cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лувсанжамбын Мөрдорж
Намтар
30-аад оны төгсгөлд Халх голд харийн дайсантай тулалдаж монгол хөвгүүдийн цус асгарсан тэр үед Л.Мөрдоржийн бичсэн "Партизан Чойбалсан" /1937/, “Сүхбаатар” /1938/, "Байлдагч" /1939/, “Байлдаанч суман” /1939 он/, З.Пунцагийн шүлэг “Түүхт хил” /1939/, “Хилийн цэрэг” /1939/, "Хилчин" /1939/, "Их буучин" /1939/, "Нисгэгч" /1939/ зэрэг олон сайхан дуу нь цэрэг эрийн жавхаа сүрийг магтан итгэл зориг нэмж байлаа. Л.Мөрдорж жараад жил дуу, хөгжим туурвисан дуунууд нь манай хагас зуун жилийн аж төрөл, сэтгэл зүтгэлийн толь болж байсан юм. Л.Мөрдоржийн анхны дуунууд гарч ирмэгц л бүх нийтээр дуулдаг байсан гэдэг. Энэ нь тухайн цаг үе, нөхцөл байдлыг мэдэрснээ гоц хурдтайгаар хүмүүний сэтгэлд хүртэл аялгуулан илэрхийлдэг түүний төрөлх чадамжтай нь холбоотой. Л.Мөрдорж 1944 онд Д.Сэнгээгийн шүлгээр “Эх орон” дуугаа зохиосон ба энэ дууны бадрангуй жавхлант өнгө аяс нь манай эх орны сэдэвтэй дуунуудын манлай нь болж үлдсэн юм. Л.Мөрдорж, Д.Сэнгээ, Ц.Цэдэнжав, Д.Тарваа, Ло.Цэнд-Очир, Б.Бааст, Ч.Чимэд, Ц.Гайтав, Ч.Лхамсүрэн, М.Цэдэндорж зэрэг яруу найрагчдын шүлгээр олон (1963 оны байдлаар 280 орчим) дуу бүтээсэн байна. Л.Мөрдоржийн дуунууд өргөн уужуу аялгуу, тэнцвэрт яруу хөг, дуулалт шинж, тодорхой хэлбэр, ончтой энгийн байдгаараа бүхний сэтгэлд дотно байдаг билээ.
Л.Мөрдорж монголын орчин цагийн хөгжмийн гол нэг “багана” болох нь түүний симфонийн томоохон бүтээлүүдээр тодорхойлогддог. 1956 онд түүний туурвиж дуусгасан “Миний эх орон ” симфони монголын симфони урлагийн түүхэн хуудсанд алтан үсгээр бичигдэнэ.
Лувсанжамбын Мөрдоржийн хичээл зүтгэлийн нэг чухал хэсэг нь монгол ардын хөгжмийн зэмсгээр хөгжимдөх бүтээлийг олшруулах, хөгжимдөх боломжийг нэмэгдүүлэх, хөг зохирлын хувьд баяжуулан өргөжүүлэх явдал байлаа. Хөгжмийн их сургууль төгсөөд УАДБЧ-д томилогдон очиж "Ардын дуу бүжгийн Улсын чуулга"-ын хөгжим ангийн найрал хөгжмийн зэмсгийн бүрэлдхүүнийг өргөжүүлэх, үндэснийхээ хөгжмийн урлагийг цэцэглүүлэн хөгжүүлэх, хөгжлийн шинэ шатанд гаргаж ирэх ажилд орсон юм.
Л.Мөрдорж УАДБЧ-д 1956-1969 онд урансайхны удирдагч, хөгжмийн зохиолч, найруулагчаар ажиллаж байхдаа хөгжмийн зэмсгийг олон болгох гэж түүх судлан их бүрээ, бага бүрээ, үелэх бишгүүр мэт өтгөн дуутай, суурь хөгжмийг шинээр зохиож нэмж хэрэглэн дэлхийн сонгодог хөгжмөөс үндэсний хөгжимд тоглохыг сэдэж, Францын алдарт хөгжмийн зохиолч Жорж Бизегийн "Кармен" дуурийн алдарт оршил, Оросын нэрт хөгжмийн зохиолч Михаил Глинка-гийн испани үндэсний аялгуугаар хийсэн удиртгал зэргийг үндэсний хөгжимд найруулан бичиж, монгол үндэснийхээ хөгжмийн урлагийг дэлхийн олон улсын хөгжмийн урлагтай мөр зэрэгцэн хөгжихөд асар их санаа, хичээл зүтгэл гаргаж амжилт олсон байдаг. Монгол ардын найрал хөгжмөөр орчин цагийн хүний сэтгэлийг догдлуулах бүхий л хүч бололцоог бүрдүүлэхэд энэ ажлын утга учир нь оршиж байлаа. Манай улсын ардын дуу бүжгийн чуулгын найрал хөгжмийн өнөөгийн хүрсэн төвшин чухамхүү Л.Мөрдоржийн энэхүү нөр их хөдөлмөр зүтгэлтэй салшгүй холбоотой.
Хөгжмийн театрын урлаг Мөрдоржийн арга барилаас, ерөнхий сэтгэлгээнээс нилээд хол мэт ойлгогддог боловч “Хөхөө Намжил”, “Жаргал” гэдэг хоёр дуурь бичсэн. “Хөхөө Намжил” дуурь монголын хөгжмийн урлагт үлгэр домог, аж байдлын дуурийн шинэ чиг хандлагыг хөгжүүлэн төлөвшүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Л.Мөрдорж нь монголын дан хөгжмийн бүтээлүүдийн тэргүүн эгнээнд орох үндэсний шилдэг бүтээлүүдийг туурвисан ба найралжуулга, хөг сэлгээ, зохирлын үндэсний өнгө аясыг бүрэлдүүлэн, монгол ардын найрал хөгжмийн найралжуулга хийх орчин цагийн дэг суурийг үндэслэн буй болгож батжуулсан юм. Л.Мөрдоржийн уран бүтээл манай орчин цагийн хөгжмийн хөгжлийн эхэн үед хамаарахын хувьд төдийгүй бүтээсэн уран сайхны шинэтгэл, түвшин нь яах аргагүй хөгжмийн урлагийн маань анхдагчдын нэгэн байх бүрэн эрх бүхий хөгжмийн зохиолч болохыг батлаж байгаа юм. Ийм учраас Л.Мөрдорж нь орчин цагийн монголын хөгжмийн “сонгомол” төлөөлөгчдийн нэг болон үлджээ.
Тайз дэлгэцийн бүтээл
Дуурь, хөгжимт жүжиг, бүжиг
Киноны хөгжим
гэх мэт 30 орчим баримтат болон уран сайхны киноны хөгжим, радио телевизийн нэвтрүүлгийн чимэг хөгжим зэрэг дан хөгжмийн хэдэн зуун бүтээл бий.
Дуу
Алдарт бүтээл - Монгол улсын төрийн дуулал, 1950 он (Ардын Хувьсгалын 30 жилийн ойн жил 1951 онд БНМАУ-ын Маршал Х.Чойбалсангийн шагнал буюу Төрийн шагналыг хоёр дахь удаагаа хүртсэн.)
Онцгой үйл явдал:
БНМАУ-ын хамгийн залуу ГАВЪЯАТ цолтон: 1936 онд Ардын Хувьсгалын 15 жилийн ойн баяр наадмаар зохион байгуулагдсан ҮНДЭСНИЙ ХӨГЖМИЙН ТЭМЦЭЭН-д хуучир хөгжмөөр 16 настай байхдаа түрүүлж Улсын Алдарт Гавъяат Хөгжимчин (одоогийнхоор бол МУГЖ) цол хүртсэн.
Манай улсын хөгжмийн салбарын анхны Төрийн шагналтан - Д.Сэнгээгийн шүлэг, Л.Мөрдоржийн ая "Эх орон" дуу Дэлхийн II дайны төгсгөлд дорно зүгт чөлөөлөх дайнд оролцсон манай цэрэг эрсийг зоригжуулахад онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн тул хэний зохиол болохыг олж тогтоон 1946 онд Ардын Хувьсгалын 25 жилийн ойн жил БНМАУ-ын Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагналыг Л.Мөрдоржид олгосон нь түүний хувьд анхных байгаад зогсохгүй манай улсын хөгжмийн салбарт олгогдсон анхны Төрийн шагнал байлаа. Энэ хөгжмийн эхний ноотууд 1946 оноос Монголд Радио өргөн нэвтрүүлэг эхлүүлэх "Радио дохио" болон эгшиглэж иржээ.
Одон тэмдэг
1936 он БНМАУ-ын Алдарт гавъяат хөгжимчин
1946 он БНМАУ-ын Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал (Төрийн шагнал)
1951 он БНМАУ-ын Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал (Төрийн шагнал)
1971 он "Алтан гадас" одон
1985 он Монголын Хөгжмийн Зохиолчдын Эвлэлийн Хорооны нэрэмжит шагнал
"Сүхбаатарын одон" (Хамгийн сүүлд хүртсэн энэхүү шагналдаа тэрээр хамгийн ихээр хайртай байсан гэдэг)
Медаль, 1938-1996 он
Гадаад орны хөгжмийн зохиолчдын дурсгалт медаль
Түүх дурсгалт хөшөө
МУ-ын "Төрийн дуулал" (шүлэг Ц.Дамдинсүрэн, хөгжим Б.Дамдинсүрэнгийн хамт)
"Эх орон" дуу (шүлэг Д.Сэнгээ)
"Түүхт хил" дуу (шүлэг З.Пунцаг)
"Ган зам" дуу (шүлэг Ч.Лхамсүрэн)
"Зөвлөлтийн дайчдын хөшөө" (шүлэг Ч.Чимэд)
Эх сурвалж
"Суут хөгжмийн зохиолч Л.Мөрдорж" хөрөг нийтлэл, 1963 он, М.Цэнджав
“Монголын театрын түүхэн замнал", 1989 он, Э.Оюун
"Справочник" (Союз композиторов Монгольской Народной Республики, автор-составитель Дарамын Батсурэн), Москва 1989
"90 жилийн дурсамж" гурван боть, 2016 он, Гончигийн Бирваа
"Монгол сонгодог" төгөлдөр хуурын хуурцаг юу өгүүлнэм... , 2017 он, Б.Батжаргал
"Хөгжмийн зохиолч Лувсанжамбын Мөрдорж", 2019 он, Ж.Энэбиш (Архив амилж, дурсамж өрнүүлж, баримт хөрвүүлж, өв бялхсан намтар, I боть)
"XX зууны манлай хөгжмийн зохиолч Лувсанжамбын Мөрдорж", хөрөг тэмдэглэл, 2022 он, "Соёмбо" сонин, бэлтгэлд байгаа хошууч С.Болд
Ангилал:Дуурийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Киноны хөгжмийн зохиолч Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:XX зууны манлай Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1919 онд төрсөн Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Миябэ Юкинори
Миябэ Юкинори (宮部行範, みやべ ゆきのり, 1968 оны 7 сарын 18-нд төрсөн) нь Японы тэшүүрчин, 1992 оны Альбервиллийн олимпийн хүрэл медальтан юм. Өдгөө Японы Олимпийн Хороонд ажилладаг.
1992 оны олимпод 1000 метрийн зайд хүрэл медаль хүртсэнээс гадна 1500 метрийн зайд 9, 500 метрт 18-д оржээ. 2 жилийн дараа Лиллехамерын олимпод оролцож, 1000 метрт 14, 1500 метрт 21-р байр эзэлсэн байна.
Франкфурт (Одер)
Франкфурт (Одер) (герм. Frankfurt (Oder)) хот нь Бранденбург мужийн зүүн хэсэгт, Одер голын баруун эрэг дээр орших тойрог хотод харъяалалгүй хот юм. Одер голын зүүн эрэгт орших польшийн Слубице хот нь урьдны Франкфурт хотын Даммворштадт нэртэй дүүрэг байсан ба дэлхийн 2-р дайны дараа Одер-Найссэ хилийн гэрээний дагуу польш улсын харъяанд оржээ. 1999 онд «Европа Их Сургууль Виадрина»-г дахин сэргээн нээснээр тус хот нь их сургуультай хотын тоонд орох болсон юм.
Миябэ Юкинори
Түүний ах нь мөн олимпод оролцож байсан тэшүүрчин Миябэ Ясүнори юм.
Франкфурт (Одер)
Цахим холбоос
Ангилал:Бранденбургийн коммун  Ангилал:Бранденбургийн тойроггүй хот Ангилал:Германы их сургуулийн хот Ангилал:Ханзе хот Ангилал:Одер голын суурин Ангилал:Дотоодын боомттой суурин
Миябэ Юкинори
Ангилал:1980 онд төрсөн Ангилал:Японы тэшүүрчин Ангилал:Японы олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Япончууд
Византын Фило
Philo Mechanicus нэрээрээ алдаршсан Грек гаралтай эрдэмтэн, зохиолч Византын Фило нь МЭӨ 280-МЭӨ220 оны орчимд амьдарч байжээ. Тэр алдарт эрдэмтэн Ктесибиустэй нэг үед амьдарч байжээ.
Амьдрал, ажил
Фило маш их хөдөлмөрч хүн байжээ. Түүний хамгийн алдартай бүтээл нь “Mechanike syntaxis” буюу “Механикийн тухай товч тэмдэглэл” юм. Энэ бүтээл нь дотроо нилээд хэдэн бүлэгтэй.
Төхөөрөмжүүд
Саяхны судалгааны үр дүнгээр Pneumatica-д дүрслэн үзүүлсэн усан тээрэм нь МЭӨ III зууны дунд үед эртний Грект хэрэглэгдэж байсан баримт олджээ. Мөн чулуу шидэгч байлдааны төхөөрөмжийг анх санаачилсан байж магадгүй гэж үздэг.
Математикт
Математикт авъяастай байсных нь илрэл тухайн үед шийдэж чадаагүй байсан куб язгуур авах үйлдлийг томъёолон гаргаж баталсан явдал юм. Үүнийг шийдэж чадснаар галт бөмбөг шиддэг харвагч хэрэгслүүд зохион бүтээх үндсийг бий болгосон байна. Тэрээр мөн тэгш хэмт гипербол ба тойргийн огтлолцлын цэгийг тооцоолж чадсан байна. Энэ нь хэдэн зуун жилийн дараа Героны гарган авсан үр дүнтэй ижил байсан байна.
Лавлах
Ангилал:Зохиогч Ангилал:Эртний утга зохиол Ангилал:Инженер, шинийг нээгч, зохион бүтээгч Ангилал:Эртний Грекийн математикч Ангилал:Эртний Грекчүүд Ангилал:МЭӨ 3-р зуунд төрсөн Ангилал:МЭӨ 2-р зуунд өнгөрсөн
Алаг цэцэгт башир
Алаг цэцэгт башир  - (Dianthus versicolor), (Гвоздика разноцветная)
Ургамлын тайлбар
10-15 см өндөр, олон толгойтой бүдүүн үндэстэй, олон наст өвслөг ургамал. Ягаан ухаа цэцэгтэй байна.
Тархалт
Ойт хээр, хээрийн бүсийн уулын хээр, хуурай хээрийн бэлчээрт ургана.
Ашигласан материал
Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Бухан дунхай
Бухан дунхай (Lanius bucephalus) нь зүүн Азид амьдрах ба Дунхайнхан овгийн шувуу юм.
Бухан дунхай Хятадын зүүн хойд, Монгол, Солонгос, Япон, Оросын зүүн хэсэг, Сахалин муж гэх зэрэг газраар амьдарна. Нүүдлийн үедээ Тайвань, Хонконг, Вьетнам зэрэг улсад бүртгэгджээ. left|thumb|250px|Өвөл, Японд.
Модны мөчир дээр суугаад элдэв шавьж хорхой өнгөрхийг хүлээж байгаад барьж иддэг. Цох, дэвхрэг, гүрвэл болон үет хөлтөн, аалз гэх мэтээр хооллоно.
Бут, хулс зэрэгт үүрээ засаж 2-6 өндөг гаргана. 14-15 хоног дараад ангаахай болдог байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Дунхайнхан
5 сарын 31
5 сарын 31 нь Григорийн тооллын жилийн 151 дахь (өндөр жил бол 152 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 214 өдөр үлдэж байна.
Ань Бён-гынь
Ань Бён-гынь (안병근) — Өмнөд Солонгосын жүдоч.
1984 оны Лос-Анжелесын олимпын жүдогийн 71 кг, 1985 оны ДАШТ-ийн алт, 1986 оны Азийн наадмын алтан медальтай.
Цахим холбоос
Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга Ангилал:Жүдогийн олимпын аварга Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Жүдогийн азийн наадмын аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын азийн наадамд оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1962 онд төрсөн
Хайнрих Хайне
thumb|Хайнрих Хайне ([[Мориц Даниэл Оппенхаймын бүтээл)]]
Кристиан Йоханн Хайнрих Хайне (Christian Johann Heinrich Heine, 1797 оны 12 сарын 13 – 1856 оны 2 сарын 17) нь сэтгүүлч, зохиолч, уран зохиолын шүүмжлэгч бөгөөд Германы романтист яруу найргийн нэгэн томоохон төлөөлөгч юм.
Гадны холбоос
Ангилал:1797 онд төрсөн Ангилал:1856 онд өнгөрсөн Ангилал:Германы яруу найрагч Ангилал:Германы зохиолч Ангилал:Германчууд
Патрик Циглер
Патрик Циглер (Patrick Ziegler; 1990 оны хоёрдугаар сарын 9, Грефельфинг) — Германы хөлбөмбөгчин, «Падерборн 07» багийн төвийн хамгаалагч.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Унтерхахинг багийн тоглогч Ангилал:Падерборн 07 багийн тоглогч Ангилал:1990 онд төрсөн
Таню Киряков
Болгарын гар бууч Таню Киряков (Таню Киряков; 1963 онд Русе хотод төрсөн) бол 10 м, 50 м-ийн гар бууны дасгалд хоёуланд нь олимпийн аварга болсон анхны хүн, Болгарын цор ганц олимпийн хошой аварга юм.
Ангилал:1963 онд төрсөн Ангилал:Болгарын буудлагын тамирчин Ангилал:Болгарын олимпын аварга Ангилал:Болгарын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Болгарчууд
Чэ Жи-хүнь
Чэ Жи-хүнь (채지훈) — Өмнө Солонгосын шорт трекчин.
1994 оны Лиллехаммерын олимпийн эрэгтэй шор трекийн 500 м-т түрүүлсэн.
Александр Егоров
Александр Егоров нь ЗХУ-ын анхны 5 маршалын нэг бөгөөд Иргэний дайны баатар, Царыцан хотыг хамгаалж байсан 10-р улаан армийн командлагч, Польштой хийсэн дайнд Баруун Өмнөд фронтын командлагч байсан юм. Сталины Их хэлмэгдүүлэлтийн үед хилсээр хэрэгт холбогдуулан цаазалсан байна.
Чэ Жи-хүнь
1993, 1994, 1995 оны ДАШТ-аас алт, мөнгө, хүрэл медаль олныг хүртсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Шорт трекийн дэлхийн аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосын шорт трекчин Ангилал:1994 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:1998 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Шорт трекийн дасгалжуулагч Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Александр Егоров
Холбоос
Ангилал:Дэлхийн нэгдүгээр дайны Оросын Хаант Улсын хүн Ангилал:ЗХУ-ын батлан хамгаалахын орлогч сайд Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн Ангилал:ЗХУ-ын маршал‎ Ангилал:Зөвлөлт-Польшийн дайны хүн Ангилал:Зөвлөлтийн Сталинизмын хэлмэгдэгч Ангилал:Оросын иргэний дайны хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1883 онд төрсөн Ангилал:1939 онд өнгөрсөн
Ум эр-Расас
Ум эр-Расас (Араб хэл:أم الرّصاص) нь Йорданд орших археологийн бүс бөгөөд Ром, Византын эзэнт гүрэн болон Муслим соёл иргэншлийн эхэн үед цэцэглэн хөгжиж байсан хотын туурь юм. Уг хотын дийлэнх хэсэгт малтлага хийгдээгүй байгаа бөгөөд одоогоор хэд хэдэн сүмүүд, цэргийн хуарангийн хэсэгт малталт хийгдээд байна. Соёл иргэншлүүдийн огтлолцол, хослол болсон энэхүү газар нь 2004 онд ЮНЕСКО-ын дэлхийн өвд бүртгэгджээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Йордан дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Йорданы археологийн олдворт газар Ангилал:Амман муж
Алаг дунхай
Алаг дунхай, (Lanius schach) нь Дунхайнхан овгийн шувуу юм.
250px|thumb|left| Энэтхэгт.
Алаг дунхай нь гүрвэл, томхон шавьж, зарим жижиг шувуу болон мэрэгчээр хооллоно.
Цахим холбоос
Ангилал:Дунхайнхан
Хариуцлагатай аялал жуулчлал
Жуулчид хүрээлэн буй орчиндоо элгэмсэг хандаж, тухайн орны зан заншлыг хүндэтгэн аялал жуулчлалаас гарах сөрөг нөлөөллийг багасгаж аялж байгааг хариуцлагатай аялал жуулчлал гэнэ. Өөрөөр хэлбэл орон нутгийн иргэд болон тэдний соёл, зан заншил, хүрээлэн буй байгаль орчинд хүндэтгэлтэй хандаж, аялал жуулчлалын эерэг өгөөжийг бүхий л талаар дэмжин аялахад чиглэгддэг аялал жуулчлалыг хэлнэ.
Ангилал:Жуулчлал
Том гэзэг цэцэг
Том гэзэг цэцэг  - (Delphinium grandiflorum), (Шпорник крупноцветковый)
Ургамлын тайлбар
Олон настай, сарвуулж цуулбарлагдсан навч бүхий цөөвтөр, мөчирлөж салаалсан шулуун иштэй, 30-40 см өндөр өвслөг ургамал. Тод цэнхэр өнгийн гэзэг бүхий зөв биш том цэцэгтэй.
Тархалт
Хангай газар уулын хээр, нугын хээр хуурай нугад зонхилон ургах ба зарим ойн зах, цоорхойд ч тохиолдоно.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Халуун сав
thumb|Гэрийн халуун сав Халуун сав нь дулаан хадгалах чадвар өндөртэй сав бөгөөд доторх зүйлээ удаан хугацаанд халуунаар нь (эсвэл хүйтнээр нь) байлгадаг. Ихэвчлэн шөл, цай зэргийг халуунаар нь хадгалахад хэрэглэнэ.
Цахим холбоос
Ангилал:Шингэний сав Ангилал:Зөөврийн сав
Сидни Кросби
Сидни Патрик Кросби (Sidney Patrick Crosby, 1987 оны наймдугаар сарын 7-нд Нова Скоша хотод төрсөн) — Канадын хоккейчин бөгөөд Үндэсний хоккейн лигийн Питтсбург Пингвинз баг болон Канадын шигшээ багийн төвийн довтлогч юм.
Тэрээр 2005 оны драфтаар одоогийн багтаа нэгдүгээр сонголтоор ирж анхны улиралаа хувийн зүгээс эрч хүчтэй эхэлж байв. ҮХЛ-ийн түүхэн дэх хамгийн залуу тоглогч Кросби 2006-2007 оны улиралд 120 оноо (36 оноо, 84 ашигтай дамжуулалт) цуглуулж лигийн тэргүүн тоглогчид олгодог Арт Россын цомыг өргөхийн сацуу Үнэ цэнэтэй тоглогчид олгодог Хартын цом болон талбайн шүүгчидийн саналаар шилдэг тоглогчийн Лестер Пирсоны шагналыг нэмж хүртсэн гайхамшигтай амжилттай.
Лигт амжилт гаргахын сацуу Канадын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2005 онд дуудагдан залуучуудын дэлхийн аварга болсон бол 2006 онд насанд хүрэгчдийн ДАШТ-д оролцсон байдаг. Тус тэмцээнд Кросби тун идэвхитэй тоглож мэргэн буучийн шагнал хүртсэн ч баг нь дөрөвдүгээр байрт шалгарчээ.
Кросбигийн идэвхитэй тоглолтын нөлөөгөөр Стэнлийн цомын төлөөх шувтаргын тоглолтонд хоёр удаа гарч ирсэний эхнийх нь 2008 онд Детройт Ред Уингз багтай хийсэн 2:4 цувралын харьцаагаар бүтэлгүйтсэн бол дараа улиралд даагаа нэхэн 4:3 харьцаагаар ялалт байгуулан түрүүлж байлаа.
Ванкуверын Өвлийн олимпын наадмын шувтаргын тоглолтонд АНУ-ын шигшээтэй таарахад Кроби нэмэлт цагт хожлын гоолыг оруулж байсан бол дөрвөн жилийн дараахь Сочийн шувтаргын тоглолтонд төгсгөлийн шайбыг оруулж байлаа.
Намтар
Түүний эцэг хоккейн тоглогч байсан төдийгүй Канадын нэрийн өмнөөс 1982 оны олимпод оролцож байжээ. Эцгийгээ ихэд дууриадаг байсан Сидни хоёр настайгаасаа уг спортоор хичээллэсэн гэхэд болох юм. Учир нь тэрбээр гэрээ цэвэрлэхдээ л шалны модоор дадлага хийдэг байсан хөгжилтэй түүхтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч Ангилал:Римуски Океаникийн мөсний хоккейчин Ангилал:Питтсбург Пингвинзийн мөсний хоккейчин Ангилал:Канадын олимпын аварга Ангилал:Канадын олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга Ангилал:Стэнли Купын аварга Ангилал:Мөсний хоккейн дэлхийн аварга Ангилал:Гурвалсан алтан клубийн гишүүн Ангилал:Нова Скоша одон шагналтан Ангилал:Канадчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Василий Константинович Блюхер
Василий Константинович Блюхер нь ЗХУ-ын анхны 5 маршалын нэг бөгөөд Иргэний дайны баатар, Колчакийн эсрэг дорнод фронтын уралын партизаны армийн командлагч, Врангелийн эсрэг Каховкагийн талд 51-р дивизийн командлагч, Алс дорнодын фронтын командлагч, Хятадын иргэний дайнд генерал Галин нэрээр гоминдааны армийн зөвлөх байсан бөгөөд Хасан нуурын тулалдааны үед Алс дорнодын онцгой армийг командлан оролцсон юм. Сталины Их хэлмэгдүүлэлтийн үед хилсээр хэрэгт холбогдуулан цаазалсан байна.
Улаан тугийн одонгийн анхны №1 одонгоор шагнагдсан бөгөөд энэхүү одонгоор 4 удаа шагнагдсан байна.
Эх сурвалж
Ангилал:ЗХУ-ын маршал Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын төв хорооны гишүүн Ангилал:1917 оны Оросын хувьсгалын хүн Ангилал:ЗХУ-ын их хядлагын хэлмэгдэгч Ангилал:Оросын иргэний дайны хүн Ангилал:Гэгээн Георгийн одон шагналтан Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1889 онд төрсөн Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Алессио Черчи
Шигшээ
Шигшээ түүнийг 2013 оны гуравдугаар сарын 21-нд Бразилын эсрэг нөхөрсөг тоглоход (2:2) 46-р минутанд Андреа Пирлог сэлгэн гараалуулсан явдал анхных байлаа.
Цахим холбоос
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Рома багийн тоглогч Ангилал:Брешиа багийн тоглогч Ангилал:Пиза багийн тоглогч Ангилал:Аталанта багийн тоглогч Ангилал:Милан багийн тоглогч Ангилал:Фиорентина багийн тоглогч Ангилал:Торино багийн тоглогч Ангилал:Атлетико Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Женоа багийн тоглогч Ангилал:Эллас Верона багийн тоглогч Ангилал:Анкарагүжү багийн тоглогч Ангилал:Италичууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Сөнөөгч онгоц
Сөнөөгч онгоц- дайсны агаарын байг устгах зориулалттай цэргийн онгоц юм. Сөнөөгы онгоцыг агаарт ноёрхолоо тогтоох, ббөмбөгдөгч онгоц,тээврийн онгоц, иргэний агаарын онгоцыг дагалдан хамгаалах болон газрын объектыг дайсны агаарын хүчнээс хамгаалахад ашигладаг. Зарим тохиолдолд газрын болон тэнгисийн байг довтолоход ашиглана.
Ном
Ангилал:Байлдааны нисэх онгоц
Хул дунхай
Цахим холбоос
Ангилал:Дунхайнхан
Википедиа:Онцлох зураг
{| width="100%" style="background:#FFFFFF; border:solid 1px #8FAACC;" cellspacing="0" cellpadding="10"
Дараах зургуудыг викичид онцлох зургаар сонгон нүүр хуудсанд тавих буюу өгүүллэгтээ оруулсан нь тухайн өгүүллэгийг илүү сонирхолтой буюу ойлгомжтой болгоход ихээхэн нөлөө үзүүлдэг юм. Мэдээж энд байгаа зургууд нь сонгон оруулсан зургууд учир википедиагийн зургийн санд байгаа бүх зургийг оруулах боломжгүйг анхааран үзнэ үү!
Онцлох зураг
Дүүрэг
Дүүрэг нь Улаанбаатар хотын засаг захиргааны нэгж юм. Улаанбаатар хот 9 дүүрэгтэй бөгөөд тэдгээр нь цааш хороодод хуваагдана. Дүүрэг бүр нь Улсын Их Хурлын сонгуульд тойрог болдог.
Налайх болон Багануур дүүргүүд нь хэдийн хотын бүсээс гадуур байрлалтай ч стратегийн ач холбогдол бүхий эрдсийн нөөц болон уурхайтай учир засаг захиргааны хувьд Улаанбаатар хотын хэсэгт хамааруулдаг. Багахангай нь Төв аймаг дотор, Багануур нь Төв болон Хэнтий аймгийн хил дээр оршино.
Улаанбаатар хотын дүүргүүдийн жагсаалт:
Эшлэл
Ангилал:Монголын засаг захиргааны нэгж
Забид
Забид (Араб хэл:زبيد) нь баруун Йеменд орших жижигхэн хот бөгөөд Йемений хамгийн эртний суурингуудын нэгэнд тооцогддог. XIII-XV зууны үед Забид нь Йемений нийслэл болж байв. Забидын их сургууль нь Исламын боловсрол олгодог хамгийн алдартай шашны сургууль юм. 819-1018 оны хооронд Зиядид улсын, 1022-1158 оны хооронд Наяхид улсын нийслэл нь Забид хот байв. Өнөөдөр Йемений эдийн засаг, оюун санааы чухал төвийн үүрэг гүйцэтгэж байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Йемений суурин Ангилал:Азийн суурин Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Йемен дэх дэлхийн соёлын өв Ангилал:Сүйрч буй дэлхийн өв Ангилал:Ходейда муж
Жанжин
Жанжин (将军; пиньинь галиг:Jiāngjūn; монгол бичиг:ᠵᠠᠩᠵᠤᠨ; Жанжун) гэх үг нь эртний хятадын Хавар-Намрын улсуудын үед үүсч 20-р зууны дунд үе хүртэл Азийн улс орнуудад хэрэглэж байсан цэргийн ерөнхийлөн захирагчийн цол юм. Түүхийн явцад улс гүрэн бүр адил бусын үүрэг зорилттой, газар орныг захирах маш их олон төрлийн цол чимэг бүхий цэргийн жанжинг хаан эзний зарлигаар томилж байсан. Харин Монголд Чин улсын үеэс эхлээд энэ үг нь түгээмэл хэрэглэж эхэлсэн.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:Цэргийн цол Ангилал:цол
Нийтлэл
Нийтлэл (Публикация. Publication). Латины public “нийгмийн, олон нийтийн” гэсэн үгнээс гаралтай нэр томъёо болно. Сэтгүүл зүйн онол, дадлагад “нийтлэл” хэмээх ойлголтыг өргөн, явцуу хоёр утгаар авч үздэг. Тогтмол хэвлэл д гарсан бүх зүйлийг нийтлэл гэж нэрлэхдээ үгийн уг утгыг харгалзан “нийтлэх, нийтлэгдсэн зүйл” гэсэн утгаар авч үзэж байгаа хэрэг юм. Сонин хэвлэл ийн зарим бичлэгийн төрөл, зүйлийг тодорхойлохдоо “нийтлэл” гэсэн үгийг явцуу утгаар нь хэрэглэдэг.
Нийтлэл өргөн утгаараа
Сэтгүүл зүй н туршлагад тогтмол хэвлэл д гарсан бүх зүйлийг нийтлэл гэж нэрлэхдээ үгийн уг утгыг харгалзан “нийтлэх, нийтлэгдсэн зүйл” гэсэн утгаар авч үзэж байгаа хэрэг юм. Энэ бол тодорхой нэг сэтгүүл зүйн бүтээлийн төрөл зүйлийг эсвэл гол шинж тэмдгийг зааж байгаа хэрэг огтхон ч биш, харин уг үгийг өргөн утгаар хэрэглэж байгаа явдал юм. Энэ утгаар нь авч үзвэл орос хэлний “публикация” гэсэн үгтэй адилхан гэж хэлж болно. Нийгмийн амьдралд бараг өдөр тутам хэрэглэж буй “нийтлэл, нэвтрүүлэг” гэсэн нэр томъёог тухайн мэдээллийн агуулга, хэлбэр, төрөл зүйл, ур чадварыг харгалзахгүйгээр сонин хэвлэлд нийтлэгдэж, радио, телевизээр нэвтрүүлж байгаа бүх зүйлийг илэрхийлж байгаа ерөнхий нийтлэг нэр томъёо гэж ойлговол зохино. Сэтгүүл зүйн туршлагад бодит үйл явдал, баримт, үзэгдлийг тусгасан, олон нийтэд зориулсан, гаралтын хувьд тогтмол шинжтэй аливаа бүтээлийг нийтлэл гэж нэрлэдэг. Энэ бол дээрх нэр томьёо зөвхөн “нийтлэгдэх” гэсэн утгаас гадна бүх нийтэд зориулагдсан нийтлэг шинжтэй гэдгийг давхар илэрхийлж байгаа юм. Үүнээс үзэхэд сэтгүүл зүйд түгээмэл хэрэглэдэг “нийтлэл” хэмээх нэр томъёог хэд хэдэн утга санаа, онцлог шинжийг агуулдаг өргөн ойлголт гэж үзэж болно.
Явцуу утгаараа
Нийтлэл гэдэг үгийг явцуу утгаар авч үзэхдээ тодорхой нэг тодотголын хамт тухайн сэтгүүл зүйн бүтээлийн төрөл, зүйлийг буюу агуулгын үндсэн шинжийг заах өөрөөр хэлбэл, нийтлэл зүй (үз) гэсэн утгаар тайлбарлаж байгаа хэрэг мөн. Сонин хэвлэлийн зарим бичлэгийн төрөл, зүйлийг тодорхойлохдоо “нийтлэл” гэсэн үгийг хэрэглэдэг тохиолдол бий. Энэ бол уран нийтлэл, эсвэл нийтлэл зүйн бүтээлийн шинжийг агуулсныг илэрхийлэх гэсэн оролдлого, эсвэл тухайн бичлэгийн төрөл зүйлийг огт тодорхойлж чадаагүйн илэрхийлэл юм. Сэтгүүл зүйд “уран нийтлэл” (үз) хэмээх бие даасан бичлэгийн зүйл байдаг. Харин “нийтлэл” хэмээх бие даасан төрөл, зүйл байдаггүй.
Бүтээх үйл явц
Нийтлэл бүтээх үндсэн үе шат (Основные этапы создания публикации. Steps of creating the Publication).
Сэтгүүл зүйн аливаа бүтээлийг бичих, бэлтгэх, бүтээх үе шатыг сэдвээ олох, олсон сэдвийн дагуу баримт цуглуулах, цуглуулсан баримтыг ашиглан төлөвлөгөө хийх, нийтлэлийн анхны нооргийг гаргах, эцсийн хувилбараар найруулан бичих гэсэн таван үндсэн үе шатаас бүрддэг гэж үздэг. Сэтгүүлч үндсэндээ гурван аргаар сэдвээ олдог.
Нийтлэл бүтээх үе шат
Мэдээ зэрэг бага хэлбэрийн мэдээллийн төрөл зүйлийг бичихэд заавал бичгээр төлөвлөгөө хийх шаардлагагүй боловч оюун санаандаа төлөвлөж, төсөөлж, бодож боловсруулдаг нь тодорхой юм.
Ангилал:Сэтгүүл зүй Ангилал:Хэвлэл
Шумен
Шу́мен (болгараар Шумен) — Болгарын Шумен аймгийн төв, 80,143 хүнтэй хот.
Лавлах бичиг
Ангилал:Шумен аймгийн суурин Ангилал:Болгарын их сургуулийн хот
Тайфу
Тайфу (хятадаар:太傅; пиньинь галиг:Tài fù)цол нь эртний хятадын эзэн хааны шадар сайд болон хааны багшийн үүргийг гүйцэтгэж байжээ. Анх Баруун Жоу улсад үүссэн бөгөөд Хан улсын үеэс хойш гурван гүнгийн нэгд багтаж ирсэн өндөр цол юм. Энэхүү цолыг нанхиад, солонгос, вьетнам, монгол, манж үндэстэний улс, гүрэнд хэрэглэж байсан.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:Цол
Семён Тимошенко
Цахим холбоос
Ангилал:ЗХУ-ын маршал‎ Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн Ангилал:Зөвлөлт-Польшийн дайны хүн Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:Улаан армийн фронтын удирдагч Ангилал:Өвлийн дайны хүн Ангилал:ЗХУ-ын баатар‎ Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Ялалт одон шагналтан Ангилал:Гэгээн Георгийн одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1895 онд төрсөн Ангилал:1970 онд өнгөрсөн
Батын Цэрмаа
Ангилал:Хатгамалчин Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Эрдэнэдалайн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1927 онд төрсөн
Теофило Гутьеррес
Теофило Антонио Гутьеррес Рокансио (Teófilo Antonio Gutiérrez Roncancio, 1985 оны тавдугаар сарын 17-нд Барранкилья хотод төрсөн) — Колумбийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Ривер Плейт болон Колумбийн шигшээд тоглодог.
Замналын товчоон
Барранкильягаас гараагаа эхэлсэн Гутьеррес Атлетико Хуниорт 2007-2009 онд 79 тоглолтонд 42 бөмбөг оруулжээ.
2010 оны нэгдүгээр сарын 13-нд туркийн Трабзонспорт 3 сая доллараар худалдагдсан.
2013 онд аргентины Ривер Плейтэйд ирсэн.
Шигшээ
Гутьеррес 2009 оны найман сард Колумби, Сальвадорын (2–1) тоглолтонд анх тогложээ. Улмаар 2010 оны ДАШТ-ий сонгонд Эквадорын хаалгыг мялаасан байдаг.
2014 оны ДАШТ-ий сонгонд 11 тоглолтонд зургаан бөмбөг оруулсан Гутьеррес тэмцээнд Грекийн хаалганд (3:0) гоолдсон билээ.
Михаэль Хайнлот
Михаэль Хайнлот (Michael Heinloth; 1992 оны хоёрдугаар сарын 9, Рот) — Германы хөлбөмбөгчин, «Падерборн 07» багийн хамгаалагч.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Падерборн 07 багийн тоглогч Ангилал:1992 онд төрсөн
Хороо
Хороо -
Монгол улсын засаг захиргааны нэгж
Хороо нь Улаанбаатар хотын засаг захиргааны нэгж юм. Улаанбаатарын 9 дүүрэг нь нийт 152 хороонд хуваагддаг. Хороо бүр нь тоогоор нэрлэгддэг боловч зарим нь өөрийн гэсэн нэртэй. Хорооны тоо/дугаар нь шуудангийн хаягт хэрэглэгддэг.
Дүүргүүдийн хороод
Ангилал:Монголын засаг захиргааны нэгж
Зафар Гулиев
Зафар Сафар оглы Гулиев (Зафа́р Сафа́р оглы́ Гули́ев, Zəfər Səfər oğlu Quliyev, 1972 оны 6 сарын 17-нд төрсөн) нь Оросын Холбооны Улсын сонгомол бөхийн тамирчин юм. Азербайжан үндэстэн. Эхнэр, гурван хүүтэй. Ульяновскийн Улсын Багшийн Их Сургуулийг дүүргэсэн тэрээр биеийн тамирын багш мэргэжилтэй.
Эшлэл
Ангилал:Бөхийн европын аварга Ангилал:Оросын бөх Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Азербайжанчууд Ангилал:1972 онд төрсөн
Санаа
Санаа хот (Араб хэл:صنعاء) нь Йемений хамгийн том хот бөгөөд нийслэл нь юм. 2004 оны хүм амын тооллогоор Санаа хот 1747627 оршин суугчтай байв. Санаа нь Йемений эртний хотуудын нэг бөгөөд МЭӨ VI зууны үед Сабеичууд байгуулжээ. 2500 жилийн турш оршин тогтнож ирсэн уг хот нь уран барилгын урт удаан хугацааны сор бүтээлүүдтэйгээрээ ихээхэн алдартай.
Цахим холбоос
Ангилал:Йемений суурин Ангилал:Азийн суурин Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Эртний Арабын хот Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Йемен дэх дэлхийн соёлын өв Ангилал:Йемений мужийн төв Ангилал:Сүйрч буй дэлхийн өв Ангилал:Саятан хот  Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Крис Пол
Кристофер Эммануэль Пол (Christopher Emmanuel Paul, 1985 оны тавдугаар сарын 6-нд Өмнөд Каролина мужийн Уинстон Сейлем хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Лос Анжелес Клипперс болон Америкийн шигшээ багийн холбон тоглогч юм. Уэйк Форестийн коллежоос 2005 онд драфтлагдаж №4 шалгарч Нью Орлеанс Хорнетс багт элсэж байжээ. Тус багт түлхүүр тоглогч нь болж 2008 онд НБА-гийн Оны шилдэг Рүүки тоглогч болж, Бүх оддын тоглолтонд оролцож Үнэ цэнэтэй тоглогчоор Коби Брайнтын удаад хоёрдугаарт нэрлэгдэж байв. Мөн тухайн жилдээ багтайгаа дөрвөн жилийн гэрээг 68 сая долллараар байгуулсан байна. 2011 оны арванхоёрдугаар сарын 14-нд Хорнетс Полыг Лос Анжелес Клипперс багт худалдсан бөгөөд тохиролцоо ёсоор түүний оронд Клипперсээс Эрик Гордон, Аль-Фарук Амину, Крис Кейман нарыг Хорнетс авч байсан түүхтэй. Клипперс багт мөн багийн түлхүүр тоглогч болсон бөгөөд 2013 оны Бүх оддын тоглолтын Үнэ цэнэтэй тоглогчоор нэрлэгджээ. 2006 оноос хойш шигшээ багтаа багтан тоглож байгаа Пол 2006 оны ДАШТ-ий хүрэл медаль, 2008, 2012 оны олимпийн аварга тамирчин билээ. Одоо цагийн хамгийн шилдэг сэтгэхүйтэй шилдэг холбогч юм.Бас 2-0 ээр тэргүүлж эхэлсэн тохиолдолд үргэлж бариулж хожигддог
Дэлхийн ван
thumb|Дэлхийн ван дээрх мөсөн уулнуудын зургийг 2015 онд анх New Horizon хөлөг авч чадсан юм. thumb|left|Плутогийн жижиг хиймэл дагуулууд.
Дэлхийн ван буюу (134340) Pluto (тэмдэг: ба  ) нь нарны аймгийн хоёр дахь том одой гараг юм. Нарыг тойрон эргэлддэг 10 дахь том биет болно. 1930 онд нээгдсэнээсээ хойш 2006 оныг хүртэл Нарны аймгийн 9 дэх гараг гэж тооцогддог байсан бөгөөд одоо Куйперийн бүсийн хамгийн том гишүүн гэгддэг.
Куйперийн бүсийн бусад биетүүдийн адилаар хад чулуу, уснаас бүрдэх бөгөөд Сарнаас эзлэхүүнээрээ 5 дахин, жингээрээ 5 дахин бага.
Гадаад холбоос
Ангилал:Одой гараг
Маори хэл
Ангилал:Дан ганц хэл Ангилал:Полинезийн хэлнүүд Ангилал:Маоричууд Ангилал:Шинэ Зеландын соёл
Самед Ешиль
Самед Ешиль (Samed Yeşil, 1994 оны тавдугаар сарын 25-нд Дюссельдорф хотод төрсөн) нь Турк гаралтай Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд Ливерпүүл багийн довтлогч юм.
Холбоос
Ангилал:1994 онд төрсөн Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Байер 04 багийн тоглогч Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч Ангилал:Туркууд Ангилал:Германы хүн
Нью-Мексико
Нью-Мексико (New Mexico) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын баруун өмнө, баруун хэсэгт орших муж улс юм. Уулын муж улсуудын нэгд тооцогддог. Хүн амын нягтшил нь 6.27/км² бөгөөд АНУ-ын 6 дахь хүн ам сийрэг суурьшсан муж улс болно.
Уугуул Америкчууд хэдэн зууны турш нутаглаж ирсэн тус нутаг мөн Испанийн Эзэнт Улсын Шинэ Испани дэд ванлиг, Мексикийн нэг хэсэг байгаад Америкийн Нэгдсэн Улсын нутаг дэвсгэр болж, улмаар муж улсын зэрэглэлтэй болжээ. АНУ-ын муж улсууд дунд Нью-Мексико нь Испанийн колоничлогчид болон Латин Америкийн шилжин суурьшигчдын удам буюу Хиспаникуудын эзлэх хувь хамгийн өндөр муж улс юм. Мөн уугуул Америкчуудын эзлэх хувиар Аляска, Оклахомагийн дараа гуравдугаарт, тоогоор Калифорни, Оклахома, Аризона, Техасын дараа тавдугаарт ордог. Муж улсын нутагт дэвсгэрт нутаглах уугуул иргэд нь голчлон Навахо, Пуэблочууд байдаг. Ийнхүү тус муж улс нь хүн ам зүй, соёлын хувьд Хиспаник, уугуул Америкчуудын хүчтэй нөлөөлөл дор оршдог онцлогтой юм. Нью-Мексикогийн далбаанд Испани, Зиачуудыг бэлгэдэх улаан, алтлаг өнгө, уугуул Америкчуудын шүтдэг нар орсон байдаг.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Олон Улсын Математикийн Олимпиад
Олон Улсын Математикийн Олимпиад (ОУМО, International Mathematical Olympiad, IMO) нь жил бүр ахлах ангийн сурагчдын дунд зохиогддог бөгөөд математикийн бодлого бодож өрсөлддөг олон улсын тэмцээний нэр.
Улс болгоны багт хамгийн олондоо 6 сурагч оролцох боломжтой. Монголын нэрийн өмнөөс оролцох сурагчдыг Монголын Математикийн Олимпиад болон бусад сорилын дүнг үндэслэн сонгодог.
Тавигдах бодлогууд нь дунд сургуульд үздэг математикийн мэдлэгийн хүрээнд бодогдохоор түвшний алгебр, комбинаторик, геометр, тооны онол гэсэн 4 төрлөөс сонгогдсон байдаг. Тэмцээн нь 2 өдөр, өдөр болгон 4 цаг 30 минутанд 3 бодлого бодож өрсөлддөг. Бодлого бүр нь 7 оноо, бүтэн оноо нь 42.
Оноогоороо оролцогчдын дунд эхний 1/12-д багтвал алтан медаль, дараагийн 2/12-д багтвал мөнгөн медаль, удаах 3/12-д багтвал хүрэл медаль олгогддог. Мөн нэг бодлого бүтэн бодсон боловч медаль авч чадаагүй оролцогчдод тусгай шагнал хүртээдэг. Түүнчлэн уран гоё бодолт олсон оролцогчдод тусгай шагнал хүртээх тохиолдол бий. Хамгийн сүүлд 2005 онд онд уг шагналыг олгосон.
Монголын амжилт
Монгол Улс нь 1964 оноос Олон улсын математикийн олимпиадад оролцож эхэлсэн. Энэ хугацаанд 3 алт, 24 мөнгө, 68 хүрэл, 53 тусгай шагнал хүртээд байна.
Холбоос
Ангилал:Математикийн тэмцээн Ангилал:Сурагчдын тэмцээн Ангилал:Шинжлэх ухааны олимпиад Ангилал:1959 онд анх гардуулсан шагнал
Загалмайтны аян дайн
Загалмайтны аян дайн нь Ромын папууд католик шашны нэрийн өмнөөс Европын Христийн шашинтнуудыг уриалан дуудаж 1095 – 1291 оны хооронд явуулсан 9 удаагийн дайн юм.
Загалмайтны аян дайны үндсэн зорилго нь Мусульманчуудын хяналтанд байсан Ариун хот Иерусалимыг буцаан авах явдал байсан бөгөөд Селжүк түрэгүүд Анатоли руу цөмрөн орж, Христийн шашны Үнэн алдартны урсгалыг шүтдэг Византын эзэнт улсад туслахаар анхны аян дайн эхэлжээ. Уг дайнууд нь зөвхөн Левантийн тэрс номтон, шашингүй үзэлтнүүдийг номхотгох шашны зорилготой байв. Гэвч улс төр, эдийн засаг, шашны үзэл санаа холилдсон байсны илрэл нь шашин шүтлэгийн зөрчилтэй байсан ч, 5 дахь аян дайны үеэр лалын шашинт Селжүк Түрэгийн Румын Султант улс нь загалмайтнуудтай холбоотон болж тулалдаж байснаар илэрдэг. Загалмайтнууд олон удаагийн аян дайны үр дүнд маш хол газарт хүрч чадсан ч Христийн шашинт улсуудын дотоодын улс төрийн зөрчилдөөн нь тэдний үндсэн зорилгыг бусниулж байсан байна. Тухайлбал 4 дэх аяны үед христийн шашинт Константинополь хотыг тонон дээрэмдсэн нь Венецийн загалмайтнууд болон Византийн эзэнт гүрний хооронд зөрчилдөөн үүсгэж байжээ.
Европийн хувьд Ромын импери нуран унаснаар европод жинхэнэ үймээн болж байсан гэдэг... тухайн үед арай хүчирхэг байсан Карл франкуудыг овоо нэг хөл толгойд нь оруулсан байсан бол Англичууд эрхбиш арай тусдаа тулдаа нэг юм эмх цэгцтэй байсан бол Герман, Слав, Викинг овгынхон ямар нэг нэгдсэн удирдлага зохион байгуулалтгүйгээр Европод оршиж байлаа... Тэдний дайчид нэг нэгэн лүүгээ дайрч хүчирхийлэл үйлдэн дайны олз олох гол зорилготой байв... энэ үед ерөнхийдөө загалмайтнууд буюу Крусадор гэсэн нэр томёо гарсан юм шиг байгаан... Энэ олон яахаас ч буцахгүй дайчидийг нэгтгэж Крусадор нэрний доор өөр шашинтай улс орнууд руу турхирах аргыг Пап олжээ... ингээд зорилгогүй байсан дайчид зорилготой л болжээ... Эхэн үедээ тэдний дайсан бол мажар, слав, викингүүд байлаа... Тэд тухайн үед папад захирагдагүй байлаа...
Энэ хооронд харин Ромын Империйн нуран уналтаас хойш Арабын ертөнц маш их хүчирхэгжлээ... Тус Тусдаа Халифтууд байсан бол Лалын шашин тэднийг нэгтгэн зангидаж арабын ертөнцөд Персүүдээс хойшхи түүхэн томоохон тэсрэлт гэж хэлэхэд болно... Грекүүдэд цохиулсанаас хойш Македони Ромын нөлөөг хүлээн зөвшөөрч байсан Арабууд энэ үед л толгой өндийж чадсан юм... хойд африк дундад ази бага азид хяналтаа тогтоосон тэдний дараагийн зогсоол нь Испани Португаль байлаа... Тэдний нөлөөг тэнд барьж байсан хүн бол Карл л байсан гэдэг... Арабуудын харц мэдээж хэрэг газарзүйн маш тохиромжтой байрлал дээр байсан Византийн империйг хараалж байлаа... Исламын ертөнцийн өмнө юу юугүй өвдөг сөхөрчихөд бэлэн байсан Византийнхан Папаас тусламж ирсэн ч цаадах нь ортодокс гээд эхэн үедээ хэмээн үл тоомсорложээ... Мусульманы ертөнц цэрэг зэвсгийн хүчээр ч хүчирхэгжээд зогсоогүй бөгөөд урлаг шинжлэх ухаан ч гэсэн маш өндөр түвшинд хүрсэн байсан гэдэг...
Үүнээс хойш Византийнхны хүсэлтийг папаар уламжлуулсан ухаан муутай, шашны мунхруулалд умбасан харанхуй бүдүүлэг европууд 9-н ч удаагийн аян хийсэн байна... заримд нь ялж заримд нь ялагдаж байсан ... Лалын ертөнцийн хүчирхэгжилтийг дарж нэг ёсондоо европ лүү түрэх түрэлтийг зогсооход бидний өвөг дээдэс бас их хувь нэмэр оруулсан юм... Дундад азийн хамгийн хүчирхэг гүрэн Хорезмийг унаган улмаар урагшилж багдадыг үнсэнд нь хутгаад бага ази хүрч байж зогссон ажээ. ингэснээр Монголчуудын байлдан дагууллаас болж нэг хэсэгтээ л арабуудын хүч суларчээ... харин 14-15-р зуунд тэдний шашин нэгтэй  Осман-туркүүд хүчирхэгжиснээр Византийн уналт эхэлээ. Туркууд Византийг унагаагаад зогсохгүй балканы хойг дээр бараг 20-р зуун хүртэл нөлөөгөө барьж байсан ... хэрвээ Монголчуудын байлдан дагуулал болоогүй байсан бол арабууд Византийг тэрнээс хамаагүй өмнө унагаж балканы хойгийг мэдэлдээ авах байсан байх... цаашлаад төв европ руу ч цөмрөх байсан юм уу бүү мэд...
Гадаад холбоосууд
Ангилал:Дайны төрөл
Григорий Кулик
Григорий Кулик нь ЗХУ-ын маршалын нэг бөгөөд Иргэний дайны баатар, Дэлхийн хоёрдугаар дайнд оролцсон байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны эхэн үед Ардын комиссарын орлогч байгаад байлдааны ажиллагааг зохион байгуулж чадаагүйн улмаас маршал цолоо хураалган, хошууч генерал болжээ. Дайны дараа Сталины Их хэлмэгдүүлэлтэд өртөн 1950 онд буудуулсан байна
Холбоос
Ангилал:1890 онд төрсөн Ангилал:1950 онд өнгөрсөн Ангилал:ЗХУ-ын маршал Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын төв хорооны гишүүн Ангилал:Зөвлөлтийн Сталинизмын хэлмэгдэгч Ангилал:Зөвлөлтийн цаазлагдсан хүн Ангилал:Улаан армийн командлагч‎ Ангилал:Улаан армийн фронтын удирдагч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн‎ Ангилал:Оросууд
Шибам
Шибам нь 2000 гаруй жилийн түүхтэй ч XVI зуунаас хойш ихэн барилгууд нь баригдсан байна. Гэхдээ сүүлийн хэдэн зуунд төдийлөн өөрчлөгдөөгүй юм. Уг хотыг заримдаа “Дэлхийн хамгийн эртний тэнгэр баганадсан барилгуудтай хот”, “Цөлийн Манхеттен” гэх нь бий. 2008 онд улс орныг бүхэлд нь хамарсан үер болоход Шибам хот ихээхэн гэмтжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн суурин Ангилал:Йемений суурин Ангилал:Йемений түүх Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Йемен дэх дэлхийн соёлын өв Ангилал:Сүйрч буй дэлхийн өв Ангилал:Хадрамаут муж Ангилал:Эртний Арабын хот
Хараацай
Хараацай нь бор шувууны бүлгийн Hirundinidae овгийн шувуу юм. Энэ овог нь 2 дэд овгоос бүрдэнэ: Pseudochelidoninae буюу голын хараацай (нийт 2 зүйл), Hirundininae (үлдсэн бүх хараацай). Энэхүү овогт нийт 19 төрлийн 83 зүйл шувуу багтдаг. Хараацай Антарктидаас бусад бүх тив, эх газарт өргөн тархжээ. Африк тивээс гаралтай гэгддэг ба одоо ч Африкт хамгийн олон янзын хараацай амьдардаг болно. Мөн далай, тэнгисийн хэд хэдэн аралд таарна. Нилээд хэдэн зүйл нүүдлийн хараацай бий. Цөөн хэдэн зүйл хараацай хүний үйл ажиллагаанаас болж устсан ч зарим зүйл нь хүний өөрчилсөн орчинд дасан зохицож, хүнтэй ойр амьдардаг.
Биеийн бүтэц
Хараацай шувуу нь нарийн шувтан хэлбэрийн бие, үзүүр тийш нарийссан урт далавчтай ба энэ нь чиглэлээ хурдан өөрчилж халин нисэхэд сайн зохицсон бөгөөд нисэж буй хорхой шавьжийг агнахдаа чадамгай. Дундажаар 30-40 кмц хурдтай нисэх ба 50-65 кмц хурдалж чаддаг. Хараацай богино хошуутай ч хүчтэй, өргөн амтай. Биеийн урт нь 10-24 см ба 10-60 гр хүртэлх жинтэй байна. Сүүл нь 12 өдтэй ба 2 салаалсан, эсвэл тэгш төгсгөлтэй байдаг. Эр нь голдуу арай урт сүүлтэй байх ба нислэгийн үед хурдан чиглэлээ өөрчлөх болон үржлийн үед эм хараацайг өөртөө татахад тус болдог аж. Хөл нь богино ба алхахаас илүү модны мөчир болон юман дээр суухад зохицсон байдаг.
Хараацай нь шавжаар хооллох ба нисэж байхдаа агнадаг. Зөгий болон хэдгэнэ авлахаасаа зайлсхийдэг аж. Мөн үр, жимсээр хооллодог төрөл бас бий. Үржлийнхээ үед сүрэглэн хосоо олж голын эргийн нүх, хуучин үүр, байшин барилгын өнцөг буланд шавраар үүр барих зэргээр үүрлэж өндгөө гаргана.
Сильвестерийн матриц
Математик дахь Сильвестерийн матриц гэж 2 олон гишүүнтийн мэдээллийг өгдөг матриц юм. Жеймс Жозеф Сильвестерийн нэрээр нэрлэгджээ.
Тодорхойлолт
Жишээлбэл, хэрвээ m=4, n=3 бол Сильвестерийн матриц нь дараах хэлбэртэй болно:
Хэрэглээ
Эдгээр матриц нь коммутатив алгебрт хэрэглэгддэг бөгөөд хоёр олон гишүүнт (тогтмол биш) ерөнхий язгууртай эсэхийг тогтооход ашиглана. Хэрэв авч үзэж буй хоёр олон гишүүнт нь ерөнхий язгууртай байвал холбогдох Сильвестерийн матрицын тодорхойлогч нь тэгтэй тэнцүү байна. Өмнөх өгүүлбэрийн урвуу нь ч үнэн.
Эшлэл
Ангилал:Коммутатив алгебр Ангилал:Олон гишүүнт Ангилал:Алгебрийн тооны онол Ангилал:Цагаригийн онол
Их тооны хууль
Их тооны хууль (ИТХ) нь адилхан туршилтыг маш олон удаа давтаж хийсний үр дүнг дүрсэлдэг теорем. Энэ хуулийн дагуу, олон туршилтаас гарсан үр дүнгийн дундаж нь expected value буюу таамаглалтай ойролцоо байх бөгөөд, туршилтын тоо нэмэгдэх тусам улам их ойртох хандлагатай.
Санамсаргүй, тохиолдлын үзэгдлүүдийг авч үзэхэд, тэдгээрт тогтвортой урт-хугацааны үр дүн “баталгажуулж” өгдөг гэдгээрээ ИТХ чухал. Жишээлбэл, казино нь рулет-дугуй (Roulette) тоглоомын нэг эргэлтнээс мөнгө алдах боломжтой боловч олон эргэлтийн дараа орлого нь таамаглаж болохуйц тодорхой хэмжээний хувьруу дөхөж ирдэг. Тэгэхлээр уг тоглоомын параметр нь олон дараалж ялсан тоглогчийг эцсийн дүнд даван гарч ирдэг байна. ИТХ нь зөвхөн олон тооны ажиглалтыг дүгнэсэн үед л биелдэг гэдгийг анхаарах шаардлагатай.
Жишээнүүд
Жишээлбэл, зургаан талт энгийн шоог нэг удаа шидэхэд буух тал нь 1, 2, 3, 4, 5 эсвэл 6 гэсэн тооны аль нэг нь байх ижил магадлал -тай. Тэгэхлээр нэг шидэлтээс гарах үр дүнгийн магадлал нь ИТХ –ийн дагуу, 6 талт шоог маш олон удаа шидэхэд үр дүнгийнх нь дундаж нь 3.5 –руу ойртсон байх ба цаашид шидэх бүрт улам оновчтой болж ирнэ.
Йенс Веммер
Йенс Веммер (Jens Wemmer; 1985 оны аравдугаар сарын 31, Аурих) — Германы хөлбөмбөгчин, «Падерборн 07» багийн хагас хамгаалагч. Ах — Йорн Веммер хөлбөмбөгчин.
Их тооны хууль
Жишээнүүд
Хэрэв шоог N удаа шидээд үр дүнгийн математик дундажийг тооцоолох аваас, N өсөх тусам дундаж нь бараг баттайгаар магадлал нь болох хандлагатай. Энэ байдлыг хүчтэй (strong) ИТХ гэнэ. Жишээ нь шоог 10 удаа шидэхэд 2, 3, 1, 2, 5, 6, 2, 2, 2, 6 тоонууд буусан байна. Тэгвэл тэдгээрийн дундаж нь 3.1 болсон байна.
Йенс Веммер
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Падерборн 07 багийн тоглогч Ангилал:1985 онд төрсөн
Их тооны хууль
Жишээнүүд
Энэ нь магадлал болох 3.5 -аас 0.4 -өөр зөрж байна. Хандлага нь “удаашралтай” байна гэсэн үг. Дундаж нь 3.5 ± 0.1 байх магадлал 10 шидэхэд 21.6%, 100 шидэхэд 46.1%, 1000 шидэхэд 93.7% байна. Зурагнаас ажиглахад шидэлтийн тоо ихсэх тусам дундаж нь магадлалруу ойртож байна.
Түүнчлэн жигд зоос шидэхэд сүлдээр буух магадлал ½ -тэй тэнцүү. Тиймээс ИТХ-ийн дагуу “олон” тооны шидэлтийн үр дүн барагцаагаар ½ “байх юм”. Үүнийг мөн Бернуллийн туршилт гэнэ.
Түүх
Анх Италийн математикч Жероламо Кардано (1501-1576) нь туршилтын тоо ихсэх тусам статистикийн нарийвчлал улам сайжирдаг гэсэн дүгнэлтийг баримт баталгаагүйгээр гаргасан байна. Үүнийг албан ёсоор Их тооны хууль гэж үздэх болсон. Хоёртын санамсаргүй хувьсагчид зориулсан их тооны хуулийн загвар нь анх Якоб Бернулли баримттай нотолсон бөгөөд тэрээр 20 жил математикийн нарийн туршилт хийж, судлаж 1713 онд хэвлэмэл гаргажээ.
Хүрэлцээтэй олон тооны санамсаргүй хэрэглэгдэхүүний арифметик дундаж санамсаргүй шинж чанараа алдаж скаляр хэмжигдэхүүн болдог бөгөөд түүнийг хэрхэн өндөр магадлалтайгаар урьдчилан үнэлж болохыг их тооны хууль илэрхийлнэ. Иймд их тооны хууль нь, олон тооны туршилтын дундаж үзүүлэлтүүд тодорхой нөхцлийн үед ямар нэг тоон утгад ойртох тухай өгүүлсэн хэд хэдэн теоремоос тогтоно.
Төрөл
Чебышевийн тэнцэтгэл биш. Сөрөг биш утга авах, төгсгөлөг математик дундажтай Х- санамсаргүй хэмжигдэхүүн ба ∀α>0 хувьд дараах нөхцөл биелнэ.
Чебышевийн лемм. Математик дундаж ба дисперс нь оршин байх дурын Х санамсаргүй хэмжигдэхүүний хувьд дараах нөхцөл биелнэ.
Чебышевийн теорем. Хэрэв Х1, Х2, ......., Хn, ...... гэсэн хос хосоороо хамааралгүй санамсаргүй хэмжигдэхүүний дисперсүүд нь жигд зааглагдсан (DX_i<C,i=1,2,……,C=const )бол ∀α>0 хувьд
Энэхүү теоремийг Чебышевийн их тооны хууль гэх ба практикт дараах тэнцэтгэл биш хэлбэрээр ашиглана.
Бернуллийн теорем. Үл хамаарах n туршилтанд сонирхсон үзэгдлийн явагдсан тоо m, илрэх магадлал нь p бол ∀α>0 хувьд
Практикт энэ теоремийг дараах тэнцэтгэл биш хэлбэрээр ашиглана.
Жишээ1. Хүн ам төвлөрсөн хорооллын өдөрт зарцуулах усны дундаж хэрэглээ 50000л. Тухайн хороололд ямар нэг өдөр усны дундаж хэрэглээ 150000л-ээс хэтрэхгүй байх магадлалыг үнэл. Хэрэв тухайн хорооллын өдөрт зарцуулах усны хэмжээг Х гэвэл санамсаргүй хэмжигдэхүүн байх ба Чебышевийн лемм ёсоор
Иймд, усны хэрэглээ өдөрт 150000л-ээс хэтрэхгүй байх магадлал 0,67-оос багагүй байх гэсэн үг. Жишээ2. Технологийн тодорхой нөхцөлд стандарт бус детал үйлдвэрлэх магадлал 0,1. 10000 бүтээгдэхүүн дотор 950-1050 стандарт бус детал байх магадлалыг үнэл. Стандарт бус бүтээгдэхүүний тоог Х гэвэл бином тархалттай санамсаргүй хэмжигдэхүүн байна. Тэгвэл, n=10000,p=0.1,q=0.9тул MX=10000∙0.1=1000,DX=10000∙0.1∙0.9=900, иймд P(950<X<1050) байх магадлалыг үнэлнэ гэдэг нь Чебышевийн тэнцэтгэл бишийг биномын тархалттай санамсаргүй хэмжигдэхүүний хувьд хэрэглэнэ гэсэн үг болж байна. 950<X<1050 тэнцэтгэл биш нь |X-1000|≤50 тэнцэтгэл биштэй эквивалент тул
Жишээ3. 1800га тариалангийн талбайн дундаж ургацыг тодорхойлохын тулд га тутмаас 1м2 түүвэрлэн сонгон авав. Талбайн га тутмаас авах ургацын дисперс 6 центнерээс үл хэтэрнэ. Түүвэрлэн авсан талбайн дундаж ургац ба нийт талбайн дундаж ургацын хазайлт /ялгавар/ 0,25центнерээс ихгүй байх үзэгдэлийн магадлалыг үнэл. Xi түүвэрлэн авсан i-р га тутмаас авах ургацын хэмжээ болог ( i=1,2,3,……,1800 ) тэгвэл
- түүвэрлэсэн талбайгаас авах ургацын дундаж хэмжээ
нийт талбайгаас авах ургацын дундаж хэмжээ болно.
DXi≤6( i=1,2,3,……,1800 )гэж өгөгдсөн. Иймд n=1800, C=6, ε=0.25үед Чебышевийн теорем ёсоор