cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2016 оны Өмнөговь аймгийн наадам
Барилдааны дүйз
3. а.х.а Т.Энхтайван – с.з М.Батсайхан
4. а.х.а Б.Мижидсүрэн – с.з Б.Түмэн-өлзий
5. а.а Ш.Дарханбат – а.а Д.Бямбацогт
6. а.а С.Идэрсүрэн – а.х Б.Амар-амгалан
7. а.а Э.Нямаа – А.а З.Наранбаатар
8. а.х М.Адъяахүү – а.н Т.Төгсдөлгөөн
Зургаагийн даваа:
1. а.а Ш.Дарханбат – с.з Б.Батхүү
2. а.а С.Идэрсүрэн– с.з М.Батсайхан
3. а.а Э.Нямаа – с.з Б.Түмэн-өлзий
4. а.х М.Адъяахүү – с.з Б.Лувсан
Долоогийн даваа:
1. а.а Ш.Дарханбат – а.а Э.Нямаа
2. а.а С.Идэрсүрэн – а.х М.Адъяахүү
Наймын даваа:
1 а.а С.Идэрсүрэн - а.а Э.Нямаа
#
Марина Цветаева
Марина Ивановна Цветаева (1892 оны 9-р сарын 26-нд [10 сарын 8] Москва хотод төрсөн- Елабуга хотод 1941 оны 8-р сарын 31-нд нас барсан) -"Мөнгөн зууны" оросын яруу найрагч, зохиолч, орчуулагч.
Намтар
Марина Цветаева Москва хотод 1892 оны 9-р сарын 26 төрсөн. Цветаева өөрөө төрсөн өөрөө 10-р сарын 9-нд Үнэн алдартны шашны нэгэн гэгээнтний өдөрт тааруулж тэмдэглэдэг байжээ.
Түүний эцэг нь Москвагийн их сургуулийн профессор, нэрт филологич, урлаг судлаач Иван Владимирович Цветаев байсан. Сүүлд тэрээр "Румянцевын музейн" захирал, Дүрслэх урлагийн музейг үүсгэн байгуулагч болжээ. Эх нь Мария Александровна Цветаева (гарал үүслээр - Польш-Германы гэр бүлээс гаралтай, Мэйн овогтой байсан) алдарт төгөлдөр хуурч Николай Рубинштейны шавь байжээ. М.Цветаевагийн эмэг эх нь Мария Лукинична Бернацкая польш эмэгтэй байсан. Марина төрсөн эмэгтэй дүү Анастасия бөгөөд эцэг нэгтэй ах Андрей, эгч Валерия нартай байжээ.
Басан Городовиков
Басан Бадьминович Городовиков (1910 оны 11-р сарын 15-нд Доны цэргийн мужийн Мокрая Ельмута тосгонд төрсөн- 1983 оны 8-р сарын 17-нд Москва хотод нас барсан)-ЗХУ-ын баатар, дэслэгч генерал, ЗХУ-ын БНХалимаг улсын тэргүүн. Цэргийн жанжин ЗХУ-ын Эх орны дайн д оролцогч. 1939 онд ЗХУКН-ын гишүүнээр элссэн.
Намтар
Басан /Баасан/ Городовиков 1910 оны 11-р сарын 15-нд Доны цэргийн мужийн Мокрая Ельмута тосгонд (өнөөгийн Ростов мужийн Пролетарийн дүүрэг) эцэг Доны халимаг Бадма Иванович Городовиков, эх Омульта Бадмаева нарын гэрт төржээ.
1918 онд Ельмут тосгоны бага сургуульд орж төгсөөд Платовск суурингийн 2-р шатны сургуульд орж 8-р анги төгссөн байна. 192₮ онд эцэг нь, 1927 онд эх нь нас барж 17 настайдаа бүтэн өнчин хоцоржээ.
1927 оны 5-р сараас хойш Улаан армид сайн дураараа элссэн байна. 1930 онд Краснодар дахь Кавказын уулын ард түмний морин цэргийн сургуулийг дүүргэж, Пролетарская тосгон дахь Умард Кавказын цэргийн тойргийн 12-р морьт дивизийн 76-р морьт хорооны салаан даргаар томилогджээ. Баталгаажуулах шалгалтаар маш сайн дүнд авч Умард Кавказын цэргийн тойргийн 5-р морин дивизийн Саратовын 30-р морин цэргийн дэглэмд эскадрилийн командлагчаар томилогдсон байна.
Тэрээр 1935 онд элсэлтийн шалгалтаа амжилттай өгч, Москва дахь М.Фрунзийн нэрэмжит Цэргийн академид элссэн байна. Ахмад цолтой Б.Городовиков 1938 оны наймдугаар сарын 25-нд цэргийн академийг төгсөхийн өмнө хугацаанаасаа өмнө хошууч цол хүртсэн юм. 1938 -1940 оны 10-р сар хүртэл тэрээр 8-р морин дивизийн 115-го морин хорооны командлагчаар томилогдон ажилласан байна. 1940 оны 10-р сараас 1941 оны 4-р сар хүртэл Монино дахь Агаарын цэргийн академид сонсогч байгаад Серпуховын агаарын цэргийн сургуульд томилогдсон байна.
ЗХУ-ын Эх орны дайн эхэлсэний дараа 1941 оны 7-р сарын 6-нд Б.Б.Городовиковыг Полтава мужид 48-р тусгай морин дивизийн 71-р морьт ангийн захирагчаар дэд хурандаа цолтой томилов. Удалгүй уг дивизийг Крым руу шилжүүлсэн байна.
Тэрээр 1941 оны 10-р сарын 19-нд Крымд Перекопын ойролцоо, Ишуны байрлал дээр анхны тулаанд орж болжээ. Партизаны үүргээ амжилттай гүйцэтгэсэн тул Б.Б.Городовиковыг 1942 оны 4-р сарын 7-нд Улаан тугийн одонгоор шагнаж, 4-р сарын 26-нд хурандаа цэргийн цол хүртээсэн байна. 1942 оны 5-р сарын 1-нд хурандаа Городовиковыг Крымын 1-р Партизаны дүүргийн командлагчаар томилсон юм. Түүнийг 1943 оны 7-р сарын 27-нд 15-р гвардийн буудлагын корпусын 85-р гвардийн дивизийн командлагчаар томилогдов. 1943 оны 8-р сард хурандаа Городовиковын удирдсан дивиз дайсны сайн бэхлэгдсэн хамгаалалтын шугамыг сэтлэн нэвтэрч чаджээ.
Баруун фронт дахь нөхцөл байдал тогтворжсоны дараа 1943 оны 11-р сард 10-р харуулын армийг II Балтийн фронт руу шилжүүлж, урагшилж буй цэргүүдийн эхний эгнээнд ашигласан байна.
1944 оны 6-р сард Б.Б.Городовиков Беларусийн 3-р фронтын 5-р армийн 45-р бууны корпусын 184-р Духовщина дивизийн командлагчаар томилогдов. 1944 оны зун Зөвлөлтийн цэргүүд Карелиас Молдав хүртэлх бүх фронтын шугамын дагуу хүчтэй довтолгоог эхлүүлэв. 1944 оны 6-р сарын 23-нд Беларусийн нутаг дэвсгэрт "Багратион" довтолгооны ажиллагаа эхлэв. Хошууч генерал Городовиковын 184-р явган цэргийн дивиз 3-р Беларусийн фронтын бүрэлдэхүүнд оролцсон байна.
1944 оны 12-р сарын 2 Городовиков хүнд шархадаж Москва дахь цэргийн эмнэлэгт хүргэгджээ. Эмчилгээ дууссаны дараа 1945 оны 2-р сард тэрээр 184-р явган цэргийн дивизийн командлалыг дахин хүлээн авч, Зүүн Пруссын ажиллагаанд оролцов. Земландын довтолгооны ажиллагаа дууссаны дараа дивиз Алс Дорнод руу шилжүүлжээ. 1945 оны 7-р сараас - Алс Дорнодын 1-р фронтын 5-р армийн 72-р корпусын 63-р дивизийн командлагч. 1945 оны 8-р сард түүний удирдсан дивиз Манжуурт амжилттай давшсан Зөвлөлт-Японы дайнд оролцогч болсон юм.
Дайны дараа
1945 оны 9-р сард Японыг ялсны дараа түүнийг Академийн дээд курст суралцахаар илгээж, 1947 онд Брест хотын 12-р харуулын механикжуулсан дивизийн командлагчаар томилогдов. 1950 оны 1-р сард Өмнөд-Сахалинск дахь Алс Дорнодын цэргийн тойргийн 87-р бууны корпусын командлагчийн орлогчоор томилогдсон байна. 1953 онд тэрээр К.Е.Ворошиловын нэрэмжит Цэргийн дээд академид элсэн орж, 1955 онд төгсөөд 8-р гвардийн армийн командлагчийн нэгдүгээр орлогч, тус армийн цэргийн зөвлөлийн гишүүнээр (Герман дахь Зөвлөлтийн хүчний бүлэг) томилогдов. 1960 оны 9-р сард тэрээр Карпатын цэргийн тойргийн командлагчийн орлогчоор томилогдсон байна.
1960 оны арваннэгдүгээр сард ЗХУ-ын Төв Хорооны Нарийн бичгийн дарга нарын газрын шийдвэрээр түүнийг ЗХУ-ын Халимагийн бүсийн намын хороонд шилжүүлэв. 1961 оны 1-р сарын 30-нд Бүсийн хорооны бүгд хурлаар ЗХУ-ын Халимагийн бүсийн хорооны ЗХУКН-ын нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар сонгогджээ. Б.Б.Городовиковын удирдлаган дор Бүгд Найрамдах Халимаг улс томоохон амжилтад хүрсэн байна.
ЗХУ-ын Хяналтын төв комиссын гишүүн (1961-1966). ЗХУ-ын Төв Хорооны гишүүнд нэр дэвшигч (1966-1981) байсан.
1978 онд тэтгэвэр гарч Москвад амьдарч байгаад 1983 оны 8-р сарын 17-нд нас барсан. Түүнийг Москва дахь Новодевичий оршуулгын газарт оршуулжээ.
Сием Реап
Сием Реап (សៀមរាប siem reab [сием реаб]; англи-орос бичгийн галигаас: Сием Реап) — Камбож улсын Сием Реап аймгийн төв, 174 мянган хүнтэй (улсынхаа гуравдугаар их) хот. Анкорыг зорьсон аялагч жуулчид Сием Реапаар гарцаагүй дайрдаг.
Зүүлт
Ангилал:Камбожийн суурин Ангилал:Камбожийн аймгийн төв
1981 он
1981 он (Нэгэн мянга есөн зуун наян нэгдүгээр он) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1981-р он, жил.
#
Хорлоогийн Уртнасан
Хорлоогийн Уртнасан - Төрийн шагналт, Ардын жүжигчин, Зууны манлай дуурийн эмэгтэй дуучин.
Намтар
1945-03-03-нд Улаанбаатар хотод төрсөн. Төв аймгийн Батсүмбэр суманд бага, дунд сургууль төгсөж, 1959-1963 онд УДБЭТ-ын дэргэдэх гоцлол дуучны анги, 1970-1972 онд Болгарын Софи хотын Хөгжмийн дээд сургүулийг дуурийн дуулаачийн мэргэжлээр суралцаж төгссөн. 1963 онд УДБЭТ-д зарлагч, 1964 онд дуучин, 1968-1970 онд ЦДБЭЧ-д дуучин, 1972-1995 онд УДБЭТ-т гоцлол дуучнаар ажиллажээ. 1973 онд Берлин хотноо болсон ДЗО-ны 10-р их наадмын тэргүүн байр эзэлсэн. Москва хотын Их Театр, Кремлийн их хурлын ордон, Кишинев, Ташкент, Душанбе, Алма-Ата хотын дуурийн театр, Болгарын Софи хотын “Ардын театр”, Пелевен, Варна, Стара Загора хотын дуурь бүжгийн театруудад уригдан тоглосон.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Дуурийн дуучин Ангилал:XX зууны манлай Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1945 онд төрсөн Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Баодин чөлгөө
Баодин чөлгөө (хятадаар:保定路; пиньинь:Bǎodìng lù) бол Юань улсын Төв бичгийн мужийн шууд захиргаанд байсан нэгэн чөлгөө юм. 1275 онд хуучин Алтан улсын Шүньтянь чөлгөөний нэрийг Баодин чөлгөө болгон өөрчилж, Чинюань шяньд төвлөрүүлсэн. Энэ нь одоогийн БНХАУ-ын Хэбэй мужийн Тайхан нурууны зүүн, Жүлун гол, Тан гол, Жюма голын дундах нутаг, мөн Диншинь, Шиньчөн, Шюнь шянь, Шэньзө, Шэнь шянь, Зөлү, Баодин хот гэх мэтийн нутгийг хамран оршиж байв. 1368 онд Мин улсын цэрэгт эзлэгдсэний дараа Баодин фу болгов.
Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж
1980 он
1980 он (Нэгэн мянга есөн зуун наядугаар он) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1980-р он, жил.
#
Аккра
Аккра (англи. Accra) Бүгд Найрамдах Гана улсын нийслэл бөгөөд засаг захиргааны Аккра тойргийн төв юм. Мөн Гана улсын соёл, санхүү, аж үйлдвэрийн төв юм. 2012 оны хүн амын тооллогоор тус хотын хүн ам 2,291,352 байжээ. Их Аккра буюу дагуул хотуудын хамт бол 4 сая гаруй хүн амтай ажээ.
Аккра хот нь Гана улсын Атлантын далай н эрэг дагуу сунаж, хойд талаараа тус улсын гүн рүү үргэлжилдэг. Анх боомтын эргэн тойронд баригдсан хот нь 1877-1957 оны хооронд Британийн "Алтан эргийн" нийслэл болжээ. 19-р зуунд Европын Викторияборг суурингийн захын дүүрэг байсан Аккра нь 19-р зууны Британийн колоничлол ын барилгуудаас эхлээд орчин үеийн тэнгэр баганадсан барилгууд, орон сууцны барилгууд хүртэл түүний түүхийг харуулсан архитектур бүхий орчин үеийн метрополитан болон өргөжин тэлжээ.
Аккра бол Гана улсын хамгийн том хот бөгөөд тус улсын эдийн засаг, засаг захиргааны төв юм. Үүнээс гадна олон төрлийн спорт, шөнийн цэнгээний газар, ресторан, зочид буудлуудтай соёл, аялал жуулчлалын төв юм. 1990-ээд оны эхэн үеэс Франц ын өндөр давхар хувийн зочид буудал, Аккра үндэсний театр (Хятадын тусламжтай) зэрэг олон шинэ барилгууд баригдсан байна.
Газар зүй болон цаг агаар
Аккра нь тус улсын өмнөд хэсэгт, Гвинейн булан гийн эрэгт оршдог бөгөөд саваннагаар бүрхэгдсэн уулархаг тэгш талын хэсгийг эзэлдэг. Аккрагийн уур амьсгалд Атлантын далай болон том Вольта голын ойр оршдог нь нөлөөлдөг. Энэ хот нь халуун орны муссон уур амьсгалтай бүсэд оршдог бөгөөд борооны улирал их (4-6-р сар), бага (10-р сар) байдаг. Аккра нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст байрладаг ч өвлийн сарууд зуны саруудаас илүү халуун байдаг. Энэ нь жилийн янз бүрийн цаг үед уур амьсгалын салхи давамгайлж байгаатай холбоотой: зуны улиралд Атлантын далайгаас салхи сэрүүн, бороо авчирдаг бол өвлийн улиралд хуурай, тоостой салхи Сахарын цөлөөс дулаан авчирдаг байна.
Хүн ам
Их Аккра хотын хүн ам 4 саяд ойртож байгаа бөгөөд жил бүр 3.3%-иар өсч байна. Хотын оршин суугчдын 99.9 гаруй хувь нь хар арьстнууд. Хотын эдийн засагт чухал үүрэг гүйцэтгэдэг Ливан, Сири улсаас ирсэн цагаачдын үр удмын жижиг (2000 орчим хүн) бүлэг байдаг. Сүүлийн жилүүдэд Хятадууд ихээр суурьшах болсон. Аккра бол маш залуу хот бөгөөд хүн амын 56% нь 24-өөс доош насныхан юм.
Эдийн засаг
Хотын томоохон компаниудын ихэнх нь Ливан, Их Британи эсвэл Хятадын хөрөнгийн хяналтан дор байдаг. Нутгийн олон оршин суугчид гар урлалын үнэт эдлэл үйлдвэрлэж, хотын гудамжинд жимс, хүнсний ногоо зардаг. Алмаз, какао шошны томоохон зах зээл байдаг. Гана улсын үйлдвэрлэлийн хүчин чадлын 70 гаруй хувь нь нийслэлийн бүс нутагт төвлөрдөг ажээ. Ангилал:Гана Ангилал:Африкийн нийслэл
Со Ингүк
Со Ингүк {Солонгос хэлээр:서인 국) 1987 оны 10 сарын 23 нд төрсөн. Өмнөд Солонгос улсын Ульсан хотод төрсөн. Дуучин, ая зохиогч жүжигчин. Ангилал:Өмнөд Солонгосын хөгжимчин Ангилал:1987 онд төрсөн
2017 оны Говьсүмбэр аймгийн наадам
Их монгол улс байгуулагдсаны 811жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 106 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 96 жилийн ой, Говьсүмбэр аймаг үүсэн байгуулагдсаны 26 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2017-07-09,10 \ улс, аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.
Хүчит бөхийн барилдааныг аймгийн арслан А.Отгонбаатар, А.Сүмбээ, А.Давааням, Ж.Мөнгөн нар магнайлан барилдлаа.
Барилдааны дүйз
Тавын даваа
1.а.а А.Сүмбээ - с.з Б.Цэрэндагва
2. а.а Д.Амаржаргал - а.з Б.Түмэндэмбэрэл
3. а.а Ба.Отгонбаатар - с.з Б.Дэлгэрдалай
4. а.а Л.Нямбаяр - с.з Э.Батмагнай
5. а.а Б.Гончигтавхай - с.з Э.Мөнхбаатар
7. а.з М.Батцэнгэл - а.х П.Даваадорж
8. а.з Э.Энх-Амгалан - с.з Б.Эрдэнэсүх
Зургаагийн даваа
1.а.з Б.Түмэндэмбэрэл - с.з Б.Дэлгэрдалай
2. а.з Э.Энх-Амгалан - с.з Э.Батмагнай
3. а.х П.Даваадорж - с.з Д.Уламсайхан
4. с.з Э.Мөнхбаатар - с.з Б.Цэрэндагва
Долоогийн даваа
1.а.з Б.Түмэндэмбэрэл - с.з Э.Мөнхбаатар
2. а.з Э.Энх-Амгалан - а.х П.Даваадорж
Наймын даваа
1.а.х П.Даваадорж - с.з Э.Мөнхбаатар
#
1979 он
1979 он (Нэгэн мянга есөн зуун далан есдүгээр он) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1979-р он, жил.
Энэ онд нас барагсад
#
Трийзен
Трийзен (Triesen дуудлага [], Лихтенштайн аялгаар: Tresa) нь Лихтенштайны Вант Улсын Дээд Лихтенштайн дахь суурин юм. Энэхүү суурин нь улсынхаа баруун урд талд орших бөгөөд ойролцоогоор 5000 гаран хүн амтай, вант улсдаа гуравт эрэмбэлэгдэнэ.
Түүх
Трийзений нутаг дэвсгэр дээр оршин байсан суурингууд нь байгалийн гамшигт сүйдсэн болохыг тус улсын археологичид малтлагын явцад илрүүлсэн байдаг. Энэ нь тийм ч гайхаад байх зүйл биш ба учир нь урьдын агаарын дундаж температурыг өнөөгийнхтэй харьцуулбал нэлээд хэдэн хэмээр өндөр байснаас гадна байнга их хэмжээний аадар буудаг байсантай холбоотой ажээ. 2005 онд суурин газрын анхны ул мөрийг хотын нутаг дэвсгэрээс олжээ. Энэ малтлагаар нэгэн барилгын ул мөр, мөн гал түлсэн газрын үлдэгдэл, байшинг тойруулаад хана маягийн аварга дэвсэг байсныг олжээ. Энэхүү малтлага хийгдсэн газрыг C14-Анализын аргаар хүрэл зэвсгийн дунд үе буюу өөрөөр хэлбэл нийтийн тооллын өмнөх 1600-1400 оны хооронд болохыг тогтоосон байна.
Газар зүй
Энэ тосгон Ретиконы нурууны бэлд, мөстлөгийн үеийн дараахан нурсан уулын нуранга дээр, Райны талтай хиллэн оршдог. Трийзен тосгоны болон Лихтенштайны хамгийн өндөр цэг нь далайн түвшнээс дээш -т өргөгдсөн Граушпиц (орч. саарал үзүүр) оргил юм.
Эх сурвалж
Ангилал:Лихтенштайны суурин  Ангилал:Альпийн Райн мөрний суурин Ангилал:Лихтенштайны археологийн олдворт газар Ангилал:Европын археологийн олдворт газар Ангилал:Лихтенштайны коммун
Гротриан-Штайнвег
Гротриан-Штайнвег Пианофортефабрик (герм. Grotrian-Steinweg Pianofortefabrik) нь гранд төгөлдөр хуур ба төгөлдөр хуур үйлдвэрлэдэг, Брауншвайг хотод төвтэй аж ахуйн нэгж юм. Энэ компанийг 1835 онд Хайнрих Энгелхард Штайнвег германы Зээзенд үүсгэн байгуулжээ. Тиймээс тус үйлдвэр нь дэлхийн хамгийн эртний төгөлдөр хуурын үйлдвэрүүдийн нэгэнд тооцогддог бөгөөд 2015 онд Парсонс Мюзик Групп хуадалдан авах хүртэл Гротриан-Штайнвегийн гэр бүлийн эзэмшилд байсан юм.
Түүх
Гротриан-Штайнвег гэр бүлийн компанийг үндэслэн байгуулагч нь Фрийдрих Гротриан юм. Тэрбээр 1830 онд Москвад хөгжмийн дэлгүүр нээн ажиллалуулах болсон ба энэ дэлгүүртээ өөрийн үйлдвэрлэсэн төгөлдөр хуурыг бас худалдаалдаг байв. Гэтэл түүнд авга ах нь хөрөнгө өвлүүлэн үлдээсэн учраас 1856 онд буюу 26 жилийн дараа нэлээд бэл бэнчин бүхий бизнесмен болоод, буцаж эх орондоо ирэв.
Нутагтаа ирээд тэр Вольфенбюттелд төгөлдөр хуурын үйлдвэртэй Теодор Штайнвегтэй танилцав. Теодорын энэхүү үйлдвэрийг 1835 онд түүний эцэг Хайнрих Штайнвег үүсгэн байгуулсан аж. Хайнрих Штайнвег 1851 онд АНУ-руу нүүн очоод, 1853 онд Нью-Йорк хотод Steinway & Sons компаниа үүсгэн байгуулав. 1858 онд Гротриан Вольфенбюттел дахь үйлдвэрт нь хувь эзэмшигчээр оров. Хоёр хамтран эзэмшигч компаниа Брауншвайг руу нүүлгэсэн ба ажилчдын тоо нь ч хурдан хугацаанд өсч 25 болсон байна.
1860 онд Фрийдрих Гротриан нас нөгчжээ. 1865 онд Теодор Штайнвег компани дахь өөрийн эзэмшиж байсан хувиа хамтрагчийнхаа насанд хүрээгүй байсан хүү Вилхелмд худалдан мөн Нью-Йорк руу нүүсэн байна. Үүнээс хойш хагас зуун жил „C. F. Th. Steinweg Nachf.“ (К. Ф. Т. Штайнвегийн үр хойчис) гэсэн аж ахуйн нэгжийн нэртэйгээр Штайнвегийн төгөлдөр хуурыг үйлдвэрлэсэн ба энэ хооронд хэд хэдэн удаа Штайнвег нэрээс болон заргалдаж байгаад эцэст нь Гротриан-Штайнвег гэх нэртэй болжээ.
Орион (одны орд)
thumb|Орионы орд thumb|Орионы орд
Гротриан-Штайнвег
Түүх
1895 онд Вилхелм Гротриан өөрийн хоёр хүү Курт, Виллиг хувь эзэмшигчээр компанидаа авав. Энэ үеэр нэлээд олон ван болон гүнгийн ордууд Гротриан-Штайнвегийг ордны төгөлдөр хуур нийлүүлэгчээр сонгосон байснаас гадна тус компанид өөрсдийн сүлдийг төгөлдөр хууртаа ашиглах эрхийг олгосон байна. Өнөөг хүртэл эдгээр сүлднээс заримыг нь шинээр үйлдвэрлэж буй төгөлдөр хууртаа чимэг болгон ашигладаг байна. 1913 он хүртэл тус компанийн ажилчид 550 болон өссөн бол дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа 1000 болсон байна.
Орион (одны орд)
Орион нь эртнээс нийтэд танигдсан одны орд бөгөөд дэлхий даяар ажиглагддаг ба огторгуйн экватор дээр оршдог. Ордыг эртний грекийн домогт гардаг анчин Орионоор нэршжээ. Ордын хамгийн тод одод нь Ригел, Бэтэлгюс мөн цэнхэр-цагаан аврага болно.
Гротриан-Штайнвег
Эшлэл
Ангилал:Төгөлдөр хуур үйлдвэрлэгч Ангилал:Хөгжмийн зэмсгийн маркийн нэр Ангилал:Тансаг зэрэглэлийн бараа үйлдвэрлэгч Ангилал:Доод Саксоны үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж Ангилал:Брауншвайгийн аж ахуйн нэгж Ангилал:Брауншвайгийн хөгжим Ангилал:1835 онд үүсгэн байгуулагдсан
Орион (одны орд)
Эртний археологийн олдвороос Орионыг хүмүүс 32000-38000 жилийн өмнөөс ажиглаж таньж гар урлалын зүйлс дээрээ сийлж тэмдэглэж иржээ. Ордын онцлог дүрс нь дэлхий даяар олон янзын түүхэнд дурсагддаг байна. Орион нь орчин үед билэг тэмдэг маягаар өргөн хэрэглэгддэг.
Одод баримжаалагч
thumb|Орионы ордоор чиг авах thumb|Орионы ордны газрын зураг Орионы ордоор бусад оддыг олход амархан болдог. Түүний бүсний чигээр урагшаа Сириус (α CMa), хойд чигээр хойш Алдебаран (α Tau) оршдог. Мөрнийх нь чигээр зүүн тийш Просион (α CMi), Ригел ба Бэтэлгюсийн шугмаар Кастор ба Поллюкс (α Gem and β Gem) оршино.
Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдсөн одны орд
1978 он
1979 он (Нэгэн мянга есөн зуун далан наймдугаар он) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1978-р он, жил.
#
Бордогч мод
Бордогч мод гэдэг нь агаарын азотыг (N2) фиксацилан үндсээрээ эсвэл унасан навчаараа дамжуулан хөрсөнд өгөх чадвартай, агроойжуулалтын салбарт хөрсийг сайжруулах ба/эсвэл тариалангийн зориулалтаар ашиглагддаг моднуудын ерөнхий нэр юм. Эдгээр моднууд нь мөн хөрсний гүнээс тэжээлийг дээшлүүлэн, үндэс нь гүнд хүрч чадахгүй ургамлуудад хүртээмжтэй болгодог. Бордогч моднууд нь удаан хугацаанд (цаашид), эрдэс бордооны нөлөөллийн үүсэлтэй элэгдлээс сэргийлж, хөрсний деградаци ба үүнтэй холбоотой цөлжилтөөс хамгаалж, ургамлын усны хангамжийг нэмэгдүүлнэ. Sesbania, Gliricidia, Tephrosia, Faidherbia albida зэрэг бордогч модуудыг нэрлэж болно. Модлог царгас (Cytisus proliferus) нь алдартай бордогч мод ба жилийн хугацаанд нэг га талбайн хөрсөнд 587 кг азотыг фиксацилан хуримтлуулах чадвартай. Ийм хэмжээний азот нь эрдэнэ шишийн ургацыг (850 мм-с багагүй хур тунадастай үед) 10 цн/га -с 100 цн/га болгон өсгөх чадвартай юм. Мөн модлог царгасыг терра претаг үүсгэхэд ашигладаг.
Африк тивд
Малави ба Замби улсууд бордогч модыг (Faidherbia albida) ашигласнаар эрдэнэ шишийн ургацыг хоёроос, гурав дахин нэмэгдүүлсэн байна. Бордогч мод нь мөн хүнсний аюулгүй байдалд сайжруулах нөлөөг үзүүлдэг. Нигер улс нь 4.8 сая га Faidherbia зонхилох агроойн аж ахуйтай бол Замби улс 300 мянган га ийм талбаатай.
Малави ба Замби улсууд нь Faidherbia модыг өргөн ашигладаг ба модны эгнээ хоорондын таримал ургамал тариалах зай 9 орчим м байдаг.
Бордогч модууд нь цөлжилтийн тархалтаас сэргийлж, Африкийн хуурайшилттай нутгуудад орших орнуудад газар тариалангаа авч үлдэх боломжийг олгож байна. Цаг уурын өөрчлөлтийн сөрөг нөлөөлөл ажиглагдаж буй сүүлийн жилүүдэд бордогч модыг олон оронд идэвхтэй ашиглаж байна. Зураг дээр АНУ-ын Миссури муж дахь шар буурцагны тариалан.
Манай улсад
Манай улсад агроойжуулалтын энэ салбар одоогоор хөгжөөгүй байна. Социализмийн үед зарим САА-уудад салхины хаалт гэж хэлж болохоор модон зурвасуудыг тариалангийн талбайг тойруулан тариалж байсны үлдэгдэл одоог хүртэл хадгалагдан үлдсэн байдаг.
Шар хуайс
Олон эгнээт салхины хаалтны гаднах эгнээг шар хуайсаар бүрдүүлдэг. Шар хуайс нь буурцагтны овгийн олон ургамлын нэгэн адил азотыг фиксацилдаг бактеритэй симбиозыг үүсгэдэг. Тариалсанаас хойш 120 хоногийн дараа хэмжихэд, найлзуурт хуримтлагтдсан азотын 20-59 хувийг агаарын гаралтай азот эзэлж байсан байна. Шар хуайс нь мөн нэг га талбайн хөрсөнд 73-91 кг азотыг хуримтлуулдаг. Иймд түүнийг бусад бордогч модны адилаар мод хоорондын тариалангийн (Alley cropping) үед нэг эгнээгээр тарьж ашигладаг. Энэ тохиолдолд шар хуайс нь хөрс сайжруулагчийн ба салхины хамгаалалтын үүргүүдийг давхар гүйцэтгэнэ.
Чацаргана
Чацаргана нь сайн жимсний мод төдийгүй, мөн азотыг фиксацилдаг бактеритэй симбиозыг үүсгэдэг ургамал юм. Тариалсанаас хойш 120 хоногийн дараах найлзуурт хуримтлагтдсан азотын 21-70 хувийг агаарын гаралтай азот эзэлдэг ба нэг га талбайн хөрсөнд 25-261 кг азотыг хуримтлуулдаг. АНУ болон бусад орны туршлагын дагуу богино хугацааны зорилго нь үр тариа, урт хугацааны зорилго нь чацаргана жимс гэх хослолыг манай оронд хэрэгжүүлж болох юм.
Степпе Арена - Мөсөн өргөө
Степпе Арена (монгол. Мөсөн өргөө ) нь Монгол улсын Улаанбаатар хотод байдаг битүү дээвэртэй, олон үйлдэлт цэнгэлдэх хүрээлэн юм. Уг төслийг “Ачит Ихт” ХХК-ийн үндсэн хөрөнгө оруулалт, үндэсний аж ахуйн нэгжүүд болох МАК ХХК, Юнайтед Прожект Корпораци ХХК, Степп Линк Холдингийн оролцоотойгоор хэрэгжүүлсэн. Мөн уг байгууламжийг барих ажлыг “Степп Арена” ХХК хариуцан ажилласан.
Энэхүү төсөл нь Монголын үе үеийн залуучуудын мөрөөдлийг биелүүлэх зорилготой байгуулагдсан бөгөөд хоккей, уран гулгалт, шорт-трек зэрэг олон улсын наадмыг зохион байгуулахад онгцгойлон зориулагдсан. Мөн түүнчлэн тусгай зориулалтын материалаар гулгуурын талбайг бүрхсэн тусгай платформ нь сагсан бөмбөг, волейбол, бокс, гимнастик, бөхийн спортын төрлүүд болон бүжгийн тэмцээн зэрэг бусад олон төрлийн спортын уралдаан тэмцээн, наадам явуулах зориулалттай. Мөсөн гулгуурын талбай нь Олон улсын олимпийн хорооны шаардлагад нийцсэн нь олон улсын болон тивийн наадмыг зохион байгуулах боломжийг олгодог.
Мөсөн өргөөний анхны Гүйцэтгэх захиралаар нь Норовын Батмөнх ажиллаж байсан бол хоёр дахь Гүйцэтгэх захирлаар Баатарын Булганбаяр ажиллаж байна.
Барилга
Степп Аренагийн шав тавих ёслол 2019 оны 4-р сарын 14-ний өдөр болж "Степпе Арена" ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, ТУЗ-ийн дарга Пунцагийн Цагаан, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулга тэргүүтэй хүндэт зочид ёслолын ажиллагаанд оролцов. Барилгын ажлыг 16 сарын дотор дуусгахаар төлөвлөж байсан бөгөөд цар тахлын улмаас уг байгууламжийг 2021 оны 9-р сарын 29-нд ашиглалтад оруулж албан ёсоор нээлтээ хийв.
Архитектур, дизайн
Монголын спорт, соёл урлагийн үйл ажиллагаа эрхэлдэг “Степпе Арена” ХХК нь 2018 онд эх орондоо битүү хоккейн талбай байгуулах төслийг эхлүүлсэн. Тэд орон нутгийн “Анаграм” ХХК-д битүү талбайн архитектурын төлөвлөгөөг хийхийг даалгасан бөгөөд Канадын Монгол дахь Элчин сайдын яамнаас тусалж, үүнтэй төстэй томоохон спортын байгууламж барьж байсан туршлагатай Канад архитекторуудтай холбож өгчээ. Степпе Арена ХХК нь Канадын DA Architecture Limited болон HDR фирмүүдтэй хамтран ажиллах санамж бичигт гарын үсэг зурлаа | CEI Architecture Associates нь Канад дахь янз бүрийн цар хүрээтэй мөсөн гулгуурын талбайг судлах боломжийг дизайны багт олгох төсөл дээр ажиллахад нь туслаж байсан туршлагатай аж. Ордны зураг төслийг төлөвлөхдөө анхаарч үзсэн нэг хүчин зүйл бол Монголын эрс тэс уур амьсгал бөгөөд өвлийн улиралд -40 C хүртэл хүйтрэх, зуны улиралд 40 C хэм хүртэл халах боломжтой.
Ашиглалт
Монголын анхны олон зориулалттай битүү мөсөн талбай болох Степпе Аренагийн ерөнхий зориулалт нь хоккей, уран гулгалт, керлинг, шорт трек зэрэг өвлийн спортын төрлүүд хэдий ч Монголын анхны олон зориулалтын ордон учраас өөр бусад ямар ч төрлийн спортын үйл ажиллагаа зохион явуулах бүрэн боломжтой. Мөсөн гулгуурын талбайг тусгай хучлагаар хучиж сагсан бөмбөг, бокс, гимнастик, таеквондо, волейбол, бөхийн тэмцээн, концерт, соёлын арга хэмжээ зэрэг бусад заалны спорт, соёл урлагийн арга хэмжээ, үзэсгэлэн, хурал зөвлөгөөн ч зохион байгуулах бүрэн боломжтой. Мөн Монголын хоккейн шигшээ багуудын орон гэр болох төлөвтэй байна.
Гадаад холбоосууд
Ангилал:Мөсөн өргөө Ангилал:Хоккейн ордон Ангилал:Гулгуурын талбай Ангилал:Уран гулгалт Ангилал:Олон зориулалтын ордон Ангилал:Улаанбаатарын спортын байгууламж
Галсан Гомбоев
Галсан Гомбоев буюу Гомбын Галсан (1822-1863) -Оросын буриадын монголч эрдэмтэн, ардын уран зохиол цуглуулагч, орчуулагч.
Намтар
Буриад гаралтай тэрээр 1822 онд Буриадын Өвөрбайгал ийн хязгаарын Сэлэнгэ нутагт төрсөн (орчин үеийн уран зохиолд 1818 он гэж тэмдэглэсэн байдаг). Эцэг нь Атагановын казак цэргийн ангийн 5-р зуутын ахлагч байжээ. 1829 оноос Буддын шашны лам нартай дацанд суралцаж, 1834 онд Гэцул ламын зэрэг хүртжээ. 1834 онд Хамба ламын бичгийн хүнээр томилогдсон байна. Дацанд Төвд, Монгол хэл, Төвд анагаах ухааны үндсийг судалж байжээ.
1841 ондо Галсан Никитуевын оронд Казань хот ын 1-р Гимназид сурсан байна. 1842 оны 6-р сарын 5-нд түүнийг Казань хотын 1-р гимназийн сурагчдын ахлагчаар томилсон байна. Гомбоев орос хэлийг маш хурдан сурсан бөгөөд 1842 оноос хойш их сургуулийн урилгаар монголч эрдэмтэн О.М.Ковалевски йн удирдлаган дор Казанийн их сургуулийн Дорно дахины факультетийн монгол хэл ний тэнхимд монгол хэлний багшаар (төрөлх хэлээр) ажиллаж байжээ.
1844 оны 10-р сарын 31-нд тэрээр Казань хотын гимназид шударга журам, хичээл зүтгэлийн төлөө Анненская туузан дээрх алтан медалиар шагнагджээ. 1847 онд Халимаг руу аялал хийсэн. 1850 онд түүнийг Казанийн шашны академид урьж, сонсогч нарт монгол хэл заалгасан байна.
1850-1851 онд Казанийн шашны академийн Буддын шашны тэнхимийн эрхлэгч А.А.Бобровниковтой хамтран Монгол-Халимагийн уншигчдад зориулж сургалтын материал цуглуулжээ. 1856 онд Дорно дахины факультетийн хамт Санкт-Петербургт нүүжээ.
Гомбоев монголын уран зохиолын эрдмийн ажлаараа дорно судлаачдын дунд нэр хүндтэй болсон байна. Тэрээр Оросын Эзэн хааны Археологийн нийгэмлэгийн гишүүн байсан бөгөөд уг нийгэмлэгийн хэвлэд эрдмийн ажлууд нь хэвлэгдэж байжээ. Жишээ нь тус нийгэмлэгийн "Тэмдэглэлүүд" /Записки/ (XIII боть) хэвлэлд 1857 онд «Примечания о древних монгольских обычаях и суевериях, описанных у Плано-Карпини» хэвлэгдэж сүүлд энэ ажил герман хэл рүү орчуулж: «Aus den Melanges Asiatiques», гарч байжээ.
Галсан Гомбоевын нэгэн чухал ажил бол "Алтан Товч" (1858 онд хэвлэгдсэн) монгол шастирыг өөрийн тайлбар тэмдэглэлийн хамт орчуулсан явдал юм. Ю.И.Шмидтийн мэдэж байсан эдгээр монгол шастируудыг өмнө Оросын шашны төлөөлөгчийн газрын гишүүд Бээжин гээс авчирсан байсан ажээ.
1859 оноос хойш Гомбоев Санкт-Петербургийн их сургуульд багшаар ажиллаж, Эзэн хааны Археологийн нийгэмлэгийн зүүн салбарын сурвалжлагч гишүүнээр сонгогджээ. Гомбоев мөн сурган хүмүүжүүлэх төрөл бүрийн зохиолуудыг монгол, халимаг хэл рүү орчуулсан.
1977 он
1977 он (Нэгэн мянга есөн зуун далан долоодугаар он) — Нийтийн он тоолол (аргын тоолол)-ын 1977-р он, ердийн жил.
Галсан Гомбоев
Намтар
Тэрээр 1863 оны 6-р сарын 11-нд Лахте тосгонд (Санкт-Петербургийн ойролцоо) нас барж, Финландын Гэгээн Мариа сүмийн оршуулгын газарт оршуулжээ.
Галсан Гомбоев 1847 оны орчим Казань хотод хувийн үлгэр жишээгээрээ залуу Лев Толстой н анхаарлыг дорно дахины судлал, буддизм буюу муу муухайг хүчирхийллээр эсэргүүцэхгүй байх чиглэл рүү хандуулсан байх. Лев Толстой П.И.Бирюковт Казанийн их сургуулийн эмнэлэгт “буриад лам”тай уулзсан тухайгаа ярьж байжээ.
Ананд (Ань Си ван)
Хиад Боржигин Ананд (1273-1307) нь Хубилай хааны 3-р хүү Мангала Ань Си ван (сүүлд Чинь ван болсон)-гийн 3-р хүү юм. 1280 онд Мангала ван нас барсны дараа Ань Си ван болжээ.
Хаан ширээний төлөөх өрсөлдөөн
Тэрээр 1307 онд Төмөр Өлзийт хаан нас барсны дараа Булган хатантай хуйвалдаж хаан ширээний төлөө өрсөлдөж байгаад, Хархасун чинсан, Аюурбарбад ван нарын цэрэгт ялагдаж улмаар ялтан болж цаазлуулсан. Түүний дараа ван цолыг нь хүү Ерүтөмөр хүртсэн. Юань улсын эхэн үедээ нилээн хүчирхэг феодалуудын тоонд орж байсан бөгөөд энэ нь хаан ширээний төлөө өрсөлдөхүйц нөлөөтэй байснаар тайлбарлаж болно. Тухайн үед юуны учир хаан ширээнд өрсөлдөхүйц байсныг тайлбарлавал,
Эзэмшил нутаг
Анх олгосон захирах газар нь Юань улсын Шэньси нутгийн син жун шу шэнгийн Ань Си чөлгөө буюу одоогийн БНХАУ-ын Шиань хотоор төвлөрсөн Шаньши мужийн нутгийг захирах болжээ.
Гэр бүл
Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван) Ангилал:1273 онд төрсөн Ангилал:1307 онд өнгөрсөн
Монгол орны Дархан цаазат газар нутаг
Монгол орны Дархан цаазат газар нутаг -Байгалийн бүс, бүслүүрийн онцлог, хэв шинж унаган төрхөө хадгалсан, шинжлэх ухааны онцгой ач холбогдлыг нь харгалзан байгаль орчны тэнцвэрт байдлыг хангах зорилгоор улсын тусгай хамгаалалтад авсан газар нутгийг дархан цаазат газар гэдэг.
Богдхан уул нь Монголын анхны дархан цаазат газруудын нэг юм. Зөвхөн Монголдоо төдийгүй дэлхийд анхны дархан цаазат газарт тооцогдоно хэмээн зарим түүхчид үздэг. Анх 1294 онд Их Юань улсын хааны зарлигаар Богд хан уулыг Отгонтэнгэр хайрхан, Хан Хэнтий, Алтайн нүсэр давааны хамтаар байгалийн дархан цаазат газар хэмээн албан ёсоор хуульчилж байжээ.
Орчин үеийн Монгол улсад 22 байршлын Дархан цаазат газар байх бөгөөд:
Үүнд:
1. Алтан элсний ДЦГ - 150 244 га талбай -1993 онд хамгаалалтанд авсан
2. Түргэн уулын ДЦГ – 130 473 га талбай
3. Увс нуурын ай сав газар ДЦГ- 441 223 га талбай 1993 онд онуудад хамгаалалтанд авсан
4. Хасагт хайрханы ДЦГ- 26 760 га талбай- 1965, 1995 онуудад хамгаалалтанд авсан
5. Хөх сэрхийн нурууны ДЦГ- 75 749 га талбай
6.Цагаан шувуутын ДЦГ- 33 305 га талбай
7.Богдхан уулын ДЦГ- 42 271 га талбай- 1957, 1978, 1995 онуудад хамгаалалтанд авсан
8.Ноён уулын ДЦГ-1 21665 га талбай- 2020 онд хамгаалалтанд авсан
10. Хан-Хэнтийн ДЦГ- 1 748 103 га талбай 1992 онд хамгаалалтанд авсан
11. Говийн бага "А" ДЦГ- 1 147 812 га талбай- 1996 онд онд хамгаалалтанд авсан
12. Говийн "Б" ДЦГ- 682 617 га талбай
14. Говийн их "Б" ДЦГ- 1 835 724 га талбай
15. Дорнод Монголын ДЦГ- 589 905 га талбай 1992 онд хамгаалалтанд авсан
16. Монгол дагуур "А"-ын ДЦГ-  92 880 га талбай
17. Монгол дагуур "Б"-ын ДЦГ- 102 926 га талбай
18. Нөмрөгийн ДЦГ- 587 744 га талбай
19. Зэд-Хантай-Бүтээлийн нурууны ДЦГ- 604 265 га талбай
20. Отгонтэнгэрийн ДЦГ- 102 926 га талбай- 1992, 1995 онуудад хамгаалалтанд авсан
21. Улаан тайгын ДЦГ- 431 694 га талбай- 2003, 2011 онуудад хамгаалалтанд авсан
22. Хорьдол сарьдагийн ДЦГ- 226 672 га талбайг тус тус эзэлнэ.
ДАРХАН ЦААЗАТ ГАЗАРТ ХОРИГЛОХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА:
Газар хагалах ухах. Тэсэлгээ хийх. Ашигт малтмал хайх, олборлох. Элс хайрга чулуу авах. Мод, зэгс, шагшуурга бэлтгэх. Хязгаарлалтын бүсээс бусад газарт зам тавих. Байгалийн дагалт баялаг, эмийн, хүнсний болон техникийн зориулалттай ургамлыг үйлдвэрлэлийн зориулалтаар түүж бэлтгэх. Хортон шавж, мэрэгчид, түймэртэй тэмцэх, тэдгээрээс сэргийлэх арга хэмжээнд байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөх арга, техник, бодис хэрэглэх. Хөрс, ус, агаар бохирдуулах аливаа үйл ажиллагаа явуулах. Хамгаалалтын захиргааны зөвшөөрөлгүй нохой дагуулж, буу авч явах, агаарын хөлгөөр буулт хийх, хэт нам өндрөөр нислэг үйлдэх. Өвөлжөө, хаваржаа, намаржаа, зуслангийн барилга байгууламж барих, зохих зөвшөөрөлгүйгээр мал бэлчээрлүүлэх. Нуур, мөрөн, гол горхи, булаг, шанд зэрэг ил задгай усыг үйлдвэрийн зориулалтаар ашиглах зэргийг хориглоно.
Чимбэгийн Сугар-Очир
Чимбэгийн Сугар-Очир (1956 онд төрсөн) нь Баянхонгор аймийн Баянлиг суманд төрсөн, Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цолтой тэмээчин юм.
Чимбэгийн Сугар-Очир 1956 оны бичин жил Шинэ Ус хэмээх газар мэндэлжээ. Удам дамжсан тэмээчин тэрбээр Баянлиг сумын түүхэн дэхь цорын ганц Хөдөлмөрийн баатар нь юм. Таван настайгаасаа морь, тэмээ унаж сурсан Ч.Сугар-Очир ботго, тором хариулаж тусад орсон нь хожмоо сайн малчин, улмаар баатар цолд хүрэхэд нь нөлөөсөн гэдэг. Тэрбээр Баянлиг сумынхаа дунд сургуульд суралцаж улмаар цэргийн алба хааж ирээд 1977-1990 онуудад “Улаан оч” нэгдэлд тэмээчнээр ажиллажээ. Харин хөдөө аж ахуйн нэгдэл тарж, мал хувьчлахад эм, эр нийлсэн 10 тэмээ өмчилж үлдсэн бөгөөд тэр цаг үеэс хойш 14 жилийн дараа хагас мянга болтол нь өсгөж, үржүүлсэн гавьяатай нэгэн. Хоёр жилд ганцхан удаа ботголдог тэмээ гэх амьтан таван хошуу мал дундаас хамгийн их тэвчээртэй, өл дааж, ган, зуд тэсвэрлэхдээ сайн зэрэг олон давуу чанартай боловч холын бэлчээртэй, эдлэж, сургахад бие томтой, чац томтой зэрэг маллахад чамгүй хүндрэлтэй. Ч.Сугар-Очир дан ганц тэмээ бус бод, бог нийлсэн 1000 гаруй малыг зэрэгцүүлэн маллаж ирсэн юм. 2002 онд 631 тэмээ тоолуулан Улсын сайн малчин болж байсан тэрбээр 2002-2006 он хүртэл таван жилийн турш тэмээнийхээ тоо толгойгоор улсдаа тэргүүлж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2006 оны 07 сарын 06-ны өдрийн 200 дугаар зарилагаар Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар хэмээх эрхэм цолны эзэн болжээ. Мөн тэрбээр 2003 оны “Улсын шилдэг малчин”-аар тодорсон төдийгүй эмнэг сургалтын төрлөөр “Спортын мастер” цол хүртэж байжээ. Ч.Сугар-Очир нийт 10-аад өрхийг малжуулсан бөгөөд нийт 500 гаруй малыг хүмүүст бэлэглэж байжээ. Гэргий Р.Нансалмаа нь Монгол улсад анх удаа 103 ботго бойжуулсан амжилтаараа 2006 онд “Алтан төлийн эзэн” болж байсан төдийгүй 10 хүүхэд төрүүлж, өсгөсөн юм. Өдгөө гурван хүү, нэг охин нь удам залган мал маллаж буй. Хос бөхт тэмээн сүргийн тоо толгой ховордож 200 гаруйхан мянгаар тоологдож байх үед Ч.Сугар-Очир тэмээг хамгаалах, тус амьтны ашиг шим, ач холбогдолын талаар өөрийн дуу хоолойгоо өргөж, тэмээг хамгаалах чиглэлээр чамгүй олон арга хэмжээг зохион байгуулалцаж ирсэн байдаг. Ламын гэгээний “Жижиг улаан” омгийн тэмээг өсгөж, үржүүлэн малын удмын санд бүртгүүлэх ажил ч түүний санал, санаачилгаар явагдаж байгаа. Ийн тэмээн сүргээ өсгөж яваа баатар маань бас шаггүй сайн уяач юм. Түүний уяж сойсон тэмээ нь сум төдийгүй бүсийн уралдаануудад хэдэнтээ айраг, түрүүг авч байжээ.
Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:1956 онд төрсөн Ангилал:Монголын малчин Ангилал:Баянлигийн хүн Ангилал:Баянхонгорынхон
Шюжөү чөлгөө
Шюжөү чөлгөө (хятадаар:叙州路, пиньинь:Xù zhōu lù) нь Юань улсын Сычуань син шэний харьяат орон нутгийн засаг захиргааны нэгж юм. 1281 онд байгуулагдсан. Энэ чөлгөөд Шюнаний мань,и-гийн сюань фу сы хэмээх хэлтэс багтаж байлаа. 1373 онд Мин улсын Хун-ү хааны зарлигаар Шюжөү фу болгон өөрчилсөн.
Линз
Линз (Linse, lens - сэвэгзарамын үр) — оптикийн хувьд тунгалаг, нэгэн хэвийн материалаар хийгдсэн, хоёр тал нь нарийн өнгөлөгдсөн, тойргоор гэрлийг хугалах шинж чанартай эдлэл. Гэхдээ богино долгионы (microwave) техникт хэрэглэдэг линзүүд нь ихэвчлэн тунгалаг биш диэлектрикээс эсвэл металл ялтсуудаас тогтдог. Орчин үед асфер линзүүдийг өргөн хэрэглэж эхэлсэн ба түүний гадаргуу нь сфер хэлбэртэй биш. Ихэвчлэн шил, оптикийн шил, оптикийн хувьд тунгалаг хуванцар, г.м. оптикийн материалуудыг линз үйлдвэрлэхэд ашигладаг. Линзийн, цацраг үүсгэгч уруу харсан талыг урд үндсэн гадаргуу, эсрэг талыг хойд үндсэн гадаргуу гэнэ
Энгийн линзийн шинж чанар
Хэлбэрээс нь хамааран линзийг цуглуулагч (эерэг) ба сарниулагч (сөрөг) гэж ангилдаг. Цуглуулагч линзийн бүлэгт, төвийн зузаан нь ирмэгийн зузаанаас их линзүүд, сарниулагч линзийн бүлэгт эсрэгээр төвийн зузаан нь ирмэгийн зузаанаас бага линзүүд тус тус багтана. Гэхдээ, линзийг хийсэн материалын хугалах илтгэгч нь орчны хугалах илтгэгчээс их тохиолдолд, дээрх тодорхойлолт үнэн. Хэрвээ орчны хугалах илтгэгч нь их байвал дээрх тодорхойлолт эсрэгээр эргэнэ. Жишээ нь, усны хугалах илтгэгч агаарынхаас их учир, усан дотор байгаа агаарын бөмбөлөг сарниулах линзийн үүргийг гүйцэтгэнэ.
Зөв оптик аберрацтай (алдаагүй) оптик багажуудыг угсрахад, линзүүдийн ба тэдгээрийг хийсэн материалуудын олон шинж чанарууд чухал үүргийг гүйцэтгэдэг. Жишээ нь, тухайн сонгон авсан оптик хязгаарт (диапазон), линзийн материал нь ямар хугалах коэффициент, дисперсийн коэффициент, нэвтрүүлэх коэффициент зэргийг үзүүлэх, г.м..
Цуглуулагч:
1 — гүдгэр-гүдгэр
2 — тэгш-гүдгэр
3 — хотгор-гүдгэр (эерэг (гүдгэр) мениск)
Сарниулагч:
4 — хотгор-хотгор
6 — гүдгэр-хотгор (сөрөг (хотгор) мениск)]]
Гүдгэр-хотгор линзийг мениск (μηνίσκος - хавирган сар) гэж нэрлэдэг. Мениск нь цуглуулагч (төвөөрөө зузаан), сарниулагч (захаараа зузаан) ба телескоп (фокусын зай нь хязгааргүй) гэж ангилагддаг. Жишээ нь, холын харааны нүдний шилний линз нь сөрөг мениск байдаг. Радиусууд нь тэнцүү менискийн оптик хүч тэгтэй тэнцэнэ гэсэн төөрөгдөл байдаг. Ийм мениск нь эерэг ба түүний оптик хүч нь материалын хугалах илтгэгч ба линзийн зузаанаас хамаардаг.
Цуглуулагч линзийн онцлог шинж чанар нь гэвэл, тэрээр өөрийн гадаргууд тусах цацрагийг, линзийн эсрэг талд орших нэг цэгт төвлөрүүлдэгт оршино.
Хэрвээ цуглуулагч линзийн оптик тэнхлэг дээр, тодорхой зайд S гэрэлт цэгийг байрлуулбал, тэнхлэгийн дагуу чиглэлтэй цацраг хугаралд өртөхгүйгээр линзийг нэвтрэн гарах бол, линзийн төвөөс бусад газраар нэвтэрч байгаа цацрагууд оптик тэнхлэг уруу чиглэлтэйгээр хугарч ямар нэг F цэгт огтлолцоно. F цэг нь S цэгийн дүрс ба түүнийг хамаарлын фокус гэж нэрлэдэг.
Хэрвээ линз дээр маш хол орших эх үүсвэрээс гарч буй гэрэл тусвал, ө.х. линз дээр тусаж буй цацрагуудыг параллель гэвэл, линзийг нэвтрэн гарах үедээ цацрагууд огцом хугарах ба тэдгээрийн огтлолцох F цэг, оптик тэнхлэгийн дагуу линз уруу ойртоно. Тухайн нөхцөлд линзээс гарах цацрагуудын огтлолцлын цэгийг фокус (F') гэх ба линзийн төвөөс фокус хүртэлх зайг, фокусын зай гэж нэрлэнэ.
Сарниулах линз дээр тусаж буй цацрагууд линзээс гарахдаа линзийн ирмэг уруу чиглэлтэйгээр хугарах буюу сарнина. Хугарсан цацрагуудыг чиглэлийн эсрэг зүг уруу үргэлжлүүлэн төсөөлбөл (зурагт тасалдалтай шулуунуудаар үзүүлсэн), тэд ямар нэг F цэгт огтлолцоно. Энэ цэгийг тухайн линзийн фокус гэнэ. Заримдаа түүнийг төсөөллийн фокус гэж нэрлэдэг.
Оптик тэнхлэг дээр байрлах фокусын тухай дээр өгүүлсэн нь линзийн төвөөр дайрах, оптик тэнхлэгтэй өнцөг үүсгэх налуу шулуун дээр орших дүрсний цэгт мөн хамаарна.
Линзийн фокусаар дайрах, оптик тэнхлэгтэй перпендикуляр хавтгайг фокусын хавтгай гэж нэрлэдэг.
Цуглуулагч линзийг, бие уруу аль ч талаар нь харуулж болно. Учир нь цуглуулагч линзийг нэвтрэн гарсан цацрагууд линзийн аль ч талд цугларна. Ийм линзүүд нь хоёр фокустай (урд фокус ба хойд фокус) ба тэд линзийн хоёр талд, төв цэгүүдээс фокусын зайд оршино.
Нимгэн линзээр нэвтрэх цацраг
Зузаан нь тэгтэй тэнцүү линзийг оптикт нимгэн линз гэж нэрлэдэг.
Дурын чиглэлтэй цацраг, цуглуулагч нимгэн линзээр дайран өнгөрөх байгуулалтыг авч үзье. Энэ зорилгыг биелүүлэхэд нимгэн линзийн хоёр шинж чанарыг ашиглана:
Линз дээр А цэгт тусах, дурын чиглэлтэй SA цацрагийг авч үзье. Түүний хугарлын дараа үүсгэх шугамыг байгуулахын тулд SA цацрагтай параллель, оптик төв О-р дайрах ОВ цацрагийг байгуулъя. Дээр дурдсан хоёр шинж чанарын эхнийхээр бол ОВ цацраг чиглэлээ өөрчлөхгүйгээр фокусын хавтгайг огтолно. Хоёр дахь шинж чанарын дагуу SA цацраг хугарсны дараа фокусын хавтгайг В цэгт огтолно.
Үүнтэй адил өөр цацрагийг байгуулалтыг хийж болно. Жишээ нь: SР, PQ.
Линзээс гэрлийн үүсвэр хүртэлх зай SO-г u гэж, линзээс цацрагуудын цуглах цэг хүртэлх зай OD-г v гэж, фокусын зай OF-г f гэж тус тус тэмдэглээд, эдгээр үзүүлэлтүүдийн хоорондох хамаарлыг тооцоолон гаргая.
Хоёр хос ижил төстэй гурвалжнуудыг авч үзье: 1) SOA ба OFB; 2) DOA ба DFB. Тэдгээрийн харьцаа:
Эхний харьцааг дараагийнхад хуваавал:
Үүний хоёр талыг v хуваагаад f нэг талд нь гаргавал: үүнд: f — нимгэн линзийн фокусын зай.
Линзийн системээр нэвтрэх цацраг
Линзийн системээр нэвтрэх цацрагийн байгуулалтыг нэг линзийнхтэй нэгэн адил байгуулна.
Хоёр линзээс тогтох системийг авч үзье. Эхний линзийн фокусын зай OF, хоёр дахийнх O2F2. Эхний линзийн SAB замыг зуръя. АВ хэрчмийг хоёр дахь линз уруу ортол үргэлжлүүлье (C цэг).
Цуглуулагч нимгэн линзээр дүрсийн байгуулалтыг хийх
Линзийн шинж чанарыг дээр судлахдаа, гэрэлт цэгийн үүсгэх дүрсийг байгуулах аргачлалыг үзсэн. Цуглуулагч линзийн зүүн талаас тусах цацрагууд түүний хойд фокусаар, баруун талаас тусах цацрагууд урд фокусаар дамжина. Сарниулах линзийн хувьд эсрэгээр хойд фокус нь линзийн урд талд, урд фокус нь линзийн ар талд байдаг гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.
Линзийн, тодорхой хэлбэр ба хэмжээтэй биетийг дүрслэх байгуулалтыг дараах байдлаар гарган авдаг: АВ хэрчим нь линзээс хол зайд орших биет ба энэ зай нь фокусын зайнаас хавьгүй илүү гэж үзье. Тэгвэл уг биетийн цэг бүрээс хязгааргүй олон цацраг линзээр дайран өнгөрнө. Тайлбарлахад хялбар болгох зорилгоор зөвхөн гурван цацрагийн замыг зурагт үзүүлэв.
А цэгээс үүсэх гурван цацраг линзийг нэвтлэн гарсны дараа огтлолцож A1B1 дүрсийг үүсгэнэ. Гарсан дүрс бодит бөгөөд урвуу юм.
Дээрх нөхцөлд, дүрс фокусаас хамааран ямар нэг FF фокусын хавтгайд үүснэ. Энэ хавтгай нь үндсэн фокусын хавтгай болох F'F'-с тодорхой зайд алслагдсан байх ба түүнтэй параллель байна.
Линзээс янз бүрийн зайд орших биетийн дүрсний байгуулалтуудыг доор үзүүллээ.
Биетийн байрлал, хязгааргүйгээс урд фокус уруу ойртох тусам, дүрс нь хойд фокусаас холдсоор, биет урд фокусын хавтгайд ирэхэд түүний дүрс хязгааргүйд үүсэж байгаа зүй тогтлыг хялбар ажиглаж болно.
Нимгэн линзийн томъёо
Биетийн байрлах цэг ба линзийн төв хоёрын хоорондох зай (u), дүрсний цэг болон линзийн төв хоорондох зай (v) зэргийг хамааралтай фокусын зай гэдэг.
Эдгээр үзүүлэлтүүд нь хоорондоо хамааралтай ба энэ хамаарлыг нимгэн линзийн томъёо тодорхойлж байдаг. Нимгэн линзийн томъёог Исаак Барроу нээсэн:
үүнд: u\! — биетээс линз хүртэлх зай; v\! — линзээс дүрс хүртэлх зай; f\! — линзийн үндсэн фокусын зай. Зузаан линзийн хувьд томъёо хүчинтэй ба ялгаа нь, эдгээр зайнууд линзийн төвөөс биш харин үндсэн гадаргуунуудаас тооцогддог.
Гурван үзүүлэлтийн хоёр нь мэдэгдэж байхад гурав дахийг дараах тэгшитгэлүүдээр олно:
Жич: Бодит биетээс цуглуулагч линзээр бодит дүрсийг үүсгэх тохиолдолд u, v, f утгууд эерэг байна. Хэрвээ дүрс нь төсөөллийн байвал түүний зайг сөргөөр авдаг. Хэрвээ биет төсөөллийн байвал түүний зайг сөргөөр авдаг. Хэрвээ линз нь сарниулагч байвал фокусын зайг сөргөөр авдаг.
Шугаман өсгөлт
Биетийн хэмжээг түүний линзээр үүссэн дүрсийн хэмжээнд харьцуулсан харьцааг шугаман өсгөлт гэнэ.
Зургийн хувьд шугаман өсгөлт нь. Энэ харьцааг мөн гэж илэрхийлж болно. Үүнд, v\! - дүрсээс линз хүртэлх зай (дүрсний зай); u\! - линзээс бие хүртэлх зай (биетийн зай), K\! - шугаман өсгөлтийн коэффициент. Шугаман өсгөлтийн коэффициент нь дүрсийн шугаман хэмжээ биетийн бодит хэмжээнээс хэд дахин бага эсвэл ихийг илгэнэ.
Амьдралд, дээрх тооцооллыг u\!, v\!, f\! утгуудын харьцаагаар хийх нь хялбар байдаг:
Фокусын зай болон оптик хүчийг тооцоолох нь
Линзийн фокусын зайн утгыг дараах томъёоогоор тооцоолон гаргаж болно:
n\! — линзийн материалын хугарлын коэффициент,
n_0\! - линзийг хүрээлж буй орчны хугарлын коэффициент,
d\! — линзийн зузаан буюу оптик тэнхлэгийн дагуу, линзийн сфер хэлбэртэй (үндсэн) гадаргуунуудын хоорондох зай,
R_2 - линзийн, гэрэл үүсгэгчээс эсрэг тал уруу харсан талын (урд талын) гадаргуугийн муруйлтын радиус,
Дээрх томъёны хувьд R_1-ийн утга, линзийн харгалзах гадаргуу нь гүдгэр бол эерэг, хотгор бол сөрөг байна. R_2-ийн утгын хувьд эсрэгээр, түүнд харгалзах гадаргуу нь хотгор бол эерэг, гүдгэр бол сөрөг байна. Хэрвээ d\!-ийн утга өчүүхэн бага эсвэл тэгтэй тэнцүү бол, тийм линзийг нимгэн линз гэх ба түүний фокусын зайг дараах томъёогоор тооцоолж болно:
Энэ томъёог нимгэн линзийн томъёо гэж нэрлэдэг.
Линзийн систем
Линзүүд нь бие биетэйгээ хослон нийлмэл линзийн системийг үүсгэдэг. Хоёр линзээс тогтох системийн оптик хүч нь линз тус бүрийн оптик хүчний энгийн нийлбэртэй тэнцүү (хэрвээ линзүүд нимгэн ба нэг оптик тэнхлэг дээр, хоорондоо маш ойрхон оршиж байвал):
Хэрвээ хэд хэдэн линз, нэг тэнхлэг дээр хоорондоо тодорхой зайд оршиж байвал, тэдгээрийг төвлөсөн систем гэнэ. Төвлөсөн системийн оптик хүчийг нэлээд нарийвчлалтайгаар дараах томъёогоор олж болно:
үүнд, L\! — линзүүдийн үндсэн хавтгайнууд хоорондын зай.