cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Өвөрхангай аймаг
Боловсрол
Арвайхээр хотод ШУТИС-ийн Өвөрхангай аймаг дахь Технологийн Сургууль 2015 он хүртэл бакалаврын боловсролтой мэргэжилтэн бэлтгэж байсан бөгөөд, Өвөрхангай аймаг дахь МСҮТ, ЕБ-ын 30 гаруй сургууль оюутан сурагчдад боловсролын үйлчилгээ явуулж байдаг.
Дамдины Сүхбаатар
Нийгмийн бүтээн байгуулалт
Тэрхүү тангараг нь тус эх оронч байгууллагын дагаж мөрдөх мөрийн хөтөлбөр “Намын хүмүүсийн дагаж явах тангаргийн бичиг” байсан юм. Нууц хоёр бүлгийн дотор янз бүрийн үзэл санаатай хүмүүс оролцсон учир тэд ард түмний тэмцлийн зорилгыг өөр өөрөөр ойлгож байв. Нууц бүлгийн хамгийн гол зорилго бол эх орноо хятадын түрэмгийлэгчдээс чөлөөлөх явдал байлаа.
Өвөрхангай аймаг
Аялал жуулчлал
thumb|right|300px|[[Эрдэнэ зуугийн бараа]] Байгалийн үзэсгэлэнт газар, зам харилцааны өргөн боломжийг түшиглэн байгуулсан улсын хэмжээнд томоохонд тооцогдох Хужирт сумын амралт, рашаан сувиллын газар, Баянгол, Хархорин жуулчны баазууд ажилладаг.
Түүнчлэн түүхэн дурсгалт газрын хамгийн том цогцолбор болох Эрдэнэ-Зуу хийд, археологийн экспедицүүдийн малтаж гаргасан Монголын Эзэнт Гүрний нийслэл байсан Хархорум хотын туурь зэргээрээ Өвөрхангай аймаг алдартай билээ.
Дамдины Сүхбаатар
Нийгмийн бүтээн байгуулалт
1920 оны хавар Д.Сүхбаатар хэдийгээр эцэг нь хүнд өвчтэй байсан боловч арга буюу орхин гэр орноо зарж хөл залгах унаа бэлдээд ард түмний их хэргийн төлөө Зөвлөлт Орос улсын зүг зорьжээ. Ийнхүү явахынхаа өмнө тэмцэл, үйл ажиллагааныхаа гол шугамыг тодорхойлж өөрийн эцэгт гэж хэлж байв. Хятадын гамин цэргүүд монгол-оросын хилийг чандлан сэргийлж байснаас болж Д. Сүхбаатар энэ удаа хил нэвтэрч амжаагүй бөгөөд харин 1920 оны зун хоёр дахь удаагийн явалтаар зорилгоо биелүүлж чадсан юм. Тэд Эрхүү хотноо Коминтерний Дорно Дахины нарийн бичгийн дарга нарын газрын удирдах ажилтан нартай удаа дараа учирч Монгол Ардын Намын нэрийн өмнөөс Зөвлөлт орос улсын засгийн газарт хандан тусламж гуйх тухай бичиг үйлдэж түүндээ хувьсгалт байгууллагаас нэн даруй гүйцэтгэх чухал асуудлыг тодорхойлон бичжээ. Зөвлөлт Орос улсад очсон ардын намын Данзан, Лосол, Чагдаржав нар Омскоор дамжин Москва хот орж тэнд Зөвлөлт Оросын ГЯЯ-ны сайд Георгий Чичерин тэй уулзжээ. Харин Д. Сүхбаатар, Х. Чойбалсан нар бэлтгэл ажлаа хангах зорилгоор Эрхүү хотод үлджээ. Ардын намынхан Орос улсад очоод улс орноо хятадын цэргээс чөлөөлөхийн тулд зэвсэг гуйж оронд нь зөвлөлт засгийг улс орондоо тогтоох тохиролцоо хийсэн гэдэг. Гэвч сүүлдээ зөвхөн зэвсэг гуйх бус, улаан орос цэрэг гуйх болсон нь тусгаар тогтнолооо дөнгөж олоод байсан Богд хаант Монгол улсын хувьд тусгаар тогтнолоо алдах аюул болно гэдгийн тэр үед хэн ч яахин мэдэх билээ.
Өвөрхангай аймаг
Сумд
thumb|right|300px|Сумдын газрын зураг
Дамдины Сүхбаатар
Нийгмийн бүтээн байгуулалт
1921 оны 2-р сарын 24-ний өдөр хаант Орос цэргийн жанжин, азийн морин дивизийн командлагч, хошууч генерал Барон Унгерн фон Штернберг гамин цэргээс монголыг чөлөөлөх зорилгоор дүн өвлийн хүйтэн цагт нийслэл Хүрээ рүү довтолж, арван мянган хятад цэргийн эсрэг мянга хүрэхгүй цөөн цэрэгтэйгээр зоригтой тулалдаж Богд хааныг гамин цэргийн гэрийн хорионоос чөлөөлж нийслэл Хүрээг гамин цэргээс чөлөөлөв. Богд хаан ыг дахин хаан ширээнд залж Монгол улс дахин тусгаар тогтнолоо сэргээв. Богд хаан монголын тусгаар тогтнолыг дахин сэргээсэн гавьяатай Барон Унгернд Улсыг мандуулагч их баатар цол олгов. Барон Унгерн удалгүй өмнө зүг довтолж Чойрт байрлаж байсан гамин цэргийг ялж 1921 оны дөрөвдүгээр сар гэхэд монголын нутгийг хятадын гамин цэргээс бүрэн чөлөөлөв. Харин нийслэл Хүрээнээс Барон Унгерний цэрэгт ялагдаж зугтаасан гамин цэрэг Оросын нутгаар дамжиж зугтаахаар хойд зүгт явж Хиагт хотод бүгсэн байлаа. Энэ үед Д. Сүхбаатар монголын дотоод дахь бодит байдлыг мэдэж, ард түмнийг дарлал зовлонгоос бүрэн ангижруулах их хэргийг эхлэх цаг нэгэнт болсон гэж үзээд намын анхдугаар их хурлыг яаралтай хуралдуулж, монголын ард түмний хувьсгалт тэмцлийг зохион байгуулж удирдах улс төрийн дайчин байгууллага МАХН-ыг жинхэнэ ёсоор байгуулах бүх бэлтгэл ажлыг шууд гардан удирдсан юм.
Өвөрхангай аймаг
Алдартай хүмүүс
thumb|Дайны баатруудын хөшөө самбар thumb|Ерөнхий сайд Гэндэний хүрэл хөшөө
Дамдины Сүхбаатар
Нийгмийн бүтээн байгуулалт
Үүний хамт намын бодлогыг олон түмэнд таниулах, ухуулах хуудас болон намын анхны дайчин хэвлэл “Монголын үнэн” сониныг хилийн чандад хэвлүүлэн монгол нутагт нууцаар нэвтрүүлэх, партизан цэрэг элсүүлэх зэрэг асар их ажлыг зохион байгуулж байв. 1921 оны 2-р сарын есөнд болсон хувьсгалчдын зөвлөлгөөнөөр ардын журамт цэргийг байгуулах ажлыг түргэтгэх, зэвсэгт тэмцэлд идэвхтэй бэлтгэх зорилгын үүднээс Д. Сүхбаатарыг журамт цэргийн жанжнаар томилсон байна. 1921 оны 3-р сарын 1-3 ны өдөр хуралдсан Монгол Ардын Намын анхдугаар их хурал Монгол орны улс төрийн байдлын тухай хэлэлцэж, намын Хөтөлбөрийг батлан бүх ард түмний зэвсэгт бослогыг бэлтгэн явуулах, Ардын журамт цэргийн штаб байгуулах, Монгол Ардын Намын Төв Хороог сонгон нам байгуулах тухай асуудал хэлэлцжээ.
Өвөрхангай аймаг
Бөхчүүд
Өвөрхангай аймгаас дархан аварга 1, улсын аварга 1, улсын арслан 6, улсын заан 10, улсын харцага 2, улсын начин 42 төрөн гарчээ.
Дамдины Сүхбаатар
Нийгмийн бүтээн байгуулалт
Их хурал Ардын журамт цэргийн жанжинаар Д. Сүхбаатарыг томилсон юм. 1921 оны 3-р сарын 13-нд Дээд Шивээ хотноо “Монгол Ардын засгийн хэргийг бүгд түр захиран шийтгэх газар” гэдэг нэртэйгээр Монгол Ардын Түр засгийн газрыг МАН-ын удирдлагаар байгуулсан байна. Түүний бүрэлдхүүнд Д. Сүхбаатар оржээ.1921 оны 3-р сарын 18-ны шөнө Хиагт хотноо бүгж байсан гамин цэргийн гол хүчийг бут цохиж Хиагт хотыг гамин цэргээс чөлөөлж ард түмний зэвсэгт бослогын том ялалт, ардын хувьсгалын эхлэлт болжээ. Монголд ийнхүү хоёр засгийн газар байгуулагдав. Нэг нь саяхан дахин сэргээн байгуулагдсан хууль ёсны Богд хаант Монгол улсын Засгийн газар, нөгөө нь Дээд Шивээ хотноо байгуулагдсан Монгол Ардын Түр засгийн газар байлаа.
Өвөрхангай аймаг
Уяачид
МУТМУ-2 МУМУ-3 МУАУ-16
Дамдины Сүхбаатар
Нийгмийн бүтээн байгуулалт
Хиагтыг хятадын гамин цэргээс чөлөөлөх тэмцэлд Д. Сүхбаатарын зохион байгуулах ур чадвар улам тодорч чин зоригт авьяаслаг жанжин болохоо илтгэн харуулсан юм. Д. Сүхбаатараар удирдуулсан ардын журамт цэрэг болон Нейман, Шетинкинаар удирдуулсан улаан армийн олон мянган орос цэргүүд 1921 оны 7-р сарын 6-нд Нийслэл Хүрээнд орж ирэв. 1921 оны 7-р сарын 8-ны өдөр МАН-ын төв хорооны өргөтгөсөн хурал болж хууль ёсны Богд хаант монгол төрийг халж, засгийн бүх эрхийг Ардын түр засгийн газарт шилжүүлэхээр шийдвэрлэжээ. 1921 оны 8-р сарын 10-нд Богд хаант Монгол улсын засгийн газрыг татан буулгаж, Ардын түр засгийн газрыг өргөтгөн Ардын байнгын засгийн газар болгон байгуулж Ардын засгийн анхны Ерөнхий сайдаар Д.Бодоог томилж, Д. Сүхбаатарыг Ардын засгийн газрын Цэргийн яамны тэргүүн сайд бөгөөд Бүх цэргийн жанжнаар томилжээ.
Өвөрхангай аймаг
Эшлэл
Ангилал:Монголын аймаг
Дамдины Сүхбаатар
Нийгмийн бүтээн байгуулалт
1921 оны 8-р сарын 11-нд тусгаар тогтносон Монгол улсыг байгуулсан тухай түмэнд тунхаглан зарлажээ. 1921 оны 11-р сард байгуулагдсан Монгол Зөвлөлтийн ард түмний найрамдлын хэлэлцээр бол их бага үндэстний хооронд жинхэнэ тэгш эрх, бие биеэ хүндэтгэх, харилцан туслах зарчмын үндсэн дээр байгуулагдсан олон улсын ач холбогдол бүхий түүхэн бичиг баримт мөн юм. Гэвч цаашид дөнгөж байгуулагдсан Ардын нам засаг Коминтерний тулгалтад орж хүнд хэцүү байдалд орж байлаа. Удалгүй Коминтерний шахалтаар ардын засгийн ерөнхий сайд, бусад сайд нар төдийгүй хуучин Богд хаант төрийн зүтгэлтнүүд, лам хутагт хувилгаад нарыг ямар ч үндэслэлгүй цаазаар авах хорт ажиллагаа эхэлсэн юм. Ардын засгийн анхны ерөнхий сайд Бодоо улс орноо Англи, Япон улсын адил хэмжээт эрхт хаант засаглалтай Үндсэн хуульт улс байгуулах төлөвлөгөөтэй байсан боловч 1922 онд амь насаа алдсан юм. Гэвч эцэстээ Монгол улс Коминтерний заавраар зөвлөлтийн загвараар байгуулсан улс болох нь тодорхой болсон юм. 1922 онд Цэргийн жанжин Д. Сүхбаатарын тушаалаар Монгол улсын Ерөнхий сайд байсан Д.Бодоо, Чагдаржав болон Богд хаант төрд зүтгэж байсан бусад 15 түшмэдийг Шар хаданд цаазлан хороожээ. Д.Сүхбаатар 1923 онд үл мэдэгдэх шалтгаанаар нас баржээ. 1924 онд Ардын намын анхны дарга, Сангийн сайд Солийн Данзан цаазаар авхуулжээ. Энэ бүх хорт ажиллагааны цаана Коминтерний төлөөлөгч Элбэгдорж Ринчино байсан хэмээн түүхчид үздэг.
Нас барсан нь
Монгол Ардын Нам төрийг үндэслэн байгуулагчдын нэг, улсын баатар, цэргийн жанжин Д.Сүхбаатар ийнхүү нам ард түмнийхээ үйл хэрэгт зүтгэхийн үлгэрийг үзүүлж Ардын хувьсгалын ололтыг хамгаалан тэмцсээр 1923 оны 2-р сарын 20-нд таалал төгсчээ. Энэ цаг үе их ээдрээтэй хүнд хэцүү цаг үе байлаа. Ардын хувьсгал ялаад дөнгөж ганц жилийн дараа 1922 онд Монгол улсын Ерөнхий сайд Д.Бодоо болон Чагдаржав, Да лам Пунцагдорж нарыг ямар ч үндэслэлгүй, ямар ч шүүхгүйгээр шууд буудан хороов. Дараа нь ардын засгийн сайд,  ардын намын анхны дарга С.Данзанг ямар ч үндэслэлгүй буруутган цаазаар авав. Түүхчид Д.Сүхбаатарын нас барсан шалтгааныг хоёр янзаар тайлбарладаг. Нэг таамаглал нь Хүрээнд байрлаж байсан оросын улаан цэргүүд нийслэл Хүрээнд хүн алж хүрээ талж, хүчирхийлэл үйлдэж байсан тул Д. Сүхбаатар Монголд орж ирсэн оросын улаан цэргийн тоог 500 болтол нь цөөрүүлэх санал гаргасан нь оросын улаан комиссаруудын дургүйг хүргэж тэд Сүхбаатарт эм хэмээн хортой үрэл өгч хөнөөсөн гэдэг таамаг байдаг. Нөгөө таамаглал нь ханиад хүрч, хатгаа аваад хүндэрсний улмаас нас барсан гэж үздэг. Аль ч таамаг нь албан ёсоор батлагдаагүй бөгөөд Монголын зарим уран сайхны кинонууд дээр хорлогдож нас барж буйгаар дүрслэн гардаг. Тэрхүү социализмын нэг үзэл суртал ноёрхсон цаг үеийн кинонууд дээр Богд гэгээнтэн нэгэн ламаар дамжуулан Сүхбаатарт эм гээд хортой үрэл өгч хөнөөсөн гэдэг нь огт худал гүтгэлэг юм. Богд гэгээн Сүхбаатар хоёр эртнээс Хужир булангийн сургууль төгсч Богд хаант Монгол төрийн цэргийн бага дарга байх цагаас нь эхлэн найрсаг дотно харилцаатай байсан гэдэг. Д. Сүхбаатар насан эцэслэхийнхээ өмнө хэмээн гэрээсэлжээ. Улаантнууд түүнийг нас барснаас хойш элдэв худал домог зохиож, нам төрийг үндэслэгч суут ард түмний удирдагч байсан мэтээр хэт дөвийлгөж байсан. Сүх жанжин хэзээ ч коммунист байгаагүй.Тэр туурга тусгаар Монгол улсынхаа төлөө зүтгэсэн эрэлхэг зоригтой цэргийн жанжин байсан.
Шигтгээ
1922 онд Сэцэн хан аймгийн Ёст бэйс Доржжавын хошууны бүх хүний нэр, овог, нас, өрх ам, малын тоог тодорхойлсон бүртгэлээс...
Сайд жанжин Сүхбаатар, ургийн овог Хайс, нас 28. Өрх 3. Лам Дэндэв нас 33, хар Эрэнчин нас 31 /зарим номонд Аранжин гэж ташаарсан нь буй/, хөвгүүн Төмөр нас 3, эх Ханджав нас 62, ноёхон Янжин нас 30, эм Мандал нас 35, хүүхэн Долгор нас 21, Оюун 6 настай, ам 9. Адуу 11, үхэр 10, хонь 10 гэж бүртгэгдсэн байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:БНМАУ-ын батлан хамгаалахын сайд Ангилал:Монголын улс төрч Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:Ардын хувьсгал Ангилал:Монголын жанжин Ангилал:Хувьсгалч Ангилал:XX зууны манлай Ангилал:Төрийн эсвэл засгийн газрын тэргүүний гэр бүлийн хүн Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1893 онд төрсөн Ангилал:1923 онд өнгөрсөн
Жамъянхорлоогийн Сүхбаатар
Жамъянхорлоогийн Сүхбаатар (1975 онд Дархан хотод төрсөн) нь Монгол Улсын Их Хуралд анх 33 настайдаа сонгогдсон бөгөөд Монгол Улсын төр, захиргааны дээд байгууллагуудад 20 гаруй жил ажилласан туршлагатай улс төрч юм.
thumb|327x327px| 2008-2012 он Дархан-Уул аймаг, 2020 оноос Чингэлтэй дүүргээс УИХ-ын гишүүнээр сонгогдсон.
Хэрэгжүүлсэн ажлууд
Монгол төрийн бэлгэ тэмдэг Төрийн далбаандаа хүндэтгэлтэй хандах, түүхт ёс, түүхэн уламжлалаа нандигнан өвлөх, үндэсний эв нэгдлийг бэхжүүлэх зорилгоор "Төрийн далбааны өдөр"-ийг жил бүрийн 7 сарын 10-ны өдөр тэмдэглэх хуулийг УИХ-ын гишүүн Ж.Сүхбаатар, С.Бямбацогт, Ц.Дашдорж нар 2008 онд санаачлан батлуулжээ.
Сонгуульт ажил
2010-2012 он Монголын Бодибилдинг, Фитнесийн нэгдсэн холбооны ерөнхийлөгч
Ном бүтээл
Номын хураангуй: Сүүлийн 20 гаруй жил Монгол улс нэг намын үзэл суртал хуваарьгүй ноёрхсон захиргаадан тушаадаг хуучин нийгэм-улс төрийн тогтолцооноос хүний эрхийг дээдлэн хүндэтгэдэг, олон эшт үзлийг хүлээн зөвшөөрдөг, төрийн зохицуулалт бүхий хувийн хэвшил давамгайлсан зах зээлийн эдийн засгийг баримжаалсан нийгмийн тогтолцоо руу шилжих ээдрээт цаг үеийг туулж байна. Энэ явцад нийгмийн амьдралд олон цоо шинэ үзэгдэл, харилцаа бий болон үүсч байна. Тодруулбал, бидний уламжлалт ойлголт, хувьсан өөрчлөгдөж буй нэр томьёонуудыг онол-практиктийн шинэ хандлага, шаардлагын улмаас шинээр авч үзэх, тодорхойлоход гадаад орнуудын захиргааны эрх зүйн шинжлэх ухааны ололтыг судлан ашиглах явдал тулгамдсан асуудал юм.
Уг номыг харьцуулсан захиргааны эрх зүйн гарын авлагын чанартай ашиглахад тохиромжтойг бодолцон захиргааны эрх зүйн хөгжлийн өвөрмөц түүх, соёлын өндөр түвшнийг харуулж чадах "эх газрын захиргааны эрх зүйн тогтолцоот" улс орнуудаас Франц, Германыг "англосаксоны захиргааны эрх зүйн тогтолцоот" улс орнуудаас Их Британи, АНУ-ыг тус тус төлөөлүүлэн тоймлон авч үзжээ.
Мөн эрдэм шинжилгээний болон бусад өгүүлэл, нийтлэл 20 гаруйг хэвлүүлжээ.
Цахим мэдээллүүд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Дарханы хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1975 онд төрсөн
Парэтогийн зарчим
Парэтогийн зарчим (Pareto principle) буюу 80:20-ийн дүрэм (80-20 rule) гэдэг нь олон үзэгдлийн хувьд нийт үр дүнгийн 80 хувь нь зөвхөн 20 хувиас нь л шалтгаалдаг гэх зарчим юм. 1906 онд Италийн эдийн засагч Вильфредо Парэто Италийн нийт газар нутгийн 80%-г хүн амын 20% нь эзэмшиж буйг ажигласан бөгөөд хожим Иосиф М.Журан энэхүү зарчмыг санал болгож, Парэтогийн нэрээр нэрлэсэн байна. Бизнест "Нийт борлуулалтын 80%-г худалдан авагчдын 20% нь хийдэг" гэдэг. Математикт "Хангалттай олон тооны оролцогчид тодорхой зүйлсийг хувааж хэрэглэдэг гэвэл оролцогчдын (100 − k)% нь нийт зүйлсийн k%-г эзэмшдэг байх тийм k гэсэн тоо 50-иас (50 бол харьцангуйгаар тэнцүү хуваагдсан) 100-гийн (100-д ойрхон бол маш цөөхөн хэсэг нь бараг бүгдийг эзэмшдэг) хооронд олдох нь тодорхой". 80% гэдэг тоо нь математикийн хувьд ямар нэгэн тусгай утга агуулахгүй боловч амьдрал дээр олон тохиолдолд k нь 80-ийн орчимд байдаг байна.
Ангилал:Статистик Ангилал:Туршлагын судалгаа
Эллери Кларк
Эллери Хардинг Кларк (Ellery Harding Clark, 1874 оны 3 сарын 13 – 1949 оны 2 сарын 17) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч байв. Тэрээр орчин үеийн анхны олимпын наадамд өндрийн харайлт, уртын харайлтын төрөлд аваргалжээ.
Biography
Массачусеттс муж улсын Ийст Роксбүрид төрсөн тэрээр одоогоор өндрийн болон уртын харайлтын 2 төрөлд олимпын аварга болсон цорын ганц хүн юм. 1896, онд Афин хотноо орчин үеийн анхны олимп зохион байгуулагдахад Харвардын Их Сургуулийн оюутан байсан Кларк амжилттай суралцдаг байсан учраас Харвардын ИС-ийн өөр нэг оюутан, олимпын аварга болсон Жеймс Конноллигаас ялгаатай нь сургуулиасаа чөлөө авч чадсан гэдэг. Кларк нь 1893-аас 1912 оны хооронд тэмцээн уралдаануудад өндөр түвшинд оролцож байжээ.
Кларк уртад харайхдаа малгайгаараа үсрэх газартаа тэмдэг тавьдаг зуршилтай байв. Эхний 2 удаад шүүгч (Грекийн хаан I Константин) түүний малгайг авч тавьснаас болоод харайлтаа амжилтгүй гүйцэтгэсэн хэдий ч 3 дахь оролдлогоо малгайны тусламжгүйгээр амжилттай хийсэн нь алтан медаль хүртэхэд хангалттай байв. Тэр 6.35 метр харайжээ. Дараа нь өндрийн харайлтад 1.81 метр дээгүүр давж түрүүлсэн байна. Удаах байранд орсон АНУ-ын Коннолли болон Роберт Гарретт нар дөнгөж 1.65 метр дээгүүр давжээ. Кларк мөн бөөрөнцөг түлхэлтийн төрлөөр оролцсон бөгөөд 7 хүнээс сүүлийн гуравт оржээ.
Тэрээр харайлтын төрлөөр улсынхаа аварга болж үзээгүй аж.
Эллери мөн 1904 оны Сент-Луйсын олимпод декатлон буюу арван төрөлтийн төрлөөр өрсөлджээ. Тэр 5 төрлийн дараа бронхитоос болж тэмцээнийг орхисон ч эцсийн дүнгээр 6-р байрт орсон юм.
Кларк 1991 онд АНУ-ын хөнгөн атлетикийн алдрын танхимд багтжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын уртын харайгч Ангилал:АНУ-ын өндрийн харайгч Ангилал:Уртын харайлтын олимпын аварга Ангилал:Өндрийн харайлтын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:1896 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1904 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1874 онд төрсөн Ангилал:1949 онд өнгөрсөн
Тарвагатай хот
Ангилал:Шинжааны суурин Ангилал:Хятадын тойроггүй хот
Кевин-Принс Боатенг
Кевин-Принс Боатенг (Kevin-Prince Boateng, 1987 оны гуравдугаар сарын 6-нд Баруун Германд төрсөн) — Гана болон Германы давхар иргэншилтэй мэргэжлийн хөлбөмбөгчин юм. Германы Шальке 04 болон Ганын шигшээд харъяалагддаг.
Замнал
Боатенг 13 жил Германд тоглосоны дүнд английн Тоттенхэмд берлиний Хертагаас элсэж байв. Тоттенхэмийн түүнийг элсүүлсэн дүн 4.7 сая фунт. Боруссиа болон Портсмут багуудад тоглоод 2010 оны наймдугаар сарын 18-нд Миланд элсэв.
2013 оны наймдугаар сарын 30-нд Шальке 04 багт 12 сая еврогийн 3 жилийн гэрээгээр иржээ. Анхны тоглолтоо Байертай, гоолоо Майнцийн хаалганд хийжээ.
Шигшээ
Германы өсвөрийн багуудыг дамжин бэлтгэгдсэн Боатенгийг Грекийн хаалганд алсаас (45 м) гоолдож байсаныг онцлох хэрэгтэй. Насанд хүрэгсдийн шигшээд багтах зорилгоо умарталгүй 2006 оны ДАШТ-д Ганыг төлөөлөх саналаас татгалзав. Харин 2010 онд зөвшөөрчээ.
Гэр бүл
Германы шигшээ болон Бавари Мюнхений хамгаалагч Жером Боатенг ах дүүс юм.
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Ганын хөлбөмбөгчин Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Ганын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцоч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Шальке 04 багийн тоглогч Ангилал:Ганачууд
Райделл Пупон
Райделл Пупон (Rydell Poepon; 1988 оны наймдугаар сарын 28-нд Амстердам хотод төрсөн) — Нидерландын хөлбөмбөгчин бөгөөд Францын «Валансьен» багт довтлогчоор тоглодог. «Виллем II», «Спарта», «Де Графсхап», «АДО Ден Хааг» болон «НАК Бреда» багууд тоглож байсан.
Гаднын холбоос
Ангилал:Нидерландын хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Виллем II багийн тоглогч Ангилал:Спарта Роттердам багийн тоглогч Ангилал:Де Граафсхап багийн тоглогч Ангилал:АДО Ден Хааг багийн тоглогч Ангилал:НАК Бреда багийн тоглогч Ангилал:Валансьен багийн тоглогч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Борис Спасский
Борис Васильевич Спасский (1937 онд төрсөн) — 1969-1972 оны хооронд дэлхийн аварга цолыг эзэмшсэн ЗХУ-ын шатарчин.
Польш
Бүгд Найрамдах Польш Улс (Rzeczpospolita Polska) — Төв Европт оршдог улс. Умард хэсэг нь Балтын тэнгисээр хүрээлэгдэж, зүүн хойд талаараа Оросын Холбооны Улс (Калининград муж), Литва, зүүн хэсгээрээ Беларусь, Украин, өмнөд талаараа Словак, Чех, баруун талаараа Герман гэх долоон улстай газраар хиллэдэг. Польшийн нийт газар нутаг нь 312,679 км² бөгөөд үүгээрээ дэлхийд 69-д, Европт 9-т орно. Хүн ам нь 38.5 сая гаруй бөгөөд үүгээрээ дэлхийд 33-т жагсдаг. Нийт иргэдийн 87 % католик шашинтай. Нийслэл нь -Варшав хот, үүнээс гадна Краков, Үж, Вроцлав, Познань, Шчечин зэрэг том хотуудтай. thumb|left|[[Краков, Хааны ордон]] thumb|left|[[Варшав, Хааны ордон]]
Польш Улс нь анх НҮБ байгуулахад оролцсон 51 гишүүний нэг бөгөөд 1999 оны 3 дугаар сарын 12-ноос НАТО, 2004 оны 5 дугаар сарын 1-ээс Европын Холбооны гишүүн бөгөөд 2007 оны 12 дугаар сарын 21-нээс Шенгений орнуудын нэг болсон. Эдийн засгийн тогтвортой хөгжилтэй, аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн орон.
Польшийн мөнгөн тэмдэгтийг злот гэдэг. 1 злот нь 0.27 орчим ам доллартай тэнцэх ханштай. Задгай мөнгийг нь грош гэнэ.
Эшлэл
Ангилал:Европын орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Чэнь Дин
Чэнь Дин (, 1992 оны наймдугаар сарын 5-нд төрсөн) нь Хятадын хөнгөн атлетикч бөгөөд Лондоны олимпод 20 километрийн спорт алхаан төрөлд 1:18:46 цагийн амжилтаар түрүүлэн Олимпын дээд амжилтыг шинэчлэн тогтоосон тамирчин юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Хятадын спорт алхагч Ангилал:20 километрийн спорт алхааны олимпын аварга Ангилал:Хятадын олимпын аварга Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хятадын олимпын оролцогч Ангилал:Хятадууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Бярман
Бярман (Brāhmaṇa, ब्राह्मण) гэдэг нь Энэтхэгийн санваартан буюу лам гаралтай хүнийг нэрлэх үг болно. Монголоор бол лам. Эртний Энэтхэгийн ёсоор бол Энэтхэгийн нийгмийн байгуулал нь дөрвөн анги (ангилал) буюу кастад хуваагддаг. Бярманууд нь эхний буюу хамгийн дээд ангилалд багтдаг ба энэ ангилалд багш нар, эрдэмтэд болон лам хувраг гаралтай хүмүүс ордог.
Ангилал:Каста
Хадан
Хадан (нэрийн өөр нэг хэлбэр нь Хадаан юм) (? - 1261?) - монголын цэргийн жанжин; Чингис хааны ач, Өгэдэйн хүү, Гүюгийн дүү. Монголчуудын Өрнө зүгт хийсэн аян дайны удирдагчдын нэг.
Намтар
1237 онд тэрээр башкир, Ижил мөрний Булгар ба мордовчуудын эсрэг хийсэн аян дайнд оролцож, 1237-1238 оны өвөл Орос руу хийсэн анхны аян дайнд оролцжээ. Новгородын нутгаас тал хээр рүү буцах замдаа Хадан, Бүри нарын цэрэг үндсэн хүчнээсээ зүүн тийш хөдөлж, аян дайны үеэр Рязаны нутгийг хоёр дахь удаагаа дайран өнгөрөв. 1238 оны 5-р сарын эхээр тэд үндсэн хүчнийхээ долоон долоо хоног бүслээд байсан Козельск хотод ойртсон ба тэднийг ирснээс хойш гурван хоногийн дараа хотыг авчээ.
1238 оны сүүлээр Хойд Кавказын баруун хэсэгт черкесүүдийг байлдан дагуулах үеэр Хаданы нэр Мөнхийн хамт дурдагддаг. 1239-1240 оны өвөл Хадан Мөнх, Гүюг, Бүри нарын хамт Минкас (М.к.с, Ме-це-сы) хотыг гурван сарын турш бүслэхэд оролцсон ба энэ нь хэдэн өдөр үргэлжилсэн ерөнхий дайралт, оршин суугчдын эсрэг хийсэн хэлмэгдүүлэлтээр дуусчээ.
Өрнө зүгийн аян дайны сүүл хэсэгт Хаданы цэргүүд Киевийг эзлэхэд оролцож, Волынд цэргээ (Бат хааны удирдлага доор дайтаж байсан бүх цэрэг) хуваасны дараа Гүюг эцгийнхээ тушаалаар Монгол руу явах үед Хадан Бат, Сүбээдэйн хамт Галич хотыг гурван хоногийн дотор эзлэн авав. Үүний дараа Хаданы энэхүү цэргийн бүлэг Бат, Сүбээдэй нарын хүчнээс салж, болоховчуудын нутгаар (түүний оршин суугчид үр тариагаар алба гувчуур өгөхийг зөвшөөрсөн) дайран өнгөрч, Карпатыг давж, Унгар руу довтолж, хамгийн өмнөд замаар хөдөлж, зөвхөн унгарын цэргүүд бут цохигдсон Шайо гол дээрх тулалдаанд (1241 он) оролцохын тулд хойд зүг рүү явжээ. Дараа нь Хадан Варадин, Арад, Перег, Егрес, Темешвар, Дьюлафехерварыг эзлэн авах ажиллагааг удирджээ. 1242 оны 4-р сард Хаданы бүлэг цэрэг Монголын "сүүлчийн тэнгис" болох Адриатикт хүрч, дараа нь зүүн тийш буцаж ирэв.
Домгийн мэдээлэл
Быховын он тооллын бичигт Минскээс 30 км-ийн зайд орших Крутогорьегийн ойролцоох тулалдаанд Хадан (Койдан) амь үрэгдсэн тухай домог байдаг.
Гэр бүл
Хүүхдүүд:
Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль)
Монгол Улсын Их Сургуулийн Химийн Факультет нь 1998 оны есдүгээр сард химийн сургалт, эрдэм шинжилгээний ажил хариуцсан нэгжүүдийг нэгдсэн удирдлага, бүтэц, зохион байгуулалттай болгон МУИС-ийн бүрэлдэхүүний нэгж болох Химийн факультет байгуулагдан сургалт, судалгааны ажлаа эхэллээ. Химийн салбар бол МУИС-ийн ууган салбарын нэг юм. 1942 онд МУИС анх байгуулагдсан тэрхүү цагаас эхлэн химийн тэнхим, лабораториуд нь сургалтанд үйлчилж, дунд сургуулийн химийн багш нарыг бэлтгэх, монгол орны эрдсийн баялаг, ус, хөрсний шинжилгээ судалгааны ажил эхэлсэн түүхтэй. Улмаар 1951 оноос хими-биологийн салбар нээгдэж тэнхим нь ерөнхий ба аналитик хими, органик биохимийн тэнхим болон өргөжсөн байна. 1955 оноос химийн ухаанаар дагнан мэрэгжсэн боловсон хүчнийг бэлтгэж эхэлсэн бөгөөд 1959 онд анхны төгсөлт хийснээс хойш 47 жил болж байна. Энэ хугацаанд химийн шинжлэх ухааны төрөл бүрийн салбараар мэргэшсэн, химийн багш мэргэжлээр 1200 орчим хүн төгсөж, анагаах ухаан, хөдөө аж ахуй, барилга, уул уурхайн салбар нэгжид амжилттай ажиллаж байна.
Бүрэлдэхүүн салбар төвүүд
Тус факультет нь 3 тэнхим, нэг төвөөс бүрддэг.
Ерөнхий ба аналитик химийн тэнхим
2006-2007 оны хичээлийн жилийн байдлаар тус салбар дээр гурван мэргэжлээр 200 гаруй бакалаврын оюутан, 15 гаруй магистр, 15 орчим докторант оюутнууд сургалт, эрдэм шинжилгээний ажлаа явуулж байна.
Химич, химийн багш мэргэжлээр мэргэжилтэн бэлтгэх сургалтын хөтөлбөрийг ХФ-ийн ерөнхий, аналитик химийн тэнхим хариуцан хэрэгжүүлдэг бөгөөд 40 гаруй жил сургалт судалгааны ажлыг бусад тэнхимтэй хамтран явуулж нийтдээ 1400 гаруй мэргэжилтэн бэлтгээд байна. Химич, химийн багш мэргэжлээр 46 жил, экологийн химич мэргэжлээр 9 жил, хими-байгаль шинжлэлийн багш мэргэжлээр 5 дахь жилдээ сургалтыг тус тус явуулж хими-байгаль шинжлэлийн багш мэргэжлээр 2006 онд бакалаврын анхны төгсөлтөө хийсэн болно.
Ерөнхий аналитик химийн тэнхимийн эрдэмтэн багш нар химичдийн хийж бүтээсэн эрдэм шинжилгээний ажлууд нь улс эх орондоо анхдагч, одоогийн болоод ирээдүйн агуулга ач холбогдолтой дараах чиглэлүүдээр олон арван жил үргэлжлэн хөгжиж иржээ: Эх орны рашаан, эрдэст нуур, байгалийн баялаг, ус, хөрс, үнэт өнгөт ховор металл, фосфорит, силикатын хими, физик хими, органик биш хими, гетерополи болон металлорганик хими, хүдэр баяжмалаас өнгөт, үнэт металлыг ялгах гидрометаллурги, биометаллурги, химийн дидактик зэрэг чиглэлээр өргөн хүрээтэй судалгааг явуулж, тэнхимийн багш нараас олон эрдэмтэн төрж гарсан юм.
Хими технологийн тэнхим
Хими-технологийн тэнхимийн сургалт, эрдэм шинжилгээний ажлыг доктор (Ph.D), хүндэт профессор А.Доржпалам үндэслэсэн бөгөөд 1997-2001 онд тус тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж байсан. 2001-2006 онд доктор (Ph.D), дэд профессор Д.Төмөр-Очир тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж байв. 2006 оноос тус тэнхимийн эрхлэгчээр доктор (Ph.D), профессор Ч.Ганзориг ажиллаж байна.
Нуук
Хотын албан ёсны нэр нь Гренланд хэлээр Нуук гэгддэг боловч даничуудын дунд Готхоб (дани хэл: Godthåb "Сайн хүсэл") нэрээрээ алдартай.
Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль)
Хими технологийн тэнхим
1991-1992 оны хичээлийн жилд Хими-технологийн ангид анхны элсэлт авч, 1995 онд анхны төгсөлт хийсэн. Хими технологич мэргэжлээр бакалавр, магистр, докторын түвшний сургалт явуулж байна.
Нуук
Түүх
Нуук хотыг 1728 онд Норвегийн шашин номлогч Ханс Эгеде байгуулсан. (Тэр үед Гренланд нь Норвегийн колони байжээ). Гэхдээ Нуук хот байгаа газарт 10-р зууны үеэс Викинг болон Эскимос, Данес үндэстнүүд оршин сууж байсан ул мөр бий.
Газарзүй
Нуук нь Гренландын баруун өмнөд хэсэгт, Хойд туйлын бүсийн өмнөд хязгаараас 240км алслагдсан Готхобын Фёрдтой хиллэн орших бөгөөд хүн ам нь 2005 оны 1 сарын 1-ний байдлаар 14,501.
Эрик Френцель
Эрик Френцель (Eric Frenzel, 1988 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Аннаберг-Буххольц хотод төрсөн) — Германы цанын хос төрлийн тамирчин бөгөөд 2014 оны олимпын наадмын аварга юм. 2007 оноос эхлэн дэлхийн цомд өрсөлдөж эхэлсэн Френцель долоон түрүүг авсан байдаг ба 2013 онд дэлхийн чансааг тэргүүлсэн. Спортын хэрэглэл нь Фишер үйлдвэрийнх.
Нуук
Газарзүй
Хотын нутаг дэвсгэр нь 100,000 орчим км2.
Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль)
Хими технологийн тэнхим
Энэ хугацаанд 12 удаа төгсөлт хийж, 181 хими-технологич мэргэжилтэн бэлтгэгдсэн болно. Одоо тус салбарт 90 гаруй оюутан, 10 магистрант, 3 докторант суралцаж байна. Мөн тус хими-технологийн салбарт эрдсийн химич мэргэжлээр элсэлт авч 7 дахь жилдээ тус салбарт 30 гаруй оюутантай сургалт явуулж байна.
Эрик Френцель
Холбоос
Ангилал:Германы цанын хоёр төрөлтийн тамирчин Ангилал:Германы олимпын аварга Ангилал:Германы олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Германы олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Цанын хоёр төрөлтийн олимпын аварга Ангилал:Цанын хоёр төрөлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Германы цанын хоёр төрөлтийн улсын аварга Ангилал:Мөнгөн лаврын навч шагналтан Ангилал:Зүүн Германы иргэн Ангилал:Германчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Нуук
Соёл боловсрол
Нуук хотод Гренландын их сургууль байрладаг.
Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль)
Хими технологийн тэнхим
Тус салбарыг төгсгөгчид зах зээлийн өнөө үед манай орны олон төрлийн салбар, жижиг дунд үйлдвэрт инженер-химич, химич-технологич, их дээд сургууль, коллежид багш, судалгаа шинжилгээний байгууллагуудад эрдэм шинжилгээний ажилтанаар амжилттай ажиллаж байна.
Нуук
Дэд бүтэц
Айр Гренланд нь Нуукт төвлөрөн, Гренландын бусад бүс нутгуудыг холбохоос гадна Данийн Копенхаген болон АНУ-ын Балтимор хүртэл тогтмол нислэгтэй.
Химийн Факультет (Монгол Улсын Их Сургууль)
Шинэ Материалын Хими, Технологийн Судалгааны Төв
Шинэ Материалын Хими, Технологийн Судалгааны Төв нь анх 1991 онд МУИС-ийн харъяа, Шинэ Материалын Хими, Технологийн Төв нэртэйгээр байгуулагдсан бөгөөд 1998 онд химийн факультет тусдаа байгуулагдахад түүний харъяаны нэгж болсон юм. Төвийн ажилтан нарын 60 гаруй хувь нь эрдмийн зэрэг цолтой, олон арван жил судалгааны ажил хийсэн, туршлагатай ажилтан нар болно. Эдний дотор шинжлэх ухааны доктор (Sc.D) 1, (Ph.D) 5, дэд профессор 3 тус тус ажиллаж байна. Тус төв нь силикат шинэ материал, суперпластификатор-гадаргуугийн идэвхит материалын хими, шатах тосолгооны материалын химийн 3 лабораторитой. ШМХТТөв байгуулагдсанаас хойш цементийн шинэ технологи буюу композит материал, холимог металл, сульфогумин хүчил, золь-гелийн технологи, сорбент, суперпластификатор, силикат шинэ материал-крент зэрэг чиглэлүүдээр ажиллаж ирсэн ба манай улсад эрдэс материалын химич мэргэжилтэнгүүд бэлтгэх үндэслэл шаардлага байгааг харгалзан тус төвийн эрдэмтэд уг "Эрдэс-Материалын Хими" чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэх Бакалавр, Магистр, Докторын зэргийн шаталсан сургалтын хөтөлбөрийг боловсруулан БСШУЯ-аар батлуулж, дотоодын эрдэс материалын химич мэргэжилтэнгүүд бэлтгэж эхэлснээс хойш өдгөө 10 гаруй жил өнгөрчээ. Дэлхийн шинжлэх ухаан, технологийн дэвшлийн хөгжлийн онцлогоос ажиглахад сүүлийн үед цоо шинэ шинж чанартай шинэ материал гарган авах, шинэ технологи боловсруулахад онцгой анхаарал тавих боллоо. Мөн Монгол улсын шинжлэх ухаан, технологийн тэргүүлэх чиглэлд “шинэ материал, шинэ технологи” гэдэг чиглэл албан ёсоор тусгагдсан болно.
Нуук
Гадаад холбоос
Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:Гренландын суурин Ангилал:Хойд Америкийн нийслэл
Бөгж
right|thumb|235px|[[Дакрын гүнгийн ахайтан Мари Нэвиллийн зүүсэн бөгжнүүд, 1559 он.]]
Бөгж гэдэг нь цагираг хэлбэртэй, хуруунд зүүдэг гоёл чимэглэлийн зүйл юм.
Бөгжийг эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн аль аль нь түгээмэл хэрэглэдэг бөгөөд янз бүрийн материалаар хийгдсэн байдаг. Металл, хуванцар, модон, ясан, шилэн, чулуун гээд олон янзын бөгж бий. Бөгжийг мөн индранил, маргад, алмааз зэрэг үнэт чулуугаар чимсэн байх нь элбэг.
Мерседес АМГ Ф1 баг
Мерседес АМГ Петронас Ф1 Теам нь 2010 оны улирлаас хойш германы автомашин үйлдвэрлэгч Даймлер ХК-ийн Формула-1-д оролцож буй баг нь юм. Энэ баг нь Их Британийн уралдааны баг Браун ГП-с гаралтай. Мөн энэ багийн төв байр нь Их Британийн Браклеид боловч Формула 1-д оролцох эрхийн лиценз нь Германы нэр дээр байдаг юм.
Мерседес-Бенц марк нь Гран При спортод удаан жил оролцож байсан түүхтэй. 1894 онд хамгийн анх моторт спортын тэмцээнд оролцож байсан бол 1903 онд Гордон-Беннетт-Капын тойрог замын уралдаанаас анхныхаа түрүүг авч байлаа. Үүнээс хойш 1930-аад оны сүүлийн хагаст Авто Унионтой нэгдэн нэг баг болон олон улсын авто спортод хэсэгтээ л тэргүүлж байсны дотор Рудольф Караккиолагаар хэд хэдэн удаа Европын аваргын гран прид ялалтанд хүрч байсан туршлагатай баг юм.
Дэлхийн 2-р дайны дараа Мерседес-Бенц хэсэгхэн хугацаанд автомашины уралдаанд оролцсон юм. Энэ хугацаандаа Аргентинийн нисгэгч Хуан Мануэль Фанжиогоор жолоочоо хийн 1954, 1955 онуудад хоёр удаа дэлхийн аварга болж байв. Ингээд 38 жил завсарлага авсны эцэст 1993 оноос буцаж Формула 1-д ирсэн бөгөөд эхэндээ зөвхөн хөдөлгүүр нийлүүлсэн юм.
2010 оноос тус компани нь өөрийн үйлдвэрийн харьяа Формула 1-ийн багтай болсон бөгөөд энэ багтаа дэлхийн долоон удаагийн аварга Михаэль Шумахерийг мөн л буцаан Формула 1-д авчирсан боловч Михаэль өөрийн урьдны амжилтаа давтан гаргаж чадаагүй юм. 2014 оны улирлын тэмцээнд энэ баг нь анхныхаа зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргыг хүртсэн бол Льюис Хамилтон хоёр дахь удаагаа жолоочийн дэлхийн аварга болжээ. 2015 оны улирлын тэмцээнд өмнөх онд хүртсэн хоёр цолоо хоёуланг нь амжилттай хамгаалав.
1954 оны улирлын тэмцээн
Формула-1-д 1950-иад оноос эхлэн оролцох болсон ба 1953 оны арванхоёрдугаар сард Штутгарт дахь үйлдвэрийн хашаанд анхны туршилтын жолоогоо хийжээ. Тэдний уралдааны тэрэг нь цагтаа бэлэн болж амжаагүй учир 1954 оны улирлын тэмцээний дөрөв дэх уралдаанаас эхлэн дэлхийн аваргын тэмцээнд оролцож эхэлсэн байна.
Мерседес-Бенц W 196 загвартаа нэлээд хэдэн техникийн шинэчлэлт хийсний дотор хөтлүүр болон аэродинамикийг илүү анхаарч ажилласан байна. Хөдөлгүүр нь 2500 см3 эзэлхүүнтэй цуваа найман цилиндртэй, шинэ загварын бензин шууд тоосруулалттай хийгджээ. Шулуун зам дээр энэ тэрэг нь салхины эсэргүүцэл багатай хэлбэр болон бүтэн хөнгөнцагаан их биетэй байсан нь өрсөлдөгчдөөсөө давуу талтай байлаа. Харин хурц эргэлт бүхий нарийн зам дээр эсрэгээр жолоодоход хэцүү муу талууд ихтэй тэрэг байв.
1954 оны долоодугаар сарын 4-нд Мерседес-Бенц анх удаа Формула-1-ийн уралдаанд оролцон, Хуан Мануэль Фанжио, Карл Клинг нараар францын гран-прид давхар ялалт байгуулсан байна. Энэ бол 1930-аад оноос хойших зилберпфайлын анхны их шан ялалт байсан ба Формула-1 уралдаанд анх удаа германы зохион бүтээгчид амжилт гаргасан тохиолдол болсон юм.
Тухайн үед тэдний жолооч байсан Фанжио нь францын их шан уралдааны өмнөx гурван тэмцээнд Мазератигийн жолооч хийсэн нь жолоочийн дэлхийн аваргад түрүүлэх боломжоо дээшлүүлэх санаа байсан аж. Тухайн үед ингэж багаа солих нь өнөө үетэй харьцуулахад харьцангуй их байсан байна. Фанжио 1954 оны францын гран-прид түрүүлснийхээ дараа германы гран-при, швейцарын гран-при, италийн гран-прид дараалан түрүүлж нийт 42 оноогоор хоёр дахь удаагаа дэлхийн аварга цолыг хүртсэн нь Мерседес-Бенц багт анхны дэлхийн аварга цолыг авчирсан юм. Мерседес-Бенцийн бусад нисгэгчид болох Карл Клинг, Ханс Херманн нар дэлхийн аваргын хоёр гуравдугаар байрыг эзэлсэн нь Мерседес-Бенц багийг хүчтэй өрсөлдөгч болохыг илтгэсэн явдал байлаа. Мерседес-Бенц энэ улиралын нийт есөн тэмцээний зургаан гран прид нь нийт дөрвөн поле байрлал, дөрвөн хамгийн хурдан тойролтын амжилт гаргажээ.
1955 оны улирлын тэмцээн
1955 онд ч бас Мерседес баг W 196-р уралдсан ба нэг загварын дугуй нь их биеийн гадна байрлалтай болон агаарын урсгалын шугмын хэлбэр бүхий их биетэй хоёр загвар байв. Тус улиралд нийт уралдааны гурван өөр хувилбарыг зохион бүтээсэн нь хоорондоо дугуй хоорондын зайгаар ялгарч байжээ. Стандарт хувилбарын дугуйн хоорондын зай 2349 мм, дунд хувилбар нь 2209 мм, хамгийн бага дугуйн хоорондын зайтай тэрэг нь 2148 мм байв. Хамгийн богино тэнхлэг хоорондын зайтай тэргийг зөвхөн Монакогийн гран прид зориулан бэлджээ.
1955 оны улирлын тэмцээн дуустал Мерседес гран-прид ч тэр спорт загварын автомашины уралдаанд ч тэр илт давамгайлж байсан ба энэ оны тэмцээн дуусгаад бүх багуудтайгаа моторт спортоос гарахаар төлөвлөсөн байв. Түүнээс гадна 1955 оны Ле Маны 24 цагийн уралдааны осолд мерседесийг төлөөлөн оролцож байсан Пьер Левег, Их Британийн тамирчин Ланс Маклинтай мөргөлдсөний улмаас 80 гаран үзэгчид амь үрэгдсэн нь тус багийг моторт спортоос гарахад бас нөлөөлсөн байдаг.
Формула-1-ийн статистик
Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан 1 Зохион бүтээгчийн дэлхийн аваргыг 1958 оноос эхлэн гардуулж эхэлсэн.
Мерседесийн бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт
Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шан Одоо идэвхтэй уралдаж буй жолооч нарыг шар дэвсгэр өнгөөр тэмдэглэв
Формула-1-ийн үр дүн
<references group="C" />
Формула 1-д гаргасан дээд амжилтууд
<references group="D" />
Эшлэл
Ангилал:Формула-1-баг Ангилал:Аж ахуйн нэгж (Нортхэмптоншир)
Киргизүүд
Киргизүүд (киргиз, кыргыз) — Киргиз улсын үндсэн хүн ам болсон, түрэг угсаат ард түмэн, 4.6 сая хүнтэй үндэстэн. Төрөлх киргиз хэл нь алтай язгуурын түрэг салбарын кыпчак бүлэгт хамаардаг. Киргиз улсаас гадна Узбекистан, Хятад, Орос, Тажикистан зэрэг оронд цөөн хувиар аж төрж байна.
Нэр
Өдгөө монгол хэлээр Монгол улсад «киргиз», «кыргыз» гэж янз янзаар бичиж байна. Хамгийн дэлгэр нь ЗХУ-ын хожуу үеэс Монголд танигдсан киргиз («казах»-тай адил тохиолдол). Гурван хэлний авиа, үсэг сэлгэлтээр ялгагдана. Чингиз Айтматовын нэртэй хавсруулж жишэе. Киргизээр «кыргыз», «Чыңгыз» гэж бичсэн нь оросоор «киргиз», «Чингиз», «Чингис» гэж бичих зүй тогтол байна. Монголд анхны томоохон гэх 1982 оны толь бичигт хүнд нь «Киргиз»-ийг, улсад нь «киргиз»-ийг хамааруулсан удаатай. Хятадад монголоор «» (Киргиз), Орост буриадаар «Киргиз», халимагаар «буруд» (бурууд) гэж бичдэг боловч давтамж цөөн. Дээрх гурван нэр «хяргас», «хягас», «хагас», «хакас» зэрэг үгстэй ижил гаралтай.
Язгуур гарал
Енисейн киргизээс гаралтай гэдэг ч Енисейн Киргизээс гаралтай гэдэг нь батлагдсан хакасуудаас өөр буюу кипчак бүлгийн хэлээр ярьдаг учир Енисейн Киргизтэй холбоогүй байж болох юм гэсэн таамаг бий. Енисейн киргизүүд Төв Ази, Өмнөд Сибирь, Енисей мөрний дагуу нутгаар нутаглаж байв.
Мөн ихэнх киргизүүдэд ДНХ шинжилгээ өгхөд монгол цус их эзлэдэг нь Монголчуудтай холилдож байсны илрэл юм
Николай Гусейнов киргизүүд нирунчуудад түрэгдэн V-VI зууны үед Минусын хотгорт нүүн очсон гэж үзжээ.
Гэвч ихэнх эрдэмтэд тэднийг Хүннү, Сяньбийн үед Минусын хотгорт төвлөрөн суурьшиж байсан гэж үздэг.
Енисейн Киргизүүд Кидан улсын захиргаанд Х зууны сүүлийн хагаст байсан байж болох юм. Энэ үед Киргизийн хаант улс дотоодын зөрчилдөөний улмаас хүч нь суларсан байв. XIV -XV зууны туршид зарим киргиз одоогийн Киргиз буюу Тэнгэр уулын баруун хэсэгт ирсэн боловч ихэнх нь хэсэг нь урьдын адил Минусын хотгорт үлджээ. Зарим эрдэмтдийн үзэж буйгаар тэднийг Енисей мөрнөөс нүүн ирэхэд Тэнгэр уулын баруун хэсэгт өөр нэгэн Киргиз хүмүүс байсан гэж үздэг ба XVIII зуунаас өмнө Киргиз оронд Киргизүүд хэзээ, хэрхэн очсон нь тодорхойгүй байдаг. Эдгээр Киргизүүд бие биенээ огт мэдэхгүй байсан бөгөөд Киргизийн хаант улс урд зүгт довтолгоон хийсний дараа зарим хэсэг нь үндсэн хэсгээсээ салж Тэнгэр ууланд очсон бололтой.
15-18-р зуунд Минусын хотгорт Киргизийн Хонгорай гэдэн аймгийн холбоо оршин тогтнож байсан нь Зүүнгарын хаант улс, Хотгойдын ханлиг, Монгол улсаас гадна оросуудын Сибирийг эзлэх замд саад болох нэгэн цэргийн хүч болжээ.
XVIII зууны эхэнд Зүүнгарын Цэвээнравдан хаан Енисейд байсан Киргизүүдийг Оросын захиргаанд орохоос болгоомжлон өмнө зүг одоогийн байгаа нутаг руу нь нүүлгэсэн байна. 1703 оны 7 сард 3000 хүнтэй зүүнгарын цэрэг Хонгорайн нутагт очин нутгийн Киргиз ноёдын тусламжтай 15-20,000 хүн буюу Хонгорайн хүн амын ихэнхийг цуглуулан 3 замаар зүүнгарын цэргийн хамгаалалтан дор Чүй гол, (Иссык-Куль нуур орчмоос эх авдаг гол) Эмиль гол (Хасаг-Хятадын хил орчмын гол) Алакөл нуурын орчимд нүүлгэн шилжүүлжээ. Нүүн ирсэн Киргизүүд Зүүнгарын цэргийн болон хилийн албанд хүчин зүтгэж байв. Хонгорайчуудын ихэнхийг нүүснийг оросууд ашиглан 1704-1706 онд Минусын хотгорт үлдсэн Киргизүүд рүү хэд хэдэн довтолгоон хийж мөн Зүүнгараас буцан ирсэн цөөн тооны Киргизүүдыг довтолжээ. Хонгорайн нутгийг буюу одогийн Хакасыг 1707 онд оросууд эзлээд Абаканы цэргийн шивээг яаран байгуулж цаашдын довтолгоондоо ашиглах болжээ.
А. Абдыкалыков 1703 онд ихэнх Киргизүүд зүүнгарчуудаас нуугдан үлдсэн байж болох юм гэж үзсэн байна.
Мөн тэрээр 18-р зууны эхэн үед Киргизүүдийг олноор нь одоогийн Киргизстаны нутаг дэвсгэр нүүлгэн шилжүүлсэн гэх баримт олдохгүй байгаа тухай бичсэнээс үзэхэд Киргизүүдийг Киргизстаны нутгаас хойд зүгт Алаколь нуур орчим суулгасан бололтой.
Цэвээнравдан үлдсэн Киргиз хүмүүсийг 1706 году онд Зүүнгар руу нүүлгэсэн бөгөөд энэ нүүдэл нь урьдынхтай харьцуулахад хэмжээгээр тийм их биш байв. Энэ үед зарим Киргизүүд Саяны нурууг даван хотгойдын Бүүвэй гүн дээр очин түүнд дагаар оржээ. Мөн нилээдгүй тооны Киргизүүд алтайчууд, телеутууд ба казахуудын дунд суусан байна.
Енисейд үлдсэн Киргизүүдийн газар нутгийг захирахын төлөө Зүүнгар, хотгойдын Алтан ханы угсааны Бүүвэй гүн, Орос өрсөлдөж байв. Бүүвэй гүн миний өвөг эцэг Гэндэн дайчин Киргиз, тува, моторуудыг (мотор буюу матор - Енисейн эх, Саяны нурууны хойд хэсгээр амьдарч байгаад 1840-өөд онд орос, түрэгүүдэд уусан мөхсөн цөөн хүнтэй самоедь үндэстэн) захирч байсан хэмээн мэдэгдэж байсан бол Орос түүний мэдэгдлийг эсэргүүцэн одоо Киргизүүд Оросын харъяат болсон тул хотгойдын харъяаны нутаг биш гэж үзэж байв. Мөн манж нар оросуудыг Абаканы шивээгээ устгахыг шаардаж байв.
Оросууд XVIII зууны оросууд Киргизүүдийг эргэн ирэхээс болгоомжлон Минусын хотгорт сууурьшихаас болгоомжилж байв. В 1733-1736 онд Оросын зөвшөөрлөөр зарим Киргизүүд буцан иржээ. Энэ үед манжийн цэрэг Киргизүүдийн зарим хэсгийг Манжуур руу нүүлгэсэн нь одоо Хятадын Цицикар, Харбин хотын орчимд байгаа фуюйгийн ба Харбины Киргизүүд болжээ. 1755-1757 онд Зүүнгар унах үе олон тооны Киргиз эрэгтэйчүүд манжийн цэрэгт алагдаж цөөн тооны зүүнгар, Киргизүүд Халимагийн хант улс руу дүрвэн очжээ. Тэнд очсон Киргизүүд халимагуудад ууссан бол Сибирьт үлдсэн хэсэг нь шор, алтайчуудын бүрэлдэхүүнд оржээ.
Киргизүүд 13-р зуунаас Монголчуудын тэлэлтэнд автан Алтан орд ба Цагаадайн улсын бүрэлдэхүүнд, хожим Ойрадын мэдэлд байгаад 1510 онд биеэ даасан гэж үздэг. Киргиз аймгууд 17-р зуунаас Халимагуудын довтолгоонд өртөн, Зүүн гар хүчирхэгжин гарч ирснээр Ойрдын мэдэлд орж, 18-р зууны дунд үес Манжууд Зүүн гарыг эзэлснээр Манжийн захиргаанд оржээ. Манжуудын хүч, хяналт суларсан 19-р зууны эхээр Кокандын ханлигт (Таранч, Сартууд буюу Тажик ба Узбекүүдээс бүрдсэн, доголон Төмөрийн хойчисын байгуулсан улс бөгөөд1709-1876 онуудад оршин байжээ) автжээ. 1876 онд тус бүс нутгийг хаант Орос өөртөө нэгтгэсэнээс үүдэн олон бослого тэмцэл гарч, олон олон Киргизүүд Памир болон Афганд дүрвэн гарчээ. 1916 оны Төв Азийн бослого дарагдснаар мөн олон Киргизүүд Хятадад дүрвэн гарчээ. Одоо Хятадад 145 мянган Киргизүүд Кизил Киргиз Автоном Мужид голлон оршин сууж байна.
Киргизийг 1919 онд Зөвлөлт засаг тогтсоноор Зөвлөлтүүд бүрэлдэхүүндээ оруулж, Кара-Киргиз Автономит Область гэх болж, 1925 онд Казах Киргиз хоёрыг салган, 1936 оны 12 сард Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Киргиз Улс болгосон байна. 1991 онд Киргизүүд тусгаар тогнолоо зарлан Бүгд Найрамдах Киргиз Улсыг тунхаглажээ. 2005 оны 3 сарын Парламентийн сонгуулийн дараагаар “Алтан зулын хувьсгал” гарч, 4 сард анхны ерөнхийлөгч Аскар Акаевыг огцруулжээ. Уг хувьсгалаар парламентийн 75 гишүүний 3 нь алагдсан бөгөөд үүний дараа нөхөн сонгуулиар ахынхаа оронд гарсан бас нэгэн гишүүн алагдсан байна. Алагдсан 4 гишүүн хууль бус бизнесийн байгууллагатай холбоотой байжээ. Өнгөт хувьсгалын үр дүнд байдал нэлээд өөрчлөгдсөн хэдий ч улс орны дотоод амьдралд авлига хээль хахуулийн төвшин өндөр, хүний эрхийн үзүүлэлт доогуур, хуулийн хэрэгжилт муу зэрэг сөрөг үзэгдэл их байна. Мөн 2009 онд Төв Ази дахь Америкийн цорын ганц цэргийн бааз болох Манасын цэргийн аэродромыг нутгаасаа гаргасан бөгөөд ингэснээрээ жилд орж ирэх арван хэдээс жаран хэдэн сая долларын орлогоос татгалзсан явдлыг Орос болоод Хятадын нөлөө байх хэмээн шинжээчид таамагладаг. 2007 оны байдлаар 5.2 сая хүн амтайгаас 69% нь Киргиз (9% орос, узбек 14.5%, татар 1.9%, уйгур 1.1%, тажик 1.1%, хасаг 0.7%, украин 0.5%) юм. Тэнгэр уулын бүс, өндөр уулсын ян сарьдагууд, Иссык-Куль нуур, Турфаны хөндий гээд энэ орны байгалийн сайхныг гайхан бишрэм бөгөөд Дунд Азийн Швейцар гэгддэг.
Киргизүүдийн тухай өгүүлэхэд Манас хэмээх баатарлаг тууль, түүнийг уянгалуулан хайлах манасч (манайхны туульч, хуурч, хуурчинтай адил) буюу Манас хайлагчийн болон Киргизийн алдарт зохиолч Чингиз Айтматовыг тухай дурдахгүй өнгөрч болохгүй юм. Манас тууль нь нэн эртний амаар дамжуулан ирсэн Киргиз түмний түүх соёлын их өв билээ. 15 зуунаас эхтэй гэгдэх энэхүү туулийг зарим нь 7-р зуунаас ч эхтэй хэмээдэг ба 1885 онд анх бичгийн хэлнээ буулгажээ.
Хятад
БНХАУ-ын Шинжааны доторх уйгур (64%) олонхтой Кызылсугийн Киргиз өөртөө засах тойрогт Хятад улс дахь Киргизүүдийн 78% буюу 125 мянган (тойрогтоо 28%) хүн амьдарч байна. Энэ тойрог Киргиз улсынхаас Нарын мужтай хаяа залгадаг. Хятад улсын 2000 оны тооллогоор 160 мянган хүн яс үндсээрээ Киргиз (хятадаар 柯尔克孜族 Kēěrkèzī zú) болж таарсан.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Шинжаан дахь угсаатан Ангилал:Хармөрөн дахь угсаатан Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан Ангилал:Ази дахь угсаатан
Бүгд Найрамдах Алтай Улс
Бүгд Найрамдах Алтай Улс (Республика Алтай, алт. Алтай Республика) — Оросын Холбооны Улсын холбооны байгууламж болоод Бүгд Найрамдах Улс. Сибирийн холбооны тойрог болон Баруун Сибирийн эдийн засгийн бүст багтана. Нийслэл - Горно-Алтайск («уулын алтай»).
Алтайн дэвсгэр нутгийн талбай - 92,600 км2, 2010 оны тооллогоорх хүн ам - 206,168. Оросын доторх Оросын Бүгд Найрамдах Улсаас хамгийн цөөн ард иргэдтэй нь аж. Угсаатны бүтцээр 56.6% нь Оросууд, 34.5% (69,963) нь Алтайчууд юм. Орос хэлнээс гадна Алтай хэл албан ёсоор хэрэглэгдэнэ.
Түүх
Манай эриний өмнөх үеэс нүүдлийн соёл иргэншил цэцэглэж, Базылык, Катанга зэрэг олон курган (туурь) бий.
Хүн ам
Хүн амын 60％ нь орос, 30％ нь алтай үндэстэн болно. 13-р зуунд Чингис хааны үндэслэсэн Их Монгол Улсын харьяанд оржээ. Судлаач Г.Потанин “Оросын түүхийн материалууд” бүтээлдээ 18 дугаар зууны эхний оросын газрын зургуудад Уулын Алтайн нутаг дэвсгэрийг  “Ойрад Монголын Галданцэрэн гийн нутаг” гэж тодорхойлсон байдаг тухай тэмдэглэсэн байдаг. Энэ бол санамсаргүй хэрэг биш юм. 20 дугаар зууны эхээр Алтайчуудын дунд их яригддаг байсан Ойрад хан буцаж ирэх тухай домгийн  баатар нь Галданцэрэн гэдэг бодит хүн билээ. Түүний дүүг Лувсан Шоно гэдэг байсан бөгөөд алтайчуудын аман зохиолд домогт Шуну баатар хэмээн орсон юм. Ойрад-Алтайчуудын том байсан цаг үе нь Ойрадын хаант улстай холбоотой байсан байна. Тийм ч учраас үлгэр домог, туулийн ертөнцөд нь энэ бүхэн хадгалагдан үлдсэн байна.1700-аад оноос оросууд тус бүс нутагт ирж, алтайчууд аажмаар нүүдлийн соёл иргэншлээс суурин соёл иргэншил рүү шилжсэн байна. 20-р зууны эхэнд Оросын эрхшээлээс ангижрахын төлөө шашны зүтгэлтнүүд тэмцэж, ард түмний дэмжлэгийг хүлээсэн боловч дарагджээ. 1917 оны Октябрийн хувьсгалын үед алтайчууд зохион байгуулалттайгаар 1922 он хүртэл большевикуудтай тэмцэлдсэн аж.
1922 онд одоогийн Алтайн БНУ-ын нутаг дэвсгэр дээр Улала нийслэлтэй Ойрадын автономит муж байгуулагдсан байдаг. 1932 оны Ойродын автономит муж гэж өөрчлөн нэрлэсэн байна. Ойрадыг Ойрод болгож өөрчилсэн хэрэг. Ганц үсгийн төдий шалихгүй өөрчлөлт. Гэвч энд уугуул ард түмнийг өнгөрсөнөөс нь салгах гэсэн далд  санаа явж байлаа. 2012 онд автономит мужийн 90 жилийн ойг тэмдэглэх үеэр энэхүү ойродын биш ойрадын гэж нэрлэгдэж байсан тухай нэг  удаа ч дурссангүй. Бүгд л энэ баримтыг чимээгүйхэн тойрч өнгөрөхийг хичээж байлаа. 1948 онд түүхч Л.Потапов Горно-Алтайн автономит муж  болж өөрчлөгдсөн бөгөөд Ойрод-Тура  хотыг Горно-Алтайск гэж өөрчлөн нэрлэсэн байна. Хүний анхаарал татах гойд юмгүй  газар орны нэр   засаг захиргааны нэр  томьёо болж хувирсан нь энэ юм. Уг нь бол Ойрад түмний нутаг юм.
1991 онд Бүгд Найрамдах Улсын статусыг олж, Горно-Алтайн Бүгд Найрамдах Улс гэгдэж байгаад мөн оны сүүлчээр ЗХУ задрахад ОХУ-ын бүрэлдэхүүний бүгд найрамдах улс болжээ.
1995 оны Фахд хааны цом
1995 оны Фахд хааны цом (1995 King Fahd Cup, 1995 السعودية) нь Фахд хааны цом нэрээр зохиогдсон хоёр дахь бөгөөд сүүлийн тэмцээн бөгөөд ФИФА ивээлдээ авч, ФИФА Конфедерацийн цом нэртэй болгосон юм. Саудын Арабт 1995 оны 1 сард зохиогджээ. Шигшээ тоглолтод Данийн шигшээ баг өмнөх аварга Аргентиныг 2–0 харьцаагаар ялж, түрүүлжээ.
Бүгд Найрамдах Алтай Улс
Аж үйлдвэрийн гол салбарууд
Мал аж ахуй, мод боловсруулах үйлдвэрлэл, барилгын материалын үйлдвэрлэл, алт олборлолт. Мөн тус улсын усан болор өндөр үнэлэгддэг.
1995 оны Фахд хааны цом
Цэнгэлдэх хүрээлэн
Бүх тоглолт ганц цэнгэлдэх хүрээлэнд болсон:
Эшлэл
# Ангилал:1995 оны хөлбөмбөгийн арга хэмжээ