cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Олив
Оливын ач холбогдол
Энэ тос ханаагүй хүчлийн өөх тосноос тогтдог. Холестериний хэмжээ ердийн цөцгийн тос, масло, маргаринаас хэд дахин бага. Иймд оливын тос тогтмол хэрэглэдэг хүмүүс зүрх судас, чихрийн шижин, таргалалт зэрэг өвчнөөр өвдөх нь ховор байдаг. Оливын тосны найрлагад олейны хэмээх ашигтай хүчил орно. Extra Vergine тосонд энэ хүчил 80 орчим хувь агуулагдана. Тэр нь бидний биемахбодид хуримтлагдсан холестериныг задлахад тусалдаг ба биеэс гадагшлуулна. Мөн олейны хүчил цусны судасны ханыг бат бөх, уян хатан болгодог байна. Оливын тосонд линолевын хүчил 10 хувь агуулагдана. Энэ хүчил шарх түргэн эдгээх чадвартайгаас гадна хараа ба хөдөлгөөний тэнцвэрт байдлыг сайжруулна. Оливын тос A, D, F, K витаминаар баялаг. 100г тосонд ойролцоогоор 7мг Е витамин агуулагддаг. Витаминууд яс, булчингийн эд эс ба мөн гэдэсний хананы эд эсийн дархлааг бэхжүүлнэ. Бас оливын тосонд агуулагдах фенол нь эд эсийн хөгшрөлтийг удаашруулж, дархлааг сайжруулна. Оливын тосыг нүүр гарын тос, цэвэрлэгч, үсний шингэн саван, шампунь гэх мэт гоо сайхны бараанд хэрэглэнэ. Арьсны чийгийг удаан хадгалж, зөөлөн толигор болгоно.
Ангилал:Жимснүүд
Халед Ал-Эйд
Халед Ал-Эйд (خالد العيد) нь Саудын Арабын морин спортын тамирчин бөгөөд 2000 оны зуны олимпоос хувийн харайлтын төрөлд хүрэл медаль хүртжээ.
Тэрээр анх 1996 онд Атлантын олимпод оролцсон ч харайлтын төрөлд хувийн дүнгээр 44, багийн дүнгээр 17-р байр эзэлжээ. 4 жилийн дараа 2 дахь олимпдоо оролцохдоо эх орондоо морин спортын төрлөөр олимпийн анхны медалийг авчирсан билээ.
Гадны холбоосууд
Ангилал:1969 онд төрсөн Ангилал:Саудын Арабын морин спортын тамирчин Ангилал:Саудын Арабын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Саудын Арабчууд
Калат аль-Бахрейн
Калат аль-Бахрейн (Бахрейны бэхлэлт; قلعة البحرين Калʿат аль-Бахрейн) нь Бахрейн улсад байх, МЭӨ 2300 – МЭ 1700-аад оны хооронд оршин тогтнож байсан хотын туурь юм. Дилмуны соёл иргэншлийн илэрхийлэл, нийслэл нь байсан уг хот нь саяхныг хүртэл португалчуудын бэхлэлт байв. Уг балгас нь 300-600 м харьцаатай археологийн бүсийг бий болгожээ. Малтлагын үр дүнд оршин суугчдынх нь амьдрал ахуй, төрийн үйл ажиллагаа, арилжаа, наймаа, шашны болон цэргийн хэргийн олон чухал нээлтүүд хийжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Бахрейн дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Азийн цайз Ангилал:Бахрейн-Португалын харилцаа Ангилал:Бахрейны археологийн олдворт газар Ангилал:Эртний Арабын хот
Роттердам
Роттердам (нидерландаар Rotterdam) — 62 түмэн хүнтэй, Нидерланд улсын хоёрдугаар том хот. Томоохон мөрний Умард тэнгист цутгах адагт 1270 оноос хойш цэцэглэн хөгжсөн, одоо Европын хамгийн ачаалалтай далайн боомт.
Эшлэл
Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Нидерландын хот Ангилал:Нидерландын их сургуулийн хот  Ангилал:Өмнөд Холландын коммун Ангилал:Өмнөд Холландын суурин
Балданбарайвун хийд
Балданбарайвун хийд нь Монгол улсын Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын нутагт, Мөнх-Өлзийт уулын энгэрт орших Бурханы шашны хийд юм. Хийдийг 1777 онд Цэвээндорж лам байгуулжээ.
Цаашид уншихуйц
Ангилал:Монголын хийд
Фламенго
Регатта Клуб Фламенго (Бразилын Португалиар: Clube de Regatas do Flamengo ) нь Бразилын хөлбөмбөгийн баг бөгөөд Сан-Паулу мужаас гаралтай улсынхаа шилдэг багуудын нэгд зүй ёсоор тооцогддог баг билээ. 1985 оны есдүгээр сарын 17-11-1895, Итали болон Испаниын гаралтай ажилчин ангийн хэсэг хүмүүс тус багийг байгуулсан гэх боловч багийн мөрдөж ирсэн дүрмийн дагуу Аргентин улсын харьяат тоглогчдоос бусдыг эгнээндээ элсүүлдэггүй ажээ. Өөрөөр хэлбэл тус багийн нийт тоглогчдын 99 хувь нь Бразил тоглогчид юм.
Ангилал:Бразилын волейболын клуб Ангилал:Бразилын сагсан бөмбөгийн клуб Ангилал:Бразилын усанд сэлэлтийн клуб Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгийн клуб  Ангилал:1895 онд үүсгэн байгуулагдсан
Амаргазавр
1991 онд Аргентиний Неукен мужийн Ла Амаргагийн хөндийгөөс Аргентиний палеонтологич Леонардо Сальгадо, Хосе Бонапарт нар араг ясыг нь олж, Ла Амаргагийн гүрвэл хэмээх утгатай энэхүү нэрийг өгчээ.
thumb|left|Амаргазаврыг хайрсан сэлүүртэйгээр дүрсэлсэн уран сэтгэмжит зураг.
Гадны холбоос
Ангилал:Үлэг гүрвэлүүд
Дээд монголчууд
Цинхай мужид Баянхар уул, Голмуд хот (олон тооны гол мөрөн гэсэн утгатай), Цайдам гэх мэт монгол нэртэй газар усны нэр олон бий.
Хошуудын хант улс
Хошуудын хант улс нь анх (1642-1716) 1642 онд хошуудын Гүш хааны Төвөдийн өндөрлөгт байгуулсан улс юм. Хошуудын улс байгуулагдсан нь шарын шашин Төвөд орныг эрхшээх эхлэл болсон. Хошуудын хант улсаас өмнө Хүннү Цинхай мужийн зүүн хэсгийг, дараа нь Сяньбийн  угсааны Тугухунь улс Хөх нуурыг хэдэн зуун жил захирч байсан бөгөөд Тугухуний хил уртаашаа 1500 км, хойноос урагш 1000 км үргэлжилж байжээ. Тугухунь улсын сяньбичууд яваандаа монгор гэж нэрлэгдэх болсон бөгөөд Их Монгол Улс унасны дараа ноёд нь хятадын Мин улсад дагаар оржээ. Хэсигийн уйгурууд 11-р зууны дунд үед Тангудын хаант улсын захиргаанд орж яваандаа Хөх нуур, Ганьсу орчмын бусад үндэстэнтэй холилдон шар югур үндэстнийг бүрэлдүүлсэн байна.
1509 онд Өмнөд Монголын нэгэн ноён өөрийн цэргийг авч Хөх нуур луу довтлон орж суурьшсан нь Их Монгол Улсаас хойш монголчууд Хөх нуур орчмыг захирах болсон анхны тохиолдол болжээ. 1566 оны Сэцэн гүний, 1573 онд Түмэдийн Алтан ханы цэргүүд нэмэгдэн ирж монголчуудын нөлөө Хөх нуур орчим улам бэхэжсэн байна. 1633 онд Хошуудын Гүш хааны цэрэг тэнд очсоноор Хошуудын улсын үндсийг тавьжээ. 1636 онд Гүүш хан Камыг, 1642 онд Төвөдийн төв хэсгийг эзэлснээр Хошуудын нөлөө Төвөдөд бүрэн тогтсон байна.
1637 онд Халхын Цогт хунтайж Хөхнуурт хяналтаа тогтоогоод Төвөд рүү довтлох үед шарын шашны толгойлогч IV Банчинбогд болон V Далай лам Хошуудын удирдагч Төрбайхыг Төвөдөд морилохыг урьсан. Улмаар тус ондоо Ойрадын цэрэг ирж Цогт хунтайжийн цэргийг бут цохин устгаснаар Төвөдөд хяналтаа тогтоох эхлэлийг тавьсан. 1641 онд Төрбайх Төвөдийн Замба хааныг довтолж ,1642 онд Замба хаан ялагдаж алагдсан. Үүний дараагаар Төрбайх бүх Төвөдийг эзэлж өөрөө Шигаце орчиыг хяналтдаа байлгаж, ууган хүү Даян ханаар Лхас орчмыг захируулжээ. Ийнхүү тэрээр Төвөдийн хаан болсон ба шарын шашныг мандуулагч сахиус хэмээн алдаршжээ. Тэрбээр найман хүүтэй байсан ба тэд бүгд Хөхнуурт үлдэж хаант улсаа хамгаалах хүнд үүрэг хүлээсэн учраас түүхэнд найман тайш хэмээх нэрээр үлджээ. 1716 онд Зүүнгарын цэрэг Төвөдийг довтолсноор Лхазан хан алагдаж Хошуудын хант улс мөхсөн түүхтэй.
Хошуудын хант улсын дараах үе
Ижил мөрний зүг нүүдэллэсэн Хошуудын зарим нь 1771 онд Торгуудын хамт Шинжаангийн нутагт буцаж ирсэн нь өнөөгийн Хятадын Шинжаангийн хошууд нар юм. Энэхүү Хошуудын 1 хошуу Булган голын хавьд байсан агаад тэд өнөөгийн Монгол улсын Ховд аймгийн Булган сумын нэг багийг бүрдүүлдэг.
Манж нар XVIII зууны эхээр Хөх нуурын Хошуудыг эрхэндээ оруулаад, 21 хошуу болгон зохион байгуулсан нь өнөөгийн Хятадын Хөх нуурын Хошууд юм. Түүнээс гадна Манжийн эрхшээлийн үед Алашаны 1 хошуу, Шинжаангийн Бат сэтгэлт чуулганы 3 хошуу, Чин сэтгэлт чуулганы 1 хошуу нь Хошууд байв. Үүнээс гадна Цахарт Хошууд нар сууж байжээ.
Цахарын Хошууд, Хөх нуурын Хошуудын 21 хошууны засаг ноёд нь Гүш хааны 10 хөвгүүний угсааныхан юм. Харин Шинжаангийн Хошуудын 4 хошууны засаг ноёд нь Гүүш ханы ах Хүндлэн убашийн угсааныхан ажээ.
Алашаны Хошуудын засаг ноёд нь Гүш хааны ах Байбагас баатрын өргөмөл хүү Баян авхай Аюуш (бас Далай убаши гэдэг)-ийн ахмад хөвгүүн Баатар эрх жонон Хоролийн угсааныхан юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Ойрад
Стефан Гротхёйс
Стефан Гротхёйс (Stefan Groothuis, 1981 оны арваннэгдүгээр сарын 23-нд Эмпе хотод төрсөн) — Гүйлтийн тэшүүрийн 1000 метрийн зайн Олимпын аварга Нидерланд тамирчин юм.
Гротхёйс тэшүүрийн дундын зайн уралдаануудад 2005 оноос эхлэн тогтмол амжилт гаргаж эхэлсэн ба Нидерландын шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд багтан 2006, 2010, 2014 оны олимпын наадамд оролцсон. 2012 оны дэлхийн аварга.
Шуурхай санах ой
Шуурхай санах ой (Random Access Memory, RAM) нь компьютерын санах ойн хэлбэр. Өнөө үеийн Шуурхай санах ой нь хадгалсан мэдээллээ иймэрхүү байдлаар буюу ямар ч дарааллаар хандаж болох явдлыг бий болгодог интеграл схемийн хэлбэртэй байна. Тус санах ойд хадгалагдсан өгөгдөлд физик байршил, өмнөх өгөгдөлтэй холбоотой байсан эсэх зэргээс үл хамааран тогтмол хугацаанд хандах тул замбараагүй хандалтад буюу random гэнэ.
Стефан Гротхёйс
Холбоос
Ангилал:Нидерландын тэшүүрчин Ангилал:Нидерландын олимпын аварга Ангилал:Нидерландын олимпын оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Тэшүүрийн олимпын аварга Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга Ангилал:Нидерландын тэшүүрийн улсын аварга Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Шуурхай санах ой
Шуурхай санах ойгоос бусад соронзон диск, оптик диск зэрэг бусад өгөгдөл хадгалах төхөөрөмжүүд нь өгөгдөл бичигдсэн материалын хөдөлгөөн, эсвэл унших толгойгоор л ажиллана. Эдгээр төхөөрөмжүүдэд материалын хөдөлгөөн нь өгөгдөл дамжуулахаасаа илүү хугацаа шаардах бөгөөд дараагийн өгөгдлийн байршлаас хамаарч хандалтын хугацаа нь өөрчлөгдөж байдаг.
Шуурхай санах ой гэсэн нэрийг голдуу DRAM санах ойн DIMM гэх зэрэг тэжээлийг салгахад өгөгдөл устдаг санах ойтой холбодог. Бусад санах ойн төрлүүдээс багагүй хэсэг нь шуурхай санах ой хэлбэртэй бөгөөд үүний жишээ нь тогтмол санах ой ихэнх төрлүүд болон NOR-Flash нэртэй флаш санах ойн төрөл юм.
Түүх
Эртний компьютерүүд анх цахилгаан дамжуулалт, механик тоолуур болон үндсэн санах ойн үйл ажиллагаан дахь саатал шугамыг ашигладаг байсан. Хэт авианы саатал мөрүүд нь өгөгдлийг зөвхөн бичсэнээр нь мэдээллийг хуулбарлах боломжтой юм. 1980-аад онд анх персональ компьютерууд (ПК) нь гарч ирэхдээ 64 KB, 256 KB, 512 KB хэмжээтэй санах ойтой байж байгаад эцэст нь 1 MB хэмжээтэй болжээ. Yүнд тэр үеийн програм хангамжууд жижиг хэмжээтэй, график зураг бага ашигладаг байсан гэсэн хэд хэдэн үндсэн шалтгаан байсан бөгөөд, эдгээр бага хэмжээний санах ойнууд нь хэрэгцээгээ бvрэн хангаж чаддаг байв.
Drum санах ойн харьцангуй бага зардлаар өргөжүүлж болох ч санах ойг үр ашигтай буцаалт нь физик мэдлэгийг мөн шаарддаг. Хамгийн анхны шуурхай санах ойн бодит хэлбэрийг Williams Tube эхлүүлсэн бөгөөд үүнд катодын рентген хоолойн гадаргуун дээрх цахилгаан цэнэгтэй толбонууд агуулагдсан байдаг.
1990-ээд он гарахад, Windows гэх мэт аврага том хэмжээний үйлдлийн системүүд түгээмэл болж, компьютеруудад их хэмжээний санах ой улам улам хэрэгцээтэй болж эхэлсэн. Windows үйлдлийн системтэй анхны ПК-ууд нь 2 MB санах ойг хаяглаж чаддаг байсан бөгөөд удалгүй 4 MB нь стандарт хэмжээ болж эхэлсэн. Програм хангамжуудын хэмжээ улам улам томорч, үйлдлийн системүүд хүчирхэгжих тусам, санах ойн хэрэгцээ улам ихсэж, үнэ нь маш хурдан багасаж байлаа.
Шуурхай санах ойн төрлүүд
VRAM (Video RAM) дэлгэцийн адаптер ашигладаг санах ой юм. График зурган мэдээлэл дэлгэцэнд дамжихын тулд эхлээд үндсэн RAM-наас процессорт уншигдаад дараа нь видео RAM-д бичигдэнэ. Эндээсээ дэлгэцэнд мэдээлэл болон гарахдаа түүний тоон хэлбэрийн сигнал аналог хэлбэрт өөрөөр хэлбэл дэлгэцний электрон цацрагт хоолой бүхий төхөөрөмжийн хүлээж авах сигналын хэлбэрт шилждэг байна. Сүүлийн үеийн видео RAM ихэвчлэн 1Mb -с дээш байдаг болсон нь дэлгэцэнд зурган мэдээллийг гаргах хурд болон чанарт сайнаар нөлөөлсөн юм.
• RDRAM (Rambus DRAM) нь Rambus корпорацийн гаргасан DRAM (Dynamic RAM)-н нэг төрөл. Персонал компьютерт ашиглагдаж байгаа хамгийн хурдан санах ойны технологи болох SDRAM нь өгөгдлийг 100 MHz хурдаар дамжуулдаг бол энэ санах ойны хурд нь 600 MHz хүртэл юм. 1997 онд Intel корпораци нь Rambus технологийг шинээр гаргах motherboard-даа ашиглана, ингэснээрээ санах ойн технологит стандарт нь болно гэж зарласан боловч компьютер үйлдвэрлэгчдийн консерциум өөр санах ой болох SyncLink DRAM (SLDRAM) дээр гол анхаарлаа хандуулан ажиллаж байгаа билээ. Гэсэн ч RDRAM нь VRAM-н оронд зарим график картанд хэрэглэгдэж байгаа. Intel болон Rambus корпорациуд RDRAM- н шинэ хувилбар болох nDRAM дээр хамтарч ажиллаж байгаа билээ. Энэ шинэ санах ой нь 1600 MHz хүртэлх хурдаар өгөгдлийг дамжуулах юм.
• NVRAM (Non-Volatile Random Access Memory) нь компьютерийг унтраасан ч мэдээллээ хадгалж байдаг. Энэ санах ойн нэг төрөл нь SRAM бөгөөд тусгай зориулалтын зайгаар тэжээгддэг. Нөгөө нэг төрөл нь EEPROM санах ой ба NVRAM нь SRAM, EEPROM микросхемийн хослолоос бүрддэг.
• MDRAM (Multibank DRAM) нь MoSys корпорациас гаргасан шинэ технологи юм. Нэг бүр нь 32 Kb хэмжээтэй жижиг хавтан бүхий энэ санах ой нь өөрийн гэсэн оролт гаралтын порттой. Өгөгдлийг олон хавтангаас зэрэг уншиж бичих боломжтой тул ердийн DRAM-с хурдан байдаг. MDRAM -г 2.5 MB хэмжээтэйгээр гаргаж болох бөгөөд ингэснээр 24-bit өнгө бүхий 1024×768 харьцах хэмжээтэй дэлгэцийн адаптерт ашиглаж болно. Мөн зарим төрлийн дэлгэцийн адаптерт хэрэглэгдэж байгаа.
• SRAM (Static Random Access Memory) нь ердийн DRAM-с илүү хурдан, найдвартай ажиллагаатай санах ой. Dynamic RAM (DRAM) нь санах ой доторхоо үргэлж сэргээдэг бол SRAM нь ингэх шаардлагагүй учраас энэ ойлголтоос Static гэдэг нэр үүссэн. Санах ой руу хандах хугацаа нь DRAM-ынх 60 наносекунд байдаг бол SRAM-ынх 10 наносекунд. Гэвч энэ санах ойг үйлдвэрлэх зардал нь өндөр учраас ихэвчлэн cache санах ойд ашигладаг.
• SDRAM (Synchronous DRAM) нь ердийн санах ойг бодоход 133 MHz хүртэлх хурдтай процессортой хамт ажиллах чадалтай байгаа нь EDO DRAM болон BEDO DRAM-с 2 дахин хурдтай байгаа юм. Гэсэн хэдий ч илүү өндөр хурд дээр ажиллаж чадахуйц RDRAM, SLDRAM -г шинээр гаргаж байгаа болохоор 200 хүртэлх MHz бүхий процессор дээр энэ санах ой нь ажиллахгүй юм.
• DRAM (dynamic random access memory) SRAM-ийг бодоход илүү түгээмэл хэрэглэгддэг, арай хямд үнэтэй.
Хаяглалт
Ашигтай байхын тулд санах ойн багтаамж нь уншигдах бичигдэх боломжтой байх ёстой. RAM төхөөрөмж дотор холбооны шугамыг олшруулагч олон сувагтай нэвтрүүлгийн эргэлт нь санах ойн эсийг сонгож хэрэглэнэ. Ихэвчлэн, RAM төхөөрөмж багц шугамын хаягтай байна A0…, хослол бүрийн бит нь хувьд эдгээр шугамыг агуулсан байх магадлалтай ба санах ойн багтаамжын багц нь идэвхижсэн байна. Энэ хаяглалтын улмаас, RAM төхөөрөмж нь үндсэндээ ихэвчилэн хоёр хүчийг агуулсан санах ойн багтаамжтай байна. Ихэвчлэн хэд хэдэн санах ойн багтаамжүүд ижил хаягийн хуваалцаж байна. Ихэнх тохиолдолд хаяглалт нь төхөөрөмжид үзүүлснээс илүү хэрэгтэй.
Гадаад холбоос
Ангилал:Компьютерын техник хангамж
Сванети
Сванети (Гүрж хэл:სვანეთი) нь Гүржийн баруун хойд хэсэгт орших эртний түүхт муж юм. Энд Гүржийн Сван ястнууд амьдардаг. Далайн түвшнээс дээш 3000-5000 м өргөгдсөн оргилуудын дунд орших Сванети нь Европын хүн ам оршин суудаг хамгийн өндөр нутаг юм. Энд Абхазын босогчдын үүр уурхай Кодорын хавцал оршдог. Сванети нь гүн хавцлуудаар тусгаарлагдсан өндөр уулсаас тогтдог бөгөөд далайн түвшнээс дээш 1800 метрт дээш ургах шилмүүст болон хольмог ойн сантай. Туулайн бөөр, хус, агч, нарс, царс зонхилон ургана. Хар тэнгисийн чийглэг агаарын нөлөөгөөр зөөлөн, чийлэг уур амьсгалтай болсон байдаг ба жилд дунджаар 1000-3200 мм хур тунадас унадаг. Өвөл нь асар их цас ордог бөгөөд хунгар газраа 5 метр хүрэх нь элбэг. Ерөнхийдөө зун нь дулаахан бөгөөд урт үргэлжилдэг бол өвөл нь хүйтэн, цасархаг байдаг. Хэдийгээр хар тэнгисийн уур амьсгалын нөлөө байгаа ч өндөр уулнаа сэрүүн байх нь элбэг тохиолдоно.
Сванчуудын тухай анх эртний Грекийн түүхч Страбо тэмдэглэсэн байдаг. МЭ 552 оныг хүртэл уг мужид Колчисуудын түшмэг улс болох Лазикын хаант улс оршин тогтнож байв. Удалгүй энд Византийн эзэнт гүрний туслалцаатайгаар Абхазын хаант улс байгуулагдаж, Сванети гүнлэг хэлбэртэй оршин тогтнох болжээ. Үнэн алдартны шашин цэцэглэн хөгжиж байсан Гүржийн хаант улсын оргил үе буюу хатан хаан Тамарын үед Сванети нилээд хүчирхэгжив.
Монголын Эзэнт Гүрний морин цэргийн аялан явах анги Кавказыг цөлмөн хоосолж, нэвт дайран өнгөрөхдөө Сванетид хүрээгүй тул Кавказын дундад эртний барилга байгууламжууд өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн гэдэг. 1460 оны үед Гүржийн хаант улс задрахад Сванети тусгаар тогтнохоор дайтаж эхэлжээ. Үүний үр дүнд дээд Сванети нь тусгаар тогтносон Ванлиг хэлбэрыг олж авсан бол доод Сванети нь хараат улсын хэлбэртэй оршин тогтнох болсон байна.
Зөвлөлт засгийн үед ч энэ байдал хадгалагдсаар байв. 1921 онд Зөвлөлтийн эсрэг бослого уг мужид дэгдэж байжээ. 1987 онд Сванетийн салан тусгаарлагчдын террорист үйл ажиллагааны улмаас 70 хүн нас барсны дийлэнх нь хүүхдүүд байв. ЗХУ задран унахтай зэрэгцэн Гүржид иргэний дайн дэгдэв. Сванети ч уг дайны нэгэн талбар болж байсан юм. Сванетийн хүн ам уугуул нутагтаа бие даан хөгжих боломж багатай, үер болон хөрсны гулгалтад ихээхэн өртөмтгий тул сүүлийн хорин жил эдийн засаг нь уналтанд орсон хүнд байдалтай байсан бөгөөд хүн амын шилжих хөдөлгөөн ихээхэн хүчтэй явагдаж байна. Орон нутгийн оршин суугчид болон жуулчдын аюулгүй байдлыг хангах, хурдацтай өсөн нэмэгдэж байгаа гэмт хэргийг багасгахын тулд Гүржийн тусгай хүчнийхэн 2004 онд тусгай ажиллагаа явуулсан байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Гүрж дэх дэлхийн соёлын өв Ангилал:Гүржийн газар зүй Ангилал:Гүржийн түүхэн нутаг дэвсгэр
Дюигийн аравтын ангилал
Дюигийн аравтын ангилал буюу Дюигийн аравтын систем бол дэлхийд өргөн тархсан номын сангийн ангиллын систем юм. 1876 онд Мэлвил Дюи зохиосон.
Зохиомж
Энэхүү ангиллын систем 10 бүлэгтэй, бүлэг тус бүр 10 салбартай, салбар тус бүр 10 хэсэгтэй юм.
Дюигийн аравтын ангилал шаталсан бүтэцтэйгээс гадна олон талт ангиллын системийн зарим зүйлийг ашигладаг. Дугаарлалтын өөр өөр хэсгийн махбодоос авч тухайн зүйлийн сэдэв болоод хэлбэрийг илэрхийлэх дугаарын бүтээдэг байна. Жишээ нь, 330 бол эдийн засаг + .9 бол газарзүйн судлагдахуун + .04 бол Европ тив = 330.94 Европын эдийн засаг; 973 бол Америкийн Нэгдсэн Улс + .05 бол тогтмол хэвлэлийн хэсэг = 973.05 Америкийн Нэгдсэн Улсад хамаатай тогтмол хэвлэл.
Бүлгүүд
Ангилал:Номын сангийн ангилал
Вектор (математик ба физик)
Векторууд
Ангилал:Шугаман алгебр Ангилал:Евклидийн геометр
Сибирийн үен
Сибирийн үен, мөн Сибирийн уулын үен, Гималайн үен гэгдэх шар өнгөтэй үен нь Евразийн хойд хэсэг, Сибирь, Гималайн нуруу, Хятад, Тайваньд тархан амьдардаг.
Энэхүү амьтны үсээр усан болон тосон будгийн маш сайн чанарын бийр багс үйлдвэрлэдэг ажээ.
Сибирийн үен 28-39 см урт, 650-820 гр жинтэй. Эргэн тойрондоо тариалангийн талбайтай, ой модны зах хэсгээр амьдрана. Тэд голдуу оготно, хулгана зэрэг мэрэгч, мөн шувуу, загас зэргээр хооллох ба намар болоход зарим төрлийн жимс жимсгэнэ иддэг. Хавар үр зулзагаа төрүүлэх ба нэг удаад 2-12 зулзага гаргана.
Хомер
Хомер (Грек: Ὅμηρος Hómēros. МЭӨ 8 дугар зуун) бол өрнөдөд төдийгүй дэлхий дахинд алдаршсан Илионы дуулал, Одиссейн дуулал хэмээх гайхамшигт хоёр туульсыг зохиогч гэж эрт цагаас үзсээр ирсэн, эртний Грекийн домогт яруу найрагч.
Энэ цуут найрагчийн цадиг намтар төрсөн газар ус нь огт мэдэгдээгүй балархай тул ерөөс Хомер гэгч түүхэн хүн мөн үү, биш үү гэдэг асуудал ч гарч, эрдэмтэн судлаачид маргалдсаар ирсэн юм.
Эртний Грекийн үед дээрхи хоёр их бүтээлийг Хомер гэгч суут найрагч туурвисан гэдэгт хэн ч эргэлздэггүй байжээ. Гэвч бас хэн ч түүний намтар, тэр бүү хэл, аж төрөл асан цаг үеийг нь ч мэддэггүй байсан аж. Ийм ч учраас хожуу үед Грекийн найман хот Хомерийн төрсөн хот болох гэж хоорондоо маргалдаж байсан гэдэг. Нэлээд сүүл хэрд хамаарах Хомерийн найман зүйл намтар үлдэж хоцорсон боловч зохиогчид нь нотлох баримтад тулгуурласан бус, голдуу уран сэтгэмж, хувийн таамгаар бичсэн тул итгэж үнэмших аргагүйн дээр, зарим нь бүр илт зохиомол зүйл байдаг. Зарим цадигт Хомерийг бүр тэнгэр нараас гаралтай болгож бичсэн нь бий.
Хомерийн амьдрал, түүний зохиосон гэж үзсээр ирсэн Илионы дуулал, Одиссейн дуулал хоёр найраглалын зохиогчийн тухай асуудлыг XIX зууны зааг үеэс шинжлэх ухааны үүднээс нарийн судалж эхэлсэн байна. Энэ хоёр найраглалыг НТӨ VI зууны үед Писистрат хааны зарлигаар Афина тэнгэрийн баярын үеэр олонд хайлан уншиж байх зорилгоор туульч нараар хэлүүлж, эмхлэн цуглуулж авсан аж. Энэ бичмэл эхийг Хомерийн зохиол хэмээн үзсээр XVII зууны үе хүрсэн байна.
Анх францын нэг хувраг Франсуа д'Обиняк гэгч Илионы дууллын тухай ганц сэдэвт зохиол (1664 онд бичиж, 1715 онд хэвлүүлсэн) бүтээлдээ эртний грек, ромын үеийн холбогдох материалыг нарийвчлан судалж үзээд, энэ хоёр найраглал бол тодорхой нэг зохиогчгүй бөгөөд хоорондоо үйл явдлын хувьд холбоотой салангид зохиолуудын эмхтгэл гэсэн өвөрмөц санаа дэвшүүлсэн байна. Д'Обиняк дээрх хоёр найраглалд буй үйл явдлын зөрөөтэй, зөрчилтэй олон хэсгийг олж ажиглаад ийм санаанд хүрчээ.
Үүнээс хойш олон орны эрдэмтэд энэ асуудлыг нягтлан судалж, янз бүрийн санал дэвшүүлснийг нь ерөнхийдөө хоёр ангилж болно. Үүнд: нэг хэсэг судлаач (Д'Обиняк, А. Вольф, К. Лахман гэх мэт) Илионы дуулал, Одиссейн дуулал хоёрыг өөр өөр зохиогчтой, салангид зохиолуудын нэгдэл гэж үзэж байсан бол нөгөө хэсэг нь (Г. Нич, Ф. Соколов, Н. Гнедич гэх мэт) Вольф нарын саналыг үгүйсгэн, дээрхи хоёр найраглал ардын аман зохиол, домог үлгэрүүдийг нэг шугамд зангидан, уран сайхны аргаар боловсруулсан, тодорхой нэг зохиогчтой гэсэн саналыг тууштай хамгаалж байсан юм.
Энэ хоёр зохиолын үйл явдлын нэгдлийн тухайд бүр Аристотель Туурвил зүй гэдэг шинжилгээний бүтээлдээ: "Илионы дуулал, Одиссейн дуулал хоёрыг нэг л үйлдлийн эргэн тойронд эмхлэн зохиосон байна" гэж бичсэн байдаг.
Хомерийн нэр дээр эл хоёр найраглалаас гадна Хомерийн сүлд дуунууд зэрэг өөр олон зохиол бүртгэгдсэн байдаг боловч Хомер гэгч хүн зохиосон гэж тооцсоор ирсэн Илионы дуулал, Одиссейн дуулал найраглалууд дэлхий дахинаа энэ л хүний нэрээр алдаршсан юм. Саяхи хоёр найраглалд эртний Трой хотынхон болон грекчүүдийн хооронд арав гаруй жил үргэлжилсэн дайнд хамааралтай хэрэг явдлыг өнө эртний домог үлгэр лүгээ холбон сүлжиж дүрсэлсэн байдаг.
Ангилал:Эртний Грекийн яруу найрагч
Үелэх систем
Химийн элементийн үелэх систем (мөн Менделеевийн үелэх систем гэж нэрэлдэг) гэдэг нь орчин үед мэдэгдэж буй химийн элементүүдийн жагсаалт юм. Үелэх системд химийн элементүүд нь өөрсдийн атомын дугаарын дарааллаараа (багаас их рүү) байрлана.
Химийн элементүүдийг үелэх системд Үе болон Бүлгүүдэд хуваана.
Үелэх системийн мөрийн дагуу, 7 үе байх ба эхний үед (үе 1) зөвхөн Устөрөгч, Гели гэсэн 2 элемент, 2 ба 3-р үе тус бүр 8 элемент агуулна. Бусад үеүүд харьцангуй олон химийн элементүүдийг агуулна.
Үелэх системийн баганыг бүлэг гэж нэрлэх ба стандарт үелэх системд нийтдээ 18 бүлэг ялгана. Нэг бүлэгт багтах химийн элементүүдийн электрон байгуулалт нь төстэй байх учир химийн шинж чанар нь ойролцоо байна. Жишээлбэл, 18-р бүлгийн элементүүдийг инерт хийнүүд гэж нэрлэх ба эдгээр нь өөр элементүүдтэй урвалд ордоггүй.
Үелэх системийг Оросын химич Дмитрий Менделеев (1834-1907) 1869 онд нээж гаргасан ажээ.
Анх Химийн үелэх системийг 1869 оны 3-р сарын 26-27-нд Менделеевын "Химийн үндэс" «Основы Химии» (ч. 1, вып. 2) номонд хэвлэгдсэн байна. Дараа нь Менделеев орон нутгаар аялж явахдаа агуу юм нээснээ мэдэрч энэхүү Үелэх системийг "Нийгмийн ашиг тус" «Общественная польза» хэвлэх үйлдвэрт бусад химичдэд тусгайлан илгээхээр 3-р сарын 29-нд хэвлүүлжээ. Албан ёсоор 1969 оны 4-р сарын 17-д германы Лайпциг хотын "Практик химийн сэтгүүл" «Journal für Praktische Chemie» -д хэвлэгдэж олон нийтийн хүртээл болжээ.
Стандарт үелэх систем
Улаан өнгөөр шүлтийн металл
Улбар шар өнгөөр газрын шүлтийн металл
Ягаан-улаан өнгөөр шилжилтийн металлууд
Саарал өнгөөр бусад металл ууд
Ногоон өнгөөр бусад металл бишүүд
Шар өнгөөр галогенууд
Цэнхэр өнгөөр инерт хий нүүд
Тод ягаан өнгөөр актиноид ууд
Жирийн нөхцөл (стандарт температур, даралт) дэх төлвийг атомын дугаарын өнгөөр илэрхийлэв:
Цацраг идэвхит шинж
Гадаад холбоос
Ангилал:Дмитрий Иванович Менделеев
Глориа Эстефан
Глориа Эстефан (Gloria Estefan, жинхэнэ нэр нь Глориа Мариа Милагроса Фахардо Гарсиа, Gloria María Milagrosa Fajardo García; 1957 оны 9 сарын 1-нд төрсөн) нь Кубын дуучин, ая зохиогч юм. Тэрээр дэлхий даяар 90 сая гаруй хувь цомгоо борлуулж чадсан бөгөөд түүхэнд хамгийн их борлуулалттай 100 дуучин, хамтлагийн тоонд багтдаг юм. Тэрээр Грэммийн шагналыг 7 удаа хүртсэн.
Ангилал:Кубын дуучин
Тихуана
Тихуана (Tijuana) нь Баха Калифорнийн хойгийн хамгийн том хот бөгөөд Сан-Диего-Тихуанагийн нэг хэсэг болсон Тихуанагийн метрополитан бүсийн төв юм. Тихуана хот бүс нутагтаа эдийн засаг, боловсрол, соёл, урлаг, улс төрийн хувьд том нөлөө үзүүлдэг. Баруун хагас бөмбөрцөгт хамгийн олон хүн зочилдгоороо зөвхөн Нью-Йорк хотын дараа ордог. Хотыг хүрээлэн орших метрополитан бүс нь баруун хойд Мексикийн аж үйлдвэрийн хамгийн том, ноёлох төв болно. Мексикийн хамгийн хурдан хөгжиж буй хотуудын нэг болох Тихуанаг глобал хот гэж хэлж болох билээ.
Эшлэл
Ангилал:Баха Калифорнийн суурин Ангилал:Саятан хот  Ангилал:Хойд Америкийн суурин
12 сарын 3
12 сарын 3 нь Григорийн тооллын жилийн 337 дахь (өндөр жил бол 338 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 28 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр төрөгсөд
1203 #03
Олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдөр
Олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдөр буюу хуучнаар Олон улсын ажилчин эмэгтэйчүүдийн өдөр нь жил бүрийн 3 сарын 8-нд болдог, олон улсын эмэгтэйчүүдийн хамгийн өргөн тэмдэглэдэг баяр юм. Улс орнууд бүх нийтийн баярын өдөр болгохоос эхлээд эмэгтэйчүүдийн эдийн засаг, улс төр, нийгэмд эзлэх байр суурийг бэхжүүлэхэд анхаарах зэргээр янз бүрээр тэмдэглэдэг.
Социалист улс төрийн хөдөлгөөнөөс улбаатай тус баярыг Зүүн Европ, Орос зэрэг хуучин Зөвлөлтийн блокийн орнуудад өргөн тэмдэглэдэг байсан. Харин өдгөө ихэнх улсад улс төрийн утгаа алдаж, эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдэд хайраа илэрхийлэн, Ээжүүдийн өдөр болон Гэгээн Валентины өдөр зэрэг баяртай төстэйгээр тэмдэглэдэг болжээ. Монгол улсад ч мөн уг баяр нь ийм утгатай болсон бөгөөд бүх нийтээр амрах баярын өдөр болсон байдаг.
Харин зарим улс, бүс нутагт Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага анхны улс төрийн, хүний эрхийн утгыг нь хадгалж, даян дэлхийн эмэгтэйчүүдэд итгэл найдвар өгөх, улс төр, нийгмийн анхаарлыг хандуулахад зорилуж 1975 оны 3 дугаар сараас эхлэж тэмдэглэж иржээ.
Түүх
thumb|1975 онд Австралийн Барилгын Ажилчдын Холбооны эмэгтэй гишүүд олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдрөөр Сиднейд жагсаж байгаа нь. thumb|Гамба цэцэг нь [[Итали, Орост олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдрийн бэлгэдэл болдог.]] 1910 онд Хоёрдугаар Интернационал анх удаа олон улсын эмэгтэйчүүдийн чуулганыг Копенхаген хотноо хуралдуулж, олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдрийг бий болгожээ. Санаачлагч нь Германы социалист үзэлтэй эмэгтэй Клара Цеткин гэж үздэг бөгөөд анх хэзээ санаачилсан нь тодорхойгүй. Зорилгуудын нэг нь эмэгтэйчүүдийн бүх нийтийн сонгуулийн эрхийн төлөөх тэмцэл байв. Уг саналыг 17 орны 100 гаруй эмэгтэй санал нэгтэй дэмжсэн ч баярыг тэмдэглэх өдрийг тогтоогоогүй байна. Ийнхүү 1911 оны 3 сарын 19-нд уг өдрийг Австри, Дани, Герман, Швейцари зэрэг орны сая гаруй хүн тэмдэглэжээ. Мөн оны 3 сарын 25-нд Нью-Йорк хот дахь нэгэн оёдлын үйлдвэрт гал гарч, 140 ажилчин нас барсны ихэнх нь эмэгтэй байсан бөгөөд аюулгүй байдлыг хангаагүй байсны улмаас нас барагсдын тоо олон болсон аж. Энэ нь ч нөлөөлж, дэлхийн нэгдүгээр дайны өмнө буюу 1913 оны 3 сарын 8-нд Европ даяар энхтайвны төлөө жагсаал өрнөжээ.
Эшлэл
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын олон улсын өдөр Ангилал:Гуравдугаар сарын баяр ёслолын өдөр Ангилал:Феминизм Ангилал:Эмэгтэйчүүдийн түүх
Иммуноглобулин м
Иммуноглобулин М (ИгМ буюу IgM) нь сээр нуруутанд байдаг хэдэн хэдэн эсрэг биетүүдийн (антибоди) нэг. ИгМ нь хамгийн том эсрэг биет ба хамгийн түрүүн, антигенд (антигены эсрэг), дархлааны хариу үйлдэл үзүүлдэг эсрэг биет юм. Хүн ба бусад судлагдсан сүүн тэжээлтнүүдийн хувьд, дэлүүн дахь, эсрэг биетүүдийн үйлдвэрлэлийг хариуцдаг плазмабластууд нь ИгМ-ийн үнсэн үйлдвэрлэгч нь байдаг.
Клиник агууллага
ИгМ нь хүний урагт үүсдэг (ойролцоогоор 20 долоо хоногтой үед) анхны иммуноглобулин ба филогенетикийн хувьд хөгжих анхны эсрэг биет юм.
ИгМ эсрэг биет нь халдварын эхний шатуудад идэвхжих ба цаашид буурдаг. ИгМ эсрэг биет нь хүний плацентыг нэвтрэн гарч чаддаггүй, зөвхөн изотип IgG л ингэх чадвартай. Ангилал:Дархлаа судлал
Дамбадаржайлин хийд
Дамбадаржайлин хийд нь Монгол улсын Улаанбаатар хотод орших Бурханы шашны хийд юм. Энэ хийд нь 1765 онд Хоёрдугаар Богд Жибзундамба хутугтын дурсгалд зориулан үүсгэн байгуулагдсан юм.
Буханы шашныг бадруулагч хэмээх Дамбадаржаа хийдийг анх Манжийн хааны зарлигаар Тэнгэр тэтгэсний 29-р онд буюу 1764 онд Богд Хан уулын ар хөндийд баруун, зүүн Сэлбэ голын уулзварт байгуулжээ. Уг хийдийг II Богд Жибзундамба хутагтын дурсгалд зориулж байгуулсан хэмээдэг бөгөөд түүний шарилын суврагыг 1774 онд уг хийдийн хэрмийн баруун хойд өнцөгт босгож, тахих болсон ажгуу. Мөн 1778 онд энэ хийдэд III Богдын шарилыг шилжүүлэн авчирчээ. Иймээс Дамбадаржаа хийдэд үе үеийн Богд Жибзундамба хутагтуудын жанч халсны хойтын буянд зориулан ном унших тусгай өдөртэй болжээ. Тухайлбал, VI Богд болон VII Богдын дурсгалын өдөр жил бүрийн арван нэгдүгээр сарын хорин хоёрны өдөр гэж бичсэн баримт буй.
Хийдийн зохион байгуулалт нь Цогчин дуган, 12 аймгийн дуган, дөрвөн дацан бүгд 25 дугантай, 1500 лам ном хурдаг томоохон хийд байжээ.
1937-1938 оны үед хийдийг хааж, бурхан тахил, ном судруудыг устгаж, модон барилгуудыг буулган зөөж, ямпай хана, хэрмэн хашаанд орох хаалган байшин, Махаранзийн сүм, хашааны гадна дотно байсан дөрвөн суваргыг нурааж, хөх тоосгон хэрмэн хашааны заримыг буулгажээ. Тус хийдийн 107 ламд цаазлан хороох ял оноож, 103 ламын эд хөрөнгө, нас, албан тушаал, нутаг ус, нийгмийн байдал зэргийг тэмдэглэн тухайн үеийн Дотоод яамны архивт хадгалжээ. Харин цогчин дуганы барилгыг сувиллын ба эмчилгээний өрөө тасалгаа бүхий амралт сувилал болгон өөрчилсөнтэй холбогдуулж уурын зуух, бохир усны цооног, хойт энгэрт нь усан сан, хүнсний зоорь барьсан байна. 1938-1939 онд Аж үйлдвэрийн комбинатын ажилчдын амралт сувиллын газар, 1947 онд Япон цэргийн олзлогсдын хэрэг эрхлэх газрын эмнэлэг, 1950 онд сүрьеэ өвчний эмнэлэг, 1980 оноос өндөр настныг сувилах эмнэлгийн зориулалтаар ашиглаж байжээ.
1990 оны цагаан морин жил Дашрэнчин тэргүүтэй өтгөс хуврагууд Богдын Лаврин сүмд сан тавьж, анхны цогчин хурал хурж байнгын үйл ажиллагааг нь сэргээсэн бөгөөд өдгөө нийт 50 гаруй лам хуврагтайгаар өдөр тутмын уншлага, цагийн их хурлуудыг ёс жаягийн дагуу хурж байна. Тус хийд байгуулагдсаны 240 жилийн ойг 2005 онд төр засгийн хүрээнд өргөнөөр тэмдэглэн өнгөрүүлжээ. Ангилал:Монголын хийд
Жон Форбс Нэш
Жон Форбс Нэш (1928 оны 6 сарын 13-2015 оны 5 сарын 23) нь дифференциал геометр, хэсэгчилсэн дифференциал тэгшитгэлийн судалгаанд үндсэн хувь нэмэр оруулсан Америкийн математикч юм.
Намтар
Жон Форбс Нэшийн онолыг эдийн засагт өргөн ашигладаг. Амьдралынхаа сүүлийн үед Принстоны их сургуулийн ахлах математикчаар ажиллаж байсан.
2015 онд тэрээр шугаман бус хэсэгчилсэн дифференциал тэгшитгэлийн ажилд зориулж Луис Ниренбергтэй хамт Абелийн шагналыг хүртжээ. Жон Нэш бол эдийн засгийн шинжлэх ухааны Нобелийн дурсгалын шагнал, Абелийн шагналыг хоёуланг нь хүртсэн цорын ганц хүн юм.
1959 онд Нэш сэтгэцийн өвчний тодорхой шинж тэмдэг илэрч эхэлсэн бөгөөд шизофрени өвчний улмаас сэтгэцийн эмнэлгүүдэд хэдэн жил эмчлүүлжээ.
1970 оноос хойш түүний биеийн байдал аажмаар сайжирсан байна.
1980-аад оны дундуур эрдэм шинжилгээний ажилд эргэн орох боломжтой болсон. Түүний өвчинтэй тэмцэж, эдгэрч байсан нь 1998 онд Сильвия Насарын "А сайхан сэтгэл" хэмээх намтар номыг бүтээх, мөн Рон Ховардын найруулсан ижил нэртэй киноны үндэс болсон бөгөөд энэ кинонд Нэшийг жүжигчин Рассел Кроу бүтээжээ. АНУ-ын нэрт математикч, эдийн засагч юм. Бүтэн нэр нь John Forbes Nash Jr. 1928 онд Америкийн Баруун Виржиниагийн Bluefield-д төрсөн. Эцэг нь цахилгааны инженер, эх нь гэрлэхээсээ өмнө багш байсан. Тэрээр нэг охин дүүтэй аж.
Нэйш багаасаа л биеэ даасан хүүхэд байв. Голдуу ганцаараа тоглодог байлаа. Түүний хамгийн анх уншсан ном нь “Нэвтэрхий толь” байсан бөгөөд түүнээс маш их юмыг сурч авчээ. Түүний аавынх нь болон өвөөгийнх нь гэр нь бараг л номын сан шиг байсан нь түүнийг их ном уншдаг болоход нөлөөлжээ.
Эцэг эх нь түүний боловсролд их анхаардаг байлаа. Тэр сургуульд бусад хүүхдээс маш онцгой, зожигдуу хүүхэд байв. Тэрээр бүжиг, спорт, бусад төрлийн нийгмийн ажлууд нь түүний шинжлэх ухааны ажилд саадтай зүйл хэмээн огт оролцдоггүй байлаа. Тэр өөрийгөө үеийнхнээсээ хавьгүй ухаантай гэдгээ мэдэнгүүтээ их биеэ тоосон байдалтай болжээ. Түүний ээж нь заримдаа хичээл таслахыг нь зөвшөөрөн гэрээр зарим нэг хичээлийг өөрөө заадаг байв.
Нэйш дунд сургууль төгсөх жилээ улс даяар жилдээ 10хан сурагчид оногддог тэтгэлэгийг авч чадсан байна. Тэрээр Карнегийн Технологийн Институцид орж суралцсан ба 3 жилийн дотор бакалавр болон магистрийн зэргээ цугт нь хамгаалж 1948 онд буюу ердөө 20 настайдаа магистр цолтой болсон байв. Тэрээр эхлээд химийн инженерээр суралцаж байсан ч математикт дурлан мэргэжлээ сольсон гэдэг. Карнеги Тек-г төгсөөд гарахад нэг профессор нь түүнийг тодорхойлсон захиандаа “Энэ хүн бол гоц ухаантан” гэсэн хэдхэн үгийг бичжээ.
Карнеги Текийг төгссөний дараа түүнд Harvard болон Princeton-с урилга иржээ. Princeton түүнийг ирүүлэхийг илүү ихээр хүсч байсан ба Princeton нь төрсөн нутаг Bluefield-д нь илүү ойрхон байсан зэргээс Нэйш Princeton-г сонгосон гэдэг. Тэрээр Нэйш хэмээх стратеги төлөвлөлттэй тоглоомыг зохиож оюутнууд дунд гайхагдаж байв. Princeton-д байх хугацаандаа Нэйш тэнцвэрийн онол дээрээ ажилласаар байв. Түүний онолоос өмнө, тоглоомын онолд хүн бүр зөвхөн өөрсдийн ашиг сонирхлын төлөө байдаг байсан бол бусад тоглогчдын үйл хөдлөлд тохирсон, хэн хэндээ ашигтай хувилбар тоглогч бүрт байдаг гэсэн санааг Нэйш анх гаргаж иржээ. Тухайн үедээ энэ онолыг хүмүүс сайн ойлгоогүй ч, энэ нь маш алдартай онол болсон юм.
Тэр хичээлд бараг л суудаггүй оюутан байлаа. Тэрээр хичээлд суух нь чиний өөрийн гэсэн зүйлсийг үгүй болгоно гэж үздэг байв. Нэйш дэлхийн хамгийн шилдэг математикч болохоор шаргуй суралцаж байлаа.
Докторын цолоо хамгаалсны дараа Бостон руу нүүж Массачустийн Технологийн Институцийн (MIT) багш болжээ. Тэр маш залуу байсан тул оюутнууд түүнийг “бяцхан профессор” гэж хочилдог байв. Харин Нэйш өөрийгөө хамгийн шилдэг гэж үзэн, бардам, өөртөө итгэлтэй, их зантай нэгэн байв. Хамт ажиллагсад нь түүний энэ их занг үзэн яддаг байсан боловч тэр үнэхээр гоц ухаантан байсан тул түүнийг хүлээн зөвшөөрдөг байв. Тэрээр богино хугацаанд геометрийн болон хэсэгчилсэн дифференцалийн тэгшитгэл зэрэг математикийн том том нээлтүүд хийж эхлэв.
Нэйш MIT-д багшилж байхдаа Eleanor Stier гэдэг хүүхэнтэй уулздаг байсжээ. Тэд хүүтэй болсон боловч Нэйш өөрийн хүү биш хэмээн тэднийг хаясан гэдэг. Үүний дараа тэрээр Alicia Larde хэмээх бүсгүйтэй болзож эхэлжээ. Alicia Larde бол MIT-ийн оюутан байсан ба тухайн үед 800 оюутантай ангид 16 охин байсны нэг нь Alicia байсан юм. Тэд 1957 онд гэрлэж 1959 онд хүүтэй болжээ.
Нэйш эхнэрээ жирэмсэн байх үеэр сэтгэл мэдрэлийн асуудалтай болж эхэлсэн ба ер бусийн ааш авир гаргаж эхэлжээ. Шинэ жилийн үдэш найзуудаараа цуглахад найзууд нь түүнийг хэвийн бус байгааг анзаарчээ. Тэрээр жоохон хүүхэд шиг хувцаслаж ирсэн ба оройжингоо эхнэрийнхээ өвөр дээр суун эрхий хуруугаа хөхөөд байжээ. Төгсөх курсын нэг оюутныг хичээл зааж бай гэж хэлээд өөрөө хэдэн долоо хоногоор алга болжээ. Түүнчлэн хүмүүст, харийнхан над руу New York Times-р нууц мэссэж илгээгээд байна хэмээн ярих болжээ. Нэйш сургуулийн кампус дотор улаан зангиатай хүмүүсийг харах болжээ. Тэрээр эдгээр хүмүүсийг улсын нууц коммунист бүлэглэлийнх гээд тэд өөрийнх нь нэр төр, карерийг сүйрүүлэх гээд байна хэмээн ярих болжээ. Удалгүй түүнийг багшлах боломжгүй гэж үзэн ажлаас нь чөлөөлжээ.
Нэйш Бостоны хувийн эмнэлэгт хорионд эмчлүүлжээ. Түүнийг галзуу өвчтэй хэмээн байнга эмнэлэгт хүчээр хэвтүүлэхээс залхан тэрээр улс төрийн орогнол хайн Франц, Зүүн Герман руу явжээ. Гэвч энэ нь бүтэлгүйтэн баригдаж Америкт буцан иржээ.
Америкт буцаж ирээд дэмий балай юм ярин Princeton хавиар эргэлддэг байв. Арга нь барагдсан эхнэр нь 1961 онд түүнийг сэтгэл мэдрэлийн эмнэлэгт хүлээлгэн өгчээ. Тэнд маш хүчтэй эмчилгээ хийж байжээ. Нэйш-ийн найз математикч нар нь эмчид нь хандаж түүний хосгүй оюун ухааныг нь гэмтээхгүй байхыг хүссэн захиаг байнга бичдэг байв. Тэрээр 6 сарын дараа эмнэлгээс гарахад аймшигтай харагдаж байжээ.
1962 онд Аlicia Нэйш-с салжээ. Нэйш-ийн хамтран ажиллагчид нь түүнд байр авч өгчээ. Удалгүй түүний бие сэтгэлийн байдал эрс сайжирч ирлээ. Тэр жилийн дараагаас эмээ уухаа болилоо. Ажилдаа төвлөрөхөд эм нь саад болдог байсан аж. Эмээ уухаа болингуут өвчин нь дахин сэдэрч, энэ удаа тэр хий юм харахаас гадна сонсдог болжээ.
1980-аад оны дундуур тэр шсофирин өвчнөө даван гарч чаджээ. Түүнд бодит бус зүйлс харагдаж, сонсогдсоор байсан боловч тэдгээрийг хүлээн зөвшөөрч, үл тоон өнгөрөөж чаддаг болжээ. Гэвч түүний оюун ухаан бүрэн хэвийн түвшинд очиход нилээд хугацаа хэрэгтэй байсан.
Агругчи
Агругчи нь (?-1303) Хубилай хааны Дөрвөн аймгийн Дөрөвчин хатнаас мэндэлжээ.
Намтар
Түүний хэдэн онд төрсөн нь тодорхой бус байдаг. Харин Түүнд Жи Юаний 6-р оны, 6 сард (1269 он) Си Пин ван цол шагнаад, Тэмээн гөрөөсөн бариулт алтадмал мөнгөн тамга өгсөн. 9-р он буюу 1272 онд зарлигаар төрлийн ван Аругтөмөр, Түгэ, Нан Пин ван Тулу нарын хамт тус тусын цэргийг захирч Жяньду руу дайлаар одсон. Ерөнхий жанжинаар Есүдэр, Мангудай нарыг томилж, Төвөдийн нутаг дайран орохдоо 18 салаа цэрэг болгон орсон. Дараа оны 10-р сард (1273 он) Жяньдугийн нутгийг эзлэн авчээ. Жяньдуг эзлэн авсны дараа Мангудайгаар захируулсан 15000 гаруй цэргийг суулгасан. Үүнээс хойш тэр Төвдийн газарт цэрэг захирч удаан суусан. Хаан эцэг нь түүнд Төвдийн газрыг соёрхсон байна. Да Дэгийн 7 дугаар он буюу 1303 онд Төмөр өлзийт хаан, түүнд Эньжоугийн 13640 өрх хувьдан өгсөн бөгөөд жил бүр татварлах мөнгө 544 хэлхээ цаасан мөнгө ажээ. Жил бүр хүртэх пүнлүү нь 1656 хэсэг Жун Тунгийн цаасан мөнгө, 1000 хэсэг Жи Юаний цаасан мөнгө, 50 өлгий (лан) мөнгө юм.
Эшлэл
Ангилал:Юань улсын хүн Ангилал:Боржигин Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван) Ангилал:13-р зуунд төрсөн Ангилал:1303 онд өнгөрсөн
Жон Форбс Нэш
Намтар
Нэйш одоо Princeton-ий математикийн тэнхимдээ ажиллаж байна. Түүний хүү нь мөн шсофирин өвчтэй ажээ. Жон Нэйшийн ажил, бүтээл
Нэйшийн үзэл бодол
Нейш нийгэм дэх мөнгөний үүрэг, ролийг судалж байсан юм. Тэрээр мөнгө хүмүүсийг удирдаж, хүмүүст урам зориг өгч байдаг учраас хүмүүс рационал байж чадахгүй ч байж болно гэж үзсэн. Нейш Кейнсийн үзэл баримтлалыг баримтлагчдыг шүүмжлээд, богино хугацаанд инфляци болон өрийг хүчээр тогтоон барьснаар мөнгөний зах зээлийг жинхэнэ утгаар нь сүйрүүлэх болно гэдэг байжээ. Тэрээр өөрийнхөө мөнгөний талаарх үзэл баримтлалыг Фрэдрик Хайекийнтай тохирдог гэжээ.
Нэйшийн ажлууд
Нейшийн тэнцвэртэй холбоотой дөрвөн томоохон нийтлэл нь алдартай эдийн засгийн сэтгүүлүүдэд хэвлэгдэж байжээ:
§ “N-ширхэг тоглогчтой тоглоомын тэнцвэрийн цэгүүд” Шинжлэх Ухааны Үндэсний Академийн бүтээлүүд 36 (1950), 48–49
§ “Наймаалцах асуудал” Econometrica 18 (1950), 155–162
§ “Хоёр хүний хамтын тоглоом” Econometrica 21 (1953), 128–140
§ “Хамтын бус тоглоом” Annals of Mathematics 54 (1951), 286–295
Жон Форбс Нэшийн математикийн шинжлэх ухаанд оруулсан хувь нэмэр
§ “Бодит Алгебрийн Хувилбарууд” (Real Algebric Manifolds) Annals of Mathematics 56 (1952), 405-421
§ “C1 Isometric Imbeddings” Annals of Mathematics 3 (1954), 383-396
§ Түүний математикийн шинжлэх ухаанд хийсэн хамгийн том бүтээл нь болох “The Imbedding Problem for Riemannian Manifolds” Annals of Mathematics 1 (1956), 20-63
Нэшийн одоогийн сонирхож, судалж буй ажлууд гэвэл логик, тоглоомын онол, космологи, таталцал зэрэг юм. 1945-1996 оны хооронд түүний нийт 23 шинжлэх ухааны бүтээл хэвлэгдэж байжээ.
Жон Нэшийн тоглоомын онолд оруулсан хувь нэмэр
Нэйшийн тэнцвэр бол тоглоомын онолын хамгийн хүчирхэг, хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг шийдэл юм. Зах зээлд орох, зах зээлээс гарах, олигополь, зах зээлийн тэнцвэр, байрлал, бүтээгдэхүүний чанар, дуудлага худалдаа, даатгал, үнийн ялгаварлал, нийтийн бараа гээд бараг бүхий л салбар чиглэлд хэрэглэнэ. Улс төр, биологи гэх мэт эдийн засгийн бус салбаруудад ч мөн тоглоомын онол, нэйшийн тэнцвэрийг ашигладаг.
Тоглогч бүр нэг стратеги сонгосон байх ба, бусад тоглогч стратегиа өөрчлөхгүй байхад аль нэг нь стратегиа өөрчилснөөр хожоо олох боломжгүй үед нэйшийн тэнцвэр тогтоно. Хуйвалддаг n-тоглогчтой тоглоомонд ядаж нэг нэйшийн тэнцвэрт цэг байна гэдгийг Нэйш нотолсон.
1950-1953 онд нийтлүүлсэн Нэйшийн 4 агуу бүтээл нь тоглоомын онолд 3 маш том хувь нэмэр оруулсан юм:
1.     Тэрээр тоглоомыг хуйвалддаг, хуйвалддаггүй гэж ялгаж өгсөн. Урьд нь тоглогч бүр өөрийн сонгосон стратегиар л явдаг байсан бол хуйвалддаг бус тоглоомд ингэх боломжгүй.
2.     Тэнцвэрийн цэг (нэйшийн тэнцвэр) гэдэг ойлголтыг гаргаж ирсэн. Тоглоомын энгийн болон өргөтгөсөн онолд цорын ганц шийд нь болж чадсаар байгаа.
3.     Хоёр хүний хамтын тоглоомонд “нэйшийн наймаалцах шийдэл”-ийг гаргаж ирсэн.
Нэйшийн тоглоомын онолд оруулсан хувь нэмрийг харъя гэвэл 1944 онд хэвлэгдсэн Вон Ниүман, Моргэнстэрн нарын номны дараа болон 1953 онд хэвлэгдсэн Нэйшийн 4 нийтлэлийн дараа тоглоомын онол ямар байдалтай болов гэдгийг харахад л хангалттай. Тэдний ном мэдээж тоглоомын онолын үндэс суурийг тавьсанг гээд маш их авууштай зүйлтэй. Гэхдээ хоёр хүний тэг нийлбэртэй тоглоом, тогтвортой олонлиг зэрэг нь цэрэг дайны талбараас бусад бодит амьдралын жишээн дээр хэрэглэгдэх нь бараг үгүй байсан юм. Өөрөөр хэлбэл, тоглоомын онол хэт математикжсан байсан ба математикчид л ашиглаж, эдийн засагчид нэг их хэрэглэглэхээргүй байсан байна.
Токиогийн Тэнгэрийн Мод
thumb|300px|Тэнгэрийн Мод цамхаг. 2012 оны 5 сар Токиогийн Тэнгэрийн Мод (Япон хэлээр: 東京スカイツリー Tōkyō Sukaitsurī) цамхаг нь Токио хотод байрладаг. Энэхүү цамхаг нь Япон улсын хамгийн өндөр цамхаг бөгөөд 2010 онд баригдаж эхлэсэн ба албан ёсны нээлтийн ажиллагаа 2012 оны 5-р сарын 22-нд болсон. Барилгын нийт өндөр 634.0 метр бөгөөд Бурж Халифын дараа орох дэлхийн хамгийн өндөр хоёр дахь барилга юм. Тус барилгыг ажиглалт судалгаа, шинжилгээ болон ресторан, телевизийн өргөн цацалтын зорилгоор ашигладаг.
Гольф
Гольф (Golf) гэдэг нь ногоон зүлгэн дээр тоглогч хэд хэдэн төрлийн цохиур ашиглан бөмбөгийг нүх рүү цохиж оруулах тоглоом юм. Нэгэн малчин хонь хариулж явахдаа хийх зүйлээ олж ядан жижиг бөөрөнхий чулууг модоор цохисонд нөгөө чулуу туулайн нүх уруу орчихжээ. Түүний энэ тохиолдлоор санамсаргүй сэдсэн тоглоомд нөхөд нь ч татагдан, шинэ зугаа бүгдэд таалагдах болсноос өнөөгийн дээдсийн тоглоом хэмээн нэрлэгддэг гольф үүссэн гэх домог байдаг.
Түүх
Энэхүү тоглоом нь хөгжлийнхөө явцад олон үе шатыг туулан хувирч өөрчлөгдсөн төдийгүй түүний хэрэгсэл ч ямагт хувьсан өөрчлөгджээ. Анх чулуун бөмбөгөөр тоглодог байсан бол 1848 онд каучуктай төстэй хатуу эдээр хийсэн бөмбөгөөр солигдон, газар тусгайлан ухсан хонхорхой нүх гарган тоглох болж, саваа модны оронд махир үзүүртэй цохиур хэрэглэх болсон байна. Харин 1902 онд бөмбөг резинээр солигдсон бөгөөд энэ бөмбөгийг Америкийн иргэн Кобурн Хаскел бүтээжээ. Гольф анх үүссэн орон хэмээх алдар нэрийг маш олон орон өөртөө хамаатуулдаг. Жишээ нь Голландад "Колвен" хэмээх мөсөн дээр тоглодог тоглоом маш алдартай байсан байна. Эртний Ромд мөн гольфтой ижил "паганика" гэх тоглоом ихэд дэлгэрч байгаад шинэ тооллын 400-д оны үед тэндээс Британид ирсэн хэмээн ярилцдаг. Харин Хятадууд гольф тоглоомын өвөг эцэг нь НТӨ 3-2 зууны үед тэдний тоглодог байсан "Гуй ван" хэмээх тоглоом ч гэж үздэг. Мөн түүнээс гадна францчууд болон бельгичүүд иймэрхүү хувилбарыг дурсдаг аж.
Шотландын Сент Эндрюс гэх жижигхэн хотыг сонгодог гольфын эх нутаг хэмээн нэрлэдэг аж. Энэ хотод 6 зууны тэртээ байгуулагдан, өдгөө нурсан сүмийн ханын зураг дээр тахир цохиур мод барьсан хүний зураг байдаг. Энэ зураг 1350 онд хамрагдах ба гольф тоглоомыг гэрчилсэн хамгийн анхны баримт гэж тооцогдоно. Жеймс хэмээх ван түүний цэргүүд үндсэн үүрэгт ажил болох цэргийн бэлтгэл сургуулилт хийхээ умартан энэ тоглоомд татагдах болсон тул 1457 онд Шотландын парламент гольф тоглохыг хориглосон зарлиг гаргасныг тогтоолд дурдсан байдаг. Анхны гольф тоглогч эмэгтэйгээр Шотландын хатан хаан Мария Стюарт тооцогддог байна. Харин хамгийн анхны гольфын клуб аль болох нь тодорхойгүй буюу маргаантай байдаг байна.
Хийт үхжил
Тархвар судлал
Хүнээс хүнд тархах нь ховор, ихэнх тохиолдолд:
Эмнэл зүй
Шинж тэмдгүүд богино хугацаанд гарна. Өвчин 1 цагийн дотор давшингуй хүндэрч болно. Сепсис нь богино хугацаанд гарна.
Хэсэг газрын шинж: Системийн өөрчлөлт:
Мэс засал
Ангилал:Бактерийн гаралтай хүний халдварт өвчин Ангилал:Мэс засал дахь өвчин Ангилал:Мэдэгдэх шаардлагатай өвчин Ангилал:Шумбах анагаах
Ричард Филлипс Фейнман
Ричард Филлипс Фейнман (Файнман)(англ. Richard Phillips Feynman; 1918.05.11 — 1988.02.15) - америк эрдэмтэн физикч. Онолын физикийн салбарт амжилт гаргасан бөгөөд квант электродинамикийн онолын үндэслэгч юм. 1943 - 1945 онд Лос-Аламосд цөмийн зэвсэг бүтээх төсөлд оролцож байсан. Квант механикт траектороор интегралчлах аргыг 1948 онд, квант талбарын онолд Фейнманы диаграм хэмээх аргыг 1949 онд зохиосон. Нобелийн шагналыг 1965 онд хүртсэн.
Бага нас
Ричард Филлипс Фейнман нь хөрөнгө чинээтэй еврей гэр бүлд мэндэлсэн. Түүний эцэг Мелвилл Артур Фейнман (1890-1946) Минск хотоос АНУ-руу 1895 онд эцэг, эхтэйгээ цагаачилж иржээ. Эх Люсиль Фейнман (төрөхдөө Филлипс гэх овогтой байсан, 1895-1991) нь Польшоос Америкт иржээ. Тэд Нью-Йоркын Куинсийн өмнө хэсэгт байрлах Фар-Рокавэйд амьдарч байв. Эцэг нь хэрэв хүү төрвөл эрдэмтэн болгоно гэж шийдсэн. Бага наснаас нь эхлэн Ричардын хүрээлэн буй орчинг танин мэдэх үйлсд өөрийн хими, физик, биологийн мэдлэгийг ашиглан ихээхэн тус хүргэж байв. Гэхдээ тэрээр хүүгээ заавал эрдэмтэн болох ёстой хэмээн шахаж шаардаж байгаагүй юм. Ричард харин ээжээсээ хошин шогийн мэдрэмжийг нь өвлөн авжээ. Анхныхаа ажлыг 13 настайдаа радио хүлээн авагч засч эхэлж байв.
Гэрлэлт ба Лос-Аламос дахь амьдрал
Ричард Фейнман алдарт Массачусеттсын Технологийн Хүрээлэн /дээд сургууль/-д 4 жил сурж дүүргээд дараагаар нь Принстоны их сургуульд элссэн.
Дэлхийн хоёрдугаар дайн гарах үед Принстоны аспирант байсан Ричард фронтод сайн дураар явахаар оролдсон ба цэргийн комиссын дарга нь түүнд ерөнхий сургалтанд суухыг санал болгосон. Гэвч тэрээр физикчдийг армид өөр зорилгоор ашиглах ёстой гэж бодоод татгалзжээ.
Доктор /PhD/ хамгаалах судалгааны ажлаа бичиж байх хугацаандаа тэрээр Арлин Гринбаумтай сүй тавьсан бөгөөд тэд 13 настайгаасаа хойш бие биедээ хайртай байсан байна. Гэвч удалгүй Арлин үхлийн аюултай сүрьеэ өвчин туссан бөгөөд эцэг эх нь гэрлэхгүй байхыг шаардсан боловч энэ бүгдийг үл хайхран тэд гэрлэлтээ батлуулжээ.