cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рибонуклейн хүчил
Нуклеиний хүчлийг анх 1868 онд Иоганн Фридрих Мишер (1848-1895) нээсэн. Тэрээр үүнийг бөөм (nucleus) дотроос олсон учраас 'нуклеин' гэж нэрлэжээ. Сүүлд нь бөөмгүй прокариот эсүүд мөн нуклеиний хүчлийг агуулдгийг нээн илрүүлжээ. Торбёрн Касперсон, Жеан Бражет, Жак Шултц нарын хийсэн туршилтууд дээр үндэслэн 1939 оноос хойш уургийн нийллэгжилтэнд РНХ-ийн үүрэг буйг таамаглаж ирсэн байна. Губерт Шантрен рибосом дахь уургуудын нийллэгжилтэнд РНХ нь мэдээлэл илгээгчийн үүрэг гүйцэтгэдэг болохыг гаргаж тавьсан. Эцэст нь Северо Очоа РНХ-г нээж 1959 онд Анагаахын шинжлэх ухааны Нобелийн шагналыг хүртсэн. 1964 онд Роберт В. Холлей хөрөнгөний РНХ 77 нуклеотидуудын дарааллыг илрүүлсэн бөгөөд Холлей 1968 онд Анагаахын шинжлэх ухааны Нобелийн шагналыг хүртжээ. 1976 онд Гентийн их сургуульд Вальтер Фиерс болон түүний баг MS2 бактериофагийн РНХ-ийн нуклеотидын дарааллыг бүрэн тодорхойлсон.
Tor (anonymity network)
Хэрэглээ
TOR нь хэрэглэгчийг нуухийг тийм ч их хүсээд байдаггуй, Харин үүний оронд дамжуулагдаж буй мэдээллийг нуухийг үндсэн гол зорилгоо болгож ажилладаг. Ингэснээр зарим 1 Сайтууд дамжуулагдаж буй мэдээллийг мөшгиж, илгээсэн болон хүлээн авах байршилийг олох боломжгүй болгож байгаа юм. Гэсэн хэдий ч цөөн тооны Веб сайтууд хэрэглэгчдийн байршлийг тогтоож чадах боломж бололцоотой. TOR-н гол ажиллах зарчим нь хэрэглэгчийн үйлдлүүдийг нуун дарагдуулах биш харин дамжиж буй мэдээллийг мөшгөхөд төвөгтөй болгох явдал юм.
TOR-г хууль бус аргаар ашиглахад ёс журманд хийцэхгүй зураг, бичлэг түгээх мөн засгийн газрийн үйл ажиллагаанууд, хуүль засаглалын эсрэг босогчид хоорондоо харилцаа холбоо тогтоох гэх мэт олон аргуур орно.
Эдийн засагчид хэлэхдээ TOR-г Bitcoin болон Торгоны замтай шууд уялдаа холбоотой болохоороо интернэтийн харанхуй хэсэг гэжээ. Ингэж хэлсний улмаас TOR Америкийн үндэсний аюулгүй байдлын(NSA) агентлаг болон Английн засгийн газрын мэдээллийн холбооны захиргаа(GCHQ) нарын хоёуулангийх нь бай болж, TOR сүлжээг ашиглан гэмт хэрэг үйлддэг хүмүүсийн эсрэг хөдөлгөөн туйлын амжилттай явагдаг болов. GCHQ нь эхлэлээс төгсгөл хүртэлх TOR-г ашиглаж буй VPS болон SSH дамжилтийн жагсаалтыг гаргаж түүний энкриктийг тайлдаг ‘’SHADOWCAT’’ гэж програмыг ашигладаг.
TOR-г ашиглан хэн нэгний нэр төрд мэдэгдэхгүйгээр сэв суулгах, зохиогчын эрхийг ноцтой зорчиж мэдээ мэдээлэл оруулах, хууль бус садар самуун агуулсан контентийг түгээн тархаах, эмчийн зөвшөөрөлгүй эм наймаалах, зэвсэгийн худалдаа, хулгайлагдсан зээлийн картны дугаар, мөнгө угаах, ямар нэгэн банкны нэрийн өмнөөс мөнгө залилан хийх гэх мэт олон гэмт хэргүүдийг хийдэг. Интернэт дэх хар зах Bitcoin-р худалдаа хийгдсэн наймаануудыг TOR-н хамааралтай, хамааралгүй гэж хоёр ангилдаг.
Торгоны замын Ross William Ulbricht-ий эсрэг хийгдсэн зарган дээр Холбооны мөрдөх товчоо ‘’TOR-г үүнээс илүү зохистой ашиглаж болно’’ хэмээсэн байжээ. CNET үүний дагуу мэдэгдэл хийхдээ TOR-н нууцлал EEF болон бусад эрх чөлөөний байгууллагуудад итгэмжлэгдсэн нь хүний эрхийн төлөө ажиллагсад сурвалжлагч нартай холбоо тогтооход ихээхэн тус болдог гэжээ. EEF хувь хүн өөрийн аюулгүй байдлыг хэрхэн хамгаалах тухай зөвлөмжинд TOR-г хувын орон зайг бусдаас далдлахад том үүрэх гүйцэтгэдэг гэж заасан байдаг.
TOR-н хэрэглэгчид дунд Internet ашиглахдаа өөрийн хувийн орон зайг бусдад нууц хэвээр үлдээхийг хүссэн, цахим гэмт хэргээс сэргийлдэг ‘’эгэл жирийн ’’ хүмүүс болон цэргийн дээд албан тушаалтнууд бий гэж олонд мэдэгдсэн. 2013 оны 11-р сарын байдлаар TOR 4 сая гаруй хэрэглэгчтэй байв. Wall Street-н сонинд нийтэлсний дагуу 2012 оны байдлаар АНУ-с холбoгдсон TOR-н холболтын 14% нь тодорхой улсад хязгаарлагдмал сүлжээг хэрэглэдэг, энэ нь нийт хэрэглэгчид дундах 2 дахь том бүрэлдэхүүн хэрэглэгчид гэжээ. TOR-г гэр бүлийн хүчэрхийлэлд өртөгчид болон тэдгээрийн эсрэг байдаг агентлагууд ихээхэн хэрэглэх болсон. Орчин үед онлайнаар хэн нэгнийг мөшгөх, ажиглах ихсэсэн тул үүнийг эсэргүүцэхийн тулд TOR-г өргөн хүрээтэй ашигладаг.
Хэрхэн ажилладаг вэ?
Сонгинон Routing нь дээрхи зүgйлсийг хэрэгжүүлэхдээ протокол дээр маш олон хэмжээний энкрипт лэгдсэн халхавчийг хийж өгдөг, яг л сонгино олон давхаргатай байдаг шиг. TOR өгөгдлийг асар олон удаа энкриптлэн(Үүнд IP хаяг багтана) TOR-н дурийн солбилцоонд оруулж түүнийгээ ар араасаа дараалласан виртуал хэлхээнд оруулдаг. Солбилцоо бүр энкриптэлсэн өгөгдлийн зөвхөн гадаргуу хэсгийн халхавчын энкриптийг(энэ хэсэгт дараагын солбилцооны хаяг байдаг) арилгаж дараагын солбилцоонд хүрэх замыг замчилж үлдсэн энкриптлэгдсэн өгөгдлийг тэр чигээр нь дамжуулах боломж бий болгодог. Хамгийн суулчийн солбилцоо нь өгөгдлийн гадаргуу хэсгийн халхавчаас бусад хэсгийн энкриптийг арилгаж гадаргуу хэсгийг энкрипттэй хэвээр нь үлдээснээр өгөгдлийг илгээгч IP хаягийг ил болголгүйгээр(TOR өөрөө ч мэдэхгүйгээр) хүлээн авагч хаяг дээр хүргэдэг.
Траффикийг бий болгох
TOR хэрэглэгчийн SOCKS дээр суурилсан програмийн траффикийг TOR-н өөрийнх нь тохиргооны SOCKS хэсэгт өөрчилөн удирдах боломжтой. TOR үржих бололцоотой виртуал хэлхээг TOR-н сүлжээнд үүсгэж үүнийгээ олон давхаргаар нууцалж эргэлтэнд оруулдаг. Траффик TOR-н сүлжээнд орж ирсэнийхаа дараа Router-с Router-н хооронд өөрийн виртуал зангилаан дундуур яван явсаар хэрэглэгчийн зааж өгсөн төгсгөлийн хаяг дээр нууцлалаа задруулалгүйгээр очдог. Төгсгөлийн хаягнаас траффикийг мөшгөн шүүж үзвэл уг траффик TOR-ийн зангилаан дундаас ирсэн мэтээр харагддаг.
TOR TCP(Transmission Control Protocol-Удирдан хянах протокол) түвшний протколийг ашиглан нууцлал хийдэг тул ижил төсөөтэй нууцлалын програмуудаас илуу өндөр түвшинд халхавч хийж чаддаг.
TOR PRISM-ийн эсрэг
TOR төслийг хөгжүүлэгчдийн нэг Mike Perry-гийн хэлж байгаагаар TOR-г ухаалгаар ашиглаж чадаж байгаа тохиолдолд PRISM болон ижил төстэй програмуудаас маш өндөр зэрэглэлд хамгаалж чаддаг.
Сул тал
Бусад бага хоцрогдолтой холболтуудын адилаар TOR өөрийн сүлжээний оролт гаралтын траффикийг ажиглагдахаас хамгаалах зорилготой ажилладаггүй. Гэсэн ч траффикийг анализ хийлгэхээс сэргийлдэг боловч траффик ийн мөн чанарыг баригдахаас нууцалж чаддагүй.(end-to-end correlation буюу төгсгөлийн цэгүүдийн холбоо гэж нэрлэдэг).
Нууцаар чагнах
Autonomous system Eavesdropping - Бие даасан системтэй чагнах програм Хэрэв эхлэлийн болон төгсгөл дээр бие даасан систем бүхий чагнах програм байх юм бол уг програм эхлэлээс төгсгөл хүртэлх мэдээллийг хооронд нь холбон түүнийхээ тусламжтайгаар хооронд нь дамжин гүйх өгөгдөлийг мөшгиж, эхлэл болон төгсгөлийн хаягийг илрүүрэх бололцоотой. 2012 онд LASTor(Low Latency Autonomous TOR - Хоцрогдол багатай бие даасан систем бүхий TOR)-с ямар нэгэн багц бүхий бие даасан системтэй чагнах програм байгаа эсэхийг илрүүлж, явах замийг сонгох хэсгийн алгоритм-д нэмэлт функ оруулан чагнах програмийн сонгож өгсөн замийг сонгохгүйгээр өөр замийг сонгох бололцоог хэрэглэгчдээ олгож өгдөг үйлдлийн санааг сэдсэн. Мөн үүнтэй зэрэг гарж ирсэн санаа нь аль болох зайны хувьд ойрхон замийг сонгож эхлэлээс төгсгөлрүү өгөгдөл дамжих хугацааны алдагдлыг багасгах санаа байлаа.
Ангилал:Аноним байдал Ангилал:Чөлөөт аюулгүй байдлын программ Ангилал:Чөлөөт пеер-то-пеер программ
Брашов тойрог
Брашо́в тойрог (Judeţul Braşov []; ) — Румыны нэгдүгээр зэргийн нутаг, 549.217 хүнтэй тойрог (жудец).
Эх сурвалж
Ангилал:Румыны тойрог
Вена
Вена (Wien) нь Австрийн нийслэл бөгөөд Австрийн есөн мужийн нэг нь юм. Вена нь Австрийн хамгийн том хот бөгөөд 1.7 гаруй сая хүн амтай (метрополи газар нутгийн хүн ам нь 2.3 сая). Мөн түүний соёлын, эдийн засгийн ба улс төрийн төв юм. Хүн амаараа Европын Холбоонд аравт ордог хот бөгөөд 2008 оны байдлаар амьдралын чанараараа хоёрт орсон байна (Mercer Human Resource Consulting-н тооцоо). Венад Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Газрын Тос Экспортлогч Орнуудын Байгууллага (ОПЕК) зэрэг олон улсын томоохон байгууллагуудын төвүүд оршдог. Вена нь Австрийн хамгийн зүүн захад орших ба Чех, Словак, Унгар улсуудтай хил залгана. 2001 онд хотын төв буюу "хуучин Вена", Шёнбрунн ордонг ЮНЕСКО -ийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн бөгөөд Economist Intelligence Unit-н 127 хотыг оролцуулсан амьдралын чанарын судалгаагаар Ванкувер хоттой эн зэрэгцэж, жагсаалтыг тэргүүлсэн байна.
Уур амьсгал
Венийн Хоеэ Вартегийн уур амьсгалын хүснэгт
Венийн Мариабрунны уур амьсгалын хүснэгт
Венийн Унтерлаагийн уур амьсгалын хүснэгт
Эшлэл
Ангилал:Австрийн хот Ангилал:Европын нийслэл Ангилал:Дотоодын боомттой суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Австрийн мужийн нийслэл Ангилал:Австрийн муж Ангилал:Австрийн коммун Ангилал:Австрийн их сургуулийн хот Ангилал:Дунай мөрний суурин Ангилал:Нутаг дэвсгэрийн нэгжийн статистикийн бүртгэл-2-Бүс нутаг Ангилал:Келт гаралтай суурингийн нэр
Красноярскийн хязгаар
Красноярскийн хязгаар (Красноярский край) нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч субъектуудын нэг юм. Төв нь Красноярск хот. Сибирийн Холбооны тойрогт хамаарна. 2007 оны 1 сарын 1-нд Эвенкийн автономит тойрог, Таймырын автономит тойрог Красноярскийн хязгаарт нэгдсэн.
ОХУ дотроо газар нутгаараа Сахагийн дараа 2-т орох бөгөөд нийт нутгийн 13%-г эзэлнэ.
Цагийн бүс
Красноярскийн цагийн бүс буюу UTC+7 бүст хамаарах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+8 болно.
Газарзүй
Хойноос урагш 3,000 орчим км сунаж байрлана. Сибирийн төв хэсэгт орших бөгөөд зүүн талаара Саха, Эрхүү муж, өмнө талаараа Тува, Хакас, баруун талаараа Кемерово муж, Томск муж, Тюмень мужтай хиллэх бөгөөд хойд талаараа Хойд мөсөн далайгаар хашигдана.
Хүн ам
Хүн амын ихэнх нь орос, украйнууд юм. Сибирийн уугуул оршин суугчид дөнгөж 1% орчмыг л эзэлнэ.
Түүх
17-р зуунаас эхэлсэн оросуудын шилжин суурьшилт Сибирийн төмөр зам баригдсанаар эрчимжжээ.
Иосиф Сталины үед олон орос, украйн, беларусь хүн тус хязгаарт цөлөгдөж байжээ.
Эдийн засаг
Томоохон хотууд ба аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн төвүүд нь өмнөд хэсэгтээ төвлөрсөн байдаг. Байгалийн баялаг элбэгтэй. ОХУ-ын никелийн 80%, кобальтын 75%, зэсийн 70%, чулуун нүүрсний 16%, алтны 10%-ыг олборлодог байна. Мөн тус улсын мод боловсруулах үйлдвэрлэлийн 20% нь ноогдоно. Металл боловсруулах, мод боловсруулах, цаасны, химийн, газрын тосны үйлдвэрлэл хөгжсөн. Томоохон усан цахилгаан станцуудтай.
Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Оросын хязгаар
Хурган цахлай
Хурган цахлай (Hydrocoloeus minutus) нь Европ, Азийн хойд хэсгээр нутаглах жижиг цахлай юм. Мөн Канадын хойд хэсэгт бий. Тэд өвлийн улиралд нүүдэллэн Европын баруун эргүүд, Газар дундын тэнгис, мөн цөөн тоогоор АНУ-н зүүн хойд хэсэгт таарна. Мөн Ташгайн байгалийн нөөц газрын нууруудад ажиглагддаг.
Хурган цахлай нь олноор цуглан сүрэглэж цэнгэг уст намаг балчиг газар үүрлэн 2-3 өндөг гаргадаг. Энэ цахлай нь хамгийэ жижиг зүйл цахлай бөгөөд 25-27 см урт, далавчаа дэлгэхэд 75-80 см, биеийн жин нь 68-133 гр болно.
Нарийн хар хошуу, бараан улаан өнгийн хөлтэй. Дэгдээхэй нь 3 нас хүрч байж бие гүйцдэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Цахлайнхан Ангилал:Евразийн шувууд
Ангкор Ват
Ангкор Ват (кxмерээр: Âнгкôр Вôтт អង្គរវត្ត; âнгкôр нь „хот“ гэсэн утгатай, вôтт „сүм хийдийн байгууламж“) нь өнөөгийн Камбожийн Вант Улсад оршдог IX зуунд барьж эхэлсэн бөгөөд тухайн үеийн Кхмерийн Эзэнт гүрний төв юм. Ангкор гэж санскрит хэлээр “нагара” буюу “хот” гэсэн үгнээс гаралтай гэж тайлбарладаг.
Түүх
Энэ бол дэлхийд хосгүй цорын ганц хамгийн том сүм хийдийн цогцолбор юм. Ангкорын 100 орчим сүм хийд нь 9-14 дүгээр зууны хооронд барьж байгуулсан Кхмерчүүдийн соёл иргэншилийн төв байжээ. Энэхүү Ангкор Ват- хот цогцолбор нь Вишна бурханд зориулж 1113-1150 онд барьсан Ангкор-Ват (орч:-Ангкор сүм) дараа нь 1177-1219 онд барьсан Ангкор-Тхом (орч:-Их нийслэл) хотуудаас бүрддэг. Эдгээр сүм хийдийг тухайн үед маш их хүч хөдөлмөр оюун ухаанаар “Газар дээр тэнгэрийн диваажин” байгуулах зорилгоор барьжээ.
802 онд Ангкорын угсаа залгамжлагчдыг (династи) үндэслэгч Кхмерийн хаан хоёрдугаар Жаяаварман энэ хотын суурийг тавьж барьж эхлүүлсэн бөгөөд дараа дараагийн хаад 400 жилийн турш энэ хотыг үргэлжлүүлэн барьсаар өргөжин тэлсэн ажээ.
Өнөөдөр Ангкор Ват нь олон зуун жилийн дараа хот гэхээсээ илүү “сүм-хот” гэж харагддаг.
Кхмерийн эзэнт гүрний үед орон сууц, захиргааны барилгуудыг модоор барьж байсан тул бороо, чийгэнд иддэгдэж өнөөг хүрч чадаагүй байна. Сүм хийдийг голдуу байгалийн эрдэс баялагтай элсэн шороогоор /химийн урвалд орж бэхждэг/ хотын хэрэм болох ханыг галт уулын шороотой холилдоод бэхжсэн материалыг цохиж тодорхой хэлбэрт оруулж барьсан ажээ. Тийм ч учраас орон сууцнуудгүй зөвхөн сүм хийдийн барилгуудын хэсэг өнөөг хүртэл хадаглагдан үлдэж чаджээ. Ангкор хот баруунаас зүүн үзүүр хүртэл 24 км, умардаас өмнөд зүг хүртэл 8 км том талбайг эзэлдэг хот цогцолбор юм. Энэ хотод 1 сая орчим хүн амьдарч байсан гэж судлаачид үздэг, гэтэл тэр үеийн европ тивд 1 сая хүн амтай хотын сурагч үгүй байсан гээд харьцуулан бодохоор үнэхээр том соёл иргэншил байсан нь тодорхой юм. Энэ хот сүмийн цогцолборыг 15 дугаар зуунд буюу 1431 онд Сиамын цэргүүд эзлэж үнэт эдлэлийг тоносон бөгөөд хотын оршин суугчид бүгд дайжиж сүм хийдүүд үйл ажиллагаагаа зогсоосон гэж түүхчид тайлбарладаг. Үүнээс хойш энэ хот цогцолбор эзгүй нууц байсаар сүүлд 1860 онд европчууд дахин олж нээсэн байна.
Мөн хотыг тойрсон гүнзгий далан, сувагууд, олон жилийн турш ургасан битүү ширэнгэн ой зэрэг нь энгийн тариачид санаандгүй ирж сүйтгэхээс хамгаалж нууцлагдмал байсаар хадаглагдаж чадсан гэж судлаачид үздэг байна. 2007 онд олон улсын эрдэмтдээс бүрдсэн баг сансрын гэрэл зураг болон бусад технологийг ашиглаж ажилсаны үндсэн дээр хүн төрлөхтний аж үйлдвэржилтээс өмнөх үеийн хамгийн том хот байсан гэдэг дүгнэлтэнд хүрээд байна. Мөн хот тойроод усалгааны системтэй цагаан будааны тариалангийн талбайтай байсны ачаар жилд 3 удаа ургац авч иргэдээ тэжээдэг байсан гэж эрдэмтэд тогтоожээ.
1970-аад ондуудад Камбожийн дарангуйлагч Пол Потын “Улаан Кхмерүүд” нилээд олон сум хийдийг нурааж сүйтгэсэн гэдэг.
Ангкор Ват цогцолбор 1992 оны 12 сард ЮНЕСКО-гийн биет соёлын өвийн бүртгэлийн жагсаалтад оржээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Камбожийн түүх Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Камбож дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Камбожийн хиндү шашны цогчин Ангилал:Камбожийн буддын шашны цогчин Ангилал:Буддын шашны мөргөлийн суурин Ангилал:Камбожийн археологийн олдворт газар Ангилал:Азийн археологийн олдворт газар Ангилал:Азийн буддын шашны цогчин Ангилал:Сием Реап аймаг Ангилал:Азийн хиндү шашны цогчин
Мартин Штранцль
Мартин Штранцль (Martin Stranzl, 1980 оны 6 сарын 16-нд Гюссингэд төрсөн) нь Австрийн хөлбөмбөгчин юм. Өдгөө Боруссиа Мёнхенгладбах багт хамгаалагчаар тоглодог.
Галактик
Галактик (грек: galakt-, "сүү" гэсэн утгатай) буюу Оддын аймаг гэж хоорондоо харилцан үйлчлэлцэж, нэг нэгэндээ физик нөлөө үзүүлдэг одод, оддын бөөгнөрөл, одод хоорондын орчин, тоосонцор, харанхуй матераас бүрдэх системийг хэлнэ. Галактикууд нь хэдэн саяаас олон зуун тэрбум хүртэлх тооны ододтой байж болно.
Судалгааны түүх
Америкийн эрдэмтэн Эдвин Хаббл 20-р зууны эхээр мананцарын фотосперткрийг судлах үедээ тэнд маш олон од, оддын бөөгнөрөл, бадмааргийг анх удаа илрүүлж нээсэн. Хаббл бадмааргийн үзэгдэх хэмжигдэхүүн, хувирах хугацааг судлаад мананцар байдалтай харагдах зүйл нь асар олон оддыг багтаасан бүхэл бүтэн систем буюу галактик болохыг тогтоожээ.
Бүтэц, ангилал
Галактикийн төвийн эргэн тойронг түүний цөм гэнэ. Манай нарны аймаг нь Тэнгэрийн Заадас нэртэй 100-400 тэрбум одод, 50 тэрбум орчим гаригуудыг багтаасан галактикийн харьцангуй сийрэг одод бүхий зах хэсэгт байрладаг. Манай галактикийн төв нь нумын ордонд байрладаг. Нар нь галактикийн төвөөс 30000 гэрлийн жилд оршдог. Галактикийн бүх од түүний төвийг тойрон эргэдэг. Галактикийн төв нь маш том хар нүх байдаг бөгөөд асар хүчтэй таталцалын хүчээр галактикийн оддыг барьж байдаг хэмээн үзэж байгаа. Галактикуудыг үзэгдэх дүрс хэлбэрээр нь:
Монгол улсын төрийн тэргүүн
Монгол Улсын төрийн тэргүүдийн жагсаалт болно.
Түүх
1921 оны Ардын хувьсгалын дараа төрийн тэргүүний албан тушаал бий болжээ. 1924 онд Балингийн Цэрэндорж нь төрийн тэргүүний үүрэг гүйцэтгэгч байсан боловч мөн жилийн сүүлчээр Наваандоржийн Жадамбаа нь Улсын Их Хурлын дарга болсноор албан ёсны анхны төрийн тэргүүн болсон. Гэвч нэг л өдрийн дараа тогтолцоог өөрчилж, Улсын Их Хурлын гүйцэтгэх хороо болох Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн даргыг тэргүүнээ болгожээ. Бага Хурал тараагдсаны дараа буцаад Их Хуралд эрх мэдэл шилжиж, төрийн тэргүүн нь Улсын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга болсон байна. 1960 онд нэрийг өөрчилж, Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн дарга болгожээ. Хамгийн сүүлд 1990 онд ардчилсан хөдөлгөөн ялснаар Ерөнхийлөгчийн албан тушаал бий болгожээ.
Мөн үзэх
Ангилал:Төрийн тэргүүний жагсаалт
Минусын хотгор
Минусын хотгор нь ОХУ-ны Хакас улсын нутаг дэвсгэрийг хамардаг, Кузнецкийн Алатау уул Саяны нурууны дунд байрласан далайн түвшнээс дээш 200-700 м өргөгдсөн нам дор газар юм.
Зураг
Ангилал:Азийн ай сав Ангилал:Оросын ай сав Ангилал:Красноярскийн хязгаарын газар зүй Ангилал:Хакасын газар зүй Ангилал:Нүүрсний орд
Марк Штендера
Марк Штендера (Marc Stendera; 1995 оны арванхоёрдугаар сарын 10, Кассель) — Германы хөлбөмбөгчин, Франкфуртын «Айнтрахтын» хагас хамгаалагч.
2012/2013 оны Бундеслигт «Айнтрахт Франкфуртын» өмнөөс «Бавари Мюнхений» эсрэг Марко Руссийг 71-р минутанд сэлгэн дебют тоглолтоо хийж байлаа.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Айнтрахт Франкфурт багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1995 онд төрсөн
Ысыккөл муж
Ысыккөл (Иссык-Куль) муж (Ысык-Көл облусу) — Киргиз улсын долоон мужийн нэг.
1939 онд үүсэн байгуулагдсан. Засаг захиргааны төв — Харгол хот.
Газар зүй
Ысыккөл муж Киргизийн зүүн хойд биед 43100 км² талбай эзлэн оршдог. Үүнээс 6236 км² нуурынх байна.
Мужийн нутгийн дундуур Иссык нуурын хотгор, Ысык нуур байх бөгөөд хоёр захаар Тэнгэр уулын салбар уулс байна. Нуурын хойд талаар Күнгөй Ала-Тоо, урд талаар Тескей Ала-Тоо нуруу байна. Нутгийн зүүн захаар өндөр уулстай. Киргизийн орны хамгийн өндөр Ялалтын оргил (7439 м) энд бий.
Хүн ам
2011 онд 444,500 оршин суугчтай байв.
Хотон халимаг
Ысыккөл мужид монгол үндэст 3801 (албан бусаар 10000) хотон халимаг байна. Аксуу район, Харголоор нутагтай.
Нутгийн хуваарь
Ысыккөл муж дотроо долоон район, хоёр нутаг болж хуваагдана.
Цахим холбоос
Ангилал:Киргизийн муж
Түрэг хэлний язгуур
thumb|right|250px|Түрэг төрлийн хэл олонход тархсан улс, муж, өөртөө засах орон, аймаг Түрэг хэлний язгуур хамаарагдах хэлүүдээр нийт 165-180 сая хүн хэлэлцдэг юм. Турк, Казахстан, Киргиз, Узбекистан, Туркменистан, Азербайжан улсуудад яригддагаас гадна Хятад улсын Шинжаан-Уйгурын автономит нутагт болон Оросын Холбооны Улсын Тува, Татарстан, Саха-Якут, Алтай зэрэг өөртөө засах бүгд найрамдах улсуудад хэрэглэгдэнэ.
Эшлэл
Ангилал:Хэлний бүл !
Николя Н'Кулу
Николя Алексис Жулио Н'Кулу Н'Дубена (Nicolas Alexis Julio N'Koulou N'Doubena; 1990 оны гуравдугаар сарын 27-нд Яунде хотод төрсөн) — Камеруны хөлбөмбөгчин бөгөөд Францын «Марсель» болон Камеруны шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.
Францын лигт анхны гараагаа 2008 оны есдүгээр сарын 13-нд «Монакогийн» 5-р тойргийн тоглолтонд «Лорьяны» эсрэг 65-р минутанд Седрик Монгонгуг сэлгэн хийж байлаа. Тухайн 2008/09 оны улиралд 24 тоглолтонд оролцжээ. Дараахь улиралд лигийн 22, цомын 3 тоглолтонд оролцов. 2011 оны зургаадугаар сарын 29-нд «Марсельд» 3,5 сая еврогоор элсэж, дөрвөн жилээр гэрээлсэн.
Н'Кулу 2008 онд улсаа төлөөлөн Бээжингийн Олимпийн наадамд оролцож байв. Шигшээн дебютээ 2008 оны арваннэгдүгээр сарын 19-нд ӨАБНУ-ын эсрэг хийсэн.
Гадны холбоос
Ангилал:Камеруны шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Камеруны олимпын оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Яундегийн хүн Ангилал:Камерунчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Сибирийн бар
Физиологи
Сибирийн бар 107-110 см өндөр Бенгалын бараас мөрөөрөө 2-4 инч өндөр. Бие гүйцсэн эрэгчний толгой, биеийн нийлбэр урт дунджаар 190-230 см. Нэлээн сайн баталгаатай эх сурвалжид дурдагдсан хамгийн том биетэй эрэгчний биеийн урт 350 см байжээ. Бүрэн бие гүйцсэн эрэгчний сүүлийн урт 1 м орчим. 318 кг хүртэл жин татаж байсан тохиолдол бий бөгөөд утга зохиолд 384 кг хүртэл жинтэй аварга эрэгчний тухай өгүүлсэн байдаг боловч Мазакынхаар эдгээр тохиолдлын аль нь ч баталгаатай эх сурвалжаар батлагдаагүй. 1950 онд Сихоте-Алин уулсад буудаж унагасан нэгэн эрэгчний тухай батлагдаагүй мэдээлэлд 384.8 кг жинтэй, 3.48 м урттай эрэгчин байсан тухай өгүүлсэн бий. Эмэгчин нь эрэгчнээсээ жижиг биетэй, 100-167 кг, дээд тал нь 180 кг хүртэл жинтэй. Сибирийн бар нь 4 нас хүрээд нас бие гүйцнэ. Жилийн аль ч үед нийлэх ба эм нь 3-3сар хагас хээлээ тээнэ. Ихэвчлэн 3-4 бамбар төрүүлэх ба 6 болон түүнээс дээш тохиолдол бас бий. Зулзага нь эр, эм хүйсэнд тэнцүү хуваагдан төрдөг ч насанд хүрсэн 2-4 эмэгчин бар тутам нэг эрэгчин ноогддог байна.
Монголын нутагт үзэгдсэн байдал
Х1Х зууны эцэс, ХХ зууны эхээр 1910 оны орчин Баргын нутагтай хил залгаа Сэцэн хан аймгийн хойд нутгаар, Халх, Нөмрөгийн голын сав, Соёлз уулын орчим бамбараа дагуулсан бар үзэгдсэн тухай мэдээ сурвалж Архивын ерөнхий Газар хадгалагдаж байдаг билээ.
Гадны холбоос
http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/siberian-tiger.html Ангилал:Мийнхэн
Инамори Казүо
Инамори Казүо (稲盛和夫、いなもり かずお, 1932 оны 1 сарын 30 - ) нь Японы бизнесмэн. Кёосэра, Дай-ни Дэндэн (Өдгөөгийн KDDI) корпорациудын үүсгэн байгуулагч.
Кагошима аймагт төрсөн. Нутагтаа дунд сургууль төгсөөд 1955 онд Кагошима их сургууль, технологийн факультетыг дүүргэсэн.
1959 онд 8 ажилтантайгаар Кёото серамикс (өдгөө Кёосэра) компанийг үүсгэн байгуулж, 10 жилийн дараа хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй хувьцаат компани болтол нь өргөжүүлжээ. Тус компани нь керамик эдлэлийн технологиороо дэлхийн тэргүүлэгч компани билээ. 1984 онд Дай-ни Дэндэн (DDI, өдгөө KDDI)-г байгуулсан нь өнөөдөр Японы гар утасны тэргүүлэгч компаниудын нэг болжээ.
1984 онд "Инамори сан"-г байгуулж, Кёото шагналыг бий болгосон. Мөн залуу бизнесмэнүүдэд зориулсан ашгийн төлөө бус "Инамори дугуйлан"-г үндэслэж, залуу үеийг сурган хүмүүжүүлж иржээ.
Түүний амьдралын философийг өгүүлсэн "Амжилтад хүрэх гал эрмэлзэл" ном нь 2006 онд ЭМОС клубийн орчуулгаар монгол хэлээр хэвлэгдэн гарсан юм.
Цахим холбоос
Инамори Казүогийн албан ёсны сайт, япон хэлээр
Ангилал:20-р зууны бизнесмен Ангилал:21-р зууны бизнесмен Ангилал:Японы бизнесмен Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн хүлэг баатрын командлагч шагналтан Ангилал:Кагошимагийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:1932 онд төрсөн
Үүл
Ус ба химийн янз бүрийн бодисуудын дуслууд болон тэдгээрийн хөлдсөн талстуудын (мөс) дэлхийн агаар мандалд хөвөх, нүдэнд үзэгдэх бөөгнөрөлийг цаг уур судлалд (метеорологи) үүл ( олон тоо үүлс) гэж нэрлэдэг. Үүлийг, үүлний физикт (метеорологийн нэгэн салбар) аерозоль гэж мөн нэрлэдэг. Дэлхий дээрх далай тэнгис, гол мөрний ус ууршин дэгдэх ба хүйтэн орчинд очоод нэгдэн усан дуслууд ба мөсөн талстууд үүсгэнэ. Эдгээр 0.01мм голчтой дусал талстууд хэдэн тэрбумаараа нийлж байж нүдэнд харагдах үүл бий болгодог аж.
Дэлхийн агаар мандалын хамгийн доод давхрага болох тропосфер дахь үүлүүд нь Люк Ховардын шаталбарын дагуу өөр өөрийн латин нэртэй байдаг. 1802 онд нэвтэрсэн энэ шаталбар нь тропосферийн үүлүүдийг (аерозолуудыг) хэд хэдэн физик хэлбэр болгон ангилах орчин үеийн олон улсын системийн суурь болсон. Хожим үүлний суурь дэлхийн гадаргуугаас алслагдах өндөрөөс хамааруулан дахин доод итэгийн, дунд итэгийн ба дээд итэгийн гэдэг ойлголтыг нэмж, физик хэлбэр ба өндөрлөгөөс хамаарсан нийлмэл төрөлжүүлэлтийг хийсэн. Үүл нь босоогоороо доод, дунд ба дээд итэгийн хоёр эсвэл гурвууланг нь хамарч байвал тийм үүлийг тусгай бүлэг эсвэл дэд бүлэгт хамруулдаг.
Тропосферийн үүлүүд
thumb|Үүл
Физик хэлбэр, итэг ба нийлмэл төрөлжүүлэлт
Физик бүтэц ба үүслийн процессуудаас хамааруулан үүлүүдийг таван физик хэлбэрт хувааж болно. Эдгээр хэлбэрүүд нь ихэвчлэн хиймэл дагуулын анализад ашиглагддаг.
Үүлний ангилал
Үүл нь агаарын урсгалын хурд болон зүг чиг, усны дуслын хэмжээ, хэрхэн бөөгнөж цугласан гэх мэтээс шалтгаалж олон янзын төрөл байна. Үүлийг хэр өндөрт байгаагаас шалтгаалж ангилах ба дээд үзүүр биш доод сууриар өндрийг тодорхойлно. Дараах ерөнхий 3 төрөл байна:
Эшлэл
Ангилал:Цаг агаар
Ёс суртахуун
Ёс суртахуун (moralitas нь “төрх байдал, зан ааш, сахилга бат ” гэсэн Латин үг) бол санаа бодол ба шийдвэрийн хоорондын ялгаа мөн сайн (эсвэл үнэн зөв)  муу (эсвэл худал хуурмаг) хоорондын үйл ажиллагаа юм. Ёс суртахууны журам бол ёс суртахууны систем (жишээ нь: гүн ухаан, шашин шүтлэг, соёл г.м) ба ёс суртахууны журмын доторх ямар нэг дадлага эсвэл сургалт юм. Ёс суртахууны тэмдэг нэр болох сайн эсвэл зөв шударга нь ижил утгатай, харин ёс журамгүй байдал нь ёс суртахууны (сайн эсвэл зөв шударга) эсрэг утгатай үг юм. Хүмүүнлэг нийгмийн үнэт зүйл мөн.
Ёс суртахуун ба зарчмууд
Зарчим бол ёс суртахууны асуултуудаар хаягласан гүн ухааны салбар юм. Зарчим гэсэн үг бол ёс суртахуунтай харилцан орлуулан хэрэглэгддэг ба заримдаа ёс суртахууны онцгой уламжлал, бүлэг, эсвэл өөр зарчмуудыг илэрхийлэхэд хэрэглэдэг. Үүний адил, зарчмын теорем, ялангуяа деонтологик зарчим, заримдаа зарчмууд мөн ёс суртахуунуудыг хооронд нь ялгадаг: Хэдийгээр ёс суртахуунтай хүмүүс мөн тэдний ёс суртахуун ижил боловч тэнд Кант шиг ёс суртахууныг системүүдийг хориглон хэрэглэдэг, төсөөлөл дээр үндэслэсэн үүрэг, хариуцлага, удирдах зарчим, хадгалах зарчим нь Аристотелийн ёс суртахуунд үндэслэдэг.
Реализм ба Анти-реализм
Байгаль дээрх гүн ухааны онолууд мөн ёс суртахууны (зарчмын хувирах теоремууд) онолыг ерөнхийд нь 2 хуваадаг. Онолууд тэр ёс суртахуунд бурхны зарлигууд, implied захиран хүсэх төлөвүүдийн тухай шалтгаанаас авах батлах , эсвэл (бүрэн дүүрэн) төгс ухаалаг таамагласан тушаалууд , ёс суртахууны universalism -тай утга ойролцоо мэдрэмжийг реалист тооцдог.
Аймгийн ба нутаг дэвсгэрийн
Celia Green-ийн овгийн ба нутаг дэвсгэрийн ёс суртахууны хооронд ялгаа гарсан. Тэр хүний нутгыг тодорхойлно хориглох ба сөрөг давамгайлдаг шиг сүүлчийнх тодорхойлно: өмч ба хамаарлуудыг багтааж байгаа зүйл, оролцсон эсвэл аюулгүй зүйл. Эдгээр хоригуудаас тусдаа, юу ч зан ондоон нутагт оролцохгүй хүнийг шингээх , нутгийн ёс суртахуун зөвшөөрсөн байна. Эсрэгээр, хүнд хамт олны хэмжээнүүдийг тулгах , овгийн ёс суртахуун заасан байна.Эдгээр нормуудыг Геислер хязгааргүй эрхт хаант ёс гэж ангилсан ба Кант -ын “categorical imperative” шиг , тэр universal ба absolute байх дүрмүүдэд нутгийн ёс суртахууны зорилгууд гээд дурын  cоёл тэтгүүлдэг ба уян зөөлөн байна гэж үзжээ. Ногоон байдал дээр гэрээний дийлэх ба, хувийн өмчийн төрлийн өсөлтрүү нутгийн ёс суртахууныг бий болгохыг харуулдаг байна.
Бүлэг доторх ба бүлэгийн гаднах
Зарим ажиглагчид "бүлэг доторх" эсвэл "бүлгийн гаднах" гишүүндээс хамаарах хүмүүст ёс суртахууны дүрмүүдийн ондоо багцнуудыг хэрэглэх санал тавьдаг байв. Зарим биологич, антропологич ба хөгжлийн сэтгэл зүйчид бүлэг доторх ба бүлгийн гаднах ялгаварлах бий болсон гэдэгт итгэдэг яагаад гэвэл тэд бүлгийн насийг уртасгана. Gary R. Johnson ба Falger нар үндэсний үзэл ба эх оронч үзэл нь бүлэг доторх ба бүлгийн гаднах баримтууд байна  гэж мэтгэлцэсэн. Jonathan Haidt-ийн туршилтын ажиглалт нь бүлэг доторх хэмжүүр либералуудаар бага тэгээд  консервативаар ихээр  хэрэглэгддэг  ёс суртахууны суурь өгөж болохыг онцолсон.
Соёлуудыг харьцуулах
Петерсон ба Селигман мянган жилүүдээр гео-соёлын хэсгүүд, соёлуудыг харахад хүний судлалын байдалд ойртоно. Тэд тэднийг шалгасан тодорхой жишээнүүд бүх соёлуудад зонхилсонг дүгнэнэ.Том талууд тэд transcendence ба ; тэвчээртэй байх ; шүүх ; хүмүүс ; зориг ; мэдлэг / хүсэлтэй байх identified –сантай. Fons Trompenaars, зохиолчийн янз бүрийн ёс суртахууны ацан шалаа -р ондоо соёлуудын tested гишүүд , Pedestrian Die-г хийсэн. Эдгээрийн нэг явган хүнийг онох ба хэт хурдан машин жолоодож үр дагавруудаас жолоочийг хамгаалахын тулд байх, машины жолооч машинд зорчигчийн хамт , түүний найзтай байна эсэх байна. Trompenaars ондоо соёлууд бүр ондоо хүлээлтүүдтэй байсанг мэдсэн.
Хувьсал
Орчин үеийн ёс суртахууны хөгжил нинжин сэтгэлийн ондоо хүмүүсүүд -н Sociocultural хувьсалд ойр tied -сан үйл явц байна. Зарим хөгжлийн биологичид, (тусгайлан) ялангуяа sociobiologists , тэр ёс суртахуун бүлгийн сонголтоор бүлгийн түвшинд бас ба хувь хүний түвшинд хийхийн хөгжлийн хүчнүүд бүтээгдэхүүн байхыг гэж бодох. (хэдэн) зарим sociobiologists тэд ба/эсвэл нөхөн үржихүйн сайн талууд боломжтой амьд үлдэхээр хангасан учир тэр ёс суртахууныг бүрдүүлэх шинжүүдийн бүлэг их бий болсонг батална. Хүмүүс (учраас) үр дүнд эдгээр ёс суртахууны шинжүүдэд хариуд, мөрөөдөл эсвэл буруу бодлууд шиг , сэтгэлийн хөдлөлүүд "pro-social" үүссэн Энэ хамааралд, ёс суртахуунд ideologic нэгдэл авах тэдний үзэл суурилсан тэр хүний хамтын ажиллагааг дэмжих шинжүүдийн ямар нэг тохируулгыг бүрдүүлэх ба харьцангуй гэвч , хэт байхгүй. Заанууд -руу шоргоолжнуудаас, бүх нийгмийн амьтад тэр биологичид тэдний хөгжлийн эрүүл мэндийг сайжруулахын тулд яаралтай аминч үзлийг барих , тэдний байдлыг өөрчилсөн , батална. Human ёс суртахуун, өөр амьтадтай боловсронгуй ба хэцүү хамаатай гэхдээ , гол нь түүгээр хүний эрүүл мэндийг багасгах ба тэр бүлгийн холбоог муутгах тэр хэтрэх хувиа бодох үзэл -г хориглоход бий болсон байгалийн ер бусын үзэгдэл байна. Энэ харахад, тэд амьд үлдэх ба нөхөн үржихэд тусалсан учир ёс суртахууны журмуудыг эцсийн эцэст тэрийг өнгөрсөн үед -д selected -сан сэтгэл хөдөлгөсөн зөнгүүд ба зөнгүүдэд олдог. Жишээнүүд : төрөл садан дотроо хутгалдах шиг тийм тэр genetically эрсдэлтэй зангийн магадлалыг багасгана учир цус холилдох эсрэг хориотой зүйлүүдийн суурь тавина, өмнө жилүүд үеэр ойрхон ойртох харилцан сексийн татах зүйлийг багасгана тэнд , Westermarck -н нөлөө ; тэр үр төлийн амьд үлдэхийг сайжруулна учирт эхийн холболтыг сонгосон.
Ашигласан номын жагсаалт
Ангилал:Ёс зүй
Баяндэлгэр сум (Төв)
Баяндэлгэр сум нь Төв аймгийн сум юм. Тус сумын хүн ам сүүлийн 2002 оноос эхлэн хот дагасан их нүүдлийн улмаас тасралгүй буурч ирсэн. 2005 оны байдлаар 429 өрхийн 1226 оршин суугчтай байв. 2007 оны хүн амын тооллогоор 1165 болж буурчээ. Харин 2013 оны хүн амны жилийн эцсийн тооллогоор 1390 хүн ам, нийт 532 өрхтэй болсон.
Газар зүйн байрлал
Байгаль цаг уурын төлөв. Газар зүйн байрлал
Тус сум нь өмнөд талаараа Төв аймгийн Баянжаргалант сумтай, баруун өмнөд талаараа Архуст сумтай, баруун талаараа Эрдэнэ сумтай, зүүн хойд талаараа Мөнгөнморьт сумтай, зүүн талаараа Багануур дүүрэгтэй, зүүн урд талаараа Хэнтий аймгийн Цэнхэрмандал сумтай тус тус хиллэн Ханхэнтий нурууны өмнөд хэсэгт оршдог.
Сумын төв нь хойд өргөргийн 47044”10/ зүүн уртрагийн 108004”24/-солбицолд, Улаанбаатар хотоос 101 км, Зуунмод хотоос 108 км, Багануур дүүргээс 26 км зайд алслагдсан байна.
Өлзийт уул /1980,3м/, Баруун бэрхийн даваа /1992,0м/, Шар булгийн даваа /1937,0м/, Баруун салаа уул /1709,8м/, Хушингийн овоо /2221,2м/, Хүнхэр улаан уул /1791,8м/ зэрэг уул даваанууд байр зүйн зурагт тэмдэглэгдсэн байна. Үзэсгэлэнт уул нуруу, ан гөрөөс, гол мөрөн, рашаан усаар элбэг бөгөөд бор гөрөөс, буга, аргаль, гахай, чоно, тарвага зэрэг ан амьтад, хун, галуу, нугас, хөхөө, ятуу, хур, бүргэд, тас, бор шувуу зэрэг жигүүртэн шувуу, алгана, тул, цурхай, гутаар зэрэг загас жараахай, шинэс, хус, хуш, улиас, хайлаас зэрэг ой мод, чулуун нүүрс, алт, цагаан тугалга, жонш, цахиур зэрэг ашигт малтмалтай.
Түүх
1923 онд Түшээт хан аймгийн Дархан чин ван Пунцагцэрэнгийн хошууны харьяанд Гүн сум нэрээр байгуулагдсан. 1924 онд Баяндэлгэр уулын сум нэртэй болж, 1931 онд одоогийнхоо нэрээр нэрлэгджээ. 1956 онд сумыг татан буулгаж Баян, Эрдэнэ сумдад нэгтгэсэн ч удалгүй 1959 онд дахин байгуулжээ.
Засаг дарга нар
1923-1962 оны хооронд сумын засгаар 19 хүн ажилласан байна. Үүнд: Дархан хошой чин ван Пунцагцэрэн, Жүгдэр, Гомбожав, Сэрээтэр, Ё.Галдан, Нэрэн, Г.Цэрэнбазар, Л.Дольд, Т.Дэндэв, Ж.Гомбо, С.Нэмэхбаяр, Дамчаа, Ж.Бямбаа, Б.Сэвжид, Навааншарав, Б.Пүрэв, Мөнх, А.Лаагансүрэн, Баярхүү нар ажиллаж байсан байна.
1960 он гарсаар Монгол улсад нэгдэлжих хөдөлгөөн өрнөж Тус суманд “Хэрлэн-баян” нэгдэл байгуулагдсан байна. Тус сумын сум-нэгдэлийн даргаар - Жадамбын Ишжамц /1962-1963/ - Пунцагийн Төмөрдорж /1963-1964/ - Содномын Жадамбаа /1964-1967/ - Шаравын Батбилэгт /1967-1969/ - Даваажавын Бавуу /1969-1978/ - Загдсүрэнгийн Лодой /1978-1980/ - Намхайнямбуугийн Намжиг /1980-1990/ нар тус тус ажиллаж байсан байна.
1990-2020 онд Сумын засаг даргаар -	Чойжинсүрэнгийн Бат-Эрдэнэ -	Мягмарчимэд -	Ганхуяг -	Пүрэвдорж -	Ё.Батхуяг - Ш. Ойдовдорж, Г.Баасанжав нар тус тус сонгогдон ажилласан байна. 2020 оноос эхлэн З.Дэлгэрцэцэг сумын засаг даргаар ажиллаж байна.
Мал аж ахуй
2004 оны байдлаар 64,000 орчим толгой мал тоологдсоны 19,000 нь ямаа, 35,000 нь хонь, 3,500 нь үхэр, 6900 нь адуу, 71 нь тэмээ байв.
Хүмүүс
Их зохиолч Дашдоржийн Нацагдорж тус сумаас төрөн гарсан билээ.
2008 оны Бээжингийн олимпийн аварга Энхбатын Бадар-Ууган
Монгол улсын гавьяат жүжигчин Алтангэрэлийн Бүтэд
Монгол улсын гавъяат багш Н.Мажигсүрэн
Монгол улсын начин Цэрэндариагийн Дайнаа
Монгол улсын начин Батчулуун
Монголын волейболын Үндэсний шигшээ багийн тамирчин, ОУХМ М.Цэрэнбаатар
Орчин цагийн анхны дипломатуудын нэг Дамдины Ням нар тус сумын уугуул юм.
Уур амьсгал
Уур амьсгал бүрдэхэд газар зүйн байрлал, нарнаас ирж буй дулааны илч, агаарын орчил хөдөлгөөн, газрын гадарга зэрэг бие биетэйгээ нягт холбоотой хүчин зүйлс голлон нөлөөлдөг. Манай орон далай тэнгисээс алсагдсаны зэрэгцээ тал бүрээсээ өндөр уул нуруудаар хүрээлэгдсэний улмаас агаарын температур ба хур тунадас жил бүр харилцан адилгүй, эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. Баяндэлгэр сум нь өвлийн улирал хүйтэн, зун нь сэрүүвтэр богино, хавар, намрын улиралд халуун хүйтний ялгаа нь байгаа нь эх газрын эрс тэс уур амьсгалын нөлөөний илрэл юм.
Холбоотой бичлэг
https://www.youtube.com/watch?v=qPosdS8tbNU -Ариунбаатар - Мичид аргадсан нуур
https://www.youtube.com/watch?v=s0hzLWTT1PA - Их Нацагдоржийн нутаг ган болдоггүй нутаг
https://www.youtube.com/watch?v=uGHliuc7cC0- Ариунзаяа- Баяндэлгэр хайрхан минь
Avenged Sevenfold
Avenged Sevenfold (кирилл галиг Эвенжед Севенфолд, заримдаа A7X гэж товчилдог) нь 1999 онд байгуулагдсан АНУ-ын Калифорни мужын далайн эргийн Хантингтон Бийч хотоос гаралтай хеви метал хамтлаг юм. Хамтлагийн одоогийн бүрэлдэхүүнд гоцлол дуучин М.Шэдовс, ритм гитарчин болон арын хоолой Цэкки Вэнгенс, гоцлол гитарчин болон арын хоолой Синистэр Гэтес, басс гитарчин Жонни Xрист болон бөмбөрчин Броокс Вэккермен нар бүрдүүлж байна.
Тэд олон янзын эрс зураглалтай рок дуу cover хийж цомог болгон худалдаалж байв. Эвенжед Севенфолд-ын хамгийн анхны дуу Sounding the Seventh Trumpet нь metalcore урсгалаар гарч байсан хэдий ч тэдний хэв маяг нь Sity Of Evil цомог гарснаар хеви метал болон хард рок болж тэдний гурав дахь цомог болон анхны томоохон төсөл хэрэгжин хөгжиж байв. Хамтлаг нь нэрт бөмбөрчинөө алдаж, хагацсан хэдий ч шинэ дуу гарган үргэлжлүүлж, тэдний үргэлжлүүлсэн эрмэлзэл амжилттай болсон, James "The Rev" Sullivan 2009 оны 12 дугаар сарын 28-нд Калифорни мужын Хантингтон Бийч хотод нас барсан. Тэр нас барсан хэдий ч хамтлаг нь Dream Theater хамлагийн бөмбөрчин Mike Portnoy-н туслажтай замналаа үргэлжлүүлж, аялан тоглолт хийж тэдний 2010 онд гарсан тав дахь цомог Nightmare нь тэдний анхны Billboard 200 чартд багтаж, тэдний хамгийн том эхлэл байв. Тэдний хамгийн сүүлд гаргасан Hail to the King цомог гарч бөмбөрчин нь Arin Ilejay байсан нь онцлог байжээ. Hail to the King цомог нь АНУ-ын Billboard 200, Их Британий цомгийн чарт, түүнчлэн, Финляндын Бразилийн Канадын болон Ирландын чарт дээр #1 гэж тунхаглажээ.
Одоогийн байдлаар Эвенжед Севенфолд зургаан студийн цомог, нэг амьд тоглолтын цомог / эмхэтгэлийн / DVD, болон арван найман сингл гарсан бөгөөд дэлхий даяар 8 сая гаруй цомог борлуулсан байна.
Зохион байгуулалт ба Sounding the Seventh Trumpet (1999-2002)
Хамтлаг нь анх М.Шэдовс, Цэкки Вэнгенс,The Rev, Matt Wendt гэсэн 4 нь хүний бүрэлдэхүүнтэй Калифорни мужын Хантингтон Бийч хотод 1999 онд байгуулагдсан. L. Хамтлаг үүссэний дараа хамтлагийн гишүүн бүрийг их сургууль нь аль хэдийн зохиомол нэрээр нь тэднийг хочилж байв. Matt Wendt-н дараа Suburban Legends нь басс гитарчин байсан боловч Justin "SANE" Meacham-р солигдсон юм.
Тэд дебют цомгоо гаргахын өмнө, хамтлаг 1999, 2000 онд бичлэгээ хоёр үзүүлж байжээ. 2001 оны дунд үеэр Meacham ханиалгах сироп хэт их хэмжээгээр ууж амиа хорлохыг завдсан гэж мэдээлж байв. Уг оролдлого нь хамтлагийн Take Action Tour аялан тоглолтонд нөлөөлж байжээ. Түүний эмнэлэгт хэвтэх үед тэр ядуу нөхцөлд байcан ба Dameon Ash-р солигдсон юм. Гоцлол дуучин М.Шэдовс ярилцлага өгөхдөө,"
Waking the Fallen and City of Evil (2003–2006)
Шинэ басс гитарчин, Жонни Христийг олж, хоёр дахь студийн цомог 2003 оны наймдугаар сард Hopeless Records студи дээр Waking the Fallen нэртэй гарсан. Цомог нь өмнөх цомогтой харьцуулахад илүү боловсронгуй, төлөвшсөн ба дууны бүтээмж онцлог байсан. Хамтлаг нь Billboard болон Boston Globe дахь профайл хүлээн авч, Vans Warped Tour-д тоглосон. 2004 онд Avenged Sevenfold Vans Warped Tour дээр дахин аялан тоглолт хийж, тэдний дуу MTV2-ын Headbanger's Ball дээр сэлгэн орж "Unholy Confessions" видео бичлэг бичээстэй болжээ. Удалгүй Waking the Fallen цомгоо гаргасны дараагаар Avenged Sevenfold нь Hopeless Records-с салсан ба Warner Bros. Records той гэрээ байгуулсан байна.
City of Evil, хамтлагийн гурав дахь цомог болон анхны үндсэн студи, 2005 оны зургадугаар сарын 7, Billboard 200 чарт дээр No.30-д дебютээ хийж цомог нь эхний долоо хоногт 30,000 гаруй хувь борлогдсон байна. Avenged Sevenfold-н өмнөх цомгууд нь илүү сонгодог металл дууг ашигладаг байсан ч, metalcore урсгалаар гаргасан байна. Цомогт мөн хашгирч бас үглэдэг хоолой дутагдалтай байсан нь мэдэгдэхүйц байв; M. Shadows дууны дасгалжуулагч Рон Anderson-той хамтран ажиллаж—Түүний үйлчлүүлэгчид нь Axl Rose, Chris Корнелл нар юм—Хэдэн сарын өмнө дуугаа дуусгаж цомгоо гаргахын тулд "Хүчтэй аятай байх". Цомог нь хэд хэдэн сэтгүүл, вэб сайтанд эерэг үнэлгээг хүлээн авсан ба олон улсын алдартай хамтлаг болон хөдөлж алдаршиж байв
2006 онд Ozzfest тоглосны дараа, Avenged Sevenfold нь R & B дуучин Рианна, Крис Браун, Panic! at the Disco, Angels & Airwaves болон James Blunt нартай MTV Video Music Awards-д шилдэг шинэ уран бүтээлч номинацид өрсөлдөж мартагдашгүй цохилт өгөв. Тэд Vans Warped Tour-д эргэн ирж, энэ удаа өөрсдөө "Cities of Evil Tour." аялан тоглолт гарчиглаж дараа нь үргэлжлүүлэв. Үүнээс гадна, тэдний сингл "Bat Country" Billboard орчин үеийн рок чарт дээр No.6 Billboard ердийн рок чарт дээр No.2-т орж, дуулж байгаа бичлэг MTV -ийн Total Request Live-д No.1-т оржээ. Энэ амжилттай хөдөлгөөн нь, цомог зарж, Avenged Sevenfold-н хамгийн анхны алтан бичлэг болжээ (алтан бичлэг : хөгжим бичлэг борлуулалт баталгаажуулалт). Энэ нь 2009 оны наймдугаар сард хожуу баталгаажуулсан платинум юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Хэви метал хамтлаг Ангилал:Металкор хамтлаг Ангилал:АНУ-ын хамтлаг
Баяндэлгэр сум (Төв)
Эшлэл
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Төв аймгийн сум
Криптограф
Крифтограф (Cryptography) нь мэдээллийг нууцлах, нууцыг тайлах талаар судалдаг онол юм.
Жереми Морель
Жереми Морель (Jérémy Morel; 1984 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нп Лорьян хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Марсель» багт зүүн хамгаалагчаар тоглодог.
Криптограф
Гадаад холбоос
Ангилал:Криптограф Ангилал:Хэрэглээний математик Ангилал:Санхүүгийн технологи Ангилал:Хийсвэр шинжлэх ухаан
Жереми Морель
Гадны холбоос
Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Лорьян багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Францчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Бирваагийн Мөнхболд
Монгол Улсын Төрийн шагналт, хөгжмийн зохиолч Бирваагийн Мөнхболд нь 1966 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. Б.Мөнхболд нь 1974-1986 онд Хөгжим бүжгийн дунд сургуулийг төгөлдөр хуурч мэргэжлээр, 1986-1992 онд Армени улсын хөгжмийн дээд сургуулийн хөгжмийн зохиолч мэргэжлээр, 1996-1998 онд УБИС-ийн магистрантурыг тус тус төгссөн. 1992-1993 онд Хөгжмийн багшийн коллежд багш, 1993-1995 онд чөлөөт уран бүтээлч, 1995-2000 онд СУИС-д багш, 2000-2004 онд чөлөөт уран бүтээлч, 2004 оноос одоог хүртэл хөгжим бүжгийн дунд консерваторт багшаар ажиллаж байна.
Дотоод, гадаадад тоглогдсон томоохон бүтээлүүд
2000 онд АНУ-ын Сан-Франциско хотод төгөлдөр хуурч Мимаки Кано төгөлдөр хуурт зориулсан “Уран сэтгэмж” бүтээлийг тоглож хөгжим судлаач, тоглогчдын талархлыг хүлээсэн. 2001 онд Герман Улсын Дармштадт хотод зохиогдсон Олон улсын хөгжмийн наадамд симфонеета бүтээл тоглогдож Олон улсын хөгжмийн зохиолч, судлаачдаас өндөр үнэлгээ авсан. 2003 онд Японд “Ардын баяр наадам“ удиртгал тоглогдсон. 2005 онд БНХАУ-д зохиогдсон Монголын соёлын өдрүүдээр Бээжин, Шанхай хотуудад ятга хөгжмийн концерт тоглогдож, үзэгчдийн талархлыг хүлээсэн. 2006 онд Австрийн Вена хотод зохиогдсон Монголын соёлын өдрүүдээр Морин хуурын чуулгад зориулсан “Дуут төвөргөөн” удиртгал тоглогдсон. 2010 онд Анхны бие даасан “Галдан Бошгот” симфони концертоо УДБЭТеатрт амжилттай тоглуулсан. 2013 онд Оросын Холбооны улсад “Морин хуур, симфони найрал хөгжмийн концерт” тоглогдсон. 2013 онд АНУ-ын Виржиня мужийн Арлингтон хотын Спектрум театрт төгөлдөр хуурт зориулсан сонатыг төгөлдөр хуурч Эндрью Краус амжилттай тоглов. 2015 онд Япон улсын Токио хотноо дэлхийн морин хуур чуулгад зориулсан 6-н ангит Үндэсний симфони сюит 2016 онд Бээжин хотын Сувдан театрт (Бээжингийн улсын төв театр) ятга, симфони найрал хөгжмийн концерт нь тоглогдсон. 2017 онд Франц Шубертын алтан тайзнаа Морин хуурын концерт нь тус тус тоглогдсон юм.
4 сарын 4
4 сарын 4 нь Григорийн тооллын жилийн 94 дахь (өндөр жил бол 95 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 271 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0404 04
Иоргос Цавелас
Георгиос "Иоргос" Цавелас (Γεώργιος Τζαβέλας, 1987 оны арваннэгдүгээр сарын 26-нд Афин хотод төрсөн) — Грекийн хөлбөмбөгчин бөгөөд ПАОК болон Грекийн шигшээд тоглодог.
Замнал
Цавелас 2010 оны зургаадугаар сарын 3-нд Айнтрахтад зүүн хамгаалагчаар тоглохоор гурван жилийн гэрээг 1.2 сая еврогоор байгуулжээ. Гарааны тоглогчоор удалгүй дэвшсэн. 2011 оны гуравдугаар сарын 12-нд Мануэль Нойерийн (Шальке 04) хаалганд гоолдохдоо Бундеслигийн алсын зайг 73 метр болгон шинэчилэв.
Иоргос 2011 оны дөрөвдүгээр сарын 8-нд Вердертэй таарахдаа шөрмөсөө бэртээн, улирал өндөрлөтөл тоглоогүйгээс гадна Айнтрахт улирсан.
2013 оны есдүгээр сарын 2-нд ПАОК-тай дөрвөн жилээр гэрээлэн есдүгээр сарын 14-нд Вериатай анхны гараагаа хийжээ.
Шигшээ
Цавелас Грекийн шигшээд 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 15-нд Украйнтай 2010 оны ДАШТ-ий сонгонд таарахад дуудагдсан. Анхны гараагаа 2012 оны ЕАШТ-ий сонгонд 2010 оны 9 сарын 7-нд Хорваттай таарахад хийсэн.
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Грекийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Грекийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:ПАОК багийн тоглогч Ангилал:Айнтрахт Франкфурт багийн тоглогч Ангилал:Паниониос багийн тоглогч Ангилал:Керкира багийн тоглогч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:Грекчүүд
Рафаэль Вольф
Рафаэль Вольф (Raphael Wolf; 1988 оны зургадугаар сарын 6, Мюнхен) — Германы хөлбөмбөгчин, «Вердерийн» хаалгач.
2007—2009 онд харъяалагдаж асан «Хамбургаас» Австрийн «Капфенбергэд» элсэж, 2009—2012 онд амжилттай тогложээ. 2011/12 онд «Капфенберг» Бундеслигийн «Вердер» рүү Рафаэлийг 200 мянган еврогоор илгээсэн түүхтэй.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:Капфенберг багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Сократ
Сократ (, НТӨ 470-399) нь Эртний Грекийн гүн ухаантан. Түүнийг барууны философийн үндэслэгчдийн нэг гэдэг бөгөөд өөрийн шавь Платон, Платоны шавь Аристотельд ихэд нөлөөлжээ. Иймээс ч Сократын амьдрал болон үзэл бодлуудын тухай ойлголтууд нь Платоны бичвэрүүдээс гаралтай ажээ. Философийн ухааны түүхэнд Сократ шиг алдаршсан хүн бараг байхгүй. Эртний эрин үед тэрбээр мэргэн ухааны цогцол, чин үнэнийг ердийн амьдралаас илүү дээдэлсэн цэцэн хүний дүрээр хүмүүсийн сэтгэлд хоногшин үлдсэн юм. Түүний тухайд дараа дараачийн үед ч мэргэн ухаан, зоримог сэтгэлгээний үлгэр жишээ болсон баатарлаг бие хүн байжээ гэхээр төлөөлөгдөж иржээ.
Сократ хэт ягшмал үзэлт- зовлон эдлэгч биш, үзэл санаа үнэмшилээ сохроор баримтлагч биш, харин философийг бишрэн зовогч, амьдрал үхлийн хооронд чөлөөтэй сонголт хийсэн итгэл төгөлдөр мэргэн ухаантны ёсоор энэ хорвоог орхисон хүн билээ. "Үнэн эрт орой хэзээ нэгэн цагт ялна" гэдэгт итгэсэн энэ философч шүүх ажиллагаа төгсөх үед өөрийг нь үхүүлэхээр шийтгэсэн тэр хүмүүс алсдаа хатуу ширүүн цээрлэл амсна гэж зөгнөн хэлжээ. Сократ шүүхийн танхимаас гарч явахдаа: "Та нар бусдын амыг хамхих хэрэггүй, өөрсдөө л сайн хичээгээрэй" хэмээн өгүүлсэн гэдэг. Сократыг нас барсны дараа Афинд буй болсон улс төрийн дарамтлалын улмаас Платон болон философчийг дагалдагч зарим хүмүүс Афинаас явхад хүрчээ. Хэдэн жилийн хойно Сократын шавь нар, дагагчид нь Афинд эргэн ирж багшийнхаа философийн бүтээл, үйл амьдралын тухай олон зүйл бичиж тууривсан байна. Ийнхүү Сократын тухай ном зохиол үүссэн бөгөөд түүний гол зорилт нь тухайн болон хойч үеийнхээ өмнө Сократыг цагаачлах явдал байсан. Сократыг шийтгэсэн нь нэлээд хожуу үеийнхний өвөрмөц тусгал олжээ. Сократыг өөд болсны дараа афинчууд нүглээ намилчилсан тухай, Сократыг яллагчдыг шийтгэсэн яриа буй болжээ. Сократын хувьд сайн муугийн тухай шударга шударга бус явдлын тухай ойлголт харьцангуй гэдэг нь нууц биш байсан. Аль нэг үйлдэл нэг тохиолдолд сайн, өөр нэг тохиолдолд муу юм болдогийг тэрбээр ойлгож байлаа. Ийм учраас Сократ ёс зүйн нийтлэг тодорхойлолт эрж хайсан нь философийн сэтгэлгээний түүхэнд түүний байгуулсан асар их гавьяа билээ. Сократ оюун санааны үнэ цэнийг тэргүүн зэрэгт тавьж, түүнийг бүтээх нь хүний амьдралын гол зорилго гэж үзсэн байна. Сократын үзэж байснаар ойлголтуудыг тодорхойлох диалектик арга, ярилцлага нь "туйлын үнэн"-ийг хамтран хайхын зайлшгүй чухал нөхцөл болой.
Намтар
Грекийн агуу философич Сократ нь НТӨ/ХТӨ буюу Христын Тооллын Өмнө/Нийтийн Тооллын Өмнө 470 оны үед Грекийн Афинд төржээ. Түүний эцэг нь зураач, эх нь эх баригч байсан байна. Бага байхдаа ихэнх цагаа эхийнхээ ажлыг ихэд сонирхон, ажлыг нь ажиглан өнгөрөөдөг байжээ. Сократ эрийн цээнд хүрч цэргийн албанд явж олон олон баатарлаг үйлс бүтээж байсан нь түүний эрэлхэг зоригтойг байсныг илэрхийлдэг байна. Эцэг, эх нь дээгүүр зиндааны хүмүүс байсан ч Сократ өвлөж авсан эд хөрөнгөө хүмүүсийн тусын тулд үрсэн байдаг. Хамаг цагаа цэц булаацалдсан, ном хаялцах мэтгэлцээн хийж өнгөрөөдөг байжээ. Хэл амаараа хэнд ч дийлддэггүй сайн маргаанчид дийлэгдээд хорссондоо түүнийг зодож хариугаа авах нь ч цөөнгүй байсан гэдэг. Харин Сократ үүнд нэг их эмзэглэдэггүй байсан гэдэг. Тэрээр 2 удаа гэрлэсэн. Эхнэрүүд нь хоорондоо таарамж муутай байсан бөгөөд хэрэлдэх тоолонд нь Сократ тэднийг ажиглан сонирхон харж суудаг байж. Гэр бүлийн талаар "Эхнэр авсан ч, аваагүй ч ялгаагүй чи гэмших л болно" хэмээсэн нь бий. Анхны эхнэр нь гурван хүү төрүүлсэн байна. Тэрээр Афинд төрж өсөн, бүхий л амьдралаа өнгөрүүлж, хамгийн сүүлд Афины шүүхийн өмнө буруутгагдаж хор ууж үхсэн гэдэг.