cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кесарево хагалгаа
Үгийн гарал
Ромын зохиолч Плинийн бичсэнээр бол Цезарийг эхийнх нь хэвлийгээс зүсэж хагалан төрүүлсэн аж. Тиймээс Цезарь гэх нэрийг түүнд өгсөн бололтой. Иоханнес Мэлбер 1482 онд үүнийг тодорхойлсон нь: «Cesar keiser, sic dictus, quod ex ventre matris cesus» («Эхийнх нь хэвлийгээс зүсэж гаргасан тул Цезарь, Кайзер хэмээн нэрлэжээ»). Cesus (= caesus «зүссэн», caedere гэдгээс «огтлох») нь мөн цезура гэх үгтэй ойролцоо утгатай (латин хэлний caesura «зүсэлт», «эсгэж огтлох»). Caesar гэдгээс мөн Kaiser гэх нэршил бий болсон ба энэ нь латин хэлний sectio caesarea (цезарийн зүсэлт) гэдгээс герман хэлний Kaiserschnitt (кайзер зүсэлт) гэдэг үг бий болжээ. Англи болон франц хэлэнд өнөөдрийг хүртэл caesarean section буюу césarienne хэмээн хэрэглэсээр байна.
Эшлэл
Ангилал:Гинекологи ба төрөлтийн тусламж дахь эмчилгээний арга Ангилал:Мэс заслын эмчилгээний арга Ангилал:Мал эмнэл зүйн эмчилгээний арга
Пирит
Цахим холбоос
Ангилал:Гоёлын чулуу Ангилал:Кубын талст систем Ангилал:Хагас дамжуулагч Ангилал:Хүдэр Ангилал:Хүхрийн эрдэс Ангилал:Төмрийн эрдэс ангилал:Эрдэс
Тодд Рожерс
Тодд Жонатан Рожерс (Todd Jonathan Rogers, 1973 оны 9 сарын 30-нд төрсөн) нь Америкийн мэргэжлийн элсний волейболын тамирчин юм. Тэрээр хамтрагч Фил Далхауссерын хамтаар 2007, 2008, 2009, 2010, 2011 онд Мэргэжлийн Волейболын Холбооны цувралын аварга болсноос гадна олимп, дэлхийн аварга цолыг хүртээд буй.
Ангилал:АНУ-ын элсний волейболчин Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:АНУ-ын волейболын дасгалжуулагч Ангилал:Элсний волейболын дэлхийн аварга Ангилал:Элсний волейболын олимпын аварга Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1973 онд төрсөн
Турк
Турк (Türkiye [ˈtyɾcije]), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Түрк Улс (Türkiye Cumhuriyeti [ˈtyɾcije dʒumˈhuːɾijeti]), нь тив дамнасан зүүн Европ болон өрнөд Азийн улс юм. Баруунаас нар зөв тойруулвал Грек, Болгар, Гүрж, Армени, Азербайжан, Иран, Ирак, Сири гэх 8 улстай хиллэдэг. Мөн урд, баруун, хойд талуудаараа Газар дундын тэнгис, Эгейн тэнгис, Хар тэнгисээр хөвөөлөгдөнө. Гантиг тэнгис, Босфорын, Дарданеллын хоолойнуудаар тивүүдийг заагладаг. Нийслэл нь Анкара, хамгийн том хот нь Стамбул. Нийтээрээ шахуу Ислам шашны шүтлэгтэй, албан ёсны хэл нь Турк, бас Иран гаралтай өөрсдийн хэлээр ярилцдаг Курд, Заза нар байдаг.
Огуз түрэгүүд 11-р зууны үест одоогийн нутагт нүүдэллэн иржээ. Тухайн үед Түрэгийн Селжүкүүд баруун Азид ноёлж байгаад улс нь мөхсөний дараа Анатолийн хойгт (Туркийн Азийн нутаг) хүч нь шилжиж, Османы эзэнт гүрэн тогтож хүчирхэгжсээр Балканы хойг, Баруун Ази, Хойд Африкийг нэгтгэн (Өрнөдийн нэрлэдгээр Ойрх Дорнодыг) захирч байсан. Дэлхийн 1-р дайнд ялагдсанаар гүрэн задарч, дайнд ялсан улсуудын мэдэлд хуваагдсан үед Мустафа Кемал Ататүрк чөлөөлөх дайныг удирдан ялснаар 1923 онд одоогийн Бүгд Найрамдах Турк Улс байгуулагдсан.
Хөл бөмбөгийн холбоо, Олимпын хороодод бол Европын улс гэж явдаг. Эдийн засаг, улс төрийнхөө хувьд ч европ тивийн гишүүн гэгдэж, одоогийн байдлаар Европын Холбооны гишүүн улс болохоор албан ёсоор нэрээ дэвшүүлээд байна.
Нэр
Туркууд голлон амьдардаг учир энэ улс орныг Түрк гэнэ. Турк хэлээр [түүрькие] гэж хэлээд Türkiye гэж бичдэг. Үүнээс монголоор [Тү́рк] / [Түүрк] гэж дуудна. Мөн Монголчууд Турк гэж бичээд [Туурк] гэж дуудаж хэвшсэн. Харин монгол бичгээр яаж ч хэлсэн "түрк" гэж бичдэг. Энэ хос нэр нь Түрэгийн Билгэ хааны хөшөөнөө түрүк (монгол бичгээр түрүг, халимаг кириллээр түрг) гэж бичсэн «Түрэг» гэдэг үгний балархай эгшиг гээгдэж богиноссон хэлбэр бололтой. Удаах үе -ие нь Араб хэл бичгийн -ияя, Грек, Латин, Англи -иа, Орос -ия гэдэгтэй дүйх монголоор «-ын газар», «орон», «улс» гэсэн утгат дагавар юм. Сонирхвол энэ улсыг англиар Turkey [төөрки], оросоор Ту́рция, хасагаар Түркия, хятадаар 土耳其 [түөрци] гэдэг.
Улс төр
thumb|left|130px|Режеп Тайип Эрдоган Өнөөгийн Түрк улс бол парламентийн эрх мэдэл давамгайлсан төлөөллийн ардчилсан дэглэм, нэгдмэл байгууламж бүхий бүгд найрамдах засаглалтай улс юм. 1923 онд БНУ болсоноос хойш шашин төр хоёрыг ангид болгож хэвшүүлжээ. Өнөөдөр үйлчилж буй үндсэн хууль 1982 онд батлагдсан. Түркт өмнө нь 1876, 1921, 1924, 1961 онуудын Үндсэн хууль үйлчилж байжээ. Улсын ерөнхийлөгч бол тус улсын төрийн тэргүүн. Таван жилээр сонгогддог ерөнхийлөгчийн үүрэг харьцангуй бага, бэлгэдлийн шинж чанартай байна. 2007 онд Абдулла Гюль тус улсын 11 дугаар ерөнхийлөгч болон сонгогджээ. Ерөнхий сайд сайд нараа томилж, Засгийн газраа бүрдүүлж төрийн бодлого үйл ажиллагааг эрхлэн хэрэгжүүлдэг. Улсын хурал (парламент) нь нэг танхимт Түрк Улсын Их Хурал (товчоор ТУИХ, түркээр Türkiye Büyük Millet Meclisi) болно. Шүүх эрх мэдэлд хууль тогтоох, хэрэгжүүлэх эрх мэдэлтэн нөлөөлж чадахгүй. Улсын шүүх (Danıştay) нь төр засгийн маргааныг шийддэг бол бусад зарга маргааныг Зарга таслах газар (Yargıtay) авч хэлэлцдэг.
thumb|left|200px|Түрк улсын их хурлын танхимд АНУ-ын [[Барак Обама|Обама үг хэлж байгаа нь]] Түркийн Улсын Их хуралд илүү олон суудал эзлэсэн намын дарга ерөнхий сайд болдог уламжлал бараг тогтжээ. Өнөөгийн ерөнхий сайд 2003 оноос хойш гурван удаа дараалан сонгогдоод байгаа Режеп Тайип Эрдоан юм. Сайд хүн улсын хурлын гишүүн байх ёсгүй боловч гишүүн давхар сайдын ажилтай байх нь Түркт ердийн үзэгдэл болчихсон. Улсын хурлын 550 суудлыг сонгуулийн 85 тойрогт намуудын цуглуулсан дэмжлэгийг нэгтгэн хувь тэнцүүлж намын жагсаалтын дээрээс эхлэн оноодог. 2004 онд 50 нам бүртгэлтэй байсан. Шашнаар ялгаварлах, улсыг салган бутаргах үйлдэл илэрвэл намын санхүүжилт, үйл ажиллагааг улсын шүүх хорьдог.
Гадаад харилцаа
thumb|left|[[Их Хорь|Их хорин орны тоонд Түрк улс багтдаг]] Түрк улс Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага (1945), Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага (1961), ИШОБ (1969), Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллага (1973), ЭЗХАБ (1985), ХТХЭЗХАБ (1992), Хө-8 (1997), Их 20 (1999) зэрэг олон улсын байгууллага холбоодыг анх байгуулцаж, гишүүн болсон юм. БНТУ ер нь Азийн гэхээсээ эдийн засгийн хөгжил ойр Европын орнуудтай илүү дотно хамтарч ажилладаг. Тухайлбал хүйтэн дайны үед УАЦЭ (НАТО)-д 1952 онд гишүүнээр элсэж, ЗХУ-г сөрөх АНУ-ын холбоотон болж байсан бөгөөд 1987 онд ЕЭЗХН-т гишүүн элсэж, 2005 онд Европын Холбоо (ЕХ)-той хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулж байсан. Түрк 1974 онд БНКипУ-тай харьцаа муудаж, улс гэж хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзаж, харин Киприйн умард хагаст 1983 онд Кипрээс тусгаар тогтносон УКБНТҮ (Умар Кипр)-ийг хүлээн зөвшөөрсөн цор ганц улс болжээ. Бүрэн эрхт Кипр улсыг салгаж хуваасан энэ хэргээс болж Түрк ЕХ, УАЦЭ (НАТО)-ээс зэмлэл хүртэж, ЕХ-д элсэж чадахгүй байгаа юм. 1991 онд ЗХУ задарснаас хойш шинээр үүссэн Түрэг угсаатны Азербайжан болон Дундад Азийн орнуудтай хэл соёл, эдийн засаг, улс төрийн сайн харилцааг өргөжүүлжээ.
Засаг захиргааны хуваарь
Түрк улсын төрөөс бүхэл орноо 81 «ил» (il, цар хүрээгээр нь монголчловол «аймаг») болгон хувааж засч захирдаг. Аймгууд дотроо 923 «илчэ» (ilçe, цар хүрээгээр нь монголчловол «сум») болж хуваагдана. 81 аймгаа ойр шадраар нь 7 «бөлгэ» (bölge, үгээр нь монголчловол «бүлэг», утгаар нь «муж», аль эсвэл «бүс») болгон бүсчлэх юм уу мужлан хөгжүүлдэг.
Газар орон
Турк орон 800 км өргөн, 1600 км урт бүхий бараг тэгш өнцөгт хэлбэрийн 783,562 км2 газрыг эзлэн оршдог. Газар нутгийн хэмжээгээр 37-р том орон бөгөөд Европ Ази хоёр тивийг дамнан тогтсоноор олон улсын зам харилцааны чухал харгуй болжээ. Туркийн нийт нутгийн 97% (үндсэндээ Анатолийн хойг) нь Ази, 3% (дорно Фрак) нь Европ тивд харъяалагддаг. Энэ хоёр хэсгийг Босфорын хоолой, Гантиг тэнгис, Дарданеллын хоолой гурав цувран заагласан байна. Түрк орныг өрнө өмнө зүгээс Газар дундын тэнгис, өрнөөс Эгейн тэнгис, умраас Хар тэнгис хүрээлж, дорно зүгийн урт зурвасаар бусад улстай хиллэдэг. Тухайлбал дорно талаараа Гүрж (252 км зурвасаар хиллэнэ), Армени (268 км), Азербайжан (9 км), Иран (499 км), Ирак (352 км), Сири (822) таван улстай, Европын өрнө талаараа Грек (240 км) Болгар (206 км) хоёртой хил залгадаг. Нутгийн ихэнх нь субтропикийн уур амьсгалтай. Хар тэнгисийн эрэг дагуу 3000 мм хүртэл тунадас унадаг. Баруун Понтийн уулс, Тавра, Баруун Анатолийн хөндийгөөөр хуурай зун, чийглэг өвөлтэй. Төв хэсгийн уулархаг нутаг хагас цөлийн уур амьсгалтай тул зун нь халуун, зарим жил сэрүүн, хүйтэн өвөл болдог. Дорнод уулсаас Тигр, Евфрат, Аракс, Кызылырмак, Их Мендерес зэрэг томоохон гол мөрөн эх авч урсдаг. Гол мөрнийг газар тариаланд өргөн ашигладаг. Мөн энд Арарат уул (5,137 м), Ван нуур (3,755 км2) нь байдаг..
Боловсрол
Ерөнхий боловсролын сургууль (ilk öğretim okulu) нь найман жилтэй. Их дээд сургуульд элсэн сурагчид нь гурван жилийн ахлах сургуулийг дүүргэх хэрэгтэй. Гэхдээ 2004 оны 9-н сараас хойш сургуульд орсон бол 3 биш 4-н жил ахлах сургуульд суралцах хэрэгтэй. Мөн сургуулиас өмнөх боловсрол олгох цэцэрлэг бий. Хувийн сургуулиуд бас бий боловч цөөн. Сурагчын нэг сард төлөх ёстой сургалтын төлбөр, болон хоол, дотуур байрны зардал нь дундаж сарын цалинтай дүйцэхүйц байдаг байна. тьиотилт
Тамир, спорт
Хөлбөмбөг бол Түрк улсад хамгийн их дэлгэрсэн тамир, спорт юм. Хөлбөмбөгийн лиг дээд, дунд, доод гэсэн гурван ангитай. «Фенербахче», «Галатасарай», «Бешикташ», «Трабзонспор» зэрэг багууд олон улсад танигдаж чаджээ. Туркийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг 2002 оны ДАШТ-ээс хүрэл медаль хүртсэн. Нэг спорт нийгэмлэгийн харъяат болохоор хөл бөмбөг, сагсан бөмбөг, гар бөмбөгийн сайн багууд адилхан нэртэй байх нь таарна. Сагсан бөмбөгийн «Анадолу Эфес», эмэгтэй гар бөмбөгийн «Фенербахче» баг тив, дэлхийд сайн амжилт үзүүлдэг. НБА-д тоглодог Хидайет Туркоглу гэдэг сагсан бөмбөгч бий. Мөн Туркчүүд хүч чадлын спортод сайн. Турк үндэстний «Ягли гүреш» (Тосон барилдаан)-ийн бөхчүүд биеэ тосолж, зүлгэн дээр өрсөлдөгчийн далыг дээш харуулан дарахын төлөө барилддаг. Чөлөөт, сонгомол барилдаанаар Яшир Догу мэтийн алдартадтай. Эр, эм хүндийг өргөлтийн олимп, дэлхийн аваргуудтайгаас Наим Сулейманоглу, Халиль Мутлу хоёр домог болсон.
Гадаад холбоос
Ангилал:Азийн орон Ангилал:Европын орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Ханасан ус
Ангилал:Ус
Вазелин
Вазелин буюу петролатум — (лат. petroleum - нефть) зуурамтгай, цайвар хүрэн өнгөтэй, нефтийн тосыг парафингүйжүүлэх процессоос ялгардаг, парафин, церезин ба тос агуулсан масс.
Ангилал:Газрын тосны бүтээгдэхүүн Ангилал:Гоо сайхны агуулгын бодис Ангилал:Эмийн хэлбэр Ангилал:Эмийн туслах бодис
Антонио Кандрева
Антонио Кандрева (Antonio Candreva; 1987 оны хоёрдугаар сарын 28-нд Ром хотод төрсөн) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Лацио» болон Италийн шигшээд жигүүрийн хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2011 оны долоодугаар сарны 21-нд «Чезена» багт 300,000 еврогоор бүтэн улирал зээлэгдэв.
2012 оны нэгдүгээр сарын сүүлээр «Лацио» багт үнэгүй наймаагаар элссэн юм.
Шигшээ
Кандрев Италийн шигшээд анх 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 14-нд Нидерландын эсрэг гараалсан.
Цахим холбоос
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Тернана багийн тоглогч Ангилал:Удинезе багийн тоглогч Ангилал:Ливорно багийн тоглогч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Парма багийн тоглогч Ангилал:Лацио багийн тоглогч Ангилал:Италичууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Чөмөг
thumb|right|200px|Чөмөг дэх эснүүд, [[Грэйгийн Анатоми]] Чөмөг (Латин: medulla ossea, Англи: bone marrow) гэдэг нь ясны доторхи хөндий зайнуудад байдаг зөөлөн эд юм. Насанд хүрэгчдийн том ясан дахь чөмөгнүүд (чөмөг яс) цусны эсүүдийг төлжүүлж байдаг. Нас бие гүйцсэн хүний биеийн жингийн 4 хувь буюу ойролцоогоор 2.6 кг жин татдаг.
Ясны чөмөгний төрлүүд
Улаан чөмөг хийгээд шар чөмөг гэсэн хоёр төрлийн чөмөг байдаг. Цусны улаан эс болон тромбоцит эсүүд улаан чөмгөнд үүсч бий болдог бол цагаан эсний ихэнхи нь улаан чөмгөнд үүсэж, зарим хэсэг нь шар чөмгөнөөс үүсдэг байна. Чөмөгний хоёр төрөл хоёулаа олон тооны цусны судас болон торлог судлыг агуулна. Анх эхээс төрөхөд бүх чөмөг улаан чөмөг байдаг. Улмаар нас ахих тусам шар чөмөг болон хувирна. Улаан чөмөг ихэвчлэн дал, сүүж, өвчүү, хавирга, гавал, нурууны нугалам яс тэргүүтэн хавтгай яснуудад байдаг бол шар чөмөг нь урт чөмөг яснуудын дунд хэсгийн хөндий зайнуудад оршдог. Их хэмжээгээр цус алдсан нөхцөлд шар чөмөг цусны эсийг нөхөн төлжүүлэхийн тулд улаан чөмөг болон хувирдаг.
Холбогч эд
Ясны чөмөгний бүх холбогч эдүүд гэдэг нь цусны төлжилтийн (haematopoiesis) анхан шатны үйл ажиллагаанд шууд оролцдоггүй эдүүд юм. Улаан чөмгөнд оршдог холбогч эсүүдээс гадна шар чөмөг үүнд хамаарагдах бөгөөд чөмөгний холбогч эдүүдийн ихэнхи хэсгийг бүрдүүлж байдаг.
Өмнөд Америк
Өмнөд Америк Дэлхийн бөмбөрцөгийн баруун өмнөд хагаст байрлах, баруун талаараа Номхон далай, хойд ба зүүн талаараа Атлантын далайгаар хүрээлэгдэн орших тив юм. Баруун хойд талд нь Хойд Америк тив ба Карибын тэнгис байрлана.
Чөмөг
Холбогч эд
Ясны чөмөгний холбогч эдийг бүрдүүлэгч эсүүд нь:
Өмнөд Америк
Өмнөд Америк тив нь Дэлхийн гадаргуугийн 3.5% буюу 17,840,000 хавтгай дөрвөлжин км нутагтай, 2015 оны байдлаар уг тив дээр 413,482,203 хүн амьдарч байна. Өмнөд Америк нь талбайн хэмжээгээр Ази, Африк, Хойд Америкийн дараагаар дөрөвт, хүн амын тоогоор тавд ордог тив юм.
Чөмөг
Холбогч эд
Ялангуяа макрофаг эсүүд цусны улаан эсний төлжилтөд чухал үүрэг гүйцэтгэн гемоглобиныг бий болгох төмрийг зөөвөрлөнө.
Өмнөд Америк
Тайлбар
Ангилал:Тив
Чөмөг
Ясны чөмгийг зөөвөрлөгч
Чөмгөнд бий болсон цусны эсүүдийг зөөвөрлөх үүргийг цусны судас гүйцэтгэнэ. Судас боловсорч гүйцээгүй эсүүдийг тогтоон зогсоож байдаг. Мембраны уураг агуулсан боловсорсон цусны эсүүд л цусны судасны эндотил эдтэй барьцалдан цааш дамжин явах боломжтой болдог.
Ягаан тодол
Ягаан тодол, урьд Ягаан жимсэн тодол гэгдэж байсан, Sturnus roseus нь Тодолынхон овгийн шувуу юм. Энэ шувуу нь Европын зүүн хэсгээс Азийн өмнөд хэсэг хүртэл нутаглах ба нүүдэллэн Энэтхэг, Азийн дулаан бүсэд өвөлждөг. Нас бие гүйцсэн нь андашгүй зүстэй, их бие нь ягаан, хөл болон хошуу нь цайвар ягаан ба толгой, сүүл, далавч нь гялалзсан хар өнгөтэй юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Тодолынхон
Эдвард Игер
Эдвард Мкмаген Игер (Edward McMaken Eager; 1911 оны – 1964 оны 10-р сарын 23) нь хүүхдийн зохиолын ном бичдэг америк зохиолч байжээ.
Уран зохиол
Номнууд
Ангилал:АНУ-ын зохиолч Ангилал:Хүүхдийн зохиолч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1911 онд төрсөн Ангилал:1964 онд өнгөрсөн
5 сарын 5
Тэмдэглэлт өдөр
0505 05
Сүбэдэй баатар
Сүбээдэй (Уйгуржин Монголоор: 14px, Латин бичиглэл: Sübegetei ;  速不台, пиньинь галиг: Subutai Subetei, Subetai, Subotai, Tsubotai, Tsubodai, Tsubetei, Tsubatai ; Дундад үеийн Монгол хэлэнд: "Sube'edei"; Орчин цагийн Монгол хэлэнд: Сүбээдэй; 1175–1248) 1206 онд Их Монгол улс байгуулагдахад Сүбээдэй баатар нь төрийн 88 мянгатын ноёдын 52 дах 1000-тын ноён, 4 үнэнч нохосын нэг, Гэзэг цэргийн ангийн захирагчаар томилогджээ. Хожим Өгэдэй хаанд өргөмжлөгдсний дараагаар Их жанжин болсон. Чингис хаан болон Өгэдэй хааны цэргийн гол стратегич байсан. Сүбээдэй баатар Чингис хааны хийсэн бүх аян дайнд Зэв жанжны удирдлага дор Гэзэг цэргийн захирагчаар оролцсон. Тэрээр гучин хоёр үндэстнийг байлдан дагуулсан хорь гаруй дайныг шууд удирдаж, жаран таван тулалдаанд ялсан юм. Ингэхдээ тэрээр дэлхийн түүхэн дэх ямарч командлагчийн эзэлж байгаагүй газар нутгийг байлдан дагуулснаараа дээд амжилт тогтоосон юм. Тэр армиа хоорондоо хэдэн зуун км хол зайтай байнгын хөдөлгөөнт зохион байгуулалттайгаар байрлуулж, уран сэтгэмжтэй, хашир стратеги хэрэглэн ялалтанд хүрч байлаа. Сүбээдэй баатар Унгар, Польшийн хоорондоо 500 гаруй км зайтай цэргийн хүчийг 2 хоногийн дотор устгах төлөвлөгөөг боловсруулсан.
Сүбээдэй баатарыг агуу жанжин болоход хамгийн их нөлөөлсөн хүн бол Зэв ноён бөгөөд Иран, Кавказ, Кипчак, Крым, Булгар зэрэг улсуудаар хийсэн цэргийн аян дайны үед түүний удирдлага дор байлдаж байхдаа түүний цэрэг дайны ухааныг их суралцжээ.
Түүхчид Сүбээдэй баатарыг одоогийн Монгол нутаг дахь Онон голын эх хэсгийн баруун талд нь 1175 онд төрсөн. Тэр бол Монголын Урианхай аймгийн хүн юм. Сүбээдэйн гэр бүл, Тэмүүжиний гэр бүлийнхэнтэй олон үеэрээ хамтрагч, холбоотон байжээ. Сүбээдэйн элэнц өвөө Нэрби нь Монголын Тумбина Сэцэний холбоотон байжээ. Сүбээдэйн аав Жарчиудай төмрийн дархан зэвсгийн мэргэжилтэн, Тэмүүжинийг Балжун нуурын эрэгт хүнд хэцүү байх үед нь хоол хүнсээр хангаж, түүний хамтрагч болж байсан бөгөөд Сүбээдэйн ах Зэлмэ яагаад биш бөгөөд П.Анударь шал худлаа мэдээлэл тараасан байна. Бүр болохгүй бол Зэлмэ түүхийг ч өөрчилнө хэмээн хэлжээ. Мөн Сүбээдэйн өөр нэг ах Чаурхан (Чахурхан ч гэдэг) Монголын нууц товчоонд тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Тэрээр багаасаа аавынхаа төмрийн дарханы мэдлэг боловсрол зэвсэг хийх мэдлэг ухааныг суралцан Чингис хааны бүхий л зэр зэвсэг хуяг дуулгыг хийдэг байсан бөгөөд анхны галт зэвсгүүдийг зохион бүтээсэн.
Тэрээр өөрөө агуу жанжин байснаар тогтохгүй үр хүүхдүүддээ өөрийн цэргийн эрдэм ухааныг зааж сурган Үр ач нар нь өөрөөс нь дутхааргүй агуу жанжид болжээ. Түүний хүү Урианхадай Мөнх хааны үед их жанжнаар томилогдон Тангуд Европ руу хийсэн дайнуудад эцэг Сүбээдэйгийн удирдлага дор оролцож Дали Камбож Бирм Вьетнам зэрэг улсуудыг эзлэн авсан бол Сүбээдэйн ач хүү Ажу мөн адил Хубилай хааны үед Юань гүрний их жанжнаар томилогдсон бөгөөд Өмнөд Сүн улсыг бүхэлд нь эзлэн авч өвөөгийнхөө зохион бүтээсэн галт зэвсгүүдийг улам боловсронгуй болгож Дэлхийн түүхэнд дэх хамгийн шилдэгт тооцогддог тэнгисийн цэргийн ангийг зохион байгуулж Япон руу дайрах төлөвлөгөөг боловсруулж Зүүн өмнөд азийн далайн орнуудыг хараат болгосон.
Цэргийн түүхчид Сүбээдэй Урианхадай Ажу гэдэг аав хүү ач гурвын нийт эзлэн авсан газар нутгийг судлан үзээд дэлхийн экваторыг хоёр тойрсонтой тэнцэх хэмжээний газар нутгаар явж байлдан дагуулалт хийсэн хэмээн тооцоо гаргажээ. Ийм явдал дэлхийн бүх цаг үеийн ямар түүхэнд байдаггүй ажээ.
Чингис хаанд зүтгэх болсон нь
1189 онд Тэмүүжин Жамухын нэгдсэн цэрэг Бөртэ хатанг Мэргидүүдээс авран Хорхунаг Жибур хэмээх газар буухад Сүбээдэй ах Чаурханы хамт Жамухын дор байж байгаад Тэмүүжинд дагаар оржээ. Ингээд тэрээр ах Зэлмэ Боорчи Тэмүүжин-Чингис хаанаас цэргийн эрдэм суралцах болжээ.
Мэргид аймгийн үлдэгдлийг даран сөнөөсөн нь
1205 оны үхэр жил Чингис хаан Сүбээдэй баатарт Тогтоагийн хөвүүн Худу, Гал, Чулууныг тэргүүтнийг нэхүүлэхээр илгээхдээ Сүбээдэйд зарлиг болгосон нь:
"Уршигт Тогтоагийн урвасан хөвүүд
Уургат хулан шиг ухаан алдаж
Шархт буга шиг шантран мохож
Буцаж харвалдсаар буруулан дутаав.
Хөөгдсөн Худу, Чулуун нар
Хөөрөх жигүүртэй болж
Хөх тэнгэрт нисвэл
Хүлэг баатар чи
Хөнөөх шонхор болж
Хөөж тэднийг бариарай!
Муу Тогтоагийн хөвүүд
Мунхаг тарвага болж
Мухар нүхэнд шургавал
Төмөр царил болж
Төнхөж малтаж гүйцээрэй!
Өшөөт мэргидийн үрс
Өргөст загас болж
Өргөн далайд орвол
Өрлөг Сүбээдэй чи
Өөш гувчуур болж
Өлгөж гохдож бариарай!
Өрлөг баатар чамайг
Өргөн мөрнийг гэтлүүлж
Өшөөт мэргидийг даруулахаар
Өдөр болзож илгээв.
Усны уртыг туулж
Газрын холд хүрэхдээ
Унах морьдоо гамнаж
Уулга хүнсээ хэмнэж
Урьдаас болгоомжтой яв!
Агт морьдоо муудуулбал
Аливаа хүнсээ барвал
Арвилан хэмнэвч оройтоно.
Алсын тэр замд авлах гөрөөс олон бий.
Ан ав хийсээр Алсын замыг бүү март
Хүнсний нэмэр болгож Хүрэлцэх хэмжээгээр авла.
Эрхэлсэн аваас ангид
Энгийн явах замд
Эр цэргийн морьдын
Эмээлийн хударгыг мулталж
Агтны хазаарыг амгайчилж
Улсын харцага
Улсын харцага нь Үндэсний Их Баяр Наадамд 6 давсан бөхөд олгодог цол юм. 2003 онд бий болгосон тус цолыг анх Махгалын Баяржавхлан (одоо улсын гарьд), Эрдэнээгийн Батбаатар нар хүртэж байсан бол 2004 онд ерөнхийлөгчийн зарлигаар тухайн үед амьд сэрүүн байсан, тус цолын болзлыг хангасан бөхчүүдэд нөхөн олгожээ.
Тайлбар
24
Сүбэдэй баатар
Мэргид аймгийн үлдэгдлийг даран сөнөөсөн нь
Аяар зөөлөн яв
Чармайн сахиж явбал
Аяны хүн дураар
Авлан давхихаа болино.
Цээрлэх журмыг зөрчсөн
Цэргийн хүмүүсийг жанч
Таних хүн, миний таалал зарлигийг зөрчвөл
Та нар надад явуул
Танихгүй хүн, миний Таалал зарлигийг зөрчвөл
Та нар мэдэж шийтэг.
Уул нурууг алславч
Уг санаагаа нэгтгэж
Мөрөн голыг гэтлэвч
Мөн санаагаа нэгтгэж
Мөнх тэнгэрийн хүчинд
Мөрийн хүч нэмэгдэж
Гайт Тогтоагийн хөвүүдийг
Гартаа оруулж баривал
Тэднийг авчрах хэрэггүй
""Чи одоо яваад
Чивэлт мэргидийг сөнөө.
Балчир цагт минь тэд
Бурхан халдунд биднийг
Бултуулан сандаргаж байсан.
Өшөөт тэр мэргидүүд
Өнөө бас тангараглаад
Өөр зүг дутаав.
Уртын үзүүрт хүрч
Денис ван Ламуен
Денис ван Ламуен (Denisse Astrid van Lamoen) — 1979 онд Арика хотод төрсөн, 2011 оны эмэгтэй хувийн байт харвааны дэлхийн аварга Чили улсын тамирчин.
Сүбэдэй баатар
Мэргид аймгийн үлдэгдлийг даран сөнөөсөн нь
Гүний ёроолд орж
Денис ван Ламуен
Эх сурвалж
Ангилал:Чилийн байт харваач Ангилал:Чилийн олимпын оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Чилийн панамерикийн наадамд оролцогч Ангилал:Байт харвааны дэлхийн аварга Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол Ангилал:Сэргээш Чилид Ангилал:Чиличүүд Ангилал:1979 онд төрсөн
Сүбэдэй баатар
Мэргид аймгийн үлдэгдлийг даран сөнөөсөн нь
Төлөөс өшөөг ав!"
"Далд оровч ил мэт санаж
Бидэнд итгэлтэй явбал
Дээд тэнгэр ивээж дэмжих болно""
гэж Баатар Сүбээдэйг мордоход Бас зарлиг болов.
Сүбээдэй баатар төмөр тэрэгтэй цэргээ авч яваад мэргидийн Тогтоагийн Худу, Чулуун зэрэг хөвүүдийг нэхэн довтолж, Эрчис мөрний тэнд гүйцэж бут цохьсон.
Тангуд улстай хийсэн анхдугаар дайн
1209 онд Чингис хаан Тангуд улсыг дайлах дайныг эхлүүлэхэд Сүбээдэй Зүүн жигүүрийн цэргийг удирдан Шар мөрний эрэг дагуу хэд хэдэн хотыг эзлэн авч, Киемен цайзад хүрэв. Энэ цайзыг 70.000 орчим Тангуд цэргүүд хамгаалж байсан бөгөөд эзлэн авахад байгалийн тогтоц байрлалаас нь болоод эзлэн авахад хүндрэлтэй байсан бөгөөд усны урсгал өөрчилж усгүйтүүлэх төлөвлөгөө боловсруулж цайзыг бүслэн 2сар орчим дайралгүй хүлээж зогсов. Тангуд улсын Вэй Мин Мин Линг-Кун жанждаар удирдуулсан цэргүүд усгүй болсноор аргагүй эрхэнд цаазаас гарч ухрахад Сүбээдэйн цэргүүд Чингисийн цэрэгтэй нийлэн нийслэл Инчуан руу давшив. Нийслэл Инчуаныг 150.000 орчим цэргүүд хамгаалж байсан бөгөөд Монгол цэргээс 2 дахин их цэрэгтэй байв. Ингээд нийслэл Инчуан хот руу дайрхад цайз хэрэм рүү дайрах туршлага зэр зэвсэг муу байсантай холбоотойгоор бүтэн 5 сарын турш довтолсон боловч эзлэн авч чадаагүй Гэхдээ Тангуд улсад цаг хугацаа өнгөрөх тусам улсын эдийн засаг муудаж ард иргэдийн бослого тэмцэлд автах нь ихсэх болсноор Монголчуудад бууж өгөхөөс өөр аргагүй байдалд хүрсэн бөгөөд 1210 оны 1 сард Тангуд улсын эзэн хаан Ли Ануан бууж өгч хараат улс болж охиноо Чингис хаанд өгч, тэмээ, шонхор шувуу, нэхмэл эдлэл зэргийг бэлэг болгон өгчээ. Гэвч Тангуд улс нь 10 жил жил бүр албан татвар төлж байгаад 1219 оны Хорезмын дайнд туслах цэрэг явуулах үүргээсээ татгалзаж Монголчуудад дайн зарлах болсон.
Хорезмтой хийсэн дайн
Хүчирхэг Хорезм улстай Монголчуудаас түрүүлж гар зөрсөн анхны хүн бол Сүбээдэй баатар байсан юм. Хорезмын султаныг олзлох шахаж байсан ч гэсэн Желал ад Дины сөрөг довтолгоон Сүбээдэй баатрын төлөвлөгөөг үгүй хийжээ. 1219 онд Монгол цэрэг Хорезмийн нутагт цөмрөлт хийх үед Сүбээдэй баатар мөн л голлох үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Мухамед султаны цэргийг нэхэн дарж устгах үүргийг Сүбээдэй, Зэв жанжин 2 гардан авч тус бүр 1 түмэн цэрэгтэй хөдөлжээ. Зэв, Сүбээдэй баатрын аян дайн нь үндсэндээ ялгуусан аян дайн байсан юм. Сүбээдэй баатар аливаа байлдааны өмнө дайсны цэргийн хүч, байрлалыг урьдчилан судалж, дотоод нөхцөл байдлыг голчлон анхаардаг, тагнуул туршуулын мэдээ цуглуулдаг бөгөөд мэдээллийг сайтар задлан шинжилсний үндсэн дээр байлдааны ажиллагааг эхлүүлдэг жинхэнэ стратегич хүн байсан юм. Чамбай, нягт, буурь суурьтай энэхүү байдлаараа Сүбээдэй баатар бусад жанждаасаа эрс ялгардаг байлаа. Үүний тод жишээ нь Монголчуудын Европт явуулсан аян дайнаар тод харагдана. Сүбээдэй баатар толгой сэргийлэх ангийн цэргүүдийг 4 тийш илгээн дайсны хүч отолт хийж буйг тагнуулдаг, хайгуул цэргийг зохион байгуулж суугуул иргэдийг олзлон байцааж байдлыг нягталдаг байна. Сүбээдэй баатарт бас нэг байдаг давуу тал нь тулалдаад дийлэх маягтай болмогц цэргээ богино хугацаанд татаж ухраадаг.
Хан хөвгүүдийн дайн буюу Монголчуудын европ руу хийсэн дайн
Баруун зүгийн аян дайн бол дэлхийн түүхэнд гүнзгий ул мөрөө үлдээсэн, жинхэнэ ялгуусан дайн байсан юм. Монголын цэрэг 1238 оны 3-р сард Преяслав, Черниговыг эзэлж, 1239 онд Крымын хойгийг эзлэн, Киевийг дагуулсанаар Европ руу орох зам нь нээгджээ. 1241 онд Монголын цэрэг Европт цөмрөн оржээ. Монголчуудын эсрэг дараах дайснууд зогсож байжээ. Үүнд: Их Польшийн Болеслав вангаар удирдуулсан хүчин, Баваричууд, Францааи ирсэн хүлэг баатруудаар хүч нэмсэн Генрих ван, мөн Богемийн ван хүчээ төвлөрүүлээд байв. Монголын цэрэг дээр дурьдсан хүчнийг нэгдэхээс өмнө салангид цохих стратегийг боловсруулан хүчээ хуваарилж, эхний ээлжинд Польшийн ван Генрихийн хүч болох Герман, Франц, Польшийн цэргийг Лигницийн дэргэд хиар цохижээ. Мөн Сайо голын дэргэд Унгар, Чех, Хорват, сайн дурын Францын тевтоны хүлэг баатруудаас бүрдсэн хүчийг бутниргэв. Европууд гагцхүү бөөн бөөнөөрөө тулалдаж л мэдэх, Европын армиуд Бела, Генрих, Луй зэрэг чадвар муутай хүмүүсээр удирдуулсан байсан бөгөөд ямар ч эрэлхэг зориг гаргаад 2 тив дамнан насаараа байлдсан Сүбээдэй баатрын толгойлсон асар хурдан маневрлах чадвартай Монгол армийг дийлэх ямар ч найдвар үнэндээ байгаагүй юм гэж хэлсэн Горальд Лембийн дүгнэлттэй санал нийлж байна. Монгол цэрэг Адриатын тэнгист хүрч байх үед Өгөөдэй хаан нас барсан нь Монголчуудын буцах хамгийн гол шалтгаан нь болсон юм. Түүнээс Оросын нутагт гарсан баатарлаг эсэргүүцлийн улмаас бол биш. Өгөөдэй хаан нас барсан учраас Европууд зөвхөн тохиолдлоор л аврагдсан юм.
Түүхэнд дурсагдсан ялалтууд
Сүбээдэй баатрын ялгуусан амжилтыг жагсаавал: - 1210 онд Алтан улсын нийслэл Бээжинд, - 1211 онд Ляоянд, 1214 онд Чуй голд, - 1220 онд Сартуулын нийслэл Бухарт, - 1221 онд Тбилисид, 1223 оэд Калка голын хөвөөнд, - 1227 онд Нинсяд, 1232 онд Кайфинд, - 1237 онд Ижил мөрний Булгарт, - 1238 онд Москвад, - 1240 онд Киевт, - 1241 онд Будапештэл хүрсэн байлаа. 1210-1234 оны хооронд Сүбээдэй баатар Монголчуудын их аян дайны 3 фронт дээр цохилтын гол чиглэл буюу хамгийн халуун цэг дээр томилогдож, 33 жилийн хугацаанд 40000 км зам туулан, Сартуул, Тангуд, Алтан улсыг эзлэх төлөвлөгөөг боловсруулалцан гардан хэрэгжүүлж, Бухараас Каспийн тэнгис хүртэл 7000 км газар тандалт хийн, явсан газар бүртээ ялалт байгуулж байв.
Үнэлэлт
Түүхч Ш. Насанбат "Сүбээдэй баатар 73 насыг наслахдаа Өмнөд Хятадын тэнгисээс Адриатын тэнгис хүртэл, Сибирээс Тайланд хүртэл хөндлөн гулд туулж, 40 үндэстнийг номхотгон, их бага 60 тулалдаанд ямагт ялан гарч ирж байжээ. Энэ үзүүлэлтийг хэн ч давтаагүй юм” гэжээ. Сүбээдэй баатартай хийсэн тулалдааныха тоогоор гагцхүү Наполеон л дөхөж очих байх.
Мөн үзэх
Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин Ангилал:Цэргийн стратегич Ангилал:Чингис хаан Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1176 онд төрсөн Ангилал:1248 онд өнгөрсөн
Халк (хөлбөмбөгчин)
Халк (Hulk) хочтой Живанилдо Виейра де Соуза (Givanildo Vieira de Souza, 1986 оны долоодугаар сарын 25-нд Кампина Гранди хотод төрсөн) — Португалын хөлбөмбөгчин бөгөөд Зенит болон Бразилын шигшээд тоглодог.
Замнал
Эцэг эхээс долуулаа-ганц эрэгтэй Халкыг Виториад бэлтгэжээ. Японы II дивизионы Консадоле Саппоро болон Токио Вердид зээлээр 2005-2008 онд 99 тоглолтонд 71 гоолдсон түүний төлөө Португалийн аварга горилогч Порто гурвалсан гэрээний (уругвайн Рентистас болон гуравдагч тал) 5.5 сая еврог Токио Вердид төлж, дөрвөн жилээр гэрээлжээ. 2010-2011 онд 53 гараанд 36 бөмбөг, 21 дамжуулалт хийсэн эрэлттэй довтлогч Халкыг 100 сая еврогоор үнэлэв.
2012 оны есдүгээр сарын 3, Оросын Зенит Халкын төлөө Портод 60 сая евро төлөв.
Шигшээ
2009 оны арваннэгдүгээр сарын 14, Англи, Бразилын нөхөрсөг тоглолтод Халк анх гараалжээ. 2012 оны тавдугаар сарын 26-нд Данийг Герман Имтех Аренад 3-1 харьцаагаар ялахад анх гоолдсон.
1989 он
Энэ онд болсон үйл явдлууд
thumb|130px|Вояжер-2-ын авсан Далайн вангийн зураг thumb|130px|Германчууд Берлиний ханаа нураав
Энэ онд төрөгсөд
thumb|120px|Тео Уолкотт thumb|120px|Дэниэл Редклифф
Энэ онд нас барагсад
thumb|120px|Шоова хаан thumb|120px|Андрей Сахаров
Зүүлтийн тайлбар
#
Super Junior
Super Junior нь SJ-KRY, SJT, SJM, SJ-Happy, SJ D&E гэсэн хамгийн анхны дэд хамлагийг гарган ирсэн ба хамгийн олон дэд хамтлагтай. Тэдний фэн клубыг “Ever Lasting Friends” буюу E.L.F гэдэг ба өдгөө дэлхийн 200-аад оронд 8 настайгаас 80 настай, эмэгтэй эрэгтэй хүйс ялгалгүй E.L.F-үүд байдаг.
Түүх
2006 онд U дуугаараа хамгийн анхны хөгжмийн нэвтрүүлгийн ялалтаа авч байсан бол 2009 онд гаргасан Sorry Sorry дуу нь хит болж тэднийг дэлхийд таниулсан төдийгүй Kpop-ыг дэлхийд таниулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсан. Sorry Sorry дууг мэдэхгүй, даган бүжиглэж чадахгүй Kpop сонирхогч өнөөдөр байхгүй гэхэд хилсдэхгүй болов уу. Гаргасан дуу бүхэн нь хит болдог Super Junior хамтлаг бүрэн хэмжээний 8 цомог, 5 сингл цомог, unit болон соло дуучнаар гаргасан 20-оод цомог, нэг бүрэн хэмжээний УСК, 4 баримтат УСК, кино драмын OST гэх маш олон уран бүтээлтэйгээс гадна гишүүд нь кино жүжигчин, ТВ-ийн хөтлөгч, хөгжөөнт нэвтрүүлгийн хөтлөгч, мюзиклийн жүжигчин, ая дуу зохиогч, радио хөтлөгч гэх мэт олон салбарт өөр өөрийн үйл ажиллагаанд оролцож ирснээр олонд танигдаж тэдний таашаалыг хүртэж байдаг.
Гэвч тэдний зам үргэлж хамгийн дардан шулуун байсангүй 2009 онд 2 гишүүн бие даасан уран бүтээлээ хийхээр хамтлагаас гарч, мөн тоолж барамгүй олон осол гэмтэл гарч байсны дотор хамгийн том нь 2006 онд Heechul, 2007 Leeteuk, Shindong, Eunhyuk, Kyuhyun гишүүдийн автозамын осол байлаа. Гэхдээ тэд бүгдийг даван туулсан, чадсан, нэгэн том гэр бүлийг бүтээсэн, өнөөдрийг хүрсэн амжилт бүхэн нь гайхалтай.
Нэгэн жигд бүжгийн хөдөлгөөнөөрөө алдартай анхдагч гэгдэх тэд хамгийн анхны тоглолтыг нь 1 сая үзэгч үзсэн хамтлаг, хамгийн анхны 100 бие даасан тоглолт хийсэн, Европ, Өмнөд Америкийн улсад анхны бие даасан аялан тоглолтоо хийсэн, Тайванийн хөгжмийн chart-д 116 долоо хоног буюу 2 жил гаруй тэргүүлсэн амжилт зэрэг анхны гэсэн олон тодотголтой бүхэн тэдэнд байдаг. Super Junior нь томоохон хэмжээний 6 Grand Award, хөгжмийн нэвтрүүлгийн 57, бусад олон улсын болон дотоодын 174 ялалт гээд тоолж барамгүй олон шагналтай 2015 онд Америкийн FOX TV-ын 20’s Teens Choice Award-аас “Best International Awards”-ын эзэн болсон амжилт байгуулаад байгаа тэд Азидаа төдийгүй, дэлхий даяар алдартай хамтлаг болон хөгжжээ.
Тэдний 10 жилийн ойг угтаж дэлхийн 49 орны фэнүүд нь Өмнөд Африк улсад Super Junior-ын нэр дээр сургууль байгуулж өгөн бэлэг барьсан байна.
Filmography
DVD
Телевизийн хөтөлбөр
Тоглолтууд болон аялан тоглолт
Ангилал:Хөвгүүдийн хамтлаг Ангилал:Өмнөд Солонгосын хамтлаг
Мумбай
Мумбай (Марати хэл: मुंबई), хуучнаар Бомбей нь Энэтхэгийн Махараштра мужийн төв юм. 13.66 сая хүн амаараа дэлхийд Шанхайн дараа хоёрт жагсана. Нави Мумбай ба Тане гэсэн хотын захын дүүргүүдтэй хамт дэлхийд хүн амаараа тавд ордог арван есөн сая хүн амтай метрополи газар нутгийг бүрдүүлдэг. Мумбай нь Энэтхэгийн баруун эрэг дээр орших бөгөөд гүн боомттой. Энэ боомт нь Энэтхэгийн далайгаар дамждаг барааны тал хувийг гүйцэлдүүдэг.
Мумбай нь Энэтхэгийн худалдаа арилжаа болон үзвэр үйлчилгээний төв бөгөөд нийт ҮНБ-ий 5 хувийг, аж үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний 25 хувийг, далайн худалдааны 40 хувийг гаргадаг бөгөөд мөнгөний гүйлгээний 70 хувь энэ хотоор дамждаг. Мумбай нь дэлхийн хамгийн том санхүүгийн төвүүдийн нэг бөгөөд Энэтхэгийн нөөц банк, Бомбейн Хөрөнгийн Бирж, Энэтхэгийн Үндэсний Хөрөнгийн Бирж, мөн олон томоохон компаниудын төвүүд байрладаг газар юм. Мумбайд Болливуд гэгч Энэтхэгийн Хинди кино, телевизийн үйлдвэр оршдог. Энэ хотын бизнесийн боломжууд ба амьдралын сайн чанар нь Энэтхэг даяарх олон хүмүүсийг татдаг бөгөөд энэ нь Мумбайг олон үндэстэн, урлаг нийлсэн хот болгодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Махараштрын суурин Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Энэтхэгийн холбооны муж улсын эсвэл холбооны нутаг дэвсгэрийн нийслэл Ангилал:Энэтхэгийн их сургуулийн хот
Дэнни Грин
Дэниел Ричард Грин (Daniel Richard Green, 1987 оны зургаадугаар сарын 22-нд Нью-Йорк мужийн Вавилон хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Сан Антонио Спёрс багийн довтлогч, холбон тоглогч юм. Тэрээр алсын зайнаас маш сайн шиддэг бөгөөд нбэ-н финалын тоглолтын 3-н шидэлтийн дээд амжилтыг эзэмшдэг юм. Мөн тэрээр байрлалдаа шилдэг хамгаалалтаараа маш дээгүүр үнэлэгддэг ирээдүйтэй хамгаалагч билээ
Товчхон
Грин Өмнөд Каролинагийн коллежоос 2009 оны драфтын №46 болж Кливленд Кавальерс багт тоглох болсон. Тус багт нэг удаа гараанд гарахдаа 5 минут сэлгээгээр гарч тоглож байсан бөгөөд Эри Бэйхокс багт зээлээр 2010 оны турш тоглож байсан байна. Сан Антонио Спёрс багт 2010 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд худалдагдан ирээд хэдхэн өдрийн дараа хоёр тоглолтонд оролцсоны дараа доод лигийн Рино Бигхорнс (2011) багт түр очиж 16 тоглолтонд оролцжээ. Түүнээс хойш Остин Торос (2011), Словений Олимпиа Любляна (2011) зэрэг хоёр ч багт хагас хагас улирал тоглож байсан Грин 2012 оны долоодугаар сарын 31-нд Спёрс багтайгаа гурван жилийн гэрээг 12 сая доллараар байгуулсан түүхтэй. Хэд хэдэн багт тоглож байсан шалтгаан нь тухайн үед түүний тоглолтын хэв маяг бүрэн тогтоогүй байсантай холбоотой байжээ.
2012—2013 оны улиралд НБА-гийн аваргын төлөөх тоглолтын долоон цувралд Майами Хит багийн тоглохдоо гурван онооны шидэлтээр нийт 27 оноо авч урьд энэ төрөлд тогтоосон байсан Рей Аллений (22) амжилтыг эвдэж байв.
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн довтлогч Ангилал:Сан-Антонио Спёрс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
Берлиний олимп (1916 он)
1916 оны зуны олимп буюу албан ёсоор Олимпын VI наадам нь Германы Берлинд зохиогдохоор төлөвлөгдөж байсан олимп юм. Харамсалтай нь дэлхийн нэгдүгээр дайны улмаас цуцлагджээ.
Түүх
Олимпын бэлтгэл ажил болгож, Груневалд морин тойруулгыг Дойчес цэнгэлдэх хүрээлэн ("Герман цэнгэлдэх хүрээлэн") болгон шинэчлэх ажил 1912 онд эхэлсэн байна. Тус цэнгэлдэх хүрээлэн 18,000 үзэгч орох багтаамжтай байв. 1913 оны 6 сарын 8-нд цэнгэлдэх хүрээлэн 10,000 тагтаа нисгэснээр ашиглалтад орсон бөгөөд нээлтийн ёслолд нь 60,000 хүн оролцсон гэдэг.
Олимпын наадмын хөтөлбөрт тэшүүр, уран гулгалт, шайбтай хоккей, цана зэрэг өвлийн спортын долоо хоног багтаж байсан бөгөөд уг санаанаас улбаалж хожим өвлийн олимп зохиогдох болсон түүхтэй. Берлиний олимпийн төв цэнгэлдэх хүрээлэн нь 1912-13 онд баригдаж ашиглалтад орсон Дойчес цэнгэлдэх хүрээлэн байв. Берлин хот хожим буюу 1931 онд олимпыг зохион байгуулах эрхийн төлөө Испанийн Барселона хоттой өрсөлдөж, 1936 оны зуны олимпыг зохион байгуулсан билээ.
Эшлэл
Ангилал:Олимп
Эльнур Маммадли
Эльнур Чингиз оглу Маммадли (Elnur Məmmədli, 1988 оны 6 сарын 29-нд төрсөн) нь Азербайжаны жүдоч юм.
Тэрээр 2008 оны Бээжингийн олимпод -73 кг-ийн жингийн ангилалд барилдаж, шигшээ барилдаанд Өмнөд Солонгосын Ван Ки-Чүнг 13 секундэд цэвэр ялан аваргалжээ.
Эшлэл
Ангилал:1986 онд төрсөн Ангилал:Азербайжаны жүдоч Ангилал:Азербайжаны олимпын аварга Ангилал:Азербайжанчууд
Тайх
Тайх гэдэг нь Тэнгэрийг тайх ёслол тахилга гэсэн утгатай Монгол үг болой. Одоогоор Монгол улсын Төрийн тахилгат уулс Бурхан Халдуун, Богдхан, Сутай уул, Отгонтэнгэр, Алтан Овоо гэх мэт улсыг дөрвөн жил тутамд уулын тэнгэрийн тайх ёслолын ажиллагаа үйлдэж өргөл барьц барьдаг байна. Энэ нь их төлөв бөө мөргөлийн шашны зан үйл бөгөөд мал цагаан идээгээр өргөл барьдаг.
Гэри Пэйтон
Гэри Дуэйн Пэйтон (Gary Dwayne Payton, 1968 оны долоодугаар сарын 23-нд Калифорни мужийн Окленд хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин байв.
НБА
Пэйтонийг спортын талбарт мандаж явах үедээ Майкл Жордан, Шакил О'Нил болон Карл Мэлоун нартай энгүй сайхан өрсөлдөж байв. 1996 онд НБА-гийн шилдэг хамгаалагч болж шилдэг холбон тоглогч болохоо харуулж байсан тэрээр Орегон мужийн коллежийн багаас 1990 онд НБА-д элсэж байлаа. Пэйтон Сиэтл Суперсоникс багт элссэн анхны улирлаа 7.2 оноо, 6.4 дамжуулалт дунджилж багтайгаа 13 улирлыг үджээ. 2000 онд Сиэтл хасагдах шатанд бүсийн долоодугаар байраар гарч ирэхэд Пэйтон 82 тоглолтонд 24.2, хасагдах шатны таван тоглолтонд 25.8 оноо тус тус дунджилж байжээ. Зодог тайлах хүртэлх таван улирлыг Милуоки Бакс, Лос-Анжелес Лейкерс, Бостон Селтикс болон Майами Хит багуудад тоглож өнгөрүүлжээ. 2005-2006 онд Майами Хит багийн бүрэлдэхүүнд НБА-д түрүүлж байв. НБА-гийн бүх оддын тоглолтонд 9 удаа (1994—1998, 2000—2003) амжилттай оролцсон. Замналынхаа туршид НБА-гийн 1335 тоглолтонд оролцохдоо 21813 оноо, 5269 бөмбөг авалт, 8966 дамжуулалт, 2445 бөмбөг авалт болон 285 хаалт хийсэн байдаг ба 2013 онд үнэлэн алдрын танхимд хүндэтгэн нэрийг нь залжээ.
Гэри Пэйтон олимпийн хошой аварга (1996, 2000) юм.
Гэр бүл
Пэйтон 1997 онд Моник Жеймс хэмээх эмэгтэйтэй гэр бүл болж, гурван хүүхдийн эцэг болжээ.
Холбоос
Ангилал:1968 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Америкчууд
Август Ларсон
Ларсон гүн хэмээн алдаршсан Август Ларсон (англи. Frans August Larson,1870 оны 4-р сарын 2-нд Шведэд төрсөн- 1957 оны 12-р сарын 19-нд АНУ-ын Калифорни д нас барсан) нь 1893-1939 онуудад Монгол, Хятадад ажиллаж амьдарч байсан шведийн шашны сургааль номлогч, худалдаачин, дипломат хүн байжээ. Америкийн Христосын Холбоо хэмээх байгууллага түүнийг 1892 онд Хятад уруу христын шашны сургаал номлогчоор илгээсэн байна.
Намтар
Ларсон ядуу гэр бүлийн арван нэг дахь хүүхэд нь болон 1870 онд мэндэлжээ. Түүний эцэг эх нь Шведийн Вестманланд мужийн Тилбергаа сүмийн Хэлби гэгддэг эдлэн газрын тариаланчид байжээ. Ларсоныг гурван настай байхад эцэг нь нас барж, есөн настай байхад эх нь өнгөрсөн байна. Дараа нь бүтэн өнчин хүү үл хөдлөх хөрөнгтэй өөр нэг тариачны гэрт үйлчлэгч, малчин зэргээр ажиллаж байжээ. Эхлээд тэрээр цэцэрлэгт хүрээлэн, малын саравчинд ажилладаг байв. Хожим нь уяач болж, моринд дурлах болсон нь түүний амьдралыг тодорхойлсон.
Франс Август Ларсон бол Христийн болон Номлогчдын Холбооны Монголд ирсэн анхны номлогч юм. 1893 онд 23 настай Ларсон Тяньцин боомтоос Бээжин, цаашлаад 1100 гаруй километр (700 миль) зайтай Өвөр монголын Баотао хот хүрчээ.
Ларсон нийгмийн болон хэлний авьяастай байв. Тэрээр Ордос аймгийн хунтайжтай холбогдож, монгол хэлний багштай болжээ. Тэрээр бие даан амьдрахад хангалттай сурсан үедээ шинэ хэлний мэдлэгээ сайжруулахын тулд хойд зүгт Өргөө (одоогийн Улаанбаатар) руу явав. Тэндээ жил болсон бөгөөд монгол хэл сурч улмаар Ар Монголын нөлөө бүхий олон хүмүүстэй найз нөхрийн харьцаа тогтоож чадсан бөгөөд уг улсын нутаг дэвсгэрээр олон удаа хөндлөн гулд библийн сургааль тараах, худалдаа наймаа эрхлэх зорилгоор аялж байжээ. Эдгээр бүс нутагт бизнес эрхэлдэг хүмүүс Хаалганаар дамжин өнгөрч, олон хүн Ларсоны гэр бүлд зочилдог байв. Ийм хүмүүсийн нэг бол дэлхийд алдартай Шведийн судлаач Свен Андерс Хедин юм. Энэ бол насан туршийн нөхөрлөлийн эхлэл байсан юм. Ларсоны гэр бүлийн бас нэг зочин бол Бээжин болон Монголын хилийн хоорондох төмөр замын барих асуудлыг судалж байсан инженер, Америкийн ирээдүйн ерөнхийлөгч Херберт Хувер байв.
1900 оны Нударганчуудын хөдөлгөөний үеэр тэрээр Хятадын Хаалган хотоос швед америкийн нийт 23 номлогч бүхий бүлгийн дагуулан говийг туулан Ар Монголоор дамжин Оросын Сибирь ороход нь туслаж байсан түүхтэй. Адуу үржүүлэх, наймаалах түүний хийж байсан нэгэн гол зүйл бөгөөд Шанхай хотын морин уралдааны газруудад хурдан морь зардаг байсан байна.
1917 онд "Андерсон Мэйерс ба түншүүд" хэмээх Америк-Данийн хамтарсан компанийн хувь эзэмшигч бөгөөд Монгол дахь төлөөлөгч-менежер
Тэрээр 1910, 20-оод онуудад Монголын төр засгийн удирдлагад байсан хэд хэдэн хүмүүст зөвлөхийн хувьд нөлөөтэй байсан бөгөөд 1919 оны 12-р сарын 30-нд Монгол төрийн "Гүн" цол хэргэм хүртэж "Эрдэнийн очир" одонгоор шагнуулж байжээ. 1911 онд Монгол тусгаар тогтнол олсны дараагаар хэд хэдэн удаа монголын шашин төрийн тэргүүн Богд Гэгээнтний элчээр Хятадад очиж байжээ. 1912-1914 онуудад Хятадын засгийн газрын дэргэд Монголын асуудал хариуцсан зөвлөхөөр ажиллаж байсан ба 30-аад онуудад ерөнхийлөгч Чан Кайши албанд ч ажиллаж байжээ.
1925 онд буюу Зөвлөлт Орос улс уг улсыг зөвлөлтийн улс болгон өөрчлөх үед тэрээр Ар Монголын үүрд орхиж явахаас өөр аргагүй болсон байна. Ларсон 1927 онд Свен Хединий сүүлийн аялалд жингийн цувааны ахлагчаар оролцож байсан. Свен Хединий даалгавраар Чендүгийн алтан сүм хэмээх монгол ламийн шашны сүмийг хайж олж, хуулбар загвар хийсэн бөгөөд тэр нь 1933 онд Чикагод болсон дэлхийн үзэсгэлэнд гол үзмэрүүдийн нэг болж байжээ. Сүүлд Өвөр Монголд амьдарч байсан хэдий ч уг бүс нутаг дахь Японы нөлөө ихсэн улмаар 1937 онд эзлэн түрэмгийлсэн зэрэг нь түүнийг 1938 онд түүнийг болзошгүй баривчлалтаас оргон зугтан гарахад хүргэсэн байна.Тэрээр АНУ-ын Калифорни дахь эхнэр дээрээ очоод удалгүй төрлөх Швед улсад очиж хамаатны хүний хамт "Булагны аж ахуй" эрхэлж байгаад Дэлхийн хоёрдугаар дайнаар аж ахуй нь явуургүй болж Америк руу буцсан ажээ. 1950 онд эхнэр нь нас барж тэрээр эх утаг Шведдээ буцаж иржээ. Улмаар Монголын тухай хэд хэдэн ном бичсэн бөгөөд түүний хамгийн анхны ном болох "Монгол ба монголчуудын дунд миний амьдрал" хэмээх 1929 онд хэвлэгдсэн ном нь хамгийн ихээр дэлгэрэн тарсан бөгөөд олон тооны хэл дээр орчуулагдан гарсан төдийгүй туркийн сургуулиудад сурах бичиг байдлаар ашиглагдаж байжээ. Тэрээр өөрийн цаг үед Швед төдийгүй олон улсад хүмүүст танигдсан хүн болж чадсан байна.
. Сүм нь одоо Стокхольм хотод агуулахуудад хураалттай байгаа ба Сигтунад дахин босгож тавихаар төлөвлөгдөж байгаа болно.
Ангилал:Шведийн дипломатч Ангилал:Эрдэнийн Очир одон шагналтан Ангилал:Шведүүд Ангилал:1870 онд төрсөн Ангилал:1957 онд өнгөрсөн
Рапс
Рапс (Brassica napus) нь байцаатны (Brassicaceae) овгийн нэгэн зүйл өвслөг ургамал. Тосны чухал ургамал. ХХ зууны сүүл үеэс биодизель гарган авах түүхий эд болгон ашиглагдаж эхэлснээр эдийн засгийн ач холбогдол нь өсөж байгаа.
Гарал үүсэл
Рапсын үүссэн газрын талаар одоог хүртэл нэгдмэл үзэл байдаггүй. Дийлэнх ургамал судлаачид рапсыг Brassica төрөлд буюу Газар дундын тэнгисийн үүслийн төвд хамруулдаг. Зэрлэг рапс одоогоор мэдэгдээгүй, гэхдээ Европ, Ази, Америк, Хойд Африкийн олон оронд таримал рапс зэрлэгшиж хог ургамал байдлаар тааралддаг.
Олон оронд рапс гэдэг нэрийн дор энэ бүлийн хэд хэдэн ургамлыг (Аргентин канола, канола, colza, тосны рапс, Сарепатын гоньд г.м.) нэгтгэн ойлгодог.
Морфологийн шинж
Үндэс нь ишэрхэг, ээрүүл хэлбэрийн, дээд хэсгээр бүдүүрсэн, салаалсан. Үндэсний дийлэнх хэсэг нь 20-45 см гүнд төвлөрч, цэцэглэлтийн үед хөндлөнгөөр ургах боломжтой. Үндэсний голч 3 см, өвөлжих рапсын үндэс хөрсөнд 3 метр хүртэл, зусах рапсын үндэс 2 метр хүртэл гүн нэвтэрдэг.
Иш шулуун, дугуй, салбарласан ба бүх үе 12—25 мөчиртэй. Ишний өндөр 60—190 см, голч 0.8—3.5 см. Өнгө ногоон, тод ногоон, буурал ногоон, тосорхог.
Навч ээлжилсэн байрлалтай. Доод навчнууд - зууван, зүсэгдсэн ба хэсгүүд нь мухар үзүүртэй, заримдаа сул үрчлээстэй; дунд навчнууд - гонзгой, жад хэлбэрийн; дээд навчнууд - сунасан, зууван, ишгүй-суумал, өргөн суурьтай, 1/3—2/3. Навчны өнгө хөх ногоон эсвэл бэхийн ягаан, унжаагүй, бага зэрэг үслэг, тосорхог. Их навчирхаг ба бага навчирхаг хэлбэрүүд байдаг.
Баг цэцэг 25-30 орчим бундуу буюу цэцгийн цоморлигоос тогтоно. Цэцэг нь алтлаг шар өнгийн 4 дэлбээтэй, зууван, өндөг хэлбэрийн цэцгийн хөлтэй, 6 дохиуртай, түүний гадна талын хоёр нь богино. Цэцэгний 70 хувь нь өөрөө тоос хүртдэг, үлдэгдэл 30 хувь нь салхи болон шавьжаар тоос хүртэнэ.
Үр жимс нь урт гөлгөр хонхорцог бөгөөд, урт нь 3-10 см, өргөн нь 0.4 - 0.6 см. Хонхорцог нь уртааш 2 тасалгаатай, дотроо 40 хүртэл үрийг агуулна.