cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Улс төрийн Боловсролын Академи
ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ТУХАЙ
“БАРОМЕТР” –Азийн Барометрийн албан ёсны гишүүн байгууллага болохын хувьд 4 жил тутамд МУ-ын эдийн засаг, нийгэм, орчны судалгаа гүйцэтгэхээс гадна дотоодын улс төрийн сонгууль, улс төрийн үйл явцын шинжилгээ тогтмол хийж гүйцэтгэж байна.
"ЦАХИМ НОМЫН САН" - нээн ажлуулж эрдэм шинжилгээний бүтээл байршуулах замаар бүх нийтийн боловсролыг түгээж байна.
“ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ИРГЭДИЙН МАНЛАЙЛЛЫН ХӨТӨЛБӨР”-ыг 2020 оноос эхлэн хэрэгжүүлэх бэлтгэл ажлаа базааж байна
Гэрчилгээ
УБТА нь Монгол улсын Хууль зүй, дотоод хэргийн яаманд бүртгэлтэй, ашгийн төлөө бус, нийгэмд үйлчилдэг төрийн бус байгууллага юм. (Гэрчилгээ ¹05)
Бүтэц бүрэлдэхүүн
Академийн эрх барих дээд байгууллага болох Удирдах зөвлөлийг 2 жилийн хугацаагаар сонгодог. Удирдах зөвлөлийг Монгол Улсаас ХБНГУ-д суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт элчин сайд Др. Дамбын Ганбат тэргүүлж, Гүйцэтгэх захиралаар улс төр судлаач, магистр Базарваанийн Ариунбаяр ажиллаж байна.
Шашин
Шашин нь хүмүүсийн үйлддэг, аливаа номлолыг дагадаг сүсэг бишрэл, ёс суртахуунуудыг хэлнэ. Энэ нь дотроо ертөнцийг үзэх үзэл, соёл болон итгэлийн системийг агуулж өөрийн гэсэн ёс зүй түүнээс үүдсэн ёс суртахууны үнэт зүйлс, дагаж мөрдөх ёстой хууль дүрмийг агуулж байдаг. Шашин нь өөрөө институттай -сүм хийдтэй -сургуультай -сүсэгтэн олонтой -өөрийн гэсэн шавьтай байдаг
Түүх
Аливаа шашин тухайн эриний ард түмний соёл иргэншлийн нэгэн гол хэсэг, түүнийг агуулан хадгалагч хүч нь болж байдаг. Энэхүү соёл иргэншлийн гол хэсэг болох шинжлэх ухааныг ангиллын тодорхой хуваарьт оруулах шаардлага аяндаа гарч ирдэг. Энэ ангиллын эхэн хэсэг нь түүхийн хэсэг, удаах нь судлалын хэсэг, эцсийнх нь дүгнэлт тодорхойлолтын хэсэг болдог.
Цахим холбоос
Ангилал:Ертөнцийг үзэх үзэл
Яхь нуур
Яхь нуур нь Дорнод аймаг дахь нуур. 1998 оноос 2514 км² талбайгаар Яхь нуурын байгалийн нөөц газар нэртэйгээр улсын тусгай хамгаалалтад авчээ. . Ойр орчимд нь Төхөмийн нуур, Их дэлгэрийн нуур, Бага дэлгэрийн нуур, Баян Эрхтийн нуур, Тэмээтийн нуур, Дунгай цагаан нуур зэрэг 17 давстай нуурууд байдаг бөгөөд энэ нөөц газарт Яхь нуур хамгийн том нь юм. .
Тус нуур руу Галын гол цутгах бөгөөд нуурийн түвшин нь урсацаас хамаарч өөрчлөгдөнө. Намар болоход тус гол ширгэж нуур нь ч бас шаварлаг хөрс болж хувирах нь элбэг.
Нуурын зүүн, хойд болон баруун хойд талаар намхан уулс толгодтой бөгөөд өмнө талаараа модгүй, тэгш талархаг нутаг юм. Хадархаг нүцгэн бэсрэг уулс, уулс хоорондын хөндий тэгш тал, нуурын хоолой, шавар намгархаг газрууд хосолсон байдаг. Огцом өргөгдсөн жижиг уул мэр сэр байдгийн нэг нь Дун уул (920 м өндөр) бөгөөд ойр орчимдоо зэгс бүхий жижиг бүрдтэй уул болно.
Тус нуур нь Цагаан зээрийн тархацын хойд зах нутаг. Цагаан зээр нь хоол тэжээлийн хомсдолтой үед Галын шил, Тосон Хулстай, Салбарын талын зээрийн сүрэг энэ нутаг руу нүүдэллэн ирдэг байна.
Ишлэл
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Дорнод аймгийн нуур
Абхаз
Абхаз ( абхазаар Аҧсны́, гүржээр აფხაზეთი, оросоор Абха́зия )  гэж Кавказын нурууны өвөрт Хар тэнгисийн эрэгт тулан байдаг зүй ёсоор бол Гүрж улсыг бүрдүүлэх нутаг боловч тус нутгийнхны тэмцсэн ёсоор тусгаар тогтноод хэдэн жил болсон орон юм.
780—1008 оны хооронд Абхазын вант улс гэж байгаад Гүржийн эзэнт улсад нэгтгэгджээ. XVI зуунд тэрхүү улс задрахад Абхазын гүнт улс тогтсон ч Османы хараат байв. Энэ үед ард түмэн ислам шашинтай болсон. Орос-туркийн дайны үр дүнгээр 1864 онд Абхаз нутаг Оросын хааны мэдэлд шилжив. Зөвлөлт засгийн үед Зөвлөлт Гүржийн бүрэлдэхүүнд орсны дараа гүрж, орос, арменчууд ихээр нүүн иржээ. Гүрж улс тусгаар тогтноход 1992-1993 оны Абхазын дайн, абхазаас бусад үндэстнийг онцлон хядсан зөрчил үргэлжилсээр абхазчууд дийлэнх олонх болсон 2008 онд Өмнөд Осетийн явдлаас дахин сэдэрч Оросын цэргийн тусламжтай тусгаар тогтноод байна.
Оршин буй «Бүгд Найрамдах Абхаз Улс»-ыг Орос, Никарагуа, Венесуэл, Тувалу, Науру таван улс хүлээн зөвшөөрөөд байна.
Эх сурвалж
Ангилал:Кавказын бүс нутаг Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй улс
I Александр
I Александр Павлович Романов (1777 оны арванхоёрдугаар сарын 23-нд Хаант Оросын Санкт-Петербург хотод төрсөн, 1825 оны арванхоёрдугаар сарын 1-нд мөн улсын Таганрог хотод нас барсан) нь Романов-Хольштайн-Готторп овгоос гаралтай, 1801 оноос 1825 оны хооронд Хаант Оросын хаан, 1815 оноос 1825 оны хооронд Польшийн хан, 1809 оноос 1825 оны хооронд Финландын анхны их ван мөн 1801 оноос 1807 оныг хүртэл дараа нь 1813 оноос 1818 оныг хүртэл Йеферийн ноён байв.
Эшлэл
Ангилал:Оросын царь Ангилал:Оросын хаан Ангилал:Романов-Хольштайн-Готторп овог Ангилал:Польшийн хан Ангилал:19-р зууны ноёрхогч Ангилал:Финландын түүхэн хүн Ангилал:Эвслийн дайн дахь Оросын Хаант Улсын хүн Ангилал:Оросын чөлөөт өрлөгчин Ангилал:19-р зууны чөлөөт өрлөгчин Ангилал:Ариун Сахиус одон шагналтан (Рыцарь) Ангилал:Заан одон шагналтан Ангилал:Испанийн алтан нэхий хүлэг баатрын одон шагналтан Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай) Ангилал:Мөрөвч одонгийн хүлэг баатар Ангилал:Романов овог Ангилал:I Павел Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн Ангилал:Оросууд Ангилал:1777 онд төрсөн Ангилал:1825 онд өнгөрсөн
Талбай
Талбай бол урт ба өргөн гэж нэрлэгдэх дурын чиглэлтэй /чиглэл нь тодорхой вектор буюу туйлын вектор/ хоёр векторуудын вектор үржвэр юм. Талбай гэх ойлголт нь биет зүйлийн тухай санаа агуулсан орон зайн хоёр хэмжээсийн шүтэлцээний тухай ойлголт юм шиг байдаг. Гэвч физикийн үүднээсээ тийм биш бөгөөд энэ нь цэвэр математик илэрхийлэл юм. Харин бодит байдалд аливаа дүрсийн талбай гэх ойлголт нь гадаргуу гэх ойлголттой дүйнэ. Гадаргуу нь хоёр талтай тул гадаргуугийн тал бүрд перпендикуляр хоёр чиглэл бий. Тиймээс талбайн тухай ойлголтод ч мөн адил хоёр талын тухай яригдана. Иймд талбайн нэгж вектор нь болзмол чиглэлтэй вектор байна.
Хоёр ширхэг туйлын векторын вектор үржвэр нь тэдгээрт перпендикуляр вектор байх ба үржвэр векторын чиглэл нь баруун шургийн дүрмээр тодорхойлогдоно. Хэрэв үржигдэхүүний байрыг соливол үржвэр векторын чиглэл нь эсрэгээр солигдоно. Иймд үржвэр векторын чиглэл бол болзмол ухагдахуун бөгөөд бид л чухамдаа баруун шураг гэж үзэхээр тохирсонтой холбоотой юм.
Болзмол чиглэлтэй векторыг аксиаль вектор гэдэг. Иймд талбайн нэгж вектор бол аксиаль вектор байна.
Талбайн хэмжээ бол хавтгай дээрх орон зайн хоосон цэгүүдийн олонлогоор илэрхийлэгдэх бөгөөд иймд талбайн нэгж вектор нь хоосны вектор байна. Гэтэл гадаргуугийн хэмжээ гэдэг бол орон зайн биелэг цэгүүдийн олонлог байх бөгөөд энэ нь талбайн цэгүүдээс ялгаатай. Өөрөөр хэлбэл талбайн хоосон цэг тус бүрт нэг нэг ЭГЭЛ МАСС харгалзуулбал тэрээр биелэг болох бөгөөд ийм талбайг гадаргуу гэнэ. Амьдрал дээр талбай ба гадаргүүгийн тухай ийнхүү нарийвчлан ялгаж авч үздэггүй.
Талбайн нэгж векторыг түүнтэй параллейло орон зайн гуравдахь хэмжээсийг илэрхийлсэн вектороор үржүүлбэл эзлэхүүн гарах бөгөөд тэр нь гурван хэмжээст орон зайд хашигдсан хоосон цэгүүдийн олонлог байх болно. Эзлэхүүн нь хоёр векторын скаляр үржвэр юм. Харин түүнийг нягтаар үржүүлбэл масс гарах ба энэ нь орон зайн биелэг цэгүүдийн олонлог юм. Энэ нь мөн л эзлэхүүнд хашигдсан орон зайн хоосон цэгүүдэд харгалзуулсан эгэл масстай цэгүүдийн олонлог байх болно.
Талбайг олох олон аргачлал бий. Түүний дотор өнцөг ашиглан талбайг олж болох бөгөөд харин өнцөг нь орон зайн цэгүүдийн олонлог биш юм. Өөрөөр хэлбэл өнцгийг тодорхойлох орон зайн цэгүүд оршихгүй гэсэн үг. Тиймээс өнцөг бол хазайлтыг илэрхийлэх хэмжигдэхүүн бөгөөд энэ хэмжигдэхүүний тоон утгуудад физик утга байхгүй. Гэсэн хэдий ч өнцөг гэх ухагдахуун ямар нэгэн утга санааг илэрхийлэх нь гарцаагүй гэж үзвэл тэр нь ЦАГ ХУГАЦААНЫ ОРОН ЗАЙН БУУЛГАЛТ юм. Өөрөөр хэлбэл цаг хугацаа буюу тухайн агшины орон зайд буулгагдсан дүр цэгүүд юм. Иймээс өнцөгийг илэрхийлэх огторгуйн цэгүүд үл орших буюу өнцөг бол хоосны хоосон цэгүүдийн олонлог юм. Үүнээс үндэслэн тунгаавал 1 гэдэг бол эгэл тоо биш бөгөөд энэ нь асар том тоо билээ. Өөрөөр хэлбэл 3 нэгж урттай, 2 нэгж өргөнтөй гадаргуугийн талбай 6 гарна. Энэхүү 6 гэдэг тоо бол орон зайн цэгүүд биш бөгөөд тэрхүү цэгүүдийн эмхтгэсэн олонлогийг илэрхийлэх тоо юм.цаашилбал бид өөрсдийн оршин байх орон зайг вектороор илэрхийлдэг гэж харагдана
Ангилал:Геометр Ангилал:Физик тоо хэмжээний төрөл
Александр Смышляев
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Оросын фристайлч Ангилал:Оросын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Оросууд
Олонлог
Математикийн шинжлэх ухаанд олонлог гэж хэд хэдэн (төгсгөлөг болон төгсгөлгүй) "юмс" тодорхой шинж чанараараа нэгдсэн "цуглуулга"-ыг хэлнэ. Олонлогт агуулагдах юмсыг элемент гэдэг.
Олонлог нь олонлогийн онол төдийгүй орчин үеийн математикийн шинжлэх ухааны бүх салбарт чухалд тооцогддог, үндсэн ойлголтуудын нэг бөгөөд орчин үеийн математик нь үндсэндээ олонлог ба буулгалтын хэлээр бичигддэг гэж хэлэхэд болох юм.
Үндсэн ойлголт
Олонлог гэдэг нь "юмс"-ын "цуглуулга" юм. Олонлогийн элементүүд нь тоо, үсэг, тэмдэг, тэр ч бүү хэл олонлогууд хүртэл юу ч байж болно.
Нөгөө талаар, "цуглуулга"-ыг олонлог гэж дуудахын тулд ямар нэг юм нь тухайн олонлогийн элемент мөн эсэхийг нэг утгатайгаар тодорхойлорх боломжтой байх ёстой.
Олонлогт харьяалагдах, дэд олонлог
Олонлог ба элемент, олонлог ба олонлогийн хооронд агуулагдах, харьяалагдах гэсэн энгийн хамаарлыг тодорхойлох боломжтой. a нь A олонлогийн элемент бол "a нь A олонлогт харьяалагдана", "A олонлог нь a элементийг агуулна" хэмээгээд a ∈ A гэж тэмдэглэнэ.
2 олонлог A, B-гийн хувьд A-д харьяалагддаг бүх элемент нь B-д бас харьяалагддаг, өөрөөр хэлбэл a ∈ A ⇒ a ∈ B нь a-г хэрхэн сонгохоос хамаарахгүйгээр биелж байвал "A нь B-гийн дэд олонлог болно", "A нь B-д агуулагдана", "B нь A-г агуулна" хэмээгээд A ⊂ B буюу A ⊆ B гэж тэмдэглэнэ.
2 олонлогийн бүх элементүүд нь давхцаж байвал, өөрөөр хэлбэл 2 олонлог бие биеэ агуулж байвал тухайн 2 олонлогийг тэнцүү олонлогууд гэнэ. A ба B олонлогууд тэнцүү болохыг A = B гэж тэмдэглэнэ.
Тэнцүү олонлогуудын хувьд дараах тэнцэтгэлүүд биелнэ:
Олонлогийн тэмдэглэгээ
Олонлогийг тэмдэглэх олон янзын арга бий. Юун түрүүнд олонлогийн бүх элементийг дараалуулан бичиж болно. Жишээлбэл, 10-аас ихгүй натурал тоонуудаас сондгой тоонуудыг агуулдаг олонлог нь гэж тэмдэглэгдэнэ. Энд олонлогийн элементүүдийн дарааллыг өөрчилж, яг адилхан зүйлийг дахин нэмсэн ч уг олонлог нь өөрчлөгдөхгүй: Мөн тухайн олонлогийн элементүүдийн биелүүлэх ёстой нөхцлийг зааж өгөх аргаар тэмдэглэж болно. x нь ямар нэг олонлогт харьяалагдах нөхцөл нь P(x) байвал тухайн олонлогийг {x | P(x)} гэж тэмдэглэж болно. Өөрөөр хэлбэл
гэж бичвэл S нь P(x) нөхцлийг хангах бүх x-ээс бүрдсэн олонлог гэж ойлгоход болно. Энд "|" -ийн оронд ":"-г хэрэглэх тохиолдол бий.
Олонлогийн үйлдэл
Хэд хэдэн олонлогийн хоорондын хамаарлыг судлахад тэдгээр олонлогоос шинэ олонлогийг үүсгэж, түүнийгээ судлах нь үр дүнтэй аргуудын нэг юм.
Мөнх хааны гэрэлт хөшөө
Энд барагцаалбал хааш хаашаа 100 гаруй метр хиртэй урт хашаа хэрэм байсан бололтой гүвгэр газар бий. Түүний гол дунд хааш хаашаа 30 м орчим хэмжээний дөрвөлжин хэлбэртэй томоохон ордон барилгын буурь байдаг. Хэрмийн дотор өөр байшингийн үлдэгдэл нэлээд байх ажээ. Энэ хотын туурьд хийсэн малтлагаар 1-2 м гүнээс модны нүүрс, байшингийн шаваас, шохой их гарч байсан нь уг барилга түймэрт шатсаныг гэрчилнэ. Эвдэрхий балгасны урд үүдэнд хэвтэх гол дундаа ухмал том дөрвөлжин хүрэн боржинг сангийн бойпор гэдэг байжээ. Энэ хотын үлдэгдлийг судлаачид хуучин монгол сурвалжид нэр гардаг Юань улсын үеийн Эрчүүгийн балгас мөн гэж үздэг.
Балгаснаас урагш 40 м орчим зайтай овгор дэрсэн дотроос цухуйж байсан хавтгай хөх чулууг түшлэг гэдэг байсан нь Мөнх хааны монгол, хятад бичигтэй хөшөө байжээ. Уг хөшөө сайхан цамхаг орон савын дотор оршиж байсан шинжтэй бөгөөд малтлагаар ногоон паалантай ваараар хийсэн, монгол хувцастай хүний жижиг цээжин баримал дүрс, ховилтой хөх ваар гэх мэт олон янзын ваар тоосго элбэг гарчээ. Хөшөөний дэргэдээс паалантай, паалангүй ваар тоосго элбэг олддог. Хөшөө нь 144 см өндөр, 78 см өргөн, 20 см зузаан хэмжээтэй. Хөшөөний дээд талыг түшлэг мэт болгон догол гаргаад нүүр талын хүрээгээр нь хоорондоо 3,5 см зайтай хоёр нарийхан гурив гаргаж, дундуур нь эвэр угалз сийлж чимжээ. Энэхүү нүүр талын эхэнд гурван мөр монгол бичээстэй.
Хөшөө нь тахилгын сүм мэт зүйлийн дотор хадгалагдаж байсан нь малтлагын явцад ажиглагджээ. Уг хөшөөг 1257 онд Мөнх хааныг сэрүүн ахуй цагт тавнан Бамту /Барс түгэ/ гүнж Исижи /Исүгий/ нар босгуулжээ. Хөшөө нөгөө талдаа 12 мөр 268 үсгийн хятад бичээстэй юм. Мөнх хааны гэрэлт хөшөөг 1956 онд Улаанбаатарт авчран Үндэсний түүхийн музейд хадгалсан нь одоо ч тэндээ хадгалагдаж байна. Уг хөшөөний монгол бичээсийг орчин цагийн монгол хэлэнд кирилл бичгээр тоймлон буулгавал: Урагийн урагаар хэдэн хэдэн үест Мөнх хаан түмэн түмэн насалтугай хэмээж Барс Түгэ босгуул... хүртэл ана /энэ/-д давирганд /учралт/ буян хүртүгэй” гэжээ.
Түүхэн тэмдэглэлээс үзэхэд XIII зууны үед монголд айлчлан ирсэн Франц жуулчин Гильом де Рубрук Мөнх хааны ордонд буудаллаж хэсэг саатсаны эцэст арав хоног явж Хар Хорум хот хүрсэн байдаг. Эндээс үнэхээр ч ердийн хөсгөөр арав хоног явж Хар Хорумд хүрэх зайтай юм. Үүнийг нотлох монгол хятад өөр сурвалжийн мэдээ баримт ч хангалттай байх ажээ.
Судлаачид гэрэлт хөшөөний монгол бичээст “...Мөнх хаан түмэн түмэн насалтугай хэмээж..“ гэсэн үг буйг уншаад уг хөшөөг Мөнх хааныг амьд байх үест босгосон болохыг нотолжээ. Улмаар хятад бичээсийг уншсанаар үүнийг 1257 онд босгосныг лавтай тодруулжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Их Монгол Улсын түүхэн сурвалж бичиг Ангилал:Монгол бичгийн дурсгал
Анахайм
Анахайм нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хот.
Лавлах бичиг
Ангилал:Калифорнийн суурин Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:1857 онд үүсгэн байгуулагдсан
Чунчин
Чунчин (重庆 - chóngqìng; Chongqing) — албан ёсондоо бол БНХАУ-ын 82,401 км2 газарт 28.8 сая хүнтэй, шууд захирагдах дөрвөн хотын нэг, яг байгаагаараа бол дээрхийн доторх 4.8 сая хүн оршин суудаг хот.
Эх сурвалж
Ангилал:Хятадын төрд шууд захирагдах хот Ангилал:Саятан хот
Массачусеттс
Массачусеттсын Хамтын Нөхөрлөл (Commonwealth of Massachusetts) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Зүүн Хойд хэсгийн Шинэ Английн бүсэд орших АНУ-ын нэгэн муж улс. Өмнө талаараа Рөүд-Айленд, Коннектикут, баруун талаараа Нью-Йорк, хойд талаараа Вермонт, Нью-Хэмпшир муж улсуудтай хиллэдэг. 6.4 сая хүн амын ихэнхи нь Бостоны метрополитан бүсэд оршин суудаг. Энэхүү харьцангуй жижиг муж улсын зүүн хагас нь хотожсон буюу хагас хотожсон бүс бол баруун хагас нь их төлөв хөдөөний бүс юм. Массачусеттс нь Шинэ Английн зургаан муж улс дундаа хамгийн олон хүн амтай муж улс бөгөөд хүн амын нягтшилаар АНУ-д гуравт, нэг хүнд ногдох ДНБ-ээр дөрөвт ордог.
Массачусеттс Америкийн түүхийн туршид чухал үүрэг гүйцэтгэсээр ирсэн. Плимөт нь Хойд Америк дахь Английн хоёрдахь байнгын суурин болсон. Массачусеттсийн олон хотыг 1620-1630-аад оны үед Английн колоничлогчид байгуулжээ. XVIII зууны үед Бостонд үймээн дэгдсэн нь Америкийн хувьсгал гарахад хүргэж, улмаар АНУ Их Британиас тусгаар тогтноход хүргэсэн тул "Эрх чөлөөний өлгий" гэгдэх болсон. XIX зуунд Массачусеттс боолчлолыг устгасан АНУ-ын анхны муж улс болжээ. Түүнчлэн Массачусеттс Америкийн иргэний дайны өмнө архидалтын эсрэг хөдөлгөөн болон боолчлолын эсрэг үйл ажиллагааны гол төв болж байсан. 2004 онд Массачусеттс ижил хүйстний гэрлэлтийг хууль ёсоор зөвшөөрсөн АНУ-ын анхны муж улс болжээ. Тус муж улсаас олон нэртэй улс төрчид төрөн гарсны дотор Адамсынхан болон Кеннедийнхнийг дурдахад хангалттай.
Анхандаа хөдөө аж ахуй болон Европтой хийх худалдаанаас хамааралтай байсан Массачусеттс үйлдвэрийн хувьсгалын үеэр аж үйлдвэрийн төв болон хөгжжээ. XX зууны эхний хагаст бага цалин хөлстэй Өмнөдийн муж улсууд руу үйлдвэрүүд нүүн байршсан нь эдийн засгийг зогсонги байдалд оруулсан. Массачусеттсийн эдийн засаг Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа эргэн сэргэж, 1990-ээд оны үед цэцэглэн хөгжиж эхэлжээ. Тус муж улс дээд боловсрол, анагаах ухаан, өндөр технологиор дэлхийд тэргүүлдэг билээ.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Монголын театрын нэвтэрхий толь
Монголын театрын нэвтэрхий толь (2007) Монгол улсад театрын урлаг үүсч, хөгжсөн цаг үеэс эхлэн төрөн гарсан урлагийн нэртэй зүтгэлтэн, жүжигчин, найруулагч, жүжгийн зохиолч, зураач, нүүр хувиргагч, хөгжмийн зохиолч, гэрэлтүүлэгч, тайз засалч зэрэг бүхий л төрлийн мэргэжлээр ажиллаж, уран бүтээлээ туурвиж байсан үе үеийн шилдгүүдийн намтар, уран бүтээлийг цогц байдлаар багтаан бичигдсэн анхны ном юм. Энэ номыг Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, урлаг судлалын ухааны доктор, профессор, жүжиг, киноны зохиолч найруулагч Найдангийн Ганхуяг бичжээ.
Бүтэц агуулга
2007 онд анх удаа хэвлэгдсэн уг ном мөн ондоо дахин хэвлэгдсэн бөгөөд театр судлаачид, мэргэжилтнүүдийн төдийгүй номыг шимтэн уншигч хэн бүхний сонирхолд нийцүүлэн бичигдсэн театрын анхны нэвтэрхий толь юм. Уг номонд 2000 гаруй уран бүтээлчид, 500 гаруй мэргэжлийн нэр томьёо, зураг, дүрслэл орсон байна.
Ангилал:Монголын утга зохиол Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол
Толбо нуур
Толбо нуур нь Баян-Өлгий дахь Монгол Алтайн нурууны томоохон цэнгэг уст нуур. Толбо нуур 1000-1500 метрийн харьцах өндөртэй хад асга бүхий нүцгэн уул нуруугаар хүрээлэгдэнэ. Усны хагалбар уулс эрт цагт мөсдөж хур цасаар хучигдаж байснаар барахгүй одоо хир нь Толбо-Хүнгүй (3836 м өндөр) зэрэг зарим уулын оргилд бага зэрэг үлдэгдэл мөс цас харагдана.
Толбо нуурт хэд хэдэн жижиг арал байдгаас хамгийн том нь усны мандлаас дөнгөж 4 м өндөр Гичгэний толгой бөгөөд нуурт түрж орсон хошууны үзүүр цухуйж байгаа нь тэр болно. Нуурын уулсын ам хавцлаар урссан арваад гол горхийг өөртөө нийлүүлж илүүдэл усаа Түргэн голоор Ховдын баруун гарын цутгал Өмнө голд өгөх боловч хуурай гандуу үед нуурын түвшин доошлоход ширгэж гадагш урсгалгүй болдог байна. Хэдий тийм боловч маш цэнгэг устай юм.
Нуурын хотгор тектоник гаралтай боловч усны сан үүсч бүрэлдэхэд эртний мөстөл чухал нөлөө үзүүлжээ. Өлгийгөөс өмнөд зүгт 34 км зайд оршино. ОХУ дахь Ташанта тосгоноос Ховд руу явах зам энэ нуурын эрэг дагуу байрлана.
Ишлэл
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн нуур
Фрэнк Ллойд Райт
Фрэнк Ллойд Райт (Frank Lloyd Wright, 1867 оны зургаадугаар сарын 8 - 1959 оны дөрөвдүгээр сарын 9) нь Америкийн уран барилгач шинийг санаачлагч, өрнөдийн уран барилгын хэлбэр данг бие даасан чиглэл болгоход үнэтэй хувь нэмрийг 20-р зууны эхэн хагаст оруулагч хүн байв. Райтыг «байгалийн архитектурыг» үндэслэн хөгжүүлэгч, суртал ухуулагч хэмээн архитектурын салбарынхан хүндэтгэдэг бөгөөд «Америкийн хамгийн шилдэг уран барилгач» юм.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын архитектор Ангилал:Орчин үеийн архитектор Ангилал:Дизайнер Ангилал:Америкийн Урлаг ба Утга Зохиолын Академийн гишүүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1867 онд төрсөн Ангилал:1959 онд өнгөрсөн
Дэлхий дахины веб
thumb|right|200px|Дэлхий цахим сүлжээний урьдын түүхэн бэлгэ тэмдэг Дэлхий дахины веб, богиноор Вэб нь (Англи: World Wide Web, товчилсон нь www) нь Интернэтийн тусламжтайгаар хандагддаг холбогдсон бичиг баримтуудын өргөн сүлжээ юм. Энэ сүлжээний орчинд Цахим хөтөчийн тусламжтайгаар бичиг, зураг, дүрс бичлэг, дуу авиа мөн бусад олон төрлийн файлуудыг агуулсан цахим хуудсуудыг үзэж, гипер холбоосуудаар хуудас хооронд хялбархан шилжих боломжтой байдаг.
Одоо цагт Дэлхий цахим сүлжээ нь хүн төрөлхтний мэдлэг, соёлын санг арвижуулж, алсын зайнаас ч гэсэн хоорондоо харилцах, хамтран ажиллах боломжит орчин болсон юм.
Статистик тоо
2010 он гэхэд 2005 оноос хойш нийт хэрэглэгчдийн тоо хоёр дахин нэмэгдэж, 2 тэрбум болсон. 2009 оны 5 сарын байдлаар Дэлхий цахим сүлжээнд 109.5 сая цахим хаяг ажиллаж байна.
Гадагш холбоос
Ангилал:Интернэт
Владимир Канайкин
Владимир Алексеевич Канайкин (1985 оны гуравдугаар сарын 21-нд төрсөн) нь Оросын хөнгөн алтетикч бөгөөд спорт алхаан тамирчин юм.
Канайкин 2007 оны 9 сарын 29-нд Орост зохиогдсон Олон Улсын Хөнгөн атлетикийн холбооны нэрэмжит тэмцээнд спорт алхааны 20 километр замыг 1 цаг 17 минут 16 секундэд туулж Эквадорын Жефферсон Пересы эзэмшиж байсан (1:17:21) амжилтыг эвдэн дэлхийн дээд амжилтыг тогтоосон юм.
2011 оны ДАШТ-нд хүрэл медаль хүртэж, Лондоны олимпод оролцож байсан ч хараахан медаль аваагүй.
Холбоос
Ангилал:Оросын спорт алхагч Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт Ангилал:Сэргээш Орост Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Абхаз ястан
Абхаз (буриадаар Абхааз; абхазаар олон тоонд Аҧсуа; оросоор Абхаз, олон тоонд Абхазы; гүржээр олон тоонд აფხაზები буюу абхазеби; англиар олон тоонд Abkhaz people) — баруун урд Кавказ болон Хар тэнгисийн эрэгт оршин тогтнож буй бүрэн эрхт бус Абхаз улсын үндсэн хүн ам болох, Кавказын бүлэгт багтдаг абхаз хэл болон орос хэлээр хэлэлцдэг ард түмэн, 122 мянгаар тоологдсон ястан.
Абхазаас гадна Гүржийн бусад газар, Орос, Турк г.м улсад Абхаз угсаа гаралт хүн ард байгааг нэмж тооцвол багадаа 20, ихдээ 60 түмэн Абхаз хүн өдгөө байна.
Эх сурвалж
Ангилал:Кавказ дахь угсаатан Ангилал:Ази дахь угсаатан Ангилал:Европ дахь угсаатан Ангилал:Абхазын соёл Ангилал:Азийн уугуул ард түмэн Ангилал:Европын уугуул ард түмэн
Есүхэй баатар
Есүхэй баатар (1130-аад онд төрж, 1170 онд нас барсан) нь Их Монгол Улсыг үүсгэн байгуулагч Чингис хааны эцэг байжээ. Есүхэй баатар нь Хамаг Монголын Хабул хааны хоёр дахь хүү Бартан баатар, гэргий баргуд овгийн Сунигул үжин нарын 3 дахь хүү болж төржээ. Хамаг Монголын Хутула хаан нас барсны дараагаар Хамаг Монголын ханлиг тодорхой хангүй байсан боловч Хиад Боржигин овгийг Есүхэй баатар удирдаж байжээ. 1162 онд Есүхэй баатар Татарын Тэмүжин-Үгэг бут цохин устгасан байна. Энэ үйл явдал түүний хатан Өэлүн үжин Тэмүжинг (хожим Чингис хаан) төрүүлэхтэй тохиосон тул ууган хүүдээ Тэмүжин гэж нэр өгчээ.
Монголын нууц товчоонд үлдсэнээр Есүхэй баатар 1170 оны үед 9 настай хүү Тэмүжинг хонгирадын Дай Сэцэний охин Бөртэтэй сүй тавин орхиж буцах замдаа татар аймгийнханд хорлогдон нас баржээ. Чингис хаан 1202 онд татар аймгийг дайлан эзлэсний дараагаар татар эрчүүдийг тэрэгний булд чацуулан алж устгахдаа урьд өмнө эцэг өвгөдийг нь хорлосныг (Есүхэй баатрыг хорлосон төдийгүй, өмнө нь Амбагай хаан, Охинбархаг нарыг барьж Алтан улсад өгч алуулж байжээ) дурьдаж байжээ.
Есүхэй баатар Өэлүн, Сочигил нэртэй хоёр хатантай байсан бөгөөд Өэлүнээс хүү Тэмүжин, Хасар, Хачиун, Тэмүгэ, охин Тэмүлүн таван хүүхэдтэй, Сочигилээс Бэгтэр, Бэлгүтэй хоёр хүүтэй байжээ. Өэлүн үжнийг мэргидийн Их Чилэдү эхнэр болгон авч явах замд Есүхэй баатар өөрийн ах Нэгүүн тайж, дүү Даридай отчигины хамтаар булаан авж хатнаа болгож байжээ. Хожим үүгээр шалтаглан мэргидүүд Тэмүжиний эхнэр Бөртэ үжинийг булаан авч байсан байна. Хубилай Сэцэн хааны Чжиюаний гуравдугаар он буюу 1266 онд элэнц өвөг Есүхэй баатрыг Тэнгэрлэг язгуурт хаан цолоор нэхэн өргөмжилжээ.
Эшлэл
Ангилал:12-р зууны ноёрхогч Ангилал:Монголын язгууртан Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Боржигин Ангилал:Хиад боржигин Ангилал:Чингис хааны гэр бүлийнхэн Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:1171 онд өнгөрсөн
Хурган нуур
Хурган нуур нь Баян-Өлгий аймаг дахь цэнгэг уст нуур. Хотон нууртай богино (2 км урттай) хоолойгоор холбогдох бөгөөд энэ хоёр нуур нь Ховд голыг тэтгэнэ. .
Хотон, Хурган, Даян зэрэг нь мөстлөгийн гаралтай томоохон нуурууд. Алтай таван богдын байгалийн цогцолборт газарт оршино.
Эшлэл
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн нуур Ангилал:Алтай Таван Богд
Өлгий
thumb|250px|Өлгий хотын гол [[мечет]] Өлгий ( – өлүгэи) хот нь Баян-Өлгий аймгийн төв юм. Монголын баруун захад байрлана. Далайн түвшнээс дээш 1710 метрт байрлана. 28,496 (2008 ) хүнтэй.
Хотын түүх
Өлгий сум нь 1940 онд байгуулагдсан. 1961 оноос Өлгий хот гэж нэрлэх болсон. 1972 онд АИХ-ын тогтоолоор Өлгий хотын хилийн цэсийг тогтоож газрын хэмжээг 10092 га талбай бүхий газар нутагтай гэж тогтоожээ. Суурин хүн амын тоо 32000. Өлгий хот нь тус улсын баруун хязгаарт, нийслэл Улаанбаатараас 1686 км зайд байрладаг.
Байгаль газарзүйн онцлог
Алтайн уулархаг их мужийн Монгол Алтайн нурууны хэсэгт хамаарагдах Бөхөн уулын ар бэлд байрлана. Уул нурууд нь далайн төвшнөөс дээш 3000-3500 м хүртэл үнэмлэхүй өндөртэй, мөнх цаст шовх оргилуудтай, хажуу нь эгц, хад чулуутайгаас гадна гүн хавцал нарийн хөндийгөөр ихээхэн хэрчигдсэний зэрэгцээ тектоникийн ба мөстлөгийн гарал үүсэлтэй 2000 м өндөрт өргөгдсөн өргөн биш уулс хоорондын хотгор багагүй суурийг эзэлнэ.
Усан сүлжээ
Эдийн засаг
Орон нутгийн нийт төсвийн зардал нь 636,0 сая төгрөг байна. Нийт зардлын 65,7 хувь нь цалин, 7,5 хувь нь нийгмийн даатгалын шимтгэл, 18,9 хувийг урсгал шилжүүлэг, 7,9 хувийг нь бусад зардал эзэлж байна.
Эдийн засгийн бүтэц
Өлгий сум нь ноос, ноолуурыг самнан угааж анхан шатны боловсруулалт хийж, бүтээгдэхүүнийг экспортод гаргадаг.
“Аватекс Хайнар”ХК, Мах боловсруулах “Мах-маркет, “Ет транзит”, “Зергер” зэрэг үйлдвэрүүд жилд 1386,3 сая төгрөгийн борлуулалт хийдэг бол Нүүрс болон вольфром олборлодог “Хайнар”ХК жилд 1330,7 сая төгрөгийн, мөн өлөн гэдэс боловсруулах “ХанБүргэд”ХХК жилд 374,5 сая төгрөгийн борлуулалт хийдэг бөгөөд материал техникийн бааз нь баруун бүст тэргүүлэгч түвшинд хүрсэн байна.
Баруун 5 аймгийн хэрэгцээг хангахуйц хүчин чадалтай барилгын ханын материал, блок тоосгоны хэд хэдэн үйлдвэр, хөнгөн-хүнсний ЖДҮ үйлчилгээний нэгжүүд үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа нь тус сумын аж үйлдвэрийн бүтцэд томоохон үр нөлөө үзүүлж байна.
Хөдөө аж ахуй
Мал сүргийн бүтэц Сумын хэмжээнд 19556 толгой малтайгаас 50 тэмээ, 593 адуу, 3570 үхэр, 4854 хонь, 10489 ямаа байна.
Инженерийн дэд бүтэц
Зам тээвэр Хотын нутаг дэвсгэр дээгүүр “Мянганы зам”-ын хэвтээ тэнхлэгийн 9.7 км, хотын чанартай 14 км бүгд 23.7 км асфальт болон сайжруулсан шороон зам 10.4 км бетон чулуу холимог 5.6 км явган хүний замтай. Бүгд 4 чиглэлд хувийн хэвшлийн микроавтобус 30 гаруй, нийтийн тээврийн үйлчилгээ, “Газрын од”, "Цэнгэл транс" компанийн эрхийн бичигтэй автобусаар хот хоорондын нийтийн тээврийн үйлчилгээ эрхэлдэг.
Цахилгаан хангамж: Сум нь ОХУ-аас импортоор авдаг баруун бүсийн Эрчим хүчний системд холбогдсон, 241 км кабелийн цахилгаан дамжуулах шугамтай. ШКОД-65-350 маркийн 4 генератор бүхий дизель станц нөөцөнд байна.
Дулаан хангамж: Хотын төвийн гол дулаан хангамжийг төвлөрсөн зуухнаас хангадаг нийт 5 зуухтай, 77.5 гкал/цаг дулаан гаргах хүчин чадал бүхий дулааны станц, дулаан дамжуулах гол шугамын урт 13 км Орон сууцны хангамж: Сумын хэмжээнд инженерийн бүрэн хангамжтай 60 айл, 40 айл, 36 айл, 24 айл, 12 айлын зэрэг нийтийн 2-5 давхар орон сууцанд 460 айл өрх амьдардаг бөгөөд энэ нь хотын нийт оршин суугчдын 7 хувийг эзэлж байна. Үлдсэн 93 хувь нь гэр хороололд амины хашаа байшинд амьдардаг.
Боловсрол
Ерөнхий боловсролын 12 жилийн сургалттай 10 сургууль, 2 бага, нийт 13 сургуульд өдрөөр суралцагчдын тоо нь 7417. Төрийн өмчийн сургуульд 6647 сурагчаас, эмэгтэй 3362, хувийн хэвшлийн сургуулийн  800  сурагчийн 351 нь эмэгтэй суралцагч байна.
Сургууль
Өлгий сумын төвд байрлалтай 13 сургуулийн дотроос 4 нь хувийн хэвшлийн сургууль, 2 нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай хамтарсан сургууль мөн 1 ба 2 дугаар бага сургуультай байна.
Цэцэрлэг
Өлгий сумын төвд улсын төсвөөр санхүүждэг 12 цэцэрлэг байрладаг бөгөөд 3 цэцэрлэг инженерийн төвлөрсөн хангамжтай. 9 цэцэрлэгийн байр гэр хорооллын дунд байршилтай бөгөөд, стандарт шаардлага хангадаггүй, багтаамж муутай барилгууд юм.
Мэргэжлийн сургалт, үйлдвэрлэлийн төв
МСҮ-ийн төв 1965 онд анх байгуулагдсан, МУ-ын Гавьяат барилгачин А.Зайтаны нэрэмжит сургууль юм.
Эрүүл мэнд
2012 онд амьд төрсөн хүүхдийн тоо 708. 0-1 насны хүүхдийн эндэгдэл 7, эхийн эндэгдэл 3 байна.
Нийт өвчлөлтийг авч үзвэл халдварт өвчлөлт 105, осол гэмтэл 11 байна.
Соёл спорт
2010 онд 800 хүний суудалтай спорт цогцолбор ашиглалтанд орсон. 1992 онд 520 суудалтай Хөгжимт драмын театр ашиглалтанд орсон. Тус барилгад урлагийн тоглолт, үзэсгэлэн, дугуйлан, номын сангийн үйлчилгээ зэрэг соёл урлагийн бүх үйл ажиллагаа явагддаг.
Ажилгүйдэл, ядуурал
Суманд бүртгэлтэй ажилгүй иргэн 745, үүнээс эмэгтэй 265 буюу 35,06 хувийг эзэлж байна. Бүртгэлтэй ажилгүй иргэдийг боловсролын түвшингээр нь авч үзвэл 28,1 хувь нь дээд, 6,4 хувь нь техник мэргэжлийн, 23,2 хувь нь бүрэн бус дунд, 2,9 нь тусгай дунд,  31,8 хувь нь бүрэн дунд,  7,6 хувь  нь бага буюу боловсролгүй хүмүүс тус тус эзэлж байна.
Хот байгуулалт, газрын харилцаа
Өлгий сум нь аймгийн засаг захиргааны төв бөгөөд орон нутгийн хотын эрхтэй. Сумын хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөг 2003 онд орон нутгийн төсвийн санхүүжилтээр шинэчилсэн.Өнөөгийн байдлаар 4925 иргэн гэр бүлийн хэрэгцээний зориулалтаар 418.6 га газар өмчилж, 123 иргэн зуслангийн зориулалтаар 8.6 га газар, 11 иргэн аж ахуйн нэгж амралт, аялал жуулчлалын зориулалтар 5.3 га газар, 29 иргэн аж ахуйн нэгж ойжуулах зориулалтаар 71 га газар эзэмшиж байна. Мөн тус онд ашиглалтанд оруулсан хувийн орон сууц нийт 5692кв.м байна
Өлгий сумын төвд 1939 онд Халх голын дайнд оролцож эх орныхоо төлөө алтан амиа зориулсан улсын баатар Мазимийн Икейд зориулж 1985 онд босгосон хөшөө ууган сургууль болох 1-р сургуулийн өмнө байрлаж байгаа бол, 1921 онд Цагаан гвардын эсрэг Mонголын ард түмний эрх чөлөө тусгаар тогтнолын төлөө Толбо нуурын дэргэд хийсэн баатарлаг тулалдаанд ам үрэгдсэн Монгол, Зөвлөлтийн партизануудын дурсгалд зориулж 1957 онд босгосон найрамдалын хөшөө хотын төв талбайд, Улс орны хөгжил дэвшилд өөрийн хүч хөдөлмөрөө харамгүй зориулж байсан төр нийгмийн зүтгэлтэн 6 хүний цээж барималууд байдаг бөгөөд казах ард түмний түүх, соёлын үнэт зүйлсийг орон нутгийн Музейд байрлуулсан болно.
Аймгийн төвийн хөгжлийн зорилт
Өлгий сумын нийгэм эдийн засгийг хөгжүүлж Өлгий хотыг аймгийн нутаг дэвсгэрийн түвшинд засаг захиргаа, үйлдвэр, соёл, шинжлэх ухаан, бизнес, үйлчилгээний төв бүхий олон үүрэгт улсын чанартай хот болгож иргэдийн амьдралд таатай нөлөө бүрдүүлэх орчин бүрдүүлэхийг гол зорилгоо болгож, дараах зорилтуудыг дэвшүүлэн ажиллаж байна. Үүнд:
Орон сууцны хангамжийг нэмэгдүүлэх. Гэр хорооллыг дахин төлөвлөлтөнд хамруулж, инженерийн шугам сүлжээ бүхий дэд бүтцээр хангах, тохижуулах Аялал жуулчлалын чиглэлийн үйлдвэр үйлчилгээг түлхүү хөгжүүлэх Барилга угсралт, барилгын материалын үйлдвэрийг хөгжүүлэх.
Аймгийн төвийн онцлог
Өлгий хот нь Баян-Өлгий аймгмийн Засаг захиргаа, боловсрол соёл, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, спорт, үйлдвэр үйлчилгээний төв нь юм. Эдийн засгийн хөгжлийн үндэс нь хөдөө аж ахуй бус үйлдвэр үйлчилгээ юм. Бусад сум орон нутгууд нь өргөн уудам газар нутагтай байгаа бол Өлгий хот нь хамгийн бага газар нутагтай. Аймгийн нийт хүн амын 1/3 нь буюу 30 хувьтай нь Өлгий хотод төвлөрсөн байна. Монгол Улсын хэмжээнд радио өргөн  нэвтрүүлгийн станцын хамгийн өндөр 350 м цамхаг Өлгий хотод байрласан байна. Оршин суугчдын 93 хувь нь нэг шашин шүтдэг үндэсний өвөрмөц ёс заншилтай казах иргэд амьдардагаараа онцлог.
Тээвэр
Өлгийн нисэх буудал (ULG/ZMUL) нь олон улсын стандартад нийцсэн төмөр бетон зурвас замтай. Улаанбаатар уруу байнгын ба Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Астана хот руу хааяа нислэгтэй.
Эшлэл
Ангилал:Монголын аймгийн төв Ангилал:Монголын суурин Ангилал:Монголын хот ! Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн суурин
Фрайбург
Фрайбург буюу Брайсгау дахь Фрайбург (Freiburg im Breisgau) нь Германы Баден-Вюртемберг мужийн хот юм. Германы зүүн өмнөд захад, Драйсем голын эрэгт орших тус хот нь Германы хамгийн дулаахан, нарлаг хот юм. Эртний их сургуулиуд, дундад зууны үеийн сүм дуган олонтой.
Эшлэл
Ангилал:Германы урьдын мужийн нийслэл Ангилал:Баден-Вюртембергийн коммун Ангилал:Баден-Вюртембергийн суурин Ангилал:Баден-Вюртембергийн хотын тойрог Ангилал:Германы их сургуулийн хот
Жалал-Абад
Жалал-Абад (кирг. Жалалабат) — Киргиз улсын Жалал-Абад мужийн төв, 9 түмэн хүнтэй хот.
Мөн үзэх
Ангилал:Киргизийн хот Ангилал:Жалалабат мужийн суурин
Будашини гүнж
Будашини гүнж (хятадаар:不答昔你; пиньинь:Bù dá xī nǐ) бол Юань улсын Хайсан хүлэг хааны ахмад хүү Хүсэлэ хутагт хааны охин юм. Түүний хэдэн онд төрж, хэдэн онд нас барсан нь тодорхойгүй бөгөөд нөхөрт гарсан эсэх нь сайтар бичигдэж үлдсэнгүй бөгөөд дараах хэдэн тэмдэглэл үлдэж хоцорсон юм. Юань улсын сударт тэмдэглэгдсэнээр "Тайдингийн 4-р оны (1327 он) 8 сарын хөхөгчин гахай өдөр хааны зарлигаар гүнж Будашинид 4000 өлгий (Юань уосын үед 1 өлгий буюу ембүү нь 50 лан мөнгөтэй тэнцэдэг байсан) мөнгө өгөв." "Мөн оны 11 сарын улаан хулгана өдөр гүнж Будашинид 1000 өлгий (1 өлгий мөнгө 50 лан мөнгөтэй тэнцэж байсан) мөнгө өгөв" Харин дараагийн тэмдэглэл бол Жижэнгийн 1-р оны (1341 он) 2 сарын хөхөгчин хонь өдөр Тогоонтөмөр хаан зарлиг буулгаж хааны эгч Будашинид Минхуй жөн-и их эгчмэд гүнж цолоор шагнав. 1349 оны 7 сард эзэн хаан, гүнж Будашинид Пинжяний тариан газрын 50 цин газрыг хуваарилан өгөв. Үүнээс харвал түүний яг хэдэн онд төрсөн нь тодорхойгүй ч, Тогоонтөмөр хаанаас эгч тул 1320 оноос өмнө төрсөн гэдэг нь магадтай юм.
Эшлэл
Ангилал:14-р зуунд төрсөн Ангилал:14-р зуунд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын гүнж
Натаниэл Клайн
Натаниэл Эдвин Клайн (Nathaniel Edwin Clyne, 1991 оны дөрөвдүгээр сарын 5-нд Лондон хотод төрсөн) нь Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Саутхемптон хамгаалагч юм. Клайн нь 2012 оны 7 сарын 19-нд одоогийн багтайгаа 4 жилийн гэрээ байгуулан ирсэн.
Холбоос
Ангилал:Седльцед төрсөн Ангилал:1991 онд төрсөн Ангилал:Английн тамирчин Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Саутхемптон багийн тоглогч Ангилал:Англичууд
Бартан баатар
Хиад Боржигины Бартан баатар (1120-иод онд төрж, 1161 онд нас барсан) нь Их Монгол Улсыг үүсгэн байгуулагч Чингис хааны өвөг эцэг ба Хамаг Монголын Хабул хааны хоёр дахь хүү байжээ. Бартан баатар нь Мэнгитү хиан, Нэгүүн тайш, Есүхэй баатар, Даридай отчигин гэсэн дөрвөн хүүтэй. Гурав дахь хүү Есүхэй баатар нь Чингис хааны эцэг билээ.
Ангилал:Монголын язгууртан Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:12-р зууны ноёрхогч Ангилал:Боржигин Ангилал:Хиад боржигин Ангилал:Чингис хааны гэр бүлийнхэн Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:1161 онд өнгөрсөн
Баянхонгор (салаа утга)
Баянхонгор нь дараах утгуудыг зааж болно:
Дэлхий дахины вебийн консорциум
Дэлхий дахины вебийн консорциум (World Wide Web Consortium, W3C) бол Дэлхий дахины вебэд зориулсан технологиудын стандартыг боловсруулж хэрэгжүүлдэг байгууллага юм.
Стандартууд
W3C/IETF-ын стандартууд:
Ангилал:Стандартжуулалт Ангилал:Cascading Style Sheets
Уулын арвас хошуут
Уулын арвас хошуут (Andigena laminirostris) нь Ramphastidae овгийн шувуу юм. Энэхүү шувуу нь Эквадор, Колумб улсын нутаг, Андын нурууны чийглэг ойд амьдарна.
Голын халиу
Голын халиу (Lutra lutra, мөн Умардын халиу гэдэг) нь Суусрын овгийн махчин амьтан бөгөөд Европ, Азид тархан нутагладаг.
Голын халиу Монгол улсад устаж байгаа гоц ховор амьтан юм. Халх голд Амгалантаас улсын хил хүртэл, Шишгэд голд Тэнгис Шишгэдийн бэлчрээс улсын хил хүртэл нутгуудаар үзэгддэг.
Монгол улсад халиу агнахыг 1930 оноос хойш хуулиар хатуу хориглон дархалсан. Устах аюулд орж байгаа зэрлэг ургамал амьтны зүйлийн олон улсын худалдааны тухай 1973 оны конвенцийн I хавсралтад орсон. Халх гол, Доод шишгэдэд халиуны нөөц газар тогтоох, хадгалан байлгах, хамгаалах олшруулах зорилгоор хамгаалалтанд авсан.
Тархалт
Энэ зүйл халиу хамгийн өргөн тархсан бөгөөд Ази, Европ болон Африкт амьдарна. Нидерланд ба Швейцарт устсанд тоооцогдож буй. Латвид түгээмэл таарах ба мөн Норвеги, Их Британид бий. . Италид Калоре голын бүсэд таардаг.
Тэдний гол идэш нь загас бөгөөд мөн шувуу, шавьж, мэлхий, үет хөлтөн болон жижиг хөхтөн амьтан, тухайлбал залуу зулзаган Евразийн минж зэрэг иддэг. .
Ерөнхийдөө цэнгэг ус, хуурай газар амьдрах зохилдолгоотой боловч далайн эргийн давстай усанд амьдарч чадна. Гэхдээ арьс үсээ цэвэрлэхийн тулд байнга цэнгэг усанд орох хэрэгтэй аж. Биеийн урт 55-95 см мөч богинохон хурууны салаа арьсаар холбогдсон угаараа бүдүүн урт хөлтэй. Хүрэн халиун бор зүсмийн өтгөн ноолууртай. Тачир үслэг ан. Махилзаж суналзсан өвөрмөц хөдөлгөөнтэй.
Монгол улсын хувьд Монгол Алтай, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтий, Хянганы хаяа уулсын гол, зарим цэнгэг нуурт тархмал байгаад үгүй болжээ. Энэ зууны хорь, гучаад онд Онон, Минж, Завхан, Тэс, Тамир, Чулуут, Шишгэд, Дэлгэр мөрөн, Эг, Халх голын савд ховорхон үзэгддэг байжээ.1995 оны байдлаар Шишгэд голын Тэнгис-Шишгэдийн бэлчрээс улсын хил хүртлэх, Халх голд, Амгалантаас улсын хил хүртлэх зах хязгаарт маш цөөн үлдэж Бэлтэс, Эг, Тэс, Хуримт голын зарим хэсэгт хааяа гүйдлээр үзэгдэнэ. Халх, Нөмрөг голын шигүү бургас, монос, зэгс шугуйт зэлүүд ширэнгэ тохойд байралдаг. Шишгэдэд уулын тайгын гүн хавцал, өтгөн шигүү ой дундуур урссан өвөл харзалдаг, ширүүн урсгалтай боргиотой хэсэгт тааралдана.
Зан авир ба үржил
Голын халиу нь өөрийн эзэмшил нутагтай байх ба бусдаас сайтар хамгаалан ганцаар амьдрана. Нэг халиу дундажаар 18 км орчим газар эзэмшдэг аж.
Орогнодог нүхний амсар голын эрэгт, усний түвшнээс доод талд, харин хэвтэр ноохой нүхнийхээ мухарт эргээс 4 м хүртэл зайд газар доор 2 м хүртэл гүнд байна. Ноохойноосоо дээш цооног малтаж, хүн үл нэвтрэх, үзэхүйеэ бэрх өтгөн ширэнгэ дотор, эсвэл бутан доогуур салхивч, өрх гаргана.
Тоо толгой хомсдох шалтгаан
Далаад оны сүүлчээр Монголд 20 гаруйхан байв. Дээр үеэс хайр гамгүй агнаснаас хүн байнга нутагладаг том голуудын татамд аль хэдийн устаж, зэлүүд нутагт нэн цөөн үлдсэн. Өвөл хоол тэжээл хайх, нар салхинд гарах, үржлийн хосоо олж, хөөцөлдөх зэргээр уснаас гарч цас мөсөн дээгүүр хэсэх үед хүн золбин нохой, чоно, нохой зээх, бүргэд мөрдөн отож хороодог. Нүхний амсрыг мөс таглан хөлдөх, өрхөөр үер орж, эрэг нурж үүр байр усанд автах зэргээс бүлээрээ сөнөдөг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Суусар
Даян нуур
Усны температур сэрүүвтэр, 6-р сард 11.3 - 13.0°С. Нуурын тунгалагшилт бага бөгөөд бүдэг ногоон цайвар өнгөтэй. Арал хойг байхгүй, нуурын өмнөөс 100-120 м харьцах өндөр тологод түрж тусдаа булан тохой үүсгэдэг. Ёроолд нь өнгөр бүхий цайвар лаг шавар, морены бул чулуу, булан тохойгоор усны ургамалтай. Усны эрдэсжилт 0.05 г/л, сульфат ангийн натри магнийн төрлийн устай.
Нүүдлийн шувууд, баруун нуурын загасаар элбэг нуур юм.
Эшлэл
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн нуур Ангилал:Алтай Таван Богд
1 сарын 4
1 сарын 4 нь Григорийн тооллын жилийн 4 дахь өдөр юм. Мөн он дуустал 361 өдөр (өндөр жил бол 362 дэх) үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0104 #04
Цоохор хошуут арвас хошуут
Цоохор арвас хошуут (Selenidera maculirostris) нь Ramphastidae овгийн шувуу юм. Энэ шувуу нь Бразил, Парагвай, Аргентин улсын нутгаар амьдардаг.
Ангилал:Арвас хошуут
Макао
Макао нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын 2 тусгай захиргааны бүсийн нэг юм (нөгөө нь Хонконг). Макао нь Сувдан голын дельтийн баруун эрэгт, Гуандун мужтай хойд талаараа хиллэн, Өмнөд Хятадын тэнгисээр зүүн, өмнө талаараа хүрээлэгдэн оршино.
Тус бүс нутагт сүлжмэл эдлэл, тоглоом наадгай, аялал жуулчлал, мөрийтэй тоглоомын салбар буюу казино хөгжсөн. 2008 оны байдлаар дэлхийн хамгийн өндөр наслалттай нутаг болно.
Макао нь Португалын колони байсан бөгөөд Хятад дахь Европын анхны, бас сүүлчийн колони юм. Португалын худалдаачид анх 16-р зуунд Макаод ирж суурьшсан бөгөөд 1999 оны 12 сарын 20-нд Хятадад шилжүүлж өгөх хүртлээ захирчээ. Хятад-Португалын хамтарсан тунхаглал, Макаогийн Үндсэн Хууль ёсоор шилжүүлснээс хойш 50 жил буюу 2049 он хүртэл өндөр зэрэгтэй автономит эрх нь хадгалагдах юм.
БНХАУ-ын "Нэг улс, хоёр систем" бодлогын дагуу, БНХАУ-ын Төрийн зөвлөл Макаогийн батлан хамгаалах, гадаад бодлогыг хариуцах бөгөөд Макао нь өөрийн хуулийн тогтолцоо, цагдаа, мөнгөний болон гаалийн бодлого, хүн амын бодлоготой бөгөөд олон улсын байгууллага, арга хэмжээ зэрэгт төлөөлөгчдөө илгээх зэрэг асуудлыг бие даан шийдвэрлэдэг.
Түүх
Эртний өмнөд хятадын МЭӨ 4-2 мянган оны соёлын олдворууд байдаг. Цинь улсын (МЭӨ 221-206 он) Макаогийн газар нутаг Гуандун мужийн нтагт багтдаг байжээ. V зуунаас эхлэн Гуанжоу болон Зүүн өмнөд Азийн чиглэлд явдаг худалдааны усан онгоцууд түр зогсдог боомт хэлбэрээр ашиглаж байжээ. 1277 онд хятадын Сун улсын удирдагчид Монголын довтолгооноос энэ арал руу зугтаасан байна. Тэд анхны байнгын оршин суугчид болж сууршиж чаджээ.
Мин улсын (1368-1644) үед Макао арал руу Гуандун, Фуцзянь нутгийн загасчид суурших болсон байна. Тэд "А-ма" сүм барьсан байна. Энэ сүмийн нэрнээс «Макао» гэж үг гаралтай ажээ.
16-р зууны эхэн үед Макао жижиг суурин хэвээр байв. 1513 онд Португаличууд анх удаа Сувдан голын аманд бууж, 1517-1518 онд Хаожингаогийн ойр орчмын газар суурьшжээ. Энэ нь Хятадын эрх баригчдын дургүйцлийг төрүүлж, 1521 онд португалчуудыг Гуандун эргээс хөөн гаргажээ. Гэсэн хэдий ч 1536 онд хөлөг онгоц сүйрсний дараа Португалийн худалдаачид Хаожингаод гарч ирж 1553 онд Макаод худалдааны цэгээ байгуулжээ.
Европчууд Хятадын өмнөд эргийн бусад арлууд дээр суурьших оролдлого бүтэлгүйтсэн ч Макао цэцэглэн хөгжсөн байна. Португаличууд тус аралыг Гуанжоу болон Хятадын бусад бүс нутаг, мөн Японтой худалдаа хийх дамжлага бааз болгон ашиглаж байжээ.
Эшлэл
! Ангилал:Хятадын онцгой захиргаат бүс Ангилал:Португалын Ази дахь колоничлолын түүх Ангилал:Португал-Хятадын харилцаа Ангилал:Далайн чанад дахь түүхэн бүс нутаг Ангилал:Хятадын колоничлолын түүх Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Баянхонгор (хот)
Баянхонгор — Баянхонгор аймгийн төв, Монгол Улсын долоодугаар олон хүн амтай хот. Нутаг дэвсгэр засаг захиргааны хувьд адил нэртэй сум болдог. 2006 оны эцсийн байдлаар 26,252 оршин суугчтай байна.
Түйн голын хөндийд д.т.д 1859 м өндөрт 71 км2 талбай эзлэн оршино. Улаанбаатараас 630 км зайтай.
Тээвэр
Баянхонгор нисэх буудал (BVN/ZMBH) нь 1 шороон, 1 хатуу зурвастай бөгөөд Улаанбаатар хоттой агаараар холбогдоно.
Эшлэл
Ангилал:Монголын аймгийн төв Ангилал:Монголын суурин Ангилал:Монголын хот ! Ангилал:Баянхонгор аймгийн суурин
Бейкерсфилд
Бейкерсфилд (Bakersfield) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Калифорни Муж Улс дахь Керн тойрогт орших 347.609 оршин суугчтай хот юм. Хот 363,96 километр квадрат нутаг дэвсгэртэй.
Түүх
Одоогоос бараг 8000 жилийн өмнө Сан Хоакины хөндийн өмнө биед цөөн тооны анчид амьдарч байсныг археологийн судалгаагаар тогтоосон байна.
Хүн ам
1 1990–2010: Хүн амын тооллогын дүн; 2016: АНУ-ын Хүн амын тооллогын товчооны багцаалсан дүн
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот Ангилал:АНУ-ын хот  Ангилал:Калифорнийн суурин Ангилал:Калифорнийн тойргийн төв Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:1869 онд үүсгэн байгуулагдсан
Цагаан-Уул сум
Цагаан-Уул сум нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. 5,870 орчим км² газар нутагтайгаас 5,190 км² нь бэлчээр болно. 2005 оны байдлаар 5,145 оршин суугчтай байсны ихэнх нь халх, хотгойдууд юм. Сумын төв Шарга нь аймгийн төв Мөрөнгөөс баруунш 138 км, нийслэл Улаанбаатараас 840 км зайд оршино.
Эдийн засаг
-2014 оны жилийн эцсийн тооллогоор 1472 Өрх, 5348 хүн ам, 325799 толгой мал тоологдсон.2015  онд гурван буман малын баяраа  тэмдэглэнэ. малынхаа тоогоор аймагтаа 1 байр, Адуу, тэмээ, хониороо мөн тэргүүлдэг.Нийт мал  болон хониныхоо тоогоор  улсад 10 р байрт орж байна
Сонирхолтой газрууд
Сумын нутагт Сангийн Далай нуур бий. 1976 онд Тэсийн голын эхэн орчмоос Уйгурын үеийн олдвор олджээ. Тус суманд Сангийн далай, Гандан, Тунамал гэсэн  томоохон гурван нууртай, Жалханц хутагт Дамдинбазарын хийд байрлаж  байсан туурь Тосон багийн  Гурван модны хунх гэдэг газарт одоо хүртэл сүсэгтэх олны  хөл тасардаггүй. Тэсийн голын эх энэ сумын нутагт байдаг. "Оргомчийн булан" гэх үзэсгэлэнт сайхан газар, дэлгэр мөрөн голоор зүүн талаараа  хөрш сумуудтай эмжээрлэн хиллэсэн. эрт дээр үеэсээ анагаах  ухааны эрхэм чанар нь тогтоогдсон "Өвгөдийн рашаан"," Барчингийн рашаан ","Агарын рашаан", Мөсөн түрүүний булаг" зэрэг  лусын рашаанаар  дүүрэн нутаг юм.
Ном зүй
М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.192
Эшлэл
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хөвсгөл аймгийн сум
Крис Мартин
Кристопер Эйнтони Жорн "Крис" Мартин (1977 оны 3-р сарын 2нд төрсөн) нь Английн дуучин, хөгжмийн зохиолч, продюсер, мулти-хөгжимчин. Тэрээр Британы алтернатив рок Coldplay хамтлагийн үүсгэн байгуулагч, гоцлол дуучин. Тэрээр Дэвон мужийн Эксэтор хотын Вайтстон нэртэй газар төрсөн. Мартин 'Лондон их сургуулийн коллеж'-д суралцаж байхдаа Жонни Баклэнд-тай танилцан 1996 онд хамтлагаа Pectoralz нэртэйгээр байгуулж 1998 онд нэрээ Coldplay болгон өөрчилсөн.
Амьдралын эхэн үе болон боловсрол
Крис Мартин Английн Девон мужын Ексетер хотод төрсөн ба айлын 5 хүүхдийн хамгийн том нь юм. Түүний аав Эйнтони Мартин тэтгэвэрт гарсан нягтлан харин ээж нь Элисон Мартин нь дууны багш ажээ. Түүний гэр бүлийн бизнес болох "Martins of Exeter" 1999 он хүртэл үйл ажилгаагаа явуулжээ. Виллиам Виллет, дэлхийд анх удаа өдрийн илүү цагийг ашиглах санааг амжилттай туршиж амьдралд нээсэн бөгөөд тэрээр Крис Мартины элэнц өвөө юм.
Мартиний боловсрол нь Hylton хэмээх бэлтгэл сургуулиас эхэлсний дараа Ексетерийн сүмийн бага сургуульд суржээ. Бага сургуульдаа тэрээр анхны хамтлагаа байгуулж байжээ. Ник Рептон, Иван Гронов 2н хамт The Rocking Honkies гэсэн хамтлагтай байж. Тэдний анхны тоглолт нь тийм ч сайн байгаагүй. Ексетерийн сүмийн сургуулийн дараа Мартин Дорсетэд байх Шерборне-н хөвгүүдийн сургуульд элсжээ. Тэр сургуульд тэрээр ирээдүйн Coldplay-н менежер Пил Харвейтай танилцаж байж.
Мартин цаашлаад Лондоны Их сургуульд элсэн, Рамсай Халл хэмээх Дэлхийн эртний түүхийн танхимд суралцаж Грек, Латин чиглэлээр баклавар зэрэг хамгаалжээ. Тэнд л тэрээр ирээдүйн Coldplay-н андууд болох Жонни Баклэнд, Вилл Чампион, Гаи Берримантай танилцжээ.
Coldplay
Лондонгийн их сургуульд суралцаж байхдаа Мартин ирээдүйн хамтлагийн гитарчин Жонни Баклэндтай танилцан хамтлаг байгуулахаар шийдсэн. Улмаар тэд хамтлагтаа Гай Бэрримэн, Вилл Чэмпион нарыг элсүүлсэн. Тухайн үед Вилл Чэмпион бөмбөр богино хугацаанд тоглон сурч хамтлагт бөмбөрчинөөр элссэн. 1996 онд тэд Coldplay хамтлагийг байгуулсан, тэдний анхны нэр нь Pectoralz байсан ба түр хугацаанд Starfish нэртэйгээр байх явцдаа өөр нэгэн хамтлагийн санал болгосноор нэрээ Coldplay болгон өөрчилжээ. Учир нь тухайн санал болгосон хамтлаг энэхүү Coldplay нэрээ ашиглахаа больсон байна.
Хамтлаг 2000 онд Parachutes цомгоо гаргасан даруйдаа дэлхий нийтэд танигдаж алдар нэр, амжилт олж эхэлсэн. Тэдний Parachutes цомгийн Yellow дуу Чартын 4-р байранд бичигдэж Coldplay олны анхаарлын төвд авчирсан. Одоогийн тэд нийт 7 цомог үүнд : Parachutes, A Rush of Blood to the Head, X&Y, Viva la Vida or Death and All His Friends, Mylo Xyloto, Ghost Stories, A Head Full of Dreams цомгууд гаргаад байна. Мөн тэд хэд хэдэн EP гаргасны дотор Safety, Blue Room зэрэг багтана.