cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Магадан муж
Цагийн бүс
Магадан муж нь Магаданы цагийн бүс (MAGT)-т харьяалагдана. Ердийн үедээ UTC+12 бөгөөд зуны цагийн үедээ +12 болдог.
Эш холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Куликовын тулалдаан
Куликовын тулалдаан (1380 оны 9 сарын 8) нь Дон мөрөн, Непрядва гол хоёрын бэлчир орчим Куликовын тал (Б.Ринченгийн орчуулгаар "Тутгаалжин" шувууны тал) гэдэг уудам газар Алтан Ордын эзэн Мамай, Москвагийн вант улсын Донын Дмитрий нарын хооронд болжээ. Энэ тулалдаан болсон түүхэн нөхцөл нь Алтан ордны хаан ширээг эзлэн байсан Мамай нь өөрийн өрсөлдөгч Тогтамыш хааны эсрэг Литовын вангуудтай холбоо тогтоожээ. Мамай нь Тогтамыш хааны холбоотон болох Москвагийн ван Дмитрийг цохих зорилгоор Москва руу хөдөлсөн бөгөөд энэ дайнд Литовын вантай хамтран тулалдах бодолтой байжээ. Гэтэл Тогтамышын холбоотон Дмитрий өрсөн хөдөлж Маматай тулалдсан байна.
Энэхүү тулалдаан Алтан Ордын захиргаанаас Орос орныг чөлөөлж чадаагүй юм. Гэхдээ түүхэнд алдаршсан энэ тулалдаан монголын ноёрхлоос эх орноо чөлөөлж, Оросын вант улсууд нэгдэж, төвлөрсөн улс байгуулах угтвар болж өгчээ. Мамай нь албан ёсны Алтан Ордын ханы удам байгаагүй бөгөөд Чингисийн удмын Ногай ханы ач гэдгээрээ Чингисийн удамд тооцогддог. Тэрээр оросын ванлигуудыг Алтан Ордод биш шууд өөрт нь татвар төлж байхыг шаардаж байсан. Иймээс ч Куликовын талд Донын Дмитрийтэй хийсэн тулаанд Алтан Ордын цэрэг Оросын голлох цохилтын хүч болсон байдаг юм.
Тулалдааны өмнө үүссэн нөхцөл
Оросын ванлигуудын эзэн болох Алтан ордны улс нь тухайн үед хөх ба цагаан гэсэн хоёр ордод хуваагдаад байсан ба Тохтамыш нь хөх ордын хааны суудлыг өвлөж авсаны үр дүнд 1376 онд Доголон Төмөрийн туслалцаатайгаар цагаан ордыг өөртөө нэгтгэжээ. Тохтамыш нь Чингис хааны ач Орд ханы удам юм. Тохтамыш хаан ширээнд залрахын өмнөх хорин жилд хорь гаруй хүн хаан ширээнд залагдсан боловч тухай бүр ордны эргэлтээр амь үрэгджээ. Үүний нилээдийг нь Мамай зохион байгуулсан гэж үздэг байна. Сарайд төрийн эргэлт гарах бүр Оросын вангууд очиж тангараг өргөж Ордод үнэнч байхаа андгайлж аливаа зарга маргаанаа шийдүүлдэг байжээ. XIV дүгээр зууны жараад онд Орос дахь Москвагийн ванлиг болон Алтан ордны улс дахь ёс бусаар хаан ширээг булаан авсан Мамайн хүчирхэгжилт бараг нэгэн цаг үед болсон бөгөөд Алтан ордны улсад Мамайг хүчирхэгжин өндийхөд Оросын вангууд авилга шан харамж өгч ихээхэн тус болжээ. Тэд Мамайн өрсөлдөгч Тагайг 1365 онд, харин 1367 онд Болд Төмөрийг ялснаар түүний замыг нь засч өгсөн. 1376 онд Ижил мөрний зүүн эргээс Мамайд хүчин зүтгэхээр ирсэн Хөх ордын хаан Арапша нь Новосилийн ванлигийг хоослон цөлмөөд Ока мөрнийг гатлан ирсэн Москвагийн ванлигийн цэрэгтэй тулгарахаас зайлсхийсний эцэст 1377 онд Москва-Суздалийн ванлигийн хамтарсан цэргийг Пьяна гол дээр бут цохин Нижегород болон рязанийн ванлигийг хоосруулжээ. Харин дараа жил нь 1378 онд Мамай Москвагийн ванлигийн ван Дмитрийтэй шууд тулгаран эрэгчин эмэгчнээ үзэхээр шийдсэн авч түүний ноён Бегичийн цэрэг Вожа гол дээр салам ялагджээ. Мамай Рязанийн ванлигийг дараа нь хоослон цөлмөсөн боловч 1378-1380 онд ижил мөрний доод урсгал хавийн газар нутгийг Тохтамышд алдсан байна. 1380 оны 8 дугаар сарын 15-нд Коломно хотод Тохтамыш хааны оролцоотойгоор оросын ванлигуудын цэргийн цугларалт зарлагдсан байжээ. Зүүн хойд Оросын бүх газар нутгаас цэрэг ангиуд энэ газрыг зорин цувж байв. Суздаль, Тверь, Смоленскийн их ванлигуудын цэрэг ч иржээ.
Тулалдааны шалтгаан
Орос-монголын зэвсэгт мөргөлдөөн болсон шалтаг нь Мамайн зүгээс урьд нь Жанибекийн үед төлж байсан хэмжээнд хүргэн татвараа нэмэн төлөхийг шаардахад нь Дмитрий Ордын хууль ёсны хаан Тогтомышдд татвар төлж байсан тул түүнд мөн давхар төлөхөөс татгалзсан хариу өгсөн явдал байжээ. Үүнд Ордын хаан ширээний төлөөх тэмцэлд хүчтэй эсэргүүцэл нөлөө үзүүлж буй Мамайг зайлуулах гэсэн Тохтамыш хааны нөлөө маш их байсан. Оросуудын Ордод төлж байсан албан татварын нэг хэлбэр нь цэргийн алба байсан ба тэр л үүргээ биелүүлэх гэж Оросууд хуралдсан юм. Нөгөө талаас Мамай цор ганц эзэн хаан байхыг ихэд хүсэж байсан учир түүний замд саад болж байсан ганц хүн нь Тохтамыш байсан ба түүнийг алтан урагт үл тооцон гадуурхаж доромжилж байсны хариуг хатуухан өгөх бодолтой байсан. Тэрээр Оросуудын хүчийг ашиглаж энэ үйл ажиллагаагаа явуулах бодолтой байжээ. Мамай нь Литовын их ван Ягайлотой хүчээ нийлүүлэн Москватай тэмцэхийн тулд Ягайлотой Ока голын зүүн эрэгт 9 дүгээр сарын 14-нд нийлэхээр тооцоолсон байна. Энэ нь Дмитрий өмнө нь 1373 болон 1379 онуудад Ока голын хойд эрэгт хамгаалалтын байр эзлэн тус голыг гатлахаасаа болгоомжилно хэмээн үзсэнтэй холбоотой аж. Мамай Тохтамышын эсрэг тэмцэхийн тулд Италийн Генуэгийн худалдаачдын дэмжлэгийг авч тэд хариуд нь Орост чөлөөтэй худалдаа хийх эрх, мөн Крым орчмийн газар нутгийг нэхжээ. Үүнийг биелүүлэхийн тулд Москвагийн Дмитрий ванд Оросын Их вангийн суудлыг амлаж хамтран тэмцэх санал тавьжээ. Цагтаа Дмитрий Ван Мамай хоёр хамтран Рязанийн ван Олегийн эсрэг байлдаж явсан ажээ. Гэвч Дмитрий ван Ордоос ирэх хожмийн аюулаас болгоомжлон Мамайг дэмжихээс татгалзаж, Алтан ордын хууль ёсны эзэн хаан Тохтамышт үнэнчээ нотолж энэ саналаас нь татгалзжээ. Мамайн энэ саналыг Тохтамыш хаанд дуулгасан бөгөөд харин ч эсэргээр нь Мамайг ялсанг тохиолдолд эргүүлээд Дмитрийг Оросын их ван болгож болох юм гэсэн тохиролцоо хийсэн. Дмитрийд хоёр л гарц байлаа. Нэгдүгээрт Мамайтай эрэгчин эмэгчинээ үзэж ялан бүх Оросын ван болох, хоёрдугаарт ялагдсан тохиолдолд толгойгоо шонд өлгүүлэх. Тиймээс тэрээр дайтахаас ч өөр аргагүй болсон юм. Оросууд Мамайтай хэрхэн харьцах талаар үнэндээ нэгдсэн үзэл бодол байсангүй, харин Мамай үнэн алдартны шашинтны дайсан болох католикуудтай хамтран ажилладаг тул үнэн алдартны шашинт Оросууд түүнд дургүй байжээ. Ингээд мөргөлдөөн гарах нь гарцаагүй болов. Оросуудын эрх чөлөөний билэг дэмдэг болсон энэ тулалдаан нь тэр үеийн хаан ширээний төлөөх мөргөлдөөний нэгэн адил байсан бөгөөд "Доны" Дмитрийд Мамайг цохих үүргийг Тохтамыш хаан өгсөн юм. Түүнээс бус Оросууд өөрсдөө санаачлан боссон зүйл ч байхгүй тэгээд ийм их хүч гаргах тэнхэл Ордод байсан уу гэхээс Оросуудад байгаагүй юм. Ордын албат Оросууд өөрсдийн хууль ёсны эзэн хааныхаа төлөө буюу Чингисийн удмын хаан ширээ залгамжлагч Тохтамышын л төлөө тулалдсан билээ. Ордын албан татварын нэг нь цэргийн биеээр хаах алба байсан гэж дээр дурьдсан тэр л үүргээ биелүүлжээ. Мамайн холбоотон Ягойла ч 1380 оны 12-р сарын 8-нд болсон тулалдааны талбар луу хоцорч байлаа. Тэрээр хүчний харьцаа хаашаа эргэж хэн нь Ордын хаан хэвээр үлдэхийг ажиглаж байлаа.
Эшлэл
53.6525°N, 38.6535°W
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Алтан Ордны Улс Ангилал:Дундад зууны тулалдаан Ангилал:Дундад зууны Монголын түүх Ангилал:Монголчуудын дайн Ангилал:Монголчуудын оролцсон дайн Ангилал:Монголчуудын тэлэлтийн тулалдаан Ангилал:Оросын түүхэн дэх тулалдаан Ангилал:1380 он Ангилал:14-р зууны тулалдаан
Солонгон арвас хошуут
Гадаад төрх
Хошууг нь оролцуулаад 42-55 см урт байна. Тэдний том алаг хошуу нь 12-15 см буюу биеийн уртын 3 ны 1 тэй тэнцдэг. Хошуу нь том, хүнд нүсэр харагдах ч, маш хөнгөн хатуу байдаг аж.
Солонгон арвас хошуутын бие нь хар, хүзүү цээж нь шар байна. Жилд нэг удаа өд нь гуужин солигддог. Хөл нь хөх өнгөтэй ба сүүлний үзүүрт улаан өдтэй. Хошуу нь ногоон өнгө голлосон, үзүүр нь улаан, хажуу хэсэгтээ улбар шар байна.
Тархалт
Энэ шувуу нь Мексикийн өмнөд хэсэг, Венесуэл, Колумбад таарна. Солонгон арвас хошуут нь халуун дулаан бүсийн ой шугуйд амьдран, модны хонгил нүхэнд үүрлэдэг. Бусад арвас хошуутын адилаар маш нийтэч шувуу бөгөөд ганцаар байх нь ховор юм. Голдуу 6-12 тоогоор сүрэглэнэ. Энэхүү шувуу нь нисэхдээ сайн биш ба ихэвчлэн мод дамжин үсэрч явна.
Үржил
Эмэгчин нь 2-4 цагаан өндөг гаргах ба хоёул ээлжлэн дардаг. 15-20 хоноод өндөг хагаран бараг өдгүй нүцгэн дэгдээхэй гарна. Дэгдээхэй нь 2 сарын дараа нүдээ нээдэг байна. Эх, эцэг нь ээлжлэн хоол тэжээл зөөж 8-9 сарын дараа дэгдээхэй нас бие гүйцэн, хошуу нь ургаж томрох ба үүрээ орхин бие даадаг аж.
Цахим холбоос
Ангилал:Арвас хошуут
Асбест
Асбест (Англи: asbestos) нь шөрмөсөн чулуу хэмээх эрдэс бодисоос гаргаж авдаг бүлэг минералыг хэлнэ.
Маш нарийн ширхэг бүхий энэ чулууны ширхэг нь хүний үсийг 5000 хуваасны нэгтэй ойролцоо нарийхан байдаг байна.
Газраас шөрмөсөн чулууны эрдсээс гаргаж авдаг. Удаан эдэлгээтэй, бөх бат, халуун дамжуулдаггүй, галд тэсвэртэй анх нээсэн үед нь "Гайхамшигт эрдэс" хэмээн барилга байгууламж, цахилгаан бараа, автомашин, гэр ахуйн бараа зэрэгт өргөн хэрэглэж иржээ. Гэвч агаарт тархсан шөрмөсөн чулууны нунтаг ширхэг нь амьсгалын замаар уушиганд орсноор 20-оос 40 жилийн дараах хорт хавдрын эх үүсвэр болдог болохыг тогтоож, 2006 оноос эхлэн "Энх цагийн бөмбөг" зэргээр нэрлэх болсон. Асбестийг цементтэй хольж материалтай хольж хэрэглэдэг. Хаягдал асбестийг тодорхой журмын дагуу, хуулах юмуу эсвэл ялган цэвэрлэж хураах ёстой. Байгаль орчин болон хүний эрүүл мэндэд асар их хортой бодис юм. Нэлээд хэдэн оронд тодорхой заасан нөхцөлөөс гадуур асбест хэрэглэхийг хориглодог.
Томита Цүнэжироо
Томита Цүнэжироо (富田 常次郎, とみた つねじろう, 1865 - 1937)) нь Шизүока мужийн Нүмазү хотын уугуул 7-р дант жүдочин, Коодоокангийн 4 эзэнгийн нэг. Коодоокангийн хамгийн анхны элсэгч, хар бүсний анхны эзэн юм.
Асбест
Япон улсад 1970 оны эдийн засгийн өндөр хөгжлийн үед асбестыг их хэмжээгээр ашигласнаас болсон гэх уушигны хорт хавдар болон арьсны хорт хавдраар нас барагсдын тоо эрс нэмэгдэж буй. Асбест хэрэглэсэн барилга байгууламжийн ашиглалтыг зогсоож, асбестыг бүрэн цэвэрлэж дууссаны дараа дахин ашиглах тусгай тушаал Засгийн газраас нь гараад байгаа юм. Өмнөд Солонгос болон Европын олон оронд ч мөн адил асбестын талаар хатуу хууль дүрмүүд хэрэгжиж эхлээд байна.
Томита Цүнэжироо
Гарал
Каноо Жигороог Тэнжиншинёо урсгалын жүжицүд суралцаж байх үед хамтран суралцаж байсан ба 1882 онд Коодооканг байгуулахтай хамт элсэн орсон. Хамгийн чадварлаг хийдэг мэх нь "Томоэ-нагэ".
Асбест
Гадны холбоос
Ангилал:Эрүүл мэндэд хортой бодис Ангилал:Хорт хавдар үүсгэгч бодис Ангилал:Эрдсийн утаслаг Ангилал:Тусгаарлагч утаслаг Ангилал:Бодисын бүлэг Ангилал:Цахиурын нэгдэл Ангилал:Нэхмэлийн утаслаг Ангилал:Галд тэсвэртэй материал
Томита Цүнэжироо
Гарал
Мөн "Сүгата Саншироо" хэмээх зохиолын зохиогч Томита Цүнэо нь Томита Цүнэжироогийн 2 дахь хүү нь юм.
Ангилал:Японы жүдоч Ангилал:Шизүока аймгийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:1865 онд төрсөн Ангилал:1937 онд өнгөрсөн
Тулуй
Тулуй (нэрийн зөв хэлбэр нь Толуй юм) нь (ойролцоогоор 1190 – 1232 оны намар) Чингис хааны их хатан Бөртэ үжнээс төрсөн отгон хүү. 1227 онд Чингис хааныг нас барсны дараагаас 1229 онд өөрийн ах Өгөдэйг хаан ширээнд суух хүртэл хугацаанд Тулуй Их Монгол Улсыг захирч байжээ. Отгон хүү гал голомтоо сахих монгол ёс заншлын дагуу Тулуй Монголын эзэнт гүрний Монгол эх нутгийн хэсгийг захирч байжээ. Алтан улс болон Хорезмд хийсэн аян дайнд Тулуй амжилттай оролцож өөрийн цэрэг дайны хэрэгт авьяас чадварыг харуулсан.
Байлдан дагуулалтад оролцсон нь
Эцэг Тэмүжин тэмцэл, байлдан дагуулалтаа эхлэж байх үед Тулуй балчир байсан учраас хувь нэмэр оруулж чадаагүй. Анхны байлдаанд 1213 онд хүргэн ах Чигүтэй хамт Дэчэн (одоогийн Dexing, БНХАУ-ын Шаньси мужид) хотыг дахин дарахад оролцсон. Анхны томоохон байлдан дагуулалтыг удирдсан нь 1221 онд персийн Хорезм буюу Хорасан (одоогийн Иран, Афганистан) улсыг эзлэх байжээ. Хорезмын болон зэргэлдээ бусад хотууд татвар гувчуур төлөхгүй гэж эсэргүүцэл үзүүлж байсныг дарах даалгаврыг эцэг Чингис хаан нь өөрөө өгч явуулсан. Үүнээс нэг жилийн өмнө 1220 оны 11-р сард Нишапур хотод бослого гарч, түүнийг дарахаар очсон Тогучарын (Тоорил хан хүү) амийг хотынхон хороосон тул Тулуй өшөө авч бослогыг дарсны дараа хотод үлдсэн энгийн иргэдийг бүгдийг нь хээр талд хөөн гаргаж Нишапурыг үнсэн нуранги болтол нь шатаасан. Мерв (одоогийн Туркменистанд) хотыг мөн адил бүхэлд нь шатаасан. 1227 онд эцэгтэйгээ хамт Ся улсыг дахин дарахад оролцсон. 1231–32 онуудад ах Өгэдэйтэй хамт Хятадын хойд хэсгүүдэд, Жүрчэнийн Алтан улсад байлджээ. Хамгийн сүүлд Кайфэн хотыг (одоогийн БНХАУ-ын Хэнань мужид) эзлэх аянд оролцоод нутаг буцсан.
Чингис хааны хаан ширээг залгамжлагчийг сонгосон нь
Тангудыг дахин дайлаар мордох үед Есүй хатан удам залгамжлагчийн асуудлыг гаргаж тавьсан байна. Зүчи хэдий авьяаслаг удирдагч, цэргийн жанжин байсан хэдий ч Бөртэ үжинг Мэргидээс буцаан авах үед эхийн хэвлийд байсан тул Чингисийн төрсөн хүү эсэх талаар маргаан байсны улмаас эвдрэл хагарал гарах магадлалтай хэмээн түүнийг залгамжлагчаар тодруулах боломжгүй байсан байна. Ялангуяа түүний удаах дүү Цагадай эрс эсэргүүцэж байсан. Цагадай хатуу ширүүн ааштай хүн байсан тул олон үндэстнийг хамарсан том гүрнийг удирдахад зохимжтой бус байжээ. Тулуй цэргийн жанжны хувьд маш авьяаслаг, цэргийн хүч ихтэй, олон ноёдын дэмжлэг хүртсэн хүн байсан тул хаан ширээнд сууж болох байв. Харин 3 дахь хүү Өгөдэй ааш зан зөөлөн, олон талуудын эв зүйг олохдоо сайн, улс төрийн уян хатан бодлого явуулах чадвартай хүн байсан тул Чингис хаан өөрийн залгамжлагчаар Өгөдэйг заан сонгожээ. Монголын олонх ноёд Тулуйг дэмжиж хаан болгохыг хүссэн боловч Тулуй эцгийн гэрээслэлийг даган ах Өгөдэйг хаан ширээнд суулгажээ.
Үхэл
«Монголын нууц товчоо»-нд бичсэнээр "1232 онд Алтан улсад хийж байсан аян дайны үеэр Өгөдэй хааны бие өвдсөнд дайн дажин сүйтгүүлсэн Хятадын Алтан улсын газар усны эзэд хилэгнэсэн байна гэж бөө нар мэргэлэн ойр төрлийн буюу алтан ургийн хүнийг золиослох хэрэгтэй гэсэнд Тулуй өөрийн саналаар адисласан усыг уун өөрийн амийг золиослон ахынхаа амийг аварсан гэж бичсэн байдаг. Тулуй үхэхийн өмнө Суут Чингис хаан эзэн минь, дээр чинь ах нар, доор чинь дүү нар байтал, хаан ах таныг агт морь шиг сорьж, ирэг хонь шиг барилж үзээд их сууринд суулгаж, олон улсыг захирах дээд үүргийг даатгав. Намайг хаан ахын дэргэд байж, мартсаныг сануулж, унтсаныг сэрүүлж яв гэсэн билээ. Одоо хаан ах чамайг алдвал, би хэний мартсаныг сануулж, хэний унтсаныг сэрүүлэх вэ? Үнэхээр хаан ах муужирвал, олон монгол улс өнчирч, Хятад улс баясах болно. Хаан ахын оронд би золио болъё!  Тул загасны нурууг тунтарч явлаа, би. Хилэм загасны нурууг хяргаж явлаа, би. Илэ-ийг (Алтан улсын Вангин Илэ жанжин) ялж, Хада-ыг (Алтан улсын Вангин Хада жанжин) дарж байв. Миний нүүр гоо, нуруу өндөр биз. Бөө нар бөөлж залбирагтун!'' гэж хэлсэн байна."
Гэр бүл
Тулуйн хатан Сорхагтани Бэхи нь хэрэйдийн Тоорил ханы дүү Жаха Хамбугийн охин байсан бөгөөд Тулуйд Мөнх, Хүлэгү, Хубилай, Аригбөх гэсэн дөрвөн хүүг төрүүлж өгчээ. Чингисийн хөвгүүдийн дундаас Тулуйн үр удам Монголын түүхэнд хамгийн их нөлөө үзүүлсэн байна. Мөнх хаан Их Монгол улсын дөрөв дахь хаан байсан бол Хубилай бүх Хятадыг байлдан дагуулж Юань гүрнийг байгуулжээ. Хүлэгү нь баруун өмнөд Азид байлдан дагуулалт хийж Ил Ханы улсыг байгуулсан байна. Тулуйн удмын хаад олон зууны турш (1251-1691) Монгол улсын төрийн эрхийг барьж, захирчээ. Тулуйн бага хатан, татвар эмсийн нэр Судрын чуулганд бичигдэж үлджээ.
Хөвүүд
Юань улсын түүхийн гол эх сурвалж болох «Юань улсын судар»-т дурьдсан нэрсийг тоолоход Тулуй 11 хүүтэй байхаар байгаа бол тухайн үеийн Судрын чуулган тэргүүтэй персийн эх сурвалжуудаас харахад 10 хүүтэй байна.
Бусад
Тулуй өөрөө хэзээ ч “хаан” буюу хаантай ижилсэхүйц  бусад цол хэргэм хэрэглэж байгаагүй, түүнийг “Их ноён”, “Үлүг ноён”  гэдэг байжээ. Харин олон арван жилийн дараа түүний хүү Мөнх 1252 онд эцэг Тулуйдаа “хаан” цол, мөн 1271 онд хүү Хубилай нь хятад уламжлалаар "ruizong" буюу "Цзин-сян хуан-ди" хэргэмээр нэрлэж түүхэн эх сурвалжид үлдээсэн байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Чингис хаан Ангилал:Монгол хан Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Боржигин Ангилал:Хиад боржигин Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:1232 онд өнгөрсөн
Үүлэн тооцоолол
thumb|350px|Үүлэн тооцооллын ерөнхий бүтэц Cloud computing Англиар нэрлэгдэх ба Монголоор үүлэн тооцоолуур. Яагаад үүлэн тооцоолуур гэж нэрлэгдэх болсон шалтгаан нь дэлхийн хаана ч үүл байж л байдаг үүнтэй адилаар дэлхийн хаанаас ч WAN сүлжээтэй холбогдож болох юм. Cloud computing гэдэг нэршил нь 1960-д оны үеэс АНУ болон барууны орнуудаар нэрлэгдэж ирсэн ба энэхүү нэрний гол санаа дэлхийг хамарсан 1 super-computer-т дэлхий даяар холбогдох боломж юм. Энэ чиглэлээр хөгжүүлэгч шилдэг компаниуд 2011 оны байдлаар VMware http://www.vmware.com/ Microsoft azure, amazon ECC2 байна. Cloud computer нь үндсэн 2 ангилалтай Private, Public. Хэрэв та өөрөө Datacenter үүсгээд байгуулах болон хөгжүүлбэл Private хэсэгт хамаарна. Үйлчлүүлэгч бол Public хэсэгт орно.
Cloud computing буюу шууд тооцоолуур нь нэг газраас тооцооллын өгөгдөл, тооцоолох хүчин чадал зэргийг бусад холбогдсон компьютерууд, төхөөрөмжүүдэд хангаж өгөх бүтэцийг хэлнэ. Энэ загвараар нэгэн зэрэг олон холбогдогч тооцооллын хэрэгслийг төв гол тооцооллын нөөцөнд шууд холбож ажилладаг. Үүлэн тооцоолуурын хүчин чадал ба мэдээлэл хадгалах нөөц чадал нь хувь хүн ба байгууллагын хэрэглэгчдэд чухал давуу боломжуудыг өөрийн мэдээллийн төвүүдээрээ (data center) олгодог.
Cloud computing нь компьютерийн програм хангамжийг ямар нэг өөрийн компьютер дээрээс биш харин интернэтээр дамжуулан олон компьютер дээр хуваарилан ажиллуулах, тооцоолох технологи юм. Өөрөөр хэлбэл мэдээллийн технологийн бүхий л төрлийн үйлчилгээг интернэтээр дамжуулан хэрэглэгчдэд хүргэх гэсэн шинэ арга зам гэж болох юм. Мэдээллийн технологид Cloud гэсэн үг нь өөрөө интернэтийг төлөөлдөг. Тиймээс хүмүүсийн ашиглах програм хангамж болон өгөгдлүүд нь ямар нэг хувь хүний компьютер дээр биш томоохон сэрверүүдийн сүлжээнд байрлах ба хэрэглэгчид хувь хүмүүс вэб броузер, тусгай програм ашиглан эдгээр нөөцөд ханддаг.
Энэ технологийн давуу тал юу вэ? Үүний тулд бид одоо хэрхэн компьютер хэрэглэдэг тухай бодож үзэх хэрэгтэй. Жишээ нь та бид нэг компьютер худалдаж аваад дээр нь өөрийн хэрэглэж болох бүхий л програмуудыг худалдан авч суулгана. Үүний тулд бид програм бүрт тодорхой хэмжээний үнэ төлөхөөс гадна уг програмыг суулгах, алдаа гарвал учрыг нь олох, суулгасан програмуудынхаа шинэ хувилбарыг олж суулгах, гарсан нэмэлтүүд сайжруулалтуудыг нь нэмж суулгах зэрэг олон төрлийн үйл ажиллагаа гүйцэтгэж байдаг. Мөн зарим програмууд ажиллахдаа компьютерийн хүчин чадлыг нэлээд ихээр шаарддаг (photoshop) тул бид түүнийг ажиллуулахын тулд өөрийн компьютерийн үзүүлэлтийг олж мэдэн сайжруулах тохиолдол ч гарна.
Тэгвэл cloud computing хэрэглэвэл ямар болох вэ? Төсөөлөөд үзье. Та үүний тулд энэ үйлчилгээг үзүүлэх газарт нь интернэтээр эрх нээнэ. Энэ эрхийг нээсний дараа товчоор хэлбэл та интернэтэд өөрийн гэсэн хийсвэр компьютертэй боллоо гэж ойлгож болно. Та энэ компьютер дээрээ өөрийн өгөгдлүүдийг хадгалах, энэ компьютер дээрээ бусад програм хангамж үйлчилгээнүүдийг хүлээн авах боломжтой болно. Жишээ нь та photoshop ашиглан нэг зургийг тодруулах болсон байг л дээ. Тэгвэл та өөрийн эрхээр орон photoshop-ийг (түүнтэй төстэй үйлчилгээг) ажиллуулан зургаа янзална. Уг үйлчилгээг ашиглах бүрт зохих төлбөрийг танаас авах ба энэ нь ихэвчлэн хэдэн центээр тоологдох бага хэмжээнд байна. Жилд хэдхэн удаа photoshop-г ашиглах шаардлагаас болж бид олон зуун долларын үнэтэй уг програмыг худалдан авах шаардлаггүй болж байгаа бөгөөд зөвхөн ашигласан хэмжээгээрээ л мөнгө төлөх юм. Энэ нь үнэндээ жилд хэдхэн долларт багтах болно. Та уг янзалсан зургаа заавал флашд хуулан зөөх албагүй. Очих газраа очоод интернэтээр cloud руу нэвтрэн эрхээрээ ороод түүнийгээ авчихна. Интернэт кафед ороод эрхээрээ нэвтрээд хийсвэр компьютер дээрээ нэлээд удаан цаг авахаар програм ажиллуулж орхичихоод гадуур явж хүмүүстэй уулзан ажлаа хөөцөлдөж яваад таарсан интернэт кафед орон өмнө эхлүүлсэн програмыг ажиллаж дууссан эсэхийг шалган дууссан бол үр дүнг нь флаш руугаа хийгээд авч болно. Хөдөө томилолтоор явж байтал гэнэт хүчтэй компьютер ашиглан ямар нэг зүйл хийх шаардлага гарлаа гэж бодъё л доо. Тэндээ байгаа интернэт кафед ороход компьютерууд нь тэвчишгүй удаан, болхи эд байсан ч интернэт л байж байвал та өөрийн cloud эрхээр нэвтрэн хүчирхэг сэрвэрүүдийн хүчийг ашиглан ажлаа хийх тул танд хөдөөний компьютерийн хурд саад болохгүй. Тэдгээр компьютерууд дээр вэб броузер, интернэт холболт л байхад танд ажлаа хийхэд өөр юу ч, ямар ч програм хэрэг болохгүй. Та дахин хэзээ ч word, excel, photoshop, adobe reader, flash, antivirus, media player болон тэдний кодекуудыг суулгах талаар бодох шаардлаггүй болно.
Таны “компьютер” интернэтэд буй бөгөөд түүний үйл ажиллагаа, таны өгөгдлийн аюулгүй байдал, хурд хүч бүгдийг нь cloud систем хариуцна. Долоо хоногийн өмнө таны ашиглаж байсан word програм өнөөдөр ашиглахад чинь илүү олон боломжтой сонголттой болон сайжирчихсан байхыг үзээд та гайхахгүй. Одоо танд вируснууд гай тарих боломжгүй болно. Учир нь тэд таны гэрийн компьютерт халдан түүнийг эвдэллээ ч таны өгөгдлүүд, програмууд бүх зүйл cloud дээр аюулгүй байх болно. Та cloud систем рүү вирустэй файл андууран оруулах ч боломжгүй, учир нь уг системийг мэргэжлийн хүмүүс байгууллагууд хамгаалж байна. Нэг өдөр таны компьютер гэнэт эвдэрвэл, хард диск чинь ажиллахгүй болбол та огт айхгүй, учир нь таны компьютер үнэндээ интернэтэд cloud дээр бий. Та өөрөө мөнгөөрөө хүчтэй компьютер худалдаж авч чадахгүй байгаадаа одоо санаа зовохгүй. Учир нь cloud дээр байгаа таны компьютер ажиллахдаа орчин үеийн супер хурдтай сэрвэрүүдийн хүчийг нэгтгэн ашиглах болно. Найз чинь ажлаа хийж чадахгүй танаас тусламж гуйвал та цагаа үрэн түүний ажил дээр гэрт нь очих шаардлаггүй, түүний эрхээр хаана байгаа газраасаа нэвтрэн хэрэгтэй зүйлийг нь түүний хийсвэр компьютер дээр хийгээд өгнө. Та cloud дээрх програмуудыг зөвхөн яг ашигласан хэмжээгээр л бага багаар төлөх тул өндөр өртгөөр олон төрлийн програм худалдан авах шаардлаггүй болж таны санхүүгийн нөөц эрс өснө. Дурын хүссэн програмаа та өчүүхэн хөлс төлөн ажиллуулж, сонирхож, юм хийх боломжтой болно. Өөрийн файлаа санамсаргүй устгаад сандардаг уу? Тэгвэл одоо танд тийм зүйл байхгүй болох ба та файлаа cloud компьютер дээрээсээ устгасан ч тэдэн сарын тэдний өдөр гэж хэлж байгаад тэр үед нь байсан файлаа буцаан гарган авах болно. Мөн та дахин cloud дээр эрх нээх замаар олон хийсвэр компьютер эзэмших, тэдгээр хооронд өгөгдөл дамжуулах зэрэг маш олон төрлийн давуу талтай.
Энэ бүхэн нь cloud computing технологийн бидэнд амлаж буй зүйл юм. Cloud computing-ий цаад санаа нь бүүр 1960 онд John McCarthy “Компьютерийн тооцоололт ирээдүйд нэг компьютер дээр биш нийтийг хамарсан үйлчилгээ байдлаар зохион байгуулагдаж болох юм” гэсэн хэлснээс үүдэлтэй гэж болох юм. Одоогоор энэ технологиор Amazon корпораци тэргүүлж байгаа бөгөөд 2005 оноос эхлэн Amazon web service үйлчилгээнүүдээ гарган олон нийтийг өөрийн дотоод системд хандах боломжийг тавьж өгсөн байна. Цаашилбал 2007 онд Google, IBM болон зарим их сургуулиуд хамтран томоохон хэмжээнд үйлчлэх cloud computing төслийг эхлүүлсэн бөгөөд 2008 оны дунд үеээс компаниуд байгууллагууд өөрийн гэсэн програм хангамж үйлдвэрлэх чиглэлээс хэрэглэгч бүр үйлчилгээгээ ашигласан хэмжээгээрээ төлөн ашиглах чиглэл рүү хөрвөх үйл ажиллагаа эхэлсэн байна.
Cloud computing технологийг ихэвчлэн асар олон сэрвэр эзэмшдэг байгууллага эрхэлж болох бөгөөд энэ ч утгаараа Google, Amazon, Yahoo, Microsoft зэрэг байгууллагууд энэ тал дээр гол үүрэг гүйцэтгэж байна. Google-ийг гол зах зээлийг хамрахаас сэргийлэхийн тулд мөн түүнтэй өрсөлдөхийн тулд 2008 онд Microsoft корпораци нь Yahoo-г 30 биллион орчим доллараар худалдаж авахыг оролдож байсан нь мөн энэ технологи хэр чухал болохыг харуулж байгаа бололтой.
Cloud computing технологи нь SaaS буюу Software as a Service хандлагад үндэслэгдсэн байгаа нь тодорхой байна. Өөрөөр хэлбэл бүхэл бүтэн програм хангамж зарах биш харин уг програм хангамжийн үйлчилгээг зарах явдал юм. Энэ бол нөгөө та бидний саяхан ярилцсан Энтерпрайс систем дээр л тулгуурлан хийгдэх нь тодорхой. Хэдийгээр cloud computing нь зардал өртгийн хувьд маш олон давуу тал амлаж байгаа ч зарим судлаачид үүнтэй санал нийлдэггүй байна. Тэдний үзэж байгаагаар хэдийгээр ашигласнаараа төлөх нь бага төлөх мэт харагдаж буй ч компанийн хувьд бол яваандаа худалдан авснаасаа илүүг төлөх байдалд хүргэнэ гэсэн таамаглалыг гаргаж байна.
Та бид cloud computing ийг өөрсдөө мэдэлгүйгээр ашиглаж буй тохиолдол олон бий. Жишээ нь Yahoo, Google, Hotmail зэрэг мэйл програм ашиглах үед та cloud computing ий нэг төрлийг хэрэглэж байгаа юм. Таны захиа болон харилцагчид тань таны компьютер дээр байхгүй бөгөөд та өөр газар суулгагдсан мэйлний програмыг вэбээр дуудан ажиллуулж байна. Харин уг мэйл програмыг тухайн мэйлний үйлчилгээг үзүүлэгч корпорацийн хүчирхэг сэрвэрүүд нийлүүлэн ажиллуулах ба өгөгдлүүд нь ч эдгээр сэрвэрүүдээр тархсан байдалтай байдаг.
Монголчууд бид эдүгээ энэ бүхнийг хэрэгжүүлэх бүрэн бололцоотой. Дээрх технологиуд нь бүгд үнэгүй, open source хэлбэрээр байдаг бөгөөд Улаанбаатар хот даяар интернэтийн холболт хүссэн газарт байж байна. Энэ бүхнийг нийлүүлэн холбон програмчлах чадвартай боловсон хүчин монголд хангалттай бий. Хуучин хоцрогдсон технологиор олон зүйлийг асар их мөнгө заран хийхээ түр зогсоон энэхүү шинэлэг хандлагыг хэрэгжүүлэх цаг бидний өмнө тулгараад байна.
Ангилал:Мэдээллийн технологийн удирдлага
Балдоржийн Мөнгөнчимэг
Балдоржийн Мөнгөнчимэг (1994 оны 6 сарын 11-нд төрсөн) нь Монгол Улсын жүдоч.
Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:1994 онд төрсөн
Борис Александров
Борис Викторович Александров (1955 оны 11 сарын 13 — 2002 оны 7 сарын 31 ) нь Зөвлөлтийн хоккейчин байв.
Тэрээр Торпедо Усть-Каменогорск багт 1972 онд элсэн орж, 1973 он хүртэл тоглосон бөгөөд ЦСКА (1973—1978), СКА МВО (1979—1980), Спартак Москва (1980—1982), Торпедо (1982—1989), Милан (1989—1990), Ференцварош (1991), Алиса (1991—1992) багуудад тоглож байгаад төрөлх Торпедо багтаа буцаж ирэн (1994—1995) тоглогч-дасгалжуулагч хийж байгаад 1995 онд зодог тайлжээ. Александров 1975, 1977, 1978 онуудад 3 удаа ЗХУ-ын аварга цол хүртсэн. 1976 оны өвлийн олимпод зүүн жигүүрийн довтлогчоор 3 тоглолтод оролцож 2 гоол оруулан, алтан медаль хүртжээ. Тэрээр 1975-1977 онд ЗХУ-ын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд нийт 19 тоглолтод оролцож, 4 гоол оруулснаас гадна 1995 онд Казахстаны шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 4 тоглолтод оролцон 2 гоол оруулж байсан удаатай.
1998 оны өвлийн олимпод Казахстаны шигшээ багийг удирдаж оролцон, 8-р байр эзэлсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:ЗХУ-ын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч Ангилал:ХК ЦСКА Москва клубийн тоглогч Ангилал:ЗХУ-ын олимпын аварга Ангилал:Казахстаны мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн дасгалжуулагч Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга Ангилал:ЗХУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:1976 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Олон Улсын Мөсний Хоккейн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Казахууд Ангилал:1955 онд төрсөн Ангилал:2002 онд өнгөрсөн
Баянбулаг сум
Баянбулаг сум — Баянхонгор аймгийн сум.
Ерөнхий
1924 оны анхны хуваариар Цэцэрлэг Мандал уулын аймгийн Хүрээмарал уулын хошууны бүрэлдэхүүнд багтаж байсан 18 сумдаас Тэгшбуянт, Эрдэнэмандал хоёр сумыг нэгтгэн Баянбулаг уулын хормойд орших Хөдөө нуурын дэнж дээр сум болон төвлөрсөнөөр ”Баянбулаг” алдраа цууриайтуулан засаг захиргааны бие даасан нэгж болон өдий хүрлээ.
Анх сумын төв нь хоёр эсгий гэртэй эхэлж байгуулагдсан бөгөөд энд сумын захиргаа төвлөрчээ. Сумын захиргааны анхны даргаар Гомбожавын Баяр гэгч эмэгтэй ажиллаж байв.
Шинэхэн байгуулагдсан Баянбулаг суманд 1930 онд анхны хоршоо, 1932 онд хүний бага эмчийн салбар, 1934 онд МХЗЭ-ийн үүр, 1938 онд МАХН-ын үүр, малын бага эмчийн салбар, 1939 онд харилцаа холбооны салбар, сумын клуб, 1940 онд бага сургууль, 1946 онд сүү, тосны завод, 1958 онд номын сан, цэцэрлэг, нүүдлийн кино, 1962 онд онгоц буудал, 1967 онд хүний их эмчийн салбар, 1967 онд малын их эмчийн салбар, 1969 онд цаг уурын станц, 1969 оноос 8 жилийн дунд сургууль зэрэг соёл үйлчилгээний төвүүд байгуулагдан ажиллаж тус сум үүсэн бэхжсэн байна.
Одоо тус суманд есөн жилийн дунд сургууль, цэцэрлэг, Б.Жамбалжамцын нэрэмжит хүний их эмчийн салбар, соёлын төв, харилцаа холбоо, ус цаг уурын станц зэрэг төрийн үйлчилгээний байгууллагууд ажилладаг. Мөн ХААН банкны тооцооны төв, Төрийн банкны салбар ажиллаж байна.
Сумын нутагт Баруун хүрээ, Хадат, Бугат, Сангийн далай зэрэг сүм хийд байсныг 1932-1938 онд улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн үеэр бүгдийг нь устгажээ. Харин 1990 оноос сүсэгтэн олны зүтгэлээр Төгс баясгалант Өлзийхутагтын сайн амгалан арвижих хийд байгуулагдаж, өдгөө Завхан, Говь-Алтай, Баянхонгор аймгийн 10 гаруй сумын нутагт сүсэгтэн олонд бурхны номын буян үйлдэж байна.
Түүхэн товчоо
1956 онд 157 өрх, 8881 толгой малтай, 2500 төгрөгийн үл хуваагдах фондтойгоор ”Социализмын зам” нэгдлийг байгуулан нэгдлийнхээ төвийг Баянбулаг сумын төвд байрлуулжээ. Энэ нэгдлийг анх Б.Баатар, Г.Далхаа, Л.Чадраабал, Ч.Дамдин, П.Дорж, С.Мишигдорж нарын санаачилгаар байгуулан түүхэнд ”16-гийн асаасан гал” гэж нэрлэн тэмдэглэгджээ. Энэ нэгдлийн анхны даргаар Ч.Дамдин сонгогдон ажиллаж байжээ.
Түүхэн дурсгалт газар
Сумын хамгийн өндөр цэг нь нутгийн зүүн хойд хэсэгт орших Бугатын нуруу бөгөөд д.т.д. 3251,9 м, хамгийн нам цэг нь нутгийн зүүн өмнөд хэсэгт орших Эхэн мөрний эх д.т.д. 2000 м байдаг. Уул нуруудыг хэрчсэн Сүмбэрийн даваа, Цагаан даваа, Худагт, Бүлээн, Үерт, Дөшин, Хангал, Элст, Бугат зэрэг олон даваатай бөгөөд нутгийн төв хэсэгт орших Далангийн нурууг Цахир, Хэц, Дунд, Зүүн, Муруй гэхчилэн таван даваагаар давдаг.
Тус сумын нутагт тахилга шүтлэгтэй уулс олон. Тэдгээр уулс нь тус тусын сан магтаалтай, эзэн савдагтай гэдэг. Баянцагааны эзэн хөх чоно, Өндөр Өлзийт хайрханы эзэн савдаг нь хар буур хөлөглөж, нум сум агссан хар хүн, Баянбулаг хайрханы эзэн савдаг нь хүрэн халзан морь унасан, нум сум агссан, жад барьсан баатар эр байдаг гэлцдэг.
Цоргийн хавцал, Сангийн далай, Эмчийн мухар, Тостын мухар, Зүүн салааны эх, Бургасны эх, Их Элстий зэрэг байгалийн үзэсгэлэнт газрууд, Оцон хүрэнгийн агуй, Өврийн хатуугийн агуй зээрг агуй хонгилтой.
Өндрөөрөө 5 м, хөндлөн голч нь 30-аад м, боржин чулуун том хиргисүүр /Өндөр хиргисүүр гэдэг/, эртний домогт Дааган чулуу хэмээх онцгой содон ганц боржин хад, Хөшөө нуурын буган чулуу, Хангалын давааны өврийн хөшөө зэрэг эрт үеийн өвөг дээдсийн бүтээсэн дурсгалт түүхт газрууд олон.
Газар зүй
Далайн түвшнээс дээш 3086-3259 м өндөрт өргөгдсөн Тост, Бургаст, Наран, Бугатын сүрлэг уулс, тахилга шүтлэгт Баянбулаг, Өндөр Өлзийт, Баянцагаан зэрэг үзэсгэлэн төгөлдөр хайрхан уулс бий.Тус сумын төв нь Баянбулаг, Далан, Тэгшбуянт гэсэн чандманалсан гурван уулын бэлчирт Хөдөө нуур, Бүрд булгийн хөвөөнд /далайн түвшнээс дээш 2242 м өндөрт/ оршдог. Сумын төв нь мөнх цэвдэгтэй газар байрладаг ба аймгийн төвөөс 266, Улаанбаатар хотоос 886 км зайтай ажээ.
Хангайн нурууны өмнөд хэсэгт 317,0 /319,0/ мянган хавтгай дөрвөлжин км нутагтай. Сумын нутгийн ихэнх нь өндөр уул нуруудаас тогтсон ч хөндий цайдмууд олон байдаг.
Сумын хилийн шугамын нийт урт нь 237 км, хойноосоо урагшаа 85,5 км, баруунаасаа зүүн тийшээ 75 км байна.
Баянбулаг сум нь хойт талаараа Завхан аймгийн Отгон сум, баруун талаараа Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сум, зүүн, зүүн хойт, урд талаараа Баянхонгор аймгийн Гурванбулаг, Заг, Хүрээмарал сумтай хиллэдэг.
Сумын нутаг геологийн хувьд үлэмж нийлмэл тогтоцтой, эрдэс түүхий эдийн байдлаар нэлээд өвөрмөц шинжийг хадгалдаг билээ. Одоогоос гурван тэр бум жилийн тэртээ бүрэлдэн тогтсон Байдрагийн бичил тивийн дүүрэгт тус сумын нутаг дэвсгэр хамрагддаг. Эртний тогтоцтой Байдрагийн өргөгдлийг Монгол орны нутагт бус ерөөс Төв Азийн зулайд оршигч дэлхийн царцдас давхаргын нэгэн цөм хэмээн үздэг учиртай. Энэ утгаараа тус сумын нутаг нь Төв Азийн эртний эх тивийн гол цөмийг төлөөлсөн онцгой өвөрмөц газар мөн билээ.
Эрдэс, түүхий эдийн хувьд эрэл хайгуулаар батлагдсан нөөцтэй ашигт малтмалын орд газар одоогоор хараахан нээгдээгүй ч үнэт, өнгөт, хар металл, газрын ховор элемент, өнгөт эрдсийн хуримтлал, барилгын түүхий эдийн төрөл зүйл нилээдээр мэдэгдэж байна.
Ан амьтан
Тус нутагт эрт дээр үед бор гөрөөс элбэг, хээр талд цагаан зээрийн сүрэг багширч байсан гэдэг. Тарвагаар баян байсан бөгөөд ”социализмын үед” 12,0 мянган тарваганы арьс бэлтгэж байжээ. Үнэг, чоно, хярс, мануул, дорго, өмхий хүрэн, зурам, бор туулай зэрэг амьтадтай. Өндөр ууландаа цөөн тооны янгир, шилүүс амьдардаг.
Цаг агаарын хувьд эрс тэс уур амьсгалтай, зуд гамшгийн давтамж ойр ойрхон болдог нь мал аж ахуйн үйлдвэрлэлд эрсдэл ихтэй байдаг. Ихэвчлэн нутгийн омгийн хонь, сарлаг үхэр өсгөн үржүүлдэг, Энэ нутгийнхан хэзээнээс нааш эдүгээ хүртэл бэлчээрийг жилийн дөрвөн улирлаар ашиглаж заншжээ.
Алдар гавьяатан
Баянбулагийнхан бол оюунлаг, боловсон хүчний их нөөцтэй, авъяаслаг, ард түмэндээ хүндлүүлсэн олон арван эрдэмтэн, удирдах хүмүүс төрүүлсэн өлгий нутаг. Гавъяат барилгачин Л.Төмөрбаатар, геологи минерологийн ухааны доктор Д.Доржнамжаа, хэлбичгийн ухааны доктор С.Дулам, эдийн засгийн ухааны доктор Н.Банзрагч, Н.Сэндэнжав, анагаах ухааны доктор Б.Жамбалжамц, сурган хүмүүжүүлэх ухааны доктор Ж.Даваа, газар зүйн ухааны доктор Д.Даш, доктор З.Сарантуяа, Б.Сономбалжир, нэрт зохиолч П.Лувснацэрэн, хүүхдийн зохиолч Р.Ядмаа,  яруу найрагч ”Мөнгөн цомын эзэн” С.Дулам, Монголын зохиолчдын эвлэлийн шагналт зохиолч, сэтгүүлч На.Сүхбат, Мя.Жадамбаа, нэрт жүжигчин Ж.Дорлигжав, УАДБЧ-ын дуучин Л.Базарваань, Маск продакшны жүжигчин М.Баярмагнай, Монголын Зурхай сүнс судлалын Ухааны Академийн хүндэт доктор, Чингис Хааны Дэлхийн Академийн жинхэнэ гишүүн, академич Б.Пүрэвсүрэн, шатрын спортын дэд мастер Д.Дүгэржав /аймагтаа анхны мастер болсон/, цагдаагийн хурандаа Л.Жамъян, хурандаа Б.Лхагваа, М.Си. Эс группын ерөнхийлөгч Ж.Оджаргал, М.Си.ЭС констракшн компанийн захирал Ж.Од, ”Нийслэл өргөө” ХХК-ний захирал Б.Ганзориг, Өвөрхангай аймаг дахь ”Ган хийц” ХХК-ний захирал Л.Төмөрбаатар, иргэдэд үйлчлэх ”Буян” компанийн захирал Б.Дагийсүрэн, ”Монгол тамхи” компанийн ерөнхий ня-бо Д.Ганаа, Нэгдсэн III эмнэлгийн зөвлөх эмч Б.Мэндбаяр, сэтгүүлч С.Цацралт, улсын начин Я.Цэрэндорж, Д.Батболд, цэргийн арслан Г.Банзрагч, аймгийн арслан Д.Болд, Ц.Шийрэв, Д.Энхбат нарын алдар цуутан олноор төржээ.
1951 онд БНМАУ-ын Их Хурлын сонгуулийг шинэ системээр явуулахад малчин эмэгтэй Г.Сэмбэн /Доосмаа/ АИХ-ын депутатаар сонгогдож байжээ. Мөн Г.Жамсран, Л.Чадраабал, Л.Бэгз, Н.Сэндэнжав, Б.Чойжилсүрэн, Ч.Гомбосүрэн, Б.Равжир, Л.Төмөрбаатар, Магваны Жадамбаа нар АИХ-ын депутатаар сонгогдон. Энэ нутгийн уугуул Бямбын Чойжилсүрэн /Баянхонгор аймгийн Намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга/, Ч.Гомбосүрэн /Дорноговь аймгийн Намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга/, Н.Сэндэнжав /МАХН-ын Төв хорооны хэлтсийн эрхлэгч/, Л.Төмөрбаатар /Өвархангай аймгийн АДХ-ын Гүйцэтгэх захргааны барилга эрхэлсэн орлогч дарга/,  Магваны Жадамбаа  /Баянцагаан сумын сум-нэгдлийн дарга/ Ардын Их Хурлын депутат байхдаа Монгол Улсын анхны шинэ үндсэн хуулийг /1992 оны/ батлалцаж байжээ. Нутгийн ууган сэхээтний нэг Гунаажавын /хоньч/ Бадамжав Говь-Алтай аймгийн АДХ-ын Гүйцэтгэх захиргааны дарга, МҮЭ-ийн Төв зөвлөлийн орлогч даргаар ажиллаж байлаа.
1992-1996 онд Б.Гомбо, 2000-2004 онд С.Дулам УИХ-ын гишүүнээр сонгогджээ. Б.Чойжилсүрэн, Ч.Гомбосүрэн нар Баянхонгор, Дорноговь аймгийн нам, захиргааны дарга зэрэг албыг олон жил хашжээ.
АИХ-ын депутатаар хоёр удаа сонгогдсон Б.Чойжилсүрэн 1990 онд хуралдсан МАХН-ын Онц их хурлаас Намын Хянан шалгах хорооны даргаар сонгогдож байжээ.
Мөн Монгол Улсаас Куба улсад суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд Б.Гомбо, Москва хот дахь Олон улсын банкны байгууллагын дэд захирал Н.Сэндэнжэв, Нийгмийн хамгаалал хөдөлмөрийн яамны сайдын зөвлөх Г.Энхтүвшин, Үндэсний татварын Ерөнхий газрын хэлтсийн дарга Д.Энхсайхан, Үндэсний статискийн газрын Газрын дарга А.Дэмбэрэл, Чингэлтэй дүүргийн Засаг дарга Д.Очирбат, УИХ-ын олонхийн бүлгийн ажилтан Ч.Сэндэнпүрэв, аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын дарга Ч.Гомбодорж, аймгийн Засаг даргын эрхлэх асуудлын хүрээний Байгаль орчны албаны дарга Л.Мандал, Татварын хэлтсийн дарга М.Мөнхбат болон Баянбулаг сумын ИТХ-ын дарга Д.Гүрсэд, аймгийн төвийн ”Номун далай” ахлах сургуулийн захирал Ж.Энхбаяр нарын зэрэг олон сэхээтэн удирдах алба хашиж байсан байна.
Ангилал:Баянхонгор аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Леонардо Ульоа
Хосе Леонардо Ульоа (José Leonardo Ulloa; 1986 оны долоодугаар сарын 16-нд Рио-Негро дүүрэгт төрсөн) — Аргентины хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн «Лестер Сити» багт довтлогчоор тоглодог.
Замнал
Ульоа 2014 оны долоодугаар сарын 22-нд премьер лигт дэвшсэн «Лестер Сити» багт 8 сая фунтээр ирж, дөрвөн жилийн гэрээ байгуулав. Премьер лигийн дебютээ «Эвертоны» эсрэг наймдугаар сарын 16-нд хийж, тэнцээ (2:2) авчирахад гоолдож туслав. Гурав дахь тоглолтоо наймдугаар сарын 31-нд «Арсеналийн» эсрэг хийхдээ гоолдон багтаа мөн тэнцээ (1:1) авчирсан. Харин есдүгээр сарын 13-нд «Сток Сититэй» тоглоход Ульоа хожлын ганц бөмбөгийг шигтгэв. Есдүгээр сарын 21, лигийн дараагийн тоглолтонд «Манчестер Юнайтедад» 3:1 харьцаагаар ялагдах үед дубльдсэнээр ялалтын (5:3) баатар болсон.
Гаднын холбоос
Ангилал:Аргентины хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:КАИ багийн тоглогч Ангилал:Сан-Лоренсо багийн тоглогч Ангилал:Арсенал Саранди багийн тоглогч Ангилал:Олимпо багийн тоглогч Ангилал:Кастельон багийн тоглогч Ангилал:Альмери багийн тоглогч Ангилал:Брайтон энд Хоув Альбион багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Аргентины хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Аргентинчууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Тэжээвэр гахай
Тэжээвэр гахай нь хөхтөн амьтны аймгийн салаа туурайтны овогт багтана. Гахайн биеийн урт нь 150-170 см жин нь 110-140 кг жинтэй юм. Тарга тэвээрэг авсан үед 180 кг хүрнэ. Эрийг бодон,эмийг мэгж,төлийг тоорой гэнэ. Их азарган гахайг хаван,хамгийн том бодонг ногтмол бодон, түүний дараа хангал бодон, хязаалан хадаргаа бодон, соёолон залуу бодон гэх мэтээр нэрлэнэ. Хоёр настай тооройг ховс, гурван настай тооройг шавшуурга гэнэ. Зэрлэг гахай сүргээр амьдардаг тэдний дуртай хоол нь будааны хаягдал юм.
Лигандаас хамааралтай ионон суваг
Ионотроп рецептор гэж нэрлэдэг Лигандтай ион суваг (LICs, LGIC) нь Na +, K +, Ca2 +, / эсвэл Cl− зэрэг ионуудыг нэвтрүүлэх боломжийг нээдэг трансмембран ион сувгийн уургууд юм. нейротрансмиттер гэх мэт химийн элч (жишээ нь лиганд) -ийг хүлээсний хариуд мембран.
Тэжээвэр гахай
Ангилал:Гахайнхан
Лигандаас хамааралтай ионон суваг
Пресинаптик нейрон өдөөгдөхөд мэдрэлийн эсийг синаптик хагаралд оруулдаг. Үүний дараа нейротрансмиттер нь постсинаптик нейрон дээр байрлах рецепторуудтай холбогддог. Хэрэв эдгээр рецепторууд нь шормос хэлбэртэй ионы сувгууд юм бол үүнтэй нийцэж буй өөрчлөлт нь ионы сувгуудыг нээдэг бөгөөд энэ нь эсийн мембран даяар ионуудын урсгалд хүргэдэг. Энэ нь эргээд дарангуйлах рецепторын хариу үйлдэл, эсвэл гиперполяризаци нь дарангуйлах хариу урвалыг depolarization буюу үр дүнд хүргэдэг.
Cys-loop рецепторууд
Цис-давталтын рецепторуудыг N терминал эсийн гаднах домонд байрлах хоёр цистейн үлдэгдэл хооронд үүссэн дисульфидийн бондоор үүссэн шинж чанар бүхий давталтын нэрээр нэрлэдэг. Тэдгээр нь энэхүү сульфидын бонд дутагддаг пентамерын лиганд-ион сувгийн томоохон гэр бүлийн нэг хэсэг бөгөөд иймээс "Pro-loop reseptor" гэсэн нэр юм. Нүдний гаднах N-терминалын лиганд холбогддог газар нь (1) ацетилхолин (AcCh), (2) серотонин, (3) глицин, (4) глутамат ба (5) γ-аминобутирийн хүчил (GABA) -ийн рецепторын өвөрмөц байдлыг өгдөг. ) сээр нуруутан амьтдад. Хүлээн авах ионуудын төрлийг (анион эсвэл катион), цаашлаад эндоген лиганд тодорхойлсон гэр бүлүүдэд хуваана. Тэдгээр нь ихэвчлэн трансмембраны домгийг бүрдүүлдэг 4 трансмембран мушгиа, бета хуудас бүхий сэндвичийн төрөл, эсийн гаднах, N терминал, лиганд холбох домэйнуудыг агуулсан пентамерик хэлбэртэй байдаг. Зарим нь зураг дээр үзүүлсэн шиг эсийн доторх эсийг агуулдаг.
Бактери гэх мэт нэг эсийн организмд үйл ажиллагааны потенциал дамжих магадлал бага байх боловч LIC-д нянгийн нэгэн төрлийн генологийг тогтоосон боловч химиорецептороор ажиллана гэж таамаглажээ. Энэхүү прокариот nAChR хувилбар нь түүнийг тодорхойлсон зүйлүүдийн дараа GLIC рецептор гэж нэрлэдэг; Gloeobacter Ligand хаалгатай Ion C суваг.
Ионотроп глутамат рецепторууд
Ионотроп глутамат рецепторууд нь нейротрансмиттер глутаматыг холбодог. Тэд эсээс гадна амин хүчлийн терминал домэйн (тетрамер угсрах үйл ажиллагаанд оролцдог ATD), эсийн гаднах бичил биетэн холбогч домэйн (глутаматтай холбодог LBD), трансмембран домэйн (ионы сувгийг бүрдүүлдэг TMD) -ээс бүрдэх дэд хэсэг тус бүрээр тетрамер үүсгэдэг. Дэд хэсэг бүрийн трансмембран домэйн нь гурван трансмембран мушгиа, мөн реентрент гогцоотой хагас мембраны спираль агуулдаг. Уургийн бүтэц нь ND төгсгөлд ATD-ээс эхэлдэг ба LBD-ийн эхний хагас нь TMD-ийн 1,2 ба 3-р хэсгүүдээр таслагдаж, LBD-ийн төгсгөлийн хагасыг үргэлжлүүлж, дараа нь 4-ийн гелигаар дуусна. С терминал дахь TMD. Энэ нь TMD ба эсийн гаднах домайн хооронд гурван холбоос байдаг гэсэн үг юм. Тетрамерын дэд хэсэг бүр нь LBD-ийн хоёр хэсгээс үүссэн глютаматын заавал байх ёстой газартай. Тетрамер дээрх эдгээр хоёр сайтаас зөвхөн ионы сувгийг нээх хэрэгтэй. Нүх сүв нь голчлон хагас спираль 2-ээр урвуу дараалсан калийн сувагтай төстэй байдлаар үүсдэг.
AMПA рецептор
Α-амин-3-гидрокси-5-метил-4-изоксазолепропионы хүчил рецептор (AMPA рецептор, эсвэл цисквалат рецептор гэж нэрлэдэг) нь төв мэдрэлийн хэсэгт түргэн синаптик дамжуулалтыг хийдэг глутаматад зориулагдсан ионотропик трансмембран рецептор юм. систем (CNS). Энэ нэр нь хиймэл глутамат аналог AMPA-ийг идэвхижүүлэх чадвараас үүдэлтэй юм. Байгалийн гаралтай агонистын циквалалатын дараа Уаткинс ба хамт ажиллагсдын зүгээс "рецептор рецептор" гэж нэрлэгддэг байсан бөгөөд хожим нь Копенгаген дахь Данийн хааны эмийн сургуулийн Tage Honore болон хамтран ажиллагсдын боловсруулсан сонгон агонистын дараа "AMPA рецептор" гэсэн шошготой болжээ. Байна. AMPARs нь тархины олон хэсэгт байдаг ба мэдрэлийн системд хамгийн түгээмэл тохиолддог рецепторууд юм. AMPA рецептор GluA2 (GluR2) тетрамер бол кристалдсан анхны глутамат рецептор ионы суваг байв. Лигандууд:
НМДА рецепторууд
N-метил-Д-аспартат рецептор (NMDA рецептор) - ионотроп глутамат рецепторын нэг төрөл нь глутамат ба хамтарсан агонист (нэгэн зэрэг D-серин эсвэл аль алинаар нь холбож гатлагдсан лиганд хаалттай ион суваг юм. глицин). NMDA рецептор нь синаптик хуванцар, санах ойг зохицуулахад оролцдог болохыг судалгаа харуулж байна.
"NMDA рецептор" гэсэн нэр нь эдгээр рецепторуудад сонгомол агонист үүрэг гүйцэтгэдэг N-metil-D-aspartate (NMDA) лигандаас гаралтай юм. NMDA рецепторыг хоёр co-agonist-ийг хооронд нь холбосноор идэвхжсэн үед катион суваг нээгдэж, Na + ба Ca2 + нь эсэд урсаж, улмаар эсийн цахилгаан потенциал нэмэгддэг. Тиймээс NMDA рецептор нь өдөөгч рецептор юм. Амрах потенциалтай үед NMDA рецепторын сувгаар дамжуулан ион урсгалын рецепторыг блоклодог ион урсгалын гаднах үүрэн хэсгүүдэд Mg2 + эсвэл Zn2 + -ийг холбодог. "Гэсэн хэдий ч нейронууд деполярчлагдсан үед, жишээлбэл, колокализацит постсинаптик AMPA рецепторыг эрчимтэй идэвхжүүлсэн тохиолдолд хүчдэлээс хамааралтай блок Mg2 + -ийг хэсэгчлэн сулруулж, идэвхжүүлсэн NMDA рецептороор дамжуулан ионы урсгалыг идэвхжүүлдэг. Үүний үр дүнд Ca2 + шилжилт нь янз бүрийн эсийн дохиоллыг өдөөж болно. каскадууд бөгөөд энэ нь янз бүрийн киназ ба фосфатазуудыг идэвхжүүлснээр мэдрэлийн үйл ажиллагааг өөрчлөх боломжтой юм. "
Лигандууд:
GABA рецепторууд
GABA рецепторууд нь амьтны кортекс дэхь томоохон интертеуронд илэрхийлэгддэг гол дарангуйлдаг нейротрансмиттер юм.
ГАБA(GABAA) хүлээн авагч
ГАБA  рецепторууд нь шөрмөсний ион суваг юм. Эдгээр рецепторуудад зориулсан эндоген шөрмөс болох GABA (гамма-аминобутирийн хүчил) нь төв мэдрэлийн систем дэх нейротрансмиттерийн гол хүчин зүйл юм. Идэвхжүүлсэн тохиолдолд энэ нь Cl- урсгалыг нейрон руу чиглүүлж, мэдрэлийн эсийг гиперполярлуулдаг. GABAA рецепторууд нь мэдрэлийн систем бүхий бүх организмд тохиолддог. Хөхтөн амьтдын мэдрэлийн системд тэдгээрийн өргөн тархалттай тул эдгээр нь бараг бүх тархины үйл ажиллагаанд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
Янз бүрийн шөрмөс нь ClAB сувгийг идэвхжүүлж эсвэл хориглодог тул GABAA рецепторыг хооронд нь холбож өгдөг.
Лигандууд:
5-HT3 хүлээн авагч
Пентамерийн 5-HT3 рецептор нь натри (Na), кали (K), кальци (Ca) ионуудаар нэвчдэг.
ATP хаалгатай сувгууд
ATP-үүдтэй суваг нь нуклеотидын ATP-ийг хүлээхтэй холбоотойгоор нээгддэг. Тэд дэд хэсгүүдэд хоёр трансмембран мушгиа, C ба N termini-ийн аль алинаар нь эсийн дотор талд байрладаг.
PIP2-хаалгатай сувгууд
Фосфатидилинозитол 4,5-бисфосфат (PIP2) нь калийн суваг (Кир) руу чиглүүлж, шууд идэвхжүүлдэг. PIP2 нь эсийн мембраны липид бөгөөд түүний хаалганы ионы суваг дахь үүрэг нь молекулын хувьд шинэ үүрэг гүйцэтгэдэг.
Шууд бус модуляци
Лиганджуулсан ионы сувгуудаас ялгаатай нь рецептор ба ионы суваг нь нэг молекулын оронд эсийн мембран дахь тусдаа уураг байдаг. Энэ тохиолдолд ионы сувгууд шууд дамжуулагчийн оронд шууд хүлээн авагчийн оронд рецепторыг идэвхжүүлснээр модуляцлагддаг.
G уурагтай холбоотой рецепторууд
Түүнчлэн G уураг хосолсон рецептор гэж нэрлэгддэг долоон трансмембран домайн рецептор, 7 ТМ рецептор нь эсийн гаднах молекулыг мэдэрч, дохионы дамжуулалтын зам, цаашлаад эсийн хариу урвал үүсгэдэг рецепторуудын том уураг үүсгэдэг. Тэд эсийн мембранаар 7 удаа дамждаг. G-уураг агуулсан рецепторууд нь хэдэн зуун гишүүнийг таних асар том гэр бүл юм. Ион сувагтай рецепторууд (жишээ нь, GABAB, NMDA, гэх мэт) нь зөвхөн тэдгээрийн нэг хэсэг юм.
GABAB хүлээн авагч
GABAB рецепторууд нь гамма-аминобутирийн хүчлийн метаботропик трансмембран рецепторууд юм. Тэд G-уургуудтай K + сувгуудтай холбогддог бөгөөд идэвхтэй үед тэд гиперполяржуулсан эффект үүсгэж, эсийн доторх потенциалыг бууруулдаг.
Лигандууд:
Gα дохио
Цикл-аденозины монофосфат (cAMP) -энергитэй фермент аденилатын цикл нь Gαs ба Gαi / o замуудын аль алинд нь үр нөлөө үзүүлдэг. Хөхтөн амьтдын 10 өөр өөр генийн гаралтай бүтээгдэхүүн, тус бүр нь эд эсийн хуваарилалт ба / эсвэл үйл ажиллагааны нарийн ялгаа нь бүгд цитозолын аденозин трифосфатын (ATP) cAMP руу хөрвүүлэх үйл явцыг идэвхжүүлдэг бөгөөд бүгд Gαs ангийн G-уургууд шууд өдөөгддөг. Gαi / o төрлийн Gα дэд хэсгүүдтэй харилцан үйлчлэх нь эсрэгээр нь AC-ийг cAMP үүсгэхээс сэргийлдэг. Ийнхүү Gαs-тай хослуулсан GPCR нь Gαi / o-тай холбогдсон GPCR-ийн үйлдлийг эсэргүүцдэг. Цитозолын cAMP-ийн түвшин нь янз бүрийн ионы сувгуудын идэвхийг тодорхойлж, ser / thr-ийн өвөрмөц уураг kinase A (PKA) гэр бүлийн гишүүдээс хамаарна. Үүний үр дүнд cAMP нь хоёр дахь мессенжер, PKA нь хоёрдогч эффект гэж үздэг.
Gαq / 11 замын эффект нь фосфолипаза C-β (PLCβ) бөгөөд мембранаар холбосон фосфатидилинозитолын 4,5 бифосфат (PIP2) -ийг хоёр дахь элэгний инозит (1,4,5) трисфосфат (IP3) руу чиглүүлдэг. ба диацилглицерол (DAG). IP3 нь эндоплазмын торлог бүрхэвчийн мембран дахь ER3-ийг Ca2 + гадагшлуулахаас сэргийлж, DAG нь плазмын мембраны дагуу тархдаг бөгөөд энэ нь уураг kinase C нэртэй хоёрдох сер / тр киназын локалчлагдсан хэлбэрийг идэвхжүүлж болно. PKC). Эсийн доторхи эсийн Ca2 + нэмэгдэх замаар PKC-ийн олон изоформууд идэвхждэг тул эдгээр хоёр зам нь ижил хоёрдогч эффектээр дамжуулж дохио өгөхийн тулд бие биедээ нийлж болно. Өндөр эсийн доторхи Ca2 + нь тайвалодулин гэж нэрлэгддэг уургуудыг хооронд нь холбож, бүхэлдээ идэвхижүүлдэг бөгөөд ингэснээр Ca2 + / calododulin-аас хамааралтай киназууд (CAMKs) зэрэг ферментүүдийг холбож, бүхэлдээ идэвхтэй болгодог.