cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Богд хан уул
Газар зүй
Газар зүйн нөхцөл, газрын гадаргын хувьд бол Богд Хан Уул зүүнээс баруун тийш чиглэсэн их нуруу болон түүний салбар уулсаас бүрднэ. Богд Хан Уулын хамгийн өндөр оргил нь далайн түвшнээс дээш 2268 метр өндөрт өргөгдсөн Цэцээ Гүн, 2256 метр өндөрт орших Түшээ гүн хэмээх оргилууд болно. Ер нь Богд Хан Ууланд 2000 метрээс дээш өргөгдсөн эртний тэгшрэлийн гадарга голлоно. Тэгшрэлийн гадаргын үнэмлэхүй өндөр 1800, 2000, 2200 метрийн түвшинд гурван үндсэн шатлал үүсгэсэн байна. Ойн хилээс дээш гарсан Цэцээ Гүн, Түшээ Гүн болон бусад өндөрлөгт хүйтний өгөршлийн нөлөөгөөр тагт чулуун нуранги үүссэн газар олонтой. Газарын хэмжээнд Чулуун нүүрсний галавын үед (350-205 сая жилийн тэртээ) хуримтлагдсан тунамал чулуулаг, Мезозойн эриний Триасын галавын сүүлч, юрийн галав (T3-J1) ын эхээр (130 сая жилийн өмнө) үүсч бүрэлдсэн боржин чулуу, мөн уулын бэл, хормой, гуу жалга орчимд сэвсгэр хурдас тархаж байдаг. Тогтцын хувьд Богд Хан Уул Хангай, Хэнтийн атираат бүсийн Хэнтийн хэсгийн баруун өмнөд талд оршдог.
Богдхан уулын амууд
Богдхан ууланд урт, богино 40 шахам ам байдаг ба Богдхан уулын амуудыг нар зөв тойруулан нэрлэвэл:
1. Их тэнгэрийн ам
2. Бага тэнгэрийн ам
3. Залаат
4. Залаатын богино
5. Хүрхрээгийн ам
6. Их бага хүрэл тогоот
7. Чулуутын ам
8. Бумбат
9. Харганат
10. Төр хурахын ам
11. Шажин хурахын ам
12. Ширдэгт
13. Ширдэгтийн богино
14. Баянбулаг
Хас-Очирын Лувсандорж
Хас-Очирын Лувсандорж (1910 онд Түшээт хан аймгийн Эрдэнэ вангийн хошуу, одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Шаамар сумын нутаг Цац гэх газар төрсөн; 1937 оны 11 дүгээр сарын 16-нд хилс хэргээр цаазлуулсан) нь БНМАУ-ын улсын бага хурлын гишүүн, улс төрч байв.
Намтар
1923-1926 онд Нийслэл Хүрээн дэх Шавийн яамны дэргэдэх бага сургуульд суралцаж төгссөн. 1936-1937 онд ЗХУ-д Дорно дахины хөдөлмөрчдийн эв хамтын дээд сургуульд суралцаж байжээ. МАХН-д 1932 онд элссэн. 1926 оноос Богд хан уулын аймгийн Зүүнбүрэн хан уулын хошууны тамгын газарт бичээч, 1928-1931 онд мөн хошууны ХЗЭ-ийн 18 дугаар товчлох хорооны нарийн бичгийн дарга, Богд хан уулын аймгийн аймгийн ХЗЭ-ийн хорооны зохиолын хэлтсийн эрхлэгч, 1931-1933 онд Сэлэнгэ аймгйин ХЗЭ-ийн хорооны анхны дарга, 1933 оноос Сэлэнгэ аймгийн намын хорооны даргаар тус тус ажиллаж байжээ. 1934 оны 10 дугаар сарын 6-наас 1936 оны 8 дугаар сарын 15 хүртэл МАХН-ын Төв Хорооны тэргүүлэгч гишүүн ., Намын Төв Хорооны нарийн бичгийн даргаар (адил эрхтэй гурван нарийн бичгийн даргын нэг) сонгогдон ажиллаж байсан. 1934-1936 онд “Намын байгуулалт” сэтгүүлийн эрхлэгчээр хавсран ажиллаж байв. МАХН-ын 9 дүгээр их хурлаас Намын Төв Хорооны гишүүн, БНМАУ-ын 7 дугаар их хурлаас Улсын Бага Хурлын гишүүнээр сонгогдсон. 1936 онд Аж үйлдвэрийн гавьяаны нэгдүгээр зэргийн одонгоор шагнагджээ.
Хэлмэгдүүлэлт
Түүнийг 1937 оны 9 дүгээр сарын 11-нд хувьсгалын эсэргүү хэрэгт холбогдуулан баривчилж, 11 дүгээр сарын 16-нд буудан алах ял оногдуулж, ялыг мөн өдөр гүйцэтгэсэн. Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дэргэдэх Цагаатгах ажлыг эрхлэх комиссын 1962 оны 2 дугаар сарын 13-ны өдрийн 80 дугаар хурлын тогтоолоор Х.Лувсандоржийг цагаатган иргэний нь нэр төрийг сэргээн тогтоосон байна ..
Эшлэл
Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга Ангилал:БНМАУ-ын Улсын Бага хурлын гишүүн Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн Ангилал:Сэлэнгийнхэн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1910 онд төрсөн Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Богд хан уул
Богдхан уулын амууд
15. Өгөөмөр
16. Зүүн дэлгэр
17. Зүүн зуун мод буюу Манзушир ламын хийд
18. Баруун зуун мод
19. Баруун дэлгэр
20. Бөхөг-Түргэний
21. Өвгөнт өвөр Зайсангийн
22. Ар Яргайтын
23. Тайны ам
24. Ноёны ам
25. Жаргалантын ам
26. Ташгай
27. Ихбулга
28. Өвөр сайхан
29. Нүхт
30. Арцатын ам
32. Гурван зандмаан
33. Зандмааны богино
34. Ар зайсангийн ам
Ус зүй
Богд Хан Уул нь усзүйн хувьд Умард мөсөн далайн ай савын Туул голын ай савд багтах бөгөөд олон жилийн дундаж урсац нь 100м-ээс илүү бүс нутагт хамаарна. Уулын эргэн тойрны 20 орчим амнаас гол горхи эх авч зарим нь Туул голд, үлдсэн хэсэг нь уулын хаяа, хормой хотгор гүдгэрт хүрч сэвсгэр хурдсанд шурган орно. Уулаас эх авсан голоос 36.2 км урт Түргэний гол, 33.3 км урт Баруун, Зүүн Зуун Модын гол, 32.6 км Хүрхрээ голуудыг нэрлэж болно. Мөн хэд хэдэн эмчилгээний ач холбогдолтой рашаан булаг байдаг.
Амьтан, ургамлын аймаг
thumb|left|[[Манзуширын хийдийн орчимд.]] Хэнтийн нурууны голлох амьтны аймгийг бүрдүүлэгч хөхтөн амьтдын нутагшлын хамгийн урд хил нь Богд Хан Уул болно. Тарвага, зурам, зараа, мануул, булга, шилүүс, буга, бор гөрөөс, аргаль, янгир, ялаа, шумуул тэргүүтэн 56 зүйлийн хөхтөн амьтан бүртгэгдсэн.
Жигүүртэн шувуудаас бөднө, болжмор, хараацай, хайруулдай, тогоруу, өрөвтас, харцага, шонхор, бүргэд зэрэг 194 зүйлийн шувуу бүртгэгджээ.
Ургамлын аймгийн хувьд нийт талбайн 55.8 хувийг шинэс, гацуур, хуш, нарс, хус, бут сөөгнөөс бүрдсэн ой мод эзлэнэ. Уулын оройн хэсэг, баруун, баруун хойд талын зарим газарт хушин ой зонхилох бол, баруун урд ба өмнөд хэсгээр гацуурын ой, баруун урд хэсгээр нарсан ой, хойд ба зүүн хэсгээр шинэсэн ой зонхилдон тархсан байна. Энд 70 овгийн, 256 төрлийн, 587 зүйлийн ургамал ургадаг.
Түүхэн товчоон
Богд хан уул нь Монголын төдийгүй дэлхийн анхны дархан цаазат газруудын нэг юм. 1294 онд гаргасан Монгол Их Юань улсын хууль цаазын 398 дугаар бүлэгт “Богд хан уул, Отгонтэнгэр, Хан Хэнтий, Алтайн нүсэр даваа” зэрэг байгалийн үзэсгэлэнт газруудыг дархан цаазтай болгож байжээ.
Их Тэнгэрийн аманд байгаа хадны сүг зураг тэргүүтнийг үзэхэд лавтайяа аль хүрэл зэвсгийн үеэс хүн суурьшиж байсан ул мөр байдаг. Богд Хан Уул эртнээс бөө мөргөлийн шүтээн, тайлга тахилгын газар байсан бөгөөд 13-р зууны үеэс Хэрэйдийн Ван Хан Туулын Хар шугуйд нутаглаж байхдаа Хан Ууланд ан гөрөө хийх, гал хөс түлэхийг хориглодог байжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Азийн байгалийн цогцолборт газар Ангилал:Азийн шим мандлын нөөц Ангилал:Монголын уул Ангилал:Монголын байгалийн цогцолборт газар Ангилал:Монголын тусгай хамгаалалттай газар нутаг Ангилал:Монголын шим мандлын нөөц Ангилал:Хэнтийн нуруу Ангилал:Төрийн тахилгат уулс Ангилал:Улаанбаатарын газар зүй Ангилал:Төв аймгийн газар зүй
Бакау
Бакау (Bacău [] ) — Румыны Бакау тойргийн төв, 144,307 хүнтэй хот.
Газар зүйн байршил
Бакау нь Дорнод Карпатын нурууны зүүн талд Бистрица голын адагт, Сирет голд цутгах цутгалаас хэдхэн километрийн дээд талд оршдог.
1987 он
Аргын тооллын (Нийтийн он тооллын, Манай эриний) 1987 он (Нэгэн мянга есөн зуун наян долоодугаар он) хэдийнээ улиран оджээ. Тэр жил Пүрэв гарагаар эхлэж, мөн Пүрэв гарагаар төгссөн 365 хоногтой жил байлаа.
Энэ онд төрөгсөд
thumb|120px|Лионель Месси thumb|120px|Батхуягийн Мөнгөнтуул
Зүүлтийн тайлбар
#
Алтай сум (Баян-Өлгий)
Алтай нь Баян-Өлгий аймгийн сум юм.
Сумын ерөнхий танилцуулга
Баян-Өлгий аймгийн Алтай  сум нь 1959 онд байгуулагдсан, хуучнаар БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 1959 оны 2-р сарын 12-ны өдрийн 129-р зарлигаар Буянт сумаас өрх тусгаарлан Хар бут голын эрэгт сууриа тавьж анх байгуулагдсан. Хуучинаар Ховд аймгийн Жаргалант, Сагсай хошуунд харъяалагдаж байсан. Алтай сум Хар-Нуур, Бардам, Улаанхад, Шар говь, Чихэртэй гэсэн 5 багийн нийт  1034 өрх 3644 хүн амтай. Хүн ам, газар нутгийн хэмжээгэр Баян-Өлгий аймгийн 13 сумаас 6-д ордог. Хүн амын дийлэнх хувийг Казак үндэстэн эзлэх ба мөн Урианхай ястан цөөнх хэсгийг бүрдүүлэх нь ихэвчлэн Улаанхад, Борбургас багуудад оршин суудаг.
Газар зүйн байршил
Баян-Өлгий аймгийн баруун урд хэсэгт: Улаанбаатар хотоос 1870 км, Аймгийн төвөөс 110 км зайд байрладаг. Баян-Өлгий аймгийн Буянт, Сагсай, Толбо, Дэлүүн сумдтай, мөн БНХАУ-тай хиллэдэг.
Байгаль, газарзүйн онцлог
Газарзүйн онцлог. Далайн түвшнээс дээш 2148-3752 м өргөгдсөн. Физик газарзүйн хувьд Ховд, Ирчис мөрний сав газрын хагалбарт, өндөр уулын бүс нутагт багтдаг. Газар хөдлөлийн эрчим 2 балл. Сумын нутаг дэвсгэр нь өндөр уулын олон цүнхэг, түүнээс эх авсан гол горхи, булаг шанд, нуур цөөрөм ихтэй, мал аж ахуй эрхлэхэд тохиромжтой. Хамгийн өндөр цэг нь Цагаан уул д.т.д 3752м өндөртэй. Чихэртэй, Хар нуур, Жалангаш нуур, зэрэг томоохон нууруудтай. Гол горхиос Сагсай, Харбут, Чихэртэй, гэх мэт голуудаас гадна Нүцгэнтийн зуслангийн рашаан, Хула Шохы зэрэг эмчилгээнд ач тустай том жижиг рашаанууд их бий.
Эдийн засаг
Орон нутгийн төсөв: Тус сум нь орон нутгийн татварын орлогоор 121,18 сая төгрөгийн орлого оруулж улсад төвлөрсөн төсвийн дэмжилэг 1,709 сая төгрөгний дэмжилэг авч үйл ажиллагаа явуулдаг. Нийт зардал 1830,18 сая төгрөг ба түүний  55-60% цалин, 7%  нийгмийн даатгалын шимтгэл, 6-9% хоолны зардал, 3-5 % түлш халаалт, 1-6 % ийг тээвэр шатахууны зардалд тус тус зарцуулж байна.
Эдийн засгийн бүтэц: Сумын хэмжээнд нийт 21 жижиг аж ахуйн нэгж байгууллага үйл ажиллагаа явуулж 155 сая төгрөгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж,үйлчилгээ явуулж улс орон нутагт 3.1 сая төгрөгийн татвар төвлөрүүлж байна. Тус сумд жигд үйл ажиллагаа явуулж байгаа томоохон үйлдвэр, аж ахуйн нэгжгүй. Харин хүнсний болон төрөлжсөн барааны 45 дэлгүүр ийн 11 орчим дэлгүүр нь тотмол үйл ажиллагаа явуулж байна.
Хөдөө аж ахуй
Мал сүргийн бүтэц: Сумын хэмжээнд нийт 120650 малтайгаас тэмээ 397 тэмээ, 6159 адуу, 10251 үхэр, 57106 хонь, 46737  ямаа байна. Үүнээс цэвэр үүлдэр, эрлийз, нутгийн шилмэл омгийн 59960 толгой мал тоологдсон нь нийт малын 49.7 хувийг эзэлдэг.695 малчин өрх, 292 мал бүхий өрх байгаа нь сумын нийт өрхийн 95.4 хувийг эзэлж байна.
Инженерийн дэд бүтэц
Зам тээвэр. Сумаас аймгийн төвтэй холбогдох орон нутгийн чанартай 110 км, хил залгаа сумууд болон багууд хоорондоо шороон замаар холбогддог.
Цахилгаан хангамж. Сум нь төвлөрсөн эрчим хүчний системд 2001 онд холбогдсон. Сумын төвд баригдсан 10 квт-ын дэд станцтай.
Ус хангамж. Сумын төвд цэвэр усны эх үүсвэрийн хувьд өвлийн улиралд гүний 6 худаг, 98 энгийн гар худагаар зуны улиралд голын усаар хэрэгцээгээ хангадаг. 5 албан байгууллага тус бүрт 1 гар худагтай зарим том байгууллагуудад 2-оос дээш худагаар байгууллагын хэрэгцээг ханган ажиллаж айл өрх дээрхи гүний 6 худаг болон энгийн 98 худагаас   усаа авч байна.
Ариутгах татуурга. Сумын төвийн айл өрхүүдийн 50 хувь нь бохир усны цооногтой бөгөөд цаашид сумын төвийн айл өрхүүдийг 100 хувь бохир усны цооногтой болгох талаар бодлого барин ажиллаж байна.Суманд төвлөрсөн ариутгах татуургын байгууламж байхгүй.
Дулаан хангамж. Сумын төвд 5 албан байгууллага нам даралтын уурын зуух ашиглан   дулааны хэрэгцээ хангаж байна.
Сумын хөшөө дурсгал
Тус сумын 5-р багийн “Хар үзүүр” гэдэг газарт Монгол Улсын баатар Х.Дамба, Д.Намнан нарын хөшөө байдаг.
Сумын хөгжлийн зорилт
Тус сум нь “Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн гаралтай экологийн цэвэр бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч сум” болох зорилго тавьж дараах гол зорилтуудыг дэвшүүлэн ажиллаж байна. Үүнд: Эдийн  засгийн  бүтцийг боловсронгуй  болгож, хэрэглэгч сумаас үйлдвэрлэгч сум болох суурь нөхцөлийг бүрдүүлэх Ажлын байрыг 2-3 дахин нэмэгдүүлж, ажиллах хүчний байршлыг хүн амын суурьшил, газар нутгийн зохион байгуулалт, эдийн засгийн бүтэцтэй уялдуулан зөв байршуулах Нийгмийн дэд бүтэц, орон сууцны   хангамжийн дээшлүүлэх
Сумын онцлог
Алт, зэс, шар шавар, зэрэг байгалийн ашигт малтмалын баялагтай. Алтай соёоны нурууны тусгай хамгаалалтай нутаг бүхий байгалийн үзэсгэлэнт “Ёлт”-ын сав газар нутагтай. Тус газарт хүрэн баавгай, халиун буга, аргаль, янгир зэрэг дархан цаазтай амьтад мөн ёл, тас, бүргэд, шонхор, хойлог, ятуу зэрэг нэн ховордсон шувууд байдаг. Энэхүү онгон байгальд тулгуурлаж аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх бүрэн бололцоотой нутаг.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Спиритуалити
Спиритуалити (Spirituality) гэдгийг оюун ухааны туйлын бодит байдал буюу өөрийн дотоод мөн чанар, амьдралын цаад утга учрыг олох гэсэн дотоод сэтгэлийн арга, зам мөр гэж дүгнэж болох юм. Энэ үгийг Монгол хэлээр Оюун санааны амьдрал, Сэтгэл зүрхний амьдрал, Тэнгэрлэг байдал болон Сүнслэг амьдрал гэх мэтээр нэрлэдэг.
Данзанноровын Хүү
Данзанноровын Хүү нь Монголын зохиолч, шүүмжлэгч, багш юм.
Тэрээр Дундговь аймгийн Сайнцагаан сумын нутагт 1950 онд төржээ. 1969 онд Өмнөговь аймгийн 10 жилийн дунд сургууль, 1973 онд УБДС-ийг монгол хэл, уран зохиолын багш мэргэжлээр төгссөн. 1973 оноос Өмнөговь, Улаанбаатар хотод багш, хотын ХЗЭ-ийн хороонд хэлтсийн дарга, боловсролын төвд мэргэжилтэн, АБЯ-ны хэвлэлийн газарт ахлах редактор, 1993 онд Багшийн сургуульд тэнхимийн эрхлэгч, профессор багшаар ажиллаж байна.
Шагнал
Ангилал:Монголын зохиолч Ангилал:Монголын багш Ангилал:1950 онд төрсөн
Нургийн сойр
Нургийн сойр (Tetrao parvirostris) нь Орос, Монгол, Хятадын хөвч, ой тайгад амьдрах шувуу юм. Их бие нь хар өнгө давамгайлсан, далавч болон сүүлний үзүүр хэсэгт том цагаан толботой.
Цахим холбоос
Ангилал:Гургуулынхан
Автово (өртөө)
thumb|220px| Автово өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 1955 оны 11 сарын 15-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал Ангилал:1950-иад онд барьсан
Братислав аймаг
Братислав (словакаар Bratislavský kraj) — Словак улсын Братислав төвтэй аймаг (муж).
Цахим холбоос
Ангилал:Словакийн край Ангилал:Нутаг дэвсгэрийн нэгжийн статистикийн бүртгэл-2-Бүс нутаг Ангилал:Нутаг дэвсгэрийн нэгжийн статистикийн бүртгэл-3-Бүс нутаг
Алт
Алт нь Au гэж тэмдэглэгддэг, атомын дугаар нь 79, нэгэн төрлийн химийн элемент юм. Аurum буюу Үүрийн туяа гэсэн утгатай Латин үгнээс гаралтай. Алт нь байгаль дээр цэврээр (дангаараа) орших ба хувийн жин ихтэй (хүнд), зөөлөн, гялалзсан шар өнгөтэй металл юм Байгальд маш ховор тохиолдолд 6; 8;12; ханатай талст хэлбэрээр оршдог. Ихэнхдээ байгальд нунтаг тоос, үйрмэг, нимгэн хуудас, нарийн үслэг төрхтэйгээр газрын давхаргад судал, бусад металл болон чулуулагтай холимог хадан тогтцын хэлбэртэйгээр1,1•10³ppm нягтралтайгаар оршдог. Цул хадан болон хавтан хэлбэрээр хэзээ ч оршдоггүй гэж үздэг. Алт нь уян хатан, давтагдах, сунгагдах, цутгагдах өвөрмөц чанартай бөгөөд дулаан цахилгааны маш сайн дамжуулдаг. Атмосферийн нөлөөнд тэсвэртэй, бараг бүх төрлийн хүчлийн үйлчлэлд тэсвэртэй онцгой шинж чанартай металл юм. Алт озонтой давсны хүчилд урвалд орон Au2 нэгдлийг үүсгэх ба цианы уусмалд задарч Au4 нэгдлийг үүсгэдэг учир алтыг ялган авахад цианы хүчлийг хэрэглэх тохиолдол байдаг.
Алт нь хүн төрөлхтний хамгийн их үнэлдэг гол металлын нэг бөгөөд Аurum буюу Үүрийн туяа гэсэн утгатай Латин үгнээс гаралтай. Алт нь байгаль дээр цэврээр (дангаараа) оршихоос гадна калаварит сивьванит, нагиагит зэрэгл теллурт нэгдэлд 6-39 хувийн агуулгатай байна. Алт нь хувийн жин ихтэй (хүнд), зөөлөн, гялалзсан шар өнгөтэй металл юм. Ихэнхдээ байгальд нунтаг тоос, үйрмэг, нимгэн хуудас, нарийн үслэг төрхтэйгээр газрын давхаргад судал, бусад металл болон чулуулагтай холимог хадан тогтцын хэлбэртэйгээр оршдог. Цул хадан болон хавтан хэлбэрээр хэзээ ч оршдоггүй гэж үздэг. Алт нь уян хатан, давтагдах, сунгагдах, цутгагдах өвөрмөц чанартай бөгөөд дулаан цахилгааны маш сайн дамжуулдаг. Атмосферийн нөлөөнд тэсвэртэй, бараг бүх төрлийн хүчлийн үйлчлэлд тэсвэртэй онцгой шинж чанартай металл юм. Алтны хамгийн онцгой чанар нь ус болоод агаарын нөлөөнд автаггүй явдал юм. Монголчууд эрт дээр vеэс алтаар гангарч ирсэн ард тvмэн бөгөөд Бvр Хvннvгийн vеэс алтаар маш нарийн донж хийцтэй эдлэл хийж хэрэглэж байсныг Эрдэмтэд тогтоосон байна. Алтыг бас Дорно дахины анагаах ухааны салбарт олон зууны тэртээгээс ашиглаж ирсэн гэсэн баримт буй. Цэвэр алт нь ихэнхи тохиолдолд 30-50 % ийн мөнгөний хольцтой байдаг. Үүнээс гадна түүний найрлагад зэс төмөр зэрэг зарим эрдэс бага хэмжээтэй байдаг. Алт нь голдуу өрөл, ялтас , утас , мөн ховорхон тохиолдолд талст хэлбэртэй , шар өнгөтэй байдаг бөгөөд мөнгө агуулсан алт нь илүү тунгалаг өнгөтэй байдаг бол зэс агуулсан алт нь улаавтар туяатай байдаг. Алт нь голдуу гидротермаль гаралтай цахирын судал, пегматит , скарн болон зэс турихан цагаан , хүнцэл болон холимог металлын хүдэрт оршдог байна. Хүн төрөлхөтөн алтны Шороон ба Үндсэн ордоос 1800000 тн гаруй олт олборлосон гэж үздэг бөгөөд Алтны хам гол нөөц Далай буюу Тэнгисийн усанд 1 тэрбум тонн буюу 1шоо метр усанд 3-5мг алт байдаг гэж үздэг байна. Гэхдээ одоог хүртэл Далайгаас алтыг олборлох аргыг нээж илрүүлээгүй байна. Олон улсын стандартаар бол 1000 кг хvдэрт 0.5 гр алт агуулагдаж байвал эдийн засгийн хувьд vр ашигтайд тооцогддог юм байна. Гэхдээ ил уурхайнуудын хувьд ийм хэмжээний хvдэрт ихэвчлэн 1-5 гр алт агуулагддаг. Энэ агууламж бvр 30 гр хүрсэн үе бас тохиолдсон байна. Алтны 100 тонноос дээш нөөцтэй үндсэн ордыг их том, 50-100 тонныхыг том , 10-50 хүртэл тонныхыг дунд , 10 тонныхыг жижиг ордод тооцох ба 1тонноос бага нөөцтэй ордыг жижиг орд гэж нэрлэнэ.
Алтны үндсэн ордоос алтны зэрэгцээгээр ашигтай тохиолдолд мөнгө, теллур , висмут , хүнцэл зэргийг олборлодог болно. Алтны зарим шороон орд нь Доржпалам, уулын болор , цагаан алт , титаны бүлгийн эрдэс агуулдаг. Алтны хатуулаг нь 2-3, нягтрал нь хольцоосоо хамаарах ба цэвэр алтных 19,3 байдаг байна. Цэвэр алтны агуулгыг сорьц гэх бөгөөд хэрэв алтны сорьц 900 гэвэл тэр нь түүний найрлагад цэвэр алт 90% байна гэж үзнэ.
Алтны нөөц өсгөх нэн чухал хүчин зүйл нь санхүүжилтийн эх үүсвэр бөгөөд үүнд хувийн хэвшлийн аж ахуй нэгжүүдийн оруулж байгаа хөрөнгө оруулалт нөлөөлдөг болно. Геологийн хайгуулын ажлаар алтны нөөцийн хувьд ирээдүй багатай гэж үзсэн талбайд хувийн хэвшлийнхэн өөрийн хөрөнгөөр хайгуул хийн олборлох боломжит нөөц олон олборлолтын хэмжээг нэмэгдүүлдэг байна. Алтны ордуудын нөөцийн хэмжээ, уул техникийн нөхцөл , ашиглалтын хүчин чадлаар нь бүлэглэж тээврийн иж бүрдэл хослол , технологийн схемийг сонгон авч зураг төсөл туршилтын олон хувилбараар боловсруулж уг ажлыг агент лаг болон хяналтын байгуулагууд эцэслэн хянаж зөвшөөрөлцсөний үндсэн дээр хэрэгжүүлдэг.
Алтны үндсэн ордын хүдрээс алт ялган авах оновчтой технологийг сонгон авах явдал нь хүдэр дэхь бодисын найрлага, алт агуулсан эрдсүүдийн шинж чанар технологийн ажиллагааг хүндрүүлэх нөлөөтэй хольцууд байгаа эсэх зэрэг олон хүчин зүйлээс хамаардаг ба хүдрийг урьдчилан бэлгэх баяжуулах металлурги химийн боловсруулалт зэрэг үндсэн ажиллагааг бүрдүүлдэг. Алтны үйлдвэрлэл өндөр хөгжсөн орнуудад алтны үндсэн нөөц нь ихэвчлэн үндсэн ордод 80%, шороон ордод 2 % , үдсэн нь дагалдах хэлбэрээр олборлогдсон алтанд ноогддог байна. Манай улсын хувьд алт олборлолт нь өөрийн гэсэн онцлог давуу талтай. Одоогоор ашиглаж буй ордууд нь хөрөнгө оруулалт бага харьцангуй хялбар технологи шаарддаг ба алт олборлолтын өөрийн өртөг нь харьцангуй бага байгаагаараа онцлогтой.
Шинж чанар
Алт нь бүх металлууд дотроос хамгийн уян чанартай нь ба нэг грамм нь 1 квадрат метр талбай бүхий хавтанг үүсгэж чаддаг. Алтан ялтасыг тунгалаг болтол нь нимгэлэн давтаж болдог. Түүний нэвтрүүлэх өнгө нь ногоон-цэнхэр байдаг. Учир нь, алт шар ба улаан өнгийг хүчтэйгээр ойлгодог. Ийм хагас тунгалаг ялтас хэт улаан туяаг мөн хүчтэй ойлгодог нь, түүнийг дулаан тэсвэртэй хувцасны шилний хэт улаан туяаны хаалт болон сансрын хувцасны шилний нарнаас хамгаалах хаалт болгон ашиглагдах боломжийг олгодог. Алт нь дулааны болон цахилгааны сайн дамжуулагчаас гадна, хэт улаан цацрагийг хүчтэй ойлгогч
Алтны нягт нь 19.3 g/cm3. Харьцуулхад, хар тугалганых 11.34 g/cm3 бол, хамгийн өндөр нягттай элемент болох осмигийнх 22.588 ± 0.015 g/cm3 юм.
Хими
Алт нь хэдийгээр, тогтвортой металлуудын хамгийн тогтвортой нь ч гэсэн олон янзын нэгдлүүдийг үүсгэдэг. Алтны, түүний нэгдэл дахь исэлдэлтийн зэрэг -1-с +5 хооронд хэлбэлздэг ба химид Au(I) ба Au(III) давамгайлна. Au(I)-ийг, алтны ион агуулсан нэгдэл гэж нэрлэх бөгөөд тиоэфирүүд, тиолатууд ба гуравдагч фосфинүүд зэрэг хөнгөн лигандуудтай холбогдох өргөн тархсан исэлдэлтийн зэрэг. Au(I) нэгдлүүд ихэвчлэн шугаман байдаг. Тод жишээ бол, Au(CN)2− бөгөөд, энэ нь алтны уусдаг хэлбэр ба уул уурхайд ашиглагдана. AuCl гэх мэт, алтны бинар галогенидууд нь, зигзаг полимер хэлхээг бий болгох ба энэ нь шугаман координацийг мөн илэрхийлнэ. Алтан дээр суурилсан дийлэнхи эмийн бэлдмэлүүд нь Au(I)-ийн уламжлалууд юм.
Au(III) нь ердийн исэлдэлтийн зэрэг ба алтны(III) хлорид (Au2Cl6) байдлаар илэрнэ. Au(III) комплекс дахь алтны атомын төв нь бусад d8 нэгдлүүдтэй адил, ихэвчлэн дөрвөлжин хавтгай геометртэй ба химийн холбоо нь ковалент ба ионы холбооны шинж тэмдэгүүдийг аль алийг нь агуулна.
Алт нь хүчилтөрөгчтэй ямар ч температурт урвалд ордоггүй; озонтой мөн адил.
Зарим чөлөөт галогенүүд алттай урвалд орно. Улайстал халаасан үед алт нь фторын довтолгоонд нэрвэгдэж алтны(III) фторидыг үүсгэнэ. Нунтаг алт 180 °C-д хлортой урвалд орж AuCl3-ыг үүсгэнэ. Алт 140 °C-д бромтой урвалд орж алтны(III) бромидыг үүсгэх бол, иодтой маш удаан урвалд орж моноиодидыг үүсгэнэ.
Алт нь кали, рубиди, цези эсвэл тетраметиламмонийтэй урвалд орж, Au− ионыг агуулах, харгалзах ауридын давсуудыг уусгэнэ. Эдгээрийн, хамгийн алдартай нь цезийн аурид юм.
Алт нь ихэнхи хүчлүүдийн нөлөөлөлд автдаггүй. Тэрээр, хайлуурын, давсны, бромт устөрөгчийн, иодот устөрөгчийн, хүхрийн, азотын хүчлүүдтэй урвалд ордоггүй. Алт нь, азотын ба давсны хүчлүүдийн холимог болох хаан дарсанд, мөн селений хүчилд уусдаг. Хаан дарс нь 1:3 харьцаатай азотын болон давсны хүчлийн уусмал ба алтыг уусгана. Азотын хүчил нь металлыг +3 ион болгон исэлдүүлэх боловч, маш бага хэмжээтэйг исэлдүүлэх ба энэ нь урвалын химийн тэнцвэрээс хамааран цэвэр хүчил дотор илэрдэггүй. Гэсэн хэдий ч, ионууд нь давсны хүчлээр AuCl4− ион эсвэл хлорталтны хүчил үүсгэгдэн тэнцвэрээс зайлуулагдаж, цаашид дахин исэлдэх боломжийг дагуулдаг.
Алт нь дийлэнхи сууриудын нөлөөнд мөн автдаггүй. Тэрээр, усмал, хатуу ба хайлсан натрийн эсвэл калийн гидроксидтой аль алинтай нь урвалд ордоггүй. Алт нь натрийн эсвэл калийн цианидтай, шүлтлэг орчинд, хүчилтөрөгчтэй үед уусдаг комплексийг үүсгэнэ.
Алтны ердийн исэлдэтийн зэрэг +1 (алтлаг нэгдлүүд) ба +3 (алтны нэгдлүүд) юм. Уусмал дахь алтны ионууд нь өөр ямар ч хамаангүй металлыг ангижруулагч байдлаар нэмхэд, металл байдлаар хялбар ангижран тунана. Нэмсэн металл нь исэлдэн уусаж, алтыг уусмалаас хатуу тунадас үүсгэн ялгарах боломжийг олгоно.
Орчин цагийн хэрэглээ
Алт нь хүн төрөлхтний түүхийн туршид, үнэт металл гэж тооцогдон арилжааны хэрэгсэл, хадгаламж, гоёл чимэглэлд өргөн хэрэглэгдсээр ирсэн ба орчин үед шүдний эмнэлэг, электроникийн салбарт их хэмжээгээр ашиглагдаж байна. Нянгийн эсрэг үйлчилгээ үзүүлдэг учир эмнэлэгт өргөн хэрэглэсээр ирсэн. Алт нь янз бүрийн металлтай холилдох чадвар маш өндөр бөгөөд энэ чанарыг нь ашиглан төрөл бүрийн үнэт хайлшийн үндсэн эд болгон хэрэглэдэг юм. Алтыг гоёл чимэглэлээс эхлэн пуужин, цөмийн тогоо , нисэх онгоц , холбоо харилцааны техник хэрэгсэл , хими , анагаах ухааны салбар , фото зургийн үйлдвэр , зэрэг олон төрлийн салбарт өргөнөөр хэрэглэж байна.
Түүх
Хүмүүсийн ашиглаж байсан хамгийн эртний бүртгэгдсэн металл нь алт байсан бөгөөд үүнийг үнэ төлбөргүй эсвэл "уугуул" гэж үзэж болно. Хожуу палеолитын үед ашиглагдаж байсан Испанийн агуйнуудаас бага хэмжээний байгалийн алт олдсон, в. МЭӨ 40,000.[74] Алт олдворууд Египетэд хаант улсын өмнөх үеийн эхэн үед буюу МЭӨ 5-р мянганы төгсгөл, 4-р зууны эхэн үед анх гарч ирсэн бөгөөд хайлуулах үйлдвэрлэл 4-р мянганы явцад хөгжсөн; 4-р мянганы эхэн үед Доод Месопотамийн археологид алтны олдворууд гарч ирэв.[75] Балкан дахь алтны олдворууд нь МЭӨ 4-р мянганы үеэс бий, тухайлбал Болгарын Варна нуурын ойролцоох Варна ордоноос олдсон олдворууд нь нэг эх сурвалжийн үзэж байгаагаар (La Niece 2009) алтны олдворуудын хамгийн эртний "хуучирсан" олдвор гэж үздэг.[ 65] 1990 оны байдлаар Баруун эрэг дэх МЭӨ 4-р мянганы Вади Кана агуйн оршуулгын газраас олдсон алтан олдворууд нь Левантаас хамгийн эртнийх нь байжээ.[76] Алтан малгай, Небра диск зэрэг алтан олдворууд МЭӨ 2-р мянганы Хүрэл зэвсгийн үеэс Төв Европт гарч ирсэн.
Алтны уурхайн хамгийн эртний газрын зургийг Эртний Египетийн 19-р гүрний үед (МЭӨ 1320-1200) зурсан бол алтны тухай анхны бичгээр МЭӨ 1900 оны үед 12-р гүрний үед тэмдэглэгджээ.[77] МЭӨ 2600 оны эхэн үеийн Египетийн иероглифт алтыг Митаннигийн хаан Тушратта Египетэд "шорооноос ч элбэг" гэж мэдэгдсэн байна.[78] Египет, ялангуяа Нуби улс нь түүхийн ихэнх хугацаанд алт олборлодог томоохон бүс нутаг болгох нөөцтэй байсан. Турин папирусын газрын зураг гэгддэг хамгийн эртний газрын зургуудын нэг нь Нуби дахь алтны уурхайн төлөвлөгөөг орон нутгийн геологийн шинж тэмдгүүдийн хамт харуулжээ. Анхны ажлын аргуудыг Страбон болон Диодорус Сикулус хоёрын аль алиных нь тайлбарлаж, гал асаах арга зэргийг багтаасан байдаг. Улаан тэнгисийг гатлан ​​одоогийн Саудын Арабын нутаг дэвсгэрт ч томоохон уурхайнууд байсан.
Тархалт
Байгаль дээр тохиолдох цул алтны жин хэдэн мг -аас хэдэн арван кг хүртэл байх аж. Одоогоор мэдэгдэж байгаа хамгийн том цул алт нь 1872 онд Австралиас олдсон Холтерманы хавтан гэгдэх олдвор бөгөөд барьцалдсан чулууныхаа хамт 1.5 м урт, 286 кг орчим юм.
Мөн Хүслийг үл мэдэгч нэртэй 66.6 кг, Хүслийн цул нэртэй 68.2 кг, Гайхамшигт Барклэй хэмээх 52.2 кг, Канадын тал нэртэй 41 кг алт олджээ.
1842 онд Уралаас олдсон Том гурвалжин нэртэй 36.22 кг алтны олдвор Оросын алмазны фондод хадгалагддаг байна. Монголын хамгийн том алтанд 1995 онд Заамарын Хайлаастын ордоос олдсон 808 гр, мөн Шарын голын шороон ордоос олдсон 351.3 гр жинтэй алт тус тус ордог.
Алтны орд газрууд тив бүрт харилцан адилгүй тархжээ. Алт ихтэй улсад Өмнөд Африк, Австрали, Орос, АНУ, Узбекстан, Канад, Перу, Индонез, Хятад зэрэг орно.
Алтны нөөц ихтэй, дэлхийн томоохон орд газрууд, түүнд түшиглэсэн уурхайнууд:
Дэлхийн хамгийн Их Нөөцтэй 10 Улс №	  Улсын Нэр 	       Нөөцийн хэмжээ 1	АНУ	8133.5 ТН 2	Герман	3401.8 ТН 3	Итали	2451.8 ТН 4	Франц	2435.4 ТН 5	БНХАУ	1054.1 ТН 6	Швецарь	1040.1 ТН 7	ОХУ	851.5 ТН 8	Япон	765.2 ТН 9	Голланд	612.5 ТН 10	Энэтхэг	557.7 ТН
Монгол орон
Монгол орон нь алтаар баян оронд орох бөгөөд Баттай Бодитой Боломжтой нөөц нь нийлээд 513970 кг гэдгийг Эрдэмтэд 2010 онд тогтоож байсан байна. Европын нэгэн хэвлэлд Монголыг алтаар баян орон гэж үзэж түүнийг олон жилийн өмнө алтны их нүүргээн болж алт олборлох ажилд үй түмэн хүн оролцсон Канадын Клондейк нутагтай адилтгаж бичсэн байдаг. Монгол нь Алтны хүн амд ноогдох хайсан нөөц, олборлолтоор дэлхийд тэргүүлэх байр суурийг эзэлдэг байна. Монголчууд алтыг дээр үеэс эхлэн амьдрал аж ахуйдаа хэрэглэж ирснийг СунДуйн Жүд хэмээх 10 боть номыг 452.5 кг алт мөнгөөр хийсэн баримтаар нотолдог байна. Байгаль дээр тохиолдох цул алтны жин хэдэн мг –аас хэдэн кг хүртэл байдаг. Одоогоор мэдэгдэж байгаа хамгийн том цул алт нь 1872 онд Австралид олдсон 260кг орчим юм, Харин Монголын хамгийн Том алтанд Заамарын районы Хайлаастын ордоос олдсон 808гр жинтэй олт ордог байна.
Монгол улсын нутаг дэвсгэрт ерөнхийдөө Алтайн, нуурын , Хойд Монголын , Төв Монголын , Хангай , Хэнтийн Дорнот Монголын ба Өмнөт Монголын гэсэн металлогений 7 муж , алтны хүдэржилт агуулсан 25 металлогений бүсүүд , алтны хүдрийн болоод алт агуулсан 70 хүдрийн дүүрэг тогтоодсон байна. Алтны хүдрийн дүүргүүд нь алт агуулсан металлогений бүсүүдийн хэмжээнд ялгагдах ба эдгээр нь бие биеээсээ алтны хүдэржилт хөгжөөгүй эсвэл алтны хүдэржилтийн эрчим суларсан талбайнуудаар тусгаарлагдах ба нэг хүдрийн дүүргийн хэмжээнд голчлон нэг цаг үед үүссэн, нэг төрлийн хүдэржилт давамгайлах онцлогтой болно. Хүдрийн дүүргийн хэмжээнд зөвхөн алтны үндсэн хүдэржилт тархсан бол, алтны хүдрийн дүүрэг , алтны үндсэн болоод шижирмэг хүдэржилт тархсан бол алтны хүдэр болон шижирмэг хүдэржилтийн дүүрэг , хэрэв алт нэг цаг хугацаанд харилцан уялдаа бүхий өөр төрлийн ашигт малтмалтай хамт тархсан бол харгалзан нэрлэдэг байна. Манай орны нутагт илрүүлэгдсэн алтны орд, илрэлүүд нь үүсэж бий болсон геологийн нөхцөл хүдрийн биетийн хэлбэр дүрс агуулагч чулуулагтайгаа үүсэж буй холбоо харьцаа , эрдсийн найрлагаараа алтны ордын бүлэг , төрөл , дэд төрлүүдэд ангилагддаг. Ордын төрөл гэдэг нь үүссэн геологийн нөхцөл хүдрийн биетийн хэлбэр дүрс нь ижил үед эд төрлүүд нь эрдэслэг бүрэлдэхүүнээрээ ялгагддаг байна.
Олборлолт
2009 он хүртэл хүн төрөлхтөн нь алтны үндсэн ба шороон ордоос 161,000 т алт олборлоод байна. Голдуу өрөл, ялтас, утас, мөн талст хэлбэртэй олддог.
Одоо үед алтны 2 төрлийн ордыг түшиглэн олборлолт хийдэг:
Үнэ
Олон улсын Алтны үнэ судлаач дийлэнх эрдэмтийн үзэж байгаагаар алтны үнэ нь '2013 онд 1900$ - 2200 $' харин 2015 он гэхэд 3300$ хүрнэ гэж үзэж байгаа бол, харин зарим судлаачдын  үзэж байгаагаар алтны үнэ 2013 онд  1850$ – 1950 $ хооронд хэлбэлзнэ гэж үзэж байгаа аж ,  Гэвч Дэлхийн банкны гаргасан урьдчилсан  мэдээллээр бол алтны үнэ 2013 - 2015 оны хооронд өсөж байгаад 2016 оноос буурах хандлагатай байгаа гэсэн мэдээг гаргасан байна.
Түүх
Алт бол аль ч улс орны хувьд хамгийн эрэлттэй металл бөгөөд үнийн хэлбэлзэл нь дэлхийн эдийн засагт хамааралтай байж чаддаг ашигт малтмал юм. Өнгөрсөн оны хоёрдугаар хагаст эхэлсэн дэлхийн эдийн засгийн тогтворгүй байдал аж үйлдвэрийн гол металуудын үнэ буурахад нөлөөлж байсан боловч алтны дундаж үнэ өнгөрсөн онд 1576 ам.доллар унц болж, 2010 оны байдалтай харьцуулахад 10%-иар өссөн байна. Алтны үнэ өнгөрсөн оны мөн үеийнхтэй харьцуулбал дээд амжилт тогтоож байна гэж шинжээчид үзэж байсан бөгөөд 1910-1920 ам.доллар/ унци болж өссөн юм. Он гарсаар энэ тоонд мөн л өөрчлөлт орсон бөгөөд энэ оны эхний гурван сарын байдлаар 1780 ам.долларын ханштай байсан ч санхүүгийн судалгааны байгууллагууд энэ онд алт үнийн дээд хэмжээндээ очно гэж таамаглаж байгаа аж. Хэдийгээр санхүүгийн судалгааны байгууллагууд алтны үнийг ирэх онд нэлээд өндөр байхаар таамаглаж байсан ч Хятадын эдийн засгийн өсөлтийн удаашрал болон Индонези, Энэтхэг зэрэг улсуудын алт, мөнгөний  худалдан авалт буурсан зэрэг шалтгаануудтй холбон үнийн хэлбэлзэлийг тайлбарлаж байгаа. Гэсэн хэдий ч алтны уурхайд олборлолт явуулдаг томоохон компаниудын 80 гаруй хувь нь ирэх онд алтны үнэ 2000 ам.доллар унц-ын ханштай байна гэж үзэж байгааг судалгаагаар тогтоосон байна.
Эшлэл
Ангилал:6-р үеийн элемент Ангилал:11-р бүлгийн элемент  Ангилал:Төлбөрийн хэрэгсэл Ангилал:Химийн элемент Ангилал:Хүнд металл Ангилал:Хүнсний будаг Ангилал:Хүнсний нэмэлт бодис (Европын Холбоо) Ангилал:Цахилгаан техникийн материал Ангилал:Шилжилтийн металл Ангилал:Эрдсийн ангиллын элемент
Арад
Ара́д (Arad) — Румыны Арад тойргийн төв, 159,074 хүнтэй хот.
Лавлах бичиг
Ангилал:Арад тойргийн суурин Ангилал:Румыны хот Ангилал:Кришанын суурин
Банзаржавын Баасанжав
Банзаржавын Баасанжав (1906 онд Ховдын хязгаарын Мянгад хошуу буюу өнөөгийн Ховд аймгийн Мянгад суманд төрж; 1940 онд нас барсан) МАХН-ын адил эрхтэй 3 Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргын нэгээр 1936 оны аравдугаар сарын 7-оос 1940 оны хоёрдугаар сарын 22-н хүртэл ажилласан. Их хэлмэгдүүлэлтэнд хилсээр хэлмэгдсэн байна.
Намтар
Баасанжав 1906 онд одоогийн Ховд аймгийн Мянгад суманд нутаг Үүргэсний бууц гэдэг газар төржээ. Тэрбээр 1923 онд Монголын Хувьсгалт Залуучуудын Холбоонд (МХЗХ) гишүүнээр элссэн ба 1927 оноос 1928 оныг хүртэл Улаангомын ойролцоо дунд сургуулийн багшаар ажиллажээ. 1928 оноос тэр зөвхөн МХЗХ-ны ажлаа гардан хийх болсноор аймгийн намын хорооны нарийн бичгийн дарга болов.
Цагаатгасан нь
Баасанжавыг 1957 онд цагаатгасан аж. 1969 онд нийтлэгдсэн МАХН-ын албан ёсны түүхийн баримтад түүнийг төрийн томоохон зүтгэлтнүүдийн нэг байсныг дурдаад, хяналтаа алдсан Дотоод Явдлын Яамны шийдвэрүүдийн хохирогч болж, зүй бусаар цаазлуулсан хэмээн цагаатгасан аж.
Эшлэл
Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга Ангилал:Монголын улс төрч Ангилал:Хэлмэгдэгч Ангилал:Монголын их хядлагын хэлмэгдэгч Ангилал:Ховдын хязгаарын хүн Ангилал:Ховдынхон Ангилал:Монголчууд Ангилал:1906 онд төрсөн Ангилал:1940 онд өнгөрсөн
Барит
Барит нь барийн сульфатаас (BaSO4) тогтох сульфатын эрдэс.
Цахим холбоос
Ангилал:Эрдэс Ангилал:Хүдэр Ангилал:Барийн эрдэс Ангилал:Хүхрийн эрдэс Ангилал:Орторомбын талст систем Ангилал:Гоёлын чулуу
Дундад зуун
[✓Дундад зуун гэдэгт Европын түүхийн 5-р зуунаас 15-р зууны үеийг хамруулдаг.✓] Дундад зуунд 476 оны Баруун ромын эзэнт гүрний уналт болон сэргэн мандалтын үе хамарагддаг. Энэ үеийн Барууны түүхийг 3-н үе болгон хуваадаг: Эртний, Дундад зууны, Орчин үеийн. [✓Дундад зуун гэдэг үг хэллэгийг 15-р зуунд Латин хэлээр анхлан гаргажээ.✓] [✓Дундад зууны эхэн үед (5-р зуунаас 1000 он) эртний бүдүүлэг байдал, бөөнөөр устгах, зэрлэгүүдийн халдлага ихсэх зэрэг нь үргэлжилсээр байв✓]. Өмнөд африк, Зүүн Ромын хэсэг газар Исламын шашинтан болсон байв. Энэ үед феодлийн нийгмийн эрх мэдэлтнүүд амь зуулгын газар тариалан эрхлэхийг дэмжиж Хойд болон баруун европд хотжилт идэвхтэй явагдажээ. [✓Дундад зууны дээд үеийн (1000-1300он) турш Христосын шашны үзэл санаа шингэсэн урлаг, уран барилга хөгжиж Лалын шашинтнуудаас ариун газрыг буцаан авах Загалмайтны аян дайн өрнөж байв. Загалмайтны аян дайн нь Ромын папууд католик шашны нэрийн өмнөөс Европын Христийн шашинтнуудыг уриалан дуудаж 1095 – 1291 оны хооронд явуулсан дайнууд юм. Загалмайтны аян дайнууд Лалын хяналтааc Ариун Газар дахин эзлэхээр мордогдсон.✓]үндэстэн-байдал илэрхий болохын нөлөө олон улсын тэмцээн Christendom -ийн иделаар зөөллөх.боловсон байдал ба боловсон хайрын ёс зүйгүүд жинхэнэ зан байдалд удирдахаар тавьсан, байхад Хоосон цэцэрхэгч философичид итгэл үнэмшил ба шалтгаан эвлэрүүлэхээр оролдсон. энэ үед Гарамгай ололт амжилт Justinian -ийн Ёс зүй оруулдаг, Fibonacci ба Oresme -ийн математик, Thomas Aquinas -ийн философи гүн ухаан, Giotto -ийн уран зургууд, Dante ба Chaucer -ийн яруу найраг, Marco Полонын аялал, ба гэх мэт Chartres Gothiccathedrals -ийн уран барилга
Европ түүхэнд ихэнх ашдын башир санаархалд гурав хошууч үедийн нэг байна сонгодог иргэншил ба орчин үеийн иргэншил.Энийн мэдрэхүйнд эртнийнд хоёр бусад үедийн хооронд хугацааг хэмжихээр хугацааг хэмжих ба орчин үеийн. Энэрэлт хүн түүхчид марагсан, тэр Сэргэн мандалт тэтгэлэг Дундад зууны үе, иймээс сонгодог үед гольфын талбай тойрохоор чиглүүлэхээр сэргээн засварласан. Үг хэллэг анхны 1469 -д латин хэлд санагддаг, үед эхэн үеийн хэрэглээнд хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл тэнд олон хувилбарууд байсан оролцуулаад дундаж анхны 1604 -д тэмдэглэж авсан, ба хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл анхны 1625. Англи хэлд тэмдэглэж авсан зөвхөн хошууч хэл, тэр олон тоо хадгалж үлдээсэн.
Тухайн үеийн соёлд нөлөөлсөн гол хүчин зүйлс
Христосын шашин
Аман зохиол
Грек, Ромын соёл
Энэ үеийн уран зохиолын хөгжиж байсан чиглэлүүд
Морьтны уран зохиол /Рыцари /
Шашны уран зохиол
Баатарлаг туульс
Хотын уран зохиол
Хөгжлийн тухай
Дундад зууны үеийн түүхчид өөрсдийнхөө үзэл бодлоор нийтэд хүргэхээр шашин судлалын ирээдүйн талаар түүх бичсэн. Тэд түүхийг зургаа хуваасан одоо цаг галав юүлхийн өмнөх  эсвэл өнгөрсөн бас дөрвөн том гүрэн байдаг гэж үзсэн.Тэд түүхийн оргил үе болох Ромын эзэнт гүрнийг урт удаан хугацаагаар дагалдсан.1300-аад оны үед  энэрэлт хүн яруу найрагч Пэтрарч Христосын өмнөх хугацааг хэмжиж байсан.Пэтрарчийн энэ хуваалт нь ямар нэг шашин судлалд суурьлагдаагүй бөгөөд энэ хүн доогуур зиндааны хүн байсан хэдийч соёл болон улс төрд оруулсан хувь нэмэр маш их юм. Леонардо Барни хоёр нь Флоренцийн үеийн хүмүүс Барнигийн түүхэнд ашигласан гурван үеийн нэршил нь анхны түүхч болох Патричийн онолд суурилагдсан  тэр Итали уналтанд байх уртгүй хугацаанд нэгэн шинэ нэршлийг бий болгосон. Зуун жилийн дайн нь 1453 -аас 1337 онд, 116 жил үргэлжлэж Франц улс ба Английн хооронд өрнөж байсан. Тэр (хамгийн сүүлд) эцэст нь Calais Pale -с гадна, France-с английг хөөн гаргаж дууссан өмнө тэр эхэндээ энх тайваныхэсэг түр ба хоёр өргөтгөсөн хугацаануудад тулалдсан санба Францын хаан ширээруу англи хаан маргааныг дуустал байлдсан. Зөрчлүүдийнэнэ цуврал ихэнхдээ Арк Жоан гадаад байдал дараа Англи хөрөнгөнүүдийн удаан бууралт ба ,Ланкастрианы дайн, ,карүлиан дайн Эдвардйн дайн: гурванэсвэл 4 үеболгон хуваадаг.Эзэнт гүрний зөрчил эхэндээ гэхдээ, дайн хоёр франц ба English үндэстний санаануудын түлхэц өгсөн. Militarily ,тэр хүнд моринцэргээр давуу байсан феодалармиудын их хуучин системийг багасгасан, тэр шинэ зэвсгүүд батактикуудын зохиосон.(энэ мэтээр) тэгээд peasantry -н үүргийг солих, барууны ромын хаант улсын цаг хойш баруун Европ тивд эхний армиудыг сургаж тэмцэлд дагуулсан. Энэ бүхэнд түүний удаан хугацаанд, тэр үргэлж дундад эртний үеийн дайны түүхэнд хамгийн чухал зөрчлүүдийн нэг гэж үздэг.
Эхлэл ба төгсгөл
Брунигийн үзсэнээр дундад зуун бол ердөөн хамгийн анх 476 онд тогтсон гэж үзсэн. Энэ Ромулас Аугуст нь баруун Ромын эзэнт гүрний хамгийн сүүлийн эзэн хаан юм. Баруун Ромын эзэнт гүрний хаан Ромулас Аугуст нь билигдлийн чанартай хаан байсан ба түүний цэргий хүч аль хэдийн суларсан байсан гэж түүхчид үзсэн. Биос үүнийг сөргүүлэн Гофс нь ромийн хааныг  тонон сүйтгэсэн ба Ромын түүх нь 410 онд эхэлсэн гэж үзсэн. Дундад зуун дотор бас Скандиновийн түүх дагаж явдаг .Балар эртний 11р зууны турш Христос ба захирагчидийн үнэтэй бичвэр эхэлсэн байдаг. Түүнтэй адил балар эртний дундад зуунд Латив ба Эстонын шилжилтийн 13р зуун хамаарна. Европын байлдан дагуулагч Константинопл 1453 онд Туркыг эзэлсэнээр дундад зуун төгссөн.
Дундад зуун гэж нэрлэгддэг түүхийн том үед нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн он цагийн хүрээ байдаггүй. Энэ нь баруун европын орнуудын түүхэнд уг үеийн эзлэх байр суурь, онцлог тэдгээр орны ард түмний соёлыг үзэх үзэл олон янз байгаагаас шалтгаалдаг. Ерөнхийдөө Баруун ромын эзэнт гүрэн нурж унасан цагаас Сэргэн мандалтын үе төлөвших хүртэлх үе буюу 5-р зуунаас 14-р зууны үеийг хамруулдаг.
Баруун европын соёл
Тухайн үеийн ерөнхий байдал нь христийн шашин газар сайгүй дэлгэрч, христийн хэв маяг бүхий  соёл бүрэлдэн тогтсон байв. Ромын эзэнт гүрний уналтын үед христийн шашин нэвтэрч төрийн шашин болсон ба Ромын нийслэл Христийн шашны төв болтлоо хөгжив. Ахны хамба лам нь апостол Петр бөгөөд 4-р зуунаас хамба ламыг “Ромын пап” гэж нэрлэдэг болов. Ромын улс нуран унасан цагаас хойш христийн шашин мөн адил задарч бие биес ялгаатай урсгалуудад хуваагдсан байна.
Сэргэн мандалтын үеийн соёл
14-р зуунаас 16-р зууны Европын олонхи орныг түүний дотор Италийг 13-р зуунаас эхлэн дайрсан соёлын амьдралын хүчирхэг давалгааг Сэргэн мандалтын үе (Ренессанс) гэж нэрлэдэг. Тухайн үеийн шинэ үзлүүдийн нэг нь “гуманизм” буюу өмнөх үе шиг бурханд биш харин хүнд чиглэсэн түүний нийгэм, гарал үүсэл, оюун ухаан, боловсролын шинэчлэл байв. Тиймээс ч Сэргэн мандалтын үеэс эрдэм мэдлэгийн хэрэгцээ өсөж олон сэтгэгчид бий болсон.
Залбирал
thumb|Залбирч буй Мариа Магдалена. [[Ари Шеффер (1795-1858)-ийн бүтээл.]]
Дундад зуун
Дундад зууны Энэтхэгийн соёл
Дундад зууны Энэтхэгийн соёл нь шашин, аж байдал, угсаатны зүйн хамгийн олон янзын уламжлалууд дээр энэтхэгийн үндэстэн хоорондын нийлмэл чанар бүхий давтагдашгүй олон шинж чанартай үзэгдлийн эхлэлийг тавьж өгсөн билээ. Тэгэхдээ соёлын өөрийнх нь охь шимээр тэжээгч эртний бялаг уламжлалд тулгуурласан хэвээр байсан юм. 15-Р ЗУУНД АНХ ЭНЭТХЭГ ОРОНТОЙ европынхон түүнийг “Гайхамшигуудын орон” гэж нэрлэдэг байлаа.
Залбирал
Залбирал гэдэг нь шашны дадал сургууль, шүтэн бишрэх, даатгах хүний үйл ажиллагаа бөгөөд аливаа нэг бурхан, тэнгэр, сахиус, болон сүнстэй холбогдох гэсэн хүсэл зоригийг өдөөн, эрж хайх зориудын сургуулилалт ажгуу. Залбирал нь хувь хүний болон хамтын байж болох ба түүнийг нийтийн дунд болон хувь тусдаа газар хийж болдог. Үгээр болон дуу аялгуугаар залбирлыг илэрхийлж болно. Залбирлыг үг болон хэлээр илэрхийлэхэд энэ нь янз бүрийн хэлбэртэй буюу тарни шившлэг, магтаал дуулал, итгэл бишрэлийн илэрхийлэл, эсвэл залбирч буй хүндээ хандсан аяндаа урсан гарах үг хэллэг зэрэг байж болдог. Мөн түүнчлэн гуйж хүссэн залбирал, айлтгах, талархлаа илэрхийлсэн болон мөргөж, магтах залбирал зэрэг өөр өөр хэлбэр агуулгатай залбирлууд байдаг. Залбирал нь ямар нэг сахиус шүтээн, сүнс, талийгаач бологсод, эрхэм дээд санаа зорилго зэрэг рүү чиглэсэн байх бөгөөд мөргөн залбирах, зөвлөгөө зааварчилга хүсэх, нүглээ наманчлан илчлэх болон өөрийн сэтгэл бодлоо уудлах зорилготой. Ийнхүү хүмүүс өөрийн болон бусдын ашиг тусын тулд янз бүрийн шалтгаанаар залбирдаг ажгуу. Бүх л голлох шашинд залбирал ямар нэгэн байдлаар хэрэглэгддэг. Зарим нь залбирлыг ёс жаягтай зан үйлд оруулах буюу нарийн дараалал дэг журам шаардах болон хэн залбирч болох ба болохгүй байх гэх мэт байхад зарим нь бол хэрэгцээ гарвал хэн ч хэзээ ч хийж болно гэж үздэг.Шинжлэх ухааны судалгаанууд залбирлыг голчлон өвчтэй болон гэмтэж бэртсэн хүмүүст үзүүлэх нөлөөллийнх нь талаар судалсан байдаг. Сахиус шүтээнд хандан бие махбодыг эдгээх, залбиран гуйсан залбирлын үр нөлөөг цэгнэсэн асар олон, хоорондоо зөрчилдсөн дүгнэлтүүд бий. Мөн судалж буй арга замуудыг нь зориуд зохион байгуулсан гэсэн шүүмжлэлүүд нэлээд байдаг байна.
Ангилал:Шашин Ангилал:Оюунлаг байдал
Роберт Земекис
Роберт Земекис нь Америкийн кино найруулагч, продюсер, кино зохиолч хүн юм. Тэрээр 1980-аад оноос Ирээдүй руу буцсан нь (Back to the Future) гэх инээдмийн, адал явдалт цуврал киногоороо олны танил болсон юм. Мөн тэрээр Who Framed Roger Rabbit (1988) киногоороо Шилдэг кино номинацид Оскарын шагнал, Forrest Gump (1994) киногоор Шилдэг кино найруулагч номинацид Оскарын шагнал хүртсэн юм. Одоогоор ImageMovers Digital студид анимэшн киноны бүтээл дээр ажиллаж байгаа юм.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч Ангилал:1952 онд төрсөн
Моннис
Моннис Интернэшнл ХХК нь 1998 онд байгуулагдсан Монголын компани юм. Японы Ниссан мотор компанийн албан ёсны дистрибьютерээр анхлан үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн. 1600 гаруй ажилтантай. "Моннис Интернэшнл" компани автомашины салбарт Ниссан, уул уурхайн хүнд машин механизмын салбарт дэлхийд алдартай Либхэрр, Терекс, Ле Турне, Кавасаки, зам барилгын салбарт Бомаг гэх мэтчилэн дэлхийн шилдэг брэндүүдийг эх орондоо нэвтрүүлж байна.
Гадны холбоос
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж
Ажвагийн Данзан
Япон хэмээх Ажвагийн Данзан (1895—1932) нь 1923 оны 1 сарын 12-ноос 1924 оны 8 сарын 31-нд МАН-ын ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан хүн.
Тэрээр 1895 онд Түшээт хан аймгийн нутагт, малчны гэрт төрсөн бөгөөд 1916 онд Японоор аялж байсан учир, Солийн Данзангаас ялгах "Япон Данзан" гэх хочтой болжээ.
Данзан 1921 онд Монгол Ардын Намд элсэж, 1922-1923 онд Төв хорооны дэд дарга, 1923-1924 онд Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдон байсан. 1924-1925 онд дахин дэд даргаар ажиллаж байгаад ЗХУ (1925-1926), Хятад (Бээжин, Шанхай, Тяньжинь, Наньжин, Харбин, 1926-1928)-д дипломат ажлаар томилогдон сууж байлаа. 1929-1931 онд Судар бичгийн хүрээлэнд ажиллаж байгаад 1932 онд Японы тагнуул, хувьсгалын эсэргүү гэгдэн баривчлагджээ. Данзан шүүх хурлаа хүлээж амжилгүй, 1932 онд шоронд нас нөгчсөн юм.
Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Орос дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Хятад дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Монголчууд Ангилал:1895 онд төрсөн Ангилал:1932 онд өнгөрсөн
5 сарын 9
5 сарын 9 нь Григорийн тооллын жилийн 129 дахь (өндөр жил бол 130 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 236 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0509 09
Брекчийн
Брекчийн (breccia — хугарал) бүтэц нь магмын ба метаморф гаралтай бүтэц. Брекчийн бүтэцийн үед эрдэс нь барьцалдсан масс дотор, янз бүрийн өнцөг булантай хагархай, бутархай хэлбэртэйгээр оршино.
Цахим холбоос
Ангилал:Бутархай тунамал чулуулаг Ангилал:Хувирмал чулуулаг
Питешти
Пите́шти (Pitești []) — Румыны Аржеш тойргийн төв, 155,383 хүнтэй хот.
Спорт
Хөлбөмбөгийн клуб Аржеш Питешти 1970-аад онд хоёр ч удаа Румыны хөлбөмбөгийн улсын аварга болж байв.
Лавлах бичиг
Ангилал:Аржеш тойргийн суурин  Ангилал:Румыны их сургуулийн хот Ангилал:Румыны хот
Алексей Писемский
Алексей Феофилактович Писемский (1821 оны гуравдугаар сарын 23 ( хуучин тооллоор гуравдугаар сарын 11) – 1881 оны хоёрдугаар сарын 2 ( хуучин тооллоор нэгдүгээр сарын 21)) нь Оросын үргэлжилсэн үгийн болон жүжгийн зохиолч бөгөөд Иван Тургенев, Фёдор Достоевский нарын нэгэн адил үнэлэгдэх гавъяатан юм. Жүжгийн зохиолд реализм буюу шинэ цагийн уран сайхны сэтгэлгээг Александр Островскийн хамтаар уран бүтээл, үйл хэргээрээ нэвтрүүлсэн байдаг байна.
Түүний 1859 онд туурвисан Гашуун хувь тавилан жүжиг нь ихэд алдартай.
Эх сурвалж
Ангилал:Оросын зохиолч Ангилал:Оросын жүжгийн зохиолч Ангилал:Оросууд Ангилал:1821 онд төрсөн Ангилал:1881 онд өнгөрсөн
XOXO (цомог)
XOXO бол Өмнөд Солонгос-Хятадын хамтлаг boy band Exo Эксогын анхны стиудын цомог ба 2013оны 6-р сарын 3нд, S.M. Entertainment -ээс гаргасан. Энэ цомог нь тэдний дэбут EP, Mama (2012) дараагийн цомог. Цомог нь бүлэг бүлэгтээ өөр 2 хувилбартай гарсан – Солонгос нь "Kiss"-"Үнсэлт Хятад нь "Hug"-"Тэврэлт".
XOXO нь 2 singles -тэй: "Wolf"-"Чоно" болон "Growl"-"Архираан", repackaged version буюу шинэчлэгдсэн цомог нь 2013оны 8-р сарын 5нд гарсан. Синглүүд нь Gaon чартанд шилдэг 10т орж байсан бол "Growl" ньBillboard Korea K-Pop Hot 100 чартуудын 3т орж байсанаараа алдартай. Цомог нь 2013 Mnet Asian Music Awards -ий Оны шилдэг цомог шагналыг авсан бөгөөд 1сая хувь борлогдон best-selling album in Korea орсон.
Шалтгаан
Цомгийн гол дуу, "늑대와 미녀" ("Чоно ба үзэсгэлэн гоо"), буюу "Wolf"-г, Dsign Music -ий Nermin Harambasic-д харьяалагдах зохиолч Will Simms-Вилл Симмс болон S.M. Entertainment -ий дуу зохиогч Kenzie - Кэнжи нарын хамтаран зохиосон юм. Кэнжи бас Солонгос хэл дээр бэлтгэдэг бол Зоу Вэйжи нь Мандарин хэл дээр Хятад хувилбараар, "狼与美女" бэлтгэдэг. Yoo Young-jin нь хоолойнуудыг бэлтгэдэг. Бүжиг дэглээч нь Tony Testa юм. Ариран-ы After School Club-д гишүүдийн бүжиглэж байгаа 3н гол зүйлийг олж харсан: ой мод, агуйнууд боло чонын тухай гэдгийг. Гишүүн Крис 3аас 4н сөрд бүжгийн тухай хэлсэн байдаг.
Жилин аймаг
Жилин (Жилина) аймаг (словакаар Žilinský kraj) — Словак улсын Жилин төвтэй аймаг (муж).
Зураг
Ангилал:Словакийн край Ангилал:Нутаг дэвсгэрийн нэгжийн статистикийн бүртгэл-3-Бүс нутаг
Марко Белинелли
Марко Стефано Белинелли (Marco Stefano Belinelli, 1986 оны гуравдугаар сарын 25-нд Сан Жованни ин Персичето хотод төрсөн) — Италийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн Сан Антонио Спёрс болон Италийн шигшээ багийн холбон тоглогч юм.
Товчхон
2007 оны драфтын №18 тэрээр Францын Фортитудо Болонья багаас Голден Стэйт Уорриорз (2007—2009) багт очжээ. Түүнээс хойш Торонто Рэпторс (2009—2010), Нью Орлеанс Хорнетс (2010—2012), Чикаго Буллз (2012—2013) багуудад тоглож байгаад Сан Антонио Спёрс багт 2013 оны 7 сарын 11-нд шилжин иржээ. Белинелли шигшээ багийнхаа хамт 2006 оны ДАШТ, 2007 оны ЕАШТ-д тус тус оролцож байв.
2014 оны нэгдүгээр сарын 2-нд Нью-Йорк Никстэй тоглоход (101:105) хувийн дээд 32 оноог авав. Түүнчлэн Бүх оддын тоглолтонд гурван онооны шидэлтийн тэмцээнд Белинелли Брэдли Билийг ардаа орхин ялагч болсон бол НБА-гийн аварга цолонд хүрч, шидэлтийн бүх хувиараа хувийн амжилтаа шинэчлэв.
Цахим холбоос
Ангилал:1986 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Италийн шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Сан-Антонио Спёрс багийн тоглогч Ангилал:Италичууд