cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2016 оны Формула-1
Техникийн дүрмийн өөрчлөлт
Дугуй нийлүүлэгч Пирелли нь гурван төрлийн дугуйг уралдааны өдрүүдэд бэлэн байлгах бол үүнээс зөвхөн хоёр төрлийн дугуйг л жолооч уралдаан бүрт хэрэглэх дүрэмтэй.
Уралдааны хуанли
Уралдааны цагалбарын анхны хувилбарыг 2015 оны долоодугаар сарын 10-нд ОУАХ-оос батлан гаргасан. 2015 оны есдүгээр сар дахин шинэчилсэн ба герман болон бельгийн тэмцээний хоорондох зуны завсарлагыг багуудын хүсэлтээр дөрвөн долоо хоног сунгасан байна.
Эшлэл
#2016  Формула-1
Алтны нөөц
Алтны нөөц нь улс бүрийн Төв банкинд хадгалагдсан нийт алтны хэмжээ болно. 2006 оны байдлаар нийт олборлогдсон алтны хэмжээ 158000 тонн байна. Нэг тонн алт нь 2009 оны 2 сарын 14-ий байдлаар 30,27 сая ам/долл байна. Энэ үнэлгээгээр нийт олборлогдсон алтны үнэ 4,78 триллион ам/долл болох юм.
Эшлэл
Ангилал:Мөнгөний бодлого Ангилал:Мөнгөн тэмдэгтийн бодлого Ангилал:Эдийн засгийн бодлого Ангилал:Эдийн засгийн жагсаалт Ангилал:Алтны худалдаа
Кори Брюэр
Кори Уэйн Брюэр (Corey Wayne Brewer, 1986 оны гуравдугаар сарын 5-нд Теннесси мужийн Портленд хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд «Хьюстон Рокетс» багт тоглодог. Тэр Флоридагийн коллежийн багт байхдаа 2006, 2007 онуудад NCAA-н аварга болж байв. 2007 онд драфтын долоо дахь сонголтоор Миннесота Тимбервулвз багт элсэж байв.
Товчхон
Брюэрийн Миннесотад элссэн эхний улирал, дунджаар 22.8 минутыг талбай дээр өнгөрүүлсэн бөгөөд оролцсон тоглолтын тоо залуу тоглогчийн хувьд боломжийн байв. 79 тоглолт. Оноо авалт, самбараас бөмбөг авалтын үзүүлэлт тун хангалтгүй байсан тул дараа улиралд хоёрдугаар багт тогтмол сууж өнгөрүүлсэн. 2009-2010 оны улиралд онцгой байж чадсан. Улирлын бүх гараанд гарч 13.0 оноо дунджилсан нь Нью-Йорк Никс, Даллас Маверикс багууд саналаа тавих шалтгаан болов. Брюэр 2011 онд Даллас Маверикс багт гурван жилийн 8 сая долларын цалинтай элссэн. Зургаадугаар сард Даллас НБА-гийн шувтаргын тоглолтонд Майами Хит багтай тунаж зургаан тоглолт хийн аваргалахад Брюэр сэлгээгээр оролцож нийт 9 оноо авч байжээ.
2011 онд Испанийн Руди Фернандесийн хамт Денвер Наггетс багийн хүсэлтээр очсон бөгөөд Брюэр тухайн ондоо 8.9, 2013 онд 12.1 оноо дунджилж бусад үзүүлэлт нь урьдны адил тааруу байсаар байв. Брюэр хурдтай тоглолтыг үзүүлдэг бөгөөд үе үе цагираганд үзүүштэй тохолт хийдэг бөгөөд холын зайн шидэлт төдийлөн гүйцэтгэдэггүй.
Миннесота баг нь түүнийг 15 сая доллараар гурван жилийн турш цалинжуулан тоглуулах гэрээг 2013 оны долоодугаар сарын 12-нд үзэглэжээ.
2014 оны арванхоёрдугаар сарын 19-нд «Миннесота», «Хьюстон», «Филадельфия» гурвалсан багийн хэлэлцээрээр «Хьюстонд» нэгдсэн.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Хьюстон Рокетс багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Пер Мертезакер
Пер Мертезакер (Per Mertesacker, 1984 оны есдүгээр сарын 29-нд Ханновер хотод төрсөн) — Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд Арсенал болон Германы шигшээн хамгаалагч юм.
Замнал
Мертезакер Ханновер 96 багаас замналаа эхлүүлж номын дуу сонссон нэгэн бөгөөд 2003 оны арваннэгэн сард лигийн анхны гараагаа хийж "Хамгаалалтын босоо багана" (die Abwehrlatte) хочыг автлаа цэвэр сайхан хамгаалалтын тоглолтыг үзүүлж байв. Энэ нь түүний Бундеслигийн 31 тоглолтонд нэг ч алдаа хийлгүйгээр бөмбөг тасалт байсан ховорхон амжилтаас нь анзаарагдах юм.
Вердер Бремен багт байхдаа тэрээр өөрийн уян хатан цуцашгүй ур чадвараараа онцгой хувь нэмэр оруулж Германы цомд аваргалж, 2008–09 оны УЕФА-гийн цомд дэд байр эзэлж байв.
2011 оны наймдугаар сарны 31-нд Английн Премьер лигийн Арсенал багтай гэрээ байгуулан элсчээ. Багийн ахлагч асан Сеск Фабрегасийн 4 дугаарын өмсгөлтэйгээр талбай дээр гарч буй Мертезакер лигийн анхны гараагаа Суонси Сити багийг 1–0 харьцаагаар ялсан тоглолтонд хийжээ.
Шелли-Энн Фрейзер-Прайс
Шелли-Энн Фрейзер-Прайс (Shelly-Ann Fraser-Pryce, 1986 оны арванхоёрдугаар сарын 27-нд төрсөн) нь Ямайкын хөнгөн атлетикч бөгөөд 100 м, 200 метрийн зайд гүйдэг.
Пер Мертезакер
Шигшээ
Германы шигшээ багийн 20, 21-ээс доош насны ангиллын багуудад тоглож байгаад 2004 оны есдүгээр сард Юрген Клинсман удирдлаган дор залуучуудын шигшээ багт элсч аравдугаар сарын 9-нд Ираны эсрэг тоглолтонд гараанд гарч байв.
Олимпын тэшүүрийн тэмцээн
Тэшүүр нь 1924 онд зохиогдсон анхны өвлийн олимпоос олимпын наадмын хөтөлбөрт багтаж буй. Эмэгтэйчүүдийн тэмцээн 1932 онд үзүүлэх тоглолтын хэлбэрээр зохиогдож байсан бөгөөд 1960 оны өвлийн олимпоос эхлэн албан ёсны хөтөлбөрт багтах болжээ.
Түүх
Олон Улсын Олимпын Хороо анх байгуулагдахдаа л Олон Улсын Тэшүүрийн Холбоо (ISU)-г хүлээн зөвшөөрсөн ч 1908 оны олимпоос эхлэн зөвхөн уран гулгалтын спорт л олимпын хөтөлбөрт орж чаджээ. Берлин хотод зохиогдох ёстой байсан 1916 оны зуны олимпын урьдчилсан хөтөлбөрт 3 зай бүхий олон төрөлт тэшүүрийн уралдаан багтсан байсан хэдий ч уг олимпын наадам Дэлхийн нэгдүгээр дайны улмаас зохиогдоогүй билээ.
Химийн элемент
Химийн махбодь буюу Химийн элемент гэдэг нь атомын цөм дэх протоны тоо буюу атомын дугаараар тодорхойлогдох нэгэн төрлийн атом юм.
Олимпын тэшүүрийн тэмцээн
Түүх
Хожим 1924 оны өвлийн олимп гэж нэрлэгдэх болсон, Шамонид зохиогдсон Олон Улсын Өвлийн Спортын Долоо Хоногийн хөтөлбөрт тэшүүрийн 5 уралдаан багтсан. Тэр үед зай тус бүрт аварга шалгаруулдаггүй, янз бүрийн зайд уралдаж, нийлбэр дүнгээр аваргыг тодруулдаг байсан ч олимпын наадамд нийлбэр дүнгээр тэргүүлсэн тамирчдаас гадна 500 м, 1500 м, 5000 м, 10000 м-ийн зайд тэргүүлсэн тамирчдад медаль гардуулсан байна. Дараагийн олимпоос нь эхлэн нийлбэр дүнгээр аварга шалгаруулахыг больсон ажээ.
Химийн элемент
Түгээмэл жишээ бол устөрөгч, азот, нүүрстөрөгч зэрэг болно. 2016 оны байдлаар 118 химийн элемент нээгдээд байна. 82-оос дээш (бисмут, түүнээс дээш), мөн 43-61 хоорон дахь атомын дугаартай элементүүд тогтворгүй, өөрөөр хэлбэл цацраг идэвхит чанартай. Хэдий цацраг идэвхит шинжтэй боловч 94 хүртэлх атомын дугаартай элементүүд байгаль дээр тааралдана.
Лабораторийн нөхцөлд цөмийн урвалаар шинэ химийн элементүүд нээгдсээр байна.
Түүх
Элемент гэдэг нэр томъёог МЭӨ 360 оны үед Грекийн философич Плато анх хэрэглэж байжээ.
33 химийн элемент бүхий орчин үеийн анхны жагсаалтыг Антуан Лавуазьегийн 1789 оны "Химийн элементүүд" (Elements of Chemistry) номноос харж болно. 1869 онд Д.Менделеев алдарт үелэх системээ нээсэн байна.
20-р зууны эхэн хүртэл химийн элементийг цаашид дахин жижиг хэсгүүдэд задрахгүй хэмээн тодорхойлж байв. 1913 онд Генри Мослей химийн элементийн атомын дугаар нь тухайн атомынхаа протоны тоогоор тодорхойлогдох зүй тогтлыг нээсэн байна. 1919 онд нийт 72 химийн элемент нээгдээд байсан ба, 1955 онд нээгдсэн 101 дэх элементийг Алдарт химич Менделеевийн нэрээр нэрлэжээ.
Олимпын тэшүүрийн тэмцээн
Түүх
1932 онд Лэйк-Плэсидэд болсон олимпын наадам ердийн тэшүүрийн уралдааны дүрмээр бус, нэг гараанд хэд хэдэн тамирчин зэрэг уралдаж, хэн түрүүлж барианд орсон нь шалгардаг, АНУ-ын тэшүүрийн холбооны дүрмээр (шорт-трэктэй төстэй) зохиогдсон. Мөн уг олимпын наадамд эмэгтэйчүүд анх удаа тэшүүрээр гулган уралдсан бөгөөд тэр нь үзүүлэх тоглолтын статустай байв. 1940 оны өвлийн олимпын наадамд эмэгтэйчүүд өрсөлдөх төлөвлөгөөтэй байсан ч мөн л дайны улмаас зохиогдолгүй, эмэгтэй тэшүүрчид олимпын наадмыг 1960 он хүртэл хүлээсэн билээ. Эмэгтэйчүүд 500 м, 1000 м, 1500 м, 3000 м-ийн зайд уралдаж медальтнуудыг тодруулдаг байлаа.
Химийн элемент
Атомын дугаар
Атомын дугаар гэдэг нь тухайн элементийн үелэх системд эзлэж байгаа дэс дугаар бөгөөд тухайн атомын цөм дэх протоны тоотой ижил утгатай байдаг.
Пер Мертезакер
Шигшээ
Мертезакер 2013 оны арваннэгдүгээр сарын 19-нд Английг ялахад (1:0) гоолдов. 2014 оны ДАШТ-д сэлгээнээс оролцсон.
Химийн элемент
Атом масс
Атом масс (A тэмдэглэгдэнэ) гэдэг нь атомын цөм дэх протон ба нейтроны тооны нийлбэр юм.
Изотопи
Изотопи гэдэг нь цөм дэх протоны тоогоороо ижил, харин нейтроны тоогоороо ялгаатай тухайн химийн элементийн төрлүүдийг хэлнэ.
Аллотропи
Аллотропи нь тухайн нэг химийн элементийн үүсгэж буй хоорондоо ялгаатай хоёр болон түүнээс олон төрлийн дан бодисууд юм. Өөрөөр хэлбэл эдгээр аллотропиудыг бүрдүүлэгч атомууд нь ижил боловч, эдгээр атомуудын хоорондоо холбогдох байдал нь өөр байна. Өөрөөр хэлбэл бүтцийн байгууламж нь ялгаатай байна.
Шелли-Энн Фрейзер-Прайс
Фрейзер-Прайс 100 метрт улсын дээд амжилтыг 10.70 секундээр тогтоожээ.
Пер Мертезакер
Хувийн амьдрал
Мертезакерийн найз бүсгүй Ульрике Штанг нь Германы Гандболын шигшээ багийн тоглогч бөгөөд 2007 оны Европын аварга билээ.
Шелли-Энн Фрейзер-Прайс
Холбоос
Ангилал:100 метрийн гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:60 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:100 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:200 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:4х100 метрийн буухиа гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Хамтын Нөхөрлөлийн орнуудын наадмын хөнгөн атлетикийн аварга Ангилал:Ямайкын 100 метрийн гүйгч Ангилал:Ямайкын 200 метрийн гүйгч Ангилал:Ямайкын 4х100 метрийн буухиа гүйгч Ангилал:Ямайкын олимпын аварга Ангилал:Ямайкын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Ямайкын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Ямайкын олимпын оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Ямайкын хөнгөн атлетикийн улсын аварга Ангилал:Ямайкын оны шилдэг тамирчин Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт Ангилал:Сэргээш Ямайкад Ангилал:Ямайкачууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Пер Мертезакер
Холбоос
Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Ханновер 96 багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:2005 оны Холбоодын цомд оролцогч Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Германы хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга Ангилал:Мөнгөн лаврын навч шагналтан Ангилал:Германчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Олимпын тэшүүрийн тэмцээн
Түүх
1970-аад оны эхээр Тэшүүрийн ойрын зайн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зохиогдох болж, 1976 оны олимпоос эрэгтэйчүүдийн 1000 м-ийн зайн төрөл нэмэгдэв. Түүнчлэн 1981 онд ОУТХ эмэгтэйчүүдийн 5000 м-ийн зайн төрлийг албан ёсны төрөл гэж тооцох болсноор 1988 оноос уг төрөл олимпийн хөтөлбөрт багтсан байна. Хамгийн сүүлд 2006 оны Турины олимпод багийн цуваа гараатай уралдаан нэмэгджээ.
Химийн элемент
Тархалт
Манай галактикийн хамгийн өргөн тархалттай 10 химийн элемент.
Төмөрбаатарын Эрдэнэбаатар
Амжилт
<td style="background-color:#CCC">Тэмцээн болоогүй
Ангилал:Монголын сүмоч Ангилал:1988 онд төрсөн
Чанга яригч
Чанга яригч (Loudspeaker) буюу Спикер нь дууны дохиог дуу болгон хувиргах төхөөрөмж. Энэ төхөөрөмжийн үндсэн үзүүлэлт нь чадал байдаг. Чанга яригч нь идэвхтэй ба идэвхгүй гэж хоёр төрлийн байдаг. Ангилал:Дуу бичлэг Ангилал:Дууны техник Ангилал:Ахуйн хэрэглээний цахилгаан хэрэгсэл Ангилал:Гаралтын төхөөрөмж
Мари Эл
Мари Элийн Бүгд Найрамдах Улс (Республика Марий Эл, мари хэл: Марий Эл Республика) нь Оросын Холбооны Улсын Ижил Мөрний Холбооны тойрогт хамаарах Бүгд Найрамдах Улс юм. Нийслэл нь Йошкар-Ола.
Газарзүй
Өмнө талаараа Чуваш, зүүн талаараа Татарстантай хиллэдэг.
Түүх
1920 онд Марийн автономит муж байгуулагдаж, 1936 онд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Автономит Мари Улс болжээ. 1990 онд БНУ болохдоо нэрээ Мари Эл болгож сольсон байна.
Гадаад холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Оросын бүгд найрамдах улс
Бритт Страндберг
Бритт Страндберг (Britt Strandberg, 1934 оны 3 сарын 31-нд төрсөн) нь Шведийн гүйлтийн цаначин юм. Тэрээр 3 x 5 км-ийн буухиа төрөлд гурван өвлийн олимпоос дараалан медаль хүртжээ.
Матьё Вальбуэна
Замнал
Бланшфорт 9 жил, Бордод 2 жил бэлтгэгдсэн Вальбуэна 2004 онд Либурн (III түвшний лигт харъяалагдаж байв) багт 2 жил амжилттай тогложээ. Либурн түвшин ахисан жил Вальбуэна Марсельд ирсэн. 2006 оны арваннэгдүгээр сарын 19-нд Валансьентай тулсан дээд лигийн тоглолтонд эхний гараагаа хийсэн бол 2007 оны тавдугаар сарын 19-нд Сент-Этьений хаалганд анхны бөмбөгөө оруулав. Гэвч тухайн үед Вальбуэна төдийлөн танигдаж чадаагүй байлаа. 2007-2008 онд Аваргуудын лиг болон Европын цомын тэмцээнд оролцож, лигт тэр дундаа Канын эсрэг дубльдэж амжив. Вальбуэнад 2009 оны өвөл москвагийн Спартак, зун питерийн Зенит багууд санал ирүүлж, хариуд нь Марсель татгалзсан юм. Харин 2014 оны наймдугаар сарын 2-нд «Динамо Москва» багт 6 сая фунтээр шилжсэн.
Шигшээ
2010 оны тавдугаар сарын 26-нд Францын шигшээ Коста-Рикатай тоглоход Вальбуэна ялалтын бөмбөгийг оруулж (2:1) сорилгод тэнцсэн билээ.
2014 оны ДАШТ-ий хэсэгт Швейцарийг ялахад (5:2) гоолдсон.
Гадны холбоос
Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Либурн багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Динамо Москва багийн тоглогч Ангилал:Францчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Шальке 04
Цэнгэлдэх хүрээлэн
Шальке 04-г цэнгэлдэх хүрээлэн	- Фелтинс-Арена, Гельзенкирхен. Багтаамж 61,673 хүн.
Шагналууд
Германы аварга шалгаруулах тэмцээн Германы цом Германы Супер цом Лигийн цом «УЕФА-гийн цом» УЕФА Интертото цом Бундеслиг 2 Бусад
Цахим холбоос
Ангилал:Умард Райн-Вестфалены хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:Гельзенкирхений спортын клуб Ангилал:Германы хөгжлийн бэрхшээлтний спортын клуб Ангилал:Өвлийн спортын клуб Ангилал:1904 онд үүсгэн байгуулагдсан
Роман Нойштедтер
Роман Петрович Нойштедтер (Рома́н Петро́вич Нойште́дтер, Roman Neustädter; 1988 оны хоёрдугаар сарын 18-нд Днепропетровск хотод төрсөн) — Орос-Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд «Фенербахче» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог. 2012, 2013 онд Германы шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд 2 удаа тоглож байсан тэрээр 2016 оноос Оросын шигшээ багт тоглож байна.
Замнал
2011/2012 оны лиг өндөрлөсөний дараахан Нойштедтерийг «Шальке 04» баг үнэгүй наймаагаар элсүүлж, 2016 оны зургаадугаар сарын 30 хүртэл гэрээлэв. Нойштедтер хагас хамгаалагчаар тоглодог ч хамгаалагчийн байрлалд тоглох нь бий.
2012 оны арваннэгдүгээр сарын 9-нд Германы шигшээд дуудагдаж 14-нд Нидерландын эсрэг гараалж байлаа.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Оросын хөлбөмбөгчин Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Оросын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Майнц 05 багийн тоглогч Ангилал:Боруссиа Мёнхенгладбах багийн тоглогч Ангилал:Шальке 04 багийн тоглогч Ангилал:Фенербахче багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Мөнх хаан
Мөнх хаан (,1209 дүгээр оны 1 сарын 10 өдөр — 1259 дүгээр оны 8 сарын 11-ий өдөр) нь Их Монгол Улсын дөрөв дэх (1251 оны 6 сарын 1-ээс 1259 оны 8 сарын 11) их хаан байв. Мөнх хааны үед гадаад орнуудаас Аббасидын Халифат Улс, Сири дэх хотууд, Дали улс, Өмнөд Сүн улс, Гуулин улс зэрэг олон улсуудыг цэрэг зэвсгийн хүч хэрэглэн байлдан дагуулан өөрийн албат боолоо болгож байсан хаан юм. Тэрээр монголын эзэнт гүрний их хаадын нэг байсан юм.
Залуу нас
Мөнх хаан нь Юань улсын сударт тэмдэглэснээр 1209 онд Чингис хааны отгон хөвгүүн Толуйгийн их хатан Сорхогтани бэхи нарын ахмад хөвгүүн болж мэндэлжээ. Хүлэгү, Аригбөх ба Хубилай хааны ах байв. Чингис хааны Их бөө Тэб Тэнгэр Хөхчүү шинэхэн мэндэлсэн хүүд түүний гэрэлт ирээдүйг бэлгэдэж Мөнх гэдэг нэрийг хайрлажээ. Монгол гүрнийг тухайн үеийн дэлхийн хамгийн том их гүрний хэмжээнд хүргэсэн хаад түүний нэгдмэл байдлыг хадгалан чадсан төрийн гол зүтгэлтэн байжээ. Мөнх хаан өмнө зүг Хятадад байлдан дагуулал хийж яваад 1259 оны шаргачин хонин жил Чунцин фу хотын ойролцоо Дяо Юй ууланд нас баржээ.
Намтар
Их Монгол Улсын хаан Мөнх нь Тулуйн ууган хүү бөгөөд Тэв тэнгэр бөөгийн урьдчилан хэлснээр Мөнх тэнгэрийн шинэ эрхэм хүндэт хүн ажгуу. Тэрээр үнэхээр ч нэр шигээ мөнх гавьяаг байгуулсан нэгэн. Ид залуу 22 наснаасаа Өгэдэй хааныг дагаж 1230 онд хожмын хорт дайсан бөгөөд өвөг дээдэс Чингис Богдынхоо байнга сануулж байсан Алтан улсыг дайлаар мордсоноор Мөнхийн аян эхэлсэн гэж хэлж болох юм. Удалгүй Алтан улсыг мөхөөгөөд дөрвөн жилийн хойно төрөлх Монголдоо эргэн ирэв. Эцэг Тулуй нь нас барсан тул Мөнхөд Өгэдэй харьяат иргэнийг хуваан өгөөд эцгийнх нь ордон тийш буцаажээ.
Мөнх хааны эдийн засгийн бодлого
Мөнх хаан Монголын эзэнт гүрний хүн амын тоог гаргахаас гадна бүх эд баялагийн нөөцийг тоолон гаргасан байдаг тэр бээр хүн амын тооллогыг алба татвар авах зорилгоор бус өөрсдийн эрхшээлд буй орнуудын бүх нөөц баялагийн хэмжээг тодорхойлж, тэдгээрийг үр дүнтэй ашиглах арга замыг эрэлхийлж байсаны илрэл юм. Өргөн уудам газар нутаг бүхий эзэнт гүрний хүн амын баялагыг зөвхөн нэг удаагийн ашиг руу чиглэсэн үйл ажиллагаа бус урт удаан хугацааны туршид системтэйгээр ашиглах бодлогыг явуулж байжээ. Түүнээс өмнөх хаад монголчуудын эртний хишиг тараах зарчмыг баримталж байсан бол Мөнх хаан төвлөрсөн тооцоон дээр суурилсан удирдлагыг эзэнт гүрэнд нэвтрүүлсэн юм.
Мөнх эзэнт гүрний эдийн засгийн нэгэн чухал зүйл болох худалдааг цэгцэлж, ортаг худалдаачдад татвар ноогдуулж, тэдний ард иргэдийг шулан дээрэмдэх явдалыг зогсоож эзэнт гүрний худалдааг илүү зохион байгуулалттай болгосон юм. Мөн төсвийн алдагдал буюу язгууртан ноёдын тансаг хэрэглээ болон ортаг худалдаачдад шулуулдаг явдалыг таслан зогсоосон юм. Энэ бүхний үр дүнд монголын эзэнт гүрний эдийн засаг сайжирч өрнө дорныг холбосон худалдаа төдийгүй соёлын солилцоо ихээхэн идэвжих үндсийг тэрээр тавьсан юм
Гадаад бодлого
Түүнийг хаан сууснаас эхлэн үед Гуулин улс, Сүн улс, Европоос Францын Людовик хааны элч В. Рубрук, Армений II Хетум тэргүүнтэй хүмүүс Мөнх хааны ордонд ирж, ямар нэгэн байдлаар харилцаа тогтоохыг эрмэлзсэн байдаг. Энэ нь тухайн цагтаа гэнэт гарч ирсэн шинэхэн улсын гадаад бодлогыг тандан мэдэх, тэрхүү бодлого, дайны аюулаас зайлсхийж болох талаар оролдож байсан.
Байлдан дагуулалт
Мөнх хаан тэргүүтэй Их Монгол Улсын цэргийн ноёд дараах чиглэлээр аян дайныг үргэлжлүүлэхээр төлөвлөж байсан.
Үүнд:
Өмнөд Сүн улсыг дайлсан нь
Гол өгүүлэл: Монголчуудын Сүн улсын байлдан дагуулалт 1255-1257 онд Хубилай, Урианхадай нарын цэргийн хүч өмнө зүгт Дали улс, Сүн улсын баруун өмнө талын хотуудыг эзлэсэн. Энэ үед Мөнх хаан, нийслэлээ дүү Аригбөхөд үлдээж монгол нутгийн хэргийг захируулаад өөрөө их цэргийн хүчийг авч, өмнөд Сүн улсын Сычуань мужийн нутаг орчимд дайран орсон. Халуун зуныг үл тоосон Боорчи өрлөгийн ач хүү Барчи нарын жанжид үл тоон байлдсаар их цэргийн зарим хэсэг, Барчи, Тогоон нарын олон баатрууд хижиг өвчин тусч нас барах болсон. Удалгүй 1259 оны 7 сард Чунцин фу хотын дэргэд Дяо Юй гэх уулнаа хижиг өвчнөөр тэнгэрт хальсан. Ингээд тус улсыг дайлах цэргийн гол хүч буцсан. Харин Хубилай, Урианхадай нарын удирдсан цэргийн хүч үлдэж Эжоу хотын орчимд байлдаж байгаад 1259-1260 оны орчимд Сүн улстай гэрээ хэлцэл байгуулж, дайныг зогсоосон.
Мөнх хааны шашны бодлого
Мөнх хаан шашны хэт үзлээс татгалзаж, бүх шашныг адил тэгш байлгаж, өмнөх хаадын адил шашнаар дамжуулан эзлэгдсэн орнуудын хүн амыг захирахыг хичээж,  шашны зөрчлөөс сэргийлсэн бодлого явуулж байжээ. Мөн шашин хоорондын маргааныг таслах, шашнуудын үнэн мөн чанарыг танихын тулд олон шашны мэтгэлцээн зохион байгуулж байсан зэрэг нь түүний шашны үйл ажиллагааны зөв бодлогын илрэл юм. Энэхүү үйл явдалыг судлаачид дэлхийн түүхэнд анх удаа бий болсон үйл явдал юм гэж тодорхойлдог бөгөөд түүний шашны талаархи бодлого үйл ажиллагаа бол эзэнт гүрнээр хязгаарлагдах бус дэлхийн хэмжээнд хэрэгжиж байжээ.
Монголчуудын энэтхэг рүү хийсэн байлдан дагуулал
Гол өгүүлэл: Монголчуудын Энэтхэг рүү хийсэн байлдан дагуулал
Мөнх хааны гэрэлт хөшөө
Гол өгүүлэл: Мөнх хааны гэрэлт хөшөө
Мөнх хааны нэрээр алдаршсан хөшөө Хөвсгөл аймгийн Бүрэнтогтох сумын Ар булаг, Бүрэнтогтох сумын зааг, Дэлгэрхаан уулын өвөр, Дэлгэр мөрний зүүн хойд хөвөөн дэх Мөнх хааны орд тууриас олдсон. Хөшөөг хөх занар чулуугаар бүтээж зузаан боржин чулуун дээр углуурга гарган суулгасан бөгөөд 144 см өндөр, 78 см өргөн, 20см зузаантай. Суурийг 100 см урт, 68 см өргөн, 40 см өндөр хүрэн боржин чулуугаар бүтээж, дээр нь 46 см урт, 20 см гүн, 20 см өргөн 2 метр углуурга гарган хөшөөг суулган тогтоосон байна. Хөшөө нь суурийн хамт 184 см өндөр, 1тн орчим хүнд жинтэй аж. Хөшөөний нүүрэн талын хоёр талаар хоорондоо 3,5 см зайтай, нарийн гурви гарган дундуур нь эвэр угалз сийлсэн байдаг.
Тэгээд эхэнд нь гурван мөр үгийг Монгол бичгээр сийлж, түүнтэй зэрэгцүүлэн 12 мөр хятад бичгийн 268 үсгийг сийлжээ. Монгол бичгээр бичсэнийг уншвал: '''Урагийн урагаар хэдэн хэдэн үест Мөнх хаан түмэн түмэн насалтугай. Барс түгэ босгуул хүртэл ана-д давирганд учралт буян хүртүгэй''' гэжээ. Эл хөшөөг 1257 оны зуны дунд сарын 20-ны үеэр Мөнх хаан хятадын Сүн улсыг гурван замаар байлдаж явсан үед хүргэн Барс Түгэ, гүнж Исижи нар босгуулсан.
Холбоос, зүүлт
Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Монголын их хаан Ангилал:Их хаан Ангилал:Боржигин Ангилал:Хиад боржигин Ангилал:1208 онд төрсөн Ангилал:1259 онд өнгөрсөн
Боливи
Европын колоничлолоос өмнө Боливийн Андын бүс нутаг нь Колумбаас өмнөх Америкийн хамгийн том улс болох Инкийн эзэнт улсын бүрэлдэхүүнд багтаж байв. 16-р зуунд Испанийн эзэнт улс тус нутгийг эзэлжээ. Испанийн колоничлолын ихэнх үед энэхүү нутаг дэвсгэрийг Дээд Перу буюу Чаркас гэж нэрлэн, Испанийн Өмнөд Америк дахь колониудын ихэнхийг багтаасан Перугийн дэд вант улсаас захирдаг байв. 1809 онд тусгаар тогтнолоо зарлан, 16 жилийн иргэний дайны эцэст 1825 оны 8 сарын 6-нд Симон Боливарын нэрээр нэрлэсэн бүгд найрамдах улсаа төвхнүүлж чаджээ. Боливи улс нь байгуулагдсан цагаасаа хойш улс төрийн тогтворгүй байдал, дарангуйлал, эдийн засгийн хүнд хэцүү байдал дунд байсаар ирсэн.
Өдгөө Боливи улс нь 8 департмент буюу мужаас тогтох ардчилсан улс болно. Баруун хэсгээр нь Андын нурууны өндөр сүрлэг уулс дүнхийж, зүүн хэсгээр нь Амазон мөрний ай савд багтах нам дор газартай. Хөгжиж буй тус орон хүний хөгжлийн индексийн зэрэглэлээр дундаж түвшинд багтах бөгөөд ядуурал 60% орчим хувьтай. Эдийн засгийн гол салбарууд нь хөдөө аж ахуй, ой, загасны аж ахуй, уул уурхай, мөн сүлжмэл, оёмол эдлэл, металлург, газрын тосны үйлдвэрлэл болно. Боливи улс нь байгалийн баялаг ихтэй, ялангуяа цагаан тугалга элбэг байдаг.
Боливи улсын 10 сая орчим хүн ам нь Америндиан, Местицо, Европ, Ази, Африк гээд олон янзын угсаа гаралтай үндэстнүүдийн холимог болно. Голчлон испани хэлээр хэлэлцэх тус ард түмний дунд испани, аймара, кечуа гэсэн үндсэн 3 хэлнээс гадна уугуул иргэдийн 34 хэлийг албан ёсны хэл гэж үздэг. Ийнхүү олон хэл соёлын өлгий болсон Боливи улсын хоол хүнс, урлаг, утга зохиол, дуу хөгжим нь асар баялаг билээ.
Эшлэл
Ангилал:Далайд гарцгүй орон Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Өмнөд Америкийн орон Ангилал:Социалист улс
Америкийн Нэгдсэн Улс
Америк улс буюу бүтнээр хэлвэл Америкийн Нэгдсэн Улс (товчоор АНУ; United States of America) Умард Америк тивд оршдог. Хойд талаараа Канад, урд талаараа Мексик улстай хиллэх бөгөөд зүүн зүгт Атлантын далай, баруун зүгт Номхон далай, урд зүгт Мексикийн булан хүрдэг. 50 муж улс болон Колумбын тойргоос бүрдсэн холбооны, бүгд найрамдах улс юм. Аляска, Хавай, Пуэрто-Рико зэрэг тусдаа орших нутагтай. 9.6 сая км² газарт (дэлхийд 3-р байр) 313 сая хүн (3-р олон) аж төрж байна. Газрын гадарга, уур амьсгал олон янз, нийслэл нь Вашингтон.
Индиануудын өвөг одоогоос 15.000 жилийн өмнө Америкт ирсэн бөгөөд Европын колоничлол МЭ 16-р зуунаас эхэлсэн. Атлантын эргээр Британийн 13 колони гэж байв. Колонийн ард түмэн далайн чанадын Их Британид захирагдахгүйн төлөө тэмцсэн хувьсгал ялснаас 1776 онд АНУ байгуулагдаж, 1783 онд дайн дуусаж, Европын колониос салсан анхны орон болсон юм. 1787 онд үндсэн хуулиа баталж одоо ч өөрчлөөгүй гэх ба 1791 онд хүний эрх, эрх чөлөөний суурь зарчмыг тунхагласан ажээ.
Байгуулагдснаасаа хойш Франц, Испанийн хаяа залгаа колониос газар нутаг авч Номхон далай хүртэл тэлсэн ба 19-р зууны дунд үед боолчлолыг халахын төлөө иргэний дайн дэгдэж амжилттай төгссөн. Дэлхийн хоёрдугаар дайнаар цөмийн зэвсэгтэй болж, дараа нь НҮБ-ийг байгуулалцаж, НҮБ-ийн Аюулгүйн зөвлөлийн байнгын гишүүн улс болсон. Хүйтэн дайн төгсөж ЗХУ задарснаар ганц их гүрэн болон үлдсэн гэдэг. Дэлхийн бараг бүх орноос хүн шилжин суусан олон арьс үндэс, олон хэл соёлтны газар болсон бөгөөд цагаан арьстан зонхилдог. Англи хэл голлодог, испани хэл бас хэрэглээнд байна. АНУ аж үйлдвэржсэн, хөгжингүй улс юм. ДНБ-ийн хэмжээгээр дэлхийд тэргүүлдэг. Цэрэг, технологи сайн.
Нэр
Америкийн Нэгдсэн Улсын хэд хэдэн нэр түгээмэл хэрэглэгддэг. Бүтэн нэрний албан ёсны хувилбарууд нь «АНУ», «Америк», түүнчлэн "United States" (U.S.) болон "U.S.A." гэсэн анхны үгсийг агуулдаг; «Америкийн Нэгдсэн Улс» гэсэн нэрийг 1776 оны 9-р сарын 9-ний өдөр Тивийн хоёрдугаар конгресс албан ёсоор баталсан.
Газар зүй
thumb|left|Сансраас харсан зураг thumb|left|Физик газар зүйн зураг thumb|left|[[Колорадо мөрөн|Колорадо мөрний Гранд-Каньон]]
Байрлал
Америкийн үндсэн орон (7,663,941 км²) нь Канад, Мексик хоёр улс, Номхон болон Атлантын далай, Мексикийн булангаар хүрээлэгддэг. Салангид газраас хамгийн том нь Умард мөсөн далайд тулсан Аляска (1,717,856 км²) юм. Аляска ; талаар Канадтай хиллэж, баруун зүгт Берингийн хоолойгоор Оростой ойрхон оршдог. Номхон далайд Хавайн арлууд (28311 км²), Гуам арал, Марианы арлууд, Америкийн Самао, Карибын тэнгист Пуэрто-Рико арал, Виржиний арлууд бий. Америк орон Канадтай 8893 км, Мексиктэй 3327 км газраар хиллэдэг.
Газрын тогтоц
Америкийн үндсэн орныг хэлвэл Атлантын далай талдаа нам доор, Номхон далай талдаа өндөр байдаг. Атлантын эргийн нам доор газар, Аппалачийн нуруу (ноён оргил нь 2037 м өндөр Митчелл уул), Миссисипи мөрний сав газар, Төв тал (200—500 м), Их тал (500—1600 м), Кордильерийн нуруу оршдог. Кордильерийн Хадтай уулс (Rocky mountains)-ын Элберт уул 4399 м өндөр, Сьерра-Невадагийн нурууны Уитни уул 4421 м хүрнэ. Аляскад Америкийн хамгийн өндөр Мак-Кинли (6193 м) сүндэрлэдэг. Хавай арал галт уулын бүтэцтэй. Оргил нь д.т.д. 4205 м.
Усны зүй
Америкийн гол мөрд Атлантын (ихэнх нь), Номхон, Умард мөсөн далайн ай савд хамаардаг. Мексикийн буланд цутгадаг Миссисипи (дан урт 3757 км), Миссури (4127 км), Рио-Гранде, Коларадо, Арканзас (2322 км), Ред-Ривер, Номхон далайд юүлдэг Колумб, Аляскын Юкон мөрөн зэрэг томхоныг дурдаж болно.
Канадтай хиллэх хилийн шугам дайраад цэнгэг усны нөөц болсон Их нуурууд хэмээх Дээд, Хурон, Мичиган, Эри, Онтарио гэсэн нэртэй таван том нуур бий.
Газар нутаг, хүн ам
Хүн амын олонхи нь цагаан арьстан. Хүн амын 27,1% нь 18 хүртэлх насных бөгөөд 25 сая гаруй хүн 65-аас дээш настай байна. Дундаж наслалт 78. Дөрвөн хүн тутмын 3 нь хот сууринд амьдардаг.
2001 оны байдлаар, хүн амын 52% нь протестант, 24.5% нь католик, 1.4% нь жүдийн шашинтан, 0.5% нь муслим, 0.5% нь буддист, 0.4% нь хинду шашинтан, 14.2% нь шашин шүтлэггүй гэж тодорхойлогдсон байна. Үндсэн хэл нь англи.
Газар нутгийн хэмжээ: 9,631,418 км кв.
Газарзүйн байрлалын онцлог: Энэ нь олон улсын усан замыг ашиглах бүрэн боломжтойгоос гадна харьцангуйгаар тусгаарлагдмал байрлалтай нь бусад бүс нутгийн улс орнуудтай харилцахад тээврийн зардал, цаг хугацаа их шаардах муу талтай ч цэрэг стратегийн аюулгүй байдлыг]] ямар нэг хэмжээгээр хангадаг бөгөөд тухайлбал АНУ-ын нутаг дэвсгэр нь Дэлхийн I, II дайнд огтхон ч өртөөгүй нь үүний илрэл юм.
Засаг захиргаа
АНУ нь холбооны улс бөгөөд 50 муж улс болон Колумбын тойргоос бүрддэг. Нийслэл хот Вашингтонд 638,5 мянган хүн оршин суудаг. АНУ-ын хамгийн том хот нь Нью-Йорк бөгөөд дүүргийн хамт 9 сая гаруй хүн оршин суудаг.
АНУ-ын Ерөнхийлөгч нь Төрийн болон Засгийн газрын тэргүүн юм. Ерөнхийлөгч болон дэд ерөнхийлөгчийг муж улс болгоноос шууд сонгогдсон сонгогчдын саналаар 4 жилийн хугацаагаар сонгоно. Ерөнхийлөгч нь АНУ-д төрсөн, 35 нас хүрсэн иргэн байх ёстой.
АНУ-ын Засгийн газар буюу Кабинетыг Ерөнхийлөгч томилж, Сенат батлах бөгөөд сайд нар (Төрийн нарийн бичгийн дарга гэх) нь Конгрессын өмнө хариуцлага хүлээх албагүй.
Хууль тогтоох
Хууль тогтоох байгууллага Конгресс нь 2 танхимаас бүрддэг аж. Дээд танхим Сенат нь зургаан жилийн хугацаагаар муж улс бүрээс 2 гишүүн сонгогдсон 100 гишүүнтэй бөгөөд хоёр жил тутам эдгээрийн гуравны нэг нь дахин сонгуульд ордог байна. Доод танхим болох Төлөөлөгчдийн танхимд гишүүдийн тоо тухайн муж улсын хүн амын тооноос хамаардаг агаад одоогийн байдлаар 435 суудалтай байна.
Шүүх засаглал
АНУ-ын Дээд шүүхийн 9 гишүүнийг бүх насаар нь Ерөнхийлөгч томилж, Сенат баталдаг байна. Түүнчлэн АНУ-ын Давж заалдах шүүх, АНУ-ын Тойргийн шүүх, Муж улсын болон анхан шатны шүүх гэж байдаг.
Улс төрийн гол намууд
АНУ-д үндсэндээ үйлдвэрлэгчдийн эрх ашгийг хамгаалсан Бүгд Найрамдах нам (1854 онд байгуулагдсан), Ардчилсан Нам (1828 онд байгуулагдсан) хэмээх хоёр намын систем тогтож, засгийн эрхийг ээлж дараалан барьсаар ирэв. Эдгээр намын үзэл баримтлалд зарчмын ялгаа үгүй боловч БНН хувийн эдийн засагт төрийн оролцоог аль болохоор хязгаарлах чиг шугам баримтлаж байхад АН нь засгийн газар хувийн эдийн засгийг тодорхой хэмжээгээр удирдан зохицуулж, хүн амын нийгмийн асуудалд анхаарах ёстой гэж үздэг байна. Энэ хоёр намаас гадна Шинэчлэлийн нам, Ногооны болон Социал демократ гэх зэрэг улс төрийн 21 нам байдаг. Тэдгээр намууд улс төрийн нөлөө байхгүй, өргөн хүрээтэй үйл ажиллагаа явуулдаггүй.
Орон нутаг
АНУ-ын нутаг дэвсгэр нь 50 Муж Улс хуваагддаг. Мөн тэд хараат газар нутаг, protectorates хэд хэдэн агуулсан байдаг. муж бүр өөрийн өөрийн үндсэн хууль, түүний хууль тогтоомж, гүйцэтгэх эрх баригчдад байна.
Төрийн улс бүр нь эргээд, дүүрэгт хуваагдана. Тэдний тоо өргөн харилцан адилгүй байдаг. Жишээ нь, АНУ-ын Техасын ийм дүүрэгт - 254, болон Делавар мужийн дотор - бүх гурван.
Эдийн засаг
Америкийн нэгдсэн улс нь дэлхийн хамгийн том, технологийн хувьд хөгжсөн хүчирхэг эдийн засагтай орон юм. Тус улсын зах зээлийн эдийн засгийн тогтолцооны дагуу хувийн бизнес давамгайлах үүрэгтэй бөгөөд холбооны болон төрийн байгууллагууд шаардлагатай бараа, үйлчилгээг эдгээр хувийн үйлдвэрлэгчээс худалдан авдаг системтэй байна. Баруун Европ, Японы аж үйлдвэрлэгчидтэй харьцуулбал америкийн бизнес эрхлэгчид нь капитал болон үйл ажиллагааны хэмжээг өргөжүүлэх, ажиллах хүч нэмэгдүүлэх, шинэ бараа бүтээгдэхүүн боловсруулахад давуу талтай байна. АНУ-ын компаниуд нь компьютер, анагаах ухаан, сансар судлал, батлан хамгаалах зэрэг салбарын тоног төхөөрөмж боловсруулалтаараа дэлхийд тэргүүлдэг байна. 1994-2000 онд бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл эрс нэмэгдэж, инфляцийн түвшин багасч, ажилгүйдлийн хэмжээ 5 хувиас доор болов.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Австрали ба Далайн орон Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай холбооны бүгд найрамдах улс Ангилал:Их наймын орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Хойд Америкийн орон Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Умард Осети
Умард Осети-Аланийн Бүгд Найрамдах Улс буюу Хойд Осети-Аланийн Бүгд Найрамдах Улс (Республика Северная Осетия - Алания) нь Оросын Холбооны Улсын Өмнөд Холбооны тойрогт хамаарах Бүгд Найрамдах Улс юм. Нийслэл нь Владикавказ.
Өмнө талаараа Гүрж улс, баруун талаараа Кабардино-Балкар, зүүн талаараа Ингушет, хойд талаараа Ставрополийн хязгаартай хиллэнэ.
Осетичууд нь перс язгуурын осети хэлээр ярилцах бөгөөд үнэн алдартны шашин шүтлэгтний хувь их тул Кавказын бусад үндэстнүүд болох чечень зэрэг муслимууд олонтой үндэстнүүдтэй харьцуулбал Орост талтай ханддаг. Өмнөд Осети нь албан ёсоор Гүрж улсад харьяалагддаг ч Оростой, Хойд Осетитой нэгдэх эрмэлзэлтэй бөгөөд тэдний тусгаар тогтнолыг ОХУ хүлээн зөвшөөрөөд буй зөрчилдөөнтэй бүс нутаг болно.
Түүнээс гадна Ингушеттэй ч газар нутгийн маргаантай байдаг. Чеченийн дайны үеэр ОХУ-ын армийн түшиц газар болон ашиглагдаж байв. 2004 оны 9 сард тус улсын Беслан хотод Чеченийн салан тусгаарлагчид дунд сургуулийн байранд нэвтрэн орж хүүхдүүдийг барьцаалан, 350 гаруй хүн нас барсан эмгэнэлт хэрэг гарч байжээ.
Нэршил
Хойд Осетийн Бүгд Найрамдах Улс хэмээн нэрлэгддэг байгаад 1996 оны 1 сарын 9-нд Хойд Осети-Аланийн Бүгд Найрамдах Улс болгож нэрээ өөрчилжээ. Монголд хуучин нэрээр нь Хойд Осети гэж дуудах нь түгээмэл.
Алани гэдэг нь осетчуудын уг язгуур болох аланчуудын нэрнээс гаралтай түүхэн нэр юм.
Түүх
Хойд Осети дахь осетчууд оросууд Кавказад нэвтрэхээс өмнө тэд кабардуудын харьяанд байсан бөгөөд 17-19-р зуунд Оросын эрхшээлд ороход осетчууд ч бас Оросын Хаант Улсын бүрэлдэхүүнд багтжээ.
Октябрийн хувьсгалын дараа Зөвлөлт Холбоот Улс байгуулагдахад ЗСБНХОУ-ын бүрэлдэхүүнд орсон Хойд Осети нь автономит эрхтэй муж болон 1924 оны 7 сарын 7-нд зохион байгуулагдсан байна. Осетчуудын уугуул нутаг нь Владикавказаас баруун тийш байсан тул анх байгуулагдахдаа одоогийн газар нутгийн баруун хэсгийг л багтааж байжээ.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр 1944 онд зүүн талд орших Чечень-Ингушийн автономит БНУ-ын иргэд болох чечень, ингушууд Иосиф Сталины тушаалаар Дундад Ази руу цөлөгдсөнөөр хөрш улс болох Хойд Осетийн газар нутаг үлэмж нэмэгдсэн аж. Ийнхүү хилийн зурвасын суурин Владикавказ (хуучнаар Оржоникизе) нь Хойд Осетын төв болон цэцэглэж, нийслэл нь болсон байна. Сталиныг нас барсны дараа чечень, ингушууд Кавказдаа буцаж ирэх нь зөвшөөрөгдөж, автономит БНУ нь дахин байгуулагдсан ч Владикавказ орчмын нутаг Хойд Осетид үлджээ. Энэ нь хожмын үндэстэн хоорондын зөрчлийг бий болгосон байна.
1991 онд ЗХУ бутрахад ОХУ-ын бүрэлдэхүүний БНУ болсон бөгөөд 1992 онд Чечень-Ингуш улс 2 хуваагдаж, Ингуш улс тун бага газар нутагтай болсон ч хуучин нутаг болох Владикавказ орчмын нутгийг өөрийнх болгон зарласнаар зэвсэгт мөргөлдөөнд хүрч, ОХУ армиа оруулан асуудлыг шийдэж, хилийн зурвас хуучин хэвээр хадгалагдсан байна.
Хүн ам
Хүн амын 53% нь осет, 30% нь орос, 5% нь ингуш, мөн армен, гүржүүд оршин сууна.
Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Кавказын бүс нутаг Ангилал:Оросын бүгд найрамдах улс
Хенрих Мхитарян
Хенрих Хамлетович Мхитарян (Հենրիխ Համլետի Մխիթարյան; 1989 оны нэгдүгээр сарын 21, Ереван) — Арменийн хөлбөмбөгчин, «Боруссиа Дортмунд» болон Арменийн шигшээд тоглодог.
Украины «Шахтёр Донецкоос» 2013 оны зургадугаар сарын 25-нд 25 сая еврогоор элссэн.
Хенрих Мхитарян нь 2016 оны долоодугаар сарын 6-нд агуу түүхт Манчестер Юнайтедийн эгнээнд элссэн.
Амжилт
Багийн
«Пюник»
«Шахтёр Донецк»
«Боруссиа Дортмунд»
Хувийн
Цахим холбоос
Ангилал:Арменийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Пюник багийн тоглогч Ангилал:Металлург Донецк багийн тоглогч Ангилал:Шахтёр Донецк багийн тоглогч Ангилал:Боруссиа Дортмунд багийн тоглогч Ангилал:Украины хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:УЕФА Европын Лигийн аварга Ангилал:Ереваны хүндэт иргэн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Арменичууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Аарон Рэмзи
Аарон Жеймс Рэмзи (Aaron James Ramsey; 1990 оны арванхоёрдугаар сарын 26-нд Кайрфилли хотод төрсөн) — Уэльсийн хөлбөмбөгчин бөгөөд лондоны «Арсенал» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2008 оны зургаадугаар сарын 10-нд «Арсенал» 4.8 сая фунтээр элсүүлсэн. Рэмзи анхны гараагаа 2008 оны наймдугаар сарын 13-нд Аваргуудын лигийн гурав дахь шатны Нидерландын «Твенте» багтай хийсэн бол сарын дараа лигийн анхны гараагаа «Блэкберн Роверстой» хийж, Эммануэль Адебайорт гоолын дамжуулалт өгч байв. Харин анхны гоолоо Аваргуудын лигийн хэсгийн тоглолтонд 5–2 харьцаагаар Туркийн «Фенербахчег» ялсан тоглолтонд оруулсан байдаг.
Шигшээ баг
Дасгалжуулагч агсан Гэри Спидийн шийдвэрээр Уэльсийн шигшээн ахлагчаар 2011 оны гуравдугаар сарын 26-нд буюу 20 нас 90 өдөртэй байхдаа томилогдон 1964 оноос хойш хамгийн залуу ахлагч болсон түүхтэй.
Амжилт
Арсенал
Гадны холбоос
Ангилал:Уэльсийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Кардифф Сити багийн тоглогч Ангилал:Ноттингем Форест багийн тоглогч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Их Британичууд Ангилал:Уэльсчүүд Ангилал:1990 онд төрсөн
Дубай хот
Дубай (арабаар دبيّ‎‎ - Dubayy «Дубаии») — АНЭУ-ын Дубай нутгийн төв, хот.
Хүн ам
2008 оны тооцоогоор 2,262,000 оршин суугчтай байна.
Зургийн цомог
Ангилал:АНЭУ-ын хот Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Саятан хот
Үр хөндөлт
Аборт- жирэмсэн эмэгтэй хүнийг өөрийн сайн дураар болон хүчээр үр хөндүүлэхийг хэлдэг. Үр хөндөлтийг жирэмсний эхний 12 долоо хоногийн дотор эмэгтэйн өөрийн хүсэлтээр хийдэг. Харин үр хөндөлтийг 13-22 долоо хоногийн хугацаанд /хожуу үр хөндөлт/ зөвхөн эмчийн заалтаар хийдэг.
Үр хөндөлт хийлгэх нь ямар эрсдэлтэй вэ?
-Үр хөндүүлсний дараа хамгийн түгээмэл илэрдэг шинж тэмдэг бол дотор муухайрах, огиулах үзэгдэл байдаг. Зарим тохиолдолд ухаан алдаж унах нь ч бий. Гэвч үр хөндүүлсэн хүмүүсийн 1 хувьд нь л ийм шинж тэмдэг анзаарагддаг. - Үр хөндүүлсний дараа цөөн тохиолдолд умайд цус хуримтлагдаж болдог. /500-д 1 тохиолддог/. Ийм үед умайг дахин цэвэрлэж эмчлэх шаардлагатай. - Үр хөндүүлсний дараа эмчийн бичиж өгсөн антибиотикийг тогтмол уух ёстой. Хэрвээ үр хөндөлтийн дараа үрэвсэл үүссэн бол 6-7 хоногийн дараанаас өвдөлт, цус алдалт гэх мэтийн шинжээр илэрнэ. - Үр хөндөлтөөс нэлээд хугацааны дараа цөөхөн тохиолдолд умайн амсарт наалданги үүснэ. (умай дотор биш!). Үүний шинж тэмдэг нь 4-6 долоо хоног өнгөрөхөд өвдөлт намдахгүй байх, сарын тэмдэг ирэхгүй байх, эм уугаад ч сарын тэмдэг үзэгдэхгүй байх юм.
Танд сануулж зөвлөхөд: Үр хөндүүлснээс хэсэг хугацааны дараа /ихэвчлэн энэ хугацаа 2-7 хоног байдаг/ таныг эмч тань давтан үзүүлэхийг зөвлөнө. Энэ үзлэгийг үл ойшоож болохгүй. Хэрвээ үр хөндүүлсний дараа цус алдалт, доошоо бүхэл зүйл гарах, их өвдөлт, халууралт явагдсан бол заавал 2-7 хоногийг хүлээлгүй яаралтай эмчдээ хандах хэрэгтэй.
Эрт үеийн хүндрэл - Цус алдах, умай цоорох,
Халдвар авах, умайд цус хуримтлагдах
Умайд ураг, эхсийн хэсэг үлдэх
Хожуу үеийн хүндрэл - Умай, өндгөвчийн үерэвсэл үүсэх
Умайн хүзүүний дутмагшил /зулбах, дутуу төрөх г.м/
Үр хөндөлтийг ямар нөхцөлд хийлгэвэл аюулгүй вэ?
Үр хөндөлтийг сайн мэргэшсэн эх барих эмэгтэйчүүдийн мэргэжлийн эмч, эрүүл ахуй, халдвар хамгааллын нөхцөл бүрдсэн, гарч болох хүндрэлээс сэргийлэх, хүндрэл гарсан тохиолдолд яаралтай тусламжийг газар дээр нь үзүүлэх боломжтой зөвшөөрөгдсөн эмнэлэгт хийлгэвэл аюулгүй.
Үр хөндүүлсний дараа
• Их хэмжээний цус алдах эсвэл бага хэмжээгээр удаан хугацаагаар цус гарах
• Хэвлийн доогуур хүчтэй өвдөх
• Халуурах
• Бие сульдах
• Дотор муухайрч, ухаан балартах зэрэг шинж илэрвэл яаралтай эмчид хандах хэрэгтэй.
• Үр хөндүүлсний дараах хоёр долоо хоногт хүнд юм өргөхгүй, хэт ядрахгүй байх нь зүйтэй.
• Зөвхөн шүршүүрт усанд орж, гадна бэлэг эрхтнээ буцалсан усаар угааж, дотуур өмдийг ойр ойрхон сольж, бэлгийн харьцаанд орохгүй байх хэрэгтэй.
Үр хөндөлтөөс урьдчилан сэргийлэх
• Жирэмслэлтээс хамгаалах хэрэгслийг хэрэглэж занших
• Бэлгийн хавьтагчтайгаа илэн далангүй харьцаж бие биенийгээ ойлгох
• Замбараагүй бэлгийн хавьталд орохгүй байх
• Мансууруулах бодис хэтрүүлж хэрэглэхгүй байх  Ангилал:Анагаахын ёс зүй Ангилал:Анагаах ухааны эрх зүй Ангилал:Гэмт хэргийн төрөл
Ежун ван (Курё)
Ежун ван (солонгосоор: 예종; хятадаар: 睿宗, пиньинь галиг: Ruìzōng) Ван Ү (солонгосоор: 왕우, хятадаар: 王俁, пиньинь галиг: Wáng yǔ) (1079-1122) 1105-1122 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 16 дахь ван юм. 1122 онд таалал төгссөн.
Цэрэг дайны ажиллагаа
Курё улсын Ежон ван Ван Ү нь Сүкжун вангийн Мён үй хатнаас 1079 онд төрсөн. 1100 онд 21 настайдаа хунтайж аар өргөмжлөгдсөн. 1105 онд эцгийгээ өөд болсны дараа улсын ван болсон. Түүний засаглалын үед хойд зүгт Ванъян овгийн Агуда ноёноор удирдуулсан Зүрчид ийн Алтан улс байгуулагдаж, Ляо улс ын ихээхэн газар нутгийг эзлэн хүчирхэгжсэн тул өөрийн улсын цэргийн хүчээ сайжруулах, хил дагуух хот цайзуудын хамгаалалтыг сайжруулахад анхаарч байв. Мөн урлаг, гүн ухаан улам их хөгжиж байв.
Сукжун вангийн үед курё улс нь зүрчидтэй хэд хэдэн удаа тулалдахдаа бүгдэд нь ялагдсан. Учир нь тухайн үед курёгийн цэргүүд зөвхөн явган цэргээс бүрдэж байсан нь морьт цэрэгтэй зүрчидэд ялагдах нэг үндэс болсон. Иймээс Сукжун ван цэргийн шинэчлэлт хийж, Бёлмубань (별무반; 別武班) хэмээх  зүрчидийн эсрэг байлдах зориулалттай цэргийн хороо эмхлэн байгуулжээ.
Гэвч 1105 онд Сукжун ван дайнд явах замдаа өөд болсноор дайн болоогүй юм. Хунтайж Ван Ү бээр улсын ван болсны дараа Зүрчидийн эсрэг байлдах ажиллагааг сэргээж, 1107 онд Юнь Гвань жанжнаар удирдуулсан Бёлмубань хорооны 17,000 цэргийг зүүн хойд зүг рүү илгээв. Тус цэргийн хүч нь амжилттай байлдан одоогийн Хамжу орчмын газрыг эзлэн, Хамжу (함주, 咸州), Ёнжу (영주, 英州), Үнжу (웅주, 雄州), Бокжу (복주, 福州), Гилжу (길주, 吉州), Гунхёмжин (공험진, 公咽鎭), Сүннён  (숭녕, 崇寧), Тонтэй (통태, 通泰), Жинян (진양, 眞陽) гэсэн есөн хотыг байгуулан суусан. Гэвч Курё улсын засгийн газар 1109 онд Зүрчидэд бууж өгч, есөн хотоос цэргийн хүчээ эргүүлэн татав.
Гадаад харилцаа
Курё улс нь тухайн үед шинээр мандаж байсан Алтан улс, бууран доройтож байсан Ляо улс, эртний уламжлалт харилцаатай хятадын Сүн улс гэсэн эдгээр гурван улсын дунд өөрийн орны ашиг сонирхолд тааруулж харилцаж байв. 1114 онд Ежун ван Сүн улсын Хуйзун хаанд элч илгээхдээ Күнзийн ёслолд зориулсан хөгжмийн зэмсэг, зааварчилгааг илгээхийг хүссэн ч, хятадын талаас 167 нэгж хөгжмийн зэмсэг, тэдгээр зэмсэгийн зааварчилгаа 20 гаруй дэвтэр номыг илгээжээ. 1116 онд Сүн улсаас 572 ёслолын хувцас, 428 төрлийн хөгжмийн эд хэрэгсэл зэрэг томоохон бэлэг илгээсэн нь Курё, Чусоний вант улсуудын вангийн ордны хөгжимийн Аак хэмээх нэгэн төрөл үүсэх үндэс болсон. 1110
Ежун вангийн үед зүрчидтэй харилцах бодлого нь хятадын Сүн улсаас бүрэн хамаарч байсан. Сүн улсын Хуйзон хаан курёчуудыг зүрчидтэй харилцахгүй байхыг сануулж, байсны дагуу 1117 онд Ежун вангийн шийдврээр Курёгийн арми Ялу мөрний орчимд байсан Ыйжу орчмын газрыг эзлэн авч, цайз бэхлэлт барьж суув.
1122 онд таалал төгссөний дараа түүнийг 13 настай хунтайж Ван Хэй залгамжлан улсын ван болжээ.
Гэр бүл
Ангилал:1079 онд төрсөн Ангилал:1122 онд өнгөрсөн Ангилал:Солонгосын ван Ангилал:12-р зууны ноёрхогч
NX (Siemens)
NX нь CAD/CAM/CAE-системийг агуулсан программ юм. Анх Unigraphics Solutions компани өөрийн биетийн параметр-загварчлалын суурь дээр үндэслэн бий болгосон бөгөөд Siemens ХК нь тус компанийг худалдаж аван Siemens PLM гэж нэрлэн өнөөдөр хүртэл хөгжүүлэн ашиглаж байна.
Цахим холбоос
Ангилал:CAD-Программ Ангилал:Siemens Ангилал:Windows программ хангамж
Green Light
"Green Light" (Ногоон гэрэл) нь Шинэ Зеланд улсаас гаралтай дуучин, дуу зохиогч Лорд (Lorde)-ийн хоёр дахь студи цомог Melodrama (2017)-ийн тэргүүн сингл болон 2017 оны 3-р сарын 2-нд цацагдсан дуу юм. Лорд энэ дуугаа Jack Antonoff, Joel Little нартай хамт зохиосон ба Frank Dukes, Kuk Harrell нар мөн энэ дууны продюсерлэлтэд оролцжээ. "Green Light" нь аялгууны хувьд эерэг темптэй төгөлдөр хуур дээр суурилсан электропоп, пост-диско жанрын дуу юм. Лорд "ногоон гэрэл" гэх үгийг өнгөрснөөсөө урагшлах зөвшөөрлийг өөртөө өгч байгаагаар зүйрлэн дуулдаг байна.
Энэ дуу, хөгжмийн шүүмжлэгчдээс дууны өнгө аяс, Лордын дуулалтын хэв маяг болон дууны үгээрээ нэлээд өндөр үнэлгээг авч чадсан юм. Ихэнх сэтгүүлүүд "Green Light"-г тухайн жилийн шилдэг дуунуудын нэгээр нэрлэж байсан ба NME болон The Guardian сэтгүүлүүд энэ дууг 2017 оны шилдэг дуу хэмээн өргөмжилсөн юм. '"Green Light" дуу нь дэлхийн хөгжмийн зах зээлд чамгүй амжилт үзүүлж, худалдаанд гарсан эхний долоо хоногтоо АНУ-ын Billboard Hot 100 чартын 19-р байранд, Канад улсын Hot 100 чартын 9-р байранд бичигдсэнээс гадна Шинэ Зеланд улсын чартыг тэргүүлж, Австрали улсын чартын 4-р байранд бичигдэж чадсан билээ. Энэ дуу нь АНУ-д нэг сая хувь борлуулагдаж Платинум гэрчилгээг хүртсэн ба Их Британид 600,000 борлуулалт давж мөн Платинум гэрчилгээг хүртсэн юм.
3-р сарын 2-нд Лордын Vevo хуудсаар дамжуулагдан цацагдсан "Green Light" дууны бичлэгийг найруулагч Grant Singer найруулсан бөгөөд дүрс бичлэгт Лорд шөнийн клубээс гарч, Лос Анжелес хотын гудамжаар дуулж, бүжиглэж, салалтаа мартахыг хичээж байгаа тухай гардаг. Энэ бичлэг мөн цөөнгүй хөгжмийн шүүмжлэгчдийн хараанд өртөж, өндөр үнэлгээг авч чадсан юм. "Green Light"-г АНУ-ын телевизийн New Girl (2011-2018), Quantico (2015-2018), Siesta Key (2017-2020) зэрэг цувралууд саундтрекээ болгон ашигласан байна.
Үүсэл болон цацалт
Хөгжмийн продюсер Макс Мартинд Лорд энэ дуугаа сонсуулсан ба харамсалтай нь Макс "Green Light" дууг хит болно гэж бодоогүй байна. Тэрбээр дууны үгийг "зохицолдоогүй" хэмээн тодорхойлсныг Лорд The Spinoff сэтгүүлтэй ярилцаж байхдаа хэрвээ Максын зөвлөгөөг дагасан бол түүний 2013 оны сингл "Royals"-тай адилхан болно хэмээж байжээ. Лорд өөрөө "Green Light" дуугаа "хөгжмийн ертөнцийн нэгэн ер бусын хэсэг" гэж тодорхойлж байв. Лорд өөрийн Twitter хуудсандаа "Green Light" дуу, дууны бичлэгийг цацагдах өдрийг хуваалцжээ. "Green Light" дууны төгөлдөр хуурын санааг Жек Антоноффтой хамт Florence and the Machine хамтлагийн тоглолтыг үзээд олсон гэдгээ Лорд сэтгүүлч Теви Гевинсонтой түүний Rookie подкастад ярилцаж байхдаа хэлсэн байна. Florence and the Machine хамтлагийн төгөлдөр хуур тоглож буй "хурц, хөдөлгөөнтэй" байдал нь хожмоо Жекийн төгөлдөр хуур тоглох хэв маяг болжээ.
Дуу бүтээгдэх үйл явц
Харин хөгжмийн тухайд, "Green Light" нь электропоп болон пост диско төрлийн дуу юм. Sony/ATV Music Publishing-ийн Musicnotes.com сайтад байршуулсан мэдээллийн дагуу "Green Light" дуу нь минутад 129 цохилттой "хүчирхэг" поп дуу юм. Энэхүү дуу нь А мажор түлхүүр дээр зохиогдсон ба Лордын хоолойн хүрээ D3 болон A4 нотуудын хооронд дуулагдсан. Дууны эхлэл хэсэгт Лорд төгөлдөр хуурын удаан аян дээр ширүүн өнгө төрхтэй дуулах бөгөөд, дахилтын өмнөх хэсэгт хэлэхэд хэцүү хурдан үгс, өндөр давтамжтай цохилтын хамтаар дахилт руу хүргэнэ. Хоёр дахь яг энэ хэсэгт, бөмбөр болон хэмнэлийн төгс зохицолыг мэдрэх боломжтой. Харин дууны дахилтыг BBC "euphoric" хэмээн тодорхойлсон бол Форбс сэтгүүл алга ташилт, басс , хийл хөгжмүүдийг төгс зохицуулсан "хүчирхэг поп" гэж тодотгожээ. Дахилт хэсгийн "I'm waiting for it, that green light, I want it / Би ногоон гэрэлийг хүлээж байна, хүсч байна" гэх мөрийн "ногоон гэрэл" хэмээх үг нь "ирээдүйгээ өөрчлөх зөвшөөрөл" гэсэн утгатай.
Мэргэжлийн шүүмж
"Green Light" нь цацагдсан даруйдаа маш олон хөгжмийн шүүмжлэгчдээс тун сайн үнэлгээг авч, жилийн сүүлээр ихэнх хөгжмийн сэтгүүлийн 2017 оны жилийн эцсийн тайлангуудад багтсан байна. Billboard сэтгүүлийн Жесон Липшүц дууг үнэлэхдээ "Эхлээд сонсоход л зүрхэнд тань хүчтэй мэдрэмж төрүүлэм, Лорд өөрийн дуундаа бүх зүйлийг шигтгэсэн байсан, энэ бол түүний хүчтэй эргэн ирэлт байлаа" гэсэн бол Форбс сэтгүүлийн шүүмжлэгч Хью МкИнтьер хэлэхдээ, "Дуу эхлэхэд л гайхалтай мэдрэмж төрсөн, түүний өмнөх хитүүдээс илүү хүчтэй байж чадсан. Бөмбөр/алга ташилтууд нь энэхүү дууг илүү электро болгож өгч байгаа нь таалагдсан" хэмээжээ.
NME сэтгүүлийн Риан Дели "Green Light" дууны тухай "[...] Melodrama цомгийн эхний дуу. Төсөөлснөөс өөр мөн өвөрмөц, Лордоос шал өөр хүн энэ дуун дээр оршиж байгаа мэт. Ширүүн боловч өмнөхүүдээсээ илүү өвөрмөц. Түүний хоолой гүнзгий, онцгойгоор бидэнд хүрч байна." гэж уншигчиддаа бодлоо хуваалцсан бол, Pitchfork сайтын Лора Снепс дууг "Шилдэг шинэ дуу" хэмээн өргөмжлөөд, "дууны гол сүнс нь Лорд өөрөө" гэж хэлсэн байна. Stereogum-ийн Жеймс Реттиг дууг "Pure Heroine цомгоос тэс өөр поп" гэж үзжээ. USA Today сэтгүүлээс дууг "Гайхалтай үгтэй, дууны хурц өнцөг таныг хаана чинь ч зүсч болохоор. Энэ дуу бол чихнээс салдаггүй өттэй адил" хэмээн илэрхийлсэн байна.