cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Валентина Толкунова
Намтар
1964 онд Толкунова Москвагийн Улсын Соёлын дээд сургуулийн удирдаач, найрал дууны ангид элсэн орсон. 1966 онд Валентина Юрий Саульскийн (VIO-66) удирдлаган дор гоцлол найрал хөгжмийн хамтлагт элсэн орж, 5 жил гоцлол дуучин байсан бөгөөд хөгжмийн зэмсгийн жаз найруулга, өндөр сопрано хэсгүүд (дууны хамтлагтай) дуулжээ. Тэр жилдээ 20 настайдаа Юрий Саульскийтай гэрлэжээ. Хичээл, хамтлагийн аялан тоглолтыг хослуулах нь хэцүү байсан тул Толкунова 1971 онд Гнесины хөгжмийн коллежийн эчнээ ангид шилжиж амжиттай "онц" дүнтэй төгссөн. Төгсөлтийн шалгатаа Георгий Свиридов, Дмитрий Шостакович нарын найрал дуучдын хорыг удирдсан байна. 1976 онд Валентина Толкунова Москвагийн Соёлын дээд сургуулийг найрал дууны удирдаач мэргэжлээр төгсжээ.
1973 оноос телевизийн бүх зөвлөлтийн "Жилийн дуу" наадамд байнга оролцож, "Дуу-1973" наадамд шөвгөрч байжээ. Телевизийн хөгжмийн "Өглөөний шуудан" нэвтрүүлэг, алдарт хөгжмийн зохиолчдын дууны "Цэнхэр дэлгэц" үдэшлэгт оролцож байжээ. «Москонцерт» нэгтгэлийн гоцлол дуучин болжээ.
44 жилийн турш уран бүтээл туурвихдаа Валентина Толкунова хайр дурлал, гэр бүл, цэрэг-эх оронч дууны төрөлийн 800 гаруй дууг дуулсан бөгөөд тэдний олонх нь янз бүрийн шагналаар шагнагдаж, оросын бүх насны сонсогчдын дунд амжилт олж байжээ.
Түүний тухай баримтад кино болон телевизийн нэвтрүүлгүүд:
Ангилал:Оросын дуучин Ангилал:Оросын жүжигчин Ангилал:Оросын зохиолч Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ) Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1946 онд төрсөн Ангилал:2010 онд өнгөрсөн
Бөө
Нэн эртний мөргөл юм. Манжийн бодлого бөөг устгаж, шарын шашинд оруулсан.
С-125
С-125 нь хуучин ЗХУ-д үйлдвэрлэгдсэн агаарын довтолгооноос хамгаалах зенит пуужингийн цогцолбор юм. Анх 1955 онд боловсруулагдаж, 1961 оноос тус улсын зэвсэглэлд хүлээн авсан байдаг. Уг зэвсэг нь Вьетнамын дайн зэрэг дайнуудад ашиглагдаж байжээ.
Бөө
Бөө нь онгодын дуудлагатай байдаг.
С-125
С-125 "Печора2М"
1999 онд ОХУ-Белорусийн хоорондын гэрээ ёсоор дахин шинэчлэн сайжруулах төсөл явагдсан. 2003 оноос үйлдвэрлэж эхэлсэн.
Бөө
"Бөө, удган, зайран, улаач зэрэг нь тэнгэрийн цол нэр"
С-125
Өмнө нь хэрэглэж байсан орнууд
Ангилал:Агаарын довтолгооноос хамгаалах пуужин Ангилал:ҮАА-н техник ба зэвсэг
Бөө
Ангилал:Монголын соёл Ангилал:Индианчуудын соёл
Амьдрах урлаг сан
Амьдрах урлаг сан сайн дурын үндсэн дээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг хүмүүнлэгийн болон боловсролын төрийн бус байгууллага (ТББ) юм. Оюун санааны удирдагч Шри Шри Рави Шанкар 1981 онд уг байгууллагыг үндэслэн байгуулсан. Амьдрах урлаг сан эдүгээ 156 гаруй улс оронд түгэн тархаж, үйл ажиллагаагаа явуулдаг.
Уг сан нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Эдийн засаг ба Нийгмийн зөвлөл (ECOSOC) -тэй тусгай зөвлөлдөх статустай ажиллаж байна. Олон улсын хүний үнэт зүйлсийн ассоциаци (ОУХҮЗА) нь хүний үнэт зүйлсийг суурь түвшинд тэлж өргөжүүлж дэлгэрүүлэхэд анхаардаг, Шри Шри Рави Шанкарын үндэслэсэн, түнш ТББ юм.
Олон улсын байгууллага
Амьдрах урлаг (АУ)-ийн олон улсын төв нь Бангалор хотод байдаг ба олон улсын Амьдрах урлаг буюу Бангалор ашрам гэж голдуу нэрлэж заншсан. Энэтхэгт Ved Vignan Mahavidyapeeth буюу VVM камп гэдэг. Сан нь 150 гаруй улс оронд төвүүдтэй. Европт уг байгууллагыг Оюун санааны өсөн дэвжих холбоо гэдгээр нь мэднэ. Уг санг Шри Шри Рави Шанкар үндэслэн байгуулсан ба хувь хүний харилцан адилгүй хөгжилд хандсан, байгалийн гамшгийн болон хүний гараар үйлдэгдсэн хүчирхийллийн дараах хямралыг арилгаж бууруулах хөтөлбөрүүдийг дэлхий дахинд санал болгодог.
АУ нь 1989 оноос хойш АНУ-д боловсролын хүмүүнлэгийн байгууллагаар ажилласаар иржээ. 1996 онд Нэгдсэн улсын төрийн бус байгууллагаар бүртгэгдэж итгэмжлэгдсэн ба эрүүл мэнд, боловсрол, тогтвортой хөгжил, зөрчлийг шийдэх, гамшгийг арилгах зэрэг төрөл бүрийн олон нийтийн үйл ажиллагаанд оролцох замаар НҮБ-ын Эдийн засаг ба Нийгмийн зөвлөл-тэй тусгай зөвлөлдөх статусаар хамтран ажилладаг. АУ бол DPI (Department of Public Information) NGO буюу ОНМХ (Олон нийтийн мэдээллийн хэлтэс) ТТБ юм. Энэ хэлтэс нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын төрөл бүрийн зорилго (тухайлбал НҮБ-ын Мянганы хөгжлийн зорилтууд, Босоод зогсъё санаачилга)-уудтай нягт харилцаатай ажиллаж, бодитой хувь нэмрээ оруулах замаар идэвхтэй үүрэг хариуцлага хүлээдэг байгууллага гэгддэг.
Сан нь йог, амьсгал, бясалгал дээр үндэслэн “Амьдрах урлаг”-ийн стресс арилгах курс хөтөлбөрийг идэвхтэй зохион байгуулах замаар хүмүүнлэг, буяны байгууллагын үйл ажиллагааг явуулдаг.
Байгууллага олон нийтийн хүрч үйлчлэх арга хэмжээнд төвүүдээрээ болон хөтөлбөрт хамрагдсан харилцан адилгүй соёл уламжлал, шашны суурьтай хүмүүсээрээ дамжуулан оролцдог. Үүний суурь зарчимууд Ведийн философитой таардаг.
2014 онд, Пакистан улсын Исламабад хотын Амьдрах урлагийн йогийн төвийг шатаасан, ба үүнийг Талибан-ы байгууллага хийсэн гэдгээ мэдэгджээ.
Америк дахь Амьдрах урлаг салбарын татварын тайланд: АУ сан 3,5 сая долларыг курсын хураамжаас, 1,7 саяыг олон нийтийн хандиваас, нийтдээ 5,5 сая АНУ долларыг олсон. Зарлага 2006 оны 7 сараас 2007 оны 6 сарын хооронд 3,6 сая доллар. Цэвэр хөрөнгө 2007 оны 7 сарын эхээр 7,7 сая америк долларын хэмжээнд хүрчээ. Америк дахь Амьдрах урлаг салбарын АУ сангийн Холбооны улсад татвар төлдөг үнэмлэхний нэрийн дугаар EIN: 77-0240101 юм.
Монголын Амьдрах урлаг байгууллага
Монголын Амьдрах урлаг нь дараах үндсэн бүтэцтэй: “Арт оф ливинг” ХХК мөн "Монголын Амьдрах Урлагийн холбоо" (МАУХ) ТББ юм. Оюун санааны удирдагч Шри Шри Рави Шанкар багшийн заавраар МАУХ-г анх 2007 оны 4 сарын 27-нд байгуулсан ба гүйцэтгэх захирлаар нь  итгэмжит консул Н. Батболд гуай анх төлөөлөн ажилласан байдаг, мөн адил Оюун санааны удирдагч 2013 онд "Арт Оф Ливинг" ХХК-ыг тус тус байгуулж өөрөө тэргүүнээр нь ажиллах болсон.
Энэтхэг Монгол оюун санааны амин холбоо
2015 оны 5 дугаар сарын 17-нд "Монгол Энэтхэг хоёр оюун санааны амин холбоотой" нэртэй томоохон арга хэмжээг Энэтхэг улсын Элчин сайдын яам, Монголын Амьдрах урлаг хамтран зохион байгуулав. ‘Буянт-Ухаа’ спорт цогцолбор-т болсон арга хэмжээнд Энэтхэг улсын Ерөнхий сайд Нарендра Моди биечлэн оролцож, Монголын олон түмэнд хандаж үг хэлэв.
Ногоон дэлхийн төлөө босоод бодит ажил хийцгээе олон улсын аян
2008 онд НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөртэй хамтран Амьдрах урлаг сан MGESUTA-08 (Mission for Green Earth & Stand Up, Take Action) "Босоод бодит ажил хийцгээе сайн дурын аян"-ы хүрээнд дэлхий даяар 100 сая мод тарих аян өрнүүлсэн бөгөөд энэ аянд Монголын Амьдрах урлагийн холбооны багш нар, дэмжигчид, бясалгагчид хамрагдаж хурал цуглаан зохион байгуулж, йог бясалгалын сургалт явуулж, 12000 мод тарив. Энэхүү аяныг Монгол улсын төрийн байгууллагууд дэмжиж идэвхтэй оролцож хамтран ажиллах хүсэлтээ илэрхийлсэн.
Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан сургалт
Амьдрах урлагийн сургалтад аймгийн 13 сумын 53 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн оролцжээ.
Хорих ангиудын хүмүүжигч болон алба хаагч, офицеруудад зориулсан програм
Нийгэмд үйлчлэх сургалт програмд Амьдрах урлагийн Хорих ангийн хүмүүжигч нарт зориулагдсан PrisonSMART програм ордог. 1998 оноос Монгол дахь Амьдрах урлагийн багш нар тасралтгүй төлбөргүй буяны курс програмыг хорих ангиудын хүмүүжигч, харгалзагч, сэтгэл судлаач, наркологийн эмч нарт явуулсаар ирсэн байдаг. 2015 оны 4 дүгээр сарын 15-аас ШШГЕГ-тай гэрээтэй ажилласны үндсэн дээр уг програмыг албан ёсоор явуулж эхэллээ. 2017 оны байдлаар нийтдээ .... гаруй хорихын хүмүүжигч, .......хорихын харгалзагч офицеруудыг хамруулж ажлын стрессийг суллаад байна.
Цэргийн алба хаагчдын сэтгэл зүйн хангалт
Мөн Монголын Амьдрах урлагийн холбооны багш нар 2010 онд ЗХЖШ-ын Ажиллагааны удирдлагын газар(АУГ)-ын сэтгэл зүйчтэй хамтран Таван толгой цэргийн баазад Чад улсад Энхийг сахиулах бие бүрэлдэхүүний ЦАХ-дад Амьдрах урлагийн амьсгалиар нь стресс тайлах тусгай хөтөлбөрийг 116 цэргийн алба хаагчдад явуулсан ба үргэлжлүүлэн 2015 оны 4 дүгээр сарын 21-25-нд Афганистан улсад Энхийг дэмжих ажиллагаанд оролцохоор ажиллагааны өмнөх бэлтгэлд гарсан 110 орчим ЦАХ-чид -ыг Таван толгойн Усан бэлчир дэх Зэвсэгт хүчний 311-р ангийн сургалтын зааланд сургалтад хамруулсан ба түүнээс өмнө сургалтын хөтөлбөрөө ЗХЖШ-ын АУГ-аар батлуулж, ЦАХ-дыг стресс тайлах арга техникт суралцуулахад хувь нэмрээ оруулж байна.
Нийгмийн тусламж үйлчилгээ
Амьдрах урлаг дэлхийн даяар олон нийгмийн хүрч үйлчлэх үйлсэд татагдан оролцдог. Энэхүү үйлсээр зөрчилдөөнийг шийдэх, байгалийн гамшгийн дараах болон хүний гараар үйлдэгдсэн хүчирхийллийн дараах сэтгэл санааны хямралыг бууруулж арилгах   , ядуурлыг бууруулах, эмэгтэйчүүдийг чадавхжуулах, хорих ангийн хүмүүжигч, бүгдэд боловсрол, эмэгтэйчүүдийн үр хөндөлт болон хүүхдийн тэвчишгүй хөдөлмөрийн эсрэг аян, байгаль орчны тогвортой хөгжил зэргийг хамардаг.
2007 онд ‘Swavalamban хөтөлбөр’-ийн "Vidarbha төсөл" санаачилсан. Гол зорилго нь ган гачигт нэрвэгдсэн фермерүүдэд дэмжлэг үзүүлж, сургаж, хэвийн амьдралд нь оруулах явдал юм. 1000 гаруй сайн дурын ажилтнуудад химийн бордоо ороогүй, zero-budget буюу тэг зардалтай фермэр эрхлэх, борооны ус хуримтлуулах далан босгох, эрүүл ахуй, ариун цэврийн байгууламж барих мөн Амьдрах урлагийн курс гэх мэт сургалтыг явуулсан. Энэхүү хөтөлбөр нь амжилтанд хүрсэний үр дүн нь албан ёсны дэмжлэг авч, бусад газруудад мөн хүрээгээ тэлсэн явдал юм. Сан нь Энэтхэгийн Засгийн газраас Rs 1.4 сая рупийний санхүүжилтийг авч, 7.5 сая рупийг өөрөө санхүүжүүлсэн ба ихэнх нь дэмждэг пүүс компаний хандивлагчдаас орсон байна. Амиа хорлолтыг таслан зогсоож ‘тэг зардалтай фермер’эрхлэлтийг хэрэгжүүлэхээр Андра Прадеш мужид тариачид болон фермерүүдийг сургах ижил төстэй санаачлага эхэлсэн байна.
НҮБ-ын Мянганы хөтөлбөр, НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөр, Ногоон дэлхийн төлөө босож, бодит арга хэмжээ авах зорилтот аян өрнүүлж, дэлхийн дулааралыг бууруулж, байгаль орчноо хамгаалахад туслах үүднээс дэлхийн хэмжээнд 100 сая мод тарих зорилготойгоор 2008 онд эхлүүлсэн. 2010 онд Бангладешт НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөр-ийн санаачилсан ‘Тэр бум мод тарих аян’-д Амьдрах урлаг сангаас оролцов. 2013 оны 2-р сард иргэдийн эрх бүхий хүмүүс, байгаль орчны мэргэжилтнүүдтэй хамтран "Илүү сайхан Энэтхэгийн төлөөх сайн дурынхны кампанит аян"-ы хүрээнд Амьдрах урлаг сангаас 3 жилийн Кумудавати голыг (Бангалор) сэргээх төслийг санаачилан явуулсан. "Төслийн зорилго нь борооны ус хураах, ногоон зүлэгийг нэмэгдүүлэх, худгуудыг давсгүйжүүлж цэвэршүүлэх, өөр бусад аргуудаар усны хомсдолыг шийдвэрлэх зорилготой юм." Сайн дурынхан ням гараг бүр тосгоныхонтой уулзаж, геологийн ухааны эрдэмтэний удирдамжтайгаар эдгээр үйл ажиллагаанд оролцдог. Энэ төслийн талаархи ухаарлыг олон түмэнд бий болгохын тулд Амьдрах Урлагийг үндэслэгч Шри Шри Рави Шанкар бусад ТББ-уудтай хамтарч, нэр хүндтэй иргэд, иргэний төлөөллүүд, олон тооны фермерүүд, сайн дурынхантай хамтран Бангалор хотод алхаж жагссан. 2014 оны 6 дугаар сарын байдлаар голын ойр орчмын шувуу ан амьтадын еко орчинг сэргээхээс гадна, төсөл нь 7 тосгонд 5 худгийг дахин ундаргатай болгож, бул чулуугаар ивсэн ус хадгалах 74 далан барьж, шатаар доош буудаг 18 худгийг цэвэрлэж, 2350 суулгац тарьсан.
Илүү сайхан Энэтхэгийн төлөө сайн дурын аян
Амьдрах урлаг НҮБ-ын агентлаг, ТББ болон иргэний нийгмийн байгууллагуудтай хамтран 2012 оны 12 дугаар сарын 05-нд Илүү сайхан Энэтхэгийн төлөөх сайн дурын аян(ИСЭТСДА)-ыг үүсгэн санаачилж, олон үйл ажиллагаанд оролцсоны нэг бол 2012 оны Дели хотын буутай хүчингийн хэргийн эсэргүүцсэн жагсаал ордог.
Шри Шри Их сургууль
Шри Шри Их сургууль 2009 онд Шри Шри Рави Шанкар багшийн санаачлагаар байгуулагдсан. Уг сургууль 2017 онд Үндсэний боловсролын өв тэгш шагнал, Тэргүүлэх санаачлагатай их сургуулийн шагналыг авчээ.
Дэлхийн соёл урлагийн наадам
Амьдрах урлаг сан 35 жилийн тэмдэглэлт ойгоо Делид 2016 оны 3 дугаар сарын 11-13 ны хооронд тэмдэглэв. Энэхүү соёл урлагийн наадамд 155 улс орны 3.75 сая хүн хамрагдав. Монгол улсаас 120 гаруй хүн оролцож, бий биелгээ хийж үзүүлэв.
Курс сургалтууд
Амьдрах Урлаг амьсгалын иж бүрэн дасгал, бясалгал дээр үндэслэн курс сургалтыг зохион байгуулдаг. Сударшан Крия бол Амьдрах урлагын ихэнх курсийн тулгын чулуу бөгөөд зааварлагч багш, сайн дурын ажил хийдэг хүмүүсийн зарим нь удирдан явуулдаг. Эдгээр курс сургалтыг оюутан багш,  төрийн алба хаагч,  онцгой байдлын ажилтан алба хаагч,  цэргийн алба хааж байсан дайчид,  хорих ангийн хүмүүжигч нарт зориулж удирдан явуулдаг.
Хөгжмийн концерт бүжгийн арга хэмжээ
Амьдрах урлаг Кочинд зохион байгуулагдсан Mohiniyattam бүжгээрээ Геннесийн номонд бүртгэгдсэн. Үзүүлбэрт уламжлалт Керала бүжгийн хэв маягтай Mohiniyattam бүжиг бүжиглэж дэлхийн рекордын шагнал хүртжээ.
Сан нь "Brahm Naad" нэртэй ситарын концерт зохион байгуулсан нь Дэлхийн геннесийн номд мөн оров. Арга хэмжээний үргэлжлэл Бихарийн үер усны хохирогчдод сэтгэлийг сэргээх үүднээс явагдсан аж.
"Taal Ninaad" 2012 оны 1 дүгээр сарын 17-нд Шолапурт 1230 tablas, 318 pakhavaj оролцсон нь Геннесийн номонд бүртгэгджээ.
2012 оны 5 дугаар сарын 16-нд Амьдрах урлаг сан Болгарийн Софи хотын төв дэх NDK-ын үндэсний соёл урлагийн ордонд 333 Болгарийн цуур хөгжимчид оролцсон концертын завсарлагаанаар тоглолтыг зохион явуулсан. 9минут 17 сек үргэлжилсэн. Хамгийн залуу хөгжимчин нь 9 настай, ахмад нь 80 настай байв.
16 дугаар зууны Malayalam яруу найраг Poonthanam –ын туурвисан Jnanappana шашны тууль найраглалыг олон хүн оролцож уран уншсан нь дэлхийн геннесийн номонд оржээ.
Нэр үл мэдэгдэх блоггеруудын эсрэг шүүхийн шийдвэр
2010 онд Амьдрах урлаг "Skywalker" болон "Klim" зэрэг нэрээ нууцалсан хоёр блоггерийг нэр хүнд гутааж гүтгэсэн, зохиогчийн эрх зөрчсөн, худалдааны нууцыг задруулсан гэж буруутгаж шүүхэд өгсөн. Байгууллагад багш/дагалдагч байсан гэж мэдүүлсэн этгээд Амьдрах урлагийг буруутгах блогийг үүсгэсэн. Амьдрах урлаг нууцлагдсан Skywalker болон Klim -ийг ил болгох хүсэлтийг, тэд үгүйсгэж, шүүгч зөвхөн худалдааны нууцыг задруулсан хэргээр шүүх хуралдаанд оролцуулахыг зөвшөөрсөн.
2012 онд Амьдрах урлаг блоггерууд хоорондоо шийдэлд хүрч, блоггерууд блогоо хөтлөн явуулахаа зогсоож, амьдрах урлаг тэдний эсрэг нэхэмжилсэн шүүхийн нэхэмжлэл болон бусад хохирлын эсрэг нэхэмжилсэн мөнгөн торгуулиа эргүүлэн татсан.
Цахим холбоос
Ангилал:Хүмүүнлэг тусламжийн байгууллага Ангилал:Оюун санааны байгууллагууд Ангилал:Төрийн бус байгууллага
Хадуур
Хадуур нь газар тариалангийн багажнуудын нэг юм. Ургамлын ишийг тасдаж хадах зорилгоор ашигладаг бөгөөд муруй хэлбэртэй хутганы ир нь дотор талдаа байдаг. Босоо байдлаас өвс ба буудайг хадах зориулалттай урт иш бүхий хадуурыг босоо хадуур (англи хэлээр scythe), өвдөг дээрээ сууж байгаад хадах зориулалттай жижиг хадуурыг гар хадуур (sickle) гэнэ.
Түүх
Хадуурыг хүн төрөлхтөн чулуун зэвсгийн үеэс ашиглаж эхэлсэн гэж үздэг. МЭӨ 3500 оны үед Шумерийн тариачид ашигладаг байсан шавар хадуур олдсон бөгөөд МЭӨ 1298 - 1235 оны үеийн сүг зурагт хадуур барьсан хүний дүрс үлдэж хоцорчээ.
Хадуурын бэлгэдэл
Тариачдын бэлгэдэл болсон хадуур нь ажилчдын бэлгэдэл болох алхтай хамт Зөвлөлт Холбоот Улсын далбаан дээр байв. Мөн Австрийн төрийн сүлд, Энэтхэгийн улс төрийн намын бэлгэдэлд ашиглагддаг байна.
Зэвсэг
Хадуур нь тариачдын хувьд салгаж болшгүй ажлын багаж тул язгууртнууд, баячууд тэднийг хадуур ашиглахыг хориглох боломжгүй байлаа. Тиймээс тариачдын бослого, хөдөлгөөнд хадуурыг зэвсэг болгон ашиглах тохиолдол элбэг байлаа.
Цахим холбоос
Ангилал:Газар тариалангийн багаж Ангилал:Цэцэрлэгийн ажлын гар багаж
Квентин Тарантино
Квентин Жером Тарантино (Quentin Jerome Tarantino, 1963 оны гуравдугаар сарын 27-нд Теннесси мужийн Ноксвилл хотод төрсөн) нь Америкийн кино найруулагч, продюсер, зохиолч, жүжигчин юм. Тарантино бол орчин үеийн кино урлагийн гоц төлөөллийн нэг билээ. Түүний бүтээлүүдэд өгүүллийн хүүрнэл байдлаар дүрүүд нь тусгагддаггүй бөгөөд үйл явдал нь зангилаа нь дүрүүдийн гаж үйлдэл, өс хонзон, аллагаар илрэн гардаг билээ. Оскар, Каннын кино наадам, Алтан бөмбөрцөг зэрэг Холливүүдын хамгийн нэр хүндтэй шагналуудаас гол гол шагналыг Хямд зохиол (1994) хүртэж кино найруулагчийн байр сууриар нь дэлхийд түгээж өгсөн юм. Галзуу ноход (1992), Жеки Браун (1997), Биллийг устга (2003-2004), Үхлийн баталгаа (2007), Адгийн новшнууд (2009), Жанго эрх чөлөөгөө олсон нь (2012) зэрэг кино шүүмжлэгчдээс өндөр үнэлгээ авсан бүтээлүүд дээр найруулагчаар ажиллажээ.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:АНУ-ын кино зохиолч Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1963 онд төрсөн
Баяннуур сум (Булган)
Түүх
Баяннуур сум нь Дашинчилэн сумын нэгэн баг байгаад, 1959 оны 3 дугаар сарын 1-нд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн тогтоолоор анх байгуулагджээ. 1965 онд татан буугдсан хэдий ч 1979 онд Сайд нарын Зөвлөлийн тогтоолоор баруун аймгуудад малын тэжээлийн хэрэгцээг нэмэгдүүлэх үүднээс тэжээлийн аж ахуй болж өргөжин, улмаар БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 1980 оны 7 сарын 30-ны өдрийн 201 тоот зарлигаар дахин сум болон зохион байгуулагдсан. 1981 оны 7 дугаар сарын 30-ны өдрийн 280 дугаар зарлигаар сумын нутаг дэвсгэрийн хилийн цэс батлагдсан. Баяннуур сумын ТАА нь жилд 35.0 мянган тонн хүртэл байгалийн хадлан бэлтгэж туслах аж ахуйг хөгжүүлж туулай, галуу, тахиа, гахай, жимс, жимсгэний аж ахуй, гар хивс, хиам, талхан цех ажиллаж байсан.
Газарзүй, уур амьсгал
Нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 96007 га, үүнээс бэлчээр 76294.9 га, хадлангийн талбай 6066 га-г эзэлнэ.
Цаг уурын бүсчлэлийн хувьд Монгол орны төвийн бүсэд багтдаг. Олон жилийн дунджаар хур тунадасны хэмжээ 153.7 мм, салхины хурд 10-12 м/с байна.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Булган аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Хуйжун ван
1204 онд Синьжон ван өвчтэй болсон шалтгаанаар, вангийн сууриа хунтайжд шилжүүлснээр 1204 онд хунтайж Ван Ён нь улсын ван болжээ. 1205 онд Чой Чүнхонь жанжныг Жинкан гүн Кэгүг хү (晋康郡 開國侯) цолоор шагнаж, 1206 онд жинкан хү (晋康侯) хэмээн өргөмжлөн, Хынён бу (興寧府)-г захируулав. Вангийн зарлигаар Чой Чүнхоньд ерөнхий сайд, улсын ванг хамгаалагч гэсэн эрх мэдэл өгснөөр төр засгийн бүх эрх мэдэл Чой Чүнхонь жанжнаар удирдуулсан цэргийн ноёдын гарт шилжсэн.
1211 онд тэрбээр Чой Чүнхонь жанжыг ордондоо дуудан ирүүлээд алахаар төлөвлөж байгаад бүтэлгүйтэв. Ингээд Чой жанжны тушаалаар Хыйжон ванг огцоруулж, Канхва арал руу цөлөв. 1237 онд нас барсан. Синьжон вангийн хөвгүүн. Нас барсны дараа Иньмок Сонхё их ван (인목성효대왕, 仁穆誠孝大王) гэж нэхэн өргөмжлөн, сүмийн цолыг эхлээд Жонжон (정종, 貞宗), хожим Хыижон (희종, 熙宗) гэж солив. Түүний булш нь Канхва арлын Яндомён хотын Сокнынд (석릉, 碩陵) байрладаг.
Эшлэл
Ангилал:1181 онд төрсөн Ангилал:1237 онд өнгөрсөн Ангилал:Солонгосын ван
Киренга гол
Киренга гол нь нийт 746 км урттай бөгөөд Зүүн Сибирь дэх Зүлгэ мөрний баруун цутгал гол юм.
Эшлэл
Ангилал:Азийн гол мөрөн 1Киренга гол Ангилал:Эрхүү мужийн гол мөрөн
Монголын Нууц Товчоо
thumb|Монголын нууц товчоо thumb|Зурагт ном: Монголын нууц товчоо, 10,5x15см, 2001 [[Эршүүгийн Отгонбаяр|Э.Отгонбаяр]] thumb|Зурагт ном: Монголын нууц товчоо, 10,5x15см, 2001 [[Эршүүгийн Отгонбаяр|Э.Отгонбаяр]] Монголын Нууц Товчоо (Mongɣol‑un niɣuca tobciyan) буюу Юань-чао ми-ши (хятад. 元朝秘史, Юань ми-ши) - Өнөө үед мэдэгдэж буй Монголын соёлын анханд тооцогдох түүхийн болон уран зохиолын бичгийн дурсгал юм.  XIII зуунд нэр үл мэдэгдэх зохиолчийн хятад «Юань-чао ми-ши» нэртэй монгол хэл дээр хятад ханзаар галиглан бичсэн түүхэн бүтээл юм.
Судалгааны түүх
Ба Тогоонтөмөр хаан 1368 онд Бээжингээс зугтан гарч Юань улс мөхөх хүртэл 140 гаруй жил Нууц товчоо нь маш нууц нандин шүтээн болoн хадгалагдаж байжээ. Мин улсын Хунъү хааны үед (1380-1390) нууцыг нь задалж галиглах, орчуулах, барлах ажлыг эхэлжээ. Энэ үед Монгол хэлийг сурч судлах нь улс төр, цэрэг эдийн засгийн үүднээс зайлшгүй шаардлагатай байсан. Иймээс Нууц товчоог галиглан орчуулж унших бичиг болгон хэрэглэгддэг болжээ. Мин улсын Хунъү хааны 15 дугаар онд нууц товчоог Ху Юань хэ, Ма Ша Ихэ нар хятад галиг үсгээр буулган бичээд товч утгыг хятадаар орчуулж хадмаллан хавсаргаж модон бараар хэвлүүлжээ. Нууц товчоог судлагчид энэ үеийн анхан барын эхээс юм уу хожим нь хувилсан "Гү Гуанчи"-гийн дэвтэр, "Е Дэхуй"-н дэвтэр, "Чянь Дашинь"-ний дэвтэр зэрэг хэдэн эхийг гол хэрэглэгдэхүүн болгож байна. Нууц товчоог анх судлаачийг нь "Алтан товч" -ийн зохиогч гүүш Лувсанданзан гэж үздэг. 1917 онд Богд хаант улсын дэд сайд асан Барга-ын Бодлогот Баатар Цэнд Гүн, Монголын нууц товчооны 700 жилийн ойгоор академич Ц.Дамдинсүрэн уран сайхны аргаар орчуулан цувралаар хэвлүүлжээ. Улмаар Шанжмятавын Гаадамба Монголын нууц товчоог дагнан судалж докторын зэрэг хамгаалжээ. 1980-аад оноос академич Д. Цэрэнсодном, профессор Т. Дашцэдэн, профессор Б. Сумъяабаатар, Г. Билгүүдэй нар судлан нилээд дорвитой бүтээлүүд туурвижээ.
Нууц товчооны монгол бичгээр бичсэн эх олдоогүй бөгөөд ханз үсгээр монгол хэлийг тэмдэглэж, хятад орчуулгыг хадсан Мин улсын үеийн эх бичиг нь эдүгээгийн нууц товчооны үндэс болсон. Хятад хэлээр Монголын нууц товчооны нэрийг "Юань улсын нууц түүх" хэмээдэг. Нууц товчоог Бодлогот Баатар Цэнд Гүн анх Монгол бичгээр сийрүүлэн орчуулсан нь улмаар Ц.Дамдинсүрэнгийн орчин цагийн монгол хэлнээ буулгах нөхцлийг бүрдүүлжээ. Япон, англи зэрэг дэлхийн олон хэл рүү орчуулагдсан агаад Монголын түүх хийгээд уран зохиолын хамгийн үнэт дурсгал юм. 1990 онд Нууц товчооны 750 жилийн ойг төрийн хэмжээнд тэмдэглэсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Их Монгол Улс Ангилал:Монголын түүх Ангилал:Монголын утга зохиол Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:Чингис хааны тухай бүтээл Ангилал:Түүхийн товчоо Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг Ангилал:13-р зууны утга зохиол Ангилал:Монгол хэлээрх утга зохиол
Сүмо
thumb|400px|[[Сүмогийн зураг,1860 он]] Сүмо нь Японы үндэсний спортын төрөл бөгөөд Японоос гарал бүхий тулааны урлаг юм. Мэргэжлийн сүмо нь японд "оозүмо" гэгддэг. Япон хэлэнд хоорондоо золгон барилддаг тулааны урлагийг "сүмо" гэх ба "Үдэ сүмо - Гар барилдаан", "Аши сүмо - Хөл барилдаан", "Юби сүмо - Хуруу барилдаан" гэж бий. Дэлхий дахинд сүмотой ижил төрлийн тулааны урлаг олон бий. Монгол бөх, Хятадын Шүайшао, Солонгосын Сырым, Окинава арлын Шима зэрэг юм.
Сүмогоор барилдах тухай
Энгийн барилдаан нь дараах дараалалтайгаар явагддаг.
Сүмо болон Японы цагаач иргэд
Сүмо нь цагаач иргэдтэй хамт Бразилд очиж, улмаар Өмнөд Америкт дэлгэрсэн.
Бразилд сүмогийн анхны тэмцээн 1914 оны 8 сарын 31-нд Сан-Паулуд зохиогджээ.
Мөн үзэх
Sumo World Championships
Ангилал:Шинто шашин Ангилал:Японы спорт
Хуурай газар
Далай тэнгисийн болон аливаа усан биеэр бүрхэгдээгүй, дэлхийн гадаргуугийн хэсэг нь хуурай газар юм. Хуурай газрыг тооцоход эх газар, арлын дундах нуур, цөөрөм, гол мөрөн гэх мэт аливаа усан биеийн эзлэх гадаргууг хасч тооцно.
Дэлхийн хуурай газрын талбай 149 сая гаруй км² (яг тооцсон нь 148,939,063.133 км²) байдаг. Үүнээс үзвэл дэлхийн бүхэл гадаргуугийн 29.2%-ийг хуурай газар; үлдсэн 70.8%-ийг далай, тэнгис, эх газар, арлын дундах усан биет эзлэнэ.
Зүүлт
Ангилал:Уур амьсгал судлал Ангилал:Геоморфологи
Үйлдвэрлэл
Үйлдвэрлэл гэдэг нь хүний (Үйлдвэрлэгч) оролцоотойгоор тодорхой ажлын процессоор нөлөөлөн, байгалийн түүхий эд эсвэл хагас боловсруулсан, боловсруулсан анхны түүхий эдийг (Материал) энерги болон үйлдвэрлэлийн техник ашиглан агуулах боломж бүхий эдийн засгийн болон хэрэглээний зориулалттай (бараа, бүтээгдхүүн) ямарваа нэг зүйлийг үйлдвэрлэхийг хэлнэ. Бүтээгдхүүнийг үйлдвэрлэх ерөнхий салбаруудад аж үйлдвэр, гар урлал, хөдөө аж ахуй болон соёл урлаг орно.
Ангилал:Үйлдвэрлэлийн эдийн засаг Ангилал:Үйлдвэрлэлийн онол Ангилал:Үндэсний эдийн засгийн нийт тооцоо
Цэгмидийн Төмөрбаатар
Цэгмидийн Төмөрбаатар (1956 онд Улаанбаатар хотын 1-р төрөх газарт төрсөн) нь Монголын жүжигчин юм.
Гэр бүл
Ардын жүжигчин Цагааны Цэгмидийн хүү тэрээр ах дүү долуулаа бөгөөд дөрөв нь урлагийн хүн болсон байна. Эгч нь СУИС-ийн төгөлдөр хуурын багш, дүү Ц.Төмөрхуяг, Ц.Төмөрсүх нар жүжигчин, балетчин, мөн эгч Ц.Уртнасан нь концейртмейстр юм. Тэрээр аавынхаа 51 настайд, харин түүний дүү Ц.Төмөрхуяг нь 58 настай байхад нь мэндэлжээ. Түүнийг 6 настай байхад нь аав нь өөд болсон.
Намтар
Төмөрбаатар 1978 онд МУБИС-ийн Кино драмын анги, 1984 онд Москвагийн Кино урлагийн дээд курс, 1986-1988 онд Марксизм-Ленинизмийн оройн дээд сургуулийг жүжигчин, найруулагчийн мэрэгжлээр тус тус төгсчээ. Тэрээр сургуулиа төгсөөд 1978-1997 онд Хүүхэд залуучуудын театрт жүжигчин байв. 1999-2000 онд КУДС-д багш, 2000-2002 онд Драмын театрт жүжигчин, 2002 оноос театр, хөгжмийн "Мюзик-Холл" дээд сургууль, 2010 оноос одоог хүртэл "ОУБТ ЗОХИОМЖ" дээд сургуульд багшаар ажиллаж байна.
Бүтээлүүд
Төмөрбаатар театр, киноны 80 орчим дүр бүтээсэн.
Элдэв баримт
Сэтгүүлчийн "Таны бүтээсэн хамгийн хэцүү дүр аль вэ?" гэсэн асуултад Төмөрбаатар "Амьдрал дээрх өөрийн минь дүр л хэцүү дээ. Киноных бол зохиолынхоо хувь заяагаар төгсөнө. Харин амьдрал бол таашгүй баян. Энэ дүрдээ хэрхэн сайн тоглож, хүмүүст сайн сайхнаар дурсагдаж үлдэх вэ гэдэг миний авьяасаас бус ухаанаас шалтгаална. Хүн ганц л амьдардаг. Тэр амьдралынхаа түүхийг алдаанаасаа илүү оноо байлгахыг л хүснэ шүү дээ. Одоо өнгөрсөн амьдрал, туулсан замналаа эргээд харахаар бас муугүй явсан дүр зураг харагддаг юм шүү. Тэр ч бүү хэл нэртэй хүний зүстэй хүү явж чаджээ гэх бахархал төрдөг. Бас хүмүүсийн, үзэгчдийн надад өгсөн итгэлийг дааж чаджээ гэх бардамнал миний өнгөрсөн амьдралд бий" гэж ярьжээ.
Шагнал
Тэрээр 1985 онд "Говь Хянганд тулалдсан нь" киноны Цэдэнбалын дүрийг бүтээснийхээ төлөө 25 настайдаа төрийн шагнал хүртсэн ч 1989 онд Ардчиллын анхдугаар зөвлөгөөн дээр үг хэлэх зөвшөөрөл авч, төрийн шагналаасаа татгалзаж байгаагаа албан ёсоор зарлажээ. Ц.Төмөрбаатар 2009 онд Ардчилсан хувьсгалын 20 жилийн баярын өдөр Монгол улсын Гавьяат Жүжигчин цолоор энгэрээ мялаасан.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын кино жүжигчин Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1956 онд төрсөн
Канжун ван
Канжун ван (강종, 康宗) Ван У (왕오, 王祦) (1152-1213) нь 1211-1213 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 22 дахь ван юм. 1213 онд таалал төгссөн. Мёнжун вангийн хөвгүүн. 1173 онд Курё улсын хунтайжаар өргөмжлөгдөж, 1197 онд Чой Чүнхонь жанжны төрийн эргэлтээр албан тушаалаас огцорж, эцэг Мёнжон вангийн хамтаар Канхва арал руу цөлөгдсөн. 1211 онд Чой Чүнхонь жанжны тушаалаар Хыижон ванг огцоруулаад, түүнийг тус улсын вангийн сэнтийд залжээ. Таалал төгссөний дараа "Жүнчол мүнёл данчүн мёнхонъ иму мук чон Вонхё их ван" (준철문열단총명헌이모목청원효대왕, 濬哲文烈亶聰明憲貽謀穆淸元孝大王) цолоор нэхэн өргөмжлөөд, өвгөдийн сүмд тахих цолыг "Канжон" (강종, 康宗) хэмээв. Канжон вангийн бунхан одоогийн БНАСАУ-ын Хванхэнамдо мужийн Кэпүн гүний Хёнхва рид байрладаг.
Эшлэл
Ангилал:1152 онд төрсөн Ангилал:1213 онд өнгөрсөн
Тим Роббинс
Тимоти Фрэнсис Роббинс (Timothy Francis "Tim" Robbins, 1958 оны аравдугаар сарын 16-нд төрсөн) нь Америкийн кино жүжигчин, найруулагч, продюсер, зохиолч, нийгмийн зүтгэлтэн, хөгжимчин юм.
Түүний бүтээсэн алдартай дүрүүд нь Дархэмийн бух (1988), Мөрийтэй тоглоомчин (1992), Орлогч Хадсакер (1994), Шоушенкийн шоронгоос оргосон нь (1994) болон Нууцлаг мөрөн (2003) кинонуудад тоглогджээ.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1958 онд төрсөн
Хүйсийн баримжаа
Бэлгийн баримжаа (Sexual Orientation) нь аль нэг хүйсээс өөрийнхөө хайр дурлал болоод бэлгийн харилцаанд орох болон татагдах хүний үндсэн шинж чанарын нэг юм. Хүн үүнийг хэн нэгэн болон ямар нэгэн зүйлийн оролцоотой эсвэл хүчээр хүсдэггүй бөгөөд зүгээр байгалиас заяаснаар өөрийн мэдэлгүй мэдэрдэг мэдрэмж юм.
Хүн өөрийнхөө эцэг эхийг сонгож чаддагүйтэй адил өөрийнхөө бэлгийн чиг хандлагыг сонгох болон өөрчлөх боломжгүй.
Үндсэн ангилалт
Гол хэллэг болоод теоромууд.
Гетеросекс (Heterosexual) чиг хандлага: эсрэг хүйсийнхээ хүнийг сонирхон дурлаж, тэдэнд татагдан бэлгийн харилцаанд орохыг шинжлэх ухаанд ийнхүү нэрлэдэг. Тухайлбал, эмэгтэй хүнийг сонирхож, тэдэнд дурлаж татагддаг эрчүүд, эсвэл эрчүүдийг сонирхож, тэдэнд дурлаж татагддаг эмэгтэйчүүдийг хэлнэ. Энэ хандлага нь хүн амын дийлэнхи хувийг эзэлж байдаг.
Гомосекс (Homosexual) чиг хандлага: энэ нь ижил хүйсийнхээ хүнийг сонирхож, дурлаж, тэдэнд татагддаг, бэлгийн харилцаанд ордог хүмүүсийг энэ ангилалд хамрааруулж ойлгодог. Өөрөөр хэлбэл, эр хүнийг сонирхож, тэдэнд татагддаг эр хүн, эсвэл эрчүүдийг бус, бусад эмэгтэйг сонирхож, тэдэнд дурлаж татагддаг эмэгтэйчүүдийг хэлнэ. Гомосекс гэсэн ойлголтыг дотор нь гей, лесби хэмээн хувааж нэрлэдэг.Бэлгийн цөөнх хэмээгддэг ба хүн амын 10-13% （50 хүн тутмын 1-8 нь гомосекс байх магадлалтай） эзэлдэг. Өөрөөр хэлбэл Монгол Улсын хувьд, 335000-436000 орчим гомосекс чиг хандлагатай хүмүүс байх магадлалтай.
Мөн үүнээс гадна гомосексийг Трансжендер(Gender identity disorder)тэй холин ойлгодог тал байдаг ч, энэ хоёр нь хоорондоо ялгаатай огт өөр зүйл юм. Трансжендер гэдэг бол өөрийн байгалиас заяасан хүйстэй өөрийн сэтгэл санааны хүйс хоёр хоорондоо тааран зохицохгүй зөрчилдөхийг хэлдэг. Улмаар өөрийнхөө хүйсийг солих, эсрэг хүйстэн шигээ биеээ авч явах, тэдэн шиг хувцаслахыг хүсдэг болдог. Өөрөөр хэлбэл, эмэгтэй биетэй мөртлөө эрэгтэй мэдрэмж сэтгэхүйтэй, эсвэл эрэгтэй биетэй мөртлөө эмэгтэй мэдрэмж сэтгэхүйтэй хүнийг хэлнэ.
Бисекс(Bisexual) чиг хандлага: Өөрийн ижил ба эсрэг хүйсийнхээ хүмүүсийн аль алинд нь дурлаж татагддаг, тэдгээрийг сонирхдог, бэлгийн харилцаанд ордог хүнийг хэлнэ. Жишээ нь: эмэгтэйчүүд, эрчүүдийн аль алиныг нь сонирхдог, тэдгээрт дурлаж татагддаг эмэгтэй эсвэл эрэгтэйг хэлнэ.
Асекс(Аsexual) гэдэг нь бие болон сэтгэлээр ямар ч хүйсний хүнд татагддаггүй, бэлгийн дур хүсэлгүй хүмүүсийг хэлнэ. Заримдаа бэлгийн чиг баримжаагүй (Nonsexual) гэж хэлэгддэг.
Ангилал:ЛГБТ Бэлгийн чиг баримжаа (Sexual Orientation) нь аль нэг хүйсээс өөрийнхөө хайр дурлал болоод бэлгийн харилцаанд орох болон татагдах хүний үндсэн шинж чанарын нэг юм. Хүн үүнийг хэн нэгэн болон ямар нэгэн зүйлийн оролцоотой эсвэл хүчээр сонгодоггүй бөгөөд байгалиас заяасан өөрт угаас оршиж буй мэдрэмж юм.
Хүн өөрийнхөө эцэг эхийг сонгож чаддагүйтэй адил өөрийнхөө бэлгийн чиг баримжааг сонгох болон өөрчлөх боломжгүй.
Бэлгийн чиг баримжааг дотор нь гетеросекс, гомосекс, бисекс, асекс гэх үндсэн дѳрѳвѳѳс гадна хэд хэд ангилдаг.
Гол хэллэг болоод теоромууд. Гетеросекс (Heterosexual) чиг баримжаа: эсрэг хүйсийнхээ хүнийг сонирхон дурлаж, тэдэнд татагдан бэлгийн харилцаанд орохыг шинжлэх ухаанд ийнхүү нэрлэдэг. Тухайлбал, эмэгтэй хүнийг сонирхож, тэдэнд дурлаж татагддаг эрчүүд, эсвэл эрчүүдийг сонирхож, тэдэнд дурлаж татагддаг эмэгтэйчүүдийг хэлнэ. Энэ баримжаа нь хүн амын дийлэнхи хувийг эзэлж байдаг.
Гомосекс (Homosexual) чиг баримжаа: энэ нь ижил хүйсийнхээ хүнийг сонирхож, дурлаж, тэдэнд татагддаг, бэлгийн харилцаанд ордог хүмүүсийг энэ ангилалд хамрааруулж ойлгодог. Өөрөөр хэлбэл, эр хүнийг сонирхож, тэдэнд татагддаг эр хүн, эсвэл эрчүүдийг бус, бусад эмэгтэйг сонирхож, тэдэнд дурлаж татагддаг эмэгтэйчүүдийг хэлнэ. Гомосекс гэсэн ойлголтыг дотор нь гей, лесби хэмээн хувааж нэрлэдэг. Бэлгийн цөөнх хэмээгддэг ба хүн амын 10-13% （50 хүн тутмын 10-20 нь гомосекс байх магадлалтай） эзэлдэг. Өөрөөр хэлбэл Монгол Улсын хувьд, 335000-436000 орчим гомосекс чиг хандлагатай хүмүүс байх магадлалтай.
Ренчиндоржийн Ганбат
Рэнцэндоржийн Ганбат (1955-2018) нь Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн цолтой, хөгжмийн зохиолч хүн байв.
Р.Ганбат 1955 оны 2 сарын 18-нд Улаанбаатар хотноо цэргийн болоод иргэний нисэгч Рэнцэндорж, Монголын анхны стюардесс Цэрэнцоо нарын гэр бүлд мэндэлжээ. Түүний эцэг Рэнцэндорж нь Хөвсгөл аймгийн Ханх суманд 1919 онд төрсөн, Чонос овгийн хүн байсан бөгөөд дайны жилүүдэд сөнөөгч, бөмбөгдөгч онгоцны жолооч байж, командлалаас өгсөн олон үүрэг даалгаврыг амжилттай гүйцэтгэж явжээ. Монгол орон энхийн замд орсон жилүүдэд алдарт нисгэгч иргэний агаарын тээврийн салбарт шилжсэн юм. Тэрээр нийт 42 жил агаарын хөлөг жолоодсон, дэд хурандаа цолтой хүн байлаа. Ээж Цэрэнцоо нь 1930 онд Сэлэнгэ аймгийн Ерөө суманд төрсөн Хорь буриадын Батнай овгийн бүсгүй байв.
Хөгжмийн зохиолч, дэд хурандаа Ганбат Хөгжим бүжгийн дунд сургуулийн морин хуурын ангийг нэрт морин хуурч Жамьянгийн удирдлага дор суралцан 1973 онд төгсөж, морин хуурч мэргэжил эзэмшжээ. Тэрээр 1980 онд Улаанбаатар хотын харьяат Гомбын Баярмай хэмээх бүсгүйтэй гэрлэн Ундраа, Учрал хэмээх хоёр охины аав болжээ. Ганбат нь 1980-1986 онд Москва хотын П.И.Чайковскийн нэрэмжит хөгжмийн их сургуулийг "Цэргийн хөгжмийн удирдаач" мэргэжлээр суралцаж төгссөн. ЦДБЭЧ-т жирийн хөгжимчнөөс хөгжмийн удирдаач, уран сайхны удирдагч, ерөнхий найруулагч,дэд дарга болтлоо ажиллаж, чуулгынхаа урын санг цэрэг эх орон болон, ардын уламжлалт, сонгодог болон орчин үеийн сэдэвт олон арван бvтээлээрээ баяжуулан ирсэн байна. Ганбат 30 гаруй найрал хөгжмийг найруулж удирдан, сонсогч түмэндээ хүргэсэн юм. Түүний нийтийн болоод цэргийн дууны бүтээл болох "Насны ганцхан хань", "Баярын жагсаал", "Үдэлт", "Цогтын цэргүүд" "Дандар баатар" зэрэг дуу нь ард түмний дуртай дуу болон мөнхөрсөн билээ.
Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч Ангилал:1955 онд төрсөн Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
Автобус
Автобус (omnibus монголоор «бүгд» буюу «бүгдэд зориулсан») — газраар зорчигч тээвэрлэх зориулалттай тээврийн хэрэгслийн нэг янз. Автобус нь орос хэлээр дамжин монгол хэлэнд орсон үг юм. Монголд «автобус»-ыг Я. Цэвэлийн зохиосон "Монгол хэлний тайлбар толь" (1966)-д хүн тээхэд зориулсан олон суудал бүхий битүү автомашин хэмээн утгыг нь тайлж, Ц. Дамдинсүрэн, А.Лувсандэндэв нарын зохиосон "Орос-Монгол толь"-ийн хоёрдугаар хэвлэл (1982)-д автобус, хүн зөөх машин гэж орчуулсан түүх бий.
Итали хэл
Итали хэл (italiano, lingua italiana) Итали хэл нь Энэтхэг-Европ хэлний аймгийн Италик бүлэгт хамаарагдах флоренц аялгад суурилсан роман хэл юм. Мөн Европын холбооны албан ёсны 23 хэлний нэг билээ. Өнөөдөр итали хэлээр 80-аад сая хүн ярьдаг. Итали хэл нь Итали улс, Сан Мариногийн вант улс, Швейцар, Хорват, Словани, Ватикан улсын албан ёсны хэл юм. Итали хэл нь манай он тооллын 476 - 1000 оны хооронд буюу 500-аад жилийн хугацаанд Ромын эзэнт гүрний үеийн ярианы латин хэлнээс үүссэн хэмээн хэл судлаачид тодорхойлдог. 1200 - 1300 оны үед Флоренц хот улс төр, эдийн засаг, соёлын хөгжлөөрөө Италийн бусад хотуудыг тэргүүлж хүн амын тоо 100 мянга гаруй болж байсан бөгөөд Италийн соён гэгээрүүлэгч, алдарт яруу найрагч Данте Алигьери, Франческо Петрарка, Жованни Боккаччо нар Флоренц аялгаар зохиол бүтээлээ туурвиж тэдний шүлэг, яруу найраг Итали даяар тархан, олонд сайшаагдаж байжээ. Үүнээс улбаалан шинэ залуу яруу найрагчид, шүүмжлэгчид өөрсдийн бүтээл, туурвилаа олонд хүргэхийн тулд тухайн аялгаар бичихийг эрхэмлэх болсон нь флоренц аялга итали хэлний үндсэн аялга болоход нөлөөлсөн юм. 1827 онд Италийн сэргэн мандалтын үеийн алдарт уран зохиолч Алессандро Манзони “Сүйт залуус” хэмээх романаа туурвисан нь зөвхөн уран зохиолын болон ихэс дээдсийн гэгдэж байсан флоренц аялгад суурилсан бичгийн хэлийг ярианы хэлтэй нэгтгэхэд түлхэц болон, орчин цагийн итали хэл үүсэх эхлэл болжээ.
Автобус
Хамгийн олондоо 300 хүртэл хүний багтаамжтай автобус хийсэн тохиолдол байдаг. Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг хэлбэр нь дан хөлөгт тууш автобус (бидний сайн мэддэгээр том автобус) юм. Энэ хэлбэрээс арай олон хүн болоод ачаа багтах зориулалттай давхар хөлөгт автобус, нугастай автобус гэж байдаг бол мөн арай бага багтаамжтай дунд автобус, богино автобус, холч автобус гэж байдаг. Өдгөө дэлхийн олон улсад автобус үйлдвэрлэгдэж, төрөл хэлбэр нь нэгэнтээ олон салаалж тогтсон.
Итали хэл
Эшлэл
Номзүй: Итали хэлзүй, 2010 он, Ш. Цэлмэг
Автобус
Одоо цагт ихэвчлэн тогтсон цагийн хуваартай хот доторх нийтийн юм уу алсын тээвэр (хот хоорондын г.м); сургуулийн сурагч, албан газрын ажилчдыг тээвэрлэх тээвэр; аялал жуулчлалын тээвэр; зорилгот аяны (сонгуулийн ч юм уу) гэх мэтээр иргэний зорчигч тээвэрт автобус өргөнөөр хэрэглэгддэг.
Итали хэл
Эшлэл
Ангилал:Дан ганц хэл Ангилал:Европын Холбооны албаны хэл Ангилал:Роман хэл
Автобус
Хөдлөх хүчний түүхийг эргэн харвал 1820-иод оноос морин автобус, 1830-аад оноос уурын автобус, 1882 оноос цахилгаан троллейбус хэрэглэгдэгдэж эхэлсэн байна. 1895 оноос анхны дотоод шаталтын хөдөлгүүрт автобус бүтээгдсэнээс хойш өдгөө хүртэл автобусны үндсэн хэв маяг ийм байсаар байна. Ойрын жилүүдэд зарим улсад усан цахилгаан автобус, устөрөгчийн зайн автобус, цахилгаан автобус зэрэг шинэ шийдэлт автобус үйлдвэрлэгдэн туршигдаж байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Тээврийн хэрэгсэл
Изотоп
Изотоп гэдэг нь ямар нэгэн химийн элементийн атом массаараа ялгаатай төрлүүдийг хэлнэ. Уг атом массын ялгаа нь тухайн элементийн цөм дэх нейтроны тооны ялгаанаас үүснэ. Өөрөөр хэлбэл, изотоп гэдэг нь цөм дэх протоны тоогоороо ижил боловч нейтроны тоогоороо ялгаатай тухайн химийн элементийн төрлүүд (атомууд) юм. Изотопийг 3He, 12C, 13C, 131I бас 238U гэж тэмдэглэнэ.
Шотландын эрдэмтэн Маргарет Тод анх изотоп ("нэг дор" гэсэн утгатай Грек үг) гэдэг нэр томъёог хэрэглэхийг, 1921 онд цацраг идэвхит бодисын судалгаагаар Химийн салбарт Нобелийн шагнал хүртсэн Фредрик Содд санал болгосон байна.
Изотопуудын шинж чанарын ялгаа
Ямар нэгэн атомын изотопуудын электрон ба протоны тоо тэнцүү байхаас гадна электрон байгуулалт нь мөн ижил тул, ерөнхий тохиолдолд, изотопуудын химийн шинж чанар нь ойролцоо байна. Гэвч элементүүдийн шинж чанарт электроны байгуулалтаас гадна кинетик эффект чухал үүрэгтэй. Нэг химийн элементийн изотопуудын шинж чанарын ялгаа нь энэхүү кинетик эффектээр тодорхойлогдоно. Өөрөөр хэлбэл, нэг химийн элементийн изотопууд нь өөр хоорондоо массын ялгаатай бөгөөд хөнгөн изотопи нь хүнд изотопоосоо илүү их химийн идэвхитэй, амархан урвалд орно.
Энэхүү массын ялгаа нь устөрөгч-1 (проти - 1H) ба устөрөгч-2 (дейтери - 2H) 2 дээр маш сайн илрэнэ. Хүнд изотoпиудын хувьд энэ ялгаа бага болно.
Тогтвортой изотоп
Тогтвортой изотоп гэдэг нь задардаггүй (цацраг идэвхит бус буюу тогтвортой) буюу хагас задралын хугацаа нь маш урт изотопуудыг хэлнэ. Атомын цөм дахь нейтроны тооны ялгаанаас үүдсэн массын ялгаа нь изотопуудын шинж чанарын өөрчлөлтийг тодорхойлно. Массын ялгаанаас хамааран, химийн урвалын үр дүнд, нэг фазаас нөгөө фаз руу хүнд, хөнгөн изотопийн ялгаралт явагдана. Устөрөгчийн изотопиудын (1H нь зөвхөн 1 протонтой, 2H нь 1 протон, 1 нейтронтой) хувьд энэхүү массын ялгаа 100% хүрэх тул маш их хэмжээний изотопийн ялгаралт явагдана.
Эртний цаг уур, экологи, биологи, ботаникийн судалгаанд түгээмэл хэрэглэгддэг тогтвортой изотопууд нь хүчилтөрөгч, нүүрстөрөгч, азот, устөрөгч ба хүхрийн изотопууд юм.
Ивица Костелич
Ивица Костелич (Ivica Kostelić, 1979 оны арваннэгдүгээр сарын 23-нд Загреб хотод төрсөн) — Хорватын цанын харайлтын суперкомбинац, слалом ангилалын алдартай тамирчин юм. Дэлхийн цомын 59 гараанд шагналын тавцанд зогссон бөгөөд үүний 26 нь түүний түрүү байв.
Изотоп
Изотопийн ялгаралт
Изотопийн ялгаралт явагдах үндсэн 3 төрлийн механизм байна:
Тогтворгүй изотоп
Атомын цөм нь цацраг идэвхит задралын (энергийн алдагдал) үр дүнд нэг атомын цөмөөс нөгөө атомын цөмрүү шилжиж (хувирч) байвал үүнийг тогтворгүй изотоп буюу цацраг идэвхит изотоп гэж нэрлэнэ. Жишээлбэл: Нүүрстөрөгч-14-гэсэн изотоп нь азот-14-гэсэн изотопруу хувирна(бета задрал). Атомын төвшинд уг задралыг яг тодорхойлох боломжгүй боловч, ойролцоогоор задрах хурдыг (зэргийг) тооцох боломжтой юм.
Ивица Костелич
Костеличийн ах дүүс олимпын дөрвөн алт, зургаан мөнгөн медаль хүртэж байсан гайхам түүхтэй.
Изотоп
Цацраг идэвхит задралын зэрэг
Тогтворгүй изотопийн задралын зэргийг тодорхойлоход хэрэглэгддэг гол үзүүлэлт нь хагас задралын хугацаа болон задралын тогтмол (decay constant) юм. Тодорхой тооны цацраг идэвхит цөмүүдийн тэн хагас нь задрах хугацааг хагас задралын хугацаа гэнэ. Хагас задралын хугацаа 1019 жилээс (209Bi) 10-23 секунд хүртэл хэлбэлзэнэ.
Ивица Костелич
Тэрээр 2014 оны олимпын нээлтийн ажиллагаанд Хорватын төрийн далбааг залсан.
Цахим холбоос
Ангилал:Хорватын уулын цаначин Ангилал:Хорватын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:2002 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Хорватын олимпын оролцогч Ангилал:Хорватын уулын цанын дасгалжуулагч Ангилал:Уулын цанын дэлхийн аварга Ангилал:Загребын тамирчин Ангилал:Хорватчууд Ангилал:1979 онд төрсөн
Силиго
Силиго (Siligo, Siligo) нь Италийн Сардини мужийн нэгэн тосгон юм. 950 орчим оршин суугчтай. Ангилал:Сардинийн коммун Ангилал:Сассари аймаг Ангилал:Сардинийн суурин
Тээврийн хэрэгсэл
Тээврийн хэрэгсэл гэдэг нь хүн болон ачаа тээвэрлэх зориулалт бүхий төмөр замд хэрэглэдэггүй, хөдөлгөх хүчний мотортой тэрэг, дугуй болон чирэгч ачааны машиныг хэлнэ.
Зарим нэг улс оронд тээврийн хэрэгсэлд (жишээ нь Швейцарид) хүүхдийн тоглоомын талбайд хэрэглэдэг эргэдэг, хөдөлдөг тоглоомууд болон энэ төрлийн үйлчилгээ явуулдаг алсыг харагч эсвэл төмөр болон дугуйтай төрөл бүрийн тоглоомын байгууламжийг (жишээ нь манайхны нэрлэж заншсанаар галзуу хулгана гэх мэт) тээврийн хэрэгсэл хэмээн тооцдог байна.
Тээврийн хэрэгсэл нь зам тээврийн хэрэгсэлд ордог, учир нь үрэлтээр тэгш болон тэгш бус гадаргуу дээгүүр мөрөөр чиглүүлэн удирддаг.
Олон нийтийн тээврийн хэрэгсэл гэдэгт олон тооны хүн тээвэрлэх тээврийн хэрэгслийг нэрлэдэг. Үүнд нийтийн хүн тээврийн хөдөлгөөний хэрэгсэл, усан онгоц болон нисэх онгоц орно. Нийтийн тээврийн хэрэгслийн эсрэг нэр томъёонд хувийн тээврийн хэрэгслийг нэрлэх боломжтой. Явган хүний хөдөлгөөн болон хөвөх хаягдал нь ямар ч тээврийн хэрэгсэл шаарддаггүй ганц хөдөлгөөний төрөл юм.
Автомашины аж үйлдвэрлэл нь авто тээврийн хэрэгслийг замын хөдөлгөөний зөвшөөрлийн дүрмийн дагуу үйлдвэрлэн гаргадаг.
Хоёр дугуйт нь хувийн тээврийн хэрэгсэлд томоохон үүргийг гүйцэтгэнэ. Сүүлийн үед суудлын автомашин нь хоёр дугуйтай тээврийн хэрэгслийг ихээхэн шахан гаргаж байна. Унадаг дугуйг моторжуулсан нийтийн тээврийн хэрэгсэлтэй харьцуулбал байгаль орчинд илүү ээлтэй тээврийн хэрэгсэл юм.
Өндөр хөгжилтэй орнуудад хот доторх нийтийн тээврийн хэрэгсэлд цахилгаан галт тэрэг, метро, хотын галт тэрэг, гудамжны галт тэрэг, троллейбус болон автобусыг ашиглахаас гадна зарим тохиолдолд гаталгааны онгоц эсвэл дүүжин галт тэргийг ч хэрэглэх нь бий. Гуравдагч орнуудад нийтийн тээврийн хэрэгсэлд ачааны автомашин, миди автобус, микро автобусыг голчлон хэрэглэнэ.
Мөрөөр явах тээврийн хэрэгслийг мөрөнд холбогдсон гэж нэрлэх ба үүнд ихэнхдээ төмөр замын болон соронзон орон болон чиглүүлэгч мөртэй төмөр замын царигтайгаа хатуу холбогдсон тээврийн хэрэгсэл багтдаг. Төмөр замын тэрэгнээс гадна энэ ангилалд дүүжин галт тэрэг, жолоочгүй тээврийн хэрэгсэл, мөрт автобус ч орно. Троллейбус хэдийгээр дээрээ байх энергийн эх үүсвэрээсээ хамааран байршилаа дураар сольж болохгүй ч мөрөнд холбогдсон тэрэг хамаарахгүй. Учир нь зорчих замын эгнээгээ солин өөр тээврийн хэрэгслийг гүйцэж түрүүлэх боломжтой.
Бүрнээгийн Баянмөнх
Бүрнээгийн Баянмөнх нь Ховд аймгийн Мөнххайрхан сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн хурц арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Мөнххайрханы хүн
Лукаш Пишек
Лукаш Пишек (Łukasz Piszczek; |зургаадугаар сарын 3-нд]] Чеховице-Дзедзице хотод төрсөн) — Польшийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Боруссиа Дортмунд» багт хамгаалагчаар тоглодог. Польшийн шигшээд багтан олон улсын тэмцээнд оролцож байсан.
Замнал
2010 оны тавдугаар сарын 19-нд «Боруссиа Дортмундад» үнэгүй наймаагаар элссэн ба 2013 оны зургаадугаар сар хүртэл гэрээлсэн ба 2011 оны долоодугаар сарын 26-нд гэрээгээ 2016 оны зургаадугаар сар хүртэл сунгаж байв.
Гадны холбоос
Ангилал:Польшийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Польшийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Заглембе Любин багийн тоглогч Ангилал:Херта багийн тоглогч Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч Ангилал:1985 онд төрсөн
Бугат сум (Булган)
Бугат нь Булган аймгийн сум юм. Бугат сум нь 3 багтай:
Бугат сум нь түүх соёл, байгалийн үзэсгэлэнт газар нутагт байдаг. Нийт 1873 хүн амтай. Ханжаргалант багийн нутагт орших Ханжаргалант уул нь Улсын тусгай хамгаалалтад Нөөц газрын статусаар 1996 онд орсон. Мөн Ерөнхий сайд агсан А.Амар тус сумын нутаг, Уулын голд Маалийн ам хэмээх газар мэндэлсэн. Чин ван Ханддорж мөн энэ нутагт төрсөн ажээ. Дээрхи түүхэн хүмүүсээс гадна "Зууны манлай дуурийн дуучин Н.Уртнасан, МУ-ын Гавъяат багш,математикийн ш/у-ны доктор професор Дамбын Шагдар, МУГЖ найруулагч Эрдэнэбулган, ард олноо "Хөх чоно хэмээн алдаршсан жүжигчин Дамдин, яруу найрагч Д.Урианхай гавъяат жүжигчин дуучин Дорждэрэм, Цэцгээ,түүхийн ухааны доктор академич ж.Болдбаатар, улсан начин н.Лундаа, улсын начин Дэлгэрбат,Д.Ганхуяг, самбо бөхийн дэлхийн аварга Д.Дэлгэрбаяр, 1998 оны Япон улсад болсон Нагонагын өвлийн олимпод Монгол улсыг төлөөлөн оролцсон цанын спортын мастер Д.Очирсүх,Г.Лхагвадорж гэх мэт энэ нутгаас төрөн гарсан алдартнууд олон байдаг. Тус сумын төв нь Булган хотоос 30 кмт оршдог бөгөөд ой мод элбэгтэй. Хүн амын дийлэнх хувь нь мал аж ахуй эрхэлдэг.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Булган аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Цөмийн цүнх
Франц
ХХ-р зууны 50-аад оныг хүртэл Франц улс өөрийн гэсэн цөмийн зэвсэгтэй болох төлөвлөгөөгүй байлаа. Хэрвээ аль нэгэн улс Франц руу түрэмгийлэл хийвэл АНУ хамгаална гэсэн баталгаа гарган өгч байжээ. 1954 он хүртэл Францын цөмийн хөтөлбөр нь энхийн зорилготой байв. 1952 онд Францы улс атомыг энхийн зорилгоор ашиглах тухай хууль баталсан юм. Энэ хуулв Францын түүхэндГайарагийн хууль гэж нэрлэгдэн үлджээ. 1954 оны 12 сарын 26-нд Франц улс атомыг цэргийн салбарт ашиглах тухай шийдвэр гаргав. Францын цэргүүд Вьетнамын Дьенбьенфуд болсон тулалдаанд ялагдал хүлээсэн нь ийм шийдвэр гаргахад түлхэц болсон гэж түүхчид тайлбарладаг. Францын батлан хамгаалахын мэргэжилтнүүд цөмийн зэвсэг хийх тухай К-103 төлөвлөгөөг боловсруулжээ. 1957 онд Францы батлан хамгаалахын сайд Жак Шабан-Дельмас цөмийн стратегийн холбоо байгуулах саналыг Итали, баруун Германы удирдлагуудад хүргүүлэв. Тун удалгүй энэ 3 орны батлан хамгаалахын сайд нар цөмийн стратегийн холбоо байгуулах тунхаглалд гарын үсэг зуржээ.
1958 он хүртэл Франц улс өөрийн нутагаасаа уран олборлож, баяжуулж байлаа. Шарль де Голль 1958 оны 6 сард Францын ерөнхийлөгч болов. Францын 5 дахь бүгд найрамдах улсын төрийн тэргүүн генерал Шарль де Голль цөмийн зэвсэгтэй болох нь гадаад бодлогийн нэг чухал чиглэл гэж мэдэгджээ. Ер нь батлан хамгаалахын салбарт Франц улс бие даасан бодлого хэрэгжүүлэх нь зүйтэй гэсэн бодол өвөрлөж явсан Шарль де Голль Умард Атлантын Цэргийн Эвслээс ч гарах бэлтгэлээ зугуухан хийж байлаа. Францын цөмийн зэвсэгийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд генерал Пьер Галлуа, Люсьен Пуарье, адмирал Антуан Сангинетти нар голлох үүрэг гүйцэтгэжээ. Тэд “Хүчгүй нь хүчтэнийг номхоруулах” үзэл баримтлалыг гаргаж ирэв. Францын энэ цэргийн номлол дагуу цөмийн зэвсэгтэй болсноор хүчтэй түрэмгийлэгчдийг сүрдүүлэх замаар өөрийн эрх ашгаа хамгаалж болно гэж онцлон тэмдэглэжээ. 1956 оны сүүлээр Франц улс цөмийн зэвсэгтэй болоход хэрэгцээ, шаардлагатай байгаа бүхий л дэд бүтцийг бүрдүүлж дуусав. Ингээд 1957-1961 оны хооронд цөмийн хөтөлбөр хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө гаргажээ. Энэ хугацаанд цөмийн зэвсэг хийх ажлын санхүүжилтийг тасалдуулахгүй байх чиглэл баримтлаж байлаа.