cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эгийн гол
Эгийн голын адаг орчимд буюу Эг-Сэлэнгийн бэлчирээс 2,5 км зайд усан цахилгаан станц барьж байгуулах боломжтой талаарх судалгааг 1991 оноос хойш хэд хэдэн удаа хийж байсан. Эгийн голын усан цахилгаан станцыг Эгийн гол дээр барьсанаар эрчим хүчний найдвартай хангамжаар дамжуулан үндэсний аюулгүй байдлыг хангах, улмаар улс орны бие даасан хөгжил цэцэглэлт, ард иргэдийн тав тухтай амьдрах орчныг бүрдүүлэх стратегийн онцгой ач холбогдолтой бүтээн байгуулалт болох юм. Манай Улсын эрчим хүчний систем нь горим тохируулах өөрийн томоохон усан цахилгаан станц үгүйгээс Оросын холбооны улсаас жил бүр 25-26 сая долларын өртөг бүхий эрчим хүч импортоор авсаар байна. Оросын холбооны улстай холбогдсон цахилгааны шугамд гэмтэл гарч цахилгаан авч чадахгүй байдал үүсвэл олон мянган хэрэглэгчдийн цахилгаан тасрах аюул нүүрлэхийн зэрэгцээгээр өвлийн оргил ачааллын үед ноцтой байдал үүсэж болзошгүй юм. Эдгээрээс гарах гарц нь Эгийн гол дээр усан цахилгаан станц цаг алдалгүй барьж байгуулах явдал юм.
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Монголын гол мөрөн Ангилал:Булган аймгийн гол мөрөн Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Лев Андреевич Арцимович
Лев Андреевич Арцимович (* 1909 оны хоёрдугаар сарын 25-нд Москва; † 1973 оны гуравдугаар сарын 1-нд мөн Москва) зөвлөлтийн нэрт физикч, эрдэмтэн байсан юм. Тэрбээр Москва хотноо төржээ. Физикч, математикч болох авьяас билэг нь багаасаа тодорсон Л.А.Арцимович Беларусийн Улсын их сургуулийн физик математикийн ангийг 19 насандаа төгссөн байна.
Эмир Байрами
Эмир Байрами (Emir Bajrami; 1988 оны гуравдугаар сарын 7-нд Приштина хотод төрсөн) — Шведийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Грекийн «Панатинаикос» болон Шведийн шигшээд жигүүрийн хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Лев Андреевич Арцимович
Шагнал
Ангилал:20-р зууны физикч Ангилал:Зүүн Германы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Лениний нэрэмжит шагналтан Ангилал:Сталиний нэрэмжит шагналтан Ангилал:Төрийн шагналтан (ЗХУ) Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ) Ангилал:Зөвлөлтийн атомын бөмбөгийн төслийн хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:1909 онд төрсөн Ангилал:1973 онд өнгөрсөн
Эмир Байрами
Замнал
Тэр Шведийн АШТ-д «Эребругийн» эсрэг 2007 оны дөрөвдүгээр сард «Эльфсборгийн» өмнөөс анхны бөмбөгөө оруулжээ.
Ваел Гоним
Ваел Аббас Саид Гоним (وائل سعيد عباس غنيم, Каирт 1980 оны 12 сарын 23-нд төрсөн) нь Египетийн интернэт хувьсгалыг санаачлагч, компьютерийн инженер мэргэжилтэй залуу юм. Ваел 2010 оны 1 сараас эхлэн Гүүгл компанийн Ойрх Дорнодыг хариуцсан захиралаар ажиллажээ. 2011 оны 1 сард Ваел цагдаагийн харгислалаас болж нас барсан египет залуугийн үхлийг эсэргүүцэж Фэйсбүүк дээр эсэргүүцлийн хуудас нээн египетчүүдийг уриалсан нь 2011 оны 1 сарын 25-ны анхны 20 000 хүний жагсаалыг эхлүүлж, улмаар ард түмэн ерөнхийлэгч Хосни Мубаракийн 30 жилийн дарангуйллыг эсэргүүцэж, түүнийг огцруулах нийтийн эсэргүүцлийн хөдөлгөөнд шилжжээ. 18 хоногийн туршид 300 орчим хүн амь үрэгдэж, 1000 гаруй хүн сураггүй болсоны эцэст ард түмний шаардлагаар Египетийн дарангуйлагч төрийн тэргүүн Хосни Мубарак 2011 оны 2 сарын 11-нд огцрох мэдэгдлээ хийв.
Эшлэл
Ангилал:Хувьсгалч Ангилал:Тэрс үзэлтэн Ангилал:Египетийн улс төрч Ангилал:Арабын хаврын хүн Ангилал:Египетчүүд Ангилал:1980 онд төрсөн
Мичиган
Мичиган (Michigan) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын баруун хэсгийн төвийн муж юм. Нийслэл нь Лэнсинг, хамгийн том хот нь Детройт. Америкийн 50 мужаас хүн амаараа наймдугаарт жагсдаг ба цэвэр усны томоохон ай сав болох Их Нууруудтай хиллэдэг ажээ. Мөн амралт чөлөөт цагийн Калифорни, Флоридагийн дараа орох гурав дахь том бүс нутаг. Мичиганд 64,980 нуур, цөөрөм байдаг бөгөөд Их Нууруудын 140.3 км урт эрэг энэ нутгийг дайран гардаг байна. Мужийн хамгийн том нь газар нутгийг Миссиссипи гол эзлэдэг. Ерөнхийдөө Мичиганы газар нутаг хоёр арлыг дамнасан агаад энэ нь хүний гарын хэлбэртэй адил харагддаг гэдэг.
Эдийн засаг
Мичиган мужийн хувьд Детройт хотод анхлан үйлдвэрлэл хөгжсөн бөгөөд өдгөө америкийн автомашины үйлдвэрлэлийн төв бүс болсон юм. Мөн энэ мужид аялал жуулчлал, ан агнуурын салбараас хөрөнгө оруулалт орж байдаг. Хамгийн гол түүхий эд нь нефть, төмрийн хүдэр, байгалийн хий. Хүдрийн олборолтоо улсдаа тэргүүлэгч бүс нутаг юм. 2003 оны судалгаагаар Мичиган муж 365 тэрбум долларын орлого жилдээ олдог гэсэн судалгаа бий.
External links
* Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
1984-1985 оны НБА-гийн улирал
1984-1985 оны НБА-гийн улирал — Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны 39 дэх улирал юм.
Холбоос
#1984/85 НБА
Англи Википедиа
Олон нийт үнэ төлбөр, цалин хөлсгүй, сайн дурын чармайлгаар баяжуулах Википедиа цахим нэвтэрхий толийн анхны бөгөөд хамгийн арвин сан бүрдсэн хувилбар бол Англи Википедиа (English Wikipedia) юм. 2001 оны 1 сарын 15-нд сүлжээнд анх байршснаас нааш арвижсаар 2012 оны 7-р сар гэхэд 4 сая өгүүлэлтэй болжээ.
Иш баримт
Ангилал:Википедиа хэлээр Ангилал:Англи хэл
Сабалан
Сабалан (Савалан) — Иран улсын Ардебиль аймгийн нутагт далайн түвшнээс дээш  өндөр сүндэрлэдэг унтарсан галт уул.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Ираны уул Ангилал:Дөрвөн мянгат Ангилал:Тогооны нуур Ангилал:Давхаргат галт уул
Агдаг
Агдаг (Цагаан уул) — Иранд байдаг 3,306 м өндөр уул.
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Ираны уул Ангилал:Дорнод Азербайжан
Уилл Феррелл
Жон Виллиам "Вилл" Феррелл (John William "Will" Ferrell, 1967 оны 7 сарын 16-нд төрсөн) нь Америкийн хошин шогч, элэглэгч, жүжигчин, зохиолч юм.
Гадны холбоосууд
Ангилал:1967 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:Инээдмийн жүжигчин Ангилал:Киноны продюсер Ангилал:Америкчууд
Дэндэвийн Амгаа
Дэндэвийн Амгаа (1952 - ) нь Булган аймгийн Дашинчилэн сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. Тэрээр 1980 оны Москвагийн олимпод жүдо бөхийн төрлөөр эх орноо төлөөлөн өрсөлдөж явсан.
Киноны бүтээл
Амгаа Гарьд магнай кинонд Дайчин вангийн хошууны "Хулгар" Нацаг, Морин хуурын домог кинонд "Хөхөө" Намжилын дүрийг бүтээжээ.
Гэр бүл
Тэрээр эхнэр, 6 хүүхэдтэй. 4 дэх хүүхэд болох Д.Ширмэнтуяа (эхнэрийнхээ эгчийнд өргүүлсэн) нь Монгол Улсын гавьяат жүжигчин цолтой дуучин бол бага хүү Өнөболд нь мэргэжлийн сүмоч.
Эшлэл
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:1980 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Дашинчилэнгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1952 онд төрсөн
Анаахайнууд 2
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:2013 оны кино Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино Ангилал:Инээдмийн кино Ангилал:3D кино Ангилал:Комиксоос сэдэвлэсэн кино Ангилал:Анаахайнууд
Ажнай хуур
Ажнай хуур хамтлагийг Харанга хамтлагийн ахлагч Ц.Энхманлай 1995 онд байгуулжээ. Жил болгон Японд тоглолт хийдэг.
Гадны холбоосууд
! Ангилал:Ардын хөгжмийн хамтлаг Ангилал:Монголын хөгжмийн хамтлаг
Рени
Рени (Rhenium) нь Re гэж тэмдэглэгддэг, атомын дугаар 75 бүхий химийн элемент юм. Мөнгөлөг цагаан, хүнд, үелэх системийн 7-р бүлгийн гуравдугаар эгнээний шилжилтийн металл болно. Дунджаар 1 тэрбумны нэгийн (ppb) агууламжтай байдаг рени нь дэлхийн царцдас дахь хамгийн ховор элементүүдийн нэг билээ. Чөлөөт элементийн хайлах температур нь элементүүд дунд гуравт, буцлах температур нь нэгт орох өндөр температур байдаг. Рени нь химийн хувьд мангантай төстэй бөгөөд молибден, зэс баяжуулалтын явцад дайвар бүтээгдэхүүн болж гарч ирнэ. Исэлдэлтийн зэрэг нь −1-ээс +7 хүртэл өргөн хүрээтэй байдаг.
Рени нь байгаль дээр байдаг тогтвортой элементүүд дундаас хамгийн сүүлд буюу 1925 онд нээгджээ (франци нь байгальд байдаг элементүүдээс хамгийн сүүлд мэдэгдсэн элемент боловч тогтворгүй юм). Уг элемент нь Европ тивд урсдаг Райн мөрний нэрээр нэрлэгджээ.
Тийрэлтэт хөдөлгүүр хийхэд хэрэглэгддэг, никельд суурилсан тусгай хайлшийн 6% хүртэлхийг рени бүрдүүлдэг бөгөөд энэ нь тус элементийн хамгийн их хэрэглээ болж байна. Дараа нь химийн аж үйлдвэрт катализын зорилгоор хэрэглэдэг. Эрэлттэйгээ харьцуулахад олдоц багатай тул хамгийн өндөр үнэтэй аж үйлдвэрийн металл бөгөөд 2009 оны байдлаар дунджаар нэг килограмм нь US$6,000 гаруй байв.
Эшлэл
Ангилал:6-р үеийн элемент Ангилал:Гексагональ талст систем Ангилал:Цахилгаан техникийн материал
Дамбажавын Цэнд-Аюуш
Дамбажавын Цэнд-Аюуш (1952 - ) нь Хөвсгөл аймгийн Галт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм. Мөн самбо бөхийн дэлхийн аварга, Монгол улсын гавьяат тамирчин болно. Цэнд-Аюуш 1976, 1980 оны 2 олимпод жүдогийн төрлөөр улсаа төлөөлөн оролцсон.
Гэр бүл
Хүү Ц.Очирбат нь мөн олимпод оролцож явсан жүдоч.
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Монголын самбочин Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин Ангилал:Галтын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1952 онд төрсөн
Эрик Абидаль
Эрик Силвайн Абидаль (Éric Sylvain Abidal; 1979 оны есдүгээр сарын 11-нд Лион хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Грекийн «Олимпиакос» багт хамгаалагчаар тоглодог. 2005—2007 онд «Лионы» бүрэлдэхүүнд Францын аваргаар, 2006 онд Францын шигшээд ДАШТ-ий мөнгө, 2009, 2011 онд «Барселоны» бүрэлдэхүүнд Аваргуудын лигийн түрүү, 2009, 2010, 2011, 2013 оны Испанийн аваргаар тус тус тодорч байлаа.
Гадны холбоос
Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Лилль багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Лион багийн тоглогч Ангилал:Барселона багийн тоглогч Ангилал:Олимпиакос багийн тоглогч Ангилал:Францчууд Ангилал:1979 онд төрсөн
Акташ
Акташ (Акташдаги) — Иран-Туркийн хил дээр байдаг 2,715 м өндөр уул.
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Ираны уул Ангилал:Туркийн уул Ангилал:Иран-Туркийн хоорондын хил
Соронзонболдын Батцэцэг
Соронзонболдын Батцэцэг — Монгол Улсын эмэгтэй чөлөөт бөхийн олимпын хүрэл медальт, дэлхийн хошой аварга, Ази тивийн аварга Монгол Улсын бөх, Гавьяат Тамирчин.
Намтар
Соронзонболдын Батцэцэг March 11, 1990-нд БНМАУ-ын Архангай аймгийн Хашаат суманд М. Соронзонболд, Д. Оюун-Эрдэнэ хоёрын таван хүүхдийн дөрөв дэх нь болон төрсөн. 2008 онд Хашаат сумын дунд сургуулийг дүүргээд Монгол Улсын Их Сургуулийн Япон хэлний ангид элсэн сурчээ. 2005 оноос сумынхаа Дондов багшийн удирдлаганд чөлөөт бөхөөр хичээллэж эхэлсэн. 2008 оноос "Замчин" клубт Дүвчин багшийн шавь болж, 2012 онд "Хилчин" спорт хороонд харьяалагдаж байна. 2008 оноос З. Дүвчин, Т. Сүхбаатар дасгалжуулагчтай улсын шигшээ багт багтсан. Гэрлэсэн.
Монголын бөх Соронзонболдын Батцэцэг Өсвөр үеийн УАШТ-д 2005 онд мөнгөн медаль, Өсвөр үеийн ААШТ 2007 онд Тайваны Тайчинд болоход мөнгөн медаль, Залуучуудын УАШТ-д 2008 онд алтан медаль, Залуучуудын ААШТ 2008 онд Катарын Дохад болоход мөнгөн медаль, Насанд хүрэгчдийн УАШТ-д 2009, 2010 онд алтан медаль, 2011 онд мөнгөн медаль, 2010 оны ААШТ Энэтхэгийн Шинэ Делид болоход мөнгөн медаль, 2009 оны ДАШТ-д орсон, 2010 оны ДАШТ-д алтан медаль, 2012 оны олимпод хүрэл медаль хүртсэн. 2015 оны ДАШТ-д дахин алтан медаль хүртэн дэлхийн хошой аварга болсон.
2021 оны 8 дугаар срын 2-нд Токиогийн Олимпод Чөлөөт бөхийн 68 кг жинд оролцож байна.
Эш баримт
Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөхийн азийн аварга Ангилал:Бөхийн универсиадын аварга Ангилал:Монголын бөх Ангилал:Монголын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2020 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Хашаатын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Нидерланд Википедиа
Олон нийт үнэгүй баяжуулах Википедиа цахим нэвтэрхий толийн Нидерланд хэл бичгийн хувилбар Нидерланд Википедиа (Nederlandstalige Wikipedia) гэж бий. 2001 оны 6-р сараас сүлжээнд байршсан. Хурдлах цагтаа хурдалж, аажуурах цагтаа аажуурсан ч 2012 оны 4-р сарын байдлаар 1,137,000-аас олон өгүүлэл бичигдчихээд байгаа нь Википедиагийн дөрөвдүгээр арвин сант хувилбар болохыг нь гэрчлэнэ.
Дамдинсүрэнгийн Лхагвасүрэн
Дамдинсүрэнгийн Лхагвасүрэн (1944 он) нь Булган аймгийн Могод сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм.
Амжилт
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Могодын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1944 онд төрсөн
Нидерланд Википедиа
Иш баримт
Ангилал:Википедиа хэлээр Ангилал:Нидерланд хэл
Аламкух
Аламкух (, Алам уул) — Ираны хойд хэсгийн Мазандаран мужийн нутагт орших, Альборзын нурууны салбар болох Тахт-э Сулейман Массифын уулсын нэг. 4,805 м өндөртэй тус уул нь Ираны 3 дахь өндөр цэг юм.
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Ираны уул Ангилал:Альборзын нурууны уул Ангилал:Мазандаран
Африк нөмрөг бүргэд
Африк нөмрөг бүргэд (Haliaeetus vocifer ) нь Харцагынхан овгийн махчин шувуу юм. Энэхүү шувуу нь Зимбабве, Замби улсын үндэсний шувуу болно.
Гадаад төрх
Энэхүү томхон бүргэдийн эмэгчин нь 3.2-3.6 кг, эрэгчин нь 2-2.5 кг жинтэй. Далавчаа дэлгэхэд эрэгчин 2 м орчим, эмэгчин 2.4 м байна. Биеийн урт 63–75 см. Бие нь бор, том хүчирхэг далавч нь хар өнгөтэй. Толгой, цээж, сүүл нь цасан цагаан ба хошуу нь хар үзүүртэй шар байдаг.
Тэд Африк тивийн цэнгэг уст гол мөрөн, нуурын орчмоор нутаглана.
Үржил
Тэдний үржлийн улирал усны түвшин намссан хуурай улиралд болдог. Энэхүү бүргэд нь нэг хостойгоо үхэн үхтлээ амьдардаг аж. Хосууд 2 ба түүнээс дээш үүртэй байх ба сэлгэн амьдарна. Жил бүр засаж сэлбэсээр зарим хуучин үүр 2 м голчтой, 1.2 м хүртэл өндөртэй болсон байдаг. Томхон модон дээр мөчир зэргээр үүр засаж 1-3 өндөг гаргана. Голдуу эмэгчин нь өндгөө дарах ба хааяа эмэгчинг анд гарсан үед эрэгчин дардаг.
42-45 хоноод өндөг хагарж ангаахай гарч эхлэх ба хамгийн анх төрсөн нь хэдэн өдрийн дараа гарсныгаа алж хороодог ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Харцгайнхан Ангилал:Бүргэдүүд
Ким Ги-дог
Ким Ки Док (김기덕, ким ки-док) — Өмнөд Солонгосын кино найруулагч.
Эшлэл
Ангилал:Киноны продюсер Ангилал:Кино зохиолч Ангилал:Кино эвлүүлэгч Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино найруулагч Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1960 онд төрсөн
Франц Википедиа
Франц Википедиа (Wikipédia en français) бол үнэ төлбөр, цалин хөлсгүй, сайн дурын чармайлгаар баяжих Википедиа цахим нэвтэрхий толийн Франц хэл бичгийн хувилбар юм. 2001 оны 3-р сард сүлжээнд анх байршсан. 2012 оны 12-р сар гэхэд 1,333,000-аас олон өгүүлэлтэй болов. Англи, Герман хувилбарын дараах том нэгэн.
Зураг
Ангилал:Википедиа хэлээр Ангилал:Франц хэл
Диоманси Камара
Үзүүлэлт
2011 оны 1 сарын 15-нд шинэчлэв
4||0||||||||||||||4||0 116||24||||||||||||||116||24 141||35||9||5||9||4||3||2||148||48 9||2||1||1||||||0||0||10||3 263||61||10||6||9||4||3||2||292||75
Давид Мендес да Силва
Давид Микел Мендиш да Силва Гонсалвиш (David Miquel Mendes da Silva Gonçalves), товчоор Давид Мендес да Силва (David Mendes da Silva; 1982 оны наймдугаар сарын 4-нд Роттердам хотод төрсөн) — Кабо-Верде гаралтай Нидерландын хөлбөмбөгчин бөгөөд грекийн «Панатинаикос» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Роттердамын «Спартад» 1999 онд элссэн. НАК Бреда 2004 онд 4 жилээр гэрээлсэн. 2013 оны зун чөлөөт тоглогчийн хувиар «Панатинаикост» нэгджээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Нидерландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Спарта Роттердам багийн тоглогч Ангилал:НАК Бреда багийн тоглогч Ангилал:АЗ багийн тоглогч Ангилал:Ред Булл Зальцбург багийн тоглогч Ангилал:Панатинаикос багийн тоглогч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Зардкух
Зардкух (Зард, ᠌Шар уул) — Ираны өндөр уул.
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Ираны уул
Мадагаскар нөмрөг бүргэд
Мадагаскар нөмрөг бүргэд (Haliaeetus vociferoides ) нь Харцагынхан овгийн махчин шувуу юм. Тэд Мадагаскарын хуурай, навчит модон ойт газар нутагладаг.
Дундаж хэмжээний биетэй ба 70-80 см, далавчаа дэлгэхэд 200 см урт. Их бие, далавч нь бор, цайвар бор толгой, цагаан сүүлтэй. Хошуу нь уг хэсгрүүгээ цайвар ба хар өнгөтэй. Эрэгчин бүргэд 2.2-2.6 кг, эмэгчин 2.8-3.5 кг жинтэй байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Харцгайнхан Ангилал:Бүргэдүүд
Чогдовын Амартүвшин
Чогдовын Амартүвшин (1946 - ) нь Говь-Алтай аймгийн Дарви сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм.
Наадам
thumb|right|150px|2010 оны улсын наадмын нээлт. Наадамчин олон Наадам — монгол үндэстний зуны дэлгэр баяр, гурван төрөлт спортын тэмцээн юм.
Шиньжү
Шиньжү (新竹市; Hsinchu) — Тайванийн Тайвань мужийн харьяа хот.
Эрин Брокович
thumb|200px|Эрин Брокович Эрин Брокович (Erin Brockovich, 1960 оны 6 сарын 22-нд төрсөн) нь албан ёсоор хууль зүйн боловсрол олж аваагүй хэдий ч 1993 онд Калифорни муж улсын томоохон компани PG&E-гийн эсрэг зарга үүсгэж, төлбөр гаргуулж авснаараа алдаршсан эмэгтэй юм.
Наадам
Наадмыг 2015 онд ЮНЕСКО «Хүн төрөлхтний соёлын биет бус өвийн жагсаалт»-д бүртгэн авчээ.
Эрин Брокович
Калифорнийн Хинклигийн иргэд орон нутагт нь үйл ажиллагаа явуулдаг химийн үйлдвэрийн хорт бодист 30 гаруй жил хордож, эрүүл мэндээрээ асар их хохирч байсныг тэрээр илрүүлэн, “Pacific Gas and Electric” компанийн эсрэг томоохон зарга үүсгэснээр 333 сая ам.долларын нөхөн төлбөр гаргуулж чадсан юм. Э.Броковичийн ачаар Хинклигийн 600 гаруй оршин суугч энэхүү мөнгийг хүртсэн бөгөөд тэрээр өөрөө хоёр сая ам.долларын бонус авсан юм. Энэхүү дуулиантай явдлыг дэлгэцийн бүтээл болгосон “Эрин Брокович” кинонд гол дүр бүтээсэн Жулия Робертс Оскараас шилдэг эмэгтэй дүрийн шагнал хүртэж байсан билээ. Энэ киноны ачаар Эрин Броковичийн цаашдын амьдрал ч дэвжиж дээшилсэн бөгөөд тэрээр өдгөө 46 сая ам.долларын хөрөнгөтэй болжээ.
Шиньжү
104.1 км² газар эзлэн оршдог. 2014 онд 431,988 хүнтэй байлаа.
Наадам
Түүх
Монгол орны зун цаг эртнээс найр наадмын уламжлалтай байв. 13-р зууны МНТ-д бичигдсэнээр наадам “хуран сар”-д (долоодугаар сар) болдог байсныг тэмдэглэсэн. Чингисийн чулууны бичигт Чингис хаан Сартуул улсыг байлдан дагуулж буцах замд найрлахад Хасарын хүү Есүнгэ 500 алд газар харвасныг тэмдэглэсэн.
Долоон хошуу даншиг наадам
Жил бүр тогтмол явагдах болсон нь 1639 онд Өндөр гэгээн Занабазарт зориулсан даншиг наадмаас эхэлсэн. Ширээт цагаан нуурын энэ наадамд Бөх лам барилдан түрүүлж, Бонхор донир гэгчийн морь магнайлсан нь тэмдэглэгдэн үлджээ.
Шиньжү
Түүх
Теккам нутагт анх даокас омгийн хүмүүс амьдарч байсан ба 1626 онд Испанийн колоничлогч, 1642 онд голландууд ирж суурин үүсгэсэн. 1683 онд Чин улсын мэдэлд орж, 1875 оны засаг захиргааны өөрчлөн байгуулалтаар Тайвань мужийн Тайбэй аймагт харьяалагдаад «Шиньжү» (шинэ хулс) хэмээн нэрлэгдсэн.
Наадам
Арван засгийн наадам
1772 онд Хэнтий уулыг тахих их наадам болов. Үүнийг Арван засгийн наадам гэнэ. Алдаг оног хийдэг байсан Арван засгийн наадам 1912 оноос жил бүр хийгдэх төрийн наадам болов. Богд хаан нас барах хүртэл буюу 1925 он хүртэл Арван засгийн наадам төрийн наадам болов. Арван засгийн наадмыг нийт 125 удаа хийжээ.
Эрин Брокович
Кино
2000 онд найруулагч Стивен Содерберг түүний тухай кино бүтээж, гол дүрд нь Жулиа Робертс тоглосон. Жулиа Робертс энэхүү дүрээрээ шилдэг эмэгтэй жүжигчний Оскарын шагнал, Алтан бөмбөрцөг шагнал хүртсэн.
Шиньжү
Түүх
Японы мэдэлд байсан 1920 онд Шиньжү хошуу байснаа Шиньжү балгас, 1930 онд Шиньжү хот болж зэрэг дэвшжээ. 1982 онд Шиньжү хошууны Шяншань сумыг Шиньжү хотод нийлүүлэн өнөөгийн байдал буюу «Шиньжү хот» хэмээх мужаас захирах хот болгожээ.
Газар зүй
104.1 км² газар нутагтай. Баруунш Тайванийн хоолойд тулж, хойгуураа Шиньжү, урдуураа Мяоли шяньтай хиллэдэг.
Цаг уур
I сард 12.9°C хүртэл сэрүүсч, VII сард 32.9°C хүрч халдаг. Жилд дунджаар 1639 мм хур тунадастай.
Хүн ам зүй
Шиньжү хотод 2014 онд 431,988 хүн оршин сууж байна. Үүгээрээ Тайванийн хотуудаас 7-р том нь болно.
Эдийн засаг
Шиньжүгийн шинжлэх ухаан аж үйлдвэрийн хүрээлэнд TSMC, Philips, United Microelectronics Corporation, Holtek, AU Optronics, Epistar зэрэг 360 компани байна. Улсын хэмжээнд тэргүүлэх их бүтээмжтэй газар болсон.
Мөн үзэх
Ангилал:Тайвань арлын суурин Ангилал:Тайвань аймгийн суурин Ангилал:Тайванийн тойроггүй хот Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Эрин Брокович
Гадаад холбоос
Ангилал:1960 онд төрсөн Ангилал:Америкийн тэмцэгч
Наадам
Ардын төрийн наадам
thumb|Хурдан морь, унаач хүүхэд 1922 оноос Цэргийн наадам тэмдэглэх болов. Бургас цавчих зэрэг цэргийн урлаг номер үзүүлдэг тэр наадмыг Богдыг хаан ширээнд дахин залсан ба "Ардын" засаг тогтсоныг тэмдэглэж зуны тэргүүн сарын 6-нд наадахаар заасан. Тэр жилийн Цэргийн ба Арван засгийн наадамд хоюуланд нь Вандан аварга түрүүлсэн. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс тогтсны дараа хоёр наадмыг хамтруулах шийдвэр 1925 оны 5-р сарын 15-нд Засгийн газрын хуралдаанаас гарч, наадмын товыг 7-р сарын 11 гэж заажээ. Энэ үеэс "Ардын наадам" гэж байгаад Монгол Улс олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөнөөс буюу 1946 оноос хойш "Ардын хувсгал ялсны ой" гэж тодотгох болсон. 1951, 1961, 1971, 1981 оны наадам Ардын хувсгал ялсны тэгш ой тохиосон учир их ач холбогдол өгч тэмдэглэж байв.
Үндэсний их баяр наадам
1990 оноос хойш Монгол Ардын Хувьсгалт Нам, Ардчилсан Нам хоёр нам наадмын тодотгол дээр сөргөлдөх болсон. 1996 оны УИХ-ын сонгуульд Ардчилсан хүчин ялснаар тэр жилийн наадам Монголын тулгар төр байгуулагдсны 790 жилийн ой гэж тэмдэглэгдэв. 2006 онд «Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ой» болгон тэмдэглэсэн. 2015 оны байдлаар Хүннү улс нэгдсэн оноос эхлэн наадмын тодотголыг «Тулгар төрийн 2224 жил, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 809 жил, Ардын хувьсгалын 94 жилийн ойн Үндэсний их баяр наадам» гэдэг болсон байв.
Тэмцээн уралдаан
Бөх барилдах, морь уралдуулах, нум сум харвахыг дээр үеэс «Эрийн гурван наадам» хэмээн холбожээ. Одоо дөрвөн төрлөөр нааддаг.
Бөх барилдаан
thumb|right|Төв цэнгэлдэх хүрээлэн. Улсын наадмын бөх барилдаан. Монголчууд багаасаа бөх барилдаж өсдөг уламжлалтай. Бөх барилдааны хийц нь газар газарт адилгүй байна. Үүнийг ялгавал:
Морин уралдаан
thumb|Хурдан морины уралдааны бариа Монголчууд эртнээс моринд эрэмгий, морины нуруун дээр сандайлж дэлхийд мөрөө тамгалсан ард түмэн билээ.
Хурдан морийг эрхэмлэх бөгөөд "Сайн морь эзний чимэг, сайн эхнэр гэрийн чимэг" гэж хэлдэг.
Хурдан морийг нас насаар нь уралдуулдаг: Үүнд Мөн:
Монгол нутгийн адуу холд тэсвэртэй бөгөөд нас насаар нь ялгаж 10-30 км газар уралдуулдаг.
Сур харваа
Өдгөө энэ нь эгнүүлэн тавьсан сурыг алсын зайнаас нум сумаар онож харвах спорт болон өвлөгджээ. Хэд хэдэн янз байна:
Шагай харваа
Монголчууд малынхаа үр шимийг хүртэн ирсэн. Сүү сааль, үс ноос, яс цус нэгийг ч хаялгүй ашигладгийн нэг нь шагай юм.
Шагайн наадгайны олон зүйлээс шагайн харваа энэ цагт наадмын нэгэн төрөл болжээ. Дотроо хэдэн янз байна:
Монгол наадам
Монгол оронд зун цаг ирж, жил бүрийн долоодугаар, наймдугаар сар наадмын цаг, есдүгээр сар хурим найрын цаг болно.
Монгол улсад наадмыг зохион байгуулах комисс улс, аймаг, сумын наадмаа тус тус зохион байгуулж ард түмэн цуглан баярладаг. Монгол улсын наадам засаг захиргааны зохион байгуулалтай цол, зэрэг, чимэг нь уялдсан байдаг.
Улсын наадам
thumb|right|Төв цэнгэлдэх хүрээлэн. 2006 оны Улсын наадмын нээлтийн тоглолт. Улсын наадам жил бүрийн 7-р сарын 11-13-ны хооронд нийслэл Улаанбаатарт болно. Үүнд:
Улсын наадмыг 7-р сарын 11-ны 11:00 цагт Монгол улсын ерөнхийлөгч нээж үг хэлдэг.
Улсын наадмын хүрээнд Төрийн далбааг хүндэтгэх ёслол, Төрийн тугийг цэнгүүлэх ёслол, Дээлтэй монгол наадам, Уяачдын наадам, Урлагийн тоглолт, Тэмцээн уралдаанд шалгарсан бөх, морь, харваачдад улсын цол чимэг олгох, шан гардуулах ёслол болдог.
7-р сарын 11-13-ны өдрүүд орон даяар мөрдөх бүх нийтийн амралтын өдөр байна.
thumb|Төв аймаг. Угтаалцайдам сум.
Аймгийн наадам
Монгол улсын 21 аймаг 7-р сард нутгийн удирдлагын шийдвэрээр 2-3 өдөр товлож наадам хийдэг. Бөх барилдана, морь уралдана, сур харвана. Тэргүүлсэн бөх, морь, харваачдад аймгийн цол зэрэг гардуулж, бай шан өгч шагнадаг.
Бусад наадам
Хятад улс дахь Монголчууд зун намрын дэлгэр цагт наадам хийнэ. Үүнээс хамгийн өргөн дэлгэр наадам Өвөр Монгол д болдог.
Үзэмчин барилдаан нь Монгол улсад хөгжсөн Үндэсний бөхийн зодог шуудгаас өөр буюу хатуу ширэн зодог, хэлхгэр туухуу өмдтэй, малгайгүй. Цээж задгай байдгаараа адил. Найр наадамд олон түрүүлсэн бөхөд зангиа олгодог. Зангиагаа тайлахгүй барилдана.
Оросын монголчууд буюу буриадууд хоёр жилд нэг удаа олон улсын урлаг спортын Алтаргана наадам, халимагууд зарим жил бөх барилдаан зохиодог.
Америк, Өмнө Солонгос зэрэг олон оронд ажиллаж амьдрахаар гарсан монголчууд тухайн нутагтаа зун цагт цуглан бэсрэг наадам зохиодог.
Монгол туургатны наадам анх бөх барилдаанаар эхэлсэн бол шатар, бокс, урлаг, сайхан бүсгүй шалгаруулах тэмцээнээр хүрээгээ тэлсэн. Тус наадамд Монгол улс, Өвөр Монгол орон, Буриад орон, Халимаг орон, Тува орноос оролцдог бөгөөд наадмыг өөр өөр оронд, спортын төрөл бүр тусдаа ээлжлэн зохион явуулдаг.
Социалист БНМАУ-ын үед 1960-1990 оны хооронд олон төрлийн спорт оролцсон Бүх ард түмний спартакиад наадам зохиогдож байсан.
1990 оноос хойш Монголд Өндөр гэгээн Занабазарын мэндэлсний ой, Монголын нууц товчооны 750 жилийн ой гэх мэт даншиг наадам болсон.
Лавлах бичиг
Ангилал:Үндэсний баярын өдөр Ангилал:Монголын баяр  ! Ангилал:Долоодугаар сарын баяр ёслолын өдөр Ангилал:Монголын биет бус соёлын өв
Чимэдийн Гочоосүрэн
Чимэдийн Гочоосүрэн (1952) нь Монгол улсын заан, чөлөөт бөхийн олон улсын хэмжээний мастер юм. Зааны үндсэн захиргааг хамгийн товчоор Архангай аймгийн Хотонт сумын Өндөрсант баг гэж хэлж болно. Харин илүү тодруулъя гэвэл Өндөрсант багаас эхлээд урагшаа түүх сөхөж болох юм. Өндөрсант бол 1931 онд Цэцэрлэг Мандал аймгийн Өлзийт уулын хошуунаас байгуулагдсан Архангай аймгийн нэгэн сум юм. Тэр үеийн Өлзийт уулын хошуу нь гэвэл одоогийн Өвөрхангай аймгийн Хужирт, Зүйл, Өлзийт, Сант сумд бүтнээр болон хагас хэсэг нь, Архангай аймгийн Хотонт сумын Өндөрсант багийн нутгийн ихэнх хэсэг орж байсан том газар нутаг.
Намтар
Энэ хошуу Манжийн ноёрхлын үед буюу 1691-1911 оны хооронд Халхын умар замын дундад дахь өмнөд хошуу, Богд хаант Монгол улсын үед буюу 1911-1921 оны үед Илдэн бэйлийн хошуу нэртэй явсан байна.
Тэгвэл Өндөрсгөн нутгийн ихэнх нь Илдэн бэйлийн буюу Өлзийт уулын хошуунд орж байсан юм бол багахан хэсэг нь хаана байсан хэрэг вэ гэсэн асуулт гарна. Эндээс Өндөрсгөө, Хужиртынхан засгийн хошуу, бэйлийн хошуу хэмээн яриад байдгийн учир тодорно. Өөрөөр хэлбэл одоогийн Өндөрсант багийн нутгийн багахан хэсэг нь одоогийн Цэнхэр, Төвшрүүлэх, Хотонт сумдын нэгээхэн хэсэг буюу мөн Цагаан сүм, Хийд, Цацат, Цагаанчулуутын ам, Нарийн булгийн ам хавийн нутаг бөгөөд энэ хавийн нутаг  Манжийн ноёрхлын үед Халхын умар замын баруун гарын дунд баруун этгээдийн хошуу, Богд хаант Монгол Улсын үед Сайн ноён хан аймгийн Зоригт засгийн хошуу гэж явсан сумгүй, бага хошуу байжээ. Энэ хошуу 1918 оны бүртгэлээр өрх 199, эр хүн 581 (үүнээс тайж 98, хамжлага ард 184, лам 199, албат ард 60, сул ард 40) эмс охид 409, бүгд 990 хүн амтай байсан болон мал сүргийн хувьд адуу 2346, тэмээ 40, үхэр 2341, хонь, ямаа 7912, бүгд 12639 байсан нь тэр үеийн хошуудын хүн ам, айл өрх, мал сүргийн дундаж тооноос ихээхэн бага ажээ. Энэхүү зоригт засгийн хошуу Ардын засгийн жилүүдэд (1923-1931 он) Цэцэрлэг Мандал уулын аймгийн Цагаан сүм уулын хошуу хэмээн нэрлэгдэж дотроо Өсөхдэлгэрэх гэдэг ганц сумтай байгаад 1925 онд Цэцэрлэг голын хошуунд нийлсэн байна.
Хошууны ноёдын угсаа залгамжлалын тухайд Түмэнхэн сайн ноёны 12 дугаар хөвгүүн Сангарза илдэн хошууч, түүний хөвгүүн Дугар, Дугарын хөвгүүн даруй Шар Илдэч мөн гэжээ.
Хүрээ хийдийн тухайд 1804 онд тус хошууны нутаг Цагаан сүмийн гол гэх газар Чогчин хурлын сүм байгуулснаар хүрээ хийдийн эх суурь тавигджээ. Хийдийн нэр Дэчинпунцоглин бөгөөд 7 дуган, 8 суврагатай байжээ.
Энэ хошууны сүүлийн ноён Гончигчойжин бөгөөд нутгийнхан өөрсдийгөө Гон засгийн хошууныхан гэдэг байсан аж. Энэ хошуунд Боржигон, Монгол, Харьд, Чорос, Могой нүдтэн, Шуудай, Жонгоор зэрэг овгууд байжээ. Нутгийн хилийг: “Зүүншээ-Хүйтэн даваа..., Өмнөш ...........- ...........—Хүйтэн даваа ..............., баруун хойш—Халха чулуу ........., Зүүн өмнөш ................., баруун өмнөш-Орхон гол, Орхон голын уулын нуруу хүрчээ” хэмээн хошуу нутгийн тэмдэглэлд бичсэн ажээ.
Дээр өгүүлснээс үзвэл Гочоо зааны нутгийн хөгшид засгийн хошуу гэж яриад байдгийн учир нь Өндөрсант сумын нутгийн ихэнх нь Илдэн бэйлийн хошуунд хамаарч байсан, гэхдээ Гон засгийн хошуутай хил залгаа байсантай холбоотой юм байна.
Харин Хотонт сумын түүх их өөр юм. Одоогийн Архангай аймгийн Хотонт сум нь Манжийн ноёрхлын (1691-1911 он)  үед дагаар ирж “хавсран захирагдсан Өөлдийн өмнөд хошуу”, Богд хаант Монгол улсын (1911-1921 он) үед Сайн ноён хан аймгийн Сүжигт бэйсийн хошуу, Ардын засгийн жилүүдэд (1923-1933 он) Цэцэрлэгмандал уулын аймгийн Хотонт уулын хошуу нэртэй Дэлгэрбадрах нэг сумтай яваад 1925 онд Эрдэнэ Булган уулын хошуунд нийлжээ.
Хожим 1931 онд Архангай аймгийн Хотонт сум болжээ.
Зааны аав нь Цэнд мээрэнгийн Чоёнгийн Чимэд гэдэг хүн байв. Цэнд мээрэн гэдэг эрдэм номтой, түүх шаштир их уншдаг хүн байж. Тэрээр
Морин зам эдгэрч өөр замтай болно гэж ярьдаг байсан тухай “ Зоригт засгийн хошууныхан “ номд өгүүлжээ. Энэ бол мээрэнгийн өөрийн нь үг биш, харин Богдын лүндэнг уншиж цээжлээд хүмүүст таниулан ярьж байсан хэрэг юм. Галзуу сарлаг нь авто машин, төмөр царцаа нь онгоц, аалзны шүлс нь цахилгааны шугам, морин туурай нь зуухны яндан, өглөө гарсан  хүүхэд гал үлээх нь хүний нас богино болох, эмэгтэй хүн төр барих нь одоо олон сум эмэгтэй засаг даргатай болж байгаагаас эхлээд яваандаа аймгийн засаг дарга, улсын төрийн тэргүүн эмэгтэй хүн болох, өөр зам гэдэг нь машин зам гэсэн үг болох нь нэн тодорхой. Өвөө аав Чоён нь цэргээс бичиг үсэг сураад ирсэн Өндөрсант сум гэж байхад сум-нэгдлийн дарга, багийн дарга хийдэг хүн байжээ. Эднийд эцэг Цэнд мээрэнгийн ном судар үлдсэн байх учиртай аж. Аав нь өөрийн төрсөн дүү Зундуйтайгаа хоёул хар модон тэрэг, хушин банз, авдар, гэрийн мод гээд хийхгүй юмгүй мужаан байсан аж. Хийсэн энэ мэт зүйлээ ой модгүй Хотонт,  Хашаат, Могод, Өгийнуур, Гурванбулаг, Авзага сумд хүргэж борлуулдаг, оронд нь мал авдаг байсан байна. Эндээс аав нь ямар ажилсаг хүн байсныг харж болох юм. Аав нь дунд зэргийн нуруутай өргөн чийрэг биетэй, сайхан барилддаг, морь сайн уядаг хүн байсан аж.
Энэ мэт мужааны ажилдаа хэрэглэх модыг Хийдийн даваанаас бэлддэг байж. Аав нь өндөр цавчим уулнаас модоо цагаална, бяцхан хүү Гочоо ахтайгаа мод хөрөөдөж, үхэр тэрэг хөтөлдөг байж.
Арван хүүхдээ тэжээх гэж ийн зүтгэж байсан сайхан аав нь 1969 онд цагаан сарын өмнөхөн 54 насандаа бурхан болсон аж. Хот хүртэл явж үзүүлээд 2 жил гэртээ хэвтээд өөд болсон энэ өвчний учир шалтгааныг лам нар, хөгшид лусын хорлол буюу газар усны юм болсон гэдэг байжээ.
Малаа услах худаг ухсан нь догшин газар байж таарсан гэдэг. Газар, усны шалтгаантай өвчний онош олддоггүй явдал одоо ч байсаар байна. Дашрамд газар усны буюу лус, савдгийн хорлол гэдэг нь газар савдаг гэдэг, ус лус гэдэг эзэдтэй байдаг, тэдгээрийн уурлуулж догшруулбал ямар нэг гай зовлон тохиолддог гэсэн үг юм. Харин баярлуулбал хур бороогоо хайрлахаас эхлээд эерэг сайн нөлөө үзүүлдэг гэж үздэг. Бурханы сургаал ёсоор 6 зүйлийн хамаг амьтны нэг нь адгуус амьтан бөгөөд үүнд хүний нүдэнд харагдаж үзэгддэг, мөн жижгээсээ болоод үзэгддэггүй бодит биетэй өчүүхэн нэг эст амьтнаас заан, халим хүртэлх бүх амьтан байдаг бол ерөөс бодит биегүй лус, савдаг тэргүүтэн амьтад бас ордог байна. Бодит биегүй ийм амьтдын сайн муу нөлөө маш хүчтэй байдаг тул лус, савдгийг сайн аргадаж, аль болох уурлуулж, хилэгнүүлэхгүйг хичээх ёстойг манай ухаант дээдэс сургасаар ирсэн билээ. Лус, савдгийг баярлуулахыг тухайд хамгийн энгийн арга нь цай, идээнийхээ дээжийг хангай дэлхийдээ өргөх, уул усаа бузарлаж буртаглахгүй байх, ухаж төнхөхгүй байх, ан амьтдыг зугаа цэнгэлээр олноор нь алж хядахгүй байх, нутаг усаа магтсан дуу, шүлэг зохиох, зохиолгох, зохиосныг унших, дуулах, ус нутгаа байнгад магтсан сайн үгсийг хэлэлцэж байх зэрэг хүн бүрийн чадах зүйл байдаг. Хүмүүс том том уулаа илүүтэй ярьж, шүтдэг бөгөөд усаа нэг их шүтдэггүй талтай. Гэтэл усны эзэн буюу лусын хүч, хорлол илүү байдгийг ямагт анхаарч усаа их хайрлаж, магтаж, ариун сайхнаар нь байлгах учиртайг дашрамд өгүүлсү.
Харин овоо тахих, наадам үйлдэх зэргээр хамтаараа тусгай журмаар үйлдэх ёслол бол байгаль дэлхийгээ баясгах илүү шинжлэх ухааны үндэстэй томоохон ажил юм... Гэвч энэ тухай өгүүлэх нь энэ бяцхан номын сэдвээс доторх асуудал биш тул гурван цэг тавиад орхиё. Юм ярьж чадахгүй болсон үедээ аав нь хүүгээ ажил хийгээд ирэхэд нь (мод бэлдэх, хашаа барих гэх мэт дараах бүлэгт өгүүлсэн ажлууд) ээжид нь нэг юм дохиогоор хэлээд байдаг байсан нь “Ажил сайн хийж байна, их сайн байна. Хоолыг нь нэмж өг” гэсэн санаа байсныг ээж нь ойлгодог байжээ.
Ингээд аав нь өөд болж, ах нь дээд сургуульд явсан тул ээждээ нэмэр болох, хэдэн дүү нараа тэжээх үүрэг Гочоо хүүд ноогдсоноос Орост ч, Баянхонгорт ч явалгүй 15 наснаасаа үйлдвэр бригадад ороод хүнд ажилд зүтгэж эхэлсэн байна. Энэ тухай дараах бүлэгт тодорхой өгүүлнэ.
Аав нь Зундуй, Осор, Гомбосүрэн, Долгор, Дарьсүрэн гэсэн дүү нартай хүн байснаас одоо дүү Долгор нь 90, Гомбосүрэн нь 80 наслаад нийслэлд хүүхдүүдтэйгээ эрүүл саруул сайхан амьдарч байна.
Ах шигээ ажилсаг Гомбосүрэн дүү нь тариаланчдын улсын зөвлөгөөнд оролцож ирээд “ Нэг ийм юм өглөө” гээд өврөөсөө одон гаргаж үзүүлж байсан гэдэг юм билээ. Эндээс энэ удмынхны ерөнхий төлөв бас харагдах л байх даа. Ээж Лхамсүрэн нь Зундуй гэдэг хүний охин бөгөөд өвөө аав Очир нь аян жин тээдэг, их бяртай, том биетэй хүн байсан аж. Нэг удаа, тэр үеийн жишгээр бодвол одоогийн Хятадын нутаг Бор тал, Цонжинд аян хийж явсан болов уу, пүүсийн данжаадууд Монгол эрчүүдийн бяр тэнхээ, тэсвэр тэвчээр, бас ухааныг сорьж өөрийн бараагаараа элдэв мөрий тавьдаг байсан зангаараа (энэ тухай нутаг бүрд шахам сонин хачин яриа, домог их түгээмэл байдаг) хунз цайг шүдээрээ зууж өргөөд майхан нэг тойрвол уг цайг үнэгүй өгөхөөр мөрий тавихад хүлэгнээс нь шүдээрээ зуугаад майхан хоёр тойрч байсан гэдэг яриаг хөгшчүүд үе дамжуулан ярьсаар иржээ. Энэ хүн бас нутгийнхаа, хожим зээнцэр охин Дугарсүрэнгийн нь хань болсон Ёндонгийн дээдэс болох нэг хүчтэн эртэй сарлагийн бухны доогуур хоёр гар оруулж гар гараасаа атгалцаад өргөж нэлээн хол алхацгаагаад тавьсан тухай энэ хүний ойрын садан Чойсүрэн (Чойсоо хэмээх) гуай ярьж байсныг миний бие өөрийн чихээр дуулсан бөлгөө.
Тэгэхээр Гочоо зааны бөхийн удам ээж талаасаа гэдэг нь тодорхой байна. Энэ удмаас гэрлэсэн Чимэд гэдэг айлаас энэ цаг үед буюу нутгийн дээс алхаж хот хүрээнд ирж барилдах боломжтой болсон үед улсын заан, сумын начин таван хүү төрөн гарсан байна. Дээр өгүүлсэн дээд өвөг Очир, түүний ах дүүс бүгд том биетэй, бяр ихтэй улс байсан тул хол явж барилдсан бол ямар ямар цолтон тодрох байсныг таахад бэрх ажгуу. Мөн Очир гэдэг хүний ганц эрэгтэй зээ дүү З. Дамбадаржаа ах хүндийн өргөлтийн 67-82 кг жинд 1960-аад оноос хүч үзэж МБАТС-д 1 удаа, УАШТ-нд 2 удаа, Улаанбаатар хотын АШТ-нд 2 удаа тус тус түрүүлж, Казакстанд болсон АТАШТ-нд шалгаран оролцож 5 дугаар байранд орж, мөн Хятадад болсон томоохон тэмцээнд оролцож байсан спортын мастер цолтой тамирчин байна.
Улсын заан Ч. Гочоосүрэнгийн нутаг ус, үндсэн захиргаа, хоёр талын дээдсийн тухай товчхондоо ийм ажгуу.
Амжилт
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Хотонтын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1952 онд төрсөн
Ширкух
᠌Ширкух уул (Шир, ᠌Арслан уул) — Ираны 4,050 м өндөр уул.
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Ираны уул
Мукжун ван
Мукжун ван (хангыл: 고려 목종; ханз: 高麗 穆宗) (980-1009) Ван Сун (왕송) нь 997-1009 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 7 дахь ван юм. Тэрээр 980 онд Кёнжун вангийн хүү болон Хонэй хатнаас мэндэлсэн. Ван байхдаа найр цэнгээнд дурлаж байгаад 1009 онд Ган Жу жанжинд хорлогдон үхсэн. Мукжун вангийн шарилыг Гоннынд оршуулсан нь одоо үед байрлал нь тодорхойгүй. Таалал төгссөнийх нь дараа Хёса Вихэ Гыкён Жонгон Соньян их ван (효사위혜극영정공선양대왕; 孝思威惠克英定恭宣讓大王) хэмээн нэхэн өргөмжлөж, сүмийн цолыг нь Мукжун (목종, 穆宗) хэмээв.
Гэр бүл
Ангилал:980 онд төрсөн Ангилал:1009 онд өнгөрсөн Ангилал:Солонгосын ван
Ремикон ХК
“Ремикон” компани нь 2008 онд байгуулагдан “Монголын Хөрөнгийн Бирж” дээр өөрийн хувьцааг гарган арилжаалж, нээлттэй компаний хэлбэрээр үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн. Компаний үндсэн үйл ажиллагаа нь барилгын бетон зуурмаг, бетонон хийц, хөнгөн блокны үйлдвэрлэл бөгөөд барилга угсралтын талбайд хүргэн цутгалт хийдэг.
Цаашид үйл ажиллагаагаа улам өргөжүүлэн жил бүр бетон үйлдвэрлэх хүчин чадлаа нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ цементийн үйлдвэр байгуулах төслийг хэрэгжүүлж салбартаа тэргүүлэх зорилго тавин ажиллаж байна.
2011 болон 2012 онд Монголын хөрөнгийн бирж дээр хамгийн идэвхитэй арилжаалагддаг хувьцаагаар тус компанийн RMC хувьцаа шалгарч байсан.
Холбоос
Цахим хаяг: info@remicon.mn www.remicon.mn Ангилал:2008 онд байгуулагдсан Ангилал:Монголын үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж
Энхбилэгтийн Тогтох
Энхбилэгтийн Тогтох буюу Тогтох гүн нь Монголын үндэсний тусгаар тогтнолын төлөө тууштай тэмцэгч, Манжийн дарлалаас Монголыг чөлөөлөх тэмцэлд зэвсэг барин босож тэмцсэн цэргийн жанжин хүн. Богд Хаант Монгол улс байгуулагдсаны дараа Ховдыг чөлөөлөх байлдаан болон Дундад Иргэн Улсын түрэмгийлэлийн эсрэг хийсэн Таван замын байлдаанд цэрэг удирдан оролцож онц гарамгай гавъяануудыг байгуулсан авъяаслаг цэргийн командлагч байсан байна.
Алекс Сонг
Александр Димитри Сонг Биллонг (Alexandre Dimitri Song Billong, 1987 оны есдүгээр сарын 9-нд Дуала хотод төрсөн) — Камеруны хөлбөмбөгчин бөгөөд Барселона болон Камеруны шигшээд тоглодог.
Жин Цяо Цяо
Жин Цяо Цяо (金巧巧; 1975 оны 4 сарын 21-нд Хятадын Ляонин, Шэньянд төрсөн) нь Хятадын жүжигчин, дуучин, балерина юм.
Энхбилэгтийн Тогтох
Намтар
Жиримийн чуулганы Горлос хоёр хошуунд 1863 онд төржээ. 1894 онд манжуурын төмөр замын орчим болсон хятад, японы байлдаанд хятадууд ялагдаж, тэндээс зугтсан цэргүүд элдэв нэр хоч бүхий дээрэмчдийн олон жижиг бүлэг болон бутарч Жирэмийн чуулган даяар дээрэм тонуул хийж, амар заяа үзүүлэхээ больсон нь идэр залуу 31 настай тайж эрийн гүн зэвүүцлийг төрүүлжээ. Иймийн учир санаа нийлсэн сайн нөхдийн хамт зэвсэглэн босч, орох оронгүй дээрэмчдийн эсрэг тэмцэж эхэлсэн нь аажмаар гүнзгийрч манж, хятадын эзлэн түрэмгийлэгчдийн эсрэг тэмцсэн бослого болж хувирсан юм. Хятад түрэмгийчүүдийн эсрэг зэвсэгт тэмцэл үүсгэж, ялангуяа 1906-1910 онд идэвхжиж, 23 (100 ч гэдэг) удаа байлджээ. 1907 онд баригдсан ч, оргон мултарч чаджээ.
Жин Цяо Цяо
Ангилал:Хятадын жүжигчин Ангилал:Хятадын дуучин Ангилал:Хятадын балетчин Ангилал:Хятадууд Ангилал:1975 онд төрсөн
Энхбилэгтийн Тогтох
Тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцэл
Тогтох тайжийн цэрэг 1906-1910 онд Солон ууланд хүн давуу дайсантай удаа дараа тулгаран няцааж, тулалдан ялж байсан хэдий ч, он цаг улирах тутам орон нутагтаа оршин тогтноход хэцүү болж ирсэн байна. Өөрийн 50 орчим цэргийг тэргүүлэн Сэцэн хан аймгийн нутаг, Егүзэрийн хийдийн нутгаар орж ирэхэд хүрээний сайд Дархан чин ван Пунцагцэрэн цэрэг мордуулан тосч байлдсан гунигт түүх бий. Чухам хадны завсар хавчуулсан халиуны зулзага шиг болсон Тогтох тайж Оросын нутагт ойн гарч Чита хотын захирагчтай уулзаж Дээд Үдийн харганатайд түр төвхнөөд байжээ. Гэтэл түүний олон жилийн хүсэл мөрөөдөл биелж Монгол Улс тусгаар тогтнож, Олноо өргөгдсөн төрөө мандуулж, Оройн дээд хаанаа залсанд баярлахын ихээр бахархаж дайчин нехдөө дагуулан давхин ирсэн нь энэ юм санж. Ийнхүү Цогчин дуганд мандал өргөж байхад нь илдэндээ цустай хүн ирэв гэж Богд хаан бодсон нь үгүй. Харин ч эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө амь хайргүй тэмцэгч Тогтох тайжийг тэргүүн зэрэг жинс, тогосын отго, Зоригтбаатар цол шагнасан байна.
Мөнхүү 1912 онд Буриадын нутгаас түүний эхнэр хүүхдийг авчирч, улсын сангаас хашаа байшин худалдан авч өгсен төдийгүй Цэргийн яамны дэс түшмэлээр тохоон томилжээ. Ер нь Оройн дээд Богд хааны тэргүүлж байсан Олноо өргөгдсөн төр 1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнд гар бие оролцон зүтгэсэн Өвөр Монголын эх оронч нарт цагийн цагт гараа сунгаж байсан юм.
1912 онд Богд хааны цэрэг баруун хязгаар Ховдыг дайрах үед Тогтох өөрийн харьяат цэргээ томилон Магсаржав, Дамдинсүрэнд туслуулжээ.
Дурдан бүхий Магсаржав, Тогтох, Дамдинсүрэн гурвын журамтай явалцаж байсан тухай уламжлал яриа ардын дунд олон дэлгэрчээ. Түүнээс нэгийг өгүүлбэл ―Тогтох, Манлайбаатар Дамдинсүрэнтэй хүж зул барилцан Тогтох ах нь, Дамдинсүрэн дүү нь болж их л дотно найз байжээ. Нэгэн өдөр Манлайбаатар Дамдинсүрэнгээс энэ биеэ би Хөлөнбуйрын ард түмний төлөө зүтгэж байгаад үхнэ гэж боддог гэхэд Тогтох их л сайшааж эр хүн тийм байх ѐстой, харин Богдын хэргэм шагнал эрх тушаалд шунахайрч тэр сайн зорилтоо мартвал тусгүй шүү хэмээжээ. Манлайбаатар Дамдинсүрэн би хэрхэвч чингэхгүй. Хэрэв энэ зорилгоо алдваас хойд төрөлдөө уртаас урт чихтэй илжиг болно хэмээн ам алдаж байсан хэмээмүй.
Хувийн амьдрал
Баатар Тогтохын үзлээр хүмүүжсэн, өргөмөл хүү нь болох нэрт зохиолч, төр нийгмийн зүтгэлтэн С.Буяннэмэх монгол туургатныг нэгтгэх үйлсэд идэвхийлэн зүтгэж явсан гавьяатан билээ.
Мөн үзэх
Ангилал:Монголын язгууртан Ангилал:Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч Ангилал:Монголын жанжин Ангилал:Монгол-Хятадын дайнууд Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1863 онд төрсөн Ангилал:1922 онд өнгөрсөн
Кашгар
Кашгар, Каши — эртний түүхтэй, одоо Хятад улсын Шинжааны Кашгар тойргийн төв, 58 түмэн хүн бүхий хошууны энтэй хот.
Цахим холбоос
Ангилал:Шинжааны суурин Ангилал:Хятадын тойроггүй хот Ангилал:Хятадын баянбүрд Ангилал:Торгоны замын суурин Ангилал:Баянбүрдийн хот
Натаниэль Картмелл
Натаниэль "Цусан хүзүүт" Жон Кармтелл (Nathaniel Cartmell, мөн Нэйт, Нэт гэж дуудагддаг, 1883 оны 1 сарын 13 - 1967 оны 8 сарын 23) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч, хоёр олимпийн медальтан, Хойд Каролина Тар Хийлс сагсан бөмбөгийн эрэгтэй багийн анхны ахлах дасгалжуулагч байв.
1904 оны зуны олимп
Тэрээр Сент-Луйст болсон 1904 оны зуны олимпод оролцож, 100, 200 метрийн зайн гүйлтийн уралдаанаас мөнгөн медаль зүүсэн. Мөн 60 метрийн зайн гүйлтэд оролцсон ч урьдчилсан шатнаас хасагджээ.
1908 оны зуны олимп
4 жилийн дараа Лондонд болсон 1908 оны олимпод Картмелл АНУ-ын холимог буухиа багийн бүрэлдэхүүнд Уильям Ф.Хамильтон, Жон Тэйлор, Мэл Шеппард нарын хамт багтаж, хоёрдугаар ээлжинд буюу 200 метрийн зайд гүйсэн бөгөөд багаараа алтан медаль хүртжээ. Тэд нийт 1,600 метр зайг урьдчилсан шатанд 3:27.2, шигшээд 3:29.4 хугацаанд туулжээ. Картмеллын хувьд өөрийн хэсгээ 22.2 секундэд туулсан байна. Тэр 200 метрийн гүйлтийн төрөлд уралдаж, хүрэл медаль зүүв. Нэгдүгээр шатанд 23.0 секунд гүйсэн бол хоёрдугаар шатанд 22.6 секундын амжилт үзүүлж, шигшээд шалгарсан байна. Харин шигшээд 22.7 секунд гүйж, гуравдугаарт оржээ.
Түүнчлэн 100 метрийн гүйлтэд 11.0 секунд гүйж 4-р байрт орсон байна.
Хойд Каролинагийн багийн дасгалжуулагч
right|thumb|Хойд Каролина Тар Хийлс багийн анхны талбай Бинум гимнази right|thumb|1910-11 оны багийн бүрэлдэхүүн, дасгалжуулагч Картмелл Картмелл 1909 оноос Хойд Каролинагийн Их Сургуульд ирж, Тар Хийлс багийн хөнгөн атлетикийн дасгалжуулагчаар ажиллах болжээ. 1911 онд тус сургуулийн оюутан Марвин Рич албаны хүмүүсийн тусламжтайгаар сургуулийнхаа сагсан бөмбөгийн багийг бүрдүүлжээ. Харин шинэ дасгалжуулагч хөлслөх хангалттай мөнгөгүй байсан тул Картмеллыг дасгалжуулагчаар ажиллахыг хүсэхэд тэр сагсан бөмбөгийн спортын тухай хангалттай мэддэггүй байсан хэдий ч үзээд алдахаар шийдсэн байна. Ийнхүү Картмелл тус сургуулийн сагсан бөмбөгийн баг "Тар Хийлс"-ийн анхны дасгалжуулагч болж, 1911 оны 1 сарын 27-нд Бинум гимназид Виржинийн Христосын Коллежийн (одоогийн Линчбург Коллеж) багтай анхны тоглолтоо хийж, 42:21-ээр ялсан байна. Тэд эхний улирлаа 7 ялалт, 4 ялагдалтай өндөрлөжээ.
Картмелл мөрийтэй дайс тоглосон хэргээр 1914 онд дасгалжуулагчийн ажлаасаа халагджээ.
Хожмын амьдрал
Картмелл Баруун Виржинийн Их Сургууль, Принстоны Их Сургууль, Фордхэм Их Сургууль, Манхаттан Коллеж, ЛаСаллын Цэргийн Академи зэрэг сургуулиудад хөнгөн атлетик, сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагчаар ажиллаж байсан. Мөн 1923 - 1933 онд Пенн Стэйтэд дасгалжуулагчаар ажиллаж байгаад АНУ-ын Цэргийн Академид шилжиж, 1956 он хүртэл ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарчээ. Тухайн цаг үедээ хүндлэгдсэн хөнгөн атлетикч, дасгалжуулагч байсан тэрээр 1967 оны 8 сарын 23-нд Нью-Йорк хот дахь гэртээ нас нөгчсөн юм.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:Америкчууд Ангилал:1883 онд төрсөн Ангилал:1967 онд өнгөрсөн
Аврелиан
250px|right|thumb|Ромын эзэн хаан Аврелианы цээж баримал Аврелиан (Англи хэл:Aurelian; Латин хэл:Lucius Domitius Aurelianus) (215 онд төрж, 275 онд Византийн ойролцоо нас барсан.) Ромын эзэн хаан (МЭ 270 – 275 он). Балканаас гаралтай байж магадгүй гэгддэг Аврелиан нь эзэн хаан Клавдий II нас барж, түүний ах богино хугацаанд төр барьсны дараа хаан ширээнд суужээ. Тэрээр эзэнт гүрнийг дахин нэгтгэж, халдан түрэмгийлэгчдийг няцааж, бослогуудыг номхотгохын зэрэгцээ улс орныхоо зүүн болон умард мужуудыг хамгаалж, умадад Германчуудыг ялж, Европт Ромын эрх мэдлийг дахин сэргээсэн тул реститютор орбис (“Орчлонг дахин сэргээгч”) хэмээн алдаршжээ. Тэрээр Ромыг тойруулан шинэ хэрэм бариулж, ядууст хүнс тараахыг нэмэгдүүлсэн ч мөнгө, шашны шинэтгэлүүд нь бүтэлгүйсэн байна. Перс рүү аян хийх үеэр Өөрийнх нь итгэж байсан цэргийн дарга нар амийг нь хороожээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Ромын эзэн хаан Ангилал:Ромын хаант улсын үеийн зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:3-р зууны ноёрхогч Ангилал:Домиции Ангилал:214 онд төрсөн Ангилал:275 онд өнгөрсөн
Белгичүүд
Белгичүүд (Англи хэл:Belgae). Секуана (Сейн) ба Матрона (Марне) голуудын умардад нутаглаж байсан Галл оршин суугчид. Юлий Цезарь Галлийн ялалтуудаараа (МЭӨ 54-51 он) тэднийг дагуулан, олон Белгичүүдийг Британи арал руу илгээжээ. Тэд тэндээ өөсдийн хаант улсуудыг үндэслэсний дотор Камулодунум (Колчестер), Веруламиум (Сент Альбанс), Каллева Атребатум (Силчестер) нь илүү чухал үүрэгтэй байв. Тэд өнөөгийн Бельги улсын үндсийг тавьжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Бельгийн түүх Ангилал:Келтийн овог
Донровын Долгорсүрэн
Донровын Долгорсүрэн (1946 онд төрсөн) нь Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан цолтой бөх юм.
Гэр бүл
Тэрээр 4 хүүтэй. Хүү Д.Сумъяабазар нь үндэсний бөхийн улсын аварга, Д.Сэржбүдээ нь мөн үндэсний бөхийн улсын начин, бага хүү Д.Дагвадорж нь мэргэжлийн сүмо бөхийн ёкозүна цолтой бөхчүүд юм.
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Хужиртын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1946 онд төрсөн
Ёнэда Исао
Ёнэда Исао (米田 功) (1977 оны 8 сарын 20-нд Баруун Германы Хамбургт төрсөн) нь Японы гимнастикч юм. Осакад өссөн тэрээр 2004 оны зуны олимпоос багийн төрөлд алт, савлуурын төрөлд хүрэл медаль хүртжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:1977 онд төрсөн Ангилал:Хамбургийн хүн Ангилал:Японы гимнастикч Ангилал:Японы олимпын аварга Ангилал:Японы олимпын хүрэл медальтан
Оливер Твист
Оливер Твист (Oliver Twist) нь Английн зохиолч Чарльз Диккенсийн хоёр дахь роман бөгөөд 1838 онд Ричард Бэнтли хэвлэн гаргажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Утга зохиолын дүр Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:19-р зууны утга зохиол Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол Ангилал:Роман Ангилал:Хүүхэд- ба өсвөр үеийнхний уран зохиол  Ангилал:Чарльз Диккенсийн бүтээл Ангилал:Их Британийн утга зохиол
Батжаргалын Энх-Амгалан
Батжаргалын Энх-Амгалан нь Архангай аймгийн Жаргалант суманд төрсөн, Үндэсний бөх ийн аймгийн начин цолтой Бөх Билэгт дэвжээний бөх. Архангай аймгийн Жаргалант сумын наадамд 3 удаа түрүүлсэн
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн начин Ангилал:Жаргалантын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Хээр (Адууны зүсэм)
Хээр нь (Монгол бичгээр хэгэр гэж галиглагдана) зээрдээс баахан харавтар адууны зүсэм юм. Дотроо улаан хээр, хар хээр, шар хээр, бор хээр, халтар хээр зэргээр олон янз байдаг.
Эх сурвалж
Ангилал:Адууны зүсэм