cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хөөн хэлэлцэх хугацаа
[4] Голоднюк М.Н., Зубкова В.И., Крылова Н.Е. и др. Курс уголовного права : В 5-ти т. / Моск. гос. ун-т им. М.В. Ломоносова. Юрид. фак.; Под ред. Н.Ф. Кузнецовой, И.М. Тяжковой. — М.: Зерцало-М, 2002. — Т. 2: Общая часть. Учение о наказании. — 454 с. — ISBN 5-94373-035-4.
[5] Фефелов П. А. Понятие и система принципов советского уголовного права / Высш. школа МВД СССР. Свердл. отд-ние. — Свердловск: Сред.-Урал. кн. изд-во, 1970. — С. 40-47. — 144 с.
[6] Филимонов Д. О. О давности уголовного преследования по уголовному праву // Ученые записки Томского университета. — 1957. — № 33. — С. 108.
[7] Никифоров Б. С. Освобождение от уголовной ответственности и наказания // Социалистическая законность. — 1960. — № 6.
[8] Хүн төрлөхий эсрэг гэмт хэрэг болон цэргийн гэмт хэрэгт хөөн хэлэлцэх хугацааг хэрэглэхгүй байх тухай Европын конвенц. 1974
[9] Дайны гэмт хэрэг болон хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэгт хөөн хэлэлцэх хугацаа үл хэрэглэх тухай конвенц 1968 оны 11 дүгээр сарын 26-ны өдөр, Страсбурк хот Ангилал:Иргэний байцаан шийтгэх эрх зүй Ангилал:Эрх зүй
Бишээгийн Эрдэнэсүх
Бишээгийн Эрдэнэсүх нь Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул сумын харьяат. Үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.
Амжилт
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Баян-Уулын (Говь-Алтай) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Германы гран-при
Германы их шан гэх нэрийн дор Германд зохион явуулдаг авто спортын тэмцээнүүдийг нэрлэх ба ихэнх тохиолдолд Формула-1 уралдааныг хэлнэ. Үүнээс бүр эрт болон өнөө үед ч тэр үүнтэй адил нэртэй дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд германд байдаг бөгөөд үүний тоонд жишээлбэл Формула-2 уралдааныг 1960 онд Нюрбургринг дээр зохион явуулж байжээ.
Түүх
Германы автомашины их шан уралдаан нь хамгийн анх 1926 онд зохион явагджээ.
Урдү хэл
Урду (өөрийн хэлээр اُردُو‎ Urdū → Урдү; Urdu) бас Лашкари гэж нэрлэдэг (дотоодод бичсэн لشکری)— Энэтхэг-европ язгуурын энэтхэг-ари төрлийн хэл бичиг. Урдү хэл Пакистан улсын зонхилох хэл, Энэтхэг улсын албан ёсны 22 хэлний нэг болсон. Өдгөө ислам шашинт 65 сая хүний төрөлх хэл гэгдэж байна. Араб үсгийн бичигтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:Дан ганц хэл
Мээрэн
Мээрэн буюу Мэйрэн (манж хэл:, галиг: meiren i ejen/meiren i janggin; хятадаар: 梅勒额真/梅勒章京, пиньинь галиг: méilè é'zhēn/méilè zhāngjīng) хэмээх нь манжийн Чин гүрний үеийн хошууны засаг ноёнд туслах үүрэгтэй албан тушаалтан бөгөөд санхүү, тамгын газрын бичиг хэргийг эрхлэх дэд түшмэл мөн.
Товч тойм
Энэ албан тушаалыг анх Нурхач баатарын үед манж найман хошууны эзэн ноёны аливаа үйл хэрэгт туслах үүрэгтэй зүүн, баруун гарын тус бүр нэг мэйриний эзэн (, meiren i ejen) албан тушаалтан томилогдож байсан. 1634 онд Абахай хааны зарлигаар мэйрэний эзэн гэх нэрийг нь мэйрэний жангин (, meiren i janggin) хэмээн өөрчлөн нэрлэжээ. Мэйрэний жангин хэмээх нь манж хэлэнд дэд жанжин гэх бөгөөд хятад хэлэнд фу дутун (副都统; fù dūtǒng) гэж орчуулан хэрэглэх болсон шалтгаан нь манжууд хятадын Мин улстай удаан хугацаанд дайн хийж байсан нь нөлөөлжээ.
Даиэишо Хаяато
Даиэишо Хаяато бол японы мэргэжлийн сумо бөх. Тэр 2012 онд 18 настайдаа мэргэжлийнхээ кареерийг эхлүүлсэн ба 2015 оны 9-р сард дээд зиндаанд дэвшсэн. Түүний хүрч байсан дээд чансаа бол сэкивакэ.
Мээрэн
Товч тойм
1647 онд Эеэр засагч хааны зарлигаар мэйрэний жангин гэх албан тушаалыг асханы хафан (манжаар:, ashan i hafan; хятадаар: 阿思尼哈番; ā'sīní hāfān) гэж өөрчлөн нэрлэсэн нь Чин гүрэн нэгэнт хятадын ихэнх газрыг эзэлж эхэлсэн тул цэргийн гэхээс илүүтэй иргэний засаг захиргааны бүтэц шаардлагатай болсноор асханы хафан гэх шинэ албан тушаалыг буй болгожээ. Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны зарлигаар 1736 онд асханы хафан цолыг хятад хэлнээ нань (男; nán) гэх уламжлалт үгтэй дүйцүүлэн хэрэглэхийг зөвшөөрчээ.
Даиэишо Хаяато
Тэрээр ёкозүна цолтныг унагаасан алтан од шагналыг 2 удаа, гарамгай барилдааны шагналыг 3 удаа, техниктэй бөхийн шагналыг 1 удаа хүртэж байсан. Тэр Оитэказэ дэвжээнд харьяалагддаг. 2021 оны 1-р сард тэрээр дээд зиндаанд түрүүлж Сайтама мужаас түрүүлсэн анхны бөх болсон.
Мээрэн
Товч тойм
Харин 1636 онд өмнөд монгол, 1691 онд халх монгол, 1757 онд ойрад монгол манжид эзлэгдснээр манжийн төрийн байгууламжийн нэг хэсэг болсон мэйрэн манж нэрийг нь шууд авч хэрэглэхдээ хошууны засаг ноёны өдөр тутмын бүхий хэрэг явдалд туслах чиг үүрэгтэйгээр ажиллаж байлаа.
Даиэишо Хаяато
Амьдралын эхэн үе ба боловсрол
Хаяато Таканиши 1993 оны 11-р сарын 10-нд Сайтама мужийн Асакад төрсөн. Тэрээр бага сургуулийнхаа эхний жилд орон нутгийн тэмцээнд түрүүлснийхээ дараагаар сумогоор хичээллэж эхэлсэн. Дунд сургуульд байхдаа Ирүма сумогийн клубд элссэн ба тэр үеэс эхлэн түлхэж довтлох барилдааны арга барилынхаа суурийг тавьсан. Тэр сумогийн клубээрээ алдартай Сайтама Сакаэ ахлах сургуульд орж хоёр дахь жилийнхээ төгсгөлд тус клубын үндсэн багт байр сууриа олсон.Төгсөх жилдээ тэрээр улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд багийн төрөлд хоёрдугаар байранд ороход хувь нэмрээ оруулсан.
Эхэн үеийн кареер
Таканиши Хаяато төрсөн нэрээрээ сумод хөл тавьсан боловч Даишоэи хэмээх дэвжээний нэрийг авчээ. Тэрээр 2012 оны 3-р сарын башёд жонокүчи зиндаанд 7-0 амжилтаар түрүүлж дараа нь 5-р сарын башёд жонидан зиндаанд 6-1 амжилтыг үзүүлээд санданмэ зиндаанд дэвшиж 7-р сарын башёд 4 даваа авсан. Үүний дараагаар дэвжээнийхээ нэрийг бага зэрэг өөрчлөөд Даиэишо болгосон. Дараагийн хоёр тэмцээндээ амжилттай барилдаж макүшита зиндаанд дэвшсэн ч хоёр башё дараалан макикоши болсноор санданмэ зиндаа руу эргээд унасан. Гэвч 2013 оны 5-р сарын башёд 7-0 амжилттайгаар санданмэ зиндаанд түрүүлж эргэн макүшита зиндаандаа ирсэн. 3 башё дараалан тавиас дээш хувийн амжилтаа үзүүлсэнээр 2014 оны 7-р сард дээрээсээ хоёр дахь зиндаа болох жүрёо зиндаанд дэвшиж Сайтама Сакаэ сургуулийн багш Мичинори Яамадагийн шавь нар дундаас төрөн гарсан 14 дэх сэкитори болсон. Жүрёод нэг жил барилдсаны эцэст 2015 оны 7-р сард 9-6 амжилтаар дээд зиндаанд дэвших болзлоо хангасан.
Макүүчи кареер
2015 оны 9-р сард маэгаширагийн 13 чансаан дээр анх удаа дээд зиндаанд барилдсан. Тэрээр 21 настай байсан ба дээд зиндааны хамгийн залуу бөх болж байсан. Тэрээр эхний 14 өдрийн барилдаанд 7 даваа 7 унаатайгаар сүүлийн өдөр Такэказэд ялагдсанаар 7-8 үр дүнтэйгээр тэмцээнээ өндөрлүүлсэн. 11-р сарын башёд тэрээр 6 даваатайгаар жүрёо зиндаа руу унасан ч дараагийн башёд нь 8 даваад эргээд дээд зиндаандаа гарч ирсэн.
Тэрээр 2019 оны 3-р сард маэгаширагийн 2 чансаанд хүрч хэдэн башё дараалж маэгаширагийн дээд хэсэгт барилдсан. 2019 оны 9-р сард тэрээр Какүрюүг ялснаар ёкозүна цолтонтой барилдсан 11 дэх удаагийн оролдлогоор анхны кинбошигоо авсан.
Даиэишо 2021 оны 1-р сард маэгширагийн 1 чансаан дээрээс 13 даваа 2 унаатайгаар эзэн хааны цомыг анх удаа хүртсэн. Тэрбээр эхний долоо хоногт өөрөөсөө дээш эрэмбэлэгдсэн бүх саняакү цолтой бөхчүүдийг ялж 1949 оноос хойш 15 хоног тэмцээн зохиогддог болсноос хойших анхны тохиолдол болсон.Улмаар 9 дэх өдөр Такарафүжид, 11 дэх өдөр Оношотой барилдаж ялагдсан. Сүүлийн дөрвөн барилдаандаа ялсан ба сүүлийн өдрийн барилдаанд Окиноүмиг цүкидаши мэхээр ялснаар түрүүлсэн. Тэрээр гарамгай барилдааны шагнал, техниктэй бөхийн шагналыг хамтад нь авсан.
Тэрээр дээд зиндаанд түрүүлсэн Сайтама мужийн анхны бөх болсон.
Барилдааны стиль
Даиэишо цүки, оши техникүүдийг голчлон хийдэг ба барьцнаас гэхээсээ илүү өрсөлдөгчөө түлхэж гаргадаг гэсэн үг юм.
Түүний хамгийн их ялалт авдаг техник нь ошидаши бөгөөд түүний ялалтын 55%-ийг эзэлдэг.
Кареер рекорд
Ангилал:Японы сүмоч Ангилал:1993 онд төрсөн Ангилал:Сэкивакэ Ангилал:Сайтама мужийн сумочид
Лайпцигийн дэргэдэх үндэстнүүдийн тулалдаан
Лайпцигийн дэргэдэх үндэстнүүдийн тулалдаан (Völkerschlacht bei Leipzig, Bataille de Leipsick) нь 1813 оны аравдугаар сарын 16-аас 19-ийг хүртэл үргэлжилсэн чөлөөлөх дайныг шийдвэрлэсэн тулалдаан байсан юм. Энэ тулалдаанд Хаант Орос, Прусс, Австри, Швед гэсэн холбоотнуудын цэрэг, Наполеон Бонапартын цэргийн эсрэг тулалдсан юм.
Тулалдаанд 600.000 гаруй цэрэг оролцон, 92.000 цэрэг алагдсан буюу шархадсан байна.
Тулалдааны зуун жилийн ойн өдөр буюу 1913 онд Лайпциг хотод 91 метрийн өндөртэй Үндэстнүүдийн тулалдааны хөшөө хэмээх хөшөөг босгожээ. Энэ хөшөөг босгосон газар нь хамгийн ширүүн байлдаан болсон ба цэргүүдийн дийлэнх амиа алдсан газар аж.
Нэр
Энэ үйл явдлыг хамгийн анх Ахим фон Арним 1813 оны аравдугаар сарын 22-нд Берлиний өдөр тутмын сонин болох «Пруссийн Сурвалжилга»-д «Үндэстнүүдийн тулалдаан» гэсэн гарчигтай нийтлэлийг хэвлүүлж мэдээлсэн байдаг. Тэрбээр уг нийтлэлээ бичихдээ хуучны нэгэн домгоос санаа авсан гэхийн сацуу, 1813 оны зун түүнийг хүрээлэгчдийн дунд улс төр, цэргийн байдал эвгүйрхсэн, магадгүй Наполеоны эсрэг «Үндэстнүүдийн агуу тулалдаан» удахгүй болох байх хэмээн ярилцдаг байсан тул тэрбээр 1813 оны есдүгээр сараас он дуустал юу болох талаар зөгнөн бичсэн байдаг ажээ.
Хэдий тухайн үед буюу 1813 оны аравдугаар сард «Үндэстнүүдийн тулалдаан» гэсэн гарчигтай нийтлэлүүд гарч байсан ч, энэ төрлийн нийтлэлүүдийн дийлэнх нь «Лайпцигийн дэргэдэх…» гэсэн нэртэй байв. Уг тулалдааны зуун жилийн ойгоор энэхүү түүхэн үйл явдалд зориулсан хөшөөг босгох үеэр л германы хэвлэл мэдээлэлд албан ёсоор «Лайпцигийн дэргэдэх үндэстнүүдийн тулалдаан» хэмээн нэрлэх болжээ.
Тулалдаанд оролцсон олон үндэстэн улсуудаас нь шалтгаалан «Олон үндэстний тулалдаан» гэж нэрлэх нь бас бий.
Өмнөх түүх
1812 оны Орос руу хийсэн аян дайнд Наполеон гутамшигтайгаар ялагдсаны дараа Пруссийн туслах корпусыг удирдаж байсан генерал Йорк оросын генерал Дибичтэй 1812 оны арванхоёрдугаар сарын 30-нд Тауроггений гэрээнд гарын үсэг зурцгаав. Үүгээр Хаант Орос ба Пруссийн хоорондох дайсагнал зогсов. Австрийн туслах корпусыг удирдаж байсан генерал Шварценберг Наполеонд ямар ч тохиолдолд Францын арми дахь өөрийн цэргийн хүчийг нэмэгдүүлэхгүй хэмээн тайлбар хийснийхээ дараа 1813 оны нэгдүгээр сарын 30-нд оросуудтай байлдааны ажиллагааг зогсоосноо мэдэгдэв. 1813 оны хоёрдугаар сарын 28-нд Орос ба Прусс холбоотны гэрээ хийн, гуравдугаар сарын 16-нд Францад дайн зарлав. Аль хоёрдугаар сарын 24-нд Францын түрэмгийллийн эсрэг Хамбург хотод бослого гарсан ба Оросын цэргүүд гуравдугаар сарын 18-нд Хамбург руу давшин орсон боловч удалгүй хотыг чөлөөлөх ёстой болсон юм. Гуравдугаар сарын 19-нд Пруссийн хан ба Оросын царь нар Францын эсрэг тэмцэлд нэгдэхийг Германчуудад уриалсан ба Райны Холбоо задран унасныг тунхаглан зарлажээ. Энэ уриаг ганцхан Мекленбург дагасан бол бусад ноёд бүгд Наполеоноос айсан хэвээр байлаа. Австри дундыг баримтлах бөгөөд зөрчилдөгч талуудын дунд зуучлагчийн үүргээр оролцон, мөргөлдөөнийг тайван замаар шийдүүлэхийг хичээх ба хэрэв хэлэлцээр бүтэлгүйтвэл цэрэг оруулахаа ч мэдэгдэв. Дөрөвдүгээр сарын 26-нд Заксен Австритай холбоотны гэрээнд гарын үсэг зурав.
Дөрөвдүгээр сарын 29-н ба 30-нд Францын цэрэг Мерзебург ба Вайсенфелсийн ойролцоох Заале голыг гатлан давшив. Тухайн үед францын тал 150.000 цэрэгтэй байв. Тэдний эсрэг Пруссийн 43.000, Оросын 58.000 цэрэг зогсож байв. Мөккерний дэргэдэх тулалдааны дараа 1813 оны дөрөвдүгээр сарын 5-нд Заксены хан урван, цэргээ авч Наполеоны талд оржээ. Үүний дараах тулалдаанд хоёр тал хоёулаа ихээхэн хохиролтой байлаа. Зургаадугаар сарын 4-нд хоёр тал гал зогсоох хэлэлцээр хийн, оросын ба пруссийн цэргүүд Силези рүү буцав. Зургаадугаар сарын 24-нд Австри Улс Хаант Орос ба Прусстэй холбоотон болох шийдвэр гаргасан боловч тэд зөвхөн Наполеонтой хийсэн хэлэлцээр бүтэлгүй болбол холбоотон болно гэсэн нөхцлийг тавьжээ. Үүнээс хойш зургаадугаар сарын 26-нд Дресденд Наполеонтой хийсэн хоёр талын хэлэлцээрт австрийн канцлер Меттерних оролцсон ба энэ хэлэлцээрээр гал зогсоох ажиллагааг наймдугаар сарын 10-н хүртэл сунгав. Наймдугаар сарын 10-нд Австри хэлэлцээр хийх асуудлыг зогсоосон нь нэгдүгээрт хоёр тал нэгдсэн шийдвэрт хүрээгүй, хоёрдугаарт Наполеон зөвхөн цаг хожих хүсэлтэй байна гэжээ. Ингээд наймдугаар сарын 12-нд Австри Францад дайн зарлалаа. Эвслийн зэвсэгт хүчнийг австрийн фельдмаршал Карл Филипп цу Шварценберг удирдан, наймдугаар сарын 11-нд Одер голыг гатлан дайныг буцаан эхлүүлэв. Хоёр тал хоёулаа гал зогсоох хугацааг ашиглан цэрэг татах, хүч нэмэх ажлыг эрчимтэй хийсэн байв. Наполеон энэ удаа 442.000 цэрэгтэй болсон ба үүний 40.000 нь морьт хороо байв. Нөгөө талд 184.000 оросууд, 160.000 пруссчүүд, 127.000 австричууд, 23.000 шведүүд, 6.000 цэрэг мекленбургээс мөн түүнчлэн бусад германы улсуудаас 9.000 (эдний ихэнх нь Их Британитай хувийн холбоотой байсан хуучин Ханноферийн Вант Улсаас буюу Германы Ханы Легионоос иржээ) байлдахаар зэхсэн байв.
Бохемийн Армийг австрийн фельдмаршал Шварценберг удирдсан ба түүний удирдлаганд 127.000 цэрэг байсны 82.000 нь оросууд, 45.000 пруссчүүд байв. Силезийн Армийг пруссийн генерал Блюхер удирдсан бол түүнд 66.000 орос, 38.000 прусс цэрэг байв. Шведийн хунтайж Карл Юхан Умардын Армийг удирдсан ба түүний цэрэг нь 73.000 прусс, 29.00 орос, 23.000 швед, 144 их британи цэргүүдээс бүрдэж байлаа.
Наймдугаар ба есдүгээр сарын тулалдаанд Францын тал ялагдсан шалтгаан нь Наполеон цэргээ Дресденээс буцаан татаж, аравдугаар сарын 14-нд Лайпцигийн төлөө тулалдахаар цэргээ бөөгнөрүүлснээс улбаатай ба түүний энэ үйлдлийг мэдсэн холбоотнууд ч бас энэ зүг рүү цэргээ хуримтлуулсан байна. Аравдугаар сарын 14-нд Лийбертволквицийн дэргэд морьт тулаан болсон нь дараах өдрүүдийн томоохон байлдаануудын эхлэл болов. Наполеонд энэ үед хааны гвард ба найман корпус 210.000 цэрэг, үүний 14.000 нь морьт цэрэг, 700 их буу байв. Алдаа мадаг ихтэй мэдээллээс болж тэрбээр Бохемийн ба Силезийн арми хамт байгаа гэдэгт эргэлзсэн, мөн Австри оролцохгүй хэмээн найдсан болон Силезийн армийг хойд зүгт хол байгаа хэмээн тооцоолсон байдаг.
Эхний өдөр
Аравдугаар сарын 15-нд Наполеон өөрийн армийн ихэнх цэргүүдийг буюу 110.000 цэргээ Лайпцигийн өмнө талд Конневиц ба Плайсе голын дэргэдэх Маркклеебергээс Вахау ба Лийбертволквицээр дайруулан Холцхаузен хүртэл байршуулжээ. Генерал Анри-Гасьен Бертран баруун зүг руу явах замыг хамгаалахаар Линденаугийн дэргэд зогсож байхад, Лайпцигийн хойд талд маршал Мармон ба Мишел Ней нар байв. Холбоотны талд байлдаан эхлэхийн өмнө зөвхөн 200.000 цэрэг байсан ба учир нь Коллоредо-Мансфелд ба Левин Аугуст фон Беннигсен нарын цэргүүд замд явсан, харин шведийн хунтайж Умардын Армийг тулаанд оролцуулахгүй хүлээж байсан аж. Үндсэн армийг Карл Филипп цу Шварценбергийн удирдсан 130.000 цэрэг бүхий Бохемийн Арми бүрдүүлж байсан Лайпцигийн урд талаас ирж байсан оросын царь Александр Павлович ба пруссийн хан III Фрийдрих Вилхелм нарын цэрэг байв.
Энэ замаар дайрах нь хүнд хэмээн царь Александр эсэргүүцсэнээр, Шварценбергийн төлөвлөгөөг 35.000 цэрэг бүхий Мерфелд, Хессен-Хомбургийн удам залгах хунтайж Фрийдрих нарт даатгажээ. Иоханн фон Кленау, Лудвиг Адольф Петер цу Заин-Виттгенштайн, Фрийдрих фон Клайст нарын корпусууд Барклай-де-Толлийн удирдлаган дор Францын өмнөөс давшин Лайпциг руу шахах үүрэг хүлээв. Ингэснээр Бохемийн Арми гол, намгархаг газраар тусгаарлагдсан гурван тулааны талбарт хуваагдав.
16-ны үүрээр Барклайн арми давшин, 9 цагийн орчим их буугаар гал нээнгүүт, францын эсрэг давших цэргүүд байрлалаа эзлэн урагшилсаар байв. Клайст ван Юзеф Антон Пониатовскигоос Маркклеебергийг эзлэн авахдаа түүнийг дөрвөн удаа эндээс хөөн, дөрвөн удаа дахин дайрч, хүнд байдалд оруулсан байна. Наполеоны өөрөө удирдаж байсан Вахауг ханхүү Ойген фон Вюртембергийн удирдсан орос, пруссийн цэрэг эзлэн авсан хэдий ч Францын артеллерийн суманд ихээхэн хохирол амсаж, ухрахаас өөр аргагүйд хүрэв. Горчаков, Кленау нарын Лийбертволквицийг авах гэсэн оролдлого урагштай биш байв. Тэд Колмбергийг ч бас алдсан ба холбоотны галын шугам тэр чигтээ хүч нь сулран, өөрсдийн байраа арай ядан тогтоож байлаа. Австричуудын Конневиц руу давшсан давшилт ч бас амжилтгүй байв. Ингээд Шварценберг 12 цагийн үед Барклайн корпусыг дагуулан туслахаар яаравчлав.
Наполеон энэ хүртэлх тулааны явцад сэтгэл хангалуун байсан учраас өөрөө тулаанд орохоор шийджээ. 15 цагийн үед францын 8.000 морьт цэрэг холбоотны гол хүч байгаа Вахау руу цөмрөхөөр оролдов. Тэд давшсаар хаад ба Шварценбергийн байрлаж байсан толгойд хүрчээ. Гэвч тэднийг оросын явган цэрэг болон туслахаар ирсэн холбоотны морьт цэргийн хүчээр хамгаалж чадлаа. Францын бас нэг морьт хороо Гүлденгоссаг эзлэхээр давшсан нь бас л амжилт олсонгүй. Наполеон ч гэсэн шинэ хүчийг галын шугам руу илгээж чадалгүй байсаар бүрэнхий нөмөрч, тулаан зогсжээ. Дайсны байрлалыг эзлэх гэсэн эвслийн давшилт 20.000 цэргээ алуулсан буюу шархадсанаар бүтэлгүйтэв.
Гюлаин Линденауг эзлэх гэсэн эрч муутай давшилтыг Бертран зогсоож чаджээ. Ганцхан Силезийн Армийн давшилт л шийдвэрлэх ялалтыг байгуулав. Умардын Армийг хүлээлгүйгээр тушаал авсан Блюхер Лайпциг руу хамтарсан давшилтыг гүйцэтгэхээр байлдаанд орсон ч Вийдерич ба Мөккерний дэргэд хүнчэй эсэргүүцэлтэй тулгарчээ. Эхний тосгонд Ян Хенрик Дабровскийн хүч муу дивиз байсан ч түүнийг Александр Фёдорович Ланжерон бүтэн өдөржин тогтоон барьж чаджээ. Сүүлчийн тосгонд 17.000 цэрэгтэй Мармон Вахауд туслах тушаал аван, өөрийн эзэлсэн байсан тохиромжит байрлалаа орхин одов. Ингээд дайсны байрлал руу дөхтөл, давшин ирж буйг нь сонссон тэрбээр маршал Нейгээс туслалмж гуйн хүлээхээр шийдэв.
Йоркийн Мөккерн дэх ялалт нь Францчуудын Лайпцигийн хойд тал дахь шугамыг цөмлөсөн ба үүгээр Наполеоны умард тал дахь хоёр корпус нь Бохемийн Армийг довтлохоос хамгаалах хүч бий гэсэн найдлага байсан учир Вахауд ялалт байгуулна хэмээх бодол нь хөсөр хаягдав.
Хоёр дахь өдөр
Аравдугаар сарын 17-ны бүтэн сайн тулалдагч талууд нам гүм байв. Талууд тулааны түр завсарлга авсан байхад, зөвхөн умард зүгт Блюхер Ойтрич, Гоолисийг эзлэн, Лайпциг хүртэл цөмрөн орж иржээ. Холбоотнууд Сестевиц тосгонд шөнийн 2 цагт байлдааны зөвлөлийг хуралдуулан, өглөөний долоон цагт давшихаар шийджээ.
Наполеоны хувьд шийдвэрлэх ялалт байгуулж чадаагүй, 100.000 хүний хүч шинээр нэмэгдэхэд ч холбоотныг зогсоож чадахгүй байгаа, Лайпцигийг удаан хугацаанд тогтоон барьж дийлэхгүй гэдэг нь тодорхой болж байгаа, одоо зөвхөн Реньег Дюбенээс ирэхийг л хүлээж байгаа учраас угтаа Лайпциг дахь байрлалаа орхин өөр газраас тулааныг үргэлжлүүэх ёстой байсан юм. Гэвч тэр улс төрийн шалтгаанаар ийм шийдвэр гаргаагүй нь Франц хаан түүний хадам эцэг байснаас болжээ. Конневицийн тулааны үед барьж авсан байсан генерал Мерфелдээр Наполеон гал зогсоох тухай тодорхой нөхцөл бүхий мэдээг аравдугаар сарын 17-нд явуулав. Наймдугаар сард гаргасан энэхүү гал зогсоох санал нь түүнд хүчээ нэмэх ашигтай талыг авчирсан бол энэ удаа холбоотнууд түүний саналыг хүлээж авчихаад бүр огт хариу өгсөнгүй таг чиг байлаа.
Гурав дахь өдөр
Аравдугаар сарын 18-ны хоёр цагийн үед Наполеон тулааны өмнө байсан эхний байрлалаар давших шийдвэр гарган Лайпциг хүрэхэд нэг цагийн зайтай газар дөхөв. Пониатовскийн удирдсан баруун жигүүр нь Плайсе голын орчим Конневицээс Дөлиц хүртэл газарт, төв хэсгийг Пробстхайде орчмын газраар, зүүн жигүүр нь Парте гол хүрсэн нь Лайпцигийг урдаас нь эхлээд зүүн, зүүн хойд тал хүртэл нь нуман хэлбэр үүсгэсэн байв. Энэхүү шинэ байрлал нь (дөрвөн цагийн турш 150.000 цэргээр хамгаалан байлдсан) холбоотны 300.000 цэрэг 1.400 их бууны эсрэг үнэндээ л хүчин мөхөстөж байв.
Гэсэн ч 18-ны тулалдаан ширүүн болсон бөгөөд эвслийн тал тал бүрт ялалт байгуулж чадахгүй байсан нь Наполеоны цэргүүд зүгээр л бэхлэлтийн байрлалд байх бус хүчтэй давшилт, хамгаалалтыг үргэлжлүүлэн хийж байсных байв. Эвслийн довтолгооны хэсэг нь удаан, зарим үед хэт хоцорч урагшилж байгаа нь цохилтыг бүрэн хүчээр нэг дор өгч чадахгүй байлаа. Зүүн жигүүрт Хессен-Хомбургийн австричууд Плайсегийн баруун талд Дөлиц, Лөснигт буй францчуудын байрлал руу довтолсон ч тэдний байрлалыг авч чадсангүй. Пробстхайдед ч бас Барклайн давшилтыг Наполеоны өөрөө удирдсан францчууд хамгаалж чадав.
Үдээс хойш л Беннигсений удирдсан Бохемийн Арми амжилттай довтолж эхэлжээ. Тэр Цуккелхаузен, Холцхаузен, Паунсдорфыг эзлэнгүүт, ахмад Иоханн Баптист Иозеф Хиршийн удирдлагад байсан 3.000-4.000 заксеныхан болон генерал Карл фон Норманн-Ээренфелсийн удирдсан 500 вюртембергийн морьт цэргүүд эвслийн талд урважээ. Энэхүү урвалтаас шалтгаалан Францад олон арван жил ам дамжсан хэллэг болох «C’est un Saxon» – «Энэ бол Заксен хүн» гарсан байна.
Францчуудын ухралт
Наполеон ялагдана гэж тооцоогүй байсан тул цэргээ буцаан татах талаар урьдчилан бэлдсэн бэлтгэлгүй байв. Тиймээс ч энэ ажил нь маш алгуур явагдсаны дээр Вайзенфелс рүү явах ганц л зам байсан нь бүр ч нэрмээс болжээ. Александр хаан бүх цэргийнхээ талыг Плайсе голыг гатлан тэднийг замыг боон байлдах саналыг, мөн Блюхерийн 20.000 морьт цэрэг аван, араас нь элдэн сөнөөх саналыг эвслээс няцаав. Эвсэл аравдугаар сарын 19-ний тулалдаанд бэлтгэж байв. Өглөөний манан буусны дараа Францчууд ухарч байгааг мэдээд, Лайпциг хот руу давшилтыг эхлүүлэв. Францын цэргүүд хотын хаалга руу яаран сандран ухарч байх үеэр Наполеон өөрөө арайхийн хотын чулуун зам хүрчээ. Энэ үед оросын цэргүүд Ланжероны удирдлагаар Лайпциг хотын Халле, Бюлов, Гриммайг эзлэв. Ухарч буй цэргүүдийн дайрч гарах ёстой хотын хаалганы өмнөх Элстер голын гүүрийг хэт эрт дэлбэлснээс шалтгаалан ухарч байсан францын цэргүүд үймэлдэж эхлэв. Тэднээс маш олон нь зугатах үедээ амиа алдсаны тоонд маршал Пониатовски хүртэл байсан бол бусад нь бууж өгөн, олзлогдсон байна.
Үр дагавар
Францын арми ухарсны дараа удалгүй оросын хаан, пруссийн хан, шведийн хунтайж нар хот руу орж ирэв. Олны баяр хөөр, хотоор дүүрэн шархадсан цэргүүдийн орилоон хашгирааныг хэсэгхэн хугацаанд ч болов мартуулжээ. Гурав хоногийн тулалдаан ихээхэн хохирол учруулсныг тоочвол: Пруссээс 16.000 цэрэг, 600 офицер, Хаант Оросын Армиас 21.000 цэрэг, 860 офицер, Австрийн талаас 14.000 цэрэг, 400 офицер шархадсан ба алагдсан байв. Францын талаас 38.000 цэрэг шархадсан буюу алагдсан, 15.000 нь олзлогдсон, 300 их буугаа алдсан, 23.000 цэргээ цэргийн хээрийн эмнэлэгт орхин оджээ. Аль аль талын шархадсан цэргүүдээс дараагийн өдрүүдэд маш олноор үхсэн нь нэг бол эмнэлгийн тусламж авч чадаагүй эсвэл ариун цэврийн нөхцөл муу байснаас шалтгаалжээ. Тулалдааны дараа Лайпциг хотод гэдэсний хижгийн цар тахал гарсны улмаас олон шархтан болон хотын иргэд энэ өвчнөөр үхсэн байна.
Энэхүү тулалдаанаас шалтгаалан Германы нутаг дэвсгэр дээрх Наполеоны эзэрхийлэл бүрмөсөн нурав. Бүр 1813 оны гуравдугаар сарын 14-нд Райны Холбоонд байсан Мекленбург-Швериний ван I Фрийдрих Франц францын холбоотноос гаран, орос-пруссийн эвсэлд нэгдсэн юм. Гуравдугаар сарын 30-нд Штрелицийн хэсэг нь тэднийг дагав. Райны Холбооны Улсуудын хамгийн том улс болох Байерн тулалдааны өмнөхөн буюу аравдугаар сарын 8-нд Рийдийн гэрээгээр эвслийн хуаранд ирэн нэгджээ. Франц энэ тулалдаанд ялагдсаны улмаас арваннэгдүгээр сарын 2-нд Вюртемберг, арваннэгдүгээр сарын 20-нд Баден, арваннэгдүгээр сарын 23-нд Нассау ба Хессен Райны Холбооноос гарч эвслийн талд оров. Райны Холбооны өөр жижиг улсууд 1813 оны арванхоёрдугаар сарыг хүртэл энэ жишгийг дагав. Заксены хан I Фрийдрих Аугустад 1813 онд дөрөвдүгээр сард орос-пруссийн эвсэлд нэгдэх саналыг хүлээж авалгүй, дундыг баримтлагч Австритай холбоотон болсон байв. Австри эвслийн талд орсон, мөн түүний цэргүүдээс тулааны дундуур нэлээд нь урвасан ч, тэр ихэнх цэрэгтэйгээ Наполеоны талд байсаар байв. Наполеон ялагдсаны дараа тэр ялагч эвсэлд өөрийн хүчээ өгье гэхэд нь эвслийн тал түүнийг барьж аван хориод, Заксены нутгийг эвслийн захиргааны төв департамент болгожээ.
Наполеон германаас гарахад Варшавын Херцогт Улс ба Францын Армийн нийлсэн ердөө л 100.000 цэрэгтэй байв. Мөн ахиад 80.000 франц ба польш цэргүүд нь бүслэгдсэн бэхлэлтүүдэд хоцорсон тул бас л алдсан байна. Швейцар давшиж буй эвслийн армийг газар нутгаараа саадгүй нэвтрүүлэв. Францын "эзэнт гүрэн" эмх замбараагүй болсон байх энэ үед нь австрийн канцлер Меттерних Райнаар хилээ зааглан, дайныг зогсоох харьцангуй уян хатан саналыг тавихад Наполеон нөхцөл байдлыг буруу үнэлэн, үүнийг нь хүлээн зөвшөөрсөнгүй. 1814 оны эхээр эвслийн цэргүүд францын нутаг руу нэвтрэн орж, эцсийн дүнд Наполеон хаан ширээнээс буусан юм.
Хөшөө дурсгал
Үндэстнүүдийн тулалдааны нэг жилийн ойг орон даяар нэгдсэн биш байдлаар тэмдэглэсэн өнгөрөөжээ. Эрнст Мориц Арндт үүнд тодорхой үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд ялангуяа 1814 оны есдүгээр сард нийтэлсэн "Лайпцигийн тулалдааны баярыг тэмдэглэх тухай ганц үг" бүтээлээрээ дамжуулан германы албан ёсны баярын өдөр болгохыг уриалсан байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Чөлөөлөх дайнуудын тулалдаан Ангилал:Австрийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Вюртембергийн түүхэн дэх тулалдаан Ангилал:Лайпцигийн түүх Ангилал:Оросын Хаант Улсын тулалдаан Ангилал:Польшийн түүхэн дэх тулалдаан Ангилал:Пруссийн тулалдаан Ангилал:Саксоны түүхэн дэх тулалдаан Ангилал:Шведийн түүхэн дэх тулалдаан Ангилал:Гебхард Леберехт фон Блюхер Ангилал:Наполеон Бонапарт Ангилал:Карл Филипп цу Шварценберг Ангилал:Карл XIV Юхан
Монголын Социал-Демократ нам
Монголын Социал-Демократ нам (товч.МСДН англи. Social Democratic Party of Mongolia)- Монгол Улсын улс төрийн нам.
1989 оны арванхоёрдугаар  сарын 28-ны цуглаан дээр Монголын Ардчилсан социалист хөдөлгөөн байгуу­лагд­санаа зарласан байна. АСХ-ний хөдөлгөөний нарийн бичгийн даргаар П.Улаанхүүг томилов. Бат-Эрдэнийн Батбаяр буюу Баабар, П.Улаанхүү, А.Ганбаатар, Р.Гончигдорж, А.Хатанбаатар, Л.Бямбажаргал нарын физик, математикийн багш, суурь шинжлэх ухааны эрдэмтэн голдуу нийлж байгуулжээ. 1990 оны 01-р сарын 04-ны өдөр АСХөдөлгөөнөөс Монголын ард түмэнд хандаж тунхаг гаргаж байсан байна. 1990 оны 01-р сарын 15-ны өдөр АСХөдөлгөөний түр журмыг боловсруулан идэвхтний хурлаар батласан байна. Социализмыг жинхэнэ утгаар нь байгуулна гэх МоАХ-ны залуустай Ардчилсан социалист хөдөлгөөн олон асуудал дээр нэгдэж байв. Ардчилсан сонгуулиар АИХ-ын танхимыг бүрдүүлнэ. Сонгогдсон хүмүүс нийтийн эрх ашгийг дээдэлж, нийгмийн халамжийг чухалчилж, бүх нийтийн  сайн сайхан амьдралын төлөө ажиллах ёстой гээд МАХН-ын тэр л үгширмэл социализмаас арай ангид үзэл бодол дэвшүүлэн гарч ирэв. Х.Андерсены “Хаан шал­дан байна” үлгэрээр жишээ аван МоАХ-ны анхны хурал дээр тавьсан илтгэлдээ МоАХ гарч ирснээр анх удаа хаан шал­­дан байна гэж хэлж чад­лаа хэмээн чанга дуугаар хэлэв. 1990 оны 3-р сарын 2-нд Монголын социал демократ нам байгуулагдсанаа зарласан байна. 1990 оны 3-р сарын 31-нд болсон Монголын социал демократ намын анхдугаар их хурлаар намын даргаар Баабар сонгогдсон байна. Тэрээр их хурлынхаа индэр дээрээс Үндэсний сэргэн мандалтын хувьсгал гурван үе шаттайгаар 1911, 1921, 1984 онуудад явагдсан бөгөөд эдүгээ монголчуудад сүүлийн гурван зуун жилийн хугацаанд өөрийн хувь заяаг өөрсдөө шийдэх боломж анх удаагаа олдож буйг дурдаад “хувьсгалын” бус “хувьслын” арга замаар улс орноо өөрчлөн шинэчлэхийн чухлыг онцлон тэмдэглэв. Мөн тэрээр анх удаа коммунист, марксист-ленинист үзэл баримтлал нь угтаа хүнлэг бус шинж чанартай бөгөөд тэрээр амьдрал практикт хэрэгжихдээ өөрийн эрхгүй дарангуйллын тогтолцоог бүрдүүлэх болдог хэмээн онолын үүднээс нотлон шүүмжилсэн ажээ. 1990 оны 4-р сарын 15-нд МоАХ, МоАН, АСХ, МСДН, ШДХ, МҮДН хамтран “Ардчилсан хүчний эвсэл байгуулах гэрээ”-нд гарын үсэг зурсан байна.
2004 онд намаа сэргээн байгуулсан.
2016 оны УИХ-ын сонгуульд МСДН-аас нэр дэвшигчид:
2020 онд Монголын Социал демократ нам ХҮН-тай хамтран эвсэл байгуулж Их хурлын сонгуульд оролцсон. 2000 оноос хойш Намын даргааар Адьяагийн Ганбаатар ажиллаж байна. Ангилал:1990 онд байгуулагдсан Ангилал:Монголын нам Ангилал:Социал демократ нам
Австрали ба Далайн орнууд дахь дэлхийн өвийн жагсаалт
Цахим холбоос
! Ангилал:Хүрээлэн- ба байгаль орчны хамгаалагдсан газрын жагсаалт !дэлхийн өв !дэлхийн өв
Микаэль Лустиг
Карл Микаэль Лустиг (Carl Mikael Lustig; 1986 оны арванхоёрдугаар сарын 13-нд Умео хотод төрсөн) — Шведийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Шотландын «Селтик» болон Шведийн шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.
2011 оны арваннэгдүгээр сарын 23-нд «Селтикт» элсэхээр тохиролцож, 2012 оны нэгдүгээр сарын 1-нд албан ёсоор нэгдсэн. Анхны тоглолтоо гуравдугаар сарын 3-нд «Абердиний» эсрэг (1:1) хийж, 2012 оны есдүгээр сарын 1-нд «Хайбернианы» эсрэг (2:2) гоолдсон.
Шведийн шигшээд 2008 оны нэгдүгээр сард АНУ-ын эсрэг анх гараалж, 2011 оны гуравдугаар сард Молдавын эсрэг (2:1) гоолдож байв. Евро-2012 тэмцээнд оролцов.
Амжилт
«Селтик»
Жайпур
Жайпур (जयपुर Jayapura → Жаяпур; Jaipur) — Энэтхэг улсын Ражастан мужийн 3,073,350 хүнтэй аж үйлдвэрийн хот.
Зүүлт
Ангилал:Саятан хот Ангилал:Энэтхэгийн хот
Жонду дурал
Жонду дурал ноён бол Монголын их хаан Дарайсүн гүдэн хааны хоёрдугаар хөвгүүн. Хиад яст боржигин овогтон. Цол нь Дурал ноён. Дарайсүн гүдэн хаан түүнд Цахарын Хуучид аймгийг өмч болгожээ. Түүний эзэмшил нутаг нь Хянганы нурууны зүүн хэсэгт, Тайнин харуул, Фуюй харуулын нутагт байв. Жонду дурал ноён өөрийн ах Түмэн засагт хаан болон бусад ноёдын хамтаар Мин улсын Ляодун, Хэбэй мужийн хотууд руу олон удаа довтлон дээрэм тонуул хийж байв. 1579 онд Түмэн Засагт хаан, Буян сэцэн тайж, Хөхэчүдэй мэргэн тайжийн хамтаар 12 түмэн цэргээр Мин улсын Ляодуны хязгаарыг довтлов. 1580 онд Түмэн хааны хамтаар Шанхайгуань руу довтлов. 1584 онд Буян сэцэн тайж, Багабаатар тайж нарын хамтаар Шэньян хот руу довтлов. 1587 онд Гуаннин, Жинжоу, Ижоу зэрэг хот балгад руу 10 түмэн цэргээр довтлов.
Үр хойчис
Тэрбээр Дэгэлэй эрдэнэ хэмээх хөвгүүнтэй. Дэгэлэй эрдэнэ ноён Заан дүүрэн ноён, Болд эрдэнэ жүн ван, Бабун түшээт ноён хэмээх гурван хөвгүүнтэй.
Заан дүүрэн ноён Гармаа хэмээх ганц хөвгүүнтэй. Гармаа ноён 1653 онд Чин гүрэнд дагаар орж, засаг төрийн жүн ван болж, Хуучид баруун хошууны засаг ноён болов.
Болд эрдэнэ жүн ван 1646 онд Чин гүрэнд дагаар ороход, засаг ноён төрийн бэйл цол соёрхож, Хуучид зүүн хошууны засаг ноён болов. 1650 онд засаг төрийн эрдэнэ жүн ван хэргэм соёрхож, үе улирах болгов.
Эшлэл
Ангилал:Боржигин Ангилал:Монгол ноён
Феррари SF70H
Феррари SF70H нь Ферраригийн 2017 оны Формула 1-ийн ДАШТ-д зориулсан Формула 1-ийн уралдааны тэрэг юм. Энэхүү тэрэг Ферраригаас Формула Нэгд зориулан зохион бүтээсэн 50 дахь тэрэг юм.
Цахим холбоос
Ангилал:2017 оны Формула-1-дэлхийн аваргын уралдааны тэрэг Феррари SF70H
Нийгмийн баримтат гэрэл зураг
Нийгмийн баримтат гэрэл зураг гэдэг нь дэлхий ертөнц хэрхэн харагдаж үзэгдэж буйг бичиж авахдаа нийгэм буюу хүрээлэн буй орчинд төвлөрнө гэсэн үг юм. Нийгмийн баримтат гэрэл зураг нь нийгмийн асуудлыг олон нийтийн анхаарлыг хүчтэй татахуйц авсан баримтат гэрэл зургийн нэг хэлбэр юм. Үүнийг магадгүй гэрэл зургийн нийгмийн асуудалд шүүмжлэлтэй хандсан гэрэл зургийн жанр юм.
Нийгмийн баримтат гэрэл зургийн гарал үүсэл
Фермийн аюулгүй байдлын удирдлага нь орон нутгийн ядуурлын тухай 250,000 гэрэл зургийг авсан бөгөөд тэдгээрийн хагас нь аж амьдралаа цааш залгуулж чадсан байдаг. Эдгээр гэрэл зургууд өдгөө Конгрессын номын сангийн хэвлэмэл зураг, гэрэл зургийн хэлтсийн цахим хувилбарт хадгалагдаж байна. Эдгээрээс 77,000 нь гэрэл зураг болно хэвлэгдэж хэвлэл мэдээллээр гарчээ.
Нийгмийн баримтат гэрэл зургийн дүрүүд
Нийгмийн баримтат гэрэл зураг зураг нь ихэвчлэн нийгэм, эдийн засаг, соёлын ижил төстэй нийгмийн бүлгүүдэд зориулагдсан байдаг. Ийм гэрэл зурагт хүнд бэрх, шударга бус, ичгэвтэр байдалтай ажил, амьдралын нөхцөл байдлыг харуулдаг. Жишээлбэл, нийгмийн ядуу дорой хэсэг буюу хүүхдийн хөдөлмөр, хүүхдийг үл тоомсорлол, орон гэргүйчүүд, ядуу хүүхдүүд, хөгшчүүл болон аюултай ажлын нөхцөл зэрэг эмзэг асуудлуудыг тусгана. Тийм л хүнд бэрх нийгмийн дүр үзэгдэл, доод анги давхаргыг дүрслэн харуулахдаа энэрэнгүй байдлаар ажиглаж авдаг. Гэрэл зургийн баримтат байхын хүч нь нийгмийн болоод улс төрийн өөрчлөлт оруулахыг эрмэлзэж буйтай холбоотой.
Түүх
XIX зууны эхэн үед гэрэл зургийн гол тусгах зүйл нь нийгмийн доод давхаргын амьдралын нөхцөл байдал байв. Хенри Мэйхю нь Лондоны ажилчин ангийн дүр дүрслэлийг харуул, Лондоны ядуу бөгөөд Лондоны ажлын тухай номыг гэрэл зурагжуулсан юм. Тэрхүү ном нь мод огтлогчдын тухай Бёрдын зургыг багтаасан байдаг.
Ангилал:Гэрэл зургийн жанр Ангилал:Нийгмийн бодлого
Согд хэл
Согд хэл нь гурван төрлийн бичиг үсэгтэй байсан бөгөөд үүний нэг нь Согд бичиг харин нөгөө хоёр нь Маничаен болон Сириак юм. Үүнээс гадна, Согд хэл нь арамей хэлний бүл ба ойролцоогоор 100-1200 оны үед, баруун зүгт Иран улсаас зүүн хязгаарт Хятад орныг хамарч байсан ажээ.
Бүтэц
Согд бичиг нь 17-н гийгүүлэгчтэй болон үүний ихэнх нь эхлэл, дунд, төгсгөл зэргээр олон төрөл байдаг.
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Иран хэлнүүд Ангилал:Төв Ираны хэлнүүд Ангилал:Мөхсөн хэл хэл
Лакхнау
Лакхнау (लखनऊ Lakhana'ū ; لکھنؤ Lakhna'ū; Lucknow) — Энэтхэг улсын Уттар-Прадеш мужийн төв, 4,801,474 хүнтэй хот.
Зүүлт
Ангилал:Саятан хот Ангилал:Энэтхэгийн хот
Бельгийн гран-при
Бельгийн их шан нь 1925 онд анх удаа зохиогдсон бөгөөд 1950 оноос хойш Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оржээ.
Огниуд
Зүүн Монголын угсаатны бүлэг Онниуд/оннигууд/онгиуд/огниуд/огнууд/онгуд. Оннигууд гэдэг үгнээс гаралтай бөгөөд Он(ван) нигууд (ард, цаана) гэсэн 2 үгээс бүтсэн, хятадаар vang Liu гэж тэмдэглэсэн байдаг. Монгол бичигт Оннигуд гэж бичдэг тул нигуд нь олон тооны дагавар болох тул оннигуд нь он нар, ван нар, вангууд гэсэн үг болно.
Их Монгол Юань улсын үед их хаан алтан ургийн гишүүд болон Чингис хааны дүү нарын угсааны ноёдод эзлэгдсэн Хятад, Нангиад орноос хувь эзэмшил хуваан олгож, ван цол зүүлгэж байв. Дунд үеийн Монгол хэлнээ ван цолыг он хэмээн дууддаг тул тэдгээр вангуудын эзэмшлийг онлигууд (ван+лиг–ууд) хэмээн нэрлэж байсан нь хожим сунжран оннигуд, онниуд хэмээн дуудагдах болжээ. Монголын Юань улсын төр Хятад газар мөхсөнөөс хойш Монгол газарт Юань улсын үеийн олон вангуудаас Чингис хааны дүү нарын хойчис ван цолоо үргэлжлүүлэн зүүж албат ардаа захирсаар хоцорсныг дөрвөн онниуд гэж хэлдэг. Эдгээр нь Хасарын угсааныхны захирсан хорчин түмэн, Бэлгүтэйн угсааны ноёдын мэдлийн их түмэн, Хачиуны угсааны ноёдын цагаан түмэн, Отчигиний угсааныхны захирсан түмэнүүд болно. Эднийг захирсан ноёд нь Чингис хааны угсааныханд авга болдог тул бас авга нэр зүүж байжээ. XVII зууны эхэн болоход дөрвөн онниудын дотроос зөвхөн Хачиуны угсааны ноёдын захирсан эзэмшил улс нь онниуд нэрээ хадгалж Их Хянганы нурууны араар Хөлөн Буйр нутгаар нутаглаж байгаад 1632 онд Хойд Алтан улсад дагаар орсонд хоёр хошуу зохион байгуулж Зуу-Удын чуулганд харьяалуулжээ. 1911 онд Монгол улс Манж Чин улсаас тусгаарлахад тус хоёр хошуу Монгол улсад дагаар орсон боловч 1915 оны Хиагтын гурван улсын гэрээгээр Дундад Иргэн Улсын харьяанд хэвээр үлдэв. Эдүгээ Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны Улаанхад хотын харьяанд хуучин хоёр хошууг нэгтгэсэн Онниуд хошуу харьяалагдаж байна. Мөн Ар Халхад Манж Чин улсад дагаар ороогүй Хачиуны угсааны онниуд тайж нар үлдэж хоцорсон нь Чин улсын үеийн Халхын Түшээт хан аймгийн Түшээт хан, Мэргэн вангийн хошуунд захирагдаж байв. Монгол улсын Дорноговь, Өмнөговь, Дундговь аймаг болон Өвөр Монголын өөртөө засах орны Баяннуур хотын Баян тал суманд онниуд хошуу болон тархан сууж байна.
Ашигласан ном зохиол
Ангилал:Монгол овог аймаг
Чукоткын өөртөө засах тойрог
Чукоткын өөртөө засах тойрог (Чукотский автоно́мный о́круг) нь Оросын Холбооны Улсын Алс Дорнодын Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.
Эш холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Диего Ривера
Диего Ривера (Diego Rivera, 1886 оны 12 сарын 8 – 1957 оны 11 сарын 24)) нь Мексикийн алдартай зураач, мөн улс төрийн зүтгэлтэн байсан юм. 1929 онд зураач Фрида Калотой гэрлэсэн юм.
Ангилал:Мексикийн уран зураач Ангилал:Муралисмогийн уран зураач Ангилал:Мексикийн ажилчны хөдөлгөөний хүн Ангилал:Ардчилсан Германы Урлагийн Академийн гишүүн Ангилал:Америкийн Урлаг ба Утга Зохиолын Академийн гишүүн Ангилал:Мексикчүүд Ангилал:1886 онд төрсөн Ангилал:1957 онд өнгөрсөн
Ерөнхийлөгчийн засаглалын систем
Ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс. Төрийн тэргүүн, засгийн газрын тэргүүний бүрэн эрх нэг субъектад төвлөрсөн, засгийн газрыг ерөнхийлөгч парламентийн гадуур байгуулж,төрийн удирдлагын хариуцлага хүлээлгэдэг төрийн засаглалын ардчилсан хэлбэр мөн.
Биткойн
thumb|300px|Биткойны кодчилсон цаасан "түрийвч", үүгээр хэрэглэгч мөнгөө биедээ авч явж хэрэгтэй газраа сканердуулж мөнгөө зарцуулнаthumb|300px|Биткоины электрон "түрийвч"
Биткойн (Bitcoin) нь Криптовалютын нэг төрөл.
Өөрийгөө Satoshi Nakamoto гэж нэрлэсэн нэгэн програмист санааг нь гаргаж, мөн загварыг нь боловсруулж, эх кодыг бичин, 2008 оны арван нэгдүгээр сарын нэгэнд бий болгосон цахим мөнгө юм. Түүний анхны санаа нь аливаа засгийн газраас хараат бус, хүн болгоны хэрэглэж болох, шилжүүлэг хийхэд дундын банк эсвэл гуравдагч этгээдийг ашиглах шаардлагагүй, шимтгэл төлөхгүй (маш бага) тийм мөнгөн тэмдэгтийг бүтээхийг хүссэн гэж тайлбарлаж байгаа юм.. Ер нь бол амархан хямралд хүргээд байдаггүй, доллар, евро зэргийг орлох валют бүтээх явдал байжээ.
Та хэн нэгэнд мөнгө шилжүүллээ гэж үзэхэд банк дахь өөрийн данснаас нөгөө хүнийхээ банк дахь данс уруу шилжүүлнэ. Юм худалдан авахад ч, карт ашигласан ч адилхан үйлдэл хийгдэнэ. Харин биткойн бол peer-to-peer систем юм. Юу гэсэн үг вэ гэвэл биткойныг ашиглаж байгаа тохиолдолд та биткойны P2P системийг ашиглан ямар ч дундын зохицуулагчгүйгээр (банк г.м) нөгөө хүндээ шууд мөнгөө дамжуулна.
Гэхдээ банкны зарчмаас арай өөр. Та хэн нэгэн уруу мөнгө шилжүүлэхэд биткойны сүлжээ ашиглан илгээх ба таны гүйлгээг сүлжээнд байгаа бүх хүн мэдэх болно. Танд 10 биткойн байснаас 4-ийг над уруу шилжүүллээ гэж бодоход таны дансанд 6 үлдэж, минийх дөрвөөр нэмэгдэж байгааг сүлжээний бүх хүн мэдэж байх ёстой. Банк ашиглаж байгаа үед таны гүйлгээг банк, та, хүлээн авагч этгээд гурав л мэдэх болохоос, банкны бүх харилцагчид мэдэхгүй. Харин биткойны хувьд сүлжээнд байгаа бүх хүн хэнд хэдэн биткойн байгаа, хэн хэн рүү хэдийг шилжүүлсэн гэдгийг мэдэж байдаг. Үүнд л гол гогцоо нь байгаа юм.
Та банкны үйл ажиллагаа хэрхэн ажилладгийг нарийн мэдэхгүй ч гэсэн түүнд итгэж мөнгөө хадгалуулан янз бүрийн үйлчилгээ авдаг. Хэрвээ ямар нэгэн юм буруу болбол та банктай заргалдана. Харин биткойны хувьд хариуцах эзэн, хүн, байгууллага байхгүй учраас хэнд ч итгэх шаардлагагүй. Учир нь биткойны сүлжээ гайхалтай сайн загварчлагдсан, ялангуяа системийн бүхий л эд эсийг математикийн функцээр хянаж, хамгаалж байдаг болохоор айх аюулгүй гэсэн үг.
Түүх
Энэ бүхэн анх 2008 оны арван нэгдүгээр сарын нэгэнд өөрийгөө Satoshi Nakamoto гэж нэрлэсэн нэгэн програмист нөхрөөс үүдэлтэй юм. Тэрээр анх биткойны санааг гаргаж, загварыг боловсруулж, эх кодыг бичжээ. Түүний анхны санаа нь аливаа засгийн газраас хараат бус хүн болгоны хэрэглэж болох аливаа шилжүүлэг хийхэд дундын банк эсвэл гуравдагч этгээдийг ашиглах шаардлагагүй, шимтгэл төлөхгүй (маш бага) тийм мөнгөн тэмдэгтийг бүтээхийг хүссэн гэж тайлбарлаж байгаа юм. Ер нь бол амархан хямралд хүргээд байдаггүй, доллар, евро зэргийг орлох валют бүтээх явдал гэжээ. Nakamoto-г хэн ч хараагүй, хэн ч түүнтэй ярилцаж байгаагүй, биткойны хөгжлийн эхэн үед бусад хөгжүүлэгчид түүнтэй имэйлээр харилцдаг байсан боловч 2011 оноос хойш тэрээр нэг ч и-мэйлд хариу ирүүлээгүй ор сураггүй алга болсон. Түүнийг бодит хүн гэдэгт итгэх хүн бараг байхгүй. Nakamoto-ийн цаана ямар нэгэн байгууллага, эсвэл зохион байгуулалттай бүлэг хүмүүс байгаа гэж үздэг юм. Зарим нь Америкийн Тагнуулын Төв Газар (NSA) байдаг ч гэж хардах хүн байдаг бол, Жулиан Ассанж байдаг гэж итгэх хүмүүс ч бий. Бүр түүний нэрийг SAmsung, TOSHIba, NAKAmichi, MOTOrola гэх дөрвөн компанийн нууц үйл ажиллагаа гэж ярих ч хүмүүс байдаг. Учир нь түүний санаа нь гайхамшигтай, бүтээл нь хэн ч засварлах шаардлагагүй төгс байсан юм. Тиймээс л түүнийг нэг муу програмчин байсан гэдэгт итгэхгүй байгаа хэрэг. Гэхдээ ихэнх хүмүүс хэн байх нь чухал бус юу бүтээсэн нь чухал хэмээн үзэж биткойныг хөгжүүлж хэрэглэсээр байна.
Нэгж
Биткойн гэх системийн нэгж нь Биткойн юм. Биткойныг BTC, XBT зэргээр тэмдэглэнэ. Бага хэмжээний Биткойныг хэрэглээнд millibitcoin (mBTC), microbitcoin (µBTC) мөн Satoshi гэх нэгжээр хэмжинэ. Биткойны бүтээгчийг хүндэтгэн Биткойны хамгийн бага хэмжээг satoshi гэдэг ба энэ нь 0,00000001 биткойныг илэрхийлдэг, Millibitcoin нь 0,001 биткоинтой тэнцүү буюу мянганы нэг биткойн, Microbitcoin нь 0,000001 биткойнтой тэнцүү буюу зуун мянганы нэг биктойн. Микро биткойн нь заримдаа битээр илэрхийлэгдэх нь байдаг.
Эзэмшилт
Биткойныг эзэмшинэ гэдэг нь хэрэглэгч биткойнуудаа тодорхой хаягтайгаар холбогдох эрх юм. Тэгэхээр төлөгч нь заавал хувийн түлхүүрийн харгалзаатайгаар дижитал гарын үсгийг шилжүүлгэндээ хэрэглэх ёстой гэсэн үг.
Хувийн түлхүүрийн ямар ч мэдлэггүй бол шилжүүлгийн гарын үсэг зурагдахгүй тул үрэгдэх боломжгүй юм. Сүлжээ нь нийтийн түлхүүрийг хэрэглэсэн гарын үсгээр баталгаажуулдаг.
Хэрвээ хувийн түлхүүрээ гээсэн тохиолдолд биткойны сүлжээнд ямар ч эзэмшигчийн нотолгоогүй болох бөгөөд ямар ч зохицуулах аргагүй болно, ингэснээр тухайн зооснууд нь хэрэглэх боломжгүйгээр алдагдах юм. Жишээлбэл 2013 онд нэгэн хэрэглэгч 7,500 биткойноо алдсан бөгөөд энэ тухайн үедээ 7,5 сая ам доллар гэсэн үг. Тэр залуу хувийн түлхүүрийг хадгалдаг хатуу дискээ алдсан юм.
Гүйлгээ
Гүйлгээ нь нэг эсвэл түүнээс олон оролттой байх ёстой. Гүйлгээ хүчин төгөлдөр байхын тулд оролт бүр нь өмнөх гүйлгээнд зарцуулагдаагүй гаралттай байх ёстой. Бүх оролт нь мөн дижитал гарын үсэгтэй байх ёстой. Хэр их оролтыг ашиглах вэ гэдэг нь хэр хэмжээний зоосоор гүйлгээ хийж байгаагаас хамаардаг. Гүйлгээ нь мөн олон гаралттай байх хэрэгтэй ба нэг нь олон төлбөрөө хийж, нэг нь шууд явдаг. Гүйлгээний гаралт нь санамсаргүй олон satoshi-г зааж чаддаг. Жишээ нь, бэлэн мөнгөний гүйлгээнд оролтуудын нийлбэр нь төлбөрийн зорилготой нийлбэрээс илүү гардаг. Энэ нөхцөлд нэмэлт гаралт нь хариултыг төлөгчид буцаана.
Ямарч оролтын satoshi-нууд нь гаралтын гүйлгээний шимтгэл болж бүртгэгддэггүй.
Биткойны хаяг руугаа мөнгө хийхийн тулд хэрэглэгч вэб хуудсын дамжуулах холбоос руу дарна. Энэ нь Биткойны URL scheme-ийг ашиглан IANA-д загварын дагуу бүртгүүлсэн хэсгийг агуулдаг. Биткойны хэрэглэгчид нь Electrum Armory-той адилаар URL-ийг дэмждэг.
Утасны хэрэглэгчид URL-ийг QR кодын тусламжтайгаар зохицуулдаг. Энэ нь хэрэглэгч гараас механикаар биткойны хаягыг зааж өгөх шаардлагагүй гэсэн үг юм. QR code нь хэрэглэгчийн оролтоос хамаарах төлбөрийн хэмжээг боловсруулдаг. QR код нь дэлгэцэнд утасны дэлгэцийг харуулах ба дараагийн утсанд харуулдаг.
Олборлолт
Олборлолт нь нэгэн төрлийн бүртгэлийн үйлчилгээ юм. Олборлогчид нь блок гинжний тогтвортой, мөн бүрэн бүтэн хувиршгүй байдлыг баталгаажуулан, шинэ шилжүүлгүүдийг цуглуулан блокт шилжүүлж байдаг. Шинэ блок нь өмнөх блокийнхоо өгсөн блокийн гинжний нэрийг авах ба гинжний мэдээллийг агуулж байдаг.
Хангамж
Түрүүн хэлсэнчлэн бидний хэрэглэдэг төгрөгийг баталгаажуулдаг ямар нэгэн хатуу валют, алт мөнгө байдаг бол биткойны цаана хэдэн код л бий. Тэрхүү кодууд хаанаас гараад байна вэ гэхээр, юуны түрүүнд блок гэсэн ойлголт бий. Энэ нь биткойныг зааж байгаа юм. Энэхүү блок нь хоорондоо холбоотой гинжин хэлхээнд холбогдсон байдаг. Тэрхүү блокийг гаргаж авахын тулд хүндхэн бодлого бодох шаардлагатай. Тиймээс блок гаргаж авах үйлдлийг “олборлох” (mining) гэж нэрлэдэг. Систем нь 4 жил тутамд олборлолтыг тал хувиар багасгаж байхаар загварчлагдсан учраас нийтдээ 21 сая ширхэг биткойн л гарах боломжтой юм. Гэхдээ ийм цөөхөн байвал дэлхийн хүн ам хэрэглэж чадахгүй гэж бодож байж болох юм. Тэгвэл тийм биш бөгөөд 100 саяын нэг ширхэг (.00000001) биткойн бүтээж болно. Тэгэхээр хэрэглээнд хязгаар байхгүй гэсэн үг.
Ер нь блокийг тайлахад маш их математик тооцоолол шаардлагатай болдог учраас нэг биткойн олборлоход жирийн хэрэглээний компьютероор бол нэлээд хэдэн жил шаардагдана. Өөрөөр хэлбэл процессын асар их хүч шаардлагатай. Тиймээс энэхүү блокийг тайлахын тулд уг сүлжээнд холбогдсон компьютерууд нийлж байж хүчээ нэгтэн ажилласнаар гаргаж авна.
Зарим тохиолдолд хакерууд өөртөө биткойн гаргаж авахын тулд интернетээр дамжуулан өөр хүний компьютерт вирус халдаан, тухайн компьютерыг өөрийн боол болгон ашигладаг. Ингэж халдвар авсан компьютерыг зомби ч гэж нэрлэдэг.
Гүйлгээний шимтгэл
Гүйлгээний шимтгэлийн төлбөр нь ерөнхийдөө заавал шаардагдахгүй ч баталгаажуулалтыг хурдасгахад илүү хэрэг болдог тул төлбөр төлөгч нь энэ шимтгэлийг өгөх сонирхолтой байдаг.
Олборлогчид нь гүйлгээний үйл явцыг харж дараалалд оруулж сонгодог бөгөөд ингэхдээ хамгийн өндөр шимтгэл төлснөөс эхлэн гүйлгээг хийдэг. Шимтгэлийн хэмжээ нь гүйлгээний боловсруулалтын хэмжээнээс хамаардаг энэ нь гүйлгээг хийхэд хэдэн оролт үүсгэж ашиглаж байгаагаас хамаардаг.
Хэтэвч
Хэтэвч нь биткойны шаардлагатай гүйлгээний мэдээллийг хадгалдаг. Хэтэвчийг голдуу далд хийх газар, биткойныг хадгалах газар гэх зэргээр ойлгодог, гэхдээ биткойнууд нь блок гинжнээс гүйлгээ хийгээд ч салахгүй зүйл юм. Хэтэвчийг тайлбарлах арай дээр арга нь, хэтэвч нь биткойныг өөрийн хүссэнээр зарцуулах эрхийн зөвшөөрөлтэй дижитал итгэмжлэл юм. Биткойн нь криптографын нийтийн түлхүүрийг ашигладаг бөгөөд нийтийн болон хувийн гэж 2 янзын түлхүүрийг боловсруулалт хийн гаргаж авдаг. Хамгийн энгийнээр бол хэтэвч нь эдгээр түлхүүрүүдийн цуглуулга юм. Энд хэд хэдэн төрлийн хэтэвч байдаг. Программ хангамжийн хэтэвч сүлжээнд холбогдож өөрийн итгэмжлэлээр баталгаажуулснаар холбогдсон сүлжээнд биткойныг зарцуулах хадгалах боломжтой болно.
Программ хангамжийн хэтэвч нь Fullclient, Lightweight client гэж 2 ерөнхий хэсэгт хуваагддаг. Fullclient нь гүйлгээг шууд дотоод хувилбарыг блок гинжинд баталгаажуулдаг. Lightwieght нь хэрэглэгч блок гинжинд сэрвэрээс задлан ялгаж зөвлөлдсөнөөр зөвхөн сонгогдсон гүйлгээг л сэрвэрээс хийх юм.
Хэрвээ Lightweight дээр ажиллавал хэрэглэгч сэрвэрийг итгэж гүйлгээг зөвшөөрөхийг хүлээх хэрэгтэй. Сэрвэр хэзээ ч биткойныг шууд хулгайлж чадахгүй, эсвэл гүйлгээг буруу хийж, сэрвэр хэрэглэгч рүү буруу утгыг илгээх боломжтой. Хоёр хэсгийг хоёуланг нь агуулсан программтай бол хэрэглэгч хувийн түлхүүрээ аюулгүй газар хадгалах үүрэгтэй болдог. Физик хэтэвч нь байж болох хамгийн аюулгүйн учир нь биткойныг онлайнаар биш, өөртөө итгэмжлэгдсэн, үрэх боломжтой биткойныг хадгалдаг гэсэн үг. Жишээлбэл шинэлэг ондоо зоосыг металл, мод, хуванцар буюу цаасан дээр хэвлэсэн итгэмжлэл юм.
Нууцлал
Биткойн нь нууц нэрээр бичигддэг ханш, энэ нь жинхэнэ амьдрал дээр байхгүй олдохгүй ч биткойн нь хаягтай байдаг. Биткойн эзэмшигчийн хаяг тодорхой биш байдаг, гэхдээ л бүх гүйлгээний утга блок гинжинд бүх хүнд харагдана. Мөн шилжүүлгийг холбоотой компани пүүсүүд шууд хийж болох ба энэ нь тодорхой хаяг дээрээс л явах учир хүн бүхэнд харагдахуйц баталгаатай болж байгаа юм. Үүнээс гадна биткойноо уламжлалт валют руу солихыг хүсвэл хуулийн дагуу бүх хувийн мэдээллийг тухайн хүнээс шаарддаг.
Биткойны эзэнгүйдэл
Хэтэвч болон ижил төстэй программ хангамжийн технологт суурилсан биткоинууд нь энгийн хэрэглээнд эзэнгүйдэл бий болсон байдаг. Судлаачид Биткоин бүрийн түүх блок гинжиний дэвтэрт бүртгэгдсэн бөгөөд олон нийтэд нээлттэй байна гэж онцлон тэмдэглэсэн. Mөн зарим хэрэглэгч алдаатай шилжүүлгийг хүлээж авахгүй биткоиныг авахаас татгалзаж ч болдог. Ямартай ч биткоины эзэнгүйдэл нь хөнөөл учруулж болзошгүй юм. Жишээлбэл Zerocoin Dark Wallet зэрэг нь хаягын нууцлал мөн ижил төрлийн алдаанаас болдог. Mөн нууц шилжүүлгүүд нь биткоины эзэнгүйдлийг ихэсгэх боломжтой юм.