cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дэлхийн улсуудын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт (нэрлэсэн үнэ)
Урьд онуудын харьцуулалт
a Уг мэдээлэл нь зөвхөн эх газрын Хятадынх бөгөөд Хонконг, Макао, Тайванийг хамруулаагүй
b Уг мэдээлэл нь Францын далайн чанад дахь нутаг дэвсгэрүүд болох Гваделуп, Мартиник, Францын Гвиана, Реюнионыг багтаасан
Эшлэл
Ангилал:Улсуудын жагсаалт Ангилал:Эдийн засгийн жагсаалт Ангилал:Макро эдийн засгийн үзүүлэлт Ангилал:Үндэсний эдийн засгийн нийт тооцоо Ангилал:Олон улсын эдийн засаг Ангилал:Олон улсын санхүүгийн зах зээл
Цахиагийн Элбэгдорж
Цахиагийн Элбэгдож нь Монгол Улсад ардчилсан нийгэм бий болгохоор анх зориглон санаачилж, 75 жил коммунист засаглалтай байсан Монгол орныг тайван хувьсгалын замаар ардчилсан, чөлөөт эдийн засагтай болгож өөрчилсөн ардчилсан хувьсгалын 13 удирдагчийн нэг. Ц.Элбэгдорж нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан. Өмнө нь тэрбээр Монгол Улсын Ерөнхий Сайдаар хоёр удаа, Монгол Улсын Их Хурлын дэд даргаар нэг удаа, УИХ-ын Олонхийн бүлгийн даргаар нэг удаа, УИХ-ын гишүүнээр дөрвөн удаа тус тус сонгогдон ажилласан. Ц.Элбэгдорж нь ардчиллын төлөө, хүний эрх, эрх чөлөөг дээдэлдэг неолибeрал улс төрч юм.
Бага нас, боловсрол
Элбэгдорж нь Ховд аймгийн Зэрэг суманд Цахиа, Хонинхүү нарын гэрт 1963 оны 3 дугаар сарын 8-нд тэдний найм дахь буюу отгон хүү болон мэндэлжээ. Элбэгдоржийн эцэг, эх тэр үеийн Монголын хүн амын ихэнхийн нэгэн адил малчин ард байсан тул Элбэгдорж багадаа ишиг, хурга, тугал, унагатай тоглож, тэднийг арчилж, тордохын зэрэгцээ бусад хүүхдүүдтэй мориор уралдаж тоглож өсчээ. Зэрэг сумынхны дурсан ярьдгаар Элбэгдоржийн ээж Хонинхүү нь туульс хайлдаг, ерөөл магтаал сайхан хэлдгээрээ нутаг усандаа нэр хүндтэй тул Зэрэг сум болон ойр сумынхан цэрэгт явах, хол газар одохын өмнө Цахиагийн гэрт бууж, Хонинхүүгийн мэргэн цэцэн сургаалийг сонсоод мордох дуртай байв. Элбэгдорж Ховд аймгийн Зэрэг суманд бага, дунд сургуулиа онц дүнтэй төгсчээ. Түүнийг 16 настай байхад гэр нь Эрдэнэт хот руу нүүж, тэрбээр Эрдэнэт хотод 10-р ангиа онц дүнтэйгээр 1981 онд төгссөн байна. Социализмын үед их, дээд сургуулийн элсэлтийн хуваарийг Төлөвлөгөөний комиссоос мэргэжил тус бүрээр аймаг, хотод хуваарилдаг байлаа. Элбэгдоржийн хүсэн мөрөөдсөн сэтгүүл зүйн ангийн хуваарь тэр жил Эрдэнэт хотод ирсэнгүй. Сэтгүүлч болохоор сэтгэл шулуудсан Элбэгдорж ирэх жилийн уралдаант шалгалтыг хүлээхээр шийдэв. Энэ хугацаанд тэрбээр аав, ээждээ туслахаар Уулын баяжуулах "Эрдэнэт" үйлдвэрт түр ажиллаад удалгүй засварчин болж, тун удалгүй тушаал дэвшин машинист болж ажиллажээ. Ажиллах хугацаандаа цэрэгт татагдаж нэг жил цэргийн алба хаав. Цэргийн албыг үлгэр жишээ хааж, "Улаан Од" сонинд шүлгүүд нь хэвлэгдсэнийг Батлан Хамгаалах Яaмны өндөр албан тушаалын хүмүүс үзээд Элбэгдоржийг тус яаман дээр дуудаж, түүнээс шалгалт авчээ. Шалгалтын үр дүнд Элбэгдорж Батлан Хамгаалах Яaманд ирсэн Зөвлөлт Холбоот Улсын Цэрэг, Улс Төрийн дээд сургуулийн хоёр хуваарийн нэгийг авсан байна.
Хуучнаар Зөвлөлт Холбоот Улсын Львов хот дахь Цэрэг, Улс Төрийн Их Сургуулийг Элбэгдорж сэтгүүлч мэргэжилтэй, онц дүнтэйгээр 1988 онд төгсчээ. Мөн тэрбээр Америкийн Нэгдсэн Улсын Боулдер хот дахь Колорадогийн Их Сургууль-н Эдийн засгийн институтыг онц төгссөн байна. Дараа нь Элбэгдорж АНУ-ын Харвардын Их Сургуульд тус сургуулийн бүрэн тэтгэлэгтэйгээр суралцаж, Харвардын их сургуулийн Жон Кеннедигийн нэрэмжит Төрийн Удирдлагын сургуулийг төрийн удирдлагын магистр зэрэгтэйгээр 2002 онд төгсөөд Монголдоо эргэн ирсэн.
Ардчилсан хөдөлгөөн
Цахиагийн Элбэгдорж нь анхны ардчилсан хөдөлгөөний партизануудын нэг болж амь биеэ хайрлалгүй, хүмүүсийг зохион байгуулж, жагсаал цуглаан хийж, Монголын төр засгийн коммунист дэглэмийг цус урсгалгүйгээр 1989 онд төгсгөл болгоход чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Коммунист төр засгийн эсрэг Элбэгдоржийн гол шүүмжлэл нь ардчилсан нийгэм, үг хэлэх эрх чөлөө, чөлөөт зах зээлийн эдийн засаг Монгол оронд хэрэгтэй гэсэн бөгөөд Монголын коммунист төр засаг эдгээрийг дэмждэггүй байв. Элбэгдорж болон Монголын коммунизмын эсрэг хувьсгалын удирдагчид, дэмжигчдийн ачаар Монгол Улс Төв Ази дахь анхны ардчилсан орон болсон юм. Олон улсын ухаантнууд болон олон улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл Элбэгдоржийг "Монголын Томас Жефферсон" гэж АНУ-ын тусгаар тогтнолыг тунхаглагчдын нэг, ардчиллыг үндэслэгч эцэгтэй зүйрлэн нэрлэдэг.
Монголын Залуучуудын эвлэлийн их хурлын индэр дээр хэлсэн үгнийхээ төгсгөлд анх удаа Монголд ардчилал хэрэгтэй байгаа тухай ярьж, түүнийг бий болгоход залуусыг уриалан дуудаж, хамтарч ажиллах санал тавьсан. Хурлын дарга Элбэгдoржийн яриаг тасалж, ийм зүйл ярьж болохгүйг сануулж байжээ. Энэ бол 1989 он буюу Монгол Улс коммунист орон болоод 68 жилийг туулаад байсан бөгөөд тэр үед хоёр хүний нэг нь коммунист Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (МАХН)-ын албан бус тагнуул байв. Тэдний матаасаар МАХH, Улс Төрийн Товчоо коммунизм, социализмаас өөр үзэл бодол илэрхийлсэн хүмүүсийг шийтгэдэг, цөлдөг байлаа. Тус хурлын завсарлагаар хоёр залуу Элбэгдоржтой уулзсан бөгөөд тэр гурав ардчилсан хөдөлгөөн байгуулахаар тохиролцож, энэ тухай нууцаар залуучуудад зар тараахаар болжээ. Тэр гурав бусад арван залуусын хамт хожмоо Монголын ардчилсан хувьсгалын арван гурван удирдагч гэж нэрлэгдэх болсон юм.
Тухайн үед Монгол дахь цорын ганц залуучуудын байгууллага байсан Монголын Залуучуудын Эвлэл нь Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (МАХН)-ын харъяа байгууллага байв. Анхааруулга авсан хэдий ч Ц.Элбэгдорж ба түүний нөхөд бусад залуустай Монгол Улсын Их сургуулийн дугуй танхимд нууцаар цугларч, тухайн үеийн хаалттай сэдэв болох ардчилал, чөлөөт зах зээлийн тухай юу мэдэхээ хэлэлцэн ярилцаж, ардчилсан хөдөлгөөн зохион байгуулах төлөвлөгөө зохиож эхэлжээ. Тэд олон удаа уулзаж, шинэ найз нөхөд, шинэ дэмжигчдийг өөрсөдтэйгээ нэгдүүлэхээр дагуулж ирж байв. Нэг шөнө тэд нээлттэй цуглаан зохион байгуулах тухай зарлалаа гудамжинд шонгийн моднууд дээр наасан байв.
1989 оны 12 дугаар сарын 10-ны өглөө Монголын Залуучуудын Эвлэлийн байрны өмнө ардчиллын төлөө анхны олон нийтийн цуглаан болов. Хүмүүс цугларахад тус цуглааныг зохион байгуулагчдын нэг Элбэгдoрж микрофон аваад, Монголд Ардчилсан хөдөлгөөн байгуулагдаж байгааг зарлан тунхагласан. Тус хөдөлгөөнөөс удалгүй Ардчилсан Холбоо байгуулагдав. Ардчилсан Холбоо нь Монголын анхны төрийн бус ардчилсан байгууллага бөгөөд Элбэгдорж үндэслэн байгуулагчдын нь нэг юм. Тухайн үеийн Монголын төрийн дээд гүйцэтгэх байгууллага болох МАХН-ын Улс Төрийн Товчооны зүгээс шийтгэх, цөлөх, хэлмэгдүүлэх ихээхэн магадлалтай байхад ардчиллыг дэмжигчид улам олон жагсаал цуглаан зохион байгуулж байв. Монгол орноо ардчилсан нийгэмтэй болгохыг зорьсон Ардчилсан хөдөлгөөнийг монголчууд дэмжиж, тус хөдөлгөөн нь аймаг бүрт салбартай Монгол улс даяaр давалгаалсан хөдөлгөөн болон хувирав. Ардчилсан хөдөлгөөн жагсаал цуглаан, өлсгөлөн зохион байгуулж, олон аймагт Ардчилсан хөдөлгөөнийг дэмжсэн багш ажилчдын ажил хаялт болов. Энэ бүх дарамт шахалтаар есөн гишүүнтэй МАХН-ын Улс Төрийн Товчоо ардчилсан хөдөлгөөний удирдагчидтай уулзаж хэлэлцээ хийхийг зөвшөөрсөн. Элбэгдорж хэлэлцээ хийгчдийн нэг байсан бөгөөд хэлэлцээний дараа Улс Төрийн Товчооны дарга Жамбын Батмөнх Улс Төрийн Товчоог татан буулгах шийдвэр гаргаж, Улс Төрийн Товчоо татан буугдсанаар Монгол Улс Ардын их хурал байгуулах боломжтой болж, Ардын Их Хурал нь хүний эрх, ардчилал, эрх чөлөөг баталгаажуулсан Монгол Улсын Үндсэн хуулийг баталсaнaap Монгол орон ардчилсан орон болсон.
Монгол улсад ардчилсан нийгмийн тогтолцоог бий болгоход оруулсан хувь нэмэр
Цахиагийн Элбэгдорж Монголын анхны бие даасан сонин болох "Ардчилал" сонинг 1990 онд үүсгэн байгуулж, эрхлэгчээр нь ажилласан. Чөлөөт хэвлэлийг анх үүсгэн бий болгож, хамгаалсан үйл хэргийг нь үнэлж Монголын Сэтгүүлчдийн нийгэмлэгээс Элбэгдоржийг "Хэвлэлийн Эрх Чөлөөний Одон" -гоор 2000 онд шагнажээ.
Элбэгдoрж aрд түмнээсээ сонгогдон Ардын Их Хурлын депутатаас эхэлж нийт гурван удаа УИХ-ын гишүүнээр 1990-2000 онд ажилласан байна. Тэрбээр хүний эрх, aрдчилал, эрх чөлөөг тунхаглан баталгаажуулсан Монгол Улсын шинэ Yндсэн Хуулийг боловсруулан батлалцсaн юм.
Монгол дахь хамгийн анхны бие даасан телевиз болох Монгол, Америкийн хамтарсан Ийгл телевизийг Элбэгдорж 1995 онд үүсгэн байгуулалцсан байна.
Коммунист он жилүүдэд МАХН-ын засаглалаас өөр үзэл бодолтой, шашинтай байснаас нь болж хэлмэгдүүлж, устгасан 37000 гаруй хэлмэгдэгсэд, болон тэдний ар гэрийнхнээс Монгол Улсын төр уучлал хүсэх арга хэмжээг Цагаатгах ажлыг удирдан зохион байгуулах улсын комиссын дарга байхдаа Элбэгдорж санаачилж, хэрэгжүүлсэн юм. Иосиф Сталины үеэс эхэлсэн улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийг цагаатгах, ар гэрт нь нөхөн олговор олгох, нэр төрийг нь сэргээж, цаашид хүний эрх зөрчихийг хориглосон Цагаатгалын тухай хуулийг батлахад Элбэгдорж гол үүрэг гүйцэтгэсэн билээ.
Элбэгдoрж анхны Аж ахуйтны нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулсан бөгөөд тус байгууллага 1991 онд малчид нэгдлээс өөрсдийн хөрөнгө болох малаа хувьчилж авахад нь малчдад тусалсан. Малыг хувьчилж, малчдыг хөрөнгөтэй болгосны ачаар Монгол Улсад социалист он жилүүдэд хэзээ ч 25 саяд хүрч үзээгүй таван хошуу малын тоо толгой мал хувьчлагдсанаас хойш богино хугацаанд 30 саяд хүрсэн билээ.
Ерөнхий сайд Элбэгдорж
Монголын түүхэнд Ерөнхий сайдаар хоёр удаа ажилласан хоёрхон хүний нэг нь Цахиагийн Элбэгдорж юм. Ардчилсан Намын даргын хувьд Элбэгдорж Монголын Үндэсний Ардчилсан Нам, Монголын Социал Демократ Намын "Ардчилсан Холбоо Эвсэл"-ийг хамтран удирдаж, тус эвслийг 1996 оны Улсын Их Хурлын сонгуульд түүхэн ялалтанд хүргэсэн билээ. Элбэгдорж УИХ-ын Олонхийн бүлгийн даргаар 1996-2000 онд, УИХ-ын дэд даргаар 1996-1998 онд тус тус ажилласан.
1998 оны 4-р сард Элбэгдорж Монголын сүүлийн үеийн түүхэн дэх хамгийн залуу Ерөнхий сайдаар сонгогдсон. Ерөнхий сайдаар ажиллах хугацаандаа Элбэгдорж улс үндэстний хэмжээнд тулгамдсан улс төр,эдийн засаг,дэд бүтэц, нийгмийн асуудлуудыг шийдвэрлэх амин чухал алхмууд хийсэн бөгөөд Монгол улсын нээлттэй гадаад бодлогыг тууштай үргэлжлүүлсэн. Хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хуулийг санаачлагчдын нэг нь Элбэгдорж бөгөөд тэрбээр тус хуулийг 1998 онд батлуулахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Тус хууль дээр тулгуурлан батлагдсан дараагийн хуулиар улсын мэдлийн өдөр тутмын сонингууд болох "Ардын эрх", "Засгийн газрын мэдээ" сонинуудыг төрөөс шууд хянадгийг нь зогсоож, олон нийтийн сонин болгосон хууль гарсан.
Ардчилсан тогтолцоог Монгол улсад бий болгож, бэхжүүлэхэд оруулсан хувь нэмэр, хүч чармайлтыг нь үнэлж Элбэгдоржийг Эрх чөлөөний одонгоор шагнажээ. Эхний удаа Элбэгдорж 8 сар Ерөнхий сайдаар ажилласан бөгөөд Ардчилсан Намын дараагийн гишүүн 1998 оны 12-р сараас үргэлжлүүлэн тус албан тушаалыг хашжээ.
Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар Элбэгдoрж хоёр дахь удаагаа 2004 оны 8-р сарын 20-нд сонгогдсон. Энэ нь улс төрийн хоёр гол эсрэг, тэсрэг хүч болох Ардчилсан Намуудын эвсэл, экс-коммунист МАХН хоёр 2004 оны УИХ-ын сонгуульд тэнцүү суудал авсны дараа бий болсон Их эвслийн засгийн газар байв.
Хоёр дахь удаагаа Ерөнхий сайдаар ажиллахдаа Элбэгдорж Монголын хөгжилд хамгийн том тээг саад болоод буй авлигал, ядууралтай дайн зарласан юм. УИХ-ын хаврын чуулганы нээлт дээр 2005 оны 4-р сарын 8-нд "Бид авилгалын учир шалтгаан, эхийг мэдэж, авилгалыг бульдозeрдoнo" гэж хэлсэн шигээ Элбэгдoрж авилгалын эсрэг шаргуу тэмцсэн.
АНУ-ын Эн Би Си телевизийн Ньюс нэвтрүүлэгт өгсөн ярилцлагадаа Элбэгдорж "Бид (Монгол Улс) терроризмтай тэмцэх дэлхийн хүч чармайлтанд хувь нэмрээ оруулахыг чармайж байна" гэжээ. Хэдий тийм боловч тэрбээр "терроризмтай тэмцэх" нэрээр улс орнууд өөрийн ард түмний эсрэг "эрс ширүүн арга хэмжээ" авахын эсрэг анхааруулсан. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Ф.Кеннеди "Берлины иргэн" болсоны адил "2001 оны 9-р сарын 11-ний дараа бид бүгдээрээ Нью-Йоркчууд болсон" гэж Элбэгдорж 2001 оны 10-р сард Нью-Йорк хотод болсон Төрийн бус байгууллагын Дэлхийн нийгэмлэгийн "Дэлхий дахь хүчирхийлэл: Хямрал ба итгэл найдвар" хурал дээр олон улсын төрийн бус байгууллагуудын удирдлагууд, улс орны удирдагчид байсан хүмүүст хандан хэлсэн байна.
Элбэгдoрж Монгол орныг цөлжилтөөс сэргийлж, байгалиа хамгаалж, агаарын бохирдлыг багасгахын тулд мод тарих Ногоон хэрэм хөтөлбөр санаачилжээ.
Ц.Элбэгдорж Европын Холбоотой Чөлөөт худалдааны гэрээ байгуулж, Монголын бүх бүтээгдэхүүн Eврoпын улсуудад татваргүйгээр экспoртлoгдох болсон. Тэрбээр мөн дотоодын үйлдвэрлэгчдээ идэвхтэй дэмжсэн юм. Түүнчлэн дотоодын үйлдвэрлэгчид бүтээгдэхүүн, үйлчилгээндээ авах ёстой лиценз, болон үйлдвэрлэл явуулахад шаардагддаг байсан хэт олон тогтоол журмуудыг Элбэгдорж цөөлсөн. Өмнө нь дотоодын үйлдвэрлэгчдэд ялгавартай хандан, цөөн компанийг "ногоон гэрэл" -ийн компаниуд хэмээн зөвхөн тэдгээр компаниуд гаалийн татваргүйгээр хэрэгцээтэй эд анги, тоног төхөөрөмж импортлодог байсан бол Элбэгдoрж бүх дотоодын үйлдвэрлэгчдэд бүгдэд нь ижил "ногоон гэрэл" өгч дүрэм журмуудыг өөрчилсөн.
Ц.Элбэгдoржийн Засгийн газар Монгол орны айл бүрийг компьютeржүүлж, 1 төгрөгний үнэтэй интeрнeтээр хангах ажлыг санаачлан эхлүүлсэнэээр саяхныг хүртэл хүн амын цөөхөн хувийн хэрэглээ байсан компьютер бүх нийтэд хүртээмжтэй болох үүд хаалга нээгдсэн.
Ц.Элбэгдорж техник мэргэжлийн сургууль, тусгай мэргэжлийг хүчтэй дэмжих замаар ажилгүйдлийг ихээхэн бууруулсан билээ. Дунд сургуульд орос хэлний оронд англи хэлийг хоёр дахь хэл болгон өөрчилж, Монголын эдийн засагт түүхэнд хамгийн их орлого цуглуулж, бүх хүүхдэд хүүхдийн мөнгө олгох ажлыг эхлүүлж, өндөр настны тэтгэврийг өндөр хувиар нэмэгдүүлсэн.
Хархорин сумыг соёлын болон аялал жуулчлалын төв хот болгон хөгжүүлэх санаачлага гаргахад жинтэй үүрэг гүйцэтгэсэн боловч уг ажил одоог хүртэл хэрэгжихгүй, зогсонги байдалтай байна.
Элбэгдорж төрийн хяналттай Монголын Үндэсний телевиз, Монголын Үндэсний радиог олон нийтийн статустай, төрийн хяналтгүй болгох хуулийг санаачлан, УИХ-ын даргатай хамтран УИХ-д оруулсан нь хууль болон 2005 онд батлагдсан.
Элбэгдoржийн Засгийн газар Сүхбаатарын талбайд жагсаал цуглаан чөлөөтэй зохион байгуулахыг зөвшөөрөн хуульчилсан хуулийн төслийг УИХ-д санаачлан оруулсан нь хууль болон батлагдсан. Өмнө нь Сүхбаатарын талбай дээр жагсаал цуглаан хийх нь хуулиар зөвшөөрөгдөөгүй байсан юм.
Хоёр дахь удаагаа Ерөнхий сайдаар ажилласан нь
2004 оны УИХ-ын сонгуульд 50, 50%-ийн тэнцүү санал авсаны дараа их эвслийн засгийн газар байгуулахын тулд Ардчилсан Нам, МАХН гурван гэрээ байгуулж 2004 онд Ц.Элбэгдорж их эвслийн Засгийн газрын Ерөнхий сайдаар ажилласан. Иргэний хөдөлгөөнүүд болон монголчууд МАХН-ын шийдвэрийн эсрэг маш олон хүчтэй эсэргүүцлийн цуглаан, жагсаал хийсэн. Элбэгдоржийн Засгийн газрыг огцруулсан шалтгааны талаархи асуултад МАХН гадаадын хэвлэлд хариулахдаа "Элбэгдорж авилгалтай хангалттай тэмцэж чадаагүй" гэсэн бол МАХН-ыг шүүмжлэгчид хэлэхдээ "МАХН өөрийнх нь булхай, авилгалыг илчлэх албан ёсны авилгалтай холбогдсон шалгалтуудыг хийлгэхгүйн тулд МАХН зориудаар Элбэгдоржийн засгийн газрыг урьдчилан унагасан" гэж Вьюс Ваэйрт бичжээ. АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн агентлаг USAID -ын тайланд МАХН-ын өндөр албан тушаалтнууд авилгалд гүнзгий хутгалдсан гэж онцлон тэмдэглэсэн байна. Элбэгдорж эсрэгээр нь авилгалтай хатуу тэмцэж байв.
МАХН-аас томилсон Гаалийн ерөнхий газрын дарга Х.Баатар авилгалын үйлдэл дээрээ баривчлагдсан бөгөөд тэрбээр авилгалын сүлжээнд МАХН-ын удирдлагууд түүний гол сүлбээтэн хэмээн мэдэгдээд байсан тухай сонин хэвлэлүүд мэдээлж байсан. МАХН-ын удирдлага Х.Баатартай уулзсаны маргааш өдөр МАХН Элбэгдоржийн их эвслийн засгийн газраас гарах шийдвэрээ гаргасан. МАХН-ын энэхүү шийдвэр нь Улаанбаатар хотын сангуудад санхүүгийн шалгалт хийж эхлэхтэй мөн зэрэгцэн тохиосон бөгөөд, Улаанбаатар хотын захирагчаар сүүлийн долоон жилд Миеэгомбын Энхболд ажиллаж байх хугацаанд газартай холбогдсон авилгалын шуугиан дээд цэгтээ хүрээд байсан юм. 2006 оны 1-р сарын 11-нд МАХH-ын Удирдах Зөвлөл Элбэгдоржийн Засгийн газрыг огцруулах шийдвэр гаргаж, үүний дагуу 2006 оны 1-р сарын 13-нд Элбэгдoржийн хоёр дахь засгийн газрыг УИХ дахь МАХH-ын гишүүд болон Ардчилсан Намын дөрвөн гишүүний саналаар огцруулав. Элбэгдoрж "Бид (ардчиллыг дэмжигчид) олуулаа болоод эргэж ирнэ" хэмээх алдарт амлалтаа хоёр дахь удаагаа УИХ-ын индэр дээрээс Засгийн газрыг нь унагасны дараа хэлсэн. Тэрбээр энэ амлалтыг анх 1994 онд УИХ-ын 76 гишүүний 70 нь МАХH-аас сонгогдсон гишүүд байж тэд Элбэгдoржийн ардчилсан бодлогыг асар их эсэргүүцэж байх үeд УИХ-ын гишүүнээс татгалзахдаа хэлсэн юм. Элбэгдорж амлалтаа биелүүлж Ардчилсан Нам, түүний "Ардчилсан Холбоо Эвсэл" -ийг удирдалцаж, тус эвсэл 1996 оны УИХ-ын сонгуульд ялсан билээ. 2005 оны 8 дугаар сард болсон УИХ-ын 65-р тойргийн нөхөн сонгуульд Ардчилсан Намаас Цахиагийн Элбэгдорж, МАХН-аас Миеэгомбын Энхболд нар болон бусад намаас болон бие даан нэр дэвшигч нар нэр дэвшсэн байв.
УИХ-ын гишүүний суудлыг Миеэгомбын Энхболдод өгөхийн тулд Элбэгдоржийг сонгуулиас МАХН нэрийг нь татуулж, оронд нь МАХН Элбэгдоржийн их эвслийн засгийн газраас хугацааг нь дуустал гарахгүй байхаар тохирсон. Байгуулсан гэрээгээ биелүүлж Элбэгдорж УИХ-ын 65-р тойргийн сонгуульд нэр дэвшигчээс нэрээ татсан нь Миеэгомбын Энхболдыг Элбэгдоржийн оронд УИХ-ын гишүүн болох бололцоог олгосон. Хэдий тийм боловч МАХН Ардчилсан Намтай байгуулсан гэрээгээ зөрчиж Элбэгдоржийн Засгийн газрыг орхисон нь УИХ Засгийн газрыг унагаж, Элбэгдоржийг Ерөнхий сайдаас 2006 оны 1-р сарын 13-нд огцруулсан.
2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль
2009 онд Монгол улс 5 дахь удаагаа ерөнхийлөгчөө сонгох сонгууль болов. Үүнд Ардчилсан Нам Ц.Элбэгдоржийн нэрийг дэвшүүлэн, парламентад суудалтай Ногоон Нам, Иргэний Зориг Нам түүнийг дэмжин оролцохоо илэрхийлэв. Тэрээр үүргээ гүйцэтгэж буй ерөнхийлөгч Намбарын Энхбаяртай өрсөлдсөн юм. 2009 оны 5 сарын 24-нд болсон сонгуулийн урьдчилсан дүнгээр 51.24 хувийн санал авч, ялсан юм. Ц.Элбэгдорж 8 аймаг болон нийслэлийн 7 дүүрэгт өрсөлдөгчөөсөө илүү санал авсан бөгөөд сонгогчдын бараг тал нь төвлөрсөн нийслэл хотод байгуулсан ялалт нь түүнийг Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялахад түлхэц болов. Тэрээр 2009 оны 6 сарын 18-ны өдрийн 12:06 цагт тангараг өргөж, албан ёсоор Ерөнхийлөгчийн ажилдаа орсон. 2013 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан Намаас Ц.Элбэгдоржийг дахин нэр дэвшүүлж Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр 2 дахь удаа сонгогдон ажиллаж байна.
2013 оны Ерөнхийлөгчийн сонгууль
Ц.Элбэгдорж хоёр дахь удаагаа Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр 2013 оны 7 дугаар сарын 10-ны өдөр Сүхбаатарын талбайд Чингис хааны хөшөө, Улсын Их Хурал, ард түмнийхээ өмнө тангараг өргөлөө. Энэ нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч түүхэнд анх удаагаа олон нийтийн өмнө төв талбайд тангараг өргсөн үйл явдал болов.
Ном зохиол
Цахиагийн Элбэгдоржийн "Үнэний мөр цагаан", "Ачаа үүрсэн он жилүүд" номууд Улаанбаатар хотод 2000 онд хэвлэгдсэн. Түүний 112 өгүүлэл, 85 хэлсэн үг, 57 ярилцлага 1985-2002 онуудад хэвлэгдсэн байна.
Ойрхи Дорнодод Монгол Улс юу зааж чадах вэ, Цахиагийн Элбэгдорж, Гадаад бодлого сэтгүүл, АНУ, 2011 оны 04-р сарын 06, англи хэлээр.
Эх сурвалж
(Ардчилсан хүчнүүдийн эвсэл парламент дахь 76 суудлын 36-г авч, эрх мэдэл хуваах тухай гэрээ байгуулсан тухай болон Элбэгдорж ерөнхий сайд болсон тухай)
Бусад эх сурвалж
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:Ардчилсан Намын дарга Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:Галт тэрэгний машинист Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (1-р зэрэг) Ангилал:Украины их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Харвардын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Зэрэгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1963 онд төрсөн
2 сарын 8
2 сарын 8 нь Григорийн тооллын жилийн 39 дахь өдөр. Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 326 хоног үлдэнэ. Хэрэв өндөр жил таарвал энэ тоо 327 байна. Энэ өдөр Монголы улсын маршал Х.Чойбалсан мэндэлсэн бол 1265 онд алдарт Хүлэгү хаан насан эцэслэсэн өдөр юм.
Тэмдэглэлт өдөр
0208 #08
Маман Траоре
Маман Эль Хажи Траоре (Mahamane El Hadji Traoré; 1988 оны наймдугаар сарын 31-нд Бамако хотод төрсөн) — Малийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Францын «Ницца» болон Малийн шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Малийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Ницца багийн тоглогч Ангилал:Мец багийн тоглогч Ангилал:Маличууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Нийгмийн ажил
Нийгмийн ажил нь нийгмийн өөрчлөлтийг дэмжиж, хүмүүсийн харилцаан дахь бэрхшээлтэй асуудлыг шийдвэрлэх, хүмүүсийн сайн сайхны төлөө тэднийг чадваржуулж эрх чөлөө, боломжийг нь өргөжүүлэхэд туслах, мэргэжлийн үйл ажиллагаа юм. Нийгмийн ажил урьдчилан сэргийлэх, асуудлыг шийдвэрлэх, интервенц, сэргээн засах болон нийгмийн дэмжлэг, хөгжүүлэх гэсэн олон зорилгын дор хийгдэх болсон. Дэлхийн хэмжээнд нийгмийн ажилтнуудын хийж байгаа үндсэн ажил үүргийг нэгтгэн дүгнэвэл дараах дүр зураг харагдаж байна.
Нийгмийн ажлын үндсэн зорилт:
Ангилал:Орон нутгийн бодлого Ангилал:Нийгмийн халамж Ангилал:Хөгжлийн бэрхшээл
Рубен Дарио
thumb|right|Рубен Дарио Рубен Дарио (Rubén Darío; 1867 он 1 сар 18 өдөр – 1916 он 2 сар 6 өдөр) нь Никарагуагийн сэтгүүлч, улс төрч, шилдэг яруу найрагч Феликс Рубен Гарсиа Сармиентогийн (Félix Rubén García Sarmiento) нууц нэр юм. Модернизмын эцэг хэмээн нэрлэгддэг. Испани хэлний яруу найрагт их нөлөөлж хүч оруулсан гэгддэг.
Люк Варни
Люк Иван Варни (Luke Ivan Varney, 1982 оны есдүгээр сарын 28-нд Английн Лестер хотод төрсөн) нь Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Блэкпүүл багийн довтлогчоор Дерби Каунти багаас зээллэгээр тоглож буй.
Тэр Блэкпүүл багт Премьер лигт дэвшсэн жил болох 2010-11 оны улиралын турш хүчин зүтгэхээр 2010 онд наймдугаар сарын 27-нд зээллэгээр ирсэн юм. Дерби Каунти багийн бүрэлдэхүүнд Варни 2008 оны арваннэгдүгээр сарын 27-нд 1 сая фунт стерлингээр гэрээгээр элссэн ба өмнө нь тоглож байсан Чарльтон Атлетик багтайгаа 2007 оны тавдугаар сард 2.5 сая фунтээр гэрээ байгуулж байв.
Холбоос
Ангилал:1982 онд төрсөн Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Англичууд
Самара
Самара (1935-1991 оны хооронд Куйбышев, түүнээс хойш Самара Самыр) — ОХУ-ын Самара мужийн төв, 1.2 сая хүнтэй саятан, улсынхаа зургаадугаар их, Ижил мөрний эрэгт оршдог хот.
Хотын нэр
Самара хотын нэрийн гарлын тухай хоёр гол онол байдаг. Эхний хувилбараар бол Ижил мөрөнд цутгадаг Самара голын нэрээр нэрлэгдсэн гэх. Харин хоёрдугаар хувилбарт грек хэлний „Самар“-худалдаачин, наймаачин болон „Ра“ гэх Ижил мөрний эртний нэрээс гаралтай гэж үздэг аж.
Хотын үүсэл
Оросын түүхийн бичгүүдэд Самара хотыг анх 1361 онд дурдсан байдаг. 1367 онд венецийн худалдаачид болох Франческо, Доминико Пиццигано нарын Ижил мөрний газрын зургийг зурахдаа Самара гэх сууринг тэмдэглэсэн байдаг байна.
1586 онд Фёдор Иванович хааны зарлигаар Ижил мөрөнд цутгах Самара голын хамгийн өргөн хэсэг дээр хяналтын цайз бариулсан ба түүний „Самара хотхон“ хэмээн нэрлэжээ. Энэхүү бэхлэлт нь оросыг нүүдэлчдээс хамгаалах зорилготой байсан төдийгүй Казаниас Астрахань руу явах усан замын найдвартай байдлыг хангах ёстой байв.
Анхандаа хэрмийн хашааг үзүүрлэсэн модоор хийн, дээр нь харуулын цамхаг болон буудах шагайвчтайгаар барьжээ. 1636 онд цайзын урт 1700 метр, өргөн нь 350 метр болсон байлаа. 1689 онд тус „хотхон“ нь албан ёсоор хотын эрхтэй болов. Энэ үед Самара нь зөвхөн цэргийн чухал бааз төдийгүй оросуудын дорно дахины улсуудтай худалдаа эрхлэх томоохон төвийн зэрэгцээ хийх ба ачаа барааг шилжүүлэх цэг болсон байв.
Хүн амын өсөлт
Тайлбар: Хүн амын тооллогын мэдээ
Эшлэл
Ангилал:Ижил мөрний суурин Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын хот Ангилал:Саятан хот Ангилал:Самара мужийн суурин Ангилал:1586 онд байгуулагдсан
Пакистан
Пакистан (پاکستان Пакистан), албан ёсоор Исламын Бүгд Найрамдах Пакистан Улс нь өмнөд Азийн орон юм. Баруун талаараа Афганистан, Иран орнуудтай, зүүн талаараа Энэтхэгтэй, зүүн хойд талаараа Хятадтай тус тус хиллэдэг. Өмнөд талаараа Арабын тэнгист 1,046 км урт эрэгтэй.
Өнөөгийн Пакистан улсын орших газар нутагт эртний Инд хөндийн иргэншил, Энэтхэг-Грекийн хаант улс тогтнож байсан байна. Энэ газар нутаг нь Перс, Грек, Араб, Турк, Афганистан, Монгол зэрэг үндэстнүүдэд урьдын түүхэнд эзлэгдэж байв. Пакистан нь 1947 он хүртэл Британийн удирдлага доорх Энэтхэгийн хэсэг байжээ. Харин 1947 онд Мухаммад Али Жиннах ба Мусульмануудын Чуулганы удирдсан, мусульмануудад зориулсан орон байгуулах хөдөлгөөний үр дүнд Синд, Баруун хойд заагийн муж, Баруун Панжаб, Балучистан, Зүүн Бенгал мужууд нэгдэж Пакистан улс бүрэлдэн тогтох болжээ. 1956 оны Үндсэн Хуулиар Пакистан нь Исламын бүгд найрамдах улс болсон. 1971 онд зүүн Пакистанд салан тусгаарлахаар тэмцсэнээр Бангладеш улс тусгаар тогнолоо олжээ. Пакистаны түүх нь эдийн засгийн өсөлт болон цэргийн удирдлага, улс төрийн тогтворгүй байдлын үеүдээр тодорхойлогдоно.
Пакистан улс нь 180 орчим сая хүн амаараа дэлхийд зургаад жагсдаг бөгөөд мусульман хүн амаараа зөвхөн Индонезийн дараа хоёрт ордог. Энэ улс нь "Дараагийн 11" гэгдэх эдийн засагтай орнуудад багтдаг. Пакистан нь Исламын зөвлөгөөний байгууллага (Organization of the Islamic Conference), Өмнөд Азийн бүсийн хамтын ажиллагааны нэгдэл (South Asian Association for Regional Cooperation), Хөгжиж буй 8 орон (Developing 8 Countries), Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны байгууллага (Economic Cooperation Organization) зэрэг байгууллагуудыг анх байгуулсан орнуудын тоонд орно. Мөн НҮБ, Үндэстнүүдийн хамтын нөхөрлөл (Commonwealth of Nations), Дэлхийн худалдааны байгууллага, G33 хөгжиж буй орнууд (G33), G77 хөгжиж буй орнууд (Group of 77) зэргийн гишүүн бөгөөд, НАТО-гийн гишүүн биш АНУ-н чухал холбоотон бөгөөд цөмийн зэвсэгтэй юм.
Нэр
Тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч Рахмат Али 1933 оны «Одоо эсвэл хэзээ ч үгүй» тунхагтаа "ПАКСТАНд 33 сая мусульман (хотон) амьдарч байна" гэжээ. Тухайн үеийн таван мужийн нэрийг нийлүүлсэн (Панжаб, Афган, Кашмир, Синд, Балучистан) тэрхүү үгэнд эгшиг жийрэглэн «Пакистан» гээд 1947 оноос шинэ улсын нэр болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн орон Ангилал:Исламын Бүгд Найрамдах Улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Аэрозол
Аэрозол [] (ἀήρ мoнг. ”агаар” ба solutio мoнг. ”уусмал”) бол хий дэх хатуу эсвэл тоосонцор өөр өөр хөвөх эгэл хэсгүүдийн холимог (дисперс) юм.
Энэхүү хөвөгч хэсгүүдийг аэрозол бөөм эсвэл аэрозол тоосонцор гэнэ.
Эх сурвалж
Ангилал:Дисперс (хими) Ангилал:Агаар мандал Ангилал:Тоос Ангилал:Байгаль орчны хүчин зүйл
Жан-Батист Люлли
Жан Батист Люлли (Jean-Baptiste Lully, ; * 1632 оны 11-р сарын 28-нд Флоренцод; † 1687 оны 3-р сарын 22-нд Парист) — францын хөгжмийн зохиолч, хийл хөгжимчин, удирдаач. Уг гарал нь итали (жинхэнэ нэр нь — Жова́нни Батти́ста Лу́лли, Giovanni Battista Lulli). Люлли нь өрнийн хөгжмийн түүхэнд францын үндэсний дуурийн урлагийг үндэслэгч, францын барокко хөгжмийн томоохон төлөөлөгч хэмээн тодорхойлогдсон байна.
Намтар
Тэрээр италийн Флоренцийн гурилын тээрэмчин Лоренцо ди Мальдо Лулли (итал. Lulli) болон эхнэр Катерина дель Серо нарын гэр бүлд мэндэлжээ. Бяцхан хүү Люлли бага балчир насандаа гитар болон хийл хөгжмөөр чадамгай тоглож сурсан шог хошин үзүүлбэрийг адтай тоглож, бүжиглэх дуртай байсан гэдэг. Тэгээд ч нутгийнхаа сүмийнхнээр хөгжмийн анхан шатны хичээлийг заалгажээ. Люлли хүү өөртэй нь итали хэлний дадлага хийж байсан хааны садан төрөл мадмуазель де Монпансьегийн зарц нэрийн дор гүн герцог де Гизагийн бараа бологчдын бүрэлдэхүүнд багтан 13 настайдаа буюу 1646 оны 3-р сард анх удаа Францад хөл тавьжээ. Тэр хурдан хугацаанд эздийн итгэлийг олж авсан нь түүнийг хатагтай Монпансьегийн “паж” болгоход хүргэв. Гэсэн хэдий боловч удалгүй хатагтай Монпансье нь XIV Людовикийн эсрэг зохион байгуулсан Фрондын хуйвалдаанд идэвхтэй оролцож тэр нь бүтэлгүйтсэнээр 1653 онд Сен-Фаржогийн цайзад цөлөгдөв. Харин Люлли Парист үлдэхийн тулд ажлаасаа чөлөөлөгдөх хүсэлт гаргасан ба гурван сарын дараа гэхэд тэрээр Исаак де Бенсерадын “Шөнийн бүжиг”-ийн тайзан дээр бүжигчин болсон байлаа. Тэр үедээ Н. Метрю, Н. Жиго, Ф. Робердье, мөн Ж. Кордье(хийл) нараар хичээл заалгасан байна. Эзэн хаандаа таатай сэтгэгдэл төрүүлсэн нь 1661 онд түүнд Лазарини хэмээх итали маэстрогийн “хөгжмийн ерөнхий зохион байгуулагч”-ийн албан тушаалыг шилжүүлэн өгөх шалтгаан болов (фр. surintendant de la musique instrumentale).
Ордон дахь албан үүргээ Люлли балетын хөгжим бичих ажлаар эхэлж, тэр хөгжимдөө хаан болон ордныхонтой хамтран бүжиглэх болжээ. Эхэн үедээ Люлли зөвхөн дан хөгжимчдийн хэсгийг хариуцаж байсан бол удалгүй дуучдын хэсгийг ч хариуцдаг болсон байна. Түүний 1650-1660-д оны үеийн уран бүтээлүүдэд “Цаг хугацаа”, “Флора”, “Шөнө”, “Дөрвөн улирал”, “Альцедиана” зэрэг балетуудыг нэрлэж болно. Эдгээр бүтээлүүдэд нь XVII зууны эхний хагасын үед францын ордонд ихээхэн түгээмэл байсан, ялангуяа 1581 онд “Хааны хошин балет”-д тод илэрлээ олж байсан тэр уламжлалыг хадгалсан байв.
Зүүлтийн тайлбар
Ангилал:Францын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Бароккогийн үеийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Дуурийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Сүмийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Бүжигчин Ангилал:Балетын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Францчууд Ангилал:1632 онд төрсөн Ангилал:1687 онд өнгөрсөн
Электролит диссоциаци
Электролит диссоциаци
Энэхүү онолийг Шведийн химич С.Аррениус хүчлийн уусмал дээр хийсэн дүнд үндэслэн усан уусмалдаа эерэг ба сөрөг цэнэгтэй ионууд үүсгэн задардаг болохыг тогтоожээ. Электролит диссоциаци гэдэг нь Электролитүүд уусмал ба хайлмал байдалдаа ион болон задархыг хэлнэ. Буцлах болон хөлдөх темпратурын үед бодис нь усахдаа ион болон задардаг.
Диссоциацийн зэрэг
α –үсгээр тэмдэглэнэ
Диссоциацийн зэрэг нь болон задарсан молекулын тоог нийт молекулын тоонд харьцуулсан харьцаа юм. Диссоциацийн зэргийг хэмжээгээр нь хүчтэй электролид сул электролид гэж 2 ангилна.
Хүчтэй электролид
α >0,3 буюу а>30%
1.Бараг бүх диссоциацид ордог элэкролитүүд
2.Бараг бүх давсууд
3.Шүлтүүд (Шүлтийн ба газрын металл)
4.Ихэнх эрдэс хүчил HNO3, H2SO4, HCl
Сул электролид: α<0,3
1.Бараг бүх органик хүчил
2.Зарим эрдэс хүчил HNO2, HClO, H2S , H2CO3
3.Ихэнх металлийн суурь NH4OH, армони гидроксид H2O (Шүлтийн ба газрын шүлтийн металаас бусад)
Диссоциацийн тогтмол: К-үсгээр тэмдэглэнэ
Электролитийн диссоциацид тэмдэглэсэн мэнцвэрийн тогтмол диссоциаци нь концентрацаас хамаарахгүй харин темпратураас хамаарна. Диссоциацийн тогтмол хэдий чинээ их байна төдий чинээ хүчтэй байдаг. Ангилал:Химийн урвал
Вакасо Мубарак
Замнал
Вакасо Ашанти Голд багаас мэргэжлийн гараагаа эхэлж, 2008 онд испанийн Эльчетэй байгуулан 5 жилийн гэрээ нь 2011 оны нэгдүгээр сард гэнэт цуцлагдахад тэр Вильярреал багт орсон. Тэр жилдээ багахан тоглосон Вакасо Эспаньолтой 4 жилийн гэрээгээ өөрөө цуцлаад 2013 оны наймдугаар сарын 28-нд оросын Рубин Казан багт дөрвөн жилээр элссэн байдаг байна. 2014 оны наймдугаар сарын 28-нд 2014/2015 онд зээлэгдэхээр гэрээлэв.
Хувийн амьдрал
Гэрлэсэн. 2014 онд хүүгээ таван сартайд нь.
Гадны холбоос
Ангилал:Ганын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Эльче багийн тоглогч Ангилал:Вильярреал багийн тоглогч Ангилал:Эспаньол багийн тоглогч Ангилал:Рубин Казан багийн тоглогч Ангилал:Селтик багийн тоглогч Ангилал:Ганачууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Өгөгдөл
Өгөгдөл бол тоо болон тэмдэгтүүдийн цогц юм.
Өгөгдөл ( эсвэл үзүүлэлт – өгөгдлийн нэг нэгж) бол мэдээлэл биш юм. Өгөгдөл мэдээлэл болохын тулд тайлбар шаарддаг. Өгөгдлийг мэдээлэлд хөрвүүлэхэд хэд хэдэн хүчин зүйлсийг авч үзэх ёстой. Эдгээр хүчин зүйлүүд нь мэдээллийг үүсгэж, хэрэгцээт мэдээллээр хангана. Метадата гэдэг нь ерөнхийдөө бүтэцлэгдсэн мэдээлэл бөгөөд мэдээллийн хамаарлыг илрүүлэх, мэдээллийг танилцуулах, үнэлгээ өгөх болон мэдээллийг удирдахад тусалдаг компьютерт ойлгомжтой өгөгдөл юм. Өгөгдөл нь бодит үйл ажиллагаа эсвэл үйл явцын түр зуурын бүрэлдэхүүн байж болно. Бараг бүх тохиолдолд энэхүү түр зуурын бүрэлдэхүүн нь шууд бус утга илэрхийлдэг. Жишээ нь, температур мэдрэгч төхөөрөмж өгөгдлийг бичиж авдаг. Температур өгөгдлийг хүлээн авах үед  “одоо”-гийн түр зуурын тайлбарыг өгдөг. Иймээс тухайн төхөөрөмж нь температурын хамт огноо, цаг хугацааг бичиж авдаг. Температурын мэдээлэл бүртгэгчид холбогдох үед температур бүрт огноо, цаг (мета өгөгдлийг) тайлагнах ёстой.
Програм гэдэг нь компьютер болон бусад машины үйл ажиллагааг удирдахын тулд кодлосон програм хангамжийн зааварчилгааны дарааллуудаас тогтсон өгөгдлийн багц юм.
Бодит компьютерийн санах ойн элементүүдийн хаяг, мэдээлэл нь байт / үг- ээс бүрдэнэ. Тоон өгөгдөл нь ихэвчлэн хүснэгт, SQL өгөгдлийн сан гэх мэт харилцан хамааралтай өгөгдлийн сангуудад хадгалагддаг ба ерөнхийдөө хийсвэр түлхүүр/утгын хослол маягаар үзүүлэгдэж болно. Өгөгдөл нь өгөгдлийн бүтэцийн өөр өөр олон төрөл, бүрэлдэхүүн, график, болон обьектуудыг зэрэг зохион байгуулж чадна. Өгөгдлийн бүтэц нь маш олон өөр өөр төрлийн, тоо, мөр, тэр ч байтугай бусад өгөгдлийн бүтэц зэрэг мэдээллийг хадгалаж чадна. Өгөгдөлийг нэмэлт тоног төхөөрөмжийн тусламжтайгаар компьютерьт оруулж, гаргаж болно.
Өөр нэг төрлийн хэрэглээ нь хоёртын тооллын файлуудыг (хүн уншиж болохоор биш ) текстээс ялгах зорилгоор "өгөгдөл" гэж нэрлэдэг. 2007 оны байдлаар тоон өгөгдлийн нийт хэмжээг 281 тэрбум гигабайт гэж тооцсон байдаг.
Шинж чанар
Үүний мөн чанар нь, нэгж өгөгдөл тодорхой байрлалд үнэ цэнээ хадгалах юм.
Үндсэндээ, компьютерууд өгөгдөл хэлбэрээр өгөгдсөн зааварчилгаануудын дарааллыг дагадаг. Өгөгдсөн ажлыг гүйцэтгэх зааварчилгааны багцыг программ гэдэг. Тухайн тохиолдолд, компьютероор гүйцэтгэгддэг программ нь хоёртын машины кодоос тогтоно. Компьютерийн үйлдлийг программаар удирддаг ч CPU-р гүйцэтгэдэггүй, энэ нь ч мөн адил өгөгдөл юм. Програмын зааварчилгаа, програмын удирддаг өгөгдөл хоёр нь хоёулаа яг ижил замаар хадгалагддаг. Цаашлаад компьютерийн програмууд өөр компьютерийн програмууд дээр тэдний програмын өгөгдлийг удирдах замаар ажиллах боломжтой.
Програм ба өгөгдлийн хоорон дахь шугам тодорхой биш байж болно. Жишээ нь, interpreter (орчуулагч) нь хэмээх програм байдаг. Орчуулагч руу орох оролтын өгөгдөл нь угаас машины хэл дээр илэрхийлэгдсэн ердийн нэгэн зүйл биш, энэ нь өөрөө программ юм. Ихэнх тохиолдолд орчуулагдсан програм нь текст хянагч програмаар (эгэл текстэн өгөгдөлтэй илүү энгийнээр зохицдог) удирдагдсан хүн уншиж болох текстийн файл болно. Метапрограмминг мөн адилаар бусад програмыг өгөгдөл маягаар удирддаг програмыг татан оролцуулдаг. Түүвэрлэгч, холбогч, дебаггер, програм сайжруулагч, вирус хайгч гэх мэм програмууд бусад програмыг өгөгдөлөө болгож ашигладаг.
Файлд өгөгдлийн байт хадгалахын тулд файлын форматад тохируулагдсан байх ёстой. Ерөнхийдөө програмууд бусад өгөгдөлд хэрэглэдгээс ялгаатай тусгай файлын төрөлд хадгалагддаг. Гүйцэтгэгдэхүйц файлууд програм агуулдаг, бусад бүх файлууд ч бас өгөгдлийн файл байдаг. Хэдий тийм ч гүйцэтгэгдэхүйц файлууд програмд “built-in”-ддэг “in-line” өгөгдөл агуулдаг. Нарийвчилбал зарим гүйцэтгэгдэхүйц файлууд тогтмол ба анхдагч утгуудыг (хоёулаа өгөгдөл) нэр төдий агуулдаг өгөгдлийн сегмент гэгчийг агуулдаг.
Жишээ нь, нэгэн хэрэглэгч нэг файлаас үг боловсруулах програм ачааллахын тулд үйлдлийн системийг анх зааварчилсан байна, тэгээд үг боловсруулах програмтай өөр нэгэн файлд хадгалагдсан баримт бичиг (документ) янзлах байв. Энэ жишээн дээр баримт бичиг нь өгөгдөл гэж тооцогдоно. Үг боловсруулагч хэрэв зөв бичгийн алдаа шалгадаг бол үүний үгийн жагсаалт нь өгөгдөл нь болно. Зөв бичгийн алдаа шалгах алгоритм нь нэг бол машины кодон өгөгдөл болно, эсвэл тайлбарлаж болох ямар нэг програмчлалын хэлний текст болно.
Өгөгдлийн түлхүүр ба утгууд, байгууламж ба тогтмол
Өгөгдөл дэх түлхүүрүүд утгуудыг контекстоор хангаж байдаг. Өгөгдлийн байгууламжаас үл хамааран түлхүүрийн олонлог үзэгдэж байдаг. Өгөгдөл дэх өгөгдлийн түлхүүр ба өгөгдлийн байгууламж нь өгөгдлийн утгад өгч байгаа утгын үндсэн суурь юм. Аливаа утга ба байгууламж дахь утгын цуглуулгатай шууд болон шууд бусаар холбогдсон түлхүүргүйгээр утгууд нь утгагүй болдог бөгөөд өгөгдөл байхаа больдог. Өөрөөр хэлбэл, өгөгдөл гэж тооцогдохын тулд утгын олонлогт холбогдсон дор хаяж нэг түлхүүрийн олонлог байхаас өөр аргагүй юм. Өгөгдөлийн дараах жишээнүүдээр нэг зэрэг олон аргаар компьютерт илэрхийлж болно:
RAM (Random Access Memory-Шуурхай Санах Ой) •	Шуурхай санах ой нь компьютерийн процессорын (CPU) шууд хандсан өгөгдлүүдийг хадгалж байдаг. CPU санах ойд эсвэл өөр дээрээ өгөгдлийг ашиглаж болно.Энэ нь процессор өгөгдлийг хадгалалтын хэрэгсэл ба санах ойн хооронд зөөвөрлөх ёстой өгөгдлийн байнгын хадгалалтын эсрэг нь юм. RAM нь процессор унших ба бичих үйл ажиллагаанд хаяг өгөх замаар уншиж бичиж болдог шугаман зэргэлдээ байрлалуудын 1 ба хэд хэдэн блокын өгөгдлийн цуваа юм. RAM гэдгийн “random” буюу дурын гэдэг нь процессор ямар ч дарааллаар, ямар ч үед, санах ойн аль ч байршилд үйл ажиллагаагаа явуулж болно гэсэн үг. (Memory management unit-г хар). RAM-д өгөгдлий хамгийн бага элемент нь “Хоёртын бит” юм. RAM-д хандах хүчин чадал ба хязгаар нь процессорын тусгай мэдээлэл юм. Үндсэн санах ой буюу RAM нь “цахилгаан унтраалгын свич”-ийн өгөгдлийн цуваа эсвэл арванзургаатын тооллын системийн 0-ийн хаяг дээр эхлэлтэй байрлалаар эрэмбэлэгдсэн байдаг. Байрлал бүр процессорын байгууламжаас хамаарч ихэвчлэн 8, 16, 32, 64 параллель битээр хадгалагддаг. Цаашлаад RAM дахь нэг байтад хадгалагдсан ямар ч утга n нь санах ойн байршлын өгөгдлийн цуваа руу салаалсан 0+n байх санах ойн өгөгдлийн цуваан дахь санах ойн хамгийн эхний байршлаас гарсан салаа буюу тохирсон байршилтай байдаг.
Түлхүүр Зохион байгуулалттай өгөгдлийн давталттай байгууламж Эрэмбэлэгдсэн өгөгдөл Гадаад тоног төхөөрөмжийн санах ой Индексжүүлсэн өгөгдөл Хийсвэрлэлт ба шууд бус байдал Өгөгдлийн сангийн өгөгдөл Зэрэгцээ хуваарилагдсан өгөгдөл боловсруулах
Шинэ Гвинейн бүргэд
Шинэ Гвинейн бүргэд, Harpyopsis novaeguineae, нь 90 см урт, бор саарал өнгөтэй махчин шувуу бөгөөд Harpyopsis төрлийн ганц зүйл юм. Тэд богино залаа, хүчирхэг хошуу, томдуу нүд, урт дугуйрсан сүүл, хурц хумстай ба хэвлий хэсэг нь цагаан байдаг.
Эмэгчин нь эрэгчингээс биеэр арай том байна. Энэ бүргэд нь зөвхөн Шинэ Гвинейн дулаан бүсийн ой шугуй ууланд өндөр модонд үүрлэн амьдарна.
Шинэ Гвинейн бүргэд хөхтөн амьтан, шувуу болон могой барьж иддэг.
Байгаль орчны өөрчлөлт болон өдийг нь авах гэж агнаснаас тоо толгой нь цөөрч буй юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Бүргэдүүд Ангилал:Харцгайнхан
Жамцын Бадраа
Жамцын Бадраа нь Монголын урлагийн нэрт зүтгэлтэн юм. Хөвсгөл аймгийн Мөрөн сумын 1-р сургууль Жамцын Бадраагийн нэрэмжит сургууль юм.
Намтар
1958 онд Дели хотын Энэтхэгийн соёлыг судлах олон улсын хүрээлэнд хинди, санскрит хэл сурсан.
Бүтээл
Ж. Бадраагийн шүлгээр бүтсэн дуу:
Ж.Бадраа нь 1978 онд бүтсэн "Учралын уянга" телекино концертын зохиогч юм.
Ангилал:Монголын зохиолч Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Бүрэнхааны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1926 онд төрсөн Ангилал:1993 онд өнгөрсөн
2 сарын 9
2 сарын 9 нь Григорийн тооллын жилийн 36 дахь өдөр. Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 325 хоног үлдэнэ. Хэрэв өндөр жил таарвал энэ тоо 326 байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0209 #09
Никола Тесла
Никола Тесла (1856 оны 7-р сарын 10-нд Австрийн Эзэнт Гүрэнд төрж, 1943 оны 1-р сарын 7-нд Нью-Йорк хотод нас барсан) серби гаралтай америкийн зохион бүтээгч, механик болон цахилгааны инженер байсан. Тэрээр цахилгаан үйлдвэрлэлийн салбарыг үүсэхэд хамгийн том хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн гэгддэг бөгөөд XIX зууны сүүл, XX зууны эхэн үед цахилгаан соронзны салбарт хувьсгал хийсэн олон бүтээл, нээлт хийж ихэд алдаршсан. Теслагийн патентууд болон онолын бүтээл нь орчин үеийн хувьсах гүйдлийн цахилгаан тэжээлийн системийн үндэс суурийг тавьсан. Үүний дотор цахилгаан түгээлтийн олон фазат систем, хувьсах гүйдлийн мотор бүтээсэн нь Аж үйлдвэрийн хоёрдугаар хувьсгал гарахад түлхэц өгчээ.
Өнөөгийн Серби нутаг дэвсгэрт Смилян тосгонд эцэг сербийн үнэн алдартны сүмийн ламтан Милутин Тесла (1819—1879), эх Георгина Тесла /Мандич/ нарын 4 дахь хүүхэд болж төржээ. Тэрээр Австрийн Хаант Улсын харьяат байсан бөгөөд 1884 оны 7-р сард АНУ-д анх очиж Томас Эдисоны компанид инженэр болжээ. 1891 онд АНУ-ын иргэн болсон ажээ. 1894 онд радиогоор утасгүй холбооны боломжийг үзүүлж, "Гүйдлийн дайн"-д ялагч болсныхоо дараа, тэрээр Америкт ажиллаж байсан хамгийн аугаа цахилгааны инженерийн нэг гэж өргөн олонд хүндлэгдэх болсон. Түүний эхэн үеийн бүтээлийн ихээхэн хэсэг нь орчин үеийн цахилгаан техникийн анхдагч бүтээлүүд болсон бөгөөд түүний хийсэн олон нээлт нь асар том өөрчлөлт авчирсан юм. Энэ үед АНУ-д Теслагийн алдар нэр бусад аугаа зохион бүтээгч, эрдэмтний нэр алдартай зэрэгцэж байсан боловч, этгээд зан, шинжлэх ухаан, технологийн дэвшлийн талаар итгэмээргүй, заримдаа хачин гэмээр санаа гаргадаг байсан учраас насаараа эхнэр аваагүй гоонь эр Никола Тесла эцэстээ нүд үзүүрлэгдэж, "галзуу эрдэмтэн" гэгдэх болжээ. Тесла санхүүгийн байдалдаа төдийлөн их анхаардаггүй байсан учраас 86 насандаа Нью-Йорк хотод нас барах үедээ ядуу тарчиг амьдралтай байсан гэдэг.
Эшлэл
Ангилал:Цахилгааны инженер Ангилал:Радиогийн пионер Ангилал:19-р зууны физикч Ангилал:Сербийн Шинжлэх Ухаан ба Урлагийн Академийн гишүүн Ангилал:Карлын их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Грацын техникийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:АНУ дахь цагаач Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Ликагийн хүн Ангилал:Сербичүүд Ангилал:1856 онд төрсөн Ангилал:1943 онд өнгөрсөн
Горгуй Дьенг
Горгуй Дьенг (Gorgui Dieng, 1990 оны нэгдүгээр сарын 18-нд Сенегал улсын Кебемер хотод төрсөн) — Сенегалын сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч юм. Луисвиллын коллежид Үндэсний коллежийн аваргаар (NCAA) тодорсон жилдээ буюу 2013 онд драфтлагдаж НБА-д элссэн. Түүний нэр хэлнээс хөрвүүлбэл "хөгшин хүн" гэсэн утгатай.
Товчхон
Дьенг драфтад №21-ээр багтан Юта Жаз багт сонгогдсон ч Миннесота Тимбервулвз багийн ес дэх сонголт Трэй Бёркийг элсүүлэхийн тулд Шабаз Мухаммадтай хамт Миннесотад шилжүүлсэн юм.
Эллен Чёрч
1930 оны 5 сарын 15-нд Америкийн иргэн, 25 настай Эллен Чёрч (Ellen Church, 1904.09.22—1965.08.22) гэдэг бүсгүй “Boeing Air Transport” (хожим “United Airlines” нэртэй болсон) компанийн Сан-Франциско-Шайенн рейсийн нислэгт үйлчилж, дэлхийн анхны стюардесс боллоо. Тэр нисэхийн сургуульд сурч байхдаа галт тэрэгний проводниктэй адил үйлчилгээг онгоцонд нэвтрүүлэх санаа гаргасан бөгөөд үүнийг “Boeing Air Transport” дэмжсэнээр долоон бүсгүйн бүрэлдэхүүнтэй “Sky Girls” нэртэй анхны багаа байгуулжээ. Эллений санаачилсан энэ үйлчилгээ гурван жилийн дотор Америкийн бүх авиа компаниудад нэвтэрсэн төдийгүй тэр үед нисэх онгоцонд суухаас айдаг байсан олон түмний санаа бодолд эерэг нөлөө үзүүлсэн байна. Стюардессууд тухайн үедээ өндөрт тооцогдох 125 долларын цалинтай байжээ. Түүний төрсөн хот Крескогийн нисэх онгоцны буудлыг “Эллен Чёрч” гэж нэртэй юм. Эллин Чёрч 61 насандаа мориноос унаж харамсалтайгаар нас барсан байна.
Стюардесс нь зорчигчдод үйлчлэхээс гадна
Ангилал:Онгоцны үйлчлэгч Ангилал:20-р зууны сувилагч Ангилал:Агаарын Медаль шагналтан Ангилал:Агаарын тээврийн пионер Ангилал:Америкчууд Ангилал:1904 онд төрсөн Ангилал:1965 онд өнгөрсөн
Рено
Рено (фр. Renault, []) нь францын автомашин үйлдвэрлэгч юм. 1999 онд Ниссан болон Реногийн хооронд стратегийн түншлэл үүсгэн Рено-Ниссаныг бий болгосоноор дэлхийн томоохон автомашин үйлдвэрлэгчдийн нэг болжээ. 2013 онд дэлхий даяар 121.807 ажилчинтайгаар нийт 2.628.208 тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэсэн аж. Компаний төв байр Парисаас холгүй Булонь-Бийанкурт байралдаг байна.
Үүсгэн байгуулагдсан болон эхний жилүүд
thumb|left|Рено тип А (1899 он) thumb|right|Рено тип АГ "Такси де ла Марне"- Ландаулет загвар (1910 он) thumb|right|Рено Селтакуатре (1936) Société Renault Frères (Ах дүү Реногийн компани)-ийг Луи Рено (1877-1944), Фернанд Рено (1865-1909) болон Марсель Рено (1872-1903) ах дүү нар 1899 оны хоёрдугаар сарын 25-нд албан ёсоор үүсгэн байгуулжээ. Гэхдээ 1898 оны зул сарын баярын орой нь Реногийн үйлдвэрийн үүсгэн байгуулагдсан өдөр гэж үздэг. Энэ өдөр Луи Рено Булонь-Бийанкурт өөрийн үйлдвэрлэсэн модон хийцтэй автомашинаар Парис хотоор аялжээ. Яг энэ оройдоо тэрбээр энэ загварыг үйлдвэрлэх 12 захиалгын гэрээ хийсэн бөгөөд сүүлд тус загвараа «Моделл А» гэж нэрлэжээ. Renault AG1
Луи Рено нь дүү нараа нас барсанаас хойш ганцаараа компаниа удирдаж явсаар 1944 онд нас нөгчсөн юм.
Удирдлагын ажлаас гадна тэрээр техникчийн ажлаа ч үргэлжлүүлэн хийж байв. Ингэж ажилласнаар тэр олон олон патентын эрхтэй болсон нь дэлхийн автомашины хөгжилд ихээхэн тус үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Түүний патентуудаас жишээ нэрлэвэл кардан гол, боох боломжтой очлуур, турбо компрессор (турбо цэнэглэгч), хамгаалалтын бүс болон анхны 8 цилиндрт салаа хэлбэртэй хөдөлгүүрийн нисэх онгоцонд зориулсан хийц мөн түүнчлэн хүрдэн тоормос гэх мэт.
Гэр бүлийн компанийн хөгжил ихэд хурдацтай явж байсан ба 1900 он гэхэд зуу гаран ажилчинтай болсон байв. Рено нь томоохон аж үйлдвэрлэлийн концерн тооцогдох болсон нь 1906 он байсан ба учир нь парисын таксины үйлчилгээний компани Ренод "Renault AG1" загварын 250 машин захиалснаар эхэлжээ.
1910-1939: Хоёр дайны хоорондын үе
Рено хэрэглээний автомашины үйлдвэрлэлийг маш эрт эхэлжээ. 1909 он гэхэд гурав болон таван тонны даацтай ачааны автомашин, 1915 онд бүх дугуй хөтлөгчтэй болон -залагдах зүтгүүрийн машиныг үйлдвэрлэв. 1913 онд Рено арван мянга дахь автомашинаа үйлдвэрлэжээ. Энэ тоогоороо Фордын үйлдвэрлэж байсан автомашины үйлдвэрлэлийн тоотой бараг л ойролцоо байснаараа европод тодорч байв.
Дэлхийн 1-р дайны үед армид зориулан ачааны автомашин, нисэх онгоцны мотор болон сум үйлдвэрлэлээ. Рено техникийн шинэ содон шийдэл гаргахдаа гарамгай байсан ба үүний жишээнд анх удаагаа үйлдвэрлэгдсэн өөрийгөө тээгч онгоц болон эргэх цамхагтай Рено FT танк орно.
Дэлхийн 1-р дайны дараа Рено буцан автомашины үйлдвэрлэлд орсон бөгөөд дайны өмнө үйлдвэрлэлж байсан загваруудаа бага зэрэг сайжруулсан загварууд байв. Удалгүй Рено зөвхөн автомашины загвараа өргөтгөснөөс гадна өөр бүтээгдэхүүнүүд болох моторт завины хөдөлгүүр, уурын галт тэрэг, онгоцны үйлдвэрлэл зэрэгт хүчээ сорьсон байна.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Хэрэглээний автомашин үйлдвэрлэгч Ангилал:Иль-де-Франсын аж ахуйн нэгж Ангилал:Ле Маны 24-цагийн уралдааны баг Ангилал:Урьдын трактор үйлдвэрлэгч  Ангилал:Францын автомашин үйлдвэрлэгч Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж Ангилал:1898 онд үүсгэн байгуулагдсан
Добэрман пинчэр
Добэрман (добэрман пинчэр) нь Герман гаралтай нохой юм.