cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сальвадор Дали
Дали зөвхөн ураан зураач төдийгүй уран барималч, кино бүтээгч байлаа. 1928 онд Луйс Бүнүэлтэй хамтран Андалузийн нохой хэмээх сюрреалист киног бүтээжээ.
Дали 1500 гаран бүтээл туурвисан ба түүний уран бүтээл нь хүний хийсвэр сэтгэхүйн гайхамшиг болж одоо ч гэсэн бусдыг цочирдуулан гайхуулсаар байна.
Ном хэвлэл
Ангилал:Уран зураг
Эсийн орчил
Эсийн нэг хуваагдлаас нөгөө хуваагдлын хооронд болох үе шат, тэдгээрт дарааллан өрнөх үйл явцыг эсийн цикл гэнэ. Эсийн циклийн үргэлжлэх хугацаа орчны хүчилтөрөгчийн хангамж, гэрэл, дулаан зэргээс шалтгаалан нэлээд хэлбэлзэлтэй байна.Эсийн цикл нь хэд хэдэн үе шатаас бүрдэнэ. Нэгдүгээр үе шат (G1) нь эсийн өсч, хэмжээгээр том болох үе. Эс нь тодорхой нэг хэмжээнд хүрээд дараагийн үе шат (S) буюу ДНХ-ийн синтез эхэлнэ. Эсийн удамшлын мэдээ хуулбарлагдана (DNA replication). Дараагийн үе шатанд (G2) эс нь хуулбарлах үйл явцыг шалгаж, эс дэх энергийн нөөц нэмэгдэнэ, хоер эс болж хуваагдахад бэлтгэнэ. Хромосом нь хуваагдаж ( Mitosis M) хоер охин эс үүснэ. Охин эсүүд нь хромосомын ижил тогтолцоотой байна. Охин эс үүссэний дараа эсүүд эргээд нэгдүгээр үе шатандаа буцаж очсноор (G1) нэг цикл дуусна.
Эсийн амьдралын циклийн хугацаа нь эсээсээ хамаарч янз янз байдаг. Ихэнх сүүгээр бойждог амьтан болон хүний эсийн цикл 10-30 цаг үргэлжилдэг. Эхний үе шатанд (G1) орсон эсүүд заавал бүх циклийг дуустал байдаггүй, тэд G0 буюу амралтын байдалд байж болдог. Бактерийн эс 20 минут тутамд, гэдэсний дотор хананы хучуур эдийн эс 8-10 цаг тутамл, мэдрэлийн эс хуваагдахгүй.
Ангилал:Эсийн биологи Ангилал:Биологийн процесс
Их найм
Их Найм (G8) нь Америкийн Нэгдсэн Улс, Герман, Их Британи, Итали, Канад, Оросын Холбооны Улс, Франц, Япон гэсэн дэлхийд эдийн засгийн хувьд тэргүүлдэг улсуудаас бүрдэх бүлэг юм. Эдгээр улсууд нь дэлхийн эдийн засгийн 65 орчим хувийг бүрдүүлдэг. Жил бүр эдгээр улсуудын төрийн тэргүүн, дээд албан тушаалтнууд уулзаж, дэлхийн улс төрийн бодлогыг тодорхойлдог гэж хэлж болно. Гэхдээ Орос улс Крымыг өөртөө нэгтгэснийг эсэргүүцсэн Их наймын бусад улсууд 2014 оноос Оросыг тус уулзалтад оролцуулахаас түдгэлзсэнээр өдгөө Их долоогийн хүрээнд уулзалтууд явагдаж буй.
Түүх
Их наймын үүсэл нь 1973 оны нефтийн хямралаас үүдэн дэлхий даяар эдийн засгийн хямрал нүүрлэснээс улбаалж Америкийн Нэгдсэн Улс, Европ, Японы санхүүгийн албаны хүмүүс уулзалт хийж эхэлсэнтэй холбоотой. 1975 онд, Францын Ерөнхийлөгч Валери Жискар д'Эстан хөгжингүй, ардчилсан 6 орны төрийн тэргүүнүүдийг урьж саммит зохион байгуулсан. Уг саммитад оролцогчид цаашид жил бүр уг уулзалтыг зохиохыг дэмжсэнээр Франц, Баруун Герман, Итали, Япон, Их Британи болон Америкийн Нэгдсэн Улс гэсэн бүрэлдэхүүнтэй "Их зургаагийн бүлэг" (G6) байгуулагдсан түүхтэй. 1976 оны уулзалтаас Канад улс нэмэгдсэн. Мөн Европын Холбоо 1977 оноос уулзалтад оролцож ирсэн.
Оросын Холбооны Улс нэмэгдэж "Их найм" бүрэлдсэн нь
1991 онд хүйтэн дайн дуусч, ЗХУ (одоогийн Оросын Холбооны Улс) Их долоогийн гол уулзалтуудад оролцож эхэлсэн. 1997 оноос улс төрийн бүх уулзалтуудад оролцох эрхтэй болсноор Их найм бүрэлдэн тогтжээ. Гэхдээ Орос нь эдийн засгийн үзүүлэлтүүдээрээ дэлхийд тэргүүлж чадахгүй байсан учир сангийн сайд болон төв банкны тэргүүнүүдийн уулзалтад оролцдоггүй байв. Тэр үед Америкийн Нэгдсэн Улсын ерөнхийлөгч Билл Клинтоны санаачилгаар "Долоогийн бүлэг" нь "Наймын бүлэг" болсноо зарласан бөлгөө. Энэ нь ОХУ-ын ерөнхийлөгч Борис Ельциний явуулж байсан эдийн засгийн өөрчлөлт болон НАТО-гийн талаарх байр суурийг үнэлсэн хэрэг байлаа. 2005 оны 2 сарын 18-нд АНУ-ын сенатч Жо Либерман, Жон Маккэйн нар ОХУ-ын ерөнхийлөгч Владимир Путины явуулж буй бодлогыг шүүмжлээд улс төрийн эрх чөлөө, ардчиллыг хөгжүүлэхгүй байгаа тул тус улсыг Их наймын бүрэлдэхүүнээс хасах ёстой гэсэн шаардлага тавьсан.
Бүтэц, үйл ажиллагаа
Их найм нь албан ёсны бүтэц, удирдлага байдаггүйгээрээ Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Дэлхийн Банк зэрэг байгууллагуудаас ялгаатай. Бүлгийн удирдлагааар жил бүр гишүүн орнуудын аль нэгийг сонгодог. Тухайн улсыг тэр оны 1 сарын 1-нд тэргүүлж байсан хүн Их наймын бүлгийг удирдана. Жилийн дунд үед даргалж буй улсад 3 хоногийн дээд хэмжээний уулзалт зохиогддог. Энэ нь дэлхийн гол бодлогыг тодорхойлдог тун чухал арга хэмжээ болно.
Мөн эрүүл мэнд, хууль эрх зүй, хөдөлмөр, эрчим хүч, хөгжил, байгаль орчин, гадаад хэрэг, хууль зүй дотоод хэрэг, терроризм, худалдаа зэрэг асуудлаар сайд нарын түвшинд уулзалтууд зохиодог. Эдгээрээс Их наймын ОХУ-аас бусад 7 орны сангийн сайд нар болон Европын холбооны төлөөлөгчид оролцдог жил тутмын уулзалт нь нэр нөлөө ихтэй. Үүнээс гадна "G8+5" буюу Бразил, Энэтхэг, Мексик, Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улс болон Өмнөд Африкийн сангийн сайд нарын уулзалт зохиогддог.
Эдийн засгийн чадавхи
Их Наймын орнууд нь дэлхийн хүн амын 14-хөн хувийг бүрдүүлдэг боловч дэлхийн нийт дотоодын нийт бүтээгдэхүүний гуравны хоёр хувийг бий болгодог юм. (Дэлхийн Хөгжлийн Илтгэл 2006 / Дэлхийн банк-г үзнэ үү).
Шүүмжлэл
Их наймын тэргүүнүүдийн жил тутмын уулзалт нь даяарчлалын эсрэг хөдөлгөөний эсэргүүцлийн нэг бай болдог.
Шүүмжлэлүүд нь хүлэмжийн хий ихээр ялгаруулж дэлхийн дулааралд нөлөө үзүүлж буй, Африк болон хөгжиж буй орнуудыг өрийн хямралд оруулж, тэгш бус худалдаанй бодлогоор ядуурал бий болгож буй, мөн Дархлалын Олдмол Хомсдолын ([ДОХ) эсрэг явуулж буй бодлого зэрэг даяарчлалтай холбоотой асуудлууд байдаг.
Түүнээс гадна Испани, Энэтхэг, Бразил, Хятад зэрэг эдийн засаг нь хүчирхэг улсуудаар эгнээгээ өргөтгөхгүй байгаа тул дэлхийн эдийн засгийг төлөөлж чадахгүй байна гэсэн шүүмжлэл их бий.
Терроризм
2005 онд Шотландад болсон уулзалтын эхний өдөр (2005 оны 7 сарын 7) Лондонгийн метро болон автобуснуудад бөмбөг дэлбэрч, 50 гаруй хүний амь насыг авч одсон томоохон террорист халдлага гарсан. Уг халдлагын хариуцлагыг "Европ дахь Аль-Кайда Жихадын нууц бүлэглэл" гэж өөрсдийгөө нэрлэсэн байгууллага хүлээж мэдэгдэл гаргасан. Уг мэдэгдэлд Их Британийн засгийн газрын Афганистан, Иракт явуулж буй цэргийн ажиллагаа болон барууны орнуудын исламын тулгуур үзэлтнүүдийн эсрэг бодлогыг эсэргүүцэж халдлага зохион байгуулсан гэж дурьдсан байлаа. Мөн уг халдлага нь Олон Улсын Олимпын Хороо 2012 оны зуны олимп Лондон хотод зохиогдох болсныг зарласны дараахан болсон юм. Гэсэн хэдий ч уулзалт хуваарь ёсоор болж өнгөрсөн билээ.
Хамгийн сүүлд ОХУ-д болсон уулзалт нь Ираны цөмийн хөтөлбөрийн тухай хэлэлцэж байхдаа Палестин-Израилын тэмцэл хурцадсанаас тасалдаж байсан түүхтэй.
G6/7/8-ын уулзалтууд
Уулзалт нь дараах дарааллаар ээлжилж зохиогддог: Франц, АНУ, Их Британи, Герман, Япон, Итали, Канад, ОХУ (цаашид бусад улсууд нэмэгдвэл нэмэгдсэн дарааллаар). Энэ үеэр дэлхийн хамгийн хүчирхэг улсуудын удирдагчдын уулзалтыг сурвалжлахаар дэлхийн өнцөг булан бүрээс хэдэн зуун сурвалжлагч цугладаг юм.
Мөн үзэх: G8 уулзалтын лого {| class="wikitable" ! дэс дугаар !! огноо !! Улс !! Газар !! Албан ёсны вэб хаяг (Цөмийн аюулгүй байдлын тусгай уулзалт) || (G8-ын анхны албан ёсны уулзалт) || G8 саммит 1998 (архив) G8 саммит 2000 G8 саммит 2001
Эшлэл
Ангилал:Улс хоорондын комисс Ангилал:Олон улсын эдийн засгийн байгууллага Ангилал:Даяарчлал Ангилал:Товчилсон үг
Шинжлэн магадлах ухаан
Шинжлэн магадлах ухаан нь аливаа /үндсэн хуулийн, эрүүгийн, иргэний, захиргааны, арбитрийн/ хэрэг, маргааныг шийдвэрлэхэд шинжлэх ухааны болон бусад салбарын мэдлэгийг ашиглах зорилгоор шинжлэн магадлахуйн онол, эрх зүй, ёс зүй дор суурилсан ерөнхий ба тусгай арга, хэрэгслийг боловсруулдаг шинжлэх ухааны салбар. Нэгэнт бий болсон мэдлэгийн салбаруудыг практик зорилтыг шийдвэрлэхэд ашигладгаараа шинжлэн магадлах ухаан нь хэрэглээний шинжлэх ухаан юм.
Үгийн гарал үүсэл
Forensic гэдэг нь Латины forēnsis буюу "хэлэлцүүлгийн өмнө" гэсэн утгатай нэр томъёо юм. Тухайн үед шүүхийн хэлэлцүүлгээс өмнө аливаа зүйлийг магадлах, учрыг нь олох үйл ажиллагаа явагддаг байжээ. Энэ утгаар форенсик гэдэг нэр томъёо хэрэглэгдэж байв. Орчин үеийн ойлголтоор энэ нэр томъёо нь агуулгаараа өөрчлөгдөж, нотлох баримт цуглуулах, шинжлэх гэсэн утга агуулах болжээ. Forensics буюу forensic science гэсэн үгийг баруун европын ихэнх улс, АНУ, Австрали, Канад зэрэг орнуудад тухайн нэршлээр нь ашиглаж байгаа бол Япон болон зүүн өмнөд азийн зарим улсад "police science", ОХУ болон хуучин ЗХУ-аас өрх тусгаарласан зарим улсад "Судебная экспертиза", "Сот сараптамасы" гэх зэргээр өөрийн хэл дээр орчуулан хэрэглэж байна. Харин монгол улсын хувьд "судебная экспертиза" гэсэн нэр томъёог "шүүхийн шинжилгээ", "шүүх шинжилгээ зүй" орчуулсан байдаг. Сүүлийн жилүүдэд "forensic science" гэсэн нэр томъёоны утга, агуулга, тухайн шинжлэх ухааны судлах зүйл, практик үйл ажиллагааны цар хүрээнд дүйцүүлэн "шинжлэн магадлах ухаан", "шинжлэн магадлахуй" хэмээн утгаар нь буулгаж, хэрэглээ болгож байна. Учир нь "шүүхийн шинжилгээ" гэсэн ойлголт нь зөвхөн шүүхийн шинжилгээ хийх үйл ажиллагааны тухай төсөөлөл, түүнээс үндэслэсэн практик үйл ажиллагааг бий болгодог бөгөөд биет баримт /physical evidence/ цуглуулах ажиллагаа, тэрбайтугай шүүхийн бус шинжилгээний талаарх ойлголт бүрэн хамаарагдахгүй байгаа юм.
Дэлхий дахинд
19-р зуунд Европ дахинд шинжлэх ухааны нээлтийн их тэсрэлт болсон билээ. Энэ үед эмхэлж, цэгцлэгдээгүй олон төрлийн мэдлэгийн учир начрыг олж аливаа зүйлийн зүй тогтлыг таньж мэдэх оргил үе байв. Микроскопыг бүтээж, гэрлийн долгионы учгийг тайлж, гэрэл зураг бий болов. Түүнийг дагаад гэмт хэргийг илрүүлэх, нотлоход эдгээр мэдлэгийг ашиглах оролдогууд шил шилээ даран гарч байлаа. Хүний гарын хээ давтагдашгүй болохыг нотолж, гэрэл зургийг гэмт хэрэг илрүүлэхэд ашиглах болов. Мөн шинжлэх ухааны хөгжлийн хурдцыг дагаж үйлдвэржилт нэмэгдэж, хот суурин газрын хүн ам олширсноор шинэ төрлийн гэмт хэргүүд гарах болсон  байна.
Гэрэл зураг гэмт хэрэг илрүүлэхэд...
Гэрэл зургийг 1839 онд Францын Ж.Ньепс, Л.Ж.Дагер нар нээж, бий болгосон түүхтэй. Германы эрдэмтэн Э.Стенгер гэрэл зураг анх бий болсон өдрөөсөө шүүх ажиллагаанд ашиглагдаж эхэлсэн гэж нотолдог. 1854 оноос Швейцарт гэмт хэрэгтнийг эрэн сурвалжилж амжилтанд хүрч байсан бол Орост 1867 онд, Англид 1870 онд гэмт хэрэгтнүүдийн гэрэл зургийн цуглуулгатай болсон байна. 1859 оноос гэрэл зургийг хэрэг болсон газрын байдлыг бэхжүүлэхэд ашиглаж эхэлсэн байна. 1891 онд Прусст үл танигдах цогцос бүрийн гэрэл зургийг заавал авч байх журам тогтоожээ. Бертильон гэрэл зургийн ач холбогдол нь зөвхөн хүнд адилтгал хийх, хэрэг гарсан газрын байдлыг бэхжүүлэхээр хязгаарлагдахгүй, бичиг баримтын үл үзэгдэх бичлэг, хуурамчаар үйлдсэн шинж тэмдгийг шинжлэхэд хэрэг болно гэж үздэг байлаа. Бэхжүүлэх гэрэл зургийн дараагаар криминалистикийн зорилгоор шинжилгээний, тухайлбал солонгологын үл үзэгдэх цацрагт гэрэл зураг авах болжээ. Ингэж гэрэл зураг аажмаар криминалистикийн шинжлэх ухаан, шинжээчийн салшгүй туслагч нь болжээ.
Хүнийг хүнээс ялгах нь
Хүнийг бид дунд зургийн нуруутай, хар үстэй, цайвар царайтай, онигор нүдтэй, монхор хамартай гэх зэргээр өөрийн ойлгоц, баримжаагаар тодорхойлох нь элбэг. Ингэж тодорхойлох нь хүн бүрт харилцан адилгүй байдаг. Зарим хүн цайвар царайтай гэж байхад, зарим хүн шар царайтай гэж нэг хүнийг тодорхойлох аж. Хүнийг тодорхойлох тодорхой дэг гаргаж гэмт хэрэг илрүүлэхэд ашиглаж чадсан хүн бол францын Альфонс Бертильон юм. Бертильоноос бүр өмнө Эртний Энэтхэгт тусгай жагсаалтын  дагуу боолчуудын бие эрхтнийг хэмжиж тодорхойлдог, боолчууд оргож боссон тохиололд түүнийгээ ашиглаж  таньдаг байсан бололтой. Энэхүү аргыг Кулай-пулай гэж нэрлэх бөгөөд “кулай” гэдэг нь тодорхойлон бичих, пулай нь “товчхон” гэсэн утгатай, өөрөөр хэлбэл “Товч тодорхойлолт” гэсэн утгатай бүртгэл байжээ. Харин Бертильон энэ бүхнийг шинжлэх ухааны мэдлэг болгоод зогсоогүй дэлхийн өндөр хөгжилтэй улсуудын цагдаагийн практикт нэвтрүүлж чадсан юм. Бертильоны 1879 оны 3 сарын 25-нд Парисын цагдаагийн нэгдүгээр товчоонд бичээчийн ажлаа хүлээн авснаас хойш баривчлагдсан хүмүүсийн чих, хамар, чац, толгойн өндөр, өргөн, гар, хуруу, тавхайн уртыг хэмжээд хооронд нь харьцуулахад биеийн зарим хэсгийн хэмжээ хоорондоо тохирох боловч биеийн 4-5 хэсгийн хэмжээ хэзээ ч адил байдаггүй гэсэн итгэл үнэмшилтэй болов. Хэдийгээр энэхүү судалгаагаа цагдаагийн ажилд даруй нэвтрүүлж болох байсан ч гэсэн түүний ажилд дарга нь үнэмшээгүй учраас цагдаагийн шинэ дарга томилогдтол 10 жил хүлээх шаардлага тулгарсан юм. 1881 оны хоёрдугаар сар гэхэд Бертильон өөрийн аргаар хийсэн 1800 хүний бүртгэлтэй болсон байв. Хоёрдугаар сарын 20-ны нэг өдөр “Дюпин” гэдэг нэртэй 6 дахь хоригдол иржээ. Энэ нэр эрүүгийн гэмт хэрэгтнүүдийн хайртай нууц нэг байв. Берьтильон түүний биеийн хэсгүүдийг хэмжиж бүртгэлийн картын сандаа шүүгээд “Та арванхоёрдугаар сарын 15-нд хулгайн хэргээр баривчлагдаж байсан Мартин гэгч байна” гэхэд хоригдол ”сайн байна, сайн байна, тэр чинь би байсан юм” гэж хашхирсан гэдэг.
Гарын хээний гайхамшиг
Гарын хээгээр хүний хувь тавиланг тодорхойлох явдал нэн эртнээс улбаатай. Үүнийг бид зурхайн ухаанд хамааруулан ойлгодог.
У.Хершель, Г.Фоулдс нар бие биенийхээ судалгааны талаар огт мэдээгүй байсан юм. Г.Фоулдс судалгааныхаа үр дүнд дэлхийн цагдаагийн ажилд хувьсгал хийснээ мэдэж 1880 оны 10 сарын 28-ны өдөр Английн “Nature” сэтгүүлд кахидал бичиж “Гарын арьсны хээний талаар” нэртэй өгүүлэл нийтлүүлжээ. Үүний дараа У.Хершель “Nature” сэтгүүлийн газар хандаж “би 20 жилийн өмнө хурууны хээний онцлогийг судалж, янз бүрийн зорилгоор адилтгал хийснээ мэдээлсэн боловч тухайн цаг үед дэмжлэг аваагүй” гэдгээ дурьджээ. Хурууны хээгээр гэмт хэргийг илрүүлж болох тухай санаа Фолдст үлдэж, Хершельд үл хамаарчээ. Ф. Гальтон 1892 онд “Гарын хээ” номоо бичиж Английн эрүүгийн тоо бүртгэлд Бертильоны аргын хамт хэрэглэхэд хүргэж чаджээ. Хурууны хээ ашиглах явдлыг  өргөн дэлгэрүүлэхэд  хурууны хээний жирийн бөгөөд найдвартай ангилал үгүй байсан нь саад болж байв. Энэхүү ангилалыг Аргентины цагдаагийн түшмэл Хуан Вучетич бий болгож чадсан юм.
Шинжлэн магадлахуйн төлөвшил
Шинжлэх ухаан, технологийн ололтыг гэмт хэрэг илрүүлэхэд ашигладгаараа шинжлэн магадлахуйн төлөвшил нь харьцангуй тогтвортой бөгөөд улс орон бүрт нийтлэг хөгжлийн хуультай юм. Учир нь гэмт хэрэг мөрдөхүй нь улс орнуудын эрх зүйн тогтолцоо, нийгмийн байгуулал, хөгжлийн түвшин зэргээс хамаарч харилцан адилгүй байдаг бол шинжлэн магадлахуй нь шинжлэх ухааны бодит үнэнд захирагдан хөгжиж байдаг онцлогтой. ХХ зууны эхнээс шинжлэн магадлахуй нь криминалистикийн шинжилгээний бие даасан мэдлэгийн салбарыг бий болгосны зэрэгцээ магадлах эмнэлэг, магадлах ня-бо магадлах хими, магадлах хор судлал, магадлах биологи, магадлах ДНХ, магадлах физик, магадлах инженер зүй, магадлах геологи, магадлах ургамал зүй, магадлах дижитал зүй зэрэг салбарыг эгнээндээ багтаан зөвхөн гэмт хэрэгтэй тэмцэх төдийгүй иргэний, захиргааны хэргийг шийдвэрлэхэд голлох үүрэгтэй оролцож, бие даан хөгжих эхлэл тавигдсан байна.
Монгол Улсад
Анхдагчид
1928 онд ДХГ-ын тушаалаар Шифрийн нууц тусгай тасагт гэрэл зурагчны орон тоог шинээр бий болгож бүрэн эрхт төлөөлөгч Басанг томилж байжээ. Мөн онд ДХГ-т гэмт хэрэгтний болон эд мөрийн баримтын зургийг авч угааж боловсруулж байх фото лаборатори байгуулах тухай тушаал гарч Өлзий-Учрал гэдэг хүнийг томилон ажиллуулж байв. Магадлах гэрэл зурагчин 1929 онд нэг байсан бол 1932 онд орон тоог дахин хоёроор нэмэгдүүлж улмаар гэрэл зургийн лабораторийг өргөтгөх арга хэмжээ авч зарим хэлтэс, тасаг, засан хүмүүлжүүлэх хөдөлмөрийн байгууллагын гүйцэтгэх хэлтэс, хязгаарын газрын штабт гэрэл зурагчны орон тоо шинээр бий болгож тоо бүртгэлийн ажлыг хариуцуулж байжээ. Цаашид 1942 оныг хүртэлх хугацаанд Цэндсүрэн, Дариймаа, Даш, Гончигдулам, Цэдэн, Цэнд, Хосхүү, Чүлтэмжамц нар тухайн үеийн нэршлээр “гэрэл зураг авагч, тоо бүртгэгч”-ээр ажиллаж байсан байна. Гэрэл зургийн лаборатори байгуулах, гэрэл зурагчдыг сургаж бэлтгэх, гэрэл зургийн тоо бүртгэл хөтлөхөд зөвлөлтийн мэргэжилтэн Кариуз, Цибиков, Цувяк нар ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Шинжлэн магадлах техникийн тасаг
ЦСГ-ын Гүйцэтгэх хэлтсийн орон тоог 1944 онд  36 болгон баталсан бөгөөд Дөрөвдүгээр тасаг нь 9 албан хаагчийн орон тоо бүхий шинжлэн магадлах чиг үүрэг бүхий тасаг байв. Энэхүү тасгийг олноо өргөгдсөний 34 дүгээр он буюу 1944 оны 1 дүгээр сарын 12-ны өдрийн ДЯЯ-ны сайдын 14 тоот тушаалаар байгуулж, даргаар нь ЗХУ-д явж сэргийлэхийн тусгай сургууль төгсөж ирсэн Доригийн Адилбишийг томилон цагдан сэргийлэх бага лейтенант цол шагнасан байна. Д.Адилбиш урд жил нь буюу 1943 онд ЗХУ-ын Новосибирск хотоос мэргэжилтэн багш урьж зохион байгуулсан нохой хөтлөгчийн нь курст төгссөн анхны төгсөгчдийн  нэг юм. Хожим нь Д.Адилбиш ДЯЯ-ны 1946 оны 3 сарын 30-ны өдрийн 126 тоот тушаалаар ахмад цолоор шагнагджээ. Шинжлэн магадлах техникийн тасагт тасгийн даргаас гадна нийт 8 орон тоо баталсан нь хээ шинжлэгч бөгөөд зурагчин, тоо бүртгэлийн жинхэнэ төлөөлөгч, нохой сургагч, нохой хөтлөгч, ахлах нохой хөтлөгч, нохой цэвэрлэгч бөгөөд тэжээгчийн орон тоо байв. Өмнө нь тус тусдаа байсан Криминалистикийн техникийн гурван чухал салбар болох гэрэл зураг, хурууны хээ, эрүүгийн тоо бүртгэлийг нэг байгууллагад нэгтгэсэн нь Монголын криминалистикийн байгууллага төдийгүй шинжлэн магадлах салбарын хөгжилд чухал алхам болжээ. УЦСГ-ын Гүйцэтгэх хэлтсийн Шинжлэн магадлах техникийн энэ бие даасан тасгийг байгуулснаар гэмт хэргийг илрүүлэх, нотлох үйл хэрэгт криминалистикийн арга, хэрэгслээс улам өргөн хэрэглэх нэг нөхцөл болсон байна. Шинжлэн магадлах тасгийн үйл ажиллагааны үндсэн чиглэл нь криминалистикийн техникийн хоёр чухал салбар болох гэрэл зураг болон гарын хээг ашиглаж эрүүгийн тоо бүртгэлийг хөтлөх явдал байв. 1928 онд ДХГ-т гэрэл зургийн лаборатори байгуулагдсаныг Монголын криминалистикийн байгууллагын суурь тавигдсан гэж болох боловч 1944 онд ЦСГ-ын Гүйцэтгэх хэлтсийн харьяанд байгуулсан Шинжлэн магадлах техникийн тасгийг Шинжлэн магадлах байгууллагын үндэс суурь гэж албан ёсоор тэмдэглэдэг.
Шинжлэх ухаан техникийн тасаг
МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн товчооны 19 дүгээр тогтоолыг хэрэгжүүлэх үндсэн дээр 1958 онд ЦбНАХХЭЯамны сайдын “Цагдан сэргийлэх газрын ажиллагаанд  шинжлэх ухаан техникийн арга хэрэглүүрийг нэвтрүүлэх ажлыг сайжруулах тухай” 600 тоот тушаал гарч УЦСГ-ын Гүйцэтгэх хэлтсийн бүрэлдэхүүнд Шинжлэх ухаан техникийн тасгийг 1958 оны 10 сарын 1-нээс эхлэн байгуулж орон тоог, тус тасгийн дүрмийг баталсан байна. ШУТ-ийн тасгийн орон тоо нь тусгай тасгийн дарга 1, ахлах шинжээч 3, зурагчин 1, бүртгэл хариуцсан төлөөлөгч 1, лаборант 1, бүгд 7 нэгжтэй байв. Тасгийн даргаар Равдангийн Чойсүрэн, ахлах шинжээчээр Төрийн Мою, Дэмбэрэлийн Дамба, Шаравын Цэдгомбо, зурагчингаар М.Шарав, бүртгэл хариуцсан төлөөлөгчөөр Баярхүүгийн Александр нар томилогдон ажиллажээ.
Шинжлэх ухаан техникийн хэлтэс
Криминалистикийн олон төрлийн шинжилгээ хийх чадвартай болохоо харуулснаар Шинжлэх ухаан техникийн тусгай тасаг нь 1963 оны 1 сарын 1-нээс эхлэн УЦСЕГ-ын Криминалистикийн хэлтэс болж өргөжин, даргаар нь сайдын 1963 оны 1 сарын 8-ны өдрийн тушаалаар хошууч Р.Чойсүрэн томилогдов. Тус хэлтэс нь даргаас гадна криминалистикийн ахлах шинжээч 6, хими, биологийн ахлах шинжээч тус бүр 1, хурууны хээний ахлах шинжээч 1, лаборант 1, сэтгүүлийн нарийн бичгийн дарга 1, бүгд 13 нэгжтэй болж, Хэнтий, Дорнод, Завхан, Төв, Өвөрхангай аймагт криминалист-хэрэг бүртгэгчийн орон тоотой болжээ.
Ном зүй
Т.Очирбат. Шинжлэн магадлахуй. УБ. 2014.
Ангилал:Хэрэглээний шинжлэх ухаан Ангилал:Шүүх эмнэлэг
Семей
Семей (Семей; 2007 он хүртэл Семипалатинск, одоо Семей) — Казахстан улсын Дорнод Казахстан мужийн харъяат, 33 түмэн хүнтэй хот.
Цахим холбоос
Ангилал:Дорнод Казахстаны суурин Ангилал:Зэвсэгт хүчний байгууламж Ангилал:Улаан Арми Ангилал:Казахстаны урьдын нийслэл
Эсийн амьдралын циклийн зохицуулалт
Бүх эукариотик организмын хувьд эсийн циклийн үе шатууд тус бүртээ нарийн зохицуулалттай байх нь чухал. Үе шатууд яг дэс дараагаараа үргэлжилж, нэг нь дуусч байж нөгөө нь эхэлдэг хуультай. Энэхүү нарийн зохицуулалт алдагдвал хромосомын өөрчлөлт, гажиг үүсэх шалтгаан болох магадлалтай. Ингэснээр хромосом болон түүний тал хэсэг гээгдэх, охин эсүүдэд ижил биш маягаар хуваагдах аюул гардаг. Хромосомын энэ гажиг хавдрын эсэд тааралдах нь элбэг.
Анагаах ухаан болоод биологийн шинжлэх ухаанд эсийн циклийн зохицуулалт хэрхэн явагддагийг ойлгож судлах нь маш чухал байгаа юм. 2004 оны Нобелийн шагналтнууд эс нь нэг үе шатаас дараагийн үе шат руу яаж зохицон орж байгааг молекуляр түвшинд судалснаараа том нээлт хийжээ.
Ангилал:Эсийн биологи
Динамо Москва
Динамо Москва нь Москвагийн хэд хэдэн бие даасан спортын клубүүдийн товч нэр юм. Үүнд:
Луис Камоэнс
Луис Ваз де Камоис (Luís Vaz de Camões; заримдаа Camoens гэдэг, ~1524 – 1580 оны 6 сарын 10) бол Португалын их яруу найрагч бөгөөд сэргэн мандалтын утга зохиолын томоохон төлөөлөгч юм.
Намтар
Луис Камоэнс нь Лиссабонд төрж, ерөнхий болон дээд боловсрол эзэмшээд хааны ордныхны хатгалгаар Марокко руу (1549-1551) цэрэгт дайчлагдан явж, хожим нь буцаж ирээд ордны матаач этгээдтэй дуэль хийсэн тул цаазлуулах ял заагдаж, удахгүй өршөөгдөн Энэтхэг рүү жагсаалын цэргээр илгээгджээ. Харин 1570 онд Португалд Лузиада хэмээх найраглалынхаа гар бичмэлтэй эргэж ирсэн байна. Түүнээс хойш Камоэнс эх орондоо уран бүтээлээ туурвин байсаар ядуу зүдүү нөхцөлд нас нөгчжээ.
Тэрбээр уран бүтээлээ уянгын яруу найрагчийн хувиар туурвиж, олон шүлэг зохиол бичсэний дотор 350 гаруй сонет буй. Ихэнх нь сэтгэлийн уянга зонхилсон, азгүй дурлалын тухай, уйтгар гунигийн аястай. Түүний зарим сонетуудад ордны амьдралыг эгдүүцсэн, нийгмээ шүүмжилсэн мөрд ч олон байдаг.
Мөн 1544-1549 оны хооронд бичигдсэн боловч түүний амьд сэрүүнд хэвлэгдээгүй гурван жүжиг бий. Амфитриончуудын тухай хошин жүжиг, Селевк хаан, Филодемо жүжгүүддээ Камоэнс хос залуусын хайр дурлалын нарийн харьцаанаас эхлээд эзэнт гүрнийг үндэслэгчийн амьдрал хүртэл олон эгзэгтэй асуудлуудыг тусгажээ.
Камоэнсыг үлэмж их алдаршуулсан бүтээл бол арван хэсгээс бүрдэх Лузиада найраглал юм. Португалчуудын үүсэл гарлын тухай эртний домгоос нэр нь улбаатай уг найраглал 9000 орчим шад шүлгээс бүрдэх бөгөөд түүндээ яруу найрагч португал аялагч Васко да Гамагийн Энэтхэг хүртэл аялсан түүх болон тэр орныг эрхшээлдээ оруулсан эх орон нэгтнүүдийнхээ тухай өгүүлсэн. Уг найраглалдаа Португалын ард түмний эр зориг, баатарлаг үйлсийг магтан дуулжээ.
Ангилал:Португалын яруу найрагч Ангилал:Зохиогч Ангилал:16-р зууны утга зохиол Ангилал:Португал хэлээрх утга зохиол Ангилал:Португалчууд Ангилал:16-р зуунд төрсөн Ангилал:16-р зуунд өнгөрсөн
Макс Крузе
Макс Крузе (Max Kruse; 1988 оны гуравдугаар сарын 19-нд Райнбек хотод төрсөн) — Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд мёнхенгладбахын «Вольфсбург» болон Германы шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2013 оны дөрөвдүгээр сард «Боруссиа Мёнхенгладбах» багтай дөрвөн жилээр гэрээлсэн. 2015 оны тавдугаар сарын 10-нд «Вольфсбургтай» дөрвөн жилийн гэрээгээр нэгдсэн.
Шигшээ
Крузе Германы шигшээд анх 2013 оны тавдугаар сарын 29-нд Эквадорын эсрэг нөхөрсөг тоглоход (4:2) Деннис Аогог 79-р минутанд сэлгэн гараалж, Лукас Подольскид гоолын дамжуулалт өгсөн ба зургаадугаар сарын 2-нд АНУ-ын эсрэг хүндэтгэлийн тоглолтонд гоолдсон.
1 сарын 21
1 сарын 21 нь Григорийн тооллын жилийн 21 дахь өдөр. Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 344 хоног үлдэнэ. Хэрвээ өндөр жил таарвал энэ тоо 345 байна. Энэ өдрийг Норвегийн хаан угсааны гүнж Ингрид Александриагийн төрсөн өдөр болгон тэмдэглэдэг бол Польш улс хөгшин ээжүүдийн баяр болгон тэмдэглэдэг байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0121 #21
Опел Монца
Опел Монца нь автомашин үйлдвэрлэгч Опел хувьцаат компаний спорт купье загварын автомашин бөгөөд түүнийг 1978 оны хоёрдугаар сараас 1986 оны зургаадугаар сар хүртэл үйлдвэрлэжээ. Түүнийг Опел Сенатор А-аас уламжлан хийсэн ба загварын сайжруулалт ч мөн адилхан хийгджээ.
Сенатор нь дөрвөн хаалгатай, шаталсан артай лимузин байсан бол Монца нь гурван хаалгатай, ардаа маш том нээлхий бүхий купье байв. Гэхдээ түүний тэнхлэг хоорондын зай 25 мм багатай байснаараа сенатороос ялгаатай юм.
Опел Монца A1
1977 оны есдүгээр сард Опел ХК Сенатор загварын үйлдвэрлэлтийг зогсоосон даруйдаа Майны Франкфуртийн олон улсын автомашины үзэсгэлэн дээр Монцаг танилцуул. Ингээд 1978 оны дөрөвдүгээр сард түүнийг худалдаанд гаргажээ. Эхлээд 2,8 литрийн карбюраторт болон 3,0 литрийн багтаамжтай тоосруулагч хөдөлгүүрийн сонголттой байснаа 1978 оны зунаас эхлэн 3,0 литрийн карбюраторт хөдөлгүүрийг ч бас угсарсан байна.
Эхний Монцаг 1981 оны дөрөвдүгээр хүртэл бараг өөрчлөлтгүйгээр үйлдвэрлэв. Дараа нь 1981 оны тавдугаар сараас (Сенатортой бараг ижил хугацаанд) бага зэргийн өөрчлөлтүүд хийгдсэний тоонд салхины урсгалд тааруулсан хийц бүхий гадна талын толь, дотор арматурын хавтасын сайжруулсан загвар болон урд мөргөлтийн саваа (гупр ч гэнэ) хромжуулсан нимгэн төмөр орно. thumb|left|Опел Монца (1978)
Опел Монца A2
1982 оны арваннэгдүгээр сард тагварын сайжруулалт хийгдсэн бөгөөд энэ удаа моторын бүрхүүл, урд их гэрэл, цохилтын саваа болон бас бус эд ангиуд хамрагдав.
Монца ГСЕ болон сүүлчийн загварын өөрчлөлт
1983 оны наймдугаар сард ГСЕ гэх нэртэй модель гарсан нь Монцагийн хамгийн сайн тоноглогдсон загвар юм. Энэ загвар нь зөвхөн 3,0 литрийн зургаан цилиндрт карбютаторт хөдөлгүүртэй (132 кВт буюу 180 м.х.)хийгджээ. Цуврал загварын дотоод дизайныг спорт загвараар тоноглосон нь түүний Рекаро суудал болон ширэн жолооны хүрдээр илэрнэ.
Опел Монца концепт
2013 онд Франкфуртын автомашины үзэсгэлэн худалдаанд Опел Монцагийн шинэ концепт загварыг танилцуулав. Гэвч энэ загвар нь цувралаар үйлдвэрлэгдэхгүй, харин Опелийн үйлдвэрийн ирээдүй хаашаа хөтөлж буйг л үзүүлсэн загвар байлаа. Шинэ загварын урт нь 4,69 метр, өндөр нь 1,310 метр. Хоёр талдаа маш урт дээшээ дэлгэгдэх давалчин хаалгатай, б-баганагүй хийсэн байна.
Ишлэл
Монца Ангилал:Дундаас дээд ангиллын автомашин Ангилал:Суудлын автомашины загвар Ангилал:Комби купье
Эсийн амьдралын циклийг судалсан нь
Л. Хатвэл нь генетикийн аргаар эсийн циклийг судлах боломжийг бїр 1960-аад оноос тогтоожээ. Тэрээр хамгийн тохиромжтой туршалтын модель болох талхны исгэгч Saccharymyces cerevisiae - ааг ашиглан эсийн амьдралын зохицуулагыг судалжээ. 1970 - 71 онуудад хийсэн хэсэг бїлэг туршилтийнхаа їр дїнд Хатвэл эсийн амьдралын циклийг удирдан зохицуулдаг зуу гаруй генийг нээжээ. Тэр бїлэг генийг CDC - genes (cell divison cycle) гэж нэрлэжээ. Эдгээр генийг нэг болох CDC28 нь эсийн амьдралын нэгдїїгээр їеийг (G1) удирдан зохицуулдаг тул "start" гэж нэрлэв.
Хатвэл мєн хэт ягаан туяанд эс хэр мэдрэмжтэй байгааг судалж Checkpoint буюу шалгалтын ойлголт нэвтрїїлжээ. Энэ нь ДНХ гэмтсэн їед эсийн циклийг зогсоох їйл явцыг хэлж байгаа юм. Ингэснээр эс нь амьдралын дараагийн їе шатанд орохоос ємнє ДНХ-г засах (репараци ) їйл явцад цаг олгох юм.
Ангилал:Эсийн биологи
Байесын теорем
Байесын теорем (Bayes' theorem) нь 1763 онд нээгдсэн, магадлалын онолын теорем юм.
Ерөнхий ойлголт
гэе. Тэгвэл Байесын теорем ёсоор P(A) > 0 бол
тэнцэтгэл биелнэ.
Байесын теорем нь ямар нэгэн үр дүн мэдэгдсэний дараа, түүнийг тусгасан нөхцөлт магадлалыг бодож олоход хэрэглэгддэг. Уг теоремыг Английн санваартан Томас Байес (1702 - 1761) нээж, хожим Пьер Симон Лаплас нийтэд дэлгэрүүлжээ.
Сэтгэл судлал
Сэтгэл судлал нь хүний зан үйл, сэтгэцийн шинж, байдал, үйл явцууд, ухамсрын нарийн үйлдлүүд болох сэтгэл хөдлөл, анхаарал, зан үйл, хүртэхүй, хүмүүсийн харилцаа зэргийг судалдаг юм. Мөн зарим сэтгэл судлаачид ухамсаргүй зан үйлийг судалдаг. Сэтгэл судлал нь хүний сэтгэл зүйн үйл явцыг судалж улмаар хувь хүн болон нийгмийн хүрээнд оюун санаа хэрхэн нөлөөлдөг болохыг олж тогтоохыг эрмэлздэг.
Сэтгэлзүйн мэдлэг нь боловсрол, ажил эрхлэлт, гэр бүлийн амьдралын үйл явц, түүнчлэн сэтгэцийн аливаа асуудалд, жишээ нь сэтгэлийн дарамт, сэтгэл гутрал гэх мэт хүний амьдралын өдөр тутмын олон талт үйл ажиллагаанд хэрэглэгддэг. Тиймээс ч нэг талаас хүн бүр сэтгэлзүйч байдаг. Сэтгэл судлал нь хүний хөгжил, спорт, эрүүл мэнд, хөдөлмөр, байгууллага хамт олны зан үйл, хэвлэл мэдээлэл, хууль эрх зүй, сэтгэл зүйн оношилгоо, сэтгэл зүйн сорил, харьцуулсан сэтгэл судлал гэх мэт салбар шинжлэх ухаануудтай.
Түүх
Сэтгэл судлалыг хамгийн хөгшин бөгөөд бие даан шинжлэх ухаан болж хөгжсөн нь 19-р зууны дунд үе тул бас хамгийн залуу шинжлэх ухаан гэж үздэг. Сэтгэл судлал нь олон зууны түүхийг агуулдаг бөгөөд анхны шинжлэх ухаанч төсөөлөл манай эриний өмнөх V зууны үед үүссэн байна. Ийм учраас энэ бүхий л үйл явдлыг тоочих, тодорхой үе шатуудад хуваах, тус бүрийн агуулгыг тодорхойлох шаардлагын улмаас сэтгэл судлалын түүхийг үечлэх асуудал урган гардаг байна.
Сэтгэл судлалын түүхэнд хоёр томоохон цаг үе байдаг: эхнийх нь сэтгэл судлал философийн болон бусад шинжлэх ухаан, ялангуяа байгаль шинжлэлийн хүрээнд хөгжиж байсан үеийг хамруулдаг. Харин хоёр дахь нь–сэтгэл судлал бие даасан шинжлэх ухаан болсон үеэс эхэлнэ. Эдгээр цаг үеүд нь харилцан адилгүй хугацааг туулсан буюу эхний цаг үе нь ойролцоогоор 2,5 мянган жилийг туулсан бол /НТӨ 6-19 зууны хагас хүртэл/, дараагийх нь 200 гаруйхан жил /XIX зуун ы хагасаас өнөөг хүртэл/ өнгөрөөгөөд байна. Г.Эббингаузын хэлсэнчлэн сэтгэл судлал нь өнө урт удаан өнгөрсөн үетэй боловч маш богинохон түүхтэй юм. Дээрх ангилал нь нарийн үндэслэл шаардлагагүй, шалгуур нь ил тод юм. Гэхдээ тус бүр нь хэдэн зуун жилүүдэд үргэлжлэх бөгөөд дотор нь жижиглэн үечлэх зайлшгүй шаардлагагүй.
Психоанализ
Австрийн эмч Зигмунд Фройд 1890 оноос эхлэн 1939 онд өөд болох хүртлээ сэтгэл заслын арга буюу психоанализыг хөгжүүлжээ. Фройд оюун санааг клиникийн ажиглалт, өөрийгөө шинжих болон тайлбарын арга дээр үндэслэн танин мэдэж байсан бөгөөд хүний ухамсаргүй үйлдэл, истери, психопатологи буюу сэтгэцийн эмгэг дээр гол судалгаагаа төвлөрүүлсэн байна. Түүний дэвшүүлсэн бэлгийн харилцааны болоод дарангуйлах сэтгэл зүй, ухамсаргүй оюун санааны үйлдлийн тухай онол нь ихэд нэрд гарч сэтгэл судлалын хөгжилд томоохон хувь нэмэр оруулсан юм. З.Фройд тухайн үедээ хаалттай сэдэвт тооцогдож байсан асуудлуудыг хөндөн гаргаж тэдгээрийг нийгэмд ил тод хөндөж болох онолын нотолгоог гаргаж тавьсан билээ. Мөн сэтгэл зүйн эмчилгээний хүрээнд чөлөөт харилцааны аргын эхлэлийг тавьжээ.
Швейцарын сэтгэл мэдрэлийн эмч Карл Юнгийн аналитик сэтгэл судлалд Фройдын судалгаа нөлөөлсөн байдаг. XX зууны дунд үед Зигмунд Фройдын охин Анна Фройд, Америкийн сэтгэл судлаач Эрик Эриксон, Австри-Английн психоаналист Мэлани Клайн, Английн психоаналист, физикч Виникот зэрэг нэрт судлаачид төрөн гарсан юм.
XX зуун д психоанализ олон төрөл зүйл болон өргөжсөн бөгөөд тэдгээрийг ихэвчлэн Нео Фройд урсгал хэмээдэг.
Карл Поппер тэргүүтэй философичид мөн Ханс Айзенк, Скиннер зэрэг сэтгэл судлаачид психоаналитик онол, эмчилгээг шүүмжлэх болсон юм. Скиннер болон зарим бихевиористууд сэтгэл судлалыг психоанализтай харьцуулахад илүү эмпирик, үр дүнтэй гэж үзэж байсан ч цаг хугацааны явцад Фройдын дэвшүүлсэн олон санааг хүлээн зөвшөөрчээ.
Алдарт сэтгэл судлаачид
Зигмунд Фройд Австрийн алдартай мэдрэлийн эмч гэдгээрээ дэлхийд алдартай бөгөөд тэрээр эмчилгээний хандлагатай психоаналитик гэж нэрлэгддэг сургуулийг үндэслэгч юм. Зигмуд бол хүний ​​бүх мэдрэлийн эмгэгүүд нь бие биетэйгээ маш нягт харьцдаг хэд хэдэн ухамсаргүй, ухамсартай үйл явцын улмаас үүсдэг гэсэн онолын "эцэг" юм.
Абрахам Харолд Маслоу бол хүмүүнлэгийн сэтгэл судлалын үндэслэгч болсон Америкийн сэтгэл судлаач юм. Түүний алдартай шинжлэх ухааны бүтээлүүд нь "Маслоугийн пирамид" гэх мэт ойлголтыг агуулдаг. Энэхүү пирамид нь хүний ​​хамгийн түгээмэл хэрэгцээг илэрхийлдэг тусгай диаграммуудыг агуулдаг. Чухамхүү энэ онол нь эдийн засагт шууд хэрэглэгдэхүүнээ олсон юм.
Дэйл Корнеги-Хүн хоорондын харилцааг судласан хамгийн алдартай сэтгэл судлаач.
Алоис Альцгеймер -мэдрэлийн системийн эмгэг судлаач сэтгэл зүйч юм.
Мелани Клейн бол алдартай сэтгэл судлаач, хүүхдийн психоанализийн чиглэлээр мэргэшсэн томоохон мэргэжилтэн, тусдаа психоаналитик сургуулийг үндэслэгч, судлаач, психоанализ дахь тоглоомын аргын зохиогч бөгөөд объектын харилцааны онолыг бий болгох, хөгжүүлэх ажлыг эзэмшдэг.
Жан Пиаже бол Швейцарын нэрт сэтгэл судлаач, гүн ухаантан, хөгжлийн сэтгэл зүй, хүүхдийн сэтгэл зүйд нөлөөлсөн онол - танин мэдэхүйн хөгжлийн онолын зохиогч, авъяаслаг, бүтээлч зохиолч, танин мэдэхүйн мөн чанарын талаарх өөрийн хандлагыг бүтээгч юм.
Эрик Эриксон, сэтгэц-нийгмийн хөгжлийн үе шатуудын тухай бичсэн бүтээлүүд нь эрдэмтдэд насанд хүрэгчдийн амьдралын үйл явдлуудыг төдийгүй бага насны болон хожуу хөгшрөлтийн үйл явдлуудыг илүү зөв үнэлэхэд тусалсан. Энэхүү сэтгэл зүйч хүн бүр хөгшрөх хүртэл хөгжихөө зогсоодоггүй гэдэгт чин сэтгэлээсээ итгэдэг байсан нь олон үеийнхний хүндэтгэлийг хүлээсэн эрдэмтэн юм.
Мөн үзэх
Харилцаа
Ангилал:Шинжлэх ухааны мэргэжлийн салбар
Махабхарата
Махабхарата (Деванагари: महाभारत) бол Энэтхэгийн төдийгүй дэлхийн уран зохиолын гайхамшигт бүтээл юм. Жинхэнэ үйл явдлыг нь судлаачид МЭӨ 1500-аад оны үед болсон гэж үздэг. Харин энэ үйл явдлыг МЭӨ 6-МЭӨ 2-р зууны үед тэмдэглэсэн бололтой. Энэ цагаас хойш өргөжиж, одоо бидний мэдэж байгаа хувилбар болжээ. Анх 8800-аад шад шүлэгтэй зохиол байсан бол одоо буман шүлэгтэй, Махабхаратын гурван хувилбар байна. Эхний хувилбар нь 8800, дэд нь 2400, гутгаар нь 10000 шад шүлгээс бүтдэг. Монгол хэлнээ үргэлжилсэн үгээр найруулсан товч хувилбарыг нь орчуулсан юм.
Уул их туульсын дотор үүнийг мэргэн арш Въяс зохиосон гэж гардаг. Въясын тухай домогт: "Нэг загасчин загас бариад гэдсийг нь хагалж үзвэл хүү, охин хоёр гарчээ. Тэр загас бол бярманы хараал хүрсэн хааны гүнж байсан аж. Загасчин хоёр хүүхдийг Васу тэнгэрт аваачиж өгтөл охиныг нь загасчны нэртэй гээд авсангүй. Харин хүүг нь авч гэнэ. Загасчин охиныг өсгөсөнд Садьявади гэдэг үзэсгэлэнт бүсгүй болжээ. Энэ бүсгүйтэй Браашир арш ханилж нэг хүү төрсөн Въяс гэнэ. Въяс Махабхаратыг Жанамээжээя гэдэг хааны тахилга дээр өөрийн шавь Вайшанбааянаг ярьж өгөхийг тушаажээ. Вайшанбааяны ярьсан хувилбарыг Наймишийн ойд хөтөч Сүүда олон аршид өгүүлснээр Махабхарата түгэн дэлгэрсэн гэж үздэг. Махабхарата тууль нь Библи-ээс 4дахин,Илиада болон Одиссэйг нийлүүлснээс 7 дахин том ба Дэлхийн хамгийн урт тууль юм
Махабхарата нь нийт арван есөн ботьтой:
Махабхаратад эртний домгоос эхлээд гүн ухаан, ёс суртахуун, төр засах гээд олон номыг багтаасан учир эртний Энэтхэгийн амьдралын нэвтэрхий толийн шинжтэй бөгөөд тав дахь вээд гэж нэрлэх ч явдал гарч байжээ.
Уг туулиар хамгийн гол нь Энэтхэгийн олон жижиг аймаг улсын хоорондын тасралтгүй дайн, ах дүү нарын дотор хаан ширээ булаалдах тэмцлийг жигшин үзүүлсэн явдал нь нэлээд сургамжтай, үзэл санааны хувьд гүн гүнзгий болсон юм.
Ангилал:Туульс Ангилал:Эртний Энэтхэг Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Харри Поттэр ба Үхлийн шүтээн
Харри Поттер ба Үхлийн шүтээн (англиар: Harry Potter and the Deathly Hallows) ном нь Английн уран зохиолч Ж.К.Роулингийн Харри Поттер цуврал номын 7 дахь ба төгсгөлийн боть ном юм. Энэхүү ном нь Их Британид Bloomsberry, АНУ-д Scholastic хэвлэлийн компаниудад хэвлэгдэн 2007 оны 7 сарын 21-нд гарсан байна. Энэ зохиолд Харригийн 17 насны үеийн адал явдлууд гарна. Энэхүү номыг монгол хэлнээ Н.Энхнаран орчуулжээ." Харрийг өнөөг хүртэл хамгаалж ирсэн хамгаалалтын шид цуцлагдлаа. Эцсийн тулаан эхэлж Харри дайсныхаа өөдөөс босох цаг иржээ..." Энэхүү зохиол нь 37 бүлэгтэй.
Ж.К.Роулинг уг номоо 2007 оны 1-р сард бичиж дуусгажээ. Дэлхий даяар 93 орнуудад хэвлэгдсэн бөгөөд Үхлийн шүтээн ном нь түүхэнд хамгийн хурдан борлогдсон номын амжилтыг эвджээ. Ердөө гарсныхаа дараах 24 цагийн дотор л 15 сая хувь борлогдсон бөгөөд үүний 11 сая нь АНУ болон Их Британид зарагдсан байна. Ингэснээр өмнөх Харри Поттэр ба Хагас цуст Ханхүү номны 1 өдрийн дотор 9 сая хувь зарагдсан амжилтийг эвджээ. Уг зохиол 120 гаруй орны хэлээр орчуулагдаад байна.
Ангилал:21-р зууны утга зохиол Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол Ангилал:Их Британийн утга зохиол Ангилал:Зөгнөлт зохиол А Ангилал:Жоанна Роулингийн бүтээл
Юсуф Нуркич
Юсуф Нуркич (Jusuf Nurkić; 1994 оны наймдугаар сарын 23, Тузле) — Боснийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин, НБА-гийн «Денвер Наггетс» болон Боснийн шигшээн төвийн тоглогч. 2014 онд №16 сонголтоор «Чикаго Буллзэд» элсчээ.
Ванчинжавын Шарав
Ванчинжавын Шарав буюу Михлайн бууны Шарав нь Ардын армийн 8 дугаар дивизийн 23 дугаар морьт хорооны танк эсэргүүцэх бууны тусгай салааны захирагч, дэслэгч цолтой байхдаа 1939 онд Халхын голын байлдаанд оролцож 8 дугаар сарын 3-нд дайсны их бууг тоотынх нь хамт, 11-12-нд 10 гаруй хүнд, хөнгөн пулемётыг тоотуудынх нь хамт, нийтдээ дайсны 4 их буу, 3 танк, 6 автомашин, хүнд, хөнгөн 20 орчим пулемёт, амьд хүч хэдэн арвыг устгаж, мөн амь үрэгдсэн наводчикийнхоо оронд наводчикийг хавсран гүйцэтгэж мэргэн галаар дайсны хэд хэдэн галын цэгийг тоотынх нь хамт устгаад тулалдааны талбарт амь үрэгджээ. 1984 онд Монгол Улсын баатар нэхэн шагнасан.
Намтар
Ванчинжавын Шарав 1906 онд Засагт хан аймгийн Ёст засаг Мишигдоржийн хошуу, одоогийн Говь-Алтай аймгийн Эрдэнэ сумын нутагт төржээ. 1920-1931 онд Сангийн далайн хийдэд шавилан сууж байгаад өөрийн сайн дураар хар болсон байна. 1932 оны тавдугаар сарын 17-нд цэргийн албанд татагдаж, 1933 оноос ЦЕС-ийн их бууны ангид суралцаж, 1937 онд сургуулиа дэслэгч цолтой дүүргэжээ. Улмаар Матадын VIII морьт дивизийн 23 дугаар хороонд танк эсэргүүцэх 45 мм-ийн батарейнд салааны даргаар томилогдсон байна. Халхын голын байлдаанд Ч.Дугаржавын командалсан 23 дугаар хороо фронтын баруун жигүүрт Монгол-Зөвлөлтийн цэргийн ангиудтай хамтран тулалдаж, японы цэргийг бут цохиход чухал үүрэг гүйцэтгэж, тус хорооны дайчид 20 гаруй байлдаанд оролцжээ. 23 дугаар хорооны дайчдаас хорооны дарга Ч.Дугаржав, комиссар Ч.Рэнцэн, сумангийн дарга Б.Батаа, салааны дарга Содовдаш, Лувсандамба, В.Шарав нарын олон арван эрэлхэг дайчид төрөн гарчээ.
Дэслэгч В.Шаравын командалсан танк эсэргүүцэх салааны дайчид 1939 оны долоодугаар сарын 9-13-ны өдрүүдэд болсон байлдаанд дайсны бөөгнөрсөн хүч, өдий төдий тооны амьд хүч, агт морьд дээр оновчтойгоор гал нээж сөнөөсөн, дайсны 10 гаруй хүнд, хөнгөн пулемётыг тоотуудын хамтаар устгасан, мөн долоодугаар сарын 13-ны өдөр дайсны их бууг тоотуудын хамтаар устгасан учир Цэргийн гавьяаны Улаан тугийн одонгоор шагнагджээ. 1939 оны наймдугаар сарын 1-нд болсон байлдаанд дайсанд бүслэгдсэн өөрийн хавсарсан ангид хүчтэй галын дэмжлэг өгч, хамтдаа бүслэлтээс дайран гарчээ.
Дэслэгч В.Шаравын удирдсан салаа наймдугаар сарын 8, 9-нд дайсанд хүчтэй галын цохилт өгсөн ба 10, 11-ний өдрүүдэд дайсны их буу 2, хөнгөн пулемёт 5, хүнд пулемёт 2 тус бүрийн наводчик, тоот хүмүүсийн хамтаар сөнөөж, дайсны морин болон явган цэргүүдийг устгасан байна.
Гавьяа шагнал
- БНМАУ-ын Улсын Бага Хурлын тэргүүлэгчдийн зарлигаар 1939 оны долоодугаар сард Цэргийн гавьяаны "Улаан тугийн одон" - БНМАУ-ын Улсын Бага Хурлын тэргүүлэгчдийн зарлигаар 1939 оны есдүгээр сарын 7-нд “Цэргийн гавьяаны Улаан тугийн I зэргийн одон” - БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1984 оны наймдугаар сарын 15-ны өдрийн зарлигаар БНМАУ-ын баатар цол
Гэгээн дурсгал
Ангилал:Монголын дэслэгч Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн Ангилал:Халхын голын дайны хүн Ангилал:Цэргийн Ерөнхий Сургуулийн төгсөгч Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:Цэргийн гавьяаны 1-р зэргийн одон шагналтан Ангилал:Говь-Алтайнхан Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1906 онд төрсөн Ангилал:1939 онд өнгөрсөн
Вена (анатоми)
Венийн судасны гистологийн бүтэц
Венийн судсыг артерийн судастай харьцуулахад дунд давхарга нь гөлгөр судалт булчингийн ширхэг байхгүй юмуу эсвэл цөөн тооны давхарганцар үүсгэдэг тул нимгэн, мөн адвентициа давхарга нь илүү их хэмжээний коллагений ширхэг агуулдаг тул энэ давхарга нь харин зузаан байна. Адвентициа зузаан давхарга нь судасны ханыг чангалж, сунахаас сэргийлж байдаг. Судасны хөндлөн тойргийн голч нь 0.2-1 мм байна. Артериас ялгаатай нь венийн судасны эндотелийн давхарга нь тал саран хэлбэртэй хавхлагатай байдаг.Ялангуяа дээд, доод мөчдийн булчингийн венийн судаснууд. Энэхүү хавхлагын тусламжтайгаар цус зүрх рүү очиж чаддаг. Венийн судас нь гөлгөр судалт булчингийн ширхэг байхгүй байдаг тул антигравитачийн чиглэлийн дагуу цус зүрхэнд хүрэхэд энэхүү хавхлагын үүрэг хэр чухал гэдэг нь ойлгомжтой юм. Венийн хавхлаг нь цусны урсгалыг эргэж буцахаас сэргийлэн нэг чиглэлийн урсгалыг бүрдүүлдэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Цусны эргэлтийн тогтолцоо  Ангилал:Анатоми
Үд
Үд —
Ангилал:Хоног Ангилал:Хугацааны мөчлөг Ангилал:Ажиглалтын одон орон
1 сарын 22
1 сарын 22 нь Григорийн тооллын жилийн 22 дахь өдөр. Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 343 хоног үлдэнэ. Хэрэв өндөр жил таарвал энэ тоо 344 байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0122 #22
Глюфосинат
Глюфосинат (фосфинотрицин) нь ихэвчлэн аммонийн давс хэлбэртэйгээр худалдаалагддаг, өргөн хүрээний үйлчилгээтэй системийн гербицид. Глюфосинат нь, глютаминийг үйлдвэрлэх болон аммиакийн хордлогоос хамгаалах үүрэг бүхий глютамин синтетаза ферментийн үйл ажиллагааг дахин сэргэхээргүйгээр зогсоодог/сааруулдаг. Глюфосинатыг хэрэглэснээр, ургамалын глютаминий хэмжээ буурч, ургамалын эдүүд дахь аммиакийн хэмжээ ихэсч, улмаар фотосинтез зогсож, эцэст нь ургамал үхнэ.
Цахим холбоос
Ангилал:Амьсгалсан тохиолдолд эрүүл мэндэд хортой бодис Ангилал:Залгих тохиолдолд эрүүл мэндэд хортой бодис Ангилал:Арьсанд хүрвэл эрүүл мэндэд хор уршигтай бодис Ангилал:Нөхөн үржихүйд хортойгоор нөлөөлөх бодис Ангилал:Эрхтнийг гэмтээх магадлалтай бодис Ангилал:Альфа-Аминт хүчил Ангилал:Фосфорт органик нэгдэл Ангилал:Ургамлыг хортон шавж, зэрлэг ургамлаас хамгаалах бодис Ангилал:Гербицид Ангилал:Цөцгийн тосны хүчил
Циклин
Циклин молекул нь эсийн циклийн үед үүсч, устдаг уураг юм. Циклин молекул нь CDK-н молекултай холбоотой байдаг бөгөөд CDK-ийн үйл ажиллагааг хянаж, фосфорилизаци урвалд оролцох уургийг сонгодог. Циклин молекулын судалгаандаа усны амьтан болох Arbacia -г модель болгосон бол сүүлд эдгээр циклин молекулыг өөр бие организм, тэр дундаа хүний организмд одоогоор арваад циклин төрлийн молекул байгааг тогтоожээ.
Леланд Хартвелль, Тим Хант, Паул Нерс нар 1980-аад эхээр анхны циклин молекулыг нээжээ, үүнийхээ төлөө 2001 оны Биологи-анагаах ухааны нобелийн шагнал хүртсэн аж.
Нобельтнууд эсийн циклийг зохицуулдаг молекуляр механизмыг ийнхүү нээжээ. Эсийн амьдралын циклийн үед CDK молекулын тоо тогтмол байдаг, харин циклиний зохицуулалтаас хамаарч үйл ажиллагаа нь өөр өөр байдаг. CDK молекул болон циклин хоер нь нийлээд эсийг нэг үе шатаас нөгөө үе шат руу шилхих үйл явцыг зохицуулдаг.
Нээлтийн ач холбогдол
Энэхүү суурь нээлт нь биологи анагаах ухааны бусад олон салбарт асар их ач холбогдолтой нь ойлгомжтой. Ялангуяа хавдрын эсїїдэд хромосомын гажиг яагаад үүсдэг, охин эсїїдэд хромосом яагаад буруу хуваагдаж, эсвэл гээгддэг гэх мэт асуудалд чухал нээлт болжээ. Хромосомын гажиг нь эсийн циклийн зохицуулалт алдагдсанаас үүсдэг бололтой. CDK-н молекул болон циклиний ген нь хавдрын ген буюу онкогений үйл ажиллагаатай адил їйл явуулж болохыг баталжээ. Эсийн амьдралын циклийн явцад CDK молекул болон циклин нь хавдрын супрессор генийг (p53, Rb) хуулбарладаг аж.
Эдгээр нээлт нь хавдрын оношлогоонд єргєн хэрэглэгдэх юм. CDK молекул болон циклиний тївшин ихсэх явдал хүний хавдар нэн ялангуяа хєхний болон тархины хавдарт тохиолддог байна. Тэгэхээр эдгээр нээлт нь хавдрын эмчилгээний шинэ аргын үндэс болжээ. CDK молекулыг саатуулагч ингибиторыг ашиглан эмнэл зүйн туршилтууд одоо хийгдэж байна.
Ангилал:Органик хими
МиГ-1
МиГ-1 нь өндрийн сөнөөгч онгоцоор анхлан зохион бүтээгдсэн ба Дэлхийн хоёрдугаар дайны эхэн үед ЗХУ-ын Улаан Армийн Агаарын цэргийн хүчний зэвсэглэлд байж германы Люфтваффе буюу цэргийн нисэх хүчний эсрэг тулалдаж байсан байна.
Эшлэл
Ангилал:Нэг хөдөлгүүрт нисэх онгоц Ангилал:Байлдааны нисэх онгоц Ангилал:Сөнөөгч онгоц (1940-1949 он) Ангилал:Микоян-Гуревич Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны нисэх онгоцны төрөл Ангилал:Анхны нислэг 1940 он
Эзнээ хошуу
Эзнээ хошуу (монголоор Зураг:Eǰen-e qosiɣu-12.white.PNGeǰen-e qosiɣu; хятадаар 额济纳旗 Éjìnà Qí) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын ӨЗО-ы Алшаа аймагт харьяалагддаг хошуу.
Эзнээ хошуу Өвөр Монголдоо хамгийн том 114.6 км² талбай бүхий, дунджаар д.т.дээш 1000 метрт өргөгдсөн говь цөлийн нутагтай. 2000 онд Эзнээ хошууны хүн амын тоо 22,326 гэж тоологдсоны олонх нь Хятад үндэстэн, цөөнхөөс 4,891 нь Монгол үндэстэн байжээ. Эндхийн монголчуудын цөм нь Торгууд ястан.
Эзнээ хошууны төв Далайхөв балгас Хөх хотоос 1398 км, аймгийн төв Баянхот балгасаас 640 км зайд төвлөсөн байна. Хошуунд Гашуун нуур, Сов нуур гэх аймагтаа томд тооцогдох хоёр нуур байдаг ба тэдгээрт Морин гол, Их гол гэх ширгэдэг голууд цутгана. Баруун урд талаас нутгийн төвөөр Эзнээ гол урсдаг.
Эзнээ хошуу БНХАУ-г төлөөлж Монгол улстай (Өмнөговийн баруун урд тал, Баянхонгорын урд тал, Говь-Алтайн зүүн урд тал) 507 км газар хил залгадаг. Монгол улстай нэвтрэлцэх Цэх боомт (эсрэг талд Шивээхүрэн боомт) гэж бий.
Гадаад холбоос
Ангилал:Өвөр Монголын хошуу Ангилал:Алшаа
Анахайм Дакс
Анахайм Дакс (Anaheim Ducks) буюу Анахаймын нугаснууд нь АНУ-ын Калифорни муж улсын Анахайм хотод төвтэй, мэргэжлийн шайбтай хоккейн баг юм. Үндэсний Хоккейн Лиг (НХЛ)-ийн Баруун конференцийн Номхон далайн дивизионд харьяалагддаг. Байгуулагдсанаасаа хойш Нугаснууд Хонда Сентерт тоглолтуудаа хийж ирсэн.
1993 онд Уолт Дисней Компанийн эзэмшил дор Майти Дакс оф Анахайм (Mighty Ducks of Anaheim) буюу Анахаймын хүчирхэг нугаснууд гэсэн нэрээр байгуулагдсан бөгөөд 1992 онд дэлгэцнээ гарсан тус компанийн бүтээл болох Хүчирхэг нугаснууд хэмээх киноны нэрэнд үндэслэгджээ. Дисней компани фрэнчайз эрхээ 2005 онд Хенр, Сюзан Самуэли нарт зарсан бөгөөд тэд багийн нэрийг 2006-2007 оны улирлын өмнө Анахайм Дакс болгон өөрчилжээ. 17 жилийн түүхэндээ Нугаснууд плэй-оффт 7 удаа шалгарч, Номхон далайн дивизионоо 1 удаа тэргүүлсэн (2007) бөгөөд 2 удаа Баруун конференцийн аварга (2003, 2007), 1 удаа Стэнлийн цомын эзэн (2007) болжээ.
Ангилал:НХЛ-ийн багууд
Ашихай дархан хунтайж
Ашихай дархан хунтайж нь Даян хааны хөвгүүн Гэрсэнз жалайр хунтайжийн ахмад хөвгүүн юм. Гэрсэнз нас нөгчсөний дараа түүний их хатан Хатунхай эцэнхин зоригт хатан нь долоон хөвгүүндээ ар Халхын 13 отгийг хуваан өгснөөс Ашихайд Жалайр, Үнэгэд отгийг өгсөн. Хожим түүний үр удам нь Халхын баруун гар болоод Засагт хан аймгийг байгуулжээ.
Эшлэл
Ангилал:Монголын түүх Ангилал:Боржигин
Жонатан Менса
Жонатан Менса (Jonathan Mensah, 1990 оны долоодугаар сарын 13-нд Аккра хотод төрсөн) — Ганын хөлбөмбөгчин бөгөөд Францын Эвиан болон Ганын шигшээд хамгаалагчаар тоглодог. Өөр нэгэн тоглогч Жон Менсатай андуурагдах тохиолдол бий.
Замнал
Менсагийн анхны мэргэжлийн баг Ашанти Голд. Өмнөд Африкийн Фри Стэйт Старсийн тоглогч байхад нь Грекийн Панатинаикос санал тавьсан ч өөрөө татгалзаж байжээ. Италийн Удинезе багт харъяалалтай байсан хэдий ч Испанийн Гранада багт тоглосоор 2010 оны долоодугаар сарын 8-нд Францын Эвиан багт ирсэн.
Амжилт
Гана (20-)
Гадны холбоос
Ангилал:Ганын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Ашанти Голд багийн тоглогч Ангилал:Фри Стэйт Старс багийн тоглогч Ангилал:Гранада багийн тоглогч Ангилал:Эвиан багийн тоглогч Ангилал:Ганачууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Жеймс Жойс
Жеймс Августин Алоисиус Жойс (Англи: James Augustine Aloysius Joyce, Ирланд: Séamus Seoighe, 1882 оны 2 сарын 2 – 1941 оны 1 сарын 13) бол Ирландын зохиолч, авангардизмын төлөөлөгч юм.