cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Приднестр
Улсын нэрийн түүх
Приднестр гэдэг нь „Днестрийн Улс“ гэсэн утгатай (при = дэргэд, хажууд) бөгөөд Днестр мөрний нэрийн орос хэлний хувилбарыг авчээ (рум. Нистру, укр. Дністер/Днистер, оросоор Днестр). Транснистр гэх нэршил нь эсрэгээрээ мөрнөөс „алс хол“ гэсэн байршлыг заасан утгатай. Түүнээс гадны дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Румын улс тус нутгийг эзэлснийхээ дараа албан бичигтээ Транснистр хэмээх нэршлийг ашиглаж байснаас бас үүдэлтэй юм. Хааяа „Бүгд Найрамдах Днестр Улс“ гэх хэлбэр ч хэрэглэгддэг.
Приднестрийн засгийн газраас 2000 оны 11 сарын 29-нд баталсан тогтоолын дагуу улсын болон төв банкны нэрийг латин үсгээр Pridnestrovskaia Moldavskaia Respublika (PMR) болон Pridnestrovskii Respublikanskii Bank (PRB) хэмээн бичихээр тогтсон байна. Гэхдээ үүнд зөвхөн орос нэрнүүд хамрагдахаас молдав нэрэнд хамаарахгүй юм байна. Үүний зэрэгцээ Транснистр орсон бусад нэршлүүдийг ашиглахыг „онолын“ хувьд хориглосон юм.
Эрт үеэс шинэ эрин хүртэл
thumb|left|Молдавын ван [[Их Стефен|Их Стефан болон сүүлд Османчуудын барьсан Тигина цайз]] Өнөөгийн Приднестрийн нутаг нь түүхэндээ маш олон удаа эзэмшигчээ сольсон ба үүнийг дагаад хүн амын бүтэц нь бас улс төрийн байдлаас шалтгаалаад өөрчлөгдсөөр иржээ.
Эртний түүхийн үед Транснистр нь Скифүүд ба Дакичуудын нөлөөнд байсан аж. Мөзи аймгийн нэг хэсэг учраас хэдэн зуун жил Ромын эзэнт гүрэнд харьяалагдаж байв. Дундад зууны эхэн үед славын овог аймгууд, кипчакууд болон бусад угсаатны бүлгүүд ирж суурьшсан байна. Энэ бүс нутаг нь магадгүй хэсэг хугацаанд Киевийн Русьд харьяалагдаж байгаад, 13-р зуунд Монголчуудын байлдан дагуулалтын дараа Монголчуудын захиргаанд очжээ. 15-р зуунаас эхлэн өнөөгийн Приднестрийн газар нутгийн хэсгүүд нь Польш-Литва, Крымын ханлиг болон Казак-Гетманщинчуудын эзэмшилд байв. Сүүлд нь Днестрийн баруун бүс нутаг нь Османы эзэнт гүрэнтэй холбоотон байсан ихэнх нь румынчуудаас бүрдсэн Молдавын Вант Улсын харьяанд байсан байна.
Оросын байлдан дагуулал
1792-1793 онд Хаант Орос нь Орос-Туркийн дайны дараа өөрийн нөлөөллийн хүрээгээ Днестрийн зүүн эрэг хүртэл тэлж чадсан ба ингээд өнөөдрийн Приднестрийн нутаг дэвсгэрийн ихэнх нь Шинэ Оросын бүрэлдэхүүнд оров. Энэ үед Транснистрийн хүн амын дийлэнхийг украйнчууд, румынчууд, татарууд бүрдүүлж байлаа.
Тун удалгүй тухайн үеийг хүртэл маш бага хүн суурьшсан байсан нутагт колоничлогчид бодлоготойгоор өөр угсаатныг суурьшуулсан ба эдгээр нүүдэллэн ирэгсдийн ихэнх нь оросууд болон украйнчууд байв. Мөн түүнчлэн 19-р зууны эхнээс Хар тэнгисийн Германчууд ч ийш нүүдэллэн ирж суурьшсан бөгөөд Приднестрт германчуудын байгуулсан хэд хэдэн тосгон байдаг. Тус улсын өнөөгийн нийслэл Тирасполийг 1792 онд оросын алдарт жанжин, генерал Александр Суворовын санаачлагаар Оросын эзэнт гүрний хилийн харуулаар анх байгуулсан аж.
1812 он гэхэд Оросууд Бессарабыг ч бас хяналтандаа оруулж чадсан ба үүгээр өнөөгийн Молдавын бүх газар нутгийг эрхэндээ оруулав. Приднестрийн хил нь Днестр мөрнөөр зааглагдаж байснаас гадна ихэнх хэсэг нь Херсон хошуунд харьяалагдах болов. Харин Бендер, Кицканы хотууд л Бессараб хошууны харьяанд орох бөгөөд энэ хоёр хотын газар нутаг нь өнөөгийн Молдав улстай хиллэж байв.
Оросын хувьсгалын дараа
thumb|left|Нийслэл Тирасполь, 1941 он Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа хуучны Бессараб нь Румынтай нэгдэв. Харин Днестр мөрний зүүн талын нутаг буюу одоогийн Транснистрийн бараг бүх нутаг дэвсгэр нь шинээр үүсгэн байгуулагдсан Зөвлөлт Холбоот Улсын бүрэлдэхүүн улс болох Бүгд Найрамдах Украины бүрэлдэхүүнд багтах боллоо. Днестрийн баруун эрэгт оршдог учраас Бендер ба Кицканы хотууд Румынд хамаарах болжээ.
Зөвлөлт Холбоот Улс 1924 онд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Автономит Молдав Улсыг (ЗСБНАМУ) байгуулан Украйны бүрэлдэхүүнд оруулав. ЗСБНАМУ нутаг дэвсгэр нь Украйны дахь румын хэлтэй цөөнхийн болон Транснистрийг хамарч байлаа. 1929 оныг хүртэл Балта хот энэ улсын нийслэл байсан ба дараа нь Тирасполь болжээ.
ЗХУ-ын үед ч оросууд болон украйнчуудын шилжин суурьших хөдөлгөөн үргэлжилсэн бөгөөд үүний үр дүнд ялангуяа хотуудад оршин суух румын, молдав угсаатны эзлэх хувь улам багасчээ. Румынд харьяалагдах Днестрийн баруун эргийн хотуудад энэхүү шилжих хөдөлгөөн эсрэгээрээ явагдсан ба учир нь румынжуулалтыг улс бодлоготойгоор явуулсантай холбоотой аж.
1918 оноос эхлэн Румынд харьяалагдах болсон Бендер хот (тухайн үед албан ёсоор Тигина) болон түүний эргэн тойрон нь түүхэн талаас нь авч үзвэл Бессарабын нутагт орох ч хоёр дайны хооронд гэхэд хэлний болон угсаатны талаасаа аль хэдийн оросжсон байв. Хэдийгээр Румын улсын талаас румынжуулах бодлогыг хүчтэй явуулсан ч энэ хот нь орос хэлтэй хот болон үлджээ. 1930 онд тус хотын хүн амын 15 % нь румын хэлтэй ард түмэн, харин 52,8 %-ийг орос хэлтэй ард түмэн бүрдүүлж байв. Кицканы хотод ч орос хэлтэнгүүд нийт хүан амын 47, 3 %-ийг бүрдүүлж байсан нь Бессарабын хүн амаас хол давсан тоо байв.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн Приднестр
1939 онд нацист Германы эзэнт гүрэн болон сталинист ЗХУ хоёр улс нь Зөвлөлт-Германы харилцан үл довтлолцох гэрээг байгуулан, Дорнод Европын газар нутгийг хуваан авчээ. Зөвлөлт Холбоот Улс 1940 онд Румын улсын эзэмшилд 1918 оноос хойш байсан Бессарабыг хүч түрэмгийлэн эзлэн авав. Бессарабыг урьдны ЗСБН Молдав Улсын хэсэгтэй нэгтгээд, украйн гаралтай иргэдийн суурьшсан нутгийг ЗСБН Украйн Улсын бүрэлдэхүүнд оруулсан байна.
1941 оны наймдугаар сарын эхээр Приднестрийг Герман ба түүний холбоотон Румыны цэргүүд эзлэн авав. 1941 оноос 1944 он хүртэл Днестр ба Өмнөд Буг голуудын хоорондох газар нутаг нь румыны мэдэлд байв. Тухайн үеийн румыны эзэлсэн нутаг дэвсгэр нь өнөөгийн приднестрийн газар нутгаас хамаагүй том байсан нь румын украины нутгийн гүн рүү цөмрөн орсон байсантай холбоотой аж. Румынчууд бүр тэдний суурьшлын нутгаас алслагдсан Одесса, Могилёв-Подольский зэргийн хотуудыг хүртэл мэдэлдээ авсан байлаа. Тэдний эзэлсэн нутагт нийт 2,3 сая хүн байснаас, дөнгөж 8,4 % нь румынчууд байжээ.
Румыны мэдэлд байх үед энэ бүс нутгийн еврейчүүдийн ихэнх нь цөллөгт болон хядлагад өртсөн байдаг. Нутгийн хорих лагериудад румын, украинаас баривчлагдан ирсэн еврейчүүдийг хорьж байв. Энд нийтдээ 250.000-300.000 еврейчүүд амь насаа алджээ.
Умань-Ботошанийн ажиллагааны хүрээнд Улаан Арми 1944 оны 3, 4-р сард Днестр мөрний орчмын бүх нутгийг приднестрийн хамтаар буцаан эзэлж авсан байна.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах эхний жилүүдэд их хэмжээгээр цөллөгийн ажил явагдав. Герман, румыны түрэмгийлэгчдийн хамтран зүтгэгч нэртэй бүх хүмүүсийг болон молдав-румыны үндсэрхэг үзэлтнүүдийг ч бас бүгдийг нь гэр бүлийн хамтаар нь сибирь эсвэл төв ази руу хүчээр шилжүүлэн суулгасан байна.
Газар зүй
Приднестрийн нутаг дэвсгэрийн талбай нь яаж тодорхойлсноос хамааран 3567-4163 километр квадрат талбайн хооронд хэлбэлзэх ба энэ зөрүү нь Молдавын газар нутгийн 10,5 % - 12,3 % талбай юм. Нийт талбайгаараа Приднестр нь Люксембургээс том.
Баруун хойноос зүүн урд зүгийн урт нь 202 километр. Приднестр нь нам дор газар байрлалтай, далайн түвшнээс дээш 50-200 метрийн өндөрт, баруун талаараа Молдав улстай, зүүн талаараа Украантай хиллэн оршдог. Нийслэл хот Тирасполь нь улсынхаа өмнө зүгт Одесса (100 километрийн зайтай), Кишинёв (70 километр) хоёр хотын дунд оршдог, нийт 150.000 орчим оршин суугчтай. Приднестрийн Дубоссары район дахь Днестрийн зүүн талын хэд хэдэн тосгон молдавын засгийн газрын хяналтад байх ч, Приднестрийн зүгээс заргалдсаар байгаа. Үүний адил баруун эргийн Варница, Копанка зэрэг суурингууд ч молдавын хяналтанд байдаг ч Приднестрт харьяалагддаг.
Приднестрийн нийслэлээс гадна чухал хотын тоонд Бендер, Рыбница, Дубоссары зэрэг орно. Мөн орон нутгийн хүрээнд чухал дулааны цахилгаан станцтай Днестровск хот ч бас багдаг.
Хүн амын дийлэнх нь нутгийн өмнө зүгт амьдрах учир тэр хэсэгтээ хүн амын нягтшил өндөртэй. Тирасполь, Бендер, Слободзи зэрэг хотууд болон тэдгээрийг тойрсон суурингууд нийлээд 350.000 орчим хүн ам бүхий төвлөрөлтийг үүсгэж байгаа нь тус улсын эдийн засгийн болоод хотожсон чухал бөөгнөрөл юм.
Засаг захиргааны хуваарилалт
Приднестр нь нийт таван районд хуваагдана. Тирасполь, Бендер хоёр хот нь бие даасан захиргааны нэгжүүд юм.
Хүн ам
2004 оны арваннэгдүгээр сарын хүн амын тооллогоор 555.000 орчим хүн тоологдсон ба үүний 31,9 % нь молдавчууд, 30,3 % оросууд, 28,9 % нь украйнчууд байв. Үүн дээр өөр угсаатны цөөнхүүд болох болгарчууд (2,5 %), еврейчүүд, арменчууд, татарчууд, гагаузууд, беларусьчууд нэмэгддэг. 1992 оны дайны төгсгөлөөс эхлэн эндэхийн оросуудын эзлэх хувь нэмэгдэж байгаа бол Молдав дахь оросуудын тоо буурсаар байгаа юм.
1989 онд хийсэн зөвлөлтийн тооллогоор энэ бүс нутагт ойролцоогоор 700.000 хүн амьдарч байснаас 39,9 % молдавчууд, 25,5 % оросууд, 28,3 % украйнчууд байжээ. Нэг бүс нутгаас нөгөө бүс нутагт оршин суух үндэстний бүлгүүдийн эзлэх хэмжээ хоорондоо ихээхэн ялгаатай байна. Жишээлбэл нутгийн умард хэсэг буюу Каменка орчмын бүсэд дөнгөж 6,9 % нь оросууд байхад Гискад 61 %-ийг нь эзэлнэ. Улс даяар тархсан болгарчуудын эзлэх хувь нь 2,5 % боловч, үүний 80 % нь Парканы суурин амьдардаг байна. Хүн амын дийлэнх нь приднестрийн харьяатаас гадна оросын болон молдавын, эсвэл хоёулангийнх нь иргэншилийг давхар эзэмших нь элбэг.
Улс төр
thumb|right|Приднестрийн ерөнхийлөгч [[Игорь Николаевич Смирнов|Игорь Смирнов]] 1991 оноос 2011 оныг хүртэл Приднестрийн ерөнхийлөгчөөр Игорь Смирнов ажилласан ба тэрбээр гурван удаагийн ерөнхийлөгчийн сонгуульд (1996, 2001, 2006 онуудад) нэр дэвшин, заримд нь илт давамгай ялалт байгуулан сонгогдож байв.
Зэвсэгт хүчин
Приднестрийн зэвсэгт хүчин нь ЕАБХАБ-ын багцаалснаар 2009 онд 4000-4500 орчим хүнтэй байнгын армитай бөгөөд нийт 18 байлдааны танк, олон тооны пуужин хөөргөгч, мөн нэлээд хэдэн байлдааны болон тээврийн нисдэг тэрэгнүүд эзэмшдэг. Тус улсын өөрсдийн мэдээлж буйгаар бол 15.000 хүнтэй арми, олон тооны Ми-2, Ми-8 загварын хуучин нисдэг тэрэгтэй аж. Цэргийн насныхан алба хаах үүрэг хүлээх ба шаардлагатай үед казакууд- ба сайн дурынхны ангийг нэмэлтээр татан босгох чадвартай аж. Зарим сурвалжуудын мэдээгээр нийт 120.000 хүртэлх хүн дайчлах бололцоотой гэжээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улс Ангилал:Молдавын түүх Ангилал:Молдавын газар зүй Ангилал:Далайд гарцгүй орон
Монгол хадран
Монгол хадран  Баруун Монголын хадран загас нь гуравдагч галавын реликт бөгөөд сэрүүн бүсийн уулын бэлийн гадагш урсгалгүй ай саваар тархсан загас юм. Ховд, Завхан, Буянт, Шивэр, Бөхмөрөн, Хариг, Чигэстэй, Богд, Яруу, Байдрагийн гол, Ачит, Толбо, Тал, Даян, Хотон, Хоргон, Ховдын Хар ус, Хар айраг зэрэг нуураар тархжээ.
Жанчивдоржийн Жамьяансүрэн
Жанчивдоржийн Жамьяансүрэн (1973 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Кино найруулагч, жүжигчин.
Намтар
Монгол улсын Гавьяат жүжигчин Л.Жанчивдоржийн ууган хүү болж 1973 онд төрсөн.
Алтайн нохой сугас
Алтайн нохой сугас. Нохой сугасны толгой нь зузаан, биеэрээ жижиг хайрстай. Цэнгэг ба давстай ямар ч усанд амьдрах чадвартай, тохиромжгүй нөхцөлийг удаан хугацаагаар туулах тэсвэртэйгээрээ онцлог.
Биеийн хэмжээ харилцан адилгүй. Тухайлбал Хяргас нуурынх 280-840 мм урт, 150-6440г жинтэй, Толбо нуурынх 980 мм урт, 11кг хүрнэ. Хагас зуун жил хүртэл насалдаг. Элдэв ургамлаар хооллодог.
5-6 насандаа үржилд орно. Түрсээ тодорхой хугацаагаар хувааж шахдаг. Усны ургамал ба элсэрхэг, шаварлаг хурдсанд түрсээ орхидог.
Ашигласан материал
Ангилал:Загас
Ясир Арафат
Ясир Арафат (ياسر عرفات;      1929 оны 8 дугаар сарын 24, Египетийн Каир хотод - 2004 оны 11 дүгээр сарын 11, Францын Кламарт нас барсан), төрөхөд авсан жинхэнэ нэр - Мухаммед Абд ар-Рахман Абд ар-Рауф Арафат аль-Кудва аль-Хуссейн (محمد عبد الرحمن عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني), мөн Куня Абу Аммар (أبو عمّار) - 1993 оноос хойш Палестины Үндэсний Захиргааны дарга (ерөнхийлөгч), Палестины чөлөөлөх байгууллагын удирдагч (1969 оноос хойш); 1994 оны Нобелийн энхтайвны шагналтан.
Тэрээр 75 настайдаа Францын Парисын ойролцоох Кламар дахь "Перси" /«Percy de Clamart»/ цэргийн эмнэлэгт нас баржээ. Тэрээр Суха Арафат (гэр бүл Суха "Сусу" Тавил) -тай гэрлэсэн.
Арафатын амьдралын ихэнх хэсэг нууц хэвээр үлдсэн байдаг. Алдартай Хуссейни овгийн залгамжлагч тэрээр Каирт болсон Ойрх Дорнодын суудлын гол тоглогч байсан. Израил Улс байгуулагдсаны дараа палестины оюутнуудыг нэгтгэж тэмцлийг удирдсан хүн.
Ангилал:Палестины улс төрч Ангилал:Фатах Ангилал:Палестины Чөлөөлөх Байгууллагын гишүүн Ангилал:Антисионизмын хүн Ангилал:Ойрх Дорнодын мөргөлдөөний хүн Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй) Ангилал:Португалын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (1-р зэрэг) Ангилал:Египетийн хүн Ангилал:Палестинчууд Ангилал:1929 онд төрсөн Ангилал:2004 онд өнгөрсөн
Алаг тоншуур
Алаг тоншуур (Dendrocopos major) нь хар цагаан толботой, хэвлийн доод хэсэгт улаан толботой дунд зэргийн хэмжээтэй тоншуул юм. Эр, залуу шувуудын хүзүү, толгой дээр улаан тэмдэгтэй. Энэ төрөл нь Еврази болон Хойд Африкийн зарим хэсэгт байдаг. Ихэвчлэн оршин суудаг боловч шилмүүст боргоцой үржил шимгүй бол хойд хэсэгт зарим нь нүүдэллэдэг.
Зарим нь Ирланд болон Хойд Америкт очжээ. Алга тоншуурууд мод руу цүүцэлж хоол хүнс олох эсвэл үүрний нүх ухах, мөн холбоо тогтоож, газар нутгаа тэмдэглэдэг. Тэд мод нүхлэж тоншихоос үүсэх бие махбодийн стрессийг зохицуулах анатомийн дасан зохицох чадвартай байдаг.
Алаг тоншуур нь бүх төрлийн ойд байдаг бөгөөд олон төрлийн хоол иддэг.
Идэш тэжээл
Ойн элдэв хортон шавж, тэдгээрийн авгалдай зонхилно. Хавар, зунд шоргоолж түүний хүүхэлдэй, хар цохоор хооллоно. Хэрэв мод цохонд их нэрвэгдсэн байвал түүнийг их хэмжээгээр идэж устгадаг. Модны шүүс хөөх үед түүнийг ихээр ууна. Өвлийн улиралд ургамлын үр иднэ. Нарс, гацуур, шинэсний үр, арцны үр, төрөл бүрийн жимс, жимсгэнэ иднэ. Боргоцойг идэхийн тулд хуурай холтос юмуу хожуулын хонхорт түүнээ тавиад тоншиж задалж иднэ. АЛАГ ТОНШУУР Ойн элдэв хортон шавж, тэдгээрийн авгалдайг олноор нь устгадаг. Хортон олширч буй нутгийг илрүүлж өгөх болон тэдгээрийн тоо толгой, үржих нөхцөлийг хязгаарлаж зохицуулж байдаг. Модны холтосыг хуулах, эсвэл модлогийг ухаж цоолж нүхэлснээрээ хортоны цаашдын хөгжлийг зогсоодог. Элдэв хортонд нэрвэгдэж буй модыг олж тоншино. Мөн хонгилд үүрлэж өндөглөдөг жижиг шувуудад үржих аятай нөхцөл бүрдүүлж өгдөг ашигтай шувуу.
Баасангийн Пүрэв
Баасангийн Пүрэв нь Говь-Алтай аймгийн Дарви сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Грубовын ортууз
Грубовын ортууз. Буурцагтны овогт хамаарагдах маш их өргөсөж модожсон салаа мөчир ихтэй сөөгөнцөр учраас дов сондуул үүсгэн ургах нь цөөнгүй. Навчны өврөөс гарсан нэг юм уу, хэд хэдэн хөх ягаан цэцэгтэй. Хос бус өдлөг нийлмэл навчтай, хатуувтар, гонзгой буурцагтай. Галбын говь, Борзонгийн говийн элсэрхэг хөрсөнд ургана. Үүнийг эрдэмтэн В.И.Грубовын удирдсан хээрийн хайгуул судалгааны ангийнхан 1970 онд дээрх нутгаас болжээ.
Ашигласан материал
Ангилал:Ургамал Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд
Дугаржавын Цэрэнпунцаг
Дугаржавын Цэрэнпунцаг нь БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар анхны тэмээчин, алдарт тэмээчин хүн юм.
Намтар
Д.Цэрэнпунцаг нь Өвөрхангай аймгийн Богд сумын тэмээчин байв. Д.Цэрэнпунцаг нь тэмээ хариулах, маллах ухаанаа залуу малчдад зааж сургадаг байжээ. Тэр идэр залуу малчдад "Зуны улиралд арав хоног тутамд нутаг сэлгэж байх, элбэг хүйтэн устай газрыг сонгож байх, говь хярыг хослуулах, цаг агаарын байдлыг ямагт анхаарч, түүний аясаар хариулга маллагаа, тэжээлийг зохицуулах, цагийн мууд хашаа, хороо, өвс тэжээл базаахын чухал" гэж онцлон зааж сургадаг байжээ.
Д.Цэрэнпунцаг нь "Тэмээчдийн социалист хөдөлмөрийн бригад"-ыг анхлан санаачилж хэрэгжүүлж байв.
Гавьяа шагнал
Ангилал:Тэмээчин Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Богдын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1914 онд төрсөн Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
Хоф-Ашкелон
Хоф-Ашкелон (еврей. מועצה אזורית חוף אשקלון) нь Израилын Өмнөд дүүрэгт оршдог орон нутгийн зөвлөл юм.
Бүс нутгийн зөвлөл нь хойд талаасаа Беэр-Товия орон нутгийн зөвлөлтэй, зүүн талаасаа Беэр-Товия, Лахиш, Шафир ба Йоав орон нутгийн зөвлөлүүдтэй, өмнөд хэсгээрээ Шаар-ха-Негев бүс нутгийн зөвлөл ба Газын зурвастай, баруун талаасаа Ашкелон ба Газар дундын тэнгистэй хиллэдэг.
Хоф-Ашкелонд 5 кибуц, 11 мошав, 4 нийтийн суурин ба 1 залуучуудын тосгон оршдог.
Иоханнес Гайc
Иоханнес Гайc (Johannes Geis; 1993 оны наймдугаар сарын 17, Швайнфурт) — Германы хөлбөмбөгчин, «Шальке 04» багийн хагас хамгаалагч.
Тэрээр одоогийн багтаа 10 сая еврогоор 2015 оны зургадугаар сарын 23-нд дөрвөн жилээр элссэн.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Гройтер багийн тоглогч Ангилал:Майнц 05 багийн тоглогч Ангилал:Шальке 04 багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Аньфиянгу
Аньфиянгу (манж хэл: , галиг: Anfiyanggv; хятад хэл: 安費揚古; пиньинь: Ānfèiyánggǔ), (1559 – 1622) бол Зүрчидийн Хожуу Алтан улсын улс төрийн зүтгэлтэн, Нурхач хааны таван өрлөг жанждын нэг. Тэрбээр Гиорча овгийн Ваньбулугийн хөвгүүн. Гиорча овог (覺爾齊) нь Нурхачийн авга ах Дэшикүгийн удмынхны овог хэмээдэг бөгөөд Аньфиянгу Нурхачи хоёрыг садан төрлийн хүмүүс гэж түүхчид үздэг.
Намтар
Нурхачийг 1583 оноос эхлэн ойр хавийн жижиг овог, тосгон гацааг эзлэн авах үеэс түүний цэрэгт нэгдэжээ. 1593 онд Хада, Ула, Хойфа, Шибэ, Гуварча, Жүшэри, Нэен, Ехэ, Хорчин зэрэг есөн аймгууд холбоотны цэрэг босгож, Нурхачийн хүчийг дарахаар дайлаар ирэхэд Аньфиянгу тус дайнд оролцож, Нурхачийн амийг аварсанд Шонкоро и Батуру буюу Шонхорын баатар хэмээх цолоор шагнуулжээ. 1613 онд Нурхачийн зарлигаар 30,000 цэрэг удирдан Ула аймгийг довтлон Ула хотыг эзлэн, тус аймгийн хүн ардыг найман хошууны дотор тараан суулгажээ. 1616 онд Хожуу Алтан улсыг байгуулсны дараа түүнийг Хөвөөт хөх хошуунд захируулж, Нурхач хаан өөрийн таван шадар сайд, өрлөг жанжны нэгд өргөмжлөгдсөн. Хожуу Алтан улсын их цэрэг 1618 онд Мин улсын Фушүнь хот, 1619 оны Ляоян, Шэньян хотуудыг эзлэж, Ехэнара аймгийг эзлэн Гинтайшийг мөхөөхөд Аньфиянгу цэрэг удирдан дайнд оролцож байв.
Үр хойчис
Тэрбээр Дардай, Ардай, Шуорхун хэмээх гурван хөвгүүнтэй байсан. Дардай нь Дээд эрдэмтийн үед заланы эзэн буюу хөвөөт хөх хошууны заланы захирагчын тушаалыг хашиж байсан. Мин улсыг дайлахад Далин гол, Шоузанжя бао, Нинюань, Жиньжоуг эзлэхэд оролцож, Чосоныг дайлахад гавъяа байгуулж байв. 1650 онд Эеэр засагчийн зарлигаар 1-р зэргийн адаха хафан буюу дэслэсэн түшмэл хэргэмээр шагнав. 1713 онд Энх амгаланыгийн зарлигаар Дардайн хөвгүүн Дордо хэмээгчид 3-р зэргийн адаха хафан буюу дэслэсэн түшмэлийн хэргэм шагнажээ. Шуорхуны ач хөвгүүн Сунта нь 1656-1660 онд Үйлдвэрлэх яамны сайдын албыг хашиж байсан.
Холбоотой хуудас
Ангилал:1559 онд төрсөн Ангилал:1622 онд өнгөрсөн Ангилал:Чин улсын улс төрч Ангилал: Манж үндэстэн Ангилал:Чин улсын жанжин
Сердар Бердымухамедов
Сердар Гурбангулыевич Бердымухамедов (туркмен. Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow; 1981 оны 9 дүгээр сарын 22-нд ЗХУ-ын Туркменистаны Ашхабад хотод төрсөн) - Туркменистан улсын ерөнхийлөгч. 2022 оны 3 дугаар сарын 12-нд ерөнхийлөгчөөр сонгогдож 19-нд тангараг өргөсөн байна. Туркменистан улсын 2 дахь ерөнхийлөгч Гурбангулы Бердымухамедовын ганц хүү.
Сердар Бердымухамедов 1981 оны 9 дүгээр сарын 22-нд Ашхабад хотод шүдний эмч Гурбангулы Мяликгулыевича Бердымухамедовын хүү болж төрсөн. Эх нь Огулгерек Атаевна Бердымухамедова багш мэргэжилтэй.
2001 онд Их сургуулиа төгсөөд 20 настай Сердар Бердымухамедов тэр даруй төрийн байгууллага болох Туркменистаны Хүнсний аж үйлдвэрийн нийгэмлэгийн Гадаад эдийн засгийн харилцааны хэлтсийн ахлах мэргэжилтнээр ажиллаж эхэлжээ. Үүний зэрэгцээ, албан ёсны мэдээллээр тэрээр 2001-2003 онд Туркменстаны Зэвсэгт хүчинд алба хааж байсан гэх боловч албан бус мэдээллээр тэрээр зөвхөн "цаасан дээр" "албаа" хааж, Холбоонд үргэлжлүүлэн ажиллаж байсан гэдэг.
2006 оны 12 дугаар сард эцэг нь Ерөнхийлөгч болсоны дараа тэрээр Хүнс үйлдвэрийн холбооны шар айраг, архигүй, дарсны үйлдвэрийн газрын ахлах мэргэжилтэн болсон. Тухайн үед Бердымухамедовын гэр бүл болон тэдний төрөл төрөгсөд тус улсын хүнс, хүнсний үйлдвэрлэлийг бараг бүрэн монопольчилж гартаа оруулсан байсан бөгөөд Сердар Бердымухамедов хувьдаа тус улсын дарс, архины бизнест онцгой амжилтанд хүрсэн гэдэг. 2008 онд уг ажлаа орхисон.
2008-2011 онд дипломат болон бусад ижил төрлийн мэргэшсэн боловсролгүй тэрээр Москва дахь ОХУ-д суугаа өөрийн улсын Элчин сайдын яаманд элчин зөвлөхөөр томилогдон ажиллаж байхдаа ОХУ-ын ГХЯ-ны Дипломат академийг хоёр дахь дээд боловсролын хөтөлбөрөөр олон улсын харилцааны мэргэжлээр төгссөн байна.
2011-2013 онд НҮБ-ын Женев дэх (Швейцар) Туркменистаны Байнгын төлөөлөгчийн газарт зөвлөхөөр ажиллаж байсан бөгөөд нэгэн зэрэг Женевийн аюулгүй байдлын бодлогын нэр хүндтэй төвд оюутан байжээ. Тэрээр энэ төвийн хөтөлбөрийг "Европ ба олон улсын аюулгүй байдал" чиглэлээр төгссөн.
2013 онд Швейцар улсаас буцаж ирээд Туркменистаны ГХЯ-ны Европын орнуудыг хариуцсан хэлтсийн даргаар 3 сар томилогдон ажилласан байна.
2013 онд тэрээр тус улсын хамгийн баян, нөлөө бүхий газрын нэг болох Туркменстаны Нүүрс устөрөгчийн нөөцийн менежмент, ашиглалтын агентлагийн орлогч даргаар томилогдсон. Энэ хэлтэст 2016 он хүртэл дэд даргаар ажилласан.
2014 оны 8-р сард техникийн шинжлэх ухааны дэд эрдэмтэн, 2015 оны 7-р сард техникийн шинжлэх ухааны доктор болсон байна.
2016-2017 онд Туркменистаны ГХЯ-ны Олон улсын мэдээллийн газрын дарга. 2016 оны арваннэгдүгээр сард тэрээр эрх баригч Ардчилсан намаас сул үлдсэн суудлын нөхөн сонгуулиар тухайн үеийн нэг танхимтай Туркменстаны 5-р хурлын Межиллийн депутатаар сонгогдсон.
Тус улсын сонгуулийн хуульд Межлисийн гишүүд төрийн бусад албан тушаал хаших, бизнес эрхлэхийг хориглосон байдаг боловч 2018 оны 3-р сарын 30-нд Туркменстаны Гадаад хэргийн дэд сайдаар томилогдож 2019 оны нэгдүгээр сарын 1-нийг хүртэл ажилласан.
2019 оны 6-р сарын 18-нд Туркменистаны ерөнхийлөгч Гурбангулы Бердымухамедов өөрийн хүү Сердар Бердымухамедовыг Ахал Велаят (аймгийн) Хиакимаар (дарга) мөн давхар алба хашигүй гэдэг хууль зөрчиж шууд томилов.
Мөн нэг жилийн дараа 2022 оны хоёрдугаар сарын 14-нд эрх баригч Ардчилсан намаас Сердар Бердымухамедовыг Ерөнхийлөгчийн ээлжит бус сонгуульд Туркменстаны ерөнхийлөгчид нэр дэвшүүлж 2022 оны 3 дугаар сарын 12-нд ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон байна.
Ангилал:21-р зууны улс төрч Ангилал:Туркменистаны ерөнхийлөгч Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн Ангилал:Туркменистаны сайд Ангилал:Туркменчүүд Ангилал:1981 онд төрсөн
Монгол цэргийн өдөр
Монголын цэргийн өдөр - Монгол улсын орчин цагийн Зэвсэгт хүчин байгуулагдсан өдөр. 1921 оны 3 дугаар сарын 18-ны өдөр жанжин Дамдины Сүхбаатарын байгуулан удирдсан Ардын цэрэг Хиат хотыг чөлөөлжээ. 1921 оны 3 дугаар сарын 1-нд Монгол Ардын нам байгуулагдаж 3 дугаар сарын 6-нд МАН-ын Төв хороо, Цэргийн штабын хамтарсан хурал хийж Хиагт хотын чөлөөлөх шийдвэр гарсан байна. Улмаар мөн оны 3 дугаар сарын 14-нд Д.Сүхбаатар нийслэл хүрээн дэх Ардын түр Засгийн газарт илтгэсэн байна. Ийнхүү Хятадын гамин цэргийн удирдлагад Хиагт хотыг байлдаангүйгээр өгөхийг шаардахад хариуй өгөөгүй байна. Улмаар жанжин Д.Сүхбаатар, дэд жанжин Л.Сумьяа нараар удирдуулсан цэргүүд 3 дугаар сарын 17-ны орой Алтанбулагаас хөдөлж Хиат хотыг довтолсон байна. Д.Сүхбаатар хотын гадуур харуул манаа тавьж хоноод маргааш нь буюу гуравдугаар сарын 18-ний өглөө Ардын журамт цэргүүд Хиагт хотод оржээ. Хиагтын орчимд сарнин тархсан хятад цэргийг Г.Бумцэнд, Д.Нанзад нарын удирдсан цэргүүд мөрдөн хөөж, багагүй хохирол учруулсан байна. Үүгээр Ардын журамт цэрэг эх орноо чөлөөлөх тэмцэлдээ анхны ялалт байгуулжээ.
Сүүлд Цэргийн явдлын яамны сайд, Бүх цэргийн жанжин Маршал Хорлоогийн Чойбалсан Монгол Ардын хувьсгалт цэргийн ойн баярын өдрийн тухай тогтоол гаргах хүсэлт тавьсаны дагуу БНМАУ-ын Бага хурлын тэргүүлэгчдийн 1946 оны тавдугаар сарын 28-ны өдөр хуралдсан 32 дугаар хурлаар Монгол Ардын хувьсгалт цэргийн баярын өдрийг тэмдэглэх тухай хэлэлцэж Монгол Ардын журамт цэрэг Хиагт хотыг чөлөөлж анхны ялалтаа байгуулсан гуравдугаар сарын 18-ны өдрийг “Хувьсгалт цэргийн баярын өдөр” болгон жил бүр улс нийтээр ёслон тэмдэглэх тогтоол гаргаж, энэ өдрийг цэргийн алба хаагчдын амралтын өдөр болгох болжээ.
Харин 2003 оны арван хоёрдугаар сарын 18-нд Монгол Улсын УИХ-аас батлан гаргасан Нийтээр тэмдэглэх баярын болон тэмдэглэлт өдрүүдийн тухай хуулиар гуравдугаар сарын 18-ныг “Зэвсэгт хүчний өдөр” хэмээн тэмдэглэх болсон байна. Гэвч энэхүү өдрийг зөвхөн батлан хамгаалах салбарын хэмжээнд тэмдэглэдэг нь зарим талаар учир дутагдалтай юм гэж үзэж батлан хамгаалах үйл хэрэгт хувь нэмрээ оруулж буй, оруулах, тангараг өргөж цэрэгт алба хаасан, хаах бүх нийтийн баяр болгох үүднээс 2011 онд “Нийтээр тэмдэглэх баярын болон тэмдэглэлт өдрүүдийн тухай хууль”-ийн 5.1.2-ын “Зэвсэгт хүчний өдөр” гэснийг “Монгол цэргийн өдөр” болгон нэмэлт өөрчлөлт оруулжээ.
2021 оны 3 дугаар сарын 18-нд Монгол Улсын Зэвсэгт хүчнийг үүсгэн байгуулсны 100 жилийн ой, "Монгол цэргийн өдөр"-т зориулан Сүхбаатарын талбайд Монгол Улсын Төрийн далбааг мандуулж, ёслолын буудлага хийсэн байна.
Балганы Баянбаатар
Балганы Баянбаатар нь Төв аймгийн харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Улсын наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Эргэлт
Эргэлт гэдэг нь объектын дугуй хөдөлгөөнийг хэлнэ.
Хоёр хэмжээст обьект нь эргэлтийн төв ( эсвэл цэг)-ийн эргэн тойронд эргэлддэг. Гурван хэмжээст обьект нь тэнхлэг хэмээн нэрлэгдэх шугамыг тойрон эргэлддэг. Хэрэв эргэлтийн тэнхлэг нь биеийн дотор байгаа бол биеийг өөрөө эргэдэг гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь харьцангуй хурдтай, магадгүй өнцгийн чөлөөтэй хөдөлгөөнийг илэрхийлдэг. Гадаад цэгийн эргэн тойрон дахь дугуй хөдөлгөөнийг (жишээлбэл, нарыг тойрон эргэх дэлхий) тойрог зам буюу тойрог замын эргэлт гэж нэрлэдэг.
Цагийн зүүний дагуу эргэлт
Нэг хавтгай дахь цэгийг тойрон эргэх нь цагийн зүүний дагуу эсвэл цагийн зүүний эсрэг чиглэлд байж болно.
Нислэг
Нислэгийн динамикийн хувьд үндсэн эргэлтийг өнхрөлт,хазайлт гэж нэрлэдэг. Эргүүлэлт гэдэг нэр томъёог агаарын тээврийн салбарт ялангуяа,онгоц хөөрөх үед дээшлэх өргөлтийг илэрхийлэхэд ашигладаг. Усанд хөдөлж буй загасанд ижил нэр томъёог ашигладаг.
Зугаа цэнгэлийн төхөөрөмжүүд
Олон зугаа цэнгэлийн дугуй нь эргэлт өгдөг. Гарын дугуй болон ажиглалтын дугуй нь таталцлын эсвэл механик нөлөөгөөр эсрэг талын эргэлттэй хэвтээ төв тэнхлэг ба зэрэгцээ тэнхлэгтэй байна.
Сувдан эрэг (АНУ)
1941 оны 12-р сарын 7-нд Япон улсын цэргийн хүчин тус Сувдан эрэг рүү довтлосоноос улбаалж АНУ Дэлхийн хоёрдугаар дайнд орох гол шалтгаан болжээ.
Түүх
1820 онд Хавайн хаант улсад ирсэн цөөн тооны европчууд нутгийн иргэдэд их нөлөө үзүүлж эхэлсэн байна. 1826 онд Хаант улсад худалдааны болон хүлэг онгоц барьсаны татвар ноогдуулж эхэлжээ. 1840 онд хүн амын цөөнх байсан цагаан арьстнууд Камеамеа III (1825-1854) хаанаас Үндсэн хуультай болохыг шаардсан байна. 1849 оны 8-р сарын 25-нд Франц улс Хонолулу арал руу довтлож эрэг дээр буусан цэргийн десант хотыг эзэлсэн байна. Үүний дараа АНУ ашиг сонирхолоо илэрхийлж 1875 онд АНУ болон Хавайн хаант улс хоёр хамтын ажиллагааны Гэрээ байгуулж АНУ-ын усан цэргийн флот эрэг рүү орох боломжтой болж нөгөө тал элсэн чихэр АНУ руу оруулах нөхцөлтэй болжээ.
1894-1898 онд Хавайн арлууд дээр Бүгд Найрамдах Хавайн улс (англи. Republic of Hawaii) оршин тогтнож байсан юм. 1894 оны 7-р сарын 4-нд Хонолулуд Бүгд Найрамдах улсыг тунхаглан зарлаж Сэнфорд Доул (англи. Sanford Ballard Dole; 1844-1926) тус улсын Ерөнхийлөгч болсон байна.
Сүүлд 1898 онд АНУ тус Сувдан эргийг буюу Хавайн арлуудыг бүрэн эзлэн авсан байна.
Сувдан эрэг рүү хийсэн Японы агаарын болон усан цэргийн довтолгоо.
Японы агаарын болон усан цэргийн хүчний Хавайн ардлууд руу буюу Сувдан эрэг рүү хийсэн гэнэтийн хамтарсан довтолгоо 1941 оны 11-р сарын 26-нд болсон байна.
1941 оны 11-р сарын 26-нд Японы Эзэн хааны усан цэргийн флотын командлагч Исороку Ямамото-гийн тушаалаар Дэд адмирал Тюити Нагумо-гийгаар удирдуулсан японы усан цэргийн давшилтад анги нэгтгэл Курилын арлууд дахь Хитокаппу баазыг орхиж Сувдан арлыг (Пёрл-Харбор) чиглэн хөдөлсөн байна. Японы усан цэргийн нэгтгэлд: «Акаги», «Хирю», «Кага», «Сёкаку», «Сорю» болон «Зюйкаку» гэсэн 6 онгоц тээгчүүд байсан. Тэдгээр дээр сөнөөгч онгоц, усан доогуур бөмбөгдөгч, чиглүүлэн бөмбөгдөгч, сөнөөгч-бөмбөгдөгч зэрэг төрлийн 441 онгоц байжээ. Эдгээр 6 онгоц тээгч усан онгоцуудыг «Хиэй», «Кирисима» байлдааны хурдан усан онгоцууд, хүнд их буутай «Тонэ», «Тикума» онгоцууд, хөнгөн «Абукума» хурдан байлдааны усан онгоц, 11 шуурхай сөнөөгч усан онгоцууд ( 6 усан доогуурх онгоц) дагалдан хамгаалж явжээ.
Сувдан эрэг рүү хийсэн энэхүү довтолгооны үндсэн зорилго нь АНУ-ын Номхон далайн флотыг хүчгүй болгож Японы армийн Зүүн өмнөд Ази дахь цэргийн үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх явдал байжээ.
1941 оны 12-р сарын 7-ны өглөө Японы нисэх онгоц тээгч хөлөг онгоцууд дээрх нисэх онгоцнууд Оаху арлын нисэх онгоцны буудлууд болон Сувдан эрэг орчим зангуутай зогсож байсан хөлөг онгоцууд руу довтлов. Уг довтлгооноор дөрвөн байлдааны хөлөг онгоц, хоёр устгагч, нэг мина тавигч устжээ. Мөн 4 байлдааны хөлөг онгоц, гурван хөнгөн хөлөг онгоц, нэг устгагч маш хүнд гэмтсэн байна. Америкийн агаарын тээврийн алдагдал 188 сүйрсэн, 159 их эвдэрсэн онгоц байв. Америкчууд 2403 хүнээ (тэдгээрийн 1000 гаруй нь "Аризона" байлдааны хөлөг онгоцонд сууж явсан) алагдаж, 1178 хүн шархаджээ. Япончууд 29 онгоц - 15 шумбагч бөмбөгдөгч, 5 торпедо бөмбөгдөгч, 9 сөнөөгч онгоцоо алджээ. Таван жижиг шумбагч онгоц живжээ. Нийт 64 хүн (55 нисгэгч, 9 шумбагч онгоц) амь үрэгдсэн ажээ.
Сувдан эрэг рүү хийсэн дайралт Японы хувьд гайхалтай их амжилт болж, уг ажиллагааг анх төлөвлөж байсан хүмүүсийн хүлээлтээс хамаагүй ихээр давсан гэдэг. АНУ-ын Номхон далайн цэргийн флотыг зургаан сарын турш зогсоож саармагжуулсан нь Япон улс Хонконг, Бирм, Голландын Зүүн Энэтхэг, Малай, Сингапур, Филиппин зэрэг Зүүн өмнөд Азийн ихэнх хэсгийг хялбархан эзлэх боломжийг олгосон юм.
Дондогийн Цогзолдорж
Дондогийн Цогзолдорж нь Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх юм.
Улсын наадмын дэвжээнд
1. Шөвгөрсөн амжилт
Бөхийн удам
Ангилал:Улсын начин
Фигаро сонин
Лё Фигаро (Le Figaro) бол 1826 онд байгуулагдсан Францын хамгийн эртний хэвлэмэл сонин юм. Сонины энэ нэрийг Бомаршэгийн жүжгийн баатар болох Фигарод зориулж өгсөн ажээ. Тэрхүү Фигарогийн хурим жүжгээс “Шүүмжлэх эрх чөлөөгүй газар ямар ч магтаал үнэ цэнгүй байдаг” (фр. Sans la liberté de blâmer, il n’est point d'éloge flatteur) гэх, тус сонины уриа гарсан байна.
1854 оны 4 дүгээр сар хүртэл сонин тогтмол бус бөгөөд 4 хуудастай жижиг форматаар хошин шогийн агууллагтай гардаг байжээ. Анхны редакторууд бол:
1854 онд Ипполит де Вильмесан уг хэвлэлийг худалдан авч, сэргээн босгох гэж хэдэн арван удаа оролдсон байна. Парисын амьдралаас хамгийн дуулиан шуугиантай, сонин өнгө аястай бүх зүйлийг нийтэлж, хамгийн хөгжилтэй танилцуулга хийснээр хэвлэл амжилт олж, долоо хоног тутмын сэтгүүлээс том сонин болж өссөн бөгөөд 1866 оноос хойш өдөр тутмын сонин болжээ. 2005 онд 340 мянга орчим хувь хэвлэгдэж байсан.
Тус сонин нь одоогийн Францын Засгийн газар болон баруун-төвийн намуудын албан ёсны үзэл бодлыг тусгадаг гэж үздэг. Ийм ч учраас Le Figaro-г "зүүн" хэвлэлүүд ихэд шүүмжилдэг байна.
2004 оны байдлаар тус сонин нь Францын нисэхийн Dassault Aviation корпорацийн тэргүүн консерватив улстөрч, тэрбумтан Серж Дассогийн хяналтад байгаа. Радио ярилцлагадаа Дассо "Сонинууд эрүүл санаа бодол сурталчлах ёстой" гэж хэлсэн байдаг.
Сонины онлайн хувилбар 2006 онд гарсан. Хэвлэлийн уншигчид нь нийгмийн дунд анги, ахлах ажилтнууд, жижиг бизнес эрхлэгчдийн төлөөллөөс бүрддэг. Уншигчдынхаа сонирхлыг харгалзан тус хэвлэл нь улс орны олон нийтийн болон соёлын амьдралд болж буй үйл явдлыг сурвалжлахад илүү анхаардаг байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын сонин Ангилал:Франц хэлээрх өдөр тутмын сонин Ангилал:1826 онд анх хэвлэгдсэн
Ажлын машин
thumb|Мотор (хүчний машин) болон шахах насос (ажлын машин)-ны ерөнхий бүдүүвч зураг Ажлын машин гэдэг нь хөтлөгдөх машин бөгөөд энэ нь энергийг механик ажил болгон хүлээн авдаг. Ажлын машин нь хөтлөгч, мотор эсвэл хүчний машинаас (зарим тохолдолд ингэж нэрлэх нь ч бий) яг эсрэгээрээ механик энергийг цааш нь дамжуулах үүрэгтэй. Учир нь тодорхой энергийг хүлээн авч механик энерги болгон өгдөг учраас. Хөтлөгчтэй уялдуулан зарим тохиолдолд ажлын машиныг хөтлөгдөгч гэж нэрлэх нь ч бий. Ажлын машин хөтлөгчтэй механик холбоосоор холбогдоно. Ийм холбоос ихэнх тохиолдолд эргэх гол байдаг. Мөн өөр төрлийн хэлбэртэй ч байж болох ба үүнд хөшүүрэг, нарийн саваа буюу штанг, төмөр олс болон туузан дамжуулагч орно. Холбогч муфтийн (авалцуур) тусламжтайгаар хүчний болон ажлын машиныг хооронд нь салгах боломжтой. Хүч дамжуулагчаар мөн хөдөлгүүрийг ч ашиглах боломжтой. Ажлын машины үндсэн үүрэгт эрчим хүч үүсгэх эсвэл дамжуулах, эсвэл хатуу бодисыг тээвэрлэх, зөөх, жижиглэх, шахах, холих, шүүх гэх мэт. Зарим ажлын машин нь энергийг хүлээн авах болох дамжуулах үүргийн аль алиныг гүйцэтгэх ба энэ төрлийн машин нь хүчний болон ажлын машин болон хувирах чадвартай гэсэн үг. Жишээлбэл үүнд авалцуур гол, турбин насос, генераторууд орно. Шингэний энергийн машин нь мөн ажлын машин бөгөөд энэ нь хүлээн авсан энергиэ шингэн бодис болон ямар нэг хийд шингээх үүрэгтэй, Жишээ нь насос, шахуурга, үлээгч сэнс болон агааржуулагч гэх мэт.
Ангилал:Ажлын машин
Алтан загасны үлгэр
"Алтан заганы үлгэр"-ийг /оросоор. -Сказка о рыбаке и рыбке/ 1833 оны 10 дугаар сарын 2-/14/-нд Оросын алдарт яруу найрагч Александр Сергеевич Пушкин бичиж 1835 онд "Уншихад зориулсан номын сан" /Бибилиотека для чтения/ сэтгүүлд хэвлэгдсэн байна. Энэ үлгэр олон хэл дээр орчуулагдсан бөгөөд түүний дотор Монголын XX зууны манлай соён гэгээрүүлэгч, орчин цагийн монгол хэлний дүрмийг үндэслэгч эрдэмтэн, орчуулагч, зохиолч Хатагин овогт Цэндийн Дамдинсүрэн 1938 онд монголчилж орчуулсан байна.
Алтан загасны үлгэр
Хөрст алтан дэлхийн
Хөх цэнхэр далайн
Эрэг ирмэг газарт
Эрт урьд цагт
Эмгэн өвгөн хоёр
Айл болон амьдарч
Аж төрөн суужээ.
Хар усан ундтай
Хад чулуун нөмөртэй
Газрын агуйд хоргодож
Галын илчинд шүтэж
Гучин жил тэнэж
Дөчин жил суув.
Далайн хөвөө сахина.
Эмгэн нь утас ээрч
Гэрийн мухар сахина.
Өвгөн нэг өдөр
Далайн хөвөөнд очоод
Тороо усанд тавьж
Загас шүүрдэж эхлэв.
Анхан нэг шүүсэнд
Нялцгар замаг гарав.
Ахиад нэг шүүсэнд
Нойтон өвс гарав.
Адаг сүүлд нь шүүтэл
Алтан загас баригдав.
Аливаа загаснаас онц
Алтан загас болбол
Адгуус амьтнаас онц
Хүний хэлийг мэднэ.
“Амь авар” гэж
Алтан загас гуйв.
“Өвгөн болсон ах минь
Өршөөж хайрла намайг.
Урхи торноос мулталж
Усанд буцааж тавина уу?
Амь биеийн оронд
Аль дуртайг чинь өгнө.
Хайрт амины оронд
Энэ үгийг сонсоод
Өвгөн их цочив.
“Өссөн төрснөөс нааш
Өвгөн насан болтол
Өдий жилийн дотор
Загас барьж амьдрахдаа
Замаг шүүж явахдаа
Үг хэлэх загасыг
Үзсэн удаа байхгүй.
Яасан хачин юм бэ?
Ямар жигтэй хэрэг вэ?” гэж
Ажиг сэжиг төрж
Алтан загасыг тавихдаа:
“Чиний өгөх юм
Над хэрэг байхгүй.
Чиний үнэтэй бие
Над олз болохгүй.
Алтан өнгөт загас минь
Ариун далайд цэнгэж
Ачит тэнгэрт өршөөгдөж
Амар мэнд яв” гэж
Сайн үгээ хэлж
Сайхан ерөөлөө тавив.
Өвгөн тэндээс буцаж
Гэртээ харьж ирээд
Өнөөх сонин юмаа
Эмгэндээ ярьж эхлэв:
“Өнөөдөр би далайгаас
Нэг загас барив.
Өнгө нь алт бөгөөд
Хүний хэл мэднэ.
Амь биеэ аварч
Усанд тавихыг гуйж
Аль дуртай юмыг
Над өгье гэхэд нь
Айж сандраад би
Юу ч авч чадсангүй.
Хөөрхий тэр загасыг
Тор шүүрээс мулталж
Хөх далайд нь тавьчхаад
Буцаад ирэв” гэж гэнэ.
“Эргүү тэнэг амьтан” гэж
Эмгэн өвгөнөө зэмлэв.
“Алтан загаснаас юм
Мунхаг амьтан ядахдаа
Модон тэвш гуйсан бол
Маш хэрэгтэй байх сан.
Манай тэвш хуучирч
Хамхарч унах шахсан шүү
Өвгөн гэдрэг явж
Өнөөх далайдаа ирэв.
Далайн ус мяралзаж
Даанч сайхан харагдав.
Алтан загасыг дуудсанд
Алтан загас хөвсөөр
Өмнө нь хүрч ирээд
Өвгөнөөс ингэж асуув:
“Хүндэт өвгөн ах минь
Хүсэх хэлэх юу байна?
Явдал учир юу вэ?
Ямар хэргээр ирэв?”
Өвдөг нугалж мөргөөд
Хайрлаж намайг өршөө.
Алтан загаснаас юм
Авч чадсангүй гэж
Манай эмгэн намайг
Маш ихээр буруушааж
Шинэ тэвш хэрэгтэй гэж
Ширүүн үг хэлж байна.
Эдэлж байсан тэвш маань
Эвдэрч унахад хүрсэн гэнэ”.
“Ачит буурал өвгөн минь
Зорьж ирсэн хэрэг чинь
Зовох юмгүй бүтнэ.
Гэртээ харь өвгөн минь.
Эвдэрхий муу тэвш чинь
Шинэ тэвшээр солигдоно”.
Өвгөн гэртээ иртэл
Өнөөх загасны өгсөн
Өнгөтэй сайхан тэвш
Өмнө нь хэвтэж харагдана.
Эмгэн дэргэд нь зогсоод
Элдвээр хараах сонстов:
“Эргүү тэнэг амьтан чи
Энэ тэвшийг гуйсан уу?
Тэвшээр юу хийх вэ?
Дэмий юмыг авч чи.
Бас буцаад яв.
Байшин гуйгаад ир” гэж.
Өвгөн гэдрэг буцаж
Далайн ус нэлээд
Давалгаалж цалгилж байв.
Хүрээд ирэв үү бас?
Өвгөн хариу хэлэв:
“Хатан дээд загас минь
Манай эмгэн уурлаж
Маш ихээр зэмлэж
Хөгшин намайг амраахгүй
Балай хэрүүлч эмгэнд
Байшин хэрэгтэй юм гэнэ”.
Алтан загас хэлэв:
Гэртээ харь, өвгөн минь.
Эвдэрхий муу гэр чинь
Гэртээ хүрч ирвэл
Өнөөх муу гэр нь
Оргүй болсон байжээ.
Гэр байсан газарт нь
Гэгээн цагаан өнгөтэй
Гэрэл орох цонхтой
Царс модон хаалгатай
Цагаан байшин харагдаж гэнэ.
Эмгэн цонхны дэргэд
Эрхэмсэг янзаар суугаад
Хамаг муу үгээр
Харааж загнаж байна гэнэ:
Энэ байшинг гуйсан уу?
Загасанд буцаад оч.
Залбирч гуйгаад ир.
Ядуу тариачин байхад
Ямар жаргал байх вэ?
Харц язгуураа сольж
Тайж болохыг хүснэ.
Хамжлага тариачнаа байж
Ноён болохыг хүснэ”.
Майк Уильямсон
Майкл Жеймс «Майк» Уильямсон (Michael James "Mike" Williamson; 1983 оны арваннэгдүгээр сарын 8-нд Сток-он-Трент хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Ньюкасл Юнайтед» багт хамгаалагчаар тоглодог.
Алтан загасны үлгэр
Далайн ус ихээр
Майк Уильямсон
Замнал
2010 оны нэгдүгээр сарын 27-нд тодорхойгүй үнээр элссэн Уильямсон «Ньюкасл Юнайтед» багтайгаа гэрээлэв. Нэгдүгээр сарын 27-нд тэр анхны гараандаа «Кристал Пэласын» эсрэг (2:0) гялалзсан тоглолтыг харуулав.
Гадны холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Торки Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Саутхемптон багийн тоглогч Ангилал:Донкастер Роверс багийн тоглогч Ангилал:Уиком Уондерерс багийн тоглогч Ангилал:Уотфорд багийн тоглогч Ангилал:Портсмут багийн тоглогч Ангилал:Ньюкасл Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Алтан загасны үлгэр
Урьд загнаснаас илүү
Улам ихээр харааж
Хөөж загнаад болохгүй.
Ноос ээрдэг эмгэн маань,
Ноён болох санаатай гэнэ.
Тариачин язгуураа сольж
Тайж болох хүсэлтэй гэнэ”.
Эрхт тэнгэрийн өршөөлөөр
Өвгөнийг буцаад иртэл
Өндөр сайхан байшин
Өргөө сайхан ордон
Өмнө нь харагдаж гэнэ.
Энэ сайхан ордонд
Эмгэн нь морилж суугаад
Эрхэм булган дээлтэй
Эрээн хоргой малгайтай
Эрдэнэ сувдаар чимэглэсэн
Эхнэр болоод байж байв.
Утсаар угалз тавьсан
Улаан гутал өмсөөд
Урдах зарцаа өшиглөж
Учиргүй их загнаж байна.
Алтан бэлзэг зүүсэн
Арван мойног хуруугаар
Аягач хүүхний үсийг
Атгаж аваад зодож байна.
Өвгөн хүрч ирээд
Өвдөг сөгдөж айлтгав:
Тавтай морилж байна уу?
Таны хүссэн зүйл
Тааллын ёсоор болж
Санасан хэрэг бүтсэнд
Санаа сэтгэл амрав уу?”
Өвгөнийг үзээд эмгэн
Өндөр дуугаар зандарч
Агтын хашаа сахиж
Адуу хариулгахаар явуулав.
Хэдэн хоног өнгөртөл
Хэрэг дахин гарав.
Урьдынхаасаа эмгэн
Улам илүү догширч
Адуучин муу өвгөнийг
Харц тариачин байгаад
Хамжлагат тайж болсон юм.
Хамжлагат тайжаа болиод
Хатан хаан болоод
Хамгийг захирах хүсэлтэй” гэж.
Өнөөх үгийг сонсоод
Шуналт тэр эмгэнд
Шууд ингэж хэлэв:
“Ховдог санаа хэтэрч
Хоосон байснаа мартав уу?
Хоолонд их цадаж
Галзуу өвчин тусав уу?
Тэгш зөв алхаж
Чадахгүй ийм эмгэн
Дээд хаан болж
Яаж чадах юм бэ?
Дэлхийн хүн амьтны
Элэг доог болно.
Бүтэн үг хэлж чадахгүй ийм эмгэн
Бүгдийн хаан болж
Бүх олон амьтны
Ичгүүр сонжуур болно”.
Эмгэн ихээр уурлаж
Элдэв зүйлээр харааж
Тариачин өвгөний хацрыг
Тасхийтэл алгадаад
Сүрхий янзаар харж
Сүрдүүлж байгаад тушаав:
“Тайж язгуурт миний
Таалал тушаал хоёрыг
Зөрчиж болдог юм уу?
Тушааж байна чамд.
Дуугүй явахгүй болбол
Чирээд явуулна чамайг”.
Өвгөн арга ядаж
Уршигт муу эмгэн
Уурлаж загнаад болохгүй.
Хаан болоход яадаг юм бэ?
Хамаг олныг захирна гэж
Ноён зэргээ голж
Эрх хүч төгөлдөр
Эмгэн загнаад болохгүй”.
Эрхт тэнгэрт итгэж
Эмгэн чинь одоохон
Эзэн хаан болно” гэжээ.
Өрөө олон тасалгаатай
Өндөр сайхан ордон
Хааны ордонд эмгэн нь
Хатан болоод заларч байв.
Эзний ширээнд суугаад
Бийр цаас барьсан
Бичгийн түшмэдээр тойруулж
Баатар цэргээр хүрээлүүлж
Ноёдоор хундага бариулж
Далайн цаанаас авчирсан
Дарс уугаад наргиж байв.
Ариун сайхан идээг
Амталж үзээд ярвайж байв.
Өвгөн түүнийг хараад
Өөрийн эрхгүй сүрдэж
Аймшигт хатан хааны
Амрыг айлтгаж мөргөн:
“Эрхт дээд хатан минь
Энх морилж байна уу?
Эмгэн тэр өвгөнийг
Нүдээр ширвэж үзээд
“Эргүүлж хөө” гэж
“Энэ муу өвгөн
Энд юунд ирэв?
Чихэнд үл дуулдах
Зах хол газар
Зайлуулж явуул” гэж
Зарц олон хүндээ
Зарлиг буулгаж тушаав.
Олон цэрэг түшмэд нь
Омогтой чангаар дуугарч
Заамдаж барьж аваад
Урагш татан угзарч
Ууцан дээр нь нударч
Гадна гартал түлхэв.
Газар унатал өшиглөв.
Хаалгаар гарахын үед
Харуулын цагдаа тулгарч
Алмас сүхээ далайгаад
Арай л цавчиж алсангүй.
Ордноос дөнгөж гартал
Олон хүний инээлдэх нь:
Хэрээ мэдэж яв.
Бяраа мэдэж өргө”.
Хэрэг түвэг гаралгүй
Хэд хонож байтал
Хэрүүлч муу эмгэний
Хэрцгий нь бас хөдлөв.
Эр нөхрөө ол гэж
Эмгэн зандран тушаагаад
Ордны бараа бологчдыг
Олон тийш нь явуулав.
Эрж сурч олоод
Харц өвгөнийг авчирч
Хатан хаанд мөргүүлэв.
Эрхт хатан хаан
Эзний ширээн дээрээс
Өвгөн болсон нөхөртөө
Өндөр дуугаар тушаав.
“Загасанд очоод мөргө.
Хүний хаан болсон ч