cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зүрхэн судар
Мэргэн Зуугийн монгол орчуулга
3р дүрийн Мэргэн гэгээний БилигБарамидын Зүрхэн хэмээн монгол хэлнээ орчуулсан энэхүү судрыг Мэргэн Зуугийн хурал бүрийн эхэнд уншдаг билээ. Мэргэн гэгээний орчуулга нь даяарын сайн мэдэх хураангуй хувилбар биш, харин дэлгэрэнгүй хувилбар юм. Тэр мөртлөө судрын эхэн ба сүүлийн хэсэгт шинээр зохион нэмсэн агуулгатай. Бүтэн эх нь доорх мэт:
Тэшиг сум
Хүн ам
Ангилал:Булган аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Зүрхэн судар
Мэргэн Зуугийн монгол орчуулга
"БилигБарамидын Зүрх хэмээх оршив
Эс төрөн үл сүйдэх огторнуйн мөн чанар
Тус тус өөр ухааны бэлгэ билиг вишайт
Гурван цагийн ялгуугсдын эх тандур мөргөмүү.
Хааны ордон хацар шувууны цогцын ууландур
Аяга тахимлагийн их хувраг ба
Бодисадвын их хуврагууд лугаа хамт суун бөлгөө
Тэр цагт ялж төгс нөгчсөн бурхан Гүн Гэгээн хэмээгдэх номын зүйлийн самадид тэгш агуулвай
Бас тэр цагт Бодисадва Махсадва Арьяабал
Гүн билиг барамидын явдлыг сайтар өчөөд
Тэдггэр таван цогцыг ч чанараар хоосноо үзвэй
Тэндээс бурхан багшийн хүчнээр амин гавьяат Шарийн хөвгүүн
Бодисадва Махсадва Арьяабал эрхтэд ийн хэмээн өгүүлбэй
Язгууртны хөвгүүн ба язгууртны охин хэдвээр бөгөөс
Гүн билиг барамдын явдлаар явахуйг таалагчид ямбар мэт суралцмуй хэмээн өгүүлсэндүр
Бодисадва Махсадва Арьяабал
Амин гавьяат Шаарибутра д ийн хэмээн өгүүлбэй:
Шаарибутра аа
Гүн билиг барамдын явдлаар явахуйг таалагчид энэ мэт үзэгдхүй
Тэдгээрийн таван цогцыг ч чанараар хоосондур үнэхээр даган үзмүй
ДҮРС БӨГӨӨД ХООСОН
Дүрсэн лүгээ хоосонхүү ялгалгүй
Хоосноо дүрс бас ялгалгүй
Түүнчлэн сэрэх ба сэтгэх ба үйлдэх ба мэдхүүн ч хоосон.
Тэр мэт хамаг номууд хоосондур бэлгэс үгүй
Төрөх үгүй Түрдэх үгүй
Хирүүд үгүй Хирүүдээс хагацсан үгүй
Барах үгүй нэмэх үгүй болой.
Тиймийн тул хоосондур
Дүрсэн үгүй сэрэх үгүй сэтгэх үгүй үйлдэх үгүй мэдэх үгүй
Нүдэн үгүй чихэн үгүй хамбар үгүй хэлэн үгүй биен үгүй дуран үгүй
Дүрсэн үгүй дуун үгүй үнэр үгүй амтан үгүй хүртэл үгүй ном үгүй болой.
Мунхаг үгүй Мунхаг барах үгүйгээс
Жишил үхэл үгүй Жишил үхэл барахуйг хүртэл ч үгүй болой.
Түүнчлэн Зовлон ба Нисванис ба Түртгэл ба Мөрүүд үгүй
Бэлгэ билиг үгүй
Олох үгүй Үл олох бас үгүй болой.
Тиймийн тул бодисадва нарууд олохгүйн тул Билиг барамидад шүтэн аж
Сэтгэлдээ түйтгэргүйн тул айхгүй буюу.
Чанх буруунаас маш нөгчин нирваандур хүрэн бий.
Гураван цагт оршигч хамаг бурхад билиг барамдыг шүтхүйгээр
Тэнсэлгүй үнэхээр туулсан бодь хутаг илтгэж бурхан боловой.
Их ухааны тарни
Тэнсэлгүй тарни
Сац бус лугаа сац тарни
Хамаг зовлонг маш амарлиулагч тарни
Худал бусын тул үнэн хэмээн мэдэгдхүй
Билиг барамдын тарни өгүүлрүүн:
ТАДЯТХАА
ГАДЭ ГАДЭ ПААРАГАДЭ ПААРАСАМГАДЭ БОДХИ СВААХАА
Бодисадва махасадва нар тэр мэт гүн билиг барамидыг суралцмуй
Тэндээс ялж төгс нөгчсөн бурхан тэр самадиа тайлаад
Бодисадва махасадва Арьяабал эрхтийг сайн хэмээн зөвшөөж:
Язгууртны хөвгүүн тэр түүнчлэн бөгөөд
Түүнчлэн ирэгсэд ч даган баясмуй.
Ялж төгс нөгчсөний тийн зарлиг болсондур
Бодисадва махасадва Арьяабал
Тэнгэр хүмүүн асуурь нар гандарь нар сэлт ертөнцтөн даган баясаад
Ялж төгс нөгчсөний зарлигийг илээр магтавай.
Намо
Бурхандур мөргөмүү
Номдур мөргөмүү
Хуврагтур мөргөмүү.
Их эх билиг барамидад мөргөмүү
Тэдгээртүр мөргөн шүтсэн бээр Миний энэ үнэн үгс бүттүгэй
Гүн билиг барамидын утга сэтгэн үгс уншсандур шүтэж
Чавал шумнас тэргүүтэн зохисгүй хамаг зүгүүд харьсны ёсоор
Би бээр гүн билиг барамидын утга сэтгэн үгс уншсандур шүтэж
Чавал шумнас тэргүүтэн зохисгүй хамаг зүгүүд
Харьтугай
Арилтугай
Сөнөтүгэй
Сайтар сөнөтүгэй
Сөнөсөөр шантин гүрү суухаа
Сөнөтүгэй шулмын аймагтан
Хөнгөтүгэй муу заяад
Жаргатугай хамаг амьтан
ерөөлийг бүтэхүйеэ болтугай
Тотгор зүйлийн наян мянган тоотон бээр амарлин
Зохисгүй хорлогдхуй учраас хагацан
Зохистайяа бүтхүй ба бүрэн төгс бологч
Тийм өлзий энд мандур амгалан болтугай
Адс зүйлийн гураван зуун жарнууд амарлин
Эмхэг зүйлийн дөрвөн зуун дөрвөнүүд амарлин
Бурхан багш гураван бие олсны адистад
Номын чанар урвалгүй үнэн зарлиг адистад
Ямбар мэт ерөөгсөд бүтэхүйеэ болтугай."
Холбоос
Ангилал:Буддын шашин
9 сарын 16
Энэ өдөр нас барагсад
0916 #16
Индиана
Индиана Муж Улс (State of Indiana) Америкийн Нэгдсэн Улсын 19 дэх муж улс. АНУ-ын Дундад Өрнөд бүсэд оршдог. 6.3 сая орчим оршин суугчтай, хүн амаараа 15-д, хүн амын нягтшилаар 17-д орно. Нутаг дэвсгэрээрээ 38-д, Аппалачийн нуруунаас баруун зүгт орших муж улсууд дундаа хамгийн жижиг. Нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь Индианаполис.
Индиана цөөн хэдэн том хотожсон бүс, нэлээд олон жижгэвтэр үйлдвэрийн хот, олон жижиг хоттой. Спорты уралдаан тэмцээн, мэргэжлийн спортын багуудаараа улсдаа нэртэй. Тухайлбал Үндэсний Хөлбөмбөгийн Лигийн Super Bowl XLI-ийн эзэн Индианаполис Көүлтс, Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Индиана Пэйсерс багууд, дэлхийн хамгийн том нэг өдрийн спортын уралдаан болох Индианаполис 500 мотоспортын уралдаан, Hoosier Hysteria гэх сагсан бөмбөгийн уламжлалаараа алдартай.
Индианы оршин суугчдыг Hoosier гэдэг. Энэ нэрний гарлын талаар олон домог яриа бий боловч, яг юунаас гаралтай нь мэдэгддэггүй. Муж улсын нэр нь "Индианчуудын газар" буюу "Индиан нутаг" гэсэн утгатай. Энэ нэр анх ямар ч байсан 1768 онд Индиана Лэнд компанийн нэрэнд орж байсан бөгөөд Конгрессоос Индиана нутаг дэвсгэр байгуулахдаа хэрэглэжээ. Баруун өмнөд Индианад Ивансвиллийн хавьд уугуул америкчуудын балар эртний хамгийн сайн хадгалагдсан дурсгалт газар болох Энжел Маундс байдаг.
Гадны холбоос
* Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Улбар шар богширго
Улбар шар богширго, мөн Өмнөдийн улбар шар богширго Passer motitensis гэгдэх энэ шувуу нь Африкийн хуурай, модлог саванна болон хот газар амьдарна.
Энэ шувуу нь 15-16 см урт томхон хэмжээний богширго юм.
Snort
Snort бол signature-based NIDS учраас халдагчийн дамжуулж буй пакетуудын шинж чанар дээр нь тулгуурлан халдлагыг тодорхойлдог. Халдлага мөн гэдгийг болон төрлийг нь тодорхойлохдоо Rule-үүдийн цуглуулгыг ашигладаг. Snort нь дотроо packet sniffer, packet логger, Network-based Interusion Detection System гэсэн үндсэн гурван функцыг агуулсан орчин үеийн хамгаалалтын application юм. Snort нь лог files-ийг удирдах бичих олон арга замуудыг дэмждэг. Snort ажиллаж байх үед багцуудыг барих, хөнөөлтэй traffic илэрсэн бол системийн админд мэдэгдэх маш өргөн боломжтой програмуудаар өргөжүүлэх боломжтой. Snort-ийг маш олон төрлийн бүтцээр зохион байгуулах боломжтой байдаг учраас тухайн байгууллагад зориулсан бүтцийг гаргахад хялбар байдаг. Snort нь зөвхөн TCP/IP протокол дээр шинжилгээ хийхээс гадна бусад маш олон сүлжээний протокол дээр шинжилгээ хийх боломжтой. Тухайлбал Novell-ийн IPX протокол дээр шинжилгээ хийх боломжтой.Snort нь мөн маш олон төрлийн үйлдлийн систем дээр суулгах боломжтой нээлттэй эх бүхий програм хангамж юм. Тухайлбал Linux, FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, Windows, Solaris, MacOS X, MkLinux, PA-RISC HP-UX зэрэгүйлдлийн системүүд дээр ажиллах боломжтой.
Snort-ийн ерөнхий ажиллагаа
Unix төст системд libpcap буюу windows системд winpcap гэх сүлжээний траффикийг тодорхой форматтайгаар файлд хадгалдаг application programming interface ашиглан пакетуудыг барьдаг. Тухайлбал Snort нь packet sniffing горимд пакетыг уншиж байх үедээ pcap (Packet CAPture library)-ийг ашиглан Process Packet функцийг дуудаж ажиллуулан пакетыг бүтцээр нь задална. Дараа нь IDS горимонд шилжин уг пакетыг шалгаж үнэлгээ дүгнэлт өгнө. Эцэст нь packet-логging горимд шилжин гаралтын plug-in-уудыг дуудаж ажиллуулах замаар alert-уудыг үүсгэдэг.
Ажиллагааны зарчим Snort нь Ethernet, 802.11, TokenRing, FDDI, Cisco HDLC, SLIP, PPP, and OpenBSD’s PF зэрэг OSI model-ийн хоёрдугаар түвний frame-ийг задлах боломжтой бөгөөд түвшин болгонд ялгаатай задлах функцуудыг ашигладаг. Тухайлбал дээрх зурагт үзүүлсэнчлэн Ethernet frame-ийг задлахдаа DecodeEthPkt функцэд уг frame-ийг дамжуулж frame-ийн өгөгдөл, эх болон очих MAC хаяг, дараагийн түвшний төрөл зэргийг ялгах боломжтой
Snort-ийг суулгах
Snort-ийг windows систем дээр суулгахдаа www.snort.org татаж аваад step-to-step байдлаар суулгаж болно. Харин unix төст системүүд дээр эх кодыг нь татаж аваад компайл хийх, rpm пакежийг нь татаж аваад суулгах боломжтой. Харин fedora project-д snort-ийг fedora-д зориулан тохиргоо хийсэн кодыг бэлдсэн байдаг учир snort-ийг fedora дээр yum install командаар суулгах боломжтой байдаг. Иймд snort-ийг зөвхөн халдлага илрүүлэх систем байдлаар ажиллуулх тохиолдолд yum install командаар суулгах нь тохиромжтой. Snort-ийн бүх холбоотой пакежуудыг суулгах бол “yum install snort*” гэсэн командаар суулгаж болно. Харин зөвхөн mysql өгөгдлийн санд alert болон лог-уудаа хадгалдаг байхаар ашиглах бол yum install “snort snort-mysql” гэсэн командаар суулгах нь тохиромжтой. Ингэсэн тохиолдолд мэдээж зөвхөн snort нь mysql өгөгөдлийн сантай холбогдох гаралтын plugin-тайгаа л сууна гэсэн үг.
[root@localхост /]# yum install snort*Installed: snort.i386 0:2.8.1-4.fc9 snort-bloat.i386 0:2.8.1-4.fc9 snort-mysql.i3860:2.8.1-4.fc9 snort-mysql+flexresp.i386 0:2.8.1-4.fc9 snort-plain+flexresp.i3860:2.8.1-4.fc9 snort-postgresql.i386 0:2.8.1-4.fc9 snort-postgresql+flexresp.i3860:2.8.1-4.fc9 snort-snmp.i386 0:2.8.1-4.fc9 snort-snmp+flexresp.i386 0:2.8.1-4.fc9 Dependency Installed: libprelude.i386 0:0.9.17.2-1.fc9 mysql-libs.i3860:5.0.51a-1.fc9 postgresql-libs.i386 0:8.3.4-1.fc9 Complete!
Snort-ийг тохируулах
Халдлагыг зөв тодорхойлох болон хэрэгцээтэй мэдээллээ цуглуулах нь Snort-ийг хэр зэрэг тухайн системд тохирсон оновчтой тохируулга хийхээс хамаарна. Иймд Snort-ийг тохируулахдаа rule сонгох, ямар горимд ажиллуулахөгөгдлийн сан ашиглах эсгийг оновчтой байдлаар сонгох шаардлагатай. Snort-ийн үндсэн тохиргооны файл нь fedora-ийн хувьд /etc/snort/snort.conf файл байдаг. Энэ файл дотор rule-үүдийг тодорхойлох, гадаад болон дотоод сүлжээг ялгах, өгөгдлийн сантай холбох, server-үүдийн хаягийг заах (тухайлбал dns query-ийг alert болгож гаргахгүйн тулд dns server ямар хаяган дээр байгааг тодорхойлдог) зэрэг үндсэн тохиргоог хийдэг.
Rule нэмэх
Snort нь орж ирсэн пакетыг хөнөөлтэй үйл ажиллагаа явуулах пакет мөн гэдгийг танихын тулд rule-ийг ашигладаг. Rule-үүдийг хэрхэн тохиромжтой бичсэнээс халдлага илрүүлэх систем нь халдлагыг оновчтой тодорхойлж alert гаргах нь хамаарна. Иймд rule-үүдийг зөв сонгох нь чухал байдаг. Rule-ийг өөрийн системд тохиромжтой байдлаар бичих шаардлагатай байдаг боловч Snort-ийг хөгжүүлдэг багаас зөвлөмж болгож өөрсдийнх нь гаргадаг rule-үүдийг албан ёсны сайтандаа үнэгүй татах боломжтойгоор байрлуулсан байдаг. Гэхдээ тухайн сайтад бүртгэгдээгүй хэрэглэгчид нэмэлт сайжруулалт хийгддэгүй rule-үүдийг л татах боломжтой, бүртгэгдсэн хэрэглэгчид нь шинэ гарсан rule-үүдийг 30 хоногийн дараанаас татах боломжтой болно, бүртгэгдээд төлбөр төлсөн хэрэглэгчид болон хөгжүүлэгчид нь шинэ rule-ийг гарсан дариуд нь авах боломжтой байдаг. Шинэ rule гарахаараа бүртгэгдсэн хэрэглэгчдийн и-мэйл хаягаар нь мэдэгддэг. Өөрийн тодорхойлсон болон татаж авсан rule-үүдийг ашиглахын тулд snort-ийн үндсэн тохиргооны файлд оруулах шаардлагатай. Өөрөөр хэлбэл snort-ийн үндсэн тохиргооны файлд rule-ийг тодорхойлж байгаа бичлэгийг нэмэх эсвэл snort-ийн албан ёсны сайтаас татаж авсан rule-үүд байрлах замыг зааж өгч include командаар сонгосон rule-үүдийг үндсэн тохиргооны файлд оруулахшаардлагатай. Анхны утгаараа snort-ийн үндсэн тохиргооны файлд “var RULE_PATH/etc/snort/rules” гэсэн байдлаар rule-үүдийн байрлах замыг тодорхойлсон байдаг. Иймд татаж авсан rule-үүдийг /etc/snort/rules хавтсанд хуулаад үндсэн тохиргооны файл дээр include командаар оруулснаар тухайн rule-ийг ашиглах боломжтой болно. Тухайлбал scan хийхийг шалгадаг rule-ийг татаж аваад /etc/snort/rules хавтсанд хуулсан байлаа гэхэд /etc/snort/snort.conf файлд дараах бичлэгийг нэмэх ёстой. include $Rule_PATH/scan.rule
Deamon хэлбэрээр ажиллуулах тохиргоо
Системийн администратор тухайн хугацаанд snort-ийг команд ашиглан ажиллуулна гэдэг нь администратор командыг хийж ажиллуулж байгаа season-оо хаахад snort мөн ажиллахгүй болох учир энэ тохиромжгүй үйлдэл бөгөөд deamon хэлбэрээр ажиллуулах нь тохиромжтой. Тухайлбал snort суулгасан машин унтарч ассан ч ажилладаг байхаар тохируулах үед энэ тохиргоо нь хэрэглэгэдэнэ. /etc/init.d/snortd файл дотор snort-ийг deamon хэлбэрээр ажиллахад шаардагдах тохиргоонуудыг хийнэ. Тухайлбал service-ийг ачааллахад snort нь ямар option-той ажиллах вэ гэдгийг тохируулна. “-D” option нь daemon горимонд ажиллана гэдгийн заана, “-u” ямар хэрэглэгчийн эрхээр ажиллана гэдгийг заана. Тухайлбал /etc/init.d/snortd файлыг доор үзүүлсэн байдлаар тохируулж болно.
Код: case "$1" in  start)           echo -n "Starting snort: "           cd /var/лог/snort           daemon /usr/sbin/snort -D $SNORT_OPTIONS -u $USER -g $GROUP \                    -i $INTERFACE -c /etc/snort/snort.conf           touch /var/lock/subsys/snort            echo;;   stop) echo -n "Stopping snort: " killproc snort rm -f /var/lock/subsys/snort echo;; restart)          $0 stop           $0 start           ;;   status) status snort ;;          *)                 echo "Usage: $0 {start|stop|restart|status}"                 exit 1   esac   exit 0
Өгөгдлийн санд холбох тохиргоо
Snort нь пакетыг барьж аваад хадгалах замаар их хэмжээний лог болон alert-ийг үүсгэдэг учир тэгдээрийг файлд хадгалсан байдлаар нь удирдан зохицуулах нь төвөгтэй байдаг энэ байдлыг шийдвэрлэхийн тулд өгөгдлийн сантай холбож тэдгээр лог болон alert-ийг ангилан хадгалдаг. Энэ ажилдаа Snort-ийг mysql-тэй холбож лог болон alert-уудыг нь өгөгдлийн санд хадгалдаг болгосон. Ингэхийн тулд mysql-ийг суулгасан байх шаардлагатай. Хэрэв суулгаагүй бол fedora дээр yum install командаар суулгах боломжтой. Installed: mysql-server.i386 0:5.0.51a-1.fc9,mysql-5.0.51a-1.fc9.i386 Mysql-ийг суулгасний дараа mysql-ээ demon хэлбэрээр ажиллуулах # service mysqld start Mysql admin-ий нууц үгийг тохируулах # mysqladmin -u root password [нууц үг] Mysql рүү root хэрэглэгчийн эрхээр нэвтрэх # mysql -u root -p Snort-д зориулан лог болон alert-ийг хадгалдаг өгөгдлийн сан үүсгэх mysql> CREATE DATABASE snort; Query OK, 1 row affected (0.12 sec) Snort-ийн өгөгдлийн санд хандах хэрэглэгчийг үүсгэх болон тухайнхэрэглэгчийн тухайн өгөгдлийн санд хандах эрх болон нууц үгийг ньтодорхойлох mysql> grant all privileges on snort.* to snortusr@"localхост" identified by 'нууц үг'; Query OK, 0 rows affected (0.00 sec) Өмнө хийсэн командыг идэвхижүүлэх. mysql> flush privileges; Query OK, 0 rows affected (0.00 sec) Үүсгэсэн өгөгдлийн сандаа лог болон alert хадгалахад хэрэглэгдэххүснэгтүүдийг нэмэх. Yum install командаар snort-ийг суулгах үед/usr/share/doc/snort-2.8.1/create_mysql файл хуулагдсан байдаг. Уг файл дахьхүснэгтүүдийг өгөгдлийн санд дараах командаар оруулж болно. #mysql -u root -p < /usr/share/doc/snort-2.8.1/create_mysql snort Snort-ийг өгөгдлийн сантай холбохдоо үндсэн тохиргооны файл дээр ньдараах бичлэгийг нэмнэ. Энэ бичлэг нь snort-ийг өгөгдлийн сантайгаахолбогдоход нь хэрэглэгдэх тохиргоо бөгөөд өмнө нь суулгасан snort-mysql plugin-ийг тохируулж байна гэсэн үг. Тухйалбал лог эсвэл alert-ийн алийг нь хадгалыг заах, өгөгдлийн сангийн төрөл (mysql, mssql, postgremysql-ийн аль ньгэдгийг), өгөгдлийн санд хандахад хэрэглэгдэх хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгзэргийг тодорхойлсон байна. Тухайлбал дараах байдлаар бичиж оруулна. output database: лог, mysql, user=snort password=нууц үг dbname=snort хост=localхост
Веб интерфэйстэй холбох
Snort-ийн command line интерфэйсийг хэрэглэх нь өргөн боломжтой байдаг боловч хэрэглэхэд төвөгтэй байдаг. Иймд веб интерфэйс холбож өгөгдлийн санд хадгалагдсан лог болон alert-ууд дээр задлан шинжилгээ хийх боломжтой. Snort-д холбох боломжтой base болон acid зэрэг веб интерфэйс буюу php site-ууд байдаг. Энэ туршилтийн ажиллаараа би base-ийг суулгасан. Учир нь base нь acid-аас илүү хэрэглэх өргөн боломжтой байдаг. Тухайлбал acid нь alert-уудыг цагийн бүсээр нь ангилж үзүүлдэггүй. Php хуудсуудыг ажиллуулахдаа apache болон php-ийг суулган ажиллуулж болно. Тэдгээрийг fedora дээр мэдээж дараах байдлаар yum install командаар суулгаж болно. #yum install httpd php php-mysql Веб интерфэйсийг холбохын тулд дараах php site-уудыг татаж авна. Base: http://sourceforge.net/project/showfiles.php?group_id=103348&package_id=128846 &release_id=617636 ADODB: http://phplens.com/lens/dl/adodb453.tgz Эдгээр нь adodb*.tgz болон base.tar.gz файлууд байх бөгөөд тэдгээрийг задлаад веб сервер ажиллаж байгаа directory-т хуулна. Тухайлбал дараах командуудыг ашиглан хуулж болно. $tar -xvzf ~/adodb453.tgz $mv ~/adodb453 /var/www/html/adodb $tar -xvf ~/base-1.4.1.tar.gz$mv ~/base-php4 /var/www/html/base Эдгээр php хуудсуудыг apache-гаар ажиллуулахын тулд permision-ийг ньтохируулна. Гэхдээ энд owner нь apache group нь apache гэж тохируулсан байгаа нь жишээ бөгөөд аюулгүй байдал талаа анхаарахын тулд apache-ийн default хэрэглэгч болох apache-г owner нь болгон тохируулахгүй байхыг зөвлөж байна. Гэхдээ суулгах тухайн вэб сэйтыг суулгахад apache хэрэглэгч нь base-ийн үндсэн тохиргооны файлд өөрчлөлт хийх учир permission-ийг нь apache хэрэглэгч write эрхтэй байхаар тохируулсан байх шаардлагатай. Харин суулгасныхаа дараа write эрхгийг нь болиулах нь зөв хувилбар мөн. #chown -R apache:apache /var/www/html/base #chown -R apache:apache /var/www/html/adodb Snort суурилуулах Base хуудсыг анх ажиллуулахад зурагт үзүүлсэн байдлаар directory-т бичих эрх байхгүй байна гэсэн алдаа заах учир base-ийн direcotory-т нь бичих эрхийг нэмнэ. Дараах командаар бичих эрх нэмж болно. #chmod o+w /var/www/html/base Permision-ийг зөв тохируулсны дараа 5-н алхам дамжаад base-ийг ашиглах боломжтой болно.
Snort-ийг турших
Snort командаар snort-ийг ажиллаж байгаа эсэхийг шалгана. Snort командыг ажиллуулахад дараах мэдээлэл гарч байвал snort ажиллаж байна гэсэн үг. $ snort ,,_      -*> Snort! <*- o" )~     Version 2.8.1 (Build 28)       By Martin Roesch & The Snort Team: http://www.snort.org/team.html           (C) Copyright 1998-2008 Sourcefire Inc., et al.           Using PCRE version: 7.8 2008-09-05
USAGE: snort [-options] Options: -A       Set alert mode: fast, full, console, test or none (alert file alerts only) "unsock" enables UNIX socket логging (experimental). -b        Лог packets in tcpdump format (much faster!) -B Obfuscated IP addresses in alerts and packet dumps using CIDR mask -c Use Rules File -C        Print out payloads with character data only (no hex) -d        Dump the Application Layer -D        Run Snort in background (daemon) mode -e         Display the second layer header info -f          Turn off fflush calls after binary лог writes
Snort командыг “-v” оption-той ажиллуулж packet sniffer горимонд ажиллаж байгаа эсэхийг шалгана. Хэрэв зөв ажиллаж байвал тухайн хостын хүлээн авсан болон дамжуулж байгаа, тухайн хостоор дамжиж байгаа пакетууд харагдана. Хэрэв decode хийж харахыг хүсвэл “d” option ашиглана. Not Using PCAP_FRAMES 12/15-00:29:26.815460 10.0.5.217:137 -> 10.0.5.255:137 UDP TTL:128 TOS:0x0 ID:31 IpLen:20 DgmLen:96 Len: 68 12/15-00:29:27.565365 10.0.5.217:137 -> 10.0.5.255:137 UDP TTL:128 TOS:0x0 ID:32 IpLen:20 DgmLen:96 Len:68
Snort-ийг байрлуулах
Snort нь Network-based Intrusion Detection System учир шинжилгээ хийх сүлжээний пакетууд дамжих байрлалд буй хост дээр суусан байх шаардлагатай. Өөрөөр хэлбэл snort нь тухайн сүлжээнд шинжилгээ хийхийн тулд пакетын урсгал төвлөрсөн газар байрлах ёстой. Тухайлбал snort суусан машин нь төв тухайн сүлжээний төв шугамд холбогдсон байвал тухайн сүлжээгээр дамжиж байгаа пакетуудад шинжилгээ хийхэд тохиромжтой.
Hub ашиглан холбогдсон сүлжээний хувьд “Зураг а”-дүзүүлснээр Snort суусан хостийг huн аb-ийль нэг портонд холбоход тухайн hub-аар дамжиж байгаа бүх пакетуудад шинжилгээ хийх боломжтой болно.
Wireless access point ашиглан холбогдсон сүлжээний хувьд “Зураг б”-д үзүүлснээр hub ашигласан сүлжээтэй адилаар snort бүхий хост нь access point-той холбогдсон бол тухайн access point-оор дамжих пакетыг шинжлэх боломжтой болно.
Switch ашигласан сүлжээний хувьд “Зураг в”-д үзүүлснээр snort суусан хост руу сүлжээгээр дамжиж байгаа пакетуудыг дамжуулахын тулд port mirror хийх буюу нэг портоор дамжиж байгаа frame-үүдийг snort суусан хостын холбогдсон порт руу хувилж дамжуулдаг болгоно. Тухайлбал үүний cisco-ийн managed switch-д span порт тохируулах замаар хэрэгжүүлж болно.
Энэ 2 холболтуудын алийг нь ч ашиглаж болох боловч туршилтын ажилдаа тэдгээрээс хамгийн хямд өртөгтэй холболт болох hub ашигласан холболтыг “Зураг г”-д үзүүлсэн байдлаар холбож ашигласан. “Mnfedora.org” нэртэй хост нь www.mnfedora.org web сайтыг ажиллуулж байгаа веб сервер бөгөөд энэхүү ажилд веб серверт учрах халдлагын тухай мэдээллийг цуглуулах зорилгоор “Зураг д”-д үзүүлсэн физик холболтыг үүсгэсэн
Энгийн буржгар
Энгийн буржгар  - (Thalictrum simplex), (Василистник простой)
Ургамлын тайлбар
60-70 см өндөр эгц иштэй, шахагдаж суусан, шаантаг хэлбэрийн уртавтар хэсгүүдэд цуулбарлагдсан хос өдлөг навстай.
Тархалт
Ойт хээрийн бүсэд алаг өвст нугын хээр, ойн зах дагасан нуга газраар тохиолдоно.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал Ангилал:Азийн ургамлын аймаг Ангилал:Эмийн ургамал
Фил Харви
Фил Харви (Phil Harvey) нь Английн Coldplay хамтлагийн ерөнхий менежер бөгөөд 1976 оны 8-р сарын 29-нд төрсөн.
Ангилал: Coldplay Ангилал:1976 онд төрсөн
Мусса Сиссоко
Замналын товчоон
2006-2007 онд Тулузад 2010 оны зургаадугаар сарыг хүртэл мэргэжлийн анхны гэрээ байгуулав. 2007-2008 онд тодруулбал, 2007 оны наймдугаар сарын 15-нд Ливерпүүлтэй Аваргуудын лигийн сонгонд, Цюрих болон Спартактай Европа лигт тоглов.
2013 оны нэгдүгээр сарын 21-нд английн Ньюкасл Юнайтед багтай 6.5 жилийн гэрээ байгуулав. Найм хоногийн дараа анхны тоглолтондоо Астон Виллагийн эсрэг ашигтай дамжуулалт өгөв.
Арваннэгдүгээр сарын 30-нд Вест Бромвич Альбионий хаалганд анхны гоолоо хийв.
Шигшээ
2009 оны наймдугаар сарын 3-нд 2010 оны ДАШТ-ий сонгонд Фарерийн арлуудын шигшээтэй тоглоход шигшээд анхлан багтаж, аравдугаар сарын 6-нд Австритай тоглоход анхлан гараа хийсэн бол гоолоо Швейцарийн хаалганд 2014 оны ДАШТ-д оруулсан юм.
Холбоос
Ангилал:1989 онд төрсөн Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Тулуз багийн тоглогч Ангилал:Ньюкасл Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Францчууд
Шаргалжуут рашаан сувилал
Шаргалжуут рашаан сувилал нь Баянхонгор аймгийн Эрдэнэцогт сумын нутагт байгалийн эмчилгээний хүчин зүйлийн хамгийн том орд болох Шаргалжуутын бүлэг рашааныг түшиглэн байгуулагдсан аялал жуулчлал, сувиллын цогцолбор газар юм. Энэ цогцолборт рашаан эмнэлэг, нөхөн сэргээх эмнэлэг зэрэг эмчилгээ сувилгааны иж бүрэн үйлчилгээтэй эмнэлэг, амрагч сувилуулагчдыг хүлээн авах өвөл зуны байр, эко буудал, өдөрт 6 удаа хоол цайгаар үйлчлэх хоол зоогийн газар, ресторан, амралт чөлөөт цагийн арга хэмжээ зохион байгуулах спортын талбай, диско клуб, караоке бар, рашаан амралтын талбай, диско клуб, караоке бар, рашаан амралтын талбай, лоунж бар /их гэр/, жуулчны бааз зэрэг байдаг.
Далайн түвшнээс дээш 2150 метрийн өндөрт, Хангайн нурууны өвөр хэсэгт Шаргалжуутын хөндийд байрладаг. 40-96 градус 300 гаруй булагтай, 10 га талбайг хамран урсдаг Монголын хамгийн том рашаан орд юм. Шаргалжуутын рашааныг анх 7-р зуунд Хиргисүүд өвчин эмгэгээ анагаан илааршуулахад хэрэглэж байсан талаар түүхэнд тэмдэглэгдсэн байдаг. Үүнээс хойш 17-р зуунд Ламын Гэгээн зэрэг Монголын ихэс дээдсүүд Энэтхэгээс эрдмийн хүн урьж авчиран 3 даян хийж судлан эмчилгээний боть гаргаж анх системтэйгээр эмчилгээ үйлчилгээнд ашиглаж ирсэн. 1954 онд Нэгдэл дундын амралт нэртэйгээр сувилал үүсгэн байгуулагдаж өнөөг хүртэл тасралтгүй 63 жил үйл ажиллагаагаа тогтвортой явуулж байна.
ЛАВЛАХ УТАСНЫ ДУГААР: 7743 7777
Шаргалжуут рашаан сувилалын тухай
Эрүүл мэндийн яамнаас “Магадлан итгэмжлэгдсэн” эрүүл мэндийн баталгаат үйлчилгээ үзүүлдэг улсын үйлчилгээтэй рашаан сувилал, аялал жуулчлалын байгууллага ба өнөөг хүртэл 62 жил тасралтгүй ард түмэндээ үйлчилж байна.
Хубилай хаан
Хубилай Сэцэн хаан (, * 1215 оны 9-р сарын 23; † 1294 оны 2-р сарын 18-нд Ханбалигт) нь 1260-1294 онд Монголын Эзэнт Гүрний 6 дахь хаан байсан бөгөөд дорнод Ази дахь Юань гүрнийг үндэслэгч юм. Хубилай хаан нь Чингис хааны отгон хүү Тулуй, Хэрэйдийн Сорхагтани Бэхи нарын хүү байжээ. Хамгийн том ах Мөнх хааныг нас барсны дараа 1260 онд Их Монгол Улсын хаан ширээг эзлэхийн төлөө өөрийн дүү Аригбөхтэй тэмцэлдсэн. 1264 онд Аригбөхийг ялсан бөгөөд түүний энэхүү ялалт нь эзэнт гүрний нэгдлийг үгүй болгосон гэж болно. Гэсэн хэдий ч Хубилай хаан Юань улсыг бий болгож, Алтан ордны улс, Ил Хаант Улс, Цагадайн улсыг захиргаандаа оруулсан юм. Түүний энэ ноёрхолд Номхон далайгаас Дунай мөрөн хүртэл, Хойд мөсөн далайгаас Энэтхэгийн далай хүртэлх дэлхийн хуурай газрын тавны нэг хувь багтаж байв. 1271 онд Хубилай хаан Юань улсыг байгуулсан бөгөөд тухайн үед түүний захиргаанд Монгол, Төвөд, Шинжаан, Юньнань, умард Хятадын ихэнх хэсэг болон зарим нэгэн эзлэгдсэн газар нутаг оршиж байв. 1279 онд өмнөд Сүн улсыг амжилттай устгасанаар Хубилай бүх Хятад хүмүүсыг эзлэн суусан анхны Хятад биш угсааны хаан болов. Тэрээр 1260 оноос хойш шинэ байлдан дагууллыг бий болгосон Монгол хаан байлаа. Монголын эзэнт гүрнээр аялсан Марко Поло Хятадад зочилсон бөгөөд түүний аяллын улмаас Хубилай хаан Европт домог болсон юм.
Залуу нас
Хубилай (1215 оны 9 сарын 23 төрсөн) Тулуй ба Сорхагтани Бэхи нарын 2-р хүү юм. Өвөг эцэг Чингис хааны зөвлөснөөр Сорхагтани нь Буддын шашинтай Тангуд улсын, хүүгийн сувилагчаар сонгогдож хамгаалах болсон. Чингис хаан Хорезм улсыг байлдан дагуулсныхаа дараа Или голын ойролцоо том ав хомрого зохион байгуулсан бөгөөд Хубилай, Хүлэгү нар энэ ав хомрогонд оролцжээ. Тэр үед Хубилай 9 настай байсан бөгөөд Хубилай гөрөөс, Хүлэгү туулай агнасан байна. Чингис хаан Монголын уламжлалт ёсыг даган анхны анг нь мялааж, Хубилайн дунд хуруунд агнасан амьтных нь цусыг түрхсэн. 1232 онд Тулуй нас барсан тул 1236 онд Монгол, Алтан улсын дайны дараа Өгэдэй хаан Хэбэй мужийг Тулуйн гэр бүлд өгсөн байна. Энэ муж 80000 өрх гэртэй байжээ. Хубилай өөрийн байр сууриндаа эргэн ирсэн бөгөөд тэнд 1000 айл өрхтэй байв. Тэр туршлагагүй байсан учраас Хубилай тухайн газрыг өөрийн дураараа чөлөөтэй захирах болсон. Татвар, татаасын үйл ажиллагаа нь ялзралд орсны улмаас хятадын цагаачдын тоо өөрчлөгдөж татварын орлого буурч эхэлсэн. Хубилай Хэбэйд үүний улмаас маш хурдан ирж эмхлэн цэгцлэн, шинэчлэх ажилдаа орсон. Сорхогтани шинэ албат, түшмэдүүдийг түүнд туслуулахаар явуулж татварын хуулиудыг нь засаж залруулж өгсөн. Үүнд талархсанаа илэрхийлээд хүмүүсийг нь буцаан явуулжээ. Хубилай хааны залуу насны хамгийн сонирхолтой нэг зүйл нь тухайн үеийн хятадын соёлын судалгаа байсан юм. Хубилай Хайюуныг урьж, Монгол дахь ордондоо авчирсан бөгөөд тэр хүн нь хойд хятад дахь Буддын шашны лам байв. 1242 онд Хархорумд Хайюунтай уулзах үед Хубилай түүнд Буддын шашны филисофийн тухай асууж мэджээ. Хайюун нь 1243 онд төрсөн Хубилайн хүүд Жэнжин гэсэн (Хятад хэлэн дэх жинхэнэ алт гэсэн утгатай үг) нэр өгчээ. Хайюун нь Хубилай Таойстын үндэслэгч болон Лиу бингзонг хэмээх буддын ламыг танилцуулжээ. Лиу нь зураач, бичээч, зохиолч, математикч хүн байсан бөгөөд Хайюуныг орчин үеийн Бээжин дэх Сүмдээ эргэж ирэх үед нь Хубилайн зөвлөхөөр үлдэж ажилласан. Хубилай удалгүй Жао би хэмээх эрдэмтэнтэй танилцсан, Хубилай албандаа Монгол, Турк болон бусад улс үндэстэний хүмүүсыг сонирхлын журмаар ажиллуулж байжээ.
Хойд Хятадын эзэн болсон нь
1251 онд Монголын эзэнт гүрний хаан суудалд түүний том ах Мөнх суусан бөгөөд Хорезмын Махмуд Ялавач болон Хубилай нарыг Хятад руу илгээжээ. Хубилай хойд Хятадын эрх мэдэлтэй түшмэлээр томилогдож ирсэн бөгөөд Монголоос ордонгоо нүүлгэн аваачсан байна. Хубилай захирч байсан нутагаа сайн удирдаж, Хэнаний газар тариалангийн бүрэлдэхүүнийг зохицуулан, Сяныг эргэж ирсний дараагаас нийгмийн тусламж дэмжлэгийг сайжруулсан байна. Үүгээрээ Хятадын удирдагчдын итгэлийг хүлээсэн нь хожим Юань гүрнийг байгуулахад нь чухал хувь нэмэр оруулжээ. 1252 онд Хубилай Махмуд ялавагийн ажилд шүүмжлэлтэй хандсан бөгөөд тэрээр Хятадын холбоонд тийм ч чухал үүрэг гүйцэтгэдэггүй байсан бөгөөд морин цэргийг удирдаж байсан ба Жао би нь Хаан ширээний төлөө тэмцэх болсон Хятадын Конфуцийн сургуулийн ажилтнуудын эсэргүүцлээр Мөнх хаан, Махмуд Ялавагийг ажлаас нь чөлөөлсөн. 1253 онд Хубилай Юаннан руу дайрч эрхэндээ оруулсан бөгөөд Далигийн хаант улсыг бууж өгөхийг шаардсан. Гао үүнийг эсэргүүцэж монголын элчийг хөнөөсөн. Монголчууд хүчээ 3 хуваан дайрсан. Нэг жигүүр нь Сичуаны сав газрын зүүн талруу чиглэсэн, 2 дахь хэсэг нь Сүбэдэйн хүү Урианхайндайн удирдлаган доор Сичуаны баруун өмнөд талын уул нуруудруу хэцүү замаар явахаар болов. Хубилай 1 хэсэгтээ урд урдаасаа тааралдаж уулзахаар чиглэлд явав. Урианхайдайг хойд талаар нуурын хажуугаар өнгөрч байхад Хубилай Далигийн нийслэлийг эзлэн авч тэндээ элч үлдээв. Монголчууд Дуан Син Чжиг захирагчаар томилон, зарим нэг дагалдагчдийг үлдээв. Үүний дараа Хубилай Хар Тан руу явав. 1256 онд Урианхайдай Юннанийг бүрэн эзэлсэн. Хубилай Төвдийн лам нарыг анагаах чадалтай хэмээн татагддаг байв. 1253 онд Сакяагийн Пагва ламыг өөрийн ордондоо чухал хүн хэмээн хүлээн авсан. Хубилай, Лянь Шишианийг (1231-1280) 1254 онд Номхон далайн хороог удирдуулахаар Уйгарт удирдагчаар томилсон. Зарим ноёд Хубилайн амжилтанд атаархаж байсан төдийгүй Мөнх хааны суудлыг эзлэхийг санаархаж байв. 1257 онд Хубилайн ажилд туслуулахаар их хаан Мөнх, Аламдар ба Люй Тайпин хэмээх 2 татварын зөвлөхийг явуулжээ. Тэд нийт 142 алдаа бүхий хууль дүрмийг жагсаан шүүж, Хятадын түшмэдүүдыг буруутган, Хубилайн шинэ хороог буулгасан. Хубилай 2 элчийг тэнд суулгахаар явуулсан. Хубилай 1258 оны эхээр Буддизм болон Бумөыын шашны төлөөлөгчдийг хуралд дуудсан. Хубилай 237 Сүм хийдийг Буддын сүм болгон өөрчилсөн байдаг. 1258 онд Мөнх хаан Хубилайд зүүн гарын цэргийг өгч Сычуань мужийг бүхлээр нь захируулав. Хубилай тэндээ үлдэхээр болж Мөнх хаанаас холдсон. Хубилай 1259 онд эргэн ирэхийн өмнө Мөнх хаан нас барсан байна. Хубилай үүнийг нууц хэвээр нь хадгалан үлдэхийг хүссэн бөгөөд Вухан ба ойролцоох Янгце руу дайралтаа үргэлжлүүлж Сүбэдэйн хүү Урианхайтай хамтран Вуханыг эзэлсэн.
Хаан ширээнд суусан нь ба иргэний дайн
Сангийн сайд Жиа Сидао Хубилайн хэлсэн үгий нь нууц хэвээр нь хадгалж, хилийн албан татвар болох 200000 мөнгөн гулдмай, 200000 боодол торыг Монголд төлсөн. Хубилай анх татгалзсан боловч Жиа Сидао тай багахан санал нийлж ,тохиролцоонд хүрсэн бөгөөд түүний эхнэрээс Аригбөх цэргийн хүчээ өсөн нэмэгдүүлж байна гэсэн мэдээ авчээ. Ийнхүү Монголдоо буцаж ирсэн. Тэрээр удалгүй дүү ариг бөхөөсөө Хархорумд хуралдай хийе гэсэн мэдээг хүлээн авсан бөгөөд Мөнхийн хуучин албатуудаас хаанаа болгоё гэж илэрхийлсэн байсан. Чингис хааны үр удам гэдгээрээ Аригбөх нь хаан болж болох боловч, түүний 2 ах Хубилай Хүлэгү эсрэг байр суурьтай байв. Хубилайн хятад дахь албатууд түүнийг хаан ширээнд суухыг нь дэмжиж, хятадын хойд талынхан болон манж нар нэр дэвшүүлсэн. Хубилай улсдаа эргэж ирээд Хуралдай зарласан. 1260 оны 4 сарын 12 нд Зүчи, Боржигин овогийнхон, Хубилайн гэр бүлийн гишүүд Аригбөхийн саналыг харгалзан үзэж Хубилайг хаан Ширээнд өргөмжилсөн. 1260 онд Хубилайг Алтан ордныхныг оролцуулахгүйгээр Хуралдай дээр хаанаар сонгосон. Хубилай болон түүний дүү Аригбөхийн хооронд тэмцэл өрнөж монголын нийслэл хархорумд тархай бутархай байдал үүссэн. Шанхай болон Сычуань дахь Мөнх хааны армыг Ариг Бөх удирдаж байсан. Хубилай шанхай руу Лян Си Сяныг илгээж, Сычуань руу Аригбөхийн иргэд рүү Лиу Тайпинийг явуулсан. Мөн Хархорумд Балгай сайдын дэмжлэгийг авсанаар Ариг бөх хаан болсноор Монголд нэгэн зэрэг 2 хаан суув. Хархорумд төвлөрсөн Аригбөх, Хубилай руу дайраад няцаагдсан бөгөөд Хархорум рүү очих бүх худалдааны замыг хааснаар монголд өлсгөлөн эхлэв. Аригбөхөөс түшмэдүүд нь урван Хубилайгийн талд оржээ. Удалгүй хүч нь суларсан Аригбөх 1264 оны 8 сарын 21 нд Хубилайд бууж өгсөн. Их хуралдай зарлаж Хүлэгү, Алтан ордны эзэн Бэрх, Аму нарыг дуудсан боловч ирж амжихгүй болсон учир Аригбөхийг хэрхэх талаар өөрөө шийд гэв. Гэхдээ ах дүү нарын дунд хутган үймүүлсэн хэргээр Аригбөхийн сайд нарыг хатуу шийтгэн ихэнхи хүнийг цаазаар авчээ. 1266 онд Аригбөх нас барснаар Өгөдэйн ач Хайду хан, Хубилайн эсрэг тэмцэхээр болсон. Түүний нутаг нь Тарвагатайн нуруу орчмоор байсан бөгөөд Цагаадайн зарим түшмэдүүдийн дэмжлэгийг авсан.
Байлдан дагуулалт ба гадаадтай тогтоосон харилцаа холбоо
Хубилай хишигтэн цэргийн бүтэц үүргийг хязгаарласныг үл харгалзан бүрэлдэхүүнд нь эхлээд Хятадыг оруулсан байсан боловч сүүлдээ Кипчак, Алан нарыг Алтан ордоны улсаас авчруулж тус тус нэгжүүдийг шинээр улсын хишигтэн цэрэгт оруулсан байна. Өөрийн хишигтэн цэргийг 1263 онд байгуулсан бөгөөд Хубилай Чингис хааны 4 н албадын үр удам болох Борохула, Боорчи, Мухулай зэрэг 3-ыг оруулж байжээ. Хубилай хаан хишигтэн цэрэгт давуу эрх олгодог байв. Монгол болон Хятадын нэгжүүд нь аль аль нь Чингис хааныг ашиглаж байсан зохион байгуулалт 10 тын системээр явагддаг байв.Монголчууд шинэ их бууны анги болон янз бүрийн технологийн эхэн үедээ бусад улс орноос авч ашигладаг байсан. Хубилайн дүү болох Хүлэгү Персээс Исмайл болон Ал Аддинийг инженерээр авчирсан байна. 1282 онд дэлхийн хамгийн эртний их бууг монголын эзэмшилд байсан Манжураас олж бүртгэсэн байдаг. Хубилай болон түүний жанжидад эдийн засгийн ашиг тустай тул өмнөд хятадаас мөргөлдөөн гарахаас зайлсхийж байв. Хубилайн гадаадын албаныхан дипломат болон цэргийн бодлогын хувьд эзэнт улсын бодлоготой байв. Хубилай хаан 1271 онд Вонжун ванг улс орныг нь удирдах эрх олгож, цэргээр хамгаалуулсан. 1272 онд Монголын эзлэн түрэмгийллийн дараа Солонгос нь Юань улсын эрх мэдэлд бүрэн оржээ. Гүрё дахь Монголын цэргийн бааз болсон. 1276 онд Монголын их цэрэг Өмнөд Сүн улсын нийслэлийг эзлэн авч залуу хаан, олон түшмэд, цэргийн хамт олзлон авсан. Гэвч 1279 он хүртэл Сүн улсын үлдсэн цэргүүд бууж өгөлгүй тэмцсээр байсан бөгөөд эцэстээ ялагдан Өмнөд Сүн улс мөхжээ.
Япон руу довтолсон нь
Хубилай хаан Япон руу 2 удаа далайгаар дайран довтолсон хэдий ч завиных нь загвар болон цаг агаарын нөхцөл байдалд тохиромжгүй байж далайн шуурга учирч бүтэлгүйтсэн. Эхний дайралтаа 1274 онд 900 завьтайгаар хийсэн байна. 2 дахь дайралтаа 1281 онд хийсэн. Монголчууд энэ үед 2 тусдаа хүчийг илгээсэн бөгөөд эхнийх нь 40000 Хятад, Солонгос, Монгол цэргүүдийг Масачаас гарган 900 завиар явуулсан бөгөөд энэ үед хоорондоо 74 м уртын зайтай 3500 завинд өмнөд Хятадаас авсан 100000 далайчин бүхий томоохон хүчийг илгээжээ. Тухайн үед усан цэргүүдэд зэр зэвсэг тийм их ч байгаагүй. 10-р сард Солонгос, Японоос 110 мил зайд завиараа дөхөж очсон байсан. Солонгосчууд 1281 оны 6-р сарын 23-нд Хаката буланд усан завиараа хүрсэн байсан боловч Хятадаас гарсан завь нь энд хүрч чадаагүй байна. Самурай цэргүүд Монголын цэргүүдийг дахин ялсан. Монголчууд нэгдсэн хүчтэй байснаар дайнд ялдаг. Монголчууд галт сумаар дэлбэлж, нум сумаар тасралтгүй харваж, Самурайг бөмбөгдсөн байна. Гэвч Монголчууд японыг усан цэргээрээ ялаагүй байна. Усан цэргийн Археологич Доктор Кензо Хаяашида Такашимагын баруун эргийн дагуух 2 дахь дайралтын үед хэрэглэж байсан зарим зүйлсийг нээн илрүүлсэн байна. Түүний багийн олддвор нь Хубилай хааны дайралт Японыг сандаргаж байсныг гэрчилдэг. Хятадууд завийг маш ихээр хэрэглэдэг байжээ. Хубилай хааны хяналтан доор Хятадууд дайралтанд орох үед хэрэглэх завийг маш түргэн шуурхай олноор нь барьж байгуулж байжээ. Хаяашида Хубилайн стандарт, маш сайн бүтэц зохион байгуулалттай далай дээгүүр явдаг завинууд ашиглаж байсан гэдгийг томъёолсон. Япон руу дайрсан анхны дайралтын дараа Японы усан цэргүүд болох Вокоу нар Солонгос руу дайралт үзүүлсэн байдаг. Гэвч Монгол, Солонгосын хүч түүнийг буцаасан бөгөөд Вокоугын усан цэргүүд Горёо болон Камакура дахь цэргийн чадалд хүрэхээргүй сул байсан нь харагддаг. 1293 онд Юань улс Окинавагаас 100 японыг олзлон авсан байдаг.
Вьетнам руу хийсэн довтолгоо
Хубилай хаан тухайн үеийн Дай Вьетийг 2 удаа дайлаар морджээ. Хубилай 1260 онд Их Хаан болсны дараа Тран династи 3 жил тутам даргач хүлээн авч, өргөл өргөдөг байсан. Гэвч удалгүй тэдний хаан нь түүнээсээ татгалзжээ. Ийнхүү эхний аян дайн (Монголчуудын Дай Вьет рүү хийсэн 2 дахь довтолгоо) 1284 оны 12 сард хунтайж Тогооноор удирдуулан хил даван орж, Ханой хотын зүүн хойд талд байх Вань Киепт Омарын байгуулсан ялалтын дараа төд удалгүй Тан Лон (одоогийн Ханой)-г эзлэв. Тэр үед Чампа улс руу Согэту хойш хөдөлж, Нге Ан (одоогийн Вьетнамын төв-хойд бүс нутаг) руу хүрэлцэн ирэхэд Траны генерал Тран Киений удирдсан арми түүнд бууж өгөв. Гэвч Траны хаад болон дээд командлагч Тран Хун Дао тактикаа өөрчлөн, хамгаалалтаас довтолгоонд шилжиж, Монголчуудын эсрэг тэмцэж эхлэв. 4 сард генерал Тран Куан Хай Чүон Дүонд (одоогийн Ханойн хэсэг) Согэтуг буулган авч, Тай Кетэд болсон томоохон тулалдааны үеэр Согэту алагдан, Траны хаад ялалт байгуулав. Удалгүй генерал Тран Нат Дуат ч Хам Ту (одоогийн Хун Ений хэсэг)-д ялалт байгуулж, Жэнь Нань ван Тогоон генерал Тран Хун Даод ялагдсанаар Хубилай хааны Дай Вьетийг эзлэх гэсэн анхны оролдлого амжилтгүй болжээ. Тогоон Дай Вьетийн харваачдад алуулахаас сэргийлж хүрэл хоолойд нуугдсан бөгөөд энэ үйлдэл нь Их Монгол Улс болон Тогооны хувьд ичгүүртэй явдал болсон билээ.Амжилтгүй оролдлогынхоо дараа Хубилай Нан Тонгийн ах, Аннамын хаан бөгөөд Монголчуудад урвасан Тран Ич Такийг илгээхээр төлөвлөсөн боловч, Юаний Хүнань дахь хангамжийн баазад асуудал гарч, дээрээс нь Хайдугийн довтолгоон нэрмэснээр төлөвлөгөөгөө цуцалжээ. 1285 онд Төвөдийн Бригун урсгалынхан бослого дэгдээж, Пагвагийн урсгалын хийдүүдийг довтолсон. Цагадайн хан Дува босогчдод туслахаар ирж, Таримын сав газарт Хубилайн нэгтгэлүүдийг ялаад, Хар-Хошууг бүслэв. Хайду Бешбаликт байсан армийг устгаад, дараа жил нь хотыг эзэлжээ. Ихэнх уйгурууд Кашгарыг орхин, Юаний алс зүүн хэсэг дэх аюулгүй газар луу нүүж одов. Энэ бүхэн Хубилайн ач Бухтөмөр 1291 онд 10,000 Төвөдийг хороож, Бригунгийн бослогыг дарах хүртэл үргэлжлэн, Төвөдийн байдал арай гэж намжив.
Ийнхүү Дай Вьетэд анхаарал хандуулах боломжтой болсон Хубилай хаан 2 дахь довтолгоогоо 1287 онд, өмнөхөө бодвол том флот, хоол хүнсний арвин нөөцтэйгээр сайтар зохион байгуулалттайгаар эхлүүлэв. Тогооны удирдсан монголчууд Ван Киеп рүү (баруун хойноос) хүрч очин, Омарын явган болон морин цэргүүдтэй (Улаан голын дагуу өөр замаар очсон) нийлэн, тулалдаанд хялбар ялав. Тэнгисийн флот Ван Донд Ха Лон булангийн ойролцоо) ялалт байгуулсан ч хүнсээ ачсан ачааны том онгоцоо орхисон байсныг нь генерал Тран Хан Ду олзолжээ. Ингээд Тан Лон (одоогийн Ханой)-д байсан монголчууд хүнсний хомсдолд нэрвэгдэв. Хангамжийн талаар шинэ мэдээ ирэхгүй байсан тул Тогоон армиа Ван Киеп рүү ухраахаас өөр аргагүй боллоо. Тэр үед Дай Вьетийн арми урагш давшин, Монголчуудад эзлэгдсэн байсан олон сууринг чөлөөлжээ. Явган цэргүүд нь Ван Киеп дэх Монголчуудыг довтлох тушаал авав. Тогоон армиа хоёр хувааж, ухарсан байна.
4 сарын эхээр Хубилайн Кипчак жанжин Омараар удирдуулсан тэнгисийн цэргийн хүчин явган цэргээр дэмжүүлэн Бач Дан голд хүрч очив. Гүүр, зам устгагдаж, Дай Вьетийн цэргүүд довтолж байсны улмаас Бач Данд явган цэргийн дэмжлэггүй болжээ. Дай Вьетийн жижиг флот уг тулалдаанд оролцож, ухарч байгаа дүр үзүүлсэн байна. Монголчууд Дай Вьетийн цэргүүдийг нэхэн хөөгөөд тэдний бэлдсэн талбарт очжээ. Тэнд хүлээж байсан мянга мянган жижиг завь хоёр эргээс гарч ирэн, дайсны эгнээг задалсан. Гэнэтийн хүчтэй дайралттай тулгарсан Монголчууд далай руу ухрахыг оролдсон ч Дай Вьетчүүдийн татсан уяанд тээглэн хөлөг онгоцнууд нь гацаж, олонх нь эвдэрч сүйдэн живжээ. Тэр үед нь олон тооны галт салнууд урсан ирж мөргөж байв. Айсан Монгол цэргүүд онгоцноосоо үсэрч буун, эрэг рүү гарсан бөгөөд тэнд тэднийг Траны хаан болон Тран Хун Даогийн удирдсан арми хүлээж байлаа. Ингээд Монголын тэнгисийн флот бүрмөсөн сүйрч, Омар олзлогджээ. Тэр үед Дай Вьетийн арми Лан Соны дагуу Тогооны армийг үлдэн хөөжээ. Тогоон ширэнгэн ой дундуур дутаан нутаг буцсан аж. Гэсэн ч Дай Вьет болон Чампагийн хаант улсууд цаашид зөрчилдөөн үүсэхээс сэргийлж, Хубилайн захиргааг хүлээн зөвшөөрсөн билээ.
Зүүн Өмнөд Ази, Өмнөд тэнгис
Бирмийн эсрэг хийсэн 3 аян дайнаар (1277, 1283, 1287) Монголчууд Ирраваддийн дельтэд хүрч, Бирм дэх Паганы хаант улсын нийслэл Баганыг эзлэн, өөрсдийн тоглоомын засгийн газар байгуулсан. Хубилай албан ёсоор бол сюзерентет улсыг байгуулсан хэдий ч Бирмчүүд Монголын дагуул улс болж, тэднийг Хятадаас хөөгдөх хүртэл алба гувчуур өргөн барьсаар байв. Камбожийн Кхмерийн хаант улс болон Малай, Өмнөд Энэтхэг дэх жижиг улсууд Хубилайн хаанчлалыг 1278-1294 онуудад хүлээн зөвшөөрч байв. Уг бүс нутаг дахь монголчуудын сонирхол нь цэвэр худалдааны болон алба гувчуурын харилцаа тогтооход оршиж байлаа.
Хаанчлалынхаа сүүлийн жилүүдэд Хубилай Жава дахь Сингасаригийн вант улсын эсрэг 20-30,000 цэрэг хөдөлгөн, өшөө авах усан замын аян дайн (1293) хийсэн боловч Монголын хүч 3,000 дайчнаа алдаад, Мажапахит династиг эрхэндээ оруулж чадалгүй буцжээ. 1294 онд Тайландын нутагт оршиж байсан 2 хаант улс болох Сухотай, Чианмай Хубилайн эзэнт гүрний ивээлийн улс болсон.
Сахалиныг эзэлсэн нь
Монголын цэргүүд Сахалин руу хэд хэдэн удаа дайрсан бөгөөд энэ нь 1264-1308 онд үргэлжилсэн юм. Их Монгол Улс нь албан татвар дээр суурилдаг тул шинэ газар нутгийг эзлэн авбал эдийн засаг нь сайжирдаг байжээ. Нивх ба Орокууд нь Монголд захирагдах болсон. Харин Айнүгийн ард түмэн Монголын шууданг довтолж, Их Хаанд дагаар орсон Сахалины уугуул иргэдтэй тулалддаг байв. Эцэстээ 1308 онд Айнүгийн овог аймгууд Монголчуудын захиргааг хүлээн зөвшөөрчээ.
Европ
Хубилай хааны удирдлага дор Дорнод ази болон барууныхныг хооронд нь шууд холбоо тогтоох нь нээлттэй болж Төв азийн худалдааны замуудад монголчууд хяналтаа тавьж өртөө шуудангийн үйлчилгээг үзүүлдэг байсан учир монголын эзэнт гүрэнд үзүүлэх ач холбогдол нь их байв. 13 р зууны эхээр европ болон төв азичууд мөргөл, аялал, жуулчлал, элч төлөөлөгчийн журмаар, Хятад руу явдаг замыг бий болгосон. Монголчууд хятадыг захирдаг байсан учир Монголын эзэнт гүрний ойролцоо хаана ч байсан бөгөөд Орос, Перс, Месопотами зэрэг улс руу бүхий л худалдааны зам чиглэдэг байв. Их хаан болон Пап ламын хооронд хэдэн удаа элч төлөөлөгчийг шууд сольж байжээ. 1266 онд Хубилай хаан Венецийн мөргөлчдөд зөвшөөрөл олгож, 100, 100-н христийн номтнууд болон инженерүүдэд Пологийн ах дүү нарт явах зөвшөөрөл олгожээ. 1263 онд ах дүү Поло нар Ромд эргэн ирсэн. Их хаан Хубилай ба Ил хан Аргуны сайд болох Раббн бар саума 1287-1288 оны үед өрнөдөд Ром, Парис, Бореукас ба дорнодод Дадугаар аялал хийж гол захирагчтай нь уулзсан байдаг. Никкологийн хүү Марко Поло энэхүү аялалдаа өөрийнхөө аавыг хамт дагуулан явж байсан нь Хятад болон Монголд хамгийн сайн танигдах жуулчин болохынх нь үндэс байсан байж болно. Тэрээр Хубилай хааны удирдлага дор 1275-1292 оны хооронд 17 жилийн турш Юннань ба Фужянь мужуудаар наймаа хийж, мөн элч тагнуулын үүрэг гүйцэтгэн оролцож байсан. Гэвч үүнийг дундад иргэн улсын үеийн түүхчдийн Хятадыг дүрсэлсэн хэсгээс гарч ирсэн дэлхийн дүрслэл хэмээх сэтгүүлээс авсан хэмээн европт дамжуулан үздэг байна. Раббан Саума дахь дорнод Азийн хэсэгт байсан Кистиорак гэдэг лам нь одоогийн Бээжингийн газар нутагт төрсөн. Тэрээр 1278 онд Иран дахь Ил ханы засаглалд төв азиас орж ирсэн бөгөөд Монголчууд Исламд байдаг христэд итгэгчдэдийн тусламжийг авахаар европ руу явсан байдаг. Энэ мэтчилэн тив газруудыг хэрэн хэсэж мэдээлэл түгээж байсан хүмүүс олон байв. Хубилай хааны удирдлага дор анх хязгаарлалттай боловч хятад болон өрнөдийнхний хооронд соёлын солилцоо болон харилцаа холбоог шууд тогтоож байжээ.