cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гангар хун
Гангар хун (Cygnus cygnus) нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагаст амьдардаг том шувуу юм. Манай оронд тайга, ойт хээр, тал, говийн бүсийн томоохон гол, нууруудад өндөглөн зусна. Биеийн урт нь 140-160 см, далавчаа дэлгэсэн урт 205-275 см ба 8-20 кг жинтэй байна. Хошуу нь шар өнгө давамгайлсан хар өнгөтэй. Гангар хун нь өргөн, их устай газрыг эрхэмлэх ба ихэнх цагаа усанд өнгөрөөнө. Энэ шувуу нь хэдэн зуун бээр газрыг туулан нүүдэллэж, Европын хойд хэсэг болон зүүн Азийн нутгаар өвөлждөг. Гангар хун нь хосоороо амьдрах ба хамтран үүрээ засна. Эм хун 4-7 ш өндөг гаргаж дарна, эр нь үүр болон гэр бүлээ хамгаалах үүрэгтэй. 36 өдөр дарсны дараа бор эсвэл саарал өнгийн дэгдээхэй гардаг байна. 120-150 өдрийн дараа нисэж сурна. Хүнд том биетэй тул нисэхээс өмнө гүйж, эрч авдаг байна.
Бүс нутгийн тархалт: Энэ зүйл нь Толбо, Ачит, Үүрэг, Хотон нуурууд (Монгол алтайын нуруу) Дунд нуур(Сийлхэмийн нуруу), Увс нуур болон TesTorkholig голын цутгал, Хар ус, Хар, Дөргөн, Хяргас, Айраг нуур болон ховд голын цутгал (Их нууруудын хотгор), Баян нуур, Завхан гол(Завханы говь хээрийн нам дор бүс нутаг), Орхон гол болон Сангийн Далай, Өгийн нуур (Хангайн нуруу), Тэрхийн цагаан нуур, Сангийн далай, Хар нуур (Тарвагатай-Булнайн нуруу), Хөвсгөл нуур, Эгийн гол(Хөвсгөлнийн уулс), Шишгэд, Доод нуур (Дархадын хотгор), Орхон, Сэлэнгэ, Хараа, Ерөө голууд (Орхон, Сэлэнгийн), Онон, Балж,  (Хэнтийн нуруу) Хэрлэн гол,Хайчийн цагаан,, Дэлгэр цагаан нуурууд (Herlen-Ulz valleys,  Халха, Нөмрөг, Дэгээ, Азрага голууд, Буйр, Ташгайн таван нуур (Valley of the Lakes);, Булган голын хөндий( Зүүн говь), энэ зүйл нь эдгээр бүс нутгийн дагуу тархсан ба Захуйн Баян бүрд ((Trans-Altai Gobi Desert)) (Gombobaatar, 2004).
Нийт тоо толгой: 180,000 бие гүйцсэн бодьгалиас бүрддэг.17,100,000 km2бүс нутгийг хамрадаг (BirdLife International, 2011)..Энэ тооцоонд Монголын зүйлийн тоо толгойг тооцоогүй. Амьдрах орчин болон Екологи: Монголд үржлийн үедээ нүүдэллэн ирдэг, 3болон 4сарын сүүлээр ирдэг.Нуур, уан сан, зэгс шагшуурга, жижиг голын эрэг орчмоор амьдардаг.(Bold et al., 2005; Tseveen¬myadaget al., 2010; Gombobaatar, 2012).
Тинтиний адал явдал (кино)
Тинтиний адал явдал (The Adventures of Tintin ) нь Бельгийн зохиолч Эржегийн цуврал бүлэгт Тинтиний адал явдал зохиолоос сэдэвлэсэн 2011 оны Америкийн 3D кино юм.
Киног Стивен Спилберг найруулж, Питер Жэксон продюсерлэсэн бөгөөд жүжигчин Жэми Белл, Энди Серкис, Дэниел Крэйг, Саймон Пегг болон Ник Фрост нар дуу оруулжээ.
Өрнөл
Залуу сэтгүүлч Тинтин Цасхан нэртэй нохойныхоо хамтаар адал явдалтай учирна. Тинтин Ганц эвэрт нэртэй гурван шурагт хамгийн алдартай далайн онгоцны ахмад Фрэнсис Хэддокийн хойч үе Хэддокийг Карабуджан нэрний учрыг тайлж өстөн дайсан Сахарины гараас авардаг ба далайн гүн дэх алт эрдэнэсийн байршлыг олохоор явж буй адал явдал өрнөнө.
Холбоос
Ангилал:2011 оны кино Ангилал:3D кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Шинэ Зеландын кино Ангилал:Стивен Спилберг Ангилал:Тинтиний адал явдал Ангилал:Комиксоос сэдэвлэсэн кино Ангилал:Бельгийн утга зохиолын бүтээлээр хийгдсэн кино, зохиолчоор
Норрис Коул
Норрис Коул (Norris Cole, 1988 оны аравдугаар сарын 13, Охайо, Дейтон) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны «Нью-Орлеан Пеликанс» багт тоглодог. 2011 онд драфтын №28 сонголтоор «Чикаго Буллз» багаас «Майами Хит» багт шилжиж байв.
2015 оны хоёрдугаар сарын 19-нд «Финикс Санз» зэрэг гурван багийн хэлэлцээрээр «Нью-Орлеан Пеликанст» худалдагдсан.
Гадны холбоос
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Майами Хийт багийн тоглогч Ангилал:Нью-Орлеан Пеликанс багийн тоглогч
660 он
Гадаад холбоос
#
Төвөдийн хөх баавгай
Түвдийн баавгай буюу Түвдийн хөх баавгай (Ursus arctos pruinosus) Түвдийн тэгш өндөрлөгт тархсан хүрэн баавгайн (Ursus arctos) дэд зүйл. Үүнийг мөн Хималайн хөх баавгай, Хималайн цасны баавгай, Түвдийн хүрэн баавгай гэх зэргээр нэрлэдэг. Түвдээр Dom gyamuk гэнэ. Дэлхий дээрх хамгийн ховор дэд зүйлүүдийн нэг хөх баавгай зэрлэгээр ховор тохиолдоно. Баруунд хөх баавгайг зөвхөн бага зэрэг үс, ясны дээжээр л мэднэ. Анх 1854 онд ангилсан.
Хөх баавгай алмасны домог гарах үндэс болсон байж магадгүй гэдгээрээ алдартай. 1960 онд алмас хайхаар гарсан Эдмунд Хилларигийн удирдсан анги нутгийнхны 'алмасны үс' гэж таньсан хоёр туг үстэй буцаж иржээ. Сүүлд судалж үзэхэд хөх баавгайн үс байжээ. Хөх баавгай алмас амьдардаг гэх өндөр уулын оргил, цастай газраар байх магадлалгүй боловч идэж тэжээл ховордсон үед буюу ижлээ хайж явахдаа хүнтэй тааралддаг байж болох юм. Гэхдээ хөх баавгайн амьдрах орчин, тархалтын талаар мэдээлэл бага байгаа учраас батлахад хэцүү таамаглал юм.
Мазаалайг заримдаа Түвдийн хөх баавгайтай нэг дэд зүйл гэж ангилдаг. Энэ нь морфологийн ижил төстэй чанар болон говьд амьдрагч мазаалай хөх баавгайн популяцийн үлдэгдэл мөн гэсэн итгэл дээр үндэслэдэг. Гэхдээ мазаалайг заримдаа бие даасан дэд зүйл гэж ангилдаг ба гадаад төрхөөрөө Азийн хүрэн баавгайн дэд зүйлүүдтэй маш төстэй.
Гадны холбоос
Ангилал:Баавгайнхан
Өмнөд Солонгосын орон нутгийн ДНБ-ийн жагсаалт
Энэ хуудсанд Өмнөд Солонгос улсын аймаг, хотын нэг хүнд ноогдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг жагсаав.
Лавлах бичиг
ДНБ
Синтакс
Синтакс (Syntax) гэдэг нь программчлалын хэлний дарааллын коммандууд дотор үг үсгийн алдаа гарч байгааг хэлнэ.
Ангилал:Эх код
Күвамото Такао
Күвамото Такао (桑元 孝雄, 1970 оны 3 сарын 24-нд төрсөн) нь Японы бэйсболын тамирчин, дасгалжуулагч юм. Тус улсын сонирхогчдын лигийн Мицүбиши Фүсо Кавасаки багт харьяалагдаж байв.
Намтар
1996 оны Атлантын олимпод Японы шигшээ багт багтан оролцож мөнгөн медаль хүртжээ.
1999 онд зодог тайлаад 2000 оноос багийнхаа дасгалжуулагч болж, хойч үеэ бэлдэх болсон бөгөөд 2008 онд Мицүбиши Фүсо Кавасаки баг татан буугдахад компаниа орхиж, 2009 оноос төрөлх Бүсо ахлах сургуульдаа бэйсболын багийн менежерээр ажиллаж байна.
1890 он
Гадаад холбоос
#
Цэргийн урлаг
Цэргийн шинжлэх ухааны үндсэн цөм ухаан нь цэргийн урлаг юм. Цэргийн урлаг нь аливаа зэвсэгт тэмцлийн хууль, зүй тогтол, шинж чанар, түүнд бэлтгэх, хангах, явуулах тухай онол, практикийн нэгдэл юм. Тэр нь цар хүрээний хувьд стратеги, тактик гэсэн хоёр үндсэн бүрэлдэхүүн хэсэгтэй.
Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхэн тэмдэглэл
“Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхэн тэмдэглэл” ном (УБ. 1967. 26 х.х.).
Түүхийн шинжлэх ухааны доктор, нэрт сэтгүүл зүй судлаач Г.Дэлэгийн энэ бүтээл нь 1908 онд Хятадын Грин мужид монгол хэл дээр гарч байсан “Монгол үгийн бодрол” сониноос эхлээд 1924 онд гарч эхэлсэн “Ардын эрх” сонин хүртэлх гадаад, дотоодод гарч байсан тогтмол хэвлэлүүдийг судалж бичжээ.
Тойм агуулга
“Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхэн тэмдэглэл” ном нь Монголын сэтгүүл зүйн судлалын түүхэн дэх анхны нэг сэдэвт зохиол юм.
Нэгдүгээр бүлэг
Зохиогч Г.Дэлэг номын нэгдүгээр бүлэгт: Монгол хэл дээр гарч байсан анхны сонин, сэтгүүлүүдийн нийтлэл, ач холбогдол, онцлог шинжийг тодорхой жишээ баримтад тулгуурлан өгүүлжээ.
Хоёрдугаар бүлэгт
Зохиогч Г.Дэлэг номын хоёрдугаар бүлэгт “Шинэ толь хэмээх бичиг”, “Нийслэл Хүрээний сонин бичиг” зэрэг Монголын ууган тогтмол хэвлэлүүд буюу дэвшилт ардчилсан сонин, сэтгүүлийн талаар дэлгэрэнгүй тусгажээ.
Гурав, дөрөвдүгээр бүлэгт
Зохиогч Г.Дэлэг номын гурав, дөрөвдүгээр бүлэг нь Ардын засаг тогтохоос өмнөх Монголын хувьсгалт хэвлэл, Ардын засгийн эхний жилүүдийн хэвлэл болох “Монголын үнэн”, “Уриа”, “Хураангуй сэтгүүл”, “Нийслэлийн шинэ сонин”, “Ардын эрх” зэрэг сонин хэвлэлд зориулсан байна.
Ач холбогдол
Ардын хувьсгалаас өмнө гадаадад монгол хэл дээр гарч байсан сонин хэвлэлийн талаар маш олон баримт, мэдээллийг цуглуулж, анх удаа судалгааны эргэлтэд оруулахын зэрэгцээ Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхийн судалгааны эхийг тавьсанд оршино. “Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхэн тэмдэглэл” бүтээл өнөөдөр хүртэл ач холбогдлоо алдаагүй бөгөөд өдгөө нэн ховор номын нэг болжээ.
Монголын хэвлэл
Доктор Г.Дэлэг нь 1925 он хүртэл судалсан тогтмол хэвлэлийн судалгааны ажлыг цаашид үргэлжлүүлж “Монголын хэвлэл” (УБ.1971,1972. 24,5 х.х., 30 х.х.) хоёр боть номыг бичиж хэвлүүлсэн. Нэгдүгээр ботид 1925-1940 оны, хоёрдугаар ботид 1940-1970 он хүртэлх Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхэн хөгжлийг тоймлон судалж тусгасан байна.
Зохиогч гол төлөв хэвлэлийн ажлыг өргөтгөн сайжруулах талаар тухайн үед нам, засгаас авсан арга хэмжээ, намын бодлого шийдвэрийг сонин хэвлэл хэрхэн тусгаж байсан зэрэг асуудалд түлхүү анхаарчээ. Монголын хувьсгалт хэвлэлийн нийтлэлийн онцлогийг 1921-1940, 1940-1960, 1960-1971 гэсэн гурван үед хуваан судалж, нийтлэлийн сэдэв, агуулга, хэлбэр, бичлэгийн төрөл зүйл, гол төлөөлөгчдийн бүтээлийн онцлог зэргийг гаргахыг эрмэлзэж, онол, арга зүйн шинжтэй томоохон дүгнэлт хийсэн нь өнөөдөр ч үнэ цэнээ алдаагүй сэтгүүл зүй судлаачдын анхаарлыг татсаар байна. Түүнчлэн сүүлд олдсон баримт мэдээлэлд тулгуурлан “Монгол хэл дээр гарсан анхны сонин” хэмээх бүлгийг нэмж оруулж, 1895-1897 онд П.А.Бадмаевын орос, монгол хэл дээр гаргаж байсан “Дорнод хязгаарын амьдрал” сонины тухай дэлгэрэнгүй өгүүлсэн нь Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхийг шинэ мэдээллээр баяжуулж, хэвлэлийн түүхийн судалгаанд чухал хувь нэмэр болсон гэж үздэг.
Доктор Г.Дэлэгийн энэхүү гурван боть нэг сэдэвт зохиолыг сэтгүүл зүй судлаачид Монголын сэтгүүл зүйн судлалд чухал хувь нэмэр оруулсан төдийгүй сэтгүүл зүй судлалын эх суурийг тавьж, онол, арга зүйн шинэ үзэл баримтлал, онолын дүгнэлтээр баяжуулсан томоохон бүтээлүүд гэдгийг хүлээн зөвшөөрдөг.
Ангилал:Монголын хэвлэгдэхээ больсон сонин Ангилал:Монгол хэлээрx сонин
Хандгай
Хандгай (Alces alces) — овгийн хамгийн том зүйл болох хөхтөн амьтан. Хандгайн мэнжийн эвэр нь дундаа хавтгай байдгаараа овгийнхоо бусад зүйлээс ялгагдана.
Тархац
Хандгай Хойд Америк, Евразийн хойд хэсгээр ойц модонд тархсан. Хойд Америкт Канадын бараг бүх нутгаар, Аляскын баруун хэсэг, Шинэ Английн ихээхэн хэсэг, Нью-Йорк, Рокки нуруу, зүүн хойд Миннесота, Мичиганы хойг тархсан. Түүнчлэн Юта, Колорадо муж улсад мөн тааралддаг. 1978 онд Колорадо муж улсад нутагшуулснаас хойш тоо толгой нь 1000-аас давсан.
Европт Норвеги, Швед, Финланд, Балтын улсуудад тархсан. Түүнчлэн Оросын нутгаар өргөн тархсан бөгөөд цөөн тоогоор Монгол, Хятадын нутагт тохиолдоно.
Ньюфаундлендэд 1904 онд амжилттай нутагшуулсан ба одоо тэндхийн хамгийн олон тоотой туруутан амьтан болсон. Түүнчлэн Антикости арал, Сент Лоренсийн буланд нутагшуулах оролдлого хийж байв. 1910 онд Шинэ Зеландын Фьордлендэд арван хандгай нутагшуулсан нь үхээд дууссан гэж тооцогдож байсан боловч сүүлд 2002 онд тэндээс хандгайн үс олдсон нь нутагшуулсан хандгайн үр удам одоо ч байгааг нотолж байна. 2008 онд Шотландад хандгайг эргэн нутагшуулсан.
Нэмж унших материал
Ангилал:Бугынхан Ангилал:Монгол орны хөхтөн амьтад
Зак Рэндольф
Закари "Зак" Рэндольф (Zachary "Zach" Randolph, 1981 оны долоодугаар сарын 16-нд Индиана мужийн Мэрион хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Мемфис Гриззлис багийн хүчний довтлогч юм. Мичиганы их сургуулиас тоглогчийн оргил замналаа эхлүүлэн 2001 оны драфтын №19 болсон Рэндольф Портлэнд Трэйл Блэйзерс (2001—2007) багт хуваарилагдаж байв. Уг багт 2004 онд НБА-гийн Шилдэг шинэ тоглогчоор нэрлэгдэж байсан ба "43 оноо, 17 самбараас бөмбөг" авалт хийсэн зэрэг оргил амжилтуудаа үзүүлж байв. Түүний дараа Нью-Йорк Никс (2007—2008), Лос Анжелес Клипперс (2008—2009) багуудад шилжин тоглосон. 2009 оны долоодугаар сарын 17-нд одоогийн багт тоглогч солилцоогоор элсчээ. Харин 2011 оны дөрөвдүгээр сарын 17-нд Гриззлис багтайгаа дөрвөн жилийн гэрээг 66 сая долларын гэрээг үзэглэжээ. . Рэндольф Бүх оддын тоглолтонд хоёр удаа (2010, 2013) оролцож байв.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Мемфис Гриззлис багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Турины олимпод улс орнуудын авсан медалийн тоо
Турины олимпод улс орнуудын авсан медалийн тоо нь 2006 оны 2 сарын 10-наас 26-ныг хүртэл зохиогдсон Турины олимпод улс орнуудын авсан медалийн тоог харуулсан жагсаалт болно.
Зэрлэг нугас
Зэрлэг нугас (Anas platyrhynchos), нь Нугасныхан овгийн шувуу юм. Тэд Хойд Америк, Европ, Ази, Африк, Шинэ Зеланд болон Австралид тархан нутаглана. Зэрлэг нугас нь нүүдлийн шувуу бөгөөд өвлийн улиралд өмнө зүгийн дулаан газар өвөлждөг.
Бараг ихэнх гэршүүлсэн нугас энэхүү зэрлэг нугаснаас гаралтай байна.
Гадаад төрх
Зэрлэг нугас нь 56-65 см урт, далавчаа дэлгэхэд 81-98 см, 0.9-1.2 кг жинтэй юм. Үржлийн улиралд эрэгчин нугас ногоон толгой, улбар шардуу, хар үзүүртэй хошуу гээд андашгүй байдаг. Эмэгчин зэрлэг нугас нь бор цайвардуу зүстэй. Үржлийн бус үед эрэгчин нугас эмэгчинтэй төстэйдүү зүстэй болох ч, шар хошуу, улаавтар цээжээр ялгагдана.
Үржил
Хос зэрлэг нугасны эмэгчин нь өндөглөж эхэлмэгц эрэгчин нь орхиж явдаг байна. Голдуу 8-13 өндөг гаргаж, 27-28 хоног дарна. Дэгдээхэй нь биеэ даасан байх ба өөрсдөө хорхой шавьж олж идэн, сэлж чадах ба эх нь дэргэд нь байн хамгаалдаг.
Зургийн цомог
<br style="clear:both;"/>
Цахим холбоос
Ангилал:Нугас Ангилал:Агнуурын шувуу
Сирийн хүрэн баавгай
Сирийн хүрэн баавгай (Ursus arctos syriacus) хүрэн баавгайн хамгийн жижиг биетэй дэд зүйл.
Холимог тэжээлтэн, мах, өвс, жимс иднэ.
Газар зүйн тархалт
Энэ дэд зүйл баруун Азид том нутаг дэвсгэрт тархсан боловч амьдрах орчин нь сүйтгэгдэж, хулгайн анд өртөж, популяц нь хэсэг хэсгээрээ хуваагдаж байгаагаас болж тоо толгой нь буурсаар байна.
Урьд нь Түрэг, Сири, Ливи, Израил, Ирак, Иран, Афганистан, баруун хойд Пакистанд тархаж байсан. Кавказад энэ дэд зүйлийг Евразийн хүрэн баавгай түрэн нутаглажээ. Пакистан, өмнөд Афганистанд харин Хималайн хүрэн баавгайд нутгаа булаалгажээ. Өмнөд болон зүүн өмнөд Иранд мөн Азийн хар баавгайд түрэгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Баавгайнхан
1835 он
Энэ онд төрөгсөд
11 сарын 30 - Марк Твен
Хайро Самперио
Хайро Самперио Бустара (Jairo Samperio Bustara; 1993 оны долоодугаар сарын 11-нд Кабесон де ла Саль хотод төрсөн), Хайро (Jairo) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Германы «Майнц 05» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Хайро 2013 оны зургаадугаар сарын 21-нд 2012/2013 онд II лигт улиралсан «Расинг Сантандерийг» орхин дээд лигийн «Севилья» багтай таван жилээр гэрээлэв. Солилцооны үнэ €2.5 сая.
Хүйтэн байшин
Хүйтэн байшин (Bleak House) нь Английн зохиолч Чарльз Диккенсийн бичиж, анх 1852 оны 3 сараас 1853 оны 9 сарыг хүртэл цуврал болгон хэвлүүлсэн зохиол юм. Уг зохиолыг "Болор судар" хэвлэлийн газраас монгол хэл рүү орчуулж хэвлүүлсэн.
Агуулга
Эзэнгүй байшинд үрчлэгдсэн Эстэр, аймшигтай нууцыг нуусан хэдий ч бардам зантай хатагтай Дэдлок, хорон санаат өмгөөлөгч ноён Тулкингорн нартай таарах хувьтай таарах хувьтай байжээ. Диккенсийн энэхүү зохиол Лондон хотыг бүрхсэн манангаас ч илүү тэдний амьдралд хуйвалдаан, худал хуурмаг дунд орооцолдсон байдгийг харуулсан юм.
Ангилал:Чарльз Диккенсийн бүтээл Ангилал:Роман Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:19-р зууны утга зохиол Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол Ангилал:Их Британийн утга зохиол
Марзикийн хүрэн баавгай
Марзикийн хүрэн баавгай (Ursus arctos marsicanus) буюу Апеннинийн хүрэн баавгай Италийн Абруццогийн үндэсний парк болон Монтае дел Морронегоор тархалт нь хязгаарлагдах, хүрэн баавгайн нэн ховор дэд зүйл юм. Нийт 30 тоотой, Трентинод дахиад тав байж магадгүй.
Маахай нь 95-130 кг, босохоороо 1.8-1.9 м өндөр.
Үлдсэн цөөн тоо толгойд учирч буй аюулыг дурдвал орон нутагт хөдөө аж ахуйн оронд, барилга байгууламж ихээр барьж эхэлсэн, түүнчлэн хулгайн ан, хордуулж алах зэргээр аюул учруулж байна.
Эшлэл
Ангилал:Баавгайнхан
Хар тэнгис
Хар тэнгис (монголчууд мөн "Хар далай" гэж нэрэлдэг) зүүн өмнөд Европд, Анатолийн хойг (Турк) дээр байрлах, эх газар дундын тэнгис юм. Уг тэнгис нь Газар дундын тэнгис, Эгейн тэнгисээр Атлантын далайтай холбогдоно. Босфорын хоолой нь Хар тэнгисийг Мраморын тэнгистэй, улмаар Дарданелийн хоолой нь Эгейн тэнгистэй холбоно. Эгейн тэнгис нь Газар дундын тэнгисийн нэг хэсэг гэж тооцогддог байна. Эдгээр тэнгисүүд (уснууд) нь Ази болон Европ тивийн хил юм. Хар тэнгис нь баруун хойд талдаа Керчийн хоолойгоор Азовын тэнгистэй холбогдоно.
Хар тэнгисийн нийт талбай нь 436400 км2,, хамгийн их гүн нь 2200 метр хүрнэ. Газар дундын тэнгистэй адил Хар тэнгис рүү жилд 200 км³ Атлантын далайн ус урсаж ирэх бөгөөд ууршилтын улмаас ус нь харьцангуй өндөр давсжилттай болдог байна. Эх газраас жилд 320 км³цэнгэг ус цутгах бөгөөд уг тэнгист цутгадаг хамгийн том мөрөнгүүд бол Дунай мөрөн, Днепр, Днестр юм.
Турк, Болгар, Румын, Украин, Орос, Гүрж улсууд Хар тэнгисийн эрэгээр хүрээлэн оршино. Крымын хойг нь 2014 оноос ОХУ-ын автономит эрхтэй муж юм.
Хар тэнгис нь ачаа тээврийн чухал зангилаа бүс нутаг юм. Үүнээс гадна маш чухал стратегийн болон цэргийн ач холбогдолтой тэнгис болно.
Эшлэл
Ангилал:Бага Ази Ангилал:Дотоодын тэнгис Ангилал:Европын газар зүй
I Иштван
(Гэгээн) I Иштван (I. (Szent) István, Sanctus Stephanus; Эстергом, 967/969/975 – 1038 оны 8 сарын 15, Эстергом   буюу Секесфехервар, Унгар) нь Унгаруудын Их Хунтайж (997–1000) бөгөөд Унгарын жижиг ванлигуудыг нэгтгэж Унгарын анхны хаан (1000–1038) байв.
Тэрээр амьдралынхаа туршид Карпатын тэгш өндөрлөгт Унгарын ноёрхлыг тогтоож, тус бүс нутагт Христийн шашныг дэлгэрүүлсэн бөгөөд Унгарын вант улсыг үндэслэгч гэгддэг. Ромын пап VII Грегори түүнийг хүү Имре болон хамба Ксанадын Геллерт нарын хамтаар 1083 оны 8 сарын 20-нд адислаж, "Гэгээн" цол хайрласан бөгөөд I Иштван нь Унгарын хамгийн нэр хүндтэй гэгээнтнүүдийн нэг болсон юм. Түүний төрсөн өдрийг унгарчууд улс байгуулагдсан баярын өдөр болгон тэмдэглэдэг аж.
Эшлэл
Ангилал:Унгарын хан Ангилал:Арпад овог Ангилал:10-р зууны ноёрхогч Ангилал:11-р зууны ноёрхогч Ангилал:11-р зууны гэгээнтэн Ангилал:Дундад зууны ноёрхогч Ангилал:Дундад зууны Унгарын түүх Ангилал:969 онд төрсөн Ангилал:1038 онд өнгөрсөн
1935 он
1933 он | 1934 он | 1935 он | 1936 он | 1937 он
Энэ онд нас барагсад
#
Унжгар заагуур
Ангилал:Аюулгүй байдлын цоорхой Ангилал:Програмын алдаа
Стратеги
Стратеги нь цэргийн урлагийн дээд шат бөгөөд улс орны бүх Зэвсэгт хүчнийг дайнд бэлтгэх, дайн том хэмжээний операци (стратегийн операци гэдэг.)-ийг удирдаж явуулах онол практикийг хамардаг. Стратеги нь улс төрийн бодлогоос шууд урган гарах бөгөөд түүнд захирагдана. Стратеги нь Зэвсэгт хүчин бүх ай цэргийн хувьд нэгдмэл байна.
Ангилал:Менежмент тэгээд дахроаа нь ялагдаад мөхжээ
Улаанхушуу биваан
Улаанхушуу биваан (Netta rufina), урьд Улаан хушуут шумбуур гэгдэж байсан, нь Нугасныхан овгийн шувуу юм. Тэд өмнөд Европ болон төв ба өмнөд Азид нутаглана. Нүүдлийн шувуу бөгөөд Африкт өвөлждөг.
thumb|left|Энэтхэгт.
Гадаад төрх
Нас бие гүйцсэн эрэгчин нь андашгүй, бөөрөнхий улбар шар толгой, улаан хошуу, хар цээжтэй. Нуруун хэсэг нь бор, хар сүүлтэй байх ба эмэгчин нь цайвар бор зүсмийн, бараандуу нуруу, цагаавтар царайтай.
Улаанхушуу биваан голдуу олноор сүрэглэн амьдардаг. Тэд усны ургамал зэргээр хооллоно. Гол нуурын эрэг хөвөөнд үүрээ засаж, 8-12 ш цайвар ногоон өндөг гаргадаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Шумбуур
Эрдэнэт үйлдвэртэй холбоотой хэрэг
Эрдэнэтийн уулын баяжуулах үйлдвэр буюу ГОК-ийн захирал байсан Ш.Отгонбилэг нь захирал байх үедээ үйлдвэрийн хөрөнгийг хэрхэн ямар хяналтгүйгээр хувийн зорилгоор ашигласан болон бусдад ашиглуулсан тухай үнэн баримтууд түүнийг захирлаас хүчээр огцруулсаны дараа ил тодорхой болж эхэлсэн. тухайлбал Монгол улсын өмч болох Эрдэнэтын зэс-молибдений орд,түүнийг олборлож байгаа и уурхай, Уулын баяжуулах үйлдвэр зэрэг нь "Эрдэнэт концерн" гэсэн нэртэй Ш.Отгонбилэг гэдэг хувь хүнйи өмч болсон байсан ньтөрийн өмчийн хорооны шалгалтаар ил болсон байна. Үүнээс гадна хангамж нэрээр чанаргүй, тухайн үед хоцрогдсон эсвэл ашиглахаа болсон маш олон төрлийн бараа материал багаж, техник, тоног төхөөрөмжүүдийг зах зээлийн үнээс хэд дахин илүү үнээр, хатуу валютаар авч байсан нь үйлдвэрийн агуулахыг дүүргэсэн бөгөөд 20-40 жилийн үйлдвэрийн хэрэгцээг хангахаар байсан бйана. Үүнээс гадна хувь хүн болон байгууллагуудад хандив, тусламж нэрээр үйлдвэрийн мөнгийг зарцуулсан гээд ихээхэн хэмжээний хөрөнгөтэй холбоотой ашиглаж шамшигдуулсан хэргүүд байжээ. Ш.Отгонбилэгийг ажлаас халан холбогдох байгууллагад хэргийг нь шалгуулахаар шийдвэрлэсэн 1997 онд Ш.Отгонбилэг ажлаа хүлээлгэн өгөлгүй тамга тэмдэгээ аван зугатан алга болж Монгол улс даяар эрэн сурвалжлагдаж байсан. Гэвч тухайн үеийн Монгол улсынерөнхийлөгч Б.Багабанди түүнийг өөрийн өргөөнд нуун хаацайлсан ба дараа улстөрчдийн хар тохиролцооны дагуу Ш.Отгонбилэгтэй холбоотой хэргүүд замхрасан түүхтэй
Эх сурвалж
Ангилал:20-р зууны эрүүгийн хэрэг Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Багц
Ангилал:Банк санхүү
1739 он
Гадаад холбоос
#
Хоточ цаглуур
Хоточ цаглуур (Watchdog timer) гэдэг бол компьютерийн малфункцийг илрүүлэх, засварлахад ашигладаг цахим цаглуур юм. Ангилал:Эмбэддэд систем
Чеченүүдэд алдсан 10 сая долларын хэрэг
Худалдаа хөгжлийн банкны хувьчлал ид яригдаж байх үед ОХУ-ын “Альфа” гэх банкны төлөөлөгч гэх хоёр чечень хүн Монголд иржээ. Тэд уг банкийг хамтран худалдаж авах саналаа Монгол Банкны ерөнхийлөгч Чулуунбат, Ерөнхий сайд Н.Энхбаяр нарт тавьсан байна. Урьдчилгаа болгон хоёр талаасаа арав арван сая доллар гаргах санал гаргаж. Манай хоёр саналыг уухайн тас зөвшөөрч Монгол банкнаас 10 саяыг шилжүүлчихэж. Бас ОХУ-ын хүнсний захыг махаар хангах гэрээ ч хийгээд авч. Үүнийхээ шанд ОХУ-ын Москва хотноо Кутузовын гудамжинд байрлах том байшинг чеченүүдээсээ авч Н.Энхбаярын төрсөн дүү Энхтуяад бэлэглэж орхисон байна. Тэгсэн нөгөө хоёр чечень нь манай хоёрыг хулхидаад 10 сая доллар аваад алга болчихож. Мэдээж тэр 10 саяаасаа дээрх байшинг авч өгсөн биз. Ингээд хэрэг мандаж. Манай элчингийнхэн Кутузовын гудамжинд байх нөгөө байрыг ядаж олж авья гээд очсон чинь Энхтуяа байраа зараад сураггүй болчихсон байна. Ингээд 10 сая доллар сох дутах нь тэр. Одоо ч эргэж төлөгдөөгүй
Эх сурвалж
Ангилал:20-р зууны эрүүгийн хэрэг Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг
Лассана Диарра
Лассана Диарра (Lassana Diarra, 1985 оны 3 сарын 10-нд Францын Парист төрсөн) нь Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Ла Лигагийн Реал Мадрид багт тоглож байна. Тэрээр ихэвчлэн хамгаалах чиглэлийн хагас хамгаалагчийн байрлалд тоглодог бөгөөд заримдаа тоглодог баруун жигүүрийн арын хамгаалагчийн байрлалдаа чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Анжи багийн тоглогч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Гавр багийн тоглогч Ангилал:Локомотив Москва багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Пари Сен-Жермен багийн тоглогч Ангилал:Портсмут багийн тоглогч Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Парисын тамирчин Ангилал:Францчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Өмнөд Солонгосын 2010-аад оны хамтлагийн жагсаалт
Энэ хуудсанд Өмнөд Солонгост 2010-аад онд гараагаа эхэлсэн хамтлагийн нэрсийг жагсаав.
2015 он
=blackpink= 2016 он ==
Мөн үзэх
+ хамтлагийн жагсаалт
Нүүрс
Нүүрс нь хар, хар хүрэн өнгөтэй, амархан шатдаг нэгэн төрлийн "" шиг өнгөтэй чулуу юм. Нүүрс нь дээд ургамалын үлдэгдэл хүлэрээс үүсэх ба дотроо хүрэн нүүрс, чулуун нүүрс, антрацит гэсэн төрөлд хуваагдана. Бүрдүүлэгч үндсэн химийн элемент нь нүүрстөрөгч, устөрөгч бөгөөд, хүчилтөрөгч, хүхэр, азот тодорхой хэмжээгээр агуулагдана. Нүүрс нь эрчим хүчний үндсэн эх үүсвэр бөгөөд нүүрсний ордыг ил болон далд уурхайгаар ашиглана.
Түлшинд хэрэглэх
Нүүрсийг дулааны цахилгаан станцад шатааж, цахилгаан, дулаан гаргаж авахад хэрэглэх ба дэлхийн нүүрсний жилийн хэрэглээ ойролцоогоор 7 тэрбум тонн. Нийт нүүрсний 75% нь цахилгаан гаргаж авахад зориулагдаж байгаа ба хамгийн том хэрэглэгч БНХАУ, Энэтхэг 2 улс бөгөөд одоогийн байдлаар нэг жилд 1.7 тэрбум тонн нүүрс хэрэглэж байна. Уг бүс нутгийн нүүрсний хэрэглээ урьдчилсан тооцоогоор 2025 онд 2.7 тэрбумд хүрнэ гэж таамаглаж байна. Одоогийн байдлаар нүүрсний хэрэглээ 3 жил тутамд ойролцоогооор 25% нэмэгдэж байгаа нь бусад төрлийн эрчим хүчний түүхий эдүүдтэй харьцуулахад хамгийн их хурдацтайгаар хэрэглээ нь нэмэгдэх байгаа түүхий эд болж байна.
Дэлхий дээр үйлдвэрлэж буй нийт эрчим хүчний 40%-ийг нүүрснээс гарган авч байгаа ба АНУ-д энэ хэмжээ 49% байна.
Коксжуулах
Кокс нь бага үнсжилт, хүхрийн агуулгатай коксжих нүүрсийг агааргүй орчинд 1,000 oС дээш хэмд халаан гаргаж авсан саарал өнгөтэй, нүх сүвэрхэг бүтээгдэхүүн юм. Дулаан ялгаруулах чадвар өндөр, 29.6Мж/кг. Коксыг төмрийн хүдэр хайлуулахад түлш, мөн ангижруулагч болгон хэрэглэнэ. Нүүрсийг коксжуулах явцад коксоос гадна нүүрсний давирхай (coal tar), хөнгөн тос, хий ялгарна.
Хийжүүлэх
Газрын тос, хийн үнийн өсөлтөөс хамааран сүүлийн жилүүдэд нүүрснээс шатдаг хий болон шингэн бүтээгдэхүүн (газрын тостой адил бүтээгдэхүүн) гарган авах технологийг эрчтэй хөгжүүлж байна.
Нүүрсийг хийжүүлнэ гэдэг нь нүүрсийг өндөр даралт, температурын нөлөөн дор задлан, хийн бүтээгдэхүүн гаргаж авахыг хэлнэ. Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улс нүүрсийг хийжүүлэх технологийг өргөнөөр хэрэглэж байгаа (ганц) орон юм.
Шингэрүүлэх
Нүүрсийг шууд болон шууд бус аргаар шингэрүүлэн бензин, дизелийн түлш гарган авахад зориулсан хэд хэдэн технологи боловсрогдож, бэлэн болсон байна.
Шууд бус аргаар шингэрүүлэх, Фишер Тропш технологи дэлхийн II дайны үед Германд боловсрогдсон бөгөөд одоо Өмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах Улсын Сасол компани хэрэглэж байна. Уг технологи нь эхлээд нүүрсийг хийжүүлээд (тодорхой хэмжээний СО ба Н2-ийг нэмж), дараа нь уг хийгээ конденсацлан хөнгөн нүүрсустөрөгч гарган авах арга юм. Эцэст нь нүүрсустөрөгчөө дахин нэрж бензин, дизелийн түлш гарган авна.
Шууд шингэрүүлэх буюу устөрөгчжүүлэн шингэрүүлэх (liquefaction by hydrogenation) "Бергиус" технологийг Германд боловсруулсан ба Дэлхийн I ба II дайны үед ашиглаж байв. Шууд шингэрүүлэх хэд хэдэн өөр технологи боловсрогдсоноос, АНУ-ын Гальф Ойл компанийн боловсруулсан SRC-I and SRC-II (Solvent Refined Coal) технологи, 1976 онд Вильбурн Шроедэр (Wilburn C. Schroeder) нэр дээр патентлагдсан NUS корпорацийн технологи зэргийг дурьдах хэрэгтэй юм.
NUS корпорацийн устөрөгчжүүлэн, шууд шингэрүүлэх технологи нь нүүрсийг нунтаглан, хатааж, 1% молибдени катализаторийн тусламжтайгаар өндөр температур, даралтын нөлөөгөөр, бага хэмжээний хий (C3/C4), шингэн (C5-C10) - бензиний фракц, NH3, ба CO2 гаргаж авна.
Нүүрснээс шингэн бүтээгдэхүүн гаргаж авах өөр нэг арга нь бага температурт нүүрстөрөгчжүүлэх юм. Нүүрсийг бага температурт (450 and 700 °C) коксжуулахад, давирхай нь жирийн давирхайнаас (800 to 1000 °C-д коксжуулсанаас) илүү их хэмжээний хөнгөн нүүрсустөрөгч агуулдаг байна. Уг давирхайг дахин нэрж бензин, дизелийн түлш гарган авах боломжтой юм.
Эдгээр бүх нүүрсийг шингэрүүлэх технологиудын сул тал нь газрын тосноос бензин, дизель түлш ялгаж авахаас хамаагүй илүү их хэмжээний нүүрстөрөгчийн давхар исэл (CO2) ялгаруулдаг явдал юм. Тиймээс цаашид уг технологийг их хэмжээгээр хэрэглэх тохиолдолд, нүүрсийг шингэрүүлэх явцад ялгарч буй СО2-ийг багасгах, мөн агаар мандалд цацалгүйгээр СО2-ийг азот, эсвэл бусад хийн тусламжтайгаар шингэрүүлэх зэрэг аргаар шийдэх хэрэгтэй гэж үзэж байна.
Нүүрсийг шингэрүүлэх нь нэгэн төрлийн нөөц технологи бөгөөд, газрын тосны нөөц, олборлолт багасан, эрэлт их хэмжээгээр нэмэгдсэн үед хэрэглэх боломжтой юм. Зарим судлаачдийн тооцоогоор, газрын тосны үнэ 35 ам.доллар/баррель орчим (болон түүнээс дээш) байгаа тохиолдолд, АНУ дотоодынхоо нүүрснээс бензин гаргаж авах нь эдийн засгийн хувьд ашигтай гэж гарсан байна. Хэдийгээр 35 ам.доллар/баррель гэдэг урт хугацааны газрын тосны дундаж үнээс өндөр байгаа ч, яг одоогийн байдлаар газрын тосны үнэ үүнээс өндөр байгаа билээ. Одоо хэрэглэгдэж буй нүүрс шингэрүүлэх технологиудын талаархи Вилиамс, Ларсон (Williams and Larson, 2003) нарын тайлангаас үзэхэд, Хятадад нүүрснээс гарган авч буй шингэн бүтээгдэхүүний өөрийн өртөг 25-35 ам.доллар/баррель байна.
Нүүрсний уурхай, олборлолт
Нүүрс олборлолт байгальд муугаар нөлөөлдөг. Нүүрсний уурхайд хөрс хуулалтын дараа, нүүрсэнд агуулагдах пирит (төмрийн сульфид) нь ус, агаарын хүчилтөрөгчтэй урвалд орж, хүхрийн хүчил үүсгэнэ. Уурхайн усыг шүүрүүлэх явцад уг хүхрийн хүчил гадагшлах ба уурхайн овоолго дахь пирит ч борооны устай урвалд орон удаан хугацааны туршид, тасралтгүй хүхрийн хүчил үүсгэсээр байдаг. Хүхрийн хүчил нь хөрс, хөрсний усанд нэвчин, улмаар урсгал болон тогтмол усны рН-ын хэмжээг өөрчилж, амьтан, ургамaлыг хордуулах ба улмаар мөхөхөд хүргэнэ. Ялангуяа усны амьтад рН-ийн өөрчлөлтийг тэсвэрлэдэггүй байна. 1930-аад оны үед, АНУ-ын нүүрсний уурхайнуудын олборлолтын явцад, жилд 2.3 сая тн хүхрийн хүчил үүсдэг байсан гэсэн тооцоо байдаг. 1960-аад оны үед зөвхөн Огайо голын савд (the Ohio River), олборлолт хийж буй 1200 уурхайгаас жилд 1.4 сая тн хүхрийн хүчил гадагшилдаг байв.
Нүүрсийг шатаах
Бусад шатах ашигт малтмалуудтай адил, нүүрсийг шатаах явцад их хэмжээний нүүрстөрөгчийн давхар исэл (CO2), азотын исэлүүд (NOx), хүхрийн давхар исэл (SO2) ялгарна. Хүхрийн давхар исэл хүчилтөрөгчтэй урвалд орон хүхрийн гуравч исэл (SO3), улмаар хүхрийн хүчил үүсгэнэ. Уг хүхрийн хүчил нь борооны усыг хүчиллэгжүүлнэ. Хүчиллэг бороо нь химийн идэмхий шинжтэй, амьд байгаль болон хүний биед үлэмж хортой.
Нүүрсний цахилгаан станцаас үлэмж хэмжээний (CO2), мөн ажиллаж байгаа болон хаагдсан уурхайгаас нилээдгүй хэмжээний метан ялгарах ба эдгээр нь дэлхийн цаг уурын дулааралтын гол шалтгаан болж байна. Нүүрсэнд агуулагдах нүүрстөрөгчийн хэмжээ газрын тосныхоос илүү бөгөөд бусад хортой хольцыг нүүрснээс салгах нь тосныхоос илүү төвөгтэй. Зөвхөн АНУ-д нүүрсний цахилгаан станцын хорт хаягдлаас болон жил бүр хэдэн арван мянган хүмүүс нас барж байгаа гэсэн судалгаа байна. Сүүлийн үед цахилгаан станцын хортой хаягдалыг багасгах талаар нилээдгүй туршилт судалгаа хийж байна. Жишээлбэл, станцаас ялгарч буй CO2 цуглуулан, нүүрстөрөгчийг ялгаж, хадгалах технологи юм (одоогоор хэрэглэгдэж эхлээгүй).
Нүүрс болон түүний хаягдалд (шатаах явцад ялгарах хий болон үнсэнд) хүнцэл, хар тугалга, меркури, никель, ванади, берилли, кадми, бари, хром, зэс, молибден, цайр, селени, ради зэрэг хүнд металууд, мөн бага хэмжээгээр уран, тори зэрэг байгальд тааралдах цацраг идэвхит бодисыг агуулдаг. Эдгээр нь, ялангуяа цацраг идэвхит бодисууд, байгаль дээр нүүрсэнд агуулагдахдаа сарнимал, бага хэмжээтэй байх ч, их хэмжээний нүүрсийг шатаах явцад хуримтлагдан, зарим тохиолдолд атомын цахилгаан станцын хаягдлаас өндөр цацраг идэвхит бодисын агуулгатай байх тохиолдол бий.
Нүүрс нь дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт болон агаарын бохирдлын талаар хяналт султай нутаг дэвсгэрт хүний эрүүл мэндэд маш сөргөөр нөлөөлж байгаа болно.
Энергийн хэмжээ
Нүүрсний ялгаруулах энергийн хэмжээ ойролцоогоор 24 Мж/кг, хэрэв kW-цаг -аар хэмжвэл 6.67 kW-цаг/кг болно. Нүүрсний цахилгаан станцын ашигт ажиллагааны коэффициент 30%. Өөрөөр хэлбэл 1 кг нүүрс шатаахад ялгарах 6.67 kW-цаг энергийн 30% буюу 2.0 kW-ц нь цахилгаан эрчим хүч болон хувирна.
Жишээ нь, 100W-ийн компютер нэг жилд 876 kW-ц (100 W × 24 цаг × 365 {өдөр} = 876000 W-ц = 876 kW-ц) эрчим хүч хэрэглэнэ. Энэ хэмжээний эрчим хүчийг гарган авахын тулд : 876 kW-цаг/2.0 kW-цаг = 438 кг нүүрс зарцуулна. Гэхдээ цахилгаан дамжуулах үед гарах шугамын цахилгаан эсэргүүцлийн алдагдлыг (5 - 10%) тооцвол үүнээс илүү хэмжээний цахилгаан (нүүрс) хэрэгтэй болох юм.
Нүүрстөрөгчийн хэмжээ
Нүүрсэнд агуулагдах нүүрстөрөгчийн хэмжээ хамгийн багадаа 50% буюу 1кг нүүрс 0.5кг-с дээш хэмжээний нүүрстөрөгч агуулна. байна. 0.5kg/12kg kmol<suр>-1</suр> = 1/24kmol, 1 mol NA -тэй (Авогадрогийн тоо) тэнцүү. Энэ агаарын хүчилтөрөгчтэй нэгдэн нүүрстөрөгчийн давхар исэл үүсгэх ба (12 + 16 × 2 = жин(CO2) = 44 кг/кмоль) болно. 1 кг нүүрс шатаахад, 1/24 кmol CO2 ялгарах ба 1/24 кmol х 44 kг/kmol = 11/6 кг буюу ойролцоогоор 1.83 кг CO2 болно.
1 кг нүүрсний 29.9% нь 2 kW-ц цахилгаан болон хувирах учир бид 1 kW-ц цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ тутамд 0.370 kg(CO2) үүсгэж байна.
Нүүрсний гүний шаталт
Нүүрсний давхраас ой, хээрийн түймэр болон, уурхайн дотоод шаталтын улмаас газрын гүнд шатна. Нүүрсний гүний шаталтын улмаас БНХАУ-д жил бүр 109 сая тн нүүрс шатаж, 200 сая тн нүүрстөрөгчийн давхар исэл ялгарч байна. Энэ нь дэлхийн хэмжээнд шатах ашигт малтмалаас үүсэж буй нийт CO2-ийн 2-3% юм.
АНУ-ын Пенсилвани мужийн хаагдсан нүүрсний уурхайд байрлаж байсан хогийг шатаасны улмаас 1962 онд эхэлсэн нүүрсний давхраасын гүний шаталт одоо хүртэл үргэлжилсээр байна.
Австралийн "Шатаж буй уул"-ыг (Burning Mountain) галт уул гэж үздэг байв. Гэвч энэ нь сүүлийн 5,500 жилийн турш шатсаар байгаа нүүрсний гүний шаталтаас үүссэн утаа, үнс болохыг тогтоосон байна.
Дэлхийн нүүрсний нөөц
1996 оны үнэлгээгээр дэлхийн нийт олборлож болох нөөцийг нэг эксаграмм (1 × 1015 кг буюу 1 триллон тн)-аар, түүний хагас нь чулуун нүүрс гэж үнэлсэн байна. Уг хэмжээний нүүрснээс гаргаж авах энергийн хэмжээг нь 290 зеттажоул, дэлхийн жилийн хэрэглээг 15 терраватт гэвэл , 600 жил хүрэлцэх хэмжээний нөөц юм.
Английн Бритиш Петролеум компанийн 2005 оны эцсээр хийсэн тооцоогоор, дэлхийн нүүрсний нөөц 909,064 сая тн-оор үнэлэгдсэн байна. Америкийн Нэгдсэн Улс, Оросын Холбооны Улс, Австрали, Хятад, Энэтхэг, Өмнөд Африк зэрэг орнууд нүүрсний ихээхэн нөөцтэй юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Ашигт малтмалын геологи  Ангилал:Нүүрсний уурхай Ангилал:Шатах ашигт малтмал
Шумер
Гадаад холбоос
Ангилал:Эртний Ойрх Дорнод
Цаа буга
Цаа буга (Rangifer tarandus) (Хойд Америкийн зэрлэг цаа бугыг карибу гэдэг) нь Арктик, Субарктикт тархсан бугын зүйл.
Тархац
Цаа буга 50-р өргөргөөс хойш Скандинавын хойг, Зүүн Европ, Орос, Монгол, Хятадын нутагт анх тархжээ. Хойд Америкт Аляска, Канад, Вашингтоноос Мэн хүртэл АНУ-ын хойд нутгаар тархсан. Түүнчлэн Сахалин, Гренландад байсан бөгөөд дээр үед Шотланд, Ирландад ч тархаж байжээ. Хожуу Плейстоцений үед цаа буга өмнө зүгт Хойд Америкт Невада, Теннесси, Европт Испани хүртэл тархаж байсан.
Гэршүүлсэн цаа буга Скандинавын хойг, Орос, Исланд (XVIII зуунд хүмүүс нутагшуулсан), Монголд бий. Европт зэрлэгээрээ үлдсэн цаа буга зөвхөн Норвегийн өмнөд хэсэгт л бий.
XX зууны эхээр Норвегоос цөөн тооны цаа буга Өмнөд Атлантын Өмнөд Жоржиа аралд нутагшуулсан. Өнөөдөр тэнд мөсөн голоор тусгаарлагдсан хоёр тусдаа сүрэг үржин олширч байна. Нийтдээ хэдэн мянгаас илүү гарахгүй. Тус нутаг дэвсгэрийн далбаа, сүлдэнд цаа буга дүрслэгдсэн. 4000 орчим цаа буга Францын Антарктид хавийн ольтриг Кэргэлэн арлуудад нутагшуулсан.
Гадаад холбоос
Карибугийн тухай гогцоонууд (Хойд Америк) Ангилал:Бугынхан Ангилал:Монгол орны хөхтөн амьтад
Compiler
Ангилал:Программын сан
1740 он
Гадаад холбоос
#
Билатерализм
Билатерализм нь (латинаар bi „хоёр“, latus „тал“)"хоёр талын" гэсэн утгатай.
Холбоос
Ангилал:Гадаад бодлого Ангилал:Дипломат харилцаа Ангилал:Морфологи
Тэнгис
leftТэнгис гэдэг нь эх газрын ойролцоох далайн усны томоохон цогц хэсгийг хэлдэг. Далай, тэнгисийн ус нь давстай байдаг учир эх газрын томоохон давстай нууруудыг мөн тэнгис гэж нэрлэж ирсэн уламжлалтай.
Олон Улсын Усзүйн байгууллага (International Hydrographic Organization, IHO) нь тэнгис, нуур зэргийг тодорхойлж, ангилдаг бөгөөд одоо мөрдөж буй тодорхойлолт, ангилалыг "Special publication S-23, Limits of Oceans and Seas, 3rd edition, 1953"-ээс үзэж болно. Энэ товхимол нь 3 дахь хэвлэл нь бөгөөд 4 дэх хэвлэлийн нооргийг 1986 онд бэлэн болгосон боловч, зарим нэг нэршил дээр санал нэгдээгүй тул хэвлээгүй байна (Жишээ нь, Япон тэнгисийн нэр).
Мөн үзэх
Ангилал:Далай тэнгис судлал
Ёхан Сванберг
Жон Сванберг (Johan Frithiof Isidor Svanberg, 1881 оны 5 сарын 1 – 1957 оны 9 сарын 11) нь Шведийн хөнгөн атлетикч, холын зайн гүйлтийн тамирчин байв.
Тэрээр Швед улсаа төлөөлж Грекийн Афинд зохиогдсон 1906 оны зуны олимпоос (өдгөө албан ёсны бус гэж тооцогддог) 5 миль, марафон гүйлтийн төрлүүдэд мөнгөн медаль хүртжээ.
2 жилийн дараа Их Британийн Лондон хотноо зохиогдсон 1908 оны зуны олимпод 5 милийн зайд хүрэл медаль хүртэж, марафон гүйлтийн төрөлд 8-р байр эзэлсэн.
Сванберг хожим АНУ руу цагаачилж, тэндээ мэргэжлийн гүйгч болсон бөгөөд 1957 онд нас нөгчжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Шведийн 3000 метрийн гүйгч Ангилал:Шведийн марафон гүйгч Ангилал:Шведийн олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Шведийн олимпын оролцогч Ангилал:1908 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Шведүүд Ангилал:1881 онд төрсөн Ангилал:1957 онд өнгөрсөн
Atlas
"Atlas" нь Английн альтернатив рок хамтлаг Колдплейн дуу юм.Энэхүү дуу нь удахгүй дэлгэцнээ гарах The Hunger Games: Catching Fire киноны дуу бөгөөд.Тухайн киноны анхны сингл болон гарч байгаа бөгөөд 2013 оны 9-р сарын 6нд Дэлхий даяар,9-р сарын 8нд Их Британид худалдаалагдаж эхэлсэн юм.
Ерөнхий
"Atlas" нь Coldplay хамтлагийн сүүлийн 2 жилд бичүүлсэн анхны дуу бөгөөд,2011 онд тэд тавдах Студи цомог болох Mylo Xyloto гарч байлаа. Энэ дуу нь Catching Fire кинонд зориулагдсан бичигдсэн ба кинонд зориулж гарч байгаа анхны дуу юм.
Шүүмж
Гарахаасаа ч өмнө,"Atlas" нь хөгжмийн шүүмжлэгчдээс эерэг үнэлгээ авч байлаа,Stereogum-н Michael Nelson хэлэхдээ "киног хувьдаа төсөөлсөн уран сайхны" хэмээн дүгнэсэн бол Rolling Stone-н Erin Coulehan "Бодит Coldplay-н бэлэг барьсан мөрөөдлийн аялгуу,Крис "i'll carry your world"-р дууг илүү гоё болгосон хэмээсэн байна.
Булган сум (Ховд)
Булган нь Ховд аймгийн сум юм. Улаанбаатараас 1855 км, аймгийн төв Ховдоос 385 км алслагдсан. Баруун талаараа БНХАУ-тай хиллэдэг. Зүүн болон хойт талаараа өндөр уулсаар хүрээлэгдсэн, баруун болон өмнөд талаараа говь болон Алтайн салбар уулсаар хүрээлэгдэн оршино.
Хүн ам
Суурин хүн ам нь 2011 оны тооллогоор 9266, үүнээс 80% гаруй нь торгууд ястан. Булган сум нь 10349 хүн амтай. Үүнээс 5150 эрэгтэй, 5199 эмэгтэй байна.
Баянгол баг 375 өрхийн 1618 хүн амтай
Баянсудал баг 481 өрхийн 2451 хүн амьай
Байтаг баг 369 өрхийн 1417 хүн амтай
Atlas
Оролцсон хүмүүс
"Atlas" синглийн тэмдэглэлээс авав.
Булган сум (Ховд)
Хүн ам
Алагтолгой баг 352 өрхийн 1480 хүн амтай
Atlas
Эшлэл
Ангилал:Coldplay Ангилал:2013 оны дуу Ангилал:Coldplay дуу
Булган сум (Ховд)
Хүн ам
Далт баг 427 өрхийн 1615 хүн амтай
Аж үйлдвэр, соёл боловсрол
Амьжиргааны гол эх үүсвэр нь мал аж ахуй, газар тариалан, худалдаа үйлчилгээ юм. Тус сум мах, өөх, ноосны чиглэлийн хонь, ямаа, махны чиглэлийн үхэр голлосон 134 мянган толгой малтай. Булган голын хөндийд 1000 шахам га усалгаатай тариалан эрхлэж гурилын түүхий эдээ өөрсдөө бэлтгэхийн зэрэгцээ хил худалдаа хийдэг Байтаг, Ярант гэсэн 2 боомттой.
Одоо Булган сум 70 гаруй мэргэжлийн багш, 110 гаруй ажилчинтай, 1900 гаруй сурагчтай 11 жилийн 2 дунд сургууль, 30 орчим их эмч, 50 гаруй ажилчинтай сум дундын эмнэлэг, соёл урлаг, тээвэр, эрчим хүч, худалдаа эрхэлдэг 40 гаруй байгууллагатай.
Дурсгалт газрууд
- Сумын урд хэсгээр Хятад улстай хиллэдэг Байтаг богдын нурууны Бүдүүн харгайтын аманд 1948 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдөр Оспан, Гоминданы хил зөрчигчидтэй тулгарсан үйл явдал болсон байдаг. Энэ газрыг Гурван баатарын шовгор гэж нутгийнхан нэрийддэг. - Байтаг Богдын нурууны монголын талд харьяалагдах ноён оргил болох Алтан овоо далайн түвшинээс дээш 3290 метрийн өндөрт байдаг. Сүхбаатарын Алтан овоонд нар манддаг бол жаргадаг Алтан овоо нь Булган сумын нутагт байдаг. - Түрэгийн үеийн чулуун хөшөө сумын Хөх үзүүр гэдэг газарт байдаг. - Өвөрмөц тогтоцтой Гурван хүүхэд уул тухайн сумын нутагт байдаг. - Булган сумын нутгаар урсан өнгөрч Хятад улс руу урсан гарахдаа Өрөнгө гол болон Өлөнгөр нуурт цутгадаг Булган гол нь төв Азийн гадагш урсгалгүй ай савд багтах Монгол улсын 2 дахь том гол юм. Булган гол байгалийн цогцолборт газарт багтдаг ба Минж болон шаргал үхэрдээ загас зэрэг улаан номонд орсон амьтадтай.
Байгаль цаг уур
Өвөл 35.5-40 хэм хүртэл хүйтэрч, зун намарт 38-40 хэм хүрдэг. Булган гол 300 гаруй км урсана. Алгана, цурхай, хадран загас, дэлхийд ховордсон Алтайн минж нутаглана. Цоохор, Гашуун нуур зэрэг нууртай бөгөөд Хагшаал, Аавдай, Баянгол, Индэрт зэрэг 50 гаруй гол горхи Булган голд цутгана. Булган нутаг вансэмбэрүү, шар мод, нохойн хошуу, алтан гагнуур, чийр, чихэр өвс, хулангийн ундаа, таван салаа зэрэг эмийн ургамалтай.
Газар усны нэрс
Их шар булаг
Гавъяат цолтнууд
28 Ж.Доржсүрэн
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Ховд аймгийн сум
Бадам-Очирын Галаарид
Бадам-Очирын Галаарид нь Монголын улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, доктор хүн юм.
Намтар
Б.Галаарид нь Говь-Алтай аймгийн Бугат суманд 1966 онд төрсөн.
Ажилласан газар
Б. Галаарид нь 1989 онд Уралын Улсын их сургуулийг Сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн. “Үг”, ”Улаанбаатар”, “Өнөөдөр” зэрэг сонин ыг өлгийдөлцөж, нийслэлийн төр захиргааны хэвлэл – “Улаанбаатар” сонины хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга, төрийн төв хэвлэл – “Ардын эрх” сонины хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга, “Өнөөдөр” сонины анхны ерөнхий редактор, “Монгол кино” нэгтгэлийн ерөнхий редактор, “Зууны мэдээ” сонины орлогч эрхлэгч, зөвлөх зэрэг алба хашиж байсан. Танин мэдэхүйн “Гэрэлт Цалиг” сэтгүүл /2009 он/, “Цалиг” хэвлэлийн газар/2008 он/, "Цалиг" тв студи/2009 он/-ийн үүсгэн байгуулагч юм.
Монголд цахим сэтгүүл зүй г хөгжүүлэхэд идэвхтэй оролцож, иргэн сэтгүүлчдийн "Бүгдээрээ.мн" сайтыг блогч нөхдийн хамт үүсгэн байгуулжээ. Монголын зохиолч сэтгүүлчдээс хамгийн анх блог хөтөлсөн.
Б.Галаарид нь сэтгүүлчээс гадна жүжиг киноны зохиол бичдэг, гоц үзэгдэл судлал, бөө мөргөл ийн сэдвээр олон ном бичсэн, дэлхийн сонгодог зохиолуудыг монгол хэлнээ орчуулахад ихээхэн хүч хөдөлмөр зарж яваа уран бүтээлч юм.
Эрдмийн зэрэг цол
2018 онд "Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил, төлөвшил" сэдвээр докторын зэрэг хамгаалсан.
Цахим холбоос
Монголын чөлөөт хэвлэлийн хөгжил төлөвшил
Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:Монголын зохиолч Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Бугатын (Говь-Алтай) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1966 онд төрсөн
Штутгарт
Штутгарт (Stuttgart ) — Германы хот. Штутгарт хот Герман улсын баруун урд хэсгийн Баден-Вюртемберг мужийн засаг захиргааны төв бөгөөд 604.297 оршин суугчтайн хувьд улсынхаа зургаадугаар, мужийнхаа хамгийн том хот нь юм. 207 км² газар нутагтай. Штутгарт гаднах хүй дүүргийнхээ хамт 2.7 сая, цаашилвал 5.3 сая (2008) хүн бүхий хотуудын бөөгнөрлийн төв болохын тухайд Германдаа 4-р их олноор хүрээлүүлсэн газар ажээ.
Түүх
950 онд швабийн Людольф бэйс энд суурин үүсгэсэн нь 1496 оноос Вюртембергийн хошуу нутгийн гол суурин газар болжээ. Цаашлаад улам томорсон буюу 1803 оноос мужийн, 1806 оноос Вюртембергийн Хант Улс, 1918 оноос бүгд найрамдах мужийн төв болжээ. Штутгартад автомашины Мерседес-Бенц үйлдвэр байгуулагдсанаар «автомашин үүссэн өлгий» гэж хол ойрынхонд алдаршсан юм. 1952 оноос өнөөгийн Баден-Вюртемберг нутаг нь үүссэн.
Засаг захиргааны хуваарь
Дотроо 23 дүүрэгт хуваагддагийн 5 нь дотоод, 18 нь захын гэдэг.
Хүн ам
Штутгартын хүн амын тоо 1960 онд 637 мянга байснаасаа буурч 2000 онд 587 мянга болсон.
Спорт
Штутгарт хотын Штутгарт баг Бундеслигт тоглодог.
Лавлах холбоос
Ангилал:Баден-Вюртембергийн коммун  Ангилал:Баден-Вюртембергийн суурин Ангилал:Баден-Вюртембергийн хотын тойрог Ангилал:Германы мужийн нийслэл Ангилал:Дотоодын боомттой суурин Ангилал:Германы их сургуулийн хот Ангилал:Неккар голын суурин
Аргаль
Аргаль нь Төв Азийн (Гималайн нуруу, Төвөд, Алтайн нуруу) уулархаг, өндөр бүс нутгаар амьдардаг хамгийн том зэрлэг хонь юм. Өндөр нь 120 см, 140 кг хүртэл жинтэй байх ба биеийн урт 1.8 м хүрнэ. Эр нь маш том угалзалсан эвэртэй бөгөөд 190 см хүртэл урт байдаг аж. Эм нь бас эвэртэй ч жижигхэн байна.
Аргаль, угалз бол хонины зэрлэг өвөг бөгөөд өдгөө дэлхийд нэн ховордсон амьтны нэг юм.
Аргаль Ховд аймгийн Цамбагарав, Байтагийн уул, Мянган угалзтын нуруу, Увсын Хархираа, Түргэний уулс, Говь-Алтайн Хар азарга, Хантайширын нуруу, Бурхан буудай уул, Хангай, Хэнтийн  нурууны салбар уулсаар элбэг тархан амьдардаг зэрлэг хонь юм.
Биеийн ерөнхий төрхөөр Монгол хоньтой адил, төстэй боловч байгалийн нөхцөлд зохицож хөл нь өндөр нарийхан цэгцгэр, үс, ноос нь тачир, ширүүн, годгор жижиг сүүлтэй болжээ.
Эр нь том, эм нь арай багавтар биетэй, эрийг нь угалз, эмийг нь аргаль гэнэ. Угалзын эвэр нь сүрлэг том бөгөөд нэг биш удаа олон улсын яармаг үзэсгэлэнгээс эврийнхээ урт, бүдүүний хэмжээгээр алтан медаль авч байсан түүхтэй.
Угалзын биеийн жин нь 200 кг, Цээжний өргөн нь 115-120 см, Эврийн урт нь 160-180 см, түүнээс ч урт байх нь буй. Аргал нь таана, багалуур, хялгана, элбэгтэй уулын бэл, толгод, хад асгатай уулаар голлон бэлчээрлэдэг. Аргаль нь долоон сар орчим хээлээ тээж, 4,5 дугаар сард хургалах бөгөөд ихэрлэх нь нэн ховор. Монгол улсад нэн ховор амьтны нэг аргаль угалз мөн бөгөөд дархан цаазтай болгож төрийн бодлогоор аргаль угалзын тоо толгойг өсгөхийг зорьж байна.
Ангилал:Эвэртэн
ХОТШ банкны дампуурал болон бусад зохион байгуулалттайгаар дампууруулсан банкуудын хэргүүд
Эх сурвалж
Ангилал:1990 оны эрүүгийн хэрэг Ангилал:Монгол дахь эрүүгийн хэрэг Ангилал:Эдийн засгийн гэмт хэрэг
Байлдааны талбар дээр салааны аюулгүй байдал
Ангилал:Зэвсэгт хүчний нэр томьёо
1782 он
Гадаад холбоос
#
Бөөрөнцөг түлхэлт
Дүрэм
Бөөрөнцгийн жин нь хүйс, насны ангиллаас хамаардаг. 2.135 метр буюу 7 фут диаметртэй тойрог дотроос шидэх ёстой. Уг тойргийн төвд оройтой, 34.92 хэмийн өнцөг дотор бөөрөнцгийг унагаасан тохиолдолд хүчинтэйд тооцогдоно. Тойргийн гадна гишгэх, зураасан дээр гишгэвэл мөн хүчингүй болно.
Шидэх арга
Дүрэм ёсоор бөөрөнцгийг хоёр мөрийг холбосон шугамаас хойно байрлуулж, шидэх ёстой байдаг тул эрүүний орчимд биедээ нааж, нэг гараараа түлхэх байдлаар шиддэг. Хөлнөөсөө түлхэлт авч шиддэг тамирчин олон байдаг ч биеэрээ эргэлдэж шиддэг тамирчин ч бас цөөнгүй.
Үүсэл
Бөөрөнцөг түлхэлт нь хүнд зүйлийг хол шидэн, "хүчээ үзэх" явдлаас үүсэлтэй гэж үздэг. Эрт дээр үед Шотландад чулууг шидэх тэмцээн зохиогддог байв. Түүнээс санаа авч 1860 онд төмрөөр хийсэн бөөрөнцөг ашиглан тэмцээн зохион байгуулсан нь өнөөдрийн бөөрөнцөг түлхэлтийн анхны тэмцээн гэж үздэг. Тэр үед шидэх талбай нь одоогийнх шиг дугуй биш, 2 метр гаруй урт бүхий талтай квадрат хэлбэртэй байлаа. Анх дугуй талбайг ашигласан нь 1867 онд АНУ-д зохиогдсон тэмцээн юм.
Бөөрөнцөг
Бөөрөнцгийн жин, хэмжээ нь дараах байдлаар тогтоогдсон байдаг. Диаметр нь эрэгтэйчүүд 11-13см, эмэгтэйчүүд 9.5-11см. Өсвөр үе
Цахим холбоос
Ангилал:Хөнгөн атлетикийн төрөл Ангилал:Шидэлтийн спортын төрөл
Өмнөд Солонгосын 2000-аад оны хамтлагийн жагсаалт
Мөн үзэх
+ хамтлагийн жагсаалт