cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лхүнрэвийн Даваадорж
Бага нас
Даваадорж Хөвсгөл аймгийн Бүрэн сум, одоогийнхоор мөн аймгийн Төмөрбулаг сумын нутаг Эрчимийн нурууны Донхорын эх хэмээх газар ганц бие эмэгтэй Аюушийн хүү болон төржээ. Хоёр сартайдаа Лхүнрэв малчныд өргөгдөж, бага насаа Дэлгэрмөрөний хөвөөнд хонь мал хариулж, аав ээждээ туслан өнгөрүүлжээ.
Хилчин
20 настай Даваадорж 1946 онд эр цэргийн албанд мордож, Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагааны отрядад алба хааж байгаад баруун хилийн байдал хүндрэхэд Ховд аймгийн Алтай сумын Буданчийн хөх толгойн хилийн заставт очжээ. Энэ хугацаанд Даваадорж хилчин хөнгөн пулемётын наводчик болсон байв. 1948 оны 7–р сарын 6-наас цугласан Хятадын 150 гаруй цэрэг болон Хасагийн дээрэмчид тодорхой бус шалтгаанаар Монгол улсын хилийг сэтлэн дайрахад арваадхан байсан Монголын хилчид амиа тавин эцсийн мөч хүртэл эрэлхэгээр тулалджээ. Тэр тулалдаанаас төрөн гарсан баатруудаас Монгол улс (БНМАУ)-ын баатар цолыг Баянбалын Тэгшээ, Лхүнрэвийн Даваадорж хоёрт 1949 нэгдүгээр сарын 28-нд, Бэгзийн Гиваанд 1971 оны 10 сарын 13-нд нэхэн олгожээ.
Эх сурвалж
Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:Монголын хилчин Ангилал:Төмөрбулагийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1926 онд төрсөн Ангилал:1948 онд өнгөрсөн
Озоны давхарга
thumb|330px|Озоны давхргаийн озон-хүчилтөрөгчийн цикл
Озоны давхарга гэдэг нь дэлхийн агаар мандал дахь озон (O3)-ы өндөр агууламж өндөртэй хэсэг юм. Дэлхий дээрх нийт озоны 90 орчим хувь нь тус давхаргад, үлдсэн хувь нь газрын гадаргад байдаг. Тус давхарга нь нарнаас дэлхийд ирж байгаа дунд зэргийн долгионы урттай хэт ягаан туяа (UV-B)-г өөртөө шингээж, шим мандал (биосфери)-ын хүн, амьтан, ургамлыг хамгаалж байдаг. Дэлхийн аль хэсэгт байхаас хамаарч озоны давхаргын хэмжээ харилцан адилгүй ба мөн жилийн улирлын турш хэмжээ нь өөрчлөгдөж байдаг. Францын физикч Чарльз Фабри (en. Charles Fabry), Анри Буйссон (en. Henri Buisson) нар нарнаас ирэх цахилгаан соронзон долгионы спектрумыг судлах үедээ 1913 онд озоны давхаргыг илрүүлжээ. Энгийн спектрофотометр (Добсонметр)-ийг бий болгосон, Британийн цаг уурч Г.М.Б.Добсон давхраат мандал (стратосфери) дахь озоны хэмжээг газар дээрээс хэмжиж чадсан бөгөөд озоны давхаргын дэлгэрэнгүй шинж чанаруудыг судалсан юм. Добсон 1928 - 1958 онд озоны хяналтын станцын дэлхий нийтийн сүлжээг бий болгосон нь одоо хүртэл ажиллаж байна. Түүний гавьяаг мөнхөлж, агаар мандал дахь озоны агууламжийг Добсон нэгж (Dobson unit)-ээр хэмждэг.
Байрлал
thumb|330px| Брювер Добсоны урсгал (Озоны давхарга дахь озоны урсгал) Озоны давхарга газрын гадаргаас 10-16 километрийн өндрөөс эхэлж 50 километрийн өндөр хүртэл тархаж тогтох ба 20-30 км-т хамгийн их агууламжтай байдаг. Озоны молекул нь нарнаас ирэх өндөр энергитэй хэт ягаан туяа болон агаар мандал дахь хүчилтөрөгчийн молекул хоорондын үйлчлэлээр бий болдог. Иймд нарны гэрэл хамгийн их тусдаг экваторын бүсэд озон хамгийн ихээр бий болдог ч давхраат мандлын агаарын урсгал буюу Брювер Добсоны урсгал (en. Brewer Dobson circulation)-ын нөлөөгөөр дэлхийн бөмбөрцгийн өмнөд, хойд хагас руу зөөгддөг. Үүний нөлөөгөөр давхраат мандлын озоны агууламж экваторын бүсэд хамгийн бага, туйлын бүсэд хамгийн их байдаг.
Хэт ягаан туяа
thumb|330px|Агаар мандал болон озоны давхарга нарны хэт ягаан туяаг тодорхой хэмжээгээр шингээдэг. Цахилгаан соронзон долгионы үзэгдэх гэрлээс их энергитэй хэсгийг хэт ягаан туяа (en. ultra violet radiation) гэж нэрлэдэг ба долгионы уртаар UV-A (315≤λ<400 нм), UV-B (280≤λ<315 нм), UV-C (100 ≤ λ < 280 нм) гэж ангилдаг. Нарнаас ирж буй өндөр энергитэй, 200-315 нм долгионы урт бүхий хэт ягаан туяаны 97-99 хувийг озоны давхарга өөртөө шингээдэг. UV-C туяа агаар мандалд бүрэн шингэж, дэлхийн гадаргад ирдэггүй ба харин UV-B туяаны дийлэнх хэсгийг озоны давхарга шингээж, үлдсэн хэсэг нь шим мандалд нөлөөлдөг. UV-B туяа нь хүний арьсанд Д витамин ялгаруулах эерэг нөлөө үзүүлдэг боловч их хэмжээгээр өртвөл хүний арьсыг түлэх, арьсны хорт хавдар, нүдий болор цайх өвчлөлийн шалтгаан болдог сөрөг нөлөөтэй. Хэт ягаан туяаны хамгийн бага энергитэй UV-A туяаг озоны давхарга шингээдэггүй ба агаар мандлаар нэвтэрч, дийлэнх хэсэг нт газрын гадаргад ирдэг. Энэхүү туяа нь хүний арьсны гүнд нэвтэрч, арьсны уян хатан чанарыг алдагдуулах буюу арьсыг хөгшрүүлдэг.
Озоны цоорхой
thumb|330px|1979-2008 он хүртэл өмнөд туйлд озоны цоорхой томорсон хэмжээ 20 дугаар зуунд хүний үйл ажиллагаанаас бий болсон тодорхой химийн бодисууд давхраат мандалд хуримтдлагдсан нь озоны давхаргатай фотохимийн урвалд орж озоныг эрчимтэй задалсан ба ингэснээр озоны зохистой хэмжээ алдагдсан. Антарктид тивд ажиллаж байсан судалгааны багийн эрдэмтэд 1985 онд дэлхийн озоны давхарга нимгэрч байгааг анх ажиглажээ. Агаар мандал дахь озоны давхаргын хэвийн хэмжээ алдагдаж, нийт баганын озон 220 Добсон нэгжээс бага болох үзэгдлийг озоны "цоорхой" (en. ozone layer depletion) гэж нэрлэдэг. Давхраат мандлын агаарын урсгалын нөлөөгөөр озон, озон задалдаг бодис (ОЗБ)-ын агууламж туйлын бүсэд хамгийн их байдаг болон озон задлах химийн урвал маш бага температур (~-78°C)-тай нөхцөлд явагддаг зэргээс шалтгаалж озоны давхарга өмнөд туйл (Антарктид) дээр цоордог. Энэ аюулт үзэгдэлтэй тэмцэхийн тулд 1985 онд Дэлхийн озоны давхаргыг хамгаалах Венийн конвенц, 1987 онд Озон задалдаг бодисын тухай Монреалийн протокол зэрэг олон талт гэрээ хэлэлцээрийг дэлхийн улс орнууд соёрхон баталсан ба тэдгээрийн хүчийн чармайлтын үр дүнд озоны давхарга нөхөн төлөгдөх үйл явц ажиглагдаж эхэлсэн. Монреалийн протоколоор хүлээсэн үүргийнхээ дагуу дэлхийн улс орнууд ОЗБ-ын үйлдвэрлэл, хэрэглээгээ 2030 он гэхэд бүр мөсөн зогсоох ёстой.
Гадны холбоос
Ангилал:Агаар мандал
Хуягт тулааны тэрэг V барс
Хуягт тулааны тэрэг V „Ирвэс“ нь германы дунд танкийг 1942 онд MAN AG компани зохион бүтээсэн байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед 1943 оноос дайн дуустал 5976 ширхгийг үйлдвэрлэн армийн зэвсэглэлд авсан.
Ангилал:Вермаxтын гинжит тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Байлдааны танк Ангилал:Дунд танк
Словени
Словени, албан ёсоор Бүгд Найрамдах Словени Улс (Republika Slovenija) нь Төв Европын өмнөд хэсэгт, баруун талаараа Итали, зүүн болон өмнө талаараа Хорват, зүүн хойд талаараа Унгар, хойд талаараа Австри улсуудтай хиллэн орших улс юм. Баруун урд талд нь Адриатын тэнгис байдаг. Нийслэл нь Любляна.
Словени нь түүхийнхээ туршид бусад улсын харьяанд байж иржээ. Ромын эзэнт гүрэн, Венецийн Бүгд Найрамдах Улс (нэг хэсэг нь), Каринтийн ванлиг (орчин үеийн Словени улсын нутгийн хойд хэсэг), Ариун Ромын Эзэнт Гүрэн, Хабсбургийн ханлиг, Австрийн эзэнт гүрэн (хожмын Австри-Унгар), Словени, Хорват, Сербийн Улс, Серби, Хорват, Словеничуудын Хант Улс (1929 онд Югославын Хант Улс болсон); дэлхийн 2 дайны хооронд Италийн Хант Улс (нэг хэсэг нь)-ын мэдэлд байж, 1941-1945 онд Герман, Итали, Унгар, Хорватад эзлэгдэж, 1945 оноос эхлэн 1991 онд түүхэндээ анх удаа тусгаар тогтнолоо зарлах хүртлээ Холбооны Бүгд Найрамдах Социалист Югослав Улсад батаж байлаа.
Тус улс нь Европын Холбоо, Еврог хэрэглэгч улсуудын бүс - Еврозон, Шенгений гэрээ, Европын Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага, Европын Зөвлөл болон НАТО-гийн гишүүн болно.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Давид Ливингстон
Африк тивийг судлагч, Английн нэрт жуулчин Давид Ливингстон Шотландын Глазго хотноо төржээ. Ядуу амьдрал дунд өссөн Ливингстон 10 настайгаасаа үйлдвэрт ажилласан байна. Тэрээр ажиллахын зэрэгцээ хүн эмнэлэгийн ангид суралцаж 1840 онд эмчийн мэргэжилтэй болж, Өмнөд Африкт загалмайтны шашныг дэлгэрүүлэх элчээр ажиллажээ.
1850 онд Замбези мөрний эх хүрч тэнд боолын худалдаачид хар арьстныг хэрхэн авлаж олзолдгийг анх удаа үзэж, бүхий л амьдрал туршдаа боолчлолыг үзэн ядах болжээ. 2 жилийн дараа Ливингстонтом аялал хийсэн бөгөөд улмаар ихээхэн бэрхшээл туулж Атлантын далайн эрэг хүрчээ.Ингэж айлахдаа чичрэг өвчин тусжээ.1855 онд Энэтхэг орох далайн зам нээхээр зориглон гарч Замбези мөрнийг уруудан аялах зуур дэлхийн том хүрхрээний нэг Викторийн хүрхрээг нээжээ. 1858 онд Ливингстон Төв, Зүүн Африкийн судлах экспедиц зохион байгуулсан бөгөөд энэ аяллынхаа явцад Ширва, Ньяс нуурыг нээжээ.
Николя Батюм
Николя Батюм (Nicolas Batum, 1988 оны арванхоёрдугаар сарын 14-нд Лизьё хотод төрсөн) — Францын сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Портленд Трэйл Блэйзерс багийн жижиг довтлогч юм. Батюм нутгийнхаа Ле Ман (2006-2008) багаас драфтад оролцон №25-аар Хьюстон Рокетс багт сонгогдсон ч Портленд Трэйл Блэйзерс бүрэлдэхүүндээ элсүүлсэн байна.
Францын шигшээ багт 2011 онд ЕАШТ-д мөнгөн медаль хүртэж байсан юм.
Холбоос
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Францын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Францын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн довтлогч-хамгаалагч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Портленд Трэйл Блэйзерс багийн тоглогч Ангилал:Францчууд
Говийн махир хуруут гүрвэл
Говийн махир хуруут гүрвэл (Cyrtopodion elongatus) нь нэгэн зүйлийн геккон гүрвэл юм. Биеийн нийт урт 130 мм-ээс хэтрэхгүй жижиг гүрвэл. Их биеийн урт 58 мм, сүүл нь 75 мм-ээс уртгүй, их биеийн уртыг сүүлний уртад харьцуулсан харьцаа 0,7-0,8. Толгой дээрх хайрс нь жижиг мөхлөгөн, нуруун дээрээ гурвалжин хайрстай, тэдгээр нь зөв эгнээ үүсгэдэггүй. Сүүл нь дээд талаараа трапец хэлбэрийн цагираглаж байрласан хайрсаар, доод талдаа нэг эгнээ том хайрсаар хучигдсан байна. Бусад нарийн хуруут гекконуудаас ялгагдах онцлог нь хамрын хос хайрс нь сартгар. Бие нь саарал эсвэл цайвар бор өнгөтэй, шилнээс ууц хүртэл 5-6, сүүлэн дээрээ 7-10 бор юмуу хүрэн хөндлөн судалтай. Залуу гүрвэлүүдийн хөндлөн судлууд нь тод, сүүлний үзүүр хэсэг цагаан. Эр гүрвэл 4-7 ширхэг сүвтэй тэдгээр нь төгсгөлийн сүвний дээд талд өнцөг үүсгэсэн байдаг. Эм гүрвэлд эдгээр сүв байхгүй.
Тархац
Монгол, Хятадад тархсан.
Алтайн өвөр говийн Шар хулсны баянбүрд, Ногоон цав, Ингэн хөөвөрийн хоолой, Цуглабарын нуруу зэрэг цөлийн хадархаг нутаг, Цувраа хар, Хэрмэн цав, Наран булаг, Хайч уулд тохиолдоно. Энэ зүйл Зулганайн баянбүрдэд байдаг. Монголд далайн түвшнөөс дээш 700-1300м өндөрт нутаглах бөгөөд түүний идэш тэжээлийн нөөц нэн хязгаарлагдмал, өвөрмөц орчинд амьдардаг. Монголд 28,549км2 нутагт тархжээ. Чулуут цөлийн цав толгодын хормойн хад асга, гуу жалгатай газарт амьдарна. Алтайн цаад говийн Ногоонцавын хоолой, Хуцын хар уул, Цугалбар ус, Цувраа хар, Ингэн хөөвөрийн хоолой, Шар хулс зэрэг газар 1976 оноос хойш тархжээ.
Дүрслэл
Биеийн нийт урт 130 мм-ээс хэтрэхгүй жижиг гүрвэл. Их биеийн урт 58 мм, сүүл нь 75 мм-ээс уртгүй, их биеийн уртыг сүүлний уртад харьцуулсан харьцаа 0,7-0,8. Толгой дээрх хайрс нь жижиг мөхлөгөн, нуруун дээрээ гурвалжин хайрстай, тэдгээр нь зөв эгнээ үүсгэдэггүй. Сүүл нь дээд талаараа трапец хэлбэрийн цагираглаж байрласан хайрсаар, доод талдаа нэг эгнээ том хайрсаар хучигдсан байна. Бусад нарийн хуруут гекконуудаас ялгагдах онцлог нь хамрын хос хайрс нь сартгар.
Өнгө
Бие нь саарал эсвэл цайвар бор өнгөтэй, шилнээс ууц хүртэл 5-6, сүүлэн дээрээ 7-10 бор юмуу хүрэн хөндлөн судалтай. Хэвлий, сүүлний доод гадаргуу цагаан.
Нас ба хүйсний ялгаа
Залуу гүрвэлүүдийн хөндлөн судлууд нь тод, сүүлний үзүүр хэсэг цагаан. Эр гүрвэлүүд төгсгөлийн сүвний өмнө, өнцөг үүсгэсэн байдалтай 4-7 ширхэг сүвтэй. Эм гүрвэлд эдгээр сүв байхгүй.
Амьдрах орчин
Уулын бэлээр хад асганы ан цав, завсар, хөндий бүхий 3-4 м урттай, 2-3 м өндөртэй талбайд ихэвчлэн хосоороо (1:1), цөөн тохиолдолд 1:2 (1:1+1 субадульт) амьдарна.
Ангилал:Амьтан Ангилал:Монголын амьтан ургамал
Шар мөрөн (Хатан гол)
5464 км орчим буюу дэлхийн зургаадугаар урт мөрөн болох Шар мөрөн (黄河, Хуанхэ-хятад хэлээр -Шар мөрөн), өөрөөр хэлвэл Хатан гол Түвдийн нуруунаас эхээ авч Орин нуур, Жаран нуураар өнгөрч Хятадын умард талаар урсдаг. Хөхнуур-Төвөдийн өндөрлөгийн зах, Кунь-Лунь нурууны д.т.д. Түвдийн автономит улсын 4500-4800 м орчим өндрөөс (Баян хар уулнаас байж магадгүй) эх авч дорно, умар, өмнө, дорно гэсэн чигт мушгиран урсаж явсаар Шар тэнгист цутгадаг. Энэ мөрөн дээр 1960 оноос хойш 10 гаруй Усан цахилгаан станц барьсан байна. Сүүлийн жилүүдэд үйлдвэрүүдийн хаягдлаас болж Шар мөрөн ихэд бохирдож байгаа ажээ.
Лавлах бичиг
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Ганьсүгийн гол мөрөн Ангилал:Ниншягийн гол мөрөн Ангилал:Өвөр Монголын гол мөрөн Ангилал:Сычуанийн гол мөрөн Ангилал:Хөхнуурын гол мөрөн Ангилал:Хэнанийн гол мөрөн Ангилал:Шаньдуны гол мөрөн
Ах дүү Райт
Хүүхэд нас
Ах дүү Райт нар Рейхлин (1861—1920), Лорин (1862—1939), Уилбер Райт(1867-1912), Орвилл Райт(1871-1948), ихэр Отис ба Ида (1870, нярайдаа эндсэн), Катрина (1874—1929), нарын долоон хүүхэдтэй Милтон Райт(1828-1917), Сьюзен Кэтрин Коернер(1831-1889) нарын хүүхдүүд болон мэндэлжээ. Эцэг Райт нь Индиана Хантингтон хотын Христийн сүмийн хамба болох жил нь эхнэр нас барж, таван хүүхэдтэйгээ үлджээ. Энэ үед Орвилл хэвлэх үйлдвэрийн ажил эрхлэхээр дээд сургуулиасаа дундаас нь орхин гарсан бөгөөд ах Уилбертайгаа хамтран удалгүй хэвлэх үйлдвэр байгуулсан байна.
Судалгаа
thumb|left|Цаасан онгоцоо туршин зогсож буй Уилбер(зүүн) болон Орвилл нар, 1901 он 1892 оноос ах дүү хоёр унадаг дугуй засвар, худалдах үйлчилгээ эрхлэх компани байгуулан, дэлгүүр нээн ажиллуулдаг болов. Тэр хоёрын туйлын хүсэл зорилго нь нисэх төхөөрөмж бүтээх байлаа. Бага ахуйд нь аав нь нисдэг тэрэгний загвар бүхий тоглоом авч өгсөн нь агаарт нисэх хүсэл зоригийг бадамлуулж өгсөн ба бизнесийн үйл хэрэг нь тогтворжиж амжилттай болсон 1890 оны дунд үеээс эхлэн Леонардо да Винчи, Отто Лилиентал, Жорж Кэйли, Октава Шанюта нарын агаарын нисэх төхөөрөмжүүдийн загвар зургуудийг судлан нисдэг төхөөрөмж бүтээхэд бүхий л боломж бололцоогоо дайчлах болсон байна.
Ах дүү Райт нарын нислэг
thumb|left|1903 оны арванхоёрдугаар сарын 17-ны өдрийн түүхэн дөрөв дэх оролдлого 1903 оны арванхоёрдугаар сарын 17-ны өдөр Хойд Каролин мужийн Китти-Хоук хотоос холгүйхэн(10.3 км) ах дүү Райт нар 1902 онд бүтээсэн далавчны урт нь 9.8, нийт талбай нь 28.3 м2, их биеийн урт 4.9 м, цэвэр жин 53 кг бүхий моторгүй хөнгөн нисэх онгоцныхоо загвар дээр үндэслэсэн онгоцоо дөрвөн удаагийн оролдлогоор туршиж 20-р зууны түүхэн үйл хэргийг бүтээсэн билээ. Эхний оролдлогын үеэр салхины хурд ихэссэн буюу 9 м/с байсан тул төхөөрөмж нь 12 секунд нисэж 36.5 метр замыг туулаад газардсан байна. Тэдний дөрөв дэх оролдлого амжилттай болон 59 секундэд 260 метр зам туулан анхны нисэх онгоц бүтээгдсэн түүхтэй.
Уилбер Райт
Уилбер хэзээ ч гэрлэж байгаагүй. Тэр нэгэнтээ "эхнэр, онгоцтой болохгүй байх аа" гэж хэлж байсан гэдэг." 1912 оны тавдугаар сарын 30-нд гэдэсний хижиг өвчнөөр таалал төгсчээ.
Орвилл Райт
right|thumb|150px|Орвилл Райт, 1928. 1909 оны арваннэгдүгээр сарын 22-нд ах дүү Райт нарын байгуулсан «Райт Компани (Wright Company)»-аа Уилбергийг нас барсаны дараа удирдаж байгаад 1915 онд компаниа зарж Нью-Йоркоос эцэг, дүүгийнхээ хамтаар Охайо мужийн Оквуд хотын Хауторн Хилл дэх гэр рүүгээ нүүсэн байна. 1918 онд «1911 Загвар Б» хэмээх онгоцны загварыг бүтээгээд түүнээс хойш дахин нисэх онгоц бүтээгээгүй ажээ. Нисэх хүчний олон байгууллагуудад олон жил ажиллаж байгаад 1948 оны нэгдүгээр сарын 30-нд насан эцэслэжээ. Түүний амьдралын сүүлийн жилүүдэд тийрэлтэт хөдөлгүүр, дуунаас хурдан онгоцны түүхэн хөгжил эхэлсэн байсан билээ.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын зохион бүтээгч Ангилал:Ах ба эгч дүү Ангилал:Агаарын тээврийн пионер Ангилал:АНУ-ын агаарын тээврийн түүх Ангилал:Мюнхений техникийн их сургуулийн хүндэт доктор
Түмэн гол
250px|thumb Түмэн гол (Хятад хэл:, 두만강, 豆滿江) нь Пэкдү уулаас эх авч, Хятад, Хойд Солонгос, Оросын хилийн дагуу урсан Япон тэнгис буюу Зүүн тэнгист цутгадаг, 521 км урттай гол юм. Адгийн 17 км нь Хойд Солонгос ба Оросын, бусад хэсэг нь Хойд Солонгос ба Хятадын хилийн шугам болно. Голын нэр нь монгол хэлний түм буюу арван мянга гэдэг үгээс гаралтай. Орос хэлээр "Туманная река" гэдэг нь манант гол гэсэн утгатай юм.
1995 онд ОХУ, Монгол Улс, Хятад, Өмнөд Солонгос улсууд Түмэн голын эдийн засгийн хөгжлийн бүсийг байгуулах тухай гурван гэрээнд гарын үсэг зурсан.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Гириний гол мөрөн Ангилал:Приморийн хязгаарын гол мөрөн Ангилал:Умард Солонгосын гол мөрөн Ангилал:Умард Хамгён Ангилал:Хилийн гол мөрөн Ангилал:Япон тэнгисийн усны систем Ангилал:Янган
Токиогийн олимп (1964 он)
Зуны олимпын XVIII наадам буюу Токиогийн олимп  (XVIII Olympic Summer Games) нь 1964 оны 10 сарын 10-наас 10 сарын 24-нд Японы Токио хотноо зохион байгуулагдсан зуны олимп юм. Токио хот нь 1940 оны зуны олимпыг зохион байгуулах эрхийг авсан ч Япон улс Хятадад халдан довтолсны улмаас Хельсинки хотод эрхийг нь шилжүүлсэн ч Дэлхийн хоёрдугаар дайны улмаас уг олимп зохиогдож чадаагүй билээ. Ийнхүү 1964 онд Ази тивд анх удаа олимпын наадам зохиогдсон нь энэ юм. Апартеидийг өөгшүүлж байсан Өмнөд Африк улсыг уг олимпод оролцохыг нь хориглосон.
Зуны олимп ын XVIII наадам 1964 оны 10-р сарын 10-наас 10-р сарын 24 хүртэл Японы Токио хотноо зохион байгуулагджээ. Ази тивийн хотод зохион байгуулагдсан анхны олимп байсан бөгөөд манай монголчуудын хувьд ч хамгийн анхны олимпдоо оролцсон нь байсан юм. “ТОКИО 1964”-д манай улс спортын таван төрөлд эрэгтэй 17, эмэгтэй 4 нийт 21 тамирчны бүрэлдэхүүнтэй оролцож байсан.
Нийт 93 улсын 5151 тамирчин оролцож байсан 1964 оны олимпын нээлтийн үгийг эзэн хаан Шоова хэлж, бамбарыг нь японы тамирчин Сакаи Ёшинори асааж байв.
Зохион байгуулах хотыг сонгосон нь
1959 оны 5 сарын 26-нд Баруун Германы Мюнхен хотод болсон ОУОХ-ны 55-р чуулганаар болсон санал хураалтаар Токио хот Детройт, Брюссель, Вена хотуудыг ялж, зуны олимпын XVIII наадмыг зохион явуулах эрхтэй болсон.
ОУОХ-ны санал хураалтуудын үр дүнг харуулсан вэб хуудсаас доорх дүнг авав.
Медалийн хүснэгт
Медалийн чанараар тэргүүлсэн 10 улсыг доорх хүснэгтэд жагсаав:
Монгол улс Токиогийн олимпод
Монгол улс зуны олимпод анх удаагаа оролцсон нь 1964 оны Токиогийн олимп байлаа. Спортын 5 төрөлд 21 тамирчнаа оролцуулсан ч медаль хүртэж чадаагүй.
Эшлэл
Ангилал:1964 оны спортын арга хэмжээ Ангилал:Японы олимпын наадам
6 сарын 21
6 сарын 21 нь Григорийн тооллын жилийн 172 дахь (өндөр жил бол 173 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 193 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0621 #21
Умард ба Өмнөд улсуудын үе
Умард ба Өмнөд улсуудын үе нь 420-589 он хүртлэх үе гэж 420 онд Зүүн Жинь улсыг Лю Сун улс мөхөөж гарч ирээд Хөх мөрнөөс өмнө зүгийн газарт оршин тогтнох болж, умард зүгийн газрыг нь Тобагийн Вэй улс орших болсон. Чухамдаа энэ үед хятадын хойд нутгийг Сяньби угсааны Тоба, Юйвэнь, Гао овгийн хаад захирч, өмнөд нутгийг хань үндэстэний Лю, Сяо, Чэнь овгийн хаад захирч тус тусын газрыг хуваан захирсан.
Оршин тогтнож байсан улсууд
Ангилал:Хятадын династи
Синди
thumb|Нэгэн Синди айл thumb|Пакистан дахь Синд мужын байршил Синдхи эсвэл Синди (سنڌي) гэж Пакистан улсын Синд мужийн уугуул Синди хэлтэн хүнийг хэлдэг. Пакистанд 53,410,910, Энэтхэгт 2,810,000 , нийт 58 сая орчим Синди хүмүүс байдаг. Олонх нь Ислам шашинтан.
Тайлбар
Ангилал:Синд Ангилал:Пакистан дахь угсаатан Ангилал:Энэтхэг дэх угсаатан
Кавказын нуруу
thumb|250px|Сванети, Гүрж Кавказын нуруу нь Евразийн эх газарт, Хар болон Каспийн тэнгисүүдийн хооронд буюу Кавказын бүс нутагт орших уулсын систем юм.
Кавказын нуруу нь дараах 2 нуруунаас бүрэлдэнэ:
Их Кавказын нуруу нь Хар тэнгисийн зүүн хойд булан дахь Сочи хотын орчимд Кавказын Байгалийн Нөөц Газраас эхлэн ерөнхийдөө зүүнээс зүүн өмнө зүг рүү сунасаар Каспийн тэнгисийн эрэг дээрх Баку хотын орчимд хүрнэ. Харин Бага Кавказ нь Их Кавказтайгаа параллелиар, дунджаар 100 км өмнө зүгт байрладаг. Месхетийн нуруу нь Бага Кавказын уулсын системд багтана. Их, Бага Кавказын нуруунууд Лихийн нуруугаар холбогддог бөгөөд тэр нь Колхис болон Курагийн нам дор газруудыг заагладаг. Бага Кавказ болон Арменийн уулархаг газар нь нийлээд Транскавказын уулархаг газрыг бүрдүүлнэ. Кавказын нурууны хамгийн өндөр цэг нь далайн түвшнээс дээш 5,642 метр өргөгдсөн, Их Кавказын Эльбрус оргил юм. 2014 оны өвлийн олимпын зарим уралдаан тэмцээнүүд Сочи орчмын, Кавказын нурууны уулст зохион байгуулагдах болно.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн нуруу Ангилал:Европын нуруу Ангилал:Азербайжаны нуруу Ангилал:Арменийн нуруу Ангилал:Гүржийн нуруу Ангилал:Ираны нуруу Ангилал:Оросын нуруу  Ангилал:Азийн бүсчлэл Ангилал:Европын бүс нутаг судлал Ангилал:Азербайжаны газар зүй Ангилал:Арменийн газар зүй Ангилал:Гүржийн газар зүй
Сондорт гургалдай
Сондорт гургалдай (Luscinia svecica) нь Намнаахайнхан овгийн шувуу юм. thumb|left|Эмэгчин.
thumb|left|Улаан толбот угсаа
Тэд нүүдлийн шувууд бөгөөд Европ, Ази, Аляскад хус мод, бут сөөгтэй чийглэг ойд амьдрах ба Африк, Энэтхэгт өвөлжинө. Дов сондуул, намхан бутанд үүрээ засдаг.
Гадаад төрх
Сондорт гургалдай нь 13-14 см, нуруун хэсэг нь бор, хоёр хажуу нь улаан хар сүүлтэй. Эрэгчингийн энгэр нь хар эмжээртэй хөх цэнхэр өнгөтэй байна. Зарим нь, Евразийн хойд хэсгийн L. svecica svecica нь цэнхэр энгэрийн голд улаан толботой байдаг.
Харин L. svecica cyanecula  зэрэг өмнөд ба төв Европын угсаа нь цэнхэр цээжний голд цагаан толботой юм. Туркийн L. svecica magna  нь толбогүй.
Эрэгчин гургалдайн дуу, жиргээн нь чанга, олон янзын байх ба Зулбаран гургалдайнхтай төстэй юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Намнаахайнхан Ангилал:Монгол орны шувууд Ангилал:Евразийн шувууд
Бөмбөг
thumb|Хөлбөмбөгийн бөмбөг Бөмбөг ( Англиар Ball; Оросоор Мяч) нь бөөрөнхий маягийн бөмбөрцөг эсвэл өндөглөг хэлбэртэй янз бүрийн зориулалтаар хэрэглэх биет, эд зүйл юм. Бөмбөгөөр тоглох наадаануудад бөмбөгийг цохих, өшиглөх, шидэх зэргээр тоглодог.
Дүрс
Ангилал:Бөмбөгт тоглоом Ангилал:Тоглоом (наадах хэрэгсэл)
Өнгөлүүрт гургалдай
Өнгөлүүрт гургалдай, Luscinia calliope, нь Намнаахайнхан овгийн шувуу юм. Тэд нүүдлийн шувууд бөгөөд Сибирийн шилмүүст ойд нутаглаж, Энэтхэг, Индонез зэрэг улсад өвөлждөг. Ховор тохиолдолд баруун Европт хэрмэл байдлаар таарна. Голдуу хорхой шавьжаар хооллох ба ургамлын үр мөн иддэг. Газар дээр үүрээ засдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Намнаахайнхан Ангилал:Монгол орны шувууд
Палеонтологи
Палеонтологи (Грек гаралтай: paleo, "эртний"; ontos, "орших"; λόγος, logos, "мэдлэг") нь эртний амьтан, ургамлын үлдэгдлийн судалгаан дээр тулгуурлан, Дэлхий дээр оршин байсан эртний амьдрал, түүний төрлүүдийг тодорхойлдог Биологи ба Геологийн шинжлэх ухааны уулзвар дээр оршдог салбар шинжлэх ухаан юм. Энгийн үгээр тодорхойлбол «палеонтологи» бол «эртний амьдрал судлал» юм. Палеонтологи нь шинжлэх ухаан болохуйц 18-р зуунд Жорж Кювьегийн харьцуулсан анатомийн ажлын үр дүнд бий болж, 19-р зуунд эрчимтэй хөгжиж байв. Палеонтологийн шинжлэх ухаан нь амьтадыг эрмэл үлдэгдэлийг олж тодорхойлсоноор өнөө оршин буй байгалийн түүхийн далд хэсгийг нээн илрүүлж, улмаар эволюцын онолыг улам баталгаажуулж байдаг. Энэ гайхалтай шинжлэх ухаан маш олон төрлийн арга хэрэгсэлийг ашигладаг. Тухайлбал, инженерийн, математикийн, биохимийн, цөмийн физикийн аргуудыг судалгаандаа хэрэглэдэг. Палеонтологийн судалгаагаар дэлхий дээр 3.8 тэрбум жилийн өмнө анх амьд биет бий болжээ гэдгийг тогтоожээ. Мөн янз бүрийн эрмэл үлдэгдэлд үндэслэн эртний байгаль цаг уур, орчны өөрчлөлт, амьтадын хувьсал, устал мөхөл, дэлхийн геотогтоцын түүх зэргийн сэргээн мэдэж болдог. Эрмэл үлдэгдэлийн насыг цацраг идвэхт нүүстөрөгчийн аргаар мэдэж болдог боловч ихээхэн учир дутагдалтай. Олж нээсэн амьтадын үлдэгдэлийг Карл Линнейн уламжлалт ангилал зүйд гадаад шинжийг нь үндэслэн байрлуулдаг. Гэвч орчин үед ихэнх амьд организмыг амьдралын модонд байршуулах багцлах арга хэрэглэх болсон бөгөөд ДНХ дараалалд үндэслэн илүү нарийвчилсан ангилал хийдэг. Орчин үеийн энэ нарийвчилсан ангилал нэн эртэний эрмэл үлдэглийн хувьд туйлын хүндрэлтэй байдаг. Сүүлийн үед нуклеотидийн дараалалын өөрчлөлтөнд үндсэлсэн молекул цаг тодорхойлох арга гарсан боловч түүний үнэн бодит байдлын талаар үргэлж асуудалтай байдаг.
Ангар мөрөн
Ангар мөрөн (Ангара́) —ОХУ-ын Зүүн Сибирь дахь Байгал нуураас эх авдаг цорын ган мөрөн. 1779 км урсаад Енисейд цутгадаг мөрөн. ОХУ-ын Эрхүү муж, Красноярскийн хягзаарын нутгаар урсдаг мөрөн.
Палеонтологи
Тодорхойлолт
Палеонтологийн бол эртний амьдарлын тухай судлах ухаан гэж энгийнээр тодорхойлж болох юм. Эрдэмтэд өнгөрсөн үед байсан амьдарлын талаар хэд хэдэн чиглэлд мэдээлэл цуглуулдаг. Тэдгээрт амьдарлын үүсэлийг тодорхойлох, байсан цаг үеийг тодорхойлох, өнгөсөн цаг хугацааны органик болон органик бус дэлхий ертөцийн далаарх мэдээлэлүүд багтдаг.
Ангар мөрөн
Ангар мөрөн дээр Эрхүүгийн, Братскийн, Усть-Илимын болон Богучаны зэрэг 4 Усан цахилгаан станцууд барьсан байна.
Палеонтологи
Түүхийн шинжлэх ухааны нэг хэсэг болох
Палеонтологи нэг талаас Архелоги, Биологи, филологи, Космологи, Геологи, Астрономын хамтаар түүхийн шинжлэх ухааны нэгэн бүрэлдэхүүн хэсэг гэж хэлж болно. Энэ нь уг шинжлэх ухаан өнгөрсөн цаг үед болсон үзэгдэлийг тодорхойлох, шалтгааныг тайлбарлах оролдлого хийдэг үндсэн зорилготой нь холбоотойгоор урган гардаг. Иймээс уг шинжлэх ухаанд гурван үндсэн бүрдэл байдаг. Үүнд: баримт, үйл явдалыг тодорхойлох, олон янзын өөрчлөлтийн шалтгааныг тайлбарлах онол боловсруулах, тэдгээр боловсруулсан онолоо шинжлэх ухааны баримтуудад хэрэгжүүлэх гэсэн гурван бүрдэл хэсэг болно.
Ангар мөрөн
Энэ мөрөнгийн эрэг дээр оросын Эрхүү, Ангарск, Усолье-Сибирское, Свирск, Братск, Усть-Илимск, Кодинск зэрэг хотууд байралдаг байна.
Палеонтологи
Төрөл шинжлэх ухаанууд
Хэдийгээр уг шинжлэх ухаан нь геологи биологийн завсрын шинжлэх ухаан гэгдэх боловч орчин цагт биологийн талруугаа ихэд хэлбийх болсон нь Эволюцын онолд тулгуурлан аливаа үлдэгдэлийг судалж дүгнэлт онол гаргах болсонтой холбоотой юм. XIX зуунаас XX зууны эхэн үе хүртэл их сургуулиудын геологийн салбар сургуулиудад палеонтологийн салбар харьяалагддаг байжээ. Учир нь чулуулагийн насыг тодорхойлоход палеонтологийн баримтууд чухал байсан. Мэдээжээр биологийн салбарууд бага зэрэг сонирхож эхэлж байжээ. Палентологи нь Архелогийн шинжлэх ухаантай зарим хэсгээрээ давцхал гардаг бөгөөд Антропологийн шинжлэх ухаанч мөн үүнд хамаарна. Судалгааны арга, судлагдаж байгаа зүйлээс хамааран математик, цаг уур, одон орон, геофизик зэрэг ухаантай ямар нэгэн хамжээгээр хамааралтай. аврага том биетэй амьтад хэр хурдан хөдөлдөг байв, яаж нисдэг байв биеийн нэг хэсгийн үлдэгдэлээр бүхэлдээ уг амьтан ямар хэмжээтэй байв гэдгийг тодохойлоход инжнерийн шинжлэх ухаан зайлшгүй хэрэглэгддэг.
Ангар мөрөн
Байгаль орчны бохирдол
Ангар голын эрэг дээр олон аж үйлдвэрүүд төвлөрч байгаа нь байгалийн бохирдолын асуудлуудыг бий болгож байгаа бөгөөд үүний дотор бохирдсон бохир усыг урсгаснаас байгалийн усны чанар муудаж байгаа нь түгшүүр зарлаж байна.
Тус бүс нутагт дахин боловсруулсан болон дахин боловсруулсан усан хангамжийн эзлэх хувь бага байна; олон хотуудад цэвэрлэх байгууламжууд хэт ачаалалтай, үр ашиггүй ажиллаж, шинээр барих ажил бараг зогсоод байна.
Эшлэл
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Красноярскийн хязгаарын гол мөрөн Ангилал:Эрхүү мужийн гол мөрөн
Палеонтологи
Түүх
Леонардо да Винчи 16-р зууны эхээр Веронагийн ойролцоох чулуужсан хясаа нь хуурай газар, далайн хилийн өөрчлөлтийн улмаас тэнд дууссан далайн нялцгай биетний үлдэгдэл байсан гэж бичсэн боловч энэ санаа нь удаан хугацаанд давамгайлсангүй. 16-18-р зууны үед эртний философичдын дэвшүүлсэн таамаглал илүү өргөн тархсан бөгөөд үүний дагуу чулуужсан яс нь ямар нэгэн хэлбэр үүсгэгч хүчний нөлөөн дор чулуужсан чулуулагт шууд ургадаг. Үүний зэрэгцээ олдворууд амьд оршнолуудтай ижил төстэй байгаа нь хоёулаа ижил хүч, энергийн нөлөөн дор үүссэний үр дагавар гэж үздэг байв.
Францын эрдэмтэн Жан Леопольд Кювье (франц. Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier; 1769—1832) нь палеонтологийг шинжлэх ухааны салбар болгон үндэслэгч гэж тооцогддог. Палеоботаник үүссэн нь Адольф Бронгниардын нэртэй холбоотой юм. Жан Батист Ламарк хувьслын анхны онолыг бүтээжээ. Карл Рулиерийн палеонтологийн чиглэлээр хийсэн судалгаа онцгой байр суурь эзэлдэг.
Палеонтологийн хөгжлийн шинэ үе шат нь 1859 онд Чарльз Дарвины хувьслын хамгийн бүрэн гүйцэд онол гарч ирснээр эхэлдэг бөгөөд энэ нь байгалийн шинжлэх ухааны цаашдын хөгжилд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлсэн юм.
Владимир Ковалевский палентологит мөн ихээхэн хувь нэмэр оруулсан эрдэмтэн юм.
Монголын палеонтологи
Рой Чапмэн Эндрюсын удирдсан Төв Азийн гуравдугаар экспедиц 1922 оны хавар Монголд ирж өнөөгийн Баянхонгор аймгийн нутаг Бөөцагаан нуур, Өөшийн нуруу, Луугийн худаг, Арц богд Баянзаг зэрэг газар малтлага хийж хирс маягийн аварга үлэг гүрвэл (Baluchitheriym), тоть хошуут үлэг гүрвэл (Psittacosaur protiguanoddon) зэргийг олжээ. Мөн шүдгүй махан идэшт үлэг гүрвэлийг ч анх эндээс олсон юм. Овираптур (Oviraptor) нь шүдгүй боловч бусад үлэг гүрвэлийнхээ өндгийг хулгайлан иддэг амьтан байжээ. Тэдний нээсэн үлэг гүрвэлийн арвин олдвор бүхий энэ газар нь Flaming Cliff буюу Асаж буй толгод гэсэн нэрээр дэлхийд алдартай болсон Баянзаг юм. Тэр хавийн шаварлаг хурдаснаас тогтсон хадны гал улаан өнгөнөөс болж ийнхүү нэрлэгдсэн ажээ.
Гайхамшигт олдворууд: Дэлхийн II дайны Оросын эрдэмтэд Нэмэгт уулнаас урд өмнө нь олдож байгаагүй 30 метр өндөр, өвсөн тэжээлт, 4 хөлт үлэг гүрвэлийг анх удаа нээсэн учраас олдсон газрынх нь нэрийг оролцуулан Нэмэгтсаурус (Nemegtosaurus) гэж нэрлэсэн байна. Түүний дараа махан идэшт Тарбозавр (Tarbosaurus), хуягт Таларурус (Talarurus), нугасан хошуут Сауролопус (Saurolophus) гэх мэт үлэг гүрвэлүүдийг олжээ.
1960-1970 онд Польш-Монголын хамтарсан судалгааны баг дэлхийд алдартай “Fighting Dinosaurs” буюу “ноцолдож буй үлэг гүрвэл” нэртэй олдворыг олсон юм. Энэ олдвор нь нас бие гүйцсэн өвсөн тэжээлт Протосератоп, махан идэшт Вилосираптортой зууралдаатай үхсэн байдлаар олджээ. 1995 онд Монгол-Японы хамтарсан экспедици судалгаа явуулсны үр дүнд Протосератоп үлэг гүрвэлийн “бөөнөөр үхсэн зулзага” бүхий олдворыг нээсэн юм.
Монголын ШУА-ийн Палеонтологийн хүрээлэн үйл ажиллагаа явуулж байна. Мөн "Монголын палеонтолги" сэтгүүл гаргадаг байна.
Ринченгийн Барсболд гэж монголын палеонтологич эрдэмтэн.
Арван зургаан улс
Арван зургаан улсын үе нь 304-439 оны хооронд Хятадын хойд нутагт богино хугацаанд бие биенээ мөхөөж гарч ирсэн нүүдэлчдийн улсуудыг хэлнэ. Энэ үеийг бас "Таван Хугийн 16 улсын үе" гэдэг. Энэ улсуудыг багцлан үзвэл:
Эдгээр улсуудыг Өмнөд Хүннү, Юйвэнь, Динлин, Сяньби, Ди аймгийнхан байгуулсан ба 439 онд хамгийн сүүлийн улсыг Тоба Вэй улс эзлэн авснаар Хятадын умард нутаг Тобагийн мэдэлд орсон.
Мөн үзэх
Ангилал:4-р зуун Ангилал:5-р зуун
Шерман танк
М4 Шерман (M4 Sherman) буюу Шерман танк нь АНУ-ын дунд ангиллын үндсэн танкаар Дэлхийн хоёрдугаар дайнд оролцжээ. Шерман дунд танкийг 1940 онд зохион бүтээж, 1941 оноос эхлэн олноор үйлдвэрлэсэн бөгөөд АНУ-ын армийн зэвсэглэлд 1955 он хүртэл байсан ба үйлдвэрлэсэн тоогоороо Оросын Т-34 танкийн дараа ордог байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед 1942 оноос дайн дуустал 49,234 ширхгийг үйлдвэрлэн армийн зэвсэглэлд авсан.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны зэвсэгт хүчний тээврийн хэрэгслийн төрөл Ангилал:Байлдааны танк Ангилал:Дунд танк Ангилал:Солонгосын дайн Ангилал:Гинжит тээврийн хэрэгсэл
Олимпын хүндийн өргөлтийн тэмцээн
Олимпын хүндийн өргөлтийн тэмцээн нь 1920 оны зуны олимпоос хойш бүх зуны олимпын наадмын хөтөлбөрт багтаж байна. Түүнчлэн Грекийн Афин хотод зохиогдсон 1896 оны анхдугаар зуны олимп, мөн 1904 оны олимпод багтаж байв.
Эрэгтэй
Эхний үед олимпын наадмуудад тамирчид жингийн ангилалгүй өрсөлддөг байв.
1920 онд олимпын наадмын тавцанд буцаж ирэхдээ жингийн ангилалтай болжээ. Ангиллын тоо, ангилал тус бүрийн жингийн хязгаар нь хэд хэдэн удаа өөрчлөгдөж байсан бөгөөд доор хүснэгтээр үзүүлэв.
Эмэгтэй
Эмэгтэйчүүд 2000 оны Сиднейн олимпоос эхлэн олимпийн тавцанд өрсөлдөх болжээ. Тэд дараах жингийн ангиллаар өрсөлддөг:
Монголын Пионерын Байгууллага
Д. Сүхбаатарын нэрэмжит Монголын Пионерын Байгууллага (Албан ёсны нэр Монголын Пионерийн Байгууллага нь зөв бичгийн дүрмийн алдаатай) нь Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсад байсан сурагч залуусын холбооны нэр юм. Пионер гэдэг үг нь аливааг анхлан нээгч, шинийг сэдэгч гэсэн утгатай үг юм. Тиймээс эрдэм номд шамдан суралцаж,ирээдүйд ажилчин, малчин, багш, инженер, эрдэмтэн болж эх орондоо социализм, коммунизмыг гардан байгуулах монголын багачуудын холбоог пионерын байгууллага гэж нэрлэжээ.
Түүхэн тойм
1925 оны Тавдугаар сарын 8-нд Бүх Монголын залуучууд эвлэлдэн нэгдэх, хойчийг залгамжлагч Пионер хэмээх багачуудын холбоо байгуулагдсанаар Монгол улсын хүүхдийн байгууллагын шинэ цагийн түүх бичигджээ. Монголын Пионерын байгууллага үүсч хөгжсөн түүх нь Монголын Хувьсгалт Залуучуудын Эвлэл тэй салшгүй холбоотой.
1926 онд "Залгамжлагч" сэтгүүл хэвлэгдэж эхэлсэн нь хот хөдөөгийн пионерын ажлын байдал, ЗХУ болон гадаадын пионерын амьдрал, тэмцэл, тэрчлэн пионерын байгууллагын дүрэм заавартай танилцуулах боломжийг нээжээ. Мөн онд пионерын удирдагч нарыг бэлтгэх түр сургууль байгуулж 7-10 насны сурагчдыг "Баатарчууд " гэж нэрлэж, тэдний дунд ариун цэвэрч, нягт нямбай байдал эзэмшүүлэх, шинэ дуу заах, биеийн тамирын хичээл сургуулилалт хийлгэх зэрэг ажлыг эвлэл, пионерын байгууллага удирдан явуулах болсон байна.
Пионерын байгууллага нь феодал, ноёдыг эсэргүүцсэн "пионер, сурагчдын жагсаал " зохиож, бүрээ бөмбөрөө нижигнүүлэн, туг далбаа барьж хувьсгалт уриа лоозон цуурайтуулан явах, сургуульд элсээгүй ядуу ардын хөвгүүд охидод эрдэм соёлын ач тусыг танин мэдүүлэх зэрэг олон хэлбэрийн ажил зохиож байжээ.
1930-аад оноос улс даяар соёлын довтолгоон эхлэхэд "Бичиг үсэгт сургах пионерын аян" өрнөж "ном унших гэр" бичиг үсэгт сургах бүлгэм, дугуйлан түр сургуульд залуучууд, пионер, сурагчид багшаар ажиллаж эхэлжээ.
1939 онд Монголын өсвөрийн пионерын шинэ тангараг зохиогдож, түүнд "Пионер би фашистын түрэмгийлэгчдийг үнэн голоосоо занан үзэх бөгөөд эх орноо хамгаалах их хэрэгт өөрийн биеийг цуцалтгүйгээр бэлтгэн байхыг бидний энх жаргалын төлөө амиа өгсөн баатар тэмцэгчдийн нэрээр тангараглана. Тэдний цус пионер миний галстук, манай улаан туг дээр дүрэлзэн байгааг бид мөнхөд санан дурсана" гэж пионерууд гар өргөн андгайлдаг байв.
Уриа
"Монгол Ардын Хувьсгалт намын үйл хэргийн төлөө хэзээд бэлхэн байгтун!"
Тангараг
...овогтой...би Д.Сүхбаатарын нэрэмжит Монголын Пионерын Байгууллагын эгнээнд багтан орж, Монгол Ардын Хувьсгалт Намын үйл хэрэгт үнэнч байж, социализмын бүрэн төгс ялалтын төлөө мятрашгүй тэмцэж, Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын пионерын чин эрмэлзлийг ямагт биелүүлэхээ өөрийн нөхдийн өмнө баясгалантайгаар тангараглаж байна!
Чин эрмэлзэл
Энэ нь пионер сурагч болгоны ажил хөдөлмөр, хичээл сурлага, хүмүүжилдээ ёсчлон дагаж мөрдөх хууль бөгөөд пионерын билэг тэмдэг багтана.
Бэлгэ тэмдэг, онцлог
Д.Сүхбаатарын нэрэмжит Монголын Пионерын Байгууллагын бэлгэ тэмдэгт "Пионер" гэдэг нэр, уриа, дуудлага, тангараг, чин эрмэлзэл, туг, бүлгийн дарцаг, ёсолгоо, улаан бүч, тэмдэг, пионерын хамт олны нэрэмжит цол зэрэг багтана.
Туг, улаан бүч, дарцаг
Пионерын байгууллагын туг, улаан бүч, тэмдэг, бүлгийн дарцаг зэрэг зарим бэлгэ тэмдэг нь пионерын онцлогийг нэгэн адил төлөөлнө. Пионерын онцлогт бүрээ, бөмбөр, пионерын байгууллагын шагнал, ёслолын дүрэмт хувцас, идэвхтний ялгах тэмдэг, улс, аймаг, хотын чанартай пионерын арга хэмжээний дурсгалын тэмдэг орно. Пионерын бэлгэ тэмдэг, онцлог нь пионерын ажил үйлсийн хувьсгалт бадрангуй шинж чанар, МАХН-ын үйл хэргийн төлөө хэзээд бэлхэн байх үзэл санаа агуулдаг.
Пионерын дуу
<poem style="margin-left:3em;"> Бүхий олон багачуудаа Бүрхсэн улаан цэцэрлэгтээ Бүрийн шинээр үүссэн Бүжиг наадмаар наадацгаая, бэлхэн ээ!
Шинэхэн улаан бүчийг Салхины зүгтээ хийсгэнэ Шинэхэн өсвөрийн багачуудаа Сэтгэлийн үзүүрийг хөдөлгөнө, бэлхэн ээ!
Арьсан бөмбөгийг бөмбөрүүлээд Асар тоглохын хамтаар Алсын их улирлыг Авцгаах багачууд мөнөө бид, бэлхэн ээ!
Гавьяа Шагнал
Монголын пионерын байгууллага нь Д.Сүхбаатарын нэрэмжит одонгоор хоёр удаа шагнагдсан юм.
Гадаад холбоос
Ангилал:Залуусын улс төрийн байгууллага Ангилал:БНМАУ-ын байгууллага Ангилал:Монгол Ардын Нам Ангилал:Скаутын холбоо Ангилал:Пионерын байгууллага ! Ангилал:1925 онд байгуулагдсан Ангилал:1990 онд татан буугдсан
Сампин
right|thumb|Хятад сампин Сампин (Abacus; Счёты), Бодох мохлиг нь ихэвчлэн Ази тивд тархсан тоо бодох үйлдэл гүйцэтгэх багаж юм. Анхандаа элс, мод, чулуу, төмөрлөг зэргийг ухсан ховилын дагуу шош, чулуу зэргийг хөдөлгөдөг байсан бол өнөө үед эрхи нь гулгах нарийн төмөр шор, хулсан хүрээтэй хийгддэг болсон.
Орчин үеийн тоо бодох аргачлал үүсэхээс өмнө сампин нь хэдэн зууны туршид хэрэглэгдсээр ирсэн бөгөөд одоо ч гэсэн Ази, Африк, хаа ч бай худалдаач, бичээч нар хэрэглэсээр байдаг. Сампингаар тоо бодох үйлийг сампин цохих гэдэг.
Месопотам сампин
НТӨ 2700-2300 оны үед Шумерт сампин шиг хэрэгсэл байжээ. Тэдний жартын тоололд тааруулсан сампины үүргийг ширээ орлож, дээр нь багана зурж тоо бодоход хэрэглэж байжээ.
Хятад сампин
Хятад сампины тухай анх НТӨ 2-р зууны үед тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Хятад хэлний нэр нь суанпан (算盤, махчлан орчуулбал "тоолох тавиур") гэнэ. Хятад сампин нь ихэвчлэн 7 ба түүнээс олон эгнээтэй, 20 см урт, янз бүрийн өргөнтэй байдаг. Дээд нүдэнд нь 2 эгнээ, доод нүдэнд нь 5 эгнээнд тус бүр эрхнүүд шорлогдон байрласан байдаг. Үүгээр арван зургаатын тоолол, аравтын тоололд бодох боломжтой.
Япон сампин
right|thumb|Япон сампин Японд сампиныг бас нэг хувирал нэр болох соробан (算盤, махчлан орчуулбал "тоолох тавиур", утгаар нь орчуулбал мэдээж "сампин") гэж нэрлэдэг. Японд одоо ч гэсэн сампинг олноор үйлдвэрлэж, өдөр тутмын хялбар тооцоолол болон сургуулийн хөтөлбөрт багтаан хэрэглэдэг.
Эшлэл
Ангилал:Математик
Болгар
Дэлхийд 105-р байрт орох 110.9 мянган км² Болгар улс (болгараар България) дорнод Европ, Балканы хойгийн зүүн хэсэг, Хар тэнгисийн эрэгт өмнөд талаараа Турк, Грек, баруундаа Умард Македон, Серби, хойшоо Румын улстай хиллэн оршдог. Ерөнхийдөө уулархаг. Уулс нь өндөр биш. Румынтай хиллэх Дунай мөрөн болон тэнгис хавиар нам доор тал газартай.
Эзэн болсон Болгар улс 681 онд үүсэн байгуулагдаж, 1393 оноос хойш 500 орчим жил Османы эзэмшилд байгаад Орос-Туркийн дайны үр дүнгээр 1878 онд тусгаар тогтножээ. 1946 онд Хаант засгийг халж, 1990 оноос өнөөгийн ардчилсан, зах зээлийн эдийн засаг, парламентийн бүгд найрамдах засагтай Бүгд Найрамдах Болгар Улс (БНБолУ) болон өөрчлөн байгуулагдсан. Дэлхийд 98-р орох 7.4 сая хүн амтай. Хүн амын дийлэнх олонх нь христийн шашинт болгар үндэстэн. Бас ислам шашинт турк, цыган ард түмэн байдаг. Нийслэл Софид хүн амын 18 хувь оршин суудаг. Албан ёсны ганц хэл нь слав гаралтай, кирилл үсгээр бичдэг болгар хэл.
Болгар Улс нь хөдөө аж ахуй хөгжсөн аж үйлдвэрийн орон. Автомашин, компьютер үйлдвэрлэдэг. Нэг хүнд 15,933 ам.долларын ДНБ ноогддогоороо дэлхийн дунджаас дээгүүр (65) байгаа.
Түүх
Болгар оронд хуучин чулуун зэвсгийн үед хүн амьдарч байсныг Козарника агуйн олдвороос мэджээ. Одоогоос 6000 жилийн тэртээх шинэ чулуун зэвсгийн үеийн хүний эд зүйлс Хаманж, Винча, Варна хавиас олдсон. Варнын булшнаас дэлхийн хамгийн эртний байж болох алтан зоос, гоёл гарчээ. Төмөр зэвсгийн үед амьдарч байсан олон фрак аймаг отгийг Терес нэгтгэж Одрисын улсыг үндэслэсэн ч Македоны Александрт эрхшээгдэж, 46 онд Ромд эзлэгджээ. V зуунд Византынх болов. Энэ үед христосын шашин нэвтэрч, Европын анхны сүмийг Афанасий гэгч босгожээ. VI зуунаас өмнөд славчууд түрэн ирж нутгийнхантай холилдсон.
VII зуунд Аспарухын толгойлсон булгар овог аймгууд Днепр, Дунай мөрний адагт нүүн ирж Византтай байлдан Бага Скиф нутгийг тасдан аваад Плискад төвөлрөн сууснаар Болгарын анхны хант улс (681—1018) үндэслэгджээ. Булгарчууд нутгийн ард түмэнтэй уусан нийлж слав төрлийн хэлтэй болгар үндэстнийг үүсгэсэн.
thumb|left|Орос-болгарын цэрэг 1877 онд [[Шипка давааг батлан хамгаалж байгаа зураг ]] thumb|left|1971 он. Болгарын коммунист намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга [[Тодор Живков Монголын Ю.Цэдэнбал хоёр]] 811 онд Крум хан Византийн I Никифор хааныг даран дийлж харьяа нутгаа хоёр дахин тэлж, шинэ хууль цааз тогтоожээ. 864 онд I Борис хан христийн шашныг (үнэн алдартны шашин)-ийг өргөн дагажээ. «Түрүү алтан үе» гэгдэх хан I Симеон хан (893–927) тэнгэрт халиснаас хойш хорват, мажар, печенег, сербитэй дайтаж, Богомилын тэрс ном үүссэнээр Болгарын хүч суларсан. Русь, Византийн довтолгоонд нийслэл Преславаа алдахад Самуил ханы удирдлагаар Серби Хорватыг дайлсан боловч II Василийн цэрэгт ялагдан эхний улс мөхжээ.
II Василийг нас барсны дараа Пётр Деляны гэх мэт бослого хөдөлгөөн гарч байсан ч бүтээгүй. Харин 1185 оны I Иван Асень, IV Пётрын зохион байгуулсан бослого бүтэж Тырновод нийслэлтэй Болгарын удаах хант улсыг төрүүлсэн. Дахин мандсан Болгар улс II Иван Асений (1218–1241) үед машид хүчирхэгжээд, дараа нь дотоодын тэмцэл, Визант, Унгарын довтолгоо, Монголын дарамттай учирчээ. XIV зууны төгсгөлд Видин, Тырново, Добружийн гурав, түүнээс ч олон хуваагдчихаад байсан нь Османы туркийн аманд орцгоосон.
1396 оны Никополийн тулалдаанаар Дунайн өмнөд газар Болгарыг бүхэлд нь Осман эзэлжээ. Османы ангиллаар христийн шашинтан доод анги болж хүнд татварт унаснаас зайлж зарим хэсэг исламын шашинд дасч, өв соёл нь дарагджээ. 1598 онд Тырново, 1686 онд Тырново, Чипровцид, 1689 онд Карпушийн бослого гарч байсан ч номхотгогдов. XVIII зууны Өрнө Европын сэргэн мандалтын сургаар Болгарын улс үндсээ гэх ухамсар сэргэн 1876 оны Дөрөвдүгээр сарын бослогоор тэсэрсэн. 30,000 болгарыг хядсан Османы эсрэг их гүрнүүд цочин эвсч 1877 онд Орос Османтай дайтсны үр дүнд Болгар тусгаар тогтножээ.
Болгарын гүнт улс 1885 онд Дорно Румелийг нэгтгэж, 1908 онд Болгарын сүүлчийн хант улсыг тунхаглажээ. Болгар томорч «Балканы Прусс» гэгдэж Балканы хоёр дайн, Дэлхийн I дайнд хүч үзсэн. Дайны эцэст газар нутгаасаа алдаж, 1912-1929 онд олон хүн гадаад руу гарчээ. III Борис (1918–1943)-ын Болгар Дэлхийн II дайнд Германы талыг барьж өнгөрсөн.
1944 оны хувьсгалаар хаант засгийг халж, 1946 онд Бүгд Найрамдах Болгар Ард Улс болсон нь Зөвлөлтийн манлайллын доор коммунист дэглэм, социалист эдийн засгийн журмаар хөгжиж байв. Болгар хурдацтай аж үйлдвэржиж, 1950-аад онд амьдралын тав тух бүрдсэн. Тодор Живковын (1954–1989) үед төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгийн сууринд зах зээлийн шинжийг оруулан туршиж байлаа. 1979 онд Георги Иванов сансарт ниссэн. 1984 онд турк үндэстнийг хүчлэн хяхаж, алах ажил эхэлснээр 300,000 хүн Турк руу зайлан оджээ.
1989 оны Дорно Европ дахь коммунизмын уналтаар 11 сарын 10-нд хуучин удирдлага огцорч, ардчилсан (демократ) дэглэмд шилжиж 1990 оноос өнөөгийн Бүгд Найрамдах Болгар Улс болон өөрчлөн байгуулагджээ. Шилжилтийн жилүүдэд ард түмний амьдрал урьдынхаас доройтож 1997 онд эдийн засгийн шинэчлэл хийгджээ. 2001 оноос эдийн засаг, улс төрийн байдал эрс сэхсэн. 2004 онд НАТО, 2007 онд Европын холбооны гишүүн болжээ.
Байгаль
110,994 км2 эзэлсэн дэлхийн 105-р том орон Болгар Балканы хойгийн зүүн өмнөд хэсэгт Турк, Грек, Умард Македон, Серби, Румын таван улстай 1,808 км газраар хиллэж, дорно талаараа Хар тэнгист 354 км эргээр тулан оршдог. Ерөнхийдөө уулархаг. Уулс нь өндөр биш. Хамгийн өндөр Мусала (2925 м) уул байдаг Родопийн нуруу баруун өмнөд хэсгээр, харин зүүн өмнөд хэсгээр Фракийн доод газар, хөндлөн голоор Балканы уулс, Румынтай хиллэдэг Дунай мөрөн хавиар тэгш тал бий. Пириний нурууны Вихрен (2914 м), Рилийн нуруунд Малка Мусала (2902 м) байдаг бол Балканы уулсын оргил нь Ботев (2376 м) юм. Нийтдээ 540 гол горхи байдгаас дан Болгарын хамгийн урт Искыр гол 340 км урсаж Дунайд цутгадаг.
Болгар нутагт 3000 гаруй зүйлийн ургамал ургадаг бөгөөд бүх нутгийн 30 хувийг эзэлдэг. Болгар оронд олон зүйлийн ан амьтан, жигүүртэн шувуу бий. Бор гөрөөс, буга, баавгай, дорго, туулай, гахай зэрэг ан амьтад илүү их тархсан байдаг.
Нийгэм
thumb|Болгарын хотын нэрт газрын зураг 2011 онд Болгарын хүн амын 7,364,570-аар тоологдсон. Үүнээс 51.3 % нь эм, 48.7 % нь эр. 72.5 хувь хотод, 27.5 хувь хөдөө амьдарч байна. 1985 онд 8,948,649 хүнтэй болж ирээд 1990 оноос эрчимтэй цөөрч одоо бараг 1950 оныхтой (7,250,500) тэнцэх болжээ. Үүнд 937,000-1,200,000 залуу эх орноо орхин явсан нь нөлөөлсөн.
Улсын үндсэн хүн ам - 84.8 хувийг слав төрлийн хэл, христийн шашинт болгарчууд бүрдүүлдэг. Цөөнх турк, цыган тус тус 8.8%, 4.9%-ийг эзлэн байна. Бүгдээрээ улсын албан ёсны болгар хэлээр хэлэлцэнэ. Уламжлалт кирилл үсгээр бичдэг. Хүн амын 98.6 хувь бичиг үсэгт тайлагдсан.
Аж ахуй
Болгар бол аж үйлдвэржсэн орон. Өнгөт төмөрлөгийн үйлдвэрүүдтэй. Үнэртэнд зориулсан сарнай, тамхи, усан үзэм тариалдгаараа хэдийнээ танигдсан. thumb|right|Софийн дулааны цахилгаан станц thumb|right|Добружийн наран цэцгийн тариалан
Өв соёл
Болгар улсын нутаг дэвсгэрт ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өвийн жагсаалтад бүртгэгдсэн соёлын өв 7, байгалийн өв 2 бий.
Зүүлт
Ангилал:Европын орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Тим Кэхилл
Тимоти Жоэль Кэхилл (Timothy Filiga Cahill, 1979 оны арванхоёрдугаар сарын 6-нд Сидней хотод төрсөн) — Австралийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Америкийн Нью-Йорк Ред Буллз болон Австралийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Азийн АШТ болон ДАШТ-үүдэд үзүүлсэн амжилтуудаараа Кэхилл Австралийн хөлбөмбөгт XXI зууны шилдэгт нэрлэгддэг. ДАШТ-д шигшээгийнхээ түүхт анхны гоолыг хийж байлаа.
Замнал
Миллуолл багийн эгнээнд «Сидней Юнайтед» багаас 1997 онд элсэж анхны тоглолтоо 1998 оны тавдугаар сарын 22-нд хийж байжээ. Английн цомд Миллуолл багийн баатар болж хагас шигшээд Сандерлэнд багийг хожиж УЕФА-гий цомын тэмцээний эрхийг багийн түүхэнд анх удаа авч байлаа. 2004–2005 оны улирал эхлэхийн өмнөхөн Кэхилл Эвертон багтай 1.5 сая фунт стерлингийн гэрээ байгуулан элсэж, анхны улирлаа Эвертоны мэргэн бууч болж, оны шилдэг тоглогч болж байсан байна. ,
Гэр бүл
Кэхилл Сидней хотод Английн харьяат гэр бүлд мэндэлсэн ба ээж нь Самоа, аав нь Британи гаралтай ажээ. Кэхиллийн ах Крис Кэхилл мэргэжлийн хөлбөмбөгчин юм. Төрөл садны нь хувьд ч спорттой тун ойрхон хүмүүс юм.
Холбоос
Ангилал:Австралийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Самоагийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2005 оны Холбоодын цомд оролцогч Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2007 оны Азийн цомд оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2011 оны Азийн цомд оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Эвертон багийн тоглогч Ангилал:Нью-Йорк Ред Буллз багийн тоглогч Ангилал:Миллуолл багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Австралийн хүн Ангилал:Самоачууд Ангилал:1979 онд төрсөн
Тим Крул
Тимоти Михаэл Крул (Timothy Michael Krul, 1988 оны дөрөвдүгээр сарын 3-нд Хааг хотод төрсөн) — Нидерландын хөлбөмбөгчин бөгөөд Ньюкасл Юнайтед болон Нидерландын шигшээд тоглодог.
Замнал
Хааг хотын АДО Ден Хааг 9 жил бэлтгэсэн Крулаа 220,000 еврогоор английн Ньюкасл Юнайтедад шүүхдэлцэн байж бүрэн өгч байлаа. 2006 оны долоодугаар сарын 29-нд ПСВ-тэй тоглоход Ньюкаслд гараалжээ. арваннэгдүгээр сарын 2, Крул бэртэлтэй Шей Гивений оронд Европын цомд Палермотой тоглоход (0:0) гялалзав.
2007 оны зургаадугаар сарын 13-нд гэрээгээ дөрвөн жилээр сунгасан Крул шигшээн залуучуудын ЕАШТ, 2008 оны олимпийн эрхийн тэмцээнүүдэд амжилттай оролцов. Наймдугаар сарын 3-нд шотландын Фалкиркт 2008 оны нэгдүгээр сарын 1 хүртэл зээлэгдэв.
2008 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Карлайл Юнайтедад зээлэгдэв.
2013 оны арваннэгдүгээр сард Норвич, Уэст Бром, Тоттенхэм болон Челситэй тоглоход гялалзсан Крулыг 'Премьер лигийн сарын шилдэг тоглогчоор' алдаршуулсан юм.