Эртний_нүүдэлчдийн_нүүдлийн_тухай_домог_зүй
Тобагийн уг гарал болон нүүдлийн тухай домог
Вэй Шоугийн "Вэй шу"-гийн (Тобагийн Вэй улсын бичиг) оршилд Тобагийн үеийн домгийг дурьдсан нь: "Эрт урьд Шар хаан (Хуанди)хорин таван хүүтэй байсны зарим нь дотоод хятад газарт, зарим гадаад алс бөглүү орныг эзлэн суужээ. Отгон хүү Чан И умард газрын эзэгнэсэн бөгөөд тэнд "Их Сяньби" хэмээх уул буй тул тийнхүү сяньби гэж нэрлэжээ. (Г.Сүхбаатар 1980: 12 ). Түүний дараа 10 мужийн нийслэлээс хойш уудам говь нутгийг захиран мал маллан нүүдэллэж, ан гөрөө эрхлэн байжээ. Зан заншил нь эгэл жирийн, ёс журам нь бүдүүлэг хялбар бөгөөд бичиг зохиогоогүй, мод сийлэн тэмдэглэж, үе үеийн хэрэг явдлыг хол ойрын хүмүүс улируулан уламжилсан нь түүхч түшмэдийн тэмдэглэл мэт байв. Шар хаан шороон ёст ван тул умар зүгийнхэн шороог "то", эзэнг "ба" хэмээх учир тийнхүү "тоба" гэж овоглосон байна. (Г.Сүхбаатар) Түүний удам Ши Цзюнь нь Яогийн үед түшмэл болж, ган гачгийн шулмыг Жошуй голоос нээсэн тул олон түмний гавьяанд түшиглэж, харин Шунь хаан түүнийг сайшаан тушааж, тарианы овог болгожээ.Гурван төрийг өнгөрөн Цинь, Хан улс хүрч ирэхдээ Хуйцюй, Сяньюнь, Уулын тун, Хүннү нарт багтаж олон үеийн турш Чжун чжоуг (хятад) хэрцгий догшноор хөнөөн байсан ба Ши Цзюний удам хятад оронтой харилцаагүй байсан бөгөөд тийм учраас судар тэмдэглэлд тэмдэглээгүй билээ. Жаран долоон үе болоод Чэн хуанди (Мао хаан)хүрч ирэв. Түүний цээртэй нэр нь Мао юм. тэр хүн хаан суугаад сэцэн ухаантай баатарлаг тул хол ойрынхондоо өргөмжлөгдөөд 36 улс, 33 том овгийг захирч нэр сүр нь умар дахинд алдаршиж эс дагасан  нь  үгүй   билээ...   Ингээд   Мао  хаанаас  эхлэн   тобагийнЦзефэнь хаан хүртэл 13 хааны нэрийг дэс дараалан бичээд, заримтай холбогдсон домгийн чанартай үйл явдлыг тоөчхпм дурджээ... Мао (Маодунь Г.Сүхбаатар 1980:32) хаанаас хойшхи 5 дахь үеийн Сюань (Туйинь) хаан ширээнд суугаад урагш нүүн эргэн тойрон мянга гаруй газар том нуурт очжээ. Тэр нутаг нь харанхуй, хотгор, намагтай байв. Тэгээд 12 дахь үеийн Сянь (Линь) хаан ширээнд суухад нь нэг богд хүн түүний улсад өгүүлсэн нь "тэр газар алс бөглүү учир нийслэл байгуулахад тохирохгүй цааш нүүхтүн" гэжээ. Тэр үед хаан насан өндөр болсон учир хүүдээ сууриа өгчээ. чингээд хүү Цзефэнь нь урагш нүүж хүннүгийн хуучин нутагт очиж нутаглажээ. Тийнхүү нүүхийн арга ухаан нь Сюань (Туйинь), Сянь (Линь) хоёр хаанаас гарсан учир хүмүүс тэднийг "туйинь" хэмээсэн нь хятадаар "цзуань янь" гэсэн утгатай байх гэжээ (Г.Сүхбаатар, 1980:34). Тобагийн эл домог хоёр үндсэн хэсгээс бүрэлдэж байна. үүнд Мао хаан хүртэлх толгойн хэсэг нь хятадын домогтой зохиомлоор холбогдсон байна. Уг домгийг хятадын ноёрхогч ангийн үзэл суртал, тэдний эрх ашигт нийцүүлэн тобагийн домгийн толгойд зориуд хийслээр залгасан байна. Мао хаанаас жинхэнэ тобагийн домог эхэлж байна (Г.Сүхбаатар, 1980:41). Иймээс энэхүү тобагийн уг гаралтай холбоотой домгоос Мао хаанас хойшхи буюу тэдний нүүдлэлтийн тухай хэсгийг голчлон анхаарсан болно Вэй Шоугийн "Вэй шу"-гийн (Тобагийн Вэй улсын бичиг) оршилд Тобагийн үеийн домгийг дурьдсан нь: "Эрт урьд Шар хаан (Хуанди)хорин таван хүүтэй байсны зарим нь дотоод хятад газарт, зарим гадаад алс бөглүү орныг эзлэн суужээ. Отгон хүү Чан И умард газрын эзэгнэсэн бөгөөд тэнд "Их Сяньби" хэмээх уул буй тул тийнхүү сяньби гэж нэрлэжээ. (Г.Сүхбаатар 1980: 12 ). Түүний дараа 10 мужийн нийслэлээс хойш уудам говь нутгийг захиран мал маллан нүүдэллэж, ан гөрөө эрхлэн байжээ. Зан заншил нь эгэл жирийн, ёс журам нь бүдүүлэг хялбар бөгөөд бичиг зохиогоогүй, мод сийлэн тэмдэглэж, үе үеийн хэрэг явдлыг хол ойрын хүмүүс улируулан уламжилсан нь түүхч түшмэдийн тэмдэглэл мэт байв. Шар хаан шороон ёст ван тул умар зүгийнхэн шороог "то", эзэнг "ба" хэмээх учир тийнхүү "тоба" гэж овоглосон байна. (Г.Сүхбаатар) Түүний удам Ши Цзюнь нь Яогийн үед түшмэл болж, ган гачгийн шулмыг Жошуй голоос нээсэн тул олон түмний гавьяанд түшиглэж, харин Шунь хаан түүнийг сайшаан тушааж, тарианы овог болгожээ.Гурван төрийг өнгөрөн Цинь, Хан улс хүрч ирэхдээ Хуйцюй, Сяньюнь, Уулын тун, Хүннү нарт багтаж олон үеийн турш Чжун чжоуг (хятад) хэрцгий догшноор хөнөөн байсан ба Ши Цзюний удам хятад оронтой харилцаагүй байсан бөгөөд тийм учраас судар тэмдэглэлд тэмдэглээгүй билээ. Жаран долоон үе болоод Чэн хуанди (Мао хаан)хүрч ирэв. Түүний цээртэй нэр нь Мао юм. тэр хүн хаан суугаад сэцэн ухаантай баатарлаг тул хол ойрынхондоо өргөмжлөгдөөд 36 улс, 33 том овгийг захирч нэр сүр нь умар дахинд алдаршиж эс дагасан  нь  үгүй   билээ...   Ингээд   Мао  хаанаас  эхлэн   тобагийнЦзефэнь хаан хүртэл 13 хааны нэрийг дэс дараалан бичээд, заримтай холбогдсон домгийн чанартай үйл явдлыг тоөчхпм дурджээ... Мао (Маодунь Г.Сүхбаатар 1980:32) хаанаас хойшхи 5 дахь үеийн Сюань (Туйинь) хаан ширээнд суугаад урагш нүүн эргэн тойрон мянга гаруй газар том нуурт очжээ. Тэр нутаг нь харанхуй, хотгор, намагтай байв. Тэгээд 12 дахь үеийн Сянь (Линь) хаан ширээнд суухад нь нэг богд хүн түүний улсад өгүүлсэн нь "тэр газар алс бөглүү учир нийслэл байгуулахад тохирохгүй цааш нүүхтүн" гэжээ. Тэр үед хаан насан өндөр болсон учир хүүдээ сууриа өгчээ. чингээд хүү Цзефэнь нь урагш нүүж хүннүгийн хуучин нутагт очиж нутаглажээ. Тийнхүү нүүхийн арга ухаан нь Сюань (Туйинь), Сянь (Линь) хоёр хаанаас гарсан учир хүмүүс тэднийг "туйинь" хэмээсэн нь хятадаар "цзуань янь" гэсэн утгатай байх гэжээ (Г.Сүхбаатар, 1980:34). Тобагийн эл домог хоёр үндсэн хэсгээс бүрэлдэж байна. үүнд Мао хаан хүртэлх толгойн хэсэг нь хятадын домогтой зохиомлоор холбогдсон байна. Уг домгийг хятадын ноёрхогч ангийн үзэл суртал, тэдний эрх ашигт нийцүүлэн тобагийн домгийн толгойд зориуд хийслээр залгасан байна. Мао хаанаас жинхэнэ тобагийн домог эхэлж байна (Г.Сүхбаатар, 1980:41). Иймээс энэхүү тобагийн уг гаралтай холбоотой домгоос Мао хаанас хойшхи буюу тэдний нүүдлэлтийн тухай хэсгийг голчлон анхаарсан болно.