cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уэльс
1955 онд нийслэл Кардифф хотыг зарлан тунхагласан бөгөөд 317,500 хүн амтай тус хот тухайн үеийн хамгийн их оршин суугчтай хот болж байжээ. Чулуун нүүрсний дэлхийд хамгийн их баялаг нөөцтэй гэгдэх Уэльсчүүд анхлан Дэлхийн нэгдүгээр дайны үеүүдэд Лондон, Ливерпүүл хотуудаар дамжуулан дэлхийн зах зээлд гаргаж байжээ. Суонси, Ньюпорт гэж том хотууд байдаг.
Засаг захиргааны хуваарь
{| border=0
Холбоос
Ангилал:Өөртөө засах захиргааны нэгж Ангилал:Нэгдсэн Вант улсын бүрэлдэхүүн
Алс Дорнод
Алс Дорнод (Far East; Extrême-Orient; Да́льний Восто́к) — Азийн төвөөс зүүн хэсгийн газар орон буюу Зүүн Ази (Оросын Алс Дорнодыг оролцуулаад) болон Зүүн Өмнөд Азийг хамтатган заасан Өрнөдийн нэрийдэл. Мөн зарим тохиолдолд эдийн засаг, соёлын учир шалтгааны улмаас Өмнөд Азийг оролцуулах нь бий. Харин Монголчууд энэ нутагт багтаж байгаагийн хувьд "Алс Дорнод" гэвэл Оросын Алс Дорнодыг гэж ойлгоно.
Эшлэл
Ангилал:Азийн бүсчлэл
Беларусь улсын баатар
right|100px «Беларусь улсын баатар» — 1995 оны 4 сарын 13-д бий болсон Бүгд Найрамдах Беларусь Улсын гавьяатнаа олгох дээд цол.
Цахим холбоос
Ангилал:1995 онд анх гардуулсан шагнал Ангилал:Беларусийн шагнал
12 сарын 14
12 сарын 14 нь Григорийн тооллын жилийн 348 дахь (өндөр жил бол 349 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 17 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
1214 #14
Сангажавын Баярцогт
Сангажавын Баярцогт нь Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн. 1967 оны 3 сарын 28-ны өдөр Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар суманд төрсөн. Монгол Улсын Их Хуралд 1996, 2004, 2008, 2012 онд дөрвөн удаа сонгогдон ажилласан.
Төгссөн сургууль, мэргэжил
Харин Баярцогт өөрийн намтартаа мастерийн зэрэг хамгаалсан гэж бичдэг.
Оффшорын гэмт хэрэг
Оффшор дансан дах мөнгөө гэр бүлээсээ ч нууж байсан учир мэдээлэл ил болсны дараа С. Баярцогт "гэр бүлдээ санаа зовж байна." гэсэн мэдэгдэл хийсэн.
2016 онд дэлхий нийтэд дуулиан болсон Панамын баримтын жагсаалтанд Баярцогтын нууц оффшор хэргүүд мөн дэлгэгдсэн байна. Энэ баримтаар Баярцогт нь өөрийгөө Монголын харяаллын бус гэсэн байдлаар оффшор дансаа бүртгүүлсэн нь давхар баталгаажжээ.
Евклидийн вектор
Математик, физик ба техникт евклидийн вектор (зарим тохиолдолд геометр эсвэл огторгуйн вектор, эсвэл зүгээр вектор гэж нэрлэдэг) нь хэмжээ (урт) ба чиглэлтэй геометр хэмжигдэхүүн юм. Шугаман алгебрын онолоор, вектор нь векторын функц уруу орох эсвэл векторын функцээс гарах объект юм. Евклидийн векторыг, эхлэх цэг А-г төгсгөлийн цэг В-тэй холбох, чиглэлтэй хэрчим эсвэл сум байдлаар дүрсэлдэг ба гэж тэмдэглэдэг. Мэдээлэл агуулахын хувьд, вектор нь, А цэгээс В цэг уруу шилжих шилжилт хөдөлгөөний тухай л мэдээллийг агуулдаг. Техникийн хувьд, векторын [h,y,z] компонентууд нь  ба  векторуудын ялгавартай ( - ) тэнцэнэ. Ийнхүү векторыг А ба В объектын байрлалын тоон утгыг агуулагч гэж авч үзэж болно.
Сангажавын Баярцогт
Эшлэл
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын байгаль орчны сайд Ангилал:Монголын сангийн сайд Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн Ангилал:Германы их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Сүхбаатарын (Сэлэнгэ) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1967 онд төрсөн
Евклидийн вектор
Ангилал:Хийсвэр алгебр Ангилал:Шугаман алгебр
Агь
Агь (Artemisia absinthium) нь Евразийн сэрүүн бүс болон Африкийн хойд хэсгээр ургадаг ургамал юм.
Энэхүү ургамал нь олон наст, анхилуун хурцлаг үнэртэй, цагаан саарал өнгөтэй, малд тэжээлтэй юм.
Гадаад холбоос
хандаар нь үсээ угаавал үсний уналтыг зогсоож тэжээл өгнө. Агиар хийсэн дэр тархины даралтыг багасгаж тайвшруулна.
Ангилал:Ургамал
Байдас
Байдас гэдэг нь хоёр настай охин адуу юм.
Охин адууг байдас болсон жил азарга ижил сүргээсээ хасаж, холдуулан өөр азарганы сүрэгт оруулна. Байдсан гүүг сүрэгтээ хурааж авсан азарга гишгэж, улмаар байдас хээл тээн эхний унага гарна. Унагалсан байдсыг гүү гэнэ. Байдас гүү болсон цагаас чадал тэнхээ сууж, уналга эдэлгээнд хэрэглэхэд эцэж ядрах нь бага болдог. Байдас анхныхаа унагыг голох явдал байдгийг ахмад малчид ажиглаж гүү унага хоёрыг дасган ээнэгшүүлэхэд анхаардаг. Байдсан гүүг унагалсан жилээс нь эхлэн номхруулан сааж сургаваас хожим сүү сааль арвинтай номхон сайн гүү болдог байна.
Стивен Пинар
Стивен Пинар (Steven Pienaar; 1982 оны гуравдугаар сарын 17, Йоханнесбург) — Өмнөд Африкийн хөлбөмбөгчин, «Эвертон» багийн хагас хамгаалагч. ӨАБНУ-ын шигшээд харъяалалтай байв.
Замнал
«Эвертонд» улирал зээлэгдсэн Пинар 2008 оны дөрөвдүгээр сард 2 сая фунтээр бүрэн нэгдэв. Анхны гараагаа 2007 оны наймдугаар сарын 11-нд «Уиган Атлетикийн» эсрэг (2:1) Леон Османыг 73-р минутанд сэлгэн хийж байлаа. Улмаар есдүгээр сарын 30-нд «Мидлсборогийн» эсрэг (2:0) анх гоолжээ.
Пинар «Тоттенхэм Хотспурт» 2011 оны нэгдүгээр сард 3 сая фунтээр элсэж, 4.5 жилийн гэрээгээ 2011—2012 онд 18 тоглолтонд оролцоод л цуцалжээ. Шалтгаан бэртэл байлаа.
Улсаа төлөөлөн хоёр ДАШТ-д (2002, 2010) оролцсон.
Цахим холбоос
Ангилал:Өмнөд Африкийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Аякс Кейптаун багийн тоглогч Ангилал:Аякс багийн тоглогч Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч Ангилал:Эвертон багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Өмнөд Африкчууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Семён Фарада
Семён Льво́вич Фара́да́ (уг овог нь Фе́рдман; 1933—2009) — Зөвлөлт болон Оросын тайз, дэлгэцийн жүжигчин байв. 1991 онд ОХУ-ын гавьяат жүжигчин, 1999 онд ОХУ-ын ардын жүжигчин цол хүртсэн.
Бага нас
Семён Львович Фарада (Фердман) 1933 оны 12 сарын 31-нд Зөвлөлт Оросын Москва мужийн Никольский сууринд төрсөн. Эцэг эх нь Украины Житомир мужаас Оросын Москвад суралцахаар 1930-аад онд ирсэн еврей үндэстэн байсан. Семёны эцэг Лев Соломонович Фердман (1912—1952) Зөвлөлтийн улаан цэргийн хурандаа цолтой хүн байсан бол эх Ида Давыдовна Шуман нь Москвад эм зүйчийн мэргэжлээр суралцсан. Семён доороо Евгений хэмээх охин дүүтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:ЗХУ-ын жүжигчин Ангилал:Оросын жүжигчин Ангилал:Ардын Жүжигчин (ОХУ) Ангилал:Псевдоним Ангилал:Москвагийн хүн Ангилал:Оросууд Ангилал:1933 онд төрсөн Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Диего Салазар
Диего Фернандо Салазар Кинтеро (Diego Fernando Salazar Quintero, 1980 оны 10 сарын 3-нд төрсөн) нь олимпын мөнгөн медальт, Колумбийн хүндийн өргөгч юм. Тэрээр Валле дель Каука аймгийн, Тулуа хотод төржээ.
Монгол шилтгээн
thumb|Монгол шилтгээн thumb|Шилтгээний хэрэм
Монгол шилтгээн — Монгол Улсын Улаанбаатар нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн Гачуурт тосгоны нутаг дэвсгэрт байдаг зочид буудал бөгөөд амралтын газар. Монгол шилтгээн ХХК (анх Гачуурт тур ХХК) эрхлэн ажиллуулдаг.
Монгол шилтгээн 2003 онд хаалгаа нээсэн. Дорнын хийцээр баригдсан, дөрвөн талаасаа хэрмээрээ хүрээлэгдсэн, дотроо гэр, ордонтой. 100 ортой зочид буудал, 300 хүний зоогийн газар, баар, бэлэг дурсгалын дэлгүүртэй. Туул голын эрэгт байрладаг. Хэрмийн өмнөд хаалгаас голын эрэг хүртэлх талбайд хөгжмийн тайз байрлуулдаг.
Монгол шилтгээн 13–р зууны Их Монгол Улсын нийслэл Хархорумыг санагдуулам хийцтэй. Шилтгээнийг сийлбэр ихтэй, голдоо Хархорумын Мөнгөн модыг дуурайлган хийсэн. Хэрмийн өмнөд хаалганаа Монголын эзэнт гүрний үеийн зоосны үзэсгэлэн бий.
Монгол шилтгээн цогцолборт амьд хөгжмийн тоглолт, хурим, олон улсын хурал болдог.
Гадаад холбоос
Ангилал:Улаанбаатарын барилга байгууламж Ангилал:Монголын зочид буудал
Байгаль
Байгаль гэдэг нь, хүмүүс, амьтан, уул нуруу, гол мөрөн, ургамал гэх мэт хүний бүтээгээгүй зүйлсийг тодорхойлсон ойлголтыг хэлнэ. Байгаль бол амьтай амгүй биесийн сууц юм.Байгаль гэдэг зүйл хүний оюун санааг өвөрмөц шинжээрээ удирдаж чаддаг. Байгаль бол хүний гараар бүтээгдээгүй. Манай дэлхийн ургамал амьтан болоод амьд бүхний амьдралын гол сууц, байр.
Ангилал:Байгаль Ангилал:Байгалийн гүн ухаан Ангилал:Байгалийн шинжлэх ухаан Ангилал:Хүрээлэн- ба байгаль орчин Байгаль орчин" гэсэн нэр томъёо нь экологийн шинжлэх ухааны үндсэн ойлголтуудын нэг юм. Энэхүү тодорхойлолтыг 19-р зууны хоёрдугаар хагаст Германы эрдэмтэн Якоб Оксхюль нэвтрүүлсэн бөгөөд энэ нь амьд оршнолуудын амьдралын гадаад нөхцөл байдлыг мэдрэхүйгээр нь хүлээн авч, тодорхой үйлдлүүдийг (хамгаалалт, ан, хоол хүнс эсвэл орон байр, нутаг дэвсгэрийн шилжилт хөдөлгөөн гэх мэт). гэх мэт). Байгалийн нөөцийг хүн төрөлхтөн байнга ашиглаж, хүрээлэн буй орчны бохирдолтой холбогдуулан байгалийн нөөцийг бүрэн шавхахад хүргэж болзошгүй үйл ажиллагааг хатуу зохицуулах шаардлагатай болжээ. ОХУ-ын Үндсэн хуулийн 58-р зүйлд "Хүн бүр байгаль, хүрээлэн буй орчноо хамгаалах, байгалийн баялгаа сайн арчлах үүрэгтэй" гэж бичсэн байдаг. Үүнээс гадна Байгаль орчныг хамгаалах тухай Холбооны хууль хүчин төгөлдөр үйлчилж байна.
12 сарын 15
Энэ өдөр нас барагсад
1215 #15
Тони Кроос
Тони Кроос (Toni Kroos, 1990 оны нэгдүгээр сарын 4-нд Грайфсвальд хотод төрсөн) — Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд Реал Мадрид болон Германы шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2014 оны долоодугаар сарын 17-нд Реал Мадрид 25-30 сая еврогоор элсэж, зургаан жилийн гэрээ байгуулав.
Шигшээ
2010 оны ДАШТ болон 2012 оны ЕАШТ-д амжилттай оролцсон Кроос 2014 оны ДАШТ-ий хагас шигшээд Бразилыг ялахад (7:1) дубльдэж, улмаар түрүүлсэн билээ.
Холбоос
Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Байер 04 багийн тоглогч Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч Ангилал:Ла Лигийн тоглогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Доржшүгдэн
Бидний амьдарч буй энэ эх дэлхийн цаг хугацааг судар дандраас ”Галба” хэмээн томъёолох ба энэхүү Галбыг “Сайн галба” хэмээн нэрлэмүй. Яагаад “Сайн галба” хэмээн нэрлэсэн бэ гэвэл энэ галбад мянган бурхан залрах учир ийн нэрийджээ. Одоогоор дөрөвдэх буюу бидний бурхан багш Шагжа Муни залраад, түүний шашин таван мянган жил оршихуйн Бурханы шашны тооллоор хоёр мянга есөн зуугаад он болсон үед бид амьдарч буй ба Хор Чойнжүнд айлдсанаар Европын эрдэмтэд Ашок хааны гэрэлт хөшөө болох баганын бичээсийг тайлж уншсанаар М.Э.Ө 7-р зуун буюу Бурхан багшийн амьдарсан хугацааг 623-544 он.
Бурхан Будда багш мэндлээд эдүгээ 2642 он болж байна.
Бурхан багш найман шадар шавьтай ба түүний нэг нь их бодьсадын дүрээр морилсон Манзушир юм. Манзушир тэргүүтэй тэдгээр найман шадар шавь нь Бурхан багшийн шашныг арвитган дэлгэрүүлэх, сахин хамгаалах үүрэгтэй бөгөөд, чингэхдээ тэр их бодьсадва нар Лам багш, Ядам бурхан, баатар, багаатудчид, номын сахиулсан, эгэл хүмүүн, элдэв амьтан, сохор доголон, галзуу, гуйлгачин, зам харгуй, гэрэл гэгээ, орд байшин тэргүүтэй амьтай, амьгүй нугууд лугаа хувилан шашин, амьтны тусыг бүтээдэг буй.
-
Нэрний тухайд Гэлүгбааг орчуулбаас Буяны ёст хэмээх ба, бас Риво Ганданба ч хэмээдэг бөгөөд орчуулбаас Уулын Төгс баясгалант хэмээнэ. Ерөнхий утга нь аглаг уул, хээр талд байгуулсан хүрээ хийд, бясалгал бүтээлийн оронд сонсох, санах, бясалгах гурваар судар, дандарт суралцаж, төгс баясгалант боловсролыг олох буюу төгс гэгээрлийг олох утгыг илэрхийлэх бөгөөд өвөрмөц утгатаа, Гандан ууланд анхныхаа хийдийг байгуулсан учир ийн нэрлэсэн болой.
Шарын шашин хэмээсэн нь гаднаа судрын явдлаар яваад, дотроо тарнийг бясалгаж ал шар номт гурван дээлийг өмсөж гурван суртгаалаар мөрд суралцан явах учир ийн нэрийдсэн.
Богд Зонхаба дор тааллын шадар шавь нарын ахмад нь Их бодисун Манзуширийн хувилгаан лугаа алдаршсан Дүлзин Дагва Жанцан (1350-) агаад Богд Зонхабыг ном айлдан ахуй дор Бэхар сахиулсны хувилсан нэгэн цагаан дээлт хөвгүүн ирээд “Над дор шашныг сахихуй лугаа туслалцаа хэрэгтэй” хэмээн ахин дахин айлтгасан ба түүний хойд дүр Банчэн Соднам Дагва (1478-) ламын үед Бэхар бээр өөрийн биеэр ирээд “Замбуутив бүхнээр хэрэн хэсэж Гэлүгбагийн шашныг сахин чадах нэгнийг хайсан боловч онол дээр гарсан бодьсадва тань лугаа адил нэгийг эс олсон бөгөөд эдүгээ таныг эгээрэн ирэв. Та бээр энэхүү шашныг сахин хамгаалах хэрэгтэй буй”хэмээн өчил өчсөн бөгөөд тэндээс гурван төрөл дамжсан буюу.
Банчэн Соднам Дагвын хойд дүр Соднам Иши Ванбуу (1556-) түүний хойд дүр Агваан Соднам Гэлэг Бал Самбуу (1594-) түүний хойд дүр болбаас Брүлгү Дагва Жанцан (1619-1656) бөгөөд түүнийг манай Өндөр гэгээн Занабазар (1635-1723)-ын багш Банчин Чойжи Жанцан Богд (1570-1662) тодруулсан ажгуу.
Тэр үед Монголчууд, Монголоос тодорсон Дөрөвдүгээр Далай лам Ёндонжамц (1589-1661) Лхасад жил тойрон болоод идэр залуугаар хорлогдсон тул түүний хойд дүрийг Брүлгү Дагва Жанцан лугаа шүтсэн бөгөөд Брүлгү Дагва Жанцан балчир нялхаасаа хүчир зовлон олныг туулсан ба Төвдөд байрлах монгол цэргийн хүрээнд суух болсон тэргүүтэн түүний өөрийн бичсэн намтарт буй. Бас ирээдүйн эш үзүүлсэн олон шүлэг, дуулал, тэмдэглэлийн эмхэтгэл буй. Тэрбээр эрийн цээнд хийгээд ламын цээнд хүрээд Монгол, Төвд олон сүсэгтний тусыг цаглашгүй их бүтээсэн учир Тавдугаар Далай лам Лувсанжамц-ыг (1617-1682) Брайбүн хийдийн Доод ордны хувилгаан ба Брүлгү Дагва Жанцан бээр Дээд ордны хувилгаан лугаа алдаршиж Монголын эргэлчин мөргөлчин, жуулчдын цуваа тасрахаа больсон хэмээдэг ба мөн өргөл нь хүртэл Дээд ордны хашаанд багтахгүй болсон тэргүүтэн Тавдугаар Далай лам Төвдийн Бодала ордонд хаан ширээнд залран ахуйд Брүлгү Дагва Жанцан ламын эрдэм үйлс, яруу алдар орон газар бүхнээ түгсэн учир Цагаан сарын Лхас монлам хурах үед олонх бээр тэргүүн сэнтийд залах тэргүүтэнд Төвдийн засгийн эрх баригч Дэсрид Содном-Равдан бээр голлон түүн дор атаа хорсол үүссэнээр хутагтыг гучин найман нас сүүдэр зооглон ордондоо саатан ахуй нэгэн үдэш Төвдийн засгаас нэг бүлэг зандалчин явуулж бүрлэгсэн бөгөөд, анхан дор зандалчид бясалгалын нойрсох ордонд ороод мэсээр наймантаа хатгасанд хутагт олон төрөлдөө хуяг бясалгасны шалтгаанаар үл бүрлэгдэх хийгээд, хатгасан тус газар болгон нүд гарсан тул хутагт зандалчид дор айлдруун:
-Би бээр олон төрөлдөө хуяг бясалгасан тул мэсэнд үл егүүтмүй. Дахин нэг хатгаваас есөн нүд гарах тул хойшид Рахулагаас ч илүү догшин сахиус болоод, миний сүүдэр туссан амьтан бүхэн үхмүй! Тиймийн тул тэр Дамжан Чойжил шүтээний хоёр эврийн хооронд байгаа хадгийг авч миний хоолой дор чихвээс би бээр егүүтмүй хэмээн зарлигласны дагуу зандалчид ёсчлон болгосонд хутагтын догширсон гэгээн сүнс нь эцэг нь Тотгорын хаан буюу Ганиш тэнгэр, эх нь Дээд орчлонгийн хатан хоёрын хөвгүүн болж мэндлээд Бодала ордонд хатуу рид хувилгаан хэтэрхийеэ үзүүлснээр ихэд алдаршсан ба Тавдугаар Далай лам тэргүүтэй Төвдийн Гэлүг, Нинма, Сажа, Гармабын толгой лам нар догшин үйлийн жинсрэг тэргүүтэй хатуу тарнийн үйлсээр дарахыг оролдсон боловч хэн бээр ч үл дарж чадав.
Чингээд бүгд шашны сахиулснаар эрхшээл өчсөн ба Тавдугаар Далай лам бээр Төвдийн Дол нутгийг өргөж, Лхасад Бродэ Хансар буюу Баясгалант Амирлангуй Шинэ Харш хэмээхийг барьж өргөөд Дорж Шүгдэнгийн товч хураангуй үйлсийн захиас “Сүндэрлэн бүтсэн хоосон чанарын эгшиг” хэмээхийг зохиож наминчлал өргөсөн ажгуу.
Урьд Брүлгү Дагва Жанцан сэрүүн тунгалаг ахуй үеийн ирээдүйн лүндэнд:
Эндээс ирээдүй дор зүүн зүгийн балгад лугаа
Эрх баялаг Манзуширийн орны номхогдохууны чуулганыг арвижуулмуй!
Тэндээс алс бөглүү харанхуй орон дор
Тэнцэш үгүй номын зулыг сайтар бадраамуй.
хэмээн айлдсаны учраар Монгол оронд Дөрөвдүгээр Халх Жэвзүндамба Хутагт Лувсан Түвдэн Ванчиг Жигмэд Жамц Богд бээр залж ирсэн түүхтэй.
Шарын шашинд гурван их алдартай гүн ухааны сургууль бол Банчэн Содном Дагвын егча, Сэр Жэвзүнбын егча, Гүнчэн ламын егча хэмээх гурав буй.
Манай Их Хүрээний гурван их дацан буюу их сургууль нь Гүнгаа Чойлин, Едга Чойзэнлин, Даш Чоймбол бөлгөө.
Үүнээс Гүнгаа Чойлин дацан нь Банчэн Соднам дагвын егчатай учир барилдлагаар Цог Төгөлдөр охин тэнгэр Балдан Лхам хийгээд ялангуяа нандин шүтээнээр Очирын Хүчит Дорж Шүгдэнг дацангийн сахиусаар залсан түүх Гунгаа Чойлин дацангийн түүх ”Их Хүрээний Баруун Чойрын Уг Гарвал Өгүүллийн Эрих Гиннарын Эгшиг Дуун” хэмээх дотор тодорхой буй!
Иорин тер Морс
Иорин тер Морс (Jorien ter Mors, 1989 оны арванхоёрдугаар сарын 21-нд Энсхеде хотод төрсөн) — Нидерландын шорт трек болон гүйлтийн тэшүүрийн эмэгтэй тамирчин юм. Тэрээр 2014 оны Өвлийн олимпод гүйлтийн тэшүүрийн 1500 метрийн зайд аваргалсан билээ. Тухайн олимпод оролцох эрхээ томоохон тэмцээнүүдээс аваагүй ч шигшээ багийн сонгон шалгаруулалтанд Ирен Вюстийг ялж авсан байдаг байна. 2010 оны Ванкуверын олимпод шорт трекийн 500 метрийн зайд 23 дугаар байрт хурдалсан байдаг.
Доржшүгдэн
Энэ дацангийн өвгөн лам нар 1937 оноос 1990 он хүртэл нууцаар тахилга хийгээд анхааран авлагыг таслал үгүй авч ирсэн.
Иорин тер Морс
Морс Шорт трекийн ДАШТ-ий хоёр мөнгө, нэг хүрэл медальтай.
Доржшүгдэн
Дацанг анх Гандантэгчилэн хийдийн шашны сургууль дотор шүнлайв Дамдин (1915-2001) өвгөн лам нарын хамтаар байгуулж сэргээгээд, одоо байгаа дацангийн дуганыг бариулж, 2001 онд ашиглалтад оруулж Равнай, Даш Сожон, Шүгдэн сахиусны тахилга гурвыг хийж нээсэн юм. Одоо Гандантэгчинлэн хийдийн Их Хамба Чойжамц гуай болон Дамдин гуайн дараагийн шүнлайв Гүндсамбуу гуай тэргүүтэй ахмадууд нэг бүрчлэн мэдэх сайтар мэдэх ажгуу.
Басхүү манай Наймдугаар Богд Агваан Лувсан Чойжи Няма (1869-1924) бээр 1911 онд үндэсний тусгаар тогтнолоо бадрааж Дорж Шүгдэнг төрийн сахиусаар залсан нь түүний дүү Төрийн Чойжин Лувсанхайдүв (1872-1918)-ийн байгуулсан эдүгээ бидний Улаанбаатарын балгадын хүйсэн дээр орших Чойжин ламын Сүмд залаатай буй.
Мөн Наймдугаар Богдын Ордон сүмд ч залаатай. Богд бээр цаг маш цөвүүрэхэд Бэхар, Сэтав тэргүүтэй сахиус нугуудыг буулгаж Монголын тусгаар тогтнолыг хамгаалахыг айлтгахад тэд “Бид үл дийлмүй. Шүгдэн сахиусан дор даатгаж айлд” хэмээсний дагуу Богд ихэд хайлан хадаг барьж Шүгдэн дор айлтгасан дор Их Сахиулсан бээр хадгийг авч соёрхсон түүх буй.
Яагаад Гомбо, Чойжал, Лхам тэргүүтэй их сахиусан нугууд Чойжинд буудаггүй вэ хэмээвээс, тэд бээр ертөнцөөс ангижирсан билгийн мэлмийтэн учраас хүмүүний бие дор буудаггүй бөгөөд гүртэн нь хүн учраас буух үгүй бөлгөө. Бас тэдгээр сахиулсан “Төгс төгөлдөр цаг үе”-ийн хүмүүстэй ойр барилдлагатай учраас “Цөвүүн цаг”-ийн хүмүүсийн нисваанисын түйтгэр зузаан, барилдлага алс хол болой. Бэхар буюу Найчүн, Догшин Цамба буюу Сэтав, Шүгдэн тэргүүтэн бээр ертөнцийн дүрийг барьсан тул Чойжин ламын бие дор буух бөгөөд эдүгээ цагийн хүнтэй ойр барилдлагатай юм. Ялангуяа “Манзуширын үндсэн дандар” хэмээх сударт гарсанчлан хийгээд түүний дараалан гарсан дүрүүд нэн ялангуяа Богд Зонхабын хамгийн ахмад шавь Дүлзин Дагва Жанцан хийгээд түүний хойд дүрүүд, ялангуяа Банчэн Соднам Дагва, Брүлгү Дагва Жанцан нарын таалал ерөөлөөр тэмцэлт таван зуун жилийн эрин үед хүмүүнтэй хамгийн ойр байж чадах их бодисун болох тухай судар, дандар, шастир нугууд дор аль эрт айлдсан буй.
Зарлигаар байгуулсан Амарбаясгалант хийдийн хуучцуул сайцуулын түүхэнд “Сайн цаг ирэхэд урд зүгээс нэгэн их хүмүүн цагаан заан хөлөглөж ирээд Амарбаясгалант хийдийг сэргээн засварламуй” хэмээсний утга цаг лугаа бууж гал морин жил буюу цагаан морин жил 1990 онд цаг сэргээд Уран данзан (1916-2005) багш тэргүүтэй өвгөн лам нар хийдийг ахин нээж, хурал номоо эхлүүлсний дараа жил 1991 онд Монгол Ринбүчи Гүрү Дэва (1909-2009) багш Балбын Вант Улсаас Монгол орноо морилж орон хийдүүдээр заларч Амарбаясгалант хийдэд залраад сэргээн засварлах таалал төрж, нөр их ажил эхлүүлсэн ба ялангуяа лам нарын эрдэм мэдлэгт онцгой анхаарч,маш их шахалттайгаар лам хүүхдүүдийг боловсруулсан билээ. Урд зүгээс их цагаан онгоцоор морилсон учир түүнийг “Их хүмүүн цагаан заан хөлөглөж ирсэн” хэмээн өвгөн лам нар тайлж айлдсан ажгуу. Тэр үеэс Амарбаясгалант хийдийн Шүгдэн сахиусны тахилгыг сэргээн соёрхож, урьд Брүлгү Дагва Жанцан ламын эш лүндэн цаг лугаа буусан нь тодорхой харагдаж буй.
Богоч
Богоч гэдэг нь адуу малын хөөвөр хялгасыг авах үед үргэж бусгах, булгиж тонгочихоос сэрэмжлэн зөв талын урд хөлийг өвдгөөр нь бохируулан боож торгох сур, дээсэн оосрыг богоч гэнэ. Эмнэг гүүг саах үед мөн богоч хэрэглэнэ. Түүнчлэн эмнэг догшин тэмээг ачихдаа хэвтүүлж, урьд хоёр хөлийг өвдгийг шилэн хүзүүн дээгүүр нь дарж боохыг богочлох гэж ярьдаг.
Доржшүгдэн
Энэхүү Очирын хүчит Дорж Шүгдэн сахиусыг шүтэж байсан Монголын их төрөлхийтнүүд болон тэдний зохиолуудыг жишээ төдий дурдваас Дөрөвдүгээр Жэвзүн Дамба Хутагт, Наймдугаар Богд хаан, Хамба Номун Хан Лувсанхайдүв, Их хүрээний Эрхмийн аймгийн Минжүүр Дорж Чан, Зава Дамдин Лувсандаяан тэргүүтэн ба:
2. Дөрөвдүгээр Богд Жэвзүн Дамба Лувсан Түвдэн Ванчиг Жигмэд Жамц бээр зохиосон Жалчэн Дорж Шүгдэнгийн балин өргөл “Цог төгөлдөр Шамбал”,
3. Монголын Да Хүрээний Хамба Номун Хаан Агваан Хайдүв бээр зохиосон Мэргэн бөгөөд бүтээлийн эрх баялаг Их Банчэн Соднам Дагвын цадиг залбирал “Сүсгийн цэнгэлийн далайг дэлгэрүүлэн үйлдэгч сайн өгүүллийн хурын үүлс”,
4. Зава Дамдин Лувсан Даяаны зохиол Зөөлөн итгэлт Хоёрдугаар Ялгуусны шашны нийт бусын сахиус Жалчэн Дорж Шүгдэнзалын номын тухай эмхэтгэлийн гарчиг “Аянган хүрдний гялалзсан цагариг” хэмээх,
5. Бас түүний зохиосон Лам багш, номын сахиусны зарим нэгэн нууц зохиол үйлсийн түүх “Чандмань эрднийн нууц хуурцаг” хэмээх тэргүүтэй олон зохиол судар буй ажгуу.
Европын Холбоо
Европын Холбоо (EХ) бол одоогоор Европ тивийн 27 тусгаар улсын эдийн засаг, улс төрийн нэгдэл юм. Урьд нь байсан Европын Нүүрс Гангийн Нийгэмлэг, болон Европын Эдийн Засгийн Нийгэмлэгийг 1958 онд нийлүүлж, 6 улсын гишүүнчлэлтэйгээр Европын Нийгэмлэгийг байгуулагджээ. Эхний хэдэн жилүүдээс гишүүд шинээр элссээр бүх талын үйл ажиллагаа нь өргөжсөөр 1992 оны "Маастрихт"-ын Гэрээгээр тохиролцож Европын Холбоо (ЕХ)хэмээх одоогийн нэрээ авч 1993 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс хүчин төгөлдөр болжээ.
Европын Холбоо нь дэлхийн бусад бүс нутгийн байгууллагуудаас илүүтэйгээр эдийн засаг, улс төрийн хувьд чамбай нягтарсан, гишүүн орнуудын засаглалыг давхар чиглүүлэгч нэгэн махбод нь болсон, адармаатай өргөн хүрээт, нарийвчилсан тогтолцоо болсон. Дотроо Европын Хороо, Европын Нэгдлийн Зөвлөл, Европын Зөвлөл, Европын Нэгдлийн Шүүх, Европын Төв Банк зэрэг тусгай үүрэгтэй 7 байгууллагыг багтаадаг. ЕХ-ний иргэдээс 5 жил тутамд Европын Парламент сонгогддог.
Европын Холбоонд дэлхийн нийт хүн амын 7.3% болох 500 сая хүн амьдарч, дэлхийн нийт ХАЧ-аарх ДНБ-ийн 20% нь бүтээгддэг юм. Хуульчлан гишүүн орнууд даяар нэгдсэн зах зээл бий болгож байгаа. 1999 онд нэгдсэн мөнгөн тэмдэгт еврог 15 гишүүн улсдаа нэвтрүүлжээ. Гишүүн орнуудаа төлөөлөхүйц эрхтэй тул НҮБ, ДХБ, Их 8, Их 20-ийн уулзалт, хэлэлцээрт байнга оролцдог.
Далбаа нь цэнхэр дэвсгэр дээр дугаригласан хэлбэрээр байрлуулсан 12 алтан шар 5 хошуунуудаас бүрдэнэ. Энэ нь үндсэн 12 гишүүнийг илэрхийлсэн ажээ. Энэ тугийг 1980 оноос хойш хэрэглэх болжээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Европын байгууллага  Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан Ангилал:Олон улсын байгууллага Ангилал:1957 онд байгуулагдсан
Пьер-Мишель Ласогга
Замнал
2013 оны есдүгээр сарын 2-нд «Хамбург» багт зээлээр элсэж, лигийн 20 гараанд 13 гоолдож давгүй тоглолт үзүүлсэн түүнтэй 2014 оны долоодугаар сарын 4-нд таван жилийн гэрээ байгуулсан юм. 2014 оны аравдугаар сарын 4-нд «Дортмундыг» талбайд нь ялахад (1:0) Николай Мюллерийн дамжуулалтаар Ласогга хоосон хаалганд гоолдов.
Шигшээ
Ласоггаг Германы шигшээ 2014 оны хоёрдугаар сарын 28-нд Чилийн эсрэг нөхөрсөг тоглоход бүрэлдэхүүндээ дуудсан ба бэртлийн улмаас гараалаагүй ажээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Херта багийн тоглогч Ангилал:Хамбург багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
12 сарын 16
12 сарын 16 нь Григорийн тооллын жилийн 350 дахь (өндөр жил бол 351 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 15 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
1216 #16
Улаанбаатар зочид буудал
thumb|Улаанбаатар зочид буудал
Улаанбаатар зочид буудал — Монгол улсын Улаанбаатар хотын төвд байгаа зочид буудал.
1958 онд барилгын зураг төслийг боловсруулж 1961 онд ашиглалтад орсон, Монголын хамгийн анхны зочид буудлын барилга юм. 2018 оныг хүртэл 3 удаа их засварт орсон бөгөөд барилгын зураг нь төв архивт хадгалагдаж байгаа. 1991 оноос хувьцаат компанийн хэлбэрт орсон. Таван одтой. Барилгын зургийг зохиохдоо Монголын уран барилгын хэв шинжийг агуулан хавтгай дээвэртэй (сүм хийдийн барилгад Төвөд загвар гэдэг) сүм хийдийн цогчин дугануудын ерөнхий зохиомж шийдлийг орчин үеийн олон давхар барилгын ерөнхий төрх байдалд хэр тусгах талаар ихээхэн эрэл хайгуул хийсэн байдаг.
Монголын анхны 5 одны зэрэглэлтэй тус буудал нь фитнесс төв, хими цэвэрлэгээ, усан сан болон машины зогсоолтойгоос гадна буудлын аль ч хэсэгт үнэгүй Wi-Fi ашиглах боломжтой. Буудлын өрөө тус бүрийн агааржуулалтын системийг шийдэж, орчин үеийн интерьертэй, ажлын ширээ, олон сувгийн зурагт, индүү, ус буцалгагч зэрэг ая тухтай амарч, ажиллах боломжийг бүрдүүлсэн. Өрөөний сонголтын хувьд 1 хүний өрөө 16м2, 2 хүний өрөө 24м2, 35м2, делакс өрөө 1 хүний 45м2, Сьют өрөө 1 хүний 60м2, ерөнхийлөгчийн өрөө 1 ортой 91м2 гэсэн 6 өрөөний сонголттой нийт 110 өрөөтэй. Нэг ээлжиндээ 160 хүн хүлээн авах чадалтай.
Баянхутаг сум
Чин улсын үеийн Халхын Сэцэн хан аймгийн хошуу
Халхын зүүн гарын Далай сэцэн хаан Равдан илдэн 1688 онд өвчнөөр нас барсны сүүлээр зүүнгарын цэрэг довтлон ирсэнд түүний дүү Намжил хүү Өмхэйг нь дагуулан говийг туулан Чин улсад дагаар оров. 1691 онд Долнуурын чуулганаар Өмхэйг засаг болгон, Сэцэн ханы хэргэмийг залгамжлуулав. Энх-Амгалан хаан 1696 онд зүүнгарын Галдан бошогт хааныг дайлаар мордоход Өмхэй газарч гаргаж, цэргээр туслав. 1709 онд Өмхэйг нас барахад түүний хүү Гүнчинд засаг, сэцэн ханы хэргэмийг залгамжлуулав. 1728 онд Гүнчинг нас барахад хүү Цэвдэнбайнжурт нь залгамжлуулж, гэгээн сэцэн хан хэмээх үсэгтэй тамга олгуулжээ. Тус хошууны нутаг нь зүүнш Улаан өндөр уул, өмнөш Арт, баруунш Тахилгат уул, хойш Хар магнай, зүүн хойш Салхит уул, баруун хойш Доод булаг, зүүн өмнөш Оорцог уул, баруун өмнөш Хөдөөн элээ уул хүрчээ. 1911 онд Монгол улс тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхаглахад тус хошууны засаг, сэцэн хан Навааннэрэнг үе улиран Махасамади гэгээн сэцэн хан өргөмжилж тус хошууг Сэцэн хан аймгийн Сэцэн ханы хошуу хэмээн өөрчлөн нэрийдэв. 1923 оны засаг захиргааны өөрчлөлтөөр тус хошууг Хан хэнтий уулын аймгийн Өндөрхан уулын хошуу хэмээн өөрчлөн, Баянхутаг, Баянмөнх, Баянзүрх, Баян-Эрхт, Өндөрхаан, Мөнх-Өлзийт, Дэлгэрхаан зэрэг 7 сумтай болгожээ. 1931 оны засаг захиргааны шинэчлэлээр хошуудыг татан буулгахад тус хошууны нутгаар одоогийн Хэнтий аймгийн Өндөрхаан, Баянхутаг, Мөрөн сумдыг байгуулжээ. (Б.Нацагдорж)
Засаг ноёдын үе залгамжлал
Ашигласан ном зохиол
Jang Mu jokiyaba. Namyun, Banzaraγča mongγolčilaba. Mongγol-un qosiγu nutuγ-un temdeglel (dumda). Ündüsüten-ü keblel-ün qoriy-a. 1990
Майский И. Современная Монголия. Иркутск, 1921.
Сономдагва Ц. Монгол улсын засаг, захиргааны зохион байгуулалтын өөрчлөлт, шинэчлэл. Улаанбаатар, 1998.
Шархүү Цэ. Дөрвөн аймгийн засаг хошуудын засаг ноёдын товч шастир. // Mongoru kenkyukai. Osaka, 1984. Vol.7, т.119-207.
Баянхутаг — Хэнтий аймгийн сум. Хэнтий аймгийн Баянхутаг сум нь 1931 онд байгуулагдсан, хуучнаар Сэцэн ханы гол хошуу. Баянхутаг сумын  Засаг захиргааны нэгж нь Хэрлэн голын сав газраас урагш 23 км-т, Улаан-Өндөрийн баруун урд энгэрт байрладаг  баруун зүүн тийш 170 км, хойноос урагш 70 орчим км үргэлжлэх уудам газар нутагтай. Хойд талаараа Мөрөн сумтай 58 км, Хэрлэн сумтай 31 км, Батноров сумтай 106 км, зүүн талаараа Баян-Овоо сумтай, зүүн урдуураа Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан, урдуураа Галшар,баруун талаараа Баянмөнх сумдуудтай тус тус хиллэдэг. Газар зүйн хувьд тал хээрийн бүсэд багтдаг.
Газарзүйн онцлог. Далайн түвшингээс 1270-1389м өргөгдсөн. Физик газарзүйн хувьд Хэрлэн голын хөндий, хэнтийн уулархаг бүс, говийн бүсийн зааг орчимд оршдог.Нийт газар нутгийн хэмжээ 602,943 га газар нутагтай. Хүн ам: 2249 хүн амтай, 782 өрхтэй, яс үндэс: халх, урианхай, дүрвэд ястан амьдардаг. Уламжлалт мал аж ахуйг түшиглэн амьдардаг.
Зам тээвэр. Сумын газар нутаг дээгүүр мянганы зам 90км дайран өнгөрдөг. Багууд хоорондоо шороон замаар холбогддог. Цахилгаан хангамж. Сум нь төвийн эрчим хүчний системд холбогдсон. Ус хангамж. Сумын төвд цэвэр усны эх үүсвэрийн 35,55 – 118 м гүнээ 1л/с ундрагатай 2 гүний худагтай. Уур амьсгал: Монгол орны уур амьсгалын ерөнхий шинжийг хадгалсан эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай, жилийн дундаж хур тунадас 250 – 300 мм орчим байдаг. Өвөлжилтийн байдлаар цас ихтэй газруудаар 20 – 30 см, цас багатай газруудад 3 – 5 см орчим цастай байсан. Тогтвортой цасан бүрхүүл 12 дугаар сарын эхээс тогтож, 3 дугаар сарын эхээр ханзарна. Уур амьсгалын мужлалын хувьд хуурайдуу сэрүүн зунтай, хахирдуу өвөлтэй.
Амьтан, ургамлын аймаг, төрөл зүйл: Хээрийн ховор эмийн ургамалтай. Чоно, үнэг, хярс, цагаан зээр, дорго, аргаль зэрэг ховор ан амьтадтай. Усны шувуудтай. Хэрлэн гол 592 28362 19762 220122 112522 1 тэмээ 2 адуу 3 үхэр 4 хонь 5 ямаа загасаар баялаг. Ховор эмийн ургамал: Баянхутаг сумын Жаргалант багийн нутаг, сумын төвөөс 30 орчим км-т Өвөр хөндий хэмээх газарт ховор эмийн ургамал ургадаг. Аймгийн тусгай хамгаалтанд 2010.10.03-нд авсан.
Байгалийн баялаг, ашигт малтмалын орд газар: Сумын нутгийн хойд захаар Хэрлэн мөрөн 160-аад км урсана. Уулуудад горхи булаг бий. Тарган, Цайдам, Рашаант, Давсанбадрах, Тасархай, Янтын бүрд зэрэг хужиртай нууртай. Тал хөндийн хүрэн, уулын хар хүрэн, голын хагшаас хурдаст, нугын, нуурын хотост хужир, мараалаг хөрстэй. Дорнын нүүрс ХХК-ны Хавтгайн нүүрсний уурхай ажиллаж байна.
Түүхийн дурсгалт газрууд:
-Орон нутгийн тахилгат Баян хайрхан: Баянхутаг сумын Улаан-Өндөр багийн нутагт сумын төвөөс урагш 12 км-т Баян гэх хад асга ихтэй уул бий. Энэ уулын энгэр бэлээр 2 газар бүлэглэн 20 орчим Хүннүгийн үеийн дөрвөлжин булштай. Ховор ан амьтан болох аргаль жилийн 4 улирал нутагладаг.
-Орон нутгийн тахилгат Баянхүрээ уул : Баянхутаг сумын Жаргалант багийн нутагт сумын төвөөс зүүн тийш 70 орчим км-т өргөрөгийн дагуу байрлалтай томоохон уул бий. Энэ уулын энгэр бэл, хадны хормойгоор эртний түүх, соёлын дурсгал нилээд арвин бий. Баян хүрээ ууланд нэвт агуй, Ах дүү 3 агуй, Бурханд агуй, Мухрын агуй, өрхөт агуй, Ходоодын агуй гэх мэт 20 гаруй агуйтай. Мөн Ходоод, нүдний рашаан болох мухрын ус хэмээх рашаантай амтай. Мөн ховор ан амьтан болох аргаль, үнэг, чоно, хярс, мануул, бор гөрөөс зэрэг амьтадтай байгалийн үзэсгэлэн бүрдсэн газар юм.
-Улсын тусгай хамгаалалтай “Сэрвэн хадны бичиг”: Баянхутаг сумын Жаргалант багийн нутагт сумын төвөөс зүүн хойд зүгт 60 гаруй км-т Хэрлэн голын урд хөндийд зэрэгцсэн хадтай шовх уул бий. Үүнийг Сэрвэн хаалга уул гэх бөгөөд энэ уулын баруун талын шовх уулын дунд хэрд хоорондоо 10-аад метрийн зайтай зайтай орших 2 том боржин хадны наран зүгт харсан тэгш гадаргуу дээр Хятад зөрчид хоёр бичээс бий. Мөн энэ уулын орчмоор 3 хиригсүүр, 10 дөрвөлжин булш, 10 орчим дугуй булш байна. Хадны бичиг: Баруун талд нь 3.4х4.5м орчим хэмжээтэй өргөн хаданд 11-16 үсэгтэй 9 мөр эртний зөрчид бичээс байх бөгөөд нэлээд бүдгэрсэн. Зүүн талд нь 3.1-4.8м орчим хэмжээтэй хаднаа 9 мөр хятад бичээс бий уг бичээсийг Чингис хаан 1195 онд татаруудтай байлдаж дийлээд бичсэн гэж үздэг.
-Цагаан овооны Тамгат хад: Баянхутаг сумын Жаргалант багийн нутагт, сумын төвөөс зүүн хойд зүгт 70-аад км-т Хэрлэн голын урд бие Цагаан овооны хөшөөт газар хойшоо ихэд хазайсан гадаргуу дээрээ тамгатай боржин чулуу хөшөө бий. Хоорондоо 1 км орчим зайтай тамганы дүрс бүхий 2 ижил чулуун хад байдаг үүнийг Чингис хааны гүүний зэл хэмээн ярьдаг домогтой.
-Соно уулын “Хүн чулуун хөшөө”: Баянхутаг сумын Цантын хоолой багийн нутагт, сумын төвөөс баруун урагш 45 орчим км-т Соно уулын урд ухаа дээрх чулуун овоолгын дунд баруун хойш хазайсан нэгэн хүн чулуу хөшөө бий. Хөшөөг байгалийн урт боржин чулууны тэгш хавтгай талыг ашиглан үйлдсэн байх бөгөөд нилээд өгөршсөн. Хөшөөний дээд хэсэг нь саравчтай малгайг санагдуулам төвгөр хүрээтэй түүний дотор хөмсөг нүд хамар, ам эрүүг хүний нүүрний ерөнхий тэгийг барьж дүрсэлсэн. Хоёр гарт сав бариулан цээжиндээ авсан байдалтай дүрсэлж түүний доод хэсэгт хоёр богинохон хөлийг дүрсэлсэн байна. Хоёр хөлийн завсар жижигхэн эр бэлэг эрхтэнг дүрслэн гаргасан. Өндөр 1 метр, өргөн 36 см, хүүхэд гардаггүй хүн хүүхэд гуйхад хүүхэдтэй болдог хэмээн нутгийн иргэд шүтдэг.
-Хулгарын ухаагийн хүн чулуун хөшөө: Баянхутаг сумын Цантын хоолой багийн нутагт, сумын төвөөс баруун урагш 60-аад км-т Үнэгт уулын баруун талын Хулгар ухаагийн орой дээр овоолсон чулуудын дунд нэгэн хүн чулуу хөшөө бий. Энэхүү хөшөөг байгалийн урт боржин чулууг засалгүй зөвхөн толигор гадаргууг ашиглан үйлджээ. Нүүрний хэсэгт дүрсэлсэн хөмсөг нүд, хамар ам, эрүүг нилээд бодит байдлаар хүний нүүрний тэг харьцааг барьж дүрсэлсэн байна. Хоёр гарынхаа хуруудыг салаавчлан хундага барьж цээжин тушаа авсан байдалтай дүрсэлсэн байна. Өндөр 110 метр, өргөн 28 см – Эртний ноёд түшмэдийн булш хэмээн үздэг.
-Хэрлэн голын чулуун гарам: Баянхутаг сумын Цантын хоолой багийн нутагт, сумын төвөөс баруун зүгт 80 орчим км-т, Гөхөл хайрханы баруун дор Хэрлэн голын дундуур буюу хойд эргээс урд эрэг чулуу овоолоон гарам үүсгэсэн байгууламж байна. Байгалийн энгийн чулууг их хэмжээгээр овоолон одоо мэдэгдэж буйгаар 22м өргөнтэй 160м урттайгаар хийсэн байна. Чингис хааны үед Хэрлэн голыг үхэр тэргээр гатлахын тулд цэргийн хүчээр барьсан гэж үздэг.
-Модон хотын туурь: Баянхутаг сумын Жаргалант багийн нутагт, сумын төвөөс зүүн хойд зүгт 50 орчим км-т Хэрлэн голын урд хөвөө Модонгийн хөндийн хойд хэсэгт дээр өгүүлсэн эртний нэгэн шороон хэрэм бий. Хэрмийг шороо дагтаршуулан байгуулсан байх бөгөөд эдүгээ дагтаршуулсан шороо нь нурж төвгөр далан гэлтэй болсон. Гэхдээ эндээс барилгын хэрэглэгдэхүүн олдоогүй болно. Дээрх хэрмийн ойролцоогоос нэг ч барилгын хэрэглэгдэхүүн олдоогүй ч Киданы үеийн бололтой паалантай паалангүй олон ваарны хагархай хэсэг олдож байсан юм. Үүнээс ургуулан үзвэл дээрх туурь нь Киданы тахил тайлгын газар байсан байх магадлалтай гэж үздэг. Орон нутгийн тусгай хамгаалалттай эртний хотын туурь өргөн 105м, урт нь 135 м
2018 оны тооллогоор Монгол улсын харъяат иргэн Баянхутаг сумын суурин хүн ам - 2,444. Энэ тооллогоор бол аймгийнхаа 17 сумнаас 4-р цөөн хүн амтай сум гэж үзэгдэнэ. Сумын нутаг захиргааны 3 багт хуваагддаг.2018 оны жилийн эцсийн малын тооллогоор 460,900. Сумын алдартнууд:
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хэнтий аймгийн сум
Чингис хаан зочид буудал
thumb|Чингис хаан зочид буудал
Чингис хаан зочид буудал — Монгол улсын Улаанбаатар хотын төвд байгаа зочид буудал.
Гадаад холбоос
Ангилал:Улаанбаатарын барилга байгууламж Ангилал:Монголын зочид буудал
Минск
Минск (беларусиар Мінск; оросоор Минск, англиар Minsk) — Беларусь улсын нийслэл, 1.9 сая хүнтэй хот. Минск муж, Минск районы засаг захиргааны төв боловч тэдний доор харьяалагддаггүй, шууд улсын харьяанд байдаг нутаг.
Цаг агаар
Ангилал:Беларусийн суурин Ангилал:Европын нийслэл Ангилал:Беларусийн хот Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот !  Ангилал:Саятан хот
Ицхак Навон
Ицхак Навон (* 1921 оны 4 сарын 9-нд Иерусалимд төрсөн; † 2015 оны 11 сарын 6-нд мөн хотдоо, יצחק נבון) нь Израилын улс төрч, дипломатч, зохиолч бөгөөд тус улсын 5 дахь Ерөнхийлөгчөөр 1978-аас 1982 онд зүүн-төвийн Маарах намаас сонгогдон ажиллаж байв. Тэрээр Иерусалимд төрсөн, Израилын анхны ерөнхийлөгч юм.
Ангилал:Израилын ерөнхийлөгч Ангилал:Израилын боловсролын сайд Ангилал:Кнессетийн гишүүн Ангилал:Иерусалимын хүн Ангилал:Сионизмын хүн Ангилал:Израилчууд Ангилал:1921 онд төрсөн Ангилал:2015 онд өнгөрсөн
Өмнөд Ази
Өмнөд Ази Урд Ази гэдэг нь Ази тивийн өмнөд этгээдийн газар орны хам нэр юм. Энэ бүсэд Энэтхэг, Балба, Пакистан, Шри-Ланка, Бангладеш, Бутан, Мальдив зэрэг орны 4.480 сая км² нутаг хамаарна. Одоо 1.7 тэрбум хүн амьдарч байгаа. Эндхийн хамгийн том орон Энэтхэг, түүний хаяа залгаа Пакистан, Бирм, Шри-Ланка, Бангладеш зэрэг газар Британийн эзэнт гүрний эзэмшилд орж байсан. Тиймээс англи хэл албан ёсоор хэрэглэгддэг. Энэтхэгийн хойгийн умард талд Хималай, Гиндукуш, Памир зэрэг хана хэрэм болсон нурууд, бусад талаар нь Бенгалын булан, Арабын тэнгис, Инд мөрний сав газар зэрэг Энэтхэгийн далайн ай сав байна. Өрнө Ази, Газар дундын тэнгисийнхэнтэй эртнээс худалдаа, соёлын солилцоотой байсан. Будда, Хиндү зэрэг шашин үүсч хөгжиж түүнээсээ дорно зүгийн орнуудад дэлгэрчээ. Мөн Арабаас Перс, түрэгээр дамжин түрсэн Ислам шашин зарим улсын үндсэн шашин, соёл болсон.
Хөх ногтруу
Хөх ногтруу (Bonasa bonasia) буюу Хөтүү нь жижгэвтэр шувуу ба Tetraonidae овгийн гишүүн болно. Энэхүү шувуу нь Евразийн хойд хэсэг, төв ба зүүн Европын шилмүүст болон холимог ой модонд амьдарна.
Үүрээ газар засаж, 3-6 өндөг гаргадаг. Эмэгчин нь өндгөө даран, дэгдээхэйгээ өсгөдөг байна.
Хөх ногтруу 35–39 см урт. Сүүл нь хар үзүүртэй саарал өнгөтэй, нуруун хэсэг нь саарал, далавч нь бор хүрэн юм.
Тэд янз бүрийн ургамал, үр тариа, мөн шавжаар хооллоно.
Цахим холбоос
Ангилал:Гургуулынхан Ангилал:Агнуурын шувуу
Марк Ледук
Марк Ледук (Mark Leduc, 1962 оны 5 сарын 4 – 2009 оны 7 сарын 22) нь 1992 оны Барселоны олимпын мөнгөн медальт, Канадын боксчин юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Канадын боксчин Ангилал:Канадын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Канадын олимпын оролцогч Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Ижил хүйстэн спортод Ангилал:Канадчууд Ангилал:1962 онд төрсөн Ангилал:2009 онд өнгөрсөн
Их Хорь
Их Хорь буюу албан ёсоор Хорин сангийн сайд, төв банкны удирдагч нарын бүлгэм нь дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай 25 орны 19 нь ба Европын Холбооны сангийн сайд нар ба төв банкны удирдагчдын бүлгэм юм. Их Хорийн эдийн засгууд нь нийлээд дэлхийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүны 90%, дэлхийн худалдааны 80%-г (үүнд ЕХ-ны дотоодын худалдаа орно) өөртөө багтаах ба нийт дэлхийн хүн амын гуравны хоёр амьдардаг.
Их Хорь нь олон улсын санхүүгийн системд холбоотой асуудлуудыг шийдвэрлэхэд хамтын ажиллагаа, зөвлөгөөнийг өгөх форум юм. Олон улсын санхүүгийн тогтвортой байдлыг ханагахад аж үйлдвэржсэн ба хөгжиж буй улсуудын хоорондох хэлэлцүүлгийг дэмжин судлаж, дүгнэлт өгдөг бөгөөд ганц байгууллагын хариуцах асуудлаас илүү ихийг хийхийг оролддог.
Гишүүн орон
2008 онд Их Хорийн хорин гишүүн байна. Эдгээрт 19 орны сангийн сайд, төв банкны удирдагчид орно:
20 дахь гишүүн нь эргэлддэг зөвлөлийн ерөнхийлөгчийн алба ба Европын Төв Банкаар төлөөлүүлнэ.
Эдгээр 20 гишүүнээс гадна дараах байгууллагууд нь Их Хорийн хурлуудад гүйцэтгэх захирлуудаараа төлөөлүүлэн оролцоно:
Гадаад холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Олон улсын байгууллага
Карин Клейбёкер
Карин Клейбёкер (Carien Kleibeuker, 1978 оны гуравдугаар сарын 12-нд Роттердам хотод төрсөн) — Нидерландын холын зайн 3000, 5000 метрийн зайн тэшүүрчин юм.
Элвин Харрисон
Элвин Харрисон (Alvin Harrison, 1974 оны 1 сарын 20-нд төрсөн) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч юм. Тэрээр 4 x 400 метрийн буухиа гүйлтийн төрлөөр 1996, 2000 оны зуны олимпоос алтан медаль хүртсэнээс гадна хувийн 400 метрийн гүйлтээр мөн 2000 оны зуны олимпоос мөнгөн медаль зүүжээ. Түүний ихрийн өрөөсөн нь мөн ижил буухиа гүйлтээр хамтдаа алтан медаль хүртсэн Кэлвин Харрисон болно. Тэд 2000 онд орчин үеийн олимпын наадам зохион байгуулагдаж эхэлснээс хойш хамтдаа алтан медаль зүүсэн анхны ихрүүд болж түүхэнд үлджээ. 4 x 400 метрийн буухиа уралдаанд Элвин эхэнд, Кэлвин гуравдугаарт гүйж багаа алтан медаль хүртэхэд хувь нэмрээ оруулцгаасан билээ. Гэхдээ харамсалтай нь тэдний багийн анд Антонио Петтигрью тэр үед сэргээш хэрэглэсэн байснаа хүлээн зөвшөөрснөөр 2008 онд тэдний медаль хураагджээ.
Карин Клейбёкер
Холбоос
Ангилал:Нидерландын тэшүүрчин Ангилал:Нидерландын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Нидерландын олимпын оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1978 онд төрсөн
Элвин Харрисон
Элвин Харрисон 2004 оны зуны олимпод сэргээшийн асуудлаас болоод оролцож чадаагүй. 2004 оны 10 сард АНУ-ын Допингийн эсрэг агентлаг түүний эрхийг 4 жилээр хассан. Харрисон Go to Your Destiny хэмээх ном бичсэн бөгөөд энэ тухайгаа Опра Винфригийн шоу нэвтрүүлэгт 2001 онд оролцох үеэрээ нийтэд зарласан.
2008 оны сүүлчээр түүний торгуулийн хугацаа дуусч, Харрисон 2009 оноос Доминиканы Бүгд Найрамдах Улсын нэрийн өмнөөс тэмцээн уралдаанд оролцох болсон. Энэхүү шийдвэрийг тэрээр тус улсын харьяат болох өөрийн эхнэр, мөн хамтран зүтгэгч Феликс Санчес нартай ярилцаж шийдсэн ажээ. Тэр шинэ эх орноо төлөөлж 2009 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон. Мөн 2010 оны танхимын ДАШТ-ий 4x400 метрийн буухиа уралдаанд 4-р байр эзэлсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:4х400 метрийн буухиа гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын 400 метрийн гүйгч Ангилал:АНУ-ын 4х400 метрийн буухиа гүйгч Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт Ангилал:Сэргээш АНУ-д Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Фьючерс
Фьючерс гэрээ гэдэг нь тодорхой нэр төрлийн стандартчилагдсан бараа таваарыг ирээдүйд тодорхой үнээр худалдах буюу худалдан авах гэрээ юм.
Фьючерсийн гэрээ нь стандартчилагдсан байдаг бөгөөд үнээс хамаардаг. Гэрээ нь худалдан авагч болон худалдагчийн хооронд байгуулагдах бөгөөд худалдан авах гэрээг лонг позишн, худалдах гэрээг шорт позишн гэнэ. Мөн хамтад нь хэджер ч гэж нэрлэж болдог.
Гарал (түүх)
Аристотель “Нийтлэг хэрэглээний зарчимд хамаатай санхүүгийн хэрэгсэл”-ийг хөгжүүлсэн Милетусын ядуу философич Фалесийн түүхийг бичсэн. Фалес таамаглах чадвараа хэрэглэн ирэх намар “олив”-ийн ургац хураалт маш сайн байна гэж таамагласан. Тэр таамаглалдаа итгэлтэй байсан учир нутгийн “олив”-ийн шахуурга эзэмшигчидтэй зөвшилцөл хийж, тэдэнд мөнгөө хадгалуулан оронд нь ургац бэлэн болоход дээд зэргийн “олив”-ийн шахуургаа хэрэглүүлэх баталгаа гаргуулсан байна. Фалес бага үнээр амжилттай тохиролцож чадсан, учир нь ургац хураалт ирээдүйд болно, тиймээс ургац арвин эсвэл муу байхыг хэн ч мэдэхгүй учраас “олив”-ийн шахуурга эзэмшигчид ургац муу байх эрсдлээс зайлсхийж зөвшилцсөн. Ургац хураах цаг ирэхэд олон шахуурга түүний мэдэлд орсон ба тэр хүссэн түвшнээрээ шахуургуудаа хөлслүүлж маш их мөнгө олжээ. Анхны фьючерсийн арилжааны зах зээл нь 1730 оны үед японд Dojima Цагаан будааын Бирж байсан. Энд самурайн хэрэгцээнээс уулздаг байсан (самурайд цагаан будааны төлдөг байсан). Чикагогийн худалдааны зөвлөл (CBOT) анхны стандартчилагдсан “биржээр худалдагддаг” форвард гэрээг 1864 онд бүртгэсэн ба энэ нь фьючерс гэрээ гэж нэрлэгдэж байсан. Энэ гэрээ нь үр тарианы худалдаан дээр үндэслэгдсэн ба одоо дэлхийн улс орнуудад хийгдэж буй фьючерсийн арилжааны тоо шиг бараа бүтээгдэхүүний олон төрөл, тооны шинэ хэлбэрээр хөгжиж эхэлжээ. 1875 оны үеэр Энэтхэгийн Мумбайд хөвөнгийн фьючерс арилжигдаж байсан ба хэдхэн жилийн дотор энэ нь хүнсний тос, түүхий жуут болон жуут бараа, гулдмайн фьючерс болж өргөжжээ.
Стандартчилал
Фьючерс гэрээ нь ихэнхдээ доорхийг тодорхой зааснаар өндөр стандартчилагдсан байхаар хөрвөх чадварын баталгаа гаргадаг:
Барьцаа
Биржийн эрсдлийг хамгийн бага байлгахын тулд арилжаалагчид барьцаа эсвэл гүйцэтгэлийн бонд (performance bond) гаргах ёстой. Энэ нь ерөнхийдөө гэрээний өртгийн 5-15% байдаг. Арилжаанд оролцогч талуудын эрсдлийг бууруулахын тулд худалдаа нь клиринг хаус(тооцооны газар)-аар баталгаажсан “зохицуулагдсан” фьючерсийн бирж дээр хийгддэг. Клиринг хаус нь худалдагчдыг худалдан авагч бүртэй, худалдан авагчдыг худалдагч бүртэй уулзуулах газар болдог, тэгэхээр түнш нь үүргээ биелүүлээгүй тохиолдолд clearer нь алдагдлын эрсдлээ таамагладаг. Энэ нь арилжаалагчид түншийнхээ хөрөнгийг битүүмжлэхгүйгээр шилжүүлэх боломж олгодог. Зарим тохиолдолд хэджерүүдийн хөрөнгө баталгаажсан (даатгуулсан) эсвэл нэг үнэт цаасыг нэгэн зэрэг худалдан авагчид гэрээгээ үүргээр нь тэнцвэржүүлсэн үед баталгаа шаардахгүй эсвэл баталгааг сулруулж болдог.
Төлбөр хийх- биеэр болон кассаар хийх фьючерс
Төлбөр хийх нь гэрээг баталгаажуулах үйл ажиллагаа, фьючерс гэрээний төрөл бүрд тодорхой зааснаар доорх хоёр аргын аль нэгээр хийгдэж болно.
Үнэ тогтоох
Хүргэж өгч болохуйц хөрөнгийн нийлүүлэлт хангалттай байгаа үед, эсвэл чөлөөтэй бий болсон байж магадгүй үед фьючерс гэрээний үнэ арбитражийн баталгаагаар тодорхойлогддог. Энэ нь хөрөнгийн индексийн фьючерс, treasury бондын фьючерс, биет барааны фьючерсийн хувьд тэдгээрийн нөөц их байгаа үед нийтлэг байдаг(жишээ нь, ургац хураалтын дараа ХАА-н үр тариа). Гэхдээ хүргэж өгч болохуйц барааны нөөц хомс байгаа үед эсвэл байхгүй байгаа үед, тухайлбал ургац хураалтын өмнөх үр тариа, эсвэл евродолларын фьючерс, Federal funds rate фьючерст (цаад хэрэгсэл нь хүргэж өгөх өдөр бий болдог үед) фьючерсийн үнэ арбитражаар тогтоогддоггүй. Энэ тохиолдолд зөвхөн нэг хүч үнийг тохируулдаг, энэ нь фьючерс гэрээний эрэлт нийлүүлэлтээр илэрхийлэгдсэн ирээдүйн тухайн хөрөнгийн эрэлт ба нийлүүлэлт.
Арбитражийн баталгаа
Арбитражийн баталгаа нь (рациональ үнэ тогтоох) хүргэж өгч болохуйц хөрөнгийн нийлүүлэлт их байгаа эсвэл чөлөөтэй бий болсон үед хэрэглэгддэг. Энд форвардын үнэ эрсдэлгүй түвшинд дискаунтчилагдсан цаад хүлээгдэж буй фьючерсийн өртгийг төлөөлдөг- хөрөнгө оруулагчид эрсдэлгүй ашиг олох боломжтой ба арбитражчилагдсан байх хэрэгтэй онолын үнээс хазайх хазайлтаар Тэгэхээр энгийнээр, ногдол ашиг төлдөггүй хөрөнгө (форвард)-ийн өртөг F(t), нь t хугацаан дах өнөөгийн өртөг S(t), тухайн гэрээний үргэлжлэх хугацаа T, эрсдэлгүй өгөөжийн түвшин r-ээс дараах байдлаар хамаарна.
F(t)=S(t)(1+r)(T-t)
Энэ нь тасралтгүй үед
F(t)=S(t)er(T-t)
Хүлээлтээр үнэ тогтоох
Хүргэж өгч болохуйц барааны барааны нийлүүлэлт хангалттай биш үед арбитражийн механизм хэрэгжиж болохуйц биш учраас рациональ үнэ тогтоолт нь хэрэглэгдэж чаддаггүй. Энэ үед фьючерсийн үнэ өнөөдрийн фьючерс дэх гол хөрөнгийн эрэлт нийлүүлэлтээр тодорхойлогддог.
Гүнзгий, хөрвөх чадвартай зах зээлд эрэлт нийлүүлэлт нь бодит хөрөнгийн ирээдүйн үнийн гажилтгүй хүлээлтийг төлөөлдөг үнийн түвшинд тэнцүүлэхээр хүлээгддэг ба дараах энгийн харьцаагаар өгөгддөг.
F(t)=Et{S(t)}
Эсрэгээр гүехэн, хөрвөх чадвар муутай зах зээлд эсвэл их хэмжээний хүргэж өгч болохуйц хөрөнгө зориудаар зах зээлд оролцогчдоос татгалзагдсан зах зээлд (cornering market гэдгээр танигдсан хууль бус үйлдэл) фьючерсийн зах зээлийн клирингийн үнэ нь эрэлт ба нийлүүлэлтийн хоорондын тэнцвэрийг төлөөлж магадгүй, гэвч энэ үнэ ба хөрөнгийн хүлээгдэж буй ирээдүйн үнийн хоорондын харилцаа үйлчлэхээ болино.
Арбитражийн баталгаа ба хүлээлтийн хоорондын холбоо
Бид риск-нейтраль магадлалын хувьд хүлээлт хийсэн үед хүлээлтэд суурилсан харилцаа бас арбитражийн бус тохируулалтыг хийдэг. Өөрөөр хэлбэл, риск-нейтраль магадлалын хувьд фьючерсийн үнэ нь martingale. Энэ үнэ тогтоох дүрмээр фьючерсийн зах зээлд хүргэж өгч болохуйц барааны үнэ шударгаар тогтдог үед эрсдэлтэй хөрөнгө оруулагчид орлого зарлага тэнцүү(ашиг тэг) байхаар хүлээгддэг.
Contango ба backwardation
Ирээдүйд хүргэж өгөх барааны үнэ спот үнээс өндөр, эсвэл холын ирээдүйд хүргэж өгөлтийн үнэ ойрын ирээдүйн хүргэж өгөлтийнхөөс өндөр үеийн нөхцөл байдлыг contango гэдэг. Эсрэгээр ирээдүйд хүргэж өгөх барааны үнэ спот үнээс доогуур, эсвэл холын ирээдүйд хүргэж өгөлтийн үнэ ойрын ирээдүйн хүргэж өгөлтийнхөөс доогуур бол backwardation гэдэг.