cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сима Сами Бахус
Ажил мэргэжил
Бахус 1994-1995 онд Амман дахь НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн харилцааны албаны дарга, 1996-1997 онд Сана дахь Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын хөгжлийн зөвлөхөөр ажиллаж байжээ. Тэрээр 1997 онд Йорданд буцаж ирээд Хаан Хуссейн ба Нур Аль Хуссейн сангийн Гүйцэтгэх захирлаар 2001 он хүртэл ажиллаж байгаад Хашамит Хашемитийн шүүхийн хэвлэл мэдээлэл, мэдээллийн албаны дарга, Хаан Абдуллагийн зөвлөхөөр ажиллаж байжээ.
Бахус мөн 2005-2008 онд Иордан дахь Хэвлэл мэдээллийн дээд зөвлөлийн даргаар ажиллаж байсан. 2008-2012 онд Каир дахь Арабын холбооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргын туслахаар ажиллаж байжээ.
2012 оноос Бахус НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрийн Ерөнхий нарийн бичгийн даргын туслах, Арабын орнуудын НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрийн бүсийн товчооны администратор, захирлаар ажиллаж байсан. 2016 оны 8-р сард тэрээр АНУ-д Иорданы Элчин сайдаар томилогдсон Дина Каварыг орлож, Нью-Йорк дахь НҮБ-д суугаа Иорданы Байнгын төлөөлөгч, Элчин сайдаар томилогджээ.
Чулуунбатын Жаргалсайхан
Эх сурвалж
Ангилал:1984 онд төрсөн Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Монголчууд Ангилал:Рэп дуучин
Чимидбазарын Насантогтох
Чимидбазарын Насантогтох (1949 онд Өвөрхангай аймгийн Гучин-Ус суманд төрсөн) Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, 2008 онд Ардын багш, Гавьяат дасгалжуулагч.
Намтар
Тэрээр дөрвөн хүү, дөрвөн охинтой Чимидбазар гэж өнөр айлд төржээ.
1968-1973 онд ОХУ-ын Биеийн тамирын дээд сургууль төгссөн.
Монголын жүдо, самбо бөхийн анхны мэргэжилтэн тэрээр үндэсний шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагчаар 1973-2012 онд ажилласан байна. Түүний шавь нараас Б.Бат-Эрдэнэ, Н.Түвшинбаяр, Х.Цагаанбаатар нар Хөдөлмөрийн баатар, О.Балжинням, Ц.Дамдин нар Ардын багш, гавьяат цолтон 43 төржээ.
БНХАУ-д Өвөр Монголын шигшээ багийн дасгалжуулагчаар 2012-2016 он хүртэл ажилласан.
2016 оноос Монгол Улсын Үндэсний шигшээ багийн ерөнхий дасгалжуулагчаар ажиллаж байна.
Ангилал:Монголчууд
Дашдэлэгийн Нямаа
Дашдэлэгийн Нямаа нь Монголын кино жүжигчин эмэгтэй.
Шэньян чөлгөө (Юань улс)
Шэньян чөлгөө (хятадаар:沈阳路; пиньинь галиг:Shěnyáng lù) бол Юань улсын Ляоян нутгийн син шэний нэг чөлгөө юм. Өлзийт хааны Юаньжэнгийн 2-р онд (1296 онд) Шэньжоугийн нэрийг Шэньян чөлгөө болгож өөрчлөв. Төв захиргаа нь Лэжяо хот (одоогийн Ляонин мужийн Шэньян хот). Энэ чөлгөө нь одоогийн Ляонин мужийн Шэньян хот, Шиньмин сянь, Ляоян хотын өмнөд хэсэг, Кайюань хотын хойд хэсгийн газрыг багтааж байв. 1387 онд Мин улс эзлэж аваад Шэньяны дунд харуулыг нэмж байгуулсан. 1621 онд хожуу Алтан улс эзлэсний дараа Шэньян хот, Шэньяний дунд харуулыг нэгтгэсэн.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:Юань улс
Сурапхон Сомбатчарен
Лавлах бичиг
Ангилал:Поп дуучин Ангилал:Тайландчууд Ангилал:1930 онд төрсөн Ангилал:1968 онд өнгөрсөн
Баянцагааны хөндийн буган хөшөөд
Баянцагааны хөндийн буган хөшөөд нь Архангай аймгийн Ихтамир сумын нутгаас олсдон буган чулуун хөшөөний дурсгал.
Архангай аймгийн Ихтамир сумын төвөөс зүүн хойшоо 20 гаруй км зайд хойноос урагшаа уужим болж тогтсон өргөн хөндийг Баянцагааны хөндий хэмээн нэрлэнэ. Энэ хөндийд түүхийн өөр өөр цаг үед холбогдох булш, хиргисүүр, буган хөшөө, дөрвөлжин булш, түрэгийн тахилын онгон зэрэг дурсгалууд бий.
Баянцагааны хөндийн олон төрлийн дурсгалууд дотроос буган хөшөөд нь сүрлэг, уран нарийн сийлбэртэйгээрээ онцгойрч харагддаг. Энэ хөндийгөөс одоогоор нийт 18 буган хөшөө илэрч олдоод байгаа бөгөөд тэдгээр нь өөрийн анхны байрандаа, бусад төрлийн дурсгалд буюу ихэвчлэн дөрвөлжин булшинд ашиглажээ.
Энэ хөндийн буган хөшөөд Монгол-Өвөр Байгалын хэлбэр буюу бугын загварчилсан дүрст хөшөөний төрөлд хамаарна. Буган хөшөөний хамгийн жижиг нь 150 см, хамгийн өндөр 408 см хэмжээтэй ба бүгдийг цайвар саарал өнгийн боржингоор хийжээ. Хөшөөдийн сийлбэр харилцан адилгүй хадгалагдсан.
Баянцагааны хөндийн буган хөшөөдөөс анхны байрандаа байгаа, нарийн бүтэц, зохион байгуулалт бүхий тахилгын цогцолбортой, уран нарийн сийлбэртэй онцгой нэг хөшөө бий. Энэ хөшөө нь өөрийн тахилгын цогцолборын төв хэсэгт газарт унаж шороонд булагдсан байсныг Монгол-Монакогийн хамтарсан «Хойд Тамир-Хүнүй» төслийнхөн босгож, бүрэн баримтжуулалт хийж, тахилын цогцолборын дэвсгэр зургийг үйлдэн, битүү чулуун дараастай гурван тахилгын байгууламж малтан шинжилсэн байна.
Энэхүү хөшөөний орой хэсэгт нар, сар, хоёр салаа унжлагатай ээмэг, түүний доор хүзүүний зүүлт, хөшөөний дунд хэсэгт 15 бугыг их томоор хөшөөг эргэн ороосон байдлаар дүрсэлж, тэдний нэгний гэдсэн доор толь сийлжээ. Хөшөөний доод хэсэгт хээ чимэглэлгүй, цулгуй бүсний хажууд нум, саадаг, зээтүү мэт багаж, хутга, чинжаал зэргийг дүрсэлсэн байх бөгөөд доор нь том толгой, соотон чихтэй 5 адууны биеийн ерөнхий тэгийг хонхойлон цохиж гаргасан байна. Хөшөөний ар талд, бүсэн дээр таван талт хэлбэртэй бамбайн дүрслэл бий.
Баянцагааны хөндийн буган хөшөөний тахилгын байгууламжаас олдсон адууны толгойн ясанд хийсэн радиокарбоны шинжилгээгээр түүний он цагийг НТӨ 840-760 он хэмээн тогтоожээ.
Эшлэл
Ангилал:Буган чулуун хөшөө Ангилал:Архангай аймгийн газар зүй Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар
Энгэдэр
Энгэдэр тайж (?-1636) бол хиад боржигин овогтон, Өвөр Халхын Баяд аймгийн Дархан баатар бэйлийн хүү, баяд аймгийн ноён. Манжийн Нурхач баатар тэргүүтэй зүрчид аймгууд нэгдэж хүчирхэгжиж байхад монгол ноёдоос хамгийн анх тэдэнтэй харилцаж, манжид дагаар орсон ноён юм. Түүний уг гарал нь Даян хааны хөвгүүн Алчуболдын ач хүү Сонин дайчин ноёны хойчис.
Товч намтар
Тэрбээр 1605, 1606 онуудад Нурхач баатартай харилцаж, бэлэг сэлт хүртэж, Нурхачийг Хөндлөн хаан хэмээн өргөмжилсөн. 1617 онд Нурхач баатрын дүү Шурхачийн охин Сүньдай гэгийг хатнаа болгож, манжийн эфү болсон. 1618 оны 4 сард Нурхачийн цэрэгтэй хамтран Мин улсын эсрэг байлдсан. 1624 онд манж хатан, дүү Мангултай тайжийн хамтаар албат ардаа авч манжийн харъяа Ляоян муж руу нүүж очиж, манжийн шулуун шар хошуунд дагаар орж, 3-р зэргийн цэргийн түшмэл болов. 1629 онд манжийн хаан их цэрэг хөдөлгөж, Чахарын Лигдэн хааныг дайлах дайнд, Энгэдэр ноён харъяат монгол цэргээ удирдан оролцов. 1631 онд Мин улсын жанжин Дао Жанчүнь, зунбин У Сянь нартай байлдаж, Далинхө хотыг удаан хугацаанд бүсэлж, суусан тул донгодуулав. 1636 оны 4 сарын 16 нд нас барсан. Сүньдай гүнжээс Эрх дайчин, Суорха хэмээх хоёр хүү төрсөн. Эрх дайчин нь Шурхач вангийн хүү Жиргалан вангийн том охинтой гэрлэсэн. Суорха нь Дээд эрдэмт хааны 5-р гэг Ату гүнжтэй гэрлэсэн ч, залуудаа дайнд амь эрсэдсэн. Суорхаг үхсэний дараа Ату гүнжийг баарины жүн ван Цэвдэнд өгсөн.
Эшлэл
Ангилал:1636 онд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Монгол ноён
Монгол-Оросын хил
Монгол-Оросын хил — Монгол, Орос хоёр улсын нутаг дэвсгэрийг заагласан 3485 км зурвас газар.
Монгол улсын хувьд Хятад, Орос хоёр хөрштэй байдгын арай богино 3543 км хилтэй нь Орос улстай байна. Орос улс 14 улс оронтой хил залгадагаас Казахстан, Хятадын дараа Монгол улстай гуравдугаарт орох урт хилтэй юм.
Орчин цагийн хил үндсэндээ 1911 оноос тогтсон. Манж Чин улс мөхөж Монгол улс тусгаар тогтнож, Тува тусгаар нэртэй боловч Хаант Оросын ивээлд ороод 1944 онд ЗХУ-д нэгджээ.
Монгол, Оросын хил нь Монгол улс Манж чин улсад дагаар орсны дараа Хаант Орос улс, Манжийн хооронд байгуулсан 1689 оны Нерчүүгийн хилийн гэрээ, 1727 оны Буурийн гэрээ, Хиагтын гэрээ, 1864 оны Тарвагатайн протокол, 1881 оны Санкт-Петербургийн гэрээгээр анх үүсгэн тогтоогдсон. Энэхүү тогтоосон хилийг баримтлан Монгол улсын хойд хил нь БНМАУ, ЗСБНХУ (хуучин нэрээр)-ын хооронд байгуулсан 1958, 1976 оны “БНМАУ ба ЗХУ-ын хоорондын Улсын хилийн тухай” гэрээнүүдээр шинэчлэн тодотгож тогтоосон бөгөөд хилийн шугамыг бодит газар дээр нь тогтоон тэмдэглэх ажлыг БНМАУ, ЗСБНХУ-ын хоорондхи монгол-зөвлөлтийн улсын хилийн тухай 1958 оны Гэрээ ба 1959-1960 онд хилийг газар дээр нь тогтоон тэмдэглэсэн баримт бичгийн дагуу Асгатын давааны хярын хойд өндрийн оройгоос эхлэн зүүн тийш Монгол Шарын давааны зүүн өндрийн орой хүртэл 1305 км хилийн шугамаар 332 овоо тэмдэг босгож бүрэн тодорхойлолтын зураглалтай хил тогтоогдон батлагджээ. 1977-1979 оны улсын хилийн анх удаагийн хамтарсан шалгалтыг 1987-1996 онд хийж дуусгасан байна.
Монгол, Зөвлөлтийн хооронд 1976 онд Монгол Шарын давааны зүүн өндрөөс эхлэн зүүн тийш Тарваган дахын хилийн овооны 645 тоот хүртэл байгаа 1727 оны "Буурын гэрээ"-гээр тогтоогдсон зүүн хэсгийн 1890 км хил, Асгатын даваанаас эхлэн баруун тийш Алтай таван богд уул хүртэл байгаа 1864 оны Тарвагатай хотын хилийн гэрээгээр тогтоогдсон баруун хэсгийн 290 км хил эдгээр бүгд 2180 км хилийг тодотгон тогтоох хэлэлцээ хийгдэж, хилийн гэрээ байгуулагдсан юм.
Хил хамгаалах байгууллага нь 1996 оноос БХЯ-ны харьяа Засгийн газрын тохируулагч агентлаг, 2000 оноос Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд шилжиж Засгийн газрын тохируулагч агентлаг-Хилийн цэргийг удирдах газар нэртэйгээр тус тус ажиллаж ирсэн бөгөөд 2002 оноос Засгийн газрын тохируулагч агентлаг-Хил хамгаалах ерөнхий газар нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Монгол Улс, Оросын Холбооны Улс хооронд 2006 оны 12 дугаар сарын 8-ны өдөр байгуулсан “Монгол-Оросын улсын хилийн дэглэмийн тухай“ гэрээг Засгийн газрын өргөн мэдүүлснээр 2007 оны 10 дугаар сарын 4-нд УИХ-аар соёрхон баталсан байна.
Түүх:
XVI зуунаас  Оросын Эзэнт улс  дорно  зүгт эрчтэй  тэлж  (1632  онд Якутск, 1651 онд Эрхүү, 1653 онд Чит мужууд тус тус байгуулагдсан). Орос улс газар нутгаа Номхон далай хүртэл тэлж, нутаг дэвсгэрээ умард тийш тэлж ахуйд нь өмнөд болон халх монголчууд 1636, 1691 онд эрхшээлд нь орсноор Манжууд Орос улс, оросуудад тулж очжээ. Орос, Чин  улсууд  дундынхаа  хилийн  талаар  ойлголцох  зайлшгүй шаардлагатай болж, Нерчийн гэрээ (1689), Буурын гэрээ (1727), Хиагтын гэрээ (1728)-нүүдээр хилээ тогтоосон байдаг.
Хилийн боомт
Монгол-Оросын хил дээр 29 шалган нэвтрүүлэх боомт 2016 оны байдлаар үйл ажиллагаа явуулж байна.
Олон улсын: Цагааннуур, Боршоо, Алтанбулаг, Сүхбаатар
Улирлын ажиллагаатай: Баянзүрх, Хээгт, Шишгэд гол,Хонгор овоо, Цагаан арал, Хутаг-Өндөр, Хүдэр, Тогтор, Хэрийн гол, Ямлахын гол
Транзит: Асгатын гол, Харигийн гол, Бөхмөрөн, Тээл, Хандгайт, Давст, Тэс
Монгол Оросын хил дээр автозамын 8, төмөр замын 2 боомт байнгын ажиллагаатай байдаг. Орос-Монголын 20 гаруй хилийн боомт байна (Алтан — Агацийн гол, Тайрисин — Рашаан, Баян — Зүрх, Монды — Ханх г.м).
1.Хилийн Цагааннуур авто замын боомт
Хилийн “Цагааннуур” боомт нь 1993 онд Баян-Өлгий аймгийн Цагааннуур тосгоны нутаг дэвсгэр “Ширэг” нэртэй газар анх байгуулагдсан. 2005 онд Баян-Өлгий аймгийн Ногооннуур сумын IX багийн нутаг Улаанбайшинт нэртэй газарт шилжин байрласан.
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу олон улсын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт юм.
2.Хилийн Боршоо авто замын боомт
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу хоёр талын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт бөгөөд зөвхөн Монгол Улс, ОХУ-ын иргэд улсын хил нэвтэрнэ.
3.Хилийн Тэс авто замын боомт
Хилийн “Тэс” авто замын боомт нь 1994 онд Увс аймгийн Тэс сумын 11 дүгээр багийн нутаг дэвсгэр “Шонт” нэртэй  газар байгуулагдсан.
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу хоёр талын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт бөгөөд зөвхөн Монгол Улс, ОХУ-ын иргэд улсын хил нэвтэрнэ.
4.Хилийн Арцсуурь авто замын боомт
Хилийн “Арцсуурь” боомт нь 1976 онд Завхан аймгийн Баянтэс сумын Арцсуурь нэртэй газар байгуулагдсан. 1992 онд Завхан аймгийн Тэс сумын Нисэг багийн нутагт  шилжин байрласан.
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу хоёр талын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт бөгөөд зөвхөн Монгол Улс, ОХУ-ын иргэд улсын хил нэвтэрнэ.
5.Хилийн Ханх авто замын боомт
Хилийн “Ханх” боомт нь 1926 онд Хөвсгөл аймгийн Хатгал тосгонд байгуулагдсан. 1994 онд “Мөнгөт толгой” нэртэй газар шилжин байрласан.
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу хоёр талын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт бөгөөд зөвхөн Монгол Улс, ОХУ-ын иргэд улсын хил нэвтэрнэ.
6.Хилийн Ульхан авто замын боомт
Хилийн “Ульхан” боомт нь 1976 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдөр Дорнод аймгийн Баян-Уул сумын Эрээн багийн нутаг Ульхан майхан нэртэй газар байгуулагдсан.
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу хоёр талын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт бөгөөд зөвхөн Монгол Улс, ОХУ-ын иргэд улсын хил нэвтэрнэ
7.Хилийн Эрээнцав авто замын боомт
Хилийн “Эрээнцав” боомт нь 1928 онд Дорнод аймгийн Чулуунхороот сумын нутагт байгуулагдсан. ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу олон улсын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт юм.
8.Хилийн Эрээнцав төмөр замын боомт
Хилийн “Эрээнцав” боомт нь Дорнод аймгийн Чулуунхороот сумын нутагт 1928 онд Эрээнцавын байцаан өнгөрүүлэх пункт нэртэйгээр байгуулагдсан.
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу хоёр талын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт юм.
9.Хилийн Алтанбулаг авто замын боомт
Хилийн “Алтанбулаг” боомт нь 1933 онд Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг суманд байгуулагдсан.
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу олон улсын шинжтэй, байнгын ажиллагаатай боомт юм.
10.Хилийн Сүхбаатар төмөр замын боомт
Хилийн “Сүхбаатар” төмөр замын боомт нь 1949 онд Наушка-Улаанбаатарын өргөн төмөр зам ашиглалтад орж, зорчигч, тээврийн хөдөлгөөн ихэссэнтэй холбогдуулан Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар суманд  байгуулагдсан.
ОХУ-тай хилийн боомтын асуудлаар байгуулсан хэлэлцээрийн дагуу олон улсын зэрэглэлтэй, байнгын ажиллагаатай төмөр замын боомт юм.
Хилийн нутаг
•	Монгол Улсын хилийн нийт урт 8252,658 км, үүнээс 3543 км газар нутгаар ОХУ-тай хиллэдэг.
•	Хуурай газраар 2863 км, усан хил-680 км
•	Монгол-Оросын хилийг 1925 хилийн тэмдгээр газар орон дээр тэмдэглэсэн байдаг.
•	Үүний 964 үндсэн хилийн тэмдэг, 961 завсрын хилийн тэмдэг байдаг.
Монголтой хиллэдэг Оросын нутаг
Холбооны дөрвөн махбод:
Оростой хиллэдэг Монголын нутаг
Найман аймаг:
Эх сурвалж
Ангилал:Улс төрийн хил
Доржийн Болхүү
Доржийн Болхүү нь 1926 онд Сэлэнгэ аймагийн Баруунбүрэн сумын нутагт мэндэлжээ. 1934-1941 онд нийслэлийн 2-р дунд сургуулийг сурч төгсөж 1953-1958 онд марксизм ленинизмийн оройн их сургуулийг төгсөж, 1945-1962 онд УХД-ын театрт жүжигчин, гоцлол бүжигчнээр, 1962-1988 он хүртэл Улсын ардын дуу, бүжгийн чуулгад бүжигчин, туслах найруулагчаар ажиллаж байгаад насны чөлөөнд гарчээ. Д.Болхүү нь урлагийн салбарт 30 грауй жил үр бүтээлтэй хөдөлмөрлөж “Шарай голын 3-н хаан”, “Учиртай 3-н толгой”, “Мандуухай сэцэн хатан”, “Ийм нэгэн хайр”, “Амеркийн дуу хоолой” дуурь, хөгжимт драмд “Бахчисарайн оргилолт булаг”, “Манай нэгдэл”, “Ганхуяг”, “Шурале”, “Парисын дарь эхийн сум” бүжгийн жүжгийн гол ба туслах дүрүүдийг амжилттай бүтээж байсан. Мөн түүнчлэн “Анчин ба зээр”, “Казах”, “Татар”, “Дөрвөд”, “Бүргэдийн дэвэлт”, “Баяр хүргэлт” зэрэг 60 гаруй бүжигт туслах гол дүрүүдийг амжилттай бүтээж байжээ. “Агсал”, “Буриад”, “Орос”, “Уулзалт” зэрэг бүжигт гоцлол бүжиг бүжиглэж үзэгчдээс өндөр үнэлэлт авч байв.
Ардын жүжигчин Ц.Сэвжидийн намтрын нэгэн хэсэгт Ховд аймгийн Мишиг вангийн гэрийн биелээч, торгуудын ардын авьяастан М.Пүрэвжал агсаны домгоос сэдэвлэсэн сайн баатар эрийн биелгээг харж ЗХУ-ын бvжгийн мэргэжилтэн Романовский 1946 онд "Агсал" хэмээх дуут бүжиг дэглэснийг бүжигчин Д. Болхүү энэ бийг М.Пүрэвжалаар заалгаж бийлсээр Дэлхийн залуучууд оюутны их наадамд нижигнэсэн алга ташилтын дор алтан медаль хүртэж тэр цагаас хойш агсалаар овоглосон Улсын төв театрын нэрт бүжигчин Д.Болхүү гэх болжээ.
МУГЖ Д.Болхүү нь бүжигчин Ц.Тоомойтой гэр бүл болж удам залгах 4 сайхан хүүтэй болсон. БНМАУ-ын гаьяат жүжигчин Д.Булхүү нь 1990 оны 09 дугаар сарын 01 өдөр бурхны оронд заларчээ.
Ангилал:Монголын бүжигчин Ангилал:Монголын балетчин Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Баруунбүрэний хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1926 онд төрсөн Ангилал:1990 онд өнгөрсөн
Долгорын Нямаа
Долгорын Нямаа (1939 онд Дундговь аймгийн Өлзийт сумын нутаг Хирс таван толгойн Үүдэн бууцанд төрж, 2017 оны 9 сарын 22-нд нас барсан) нь Монгол Улсын Төрийн шагналт, соёлын гавьяат зүтгэлтэн цолтой яруу найрагч, эмч юм.
Намтар
Хүн эмнэлгийн техникум дүүргэж хүний бага эмч болсон Нямаа хожим ЗХУ-д М. Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургууль төгсөж зохиолч мэргэжилтэй болжээ.
Дурсгал
2018 онд Дундговь аймгийн ИТХ-ын тэргүүлэгчдийн 70 дугаар тогтоолоор Өлзийт сумын Ерөнхий боловсролын сургуулийг Долгорын Нямаагийн нэрэмжит болгожээ.
Гэр бүл
Д. Нямаа Хүн эмнэлгийн техникумд суралцаж байхдаа танилцсан, Ховдын Эрдэнэбүрэнээс гаралтай Зулын Отгонбаяр хэмээх бүсгүйтэй ханилж, 4 хүү, 1 охинтой болжээ. Том хүү Зориг нь Соёлын тэргүүний ажилтан цолтой, жүжигчин юм.
Эшлэл
Ангилал:Монголын яруу найрагч Ангилал:Монголын эмч Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Өлзийтийн (Дундговь) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1939 онд төрсөн Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Спратлийн арлууд
thumb|Спратлийн арлууд
Спратли (зарим эзэмшигчийн хэлээр «Өмнөд элсэн арлууд») — Өмнөд Хятадын тэнгист байдаг 425,000 км2 тэнгисийн уснаас цухуйсан нийлүүлээд нийлүүлээд 4 км2 газар болох 760 гаруй шүрэн хад, шүрэн арлыг хамрах олтриг юм.
Спратли олтригийг нэг улс дангаар эзэмшсэнгүй, эргэн тойрны Филиппин, Малайз, Вьетнам, Хятад, Тайвань, Бруней улсууд цэргийн баазаа байгуулан эзэмшиж эхэлснээр олон улсын маргаантай газар нутаг болсон юм.
Зураг
Ангилал:Өмнөд Хятадын тэнгисийн арлын бүлэг Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр Ангилал:Азийн арлын бүлэг
Дугарын Мөнхчулуун
Дугарын Мөнхчулуун — Татар хамтлагийн гишүүн, Монголын дуучин.
Эх сурвалж
Ангилал:1984 онд төрсөн Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Монголчууд Ангилал:Рэп дуучин
Зундуйн Дэлгэрдалай
Зундуйн Дэлгэрдалай (1956 оны 7 сарын 22-нд төрж, 2004 онд нас барсан) нь Баянхонгор аймгийн Галуут сумын харьяат, үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх. Самбо бөхийн төрлөөр дэлхийн АШТ-ээс 1 алт (1987), 4 мөнгө, 4 хүрэл медальтай, улсын 11 удаагийн аварга. Жүдо бөхийн улсын 6 удаагийн аварга. 1989 онд Монгол улсын гавьяат тамирчин цол хүртсэн.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин Ангилал:Монголын самбочин Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин Ангилал:Галуутын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1956 онд төрсөн Ангилал:2004 онд өнгөрсөн
Ганбаатарын Мэнд-Амар
Ганбаатарын Мэнд-Амар — Камертон хамтлагийн гишүүн, Монголын дуучин.
Дуламсүрэнгийн Жанчивдорж
Дуламсүрэнгийн Жанчивдорж нь Увс аймгийн Зүүнхангай сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Цэргийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Транскрипци (Мэдээллийн РНХ-н нийлэгжилт)
Транскрипци нь ДНХ-д суурилсан генийн экспрешний эхний шат бөгөөд ДНХ-н тодорхой сегмент нь РНХ полимераза ферментийн тусламжтайгаар РНХ болон хуулбарлагдах процесс юм. ДНХ болон РНХ нь хоёулаа нуклейн хүчил бөгөөд нуклеотидуудын азотлог сууриудын комплементар зарчим дээр суурилсан макромолекул юм. Транскрипцийн үеээр РНХ полимераза энзим нь ДНХ-н дарааллыг уншиж комплементар зарчмын дагуу праймер (primary transcript) гэх РНХ-н антипараллель гинжийг нийлэгжүүлдэг. Ангилал:Молекул биологи
Москвагийн Улсын Их Сургууль
Москвагийн Улсын Их Сургууль буюу өөрөөр бас Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн Улсын Их Сургууль (Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова, орос товч нэр МГУ, монгол товчлол МУИС) нь Оросын Холбооны Улсын хамгийн том их сургууль юм. 1940 онд М.Ломоносовын нэрэмжит болсон.
Түүх
Их сургууль 1755 оны нэгдүгээр сарын 12юлийн тооллоор / нэгдүгээр сарын 23григорийн тоолол-нд олон талын мэдлэгтэй, зохиолч Михаил Ломоносовын санаачилгаар, Елизавета Петровна хатны зарлигийн дагуу Иван Шувалов үндэслэн байгуулжээ. Энэ их сургуулийн үүсгэн байгуулагдсаны ойг өнөөдөр григорийн тооллын нэгдүгээр сарын 25-нд тэмдэглэдэг ба учир нь үүсгэн байгуулагдсан өдрийг Гэгээн Татианагийн баярын өдөртэй холбодог уламжлалтай юм. 1755 онд анх нээгдэхэд 100 оюутантай байсан байна.
Зөвлөлтийн буюу Оросын улс төр, урлаг, шинжлэх ухааны олон мянган төгсөгчид энэ сургуулийг дүүргэсэн байдаг бөгөөд тэдний тоонд Михаил Горбачёв бас ордог. 2021 оны эхээр тус их сургуулийн бүх мэргэжлийн ангид ойролцоогоор 38.000 оюутан бүртгүүлсэн байв.
2019 оныг хүртэл оросын ерөнхийлөгч тус их сургуулийн ректорыг тэтгэвэрийн наснаас нь хойш хоёр удаа сунган ажиллуулах эрхтэй байснаас үүдэн өнөөдөр 82 насыг зооглож буй ректор Виктор Антонович Садовничий 1992 оноос хойш 29 жилийн турш ректорын албыг хашсаар байгаа тул Төрийн Дум үүний «хоёр удаа» гэсэн үгийг нь хассан байдаг.
Их сургуулийн факультет
Москвагийн Улсын Их Сургууль одоогоор (2013 он) 41 факультет, хэд хэдэн хүрээлэн ба оюутны төвтэй ба үүнд:
Алдартай төгсөгчид
Михаил Горбачёваас гадна тус сургуулийг төгссөн 10 Нобелийн шагналтан байдаг:
Эшлэл
Ангилал:Москвагийн их сургууль Ангилал:Москвагийн өндөр барилга Ангилал:Европын өндөр барилга Ангилал:ЗХУ-ын архитектур Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ) ! Ангилал:1755 онд байгуулагдсан
Ууба
Ууба тайж (?-1632) бол хиад боржигин овгийн Хавт Хасарын хойчис Онхудай тайжийн хөвгүүн, Хорчины ноён. 1626 онд Манжийн Нурхач хаанд Хорчин аймгаа дагуулан дагаар орсон.
Товч тойм
1580-аад оны сүүл үеэс Жяньжоу зүрчидийн толгойлогч Нурхач ойр хавийн хот тосгодыг довтлон нэгтгэсээр, бусад томоохон аймгуудын эсрэг дайтах болсноор, 1593 онд Зүрчидийн Хада, Ула, Хойфа, Жүсэри, Нэен, Гувалча, Ехэ аймгийн ноёд Хорчины Онхудай тайж, Мянган тайж, Мангус тайж нар хамтран Нурхачийн эсрэг Гүрэгийн газарт байлдаж, холбоотны цэргийн эвсэл ялагдсан. Энэ явдалд Ууба тайж оролцсон. Онхудай тайжийг өөд болсны дараа тэрбээр Хорчины тэргүүн ноён болсон. 1624 онд Манжийн Нурхач баатартай элч солилцож, харилцсанд Лигдэн хаан хилэгнэж, цэрэг илгээн харъяат ардыг нь тонож дээрэмдсэн. 1625 онд Лигдэн хаан их цэргийн хүчээр Хорчин аймгийг довтлон Ууба тайжийг хотод нь бүслэн байлдахад, Манжийн тусламжийн цэрэг ирж, Цахарын цэрэгт цохилт өгч, ухраасан. 1626 онд Ууба тайж ах дүү төрөл төрөгсөд, харъяат цэрэг ардаа авч Хожуу Алтан улсын Нурхач хаанд дагаар орсон. Нурхач хаан өөрийн дүү Шурхач вангийн 3-р хүү бэйл Түлүний охин Жүньжэ хошой гүнжийг хатан болгон өгч хошой эфү болов. Мөн Түшээт хан цол соёрхож, хорчин аймагт хэд хэдэн хошуу байгуулсны нэг Түшээт вангийн хошууг байгуулан засаг ноён болгов. 1628 онд манжийн хаанаас түүний харъяат ноёдыг цэргийн цааз хуулийг зөрчсөн, тушаал биелүүлдэггүй гэж донгодов. 1629 онд Мин улсын Зүнхуа хотыг бүслэн эзлэв. 1632 онд их цэрэг Цахар аймаг, Датун, Сюаньфуг довтлох аян дайнд амь үрэгдсэн. Түүнийг хөвгүүн Бадари залгамжилсан.
Гэр бүл
Хасарын 17-р үеийн ач хорчины Онхудай тайж нь Түмэй тайж, Ууба тайж, Будачи тайж Баг дайчин гэх 4 хөвгүүнтэй. Ууба тайжийн ууган хөвгүүн түшээт жонон Бадари хошууны засаг ноён болоход, түшээт жонон цолыг нь болиулж, Түшээт чин ван цолоор өргөмжлөж, эцгийнх нь манж хатан Жүньжэ хошой гүнжтэй гэрлүүлэн, хошой эфү болов. Ууба тайжийн үр удам Түшээт чин вангийн хошууны засаг ноёд болсон.
Холбоотой өгүүлэл
Ангилал:16-р зуунд төрсөн Ангилал:1632 онд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Монгол ноён Ангилал:Хорчины ноён
Бэлгэт гөрөөс
Хүннүгийн үеийн археологийн олдвор.
Домогт гардаг ганц эвэрт амьтан. Энэ амьтныг монголчууд “Бэлгэт гөрөөс”, “хилэн гөрөөс” ч хэмээн нэрлэдэг. Мөн бодь гөрөөс, цагаан гөрөөс, голч гөрөөс хэмээн нэрлэх явдал ч бий. Бэлгэт гөрөөсийг сайн сайхны бэлгэдэл, цэвэр ариуны бэлгэдэл хэмээн үздэг ажээ. Уг амьтны онцлог нь ганц эвэртэй байх тул өрнө дахинд “юникорн буюу ганц эвэрт” хэмээн нэрлэдэг байна. Өрнийн домогт гол төлөв цагаан өнгийн морь төрхтэй дүрслэгддэг бол дорно дахинд ялангуяа Хятадад луутай төстэй домгийн амьтан хэмээн төсөөлдөг ажээ. Хятадууд бэлгэт гөрөөсийг “чилэн” хэмээн нэрлэнэ.
Бэлгэт гөрөөсийг Хүннүгийн үед их шүтэж байсан нь сүүлийн жилүүдэд Хүннүгийн язгууртны булшнаас илэрч олдсон эмээлийн хударга хөмөлдрөгний чимэгт олонтаа дүрслэсэн байгаагаас мэдэгдэнэ. Анх Архангай аймгийн нутагт орших Гол модны дурсгалт газрын 20-р булшнаас бэлгэт гөрөөсийн дүрстэй алтаар шарж мөнгөөр хөөмөлдөн хийсэн дугуй болон гонзгой хэлбэрийн хударга, хөмөлдрөгний чимэгнүүд олдсон ба түүний дараа Ноён уул, Гол мод-2 зэрэг дурсгалаас ч төстэй алт, мөнгөн чимэг олджээ.
Ангилал:Үлгэр домгийн амьтан
Хөвөөт шар хошуу
Гадаад холбоос
Ангилал:Өвөр Монголын хошуу Ангилал:Шилийн гол
Майлс Пламли
Майлс Кристиан Пламли (Miles Christian Plumlee, 1988 оны есдүгээр сарын 1, Индиана, Форт Уэйн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Милуоки Бакс» багт тоглодог.
Замнал
Дьюк Блю Девилзийн бүрэлдэхүүнд 2010 онд үндэсний коллежийн аваргаар шалгарсан Пламлиг 2012 оны драфтаар Индиана Пэйсерс сонгож Д-лигийн тоглуулаад 2013 оны долоодугаар сарын 27-нд Жеральд Гриний хамт Финикс Санзын 2014 оны драфтын эрх, Луис Сколагаар тулсан билээ.
2015 оны хоёрдугаар сарын 19-нд «Филадельфи» зэрэг гурван багийн хэлэлцээрээр «Милуокид» элссэн.
Гэр бүл
Майлсийн дүү Мэйсон 2013 драфтаар (№22) Бруклин Нетст сонгогдож (мөн төвийн тоглогч) байв.
Гадны хлбоос
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Индиана Пэйсерс багийн тоглогч Ангилал:Финикс Санс багийн тоглогч Ангилал:Милуоки Бакс багийн тоглогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч
Үчюй
Үчюй (烏坵) — Тайванийн хоолой дахь Тайванийн мэдлийн хос арал, мөн орны Жиньмэнь шяний харьяа шян (сум).
Ангилал:Тайванийн арлын бүлэг Ангилал:Азийн арлын бүлэг Ангилал:Тайванийн суурин Ангилал:Фужянийн арлын бүлэг Ангилал:Фужянь тойрог Ангилал:Фужянийн суурин Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр
Нямаа
Нямаа гэж монгол хүний нэр. Нар хэмээх утгатай төвөд үг болох "Ням"-аас гаралтай.
Пазырыкийн соёл
Тус соёл нь Монгол нутаг дахь Түрүү төмрийн үеийн Алтайн нурууны археологийн соёл юм.
Тойм
Монгол Алтайтай хил залгаа Орос, Хятад, Казахстаны Алтайд МЭӨ VI-II зуунд холбогдоно. Мөнх цэвдэгт Алтайн нуруунд амьдарч байсан нүүдэлчдийн дурсгалыг Оросын нутагт XIX зуунаас малтаж эхэлсэн бөгөөд анхны малтлага хийсэн “Пазырык” хэмээх газрынх нь нэрээр нэрийдсэн байдаг. Монголын тува-мончогууд булшийг “бажираг” гэж нэрлэдэг. Түрүү төмрийн үе буюу НТӨ VI-II зууны үед хамрагдахыг эрдэмтэд тогтоогоод байна.
Булш
Пазырыкийн соёлыг тээгч нүүдэлчдийн булшийг ертөнцийн зүгээр урдаас хойш чигтэйгээр нэг эгнээнд цувуулан, овгор дугуй дараастайгаар хийдэг бөгөөд баруун талд нь тахилгын байгууламж зүүн талд нь хамгийн том булшинд зэл чулуу босгодог. Дотоод зохион байгуулалтын хувьд үхэгсдээ модон бунхан, чулуун хайрцаг, ухмал модон авсанд оршуулсан хэмээн ангилна. Мөн адууг ихэвчлэн оршуулсан хүний тоогоор нь дагалдуулдаг. Нас барагсдыг ертөнцийн зүгээр баруун болон зүүн тийш толгойгоор нь хандуулан баруун, зүүн талаар нь хажуулдуулан өвдгөөр нугалж хэвтүүлдэг бөгөөд цөөн тохиолдолд тэнэгэр байдлаар оршуулсан байдаг. Пазырыкчууд булшаа үйлдэхдээ бунхан, ховд, чулуун хайрцгийнхаа хойд буланд тахилга тайлгаа хийдэг. Үүнд: модон царан дээр хонины ууц, хутга, түүний зэрэгцээ шавар ваар сав зэргийг эмх цэгцтэйгээр дэс дараалан байрлуулдаг байжээ. Ялангуяа шавар ваарыг хүний толгойн харалдаа тавьдаг. Эдгээр ваар саванд ихэвчлэн шингэн эд зүйлс хийх зориулалттай байжээ. Харин бүсэлхийд нь байлдааны зээтүү, чичлүүр хутга, бүсний модон арал, цээжин хэсэгт толь зэргийг тус тус дагалдуулдаг. Харин нуруун талд нумыг модон сумын хамт дагалдуулдаг байжээ. Мөн толгойн талаас малгайн чимэглэл болох модон сийлбэр дүрсүүд, хуудас алтны хэсгүүд гардаг. Дагалдуулсан эд өлгийн зүйлс болон өмссөн хувцас хэрэглэл, адуу малын зүс болон хүний биен дээрхи шивээс зэрэг нь Алтайн нурууны мөнх цэвдгийн тусламжтай үлдэж хоцорсон байдаг.
Антропологи
Пазырыкчууд бол хагас нүүдлийн мал аж ахуйг эрхэлдэг байсан бөгөөд газар тариалан, загас агнуур тодорхой үүрэгтэй байсныг үгүйсгэх аргагүй. Мөн өндөр хөгжсөн гар урлалтай байсныг булшнаас гардаг урлагийн бүтээлүүд гэрчилдэг. Тэд антропологийн хэв шинжийн хувьд монгол, европ төрхтний холимог бөгөөд жирийн иргэдийн хувьд европжуу төрх давамгайлдаг бол язгууртны дунд монголжуу төрх давамгайлдаг байжээ. Нийгмийн зохион байгуулалтын хувьд нарийн бүтэцтэй давхраажсан болох нь “хаадын булш” ба жирийн иргэдийн булшны хэмжээ хэлбэр, дагалдуулсан эд өлгийн зүйлийн хувьд эрс ялгаатай байдгаас харагдаж байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Монголын археологи Ангилал:Археологи
UTC+5
ГЦ+05:00 (UTC+05:00) — дараах газар оронд үйлчлэх цагийн бүс.
Цахим холбоос
UTC25
Жиньмэнь
thumb|Жиньмэний байршил Жиньмэнь (金門 – Jīnmén; лат-га. Kinmen; «алтан үүд») — Хятадын эх газарт ойр байдаг боловч Тайвань орны Фужянь мужийн «Жиньмэнь шянь» (金門縣, хошуу нутаг) хэмээгдэх 153.1 км2 газар эзэлсэн олтриг юм. Хятадын Шямэнь хотоос ердөө 2 км зайтай.
Их Жиньмэнь, Бага Жиньмэнь, Дадань, Эрдань зэрэг 36 том жижиг арлаас бүрдэнэ.
Газар нутаг, хүн амаараа Тайваньдаа Мазү, Пөнхүгийн дараа орох жижиг нь болдог.
Хүн ам зүй
Жиньмэнь шянь 2014 онд 127,723 оршин суугчтай байв.
Нутгийн хуваарь
thumb|Нутгийн хуваарь Жиньмэнь шянь дотроо гурван балгас (суурин газар), гурван шян (сум) болж хуваагдана.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн арлын бүлэг Ангилал:Тайванийн арлын бүлэг Ангилал:Фужянь тойрог Ангилал:Фужянийн суурин Ангилал:Фужянийн арлын бүлэг Ангилал:Маргаантай нутаг дэвсгэр Ангилал:Тайванийн суурин Ангилал:Хятадын хошуу ба тойрог
Даян баатрын чулуун хөрөг
Баян-Өлгий аймгийн Сагсай сумын нутаг Даян нуурын эрэгт буй Түрэгийн үеийн хүн чулуун хөшөө
Баян-Өлгий аймгийн Сагсай сумын нутаг Даян нуурын эрэгт VI-VIII зууны үед оршин тогтнож байсан эртний Түрэг улсын түүхэнд холбогдох нэгэн хүн чулуун хөшөө байдгийг нутгийнхан “Даян баатрын хөшөө” хэмээн нэрлэдэг. Одоо байгаа байдлаар 160 см өндөр, 40 см өргөн, 20 см зузаан хэмжээтэй цайвар боржингоор хийсэн хөшөөг 4х4 м хэмжээтэй дөрвөлжин хашлаганы хажууд суулгасан байна. Энэ хөшөөнд хүний толгой их биеийг дүрсэлсэн боловч гар, хөлийг дүрслээгүй байна. Тэгэхдээ малгай, ээмэг бүхий чих, нүд хөмсөг, хамар, ам, живэр сахал, хацрын төвгөр зэргийг нарийн гаргажээ. Их биед нь мөрөвч, бүс хувцасны эмжээр чимэглэл болон хүзүүнд нь сахиус бололтой дэвж буй шувуу хэлбэрийн зүйлийг зүүлт болгосон байна. 1876-1877 онд Баруун Монголоор аялж явсан Оросын судлаачид уг хүн чулуун хөшөөг очиж үзэх үед хөшөөний орчин одоогийнхоос арай өөр байжээ. Хөшөөн дээр хаалга, цонхтой жижиг дуган хэлбэрийн байшин бариастай, хадаг яндар болсон шүтлэгийн зориулалттай газар байсан бололтой. Зарим судлаачид Даян баатрын хөшөөнд дүрсэлсэн сахиусны хэлбэрийг VI-VIII зууны эртний түрэг угсааны аймгуудын дунд “христос” шашин дэлгэрч байсантай холбон тайлбарладаг бол зарим нь эртний түрэг-монгол угсааны олон ястны угсаа соёлын хүрээнд нэлээд түгээмэл байдаг эхийн “Умай” шүтлэгтэй холбон аман зохиол, угсаатны зүйн олон баримтаар баримтжуулан одоо хүртэл монгол, түрэг хэлтнүүдийн дунд шүтэгдсээр байгаа Умайг дундад зууны үеийн нүүдэлчид далавчтай эмэгтэй хүний дүрээр төсөөлөн дүрсэлж, түүнийгээ биендээ сахиус маягаар зүүдэг байсан бололтой гэж янз бүрээр тайлбар¬ладаг. Даян бааатрын хүн чулуун хөшөөний сахиустай ижил төстэй хэлбэр бүхий хүн чулуун хөшөө Киргизстан улсын нутаг Иссык-Куль нуурын орчмоос олдсон бөгөөд уг хөшөөний хүзүүнд зүүлттэй байгаа сахиус хэлбэрийн хувьд кирилл цагаан толгойн “Ф” үсэгтэй төстэй байдаг ажээ. Ангилал: Археологи Ангилал: Монголын археологи Ангилал: Монгол дах VI-VIII зууны археологийн дурсгал
Батбаярын Эрдэнэбат
Батбаярын Эрдэнэбат — Камертон хамтлагийн гишүүн, Монголын дуучин.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Поп дуучин Ангилал:Камертон Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1977 онд төрсөн
O.Z
Энхтүвшингийн Золбоо нь (1989 оны 7 сарын 27-нд Улаанбаатар хотод өсөж, төрсөн) Монгол улсын дуучин - дуу зохиогч. Тайзнаа O.Z нэрээр олонд танигдсан бөгөөд Тоонот бичлэгийн лейблийн уран бүтээлч.
Өмнөх амьдрал
Золбоо нь 2 хүүхэдтэй айлын бага нь бөгөөд Ирээдүй цогцолбор сургуульд 10 жилээ дүүргэж 2006 онд Солонгос улсад Их сургуульд суралцаж байгаад 2010 онд эргэж ирэн Сити их сургуулийг олон улс харилцаагаар төгссөн. Багаасаа урлаг спортод сонирхолтойгоос гадна 10 жилд байхаасаа шүлэг, дуу зохиодог байсан.
Хөгжмийн карьер
2018 оноос O.Z бичлэгийн продюсер Дэлгэрмөрөн, рэппер Desant, дуучин Jason нартай хамтран Тоонот бичлэгийн лейблийг үүсгэн байгуулж мөн уран бүтээлчээр ажиллаж эхэлсэн. Үргэлжлүүлэн Тоонот бичлэгийн лейблийн уран бүтээлчид Toonot Vol. 1, 2, 3 гэх цомгуудыг хамтран гаргасан бөгөөд 2020 онд "Fall in Love" синглээ 'O.Z' нэрээр гаргаж тухайн дуу нь YouTube видео сүлжээнд өндөр хандалтыг авснаар олонд өмнөхөөс илүүтэйгээр танигдсан. Мөн дуучин Алунгоотой хамтран "Таагаагүй", "Чадахгүй" реппер ThunderZ-тай хамтран "Хамт Байх Уу", "Чамтай Байя" зэрэг дуунууд гаргаж удаа дараалан хит уран бүтээлүүд болсон. Цаашлаад 2022 онд B Production- ны хөгжмийн найруулагч Тэмүүжинтэй хамтран продюсер хийж “Чамруу”нэртэй 15 дуунаас бүрдсэн анхны цомгоо гарган нээлтээ Тоонот бичлэгийн лейблийн уран бүтээлчидтэйгээ хамт мини тоглолтыг сонсогчдодоо үзүүлжээ.
Эх Сурвалж
Ангилал:Поп дуучин Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:1989 онд төрсөн Ангилал:Монголчууд Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Дуу зохиогч
Маттиас Теодор Фогт
Намтар
Маттиас Теодор Фогт Германы Фрайбург хотноо өсөж торнисон байна. Тэрбээр Кёнигсберг хотоос гаралта, англи хэл судлаач Теодор Спира (1881-1961)-гийн ач хүү юм. Теодор Спираг улс төр, шашны үзэл бодлоос нь болж Национал Социалистууд (Нацистууд) Их Сургуулиас нь хөөсөн байдаг. Мөн тэрбээр дайны дараа Хессений засгийн газарт ажиллаж, Израильтай эвлэрэхэд хувь нэмрээ оруулсан. Фогт нь Андреас Спира (1929-2004)-гийн үеэл,  Майнц дахь сонгодог үеийн хэл судлаач, Грегор Фогт-Спирагийн дүү (1956 онд Марбургт төрсөн, латин хэл судлаач), Маркус Фогтын ах юм. (1962 онд Мюнхен хотод төрсөн, нийгэм ёс зүйн мэргэжилтэн)
Фогт нь Базелийн Хөгжмийн Академид Николаус Ухленхутын дор виолончель тоглож сурсан ба дараа нь Атис Тейхманисын дор Фрайбургийн Хөгжмийн Сургуульд суралцжээ. Тэрбээр театрын урлаг, философи, Герман судлал болон хөгжим судлалаар Герман болон Францын их сургуулиудад суралцаж байсан. (Людвиг Максимилиан их сургууль Мюнхен, Шинэ Сорбоннын Их Сургууль, Экс-Марселийн Их Сургууль болон Берлиний Техникийн Их Сургууль). Мюнхенд суралцаж байхдаа Фогт нь Мюнхен болон Дээд Баварийн Еврей нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчийн нарийн бичгээр ажиллаж байсан. 1983 онд Клаус Лазарович болон Сюзанна Вилль нарын удирдлага дор урлагийн чиглэлээр магистрын зэрэг горилсон бөгөөд 1988 онд Берлины Техникийн Их Сургуульд Карл Далхаусын дор Философийн доктор зэрэг горилж, мөн 2008 онд Печийн Их Сургуульд докторантын шаардлага хангасан. Фолксвагены сангийн хянагчаар, мөн түүнчлэн Германы Оюутан Солилцооны санд (Studienstiftung) ажилласан. 1983 оноос хойш Фогт герман, англи, франц болон итали хэлээр голдуу Европ, Япон болон АНУ-д лекцүүдээ уншсаар ирсэн.
1979-өөс 1985 оны хооронд Фогт нь Герман болон Австрийн сонинуудад контемпорари (contemporary) хөгжимт театр болон контемпорари хөгжмийн тухай хэд хэдэн нийтлэл хэвлүүлжээ (Frankfurter Allgemeine Zeitung, Neue Zeitschrift für Musik, Österreichische Musikzeitschrift, Falter Wien). Мөн тэрээр Герман (Sender Freies Berlin, Bayerischer Rundfunk, Westdeutscher Rundfunk, Saarländischer Rundfunk), Австри (Österreichischer Rundfunk) болон Францын (Radio France Musique Paris) телевизүүдэд хөгжмийн сэтгүүлчээр ажиллаж байсан.
1986-аас 1989 оны хооронд Фогт нь Байройт фестивалын хэвлэл мэдээллийн албаны даргын алба хашсан. Мөн тэрбээр Зальцбургийн фестивал, Шанхай Хөгжмийн Их Сургууль, Венийн Дуурь, Милан дахь Скалагийн Театр, Руссегийн Дуурь, Московскагийн оперетта, Парис дахь Театр дю Шатле болон Ром дахь Аквариумд ажиллаж байжээ. Фогт нь Луижи Ноно, Лучиано Берио  болон Карлхайнц Штокхаузэн нартай Прометео (Prometeo, Un Re in Ascolto and Samstag aus Licht)-гийн дэлхийн нээлтэн дээр хамтран ажилласан байдаг.
Маттиас Теодор Фогт нь Саксоны соёлын бүсүүдийн хуулийн эцэг юм. (Sächsisches Kulturraumgesetz). Энэ нь төрөөс соёлын үйл ажиллагаа болон институтуудыг дэмжих зорилгоор төслүүдэд мөнгөн дэмжлэг үзүүлж бүс нутгийн захирагчид тухайн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх тухай хууль юм. Тэрээр 1995 оноос Саксоны соёлын бүсүүдэд эдгээр хуулиудыг хэрэгжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан. 1995 оны 11-н сард Саксоны засгийн газрын тэргүүн Курт Биденкопф Фогтод ажилын санал тавьсан боловч тэрбээр татгалзсан байна.
1994 онд их хурлын дарга Ханз Иоахйм Майе болон Маттиас Теодор Фогт нар Саксоны Соёлын Дэд Бүтцийн Институтыг (Institut für kulturelle Infrastruktur Sachsen) үндсэлсэн байна. Үүнээс хойш Фогт нь удирдах алба хашсан байна 2014 онд Германы Бундестагийн ерөнхийлөгч Норберт Ламмерт түүний ажилласан 20 жилийг нь үнэлсэн байна.
Фогт нь 1997 онд Циттау/Гёрлицийн Их Сургуулийн Соёл судлал болон менежментийн факультетэд соёлын түүх болон улс төрийн соёлын профессороор ажиллаж эхэлсэн байна. 2001-2005 оны хооронд Дрездений Техникийн Их Сургуульд сургалтын төлөвлөгөө боловсруулахад тусалсан байна. 2002-2010 Пражийн Их Сургууль, 2003 онд Вроцлавын Их Сургууль, 2006 болон 2014 онд Кобэгийн Их Сургууль, 2009 онд Санниогийн Беневентагийн Их Сургууль, 2012 онд Краковын Их Сургууль, 2013 болон 2014 онд Венын Их Сургуульд тус тус лекц уншжээ
1997 онд Фогт Саксоны Соёлын Дэд Бүтцийн Институт болон Циттау/Гёрлицийн Хэрэглээний Шинжлэх Ухааны Их Сургуулийн Соёл болон Менежментийн хамтарсан хөтөлбөрийг боловсруулжээ. ЮНЕСКО-гийн ерөнхийлөгч Федерико Майор энэ хөтөлбөрийг сайшаасан байдаг. In 1998 онд энэ хөтөлбөр нь Stifterverband für die Deutsche Wissenschaft шагнал авчээ.
Улс төрийн шинжлэх ухааны үйл ажиллагаа
1990 оноос хойш Фогт өөрийн анхаарлыг Европт өрнөж буй өөрчлөлтүүдийн соёлын хүчин зүйлс рүү чиглэсэн судалгаа хийхэд хандуулсан. Тэрбээр Герман болон Европын том хотуудаар зогсохгүй, захын жижиг хотуудад болон соёлын бодлого судлалын арга зүйд ардчиллыг бэхжүүлэх сонирхолтой юм.
2016 онд тэрээр "Цагаачлалын улмаас үүсэх соёлын өөрчлөлтүүд" хэмээх судалгаагаа толилуулсан: Ankommen in der deutschen Lebenswelt (Герман ертөнцөд ирсэн нь). Энэ судалгаа нь өмнө судлагдаж байсан Minderheiten- und Fremdenfreundlichkeit am Wiederbeginn europäischer Staatlichkeit буюу (Нийгмийн цөөнх болон цагаачдыг нааштайгаар хүлээн авах нь Европыг нэгтгэн төвхнүүлэхэд зөв зүйтэй шийдэл болно ), Der Fremde als Bereicherung буюу (Гадаадын цагаачдыг нутагшуулах)  мөн Minderheiten als Mehrwert (Нийгмийн цөөнхийн амьдралын чанарыг дээшлүүлэх) гэх мэт судалгааны ажлууд дээр суурилан хийгдсэн. Энэ бүх судалгаа нь Коллегиум Понтеш, Герлиц-Згожелец-Зжорелец гурван улсын хамтарсан ахисан түвшний судалгааны байгууллагын судалгааны арга зүй дээр сууртлан хийгдсэн. 2002-2009 оны үед уг байгууллага нь Герман, Польш болон Чехийн элчин сайд нарын ивээл дор Европ дахь нийгмийн хамтын холбооны тухай үндсэн асуудлаар судалгаа хийсэн.
Бундестагийн "Герман дахь соёл" судалгааны багт зориулж Фогт "Германы соёлын амьдралд сүм хийд болон шашны байгууллагуудын оруулсан хувь нэмэр" гэх эрдэм шинжилгээний ажил хийсэн.
Нийгмийн цөөнхийн тухай бодлогын хүрээнд тэрээр Кавказ дахь Сербүүдийн асуудлаар судалгаа хийсэн.
Фогт нь Europäisches Journal für Minderheitenfragen / Нийгмийн цөөнхийн тухай судалгааны сэтгүүл (Вен, Берлин), Rivista Interdisciplinare di Studi Europei / Салбар хоорондын Европын тухай судалгааны шүүмжүүд RISE (Неапол), Соёлын Менежмент – Kulturmanagement – Zarządzanie Kulturą (гурван хэлээр) болон Towarzystwo Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego (Краков).
Тэрбээр 400 гаруй ном зохиол, нийтлэл бичиж, редакторлаж, хамтран бичсэн байдаг.
Улс төрийн үйл ажиллагаа
Фогт нь Христийн Ардчилсан Холбоо (ХАХ/CDU)-ны гишүүн юм. Германы ардчилсан хэлбэрийн намууд түүнээс зөвлөгөө авдаг байна.
Эшлэл
Ангилал:Соёлын түүхч Ангилал:Зохиогч Ангилал:Саксоны их сургуулийн багш Ангилал:Бүгд Найрамдах Польшийн Гавьяаны одон шагналтан (офицер) Ангилал:Германчууд Ангилал:1959 онд төрсөн
Лхамжавын Ган-Эрдэнэ
Ламжавын Ган-Эрдэнэ — Камертон хамтлагийн гишүүн, Монголын дуучин.
Эх сурвалж
Ангилал:1976 онд төрсөн Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Поп дуучин Ангилал:Камертон Ангилал:Монголчууд
Дуннин чөлгөө
Дуннин чөлгөө (хятадаар:東寧路; пиньинь галиг:Dōng níng lu) нь 1269-1290 оны хооронд Юань улсад харьяалагдаж явсан Курё улсын баруун хойд нутаг юм.
1269 оны 10 сард Курё улсын баруун нийслэл хотын захирагч Цүй Тан, Ли Янлинь нар 50 гаруй хотоо авч Юань улсад дагаар оржээ. 1271 онд Хубилай хааны зарлигаар Ляоян син шэнд харьяалуулж, Дуннин фу гэж нэрлэв. Мөн жилд Курёгийн баруун нийслэлийн нэрийг Жиүси фу хэмээж, Дуннин фу-гийн төв болгов. 1276 онд Дуннин фуг Дуннин чөлгөө гэж өөрчлөн нэрлэсэн. 1290 онд Курёгийн ван Чүньрёл вангийн гуйлтаар, Курё улсад буцааж өгсөн гэж Гуулин улсын сударт тэмдэглэжээ.
Холбоотой тэмдэглэл
Ангилал:Юань улс Ангилал:Солонгосын түүх
Нямаагийн Зориг
Нямаагийн Зориг (1960 онд төрсөн) нь Монголын жүжигчин, дуу оруулагч, сэтгүүлч юм.
Намтар
Сургуулиа төгсөөд Монгол кино үйлдвэрийн орчуулгын кино группт ажиллаж байгаад Хүүхэд залуучуудын театрт шилжиж тэндээ 3 жил ажиллахдаа 3 жүжгийн гол дүрд тогложээ. Улмаар Монгол телевизийн "Гал" нэгдэлд найруулагчаар ажиллаж байв.
Гэр бүл
Зоригийн аав Долгорын Нямаа нь Монгол Улсын Төрийн шагналт яруу найрагч. Зориг жүжигчин Ишдоржийн Одончимэгтэй гэрлэж 1 охинтой болцгоосон ч салжээ.
Ангилал:Монголын кино жүжигчин Ангилал:Монголын найруулагч Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1960 онд төрсөн
Стэнфордын Их Сургууль
Стэнфордын Их Сургууль (англ. Stanford University; бүтэн нэр: Leland Stanford Junior University, залуу Леланд Стэнфордын нэрэмжит Их сургууль) нь дэлхийн болон АНУ-ын нэр хүндтэй бөгөөд чансаа дээгүүр ордог хувийн өмчит судалгааны их сургууль юм. АНУ-ын Калифорни мужийн Сан-Франциско хотын өмнө хэсэгт орших Пало-Альто хотод байралдаг.
Танилцуулга
Стэнфордын Их Сургуульд АНУ болон дэлхийн өнцөг булан бүрээс бакалаврын 7000 гаруй оюутан, 9000 гаруй магистрын оюутан суралцдаг байна. Хууль эрх зүй, анагаах ухаан, техник, хөгжим болон бусад олон чиглэлээр хичээл ордог. Тус сургуулийн бүтцэд Стэнфордын Бизнесийн сургууль гэх мэт сургуулиуд болон Стэнфордын эрдэм шинжилгээний судалгааны парк зэрэг олон судалгааны төвүүд багтдаг байна.
Тус их сургууль нь Америкийн Цахиурын хөндийд байрладаг бөгөөд төгсөгчид нь Hewlett-Packard, Electronic Arts, Sun Microsystems, Nvidia, Yahoo!, Cisco Systems, Silicon Graphics, TSMC, Google зэрэг компаниудыг үүсгэн байгуулсан гэдгээрээ алдартай.
Стэнфорд 2018-2019 оны хичээлийн жилд 1819 бакалаврын зэрэг, 2393 магистр, 770 докторын зэрэг, 3270 мэргэжлийн зэрэг олгосон. 2017 оны бүлгийн дөрвөн жилийн төгсөлтийн түвшин 72.9%, зургаан жилийн төгсөлтийн түвшин 94.4% байсан. Дөрвөн жилийн төгсөлтийн түвшин харьцангуй бага байгаа нь их сургуулийн хамтарсан зэрэг (эсвэл "котермин") хөтөлбөрийн үйл ажиллагаа бөгөөд оюутнууд бакалаврын хөтөлбөрөө 1-2 жилээр сунгаж магистрын зэрэг авах боломжийг олгодог. 2010 оны байдлаар бакалаврын оюутнуудын 15 хувь нь анх сурч буй оюутнууд байжээ.
2021 оны 4-р сарын байдлаар Стэнфордын оюутан, төгсөгч, багш, ажилчдын 85 Нобелийн шагналтан, 29 Тюрингийн шагналтан, найман Филдсийн медаль хүртсэн байна. Үүнээс гадна Стэнфорд бол АНУ-ын нэг ерөнхийлөгч (Герберт Гувер), амьд 74 тэрбумтан, 17 сансрын нисгэгчдийн төрлөх Их сургууль юм.
Түүх
Сенатор, хатагтай Стэнфорд нар Харвардын Их сургуулийн ерөнхийлөгч Чарльз Элиотт-ай уулзаж Пало-Альтод хоёр дахь Харвардыг барихад хэр их мөнгө шаардагдах тухай асуухад тэрээр 5 сая ам.доллар гэж хариулжээ.
Хосууд Стэнфордын Их сургууль байгуулах санаа шулуудаж Корнеллийн Их сургуулийн Ерөнхийлөгч Э. Д. Уайтад үүсгэн байгуулж буй шинэ Их сургуулийн ректор болох санал тавьсан боловч тэр татгалзаж өөрийнхөө оронд Индианагийн Их сургуулийн ерөнхийлөгч асан Дэвид Старр Жорданы (David Starr Jordan, 1851-1931) нэрийг санал болгосон түүхтэй. Улмаар сенатор гэргийнхээ хамт 1891 онд Д. Жорданд санал тавьж Стэнфордын Их сургуулийн анхны Ерөнхийлөгчөөр томилжээ. Тэрээр 1916 он хүртэл тус Их сургуулийг удирдсан байна.
Леланд Стэнфорд 1893 онд нас барахад түүний үл хөдлөх хөрөнгийн эсрэг холбооны нэхэмжлэлийн улмаас Их сургуулийн оршин тогтнох байдал аюулд орж байсан ч Жэйн Стэнфорд санхүүгийн хямралын туршид их сургууль үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлэхийг шаардаж байжээ.
Номын сан
2014 оны байдлаар Стэнфордын Их Сургуулийн Номын сан (SUL) 9.3 сая гаруй боть, 300,000 ховор буюу тусгай ном, 1.5 сая цахим ном, 2.5 сая аудиовизуал материал, 77,000 цуврал, 6 сая орчим цахим бичил хэлбэрийн фонд, номын цуглуулгатай бөгөөд бусад дижитал нөөцтэй ажээ.
Цахим холбоос
Стэнфордын Их Сургуулийн албан ёсны цахим хаяг
Ангилал:Калифорнийн их сургууль Ангилал:АНУ дахь хувийн их дээд сургууль Ангилал:Америкийн Их Сургуулиудын Холбоо Ангилал:АНУ-ын сан Ангилал:1891 онд үүсгэн байгуулагдсан Ангилал:Калифорни Ангилал:Америкийн их сургуулийн жагсаалт Ангилал:Америкийн Нэгдсэн Улс
Модун Шаньюй
хүннү гүрний хаан
Порденоны Одорик
Порденоны Одорик (1286-1331) бол 14-р зууны эхэн үед амьдарч байсан Италийн францискан хуврага, дорно дахинд шашин түгээн дэлгэрүүлэгч, нэрт аялагч юм. Түүний 1318-1330 онд хийсэн Энэтхэгийн далайгаар Монголын Юань улсад шашин дэлгэрүүлэхээр явсан аялал, тэрхүү аяллын тэмдэглэл нь түүнийг олонд алдаршуулсан.
Намтар
Тэрээр Италийн зүүн хойно байдаг Фриули мужийн Порденоне хотын Вилланова тосгонд 1286 онд төржээ. Түүний эцэг нь Бохемийн хаан II Оттокарын албат Порденоне хотын сурвалжит баян Маттиуссигийн итали гэр бүлээс гаралтай. Харин Отто Хартигийн бичсэн Католикийн нэвтэрхий тольд Одорик ламыг Чех гаралтай гэж бичжээ.
Бороогийн суурин
Бороогийн суурин нь Хүннүгийн үеийн хот суурингийн дурсгал. Суурингийн он цагийг радиокарбоны шинжилгээгээр МЭӨ 2-1-р зуунд хамаарахыг тогтоосон байна.
Порденоны Одорик
Намтар
Тэрээр бага насандаа Францискан ёсны тангараг өргөж, Фриулийн нийслэл Удине хотод байх сүмд элсэв. 1296 онд Балканы хойг, дараа нь Оросын Өмнөд хэсэгт байсан монголчуудад номлогчоор явсан.