cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ади Шанкара
Логик ба чинадаас ирсэн мэдлэг
Шанкарагийн чинадын талаарх аргументууд нь apta vacana (Санскрит: आप्तवचन, мэргэн хүмүүсийн хэлсэн үг, үгэнд найдах, эртний эсвэл өнөөгийн найдвартай шинжээчдийн үлдээсэн үнэ зөв мэдлэг, нотолгоо) юм Энэ нь түүний болон Адвайта Веданта философийн танин мэдэх, нотлох суурийн нэг хэсэг юм. Адвайта Веданта уламжлал нь ийм нотолгоог танин мэдэхүйн хувьд үнэн зөв гэж үздэг бөгөөд хүн олон тооны баримтыг мэдэх шаардлагатай бөгөөд цаг хугацаа, боломж хязгаарлагдмал байгаа тул тэрээр эдгээр баримт, үнэнүүдийн зөвхөн багахан хэсгийг шууд танин мэдэж, нотлох боломжтой гэж үздэг. Шанкара Вед болон Упанишад дахь сургаалыг apta vacana буюу хүчин төгөлдөр мэдлэг, нотолгооны эх сурвалж гэж үзсэн. Тэрээр "Упадешасахасри" зохиолдоо мокша-д хүрэхийн тулд логик учир шалтгааны ухаан ба судрын нотолгоо, мэдлэгийг хослуулах багш шавийн харилцааны ач холбогдлыг санал болгодог. Анантананд Рамбачан болон бусад судлаачид Шанкара зөвхөн Ведийн нотолгоонд тулгуурлаагүй, харин логик арга зүй, учир шалтгааны арга зүй болон бусад прамана нотолгоог ашигласан гэж мэдэгджээ.
Анубхава буюу шууд танин мэдэхүй
Судлаач Анантананд Рамбачан нь Шанкарагийн танин мэдэж, нотлох анубхава-ийн гүйцэтгэх үүргийн талаарх өргөн тархсан үзлийг шүүмжлэхээсээ өмнө дараах байдлаар нэгтгэн дүгнэжээ. "Эдгээр судалгаагаар [орчин үеийн өргөн хүрээний],Шанкара Шрути (Ведийн судрууд) судруудын сургаалийг шинжлэн судалсны үндсэн дээр авсан мэдлэгийг үнэн зөв гэж үзсэн бөгөөд Шрути буюу Ведийн судруудыг брахмажнана '(Brahmajnana')буюу брахманы тухай онцгой мэдлэгийн эх үүсвэр, нотолгоо (pramana) гэж үзээгүй нь харагдаж байна.Шрути судруудын нотолгоог шууд туршлагаар (anubhava) олж авсан мэдлэгээр шалгаж, баталгаажуулах шаардлагатай гэж Шанкара үзсэн бөгөөд тиймээс Шрути судруудын ач холбогдол нь хоёрдугаар зэргийнх юм."
Иог, бясалган бодох дасгалууд
Шанкара йогийн дасгалын үр дүнд олж авсан оюун санааны цэвэр ариун байдал, тогтвортой байдал нь мокшагийн мэдлэг ухаанд хүрэхэд олж туслах хэрэгсэл гэж үзсэн боловч йогийн сэтгэлийг төвлөрүүлэх дасгал нь дангаараа билэг ухаанд хүрэх мэдлэгийг бий болгож чадахгүй гэж үзсэн байдаг. Шанкарагийн хувьд Брахманы тухай мэдлэг нь зөвхөн Ведийн Упанишад судруудыг судлахад л бий болдог гэж үзжээ. Шанкарагийн сургаалд дэмжсэн йогийн арга нь Патанжали аршийн систем шиг сэрэл мэдрэхүйн объектоос сэтгэлийг татаж, сэтгэлийг цэвэр ариун болгож байгаа хэдий ч, энэ нь сэтгэл, бодлыг бүрэн дарж чадахгүй, харин "ялгаа, зөрөөтэй зүйлээс сэтгэлийг татаж, ухамсрыг тэлж байгаа бясалгалын дасгал юм. Өөрийгөө хамгийн түгээмэл, тухайлбал Ухамсар гэж эргэцүүлэн бодоход хүргэдэг." Шанкарагийн йогийн дасгалын хэв маягийг судлаач Команс дараах байдлаар тодорхойлж бичжээ."Шанкарагийн энд танилцуулж буй йогийн төрөл нь аль нэг ялгаа, зөрөөг (вишеса)-ыг ерөнхий, нийтлэг (саманья) болгох арга юм. Жишээлбэл, сонсголын мэдрэмж нь бүх дуу авиаг хураадаг нь сонсголын мэдрэхгүйг нэгтгэгч. Сонсох мэдрэхгүйг нь аливаа зүйлийн тухай боддог, сэтгэдэг мөн чанартай сэтгэлд хурааж, сэтгэл нь оюун ухаанд хураагддаг бөгөөд дараа нь Санкара үүнийг 'зөвхөн ухамсарлахуй' (вижнанаматра)-д хураагдсан гэж хэлсэн; өөрөөр хэлбэл, бүх ялгаа, зөрөөг танин мэдэхүй нь нийтлэг, өөрөөр хэлбэл ямар нэгэн тодорхой объектгүйгээр танин мэдэхүйн ухамсар болж хувирдаг. Энэ нь эргээд түүний бүх нийтийн Ухамсарт (prajnafnaghana) хураагддаг бөгөөд үүнээс өмнө дурдсан бүх зүйл эцсийн дүндээ хамаардаг."Шанкара нь  бодлыг  бүрэн дарангуйлснаар самсараг гэтэлж, гэгээрнэ гэж үздэг йогийн хувилбаруудаас татгалзаж, мөн Шрути буюу Ведийн судрын самсараг гэтлэх нь Би-ийн нэг мөн чанарыг таньж мэдэхээс өөр зүйл гэж гэсэн үзлийг үгүйсгэв. Зөвхөн юмс үзэгдлийн цаад жинхэнэ мөн чанартай холбоотой ухаарал, ойлголт нь л хүнийг самсарагаас чөлөөлнө гэж Шанкарад заажээ. Тэрээр Упанишад судрыг судлахад ихээхэн ач холбогдол өгч, эдгээр судар нь самсараг гэтлэх мэдлэг, билэг ухааныг олж авахад шаардлагатай бөгөөд хангалттай мэдлэгийн хэрэгсэл, нотолгоо гэж онцолжээ. Шанкара мөн ийм билэг ухаанд хүрэхэд Гуру (Ачарья, багш) чухал үүрэгтэйг дурдсан байна.
Махавакьяа (Ведийн дүгнэлтүүд) Атман, Брахман хоёрын нэг мөн чанар
Бие цогцос-сэтгэлтэй өөрийгөө адилтгахаас салж, миний мөн чанар Атман гэдгээ танин мэдэж, Атман, Брахман хоёр нь нэг гэсэн мэдлэгийг олж авснаар Мокша буюу зовлон, дахин төрөхөөс салж, мөнх оршихуйд хүрдэг. Шанкара, Атман, Брахман хоёр нь харьцангуй бодит байдлын эмпирик түвшинд өөр өөр мэт харагддаг боловч энэ ялгаа нь зөвхөн хуурмаг зүйл бөгөөд бодит байдлын хамгийн дээд түвшинд эдгээр нь нэг зүйл юм. Жинхэнэ би бол Сат, "Оршихуй", өөрөөр хэлбэл Атман-Брахман юм. [note 17] Атман ба Атман-бус хоёр нь ялгаатай мэт харагдаж байгаа ч Атман ба Брахман хоёр нь нэг гэсэн мэдлэгийг шрути, ялангуяа Упанишад судрын дүгнэлт тат tvam asi өгдөг.
Чи бол тэр
Шанкарагийн Упадесасахашри судрын хамгийн урт бүлэг болох 18-р бүлэг, "Тэр бол чи" нь "Би үүрд эрх чөлөөтэй, оршдог" ( шинж ), махавакья дахь Чандогья Упанишад 6.8.7- д илэрхийлсэн өвөрмөц байдлын талаархи ойлголтод зориулагдсан болно. (аугаа их өгүүлбэр) " tat tvam asi ", "чи тэр". Энэ өгүүлбэрт Шанкарагийн хэлснээр, tat Sat, "Оршихуй"     Оршихуй, оршихуй, эсвэл Брахман,  гэсэн утгатай. Бодит, "Ертөнцийн үндэс", [note 20] байгаа бүх зүйлийн жинхэнэ мөн чанар буюу үндэс буюу гарал үүсэл. "Твам" гэдэг нь хүний жинхэнэ Би, пратягатман буюу дотоод Би, "бүх зүйл доторх шууд Гэрч",  "каст, гэр бүл, ариусгах ёслолоос ангид"  мөн чанар, гол нь хувь хүн байдаг Atman. Шанкара Упадесасахасри -д дурдсанчлан: "Up.I.174: ""Чи бол тэр" өгүүлбэр-дүгнэлтээр дамжуулан, хүмүүн нь өөрийн мөн чанар Aтман буюу дотоод эрхтэний гэрчийг таньж мэддэг." Up.I.18.190: ""[Тэр бол чи] буюу мөнх оршихуй" зэрэг өгүүлбэрээр дамжуулан [...] хүмүүний дотоодод орших Aтманухамсарын тухай үнэн зөв мэдлэг илүү тодорхой болдог." Up.I.18.193-194: ""Чи бол тэр" [...] [t]гэсэн энэ өгүүлбэрт байгаа "Tэр" гэсэн үг нь хүмүүний дотоод ухамсар Aтман-ыг зааж байна.""
Японы судлаач Накамура нь энэ болон бусад олон тооны дүгнэлт, судалгаанд үндэслэн Шанкар бол Адвайта Веданта философийн хамгийн анхны сэтгэгч, гүн ухаантан биш, харин " Адвайта Веданта философийг нэгтгэн, эмхэтгэж, сэргээсэн, мөн эртний гүн ухааныг хамгаалагч" гэж дүгнэжээ.
Махавакя буюу Упанишад судрын дүгнэлт өгүүлбэрүүдийн тухай бясалгал
Упадесасахасри судартаа  Шанкара нь Упанишад судрын махавакья дүгнэлт-өгүүлбэрүүдийг  бясалгах хэрэгцээ шаардлагын талаар  хоёрдмол утггыг илэрхийлжээ. Тэрээр "Зөв мэдлэг сонсох агшинд бий болдог" гэж хэлж, прасамчакса буюу прасамхьяна бясалгалыг, өөрөөр хэлбэл өгүүлбэрийн утгын талаархи бясалгалыг үгүйсгэж, Up.II.3-т Парисамхьяна буюу  атма бус бүхнээс буюу сэрэл мэдрэхүйн эрхтэний бүх обьект, үүнтэй холбоотой буян, нүглээс Атманыг салгах талаар зөвлөсөн. Гэсэн хэдий ч Шанкара төгсгөлд нь зөвхөн Атман туйлын утгаар оршиж байдаг гэж зарлаж, " Атманы хоёрдмол бус байдлын талаархи Упанишадуудын бүх өгүүлбэр-дүгнэлтийг бясалгаж, тунгаан бодох хэрэгтэй" гэж мэдэгдэв. Японы судлаач Майедагийн хэлснээр, "тэд [ прасамчакса эсвэл прасамхьяна болон парисамхьяна ] бие биенээсээ юугаараа ялгаатай болохыг мэдэхгүй байна."
Шанкарагийн өмнөх үеийн буюу арав дугаар зуун хүртэл хамгийн нөлөөтэй Адвайта Веданта философич байсан Мандана Мисра нь Прасамхянаг  дэмжиж байв. [note 21] "Манданагийн хэлснээр Ведийн махавакья өгүүлбэр-дүгнэлтүүд нь дангаараа брахмажнана буюу брахманы тухай билэг ухааныг бий болгох чадваргүй байдаг. Веданта-вакьяа нь зөвхөн гүнзгий бясалгалаар ( прасамхьяна ) шууд бий болдог шууд бус билэг ухааныг дамжуулдаг. Сүүлчийнх нь махавакьяагийн зорилгын талаар тасралтгүй эргэцүүлэн бодох явдал юм. Мандана Мисрагийн шавь Вакаспати Мисра Мандана Мисратай санал нэг байгаа бөгөөд тэдний байр суурийг Вакаспати Мисрагийн үүсгэн байгуулсан Бхамати сургууль хамгаалдаг.  Үүний эсрэгээр, Пракасатманы (1200-1300 он)  үүсгэн байгуулсан Виварана сургууль нь махавакьяа бол мэдлэг олж авах шууд шалтгаан гэж үзэж, Шанкараг анхааралтай дагаж мөрддөг.
Зан үйл, галын тахилга, жинсрэг цутгахаас татгалзсан нь
Шанкара "Упадесасахасри" бүтээлдээ Дева (Бурхан) -д өргөл өргөх зэрэг зан үйлийн мөргөлийг үгүйсгэсэн байдаг бөгөөд, энэ нь өөрийн доторх "жинхэнэ би" нь Брахманаас өөр, тусдаа оршиж байна гэх үзэлд үндэслэсэн байдаг учраас ингэж үгүйсгэжээ. [note 4] [note 5] "Ялгаа, өөр  байдлын сургаал" нь буруу гэж Шанкара баталж байна, учир нь "Брахман нь өөр  нэг, тухайн хүн нь бас өөр гэж ойлгож таньж байгаа хүн Брахманыг мэдэж чадахгүй". Атман бол Брахманаас ялгаатай гэсэн буруу үзэл нь ( Упадешасахасри II.1.25) гэсэн мэдлэг хомс, нимгэн хүний итгэл үнэмшилтэй холбоотой юм гэжээ. "...Би тусдаа [ба] Тэр надаас өөр; би мунхаг, жаргал зовлонг эдэлж, уягдаж хүлэгдсэн, дахин дахин төрөл авдаг [харин] тэр надаас маш өөр мөн чанартай, дахин төрөл авдаггүй.Түүнийг (Бурхныг) тахин шүтэж, хүндэтгэж, өөрийн язгуур, анги, амьдралын үүргийн дагуу үйл үйлдэж, энэхүү дахин дахин төрөл авдаг орчлонгийн далайгаас гэтлэхийг би хүсч байна.Би яаж түүнтэй адилхан мөн чанартай байх билээ?"
Судрын сургаальд дурдсан "Оршихуй нь Брахман " гэж өөрийгөө хүлээн зөвшөөрөх нь мэдрэхүйд гэх мэт зүйлд тулгуурладаг "Би үйл үйлддэг" гэсэн ойлголттой зөрчилддөг. Шанкарагийн үзсэнээр Ведийн "Чи тэр юм" гэсэн өгүүлбэр нь "сонсогчийн төөрөгдөл, буруу үзлийг арилгадаг" Аливаа үйллээс биш, "Тиймээс "Чи тэр юм" гэсэн өгүүлбэрүүд-дүгнэлтүүдээр дамжуулан хүн өөрийн Атманыг, бүх дотоод сэтгэлийн эрхтэнийг гэрчийг таньж мэддэг". [note 22] Ингэж ойлгож, таньж мэдсэнээр хүн зан үйлийг гүйцэтгэхийг хориглоно, учир нь "зан үйлийг хийх [ашиглах] нь [ Атманыг ] хамгийн дээд Атмантай нэг гэх үзэлтэй зөрчилдөнө."
Гэсэн хэдий ч Ахимса (бие, оюун ухаан, бодол санаагаараа бусдыг гэмтээхгүй, хүчирхийлэлд өртөхгүй байх) болон Нияза зэрэг Ямасуудыг дагаж мөрддөг ёс суртахуунтай амьдралаар оюун ухаан нь ариуссан үед өөрийгөө танин мэдэх нь хэрэгждэг гэж Шанкара мөн баталж байна. Яжна (галын зан үйл) гэх мэт зан үйл, зан үйл нь өөрийгөө танин мэдэх аялалд оюун ухааныг зурж, бэлтгэхэд тусалдаг гэж Шанкара баталж байна. Тэрээр Брахмачарьягийн үед Акродха, Ямас зэрэг ёс суртахууны хэрэгцээг онцолж, ёс суртахууны дутагдал нь оюутнуудыг мэдлэгт хүрэхэд саад болж буй шалтгаан гэж тэмдэглэжээ.
Түүхэн нөхцөл байдал
Шанкара МЭ 650-аас 1100 он хүртэл үргэлжилсэн "Хожуу сонгодог Хиндүизм" -ийн үед амьдарч байжээ. Энэ эрин үе бол МЭ 7-р зууны Гупта гүрэн болон хаан Харшагийн дараа үүссэн улс төрийн тогтворгүй байдлын цаг үе байв. Энэтхэгт эрх мэдэл задарч байсан. "Тоо томшгүй олон васал мужууд" бүхий хэд хэдэн том хаант улсууд гарч ирэв. [note 23] Хаант улсууд феодалын тогтолцоогоор захирагдаж байв. Жижиг хаант улсууд том хаант улсуудын хамгаалалтаас хамааралтай байв. "Их хаан алс хол байсан, өргөмжлөгдөж, бурханчлагдсан" гэж тарнийн мандалд тусгалаа олсон бөгөөд энэ нь мөн хааныг мандалын төв болгон дүрсэлж болно.
Төвийн эрх мэдлийн задрал нь шашин шүтлэгийг бүсчилж, шашны өрсөлдөөнд хүргэдэг. [note 24] Бүс нутгийн хэмжээний шашны сектүүд, хэл яриа сайжирч,  Хиндүйзмийн"Бярманы зан үйлийн"  нөлөө багассан. Шаивизм, Вайшнавизм, Бхакти, Тантрын урсгалтын хамт бүс нутгуудийн хэмжээний сект хөдөлгөөнүүд гарч ирсэн боловч "сект бүлэглэлүүд зөвхөн хөгжлийнхөө эхний үе шатанд байсан". Шашны хөдөлгөөнүүд орон нутгийн эрх баригчдад хүлээн зөвшөөрөгдөхийн тулд өрсөлдөх ёстой байсан ба Буддизм, Жайнизм, Ислам болон Хиндуизм доторх янз бүрийн уламжлалууд гишүүдийн төлөө өрсөлдөж байв. Ялангуяа буддизм нь МЭ 1-р мянганы эхний 700 жилд Энэтхэгийн оюун санааны уламжлалд хүчтэй нөлөө үзүүлж байсан  боловч 8-р зууны дараа байр сууриа алдаж, Энэтхэгт байхгүй болж эхэлсэн. 8-р зуунд Хиндү тэнгэр бурхад Буддаг "хамгийн дээд, эзэнт гүрний бурхан" байсан байр сууринаас нь сольсон пужа-шүтлэгийн зан үйлийн өөрчлөлтөд энэ нь тусгагдсан юм. [note 25]
Уламжлалт үзэл
Шанкара нь Адваита Ведантагийн уламжлалд маш том байр суурь эзэлдэг. 14-17-р зууны үеийн гэгээнтнүүдийн намтарт түүнийг Ведийн сургаалыг сэргээхийн тулд Энэтхэг даяар хөндлөн гулд аялсан ялагч гэж дүрсэлсэн байдаг   Судлаач Фрэнк Халингийн хэлснээр, "Адвайта Веданта философийн тайлбарыг баригч (болон бусад) Хиндүчүүд Шанкараг Буддистуудын (болон Жайнуудын) довтолгооны эсрэг Хинду дарма номыг сэргээж, Буддизмыг Энэтхэгээс хөөн гаргахад тусалсан" гэж үздэг байна Түүний сургаал, уламжлал нь Смартизмд гол байр суурь эзэлдэг бөгөөд Сант Матын урсгалд нөлөөлсөн. Уламжлал ёсоор түүнийг таван тэнгэрийг ( заан толгойто Ганеш, нарны тэнгэр Сурьяа, Вишнү, Шива, Деви охин тэнгэр) нэгэн зэрэг тахидаг  мөргөлийн хэлбэрийг нэвтрүүлснээр янз бүрийн сектүүдийг (Ваишнавизм, Шаивизм, Сактизм) эвлэрүүлсэн хүн гэж дүрсэлсэн байдаг. – Эдгээр тэнгэрүүд болон бусад бүх бурхад нь нэг Брахман, үл үзэгдэх Дээд оршихуйн өөр өөр хэлбэрүүд юм хэмээн үзсэнээрээ, Адвайта Веданта бусад бүх сургууль, уламжлалаас дээгүүр байр суурь эзэлжээ.
Судлаач Коллер Шанкара болон түүний үеийнхэн Буддизм болон эртний Ведийн уламжлалыг ойлгоход чухал хувь нэмэр оруулсан бөгөөд дараа нь өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн үзэл санааг өөрчилж, ялангуяа Хиндүизмын Веданта уламжлалыг шинэчилж, дараагийн мянга гаруй жилийн хугацаанд Энэтхэгийн хамгийн чухал "оюун санааны уламжлал" болгосон. [note 26] Судлаач Бенедикт Эшли Ади Шанкараг Хиндүйзмийн Атман ба Брахман гэх хоёр ялгаатай мэт санагдах гүн ухааны ойлголтыг нэгтгэж, хамгийн логиктой тайлбарыг өгсөн гэж үнэлжээ.
Шүүмжлэлт дүгнэлт
Зарим эрдэмтэд Шанкарагийн Энэтхэгийн оюун санааны хөгжилд үзүүлсэн анхны нөлөөнд эргэлздэг. Жишээ нь Буддын судлаач эрдэмтэн Ричард И.Кинг хэлэхдээ, "Барууны эрдэмтэд судлаачид болон Хиндү нар Ади Шанкара ачарья нь Хиндүйзмийн оюуны сэтгэлгээний хамгийн нөлөөтэй, чухал сэтгэгч, гүн ухаантан гэж үзэх нь түгээмэл боловч үүнийг нотлох түүхэн баримт нотолгоо алга байна."
Мандана Мисрагийн нэр хүнд (10-р зуун хүртэл)
Судлаач Кларкийн хэлснээр, "Шанкара амьдралынхаа туршид, магадгүй түүнээс хойш хэдэн зууны туршид харьцангуй мэдэгдээгүй байсан, учир нь олон зууны турш Буддын шашны болон Жайны шашны эх сурвалжид түүний тухай дурдаагүй; IX, 10-р үеийн бусад чухал философичид ч түүнийг дурдаагүй байдаг" гэжээ. Хаан, Роодурмун хоёрын хэлснээр 10-р зууныг хүртэл Шанкара өөрийн хуучин үеийн Мандана-Мисрагийн сүүдэрт дарагдаж байсан бөгөөд Мандана Мисра нь Адвайта Веданта философийн томоохон төлөөлөгч гэж тооцогддог байв. Шанкарагийн өмнөх үеийн философич болох Мандана Мисра нь Мимамса буюу Ведийн зан үйль Карма канда урсгалыг баримтлагч, Кумарилагийн шавь байсан ч Адвайта Веданта философийн талаар  өнөөдрийг хүртэл алдартай Брахма-сидди  үндсэн тайлбар судрыг бичсэн. Брахма-сиддид дурдсан "эндүүрлийн онол" нь Адвайта Веданта философийн эндүүрлийн талаар гол онол болж, тэрээр хэдэн зууны турш тэрээр хамгийн нөлөө бүхий Веданта философич байв. [note 21] Адвайта үзлийг дэлгэрүүлэхийн тулд Шанкара дахин төрсөн гэж үздэг түүний шавь Вачаспати Мисра Шанкарагийн Брахма судрын Бхашьягийн тайлбар болох Бхамати, Брахмататва- самикса, Мандана Мишрагийн Брахма-сиддигийн тайлбар зэргийг бичжээ. Түүний сэтгэлгээ нь голчлон Мандана Мисрагаас санаа авсан бөгөөд Шанкарагийн тайлбарыг Мандана Мисрагийн тайлбартай уялдуулан нэгтгэсэн байна. Бхамати сургууль онтологийн буюу анхны оршихуйн тухай хандлагыг баримталдаг. Энэ сургууль нь Жива буюу бодгаль хүн нь avidya буюу мунхгийн эх сурвалж гэж үзсэн. Иогийн дасгал, бясалгал эргэцүүлэл нь самсараг гэтлэхэд хамгийн гол хүчин зүйл гэж үздэг бол Ведийг судлах, бясалган бодох нь нэмэлт хүчин зүйл гэж тус сургууль үзжээ. Хожмын Адвайта Веданта уламжлал нь Мандана Мисраг Суресвара (9-р зуун) мөн хэмээн нэрлэж,  олон нийтийн өмнө болсон мэтгэлцээний дараа Мандана Мисра нь  Шанкарагийн шавь болсон гэж үзэн Мандана Мишраг Шанкарагийн хүрээлэлд багтаан оруулсан юм.
Ади Шанкара нас барсан тухай
Ади Санкара 32 настайдаа Энэтхэгийн хойд хэсэгт орших Уттаракханд мужийн Кедарнатад буюу Гималайн нуруунд байдаг Хинду шашны мөргөлийн газар нас барсан гэж үздэг. Түүний намтруудад хамгийн сүүлд Гималайн нуруунд алхаж яваад Кедарнат сүмийн ард орон алга болсон гэж бичсэн байдаг. Зарим түүхийн бичвэрт Канчипурам (Тамил Наду) болон Керала мужийн хаа нэг газар гэх мэт өөр газруудад Ади Шанкараг нас барсан гэж байдаг. Энэтхэгийн философи Ангилал:Шашны гүн ухаантан Ангилал:Ухамсрын гүн ухааны төлөөлөгч Ангилал:Шашин үндэслэгч Ангилал:Энэтхэгийн зохиолч
Индүү
Индүү нь бөс бараа болон ялангуяа хувцас, орны цагаан хэрэгсэл, ширээний бүтээлэг гэх мэтийг толийлгох буюу толигор болгоход зориулагдсан гэр ахуйн төхөөрөмж юм. Энэ үйлийг гүйцэтгэхийн тулд дулаан, даралт ашиглах ба хэрэв индүү нь уурын индүү бол мөн чийгийг ашиглана.
Хийц
Индүүний улыг халаахын тулд ихэнхдээ цахилгаан халаалтын элементийг хэрэглэнэ. Халууныг нь температур тохируулагч унтраагуураар тохируулна. Хэрвээ термостат нь ажиллахгүй болох тохиолдол гарвал индүүний уланд хэт халахаас хамгаалсан давхар температурын хамгаалалттай байдаг.
Хүссэн температурыг сонгогчоор эсвэл эргүүлэх товчлуураар тохируулах боломжтой. Тохируулган дээр температурын хуваарийг биш харин тухайн бөс барааг илэрхийлэх тэмдэглэгээ бүхий зургаар түүний шат дарааллыг тэмдэглэсэн байдаг. Индүүний улны температурын тохиргоо нь 105 °С хүртэл буюу синтетик материалд, 165 °С хүртэл буюу торго, ноосон материалд, эсвэл 220 °С хүртэл буюу даавуун материалд зориулан тохируулсан байна.
Уурын индүү нь усны агуулах савтай. Индүүний улнаас гарах уур нь индүүдэх ажлыг хөнгөвчилдөг. Мөн түүнчлэн индүүнээс салангид уурын үүсгүүр бүхий тусдаа савтай хувилбар байх ба энэ тохиолдолд тухайн уурын үүсгүүрт бий болсон уурыг хоолойгоор дамжуулан индүүний ул руу дамжуулна.
Үйлчилгээний (жишээ нь зочид буудал, томоохон ресторан) зориулалт бүхий олон тооны, овор хэмжээ ихтэй орны цагаан хэрэглэл, ширээний бүтээлэг зэргийг индүүдлэгийн машинаар индүүднэ.
Эх сурвалж
Ангилал:Дулаан солилцуур Ангилал:Гэр ахуйн цахилгаан төхөөрөмж Ангилал:Дулааны цахилгаан төхөөрөмж Ангилал:Бөс арчилгааны ажлын багаж Ангилал:Оёдлын газрын ажлын багаж
Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар
Лхагвасүрэнгийн Шинэбаатар нь Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Бафетимби Гомис
Бафетимби (Бафе) Гомис (Bafétimbi "Bafé" Gomis; 1985 оны наймдугаар сарын 6-нд Ля Сен-сюр-Мер хотод төрсөн) — Сенегал гаралтай Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд премьер лигийн «Суонси Сити» болон Францын шигшээд тоглодог.
Замнал
Гомис 2000 оноос «Сент-Этьений» академид мэргэжлийн хөлбөмбөгт суралцаж эхэлсэн. 2002—2004 онд идэрчүүдийн АШТ-д нөөц бүрэлдэхүүнээс тодорсон тул II лигийн 11 тоглолтонд оролцов. 2004/05 онд «Труад» зээлэгдээд ирэхэд баг нь дээд лигт дэвшсэн байв. 2009/10 онд лионы «Олимпикт» 13 сая еврогоор элссэн. «Лионд» үүргээ давгүй гүйцэтгэдэг байсан хэдий ч Гомис 2014 оны зун гэрээгээ дуусгаад «Суонси Сити» багт элссэн.
Амжилт
Францын шигшээ: «Сент-Этьен»: «Лион» «Сент-Этьен»:
Гадны холбоос
Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Сент-Этьен багийн тоглогч Ангилал:Труа багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Лион багийн тоглогч Ангилал:Суонси Сити багийн тоглогч Ангилал:Францчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Цогоогийн Уугангэрэл
Цогоогийн Уугангэрэл ( 1963 онд Дорнод аймагт төрсөн) -Монгол улсын Хууль зүйн дэд сайд асан.
Эмманюэл Макрон
Эмманюэл Жан-Мише́ль Фредери́к Макро́н (Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron [], 1977 оны 12-р сарын 21-нд Амьен, Сомма, О-де-Франс-т төрсөн). Францын улс төрийн зүтгэлтэн, 2017 оны 5 дугаар сарын 14-ний өдрөөс эхлэн Францын ерөнхийлөгч, Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч.
Намтар
Пикардийн их сургуулийн мэдрэлийн эмгэг судлалын профессор Жан-Мишель Макрон (1950 онд төрсөн), эмч Франсуаза Макрон-Ногес нарын гэр бүлд төрсөн. Тэрээр Парисын X-Нантеррийн их сургууль, Улс төрийн судалгааны хүрээлэн, Үндэсний Удирдлагын сургуульд суралцаж төгссөн. 1999-2001 онд философич Пол Рикёрийн туслахаар ажилласан. Макрон 2004-2008 онд Эдийн засгийн яаманд байцаагчаар ажиллаж байгаад 2007 оноос хойш Жак Аттали-гаар ахлуулсан Францын өсөлтийг сайжруулах комиссын дэд илтгэгчээр ажилласан байна. "Rothschild & Cie Banque"-д хөрөнгө оруулалтын асуудал эрхэлж байсан бөгөөд "Санхүүгийн Моцарт" гэдэг хоч авч байжээ.
2012-2014 онд Ерөнхийлөгч Франсуа Олландын үед Ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогчоор ажиллаж байсан. Тэрбээр 2014 оны 7 дугаар сарын 15-нд огцорч, мөн оны 8 дугаар сарын 26-нд Эдийн засгийн сайдаар томилогдсон.
Сонгууль
Макроны сонгуулийн хөтөлбөр зүүний үзэлтэй байсан (хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг нэмж, бага орлоготой ажилчдын цалинг нэмэгдүүлэх, эрүүл мэндийн албан журмын даатгалаар төлөх үйлчилгээний өргөтгөл, багш, цагдаа нарын тоог нэмэгдүүлэх, хөдөө аж ахуйд хөрөнгө оруулалт хийх) ба эрх зүйн талаар (хөдөлмөрийн зах зээлийг либералчлах, төрийн албан хаагчдын тэтгэврийн тэтгэмжийг халах, хамгийн чинээлэг иргэдийн татварыг бууруулах, төрийн албанд 120 мянган ажлын байрыг цуцлах, төсвийн алдагдлыг тогтмол бууруулах Европын холбооны шаардлага) гэх мэт. Хөтөлбөрт Батлан ​​хамгаалах бодлогын талаар чухал заалтуудын нэг бол 18-21 насны иргэдийн цэргийн албан хаах хугацааг 1-2 сар болгож бүх нийтийн цэрэг татлагад эргэн орох явдал байв.
Тэрээр хоёр дахь шатанд орж, 23.86% -ийн санал авч тэргүүлсэн. Түүнийг "Бүгд найрамдахчууд" намаас нэр дэвшигчид болон социалистууд Франсуа Фийон, Бенуа Амон нар дэмжиж байв. Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хоёрдугаар шатанд тэрээр хэт барууны удирдагч Марин Ле Пентэй өрсөлдөж, хоёр дахин илүүрхэж (66.1%, 33.9%) ялж Францын хамгийн залуу Ерөнхийлөгч болжээ. Ажиглагчдын үзэж байгаагаар Макроны ийм итгэлтэй ялалтыг сонгогчид Ле Пен ялсан тохиолдолд Францад заналхийлж байсан тогтворгүй байдлаас болгоомжилж байгаатай холбон тайлбарлаж байсан. 2017 оны 5 дугаар сарын 8-нд Макрон "Бүгд Найрамдах Улс урагшаа" намын даргын албан тушаалаас гарах шийдвэр гаргасан байна.
Ерөнхийлөгч
2017 оны 5 дугаар сарын 14-ний өдөр Эмманюэл Макрон Бүгд Найрамдах Франц Улсын Ерөнхийлөгчийн албан тушаалд томилогдсож Бүгд Найрамдах Франц Улсын түүхэн дэх хамгийн залуу ерөнхийлөгч болов. Макрон 5 дугаар сарын 8-нд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулсан тухай албан ёсоор мэдэгдсэний дараа тэрээр АНУ, Их Британи, Герман, Турк, Канадын удирдагчидтай утсаар ярьсан байна.
5 дугаар сарын 17-нд Ерөнхий сайд Эдуард Филиппээр ахлуулсан Францын шинэ засгийн газрыг танилцуулсан. Үүний зэрэгцээ Францын "Le Figaro" сонин Эмманюэл Макроныг сонгуулийн амлалтыг зөрчсөн гэж буруутгажээ. Болзошгүй террорист халдлагаас Францын аюулгүй байдлыг бэхжүүлэх зорилгоор Макрон тусгай албаны удирдлагад өөрчлөлт оруулж эхэлжээ. Тэрээр "Терроризмтой тэмцэх үндэсний төв"-ийг байгуулжээ.
Макрон 2018 онд Форбс сэтгүүлээс гаргасан дэлхийн хамгийн нөлөө бүхий хүмүүсийн жагсаалтад багтсан. Тэрээр 12-р байр эзэлсэн бол түүний өмнөх Ерөнхийлөгч Франсуа Олланд 2016 онд уг чансааны 23-р байрыг эзэлж байсан юм.
Э.Макрон 2022 оны 4-р сарын 10-ны Францын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөж Марин Ле Пэн -тэй хоёрдугаар шатны сонгуульд тунаж үлдээд улиран сонгогдох магадлал өндөр байсан бөгөөд 4-р сарын 24-ний хоёр дах шатны сонгуулиар Марин Ле Пэнийг ялж 27-ны өдөр Францын Үндсэн хуулийн дарга түүнийг Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон тухай албан ёсоор зарласан юм.
Монголд айлчилсан
2023 оны 5-р сарын 21-22-нд Францын Ерөнхийлөгч Э.Макрон Монгол улсад төрийн айлчлал хийсэн. Энэ айлчлал нь Францын Ерөнхийлөгчийн Монгол улсад хийсэн анхны айлчлал гэдэг утгаараа түүхэн ач холбогдолтой болжээ.
Гэр бүл
2007 онд тэрээр өөрийн франц хэлний багш асан Брижит Троннё-той (фр. Brigitte Trogneux ) гэрлэсэн бөгөөд түүнээс 24 насаар эгч ажээ. Тэдний дундаас хүүхэд төрөөгүй, харин Брижитт өмнөх гэрлэлтээс гурван хүүхэд, долоон ач зээтэй ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын ерөнхийлөгч Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн Ангилал:Францын аж үйлдвэрийн сайд Ангилал:Францын эдийн засгийн сайд Ангилал:Францын Социалист Намын гишүүн Ангилал:Бүгд Найрамдах Улс Урагшаа Намын гишүүн Ангилал:Герман-Францын харилцаа Ангилал:21-р зууны улс төрч Ангилал:Аврагч одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Заан одон шагналтан Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч Ангилал:Карлын шагналтан Ангилал:Леопольдын одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Нил одон шагналтан Ангилал:Өмнөдийн Загалмай Үндэсний одон шагналтан (их офицер) Ангилал:Үндэсний Арслан одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай) Ангилал:Финландын Цагаан Сарнай одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй) Ангилал:Амьений хүн Ангилал:Францчууд Ангилал:1977 онд төрсөн
Шагдарын Нацагдорж
Шагдарын Нацагдорж (Сайн ноён хан аймгийн Далайчойнхор Вангийн хошуу одоогийн Архангай аймгийн Цахир сумын 1-р багийн нутаг Харз гэдэг газар 1944 оны 10-р сарын 15-нд төрсөн) -Монгол улсын Гавьяат хуульч, хошууч генерал.
Намтар
Тэрээр Бямбын Шагдарын отгон хүү болон 1944 онд төрсөн.
Варшавын метро
Варшавын метро (польш. Metro Warszawskie) Варшав хотын метроны сүлжээ. Европын дахь сүүлийн үеийн бөгөөд Польшийн цорын ганц метро юм. 1995 оны 4-р сарын 7-нд анх албан ёсоор нээсэн бөгөөд хотын төвийг дөрвөн зүгт холбосон хэвтээ-М1, босоо-М2 хоёр шугамтай.
Шагдарын Нацагдорж
Намтар
1952-1962 онд бага дунд сургууль,
Варшавын метро
Түүх
Метро барих төслүүд 1918 онд дахин шинээр байгуулагдсан улсын нийслэл Варшавт барихаар төлөвлөж эхэлсэн. Хүн амын нягтаршил ихтэй хотын төвийн замын хөдөлгөөний асуудлыг газар доорх төмөр зам шийдэх ёстой байсан. Гэсэн хэдий ч Польш улсад тохиолдсон дэлхийн эдийн засгийн хямрал нь энэхүү төлөвлөгөөг хойшлуулж Варшав дахь трамвайны хөгжлийг бий болгосон юм.
Шагдарын Нацагдорж
Намтар
1962-1967 онд Зөвлөлт Холбоот Улсад инженер-эдийн засгийн дээд сургууль, 1979-1981 онд ЗХУКН-ын төв хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академийг суралцаж дүүргэсэн. 1967 оноос НАХЯ-ны Улсыг аюулаас хамгаалах байгуулагад төлөөлөгч, ахлах төлөөлөгч, тасаг хэлтэс, газрын даргаар 1990 он хүртэл ажиллаж
1984-1990 онд БНМАУ-ын НАХЯ-ны 3-р газрын /өнөөгийн Төрийн тусгай хамгаалалтын газар/ даргаар ажилласан.
Варшавын метро
Түүх
Метро барих асуудал 1930-аад онд Польшид дахин эхэлж 1938 онд газар доорх төмөр замын хоёр шугамыг барихаар төлөвлөж байсан боловч Дэлхийн 2-р дайн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхэд саад болжээ. Өнөөдөр тэрхүү метроны хонгилуудыг дарсны зоорь болгож ашиглаж байгаа юм.
Шагдарын Нацагдорж
Намтар
1990-1994 онд Засгийн газарт референт, 1994-1997 онд ОХУ-д суугаа ЭСЯ-нд консулын хэлтсийн дарга, нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажилласан.
Варшавын метро
Түүх
1982 онд Польшийн нийслэлд метро барих хөтөлбөрийг Засгийн газраас баталж, анхны хонгилуудыг барьж эхэлжээ.
Шагдарын Нацагдорж
Шагнал
Төрийн тусгай албанд идэвхи зүтгэл бүтээлтэй ажилласан тул Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон, Алтан гадас одон, Байлдааны медаль, Ардын хувьсгалын 60, 70, 80 жил, Ардын цэргийн болон УАХБ-ын 50, 60 жил, Халх голын ялалтын одон медалиуд, ЗХУ, ОХУ, Польш, Куба улсын медалиудаар шагнагдсан байна. Хүндэт “Чекист” Хошууч генерал цолоор шагнагдсан. Сүүлд 2018 онд Монгол улсын Гавьяат хуульч цол хүртсэн байна.
Жунтун
Нэрний утга
Жунтун (中统) гэдэг нь монгол хэлээр төв ёст, дундадыг нэгтгэх, төв ёсыг нэгтгэх гэсэн утгыг агуулдаг.
Эшлэл
‍‍‍‍
Ангилал:Юань улс
Клаудио Писарро
Клаудио Мигель Писарро Босио (Claudio Miguel Pizarro Bosio; 1978 оны аравдугаар сарын 3, Кальяо) — Перугийн хөлбөмбөгчин. «Депортиво Пескеро», «Альянса Лима», лондоны «Челси», бремений «Вердер» болон мюнхений «Баварид» тоглож байлаа. 1999, 2004, 2007 болон 2015 оны Америкийн цомын оролцогч.
Амжилт
Багийн
«Вердер»
«Бавари»
Олон улсын
«Перугийн шигшээ»
Хувийн
Гаднын холбоос
Ангилал:Перугийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Депортиво Ванка багийн тоглогч Ангилал:Альянса Лима багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:Германы хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:УЕФА Аваргуудын Лигийн аварга Ангилал:Хөлбөмбөгийн Дэлхийн цомын аварга Ангилал:Германы хүн Ангилал:Италийн хүн Ангилал:Перучүүд Ангилал:1978 онд төрсөн
Саадвани Раунак
Саадвани Раунак (маратх. रौनक साधवानी; англи. Saadvani Raunak: 2005 оны 12-р сарын 22-нд төрсөн) -Энэтхэгийн шатарчин, 2019 оны гроссмейстер.
Намтар
2015 онд Садхвани Раунак Хамтын үндэстнүүдийн (англи. Commonwealth of Nations) 10 нас хүртлэх залуучуудын шатрын аврага. 2016 онд Энэтхэгийн Мумбай хотын 13 нас хүртэлх залуучуудын шатрын тэмцээнд түрүүлсэн. 12 нас хүртлэх Азийн аварга шалгаруулах тэмцээнд хоёрдугаар байр эзэлсэн. Энэтхэгийн 19 нас хүртлэх аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальтан. 2018 онд Садхвани Раунак Румын улсд болсон олон улсын шатрын «Felix Cup» тэмцээнд түрүүлсэн.
Тэрээр 2021 оны 11-р сард Рига хотод болсон «ФИДЕ-гийн Том швейцар өрөг» /Швейцаар системээр болдог/ олон улсын тэмцээнд 57-р байр эзэлсэн.
Бадрахын Сумхүү
Бадрахын Сумхүү (* 1929 он ; † 2003 он) нь Монгол Улсын Төрийн шагналт, Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн, кино найруулагч байсан юм.
Амьдрал
Б.Сумхүү уг нь Увс аймгийн Давст сумын харьяат боловч 1929 онд Улаанбаатар хот орохоор нүүж явах замдаа Ховд хотноо мэндэлжээ. Эцэг Ө.Бадрахыг 1934 онд улс төрийн хилс хэрэгт холбогдуулан ЗХУ-д цөлөхөд эцэг эхийн хамт Москвад очжээ. Цөллөгөнд байхдаа эцэг нь Москва дахь Коментерний гадаад хэвлэлийн газарт ажиллаж байсан боловч 1937 онд түүнийг баривчлагдахад нь ээжтэйгээ 1938 онд нутагтаа эргэж иржээ. Москвад нэгдүгээр ангид сурч байсан түүнийг 1938-1941 онд Улаанбаатар хотын Үлгэр жишээ бага сургуульд үргэлжлүүлэн суралцуулсан боловч 1941 оны долдугаар сард ЗСБНХУ-ын Дээд Шүүхээс Ө.Бадрахыг цаазаар авах ял оноож гүйцэтгэсэн учир хүү Сумхүүг нь “эсэргүүний хүүхэд” хэмээн сургуулиас нь хөөсөн учир нийслэлийн нэгдүгээр сургуульд 1941-1945 онд суралцаж долдугаар анги төгсгөөд уран зургийн сургууль нээгдэхэд оржээ. Гурван жил суралцан 1948 онд анхны төгсөлт болоход түүнийг сургуульд нь нэг жил захирлаар ажиллуулж дараа жил нь Дүрслэх урлагийн газарт зураач болгосон юм. Урлагийн хорооны Шийдвэрээр 1950 он 4 дүгээр сард ЗХУ-ын Москва хотод 6 сарын сургалтанд явж тайзны зураачийн мэргэжилтэй болж ирээд улсын хөгжимт драмын театрт тайзны конструктор зураач, жүжиг чимэглэлийн эрхлэгчээр 1956 онд дээд сургуульд явах хүртлээ ажиллажээ. Б.Сумхүү Москвад Бүх Холбоотын Кино Урлагийн Дээд Сургуулийн доктор пропессор Л.В.Кулешовын урланд уран сайхны киноны найруулагч мэргэжлээр сурч төгссөн. 1961 онд төгсч  ирээд Монгол кино үйлдвэрт ажиллах болсноор түүний ажлын шинэ гараа эхэлсэн. Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин Д.Жигжид өөрийн олон жил хөөцөлдөж эхлүүлсэн “Мандухай цэцэн хатан” киногоо дуусгаж чадалгүй бие нь өвдөхөд Соёлын Яамны 1986 оны 7-р сарын 8-ны өдрийн хурал дээр “Засаг төрөөс надад итгэл хүлээлгэж өгсөн энэ киногоо би Б.Сумхүүд өгмөөр байна” гэж нүдэндээ нулимстай хэлсэн байдаг. Энэ бол Сумхүүгийн ямар сайн найруулагч байсныг илтгэнэ. Б.Сумхүүгийн уран бүтээл, ажил хөдөлмөрийг үнэлж 1974 онд “Алтан гадас”, 1975 онд “Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн”, 1981 онд “Төрийн шагнал”-аар шагнасны дээр бусад медалиудаар шагнажээ.
Уран бүтээл
“Төөрсөөр төрөлдөө“ кино нь 1966 онд Азийн кино фестивалиас тусгай шагнал, “Моторын дуу“ – 1974 онд Карло-Варын кино фестивалиас дэлхийн кино зохиолч, найруулагч нарын холбооны шагнал “Говь хянганд тулалдсан” кино нь 1982 онд Москвагийн кино фестивалиас ЗХУ-ын батлан хамгаалах яамны шагнал, 1985 онд Москвагийн Олон Улсын кино фестивальд уригдан шүүгчээр ажилласан. “Эцгийн голомт“ кино нь 1993 онд Дэлхийн эвсэлд нэгдээгүй орнуудын кино фестивалиас тусгай шагнал. 1994, 1995 онуудад Улаанбаатар хотноо зохиогдсон монгол киноны наадмаас “Эцгийн голомт”, ”Сарлаг тоших цагаар” кинонууд нь шагнал авсан байна. Б.Сумхүү 1996 онд Гоо марал наадмын хүндэт шагнал хүртжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын найруулагч Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Ховдын (хот) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1929 онд төрсөн Ангилал:2003 онд өнгөрсөн
Идигинь хаан
Идигинь (?-779) цол Бөгү хаан бол Уйгурын хаант улсыг 759-779 оны хооронд захирч байсан 3 дахь хаан юм. Жинхэнэ нэр нь Яклакар Идигинь (藥羅葛移地健), хаан болохын өмнөх цол нь Үлү Билгэ Төлэс Шад (Түрэг бичиг: 𐰆𐰞𐰆∶𐰋𐰃𐰠𐰏𐰀∶𐱅𐰇𐰠𐰾∶𐱁𐰑, Их Билгэ зүүн мэргэн ноён) бөгөөд Баянчор хааны отгон хөвүүн. Тэрээр Баянчор хааныг залгамжлан их сууринд суугаад, өмнөх хааны бодлого шийдвэрийг үргэлжлүүлж байв. Түүнийг Уйгурын хүчирхэг хаадын нэгд тооцдог.
Хаанчалын үе
Баянчор хааны үед зүүн гарын мэргэн ноён байсан. 759 онд уйгурын хаан болсны дараа хятадын босогч жанжин Ши Чаои элч илгээж, Тан улсын эсрэг байлдах холбоо тогтоох санал хүргүүлжээ. Уг саналыг хүлээн авч зуун мянган цэргээр Тан улсын хилд довтлон ирэх чимээгээр Тан улсын Дайзон хаан элч илгээн найрамдахыг гуйсан ч, хятадын хот тосгодыг довтлон түйвээсэн. Бөгү хаан 765-768 оны хооронд Төвөдийн эсрэг Тан улстай хамтран байлдав. Түүний хаанчлалын үед Тан улстай гэрээ байгуулж, найрамдсан ч, хэд хэдэн удаа хятадын хилийг давж дээрэм тонуул хийж байв.
Хятад дахь манихэйн шашны зарим хуврагууд уйгур улсад очиж, шашинаа түгээсэн нь амжилтанд хүрч, 763 оноос Манихэйн шашныг төрийн шашнаар тунхаглаж, Орду балик хотод манихэйн шашны сүм байгуулж, Уйгурт уг шашин хөгжиж эхэлсэн. Улмаар Тан улс манихэйн шашныг хориглож, шийтгэсэнээр уйгур дахь манихэйн хуврагууд Бөгү хааныг хятадын эсрэг байлдахыг ятгаж, уйгурын улс төрд нөлөөлж эхэлсэн. 779 онд уйгурын сайд Тун Бага Тархан төрийн эргэлт хийж, Бөгү хаан Идигинь тэргүүтэй 2000 гаруй ноёд, хан хөвүүд, манихэйн хуврагыг хүйс тэмтэрч, өөрөө уйгурын хаан суусан.
Эшлэл
Ангилал:8-р зуунд төрсөн Ангилал:779 онд өнгөрсөн Ангилал:Уйгурууд
Балеарын арлууд
Балеар, Балеарын арлууд (кат. Illes Balears, Islas Baleares) нь газар дундын тэнгисийн баруун хэсгээр орших бүлэг арлууд бөгөөд 1.1 сая хүнтэй Испани улсын өөртөө засах нийгэмлэг юм. Засаг захиргааны төв нь Пальма. Өөртөө засах нийгэмлэгт Гимнесийн арлууд Мальорка, Менорка, Кабрера, Питиузын арлууд Ивисагийн хамт, Форментера зэргийн арлууд харьяалагдана.
Дээрх суурьшил бүхий таван арлаас гадна эзэнгүй 146 арал бас энэ мужид хамаардаг. Эдгээрт жишээлбэл тусгай хамгаалалт бүхий хясаат арлууд Драгонера ба Паталеу орно. Хамгийн том арал нь Мальорка нийт 3.603,7 км² нутаг дэвсгэртэй.
Энэхүү арлын бүлгийн нэр нь βάλλειν bállein «шидэх» гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд угтаа эрт цагт энэ арлаас чулуугаар дүүгүүрдэгчдийг нэрлэдэг байсан үг аж.
Эшлэл
Ангилал:Испанийн аймаг Ангилал:Испанийн өөртөө засах нийгэмлэг Ангилал:Газар дундын тэнгисийн арлын бүлэг Ангилал:Испанийн арлын бүлэг Ангилал:Европын арлын бүлэг
Баян Кули
Баян Кули нь 1348-1358 оны хооронд Цагадайн улсын Мавернахрстаны хаан байсан. Гэхдээ засгийн бодит эрх мэдэл Караунасын эмир Казаганд байжээ. =Намтар= Тэрээр 1346 онд Караунасын эмир Казагань өөрийн эзэн хаан Казаныг хороож төрийн эрхийг булаан аваад Өгэдэйн угсааны Данишменжийг Цагадайн улсын хан болгожээ. 1348 онд дахин түүнийг түлхэн унагааж, 1348 онд Цагадайн угсааны Баян Кулиг хан болгожээ. Гэхдээ тэрээр зөвхөн баруун хэсгийн Мавернахер, Трансоксаны нутгийн нэр төдий эзэн байсан юм. 1358 онд Казагань эмир алуурчинд алагдаад, түүнийг хүү Абдуллах нь залгамжилсан. Энэ явдлын дараа Баян Кулиг хороож, Шах Төмөр гэх хүнийг хан болгосон.
=Мөн үзэх=
Ангилал:14-р зуунд төрсөн Ангилал:1358 онд өнгөрсөн Ангилал:Цагаадайн улсын хаад
Чинсанаа
Бага насны явдал
'''Түвшинжаргалын Чинсанаа нь 2008 оны 7сарын 10ны өглөө үүрээр төржээ. Түүний эцэгийг Ганбатын Сайнбилэг гэдэг ба тэрээр багадаа нэрээ сольж Түвшинжаргал гэдэг нэртэй болжээ'''
Дуньмохэ хаан
Дуньмохэ хаан (737/742-790) бол Яклакар овгийн Кутлук Билгэ хааны байгуулсан Уйгур улсын 4 дэхь хаан юм. Уйгурын түүхийг бичиж үлдээсэн Хятад түүхэнд энэ хааныг хэний хүүхэд гэдгийг тодорхой бичиж үлдээсэнгүй. Гэхдээ түүнийг Уйгурын хааны ургийн хүн мөн гэж бичсэн байдаг.
2012 онд Хятад улсын Шиань хотын Тан улсын үеийн булшнаас түүний дүү Гэчуай ханхүүгийн булш, гэрэлт хөшөөг олж илрүүлснээр Дуньмохэ хааны угсаа гарлыг тодорхойлох боломж бүрдсэн. Уг гэрэлт хөшөөнд түүнийг Баянчор хааны хүү Чабыш тэгиний ууган хүү байсан гэдгийг нь олж мэдсэн. Харин түүхэнд түүнийг Тан улсын талыг баримтлагч, Идигинь хаан шиг дайнч хүн бус гэж бичиж үлдээжээ.
Эшлэл
Ангилал:8-р зуунд төрсөн Ангилал:790 онд өнгөрсөн Ангилал:Уйгурууд
Батаагийн Чанцалдулам
Сургууль
1974-1978 онд Улаанбаатар хотын багш нарыг бэлтгэх сургуульд Соёл гэгээрлийн ажилтан мэргэжлээр төгссөн 1974-1978 онд Үндэсний хөгжмийн Хуучир хөгжимчин мэргэжлээр төгссөн
Ажил
1978 оноос 2013 он хүртэл 35 жил Монголын төмөр замчдын дуу бүжгийн чуулгад гоцлол хөгжимчин 2013 оноос Шинжлэх ухааны эрдэмтдийн зөвлөлд гишүүн
Гавьяа шагнал
1995 онд Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг 1999 онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль 1999 онд Хүндэт төмөр замчин цол тэмдэг 2004 онд Алтан гадас одон 2009 онд Э.Оюуны нэрэмжит шагнал
Ангилал:Монголын хөгжимчин Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Хүндэт төмөр замчин Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1958 онд төрсөн
Дулосы хаан
Дулосы хаан (772/773-790) бол Уйгурын хаант улсын тавдугаар хаан юм. Тэрээр Дуньмохэ хааны хүү юм. Хаан сууринд 5 сар суугаад, өөрийн Е хатан даа хорлогдож нас барсан. Түүний хаан суурийг хүү Ачу буюу Фэнчэн хаан залгамжилсан.
Эшлэл
Ангилал:8-р зууны ноёрхогч Ангилал:Уйгурууд Ангилал:8-р зуунд төрсөн Ангилал:790 онд өнгөрсөн
Чип ба Потато
Чип ба Потато (Chip and Potato) нь Канадын-Британийн-Америкийн цуврал хүүхэлдэйн сериал юм. Эхний анги нь 2018 оны 10 сарын 15-нд дэлгэцнээ гарсан. DHX Media ба Darrall Macqueen-ийн бүтээл. Family Jr. телевизээр гарчээ.
Холбоос
Ангилал:Канадын телевизийн цуврал Ангилал:Их Британийн телевизийн цуврал Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал Ангилал:2010-аад оны телевизийн цуврал кино Ангилал:Хүүхдийн телевизийн цуврал кино Ангилал:Хөдөлгөөнт дүрст телевизийн цуврал кино
Монголын зан суртахууны тэмдэглэл
Нэрний асуудал
Хятадын төрт ёсны үзлээр Хятадыг Тэнгэрийн доорхийг захирах ёстой, Дэлхийн төв дунд оршдог гэж итгэж, бусад улсыг зэрлэг бүдүүлгүүд гэнэ. Мин улсын үед 夷-И буюу зэрлэг, 虜-Лү буюу дээрэмчин гэдэг ханзаар Монголчуудыг төлөөлж байсан тул Мин улсын үеийн Монголын тухай тэмдэглэл бүрт эдгээр ханзаар доромжлон нэрлэж байсан. Иймээс уг номыг зохиогч 夷俗记- Исүжи гэж анх гарчиг тавьсан ч, дараах үеийн хуулбарлан хэвлэх үед 北虜風俗-Бэйлү фэнсү гэж өөрчлөн нэрлэжээ. Тус 2 гарчиг нь хоёулаа Умрын Зэрлэгүүдийн зан суртахууны тэмдэглэл гэсэн утга илэрхийлдэг учир, монгол хэлэнд орчуулахдаа Монголын зан суртахууны тэмдэглэл гэж эерүүлж бичдэг юм.
Судлагаа
Уг ном нь үндсэн хоёр хэсэгтэй. Тус номыг Хенри Серриюс 1945 онд "Pei-lou feng-sou: Les coutumes des esclaves septentrionaux de Hsia Ta-heng" гэх нэртэйгээр хятад хэлнээс франц хэл рүү орчуулж, Monumenta Serica эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд хэвлүүлжээ. 1987 онд Францойсе Аубин, Хенри Серриюс нар The Mongols and Ming China: Customs and History гэх нэртэйгээр хятад хэлнээс англи хэл рүү орчуулж, ном болгон хэвлүүлсэн. 1979 онд Өвөр Монголд хятад хэлнээс монгол хэл рүү орчуулж, монгол бичгээр Монголын зан суртахууны тэмдэглэл гэсэн нэрээр хэвлэв. 1979 оноос хойш олон удаа Өвөр Монголд хэвлэж байжээ.
Эшлэл
Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг Ангилал:Мин улсын утга зохиол
Абердины гүүр
Абердины гүүр (Aberdeen Bridge) нь Сьерра Леоны нийслэл Фритаун хотын Абердин Крик булан дээр орших, автомашины зам бүхий гүүр юм. Энэхүү гүүр нь ойролцоогоор 270 метр урт аж.
Гүүр хотын замын хөдөлгөөнд онцгой чухал үүрэгтэй бөгөөд хотын хэсэг Абердиныг Муррей Таунтай холбодог.
Эшлэл
Ангилал:Сьерра Леоны замын гүүр Ангилал:Фритауны барилга байгууламж Ангилал:Африкийн гүүр Ангилал:Гулдан гүүр Ангилал:Хүчитгэсэн бетон гүүр Ангилал:20-р зуунд барьсан
Жамбалын Банзар
Жамбалын Банзар (1922 онд Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сум ын нутагт "Ширдэгт" гэдэг газар төрсөн-1988 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) -Монгол Улсын Төрийн зүтгэлтэн, 1959-1960, 1976-1984 онд БНМАУ-ын Гадаад явдлын яамны орлогч сайд, Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд цолтой дипломат.
Намтар
Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын нутагт төрж 1936 онд Заг сумын бага сургууль, 1940 онд Архангай аймгийн 10 жилийн дунд сургуулийн 8-р ангийг төгсөөд Улаанбаатар хотын 1-р дунд сургуульд шилжин сурч 1942 онд төгссөн байна.
1946-1948 онд Архангай аймгийн төвийн дунд сургуульд багш,
1948-1950 онд МАХН-ын Төв Хорооны Намын Хянан шалгах комисст байцаагчаар ажиллаж байсан.
1950 оны 6-р сараас дипломат албанд шилжиж 1954 он хүртэл БНМАУ-аас ЗХУ-д суугаа ЭСЯ-нд 1-р нарийн бичгийн даргаар томилогдсон байна.
1954-1956 онд ГЯЯ-ны Европын хэлтсийн дарга,
1958-1959 онд ГЯЯ-ны Боловсон хүчний хэлтсийн дарга,
1959-1960 онд ГЯЯ-ны орлогч сайд,
1960-1964 онд Унгар улсад суугаа Элчин сайд,
1966-1968 онд НҮБ-д суугаа Байнгын төлөөлөгч,
1968-1969 онд ГЯЯ-ны Хоёрдугаар хэлтсийн дарга,
1969-1972 онд Францад суугаа Элчин сайд,
1972-1976 онд Польшид суугаа Элчин сайд /ХБНГУ, Австри, Швейцар хавсран суугаа/,
1976-1984 онд ГЯЯ-ны орлогч сайд,
1984 оноос Их Британид суугаа Элчин сайд,
1988 онд нас барсан.
Шагнал
"Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан туг"-ийн одон 2 удаа, "Алтан гадас" одон, дипломатын "Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд" дээд цолтой.
Мөн Польшийн "Гавьяаны загалмай" одонгоор 1975 онд шагнуулжээ.
Гэр бүл
Гэргий Гаамаа, хүү Б.Жаргалсайхан,
Ангилал:Монголчууд
Бадрахын Ганзориг
Бадрахын Ганзориг нь Увс аймгийн Тэс сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Хиймэл дагуулын холбоо
Хиймэл дагуулын холбоонууд нь цахилгаан холбооны зорилгоор сансарт байрладаг хиймэл дагуул юм. Тэд радио долгионуудыг өөр газруудын хооронд дахин дамжуулдаг. Ихэнх нь синхрон тойрог замд байдаг. Шууд нэвтрүүлгийн хиймэл дагуул нь олон телевизийн сувгуудыг цацдаг.
Хиймэл дагуул дээр суурилсан холбооны системийг далай дахь хөлөг онгоц гэх мэт алслагдсан болон үйлчилгээ багатай газруудад дуу хоолой бас мэдээлэл дамжуулахад ашиглаж болно. Хиймэл дагуулын интернет хандалт бол хиймэл дагуулаар дамжуулан өгсөн интернет хандалт юм. Хиймэл дагуул дээр суурилсан системийг өндөр чанартай өргөн зурвасын интернет холболтыг хангахад бизнесүүдэд ашиглаж болно.
Херман Потокник  ("Herman Noordung" гэж бичдэг) сансрын станцууд дэлхийтэй холбогдохын тулд радио ашиглахыг санал болгосон анхны хүн юм. 1945 оны 10-р сард  Артур С.Кларк  Британийн Wireless World сэтгүүлд "Харь гаригийн реле" нэртэй нийтлэл хэвлүүлсэн. [1] Уг нийтлэлд радио дохиог дамжуулах зорилгоор геостационар тойрог замд хиймэл хиймэл дагуулуудыг дүрсэлсэн. Тиймээс Кларкийг харилцаа холбооны хиймэл дагуулыг зохион бүтээгч гэж иш татсан. [2][3]
Анхны холбооны хиймэл дагуулуудыг 1960-аад оны эхээр туршиж үзсэн юм. 1970-аад онд геосинхрон хиймэл дагуулууд нь хүчингүй болжээ.
Фэнчэн хаан
Фэнчэн хаан (775-795) бол Дулосы хааны хүү бөгөөд Уйгурын хаант улсын 6-р хаан. Мөн Яклакар овгоос хаан сууринд суусан сүүлчийн хүн билээ. Жинхэнэ нэр нь Ачу, харин Фэнчэн гэдэг нь Тан улсын хаанаас шагнасан цол юм. Утга нь Чин сэтгэлтэй гэж орчуулагдана. Түүний хаанчлалын үед өмнөх хааны үеэс эхлэсэн Тан улстай холбоолж, Төвөд, Харлуг улсын эсрэг дайн үргэлжилсээр байв. Гэвч тэрбээр нас барсны дараа уг дайн түр зогссон. Тэр хүүхэдгүй байсан тул Уйгур улсын их сайд Эдиз овгийн Кутлукийг хаан сууринд өргөмжилжээ.
Ангилал:775 онд төрсөн Ангилал:795 онд өнгөрсөн Ангилал:Уйгурууд
Монгол лам
Монгол лам нар бол Монгол дахь буддын шашныг шүтдэг лам нар юм. Монгол орон даяар болон бусад орны буддын шашны сүм хийдүүдэд монгол лам нар ажиллаж, амьдарч байна.
Түүх
Буддизм Монголд анх Гималай, Түвдээр дамжин орж ирсэн. Төвдийн буддизм нь Хубилай хааны тэргүүлсэн Юань гүрний албан ёсны шашин болжээ. 1368 онд Юань гүрэн мөхсөний дараа 16-р зуун хүртэл зүүн Евразийн тал нутагт Тэнгриизм гол шашин болжээ. Чин гүрний үед Буддизм дахин Гадаад Монгол, Өвөр Монголын аль алинд нь гол шашин болсон.
Хавчлага
20-р зуунд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын үед монгол лам нар болон бусад буддын шашинтнуудыг хавчиж хавчиж байсан.
бас үзнэ үү
лам Ангилал:Буддын шашны лам
Мэдээллийн ахлах мэргэжилтэн
Мэдээллийн ахлах мэргэжилтэн ( CIO ),  ерөнхий дижитал мэдээллийн ажилтан (CDIO), мэдээллийн технологи (IT) - ийн захирал, нь аж ахуйн нэгжийн мэдээллийн технологи болон компьютерийн систем түүний компанийн зорилгод хүрэхэд туслах ахлах мэргэжилтэнд олгодог албан тушаал юм. Ерөнхийдөө, МАМ нь гүйцэтгэх захиралд шууд тайлагнадаг мөн үйл ажиллагаа хариуцсан захирал болон санхүү хариуцсан захиралд ч тайлагнаж болно. Цэргийн байгууллагад, удирдах ажилтандаа тайлагнана. Мэдээллийн ахлах мэргэжилтний үүрэг анх 1981 онд Бостон Банкны Ахлах Дэд Ерөнхийлөгч асан William Р. Synnott, MIT Sloan Менежментийн  сургуулийн профессор асан William H. Gruber нараар анх тодорхойлогдож байжээ.
МАМ-үүдийн хэрэгцээ
МАМ-үүд болон ЕДМА-ууд нь технологи болон өгөгдөл ашигладаг бизнесийн гол цөмийг бүрдүүлж өгдөг. Сүүлийн үед бизнес, эсвэл зүгээр л МТ гэх ойлголтууд нь хангалттай биш гэж ажиглагдах болжээ. МАМ-үүд МТ-ийн нөөц болон төлөвлөгөөг удирддаг "МХТ зэрэг бодлого, практик хөгжил, төлөвлөлт, төсөв, нөөц, сургалт". Үүнээс гадна, МАМ-үүд МХТ-ийн тогтолцоог ашиглан хэрхэн ашигаа нэмэгдүүлэх нь нягтлан бодох бүртгэлд маш чухал болоод байна, түүнчлэн зардлаа бууруулах, хохиролоо хязгаарлахын тулд хийх чухал үүрэг нь хяналт бий болгох, боломжтой гамшигийг тооцоолох юм. Компьютерийн Долоо хоног тутам сэтгүүл онцолсноор ажлын байран дээр "МТ-ийн удирдагчдын 53% нь өндөр түвшний хувийн ур чадвартай хүмүүс дутмаг байгаа талаар мэдээлжээ". МАМ-үүд нь үр дүнтэй ажлын холбоо харилцааг бий болгохын тулд МТ-ийн мэргэжилтнүүд болон МТ-ийн бус мэргэжилтнүүдийн анхаарал доор үүргүүд хоорондын ялгааг багасгах шаардлагтай болж байна.
Сэнгэринчен
Сэнгэринчен (, ; ; 1811 – 1865 оны 5 сарын 18) монгол язгууртан, Чин улсын үед Төр гэрэлт, Түгээмэл элбэгт, Бүрэн засагч хаадад хүчин зүтгэж явсан цэргийн жанжин. Тэрээр Хар тамхины хоёрдугаар дайны Балишаогийн тулалдаан болон Тайпин, Нианий бослогуудыг дарахад гавьяа байгуулснаараа алдаршсан.
Мэдээллийн ахлах мэргэжилтэн
Үүргүүд ба хариуцлагууд
Байгууллагын МАМ нь хэд хэдэн үүргийг хариуцан ажилладаг. Эхний ба хамгийн чухал нь, МАМ нь бизнесийн удирдлагын орон зайг нөхөн ажиллах ёстой. МАМ нь удирдах шийдвэрүүдийг гаргах ёстой байдаг, үүнд нийлүүлэгчдээс МТ-ийн эд зүйлс авах эсвэл шинэ системийг бий болгох зэрэг багтах ба үүгээр ч зогсохгүй тусгай зохион байгуулалттай ажиллах хүчинг удирдан чиглүүлэх үүрэгтэй. Нэмж дурьдахад МАМ нь "Зохион байгуулах өндөр ур чадвартай байх шаардлагтай". Байгууллагын МАМ нь өрсөлдөх давуу талыг нэмж мөн байгууллагын ажилчдын сонирхлыг татсан хэвээр байлгахын тулд ажил үүргүүдийг оновчтой тэнцүүлэх ёстой ба энэ нь нэн чухал үүрэг юм. МАМ-нүүд мөн ажилчин шинээр элсүүлж авах үүрэгтэй, ингэснээр компанийн дутуу ажлыг нөхөх, хэрэгцээг нөхөх шилдэг ажилчид бүрдэх ёстой.
Үүнээс гадна, МАМ-нүүд байгууллагын МХТ-ийн стратеги болон МХТ-ийн бодлого хоёрыг шууд төлөвлөх шаардлагтай. МХТ-ийн стратеги нь ирээдүйн баталгаа, хангамж, мөн байгууллагаар зохицуулагдсан гадаад болон дотоод стандартуудыг бүтээдэг . Үүний нэгэн адил, МАМ нь МХТ-ийн хэрхэн хэрэглэх болон хүсэлт гаргах талаар нарийн МХТ-ийн бодлого бичих ёстой. Эдгээр нь, аль аль нь ирээдүйг стратегичлах бодлого, мөн байгууллагын богино болон урт хугацаан дах хамгаалалтад хэрэгтэй. AstraZeneca-ийн МАМ байсан Paul Burfitt, МТ-ийн засаглалын МАМ-ний үүргийг тодорхойлж өгөхдөө, энэ нь "хариуцлага болон комиссуудын үүрэгийн"  "тодруулах" үйл явц хэмээн тоймлон хэлэв.