
Цагийн бүс
Москвагийн цагийн бүс буюу UTC+3 бүст орших бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.
Гол мөрд
Тус мужийн нутагт 1600 гаруй гол мөрөн урсана. Томоохноос нь дурьдвал Дон мөрөн, Ока гол, Упа гол.
Байгалийн баялаг
Төмрийн хүдэр, шавар, чулуун нүүрс, хүрэн нүүрсээр баялаг.
Уур амьсгал
Эх газрын уур амьсгалтай.
Аж үйлдвэр
Москвагийн өмнө талд орших тул түүхэн уламжлалын дагуу хүнд үйлдвэрүүд ихэд хөгжсөнөөрөө алдартай.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Суэцийн суваг
Суэцийн суваг (Арабаар قناة السويس,) нь Египет улсын нутагт, Синайн хойгт орших, Газар дундын тэнгисийн Порт Сэйд, Улаан тэнгисийн Суэц боомтыг холбосон томоохон хиймэл суваг юм. 163 км урттай, хамгийн нарийн хэсэгтээ 300 метр өргөн, жилд 24000 хүртэлэх усан онгоц өнгөрүүлэх хүчин чадалтай.
Уг сувгийг 1869 онд барьж дууссанаас хойш, Африкийг тойролгүйгээр, Европ болон Ази тивийг холбосон хоёр чиглэлийн усан тээвэр хийгдэх боломжтой болсон байна. Африк тивийг тойрч гарахад 8900 км зайтай аж.
2009 оны мэдээллээр дэлхийн далайн тээврийн 10 орчим хувь нь энэ сувгаар дамжин өнгөрдөг. Сувгаар усан онгоц 14 цаг орчим хугацаагаар өнгөрдөг байна. Өдөрт дунджаар 48 хөлөг онгоц энэ сувгаар дамжин өнгөрдөг ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн суваг Ангилал:Африкийн суваг Ангилал:Усан тээврийн суваг Ангилал:Египетийн ус зүй Ангилал:Египетийн эдийн засаг Ангилал:Египетийн тээврийн барилга байгууламж Ангилал:Исмаили Ангилал:Historic Civil Engineering Landmark Ангилал:Египетийн техникийн дурсгал Ангилал:1860-аад онд барьсан
Сибирийн нарс
Сибирийн нарс Pinus sibirica нь Нарсныхан овгийн мод ба Сибирь, Уралын нуруу, Саха, Енисейн Хөндий болон Монголын төв хэсгээр тархан ургадаг. Дундаж өндөр нь 30-40 м болох ба 800-850 хүртэл насална. Энэ мод нь цагаан нарсны бүлэгт хамарна.
Канад зэргийн хүйтэн бүсийн орнуудын томоохон цэцэрлэгт хүрээлэн, паркад чимэглэлийн зориулалтаар тарьж ургуулдаг. Сибирийн нарс нь хүйтэнд маш тэсвэртэй мод юм. Үрийг нь нарсны самар гэх ба хураан авж хүнсэнд хэрэглэх буюу худалдаалдаг. Мөн нарсны самраас тос гарган авдаг.
thumb|250px|left|Боргоцой thumb|left|Боргоцойн доторх үр буюу нарсны самар
Морис Харклесс
Морис Хосе "Mo" Харклесс (Maurice José "Moe" Harkless, 1993 оны тавдугаар сарын 11-нд Нью-Йорк мужийн Нью-Йорк хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Орландо Мэжик багт тоглодог.
Товчхон
2012 оны зургаадугаар сарын 28-нд драфтын 15-аар шалгарсан Харклессийг Филадельфия-76 баг сонгосон ч Орландо Мэжик эгнээндээ элсүүлсэн юм.
6 сарын 20
6 сарын 20 нь Григорийн тооллын жилийн 171 дахь (өндөр жил бол 172 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 194 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0620 #20
Редактор
Редактор (Редактор. Еditor). Латины redigo- “хянах, засах, залруулах” гэсэн үгнээс гаралтай нэр томъёо.
Редакторлах арга
Редакторлах арга, үе шат (Методы и этапы редактирования. Methods and steps of Editing).
Ном хэвлэл, ОНМХ-ийн редакцид эх бичвэрийг хянан боловсруулах ажилд:
Уншиж засах арга
Албан ёсны баримт бичиг зэрэг үл засагдах мэдээлэлд үг үсгийн элдэв техникийн алдаа гарсан тохиолдолд уншиж засах аргыг хэрэглэнэ.
Хураангуйлан засах арга
Эх бичвэрийг тогтмол хэвлэл, ном хэвлэлийн газрын тогтоосон мөр, хуудас, хэвлэлийн хуудсанд багтаахын тулд хураангуйлан засах шаардлага гардаг. Энэ бол эх бичвэрийн үндсэн агуулга, гол утга санааг өөрчлөхгүйгээр товчилж засах арга юм.
Боловсруулан засах арга
Эх бичвэрийг бүхэлдээ зохиогчийн бичсэн хүрээнд үлдээж, найруулга зүйн үүднээс хянан засаж, зохисгүй нэр томъёо, ач холбогдолгүй үг хэллэг, илүү мэдээллийг арилгах зорилгоор хянах аргыг боловсруулан засах гэж нэрлэнэ.
Өөрчлөн засах арга
Утга зохиолын хэлийг эзэмшээгүй буюу муу эзэмшсэн зохиогчийн бичсэн зүйлийг хэвлэлд бэлтгэхэд өөрчлөн засах аргыг түгээмэл хэрэглэдэг. Үүнийг бичлэгийн өнгө аясыг өөрчлөн найруулах үйл явц гэж ойлгож болно.
Талбайд хийх тэмдэглэл
Редактор анхны уншилтаар эх бичвэрийг шууд засахгүй бөгөөд унших явцад юуг, яаж засах талаар зохих газарт нь тэмдэглэл хийгээд, дараа нь тэр тэмдэглэлийн дагуу зохиогч, эсвэл редактор засвар хийнэ. Энэ бол хянан найруулах ажлын эхний үе шат юм.
Гарчигт хийх засвар
Гарчиг бүтээлийн агуулга, үзэл санаанд нийцсэн, энгийн, тодорхой, оносон байх шаардлагатай бөгөөд хянан найруулах явцад энэ шаардлагын үүднээс засвар хийдэг. Аливаа бүтээлийн агуулгыг оновчтой, логик дараалалтай, зөв гаргах явдал түүний зохиомжоос шууд шалтгаалдаг бөгөөд хэрэв зохиогч дээрх шаардлагыг хангаж чадаагүй нөхцөлд редактор туслах болно. Үүнийг редакторын зөвлөмжийн дагуу зохиогч ч хийж болно.
Зохиомжийг сайжруулах засвар
Сэтгүүл зүйд мэдээг зохиомжлох “уруугаа харсан гурвалжин”, эрчимт хөдөлгөөний нэгдэл, цаг хугацааны дараалал зэрэг тогтсон аргууд байдаг. Зохиогчийн эх мэдээллийг шаардлагатай гэж үзсэн тохиолдолд дээрх аргын дагуу өөрчлөн зохиомжлох тохиолдол цөөнгүй гардаг.
Баримтыг магадлах засвар
Редактор зохиогчийн ашигласан баримт, мэдээллийн үнэн бодитой эсэхийг шалгах үүрэгтэй бөгөөд хянах явцад илэрсэн алдаа мадгийг засахыг зөвлөх, шаардах эрхтэй байдаг. Үндэслэл муутай баримт сэлтийг олноор ашигласан, эх сурвалж нь баталгаагүй, уншигчдыг төөрөгдөлд оруулах зүйл ашигласан бол редактор тухайн мэдээллийг нийтлэхээс татгалзах болно.
Энэ бүхэн нь редакторын ажил маш хариуцлагатай, нарийн түвэгтэй, өндөр боловсрол, мэдлэг чадвар, дадлага туршлага шаарддаг хүнд ажил гэдгийг харуулж байна. Ангилал:Хэвлэл мэдээллийн мэргэжил Ангилал:Сэтгүүлч
Есүс Христ
Есүс Христ (Бүтэн нэр: Иешуа бен Иосеф - Иосефын хүү Есүс) ХристИтгэлиийн гол төлөөлөгч ба үүсгэсэн хүн юм. Христэд итгэгчид түүнийг "Хуучин Гэрээ"-нд бичигдсэн зөгнөлийн Аврагч, Ариун Гурвалын нэг хэмээн үзэж, итгэдэг.
Нэр
Есүс гэдэг Грек хэлний 'Ίησους (Iеsous)", Еврей хэлний “יהושע (Yehoshua)” эсвэл “ישוע (Jeshua)” гэх үгнээс гаралтай бөгөөд Ёхова бол Аврагч гэсэн утгатай. Христ гэдэг нь Есүс гэдэг нэрийн Грек хувилбар бөгөөд мөн л Аврагч, Мессиа гэсэн утгатай юм.
Амьдрал
Есүс Христийн талаарх мэдээлэл нь "Шинэ Гэрээ"-ний эхний 4 номд бичигдсэн байдаг. Баярын мэдээний 4 номын 2 номд Христийн төрөлтийн талаар дэлгэрэнгүй дурдсан байдаг. Лукын сайн мэдээнд тэнгэр элч Габриел Галил хот луу явж, онгон бүсгүй Мариатай уулзан, түүнд Христийг төрүүлэх болсон тухай хэлдэг. Мариа нь Давидын удмын Иосеф гэгч хүнтэй сүй тавьсан байлаа. Матайн сайн мэдээнд Иосеф Мариаг хөл хүнд болсныг мэдээд Мариагаас нууцаар сүйгээ цуцлах гэтэл Габриел тэнгэр элч түүнд үзэгдэн учрыг тайлбарласнаар Иосеф Мариаг эхнэрээ болгон авдаг. Лукын сайн мэдээнд тэр үеэр бүх нийтийн хүн амын тооллого болох болсон тул бүх хүн төрөлх нутагтаа очиж бүртгүүлэх шаардлагатай болсон ба тэр 2 Израйлийн Бетлехем хот уруу явав. Тэнд байх үедээ Мариа анхны хүүгээ төрүүлэн Есүс гэж нэрлэсэн тухай Матай болон Лук номонд хоёуланд нь өгүүлдэг. Тэдэн дээр дорно зүгээс ирсэн мэргэд болон талын хоньчид ирэн хүндлэл үзүүлсэн талаар мөн дурдсан байдаг. Орой нь тэнгэр элч Габриел Иосефын зүүдэнд дахин үзэгдэж Египет уруу зугт гэсэн тул Иосеф эхнэр, хүү хоёроо аваад зугтдаг. Учир тэр үед Иуда г хаанчилж байсан Херод хаан Есүсийг алахаар санаархсан байжээ. Цаг тайван болоход тэд буцан ирж Назар хотод суурьшсан. Түүний дараа 30 настай байх үедээ, Иохан Баптистаар усан баталгаа хийлгэж, 40 хоногийн турш цөлд мацаг барин, дараа нь Галилд байхдаа өөрийн үйлчлэлээ эхэлсэн. Тэрээр хамгаас дотно 12 шавьтай байсан.
Үйлчлэл
Христийн үйлчлэлийн талаар мөн л сайн мэдээний 4 номд дурдсан байдаг. Түүний үйлчлэл ойролцоогоор МЭ 28-29 оны үед эхэлсэн бөгөөд Иордан голд усан баталгаа хийлгэж эхэлсэн. Тэрээр Иудейзмын номлол болон Тэнгэрийн орны хаанчлалын талаар сургаал номлож, өвчтэй нэгэн болон чөтгөрт эзэмдүүлсэн хүмүүсийг эдгээж байлаа. Гэм нүгэлтэй хүн зохих шийтгэлээ хүртэх бөгөөд нүглээ хүлээн зөвшөөрсөн хүнд Тэнгэрбурхан мөн хайр ивээл, энэрлээ харамгүй өгөх тухай сургаал заадаг байсан байна. Тэрээр өөрийгөө Тэнгэрбурханы Хүү хэмээн өргөмжилсөн бөгөөд үүнд нь Еврейчүүд итгээгүй.
Еврей Библи буюу Хуучин Гэрээнд Мессиа нэртэй аврагч ирээдүйд ирж өөрийн ард түмэнд тусална хэмээн зөгнөж бичигдсэн байдаг бөгөөд Израйльчууд тэрхүү аврагчийг Ромын дарлалаас чөлөөлнө хэмээн ойлгосон байна. Христийг дагагчид болон түүний арван хоёр шавь нь түүнийг Мессиа мөн гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн байдаг. Христ нь "Дайснаа хүртэл хайрлаж, найр тавин, ах дүүс мэт харьцах хэрэгтэй" хэмээн заадаг байсан. Есүс Христ өөрийгөө Эцэг буюу Тэнгэрбурханд хүрэх гүүр хэмээн өгүүлсэн байдаг.
Цовдлолын үхэл
МЭ 30 эсвэл 33 оны Дээгүүр өнгөрөх баярын өмнөх өдөр Христ Иерусалим хот уруу ирсэн. Түүнийг хүмүүс халуун дотноор хүлээн аван баярлаж байлаа. Тэрээр Иерусалим хотод дагалдагч нартайгаа сүүлчийн оройн зоогийг барьсан байдаг. Тэд хоолондоо усан үзмийн дарс, исгээгүй талх идсэн бөгөөд усан үзмийн дарс нь Христ хүмүүсийн төлөө өргөсөн цусыг төлөөлж, талх нь Христийн биеийг төлөөлдөг байна. Одоо ч Христийн итгэгчид ялангуяа католик шашинд үүнийг санан дурсаж талх ба дарсыг хуваалцдаг. Талх ба дарсыг хуваалцах үед хувиралт явагдаж эдгээр нь жинхэнэ Христийн бие ба цус болдог гэж католик шашинд номлодог ба шашны хамгийн гол зан үйлд тооцогддог. Хооллож дууссаны дараа Есүс дагалдагч нарынхаа хамтаар Сион ууланд байх цэцэрлэгт очоод байж байтал түүний дагалдагч Иудас түүнээс урван 30 мөнгөн зоосоор түүнийг худалдан хуулий багш нарт барьж өгсөн гэж Ариун Библид өгүүлсэн байдаг. Тэгээд тэд Түүнийг загалмайд цовдолсон ба нас барах үед нь Иерусалимын Иудейн сүмийн хөшиг голоороо урагдаж, 3 цагийн турш тас харанхуй болж, газар хөдөлсөн гэж бичигдсэн байдаг.
Үхлийн дараах Амилалт
Шинэ Гэрээнд тэмдэглэгдсээр Христийг нас барсны дараа түүний дагалдагч нар түүнийг хадан булшинд оршуулсан байна. Гэвч Христ 3 өдрийн дараа амилсан бөгөөд 40 хоногийн турш дагалдагч нартайгаа хамт амьдраад тэнгэрийн орон руу буцсан хэмээн сүсэгтнүүд итгэдэг ажээ. Тэрээр тэнгэрт буцахаасаа өмнө дагалдагч нартаа Өөрийнх нь талаар дэлхийн бүх үндэстэн, хэлтэнд хэл гээд итгэсэн хүн бүр мөнх амьтай болно гэж амласан байдаг. Энэ талаар сайн мэдээний дөрвөн номын сүүлчийн бүлэг бүрт бичигдсэн байдаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Шинэ Гэрээний хүмүүс Ангилал:Шашин үндэслэгч
Амрак
Ашина Амрак нь (хятад хэл:Ashina Anluo) Хөх Түрэгийн 5 дахь ил хаан юм. Тэр 581 онд эцэг Таспар хааны орыг залгамжилсан. Гэтэл түүний үеэл Мукан хааны хүү Талопен ноён бослого гаргаж, хаан болохыг оролдсон. Харин энэ үед Иссык хааны хүү Шэту ноёнд алагдсан. Ингэж нэг жил хүрэхгүй охорхон хугацаанд хаан суусан. Түүнд ямар цол өргөмжилсөн нь тодорхойгүй үлдсэн.
Монголчуудын Сүн улсын байлдан дагуулалт
Монголын эзэнт гүрэн Сүн улсыг байлдан дагуулсан нь Хубилай хаанаар (1260-1294) удирдуулсан Сүн улсын байлдан дагуулал нь бүх Хятадыг эзлэхэд хийсэн эцсийн алхам байлаа. Мөн энэ нь Их Монгол Улсын цэргийн томоохон амжилтуудаас сүүлчийнх нь байсан хэмээн тооцогддог.
Кымсань-гүнь
thumb|Өмнө Чүнчон дахь Кымсань Кымсань хошуу (солонгосоор 금산군 - кым-сан-гүн) — Өмнөд Солонгос улсын Өмнөд Чүнчон аймгийн хошуу (군 күнь). 576.28 км² газар нутагт нь 2010 оны хавар 57,165 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 9 сум (мёнь)-нд хуваагддаг.
Ангилал:Өмнөд Чүнчоны суурин Ангилал:Өмнөд Солонгосын орон нутгийн тойрог Ангилал:Өмнөд Чүнчон
Монголчуудын Сүн улсын байлдан дагуулалт
Монгол-Сүн дайны эхний шат(1235-48)
1235 оноос эхлээд Күдуон Хэкү хэмээх Монгол жанжин Чэндү хөндийгөөр дамжин Шичуан хэсгийг довтлох болов. Өмнө зүгийн аян дайн амжилттай болоход энэ газрыг эзлэх нь чухал алхам байсан. Хөх мөрөн рүү нэвтрэх үүд болох Сяньян хэмээх чухал хот нь Сүн улсын жанжин Цао Юүвэн ээр хамгаалагдсан байсан бөгөөд түүний толгойг 1236 онд авсан байна. Тухайн үед дорно зүгт Мэн Гон, Дү Гүо зэрэг Сүн улсын жанжид, Улсын ван Бухагаар удирдуулсан монголын хүчийг тогтоон барьж байв. Учир нь тухайн үед Монголын гол хүч Европ руу чиглэж байлаа. Сючуань мужийн захирагч Юү Жи нь Ран Жин ба Ран Пү нарын ах дүүсээр уулархаг хэсэгт чухал газруудад Дай юү шэн шиг бэхлэлт бариулах төлөвлөгөө боловсруулжээ. Энэ аргаар 10 жилийн турш Сычуань мужийг хамгаалав. 1239 онд Мэн жанжин Монголчуудыг ялан Сяньяныг буцаан авч ахиад хэдэн жил Сычуанийг мэдэлдээ байлгалаа. 1241 он гэхэд Монголчууд зөвхөн Чэнду хотыг баттай эзэлсэн байв. Хуай мөрний хэсэгт Турхан хатан болон Гүюг хаан довтлох зарлиг буулгасан боловч Сүн улсын хэдэн том хотыг эзэлснийг эс тооцвол Монголын эзэнт гүрний командлагч нар хамгаалах талдаа байлаа.
Монголын Нанжин рүү хийсэн довтолгоон болон Хятадуудын дарь ашигласан тухай тэмдэглэлд: ''“Монголчууд газар нүх ухан орсон үед тэд галт сумнаас хамгаалагдсан байсан. Бид чен-тиен-лэй хэмээх төмөр машиныг хавсаргахаар шийдэж … тэднийг доош буулгасан”''
Дайны хоёрдугаар шат (1251-60)
1251 онд Мөнх Хаан хаан ширээнд өргөмжлөгдснөөр Хятадын Өмнөд Сүн улс рүү хийх довтолгоо эрчимжэв. Шичуаны Ченгду хөндийг гатлан Монголчууд 1253 онд одоогийн Юунан мужид байрлах Далийн хаант улсыг эзлэв. Мөнх хааны дүү Хубилай ба Урианхадай нар Юунан болон Төвдийг номхотгон Вьетнам дахь Тран улсыг байлдан дагуулжээ. Монголчууд Хо-чиүг хотыг бүслэн удалгүй 1254 эзлэн авсан байна.
1257 оны аравдугаар сард Мөнх хаан Өмнөд Хятад руу морьдож дараа оны таван сар гэхэд Лиу-пан уулсын ойролцоо ирж суурьшжээ. Тэрээр 1258 онд Монголын нийт цэргийн хүчийн гуравны хоёрыг дагуулан Шичуанд нэвтрэн оров. 1259 онд Мөнх хаан Ван Жиан аар хамгаалуулсан Даюучен хотын тулалдааны үед холер буюу дизентери тусан нас барсан байна. Хятадын жанжин Жиа Шидао Хубилайтай эвсэж Мөнх хааны өнгөрснийг далимдуулан Монголын өмнөөс Шичуаныг захирах болов.
Энэ үеээр Өмнөд Сүн улсын төр засаг Монголчуудын дайралт болон одоогийн Фүжиан ба Фунанд өрнөсөн тариачдын бослогыг намжааж хүчирхэхгүй байв. Эзэн хаан Лизонийн захиргаа нь Ян ба Жа, Дон Сончен ба Лү Юншенг тайган нарын эрхшээлд орсон байлаа. 1260 онд Жиа Шидао нь шинэ эзэн хаан Зао Чигээс төрийн эрхийг булааж өөрийгөө ерөнхий сайдаар өргөмжилөн Вэн Тианшанг ба Ли Фү зэрэг өрсөлдөгчдөө зайлуулав. Өмнөд Сүн улсын санхүүгийн орлого маш бага байсан тул Жиа Шидао газрын худалдааны дүрэм журмуудыг өөрчилөх оролдлого хийжээ.
Хятадууд Монголчуудын эсрэг Тү хуо чианг зэрэг дарьт галт зэвсэг хэрэглэсэн байдаг. Энэ нь хулсан хоолойгоор сумаар бууддаг зэвсэг байв.
Сүн улс бууж өгсөн нь (1268-76)
1260 онд Хубилай, Их хуралдайгаар хаан ширээнд сонгогдож 1271 онд Юань гүрнийг байгуулав. 1260-аад оноос эхэлсэн тулалдаанууд 1265 онд Сычуань мужийн Даиюуд томоохон тулаанд хүргэв. Монголын цэрэг Сүн улсын газрын болон тэнгисийн хүчийг буулгаж аван 100 гаруй хөлөг онгоцыг олзлов. Хятадууд галт зэвсэгийг хамгаалалтандаа ашиглаж байлаа.
Хубилай хаанд өмнөд зүгийг буулгаж авахад амаргүй байлаа. Эхлээд Хархорумд суурьшин хойд хэсгийг захирч байсан Аригбөхтэй дайтаж, дараа нь 1268 онд Линьань (өнөөгийн Ханжоу хот) руу нэвтрэх хаалга болох Хөх мөрний хөвөөнд орших Сяньянд ирээд Монголын давшилт зогссон байв. Энэхүү хот нь голын нөгөө эрэг дээр байрлах Фөнчэн хот руу хөвөгч гүүрээр холбогдсон байлаа. Сяньян хот нь зургаа, долоон метр зузаан хэрмээр хамгаалагдсан, таван километр өргөн, гол хаалга нь зуны цагт усан сувгаар, өвлийн цагт гатлаж боломгүй намаг шавраар хүрээлэгдсэн байв.
Сяньян болон Фөнчэн ихэр хотуудыг хамгаалж байсан цэргүүд бүслэлтийг давах гэсэн боловч Ажу жанжинаар удирдуулсан Монгол цэргүүд удаа дараа дийлдэж байв. Сүн улсаас илгээсэн мянга мянгаар тоологдох хүнтэй нэмэлт хүч бүгдийг бут цохиж байлаа. Ажу жанжины хүсэлтийн дагуу Их Монгол улсын эзэн хааны зарлигаар Ил Хант улсын, Исмайл болон Ал-ауд-Дин нарыг тэсэрдэг сум харвадаг оньсон техник хийх дархан болгохоор Хубилай хааны ордонд илгээсэн. Тэсэрдэг сумыг Хятадад хэдэн зууны өмнөөс хэрэглэж ирсэн боловч шинээр ирүүлсэн оньсон техник нь эрчлээт төрлийн бус эсрэг ачааны төрлийг хэрэглэсэн байсан нь хол зайнд харвах бөгөөд илүү өндөр нарийвчилалтай онилж байв. Мосулын Персүүдээр хийлгэсэн оньсон техник нь хол зайнаас харваж Фөнченг хотыг устгахад нэмэр болсон байна. Оньсон техникийг Хятад болон Мусульман инжинерүүд ажиллуулж байв. Техникийн загварыг нь Хүлэгү хааны Багдадын ханыг буулгахад хэрэглэж байснаас авчээ. Хятадууд анх замтай оньсон техникийг зохион бүтээсэн бол одоо тэд Мусульманчуудын зохиосон эсрэг ачааны оньсон техниктэй тулгарлаа. Хятадын тал өөрсдийн эсрэг ачааны оньсон техникийг хийж хариу үзүүлсэн бөгөөд Хятадын сурвалж бичиг дурьдсанаар “1273 онд хилийн зурвасын хотууд бүгд эзлэгдсэн. Мусульманчуудын оньсон техник илүү шинэлэг бөгөөд дэвшилттэй байснаас гадна олон төрлөөр гарч ирж байсан нь өмнө хэрэглэж байснаас хамаагүй илүү байв.”