cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шавж
Диапауз
Гадаад орчны температур ихсэх буюу буурах ган болох хоол тэжээлгүйдэх зэрэг амьдарлын тохиромжгүй нөхцөлд шавжийн өсөлт хөгжилт зогсонги байдалд ордог үүнийг диапуз гэнэ. Шавжууд диапузын үед хөдөлгөөнгүй болж бодисын солилцооны процесс эрс буурч чанарын талаар өөрчлагдөнө. Диапузын амьдрал нь өөхлөг биед хуримтлагдсан тэжээлийн бодисын тусламжаар явардах ба амьсгал нь агаар хүчилтөрөгчийн эсийн тусгай ферментийн нөлөөгөөр тэжээлийн бодисын эсэлдсэний үндсэнд явагдана. Амьсгалын ийм арга бол түр зогсолтын байдалд (диапаузид) байгаа шавжийн хүйтнийг тэсвэрлэх чадвар ба амьдрах орчны бусад тохиромжгүй нөхцлүүдийг эсэргүүцэх явдлыг сайжруулж өгнө. Шавж хөгжлийн бүх шатандаа диапаузд орох боловч харин зарим зүйлийн шавжийн диапауз нь түүний хөгжлийн тодорхой шаттай холбоотой байдаг.
Нийгэмч шавж
Нийгэмч шавжууд бүлийн дотор ижил төрлийн тодорхой хуваарьтай байдаг нь тэдний амьдарлын процесст үүсч бий болсон хэв заншил (инстинкт) юм. Зөгийн үүрт өндөг төрүүлэх чадваргүй маш олон тооны ажилчин зөгий цэцгийн бал цуглуулж хоол тэжээл бэлтгэх, үүр барих, цэвэрлэх, үүрийн доторх агаарыг солих чийгийн хэмжээг тохируулах авгалдайг хооллох гэх мэт гол ажлыг гүйцэтгэнэ. Нэг бүлд үржих чадвартай ганцхан хатан зөгий байна. Хатан зөгий өндөглөж үр удмаа бүлд үлдээхээс өөр ажилгүй. Хатан зөгий ажилчин эмэгчин зөгийнүүдээс тод ялгагдана. Мөн үр тогтоох үүрэгтэй эцэг зөгий үүхэнд байх бөгөөд эрэгчин зөгий үнэрлэх эрхтэн сахал, хараа сайн хөгжсөн байдаг нь үржлийн үед хатан зөгийг олоход гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Ажилчин зөгий үржихгүй ба эцэг зөгий үр тогтсоын дараа үхнэ. Харин хатан зөгий удаан насална. Шоргоолж үүрийн дотор мөн бүлээр амьдарна. өндөг төрүүлэх чадваргүй ажилчин шоргоолжнууд үүрийн доторх бүх ажлыг хийхээс гадна цэрэг цоргоолж үүр, бүлийг бусдын довтолгооноос хамгалах үүрэгтэй тул тэдгээрийн угааж маш хүчирхэг хөгжсөн байна.
Биеэ хамгаалах зохилдлого
Ийм үзэгдлийг ивээх өнгө гэж нэрлэнэ. Ихэнх шулуун далавчтан бясаа зөрэг нь орчны байдалтай адилхан ногоон хүрэвтэр, бараан саарал өнгөтэй байдаг. Гэтэл нисч яваа үед хойд далавч нь тод өнгөтэй харагддаг ба суумагц өмнөд далавчиндаа хучигдан бараг харагдахгүй шахам болдог тохиолдол ч бий. Алаг цоохор цэцгийн дунд нич яваа эрвээхий тод харагдах боловч далавчаа босоо байдлаар хумхин суумагц цэцгийн өнгөөс ялгагдахгүй байх нь олон бий. Энэ далавчний дээд доод талын өнгө ижил биш байдагтай холбоотой байдаг юм. Төөлүүрч эрвээхийн авгалдай (Geometridae) өөрийн амьдралд аюул тулгармагц модонд хойд хөлөөрөө бэхлэгдэн босмогц модны навчний мөчрөөс үл ялгагдана. Орчны өнгөтэй адил төсөөтэй болсон байхаас гадна зарим шавж маш тод өнгөтэй байдаг. үүнд : буглаа цохууд, зөгий хэдгэнийг нэрлэж болно. Үүнийг айлгах өнгө (мимикри) гэнэ. Гэтэл өөртөө ямар ч хамгаалах чадваргүй боловч махчин амьтдыг айлгах чадвар бүхий бусад шавжийн адил тод өнгөтэй, алаг цоохор биетэй шавжууд байна.
Шавжний байгаль дахь аж ахуйн ач холбогдол
Шавжийн байгаль дахь үүрэг ач холбогдол асар их юм. Шавж зүйлийн тоогоор 1.5 сая орчим бусад амьтдаас давуутай болохын зэрэгцээ зарим зүйлийн шавж үй олноор үржих чадвартай байдаг нь манай дэлхий дээрх шавжийн тоог үй түмд хүргэнэ. Тусгайлан тооцоолж бодсоноор манай ертөнц дахь шавжийн тоо (минумум) ойролцоогоор 10/8 зэрэг млрд болно өөрөөр хэлбэл дэлхийн хүн амын нэг бүрт 250000000 орчим шавж ноогдох жишээтэй. Энэ үй түмэн шавжууд байгалийн элдэв үйл ажиллагаанд маш идэвхитэй оролцоно.
Шавж олон янзын цэцэгт ургамлуудын тоосыг хүртээдэг тул байгальд асар их ач холбогдолтой. Шавжаар тоос хүртдэг цэцэгт ургамлууд маш олон. Зарим ургамлууд зөвөн тоос хүтэхгүйгээр үржиж чадахгүй. Ургамлын тоос хүртээгч шавжуудаас нэгдүгээрт сарьсан далавчтан ялангуяа балт зөгий үхэр хэдгэнэ, хоёрдугаарт хос далавчтан (элдэв ялгаа) гуравдугаарт эрвээхий орно. Хөрс үүсэх процесст шавжууд ялангуяа термит ба шоргоолжууд их ач холбогдолтой. Эдгээр нь бусад авгалдайн адил газрын хөрсөнд амьдарч нүхлэн сийрэгжүүлж агаар чийг дулааны солилцоог сайжруулах ба ухгамал амьтдын үзэгдлийг задалж яазмагаар баяжуулна. Шилмүүст модны хагдарч унасан шилмшшсшшд шавжий үйл ажиллагаагүйгээр ялзмаг үүсгэж чадахгүй. Шавжууд элдэв амьтдын ялгадас, хүүр, сэг ургамлын хагдарлыг задалж ариутган-цэвэрлэгчийн үүрэг гүйцэтгэхийн зэрэгцээ байгаль дахь бодисын эргэлтийг нөхцөлдүүлж түүнийг түргэсгэнэ. Шавж идэштэн шувууд ба сүүгээр бойжигчид цөөнгүй.
Шавжний байгаль дахь аж ахуйн хор хөнөөл
Шавжийн байгальд үзүүлэх хор хөнөөл мөн асар их. Элдэв ургамлын үндэс, иш, навч, цэцэг, үр жимсийг идэж ихээхэн гэмтэл учруулж ургацыг доройтуулна. Ялангуяа хөдөө аж ахуйн таримал, ургамал, ой мод, хадалн бэлчээрийг идэж сүйтгэдэг тул улс, ардын аж ахуйд багагүй хохирол учруулна. Ялангуяа манай оронд 1929-1939, 1946-1948, 1954-1956 онуудад царцаа ихээхэн хохирол учруулж байсан түүхтэй. Царцаа хадалн бэлчээрийг сүйтгэхээс гадна үр тарианы ургамлын үндсийг суулгасан үрийн няслуур цохын утсан өт, нил хар цохын хуурамч утсан өтүүд идэж ургацыг сийрэгжүүлэн асар их багасдаг.
Үр тарианы ургамлыг газар дээрх хэсгийг (иш, навч, түрүү) үр тарианы бор бүгэг швед ялаа бясаа ургамлын бөөс навч идэгч цохууд зөрөг 30 шахам зүйлийн гол хортон шавжууд гэмтээж үр тарианы аж ахуйд ихээхэн хохирол учруулж байна. Манай орны хүнсний ногооны талбайд цтсан өтүүд манжингийн шөвгөр хошууд байцааны хивэн манжингийн цагаан эрвээхий байцааны бөөс сонгино, луувангийн ялаа, байцааны бүгэг зэрэг 40 гаруй зүйлийн гол хортон шавжууд илэрч хүнсний ногооны ургамалуудын өвчин ялангуяа вирусын өвчинг тараахад их үүрэг гүйцэтгэнэ. Манай ой модыг сибирийн хүр эрвээхий, өрөөсгөл эрвээхий, якобсоны эрвээхий нарсны төөлүүр сахалт ба цохууд зэрэг хортон шавжууд багагүй гэмтээж байна. жишээ нь: 1956 оны судалгаагаар манай орны ойн 63790 га талбайд сибирийн хүр эрвээхий (Dendrolimus sibiricus) тархан дэлгэрч 17700 га талбайн хар модыг идэж сүйтгэснээс бүрмөсөн хатаж байжээ. Жимс-жимсгэний аж ахуйд алимын үргэлж, алимын бөөс долоогоын цагаан эрвээхий зэрэг шавжууд хөнөөл учруулах боллоо. Хүн ба адгуусан амьтдыг празитлагч шавжууд асар их юм. Шавж адгуусан амьтдын биед паразитлан амьдарч бие бялдарыг доройтуулан муутгаснаар малаас гарах бүтээгдэхүүний чанарт муугаар нөлөөлнө. Хөхтрүү, шумуул, дэлэнч зэрэг хос далавчтан шавжууд хооллох үедээ хүн ба сүүн тэжээлт амьтдын бие дээр сууж цус сорж амьдархаас гадна амьтдын тайван байдлыг алдагдуулах тул малын тарга хүч гарах бүтээгдэхүүний чанарт эрс муу нөлөө үзүүлнэ. Мөн хүн ба сүүн тэжээлтэн цус сорж өвчин тараадаг ялаанд Африкийн өмнөд ба төв хэсэгт тархсан Цеце ялаа (cloosina) орно. Шавжийн дотроос нохой бөөсийн багт хамаарагдах шавжууд ихэвчлэн авгалдай үедээ хүний орон сууц, амьтдын нүх үүр зэрэгт амьдарч байгаад бие гүйцэх үедээ цус сорж амьдарна. Хүн ба амьтдын бөөснөөс (Anoplura) гадна шалз ширх зэрэг (Mallopnago) эктопаразитууд амьтдын өд хайрс үсээр хооллож гэмтэл учруулна. амьтдын бие дотор амьдардаг (эндопаразит) шавжууд цөөнгүй. Тухайлбал арьсны, хамар багалзуурын хөндийн, ходоодны гуурын ялаанууд дурьдаж болно. Тэд зэрлэг амьтад ба гэрийн малын арьс болон дотоод эрхтний эс, эдүүдийг гэмтээж өвчлүүлнэ. Түүхий эд-арьсны нэлээд хувь нь гуурнаас болж гологдолд учирч байгааг тэмдэглье.
Шавжны аж ахуй
Эрт цагаас хүн төрлөхтөн балт зөгий торгоны эрвээхийн аж ахуйг хөгжүүлж байна. Балт зөгий балт ургамлуудын тоос хүртээж таримал ургамлын ургацыг нэмэгдүүлдэг ач тус нь түүний бүтээгдэхүүний ашгаас даруй 10-20 дахин их байдаг байна. Манай оронд зөгийн аж ахуйг хөгжүүлж байна.
Эшлэл
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Шавж
Хабаровск
Хабаровск (дуудлага нь Хабааровск; Хабаровск) — ОХУ-ын Хабаровскийн хязгаарын төв, улсынхаа 27-р том, Алс Дорнодын тойргийнхоо 2-р олон хүнт хот. Хүн амын тоо — 584,653 (2012 он). Хамрах талбай — 388.735 км²
Хабаровск хот Амар мөрний дунд урсгалын нам дор газар, мөрний эрэгт Орос-Хятадын хилийн ойр (Фуюань суурингаас 65 км зайнд) байрладаг. Москвагаас Хабаровск руу төмөр замаар 8533 км явж байж хүрнэ. Төмөр замын өртөө (4), авто тээврийн товчоо, нисэх буудал (2), усан боомттой.
Эх сурвалж
Ангилал:Хабаровскийн хязгаарын суурин Ангилал:Оросын хот Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс Ангилал:1858 онд үүсгэн байгуулагдсан
Юйшү тойрог
Юйшү — Хятад улсын Хөхнуур мужийн харъяат Төвөд үндэстэн өөртөө засах тойрог буюу аймаг.
Соронзон орон
Өдөр тутмын амьдралд соронзон орон нь тогтмол соронзнуудын үүсгэсэн нэг нэгнээ болон төмөр биетийг татах ба түлхэх үл үзэгдэх хүч байдлаар дайралддаг. Орчин үеийн технологид соронзон орон маш түгээмэл хэрэглэгдэж байна. Тухайлбал цахилгаан технологи болон цахилгаан механикийн технологид өргөнөөр ашиглаж байна. Дэлхий өөрөө өөрийн гэсэн соронзон оронтой. Энэ нь та бидэнд зүг чиглэл, байршил тогтооход чухал ач холбогдолтой. Хуйларсан соронзон орнууд нь цахилгаан мотор болон генераторт ашиглагддаг. Соронзон хүч нь Халлын нөлөөллөөр дамжин өнгөрч буй цэнэг зөөгчдийн талаар мэдээлэл олгодог.
Тогтмол соронзны соронзон орон
Тогтмол соронзон орон нь төмөрлөгийн хольцтой биетүүдийг өөртөө татах хэмжээнээс хамаарч тодорхой зайд таталцал үүсгэх зориулалт бүхий хиймлээр биЙ болгосон соронзон орон үүсгэгч нэгэн төрлийн холимог металл юм. Хэрхэн хийх тухай: Найрлагандаа хэд хэдэн төрлийн металл болон хүдрийн молекул агуулсан нунтаг холимгийг хайлуулж дурын хэвэнд цутгаж хатаасны дараа хэвнээс гаргаж цахилгаан гүйдлийн тусламжтайгаар соронзжуулж бий болгоно Цахилгаан гүйдэл нь электрон бөөмсүүдийг дэс дараалан эмх цэгцтэй (+-+-+-+-) байрлуулсанаар тогтмол соронзон биет бий болж тогтмол соронзон орон үүснэ.
Ангилал:Соронзон чанар Ангилал:Металл судлал Ангилал:Туйлын онол Ангилал:Хатуу биетийн физик чанар Ангилал:Эрдэс судлал
Регистр
Регистр • Процессорын дотор регистрүүд байрлах ба нэг регистр нэг үг (голдуу 32 юм уу 64 бит байдаг) хэмжээтэй өгөгдлийг хадгална. Процессор энд хадгалагдаж буй өгөгдөл дээр тооцоо хийх буюу бусад үйлдлүүд гүйцэтгэх командыг арифметик ба логик төхөөрөмжид өгдөг.Төв процессорын чипийг бүрдүүлж буй транзисторыг сэлгэн залгадаг, электрон мультивибратор шиг ажиллагаатай регистрүүд бол техникийн хувьд компьютерийн хадгалах төхөөрөмж дундаа хамгийн хурдан нь болно.
Stack гэдэг нь сүүлд хадгалсан элемент нь эхний элементийг буцаах аргаар эмхлэгдсэн элементүүдийн эмх цэгцтэй олонлог юм. Үүний үйлдэл нь сүүлийн элементийг байрлуулахдаа эхний элементийг гаргадаг юм. Тийм учираас заримдаа "Доош түлхэх (Push-Down list)хуудас болон Сүүлийнх орж Эхнийх гарах(Last-In-First-Out (LIFO))" гэж нэрлэдэг. Stack-н Үйлдэл Энд 2 төрлийн үйлдэл явагдна. 1.Түлхэх (PUSH) 2.Татах (POP) Түлхэх үйлдэл нь Stack-д элементийг оруулна. Ингэхдээ үргэлж Stack-н орой дээрээс нэмж оруулж өгнө. Татах үйлдэл нь нэг ёсондоо устгах үйлдэл юм. 2 төрлийн Stack байдаг. Register stack, Memory Stack • Процессорын дөт ой (cache) бол хамгийн хурдан ажиллах регистр болон нэлээд удаан ажилладаг шуурхай санах ой хоёрын дундын шатны ой юм. Үүний зорилго компьютерийн ажиллагааны хурдыг нэмэгдүүлэхэд оршино.Шуурхай санах ойд байгаа мэдээлэл дотроос хамгийн идэвхтэй хэсэг нь энэ ойд хуулагддаг. Шуурхай санах ой процессортой санах ойн түгээгүүрээр (‘’memoty bus’’) дамжин холбогдох бөгөөд энэ түгээгүүр нь хаягийн түгээгүүр, өгөгдлийн түгээгүүр гэх хоёр түгээгүүрийн нэгдэл болно.Процессор эхлээд өгөгдлийн байрлалыг заасан санах ойн хаяг гэх тоог хаягийн түгээгүүрээр дамжуулан илгээнэ.Дараа нь өгөгдлийн түгээгүүрээр дамжуулан өгөгдлийг уншиж бичих үйлдлийг гүйцэтгэдэг. Анхдагч хадгалах байгууламж тогтмол биш учраас ганц ийм санах ойтой компьютер асах үед хийх үйлдлүүдийг нь заасан командын үүсвэргүй байх болно. Иймээс бага хэмжээтэй асаах программ (BIOS) агуулсан тогтмол анхдагч хадгалах байгууламж буюу зөвхөн унших ойгоос (ROM) компьютерт анхдагч ачаалал өгнө.
Регистр //Үйлдлийн систем
Регистр нь процессор дээрх өндөр хурдтай мэдээлийг дамжуулж чаддаг санах ой. Боловсруулалтанд орхоосоо өмнө бүх утга регистр т дүрслэгдсэн байх ёстой байдаг. Жишээ нь 2 тоог үржлээ гэж бодоход 2 тоо нь регистрт байрласан байх ёстой мөн утга нь ч гэсэн регистрт байрладаг. ( register өгөгдлийнхөө утгыг авхаас илүүтэйгээр өгөгдлийн санах ойн хаягыг авах аргаар илүү хэрэглэдэг)
Өгөгдөл /Утга / ийг Үйлдлийн системд дамжуулдаг 3н арга байдаг. Хамгийн энгийн арга нь утга аа Register ээр дамжуулах. Заримдаа дамжуулах утга нь register ийн тооноосоо их байдаг тохиолдлууд байдаг. Ийм тохиолдолд утгуудаа бүхэлд нь багцлаад эсвэл жагсаалт болгоод санах ойд хийн тэр санах ойн хаягаа регистр лүү шилжүүлдэг. Энэ арга нь Линух болон Соларис үйлдлийн систэмүүдэд түгээмэл хэрэглэддэг. Утга аа Stack хэлбэрт шилжүүлэн үйлдэлийн систэмээр тайлуулан уншуулж дамжуулж ч болдог. Гэхдээ зарим үйлдэлийн систэм багцлаж дамжуулахын илүүд үздэг ба энэ нь дамжуулах утгад нь хязгаарлалт байх шаардлагагүй юм.
32 бит Процессортд зориулсан үйлдэлийн систэмийн регистр бүрийн урт 32 бит байдаг. Харин 64 бит Процессортой нь 64 бит уртай байдаг.
Ихэвчлэн регистр ийн өгөгдөл оролт гаралт нь программист байтугай хэрэглэгчдэд илэрхий байдаг. Зөвхөн ассемблер хэл л регистрийг нарийн удирдаж ашиглаж чаддаг. Харин дээд түвшиний хэлүүдэд хөрвүүлэгч (хөрвүүлэгч ) нь дээд түвшины үйлдлийг доод түвшинрүү хөрвүүлж регистрт хандах боломж олгодог
Эх сурвалж Operation System concepts 7th edition
Чормаган хорчи
Чормаган (Чормаган, Чормуган) хорчийн хувьд төрсөн он сар нь түүхийн сурвалж бичгүүдэд байдаггүй. Түүхэнд бичсэнээр Сөнөд аймгийн хүн гэж тэмдэглэгджээ.
Урьд Чингис хаантай Инд мөрний дэргэд болсон тулалдаанд бут ниргүүлсэн Желлал Аддин хэсэг хугацаа өнгөрүүлсний эцэст тарсан хорезмчуудаа цуглуулж Арменийг эзлээд Газни хотын дэргэд Гүрж, Армений хамтарсан цэргийг бут ниргэж, Гүржтэй найрамдах бодлого явуулж байсан. Дараа нь монголчуудтай байлдах хэрэгтэй учраас бэлтгэлтэй цэргээ тараахыг хүссэнгүй. Энэ мэдээг Өгэдэй хаан дуулж 4 түм цэргийг Чормаган хорчид өгч, Желлал Аддиныг нуга дарах зарлиг өгсөн. Харин яг энэ үед их хуралдай болж, Цагадай хааны саналаар Чингисийн угсааны 13 хөвгүүн оролцсон, Орос болон Европыг эзлэх их цэрэг мордоход зүүн талаас нь хамгаалж, Кавказыг дайлах 3 түм цэргийн ерөнхий жанжнаар Чормаган хорчи томилогдов. Тэрээр цэргээ 7 ангид хувааж, Желлал Аддины довтолгоонд сүйрсэн Гүрж, Армен дорвитой эсэргүүцэл үзүүлж чадахгүй гэж үзэж байсан нь оновчтой болж, бараг эсэрүүцэлгүй шахуу монголчуудын гарт оржээ. Кавказыг дайлахад Азербайжан идэвхтэй эсэргүүцэл үзүүлж байсан тул ихэнх хотыг нь галдан шатаасан байна. Кавказын улсуудын найдаж байсан гүржүүд эсэргүүцэж гавиагүй учир Кавказ нь 2 жилиййн дотор монголчуудад эзлэгджээ.
Чормаган 1241 оны орчимд нас нөгчсөн бөгөөд орыг нь түүний туслах Байжу залгажээ. Чормаганы хүү Ширамун хожим Ил Хаадын Улсын Хүлэгү, Абаха нарт хүчин зүтгэж байв. Мөн охин Есүхэн нь Гүржийн VII Давид хаантай гэрлэжээ.
Эшлэл
Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:12-р эсвэл 13-р зуунд төрсөн Ангилал:1241 онд өнгөрсөн
Cache
Кэш (Cache) нь персонал компьютерийн микропроцессор өгөгдөлд богино хугацаанд хүрэх, командыг түргэн гүйцэтгэх үүрэг бүхий микросхем юм. Энэ нь персонал компьютерийн хурд, хүчин чадлыг тодорхойлох бас нэгэн чухал үзүүлэлт болдог.Компьютерийг асаахад үйлдлийн системийг санах ойд ачаалдаг. Сүүлийн үед ердийн компьютерийн санах ойн хэмжээ ихэвчлэн 16Мb-аас дээш байгаа бөгөөд график горимд ажилладаг жирийн хэрэглэгчийн компьютер 64Mb буюу түүнээс дээш байх нь илүүтэй гэж үздэг. Зөөврийн компьютер голдуу 16MB-с дээш санах ойтой ирэх нь бий. Санах ойг RAM гэж нэрлэдэг. Санах ой нь хэд хэдэн төрөлтэй байдаг. RAM Random Access Memory Персонал компьютер ажиллаж байх үед мэдээллийг хаана хадгалах эсвэл хааш нь шилжүүлэх зэргийг RAM буюу шуурхай санах ой зохицуулж байдаг. RAM нь процессороос өгсөн командын дагуу өгөгдлийг асар хурдан хугацаанд уян болон хатуу диск рүү бичих эсвэл эдгээрээс болон CDROM-с уншдаг.
Гэхдээ эдгээр уншсан мэдээлэл нь зөвхөн таны компьютерийг асаалттай байх хугацаанд л хадгалагдаж байх ба унтраасан тохиолдолд мэдээллээ бүрэн алддаг байна. Харин дахин асаахад үйлдлийн систем болоод зарим хэрэгцээт файл болон командуудыг хатуу дискнээсээ дахин ачаалдаг. RAM-д хадгалагдаж байгаа эдгээр мэдээллүүд хэт ихэссэн өөрөөр хэлбэл түүний багтаамжаас хэтэрсэн тохиолдолд хатуу дискэн дээр бичилт хийдэг ба үүнийг virtual memory гэнэ.
Харин хатуу дискний сул зай багассан үед компьютер удаан ажиллах, гацах нь ихсэх буюу "out of memory" гэсэн алдааг өгдөг байна. ROM Read Only Memory Тогтмол санах ой руу өгөгдлийг бичих боломжгүй зөвхөн уншдаг бөгөөд компьютерийг асаахад ажиллуулдаг boot программ хадгалагддаг. Түүний RAM-аас ялгагдах гол онцлог нь компьютерийг унтраасан байхад ч өөр дээрх мэдээллээ алдалгүй хадгалсаар байдагт оршино. Учир нь тогтмол санах ойг таны компьютер дотор байрлах 3.5 V-ийн зай тэжээж байдаг. PROM Programmable read-only memory Энэ төрлийн санах ойд программийг хадгалж болох бөгөөд хэрвээ PROM нь ашиглагдаж байвал энэ программийг устгаж цэвэрлэх боломжгүй зөвхөн өөр тийшээ зөөж хадгалах боломжтой.
EPROM Erasible programmable read-only memory PROM-н нэг төрөл бөгөөд программийг бичиж мөн устгаж болдог. Хэт ягаан туяаны тусламжтайгаар программийг устгадаг.
EEPROM Electrically erasable programmable read-only memory. Мөн PROM-н н6эг төрөл бөгөөд цахилгаан цэнэгийн тусламжтайгаар мэдээллийг нь устгах, дахин програмчилж болох нэгэн төрлийн тогтмол санах ой юм. Программчлахын тулд motherboard-с суглах шаардлага байдаггүй. Учир нь компьютерт хэрэглэгддэг ердийн хүчдэл түүнийг програмчлахад хангалттай байдаг. Энэ төрлийн санах ойн хамгийн энгийн жишээ бол BIOS-ын микросхем юм.
Үүрэг
Ихэнх компьютеруудын хурд удааширдаг шалтгаан нь үндсэн процессороосоо болж биш харин санах ойгоос өгөгдлийг оруулж гаргах хугацаанаас болдог. Энэ давчуу гарцаар өгөгдлийг гаргах гол арга зам нь кэйш санах ой юм. кэйш санах ой хэрэглэж буйн гол санаа нь үндсэн санах ой процессор 2-ын дунд цөөн тооны асар хурдтай чипүүдийг буффер эсвэл кэйш болгон ашиглаж байгаад юм. Процессор өгөгдлийг унших хэрэгтэй болсон үедээ хамгийн түрүүнд кэйшийн орчинд өгөгдөл байгаа эсэхийг шалгадаг. Хэрэв кэйш дотроос өгөгдлийг олвол үүнийг "кэйшийн ололт" гэж үзээд үндсэн санах ойгоос илүү бэрхшээлтэй замаар өгөгдлийг унших шаардлагагүй болж байгаа юм. Гэхдээ зөвхөн өгөгдөл кэйшд байгаа тохиолдолд үндсэн санах ойд хандах шаардлагагүй, гэвч хуулах процессын үеэр кэйшээс олсон юуг ч байсан дараа хэрэг болох үед нь бэлэн байлгадаг. Энэ бүх үйл явц нь кэйш оператор гэж нэрлэгдэх багц логик давтамжит хөдөлгөөнөөр хянагддаг. кэйшийн удирдлагын нэг гол ажил бол "кэйшийн уялдаа холбоог" хянаж байх. кэйшийн уялдаа холбоо гэдэг нь кэйшээс тусгагдсан ямар нэг өөрчлөлтийг үндсэн санах ойд хадгалах эсвэл устгах үйлдэл юм. Ийм үйлдэлд хүрэх хэд хэдэн арга байдаг. Процессорын хамгийн энгийн зүйлээр кэйш болон үндсэн санах ойд зэрэг бичих юм. Мөн өөрөөр "нэвт бичих" арга бөгөөд энэ нь процессор үндсэн санах ойд биш зөвхөн кэйшд бичдэгээрээ ялгаатай. кэйшийн тохируулгад өөрчлөгдсөн дүн нь "бүрхэг" тэмдэглэгддэг ба тэрийг кэйшийн удирдлагад өөрсдийн контентуудыг буцаан үндсэн санах ойд шинэ кэйшийн өгөгдөл хадгалах зай гарахаас өмнө бич гэж заадаг. Араас бичих кэйш нь бичих үйл явцыг хурдасгаж өгдөг боловч илүү ухаалаг кэйшийн удирдлагыг шаарддаг. Ихэнх кэйш удирдлагууд нь тухайн цагтаа кэйш болон үндсэн санах ойн хооронд зөөгдөх шаардлагатай зөвхөн нэг өгөгдлөөс шугаман багц өгөгдлийг илүүд үздэг. Ихэнх програмууд заавраа санах ойд дараалласан байдлаар байрлуулан хугацаа алдсанаас шууд нэг талбараас нөгөөрүү үсрэхийг илүүд үздэг нь кэйшийн шугаман өгөгдлийн боловсруулалтыг сайжруулахад хүргэдэг. Цаг бүрт дамжуулагдсан өгөгдлийн хэмжээг шугамын урт гэж нэрлэдэг.
Учир нь кэйшүүдэд хязгаарлагдмал хэмжээтэй байдаг болж кэйш менежмент гэгч гарч ирж дизайны асуудлын чухал хэсэг болсон. Кэйшийн хэмжээг болгоомжтой сонгож, солих бодлогын үр дүнд үзүүлэлт ихээхэн нэмэгддэг.
Хоёрдогч хадгалагч нь үндсэн санах ойд ашиглахад бэлэн болгож заавал хуулсан байх ёстой ба аюулгүй байдлын үүднээс хуулахааса өмнө заавал үндсэн санах ойд дата байх ёстой болсноос хойш хоёрдогч хадгалагчаас үндсэн санах ойд маш хурдан шилжиж харуулах боломжтой болсон. Файл систем дата хэмээгч хоёрдогч хадгалалтанд байнга байж, хадгалалт иерархийн хэдэн түвшинд гарч ирэх болно. Хамгийн өндөр түвшинд үйлдлийн систем үндсэн санах ойд байгаа файл системийн кэйшийг хамгаалах боломжтой. Мөн электрон RAM дискүүд файл систем интерфэйс рүү нэвтрэх өндөр хурдны хадгалалт болж ашиглагддаг. Хоёрдогч хадгалчийн үндсэн хэсэг нь соронзон диск дээр байдаг. Соронзон диск хадгалагч нь нэг эргэлтэндээ ихэнхидээ соронзон тууз дээр байк ап (back up) хийнэ эсвэл хатуу дискний алдаанаас болж мэдээлэл устаж үгүй болохыг салгаж болох дискүүд хамгаалж байдаг. Зарим системүүд хуучин мэдээллийг хоёрдогч хадгалагчаас гуравдагчид илүү бага зайтайгаар автоматаар хуулж архивлаж байдаг. Хардвэйрийн загвар болон үйлдлийн системийн удирдлагаас хамаарч хадгалагч иерархийн түвшингүүдийн хооронд мэдээжийн болон далд байдлаар мэдээллийн солилцоо байдаг. Үйлдлийн системийн ямар нэг оролцоогүйгээр ихэнхидээ хардвэйрийн функц нь кэйшээс CPU рүү мэдээллийг хуулах үйлдэл байдаг. Тодруулбал мэдээллийн дискээс санах ой руу хийх шилжилт хөдөлгөөн нь ихэнхидээ үйлдлийн системийн удирдлага дор явагдана.
Шаталсан хадгалалтын зохион байгуулалтанд хадгалалтын системийн өөр өөр түвшинд нэг ижил мэдээлэл гарч ирэх боломжтой. Жишээ нь интежер А нь нэгээр нэмэгдэж Б файлд хадгалагдана. Б файл нь соронзон диск дээр хадгалаастай байгаа. Тоолуурын нэмэх үйлдэл нь эхний оруулах оролт гаралт үйлдэл диск блок руу хуулагдаж, диск блокийг агуулж буй А нь үндсэн санах ойд байршсан. Үүний араас А-г кэйш рүү болон дотоод регистерт хуулж байна. Ингэснээр А-ийн хуулбар нь дараах хэд хэдэн хэсгүүдэд илэрч гарч ирнэ. Үүнд: Соронзон диск, үндсэн санах ой, кэйш, дотоод регистер. Тоолуур гадаад регистерүүдэд байршихад өөр өөр хадгалах системүүд дээр байрлах А-ийн утга өөрчлөгддөг. А-д шинээр утга олгогдох бол дотоод регистерээс буцаад соронзон диск рүү хуулагдах ба үүний дараа А-ийн бүх утгууд бүгд ижил болно. А интежерт хандахад иерархийн хамгийн өндөр түвшинд заавал хуулагдсан байх ёстой болсоноос хойш тооцоолох орчинд ямар нэгэн хүндрэлгүйгээр нэг процесс яг цагтаа зогсдог болсон. Хэдий тийм боловч давхар ажиллагааны орчинд CPU нь буцах юм. Хэрэв хэд хэдэн процессууд А-д хандах хүсэлтэй байх юм бол процесс тус бүр нь дээд зэргээр санаа тавьж ажиллана.
Давхар ажиллагаат процессын орчинд дотоод регистерүүдийг хадгалах болгонд CPU бүр дотоод кэйшүүдийг байршуулах болж улмаар улам ээдрээтэй байдал үүсэх юм.
Ангилал:Үйлдлийн систем
Тангуд улс
Сяньби нараас тасарч Хөхнуур руу нүүж Тугухунь улсыг байгуулсан сяньбичууд 670 онд Төвөдүүдэд эзлэгдэх үед Тугухуний Чичи ноён Хятадын Тан улсад бууж өгчээ. Тан улс унасны дараа 1038 онд тугухунь угсааны ноёд Тангуд улсыг Кидан Улсын дэмжлэгтэйгээр байгуулжээ. Эрх баригч тугухунь угсааны ноёд яваандаа сяньби хэлээ мартсан бололтой бөгөөд улсын хүн амын ихэнх нь төвдтэй гарал үүсэл, хэл, соёл ойролцоо, Тангуд хэлтэй тангудууд байв.
Тангуд угсаатны гарал
Анх Ганьсу мужийн өмнөд хэсэг, Цинхайн зүүн талаар байсан тангудууд I мянганы II хагаст хойш нүүж эхэлсэн ба IX-X зууны сүүлд Ордосын тохойн баруун өмнөд, Алшагийн зүүн хэсгийн ихэнхи хүн амыг бүрдүүлэх болжээ.
Түүх
Тангуд аймгууд Төвөдийн эзэнт улсын цэргийн шахалтанд автаж Төвөдийн улс төрийн ноёрхолыг хүлээн зөвшөөрч, зарим нь Ордос хавьд ирж Хятадын Тан улсын Дэнзон хаанд бууж өгсөн үеэсбуюу 799 оноос Хятадын сурвалжид тэмдэглэгдэх болжээ. Тан улсад бууж өгсөн Тангудууд Хуан Чаогийн бослогын үеэр Тан улсад үнэнч хэвээр байсан ч 906 онд Тан улс мөхөж Хятадад 5 гүрэн, 10 хаант улсын үе эхэлснээр тэд де-факто (Тангудын удирдагч Ли Жигиан Диннаны Жиэдүши буюу Диннаны цэргийн захирагч цолтойгоор 5 гүрний мэдэлд байсан гэж хятадын түүхэнд гардаг ч) тусгаар улс болсон юм. 932 онд хожмын Тан улсын хаан Минзон тэднийг Киданы холбоотон болсон хэмээн ташаарч Диннаныг эзлэх оролдлого хийсэн авч амжилт олоогүй бөгөөд Тангудууд 5 гүрний үед (906-960 онууд) тусгаар тогтнолоо хадгалан байв. Тангудууд ийнхүү 906 оноос хойш туурга тусгаар, эрх чөлөөт улс байсан хэдий ч түүхийн сурвалжуудад Ли Дэмин “Тангуд улс”-ыг үндэслэсэн гэх 982 оноос ч бус, Ли Дэминий хүү Ли Юанхао 1038 онд өөрийгөө Да Ся-ийн эзэн хаан (1038-1048 онуудад хаан байв) хэмээн зарлаж, Сүн улсын хаанаас өөрийгөө түүнтэй эн чацуу хаан гэхийг шаардсан үеэс Тангуд улсын түүхийг эхлүүлдэг байна. Ли Дэминий үеэс Тангудууд Хятадын соёлд ихээхэн автан уусах байдалтай байсан ч олон сурвалжид тэмдэглэснээр тэд үндэс угсаагаа алдаагүй байна. Харин түүний хүү Ли Юанхао хуучны соёл, ёс заншлуудыг хүчээр сэргээх (уламжлалт үндэсний хувцсаа хэрэглэх, хятадууд үсээ урт ургуулж сүлждэг байсан тул Тангудуудыг үсээ богиносгох эсвэл хусах, Хятадын Тан улсын үед Тангудын удирдагчдад өгсөн овгийн нэр болох Ли болон Сүн улсын үед өгсөн Жао овгийн нэрийг өөрчлөн Тангуд овог болох Вэймин гэх овгийг авах зэрэг) мөн Тангуд бичгийг зохион хэрэглэх зарлигуудыг гарган хэрэгжүүлсэн байна.
1026 онд онд кидан, тангудууд Ганьжоугийн уйгарын улсыг довтолсон ч уйгарчууд довтолгооныг няцаав. Ганьжоугийн уйгарын улс яваандаа Тангуд улсад эзлэгдсэн ба улсынх нь баруун хэсгээр суурьшиж байв.
Тангуд Улс нь бурханы шашныг ихээхэн хөгжүүлсэн ба Тангудын Буддизм нь Төвд болон Хятадын нөлөө багатай, харин Киданы буддизмтай ихээхэн төстэйгээс гадна Киданаас орчуулсан шашны бүтээлүүд нэлээн хэмжээгээр олдсон байна. Хаадыгаа Бодисатва хэмээн үздэг байснаас Монголчууд Илаху бурхан хэмээдэг байсан ч байж болох юм. Мөн несториан болон муслим шашин, күнзийн суртлууд ч оршин байсан ба буддизм нь сажийнхаасаа илүү гармапагийн урсгал зонхилон байсан гэж үздэг. Хаад нь бүхий л шашныг адил харж үзэхээс гадна лам нарт эрх олгодог байсан бөгөөд засгийн зөвшөөрөлгүй ламын үйл ажиллагаа явуулбал нэлээн хүнд цээрлэл оногдуулдаг байжээ.
Тангудууд хонь, тэмээ үржүүлэн газар тариалан эрхлэн байхаас гадна олон хот суурин байгуулж, сүм хийд олныг бүтээсэн байна. Мөн ангийн зориулалттай шонхор шувуугаараа алдартай байв.
Одоогийн Өвөр Монголын нутаг Алшаа чуулганы Эзний хошуунд Гашуун нуур байсны орчим цайзат хэрмэн хана, харуулын цамхаг, суварганы үлдэгдэл бүхий “Хар хот”-ын балгасыг Марко Пологийн тэмдэглэн үлдээсэн Тангудын Эзний хэмээх хот мөн хэмээн үзэх болсон ба эндээс олдсон археологийн дурсгалууд нь эртний Тангудын өв соёлын үнэтэй өгөгдөхүүн болж байна. 1907 онд Козлов П.К торгуудын ноён Даш бэйлээс зөвшөөрөл авч анхны малтлагыг хийснээс хойш олон удаагийн судалгаа шинжилгээний ангиуд малтлага хийж олон мянган Тангуд хэл дээрх ном, хуйлмал болон гар бичмэл, модон бараас гадна шашны зураг, урлал, торгон зураг, барилгын материал, багаж хэрэгсэл олноороо олджээ. Мөн Юан гүрний үеийн дөрвөлжин үсэг болон Монгол бичгийн дурсгал олдсоныг Өвөр Монголын судлаач Чимэддорж судалж байгаа юм байна.
Энэ хот анх 1032 онд байгуулагдсан бөгөөд Тангуд улсын худалдааны төв болон өргөжжээ. 1226 онд Чингис хаан уг хотыг эзлэн авснаас хойш, Хархорин, Занаду, Күмүл буюу Хамиг холбосон замын уулзвар болсон уг хот Монголчуудын удирдлага дор хөгжин цэцэглэж, Хубилай хааны үед 3 дахин өргөжин, Их Юан гүрний дараа Тогоон Төмөр хааны Хятадын Мин улсын эсрэг байлдах байлдааны бэлтгэл суурь хот болж байжээ. Торгууд түмний домгоор 1372 онд Монголын цэргийн жанжин Хар баатар Хятадын Мингийн цэрэгт энд бүслэгдсэн байна. Хятадууд хотын усны эх үүсвэр болсон Эзний голын гольдролыг өөрчлөн хотын гадуур урсгах болгосон байна. Хар баатар гэр бүлээ болон амиа хорлон цэргүүд нь хятадуудад алагдан хотоо автжээ гэхээс гадна нөгөө хувилбар нь Хар баатар хэрмийг цоолж цэргүүдийн хамт оргон гарчээ гэдэг ба үнэхээр хэрмийн үлдэгдэлд морьтой хүн багтах цөмөлсөн ором байдаг байна. Үүний дараагаар усан хангамж дутагдсан, хятадуудад талуулсан зэргээс үүдэн уг хот балгас болон хувирчээ.
Тангудчууд тангуд хэлээр дор хаяж 16-р зуун хүртэл ярилцаж байсан ба одоо тангуд хэл бүрэн мартагдан мөхжээ. Одоо Ганьсу, Шинжиан мужуудад даньсян нэрээр 400,000 гаруй хүн, Сычуаньд цянь үндэсний 200,000 гаруй хүмүүс байдгийг Тангудуудын хойчис хэмээдэг байна.
Эшлэл
Ангилал:Төв Азийн түүх Ангилал:Хятадын династи
Ангол
Ангол Улс, албан ёсоор Бүгд Найрамдах Ангол Улс (República de Angola, Repubilika ya Ngola) нь баруун өмнөд Африкт оршдог улс. Өмнө талаараа Намиби, хойд талаараа Ардчилсан Конго, зүүн талаараа Замби улсуудтай хиллэнэ. Баруун хэсгээр нь Атлантын далай хүрээлдэг байна. Тус улсын салангид тасархай нутаг дэвсгэр болох Кабинда нь Конго болон Ардчилсан Конго Улстай хиллэдэг. Ангол нь 16-р зуунаас эхлэн 1975 он хүртэл Португалын далайн чанадын нутаг дэвсгэр гэж нэрлэгдэж байлаа. 1975 онд тусгаар тогтнолоо зарлаж 1976 оны 12-р сарын 1-нд НҮБ-ын гишүүн орон болжээ. 2021 оны долдугаар сарын байдлаар - 33,642,646 хүн амтай улс юм.
Төрийн тогтолцоо
Ангол бол Ерөнхийлөгчийн Бүгд найрамдах улс юм. Төрийн тэргүүн нь ерөнхийлөгч. 1979 оноос хойш энэ албан тушаалыг Хосе Эдуардо дос Сантос (порт. José Eduardo dos Santos, 1942 онд төрсөн) хашиж байгаад 2017 оны есдүгээр сарын 26-нд түүнийг Хуан Мануэль Гонсалвес Лоуренчо  (порт. João Manuel Gonçalves Lourenço; 1954 онд төрсөн) сольсон байна. Засгийн газрыг ерөнхийлөгчийн томилсон дэд ерөнхийлөгч удирддаг байна.
Хууль тогтоох байгууллага нь 4 жилээр сонгогддог 220 депутатаас бүрдсэн нэг танхимтай парламент (Ардын Их Хурал) юм.
Ангол улс нь Сахараас урагш Африкийн орнууд дунд газрын тос, алмааз олборлолтоороо 2-рт ордог. Олон Улсын Валютын Сангийн судалгаагаар 2000-аад онд Анголын эрдэнэсийн сангаас 4 тэрбум долларын газрын тосны орлого алга болсон гэдэг. 2006 оны 8 сард Кабиндаг Анголоос салган тусгаарлах зорилго бүхий Кабиндагийн Анклавыг Чөлөөлөх Фронтын жигүүртэй энхтайвны гэрээ байгуулагдсан. Ангол улсын газрын тос олборлолтын орлогын 65%-ийг тус бүс нутаг бүрдүүлдэг байна.
Засаг захиргаа
Ангол улс засаг захиргааны 18 аймагт (португал. província), аймаг тус бүр 157 суманд (португал. município) хуваагддаг байна.
Эшлэл
Ангилал:Африкийн орон Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Галт тэрэг
Галт тэрэг (Англи: Train Орос: Поезд) гэдэг нь төмөр замаар ачаа болон зорчигч тээвэрлэх хэлхээст тээврийн хэрэгсэл юм. Төмөр зам нь ихэвчлэн хоёр царигтай байхаас гадна ганц царигт, соронзон замтай бас байдаг.
Ангилал:Төмөр замын тээвэр
Хирошима
Хирошима (広島, ひろしま) нь Японы хамгийн том арал болох Хоншүүгийн баруун хэсэгт орших, Чүүгокү бүсийн хамгийн том хот бөгөөд Хирошима мужийн төв юм. Хүн ам нь -1 202 000 (2016 он).
Тус хот нь хүн төрөлхтний түүхэнд атомын бөмбөг дэлбэрсэн анхны хот болон үлдсэн билээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны сүүлээр буюу 1945 оны 8 сарын 6-нд АНУ-ын Зэвсэгт хүчин Хирошима хотын дээрээс атомын бөмбөг хаясан юм.
Хирошима нь 1889 оны 4 сарын 1-нд хотын статустай болсон бөгөөд 1980 оны 4 сарын 1-нээс улсын чанартай хот болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Хирошима аймгийн коммун Ангилал:Хирошима аймгийн суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Японы аймгийн төв Ангилал:Японы хот Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Кувейт динар
Динар (араб: دينار, ISO 4217 код KWD) Кувейтийн мөнгөний нэгж. Нэг динар 1000 филстэй тэнцэнэ. Динар дэлхийн хамгийн өндөр ханштай мөнгөний нэгж.
Түүх
Анх 1961 онд Персийн булангийн рупийг халахаар нэвтрүүлсэн. Анх нэг динар нэг фунт стерлингтэй тэнцэхээр гаргасан. Рупий 1 шиллинг 6 пенстэй тэнцэж байсан тул хөрвөх ханш нь 13⅓ рупий нэг динартай тэнцэхээр тогтсон.
Ирак 1990 онд Кувейтийг эзлэхэд ирак динар кувейт динарын оронд хэрэглэгдэж, эзлэгч хүч их хэмжээний мөнгөн дэвсгэрт хулгайлжээ. Чөлөөлөлтийн дараа кувейт динарыг буцааж тус улсын мөнгөний нэгж болгосон бөгөөд шинэ мөнгөн дэвсгэрт гаргасан. Урьд нь хэрэглэгдэж байсан бүх мөнгөн дэвсгэртийг үүний дотор хулгайлагдсан мөнгөн дэвсгэртийг гүйлгээнээс гаргасан.
Эшлэл
Ангилал:Азийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж Ангилал:Кувейтийн эдийн засаг
Волмари Исо-Холло
Волмари "Вомма" Фритижоф Исо-Холло (Volmari "Vomma" Fritijof Iso-Hollo, 1907 оны 5 сарын 1 - 1969 оны 6 сарын 23) нь Финландын хөнгөн атлетикч бөгөөд 3000 метрийн саадтай гүйлтийн төрлийн олимпын хошой аварга.
Илөярвид төрсөн тэрээр Дэлхийн хоёр дайны хооронд дэлхийн тавцанд ноёрхож байсан Финландын хөнгөн атлетикийн алтан үе буюу "Нисдэг Финчүүд"-ийн сүүл үеийн төлөөлөгч билээ.
Исо-Холло залуудаа цана, гимнастик, боксоор хичээллэж байсан бөгөөд армид элссэнийхээ дараа гүйлтээр хичээллэх болов. Тэр 400 метрээс марафон хүртэл янз бүрийн зайд тодорхой амжилт гаргаж байлаа.
Исо-Холло анх 1932 оны Лос-Анжелесын олимпын 3000 метрийн саадтай гүйлтийн төрөлд алтан медаль хүртсэн. Тэгэхэд дэлхийн дээд амжилт тогтоох боломжоо шүүгчийн алдаанаас болж алджээ. Албан ёсны хажуугийн шүүгч нь арван төрөлтийн тулгууртай харайлтын уралдаанд анхаарлаа сарниулаад тойргоо буруу тоолж, Исо-Холло сүүлийн тойрогтоо орох үед хонхоо дуугаргаагүй бөгөөд тэр чигээрээ гүйсээр 3460 метр зам туулсан гэдэг. Тэрээр мөн 10 000 метрийн зайн гүйлтэд мөнгөн медаль хүртсэн байна.
Олимпын дараа Исо-Холло үе мөчний өвчнөөр өвдсөн ч 1945 он хүртэл уралдсаар байсан юм. Волмари Исо-Холло Хейнола хотод 62 насандаа нас нөгчжээ.
Эшлэл
Ангилал:3000 метрийн халхалттай гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:Финландын 800 метрийн гүйгч‎ Ангилал:Финландын 1500 метрийн гүйгч‎ Ангилал:Финландын 5000 метрийн гүйгч‎ Ангилал:Финландын 10.000 метрийн гүйгч‎ Ангилал:Финландын марафон гүйгч Ангилал:Финландын 3000 метрийн халхалттай гүйгч Ангилал:Финландын олимпын аварга Ангилал:Финландын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Финландын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Финландын олимпын оролцогч Ангилал:1932 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1936 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Финландчууд Ангилал:1907 онд төрсөн Ангилал:1969 онд өнгөрсөн
Андерсон Варежао
Андерсон Франса Варежао (Anderson França Varejão, 1982 оны есдүгээр сарын 28-нд Эспирито Санто мужийн Санта Тереза хотод төрсөн) — Бразилын сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Кливленд Кавальерс багийн хүчний довтлогч болон төвийн тоглогчийн байрлалд тоглодог. Варежао Испанийн Барселона (2002—2004) багаас 2004 оны драфтад оролцон №30-аар Орландо Мэжик багт сонгогдсон ч тоглогч солилцоогоор Кливленд Кавальерс багт иржээ. Шинэ улиралдаа 54 тоглолтонд оролцож дунджаар 4.9 оноо, 4.8 самбараас бөмбөг авалт гүйцэтгэсэн үзүүлэлт үзүүлжээ. Хувийн дээд үзүүлэлт бүхий самбараас бөмбөг авалтаа 2006 оны арваннэгдүгээр сарын 17-нд Нью Орлеанс Пеликанс багийн эсрэг тоглолтонд "17" хийж байв. Харин оноо авалтын тухайд 2008 оны арваннэгдүгээр сарын 7-нд Индиана Пэйсерс багийн эсрэг тоглолтонд хийжээ.
Холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Бразилын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Кливленд Кавальерс багийн тоглогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Бразилын олимпын оролцогч Ангилал:Бразилчууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Эсекьель Гарай
Эсекьель Марсело Гарай (Ezequiel Marcelo Garay, 1986 оны аравдугаар сарын 10-нд Росарио хотод төрсөн) — Аргентины хөлбөмбөгчин бөгөөд Зенит болон Аргентины шигшээд тоглодог.
Холбоос
Ангилал:1986 онд төрсөн Ангилал:Аргентины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Зенит Санкт-Петербург багийн тоглогч Ангилал:Бенфика Лиссабон багийн тоглогч Ангилал:Расинг Сантандер багийн тоглогч Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Ньюэллс Олд Бойз багийн тоглогч Ангилал:Аргентины олимпын аварга Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2011 оны Америкийн цомд оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Аргентинчууд
Тахарын алба
Тахарын алба нь 2014-2016 оны хооронд ажиллаж байсан шүүх, шүүгчийн аюулгүй байдалыг хангах, гэрч, хохирогчийг хамгаалах, яллагдагч, ялтныг хуяглан хүргэх, шүүгдэгч, оролцогчийг албадан ирүүлэх чиг үүрэг бүхий Монгол улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг.
Монгол Улсын Их Хурлын 2013 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдөр баталсан Тахарын албаны тухай хуулийн дагуу 2014 оны 01 дүгээр сарын 11-ний өдөр байгуулагдаж 2016 оны 8-р Сарын 6-ны өдөр татан буугдсан.
Тахар гэдэг үгийн утга нь хошуу тамгын газарын албаны зарлага гэсэн утгаар хэрэглэгдэж байсан үг юм.
Тахарын алба нь тойргийн бүтэцтэйгэр үйл ажиллагаа явуулдаг.
Гадны холбоос
Ангилал:Монголын түүхэн төрийн байгууллага
Ганьнань тойрог
Ганьнань — Хятад улсын Ганьсү мужийн харъяат Төвөд үндэстэн өөртөө засах тойрог буюу аймаг.
Зураг
Ангилал:Төвөдийн өндөрлөг Ангилал:Ганьсүгийн суурин Ангилал:Хятадын өөртөө засах тойрог
Модун шаньюй
Модун НТӨ 209 оноос НТӨ 174 онд засаглажээ. Тэр өөрийн эцэг Түмэнгийн доорх цэргийн удирдагч, дараа нь Монголын өндөрлөгт тулгуурласан Хүннүгийн эзэнт гүрний шаньюй байв. Тэрээр НТӨ 215 онд Мэн Тянийн командалсан Цинийн зэвсэгт хүчний халдлагад Хүннүгийн бэлчээр нутаг алдагдсаны хариуд Монгол-Манжуурын тал нутгийн овог аймгуудыг амжилттай нэгтгэн хүчирхэг Хүннүгийн эзэнт гүрнийг байгуулж, хаан ширээгээ бэхжүүлжээ. Модун морь унан явж, улмаар цэрэгжих үйл явцад ахиц гаргаж, Хүннүгийн хүчийг үр дүнтэй төвлөрүүлж байх үед НТӨ 210 онд анхны эзэн хааны үхлийн хамт Цинь улс эмх замбараагүй байдал руу түргэнээр унасан явдал нь Хүннүгийн эзэнт улсаа өөрийн цаг үеийн том гүрнүүдийн нэг болгон өргөжүүлэх чөлөөт эрхийг Модунд үлдээв. Хойд хил нь Байгаль нуурт хүрсэн байхад, эзэнт гүрний баруун хил Памирын уулсад хүрч, зүүн хил нь Ляохэ гол хүртэл сунан үргэлжилжээ.
Модуныг түүний хүү Лаошан залгамжилсан байна.
Нэр
Түүний нэр Mòdùn (冒頓) (Wade-Giles: Motun) нь хожуу хань хятад хэлээр [mǝk-tuənC], дундад хятад хэлээр [mək-twən] гэж дуудагддаг; нэрийн эртний хятад хэлний дуудлага нь хожим батлагдсан Төв Евразийн соёлын baɣatur (баатар) хэмээх үгтэй холбоотой *baɣtur гэдэг гадаад үгийн дуудлагыг илэрхийлж байж магадгүй. Жерард Клосоны (Gerard Clauson) хэлснээр гарал үүслийн хувьд Хүннү (Hunnic - Англи хэлэнд эрт цагт Ази тивд буюу Монгол нутагт байсан хүннү нарыг Xiongnu, Европт байсан хүннү нарыг Hun гэж бичдэг. Харин орос хэлэнд Монгол нутгийн хүннү нарыг Хунну, Европын хүннү нарыг Гунну гэж бичдэг) хэлний зохих нэр байсан гэхэд бараг маргаангүй bağatur (баатар) гэдэг үгийн гадаад -r-ийг хятад хэлэнд -n-ээр галиглан буулгажээ.
Түүний нэрийг бас Modun (墨頓) ("Ши цзи" дэх Сыма Чжэнийн тайлбараар), Modu (墨毒) ("Хань улсын түүх" дэх Сүн Цигийн тайлбараар) гэж дууддаг ба сүүлийнх нь Пуллиблэнкийн (Edwin G.Pulleyblank) (1999) хэлснээр авиа зүйн хувьд "учир утгагүй".
Гарал үүсэл ба эрх мэдэлд хүрсэн нь
Сыма Цяны хэлснээр, Модун авьяаслаг хүүхэд байсан ч түүний эцэг Түмэн эхнэрүүдийнхээ өөр нэгнийх нь хүүг өв залгамжлуулахыг хүсжээ. Өөрийн сонгосон өв залгамжлагчийн өрсөлдөгчийнх нь хувьд Модуныг устгахаар Түмэн залуу Модуныг юэчжи нар руу барьцааны хүн болгон илгээв; тэгээд дараа нь тэр тэд шийтгэл болгон Модуныг хөнөөнө гэсэн найдлагаар юэчжи нар руу дайрчээ. Модун хурдан морь хулгайлан энэ хувь заяанаас зугтаж чадсан бөгөөд түүнийг баатар мэт угтан авсан Хүннүд буцаж ирэв. Энэхүү эр зоригоо харуулсан явдлын шагнал болгон эцэг нь түүнийг 10,000 морьтны захирагчаар томилжээ.
Эрэлхэг зоригтой гэдгээрээ алдаршсан тул Модун туйлын үнэнч дайчдын бүлгийг цуглуулж эхлэв. Тэрээр нисэлтийнхээ үед исгэрэх дуу гаргадаг дохионы сум зохион бүтээсэн ба өөрийн эрчүүдийг нэгэн зэрэг дууны чиглэлд харваж сургасан. Эрчүүдийнхээ үнэнч байдалд итгэлтэй байхын тулд Модун өөрийн хайртай морийг харвахыг дайчдад тушаав, үүнийг хийхээс татгалзсан хэн бүхнийг ёсорхолгүйгээр цаазалжээ. Тэр хожим энэхүү үнэнч байдлын шалгалтыг давтан хийсэн, гэвч өөрийн хайрт эхнэрүүдийн нэгтэй хамт түүний тушаалыг гүйцэтгэхээс тээнэгэлзсэн хүмүүсийг дахин нэг удаа цаазлав. Тэрээр зөвхөн өөрийн үлдсэн дайчдын гарцаагүй үнэнч байдалд итгэлтэй болсон үедээ л ан авд явах үеэр эцгийгээ харвахыг тэдэнд тушааж, түүнийг суман бороогоор хөнөөжээ. Түүний дагалдагчдын хэн нь ч түүний тушаалаар харвах болон эцгийг нь зайлуулахад хүч алдсангүй, Модун өөрийгөө Хүннүгийн шаньюй хэмээн зарлан тунхаглав.
Өөрийгөө шаньюй хэмээн тунхаглаж засгийн эрхэнд гарсныхаа дараа Модун шинээр олж авсан эрх мэдэлд нь аюул занал учруулж болзошгүй хүмүүсийг устгаж эхэллээ. Ийнхүү тэрээр үргэлжлүүлэн өөрийн өрсөлдөгч эцэг нэгт дүү, хойд эх болон засаглалыг нь дэмжихээс татгалзсан бусад хүннү түшмэдийг цаазалжээ.
Хүннүгийн эзэнт гүрний мандалт
Модуны хүннү нарын эзэнт гүрэн газар нутгаа түрэмгий байдлаар хамгаалж, өргөтгөсөн. Тэдний зүүн зүгийн хөрш дунху нар тэдний хооронд байх хүн амгүй газрыг авах хүслээ илэрхийлэхэд Модун тэдэн рүү дайрсанаар хариу үйлдэл үзүүлэв. НТӨ 208 он гэхэд дунху нар ялагдсан ба тэдний үлдэгдэл ухуань, сяньби овгуудад хуваагдсан байна. Модун хойд зүг рүү динлин болон бусад ард түмнийг эрхшээлдээ оруулахаар явсан агаад НТӨ 203 онд юэчжи нарыг ялжээ. Эдгээр байлдан дагуулалтын дараа бүх хүннү ноёд түүнд захирагдав.
Эдгээр ялалтуудын хамт тэрээр хожим Хүннүд их орлого өгсөн чухал худалдааны замуудын хяналтыг олж авах боломжтой болжээ.
Хань улстай дайтсан нь
НТӨ 200 онд Хань ван Синь Шофань, Дай мужуудын Маи хотод хүннү нарт бууж өгсөн ба Хань улсын газар нутаг руу дайрахад нь тэдэнтэй нэгдэв. Хань улсын эзэн хаан Гаоцзу тэдний эсрэг армиа удирдсан бөгөөд тэдний хүчийг тараан хаяж, ухрахаас нь өмнө хэд хэдэн удаа тэднийг ялжээ. Дараа нь Хань Синь Чжао Лиг Чжао ван суулгасан ба Гаоцзугийн эсрэг өмнө зүг рүү хөдлөв. Тэд ч бас ялагдсан байна. Өөрийн хараатуудын дээрх Хүннүгийн нөлөөг харсан Гаоцзу тэдэнтэй тулахаар 320,000 хүнтэй хүчирхэг армийн хамт хойд зүг рүү хөдөлжээ. Гэсэн хэдий ч түүний хүмүүс нөөцийн хомсдол болон хүйтнээс хамгаалах хувцас хангалтгүйгээс зовсон тул Гаоцзу тэднийг ардаа үлдээж, ердөө 40,000 хүнтэйгээр Пинчэн рүү давшив. Модун шаньюй үйл явдлын өрнөлийг эргүүлэх өөрийн боломжийг харсан ба 400,000 морин цэргээр (Оросын судлаач Л.Н.Гумилёвын тооцоогоор бол 30,000-40,000 цэрэг) хотыг нэн даруй бүсэлж, армийнх нь ард үлдсэн хэсгээс эзэн хааныг тасалжээ. Яагаад гэдэг нь тодорхойгүй ч шаньюй эцэст нь өөрийн хүмүүсийн заримыг буцаан татсан. Сыма Цянь түүний гэргий түүнийг эзэн хааныг зугтахыг зөвшөөрөхийг ятгасан гэдэг санал дэвшүүлдэг. Гэхдээ ямар ч байсан Хань Синийн явган цэрэг цагтаа хэзээ ч ирээгүйгээс хойш удаан хугацааны бүслэлт нь биелэшгүй боломж байх байв. Шаньюйн нимгэн болсон эгнээг харсан Гаоцзу гэнэт дайран гарч, бүслэлтийг хагалжээ. Хань улсын нэмэлт хүч ирэхэд хүннү нар ухрав. Модуны энэ ирэлт Байдыны тулалдаан хэмээх нэрээр нийтэд мэдэгддэг. Гаоцзугийн Хүннүд олзлогдохоос арай гэж зугтсан явдал нь түүнд нүүдэлчин дайсантайгаа энх тайвны гэрээ байгуулах хэрэгтэйг ойлгуулжээ. Тэр шаньюйд "гүнж" (хэцинь (heqin) - энх ургийн гэрээ) явуулсан ба торго, дарс, хүнсний зүйл өргөв. Шаньюй энэ саналыг хүлээн авсан бөгөөд Гаоцзугийн хаанчлалын үргэлжилсэн хугацааны турш жижиг дайралтуудаар өөрийгөө хязгаарлажээ. Хань улс эзэн хааны охидыг явуулахаас зайлсхийх зааврын дагуу Хүннүтэй хэцинь буюу энх ургийн гэрээ байгуулахдаа олон удаа Хань улсын дээд зиндааны гэр бүлийн гишүүд болон "гүнж нар" гэж хуурамчаар нэрлэгдсэн, хоорондоо холбоогүй жирийн эмэгтэйчүүдийг тохиолдлоор явуулж байв.
НТӨ 195 онд Янь ван Лу Вань Хань улсын жанжин Чжоу Бод ялагдсаныхаа дараа Хүннү рүү зугтав.
НТӨ 178 онд хүннү нар Ганьсу болон Таримын сав газар дахь юэчжи, усунь нарыг эзэлжээ.
Модун НТӨ 174 онд нас барсан ба түүний хүү Цзиюй өв залгамжилж, Лаошан шаньюй болсон байна.
Люй Чжи хатанд тавьсан гэрлэлтийн санал
НТӨ 192 онд өтөл настай хатан Люй Чжи (Хань улсын эзэн хаан Гаоцзугийн бэлэвсэн эхнэр) Модунаас гэрлэлтийн санал хүлээн авав, түүнийг сүрдүүлсэн, доромжилсон утгатай захидалд дараах байдлаар бичжээ:
"Би намаг балчигт төрж, мал сүрэг үржсэн тал газарт өссөн ганцаардсан захирагч. Би танай хилд олон удаа очсон бөгөөд Хятадаар аялахыг хүсэж байв. Эрхэм та одоо ганцаараа, тусгаарлагдмал байдалд амьдарч буй. Тэр үеэс хойш бидний аль аль нь аз жаргал байхгүй бөгөөд өөрсдийгөө зугаацуулах юу ч байхгүйд би өөрийн эзэмшдгийг хэрэглэн танд дутагддагийг орлохыг хүснэм."
Бүдүүлэг саналд нь Люй Чжи ухаангүй уурласан байсан ба халуухан өрнөсөн ордны зөвлөлгөөн дээр түүний жанжид арми цуглуулж, Хүннүг нэн даруй устгахыг түүнд зөвлөв. Тэр дайн зарлах гэж байтал Цзи Бу хэмээх нэртэй илэн далангүй түшмэл Хүннүгийн арми хятадуудаас илүү их хүчирхэг болохыг онцолжээ. Цзи Бугийн үгэнд ордон тэр даруй аймшигт нам гүм байдал руу уналаа. Төлөвлөгөөгөө эргэж нягтлахад, Люй Чжи Модуны саналыг дараах байдлаар даруухан няцаав:
"Эзэнтэн та манай газрыг мартаагүй бөгөөд бидэнд захидал бичсэнд бид эмээнэм. Би өөрийгөө хадгалж үлдэхийн тулд ухармуй. Би хөгшин, сул дорой, үс, шүдээ алдаж, явахдаа тэнцвэрээ барих гэж чармайдаг. Эзэнтэн та буруу сонссон байна, та өөрийгөө гутаах хэрэггүй. Манай ард түмэн таныг гомдоогоогүй бөгөөд өршөөгдөх ёстой болов уу. Бидэнд эзэн хааны хоёр сүйх тэрэг болон найман сайн морь байна, эзэнтэн танд эдгээрийг найрсаг ёсоор өргөнөм."
Гэсэн хэдий ч тэрээр хүннү овгийн удирдагчдад "гүнж нар" гэгддэг эмэгтэйчүүдийг өгөх гэрлэлтийн хэцинь бодлогыг үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлсэн ба хоёр талын хоорондох амар амгалан байдлын төлөө Хүннүд алба гувчуур төлжээ.
Хүннүгийн мандалтын дүн шинжилгээ
Никола Ди Космогийн хувьд үйл явдлын дарааллыг нэгтгэн дүгнэхэд, Ордосын өндөрлөг (Шар мөрний тохой дахь бүс нутаг) дэх Цинийн довтолгоо нь сул задгай Хүннүгийн холбооны доторх удирдлагын хямралтай зэрэгцэн иржээ. Модун Цинийн довтолгооны хариуд гарч ирсэн Хүннүгийн цэрэгжих үйл явцын давуу талыг барьж авсан бөгөөд өөрийн эзэнт гүрнийг үүсгэх боломжийг олгосон шинээр төвлөрсөн улс төрийн бүтцийг чадварлаг бий болгов. Түүнд Цинь улсын хурдан уналт болон Хань улсад эхэндээ бие даасан "вант улсууд" байгуулагдсан нөхцөл байдал тусалж байсан, Хань Синь шиг удирдагчид хүннү нартай холбоотон болж, эсрэгээрээ Хань улс руу дайрч болзошгүй байлаа. Хань улсын сул тал нь Модун ба түүний залгамжлагчдыг тансаг хэрэглээний зүйлийн тогтвортой урсгал болон тэднийг дэмждэг язгууртнууд руу доош нь дамжуулж өгөх боломжтой үндсэн алба гувчуураар хангасан гэсэн үг юм. Тэрхүү алба гувчуургүйгээр хүннү нар эрх мэдлээ хадгалж, өргөжүүлэх боломжтой болохгүй байх магадлалтай.
Хожмын домгууд
Кристофер И.Беквит (Christopher I.Beckwith) залуу Модуны түүх нь залуу баатар орхигдож, эрэлд явж, өөрийн чадварыг үзүүлж, итгэл хүлээсэн хамтран зүтгэгчдийн бүлгийг олж, улс гэртээ эргэн ирж, хүчирхэг хүнийг дарж, хаан болдог ардын үлгэрүүдийн өргөн тархсан хэв маягтай төстэйг онцолсон байна.
Модуны нэрийг огуз түрэгүүдийн домгийн өвөг дээдэс Огуз хаантай холбодог. Үүний шалтгаан нь Түрэг-Персийн уламжлал дахь Огуз хааны намтар (Рашид ад-Дин Хамадани, Хусейни Исфахани, Абульгази Бахадур) Иакинфын анх анзаарсан (Тайлангуудын эмхэтгэл (Compilation of reports), хуудас 56-57) хятад эх сурвалж дахь Модуны намтартай (эцэг, хүүгийн хоорондох дайсагнал ба түрүүчийнх нь аллага, байлдан дагуулалтуудын чиглэл болон дараалал гэх мэт) гайхалтай ижил төстэй байгаа явдал болно.
Өөр нэг санал бол түүнийг унгаруудын мажар хааны овгийн нэртэй, мөн тэдний алс холын хамаатан садан, одоо устаж үгүй болсон маторуудтай холбодог. Модун "Болгарын хаадын нэрс"-ээс ("Nominalia of the Bulgarian khans") мэдэгддэг дуло овогтой холбоотой болж байдаг ба энэ нь *Duh-klah туци ван (Tuqi King) хэлбэрээр Унгарын дьюла (Gyula) овогтой холбогддог. Түүний нэрийг Янош Туроцийн (Johannes de Thurocz) "Унгаруудын он тооллын бичиг"-т ("Chronica Hungarorum") Аттилагийн өвөг дээдэс гэж угийн бичигт гарч ирдэг Bixtun юм уу Beztur хэмээн харуулсан байж болох юм.
Үлдсэн өв
Модун шаньюйг бас түрэг хэлүүдэд хааяагүй Мете хаан (Mete Khan) (ялангуяа турк хэлэнд Mete Han) гэдэг.
Туркийн хуурай газрын зэвсэгт хүчин НТӨ 209 он дахь түүний ноёрхлын эхлэлийг өөрийн бэлгэдлийн үүсгэн байгуулсан огноо гэж үздэг.
Гадаад холбоос
Ангилал:МЭӨ 234 онд төрсөн Ангилал:МЭӨ 174 онд өнгөрсөн Ангилал:Хүннүгийн шаньюй Ангилал:Хүннү улс