cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нитобэ Иназо
Үндэстнүүдийн Лигийн ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогчийн албыг хашиж байсан тэрээр Японы соёл, философийг барууны ертөнцөд таниулсан Бүшидо (Bushido: The Soul of Japan, 武士道) хэмээх номыг бүтээсэн юм. 1984 - 2007 оны үеийн Японы мөнгөн тэмдэгт иений 5000-тын дэвсгэрт дээр түүний хөрөг байдаг байлаа. Тэрээр Такүшокү Их Сургуулийн хүндэт профессор.
Цахим холбоос
Ангилал:19-р зууны агрономич Ангилал:20-р зууны агрономич Ангилал:Японы зохиолч Ангилал:Японы улс төрч Ангилал:Саппорогийн их сургуулийн багш Ангилал:Киото Их Сургуулийн багш Ангилал:Токио Их Сургуулийн багш Ангилал:20-р зууны сурган хүмүүжүүлэгч Ангилал:Үндэстнүүдийн Лигийн хүн Ангилал:Иватэ аймгийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:1862 онд төрсөн Ангилал:1933 онд өнгөрсөн
Будала ордон
thumb|Будала ордон
Будала, Будлан (པོ་ཏ་ལ, Potala, Потала) — Хятад улсын Төвөдийн өөртөө засах орны төв Лхас хотод байгаа Далай ламын ордон.
637 онд энэ орчимд ордон баригдаж байсан ба 1645 он буюу 5-р Далай ламын үед одоогийн Будала ордон баригджээ. 1959 онд 14-р Далай лам улс төрийн шалтгаанаар дүрвэн ордныг орхисон. Одоо музей болсон бөгөөд Дэлхийн өвд бүртгэгджээ.
Тус ордон төвөдийн Сера, Барайвун хоёр гол хийдийн дунд Жанрайсэг бурхны домогт Будалага уулын дээр 1645 оноос эхлэн баригджээ. 400 метр урт, 350 метр өргөн суурьтай. Мянга гаруй өрөөтэй. Ихэнх бие нь цагаан, оройдоо хүрэн өнгөтэй.
Лавлах бичиг
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Хятад дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Буддын шашны хийд Ангилал:Буддын шашны мөргөлийн суурин Ангилал:Лхас Ангилал:Харш (ордон) Ангилал:Хятадын үндэсний соёлын хөшөө дурсгал Ангилал:Хятадын буддын шашны цогчин Ангилал:Төвөдийн буддын шашин
Ваньжү-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Умар Чолла аймаг дахь Ваньжү хошуу]] Ваньжү хошуу (солонгосоор 완주군 - ван-жү-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Умар Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 821 км² газар нутагт нь 2012 оны эцэст 86,164 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 11 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Кевин Фолланд
Кевин Фолланд (Kevin Volland; 1992 оны долоодугаар сарын 30-нд Марктобердорф хотод төрсөн) — Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд «Хоффенхайм» болон Германы шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2012 оны арваннэгдүгээр сарын 3-нд «Шалькегийн» эсрэг Бундеслигийн анхны гоолоо оруулав. 2012/2013 онд тэрээр 6 гоол, 12 амжилт бүртгүүлжээ. Харин 2013/2014 онд 9 гоол, 8 дамжуулалт хийв.
2013 оны долоодугаар сарын 28-нд «Хоффенхаймтай» 2017 он хүртэл гэрээгээ сунгав.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Мюнхен 1860 багийн тоглогч Ангилал:Хоффенхайм багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Гомбожавын Лувсанцэвээн
Тэрээр Барон Унгерний үед Монгол улсын Сангийн яамны тэргүүн сайдаар тохоон томилогдож ажиллаж байсан юм. Тэрээр Хиад ястай, Боржигон овогтой Чингис хааны шууд угсааны төрлийн тайж бөгөөд хожим чин вангийн хэргэм хүртсэн. Түүний төрөл төрөгсөд нь халхын хамгийн нөлөө бүхий ноёд, язгууртнууд бөгөөд Дархан ван Пунцагцэрэн, Эрдэнэ жонон ван Ширнэндамдин, алдарт зохиолч Нацагдоржийн эцэг Дашдорж зэрэг олон хүнийг нэрлэж болно. Тэдний ойрын төрөл бол энэхүү Г.Лувсанцэвээн юм. Лувсанцэвээн бол 1915 онд алдагдаж эхэлсэн Монголын тусгаар тогтнолыг Хятадын гамин цэрэг бүрмөсөн устгаж байсан үед буюу 1920 онд Оросын цагаантны хэсэг болох Барон Унгернийг Онон голын хөвөөнөө тосон авч унаа хөсөг залгуулан хүрээнд ойртуулан иржээ. Түүний энэ үйлдэл санамсар­гүй хэрэг биш байв. Монгол улсын хаан Богд Жибзундамба хутагт хятадын гамин цэргийн мэдэлд орж, гэрийн хорионд орчихсон, ихэнх ноёд язгууртан, төрийн өндөр албан тушаалтнууд таалал болсон, өмнөдөд хятадын хар цэрэг, умардад оросын улаан цэрэг байх ахуйд цагаан цэргийн энэ хүчийг ашиглан бие даан тусгаарлахыг хүссэн юм. Түүний гол зөвлөхүүд бол Дархан чин вангийн тулхтай ноёд байжээ. Тэр дотроо нэртэй дипломатч, төрийн зүтгэлтэн Эрдэнэ жонон ван Ширнэндамдин голлох үүрэгтэй байсныг тэмдэглэх хэрэгтэй. Г.Лувсанцэвээн 1919 оны өвөл Онон мөрний эхэнд орж ирээд байсан Барон Унгерний цэрэгтэй өөрийн биеэр очиж уулзан /Сэцэн хан аймгийн Дайчин Жонон вангийн нутаг, Бэрээвэн хийдийн ойролцоо/, адуу мал, хоол хүнсээр хангаж улмаар дагуулан өөрийн харъяалагдах Дархан Чин вангийн хошууны нутаг Туул голын сав, Тэрэлжийн ойролцоо авч ирсэн байна.
Тэд энд байх хугацаандаа Хүрээг хэрхэн дайрах, гамин цэргийг хөөн зайлуулах төлөвлөгөө боловсруулж, унаа хөсөг, хоол хүнсээ нэлээд сайн базааж авсан байна. Монгол ноёны хувьд тэрээр Барон Унгерний итгэлийг сайн олсон байв. Ийнхүү түүнийг Хүрээнд оруулж Хятад цэргийг хөөн гаргах бүхий л бололцоог хангасан хүн бол олноо Цэвээн тэргүүн хэмээн алдаршсан Г.Лувсанцэвээн байсан юм. Түүний намтар үйл ажиллагаатай холбоотой түүхэн үйл явцыг өнөөг хүртэл огтоос судлаагүй нь хэд хэдэн шалтгаантай байсныг бид хойно дурдах болно. Тэрээр Сэцэн хан аймгийн нутагт анх Баронтай нүүр учиран Монголын хүчийг хавсран хятад лугаа байлдан газар орноо тохинуулахаар зөвлөлдөн гагцхүү Хүрээний газраа буй Богд хаанд өргөх орос, монгол хэл дээрх захиаг Зүүн хүрээний цорж лам Дэндэвдоржоор дамжуулан Богд хаанд хүргүүлсэн байна. Уг захидалд “...Монголыг харгис хятадын дарлалаас ангижруулан хамгаалж, тохинуулахын тухай цэрэг авч Хүрээнд орох зорилго бүхий тул олдвоос Богд хаантнаа зөвшөөрөл олгож хариу ирүүлэх ажаамуу” хэмээснийг Богд хаанаас даруй зөвшөөрч хурдлан түргэнээр иртүгэй хэмээн мөнхүү цорж ламаар захиаг ирүүлжээ. Тэр зөвшөөрлийг өгсний дараа Лувсанцэвээн тэргүүтэй хүмүүс ойр хавийн идэр залуу эрс ба Заан Тэрэлжийн нуруугаар явдаг анчин, гөрөөчин зэрэг 40 – 50 – иад хүнийг цэрэгт нэмэн элсүүлж, өөр бусдаас уналга хүнсийг сэлбэх зэргээр нэлээд тусламж үзүүлэн одоогийн Налайхын цаад талд Уу булан гэдэг газарт ирж бэлтгэж эхлэв. Энэ мэдээг хүрээнд байсан хятадын цэргийн эрхтнүүд сонсож машид эмээн айж байжээ. Түүгээр ч барахгүй Монголын богд хааныг хуучин цагийн төрийн сайд нар, түшмэдийг баривчлан гэрийн хор­ион оруулсан байна. Учир нь Богд хаа­наас Чин ван Лувсанцэвээнийг зарж Барон Унгернийг залж ирүүл­сэн гэж харджээ.
Гэхдээ энэ бол үнэний хувьтай байсан нь тодорхой юм. Гэвч удалгүй Барон унгерний цэрэг Хүрээнд довтолжээ. Хятадын гамин цэргүүд ихээхэн бэлтгэлтэй байсан бөгөөд чадварлаг эсэргүүцэж байснаас гадна Оросын цэрэг уулаас дулааны улиралд гарсан тул тэдэнд хүйтэн цагийн хувцас хунар үгүй, өлсөж даарах нь их байсан зэргээс хамаарч түр ухарч, Туул голын хойд хөвөө, Горхины нурууг давж, Тэрэлж гол хүрсэн байна. Гэвч энэ үед Хүрээнд сууж байсан Чен И ихээхэн сандарч урд зүгээс дахин 1000 цэрэг ирүүлэхээр цахилгаан мэдээгээр мэдээлж, ноёдын санаа урвахаас айж зарим нөлөө бүхий хүмүүсийг албан тушаалд тохоон тавихыг хичээж биелүүлжээ. Гэвч тэд үүнд хууртаагүй юм. Яг энэ үед Г.Лувсанцэвээнээс дахин Монголчуудаас хүчийг зузаат­ган бэлтгэлийг ханган хэрхэвч холчлон явуулахгүй үтэр зуур цэрэг хэрэглэлийг монголоосоо нэмээд хятад лугаа дахин байлдахаар орж эрэгчин эмэгчнийг үзмүй гээд идэвхтэйгээр цэрэг цуглуулсан байна. Энэ үеэс Лувсанцэвээн Барон Унгерний Монгол талын дэд жанжин болсон юм. Түүнээс гадна тэд зүүн зүгт байсан цагаантны зарим хүчийг нэмэн дуудах ажлыг хийж байсан юм. Лувсанцэвээний багш, Хүрээний зүүн этгээд Туул гол, Дэндэв хурандайн зэргэмж газар нутагладаг Эрэнчинсамбуу, жич танил талын нөхөр Магсар шүхэрч нар ихээхэн чармайн зүтгэсэн байдаг. Тэрээр өөрийн багш Эрэнчинсамбууг цэргийн лам болгон өргөмжилсөн билээ. Энэхүү бэлтгэл нэлээд хангагд­саны дараа Хүүхэн хутагтаар олон зүйлийн ном гүрэм уншуулж, жанхар, цам зэрэг ёслолыг гүй­цэтгээд хятад лугаа байлдах цэргийг Монголын 10 дугаар оны өвлийн сүүл сарын дотор багтаж орвоос дийлнэ, эсэргэн жил гарваас ялагдана хэмээн зааж өгчээ. Энэ үед орос, монгол цэрэг нийт 2000 хүрсэн байв. Юуны өмнө тэд Богд хааныг хүрээнээс гаргаж авсан бөгөөд Манзуширын хийдэд хамгаалан байх үед Лувсанцэвээн тусгай цэрэг гарган хамгаалж байжээ. Энэ удаагийн хүрээг довтлох үйл ажиллагаа маш амжилттай болж, чөлөөлсний дараа Монгол ноёд Маймаа хотод буй Барон Унгерний амрыг айлтгасны дараа Манзушир хийдэд суугаа Лувсанцэвээний амрыг айлтгаж, цаашид Богдыг хэзээ дахин залах, засгийн эрхийг хэрхэн явуулах зэргийг лавлан асуухад Хүрээ хотын ойр тойрон алагдсан хятад цэргийн хүүрийг зайлуулан хятадын хог буртгийг арилгах зэргээр ариут­гасны хойно Богдыг залуулна.
Засгийг дахин байгуулах тул элдэв хэргийг хэлэлцэхээр төлөөлөгчдийг дахин Хүрээнд хуралдуулах болно хэмээн илтгэжээ. Ингээд тэрээр бусад нөлөө бүхий ноёд, лам нарыг хүрээнд дуудаж хуралдаж хэрхэн улсын хэргийг үргэлжлүүлэн явуу­лахыг ярилцжээ. Ингээд Монголын 11 дүгээр он цагаагчин тахиа жилийн цагаан сарын шинийн 3-ны 9 цагт хуралдахаар тушаал гаргаж холбогдох зардал, зан үйлийг бэлтгүүлэх болжээ. Улмаар товлосон хугацаа болж, Монголын алдагдсан тусгаар тогтнолыг сэргээн тунхаглах их үйлийг дахин үйлдэж, Лувсанцэвээнд Богд хаанаас чин вангийн хэргэм, шар хүрэм, хүрэн жолоо, бат ерөөлт цол олгож, Сангийн хамаг хэргийг эрхлэх яамны тэргүүн сайдаар тохоон томилсон юм. Лувсанцэвээн тэргүүн ийнхүү Монголын алдагдсан тусгаар тогтнолыг эргүүлэн авах ажлыг зохион байгуулсан бөгөөд тэрээр Сангийн хамаг хэргийг бүгд эрхлэх яамны сайдын хувьд бусдын эрхээр талхлагдсан улс орны эдийн засгийг сэргээх, татварыг цэгцлэх, гааль хураах журам гаргах, улсын санг арвижуулах зэрэг олон ажлыг эхлүүлж чадсан юм. Гэвч тухайн цаг үеийн хяслаантай байдал, улсын санхүүгийн унаж доройтсон байдал зэрэг нь ихээхэн бэрхшээлтэй байв. Гэвч удалгүй хэдхэн сарын дараа Ардын хувьсгал ялж, Унгерн баригдсанаар тэрээр Сангийн сайдын албыг өгсөн юм. Харамсалтай нь түүнийг 1922 онд Цэвээн тэргүүний хэрэг хэмээн зохиомол хэрэг үүсгэн цаазалсан юм. Энэ цаазалсан шалтгаан нь “... Ардын цэргийг / хувьсгалчдыг/ Хүрээнд орж ирэх тулгамдсан цагт тусгай хүн зарж, барон Унгернд захиа нэвтрүү­лэн талархсан учирт буруушааж, түүний биеийг барин үүрд хорих ял оноож байснаа удалгүй 1921 оны 8 сард Бодоо нарын хэргийн өмнөхөн санаа хорсож, гадаад улсаас тусламж эрэх буюу баруун хязгаар хятад, монголын хилийн орчим сууж дотоод гадаадын хүн газар орныг түйвээж бүхий харгис Дамбийжанцанг урьсан хэмээх үндэслэлээр шийтгэжээ.
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын сангийн сайд Ангилал:Монголын язгууртан Ангилал:Монголын цаазлагдсан хүн Ангилал:Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал Ангилал:Хэлмэгдэгч Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн Ангилал:19-р зуунд төрсөн Ангилал:1922 онд өнгөрсөн
Локийдийн хэрэг
Локийдийн хэрэг (Lockheed bribery scandals; ロッキード事件）гэж дэлхийн түүхэн дэх хамгийн шуугиантай хээл хахуулийн хэрэг юм. Америкийн агаарын хөлөг үйлдвэрлэгч Локийд компаниас олон улсын агаарын тээврийн компаниудад Локийд Л-1011 ТриСтар онгоцоо зарахдаа улс төрчдийг туслахыг хүсч өгсөн улс төрийн хандив нь гол асуудал болсон юм.
Японд Бүх Японы Агаарын Тээвэр зэрэг компаниудад зарахын тулд улстөрчдөд их хэмжээний хахууль өгсөн болох нь 1976 оны 2 сард нийтэд ил болсон юм. Улмаар тухайн үеийн ерөнхий сайд байсан Танака Какүэй нь 3-н сая орчим ам.долларын хандив авсан нь тодорч албан тушаалаасаа огцоров. Энэ нь японы дайны дараахь түүхэн дэх хамгийн дуулиантай хэргүүдийн нэгд ордог байна.
Мөн Нидерландад хунтайж Бернард нь F-104G Старфайтерийг батлан хамгаалахын нисэх хүчнийг зузаатгах Мирааж Ви төсөлд шалгарахад нь тусласан хэрэгт мөн орооцолдсон байна. Авсан хахууль нь 1.1 сая ам.доллар ч гэж яригддаг.
Тус хэрэг нь олон улсын анхаарлыг татаж Америкт хуулиндаа өөрчлөлт оруулахаар болсон байна. Тус Америкийн гадаад авилгалын тогтоолд Америкийн иргэн болон хуулийн этгээд нь гадаадын засгийн газрын ажилтанд хахууль өгөхийг хоригложээ.
Ангилал:Дайны дараах Японы түүх Ангилал:АНУ-ын түүх (1964–1980 он) Ангилал:Италийн улс төрийн хэрэг Ангилал:Нидерландын улс төр Ангилал:АНУ-ын улс төрийн түүх Ангилал:Зэвсэгт хүчин-аж үйлдвэрийн цогцолбор Ангилал:1976 оны улс төр Ангилал:1976 оны зөрчилдөөн Ангилал:Японы улс төрийн хэрэг Ангилал:Япон хүйтэн дайнд Ангилал:Германы улс төрийн хэрэг Ангилал:АНУ-Японы харилцаа
Селевкидийн улс
thumb|НТӨ 281 оны газар нутаг Селевкидийн эзэнт улс — Македоны Александр хааны эзэнт улсын бутралаар грек жанжин I Селевкийн үүсгэн байгуулсан эртний улс байв. НТӨ 312—63 оны хооронд Перс, Афганистан, Месопотам, Левант, Анатолийг эрхшээж байв.
6 сарын 30
6 сарын 30 нь Григорийн тооллын жилийн 181 дахь (өндөр жил бол 182 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 184 өдөр үлдэж байна.
Үйл явдлууд
1964: Сарны зургийг анх удаагаа ойрын зайнаас авчээ.
1970: Их Британи, Дани, Норвег, Ирланд улс Люксембургт Европын эдийн засгийн нийгэмлэгт элсэх талаар хэлэлцэж эхлэв.
Лапланд буулгатхөмрөг
Лапланд буулгатхөмрөг, Calcarius lapponicus, нь Хөмрөгийнхөн овгийн шувуу юм. Тэд Европ, Ази, Канад, АНУ-н хүйтэн сэрүүн бүсэд нутаглана. Нүүдлийн шуву бөгөөд Оросын тал нутаг, АНУ-н өмнөд зүг, Шведийн өмнөд арлууд, Дани, Их Британид өвөлждөг. Энэхүү буулгат хөмрөг нь Евразийн ганц зүйл юм.
Гадаад төрх
Энэ шувуу нь бахимаг бие, ургамлын үр идэхэд зохилдсон бүдүүн хошуутай. Зуны улиралд эрэгчин нь хар толгой, хоолой, нүдний ард дээд талаас дагзруу чиглэсэн цагаан судалтай, өвөр хэсэг нь цагаан, нуруу нь судалтай хар саарал зүстэй байдаг. Бусад үед бор шаргалдуу толгой, бордуу нуруутай.
6 сарын 30
Үйл явдлууд
1997: Их Британид Харри Поттерын тухай анхны ном гарчээ.
Лапланд буулгатхөмрөг
Гадаад төрх
Лапланд буулгатхөмрөг хус, уд модтой чийглэг газар, ууланд амьдарч газар үүрээ засах ба 2-4 өндөг гаргана. Голдуу ургамлын үр идэх ба ангаахайгаа тэжээх үедээ хорхой шавьж агнадаг.
6 сарын 30
Тэмдэглэлт баярууд
Гуатемалд Зэвсэгт хүчний өдөр, ӨАБНУ-д Залбирлын өдөр, Конгод Тусгаар тогтнолын өдөр, Израилд Тэнгисийн цэргийн өдөр, Суданд Хувьсгалын, Доминиканд Багш нарын өдөр
Лапланд буулгатхөмрөг
Цахим холбоос
Ангилал:Хөмрөгийнхөн Ангилал:Монгол орны шувууд
6 сарын 30
Тэмдэглэлт баярууд
0630 #30
Пусон-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Пусон хошуу]] Пусон хошуу (солонгосоор 보성군 - пу-сонг-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 663.35 км² газар нутагт нь 2011 оны зун 48,240 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 10 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Зураг
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Мухаммед
Мухаммед нь худалдаачин айлд төрсөн ч, багаасаа өнчирч хамаатныдаа өсч том болсон байна.
25 настайдаа 40 настай бэлэвсэн эмэгтэйтэй гэрлэжээ.
Исламын шашныг үндэслэгч
Түүний өгүүлснээр бол бурханы өмнө бүх хүн эрх тэгш байна гэжээ. Энэхүү бурханы сургаалийг түүнд бурханы элч дамжуулан хэлдэг гэнэ. Харин эдгээр сургаалийг буулгасан нь Коран судар юм.
Гэвч тухайн үеийн Меккад тэр дэмжлэг олсонгүй.
Харин өөр хотод очиж шашныхаа үзэл номлолоо дэлгэрүүлж эхэлсэн нь амжилт олж, сүсэгтнээр хүрээлүүлэх болов.
Түүхийн хувьд бол Исламын шашин нь Христийн шашин болон Иудейн шашнаас хожим үүссэн.
Зааг буюу баримтлах ёстой жаяг нь бол Мухаммедийн үйл хөдлөлөөс үлгэр авч тогтоогдсон зүйл.
Мухаммедаас хойших Исламын шашны хөгжил
Улмаар Исламын шашинтай улсууд хүчээ тэлж, үүссэн хүчтэй арми бүхий исламын шашинтнууд нь Византийн эзэнт улсыг мөхөхтэй зэрэгцэн өөрийн газар нутгаа тэлснээр Арабын улс гүрнүүд үүсэн бий болжээ.
Энэхүү үе нь Тансан ламын "Баруун этгээдэд зорчсон тэмдэглэл" бичигдсэн үетэй холбогдоно.
Эхэндээ нийт сүсэгтэн дундаас сонгогддог байсан улсын тэргүүлэгч нь 5-р тэргүүлэгчээс хойш үе залгамжлан тэргүүнээр тодрох болжээ.
Дэлхий даяар тархаж чадсан энэ шашны үндсийг тавигч Мухаммед нь шашнаараа дамжуулан шинэ соёл иргэншил, нийгмийн нийтлэг зан суртахуун бүрэлдэн тогтоход нөлөөлсөн нь Мухамедийн гүйцэтгэсэн ололт амжилтын нэг юм.
Ангилал:Исламын бошиглогч Ангилал:Бошиглогч Ангилал:Шашин үндэслэгч Ангилал:Исламын түүх Ангилал:6-р зуунд төрсөн Ангилал:632 онд өнгөрсөн Ангилал:Арабчууд
Уяман
thumb|150px|Уяман өвчтэй хүн Уяман нь Mycobacterium leprae болон Mycobacterium lepromatosis хэмээх нянгуудаар үүсгэгддэг халдварт өвчин юм. Эдгэсэн ч гэсэн гадаад төрхийг өөрчилж, арьсыг нь загасны хайрс мэт хатуу болгодог учир эрт цагаас энэхүү өвчнөөр өвдсөн хүмүүс гадуурхагдаж иржээ. Халдварт өвчин боловч үүсгэгч нянгийн халдварлах чадвар сул. Өдгөө жилд 250 мянган хүн уяман өвчний халдвар авдаг. Гэхдээ орчин үеийн анагаах ухааны ололтын үр дүнд халдвар авсан ч эрт эмчлүүлбэл амархан эдгэж, ул мөр бараг үлдээдэггүй, мөн хүнд халдаахгүй байх боломжтой.
Ангилал:Өвчин
Баяд
Баяд - Монгол үндэстний ястан, Ойрад аялгатай, Монгол хэлтэн.
Нэрийн гарал
Монгол хэлний "баян" ("чинээлэг", "арвин юмтай", "өнөр" гэх мэт ойролцоо утгатай) гэх тэмдэг нэрийн олон тооны үндсэн хувирал нь "баяд" гэдэг.
Овог
Баяд нь Эрт цагт түүхийн тавцан дээр гарч ирсэн, язгуурын монгол аймгийн нэг юм. Хүннү-н хаан Модун шаньюй Ордосын тохойд байх Баян уулаар нутаглах Баян овгийг дагуулав гэсэн мэдээ бий.VI-VIII зууны үед баядууд Хөлөн, Буйр нуур хавиар нутаглаж байсан аж. XIII зууны үед Чингис хааны мэдэлд явж ирсэн байна. Түүний нэг нь Үнгүр буурч юм. Түүний харъяат баядууд их төлөв Хэнтийн уулнаас урагш нутаглан явжээ. XIV-XVII зууны эхэн үе хүртэл баядууд бие даасан нэг отог болж явсан байна. XVI зууны эхээр Батмөнх даян хаан (1464-1544) хүүхдүүддээ алба таслан хувааж өгөх үед тавдугаар хүү Алчболдод Жарууд, Баарин, Хонгирад, Баяд, Үжээд оногдсон байна. Алчи Болдод оногдсон энэ таван отог нь монголын өмнөд талаар нутаглах учир өврийн таван отог хэмээн нэрлэгдэх болжээ. Алчболд ноёны хүү Хургачи хасар ноён таван хүүтэй. Үүнд Уваш үйзэн нь жарууд, Шубухай дархан бааринг, Суйбин Буйма догшин хонхирад, Сонин дайчин баяд, Хунбаатар үжээдийг тус бүр захирчээ.
Ястан
Баяд овогтон ОХУ-ын Халимаг, Буриад, БНХАУ-ын Өвөр Монгол, Монгол Улсын ихэнх аймагт байдаг. Мөн Түрэг хэлтэн улсуудын дунд Баяд овог байсан тухай мэдээ үлджээ. Баяд хэмээх нэрээр тодорхой нэрлэгдэж байгаа Баядууд бол дөрвөн Ойрадын бүрэлдэхүүний Баядууд юм. Тэд Дөрвөд аймгийн захиргаанд байсан бөгөөд 1754 онд Зүүнгарын хаан Даваачтай эвдрэлцсэний улмаас Дөрвөдүүдийн хамт Алтайн нурууг давж, Манж Чин улсад дагаар оржээ. Манж нар тэднийг 1758 онд Увс нуурын газарт нутаглуулжээ. Эдгээр Баядууд Монгол улсын Увс аймагт оршин суудаг.Чингис хааны 9 өрлөгийн нэг Хар хирүгэ нь Ойрадын Баяд ястаны хүн байжээ.Мөн Мөнх,Хубилай,Өлзийт,Аргун,Газан,Тогоонтөмөр зэрэг хаадын хатад нь Баяудын гүнж нар байсан бөгөөд тэд хэзээнээсээ Боржгон овогтонтой худ ургын холбоотой байсаар ирсэн байна.Монгол төрийн их үйл хэрэгт хүчин зүтгэж байсан төрийн том түшээ ноёд баядууд дунд олон байсаны нэг Юань гүрний их түшмэл Дархан тайш Яньтөмөр юм.Юань гүрний үеийн Монголын цуут жанжин Хөхтөмөрийг Хятад сурвалжуудад Ван Бао Бао гэгддэг хятад хүн гэдэг ч 1990 онд олдож шуугиан тарьсан Юань улсын түшмэл Баяд овгийн Сайнчи Даху- Бунхны бичээс Хөхтөмөр жанжин түүний ахмад хүү болохыг маш дэлгэрэнгүй, хөдөлбөргүй баталсанаас хойш Хятадын Эрдэмтэд Хөхтөмөр жанжин бол эцэгийн талаас Монголын Баяд овгийн хүн гэдгийг хүлээн зөвшөөрчээ. Зүрчидийн Алтан улс, Монголын Хятан улсын түүхийг засварлан түүхийн үнэт бодит мэдээлэлийг хожмийн бидэнд үлдээсэн хар залуугаасаа Ёслолын яамны сайдаас өгсүүлээд төрийн том албан тушаалуудад томилогдон ажиллаж байсан их яруун найрагч Дайбух ноён болвоос Баяд овгын хүмүүн юм. Дашрамд дуулгахад Чингис хааны их өвөг Бодончир Мунхаг болвоос баяд овгийн нэгэн хүмүүн Малик Баядаас гаралтай гэж хүмүүс үздэг нь үнэний ортой юм. Мөн Монголын утга зохиолын томоохон төлөөлөгчдийн нэг зохиолч, сэтгүүлч, доктор, профессор, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Дамбын Цэмбэл, БНМАУ-ын сүүлчийн удирдагч Ж.Батмөнх, Монгол улсын ерөнхий сайд асан Н.Алтанхуяг, Хууль зүйн яамны сайд асан Ц.Нямдорж, Монголын анхны эмэгтэй сайд Н.Лхамсүрэн, Хууль зүйн яамны сайд Д.Дорлигжав, Эрчим хүчний яамны сайд Сономпил зэрэг маш олон төрийн түшээ энэ ястанаас тодрон гарсан юм. Баядууд нь хэзээнээсээ урлаг соёлын хувьд ариван баялаг уламжлалтай ард түмэн бөгөөд тэдний дундаас Алдарт туульч Парчин, Нянгар одоо цагт дуучин Л.Банзрагч, Д.Бурмаа, Л.Болдбаатар, Б.Энхмэнд, Р.Дэлгэрмаа, П.Жимсээ нар баяд хүн билээ.
Эшлэл
Ангилал:Монгол овог аймаг
Эл Жефферсон
Элбус Рикардо "Эл" Жефферсон (Albus Ricardo "Al" Jefferson, 1985 оны нэгдүгээр сарын 4-нд Миссисипи мужийн Монтикелло хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Шарлотт Хорнетс багийн тоглогч юм. Төв болон хүчний довтлогчийн байрлалд тоглодог.
Намтрын товчоон
2004 оны драфтаар Бостон Селтикс 15 дахь сонголт болон очжээ.
Бостон Селтикс (2004—2007), Миннесота Тимбервулвз (2007—2010) болон Юта Жаз (2010—2013) багуудад тоглосон.
2007 оны долоодугаар сарын 31-нд Миннесота Тимбервулвз багт элсэв. Улирлын тоглолт эхлэхийн өмнө таван жилийн 65 сая долларын гэрээ байгуулсан хэмээн дам яриа гарч байлаа.
2007 оны гуравдугаар сарын 3-нд Жефферсон Нью-Жерси Нетс багтай тоглохдоо өөрийн дээд оноогоо 32 болгон тогтоож, 18 бөмбөг авалт хийжээ.
2007-2008 оны улиралд 21.0 оноо, 11.1 бөмбөг авалт дунджилж, аль аль үзүүлэлтээр нь улирлыг тэргүүлэгчдийн дөрөвт эрэмбэлэгдэв.
2008 оны нэгдүгээр сарын 27-нд мөн Нью-Жерси Нетс багтай тоглохдоо оноо дээд үзүүлэлтээ 40 болгон шинэчлэв.
2008-2009 улиралд 23.1 оноо, 11.0 бөмбөг авалт дунджилж, өмнөх амжилтаа давтав.
2010 оны нэгдүгээр сарын 13-нд Хьюстон Рокетс багтай тоглоход авсан 26 бөмбөг авалт нь нэг тоглолтонд хамгийн олон бөмбөг авалт хийсэн багийн дээд амжилтыг шинэчлэв. Уг амжилт Кевин Лавыг эвдэх хүртэл 10 сар үргэлжилсэн.
2012-2013 улирал шувтарсаны дараа буюу долоодугаар сарын 4-нд Шарлотт Бобкэтс багт 40.5 сая доллараар иржээ. Хасагдах шатанд Бостон (2004/05) болон Ютад (2011/12) байхдаа тоглож байсан бол 2013-2014 оны улиралд багаа хасагдах шатанд багийн түлхүүр тоглогчийн хувиар хөтлөн оруулсан.
2013-2014 онд 21.8 оноо, 10.8 самбар, 1.1 хаалт дунджилан Бобкэтсийг хасагдах шатанд тунахад онцгой тусалсан Эл Жефферсон бэртлийн улмаас Майами Хиттэй тоглоход оролцоогүй.
2014 оны зургаадугаар сарын 4-нд 'бүх оддын III багт' нэрлэгдэв.
Томми Смит
Томми Смит (Tommie Smith, 1944 оны 6 сарын 6-нд төрсөн) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч, 1968 оны Мексикийн олимпын 200 метрийн гүйлтийн төрлийн аварга бөгөөд шигшээ уралдаанд 19.83 секунд гүйж, 20 секундын хязгаарыг давсан анхны тамирчин болсон. Шагналын тавцанд гарахдаа хүрэл медаль хүртсэн Жон Карлосын хамтаар хар арсьтнуудын эрхийн төлөө тэмцлийн хэлбэр болгож, гуталгүйгээр, нэг гартаа хар бээлий өмсөн гарсан нь ихээхэн шуугиан тарьсан билээ.
Эл Жефферсон
Холбоос
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Шарлотт Бобкэтс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
Томми Смит
Цахим холбоос
Ангилал:200 метрийн гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын 100 метрийн гүйгч Ангилал:АНУ-ын 200 метрийн гүйгч Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга Ангилал:1968 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1944 онд төрсөн
Юнес Кабул
Юнес Кабул (Younes Kaboul; 1986 оны нэгдүгээр сарын 4, Сен-Жюльен-ан-Женевуа) — Марокко гаралтай Францын хөлбөмбөгчин, «Тоттенхэм Хотспур» багийн хамгаалагч.
Замнал
Францын «Сент-Жульен-ен Женевуа» өсвөрийн багт 1990—2000 оныд «Осероос» мэргэжлийн замналаа эхлүүлсэн тэрээр 2005 онд Францын цомд түрүүлж байжээ.
Кабул «Тоттенхэм Хотспур» багтай 2007 оны долоодугаар сарын 5-нд 8 сая фунтээр тодорхойгүй хугацааны гэрээ байгуулан 2008 онд «Портсмут» баг руу 6 сая фунтийн дөрвөн жилийн гэрээгээр явах хүртэл тоглосон ба Хотон шувуунуудын эгнээнд 2010 оны нэгдүгээр сарын 30-нд 9.5 сая фунтийн гэрээгээр эргэн ирсэн билээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Осер багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Портсмут багийн тоглогч Ангилал:Францчууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Стэнли Туччи
Стэнли Туччи (Stanley Tucci, 1960 оны арваннэгдүгээр сарын 11-нд төрсөн) нь Америкийн жүжигчин, зохиолч, кино продюсер, найруулагч юм. Тэрээр хэд хэдэн шагналд нэр дэвшиж хүртэж байсан ба Оскарын шагналын Шилдэг туслах эрэгтэй дүрийн номинацид 2009 онд нэр дэвшиж байв.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч Ангилал:Киноны продюсер Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Эмми шагналтан Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1960 онд төрсөн
Там-Ян-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Там-Ян хошуу]] Там-Ян хошуу (солонгосоор 담양군 - там-янг-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 455.12 км² газар нутагт нь 2009 онд 48,712 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 11 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Андреас Везалиус
Андреас Везалиус (Andreas Vesalius, 1514 оны 12 сарын 31 – 1564 оны 10 сарын 15) нь анатомич, физикч бөгөөд хүний биеийн анатомийн салбарт хамгийн их нөлөө үзүүлсэн ном болох De humani corporis fabrica (Хүний биеийн бүтэц) хэмээх номоороо алдаршсан эрдэмтэн юм. Түүнийг орчин үеийн хүний биеийн анатомийн шинжлэх ухааныг үндэслэгч гэх нь олонтаа.
Түүний нэрийг нидерланд хэлээр Андреас ван Весел гэдэг бөгөөд заримдаа Андреас Весал, Андре Весале гэж бичсэн байх нь бий.
Гадны холбоос
Ангилал:1514 онд төрсөн Ангилал:1564 онд өнгөрсөн Ангилал:Анатомич Ангилал:Бельгийн эрдэмтэн Ангилал:Бельгичүүд
Хар ханы улс
thumb|1000 оны үеийн газар нутаг Хар ханы улс — 840–1212 оны хооронд Төв Азийн Мавереннахр газарт оршин байсан хант улс.
Хар ханы ноёлох анги түрэг угсаатан байсан.
1041 оноос баруун, зүүн хоёр улс болон хуваагдсан.
Эхэндээ тэнгэр шүтлэгтэй, 940 оноос ислам шашинтан болсон.
Ангилал:Төв Азийн түүхэн улс Ангилал:Исламын хант улс Ангилал:Түүхэн Түрэг улс Ангилал:Узбекистаны түүх Ангилал:Казахстаны түүх Ангилал:Киргизийн түүх Ангилал:Шинжааны түүх
Жет Ли
Жет Ли хэмээх тайзны нэрээрээ алдаршсан Ли Ляньже (1963 оны 4 сарын 26-нд төрсөн) нь Хятадын тулааны урлагийн мастер, жүжигчин, вушугийн аварга, кино од юм. БНХАУ-ын нийслэл Бээжинд төрсөн тэрээр 2009 онд Сингапур улсын иргэншилтэй болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Хятадын кино жүжигчин Ангилал:Хятадын уран бүтээлч Ангилал:Бээжингийн хүн Ангилал:Хятадууд Ангилал:1963 онд төрсөн
Сумын заан
Сумын наадмын бөхийн барилдаанд түрүүлсэн бөхөд үндэсний бөхийн сумын заан цол олгодог.
Хуулиар 64 бөхийн барилдаанд зургаа давж түрүүлсэн ч, 128 бөхөөс долоо давж түрүүлсэн ч адил сумын заан болно.
41
Хүнань муж
Хүнань (үүнээс гадна Хунань, Хүнан, Хунан гэж бичдэг, хятадаар 湖南) — Хятад улс (БНХАУ)-ын нэгэн муж.
Зураг
Ангилал:Хятадын муж
Стивен Уорнок
Стивен Дэвид Уорнок (Stephen David Warnock, 1981 оны арванхоёрдугаар сарын 12-нд төрсөн) нь Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Астон Вилла багийн арын бүсийн зүүн жигүүрийн хамгаалагч юм.
Холбоос
Ангилал:Английн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Брэдфорд Сити багийн тоглогч Ангилал:Ковентри Сити багийн тоглогч Ангилал:Блэкберн Роверс багийн тоглогч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Их Британийн хүн Ангилал:Англичууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Охай
Охай (Ojai) нь АНУ-ын Калифорни муж улсын Вентура тойрогт байдаг жижигхэн хот бөгөөд эргэн тойрондоо уулсаар хүрээлэгдсэн, өргөөшөө 5 км, уртаашаа 20 орчим км үргэлжлэх Охайн Хөндийд оршдог. 2003 оны байдлаар ойролцоогоор 8000 хүн амтай байсан буюу тус тойргийн хамгийн жижиг хотуудын нэг ажээ.
Ангилал:Калифорнийн суурин Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:1921 онд байгуулагдсан
Канжинь-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Канжинь хошуу]] Канжинь хошуу (солонгосоор 강진군 - канг-жин-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 495.98 км² газар нутагт нь 2005 онд 42,828 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 10 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Лиссабон
Лавлах бичиг
Ангилал:Лиссабон мужийн суурин Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Европын нийслэл Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Португалын коммун Ангилал:Португалын хот !
Бонн
Бонн (Бо́нн, германаар Bonn [bɔn] ) — Герман улсын Умард Райн-Вестфален мужид оршдог, 1949–1990 онд Баруун Германы нийслэл байсан 31 түмэн хүнтэй хот.
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Германы урьдын нийслэл Ангилал:Умард Райн-Вестфалены коммун Ангилал:Умард Райн-Вестфалены суурин Ангилал:Умард Райн-Вестфалены тойроггүй хот Ангилал:Райн мөрний суурин Ангилал:Германы их сургуулийн хот Ангилал:Дотоодын боомттой суурин Ангилал:Келт гаралтай суурингийн нэр
1990 оны Монголын ардчилсан хувьсгал
Ардчилсан хувьсгал — 1989-1990 оны хооронд үргэлжилсэн цусгүй хувьсгал юм. Улс төрийн жагсаал цуглаан, өлсгөлөнгийн үр дүнд коммунист дэглэмтэй Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын удирдлага бүрэн огцорч, ардчилсан Монгол Улсыг (1992 оноос) байгуулагдсан юм.
Оршил
Монголд 1911 онд Үндэсний хувьсгал ялж Монгол улс тусгаар тогтнолоо 200 гаруй жилийн дараа сэргээсэн бол 1921 онд Ардын хувьсгал ялж харц язгууртан бүгд эрх чөлөгөө эдлэх болжээ. Түүнээс хойш 1924 онд Үндсэн хуулиар зарлан тунхаглагдсан Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс Зөвлөлт Холбоот Улстай ойр дотно харьцаатай явж иржээ. БНМАУ дахь социалист байгуулалт 1980-аад оны дунд үе гэхэд мухардмал байдалд орсон гэдгээ бага багаар ухаарч эхэлсэн. Бусад социалист орнуудын хувьд ч нөхцөл байдал мөн адил байлаа. 1985 онд ЗХУ-ын шинэ "залуу" удирдагч Михаил Горбачёв өөрийн улсдаа «Өөрчлөн байгуулалт» хийж эхэлсэн ба Монголын удирдагч Юмжаагийн Цэдэнбалыг "эрүүл мэндээр" огцруулж Жамбын Батмөнх улс орныг удирдаж эхэлсэн юм.
Өөрчлөн байгуулалт ЗХУ төдийгүй бүх Зүүн европын социалист орнуудад ардчилал, шинэчлэлийн хөдөлгөөн өрнүүлсэн бөгөөд 1989 онд Хятадад ардчилсан хөдөлгөөн өрнөөд цэргийн хүчээр дарагдаж, дорно Европын хуучин социалист Польш, Унгар, Зүүн Герман, Чехословак, Румын зэрэг улсад шил шилээ даран ардчилсан хувьсгал тэмцэл өрнөж амжилтанд хүрч эхэлсэн үе байв.
Хувьсгал
Монголын гадаад, дотоодод сурч байсан оюутан, залуус ардчилсан хувьсгалын гол хүчин байв. 1989 оны 11 дүгээр сарын 27-28-нд Залуу уран бүтээлчдийн Улсын II зөвлөгөөн болж Ц.Элбэгдорж, Дарь.Сүхбаатар, С.Амарсанаа нар Ардчилсан холбоо байгуулахыг анх санаачилж, улс төрийн нууц бүлгэмүүд нэгдэж улмаар Монголын Ардчилсан Холбоог (МоАХ) байгуулжээ.
1989 оны 12 дугаар сарын 10-нд Улаанбаатар хотын "Хүүхэд залуучуудын соёлын төв"-ийн гадаа талбайд анхны цуглаанаа хийж Монголд олон намын улс төрийн систем тогтоох, хүний эрхийг дээдлэх, бүх нийтийн сонгуулийг хугацаанаас нь өмнө 1990 оны эхний хагаст багтаан явуулах, улс төрийн хэлмэгдэгсдийг цагаатгах, хэвлэлийн эрх чөлөөг баталгаатай болгох зэрэг 13 зүйлийн шаардлага тавьснаар Монголд Ардчилсан хувьсгал эхэлсэн гэж үздэг.
1990 оны 2 дугаар сарын 18-нд Монгол улсын 16 аймаг 3 хотоос 611 төлөөлөгч, 200 зочин цуглаж МоАХ-ны анхдугаар Их хурал болж Монголын Ардчилсан нам байгуулагдсан ба хурлын ажилллагааг телевиз радиогоор орон даяар шууд дамжуулсан юм. Их хурлаас БНМАУ-ын МАХН-ын Улс төрийн Товчоо, Сайд нарын зөвлөлийг огцруулж, Ардын их хурлыг тараах шаардлага тавьсан.
Улаанбаатар
Ховд хот од болсон анхны болон 1989 оны 12 дугаар сарын 10, 12-р сарын 17, 1990 оны 1-р сарын 14, 2-р сарын 11-нд болсон удаа дараагийн цуглаануудын дараа 1990 оны 1-р сарын 21-нд нийслэлийн төв Сүхбаатарын талбайд цуглаан болсон. Цуглаан дээр МоАХ-ны Ерөнхий зохицуулагч Санжаасүрэнгийн Зориг "МАХН нийгмийн удирдан чиглүүлэгч мөн" гэсэн томъёоллыг Үндсэн хуулиас хасахыг дахин шаардав. Үг хэлсэн хүмүүс хэвлэлийн эрх чөлөөг шаардаж, МАХН-ын хэмжээгүй эрхийг эсэргүүцэж байлаа.
1990 оны 3 дугаар сарын 4-нд ардчиллын төлөөх дөрвөн холбоо Монголын Ардчилсан Холбоо, Ардчилсан Социалист Холбоо, Шинэ Дэвшлийн Холбоо, Монголын Оюутны Холбоо нэгдэж БНМАУ-ын АИХ-ын тэргүүлэгчдэд хандан МоАХ-ны тавьсан шаардлагуудад даруй хариу өгөх болон намын үйл ажиллагааг төрөөс тусгаарлахыг шаардсан юм. Энэ цуглаанд 100 мянга гаруй хүн оролцсон гэсэн тооцоо байдаг.
Эрх баригч МАХН, төрийн удирдлагын зүгээс хариу өгөөгүй учир 3 хоногийн дараа 1990 оны 3 дугаар сарын 7-нд МоАХ-ны ЕЗЗ-ийн 10 гишүүн нийслэлийн төв талбайд улс төрийн өлсгөлөн зарласан байна. Өлсгөлөнд оролцогчдын тоо нэмэгдсээр 3 дугаар сарын 9-ний өдөр 33 хүрсэн юм. Өлсгөлөн зарлах тэмцэлд Ш.Нина гэх цор ганц эмэгтэй оролцсон байна.
Эрдэнэт
1989 оны 12-р сарын 4-д Эрдэнэт хотод анхны тайван жагсаал болсон бөгөөд «Эрдэнэтээс Оросын цэргийн ангийг гаргах, Тосон Заамарын алтны уурхайг ашиглахгүй байх, Эрдэнэт үйлдвэрийг үндэсний үйлдвэр болгох, баригдаж байгаа Эсгий, эсгий гутлын үйлдвэрийг барихгүй байх, Мод дамжуулах үйлдвэрийг нэн даруй хаах» гэсэн шаардлагыг НТХ-ны 5-р бүгд хуралд явуулж хэлэлцүүлж байв.
Ховд
1989 оны 12-р сарын 7-нд Ховдын Багшийн дээд сургуулийн хэсэг багш, оюутнууд аймгийн төвийн Ард Аюушийн талбайд улс төрийн цуглаан хийж МАХН-ын Төв Хорооны УТТ, Засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрохыг шаардсан өргөх бичгийг аймгийн намын хорооны бүгд хурлын үеэр Улаанбаатарт хүргүүлэхээр гардуулж байв. Энэ нь Монголд болсон улс төрийн шаардлага тавьсан иргэдийн анхны цуглаан байсан юм.
Сурталчилгаа
Улаанбаатарын анхны цуглаанд 300 хүн ирж Хонх хамтлаг «Хонхны дуу»-гаа дуулсан нь улмаар ардчилсан хувьсгалын сүлд дуу болсон юм.
1990 оны 2-р сарын 18-нд Төрийн хяналтаас хараат бус анхны хэвлэл «Шинэ толь» сонины гарч эхлэлсэн байна.
Зөвшилцөл
Монголд анх удаа улс төрийн өлсгөлөн зарласны дараа 1990 оны 3 сарын 8-нд радио, телевизээр шууд цацсан яриа хэлэлцээнд нэг талаас МоАХ-ны Ерөнхий зохицуулагч Санжаасүрэнгийн Зориг, мөн идэвхтэй тэмцэгч Элбэгдорж, Дорлигжав, Ганболд, Баабар, Бат-Үүл, Гончигдорж, Баасан нар, өлсгөлөн зарлагчдын төлөөллийн хамт нөгөө талаас БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга Думаагийн Содном, орлогч дарга Дашийн Бямбасүрэн нар оролцсон юм.
Ийнхүү 8-9-нд үргэлжилсэн яриа хэлэлцээний үр дүнд талууд зөвшилцөлд хүрч нам төрийн тэргүүн Жамбын Батмөнх МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчоо бүрэн бүрэлдэхүүнээр огцрох болсныг мэдэгдсэнээр улс төрийн өлсгөлөн зогссон юм.
3 дугаар сарын 10-нд улс төрийн нам, холбоод хамтарсан мэдэгдэл гаргаж эх орон, улс үндэстнийхээ эв нэгдэл, эрх ашгийг эрхэмлэн дээдэлж тэгш эрхтэй байх, бие биенээ харилцан хүндэтгэх, дотоод хэрэгт үл оролцох, нэг нэгнийхээ эсрэг хүч үл хэрэглэх зарчим баримтлах бөгөөд улс төрийн тулгамдсан асуудлаар харилцан зөвлөлдөж тохиролцоонд хүрэхийг эрмэлзэхээ зарлан тунхаглав.
Үр дүн
1990 оны 7 дугаар сард Монголын анхны ардчилсан сонгууль болж, Монгол Улсад ардчилал тогтжээ. Үүний үр дүнд 1992 онд Монгол улсын шинэ Үндсэн хуулийг баталжээ. Монгол улсад ардчилал, хүний эрх жинхэнэ утгаараа хэрэгжиж Монгол улс ардчилсан улс болсон түүхтэй. Нийгэм зах зээлийн тогтолцоонд шилжиж Монгол улс дэвшилтэд үзэлтэй дэлхий нийттэй хөл нийлүүлэн алхах боломж нээгдлээ. Монголд зах зээлийн эдийн засгийн үндсэн зарчим болох хувийн хэвшлийг чөлөөтэй болгож, хувийн өмчтэй болох, хүний эрх чөлөөний үндэс болох шашин шүтэх, гадаадад зорчих зэрэг эрхүүдийг хуульчлан баталснаар монгол хүн эрх чөлөөгөө олсон байна. Анхны чөлөөт сонгууль улс даяар болж анхны парламент, анхны ерөнхийлөгч өө сонгож анхны ардчилсан Засгийн газар байгуулагдсан түүхтэй юм.
Лавлах бичиг
Ангилал:Монголын улс төрийн түүх Ангилал:Монголын хувьсгал Ангилал:Монголын нийгмийн түүх Ангилал:20-р зууны Монголын түүх Ангилал:20-р зууны хувьсгал Ангилал:1989 оны хувьсгал Ангилал:1989 оны улс төр Ангилал:1990 оны улс төр
Диего Форлан
Диего Мартин Форлан Коразо (Diego Martín Forlán Corazo) нь 1979 оны тавдугаар сарын 19 - нд төрсөн Уругвайн хөлбөмбөгчин ба одоогоор Испанийн Ла-Лигийн Атлетико Мадрид клуб болон Уругвайн шигшээ багийн довтлогчоор тоглодог хөлбөмбөгчин юм. Тэр 2010 оны ДАШТ-д шилдэг тоглолтыг үзүүлж Алтан бөмбөг шагналын эзэн, Испанийн хөлбөмбөгийн мэргэн буучдын Пичичи Трофи болон Европын Алтан шаахайн эзнээр тус бүр хоёр удаа тодорч байв.
Форлан хөлбөмбөгчний гэр бүлд төрж өссөн бөгөөд түүний эцэг Пабло Уругвайн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 1966, 1974 оны ДАШТ-д оролцож байсан бол өвөө Хуан Карлос Коразо нь Аргентиний Индепендьенте клубт тоглодог байжээ. Форлан өвөөгийнхөө тоглодог байсан тус клубээс гараагаа эхэлсэн ба тэндээсээ алдарт Манчестер Юнайтед клубтэй дөрвөн жилийн гэрээ байгуулж байсан юм. Примиер лигт хоёр жил тоглоод Испанийн Вильярреал клубт очсон билээ.
Испанид очоод анхныхаа улиралаа 25 гоол оруулж Пичичи Трофи шагналын эзэн болсон түүхтэй. Вильярреалаас Атлетико Мадрид клуб рүү шилжин дахин Пичичи Трофи шагналыг хүртэж, Роналдогоос хойшхи хоёр удаа хүртсэн хоёр дахь тохиолдол болсон юм.
Форлан улсаа төлөөлөн олон улсын 69 тоглолтонд оролцож 29 гоол оруулсан юм. Япон, Өмнөд Солонгос улсад зохион байгуулагдсан 2002 оны ДАШТ-д нэг гоол, 2010 оны ДАШТ-д зохион байгуулагч орон Өмнөд Африкийн багтай тоглоход хоёр, дөрөвний нэг шигшээд Гана, хагас шигшээд Голланд, гуравдугаар байрын төлөөх тоглолтонд Германтай тоглоход тус тус нэг, нийт таван гоол оруулсан Шилдэг тоглогч юм.
Бага нас
Диего Уругвайн шигшээ багийн тоглогч Пабло Форланы хүү юм. Бага насандаа теннис тоглодог байж байгаад гэр бүлийн уламжлалаа даган хөлбөмбөгийн спортоор хичээлэх болсон юм. Тэр 1998 оноос Өмнөд Америкийн сайн клубүүдийн нэг Аргентиний Индепендьенте клубт тоглох болж, улмаар тэнд мэргэн бууч нэртэй байжээ. 2002 оны нэгдүгээр сард Английн Манчестер Юнайтед клубт 6.9 сая паундаар очсон түүхтэй.
Манчестер Юнайтед
Тус клуб дэх анхны гараа нь 2002 оны нэгдүгээр сарын 18-нд Болтон клубтэй хийсэн тоглолт байсан бөгөөд есдүгээр сарын 18-нд Аваргуудын лигийн Маккаби Хайфа клубт хийсэн тоглолт хүртэл гоол оруулж чадаагүй байв. Найман сарын туршид 27 тоглолтонд гоол оруулж чадаагүй Форлан клубтээ Диего Биртлес хочтой байсан нь сонирхолтой. Өмнө нь Манчестер Юнайтед клубт Гарри Биртлес хэмээх довтлогч ийм тоглолтыг үзүүлж байсныг егөөдөн ийн хоч өгчээ.
Форланы 95 тоглолтонд 17 гоол оруулсан амжилт нь багийн анд Руд ван Нистелройн 210 тоглолтонд 150 гоол оруулсан амжилттай харьцуулахад чамлалттай байсан тул улаан чөтгөрүүдийн эгнээнд сайн тоглолт илүү сайн тоглолтыг үзүүлэх шаардлага байнга тавигдаж байгаад сүүлд нь түүнийг Уэйн Рунигээр сэлгэсэн юм.
Вильярреал
2004 оны наймдугаар сарын 21-нээс Вильярреал клубт алба хашихаар болж 2004-05 оны улиралд 25 гоол оруулж Пичичи Трофи шагнал хүртсэн юм. Мөн Европын холбооны Алтан шаахайн эзнээр Терри Анригийн хамт тодорсон юм. 2006-07 оны улиралд түүний амжилт тогтмолжиж улирлын мэргэн буучдын жагсаалтад дээгүүр жагсах болсон юм.
Атлетико Мадрид
2007 оны зургадугаар сараас Вильярреал клубийн мөнгөний сан багассантай холбогдуулан Хуан Роман Рикелми, Форлан нарыг солилцооны цонхоор зарлаж, Атлетико Мадрид клуб шилдэг тоглогч Фернандо Торресоо Ливерпүүлд алдсаны дараахан Форланыг 21 сая еврогоор худалдан авсан юм.
Үзүүлэлтүүд
2010 оны есдүгээр сарын 12-ны байпдаар
Хувиараа
(* Терри Анритай хамт авсан)
Хувийн амьдрал
Форлан Аргентиний загвар өмсөгч, жүжигчин Зайра Нара хэмээх бүсгүйтэй үерхэж байгаа ажээ.
Эшлэл
Ангилал:Уругвайн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Атлетико Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Вильярреал багийн тоглогч Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Интернационале багийн тоглогч Ангилал:Индепендьенте багийн тоглогч Ангилал:Интернасьонал багийн тоглогч Ангилал:Сересо Осака багийн тоглогч Ангилал:Пеньяроль багийн тоглогч Ангилал:Мумбай Сити багийн тоглогч Ангилал:Китчи багийн тоглогч Ангилал:УЕФА Европын Лигийн аварга Ангилал:Хөлбөмбөгийн Өмнөд Америкийн аварга Ангилал:Уругвайн хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Уругвайн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Уругвайчууд Ангилал:1979 онд төрсөн
Отрядын Гүндэгмаа
Отрядын Гүндэгмаа 1978 оны 5-р сарын 23-нд Улаанбаатар хотод төрсөн.
Үндэсний Биеийн Тамирын Дээд Сургуулийг багш дасгалжуулагчийн мэргэжлээр төгссөн.
Буудлагын спортоор 1993 оноос эхлэн хичээллэсэн. =Амжилтууд= Хийн гар бууны 10м, спорт гар бууны 25 метрийн дасгалуудад өрсөлддөг.
Эшлэл
Ангилал:Монголын дэд хурандаа Ангилал:Монголын буудлагын тамирчин Ангилал:Монголын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1978 онд төрсөн
Бронислав Малиновски
Бронислав Малиновски (Bronisław Malinowski, 1951 оны 6 сарын 4 – 1981 оны 9 сарын 27) нь Польшийн хөнгөн атлетикч бөгөөд нутаг нэгт алдартай антропологичтой амьдаа тамирчин юм. Тэрээр 3000 метрийн саадтай гүйлтийн төрлөөр ЗХУ-ын Москва хотноо зохиогдсон 1980 оны зуны олимпын аварга болжээ. Олимпын аварга цол хүртсэнээсээ жилийн дараа Малиновски 30-хан насандаа автомашины ослоор нас нөгчжээ.
Малиновски Германы Мюнхенд болсон 1972 оны зуны олимпод 4-р байр эзэлсэн бол 1974 оны хөнгөн атлетикийн Европын аварга шалгаруулах тэмцээнд аваргалсан байна. Тус тэмцээнээс 1976 оны зуны олимп хүртэлх хугацаа нь Малиновски болон Шведийн Андерс Гёрдеруд нарын хооронд ширүүн өрсөлдөөн болж байсан үе бөгөөд Монреалийн олимпод Гёрдеруд дэлхийн дээд амжилт тогтоон түрүүлэхэд Малиновски мөнгөн медаль зүүжээ.
Малиновскигийн аав нь польш, ээж нь шотланд юм. Нас барахаасаа өмнө тэрээр улс төрийн дарамт шахалтаас болж Шотланд руу дүрвэх талаар бодож байсан гэдэг.
Ангилал:3000 метрийн халхалттай гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:3000 метрийн халхалттай гүйлтийн европын аварга Ангилал:Польшийн 3000 метрийн халхалттай гүйгч Ангилал:Польшийн олимпын аварга Ангилал:Польшийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Польшийн олимпын оролцогч Ангилал:1972 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1976 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1980 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Польшууд Ангилал:1951 онд төрсөн Ангилал:1981 онд өнгөрсөн
Авар
Ангилал:Aзийн түүхэн угсаатан Ангилал:Европын түүхэн угсаатан Ангилал:Евразийн нүүдэлчид Ангилал:Морьтны соёл Ангилал:Нүүдэлчид
Египетийн пирамидууд
thumb|right|300px|Гиза дахь пирамидууд Египетийн пирамидууд нь түүхэн дэх хамгийн том барилгуудын тоонд ордог бөгөөд одоо хүртэл Эртний Египетийн иргэншлийн хамгийн том бэлгэ тэмдэг болдог. Ихэнх пирамидууд Хуучин хаант улс болон Дунд хаант улсын үеүүдэд босгогджээ. Эртний Египетийн шашинд хойд насны амьдралын тухай үзэл санаа шийдвэрлэх үүрэгтэй байсан нь пирамид, бунхан, нийт уран уран барилгын хэв загварт нь тусгалаа олжээ. Хүн үхсэний дараа амьдрал нь үргэлжлэн мөнхийн хутгийг олно, хойд насны амьдралдаа нухацтай бэлтгэх нь хүний энэ хорвоо дээрх амьдралын гол утга гэж сургадаг байсан тул ирээдүйн бунхнаа зохих ёсоор тохижуулахад онцгой анхаардаг байжээ.
Барих болсон шалтгаан
Пирамидын бүтээн байгуулалт ид өрнөж байсан 4000 гаруй жилийн өмнөөс л Африк тивийн хөгжилт цэцэглэлтийг тэтгэж ирсэн Нил мөрөн үе үе үерлэж тариаланчдыг ажилгүй болгодог байж. Ийм эдийн засгийн эгзэгтэй үед тэднийг ажлаар хангаж авардаг байсан нь энэ пирамидын бүтээн байгуулалт байжээ.
Фараонууд үнэхээр ард түмнээ бодож хийсэн алхам эсэх нь тодорхойгүй ч нийт улсынхаа төсвийн дөрөвний нэгийг үүнд зарцуулдаг байсан гэх. Өөрсдийгөө тахин шүтэж бусдыг үгүйсгэгчид шиг эрх мэдэл, сүр хүчээ илтгэх гэж бүтээсэн байж магад.
Пирамидын түүх
Пирамидыг 1926 оны 11 сарын 1-ны өдөр 8 гишүүний бүрэлдэхүүнтэй судалгааны баг Кайро усан онгоцоор Египетэд очин анх судалсан байдаг. Гурван пирамид тус бүр өөр өөрийн гэсэн нэртэй.
Египетээс гадуур
Дэлхий дээр Египетээс гадна Мезоамерик, Хятад зэрэгт пирамидууд байдаг боловч Египетийн пирамидуудтай харьцуулбал өндөр нь нам. Египетийн пирамидууд нь 100 гаруй метр өндөртэй байдаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Эртний Египет
Кухөн-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Кухөн хошуу]] Кухөн хошуу (солонгосоор 고흥군 - ку-хынг-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 775.85 км² газар нутагт нь 2012 онд 71,560 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 2 балгас (ып), 14 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Энэтхэг наж могой
Энэтхэг наж могой (Naja naja) нь хорт могойн нэгэн зүйл бөгөөд Пакистан, Энэтхэг, Бангладеш, Шри Ланка зэрэг Энэтхэгийн хойгт тархсан амьтан юм. Энэтхэгт могойд хатгуулсны улмаас нас бардаг хүмүүс гол төлөв 4 зүйл могойд хатгуулсан байдаг бөгөөд тэдний дундаас Энэтхэг наж могойн хор нь хамгийн хүчтэй байдаг, их аюултай амьтан болно. Бусад наж могойн адил, N. naja нь өрсөлдөгчөө айлган сүрдүүлэхийн тулд шилээ дэлгэдгээрээ алдартай. Энэтхэг наж могой нь Энэтхэгийн соёл, домогт элбэг тааралддаг. Энэтхэгийн засгийн газрын зэрлэг амьтдыг хамгаалах тогтоол ёсоор 1972 оноос тусгай хамгаалалтад орсон аж.
Эшлэл
Ангилал:Могойнууд
Шивэй
Шивэй нь VI?-XII зууны үед монгол, тунгус аймгуудыг ерөнхийд нь нэрлэж байсан нэр юм. Тэд Монголын зүүн хэсэг, Өвөр Монгол, Манжуураас зүүн хойд зүгт Агнуурын тэнгис хүртэл суурьшиж байсан бөгөөд анчин, малчин, нүүдэлчин, гахай малладаг гэх мэт олон янзын соёл, аж ахуйтай хүмүүс байв. Тэдний нилээд нь гахай малладаг байсанаас үзэхэд голдуу тунгусууд байсан бололтой. Мөн палеоази хэлт анчин овгууд ч тэдний дунд байсан байж болох юм.
Нирун улс Түрэг улсад цохигдон унасны дараа монголчууд зүүн тийш шахагдан нүүсэн үеэс хятад сурвалжид шивэйн хэмээх олон аймгийн нэрийн дор зарим монголчууд тэмдэглэгдэх болсон ба яваандаа шивэйн аймгуудын гарал угсаа тодорхой болсон тул шивэй нэрийг дундад зууны хятад түүхчид хэрэглэхээ больжээ. Тэр үеийн хятад сурвалжид тэднийг киданы төрөл аймаг гэж бичсэн байдаг ч тухайн үеийн түүхчид угсаатан, аж ахуйн хувьд ялгаатай монгол, тунгусуудыг ялгаж бичээгүй хэрэг юм. Ийнхүү өөр өөр угсаатныг нэг аймаг мэтээр бичих явдал эрт, дундад зууны Европ болон Азийн түүхчдийн дунд түгээмэл байжээ.
Монгол шивэй аймгууд
Монгол шивэйчүүд тал, ойт хээрд амьдардаг, адуу, үхэр, ямаа, хонь, сарлаг, тэмээ малладаг жинхэнэ нүүдэлчин аймгууд байсан ба цөөн хэсэг нь анчин байсан байж болох юм. Тэд Зүүн Монгол, Өвөр Монголын хойд хэсэг, Амар мөрний эхэн, дунд урсгал хавиар байсан бололтой.
Гарал нь тодорхойгүй аймгууд
Эдгээр аймгийн ихэнх нь эсвэл зарим нь тунгусууд байсан бололтой. Шивэйчүүдийн ихэнхийг бүрдүүлж байсан ой шугуйд амьдардаг анчин, загасчин, гахайчин, хагас нүүдэлчин аймгуудыг тунгус аймгууд гэж үзэж болно.
Холбоос
Ангилал:Монгол угсаатан
Адаацаг сум
Адаацаг  (монгол бичгээр - адагачаг) — Монгол Улсын Дундговь аймгийн сум. Сумын анхны даргаар Дугарын Доржсүрэнг томилжээ.
Түүх
Адаацаг сум “Тавин жас” байсан газарт оршдог. 1955 онд малчин ард иргэд хөрөнгө хоршин Төв аймгийн Өнжүүл сумын “Амьдралын туг”, “Мөнх амьдрал”,  “Саруул зам”, Дундговь аймгийн Хонгор сумын “Үүрийн туяа”, Дэлгэрцогт  сумын “Саруул туяа” зэрэг ХАА-н нэгдэл байгуулж, аж ахуй зохион байгуулалт, нийгэм эдийн засгийн талаар бэхжүүлж байх үес 1959 оны 8-р сарын 5-нд БНМАУ-ын АИХ-ын тэргүүлэгчдийн 129-р зарлигаар дээрх нэгдлүүдийг нэгтгэн Адаацаг сумыг байгуулж, Дундговь аймгийн сум болгон шилжүүлж, 1960 онд Хонгор сумыг нийлүүлсэн байна.
Порту
По́рту (Porto) — Португалын Порту аймгийн төв, 237,584 хүнтэй хот.