cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адаацаг сум
Газар зүй
Тус сум нь Монгол улсын төв хэсэгт Төв аймгийн Бүрэн, Баян-Өнжүүл, Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт, Сайнцагаан, Эрдэнэдалай, Луус сумдтай хил залган орших бөгөөд Улаанбаатар хотоос 210 км, Дундговь аймгаас 104 км зайд байрладаг. Адаацаг сум далайн түвшнээс дээш 1768-1803 м өндөрт өргөгдсөн Бага газрын чулуу, Их, бага Адаацагийн уул, Ширгүүнэ, Хар толгой, Хашаатын говь, Жаран, Борын хөндий зэрэг эрс тэс уур амьсгалтай, тал хээр, говь хосолсон 3309 хавтгай дөрвөлжин километр нутагтай.
Порту
Гадаад холбоос
Ангилал:Португалын хот Ангилал:Португалын коммун Ангилал:Португал дахь дэлхийн өв
Адаацаг сум
Газар зүй
Ар урт, Өвөр урт, Элгэн, Хонгор, Зүүн, Баруун булаг зэрэг гол горхи, Хадна усны рашаан, Уулын булаг, Зайдангийн ам, Сүм Хөх бүрд, их бага агуй зэрэг байгалийн үзэсгэлэнт газруудтай.
Ургамал ба амьтан
Тус нутагт баргажамба, баргачин, цагаан төмс, лидэр, дэгд, алтан гагнуур, чихэр өвс, цагаан мөөг, таван салаа, лантанз, сөд, халгай, царван гэх мэт эмийн ургамлууд, усан болон утаат болор, жонш, занар, хүрэн нүүрс  зэрэг байгалийн ховор чулуу, зос хужир марз, шар шавар гэх мэтийн өнгө бүрийн шороон будаг, хун, тоодог, тогоруу, ангир, галуу, ногтруу, элээ, хэрээ, тас, аргал, янгир, саарал чоно, үнэг, хярс, туулай, мануул, дорго зэрэг дархан цаазат болон ан агнуурын олон төрлийн араатан жигүүртэн, ан амьтнаар элбэг нь нутгийн ард түмний зүй ёсны бахархал юм.
Лавлах бичиг
Ангилал:Дундговь аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Самир Насри
Самир Насри (سمير نصري) нь Алжир гаралтай Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Премьер лигийн Манчестер сити баг болон Францын шигшээ багийн довтлох чиглэлийн хагас хамгаалагч юм.
Марселийн өсвөрийн багаас жигүүрийн довтлогчоор бэлтгэгдэн гарсан Насри Арсеналийн бүрэлдэхүүнд ирсэнээс хойш багийн ахлагч Цеск Фабрегасын эзгүй байх үеүүдэд төвийн хагас хамгаалагчийн байрлалд нилээд дадсан байх юм. Марсель багт байх үеэсээ өөрийн тоглолтын ур чадвараа илтэд таниулж чадсан Насриг Францчууд хөлбөмбөгийн домог Зинедин Зидантайгаа зүйрлэн хүндэтгэдэг юм.
Марсель
Самир Насри хөлбөмбөгийн замналаа 9 настайдаа Марсель багийн хүүхдийн багт элсэн орсноор эхлүүлж байжээ. 16 настайгаасаа эхлэн Марсель клубын үндсэн багт бэлтгэх хийх болсон түүнийг 2004-05 оны зуны солилцоо наймааны цонхоор Арсенал, Челси, Ливэрпүүл гэм мэт английн томоохон багууд багтаа нэгтгэхээр сонирхож байсан боловч Насри Марсель багтайгаа гэрээ байгуулан тоглох болсон байдаг. Тэрээр Марсель багийн төлөөх анхны тоглолтоо 2004 оны 9 сарын 12-нд Сошо багийн эсрэг тоглолтод Бруно Шейругаар сэлгэгдэн хийсэн бөгөөд уг тоглолтод Марсель 2-0 харьцаагаар ялж байжээ. 10 сарыэ 17-нд Сент-Этьен багтай 1-1 харьцаагаар тэнцсэн тоглолтод Насри анх удаагаа гарааны тоглогчоор гарч тоглосон байна. 2004-05 оны улиралын өвлийн завсарлагааны дараах эхний тоглолтод Насри Лилль багийн эсрэг эсрэг Марсель багийн төлөөх анхны гоолоо оруулсан бөгөөд уг тоглолтод Марсель 2-1 харьцаагаар хожиж байжээ. Уг улиралд Насри нийт 25 тоглолтод оролцож 1 гоол, 2 гоолын дамжуулалт өгсөн үзүүлэлтээр улиралыг дуусгасан байна. 2005-06 оны улиралд Марсель багт Жибриль Сиссе, Фрэнк Рибери нарын довтолгооны тоглогчид ирснээр гарааны эрхийн төлөөх тэмцэл ширүүн болж байв. УЕФА-гийн цом (10 тоглолт, гоол оруулаагүй) болон Интертотогийн цомд (нэг тоглолт; нэг гоол) тус тус тоглосон байна. 2006/2007 оны улиралд тэргүүн лигийн анхны гоолоо 2007 оны дөрөвдүгээр сарын 29-нд Сошо Монбельяр багийн хаалганд оруулж, баг нь 4–2 харьцаагаар ялалт байгуулав. Энэ ялалтын ачаар Марсель хүснэгтийн дөрөвдүгээр байраар шалгаран Аваргуудын лигийн эрхээ авч байв.
2007 оны тавдугаар сарын 20-нд Насри «Францын тэргүүн лигийн Оны шилдэг залуу тоглогчын» шагналыг тухайн үеүүдэд Ренн багт тоглож байсан довтлогч Жимми Бриан болон Лион багийн Карим Бензема нарыг ардаа орхин тодорч байв.
Арсенал
Насриг Премьер лигийн Арсенал баг Реал Мадрид, Интер Милан багуудаас өрсөн 12.5 сая фунт стерлингийн гэрээг дөрвөн жилээр байгуулан Марсель багаас худалдан авч байв. Насри Премьер лигийн анхны гоолоо 2008 оны наймдугаар сарын 16-нд анхны гарааны үеэрээ буюу Вест Бромвич Альбион багийн хаалганд оруулсан юм. 2008/2009 оны улирлын гурав дахь гоолоо Насри Эвертон багийг 3–1 харьцаагаар хожсон 2008 оны аравдугаар сарын 18-ны өдрийн тоглолтонд оруулсан бол арваннэгдүгээр сарын 8-нд Манчестер Юнайтед багийг 2-1 харьцаагаар хожсон тоглолтонд багтаа хожлын хоёр гоолыг авчирч байсан байна. Ийн тоглосоор тэрээр Арсенал дахь анхны улирлаа 7 гоол оруулж, 5 ашигтай дамжуулалт хийсэн гэх амжилтыг үзүүлж байв.
2010 оны арванхоёрдугаар сарын 13-нд Насри Францын хөлбөмбөгийн холбооноос «Оны шилдэг хөлбөмбөгчний шагналыг» Челси багийн хагас хамгаалагч Флоран Малуда болон Лион багийн хаалгач Юго Льорис нартай өрсөлдөн хүртсэн билээ. Арсеналд тоглож байсан Франц тоглогчдоос уг шагналын эзнээр Тьерри Анри 2006 онд нэрлэгдэж байв.
Манчестер Сити
2011 оны 8 сарын 11-нд Самир Насри Манчестер Сити багтай нэгдэх болсноо албан ёсоор зарлажээ. Манчестер Сити баг түүнийг 25 сая фунтээр худалдан авсан бөгөөд 4 жилийн гэрээг түүнтэй байгуулжээ.Тэрээр багийнхаа төлөөх анхныхаа тоглолтыг 8-р сарын 28-нд Тоттенхэм багийн эсрэг хийж байжээ.
Клубийн
🇫🇷 Марсель 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿Манчестер сити
Шигшээ багийн
🇫🇷 Франц
Хувийн амьдрал
Насригийн найз бүсгүй нь Францын теннисчин Татьяна Головин юм.
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:Францчууд
Ана Фиделиа Кирот
Ана Фиделиа Кирот (Ana Fidelia Quirot, 1963 оны 3 сарын 23-нд Пальма-Сорианод төрсөн) нь Кубын хөнгөн атлетикч юм.
Кирот 1991 оны Дэлхийн АШТ-ээс мөнгө, Барселонад зохиогдсон 1992 оны зуны олимпоос хүрэл медаль хүртжээ. Гэвч 1993 онд гэртээ жирэмсэн байхдаа хүндээр түлэгдэж, охиноо дутуу гаргасан бөгөөд охин нь 7 хоног л амьд байж чаджээ.
1993 оны сүүлчээр их спортдоо эргэн ирсэн Кирот оролцсон анхны тэмцээн болох Төв Америкийн наадамд Суринамын Летитиа Врисдегийн ард орж, мөнгөн медаль хүртсэн юм. Улмаар 1995, 1997 онд дэлхийн аварга болж, 1996 оны Атлантын олимпоос мөнгөн медаль зүүсэн билээ.
Цахим холбоос
Ангилал:800 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Кубын 400 метрийн гүйгч Ангилал:Кубын 800 метрийн гүйгч Ангилал:Кубын 4х400 метрийн буухиа гүйгч Ангилал:Кубын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Кубын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Кубын олимпын оролцогч Ангилал:Кубын панамерикийн наадамд оролцогч Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөнгөн атлетикийн панамерикийн наадмын аварга Ангилал:Хөнгөн атлетикийн универсиадын аварга Ангилал:Сантьяго де Кубын хүн Ангилал:Кубачууд Ангилал:1963 онд төрсөн
Куксон-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Куксон хошуу]] Куксон хошуу (солонгосоор 곡성군 - кук-сонг-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 547.37 км² газар нутагт нь 2010 онд 31,886 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 10 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Вила-Нова-ди-Гая
Лавлах бичиг
Ангилал:Португалын хот
Dynamic Host Configuration Protocol
DHCP сервэр хэрхэн ажилладаг вэ?
DHCP client-server горимоор ажилладаг ба 1 болон түүнээс дээш сервэрүүд болон IP хаяг болон бусад мэдээллүүдийг клиент тал bootup хийхэд тохируулахаар ажиллаж байдаг. Эдгээр тохиргооны мэдээллүүд нь клиентэд тодорхой хугацаагаар түрээслэгдэхээр байдаг. Хост ачаалагдагдаж эхэлмэгц TCP/IP ашиглан broadcast-р IP хаяг болон бусад мэдээллийг авахаар (DHCPDISCOVER) message илгээдэг. Энэ алхмаар DHCP сервэр ажиллагаа эхэлдэг. Ажиллагааны туршид клиент нь хэд хэд төлөвийг дамждаг: Эдгээр төлөвт шилжиж байхдаа клиент болон сервер нь DHCP мессежүүдийг солилцож байдаг. DHCP server нь гурван янзаар IP хаягийг тараадаг: Ангилал:Интернэт хэрэглээний протокол
Принт үйлчилгээ
Принт сервер нь клиент компьютерүүдийг сүлжээгээр принтертэй холбох төхөөрөмж бөгөөд сүлжээнд холбогдсон компьютеруудаас хэвлэх хүсэлт хүлээн авч боломжит принтерлүү нь дарааллын дагуу илгээдэг. Ингэснээр хүлээгдэж буй ажлууд давхцах мөн хэт ачааллаас сэргийлнэ. Принт сервер нь ирсэн хүсэлтийг цуцлах, дараалалд оруулах, бүртгэл хийх зэрэг ажлуудыг гүйцэтгэдэг. Принт сервер гэдэг нь нэг эсвэл түүнээс олон принтерийг хамтад нь ажиллуулах боломж бүхий компьютер эсвэл лан сүлжээнд холбогдсон тусгай зориулалтын төхөөрөмж буюу сервер байж болно. Мөн хэвлэх үйлчилгээний сервер нь бусад үйлчилгээний төхөөрөмжүүд болох утасгүй холбооны рүтер, галт хана зэрэгтэй хамтран ажиллах боломжтой.
Принт сервер нь энгийн шууд холболттой принтерээс ялгарах давуу талууд:
'Нөгөө талаас энгийн хэвлэгчийг бодвол өртөгийн хувьд арай илүү өндөр үнэтэй байдаг. '
Хэвлэх үйлчилгээний серверийг ерөнхийд нь гурван төрөлд хуваан авч үздэг.
1.	Сүлжээний принт сервер – Энэ нь олон хэрэглэгч сүлжээгээр дамжуулан цор ганц принтерлүү ханддаг. Сүлжээний принт сервер нь утастай, утасгүй сүлжээн дээрх бүх хэвлэлийн удирдан зохицуулж байдаг. Мөн хэзээ ч ажиллагааны бэлэн байдалд байдаг.
2.	Компьютерт зориулсан принт сервер – Энэ нь хамгийн үр ашигтай байдлаар хэрэглэгчид хэвлэх ажлыг нь зохицуулахад зориулагдсан компьютер юм. Принт сервер нь сүлжээн дээр байгаа хамгийн хүчирхэг компьютер байх ёстой. Учир нь маш олон хэрэглэгчдээс хэвлэх хүсэлт ирсэн тохиодолд үүнийг зохицуулах үүрэгтэй. Мөн принт сервер нь үйлчлүүлэгчдийн хэвлэх хүсэлтийг бүрэн хангах хэмжээний нөөц боломжтой байх хэрэгтэй. Үүнд:
a.	Хүчирхэг процессор: Ажлыг удирдах, хэвлэх замчлалын мэдээллийг хурдан хугацаанд авч байх, мөн ирж байгаа бүх хүсэлтийг зохицуулах шаардлагатай учираас принт серверийн процессор нь маш хүчтэй байх шаардлагатай.
b.	Хангалттай хэмжээний зайг хард дискэн дээрээ нөөцөлж авах хэрэгтэй.
3.	Компьютер – дундын принтер
Принт серверийн бүтэц
Принт серверт Internet Printing Protocol, Line Printer Daemon Protocol, JetDirect гэсэн протоколуудыг ашигладаг. Line Printer Daemon Protocol (LPD) эсвэл Line Printer Remote Protocol (LPR) протоколууд нь хол зайд байгаа принтерлүү хэвлэх ажлыг дамжуулах сүлжээний протокол юм. Өөрөө мөн RFC 1179 дүгээр сүлжээний хэвлэх протокол гэдэг. TCP дээр суурилсан 515-р портыг сонсдог. Эх үүсвэр талын порт нь 721-731 –ийн хооронд багтсан байдаг. Бүх коммандууд нь хүсэлтийн функцийг илэрхийлсэн 2тын тоололоор бүрдсэн дан ганц нэг октет кодоор эхэлдэг. Common Unix Printing System (CUPS) буюу ихэнх юниксын хэвлэх систем болон сүүлийн үеийн линуксын тархацуудад түгээмэл байдаг. LPD бол хамгийн өргөн тархсан анхны принт сервер бөгөөд одоог хүртэл маш олон серверүүдэд ашиглагддаг. Мөн тохируулж, суулгахад тун энгийн. Хэрвээ LPD-г ашиглах гэж байгаа бол түүнээс өмнө LPRng ашиглаж үзэх хэрэгтэй. Энэ нь чиний юу хийхийг зорьж байгаа болон мэдэхийг хүссэн зүйлсүүдийг баримтжуулсан байгаа. Тодруулбал сүлжээний админд lpd сүлжээний принтерийн онцгой шинж чанар, нэг эсвэл нэгээс олон тооны принтерийн тухай тэдгээрийн сериал зэргийн мэдээлэл болон зарим принтерийн тохиргоо зэргийг агуулдаг. LPRng нь илүү сайн нууцлал, нэмэлт шинж чанаруудтай сайжруулсан LPD-н гол хэрэгсэл юм. LPRng нь LPRngTool-г ашигладаг. LPRngTool нь LPRng принт серверийг тохируулах мөн хянахад нь зориулсан Хэрэглэгчийн График Интерфэйс юм.
IPP протоколын талаар
Анх 1996 онд Internet Printing Protocol (IPP)-г бий болгох төслийг Novell эхлүүлсэн. Үүний үр дүнд IPP протокол нь LPR/LPD протоколын дутагдалтай талуудыг засах зорилгоор хөгжүүлэгдсэн. Internet Printing Protocol нь принт сервер болон клиент талуудыг холбоход ашигладаг протокол бөгөөд хэрэглэгчид нэг эсвэл түүнээс олон хэвлэх үйлдлийг принт серверлүү илгээхэд ашиглагдна. Мөн принтерийн төлөв байдал, хэвлэх явцыг хүчингүй болгох зэргийг серверийн удирдлагаас асуухад хэрэглэгдэнэ. IP протокол дээр суурилсан бусад протоколын адилаар интернет орчин болон локалаар дуудан ажилуулж болно. Бусад хэвлэх протоколоос ялгаатай нь адилтган танилт, шифрлэлт, хандалтын удирдлага зэрэг талууд сайжирсан нь хэвлэх үйл явц илүү нууцлалтай болж байгаа явдал юм. IPP нь Hypertext Transfer Protocol ашиглан хэрэгждэг учир HTTP –н нууцлалын шинж чанарыг удамшуулж авсан байдаг. Жишээлбэл Digest access authentication, GSSAPI болон нийтийн түлхүүрийн сертифекатаар адилтган танилт хийдэг. Нууцлал нь SSL/TLS түвшинд хийгддэг. Одоогоор принтер үйлдвэрлэгчид IPP дэмждэг үйлдлийг системийг идэвхтэй ашигласаар байна.
CUPS-ийн талаар
Common Unix Printing System (СUPS) бол клиент талын компьютер принт серверлүү хандах хандалтыг нь зөвшөөрдөг Юникс төст үйлдлийн системд зориулсан хэвлэх үйл ажиллагаанд хамгийн гол үүрэг гүйцэтгэх модулиар хэвлэх систем юм. CUPS ажиллаж байгаа компьютер нь клинт талаас ирсэн хэвлэх үйлдлийг хүлээж авах, боловсруулах, принтерлүү илгээх зэрэг үйлдлийг хариуцан ажиллах хост болдог. CUPS нь түр хадгалагч, хуваарилагч, болон хэвлэх өгөгдийг хэвлэгч төхөөрөмж ойлгох хэлрүү хөрвүүлэх шүүлтүүр систем, өгөгдлийг хэвлэгч төхөөрөмжрүү илгээх backend системүүдээс бүрддэг.TCP/UDP-н 631-р портыг ашигладаг. Хэвлэх явцыг удирдаж, дараалалд оруулахад IPP-г ашигладаг. Энэ нь мөн System V, Berkeley –н принт системүүдэд зориулан уламжлалт коммандын мөрийн интерфэйсээр хангахаас гадна Berkeley хэвлэх системийн LPD, SMB протоколуудыг дэмжин ажилладаг.
Berkeley –н принт систем нь Юникс үйлдлийн систем дээр суурилсан хэд хэдэн стандартуудын нэг юм. Энэ системд байх энгийн хэрэглэгчийн комманд нь дараах коммандуудаас бүрдэнэ. •	lpr – хэрэглэгчийн хэвлэх комманд
•	lprm – хэвлэх дарааллаас хасагдсан ажлын жагсаалт CUPS – н backend-д хэвлэгчрүү өгөгдөл дамжуулах нэлээн хэдэн арга байдаг. Үүнд параллел, сериал, USB порт зэрэг дамжуулалын арга замууд ордог бөгөөд эдгээрийг IPP, LPD протоколуудаар дамжуулан удирддаг байна. CUPS-г суулгахад дараах багцууд шаардлагатай. Үүнд: •	cupsys – CUPS сервер •	сupsys-bsd – CUPS BSD коммандууд •	cupsys-client – CUPS клинт талын програмууд
Зүбү
Зүбү нь 10-12-р зуунд хэрэйд, найман, мэргид аймгуудыг ерөнхийд нь нэрлэж байсан нэр юм. Хүннүгийн сюйбү овгийн нэртэй холбоотой байж магадгүй гэж монгол түүхчид үздэг. Аравдугаар зууны үеийн монгол аймгуудын холбоо; Хидан Улсын хаан 924 онд Хэрлэнгээс урагш, Алтайгаас зүүн тийших газар нутгийг эзэлж, гурван хэсэг болгоод ийн нэрлэжээ. Зүбү гэдэг нь Кидан хэлтэй "зүүн" чиг баримжаатай холбоотой байх.
Ангилал:Монгол угсаатан Ангилал:Эртний Монголчууд
Густаф Ларсон
Эрик Густаф Ларсон (Erik Gustaf Larson, 1887 оны 7 сарын 8 - 1968 оны 7 сарын 4) нь Шведийн инженер, Вольвогийн үүсгэн байгуулагчдын нэг юм.
Тэрээр Стокхольм дахь Эзэн Хааны Технологийн Хүрээлэнг механик инженерийн магистрын зэрэгтэйгээр төгсчээ. Гётеборг хотноо 1927 онд Волво компанийг байгуулалцаж, 1968 онд насан эцэс болтлоо дэд ерөнхийлөгч, технологи хариуцсан захирлаар ажиллажээ.
Ларсон Вольвогийн анхны загвар болох, 1927 оны 4 сарын 14-нд танилцуулагдсан ӨВ 4 загварын техникийн дизайныг хариуцаж ажилласан юм.
Эшлэл
Ангилал:1887 онд төрсөн Ангилал:1968 онд өнгөрсөн Ангилал:Шведийн инженер
Амадора
Амадо́ра (Amadora) — Португалын Лиссабон аймгийн 175,136 хүнтэй хот.
Лавлах бичиг
Ангилал:Португалын хот
Хьюго Уивинг
Холбоос
Ангилал:Австралийн жүжигчин Ангилал:Австралийн хүн Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1960 онд төрсөн
Бархөл шянь
Бархөл (үүнээс өөрөөр Баркөл гэж болох) — Хятад улс (БНХАУ)-ын Уйгур үндэстний өөртөө засах Шинжаан (ШУӨЗО)-ы Хамил тойргийн харъяат Хасаг үндэстнээ нэр цохсон өөртөө засах шянь буюу хошуу.
Ард түмэн
2000 оны хүн амын тооллогын дүнгээр:
Ангилал:Шинжааны суурин Ангилал:Хятадын өөртөө засах хошуу
Энис Бен-Хатира
Энис Бен-Хатира (Änis Ben-Hatira; 1988 оны долоодугаар сарын 18-нд Берлин хотод төрсөн) — Тунисийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Херта» болон Тунисын шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2011 оны зуны наймааны цонх хаагдахтай зэрэгцэн «Херта» Бен-Хатираг элсүүлсэн юм. 2014 оны аравдугаар сарын 25-нд «Хамбургийн» эсрэг (3:0) дубльдэв.
Шигшээ
2009 онд Германы шигшээд багтан Европын залуучуудын аварга болсон тэрбээр 2012 онд Тунисын шигшээд элссэн.
Гадны холбоос
Ангилал:Тунисын хөлбөмбөгчин Ангилал:Тунисын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Хамбург багийн тоглогч Ангилал:Дуйсбург багийн тоглогч Ангилал:Херта багийн тоглогч Ангилал:Германы хүн Ангилал:Тунисчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Виллиам Томас Мортон
Виллиам Томас Грийн Мортон (* 1819 оны 8 сарын 9 - †1868 оны 7 сарын 15) нь мэс засал хийхэд мэдээ алдуулах аргыг нээсэн гол гавьяатай хүн юм.
Бага нас
Виллиам Томас Грийн Мортон нь АНУ-ын Массачусетс муж улсын Чарлтон хотод тариачин Жэймс Мортон болон Рэбэкка Мортон нарын хүү болон мэндэлжээ. Тэрээр 17 насандаа Бостон хотод бизнесийн гараагаа тавих гэж очсон боловч бүтэлгүйтэж хэдэн жилийн дараа буюу 1840 онд Балтимор хотын шүдний мэс заслын коллежид суралсан боловч 1842 онд сургуулиа орхин гарч насаар ахмад, мэдээ алдуулах асуудлыг сонирхдог Хорас Уэллөс гэдэг хүнтэй хэсэг зуур хамтарч ажиллажээ. 1844 оны намар Виллиам Мортон Харвардын Анагаах Ухааны их сургуульд элсэн ороод доктор Чарлз Жексоноор цийлэгийн мэдээ алдуулах чадварын талаар заалгаж авсан бөгөөд сургуулиа мөн орхин гарчээ.
Ажлын гараа
Сургуулиа орхин гарсныхаа дараа азотын эслээр туршилт хийн эхэлж Коннектикут муж улсын Хартфорд хотод эмчилгээний ажилдаа амжилттай хэрэглэж хүнийг эмчлэх явцдаа мэдээ алдуулалт хийж эхлэв. Гэвч Бостон хотод олон нийтийн өмнө уг аргаа хэрэглэн үзүүлэх гэсэн оролдлого нь бүтэлгүйтэж шүүмжлэлд өртөв. Мортон хиймэл шүд суулгах эмчилгээ хийхдээ араа шүдний ёзоорыг авахад өвчтөн ихээхэн зовдогийг багасгах зорилгоор мэдээ алдуулах ямар нэг арга олох хэрэгтэйг ухаарч байсан тул азотын ислээс өөр ямар нэгэн бодис олохоор шийджээ. Түүний дотны найз нэрт эрдэмтэн Чарльз Жэксон түүнд цийлэг ашиглахыг санал болгов. Швейцарын эрдэмтэн Парацель бараг гурван зуун жилийн өмнө цийлэгийн өвчин намдаадаг чанарыг олж нээсэн боловч тухайн үед нэг ч эрдэмтэн түүнийг мэс засал хийхэд ашиглаж байгаагүй ажээ. Мортон цийлэгийн тухай сонсоод маш их баярлаж, цийлэгийг эхлээд нохой дээр, дараа нь биен дээрээ туршилт хийжээ. Тэгээд 1846 оны 9 сарын 30-ны өдөр Эбен Фрост гэгч хүн өрөөнд нь орж ирээд шүд өвдөж тэсэхээ байлаа та ямар нэг аргаар шүдийг минь өвтгөлтгүй аваач гэж гуйжээ. Энгээд Мортон зориг гаргаж цийлэг тариад өвчтэй шүдийг нь авав. Фрост дараа нь ухаан ороод ерөөсөө зовиур мэдэрсэнгүй гэж хэлэхэд Мортон үнэхээр их баярлаж ингээд алдрын оргилд хүрлээ, тун удахгүй маш их баяжина гэж дотроо бодов. Олон хүмүүсийн дэргэд болсон энэ онцгой явдлын талаар маргааш нь гэхэд Бостон хотын хэд хэдэн сонин дээр гарсан ч олон нийтийн анхаарлыг татсангүй. Үүнд гайхсан Мортон Бостон хотын төв эмнэлэгийн ахлах мэс засалч доктор Жон С. Уорренд хандан эмч нарын өмнө мэдээ алдуулдаг аргаа туршиж үзүүлэх бололцоо олгохыг хүсчээ. 1846 оны 10 сарын 16-ны өдөр Мортон эмч, оютнуудын өмнө өвчтөн Гилберт Эбботийг цийлэг тарьж унтуулсныхаа дараа өвчтөний хүзүүн дээрх хавдарыг доктор Уоррэн авч хаяв. Уг мэдээ алдуулалт үнэхээр санаанд багтамгүй үр дүнтэй болох нь ингэж нотлогджээ. Энэ мэс заслаас хойш мэс засал хийхэд мэдээ алдуулалтыг өргөн хэрэглэж эхэлсэн түүхтэй ажээ.
Ажлын уналт
Дээрх мэс заслаас сарын дараа Мортон шинэ нээлтийн зохиогчийн үнэмлэх авсан ч доктор Жексон гэх мэт зарим хүмүүс зарга үүсгэжээ. Мөн тэрбээр 1846 онд цийлэгийн зохиогчийн эрхийг аваад түүнийхээ нээлтийг ашиглах лицензийг дан ганц өөрөө гарган өгөхөөр зүтгэж байв. Францын эмийн академи Жексон болон Мортонд дунд нь 5000 франкийн шагнал гардуулсан боловч Мортон нээлт нь зөвхөн түүнийх байсан гэж үзсээр байсан тул шагналаасаа татгалзав.1849 онд тэрээр Конгрессд хандан мэдээ алдуулагч зохион бүтээснийхээ шанд шагнал хүсэхэд Мортонд 100000 долларын шагнал олгох 2 хуулийн санал гарсан боловч үүний эсрэг зогссон улс төрийн фракцаас болж шан харамж авах хүсэл нь талаар болов. Түүгээр ч үл барам мэс засал хийхэд мэдээ алдуулах аргыг хэрэглэдэг болсон эмч эмнэлгүүдийн дийлэнх нь зохиогчийн татвар төлөхөөс зайлсхийх болсон тул хязгааргүй баян болох хүсэл нь талаар болжээ. Мортон зохиогчийн эрхээ баталгаажуулахын төлөө шүүхэд хандаж олсон хамаг хөрөнгөө барж 1868 онд Нью-Йорк хотод 49 настайдаа сэтгэл санааны хямралд орж ядуу байдалтай насан эцэслэжээ.
Түүхэн өв
Мортоны эсрэг түүний шинэ нээлтийг өөрийн болгох гэсэн олон хүн байсны дотор Хорас Уэллс, Чарльз Жексон, Кроуфорд В.Лонг нар байсан юм. Чин үнэндээ Чарльз Жексоны хувьд цийлэгийг хэрэглэх зөвлөгөөг анх Мортонд өгсөн ч гэсэн мэс засал хийхдээ ганц ч удаа хэрэглэж зориглоогүй бөгөөд Мортон цийлэгийг хэрэглэн олны өмнө өвчтөнг ухаан алдуулж мэс засал хийгээд тэр нь амжилтгүй болсон бол Чарльз Жексон гарах бүх хор уршгийг хариуцах чадваргүй эрдэмтэн байсан юм. Одоо цагт ихэнх тохиолдолд мэдээ алдуулалт хийхдээ цийлэгээс илүү хүчтэй бодис ашиглаж байгаа ч цийлэгийг бараг зуун жил гаруй мэдээ алдуулах хамгийн гол хэрэгсэл болгон ашиглаж ирсэн түүхтэй. Цийлэгийг хэрэглэхэд бөөлжис цутгахаас өөр ямар нэг таагүй нөлөө хүний биед үзүүлдэггүй гайхамшигт эд юм. Эрдэмтэн Мортоны 1846 оны 10 сард олон эрдэмтэн, оюутны өмнө хийсэн мэдээ алдуулалтын үзүүлбэрээс хүн төрөлхтний түүхийн нэгэн агуу цаг мөч эхэлсэн юм. Түүний шарил дээр бичсэн доорх үгс түүний баталгаа болно: "Виллиам Т. Мортон бол мэс засал хийхэд бүх цаг үеийн туршид хамгийн аймшигтай зовлон байсан өвдөлтийг устгаж шинжлэх ухаан өвдөлтийг хянадаг болсон эрин үеийг нээсэн мэдээ алдуулалтыг зохион бүтээгч мөн."
Цахим холбоос
"William Thomas Green Morton." Encyclopedia of World Biography. 2004, & "Morton, William Thomas Green." The Columbia Encyclopedia, 6th ed.. 2016. (2004). William Thomas Green Morton. Retrieved May 17, 2016, from http://www.encyclopedia.com/topic/William_Thomas_Green_Morton.aspx
Ангилал:АНУ-ын химич Ангилал:Шүдний эмч Ангилал:Мэс заслын эмч Ангилал:Анестезиологич Ангилал:19-р зууны эмч Ангилал:Шүдний эмчилгээний түүх Ангилал:Америкчууд Ангилал:1819 онд төрсөн Ангилал:1868 онд өнгөрсөн
Батхуягийн Мөнгөнтуул
Батхуягийн Мөнгөнтуул (1987 оны 10 сарын 8-нд төрсөн) нь Монголын шатарчин, ФИДЕ-гийн "Олон улсын эмэгтэй их мастер" цолыг Монгол улсаас анхлан хүртсэн (2003) тамирчин юм.
2000 оноос ОХУ-ын Москва хотод бэлтгэл сургуулилтаа хийж буй. 2009 оны 4 сарын байдлаар дэлхийд чансаагаараа 2440 оноотой 43-т бичигддэг.
Өсвөрийн шатарчдын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хошой мөнгөн медальтай (2001, 2005)
Эшлэл
Ангилал:Монголын шатарчин Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Жордано Бруно
Жордано Бруно (1548 - 1600 оны хоёрдугаар сарын 17) буюу Флиппо Бруно нь Доминик шашны бүлгийн лам, гүн ухаантан, математикч, одон оронч хүн байсан ба орчлон ертөнцийн хязгааргүйн онолыг үндэслэгч болон байгалийг шүтэх үзлийг түгээн дэлгэрүүлэгч гэдгээр нь илүү сайн мэдэх билээ.
Бруно "Тэнгэр огторгуй хязгааргүй агаад түг буман од эрхэстэй, тэд нь нарны адил асар хол зайд оршиж, дэлхий тэр однуудын нэг адил бөгөөд нарны аймгийн нэгэн гариг юм. Од болгонд амьдрал байж болох. Мөн нар болон однууд нь өөрийн тэнхлэгийг тойрон эргэх агаад мэдэгдээгүй шинэ шинэ гаригууд нээгдэхийг үгүйсгэх аргагүй" хэмээн эртний Ромын математикч Николай Кузанскийн онол дээр үндэслэн ""Орчлон ертөнцийн төгсгөлгүйн тухай"" онолоо гаргаж асар том нээлтийн эхлэлийг тавьсан ажээ. Брунод одон орны судлахад Араб Персийн одон орон судлал, эртний Грекийн гүн ухааны Неоплатонизм үзэл ихээхэн нөлөө үзүүлсэн байдаг талаар хожмоо Английн түүхч Фрэнсис Йейтс /1899-1981/ өгүүлсэн байдаг байна. Бруно мөн математик болон геометрийн ухааныг судалж, геометрийн хэлийг ч бий болгосон гавъяатай юм.
Амьдрал
Флиппо Бруно Неаполийн ойролцоох Нола тосгонд Жованни Бруно, Фраулизза Саволино нарын гэр бүлд 1548 онд мэндэлжээ. Эцэг нь цэрэг хүн байв. Неапольд боловсрол эзэмшсэн хүү Аугустийн сүмд харьяалалтай болж гэрээр багшилдаг болов. 17 настайдаа Доминикчуудын шашныг дагахаар болж Неаполь дахь сүмд шавилах болж нэрээ Жордано нэрээр солижээ. 1572 онд 24 настайдаа санваартан болж байсан байна. Тэрээр 1576-1583 оны хооронд олон газруудаар явж орчлон ертөнцтэй танилцаж явангаа 35 настайдаа Английн Лондон, Оксфорд хотуудад гүн ухааны чиглэлээр эрдмийн зэргийн ажил эрхэлж цол хамгаалсан байжээ. Бруногийн шинжлэх ухааны таамаглал, онол, үзэл баримтлал зэрэг нь ихэс дээдэс болон тэдний эрдэмтэд ихэд дургүйцэн 1600 оны хоёрдугаар сарын 17-нд төрийн эсрэг ухуулга явуулж, шашны үзлээр ард олны санаа сэтгэлийг өөрийн бодол санааны зүйлээ тулгаж, үл мэдэгдэх утгагүй онолууд тавьсан гэх зэрэг эрүү үүсгэн, ард иргэдийн нүдэн дээр цаазлан хороосон бөгөөд эцсийн амьсгалаа хураахаас өмнө 'Та бүхний гарт байгаа миний бие тамлан зовоогдож оюун санаа минь диваажинд очих агшин хүртэл доромжлогдсоор байх юм байна хэмээн хэлжээ.
Холбоос
Ангилал:Шинэ эриний өмнөх гүн ухаантан Ангилал:16-р зууны одон оронч Ангилал:Байгалийн гүн ухаантан Ангилал:16-р зууны Ромын Католик шашны санваартан Ангилал:Пантеизм Ангилал:16-р зуунд цаазлагдсан хүн Ангилал:Италийн түүхэн хүн Ангилал:1548 онд төрсөн Ангилал:1600 онд өнгөрсөн
Хот улс
thumb|300px|Монако Хот улс гэдэг нь тусгаар тогтносон байх юм уу эсвэл ямарваа нэгэн орон нутгийн засагт хамаарахгүй өөртөө засах эрхтэй байх хот этгээд юм.
Ватикан
Ватикан нь Католик шашны тэргүүн Папын хот улс юм.
Монако
Монакогийн Гүнт Улс бол Европын хот улс юм.
Сингапур
Сингапур бол Ази тив дэх арлын хот улс юм.
Ангилал:Улс төрийн газар зүй Ангилал:Төрийн байгууламж
Күре-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Күре хошуу]] Күре хошуу (солонгосоор 구례군 - кү-ре-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 443.20 км² газар нутагт нь 2009 оны эцэст 27,518 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 7 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Хэнам-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Хэнам хошуу]] Хэнам хошуу (солонгосоор 해남군 - хэ-нам-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 1005.8 км² газар нутагт нь 2011 оны зун 78,838 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 13 сум (мёнь) болон хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Гэрэлт ирээдүй
«Гэрэлт ирээдүй» (英雄本色 — маргааш) киног Жон Ву найруулж, Чоу Юнь-Фат, Ти Лун, Лесли Чун нар тоглон бүтээжээ. 1986 онд ХонконгХонконгд хятад хэлний юэ аялгуугаар (кантон) хийгдсэн тус кинонд гэмт хэргийн сүлжээ, нэг нь мафийн толгойлогч, нөгөө нь мөрдөн байцаагч болсон ах дүү хоёрын ээдрээт харилцааны тухай гардаг. 1986 онд хийсэн нь амжилтыг олж, 1987, 1989 онд үргэлжилсэн ангиуд хийгдсэн. Хожим Хонконгийн кино шагналын зүгээс «Шилдэг 100 хятад кино» тодруулахад мөн кино багтжээ.
Жүжигчин, дүр
Ангилал:1986 оны кино Ангилал:Тулаант кино Ангилал:Хонконгийн кино Ангилал:Цуврал кино
Хэвлэлийн хүрээлэн
Хэвлэлийн Хүрээлэн нь Монгол, Данийн засгийн газрын хэлэлцээрийн дагуу, Данийн Олон Улсын Хөгжлийн Агентлагийн буцалтгүй тусламжаар Монгол улсад хараат бус бие даасан хэвлэл мэдээллийг дэмжин хөгжүүлэх зорилготой "Чөлөөт хэвлэл" төслийн хүрээнд 1995 он д анх байгуулагдсан юм. Барууны сэтгүүл зүй буюу хариуцлагатай сэтгүүл зүйг Монгол улсад хөгжүүлэхийг зорьдог байгууллагын нэг юм. 1995 он ы дөрөвдүгээр сард Монголын хэвлэлийн хүрээлэн, Сонины хэвлэх үйлдвэрийн барилгыг улсын комисс хүлээн авав. Зургадугаар сард ДАНИДА-гийн нэрийн өмнөөс төслийг Монголд хэрэгжүүлэгч байгууллагаар Данийн Сэтгүүл зүйн сургууль ажиллаж эхэлжээ.
Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн гүйцэтгэх захирлаар 2003 оноос хойш сэтгүүл зүйн магистр, хэвлэл мэдээлэл, мэдээллийн харилцаа ны шинжлэх ухаан ы доктор Мягмарын Мөнхмандах ажиллаж байна.
Сургалт
Хэвлэл мэдээллийн ажилтан, сэтгүүлчдийг богино хугацааны мэргэшүүлэх сургалтад хамруулж орчин цагийн сэтгүүл зүйн ойлголт мэдлэг, ур чадварыг нь нэмэгдүүлж Монгол улсад чанартай, хариуцлагатай сэтгүүл зүйг хөгжүүлэх, улмаар ардчиллыг бэхжүүлэх үндсэн зорилготой.
Сэтгүүл зүйн сургалт
Хэвлэлийн хүрээлэнгийн сэтгүүл зүйн урт хугацааны сургалт
Богино хугацааны сургалт
Сэтгүүл зүйн дээд курс
Монголын Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн Сургалтын алба нь сургалтын өвөрмөц технологи буюу дадлага давамгайлсан аргаар орчин цагийн сэтгүүл зүйн онол, дадлыг эзэмшсэн сэтгүүлч бэлтгэдэг. Сургалтын алба нь 1996 оноос “Чөлөөт хэвлэл” төслийн хүрээнд анхны элсэлтээ авч Сэтгүүл зүйн дээд курсээр тогтмол үйл ажиллагаагаа эхэлсэн. СЗДК нь хэвлэл мэдээллийн байгууллагад ажиллаж буй идэвхтэн бичигчид, өөр мэргэжлээр бакалаврын зэрэг эзэмшсэн хүмүүст сэтгүүл зүйн мэргэжил олгох зургаан сарын сургалт юм.
Сэтгүүл зүйн эчнээ дээд курс
Хэвлэл мэдээллийн байгууллагад зарим ажилтнуудын хүсэлтээр 2003 оноос Сэтгүүл зүйн ерөнхий болон мэргэшүүлэх сэдвийн online курсийг явуулж эхэлсэн. Эчнээ дээд курст суралцагсад долоо хоногийн нэг өдөр буюу Баасан гариг бүр танхимын сургалттай, бусад үед гэрийн даалгавар, бие даалт хийдэг тул ажлаасаа хөндийрөлгүй өөрийн сонгосон сэдвээр онолын мэдлэг эзэмшиж, дадлагажна.
Олон нийтийн харилцаа дээд курс
Төр засаг, бизнес, иргэний нийгэм, олон улсын аль ч байгууллагын баг, хамт олны өөрсдийнх нь эрэлт хэрэгцээ, шаардлагад тулгуурласан сэдэв, хөтөлбөрөөр байгууллага, хувь хүний имиж бүрдүүлэх, хэвлэл мэдээллийг зөв ойлгож, ашиглах зэрэг чиглэлээр мэргэшүүлнэ.
Богино хугацааны сургалт
Хэвлэл, мэдээллийн байгууллагын баг, хамт олныг өөрсдийнх нь эрэлт хэрэгцээ, шаардлагад тулгуурласан тодорхой сэдэв, хөтөлбөрөөр мэргэшүүлж чадваржуулна.
Санал болгох сургалтын сэдвүүд:
Сэтгүүл зүйн богино хугацааны сургалтыг тогтмол явуулж ирсэн. Үүнд: Редакцийн болоод хөтөлбөрийн сургалтууд багтана.
Хөтөлбөрийн сургалт
Захиалгат болон төсөл хөтөлбөрийн сургалт: Хэвлэл, мэдээллийн байгууллагын баг, хамт олон, сэтгүүлчдийн хэвлэл мэдээллийн агуулгын судалгааны хүрээнд чадавхжуулах шаардлагатай сэдэв, үзэл баримтлалын хүрээнд сургалт зохион байгуулж байна.
Судалгаа
Монголын Хэвлэлийн хүрээлэн нь сэтгүүл зүйн сургалт аас гадна судалгаа г хийж ирсэн юм. Үүнд:
“Монголын хэвлэл мэдээлэл-Өнөөдөр” судалгаа
Монголын хэвлэл мэдээллийн мониторинг судалгааг 1999 оноос эхлэн хэрэгжүүлж ирсэн. "Монголын хэвлэл мэдээлэл-Өнөөдөр" судалгааны ерөнхий агуулга:
Хэвлэл мэдээлэл хэрэглэгчдийн судалгаа
Нийслэлийн 500 гаруй өрхөөс анкетаар авдаг байсан энэхүү судалгаа нь уламжлалт болон цахим хэвлэлийн нийтлэл, нэвтрүүлгийн рейтингийг сар тутам тодорхойлж харуулах зорилготой байв. Тухайлбал, аль телевизийн, ямар нэвтрүүлгийг 7 хоногт хамгийн их үзэв, тэдгээр үзэгчдийн нас, хүйс, нэвтрүүлэг үздэг цаг зэргийг телевиз тус бүрээр гаргадаг. 2003 оноос сар тутам, 2014 оноос жилд нэг удаа хийх болсон энэхүү судалгааг “Монголын хэвлэл мэдээлэл – Өнөөдөр” судалгаанд нэгтгэсэн болно. Судлаачдын хувьд энэхүү бие даасан судалгааны 106 цувралыг тус хүрээлэнгийн Номын санд ашиглах боломжтой.
Хэвлэл мэдээлэл олон нийтэд хэрхэн нөлөөлж буй тухай судалгаа
Монголын хэвлэл мэдээлэл олон нийтийн хүлээлтийг хэрхэн хангаж буйг тандах зорилго бүхий судалгаанууд нь хэвлэл мэдээллийн нийгэмд гүйцэтгэж буй үүрэг, мэргэжлийн ажлынх нь чанарын үнэлэмж болдог. 2015 онд явуулсан судалгаагаар судалгаанд оролцогсдын 57 хувь нь Хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сэтгүүлчид ёс зүйтэй ажиллаж чадаж байна гэж үнэлсэн бол 2017 онд энэ үнэлгээ 8 хувиар буурсан байх жишээтэй. Түүнчлэн 2019 онд ахлах ангийн хүүхдүүдийн дунд хийсэн судалгаагаар өсвөр үеийнхний 40 орчим хувь нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гарсан мэдээ, мэдээлэлд шүүмжлэлттэй ханддаг болсныг харуулсан байна.
Сэтгүүл зүйн зөвлөмж
Хэвлэлийн мэдээллийн байгууллага, сэтгүүл зүйн чанар, шаардлага болоод тусгаж буй сэдвийн хүрээнд хараат бус, мэргэжлийн судлаач мэргэжилтнүүдээс сэтгүүл зүйн зөвлөмж авах боломжтой.
Хэвлэлийн хурал
Байгууллага, хувь хүн, хэн ч байсан өөрт тулгамдсан асуудлаар хэвлэлийн хурал зарлах боломжтой.
Мэргэшүүлэх клуб
Сэтгүүлч сэтгүүл
Хэвлэлийн хүрээлэнгийн эрдэмтэн багш, судлаачид "Сэтгүүлч" сэтгүүлийг сэтгүүлч, сэтгүүл зүйн багш нарт, судлаачдад зориулж эрхлэн гаргадаг. 2013 онд Үндэсний сэтгүүл зүйн 100 жилийн ойд зориулсан тусгай дугаар гаргав.
Нэг зуун ная сонин
Хэвлэлийн хүрээлэнгийн Сэтгүүл зүйн дээд курсийн суралцагчид "Нэг зуун ная" сонин ыг сургалтын төгсгөл тайлан болгож гаргадаг.
Гадаад холбоос
Хэвлэлийн хүрээлэн албан ёсны вэб сэйт
Ангилал:Сэтгүүл зүй Ангилал:Төрийн бус байгууллага Ангилал:1995 онд байгуулагдсан
Брэд Фридель
Брэдли Ховард Фридель (Bradley Howard Friedel; 1971 оны тавдугаар сарын 18, Лейквүүд) — Америкийн хөлбөмбөгчин, Английн «Тоттенхэм Хотспур» багийн хаалгач. 1992-оос 2005 онд АНУ-ын шигшээг төлөөлөн 82 тоглолтонд уйгагүй оролцож байлаа.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын хөлбөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:Брондбю багийн тоглогч Ангилал:Галатасарай багийн тоглогч Ангилал:Коламбус Крю багийн тоглогч Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Блэкберн Роверс багийн тоглогч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1971 онд төрсөн
Баянжаргалан сум (Дундговь)
Баянжаргалан нь Дундговь аймгийн сум юм. Сумын төв нь Улаанбаатар хотоос 300 км, аймгийн төвөөсөө 150 км-т, Монголын төмөр замаас 80 км зайтай оршдог.
Нүүрс, шатдаг занар, жонш, ураны орд газруудын илэрцтэй. Арагийн чулуу зэрэг сүрлэг өндөр хадан цохио, баруун зүүн Гашуун булаг, Тахилт зэрэг говийн баянбүрд болсон булаг шандуудтай, эрт галавын үлэг гүрвэлийн өлгий нутаг байсан Хүрэн дух гэх мэт олон сайхан газрууд байдаг.
Лавлах бичиг
Ангилал:Дундговь аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Брага
Бра́га (Braga) — Португалын Брага аймгийн төв, 170,250 хүнтэй хот.
Говь-Угтаал сум
Говь-Угтаал нь Дундговь аймгийн сум юм.
Брага
Лавлах бичиг
Ангилал:Португалын хот
Говь-Угтаал сум
Ангилал:Дундговь аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
2018 оны аймгуудын наадмын цолтнууд
Аймаг, цэргийн цол хүртсэн бөхчүүдээс цолоо ахиулан Улсын цол хүртсэн амжилтыг нь хүснэгтлэвэл:
#
Сири
Си́ри (араб. سُورِيَا, Сурия), албан ёсоор Арабын Бүгд Найрамдах Сири Улс (араб. ٱلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْعَرَبِيَّةُ ٱلسُّورِيَّةُ‎, Альжумхурия альарабия ассурия) — нь Өрнө Азид оршдог бүрэн эрхт улс юм.
Сири өрнөд талаараа Газар дундын тэнгист тулж, бусад талаараа Турк, Ирак, Иордан, Израил, Ливантай хиллэдэг.
185 мянган км² газар, 17 сая хүн амтай. Нийслэл нь Дамаск, хамгийн том хот нь Халеб (Алеппо) юм.
Сирийн эрэг, үржил шимт голын сав газар, уул, цөл газарт араб, курд, ассир, армен, черкес, турк ард түмэн ислам шашны суннит, шийт урсгал, христ, друз шашин шүтлэгтэй амьдарч байна. Нутгийн зонхилох араб хэл албанд хэрэглэгдэнэ.
Эрт дээр үеэс нааш Сири Левант гэдэг газрын нэг хэсэг байж, семит төрлийн хэлтэн амьдарч иржээ. НТӨ 3-р мянганы тэртээгээс төр засаг тогтож христийн, лалын шашинт төр улс оршин тогтнож байв. Османы харьяанд байснаа Дэлхийн нэгдүгээр дайны дараа Францын эрхэнд орж 1946 онд Сири улс болон тусгаар тогтножээ. 1958 онд Египеттэй нэгдэж нэг улс болсон ч 1961 онд төрийн эргэлтээр цуцлагдаж Сири улс дангаар үргэлжлэн оршжээ. Сири төрийн нэгдмэл байгууламж, парламент-ерөнхийлөгчийн мэдэлд тэгш бүгд найрамдах засагтай улс юм. 1963 оноос хойш нэг нам төрийн эрхэнд ноёрхсоор байгаа бөгөөд 2000 оноос хойш Башар Асад эцгийн орыг залган ерөнхийлөгч болсон.
НҮБ, Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөн зэрэг олон улсын байгууллагын гишүүн, Арабын холбооны гишүүн асан (2011 оноос хойш түдгэлзэгдсэн), Лалын хамтын ажиллагааны байгууллага, Газар дундын орны холбоонд гишүүн элсчээ. 2011 оноос Арабын хаварын хүрээнд эхэлсэн Сирийн иргэний дайн өнөөг хүртэл үргэлж байна.
Газар зүй
Сири 185,180 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, дэлхийн 88-р том орон юм. thumb|left|200px|Физик газрын зураг thumb|left|200px|Хиймэл дагуулаас харвал thumb|left|200px|Сирийн цөл
Байрлал
Хойд өргөргийн 32° — 38°, зүүн уртрагийн 35° — 43° дотор Арабын хойгийн умард талаар Өрнө Ази, Өрнө өмнөд Азид хамааран байна. Өрнөд талаараа Газар дундын тэнгисийн 193 км эрэгтэй. Бусад талаараа Турк (822 км), Ирак (605 км), Иордан (375 км), Израил (76 км), Ливан (375 км) гэсэн таван улстай хиллэдэг.
Газрын тогтоц
Сири орны газар нутгийг өрнөд эргийн зурвас, өндөрлөг уул нуруу, дорно этгээдийн тэгш өндөрлөг гэж гурав ангилна.
Тэнгисийн 65 км өргөн мандлыг Сири хамаардаг. Гол боомт нь Латакия.
Ансар уулын нуруу эрэг дагуу 32 км өргөнтэй, дунджаар 1200 м өндөрт сунайна. Хамгийн өндөр уул нь Набиюнис (1575 м) болно. Баруун бэлээр үржил шимтэй. Ливантай хиллэдэг баруун өмнөд хилээр Антиливан нуруу байна. Сири орны хамгийн өндөр Хермон уул (2814 м) энд, хил дээр байна. Хоёр нурууны дундуур «Сирийн хаалга» хэмээх хочтой Хомсын зай хэмээх нам доор даваа, гарц бий. Нутгийн өмнөд үзүүрт Друз хөвч уул өргөгджээ.
Нуруудаас дорно зүгт уудам тэгш өндөрлөг байна. Сирийн цөл, Хомсын цөл оршино.
Ус, хөрс
Сирийн нийт гадаргын усны 80% Евфрат мөрний сав газарт хамаарна. Евфрат мөрөн нутгийн дундуур Хабур, Балих зэрэг цутгалын хамт урсдаг.
Евфратын дорнод зүгийн Жазира нутаг болон өмнөд нутгийн Хауран газар үржил шимт хөрстэй. Нийт нутгийн 24.8% газар тариаланд тохиромжтой.
Хамгийн нам доор цэг Тивер нуур (-200 м) болно.
Ашигт малтмал
Газрын тос, фосфат, манган, төмрийн хүдэр, давс, гантигийн нөөцтэй.
Газрын тосны нөөц Дайрэззаур хавьд байна.
Хүн ам зүй
thumb|left|200px|Шашин угсааны газрын зураг
Сири улсад 2014 оны байдлаар 17,952,000 хүн оршин сууж байна. Үүнд 0-14 насны багачууд 35%, 15-64 насны хөдөлмөрийн чадвартан 61%, 65-аас дээш өндөр настан 3.8%-ийг бүрдүүлж байна. Дундаж наслалт - 71.2 жил. Хүйсийн харьцаа - 1.05 эр/эм. Хүн амын жилийн бууралт - 0.8%. Уул нь хүн амын тоо 22 сая байхаас Сирийн иргэний дайны уршгаар 4 сая хүн гадаад оронд дүрвэлээ. Хүн амын 79.6% бичиг үсэгт тайлагдсан. Эрэгтэйд 86.0%, эмэгтэйд 73.6% байна.
Ард түмэн
thumb|left|200px|Уламжлалт хувцас хэрэглэл бүхий Сирийн эрс
Хэл, шашин
Сирийн хүн ардын 74% лал шашны суннит урсгалын шүтлэгтэй. Үүнд араб, курд, туркмен зэрэг багтана. 13% лал шашны шийт урсгалын шүтлэгтэй. Үүнд араб, курд голчлоно. Ассир, араб гэх мэт ард христийн шүтлэгтэй байх ба тэр нь 10%-ийг эзлэнэ. Друз хүмүүс друз шүтлэгтэй. thumb|right|200px|[[Дамаск]]
Хот суурин
thumb|left|200px|[[Халеб хот|Халеб (Алеппо)]] Сирийн хүн амын 56% хот газар суудаг. Томоохон хотоос дурдвал:
Эртний үе
thumb|left|200px|Финикийн Амрит сүм Сири бол газар тариалан үүссэн нэгэн өлгий юм. Хүрэл зэвсгийн үеийн олдвор Хамукараас олддог. Сурвалжнаа тэмдэглэгдсэн анхны төр улс нь НТӨ 3500 оны тэртээх Эбла (өнөөгийн Идлиб хотын ойр) байв. Месопотамийн Шумер, Ассир, Аккад улс Сирийг эзэмшиж байв. Эртний Египеттэй харьцаж байсан ба II мянганд Ямхад улс Халеб орчим төвлөн оршжээ. Эртнээс семит төрлийн хэлтэн тархан суурьшсан.
Сири эртнээс олон улсын байлдааны талбар байв. Финик, Ассирийн шинэ улс, Вавилонийн шинэ улсын дараагаар Сирийг Персэд мандсан Ахемены улс, дараа нь грек Македон, Армени, Ромын мэдэлд оров. Нутгийн арамай хэлтнээс Пальмирын улс 3-р зуунд хэсэг мандав. Сири Ромын хүн ам олон, баян мужийн тоонд орж байв. Христийн шашин дэлгэрсэн.
Дундад зуун
thumb|right|250px|Хоёр мянганы түүхтэй [[Халебын цайз]] 626 онд Мухаммад Сиритэй холбогдож байв. 640 онд арабын Рашидуны цэрэг Сирийг байлдан дагуулав. Умаяны улс түүнийг залгаж Дамаскийг нийслэлээ болгов. Умаяныг Багдадад төвлөсөн Аббасын улс залгамжлав. Умаяны улсын үеэс араб хэл зонхилох хэл болж, Византын үеийн грек, арамай хэлийг шахан сулруулсан. 887 онд Египетийн Тулуны улс Сирийг салгаж авсан ба Хамданы улс Халебад төвлөв.
Загалмайтны аян дайны үеэр Сирийг Франц, Англи, Итали, Германы хүчин 1089-1189 оны хооронд эзэлж байсан бол уулархаг нутгийг Ассасин эзэлжээ. Селжукийн харьяаны дараа курд ноён Саладины Кайрт байгуулсан Аюбын улсын нутаг болов. Хожим энэ улсын төв нь Халеб хот болов. 1260 онд Хүлэгүгийн монгол цэрэг Халебыг эзэлж авсан ч Египетэд төвлөсөн мамлюкийн цэрэг Айн-Жалутад монголыг цохиж, мамлюкын Байбар ноён Дамаскийг мужийн төв болгожээ. 1400 онд түрэг монгол байлдан дагуулагч Төмөр мамлюкийг хөөж Сирийг эзэлж байв.
thumb|left|150px|Османы үеийн эмэгтэй
Османы нутаг
1516 онд туркийн Османы улс Египетийн мамлюкийг дийлж Сирийг эрхэнд оруулж 400 жил ноёрхов. Османы харьяанд Сири дуулгавартай дасан зохицов. Учир нь туркууд араб хэл, Коран судар, лал шашныг өмгөөлөгч болжээ. Дамаск лал шашны ариун газар Мекка хүрэх замын боомт болов.
1864 оны шинэтгэлийн дараа Алеппо, Зор, Бейрут, Дамаск, Ливан, Иерусалим зэрэг саланги муж болсон байв.
Дэлхийн нэгдүгээр дайнд Герман, Австри-Унгартай нэг тал болсон Осман ялагдаж газар нутаг нь Британи, Францын эрхэнд оров. Энэ үед Османы зүгээс эндэх христийн шашинт армен, ассир ардыг хомроглон устгасан явдал гарчээ.
thumb|right|200px|1920-оод оны босогч
Францын эрх
1920 онд Үндэстний холбооноос Сирийг товхинуулах эрхийг Францад өгсөн ба сөргөлдсөн нутгийн ноёныг дарж Францын цэрэг Сирид нэвтэрсэн. 1925 онд Друз уулнаас бослого гарч, 1927 онд Франц бослогыг дарж, алдсан хотуудыг эргүүлэн авсан. 1936 онд Франц Сирийг тусгаар тогтнуулах гэрээнд гарын үсэг зурж Хашим Атасси анхны ерөнхийлөгч болжээ. Гэхдээ Францын хууль тогтоох байгууллага татгалзсанаар Сирийг эрхэндээ байлгасаар байв. Дэлхийн хоёрдугаар дайны эхэнд Сири Германы мэдлийн Францын засгийн мэдэлд оров. 1941 онд Британийн хүчин Сирийг чөлөөлж, шаардсаар байсанд Францын цэрэг 1946 онд Сирийг орхин гарч Сири жинхэнээсээ тусгаар тогтножээ.
Тусгаар тогтнол
thumb|left|200px|1958 он. Арабын нэгдсэн улс thumb|left|200px|1974 он. Хафез Асад ерөнхийлөгч Америкийн ерөнхийлөгчийн хамт 1948 онд Сири Израилын эсрэг дайнд арабын бусад орны хамтаар оролцсон. Цэргийнхэн төрд оролцоо ихтэй байв. 1954 оны төрийн эргэлтээр парламентын давамгай эрхт засагт шилжив. Араб үндсэрхэг үзэл болон социалист хөдөлгөөн өрнөж байв. 1958 онд хоёр улсын удирдлагын шийдвэрээр Египет Сири хоёр улс нэгдэж Арабын Нэгдсэн Бүгд Найрамдах Улс (АНБНУ) гэсэн холбооны улс болов. Холбооны улсад Сирийн эрх мэдэл, эдийн засгийн байдал дутмаг байснаас Сирийн Баас нам, цэргийнхэн төрийн эргэлт хийж 1961 онд холбооноос гарч дахин Сири улсаа залжээ. Түүнээс хойш Арабын Социалист Баас Нам (АСБН) төрийн эрхэнд байдаг болов.
1967 оны эхэнд Сири-Израйлын багахан дайн болов. Израйль Египеттэй зургаан өдөр дайтахад Сири Израйлын эсрэг оролцов. Дайн дуусахаас 48 цагийн өмнө Израил Сирийн фронт руу анхаарч Голаны өндөрлөгийн 2/3 хэсгийг эзэлж авсан ба гал зогсоох шугам татсанаар Израил эзэлж авсан хэсгээ өнөөдөр хүртэл хянаж байна. Олон улс Голаны өндөрлөгийн эзлэгдсэн хэсгийг Сирийн нутаг гэж үздэг.
1970-аад оноос лалын суннит шашинтны Мусульман ахан дүүс зэвсэгт бүлэг алавит шийт шашинтай Хафез Асад ерөнхийлөгчийн эсрэг зэвсэглэн боссон ба Сирийн зэвсэгт хүчин 1982 онд Хама хотод 20000 хүний амийг авчээ. Сири-Израйлийг найрамдуулах зорилготой Мадридын хурал (1991), олон уулзалт болсон ч амжилт олоогүй.
Мэтти Жеймс
Мэтью Ли "Мэтти" Жеймс (Matthew Lee "Matty" James; 1991 оны долдугаар сарын 22, Бэкап) — Английн хөлбөмбөгчин, «Лестер Сити» багийн хагас хамгаалагч.
Серби
Серби Улс (Србија, Srbija), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Серби Улс (Република Србија, Republika Srbija) нь Төв, Зүүн Өмнөд Европт орших улс юм. Балканы хойгийн төв хэсэгт оршино. Хойд талаараа Унгар; зүүн талаараа Румын, Болгар; өмнө талаараа Умард Македон, Албани ; баруун талаараа Хорват, Босни ба Херцеговина, Монтенегро улсуудтай хиллэнэ. Нийслэл Белград хотыг 2006 онд "Ирээдүйн Өмнөд Европын нийслэл" болгон хөгжүүлэхээр тодорхойлжээ. Далайд гарцгүй орон хэдий ч Серби улс нь Дунай, Сава, Тисца голууд болон тэдгээрийг холбосон сувгуудаар 2,000 км урт усан замыг хянадаг бөгөөд тэдгээрээр дамжин Европын сувгуудийн сүлжээ, улмаар Хойд тэнгис, Хар тэнгистэй холбогддог байна.
Мэтти Жеймс
2012 оны тавдугаар сарын 15-нд Ричи Де Латын хамт «Лестер Ситид» элсэж, гурван жилийн гэрээ байгуулцгаажээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Престон Норт Энд багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Серби
Хэдэн зууны туршид Өрнө, Дорнын соёлын уулзварт орших, хожим Сербийн Эзэнт улс гэж нэрлэгдэх болсон хүчирхэг вант улс Балканы хойгийн ихэнхийг захирч байлаа. Сербичүүдийн улс 16-р зууны дундуур мөхөж, эхлээд орон нутгийн феодалууд, Османы Эзэнт Гүрэн, Венеци, Унгарын вант улс, сүүлд Австрийн Эзэнт улсын захиргаанд орж байлаа. 1817 онд Османы захиргаан дор байсан тус улсад гарсан хувьсгал амжилттай болж, Сербийн гүнлиг бий болов. Тэр нь Төв болон Зүүн Европ дахь анхны үндэстэн-улс байсан юм. Тус улсын тусгаар тогтнол олон улсад 1878 онд л хүлээн зөвшөөрөгджээ. 1912 онд Косовог Османы эзэнт гүрнээс эргүүлж авсан байна.
2008 оны 2 сард Косовогийн парламент Сербиэс тусгаарлаж буйгаа зарласан. Серби нь Косовог НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн 1244-р тогтоолын дагуу байгуулсан түр захиргаагаар удирдуулж буй, өөрийн орны өмнөд хэсгийн муж гэж үздэг. Иймээс Сербийн засаг захиргаа, мөн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Аюулгүйн Зөвлөл нь Косовогийн тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөөгүй. Харин олон улсын хувьд энэ асуудлын талаар санал хуваагдмал байгаа бөгөөд одоогийн байдлаар НҮБ-ын гишүүн 192 орны 60 нь Косовогийн тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөөд байгаа.
Эшлэл
Ангилал:Далайд гарцгүй орон Ангилал:Европын орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Ар Түрэг шянь
Ар Түрэг (үүнээс өөрөөр Иу гэж болох) — Хятад улс (БНХАУ)-ын Шиньжян орон (ШУӨЗО)-ы Хамил тойргийн харъяат шянь буюу хошуу. Тэнгэр уулын зүүн шувтаргын ард байгаа энэ нутгийг өврийн Хамил нутгаас 1935 онд салгаж нэгэн шянь (хошуу) болгосон.
Хампён-гүнь
thumb|[[Өмнө Солонгос орон|Өмнө Солонгос орон болон Өмнө Чолла аймаг дахь Хампён хошуу]] Хампён хошуу (солонгосоор 함평군 - хам-пёнг-гүн) — Өмнө Солонгос улсын Өмнө Чолла аймгийн хошуу (군 күнь). 393 км² газар нутагт нь 2009 оны эцэст 37,089 хүн оршин сууж байсан. Өдгөө хошууны нутаг 1 балгас (ып), 8 сум (мёнь)-нд хуваагддаг.
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын орон нутаг
Андрей Абдувалиев
Андрей Хакимович Абдувалиев (1966 оны 6 сарын 30-нд Ленинградад төрсөн) нь Зөвлөлт Холбоот Улс, Тажикистан, Узбекистаны нэрийн өмнөөс тэмцээн уралдаанд оролцдог байсан хөнгөн атлетикч, дүүгүүр шидэлтийн төрлийн тамирчин юм.
Тэрээр Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөлийг төлөөлөн 1992 оны зуны олимпод оролцон түрүүлсэн бөгөөд ЗХУ задарсны дараа Тажикистаныг төлөөлөн тэмцээнд оролцох болов. 1997 онд тэр Узбекистаны иргэншилтэй болсноор, 3 улсыг төлөөлөн тэмцээнд оролцож байсан цөөхөн хэдхэн тамирчдын нэг болжээ. Абдувалиев 2000 оны зуны олимпод Узбекистаныг төлөөлөн оролцож, 15-р байр эзэлсэн.
Түүнийг хувийн дээд амжилт нь 83.46 м (1990) болно.
Цахим холбоос
Ангилал:ЗХУ-ын дүүгүүр шидэгч Ангилал:Тажикистаны дүүгүүр шидэгч Ангилал:Узбекистаны дүүгүүр шидэгч Ангилал:Дүүгүүр шидэлтийн олимпын аварга Ангилал:Дүүгүүр шидэлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Дүүгүүр шидэлтийн азийн аварга Ангилал:ТУХН-ийн олимпын аварга Ангилал:ТУХН-ийн олимпын оролцогч Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Узбекистаны хүн Ангилал:Тажикууд Ангилал:1966 онд төрсөн
Люк Риднур
Коллеж
Люк Риднурын эцэг Роб Риднур бол сагсан бөмбөгийн Беллингэм Слэм багийн дасгалжуулагч байжээ. Оюутан тоглогч Люк Орегоны их сургуульд байхдаа 2002 оны 62 тоглолтын турш 19.7 оноо, 6.6 дамжуулалт дунджилж, бүсийн шилдэг тоглогчоор нэрлэгдэж байв.
Милуоки Бакс
2008 оны наймдугаар сарын 13-нд «Милуоки Бакс» баг ирсэн. 2010 онд багийнхныхаа хамт хасагдах шатанд шалгарсан.
Миннесота Тимбервулвз
2010 оны долдугаар сарын 21-нд «Миннесота Тимбервулвз» багтай дөрвөн жилийн гэрээг 16 сая доллараар байгуулжээ. Люк тус багт өөрийн замналын онооны дээд дунджийг (12.1) 2011-2012 оны улиралд авчээ.