cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Соёмбо
Соёмбо тэмдэг
"Соёмбо" хэмээх санскрит үг нь "өөрөө гарсан гэгээн" гэдэг утгыг агуулдаг бөгөөд улс төр, гүн ухаан, шашны олон бэлгэдлийг агуулсан. Соёмбо нь ертөнцийн үүсэх эх сурвалж хэмээн дорно дахины гүн ухаанд үздэг хий, гал, шороо, ус гэсэн язгуур махбодуудыг дор нь байрлуулж, сав ертөнцийн оршилыг бэлэгдсэн шороо, ус, гал, хий огторгуйг дээр нь дүрслэн, дунд нь шим ертөнц буюу хүний арга билгийг дүрсэлжээ.
Улс төрийн бэлгэдэл нь соёмбын дээд талд нь айл өрх, улс хотлоороо өнгөрсөн-одоо-ирээдүйд үүрд мандан бадрахыг, нар сар нь монголын ард түмэн цэцэглэн хөгжих, гурвалжин нь сум мэт хурц эрэмгий байхыг, дундах загас нь өнөр өтгөн, сонор соргогийг, хажуугийн босоо шугам нь хэрэм мэт бат бөх байхыг төсөөлдөг. Соёмбын бам үсэг нь арга билэг хослохыг, доорх бадам нь язгуурын төр шашнаа мандуулан хөгжүүлэхийг бэлгэджээ.
Ийнхүү соёмбо сүлд нь дорно дахины төр, улс үндэстний болон гүн ухааны бүх бэлгэдлийг өөртөө багтаасан тэмдэг юм.
Улаан диваажингийн шувуу
Улаан диваажингийн шувуу (Paradisaea rubra, мөн Cendrawasih Merah), нь Paradisaeaтөрлийн, Paradisaeidae овгийн нэг зүйл диваажингийн шувуу юм.
Энэхүү шувуу нь зөвхөн Индонезд амьдарна. Биеийн урт 33 см, бор шар, хар өнгийн нүд, саарал хөл, шар хошуутай. Эрэгчин нь маргад ногоон өнгийн нүүр, цээжний хоёр талаар цагаан үзүүртэй, гоёмсог гялалзсан улаан өдтэй байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Диваажингийн шувууныхан
Баргын ард түмний түүх
Эртний баатарлаг түүхтэй монгол аймгуудын нэг нь барга юм. Тэдний тухай эртний Хятадын сурвалж бичигт тэмдэглэж, баргууд VIVII зуунд Орхон, Туул, Хэрлэн голоор нүүдэллэн Хөлөнбуйрын баруун хөвөөгөөр суурьшиж, XIXII зууны үед Байгаль нуурын зүүн бие Баргажин төхөмөөр нутаглаж байсан тухай судлаачид бичсэн байдаг. Эзэн Чингис хааны үед баргууд бусад монгол аймгуудын нэгэн адил Их Монгол Улсыг бүрдүүлж, Чингис хааны Хар тугийн дор өрнө, дорныг довтолж явсан бол XV зууны үед дөрвөн Ойрадын бүрэлдэхүүнд байгаад ойрадуудыг өрнө зүг нүүдэллэхэд зүүн Монголын мэдэлд орсон ажээ. Монголын нууц товчоонд тэмдэглэснээр VII зууны үед Баргажин аймгийг Баргудай мэргэн захирч байсан бөгөөд түүний охин Баргужин гуагаас төрсөн Алунгуагийн эв эеийг хичээж явах тухай сургаал монголчуудын дунд алдаршсан юм. XVI-XVII зууны үед Хаант Орос улс газар нутгаа тэлэх үүднээс нутгийн уугуул иргэдийг буу зэвсгийн хүчээр айлган сүрдүүлж, алж устган байх дор баргууд Байгаль далай, Баргажин төхөм нутгаа орхин, ил язгуур шашин шүтлэг нэгтэй Халх Монголдоо нийлж, Сэцэн хан аймгийн бэйс Жанчивдорж, бэйл Ванчин, ван Доржжан, засаг Шагдаржавын зэрэг хэдэн хошуунд нутаглаж байгаад Найралт төвийн 12-р (1734) онд Манжийн хаанд өргөн мэдүүлснээр Хөлөнбуйрт нүүдэллэн ирж, Шинэ барга хэмээн нэрлэгдэх болсон ажээ.
1911 оны эцсээр монголчууд Манжийн ноёрхлыг түлхэн унагаж, төрийн тусгаар тогтнолоо зарлан, мөн оны өвлийн дунд сарын шинийн 9-нд (1911.12.29) VIII дүрийн Жавзандамбыг шашин төрийг хослон баригч, хэмжээгүй эрхт хаанд өргөмжилж, тусгаар Монгол Улсаа тунхагласнаас 15 хоногийн дараа Хөлөнбуйрт үндэсний эрх чөлөөний бослого гарч, Манж Хятадын дарлалаас ангижирсан төдийгүй баргын ноёд хуралдан, Монгол Улсдаа дагаар нэгдэхээр шийдвэрлэж, бүгдийн дарга Шинпү энэхүү тэмцлийг манлайлагчдын нэг суман занги Ж.Дамдинсүрэнг зургаан нөхрийн хамт Нийслэл Хүрээнд томилон, дагаар нэгдэх албан бичгийг өгч явуулсан байдаг.
Богд хаан энэхүү өргөх бич гийг хүлээн авч Хөлөнбуй рын газар Монгол Улсад дагаар орох хүсэлтийг ёсоор болгон Бүгдийн дарга Шинпүг Хөлөнбуйрын газрыг Ерөнхийлэн захирах сайдаар томилж бэйсийн зэргээр шагнан, Ерөнхийлөн захирах сайдын яамны тамгын газар болон зүүн, баруун этгээдэд хоёр хэлтэс байгуулан Хөлөнбуйрын газрыг эрхлэн захирахыг даалгажээ. Ийнхүү Монгол Улсдаа газар нутаг, хүн ард, сүм хийдээр нэгдэн дагаар орсон монгол угсаатан бол зөвхөн баргууд л байсан. Богд хаан сумын занги Дамдинсүрэнг тогосын отго, улсад туслагч гүнгийн зэргээр шагнаж Гадаад яамны дэд сайдаар томилсон байдаг.
Түүнийг дагалдан ирсэн Бүрэнбадарт, Лувсанжамба, Пунцаг, Гайхасу, Дамдинсүрэн, Жанхар нарыг дөтгөөр, тавдугаар зэргийн жинсээр мөн шагнасан. 1912 онд Баруун хязгаар, Ховд хотыг Манжийн амбанаас чөлөөлөх байлдааныг Дамдинсүрэн удирдан ялалтад хүргэж, баргын цэрэг эрс гарамгай гавьяа байгуулсныг хөхиүлэн Богд хааны зарлигаар Дамдинсүрэнд үе улиран зал - гамжлах засаг төрийн бэйл, хоёр нүдэт тогосын отго, цэргийн жанжин, Манлайбаатар цол, баргын Сэргэлэнд Идтэй баатар, Пунцагт Шаламгай баатар, Минпүүд Мэргэн баатар, Доржпаламд Зоригт баатар, Гэлэнгүнжид Хавтай баатар цол шагнаж, бүгдэд тэр гүүн зэргийн жинс хадга луулсан ажээ.
Георгий Цурцумиа
{{Инфобокс Тамирчин
Баргын ард түмний түүх
1913 оны Өвөрмонголыг чөлөөлөх таван замын байлдаанд Манлайбаатар Ж.Дамдинсүрэнгийн удирд ла гаар баргын олон арван шилдэг эрчүүд эр зориг, ид хаваа гайхуулан тулалдсаныг түүхэн баримтууд гэрчилж байна. Б.Цэнд гүн удаа дараагийн байлдаанд онц хүчин зүтгэсэн тул 1914 онд Богд хааны зарлигаар Бодлогот баатар цолоор шагнуулсан нь баргаас төрсөн зургаа дахь баатар юм.
Георгий Цурцумиа
}} Георгий Цурцумиа (1980 оны 10 сарын 29-нд Гүржийн Цаленжихад төрсөн) нь Казахстан улсын сонгомол бөхийн тамирчин бөгөөд 2004 оны зуны олимпоос 120 кг-ийн жинд мөнгөн медаль хүртжээ.
Баргын ард түмний түүх
Тэрбээр 1917 онд Гадаад яамны дэд сайдаар ажиллаж байхдаа Монголын нууц товчоог ханз хэлнээс монгол хэлнээ анх удаа хөрвүүлсэн билээ. Таван замын байлдаанд баргын цэрэг эрсээс Пунцагдаш, Минхүй, Эрхэмчулуун, Гэмпил - дорж, Хаянхярваа зэрэг хүмүүс баатарлаг байлдаж, Богд хааны зарлигаар Хичээнгүй баатар цолоор шагнуулжээ. Йинхүү 1912 оны Ховдын байлдаан, 1913 оны Таван замын байлдаанд барга цэргүүд бусдаас онц баатарлаг байлдаж, нэг цэргийн жанжин, 10 гаруй баатар төрсөн байна.
Баян-Өндөр сум (Баянхонгор)
Баян-Өндөр нь Баянхонгор аймгийн сум юм. Баянхонгор аймгийн Баян-Өндөр сум нь 1923 онд байгуулагдсан, хуучнаар Засагт хан аймгийн Жононвангийн хошуу. Булган, Элгэн, Идрэн, Улаан Үзүүр гэсэн 4 багийн нийт  715 өрхөд 2516 хүн амьдардаг. Хүн амын тоогоор Баянхонгор аймгийн 22 сумаас эхнээсээ 13-д, газар нутгийн хэмжээгээр 1-д ордог /аймгийн төвийг оролцуулалгүйгээр/ хүн амын нягтралаар хамгийн бага /655.7хүн/га/ сум юм.
Баргын ард түмний түүх
Энэ баатруудын үр сад, хойч үеийнхэн Монгол Улсынхаа Дорнод аймгийн Гурванзагал, Хөлөнбуйр, Төв аймгийн Баян, Сэргэлэн сум, Улаанбаатар хот болон бусад аймаг, хотуудад аж төрөн амьдарч байна. Барга угсаатны амьдрал, хувь заяанд хүчтэй нөлөөлсөн нэгэн үйл явдал бол 1914 оны наймдугаар сараас 1915 оны тавдугаар сарын 25-нд явагдсан Хиагтын Монгол, Орос, Хятад гурван улсын гэрээ юм. Манлайбаатар Ж.Дамдинсүрэн Монголын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд орж монгол үндэстний нэгдмэл нэгэн гэр улс байх байр суурин дээр тууштай зогсож байлаа. Энэ байр суурийг Орос, Хятадын төлөөлөгчид шүүмжлэн, хэлэлцээрээс татахыг олон удаа тулган шаардсан учир Монгол Улсын Засгийн газар арга буюу Дамдинсүрэнг хэлэлцээрийн дундуур гэдрэг татсан нь монголын төлөөлөгчдийн байр суурь эрс сулрахад хүргэсэн юм.
Баян-Өндөр сум (Баянхонгор)
Түүх
Баянхонгор аймгийн Баян-Өндөр сум нь 16 дугаар жарны Гахай жилийн намар буюу 1923 онд Хантайшир уулын (Говь-Алтай) аймгийн Тэгшмандал сум нэртэй байгуулагдаж, 1941 онд Баянхонгор (Бөмбөгөр) аймагт харъяалагдан орсоноос хойш 90 жилийн түүхт замналыг туулж байгаа ууган сумдын нэг юм.
Георгий Цурцумиа
Ангилал:Казахстаны бөх Ангилал:Казахстаны олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Казахууд Ангилал:1980 онд төрсөн
Баргын ард түмний түүх
Хэлэлцээрийн эцэст Монгол автономит улс болж, Барга монголыг нь салган Хятадын Хар мөрөн мужид хамааруулах болсон. Орос, Хятадын харгис бодлогын золиос болж байгаагаа ухаарсан баргууд 1916, 1917 онуудад хоёр удаа томоохон нүүдэл хийж, Монгол Улсынхаа гал голомтод багтан суурьшсан нь одоогийн Дорнод аймгийн Гурванзагал, Төв аймгийн Авдарбаян сумын баргууд болно.
1920-иод дундуур МАХНын шийдвэрээр Баргатай нууц хэлэлцээр байгуулж, Баргын хувьсгалч Мэрсээ, Буяндэлгэр, бэйс Нямжав, Пуминтай, Хасбаатар нарын олон хүнийг Намын сургуульд сурган, бүгд хуралд төлөөлөгчөөр оролцуулж байжээ. Баргад 1928 оны наймдугаар сард зэвсэгт бослого гарч, Шинэ баргын найман хошууны зургааг нь эз лэн Хятадын захиргааг хөө - жээ. Гэвч хятадууд Цицикараас үлэмжхэн цэрэг татаж, уг хувьсгалыг дарсан байна. Энэ хувьсгалын дараагаар 100 гаруй айл Монгол Улсдаа нүүдэллэн ирсэн нь цагийн салхийг сөрсөн баргуудын гурав дахь Их нүүдэл байсан юм. Баргууд энэ удаагийн нүүдлийг Монгол-улаантны жил хэмээдэг.
Баян-Өндөр сум (Баянхонгор)
Түүхэн товчоо
Баян-Өндөр уулын хошуу: 1923 оны 11 дүгээр сард Ардын засгийн газрын шийдвэр гарч, аймаг, хошууны ноёдын угсаа залгамжлах эрхийг хасч, аймаг, хошуудыг газар усны нэрээр нэрлэх болсноор тус хошуу Бай Баян-Өндөр уулын хошуу гэсэн нэртэй болов. Шинээр байгуулсан хошууны даргыг сонгох сонгууль 1942 онд болжээ.
Баргын ард түмний түүх
Дэлхийн II дайны төгсгөлд монгол угсаатнууд нэгдэх үйл явц бий болсон үед баргууд 1945 оны наймдугаар сарын 28-нд Ен булаг гэдэг газар Ардын хурлыг хийж, Монгол Улсдаа дагаар нэгдэх шийдвэр гаргаж, зургаан хүний бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгчдийг БНМАУ-ын Зас гийн газарт явуулсан бо ловч Ялтын гурван гүрний хэлэлцээрээр Монголын тусгаар тогтнолыг тухайн үеийн хил хязгаараар хүлээн зөвшөөрч шийдвэрлэсэн нь 1914 оны гурван гүрний хэлэлцээрийн үр дүн лүгээ түүх давтагдан, баргын газар нутаг Хятадын мэдэлд дахин үлдэх болсноор баргууд эзэн Чингис хааны төрж өссөн нутаг Монголынхоо голомт руу дөрөв дэх нүүдлийн хөсөг тэргээ хөдөлгөж 234 өрхийн 1122 хүн Монгол Улсын харьяат болж, Дорнод аймгийн Хөлөнбуйрын баргууд хэмээгдэх болсон түүхтэй.
Энэ олон удаагийн нүүдэл суудалд хэчнээн хүний эцэг, эх, ах, дүү элгэн садан хагацан салж, гуниг гутрал тохиосныг үгээр илэрхийлэхийн аргагүй. Монголынхоо гал голомтод олон монгол угсаатнууд ирж суурьшсан боловч баргуудын Монголоо гэсэн энэ их итгэл сүсгийг Монголын төр засаг онцгойлон авч үзэх учиртай их бахархал, баатарлаг түүх билээ. Энэ 2011 онд Богд хаант Монгол Улсын цэргийн жанжин, баргын Манлайбаатар ван Жамсрангийн Дамдинсүрэнгийн мэндэлсний 140 жилийн ой тохионо.
Баян-Өндөр сум (Баянхонгор)
Түүхэн товчоо
Жавхлант уулын хошуу: Засгийн газрын шийдвэрээр тус хошууг 1927 онд Жавхлант уулын хошууг Эрдэнэ сумтай нэгтгэн нэг жилийн дараа буцаан Бай Баян-Өндөр уулын хошуу хэвээр байгуулав.
Лувсандоржийн Гэлэгбаатар
Лувсандоржийн Гэлэгбаатар Халх голын дайнд 1939 оны тавдугаар сард болсон удаа дараагийн тулалдаанд дайчдаа  чадамгай удирдан зохион байгуулж байлдсан ба мөн сарын 28-ны өдөр дайсны давшилтыг пулемётчин есөн нөхрийн хамт 10-уулхнаа тогтоон барьж эрэлхэг тулалдаж байгаад амь үрэгджээ. 1964-оны 09 дүгээр сарын 29-нд МУ-ын Баатар цолоор нэхэн шагнасан.
Баян-Өндөр сум (Баянхонгор)
Түүхэн товчоо
Хошуу тарж хоёр сум болов: Улсын бага хурлын 1931 оны 2 дугаар сарын 5 дугаар тогтоолоор орон нутгийн Засаг захиргааны хуваарьт өөрчлөлт орж, Засаг захиргааны “хошуу” гэсэн нэгж байхгүй болоход тус хошуу тарж Баян-Өндөр, Баянцагаан гэсэн 2 сум болов.Мөн хуучин 5 аймгийг 13 болгон байгуулахад Алтай аймагт харъяалагдлаа.
Баргын ард түмний түүх
Дээр өгүүлснээр баргуудыг Монголдоо ирж суурьшнаас хойш нэг их удалгүй Монгол орон Хятадын цэргийн эрхтний гарт орсон нь харамсалтай. Энэ гунигт түүх удаан үргэлжлээгүй юм. 1919 оны арванхоёрдугаар сарын 22-нд Сюй Шүжан Монголын автономийг устгасан тэр мөчөөс Монголын олон түмний уур хилэн дахин дэгдэж, тусгаар тогтнолоо сэргээх арга замыг хайн Нийслэл Хүрээнд Ноёдын нам, Түшмэдийн нам, Ардын нам зэрэг улс төрийн байгууллагууд үүсгэн байгуулагдаж тэрхүү тэмцлийг удирдав. Нийслэл Хүрээний анхны улс төрийн байгууллага болох Ноёдын нам буюу Гадаад Мон - голын автономи ба амга лан байдлыг хамгаалан тус лах намыг байгуулахад Манлай - баатар Ж.Дамдинсүрэн, Хатан - баатар Магсаржав, Жалханз хутагт Дамдинбазар, Дилав хутагт Жамсранжав зэрэг олон ноёд идэвхийлэн оролцсон байдаг.
Лувсандоржийн Гэлэгбаатар
Намтар
Хөвсгөл аймгийн Ханх сумын харьяат. Ханх сумын Баян-Уулын бэлд нутаглаж байсан бөгөөд амьдарч байсан байшин, морины уяа нь одоо хүртэл байдаг. Сум нэгдлийн удирдлага Хороо багийн төвд байшинг нь нүүлгэн шилжүүлж, хараа хамгаалалтанд байлгадаг болсон. Дээр үеийн 2-3 модон байшин бий.
Гэгээн дурсгал
Ангилал:1914 онд төрсөн Ангилал:1939 онд өнгөрсөн Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:Монголчууд
Баян-Өндөр сум (Баянхонгор)
Түүхэн товчоо
Завхан аймагт: 1934 онд Алтай аймгийг татан буулгасан тул тус сум Завхан аймагт харъяалагдав.
Говь-Алтай аймаг байгуулахад: 1940 оны сүүлчээр Говь-Алтай аймаг байгуулагдаж, манай сум түүнд харъяалагдах болсон юм.
Баянхонгор аймгийн Баян-Өндөр сум: БНМАУ-ын Улсын бага хурлын 1941 оны 12 дугаар сарын 11-ны өдрийн шийдвэрээр Баянхонгор аймгийг шинээр байгуулж Говь-Алтай аймгийн зарим сумыг харъяалуулах болсноор 1942 оны 12 дугаар сараас Говь-Бөмбөгөр /удалгүй Баянхонгор аймаг гэж нэрлэсэн/ аймгийн Баян-Өндөр сум болсон байна. Энэ үед 10 багийн 743 өрх 2400 шахам хүн амтай байлаа. Ийнхүү Хонгор нутаг-Баянхонгор аймгийн баруун урд талын нэгэн сум болон хөгжиж ирсэн байна.
Өрх өсгөж, сум сунгав: Улсын бага хурлын Тэргүүлэгчдийн 1942 оны 35 дугаар тогтоолын дагуу шинээр байгуулж Баянговь суманд олон өрх айл орсон юм. 1956 онд Засгийн газрын шийдвэр гарч Шинэжинст /Залаа-Жинст уулын нэр/ сум байгуулах болсон тул 1, 6, 8 дугаар багийн 175 өрх 43000 мал хөрөнгө, газар нутагтайгаар тасарч шинэ суманд орсон байна.
Хөгжлийн зам нэгдэл байгуулсан нь: 1956 оны 6 дугаар сарын 21-нд 7 дугаар багийн малчид хуралдаж нэгдэл байгуулан “Хөгжлийн зам” гэж нэрлэн даргаар нь Лодойн Доржийг сонгов.
“Баян-Оргил” нэгдэл: 1957 оны 2 дугаар сарын 17-нд 3, 4, 5 багийн 51 хүн Толын хярын худаг гэдэг газар хуралдаж нэгдэл байгуулан “Баян-Оргих” гэж нэрлэсэн.
Захиргааны түүх
1958 оны 11 дүгээр сард 3 нэгдэл нэгдэж ууган нэгдэл “Хөгжлийн зам”-ын нэрийг хэрэглэхээр тогтон нэгдлийн даргаар Найдангийн Лувсан, орлогч даргаар Аюушийн Даш, нягтлангаар Зундуйн Шагдаржав нарыг сонгов.
1923 оноос хойш сумын Ардын депатутын Хурлын гүйцэтгэх захиргаа сумыг удирдан сумын нийгэм эдийн засгийн асуудлыг шийдвэрлэж сумын анхны дарга нь 1922-1923 онд Дамбажав гэдэг хүн ажиллаж байсан юм. Үүнээс хойш сумын даргаар Бунзан, Ш.Лэгдэн, Гэндэнсүрэн, Ж.Халтар, Азар, Дашцогт ,Ж.Янсан, Гомбосүрэн, Лхамжав, Н.Ёндон, Бо.Дорж, П.Пунцаг, Л.Чойжин, Б.Лувсанцэрэн, З.Чимид-Ёндон, Д.Чимидцэрэн, Х.Самбуу, Т.Ондио, Д.Цэрэн, Ш.Батаа, Т.Элбэгдорж нар ажиллаж дарга, орлогч дарга, нарийн бичгийн дарга, бичээч, зарлага гэсэн орон тоотойгоор үйл ажиллагаа явуулсан байна. 1992 онд “Хөгжлийн зам” нэгдэл тарсан.
1990 оноос хойш сумын АДХГ захиргааны даргыг сумын Засаг дарга гэж нэрлэх болж анхны Засаг даргаар Л.Шарбаатар ажилласан. Үүнээс хойш сумын Засаг даргаар Г.Баасан, Т.Элбэгдорж, Ц.Цэцэгмаа, Т.Баяраа, Т.Тунгалаг нар ажиллаж байсан. 2008 оны 12 дугаар сарны 05-ны өдрөөс сумын Засаг даргаар Б.Идэрмөнх нь өдийг хүртэл ажиллаж байна.
2015 онд Засаг даргын Тамгын газрын бүрэлдэхүүнд Засаг дарга Б.Идэрмөнх,Засаг даргын орлогч дарга Т.Түмэнхүү, Тамгын газрын дарга Э.Амгаланбаяр, Санхүүгийн албаны дарга З.Рина /Суманд санхүүгийн алба байгуулагдан бүх байгууллагуудын нягтлон бодогч нар нэгдэж тамгын газар байрлах болсон/, ХХААУБ-гч,МЭҮТ-ийн даргаар Ц.Цэцэгмаа, БОХУБ-гч Н.Эрдэнэ-Очир, Нийгмийн хөгжлийн бодлогын ажилтан Т.Тунгалаг, Газрын даамал Д.Төмөрсүх, Төсөв төрийн сангийн мэргэжилтэн Ж.Долоон-Од, Архив бичиг хэргийн эрхлэгч А.Энхбаяр, МЭҮТ-ийн малзүйч Ц.Баасанхорол, үйлчлэгч Т.Нарангэрэл, Нярав П.Бямбасүрэн, Дулаан хангамжийн ажилтан Х.Пүрвээ, Б.Бат-Эрдэнэ, Т.Чулуунбаатар нар ажиллаж байна. Мөн босоо удирдлагатай ИБМ-ийн улсын бүртгэгч Д.Тансаг, Нийгмийн даатгалын байцаагч Г.Зориг, Нийгмийн халамжийн мэргэжилтэн Б.Цэрэннадмид, Байгаль хамгаалагч Ч.Отгонтуяанар, 1-р багийн Засаг дарга И.Уртнасан, 2-р багийн Засаг дарга Ч.Дугаржав, 3-р багийн Засаг дарга Э.Баттөр, 4-р багийн Засаг дарга Х.Лхагвасүрэн нар тус тус ажиллаж байна.
Баян-Өндөр сум нь нэг ангийн 3 хөдөлмөрийн баатартай, 2015 онд шинээр улсын сайн малчин 1 төрсөн нь 1-р багийн малчин сумын ИТХ-ын төлөөлөгч Балжинямын Саандар байлаа. Улсын аварга малчин 17, аймгийн хөдөлмөрийн аварга давхардсан тоогоор 45, сумын хөдөлмөрийн аварга 165 гаруй хүн шагнуулсан.
Тус сумын Амарбуянт хийд нь 1697 онд анх байгуулагдаж 1300-аад лам хуврагуудтай байсан ба 1930 оны хэлмэгдэлтэнд өртсөн. 1990 онд хийдийг дахин сэргээн босгож одоо 40 гаруй лам өдөр тутмын уншиж сүсэгтэн олонд үйлчилж байна. Мөн 2008 онд Гэгээнтэнээ тодруулж одоо нутаг хошуундаа аж төрж байна.
Мэдээллийн технологи, харилцаа холбоо
Суманд 2014 оны 11 сараас эхлэн Интернэтийн шилэн кабелийн үйлчилгээнд хамрагдах болсон. Ингэснээр төрийн байгууллагын мэдээллийн нээлттэй ил тод байдал нэмэгдэж, байгууллага хоорондын мэдээлэл солилцооны хуранд эргэлт гарсан. Сумын төвд нийт 3ш Wi-Fi төхөөрөмж ажиллаж ард иргэдийн хэрэгцээг хангаж, ЗДТГ, ЭМТ, Сургууль, Цагдаагын кабон тус бүр дотоод WiFi төхөөрмж ашиглаж байна.
Үүрэн телефоны Юнителын сүлжээ сумын нутаг дэвсгэрийн 40 хувьд Элгэн багийн ихэнх хэсэг, Булган баг бүхэлд нь хамарч 24 цагаар тасралтгүй үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Мөн 2015 онд орон нутгийн хөгжил сангийн 68 сая төгрөгийн хөрөнгөөр хөдөөгийн малчид ард иргэдийн хүсэлтээр Ж-мобайлын сүлжээг алслагдсан баг, Идрэнгийн нурууны малчдад зориулан тавигдаж одоогийн байдлаар Улаан-Үзүүр нэгдүгээр багийн 80 хувьд, Идрэн дөрөвдүгээр багийн нутаг дэвсгэрийн 65 хувьд тус тус сүлжээгээ түгээгээд байна. Мөн Мобиком корпораци өөрийн хөрөнгө оруулалтаар өндөр хурдны 3G хүлжээгээ сумын төвийн хойд уулан дээр байрлуулснаар 1,2-р багийн малчид буюу нутгийн зүүн хэсэг бүхэлдээ сүлжээтэй болсон.
Байршил
Баянхонгор аймгийн баруун урд хэсэгт:
Газар зүйн онцлог
Далайн түвшнээс дээш 1350-2450 м өргөгдсөн. Физик газарзүйн хувьд Алтайн нурууны салбар уулсын урд үзүүрт Говь хээрийн бүсэд багтдаг.
Сумын нутаг дэвсгэр нь уул, гүвээ толгод бүхий говь, цөл бүхий тогтоцтой мал аж ахуй эрхлэхэд тохиромжтой.
Баргын ард түмний түүх
Баргын Манлайбаатар Ж.Дамдинсүрэн ийнхүү эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын тө лөө тэмцэлд хошуучлан орол цож, Хятадын цэргийн эрхт нүүдийн эсрэг зэвсэгт тэмцэл өрнүүлэхээр бэлтгэж байсан юм. Харамсалтай нь Хятадын цэргийн эрхтнүүд тэдний үйл ажиллагааг тагнан мэдэж ,1920 оны есдүгээр сарын 11-нд Дамдинсүрэнг баривчлан, Хятадын шоронгийн хатуу чанга эрүү шүүлт, хүнд бэрх нөхцөлд 107 хоног хоригдон, 1921 оны нэгдүгээр сарын 27-ны өдөр ”Би эдний дэргэд хэвтээгээрээ үхэхгүй” хэмээн босоогоороо амьсгал хурааж, 50 насандаа таалал төгссөн нь Хятадын харгис цэргийн эрхтнүүдийг айдас хүйдэст автуулан, түүний ялагдашгүй баатарлаг гавьяа нь Монголын төлөө гэсэн цохилох зүрхтэй бүхэнд зориг баатарлагийн бахархал болон мөнхөрчээ.
Монгол үндэсний бахархал, баргын ард түмний баатарлаг хүү тэрбээр Монголын төр юун дээр оршин байдгийг яруу тодоор илэрхийлэхдээ “Төр улсын хэргийг амьд хүмүүн хөдөлгөдөг аваас тогтсон суурь ану амь бие хайр үгүй зүтгэж, үхэж үрэгдэгсдийн яс чөмгөн дээр тогтдог” хэмээн айлдан гэрээслэж, гамингийн шоронд ч Монголын төрийг босоо чөмгөн дээрээ байлгаж чадсан монгол цэргийн домогт жанжин юм.
Ангилал:Монгол угсаатны түүх
Баян-Өндөр сум (Баянхонгор)
Цаг уур
Хуурай сэрүүн зунтай, хахир өвөлтэй.
Зураг
Ангилал:Баянхонгор аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Монгол ёс
Монголын ёс заншил 1
Монгол хүний эрхэмлэх эрхэм ёсон
Монгол хүний эрхэмлэдэг зургаан зүйл:
1. Үнэн бат журмыг үргэлж хичээж байх
2. Өвөг дээдсийн сургаалыг санаж сэрж явах
3. Үйлийн дээд ачийг буцааж хариулж явах
4. Өгөх гээхийн хорвоог учирлан таниулж явах
5. Үргэлж мэргэн номыг тогтоон тунгааж явах
6. Үгээгүй дорд ардыг өргөн тэнхрүүлж явах
Монгол айлын дөрвөн чухал ёс:
1. Эцэг эх асралтай 2. Эх энэрэлтэй 3. Дүү бишрэлтэй 4. Хүү тахимдуу
Эхнэр нөхрийн эрхэм үүрэг:
Эцэг хүний таван эрдэм:
1. Уужим ухаан 2. Хатан зориг 3. Бат журам 4. Өрх гэрийн түшиг 5. Үр хүүхдийн сүр сүлд
Эцэг хүний цээрлэх найман зүйл
1. Бор дарсанд үл шунах 2. Болчимгүй үгэнд үл автах 3. Болохгүй хэргийг үл сэдэх 4. Богд Чингэсийн сургаальд үл тэрслэх 5. Үр хүүхдээ үл хараах 6. Үнэн ханийг үл гомдоох 7. Үйлийн хэцүүгээс үл зугтах 8. Өмсөхийн өнгөнд үл автах
Эх хүний есөн эрдэм:
1. Өнгөнд цэвэр 2. Үйлэнд уран 3. Үрд энэрэлтэй 4. Үргэлж цэмцгэр 5. Ханьдаа түшигтэй 6. Хадамдаа элэгтэй 7. Найранд дуутай 8. Настанд ерөөлтэй 9. Нартад буянтай
1. Эр бусдыг сэтгэх 2. Атаа жөтөө өвөрлөх 3. Муу санаа агуулах 4. Харамч байх 5. Зохилдохгүй үйл үйлдэх
Эрхэм сайн хөвгүүний ёсон
Эцгийн сургаалаар явагч, эрдэм билэг сурахад дуртай, энэрэх ухаантай хөвгүүн лүгээ нэг, ах дүүгийн хэнд ч аятай, алинд ч зарсан ялгуун сайн, ааль зан нь дөлгөөн, номхон, уургүй шударгас хөвгүүн лүгээ хоёр, алиа наадамгүйгээр үл явагч, арга санаанд цэцэн сайн, аж төрөхөд маш зүтгэлтэй, ашид бүтэмжтэй хүү лүгээ гурав болно.
Асар муу хөвгүүний шинж
Эцгийн сургаалыг үл сонсогч, тэнэг бөгөөд хэдэр, эд малаа нуун худалдагч эгэл муу хүү лүгээ хоёр, алиа болоод эрх танхи, ахас эхсийг хараагч, алинд ч зарваас ойшоон үл хөдлөх адгийн мүү хүү лүгээ хоёр, аяган дахь идээгээ чамлан айлын идээнд гүйгч, алив хов үгсийг зөөгч асар муу хөвгүүн лүгээ гурав болно.
Эрхэм сайн охины шинж
Сайхан гоо зүстэй бөгөөд санаа сэтгэл номхон дөлгөөн, саруул ухаантай охин сайн. Эхийн сургаалаар явагч, эгч дүүтэйгээ эвтэй, эсгэх оёход уран бол эрхэм сайн охин мөн. Алиа наадгайд дургүй, ахуй биеэ хичээн хадгалаад ахас ихэсийг зэргээр хүндлэгч уур хилэнгүй охин сайн.
Асар муу охины шинж:
Авир дүр нь чөтгөр мэт, ааш зан нь сармагчин мэт асар их ууртай охин муу. Ачит эцэг эхээ сургахад уурлан ах дүүтэйгээ хэрэлдэн хараагч, алиа наадгаад маш баясан айл хэсэгч охин муу. Үйл хийх дургүй, үг хов хэлэх дуртай, үргэлжид гэрт гадаа яншигч дуулагч, үл бүтэх охин муу. Айх ичихийг үл мэдэн, ажиггүй шалиг үг хэлэлцэн, аливаа садар самуун явдалтай аальгүй охин муу.
Хүүхдээ хүмүүжүүлэх зарчим:
Хэтэрхий өнгө үзэмжинд дасгаж сургавал ганган хээнцрээс өөргүй болно
Хар багаас нь тансаг эд юманд умбуулбал эдийн шуналтай бэлэнчлэх болно
Хэрүүл зодоон улай үзүүлэхийг цээрлэ
Нойронд автуулахаас болгоомжилж эрт босхыг хичээдэг болго
Уурлаж уцаарлахыг цээрлэж уужуу тайванд сурга
Залхуу хойргыг цээрлэж ажилсаг зүтгэлийг сурга
Заваан бохирыг цээрлэж цэвэр цэмцгэрийг сурга
Хов зөөх, илуу үг ярихыг цээрлэж үнэнч ариуныг эрхэмлэ
Хувиа хичээхийг цээрлэж тусархаг нөхөрлөлийг сурга
Их идэхийг цээрлэж цагтай хэмжээтэй идэхийг сурга
Ашигч шунахайг цээрлэн амарлингуй өглөгчид сурга
Аймхай хулчгарыг цээрлэн эрмэг зоригт сурга
Хатуу хэрцгийг цээрлэн хайрлан энэрэхийг сурга
Номд мэргэн
Нойронд сэргэг
Үйлэнд уран
Үгэнд сэцэн
Дайнд баатар
Хуулинд шударга
Дээдэд зусаргүй
Доодод найртай хэмээсэн байх аж.
Ангилал:Монгол ёс заншил
Алагхайрхан
Алагхайрхан уул нь Говь-Алтай аймгийн Бугат сумын нутагт орших, аргаль, янгир зэрэг ховор амьтан, ховор эмийн ургамал бүхий үзэсгэлэнт сайхан нутаг юм. Монгол Алтайн нурууны дунд хэсгийн өндөр уулсын нэг.
Газар зүй
Сүүлийн жилүүдэд эмийн ургамлыг их хэмжээгээр замбараагүй түүх явдал жилийн жилд нэмэгдэж, хүний үйл ажиллагааны нөлөөгөөр амьтан, ургамал хорогдож хөнөөгдөж байгаа учраас УИХ-ын 1996 оны 43 дугаар тогтоолоор ландшафтын иж бүрдлийг хамгаалах нөөц газар болгосон. Нийтдээ 36400 га талбайтай. Монгол Алтайн нурууны дунд хэсгийн өндер уулын нэг хэсэг болох Алагхайрхан уул орчмын уулс нь ихэнхдээ тэгш хавтгай оройтой боловч өгөршлийн нөлөөгөөр тэгш гадаргуу нь эвдэрч шовх, эсвэл нарийхан зурвасхэлбэртэй болсон байдаг.
Тус уулын хажуу эгц бөгөөд эртний мөстлөгийн үеийн мөсөн голын нөлөөгөөр үүссэн хунх, тэвшин хөндий элбэгтэй. Энэ нутаг нь Алтайн уулт өндөрлөгийн мужид багтдаг бегөөд Дунд Хайрхан, Бага Хайрхан зэрэг салбар уулсаас тогтоно. Алагхайрхан уулын ноён оргил нь 3738 м өндөр, мөнх цастай, жилийн аль ч улиралд 30-90 мм хүртэл хур тунадас унадаг байна.
Алагхайрхан уулнаас Хөх сайр, Цахир, Босго, Хатуу, Улиастай зэрэг олон голууд эх авч урсдэг.
Ургамал ба амьтан
Энд өндөр уулын олон зүйлийн амьтад байдгаас ховорт тооцогдох аргаль, янгир, ирвэс, суусар, шилүүс, хойлог зэрэг хөхтөн, жигүүртэн элбэгтэй бөгөөд ховор, нэн ховор ургамал вансэмбэрүү, сэржмядаг, юмдүүжин, эрээ гомбо, бамбай гэх мэт ургамлаар элбэг.
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Алтайн нурууны уул Ангилал:Говь-Алтай аймгийн газар зүй Ангилал:Монголын уул Ангилал:Монгол Алтайн нуруу
9 сарын 3
9 сарын 3 нь Григорийн тооллын жилийн 246 дахь (өндөр жил бол 247 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 118 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0903 #03
Оросын сүүлчийн хааныг цаазалсан түүх
Николай II гэр бүлийнхээ хамт 3-р сарын 8-ны өдөр цэргүүдтэйгээ салах ёс гүйцэтгээд Могилевоос Царское Селог зорьжээ. Большевикууд хаан болон түүний гэр бүл Царское Селод тав хоног гэрийн хорионд байлгасан гэдэг. Тав хоногийн дараа хааныг гэр бүлийнх нь хамт нууцаар Тюменьд аваачиж тусгайлан бэлтгэсэн байшинд оруулсан байна. Тэднийг 337 цэрэг, долоо офицер дагалдан явсан гэдэг. 1918 оны долдугаар сард Ардын Комиссаруудын зөвлөл, засгийн эрхийг барьж байсан большевикууд Уралын цэргийн комиссар Голощёкинд II Николай Хааныгг гэр бүлийнх нь хамт устгах даалгавар өгсөн байдаг. Үүнийг Зиновьев, Свердлов, Ленин гээд бүгд дэмжсэний үндсэн дээр гүйцэтгэжээ. Тэд энэ хэргээ нуухын тулд “Албан ёсоор тэд нүүлгэн шилжүүлэх явцад амь үрэгдсэнд тооцох болно" гэсэн байдаг.
1918 оны долдугаар сарын 18-нд хааны гэр бүлийнхэн 22.30 цагт унтахаар хэвтэцгээсэн байна. Гэтэл 23.30 цагийн үед харгалзагч Николай Романовынхныг сэрээж цагаантны цэргүүд /хааны талынхан/ ойртож ирээд байгаа тул аюулгүй газар очих хэрэгтэй хэмээн бүгдийг нь босгосон байна. Хааныг хатан Александра Фёдоровна, гүнж Ольга, Татьяна, Мария, Анастасия, хунтайж Алексей болон хоёр зарц, эмчийнх нь хамт хонгилын өрөө рүү орохыг тушаажээ. II Николай Хаан бие нь муу байсан хүүгээ тэврэн /Алексей хунтайж хорионд орсноос хойш хүндээр өвдсөн/ доошоо буужээ.
Эхлээд II Николай суманд өртжээ. Хааныг унахад эхнэр, гүнж Ольга нар ухасхийхэд цэргүүд гал нээсэн байна. Бүгд унасны дараа утаанд юу ч харагдахгүй байсан тул хаалгыг нээж дахин бүгдийг нь нэг нэг удаа буудсан гэдэг. Цогцоснуудыг дамнуурга дээр тавьж нэг нэгээр гаргаж байхад охидын нэг нь амьд байсан бөгөөд дуугарчээ. Харин ханхүү газар унахгүй сандал дээрээ суусан чигээрээ нэлээд удсан тул толгой, цээж рүү нь дахин буудаж байж цааш нь харуулсан байна. Цогцсуудыг машин дээр ачиж байхад зарим нь амьд байсан тул винтов бууны жадаар хэд хэдэн удаа дүрж байж цааш нь харуулжээ. Копятки тосгоны ойролцоо орших ус дүүрсэн хуучин алтны уурхай руу цогцсуудыг хаяж дээрээс нь гар бөмбөг хийж дэлбэлж ул мөрийг нь арилгажээ. Ингээд зогссонгүй хэд хоногийн дараа Ермаков тэр газар нь дахин очиж цогцсуудыг гаргаж ирээд керосин асгаж шатаагаад, хүхрийн хүчлээр түлсэн байна.
II Николай хааныг гэр бүлийнх нь хамт буудсаны маргааш нь хатан Александра Федоровнагийн дүү, гүнж Елизавета, хунтайж Сергей Михайлович болон түүний гурван хүү, хунтайж Константин нарыг Алапаевскт буудан хороожээ. Ийнхүү Оросын хаан Николай II буюу Романовынхныг устгасан юм. Хаантан болон түүний гэр бүлийн цогцосыг 1991 онд олжээ. Эрдэмтэд цогцсуудад шинжилгээ хийгээд Николай хааны гэр бүлийнхэн мөн болохыг тогтоосон юм. 1987 онд Сагтпетербург хотын Пентропалсвскийн цогчин дуган дахь Оросын хаадын бунханд хүндэтгэлтэйгээр залжээ. Үүнээс хоёр жилийн дараа 2-р Николай, түүний гэр бүлийг үнэн алдартныг шашны дэг жаягаар Гэгээнтнээр өргөмжилжээ. Энэхүү хүндэтгэлийн учир утга нь хэлмэгдэн зовж шаналж, шударга бусаар амь алдаж нэр хүнд нь гутаагдсан нэр төр, гавьяаг нь өндөр өргөх юм байна. 2008 оны 10 сард Николай II-ыг Орос улс гэм буруугүй хэмээн цагаатгажээ.
Ангилал:Оросын хаан
1 сарын 16
1 сарын 16 нь Григорийн тооллын жилийн 16 дахь өдөр, энэ өдрөөс хойш он дуусахад 349 хоног үлдэнэ. Хэрэв өндөр жил тохиовол 350 хоног үлдэнэ. Энэ өдрийг АНУ-ыд Шашин шүтлэгийн эрх чөлөөний өдөр болгон тэмдэглэдэг. Католик шашинтнууд I Марселлусын дурсгалыг хүндэтгэдэг ажээ.
Тэмдэглэлт өдрүүд
0116 #16
Онохуй Үйзэн ноён
Онохуй Үйзэн ноён бол Гэрсэнз жалайр хунтайжийн Хатунхай эцэнхин зоригт хатнаас мэндэлсэн гурав дахь хүү нь юм. Түшээт хан аймаг, Сайн ноён хан аймгийн ноёдын өндөр өвөг.
Хоормог
Хоормог нь шим тэжээлт ба эмчилгээ сувиллын чанараараа хосгүй бөгөөд альбулин, глобулин гэдэг бөмбөлөг уургуудаас зонхилон бүтдэг учир исэж бүрэлдэхдээ нягт ээдэм үүсгэдэггүй тунаж шар сүү ялгарууладггүй нэгэн жигд маш өвөрмөц шинжтэй бүрэлдэлт үүсгэдэг сүү юм.
Хоормог нь айрагтай харьцуулахад хавьгүй өтгөн боловч хөөсөрч шуугисан тагнайд ууссан, исгэлэн сайхан амттай, уруул чимчигнүүлж, хамар цоргиулдаг их хийжилттэй ундаа болдог.
Ингэний сүү
Ингэний сүү нь хоол боловсруулах эрхтэний үйл ажиллагааг сэргээн идэвхжүүлж, тамир тэнхээ биеийн чалхыг үтэр түргэн сайжруулдаг төдийгүй элэг, цөс, бөөрний ужиг архаг өвчнүүдийг анагаан эмчилдэг, ялангуяа дотор усан хаванг маш хялбар хөөж, зүрх судасны үйл ажиллагааг идэвхжүүлдэг онцгой увидастай.
Хүний бие мах бодийн бодисын солилцоог асар ихээр эрчимжүүлж маш хялбар шингэдэг учир түүнийг хүссэн хэмжээгээр их ууж /өдөрт 5-20л/ болдог цорын ганц ундаа төдийгүй зүрх судасны үйл ажиллагаанд нэн эерэг нөлөө үзүүлэн цусны их даралтыг буулгаж хэвшүүлдэг эмчилгээ сувилалын ач холбогдолтой.
Ангилал:Сүүт ундаа Ангилал:Монгол хоол Ангилал:Амьтны гаралтай исгэсэн ундаа Ангилал:Исгэсэн сүүн бүтээгдэхүүн
Бабухан хатан
Намтар
Бабухан хатан хонгирад аймгийн хүн байв. ᠎Есөнтөмөртэй хэдэн онд урагласан нь тодорхойгүй. Есөнтөмөр олон жил Хархорумыг захиран суусан бөгөөд 1323 онд Гэгээн хаан алагдсаны дараа Есөнтөмөр Юань улсын хаан сууринд залрахад Бабухан хатан улсын их хатан болсон.
1328 оны 8-р сард Есөнтөмөр хаан Шандуд нас нөхцөхөд Бабухан хатан Рагибаха хүүгээ хаан ширээнд залж, балчир хааны өмнөөс төр барив.
Энэ үед Дайдуд Хайсан хүлэг хааны хоёрдугаар хүү Тугтөмөр зэрэгцэн хаан болоод дайлаар ирж балчир хаан, Бабухан хатан, Давлат шах ноёныг баривчилсан.
Сурвалж, тайлбар
Ангилал:1328 онд өнгөрсөн Ангилал:Монгол хатан Ангилал:Юань улсын хатан
Ягаан нал
Ягаан нал (Phoenicopterus roseus) нь хамгийн өргөн тархсан нэг зүйл фламинго шувуу юм. Энэхүү шувуу нь Африк, Азийн өмнөд хэсэг Пакистан, Энэтхэг ,Европын өмнөд хэсэг (Испани, Албани, Турк, Грек, Кипр, Португал, Франц зэрэг) газраар тархан амьдардаг. Зарим нь богино зайд нүүдэллэдэг аж. Ягаан нал нь бусад фламинго дотор хамгийн том биетэй зүйл бөгөөд 110-150 см өндөр, 2-4 кг жинтэй. Бүртгэгдсэн хамгийн том нь 187 см өндөр, 4.5 кг жинтэй байжээ.
Энэхүү шувуу нь Америк фламинго, Чили фламинготой хамгийн ойр төстэй юм.
Цайвар ягаандуу өнгө голлосон байх ба далавчиндаа улаан болон хар өдтэй. Хошуу нь ягаан бөгөөд үзүүр нь хар юм. Ягаан нал нь галуу мэт ганганаж дуугардаг. Ягаан нал нь яг хэд насалдаг нь тодорхой бус ч хамгийн урт насалсан нь амьтны хүрээлэн дэх эрэгчин 75 насалсан байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Налынхан
Салли Мунтари
Саллеман Али Мунтари (Sulleyman Ali Muntari, 1984 оны наймдугаар сарын 27-нд Кононго хотод төрсөн) — Ганын хөлбөмбөгчин бөгөөд Милан болон Ганын шигшээд тоглодог.
Замнал
Идэрчүүдийн ДАШТ-д гялалзсан Мунтариг италийн Удинезе Либерти багаас 2002 онд урвуулж байв. Удинезед тодорч чадсан түүнд 2007 онд Ювентус, Милан, Интернационале, Рома болон Портсмут багуудаас санал тавьж, Премьер лигт тоглохыг илүүд үзжээ. Мунтари 2007 оны наймдугаар сарын 11-нд Дерби Каунтитай анхны тоглолтоо, 2007 оны есдүгээр сарын 29-нд Редингэд анхны гоолоо оруулж байв. Тухайн улиралд Портсмут лигт наймдугаарт бичигдэж, харин Английн цомыг өргөжээ. 2008 оны зун Интерт элсэж, наймдугаар сарын 30-нд Сампдоритай анхны тоглолтоо, арваннэгдүгээр сарын 22-нд Ювентуст анхны гоол оруулсан байна.
2011 оны нэгдүгээр сарын 29-нд английн Сандерлендтэй улирал өндөрлөтөл зээлийн гэрээ байгуулав. Мунтари зээлийн гэрээгээ дуусангуут 2012 Оны нэгдүгээр сарын 31-нд Милан багтай гэрээлжээ.
Шигшээ
2002 онд Ганын шигшээд анхлан багтсан. 2004 оны олимп, 2006 болон 2010 оны ДАШТ-д тус тус оролцов.
Холбоос
Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Ганачууд
Пунцагийн Шагдарсүрэн
Пунцагийн Шагдарсүрэн (* 1918 оны аравдугаар сарын 29-нд Төв аймгийн Баян-Өнжүүл сум, хуучнаар Баянбараат сум; † 2019 оны долоодугаар сарын 3-нд Улаанбаатарт ) нь Монгол Ардын Хувьсгалт Намын улс төрч бөгөөд дипломат төлөөлөгч байснаас гадна 1958 оноос 1963 оныг хүртэл БНМАУ-ын Гадаад Явдлын Яамны сайдаар ажиллаж байв.
Намтар
Шагдарсүрэн 1930-1936 онд бага, дунд сургууль, 1936-1937 онд “Монгол Тээх”-д данс хөтлөгч, 1937-1939 онд Цэргийн Ерөнхий сургууль, 1939 онд Тамсагийн 6-р дивизийн 17-р морьт хорооны штабын дарга, 1939-1948 онд Ерөнхий сайд Х.Чойбалсангийн тусгай хэрэг эрхлэгч, нарийн бичгийн дарга, Дотоод хэрэг эрхэлсэн туслагч, 1948-1953 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын Москва хотын Олон Улсын харилцааны дээд сургуулийг Олон улсын харилцааны мэргэжлээр төгссөн байна.
1953-1955 онд Гадаад явдлын яамны Европын хэлтсийн эрхлэгчийн орлогч, Протоколын /Ёслолын/ хэлтсийн эрхлэгч,
1955-1956 онд Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улсад элчин сайд, мөн түүнчлэн 1956-1958 онд Энэтхэг улсад Элчин сайдаар ажиллажээ. 1958 онд тэрбээр буцаж монголдоо ирээд Монгол Улсын ерөнхий сайд Юмжаагийн Цэдэнбалын засгийн газарт Сономын Аварзэдийн халааг авч, Гадаад Явдлын Яамны сайдын албыг хашив. 1963 онд тэрээр сайдын албаа Мангалын Дүгэрсүрэнд хүлээлгэн өгсөн байна.
1963-1971 онд МАХН-ын Төв хорооны Гадаад харилцааны хэлтсийн эрхлэгч, 1971-1974 онд Бүгд Найрамдах Унгар Ард Улсад, 1974-1978 онд Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман Улсад, 1978-1981 онд Холбооны Бүгд Найрамдах Социалист Югослав Улсад, 1981-1982 онд Бүгд Найрамдах Ардчилсан Афганистан Улсад, 1982-1986 онд Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсад суугаа Онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайдын алба хашсан байна.
Шагнал
П.Шагдарсүрэн нь 1939 оны халхын голын дайн, 1945 оны эх орны чөлөөлөх дайнуудад оролцож байсныг үнэлэн 2014 онд түүнд Монгол улсын баатар цол, мөн түүнчлэн төрийн албанд олон жил ажилласаныг нь үнэлэн «Төрийн албаны тэргүүний ажилтан» цол, тэмдгийг 2017 онд тус тус хүртээжээ.
Эшлэл
Ангилал:Монголын гадаад хэргийн сайд Ангилал:Афганистан дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Зүүн Герман дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Унгар дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Югослав дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Умард Солонгос дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Энэтхэг дэх Монголын элчин сайд Ангилал:Монголын элчин сайд Ангилал:Монгол улсын баатар Ангилал:Монгол Улсын Төрийн албаны тэргүүний ажилтан Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн Ангилал:Төвийнхөн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1918 онд төрсөн Ангилал:2019 онд өнгөрсөн
Кофи Аннан
Кофи Атта Аннан (англи-Kofi Atta Annan, * 1938 оны 4 сарын 8-нд Кумаси, Алтан Эрэг; † 2018 оны 8 сарын 18-нд Берн, Швейцар)нь НҮБ-ын 7 дахь ерөнхий нарийн бичгийн даргаар 1997 оны 1 сараас 2006 оны арванхоёрдугаар сарыг дуустал ажилласан, Гана улсын дипломат юм.
Намтар
Тэрээр Гана улсын Кумаси хотноо 1938 онд төржээ. 1954 - 1957 онуудад Кэйп Коустод Христосын шашны Методист урсгалын шашны сургууль болох Мфантсипим сургуульд суржээ. 1958 онд Кумаси Шинжлэх Ухаан Технологийн Коллежийн эдийн засгийн ухааны салбарт элсэн орсон. Форд сангийн тэтгэлгээр АНУ-ын Миннесота мужийн Сэйнт Пол хотын Макалестер коллежийн эдийн засгийн тэнхимд шилжин суралцаж, 1961 онд төгссөн. 1961 - 1962 онд Швейцар улсын Олон Улс Судлалын Хүрээлэн (IUHEI)-д суралцав. 1962 онд Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагад төсөв хариуцсан ажилтанаар ажиллаж, 1971 - 1972 онд АНУ-ын Массачусетс Технологийн Их Сургууль, Слон Сургуулийг дүүргэж бизнес удирдлагын магистр (MBA) зэрэг хүртсэн. 1974 - 1976 онд Гана улсын Аялал Жуулчлалын Агентлагийн даргаар ажилласан.
1987 - 1990 онд НҮБ-ын Хүний нөөцийн бодлого, аюулгүй байдал хариуцсан нарийн бичгийн даргаар, 1990 - 1992 онд НҮБ-ын Бодлого төлөвлөлт, Төсөв санхүү, Хяналт хариуцсан нарийн бичгийн даргаар, 1993 - 1995 онуудад НҮБ-ын Энхтайвны үйл ажиллагаа хариуцсан нарийн бичгийн даргаар тус тус ажиллав.
Энэ хугацаанд Иракийн дайн, Руандагийн иргэний дайн зэргийг зохицуулах үйлст амжилттай хүчин зүтгэж иржээ.
1995 оны 11 сараас 1996 оны 3 сард хуучин Югославын асуудал хариуцсан тусгай төлөөлөгчөөр томилогдож, Босни ба Херцеговиныг НҮБ-ын Энхийг сахиулах хүчний оронд Умард Атлантын Эвслээр удирдуулсан олон улсын энхийг сахиулах хүчний хяналтад шилжүүлэх ажиллагааг удирдан зохион байгуулсан.
НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга
Тэрээр 1997 оны 1 сарын 1-нд НҮБ-ын ажилтнуудын дотроос сонгогдсон анхны НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга болж үүрэгт ажилдаа орсон юм.
Цунами
Газар хөдлөлт, галт уулын идэвхижилт, хөрсний гулсалт, томоохон хэмжээний солир унах, цөмийн бөмбөгийн туршилтаар үүсэх энергийн нөлөөгөөр далай, тэнгисийн усны асар том давалгаа үүсэхийг цунами гэж нэрлэнэ. Цунами нь япон гаралтай үг юм.
Кофи Аннан
НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга
2001 онд энхийг сахиулах үйлст оруулсан хувь нэмрээ үнэлүүлж, НҮБ-тэй хамтдаа Нобелийн энхтайвны шагнал хүртсэн.
Цунами
Ихээхэн хохирол учруулсан цунамигийн жишээ бол 2004 оны Энэтхэгийн далайн газар хөдлөлтөөр үүссэн цунами юм. Ойролцоогоор 300,000 хүн нас барсны 168,000 нь Индонезийн иргэд байсан. Далайн давалгааны өндөр 33 метрт хүрч, Индонез, Тайланд, Малайз, Бангладеш, Энэтхэг, Шри Ланка, Мальдив зэрэг хоорондоо хэдэн мянган км алслагдсан орнууд нэрвэгдсэн байна. Уг цунами нь Африкийн зүүн эргийн Сомали, Кени, Танзани төдийгүй, газар хөдлөлтийн эпицентрээс 13,000 км хол орших Мексикийн эрэгт (давалгааны өндөр 2.6 метр гэж тэмдэглэгдсэн) хүрсэн байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Газар хөдлөлт Ангилал:Галт уул судлал Ангилал:Урсгал ба давалгаа Ангилал:Үерүүд Ангилал:Япон хэлц
Кофи Аннан
НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга
2006 оны 12 сард НҮБ-ын ЕНБД-ын хувьд тавьсан сүүлчийн илтгэлдээ АНУ-ын бодлогыг шүүмжилсэн.
Тэрээр 2003 онд АНУ тэргүүтэй эвслийн орнууд Ирак руу цөмрөн орохыг эсэргүүцэж, хөндлөнгөөс оролцох ямар ч үндэслэл байхгүй гэж мэдэгдэж байжээ.
2004 онд тэрээр Киприйн мөргөлдөөнийг эцэслэн шийдвэрлэх төлөвлөгөөг санал болгосон ч уг төлөвлөгөө батлагдаагүй.
2006 оны арванхоёрдугаар сарын 31-нд түүний оронд Бан Ги Мун НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалд сольсон.
Кофи Аннан нь тус байгууллагын түүхэн дэх хамгийн шилдэг Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нарын нэг гэдгээрээ алдартай. Түүний хүчин чармайлтын ачаар НҮБ-ын олон улсын тавцанд гүйцэтгэх үүрэг нэмэгдэж, дэлхий дахинд номлол, үйл ажиллагаа амжилттай явагдаж байжээ.
НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Кофи Анан 2002 онд Монгол улс ад айлчилж байсан.
НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичнгийн даргын албан тушаалын дараа
Аннан 2018 оны 8-р сарын 18-нд 80 насандаа Швейцарийн Берн хотод өвчний улмаас таалал төгсөв. Тэрээр нас барах хүртлээ Женевийн ойролцоо хэдэн жил амьдарсан. 2018 оны 9-р сарын 13-нд НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргыг эх оронд нь Гана улсын нийслэл Аккра хотод оршуулжээ.
Гэр бүл
Тэрээр эхнэр болох швед үндэстэй, өмгөөлөгч мэргэжилтэй Нане Мариа Аннантайгаа 3 хүүхэдтэйгээ амьдарч байсан.
Өмнө нь Тити Алакиятай гэрлэж байгаад салсан.
Эзэмшсэн хэл
Англи хэл, Франц хэл, Кру хэл, Акан болон африкийн бусад хэлүүд.
9 сарын 4
9 сарын 4 нь Григорийн тооллын жилийн 247 дахь (өндөр жил бол 248 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 118 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0904 #04
Малкольм Төрнбулл
Малкольм Блай Төрнбулл (Malcolm Bligh Turnbull, 1954 оны 10 сарын 24 төрсөн) нь Австралийн ерөнхий сайд юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Австралийн ерөнхий сайд Ангилал:Австралийн сайд Ангилал:Австралийн намын дарга Ангилал:Австралийн парламентын гишүүн Ангилал:Австралийн Либерал Намын гишүүн Ангилал:Австраличууд Ангилал:1954 онд төрсөн
Небраска
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Хакан Шюкюр
Хакан Шюкюр (Hakan Şükür, 1971 оны 9 сарын 1-нд төрсөн) нь хөлбөмбөгийн ихэнх замналаа Галатасарай багт өнгөрүүлсэн Туркийн хөлбөмбөгчин юм. Туркийн Супер лигийн Gol Kralı (гоолын хаан буюу мэргэн бууч) цолыг гурван удаа хүртсэн Шюкюр нь Сакаря мужийн Адапарази хотод мэндэлжээ. Галатасарай багт 1992 онд ирсэн бөгөөд тэр жилээ анх шигшээ багтаа багтжээ. Шюкюр Туркийг төлөөлөн 112 тоглолтод оролцож, 51 гоол оруулсан бөгөөд улсынхаа мэргэн бууч тэрээр өөрийн улсын шигшээ багтаа хамгийн олон гоол оруулсан хөлбөмбөгчдийн жагсаалтад дэлхийд 19-рт бичигддэг байна. Орчин үеийн шилдэг довтлогчдын нэг Шюкюр тоглож байсан клубүүддээ нийт 383 гоол оруулснаас гадна 2002 онд хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний түүхэнд хамгийн хурдан гоолыг оруулсан юм.
Эшлэл
Ангилал:1971 онд төрсөн Ангилал:Туркийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Туркууд
Цэрэндоржийн Санчир
Монголын эзэнт гүрний байлдан дагууллаас дэлхийд тархан суурьшсан Монголчууд болон Монгол соёлын дурсгалуудаа судлан дотоодын мөргөлдөөнтэй, хаалттай хоригтой улс орнуудад хээрийн судалгаа, зураг авалтаар ажиллаж устах аюулд буй Монгол соёлын дурсгалууд, элэг нэгт Монголчуудаа сурвалжлан түүх, соёл, угсаатан судлал, дуу дүрс бичлэгийн баримтат бүтээлүүд туурвиж буй Монгол судлаач.
Монголчуудын байлдан дагууллын үр дүнд хүн төрөлхтний соёл, шинжлэх ухаан, уран барилга, хот байгуулалт, төрт ёс, хууль цаазад оруулсан шинэчлэл, нээлтүүдийг дуу, дүрс бичлэгийн баримтат өвд баринтаглан мэргэжлийн гэрэл зураг, дүрс бичлэгийн баялаг сан хөмрөг бүтээж буй Соёл судлаач.
Сүүлийн арав гаруй жилийн хугацаанд Иран, Ирак, Афганистан, Туркменистан, Узбекистан, Казахстан, Кыргызстан, БНХАУ, ОХУ, Турк, Энэтхэг зэрэг 50 гаруй улс орны 600 гаруй хот суурин бүс нутагт судалгаа, зураг авалтаар ажиллаж 22 дугаар бүхий телевизийн баримтат цуврал, 6 төрлийн ном хэвлэл, орон нутагт болон олон улсад 19 удаагийн үзэсгэлэн толилуулсан Аялан судлаач.
1999 оноос арьсан эдлэлийн TASAM CRAFT урлан байгуулан ажиллаж урлангийн ашгаараа дээр дурдсан хээрийн судалгаа, зураг авалтуудаа санхүүжүүлэн, шинжлэх ухаан танин мэдэхүйн бүтээлээ олон нийтийн хүртээл болгож байгаа Монгол түүх, соёлын түүчээ.
“Төр засгийн даалгавар, аливаа нэгэн ашиг сонирхол, нөлөө шаардлагаар бус зөвхөн зүрх сэтгэлийнхээ дуудлагаар, монгол хүний халуун сэтгэлээр судлан сурвалжилж, түүх соёлын судалгааг зузаатгаж, соён гэгээрүүлж, иргэнийхээ үүргийг нэр төртэйгөөр биелүүлж яваа эгэл жирийн судлаач.., Монголын түүхийн эвдрэл бутралын маш том гашуун сургамж, тэр сургамжийг тээж яваа хүмүүс бол дэлхийн дайдад тархан суурьшсан монгол ахан дүүс маань билээ. Нэгэн өвөг дээдсийн улбаа хойчис, үсэрсэн цус, тасарсан мах болсон тэд маань даяар Монголын ариун голомтыг сахин суугаа биднийгээ харуулдан чих тавьж, цай идээнийхээ дээжийг өргөн ерөөж суудаг өр өвтгөм харуусал, зовлон жаргал, ерөөл нулимс дундуур биеэрээ туулж, халуун сэтгэлдээ тээж яваа ТАСАМ-ын дайчин эмэгтэй судлаач” хэмээн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Халмтаагийн Баттулга 2017 оны 12 сарын 8-ны өдөр Монгол Улсын Төрийн Соёрхол хүртээсэн.
Ц.Санчир эдүгээ “Эзэнт гүрний нэвтэрхий толь”, “Эзэнт гүрний соёрхолт өв” төслүүдийг удирдан ажиллаж байна. Монголын эзэнт гүрний баримтат сурвалжийн мөрөөр дэлхийн дөч гаруй улсад арав гаруй жилийн хугацаанд хийсэн хээрийн судалгаа, зураг авалтын үр дүнд мэргэжлийн гэрэл зурагт буулган баримтжуулж, орчин үеийн медиа арга хэлбэртэй уялдуулан туурвиж буй эдгээр бүтээлүүд нь Монголчуудын арвин баялаг өв уламжлал, дэлхийн түүхэнд бүтээсэн соёл, шинжлэх ухаан, төр нийгмийн нээлт шинэчлэлүүдийн талаар бүрэн цогц мэдээллийг кирил үсэг, монгол бичиг, англи хэлнээ буулган олон улсын стандартыг хангасан агуулга, ач холбогдол, зохиомж, хэвлэлийн технологийн өндөр төвшинд хүргэсэн анхны бүтээл болох юм.
“Монголын төлөөх зүрх бүхэнд”
''Монгол бичиг, кирил үсэг, англи хэлнээ. Хэмжээ В5, Нүүр 200, өнгө +4''
Өмнөх үг ШУА-ын Ерөнхийлөгч, академич Б.Энхтүвшин: Монголын түүх соёлд шинэ хуудсыг нэмсэн дорвитой бүтээл.
Монголын эзэнт гүрний байлдан дагууллын үед их хаадын зарлигаар эзэлсэн нутгаа сахин даяар тархан суурьшсан Монголчуудын уламжлан ирсэн угсаатны онцлог, зан заншил, хувцас зүүсгэл, хэл бичиг, ахуй байдлаа хэрхэн хадгалан үлдэж байгаа талаар болон монголын түүхтэй холбоотой дурсгалт газар, соёлын дурсгалуудыг хээрийн судалгаа, зураг авалтын шатанд авсан гэрэл зургуудын дээж 500 гаруй мэргэжлийн зургийг монгол бичиг, кирил үсэг, англи хэлнээ тайлбарлан толилуулсан бүтээл. (GRAND BOOK үндэсний арга хэмжээний ТҮҮХ-НИЙГМИЙН ШИЛДЭГ БҮТЭЭЛ.)
“Жахангүшейн замаар” аян замын тэмдэглэл
Хэмжээ В5, нүүр 232, өнгө +4
Өмнөх үг Монгол Улсын Төрийн Соёрхолт, Хөдөлмөрийн баатар, Ардын уран зохиолч Л.Түдэв: Тасарсныг залгахын гавьяа, Танихгүйг таницуулахын буян.
Ертөнцийг байлдан дагуулагч буюу “Жахангүшейн замаар” Монголын эзэнт гүрний Юань улс, Зүчийн улс, Цагаадайн улс, Алтан орд улс, Төмөрийн улс, Ил хаадын хязгаар дахь Монголчууд болон Монгол түүх соёлын дурсгалууд бүхий өнөөгийн дотоодын мөргөлдөөнтэй, хаалттай хоригтой бүс нутгийг зорьсон он жилүүд, туулсан замын тухай 7 бүлэг бүхий 88 тэмдэглэл, хавсралт, зохиогчийн авсан 170 гаруй гэрэл зураг бүхий аян замын тэмдэглэл (МСЭ-ийн "Ган үзэгтэн" шагналт, 2012)
“Үүц задлах цагаар” нийтлэл, ярилцлагын түүвэр
Хэмжээ В5, нүүр 208, Монгол, буриад, англи, орос, герман хэлнээ
Өмнөх үг Монголын Сэтгүүлчдийн Эвлэлийн Ерөнхийлөгч Б.Галаарид: Ц.Санчир Монголын сэтгүүлзүйд орон зайгаа бий болгож чадлаа.
Тархан суурьшсан Монголчуудын гарал суурьшлын түүх, ёс заншил, угсаатны онцлог, аж байдал болон хаалттай гэгдэх улс орнуудад байгаа Монгол соёлын дурсгалуудын тухай монгол судлаач, соёл судлаач Ц.Санчир үндэсний болон олон улсын хэвлэлд өгсөн 200 гаруй нийтлэл, ярилцлагын түүвэр сэтгүүлзүйн төрлийн бүтээл. (МСЭ-ийн "Ган үзэгтэн" шагналт, 2012)
“Өлзийт хааны ордон” гэрэл зургийн ном
Монгол бичиг, кирил үсгээр, хэмжээ В5, өнгө +4, нүүр 192
Хүн төрөлхтний соёлын өв “Өлзийт хааны ордон”-ы тухай 7 бүлэг, 230 гаруй мэргэжлийн гэрэл зургаар толилуулсан ном.
ТАСАМ, 2009 оноос Монголын эзэнт Гүрний баруун жигүүр Ил Хант Улс буюу өнөөгийн Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улсад хэдэн хэдэн удаагийн судалгаа, зураг авалтаар ажиллаж авсан гэрэл зураг болон судалгааны тайлбараас бүрдсэн нэг сэдэвт бүтээл. Монголын эзэнт гүрний соёлын дурсгалууд онцгойлон дэлхийн уран барилгын түүхэнд Монголчуудын хийсэн нээлт, шинэчлэлийн томоохон жишээ болох “Өлзийт хааны ордон”-ы тухай түүх соёл, шинжлэх ухаан танин мэдэхүй, хот байгуулалт, уран барилгын сэдэвчилсэн ном. (Монголын Архитекторуудын Эвлэл ийн шагналт, 2013)
ТАСАМ Монгол судлалын сэтгүүл
Монгол, Англи хэлнээ, хэмжээ А4, Өнгө +4, 2011 он
"Монголын төлөөх зүрх бүхэнд" Бүтээлийн дээжис 4 боть
Монгол бичиг, англи хэл, кирил үсгээр, хэмжээ В5, өнгө +4, Хх+60, 2019
Найраглал