cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алдархаан сум
19-20-р зууны үе
ХХ зууны эхэн үе гэхэд Улиастайн аливаа албыг хаадаг болон алба дууссан боловч тэр орчим нутаглах ардын тоо нэлээд олширч нэгэн хошууны хэмжээнд хүрч чадсан байна. Албан мэдээгээр 1910 оны үе гэхэд Улиастайд тогтмол 3000 хүн оршин сууж байсан ажээ. 1912 оны I сард Улиастайг Манжийн эрхшээлээс чөлөөлж шинэ тутам байгуулагдсан Богд хаант монгол улсын нэгээхэн хэсэгт хамааруулсаны хойно Улиастай орчимын ардуудыг VIII богд Жавзандамба хутагт их шавьдаа багтаан Дашпунцаглин буюу Яруугийн хийдэд харъяалуулснаар Дашпунцаглин хийдийн зургаан ангийнхан гэгдэх болжээ. Ардын ардчилсан хувьсгал ялсны дараахан ардын засгийн газраас хутагт хувилгаадын шавь нарыг татан буулгах шийдвэр гаргаж энэ шийдвэрийн дагуу 1924 онд шавь нарыг татан буулгах үед Дашпунцаглин хийдийн зургаан ангийхнаар нэгэн хошуу зохион Алдархаан уулын хошуу хэмээн нэрийдэж Цэцэрлэг мандал уулын аймагт харъяалуулсан байна. Хошууны анхны даргаар С.Баатар гэдэг хүн ажиллаж байв. Энэ үед 881-н өрх, 4046-н хүн ам, 88-н арван гэр, Өгөөмөр, Мандаат, Бадрах, Баянзүрх, Баянхайрхан, Рашаант гэсэн 6-н сум, 18-н багтай байсан мэдээ бий. 1928 онд нутаг ойролцоо багавтар хошуудыг хооронд нь нэгтгэхэд Алдархаан уулын хошуу, Отгонхайрхан уулын хошуунд нэгдэн улмаар нэг жилийн дараа буюу 1929 онд Отгонхайрхан уулын хошуу Хантайшир уулын аймагт харъяалагдах болсон байна. Чингээд 1931 онд засаг захиргааны их өөрчлөлтөөр мөн хошууны Баянбулаг, Бадрах сумдыг нэгтгэн Баянбулаг хэмээх сумыг байгуулан Завхан аймагт харьяалуулсан ажээ. Шинэ тутам байгуулагдсан сумын даргаар Цэндмаа хэмээх эмэгтэй, нарийн бичигийн даргаар Готов нар тус тус сонгогдсон байна. Ийнхүү өнөөгийн Алдархаан сум байгуулагдаж, энэхүү сумын хүн ам нь ийнхүү төлөвшин тогтжээ. Харин Алдархаан нэрийдлэгийн тухайд 1932 онд Баянбулаг нэрийг өөрчлөн Алдархаан сум хэмээн нэрийдэгдэн нийт мөн Жавхлант сумаас 2 баг шилжин ирж, арван багтайгаар шинэчлэн зохион байгуулагджээ.
Газар зүй
Хангай говь хосолсон нутагтай. Нутаг дэвсгэрийн 87,7 хувийг нь малын бэлчээр, 4,2 хувийг ой, 0,7 хувийг хадлангийн талбай, 7,4 хувийг гол горхи, төв суурин газар тус тус эзэлдэг байна. Нутгийн зүүн хойд хэсэгт Хангайн нурууны ноён оргил Отгонтэнгэр уул, мөн Хангайн нурууны салбар уулс болох Их Даян, Бага Даян, Хатавч, Хаалга, Алагийн уулс, Биндэр, Тээл, Цуврай, Нарийн, Баруун Шилүүстэй (Баруун хайрхан), Зүүн Шилүүстэй (Зүүн хайрхан), Борх, Бор хайрхан, Улаан хайрхан, Буурал хайрхан, Өлзийт хайрхан, Бэрхийн уулс, Цахир, Мараат, Тэрмэст, Цагдуултай зэрэг уулстай. Богд, Борх, Чигэстэй, Яруу, Цуврай зэрэг гол горхи, Отгон, Хаалга, Рашаант, Бор бургас зэрэг рашаан ус, Хөх нуур, Цагаан нуур, Мөнгөт хясаа, Их Ямаат, Бага Ямаат, Агьт Хангай, Тоглоот, Бичигт, Хужир толгой, Хөшөөт, Мандаат, Алдар толгой, Айргийн өвөр, Донойн хөндий, Доной баяны буурь, Алагийн дөрөлж, Халзан бүрэгтэй, Их Зэст, Бага Зэст, Байц толгой, Баянзүрх, Товцог зэрэг түүхийн дурсгалт болон байгалийн үзэсгэлэн бүрдсэн газруудтай. Уур амьсгалийн хувьд эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай, зундаа нэмэх 32, өвөлдөө хасах 42 хэмийн хэлбэлзэлтэй энэ бүс нутагт хар мод, хайлаас, тоорой, бургас, улиас, төрөл бүрийн харгана зэрэг модлог ургамал, чихэр өвс, лидэр, дэгд, царван, шар, улаан гоёо, арц, суль, сульхир, вансэмбэрүү, манжингарав, ажигцэрэн, юмдүжин, алтан гагнуур, зэрэг эмийн ургамал, хиаг, агь, таана, ерхөг, шаваг, хүмүүл зэрэг бэлчээрийн ургамал, чацаргана, үхрийн нүд, улаалзгана, тошлой, хад, мөөг, нохойн хошуу зэрэг жимс, буга, согоо, бор гөрөөс, янгир ямаа, аргал, угалз, зэрлэг гахай, ирвэс, шилүүс, үнэг, чоно, тарвага, хярс, мануул, туулай зэрэг хээрийн амьтан, тас, бүргэд, ёл, хойлог зэрэг шувуудтай мөн газрынхаа хэвлийд алт, мөнгө, төмөр, оюу, фосфор, бадмаараг, хаш, мана зэрэг ашигт малтмал цемент, шохойн чулуу, наанга шавар зэрэг байгалийн нөөцтэй. Байгаль цаг уурын ийм нөхцөл байдалд эхнээсээ мал аж ахуй дагнан мөн томоохон гол мөрний хөндийгээр байгалийн хадлан болон хүнсний ногоо тариалж ирсэн бүс нутаг ажээ. Тэр дундаа эртнээс Улиастай хотын хүн амыг мах, сүү, хүнсний ногоо зэргээр хангасаар ирсэн тул энэ уламжлал дээрээ тулгуурласан мах-сүүний чиглэлийн үхэр, хонь зонхилсон МАА-г эрхэлсээр ирсэн байна. Энэ бүс нутагт оршиж байсан Улиастайн зургаан ангийнхан 1733-1920-иод оны үе хүртэл үржлийн мал адгуулах, хүнсний малыг өсгөн мах, сүүгээр хангах мөн багавтархан цэргийн тариалангийн үүргийг гүйцэтгэсээр иржээ. Харин хувьсгалын дараа үеэс бие даасан нэгэн хошуу, сумын зохион байгуулалтанд шилжин энэ бүс нутгийн хүн ард хувийн аж ахуй эрхлэх болсны дээр нэгдсэн зохион байгуулалтанд ч орох болжээ. Гэсэн хэдий ч Улиастай хотын хүн амын хүнсний хэрэгцээг хангах үүрэг нь өөрчлөгдөөгүй юм.
Ангилал:Завхан аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Баянтэс сум
Баянтэс нь Завхан аймгийн сум юм.
Ангилал:Завхан аймгийн сум Ангилал:Монголын сум Ангилал:Монгол-Оросын хилийн гарц
Вьетнамын дайн
Вьетнамын дайн нь Вьетнам, Лаос, Камбожийн нутагт 1955 оноос 1975 оны 4 сарын 30 хүртэл үргэлжилсэн дайн юм. Коммунист эвcлээр дэмжүүлсэн Хойд Вьетнам, АНУ болон Зүүн Өмнөд Азийн Гэрээний Байгууллагын гишүүн орнуудаар дэмжүүлсэн Өмнөд Вьетнамын талууд байлдсан.
Байлдаанд шархдагсад
АНУ-ын телевизийн оройн мэдээгээр тулалдаанд шархадсан залуу цэргүүдийг үзүүлсэн нь улс төрийн ямарваа мэтгэлцээнээс илүү Америкийн санаа бодолд хүчтэй нөлөөлсөн болно.
Энгийн номхон иргэдийн хохирон хэлмэгдсэн нь
Вьетнамын олон иргэд дайнд өртсөн юм. Вьет Конгийн эсрэг АНУ-ын бөмбөгдөлт нь дэмжигчдийг цааш нь түлхсэн болно.
ЗХУ-ын оролцоо
ЗХУ ч зүүн өмнөд Азид бий болсон улс төр-үзэл суртын холбоотноо гаргуунд хаясангүй. Цэргийн талаар ч идэвхтэй дэмжлэг үзүүлж байв. Шинээр бий болсон геополитик, геостратегийн түнш орон зайдаа 3000 гаруй гаруй цэргийн албан хаагч,11 000 эмч,сувилагч нарыг илгээсэн байдаг. Энэ нь сөнөөгч онгоц, тээврийн онгоц болон нисдэг тэрэгний багш-сургагч нисэгч, техникч, агаарын зенит,пуужингийн зөвлөх-мэргэжилтэн, тагнуулчид хүртэл багтаж байсан гэдэг. Тухайлбал дууны хурдны МиГ-17, дуунаас хурдан МиГ-21 сөнөөгч онгоц.Агаар-агаар ангилал буюу Хэт өндрийн зенит пуужингийн С-75, дунд болон нам өндрийн С-125 зенит-пуужингийн цогцолборууд дээр ажиилаж АНУ, Өмнөд Вьетнамын нисэх хүчний дайралтаас хамгаалахад нь тусалж байлаа.
Хятадын оролцоо
1950 оны 1 сард БНХАУ мэтийн коммунист улсууд Вьетмины БНАВУ-ыг Вьетнамын албан ёсны засгийн газар хэмээн хүлээн зөвшөөрчээ. Бао Дайг эзэн хаанаар нь дахин томилж байгуулсан Францын Вьетнам улсыг коммунист биш улсууд хүлээн зөвшөөрөв.БНХАУ цэргийн зөвлөгчид илгээн, зэр зэвсэг, ажиллах хүчнийг Вьет Мин руу илгээх болсон бол нөгөө талд АНУ “Цэргийн тусламж ба зөвлөгөөний бүлэг” гэгчийг байгуулан Францын талд тусламж, стратегийн зөвлөгөө өгч, мөн Вьетнам цэргүүдийг сургах боллоо.Коммунистуудыг БНХАУ олон зуун сая долларын зэр зэвсэг, мөн цагаан будаагаар хангаж байв. Мөн дайны үед дэд бүтцийн нөхөн сэргээлтийг Хятадын туслалцаатайгаар явуулж байжээ. Вьетнамд Хятадын 300,000 цэрэг байрлаж байлаа. 1968 оны 8 сард Зөвлөлт Чехословакийг эзэлсэний дараа Зөвлөлт-Хятадын харилцаа хүйтрэв. Ингээд 10 сард Хятад Умард Вьетнамыг Москвагаас харилцаагаа таслахыг шаардсан ч Ханой татгалзав. 1968 оны 11 сард Хятад Вьетнамаас цэргээ гаргаж эхэлжээ. Мөн Вьетнамын коммунистуудыг сөргүүлэн Улаан Кхмерчүүдийг санхүүжүүлэх болжээ. 1970 оны 7 сард хятадууд Вьетнамаас бүрэн гарч дууслаа. Нутаг дэвсгэрийн багахан маргаанаар шалтаглан Улаан Кхмерүүд 1975-1978 оны хооронд харгис хэрцгий дээрэм, дайралтуудыг хийсэн бөгөөд Вьетнам энэ бүгдийн хариу болгон Камбож дахь дэглэмийг цэргийн хүчээр сольжээ. Үүнээс үүдэн Хятад Вьетнам руу дайран, 1979 оны богино дайн өрнөжээ.
Бусад улсын оролцоо дэмжлэг
1975 оны 4 сарын 17-нд Камбожийн нийслэл Пном пен Улаан Кхмеруудын гарт орлоо. Үүнээс хойшхи 4 жилд Улаан Кхмерууд үй олноор нь хүйс тэмтрэх бодлого явуулан Камбожийн хүн амын таван хүн тутмын нэгийг хядсан нь 1 сая гаруй хүн байлаа. Олон удаагийн хилийн мөргөлдөөний эцэст Вьетнамчууд Ардчилсан Камбожийг эзэлж, Улаан Кхмерүүдийг түүхийн тавцангаас хөөлөө. Үүний хариу арга хэмжээ болгон Хятад Вьетнам руу 1979 онд довтолсон билээ.1975 оны 12 сард Патэт Лао Лаосын эзэн хаант засгийн газрыг түлхэн унагаж Лаосын Ардын Ардчилсан Бүгд Найрамдах Улсыг байгуулжээ.БНАСАУ буюу хойд Солонгос Вьетнам руу 300-600 цэргийн албан хаагчдаа илгээв. Тэд Хойд Вьетнамын нийслэл Ханойг агаарын довтолгооноос хамгаалах зорилгоор МиГ-15 сөнөөгч онгоцны 2 эскадриль, агаарын зенитийн 1 суманг илгээсэн. Мөн Хойд Вьетнамын армийг дүрэмт хувцас хэрэглэлээр хангах хүртэл арга хэмжээ авчээ.БНМАУ ч улс төр-үзэл суртлын холбоотон улс болохын хувьд дэлхийн хоёрдугаар дайны үед ЗХУ-д,Солонгосын дайны үед БНАСАУ-д тусласантай нэгэн адил хөдөлгөөн өрнөж, багагүй хэмжээний эд материалын тусламж, цэргийн агт морь бэлэглэж, дайнд өнчирсөн Вьетнам,Лаос,Камбожи хүүхдүүдийг тусгай асаргаанд хүлээн авч, эмчилж асарч, сургууль, цэцэрлэгт хүмүүжүүлсэн ажээ. Дайны үед монголчууд мөн л тэнд ажиллаж байсан юм. Манай дипломатууд болон бусад соц-лагерийн орнуудын дипломат ажилтнуудын авто цуваа Америкийн нисэх хүчний бөмбөгдөлтөнд өртөж манай элчин сайдын орлогч хүндээр шархадсан, мөн нэг ажилтан битүү бэртэл авсан байдаг ба азаар хүний амь үрэгдээгүй байна.
Эх оронд нь гарсан эсэргүүцлийн хөдөлгөөн
АНУ дахь дайныг эсэргүүцэгчид нь зөвхөн уламжлалт дайныг эсэргүүцэгчдээр зогсохгүй энх тайвны төлөө компанит ажил зохиогчид, тэдний дотор иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч Мартин Лютер Кинг нар хүртэл байжээ. ХХ зууны өөр ямар ч үйл явдал энэ дайн шиг АНУ-ын нийгмийг хуваагаагүй юм.
АНУ-ын цэрэг Вьетнамыг орхин гарсан нь
Тюгийн залгамжлагч, Ерөнхийлөгч Дуон Ван Мин бууж өгөхийг оролдсон ч, ВАА-ын офицер түүнд бууж өгөх юу ч үлдээгүй гэж тохуурхав. Ингээд Мин өөрийн сүүлийн тушаал болох бүх Өмнөд Вьетнамын цэргүүдэд зэвсгээ хаяхыг тушаалаа. Уг дайн дуусахад Вьетнамчуудын гадныхны (Франц, Хятад, Япон, Британи, Америк) гар хөл болон 116 жилийн турш байлдчихаад байлаа.
Эшлэл
Ангилал:Азийн дайн Ангилал:Нэгдсэн Улсын дайн Ангилал:Төлөөллийн дайн Ангилал:Партизаны дайн Ангилал:20-р зууны дайн Ангилал:1950-д он Ангилал:1960-д он Ангилал:1970-д он
Биологийн зэвсэг
Биологийн зэвсэг гэдэг нь цэрэг дайны үйл ажиллагаа явуулахад зориулсан, вирус, нян, бусад өвчин үүсгэгч биологийн тээгч зэрэг хорт бодис буюу өвчин үүсгэгчдийг хэлнэ.
Химийн зэвсгээс ялгаатай нь амьд организмыг зэвсэг болгон ашигладаг бөгөөд Биологийн ба хорт бодисын зэвсгийн конвенц, Химийн зэвсгийн конвенцоор тус тус зохицуулдаг.
Биологийн зэвсэг нь алах, чадваргүй болгох, хүн буюу бүлэг хүн, аль эсвэл тухайн орчны нийт хүн амыг хүндээр гэмтээх ч чадвартай байдаг. Тус зэвсгийг эрт дээр үед ч ашигладаг байсан гэх таамаг ч байдаг.
Олигополи
Олигополи — Нэг төрлийн буюу хоорондоо ялгаатай бараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг цөөн тооны компаний эдийн засаг юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Микро эдийн засаг Ангилал:Өрсөлдөөний онол
Марек Сухи
Марек Сухи (Marek Suchý; 1988 оны гуравдугаар сарын 29-нд Праг хотод төрсөн) — Чехийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Базель» багт хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2009 оны арваннэгдүгээр сарын 24-нд Оросын «Спартак Москва» баг түүнийг 3,5 сая еврогоор элсүүлэв.
2014 оны нэгдүгээр сард Швейцарын «Базель» багт зээлэгдэв. 2013/2014 оны улирлын төгсгөлд зээлийн гэрээ дуусахад албан ёсны гэрээгээр элссэн.
Амжилт
Славиа
Спартак
Гаднын холбоос
Ангилал:Чехийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Славиа Праг багийн тоглогч Ангилал:Базель багийн тоглогч Ангилал:Спартак Москва багийн тоглогч Ангилал:Аугсбург багийн тоглогч Ангилал:Швейцарын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Чехүүд Ангилал:1988 онд төрсөн
Хэвлэл
Нэршил
"Хэвлэл" гэдэг үгийн утга нь 1. Хэвлэн гаргасан ном зохиол, сонин сэтгүүл, 2.Хэвлэн гаргах ажлыг хариуцах газар гэдгийг илэрхийлдэг.
Нийлмэл үгийн утгаар "хэвлэл захиалга, хэвлэлийн алдаа, хэвлэлийн бага хурал, хэвлэлийн нүүр, хэвлэлийн хүн" зэрэг нь хэвлэл холимог утгатай. Өөрөөр хэлбэл "сонин хэвлэл", "ном хэвлэл", "хэвлэн нийтлэл", "хэвлэл мэдээлэл", "хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл", "чөлөөт хэвлэл", "өдөр тутмын хэвлэл" зэрэг нийлмэл болон хоршоо үгээр сэтгүүл зүй н үйл ажиллагааны үр дүнд бий болсон хэвлэлийн бүтээгдэхүүн ба бий болох гэж бүтээгдэхүүний утга зааж байгаа юм.
Нийлмэл үгийн утгаар "хэвлэлийн өрц, хэвлэлийн тоо, хэвлэлийн тэг, хэвлэлийн хуудас, хэвлэлийн газар, хэвлэлийн бар, хэвлэлийн будаг, хэвлэлийн машин, хэвлэлийн цаас" зэрэг нь хэвлэлийн үйл явцын утга зааж байна.
Төрөл ангилал
Хэвлэлийг оффсет хэвлэл, дижитал хэвлэл, халуун даралтат хэвлэл, хотгор гүдгэр хэвлэл, өнгөт ба хар хэвлэл, торон хэвлэл гэх мэтээр ангилдаг. Гөлгөр болон арзгар гадаргуутай зэрэг олон төрлийн цаасыг хэрэглэж болдог. Цаасны гадаргуу нь хэдий чинээ гөлгөр байх тусам хэвлэлийн бүтээгдэхүүний чанар төдий чинээ сайн байдаг байна.
Оффсет хэвлэлийг дотор нь
Гүн хэвлэл
Гүн хэвлэлийн цаас нь цэс цилиндрийг дагаж налж маш жижиг товгорууд дээрээс нь будгийг найдвартай авах шаардлагатай болдог тул маш гөлгөр гадаргуутай зөөлөн байх шаардлагатай.
Өндөр хэвлэл
Өндөр хэвлэлд цаас нь тийм их удаан, эдэлгээ даахгүй тул цаасанд түүний бат бөх чанарын хувьд нэг их өндөр шаардлага тавьдаггүй. Маш нарийн растр бүхий зураг хэвлэхэд харин цаасны гадаргуу нь нэлээд гөлгөр байх ёстой.
Өнгө
Хэвлэлд гурав, дөрөв, зургаан өнгө ашигладаг бөгөөд тус бүрдээ түлхүүр нэршилтэй.
Хэвлэлийн дөрвөн өнгө CMYK
Хүний нүдэнд үзэгдэл бүхий л хэвлэлт нь үндсэн 4-н өнгөнөөс бүрддэг.
Хэвлэлийн цаас
Эрт үед муутуу цаас ашиглаж байсан бол өдгөө энгийн цаас наас, бөс даавуун цаас, чулуун цаас ч ашиглах болжээ.
Өдгөө хэвлэлийн цаас нь олон янз байна.
Гадаад холбоос
Торгон хэвлэл урлагийн техник
Лавлагаа
https://mongoltoli.mn/dictionary/detail/119097
https://mn.wiktionary.org/wiki/%D1%85%D1%8D%D0%B2%D0%BB%D1%8D%D0%BB
Ангилал:Хэвлэл Ангилал:Цаас
Ойн иргэд
МНТ-ны "Уйгур ба Ойн иргэдийг эзэлсэн нь" бүлэгт Зүчийг 1207 онд ойн иргэд рүү илгээн буриад, тас, туба, хабханас зэрэг аймгийг оруулав гэж Ойн иргэдийн тухай анх дурьдсан байдаг. Судрын чуулган"-д Ойн урианхайг алс хол хойд зүгт байдаг гэсэнээс үзэхэд Ойн иргэд одоогийн Монголын нутагт биш ой хөвч ихтэй өмнөд Сибирьт байжээ. Монголын нутагт ойн бүс нь нийт нутгийн 10 орчим хувийг эзэлдэг (2014 он) ба ихэвчлэн хойд хэсэгт ойн бүс (Хөвсгөл, Сэлэнгэ, Хэнтий, Булган) тархсан байдаг. Алтайн нурууны ихэнх хэсэг мод багатай байдаг. Харин баруун хэсэг буюу Баян-Өлгий Хятадын Алтай аймаг, Оросын Алтайн БНУ-тай хиллэдэг хэсэг мөн Алтайн БНУ, Хятадын Алтай аймагт ордог Алтайн нурууны хэсэг нь ойтой байдаг.
XML
Өргөтгөх боломжтой бичлэгийн хэл (англиар Extenseble Markup Language), товчоор XML, гэдэг нь хүн ба машинаар уншигдах боломжтой, шаталсан бүтэцтэй, бичвэрийн файлыг дүрслэх бичлэгийн хэл юм.
Ойн иргэд
Ангилал:Монгол овог аймаг Ангилал:Эртний Монголчууд
XML
XML баримтын бүтэц
XML-Файлын жишээ
гэх мэтээр дүрслэнэ. Энэ мэдээллийг програмын аргаар уншиж мэдээллийг авах үйлдлийг parsing гэнэ. XML parser гэвэл XML-ийг уншиж мэдээллийг авагч гэж ойлгож болно. XML-ийг одоо хэрэглэхгүй юм гэж байхгүй болжээ. Вебэд W3C-ийн SVG гэж вектор графикт ашиглаж байна. Хэрэглэгчийн интерфайс, анимашн энэ тэр хийж болох энэ график XML ээр хийгдсэн байна. Бас нэг хэрэглээ бол C#-ийн WPF (Windows Presentation Foundation) -д хэрэглэгчийн интерфайсийг маш сайхан графикаар хийх боломжийг олгосон байх юм. Түүнийгээ microsoft XAML (zammel гэж дууддаг) гэж байна. За тэгээд гоогле сайтмап гэх мэт маш олон зүйлүүд хэрэглэж байна. хамгийн өргөн хэрэглэгдэж байга зүйл нь бол RSS юм. RSS нь блогууд болон мэдээллийн сайтуудын мэдээг RSS уншигч ашиглан нэг дор бөөгнүүлэн унших боломжийг олгодог тун хэрэгтэй зүйл билээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Электрон мэдээлэл солилцооны стандарт Ангилал:Тодорхойлох хэл
Нижер
Нижер (Niger), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Нижер Улс, нь Өрнөд Африкт орших Нигер мөрний нэрээр нэрлэгдсэн, далайд гарцгүй орон юм. Өмнө талаараа Нигери, Бенин, баруун талаараа Буркина-Фасо, Мали, хойд талаараа Алжир, Ливи, зүүн талаараа Чад улсуудтай хиллэнэ. 1,270,000 км² орчим буюу Баруун Африкийн хамгийн том газар нутагтай тус улсын 13,300,000 орчим хүн ам нь нутгийн өмнөд болон баруун хэсгээр төвлөрөн амьдарна. Нийслэл нь Ниамей.
Жон МакКэйн
МакКэйний эцэг болон өвөг эцэг Америкийн Нэгдсэн Улсын Тэнгисийн цэргийн хүчинд алба хааж байсан. МакКэйн Америкийн Нэгдсэн Улсын Тэнгисийн цэргийн хүчний Академид суралцаж, сүүлд Вьетнамын дайны үеэр цэргийн алба хаажээ. 1958 онд тэрээр АНУ-ын тэнгисийн Хүчний Академийг дүүргэн, Вьетнамын дайны үеэр цэргийн нисгэгчээр дайнд оролцсон. 1967 онд USS Forrestal хөлөг шатах үеэр тэр золтой л амь үрэгдчихээгүй. Дараа нь 1967 оны 10 сард Ханой хотыг бөмбөгдөж явж байгаад онгоц нь буудуулан сөнөж, өөрөө Вьетконгчуудад (сүүлд бүх улсыг эзлэн авсан Хойд Вьетнамын цэргүүдийг ийнхүү нэрлэдэг байв) олзлогдсон юм. Олзонд байх хугацаандаа тэрбээр цэргийн олзлогдогч гэгдэж байв. Шоронд хэдэн жил байх хугацаандаа олон эрүү шүүлт, тамлалтыг давж гарсан бөгөөд үүний улмаас тэрбээр удаан хугацаагаар хөдөлмөрийн чадвараа алдсан юм. Түүнийг АНУ-ын Армийн генералын хүү гэж мэдсэний дараа вьетнамчуудын түүнд хандах хандлага арай өөр болсон байх. Түүнийг АНУ-д олзлогдсон томоохон албан тушаалтай офицеруудаар солихыг АНУ зөвшөөрөөгүй бөгөөд, түүнийг буцааж явуулахад татгалзах зүйлгүй хэмээн вьетнамууд мэдэгдсэн ч тэрээр сайн дураараа татгалзан, хэрвээ түүнийг олзлогдохоос өмнө олзлогдсон бүх цэргийг түүний хамт суллавал тэр буцаж явах болно гэдгээ илэрхийлсэн.
Нижер
Нижер нь дэлхийн хамгийн ядуу, хөгжил дорой орнуудын нэг бөгөөд нутаг дэвсгэрийн 80% гаруй нь Сахарын цөлөөр бүрхэгдэж, үлдсэн нутагт нь ч тогтмол ган гачиг, цөлжилтийн аюул нүүрлээд буй. Эдийн засаг нь арай үржил шимтэй өмнөд нутгаар эрхлэх газар тариалан болон ураны хүдэр зэрэг түүхий эдийн экспортод тулгуурлана. Тус улсын хөгжлийг далайд гарцгүй байршил, хүн амын боловсролын түвшин, дэд бүтэц, эрүүлийг хамгаалах, байгаль орчны хөнөөл саатуулсаар байна.
Жон МакКэйн
Учир нь олзлогдсоноос өмнө олзлогдсон хүнийг суллаагүй байхад дараагийн хүнийг суллуулж авахгүй гэдэг нь АНУ-ын цэргийн дүрэмд байдаг (Code of Conduct) тул тэрээр цэргийн дүрмээ баримтлан ийнхүү олзонд суухад хүрсэн гэдэг. Үүний дараа тэрээр дайны үеийн шоронгийн хатуу бэрхийг туулах болсон бөгөөд энэ бүхний дараа 1973 оны 3 сарын 14-нд суллагдсан.
Нижер
Тусгаар тогтносноосоо хойш 5 үндсэн хууль, 3 цэргийнхний засаглалын нүүрийг үзсэний эцэст 1999 онд олон намын систем бүхий ардчилсан сонгуулиар сонгогдсон засгийн газар төрийн эрхийг барьж байна. Ард иргэдийн дийлэнх нь Исламын шашныг шүтдэг. Нижерийн хүн амын ихэнх нь хөдөө орон нутагт амьдардаг бөгөөд дээд боловсрол олж авах нөхцөл хомс байдаг билээ.
Жон МакКэйн
Ангилал:АНУ-ын улс төрч Ангилал:1936 онд төрсөн Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Нижер
Эшлэл
Ангилал:Африкийн орон Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон Ангилал:Далайд гарцгүй орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Марзан Шарав
Балдуугийн Шарав буюу Марзан Шарав (1869-1939) нь 20-р зууны эхэн үеийн Монголын дүрслэх урлагийн нэрт төлөөлөгч, уран зураач юм.
Балдуугийн Шарав 1869 онд Засагт хан аймагт (одоогийн Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын Цагаан давааны өвөлжөө) гэдэг газар малчин айлын хүү болон мэндэлжээ. Тэрээр эцэг нь мэдэгдэхгүй байсан тул Ээжийнхээ эцэг-ээр буюу өвөө-гөөрөө овоглодог байжээ.
Тэр уран зураг зурах болсон цагаасаа эхлэн 1890-ээд оны үеийн монгол ахуй, амьдралыг дүрслэхийг чухалчлах болсон байна. Энэ түүний "Монголын нэг өдөр", "Үрс гаргаж байгаа нь" зэрэг бүтээлүүдээс харагдах билээ. Түүнийг Монголын дүрслэх урлагт оруулсан тод томруун хувь нэмрийг цухас дурдвал, гурван хэмжээст зургаар дагнан бүтээлүүдээ туурвисан нь билээ. Зургандаа хүн, амьтан, уул ус зэргийг биетэй мэт болгон харагдуулахын тулд сүүдэр оруулан зурах, өнгөний тод болон бууралталтыг зохицолдуулах зэрэг тухайн үед хэрэглэгдэж байгаагүй шинэ тутам зургийн ур ухааныг гаргадаг байв. Монголчууд Монголын нэг өдөр гэдэг нэртэй зургаар нь маш сайн мэддэг.
Наймдугаар богд Жавзандамба хутагт, хатан Дондогдулам нарын хөргийг зурсан нь Занабазарын нэрэмжит дүрслэх урлагийн музейд хадгалагдаж байгаа. Мөн нэрт найруулагч Д. Жигжидийн найруулсан Өглөө кинонд ардын засгийн даалгавраар оросын удирдагч Лениний хөргийг тэнгэрийн хөх өнгөтэй дэвсгэр, бадамлянхуа цэцэг, хувьсгалт тэмцлийн монгол оросын найрамдлыг бэлгэдсэн хоёр улаан тугийн хамтаар дүрслэн харуулсан байдаг билээ. 1924 онд бүтээсэн энэхүү "Ленин" хэмээх зураг нь өдгөө Монголын уран зургийн галлерейд дүрслэх урлагийн өв болон хадгалагддаг билээ.
Ардын засаг ялахын өмнөх үеүдэд бурангуй байдалт ноёдыг элэглэн олон олон хошин зураг зурсан ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын уран зураач Ангилал:Тайширын хүн Ангилал:1869 онд төрсөн Ангилал:1939 онд өнгөрсөн
Аригбуха хаан
Аригбуха (, 1219-1266) бол Их Монгол Улсын 5 дахь их хаан юм. Аригбуха нь Чингис хааны отгон хүү Тулуйн хүү юм. Түүний эх нь Хэрэйдийн Ван ханы дүү Жаха Хамбугийн охин Сорхагтани Бэки байжээ. Аригбөх 1260-1264 оны үед Их Монгол Улсын хааны сууринд суужээ. Тэрээр өөрийн ах Хубилайтай хийсэн тэмцэлд хүчин мөхөсдөж, арга буюу Хубилайд хааны хаш тамга, сүлд зэргийг өгч бууж өгсөн юм. 1266 онд Аригбуха Хубилай хааны харгалзаанд байж байгаад нас баржээ.
Бага нас
Тухайн үед түүний ах Мөнх ба Хубилай өмнөд болон баруун Азид байлдаж байх үед уугуул эзэмшил нутагт амьдарч байжээ.
Гэр бүл
Өвөг эцэг: Чингис хаан
Эмэг эх: Бөртэ үжин
Эх: Сорхогтани бэхи
Эшлэл
Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Боржигин Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Их хаан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1219 онд төрсөн Ангилал:1266 онд өнгөрсөн
Дөрвөн уулын хишиг барилдаан
Баянзүрх хайрханы хишиг барилдаан
Монголын Үндэсний Бөхийн Холбооноос зохион байгуулдаг Дөрвөн уулын хишиг барилдааны анхны барилдаан болох Баянзүрх хайрханы хишиг барилдааныг Бридж групп хамтран зохион байгуулдаг уламжлалтай. Арван засгийн наадмыг орлох Дөрвөн уулын хишиг барилдаан зохион байгуулах шийдвэр гарган анхны барилдаанаар энэхүү Баянзүрх хайрханы хишиг барилдааныг зохион байгуулж байжээ.
Түрүү, үзүүр хүртсэн аймгуудын эрэмбэ
Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт
Сампдория ХББ
«Сампдория» (U.C. Sampdoria – Сампдориягийн хөлбөмбөгийн холбоо) буюу Сампдория ХББ, Генуягийн Сампдория, Сампдория баг — Итали улсын Лигурия мужийн Генуя хотод байдаг, Италийн хөлбөмбөгийн дээд лигт тоглож буй мэргэжлийн хөлбөмбөгийн баг.
«Андреа Дориа» «Сампьердаренезе» хоёр баг 1946 онд нэгдсэн. Луижи Феррарисийн нэрэмжит цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглодог.
Амжилт
Сери А-д нэг түрүүлж (1990–91), Италийн цомын эзнээр дөрвөнтэй тодорч байсан.
ЕХБХ-ны Аваргуудын лигт үзүүрлэж (1991–92), Цомтой багуудын цомд (1989–90) түрүүлсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Лигурийн хөлбөмбөгийн клуб  Ангилал:1946 онд байгуулагдсан
StarCraft II: Wings of Liberty
StarCraft II Wings of Liberty нь шинжлэх ухааны уран зөгнөлт дайны сэдэвтэй бодит-цагийн стратеги видео тоглоом юм. Энэхүү тоглоом нь гурмал буюу гурван өргөтгөлөөс бүрдэхээр хийгдсэн. Үүнд Wings of Liberty -н дараа Heart of the Swarm, үүний дараа Legacy of the Void гэсэн өргөтгөлүүд гарах юм. Тоглоом нь гурван төрлийн төрөл зүйлүүдийн хооронд өрнөнө: Терранууд, дэлхийгээс дөрвөсөн хүмүүс; Зерг, амьд амьтны дүрстэй маш сайн хөгжсөн төрөл зүйл; Протосс, асар их оюун ухааны хүчтэй ба технологийн өндөр-дэвшилттэй. Wings of Liberty тоглоомны хувьд терран дээр төвлөрсөн буюу терраны тухай үйл явдал өрнөх юм. Тоглоом нээлтээ хийсэн даруйдаа маш их эерэг шүүмж хүлээж авсан. Тоглоомыг худалдаанд гаргахаас өмнө хөгжүүлэгчид StarCraft II нь LAN буюу дотоод сүлжээг дэмжихгүй болхоо мэдэгдээд байсан юм. Энэ нь тоглоомыг ихээр хүлээж буй хүмүүсийг багагүй бухимдуулсан явдал байв. Гэвч тоглоом худалдаанд гарсан даруйдаа бүх цаг үеийн хамгийн хурдан борлогдсон бодит-цагийг стратеги тоглоом болсон. Нээлтээ хийсэн эхний сарын дотор л дэлхий даяар аль хэдийн гурван сая хувь зарагдсан.
Гол утга санаа
Үр Төлийн Дайн (Brood War) үйл явдлаас дөрвөн жилийн дараах үйл явдлаар өрнөнө. Зохиолын гол дүрд Jim Raynor гарах ба тэрээр Hyperion (Battlecruiser) хөлгийн ахмад, Raynor-ийн довтлогчид бүлгэмийн тэргүүлэгч.
Тоглолт
Ганц-тоглогчийн горим: Үе давах явцад Терран болон Протоссоор тоглоно. Тоглолтын хувьд зөвхөн ганц-тоглогчийн горимд л хоёр өөр орчинд ээлжилж тоглох юм. 1. Hyperion (Battlecruiser) хөлөг дээр яриа өрнүүлэх, өөрийн цэрэг болон барилгаа хөгжүүлж сайжруулах, зэрэг мөн хөлгийн тавцан дээр даалгавар хүлээж авах юм. 2. Бодит-цагийн стратеги орчинд тоглох Олон-тоглочийн горим: Олон тоглогчийн горимд зөвхөн battle.net сервер дээр л тоглох боломжтой. Европ, Америк, Солонгос-Тайвань, Зүүн өмнөд Ази гэсэн бүсүүдээс өөрийн байгаа бүсээ сонгож тоглох боломжтой. Олон-тоглогчийн горимд хэр сайн тоглож байгаагаасаа хамааран тоглогчдыг Хүрэл, Мөнгөн, Алтан, Платин, Очир Алмааз, Мастер, Их Мастер гэсэн лигүүдэд бүсийн дагуу хуваарьлана.
Хөгжүүлэлт
Тоглоомыг хөгжүүлэлт 2007 оны 5-р сарын 19 нд албан ёсоор эхлэсэн.
Ангилал:2010 оны компьютерын тоглоом Ангилал:Бодит цагийн стратеги тоглоом Ангилал:Windows-д зориулсан тоглоом Ангилал:Mac OS-д зориулсан тоглоом Ангилал:Nintendo 64-т зориулсан тоглоом Ангилал:Цахим спорт
Агваржин хаан
Агваржин хаан нь 1423 оны харагчин туулай жил дор төрсөн. Тайсун хааны дүү юм. 1452 оны хар бичин жил дор хаан ширээнд сууж 1453 онд алагджээ.
Намтар
Баруун түмний жонон байсан Агваржин нь Ойрадын Эсэн тайштай хуйвалдан өөрийн ах хаан Тайсунг хаан ширээнээс нь унаган үхэлд хүргээд урьдын тохиролцсон ёсоор Монгол улсын их хаанаар өргөмжлөх, Эсэн тайшийг жононгоор өргөмжлөх их ёслол Уурхай гэдэг газар болно гэдэг зар тараажээ. Тэр өдөр тогтоосон газар нь Агваржин жонон, хүү Хархуцаг жонон болон өөрийг нь дагасан ноёд түшмэдээ дагуулан баясгалантайяа хүрж очжээ. Гэтэл ёслолд зориулан Эсэнгийн бариулсан цэрэг хамгаалалттай том цагаан гэрийн гадна буулгаж зөвхөн Агваржин жононг шадар бараа бологчтой нь хамт оруулаад өөр бараа бологчидыг нь өөр гэрт оруулжээ. Төдхөн их гэрээс хүн бахирч чарлалдах чимээ сонстож хаяагаар нь цус мэлийн урсаж, зугтаж гарахыг оролдогсодыг Ойрадын цэрэг цавчиж эхэлжээ. Энэ бол Ойрадын Эсэн тайш төрийн дээд эрхийг булаан авах эргэлтээ дуусгах эцсийн аллага байв. Тэрээр, түүний шадар бараа бологчидыг их гэрийн дотор ухуулсан гүнзгий нүхийг цагаан эсгийгээр таглаад, Монголчууд хамгийн хүндэт зочиноо ам цагаан эсгий дээр гишгүүлдэг ариун ёсыг бузар хар хэрэгтээ ашиглаж гучин гурван отгот, дөчин дөрвөн өрөвлөгт, жаран нэгэн хиурт олон ноёдыг тэрхүү эсгий дээр гишгүүлэн гүнзгий нүхэнд түлхүүлэн оруулж хороосон нь 1452 онд болсон бололтой. Энэ гунигт явдалын улмаас “ ноёдын үхэл чуулганд, нохойн үхэл ганд ” гэдэг өвөрмөц хэллэг үүссэн ажээ. Гэхдээ зарим сурвалж бичигт тухайлбал: Саган сэцэн-ий “Эрдэнийн товч”-д Агваржин хаанд өргөмжлөгдөөд дараа нь дайллаганд уригдаж очоод алагдсан гэж бичсэн байдаг. Агваржин жононгийн хүү Хархуцаг хунтайж амьд гараад Цагаадайн улсруу зугтаж яваад зам зуураа хорлогджээ.
Ангилал:Умард Юанийн ноёрхогч Ангилал:Монголын бага хаан Ангилал:Боржигин Ангилал:Жонон Ангилал:1423 онд төрсөн Ангилал:1453 онд өнгөрсөн
Католик
Католик (Catholicism, Cattolicità) нь Христ Итгэлд тулгуурласан дэлхийн хамгийн олон сүсэгтэнтэй шашин юм. ХТ 2-р зуунаас Ромын Католик гэсэн тодотгол хэрэглэх болсон.Христэд итгэгчдийн 60 хувь буюу 2 тэрбум гаруй итгэгчтэй. Католик гэсэн үгийн утга нь "дэлхий ертөнц" "даяар" гэсэн утгатай. Католик шашин нь бусад Христ Итгэлийн урсгалаас онцгой нэг тал нь Папаар удирдуулдагт оршино. Католик шашинтнууд ХТ 756 онд Ромын эзэнт гүрний төрийн зөвшөөрлөөр Ватикан гэсэн өөрийн албан ёсны улстай болсон. Ватиканыг Пап захирна. Пап нь Тэнгэрбурханы газар дээрх төлөөлөгч хэмээн үздэг. Католик шашин Христ Итгэлийн гол тулгуур онол болсон Бурхан Эцэг, Хүү Христ, Ариун Сүнс гэсэн Ариун Гурвалд итгэдэг.
Онол сургаалын тухайд.
Католик шашны хувьд зөвтгөл нь зөвхөн итгэлээр ирдэг зүйл биш болж таарна. Учир нь хүний дотоод итгэл нь гаднах үйлдлээр илэрхийлэгддэг гэж тэд үздэг. Мөн сайн үйлс хийснээрээ гэмээ наманчилж буй хэрэг хэмээн чухалчилдаг ба хүн итгэлээр болон чуулганд соёрхсон Тэнгэрбурханы эрх мэдэлд захирагдан, буян үйлдэн явснаар авралыг олно гэж сургадаг. Харин протестант христ итгэлтнүүдийн хувьд зөвтгөл нь зөвхөн итгэлээр л ирдэг хэмээн үзнэ.
Тэнгэрлэг нигүүлсэлийн тухайд
Нигүүлсэл нь тухайн хүнийг итгэхэд урьдчилан тусладаг ба сайн үйл үйлдэхэд хөхиүлэн дэмжих үр ашигтай гэж католик шашин үздэг бол протестант урсгал нь ердийн нигүүлсэл нь авралд хүргэхэд хангалттай гэж итгэдэг.
Аврал
Итгэж ариун угаал хүлээн авсан байлаа ч онцгой төрлийн гэм нүглээс болоод аврал нь алдагдах боломжтой. Христийн талаар хэзээ ч сонсож байгаагүй нэгэнд ч аврагдах боломж бий гэж католик шашинд итгэж байхад протестант урсгал Христэд итгэж, сайн мэдээнд итгээгүй хүмүүс тамд унана хэмээн үздэг аж. Тэнгэрлэг нигүүлслийн үр дүн нь зөвхөн итгэлээр ирдэг гэж шинэчлэгдсэн чуулганыхан итгэж байх юм.
Сексийн хүчирхийлэл
1990-ээд оноос Католик сүмийн мяндагтнууд болон сүмийн гишүүд хүүхдүүд өсвөр насныханд бэлгийн хүчирхийлэл үйлддэг хэргүүд дэлхий даяар захиргааны гомдол, эрүүгийн хэрэг, хэвлэл мэдээллийн болон олон нийтийн хэлэлцүүлэгт асуудал болон дэвшүүлэгдэх болжээ. Католик сүм нь ийм хэрэгт холбогдсон этгээдийг өөр сүм рүү шилжүүлэн томилох зэргээр хаацайлдаг, тэдгээр нь шинэ газартаа ижил хэрэг үйлдсэн хэвээр байдаг нь илэрч хүчтэй шүүмжлэлд өртөх болсон. Энэхүү газар авсан ёс зүйгүй байдлын талаар шалган тогтоох, хэргийн талаар мэдээлэх боломжоор хангах, хохирогчдын эрх ашгийг хамгаалах албан ёсны үйл ажиллагааг авч хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд 2013 онд пап Францис энэ байдлыг хүлээн зөвшөөрч, Католик сүмийн ялзралтай тэмцэнэ гэдгээ мэдэгдсэн бөгөөд 2014 онд "Насанд хүрээгүйчүүдийг хамгаалах папын зөвлөл"-ийг байгуулсан байна.
Шашны гэмт хэргийн бүртгэлийн www.bishop-accountability.org сайтын мэдээлснээр, зөвхөн АНУ-д 1950-2015 оны хооронд католик сүмийн 6,528 мяндагтан хүчингийн гэмт хэрэгт холбогдсон нь бүртгэгдсэн бөгөөд мэдэгдэж буй 109,694 хохирогч нь бараг бүгд насанд хүрээгүй хүүхдүүд юм.
Эшлэл
Ангилал:Христийн шашин Ангилал:Христийн шашны урсгалууд
Канаан
thumb|right|240px|Канааны газрын зураг Канаан нь Газар дундын тэнгис, Иордан гол болон Сөнөсөн тэнгисээр хүрээлэгдсэн газрын эртний нэр юм.
Библи сударт Сүү болон Зөгийн бал урсдаг газар гэж дүрслэгдсэн. Бурханаас Абрахамын ур удамд олгоно гэж амласан газар хэмээн яригддагаас "Амласан газар" гэж хэлэгдэх тохиолдол байдаг. Одоогийн энэ газарт Израил улс оршдог.
Канаанд оршин суугчдын талаарх орчин үе дэх мэдээллүүдийн ихэнх нь 1928 онд олдсон Угарит хотын балгасын малтмалаас гаралтай юм.
Ангилал:Палестин Ангилал:Библийн суурин Ангилал:Израилын түүх Ангилал:Тора Ангилал:Шашны газар зүй
Алгасал баяр
Алгасал баяр нь Библийн сударт бичигдсэн байдаг, Иудаизм болон Католик шашны тэмдэглэлт өдөр юм. Египетийн боолчлолоос Израйльчууд МЭӨ 1445 оны үед гарсанаас хойш еврейчүүд (хожим нь иудейчүүд хэмээн дурдагдах болсон) Дээгүүр өнгөрөх баярыг жил бүрийн хавар тэмдэглэдэг юм. Абрахам, Исаак, Иаковын үр сад болох израйльчууд Египетийн дарлалд 400 жил хүлэгдсэний эцэст Тэнгэрбурхан тэднийг боолчлолоос чөлөөлөхөөр шийдэн Мосе гэдэг еврей хүнээр удирдуулан Египетийн нутгаас гаргасан хэмээн израйльчууд үздэг бөгөөд Египетэд амьдарч байхдаа амссан дарлал, Тэнгэрбурхан тэднийг гайхалтайгаар чөлөөлсөн тухай бүхнийг дурсан санах үүднээс тэмдэглэдэг баяр болно. Баярын тухай Ариун Библийн Гэтлэл номын 12:11-т бичсэн байдаг.
Уг баяраар израйльчууд гэр бүлээрээ цуглан гэрээсээ исгэх хөрөнгийг зайлуулан, исээгүй талх барин, гал дээр шарсан хурганы махыг халуун ногоо болон талхтайгаа хольж иддэг. Үүний дараа өрхийн тэргүүн эцэг Тэнгэрбурхан тэднийг эрт дээр үед хэрхэн гайхамшигтайгаар Египетийн нутгаас гаргасан түүхийг дурсан ярьж өгдөг.
Иерусалим хот дахь Ариун Сүм устгагдахаас өмнө жил бүр израйлийн өнцөг булан бүрээс иудейчүүд Иерусалим хотод ирэн баяраа тэмдэглэдэг байжээ. Одоо харин жил бүр тэмдэглэдэг энэхүү баярыг Седер хэмээн нэрлэх болжээ.
Ангилал:Израилын баярын өдөр Ангилал:Иудаизм Ангилал:Библийн сэдэв Ангилал:Гэтлэл ном
Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж
Нью-Йоркийн Хөрөнгийн бирж (New York Stock Exchange, NYSE) нь дэлхийд хамгийн томд тооцогддог үнэт цаасны арилжааны хөрөнгийн бирж.
Түүхэн хөгжил
Хувьцаа байрлуулах хамгийн нэр хүндтэй газар бол Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж юм. Хүмүүс эхний үед гудамжинд арилжаа хийдэг байснаа яваандаа 1790-ээд оны үеэс Wall Street гудамжинд амралтын өдрүүдэд байнга цугладаг болжээ. Эндээс хөрөнгийн зах зээлийн үүсэл эхэлсэн гэж үздэг. Тухайн үед уг гудамжинд хувьцааны дуудлага худалдаа болж, зарим өдөр 100 хүртэлх хувьцаа арилжиж байсан түүх бий.
Их удалгүй брокерууд Wall Street-ийн кофены газруудад оффисоо эмхэлж эхэлсэн бөгөөд эцэст нь Нью-Йоркийн хөрөнгийн зах зээлийн байранд нүүж очицгоосон юм. 1792 онд санхүүгийн хэрэгслүүдээр үйл ажиллагаа явуулдаг, худалдааны хэлцэл хийдэг Нью-Йоркийн 24 брокер Лондонгийн хамтран зүтгэгчдийн хамт Нью-Йоркийн хөрөнгийн биржийг байгуулах тухай "Саглагар модны доорх хэлэлцээрт" (Button wood Agreement) гарын үсэг зуржээ.Энэ үеэс хойш 200 гаруй жил өнгөрсөн ч Wall Street Америкийн төдийгүй дэлхийн санхүүгийн ертөнцийн нэрийн хуудас болсоор байна. Wall Street нь Нью-Йоркийн санхүүгийн дүүрэг доод Манхеттэнд байрлах нарийхан гудамж юм.
24 брокертэй энгийн зах зээлээс 1500 гаруй гишүүнтэй нийгэмлэг болтлоо өргөжин тэлсэн Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж дээр одоо дэлхийн өнцөг булан бүрийн 2000 гаруй томоохон компанийн хувьцаа худалдагдаж байна.
Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж Америкийн нийгмийн хөгжилд
Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж шиг дэлхийн эрдэмтэд, сэтгүүлчид, зохиолчдын анхаарлыг маш их татсан нэг ч байгууллага байхгүй билээ. Энэхүү байдал нь Америкийн нийгмийн хөгжилд XIX зууны II хагас XX зууны эхээр түүний гүйцэтгэсэн асар их үүрэгтэй холбоотой ажээ. Тухайлбал, энд Вандербильт, Морган, Гарримэн, Рокфеллер нарын санхүүгийн асар том толгойлогчид бий болсон. Эдгээрийн зарим хэсэг нь одоо ч байна. Бирж нь макро эдийн засгийн хувьд маш чухал үүрэг гүйцэтгэж байна. Хөрөнгө оруулалтын механизмын гол элементийн нэг болсоор байна. ХIХ зуунд АНУ-д төмөр замын асар их сүлжээг бий болгосон нь Нью-Йоркийн хөрөнгийн биржтэй салшгүй холбоотой.
АНУ-ын хөрөнгийн бирж нь Европ тивийн улсууд болон Япон улсынхыг бодвол тухайн орнуудын нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн онцлогтои холбоотойгоор хөгжилд нь мэдэгдэхүйц үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Энэ онцлог Японоос бусад оронд одоо ч хадгалагдаж байна.
1929-1933 оны дэлхийн эдийн засгийн хямрал
Барууны нийгмийн эдийн засгийн хөгжилд "Аугаа их зогсонги байдал" гэж нэрлэгдэж үлдсэн 1929-1933 оны дэлхийн эдийн засгийн хямрал эрс өөрчлөлтийн эргэлтийн шат болсон билээ. Хөрөнгийн зах зээл дэх зүй бусын үйлдлийн улмаас зарим орнууд дахь үйлдвэрлэл 50 хүртэл хувиар буурч, ажилгүйдлийн төвшин 30 хувьд хүрсэн нь дэлхийн эдийн засаг дахь хүнд уналтын үндсэн шалтгааны нэг гэж үзэх үзэл өргөн дэлгэрсэн юм.
1929-1933 оны байдлаар Нью-Йоркийн хөрөнгийн биржийн хувьцааны нийт өртөг (капитализаци) хэдэн жилийн туршид хямралын өмнөх төвшингээс 17 хувиар буюу 89 тэрбум доллараас 15 тэрбум доллар хүртэл унасан. Америкийн толгойлогч том корпорацийн хувьцааны ханш, тухайлбал, "Женерал электрик" компанийх 11 дахин, "Крайслер" компанийх 27 дахин, "Женерал моторс" компанийх 80 дахин унасан. Энэ үед үнэт цаасны үйлдвэр, улс орны санхүүгийн бүх салбар, олон нийтийн анхаарлыг татсан. Wall Street-ийн санхүүгийн хаягаар олон тооны зэмлэл сонсогдож, түүний үйл ажиллагаа улс орны эдийн засагт гүнзгий хямралыг авчирсан юм. Энэ нь үнэт цаасны зах зээлийг төрөөс зохицуулах бүхэл бүтэн тогтолцоог боловсруулж хэрэгжүүлэхэд хүргэсэн билээ.
Мөн АНУ-ын биржийн хямрал хамгийн их эвдэн сүйтгэх хэлбэрээр явагдсан юм. Гэхдээ 30-аад онд АНУ-д дэлхийд анх удаа салбаруудыг төрөөс зохицуулах хатуу чанга, илүү нарийн, үр ашиг бүхий тогтолцоог бий болгож чадсан юм.
Гүдгэр олонлог
right|thumb|Гүдгэр олонлог right|thumb|Гүдгэр биш олонлог Евклидийн огторгуйд өгөгдсөн олонлогийн дурын 2 цэгийг холбосон хэрчмийн бүх цэг тухайн олонлогт харьяалагдаж байвал уг олонлогийг гүдгэр олонлог гэж нэрлэнэ.
Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж
1987,1997 оны хямралууд
Харин 1987,1997 онд 1929 оныг санагдуулам хямрал зарим оронд үүсэв. Жишээлбэл, 1987 оны 10 дугаар сарын 18-нд Нью-Йоркийн хөрөнгийн биржийн Доу-Жонсын индекс 508.32 пунктээр буюу 22.5 хувиар унасан (1929 оны 10 дүгээр сарын 28-нд энэ үзүүлэлт анх 12.8 хувиар буурсан юм). Гэвч эдийн засгийн бодит секторт мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлээгүй учир зах зээл хурдан сэргэсэн.
Гүдгэр олонлог
Евклидийн геометр дахь тодорхойлолт
C нь бодит буюу комплекс вектор огторгуйд өгөгдсөн олонлог байг. Хэрэв C-ийн дурын x, y элементүүд болон [0,1] интервал дахь дурын t тооны хувьд
Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж
1987,1997 оны хямралууд
1997 оны 10 дугаар сарын 27-ны өдрөөс дэлхийн томоохон хөрөнгийн биржүүд дээр хувьцааны үнэ огцом унаж, томоохон хувьцаа эзэмшигчид "шатав". 1997 оны 7 дугаар сараас Таиланд улсаас эхэлсэн энэ хямрал яваандаа Зүүн Өмнөд Азийн орнууд, Латин Америкийн ихэнх улс, Африк тивийн тал хэсэг, ОХУ-д хүрч газар авсан. Хамрах хүрээгээр үнэхээр өргөн байв. Гол нь үсрэнгүй хөгжилтэй орны үнэт цаасны зах зээлийг хамарсан. Дээрх бүс нутаг, улс оронд үнэт цаасны зах зээлийн зохицуулалт сайнгүйг, гадаад өрийн дарамт ихийг харуулав.
Одоогийн дүр төрх
Нью Йоркын Хөрөнгийн Бирж /NYSE/ нь АНУ-ын Нью-Йорк хотын Доод Манхаттэн дахь Уолл Стрийт гудамжны 11-т байрладаг ба дэлхийн хамгийн том хөрөнгийн биржүүдийн нэг. 2007 онд "NYSE", "Euronext" компанитай нэгдсэнээс хойш НЙХБ-ийг "NYSE Euronext" компани эрхлэн явуулж байна. Хөрөнгийн биржийн худалдааны танхим нь дөрвөн тасалгаанаас бүрддэг. НЙХБ-ийн үйл ажиллагаа явуулдаг гол байшинг 1978 онд Америкийн Үндэсний түүхэн дурсгалт газрын жагсаалтад оруулсан. 2005 оны 12 сарын 6-наас НЙХБ ашгийн төлөө, олон нийтийн компани болсон ба 2006 оны гуравдугаар сарын 8-наас "NYSE Group" нэрээр гүйлгээнд оролцдог болсон. Түүнээс жилийн дараа буюу 2007 оны 4 дүгээр сарын 4-нд "NYSE Group", "Euronext"-тэй нэгдсэн.
Гүдгэр олонлог
Евклидийн геометр дахь тодорхойлолт
цэг нь мөн C-д харьяалагдаж байвал C-г гүдгэр гэнэ. Өөрөөр хэлбэл, x ба y-г холбосон хэрчмийн бүх цэг C дотор байна. Энэ нь бодит, эсвэл комплекс топологи вектор огторгуй дахь гүдгэр олонлогууд нь холбоост олонлог болохыг илтгэж байна.
Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж
Одоогийн дүр төрх
1960-аад оны дунд үеэс "NYSE Composite" /NYSE: NYA/ үүссэн бөгөөд 1965 оны төгсгөлийн оноотой 50 оноо дүйцэх байдлаар үүсгэсэн. "Dow Jones Industrial Aүerage" индекс 30 хувьцааны дүнг тусгадаг бол "NYSE Composite" нь бүх хувьцааны өссөн буурсан байдлыг тусгадаг. 2003 онд NYSE 2002 оны хаалтын дүнг 5,000 оноотой дүйцүүлж шинэ утга оноосон. Одоогоор тус хөрөнгийн бирж дээр "NYSE Composite", "Energy", "Financial", "HealthCare", "International 100", "TMT", "US 100", "World Leaders", "Arca Tech 100" гэсэн есөн индекс ашиглаж байна.
Гүдгэр олонлог
Евклидийн геометр дахь тодорхойлолт
Ангилал:Геометр Ангилал:Математик анализ
Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж
Одоогийн дүр төрх
2008 оны 12 сарын 31-ний байдлаар "NYSE Euronext" дээр 8500 гаруй жагсаасан лист байсан нь 16.7 триллион ам.долларын үнэлгээтэй байсан бөгөөд өдөрт дунджаар 153 тэрбум ам.долларын гүйлгээ хийгдэж байсан байна.
Ажиллах журам
Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж нь үнэ хаялцуулах журмаар ажилладаг зах зээл юм. Ийм зах зээл дээр худалдагчдын бие төлөөлөгчид нь үнэт цаасаа аль болох өндөр үнээр зарахын төлөө тэмцдэг. Худалдааны танхимд үнэ дуудан хашгичих нүргээн дундаас нэг нь өөрт тохирсон үнэтэй хувьцааг худалдан авч, нөгөө нь ашигтай үнээр үнэт цаасаа зардаг. Энэ харилцан үйлчилгээний дүнгээр тухайн үнэт цаасны тэр өдрийн, тэр сарын ханш тогтдог. Нью-Йоркийн хөрөнгийн биржийн бусад зах зээлээс ялгарах ялгаа нь энэ юм. Хувьцаа тус бүрт нэг мэргэжилтэн ажилладаг ба түүний үүрэг нь хувьцааны эрэлт нийлүүлэлтийг зохицуулах. Ямар нэг байдлаар худалдан авагч болон худалдагчгүй болсон арилжааг заримдаа өөрийн мөнгөөр авах буюу зарах үйл ажиллагааг эрхэлдэг
Шаардлага
Ангилал:Хөрөнгийн бирж Ангилал:АНУ-ын аж ахуйн нэгж Ангилал:АНУ-ын эдийн засаг
Молон хаан
Дөчин түмэн Монгол Улсыг нэгэн хэсэг захирч явсан Молон хаан нь 1437 оны улаагчин могой жил Тайсун хааны ахмад хүү болон төржээ. 1465 онд үхэгт хаан Махкургисыг хорлогдсоны дараа Монголын 28 дахь хаан болон хаан ширээнээ суужээ. Хаан ширээнээ суусны дараа Муулихай ван өмнө зүг цэрэглэж Ниншиань, Хиюванийг довтлон бут цохив. Ордос түмний Мөнх, Хадбух нарын ноёдын хуйвалдаанаар Муулихай ван ван Молон хааныг алжээ. Түүнийг амь үрэгдсэний дараагаар олон жил хаангүй байсны эцэст 1475 онд сая Мандуул хаан, хаан ширээнд суусан юм.
Ангилал:1437 онд төрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын бага хаан Ангилал:1466 онд өнгөрсөн
Айраг
thumb|[[Өрөм, боорцог, ааруул, айраг]] Айраг — Гүүний сүүг хөрөнгөлөн бүлж исгэсэн цагаан идээ болоод унд.
Гашуувтар исгэлэн амттай, цагаан өнгөтэй. Гүүний сүү, үнээний сүүгээр хийдэг. Халх Монголчууд гүүний сүүгээр, Баруун Монголчууд гүү, үнээний сүүгээр айраг исгэдэг. Үнээний айргийг нэрж шимийн архи болон аарц гаргаж авдаг. Аарцыг хатаан ааруул, хурууд хийдэг. Мөн үнээний айргийг тодорхой горимын дагуу бүлж гаргаж авдаг нэгэн идээ бол айргийн тос юм.
Айраг
Манай оронд гүүний айраг үйлдвэрлэх явдал олон мянган жилийн түүх уламжлалтай юм. Гүүний айргийг Монгол Улсаас гадна Бүгд Найрамдах Казахстан ба Киргиз улс, ОХУ-ын Автономит Башкир болон Халимаг улсад хийдэг байна. Монгол оронд айраг бол өргөн дэлгэрсэн ундаа бөгөөд Булган, Архангай, Өвөрхангай, Төв, Дундговь аймгууд айраг үйлдвэрлэдэг гол нутаг юм. Гүүний айргийг зун, намрын улиралд хийдэг уламжлалтай боловч гүүг нэмэгдэл тэжээлээр тэжээсэн нөхцөлд жил тойрон сааж айраг исгэж болно. Гүүний айраг бол манай хүн ардын зун цагт өдөр тутмын хэрэгцээт хүнсний чухал зүйл болохоос гадна эмчилгээ сувилгааны чанартай бүтээгдэхүүн болдог. Ер нь адуун сүрэг сүрьеэ, бруцеллёз, дэлэнгийн үрэвсэл зэрэг саалийн бусад төрлийн малд өргөн тохиолддог өвчнөөр өвчилдөггүй учир сүү шим нь энэ талаар харьцангуй ариун гэж үзэж болох юм.
Саам болон айргийн бүрэлдэхүүний 1.8-2.2 орчим хувийг эзэлдэг уургийн бодис сүүн хүчлийн бактерийн нөлөөгөөр үхрийн сүүтэй адил нягт элгэн бүрэлдэхгүй харин үл мэдэг жижиг язмаг үүсгэдэг учир ходоод гэдэсний ажиллагааг хүндрүүлдэггүй, хялбархан шингэдэг. Саамын нийт уургийн 40% -ийг альбумин, глобулин мэтийн уусагч уураг эзэлнэ. Энэ уусмал уургийн дотор 47.6% нь альфалакто-альбумин, 31.4% бета-лакто-глобулин, 14.8% иммунт глобулин эзэлж байгаа нь гүүний айргийн сувиллын ач холбогдлыг тодорхойлох нэг хүчин зүйл билээ. Айраг боловсруулах үед уургийн зүйл задарч цөөн молекулт, хялбар шингэж боловсрох нэгдлүүд болж хувирна. Альбумин задарч альбулоз пептон, амин хүчил болно.
Казеин мөн маш нарийн язмаг үүсгэн тунадасжина. Айргийн бүрэлдхүүнд чухал чухал амин хүчлүүд байх бөгөөд амин хүчлийн найрлагын хувьд айраг нь төгс чанарт тэжээлийн зүйл юм. Үүгээр айраг нь эхийн сүүтэй ойролцоо юм. М. А. Маринагийн судалснаар үзэхэд гүүний сааманд триптофан 1.38-1.44% буюу үхрийн сүүнийхээс илүү байна. Триптофан бол хүний биед их чухал үүрэг гүйцэтгэдэг, түүнээс РР витамин, цөсний хүчил, бэлгийн ба кортикостероид гормон, стерин зэрэг биологийн чухал бодисууд үүсдэг байна. Айргийн уургийн бүрэлдхүүнд ер нь 20 орчим амин хүчил байх бөгөөд түүний 10 нь бие махбодын дотор нийлэгжиж бий болдоггүй учир хүнсний зүйлээр гаднаас орж байх ёстой бусад амин хүчлээр орлуулж боломгүй амьдралын чухал хүчлүүд юм.
Эдгээр хүчлээр бие махбодыг хангаж өгөх хүнсний эх үүсвэр нь айраг гэж зүй ёсоор үзэж болно. Айрагт 1.5-2.2%-ийн хэмжээний тослог байна. Сааманд тос жижиг бөмбөлөг байдлаар орших боловч айраг бүлэх явцад тос нь бөөгнөрч айргийн гадаргууд хөвнө. Айргийн тосны бүрэдхүүнд олон холбоост үл ханасан өөхөн хүчил линолийн ба линолений хэмжээ 38.6%, нэг холбоост үл ханасан хүчил децений, тетрадецений, пальмитолеиний, гептодецений, олеиний хүчил 25.9% ханасан хүчлүүд 35.5% -ийг эзэлж байдгаас үзэхэд айргийн тосонд орших 20 орчим өөхөн хүчлийн дотор үл ханасан хүчлүүд 64.5% -ийг эзэлдэг байна. Үл ханасан өөхөн хүчлүүд хүний бие махбодод маш хариуцлагатай үүрэг биелүүлнэ. Айргийн тосны константыг авч үзвэл иодын тоо нэлээд өндөр, Монголд хийсэн судалгаагаар 95.5, Казахстаныхаар 101 хүрч байжээ. Айргийн тос цөсний хүчлийн нөлөөгөөр хялбархан эмульс болж липаза ферментийн үйлчилгээгээр задарна.
Айргийн найрлаганд хүний биеийн эрүүл мэндэд хэрэгцээтэй бараг бүх витамин агуулагдаж байдаг. Айраг А, С, В витаминаар маш баялаг байдаг. Нас гүйцсэн хүний биед өдөрт А витамин 1 мг, Д витамин 0.002 мг, С витамин 50-75 мг, В витамин 2-3 мг, РР витамин 20 мг гэх мэт витаминууд шаардлагатай байдаг гэсэн норм байдаг. 1л айрагт 0.3-0.4 мг А витамин, 95-100 мг С витамин, П.Берлиний тодорхойлсноор 250-330 мг, Казахстанд хийсэн судалгаагаар 100-200 мг аскорбины хүчил байдаг ажээ. Айраг бол Д витамин ихтэй бүтээгдэхүүн юм. Үржийн витамин болох Е витамин 1л сааманд 0.65-1.05 мг байна. Холестриний солилцоонд ордог F витамин линолийн, линолеиний, арехидоны, зэрэг үл ханасан өөхөн хүчлийн хэмжээнээс хамаардаг тул айраг бас энэ витаминаар баялаг. Айрагт В – гийн төрлийн витамин байдаг.
Айргийн шимт чанарыг түүний бүтээгдэхүүн дэх эрдэс бодисуудтай холбож үзэх ёстой. Айраг бол кальций, фосфор, кобальт, зэс зэрэг эрдсээр үхрийн сүүнээс давуутай. Айраг нь ялзруулагч бактер, гэдэсний савханцар, стафилококк зэрэг хөнөөлт болон сүрьеэ, хижиг, балнад, иж балнад мэт халдварт өвчний үүсгэгчийн өсөлт, үржилтийг саатуулах, гэдсэн дэх ялзралын процессийг зогсоох, гэдэсний рH –ийг хүчиллэг орчинд байлгах үйлчилгээтэй. Айргийн энэхүү сувилал эмчилгээний чанар нь нэг талаар хөрөнгийн бичил биетүүдийн ялгаруулдаг антибиотик бодис, нөгөөтэйгүүр исэлтийн үр дүнд бий болдог үлэмж хэмжээний сүүний хүчлийн хэмжээтэй шууд холбоотой. Ийм учир айргийн хөрөнгө бэлтгэхэд антибиотик идэвх сайтай, хоорондоо харилцан нийцэл чанартай сүүнхүчлийн бактер, дрожжийн өсгөврүүдийг шилэн сонгож хамсгах нь чухал юм. Гүүний сүүнд 6.5-7.0% сүүний чихэр-лактоза байдаг.
Айраг исгэх явцад энэ чихэр сүүн хүчлийн бактери, дрожжийн ферментийн нөлөөгөөр исэлдэн сүүн хүчил, спирт болж хувирна. Исэж гүйцсэн айргийн бүрэлдхүүнд үлдэгдэл чихэр 2.5% орчим, этил спирт 1.9-2.0% байх ба ерөнхий хүчиллэг 120 Т0 байна. Айраг исгэх явцад хөрөнгийн бичил биетний лактоза фермент сүүний чихрийг глюкоза, галактоза гэсэн хоёр моносахарид болгон задална. Тэр нь цаашид сүүн хүчил, спирт, нүүрсхүчлийн хий, бусад амт үнэр үүсгэгч органик бодисууд болон задрах бөгөөд ер нь энэ бүх исэлтийн явц маш нарийн төвөгтэй процесс юм. Зөвхөн үзмийн чихэр глюкозыг сүү хүчил, этил спирт болгон задлахад 20 гаруй фермент 6-8 кофермент, калий, магнийн ион оролцоно. Маш олон янзын исэлтийн үр дүнд дээр өгүүлсэн сүүн хүчил, нүүрс хүчлийн хий, спиртээс гадна бага хэмжээгээр пропил, бутилын спирт, цуу, пропион, пиро усан үзмийн хуван хүчлүүд [0.5-0.8%], альдегид, глицерин [1-3%], төрөл бүрийн эфир, ацетон, диацетил зэрэг нэгдлүүд үүсэж айргийн өвөрмөц үнэр амтыг бий болгоно. Айраг исгэх процесст сүүн хүчлийн савханцар, [энэ нь болгарын савханцартай хэлбэр дүрс, шинж тэмдгээр ойролцоо] сүү хүчлийн кокк-стрептококкус лактис мөн үнэр үүсгэгч бактер, торула маягийн дрожж оролцоно. Стрептококк нь хүчиллэг орчинд тэсвэр муутай учир исгэлэн өндөржихөд цөөрөх бөгөөд харин сүүн хүчлийн савханцар, дрожж идэвхтэй өсөж үрждэг. Энэ нь айргийн исэлтийн явцад сүүн хүчлийн савханцар, дрожжийн өсөж үржилтэд чухал шаардлагатай биологийн идэвхт бодис бий болж, pH –ийн хувьд тодорхой нөхцөл бүрддэгтэй холбоотой байна.