cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алекс Фергюсон
Хувийн амьдрал
Ангилал:Шотландын хөлбөмбөгийн шигшээ багийн дасгалжуулагч Ангилал:Данфермлин Атлетик багийн тоглогч Ангилал:Куинз Парк багийн тоглогч Ангилал:Рейнжерс багийн тоглогч Ангилал:Сент-Жонстон багийн тоглогч Ангилал:Сент-Миррен багийн дасгалжуулагч Ангилал:Фалкирк багийн тоглогч Ангилал:Эр Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Абердин багийн дасгалжуулагч Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн дасгалжуулагч Ангилал:Рыцарь бакалавр Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Шотландын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:УЕФА Аваргуудын Лигийн аварга Ангилал:Хөлбөмбөгийн Европын Цомын Аварга Ангилал:Хөлбөмбөгийн Дэлхийн цомын аварга Ангилал:Өөрийн намтар Ангилал:Абердины хүндэт иргэн Ангилал:Глазгогийн хүн Ангилал:Их Британийн хүн Ангилал:Шотландчууд Ангилал:1941 онд төрсөн
Нүүдэлчин
Нүүдэлчид гэж мал ахуйгаа дагаж, нэг газраас нөгөөд байнга шилжин нүүж амьдардаг ард түмнийг нэрлэдэг байна. Гэхдээ ан агнуур, загас барьж амьдардаг нүүдэлч ард түмэн ч бий шүү дээ.
Нүүдлийн соёлын аж аxуйн гол төрөл нь эрчимт бус мал аж ахуй байхын зэрэгцээ хүн ам, мал сүргийн ихэнх хэсэг нь үе үе нүүдэллэж байдгаараа онцлог. Ерөөс нүүдлийн соёл нь ертөнцийг үзэх үзэл, соёл, ахуйн өвөрмөц хэв маягийг өөртөө тээж байдаг бүхэл бүтэн ертөнц юм. Нүүдэлчид мал аж ахуй эрхлэхэд тохиромжтой хуурай тал, хагас цөл, өндөр уулсын бүсээр аж төрдөг.
Нүүдлийн ахуй оршин тогтнох зайлшгүй нөхцөл гэдэгт: 1) их бага хэмжээгээр ой модгүй орон зайтай байх, 2) байнгын цасан хучлагагүй буюу эсвэл цасны зузаан нь 40см-ээс хэтрэхгүй байх, 3) суурьшмал хот суурин, тосгонтой их бага хэмжээгээр хөршлөн амьдрах зэргийг шаарддаг байна.
Нүүдэлчдийг эдийн засаг, суурьшсан түвшнээр нь үндэслэж:
•   Нүүдлийн
•   Хагас нүүдлийн буюу хагас суурьшмал
•   Бэлчээрийн
•   Хагас бэлчээрийн буюу зуслант (зуны өндөр уулан дахь бэлчээрийг түрэг хэлэнд яйлаг, жайлау хэмээх үгээр тэмдэглэдэг) гэж ангилдаг байна.
•   Босоо нүүдлийн буюу уул тал хослуулсан нүүдэл
Хэвтээ буюу өргөрөгийн, босоо буюу уртрагийн дагуу нүүдэлдэг, мөн тойрог байдалт нүүдэл гэсэн ангилал бий. Энэ ангиллын үүднээс мөчидхөн харвал халимагууд нь өргөргийн дагуу нүүсээр баруун тийш тасран одсон бол хөх нуур, шинжаан уйгарын монголчууд уртрагийн дагуу нүүдэг байсаар маниасаа тасран одсон болтой. Харин тойрон эргэх байдлаар нүүдэг нүүдэлчид нь одоогийн голомтоо сахин үлдсэн байх магадлалтай.
1.   Евразийн тал - таван хошуу мал (адуу, том эвэрт үхэр, хонь, ямаа тэмээ. Бид таван хошуу мал гэдэгт юу ордгийг нэг бүрчлэн мэддэг бол гадныханд энэ нь харь ойлголт юм) үржүүлэн өсгөдөг монгол, казах, түрэг, киргизүүд орно. Энэ бүс нутагт нүүдэлчид талын хүчирхэг гүрнүүдийг (скиф, хүннү, түрэг, монгол гэх мэт) үүсгэж байсан юм.
2.   Ойрхи Дорнод – мухар эвэрт үхэр болон уналга эдэлгээнд адуу, тэмээ, илжгийг өргөнөөр ашигладаг бахтияр, бассер болон пуштун зэрэг нүүдэлчид үүнд багтана.
3.   Аравийн элсэн цөл, Сахар – тэмээний аж ахуй эрхлэдэг бэдэн, туарег зэрэг нүүдэлчид оршин амьдрана.
4.   Дорнод Африк, Сахарын өмнөх саванн – том эвэрт үхэр өсгөн үржүүлдэг нуэр, динк, масайчууд амьдардаг байна.
5.   Өвөр азийн өндөр уулсын бүс болох Төвд, Памир ба өмнөд Америкийн Андын нуруу – сарлаг, лам гөрөөс, альпак өсгөн үржүүлдэг оршин суугчид багтана.
6.   Хойд зүгийн буюу субарктикийн бүс – цаа бугын аж ахуй эрхлэдэг саам, чукча, эвенкүүд оршин амьдрана.
Нүүдэлчид дэлхийг нэгтгэсэн гүрнийг байгуулж, суурьшмал соёл иргэншлүүдийг захирч, тэдгээрийн хооронд зуучийн үүрэг гүйцэтгэж байсан бол өдгөө бэлчээрийн талхдал, хомсдол, цөлжилт, ядууралд улам бүр автаж, даярчлалын давалгаанд цохигдон, суурьшмал соёл иргэншил, аж үйлдвэрийн эдийн засагт улам бүр түрэгдэн шахагдсаар. Одоо дэлхийн хүн амын 0.5 хүрэхгүй хувь буюу нийт 35-40 сая нүүдэлчид хойд, өвөр, төв ази болон ойрхи дорнод, африкт нүүдлийн мал аж ахуйгаа үргэжлүүлэн эрхэлж байна. Зөвхөн Нигер, Сомали, Мавритани зэрэг африкийн улс орнуудад л хүн амын зонхилох хувь нь нүүдэлчид эзэлдэг байна. Харин Монголд хүн амын 20 хувь нь л нүүдэлчин хэвээр үлдэж, энэ тоо жилээс жилд буурсаар байгаа аж.
Өдгөө нүүдэлчин гэгдэх ард түмэнд Австралийн абориген, Бэдэн, Масай, Пигмей, Туарег, Монгол, Төвд, Саамичуудыг батгаадаг болсон байна.
Свердловск муж
Свердловск муж (Свердловская область) нь Оросын Холбооны Улсын Уралын Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.
Эш холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Булгадар
Булгадар (Булагад)
Тэдний эрхлэх гол ангийн (булга) нэрээс булгадар хэмээх нэртэй болсон түүхтэй. Рашид-ад-дины судрын чуулганд "Боржигон төхөмд булгачин аймаг нутаглаж байсан" гэж тэмдэглэсэн бий.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Бууч
Бууч бол Ханхөхий д нутаглаж байгаа Элжигэн халхуудын дийлэнх халх овог юм.Буучийн дээд өвөг нь Өгөдэй хааны үед амьдарч байсан Солоом бааатар бөлгөө.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Сэтгүүл зүйн хоточ нохой
Сэтгүүл зүйн хоточ нохой гэдэг нь эрх баригчид болон улс төрчдөөс ярилцлага авч баримт нягтлан шалгаж хэвлэн нийтэлдэг, бичдэг эрэн сурвалжлах сэтгүүл зүйн нэг хэлбэр юм. Ингэхдээ эрх баригчид, ард иргэдийн татварын мөнгөөр цалинждаг төрийн байгууллага болон мөнгөн хөрөнгө ихтэй эрх мэдэл өндөртэй байгууллага, хувь хүний үйл ажиллагаа үнэн зөв эсэхийг баталгаажуулдаг. Хоточ нохойн сэтгүүл зүй нь нийгэмд тулгамдаж байгаа ил болон далд аливаа асуудал бэрхшээлүүдийн эсрэг хариу цохилт өгөхүйц мэдээ, сурвалжилга бэлтгэдэг.
Бурдууд
Бурд, Бурдууд
Түүхийн сурвалж бичгээс үзвэл Зүүнгарын хаант улсын эрх баригчид 16 зууны хоёрдугаар хагасаас Енисей мөрний хавийн киргисийг эрхшээлдээ авч, тэднийг нутагтаа авчран алба нийлүүлэх нэгэн отог байгуулжээ. Тэдний өрх 1000 шахам болоод байхад дөрөв хувааж Тэнгэр уул, Ишиг, Хөл нуурын хавиар нутагладаг түрэг угсааны киргис гэдгийг ойрадууд тэнгэр уулын бурдууд хэмээн нэрлэдэг байсан гэж зарим түүхч бичсэн байдаг. Бурд гэдэг нь Бөрт буюу чоно гэсэн утгатай чоно онгон шүтээнтний нэр болно.
Сэтгүүл зүйн хоточ нохой
Үүрэг
Сэтгүүл зүйн "хоточ нохой" хэмээх үүрэг нь нийгмийг хоточ нохой шиг харж хамгаалах гэсэн үүргийг хүлээсэн сэтгүүлчдийн хийдэг. Тийм ч учраас сэтгүүлчид эрх мэдэл бүхий хүмүүсийн буруутай үйлдлийн талаарх мэдээллийг цуглуулж олон нийтэд хүргэдэг. Ингэснээр олон нийт нийгэмд юу болж байгааг ойлгож, аливаа буруу бусармаг үйлдлийг таслан зогсооход нэгддэг. Хоточ нохойн сэтгүүл зүйн энэхүү гайхалтай шинж чанараас нь шалтгаалж дөрөв дэх засаглалын үүрэг гүйцэтгэдэг гэж үздэг.
Бурдууд
Бурд, Бурдууд
Ангилал:Монгол овог аймаг
Сэтгүүл зүйн хоточ нохой
Үүрэг
Сэтгүүл зүйн хоточ нохо болсон эрэн сурвалжлагч сэтгүүлчдийн хийх ёстой чухал зүйлийн нэг бол далд нууц буруу үйлдлийг нотолгоотойгоор нээн илрүүлэх явдал юм. Сэтгүүл зүйд хоточ нохойн үүрэг нь засгийн газрын мэдээ мэдээллийг шуурхай түгээдэг энгийн сэтгүүлчдийг бодвол аливаад ул суурьтай, гүнзгий судалгаатай, иргэдийн хардах эрхийн үүднээс мэдээ сурвалжилга, сэтгүүл зүйн бүтээл бэлтгэдэг онцлогтой.
Эшлэл
Хэвлэл мэдээллийн зөвлөлийн гүйцэтгэх захирал Г.Гүнжидмаа: "Сэтгүүлчид нийгэмд хоточ нохойн үүргийг гүйцэтгэх ёстой. Энэ нь төр засагт иргэд сэтгүүлч нараар дамжуулж хяналтаа тавьдаг гэсэн үг. Тэгвэл сэтгүүлчид өдөр тутамдаа хийдэг ажил, мөрддөг дүрэм журмаа өөрсдөө тогтоож, хянах ёстой" гэжээ.
Алдарт нийтлэлч, радиогийн тоймч Маррианна Женнин "Шилдэг сэтгүүлчид үнэхээр хоточ нохой шиг байдаг, яагаад гэвэл тэд бусдын ухаараагүй асуудлыг олж, нэг үг бүрийг шалгадаг юм. Сэтгүүлчийн хөдөлмөр гэдэг хэн нэгний ярьсан баримтыг шууд буулгах биш баримтыг өөрийн гараар шалгахыг хэлдэг юм" гэсэн байдаг.
Үндэсний шуудан сонины орлогч эрхлэгч, сэтгүүлч Хайдавын Уянга "Би үнэний, хүчгүйн талд байх юмсан гэж боддог. “Сэтгүүлч хүн үнэнийг, олон нийтийн эрх ашгийг хамгаалах “хоточ нохой” байх ёстой…гэж багш нар маань заасан. Тэр нь итгэл үнэмшил болсон" гэжээ.
Эрх мэдлийг хяналтандаа байлгах нь: Хэвлэл мэдээлэл, шударга ёс, хууль дээдлэх ёс илтгэлд: "Сонгуулийн үеэр болон сонгуулиас гаднах эрэн сурвалжлах мэдээ сурвалжлага нь төрийн албан хаагчийг сониуч хэвлэл мэдээлэлтэй танил болгосноор мэдээлэл нээлттэй байх соёл төлөвшүүлэхэд дөхөмтэй. Мэдээллийн хүртээмжтэй байдал мөн хэвлэл мэдээллийн хоточ нохойн үүргээ гүйцэтгэх боломж бүрдүүлэх урьдач нөхцөл болно" гэжээ.
Гадаад холбоос
Х.Наранжаргал: Ямар сэтгүүл зүй байна, яг тийм л нийгэм байна.
Х.Цэвлээ: 20 жил эсвэл 50 жилийн дараа ГАР УТАСНЫ СЭТГҮҮЛ ЗҮЙ ҮЛДЭХ ҮҮ?
"Сэтгүүлчдэд юу хийх ёстой талаар төрөөс хэзээ ч зааж болохгүй"
Ц.Дашдондов: чөлөөт хэвлэл гэдэг галзуу нохой биш, сэтгүүлч гэмээ нь яллагч биш
Сэтгүүл зүйн үнэ цэнийн эрэлд
Лавлагаа
Хоточ нохой
БНСУ-ын Үндсэн хууль
Бүгд Найрамдах Солонгос Улсын Үндсэн хууль (солонгос: 대한민국 헌법; Hanja: 大韓民國憲法, англи:The Constitution of the Republic of Korea)- тус улсын гол "эцэг" хууль. 1948 оны 7 дугаар сарын 17-нд баталж, хамгийн сүүлд 1987 онд шинэчилсэн байна. Жил бүрийн 7 дугаар сарын 17-ны өдрийг Үндсэн хуулийн өдөр бөгөөд Үндэсний баяр гэж үздэг боловч амралтын өдөр биш байдаг байна.
Түүх
БНСУ-ын анхны Үндсэн хуулийг 1948 оны 7 дугаар сарын 17-нд Үндэсний Ассемблей гаар баталжээ. Энэхүү Үндсэн хуулийн дагуу Өмнөд Солонгост төвлөрсөн эрх мэдлийг Ерөнхийлөгч нь толгойлохоор тунхагласан ажээ.
Үүнээс өмнө 1919 онд Солонгосын түр Засгийн газар Солонгосын Үндсэн хуулийг баталсан боловч тухайн үед Солонгос нь Японы колони байсан тул энэ нь ямар ч нөлөө үзүүлээгүй юм.
Эхний нэмэлт өөрчлөлтийг 1952 онд Ли Сен-ман ыг ерөнхийлөгчөөр дахин сонгогдохоос өмнө хийсэн байдаг. Ерөнхийлөгчийн байр суурийг бэхжүүлсэн заалттай Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг ихээхэн мэтгэлцсэний дараа л оруулсан ажээ.
1954 онд Ли Сен-маны санаачилгаар Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацааны хязгаарлалтыг арилгаж, эдийн засгийн капиталист загварыг онцолсон нэмэлт, өөрчлөлтийг оруулж батлав.
1960 онд Хоёр дахь Бүгд найрамдах улсын үед Үндсэн хуульд илүү ардчилсан нэмэлт өөрчлөлт оруулсан, ялангуяа хоёр танхимтай парламент, сонгуулийн комисс байгуулах зэрэг.
1961 онд тус улсад болсон төрийн эргэлтийн дараа Пак Жон-хи Засгийн эрхэнд гарч өмнөх 1960 оны хувилбар цуцлагдаж, 1962 онд бүх нийтийн санал асуулгын үр дүнд АНУ-ын Үндсэн хуулийг санагдуулам байдлаар бүтээсэн Бүгд Найрамдах Улсын Үндсэн хуулийг батлав.
1972 онд Ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийг улам бэхжүүлсэн "Юсины Үндсэн хууль" хэмээх Дөрөв дэх Бүгд Найрамдах Улсын Үндсэн хуулийг баталсан байна.
1979 онд Паг Жон Хи алагдсаны дараа БНСУ-ын Тав дахь Бүгд Найрамдах Улс шинэ ерөнхийлөгч Чонь Дү-хуаний удирдлага дор 1980 онд Үндсэн хуулиа дахин шинэчилж, Ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл ялимгүй суларч, нэг танхимтай парламент бүрэлдэв.
1987 онд ардчиллын төлөөх эсэргүүцлийн дараа одоо хүртэл хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа (2006) Бүгд Найрамдах Улсын Зургаа дахь Үндсэн хуулийг батлав.
2018 оны 3 дугаар сарын 26-ны өдөр БНСУ-ын Ерөнхийлөгч Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд гарын үсэг зурсан.
Үндсэн хуулийн бүтэц
Өмнөд Солонгосын Үндсэн хууль нь оршил, 130 зүйл болон бусад нэмэлтээс бүрддэг. Энэ гол хуулиар БНСУ-ыг ардчилсан, ерөнхийлөгчийн Бүгд найрамдах улс гэж тодорхойлдог. Төрийн тэргүүн нь ерөнхийлөгч бөгөөд гүйцэтгэх засаглал, хууль тогтоох, шүүх гэсэн гурван засаглал байдаг.
Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бусад улстай харьцуулбал, Өмнөд Солонгосын ерөнхийлөгч өргөн эрх мэдэлтэй бөгөөд Ерөнхий сайд, яамдын тэргүүн нарыг томилж чаддаг (парламентын зөвшилцөлтэй). Ерөнхийлөгч бол Армийн Ерөнхий командлагч бөгөөд шууд сонгуулиар таван жилийн хугацаагаар сонгогдоно. Нэг хүн ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэг удаа л сонгогдох бөгөөд дахин сонгогдох эрхгүй болно.
Өмнөд Солонгосын Засгийн газар парламенттай зөвшилцсөний дараа Ерөнхий сайд, сайд нарыг томилдог бөгөөд бүхэлдээ Ерөнхийлөгчид захирагддаг. Засгийн газар нь яам, газруудаас бүрддэг бөгөөд үүнд Үндэсний тагнуулын алба, Төрийн албаны комисс мөн багтдаг.
Хууль тогтоох эрх мэдлийг парламент - Үндэсний Ассамблей төлөөлдөг. Дөрвөн жилийн хугацаатай сонгогдох 299 гишүүнтэй. Депутатуудын дийлэнх нь (80 орчим хувь) шууд санал хураалтаар сонгогддог. Бусад нь намын жагсаалтад орсон байгаа. Шүүх эрх мэдлийг Дээд шүүх төлөөлдөг бөгөөд гишүүдийг Ерөнхийлөгч томилдог (Дээд шүүхийн даргыг парламент баталдаг). Мөн доод шатны шүүх, дагнасан шүүх (гэр бүлийн шүүх, цэргийн шүүх гэх мэт) байдаг.
1988 онд Үндсэн хуулийн цэц Өмнөд Солонгост байгуулагдсан бөгөөд түүний үүрэгт хууль, эрх баригчдын шийдвэрийг тус улсын Үндсэн хуультай нийцэж байгаа эсэхийг шалган тогтоодог байна. Ангилал:Өмнөд Солонгосын эрх зүй Ангилал:Үндсэн Хууль улс орноор
Жонс Хопкинс Их Сургууль
Жонс Хопкинсийн Их Сургууль (Johns Hopkins University) - АНУ-ын Мэрилэнд мужийн Балтимор хотод Жонс Хопкинсийн үүсгэн байгуулсан хувийн судалгааны их сургууль юм. Их сургуулийн салбарууд мөн БНХАУ-ын Нанжин, Италийн Болонья хотод байрладаг. 2013 онд Дэлхийн Их сургуулиудын Академик (Шанхайн эрэмбэ гэж мөн нэрлэдэг) эрэмбээр 17 дугаар байр, "Times"-ын (Times Higher Education World University Rankings) эрэмбээр 15 дугаарт орсон байна.
Тус их сургуульд үе үеийн 36 Нобелийн шагналтнууд шинжлэх ухааны судалгааны үйл ажиллагаа явуулж байжээ. Хопкинсын их сургууль нь дэлхийн хамгийн их иш татсан их сургуулийн нэг юм.
1876 ​​оны 2 дугаар сарын 22-нд АНУ байгуулагдсаны 100 жилийн ой, АНУ-ын анхны ерөнхийлөгч Жорж Вашингтоны төрсөн өдрийг тохиолдуулан тус Их сргуулийн нээлт болсон байна. Их сургуулийн анхны ерөнхийлөгч Гилман тангараг өргөхдөө хэлсэн үгэндээ нэр хүндтэй эрдэмтдэд судалгаа хийж, тусламж үзүүлэхийг чухалчилах болох тухай хэлжээ. Түүхийнхээ туршид их сургууль энэ хандлагыг байнга баримталж ирсэн.
Сургуулийн бүтэц
Их сургууль нь найман сургууль, Пибоди консерватори, Хэрэглээний физикийн лаборатори зэрэг таван кампустай. Балтиморт гурван их сургуулийн кампус байдаг. Хотын хойд хэсэгт байрлах "Home wood" кампус нь Кригерийн урлаг, шинжлэх ухааны сургууль, инженер, багш бэлтгэх сургуультай. Зүүн Балтиморын кампус нь Анагаах ухаан, Сувилахуйн сургууль, Нийгмийн эрүүл мэнд, Нийгмийн эрүүл мэндийн сургууль, Жонс Хопкинс эмнэлэгтэй. Балтиморын төв хэсэгт 1977 онд их сургуульд нэгдсэн Пибоди бизнесийн сургууль, консерватори байрладаг байна. Вашингтон хотод олон улсын харилцаа, дэлхийн эдийн засаг, дипломат харилцаа, улс төрийн чиглэлээр төгсөгчдийг бэлтгэдэг дэлхийд тэргүүлэгч сургуулиудын нэг болох Пол Нитцегийн нэрэмжит олон улсын судлалын гүнзийрүүлсэн сургалттай сургууль байрладаг байна.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ дахь хувийн их дээд сургууль Ангилал:Мэрилэндийн их сургууль Ангилал:Америкийн Их Сургуулиудын Холбоо Ангилал:Балтиморын байгууллага Ангилал:1876 онд үүсгэн байгуулагдсан
Инээмсэглэл (хамтлаг)
Инээмсэглэл хамтлаг сайн дурын уран сайханчидаас бүрдэж 1978 онд албан ёсоор тухайн үеийн "Мэдээлэл радио телевизийн улсын хороо"-ны дэргэд байгуулагдсан эстрадын дуу хөгжмийн хамтлаг. Үндсэн бүрэлдхүүн:
Түүх
"Удахгуй дунд сургуулиа төгсөөд гадаадад сурч байх хугацаандаа манай хэд Москвад оюутны урлагийн бригадад нэгдэж ЗХУ-ын хотуудаар тоглож байв. Энкууш буюу Тогоогийн Энхболд, “Дөрвөлжин”-гийн Баатар нар нийлж Н.Ганхуяг маань “Улыбка” буюу “Инээмсэглэл” нэрийг хайрласан. Би Монголдоо үлдсэн тул түр холдож 1979 онд Н.Ганхуяг Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургуулийг төгсгөж ирээд ШУТУХ-нд албан хаагч болсноор бид тал талаас цуглав. Дээрээс нь Пунцагийн Батчимэг, Бадраагийн Бадрууган, Данзанхүүгийн Цогдэлгэр, Ядамсүрэнгийн Оюундэлгэр, Гэсэржавын Пүрэвдорж нэмэгдэж Раднаабазарын Энхбазар уран сайхны удирдагчтай “Инээмсэглэл”-ийн баялаг түүх өнөөдрийг хүртэл үргэлжилсээр байгаа билээ" гэж Б.Долгион дурссан байдаг.
"Энэ чуулгатай анх 1979 онд учирсан. Би Монголын радиогийн хөгжмийн редакцид редактор байлаа. Нэг өдөр МОНЦАМЭ агентлагийн “Новости  Монголии” сонины хариуцлагатай нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан Т.Энхболд манай редакцид хандан хамтлаг байгуулах тухай, байгуулах ч юу  байхав, оюутан байхдаа  Москвад “Улыбка” нэртэй тоглож байсан хамтлагаа  сэргээх, тэр хамтлагаа радиогийн дэргэд байгуулж голдуу бичлэг хийлгэж  байхаар хүсэлт тавьж билээ. Анхандаа би “энэ хэд ноот мэдэхгүй, бас  тэгээд ажил мэргэжил нь ч юү билээ” – гэсэн шүү юм бодогдоод “хөгжим ч  та нарт ахадсан хоол байхдаа” – гэж хариулсансан. Харин УГ зүтгэлтэн  Т.Чимиддорж гуай /Радиогийн хөгжмийн хариуцлагатай редактор агсан/ их л  уриалгахан /ер нь хүн нь тийм хүн/ хүлээн авсан юм. Ингээд л хуучин  “Баян Монгол” чуулгаас үлдсэн нэг орган, гитарын “Тесла” өсгөгч, бас  гитарын нэг муухан “Регент” өсгөгчтэй тэд эхэлсэн юм даа. Ер нь хаягдсан, хэмхэрхий бүхнээ л өгсөн юм. Хамтлагийн идэвхитэй дэмжигч, хэд хэдэн дуу ч хамтран дуулсан М.Энхсайхан /асан, Гадаад худалдааны яаманд  ажиллаж байсан/, С.Баяр /МОНЦАМЭ агентлагийн ажилтан байсан/,  Л.Дэлгэрцог /Радиогийн засварын газрын инженер байсан/, Т.Галсанжаргал  /Радиогийн улс төрийн тоймч байсан/ гэх мэтийн хүмүүс хөгжмийн сэлбэг  зэргийг олж засаж, амь оруулж өгдөг, тоглолтын үед нь хөгжим зөөж  тусалдаг байв. Ингээд л Т.Энхболд, Ч.Ганболд, Н.Ганхуяг, Батчимэг, Б.Долгион нар сургуулилтаа эхэлсэн. Яваандаа Б.Бадар-Ууган, Д.Цогдэлгэр, Я.Оюундэлгэр, Г.Пүрэвдорж гээд л залуучууд нэмэгдэж Батчимэг хувийн  шалтгаанаас хамтлагийн ажлаас хөндийрсөн дөө. Гэвч Батчимэг маань “Би цас ороход дуртай” гэдэг дуу зохиож энэ хамтлагт нэрээ үлдээсэн юм" гэж хөгжим судлаач, хөгжмийн зохиолч Раднаабазарын Энхбазар дурссан байна.
Социализмын үед “Улс төрийн дууны уралдаанд” /1980 онд анх удаа/ хэдэн жил оролцож үзүүр түрүү авч байсан. БНАГАУ-д /зүүн Герман/ “Улаан дуу”  наадамд 1981 онд оролцсон.
2010 онд тус хамтлагийн ахлагч дуучин Ч.Ганболд, дуучин, гитарчин Б.Долгион, дуучин Р.Оюундэлгэр, гитарчин Б.Батчимэг, даралтат хөгжимчин Г.Пүрэвдорж, гитарчин, дуучин Д.Цогдэлгэр, Дуучин Н.Ганхуяг бүрэлдэхүүнтэй тоглолтоо үзэгч фенүүддээ дахин хүргэсэн юм. Мөн урилгаар тус хамтлагийн гишүүн асан Б.Бадар-Ууган агсны хүү Б.Наранзун оролцож, аавынхаа хоёр дууг дуулж, үзэгчдэд сюрприз барилаа. Тэртээ 30 жилийн өмнө зохиогдон 20 жил завсарласан тус хамтлагийн дуунууд гал халуухан байлаа.
Уран бүтээлүүд:
“Би цас ороход дуртай”, ая.П.Батчимэг
“Залуусын уулзалтын дуу” үг. ая. Р.Энхбазар
“Дуучин гитар” үг. Ш.Шажинбат, ая. Ч.Ганболд.
"Бүсгүйчүүд" үг. Ш.Сүрэнжав, ая.Р.Энхбазар.
“Хөөрхөн Бурмаа” ая.Н.Ганхуяг
“Алтан хавчаар”
“Манайд ирээрэй”
“Хослон дуулъя” ая.Б.Долгион
“Урин хавар ирлээ” үг. Балчинжав, ая Б.Долгион
“Орчлон дэлхий дээр би жаргалтай”, ая.Д.Цогдэлгэр.
“Совин билгийн дуу” ая.Д.Цогдэлгэр.
“Уулын орой голоос ундаална” ая.Д.Цогдэлгэр.
"Хавар ирлээ" ая.Б.Долгион Ангилал:1978 онд байгуулагдсан Ангилал:Монголын хөгжмийн хамтлаг
Нувел-Аквитани
Нувел-Аквитани (Nouvelle-Aquitaine [], Шинэ Аквитани) нь 2016 оны долоодугаар сарын 27-нд болсон орон нутгийн зөвлөлийн хурлын шийдвэрийг үндэслэн мөн оны аравдугаар сарын 1-ний өдрөөс хүчин төгөлдөр болсон Францын нэгэн шинэ мужийн нэр юм. 2016 оны нэгдүгээр сарын 1-нд үүсгэн байгуулагдсан тус муж нь эхлээд Аквитани-Лимузен-Пуату-Шаранта гэх нэртэй байсан ба энэ нь хуучин байсан Аквитани, Лимузен, Пуату-Шаранта мужуудын нэрийг цагаан толгойн үсгийн дарааллаар холбон нийлүүлснээр бий болжээ.
Нувел-Аквитани нь нийт 84.061 км² нутаг дэвсгэртэй ба үүгээрээ тус улсын хамгийн том нутаг дэвсгэртэй мужид орох бол хүн амын тоогоороо (5.935.603 хүнтэй, 2016 оны нэгдүгээр сарын 1-ний мэдээлэл) дөрөвдүгээрт эрэмбэлэгдэнэ. Мужийн төв нь Бордо хот.
Хотууд
Нувел-Аквитани мужийн хамгийн олон хүн амтай хотуудын тоонд:
Эшлэл
Ангилал:Францын муж Ангилал:2016 онд байгуулагдсан
Ом Ги Жүн
Ом Ги Жүн ( 1976 оны 4 сарын 22-нд төрсөн) нь Өмнөд Солонгосын жүжигчин юм. Сөүлийн урлагийн консерваторийн хөгжимт жүжгийн ангийг төгссөн.
Кареер
Ом Ги Жүн 1995 онд Шекспирийн "3-р Ричард" жүжгээр жүжигчнийхээ дэбютийг хийж байсан. Гэхдээ дараа нь мюзикл театрын жүжигчнээр алдаршсан. Тэрээр Singin' in the Rain, The Sorrows of Young Werther, Grease, Three Musketeers, Jack the Ripper, The Count of Monte Cristo, Catch Me If You Can, Rebecca гэх мэт мюзиклүүдэд тоглосон. Түүнчлэн Patrick Marber-ийн Closer жүжигт бас тоглосон.
Тэрээр олонд танигдсаныхаа дараагаар телевизийн драмануудад туслах дүрүүдийг бүтээж эхэлсэн. Life Special Investigation Team, Worlds Within, Hero, Dream High, Scent of a Woman, Phantom гэх мэт. Түүнчлэн Good Job, Good Job болон Вирус драмануудад гол дүрийг бүтээсэн.
Түүний анхны тоглосон кино бол Man of Vendetta бөгөөд эсрэг дүрийг бүтээсэн. Үүний дараа Killer Toon аймшгийн кинонд цуврал аллагын хэргийг эрэн сурвалжилж байгаа мөрдөгч И Ги Чолийн дүрд тоглосон.
2017 онд легал триллер сэдэвтэй Innocent Defendant гэдэг хит цувралд эсрэг дүрийг бүтээсэн.
2018 онд Innocent Defendant драманы найруулагч болон зохиолчтой дахин хамтарч анагаах ухааны сэдэвт драма Heart Surgeons-д тоглосон.
2020 онд тэрээр The Penthouse: War in Life драмад үл хөдлөх хөрөнгийн суутны дүрд тоглосон. Энэ цуврал 10-р сарын 26-аас SBS телевизээр цацагдсан.
Эшлэл
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1976 онд төрсөн
Шаогуан
Шаогуан (韶關) — Хятадын Гуандун мужид байрладаг, 18413 хавтгай дөрвөлжин км талбайтай хот юм. 2021 оны хүн амын тооллогоор 3.37 сая хүн амтай.
Эшлэл
Ангилал:Хятадын хотууд
Тюмень муж
Тюмень муж (Тюменская область) нь Оросын Холбооны Улсын Уралын Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.
Эш холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Галзууд
Галзууд бол Буриадын нэгэн аймаг юм.
Туух
Галзуу гэдэг үгэнд "д" дагавар залгаж олон тоот үг болсон нь лавтай. Г.Н.Румняцев галзуд гэх үгийг морь азарга онголох, тотемчлохтой холбоотой гэж үзсэн байхад Цыдендамбаев монгол туургатны дунд морь азарга тотемчлох ёс байгаагүй гэж санал зөрж харин морь биш нохой тотемчлохтой салшгүй гэж бичээд ихиритийн дотор буй нохой урагтантай холбоотой бөгөөд иймээс "галзуу нохой" гэсэн хувилбар гарсан гэжээ. Өөр нэг хувилбар бол гал шүтэх бишрэлээс үүссэн гал хэмээх үг, түүний бурханы тоо (зуу) хоёр нийлж галзуу гэх нэр үүссэн гэдэг. Эсвэл мөн сэргэлэн цовоо, авхаалж самбаатай (гал) хүн байсны нэр ч байж болох аман уламжлалаа бодож үзүүштэй. Хори буриадууд галзуд, шарайд, гучид, хувсай, хөвдүүд5 овгоо таван шар галзуутан гэж бас нэрлэдэг. Буриадын Баргу баатрын отгон хөвгүүн Хорилдойн ууган хүү Галзутын нэрээс үүсэл гаралтай ч гэдэг. Энэ нэрийг нутаг нутагт галзат, галзуд, галзцогт гэж өөр өөрөөр нэрлэдэг.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Гөлгөд
Гөлгөд
Нэг айлын үр хүүхэд нь тогтохгүй болохоор шинээр төрсөн хүүдээ Гөлөг гэж нэр өгч тэр нь тогтсон тул хойшид гарсан хүүхдийг Гөлөг гэж нэрлэсээр сүүлдээ олон тооны нэр үүсгэн Гөлгөд болгосон гэдэг.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Гүнийхэн
Гүнийхэн
Баядаас хамниганы дунд орж явсан гүн Сандагийн удамынхан гэсэн таамаглал бий. 1696 онд гүнийхэн овогтон Нерчинск хэмээх нутагт шилжин очсон бөгөөд тэд Хэрлэн мөрний хавиар аж төрж явсан монгол хүмүүс ажээ. Эхний үедээ 60 хүнийг толгойлсон Сандаг гүн байсны улмаас түүний хэргэмийн нэрээр гүнийхэн гэх овог үүссэн түүхтэй гэдэг. Энэ домог бодит байдалд нийлэмж муутай гэдэг хүмүүс ч бий.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Ода Нобүнага
Ода Нобүнага (織田信長) нь 16-р зууны сүүлч, байлдаант эрин үеийн (сэнгокү жидаи) төгсгөлд Японыг нэгтгэх гэж оролдож байсан хүчирхэг феодал ноёдын нэг юм.
Дагаахан
Дагаахан
Х.Пэрлээ Дорно өрнийн судлаачдын бүтээлийг нягтлан үзээд Дагаахан нэрийн Да-Хэ нь Монголоор их, эхэн гэсэн үг гээд Хятан нар аймгийн тэргүүлэгчээ Да хэ гэж нэрлэдэг ба хожим нь аймгийн нэр болж улмаар Хятанд ноёлж байсан овгийн нэр болсон хэмээн судалжээ.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Гэсэржавын Пүрэвдорж
Гэсэржавын Пүрэвдорж (1957 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Монгол улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн зохиолч, багш. Рок, попынхон дунд болон олны дунд “Сахал Пүүжээ” гэгддэг.
Намтар
Эцэг Гэсэржав хөгжмийн мэргэжлийн хүн биш атлаа дуу, хөгжим их сонирходог байсан тул хүүдээ бага байхад нь дуу хөгжимд сонирхолтой болоход нь ихэд нөлөөлсөн ажээ. Тэрээр дөрвөн настайдаа аккордион тоглож эхэлсэн байна.
Дунд сургуулиа төгсөөд хуучин ЗХУ-ын Уралийн хөгжмийн дээд сургуульд 1975 онд элсэн орж 1980 онд төгссөн байна.
1980-1990 онд Хөгжим бүжгийн дунд сургуульд багш. Бие даасан уран бүтээлээ 1985 оноос "Шинэ өглөө", "Тавтай нойрсоорой", "Түүдэг гал" зэрэг хүүхдийн дуунуудаар уран бүтээлээ эхэлж байжээ. Түүний зохиосон "Нандин эрдэнэ" дууг гавьяат жүжигчин Ч.Насантогтох анх дуулж байсан. Хөгжим бүжигт багшилж байхдаа "Инээмсэглэл" хамтлагтайгаа холбогдсон. Тухайн үедээ хамгийн хит дуунуудыг гаргаж байсан байна.
Алдарт "Улаанбаатарын үдэш" дууг 1985 онд Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, сэтгүүлч, яруу найрагч П.Сандуйжавын үгээр зохиож анх энэ дууг Б.Бадар-Ууган дуулж байжээ.
1988 онд "Хөх тэнгэр" хамтлагийг байгуулсан. Рок, попын анхны цомог болох Б.Сарантуяа, Н.Ганхуяг хоёрын "Зүүдний говь" дууг зохиосон байна.
Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, хүүхдийн зохиолч Ж.Дашдондог гуайн зохиолоор "Дэлхий ээжийн төрсөн өдөр" гэдэг хүүхдийн дуурь бичсэн. Энэ дуурь хүүхдэд зориулсан анхны дуурь болсон.
Г.Пүрэвдорж олны танил "Зууны манлай эстрадын дуучин", поп хатагтай Б.Сарантуяагийн дуулсан "Мартъя", гавьяат жүжигчин, НҮБ-ын Хүүхдийн элч дуучин Т.Ариунаагийн дуулсан "Зөвхөн тэр хайрандаа" соёлын тэргүүний ажилтан, дуучин С.Сэрчмаагийн "Эрх хонгор сэтгэл" зэрэг дууг зохиосон.
2012 оны 9-р сард бие даасан "Нандин-Эрдэнэ" тоглолтыг С.Ононбат найруулан хийсэн.
2013 онд Урлагийн гавъяат зүтгэлтэн цол хүртсэн.
2014 оны 10-р сард Нийслэлийн 15 дахь  “Хүндэт иргэн”-ээр өргөмжилсөн.
2015 оны 6-р сард "Хөх Тэнгэр" хамтлаг үүсэн байгуулагдсны 25 жилийн ойг тохиолдуулан хамтлагийн анхны бүрэлдэхүүн 20 жилийн дараа дахин тайзнаа нэгдэж тоглосон.
Г.Пүрэвдорж бол хөгжмийн зохиолчоор зогсохгүй шилдэг төгөлдөр хуурч, Монголын топ аранжировшик, омог бардам бахархах олон шавьтай хүн юм.
Г.Пүрэвдорж:-"Хөгжим бол аугаа зүйл. Баригдахгүй, харагдахгүй мөртлөө сонсогддог. Бас ус, агаар мэт хүнд хэрэгтэй. Би хөгжмийн зохиолч гэдэг нэр зүүгээд уран бүтээл туурвиж яваадаа баярладаг".
Ким Бейсингер
Кимила Энн Бейсингер   (Kimila Ann Basinger, 1953 оны арванхоёрдугаар сарын 8-нд Жоржиа мужийн Атенс хотод төрсөн) — Америкийн жүжигчин бөгөөд «Хэзээ ч үгүй гэж бүү хэл»-д (1983) «Бонд охин» Домино Петачаар тодорч «Шижир алт» (1984), «Есөн хагас долоо хоног» (1986), «Бэтмен»-д (1989) гялалзсан. «Лос-Анжелесийн нууц»-ын (1997) туслах дүрээр Оскар, Алтан бөмбөрцөг гардан, БАФТА-д дэвшсэн билээ.
1993-2003 онд жүжигчин Алек Болдуинтай ханилсан нэрт загвар өмсөгч Бейсингер холливудын алдрын жимийн №7021 нүдэнд одоо шигтгүүлсэн.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Плейбой загвар өмсөгч Ангилал:АНУ-ын загвар өмсөгч Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Жоржиа Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1953 онд төрсөн
Калеб Лэндри Жонс
Калеб Лэндри Жонс (Caleb Landry Jones, 1989 оны 12 дугаар сарын 7-нд АНУ-ын Техас муж улсын Гарленд хотод төрсөн) - Америкийн жүжигчин, хөгжимчин. «Икс хүмүүс: Нэгдүгээр анги» (X-Men: First Class (2011), «Зайл» (Get Out (2017), «Миссури мужийн Эббингийн хил дээрх гурван билборд» (Three Billboards Outside Ebbing, Missouri (2017) "Нитрам" ( 2021) зэрэг киногоор олны танил болсон.
Калеб Лэндри Жонс Францын Канн дахь 2021 оны кино Наадамд Жастин Курзелийн найруулсан "Нитрам" кинонд тоглож хамгийн сайн жүжигчин гэдэг номинацид "Алтан навч" хүртсэн.
Жонс Техас мужийн Гарлендад Синди, Патрик Жонсон нарын гэрт төрсөн. Бага байхдаа Ричардсон хот руу гэрээрээ нүүж амьдарч байгаад Роберт Хадсонтой нийлж ардын рок групп байгуулсан. Жонс жүжигчний салбарт амжилт олж карьераа үргэлжлүүлэхээр Лос Анжелес руу нүүсэн байна.
2017 онд тэрбээр «„Флорида“ төсөл», «Зайл» болон «Миссури мужийн Эббингийн хил дээрх гурван билборд» зэрэг кинонд тоглож нэрд гарч эхэлсэн. Эдгээр кинонууд «Оскар»-т нэр дэвшиж, сүүлийн хоёр кино «хамгийн сайн кино» сэдэвт шагнал хүртсэн.
Ангилал:1989 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:АНУ-ын хөгжимчин
Абелийн шагнал
Абелийн шагнал (Abel Prize) нь Норвегийн математикч Нильс Хенрик Абелийн (1802-1829) нэрэмжит математикийн салбарын шагнал юм. Энэхүү шагналыг Норвегийн Засгийн газар 2002 онд үүсгэн байгуулсан бөгөөд 2003 оноос хойш жил бүр өнөө үеийн шилдэг математикчдад олгодог ажээ. Шагналын мөнгөн дүн нь Нобелийн шагналын хэмжээтэй дүйцэхүйц бөгөөд 6 сая Норвеги крон буюу 635,400 америк доллар юм.
Абелийн шагналын эзнийг Норвегийн Шинжлэх ухаан, уран зохиолын академи (норвег. Det Norske Videnskaps-Akademi, DNVA) жилд нэг удаа Олон улсын таван математикчээс бүрдсэн Абелийн шагналын хорооны зөвлөмжийн дагуу тодруулдаг байна. 2017 онд тус хороог Ослогийн Их сургуулийн математикийн хүрээлэнгийн профессор Жон Рогнес тэргүүлж байжээ.
Энэхүү шагнал нь богино хугацаанд "Математикийн Нобелийн шагнал" гэсэн нэр хүндтэй болж, математикийн салбарын хамгийн нэр хүндтэй шагналуудын нэг болоод байгаа юм. Абелийн шагналыг үүсгэн байгуулагчдын зорилго нь дэлхийд алдартай математикчдыг урамшуулах төдийгүй өнөөгийн залуучуудад математикийг сурталчлах явдал ажээ. Уламжлал ёсоор Норвегийн Математикийн Нийгэмлэг Абелийн шагнал гардуулах үеэр Ослогийн Их сургуульд Абелийн лекц зохион байгуулдаг бөгөөд шинэ шагналтан илтгэгчдийн нэг болдог байна.
Түүх
1901 онд Альфред Нобел математикийн салбарт шагналыг олгохгүй гэдгийг Норвегийн математикч Софус Ли мэдээд Абелийн шагналыг бий болгохыг санал анх дэвшүүлжээ. Шагналыг анх 1902 онд Абелийн мэндэлсний 100 жилийн ойг тэмдэглэх хүрээнд зохион байгуулна гэж төлөвлөж Норвегийн хаан II Оскар бай шагналыг санхүүжүүлэхээр болж байжээ. Шагналын тухай болон шагнал олгох дүрмийг Норвегийн математикч Людвиг Силов, Карл Штёрмер нар боловсруулсан байжээ. Гэвч санаачлагч Софус Ли нас барж, Швед Новегийн Холбоо задарч шагнал олгох асуудал зогссон байна.
20-р зууны сүүлч, 21-р зууны эхэн үед манай үеийн шилдэг математикчдад зориулсан шагналын тухай асуудал дахин сохогдож санал боловсруулах ажлын хэсэг байгуулж, 2001 оны 5-р сард Норвегийн Ерөнхий сайдад танилцуулсан байна. 2001 оны 8-р сард Норвегийн засгийн газар Абелийн мэндэлсний 200 жилийн ойг тохиолдуулан 2002 оноос эхлэн Абелийн шагналыг олгож эхэлэх тухай албан ёсоор зарласан байна.
Дархан овог
Дархан
Ангилал:Монгол овог аймаг
Абелийн шагнал
Түүх
2001 онд Норвегийн засгийн газар Абелийн шагналын санхүүжилтэд зориулж анх 200 сая крон (ойролцоогоор 23 сая доллар) олгох шийдвэр гаргаж 2003 онд анхны шагналаа францын эрдэмтэн математикч Жан-Пьер Серрэд гардуулжээ.
Гурвалжин будаа
Гурвалжин будаа буюу тарианы сагаг (Fagopyrum esculentum эсвэл Fagopyrum sagittatum; өвөр монголоор:saag; монг.) нь үрийн (хүнсний) эсвэл бүрхүүл ургамлын (ногоон бордуур) зориулалтаар тариалагддаг, өвслөг, нэг наст, сагагийн төрлийн нэгэн зүйл ургамал. Түүнийг татаар сагагаас (Fagopyrum tataricum) ялгахын тулд Япон гурвалжин будаа гэж мөн нэрлэдэг.
Абелийн шагнал
Түүх
Ангилал:Математикийн шагнал Ангилал:Норвегийн Шинжлэх Ухааны Академи Ангилал:Норвегийн шинжлэх ухааны шагнал Ангилал:Нильс Хенрик Абель Ангилал:2003 онд анх гардуулсан шагнал
Гурвалжин будаа
Сэлгээ
Тарианы сагагийн сайн өмнөгчүүдэд эрдэнэ шиш, төмс, чихрийн манжин, буурцагт ургамлууд багтдаг. Тарианы сагагийг рапс, гич, наран цэцэгийн дараа тариалахаас зайлсхийх хэрэгтэй. Учир нь эдгээр ургамлын унацын ургалт идэвхитэй явагдах ба тэдгээрийг тарианы сагаг тариалсан талбайд хянах боломжгүй байдагт оршино. Тарианы сагаг нь эрдэс тэжээлийн, ялангуяа фосфатын хүчтэй хэрэглэгч тул түүний дараа тариалах ургамлын сонголтыг зөв хийх нь чухал. Боловсорч гүйцсэн тарианы сагаг хялбар асгарах тул дараачийн тарималын үед сагагийн унацын ургалт явагдана гэдгийг мөн тооцох хэрэгтэй. Тарианы сагаг нь бусад ургамалтай харьцуулахад бага хамжээний органик массыг үлдээх ба энэ нь хөрсийг хучлагагүй үлдээж элэгдэлд өртөх магадлалыг нэмэгдүүлнэ. Иймд сагагын дараа талбайд хучлага үүсгэх үет таримал (улаан буудай, арвай г.м.) тариалах нь илүү зохимжтой. Мөн үет тарималд сагагийн унацыг хянах гербицидын сонголт бий. Тарианы сагаг өвчинд нэрвэгдэх асуудал ховор тохиолдогч ч урьдчилан сэргийлэх зорилгоор түүний дахин тариалах интервалыг 3 жилээс багагүй байлгахыг зөвлөдөг.
Их өгөгдөл
Их өгөгдөл (Big Data [] ) гэж уламжлалт өгөгдөл боловсруулах системүүдийн хэрээс хэтэрсэн асар том хэмжээний өгөгдөл, түүнтэй холбоотой бүх ойлголтуудыг нэгтгэсэн ойлголт юм. Үүнд: өгөгдлийн шинжилгээ, цуглуулах, боловсруулах, хайлт хийх, хуваалцах, түгээх, хадгалах, дамжуулах, нууцлал зэрэг ойлголтууд багтана.
Гурвалжин будаа
Үрэлгээ
Олон хүчин зүйлээс хамааран нэг га талбайд 30 - 90 кг үр ноогдуулан тариалдаг. Хөрсний шинж чанар ба тариалалтын хугацаанаас хамаарч үрийг суулгах гүнийг тодорхойлох ба шаварлаг хүнд хөрсөнд 2-5 см, түргэн хатдаг хөнгөн хөрсөнд 6-7 см, их хуурай тохиолдолд 8-10 см гүнд суулгах болох ч 5 см-с илүү гүнд суулгахыг зөвлөдөггүй. Хугацааны хувьд хөрсний үрийн суултын гүн 12-15 С температуртай болж халсан үед тариалалтыг хийхэд тохимромжтой. Тарианы сагагийг бусад зусах тарималуудын хамгийн сүүлд тариалдаг ба энэ нь үрлэх төхөөрөмжийн ажлын ачаалалд эерэгээр нөлөөлдөг. Манай оронтой ойролцоо өргөрөгт оршдог АНУ-ын Хойд Дакота мужын тариаланчид, сагагийг 5-р сарын 25-с 6-р сарын 10-ны хооронд үрэлдэг.
Их өгөгдөл
Их өгөгдлийн хэрэглээний нэг хэлбэр нь бизнесийн тандан шинжилгээ (Business intelligence буюу BI, Бий-Ааи) юм. Энэ нь шийдвэр гаргалтыг илүү сайжруулж, дэмжих өгөгдлүүдийг олборлох, хувиргах, нэгтгэх, дүрслэх, шинжлэх, тайлбарлахад зориулсан олон төрлийн аппликэйшн программууд, туршлага, технологиудыг агуулсан мэдээллийн систем юм.
Гурвалжин будаа
Хурдан үүсэх бүрхүүл
Тарианы сагаг шиг хурдан хөгждөг бүрхүүл ургамал цөөхөн оршдог. Түүний пирамид хэлбэрийн үр нь 3-5 хоногт соёолж, хоёр долоо хоногт 7,5 см өргөнтэй том навч бий болж хөрсийг сүүдэрлэн хучдаг. Тарианы сагаг нь нэг га талбайд дөнгөж 0.8-1.2 тн ногоон массыг бий болгодог ч энэ нь богино хугацаанд 6-7 долоо хоногийн дотор бий болдог. Тарианы сагагийн үлдэгдэл нь мөн хурдан задарч дараагийн ургамалд тэжээлийн эх үүсвэр болдог.
Дарангуйлагч
Тарианы сагагийн бусад ургамлыг дарангуйлах чадвар нь нэг наст хог ургамлуудад хүчтэй нөлөөлдөг. Түүнийг мөн хог ургамалтай тэмцэх механик боловсруулалтын дараа олон настыг дарангуйлах зорилгоор тариалдаг. Механик боловсруулалт ба тарианы сагагийн хослолоор арзгар азаргана (Cirsium arvense), хөдөөний шаралзгана (Sonchus arvensis), сүүт өвс (Euphorbia), цангуу (Lepidium) зэргийг идэвхитэй дарж болно.
Их өгөгдөл
Ойлголт
Бүтэцлэгдсэн, хагас бүтэцлэгдсэн болон бүтэцлэгдээгүй эх үүсвэрүүдээс бий болсон төрөл бүрийн өгөгдлийг их өгөгдөл гэнэ.
Гурвалжин будаа
Фосфор хуримтлуулагч
Тарианы сагаг нь ургамалд шингэх боломжгүй фосфорыг (магадгүй, кальцийг мөн адил) шингээх ба түүний үлдэгдэл ялзран задрах үед эдгээр тэжээлүүд нь дараагийн тарималд хүртээмжтэй болдог. Тарианы сагагийн үндэс нь сул хүчлийг ялгаруулж тэр нь хөрсөн дэх эрдэс фосфат г.м. тэжээлүүдийг чөлөөлдөг. Энэ хүчил нь мөн удаан чөлөөлөгддөг органик тэжээлүүдийг идэвхижүүлдэг. Тарианы сагагийн нягт, үсэрхэг үндэс нь хөрсний 25 см гүнийг хамарсан, тэжээлийг шингээх идэвхитэй гадаргуйн талбайтай үеийг бий болгодог.
Их өгөгдөл
Ойлголт
Бүтэцлэгдсэн өгөгдөл нь тодорхой загварын дагуу үүссэн, тогтмол шинжүүдтэй учраас боловсруулахад хялбар, ойлгомжтой байдаг. Ийм төрлийн өгөгдлийг ихэвчлэн SQL -ээр боловсруулдаг. Бүтэцлэгдээгүй өгөгдөл нь урьдчилан зохион байгуулагдаагүй, өгөгдлийн сан удирдах системээр үүсгэгдээгүй текст, мультмедиа төрлийн өгөгдлийг агуулсан файл юм. Харин хагас бүтэцлэгдсэн өгөгдөл нь тодорхой хэмжээгээр зохион байгуулагдсан боловч өгөгдлийн сан удирдах системээр үүсгэгдээгүй юм. Эдгээр өгөгдлүүд нь олон нийтийн мэдээлийн сайтуудад оруулж байгаа сэтгэгдэл, зарлал, вэб сайтын лог, зураг, дуу видео үйлчлүүлэгчдийн худалдан авалтын бүртгэл, гар утас, төрөл бүрийн мэдрэгч төхөөрөмжүүд болон камер, байгууллагын автожуулалтын систем зэргээс үүсэж байгаа бөгөөд ихэнх хувь нь бүтэцлэгдээгүй хэлбэрээр үүсэж байна. Их өгөгдөл нь өөрөө цэгцэрсэн, давхцалгүй, бодит цагийн мэдээлэл байх ёстой. Одоо цагт нийт дата төвүүдийн 5% нь л их хэмжээгээр оролддог.
Гурвалжин будаа
Ядмаг хөрсөнд ургадаг
Тарианы сагаг нь үетний овгийн үр тариануудтай харьцуулахад, үржил шим багатай ба задарч буй органик өндөртэй хөрсүүдэд илүү ургадаг. Ийм учир түүнийг хэт ашиглагдаж элэгдэлд өртсөн талбайг нөхөн сэргээх зорилгоор тариалдаг. Хэдий ийм чадвартай ч, тэрээр нягтарсан, хэт хуурай эсвэл хэт нойтон хөрсөнд муу ургадаг.
Ашигтай шавьж цуглуулагч
Тарианы сагагийн жижиг цагаан цэцгүүд нь ашигтай шавьжуудыг татаж, тэдгээр нь бүүрэг, хачиг болон бусад хортон шавьжуудтай тэмцэнэ. Эдгээр ашигт шавьжуудад дүнгэнүүр ялаа (Syrphidae), махчин зөгий (predatory wasps), махчин цохууд (minute pirate bugs), тахинид ялаа (tachinid flies) ба шүрэн цох зэрэг багтана. Тарианы сагагийн цэцэглэлт нь тариалсанаас хойш 3 долоо хоногийн дараа эхлэх боломжтой ба 10 хүртэл долоо хоног үргэлжлэх чадвартай.
Их өгөгдөл
Ойлголт
Их өгөгдөл гэдэгт data warehouse, data mining гэсэн ойлголтууд хамаардаг.
Data warehouse нь мэдээллийн агуулах гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл үнэн, худал болон бодит цагийн (reaл time), өнгөрсөн цагийн гэсэн янз бүрийн төлөв байдалд байгаа датаг хадгалж бааз үүсгэж байдаг.
Data mining нь аналитик хэлбэрээр судалгаа хийх чиглал рүү явдаг. Гэхдээ алины онцлог нь өнгөрсөн цаг дээр судалгаа хийгддэг. Тиймээс шийдвэр гаргаж, трендийг тодорхойлохдоо data mining-г ашиглаж байгаа хэрэг юм.
Их өгөгдлийн хамгийн гол онцлог нь бодит цагийн цэгцэрсэн, давхцалгүй өгөгдөл байдаг. Бодит цагийн гэхээр серверийн дэд бүтцэд миллисекундын зөрүүтэй орж ирж байгаа өгөгдлийг хэлнэ. Монгол улсын төрийн байгууллагад хамгийн анх их өгөгдлөөр хөгжүүлэлт хийж гарч ирсэн зүйл бол ТҮЦ машин юм. Их өгөгдөл бол том хэмжээтэй дататай харьцах тухай цогц ойлголт юм. Өөрөөр хэлбэл уламжлалт дата боловсруулах системүүдийн хэрээс хэтэрсэн асар том хэмжээний дата, түүнтэй холбоотой бүх ойлголтуудыг нэгтгэсэн концепци юм. Үүнд датаг шинжлэх, олж авах, боловсруулах, хайлт хийх, хуваалцах, түгээх, хадгалах, дамжуулах, визуалчлах, нууцлал зэрэг ойлголтууд багтана.
Яагаад их өгөгдөл гэдэг нэр томъёо гарч ирэх болсон ойлголтыг дараах баримтуудаар жишээ болгон тайлбарлая.
Их өгөгдлийн шинж чанар
Шинж чанарыг тодорхойлохдоо англи хэлний V үсгээр эхлэсэн үгсийг хэрэглэдэг.
Өгөгдлийн хэмжээ (Volume)
Өгөгдлийг их өгөгдөл мөн эсэхийг тодорхойлоход түүний эзэлж буй хэмжээ маш чухал. Өгөгдөл анх KB, MB, GB-аар хэмжигддэг байсан бол одоо TB, EB,ZB,YB гэсэн хэмжигдэхүүнээр хэмжигдэхүйц өссөөр байна. Өөрөөр хэлбэл техник технологийн хөгжилтэй шууд хамааралтайгаар өгөгдлийн хэмжээ өссөөр байна.
Өгөгдлийн хурд (Velocity)
Уг шинж нь өгөгдлийн хурдтай холбоотойгоор гарч ирдэг бөгөөд түүнийг хоёр өнцгөөс авч үздэг. Эхнийх нь шинэ өгөгдөл нэмэгдэх үед түүнийг ашиглаж байсан газар, байгууллагууд уг өөрчлөлтийг цаг алдалгүй хийх. Өөрөөр хэлбэл судалгаа, шинжилгээнд ашиглагдаж байгаа өгөгдлийг бодит буюу хугацааны хоцрогдолгүй шинэчлэх нь их өгөгдлийн бас нэг шинж юм. Хоёр дах нь өгөгдлийг боловсруулахад зарцуулах хугацаа гэж ойлгогдож болох бөгөөд их өгөгдөлтэй холбоотойгоор түүнийг хэрхэн хурдан боловсруулах гэсэн асуудал тулгардаг байна.
Өгөгдлийн төрөл (Variety)
Өгөгдөл нь өгөгдлийн сан, excel, тескт, csv гэх мэт олон төрлөөр хадгалагдсан байдаг. Төрөл бүрийн хэлбэрээр оршин байдаг бөгөөд эдгээрээс их өгөгдөл үүсдэг байна. Тиймээс их өгөгдөл нь зөвхөн бүтэцлэгдсэн өгөгдөлд бус бүх төрлийн өгөгдөлд анхаарлаа хандуулдаг.
Цаашид дараах шинж чанарууд Их өгөгдлийн ойлголтод нэмэгдэж яригдах болно.
Эдгээр шинжүүдтэй холбоотой асуудлуудыг уламжлалт өгөгдлийн сан удирдах системээр шийдвэрлэхэд хэцүү, бүр боломжгүй байдаг учраас Oracle, HP, Microsoft, IBM гэсэн томоохон компаниуд их өгөгдөлтэй холбоотой арга технологиудад анхаарлаа хандуулж байна.
Их өгөгдлийг үүсгэх нь
Ангилал:Компьютерын шинжлэх ухаан ба нийгэм Ангилал:Интернэт ба нийгэм Ангилал:Хэрэглээний мэдээлэл зүй
Мөнхийн Загдсүрэн
Мөнхийн Загдсүрэн нь Төв аймгийн Бүрэн сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Смоленск муж
Смоленск муж (Смоленская о́бласть) нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч нэг субъект юм.
Цагийн бүс
Тус муж нь Москвагийн цагийн бүст багтана. Ердийн үед UTC+3, зуны цагийн үед UTC+4 цагтай болно.
Ангилал:Оросын холбооны муж  !
Кюри
Кюри нь синтетик химийн элемент, атомын дугаар нь 96, химийн тэмдэглэгээ нь Cm. Актиноидын бүлгийн цацраг идэвхт трансураны элементэд багтдаг юм. Кюри нь Мари Кюри болон Пьер Кюри нарын эрдэмтдийн нэрээр нэрлэгджээ.
Кюри нь цацраг идэвхт мөнгөлөг цагаан хатуулаг өндөртэй металл юм. Кюри нь цөмийн реактор дотор үүсэх ба нэг тонн цөмийн түлшийг шатаахад дунджаар 20 грамм кюри гардаг.
Кюриг 1944 оны зун түүнээс арай хөнгөн плутонигоос хамгийн анх гаргаж авсан боловч эхлээд түүний нээлтийг нийтэд дэлгээгүй аж.
Эшлэл
Ангилал:7-р үеийн элемент Ангилал:Пьер Кюри
Чимидийн Гомбо
Чимидийн Гомбо (1934 онд Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын нутаг Хөндлөн-Унагай гэдэг газар төрсөн- 2008 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монгол Улсын Соёлын Гавъяат Зүтгэлтэн, баримтат киноны найруулагч, кино зохиолч.
Намтар
Тэрбээр Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумынхаа бага сургуульд 1945-1949 онд, мөн аймгийн Баян-Уулын дунд сургуульд 1949-1955 онд суралцаж төгссөн байна.
Монгол Улсын Их сургуулийн тооны ангид элсэн 1955-1957 онд суралцаж байгаад 1960 онд Монгол-Германы хамтран хийх баримтат кинонд хэлмэрчээр ажиллаж дуусгаад өөрийн хүсэлтээрээ 1961 оноос баримтат киноны студид туслах найруулагчаар, улмаар 1961 оны 4 дүгээр сарын 8-наас эхлэн орон тооны туслах найруулагчаар томилогдон ажилласан.
Түүний “Хамтын хүч”, “Шинэ амьдрал”, “Цэцэн уулынхан”, “Өргөн айлсалт”, “Соёлч аяныхан” зэрэг уран бүтээлүүд нь цаг үеийн зорилтыг нэн тэргүүнээ тусган хэрэгжүүлсэн шинэ үйлс, тэргүүн туршлагын сурталчилгааны шилдаг бүтээлүүд болсон юм. Ч.Гомбын бүтээсэн нийтлэл, хөрөг сурвалжилсан тэмдэглэлүүд нь ямагт асуудал дэвшүүлж хүний сэтгэлийн гүн рүү орж амьдралын бодит үнэнийг өгүүлж чадсан байдгаараа онцлогтой. Түүний “Ус эрдэнэ”, “Хариуцлага хүлээх хүн”, “Жаахан шаргын нутгаар”, “Ая ээж”, “Морьтой дарга”, “Их говийн тэмээчин” зэрэг бүтээлүүд нь Монголын шилдэг баримтат кинонуудын тоонд зүй ёсоор ордог хийгээд 1990-ээд оны өөрчлөлт шинэчлэлийн үеийн сэдвээр бичсэн “Эзэнгүй айл” уран сайхны кино зохиол нь Монгол телевизийн анхны олон ангит киноны үндэс болсон билээ.
Тэрээр 1967 онд оператор Ч. Цэнджавтай хамт Вьетнам орноор явж тус ард түмний баатарлаг тэмцлийн тухай “Вьетнамд сурвалжилсан тэмдэглэл”, “Дайны мөрөөр” кинонуудыг бүтээсэн бол 1979 онд Кампучид Пол Пот ын үйлдсэн цуст яргаллын ул мөрийг шинэ амьдралын гэрэл гэгээ, итгэл найдварын үетэй нь хослуулан тод томоор гаргасан кино сурвалжилга нь жинхэнэ уран бүтээлч нийтлэлч хүний улс төрийн нийтлэлийн шинэчлэлт бүтээлүүд болсон юм.
Тэр хамгийн анхны зохиолоо 1968 онд “Өвөлжих хун” нэртэйгээр бичсэнийг найруулагч Г. Жигжидсүрэн 1969 онд “Анхны алхам” нэртэй дэлгэцийн бүтээл болсон билээ. Үүний дараа “Баянбулагийнхан”, “Хань”, “Моторын дуу”, “Гэрлэж амжаагүй явна”, “Эцгийн голомт”, “Эзэнгүй айл”, “Алтан хөрш” уран сайхын кино зохиолууд болон улс орныхоо амьд түүхийн он дарааллыг бүрдүүлсэн олон арван баримтат киног бүтээсэн нь дэлхийн олон улсын кино наадмуудаас зохих үнэлгээг авч байсан найруулагч байв.
Шагнал
Чимидийн Гомбын уран бүтээлийг үнэлэн ойн медалиуд, Соёлын тэргүүний ажилтан цол, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор 2 удаа, Алтан гадас одон, МУ-ын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн цолоор шагнаж байжээ.
Сансрын хөлөг (гитарын гоцлол)
"Сансрын хөлөг" гитарын гоцлолыг Монголын анхны поп-рок гитарчин ТШ, МУУГЗ хөгжмийн зохиолч Самбуугийн Баатарсүх 1969 онд зохиожээ. Энэ нь түүний гитар хөгжимд зориулсан бүтээл хийгээд Монголын цахилгаан хөгжмийн дан хөгжмийн анхны бүтээлүүдийн нэг юм. Тэрээр энэхүү алдартай гитарын гоцлолоо дөнгөж хорь, хорин нэгхэн настай байхдаа зохиож тоглосон байдаг байна.
Гоцлолд нэр өгсөн тухай:
Гитарын гоцлолоо “Сансрын хүлэг” гэж нэрлэтэл Жамцын Бадраа багш “Наад 'хүлэг' гэдэг үгээ 'хөлөг' болго” гэхээр нь “Сансрын хөлөг” болгоод Радиод анх бичүүлсэн хэмээн зохиогч дурсдаг.
Гоцлолын нэрний тухай:
Радиогийн Алтан Фондод гоцлол “Сансрын хөлөг” нэрээр оржээ.
1998 онд "Цэнхэр залаа" хуурцагт "Сансрын хүлэг" нэрээр орсон.
2016 онд "Цэнхэр залаа" цомогт "Сансрын хүлэг" нэрээр орсон.
2019 онд түүний эхлүүлсэн гоцлол гитарын цомогт "Сансрын хөлөг" нэрээр орсон.
Гоцлол төрсөн тухай зохиогчийн дурсамжаас:
“Сансрын хөлөг” гитарын гоцлол бол Радиогийн иж бүрэн шинэ цахилгаан хөгжим хэрэгслийн эффект нөлөөн дор төрсөн гоцлол. 1969 онд Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын Хороо иж бүрэн цахилгаан хөгжимтэй болсон нь Монгол улсын түүхэн дэх анхны тохиолдол байлаа. Радиогийн хөгжмийн редакцийн хариуцлагатай редактор Төмөрийн Чимэддорж 1968 онд хөгжимчдөө Польш улсад гурав дөрвөн сар сургалтад суулгаад ирэхдээ Германы үзэсгэлэн худалдаанаас тэр цахилгаан хөгжмийг худалдаж авчирсан юм.
Намайг МУИС-ийн 3-р дамжаанд сурч байхад 1969 оны хавар Радиод хөгжимчнөөр дуудаж ажиллуулсан. 1969 оны 7 сард Улсын баяраар телевизээр орон даяар цацагдах Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулгын 30 минутын хөтөлбөрт бэлдэж байсан тэр үед чуулгын гитар хөгжимчин Мушгиагийн Лхагвасүрэн ажлаасаа гэнэт халагдсанд оронд нь намайг дуудаж ажиллуулсан байдаг. Радиод очоод би Герман улсад үйлдвэрлэсэн Мусима фирмийн хар өнгийн Делюкс гитарыг зориулалтын Регент-30 өсгөгчид залгаж тоглож байв.
Радиогийн тэр шинэ цахилгаан хөгжим хэрэгсэл тухайн үедээ дэлхийн түвшний хөгжим хэрэгсэл байсан, тэр дунд байсан Матадор-25 цахилгаан орган, анх сонсоход энэ дэлхийнх биш гэмээр, харь гаригийн дуу авиа л ийм байдаг болов уу гэмээр санагдаж, сонсох бүрт жингүйдэж байгаа юм шиг мэдрэмж төрдөг байлаа. 1961 оны 4-р сары 12-нд Ю.А.Гагарин сансарт нисэхэд манайх гэр бүлээрээ Москвад байж таарч, хүүхэд насандаа олж авсан сансар огторгуйн талаарх ойлголт, төсөөлөл, тэр үед төрсөн сэтгэгдэл сэтгэлд тод хадгалагдаж үлдсэн байв.
Нэг шөнө би ажил дээрээ үлдээд хөгжмөө давтаж байтал энэ гоцлолын аялгуу ороод ирсэн. Тэгэхэд манай чуулга Төв шуудангийн баруун дээд жигүүрт байрладаг байсан. Тэгээд би тэр аяа гитарын гоцлол болгож тоглосон.