cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рапс
Сорт
Канола нь анхандаа худалдааны тэмдэг байсан боловч, одоо, хүнсний тосны рапсын нэр болтлоо хөгжсөн. Канадад канолагийн нэрний тайлбарыг хуульчилсан байдаг. 1970 оны үед Канадын Рапсын Холбооноос "canola" гэдэг нэрийг бий болгосон ба, үүний "Can" гэдэг нь тухайн улсын нэрний хэсэг, Canada, "ola" гэдэг нь oil буюу тос гэдэг утгыг илэрхийлдэг.
Рапсын тос нь өвөрмөц амттай ба ногоон туяатай байдаг нь хлорофилийн агууламжтай холбоотой.
Биологийн онцлог
Рапс нь нэг наст, хүйтэнд тэсвэртэй, чийг болон хөрсний нөхцлийг шаарддаг, Монгол орон хамрагдах дэлхийн цаг уурын бүсэд сайн ургадаг. Өдөр богиносох тусам ногоон масс нь нэмэгдэж үр үйлдвэрлэлт нь буурдаг. Өвөлжих ба зусах рапс байдаг. Рапс нь үрээр үрждэг. Зусах рапс 1—3 °C, өвөлжих рапс 0,1 °C температурт соёолж эхэлдэг, жижиг үедээ −5 °C, том болсон ургамал −8 °C хүртэл хүйтрэлтийг даадаг, ургах оптимум температур нь 14—17 °C. Гол хатгах хүртэл ургамлын өсөлт хөгжил удаан явагддаг. Энэ үед хүчирхэг үндэсний систем бүрэлддэг ба суумгай (бутлаг) навчнууд үүсдэг. Өвөлжих рапсын бутны диаметр 30-60 см байх ёстой ба хангалттай хөгжөөгүй ургамал өвлийн хүйтнийг даахгүй үхдэг.
Өвөлжих рапс нь мөсөн бүрхүүл, норолт, үндэсний бактериоз зэргээс маш их гэмтдэг. Хавар ургаж эхэлснээс хойш 2 долоо хоногийн дараа ишжих, цоморлигжих үе эхэлдэг. Цоморлигжилт 20-25 хоног, цэцэглэлт 25-30 хоног үргэлжилдэг. Цэцэглэлтийн төгсгөлөөс үр боловсрох хүртэл 25-35 хоног болдог. Өвөлжих рапсын вегетацийн үе 290-320 хоног, зусахынх 80-120 хоног тус тус үргэлжилдэг.
Өвөлжих рапсын сортууд, орой болцтой - 310-с их хоног, дунд болцтой - 280-310 хоног, эрт болцтой - 280 хүртэл хоног гэж ангилагддаг. Зусах рапсын сортуудыг орой болцын - 110-с их хоног, дунд болцын 90-110 хоног, эрт болцын - 90 хүртэл хоног гэж ангилна.
Хортон шавьж
Манай оронд рапсад хамгийн хөнөөлтэй хортон шавьжууд — навчич цох, рапсын эрвээхэй, рапсын цэцэг идэгч цох, хөрсний хачиг.
Өвчин
Өргөн тархсан рапсын өвчнүүд — альтернариоз, цагаан хяруу, хуурмаг цагаан хяруу, хар хөл, үндэсний ялзрал.
Хэрэглээ
Тос үйлдвэрлэхэд ашиглагддаг ба рапсын тосыг хүнсэнд, маргарин үйлдвэрлэхэд, мөн төмөрлөгийн, савангийн, арьс ширний, сүлжмэлийн үйлдвэрлэлүүдэд хэрэглэдэг. Тосны үйлдвэрлэлийн хаягдал шахаадас нь 32% уураг, 9% өөх тос, 30% азотгүй хуурай бодис агуулдаг. Шахаадасыг хортой хольц болох гликозидээс салгасны дараа малын тэжээлийн зориулалтаар ашигладаг. Ийнхүү цэвэршүүлсэн шахаадас нь чанар сайтай малын тэжээлд тооцогддог.
НҮБ-ын хүнс ба ХАА-н асуудал эрхэлсэн байгууллагын хийсэн судалгаагаар, рапсын үйлдвэрлэл 2003-2004 оны тариалангийн улиралд 36 сая тн, 2004-2005 онд 46 сая тн, 2008-2009 онд 58 сая тн (Европын Холбоо 19 сая тн, Канад 12,6 сая тонн, Хятад 11,5 сая тн) болж байнга өсөж байгаа нь тогтоогджээ. Газрын тосны гаралтай түлшний үнэ нэмэгдсэнээр ургамлын тосон суурьтай (рапсын тос мөн хамаарна) биодизель үйлдвэрлэх нь ашигтай болоод байгаагаас шалтгаалан хүнсний рапсны тариалалтын хэмжээ буурч байгааг дурьдсан байдаг.
Рапс нь балт ургамал юм. Нэг гектараас 50 кг хүртэл зөгийн бал авч болдог. Рапсын бал нь цайвар шаргал өнгөтэй, хамгийн үнэ цэнэ багатай балд тооцогддог ба энэ төрлийн балаар зөгий өвөлжих боломжгүй.
Ногоон бордуур
Рапсыг ногоон бордуур байдлаар ашиглах үеийн ашигт чанарыг эндээс үзнэ үү.
Генийн дараалал ба генетик
Bayer Cropscience (Хятадын BGI-Shenzhen, Нидерландын Keygene N.V., Австралийн Кюинсландийн Их Сургуультай хамтран) B. napus -ийн бүх генийн дарааллыг өөрчилж, B. rapa ба B. oleracea -ийн генээр бүрдүүлсэн болохыг 2009 зарласан. Рапсын амфидиплоид зүйлийн "А" генийн дарааллыг олон улсын Brassica Генийн Төслийн хүрээнд өөрчилсөн.
Мөн үзэх
Генийн өөрчлөлттэй канола
Либертилинк (ген)
Канола
Силос
Силос — (silos – будаа хадгалах нүх), үйрмэг нунтаг массыг хадгалахад зориулсан битүү, босоо цилиндр хэлбэрийн агуулах.
Рапс
Гадаад холболт
Ангилал:Ургамал  Ангилал:Тосны ургамал Ангилал:Газар тариалан Ангилал:Эрчим хүчний зориулалттай ургамал
Эль Нино
ЭНСО буюу ENSO нь "El Niño-Southern Oscillation" гэсэн үгний товчлол бөгөөд далай-агаар мандлыг хамарсан цаг уурын үзэгдэл юм. ЭНСО нь далайн гадаргуугийн усны температур хэлбэлзэх үзэгдэл (тропик орчмын зүүн Номхон далайд тохиолдоно) бөгөөд үүнийг Эль-Нино (El Niño) болон Ла-Нина (La Niña) гэж нэрлэнэ. Эль-Нино гэдэг нь "Жаал хүү" (Христын бага нас гэсэн утгатай) гэсэн испани үг бөгөөд уг үзэгдэл зул сарын баярын үеэр өмнөд Америкийн баруун эрэгт тохиолддог тул ингэж нэрлэсэн байна. Ла нина нь "Бяцхан охин" гэсэн утгатай үг юм.
Эль Нино нь бөмбөрцөгийн өмнөд хагасын цаг уурт үлэмж нөлөөтэй болно. Энэ үзэгдлүүдийг анх 1923 онд Гильберт Валкер тодорхойлсон ба Southern Oscillation буюу Өмнөдийн хэлбэлзэл гэж нэрлэдэг нь уг үзэгдэл сар эсвэл улирал бүрд давтагддагаас үүдэлтэй байна.
Эль-Нино ба Ла-Нина гэдэг нь далайн гадаргуугийн усны температур, тропик орчмын төв Номхон далайн гадаргуун усны температураас 0.5 °C-аас илүү хэмжээгээр халах хэвийн бус нөхцлийг хэлнэ. Энэ үзэгдэл 5 сараас бага хугацаагаар үргэлжилбэл Эль-Нино, Ла-Нина "нөхцөл", 5 сараас илүү хугацаагаар үргэлжилбэл "үзэгдэл" гэж нэрлэнэ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Уур амьсгал
Аннемари Мозер-Прёлл
Аннемари Мозер-Прёлл (Annemarie Moser-Pröll, 1953 оны 3 сарын 27-нд Зальцбургийн Клайнарлд төрсөн) нь Австрийн уулын цаначин юм. Тэрээр 1970-аад оны дэлхийн цомын гараануудад хамгийн амжилттай оролцож байсан эмэгтэй тамирчин билээ. Аннемари даунхилл, жайант-слалом, холимог төрөлд сайн уралддаг байв. 1980 онд, тамирчны хувиар үдсэн сүүлчийнхээ улиралд тэрээр олимпоос анхны алтан медалиа хүртсэнээс гадна дэлхийн цомын 5 гараанд тэргүүлжээ.
Ангилал:Австрийн уулын цаначин Ангилал:Австрийн олимпын аварга Ангилал:Австрийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Австричууд Ангилал:1953 онд төрсөн
Констанца
Конста́нца (Constanța []; ) — Румыны Констанца тойргийн засаг захиргааны төв, 283,872 хүнтэй хот.
Констанца Румыны тэнгисийн эрэг дээр байрлах стратегийн ач холбогдол бүхий боомт хот юм. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед энэхүү боомт хот нацистийн Германд Румыны нефтийг нийлүүлэх гол боомтуудын нэг болж байсан учир дайны эхнээс Зөвлөлтийн алсын нисэх хүчний бөмбөгдөх онцгой бай болж олон удаагийн бөмбөгдөлтөнд өртжээ. Ялангуяа 1941 онд Зөвлөлтийн «Звено» (Салаа) нэртэй алсын бөмбөгдөгч туршилтын сөнөөгч-бөмбөгдөгчийн хослолын цохилтонд өртөн хүнд хохирол амсч байсан байна.
Лавлах бичиг
Ангилал:Констанца тойргийн суурин Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Румыны археологийн олдворт газар Ангилал:Европын археологийн олдворт газар Ангилал:Румыны хот Ангилал:Эртний Грекийн хот
Лууван
Лууван нь нэг төрлийн ургамал, хүнсний ногоо бөгөөд Афганистанаас гаралтай гэгддэг. Улбар шар өнгөтэй, урт гонзгой хэлбэртэй, үндсэрхэг ургамал ба цагаан цэцэг цэцэглэдэг. Урт нарийн хэлбэртэй дорнын зүйл, богино бүдүүн өрнийн зүйл гэж ерөнхий 2 хуваагдана. Аль аль нь эрт дээр үеэс тариалагдаж байв. Лууван нь 1 ба 2 наст ургамал бөгөөд Афганистанаас дэлхий даяар тархжээ. Энэхүү ургамал нь каротин, А витаминаар баялаг ба мөн В, С витамин, төмөр, кальци агуулдаг. Дэлхийн хамгийн том лууван нь Аляскад тарьсан 8.6 кг жинтэй лууван байв.
Цахим холбоос
Ангилал:Хүнсний ногоо Ангилал:Ургамал Ангилал:Хүнсний ургамал Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Эмийн ургамал
Европ лийр
Европ лийр буюу Ердийн лийр (Pyrus communis) нь зүүн болон төв Европ, баруун өмнөд Азиас гаралтай лийрийн нэг зүйл юм. Европ, Хойд Америк, Австралид тарьж ургуулдаг ихэнх сортын лийр нь Европ лийр байдаг бөгөөд хүнсэнд өргөнөөр хэрэглэдэг жимс болно. Харин зүүн Азид ихэвчлэн Наши лийр (Pyrus pyrifolia), Хятадын цагаан лийр (bai li, Pyrus × bretschneideri) хэмээх 2 зүйлийг тариалдаг. thumb|left|600px|Европ лийрийн найман янзын сорт
Гадны холбоосууд
Ангилал:Лийрүүд
Харри Поттэр ба Гүн ухаантны чулуу (кино)
Харри Поттэр ба Гүн ухаантны чулуу кино нь (АНУ болон Энэтхэгт Харри Поттэр ба Шидтэний чулуу нэртэйгээр) 2001 оны уран зөгнөлт, фантази төрлийн кино бөгөөд найруулагчаар нь Крис Колумбус ажиллажээ. Киноны зохиолыг Их Британий зохиолч Жоанна Роулингийн "Харри Поттэр ба Гүн ухаантны чулуу" номоос сэдэвлэн туурвижээ. Уг кино нь Харри Поттэр кино цувралын эхний кино нь бөгөөд продюсераар Стивен Кловс, Дэвид Хэйман нар ажиллажээ. Кинонд зохиолын гол баатар болох Харри Поттэр хүү өөрийгөө шидтэн болохыг мэдэж улмаар ид шидийн Хогвартс сургуульд эхний жилээ суралцаж буй тухай өгүүлнэ. Тус киноны гол дүрүүдэд Харри Поттэрын дүрд Даниэл Редклифф, түүний найз Рон Уизлийн дүрд Руперт Гринт, Хэрмиони Грэйнжэрийн дүрд Эмма Уатсон нар тоглосон байна. Уг киноны үргэлжлэл болох дараагийн бүтээл нь Харри Поттэр ба Нууцат өрөө  кино билээ.
Прамбанан
Прамбанан цогцолбор сүм нь Индонезийн Жава арлын төвд хэсэгт Жогжакартаас 18 км зүүн зүгт орших Хинду шашны аварга том сүмийн цогцолбор юм. Зүүн өмнөд Азид орших Хинду сүмийн уран барилгын тэгээр хийгдсэн шовх оройтой бөгөөд хамгийн том сүм нь 47 м өндөртэй. МЭ 680 оны орчим буюу Маратам улсын хаан Ракай Пикатан эсвэл Санжаяа улсын хаан Балитунг Маха Самбугийн засаглалын үед байгуулагджээ. Уг гайхамшигт сүм баригдснаасаа хойш нэг их удалгүй орхигдон эзгүйрч, эвдрэл элэгдэлд оржээ. 1918 онд уг барилгын сэргээн засварлалтын ажил эхэлж, 1953 онд гол сүмийг бүрэн засварласан байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Азийн хиндү шашны цогчин Ангилал:Индонезийн хиндү шашны цогчин Ангилал:Индонез дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Индонез дахь дэлхийн өв Ангилал:Индонезийн соёлын дурсгал Ангилал:Зүүн Өмнөд Азийн түүх Ангилал:Жава (арал) Ангилал:Жогякарта
Жодовжав
Жодовжав (1873 эсвэл 1877-1945) Чин улсын сүүл үе, ДИУ, ба Мэнзян зэрэг улсуудын үед Өвөр Монголын нөлөө бүхий цэрэг-улс төрийн зүтгэлтэн байсан хүн. Тэр монгол хүн бөгөөд Өвөр монголын Шилийн гол аймгийн Шулуун хөвөөт цагаан хошууны уугуул ажээ.
Нэр
Түүхэн эх сурвалжуудад түүнийг дараах байдлаар нэрлэсэн байдаг:
Намтар
Синхайн хувьсгалаар Манж чин улсыг мөхөөсөн үед Халх Монголын эрх баригчид өөрийн тусгаар тогтнолыг зарласан. Энэ үед Манжийн Жанчхүүгийн Гусай амбан байсан Жодовжав нь Богд Хаант Монгол улсад нэгдэлгүй хятадын талыг баримтлах болсон бөгөөд Монгол улсад нэгдсэн Дарьганга хошууг цэргийн хүчээр эзлэн хятадад нэгтгэх бодлогыг баримталж байжээ. Тэрээр 1912оны 3-р сард цэргйин хүчээр довтлон Дарьгангыг эүэлсэн боловч Богд хаант Монгол Улсын цэргүүдэд бутцохигдон 8-р Сарын 28-долзлогдон Нийслэл хүрээ(өнөөдрийн Улаанбаатар)нд хүргэгджээ. Жодовжавыг 1915 он хүртэл хорьж байгаад Хиагтын гэрээ (1915)ний дагуу нутаг буцаасан байна. Өвөрмонголд буцаж ирсэний дараа түүнийг Юан Шикайн засгийн газар өндөр үнэлж дэслэгч генерал цол олгосон байна. Тэрээр цаашид албан тушаал ахисаар Цахар мужийн тэргүүн амбан болсон байна. Ардын хувьсгалын үед буюу 1921 онд Жодовжав дахин 1000 цэргийн хүчээр Дарьгангыг хавсарган нэгтгэхээр оролдсон боловч Бумцэндийн захирсан ардын партизан цэрэг болон орон нутгийн монгол цэргүүдэд бут цохиулан зугатсан байна.
Жодовжав 1934оны 3-р сард шинээр байгуулагдсан  Нанжины засгийн газрын Монголын Өөртөө засах Улс төрийн Товчоонд Гоминдааны талбаригч Хэсингэ, Сэрэндонров, Үнэнбаян, ба Ням-Осор сурвалжит язгууртан Алтаночир, Дарьзаяа, ба Горжоржав (郭尔卓尔扎布) нарын хамт гишүүнээр ажилласан байна. Гэвч 1936 оны эхээр түүний дотны анд болон зөвлөх Ням-Осор японы түрэмгийлэлийн эсрэг болон монголын үндсэрхэг үзэлтнүүдийн золиос болжээ. Үүний хариуд Жодовжав нь монголын үндсэрхэг үзэлтнүүдэд тааламжгүй байгаагаа харуулан япончуудтай хатран ажиллаж эхэлсэн. Түүнийг Монголын цагдаагийн албанд ажиллаж байхад Дэмчигдонров вангаас Мэнзяны засгийн газар байгуулагдсан тухай цахилгаан ирсэн байна. тухайн оны 2-р сард тэрээр Ли Шоушины хамт Цахар мужийн зүүн  хошуунг эзлэг хяналтаа тогтоосон байна. Тэр оны 11-р сард Суйюаны тулалдаанд оролцжээ. Түүнийг Пао Юэчин (包悦卿)ий хамт 1937 онд Монголын өөрийгөө хамгаалах цэргийн Паоантуй (Pao An Tui 蒙古保安隊) орлогчоор томилжээ.
Жодовжавыг 1945 оны чөлөөлөх дайн ы үед олзлогдон Улаанбаатарт хүргэгдэн шоронд нас барсан байна.
Ангилал:Мэнцян Ангилал:Хятадын генерал Ангилал:Өвөр Монголын түүх Ангилал:Монгол ноён Ангилал:Манжийн амбан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1870 онд төрсөн Ангилал:1945 онд өнгөрсөн
Чонжу ван
Чонжу (солонгосоор 정조, төрсөн нэр нь 이산 буюу И Сань; 1752–1800) — Чусонь улсын 22-р эзэн ван. Тэрээр өвөг эцэг Ёнжу вангийн өвийг хаан залган авч, 24 жил (1776-1800) хаанчлаад хөвүүн Сүньжу ванд залгуулжээ. Тэр олон зүйлийг шинэчилсэн.
Ангилал:1752 онд төрсөн Ангилал:1800 онд өнгөрсөн Ангилал:Чусоний ван
Төв процессор
right|thumb|250px|[[Intel 80486DX2 микропроцессорын "die" (хагас дамжуулагч ялтас дээр хэлхээ үйлдвэрийн аргаар суулгах дөрвөлжин хэсэг) (бодит хэмжээ: 12×6.75 mm) ]]
Компьютерын гол хурдыг хэмжигч тархи нь энэхүү төв процессор (CPU = Central Processor Unit) юм. Төв процессор нь төв санах ой (Main Memory), оролт гаралтын төхөөрөмжүүд (Input, Output devices)-тэй шууд харьцдаг.
Бүрэлдхүүн хэсгүүд
CPU нь доорхи бүрэлдхүүнтэй: CPU-рүү орж байгаа болон гарч байгаа комманд өгөгдлүүдийн хөдөлгөөнийг хянах ба мөн ALU-н үйлдлийг хянана. ALU бол бидний мэдэх арифметик(+ - * /) 4н үйлдэл, логик (< > =) гэх мэт үйлдлүүдийг операнд хооронд хийнэ. Энэ нь бодит үйлдлүүдийг хийдэг. Registers энэ нь санах ойн олонлог (set of storage location) бөгөөд коммандын биелэлтийн туршид завсрын өгөгдлийг хадгалахад хэрэглэнэ. PC буюу програмын тоолуур нь ямар команд биелүүлэхийг зааж өгдөг. Компьютер анх хөгжиж байхдаа 1 1-ээр нэмдэг байсан бол орчин үеийн тоолуурууд маань 4 4-өөр нэмдэг. бусад төхөөрөмжүүдээ хэзээ эхлэх санах ойн аль хаяг руу хандах гэх мэтийг зүйлсийг удирдах үүрэгтэй төхөөрөмж. Регистртэй шууд харьцахад Ассамблер (Assembly) хэл төгс мэдэх шаардлагатай.
Түүх
CPU-г анх 1974 онд гаргасан ба хамгийн анхны CPU нь 8 битийн багтаамжтай 4mb-н хурдтай байсан байна. Түүнээс хойш CPU-г шинэчилсээр байгаад одоогийн бидний хэрэглэж байгаа процессорууд гарж ирсэн.
Ангилал:Компьютерын техник хангамж Ангилал:Компьютерын архитектур
Режи Миллер
Миллерийн өмсгөлийг дугаартай нь Пейсерс баг мөнхжүүлсэн байдаг. Түүнчлэн Пейсерс баг 40 жилийн ойн хүндэтгэлийн баярын үеэр Миллерийг багийн түүхэн дэх хамгийн шилдэг тоглогчоо хэмээн тунхаглаж байсан бол 2012 онд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо түүнийг алдрын танхимд хүндэтгэн залсан юм.
АНУ-ын шигшээ багт багтан 1996 оны олимпийн аварга болж байв. Хоёр ч удаа (1994 болон 2002 онуудад) ДАШТ-д оролцож 1994 онд түрүүлж байлаа.
Тангадын Галсан
Тангадын Галсан - (Монгол Улсын Ардын Уран Зохиолч, Яруу найрагийн "Болор цом"-ын эзэн яруу найрагч.) Туульч, Өөлд Тангадын Галсан 1932 оны хаврын тэргүүн сарын шинийн есөнд Цэцэрлэг Мандал аймгийн Чандмань уулын хошуу (өнөөгийн Баянхонгор аймгийн Заг гол сумын нутаг) Бумбатад хэмээх газар малчин Тангадынд мэндэлжээ.
Тэрбээр Монголын ноёдын нууцаар чуулдаг байсан Биндэръяа хөх нуурын хөвөөнд хурга, тугал хариулж Чингис хаан Наймантай тулалдаж дийлсэн Заг-Байдрагийн Хүрэн билчэрт хурдан морь унаж, анхны болзоонд давхиж өссөнөөрөө бахархдаг: Заг Байдрагийн сургуулиас Гэгээрлийн гурван сайд Ц.Баттөмөр, Ц.Намсрай, Б.Даваасүрэн төрөн гарчээ. Галсан МУИС-ын хэл уран зохиолын ангийг төгсөөд Баянхонгор аймгийн  төвийн арван жилийн сургуульд багш, хичээлийн эрхлэгчээр ажиллаж байв. Энэ үед буюу 1960 оны эхээр үзэл сурталд харш, эсэргүү зохиол бичсэн хэмээн зохиол бүтээл нь хаагдаж “Эсэргүү” нэр зүүн цөлөгдсөн ганц зохиолч. Ингээд тэмээчин, ямаачин, тууварчин, мужааны ажил хийж байгаад 1970 оноос мах комбинатад ясчин, хөргөх цехийн мастер, АПУ-д ачигч, МЗЭ-ийн хорооны дэргэдэх Нацагдоржийн музейд манаач, улмаар “Монгол кино” үйлдвэрт туслах ажилчин, Баримтат киноны ерөнхий редактор, зургийн дарга, эдийн засагч, 1986 оноос АБЯ-ны сонин сэтгүүлийн нэгдсэн цэцэд хариуцлагатай нарийн бичгийн даргаар ажиллажээ.
Тэрбээр Монгол хэл бичгийн дээд сургууль, Хэл иргэншлийн дээд сургуулийг санаачлан байгуулагчдын нэгэн бөгөөд 1992 оноос дээрхи дээд сургуулиудад багшлан, бүтээлээ туурвисаар явна. Анхны шүлгээ 1947 онд бичиж уран бүтээл нь 1950-д оноос төв, хөдөөгийн сонинд хэвлэгдсээр 1962 онд “Төрсөн хүүгийн тань үг” анхны түүврээ хэвлүүлсэн. Гэвч уг ном гурван жилийн дараа хураагдаж улмаар шатаагдсан байна. Үүний дараа Б.Ренчингийн “Монгол бичгийн хэлний зүй”-н гуравдугаар боть, Ц.Дамдинсүрэнгийн “Орос-Монгол толь”-ийн хавсралтыг БНМАУ-д шатаажээ.
Шатаалгадаг түүврээс 10 жилийн дараа хэвлэгдсэн “Өнөр хүний зүрх” ном нь түүнийг Монгол яруу найргийн гэр бүлд дахин багтаав. Энэ бүтээлээрээ Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагнал авсан хэмээн зарим судлаачид ташаа бичсэн байдаг. Тэрээр 1990 оны ардчилсан хувьсгалд ард олныг оюун санааны талаар бэлдэхэд  онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн “Өр”, “Сталины хөшөө” зэрэг “эсэргүү” шүлгүүдээ “Монголын дуу хоолой” сонинд нийтлүүлсэнээрээ Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагнал хүртсэн ажээ.
Бага нас
Бидүгүн буюу өнөөгийн халх эхийн сүү, Өөлд эцгийн тууль хөхөж өссөн түүнд “Сайн хувьт” гэсэн утгатай Галсан хэмээх нэрийг эцэг, эх нь хайрлаж эдүгээ түүний нэрийг Монгол даяараа төдийгүй, ертөнц дахинаараа мэддэг болжээ.
Т.Галсан нэгдүгээр ангийг муу, хоёрдугаар ангийг дунд, гуравдугаар ангийг сайн, дөрөвдүгээр ангийг онц дүнтэй дүүргэхдээ хичээлээ шүлэглэн бичдэг, олон тооны шүлэг цээжээр уншдаг, үлгэр тууль хайлдаг сонин хүүхэд байсан хэмээн багш нар нь дурсдаг. Түүний багш “Догь” Бат хэмээх догь нэгэн байжээ. Зураач, барималч, инжаан тэрбээр шавийнхаа шүлгээр бяцхан зурагт ном гаргаснаар Т.Галсангийн анхны түүвэр 1948 онд ганц хувь гар бичмэлээр бичигдсэн байна. “Ботго” нэртэй тэр номонд:
Тавтын мөнгөний данхрыг яана!
Тавгийн еэвэн шиг сүртэйгий нь яана!
Т.Галсан үлгэр, туулийг төдийгүй үзсэн жүжгээ шууд цээжлэн ярьдаг сонин хүү байж. Хүүгийн эцэг Галдан бошигтын орхиул Өөлд, туульч, дархан Тангад гуайг хүүгийнхээ авъяас билиг, эрдмийн гэгээн замч, яруу найрагч болох буяны залуурч багш нь байсныг юуны түрүүн дурдах нь зүй буй заа. Тангад гуайн талаар утга зохиол судлаач Б.Ганбатын бичсэн Найрагч Галсангийн аав, шүлэгч Тангад хэмээх дурсамжаас толилуулбал: Тангад гуай багийн хуралд суужээ. Хурлын дарга: Шүүмжилцгээ! Шүүмлэл хэлээгүй хүнийг явуулахгүй шүү гэхэд Тангад босоод:
Хөнөгөөлтэй хөх огтоно олширлоо
Хөнөгөөлтэй хөх огтоно олширохоор
Хөлөг морь хөлгүй болох нь ээ!
Хөгшин би хамаргүй болох нь ээ гэж шүүмлэл хэлээд харих эрхтэй болжээ.
Тангад гуай мал хайж яваад шинэ гэрийн найртай таарчээ. Найрын дугарааны ээлж ирэхийн цагт:
Аяга чинь хагар,
Уурга чинь хугар гэвээс нутгийн залуус “Хаанаас ирсэн хар хараалч вэ?” гэцгээн барьж авахад тэрээр:
Үр хүүхэд өнөр айлын
Аяга нь хагархай байдаг юм
Үрээ даага өтгөн айлын
Уурга нь хугархай байдаг юм гэхэд хүмүүс хараал бус ерөөл болохыг ойлгож найрын ловонгоор залсан гэдэг.
Уран бүтээл
1.    1948-1963 он. Уран бүтээлийн цэцэлэл үе
2.    1963-1975 он. Хэвлэн нийтлэх эрхгүй, хэлмэгдэж, хавчигдаж байсан “Хар үе”
3.    1975-1985 он. Ард түмэнд ахин уран бүтээлээ хүртээл болгосон үе
4.    1985 оноос хойш. Уран бүтээлийн оргил үе буюу төр, түмэндээ үнэлэгдэж, орчлон дэлхийд танил болсон үе
1965 онд ШУА-ийн хэл зохиолын хүрээлэнгийн аман зохиол сурвалжлан цуглуулах шинжилгээний ангийнхан тэмээчин Галсан аавынхаа хайлж байсан “Өвсөн үе алдалгүй тас харвадаг Өөдий мэргэн хаан”, “Аугаа улаан хаан” зэрэг туулиудыг өгсөн нь Монгол туулийн номонд орж Монгол туулийн тархацын талаархи эрдэмтэдийн дүгнэлтийг өөрчилөхөд хүргэжээ. Туулийн уламжлалаа хадгалж үлдсэн энэ нутаг, Т.Галсан хэмээх авъяастан төрөхөд нөлөөлсөн нь лавтай. Тангадын Галсан “Туульч Өөлд” хэмээн овгоо тогтоож, сүүлийн үед Өөлд өвөө гэдэг нэрээр далд утгат, хурц үзүүрт егөө шүлэг цацаж буй нь цагийн аясыг даган хоосон магтаал хэлхдэггүйн гэрч юм.
Монгол ардын баатарлаг туульд гол баатраа “Тэнгэртэй тэрсэлдэж, газартай гацалдаж төрсөн хэмээн гардаг. Үүний адил Т.Галсан “Номонд мэргэн, үгэнд цэцэн” зохиолч төдийгүй “Дээдэст зусаргүй, доодост найртай” шударга нэгэн болохыг түүний амьдралын замнал гэрчилнэ. Тангадын Галсан бол “Миний мэдэх өдгөөгийн зохиолч, найрагчдаас Монгол хэл, соёл иргэншлээ хамгийн гарамгай мэдэх яруу найрагч.
Түүний анхны шүлэг 1949 онд ”Пионерийн үнэн”д нийтлэгдсэнээс хойш уран бүтээлийн олз омгоор дүүрэн, уран бүтээлийн эрэл хайгуулын жилүүд урсан үргэлжилсээр... 1958 оноос эхлэн радиогоор түүний ” Арвай хээр” найраглал сонсогчдын хүсэлтээр ахин дахин нэвтэрдэг байлаа. Энэ талаар М.Гаадамба: Т.Галсан “Арвай хээр” найраглал бичсэнээр эхлэн бичигч, залуу зохиолчын үеийг алгасч шууд яруу найрагчийн зэрэгт хүрэв хэмээн үнэлжээ. Утга зохиол шүүмжлэгч Д.Дашдорж “Арвай хээр дүүлэнхэн, Аръяахүү гийнгоолсоор” хэмээх томоохон шүүмж бичсэн нь ихээхэн шуугиан тарьж “Ренчин, Дамдинсүрэн нарын төрүүлсэн “Эсэргүү”-г магтлаа хэмээн ихэс дээдэст зэмлүүлж уг найраглал радиогоор уншигдахаа больжээ.Т.Галсанг Баянхонгорт байх үед МАХН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга Д.Төмөр-Очир намын эсрэг бүлгийн толгойлогч гэгдэн нутаг заагдан очжээ. Т.Галсан барилгачин болсон гүн ухааны доктор, академичтай уулзаж сэтгэлийн зовлонг нь хуваалцаж дотноссон нь хамсаатан хэмээн хардагдаж улмаар “Төрсөн хүүгийн чинь үг” зохиолоо шатаалгаж, “Талын анхил цэцэг” номыг нь хэвлэхийг хоригложээ.
Монгол кино үйлдвэрт 18 жил ажиллахдаа хэдэн зуун кино мэдээний тайлбар бичиж, 50 гаруй баримтат кино бүтээлцэж, “Эхлэл”, “Дэгдээхэй нас”, “Мөнгөн буйл”, “Уяа” уран сайхны киноны зохиол бичжээ. Мөн цэцэрлэг, бүх шатны сургуульд үзэх 280 диафильм бүтээж, “Монгол кино” үйлдвэрийн 40 жилийн ойд зориулж “Өндөг” хэмээх Монголын анхны зурган кино “мультфилем” бүтээл гаргажээ. Өөрчлөн байгуулалтын салхи сэвэлзсэн 1986 оноос Боловсролын яамны хэвлэлийн нэгдсэн редакцид хариуцлагатай нарийн бичгийн даргаар очиж “Хүүхдийн хүмүүжил” сэтгүүлийг “Хүн болох багаасаа” болгон өөрчилжээ. Энд нэрийг нь солиод зогсонгүй нийтлэлийн бодлого, агуулгыг нь эрс өөрчлөв. Мөн шүүмжлэлд их өртөх болсон “Оюунтүлхүүр” сэтгүүлийг өөд нь татаж, үзэг нэгт нөхөдтэйгээ нийлэн “Багш” сонин эрхлэн гаргажээ. Монгол бичгийн талаар олсон амжилтаа бататган, ахиулах, хэл соёлоо хамгаалах талаар Т.Галсан уйгагүй зүтгэл гарган тэмцсэнийг ард түмэн нэгэнт мэдэх билээ.
Ангилал:1932 онд төрсөн Ангилал:Монголын зохиолч Ангилал:Монгол улсын ардын уран зохиолч Ангилал:Монголчууд
Бужмаг хөөндэй
Бужмаг хөөндэй (Turdus viscivorus) нь Хөөндэйнхэн овгийн шувуу юм. Тэд Европ, Азид тархан нутаглах ба хойд зүгийн хэсэг нь өвлийн улиралд өмнө зүгт нүүдэллэн өвөлждөг.
Гадаад төрх
Энэ хөөндэй нь 27 см урт, Дууч хөөндэйнээс арай том юм. Эрэгчин, эмэгчин нь төстэй ба ар нуруу нь бор сааралдуу зүстэй.
Идэш тэжээл
Бужмаг хөөндэй холимог идэштэн ба өт хорхой болон жимсээр хооллоно.
Цахим холбоос
Ангилал:Хөөндэйнхэн
Номын сан
Номын сан гэж ном хэвлэл, гар бичмэл зэрэг мэдээлэл агуулсан зүйлсийг цуглуулж, хадгалан олон нийтэд уншуулж, үзүүлж, сонсгох үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллагыг хэлнэ.
Түүх
Дэлхийн хамгийн эртний номын сан МЭӨ 7-р зуунд байсан Ассирийн хааны номын сан юм. Тухайн үеийн Ассирийн эзэнт гүрэн одоогийн Ирак улсын нутаг дэвсгэр Нинев хотод байрлаж байв. Ассирийн мөхлийн дараа тэр чигээрээ газар дор хадгалагдаж байсан тус номын сангийн папирусан бичээсүүд эртний Месопотамийн соёлыг судлахад томоохон түлхэц үзүүлсэн билээ. Мөн МЭӨ 3-р зууны үеийн Александрийн номын сан алдартай. Тус номын сан нь эмийн ургамалын цэцэрлэгтэй, орчин үеийнхээр бол ботаникийн цэцэрлэгтэй номын сан байв.
Түүхийн туршид судалгаа шинжилгээний зорилгоор ном, хэвлэмэл мэдээллүүдийг цуглуулдаг газрууд нь эрдэмтэд, язгууртнууд л ашиглах боломжтой, эсвэл энгийн иргэд ашиглах боломжтой ч өндөр төлбөртэй байжээ. Дундад зууны үед ном нь байшинтай тэнцүү үнэтэй байсан тул тавиураасаа уяатай байдаг байв. Европод цаас үйлдвэрлэж 1440-өөд онд Йохан Гутенберг ном хэвлэлтийн технологийг нэвтрүүлсэнээр номыг олноор нь хэвлэх боломжтой болж, үнэ өртөг нь ч буурснаар энгийн иргэдэд хүртээлтэй зүйл болж эхэлжээ.
Монголын номын сан
Гэвч өмнө нь сүм хийдүүдэд шашны холбогдолтой ном судрууд хадаглагдаж байсан бөгөөд хувь хүмүүс, томоохон лам хуваргууд номы олноор цуглуулж гэртээ болон сүмдээ хадаглаж байсаар иржээ.
Манай улсад өнөөдрийн байдлаар 1509 номын сан үйл ажиллагаа явуулж байна. Тодруулбал, нийтийн номын сан 362,  их, дээд сургуулийн номын сан 101, Ерөнхий боловсролын сургуулийн номын сан 817,  МСҮТ-ийн номын сан 54, албан байгууллагын дэргэдэх номын сан 120, эрдэм шинжилгээний номын сан 44 болон бусад номын сангууд багтдаг аж.
Монголын үндэсний номын сан
Монголын үндэсний номын сан буюу бидний хэлж заншсанаар Төв номын сан нь 1921 онд байгуулагдсан монголын ууган номын сан юм. Сан хөмрөгтөө 9 фондод гурван сая гаруй номтой. Үүний нэг сая 500 орчим нь үнэт ховор номд багтдаг. Монголын хамгийн том, баялаг номын сан. Сонирхуулахад, зөвхөн Монгол номын фонд одоогоор кирилл бичгийн 150 мянга орчим ном, монгол бичгийн 8000 орчим,  Өвөр монгол 4000 орчим ном хадгалагдаж байна. Цахим хаяг: https://nationallibrary.mn/
МУИС-ийн номын сан
Монгол Улсын ууган их сургууль МУИС байгуулагдаж, үндэсний дээд боловсролтой мэргэжилтэн бэлтгэж эхэлсний 75 жилийн ойн баяраар буюу 2017 онд МУИС нь шинэ номын санг нээсэн. Номын сан 360 гаруй мянган хэвлэмэл болон цахим ном, сонин, сэтгүүлийн сан хөмрөгтэй. 1000 орчим CD, зохиогчийн эрхтэй 20 гаруй цахим ном, 2000 орчим магистрын ажил, ОУ-ын 16 онлайн мэдээллийн санг ашиглах боломжтой цахим уншлагын танхимтай. Сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж бүхий иж бүрэн тохижилттой “Ном сэргээн засварлах лаборатори” ажиллана. МУИС-ийн багш, ажилтан, оюутнууд номын сангаар үйлчлүүлэх буюу цахим ном унших боломжтой юм.
Д.Нацагдоржийн нэрэмжит Улаанбаатар хотын нийтийн төв номын сан
Хотын төв номын сан саяхан олон улсад ашигладаг “Коха” программыг үйлчилгээндээ нэвтрүүлж, үйлчлүүлэгч нэг картаараа төв болон салбар номын сангуудаар давхар үйлчлүүлэх боломжтой болсон. 500 мянга гаруй номтой бөгөөд жилд давхардсан тоогоор 60 мянга гаруй уншигчид үйлчилдэг. Төв салбар нэг дор 310-350, бусад дүүргийн салбаруудад 150 хүртэлх хүнд зэрэг үйлчилнэ.
Хүүхдийн төв номын сан
Хүүхдийн төв номын сан нь Сүхбаатарын талбай, Амарын гудамж, Соёлын төв өргөөний “Б” корпуст байрладаг. Хүүхдийн номын ордон нь орчин үеийн техник хэрэгсэл бүхий төрөлжсөн үйлчилгээ үзүүлдэг загвар номын сан. Олон улсын хамтын ажиллагааны тусламж дэмжлэгтэйгээр дэлхийн номын сангуудын түвшинд ойртохуйц, хүүхэд залуусын хэлний боловсролыг дээшлүүлэхэд зориулагдсан төрөлжсөн соёл мэдээллийн төвүүдтэй. Түүнчлэн ЕБС-ийн номын сангуудыг мэргэжил арга зүйн удирдлагаар хангах төвтэй. Хүүхдийн төв номын сан нь хүүхэд, залуучуудад уншлагын 6 танхимаар Монгол, Орос, Англи, Герман, Хятад, Япон болон бусад хэлний 80 гаруй мянган ном, хэвлэмэл бус материалууд, сурах бичиг, тогтмол хэвлэлтэй. Үүнд, 10 хүртэлх насны хүүхдийн “Их мэдэх”, 10-16 насны дунд ангийнханд зориулсан “Мөрөөдөл”, 16 ба түүнээс дээш насны оюутан, залууст зориулсан “Боловсрол хөгжил” уншлагын танхим, Герман, Өрнө,дахины, Дорно дахины гэсэн  уншлагын  танхим нийслэлийн алслагдсан дүүргийн хүүхдүүдэд зориулсан Зөөврийн номын сантай. 250 уншигчид зэрэг үйлчлэх боломжтой.
Номын сангийн үүрэг
Номын сангийн үүргийг ерөнхийд нь 6 ангилж болно. Үүнд:
Цуглуулах үүрэг
Ном, сонин, сэтгүүлээс эхлээд CD зэрэг мультимедиануудыг цуглуулна. Ингэхдээ хэрэглэгчдийн үүднээс хандаж, тодорхой төлөвлөгөөний дагуу цуглуулж, мөн хэрэглэгдэхгүй болсон мэдээллүүд дундаас хадгалах шаардлагагүй гэж үзсэн зүйлсийг хаяж болдог.
Төрөлжүүлэх үүрэг
Ном хэвлэл нь зохистой байдлаар төрөлжүүлэгдээгүй бол хэрэглэх үнэ цэнгүй болох билээ. Иймд номын сангууд цуглуулсан мэдээллээ тодорхой аргын дагуу индексжүүлж, ангилна. Ингэснээр мэдээллийг хайхад хялбар болдог.
Хадгалах үүрэг
Ном хэвлэл, мэдээллүүд хийгдсэн материалаасаа хамаарч зохистойгоор хадгалахыг шаарддаг. Мөн элэгдлийг засварлах, олшруулах зэргээр устаж үгүй болохоос сэргийлнэ. Цаг ирэх тусам нэмэгдэх мэдээллүүдийг зөв зохистой хадгалахын тулд хэрэггүй болсон мэдээллийг хаяж устгах ч тохиолдол бий.
Үйлчилгээний үүрэг
Номын сангийн хамгийн гол зорилго юм. Өөрийн фондод буй мэдээллүүдээс үйлчлүүлэгчдэд зээлүүлэх, түр хэрэглүүлэх, хувилж олшруулан хэрэглүүлэх, уншуулах зэрэг үйлчилгээг үзүүлдэг. Номын сангийн үйлчилгээ нь үндсэн ба нэмэлт үйлчилгээнээс бүрдэнэ. Монгол Улсын номын сангийн тухай хуульд зааснаар номын сан нь уншигчид дараах хэлбэрээр үйлчилгээ үзүүлнэ:
Соёл танин мэдэхүйн ажил
Соёл танин мэдэхүйн ажил (СТМА) нь нийтийн номын сангуудын оршин тогтнох гол арга хэрэгсэл нь болж байна. Номын сангаас зохион байгуулж буй СТМА нь номын сангийн үйлчилгээний томоохон хэсэг юм. СТМА нь номын сангаас сан хөмрөгөө нийт хэрэглэгчдэд сурталчлах арга хэмжээний цогц нэгдлийг хэлдэг.
Ном, номын санг сурталчлах олон нийтийн ажил зохиосноор номын сангийн үйл ажиллагааг олон нийтэд сурталчлах, уншигчдын хүрээг өргөжүүлэх, татан оролцуулах ач холбогдолтой.
Зорилго
Номын сангийн соёл танин мэдэхүйн ажлын гол зорилго нь хэрэглэгчдийн унших болон танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг өдөөж, түүнд түлхэц өгөхөд оршдог.
Энэ нь 2 байдлаар илэрхийлэгдэнэ. Үүнд:
Зорилт
Ном сурталчлах хамгийн өргөн хэрэглэгддэг тохиромжтой арга нь үзүүлэн таниулах арга юм. Номыг үзүүлж сурталчилснаар уншигч, хэрэглэгчдийн сонирхлыг татаж, номыг унших хүсэл эрмэлзлийг төрүүлдэг. Номыг үзүүлэн таниулах аргаар сурталчилах ажлын хэлбэрүүд: Номын үзэсгэлэн нь ном сурталчлах шууд сурталчилгааны арга юм. Номын үзэсгэлэнг тавиур, шүүгээнд мөн ил байрлуулдаг. Номын үзэсгэлэнд тавигдсан номуудад товч танилцуулга бичих ба зураг, эш татлал, тоо баримтаар чимэглэл хийвэл илүү сонирхолтой болно. Мөн тогтмол хэвлэлийн мэдээлэл нийтлэл, өгүүлэлээс ч дэлгэн үзүүлэхийн зэрэгцээ уншигч хэрэглэгчдэд үзэсгэлэнд тавигдсан номуудаар тойм яриа хийвэл илүү үр дүнтэй. Номын зурагт хуудас нь ном сурталчлах зорилготой бөгөөд номыг байгаа чигээр нь зурж, товч тодорхойлолтын хамт бичиж тавьдаг онцлогтой. Зурагт хуудсаар шилдэг нэг ном, нэг зохиолчийн бүтээл, шинэ ном, нэг сэдвийн номуудыг сурталчилж болно. Номын сангийн зурагт хуудас нь утга зохиолын томоохон төлөөлөгчдийн бүтээлийг дэлгэн үзүүлэх, онцлог сэдвүүдээс сонгох, фондын идэвхгүй боловч зарим нэгэн уншигчийн сонирхолыг татахуйц номуудыг илрүүлэн уншигчдад мэдээлж сурталчилахад зориулагдана.
Аман ярианы аргууд нь номын болон зохиолч, хэвлэн нийтчлэгчдийн мэдээг дамжуулах, уншигч хэрэглэгчдийн уншлагыг удирдан бие дааж боловсроход нь ихээхэн үүрэгтэй бөгөөд амьд үг ашиглан явуулдаг сурталчилгаа юм. Номын аман сурталчилгааг хийхдээ тухайн ном сэдвийн талаар судалж мэдсэн байхын зэрэгцээ хэлж буй яриа нь эмх цэгцтэй, товч ойлгомжтой хэрэглэгчийн ерөнхий сонирхолд нийцсэн байх ёстой.
Номыг амаар сурталчлах аргад:
Чанга уншлага
Энэ аргыг сургуулийн өмнөх насны хүүхдүүд, нэгдүгээр ангид элсэн суралцагчдад хийх нь зүйтэй. Чанга уншлага хийж тэдний эрэлт хэрэгцээг ханган, ном унших сонирхол төрүүлж уншигч болгоход уриалж байна. Уншсаны дараа уншигч сонсогчидтойгоо харилцан ярилцвал илүү үр дүнтэй. Чанга уншлага явуулах сэдэвт зориулан үзүүлж таниулах, сонсгох мэдээлэлыг бэлтгэх шаардлагатай. Жишээ нь: Сэдэвт тохирсон зураг, зохиолчдын зураг, дүрс бичлэг гэх мэт.
Номын тойм яриа
Номын тойм яриа гэдэг нь сурталчлах гэж буй шинэ номнууд болон нэг сэдэв, нэг зохиолчын зохиол бүтээлүүд, үзүүлж сонсгох мэдээллүүдийн тухай тоймлон ярихыг хэлнэ.
Тойм яриа явуулахдаа урьдчилан бэлтгэж, цаг үеийн болон чухал үйл явдал, болох гэж буй тэмдэглэлт ой, уншигчдын эрэлт хэрэгцээ сонирхолд нийцүүлэн 3-7 номыг сонгон өөрөө номын оршил, өмнөх үг, дүгнэлт зохиолчийн тухай дэлгэрүүлэн уншиж мэдсэн байх хэрэгтэй.
Тойм яриа нь сэдэвчилсэн, сэдэвчилсэн бус гэсэн хэлбэртэй байна. Тойм яриаг бусад соёл танин мэдэхүйн том том арга хэмжээний дундуур хийвэл илүү ач холбогдолтой.
Номын сэдэвчилсэн тойм яриа
Энэ нь нэг сэдвийн номуудыг тоймлон ярьж сурталчлахыг хэлнэ. Тухайн сонгосон сэдвийн хамгийн эрэлт хэрэгцээ бүхий уншигч хэрэглэгчийн сонирхож буй мэдээллийг хангаж чадахуйц номууд байх хэрэгтэй.
Сэдэвчилсэн бус номын тойм яриа
Сэдэвчилсэн бус тойм ярианд агуулгаараа ямар ч холбогдолгүй буюу шинэ номууд орно. Мөн тогтмол хэвлэлүүдэд нийтлэгдсэн цаг үеийн мэдээллийн өгүүлэл байж болно.
Уншигчдын бага хурал
Уншигчид нэг буюу хэд хэдэн номын тухай ярилцаж, өөрсдийн сэтгэгдэлийг харилцан ярилцахыг уншигчдын бага хурал гэнэ. Уншигчдын бага хурлын онцлог нь уншигчид уншсан номын тухай сэтгэгдэлээ ярихад оршино. Уншигчдын бага хурал нь дараах ач холбогдолтой.
-Уншигчдыг хүмүүжүүлэхэд их нөлөө өгөх
-Номыг анхааралтай уншиж сургах
-Уншсан зүйлдээ дүгнэлт хийж эргэцүүлэн бодож сургах
-Уншигчдын сонирхолыг судлах бага хурлыг шинжлэх ухааны мэдлэгийн ямар ч салбарын номуудаар явуулж болно.
-Сэдэв зохиолоо сонгох
-Сонгосон номуудаар зурагт хуудас, үзэсгэлэн гаргаж уншигчдад сурталчлах
-Уншигч хэрэглэгчдэд сонгосон ном зохиолоо тодорхой хугацаа өгч уншуулах
-Уншигчдын бага хурал удирдах хүнийг сонгох
-Уншигчдын бага хурал явуулах байрыг бэлтгэх
Номын сангийн үдэшлэг
Үдэшлэгийн агуулга нь сонгосон сэдвээс хамаарч өөр өөр байна.
Үдэшлэгийн төлөвлөгөө хөтөлбөрт
Уншигч идэвхтнүүдийн сэтгэгдэл, уран сайхны тоглолт, дуу бичлэг, номын тойм, асуулт хариултуудыг тусгаж өгнө.
Уран зохиолын үдэшлэг
Үдэшлэгийг нэг зохиолчийн уран бүтээл, нэг ном, нэг сэдвийн номууд, уран зохиолын төрлөөр явуулдаг. Үдэшлэг явуулах сэдвийн дагуу номын үзэсгэлэн, санамж өгөх ном зүй гаргах зэрэг сурталчилгааг бэлтгэл ажлын хүрээнд хийх хэрэгтэй.
-Илтгэл
-Уран сайхны тоглолт
-Ном зүйн тойм
-Уншигчдын оролцсон хөгжөөнт тоглоом
-Асуулт хариултаас бүрддэг.
Асуулт хариултын үдэшлэг
Номын сангийн уншигчдыг ямар нэгэн салбарын юм уу уран зохиолын ном унших идэвхийг өрнүүлэх, танин мэдэхүйн үйл ажиллагаанд татан оролцуулах арга юм.
-Үдэшлэгийн сэдвийн тухай эртнээс зарлан мэдэгдэнэ.
Уг арга хэмжээ эхлэхээс өмнө тухайн сэдвээр уншигчдын асуултуудыг авч төрөлжүүлнэ.
-Хөтлөгч богино хугацаанд нээж үг хэлсний дараа оролцогчдод эхний асуултыг тавьж, оролцогчдоос асуултын хариултыг сонсоно.
-Хөтлөгч хүлээн авсан хариулт бүрийн дараа зөв хариултыг өгнө.
Асуулт хариултын үдэшлэгийг ямар ч асуудал сэдвээр явуулж болно.
Аман сэтгүүлийн аргын зорилго нь салбар шинжлэх ухааны болон уран зохиолын шинэ гарсан номын тухай, хэвлэлд бэлтгэгдэж байгаа ном зохиолуудын тухай, түүнчлэн шинээр хэвлэгдэн гарах ба гарсан тогтмол хэвлэлүүдийн тухай шуурхай мэдээллэхэд оршино. Шинэ тогтмол хэвлэлүүдийн тухайд аман сэтгүүлийн аргаар мэдээллийг өгөхдөө тус хэвлэлийн байнгын нэр, гаралт, үнэ, сэтгүүлд нийтлэгдэх мэдээллүүдийн тухай, хамгийн гол нь шинэлэг зүйл юу байгааг мэдээлнэ. Аман сэтгүүл нь 6-8 хуудастай байна.
Номын хэвлэлээр сурталчлахдаа
Силикат эрдэс
Силикат эрдэс — (лат. silex, silicis - цахиур, хатуу чулуу) цахиурын хүчлийн (H₂SiO₂) давсаар үүсгэгдсэн эрдсийн бүлэг.
Номын сан
Номыг амаар сурталчлах аргад:
Зохион явуулж буй арга хэмжээ, үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн талаар мэдээллийн хэрэгсэл, телевиз, сонин хэвлэлүүд, мэдээ мэдээлэл, реклам зар сурталчилгаагаар өргөн сурталчилна.
Силикат эрдэс
Силикат эрдэс нь ашигт малтмалын хамгийн их төвөгтэй анги юм. Силикатын бүлэг 800 гаруй эрдсийг багтаасан хамгийн том бүлэг. Литосферын 90%-г энэ бүлгийн эрдсүүд бүрдүүлдэг. Силикатуудыг бүрдүүлэгч үндсэн химийн элементүүдэд Si, O, Al, Fe2+, Fe3+, Mg, Mn, Ca, Na, K зэрэг багтана. Силикатын бүлгийн эрдсүүд нь чулуулаг үүсгэгч эрдсүүд бөгөөд уулын чулуулгийн дийлэнхийг бүрдүүлэгч хээрийн жоншууд, кварцууд, оливинууд, пироксенууд, амфиболууд, гранатууд энэ бүлэгт багтдаг. Силикат эрдсийн одоогоор мэдэгдэж байгаа 5300 гаруй ашигт малтмалын төрөл зүйл байдаг. Эдгээрээс 5,070 гаруйг Олон Улсын Эрдсийн Холбоо (IMA) баталсан байна. Бүх ашигт малтмалын 30 орчим хувь нь силикатууд бөгөөд зарим геологичид дэлхийн царцдасын 90%-г силикатын эрдэс эзэлж байна гэж тооцоолж байна. Силикат эрдсийн үндсэн бүрдүүлэгч нь хүчилтөрөгч, цахиур (SiO4) бөгөөд дэлхийн царцдас бүрхүүлийн 98.59%-г дараах 8 элемент эзэлдэг: O 46.60%; Si 26.72%; Al 8.13%; Fe 5.0%; Ca 3.63%; Na 2.83% ; K 2.59%; Mg 2.09% ба 1.41%-г бусад бүх элемэнтүүд эзэлнэ.
Номын сан
Сургалтын үүрэг
Номын сангаар үйлчлүүлэх талаар сургалт, танилцуулга хийх.
Силикат эрдэс
Цахим холбоос
Ангилал:Бодисын бүлэг Ангилал:Цахиурын нэгдэл
Номын сан
Номын сангийн сан хөмрөг
Хүн төрөлхтөн үүсэн бий болсон үеэсээ мэдээ мэдээллийг төрөл бүрийн арга хэрэгслийн тусламжтайгаар бие биедээ дамжуулан хойч үедээ өвлүүлэн дамжуулж ирсэн түүхтэй. Тэрхүү мэдээ мэдээлэл нь олшрохын хэрээр түүнийг хадгалдаг газар шаардлагатай болсон нь номын сан болон номын сан хөмрөг (фонд) үүсэн хөгжих нөхцөлийг бүрдүүлсэн юм. Номын сан нь эхэн үедээ тэдгээрийг хадгалдаг байснаа орчин үед хүмүүст мэдээллийг хүргэх түүнийг хамгаалах байгууллага болон үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Номын сангийн оршин тогтнох гол үндэс нь сан хөмрөг буюу фонд юм.
Фонд гэдэг үг нь германы "Derfond” гэдэг үгнээс гаралтай – ямарваа нэг юмны үндэс суурь гэсэн утгатай үг юм. Энэ үг нь герман хэлэнд франц хэлнээс, франц хэлэнд латин хэлнээс уламжилжээ. Латинаар "fundus” буюу суурь газар гэсэн утга илэрхийлдэг. Энэхүү фонд гэдэг үг нь бусад шинжлэх ухаанд эрт дээр үеэс хэрэглэгдэж ирсэн бол, харин номын сангийн салбарт 1920-иод оноос эхэлж хэрэглэгдэж иржээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Мэдлэг
5 сарын 6
5 сарын 6 нь Григорийн тооллын жилийн 126 дахь (өндөр жил бол 127 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 239 өдөр үлдэж байна.
A Head Full of Dreams Tour
A Head Full of Dreams Tour нь Британы Coldplay хамтлагийн аялан тоглолт бөгөөд Coldplay хамтлаг энэ цуврал тоглолтоороо өөрсдийн 2015 онд гаргасан A Head Full of Dreams цомгоо сурталчилж байна. Тоглолтууд 2015 оны 11-р сард анх зарлагдаж эхэлсэн бөгөөд аялан тоглолт албан ёсоор 2016 оны 3-р сарын 31нд Аргентин улсаас эхэлсэн. Улмаар энэхүү аялан тоглолт Хойд Америк, Европ, Өмнөд Америк тивийн хэд хэдэн улсад үргэлжилэхээр төлөвлөгдөөд байна.
Дүр зураг
2015 оны 11-р сард Coldplay хамтлаг өөрсдийн цахим хуудсаараа дамжуулан дэлхийн 14 улсын нийт 28 газар хийх тоглолтуудаа зарласан. Үүнд Хойд Америк болон Европ тивийн хэд хэдэн улсууд багтсан. 2015 оны 12-р сарын 7нд Coldplay хамтлаг Лондон хотын Wembley цэнгэлдэх эцсийн буюу 4дэх тоглолтоо зарласан. Учир нь Английн маш олон хүмүүс тоглолтыг үзэх хүсэлтэй боловч тасалбар авч чадалгүй үлдсэн гэсэн хүсэлтүүд ирээд байлаа. Coldplay хамтлаг The Late Late Show with James Corden нэвтрүүлгээр оролцох үеэрээ A Head Full of Dreams аялан тоглолт Ази болон Австрали тивд үргэлжлэхийг мэдэгдсэн.
2016 оны 4-р сарын 7нд Coldplay хамтлаг АНУ-н 12 аренад тоглолтоо нэмж зарласан.
2016 оны 5-р сарын 29нд Coldplay хамтлаг өөрсдийн төрөлх газар болох Exeter-д BBC Radio 1 Big Weekend арга хэмжээнд оролцоно. Улмаар Coldplay 2016 оны 6-р сарын 26нд Гластонбури фестивалийг манлайлна. Ингэснээр Coldplay түүхэндээ нийт 4дэх удаагаа Гластонбури фестивалийг манлайлахаар болоод байна. Энэхүү фестивал нь хамтлагийн албан ёсны цахим хуудсанд мэдээлснээр Coldplay хамтлагийн 2016 онд хийгдэх цорын ганц фестивал байна гэжээ.
Онцлог
Coldplay энэ удаагийн аялан тоглолтоороо өмнө нь очиж байгаагүй хэд хэдэн улсад очих сонирхолтой байгаа бөгөөд үүнд Ази тивийн хэд хэдэн улс түүний дотроос Энэтхэг улс нэрлэгдэж байна. Мөн Африк тивийн хэд хэдэн улсад мөн очиж тоглолтоо хийхээр төлөвлөж байна.
Борлуулалтын мэдээлэл
Аялан тоглолтын эхний 2 хэсгийн тасалбарууд 2015 оны 11-р сарын 27нд буюу "Хар баасан гараг"-т борлуулагдаж эхэлсэн. Лондон хотноо зарлагдасан эхний 2 тоглолт маш хурдан хугацаанд борлуулагдаж улмаар нэмэлт 3 болон 4дэх тоглолтоо зарласан. Үүний адилаар Барселона,Буэнос Айрэс, Мексико, Амстердам Цюрих, Манчестер хотуудад нэмэлт тоглолтуудаа зарласан.
Дуунуудын сет
Энэхүү сетийг Estadio Ciudad de La Plata-д болсон тоглолтоос үндэслэн гаргав. Энэхүү жагсаалт нь тоглолт бүр дээр өөрчлөгдөж байгаа ба дунджаар тоглолт бүрт 21 дуу дуулагдаж байна.
Сангиран
Сангиран (Sangiran) нь Индонезийн Ява аралд орших археологийн малталтын бүс бөгөөд төв Явагийн 48 км² нутаг дэвсгэрийг эзлэн оршдог.
1934 онд хүн судлаач Густав Хейнрих Ральф фон Кёнигсвальд уг газарт анхны малталтыг хийжээ. Дараагийн жилийн малталтаар нэн эртний хүний чулуужсан ясыг олсон бөгөөд Питекантропус эректус (“Ява хүн” гэх уг олдвор нь Хомо эректусийн нэг төрөл юм.) хэмээн нэрлэжээ. Нийтдээ 60 гаруй хүний чулуужсан яс олдоод байгаа бөгөөд тэдний дотор “Мегантропус” хэмээн хачирхалтай олдвор байдаг. Мөн амьтдын үлдэгдлүүд олддог бөгөөд энэ нь балар эртний хүмүүс ан агнуур хэрхэн эрхэлдэг байсны тод жишээ болдог.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн археологийн олдворт газар Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Индонезийн түүх Ангилал:Индонез дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Жавагийн газар зүй Ангилал:Төв Жава
Бороо
Бороо нь хур тунадасны нэг төрөл бөгөөд агаар мандал дахь усны уур конденсацлагдан, газрын гадаргуу руу буух үзэгдэл юм. Борооны бүх дуслууд газрын гадаргууд хүрдэггүй бөгөөд зарим нь унах явцдаа ууршин усны уур болон хувирах ба халуун, хуурай цөлд борооны бүх дуслууд газарт хүрэлгүй уурших нь ч бий.
Шинж чанар
Борооны жижиг дуслууд нь бөмбөлөг хэлбэртэй байх ба дуслын хэмжээ томроход уг дуслын (бөмбөлөгийн) доод тал нь хавтгай, дээд тал нь бөмбөгөр хэлбэртэй, бүр том хэмжээний дуслууд шүхэр хэлбэртэй болно. Борооны дуслын хэлбэрийг Филипп Ленард 1898 онд судлаж, 2 мм-ээс бага хэмжээтэй дуслууд бөмбөлөг, 5 мм диаметр орчим нь хөөсөн боов хэлбэртэй, 5 мм-ээс дээш хэмжээтэй нь тогтворгүй болдгийг тогтоосон байна. Борооны дуслууд дунджаар 1 - 2 мм хэмжээтэй байна. Дэлхий дээр хамгийн том борооны дусал 2004 онд Бразил ба Маршаллын арал дээр орсон борооны үед тэмдэглэгдсэн ба дуслын хэмжээ 10 мм-ээс давсан байна.
Борооны дуслуудын унах хурд нь дуслын хэмжээнээс хамаарах ба далайн түвшинтэй тэнцүү өндөрт, салхигүй тохиолдолд 0.5 мм диаметртэй дусал 2 м/сек хурдтайгаар, харин 5 мм хэмжээтэй дусал 9 м/сек хурдтайгаар унана.
Ихэнхи тохиолдолд борооны усны pH нь 6 орчим байна. Энэ нь агаар дахь нүүрстөрөгчийн давхар исэл pH-ийн хэмжээг бууруулна. pH-ийн хэмжээ 5.6-гаас бага тохиолдолд хүчиллэг бороо гэж нэрлэнэ.
Цахим холбоос
Ангилал:Гидрометеор Ангилал:Нислэгийн цаг уур Ангилал:Хур тунадас
1946 оны улсын наадмын бөх барилдаан
Арвын даваа
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Филип Жоржевич
Филип Жоржевич (Филип Ђорђевић; 1987 оны есдүгээр сарын 28-нд Белград хотод төрсөн) — Сербийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Италиийн «Лацио» болон Сербийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
Тэр Италиийн «Лацио» багт 2014 оны долоодугаар сарын 1-нд үнэгүй наймаагаар элссэн. Анхны гоолоо 2014 оны есдүгээр сарын 29-нд «Палермогийн» эсрэг Сери А-д оруулсан.
Амжилт
«Црвена Звезда»
Гадны холбоос
Ангилал:Сербийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Сербийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Црвена Звезда багийн тоглогч Ангилал:Рад багийн тоглогч Ангилал:Нант багийн тоглогч Ангилал:Лацио багийн тоглогч Ангилал:Сербичүүд Ангилал:1987 онд төрсөн
Крайова
Крайова (Craiova) — Румыны Долж тойргийн засаг захиргааны төв, 269,506 хүнтэй хот.
Петр Бадмаев (Жамсран)
Жамсран Бадмаев буюу Петр Александрович Бадмаев (монгол нэр нь:Жамсран, 1851 онд төрсөн-1920 онд нас барсан) — Төвд эмнэлгийн эмч, улс төрийн зүтгэлтэн, орчуулагч, судлаач, дипломатч, томоохон худалдаачин, соён гэгээрүүлэгч, “Дорнод хязгаарын амьдрал” сониныг үүсгэн байгуулагч. Тэрээр Үнэн алдартны шашинтан болохдоо өөрийн шүтээн болох Петр I-ийн нэрийг сонгосон бөгөөд эцгийн нэрийг нь хаанчилж байсан хүний ​​нэрээр өгдөг байсан тул Жамсран Бадмаев -Петр Александрович Бадмаев болсон түүхтэй.
Жамсран Бадмаев 1851 онд Өвөр Байгалийн Агийн буриадын гэр бүлд төржээ. Эцэг нь нэлээд чинээлэг, нөлөө бүхий хүн байсан учир хүүхдүүдийг багаас нь бичиг үсэгт сургаж, өндөр боловсрол эзэмшүүлжээ. Төвдийн анагаах ухааныг эзэмшин эмч болж алдаршсан том хүү Сультимийнхээ ачаар тэднийх их нэрд гарчээ. ХIХ зууны дундуур Өвөр Байгалд гарсан хижгийн тахалтай тэмцэх үеэр Сүльтим үнэхээр авьяас чадвартайгаа харуулсан тул Хаант засгаас түүнийг өндөр үнэлж, 1857 онд Николай хааны цэргийн эмнэлэгт уригдан очиж, туслах эмчээр ажиллаж байгаад 1860 онд өвчтөнийг бие даан эмчлэх эрх олж авчээ. Тэр Петербургт байхдаа эмийн ургамлын сан нээн ажиллуулснаас гадна профессор К.Ф.Голстунскийн хамт төвдийн анагаах ухааны “Жуд-Ши” судрыг орос хэлээр орчуулах оролдлого хийж байжээ. Гэвч С. орос хэлийг, К.Ф.Голстунский төвдийн анагаах ухааныг сайн мэддэггүй байсан учир энэ ажлаа хэрэгжүүлж чадаагүй аж. С. Петербургт христос шашинд орж, Александр Александрович Бадмаев нэртэй болсон байна. Түүнд загалмай зүүлгэсэн цэг нь III Александр хаан байв. Нэгэнт үүсгэсэн үйл хэргийг нь үргэлжлүүлэх хүн хэрэгтэй байсан учраас дүү Жамсранг илгээхийг эцгээсээ хүсчээ. 1871 онд Жамсран Эрхүүгийн гимназийг алтан медальтай төгсөөд Петербургт очсон байна.
1871 онд тэр Петербургийн Их сургуулийн Дорно дахины салбарын хятад-монгол-манж хэлний ангид орж, сүүлдээ Цэргийн Анагаах ухааны академийн мэс заслын ангид сайн дурын сонсогч болжээ. Үүний зэрэгцээ ахынхаа эмийн санд ажиллаж, эм тан бэлтгэн, өвчин оношлох аргад суралцаж байв. Зуныхаа амралтаар Монгол, Төвдөөр явж, төвд эмнэлгийн ном судар цуглуулж, судалдаг байжээ. 1875 онд их сургуулиа онцсайн дүнтэй төгсөж, хаант Оросын Гадаад яамны Азийн хэрэг эрхлэх газарт алба хашин Хятад, Төвд, Монголоор байнга явдаг болжээ. Петр Бадмаев хүн эмчлэх ажлаа орхиогүй, яваандаа бүр нэрд гарч, ихэс дээдэстэй холбоотой болсон байна.
1893 онд Гадаад хэргийн яаманд ажиллахаа больж, бизнесийн салбарт ажиллаж эхэлжээ. Жамсран “Жүд-Ши” судрыг орос хэлээр орчуулахад гол үүрэг гүйцэтгэж, ах нь төвдөөс буриад руу, дүү нь буриадаас орос руу орчуулж хэлэхэд хоёр нарийн бичгийн дарга тэмдэглэж авдаг байв. Мөн Жамсран Бадмаев сонгодог гимназийн хөтөлбөртэй буриад сургуулийг өөрийн хөрөнгөөр байгуулж, Дорно дахины салбарт орос биш үндэстний оюутнуудад зориулсан тэтгэлэг бий болгожээ. Тэрбээр хааныхантай ойр дотно байдгаа ашиглан, III Александр хааны загалмай зүүлгэсэн хүүгийн хувьд түүнтэй шууд харилцдаг байв. Хожим III Николайтай бичиг, захидлаар харилцдаг байжээ.