cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мөнхийн Шийрэв
Шагнал
Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн багш Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Баяндуны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1942 онд төрсөн
Эрээнхүү Одгэрэл
Эрээнхүүгийн Одгэрэл  (Топ модель Одгэрэл; 1967 оны 11 сарын 11 Улаанбаатарт төрсөн) нь Монголын "Мөнхийн залуу" гэх тодотголтой үзэсгэлэнт бүсгүй
Аав нь түүнийг хоёр настайд нь өнгөрсөн. Тиймээс ээж нь долоон хүүхэд өсгөх хэцүү тул даваагаас баасан гариг хүртэл өнждөг 24 цагийн цэцэрлэгт явдаг байжээ. Тэрээр 33 дугаар дунд сургуулийг төгссөн. Бага ангид байхдаа цүнхээ орцныхоо хаалганы ард тавьчихаад тоглох эсвэл бүжгийн дугуйланд явчихдаг байсан. Мөн хичээлдээ суух тун дургүй байсан бөгөөд заримдаа ангийнхаа хүүхдүүдийг уруу татаж таслаад, багшаасаа банга хүртэж байсан аж. Түүнд анхны захиа их эрт буюу гуравдугаар ангид ирж байжээ. 5б-ийн нэгэн шар хөвгүүн парампушкин цаасан дээр “хоёулаа үерхэе” гэсэн захиаг анх өгч байжээ. Э.Одгэрэл багадаа ээждээ зориулж шүүдрийн ус цуглуулж, цай чанаж өгч байжээ. Түүний ээж Кино үйлдвэрт ажилладаг байсан бөгөөд “Давааны цаана даваа” киноны зураг авалтын үеэр бяцхан Одгэрэл навч болгоны дор аяга тосоод, даарсан хөлөө үнээний халуун хэвтэр дээр гишгэж дулаацуулсаар балга хүрэхгүй шүүдрийн ус авчирч, ээждээ өгч байсан аж. Түүний шүлгүүдийг нэгтгэвэл ном гаргах хэмжээнд хүрч мэднэ. Тэрбээр сэтгэл нь хөдөлсөн, гэгэлзсэн үедээ шүлэг тэрлэх дуртай бөгөөд гэм нь түүнийгээ хэнд ч үзүүлэхгүй нуухыг илүүд үзэж, хааяахан уншиж, тайтгардаг тухайгаа ярьж байв.
Шипраге
Гадаад холбоос
Ангилал:Босни ба Херцеговина
1958 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ
Эшлэл
#1958 ДАШТ
Тойрог эдийн засаг
Тойрог эдийн засаг гэж юу вэ? Тойрог эдийн засаг (circular economy) гэдэг нь эх үүсвэрийг дахин байршуулж эсвэл дахин ашиглаж, хог хаягдал нь цаашдын үйлдвэрлэлийн орц болдог систем юм. Энэ хөдөлгөөн нь эрчимтэй хотжилт, цаг уурын өөрчлөлт, технологийн дэвшил болон хязгаарлагдсан байгалийн эх үүсвэрийн өсөн нэмэгдэж буй хэрэгцээнээс үүдэлтэй юм.
Юрий Тарич
Юрий Викторович Тарич (белорус. Юрый Віктаравіч Тарыч; 1885 оны 1-р сарын 12-нд Оросын эзэнт гүрний Плоцк /өнөөгийн Польш/ хотод төрсөн- 1967 оны 2-р сарын 21-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) -зөвлөлтийн кино найруулагч, кино зоилч. Зөвлөлт Оросын Урлагийн гавьат зүтгэлтэн (1935).
Намтар
1903-1905 онд Москвагийн Их сургуулийн хулийн ангид сурч байгаад хувьсгалын сурталчилгаа хийсэн гэж буруутгагдаад баривчлагдаж шоронд суусан. 1906 онд Сибирийн Тобольской мужийн Тара тосгонд цөллөгдсөн байна.
Хэдэн жилийн дараа Тобольск хот руу нүүж орон нутгийн драмын театрын жүжигт оролцож, дараа нь Чит, Благовещенск, Хабаровск, Тамбов зэрэг бусад мужийн тайзнаа тоглосон байна. 1917 онд тэрээр Москва руу нүүжээ.
1920 оноос Кремлийн театрт 5 жил хувьсгалын жүжгүүдэд тоглож байжээ. Ленинградад ажиллаж байсан бөгөөд сүүлд Беларусийн кино урлагийн үндсийг тавилцахад оролцсон байна.
Дэлхийн 2-р дайн эхэлснээр түүнийг студитэй хамт Алма-Ата хот руу нүүлгэн шилжүүлж, Төв Нэгдсэн кино студид ажиллажээ.
1943-1945 онд "Монголкино" кино студийн (БНМАУ) уран сайхны удирдагч байсан. Энэ үед Монголын кино урлагийг байгуулахад оролцож байжээ.
1946-1947 онд ЗХУ-ын "Союздетфильм" кино студийн зохиолын хэлтсийн зөвлөхөөр ажиллаж байжээ.
1948 оноос хойш тэрээр гурван жилийн турш "Кино жүжигчний Театр-студийн" захирлаар ажилласан.
1950-иад оны эхээр тэрээр "Беларусфильм" кино студид олон тооны шинжлэх ухааны алдартай, уран сайхны баримтат киноны зураг авалт хийсэн.
1954 оноос - Москвагийн шинжлэх ухааны киноны студийн найруулагч.
Латин Америк дахь боолчлол
Шинэ ертөнц болох Америкийг нээсний дараа байлдан дагуулагчид түүний уугуул оршин суугчдыг (los indígenas) боолчлохын зэрэгцээ Африкт олзлон авсан эсвэл худалдаж авсан боолуудаа оруулж ирж эхлэв. Уугуул иргэд боолчлогдсоны дараа удалгүй Африкийн боолууд тэдэнтэй нэгдэж, удалгүй Америкийн хүн амын салшгүй хэсэг болжээ. Африкийн боолууд бараг гурван зуун жил үргэлжилсэн колоничлолын үе аль хэдийн дууссан ч боол хэвээр байв. Тэд 20-р зууны 60-аад он хүртэл өөрсдийгөө цагаан арьстантай адилтгасан эрхээ хүлээсэн.
Ндонгогийн хаан Нгола Килуанжи анх хар арьстнуудыг боолчлохыг эсэргүүцэж байсан боловч удалгүй түүний олж авсан ашиг нь түүний дургүйцлийг давж, өөрөө боолын худалдаанд оролцов. Түүний охин Нзинга (Испаничууд Гинга гэж нэрлэдэг) Лиссабонд баптисм хүртэж, Дона Ана де Соуса (doña Ana de Sousa) хэмээн нэрлэгдэж, Африкт буцаж ирснийхээ дараа 1624 онд түүнийг хатан хаан хэмээн өргөмжилжээ. Гинга хатан Европчуудын захирч байсан Анголыг чөлөөлөхийн төлөө тэмцэж байсан ч ялагдал хүлээснээр Христийн шашнаас татгалзжээ. Ийнхүү европчууд Европчуудын зааврын дагуу улс орноо удирдаж байсан II Килуанжийг шинэ хаанаар томилов. Ийнхүү Африкийн хүн амыг бөөнөөр нь боолчлох боломжтой болсон. [ эх сурвалжаас иш татах ]
Испанийн супер гүрэн шинэ ертөнц болох Америкийг нээхээс өмнө Африкийн боолууд аль хэдийн албадан хөдөлмөр эрхэлж байсан бөгөөд Испанид чухал ажиллах хүч гэж ойлгогддог байв. Колониудын эдийн засгийн мөлжлөг, нутгийн уугуул иргэдийг албадан хөдөлмөрийн эсрэг бослого гаргасан нь улам их мөлжлөг, боолын худалдааг эрчимтэй явуулахад хүргэсэн. [ эх сурвалжаас иш татах ]
Анх 16-р зуунд Пуэрто-Рико болон Карибын тэнгисийн орнуудад чихрийн анхны тариалалт гарч ирэхэд элсэн чихэр, боолчлол хоёр ижил утгатай болсон [1]. Пуэрто Рикод 19-р зууны хоёрдугаар хагаст Африкийн боолуудын тоо хамгийн олон байсан бол 1846 онд 51,216 Африкийн боолчлогдсон ажилчид байжээ. Боолуудыг Африкт хулгайлсан эсвэл худалдаж аваад, дараа нь тэвчихийн аргагүй нөхцөлд Атлантын далайгаар дамжуулдаг байв. Хэдийгээр боолчлол нь эрт дээр үеэс мэдэгдэж байсан ч зөвхөн 1528 оны 2-р сарын 12-нд хууль ёсных нь албан ёсоор батлагдсан бөгөөд үүнийг Хабсбургийн хаан V Чарльз (Карлос I y V дель Сакро Империо Романо Германико) баталжээ. Эхний боолуудыг Испаниола руу авчирсан(Өнөөдөр Гаити ба Доминиканы Бүгд Найрамдах Улс ), Пуэрто-Рико, Куба, уугуул хүн амын нас баралт нэмэгдэж, шинэ нээлт, эзлэгдээгүй, нээгдээгүй газар нутгийг хүсэх болсонтой холбоотой. [2]
Африкийн маш олон боолууд ирсэн нь цөөнгүй асуудал дагуулсан. Гол асуудал бол Христийн шашин шүтлэг байсан. Баруун Африкаас авчирсан боолууд өөр өөр хэл, аялгуугаар ярьдаг байсан бөгөөд өөр өөр соёлын нэг хэсэг байв. Өөр нэг асуудал бол хангалттай тооны орчуулагч олж, сургах явдал байв. Африкчуудын хувьд Христийн шашин бол огт үл мэдэгдэх зүйл байсан бөгөөд дээр дурдсан шалтгааны улмаас шашны тухай ярих нь тэдэнд маш хэцүү байсан. Тиймээс номлогчид бөөнөөр нь христийн шашинд орсон боолууд, учир нь энэ даалгавар нь тэдэнд хамгийн хялбар байсан. Колончлолын үед Испанийн албаныхныг зовоож байсан гурав дахь асуудал бол боолуудын тоо, худалдааны зохион байгуулалт байв.
Боолын худалдаа бараг дөрвөн зуун жил үргэлжилсэн. Хар боолуудыг хөлөг онгоцонд Атлантын далай дээгүүр, боломжгүй нөхцөлд тээвэрлэдэг байв. 18-р зууны эхэн үед ачааны 20 орчим хувь нь үхэх нь хэвийн үзэгдэл байв. Хэсэг хугацааны турш боолын худалдаа нь Ази руу боол тээвэрлэдэг Португали, Арабчуудын гарт байсан. Боолчлогдсон африкчуудын тоо харилцан адилгүй байгаа бөгөөд янз бүрийн тооцоогоор 15-19-р зууны хооронд 10,000,000-аас 60,000,000 Африкчуудыг тээвэрлэж байжээ. Тэдний дунд бид Энэтхэг рүү зөөгдсөн боолууд болон Африкт боол болон үлдсэн хүмүүсийг бас тооцдог. Жил бүр 100,000 гаруй Африкчуудыг боолчлолд шилжүүлдэг байв. Африкийн боолууд Шинэ ертөнцөд ирэхэд тэднийг хорио цээрийн дэглэмд оруулжээ, өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд тэдгээрийг тамга дарж, худалдаанд гаргахад бэлэн болгосон [1].
Газарзүйн хувьд хамгийн олон боол зарагдсан газар бол халуун орны уур амьсгал давамгайлсан нам дор газар, өөрөөр хэлбэл эвдэрсэн газар нутаггүй халуун газар байв. Гол газрууд нь Карибын тэнгисийн эрэг, Атлантын далайн эрэг, халуун орны тариалан эрхэлдэг байв.
Боолууд эзэдийнхээ хэт их ачаалал, хүчирхийлэлд өртдөг байв. Тэдний хувьд боолууд нь хүмүүс биш, харин худалдаж авч, зарж болох зүйл, эрхгүй зүйл байв. Америк руу зөөгдсөн боол нас барах хүртлээ ажиллах хүчнийг төлөөлж байсан бөгөөд тэдний үр удам ч мөн адил харилцаа, байр суурийг хуваалцдаг. Тэвчишгүй амьдралын нөхцөл байдлаас болж тэдний амьдрал маш богино байсан бөгөөд Африкийн боолуудын төрөлт бага байсан тул шинэ боолуудыг байнга импортлох зайлшгүй шаардлагатай байв. [ эх сурвалжаас иш татах ]
Аюурзанын Долгор
Аюурзанын Долгор (1955 оны 7-р сарын 1-нд Төв аймгийн Баянцагаан сум анд төрсөн) — Монголын дуурийн дуучин. Монгол улсын Ардын жүжигчин (2005) цолтой.
Боловсрол
1970-1973 онд Сэлэнгэ аймгий н Алтанбулагийн ХАА-н техникум,
1976-1984 онд ЗХУ-ын Свердловск /өнөөгийн Екатеринбург/ хотын Уралын Хөгжмийн дээд Сургууулийг дуулаачийн мэргэжлээр суралцаж төгссөн.
Ажилласан байдал
1973-1975 онд Төв аймгийн Соёлын ордонд жүжигчин, 1984-2012 онд УДБЭТ-т гоцлол дуучнаар ажилласан.
Амжилт
1988 онд Ц.Нацагдорж “Үүлэн заяа” дуурийн гол дүрийг чадварлаг бүтээсний учир Соёлын яам, МУАХ-ны шилдэг дүрийн шагналыг авчээ.
1993 онд МУГЖ, 2005 онд МУАЖ цол хүртсэн.
Бүтээсэн дүр
“Аргалд явсан ээж”, “Эр хүн”, “Зүүдний хайртай нутаг”, “Аав ээж хоёр”, “Бодлын цагаан хун” зэрэг түүний дуулсан сайхан дуунууд одоо хэр нь үнэ цэнээ алдаагүй. Анх 1991 онд “Морин хуур” наадамд яруу найрагч Б.Амгалан гуайн үгийг нь бичсэн “Бодлын цагаан хун” дуугаараа тэргүүн байр эзэлж, А.Долгор гэх дуучин ард түмний хайртай дуучин болж байсан билээ.
Ангилал:Дуурийн дуучин Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн багш Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Нийтийн дуучин Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Уралын хөгжмийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Баянцагааны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1955 онд төрсөн
Өнгөт хувьсгал
Өнгөт хувьсгал (англи. Colour revolution, заримдаа coloured revolution, орос. цветная революция) - 2000-аад оны эхээр Зүүн Европ, хуучин ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байсан зарим улс орнуудад сонгуулийн бус аргаар төрийн эрх мэдлийг авахыг "өнгөт хувьсгал" гэж нэрлэж хэвшсэн юм. 2003 оны 11-р сард Гүржид “сарнайн”, 2005 оны 1-р сард Украинд  “жүржийн”, 2005 оны 4-р сард Киргизэд  “алтан зул цэцгийн” хувьсгал гэж тус тус нэрлэсэн юм. 2005 оны 5-р сард Узбекистан, 2005 оны 11-р сард Азербайжан, 2022 оны 1-р сард Казахстанд болсон үйл явдалд нэр өгөөгүй боловч бас л өнгөт хувьсгалын ангилалд оруулж болох юм.
1974 онд эхэлсэн “ардчиллын гурав дахь давлагаа”-ны үндсэн шинж нь “Бусад улс оронд хүний эрх, ардчиллыг хөгжүүлэх АНУ-ын бодлогын өөрчлөлт” байсан хэмээн Самуель Хантингтон томьёолжээ. Ардчиллын эхний 2 давлагааны үеэр АНУ зэрэг томоохон орнууд бусад улс орнуудад ардчилал, хүний эрхийг хөгжүүлэхийг төдийлөн чухалчлаагүй байна. Харин 1970-аад оноос хойш тэд энэ зорилтыг тавьж бусад улс орнуудад ардчилал, хүний эрхийг дэмжин хөгжүүлэхэд чиглэсэн олон ТББ-уудыг санхүүжүүлж, тэд нараар дамжуулан гадаад бодлогын зорилгоо хэрэгжүүлж иржээ. Уг байгууллагууд нь хуучин социалист гэгдэж байсан улс орнуудад дэглэм өөрчлөгдөхөд дотоодын хувьсгалч нарт идэвхтэй дэмжлэг туслалцаа үзүүлж байсан бөгөөд 1990 оны сүүлчээр National Endowment for Democracy, National Democratic Institute for International Affairs, International Republican Institute, International Foundation for Electoral Systems, International Research and Exchange Board, Freedom House зэрэг байгууллагууд нь хуучин ЗХУ-ын хэсэг байсан улс орнуудад дахин идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн юм. Тэдгээр байгууллагын санхүүжилтийн багагүй хэсгийг АНУ-ын төрөөс гаргадаг бөгөөд тухайлбал Ардчиллыг дэмжих үндэсний сангийн (National Endowment for Democracy) санхүүжилтийн 97 хүртэл хувийг АНУ-ын Төрийн департаментаас гаргаж байсан ажээ. Freedom house байгууллагыг АНУ-ын Олон улсын хөгжлийн агентлаг, АНУ-ын Мэдээллийн агентлаг (татан буугдсан) зэрэг төрийн байгууллагууд санхүүжүүлж иржээ.
2003 оноос хойш болсон өнгөт хувьсгалуудыг удирдан зохион байгуулсан, манлайлсан иргэд, хөдөлгөөнүүдийг эдгээр байгууллагууд ихээхэн идэвхтэй дэмжиж байсан юм.
Чингэхдээ “хувьсгал” гэдэг үгний нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн тодорхойлолт нь хувьсгалын үр дүнд тухайн улсын бүх элит солигдож шинэ элит төрийн эрхэнд гарах явдал байдаг бол өнгөт хэмээгдэж буй хувьсгалын үр дүнд АНУ-ыг үг дуугүй дэмжин дагасан нэг хэсгээр өмнөх элит нь солигдож байгаа явдал гэж зарим судлаачид үздэг байна. Энэхүү хувьсгалын үед “хувьсгалчдыг” АНУ албан ёсоор дэмжиж мэдэгдэл уриалга гаргахын зэрэгцээ техник, санхүүгийн туслалцаа үзүүлсэн улс оронд (Гүрж, Украйн, Киргиз) өнгөт хувьсгал ялж байсан бол АНУ-ын зүгээс дэмжээгүй хувьсгал (Азербайжан, Узбекистан) нь тэгсхийгээд зогссон гэж зарим эх сурвалжууд дүгнэжээ.
Нэг ёсондоо эдгээр хувьсгал нь өөрийн дотооддоо бүрэлдсэн хүнд нөхцөл байдал дээр гадны нөлөө дэмжлэг орж болсон гэж дүгнэх боломжтой юм.
Америкийн улс төр судлаач Жин Шарп (Gene Sharp: 1928 –2018)-ын бичсэн “Дарангуйллаас (Диктатур) ардчилал руу: Эрх чөлөөтэй болох үзэл баримтлалын ерөнхий агуулга” (From Dictatorship to Democracy: A conceptual framework for liberation) номыг өнгөт хувьсгалын “гарын авлага” гэж үздэг ажээ. Дарангуйлагчийн хүчийг яаж бодитоор үнэлж, үүний үндсэн дээр өөрийн үйл ажиллагаа, зорилтыг яаж төлөвлөх, эрх баригчидтай яриа хэлэлцээ яаж болон хэзээ хийх, хэзээ хийхгүй байх, эрх баригчдын хүчийг хэрхэн саармагжуулж, эрх баригчдыг үзэн ядах үзэл санааг хэрхэн хаана яаж дэлгэрүүлэх, эрх баригчдын сул талыг яаж тодорхойлох, тэмцлийг ямар аргаар яаж хийх гээд энэ ном нь үндсэндээ “хувьсгалчдад” үзэл баримтлалын бөгөөд үйл ажиллагааны бүх заваарчилгааг өгсөн байдаг ажээ.
Александр Смирнов
Намтар
1931 онд нутагтаа Хөдөө аж ахуйн Техникум бөгсөөд 1937 онд ЗХУ-ын Коммунист нам д элсэж 1941 онд Горький хотын Хөдөө аж ахуйн дээд сургууль төгссөн байна. 1953 онд ЗХУ-ын КН-ын дэргэдэх Намын Дээд сургууль төгссөн (эчнээ) байна.
1933-1938 онд Горькийн бүс нутгийн газрын хэлтсийн мал аж ахуйн ахлах мэргэжилтэн. 1938-1941 онд Горькийн бүсийн мал аж ахуйн хэлтсийн дарга.
Прованс-Альп-Номин эрэг
Прованс-Альп-Номин эрэг (Provence-Alpes-Côte d'Azur []) нь Францын зүүн өмнөд талд Газар дундын тэнгисийн эрэг дээр орших муж юм.
Александр Смирнов
Намтар
1941-1942 онд Улаан армид. 1943 онд Большевик намын Бүх Холбооны Коммунист Намын Горькийн бүсийн хорооны нарийн бичгийн дарга.
Прованс-Альп-Номин эрэг
Цахим холбоос
Ангилал:Францын муж
Александр Смирнов
Намтар
1947-1948 онд ЗХУ-ын Ростов мужийн Намын Төв хорооны хорооны аппаратад.
1948-1951 онд Большевикуудын Бүх Холбооны Коммунист Намын Төв Хорооны зааварлагч, Большевикуудын Бүх Холбооны Коммунист Намын Төв Хорооны Намын байгууллагуудыг шалгах секторын эрхлэгч.
1951-1953 онд Большевикуудын Бүх Холбооны Коммунист Намын Төв Хорооны Хөдөө аж ахуйн хэлтсийн даргын туслах.
1953-1955 онд ЗХУ-ын Чита мужийн хорооны хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга.
1961-1973 онд ЗХУ-ын Чита мужийн Намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга.
1973-1983 онд ЗХУ-аас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд.
1983 оноос тэтгэвэртээ суусан.
1997 онд нас барсан. Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Эх орны дайны 2-р зэргийн одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Эх орны дайны 1-р зэргийн одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ) Ангилал:1912 онд төрсөн Ангилал:1997 онд өнгөрсөн Ангилал:Монгол дахь ЗХУ-ын элчин сайд
Танктай хөшөө
Танктай хөшөө нь Хувьсгалт Монгол танкийн бригадынханд зориулагдан бүтээгдсэн хөшөө юм. Хөшөөг 1968 оны 5 сарын 9-нд Улаанбаатарт нээжээ.
Монголын ард түмний хандивын хөрөнгөөр “Хувьсгалт Монгол” танкийн цувааг байгуулж 1943 онд Зөвлөлтийн армид бэлэглэж байсан түүхтэй бөгөөд энэхүү танк нь Берлин хүртэл аялан гарамгай гавъяа байгуулж БНМАУ, ЗХУ-ын есөн одонгоор шагнагджээ.
Хөшөөг байгуулахдаа налуу өндөрлөг төмөр бетон суурин дээр танкийг баруун зүг харуулан байрлуулж, суурийн зүүн хананд түүний явсан замыг сийлж, баруун хананд нь гавъяаны одонгуудыг нь товойлгон хийсэн байна. Хөшөөний энгэр талын алтан соёмбын доор "Монголын ард түмний хөрөнгөөр байгуулагдсан Хувьсгалт Монгол танкын бригад Хитлерийн Германы эсрэг дайнд оролцсон юм" гэж бичжээ.
Дэлгэрэнгүй сурвалж
Ангилал:Улаанбаатар хотын хөшөө Ангилал:Улаанбаатар Ангилал:Монголын хөшөө
Борис Говорин
Борис Александрович Говорин (1947 оны 6-р сарын 27-нд ЗХУ-ын Эрхүү хотод төрсөн) -Оросын төрийн зүтгэлтэн. 1994 оноос Эрхүү хотын захирагч, 1997-2005 онд Эрхүү мужийн захирагч, 2006-2009 онд ОХУ-аас Монгол улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд.
Намтар
Эрхүү хотод төрсөн. Эх нь оёдолчин байсан, эцэг нь Эх орны дайнд оролцогч 1961 онд нас барсан байна.
Боловсрол
Ажилласан байдал
2003-2004 онд ОХУ-ын Төрийн Зөвлөлийн удирлагын гишүүн.
Шагнал
Монгол улсын Төрийн дээд шагнал "Алтан гадас" одонгоор 2009 онд шагнуулсан.
Ангилал:Оросууд Ангилал:1947 онд төрсөн Ангилал:Эрхүүгийн хүн Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн Ангилал:Монгол дахь Оросын элчин сайд Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан
Элжигин
Монгол үндэстний халх ястны сурвалжит өвөг овог Элжигин халх. Домгоор бол эртний Эргүнэ хунд үүссэн өвөг овгийн нэг. Дарлигин монголд хамаарч, хожим Хонгирад нарын дэргэд явжээ. Элжигин хэмээх нэрийг "Элтегин" гэх үгээс гаралтай гэдэг. Нэрийн эхний "эл" нь эртний монгол хэнээ хүн, элгэн садан, өөрийн хүн, нөхөр, шадар гэсэн утгатай байгаад түүхэн хөгжлийн явцдаа тэр утга өргөжин тэлж ард түмэн, аймгийн холбоо, төр улс гэсэн санаа илтгэдэг болжээ. "Эл хант улс" гэх мэт. Жигин гэдэг нь алтайн хэлний тегин (эзэн) гэсэн үгээс гаралтай байна. Үүнээс үзвэл "эзний шадар" (үнэнч туслагч) гэсэн утгатай байна. Мөн зарим сурвалжид Эржигэн гэж бичдэг.
Элжигин Халх нь XVI зууны дунд үеэр Даян хааны отгон хүү Гэрсэнз жалайр хунтайжийн 2-р хүү Ноёнтой хатанбаатарт Бэсүдийн хамт захирагдсан. XVII зууны эхээр Бэсүдээс салж Бадма хатанбаатарт захирагдах болжээ. Засагт хан, Эрдэнэ тайж (Омбо-Эрдэнэ хунтайж) нар Элжигэний улсыг хувааж авах гэсэн маргаан нь шинээр Засагт ханыг залгамжлах явцтай давхцаж улмаар Засагт ханы хямрал эхэлжээ.
Монгол аймгуудыг Дарлигин, Нирун хэмээх 2 үндсэн бүлэгт хуваадаг байжээ. Нирун гэдэгт 19 аймаг, Дарлигин гэдэгт нийт 18 аймаг хамрагддаг байсны нэг нь Элжигэн аймаг юм.
Ийнхүү бидний удам угсаа элжигэн нь нэн эртний овог аймаг юм байна. Мөн элжигэн нь Хонгирадтай удмын хамаатайгаас гадна Боржигон, Баргууд овогтой ургийн холбоотой, нэг тамгатай явсан байна гэж тэмдэглэгджээ. Түүхийн тавцанд эзэн Чингис тодрон гарах үед Элжигэн нар Монгол овогтны төв нутагт байж Чингисийн цэргийн 13 хүрээний нэг нь болж Монгол овогтныг нэгтгэх тэмцлийг дэмжин оролцож байжээ.
Элжигэний хошуунд Чингисийн төрийн цагаан туг үе улиран хадгалагдаж, тахилч, өчиг тангараг уншигч, сүлд цэнгэхэд унах цагаан зүсмийн адуу маллагч, сүлдний сан, дуудлагатайгаа биетээр байсаар 1963 оны дунд үед улсын түүхийн музейд залагдсан билээ. Өөр хошууд ийм зүйл байхгүйгээрээ онцлог. Түүнчлэн үүсэл гарвал, удам угсаа, түүхэн замналаа товч тодорхой тусгасан “эл- эзний магтаал”-аа үе улиран хадгалж иржээ.
Холбоотой сэдэв
Ангилал:Монгол овог аймаг
Сандагийн Бямбацогт
Шагналууд
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Ангилал:Монголын улс төрч Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Монголчууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Меткальфийн хууль
Сүлжээний ашигтай байдал нь системд холбогдсон хэрэглэгчдийн тооны квадраттай (n²) тэнцүү гэдгийг Меткальфийн хууль харуулдаг. Жеорж Гилдэр 1993 онд энэ томёог энэ хэлбэрт нь оруулсан бөгөөд дараагаар нь Роберт Меткальф Интернэттэй холбоотойгоор гаргасан. Меткальфийн хууль нь анх 1980 онд хэрэглэгчдээс хамааруулсан байдлаар биш, харин “нийцтэй харилцааны төхөөрөмж”(факс, гар утас гэх мэт)-үүдийн хамаарлыг илүү харуулсан байдлаар гарч ирж байсан. Анхны зорилго нь интернэт худалдан авалт болон холболтыг тодорхойлох байсан учир бүр сүүлд интернэт дэлхий даяар тархаж түгээмэл болсон хойно л хэрэглэгчид болон сүлжээнүүдэд энэ хууль тархсан байна. Энэ хууль нь мөн компаниуд нэг нэгэнтэйгээ нэгдэхэд бас эдийн засаг, бизнесийн менежментэнд ашиглагддаг.
Сүлжээний нөлөө
Меткальфийн хууль нь интернэт, нийгмийн сүлжээ, www(World Wide Web) гэх мэтчилэн маш олон харилцааны технологи болон сүлжээнүүдийн сүлжээний нөлөөг тодорхойлдог. АНУ-ын Рийд Хундт Харилцаа Холбооны Хорооны хуучин захирал “Энэ хууль Интернэтийг хэрхэн ажилдаг талаар маш ойлгомжтой ойлголт өгдөг” хэмээсэн байна. Меткальфийн хууль нь математик аргачлалаар сүлжээний уулзварын онцгой холболтын тоо буюу (n-1)/2-той асимптотикоор тэнцүү n²-той тэнцүү юм. Энэ хууль жишээгээр ихэвчлэн факсын машиныг авч үздэг: факс машин дангаараа ямар ч үнэ цэнэгүй, гэхдээ сүлжээнд факс машин төдий чинээ олон байна тэр хэмжээгээр факс машинуудын үнэ цэнэ нэмэгддэг. Учир нь тус сүлжээн дэх мэдээлэл авдаг, явуулдаг хэрэглэгчдийн тоо өсдөг учраас үүнийгээ дагаад үнэ цэнэ нь нэмэгдэж байгаа юм. Үүнтэй адилаар нийгмийн сүлжээнд ч бас хэрэглэгчдийн тоо хэр их байна гэдгээс хамааран илүү үнэ цэнэтэй нийгмийн сүлжээ болдог.
Хязгаарлалтууд
Сүлжээний үнэ цэнийг тооцоолох математик аргачлал буюу Меткальфийн хуулиар зөвхөн технологи талаас холбогдож буй хүмүүсийг тооцдог нь дутагдалтай байдаг. Гэсэн хэдий ч нийгмийн сүлжээний ашиг тус нь уулзвар дахь холбооны тооноос хамаардаг. Хэрвээ сүлжээний томоохон хэсгүүд хоорондоо хэлний асуудлаас болоод аль эсвэл бусад асуудлуудаас болоод холбогдохгүй байвал ашиг тус нь бага байж магадгүй юм. Цаашилбал, Меткальфийн хууль нь уулзвар болгоны үнэ цэнэ n нь шууд үр ашигтайгаа тэнцүү. Жишээ нь нэг факс машиныг 50 хүн, хоёрдахь нь түүний талд, гуравдахь нь түүний 3ний нэгд, гэх мэтчилэн ашигладаг гэвэл нэмэлт холбоосуудын харьцангуй үнэ цэнэ нь буурна. Үүнтэй адилаар нийгмийн сүлжээнд сүүлд хэрэглэгчээр орсон хүмүүс эхэнд орсноосоо багаар ашигладаг гэвэл нэмэлт хэрэглэгч бүрийн үр ашиг буурч ерөнхий сүлжээний хэрэгцээт байдлыг бууруулдаг.
Өөрчлөгдсөн загварууд
Нийгмийн сүлжээний орчинд Меткальфийг оролцуулаад маш олон хүмүүс өөрчлөгдсөн загвар болох (n x logn)-ыг n²-оос илүүтэйгээр ашигладаг гэдгээ илэрхийлсэн. Рийд болон Одлизко нар Меткальфийн хууль дахь сүлжээ болон тэдгээр нь яаж холбогдохыг уншиж чадах нэгний харилцааг илэрхийлсэн боломжит харьцааг тодорхойлсон.
Бодит өгөгдөлийн баталгаа
Меткальфийн хуулийн талаар олон асуудал бий ч ямар ч бодит өгөгдөлтэй эсэргүүцсэн эсвэл дэмжсэн баримт 30-аас дээш жилийн хугацаанд байгаагүй. Нидерландын судлаачид Европын олон жилийн интернэтийн хэрэглээний зурвасыг задлан дүгнэж чадсан. Мөн n-ийн бага хэмжээний үнэ цэнэд n², n-ийн томоохон үнэ цэнэд (n x log n)-ийг ашигладагыг олж мэдсэн. Хэдэн сарын дараагаар Меткальф өөрөө баталгааг нь гаргасан. Тэрээр 10н жилийн турш Facebook-ын өгөгдөлийг Меткальфийн хуульд (загвар нь n²) тааруулахын тулд ашигласан. 2015 онд Жан, Лүй, Шү нар Меткальфийн үр дүнг Tencent (Хятадын хамгийн том нийгмийн сүлжээний компани) болон Facebook-ийн бодит өгөгдлүүдээр баяжуулсан. Тэдний ажил нь Меткальфийн хууль зөвхөн дэлхий дахинд ашиглагддаг Facebook-д хэрэглэгддэг биш, ихэвчлэн Хятадын иргэд хэрэглэдэг Tencent-д хэрэгжиж болохуйц гэдгийг харуулсан.
Нэмэлт материал
Ангилал:Мэдээллийн онол Ангилал:Компьютерын соёл Ангилал:Компьютерын архитектур Ангилал:Эдийн засаг
Birds
"Birds" нь Британы алтернатив рок Coldplay хамтлагийн зохиосон дуу юм. Энэхүү дууг хамтлагийн урт хугацааны хамтрагч Рик Симпсон болон Норвегийн продюсер баг Старгэйт нар хамтран продюсер хийсэн. Энэ дуу нь Coldplay хамтлагийн 2015 онд гаргасан A Head Full of Dreams цомогт багтсан.
Клип
2016 оны 1-р сарын 2нд, Хамтлаг Birds дууны албан ёсны клипийг танилцуулсан. Клипийг Маркус Ханэй найруулсан. Клипний зураг авалтыг Колорадогийн цөлд оршиг алдарт Salvation ууланд хийсэн. Клипний зураг авалтыг бүхэлд нь 8мм-н камераар хийсэн. Найруулагч Маркус Ханэй өөрийн инстаграм хуудаснаа хэлэхдээ: "Бид бүхэнд өөрийн гэсэн хэв маяг бүрдүүлэхэд туслалцаа үзүүлсэн уран бүтээлч Leonard Knight-д үнэхээр их баярлалаа. Тэрний ачаар энд ирсэн бүх хүнд баяр хөөр авчирсан." гэсэн байна.
Мэргэжлийн шүүмж
Pitchfork хуудасны Стуарт Бэрман энэ дууг хэлэхдээ: "Phoenix хамтлагийн хэв маягтай төстэй моторик поп дууг гажуудуулсан ховор тохиолдол." гэсэн байна.
Ангилал:2015 оны дуу Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
ВАЛЛ-И
ВАЛЛ-И (WALL-E) нь 2008 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Pixar Animation Studios бүтээж, Walt Disney Studios Motion Pictures кино компани 2008 оны 6 сарын 23-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Эндрю Стэнтон болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Жим Моррис нар зохиолыг нь бичсэн.
Холбоос
Ангилал:2008 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино Ангилал:Хүүхэлдэйн кино Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Дамдины Сүхбаатарын хөшөө
Номин-Эрдэнийн хөшөөг МАХН-ын Төв хороо, Сайд нарын зөвлөлийн 1946 оны 13/3 дугаар тогтоолоор төв талбайд байгуулахаар шийдвэрлэсэн байна. 1946 онд төр засгийн нэрт зүтгэлтэн маршал Х. Чойбалсан, Г. Бумцэнд, Ю. Цэдэнбал, С. Янжмаа, Б. Ширэндэв, Д.Дамба нарын зэрэг нам төрийн удирдлагууд болон олон түмэн ард иргэд Ардын хувьсгалын 25 жилийнхээ ойгоор өөрсдийн хүч хөдөлмөрөөр Сүхбаатарын талбайг засан тохижуулж Д. Сүхбаатар жанжны морьт хөшөөг байрлуулж байжээ. Хөшөөг барималч С. Чоймбол бүтээсэн байна
Монгол хүний бүтээсэн орчин үеийн анхны хөшөө гэдгээрээ онцлог бөгөөд Нийслэлийн Засаг даргын 2008 оны 357 дугаар захирамжаар хөшөөг Сүхбаатар дүүргийн хамгаалалтад авчээ.
2011 онд хөшөөг анхны эх байдлаар бүхэлд нь шинэчилж, Д. Сүхбаатарын морьтой хөшөөг хүрэлджээ. Хөшөөний урт 4.1 метр, өргөн 1.85 метр, өндөр 10.62 метр, морьтой хөшөөний өндөр 4 метр.
Эшлэл
Ангилал:Морьт хөшөө Ангилал:Хүний хөшөө Ангилал:Улаанбаатар хотын хөшөө Ангилал:Цэргийн хөшөө
Гомбожавын Жигжидсүрэн
Гомбожавын Жигжидсүрэн (1942 оны 1-р сарын 10-нд Төв аймгийн Баян сумын "Үзүүр" гэдэг газар төрсөн) - кино найруулагч, зохиолч, 2003 онд Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, 2007 онд Ардын жүжигчин цол хүртсэн бөгөөд Монгол кино урлагт 60 шахам жил ажиллаж, Монгол киноны амьд судар, түүчээлэгчдийн нэгд тооцогддог. Эхэн үеийн кинонууд нь сэтгэл зүйн, уянгын шинжтэй буюу хүний сэтгэл, сэтгэхүйг орчин үеийн хүүрнэлээр дүрсэлснийг Монголын өгүүллэгийн гарамгай мастер хэмээн алдаршсан зохиолч С.Эрдэнэ, Францын кино найруулагч, зохиолч Клод Лөлүш, Франсуа Труфо, Туркийн Атиф Илмаз нарын бүтээлүүдтэй зарим гадаад дотоодын судлаачид харьцуулан дүгнэх нь бий бол хожуу үеийн хорь болоод хорин нэгдүгээр зууны эхэн үеийн Монголын ээдрээт түүх, балар эртний нийгмийн онги шүтлэг хийгээд хорио цээрийг хувь хүний эмгэнэл, экзистенциал өнцгөөс хөндөж хүүрнэн дүрсэлсэн гурвалсан бүтээлийг нь Японы алдарт найруулагч Күросава Акирагийнхтай ч дүйцүүлэн үнэлсэн нь бий.
Намтар
Г.Жигжидсүрэн 1942 оны 1 дүгээр сарын 10-нд хуучнаар Түшээт хан аймгийн Дархан засгийн хошуу буюу одоогийн Төв аймгийн Баян сумын нутаг “Үзүүр” гэдэг газар сурвалжит гаралтай айлд мэндэлсэн. 8 сартайдаа эцэг эхийн хамт өвөг дээдсийн өлгий нутаг, хуучнаар Түшээт хан аймгийн Дархан чин вангийн (Н.Пунцагцэрэнгийн) хошуу, одоогийн Улаанбаатар хотын Алтан тэвшийн хөндийн гэртээ иржээ. Гэр нь Монгол улсын их сургуулийн ар талд Ард Аюушийн гудамжинд байсан тул бага нас нь хотын төвд хуучны Бөмбөгөр ногоон театр, одоогийн Төрийн ордны хойдох Хэвлэх үйлдвэр, Сүхбаатарын талбай орчин тойронд үе тэнгийн найз нартайгаа тоглож өсчээ. 1950 онд Х.Чойбалсаны нэрэмжит Нийслэлийн нэгдүгээр 10 жилийн дунд сургуульд анхлан элсэж Содномбалжир хэмээх багшаар “А” үсэг заалгажээ. Удалгүй сургууль нь эрэгтэй, эмэгтэй хүүхдийн сургууль болж салахад Д.Сүхбаатарын нэрэмжит 2-р дунд сургуульд шилжин суралцжээ. Дунд ангийн анд нь, хожим түүхэн сэдэвт бүтээлүүдийнх нь зөвлөхөөр ажилласан, нэрт угсаатан зүйч, төрийн соёрхолт эрдэмтэн Хандын Нямбуу юм.
Эцэг Жамсрангийн Гомбожав Дорноговь аймгийн Сайхандулаан сумаас гаралтай, эдийн засагч мэргэжилтэй, Худалдааны яаманд хэлтсийн дарга, МОНЦАМЭ агентлагийн ерөнхий нягтлан бодогчоор ажиллаж байсан.
Эх Юмсүрэнгийн Баяндолгор нэрт түүхч, дипломатч, цахар Бүрдийн Буянчуулганы хүү, орос хэлний орчуулагч Б.Лооройсамбуутай ханилж байсан (хоёул цаазаар авхуулах ялтайгаар хэлмэгдсэн).
Бүл нагац хүргэн ах Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн дарга, Манжийн үеийн түүх судлалыг үндэслэгч, манжич, "Монголын товч түүх" номын зохиогч Лог хэмээх Лхамсүрэнгийн Дэндэв (хожим мэндэлснийх нь 120 жилийн ойд зориулж "Их шастирын мэргэн түшмэл" баримтат киног найруулсан) бол Монголын анхны мэргэжлийн угсаатан зүйч, нэрт эрдэмтэн Сандагсүрэнгийн Бадамхатантай үеэл.
Уран зохиолд бага залуугаасаа татагдан Горькийн нэрэмжит утга зохиолын дээд сургуульд суралцаж зохиолч болно гэсэн хүсэл эрмэлзэлтэй явсаар 1960 онд дунд сургуулиа төгсөж, гадаадын сургуульд хуваарилагдах болжээ. Тэр үед конкурс гэж байгаагүй. Төв хорооны боловсон хүчний хэлтсээс хүүхдүүдийг дүнгээр нь гадаад, дотоодын их сургууль, эсвэл техникумд хувиарладаг байсан бөгөөд түүний хүсэж, мөрөөдсөн Горькийн сургуулийн хуваарь байсангүй. Харин Эрхүүгийн улсын их сургуулийн хуулийн ангийн хуваарь ногджээ. Түүнийг “Би хуулийн ангид сурахаар боллоо” гээд гэртээ ортол аав нь барагтай юм хэлдэггүй, дуугүй зангаараа “Миний хүү өөрөө мэд” гэж. Гэтэл ээж нь “Би ганц хүүгээ мөрдөн байцаагч болгохгүй, эмч болгоно” гээд зүтгэсэн гэдэг. Тэрбээр сургуульд байхдаа Ч.Лодойдамба гуайтай танилцаж жижиг өгүүллэг, шүлгээ үзүүлдэг байжээ. Сурагчийн бэхээр сарайлган бичсэн өгүүллэгийг Ч.Лодой багш уйгагүй зассан ноорог одоо ч түүнд хадгалаастай бий. Тийнхүү Анагаахын сургуульд орно гэсэн бодолтой явж байгаад Ч.Лодой багштайгаа санаандгүй таарчээ. Тэгээд багшдаа учир байдлаа хэлтэл өрөөндөө дагуулж ороод “Чи нэг жил ажил хий. Тэрний дараа чамайг би кино зохиолчийн сургуульд явуулж өгье” гээд “Кино үйлдвэр”-т туслах найруулагчийн ажилд оруулжээ. Тухайн үед Д.Жигжид найруулагч “Улаанбаатарт байгаа миний аавд” киногоо хийж байж. Нэг жил Д.Жигжид гуайн туслахаар ажиллаж байтал дараа жил нь найруулагчийн хуваарь бас л ирсэнгүй гэнэ. Тэгээд 1961 онд Д.Чимэд-Осор найруулагч Ц.Дамдинсүрэнгийн “Гологдсон хүүхэн” туужаар анхны киногоо найруулахад нь туслахаар ажилласан байна. Ингэж Монголын хоёр том найруулагчийн туслахаар нэг, нэг жил ажилласан хэмээн бахархан дурсдаг.
1960-1962 онд “Монгол кино” үйлдвэр т туслах найруулагчаар ажиллаж байгаад 1962-1967 онд ЗХУ-ын БХКУДС-ийг доктор, профессор Лев Кулешовын (эффектээрээ алдаршсан) урланг уран сайхны болон телевизийн киноны найруулагч, проф. А.Я.Каплерийн урланг кино зохиолч мэргэжлээр төгссөн.
1967-1992 онд “Монгол кино” үйлдвэрт найруулагч, уран сайхны удирдагч, ерөнхий найруулагч, 1974-1978 онд УБДС-ийн Кино драмын ангид багшаар ажиллаж байв.
Гэр бүл
Эхнэр Д.Цэцэгтэй 1971 онд танилцаж гурван хүүтэй болсон. Том нь Ж.Бодьсүрэн. Оператор мэргэжилтэй. Хоёр бага ихрийн Бодьбаатар нь урлагийн түүхч, соёлын бодлого судлаач мэргэжилтэй бол Батбаатар геологи, хөрс судлалын доктор (PhD).
Ангилал:Монголын кино найруулагч Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монголчууд Ангилал:Баяны хүн Ангилал:1942 онд төрсөн
Зээ бад
Бат бэх, хүчирхэг байдлыг илэрхийлнэ. Монголын эртний уран барилгын чимэглэлд өргөнөөр ашиглаж ирсэн бөгөөд Чингис хааны зүүдэнд орсон гадаад их далайн лусын хааны толгойн дүрс хэмээн домоглодог. Чингис хааныг Умард Хятадад дайтаж яваад нэгэн шар далайн эрэг дээр түр саатан амарч байх зуур лусын эзэн хаан уснаас цухуйн гарч ирээд “Чи хүний хорвоогийн олон улсыг эзэлж байна, харин ганцхан миний далайг л хэзээ ч эзэлж чадахгүй” гэж хэлээд далд орж гэнэ. Түүнээс хойш их далайн эзнийг “зээбад” хэмээн нэрлэж, түүний толгойн дүрийг өвөг дээдэс маань шүтэж, тэр амьтнаар орд харш, сүм дуганынхаа үүдийг мануулдаг болсон хэмээх домогтой.
Эксклав
Экскла́в (exclavé «түгжигдсэн», ἐξ- «-ээс, аас-» + clavis «түлхүүр»:, анклав-латин. inclavatus «хаалттай, цоожтой») - нэг улсын үндсэн газар нутгаас тусдаа өөр нэг буюу хоёр улсын газар нутаг дотор байрлаж буй газар нутаг юм. Энэхүү газар нутаг нь байрлаж байгаа биш харьяаладаж буй орны хувьд эксклав, харин тойрон хүрээлүүлж байгаа орны хувьд анклав гэнэ.
Далайд гарцтай эксклав газар нутгийг хагас экслав гэнэ. Олон улсын далайн дүрмийн дагуу бусад орны усан эрэг хагас экслав руу орох далайн гарцыг хаахыг хориглодог. Ярианы хэлэнд хагас эксклав болон хагас анклав гэхийг зүгээр л эксклав ба анклав гэдэг.
Батын Жавзандулам
Батын Жавзандулам Монгол Улсын Ардын Жүжигчин дуурийн уянгын сопрано хоолойт /lyric soprano/ дуучин
Боловсрол
1975- 1979 онд ЗХУ-ын Свердловск хотын Хөгжмийн дунд сургууль. 1979-1986 онд Москва хотын П.И.Чайковскийн нэрэмжит Хөгжмийн дээд сургуульд тус тус суралцаж төгссөн. 1993 онд Италийн Триест хотод мэргэжил дээшлүүлсэн.
Амжилт
1990 онд Б.Дамдинсүрэн "Учиртай гурван толгой" дуурийн анхны шилдэг дүрийн уралдаанд Нансалмаагийн дүрээр тэргүүн байр эзэлжээ. 1996 онд Ц.Пүрэвдоржийн нэрэмжит олон улсын дуурийн дуулаачдийн анхдугаар уралдаанд тэргүүн байр эзэлсэн.
Тэрээр 1990 оноос дуурийн театрын тайзнаа тоглогдсон бүх сонгодог дуурийн сопрано хоолойтний /coloratura, soubrette, lyric, spinto болон dramatic/ бүх дүрүүдийг дуулсан дуучин билээ. Дэлхийн түвшний гургалдай хоолойтон түүнд 1993 онд Италид мэргэжил дээшлүүлж байхад нэгэн Итали найруулагч театрт нь гоцлол дуучнаар ажиллах санал тавьж байжээ.
Чинзаяатын Мөнхшүр
Чинзаяатын Мөнхшүр МУАЖ дуурийн дуучин
Батын Жавзандулам
Амжилт
Төрийн шагналт, ардын жүжигчин Х.Уртнасан нэгэнтээ "би өөрөөсөө хойшхи үеийнхэн дундаас Жавзандулам шиг сэтгэл хангалуун байсан өөр хүн байгаагүй. Жавзандуламыг би тэгж их хайрлаж, хүндэлсэн учраас би өөрийнхөө нэр төрийн бүтээл болох “Чио Чио Сан” дуурийг өөрөө дуулахаа болиод шинээр найруулан тавьж дүрээ өгсөн нь бишрэл хүндэтгэлийн илэрхийлэл байсан " хэмээн Жавзандуламын мэргэжлийн ур чадварыг ийнхүү үнэлсэн байдаг.
Чинзаяатын Мөнхшүр
Боловсрол
1965-1967 онд Хөнгөн үйлдвэрийн ТМС, 1976-1981 онд ОХУ-ын Санкт-Петербург хотын хөгжмийн дээд сургууль төгссөн.
Батын Жавзандулам
Амжилт
Чио Чио Сан дуурьд гэхэд л 1989 оноос 2007 он хүртэл дуулахдаа гол дүрийг хамгийн олон жил дараалан ганцаараа бүтээсэн цорын ганц жүжигчин юм. Сонгодог урлагын олон мянган үзэгчдээс агуу сопрано хэмээх хүндэтгэлийг хүлээсэн эрхэм уран бүтээлч маань Монголын дуурь бүжгийн эрдмийн театрийн тайзнаа өөрийн бие даасан уран бүтээлийг олонтоо толилуулснаас гадна, гадаадын олон оронд Монголын уран бүтээлчдийн хамтаар үндэснийхээ болон дэлхийн сонгодог бүтээлийг сурталчлахын сацуу 2006 онд Японд, 2010 онд Унгарын театруудад өөрийн бие даасан уран бүтээлээ толилуулжээ. 2006 онд гаргасан ари, романс, зохиолын дуунууд нэртэй CD гаргасан нь Монголдоо анхны сонгодог дуулаачийн бүтээл болсон байна.
Б.Жавзандулам өөрийн бүтээсэн дүрүүдээ залуу уран бүтээлчдэд өвлүүлэхэд ихээхэн үүрэг гүйцэтгэжээ. Тухайлбал "Жавзандулам бол өөрийнхөө үед маш их өөрчлөлт хийсэн юм шүү. Одоогийн дуучид ер нь Жавзаагийн л арга барилаар дуулж байгаа юм" хэмээн УДБЭТ-ын Урын сангийн эрхлэгч Д.Лхагвасүрэн хэлсэн нь үүнийг гэрчлэх буйзаа.
Эшлэл
Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Дуурийн дуучин Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Москвагийн консерваторын төгсөгч Ангилал:Сэлэнгийн (Булган) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1958 онд төрсөн
Чинзаяатын Мөнхшүр
Амжилт
1996 онд СТА цол, 1998 онд МУГЖ, 2006 онд МУАЖ цол хүртсэн.
Бүтээсэн Дүрүүд
Ангилал:1955 онд төрсөн Ангилал:Дуурийн дуучин Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монголчууд
Бакула Ринбүүчий
Кушок Бакула Ринбүүчий буюу Живзун Лувсан Түвдэн Чогнор (англи.Kushok Bakula Rinpoche буюу Ngawang Lobzang Thupstan Chognor, төвөд: ངག་དབང་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་མཆོག་ནོར,) 1918 оны 5-р сарын 19-нд Энэтхэгийн Ладак хотод төрсөн- 2003 оны 11-р сарын 4-нд Шинэ Дели хотод нас барсан) -Бурханы шашны төвдийн урсгалын олон улсын нэрт зүтгэлтэн лам бөгөөд Энэтхэгийн улс төрийн зүтгэлтэн.
Намтар
Ханхүү Бакула Энэтхэг дахь Ладакийн Мато хааны гэр бүлд 1917 онд төржээ. Түүний эцэг нь хаан Нангвам Таэй (Nangwa Thayas), эх нь Занскарын хатан хаан Ешей Вангма (Yeshes Wangmo) нар юм. Эх нь тэр үед өнгөрөөд удаагүй байсан 18 дахь Бакула Ринбүүчигийн ойрын хамаатан байсан ажээ. Удалгүй хүүг Бурхан Буддагийн шавь болох 16 архадын нэг Бакулу архадын 19 дахь дүр Бакула Ринбүчи Живзун Лувсан Түвдэн Чогнор хэмээн тодруулсан байна.
1923 онд Ладакийн дээд тэргүүн лам нар хааны ордонд ирж ханхүүг тэдэнд өгч хүмүүжүүлэх боломж олгохыг хүсчээ. Жилийн дараа хааны гэр бүл лам нарын хүслийг биелүүлжээ. Зургаан настайдаа өмнөх дүрийнхээ ширээнд заларч, Петуб хийдийн хамба лам болжээ. Дараа нь Төвдийн Брайбүн Лосалин хийдэд шавилан сууж лхарамбын дамжаа барьж дүүргэжээ.
1930 онд Бакула Төвдөд боловсролоо үргэлжлүүлэхээр явж тэрээр 13-р Далай лам аас сүмийн сахил хүртжээ. Төвдөд тэрээр суралцах гайхалтай чадвараа харуулж, Раден-цэн (1933-1939)-гийн үед гэлэн болжээ. Хожим нь тэрээр Ладакт буцаж ирээд эргэцүүлэн бодох бясалгалыг хийж, улмаар номын жинхэнэ багш болжээ.
1949 онд Энэтхэгийн ерөнхий сайд асан Ж.Неругийн саналаар Жамму Кашмир мужийн засаг захиргааны сайд зэрэг ажил хийж улс төрд оролцож эхэлсэн байдаг. Мөн тэрээр Энэтхэгийн Парламентын эрхэм гишүүн, дипломатч байсан юм.
Энэтхэг, Пакистан тусгаар тогтнолоо олж авсны дараа Ладакийн лалын шашинт хүн ам Исламын шашинд орж, Пакистантай нэгдэхийг хүсээгүй Ладакийн оршин суугчдыг устгах ажиллагаа явуулжээ. Энэхүү үймээн самуунтай үед Бакула Ринбүүчий Самкарыг орхиж Энэтхэгийн болсон Ладак руу буцаж ирж, боловсролын болон хүмүүнлэгийн чиглэлээр эрчимтэй үйл ажиллагаа явуулсан байна. Ладак нутагт харьцангуй бие даасан байдлыг бий болгоход түүний үүрэг их байжээ. Дараа нь тэрээр Ладак дахь нийгэм, боловсролын салбарт ихээхэн хүчин чармайлт гаргасан тул түүнийг "орчин үеийн Ладакийг бий болгогч" гэж нэрлэжээ. Ялангуяа түүний ачаар уламжлал, орчин үеийн байдлыг хослуулсан боловсролын тогтолцоог Ладакт сурталчлан бий болгосон байна.
Бакула Ринбүүчий дипломат хүний ​​хувьд хуучин ЗСБНХУ-д 1989 онд айлчилж, тус улсын буддын шашны нөхцөл байдлын талаар биечлэн танилцах боломж олдсон цөөхөн дээд лам нарын нэг байв. Тэр энд шавь нартай байсан, авшиг хүртээж байжээ.
Бакула Ринбүүчи амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд буюу 1989 оны арванхоёрдугаар сарын 31-ний өдөр Энэтхэг улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд аар томилогдон 10 гаруй жил ажиллаж, Буддын шашинд суралцаж байсан залуусыг БНХАУ, Энэтхэгийн сүм хийдүүдтэй холбож, тэнд үргэлжлүүлэн боловсрол эзэмшүүлсэн;
Ангилал:Энэтхэгчүүд Ангилал:1918 онд төрсөн Ангилал:2003 онд өнгөрсөн
Лениний хөшөө (Улаанбаатар)
Лениний хөшөө нь Улаанбаатар хотын Горхи-Тэрэлж байгалийн цогцолборт газарт байрлах Тэрэлж зочид буудлын Ривер Бийч зоогийн газрын үүдэнд байрлах хөшөө юм.
Түүх
Анх 1954 оны 11 сарын 26-нд, Бүгд Найрамдах Улсаа тунхагласны 30 жилийн ойн өдөр В.И.Лениний үзүүлсэн их тус дэмд талархан энэ хөшөөг бүтээж, Улаанбаатар зочид буудлын өмнөх цэцэрлэгт суурилуулжээ. 4 метр өндөр тус хөшөө нь анхныхаа байранд байхдаа 3 метр өндөр гантиг чулуун суурьтай байв. 2012 оны 10 сарын 14-нд тухайн үеийн Улаанбаатар хотын захирагч Э.Бат-Үүлийн тушаалаар тус хөшөөг буулгаж, оронд нь Нацагдоржийн хөшөөг Хуримын ордны өмнөх талбайгаас шилжүүлэн байрлуулсан юм. 55 сая төгрөгөөр үнэлэгдэн дуудлага худалдаанд орно гэгдэж байсан тус хөшөөг Гацуурт компани худалдан авч өөрийн эзэмшлийн Тэрэлж зочид буудлын орчимд байрлуулсан түүхтэй.
Эшлэл
Ангилал:Улаанбаатар хотын хөшөө
Жуди Денч
Хатагтай Жудит Оливиа «Жуди» Денч (Dame Judith Olivia «Judi» Dench, 1934 оны арванхоёрдугаар сарын 9-нд Английн Йорк хотод төрсөн) — «Оскар» (1999), «Алтан бөмбөрцөг»-ийн (1998, 2001) шагналт Британы тайз, дэлгэцийн жүжигчин эмэгтэй бөгөөд «БАФТА»-г олонтаа гардсан эрхэм. Олд Вик театрт 1957-1966 онд Шекспирийн «Отелла», «Ромео Жульетта», «Гамлет»-аар гялалзсан Денч 1968 онд «Кабаре» мюзиклд чамгүй дуучин болохоо харуулсан байдаг.
«Хатагтай Браун»-ы (1997) гол, «Дурласан Шекспир»-ийн (1998) туслах, «Дурласан Шекспир»-ийн (1998) туслах, «Шоколад»-ийн (2000) туслах, «Айрис»-ийн (1998) гол, «Хатагтай Хендерсон»-ы (2005) гол, «Дуулианы учиг»-ийн (2007) гол, «Филомена»-гийн (2005) гол дүрээр «Оскар»т долоо дэвшин «Дурласан Шекспир»-ээр гардсан. Түүнчлэн «Алтан бөмбөрцөг»-т 8 дэвшсэнээс 1, «БАФТА»-д 15 дэвшсэнээс 6 хүртсэн.
Баг (Солонгос ТВ цуврал кино)
Баг (Солонгос: 가면; RR: Gamyeon) бол 2015 онд Өмнөд Солонгосын телевизийн цуврал кино юм. Тус цуврал киноны гол дүрд Сү-Э (Сү-Э), Жү Жи-Хүүн (Жу Жи-хүүн), Ёон Жун-хуун (Yeon Jung-hoon) ба Ёо Ин-яанг (Ёо Ин-яанг) нар тогложээ. 20 ангит Баг киног 2015 оны 5 сарын 27-ноос 7 сарын 30 хүртэл SBS сувгаар Лхагва, Пүрэв гарагуудад нэвтрүүлж гаргасан байна.
Жуди Денч
Эшлэл
Ангилал:Их Британийн уран бүтээлч Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Тони шагналтан Ангилал:Европын кино академийн шагналтан Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн дама командлагч шагналтан Ангилал:Хүндэт нөхрийн одон шагналтан Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Сент-Эндрюс их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Хааны Шекспир компанийн ансамблийн гишүүн Ангилал:Лондоны хүндэт иргэн Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1934 онд төрсөн
Баг (Солонгос ТВ цуврал кино)
Тойм
Бюн Жи-Сүүк их дэлгүүрт худалдагчаар ажиллаж байгаад гэнэт Сео Юн-А хадагтайтай тааралддаг. Сёо Юн-А энэ бүхний өмнө хүн өөртэйгээ адилхан хүнтэй учирч хэн түрүүлж харсан нь үхдэг гэсэн үг сэтгүүлээс олж хардаг. Яг тэрнийхэээ дараахан өөртэй усны дусал мэт, ихэр мэт төрхтэй худалдагч бүсгүйг олж харсанаар үйл явдал цааш өрнөдөг.
Хөрөнгө чинээтэй ч Мин-У гэр бүл, найз нөхдийн хайр, халуун дулаан уур амьсгалгүйгээр өсч торнисон бөгөөд түүний ирээдүйн гэрлэлтийг Юн А бүсгүй болон Мин-У хоёр тал харилцан ашигтай бизнесийн тохиролцоогоор гэрээ хийж гэрлэдэг. Гэвч тэр эмэгтэй нууцлаг байдлаар амиа алдахад
Олон улсын өргөн нэвтрүүлэгт
Ангилал:2000-аад оны телевизийн цуврал кино Ангилал:Өмнөд Солонгосын телевизийн цуврал
Гоминдан
Гоминдан нам (хятад уламж. 中國國民黨, хялбар. 中国国民党, пиньинь Zhōngguó Guómíndǎng, шууд утгаар: «Хятадын Үндэсний нам», англи-Kuomintang (KMT)) Бүгд Найрамдах Хятад Улсын /Тайвань/ консерватив улс төрийн нам.
Орчин үед "Гоминдан нам" "Анхны ардын нам"-тай хамтран "Их цэнхэр эвсэл"-ийг байгуулж, Тайванийн удирдлаган дор Хятадыг нэгтгэхэд чиглэсэн бодлого баримталдаг байна. Харин "Ардчилсан дэвшилт нам"-ын тэргүүлдэг “Их ногоон эвсэл” Тайванийг “Бүгд найрамдах Тайвань” нэрийн дор их газрын хятадаас тусдаа тусгаар тогтносон улс болгон тунхаглахыг дэмжиж байдаг ажээ.
Хятадад Синьхайн хувьсгал гарсны дараахан Гоминдан нам байгуулагдаж, Чин улсын Засгийн газрыг түлхэн унагасан. Гоминданчууд коммунистуудыг тус улсад 1949 онд засгийн эрхийг авах хүртэл зэвсэгт тэмцэл өрнүүлж Иргэний дайн хийж байгаад Тайвань арал руу зугтахаас өөр замгүй болсон ажээ.
Түүх
Гэвч Сун Ятсен цэргийн эрх мэдэлгүй байсан тул 2-р сарын 12-нд Хятадын сүүлчийн эзэн хааныг огцруулах ажлыг зохион байгуулсан цэргийн удирдагч Юан Шикай д Бүгд найрамдах улсын Ерөнхийлөгчийн албан тушаалыг түр өгөхөөс өөр аргагүй байжээ.
1912 оны 8-р сарын 25-нд Бээжин хотод Гоминдан нам анх байгуулагдаж, "Нэгдсэн холбоо" хэд хэдэн жижиг хувьсгалт намуудтай нэгдэн Үндэсний сонгуульд оролцохоор болжээ. Намын даргаар Сун Ятсен сонгогдож, түүний орлогчоор Хуан Син болжээ. Намын бас нэг нөлөө бүхий гишүүн бол парламентын үндсэн хуульт ардчиллыг дэмждэг язгууртнууд болон худалдаачдын намд асар их дэмжлэг үзүүлсэн хүн болох Сүн Жяожэн байв. Гоминдан намынхан Юан Шикайн засаглалын үед өөрсдийгөө тогтворжуулагч хүчин гэж үзэж, Үндсэн хуульт хаант засаглалыг дэмжигчид тэдний улс төрийн гол өрсөлдөгчид болж байжээ. 1912 оны 12-р сард болсон сонгуулиар Гоминдан нам Хятадын анхны Үндэсний ассемблейд дийлэнх олонх болсон байна.
Юан Шикай парламентыг үл тоомсорлож, 1913 онд парламентын дарга Сүн Жяожэнийг алах тушаал өгчээ. 1913 оны 7-р сард Сун Ятсен тэргүүтэй Гоминдан намынхан Юан Шикайн эсрэг муу төлөвлөгдсөн зэвсэгт бослого буюу "хоёрдугаар хувьсгал"-ыг зохион байгуулсан байна. Бослогыг дарж, 11-р сард ерөнхийлөгч Гоминдан намыг хуулиар хориглож, намын олон гишүүд Японоос улс төрийн орогнол хүсч цагаачилсан байна. 1914 оны эхээр парламент тарж, 1915 оны арванхоёрдугаар сард Юан Шикай өөрийгөө Хятадын хаанаар өргөмжилжээ.
Сун Ятсен 1917 онд Хятадад буцаж ирээд Кантонд өөрийн Засгийн газрыг байгуулсан ч удалгүй хөөгдөж, Шанхай руу дүрвэхэд хүрчээ. 1919 оны 10-р сарын 10-нд тэрээр намаа сэргээсэн ч хуучин намыг зүгээр л "Гоминдан" гэж нэрлэдэг байсан тул одоо "Хятадын Гоминдан" гэж шинээ нэр өгсөн байна. 1921 онд Сун Ятсен болон түүний нам Гуанжоуд эрх мэдлээ эргүүлэн авчээ. 1923 онд гадаадад хүлээн зөвшөөрөгдөх оролдлого бүтэлгүйтсэний дараа Гоминдан намынхан Зөвлөлт Орос той хамтран ажиллахаар тохиролцсон байна.
Энэ үеэс Зөвлөлтийн зөвлөхүүд үндсэрхэг үзэлтэй намынханд ухуулагч бэлтгэхэд тусалж, 1923 онд Сун Ятсен өөрийн итгэлт хүмүүсийн нэг болох Чан Кайшиг Москва д цэрэг, улс төрийн курст явуулжээ. 1924 онд Намынхаа анхдугаар их хурлаар үндэсний үзэл, ардчилал, хөгжил цэцэглэлт гэсэн "гурван ард түмний зарчим"-д суурилсан Сун Ятсений хөтөлбөрийг баталсан байна /тус хуралд коммунист болон бусад намынхан оролцсон байна/.
Анх гоминданчууд Америкийн "холбооны" үзэлтэй ойр, мужуудын тусгаар тогтнолыг хамгаалах зарчмуудыг баримталдаг байв. Гэсэн хэдий ч ЗХУ-тай ойртсоны дараа зорилго өөрчлөгдсөн. Одоо хамгийн тохиромжтой нь нэг үзэл баримтлалтай, нэг намын төвлөрсөн төр байв. Сун Ятсений дүрийг шүтлэх үзэл бий болсон.
1925 онд Сун Ятсенийг нас барсны дараа намын улс төрийн удирдлага зүүн жигүүрийн төлөөлөгч Ван Жинвэй, баруун жигүүрийн төлөөлөгч Ху Ханмин нарт шилжсэн. Гэсэн хэдий ч жинхэнэ бодит эрх мэдэл армийг мэдэж байсан Вампу-гийн цэргийн академийн даргын Чан Кайшигийн гарт байжээ.
Чан Кайшигийн үед Гоминданд урьд хожид байгаагүй авлига цэцэглэн хөгжсөн. Гоминданчууд улс төрийн асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд эрүүгийн гэмт хэрэгтнүүдийг ашиглах хандлага гарсан. Тиймээс 1927 оны 4-р сард Ногоон бүлэглэлийн тэргүүн Ду Юйшэнгийн тусламжтайгаар үндсэрхэг үзэлтнүүд Шанхайн коммунистуудыг устгах ажиллагааг зохион байгуулж байжээ. Японтой хийсэн дайны үеэр Хятадын цэргүүдэд материаллаг тусламж үзүүлж байсан АНУ-тай үе үе зөрчилдөөн үүсч байв.
1926-1927 онд Чан Кайши "Умардын аяныг" удирдаж, милитаристуудын эрин үеийг төгсгөл болгож, Хятадыг Гоминданы эрхшээлд бүрэн нэгтгэв. Чан Кайши Үндэсний хувьсгалт армийн ерөнхий командлагч болжээ. ЗХУ-ын санхүүгийн болон боловсон хүчний дэмжлэгтэйгээр Чан Кайши есөн сарын дотор Хятадын өмнөд хэсгийг эзлэн авч чадсан байна. Япон ялагдсаны дараа коммунист ууд ба Гоминданы хоорондох дайн дахин эрч хүчтэйгээр ширүүсэв. Коммунист арми хурдацтай хөгжиж байв: цэргээс халагдсаны дараа олон цэргүүд ажилгүй хоцорч, коммунистуудтай нийлэв. Үүнээс гадна тус улсад инфляци ноёрхож хүчээ авсан байна. 1948 оны 8-р сард Засгийн газар үүнийг хазаарлахыг оролдсоноор хувь хүмүүст алт, мөнгө, гадаад валют эзэмшихийг хориглов. Үнэт зүйлсийг хураан авч, хариуд нь хүн ам "алтан үнэт цаас" авсан бөгөөд 10 сарын дараа үнэ нь бүрэн унасан. Үр дүн нь нийтийг хамарсан дургүйцлийг төрүүлэв.