cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хүн гүрэн
XI БҮЛЭГ. АХАН ДҮҮСИЙН ЗОДОЛДООН
Бүх фронт дээр цэргийн бүлэглэлийнхэн ялагдал хүлээж байх тэр үед Жуанькюй-яньжи тэсвэртэйгээр хүлээж байв, хүлээсэн цаг нь ч иржээ. ХюйлюйЦю- анькуйд гологдсон тэрээр баруун гарын жүки-ван Туцитантай сүжирчээ. Туцитан бол жүки ванг залгамжлахаар авсан, Увей шаньюгийн удам байв, өөрөөр хэлбэл хүн-чүүдийн дээд язгууртанд багтаж байжээ. Туцитан, түүний дурлалт бүсгүй Жуанькюй-яньжи эцгээсээ зүүн гарын их зюйкюй хэргэм авсан, энэ бүсгүйн бага дүү Дүлүнки нар цэргийн бүлэглэлийнхний дайсан нь байв. Тэдний улс төрийн лоозон нь Хятадтай найрамдах явдал байлаа, гэвч тэд юуны өмнө эзэн суудал залгамжлах ёс жаягийг өөрчилж, ургийн язгууртнуудыг хоёрдугаар зэрэг рүү шахаж, бүх хэргэм, төрийн албан тушаалыг ойр дотныхондоо, өөрөөр хэлбэл, шанью-гийн ургийн гишүүдэд өгөхийг эрмэлзэж байсан аж. Вангийн хэргэмийг эцгийн талын шууд шугамаар дамжуулах нь албан тушаалыг ээлж дараалал баримтлан олгодог байсан хуучин хэв ёсыг эвдсэн хэрэг болно. Ээлж дарааллын зарчмыг эвдэх нь нэгэн ургийн дотор янз бүрийн бүлэглэл буй болгоно гэсэн үг, ингэхлээр ураг задарна гэсэн үг, харин Хүн гүрэн ургийн зарчим дээр үндэслэж байсан учир ураг задрах нь гүрэн нурна гэсэн хэрэг байлаа. Энэхүү алдар нэрд дуртай Жуанькюй-яньжи, түүний зэрлэг бүдүүлэг дүү Дүлүнки, хонзогногч Туцитан нарт улс орон нурах нь ямар хамаа байна вэ? гэнэ. Эрх мэдлээс шахагдсан тэд гомдохоос өөр юм мэдэхгүй байв. Дайснаа дарж авах хэрэгслэлийг тэд тэвчээртэй бөгөөд цуцалтгүй эрж хайж байлаа, тэгээд ч эцсийн дүндээ тийм боломж олжээ.
XII БҮЛЭГ. ЭРХ ТУСЫГ ДАХИН ОЛОВ
МЭӨ I зууны сүүл гэхэд Хятадын эзэнт улс хоёр мянган жилийн хойно Манжийн эзэнт улсын хүрсэн тэр хязгаарт хүртлээ хөгжөөд байв. Тэр үеийн Хятадын байдал төлөвийг орчин цагийнхан нь хэрхэн үнэлж байсныг авч үзье. «Вү-ди-гийн (У-ди, Л .Г.) хаанчлалын үед ... хүн-чүүдийг хазаарлан зогсоох сонирхлын үүднээс хүн-чүүд Баруун эзэмшлийг нь булаах бий хэмээн санаа зовж зүүн талд тангадуудтай холбоо байгуулав. Гэвч Ордосын ард дөрвөн муж нээсний дараа хүн-чүүдийн баруун гарыг огтлох, өмнө талд тэднийг тангад, юэжи нараас салгахын тулд Юй-мынь-гуань цайз байгуулан, Баруун хязгаартай холбоо тогтоов; туслах хүчгүй болсон шанью Их Цагаан хэрмээс хойш ихээхэн холдов, ингээд цөл талын өмнүүр вангийн ордууд алга болов. Вынь-ди (179-157 он) хаанаас хойш бүтэн таван үеийн турш ард түмэн амгалан тайван байж, эзэнт улс баяжин цэцэглэж, цэрэг олшрон хүчтэй болов; иймээс хярс, яст мэлхий үзэнгүүт Жу-яй зэрэг бусад долоон мужийг нээв; жүржийн охь, хулсан таяг сонирхож Зангэ, Юэсүй-г байгуулав; усан үзэм, тэнгэрийн хүлгийн тухай сонсож Давань болон Аньси рүү цөмрөн оров. Үүний дараагаар хатан хааны өргөө гэрэлтэн гялалзсан сувд, хээ гуатай яст мэлхий, өмнө зүгийн хөх хэрээний өд, хярсний эврээр хийсэн сийрэг эдлэлээр бялхах болов; ордны хаалганууд дээр гадаадын шилдэг угсааны морьд, лужир том заан, арслан, тайган ноход үзэгдэнэ; амьтны гадаад хүрээлэнд том том шувууг олноор тэжээнэ. Гадаадын ховор нандин зүйлс тал талаас цутгах болов...
XIII БҮЛЭГ. ХАГАРАЛ
Юй шанью хүчтэй, хурц ухаантай хүн байв. Тэрээр Ханчуудын хүчирхэг эзэнт улсыг сэргээхийн тулд Ван Маныг унагахад тусалсан юм биш. Тэрээр шинэ эзэн хаан Гэнши- г дэмжихээс нэн даруй татгалзаж «улаан хөмсөгтнүүдтэй» холбоо байгуулан тэр хааныг мөхөөв. Алагдсан хааны ах Лю Сю босогчдын толгойлогч Лю-Пэн-зыг дармагц шанью шинэ өрсөлдөгч Лу Фанийг дэвшүүлэн гаргаж ирэв. Лу Фан авьяаслаг балмад этгээд байсан бололтой. Тэрээр Ван Маны эсрэг хилийн хэсэг нүүдэлчдийн жижиг бослогыг толгойлж, тэдэнтэйгээ хүн-чүүдийн захиргаанд иржээ. Тэрээр хүн-чүүдтэй хамт нэлээд хэдэн жил амьдрав, тэгэхдээ өөрийгөө Лю ургаас гаралтай ван, өөрөөр хэлбэл хааны дээхний төрөл садан гэж ойлгуулсаар байв. «Улаан хөмсөгтнүүд» ялагдсан тул шанью хятадын хэрэгт оролцох шинэ шалтаг эрж хайх болов, гэтэл энд Лу Фан яг тохирчээ. Тэрээр ч хятадын хаан суудалд үзэлцэхэд бэлэн хэмээн зөвшөөрчээ. Шанью түүнд Хятадаас дэмжлэг олж өгөв, жанжин Ли Хин өрсөлдөгчийн талд орохоор болж л дээ. Удалгүй Лу Фан хүн-чүүдийн морин цэргийн дэмжлэгтэйгээр Хятадын хойд талд үлэмж нутаг дэвсгэрийг эзлэн авав. Хятадын хаан Гуан У-ди (Лю Сю) 30 онд шаньютай хэлэлцээр хийх гэж дахин оролджээ, гэвч шанью түүний саналыг эсэргүүцэн няцааж Хүн гүрнийг Хятад улстай эн чацуу хэмээн хүлээн зөвшөөрөхийг шаардсан байна. Хэлэлцээр хийх гэж жилээс жилд оролдсоор, дайн болдгоороо болсоор. 33 онд хятадын цэрэг хүн-чүүдийн эсрэг хөдөлсөн боловч бүрэн цохигдов. Хүнчүүд довтлохоо нэмэгдүүлэв. 37 онд тэд хилээр цөмрөн орж хятад цэргийг цайз руу нь хөөж оруулав.
XIV БҮЛЭГ. ЦАГИРАГА ХАНЗРАВ
Өмнөд Хүн гүрэн цэцэглэн мандаж байв. Хятадтай худалдаа наймаа идэвхтэй хийж мал сүргээ өсгөж чадсан нь үүнд нөлөөлжээ. Нүүдэлчдийн дунд дэг ёс тогтож, хулгай дээрэм, замбараагүй явдал арилав; хүн амын тоо өслөө. Хойд Хүн улсад 10 жилийн (73-83 он) дотор базаахгүй тал руугаа хандсан өөрчлөлт гарч байв; үүнийг дам шинжүүдээр нь таамаглаж болно. Ахлагч Гилюс хэмээгч Хятадад урвав; тэрээр 38 мянган хүн, олон тооны мал сүрэг авч оджээ. Баруун хязгаарынхан хойд Хүн улсын эсрэг цэргийн холбоо байгуулах тухай Хятадтай хэлэлцээ хийж эхлэв. Хүнчүүд болон динлинчүүдийн хоорондын харилцаа муудаж, сяньбичүүд хятадуудтай төгс холбоо тогтоов. Бүс бараагаар гачигдах болсон тул хойд шанью 84 онд Хятадад хандаж худалдаа наймаа хийх хүсэлт тавив. Энд чөлөөт худалдааны тухай яриа байсангүй, хүнчүүд бүс барааг ямар ч хамаагүй үнээр худалдан авахыг хүсэж байсан тул хятадын засгийн газрын монополийг хүлээн зөвшөөрөхөө мэдэгджээ. Энэ санал хятадуудад ихээхэн ашиг орлого өгөх байсан тул тэд нүд ирмэхийн зуур зөвшөөрсөн байна. Их зюйкюй Имоги ван олон тооны үхэр, адуу зарахаар тууж явтал замаас нь өмнөд хүн-чүүдийн хөнгөн морин цэрэг дайрч, мал сүргийг нь булааж авав. Худалдаа наймаа бүтсэнгүй.
XV БҮЛЭГ. СҮҮЛЧИЙН ЦОХИЛТ
Дайчин сяньбичүүдийг тогтоох аргагүй, тэднийг бага ч гэсэн зохион байгуулахын тулд ер бусын хүчтэй эрэлхэг зориг бүхий хүн хэрэгтэй байв. Тийм хүн олджээ, хамгийн хачирхалтай нь тэр хүн, сурвалж ёсоор бол, ердөө л 14-хөн настай байжээ. Таншихай 141 онд төрсөн.Түүний эцэг хүн-чүүдийн цэрэгт гурван жил алба хаагаад буцаж ирэхэд хүүтэй болчихсон байв. Тэрээр эхнэрээсээ тайлбар шаардахад авгай нь ийн ярьжээ: нэгэн удаа тэрбээр замаар явж байтал тэнгэр дуугарав, тэнгэр өөд харлаа; тэгтэл түүний ам руу жижиг дусал унав, түүнийг тэр залгичихжээ, үүнээс хүү төрсөн гэв. Нөхөр нь ийм юманд үл итгэн хүүхдээс нүүр буруулав, хүүг эхнэрийн садан төрлийнхөн өсгөжээ (11, с.154). Домог бол их хүний амьдралыг байнга гоёж чимдэг юм, гэвч өөр нэг зүйл сонин байна, юу гэвэл, Таншихай залуугаасаа эцэг эхийн дэмжлэгийг олсонгүй, хожим хойно түүний хийсэн бүх зүйл нь түүний хувийн авьяас чадварын үр дүн байлаа. Домогт түүний төрсөн оныг гуйвуулсан гээд бодсон ч гэсэн үүнийг онцлон тэмдэглэх нь чухал юм. Эр зоригтой, гарамгай авьяас чадвартай учир тэрээр 156 онд зонхилогчоор сонгогдов. Сяньбичууд зонхилогчийг нэг их онцгой тэмцэлгүйгээр сонгож байв, учир нь түүний эрх мэдэл өчүүхэн, гэтэл Таншихай шал өөр ажгуу. Тэрээр өөртөө ордон барьж, олон тооны нөхөд цуглуулан, хамгийн гол нь, сяньбичуудын бусад бүх зонхилогчдыг толгойлох болов. Цаг хугацаа ч Таншихайд таатай байв, юу гэвэл, нэгдэж нягтрах нь зайлшгүй гэдгийг сяньбичууд ойлгож эхэлж байв, үүнийг хэрэгжүүлэх нь залуу жолоодогчийн хувь тохиол болжээ. Нэгдэж нягтарсаны үр ашиг нэн даруй гарав.
Мөн үзэх
Ангилал:Монсудар хэвлэлийн газар Ангилал:Интерном номын их дэлгүүр Ангилал:Утга зохиолын бүтээл
Того
Того Улс нь Өрнөд Африкийн улс бөгөөд Гвинейн буланд оршин, баруун талаараа Гана, дорно зүгтээ Бенин, умард зүгтээ Буркина Фасо зэрэг улсуудтай хиллэдэг. Тус улсын нийслэл нь Ломе.
1884 оноос 1916 он хүртэл Тогогийн газар нутаг нь Германы колони (Германы колони Того) байж байгаад НҮБ-ын итгэмжлэгдсэн нутаг дэвсгэрт багтан Францын захиргаанд очжээ. Тогог бараг дөч гаруй жил Гнассингбе Эйадема ганцаара удирдсан ба түүнийг 2005 онд нас нөгчсөний дараа түүний хүү Фор Гнассингбе үндсэн хуулийг зөрчин Тогогийн зэвсэгт хүчнээс ерөнхийлөгчөөр томилсон байна. Олон улсын дарамт ба дотоодын үймээн самууны үр дүнд түүнийг буцаан татсан ч, дараах сонгуулиар ахин гарч ирсэн бөгөөд европын холбооноос Форыг сонгуулийн үр дүнг будлинтуулан гарч ирсэн гэж үзсээр байна. Хүний хөгжлийн илтгэцүүрээр тус улс нь дэлхийн 188 орны 166-р байранд жагсаж байна.
Түүх
1958 онд болсон анхны бүх нийтийн сонгуулийг нутгийн өмнөд хэсгийн эве гаралтай Силванус Олимпио ялан гарч иржээ. 1960 оны дөрөвдүгээр сарын 27-нд Того улс Францаас салан тусгаар тогнолоо зарласны дараа тэрбээр Тогогийн анхны ерөнхийлөгч болов. 1963 оны нэгдүгээр сарын 13-н цэргийн офицерүүдийн бослого гарч түүнийг хороосон байна. Ингээд ерөнхийлөгч Груницкигийн удирдлага дор тогтвортой бус олон намын засаглалд шилжив. 1967 оны нэгдүгээр сарын 13-аас 2005 он хүртэл ерөнхийлөгч Гнассингбе Эйадема ганцаараа төрийн эрхийг гартаа атгаж байлаа. Тэрбээр тус улсын умард зүгийн кабийе угсааны хүн юм. Түүний хүний эрхийг зөрчсөн, мөрдөн мөшгөлтөөс шалтгаалан олон хүн цөлөгдсөн байдаг.
Газар зүй
Улсын хилийн нийт урт нь 1647 км, үүний 644 км нь Бенинтэй, 126 км нь Буркина Фасотой, 877 километр нь Гана улстай хиллэнэ.
Уур амьсгалын хувьд жилийн турш чийглэг халуун байх ба өмнө зүгт далайн эрэг орчмоор 27°, умард хэсэгтээ 30° дундаж температуртай байна.
Хамгийн өндөр уул нь далайн түвшнээс дээш 986 метрийн өндөртэй Монт Агу уул юм. Хамгийн урт гол нь багцаагаар 400 км урттай Моно гол. Энэ гол умардаас өмнө зүгийг чиглэн урсах ба түүний 50 км орчмыг нь усан тээвэрт ашиглах боломжтой аж.
Уур амьсгал
Уур амьсгалын хувьд жилийн турш чийглэг халуун байх ба өмнө зүгт далайн эрэг орчмоор 27°, умард хэсэгтээ 30° дундаж температуртай байна.
Петровын хамгаалалт
Петровын хамгаалалт (Petrov's Defence) нь шатрын гараануудын нэг юм. 1．e4　e5　2．Nf3　Nf6 гэж нүүсний дараа бий болох байрлал нь Петровын хамгаалалтын үндсэн байрлал болно. Оросын шатарчин Александр Петровын нэрээр нэрлэгдсэн.
Сонгодог хувилбар
3．Nxe5　d6　4．Nf3　Nxe4　5．d4　d5　6．Bd3　Be7　7．0-0　Nc6　8．Re1　Bg4　9．c4　Nf6　10．cd　Nxd5　11．Nc3　0-0　12．Be4　Be6.
Дээрх нь Петровын хамгаалалтад хамгийн их хэрэглэгддэг нүүдэл болно.
3．…Nxe4 гэж нүүвэл 4．Qe2　Qe7　5．Qxe4　d6　6．d4　f6　7．Nc3　de　8. Nd5　Qd6　9. Bf4　Nd7　10. 0-0-0 гээд цагаан тал ялна. 4．…Nf6 гэвэл 5．Nc6+ гэж нүүгээд хар тал бэрсээ алдана.
4．Nc4 гэж нүүж болох ч энэ үед 4．…Nxe4　5．Nc3　Nxc3　6．bc　g6 гэж нүүгээд хар тал давуу байрлал олж авна.
5．Qe2　Qe7　6．d3　Nf6　7．Bg5　Qxe2+　8．Bxe2　Be7　9．Nc3　h6　10．Bh4　Bd7 гэж нүүх хувилбар байж болно. Үүний явцад 7．…Bg4 гэвэл 8．Nc3　Nbd7　9．0-0-0　0-0-0　10．Qd2 гээд цагаан талд ашигтай. Энэхүү хувилбарт хар талын 7 дахь нүүдэл нь мөн Bb6 эсвэл Nbd7 гэсэн хувилбар байдаг.
5．c4 гэвэл 5．…Be7　6．Nc3　Bf5 гээд хар тал бод алдана.
6．…Bd6　7．0-0　0-0　8．c4　c6 гэж нүүх хувилбар байж болно.
7．…0-0 гэвэл 8．Re1　Nf6　9．Ne5 гээд цагаан талд ашигтай.
9．c3 гэвэл 9．…f5　10．Qb3　0-0! 11．Qxb7　Rf6　12．Qb3　Rb8　13．Qc2　Rg6 гээд хар талд ашигтай. Мөн энэ хувилбарын явцад 10．Nbd2 гэж нүүсэн ч 10．…0-0　11．Qb3　Kh8　12．Nf1　Bxf3　13．gf　Nxf2　14．Kxf2　Bh4+　15．Ng3　f4 гээд хар талын давшилт үргэлжилнэ.
9．…Nxd4 гэвэл 10．Bxe4　de　11．Qxd4 гээд цагаан тал ялна.
9．…f5 гэвэл 10．cd　Qxd5　11．Nc3 гээд цагаан тал ялна.
9．…Bxf3 гэвэл 10．Qxf3　Nxd4　11．Qe3　Nf5　12．Qf4　Nfd6　13．cd гээд цагаан тал нүүхэд хялбар болж ирнэ.
10．…Qxd5 гэвэл 11．Nc3　Qh5　12．Bb5! гээд цагаан тал ялна.
Стейницийн хувилбар
3．d4　ed　4．e5　Ne4　5．Qxd4　d5　6．ed　Nxd6　7．Nc3　Nc6　8. Qf4　g6　9. Bd2　Bg7.
3．…Nxe4　4．Bd3　d5　5．Nxe5　Bd6　6．0-0　0-0　7．c4　c6　8. Qc2 гэж нүүгээд цагаан тал бага зэрэг давуу талтай болно.
3．…d5 гэж нүүх хувилбар байж болно.
5．Qe2 гэвэл 5．…Nc5　6．Nxd4　Nc6　7．Be3　Nxd4　8. Bxd4　Qh4 гэж нүүгээд хар тал хангалттай байрлал эзэлж чадна.
5．Bb5 гэвэл 5．…Nc6 гэж нүүгээд Луй Лопесын хувилбар уруу шилжинэ.
Бусад хувилбарууд
Nxe5、d4 гэдгээс гадна цагаан тал 3 дахь нүүдэлдээ Bc4 гэж нүүж болдог. Мөн 3．Nc3 гэж нүүвэл "Дөрвөн морины тулаан" буюу "Гурван морины тулаан" болон өрөг үргэлжилнэ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Шатрын гараанууд
Тундэмүнь-гү
thumb|200px|Сөүл дэх Тундэмүнь Тундэмүнь дүүрэг (солонгосоор 동대문구 - тунг-дэ-мүн-гү) — Өмнө Солонгос улсын Сөүл онцгой хотын дүүрэг (구 кү). 14.2 км² газар нутагт нь 2010 онд 346,770 хүн оршин сууж байсан. Урьд 22 хороотой байсан бол өдгөө 10 өөр нэр бүхий 14 хороо (тун)-той байгаа.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Тунжак-гү
thumb|200px|Сөүл дэх Тунжак Тунжак дүүрэг (солонгосоор 동작구 - тунг-жак-гү) — Өмнө Солонгос улсын Сөүл онцгой хотын дүүрэг (구 кү). 16.36 км² газар нутагт нь 2012 оны зун 401,990 хүн оршин сууж байсан. Дүүрэг дотроо 9 өөр нэрээр ялгагдах 15 хороо (тун) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Брэд Гузан
Брэдли «Брэд» Эдвин Гузан (Bradley Edwin «Brad» Guzan; 1984 оны есдүгээр сарын 9-нд Иллинойс мужийн Эвергрин хотод төрсөн) — Америкийн хөлбөмбөгийн хаалгач юм.
Замнал
2008 оны долоодугаар сарын 11-нд «Астон Вилла» Америкийн мэжор лигийн «Чивас АНУ» багаас 2 сая фунтээр хаалгач Брэд Гузаныг элсүүлэхээр тохиролцон 2008 оны нэгдүгээр сард албан ёсоор авчирчээ.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын хөлбөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:Чивас АНУ багийн тоглогч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Халл Сити багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Програмистуудын өдөр
Програмистуудын өдөр нь олон програм хангамжийн компани, үйлдвэрүүдэд тэмдэглэдэг баяр бөгөөд жил бүрийн 256 дахь (16-тын тооллын системээр 100 дахь буюу 28 дахь) өдөр тэмдэглэдэг олон улсын мэргэжлийн өдөр юм (Өндөр жилд 9-р сарын 12-нд, бусад жилд 9-р сарын 13-нд). Орос улсад албан ёсоор тэмдэглэдгээс гадна Монгол, Аргентин, Израил, Бангладеш, Чили, Бразил, Мексик, Австри, Герман, Канад, Хятад, Хорват, Чех, Франц, Гватемал, Энэтхэг, Бельги, Австрали, Шинэ Зеланд, Польш, Румын, Ирланд, Итали, Серби, Словени, Өмнөд Африк, Их Британи, АНУ, Уругвай улсууд тэмдэглэдэг.
256 (28) гэдэг тоог сонгож авсан нь програмистуудын хамгийн сайн мэдэх 8 бит буюу 1 байтад дүрсэлж болох нийт тоо юм. 256 нь 365-аас бага хамгийн их хоёртын үржвэр юм.
Албан ёсны баяр
Веб дизайны компани "Parallel Technologies"-ийн ажилчид болох Валентин Балт, Михаил Червиаков нар энэ өдрийг анх гаргаж иржээ. 2002 оны эхээр тэр хоёр Оросын засгийн газарт энэ өдрийг албан ёсоор програмистуудын өдөр хэмээн бүртгүүлэхээр хөөцөлдөж байсан.
2009 оны 7-р сарын 24-нд Оросын Харилцаа Холбоо, Олон Нийтийн Хэвлэл Мэдээллийн сайд "Програмистуудын Өдөр"-ийг шинэ мэргэжлийн амралтын өдрөөр бүртгэх тушаал гаргажээ.
2009 оны 9-р сарын 11-нд Оросын ерөнхийлөгч Дмитрий Медведев уг тушаалд гарын үсгээ зурж баталгаажуулав. Ангилал:Есдүгээр сарын баяр ёслолын өдөр Ангилал:Компьютерын соёл
Пёньян
Пёньян (солонгосоор 평양, «тэгш газар», → Пёнъя́н, урьд Пхенья́н ) — Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улс (БНАСАУ)-ын нийслэл хот.
Куачонь
thumb|Улаан өнгөтэй нь [[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Кёнги аймаг дахь Куачонь хот]] Куачонь (Куачон, Квачон; солонгосоор 과천시 - куа-чон-ши; англиар Gwacheon; оросоор Квачхон) — Өмнө Солонгос улсын Кёнги аймгийн хот (시 ши). 35.8 км² газар нутагт нь 2010 онд 72,088 хүн оршин сууж байсан. Хот дотроо 6 хороо (тун) болно.
Пёньян
Пёнъян хот Умард Солонгос орныхоо баруун хэсэгт Тэдун мөрний эрэгт байрладаг улсынхаа хамгийн том, ганц саятан хот нь юм. 1946 онд Өмнөд Пёнъань аймгийн харьяанаас салан дэвшиж улсын хот болсон. Энэ нь улсын доор шууд захирагддаг, аймагтай эн тэнцүү эрхт нэгж гэсэн үг. Бүрэн хэлвэл Шууд захирагдах Пёнъян хот ([пёнъян чикалши]) гэнэ. Бодит байдалд хот, хөдөө аль алиныг багтаасан 3,194 км² талбайт Пёнъян нутагт 2008 оны байдлаар 3,255,388 хүн оршин сууж байна.
Куачонь
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын хот
Пёньян
Нэр
Хотын нэрийг монголоор зөв бичиж дуудах эсэх тухай ярьцгаах болсон. Солонгосоор 《평양》 (пёнг-янг) гэж бичээд [пёнъ я́нъ] гэж хэлдэг. Энэ хоёр үеийг кирилл бичгээр [ъ] тэмдэг жийрэглэн холбож Пёнъян гэж бичнэ. Үүнээс жаахан будилж Пёнян, Пёньян, Пён-Ян гэсэн нь ч байна. Орост түрэлтийг [х] үсгээр галигласан нь XX зууны Монголд тэр хэвээр Пхеньян гэж бичигдээд нэг үе нэмж [пэ-хэ-ньяан] маягаар гажин дуудагджээ. Монгол бичгээр харин (pyongyang) [пён яан] гэх нь маргаангүй юм.
Түүх
thumb|300px|Пёнъяны тулалдаан Пёнъян 25 - 220 онд байгуулагдсан.
Пхеньяны тулалдаан
Хятад-Японы анхдугаар дайны хүрээнд хуурай газар дээр явагдсан хоёр дахь том тулалдаан юм. 1894 оны 9 сарын 15-нд Солонгосын Пхеньянд Мэйжигийн Япон болон Манж Чин гүрний хооронд болжээ.
Хятадын Бэйянгийн Армийн 13,000 - 15,000 орчим цэрэг бүхий хүч Пхеньянд 1894 оны 8 сарын 4-нд ирж, эртний хотын хана хэрмийг засварлаж, өөрсдийн хүний тоо, хамгаалалтдаа найдан суув.
Хятадын тал 2000 хүнээ алдаж, 4000 орчим цэрэг шархадсан бол Япончууд дөнгөж 102 хүнээ алдаж, 433 хүн шархадсан бөгөөд 33 цэрэг сураггүй болсон аж.
1894 оны 9 сарын 16-ны өглөө гэхэд Японы хүч Пхеньяныг бүрэн эзэлж авсан байна.
Хүн ам
Пхеньян (Пёнъян) XX зууны эхэнд 4 түмэн хүнтэй байв.
Эстони
Эстони улс (Eesti) улс нь Зүүн умард Европт оршдог Балтын гурван орны нэг юм. Албан ёсоор Бүгд Найрамдах Эстони Улс (Eesti Vabariik) гэнэ.
Пёньян
Хүн ам
1972 онд нэг сая хүнтэй болж байлаа.
2010 оны тооцоогоор 3.3 сая оршин суугчтай байна.
Эстони
Эстони улс нь Балтын тэнгисийн эх газар руу түрж орсон хэсэг болох Финийн булангаар хойд талаараа, Ригийн булангаар баруун урд талаараа, яг Балтын тэнгис нэрт усаар баруун талаараа далай тэнгист тулна. Өмнөд нутгаараа Латви (343 км зурвас), зүүн талаараа Орос (338.6 км) гэх хоёр улстай хуурай газраар хиллэдэг. Балтын тэнгисийн өрнө зүгт Швед, умар зүгт Финланд хоёр улс Эстонид илүү ойр байрладаг байна.
Пёньян
Засаг захиргааны хуваарь
thumb|300px|Хиймэл дагуулаас татсан зураг Пхеньян (Пёнъян) 19 дүүрэг (күёг), 4 хошуу (군, күнь)-наас бүрдэнэ.
Дүүрэг (күёг):
Эстони
Эстони 45,227 км² (дэлхийд 132-р том) газар нутагтай, 2020 оны 1 дүгээр сарын байдлаар 1.328 сая хүн амтай (дэлхийд 151-р олон) байсан юм. Нэгж км²-т 29 хүн (дэлхийд 181-р шигүү ) оногдож байна. Газар нутаг, хүн амын тоогоор харьцангуй жижиг улсад тооцогдоно.
Пёньян
Засаг захиргааны хуваарь
Хошуу (күнь):
Эстони
1991 оны 9 дүгээр сарын 17-ноос НҮБ-ын, 2004 оны 5 дугаар сарын 1-нээс Европын Холбооны, 2004 оны 3 дугаар сарын 29-нөөс НАТО-гийн, 1993 оноос Европын Зөвлөлийн гишүүн орон. Шенгений орнуудын бүсэд мөн ордог.
Пёньян
Метро
Пхеньян хотод метроны шугам сүлжээ бий. Пхеньяны метро 1968 онд байгуулагдсан. Өртөөнүүд: Өртөөнүүд:
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Умард Солонгосын суурин Ангилал:Саятан хот
Эстони
1918 онд тусгаар тогтнолоо зарласны дараа тус улс "Эстони" гэсэн нэрийг авч 1921 онд Үндэстнүүдийн Лигт элсэв. 1920, 1934 оны үндсэн хуулиар тус улсыг Бүгд Найрамдах Эстони Улс гэж нэрлэж байжээ. 1940 онд ЗСБНХУ-д хүчээр нэгтгэж ЗХУ-ын Бүгд Найрамдах Эстони улс байгуулагдаад, 1991 онд ЗСБНХУ задран унасны дараа тусгаар тогтнолоо сэргээн олсон байна.
Түүх
13 дугаар зуунд Загалмайтнууд эст-үүдийн эсэргүүцлийг дарж Ливоны загалмайн газар нутагт багтаасан. Энэ үеэс Германы эрхшээлд байж байгаад 17 дугаар зуунд "Ливоны дайн"-ы үр дүнд Умард хэсэг нь Шведын эрх мэдэлд шилжсэн. Швед, Оросын хаант улс хоорондын "Умардын дайн"-ны төгсгөл болж "Ништадын энхийн гэрээ"-ний дагуу Оросын хаант улсын бүрэлдэхүүнд 1721 онд Эстляндын муж болж орсон байна. 1897 оны хүн амын тооллогоор тус мужид нийт 958 000 хүн ам оршин сууж байснаас эстончууд 90 % гаруй, оросууд -4,5 % болон герман үндэстэн- 3,5 % эзлэж байсан байна.
Эстони нь Хаант Оросыг мөхсөний дараа 1918 онд дараа 1918 оны 2 дугаар сарын 24-нд тусгаар тогтнолоо зарлаад 1918 оны 11 дүгээр сараас 1920 оны 1 дүгээр сарын хооронд Зөвлөлтийн Улаан армитай "Эстоний эрх чөлөөний төлөө дайн" болж тусгаар тогтнолоо олж авсан. 1920 оны 2 дугаар сарын 2-нд Зөвлөлт Холбоот Улс, Эстони улс хооронд харилцан хүлээн зөвшөөрсөн энхтайвны Гэрээ байгуулсан. Улмаар 1920 оны 6 дугаар сард Үндсэн хуулиа баталж парламентын Бүгд найрамдах улс болжээ. 1921 оны 9 дүгээр сарын 22-нд "Үндэстний Лиг"-д гишүүнээр элсэж байжээ.
ЗХУ, Герман хоёрын Европт газар нутагт хуваан нөлөөлөх тохиролцооны дагуу 1939 оны 9 дүгээр сард ЗХУ, Эстони Улс хооронд "Харилцан туслалцах Пакт" /Пакт о взаимопомощи/ байгуулж 1940 оны 8 дугаар сарын 6-ны өдрөөс ЗХУ-ын бүрэлдэхүүн хэсэгт орсон байна. Эстони ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд 1940-1991 онуудад багтаж ирсэн. 1991 онд ЗХУ задран унахад Эстони тусгаар тогтнолоо сэргээж Бүгд Найрамдах Эстони улс болсон байна.
1990 оны 5 дугаар сарын 8-нд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Эстони Улсын Дээд Зөвлөл "Бүгд Найрамдах Эстони Улсын 1938 оны Үндсэн хуулийг сэргээж буйг" хууль баталж 1991 оны 8 дугаар сарын 20-нд Эстони Тусгаар тогтнолоо баталгаажуулсан бөгөөд мөн оны 9 дүгээр сарын 17-нд НҮБ-д гишүүнээр элссэн байна. 2004 оны 5 дугаар сарын 1-нд Европын Холбооны, НАТО-гийн гишүүн болжээ.
Улс төрийн тогтолцоо
1992 онд баталсан Үндсэн хуулийн дагуу Эстонийн ард түмний дээд эрх мэдэлтэй бие даасан ардчилсан парламентын Бүгд найрамдах улс юм. Хууль тогтоох эрх мэдэл шууд сонгуулийн пропорциональ системээр сонгогдсон 101 гишүүний нэг Танхимтай парламент-Рийгикогу юм. Тус улсын 18 нас хүрсэн иргэд 4 жилийн хугацаатай Парламентын сонгуульд оролцох эрхтэй. Хамгийн сүүлчийн парламентын сонгууль 2019 оны 3 дугаар сард болсон. Парламентад 21 нас хүрсэн, санал өгөх эрхтэй Эстони улсын иргэн нэр дэвшиж болно. Риигикогу-гийн сонгууль өмнөх сонгуулиулаас хойш дөрөв дэх жилийнхээ 3 дугаар сарын эхний ням гарагт болдог хуультай. Зарим тохиолдолд Ерөнхийлөгчийн шийдвэрээр хугацаанаас өмнө сонгууль зарлаж болно (одоог хүртэл ийм сонгууль болоогүй). Риигикогугийн сонгуулийн журмыг "Риигикогу сонгуулийн тухай хуул"-иар тогтоодог. Сүүлийн 2019 оны сонгуулийн бүрэлдэхүүн:
Төрийн тэргүүн болох Ерөнхийлөгчийг 5 жилийн хугацаагаар Парламентын гишүүд нууц санал хураалтаар сонгодог байна.
Парламентад олонх болсон намын удирдагч Засгийн газрын тэргүүн Ерөнхий сайд болдог. Засгийн газрын гишүүдийг Ерөнхий сайд санал болгож парламентын дэмжлэг аваад Ерөнхийлөгчөөр батлуулдаг байна.
Хүн ам
2011 оны тооллогоор хүн амын 68.7% (889,770)-ийг Эстоничууд, 24.8-ийг Оросууд, 6.5%-ийг бусад яс үндэст хүмүүс эзлэж байна. Эстоничуудын Эстони хэл улсын цор ганц албан ёсны хэл болно. Эстони орон хэдий газар нутгийн байршлаар Балтын гэх боловч Эстони хэл нь Балт төрлийн хэл биш харин Урал язгуурын Фин төрлийн хэл болохын хувьд Эстоничууд Финчүүдтэй илүү ойр хамаатай ард түмэн юм.
2021 оны 1-р сарын 1-ний байдлаар тус улсын хүн ам -1 329 460 хүрсэн байна.
Эстони улсын нутаг дэвсгэр эхлээд 15 нэгжид хуваагддаг. Эстониор "maakond" (уезд; county) гэх энэ нэгж дунджаар 4,742 км² нутаг, 90 мянган хүнийг харьяалдгаас үзвэл монголоор «хошуу» гэж нэрлэж болохуйц юм. Эсвэл нарийн тооцохгүйгээр «муж» гэж ойлгож болно. Эстоний нийслэл Таллин (2020 онд 426,538 мянган оршин суугчтай) хотоос гадна Тарту (103,284), Нарва-57 мянган хүнтэй хотууд байдаг.
Сүүлийн хэдэн жилд Эстони улс олон улсын амьдралын чанарын судалгаагаар тогтмол дээгүүр байр эзэлж байна. Ийнхүү тус улс интернэт дэх үг хэлэх эрх чөлөөгөөрөө 1-р байр эзэлж, эдийн засгийн эрх чөлөөний үзүүлэлтээр Европт 6-р байр эзэлж, хэвлэлийн эрх чөлөөний зэрэглэлд 11-р байранд орж, амьдралын чанараараа дэлхийд 25-р байранд ороод байгаагийн сацуу Эстони нь макро эдийн засгийн тогтвортой байдлын үзүүлэлтээр тэргүүлэгч орон гэсэн үзүүлэлттэй байна.
Боловсрол
Боловсролын салбарын тэргүүлэгч PISA-ийн судалгааны дагуу Эстоны дунд сургуулийн хүүхдүүд Европт нэгдүгээрт, дэлхийд тавдугаарт жагсдаг. Сүүлийн хэдэн жилийн хугацаанд Эстони сургуулийн боловсролын салбарт удаан жил тэргүүлдэг байсан Финляндыг хүртэл гүйцээд байна. Мөн тус улсад бичиг үсэг тайлагдалт нь зуун хувь байдаг.
Серхи Дардер
Серхи (Сержи ) Дардер Моль (Sergi Darder Moll; 1993 оны арванхоёрдугаар сарын 22-нд Арта хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Малага» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Сартаг
Сартаг хан (1256 онд нас барсан) Бат хаан ба регент Хорезм шахын Борагчиний дундаас гарсан хүү юм. Сартаг Бат хааныг нас барсны дараа Алтан Ордын (Кипчакийн ханлиг) хаан ширээг залгамжлан авсан.
Серхи Дардер
Замнал
Дардер 2012 оны долоодугаар сард «Малага» багт доод лигийн «Атлетико Малагеньо» багаас тоогдон элсчээ. Анхны тоглолтоо улирлын өмнөх «Астон Виллагийн» эсрэг нөхөрсөг тоглолтонд (2:3 ) наймдугаар сарын 10-нд хийж байв. 2013 оны наймдугаар сарын 14-нд сая нэг үндсэн бүрэлдэхүүнд дэвшин тоглохоор болов. Улмаар Ла лигийн дебютээ «Валенсиагийн» эсрэг (0:1) Дардер хийжээ. Арваннэгдүгээр сарын 4-нд багтайгаа 2017 он хүртэл мэргэжлийн анхны гэрээгээ байгуулсан юм. Лигийн анхны гоолоо 2014 оны гуравдугаар сарын 31-нд нутгийн дерби «Бетисийн» эсрэг бүртгүүлэв.
Сартаг
1241 онд, Невийн Александр Сарайд ирж, Сартагтай анд бололцож (цусаар тангараг тавьсан ах дүүс бололцож), Бат хааны өргөмөл хүү болжээ. Үүнийхээ хариуд, Александр Мөсөн дээрх тулалдаанд Алтан Ордын цэргийн хүчээр дэмжүүлсэн. Алтан Ордын хааны зарлигаар (ярлык, жарлык) Александр нь Алтан Ордын хараат (вассал) болжээ.
Сартаг Христ шашинд орсноороо алдартай. Харин түүний эцэг нь бөө шүтлэгтэй байсан юм. Сартаг Христ шашинтан болсон тухай хэд хэдэн түүх байдаг. Арменийн түүхчид болохоор Сартагийг Оросуудын дунд өсөж, угаалга хийлгэсэн гэж үздэг.
1254 оны наймдугаар сарын 29-нд Сартаг Ромын пап IV Иннокентэд элч илгээж Христ шашны угаалга хийлгэснээ мэдэгджээ. Ромын пап Сартаг хааны илгээсэн элч болох санваартны амнаас энэ мэдээг дуулсан байдаг.
Серхи Дардер
Гадны холбоос
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Атлетико Малагеньо багийн тоглогч Ангилал:Малага багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Сартаг
Түүний Алтан Ордын хаанчлал тун ч богино хугацаанд үргэлжилжээ. Эцгийгээ нас барснаас хойш нэг жил хүрэхгүй хугацааны дараа 1256 онд магадгүй хорлогдож үхсэн ажээ. Сартагийн дараачаар Улагчи гарч ирсэн боловч тун удалгүй 1257 онд нас барж, авга ах Бэрх нь хаан ширээг залгамжилжээ. Улагчи нь Сартагийн дүү, хүүгийн аль нь байсан нь одоо тодорхойгүй байдаг.
Сартагийн охин Теодора нь Ростовын Константины ач хүү, Невийн Александрын үеэл Белоозеро ба Ростовыг захирсан Белозёрскийн гүн Глеб Васильковичийн эхнэр болжээ. Тэдний удам угсаанаас хамгийн алдартай нь IV Иван буюу Догшин хочит Иван бөгөөд Оросын язгууртны олон гэр бүл энэ хоёрын үр хойчис юм.
Гарвал
Чингис хаан ба Бөртэ үжин (Хонгирад) нараас төрсөн том хүү Зүчи (Чингис хааны ууган хүү), Зүчи хан ба Ухаа үжин (Хонгирад) нараас төрсөн хүү Бат хаан (Зүчийн 40 орчим хүүгийн нэг), Бат хаан ба Борагчин хатан (Татар) нараас төрсөн хүү Сартаг хан юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Алтан ордны улсын хан Ангилал:13-р зууны ноёрхогч Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд төрсөн Ангилал:1256 онд өнгөрсөн
Кори Жозеф
Кори Эфрам Жозеф (Cory Ephram Joseph, 1991 оны наймдугаар сарын 10-нд Торонто хотод төрсөн) — Канадын мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Сан-Антонио Спёрс багт тоглодог.
Замнал
Жозеф 2011 онд драфтлагдаж Сан-Антонио Спёрс багт элсэж, Спёрс багийн хөгжлийн лиг дэх Остин Торос багт ихэнхи тоглолтоо хийсэн юм.
Тони Паркерийн гэмтлээс шалтгаалж, 2013 оны хоёрдугаар сард НБА-гийн таван тоглолтонд гарааны тоглогчоор Жозеф оролцож, 8.8 оноо, 2.6 дамжуулалт дунджилж 58.6 хувьтай шидэлт гүйцэтгэсэн байжээ.
Холбоос
Ангилал:1991 онд төрсөн Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Канадын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сан-Антонио Спёрс багийн тоглогч Ангилал:Канадчууд
Каракалпакстан
Каракалпакстан (оросоор Каракалпакстан) буюу Бүгд Найрамдах Каракалпакстан Улс (каракалпакаар Qaraqalpaqstan Respublikasi', узбекээр Qoraqalpog`iston Respublikasi) бол Узбек үндэстэн голлосон Узбекистан Улсын харьяан дахь Каракалпакчууд өөртөө засах эрх эдлэхүйц орон юм.
Зураг
Ангилал:Узбекистаны засаг захиргааны гишүүнчлэл
Патрик Миллс
Патрик Сэмми "Патти" Миллс (Patrick Sammy "Patty" Mills. 1988 оны наймдугаар сарын 11-нд Австрали улсын Канберра хотод төрсөн) — Австралийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Сан-Антонио Спёрс болон Австралийн шигшээ багийн холбон тоглогч юм. 2009 онд Австралиас анхны удаагаа НБА-гийн драфтад амжилттай оролцсон тоглогч болж, №55-аар Портленд Трэйл Блэйзерс багт хуваарилагдаж байлаа. .
Миллс 2012 онд Лондонд зохиогдсон олимпийн наадамд 21,2 оноо дунджилж, 19,5 оноо дунджилсан АНУ-ын Кевин Дюрантыг ардаа орхин онооны аваргаар шалгарч байлаа.
Товчхон
Түүний эцэг нь Торрес хоолойн арлын, ээж нь Өмнөд Австралийн хүмүүс ажээ. Эцэг нь хүүгээ бүр багад нь, дөрвөн настайгаас сагсан бөмбөгөөр хичээллүүлж эхэлжээ. Миллс холын зайнаас шидэлт сайн гүйцэтгэдэг. 2011 оны дөрөвдүгээр сарын 13-нд Голден Стэйт Уорриорз багийн эсрэг 23 оноо авахдаа холын зайнаас 4–7 харьцаагаар шидсэн байдаг.
2012 оны гуравдугаар сарын 27-нд Сан-Антонио Спёрс багт элссэн юм. Улмаар 2012 оны дөрөвдүгээр сарын 26-нд Уорриорз багийг 107–101 харьцаагаар ялсан тоглолтонд Миллс хувийн дээд болон нутагт нэгт Эндрю Богутын амжилтыг даван 34 оноог авч, 12 дамжуулалт хийжээ.
Миллс 2013-2014 онд Спёрсийн сэлгээнээс 10.2 оноо дунджилсан, шувтаргын 5 дахь тоглолтонд 17 онооны 14-ийг зөвхөн III үед авсан зэрэг үсрэнгүй амжилтаараа ялгарсан. Гэвч долоодугаар сарын 2-нд мөрөндөө хагалгаа хийлгэсэний дараа долоон сар талбайд гарахааргүй болсоныг зарласан бөгөөд долоодугаар сарын 12-нд багтайгаа гэрээгээ шинэчлэв.
Холбоос
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Австралийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сан-Антонио Спёрс багийн тоглогч Ангилал:Австраличууд
Муж
Муж гэдэг нь засаг захиргааны том нэгж юм.
Зарим мужийг колоничлолын гүрнүүд зохиомлоор үйлдвэрлэж байхад зарим нь өөр өөрийн угсаа гарал бүхий орон нутгийн бүлгүүдийг байгуулжээ. Олонх нь төв эсвэл холбооны эрх мэдлээс хараат бус өөрийн эрх мэдэлтэй байдаг, ялангуяа Канад. Хятад, Франц зэрэг бусад орнуудад мужууд нь төв засгийн газар байгуулах нь маш бага бие даасан байдалтай байдаг.
Ангилал:Улс төрийн газар зүй Ангилал:Түүхэн газар зүй
Сагсан бөмбөг
Сагсан бөмбөг (англи. basket «сагс» + ball «бөмбөг») -бөмбөгийг гараараа өрсөлдөгч талын сагсанд хийх зорилготой багийн спорт тоглоом.
Сагсан бөмбөг үүссэн түүх
Тоглоомын энэ төрлийг сэдэж олох үйл ажиллагаа 1891 оноос эхэлсэн. АНУ-ын Массачусетс мужийн Спрингфилдийн Залуу христосчуудын холбооны коллежийн удирдлага зохион байгуулагч гишүүд спорт зааланд явагдаж байсан биеийн ерөнхий хөгжлийн дасгалуудаас хурдан уйдах болсон. Коллежийн оюутнууд намар нь Америк хөл бөмбөг, хавар нь хөнгөн атлетик, бейсболоор хичээллэж, харин өвөл нь зааланд зөвхөн гимнастикаас өөр хичээллэх спортын төрөл байсангүй. Иймд залуучуудын сонирхлыг татах шинэ зүйл чухал шаардлагатай байлаа. Тус коллежийн биеийн тамирын хэлтсийн ахлах, нарийн бичгийн дарга доктор Лютер Хелси Гулик сэтгэл судлалын семинар дээр өвлийн улиралд битүү, хиймэл гэрэлтүүлэгтэй зааланд залуучуудын сонирхлыг татахуйц шинэ тоглоомын төрлийг сэдэж олохыг зөвлөсөн. Ингэж Гуликийн заавраар биеийн тамирын багш Жэймс Нейсмит 1891 оны өвөл тоглоомын шинэ төрлийг санаачилж “Сагсан бөмбөг”-ийг тоглоход амархан, харин сайн эзэмшихэд хэцүү гэж тодорхойлж байжээ. Ж.Нейсмитийн гавьяаг үнэлэн Спрингфилдийн коллеж 1911 онд “Биеийн тамирын хүндэт мастер”, 1936 онд Мак Гиллийн Их сургууль “Анагаах ухааны доктор” цолоор тус тус шагнасан байна. 1968 онд Спрингфилдийн коллежийн дэргэд Ж.Нейсмитийн музейг байгуулсан бөгөөд хожим нь “Сагсан бөмбөгийн алдрын танхим” гэж нэрлэгдэх болсон. Ингэж хүн төрөлхтөнд гайхамшигт сайхан тоглоомыг бэлэглэсэн энэ хүнийг мөнхжүүлэн хүндэтгэл илэрхийлсэн юм. Ж.Нейсмит 1861 онд Канад улсад төрөөд 1939 онд нас барсан. Мэдээж тоглоомын шинэ төрлийг сэдэж олохын тулд эрт дээр үед Америк тивд дэлгэрч байсан бөмбөгтэй тоглоомын түүхэн мэдээ баримтуудыг ашигласан нь ойлгомжтой. Жишээ нь одоогоос 2000 жилийн тэртээ Мексикийн нутаг дээр амьдарч байсан Инк Майя гэдэг овгийнхон “Пок-то-пок” («Хадан дээрх нугас») бөмбөгтэй тоглоом тоглож байжээ. Тоглоомын гол зорилго нь эгц босоо хананд байрлуулсан чулуун цагаригт бөмбөгийг шидэж оруулах явдал байлаа. Мөн XVI зууны үед ацтекууд “Оллмалитули” нэртэй тоглоом каучукан бөмбөгөөр чулуун цагаригт шидэн тоглож байсан байна. Ж.Нейсмит заалын тагтан /балкон/ дээр жимсний 2 сагс байрлуулаад бөмбөг шидүүлдэг байсан. Гимнастикийн заалны тагтны өндөр 3 м 05 см байсан ба энэ хэмжээ одоо хүртэл сагсан бөмбөгийн цагаригийн өндөр болон хадгалсаар үлджээ. Бөмбөгийг сагсанд шидэж оруулж байсан учраас /Basket –сагс, ball-бөмбөг/ сагсан бөмбөг нэрийг олжээ. Ж.Нейсмит 1891 оны XII сард шинэ тоглоомынхоо дүрмийг бичиж анхныхаа тэмцээнийг зохион байгуулж, 1892 онд сагсан бөмбөгийн дүрмийн номоо хэвлүүлжээ.
Энэ дүрмийн ном нь 13 зүйлээс бүрддэг бөгөөд эдгээрийн ихэнх нь орчин үеийн сагсан бөмбөгийн дүрэмд үйлчилсээр байна. 1895 оноос эхлэн цагаригийг самбарт бэхлэх болсноор тэмцээний дүрэмд бага зэрэг өөрчлөлт орсон. Тагтан дээр зогсоод тэмцээн үзэж буй сэтгэлийн хөдөлгөөнтэй хөгжөөн дэмжигчид заримдаа өөрийнхөө багт туслах зорилгоор бөмбөгийг барьж авч эсрэг багийнхаа цагирагт хийдэг байсан тул цагирагийг хамгаалах зорилгоор самбарыг ашиглах болжээ.
Сагсан бөмбөгийн хөгжил
Хөгжлийн явцал тоглолтын дүрэм, тоног төхөөрөмж, тамирчдын хувцас хэрэглэл, өөрчлөгдөн хөгжсөөр иржээ. 1893 онд анх тортой төмөр цагариг, 1894 онд бөмбөгний тойрог 76,2-81,3 см хэмжээтэй болсон. 1895 онд анх 15 футээс торгуулийн шидэлт хийж эхэлсэн.
Хөгжлийн үе шат
I үе шат 1891-1918 он. Тоглоомын шинэ төрөл бий болсон. Сагсан бөмбөг нь өөрийн бүхий л онцлогоороо ялгаран спорт тоглоомын биеэ даасан төрөл болж хөгжсөн. АНУ даяар түргэн тархахын зэрэгцээ бөмбөг барих, дамжуулах, шидэх зэрэг техникүүд гарч ирсэн. Тактикийн хувьд тоглогчдыг Довтлогч, Хамгаалагч гэж ангилах болжээ. Сагсан бөмбөг нь Европ, өмнөд Америкт өргөн дэлгэрч эхэлсэн.
II үе шат 1919-1931 он. Сагсан бөмбөгийн үндэсний холбоод бий болсон. 1927 онд Женевт Спрингфилдийн докто Элмер Берригаар удирдуулсан биеийн тамирын боловсрол олгох сургууль байгуулагдсан. Тус сургуулийн гол зорилго нь Европ болон бусад тивүүдэд сагсан бөмбөгийг дэлгэрүүлэх явдал байлаа. Сагсан бөмбөг нь Чехословак, Латви, Эстони, Литва, Итали, Франц зэрэг орнуудад өргөн дэлгэрэхийн зэрэгцээ олон улсын нөхөрсөг уулзалт тэмцээнүүд зохиогдох болсон. 1919 онд Америк, Итали, Францын армийн шигшээ багуудын дунд олон улсын анхны тэмцээн зохиогджээ.
III үе шат 1932-1947 он. Сагсан бөмбөгийг дэлхий нийтээр хөгжүүлэх үе. 1932 оны VI сарын 18-нд сагсан бөмбөгийн түүхэн гайхамшигт үйл явдал болсон нь Олон Улсын Сагсан Бөмбөгийн Холбоо /ФИБА/ байгуулагдсан явдал юм. 8 орны (Аргентин, Грек, Итали, Латви, Португал, Румын, Швейцар, Чехословак) үндэсний холбоодын төлөөлөгчид оролцсон олон улсын бага хурлаар ФИБА-г байгуулсан тухайгаа санал нэгтэй мэдэгдэж албан ёсны дүрмээ баталсан. 1935 онд Олон улсын олимпын хороо сагсан бөмбөгийн спортыг олимпын төрөлд багтаах шийдвэр гаргаж, улмаар Берлинд болсон Олимпын XI тоглолтод 21 орны баг тамирчид оролцсоноос Америкийн баг аварга болжээ. Тус тоглолтод I Ж.Нейсмит хүндэт зочноор оролцсон байна.
IV үе шат 1948-1965 он. Техник тактикийн ур чадвар эрс нэмэгдэж сонирхогчдын ба мэргэжлийн сагсан бөмбөг гэсэн 2 чиглэлэээр хөгжих болсон. Тоглогчдын техник, тактикийн ур чадварыг огцом нэмэгдүүлэхэд доорх хүчин зүйлүүд чухал нөлөө үзүүлсэн.
Эдгээр нь сагсан бөмбөгийн цаашдын хөгжилд өвөрмөц хувьсгал болсон юм. Америкийн дасгалжуулагч Т.Арчер 1948 онд анх “Мини сагсан бөмбөг” –ийг санаачилсан. Энэ нь 8-12 насны хүүхдийг сагсан бөмбөгийн спортоор хичээллүүлэх зорилготой гарч иржээ. Тоглолтын дүрмийн хувьд хялбарчилсан, жижиг бөмбөгтэй /67-72 см тойрогтой, жин нь 450-500 гр/, цагаригийн өндөр нь 2 м 60 см, самбараас торгуулийн шидэлтийн шугам хүртэл 4 м зайтай ажээ. 1950 онд Аргентинд эрэгтэйчүүдийн, 1953 онд Чилид эмэгтэйчүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах анхны тэмцээнүүд зохиогдож Аргентин /эрэгтэй/, Америк /эмэгтэй/ багууд аварга болж байжээ. 1950 оны эхээр сагсан бөмбөгт довтолгоо зонхилоход нөлөөлөх хүчин зүйлүүд гарсан нь: • Довтолгооны техник тактик, хамгаалалтын техник тактикаас давамгайлж ирэв. • Багуудад өндөр нуруутай тоглогчдын эзлэх хувь нэмэгдсэн. 1965 онд ФИБА –д дэлхийн 122 орон гишүүнээр элссэн байлаа.
V үе шат 1965он-оос хойших үеийг сагсан бөмбөгийн спорт өөрийнхөө өмнө тулгарсан асуудлуудыг даван туулж ид хөгжлийнхөө замд шилжсэнд тооцдог.
Олон улсын сагсан бөмбөг
Хамгийн анхны туршилтын олон улсын тэмцээн нь 1904 оноос эхтэй; сагсан бөмбөгийг 1936 оноос хойш зуны Олимпын наадамд оролцуулж ирсэн. Дараа нь Берлинд АНУ-ын баг аварга болж, шигшээд Канадыг ялав. Тэр цагаас хойш Америкийн баг 1972 он хүртэл Олимпын сагсан бөмбөгийн тэмцээнд давамгайлж байсан бөгөөд Мюнхен хотод шигшээ тоглолтын үеэр ЗХУ-ын шигшээ багт анхны ялагдлаа хүлээжээ.
FIBA-гийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хувьд ийм тэмцээн анх 1950 онд Аргентинд болсон бөгөөд үүнээс гурван жилийн дараа Чили ч мөн эмэгтэйчүүдийн анхны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулжээ. Эмэгтэй сагсан бөмбөг нь 1976 онд Монреальд (Канад) болсон олимпоос эхлэн олимпын наадмын хөтөлбөрт багтжээ. Тухайн үед ЗХУ, АНУ, Бразил, Австралийн шигшээ багууд аваргын төлөө хүч, арга ухаанаа уралдуулсан байна.
Монгол оронд сагсан бөмбөгийн спорт хөгжсөн түүх
1940-өөд оны эцсээр Монгол улсад уригдан ирж ажиллаж байсан Зөвлөлт, Хятадын мэргэжилтнүүд, ажилчид чөлөөт цагаараа сагсан бөмбөг тоглож тэднээс офицерийн сургуулийн сонсогчид, зарим залуучууд суралцаж байснаар анхны эх үүсвэр нь тавигдсан гэх боловч хэрэглэл материал муутай, зориулалтын заал, талбай цөөн байжээ. 1946 онд явагдсан улсын анхдугаар спартикадад спортын сайн дурын “Соёл”, “Хөдөлмөр” зэрэг нийгэмлэгүүдээс тэр үеийн волейболын тэмцээнд оролцож байсан тамирчдаас бүрдсэн багууд сагсан бөмбөг тоглож байжээ. 1954 онд улсын аварга шалгаруулах албан ёсны анхны тэмцээн явагдаж үүнд нийгэмлэгүүдийн эрэгтэй, эмэгтэй багууд оролцон “Соёл” нийгэмлэгийн эрэгтэй баг аварга болжээ. 1959 онд зохиогдсон Монголын Залуучууд Оюутны анхдугаар их наадмын тэмцээн д “МУИС”, “Барилгачин”, “Залуучууд” багууд тэргүүн байрт шалгарч байжээ. 1961 оны МБАТ-ний анхдугаар спартикадаар хот хөдөөгийн 24 нийгэмлэг, 6 их дээд сургуулийн эрэгтэй эмэгтэй 60 гаруй багийн нийт 400-аад тамирчид оролцож хотоос, МУИС-ын багийн ахлагч С.Чоён анхны спортын мастер цол хүртсэн. 1962 онд БНМАУ-ын Сагсан бөмбөг сонирхогчдын холбоог байгуулсан. 1950-иад оноос ардын армийн шугамаар Монголын сагсан бөмбөгчид Хятад, ЗХУ, Европын социалист орнуудад очиж нөхөрсөг уулзалт тэмцээнд оролцож өөрийн оронд ах дүү армиудын болон бусад баг тамирчдыг урьж уулзалт тэмцээн зохиодог болсон нь тамирчдын ур чадварыг дээшлүүлэх, залуучууд өсвөр үеийнхнийг сагсан бөмбөгийн спортоор шимтэн хичээллэхэд ихээхэн түлхэц болсон юм. Монгол улсын сагсан бөмбөгийн хөгжилд Алдар нийгэмлэгийн оруулсан хувь нэмэр их билээ. 1970-аад оны сүүлч, 1980-аад оны эхэн үеэс арван жилийн хүүхдүүдийн хамгийн их сонирхон тоголдог өогөн дэлгэрсэн спорт болсон юм.
1994 онд МСБХ шинэчлэгдэн зохион байгуулагдаж Монголын сагсан бөмбөгийн лигийн тэмцээнийг анх санаачлан зохион байгуулав. МСБХ нь 2000 оны 12 сарын 21–нд Азийн сагсан бөмбөгийн холбооны 44 дэх, 12 сарын 29–нд олон улсын сагсан бөмбөгийн холбооны 144 дэх гишүүн орноор тус тус элссэн билээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Багийн спортын төрөл Ангилал:Олимпын спортын төрөл
Аблайн хийд
Аблайн хийд (Ойрад аялгаар Аблаин кит, Аблайкет) нь Зүүнгарын хаант улсын үеийн Буддын сүм, бэхлэлт цайз юм. 1654 онд Хошуудын тайш Аблай барьж байгуулжээ. Аблай тайш (? — 1674) нь Галдан бошигт хааны хадам Очирт цэцэн ханы эх өөртэй ах нь юм. Түүний эзэмшил нутаг нь Зайсан нуураас хойш Эрчис мөрний дагуу, одоогийн Хасаг улсын Зүүн Хасаг муж, Улаан муж, Павлодар муж, Семей мужийн нутгийг хамардаг. Аблайн хийд-цайзын туурь Эрчис мөрний хойд эрэгт хадтай уулын өвөрт, одоогийн Өскемен хотын урд байрлана.
Одоогийн нэр
Аблайн хийдийн буурин дээр Цагаан хаант Оросын хайгуулын цэргүүд бэхлэлт суурийн байгуулж хожим Усть-Каменогорск гэж нэрлэжээ. ЗХУ-ын үед энэ бүс нутаг Казахстаны БНУ-ын засаг захиргаанд шилжин ирээд, ЗХУ задрахад Хасаг улсын бүрэлдэхүүнд үлдсэн байна. Хүн ам нь орос голдуу байсан боловч хасаг иргэд ихээр шилжин сууршиж, сүүлд хасаг хэлэнд дөхүүлэн Усть-Каменогорск хэмээх орос нэрийг нь Өскемен болгож сольжээ.
Засаг захиргааны түүх
Эрчис мөрний сав нутаг нь эртнээс Монголын төрт улсуудын эзэмшил нутаг байлаа. 17-р зуунд Монголын Зүүнгарын хаант улсын Хошууд түмэний гол нутаг байв. Манж гүрэн Монголын Зүүнгарын улсыг хэрцгийгээр даран сөнөөсний дараа энэ нутагт байсан үлдэгдэл хошууд, урианхай, цагаан ойрад овгуудаас газар нутгийг нь Цагаан хаант Орос гүрэн цэрэг зэвсгийн хүчээр булаан эзэлж цайз шивээ байгуулж эхэлсэн. 17-р зууны 2-р хагас Цагаан хаант Орос гүрэн бүрэн эзэмшилдээ оруулж Алтайн уулын тойрог (Алтайский горный округ) гэсэн засаг захиргааны нэгж байгуулан Томскийн губерн-д харъяалуулсан. 1920 онд энэ бүс нутагт зөвлөлт засаг тогтох үед Омскийн губерн гэсэн засаг захиргааны нэгж Томскийн губернээс салж байгуулагдсан. 1921 онд Омскийн губернээс ихээхэн газар нутаг Хиргисийн Өөртөө засах БНУ (Киргизской АССР)-н бүрэлдэхүүнд шилжсэн. 1925 онд Хасагийн Өөртөө засах БНУ(Казакская АССР)-н бүрэлдэхүүнд багтаж 1936 онд Хасагийн БНУ(Казахская ССР)-н нутаг болсон. Улмаар 1991 онд БН Хасаг улс(Казахстан) тусгаар тогтноход Хасаг улсын нутаг дэвсгэр болсон байна.
Түүхэн дурсгал
Энэ орчим тод бичиг болон, төвөд үсгээр бичсэн хадны бичиг дурсгалууд түгээмэл буй.
Ангилал:Буддын шашны цогчин
Бүлгэм:Компьютер
Танилцуулга
Энэ портал нь Монгол хэл дээрх компьютер болон тооцоолон бодох шинжлэх ухаантай холбоотой бичлэгүүдийг өргөжүүлэгчдийн бүлгэм юм.
Бидний хийх үндсэн ажил бол жагсаалтыг болон жагсаал дахь бичлэгүүдийг өргөтгөн компьютертэй холбогдолтой Монгол хэл дээрх үнэгүй мэдээллийн агуулгыг тэлэх юм.
Кампанит ажил 1 сарын 17-ноос 1 сарын 30 хүртэл 2 долоо хоногийг нээлттэй эхтэй холбогдолтой бичлэгүүдийг өргөтгөх компанит ажил болгохыг уриалж байна.
Ангиллууд
Програмын хэлүүд - Компьютерын ухааны эрдэмтэд - Алгоритмууд - Үйлдлийн системүүд - Өгөгдлийн бүтцүүд Нэршүүлэлт Энд компьютерийн холбогдолтой оноосон нэр, хэллэг, хэлцүүдийг Монгол хэл дээр нэршүүлэх стандартын тухай мэдээллийг тавьж байя! Энд нэгэнт батлагдсан стандартуудыг тавьж байя, харин та өөрийн санаа оноогоо энэ бичлэгийн хэлэлцүүлэгт хуваалцана уу! Төлөвлөгөө Доорх өдрүүдэд тухайн сэдвийн талаарх бичлэгүүдийг эрчимтэй хөгжүүлэх кампанит ажил өрнүүлнэ!
Хийх зүйлс
Ангилал:Портал:
Марцин Василевский
Марцин Рышард Василевский (Marcin Ryszard Wasilewski; 1980 оны зургадугаар сарын 9, Краков) — Польшийн хөлбөмбөгчин, Английн «Лестер Сити» багийн хамгаалагч. Польшийн шигшээд 2002—2013 онд 60 тоглолтонд гараалахдаа 2008, 2012 оны ЕАШТ-д оролцож байв.
«Лестер Сити» лигийн АШТ-д байхдаа түүнийг 2013 оны есдүгээр сарын 14-нд элсүүлэхээр тохиролцсон юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Польшийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Шлёнск багийн тоглогч Ангилал:Висла Плоцк багийн тоглогч Ангилал:Амика багийн тоглогч Ангилал:Лех багийн тоглогч Ангилал:Андерлехт багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Бельгийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Польшууд Ангилал:1980 онд төрсөн
Тундүчонь хот
thumb|Улаан өнгөтэй нь [[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Кёнги аймаг дахь Тундүчонь хот]] Тундүчонь (солонгосоор 동두천시 - тунг-дү-чон-ши; англиар Dongducheon; оросоор Тондучхон) — Өмнө Солонгос улсын Кёнги аймгийн хот (시 ши). 95.66 км² газар нутагт нь 2010 онд 95,677 хүн оршин сууж байсан. Хотын нутаг дотроо 8 хороо (тун) болдог.
Тайлбар
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Николай Гастелло
Николай Францевич Гастелло (* 1907 оны 5 сарын 6-нд Москвад; † 1941 оны 6 сарын 26-нд Молодечно, Минск муж ) нь зөвлөлтийн дэлхийн хоёрдугаар дайны бөмбөгдөгч онгоцны нисгэгч байсан юм.
Гавьяа/албан ёсны хувилбар/
Ахмад Н.Ф.Гастелло тэргүүтэй 3 бөмбөгдөгч онгоц бүхий хэсэг/ ахлах дэслэгч Фёдор Воробьёв, ахмад Алексей Маслов нарын онгоц / 1941 оны 6-р сарын 26-ны өдөр байлдааны даалгавар биелүүлэхээр ниссэн байна. Беларусийн Молодечно-минскийн засмал замын дагуу давшиж байсан германы цэргийн цувааг бөмбөгдөх үед түүний жолоодсон Д-3Ф хүнд бөмбөгдөгч онгоцны шатахууны сав дайсны зенитын суманд өртөж, шатахад шатаж байгаа өөрийн онгоцоо засмал зам дээрх германы танк, бензин тээвэрлэгч бүхий фашистын цэргийн бөөгнөрөл рүү чиглүүлж, устгасан тул мөн өдрийн ЗСБНХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн зарлигаар түүнд ЗХУ-ын баатар цолыг нэхэн олгожээ.
Ахмад Гастеллогийн экипажийн байгуулсан энэхүү амь насаа үл хайрлан агаараас газрын бай руу мөргөлт хийж, дайснаа устгах амь золиослодог гавьяаг Аугаа их Эх орны дайны жилүүдэд 500 гаруй онгоцны экипаж дахин давтсан байдаг. Хамгийн сонирхолтой нь энэ гавъяаг үйлдээд амьд үлдсэн нисгэгч нар байдаг байна.
Гавьяа /эсрэг хувилбар/
Энэ амиа золиосолсон гавьяаг үйлдэгч нь ахмад Гастеллогийн баг биш гэж зарим судлаач үздэг. Учир нь ахмад Гастеллогийн багийн шарил бүхий булшыг шилжүүлэн баатруудын цогцолборт оршуулах тухай шийдвэрийн дагуу 1951 онд булшыг нь хөндөхөд уг булшинд ахмад Гастеллогийн багийн гишүүдийн шарил биш харин түүнтэй нэг хороонд алба хааж, мөн өдөр хамт ниссэн боловч сураггүй алга болсонд тооцож байсан ахмад Алексей Масловын багийн гишүүдийн шарилын үлдэгдэл олдсон байна. Үүнээс үндэслэн 1941 оны 6 сарын 26-ны өдөр Молодечно-минскийн засмал зам дээр үйлдсэн гавъяаг ахмад Гастеллогийн баг биш харин ахмад Масловын баг үйлдсэн гэж үзэх болсон. Энэ үнэн байдлыг социализмын үед нуун дарагдуулж байсаар 1991 онд архивийн баримтаар ил болсон байна. 1996 онд ОХУ-ын ерөнхийлөгч Ельцины зарлигаар ахмад Масловын багийн бүх гишүүдийг ОХУ-ын баатар цолоор нэхэн шагнажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны бөмбөгдөгч онгоцны нисгэгч Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:Оросууд Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросын Германчууд Ангилал:1907 онд төрсөн Ангилал:1941 онд өнгөрсөн
Барүто Кайто
Барүто Кайто (把瑠都凱斗, ばると かいと, 1984 оны 11 сарын 5-нд төрсөн) нь Японы мэргэжлийн сүмогийн Оноэ дэвжээнд харьяалагддаг байсан бөх бөгөөд Швед гаралтай Эстонийн иргэн юм. Тэрээр Эстонийн Лээне-Виру мужийн Раквере хотод төржээ. Жинхэнэ нэр нь Кайдо Хөөвельсон (Kaido Höövelson). Оозэки цол хүртэн, дээд зиндаа болох Макүүчид нэг удаа түрүүлж байсан тэрээр бэртлийн улмаас 2013 онд зодог тайлснаасаа хойш тулааны дэвжээнд хүчээ сорьж, одоогоор 2 тулалдсанаас 2 ялаад байна.
Амжилт
<td style="background-color:#CCC">'''Тэмцээн болоогүй'''
Эшлэл
Ангилал:1984 онд төрсөн Ангилал:Эстонийн сүмоч Ангилал:Эстоничууд
Оуэн Койл
Оуэн Коламба Койл (Owen Columba Coyle, 1966 оны долоодугаар сарын 14-нд төрсөн) нь Шотланд гаралтай Ирландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин байсан бөгөөд одоо Болтон Уондерерс багийн менежер юм.