cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Негассо Гидада
Улс төрийн замнал
Европт байхдаа Оромогийн Чөлөөлөх Фронт (ОЧФ) -ын идэвхтэй гишүүн байсан доктор Негассо Этиопын шилжилтийн засгийн газарт Мэдээллийн сайд, Оромогийн Ардын Ардчилсан Байгууллагын (ОААБ) Төв Хорооны гишүүнээр ажиллаж байгаад 1995 оны 8 сарын 22-нд ерөнхийлөгч болжээ. 2001 оны 10 сарын 8-нд түүний бүрэн эрх дуусгавар болсон. Ерөнхийлөгчийн албаа өгөхийн өмнөхөн буюу 2001 оны 6 сарын 22-нд тэрээр ОААБ болон Этиопын Ардын Хувьсгалт Ардчилсан Фронтын эвслээс хөөгдсөн.
2005 оны бүх нийтийн сонгуульд доктор Негассо Оромиа бүсийн Мираб Велега тойргийн Дембидолод бие даан нэр дэвшиж, Этиопын Ардын Төлөөлөгчдийн Хурлын гишүүнээр сонгогджээ.
2008 оны 7 сард доктор Негассо сөрөг хүчний нам, улс төрчдийн шинэ эвсэл болох Ардчилсан Ярилцлагын Форум (АЯФ)-ыг үүсгэн байгуулалцсан. Улмаар 2009 оны 11 сард тэрээр АЯФ-ыг бүрдүүлэгч 8 намын нэг болох Ардчилал, Шударга Ёсны Төлөө Нэгдлийн Намд элсчээ.
Гадны холбоосууд
Ангилал:1943 онд төрсөн Ангилал:Этиопын улс төрч Ангилал:Этиопын ерөнхийлөгч Ангилал:Этиопчууд
Корбин Блю
Корбин Блю Рейверс (Corbin Bleu Reivers, 1989 оны хоёрдугаар сарын 21-нд төрсөн) нь Америкийн жүжигчин, дуу зохиогч, загвар өмсөгч, бүжигчин болон кино продюсер юм. Түүнийг Ахлах ангийнхны хөгжмийн хичээл хэмээх хөгжимт жанрын цуврал киноны Чад Денфортын дүрээр нь эчнээ таних билээ. Тэрээр 2007 онд Another Side нэртэйгээр анхны хөгжмийн цомгийн хэвлүүлсэн бөгөөд уг цомог нь Биллбоард 200-гийн 36-рт нэрлэгдэж байсан ба 2009 онд хэвлүүлсэн хоёрд дахь цомгоо Speed of Light нэртэйгээр хэвлүүлж байв.
Эцэг нь Ямайка-Америк, эх нь Итали-Америк гаралтай тул Блюд буржгар үс, онцгой төрх нь урлагийн салбарт богино хугацаанд танигдах түлхүүр болж өгсөн гэдэг.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын бүжигчин Ангилал:АНУ-ын загвар өмсөгч Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч Ангилал:АНУ-ын поп дуучин Ангилал:Жүжигчин хүүхэд Ангилал:Америкчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Өрлөг
Өрлөг (Орлик) — Орос улсын Буриад орны Ах аймгийн төв, 2555 хүнтэй суурин.
Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Түүхий эд
Ангилал:Материалын төрөл Ангилал:Нягтлан бодох бүртгэл Ангилал:Тайлан тооцооны эрх зүй
Цанлигийн Дамдиндорж
"Өмсдөг" хэмээх Цанлигийн Дамдиндорж (1931 - 2007) нь Хөвсгөл аймгийн Жаргалант сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.
Central Park Media
Central Park Media, бол анимэ зохион бүтээдгээрээ алдартай, 1990 оны Жон О'Доннелл байгуулагдсан, Америкийн томоохон корпораци юм.
Колорадо
Колорадо Муж Улс (State of Colorado) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Рокки нурууны бүсэд орших АНУ-ын муж улс. Колорадо нь АНУ-ын Өрнөд болон Баруун Өмнөдийн бүсүүдийн нэг хэсэг гэж тооцогдож болно. АНУ-ын Хүн амын тооллогын товчооны гаргасан тооцоогоор тус муж улсын хүн ам 2007 онд 4,861,515 байсан нь 2000 оны АНУ-ын Хүн амын тооллогоос хойш 13.03% өссөн дүн юм. Денвер хот нь Колорадогийн нийслэл бөгөөд хамгийн олон хүн амтай хот ажээ.
Гадны холбоос
Муж улсын засгийн газар Холбооны засгийн газар Бусад
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Австралийн их хөх уулсын бүс
Австралийн их хөх уулс нь дэлхийн өвд бүртгэгдсэн бөгөөд Австралийн Шинэ өмнөд Уэлст оршдог. Энэ бүс нутаг нь тэгш өндөрлөг, шовх цохио, гүн хавцлууд, үзэсгэлэнт нуур, голууд бүхий үржил шимт хөрс бүхий хүрэхүйяа бэрх хөндийнүүдтэй. Энд дахин давтагдашгүй ургамал, амьтдын амьдрах орчин болсон Австралийн байгалийн ер бусын түүх хадгалагдан үлдсэн бөгөөд амьдралын олон төрлийн хэв маяг оршин тогтносоор байна. Австралийн эволюц хөгжлийн түүхийг нүднээ ил харуулах эвкалипт модод болон харилцан шүтэлцээт амьтан, ургамлууд бий. Хөх уулсын бүс нь 10300 км² нутаг дэвсгэрийг хамрах бөгөөд ихэнх нь ойгоор хучигдсан байдаг. Мөн элст өндөрлөг газрууд бий. Хамгийн нам дор газар нь далайн түвшнээс дээш 100 метр өргөгдсөн байдаг бол ноён оргил нь 1300 метр өндөрт сүндэрлэж байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Австрали ба Далайн орнуудын нуруу Ангилал:Шинэ Өмнөд Вэльсийн нуруу Ангилал:Австрали ба Далайн орнууд дахь дэлхийн байгалийн өв Ангилал:Австрали дахь дэлхийн байгалийн өв Ангилал:Сиднейн газар зүй Ангилал:Их ус хагалбарын нуруу Ангилал:Австралийн тусгай хамгаалалттай газар нутаг
Манган
Манган (Manganese) буюу марганц нь атомын дугаар 25 бүхий химийн элемент бөгөөд Mn гэж тэмдэглэнэ.
Түүх
1540 онд Италийн металлургч В.Бирингуччно пиролюзит хүрэн өнгөтэй, хайлдаггүй бөгөөд шил шаазан эдлэлийг ягаан өнгөтэй болгоход хэрэглэдэг гэж бичсэн байна. Пиролюзитын өөр бас нэг гайхамшигтай шинж чанар нь ногоон шар шилний бүүдгэр өнгийг арилгадаг болохыг тэмдгэлсэн байна. Металл манганцыг анх гаргаж чадсан хүн нь Австрийн эрдэмтэн И.Кайм мөн юм. Тэрээр 1770 онд 1 жингийн хэсэг пиролюзит, 2 жингийн хэсэг хар хайлуураас тогтсон хольцыг халааж хэврэг, цагаан цэнхэр өнгөтэй талст гаргаж авсан байна. Энэ нь бохир манганц байсан байна. Тэгээд энэ эрдэмтэн өөрийнхөө гаргаж авсан металлд төмөр байхгүй хэмээн тэмдэглэж судалгаагаа эцэст нь хүргэлгүй орхисон байна. Манганцын цаашдын хувь заяа нь энэ үед никелийн нээлтийг батлаад байсан Т.Бергманы нэртэй холбоотой болжээ. Тэрээр пиролюзит гэдэг эрдэс бодис бол хар магнези гэж нэрлэдэг шинэ шороо юм гэж тодорхойлолт өгөөд, түүнийг шатаасан шохой, цагаан магнези оксидтой хольж андуурч болохгүй гэжээ. Гэвч Т.Бергман пиролюзитаас металл ялгаж авч чадаагүйгээрээ И.Каймаас ялгаатай. Энэ эрдсээс шинэ элемент ялгаж авах гэсэн зорилт тавьсан 3дахь хүн бол Шееле юм. Тэрээр 1774 онд пиролюзитыг судалсан гурван жилийнхээ дүнг эмхтгэж “Манганц түүний шинж чанарын тухай” гэсэн илтгэлийг Стокхольмын акедемид хэлэлцүүлсэн байна. Тэрээр үлэмж утга төгөлдөр энэ ажилдаа хоёр металл “бари, манганц” байна гээд хийн байдалтай хоёр элемент “хожмын хлор, хүчилтөрөгч” хоёрыг тодорхойлж бичсэн байна. К.Шееле манганцын исэл нь тэр үед мэдэгдээд байсан бүх шорооноос ялгаатай болохыг тогтоосон байна. Манганцын түүхэнд 1774 оны 5 сарын 16-нд мөн 1974 оны 6 сарын 27-нд гэсэн хоёр өдөр байдаг нь нэн сонирхолтой. К.Шееле эхлээд нэг нутгийн найз И.Ганд задалж өгөөч гээд цэвэрлэсэн пиролюзит өгч явуулжээ. Ингээд И.Ган нүүрсний тыгельд пирольюзитийн нунтгийг буталсан нүүрс, тос хоёртой хольж хийгээд бүтэн цагийн турш хүчтэй улайсгахад анх авсан пирольюзитаас ойролцоогоор гурав дахин бага жинтэй металл үүсчээ. 6сарын 27нд И.Ганаас шинэ металлын дээжийг хүлээн аваад К.Шееле найздаа пирольюзитаас гаргаж авсан бүх зүйл бусад металлуудаас ялгаатай төмөртэй төстэй шинэ заримдаг металл гэж бичжээ. “Заримдаг металл” гэдэг нэр томъёо бол нэг хэсэг хугацаанд хими болоод металлургийн ойлголтонд байсаар байна. Ийм учраас металл манганцыг гаргаж авсны гавъяа И.Ганд ноогдох ёстой юм. Тэрээр энэ элементийг нээсэн түүхэнд ямар ч байсан цэг тавилцсан байна. Гэхдээ түүний гаргаж авсан манганц нь нүүрстөрөгчийн хольц ихтэй байсан юм. Цэвэр металлыг хожим гаргаж авчээ. И.Ган, К.Шееле хоёртой ямар ч холбоогүйгээр 1785 онд Германы химич И.Илземен пиролюзитийг хайлуур жонш, шохой нүүрсний нунтагтай хольж халаагаад металл манганыг гарган авчээ. Маш хүчтэй халааж гаргасан байн
Физик химийн шинж
Манганы бүлгийн элементүүд нь мөнгөлөг цагаан өнгөтэй, хатуу чанартай, агаарт исэлддэггүй, муу хайлдаг металлууд юм. Тухайлбал: Хамгийн тогтвортой исэлдэлтийн зэрэг нь манганд +2, +4, +7 байдаг. Mn-3d54s2 гэсэн электронт багууламжтай. Mn-12440С-д хайлдаг байна. Манганы дөрвөн полиморф дүрс хувирал байдаг. α-〖Mn〗^(〖710〗^0 C)↔β-〖Mn〗^(〖1079〗^0 C)↔γ-〖Mn〗^(〖1143〗^0 C)↔δMn Манган сул концентрацтай эрдэс хүчлүүдтэй үйлчлэлцэж Mn2+ -ын давс үүсгэдэг. Агаарын орчинд халаахад манган нь Mn3O4 үүсгэнэ. Манган нь идэвхитэй металл юм. Mn+2HCl=MnCl2+H2 3Mn+8HNO3=3Mn(NO3)2+2NO+4H2O Mn нь хлор, фтортой MnF3, MnF4 , MnCl2 , зэрэг нэгдлүүдийг үүсгэдэг.Бөгөөд манган ийг ихэвчлэн хоолондоо ашигладаг
Тархалт, байгалийн эрдэсүүд
Байгаль дахь манганы бүлгийн элементүүдийн тархалт нь харилцан адилгүй байдаг. Манган газрын царцдасын массын 0,09%-ийг эзлэх бөгөөд тархалтын хувьд хүнд металлуудаас төмрийн дараа хоёр дугаарт ордог элемент юм. Манганы гол эрдэс нь пиролюзит MnO2xH2O юм. Манган нь оксидын, карбонатын болон сульфидын хүдэрт төмрийн эрдсүүдийг дагалдан оршино. Тухайлбал: гаусманит Mn3O4 төмрийн соронзон Fe3O4-той, родохрзит MnCO3 нь сидерит FeCO3-тай, манганы колчедийн MnS2 нь төмрийн колчедан FeS2-тай хамт тохиолддог.
Чухал нэгдлүүд
Оксидууд ба тэдгээрийн уламжлал нэгдлүүд. Манган нь MnO, Mn2O3, MnO2, Mn2O7 гэсэн дөрвөн оксид үүснэ. Манганын оксидуудыг дараах урвалуудаар гаргана. Mn2O7 нь хар ногоон өнгөтэй, тосорхог шингэн байдаг бол бусад озсидууд нь хатуу бодисууд юм. Манганы оксидууд хүчтэй исэлдүүлэгч шинж чанартай. Манганы хүчил нь зөвхөн уусмалын төлөвт, 20%-оос илүүгүй концентрацтай байдаг, тогтвор муутай хүчил ба их концентрацтай бол хүчилтөрөгч ялгаруулан задарна. 4НMnO4=4MnO2+2H2O+3O2 〖MnO〗_4^(2-) анионыг манганат гэж нэрлэнэ. Н2ЭО4 хүчлүүд нь маш тогтворгүй байдаг тул дангаар нь гарган авах боломжгүй юм. Эдгээр хүчлийн давсыг гарган авахдаа перманганатыг нь ангижруулах аргыг хэргэлдэг. 2КMnO4+K2SO3+2KOH=2K2MnO4+K2SO4+H2O Эсвэл дан металл буюу тэдгээрийн оксидыг исэлдүүлэгчийн орчинд шүлттэй хайлуулна. ¬2MnO2+4KOH+O2=2K2MnO4+2H2O 〖MnO〗_4^- ион ягаан байдаг бол 〖ЭО〗_4^(2-) ионууд нь бүгд хар ногоон өнгөтэй байдаг. Талст перманганатууд нь халаахад хүчилтөрөгч ялгаруулан задарна. 2КMnO4=K2MnO4+MnO2+O2 Перманганатыг шүлтлэг орчинд 00С хүртэл хөргөж Mn(Ү)-ын уламжлал нэгдлүүдийг гарган авч болно. KMnO4+K2SO3+2KOH=K3MnO4+K2SO4+H2O Галидууд: Манган нь галогенуудтай +2, +3, +4 зэрэг доод исэлдэлтийн зэрэг бүхий нэгдлүүд үүсгэнэ. Манганы дигалогенууд нь ионы холбоо зонхилсон усгүй буюу талстгидрат нэгдлүүд байдаг бөгөөд тэдгээрийг металл манган буюу MnO-ыг халаалтын дор галоген, галогент устөрөгчөөр үйлчилж авдаг. Mn+Cl2=MnCl2 Манган ЭО3Наl хэлбэрийн оксогалогенид үүсгэх явдал юм. Оскогалогенууд нь гидролизод орж манганын хүчлийг үүсгэнэ. Металл бишүүдтэй үүссэн нэгдлүүд: Манган нь хүхэр, селен теллуртай MnS2, MnSe2 гэх мэт Хүчилтөрөгчтэй хүчлийн давсууд: Комплекс нэгдлүүд Mn2+ ион бараг бүх эрдэс хүчлийн анионуудтай гол төлөв уусдаг давс үүсгэнэ. Харин MnCO3 ба Mn(PO4)2 нь усанд уусдаггүй.
Манганы дэд бүлгийн элементүүдийн нэг онцлог бол Э2(СО)10 хэлбэрийн хоёр цөмтэй карбонилын комплекс үүсгэдэг явдал юм. Эдгээр комплексуудад металл-металл гэсэн холбоо үүссэн байх ба металлын исэлдэлтийн зэрэг тэгтэй тэнцүү.
Эшлэл
Ангилал:Химийн элемент Ангилал:Хүнд металл
Мүнжун ван (Курё)
Мүнжун ван (солонгосоор:문종; хятадаар:文宗, Wénzōng) Ван Хүй (왕휘) (1019-1083) нь 1046-1083 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 11 дахь ван юм. Хёньжун ван гийн Воньхэ хатнаас 1019 онд төрсөн. 1083 онд Кэсон хотод 64 насандаа таалал төгссөн.
1046 онд ах Чонжун ванг залгамжлан, улсын ван болсон. Түүний засаглалын үед төв засгийн газрын ноёд ихэс хүчирхэгжиж, дайн самуун багатай энх тайван үе тохиож байсан тул цэргийн түшмэдийн давамгайлал дуусч, бичгийн түшмэдийн бодлого үйл ажиллагаа зонхилох үе эхэлсэн. Мүнжун вангийн үед Түмэн голын зүгт зүрчид овгуудын эсрэг довтолгоон хийж байсан.
Гэр бүл
Ангилал:1019 онд төрсөн Ангилал:1083 онд өнгөрсөн Ангилал:Солонгосын ван
Мандухай сэцэн хатан
Амьдрал
Мандухай сэцэн хатан нь Түмэд аймгийн Энгүд отгийн Цоросбай Төмөр чинсан (Цоросын Баянтөмөр чинсан?) хэмээх хүний охин болж 1448 оны шар луу жил төржээ. 1479 онд Мандуул хаан нас барж, Мандухай сэцэн хатан бэлэвсрэн хоцорчээ. Хааны суурийг хоосон удаан байлгавал, феодалуудын хоорондох дайн самуун улмаар ширүүсч, зөрчил тэмцэл нь хурцдаж, Монголын хаант төр хямрах болно гэдгийг Мандухай сайн ойлгож байв. Тиймээс ч эртний уламжлалыг баримтлан, шинэ хааныг тодруулж хаан сууринд залах хүртэл түрүү хааны хатан төр барих ёсыг баримтлан бага наснаасаа эцэг эхээсээ өнчрөн хоцорсон Батмөнхийг олж авч, өөрийн биеэр өсгөн хүмүүжүүлж, гарыг нь ганзаганд, хөлийг нь дөрөөнд хүргэж хаан ширээнд суулгасан ажээ. Тэрээр төр барих хүн нь Чингис хааны Алтан ургийн гол удам, хаан суурийг залгамжлах эрхтэй хүн Мандуул хааны ач, Баянмөнх жононгийн өнчин хоцорсон ганц нуган үр Батмөнх болох ёстой гэж үзэж байсан юм. Гэвч энэ хүү насан бага байлаа. Батмөнх Даян хаан нь Баянмөнх жонон болон Шихэр тайху төрсөн хөвгүүн юм.
Батмөнхийг их сууринд залсан нь
Гэвч тэр зөв шийдвэр гаргахын тулд бас бусдын саналыг сонсож Алагчигуудын Сатайгаас: “Өнөболд вантай гэрлэж суувал таарна уу, үгүй юу? гэвэл Сатай: Өнөболд ванд зусардан “Өчүүхэн хүүхдийг хүлээхийн оронд Өнөболдод очих нь таарна” гэж хариулжээ. Мандухай сэцэн энэ тухай дахин бодолхийлж Санхай өрлөгийн эхнэр Жихайгаас асуувал: гэж хэлжээ.
Энэ хоёр хүний саналыг сонсоод Мандухай сэцэн хатан өмнө нь хоёр зам байгааг өөрөө ойлгож байв. Сатайн саналаар Өнөболдын эхнэр болбол Монголын хаант төр Чингис хааны Алтан урагтнаас Хасарын хойчист шилжих учраас зөрчил тэмцэл хурцдаж, их самуурал үүсэх болно. Тиймээс Өнөболдын саналыг хүлээн авахгүй, Батмөнхийг өсгөн хүмүүжүүлж хаан суурийг хадгалахаар шийдэж, өөрийн хайр сэтгэлийг хойш тавихаар сэтгэл шулууджээ. Тэгээд Мандухай сэцэн хатан Сатайд: хэмээгээд халуун цайг тэргүүн рүү нь асгаж гэрээсээ хөөн гаргажээ.
Тийнхүү 1470 оны Цагаан бар жил Батмөнхийг бүх Монголын хаан ширээнд өргөмжлөн даяар улсаа хурааж яв хэмээн даян хаан цол өргөмжлөв. 22 настай байсан Мандухай 7 настай Батмөнхийг дагуулан, гурван давхар гутал өмсгөн, Алагчуудын үнээний алаг лонхтой архийг авч, Ордос дахь эзэн Чингисийн найман цагаан гэрийн өмнө очоод, суут хаан, хатны сүлдэнд цацал өргөн өчиг тангараг өргөхдөө: гэж хэлжээ хэмээн тэмдэглэгдсэн нь буй. Энэ нь "Мандухай сэцэн хатны тангаргийн шүлэг" хэмээгдэн судлагдан үлдсэн байна.
Мандухай сэцэн хатны өргөсөн энэхүү өчиг тангаргийн үгээс үзэхэд тэрбээр Монголын хаад, язгууртан алтан ургийн бэрийн ариун ёс журмыг дээдлэн хүндэлсэн нь илт ажгуу. “Хар морины зүс үл танигдам газар бэрлэм билээ” гэхээс үзэхэд Мандухай сэцэн хатан хадмын талын өндөр дээд өвөг Чингис хаан, эш хатан Бөртэ үжин нарын онгонд мөргөхөөр очихдоо их л холоос бэрлэх заншлыг ёсон гүйцэтгэснийг харуулж буй. Монголчуудын дунд эрт дээр үеэс эхлэн бэрлэх зан заншлыг хэр сахиж байгаагаар нь эмэгтэй хүний оюун билгийг үнэлэн үздэг ёс уламжлагдсаар иржээ. “Монголчуудын бэрлэхүй” ёсны хамгийн чухал хэсэг нь айлын бэр хүн хадмын талынхаа өөрөөсөө ахмад хүмүүсийн нэрийг ямагт цээрлэн, тэдгээрийн нэртэй юм тохиолдвол өөр утга ойролцоо үгээр төлөөлөн нэрлэдэг заншил байлаа. Тиймээс ч Мандухай сэцэн эзэн богд, эш хатан нарын болон, нөхрийн талын дээд овгийн нэг Хавт Хасарын алдрыг хүртэл “хадар авгай” гэж халтируулан хэлсэн бололтой.
Монголын нүүдэлчдийн гэр бүлийн эртний уламжлалын нэг болох “Асараху” ёс заншлын дагуу эр нөхөр нь хальж одсоны хойно түүний төрөл төрөгсдийн хэн нэг нь бэлэвсэн хоцорсон эхнэртэй нь сууж үр удмыг нь залгуулан асран тэжээдэг ба энэ ёсыг зөрчин хааны үрийг нялх, балчир хэмээн басан хатан болох хүнийг нь авъя гэж Өнөболдыг гуйхад Мандухай журамт бэрийн ёсыг даган нөхрийн талын удмын Батмөнхтэй суухын тулд өндөр дээд хадмын орд гэрт ирж тангараг тавихад хүрчээ.
Монголын эртний заншил ёсоор айлын бэр хүн, хадмын гэрт хамаагүй орохгүй, хадам эцгийн голомтоос өнгөрч хоймор гарах ёсгүй ба гэрээс гарахдаа нуруугаа үзүүлэх цээртэй байжээ. Гэвч нөхцөл байдал ийм болсон тул Мандухай арга буюу бэрийн хүндэтгэлийн ёсыг алдаж өндөр өвөг, хадмын гэрт ирж өчил өчиж тангараг тавих болсноо: “Айх сэтгэл минь алдрав, ичих нүүр минь эвдэв” гэж хэлжээ. Үнэхээр ч суут богд Чингис хаан, сутай хатан Бөртэ үжиний онгоныг оршуулсан орд гэр бол Мандухайд тэр цагийн ёс журмын үүднээс бол өргөж болохгүй үүдтэй, алхаж болохгүй босготой, алдар хүндэт өндөр хадмын өргөө орд мөн билээ.
Мандухайн тангараг “Хаан хөвгүүн чинь халив, гэж хар биеэ мэдэж эчивээс хаа гуяа ханзлуулсу, эзэн хөвгүүнийг чинь алдав гэж эм хөвгүүн биеэ мэдэн эчивээс эш хатан чиний өмнө эвдүүлсү би” хэмээн хатуу чанга өгүүлснээс үзэхэд эр нөхөр нь нас барсан боловч эмэгтэй хүн биеэ мэдэж нөхрийн ургаас гадуур дахиж ураглаж үл болохыг маш тодорхой заасан хэрэг мөн.
Мөн Мандухай сэцэн хатан Батмөнх даян хаанд биеэ залуулах энэ үед, Чингис хааны найман цагаан ордны өмнө даатган залбираад үрийн хутаг гуйхдаа: гэсэн бөлгөө хэмээн түүх, судар бичгүүдэд тэмдэглэгдэн үлджээ.
1471 оны цагаагчин туулай жил Мандухай хатан Батмөнхийг үхэр тэргэнд суулган цэрэглэн мордож, самуун үймээн тарьж амар заяа үзүүлэхгүй байсан дөрвөн Ойрадыг Тас бүрд хэмээх газар тосч байлдав.
1473 оны харагчин могой жил Мандухай хатан төрийн хэргийг 10 настай Батмөнхөд шилжүүлэн өгснөө зарласан байна.
Мандухай сэцэн хатан, Чингис хааны алтан ургийн их үйлсийг сэргээн мандуулахын төлөө хүч чадал, арга ухаанаа шавхаж, өөрийн биеэр дайн байлдаанд явж байсныг манай сурвалж бичгүүдэд: “Сайтар саадаглаж, садарсан үсээ хураан, сайн даян хааныг үхэглэж (үхэр тэргэнд суулгаж) мордов” гэж тэмдэглэсэн байдаг ажээ.
Үзэл бодол, бүтээсэн үйл
Монголын томоохон ноёдын дунд Их Монгол улсыг алтан ургийнхан удирдаж чадахгүй хагарган буталж байна гэсэн үзэл ихээр дэлгэрч Эсэн хааны үед алтан ургийнхныг хоморголон устгаж байжээ. Тэр үеэр Мандухай сэцэн хатан төрсөн ба Их Монголын төрийг их хааны удам Алтан ургийнхан л удирдан захирч чадна, өөр хэн ч нэгтгэн залж чадахгүй хэмээн үзэж амь биеэрээ тасарч байсан алтан ургийг сэлбэн, оюун ухаанаараа төр улсыг төвхнүүлсэн гайхамшигт монгол эмэгтэй байлаа. Тэрээр Чингис хааны сургааль үзэл бодлыг бат баримталдаг байсан байна. 100 гаруй жил үргэлжилсэн феодалын дайн Монголын ард түмэнд их хэмжээний хохирол, гай зовлонг авчирсан дотоодын хямрал, дайн тулалдааныг зогсоож, энх тайвныг цогцлоохын тулд Мандухай хатан хамаг бүхнээ зориулж ихийг бүтээсэн юм. Мандухайн сэцэн хатан зүүн, баруун түмэн, Ойрадын нэлээд хэсгийг улс төрийн арга, эв зүйгээр нэгтгэж чадсан бөгөөд гагцхүү зарим ноёдыг зэр зэвсэг хөдөлгөн эзэлж авахаас өөр аргагүй байсан тул тулалдан байлдаж эзлэн авч тэднийг цаашид баримтлан захирч байх талаар хатуу цааз гаргажээ. Мөн Мин улсыг цэрэглэн довтолж, цагаан хэрмийг давуулан хөөж байж даран авч энхийн гэрээ байгуулсан байна.
Эм хүн над хамаа юун хэмээн Батмөнх даян хаан, бусад түшмэдэд төр улсаа засах дархан эрхийг өгөөд, өөрөө дахиж засаг явуулахгүй гэдгээ тунхагласан байна. Мандухай, Батмөнх нарын үед феодалын дажин хямрал түр дарагдаад, сурвалж бичигт тэмдэглэсэнчлэн хүн ард нэг хэсэгтээ “Гар газар, хөл хөсөр” харьцангуй амгаландуу байсан учир тус орны үйлдвэрлэх хүчний хөгжил болон, тусгаар тогтнолыг хамгаалах бэхжүүлэхэд дөхөм үзүүлжээ.
Мандухай сэцэн хатан Монгол улсын түүхнээ үүрд дурсагдах гавьяатай бөгөөд түүний дэмээр Батмөнх Даян хаан бүх Монгол улсаа 40 жил нэгтгэн захирч, “...Зургаан түг түмнийг эмхлэн цуглуулж, энхжин жаргуулсан” билээ. Тэрбээр монгол хүн бүрийн бахархал, монгол эмэгтэйчүүдийн үлгэр жишээ их Монголын алдарт удирдагч байсан. Дайны талбарт баатрыг орлон их жанжин, энхийн цагт хааныг орлон төрийг баригч, гэртээ 8 хүүхдийн элбэрэлт эх байж 19 наснаасаа эхлэн 40 нас хүртлээ их Монголын төрийг төвхнүүлэн барьсан гайхамшигт эмэгтэй байв.
Мандухай цэцэн хатан Ойрадуудын эсрэг дайнд ялаад таван дүрэм гаргасан:
Мандухай хатан хэзээ нас барсан нь нилээн бүрхэг байдаг.
Түүний дурсгалыг хүндэтгэн монголчууд 1989 онд "Мандухай сэцэн хатан" хэмээх кино бүтээсэн. Мөн төрийн соёрхолт ардын жүжигчин Жанцанноров "Мандухай сэцэн хатан" аяз зохиосон. Билэг танхай яруу найрагч Чойном "Монгол бүсгүй" шүлэгтээ Мандухай хатанг дүрслэн хэмээн шүлэглэсэн байдаг.
Холбоосууд
Ангилал:Монголын түүхэн хүн Ангилал:Монгол хатан Ангилал:Эмэгтэйчүүд ба зэвсэгт хүчин Ангилал:Монголчууд Ангилал:1448 онд төрсөн Ангилал:15-р эсвэл 16-р зуунд өнгөрсөн
Милуоки
Милуоки (Milwaukee []) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Висконсин Муж Улсын хамгийн том хот. 2019 онд тус хот 594.833 хүн амтай байв. Милуоки нь Милуоки метропол бүс нутгийн төв бөгөөд 1,7 сая оршин суугчтай Висконсин муж улсын хамгийн том хүн амын бөөгнөрөлийг бий болгодог. Милуоки гэх нэр нь потаватоми эсвэл анишинаабечуудын хэл болох алгонкин хэлнээс гаралтай байх магадлалтай ба «цуглах газар» (гол усны дэргэд) гэсэн утгатай аж.
Байрлал
Милуоки нь Мичиган нуурын баруун эрэг дээр Меномони, Кинникинник, Милуоки голуудын бэлчир дээр байрладаг.
Эшлэл
Ангилал:Висконсины хот Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:Висконсины тойргийн төв Ангилал:Вашингтон тойрог (Висконсин) Ангилал:Милуоки тойрог Ангилал:Уокешо тойрог Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот Ангилал:1846 онд үүсгэн байгуулагдсан
Цэнэгийн нягт
Цэнэгийн нягт гэдэг нь шулуун, гадаргуу, эсвэл эзэлхүүнд ноогдох цахилгаан цэнэгийн хэмжээгээр илэрхийлэгдэх шугаман, гадаргуугийн, эсвэл эзэлхүүн цэнэгийн нягтыг хэлдэг. Эдгээр нягтуудыг харгалзан кулон / метр (К/м), кулон / метр квадрат (К/м²), кулон / метр куб (К/м³) нэгжүүдээр илэрхийлдэг. Цахилгаан цэнэг нь эерэг, сөрөг байдаг учир цэнэгийн нягт нь сөрөг утгатай байж болдог. Мөн нягттай адил энэ нь байрлалаас хамаарна. Мөн үүнийг цэнэг зөөгчийн нягттай андуурч болохгүй. Химийн шинжлэх ухааны хувьд энэ ойлголт нь тодорхой бөөмс, молекул, атомын эзэлхүүнд оногдох цэнэгийн түгэлтийг илэрхийлнэ.
Тасралтгүй цэнэг
l шулуун, S гадаргуу, V эзэлхүүн дэхь, , цэнэгийн нягтуудын интеграл нь тэдгээр бүсэд орших нийт цэнэг Q-тэй тэнцүү байна:
Ангилал:Цахилгаан соронзон
Ислам
thumb|Залбирал үйлдэж буй Мусульманчууд
Ислам (Араб: الإسلام Аль-Ислам) эсвэл Исламын шашин нь 7-р зуунд Арабын элч Мухаммедэд илгээгдсэн шашин юм. Энэхүү шашныг шүтэгч хүнийг мусульман гэдэг. Мусульманчууд Аллах Мухаммедэд Коран судрыг илгээсэн гэж үздэг. Энэ шашин нь итгэгчдийн тоогоор 1,8 тэрбум буюу дэлхийн хоёрдугаарт ордог том шашин бөгөөд дэлхийн 125 орчим улсад дэлгэрсэн харьцангүй залуу шашин юм. Исламын шашны үндсэн хэл нь араб хэл. Ихэнхи мусульманчуд (85-90 %) суннит урсгалыг дагадаг бөгөөд бусад нь шиит, ибадит урсгалыг баримталдаг байна.
Исламын шашин шүтлэг нь үүсгэн байгуулагч зөнч Мухаммед (570—632) амьдралынхаа туршид боловсруулсан таван үндсэн шашны үүрэг (Аркан ад-дин) дээр суурилдаг байна. Үүнд: итгэл үнэмшлээ дагах (Шахада), мөргөл залбирал (Араб:- "салят", Перс:- "намаз" буюу залбирал), Рамадан сар д мацаг барих (Араб:- "саум", Перс:- "ураза"), өглөг (закят - орлогынхоо 2.5% ядууст өгөх) бөгөөд Меккад очиж мөргөл үйлдэх (хаж).
Исламыг албан ёсоор дагадаг
Дэлхийн 28 оронд Исламын шашныг төрийн буюу албан ёсны шашин гэж үздэг орнууд.
Ибадит
Оман
Нэр
Араб хэлнээс галигласан "Аль-Ислам" гэх үгийг монголчилбол албадлагагүйгээр бурхныг дагах гэсэн утга бүхий туйлын үнэн (дэвөтэ), аль эсвэл хязгааргүй энх амгалан гэдэг агуулгатай ажээ. Дэлхийн бүх хэлэнд исламын шашин, мусульман хэмээн хэлэгддэг.
Түүх
Исламын шашин МЭ 622 онд Аллахаас илгээгдсэн, энэ шашин дэлхийн төгсгөл хүртэл хүчинтэй гэж итгэгчид нь үзэх ба Коран сударт тайлагдаагүй ойлгомжгүй зүйлс маш их бөгөөд хүмүүс хөгжлийнхөө хэрээр ойлгох нь тодорхой хэмээн үздэг байна. Коранд өнгөрсөн ирээдүйн тухай товч тодорхой бичигдсэн байдаг. Аллах бүхнийг бүтээсэн ба бүх өвчнийг эмчлэх жорыг бүтээсэн. Мухаммед элч Аллахын тааллаар илгээгдсэн хамгийн сүүлчийн элч бөгөөд, Иса (Есүс) элч дэлхийд ирнэ, гэхдээ дэлхийн төгсгөл ойртоход том том үзэгдлүүд болох үед ирж 40 жил Иса (Есүс) элч мусульманчуудын дунд амьдарна, гэхдээ тэр Даджал (нэг гартаа гал нөгөө гартаа ус барьсан)-ийг хөнөөнө гэж Аллах Мухаммедед айлдсан гэж итгэдэг. Даджал нь хүчтэй нэгэн бөгөөд хүмүүст галыг сонго эсвэл усыг сонго гэж тушаах бөгөөд нар мандах зүгээс ирнэ гэсэн байна, дэлхийн төгсгөлийн үед Даджалийн гар дахь галыг сонгогчид диваажинд, харин ус нь гал болон хувирна гэсэн байна.
Исламын урсгалууд
Дараагийн том урсгал нь Шийт (Алигийн бүлэг гэдэг үгний товчлол) буюу 4-р Халиф Алиг шүтэн бишрэгчид юм. Мухаммед нь Алид өөрийнхөө нууцыг дамжуулсан учраас Мухаммедийн цорын ганц дамжуулагч нь Али гэж үздэг байна. Дотор нь 12 Имамын бүлэг, Исмаилын бүлэг, Сайтын бүлэг гэж хуваадаг.
Yүнээс гадна Вахифф, Хааф гэх мэтийн урсгалууд байдаг.
Хөфэй
Хөфэй нь Зүүн Хятадын Аньхүй мужийн нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Аньхуйн суурин Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот  Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот
Мөнхбадрахын Мөнгөнцэцэг
"Натурдаанс" ХХК-ий захирал, СУИС-ийн БУС-ийн ахлах багш, бүжиг дэглээч МУСТА докторант  М.Мөнгөнцэцэг Мөнхбадрах овогтой Мөнгөнцэцэг нь 1971 оны 5 сарын 30нд Улаанбаатар хотод төрсөн. 1979-1989 онд 75-р сургууль, 1989-1991 онд СГДунд сургуулийн бүжгийн багшийн анги, 1993-1997 онд СУИС-ийн бүжиг дэглээч, багшийн ангийг тус тус төгссөн. 2007 онд “Хадны зураглал дахь бүжиг дүрсэлгээ” сэдвээр урлаг судлалын ухааны Магистр зэрэг хамгаалсан. 2010 оноос СУИС-д докторантурт сурч байна. 1984-1991 онд МҮЭСТО-ы “Хараацай” чуулга, 1997-1998 онд ДБ-ийн “Эрдэнэт” чуулгад бүжиг дэглээч багшаар, 1998-2000 онд СУИС-ийн Бүжгийн тэнхимд багш, 2000-2010 онд Австри улсын Вена хотын Оттакринг дээд сургуульд Ази бүжгийн багш, 2010 оноос Үндэсний дуу бүжгийн “Түмэн Эх” чуулгад бүжиг дэглээч багшаар, 2010 оноос одоог хүртэл СУИС-ийн ТДУС-ийн БУНТ-д МУБ-ийн багшаар ажиллаж байна. 1990 онд Цэнгээнт бүжгийн “Улаан сарнай” хамтлагийг үүсгэн байгуулалцсан, 1995 онд ХААИС-ийн дэргэд Цэнгээнт бүжгийн “Хатантуул” хамтлагийг үүсгэн байгуулсан, 2004 онд “Naturdance” мэргэжлийн бүжгийн студийг үүсгэн байгуулсан. СУИС-ийн БУС-ийн Монгол бүжиг, Монгол бүжгийн заах арга зүй, Монгол бүжгийн зохиомж хичээлүүдийг заадаг. Эрдэм шинжилгээний ажил -	2011 онд Голланд улсын Амстердам хотноо зохиогдсон “Beyond India” модерн бүжгийн сургалтанд оролцож “Хад, агуйн бүжиг дүрсэлгээ” сэдвээр постер илтгэл, -	2012 онд СУИС-ийн СИС-аас зохион байгуулсан “Соёл Судлалын Их Семинар”-т “Монголын соёлын түүх, онол, пратиктийн асуудал” сэдэвт семинарт “Хад агуйн зураглалаас бүжиг дүрсэлгээ” илтгэл, -	2013 онд ТДУС-иас зохион байгуулагдсан багш нарын эрдэм шинжилгээний хуралд “Тайзны монгол бүжгийг зөв хөгжүүлэх нь” илтгэл тавьж тусгай байр эзэлсэн, -	2015 онд БУС-иас зохион байгуулагдсан багш нарын эрдэм шинжилгээний хуралд “Монгол тойрон бүжиг” илтгэл,
-	2013 онд АНУ-ийн элчин сайды яамтай хамтаран “Хамтдаа бүжиглэе” орчин үеийн бүжгийн сургалтыг хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд болон мэргэжлийн бүжигчидэд дунд явуулав. Уран бүтээл. Ажиллах хугацаандаа 5 бүрэн хэмжээний бүжгэн жүжиг, 4 бэсрэг бүжгэн жүжиг,150 гаруй уран бүтээл болон концертийн бүжгүүдийг дэглэн найруулсан нь СУИС, ҮДБЭЧ, ХЦДБЧ, “Түмэн Эх” чуулга, “Сүлд” чуулга болон Дундговь, Дорноговь, Өвөрхангай, Увс, Төв, Баянхонгор аймгуудын театрын урын санд орж тайзнаа тоглогдсоор байна. 2004, 2011 онд Зууны манлай бүжиг дэглээч Ц.Сэвжидийн нэрэмжит мэргэжлийн Бүжиг-дэглээчдийн 3-р уралдаанд амжилттай оролцож хоёрол бүжгээр Тэргүүн байр, гурвал бүжгээр Тэргүүн байр, бүжиг дэглээч номинацид Тэргүүн байр тус тус эзэлсэн. Улаан-Үд хотод зохиогдсон Ази Номхон далайн орнуудын шилдэг бүжигчдийн “Венок дружбы” уралдаанд 2010 онд бүжигчин Номгонмаа “Нэгэн хүний явдал” гоцлол бүжгээр Тэргүүн байр, 2011 онд бүжигчин Ариунболд, “Торгууд эр”, “Тал нутаг”, бүжигчин Мөнгөнчимэг “Эх биелгээ”, “Бүсгүй” зэрэг М.Мөнгөнцэцэг багшийн дэглэсэн бүжгүүдээр Тэргүүн байр эзэлсэн. 2011 онд МУУГЗ Б.Алтанцэцэгийн нэрэмжит II уралдаанд Шилдэгийн шилдэг бүжиг дэглээч, багшаар шалгарсан. 2012 оны 2-р сард Новосибирск хотноо болсон ЮНЕСКО-оос зохион байгуулсан Бүжиг дэглээчдийн Олон Улсын уралдаанд Хүүхдийн төрөлд IV, Орчин үеийн бүжгийн төрөлд III, Ардын бүжгийн төрөлд II байр тус тус эзлэн ерөнхий оноогоор II байранд шалгарч Мөнгөн Нефертит цом авчирсан. 2012 оны 9-р сард ӨМӨЗО-ы Ордос хотноо болсон олон улсын ардын бүжгийн 3-р уралдаанд “Сугсраан донж”,”Аврага зээрд” бүжгүүд нь 3-р байр Хүрэл цом,”Домог биелгээ” бүжиг 2-р байр Мөнгөн цом, Бүжиг дэглээч Алтан цом хүртсэн. 2014 оны 6-р сард ОХУ-ын Тува улсын Кызыл хотноо болсон “Сердце Азий”олон улсын бүжгийн уралдаанд “Сугсраан донж”, “Домог биелгээ” бүжгүүдээр оролцож 2-р байр Мөнгөн цом хүртсэн. 2015 оны 3-р сард ОХУ-ын Буриад улсын Улаан-Үд хотноо олон улсын бүжиг дэглээчдийн 7-р уралдаанд “Шонхор биелгээ”, ”Домог биелгээ” бүжгүүдээр оролцож Тэргүүн байр эзэлсэн.
Вермахт
Вермахт (Wehrmacht) нь 1935-1945 оны хооронд оршиж байсан Германы зэвсэгт хүчний нэр юм. Нийт 3 үндсэн хэсэгтэй байв. Эдгээр нь: хуурай газрын зэвсэгт хүчин /Heer/, агаарын зэвсэгт хүчин буюу Люфтваффе /Luftwaffe/, тэнгисийн зэвсэгт хүчин буюу Кригсмарине /Kriegsmarine/ юм.
Түүх
1933 онд Нацист нам засгийн эрхэнд гарснаар Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараачаар Версалийн гэрээний дагуу маш бага хэмжээтэй болоод байсан зэвсэгт хүчнийг өргөтгөх ажил эхэлсэн юм.
Эшлэл ба зүүлт тайлбар
Ангилал:Герман дэлхийн хоёрдугаар дайнд Ангилал:1935 онд байгуулагдсан
WWE
Ворлд Врэслинг Энтэртэйнмэнт Инк. (World Wrestling Entertainment Inc.) буюу WWE нь телевиз, интернэт, шоу тоглолтуудад төвлөрч үйл ажиллагаагаа явуулдаг нэгдсэн мэдээллийн хэрэгсэл, мөн голчлон мэргэжлийн бөхийн чиглэлээр шоу зохион байгуулдаг. спорт цэнгээний компани юм. Ашгийн ихэнхийг кино, хөгжим, бүтээгдэхүүний лиценз, худалдаанаас олно. Хамгийн том хувьцаа эзэмшигч, ерөнхий бөгөөд гүйцэтгэх захирал нь Винс Макмахон. Тэрээр эхнэр, охидын хамт тус компанийн нийт ашгийн 70 орчим %, санал өгөх эрхийн 96 орчим %-г эзэмшдэг.
Эшлэл
В Ангилал:АНУ-ын аж ахуйн нэгж
Machinarium
Machinarium бол Amanita Design студийн хөгжүүлсэн тааварт хэлбэрийн тоглоом юм. 2009 оны 10 сарын 16-ны өдөр Microsoft Windows, Mac OS X болон Linux үйлдлийн системийн хувилбар анх гарчээ.
Жан-Франсуа Лесюёр
Жан-Франсуа Лесюёр (Jean-François Lesueur эсвэл Le Sueur), 1760 оны 2-р сарын 15-нд Францын хойд нутагт орших Абвиль хотын ойролцоох Дрюк Плесьель тосгонд төржээ. 1837 оны 10-р сарын 6-нд Парис хотноо нас баржээ. Жан-Франсуа Лесюёр нь францын хөгжмийн зохиолч, удирдаач, хөгжим судлаач, хөгжмийн шүүмжлэгч, хөгжмийн багш, Парисын консерваторийн профессор, дуурь болон үлээвэр хөгжмийн олон тооны бүтээлийн зохиогч.
Жан-Франсуа Лесюёр нь эхлээд Абвилийн сүмд дуучин, дараа нь Аменьед дуучнаар ажиллаж байв. Дижон, Ле-Ман, Туре зэрэг хотуудад найрал дууны удирдаачаар ажилласан ба 1786 оноос Парисын дарь эхийн сүмийн найрал дууг удирдах болжээ. 1793 оноос хөгжмийн үндэсний институтын зохион байгуулагч, (1795 оноос консерватори гэх) захирлаар ажилласан байна. 1790-д оны үеэс Жан-Франсуа Лесюёр дуурийн төрөлд хүч үзэж эхэлсэн юм. Францын хөрөнгөтний хувьсгалын үеэр тэр олон тооны найрал дууны бүтээлүүд, нийтийн баяр цэнгэлд зориулсан “Францын бүгд найрамдах улсын сүлд” зэрэг магтан дуулалууд зохиож байжээ. Наполеон Бонапартын засаглалын үед түүнийг ордны капельмейстерээр томилсон юм. 1818 онд тэрээр эргээд консерваторидоо буцан иржээ. Түүний шавь нар: Г.Берлиоз, Ш.Гуно, А.Тома. Түүнийг Пер-Лашез-ын шарилын газар оршуулжээ.
Цэндийн Гомбодорж
Цэндийн Гомбодорж (1936 - ?) нь Архангай аймгийн Хашаат сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.
Жан-Франсуа Лесюёр
Уран бүтээл
Түүний хөгжмийн утга зохиолын бүтээлүүдээс: «Exposé d’une musique imitative ei particulière à chaque solennité» (1787); «Notice sur Paisiello».
Цэндийн Гомбодорж
Амжилт
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Хашаатын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1936 онд төрсөн
Жан-Франсуа Лесюёр
Цахим холбоос
Ангилал:Францын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Сонгодог эрин үеийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Романтизм хөгжмийн зохиолч Ангилал:Дуурийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Үлээвэр хөгжмийн зохиолч Ангилал:Сүмийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Ордны капельмайстер Ангилал:Францын Дүрслэх Урлагийн Академийн гишүүн Ангилал:Францчууд Ангилал:1760 онд төрсөн Ангилал:1837 онд өнгөрсөн
Турфан хот
thumb|Улаан нь [[Шинжаан дахь Турфан хот, шар нь Турфан тойргийн бусад нутаг]] Турфан (уйгураар تۇرپان - turpan, Турпан;  хятадаар 吐鲁番 - tǔlǔfān; оросоор Турфан; англиар Turpan) — БНХАУ-ын Шинжааны Турфан тойргийн харьяа хошууны энтэй хот. Баян бүрд газар анхлан төвлөсөн 15738 км² газартай, 2003 онд 254,900 хүнтэй нутаг.
Засаг захиргааны хуваарь
Хошууны энтэй Турфан хот дотроо 3 хороо, 2 балгас, 7 шянд хуваагддаг.
Ард түмэн
Ангилал:Шинжааны суурин Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот Ангилал:Торгоны замын суурин
2005-2006 оны НБА-гийн улирал
2005-2006 оны НБА-гийн улирал — Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны 60 дахь улирал юм.
Холбоос
#2005/06 НБА
Азийн Дөрвөн Бар улс
thumb|300px|Азийн дөрвөн бар: 🇭🇰 🇹🇼 🇰🇷
Азийн Дөрвөн Бар болон Зүүн Азийн Бар гэж Тайвань, Сингапур, Хонконг болон Өмнөд Солонгос зэрэг улсуудыг нэрлэдэг. Мөн Азийн Дөрвөн Жижиг Луу ч гэж нэрлэх нь бий. 1960-аад оны эхнээс 1990-ээд он хүртэл эдгээр орнууд эдийн засгийн их өсөлтийг гарган, хурдацтай аж үйлдвэржиж чадсан юм. Дэлхийн анхаарлын төвд хөгжингүй орны статуст хүрсэн болон ойрхон яваа анхны Дөрвөн Бар улс байсан бол өнөөгийн 21-р зууны эхэн үед эдийн засгийн хурдан шилжилтийг үзүүлж байгаа Азийн бусад орнууд руу шилжээд байна. Дөрвөн бар улс Хятад болон Япон зэрэг Азийн бусад улсуудынхтай нэгэн адил онцлогийг өргөнөөр гарган үзүүлсэн бөгөөд эдийн засгийн хөгжлийн "Азийн" загварыг харуулан манлайлах болсон. Гол ялгаа нь боловсролын анхан шатны түвшин болоод (хямд усан тээвэрлэлтийн гол зүйл болох далайн эрэг, дамжуулах гол мөрнүүд ба тээврийн дэд бүтэц гэх мэт) дэлхийн зах зээлд нэвтрэх бодит бололцоотой байсанд байна.
Бар эдийн засгийн онцлог
Азийн Дөрвөн Бар улсууд эдийн засгийн хөгжлийн экспортод чиглэсэн загварыг хэрэгжүүлсэн бөгөөд өндөр аж үйлдвэржсэн улс орнууд руу гаргах экспортын барааг өргөн хэмжээгээр хөгжүүлэн үйлдвэрлэсэн. Эдгээр орны дотоодын хэрэглээ нь өндөр тариф гэх мэт төрийн бодлогоор хязгаарлагдаж байсан. Азийн Дөрвөн Бар улсууд үйлдвэрлэлийн бүтээмжийг нэмэгдүүлэх хэрэгсэл болох боловсролд анхааран, бүх түвшний боловсролын тогтлолцоог хөгжүүлэн, анхан шатны боловсролыг бүх хүүхдүүдэд олгон, цаашлаад бүрэн дунд боловсролыг эзэмшүүлэхэд хатуу хяналт тавьж эхэлсэн. Мөн коллеж, их сургуулийн тогтлолцоог сайжруулахад мөнгө их хэмжээгээр зарцуулсан.
Уламжлалт гүн ухааны оролцоо
Азийн Дөрвөн Барын эдийн засгийн хөгжлийг даган Японд гарсан эдийн засгийн амжилтыг "зохицолт" хөдөлмөр-удирдлагын харилцаа оршиж байсантай холбож үздэг. (Кинзлейгийн "Орчин үеийн Японы аж үйлдвэрийн зохицол. Уламжлалыг нээхүй" ном). "Аж үйлдвэрийн зохицол" гэдэг нь Японд өмнөх зууны турш үүсэн, хөгжсөн өвөрмөц "Зохицлын соёл" юм. "Кёчокай" (хамтын ажиллагааны ба зохицолт нийгэм) нэртэй хагас тотариалатор байгууллага нь шинээр үүсч буй аж үйлдвэрийн нийгмийн хэрэгцээ шаардлагыг хангахын үүднээс 1819 онд үүсэн байгуулагдсан. "Кёчокай" нь аж үйлдвэрлэлийн Европт нийгмийн их хэмжээний хүнд асуудлууд тулгарсан тухайн цаг үед шинэ Япон стилийн аж үйлдвэрийн нийгэмд тохирох хүчин зүйлсийг тодорхойлохоор тэргүүлэн үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. Үүний үр дүн болох "үүсмэл" уламжлал нь Японы эдийн засгийн үр ашиг гарах нөхцөл байдалд болон эдийн засгийн хөгжилд чиглэсэн нийгмийн эерэг зан чанарыг бий болгоход маш их үүрэг гүйцэтгэсэн.
Гадаад холбоос
Ангилал:Ази Ангилал:Эдийн засгийн түүх
Кими ни Тодокэ
Ангилал:Манга Ангилал:Анимэ
Таксимо
Таксимо (Таксимо) — Орос улсын Буриад улсын Муя аймгийн төв, 8755 хүнтэй суурин.
Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Лондон
Лондон нь Их Британийн нийслэл, дэлхийн зүг зүгийн жуулчдыг татдаг алдартай, түүхт хот. Их Лондонгийн Удирдлагын тухай хууль 1999 онд батлагдаж, Лондонгийн Захирагч болон Чуулганы эрх зүйн хэм хэмжээг шинэчлэн тогтоосон бөгөөд 2000 оны 7 дугаар сараас хүчин төгөлдөр болсон байна. Лондон хот түүхэндээ 1191 оноос Лорд Мэртэй байжээ. Одоогийн Лондонгийн Захирагчийн үүрэг бол нийслэлийг хэтийн чиглэл хандлагатай хөгжүүлэх явдал юм байна. Цагдаа, гал түймэр, болон түргэн тусламжийн алба, төлөвлөлт, тогтвортой хөгжил болон байгаль орчныг хамгаалах, соёл, боловсрол, эрүүл мэнд зэрэг олон тулгамдсан асуудлуудыг зохицуулах үүргийг Захирагч хүлээдэг.
Их Лондонгийн Зөвлөл нь анх 1986 онд бий болсон бөгөөд эрх зүйн шинэ зохицуулалтын дагуу Чуулган болж өөрчлөгдөн, Лондонгийн Захирагчийн сонгуультай нэг өдөр зэрэг явагддаг сонгуулиар Лондонгийн Чуулганы 25 гишүүн сонгогддог байна.
Лондон бол хөгжингүй орнууд дахь хамгийн их барилгажсан, Европын Холбооны хамгийн шигүү суурьшилтай, хамгийн том хотуудын нэг юм. Лондон долоон сая байнгын оршин суугчидтай. Британийн хүн амын 12 хувь нь оршин суудаг хэдий боловч хүн амын өсөлтийн 70 хувийг Лондон хангаж байдаг онцлогтой. Учир нь Лондон Британийн дундаж наслалттай харьцуулахад харьцангуй залуу хот ажээ.
Лондон бол Англи болон Нэгдсэн Вант хоёр улсын нийслэл хот юм. Хотыг эрт цагт Ромчууд олсон түүхтэй бөгөөд Лондон гэж нэрлэжээ. Анх 2 мянган жилийн өмнө үүсэн бий болжээ. Лондон хотын төв хэсэгт дундад зууны үеэс хадгалагдаж ирсэн нэг милл орчим талбайтай эртний Лондон хот байдаг. Хэдий тийм боловч XIX зууны сүүл үеэс Лондон гэдэг нэр дэлхий дахинаа алдаршжээ. Өнөө үед хотын хурал болон хотын даргыг өөрсдөө сонгодог удирдлагын хэлбэртэй, муж болтлоо хүрээгээ тэлсэн агуу Лондон болжээ.
Лондон бол дэлхийн эдийн засаг, санхүүгийн томоохон төвүүдийн нэг болсон үндэсний хот юм. Хотын төвд Нэгдсэн вант улсын шилдэг 100 компанийн талаас илүү, Европын хамгийн том 500 компанийн 100 –гаас илүү компаниудын оффис нь байрладаг.
Лондон хот нь дэлхийн нийгэм улс төр, шоу цэнгээн, мэдээлэл, хэв загвар, соёл урлагт өөрийн хувь нэмрээрээ нөлөөлж байдаг. Аялал жуулчлал нь үндсэндээ орон нутгийн болон гадаадын жуулчдаас бүрддэг. Лондон хотод 1908 болон 1948 оны Зуны олимпийг зохион байгуулсан бөгөөд одоо 2012 оны зуны олимпийг зохион байгуулахаар бэлтгэж байна.
Дэлхийн түүх дурсгалын өвийн санд Лондонгийн цамхаг, Greenwich түүхийн дурсгалт суурин, Royal Botanic Kew цэцэрлэгт хүрээлэн, Westminster, Westminster Abbey ордон ба St. Margaret сүмээрээ бүртгэгдсэн байдаг.
Лондонд гадаадын 300 гаруй хэлээр ярьдаг, хэл соёл, шашин шүтлэг өөр өөр хүмүүсийн амьдардаг. 2007 оны долдугаар сарын албан ёсны мэдээгээр 7,556,900 гадаадын хүн амьдарч байсан.
Орон нутгийн засаг захиргаа
Захирагчийн стратегийн төлөвлөгөө болох Лондон хотын төлөвлөгөөг 2010 онд нийтэд түгээхээс өмнө 2009 оны дунд үеэс эхлэн бэлдэж эхэлдэг. Тэрээр Лондон хотыг 2031 он гэхэд 7.56 саяаас 9.11 сая хүн амтай хот болох талаар 2009 оны 8 сард мэдэгдэл хийсэн байна.
Лондон доторх орон нутгийн 33 эрх бүхий байгууллагууд нь Лондон корпораци болон бага Лондонгийн 32 зөвлөлтэй юм. Тэдгээр нь хог хаягдлыг зайлуулах, тухайн газрын зам, нийгмийн үйлчилгээ, сургууль, орон нутгийн төлөвлөгөө зэрэг асуудлыг Лондон хотын төв захиргаагаар бус өөрсдөө хариуцан ажилладаг.
Хотын цагдаагийн үйлчилгээ нь хотын цагдаагийн газраар удирдагддаг ба Лондонгийн төвөөс нийт Лондонгийн асуудлыг удирддаг  юм. Лондонгийн төв захиргаа нь өөрийн цагдаагийн хүч болох-Лондонгийн цагдаагийн газартай байдаг. Их Британий тээврийн цагдаагийн газар нь нийслэл хотын төмөр зам болон метро дотор цагдаагийн үйлчилгээг үзүүлэх үүрэгтэй.
Лондонгийн гал түймэртэй тэмцэх газар нь нийт Лондонд үйлчилгээгээ үзүүлдэг. 5800 гал түймэртэй тэмцэгч ажилтан, албан хаагчтай нийт 7000 орчим ажилтантай дэлхийд 3-т орох том хэмжээний гал түймэртэй тэмцэх байгууллага болох Лондонгийн гал түймэр, түргэн тусласжийн асуудал эрхлэх байгууллагаар удирдуулдаг.
Үндэсний эрүүл мэндийн түргэн тусламжийн үйлчилгээ нь дэлхийд том хэмжээнд тооцогдох үнэ төлбөргүй үйлчилгээ үзүүлдэг NHC Лондон хотын түргэн тусламжийн газраар хангагддаг.
Хатан хааны эргийн харуулын алба болон хааны үндэсний аврах иститут ТАМЭС голыг хянаж ажилладаг. Аврах үйлчилгээ нь гэнэтийн аюулт байдлын хор уршигаас сэргийлж ТАМЭС голд зориулж байгуулагдсан.
Үндэсний засаглал
Лондон бол чухал хот учир нь Westminster ордныг тойроод Нэгдсэн Вант улсын засгийн газрын ордон байдаг. Олон Засгийн газрын агентлагууд Парламенттай адил Whitehall-н дагуу 10 Downing гудамжинд Ерөнхий сайдын ордонд байрладаг. Их Британийн парламент нь “Парламентын эх” гэж нэрлэгдэн олон улсад нэр хүндтэй байдаг. Учир нь бусад парламентын системийн загвар болж байдаг ба бусад олон парламентүүд Их Британийн парламентын баримтыг хэрэглэдэг.
Газар зүйн байршил
Баруун болон төв Лондон SPOT гэдэг дагуул хотоос сайн харагддаг. Лондонгийн газар зүйн байдлыг авто замын дугаар, хуулийн хэлэлцүүлэг, үе мөчлөг тодорхойлж болно. Лондонгийн төв нь хуучин буюу эртний жижиг Лондон бөгөөд энэ нь 1 милл кв талбай эсвэл хот гэж нэрлэгдэж заншсан юм. Лондон хотын газар нутаг Виктор хааны үе мөн Дэлхийн дайны үеүдэд ихээр тэлсэн. Гэвч 1940 оноос энэ байдал бүрэн зогссон. Учир нь дэлхийн II дайн буюу Ногоон бүсийн хууль үйлчилж байв.
Английн Лондон муж нь дэлхий нийтэд Дэлхийн дайны үед Ногоон бүстнүүдээр удирдуулж байсан Их Лондон гэдгээрээ алдартай. Мөн Их Лондон гэж нэрлэгддэг, ба Дэлхийн II дайн ба Ногоон бүсийг удирдсан газар юм.
Их Лондонгийн Урбаны дүүрэг нь хотын хүн амын энгийн бүдүүлэг амьдралын нүүр царай юм. Энэ нь Лондонгийн алсын томоохон дүүргүүдийн нэг юм.
Лондон хот бол 607 милл /1570 км кв/ газар нутагтай. Thames гол нь баруун урьдаас зүүн тийш хотыг хөндлөн дайрч урсдаг. Thames гол нь Parliament, Addington буюу Primrose нуруудын хооронд урсдаг. Өмнө нь Thames гол маш гүн бөгөөд одоо байгаа үеэсээ 5 дахин их устай мөрөн байсан гэдэг. Викториягийн үеэс голын түвшин багасаж, бага, жижиг салаанууд нь ширгэж алга болсон. Сүүлийн үед жил ирэх тусам далайн түрлэг ихсэж, Thames голын түвшин аажим аажмаар нэмэгдэж байна. Үүний улмаас уулын ус буух үеэр үер болох магадлал ихтэй болсон. Энэхүү үерийн аюулаас урьдчилан сэргийлж 1974 онд Woolwich  болон Barrier орчмын Thames голын дээгүүр хөндлөн далан барьж эхэлсэн ба энэ нь 2030-аад оны үед ашиглалтанд орох ба зураг төсөл инженерийн ажлууд хийгдэхээр шийдэгдсэн байна.
Боловсрол
Лондон дахь боловсролын систем
Royal Holloway бол Лондонгийн дээд боловсролын институтын холбоо бөгөөд Лондонгийн их сургуулийн нэгэн салбар юм. Дээд сургууль болон коллеж, шинжлэх ухаан хөгжлийн төв болох Лондон хотод 378000 оюутан суралцдаг. Лондон дахь ихэнх бага болон дунд сургуулиуд нь Английн боловсролын системийн дагуу үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Лондонгийн их сургуулиуд нь европ болон Нэгдсэн Вант улсын хамгийн том заах арга зүйн сургууль бөгөөд 125000 оюутан суралцдаг. Мөн энэ сургуулийн харьяанд 20 коллеж байдаг. Коллежууд нь өөрийн удирдлагатай, мөн өөр өөрийн гэсэн дүрэм журамтай бөгөөд эдгээр коллежуудыг төгсөгчид нь Лондонгийн их сургуулийн гэрчилгээтэй төгсдөг. Үүнээс нэрлэх юм бол Royal Holloway, Birkbeck, UCL,[208] King's, Goldsmiths, Queen Mary[209] бөгөөд мөн тусгай мэргэжлийн институтууд болох London School of Economics,[210] SOAS,[211] Royal Academy of Music,[212] Courtauld Institute of Art ба Institute of Education нар болно. [213] Imperial College London болон University College London Times Higher Education сэтгүүлээс зарласан 2008 оны дэлхийн шилдэг 10 их дээд сургуулиудын 6 болон 7 дугаар байруудыг эзэлж байсан. Мөн түүнчлэн Лондонгийн эдийн засгийн дээд сургууль нь дэлхийн нийгэм шинжлэх ухааны удирдлагын институт заах болон судалгаа шинжилгээний төвүүдтэй. Соёл урлагийн сургуулиудын тэргүүн байранд Royal College of Music, Royal College of Art, ба Guildhall School of Music and Drama ордог. Senate House нь Лондонгийн их сургуулийн нэг салбар юм. Лондонгийн бусад их сургуулиуд болох Brunel University, City University, London Metropolitan University, Middlesex University, University of East London, University of the Arts London, University of Westminster, Kingston University ба London South Bank University Лондонгийн их сургуулийн харьяа биш бөгөөд гэвч аливаа тэргүүлэгчид болон олон улсын бусад суралцагчид Лондонгийн их сургуулийг сонгодог. 1992 оноос зарим техникийн их сургуулиуд нэгдэж зарим нь бүүр эрт үйл ажиллагаагаа эхэлж байсан. Imperial College London 2007 онд Лондонгийн Их сургуулиас гарч бие даасан сургууль болсон. 2003 онд University of North London ба London Guildhall University сургуулиуд нэгдсэн. London Metropolitan University нь нийслэл хотын бие даасан хамгийн том сургууль ба энэ сургуульд 155 орны 34,000 оюутнууд суралцдаг. Лондон бол London Business School ба Cass Business School бизнесийн сургуулиуд нь бизнесийн боловсролын сургалтаараа дэлхийд тэргүүлдэг. Мөн үүн дээр тэргүүний Schiller International University, Richmond University ба Regent's College сургуулиуд байдаг.
Дүүргүүд
Лондонгийн газруудын жагсаалтад төв Лондон, дотоод болон гадаад Лондон багтана. Лондонгийн газар нутгийг олон удаа (e.g. Bloomsbury, Knightsbridge, Mayfair, Whitechapel, Fitzrovia) гэх мэт дүүргүүдэд хувааж байсан. Тосгоны нэрийг сүмийн харъяат нутгууд болон хот, дүүргүүдийн албан ёсны бус нэр өгч байсан. Орон нутагт иймэрхүү нэрүүд нь өөр өөрийн гэсэн өвөрмөц шинж чанарыг үлдээн уламжлагдан үлдсэн байдаг. Гэвч ихэнх нэр нь орчин үед албан ёсных биш болсон юм. Хэдий тийм боловч 1965 оноос эртний Лондон хот нь 32 жижиг дүүрэг болон хуваагдаж, төрөл бүрийн эдийн засаг, санхүүгээр ноёрхох болсон. Дэлхийн гурван том эдийн засгийн төвийн нэг нь Лондон хотод байдаг. Үүнд Зээлийн банк, Олон Улсын бондын байгууллага мөн гадаадын арилжаа, менежмент, гадаадын үнэт цаасны худалдааны сангууд багтана. Гол тэргүүлэх эдийн засгийн төв нь металлын арилжаа. Үүний хамгийн том нь алтны зах зээл юм. Мөн эвдэрсэн усан онгоцны зах, гадаадын банк, хөрөнгө оруулалт хийсэн байшин бусад төвүүд орно. Хот нь өөрийн гэсэн бие даасан статустай. Лондонгийн шинэ эдийн засаг нь хотыг зүүн зүгийн газар нутгийг арилжааны төвд Canary Wharf гэдэг цогцолбор ноёрхдог. Бусад бизнесүүд нь City of Westminster, UK's national government, хотод байралдаг. Хаант улсын Засгийн газар нь Westminster Abbey-д байдаг. Лондонгийн баруун хэсэгт зугаа цэнгэлийн газар, дэлгүүр дүүрэн байдаг. Oxford гудамж, Leicester талбай, Covent цэцэрлэг, Piccadilly цирк байдаг. Баруун Лондонд их тансаг, мөн үнэтэй, хувийн газрууд байдаг. Жишээ нь: 10 сая фунт стерлингийн үнэтэй Notting Hill, Knightsbridge болон Chelsea нэртэй үл хөдлөх хөрөнгүүд байдаг. Төв Лондонд байдаг Royal Borough of Kensington болон Chelsea хөрөнгүүдийн дундаж үнэ нь 894,000 фунт стерлинг байдаг. Лондонгийн зүүн муж нь Зүүн Лондон ба Зүүн дагавар хотуудаас бүрддэг. Зүүн дагавар хот нь гадаадын цагаачид амьдардаг хамгийн ядуу дүүрэг болох Лондон усан онгоцны зогсоол юм. Зүүн Лондонгоос эртний үйлдвэрийн хөгжлийг харж болох бөгөөд одоо 2012 оны Олимпийг зохион байгуулах болсонтой холбогдуулан London Riverside ба Lower Lea Valley хэсгүүд ордог Thames Gateway -ийг дахин сэргээн босгон хөгжүүлж байна.
Цэцэрлэгт хүрээлэнгүүд
Төв Лондонгийн хамгийн том цэцэрлэгт хүрээлэнгүүд болох Royal Parks мөн зэрэгцээ орших Kensington Gardens паркууд нь төв Лондонгийн баруун захад,  Regent's Park нь хойд захад нь байрладаг. Эдгээр паркуудад Лондонгийн амьтны хүрээлэн, дэлхийн эртний шинжлэх ухааны хүрээлэн, мөн үүний зэрэгцээ жуулчдын сонирхол татах Madame Tussauds музей байдаг. Мөн Төв Лондонгийн ойролцоо Green Park, St. James's Park нэртэй жижиг паркууд байдаг. Hyde Park нь спортын тоглолтууд болон зарим үед задгай талбайн тоглолтууд болдгоороо онцлог. Дээрх том паркууд нь хотын төвөөс гадагшаа чиглэлээр дугаарлагдсан байдаг. Үүнд Royal Parks зүүн урагшаа, Bushy Park, Richmond Park паркууд нь баруун урагшаа, Victoria Park, East London хотын төвөөс зүүн тийш чиглэлээр дугаарлагдсан байдаг. Хойд зүгт байрладаг Regent's Park нь цэнгэг агаар, зугаалах газраараа онцлог байдаг. Хойд Лондонгийн Hampstead Heath паркад 3,2 км кв талбай бүхий байгалийн төрхөө хадгалсан чөлөөт газар байдаг. Түүхийн дурсгалт Kenwood House –д зуны саруудад нууран дээр болдог сонгодог хөгжмийн тоглолт болж долоо хоног бүрийн сүүлээр тайз засал, галт наадам, хөгжмөөрөө мянга мянган хүний сонирхлыг татаж байдаг. Аялал жуулчлалд 2003 оны Лондонгийн хувийн үйлдвэрийн 350,000 ажилчдын бүтэн цагаар ажилласантай тэнцүү хэмжээний буюу жилд ойролцоогоор 15 тэрбум паундын зардал гаргадаг. 2007 оны 10 дугаар сард Лондон нь дэлхийн хамгийн алдартай 150 хотыг тэргүүлж 2006 онд 15,6 сая жуулчдын сонирхлыг татаж чадсан. Лондонгийн дараа Бангконг (10.35 сая) 2 дугаар байранд, Парис хот (дөнгөж 9.7 сая)-аар 3 дугаар байранд шалгарчээ. Нэгдсэн Вант улсын хоёр дахь том боомт нь жилд 53 сая тонн ачааг зөөж тээвэрлэдэг.