cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юмжаагийн Цэдэнбал
Цэдэнбал даргын санаачилгаар баригдсан томоохон бүтээн байгуулалтууд
Социализмын жилүүдэд Монголын байгалийн баялаг, алт зэс, уран, молибден, мал сүрэг ямар ч татваргүй, бараг үнэгүй зөвлөлт рүү /орос/ гарч байв. Монголын эдийн засаг сул дорой байлаа. Ард түмний амьдралын түвшингийн хувьд нэг хүнд ногдох ДНБ дөнгөж 350 доллар байсан нь африкийн ядуу орнуудын түвшинд байлаа.
= Амьдралын сүүлийн жилүүд = 1984 оны 8 сард хөгшрөлт, оюуны доройтол гэх зэрэг шалтагаар Цэдэнбалыг тэтгэвэрт нь гаргаж, МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар Жамбын Батмөнх сонгогдсон. Ю.Цэдэнбалыг Зөвлөлтийн Улсыг Аюулаас Хамгаалах Хороо /КГБ/ монголын удирдагчаар томилж байсан бол түүнийг албан тушаалаас нь зайлуулах ажиллагааг мөн л зөвлөлтийн КГБ зохион байгуулсан хэмээн зарим судлаачид үздэг. Ю.Цэдэнбал нас барах хүртлээ Москвад бараг гэрийн хорионд амьдарч байсан. Ю.Цэдэнбал Монголдоо очих талаар ЗХУКН-ын Төв Хороо, Москва дахь Монголын Элчин сайдын яаманд удаа дараа хүсэлт гаргаж байсан боловч хэн ч түүний хүсэлтийг хүлээж аваагүй юм. Ю.Цэдэнбал 1991 онд Москвад нас барахад шарилыг нь Улаанбаатарт авчирч, Алтан өлгийд оршуулжээ. Цэдэнбалын оршуулах ажиллагаанд түүний гэргий А.Филатова оролцохоор Москвагаас Улаанбаатарт ирээд байхад нь монголын прокурорын байгууллага түүнээс байцаалт авахыг оролдож байжээ.Энэ нь монголын хууль хяналтын байгууллага ёс зүй байхгүй, тухайн үед коммунист хандлагаасаа салаагүй байсан гэдгийг харуулж байгаа юм. Ю.Цэдэнбалыг нас барсных нь дараа Улаанбаатар хотод Улсын Драмын Эрдмийн Театрын өмнөх талбайг Ю.Цэдэнбалын нэрэмжит болгож, хөшөөг нь босгожээ. Мөн Улаанбаатар хотын Эрэл дунд сургуулийн өмнөх талбай, Увс аймгийн Улаангом хотын төв талбай, төрсөн сум болох Давст суманд тус тус хөшөөг нь босгожээ.
2016 оны 9-р сарын 21-ний Засгийн газрын хуралдааны шийдвэрээр Уулын баяжуулах Эрдэнэт үйлдвэрийг түүний нэрэмжит болгожээ.
= Гэр бүл =
= Цол, шагнал = БНМАУ-ын шагналууд Гадны улс орнуудаас авсан шагналууд
Эшлэл
Ангилал:БНМАУ-ын төрийн тэргүүн Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга Ангилал:Сайд нарын зөвлөлийн дарга Ангилал:АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга Ангилал:БНМАУ-ын сангийн сайд Ангилал:Монголын маршал Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:Монгол улсын баатар Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Ард Түмний Найрамдлын Од шагналтан Ангилал:Георгий Димитровын одон шагналтан Ангилал:Карл Марксын одон шагналтан Ангилал:Кутузовын одон шагналтан Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Хосе Марти одон шагналтан Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Югославын Иx-Од одон шагналтан Ангилал:XX зууны манлай Ангилал:Эрхүүгийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Дөрвөд ястан Ангилал:Давстын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1916 онд төрсөн Ангилал:1991 онд өнгөрсөн
Таая Бэн аймаг
(«амар тайван», вьетнамаар Tỉnh Thái Bình - дэн-таая-бэн, тинх-таибинх, оросоор провинция Тхайбинь, хятадаар 太平省 - тай-пинг-шэнг, солонгосоор 타이빈성 - тайбинь-сон) — Вьетнам улсын аймаг (дэн). 1570.0 км² газар нутагт нь 2011 онд 1,786,000 хүн амьдарч байсан. Дотроо 1 хот (тань), 7 сум (хюэнь) болон хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Вьетнамын аймаг
Дион Уэйтерс
Гадны холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Кливленд Кавальерс багийн тоглогч Ангилал:Оклахома Сити Тандер багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Эзэн Хаан Эн-Юү
Эзэн Хаан Эн-Юү (円融天皇, 959 оны 4 сарын 12 - 991 оны 3 сарын 1) нь Японы уламжлалт тооллоор тус улсын 64 дэх эзэн хаан юм. 969 - 984 онд хаан суужээ. Жинхэнэ нэр нь Морихира (守平).
Эшлэл
Ангилал:Японы эзэн хаан Ангилал:Хэйан эрин Ангилал:959 онд төрсөн Ангилал:991 онд өнгөрсөн
Ён Эке
Ён Виктор Эке (John Wicktor Eke, 1886 оны 3 сарын 12 - 1964 оны 6 сарын 11) нь Шведийн хөнгөн атлетикч, 1912 оны Стокхольмын олимпын алтан медальтай тамирчин юм.
Стокхольмын олимп
Эке 1912 оны олимпод 10.000 метрийн гүйлт, кросс гүйлтийн багийн болон хувийн төрөлд өрсөлдсөн билээ. Тэрээр хувийн төрөлд Финландын Ханнес Колемайнен, Шведийн Хяльмар Андерссон нарын дараа 3-т орж, хүрэл медаль хүртсэн бөгөөд мөнөөх Андерссон болон Иосеф Теренсторм нартай хамтдаа багийн төрөлд хурд сорьж алтан медалийн эзэн болжээ. Мөн 10000 метрийн гүйлтийн шигшээ уралдаанд шалгарсан боловч гараанд гараагүй аж.
Ангилал:Задгай талбайн гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:Шведийн задгай талбайн гүйгч Ангилал:Шведийн холын зайн гүйгч Ангилал:Шведийн олимпын аварга Ангилал:Шведийн олимпын оролцогч Ангилал:1912 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Шведүүд Ангилал:1886 онд төрсөн Ангилал:1964 онд өнгөрсөн
Шилэн кабель
Шилэн мяндас буюу англи хэлэнд (Optical fiber) нь уян байдалтай олон салаа утаснууд ба энэ нь шил буюу (silica) болон хуванцараар хийгдсэн хэмжээний хувьд диаметр нь хүний үснээс үл ялиг өргөн байдаг утас юм. Шилэн утасыг бид нэг үзүүрээс нөгөө үзүүрт гэрэл дамжуулах чадварын ашиглаж хэрэглэдэг ба ихэвчлэн шилэн кабель болгон ашигладаг. Үүний шалтгаан нь шилэн кабель нь хол зайд өндөр хурдаар их хэмжээний мэдээллийг дамжуулах боломжыг энгийн кабельнаас илүүтэйгээр олгодог. Шилэн утас нь яагаад төмөр утаснаас илүү байдаг гол шалтгаан нь хол зайд сигнал дамжуулахад төмөр утсыг бодвол сигналаа бага алддаг ба электрон магнетик нөлөөнд орох нь бага байдгын дээр үүнээс гадна төмөр кабель маш олон асуудлуудыг гаргадаг. Шилэн утас нь мөн гэрэлтүүлгэд ашиглаж, бөөнөөр нь багцалж дүрс гаргах мөн жижиг зүйлсийн дүрс гаргаж авч болдог. Жижиг дүрсийг гаргаж авахын тулд шилэн утсанд дуран хийж болдог. Мөн шилэн утаст мэдрэгч болон шилэн утаст лазер болгон ашигладаг. Шилэн утас нь дотроо гэрэл дамжуулагч гол үүнийг тойрсон өнгөлгөөт дамжуулагч материал байх ба энэ нь гэрлийн хугарал бага үүсгэдэг. Гэрэл нь голоос гадагш чиглэлтэй цацардаг ба шилэн утас нь цацарлыг чиглүүлэгч болж өгдөг. Шилэн утас нь тархалтын олон хэлбэрээр дэмжигддэг. Үүний нэг нь хөндлөн горим бөгөөд үүнийг олон горимт шилэн утас гэдэг. Энэ нь ерөнхийдөө өргөн диаметрт голтой шилэн утас бөгөөд ихэвчлэн ойрын зайд их хэмжээний мэдээллийг өндөр хурдаар дамжуулахад ашиглагдана. Жишээ: Албан газар, сургуулийн кампус, гэх мэт. Нөгөө хэлбэр нь нэг горимт шилэн утас юм. Үүнийг харилцаа холбооны салбарт ашигладаг ба ихэвчлэн 1000м урт тохиолдолд ашигладаг.
Шилэн кабелийн харилцаа холбоон дахь гол анхаарах зүйл нь шилэн кабелийн өргөтгөл холболтын ажил ба 2 кабелийг холбохдоо алдааг хамгийн бага гаргах ёстой. Шилэн кабелийг уртасгаж холбоход цахилгааны утас болон энгийн кабелийг бодвол илүү цогц байхыг шаарддаг. Учир нь кабелийг холбохдоо болгоомжтойгоор шалбалж, голуудын тэнхлэгийг маш зөв тааруулж нийлүүлнэ. Нийлүүлэх урт хугацааны аргууд нь механик байдлаар болон фушион байдлаар нийлүүлдэг. Механик байдал нь ихэвчлэн энгийн нөхцөлд ашиглагддаг ба механик нийлүүлэгчээр нийлүүлдэг. Харин фушион нийлүүлэх арга нь хоёр утсыг нийлүүлэн хайлуулж нийлүүлдэг. Түр зуурын нийлүүлэх арга байх ба үүнд зориулалтын шилэн кабель холбогч ашигладаг. Үүний шинжлэх ухааны талын инженерчлэл, дизайны болон хэрэглээны талын асуудлуудыг хэлэлцэхийг Fiber optics гэнэ.
Ангилал:Лазерын техник Ангилал:Кабель утасны төрөл
Сандра Көппэн
Сандра Көппэн (Sandra Köppen, 1975 оны 5 сарын 15-нд Потсдамд төрсөн) нь Германы жүдоч.
Тэрээр мөн сүмо бөхөөр 2005 оны дэлхийн наадамд түрүүлж, алтан медаль хүртэж байв.
Адам Смит
Адам Смит (англи. Adam Smith: 1723 оны 6 сарын 16-нд Керколди, Шотланд; † 1790 оны 7 сарын 17-нд Эдинбург) нь эдийн засгийн онолыг анх томьёолсон шотландын эдийн засгийн ухааны судлаач юм. Сонгодог улс төрийн эдийн засгийн ухааны үндэслэгч гэж үздэг. Идэр залуудаа Оксфордын Их Сургуульд суралцаж 1751-ээс 1764 онуудад Глазго хотод их сургуульд гүн ухааны профессороор ажиллаж байхдаа ёс суртахууны мэдрэмжийн онол хэмээх ном гаргаж нэр хүнд олж авчээ. Гэхдээ 1776 онд хэвлэгдэн гарсан «Ард түмнүүдийн баялагийн мөн чанар, шалтгааны тухай судлагаа» ном нь түүнийг дэлхий даяар цуурайтуулж түүнийг үлдсэн амьдралдаа баян тансаг нэр төртэй өнгөрөөх боломж олгожээ. Амьдралдаа ганц ч удаа эхнэр авалгүй, мөн хүүхэдгүй байсаар 1790 онд насан эцэслэжээ.
Залуу нас
Адам Смит Глазгоугийн их сургуульд суралцаж байхдаа Шотландын сэргэн мандалтын үеийн нэгэн том төлөөлөгч буюу "гэгээрэл", ёс суртахууны философич Францис Хүтчесоноор хичээл заалгаж байжээ. Мөн Оксфордын их сургуульд элсэн суралцаж онцгой чадвараараа гайхагдан, шагшигдаж байсан гэдэг.
Ард түмнүүдийн баялгийн мөн чанар, шалтгааны тухай судлагаа номондоо буруу ташаа баримталсаар байсан эдийн засгийн ойлголтуудыг зөв болгон тайлбарласан юм. Жишээ нь улс орны хувьд алтны нөөцийг маш чухал гэж үздэх эдийн засгийн механик онол үндсээрээ буруу гэдгийг шүүмжлэв. түүнчлэн хуримтлалын гол эх сурвалж нь газар гэж үздэг физиократуудыг буруутгаж газар биш оронд нь хөдөлмөр л баялагийн эх сурвалж болохыг онцлон тэмдэглэжээ. Хөдөлмөрийг хуваарласны үр дүнд үйлдвэрлэлийг эрс нэмэгдүүлж болохыг зааж аж үйлдвэрийн хөгжлийг зогсоож байгаа засгийн газрын бодлогыг маш ихээр шүүмжилж байлаа. Гаднаас нь харахад эмх замбараагүй мэт санагдах чөлөөт зах зээл нь нийгмийн зүгээс шаардаж байгаа, нийгэмд зайлшгүй хэрэгтэй байгаа бараануудыг гарцаагүй үйлдвэрлэхийг шаарддааг өөрөө рөөийгөө зохицуулдаг механизм юм гэсэн үзэл санаа энэхүү алдарт бүтээлийн гол сүнс нь юм.
Хүн бүр ашиг хонжоо олох гэж тэмцэнэ, гэхдээ үл үзэгдэгч гар түүнийг сэтгэлд нь ч ороогүй зорилгод хөтөлнө. Хүн бүр хувийн явцуу зорилгодоо хүрэхийн төлөө хүсэх явцдаа нийгмийн ашиг сонирхолд үйлчилнэ.
Түүхэн өв
А. Смит урд үеийнхээ эдийн засагчдын сургаалийг хол ахиулсан эдийн засгийн цогц тогтолцоог бий болгосон юм. Түүний залгамжлагч Томас Мальтус, Дэвид Рекардо зэрэг алдарт эдийн засагчид түүнийг эдийн засгийн онолыг гол санааг нь хөндөхгүйгээр цааш нь хөгжүүлж өнөөдөр Сонгодог эдийн засаг гэж нэрлэдэг бүтэцтэй болгосон билээ. Биснес худалдаанд төрийн оролцоог багасгах, татварыг бууруулах, чөлөөт худалдааг дэмжих тухай А. Смитийн үзэл бодол засгийн газрын бодлогод бүхэл бүтэн XIX зууны турш шийдвэрлэх нөлөө үзүүлж байжээ. Уг нөлөө нь өнөөдөр ч хэвээрээ байгаа.
Үзэл баримтлал
Смитийн үзэснээр нийгэм, эдийн засгийн динамик онолын гол хүч, хамгийн чухал цэг нь хөдөлмөрийн хуваарь хрмррж байлаа. Нэг хүнд ноогдох орлого өссөнөөр, дэлхийн эдийн засгийг улам илүү чинээлэг болгодог. Хөдөлмөр, капиталийн хэрэглээний бүтээмжийг сайжруулж, шинэ бүтээгдхүүний үйлдвэрлэл, шинэ бүтээгдхүүний тухай санааг төрүүлдэг.
Хөдөлмөрийн хуваарийг тэрээр адийн засгийн хөгжил, дэвшил гэдэгтэй бараг ижил тайлбарлаж байв. хөдөлмөрийн хуваарийг илүү гүнзгий авч үзэхийн тулд зах зээл өсөн тэлж байх ёстой хэмээв. Үүний тулд чөлөөт худалдааг үндсэн уриагаа болгон чөлөөт худалдаанд саад болж байгаа саад бэрхшээлийг халах. Дараа нь найдвартай тээврийн зам харилцааг бүтээн байгуулах. Үүнийг хамгаалах, арчилж улам тордож байх нь улсын (төрийн) нэг чухал үүрэг байх ёстой гэж үзэв.
Үндэстнүүдийн баялаг
Үйлдвэрлэл ба баялгийн хуваарилалтын тухай яриа урт түүхтэй хэдий ч орчин үеийн утгаар нь эдийн засгийн онолыг голдуу 1776 онд Адам Смитийн “Үндэстнүүдийн баялаг” номыг хэвлэгдсэнээс хойш авч үздэг. Сонгодог эдийн засагчдын эцэг нь английн эрдэмтэн Адам Смит юм. А.Смит өөрийн энэхүү бүтээлдээ чөлөөт зах зээлийн гол гол зарчмуудыг дэвшүүлсэн нь төрийн зохицуулалт бүхий өнөө үед ч чухал хэвээр байгаа билээ. Уг бүтээлд хөдөлмөрийн хуваарь, мөнгөний үүсэл, хэрэглээний тухай, хөдөлмөрийн хөлс, хөрөнгөд ногдох ашгийн тухай, газрын рент болон капитал, түүний хуримтлал, хэрэглээний мөн чанарын тухай авч үзсэн байна.
Ёс суртахууны мэдрэмжийн онол
Адам Смитийн хамгийн анхны ажил болох "Ёс суртахууны мэдрэмжийн онол" (англи. The Theory of Moral Sentiments) номоо 1759 онд хэвлэсэн. Тэрээр уг бүтээлдээ насан эцэслэх хүртлээ өргөн хүрээтэй засварууд хийсээр байсан билээ. Уг бүтээлийн нь Смитийн хамгийн нөлөө бүхий бүтээл болсон юм.
Альфред Сислей
thumb|200px|right|Альфред Сислей thumb|200px|right|Альфред Сислей ([[Пьер Огюст Ренуар|Ренуарын бүтээл)]] thumb|200px|right|Альфред Сислейгийн гэр бүлийн хөргийг түүний дотны анд [[Пьер Огюст Ренуар|Огюст Ренуар зуржээ.]]
Альфред Сислей (Alfred Sisley, 1839 оны 10 сарын 30 - 1899 оны 1 сарын 29) нь Францад төрсөн Английн зураач.
Тэрээр Парист төрж өсөн, амьдралынхаа ихэнх хэсгийг Францад өнгөрөөсөн боловч Их Британийн иргэн юм. Түүний аав нь торгоны бизнесмен, ээж нь урлаг, уран зурагт хайртай, урлаг, хөгжмийн талаар өргөн мэдлэгтэй, өндөр боловсролтой сэхээтэн бүсгүй байв.
Түүний бүтээлүүдийн ихэнх нь Парис орчмын байгалийг сэдэвлэсэн, амгалан тайван байдлыг дүрсэлсэн байдаг бөгөөд импрессионист урсгалын тод төлөөлөгч билээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын уран зураач Ангилал:Английн уран зураач Ангилал:Импрессионизмын уран зураач Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1839 онд төрсөн Ангилал:1899 онд өнгөрсөн
Грег Стимсма
Грегори "Грег" Стимсма (Gregory "Greg" Stiemsma; 1985 оны есдүгээр сарын 29-нд Висконсин мужийн Рэндольф хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Торонто Рэпторс» багт төвийн байрлалд тоглодог. Тэрээр Дани гаралтай.
Замнал
Стимсма 2008 оны драфтад оролцсон ч хараахан сонгогдож чадаагүй ба наймдугаар сардаа Туркийн «Ояк Рено» багтай гэрээ байгуулжээ. 2009 оны хоёрдугаар сард Өмнөд Солонгосын «Сөүл СК Найтс» багт элссэн ч гараалалгүй байсаар наймдугаар сарын 11-нд НБА-гийн хөгжлийн лигийн «Су Фолс Скайфорст» багтаж байв.
2014 оны есдүгээр сарын 4-нд «Торонто Рэпторстой» нэгдсэн.
Гадны холбоос
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Бостон Селтикс багийн тоглогч Ангилал:Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч Ангилал:Нью-Орлеан Пеликанс багийн тоглогч Ангилал:Торонто Рэпторс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
.ml
.ml — Цахим сүлжээнд Мали улсыг илтгэх латин үсгийн домэйн нэр.
Ангилал:Улс орны домэйн нэрс
Дулаан (Хайши)
Дулаан — Хятад улсын Хөхнуур мужийн Монгол Төвөд хоёр үндэстэн өөртөө засах Хайши тойргийн харъяат шянь буюу хошуу.
Зураг
Ангилал:Хөхнуурын суурин Ангилал:Хятадын хошуу ба тойрог
1975 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
1975 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн нь 1975 оны 10 сарын 23-наас 25-нд Австрийн Вена хотноо зохиогдсон, 9 дэх удаагийн жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн юм.
Медалийн хүснэгт
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Вэн Фүк
(«зол жаргал», вьетнамаар Tỉnh Vĩnh Phúc - дэн-вэн-фүк, тинх-винх-пхүк, оросоор провинция Виньфук, хятадаар 永福省 - юнг-фү-шэнг, солонгосоор 빈푹성 - пиньбүк-сон) — Вьетнам улсын аймаг (дэн). 1236.5 км² нутагт нь 2011 онд 1,014,600 хүн амьдарч байсан. Дотроо 1 хот (тань), 1 балгас (ти), 7 сум (хюэнь)-нд хуваагддаг.
Хотын соёлын төв
Герман дахь хотуудын соёлын төвүүд:
Ангилал:Арга хэмжээний байгууламж Ангилал:Барилга байгууламжийн жагсаалт
Эндрю Байнам
Эндрю Ли Байнам (Andrew Lee Bynum, 1987 оны аравдугаар сарын 27-нд Нью-Жерси мужийн Плейнсборо хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд сүүлд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны «Индиана Пэйсерс» багт тоглож байв.
Замнал
2005 оны драфтаар арваар Лос Анжелес Лэйкерс багт сонгогджээ. 2005—2012 оны хооронд Лэйкерс багт тоглож байхдаа Байнам 2009, 2010 оны НБА-гийн аваргаар шалгарч байсан бөгөөд 2012 оны Бүх оддын тоглолтонд оролцсон. Лэйкерст Дуайт Ховард ирсэнтэй холбоотойгоор 2012 оны наймдугаар сарын 10-нд Байнам Филадельфия Севенти Сиксерс багтай гэрээ байгуулж байв. Харин одоогийн багтайгаа 2013 оны долоодугаар сарын 19-нд 24.79 сая долларын хоёр жилийн гэрээг байгуулжээ.
2014 оны нэгдүгээр сарын 7-нд Чикаго Буллз багт довтлогч Луол Денгийн оронд очсон.
Гадны холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:Лос-Анжелес Лейкерс багийн тоглогч Ангилал:Филадельфи Севенти Сиксерс багийн тоглогч Ангилал:Кливленд Кавальерс багийн тоглогч Ангилал:Индиана Пэйсерс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
Лхагвадоржийн Ариунаа
Лхагвадоржийн Ариунаа (1966 оны 08 дүгээр сарын 01-нд төрсөн. Эдийн засагч, инженер мэргэжилтэй. Монголын менежментийн холбооны гишүүн. 1984-1990 онд Одоогийн Екатеринбург хотын Уралын Их сургууль төгссөн. 1990-1995 онд Төрийн өмчит Дулааны 4-р цахилгаан станцид цахилгааны инженер. 1995-1997 онд Төрийн захиргаа, удирдлагын хөгжлийн институт бизнесийн удирдлагын магистр. 1997-2000 онд Удирдлагын академийн эдийн засгийн тэнхимийн багш. 2000-2001 онд ХБНГУ-ын Потсдамын Их сургуулийн Төрийн удирдлагын магистр. 2005-2010 онд Эдийн засгийн ухааны доктор. 2010 оноос одоог хүртэл Эдийн засгийн тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж байна. Орос, Англи, Герман хэлтэй.
Даваагийн Лхагвадорж
Даваагийн Лхагвадорж нь Булган аймгийн Могод суманд 1942 онд төрсөн. 1967 онд хуучнаар Зөвлөлт холбоот улсын Свердловск хотын Уралын политехникийн дээд сургуульд металлургийн инженерын мэргэжил эзэмшсэн. Тэрээр 1976 онд гэр бүлийн хамт ТЭУУҮЯ-ны шийдвэрээр “Эрдэнэт” үйлдвэрийн ерөнхий механикийн хэлтэст ахлах мэргэжилтнээр томилогдон ирж, үйлдвэрийн ашиглалтын өмнөх үеийн ҮЭ-ийн нэгдсэн хорооны даргын албыг хашиж байв. 1978 онд Эрдэнэт үйлдвэр ашиглалтанд орсноор тус үйлдвэрийн Засвар, механикийн заводын намын үүрийн нарийн бичгийн дарга, Ерөнхий инженерийн хөдөлмөр хамгаалал, аюулгүй ажиллагаа эрхэлсэн орлогч, Засварын үйлдвэр, техникийн хэлтсийн дарга зэрэг ажлыг 28 жил тасралтгүй гүйцэтгэж байв. “Эрдэнэт” үйлдвэрт ажилласан хөдөлмөрийг өндрөөр үнэлж төр засгаас “Алтан гадас одон”, Ардын хувьсгалын ойн медалиуд, ЗХУ-ын “Хөдөлмөрийн алдар” медаль, бүх холбоотны ҮЭ болон “Ленины комсомол”-ын байгууллагын шагнал, Монголын ҮЭ, ХЗЭ-ийн хорооны шагналуудаар удаа дараа шагнагдаж байв. Д.Лхагвадорж нь Булган аймгийн Хантай сумын Суурин овогт Сэрдамбын Санжаагийн гурав дахь охин С.Мягмартай гэр бүл болж 5 хүүхэд өсгөж хүмүүжүүлсэн. С.Мягмар нь 1968 онд ЗХУ-ын Киев хотын хөнгөн үйлдвэрийн дээд сургуулийг арьс шир, ангийн үсний технологич химич мэргэжлээр төгсжээ. С.Мягмар нь “Эрдэнэт” үйлдвэрийн химийн төв лабораторын химич, инженерээр хориод жил ажиллахдаа хэсгийн инженер, Шинжилгээний хэсгийн дарга, Химийн төв лабораторын дарга зэрэг албан тушаалыг хашиж байжээ.
Бага нас
Л.Ариунаа 1966 оны наймдугаар сарын 01-нд Улаанбаатар хотод төрсөн. Таван хүүхэдтэй айлын ууган охин. Гэр орны ажилд тусалж, дүү нараа харахын зэрэгцээ хичээл номондоо шамдан онц сурдаг байв. Мөн Ангийн бүлгийн дарга байсан ба Ном унших, математикийн хичээлд маш их дур сонирхолтой ангийн тэргүүний сурагч, тоо, физикийн олимпиадуудад байнга амжилт үзүүлэн 1,2-р байранд шалгардаг байжээ. Түүний аав Лхагвадорж нь Эрдэнэтийн анхдагчдийн нэг байсны адил Л.Ариунаа Эрдэнэт хотын 1-р арван жилийн анхдагч төгсөгчдийн нэг болж, дунд сургуулиа онц дүнтэй дүүргэсэн Эрдэнэт хотын унаган охин юм.
Боловсрол
Л.Ариунаа “Эрдэнэт” хотын нэгдүгээр 10 жилийн сургуулийг 1984 онд онц дүнтэй төгсөөд ОХУ-ын Уралын Холбооны их сургуулийг Цахилгааны инженер мэргэжлээр 1990 онд дүүргэсэн. 1995 -1997 онд Төрийн захиргаа, удирдлагын хөгжлийн институтэд Бизнесийн удирдлагын магистрын зэрэг хамгаалсан. Улмаар 1997 оноос Төрийн захиргаа, удирдлагын хөгжлийн институтийн эдийн засгийн тэнхимийн багш болсон. 2000 – 2001 онд ХБНГУ-ын Подстамын Их сургуульд Төрийн удирдлагын магистрын зэрэг хамгаалан 2005 – 2010 онд ХБНГУ-ын Подстамын Их сургуульд Эдийн засгийн ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ.
Эрхэлсэн ажил
1990-1995 онуудад ажил амьдралын гараагаа дулааны 4-р цахилгаан станцид цахилгааны инженер, 1997 оноос одоог хүртэл Удирдлагын академид багш, ахлах багш, Эдийн засгийн тэнхимийн эрхлэгч зэрэг ажлыг эрхэлж байна. Энэ хугацаанд буюу 2005 онд Швед улсын Уппсалагийн их сургуульд зочин судлаач, 2007 онд НҮБ-ын хөгжлийн хөтөлбөр, Орон нутгийн засаглалын дэмжих хөтөлбөрт дотоодын зөвлөх, 2008, 2010 онуудад Вашингтон хотын Төсөв ба бодлогын тэргүүлэх чиглэлийн төв, Олон улсын төсвийн судалгааны төсөлд шинжээч, 2005-2010 онд Герман улсын Потсдамын их сургуульд профессорын туслах судлаач, 2010 онд Англи улсын зөвлөх фирм “Oxford Analytica” Ази Номхон далайн зах зээлийн шинжилгээний төсөлд судлаач, 2011 онд Щвейцарын хөгжлийн агентлаг Зүүн Азийн хэлтэс, Засаглалыг дэмжих төвлөрлийг сааруулах төсөлд санхүүгийн шинжээч, 2012-2015 онд Засаглалыг дэмжих төвлөрлийг сааруулах хөтөлбөрт дотоодын зөвлөх, 2013 онд Япон улсын Квансей Гакуин их сургуулийн Бизнесийн сургуульд Зочин профессор, 2013 онд Дэлхийн банк, "Төвлөрөл саарсан нөхцөлд үйлчилгээ хүргэх хариуцлага" төсөлд дотоодын зөвлөх, 2015 онд Щвейцарын хөгжлийн агентлаг, Засаглалыг дэмжих төвлөрлийг сааруулах хөтөлбөрт төсвийн тэнцвэржүүлэлтийн асуудлаар зөвлөх, 2016 оноос Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газар, Щвейцарын хөгжлийн агентлаг “Төвлөрөлийг сааруулах бодлогын дэмжлэг” төсөлд дотоодын зөвлөхөөр ажиллаж байна.
Бак Жяан аймаг
thumb|Вьетнам орон дахь Бак Жяан аймаг («мөрний умард», вьетнамаар Tỉnh Bắc Giang - дэн-бак-жяан, тинх-бак-жианг, оросоор провинция Бакзянг, хятадаар 北江省 - бэй-жианг-шэнг, солонгосоор 박장성 - пакжан-сон) — Вьетнам улсын аймаг (динь). 3844.0 км² нутагт нь 2011 онд 1,574,300 хүн амьдарч байсан. Дотроо 1 хот (тань), 9 сум (хюэнь)-нд хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Вьетнамын аймаг
Дыре-Дауа
Дыре-Дауа (ድሬዳዋ, Dire Dawa, Дире Дава) — Этиоп улсын хоёрдугаар их хот. 27 түмэн хүнтэй.
Компьютерын дагалдах төхөөрөмж
Компьютерын дагалдах төхөөрөмж буюу Peripheral нь компьютерт холбогддог хэрнээ зайлшгүй байх ёстой биш төхөөрөмжийг хэлнэ. Компьютерын боломжийг нэмэгдүүлдэг ч цөм архитектурийн хэсэг биш.
Гурван төрөлтэй:
Мэкэле
Мэкэле (መቐለ, መቀሌ, Mek'ele) — Этиоп улсын гуравдугаар их хот. 27 түмэн хүнтэй.
Ангилал:Этиопын хот
Интранет
Ангилал:Интернэт хэрэглээ Ангилал:Компьютерын сүлжээнүүд Ангилал:Эдийн засгийн информатик Ангилал:Сүлжээний төрөл
Stargate SG-1
Stargate SG-1 нь Канадын телесериал юм. Зохиогчид Брэд Райт, Жонатан Гласснер, эхний анги нь 1997 оны 7 сарын 27-нд дэлгэцнээ гарсан. Metro-Goldwyn-Mayer-ийн бүтээл.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал Ангилал:Канадын телевизийн цуврал Ангилал:1990-ээд оны телевизийн цуврал кино Ангилал:2000-аад оны телевизийн цуврал кино
Stargate Atlantis
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал Ангилал:Канадын телевизийн цуврал Ангилал:2000-аад оны телевизийн цуврал кино
Stargate Universe
Stargate Universe нь Канадын телесериал юм. Зохиогчид Брэд Райт, Роберт С. Купер, эхний анги нь 2009 оны 10 сарын 2-нд дэлгэцнээ гарсан. Metro-Goldwyn-Mayer-ийн бүтээл.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал Ангилал:Канадын телевизийн цуврал Ангилал:2000-аад оны телевизийн цуврал кино Ангилал:2010-аад оны телевизийн цуврал кино
Laser mouse
Ангилал:Маус (компьютер)
Лувр
thumb|right|Төвдөө [[Луврын шилэн пирамид|шилэн пирамидтай Лувр, 2010]] Лувр (Musée du Louvre) - Дэлхийн хамгий том бөгөөд хамгийн алдартай урлагийн музейнүүдийн нэг юм. Францын нийслэл Парис хотын төвд Сена мөрний баруун эрэгт Риволи гудамжинд байрладаг түүхэн бахархалт газруудын нэг юм. Луврын музей нь хамгийн олон жуулчид зочилсон музей бөгөөд 2018 онд нийт 10 сая гаруй хүмүүс зочилж дээд амжилт тогтоож байжээ.
Тус музей нь анх 13-р зууны сүүлчээр Филипп II-ийн үед баригдсан Луврын ордонд байрладаг. Музей доор дундад зууны үеийн Луврын цайзын үлдэгдэл одоо ч хадаглагдаж байдаг.
Мүзэйн түүх
Луврын музей байгуулж хааны цуглуулгын шилдэг бүтээлүүдийг дэлгэн үзүүлэх санаа "Францын хувьсгал"-аас өмнө гарч байжээ. 1792 онд музейг нээх шийдвэр гарч, түүний анхны эрхлэгчээр Юбе́р Робе́р (фр. Hubert Robert 1733-1808) томилогдсон бөгөөд тэр даруй ирээдүйн үзэсгэлэнг нээх ажил эхэлсэн ажээ. 1793 оны 8 дугаар сарын 10-нд "Францын хувьсгал"-ын дараа музейг анх удаа олон нийтэд 537 зураг дэлгэн нээжээ. Анхны эзэнт гүрний үед Наполеоны музей гэж нэрлэгддэг байсан ажээ.
Лувр байгуулагдсаны эхэн үед Франциск I (Италийн уран зураг) болон Людовик XIV (хамгийн том худалдан авалт нь банкир Эверард Жабахын 200 зураг) хаад нарын цуглуулгаас сангаа бүрдүүлж байжээ. Музей байгуулагдсанаас хойш хааны цуглуулга яг 2500 зурагнаас бүрдсэн байв. Францын уран баримлын музей (musée des Monuments français) болон хувьсгалын үеэр олон тооны эд хөрөнгийг хурааж авсны дараа асар олон тооны барималууд цугларсан ажээ.
Өдгөө балар эртнээс 19-р зууныг хүртэлх үеийн 35,000 гаруй үзмэрийн 380,000 эд зүйлс хадгалагддаг. Үүнд гол төлөв уран баримал, уран зураг болон бусад дүрслэх урлагийн бүтээл, эртний судлалын олдворууд байна. Өдөртөө 15,000, жилдээ 8,500,000 үзэгчтэй байдгаас 66% нь гадаадын жуулчид байдаг ажээ.
Мөн үзэх
1911 оны наймдугаар сарын 22-нд Луврт хадгалагдаж байсан Леонардо да Винчи гийн "Мона Лиза"-г хулгайлсан байна. 1914 оны эхээр Мона Лизагийн хулгайч Италийн Винченцо Перуджиа анхны Мона Лизаг худалдахыг зарлав. Худалдааны тухай цуглуулагч цагдаад мэдэгджээ. Удалгүй баривчлагдсан зургийн хулгайч Леонардо хожим нь түүний санаа эх оронч байсан тул Мона Лизаг эх орон Италид нь буцааж өгөхийг хүсч байгаагаа мэдэгдэж байжээ. Дахин зургаан сарын турш "Жоконда"-г Италийн музейд дэлгэн үзүүлсний дараа тусгай өндөр хамгаалалтын арга хэмжээ аван Лувр руу буцаасан байна.
Мөн тус музейд "Милос арлын Афродита" буюу "Милосын Венера" /Милос арлын Сугар/ (фран. La Vénus de Milo, грек. Αφροδίτη της Μήλου) хэмээх МЭӨ 130-100 оны хооронд бүтээсэн 2 метр өндөртэй алдартай эртний уран баримал хадаглагдаж байдаг байна. Эртний грекууд Афродита бурхан гэдэг, ромчууд Венера гэж нэрэлдэг байжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын археологийн цуглуулга Ангилал:Парисын урлагийн музей Ангилал:Египет судлалын музей
Александар Коларов
Александар Коларов (Александар Коларов, 1985 оны арваннэгдүгээр сарын 10-нд төрсөн) — Сербийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Интер болон Сербийн шигээд тоглодог.
Товч замнал
2010 оны долоодугаар сарын 24-нд Манчестер Сити 16 сая фунт стерлингийн гэрээгээр түүнийг эгнээндээ элсүүлсэн билээ.
Холбоос
Ангилал:Сербийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Сербийн олимпын оролцогч Ангилал:Чукарички багийн тоглогч Ангилал:ОФК Београд багийн тоглогч Ангилал:Лацио багийн тоглогч Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Сербичүүд Ангилал:1985 онд төрсөн
Назрет
Назрет (ናዝሬት, Adama) — Этиопын дөрөвдүгээр их хот. 26 түмэн хүнтэй.
Ангилал:Этиопын хот
Пёньяны тулалдаан
Пёньяны тулалдаан (平壌の戦い) нь Хятад-Японы анхдугаар дайны хүрээнд хуурай газар дээр явагдсан хоёр дахь том тулалдаан юм. 1894 оны 9 сарын 15-нд Солонгосын Пёньянд Мэйжигийн Япон болон Манж Чин гүрний хооронд болжээ.
Тулалдаан
Хятадын Бэйянгийн Армийн 13,000 - 15,000 орчим цэрэг бүхий хүч Пхеньянд 1894 оны 8 сарын 4-нд ирж, эртний хотын хана хэрмийг засварлаж, өөрсдийн хүний тоо, хамгаалалтдаа найдан суув.
Маршал Ямагата Аритомогийн удирдлага доорх Японы Эзэн Хааны Армийн 1-р бүлэглэлийн 10,000 цэрэг бүхий (цэргийн тоо баталгаатай бус) арми нь дэслэгч генерал Нозү Мичицүрагийн удирдсан 5-р дивиз (Хирошима), дэслэгч генерал Кацүра Тароогийн удирдсан 3-р дивиз (Нагоя)-ээс бүрдэж байв. Японы цэргийн хүч Чемульпо (одоогийн Инчон)-д 1894 оны 6 сарын 12-нд ямар ч эсэргүүцэлгүйгээр бууж чаджээ. 7 сарын 29-нд Сёнгхваны тулалдаанаар бага зэрэг урагшилж чадсан 1-р арми хойд зүг рүү Пёньяныг чиглэн маршлав. Ингэх замдаа Пусан, Вонсанд буусан десанттайгаа нийлж чаджээ.
Японы нэгдүгээр арми 1894 оны 9 сарын 15-нд Пёньян руу хэд хэдэн чиглэлээр давшилт хийв. Өглөөгүүр хэрэм бэхлэлтийг бага зэрэг л засварлаж амжаад байсан хотын хойд болон зүүн өмнөд булангаас шууд довтолгоо хийсэн. Хятадын хамгаалалт хүчтэй байсан ч гэнэтийн сөрөг цохилтын улмаас Хятадын тал харьцангуй их хохирол амсчээ. 16:30 гэхэд хамгаалалтын гаризон бууж өгч, цагаан туг мандуулсан байна. Гэхдээ ширүүн борооны улмаас хотыг бүхэлд нь эзэлж авахад хугацаа шаардагдсан бөгөөд харанхуй болсныг далимдуулан Хятадын цэргийн үлдэгдэл хотоос зугтаж, Ялу голын доод биед орших хилийн хот Вижу (одоогийн Хойд Солонгосын Уйжу тосгон)-д хүрсэн байна.
Хятадын тал 2000 хүнээ алдаж, 4000 орчим цэрэг шархадсан бол Япончууд дөнгөж 102 хүнээ алдаж, 433 хүн шархадсан бөгөөд 33 цэрэг сураггүй болсон аж.
Тулалдааны дараа
Пёньяны тулалдааны дараа Японы 1-р армийн захирагч маршал Ямагата эрүүл мэндийн байдлаас албан тушаалаа генерал Нозүд шилжүүлсэн байна. Нозүгийн захирч байсан 5-р дивизийг дэслэгч генерал Окү Ясүката захирах болов. Пёньяны тулалдаанд ялснаар Япончууд Ялу голын хойд эрэгт эсэргүүцэлгүйгээр хүрч чаджээ. Хятадууд (10 жилийн өмнө Орос-Японы дайны үеэр Оросуудад тохиолдсолонгосыг орхиж, Ялу голын хойд бие рүү ухарсан билээ.
Ном зүй
Ангилал:19-р зууны тулалдаан Ангилал:Хятад-Японы нэгдүгээр дайн Ангилал:Хятадын түүхэн дэх тулалдаан Ангилал:Японы түүхэн дэх тулалдаан Ангилал:19-р зууны Солонгосын түүх Ангилал:Пёньян Ангилал:1894 оны зөрчилдөөн
Монголын Хөлбөмбөгийн Холбоо
Монголын хөлбөмбөгийн холбоо (товч. МХБХ, англ. Mongolian Football Federation)– Монгол улсад хөлбөмбөгийн спортыг хөгжүүлэх, сурталчлан дэлгэрүүлэх үндсэн зорилго бүхий олон нийтийн байгууллага. Монголын хөлбөмбөгийн хөгжлийн бодлого төлөвлөгөөг боловсруулах, үндэсний хэмжээнд хөлбөмбөгийн төрөл бүрийн тэмцээн зохион байгуулж явуулах, улсын шигшээ багийг бүрдүүлэх, бэлтгэл сургуулилтыг нь хангах, материаллаг бааз бүрдүүлэх, сургалт зохион байгуулах, клубүүдийг дэмжих зэрэг олон талт үйл ажиллагаа эрхэлдэг. Анх 1959 оны 10 дугаар сарын нэгэнд үүсгэн байгуулагдсан. Улмаар 1997 онд шинээр зохион байгуулагдсан бөгөөд мөн ондоо Азийн хөлбөмбөгийн холбоо (AFF), 1998 онд Олон улсын хөлбөмбөгийн холбоонд (FIFA) гишүүнээр элсчээ. Мөн Зүүн Азийн хөлбөмбөгийн холбоонд (EAFF) 2002 онд элссэн. 2016 оны долдугаар сарын 14-ний байдлаарх ОУХБХ-ны чансаагаар Монголын хөлбөмбөгийн холбоо 202 дугаарт байна. ОУХБХ-нд элссэнээс хойших дундаж чансаа нь 186 (2016 оны байдлаар).
Хөлбөмбөг Монголд
1956 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дэргэдэх Биеийн тамир, спортын хэрэг эрхлэх хорооны даргаар Монголын цэрэг армийн нэрт зүтгэлтэн, дэслэгч генерал Ж.Лхагвасүрэн томилогдсон байна. Энэ оноос тус хорооны дэргэд Монгол улсын шигшээ багууд байгуулагдаж эхэлсэн бөгөөд хөлбөмбөгийн шигшээ багийг 15 хүний бүрэлдэхүүнтэй байгуулж, дасгалжуулагч, тамирчдыг цалин, хувцас хэрэглэлээр хангаж эхэлжээ. Улмаар 1959 оны 10 дугаар сард шигшээ багийн тамирчдын санаачлагаар Монголын хөлбөмбөгийн холбоо анх байгуулагдан дарга, нарийн бичгийн дарга, дасгалжуулагч-шүүгчдийн зөвлөл, хүүхэд-залуучууд, сурталчилгаа, техникийн комисс зэрэг бүрэлдэхүүнтэй ажиллаж эхэлсэн байна. Холбооны анхны тэргүүн нь Монголын хөлбөмбөгийн ууган багш-дасгалжуулагч Н.Лувсандорж байв. (Хожим Н.Лувсандоржийн нэрэмжит ахмад хөлбөмбөгчдийн тэмцээнийг 1999 оноос жил бүр зохиодог болсон нь одоо Хөлбөмбөгийн спорт сонирхогч, мастеруудын тэмцээн нэртэй болжээ). Эрхүүгийн Рабфак болон бусад сургуульд цэргийн ба энгийн мэргэжлээр, түүнчлэн биеийн тамирын багшийн мэргэжлээр суралцаж ирсэн Н.Лувсандорж /МХБХ-г үндэслэн байгуулагч, анхны дарга асан/, Аварзэд, Дүгэрсүрэн /ГЯЯ-ны сайд асан/, Доржбат, Чүлтэм, Гончигжамбаа, Сумхүү /УГЗ/, БХЯ-ны Бавуу, Жадамбаа нарын хүмүүс манайд хөлбөмбөг хөгжүүлэх суурийг тавилцсан байна.
Улаанбаатар хотын Нисэх бааз, Цэргийн Ерөнхий сургууль, Офицерийн сургууль, Дотоод Явдлын Яамны Төв сургууль, Баянтүмэн, Матадад байрлаж байсан цэргийн ангиуд, Аж үйлдвэрийн комбинат, Налайхын уурхайд ажиллаж байсан зөвлөлтийн мэргэжилтнүүд, тухайлбал, ДЯЯ-ны төв сургуулийн сургагч Рахимов, ЦЕС-ийн сургагч Полищук, Налайхын эмч Козлов зэрэг олон мэргэжилтэн хөлбөмбөгийн спортыг дэлгэрүүлэн хөгжүүлэхэд ихээхэн нөлөөлж, манай анхны хөлбөмбөгчдөд хөлбөмбөгийн цагаан толгойг зааж сургаж байжээ.
1958 онд Монгол улсын шигшээ баг хилийн чанадад анх удаа тоглов. Ингэхдээ БНХАУ-ын Бээжин, Тяньжин, Шанхай хотуудаар явж, 45 хоногийн бэлтгэл сургуулилт хийгээд, эдгээр хотуудын багтай долоон удаа тоглохдоо хоёр хожиж, нэг тэнцэн, дөрөв хожигдсон байна. Улмаар 1960 онд тухайн үеийн Бүгд Найрамдах Ардчилсан Вьетнам Улс буюу Хойд Вьетнамын нийслэл Ханой хотод болсон Азийн социалист орны хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бол дараагийн жилүүдэд нь ЗХУ, БНУАУ, БНАСАУ-ын багуудтай янз бүрийн түвшинд тоглож байжээ. Харин 1993 онд Монгол улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг дахин байгуулагдсанаар анхны тэмцээн болох Зүүн Азийн анхдугаар наадамд оролцов. Энэ тэмцээнд Монголын баг Макаогийн багийг 4:3-ын харьцаагаар хожсоноор олон улсын тэмцээн дэх анхны түүхэн ялалтаа авсан юм. Улмаар 1996 онд Монголын хөлбөмбөгийн үндэсний дээд лигийн анхны тэмцээн болж, удаах жил нь МХБХ шинээр байгуулагдан, Азийн хөлбөмбөгийн холбоо (AFF), улмаар Олон улсын хөлбөмбөгийн холбоонд (FIFA) элссэнээр Монголын хөлбөмбөгийн хөгжлийн шинэ үе эхэлжээ.
Түүх
1959 онд МХБХ байгуулагдахад анхны даргаар нь хөлбөмбөгийн ууган тамирчин, багш-дасгалжуулагч Н.Лувсандорж томилогджээ. Тэрбээр ЗХУ-аас уригдан ирсэн багш П.Севастьяновын хамтаар анхны шигшээ багийг байгуулалцаж, Монгол дахь хөлбөмбөгийн хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан төдийгүй бокс зэрэг бусад олон спортын тулгын чулууг тавихад идэвхийлэн зүтгэсэн хүн юм.
БТСУХ-ны дарга Ж.Лхагвасүрэнгийн тушаалаар байгуулагдсан хөлбөмбөгийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд, дасгалжуулагчаар ЗХУ-ын спортын гавъяат мастер Павел Александрович Севастъянов, орчуулагч, туслах дасгалжуулагчаар, тухайн үеийн нэрт тамирчин, багш Н.Лувсандорж, хаалгачаар Ч.Нэргүй /МУИС-ийн оюутан/, Ц.Чомбуу /МУИС-ийн оюутан/, тоглогчдоор, Ц.Сагар, Н.Дамдинжав /”Хөдөлмөр”/, Г.Шархүү /5-р сургууль, “Соёл” нийгэмлэг/, Б.Рэндоо /5-р сургууль/, Ж.Батсүх /МУИС, “Соёл”/, Л.Сандагдорж /3-р сургууль, “Соёл”/, Ж.Авгаанпунцаг /1-р сургууль, “Хоршоолол”/, М.Пүрэвжал /1-р сургууль, “Хоршоолол”/, Г.Банзрагч /3-р сургууль, “Соёл”/, В.Долгормаа /2-р сургууль, “Соёл”/, Ц.Бадрах /2-р сургууль, “Хөдөлмөр”/, Г.Билэгт /2-р сургууль, “Соёл”/, Ц.Дамбажанцан /”Хөдөлмөр”/ нарын тамирчид орсон байв.
Шинэ үе
1996 онд Монголын хөлбөмбөгийн үндэсний дээд лигийн анхны тэмцээн болж, удаах жил нь МХБХ шинээр байгуулагдав. 1997 оны хоёрдугаар сарын 14-нд болсон холбооны Анхдугаар их хурлын 114 төлөөлөгчийн олонхийн саналаар МХБХ-ны ерөнхийлөгчөөр, тухайн үеийн УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргал, ерөнхий нарийн бичгийн даргаар Б.Ганболдыг сонгожээ. 2010 оны 11 дүгээр сард холбооны III их хурал хуралдаж, ерөнхийлөгчөөр Б.Ганболдыг, ерөнхий нарийн бичгийн даргаар Д.Тэрбаатарыг сонгов. 2014 оны 10 дугаар сарын 15-нд Олон улсын хөлбөмбөгийн холбооны Ёс зүйн хороо МХБХ-ны ерөнхийлөгч Б.Ганболдыг авлигын хэрэгт холбоотой болохыг нь тогтоож, ОУХБХ-ны ёс зүйн дүрмийг зургаан үндэслэлээр зөрчсөн хэмээн үзээд, хөлбөмбөгтэй холбоотой аливаа үйл ажиллагаанд оролцох эрхийг нь таван жилийн хугацаагаар хассанаа зарлав. Мөн оны 10 дугаар сарын 21-нд холбооны Удирдах зөвлөл хуралдаж, ээлжит их хурал хуралдах хүртэл МХБХ-ны ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгчээр, тухайн үеийн дэд ерөнхийлөгч А.Ганбаатарыг томилжээ. Улмаар 2015 оны хоёрдугаар сарын 27-нд болсон IV их хурлаар А.Ганбаатарыг ерөнхийлөгчөөр, Олон улсын хэмжээний мастер Б.Буман-Учралыг дэд ерөнхийлөгчөөр сонгов.
Шинэчлэлийн үе
2015 онд сонгогдсон шинэ удирдлага Холбооны бодлого, үйл ажиллагаа, Монголын хөлбөмбөгийн хөгжлийг шинэ шатанд гаргах зорилт тавьж, харьцангуй өргөн хүрээнд шат дараалсан арга хэмжээг авч хэрэгжүүлж байна.
Санхүүжилт
1998 онд ОУХБХ-нд элссэнээсээ хойш тус холбоо дэлхийн хөлбөмбөгийн хамгийн том нэгдсэн бүтцийн гишүүнийхээ хувьд санхүүжилт авах эрхтэй болжээ. Улмаар 1999 онд тухайн үеийн удирдлагын боловсруулж өгсөн хүсэлтийг ОУХБХ үе шаттайгаар хүлээн авч үзээд анхны санхүүжилт болох 278 мянган доллар, мөн Азийн хөлбөмбөгийн холбооноос 18 мянган долларыг олгожээ. 2016 оны байдлаар тус хоёр холбооны шууд санхүүжилтийн хөтөлбөрийн хүрээнд жил тутам тус бүр 250 мянган долларын санхүүжилт хүлээн авч байна. Сүүлийн үед холбооны удирдлага хөлбөмбөгийн спортыг хөгжүүлэхэд, дэмжигч байгууллагуудын хандив тусламжийн оролцоог идэвхжүүлэх чиглэлээр шаргуу ажиллаж байгаа бөгөөд 2015 оны тавдугаар сард МХБХ “Арвайн үндэс” ХХКомпанитай дөрвөн жилийн хугацаанд хамтран ажиллах 500 сая төгрөгийн гэрээнд гарын үсэг зурснаар тус компани холбооны албан ёсны түншээр ажиллах болжээ.
Гишүүн клубүүд
2016 оны байдлаар Монголын хөлбөмбөгийн холбоонд хөлбөмбөгийн 24 клуб нэгдээд байна. Үүнд:
Гадаад харилцаа
ОУХБХ-ны гишүүний хувьд уг байгууллагын үзэл санаа, үнэт зүйлс, тогтсон стандартыг Монголд нэвтрүүлэх, хэрэгжүүлэх, түгээн дэлгэрүүлэхийг чиг шугамаа болгон ажиллахын хамт гишүүн орнууддаа хэрэгжүүлдэг төсөл хөтөлбөрт дэс дараатайгаар хамрагдаж, зохих тусламж дэмжлэгийг авсаар иржээ. ОУХБХ-ны шууд бус санхүүжилтийн хөтөлбөрийн хүрээнд 2002 оноос хойш Монгол улсад зургаан удаа хэрэгжүүлсэн “Goal” төслийн үр дүнд Улаанбаатар хотод, олон улсын стандартад нийцсэн, хиймэл зүлэг бүхий анхны ногоон талбай, улмаар тамирчдын хувцас солих өрөө, сургалтын танхим бүхий хөлбөмбөгийн техникийн төв буюу холбооны ажлын байр, 800 хүний суудалтай футзалын ордон, 5000 хүний суудалтай хөлбөмбөгийн цэнгэлдэх хүрээлэн ашиглалтанд оржээ. Холбоо анх ОУХБХ-нд элссэний дараагаас ажилтнуудаа “Futuro” төслийн сургалтад хамруулж эхэлсэн бөгөөд үүнээс хойш шүүгч, дасгалжуулагч нарыг янз бүрийн түвшний сургалт семинарт байнга хамруулсны дүнд 2016 оны долдугаар сард Гуамд болсон Зүүн Азийн АШТ-ий урьдчилсан шатны тоглолтод Монголын шүүгчид (Б.Хаш-Эрдэнэ, Э.Ариунболд нар) түүхэндээ анх удаа олон улсын тэмцээнийг шүүсэн байна. Холбооны урилгаар 2003 оны есдүгээр сард тухайн үеийн ОУХБХ-ны ерөнхийлөгч Йозеф Блаттер, Азийн хөлбөмбөгийн холбооны ерөнхийлөгч Мохаммад Бин Хаммам Аль Абдулла нар Монголд айлчилсан бол, 2013 онд Европын хөлбөмбөгийн холбоо (UEFA)-ны ерөнхийлөгч Мишэль Платини мөн айлчилжээ. 2016 оны наймдугаар сард Зүүн Азийн ХБХ-ны гүйцэтгэх хорооны 50 дахь удаагийн хурлыг МХБХ анх удаа хүлээн авав. Холбооны ерөнхийлөгч А.Ганбаатар нь 2015 оны есдүгээр сард Зүүн Азийн ХБХ-ны Гүйцэтгэх хорооны гишүүнээр сонгогдсон юм.
Орон нутагт
Тус холбоо Монгол улсын 21 аймагт салбартай. ОУХБХ-той хамтран хэрэгжүүлж буй “Урт хугацааны стратеги төлөвлөгөө 2012-2022”-ын нэг хэсэг болох “Хөлбөмбөгийн хөгжлийг хөдөө орон нутагт” хөтөлбөрийг 2013 оноос хэрэгжүүлсэн. 2008 оноос хойш болж байсан “Аймгуудын цом” тэмцээнийг дээрх хөтөлбөрийн хүрээнд 21 аймгийн аварга шалгаруулах “Үндэсний цом” тэмцээн болгон өөрчилж, үүний өмнө аймаг бүрийг хөлбөмбөгийн багтай болгожээ. Монгол улсын ерөнхийлөгчийн ивээл дор зохион явуулж буй энэ тэмцээний шагналын санг 2016 оноос 30 сая төгрөгт хүргэж, шөвгийн найман багийг мөнгөн шагналтай болгосон байна. Анх найм хүрэхгүй баг ордог байсан энэ тэмцээнд 2016 онд (Сүхбаатар аймагт болсон) 16 аймгийн баг оролцсон. Холбооны одоогийн ерөнхийлөгчийн мөрийн хөтөлбөрт туссаны дагуу 2015 оноос аймгуудын хөлбөмбөгийн холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга нарт сар бүр тогтмол урамшуулал олгодог болжээ.
Дээд шагнал
Байгууллагын дээд шагнал болох “Алтан бөмбөг”-ийг 2011 онд бий болгосон боловч тэр жилээ олгоод дараагийн жилүүдэд нь олголгүй тасалдаад байсан нь 2015 онд сэргэжээ. Дараах долоон төрөлд шалгаруулж олгодог. Үүнд: МХБХ-ны гишүүн байгууллагаар харъяалалтай, тухайн оны тэмцээн уралдаанд амжилттай оролцсон, шударга тоглолтын зарчмыг мөрдсөн гэсэн шалгуур үзүүлэлттэйгээр оны шилдгүүдийг шалгаруулдаг. ОУХБХ-ны "Алтан бөмбөг" шагналд нэр дэвшигчид гишүүн улсын шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагч, багийн ахлагч, хөлбөмбөгийн спортоор дагнасан спортын сэтгүүлчид санал өгдөг уламжлалтай. Энэхүү жишгийн дагуу МХБХ-ны "Алтан бөмбөг" шагналын эзний төлөө "Хүрхрээ" үндэсний дээд лигийн есөн клубын ахлах дасгалжуулагч, ахлагч, Монголын спортын сэтгүүлчдийн холбооны гишүүн, Монголын хөлбөмбөгийн тухай нийтлэл, нэвтрүүлэг туурвидаг 14 сэтгүүлч, нийт 52 хүн санал өгөх эрхтэй.
Солилцоо наймааны цонх
Олон улсын жишгийн дагуу тамирчдын солилцоо наймааны цонхыг 2010 оноос ажиллуулж, жилд хоёр удаа нээж хааж байна. Үндэсний лигт гадаадын легионер тоглогчид сүүлийн 10 шахам жилд тасралтгүй тоглож байгаа бөгөөд уг лигийн 10 багийн нэгээс бусдад нь Япон, ОХУ, Итали, Канад, Англи, Тринидад ба Тобаго, Нигери, Серби зэрэг улсаас нийт 22 тамирчин тоглож буй. 2016 оны наймдугаар сард "Дэрэн" клубын 18 настай хагас хамгаалагч Г.Гантогтох "Улаанбаатар сити" клубт гурван сая төгрөгөөр шилжсэн нь дотоодын тоглогчдын хувьд одоогоор тодорхой болсон наймаануудаас хамгийн үнэтэйд тооцогдож байна. 2016 онд тоглогчдын бүртгэл, шилжилт хөдөлгөөнийг системчлэх зорилго бүхий "FIFA TMS" сургалтыг явуулснаар бүртгэл, шилжилт хөдөлгөөнийг хариуцсан албан тушаалтан (TMS manager) шинээр бий болж, уг асуудлыг ОУХБХ-ны стандартаар зохион байгуулдаг болжээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:Азийн хөлбөмбөгийн холбоо Ангилал:1959 онд байгуулагдсан
Гондэр
Гондэр (ጎንደር, Gondar) — Этиопын 25 түмэн хүнтэй хот.
Ангилал:Этиопын хот
Эрдэнэбүрэн сум
Эрдэнэбүрэн нь Ховд аймгийн сум юм.
Засаг захиргааны 5 багт (Шураг, Намарзан, Хонгио, Баянгол, Хар-Ус) хуваагдана.
Түүх
14-р зууны эхээр Эсэн хааны ач хамаг тайш цорос аймгийн доторх өөрийн албатыг таслан авч өөлд хэмээн нэрийджээ эл үеэс өөлд гэх болж ууган хөвүүн Борнагаль цоросоос өөрийн албатыг таслан Дөрвөд хэмээн нэрийджээ. өөлдүүд нь дөрвөн ойрадын нэгэн томоохон аймаг бөгөөд ойрадын бусад ойрадуудын хамт зүүнгарын хаант улсыг байгуулахад идэвхлэн оролцож галдан бошигт хааны манжийн эсрэг тэмцэлд мөн идэвхийлэн оролцжээ.
Цорос хэмээх нэр “цорго” хэмээх үгээс гаралтай гэж үздэг. Цорос овгийг Улиндай бадан тайш гэгчээс үүссэн гэдэг домог буй. XV зууны эхэн үеэс Дөрвөн Ойрадын дотор Цорос овгийн ноёдын эрх нөлөө ихссэнээр тэдний захирч байсан аймгийг Цорос хэмээн нэрлэх болсон бололтой. Дөрвөн Ойрадын холбоог гурвантаа байгуулагдсан гэж үздэг бөгөөд Цорос аймаг гурвууланд нь оролцож байжээ. Цорос аймаг XVI зууны үеэс Или мөрний хөндийд нутаглажээ. 1671 онд Цоросын Галдан бошгот хаан Зүүнгарын хаант улсыг байгуулав. Зүүнгарын хаант улс гэж нэрлэгдсэн учир нь, XVII зууны үед ойрадууд баруун, зүүн 2 гарт хуваагдаж байсны зүүн гарт нь багтаж явсан Цоросын ноёд хүчирхэгжин, бусдыгаа өөрийн эрхшээлд оруулаад, өөрсдийн багтсан гарын (зүүн гарын) нэрээр хаант улсаа нэрлэсэнд оршино. Цорос овгийн ноёд зөвхөн Цорос төдийгүй Дөрвөд, Баяд аймгийг захирч байв. Тиймээс Манжийн эрхшээлийн үеийн Дөрвөдийн 2 чуулганы ноёд тайж нар, бас Сайн ноён аймагт хавсаргасан Өөлдийн 2 хошуу, түүнчлэн Хөх нуурын Цоросын 2 хошууны ноёд тайж нар Цорос овогтой байжээ Дөрвөн Ойрадыг бүрдүүлэгч нэгэн аймаг бөгөөд Монгол улс, БНХАУ-д бөөнөөр оршин суудаг монгол угсаатны бүлэг. Ойрадын түүхэн сурвалжийг үндсэлбэл Эсэн хааны ач Хамаг тайш XV зууны 80-аад оны сүүлчээр Цоросын дотроос албат таслан аваад, түүнийгээ Өөлд гэжээ.
Улсын бага хурлын 1931 оны 2 дугаар сарын 7-ны өдрийн 5 дугаар тогтоолоор байгуулагджээ.
Гол горхи
Цамбагарав уулын баруун хэсгээс эх авсан Хонгор өлөнгийн гол, Сухайт хайрханаас эх авсан Баруун гол хоёр нийлж Хонгион гол болж 90 гаруй км урсдаг. Урт булгийн Хүрэнгийн ар гол, Асгат, Салбангийн эхнээс эх авсан Шурагийн гол 110 км үргэлжилнэ.
Ховд гол нь Шижигтийн хавцалаас бор модны арлын адаг Гахайтын бэлчир хүртэл сумын зүүн хил дагуу 60-аад км үргэлжилдэг.
Ашигт малтмал
Боржин чулуу, чулуун нүүрс, гантиг, гялтагануур, шохойн чулуу, баргилт, болор, жонш, алт, хаш, оюу, төмрийн хүдэр, зэс молбиден, өнгө бүрийн шороон будаг зэрэг ашигт малтмал бий.
Амьтны аймаг
Аргаль, янгир, ирвэс, шилүүс, үнэг, чоно, хярс, мануул, хүрэн үен, алтайн хар тарвага, суусар, туулай зэрэг ан амьтан элбэгтэй. Ховд голын дагуу хун, галуу, нугас, дэглий зэрэг усны шувууд ирж зусдаг ба өндөр уулсаар ёл, тас, бүргэд, харцага, шонхор, хойлог, ахууна, хон хэрээ, ятуу, улаан хошуут элбэг бол говь талаар тоодог, хэрээ, элээ, шаазгай, хулан жороо, болжмор, тагтаа, ойд алтан гургуул, хөхөө, тоншуул, шар шувуу зэрэг олон төрлийн шувуудтай. Ховд голын сав дагуу зэрлэг гахай, минж, заарт хархтай. Сүүлийн жилүүдэд буга нүүдэллэн ирж нутагшиж байна.
Ургамлын аймаг
Улиас, бургас, хар мод, хус, харгана зэрэг модлог ургамлаас гадна 150 гаруй төрлийн бэлчээрийн ургамал, 100 гаруй төрлийн эмийн ургамал элбэг ургана.
Түүхэн дурсгалт газрууд
Цамбагарав уулын өвөрт зостын хаданд Нирун улсын үеийн цорын ганц дурсгал, хуягласан морьт цэргийг урласан хадны зураг, Хонгион булан хөшөө, Хөх сайрын ам, Ацын арын хүн дүрст хөшөөнүүд, Ховд голын өндөр довоос Бээжин хүртэл үргэлжилдэг домогт Сартагтайн суваг, булш, хиргисүүр зэрэг түүх соёлын дурсгалт зүйл их бий.
Хүн ам зүй
645 өрх, 3375 хүн амтай. Хүн амын 89% нь өөлдүүд, 11% нь Казак, Мянгад болон бусад ястнаас бүрддэг.
Алдартай хүмүүс
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Ховд аймгийн сум
Серхио Ромеро
Серхио Херман Ромеро (Sergio Germán Romero, 1987 оны хоёрдугаар сарын 22-нд Бернардо де Иригоен хотод төрсөн) — Аргентины хөлбөмбөгчин бөгөөд Монако болон Аргентины шигшээн хаалгач юм.
Түүнийг 2007 онд аргентины Расингаас нидерландын АЗ, тэндээсээ италийн Сампдориад 2011 онд элссэн.
Шигшээдээ өмнөд америк, залуучуудын ДАШТ болон Бээжингийн олимпт аваргалсан амжилттай. Түүнчлэн 2010, 2014 оны ДАШТ-д оролцсон.
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Аргентины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Сампдориа багийн тоглогч Ангилал:Расинг Сантандер багийн тоглогч Ангилал:АЗ багийн тоглогч Ангилал:Аргентины олимпын аварга Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2011 оны Америкийн цомд оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Аргентинчууд
Ширэм
thumb|right|Ширмээр хийсэн хайруулын таваг thumb|right|[[Бремен|Бремен хотын сүлд түлхүүрийн дүрс бүхий бохирын шугамын ширмэн таг]] Ширэм нь төмөр-нүүрстөрөгчийн хайлш бөгөөд нүүрстөрөгчийн эзлэх хувь өндөртэй (2,06% их) учир гангаас ялгаран хэрэглээ нь ч өөр болно. Ширэм дэх нүүстөрөгч нь графит, цементитийн бүлэгт багтдаг.
Шинж чанар
Ширэмний нягт нь ойролцоогоор 7,2 г/см3 бөгөөд энэ нь ган болон цэвэр төмрийн (7,85 г/см3) нягтаас бага юм. Хайлах температур нь ганг бодвол харьцангуй бага буюу эвтектикийн хэсэгт ойролцоогоор 1150 °С байх ба түүний хэт их нүүрстөрөгчийн агуулгаас шалтгаалан давтан боловсруулах боломжгүй. Хайлсан үедээ шингэн урсамтгай шинж чанараараа бусад өтгөн гангаас цутгахад амар.
Гэмтэл багатай цутгагдсан ширмэн эд хэсэг нь ганг бодвол зэврэлтэнд тэсвэртэй, мөн түүний хайлшинд цахиур, хром, никель нэмсэнээр түүний зэврэлтийн тэсвэржилтийг улам нэмэгдүүлдэг. Саарал ширэмний чанарыг шалгах энгийн арга нь: алхаар тэгш өнцөгтэй буланг цохиход ямар нэгэн сэтрэлтгүйгээр (сэтэрч бутрахгүй байх) жигдхэн цохионы мөр гарах ёстой.
Ном, сурах бичиг
Ангилал:Ширэм Ангилал:Хайлш
Брайан Шоу
'''Брайан К. Шоу' (Brian K. Shaw, 1966 оны гуравдугаар сарын 22-нд Калифорни мужийн Окленд хотод төрсөн'') — Америкийн зодог тайлсан мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд өдгөө Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Денвер Наггетс багийн ерөнхий дасгалжуулагчаар ажилладаг.
Товч намтар
НБА-д 14 жил хамгаалагчийн байрлалд тоглохдоо холбон тоглолтонд голчилж байсан Шоу 2000 онд хасагдах шатны Портленд Трэйл Блэйзерсийн эсрэг цуврал тоглолтуудад багийн анд Шакил О'Нилд хэд хэд угтуулсан дамжуулалт хийж байлаа. Лейкерст гурван удаа НБА-гийн аварга болсон.