cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Twice
2017 он
Twice 2-р сарын эхээр Япон вебсайт, сошиал хаягуудаа нээн, 2-р сарын 24-ий өдөр, албан ёсоор Японд дебютээ 6-р сарын 28-нд #Twice цомгийн хамт хийхээ мэдэгдэв. 5-р сарын 15-нд Twice 4-дэх мини цомог Signal -аа гол дуу Signal -ын хамт гаргасан. Уг цомгийг Паг Жинён продюсерлэсэн бөгөөд энэ нь тэдний анхны хамтрал байв. Мини цомог нийт 6 дуутай ба, хамтлагийн гишүүд Жихё болон Чаён нар "Eye Eye Eyes" дууг бичиж, "Only You" дууг Wonder Girls хамтлагийн хуучин гишүүн Ha:tfelt бичсэн байна. Signal эхний 7 хоногтоо Gaon Album чартыг тэргүүлж мөн Billboard World Albums чартад 3-т жагсав. Billboard Heatseekers Albums чартад мөн 11-т жагссан. Энэ цомог нь нийт 248,550 хувь борлуулагдаж Өмнөд Солонгостоо 5-р сарын байдлаар
Монгол орон ба тангудуудын нутаг газар
II хэсэг. Шувууд
Миний бүтээлийн II ботийн энэ хэсэг нь аяллынхаа үед бидний хийсэн шувуу судлалын холбогдолтой ажиглалтуудын үр дүнг агуулж буй юм. Аяллын явц, аян замын нөхцөл байдлаас хамааран нэг газар нутгийг арай бүрэн дүүрэн, нөгөөг нь өнгөц, дутуу дулимаг судалж явсан бөгөөд эхнийхэд нь Монгол орны зүүн өмнөд хязгаар, Ордос (чухамдаа Шар мөрний хойд тохойн хөндий), Алашаа, Гань-су, Хөх нуурын зарим хэсэг, харин хагас дутуу судлагдсан газар оронд Халх, Цайдам, Умард Төвөд хамаарна. Шувуу судлалд хамаарах эрэл хайгуул нь бидний гол ажлуудын нэг хэдий мөн боловч бид хаа явсан газартаа зөвхөн шувуу судлалаар хязгаарлагдаагүйгээс гадна нэг газарт жилийн дөрвөн улирлын турш ажиглалт хийж байгаагүйгээс судалгаа маань алаг цоог, эрээвэр хураавар шинжтэй болсон юм. Бид аяллынхаа бүхий л хугацааны турш 289 зүйлд хамаарах шувуудыг олсон бөгөөд тэдгээрийг 7 багт, тухайлбал: Accipitres 24, Passeres 158, Scansores 4, Columbae 5, Gallinae 16, Grallae 45, Natatores 37 зэрэгт хувааж үзлээ. Дээрхээс цоо шинэ 20 зүйл (хоёр нь шинэ төрөлд хамаарна), нэг дэд зүйл олдсон болно. Үүнд: Caprimulgus plumipes, Rhopophilus pekinensis, Swinh.var.major, Ruticilla Alashanica, Calliope Tschebaiewi, Poecile superciliosa, Poecile affinis, Lophophanes dichroides, Merula Kessleri, Onychospiza Tacranowskii, Carpodacus rubicilloides, Carpodacus dubius, Pyrrhospiza longirostris, Urocynchramus Pylzowi, Otocoris nigrifrons, Alaudula Kukunoorensis, Rhasianus Vlangalii, Phasianus Strauchi, Perdix sifanica, Caccabis magna, Tetrastes Sewerzowi, Grus nigricollis болой. Энэхүү II хэсгийн эцэст хавсаргасан хүснэгтээс бидний очсон газар орнуудад шувууд хэрхэн тархсан байдлыг газарзүйн үүднээс олж харж болно. Физик шинж чанараараа Монгол ба Төвөдийн говь цөлөөс эрс өөр Гань-сугийн уулархаг муж нутаг гэхэд л газарзүйн тархалтынхаа хойд хилээр энд хүртэл ирсэн Гималайн олон төрөл зүйлийг багтаасан жигүүртэн шувуудын онцгой сайхан ертөнцтэй болохыг мэдэх болно.
Twice
2017 он
By the end of May, it was reported to be the second best-selling album in South Korea for the month, recording sales of 248,550 copies.[66] Meanwhile, the album's eponymous lead single debuted atop the Gaon Digital Chart and the Billboard K-pop Hot 100, and at number three on the Billboard World Digital Song Sales chart.[67] With the commercial success of Signal, it was reported that Twice had reached cumulative sales of over 1 million copies of their five albums, achieving the feat in just one year and seven months after debuting.[68]
Бүрэлдэхүүн
thumb|307x307px
Монгол орон ба тангудуудын нутаг газар
III хэсэг. Хэвлээр явагчид, хоёр нутагтан (Академич А.Штраух боловсруулав)
Уудам их нутагтай Хятад гүрний герпетологийн ертөнцийг өнөө хүртэл тун ч муу мэддэг, гарт олдсон ганц хоёр мэдээ баримт нь Европын гүрнүүдийн Консулын газар, худалдааны наймааны төвүүд орших хэдхэн боомт, арлуудад л хамаатай төдий шахам билээ. Тэгвэл Хятадын дотоодын болон Сибирьтэй хил залгаа хэсэг герпетологийн хувьд жинхэнэ terra incognita хэвээр байна. Яах вэ, сүүлийн үед францын номлогч Давид Хятадын зүүн хойд хэсэгт, английн Хендерсон баруун хойд хэсэгт байгаль – түүхийн судалгаа шинжилгээ хийсэн боловч тус орны герпетологийн ертөнцийг аль нь ч анхаарсангүй. Номлогч Давид аян замынхаа тухай тайланд нүдэндээ туссан хэвлээр явагчид, хоёр нутагтны талаар дурдах төдий өнгөрч, ямар ч тодорхойлолт, тайлбар хийгээгүй бол Английн Хендерсон, Юм нарын хэвлүүлсэн бүтээлд дурдсан салбарын талаар ганц ч үг бичээгүй байх ажээ. Ингээд үзэхэд, Умард Хятадын хэвлээр явагчид, хоёр нутагтны талаар сүүлийн үед олдсон мэдээ баримтууд нь Монгол орон, Говь нутгаар аялсан англи эр Бренчлийн олж авсан хоёр зүйлийн гүрвэлийн тодорхойлолтоор4 хязгаарлагдаж таарах нь. Нөхцөл байдал ийм байхад Умард Хятадын герпетологийн ертөнцөд хамаатай бидний мэдлэгийг хамгийн өчүүхэн зүйлээр ч атугай баяжуулах нь чухал ач холбогдолтой. Ингээд бодохоор, амьтныг спиртэд хадгалахад зориулагдсан багаж хэрэгслээр маш дутмаг явсан Н.М.Пржевальский явсан, очсон газар орондоо тааралдсан хэвлээр явагч, хоёр нутагтны үлэмж гэхүйц цуглуулга хийж ирснийг үнэхээр талархан сайшаавал зохино. Тэдгээр нутаг оронд байдаг дээрх 2 ангийн төлөөлөгчдийг энэ цуглуулга төлөөлж огт чадахгүй ч гэсэн тэндхийн герпетологийн ертөнцийн ерөнхий шинж чанарын тухай ойлголтыг бүрэн өгч чадна. Н.М.Пржевальский нийт 51 хэвлээр явагч, 31 хоёр нутагтан, тухайлбал 7 яст мэлхий, 36 гүрвэл, 10 могой болон 31 сүүлгүй хоёр нутагтан (Anura) авчирсан нь 23 зүйлд хамаарч буйгаас 12 нь шинэ зүйл болно.
IV хэсэг. Загас (профессор К.Кесслер боловсруулав)
Миний бие Н.М.Пржевальскийн хүсэлтээр түүний Умард Хятадаар хийсэн аяллаараа олж авчирсан загаснуудыг тодорхойлон тогтоож бичих үүргийг өөртөө хүлээсэн билээ. Энд тэдгээрийн нэрсийг системтэй жагсаахын хамт тэдгээрээс бидний муу мэддэг болон огт мэдэхгүй шинэ зүйлүүдийг ямар нэгэн хэмжээгээр тодруулан дүрсэллээ. Хятад орны цэнгэг усны загас зөвхөн энэ зууны эхнээс л бага багаар мэдэгдэж эхэлсэн гэж хэлж болох бөгөөд энэ үеийг хүртэл зөвхөн л нэлээд эрт Европт авчирч зориудаар үржүүлж эхэлсэн алдарт алтан загасыг (Carassius auratus, L.) л мэддэг төдий байсан юм. Кювье, Валансьен нарын томоохон бүтээлд тодорхойлогдсоноор болон заримыг нь дүрсэлсэн хятад зургаар Хятадын цэнгэг усны нэлээд олон загас бидэнд мэдэгдсэн билээ. Хятадын загасны тухай бидний мэдлэгийг, ялангуяа Рихардсон, Базилевский нар, саяхнаас Блекер, Кнер, Гюнтер, Гишино, Дыбовский, Соваж, Дабри нар онцгой ахиулав. Өнөө цагт үнэн зөв тодорхойлон тогтоогдсон барагцаагаар 200 хүрсэн ч Хятад орны гол мөрөн, нуур цөөрөм харьцангуй нэг их судлагдаагүй, зарим нь загас судлалын үүднээс бүр огт судлагдаагүй хэвээр байгааг харгалзан үзвэл ер нь Хятадын цэнгэг усны нийт загасны тоо 300 хол гаруй, тэр ч байтугай бүр 400 гаруй болох нь эргэлзээгүй. Тогтоон тодорхойлогдсон хятад загасны 200-гаад зүйлийн тал хувиас багагүй нь мөрөг загасны (cyprinidae) бүлд хамаарах учир энэ бүл Европ, Өрнөд Азид давамгайлж байдаг шигээ энд ч гэсэн бусад бүлээс давамгайлж байгаа болно.
Twice
Бүрэлдэхүүн
Гишүүдийн зураг:
Монгол орон ба тангудуудын нутаг газар
Цаг уурын ажиглалтын хүснэгт
МОНГОЛ ОРОН, ГАНЬ-СУ, ХӨХ НУУР, ЦАЙДАМ, УМАРД ТӨВӨДӨД 1870 ОНЫ 11-Р САРЫН 7-НООС 1873 ОНЫ 9-Р САРЫН 19-НД ХИЙСЭН ЦАГ УУРЫН АЖИГЛАЛТЫН ХҮСНЭГТ
Twice
Бүрэлдэхүүн
Ангилал:Охидын хамтлаг Ангилал:Өмнөд Солонгосын хамтлаг
Монгол орон ба тангудуудын нутаг газар
Номын зохиогчийн тухай
Уг номын зохиогчийн тухай мэдээллийг та Н.М.Пржевальский үзнэ үү.
Ангилал:Монголоор бэдэрсэн гадныхан Ангилал:Жуулчдын тэмлэглэл Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:21-р зууны утга зохиол Ангилал:Цуврал ном
Александар Игнёвски
Александар Игнёвски (Aleksandar Ignjovski / Александар Игњовски; 1991 оны нэгдүгээр сарын 27-нд Белград хотод төрсөн) — Сербийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Германы «Айнтрахт Франкфурт» багт хагас хамгаалагч тоглодог.
Замнал
2009 оны долоодугаар сарын 8-нд II Бундеслигийн «Мюнхен 1860» багт зээлэгдэв. «Айнтрахт Франкфурт» 2014 оны дөрөвдүгээр сарын 3-нд Игнёвскиг 2014/2015 оноос тоглуулах болсоноо мэдэгдэв.
Цахим холбоос
Ангилал:Сербийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:ОФК Београд багийн тоглогч Ангилал:Мюнхен 1860 багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Айнтрахт Франкфурт багийн тоглогч Ангилал:Югославчууд Ангилал:Сербичүүд Ангилал:1991 онд төрсөн
Филиберто Аскуй
Филиберто Аскуй (Filiberto Azcuy Aguilera, 1972 онд төрсөн) — Кубын хөнгөн болоод дунд жингийн сонгомол бөх.
Лавлах бичиг
Ангилал:1972 онд төрсөн Ангилал:Кубын бөх Ангилал:Кубачууд
Иргэний сэтгүүл зүй
Иргэний сэтгүүл зүй (Народная журналистика. Civic journalism).
Амьдралдаа тохиолдсон чухал асуудлыг мэдээлэхэд идэвхтэй оролцдог сонгогчдын сэтгүүл зүйн үйл ажиллагааг иргэний сэтгүүл зүй гэж нэрлэдэг. Тиймээс түүнийг заримдаа олон нийтийн сэтгүүл зүй гэж нэрлэдэг тохиолдол ч бий. “Иргэний сэтгүүл зүй” хэмээх нэр томъёо Барууны орнуудад өнгөрсөн зууны 60-аад оны үед анх орж ирсэн бөгөөд 90-ээд оноос сэтгүүл зүйн практикт нэвтэрсэн гэж үздэг. Олон нийтийн хэвлэлүүд нийтлэлийн бодлогоороо олон нийттэй хүчтэй холбогддог сонинуудын үйл ажиллагаанд нийгмийн идэвхтэй хэсэг түлхүү оролцож, иргэний чухал асуудлыг мэдээлэх болсноор иргэний сэтгүүл зүй үүссэн байна.
Доктор Л.Норовсүрэн: “Иргэний сэтгүүл зүй нь интерактив сэтгүүл зүйн нэг хэлбэр бөгөөд амьдралын өөр өөр төвшний хүмүүсийг сонин сэтгүүлд өгүүлэл материал бичүүлэх, амьдралаас олж илрүүлсэн зүйлээ мэдээлэхэд өргөнөөр татан оролцуулдаг сэтгүүл зүйн үйл ажиллагаа юм” (60. 16) гэж тэмдэглэсэн байдаг.
Тойм
Америкт анх иргэний сэтгүүл зүйг янз бүрийн чиглэлтэй төслүүдийн хэлбэрээр туршин хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд 1993 онд Пью сангийн санаачлагаар Иргэний сэтгүүл зүйн төвийг байгуулжээ. 1996 онд иргэний сэтгүүл зүйн чиглэлээр явуулсан төслүүдэд хөндлөнгийн дүгнэлт хийлгүүлж, богино хугацаанд хүмүүсийн ухамсарт мэдэгдэхүйц ахиц өөрчлөлт гарсныг шинжээчид тэмдэглэж, иргэний сэтгүүл зүйг нөхцөл байдлыг хувирган өөрчлөх, бодитой үр дүн гаргахад нөлөөлдөг бүтээлч сэтгүүл зүй гэж үзсэн байна. Монголын сэтгүүл зүйн түүхэнд иргэний сэтгүүл зүйн уламжлал арвин байсан гэж хэлж болно. Энэ бол бичиг мэдэхгүй хүмүүсийг хүртэл сонины ажилд туслуулахын тулд хэрэглэж байсан “аман сурвалжлага”-ын арга, уншигчдын бага хурал, социологийн судалгаа, хөдөлмөрчдийн захидал, хамтын үзлэг, хамтарсан сурвалжлах бригад (рейд), “дугуй ширээний” яриа, шефлэн авах, редакцийн дуудлага өгөх, орон тооны бус зөвлөл, хэлтэс ажиллуулах, сурвалжлах хэсэг байгуулах, олон нийтийг хүлээн авах байр ажиллуулах, нүүдлийн редакци зохион байгуулах, идэвхтэн бичигчдийн зөвлөгөөн, семинар явуулах, редакцийн нэрэмжит аян, уралдаан зохиох, нээлттэй захидлын өдөрлөг явуулах, шилдэг бичлэгийн уралдаан зарлаж дүгнэх зэрэг олон түмнийг ОНМХ-ийн үйл ажиллагаанд татан оролцуулах ажлын арга, хэлбэр юм. Энэ бүхэн нь өнөөдөр Америк болон Европын зарим оронд хөгжиж байгаа иргэний сэтгүүл зүйн аргуудтай ижил төстэй гэж хэлж болно. Манай сэтгүүл зүйн үйл ажиллагаан дээр дурдсан ажлуудыг редакцийн газраас зохиох олон түмний ажил гэж нэрлэж байсан бөгөөд энэ нь иргэний сэтгүүл зүйн тодорхой илрэл байв.
Тодорхойлолт
Иргэний сэтгүүл зүйн үүргийг Америкийн судлаач Гунаратне нь дараах байдлаар тодорхойлжээ. Үүнд:
1. Энгийн иргэдийн дотроос идэвхтэй хэсгийг нэгтгэх замаар олон нийтийн ухамсарт хүч нэмж, зоригжуулахад сэтгүүл зүйг чиглүүлэх.
2. Олон нийтийн анхаарлыг татсан асуудлыг хэлэлцэхэд өөрийн ухамсраар оролцож дуу хоолойгоо илэрхийлэх идэвх бүхий олон нийтийг буй болгох.
3. Нэг талаас ХМХ-ээр дамжуулан мэдээлэл түгээх үйл явцыг илүү эрчимтэй болгон олон нийтэд хүрч ажиллах, нөгөө талаас иргэд тулгарсан асуудлууддаа хэрхэн хандаж байгаа хийгээд түүнийг шийдвэрлэх арга замыг хэрхэн эрж хайж байгааг тодорхойлох явдал зэрэг болно.
Ном бүтээл
Л.Норовсүрэн, Х.Энхтуяа нар "Иргэний сэтгүүл зүй" номын 2004 онд гаргажээ. Ангилал:Сэтгүүл зүй
1634 он
Гадаад холбоос
#
BB Chain
BB Chain нь Монголын хип хоп хамтлаг байв. 1998 онд байгуулагдсан. Хамтлагийн бүрэлдэхүүнд Muzzy, Shogun, Eric, Quiza, Идэр, Woozoo, Tuba, Muga, Barsa нар байсан бөгөөд Монголд хип хопын андерграунд чиглэлээр дуулсан анхны хамтлаг болж гарч ирж байсан юм.
Хамтлагийн тухай
Хамтлагийн нэрийн тухайд гэвэл хамтлагийн ахлагчид болох Батзориг, Билгүүн нарын нэрийн эхний үсэг, мөн Chain буюу бусад гишүүд - гинж гэсэн утгатай юм. BB Chain хамтлагийнхан багаасаа нэг байрны, нэг сургуулийн найзууд байв. Тэд анх дуугаа "Анир", "Rhytm" студиудад бичүүлдэг байсан бөгөөд Shogun дуунд нь продюсер хийдэг байжээ. Хамгийн анхны дуу нь Улаанбаатар юм. Энэхүү дууг сонсогчид сайн мэдэхгүй, учир нь тэд энэ дуугаа FM-д өгөөгүй билээ. Харин дараа нь гаргасан Зүүд, Диваажин, Ганцхан минийх, Ээжээ дуунууд нь хит болж, 2000-2004 онд оргил үедээ байсан боловч хамтлагийн гишүүд ид сурч боловсрох насан дээрээ байсан тул боловсролдоо илүү анхаарснаар хамтлаг тарсан билээ.
Нильс Петерсен
Нильс Петерсен (Nils Petersen; 1988 оны арванхоёрдугаар сарын 6, Вернигероде) — Германы хөлбөмбөгчин, «Фрайбургийн» довтлогч.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Карл Цейсс багийн тоглогч Ангилал:Энерги Коттбус багийн тоглогч Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Фрайбург багийн тоглогч Ангилал:Мөнгөн лаврын навч шагналтан Ангилал:Германчууд Ангилал:Зүүн Германы иргэн Ангилал:1988 онд төрсөн
Эрээн далт бяцхан шувуу
Эрээн далт бяцхан шувуу ньTrochilidae овгийн шувуу ба Америк тивээс гаралтай. Энэ бүлэг шувууд нь биеэр хамгийн жижигт тооцогдох бөгөөд дэлхийн хамгийн жижиг шувуу соно бялзуухай багтдаг. Эдгээр шувууд нь секундэд 12-90 удаа далавчаа дэвж, агаарт нэг газраа тогтож чаддаг ба мөн хойшоо ухарж нисэж чадах цорын ганц бүлэг болно. Эрээн дальт бяцхан шувуу нь 15 м/с (54 км/ц) хурдтай ниснэ.
Идэш
Энэ шувуу нь цэцгийн бал, шүүсээр хооллох ба ургамлын тоос хүртээгчийн чухал үүргийг гүйцэтгэдэг. Ялангуяа гүнзгий хоолойтой, хонхон болон бүрээ хэлбэрийн цэцэг ургамалд. Дан цэцгийн бал нь шим тэжээлээр хангалтгүй тул шавьж, аалз зэргээр хооллож уураг, амин хүчил, витамин, эрдэс бодисын хэрэгцээгээ хангана. Ангаахайгаа тэжээж буй үед энэ нь бүр ч чухал юм.
Өмнөд Солонгос улсын төв номын сан
thumb|Номын сангийн барилга
Улсын төв номын сан (국립중앙도서관 Gungnip Jungang Doseogwan) — Өмнөд Солонгос улсын төв номын сан.
Тус номын сан 1945 онд үүсэн байгуулагдсан. Нийт 10 сая, үүнээс гадаад хэлээр бичигдсэн 1,134,000 номтой.
Анх Сөүл хотын Чон дүүргийн Сугун хороонд байсан бол 1974 онд Намсань хороо рүү нүүж байв. 1988 онд өнөөгийн газраа буюу Сочу дүүргийн Паньбу хорооны нутагт нүүн байрлажээ.
Боловсролын яамны харьяанд байсныг 1991 оноос эхлэн Соёлын яамны харьяанд хамааруулсан.
Гадаад холбоос
Ангилал:Өмнөд Солонгосын номын сан Ангилал:Сөүлийн барилга байгууламж
Эшлэл
Эшлэл зохиогч өөрийнхөө дэвшүүлэн тавьж буй санаа бодлыг батлах, хэн нэгний дүгнэлт, санаа бодлыг үгүйсгэх, маргах зорилгоор бусдын зохиол бүтээл, хэлсэн үг, баримт бичгээс тэр хэвээр нь, эсвэл гол утга санааг сонгон авч бүтээлдээ гарч болгон ашигласан үг, өгүүлбэр, догол мөрийг эшлэл гэж нэрлэдэг. Эшлэлийг шууд ба дам гэж ангилдаг. Шууд эшлэл гэдэг нь тухайн үг, өгүүлбэр, догол мөрийг ямар ч өөрчлөлтгүйгээр тэр хэвээр нь хашилтад авч хэрэглэсэн эшлэлийн төрөл юм. Хэрэв бусдын бичсэн, хэлсэн үгийн гол утга санааг авч, өөрийн үгээр найруулан бичиж хэрэглэсэн бол дам эшлэл болно. Эшлэлийн аль ч төрөлд хэний, хэдэн онд хэвлэгдсэн, ямар бүтээлийн, хэд дэх талаас авсныг тодорхой заан тэмдэглэх шаардлагатай. Эшлэлийг судалгаа шинжилгээний бүтээл болон тогтмол хэвлэлд түгээмэл ашигладаг. Хэрэв зүүлт хийлгүйгээр хуулан ашигласан, эсвэл тодорхой нэр заагаагүй бол бүтээлийн хулгай гэж үздэг юм.
Ангилал:Зохиогчийн эрх зүй Ангилал:Шинжлэх ухааны ажил
1636 он
Гадаад холбоос
#
Манхин галуу
Манхин галуу (Anser albifrons) нь Нугасныхан овгийн шувуу бөгөөд одой галуутай ойр холбоотой юм.
Гадаад төрх
Энэхүү галуу нь 65-78 см урт, далавчаа дэлгэхэд 130-165 cм хэмжээтэй. Хурц улбар шар өнгийн хөлтэй ба далавчны ар хэсэг нь бор саарал байна. Бор галуунаас биеэр жижиг юм.
Дэд зүйлүүд
Манхин галуу нь нийт 5 дэд зүйлд хуваагдана.
Цахим холбоос
Ангилал:Галуу
Кёнхигийн одон орны төв
Кёнхигийн одон орны төв — Өмнөд Солонгос улсын Кёнги аймгийн Юнъинь хот дахь одон орны төв.
1992 онд үүсэн байгуулагдсан. Кёнхи их сургуулийн харьяанд байдаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Өмнөд Солонгосын одон орны төв Ангилал:Кёнги
Гурвалжин
Гурвалжин нь геометрийн үндсэн дүрсүүдийн нэг ба гурван оройтой бөгөөд өөрийгөө огтлоогүй битүү тахир шугам юм.
Евклидийн геометрт нэг шулууны дагуу үл орших аливаа гурван цэгээр гурвалжинг тодорхойлдог.
Гурвалжны төрлүүд
Гурвалжнуудыг мөн тэдгээрийн дотоод өнцгүүдээр нь ангилж болдог. Доор өнцгийн хэмийг ашиглан тодорхойлов.
Үндсэн чанарууд
Гурвалжны үндсэн чанаруудыг МЭӨ 300 жилийн орчимд Евклидийн Элементүүд номын 1-4-р ботиудад харуулсан байдаг. Гурвалжин нь олон талт мөн 2-симплекс юм. Бүх гурважнууд нь хоёр хэмжээст дүрс юм.
Гурвалжны өнцгүүдийн нийлбэр нь 180 хэм байдаг. Гурвалжны гадаад өнцөг (дотоод өнцөгтэй хамар өнцөг) нь нөгөө хоёр дотоод өнцгүүдийн нийлбэртэй үргэлж тэнцүү байдаг. Бусад бүх гүдгэр олон талтын адил гурвалжны бүх гадаад өнцгийн нийлбэр 360 хэм байдаг.
Гурвалжны дурын хоёр талын уртуудын нийлбэр нь нөгөө талынхаа уртаас үргэлж их байдаг (хамгийн багадаа тэнцүү байна). Үүнийг гурвалжны адил биш чанар гэдэг. (Тэнцүү байх тохиолдолд хоёр нь өнцөг нь тэг хэм болох бөгөөд гурвалжин нь шугаман сегмент болон хувирна.)
Төсөөтэй хоёр гурвалжны талаар цөөн хэдэн постулат болон теоремууд байдаг:
Тэгш өнцөгт гурвалжин болон төсөөтэйн зарчмыг ашиглан тригонометрийн функцууд болох синус, косинусыг тодорхойлж болдог. Эдгээр нь тригонометрт судлагддаг, өнцгийн функцууд юм.
Евклидийн геометрт гурвалжны дотоод өнцгүүдийн нийлбэр 180° байдаг. Үүгээр гурвалжины хоёр өнцөг нь мэдэгдэж буй үед нөгөө өнцгийг нь тодорхойлох боломжтой болдог.
Гол теорем болох Пифагорын теорем нь аливаа тэгш өнцөгт гурвалжны гипотенузын уртын квадрат нь нөгөө хоёр талынхаа уртуудын квадратуудын нийлбэртэй тэнцүү байдаг гэсэн теорем юм. Хэрэв гипотенузын урт нь c, хоёр катетын уртуудыг a болон b гэвэл нь теорем нь
хэлбэртэй болно. Урвуу нь ч мөн үнэн буюу хэрэв гурвалжны талуудын уртууд дээрх тэгшитгэлийг хангаж байвал гурвалжин нь тэгш өнцөгт гурвалжин болно.
Тэгш өнцөгт гурвалжны зарим нэг чанарууд:
Бүх гурвалжны хувьд талууд болон өнцгүүдийн харилцан шүтэлцлийг косинусын теорем болон синусын теоремоор илэрхийлнэ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Олон өнцөгт
Ёс зүй
Ёс зүй -гэх ойлголт нь эртний грекийн Ethos буюу хамтран амьдрах, оршин амьдрах газар гэдэг утгатайгаар илэрхийлэгддэг байжээ. Хожим нь хөгжлийн явцад ”ёс заншил, сэтгэлгээний хэв маяг, хүн чанар, үнэт зүйл” гэсэн агуулгатай болж, тэдгээрийн шинж чанарыг илэрхийлэх болсон байна. Эртний грекийн гүн ухаантан Аристотель хүний зан төлөвийн өвөрмөц шинжийг илэрхийлэхийн тулд “Этос” гэх ойлголтыг анх хэрэглэсэн. Үүгээрээ тэрээр сайн үйл болох эр зориг, шударга байдал зэрэг хүний сайн эерэг чанарыг тэмдэглэж, түүнийгээ дианоэтик болон оюун ухааны сайн үйлээс ялгаатай авч үзсэн байна. Үүнээс үүдэхэд ёс зүй гэдэг нь хүний сайн сайхан үйлийг хэлнэ гэж ойлгож болно. Этика буюу ёс зүй хэмээх ойлголтын шинжлэх ухааны тодорхойлолтын түүх нь эртний Ромын Эзэнт гүрнээс үүдэлтэй гэж үздэг. Ромчүүд Этос гэсэн үгнээс Мораль гэх ойлголтыг ялган гаргаж ирсэн. Өөрөөр хэлбэл 2 өөр үг боловч нэг ижил утга санааг илэрхийлдэг байж. Харин яваандаа Этика нь Ёс зүй, Мораль нь Ёс суртахуун гэх ойлголтуудыг тус тусдаа илэрхийлэх болсон. Ийнхүү харахад Этика буюу ёс зүй нь тусдаа бие даасан салбар шинжлэх ухаан болон хөгжиж, харин Мораль буюу ёс суртахуун нь түүний нэгэн судлагдхууун болсон гэж ойлгоно. Иймд "ёс зүй" бол "ёс суртахууны" тухай шинжлэх ухаан юм гэсэн дүгнэлтийг гаргаж болно. Ёс зүй нь хувь хүний ёс суртахуунлаг шинж чанарын буюу сайн чанаруудын нийлбэр цогцыг нөгөө талаас хүмүүсийн хоорондын харилцааны хэм хэмжээний нийлбэр цогцыг хамран судалдаг шинжлэх ухаан юм.
Түүхэн хөгжил
Үүнд:
Орчин үеийн ёс зүйн ойлголт
18 дугаар зууны Пруссын философич Иммануил Кант шинжлэх ухааныг өөрийнхөө протестант хүмүүжлийн зан суртахууны хатуу шаардлагын зарчимтай зохицуулж,зан суртахууны үндсэн зарчмуудыг учир зүйн хувьд үндэслэхийг оролдсон. Философичид ёс зүйн тухай ярихдаа үнэн хэрэгтээ бие биенээсээ огт ондоо гурван асуудлыг гаргаж тавьдаг. Энэ нь:
Кант ямар ч нөхцөлд бүх хүний хувьд туйлын бүрэн зөв зарчим болох Категорик императив гэж нэрлэгдсэн зан суртахууны зарчмыг гаргаж хэрэглэсэн. Харин ийм түгээмэл үйлчилдэг зарчим байна гэдгийг ёс зүйн релятивизм болон ёс зүйн скепицизм хоёр үгүйсгэдэг. Хүнд хэцүү тохиолдлыг шийдвэрлэхийн тулд утилитаризмын төлөөлөгчид болох Иеремия Бентам, Жон Стюарт Милль нар хамгийн их олон хүмүүст хамгийн Их Аз Жаргал өгөх зарчмыг гаргаж ирсэн. Утилитаризм бол зан суртахууны ба орчин үеийн философийн хамгийн их маргаантай онолын нэг мөн юм.
Платоноос эхлээд Карл Маркс хүртэлх олон философичид сайн сайхан амьдралын үзэл баримтлалын үндэс болгож хувь хүний эрүүл хөгжлийн онолыг боловсруулж байсан. Эдгээр философичдын гол үзэл санаа бол жинхэнэ сайн сайхан амьдралд хүрэх зам нь хүний дотоодод сайн зохион байгуулагдсан, эрүүл саруул сэтгэцийг бүрдүүлэх явдал байв. Энэ үзэл санаануудыг өнөөдөр ч гэсэн философич, сэтгэл зүйчид судалсаар байна
Хавсарга ёс зүй
Хавсарга ёс зүй нь бодгаль хүн, бичил бүлэг зэрэг хүн амын аж төрөх ёс, үйл ажиллагаа, эрүүл мэнд, зарим нөхцөлд амь нас гэх зэрэгт холбогдсон өвөрмөц эрх ашгийг шууд авч үздэг. Тэрхүү асуудлыг яаж шийдвэрлэх нь хүн ам, улс орон, хүн төрөлхтөн зэрэг холбогдох өргөн нийтлэгийн ёс суртахууны үнэлэмж, ёс суртахууны хэм хэмжээнүүдийг хөнддөг, тийм асуудлуудыг судалдаг салбар ёс зүйг хавсарга ёс зүй гэдэг.
Хавсарга ёс зүйг:
Мэргэжлийн ёс зүйд дараах мэргэжлүүдийн ёс зүй нийгмийн өмнө чухал байр суурь эзэлдэг. Үүнд:
Сахалин
thumb|Сахалин арал Сахалин — Азийн дорнод эрэг хавьд байдаг Оросын хамгийн том арал. Захиргааны хувьд ОХУ-ын Сахалин мужид харьяалагддаг, байршлаараа Агнуурын болон Япон тэнгисийн хооронд хавчуулагдсан байдаг.
Сахалин арал умардаас өмнө зүгт сунан тогтсон хэлбэртэй бөгөөд урт нь 948 км, өргөн нь 26-160 км байдаг. Нийт талбай нь 76,6 мянган км2.
Судалсан түүх
1805 онд И.Ф.Крузенштернээр удирдуулсан Оросын "Надежда" хөлөг Сахалины эрэг орчмын ихэнх хэсгийг судалсан боловч Сахалиныг тойрч чадаагүй тул Сахалин арал уу, хойг уу гэдэг асуудал шийдэгдээгүй хэвээр үлдсэн ажээ. 1808 онд Мацүда Дэнжүүро (1769-1843), Мамия Ринзо (1780-1844) нарын Японы экспедицүүд Сахалин арлыг бүтэн тойрч үзсэний дараа нотолсон юм.
Аралын эзэмшлийн түүх
Монголчууд Цин гүрнийг эзлэн авсны дараа (1234) Сахалин дахь Нивх, Үдэгэ нарын үндэстнийг эрхшээсэн байна. Монголчууд 1263 онд Амар, Амгун мөрний уулзвар дахь Нурган (одоогийн Оросын Амар мөрний баруун эрэг дэх нутаг) гэдэг газар засаг захиргааны байр байгуулж, хоёр ард түмнийг дагаар оруулахыг тулгажээ. Нивхүүд монголчуудад бууж өгсөн нь үндсэндээ газар нутгийг нь эзлэн түрэмгийлсэн айнучуудын эсрэг цэргийн холбоо байгуулах зорилготой байсан юм. Юань улсын түүхэнд дурдсанаар Сахалинаас Гувэй (骨嵬; Гǔwéi, нивх нэрээр Айну) гэгддэг хэсэг хүмүүс жил бүр жилими (Нивх хүмүүс)-тэй довтолж, байлдаж байжээ. 1264 оны 11-р сарын 30-нд монголчууд айну руу довтлов. Айну нар Монголын ноёрхлыг эсэргүүцэж, 1284 онд бослого гаргасан боловч 1308 он гэхэд дарагдсан байв. Тэд Вулихэ, Нангхар, Болуохэ зэрэг газруудад Монгол Юань гүрэнд хүндэтгэл үзүүлж өргөл барьдаг байв.
Сүүлд Сахалин арал нь Манж Чин гүрний нэг хэсэг байсан ч тэдний хяналт сул байжээ. Хожим нь 1635-1809 онд Японы эзэмшилд байсан. 1809 оноос оросуудад эзлэх сонирхол үүсч эдгээр маргаан нь заримдаа цэргийн мөргөлдөөнд хүргэж байсан. 1875 онд Япон хойд Курилийн арлуудыг авч, Сахалиныг Орост өгчээ. 1905 оны Орос-Японы дайны дараа арал хуваагдаж, өмнөд хэсэг нь Япон руу шилжсэн байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн арал Ангилал:Сахалин мужийн арал Ангилал:Агнуурын тэнгисийн арал
Персеполь
МЭӨ 515 оны орчмоос Персеполийн түүх эхэлдэг. Паарса буюу “Персүүдийн хот” хэмээн нэрлэгддэг эртний Персүүдийн хотыг Грек хэлнээ Πέρσης πόλις (Perses polis: “Персийн хот”) хэмээн тэмдэглэдэг байжээ. БиБиСи телевизийн 10 ангит алдарт цуврал баримтат кино болох Дан Круйкшанкийн “Дэлхийг тойрсон 80 эрдэнэс”-т Персеполь багтдаг.
1930-аад онд Францийн археологич Андре Годард Персеполийн малталтын ажлыг эхлүүлжээ. Тэрээр Их Кирийн булш байгаа хэмээн таамаглаглаж байсан ч Их Дари хааны байгуулсан хотыг илрүүлсэн юм. Дари хаан өндөрлөг дэвсэг дээр Апандана ордон болон эзэнт гүрний эрдэнэсийн сангийн ордонг байгуулахыг зарлигдаж, эхлүүлсэн бөгөөд түүний хүү бөгөөд залгамжлагч Их Ксеркс хааны засаглалын үед дуусчээ. Дараа дараагийн барилга байгууламжуудыг үргэлжлүүлэн барих болсон бөгөөд Ахейменидийн улс мөхөх хүртэл үргэлжилсэн байна. Эзэнт гүрний бэлэгдэл болох Персеполийн барилга байгууламжууд нь сүр жавхлант орчинтой бөгөөд онцгой баяр ёслолууд, тэр дундаа Новрузын үеэр жинхэнэ нүд гялбам болдог байв. Ахейменидийн улсын үед Персеполь хэзээ ч эзэнт гүрний төв байгаагүй аж.
Персеполийн байгууламжууд аварга Ливаны хуш, Энэтхэгийн тийк модон багануудтай байдгаараа бусдаас онцгойрдог бөгөөд уран барилгын өөрийн гэсэн хэв маягийг бий болгосон байдаг. Персеполь нь Пулвар хэмээх бэсрэг голын эрэг дээрх 125000 ам дөрвөлжин метр талбай бүхий дэнж дээр байгуулагдсан байдаг ба гурван давхар тэгш хэмт хэрмээр хүрээлэгдсэн цэргийн хуаран, эрдэнэсийн сан, хүлээн авалтын танхим, болон эзэн хааны орднууд гэсэн үндсэн 4 дүүрэгтэй. Македоны Александр Персийг байлдан дагуулж, өөрийн армийн хамтаар МЭӨ 330 онд Персепольд нэвтрэн оржээ. Александр өөрийн цэргүүдээ эрдэнэсийн санг талан дээрэмдэхийг зөвшөөрч, Ксерксийн ордонг түймэрдэхэд хотын бусад хэсэг галд автан сүйрчээ. МЭӨ 316 онд Их Македоны эзэнт гүрний Перс мужийн нийслэлээр Персеполь хотыг сонгож, сэргээн засварласан ч эртний сүр хүчээ эгнэгт алдсан гэдэг.
Цахим холбоос
Part I (8 min 38 sec), Part II (9 min 52 sec), Part III (8 min 52 sec), Part IV (10 min 29 sec), Part V (3 min 22 sec).
Нэмэлт мэдээлэл
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Иран дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Ираны архитектур Ангилал:Иран дахь Эртний Ойрх Дорнодын олдворт газар Ангилал:Ираны урьдын нийслэл Ангилал:Балгас хот  Ангилал:Персийн эзэнт гүрэн Ангилал:Эртний Ираны хот
1640 он
Гадаад холбоос
#
Бүрхүүл ургамал
Бүрхүүл ургамал (cover crop) нь хүн төрөлхтний хүнсний, тэжээлийн болон аж үйлдвэрлэлийн түүхий эдийн зориулалттайгаар бий болгосон тариалангийн экосистем дэх хөрсний элэгдэл, үржил шим, хөрсний чанар, ус (чийг), хог ургамал, хортон шавж, өвчлөл, биологийн төрөл зүйлийн олонлог зэргийг сайжруулан удирдах зорилгоор тариалсан ургамал (ургамлын багц) юм. Харамсалтай нь бүрхүүл ургамлын технологи нь олон оронд нэвтэрч чадаагүй байна.
Хөрсний элэгдэл
Бүрхүүл ургамал нь хэдийгээр тариалангийн экосистемд олон үүргийг гүйцэтгэдэг ч түүнийг/тэдгээрийг ургуулах үндсэн шалтгаан нь хөрсийг элэгдлээс хамгаалах явдал юм. Хөрсний элэгдэл нь тариалангийн экосистемийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийг (хүчин чадлыг) үл сэргэх байдлаар бууруулдаг процесс юм. Бүрхүүл ургамал нь хөрсийг бүрхсэнээр борооны дуслууд газрын гадаргууд хүрэхээсээ өмнө уг бүрхүүл дээр унаж, хурд нь саарч хөрсний гадаргууг цохиж бутлахаас хамгаалж, ингэснээр элэгдэл үүсгэх гадаргуун урсалтыг зогсооно. Үүнээс гадна, бүрхүүл ургамлын үлэмж хэмжээний хэлхэлдсэн үндэс нь хөрсийг бэхэлж барьдаг ба нэгэн зэрэг хөрсний сүвшлийг нэмэгдүүлж, хөрсний макрофаунд амьдрах тухтай орчныг бүрдүүлж өгдөг. Дурьдагдсан зүйлүүд нь хөрсийг дараагийн хэдэн жил үржил шимтэй байх боломжийг олгодог.
Хөрсний үржил шим
Бүрхүүл ургамлыг ашиглах үндсэн шалтгаануудын нэг бол хөрсний үржил шимийг сайжруулах юм. Энэ зорилгоор ашиглаж буй бүрхүүл ургамлыг "ногоон бордуур" гэж ойлгож болно. Ногоон бордуур бүрхүүл ургамлыг, хөрсний хэд хэдэн макро ба микротэжээлийг удирдахад ашигладаг. Эдгээр тэжээлээс, судлаачид болон фермерүүд азотын зохицуулалтад чухал ач холбогдол өгдөг. Учир нь тэжээлүүд дотроос азот нь тариалангийн үйлдвэрлэлийг хамгийн их хязгаарлаж байдаг хүчин зүйл (тэжээл) юм.
Ногоон бордуур ургамлууд нь ихэвчлэн буурцагт ургамлууд буюу буурцагтны овгийн ургамлууд байдаг. Энэ овгийн, шош, сэвэгзарам, люпин, царгас, гиш, хошоон, хошоонгор г.м. бүх зүйл ургамлуудын үр нь хонхорцог дотор бүрэлдэнэ. Буурцагт бүрхүүл ургамлууд нь азотын агууламж өндөртэй байдаг ба бусад ургамлын ургалтад азотыг нийлүүлэх чадвартай. Уламжлалт тариаланд азотын эх үүсвэрийг химийн бордоо хэлбэртэйгээр хангадаг. Азот хуримтлуулагч дээрх ургамлуудын энэ чадварыг бордоо орлуулах зэрэг гэж нэрлэдэг.
Буурцагт ургамлуудын бас нэг өвөрмөц шинж чанар бол, тэд ризобактеритэй симбиоз харилцааг үүсгэдэг. Ризобактери нь буурцагт ургамлын үндсэнд булцуу үүсгэн түүн дотроо байрлана. Люпин нь хөрсний Bradyrhizobium sp. (Lupinus) микроорганизмтэй симбиоз харилцааг үүсгэнэ. Энэ микроорганизм нь агаарт агуулагдах (78%) биологийн үл хүртээмжтэй азотыг биологийн хүртээмжтэй аммони  болгон хувиргана. Энэ процессийг биологийн азотын фиксаци гэж нэрлэдэг.
Тариалангийн экосистем уруу биологийн азотын фиксациар азотыг нийлүүлдэг бүрхүүл ургамлуудаас гадна, хөрсөнд агуулагдаж байгаа азотыг барих зориулалт бүхий "баригч ургамлууд" (catch crop) гэж бий. Эдгээр ургамлууд нь өмнөх таримал ургамлаас илүүдэн үлдсэн хөрсөнд агуулагдах азотыг, угаагдах, денитрификацид орж хий хэлбэрт шилжих, уурших зэргээр алдагдахаас сэргийлэн өөртөө шингээн авч, хожим үхүүлсний/үхсэний дараа ялзарч задралд орон дараагийн тарималд өгдөг юм. Баригч ургамлууд нь ихэвчлэн, хурдан ургадаг үет ургамлууд байдаг.
Ногоон бордуурыг ашиглах нэгэн жишээ Нигер улсаас гаралтай. Нигерийн фермерүүд талбайдаа фосфоритыг цацсаны дараа түлдэг мукунаг (Mucuna pruriens) тариалж, биологийн хүртээмжтэй фосфорын хэмжээг нэмэгдүүлдэг.
Хөрсний чанар
Бүрхүүл ургамал нь хөрсний чанарыг сайжруулдаг. Бүрхүүл ургамал нь аажмаар хөрсний органик материйн агууламжийг нэмэгдүүлэх ба үүгээрээ хөрсний чанарыг сайжруулж байдаг. Хөрсний органик материйн агууламж нэмэгдэх тусам хөрсний бүтэц сайжирч, ингэснээр хөрсний ус (чийг) ба тэжээлийг барих/агуулах чадвар нэмэгдэнэ. Хөрсний органик материйн агууламж өссөнөөр, хөрсний нүүрстөрөгчийн шингээлт нэмэгдэх ба энэ дэлхийн дулаарлыг нэмэгдүүлж буй шалтгаануудын нэг болох агаарын нүүрстөрөгчийн давхар ислийн хэмжээг буруулах бодлогыг/стратегийг дэмждэг.
Хөрсний чанар нь ХАА-н таримал ургамлуудын ургалтыг нэмэгдүүлэх тохиромжтой нөхцлийг бүрдүүлдэг. Хөрсний чанарын үндсэн шалгууруудад, хөрсний давсжилт, рН, микроорганизмийн тэнцвэр, хөрсний бохирдол зэрэг багтана.
Ус чийг
Бүрхүүл ургамал нь хөрсний элэгдлийг бууруулснаараа, тариалангийн талбайгаар нэвчин, өнгөний ус ууруу зайлан үгүй болох усны хэмжээ болон хурдыг нэгэн зэрэг буруулдаг. Бүрхүүл ургамлын биомасс нь борооны дусал ба хөрсний гадаргуу хоёрын хооронд тусгаарлагч болж өгдөг нь борооны дуслууд хөрсний гадаргууг цохин эвдэлж, нүх сүвийг бөглөн ус нэвчилтийг бууруулах биш, харин хөрс рүү аажим нэвчин орох боломжийг олгодог. Мөн, өмнө дурдсанчлан, бүрхүүл ургамлын үндэс нь хөрсний сүвшилийг нэмэгдүүлдэг ба ингэснээр хөрсний ус нэвчүүлэх чадвар өснө.
Бүрхүүл ургамал нь үхүүлэхээс (хадах, булдах, гербицид цацах, дискдэх, г.м.) өмнө их хэмжээний усыг агуулж байдаг ба түүнийг/тэдгээрийг үхүүлсний дараа хөрсний чийг нэмэгддэг. Усны хүрэлцээ багатай тариалангийн экосистемийн хувьд бүрхүүл ургамал нь хөрсийг сүүдэрлэн бүрхэж, хөрсний гадаргуун температурыг бууруулж, ингэснээр ус ууршин алдагдах нь багасдаг.
Хог ургамал
Бүрхүүл ургамлын өтгөн масс нь ургаж байх үедээ хог ургамлын өрсөлдөгч болдог. Бүрхүүл ургамал нь соёолж амжсан хог ургамалд амьдралынхаа циклийг гүйцээж нөхөн үржих боломжийг олгодоггүй. Бүрхүүл ургамал нь үхсэний/үхүүлсний дараа хөрсний гадаргууд бараг битүү гэж болох бүрхүүлийг үүсгэх ба ингэснээр гэрэл нэвчилт буурч, хог ургамлын үрийн соёололт багасдаг. Хог ургамлын үр соёолж чадсан ч цаашид зузаан бүрхүүлийг нэвтлэн гарах гэж үрд хуримтлагдсан энергиэ дуусгаж, ургахад шаардлагатай бүтцийг бий болгож чадахгүй үхдэг. Үүнийг "бүхрүүл ургамлын боомилох эффект/үзэгдэл" гэж нэрлэдэг.
Зарим бүрхүүл ургамал амьд, үхсэн аль ч үедээ хог ургамалд дарангуйлагч болдог. Ийм ургамлууд амьд үедээ хог ургамалтай орон зай, гэрэл, тэжээлийн төлөө өрсөлдөн тэмцдэг бол, үхсэний дараа газрын гадаргууд бүрхүүлийг үүсгэж хог ургамалд "боомилох" нөлөөг үзүүлдэг. Жишээ нь шар хошооныг (Melilotus officinalis) уриншийн оронд бүрхүүл ургамал болгон тариалахад, талбайд ургасан ногоон массын зөвхөн 1-12 хувийг л хог ургамал эзэлж байсан бол, шар хошооныг үхүүлсний дараах хог ургамлын хэмжээ энгийн уриншийнхтай харьцуулахад 75-97 хүвь бага байсан байна.
Өвчин, паразит
Бүрхүүл ургамлын аллелопат шинж чанар нь хог ургамлыг дарангуйлахаас гадна өвчний циклийг тасалдуулж, өвчин үүсгэгч нян, мөөгөнцөр, паразит нематодуудын/дугуй өтний тархалтыг бууруулдаг. Тоонолжин цэцэгтний (Brassicaceae) овгийн зүйлүүд, жишээ нь гичийн эсэд агуулагддаг глюкозинолатын задралын/деградацийн үед ялгардаг байгалийн хорт нэгдлүүд нь мөөгөнцөрийн гаралтай өвчлөлүүдийг дарангуйлдаг болох нь тогтоогдсон.
Хортон шавж
"Урхи ургамал" эсвэл "хавх ургамал" (trap crop) гэж нэрлэгдэх бүрхүүл ургамлууд нь хортонг өөр рүүгээ татаж үндсэн таримлаас хол байлгадаг. Олонх тохиолдолд хавх ургамлыг үндсэн ургамалтай нэгэн зэрэг зурвас үүсгэн тариалдаг. Хожим, тухйан хэсэг дэх хортны хэмжээ ихсэх үед пестицидээр боловсруулан устгаж болно. Органик тариаланд, пестицид хэрэглэхгүйн тулд зарим фермерүүд вакуум төхөөрөмжөөр тоноглогдсон техникээр хавх ургамал тариалсан хэсэг дээгүүр явж хортонг соруулан авдаг. Энэ аргыг гүзээлзгэний органик тариалангийн үед лигус (lygus) цохтой тэмцэхэд зөвлөдөг. Хавх ургамлын өөр нэгэн жишээ бол, нематодод тэсвэртэй цагаан гич (Sinapis alba) ба таримал манжин (Raphanus sativus) юм. Эдгээрийг, үетний овгийн үндсэн таримлын (улаан буудай, арвай г.м.) дараа тариалж нематодыг "хавхддаг". Жишээ нь манжингийн нематод/дугуй өт ба Колумбын үндэсний ялзралын нематод. Цагаан гич ба таримал манжин ургах үед нематодууд нь тэдгээрийн үндэс рүү татагддаг. Үндэс рүү нэвтрэн орсны дараа тухайн ургамлын хэт мэдрэг хариу үйлдлийн (hypersensitive response) улмаас цаашид үржиж чаддаггүй. Ийм аргаар, зүйл болон тариалах хугацаанаас хамаарч нематодын/дугуй өтний тархалтыг 70-99 хувь хянаж болдог.
Эшлэл
Ангилал:Азотын эргэлт
Александр Овечкин
thumb|right|250px|Александр Овечкин Александр Михайлович Овечкин (1985 оны 9 сарын 17-нд төрсөн) нь Оросын хоккейчин юм.
Ангилал:Оросын хоккейчин
Бергманы баавгай
Бергманы баавгай (Ursus arctos piscator) нь Камчаткын хойгт амьдарч байсан, устсан байх магадлалтай, хүрэн баавгайн нэг дэд зүйл юм. 1920 онд Шведийн амьтан судлаач Стен Бергман олж илрүүлэн, өөрийн нэрээр нэрлэжээ.
Бергман уг баавгайн арьс (бусад баавгайнаас үс ноос нь өөр байв), Камчаткын бусад баавгайнхаас том буюу 14.5 x 10 инч хэмжээтэй хөлийн мөр зэргийг шинжлээд тусдаа дэд зүйл болохыг тогтоожээ.
Хүйтэн дайны үед Зөвлөлтийн арми Бергманы баавгайн амьдардаг бүс нутагт нэвтрэхийг хориглодог байсан тул тоо толгой нь тэр үед өссөн байх магадлалтай.
Гэвч 1960-д оноос Бергманы баавгайг сонирхох сонирхол нэмэгджээ. Анчин Родион Сиволобовын мэдээлснээр Камчаткын уугуул оршин суугчид тэрхүү том баавгайг Иркуйем (ард хөлнийх нь харагдах байдлаас болсон "өмд нь шувтарсан" гэсэн утгатай нэр) буюу "Бурханы баавгай" гэдэг байв.
Сиволобовын тодорхойлолтод үндэслэн биологич Н.К.Верешчагин Бурханы баавгайг мөхсөн богино нүүрт баавгай буюу Arctodus simus-ын үлдэгдэл гэж үзжээ. Гэхдээ эрдэмтэд Arctodus нь Америк тивээс өөр нутгаас олдоогүй, хамгийн чухал нь тэд Баавгайнхан овгийн "ердийн" баавгайнуудаас харагдах байдлаараа өөр Tremarctinae хэмээх дэд овогт багтдаг билээ.
Ерөнхийдөө уг баавгайн дэд зүйл мөхсөн нь 17-р зууны үеэс Камчаткад нэвтэрсэн оросууд арьс, үсийг нь ашиглах зорилгоор замбараагүй агнаснаас үүдэлтэй гэж үздэг. 1920 оноос хойш амьдаараа олдоогүй.
Эшлэл
Ангилал:Баавгайнхан
Чогха Занбиль
МЭӨ 1250 оны орчим Иншушинак бурхан хэмээн өргөмжлөгддөг Унташ-Напириша хааны үед байгуулагдсан. Анхандаа Дур Унташ буюу Унташийн суурин хэмээн нэрлэгддэг байсан уг хотод голцуу лам хувраг, үйлчилгээний ажилтнууд амьдардаг байв. Цогцолборт 22 сүм болон Унташ хааны нууцлаг бунхан бүхий ордон байжээ. Унташ Наприша хааныг нас барсны дараа хотод барилга байгууламжууд нэмж барих явдал зогсч, МЭӨ 640 онд Ассирын хаан Ашурбанипалын довтолгоонд эвдрэн мөхжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Иран дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Иран дахь Эртний Ойрх Дорнодын олдворт газар Ангилал:Зиккурат Ангилал:Хузестан Ангилал:Элам Ангилал:Эртний Ираны хот Ангилал:Ус хангамжийн систем
Булган аймаг
Газар зүй
Нутгийн хойд захаар эртний төрмөлийн эриний боржин чулуу, өмнө хэсгийн үлэмж талбайд дунд ба эртний төрмөлийн эриний хурдас, дунд хэсгээр нь Дээд Пермийн ба Гуравдагч, Юрийн галавын бялхмал чулуулаг, мөн Дөрөвдөгч эриний хүрмэн чулуу их тархжээ, Дөрөвдөгч галавын үед оргилж байсан Уран тогоо, Тулга, Бүрхээр, Жалавч зэрэг унтарсан галт уулыг нь дархлан хамгаалж байна. 1967 онд Могод сумын нутагт газар хөдөлж, газар хагарч язарсан нь энэ хавийн нутгийн гадаргын хэлбэр бүрэн тогтоогүй байгаагийн гэрч юм. Булган аймгийн нутагт чулуун нүүрс, барилгын материалын баялаг бий.
Булган аймгийн нутагт Сэлэнгэ, Орхон, Хануй зэрэг том голууд урсах бөгөөд Харгал, Хунт, Айрхан зэрэг нуурууд бий. Хульж, Хунт, Хануйн, Асгатын зэрэг рашаан бий, Эгийн гол дээр УЦС барих аж. Аймгийн нутгийн урд хэсгээр хээрийн хүрэн хөрс, хойд хэсгээр ойн хар шороон ба уулын, тайгын хөрс тархжээ. Аймгийн нутгийн өмнөд хэсгээр хээрийн ургамал, хойд хэсгээр ой хөвч тархжээ. Ан амьтан элбэггэй.
Хүн ам зүй
Булган аймаг 2018 онд 62 мянган хүнтэй байв. Үндсэндээ монгол үндэстэн. Халх ястан зонхилно.
Эртний түүх
Булган аймгийн нутаг дэвсгэр бол нэн эртнээс монгол туургатны өлгий нутаг байсан нь археологийн олдвор, баримтаар батлагддаг. Тухайлбал монголын анхны төрт улс болох Хүннү, болон Нирун, Сяньби, Түрэг, Уйгурын хаант улс, Кидан, Киргиз зэрэг улсууд оршин тогтнож байсны ул мөр хөшөө дурсгал олон байдаг. 12-13-р зууны үеийн Мэргид, Хэрэйд зэрэг овог аймаг, Чингисийн нэр хаягтай газар нутаг, уул ус цөөнгүй бий.
Нутгийн хуваарь
Булган аймаг дотроо 16 сум болж хуваагдана.
thumb|right|250px|Сумдыг ялгасан газрын зураг
Эшлэл
Ангилал:Монголын аймаг
Перо Антич
Перо Антич (Перо Антиќ, 1982 оны долоодугаар сарын 29-нд Македоний БНУ-ын Скопье хотод төрсөн) — Македоний сагсан бөмбөгчин юм. Тэрээр Атланта Хокс болон Македоний шигшээ багийн төвийн тоглогчийн байрлалд тоглодог.
Замнал
2013 оны долоодугаар сарын 25-нд НБА-гийн Атланта Хокс багтай гэрээ байгуулан элссэн. НБА-гийн шинэ улиралд сайн тоглолт үзүүлсэн Антич НБА-гийн холимог оддын тоглолтонд оролцох байсан ч бэртэлтэй байж таарсан билээ. 2014 оны нэгдүгээр сарын 22-нд Орландо Мэжиктэй тоглоход НБА-гийн анхны дабл-даблаа (10 оноо, 12 самбар) хийжээ.
Холбоос
Ангилал:Умард Македоны шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Атланта Хокс багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Умард Македончууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Багшийн мэргэжил дээшлүүлэх институт
Багшийн мэргэжил дээшлүүлэх институт нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод орших, боловсролын байгууллага юм.
Анхны институт
Багш нарын улс төр, үзэл суртал, сурган хүмүүжүүлэх ухаан, заах арга зүйн мэдлэг, чадварыг дээшлүүлэх, сургууль, багш нарын тэргүүн туршлагыг судлан нэвтрүүлэх асуудал тулгамдаж байсныг харгалзан БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1956 оны 10-р тогтоолыг үндэслэн Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институт ийнхүү 1956 оны 4 дүгээр сарын 15-аас үйл ажиллагаагаа эхэлж, анхны захирлаар Ц.Төртогтох, хичээлийн эрхлэгчээр Б.Алтангэрэл нар томилогдсон байдаг. 1957-1961 онд Ц.Шаравнямбуу захирлаар ажиллаж, тус институт 30 гаруй ажилтантай болсны дотор н.Лэгжиймаа, н.Эрдэмбилэг, Д.Базар, Л.Түдэв, Э.Раднаа, Ц.Өлзийхутаг, Л.Мижиддорж, Н.Элбэг зэрэг туршлагатай багш нараас гадна н.Гомбожав, Д.Цэрэндагва зэрэг авьяаслаг залуу багш нар ч арга зүйчээр ажиллаж байжээ. Тус институт төв, орон нутагт дутагдалтай байсан хөдөлмөрийн багш бэлтгэх курс зохион байгуулахаас ажлаа эхэлж, улмаар биологи, газар зүй, химийн олон багшийг курсээр бэлтгэсэн байдаг. Түүнчлэн, орон нутагт очиж, сургууль багш нарт биечлэн зөвлөн туслах, аймгуудад сургалт, семинар зохион байгуулах, хичээлийн программ, сурах бичиг бэлтгэх, зөвлөмж материал орчуулах, хэвлэх, үзүүлэн таниулах бэлтгэх зэрэг олон арга хэлбэрээр мэргэжил дээшлүүлэх ажлыг зохион байгуулж байжээ. Анхны мэргэжил дээшлүүлэх институт хэл бичиг-уран зохиол, тоо, хими, бага ангийн гэсэн дөрвөн кабинет, номын сан, санхүү-аж ахуйгаас гадна үзүүлэн таниулах материал үйлдвэрлэх тусгай кабинеттэй байжээ. 1961 онд МАХН-ын XIV их хурлаас сургууль, амьдралын холбоог бэхжүүлэх талаар гаргасан түүхэн шийдвэрийн дагуу ерөнхий боловсролын сургуулийг амьдрал, үйлдвэрлэлд ойртуулах чиглэлээр сургалтын агуулгыг сайжруулах эрдэм шинжилгээний ажлыг өргөжүүлэх шинэ зорилт бий болсон. Үүнтэй холбогдуулан 1962 онд гарсан “Сургууль, амьдралын холбоог бэхжуулж, ардын боловсролын системийг цаашид хөгжүүлэх тухай хууль”-ийг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны тогтоол гарч, тус институтийг 1963 онд Сурган хүмүүжүүлэх ухааны хүрээлэн (СХУХ) болгон өргөжүүлсэн бөгөөд тус хүрээлэнгийн бага анги, байгалийн ухаан, нийгмийн ухааны секторууд нь багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх асуудлыг тус тусын чиглэлээр хариуцан гүйцэтгэж байв. БМДИ-ийг СХУХ болгон өргөтгөх ажилд 1961-1969 онд захирлаар ажиллаж байсан Д.Гомбосүрэн, орлогч захирал Л.Шагдарсүрэн нар чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөл 1969 оны 5 дугаар сарын 31-ний өдөр “Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” 176 дугаар тогтоол гаргаснаар СХУХ-д багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх салбартай болсон
Удаах институт
1982 онд хуралдсан АИХ-ын чуулганы шийдвэрийг үндэслэн 1983 онд АБЯ-ны сайдын 83 тоот тушаал гарснаар Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институт дахин байгуулагдаж, тус оны 11 дүгээр сарын 01-ээс үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлжээ. Энэ удаад институтийн захирлаар дэд эрдэмтэн Ш.Шагдар, хичээлийн эрхлэгчээр С.Батхуяг, нягтлан бодогчоор Г.Болдмаа нар томилогдсон байдаг. Энэ үеэс багш, сурган хүмүүжүүлэгчдийн мэргэжил дээшлүүлэх бүх төрлийн курс, семинарын сургалтын төлөвлөгөө, программыг шинэчлэн боловсруулж, лаборатори дадлагын хичээлийн цагийг нэмэгдүүлэх замаар курс семинарын хичээлийг сургууль, цэцэрлэгийн ажилд шууд холбоотой, практик ач холбогдолтой болгох арга хэмжээ авчээ. БМДИ нь 1983-1991 онд жилд дунджаар 700-800 багшийг 5, 10, 15, 20, 25 дахь жилийн төвлөрсөн сургалтад хамруулж, 2-3 аймгийн бүх сургууль, цэцэрлэгт очиж, багш нарт ажлын байранд нь мэргэжлийн туслалцаа үзүүлж, зөвлөгөө өгдөг байсан. БМДИ нь 1983-1991 нийтдээ 6000 багшийг төвлөрсөн сургалтад хамруулж, 200 шахам сургууль, цэцэрлэгт очиж, 8000 орчим багшид ажлын байранд нь очиж мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, 100 гаруй тогооч, 200 номын санч, хими, физикийн хичээлийн 100 гаруй лаборант бэлтгэх сургалт зохион байгуулснаас гадна, заах аргын 50 гаруй төрлийн зөвлөмж хэвлүүлж, нийтийн хүртээл болгож, сургуулийн удирдах ажилтны дээд курсэд нийт 1800 орчим хүнийг сургаж төгсгөсөн баримт байдаг. 1987 онд тус институт нэг ээлжиндээ 600 орчим багш хичээллэх 18 кабинет бүхий өрөө тасалгаа, номын сан, уншлагын танхим, цайны газар, бусад туслах өрөө бүхий дөрвөн давхар хичээлийн байртай болсон. 1990 онд Засгийн газрын 154 тоот тогтоолыг үндэслэн Боловсролын сайдын 151 тоот тушаалаар тус институт татан буугдаж, 1991 оны 4-р сараас УБДС-ийн харьяанд “Багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институт” нэрээр ажиллах болж, захирлаар Б.Жадамба, дэд захирлаар Д.Нэргүй нар томилогдон ажилласан. Улмаар 1993-1995 онд Сургалтын агуулга, арга зүйн институт (ШУБ-ын сайдын 70 тоот тушаал, УБДС-ийн ректорын 76 тоот тушаалаар) 1997-2002 онд Боловсролын хөгжлийн сургууль (Гэгээрлийн сайдын 1997 оны 168 тоот тушаал, УБИС-ийн ректорын 212 тоот тушаал) нэрээр УБИС-ин харьяанд багшийн мэргэжил дээшлүүлэх үйл ажиллагаа явуулсаар ирсэн.
Гуравдахь институт
Монгол Улсын Засгийн газрын 2012 оны 180 тоот тогтоолын дагуу Багшийн мэргэжил дээшлүүлэх институт гуравдахь удаагаа дахин бие даасан институт болж байгуулагдан үйл ажиллагаагаа зохион байгуулж байна. Энэ тогтоолоор батлагдсан “БМДИ-ийн дүрэм”-д “... багш, боловсролын байгууллагын багш, ажилтны мэргэжил дээшлүүлэх үйл ажиллагааг боловсролын хөгжлийн бодлого болон нийгмийн эрэлт хэрэгцээнд тулгуурлан орчин үеийн мэдээлэл технологид суурилж, олон улсын стандартад нийцүүлэн зохион байгуулж, багшаар дамжуулан боловсролын салбарыг хөгжүүлэх явдал юм.” гэж тус байгууллагын зорилгыг тодорхойлжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Улаанбаатарын боловсролын хүрээлэн
Соно бялзуухай
Соно бялзуухай нь 1.8 гр жинтэй, биеийн урт 5 см ба Дэлхийн хамгийн жижигхэн шувуу юм. Цэцгийн бал, шүүсээр хооллох ба нэг өдөрт 1500 орчим цэцгэнд очдог байна. Далавчаа секундэд 80 гаруй дэвж чадах тул нисдэг тэрэг мэт агаарт нэг газраа тогтон нисэж чаддаг. Нэг цэцгээс нөгөөд дамжин нисэж тоос хүртээх чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Томхон зөгийтэй тэнцэхүйц хэмжээтэй энэ бяцхан шувуу кофены буурцагаас томгүй өндөг гаргах бөгөөд эм нь ганцаар үүрээ засан, өндгөө дарж, ангаахайгаа өсгөдөг ажээ. Өмнөд Хойд Америк тивийн ойд амьдардаг
Цахим холбоос
Ангилал:Бяцхан шувууныхан Ангилал:Амьтны хамгийн
Покемон (анимэ)
Покемон (ポケットモンスター) буюу Покет Монстерс (ポケットモンスター, Халаасны мангасууд) нь Японы цуврал анимэ юм. Эхний анги нь 1997 оны 4 сарын 1-нд дэлгэцнээ гарсан. Game Freak, Nintendo-гийн бүтээл.
Ангилал: Анимэ
Цахилгаан дамжуулагч
Цахилгаан дамжуулагч гэдэг нь дундуураа цахилгаан дамжуулахыг зөвшөөрдөг материал юм. Металлууд хамгийн сайн цахилгаан дамжуулагч болдог, учир нь тэдгээр нь нэг, хоёр буюу гурван валентын электронтой байдаг. Энэ нь хамгийн гадна валентын тойрог зам дээрээ бүрэн дүүрэн электронтой болохын тулд тэдний хувьд электроныг нэмж авахын оронд тэдгээрийг алдах нь илүү хялбар байдаг. Нэг буюу хоёр валентын электронтой металлын хувьд гурван валентын электронтой металлыг бодвол электроноо илүү хялбархан өгөх хандлагатай байна. Металл нь аль хэр хялбархан электроноо алдаж байна, тэр хэрээр цахилгааныг илүү сайн дамжуулна. Валентын гурван электронтой хөнгөн цагааныг бодвол зэс нь цахилгааныг илүү сайн дамжуулна. Цахилгаан цэнэгийн хууль (Колумбын хууль)—иар эсрэг цэнэгүүд таталцаж, ижил цэнэгүүд түлхэлцдэг гэж тайлбарладаг. Иймээс чөлөөт электрон металлын атомд ойртоход тэрээр гадна тойрог замын электронтой түлхэлцэх болно. Хэрэв чөлөөт электрон хангалттай хурдтай хөдлөх аваас тухайн атомын аль нэгэн валентын электроныг мултлан зайлуулах болно. Эерэг цэнэгтэй цөмийн татах хүчний нөлөөллөөр чөлөөт электрон маань мөнхүү зайлуулагдсан электроны байршлыг эзлэн авна. Нөгөө мултарсан электрон маань чөлөөт электрон болох бөгөөд хөрш зэргэлдээ атомын нэг электроныг шахан зайлуулах болно. Ийнхүү энэ үйл явц тухайн материалыг бүхэлд нь хамрана. Энэхүү түлхэлт цохилтын үйлдэл нь атомаас атомд шилжих цахилгаан гүйдлийг үүсгэнэ. Металл нь электронуудыг ийм замаар дотуураа хөдлөхийг зөвшөөрдөг.
Ангилал:Дулааны техник Ангилал:Цахилгаан техникийн материал Ангилал:Хатуу биетийн физик чанар Ангилал:Эрчим хүчний инженерчлэл