cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цахилгаан техник
Хөтлөх техник
Хөтлөх техникт цахилгаан эрчим хүчийг цахилгаан машины тусламжтайгаар механик энерги болгон хувиргадаг. Түүний сонгодог жишээнд синхрон-, асинхрон-, тогтмол гүйдлийн машинууд орох ба дан ялангуяа жижиг хэмжээний хөтлүүрүүдэд эдгээрийн олон янзын хувилбарууд байдаг. Өнөө үед шугаман моторууд ихээр бий болж байгаа бөгөөд энэ нь цахилгаан эрчим хүчийг тойруу замаар биш буюу эргэлтгүйгээр шууд механик-шугаман хөдөлгөөн шилжүүлдэг юм. Хөтлүүрийн техник автоматжуулах техникт чухал үүрэгтэй бөгөөд учир нь автоматжуулах техникт маш олон төрлийн хөдөлгөөнийг зөвхөн цахилгаан хөтлүүрийн туслалцаатайгаар л гүйцэтгэдэг юм.
Цахим хуудас
Ангилал:Шинжлэх ухааны мэргэжлийн салбар Ангилал:Техникийн мэргэжлийн салбар
Тодд Хэйз
Тодд Хэйз ( Англиар Todd Hays, 1969 оны 5 сарын 21-нд төрсөн) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын бобслейчин юм. Техас муж улсын Дел-Рио хотод өссөн тэрээр 4 олимпод оролцохдоо 2002 оны Солт-Лэйк Ситийн олимпоос дөрвөл уралдааны төрөлд мөнгөн медаль хүртжээ.
Бобслейн спортоор хичээллэж амжилтад хүрсэн тэрээр мөн америк хөлбөмбөг, кикбоксоор хичээллэж байв. Оклахома хотын Тулса Их Сургуулийн америк хөлбөмбөгийн багийн бүрэлдэхүүнд багтаж, 1991 онд Фрийдом Бөүл тэмцээнд Сан-Диего Мужийн Их Сургуулийн багийг ялж байв. Мөн кикбоксоор хичээллэж эхлэхээсээ өмнө Канадын Хөлбөмбөгийн Лигийн Торонто Аргонавтс багт 2 улирал тоглож, 1993 онд үндэсний аварга цол хүртсэн байна.
2006 оны өвлийн олимпийн дараа Хэйз зодог тайлж, америк хөлбөмбөгийн дасгалжуулагчийн ажил эрхлэх болсон ч 2008 онд Ванкуверын олимпод оролцохын тулд бобслейн спортдоо эргэн ирэх шийдвэр гаргасан байна. Харамсалтай нь 2009 оны 12 сарын 9-нд Германы Винтерберг дэх бобслей, чарга, скелетоны замд бэлтгэлийн үеэр гэмтэл авч, Лэйк-Плэсид хотноо хийсэн нарийн шинжилгээгээр тархины дотуур цус алдалт үүссэн болох нь илэрснээр эмчийн шаардлагаар спортоо орхихоос өөр аргагүй болжээ.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын бобслейчин Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:2002 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1969 онд төрсөн
Жон Толкин
Жон Роналд Роиэл Толкин, CBE (John Ronald Reuel Tolkien, (1892 оны 1 сарын 3 – 1973 оны 9 сарын 2) нь Английн зохиолч, яруу найрагч, хэлзүйч, их сургуулийн багш байв.
Тэрээр Оксфордын Их Сургуульд 1925-аас 1945 онд Англи-Саксын Роулинсон, Босвортын профессор, 1945-аас 1959 он хүртэл Англи хэл, Английн уран зохиолын Мертон профессор байв. Толкин нь Нарниагийн түүх цувралаараа алдартай Клайв Стейплз Льюисын дотны анд байсан бөгөөд түүний хамт Инклингз нэртэй албан бус утга зохиолын хэлэлцүүлгийн бүлгийн гишүүн байжээ. 1972 оны 3 сарын 28-нд II Элизабет хатан хаан түүнийг Британийн эзэнт гүрний Ордерийн Командлагч (Commander of the Order of the British Empire, CBE) болгосон байна.
Түүнийг нас барсны дараа хүү Кристофер Толкин нь эцгийнхээ олон тэмдэглэл, хэвлэгдээгүй бүтээлүүд дээр тулгуурлаж хэд хэдэн цуврал бүтээлийг гаргажээ. Эдгээр болоод Хоббит, Бөгжний эзэн зохиолууд нь нийтдээ Арда нэртэй зохиомол орчлон дахь "Дундад дэлхий"-н (Middle-Earth) тухай цогц бүтээл болдог. Үүнд төрөл бүрийн зохиол, яруу найраг, зохиомол түүх, зохиомол хэл, утга зохиолын шүүмжүүд багтах бөгөөд 1951-ээс 1955 онуудад Толкин нь эдгээр бүтээлүүддээ legendarium гэсэн нэрийг оноож байжээ.
Толкины өмнө олон зохиолч фантазийн урсгалын зохиолыг бичиж байсан ч, Хоббит, Бөгжний эзэн зохиолуудын амжилт нь тус урсгалыг нийтийн дунд дахин сэргээжээ. Иймээс ч түүнийг орчин үеийн фантазийн утга зохиолын эцэг хэмээн нэрийддэг. Толкины бүтээлүүд нь фантазийн олон бүтээлд нөлөөлсөн бөгөөд маш удаан үр нөлөө өгчээ. 2008 онд Таймс сонин түүнийг "1945 оноос хойших хамгийн агуу Британийн зохиолчид" жагсаалтад зургаа дугаар байранд, 2009 онд Форбс сэтгүүл түүнийг хамгийн их ашиг орлоготой нас барсан алдартнуудын жагсаалтад тав дугаар байранд тус тус оруулжээ.
Алдартай бүтээлүүд
Нас барсны дараа хэвлэгдсэн
Гадаад холбоос
Ангилал:Английн зохиолч Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол Ангилал:Англи судлалын медиевист Ангилал:Их Британийн дэлхийн нэгдүгээр дайны хүн Ангилал:Католик шашны урсгалын хүн Ангилал:Зохиогч Ангилал:Зөгнөлт зохиол Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Локус шагналтан Ангилал:Уран зөгнөлт зохиолын алдрын танхим Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч Ангилал:Оксфордын Их Сургуулийн багш Ангилал:Лидс Их Сургуулийн багш Ангилал:1892 онд төрсөн Ангилал:1973 онд өнгөрсөн
10 сарын 23
Тэмдэглэлт баярууд
1023 #23
Монголын хөрөнгийн бирж
Монголын хөрөнгийн бирж нь Монгол улсад үйл ажиллагаа явуулж буй анхны хөрөнгийн бирж.
Түүх
Монгол Улс төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаас зах зээлийн эдийн засагт шилжих шилжилтийн түүхэн үе шатанд Монгол Улсын Засгийн газрын 1991 оны 01 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 22 тоот тогтоолоор улсын өмч хувьчлалын ажлыг эхлүүлэх, цаашид үнэт цаасны зах зээлийг хөгжүүлэх зорилгоор Монголын хөрөнгийн биржийг үүсгэн байгуулсан. Анх Хөрөнгийн бирж байгуулагдаад Монголбанкны байранд байралж дараа нь Санхүү, эдийн засгийн техникум /өнөөгийн Санхүү эдмйн засгийн дээд сургуульд/ сүүлд өнөөгийн байшинд /О.Элдэв-Очирын нэрэмжит Хүүхэд, залуучуудын кинотеатр / шилжин орж Австрийн компаниар дотоод гадаад засал хийлгэж тоног төхөөрөмжөө суурилуулсан байна.
Засгийн газрын өмч хувьчлалын бодлогын хүрээнд 1992-1995 онуудад нийт 475 улсын үйлдвэрийн газрыг хувьцаат компанийн хэлбэрт шилжүүлэн, тэдгээрийн нийт 8.2 тэрбум төгрөгийн үнэлгээ бүхий 96.1 сая ширхэг хувьцааг МХБ-ээр дамжуулан иргэдэд хөрөнгө оруулалтын эрхийн бичгээр эзэмшүүлэн 1995 оноос бэлэн мөнгөний арилжаа буюу үнэт цаасны хоёрдогч зах зээлийг эхлүүлсэн. Yнэт цаасны анхны хууль 1994 онд батлагдсанаар Yнэт Цаасны Хороо байгуулагдаж, МХБ-ийн санхүүжилтээр үйл ажиллагаа явуулж байсан 29 брокерийн пүүсийг хувьчилж, Засгийн газрын 1995 оны 170 тоот тогтоолоор МХБ-ийн түр дүрмийг шинэчлэн баталсанаар МХБ нь зөвхөн үнэт цаас арилжих, түүнтэй холбоотой ажил үйлчилгээ эрхлэх зорилго бүхий төрийн өмчийн, ашгийн төлөө бус хуулийн этгээдийн статустай болсон юм. Засгийн газар 1996 онд төсвийн алдагдлыг санхүүжүүлэх зорилгоор анх бонд гаргаж байсан бол 2011 онд Засгийн газрын бондын арилжаа 14 удаа явагдаж, “4000 төрийн албан хаагчдыг орон сууцны урт хугацаат зээлд хамруулах” хөтөлбөрийн санхүүжилтэд 65.0 тэрбум төгрөгийн бонд, ноос ноолуурын болон жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих хөтөлбөр”-ийн санхүүжилтэд 171.7 тэрбум төгрөгийн бонд арилжиж, нийт 236.7 тэрбум төгрөгийн үнийн дүн бүхий 2.4 сая ширхэг бондыг арилжаалж байжээ. Харин 2002 онд “Yнэт цаасны зах зээлийн тухай хууль” шинэчлэгдэн батлагдаж, Засгийн газрын 2003 оны 03 дугаар сарын 26-ны өдрийн 72 тоот тогтоолоор Монголын хөрөнгийн биржийг үнэт цаасны арилжаа болон хуулиар хориглоогүй бусад ажил, үйлчилгээ эрхлэх төрийн өмчит хувьцаат компани болгон өөрчлөн зохион байгуулсан байна. МХБ-ийн үйл ажиллагааны үндсэн чиг үүрэг нь хувьцаат компаниудын үнэт цаасыг тодорхой шалгуурын дагуу бүртгэн авч ангилал тогтоох, техник программ хангамжийн найдвартай байдлыг хангасны үндсэн дээр үнэт цаасны арилжааны бэлэн байдлыг хангах, арилжааг ил тод, шударга явуулж, олон нийтийг үнэт цаасны арилжааны мэдээ, мэдээллээр хангаж, хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах явдал юм. 1999 оноос шилдэг 75 хувьцаат компанийн хувьцаанаас бүрдсэн ТОП-75 индексийг тооцож эхэлсэн бөгөөд 2003 оноос сагсад орох компанийн тоог цөөрүүлж, Топ 20 индекс тооцох болсон.
2015 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдрийн Санхүүгийн зохицуулах хорооны ээлжит бус хуралдаанаар Монголын хөрөнгийн биржийг Өөрийгөө зохицуулах байгууллагаар бүртгэх шийдвэрийг гаргалаа. Өөрийгөө зохицуулах байгууллагын статустай болсноор өөрийн гишүүн үнэт цаасны компани, бүртгэлтэй хувьцаат компаниудад нэгдсэн стандарт, ёс зүйн хэм хэмжээ тогтоож мөрдүүлэх, шалгуур, шаардлага хангахгүй байгаа компанид хариуцлага хүлээлгэн өргөн хэмжээнд ажиллахаас гадна хөрөнгийн зах зээлийн чиглэлээр гадаадын хөрөнгийн бирж, олон улсын байгууллагатай хамтран ажиллах бүхий л боломж нээгдэж байгаа юм.
Гүйцэтгэх захиралууд
1. Найдансүрэнгийн Золжаргал /1991-1995/
2. Очирбалын Энхбаяр /1995-1999/
3. Очирбатын Батбилэг /1999-2000/
4. Сонгины Энхбаатар /2000-2004/
5. Д.Дорлигсүрэн
5. Хангайн Алтай /2015-/
Франтишек Янда-Сук
Франтишек Янда-Сук (František Janda-Suk, 1878 оны 3 сарын 25– 1955 оны 6 сарын 23) нь Чехийн хөнгөн атлетикч бөгөөд 1900, 1912 оны зуны олимпод Бохемийг төлөөлөн оролцож байв.
Францын Парис хотод зохиогдсон 1900 оны зуны олимпоос тэрээр зээрэнцэг шидэлтийн төрөлд мөнгөн медалийн эзэн болж, Чехчүүдээс олимпийн медаль хүртсэн анхны хүн болон түүхэнд үлджээ.
Янда-Сук нь орчин үеийн тамирчдаас зээрэнцэг шидэхдээ бүх биеэрээ эргэлт хийн шиддэг байсан анхны хүн юм. Тэрээр энэхүү аргыг Зээрэнцэг шидэгч хэмээх алдартай хөшөөний байрлалыг сайтар судалсны үндсэн дээр нээж, түүнээс жилийн дараа олимпоос мөнгөн медаль зүүсэн аж.
Тэрээр Шведийн Стокхольм хотод болсон 1912 оны зуны олимпод оролцож, бөөрөнцөг түлхэлтийн төрлөөр 15, зээрэнцэг шидэлтийн төрлөөр 17-р байр эзэлжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Бохемийн зээрэнцэг шидэгч Ангилал:Бохемийн бөөрөнцөг түлхэгч Ангилал:Чехословакийн зээрэнцэг шидэгч Ангилал:Чехословакийн бөөрөнцөг түлхэгч Ангилал:Бохемийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Бохемийн олимпын оролцогч Ангилал:Чехословакийн олимпын оролцогч Ангилал:1900 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1912 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1924 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Чехословакчууд Ангилал:Чехүүд Ангилал:1878 онд төрсөн Ангилал:1955 онд өнгөрсөн
Алтан чулуу
Алтан чулуу — Ногоон шар өнгөтэй, шил мэт тунгалаг, хатуулаг өндөртэй. Галт уулын гаралтай бөгөөд жижиг хэмжээгээр тааралддаг.
Ангилал:Гоёлын чулуу Ангилал:Эрдсийн төрөл зүйл
Рашаант сум (Хөвсгөл)
Рашаант сум нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. 1,980 км² газар нутагтай. 2010 оны байдлаар 3,900 оршин суугчтай байв. Сумын төв нь аймгийн төв Мөрөнгөөс зүүн урагш 154 км, нийслэл Улаанбаатараас 518 км алслагдсан.
Түүх
1931 онд Хөвсгөл аймаг байгуулагдахад Рашаант сум бий болжээ. 1915 онд байгуулагдсан Рашаантын Хүрээ буюу Хялганатын хийдийн ойролцоо сумын төв нь байгуулагдсан. 1932 онд гарсан зэвсэгт бослогын үеэр сумын төв шатсан юм. 1933 оны байдлаар тус сум 719 өрхийн 2,400 оршин суугч, 47,000 орчим толгой малтай байв. 1955 онд Тариалан суманд нэгтгэгдсэн ч 1959 онд дахин зохион байгуулагдсан. 1952 онд байгуулагдсан Улаан-Од нэгдэл 1990 оны мал хувьчлал хүртэл үйл ажиллагаагаа явуулж байсан юм.
Эдийн засаг
2004 оны мал тооллогоор ойролцоогоор 123,000 толгой мал тоологдсоны 51,000 орчим нь хонь, 55,000 нь ямаа, 8,900 нь үхэр буюу сарлаг, 8,200 нь адуу байсан бөгөөд тэмээ тоологдоогүй.
Ном зүй
М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.119
Эшлэл
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хөвсгөл аймгийн сум
Бобби Риггс
Роберт Ларимор (Бобби) Риггсс  (Robert Larimore „Bobby“ Riggs; 1918 оны 2-р сарын 25-нд АНУ-ын Лос-Анжелес хотод төрж, 1995 оны 10-р сарын 25-нд Калифорни муж улсын Энсинитас хотод нас барсан.) — Америкийн теннисчин, дасгалжуулагч. 1939 оны Уимблдоны аварга шалгаруулах тэмцээний эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан төрлийн аварга, 1939 оны АНУ-ын Үндэсний Нээлттэй тэмцээний эрэгтэйчүүдийн ганцаарчилсан төрлийн аварга.
Ангилал:АНУ-ын теннисчин Ангилал:Олон Улсын Теннисний Алдрын Танхимын гишүүн Ангилал:Лос-Анжелесын хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1918 онд төрсөн Ангилал:1995 онд өнгөрсөн
Мона Лиза
thumb|Мона Лиза Мона Лиза буюу Жоконда (Mona Lisa; La Gioconda; La Joconde) нь Леонардо да Винчигийн 1504 онд зурсан хөрөг зураг юм. Энэ зураг нь одоо Парисын Лувpын музейд хадгаглагддаг, "Гунигтайхан харж, учиртай инээмсэглэх" энэ бүсгүйн хөрөг зураг хүн төрөлхтний уран зургийн түүхэнд хүндтэй байр суурь эзэлсэн хэвээрээ байна. Жил бүр уг зургийг үзэхээр 6 сая орчим жуулчид ирдэг байна.
Жокондагийн тааврын талаар бичсэн цаас уул овоо шиг их. Мона Лизагийн инээд ямар учиртай, ер нь Луврын музейд хуулбар зураг өлгөөтэй байгаа юм биш биз, Леонардо энэ хөрөгт хэнийг зурсан бэ гэх зэрэг асуултууд урлаг судлаачид, сэтгүүлчид, урлагийн хорхойтнуудын олон арван жилийн турш маргаан өрнүүлсээр иржээ. Дунд орчим насны даруухан хувцастай, сайхан гэж хэлмээргүй эмэгтэйн том биш хэмжээний хөрөг.Гэтэл яагаад хүчтэй өрсөлдөгчид болох Рафаэлийн “Сикстины дагина” эсвэл Веласкесын “Толины өмнөх Венера” зэрэг бүтээлүүд энэ зурагт хүндэтгэлийн тавцангаа шуудхан тавиад өгөв.
Мона Лизагийн алдрын гол үүдэл нь Леонардо да Винчийн авъяас юм. Учир утгагүй зүйл гэж үгүй. Жоконда бол их мастерын нэрийн хуудас. Леонардо уг хөрөгт гарын үсэг, он сар бичсэнгүй. Гэхдээ суут зураачийн бүтээл мөн гэдэг нь эргэлзээгүй. Зургийн шинж чанар нь өөрөө үүнийг батлаад өгч байгаа юм. Шинэ содон нээлт биш харин сэргэн мандалтын үеийн бүх ололт энэ зурагт нэгтгэгдсэн өндөр түвшинд бүтээгдсэн билээ. Энд байгаль ба хөргийн зохицолдоон, бүсгүйн хагас хөндлөн суусан байрлал, үзэгчид хандсан харц, пирамид загварын зохиомж бүгд байгаа. Мөн их мастерын зурах техник ч бас илэрхий харагддаг.
Солонгос үсэг
Солонгос үсэг эсвэл Хангыл үсэг (Солонгос хэл: 한글、Hangul) нь солонгос хэлийг тэмдэглэх авианы бичиг үсэг юм. 1443 онд Солонгос цагаан толгой болох Хангылыг анх зохиогдож дэлгэрүүлсэн бөгөөд 1446 онд Чусоны вант улсын И овогт Сэжун ван "Хүн мин жонгым" буюу "Иргэнийг сургах зөв дуудлага" хэмээх утга бүхий үсэг зохиосон нь өдгөө хэрэглэж буй эл үсэг болой. Хойд Солонгос улсад Чосон гульча (Солонгос хэл: 조선글자、Chosŏn'gŭlcha) хэмээн нэрлэж байна. Солонгосын хойгт албан ёсоор хэрэглэхээс гадна хуучны ЗХУ-ын бүрэлдэхүүн улс явсан Казахстан, Узбекистан болон Сахалинд амьдарч байгаа солонгос угсаат хүмүүс хэрэглэсээр байна.
Мона Лиза
Зураач бүтээлээ нимгэн давхаргаар үелэн өмнөх давхаргыг хатсаны дараа дараачийхийг нь нэмэх аргаар зуржээ.
Үрүчи
Үрүчи (1195?-1211?/1213?) бол Чингис хааны нэгэн татвар эмээс төрсөн 5 дахь хүү нь юм. Түүний тухай Юань улсын сударт тэмдэглэжээ. Тэрээр Алтан улсын баруун нийслэл Юньжун буюу одоогийн Датун хотыг бүслэн байлдах үед залуудаа энджээ. Үр хүүхэдгүй.
Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:13-р зуунд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Чингис хаан
Мона Лиза
Гэрэл сүүдрийн тоглолтыг будгаар амилуулан эд зүйлсийн замхран манарах дүрслэл гаргахыг “сфумато” (италиар утаа шиг замхрах) гэнэ.
Солонгос үсэг
Бүтэц
Солонгос үсэг нь монгол бичгийн адил авианы бичиг бөгөөд эгшиг ба гийгүүлэгч үсгүүдтэй. Анх 17 гийгүүлэгч, 11 эгшиг, нийт 28 үсэгтэйгээр зохиогдсон авч орчин цагийн солонгос хэлэнд 4 авиа гээгдэж хэрэглэгдэхээ больжээ.
Өдгөө солонгос үсэг нь 19 гийгүүлэгч 21 эгшиг, нийт 40 үсгээс бүтэж байна.
Эгшиг авиа
Гийгүүлэгч үсэг
Цахим холбоос
Ангилал:Цагаан толгой
Мона Лиза
Дэлхийн Жокондаг судлаачдын олохыг оролдож байгаа таавар нь энэ сфуматог гүйцэтгэх авъяаст л агуулагдах ажээ. Тэдний олонх нь энэ будгийн давхарга дор илгээгдсэн гэх “нууц захиаг” олоод үзчихсэн гэж байгаа нь хамгийн сонирхолтой. Леонардогийн өөрийнх хөрөг тэнд нуугдаж байгаа ч гэх юм. Үзэгчид зураачийн бүтээлд нуугдсан дүрслэлийг олохоор ямагт эрмэлзэж байдаг нь нууц биш. Энэхүү зургийн талаар маш олон янзын таамаглал мэдээ байдаг ч тэр болгон нь өөр өөрийн гэсэн онцлогтой. Өнөөг хүртэл энэ зургийг олон янзаар хуулбарлан зурах гэж оролдсон боловч үндсэн эх шигээ болж чадаагүйн нууц нь Леонардо Да Винчи энэ зургийг зурахдаа өөрөө будгийг нь найруулан зурсан, түүнчлэн өөр бусад хүмүүс болон туслахуудаа хажуудаа байлгаагүйгээс энэхүү зурагны үл тайлагдах нууц байдал нь харагдаж байна.
Магтуулан мандсан дүрслэх урлагийн бүтээлүүдийн дунд Жокондагийн төрөлт бараг анзаарагдалгүй өнгөрсөн билээ. Ван Эйк, Дуччо нарын шинэ бүтээл дуусаны баярыг Гент ба Сиена хот хэдэн өдөр дараалан тэмдэглэж байлаа. Тийм ч учраас мэргэжилтнүүд Жокондагийн төрсөн өдрийг нарийн тогтоож чадахгүй л байгаа юм. Жоконда 1503-1506 оны хооронд бүтээгджээ гэж үздэг. Тэгэхлээр бид Жокондагийн төрсөн өдрийг дөрвөн жилийн турш тэмдэглээд байхад буруудах зүйл ч алга. Леонардо насан эцэслэх хүртлээ захиалагчдаа өгөогүйгээр энэ зургийг өөртөө хадгалж байсан. Гэсэн хэдий ч Мона Лиза “хорионд” байсангүй. Жоконда эхнээсээ алдар нэрийн шүүлтээр дамжсан зураг. Ганц ч зураг ийм шүүлтгүйгээр урагш алхдаггүй. Жинхэнэ мэргэжлийн хүмүүс л энэ зургийн шүтэн бишрэгчид байлаа. 16-р зууны уран зурагт Жокондагийн ул мөр, нөлөө их харагдана. Агуу Рафаэль гэхэд л энэ зургийн “өвчний” халдвартай байв. Леонардо зураачдын “гарын авлага” болохоор бүтээл туурвижээ. Тэд Мона Лизаг хуулбарлан уран зургийн нууцад суралцаж байлаа.
Жокондагийн алдрыг үг болгон дэлгэрүүлсэн анхны хүн нь зураач Жоржио Визари болсон юм. “Хамгийн нөлөө бүхий зураач, барималч, уран барилгачдын амьдралын тухай бичлэг” номондоо “Франческо дель Жокондагийн эхнэр Мона Лизагийн хөргийг бичих захийлгыг биелүүлэх зураач нь Леонардо болсон юм... Урлагийн хэлээр байгаль орчныг хуулбарлан дууриах эрмэлзэлтэй хүн бүрт энэ боломжийг нээж өгч, зөвхөн уран зурагт байх нарийн нандин арга барилыг энэ зурагт нэгд нэгэнгүй гаргажээ...Хүнийх гэхээсээ тэнгэрлэг гаралтай энэ хөрөг гайхамшигтай бүтээл хэмээн тооцогдож байлаа. Өөрөөр ч байх аргагүй, амьдрал өөрөө ийм байдаг” хэмээн тэрээр бичиж байв. Зургийг нэг удаа ч үзээгүй тэрээр ийм үнэлэлт өгөхдөө бүх зураачийн нийтлэг сонирхолыг илэрхийлсэн нь чухал байгаа юм. Визарийн дүгнэлт нь Жокондад мэргэжлийн зураачдын дунд олон эрин цагийг элээсэн өндөр нэр хүндийг авчирсан билээ. Мөн тэрээр ирээдүйн “супер одыг” Мона Лиза Жоконда гэсэн хамгийн тохиромжтой “тайзны нэртэй” болгосон юм.
Флоренцийн торгоны наймаачны эхнэр энд зурагджээ гэдгийг Визаригаас өөр дурьдсан хүн байдаггүй юм. Харин ч бүгд үүнтэй зөрчилдөж ирсэн байна. Леонардо нэрд гарсан оргил үедээ байсан цагт түүнд хэний ч мэдэхгүй нэгэн худалдаачны эхнэрийг зурах хэрэг юу байсан юм бол гээд л. Зургийн талаар анхны баримттай мэдээллийг Арагоны санваартаны нарийн бичгийн дарга Антонио де Беатис гаргасан байдаг боловч Мона Лиза Жокондагийн тухай нэг ч үг дурсаагүй байна. Агуу зураачийг нас барахаас өмнөхөн Беатис Леонардогийн урлангаар орсон гэнэ. Тэрээр зураачийн урланд Жулиано Медичийн захиалгаар зурагдсан Флоренцийн хатагтайн хөргийг харлаа гэж тэмдэглэлдээ бичин үлдээжээ. Хожим эрдэмтэд их зураачийн загвар нь чухам хэн байж болох тухайд хэд хэдэн таамаглал дэвшүүлэн судалсан юм.
Тэдний дундаас загвар болоход хамгийн тохиромжтой хүн нь Мантуин вангийн хатагтай Изабелла д Эсте байв. Тэр эмэгтэй их зураачтай найзалдаг, захидлаар харилцдаг байжээ. Леонардогийн зурсан Изабеллагийн харандаан таталбартай харьцуулан харвал Луврын музейн алдарт зургийн баатартай адил төстэй шинж байдаг. Гэхдээ шүтэн бишрэгчдийн хувьд Изабелла болон Леонардогийн үеийн бусад нэртэй эмэгтэйчүүд алдарт зургийн загвар болон үлдэж чадаагүй билээ. Зөвхөн Визарийн гаргаж ирсэн наймаачин Жокондагийн эхнэр Мона ЛИза энэ зурагт дүрслэгдсэн гэдэгт бүгд итгэх болсон. Үүүнээс зургийн Жоконда хэмээх 2 дахь нэр үүссэн юм. Ийн олон жилийн турш олон хувилбар дээр дэлхийн эрдэмтэн, судлаачид, урлагийн зүтгэлтнүүд маргалдаж, мэтгэлцсэний эцэст сайхан Жоконда бодит амьдрал дээр хэн байсныг эцсийн байдлаар тогтоолоо. Энэ бол Флоренцийн гэргий Лиза Герардини мөн болохыг нэгэн дуугаар баталжээ. Германы Хэйдэлбэргийн их сургуулийн эрдэмтэд уг дүгнэлтийг хоёр жилийн өмнө нээсэн боловч олон нийтэд энэ тухай 2008 он гараад удаагүй байхад зарласан юм.
Леонардогийн суу билэг Жокондагийн амьд харц, түүний нууц далд, тайлагдашгүй инээмсэглэлд оршиж байна. Түүнээс гадна энэ зургийн цаана зурагдсан байгалийн зохилдлого нь асар их утга учир хийгээд далд санааг агуулж байдаг байна. Хэн ч харсан энэ зураг өөрийн гэсэн утга учрыг ойлгуулан таниулах далд нууцыг агуулж байдгаараа онцлог бөгөөд энэ нь байгалийн сайхантай хослуулан зурсантай холбоотой гэж тайлбарлах явдал ч байдаг байна. Гэхдээ үүнийг харсан жирийн нэг шүдний эмч хараад шүдээ хавирдаг зуршилтай гэж хэлжээ.
Мона Лизагын хулгайн хэрэг
Жокондаг хадгалаж буй Луврын музей нь 20-р зууны эхэнд өнөөдрийнх шигээ хөл хөдөлгөөнд дарагдсан музей байсангүй. Зочид багатайн гадна, харуул ч цөөтэй байв. Харуулын хувьд ихэвчилэн тэтгэвэртээ гарсан хөгшин цэргүүдээс бүрддэг байсан ба цөөн тооны эдгээр эрчүүд нүсэр музейг бүрэн хянаж хүрдэггүй байлаа. 1911 оны 8 сарын 21-ний нэгэн өглөө Францын зураач Льдовик Беру (франц. Louis Béroud) Мона Лизаг зурах гэж Луврын музейд хөл таьвжээ. Гэвч тэрээр хоосон зайнаас өөр зүйл олж харсангүй. Өөрт нь мэдэгдэлгүй Мона Лизаг засвар эсвэл гэрэл зурганд авч явсан эсэхийг асуухад музейн ажилчид үгүйсгэв. Зураг хулгайлагдсан нь тодорхой болсон хойно музейг долоо хоног хааж мөрдлөгө эхлэв. Музейн шатнаас зургийг хадгалаж байсан шилэн нүүртэй модон жааз олдсон ба дээр нь хурууний хээ ч мөн байлаа. Эхэндээ музейн хамт олноос сэжигтнийг эрж байсан ч хэрэгтний хурууний хээтэй таарах нэг ч ажилтан байсангүй. Иймд мөрдлөгө музейн хүрээнээс цааш халив. Мөрдлөгийн явцад Францын яруу найрагч Гийом Аполлинерыг (франц. Guillaume Apollinaire) сэжигтнээр татжээ. Гийом харин өөрийн найз Пабло Пикассог зааж өгснөөр залуу Пикассо мөн сэжигтнээр татагдан байцаагдаж, гэртээ нэгжлэгэ хийлгэжээ. Хэдийгээр түүний гэрээс Луврын музейгээс алдагдсан жижиг баримлууд олдсон ч Мона Лиса харин олдсонгүй. Яваандаа Аполлинер, Пикассо нар уг хулгайд гэмгүй нь тогтоогдсноор Мона Лизагын хэрэг сэжигтэнгүй болж, шийдвэрлэгдэж чадахгүй явсаар хоёр жил болжээ. 1913 онд Италид нэгэн дуулиант үйл явдал тохиолдов. Флоренц хот дахь уран зургийг Уффици галлерейд (итал. Galleria Uffizi) Винченцо Перуджа гэх нэгэн эр алга болсон Мона Лиза зарах гэж оролдсон байна. Галлерейн эхрлэгч Жиованни Поджи (итал. Giovanni Poggi) зургийг таниулж баталгаажуулаад Винченцог барьснаар хэргийн бүх зүйл тодорхой болов. Хэрэгтэн Винченцо Перуджа нь Луврын музейн ажилтан байсан бөгөөд Мона Лизаг жаазлах, өлгөх явцад оролцож байжээ. Перуджа хамгаалалтын мууг далимдуулан чимээгүйхэн музейд нэвтэрч, зургийг суглан аваад, хүрмээрээ боож нуугаад музейгээс анзааргадалгүй гарч чаджээ. Винченцогийн мэдүүлгийн дагуу түүний зорилго нь Итали бүтээлийг эх оронд нь буцаах байв. Үйлдсэн хэргийнхээ төлөө Винченцо 6 сар шоронд суусан ч Итали даяар түүнийг нэр хүнд нь өссөн түүхтэй. Мона Лиза харин Уффици галлерейд хагас сар олны үзмэр болж саатаад Франц руу буцжээ. Мона Лизаг 1914 оны 1 сарын 4-д Луврын ханан дээр буцаж ирэхэд түүний нэр хүнд Франц төдийгүй дэлхий даяар түгсэн байжээ. Жокондагын хөрөг нь сонин сэтгүүлээр дамжуулан улс үндэстэн, анги давхрага болгоны сонорт хүрсэн бүтээл болсон нь энэ ажээ. Ангилал:Леонардо да Винчийн зураг Ангилал:Хөрөг зургийн бүтээл Ангилал:Эмэгтэй хүний хөрөг зураг Ангилал:Луврын цуглуулга дахь зураг Ангилал:Урлагийн тонуул Ангилал:Италийн сэргэн мандалтын үе Ангилал:16-р зууны зураг
10 сарын 24
10 сарын 24 нь Григорийн тооллын жилийн 264 дахь (өндөр жил бол 265 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 101 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр худалдаанд гарсан хөгжмийн цомог
Coldplay - Mylo Xyloto
1024 #24
10 сарын 25
10 сарын 25 нь Григорийн тооллын жилийн 298 дахь (өндөр жил бол 299 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 67 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
1025 #25
Аюушийн Авирмэд
Цээжин Аюушийн Авирмэд (1955 - 2010 оны 2 сарын 10) нь Монголын сэтгүүлч байв.
1955 онд Төв аймгийн Баянзүрх сумын нутаг, Дархан ноёны худаг хэмээх газарт төржээ. Сумынхаа бага сургууль, Налайхын 1-р арван жилийн сургууль, МУИС-ын Монгол хэл, утга зохиолын ангийг дүүргэсэн. 1980-1993 онд Монголын радиогийн сурвалжлагч, редактор, хариуцлагатай редактор, Монголын үндэсний телевизийн хариуцлагатай редактор, ерөнхий редактораар ажиллаж байгаад 1993 онд Зоригийн Алтай нарын хамтаар “ЖААГ” ХХК, FM 107, Монголын анхны хувийн чөлөөт “MN-25 дугаар суваг” телевизийг үүсгэн байгуулалцаж нас барах хүртлээ ажиллаж байсан юм.
Радиогийн нэвтрүүлэг
Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Төвийнхөн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1955 онд төрсөн Ангилал:2010 онд өнгөрсөн
Профессор
Профессор (лат. professor - мэргэшүүлэгч хүн) нь дээд боловсролын эрдмийн зэрэглэлтэй багш, судлаачын алба буюу цол юм. Улс бүрээр профессорын цолны олголт ба ажлын шинж чанар өөр өөр байдаг гэхдээ АНУ ба Европын Холбооны улсуудад ойролцоо стандартад байдаг буюу их сургууль, коллежийн багшийн ажлын хамгийн дээд зэрэглэл болно. Профессор цол нь эрдэмтэн хүнд олгодог хамгийн дээд цол ба олон жилийн судалгааны ажил ба эрдмийн ажлын амжилтын дүнд олгогдоно. Эрдмийн зэрэглэлийн Докторын (PhD) зэрэг хамгаалсан судлаач коллеж, их сургуульд туслах багш, багшын албыг тодорхой жилээр хашиж байж профессор цолыг авдаг.
Монгол Улсад 1945 онд Монгол Улсын Их Сургууль нээгдсэнээр профессорийн алба албан ёсоор бий болсон юм, түүнээс өмнө 1921-1944 онуудад бусад мэргэжилүүд ба багшийн янз бүрийн сургуулиудад хуучины 1920 оноос өмнөх албан бус системийн сургалтын өндөр боловсролтой багш эрдэмтэд профессорын ажлыг албан ба албан бус хэмжээнд гүйцэтгэж байжээ. 1990 онд Монголд нийгмийн өөрчилөлттэйгөөр холбогдон барууны эрдмийн цол зэрэгний системийг бага багаар нэвтрүүлж эхэлсэн харин нийгэм эдийн засгийн боловсрол эрс шинэчилэгдсэнтэй холбогдон энэ чиглэлийн профессорын алба багагүй доголдож 1990-2000 онуудад цоо шинээр боловсон хүчнийг бэлтгэж төлөвшүүлэлт явагдсан юм.
Монголын уламжлалт эрдмийн багшийн хөгжил
Монгол улсад мянга гаруй жилийн өмнөөс «Эрдмийн Багшийн» томьёолол ойлголт үүсч "Багш-шавийн барилдлага", "Эрдэм" гэсэн нэр томьёоллоор янз бүрийн шатны боловсролыг янз бүрийн давхаргын хүмүүс хөгжүүлсээр иржээ. Тиймээс ч мянга гаруй жилийн өмнөөс Монгол эрдэмтэд эртний олон мянган жилийн гаралтай Санскрит ном судруудыг идэвхитэй орчуулж Монголын эрдмийн хүрээнийхэн судалж тухайн цагынхаа нийгмээ хөгжүүлсээр иржээ. Одоогоос 450 гаруй жилийн өмнө Монголын эрдэмтэд 200 гаруй ботьтой Ганжуур-Данжуур дорны эрдэм судлалын оргил бүтээлийг Азийнхны дунд ганцаараа Санскрит эхээс орчуулж чадсан нь Монголын эрдмийн хүрээллийнхэн ба Багш Шавийн барилдлага, багшлах (профессорын) арга зүй нь ямархуу чадварлаг түвшинд хөгжиж байсны нэг чухал үзүүлэлт баримт юм.
Ангилал:Дээд боловсролын систем Ангилал:Дээд сургуулийн багш Ангилал:Төрийн албаны ажилтан
Калифорни (химийн элемент)
Калифорни нь зохиомлоор аргаар гаргаж авдаг химийн элемент, атомын дугаар нь 98, химийн тэмдэглэгээ нь Cf. Үелэх системийн актиноидын бүлгийн цацраг идэвхт трансураны элементэд багтдаг элемент. 1950 оны хоёрдугаар сард Калифорнийг түүнээс арай хөнгөн элемент болох Куригаас гаргаж авчээ. Цөмийн ректор дотор бага зэргээр бий болдог. Гар утас, нейтроны эх үүсвэрт ихэвчлэн хэрэглэхээс гадна түүнээс дээш трансурануд ба трансактиноидуудыг гаргаж авахад бас ашигладаг.
Түүх
1944 ба 1945 онуудад Америци, Кюриг бараг л ижил хугацаанд нээсэнтэй адил 1949 ба 1950 онуудад Беркли, Калифорни хоёр химийн элементийг нээсэн байна. 1950 оны хоёрдугаар сарын 9-нд АНУ-ын Беркли дэх Калифорнийн их сургууль дээр Стэнли Г. Томсон, Гленн Т. Сиборг, Кеннет Стрит, Альберт Гиорсо нар Кюригийн атомын цөмийг альфа-бөөмөөр буудан гаргаж авчээ. Энэ нь шинээр нээгдсэн зургаа дахь трансуран юм. Элементийн нээлтийг Берклигийн хамт нийтэлсэн юм.
Хоёр химийн элементийн нэрийг ижилхэн байдлаар сонгосон бөгөөд берклид Беркли Их Сургуулийн нэрийг алдаршуулах үүднээс нэрлэсэн бол Калифорнид их сургууль ба Калифорни муж улсад хүндэтгэл үзүүлэх үүднээс сонгон нэрлэсэн байна.
Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи
Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи (Technische Universität Bergakademie Freiberg, товч нэр TUBAF) нь Саксон мужийн Фрайберг хотод орших ба геологи, эд материал, эрчим хүч, байгаль орчны чиглэлээр мэргэжсэн 'Нөөцийн'-их сургууль юм.
Калифорни (химийн элемент)
Эшлэл
Ангилал:7-р үеийн элемент
Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи
Түүх
thumb|Элемент Германиум 1765 онд Саксоны хан хүү Ксаверийн даалгавраар Фрийдрих Вилхелм фон Оппел, (1720−1767), Карл Вилхелм Бенно фон Хайнц ба Фридрих Антон фон Хайнц нарын төслөөр уул уурхайн мэргэжилтэн бэлтгэх зорилгоор ‘‘Фрайберг дахь Саксоны Вангийн (1806 оноос Фрайберг дахь ханы нэрэмжит) нэрэмжит Уул Уурхайн Академи‘‘ байгуулагдсан. Учир нь долоон жилийн (1756–1763) дайны өрийг төлөхийн тулд уул уурхайг идэвхтэй хөгжүүлэх шаардлагатай байсан.
thumb|Академийн гудамж дахь төв байр Энэ академи нь дэлхий дээрх хамгийн анхны бөгөөд өнөөдрийг хүртэл уул уурхайн эрдэм шинжилгээний мэргэжилтнүүдийг бэлтгэж байна.
Уул уурхайн академийн эрдэм шинжилгээний ажилтнууд химийн 2 шинэ элемент нээсэн:
Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи нь Саксоны Хант улсдаа 1871 онд Дресдений Техникийн Их Сургууль нээгдэх хүртэл техникийн дээд боловсрол эзэмшүүлдэг байгууллага байсан.
1899 онд Фрайбергийн Их Сургууль нь Техникийн Дээд Сургуулийн зэрэглэлтэй болж, 1905 онд Доктор-Инженер, 1939 онд Байгалийн ухааны доктор бэлтгэх эрхтэй болсон. 1940 оноос уул уурхайн болон төмөрлөг боловсруулалт, 1955 онд инженер-эдийн засаг болон математик-байгалийн ухааны факультетуудтай болж мөн энэ онд Вилхелм Пикийн нэрэмжит Ажилчин-Тариачдын Факультет нээгджээ. 1951 онд профессор Эрих Раммлер болон профессор Георг Билкенрот нар боловсруулах техникийн салбарын хүрээнд ‘‘Хүрэн нүүрсийг коксжуулах‘‘ ажлаар Ардчилсан Герман Улсын 1-р зэргийн Төрийн шагнал хүртсэн.
Шинэ үе, 1989 оноос хойш
thumb|left|260x260px|Их сургуулийн оюутны хотхон дахь Мэндчилгээний самбар „[[Glück Auf“ ]] Баруун ба Зүүн Герман нэгдсэнээс хойш Уул Уурхайн Академи өөрийхөө дэд бүтцийг шинэчилсэн. Сүүлийн үед хагас дамжуулагчийн судалгааг эрчимтэй явуулсны үр дүнд Фрайберг хотод хагас дамжуулагчийн үйлдвэрлэлийн ХК-ууд бий болсон (Силтроник ХК болон Дойче Солар - энэ нь Соларворд ХК-ийн охин компани). Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи нь хүрээлэн буй орчны судалгааны ажлаараа дэлхийн хэмжээнд нэрд гарч 'Орчин үеийн Экологийн Дээд Сургууль' гэдэг нэр хүндийг олсон.
Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи нь Геологи, Эд Материал, Эрчим хүч, Байгаль орчны чиглэлээр мэргэжсэн 'Нөөцийн'-их сургууль нэрээр олон улсын их, дээд сургуулиудын дунд онцгой байр суурь эзэлдэг.
left|thumb|Фройденштайн Ордон 2008 оны 10 сард Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи дэлхийн томоохон эрдсийн хувийн цуглууллагын үзэсгэлэнг Фройденштайн Ордонд нээсэн. Энэ 'Терра Минерал'-ын эрдсийн цуглууллагыг Швейцарын иргэн Эрика Поол-Штрөөэр удаан хугацаагаар хэрэглэх эрхийг олгожээ.
Сан
2006 оны 12 сард Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи доктор Эрих-Крюгерийн нэрэмжит сантай болсноор ХБНГУ-ын 100 саяас дээш хөрөнгөтэй дээд сургуулиудын тоонд орсон. Эрих-Крюгер нь Фрайберг хотод төрсөн бөгөөд, Мюнхен хотын үл хөдлөх хөрөнгийн компанийн эзэн байжээ. Энэ компанийн ашиг нь эрдэм шинжилгээний ажилд зарцуулагддаг байна. Мөн 2007 оны эхнээс Солар Ворд ХК Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академийн хими, физикийн факультетэд зориулж өөрийн 1 саяас дээш хөрөнгөтэй санг нээсэн.
Дотоод бүтэц
Нийт 6 факультетээс бүрдэнэ:
1996 оны намар экологийн цогцолбор төв шинээр нээгдлээ.
Олон улсын харилцаа
Техникийн Их Сургууль Фрайбергийн Уул Уурхайн Академи нь одоогоор дэлхийн 42 их, дээд сургуулиудтай харилцаа холбоотой байдаг. Зарим нэг алдартай уул уурхайн академи болон их сургуулиуд:
Алдартай багш, оюутнууд
thumb|Абрахам Готлоб Вернер
Эшлэл
Ангилал:Германы их сургууль Ангилал:Саксоны их сургууль Фрайберг Фрайберг Ангилал:Саксоны хүдрийн нурууны уул уурхай Ангилал:Фрайберг Ангилал:1765 онд байгуулагдсан
10 сарын 26
10 сарын 26 нь Григорийн тооллын жилийн 299 дахь (өндөр жил бол 300 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 66 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
1026 #26
Андерсон Луис да Силва
Андерсон Луис да Силва (Ânderson Luís da Silva; 1981 оны хоёрдугаар сарын 13-нд Сан-Паулу мужийн Ампару хотод төрсөн), Луизао (Luisão) — Бразилийн хөлбөмбөгчин юм. Бразилийн шигшээд 47 гараалахдаа хоёр ДАШТ (2006, 2010) хоёр Холбоодын цомд (2005, 2009), гурван Америк тивийн цомд (2001, 2004, 2011) оролцсон. Түүнчлэн УЕФА Аваргуудын лигийн 5000 дахь түүхэн гоолын эзэн. Түүний дүү — Алекс Силва.
Төмөрбулаг сум
thumb|right|300px|Төмөрбулаг сумын наадам, 2007 оны 9 сар Төмөрбулаг сум нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. Нийт 2,510 км² газар нутагтай, үүнээс 1,950 км² нь бэлчээр болно. Төмөрбулаг сумын хүн ам 2000 оны байдлаар 4,174, 2010 оны байдлаар 4,133 байв. Сумын төв Жаргалант нь Бүгсийн голын ойролцоо, аймгийн төв Мөрөнгөөс урагш 75 км, нийслэл Улаанбаатараас 714 км зайд байрлана. Баруун, баруун хойд талаараа өөрийн аймгийн Бүрэнтогтох сум, зүүн талаараа Тосонцэнгэл, Рашаант, Архангай аймгийн Цэцэрлэг, урд талаараа Галт, Шинэ-Идэр сумдтай хил залган оршдог.
Андерсон Луис да Силва
Гадны холбоос
Ангилал:Бразилын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Жувентус Сан Паулу багийн тоглогч Ангилал:Крузейро багийн тоглогч Ангилал:Бенфика Лиссабон багийн тоглогч Ангилал:Бразилчууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Төмөрбулаг сум
Түүх
1931 онд Хөвсгөл аймаг байгуулагдахад Төмөрбулаг сум үүсчээ. 1933 оны байдлаар 880 өрхийн 3,000 оршин суугчтай, 96,000 орчим толгой малтай байв. 1956 онд Бүрэнтогтох суманд нэгтгэсэн ч удалгүй 1959 онд өрх тусгаарлажээ. 1934 онд "Давшилт" нэгдэл байгуулагдаж, 1990 онд татан буугдсан.
Тосонцэнгэл сум (Хөвсгөл)
Тосонцэнгэл сум нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. Нийт 2,050 км² газар нутгийн 1,800 км² нь бэлчээр болно. 2000 оны байдлаар Тосонцэнгэл суманд 4,161 хүн амьдарч байв. Сумын төв Цэнгэл нь аймгийн төв Мөрөнгөөс зүүн өмнө зүгт 64 км, нийслэл Улаанбаатараас 607 км алслагдан оршино.
Төмөрбулаг сум
Газарзүй
Дунджаар далайн түвшнээс дээш 1790 метрийн өндөрт өргөгдсөн. Хамгийн өндөр цэг Дашдэрчин далайн түвшнээс дээш 2556 м, нам дор цэг Олон голын бэлчир далайн түвшнээс дээш 1148 метрийн өндөртэй.
Тосонцэнгэл сум (Хөвсгөл)
Түүх
1931 онд Хөвсгөл аймаг анх байгуулагдахад Тосонцэнгэл сум бий болжээ. 1933 оны байдлаар 842 өрхийн 3,100 хүн, 99,000 орчим толгой малтай байв. 1956 онд "Ардын Зориг" нэгдэл тус суманд байгуулагдан үйл ажиллагаагаа явуулж байгаад 1990 онд татан буугджээ.
Төмөрбулаг сум
Хүн ам
Тус сум нь 2010 оны байдлаар 4133 хүн амтай байв. Үүнээс:
Эдийн засаг
Тус сум нь 824 малчин өрхтэй. 2009 онд 32 мянгат малчинтай болж, аймагтаа тэргүүлж байсан. 2010 онд харин мянгат малчны тоо 12 болж буурчээ. Төмөрбулаг суманд "Эрчим" омгийн үүлдрийн хар ямааг 1989 онд бий болгож, одоог хүртэл өсгөн үржүүлж түүхий эд авч ашиглаж байна.
Тосонцэнгэл сум (Хөвсгөл)
Эдийн засаг
2004 оны байдлаар нийт 137,000 толгой мал тоологдсоны 64,000 нь ямаа, 57,000 нь хонь, 8,800 нь үхэр буюу сарлаг, 7,200 нь адуу, 33 нь тэмээ байв.
Төмөрбулаг сум
Эдийн засаг
2004 оны байдлаар 133,000 орчим толгой мал тоологдсон. Үүнд 76,000 ямаа, 44,000 хонь, 6,700 үхэр, сарлаг, 6,200 адуу, 41 тэмээ байв. 2010 оны жилийн эцсийн мал тооллогоор тэмээ - 19, адуу - 4774, үхэр - 9848, хонь - 58982, ямаа - 100270, бүгд 173893 толгой малтай байв.
Тосонцэнгэл сум (Хөвсгөл)
Ном зүй
М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.133
Төмөрбулаг сум
Эдийн засаг
Эрчим хүчний төвийн нэгдсэн сүлжээнд хамрагдсан ба үүрэн телефоны Мобиком, Скайтел, Юнител, Жимобайль Монголын цахилгаан холбооны NJ корпорацийн 7038..... дугаартай утасны сүлжээнд тус тус холбогдсон. Айл өрх албан газрууд микомын өндөр хурдны интернетийн сүлжээнд холбогдогсон.
Хойд Солонгос вон
Вон (тэмдэглэгээ: ₩; код: KPW) нь Умард Солонгосын мөнгөний нэгж юм. Нэг вон нь 100 чон-д хуваагдана. Воныг Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Улсын Төв Банкнаас хэвлэн гаргадаг. Нэг Хойд Солонгос вон (2010 оны 8 сарын 27-ны байдлаар) 8.36603 Өмнөд Солонгосын вон буюу ойролцоогоор нэг америк центийн 7/10-той тэнцүү байна.
Эшлэл
Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж Ангилал:Умард Солонгосын эдийн засаг
Төмөрбулаг сум
Эдийн засаг
Эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэл нь мал аж ахуй. Сумын нийт өрхийн 87.9 хувь буюу 824 өрх айл мал аж ахуй эрхлэн амьдардаг. Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлээс жилд дунджаар ноос 58.7 тонн, ноолуур 35.2 тонн, арьс шир 14580 ширхгийг авч ашигладаг. Хүнсний ногооны чиглэлээр хураан авсан төмс 32 тонн, хүнсний бусад ногоо 9.6 тонн.
Сумын бэлчээр 192667.2 га талбайтай. Хонин толгойд шилжсэнээр 296623 толгой мал, сумын бэлчээрийн даац 86700 хонин толгой мал багтах боломжтой.
Тус сум нь жилд дунджаар түлшний хэрэгцээнд 8982 м³, хэрэглээний мод 600 м³ мод бэлтгэж хэрэглэдэг.
Төсөв
2010 оны байдлаар
Байгуулага, аж ахуйн нэгжүүд
Суманд 11 жилийн ахлах сургууль, хүн эмнэлэг, хүүхдийн цэцэрлэг, ЗДТГазар, Соёлын төв, ИТХурал, Багийн алба зэрэг төсөвт газрууд, ХААН банкны 49-р тооцооны төв, МШБ-ны 2004-р тооцооны төв, Холбооны салбар, ЭЭСан, Мал эмнэлгийн Торцмөрөн, Ганболор, Далай гүн ББН, Мэргэн гүн-Бүгдгэгээн ТББ, Шатахуун түгээх Баян-айраг хангай хоршоо, Хан эрчим ШТС, ХААНТөв, Ахмадын хороо, 3 гуанз, 19 дэлгүүр үйл ажиллагаа явуулж байна.
Ном зүй
М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.134
Эшлэл
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хөвсгөл аймгийн сум
Тосонцэнгэл сум (Хөвсгөл)
Ном зүй
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хөвсгөл аймгийн сум
Тайвань
Тайвань (臺灣) буюу Бүгд Найрамдах Хятад Улс (товчоор БНХУ; 中華民國) — 1949 оноос хойш Дорнод Азийн Тайвань арлыг эзлэн оршиж баруун талаараа Тайванийн хоолой, хойд талаараа Дорнод Хятадын тэнгис, зүүн талаараа Филиппиний тэнгисээр хүрээлүүлж, Хятад, Японтой далайгаар хиллэдэг. Нийслэл нь Тайбэй. Тайвань арал буюу барууныханы нэрлэдэгээр Формозa арал дээр анх нутгийн уугуул хүмүүс амьдарч байв. Тайваний аралыг 1624-1661 онуудад Нидерланд ын колони байсан. 1683-1895 онд Кошинга хятад ноёныг нь буулган авснаар манж Чин улс мэдэлдээ очжээ. Эхний Япо-Хятадын дайны дараа 1895 онд Японы мэдэлд шилжээд 1945 онд Хятадын мэдэлд ирсэн ч иргэний дайнд коммунист хүчин ялж 1949 онд БНХАУ байгуулагдахад Чан Кайши тэргүүтэй хөрөнгөтөн, Дундад Иргэн Улсын талын 1,5 сая хүн Тайвань руу зугтан шилжин суужээ.
Энэ үеэс өнөө хүртэлх үеийг Бүгд Найрамдах Хятад Улс (БНХУ) гэж хэлнэ. НҮБ-д ДИУ-ын өвийг залган Хятадыг төлөөлж байгаад НҮБ-ийн 1971 оны 2758 дугаар тогтоолоор суудлаа БНХАУ-д шилжүүлсэн. БНХАУ нь Тайванийг өөрийн нэг хэсэг гэж үзсээр байгаа.
БНХАУ коммунист дэглэмтэй, хөгжиж буй орон бол Тайвань ардчилсан дэглэмтэй, зах зээлийн эдийн засагтай, 20-р зуунд эрчимтэй аж үйлдвэржиж «Азийн бар улс» хэмээн тодотгогджээ. ДХБ, АПЕК зэрэг олон улсын байгууллагын гишүүн.
Бүгд Найрамдах Хятад Улс НҮБ-д гишүүнээр элсэхийг олон жилийн турш идэвхтэй эрэлхийлсээр ирсэн төдийгүй бусад олон улсын байгууллагад элсэж байна. 1993 оноос хойш Тайбэй жил бүр НҮБ-д гишүүнээр элсэх хүсэлтээ дипломат холбоотон орнууд болох хэд хэдэн улс орны дэмжлэгтэйгээр илгээдэг. Гэвч эдгээр хүчин чармайлт амжилтанд хүрэхгүй байгаа. Олон улс орон БНХАУ-ын талд (Малави, Коста Рика, Гренада, Либери, Вануату, Чад, Доминика, Сенегал) тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзаж байгааг харгалзан НҮБ-аар хүлээн зөвшөөрөх магадлал аажмаар буурч байна.
Газар зүй
thumb|left|200px|Байр зүйн газрын зураг Номхон Далайн баруун хэсэгт оршин, Хятад ба Барууныг холбодог гарц болсон Тайвань нь Номхон далайн өрнө захад байгаа үндсэн Тайвань арал болон орчин тойрны Пэнху, Мацу, Лань, Лудао гэх мэт олон жижиг арлын дээрх 36,193 км2 газрыг эзлэн оршдог. Эргэн тойрондоо Дорнод Хятадын тэнгис, Филиппиний тэнгис, Лусоны хоолой, Өмнөд Хятадын тэнгис, Тайванийн хоолойгоор хүрээлэгдэнэ. Тайваний хоолойг 180 км гэтлэхэд Хятадын эрэгт хүрч болно. Арлын төв, дорно тал уулархаг бол өрнөд Чянань гэх мэт нам доор газар байна. Юйшань («хаш уул», д.т.д 3952 м) мэтийн 3500 м давсан өндөр уулстай. Хоёр техтоник хавтны зааг дээр байгаа тул газар хөдлөх нь элбэг тохионо.
Хүн ам зүй
Тайвань орны хүн амын тоо 20-р зуунд 3 саяаас 22 сая болтлоо нэмэгджээ. 2012 онд 23,261,747 хүн (бүрэн эрхт улс байсан бол 51-р олон) амьдарч байгаагаас 99.6% Тайвань арлын оршин суугчид юмсанжээ. Тайвань нэг хавтгай дөрвөлжин километр газарт 644.5 хүн ноогдох шигүү (бүрэн эрхт улс байсан бол 9-р шигүү суурьшилт), хотжсон нутаг болсон. Шинэ Тайбэй (3,903,745), Гаошюн (2,772,461), Тайжун (2,655,456), Тайбэй (2,635,766), Тайнань (1,874,724) гэх мэт арлын өрнө эргийн нам доор газрын томоохон хот суурин, тэдгээрийн хүй дүүрэгт анхнаасаа хүн ардууд шавалдан сууж өнөөдөртэй золгосон.
thumb|left|Фогуаншань хийдийн гол дугны дотор Хүн амын 97.75% нь Хятад үндэстэн, 2.25% (522,942 хүн) нь уугуул ард түмэн гэдэг. Цаашилбал, Хятад дотроо бүх хүн амын 86%-ийг эзлэх «урьд ирсэн» (бэньшэньнэнь, 70% нь эх газрын Фужяний гаралтай Хокло ястан, 15% нь Гуандун хавиас ирсэн Хакка ястан), 12%-ийг эзлэх 1945 оноос хойш буюу «хойно ирсэн» (вайшэньнэнь) гэж ялгана. Уугуул ард түмнийг дотор нь нэр бүхий 14 яс овог аймагт ялган салгаж бүртгэдэг. Өв соёл, зан заншил, эрх ашгийг нь хамгаалах "Уугуул Иргэдийн Хэргийг Хамгаалах Зөвлөл" гэж байгууллага бий. Яс үндсээ дагаад Хятад хэл Тайваньд албан ёсоор батлагдаж, Буддын шашин, Бомбын шашин ард түмний зонхилох итгэл бишрэл болно. Хятад хэлээ хялбар бус, харин уламжлалт ханзаар бичиж тэмдэглэдэг. Шашны эрх чөлөөтэй тус оронд олон янзын шашны сүм хийдийн тоо 16 мянгаас олон юмсанжээ.
Соёл
Эзэн хааны ордны музей (National Place of Museum)-д Монгол хаадын хөргүүд бөгөөд нэг дор нь үзүүлэх боломжийг тодорхой хугацаагаар нийтэд дэлгэн үзүүлэхээс гадна Монголын Юань гүрн ий үед холбогдох түүх, соёлтой холбоо бүхий үзмэрүүд цөөнгүй байдаг Тайвань дахь Монголын онцлох өв соёлын нэг нь Юань гүрний Алтан ургийн гүнж Сэнгэ-Рагигийн хувийн цуглуулгын эд зүйлс байдаг. Үүн дотор хаад хатдын эш хөрөг, бичгийн өв, оёмол хатгалмын зүйлс болон түүхэн үйл явдлыг харуулсан уран зургийн хосгүй бүтээлүүд орно.
Түүх
thumb|150px|1925–1975 оны удирдагч [[Чан Кайши]]
Oлон мянган жилийн тэртээгээс Тайваний арал дээр хүн амьдарч байсныг археологийн олдворуудаар судлаачид нэгэнт нотлосон билээ.
Нутгийн уугуул иргэд голцуу амьдардаг цөөн хүн амтай Тайвань буюу барууны орнуудын нэрлэдгээр Формоза арлын өмнөд хэсгийг 1624 онд Голландын колоничлогчид эзэлсэн байна. Үүний дараа 1626 онд Испанийн эзэнт гүрний колоничлогчид арлын хойд хэсгийг эзэлж хот суурин газруудыг байгуулж эхэлжээ. Формоза арал дээрх колоничлогчид 16 жилийн турш хоорондоо байлдаж 1642 онд Голландчуудын ялалтаар өндөрлөсөн байна.
Тухайн үеийн Хятадыг эрхшээж байсан Мин улс 1644 онд нуран унасан юм. Ингээд Мин гүрний язгууртан, сэхээтнүүд 1662 оноос эхлэн Тайваньд олноор дүрвэн ирэх болж Голландын колоничлогчдыг арлаас хөөн явуулснаар Тунгийн хаант улсыг байгуулж нийслэлээр өнөөгийн Тайванийн Тайнан хот болгожээ. Харамсалтай нь энэ улс удаан оршин тогтнож чадалгүй 1683 онд Манж Чин улсад эзлэгдсэн юм. Манжууд 1887 онд Тайванийг Фужянь мужтай нэгтгэж нийслэлийг нь өнөөгийн Тайпей хот болгожээ. Үүнийг өнөөгийн өндөр хөгжсөн Азийн бар улсын эхлэл гэж тайлбарлах нь олонтой.
1894-1895 онд үргэлжилсэн Хятад Японы хооронд болсон эхний дайнд Манж Чин улс ялагдаж Шимоносэкийн гэрээгээр Тайвань болон хэд хэдэн арлыг Японы эзэнт гүрэнд өгчээ. Япончууд тэднийг их сургуульд суралцаж, төрийн өндөр алба хашихыг хориглосон бөгөөд энэ хугацаанд Тайваньчууд хэд хэдэн удаа бослого гаргаж байсан ч амжилт олоогүй байна. Тухайлбал 1895, 1907, 1915, 1930 онуудад болсон зэвсэгт бослогууд бүгд амжилтгүй болж тухайн үеийн хүн амынх нь 0,5 хувь буюу 14,000 орчим хүн алагдсан гэж үздэг. Гэсэн хэдий ч Японы дарангуйллын үед өнөөгийн Тайванийн дэд бүтэц, цахилгаан сүлжээ, төмөр зам, метро, цэвэрлэх байгууламж хийгээд боловсролын системийн суурь бий болсон байна. Мөн өмнө нь зөвхөн цагаан будаагаар хязгаарлагддаг байсан газар тариалангийн нэр төрөл өргөжиж дэлхийн элсэн чихрийн хамгийн том нийлүүлэгчдийн нэг болжээ.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Тайвань арал нь Японы эзэн хааны армийн өмнө зүгт явуулах цэргийн ажиллагааны хамгийн чухал, стратегийн түшиц газар болж байв. Уг дайнд хэдэн арван мянган Тайваниуд Японы армийн өмнөөс тулалдаж, амь үрэгдсэн байдаг. Харин түүхэнд тод хараар тэмдэглэгдэн үлдсэн, одоо хэрнэ хөндүүртэй байдаг сэдэв нь ойролцоогоор 2000 орчим тайвань эмэгтэйг Японы армийн цэргүүдийг зугаацуулахын тулд бэлгийн боолчлол, мөлжлөгт ашиглаж байжээ. Япончууд 1945 онд уг дайнд ялагдсаныхаа дараа 50 жилийн турш ноёрхсон тус арлыг 1945 оны 10 сарын 25-нд Хятадад буцаан өгсөн байна. Үүний дараа 300,000 орчим Тайвань иргэдийг өмнө нь Японы талд ажиллаж байсан гэх хэргээр хэлмэгдүүлж, цөллөгт явуулсан байна. Энэхүү Японы эзлэн түрэмгийлэлд Их газрын Хятадууд цус нэгтнүүддээ ямар ч дэмжлэг үзүүлэлгүй дотоод тэмцэлдээ бүх хүчээ тарамдуулж байхад бүх зовлон зүдгүүрийг туулж, дарангуйллын эсрэг Тайваньчууд өөрсдөө бие даан тэмцэж, эрх чөлөөгөө олох гэсэн оролдлогууд хийж байсан. Тиймээс Тайванийн уугуул иргэд тус арал нь Дундад Иргэн Улсын нэг хэсэг байх ямар ч үндэслэлгүй гэж үздэг.
1949 оны арванхоёрдугаар сард Гоминданы удирдлага засгийн газраа Тайвань (Формоза) арал руу нүүлгэхээр шийдвэрлэснээр зэвсэгт хүчний ихээхэн хэсэг, Гоминданы албан хаагчид, улс төрийн зүтгэлтнүүд, шинжлэх ухаан, соёлын ажилтнууд тийшээ явж нийт 2 сая хүн Тайвань руу нүүжээ. Тэдний тэн хагас нь Чан Кайшигийн цэргүүд байсан. Тэд явахдаа соёлын үнэт зүйл, их хэмжээний үнэт хөрөнгө, нам төрийн архиваа авч гарч чадсан байна. Үнэт эдлэлүүд нь одоо Тайбэйгийн үндэсний музейд хадгалагдаж байна. 1980-аад оны дунд үеэс Тайванд ардчилал болон Гоминданыг шинэчлэх алхам хүчтэй эхэлсэн юм. Тайванийн ардчиллын манлайлагчдын дийлэнх нь АНУ болон Барууны орнуудад боловсрол эзэмшсэн арлын уугуул иргэд байжээ. Ингээд 1988 онд анхны сөрөг хүчин болох Ардчилсан дэвшилт нам байгуулагдаж, 1996 онд анхны ардчилсан сонгуулийг явуулжээ. Мөн энэ онд анхны ардчилсан Үндсэн хуулийг баталснаар өнөөдрийг хүрчээ.
Хэдий 1950 онд Хятадын иргэний дайн дууссан ч энэ бүх цаг хугацаанд БНХАУ болон Тайванийн хооронд цусгүй, оюун санаа, улс төрийн дайн үргэлжилсээр байна.
Засгийн газар
Эдүгээ Тайванийн Засгийн Газар өөрийгөө Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Засгийн Газар хэмээн нэрийддэг байна. 1912 онд Хятадын үндэсний хувьсгалын удирдагч Сун Ят Сен Бүгд Найрамдах Хятад Улсыг байгуулсан бөгөөд 1949 онд тус Бүгд Найрамдах Улсын Засгийн Газар Тайвань арал руу хөөгдөж, Мао Зэдун тэргүүтэй коммунистууд их газрын Хятадын төрийн эрхийг авч, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсыг байгуулснаар Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Засгийн Газрын эрх мэдэл нь зөвхөн Тайвань арлаар хязгаарлагдах болж, Дэлхий дахинаа Хятад улсыг төлөөлөх эрх мэдлээ аажмаар алдсан юм.
thumb|200px|Ерөнхийлөгчийн ордон Бүгд Найрамдах Хятад Улс буюу Тайвань 1971 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага дахь суудлаа алдаж, түүний орыг эдүгээгийн Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс эзэлжээ. Улмаар 1979 онд Америкийн Нэгдсэн Улс Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улстай Дипломат харилцаа тогтоосноор Гоминданы намаар удирдуулсан Бүгд Найрамдах Хятад Улс олон улсын тавцанд Хятадыг төлөөлөх боломжоо алдсан бөгөөд 1980-аад оны дунд үеэс Гоминданы Засгийн Газар бодит байдалтай эвлэрч, арлынхаа хил хязгаарт зохицсон прагматик төрийн бодлого баримтлахыг эрмэлзэх болсон юм. Тайвань нь Үндсэн Хуулийнхаа дагуу нилээд өвөрмөц төрийн бүтэцтэй. Ерөнхийдөө ерөнхийлөгчийн засаглалтай бөгөөд Ерөнхийлөгч, Таван юань, Бүх Ард Түмний Үндэсний Их Хурал гэсэн гурван шатны институцаар дамжуулан төрийн удирдлагаа хэрэгжүүлдэг. Ерөнхийлөгч Үндэсний Их Хурлын удирдлага дор үйл ажиллагаагаа явуулдаг, англиар "Five Branches of National Government" хэмээн нэрлэдэг. Гүйцэтгэх Юань (Executive yuan - засгийн газар), Хууль Зүйн Юань (Legislative Yuan -Heel, Хууль Тогтоох дээд байгууллага), Шүүхийн Юань (Examination Yuan), Хяналтын Юань (Control Yuan) хэмээх таван байгууллага нэгдэж Үндэсний Засгийн Газраа бүрдүүлдэг.