cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сэтгүүлч коллеж
"Сэтгүүлч" коллеж буюу "Сэтгүүлч" дээд сургууль нь Хэвлэлийн хүрээлэн гийн Сэтгүүл зүйн дээд курс ийн туршлага дээр үндэслэн 2004 онд бакалаврын зэрэг сэтгүүл зүйн сургууль байгуулсан юм. Барууны сэтгүүл зүйг дадлага давамгайлсан орчинд мэргэжлийн сэтгүүлч бөгөөд бэлтгэгдсэн сургагч багш нар оюутнуудад хичээл зааж эхэлсэн онцлогтой юм.
Сэтгүүл зүй
Монголын Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн дэргэдэх “Сэтгүүлч” дээд сургууль 2004 онд анхныхаа хичээлийн жилийг 20 оюутантай нээж байсан. Бакалаврын зэрэг олгох дөрвөн жилийн сургалттай "Сэтгүүлч" дээд сургууль нэг хичээлийн жилд 100 гаруй оюутантай хичээллэж, сургалтынхаа бүрэн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж ирсэн. Монгол Улсад сэтгүүл зүйгээр дагнасан цорын ганц сургууль юм. Өдгөө Сити их сургууль тай (Хүмүүнлэгийн сургууль)-тай нэгдэн ажиллаж байна.
Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн дэргэдэх "Сэтгүүлч" дээд сургуулиар овоглогсдын тоо 2012 оны хавар 80, 2013 оны хавар 110 гаруй болоод байна.
Барууны сэтгүүл зүй
“Сэтгүүлч” дээд сургууль нь Хэвлэлийн Хүрээлэнгийн туршлага болон сэтгүүл зүйн дээд боловсрол олгох барууны сэтгүүл зүйн сургалтын стандарт, хөтөлбөрийг Монгол улсад мөрдөж буй сэтгүүл зүйн сургалтын стандарттай харьцуулан судалсны үндсэн боловсруулсан сургалтын хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж байна. Сэтгүүл зүйн боловсрол олгох оюутны оролцоог хангасан дадлага давамгайлсан сургалтын аргатай хослуулсанд хөтөлбөрийн онцлог оршиж байгаа юм.
Магадлан итгэмжлэл
2012 оны Тавдугаар сарын 22-нд магадлан итгэмжлэгдсэн сургуулийнхаа гэрчилгээг гардан авсан байна.
Зуны олимп
Монголын оролцсон байдал
2008 оны Бээжингийн олимпод жүдо бөхийн -100кг ийн жинд барилдсан Найдангийн Түвшинбаяр алтан медаль хүртсэн ба 25м-н спорт гар бууны төрөлд спортын мастер Отрядын Гүндэгмаа мөнгөн медаль, боксын төрөлд Энхбатын Бадар-Ууган алтан медаль, Пүрэвдоржийн Сэрдамба мөнгөн медаль хүртжээ.
Тооцон бодох шингэний динамик
Тооцон бодох шингэний динамик эсвэл (Шингэний динамикийн тооцон бодох арга-ТБШД) (computational fluid dynamics) нь шингэний механик буюу гидравликийн судалгааны 3 дахь шинэ хандлага болж хөгжсөн ба анх 1972 онд П.Роачэ гэдэг эрдэмтэн Computational Fluid dynamics гэдэг нэрийг өгсөнөөр системтэйгээр өргөжин хөгжижээ. Тооцон бодох шингэний динамик гэдэг нь тоон аргууд болон алгоритмын тусламжтайгаар байгаль болон огторгуйд орших шингэний хөдөлгөөн, физик хэмжигдэхүүнийг тооцон бодож тодорхойлдог салбар шинжлэх ухаан юм. Одоогоор инженерийн олон хэрэгцээнд тухайлбал аэродинамик, аэро-акустик, гидродинамик, электродинамик, эрүүл мэнд, химийн үйлдвэрлэл, термодинамик, бодисын тархалт, электрон нейтроны шилжилт, цаг агаар, хий ба шингэний тээвэр гэх мэт олон салбарт ашиглагдаж байна. Өнгөрсөн 10 жилийн хугацаанд "CFD" багц программууд шинээр төрөн гарч хүчирхэгжин хэрэглээний хүрээгээ тэлсээр байгаа ч CFD - ийн өөрийн алгоритм, комьпютерийн хүчин чадлаас хамаараад өөр өөр үр дүнгүүдийг өгч байна.
Зуны олимп
Монголын оролцсон байдал
2012 оны Лондоны олимпод жүдо бөхийн -100кг ийн жинд барилдсан Найдангийн Түвшинбаяр мөнгөн медаль хүртэж, Монгол Улсаас анх удаа олимпын хошой медальтан болсон бол боксын төрөлд Нямбаярын Төгсцогт мөнгө, жүдогийн төрөлд Сайнжаргалын Ням-Очир, чөлөөт бөхийн төрөлд Соронзонболдын Батцэцэг, боксын төрөлд Уранчимэгийн Мөнх-Эрдэнэ нар хүрэл медаль хүртжээ. Тус олимпоос монголчууд анх удаа хамгийн олон буюу 5 медаль хүртсэн.
Тооцон бодох шингэний динамик
Арга, аргачлал
CFD багцуудын үндсэн тэгшитгэл нь Навиер-Стокес, Эйлер, Бүрэн потенциалын тэгшитгэлүүд байдаг. Навьер-Стокесийн тэгшитгэлийн нэг хэлбэр болох Рейнольдсын дундаж Навьер-стокесийн тэгшитгэлийг (RANS) ихэнх CFD программууд математик загвараар ашигладаг. Эгшин зуурын урсгалын вектор ( ̅u_i)ба даралтын вектор ̅р нь бүхэл хугацаа Т - ийн хувьд дундажлагдсан, өөрөөр хэлбэл  ̅u ба  ̅р бүрдүүлэгч векторууд нь u', p' гэсэн бүрдүүлэгч болно. RANS тэгшитгэл нь тухайн тохиолдол бүрт өөр тэгшитгэлтэй хавсарч загварчлалыг хийх хосолмол алгоритмыг CFD багцад загвар гэж нэрлэнэ. Загварыг бодох аргачлал нь төгсгөлөг эзлэхүүний арга (FVM-ТЗА), төгсгөлөг элементийн арга (FEM-ТЭА), төгсгөлөг ялгаварын арга (FDM-ТЯА) гэх мэт математик тооцоолох аргуудтай. Дээрх аргууд нь бодлогын хүрээг урьдчилан хуваасан тор, хэлхээсний тусламжтайгаар тухайлсан тохиолдолд хэрэглэгдэнэ. Инженерчлэл, шинжлэх ухааны судалгаа, тооцоололд дээр дурьдсан арилжааны багцуудаас гадна судлаачдын өөрсдөө тооцон бодох код бичиж шингэний динамикийг загварчлах хандлага байсаар байна. Шингэний урсгалын олон талт байдал, урсгал буй болох эсвэл хашигдах хүрээний хэлбэр дүрсийн ялгаатай байдлаас хамаарч багц програмууд тэр бүрчлэн тохирохгүй тохиолдолд тооцон бодох кодыг програмчлалын хэл ашиглан үйлддэг. Багц программ болон тооцон бодох код бүхий шингэний динамикийн тооцон бодох загварчлал нь дараах алхамуудын дагуу гйүцэтгэгдэнэ.
Зуны олимп
Монголын оролцсон байдал
2016 оны Рио-де-Жанейрогийн олимпод жүдогоор Доржсүрэнгийн Сумъяа мөнгө, боксоор Доржнямбуугийн Отгондалай хүрэл медаль хүртсэн.
Тооцон бодох шингэний динамик
Тухайлах арга
Нил орчны механикт биетийг нэгэн төрлийн гэж үзэх ба энэ нэгэн төрлийн биетийг математик тэгшитгэлийн хамт салангид элемент эсвэл элементар хэсгүүд бүхий системд шилжүүлэх үйл ажиллагааг тухайлах буюу дискретчилэх гэж нэрлэдэг. Тухайлагдсан системийн шийд болон түүний шийдлийн тогтворшилт нь аналитик шийд болон түүний тогтворшилтой нийлж байх эсвэл дөхөж шаардлагатай. Энэ шаардлагыг хангахын тулд тухайлах тусгай аргачлалууд нээгдсэн ба тэдгээрийг ерөнхийд нь хэлхээст ба чөлөөт аргууд гэж ангилж болно. Тухайлах процессын үр дүн нь сонгож авсан аргын нарийвчлалын зэргээс мөн хамаарна. Тооцон бодох үйл ажиллагааны үр дүн дан ганц тухайлах аргыг зөв сонгож гүйцэтгэсэнээр үр дүнд хүрэхгүй ба тэгшитгэлийг бодоход хугацааны интеграцийг хэрхэн хийхээс мөн хамаарна. Хугацааны интегранцын аргуудаас хамгийн нарийвчлалтай мөн тогтвортой шийдэл өгдөг аргууд нь онож-заслах арга, мэлхий үсрэлтийн арга гэх мэт юм. Зарим тухайлах аргачлалыг авч үзвэл:
Зуны олимп
Мөн үзэх
Ангилал:Олимп
Тооцон бодох шингэний динамик
Төгсгөлөг эзлэхүүний арга
Төгсгөлөг эзлэхүүний аргыг анх 1971онд Пауллэй 2 хэмжээст Эйлэрийн тэгшитгэлийг бодоход ашиглаж гаргаж ирсэн. Улмаар 1999 онд 3 хэмжээстээр тооцох алгоритмыг Торо гаргаж ирсэн. Ингэснээр CFD багцууд 3 хэмжээст орчинд шингэний хөдөлгөөнийг загварчлан турших боломжтой болж иржээ. Энэ арга нь тухайн огтлолд буюу сонгож авсан системд байх шингэнийг хэлхээс (mesh) - т хувааж маш жижиг эзлэхүүнүүдийг бий болгох ба тэдгээрийн нэг эзлэхүүнд гарч байгаа элементүүдийн өөрчлөлтийг анхны болон хязгаарын нөхцлийн тусламжтайгаар тодорхойлж улмаар бүхэл системийн хувьд ямар байхыг гаргаж ирдэг. Төгсгөлөг эзлэхүүний аргын ерөнхий хэлбэр нь дараах байдалтай бичигдэнэ. Үүнд: Q хадгалагдаж үлдэх вектор хэмжигдэхүүн, F нь түрлэгийн вектор (Эйлэрийн тэгшитгэл эсвэл Навиер-Стокесийн тэгшитгэлээс харна уу.), V хяналтын эзлэхүүний хэмжээс буюу элементар хэсгийн эзлэхүүн, \mathbf{A} нь хяналтын эзлэхүүний гадаргуугын талбай юм. Задгай гольдрол дахь шингэний хөдөлгөөнийг загварчлахад 2 ба түүнээс дээш фазтай урсгалууд оршин байдаг. Иймд шингэний хоорондын харилцан үйлчлэлийг нарийн тодорхойлохын тулд Шингэний эзлэхүүний аргыг (VoF) 1976 онд Нох болон Вүүдвард - нар дэвшүүлсэн. Энэ арга нь зөвхөн шингэний динамикийг тооцоолон бодох тоон техник "тоон анализ" ба Эйлерийн аргын ангилалд багтдаг. С буюу фракцын функц гэж нэрлэгдэх санаан дээр суурилсан энэхүү арга нь төгсгөлөг эзлэхүүн дахь шингэний характеристикийн функцын нийлбэрээр тодорхойлогдоно. Үндсэндээ төгсгөлөг эзлэхүүн хоосон тохиолдолд С функцийн утга нь 0 байх ба эсрэг тохиолдолд С = 1 байна. Иймд С нь 0 - тэй тэнцүү байх шаардлагатай функцын бодит гаргалгаа нь дараах хэлбэртэй байна. ∂C/∂t+v∙∇C=0 Үүнд: v - 3 хэмжээстэд шингэний хурдны утга ТБШД - д шингэний эзлэхүүний фракц хэмээх чухал ойлголт гарч ирнэ. Энэ нь ихэвчлэн олон фазат урсгалыг загварчлах үед гарч ирэх ба нил орчны эзлэхүүний фракц нь 1 - тэй тэнцүү байна. Эзлэхүүний фракц ϕ_i нь шингэний холигдсон эзлэхүүн V_i - ийг холигдохын өмнөх эзлэхүүнд V харьцуулсанаар тодорхойлогдоно. ϕ_i=V_i/( V), м3/м3 Шингэний урсгал байгаль дээр ихэвчлэн турбулент хэлбэртэйгээр байх учир ихэнх загварчлалд k - ε турбулент загвар хэрэглэгддэг. Энэ нь урсгалын кинетик энергийн тэгшитгэл k болон турбулент урсгалын энергийн тархалтын тэгшитгэл ε~k^(3/2)/L - ээс гаралтай хагас туршилтын тэгшитгэл юм.
Сэтгүүлч коллеж
10 жилийн ой
2014-2015 оны хичээлийн жил "Сэтгүүлч" дээд сургуулийн 10 жилийн ой тохиосон юм.
Тооцон бодох шингэний динамик
Төгсгөлөг эзлэхүүний арга
〖∂k/∂t〗_(утгын өөрчлөлт)+〖u ̅_i ∂k/(∂x_i )〗_(конвекцийн шилжилт)=〖∂/(∂x_i ) (ν_t/σ_k   ∂k/(∂x_i ))〗_(диффузийн шилжилт)+〖ν_t ((∂(u_i ) ̅)/(∂x_j )+(∂(u_j ) ̅)/(∂x_i ))  (∂(u_i ) ̅)/(∂x_j )〗_(шүргэх хүчдэлийн илрэл)-ε_(тархалт )
Сэтгүүлч коллеж
Үүсгэн байгуулагч
"Сэтгүүлч" дээд сургуулийг үүсгэн байгуулагч Хэвлэлийн Хүрээлэн ТББ нь Монгол улсад чөлөөт, хараат бус хэвлэл мэдээллийг хөгжүүлэх эрхэм зорилгын үүднээс сэтгүүл зүй өндөр хөгжсөн улс орнуудын туршлагаар Монголын сэтгүүлчдийг мэргэшүүлэх урт, богино хугацааны сургалтуудыг 1995 оноос хойш зохион байгуулж ирсэн түүхтэй.
Тооцон бодох шингэний динамик
Төгсгөлөг эзлэхүүний арга
Турбулентийн тархалт, \epsilon тулбулент кинетик энерги - ийг дотоод дулааны энергид хувиргасан утга юм. Нэгж нь СИ системд \epsilon бол.
Шахагдах шингэний хувьд дараах хэлбэртэйгээр бичигдэнэ:
Сэтгүүлч коллеж
Мэдээллийн индэр
“Сэтгүүлч” дээд сургууль, Монголын Оюутны холбоо хамтран 2012 оноос эхлэн “Мэдээллийн индэр” оюутны эрдэм шинжилгээний хурлыг сэтгүүл зүйн салбарын оюутнуудыг дунд зохион байгуулж ирсэн юм.
Тооцон бодох шингэний динамик
Төгсгөлөг эзлэхүүний арга
Энд зунгааралтын хүчдэл, \tau_{ij}, Моно-атом хий дахь Стокесийн хуулийг хэрэглэх ба энэ нь:
Сэтгүүлч коллеж
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын их дээд сургууль Ангилал:Улаанбаатарын их дээд сургууль Ангилал:2004 онд байгуулагдсан
Тооцон бодох шингэний динамик
Төгсгөлөг эзлэхүүний арга
Үүнд
Төгсгөлөг элементийн арга
Төгсгөлөг элементийн арга (FEM - ТЭА) нь хатуу биеийн бүтээц, механикийн шинжилгээнд түлхүү хэрэглэгдэх боловч шингэний урсгалд өргөн хэрэглэгдэх боломжтой. Гэвч шингэнд хэрэглэж байгаа тохиолдолд нилээд нарийвчлал бүхий шийдэлд хүрэхийн тулд тусгай арчилгаа бүхий төгсгөлөг элементийн томъёолол шаардагддаг. Төгсгөлөг элементийн томъёолол нь шингэний динамикийн үндсэн тэгшитгэлүүдэд хэрэглэгдэхээр тохируулагдсан байдаг. ТЭА-ын томъёолол нь маш нарийн консерватив хандлагатай бичигдсэн тохиолдолд тооцооллын нарийвчлал нь төгсгөлөг эзлэхүүний аргаас илүү нарийвчлалтай гарах боломж бий. Гэвч энэ тохиолдолд төгсгөлөг элементийн аргын хугацааны интеграцид тооцогдож буй үр дүнг хадгалахад төгсгөлөг эзлэхүүний хандлагаас илүү компьютерийн багтаамж шаарддаг.
Энэ аргад, жинлэсэн үлдэгдлийн тэгшитгэл нь дараах байдлаар илэрхийлэгдэнэ:
Төгсгөлөг ялгаварын арга
Төгсгөлөг ялгаварын арга (FDM-ТЯА) нь дифференциал тэгшитгэлийг шийдийг ойролцоо олох, шийдвэрлэх түүхэнд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн уламжлалт аргуудын нэг ба програмчилж код бичихэд энгийн хялбар байдаг. Энэ арга нь давхацсан тор эсвэл шингэмэл хязгаарын нөхцөл гэх мэт тусгайлсан нөхцлүүдийг хэрэглэн комплекс геометр бүхий бодлогийг өндөр нарийвчлалтай шийдэх боломжтой ба нэмэлт сайжруулалтгүйгээр тодорхой хэдэн бодлогуудад хэрэглэгддэг. Үүнд Q хадгалагдаж үлдэх вектор хэмжигдэхүүн, F, G, болон H нь x, y, болон z тэнхлэгүүд дахь түрлэгийн вектор хэмжигдэхүүн юм. Турбулент горимд шингэний урсгал нэгэн чиглэлд явагддаггүй ба ерөнхий зонхилох урсгалыг зарцуулга гэх ба бусад тэнхлэгийн чиглэлд бий болж буй микро урсгалыг цүлхэлт гэж нэрлэнэ. Төгсгөлөг ялгаварын аргын хугацааны интеграцийг хийх эсвэл тооцон бодох схемийг төвийн ялгаварт схем, ухрах ялгаварт схем, давших ялгаварт схем гэж ангилах ба эдгээр схемд Эйлэрийн, Рунга-Кутта, Жакобсийн давталтын гэх мэт аргуудыг хэрэглэдэг.
Латтис Больцманы арга
ЛБА бол комплекс шингэний системд харьцангуй шинэ тооцооллын арга бөгөөд тооцон бодох шинжлэх ухаанд ялангуяа физик, шингэний динамикийн салбарт судлаачдийн анхаарлыг маш их татаж байна. Хадгалагдах хуулийн Макро-орчны шинж чанаруудыг (ж.н масс, момент, энерги) тоон аргаар шийдвэрлэдэг уламжлалт ТБШД-ын аргуудтай (хэлхээст арга) адилгүйгээр ЛБА нь шингэнийг төсөөллийн эгэл хэсгүүдээс бүрдсэн мөнөөх эгэл хэсгүүд нь дискрет сүлжээ (Латтис гэдэг нь сүлжээ юм) бүхий хэлхээсийн дагуу дэс дараалсан түгэлт болон мөргөлдөөнийг бий болгоно гэж загварчилдаг. Энэхүү хэсгийн чухал байдал, орчны динамикийн ачаар ЛБА нь бусад нийтлэг хэрэглэгдэх ШДТБАргуудаас илүү гарах хэд хэдэн давуу талийг бий болгох ба ялангуяа комплекс хязгаартай бодлогууд, макро орчны харилцан үйлчлэлийн хамаарал, алгоритмыг параллелчлах нөхцөлд маш тохиромжтой давуу талуудыг бий болгоно. Сүлжээний буюу Латтис Больцманы тэгшитгэлийн өөр нэг илрэл нь тухайлсан-хурдны Больцманы тэгшитгэл юм. Тухайлсан тэгшитгэл гэдэг нь дискрет орчинд бичигдсэн эсвэл хөрвүүлэгдсэн тэгшитгэл гэж ойлгоно. Тухайн дифференциал тэгшитгэлийн системийг шийдэх тоон арга нь төсөөллийн эгэл хэсгүүдийн түгэлт ба мөргөлдөөнийг харуулсан дискрет дүрслэлийг бий болгоно.<p xml:lang="en">Комьпютер алгоритмд, мөргөлдөөн болон урсгалын алхамууд нь дараах байдлаар илэрхийлэгдэнэ: Мөргөлдөх алхам:
Урсах алхам:
Энд i моментийн чиглэлийг заах ба түгэлт гэдэг нь төсөөллийн эгэл хэсгүүдийн урсах алхамыг илэрхийлж байгаа юм.
Гөлгөржүүлсэн эгэл хэсгийн гидродинамик
Гөлгөржүүлсэн эгэл хэсгийн гидродинамик (SPH) нь шингэнийг дотор нь эгэл хэсгүүд гэж нэрлэгдэх салангад үрлэн бүтэцтэй элементүүдэд хувааж гүйцэтгэнэ. Эдгээр эгэл хэсгүүд нь тодорхой орон зайн урттай ("гөлгөржүүлэх урт" гэж нэрлэгдэх ба ихэвчлэн h гэж тэмдэглэгдэнэ.) байх ба физик хэмжигдэхүүн эсвэл шинж чанар нь Цөм функцын тусламжтайгаар "гөлгөржсөн" байна. Тухайн эгэл хэсгийн физик хэмжигдэхүүн нь энэхүү гөлгөр цөм функцын хүрээнд оршин буй бусад эгэл хэсгийн физик хэмжигдэхүүний нэгтгэлээр тодорхойлогдоно гэсэн үг юм. Жишээлбэл, Монагханы куб муруй шугаман гөлгөр функцыг хэрэглэн \mathbf{r} байрлал дахь эгэл хэсгийн температур нь \mathbf{r} - ийн 2h хүрээнд (тойрогт) байх бүх эгэл хэсгийн температураас хамаарна.
Шинж чанар дахь эгэл хэсэг бүрийн нөлөөлөл гэдэг нь тэдгээрийн нягт болон эгэл хэсгүүдийн хоорондын зайнд дундажлагдах явц юм. Математик үүднээс, энэ нь өнөөх гөлгөр функцаар (тэмдэглэгээ W) гүйцэтгэгдэнэ. Түлхүү ашиглагддаг цөм функцууд нь Гауссын цөм функц болон куб муруй шугаман цөм функцууд юм. Куб муруй шугаман гөлгөр функ нь хоёр өөр урттай эгэл хэсгүүдийн хувьд 0 (эсрэгээр Гауссын цөм функцын хувьд, ямарч төгсгөлөг зайтай байсан ямар нэгэн харилцан нөлөөлөл оршин байдаг) болдог. Энэ нь эгэл хэсгийн зайнаас хамаарсан харилцан үйлчлэлийг авч үздэггүй учраас тооцооллын оролдлогыг хадгалах давуу тал болдог.
Баррель
Баррель нь шингэний эзэлхүүнийг хэмжих СИ ситемийн бус нэгж бөгөөд хэд хэдэн төрөл байна. Үүнд:
Тооцон бодох шингэний динамик
Гөлгөржүүлсэн эгэл хэсгийн гидродинамик
Ямар нэгэн \mathbf{r} цэг дээр (эгэл хэсэг) ямар нэгэн A хэмжигдэхүүний тэгшитгэл нь дараах байдлаар өгөгдөнө.
Үүнд m_j нь эгэл хэсэг j - ийн масс ба, A_j нь эгэл хэсэг j дахь A хэмжигдэхүүний утга, \rho_j нь эгэл хэсэг j - тэй холбогдсон нягт, \mathbf{r} нь байрлал тэмдэглэх ба W нь дээр дурьдсан гөлгөр цөм функцын тэмдэглэгээ юм. Тухайлбал, эгэл хэсэг i (\rho_i) - ийн нягт нь дараах байдлаар илэрхийлэгдэнэ.
Энд эгэл хэсэг j -ийн дагуух нэгтгэл нь симуляци дахь бүх эгэл хэсгүүдийг хамрана.
Үүнтэй ижил байдлаар, хэмжигдэхүүн эсвэл тоо хэмжээний функцын орон зайн уламжлал нь (Дел, \nabla) уламжлалын шугаман үйлдлээр хялбархан олдох боломжтой.
Гөлгөржүүлэх урт нь орон зай болон хугацаанд хувьсан өөрчлөгдөх боловч энэ нь SPH - ийн бүрэн хүчин чадлын давуу талыг олгохгүй. Эгэл хэсэг бүрт өөрийн гэсэн гөлгөржүүлэх уртыг бий болгох нь энэхүү урт хугацааны турш өөрчлөгдөх боломжийг олгох ба тооцооны үр дүн нь энэ өөрчлөлт болон орчны нөхцөл дээр хамаарч автоматаар засварлагдан сайжирна. Тухайлбал, маш олон эгэл хэсэг нэг бүсд нят байдлаар оршин байхад эдгээрийн гөлгөржүүлэх урт нь харилцан багасах ба ингэснээр маш өндөр орон зайн нарийчлалыг бий болгоно. Эсрэгээр, бага нягт бүхий орчинд эгэл хэсгүүд хоорондоо хол орших нь орон зайн бага нарийчлалыг өгөх ба гөлгөржүүлэх урт нь ихсэж авч үзэж буй хүрээнд тооцооллийн оновчлол хийгдэж эхэлнэ. SPH-д төлөвийн тэгшитгэл болон интеграц -ийг хослуулсанаар, гидродинамикийн проблемийг үр ашигтайгаар тооцох боломж бий болно. Мөн, SPH-д хэрэглэгдэж буй уламжлалт зохиомол зунгааралтын томъёолол нь шок болон сул тасралтын үзэгдлүүдийг туршигдсан хэлхээст суурилсан тоон схемээс илүүтэйгээр тархааж тогтворжуулах хандлагатай байдаг.
Усны барилга дахь тооцон бодох гидравлик
XX – р зууны турш тооцоолон бодох техник ашигласан хэмжээст загварчлалын өргөн хэрэглээгээр тэргүүлсэн туршилт судалгаа, загварчлалын арга эрчимтэй хөгжиж ирсэн нь гидравликийн шинжлэх ухааны түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Шинжлэх ухааны салбарт аливаа юмс үзэгдлийн физик, механикийн шинж чанарыг судлахын тулд олон эрдэмтэд математик, тоон болон тооцоолох аргачлалыг загварчлалын хандлагатай хэрэглэж ирсэн ба эдгээр загварчлалын хоорондын хамаарал нь ялгагдах гол шинжүүдийг бий болгоно. Математик загварчлал гэдэг нь хүрээлэн байгаа орчны үйл явц, бодит объектын (шингэний хувьд) урсгалын физикийн тухай үзэл дээр суурилсан ба урсгалын шинж чанар хөдөлгөөнийг дифференциал болон алгебрийн тэгшитгэлээр дэвшүүлсэн хэлбэр юм. Тоон загварчлал нь тухайн шингэний хувьд хийсвэр цэгийг авч урсгалыг тодорхойлох параметрийг олж болохоор хэлбэрт хэрэглээний тэгшитгэл эсвэл матриц байдлаар илэрхийлэх математик загварчлалын ойролцоо хэлбэр юм. Өөрөөр хэлбэл анхны ба хязгаарын нөхцөл өгөгдсөнөөр математик загварчлал хэрэглээнд шилжих ба түүнийг тоон загварчлал гэнэ. Тооцоолох загварчлал нь урсгалын тухайн нөхцөл байдалд тоон загварчлалын гүйцэтгэл буюу биелэлт юм. Ихэнх тооцоолох систем нь загварчлалд хэрэглэхэд боломжтой байх ба хэрэглэгч тухайн тооцоолох системээс өөрийн загварт тохирохыг нь авч ашиглахад л загварчлал үр дүнтэй болно. Тооцоолох системийн сонголтонд тухайн тооцоолох системийн суурь болох математик загварчлал чухал үүрэгтэй. Тооцоолох загварчлал нь ихэвчлэн “физик загварчлал” – тай харьцуулбал хямд төсөр байх ба масштабны нөлөөнд автахгүйгээр гидравликийн үзэгдлийг бодит хэмжээсээр нь судлах боломжийг олгодог. Өөрөөр хэлбэл тооцоолох загварчлал хийхэд бодит объектийн физик параметрүүд, усны барилгын хувьд нарийвчлалтай топографийн зураг болон барилгын үндсэн хэмжээс, гидравликийн зарим чухал элементүүд (анхны болон хязгаарын нөхцөл) мэдэгдэж байх хэрэгтэй. Ялангуяа тооцоолох загварчлалын нарийвчлал нь геометр загвар буруу, системийн тохируулга, анхны болон хязгаарын нөхцөл бодитой өгөгдөөгүй үед судалгааны явц хангалтгүй болно.
Валериа Странео
Валериа Странео (Valeria Straneo, 1976 оны дөрөвдүгээр сарын 5-нд төрсөн) нь Италийн холын зайн гүйгч бөгөөд Италийн хагас марафон гүйлтийн дээд амжилтыг 1:07:46 цагаар эзэмшдэг ДАШТ-ий мөнгөн медальт тамирчин юм. Тэрээр Лондоны олимпт 2:25:27 цагийн амжилтаар долоодугаар байрт шалгарч байв.
Тооцон бодох шингэний динамик
Физик ба тооцон бодох загварчлалын түүх
Тооцон бодох шингэний динамик - ТБШ (CFD) салбарын мэдээлэлийн гар боловсруулалтаас гидроинформаци үүсэн хөгжсөн ба энэ нь дууриамал загварыг хэрэглэж мэдээлэл харилцаа холбоо (ICT) – ийн тусламжтайгаар гидравлик, гидрологи болон хүрээлэн байгаа орчны асуудлыг шийдвэрлэх, цаашилбал системд суурилсан усны менежментийг хүртэл шийдвэрлэх боломжтой болсон юм (Abbott, 1991). Хэдий тийм боловч гидравлик нь гидроимформацийг бүрдүүлэгч төв нь байх ба өөрөө өөрийгөө шинчлэхэд нөлөөлж байдаг тухай тэмдэглэсэн байдаг. (Abbott, Babovic and Cunge, 2000). Гидроинформацийн цаашдын хөгжилд хуурмаг мэдрэлийн сүлжээ гэх шинэ зүйл бий болсон ба энэ нь бусадтайгаа холбоотой байх нэг мэдрэлийн эсээс мэдээллийг дамжуулсанаар хүний тархины ажиллагаа, булчин, яс гэх мэт биеийн нарийн зүйлийг судлах хандлага юм. Мэдээллийн хэмжээ том байх тусам сүлжээнд тээвэрлэх “галт тэрэг” тэр хэмжээгээр шаардлагатай болж арга нь урсгалын байрлалын тоо амжилттай байхад ашиглагдана. Гидравликийн асуудлыг шийдвэрлэх туршилтын судалгааны хэрэглээ нь нилээд олон улсад хийгдэж байсан тухай тэмдэглэл байх ба 19 – р зууны 2 – р хагасаас өмнө хөгжсөн гэдэг нь нотлогдсон. Инженерийн асуудлыг шийдвэрлэх масштаблах загварын хэрэглээний санаа нь энэ үед хөгжиж эхэлсэн боловч анх Архимедийн үед суурь нь тавигдсан гэж үздэг. 1869 онд В.Фруда анхны усан бассейныг барьж хөлөг онгоцны загвар хийж түүнийгээ туршиж байсан бол 1885 онд О.Рейнолдьс Дээд Мерсей – гийн түрлэгийн загварыг хийсэн байна. Зууны эргэлт хэмээн нэрлэгдэх гол мөрөн ба усны барилгын загварчлалыг үүсгэн байгуулагч 2 лабораторийг Дрезденд 1898 онд Хуберт Энгельс, Карлсруе – д 1901 онд Теодор Ревок нар бүтээн босгожээ. Тэдгээрийг даган дэлхий даяар олон шинэ лабораторууд байгуулагдан 20 – р зууны эхний хагас гэхэд үндсэндээ өргөжин хөгжсөн юм. 1960 – аад оны үед компьютерийн шинжлэх ухаан, математик техникийн хэрэглээ өсөхөд усны барилга, гидравликийн загварчлалыг дахин өөр чиглэлд удирдан хөтөлсөн боловч гидравлик инженерийн асуудлыг шийдвэрлэх гидравликийн лабораторын хэрэглээг багасгаж чадаагүй юм. Үүний шалтгаан нь загварчлалын хэмжээ нэмэгдэж, зарим төлөвлөлтийн төвөгтөй байдал нь шинэ зүйлийг шаардах, математик шийдэл нь практикт зарим зүйлээр зөрчигдсөнөөс туршилт тавихаас өөр замгүй болох, гидравликын масштаблах загварт хагшаас болон бохирдлын тээвэрлэлт гэх мэт хүрээлэн байгаа орчны асуудлыг шийдвэрлэх нэмэлт асуудлуудын хэрэглээ улам бүр ихэссэн гэх мэт олон зүйл байсан. Мөн төсийн онолын хөгжил нь масштаблах загварын хэрэглээнд масштабын нөлөөний зайлшгүй байдлыг бодит байдалд ойлгомжтой болгоход хөтөлсөн нь эргээд лабораторын судалгааг тусгайлан хийх, хээрийн судалгааны хэрэглээ зэрэг нь хосоороо хөдөлгөгч хүч болсон. Математик загварчлал нь ихэвчлэн физик загвараас гарсан мэдээ шаарддаг ба загварчлах хоёр аргын давуу талуудыг хослуулсан “хосолсон загварчлал” – ийн хэрэглээг нэмэгдүүлсэн.
Үндсэн тэгшитгэлүүд
Тоон болон тооцоолох загварын үндэс нь дээр өгүүлсэнээр математик загвар юм. Өөрөөр хэлбэл тоон болон тооцоолох загвар нь урсгалыг төсөөлөх алгебр болон дифференциал тэгшитгэл дээр суурилна. Эдгээрийн жишээ нь гүехэн ус болон турбулент горим дахь Урсгал тасралтгүйн тэгшитгэл, Навиер-Стокесийн тэгшитгэл (турбулентийн даралтыг багтаана), хугацаа болон зайн хамааралтай хурдны өөрчлөлтийг харуулсан Сайнт Венантын тэгшитгэл юм. Инженерийн тооцоонд дахин дахин давтагдан гарах тухайн дифференциал тэгшитгэл (PDEs эсвэл ТДТ) нь шугаман болон хоёрдугаар эрэмбийн буюу шугаман бус (квадрат) хэлбэртэй байна. Эдгээр нь шингэний динамикт ихэвчлэн гипербол (давалгаа), парабол (диффузи) болон эллипс (Лаплас) – ын тэгшитгэлүүд байдаг. ТДТ – ийн шийдэлд хязгаарын болон анхны нөхцөлүүд нь өгөгдсөн байх ёстой. ТДТ – ийн шийдэл нь ихэнх тохиолдолд илэрхий эсвэл үл мэдэгдэх шийдэлтэй төгсгөлөг ялгавар, төгсгөлөг элемент, төгсгөлөг эзлэхүүний арга дээр суурилсан тоон шийдлийн нөөцийг шаарддаг ба тоон утгын тогтворшил (numerical stability), давхцал буюу нийлэмж (convergence), сарнил ба тархалт (dissipation and dispersion) нь тоон загварчлалын үзлийн чухал зүйл юм. ТДТ – г бүрэн дифференциал тэгшитгэлд (ODEs) тодорхой үр дүнгийн дагуу шилжүүлэх тодорхойломжийн арга нь энгийн алхамаар хийгддэг.
Валериа Странео
Холбоос
Ангилал:Италийн марафон гүйгч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Италийн олимпын оролцогч Ангилал:Италичууд Ангилал:1976 онд төрсөн
Тооцон бодох шингэний динамик
Үндсэн тэгшитгэлүүд
Шингэний динамикийг судлах тооцоолон бодох арга "ТБШ" нь хожуу 1970 оноос үүсэлтэй боловч 3 хэмжээстэд загварчилж шингэний хөдөлгөөнийг судалж байгаа арга нь 1990 оноос эхлэлтэй. Шингэний динамикийн төвөгтэй горим нь түүнийг заавал лабораторид туршиж судлах шаардлагатай байдаг бол ТБШ арга нь материал, хөрөнгө болон ур чадварыг хэмнэж цахим лаборатори хэлбэрээр судлах боломж олгож байгаа юм. Анх ТБШ аргыг супер комьпютер дээр ачааллаж судалдаг байсан ба өдгөө хэрэглээний комьпютерт өндөр үр дүнтэйгээр судлах боломж улам бүр нэмэгдсээр байна. Усны барилгын инженерчлэл, гидравликийн шинжлэх ухаанд ажиллаж байгаа маш олон загварчлах программ, багцууд байх ба эдгээр нь 1D, 2D, 3D хэмжээсүүдэд ажилладаг. Загварчлалд хэрэглэх боломжтой компьютер багцуудыг сайн ашиглахын тулд физик ба математик загварын суурь томъёололыг сайн ойлгосон байх шаардлагатай. 2 хэмжээст загварчлах хуучны багцуудын ихэнх нь нэг чиглэлтэй байсан. Жишээ нь Mike 11 (задгай голдирол дахь шингэний хөдөлгөөн), Flowmaster (хоолой дахь шингэний урсгал ба даралт) DAMBRK (боомтын задрал) гэх мэт байна. Шингэний динамикийн загварчлал (ТБШ) усны барилгын инженерийн төсөл тооцоонд хамгийн чухал үүрэгтэй гэж Вервей (1983) өөрийн зохиолдоо тэмдэглэн үлдээжээ. Ингэснээр ТБШ усны барилгын инженерчлэлд улам хурдтай хөгжижээ. Жишээ нь Боомтын илүүдэл ус халиах ус халиагуур дээгүүр урсах шингэний хөдөлгөөнийг тооцоолох техникийн хэрэглээнд – Спаливиеро ба Сеед (1998), Сонг ба Зоу (1999) ба Ассу (2001) зэргээс харж болно. Гидравликийн тооцоолон бодох аргын хэрэглээ нь ялангуяа голын инженерчлэл буюу голын системийн шинжилгээний салбарт өргөн тархсан. Чунге, Холли ба Вервей (1980). Бүргиссер (1999) тоон анализи (Тоон анализ - Numerical analysis ном зүй олон байдаг) ашиглан усны барилга дахь усны түвшний шийдэлийн тоймыг ерөнхийд нь гаргасан бол түр зуурын даралтыг тооцоолох тоон техникийн хэрэглээ нь Вилие ба Стреетэр (1993) – аар бүтээгджээ. Гэх мэтээр усны барилгын инженерчлэлд тооцоолох технологиуд олон бий болсон ба 1990 оноос хойш ТБШ чиглэлийн инженерүүдийг бэлтгэдэг болж бүх салбарын хувьд нэгдсэн программ, алгоритмууд бичигдэж эхэлсэн.
Лавлахууд
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал: Шингэний динамик Ангилал: Тооцон бодох шинжлэх ухаан Ангилал: Усны инженерчлэл
Лас-Вегас
Лас-Вегас (Las Vegas []) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Невада Муж Улсын хамгийн том хот юм. Энэ хот казиногоороо дэлхийд алдартай бөгөөд эдгээрийн дийлэнх нь Лас Вегас Стрип дагуу байршсан байдаг. 340 км² газар нутагт 651.000 оршин суугчтай, харин хотыг даган төвлөрсөн хүн амын төвлөрлийн бүс нутаг болох 1200 км² талбайд нийт 2 сая орчим хүн амьдардаг. Лас-Вегас нь Кларк тойргийн захиргааны төв юм. Хотын нэр нь испаниас гаралтай «Нуга» гэсэн ажээ. Лас-Вегас хотод олон тооны хуримын сүм байдгаараа мөн алдартай ба учир нь Невада муж улс гэрлэх болон гэрлэлтээ цуцлуулахад ямар нэгэн хүндрэлгүй эрх зүйн орчинтой холбоотой юм. АНУ-ын хотуудаас Лас-Вегас нь баян хоосны ялгаа хамгийн ихээр ялгарсан, хотын ядуусын дундаж наслалт улсын хэмжээнд маш доогуур үзүүлэлттэй байна.
2019 оны тус хотод 42 сая орчим жуулчид ирсэн байна.
Анхны суурьшлаас хотын үүсэл
Рафаэл Ривера хэмээх Мексик залуу 1829 онд энэ бүс нутагт хөл тавьсан нь анхны уугуул америк биш хүн гэж тооцогддог. Тэрбээр Хуучин Испанийн зам (Old Spanish Trail) хэмээх нэртэй худалдааны замаар Лос-Анжелес хот руу явах замдаа өөр замаар очих боломжийг эрж явсан аж. Дийлэнх нь хуурай цөл бүхий энэ бүс нутагт хэсэг газар гүнээс оргилон ундрах булаг, булгаас хамааралтай ургамал ногоог харсан тэр энэ газрыг Лас Вегас (испаниар нуга) хэмээн нэрлэжээ.
20-зууны дунд хүртэл үеийн түүх
1931-1935 оны хооронд байрьсан Хүүверийн далангийн барилга, 1931 онд Невада муж улсад мөрийтэй тоглоомыг хуулиар зөвшөөрсөн зэрэг нь тус хотыг хурдацтай хөгжих тулгын чулуу байв. 1941 онд тухайн үеийн суурингаас бага зэрэг зайдуу «Эл Ранчо Вегас» гэх нэртэй анхны зочид буудал бүхий казино нээгдэв.
1950-иад оны үед хотын ойролцоох цөлд байх Невадагийн үндэсний аюулгүй байдлын бүсэд болох атомын бөмбөгийн туршилтыг үзэхээр их хэмжээний үзэгчид цуглажээ. Энэ үеэр америкийн мафийн нөлөө эрс өсөн, олон тооны зочид буудлыг мэдэлдээ авчээ. Казиногоос олсон ашгийн талыг төрөөс татварт авч амжаагүй байхад нь Чикаго, Майами гэх мэтийн алс холын хотуудын казиног хянадаг гэр бүлийн мафийн боссуудын гарт алдах болов.
Хүн ам
Невада муж улсын хамгийн том хот Лас-Вегас хот нь 2016 онд 632.912 оршин суугчтай, АНУ-ын том хотуудын жагсаалтад 28-р том хотод эрэмбэлэгдэнэ. Хүн амын жилийн өсөлт 2 хувьтай (2000-2008 оны дундаж).
Лас-Вегас нь 1905 онд төмөр замын хот болон байгуулагдсан. 1940-өөд он гэхэд тус хотын хүн ам нь 10.000 давсан бол үүнээс хорин жилийн дараа аль хэдийн 100.000 хүрсэн байна. 1990 оноос 2016 оны хооронд гэхэд хотын хүн ам хоёр дахин өсчээ.
Хүн амын өсөлт
1 1980–2010 он: Хүн амын тооллогын дүн; 2016 он: АНУ-ын Хүн амын тооллогын товчооны багцаалсан тоо
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот Ангилал:АНУ-ын хот  Ангилал:Невадагийн суурин Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:Невадагийн тойргийн төв Ангилал:Мохавийн цөл Ангилал:1905 онд үүсгэн байгуулагдсан
Як-11
Цахим холбоос
Ангилал:Нэг хөдөлгүүрт нисэх онгоц Ангилал:Зэвсэгт хүчний сургалтын нисэх онгоц Ангилал:Александр Сергеевич Яковлев Ангилал:Холбооны Зэвсэгт Хүчний агаарын тээврийн хэрэгсэл Ангилал:ҮАА-н агаарын тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Сөнөөгч онгоц (1940-1949 он) Ангилал:Болгарын зэвсэгт хүчний агаарын тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Анхны нислэг 1945 он
Хэжэнгэ аймаг
Хэжэнгэ (Кижингинский район; Хэжэнгын аймаг) — Орос улсын Буриад орны аймаг.
Газар зүй
Хэжэнгэ аймаг 7871 км² (15-р том) газар нутагтай. Улаан-Үдээс дорно зүгт 200 км зайд байна.
Баруун болон хойд талаараа Буриад орныхоо Загарай, Хорь, Яруу аймагтай, зүүн болон өмнөд талаараа Өвөр Байгалын хязгаарын Петровск-Забайкальский, Хялгын районтай хиллэдэг.
Аймгийн нутагт Худан, Цагаанхуртай нуруу сунаж, Худан, Хэжэнгэ, Хуртай зэрэг гол урсана.
Хүн ам зүй
Хэжэнгэ аймаг 2014 онд 15806 оршин суугчтай (18-р олон) байв.
Буриад, орос, татар хүмүүс байна.
Түүх
1940 оны 12 сарын 12-нд Хорь аймгаас таслан байгуулагдсан.
Нутгийн хуваарь
Хэжэнгэ аймаг дотроо 9 сумын нутаг болж хуваагдана.
Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын аймаг
Монгол Улс 2012 оны Зуны Олимпын наадамд
Монгол Улсын баг тамирчид 2012 оны Лондоны зуны олимпод жүдо, бокс, чөлөөт бөх, буудлага, байт харваа, хөнгөн атлетик, усанд сэлэлтийн төрлөөр 29 эрх аваад өрсөлдөж буй. Энэ нь Бээжингийн олимпын адилаар хамгийн олон хүний бүрэлдхүүнтэй баг тамирчидаа олимпод оролцуулж буй тохиолдол юм.
Эх сурвалж
2012 Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч улсуудын багийн бүрэлдэхүүн‎
Як-6
Яковлев Як-6 нь ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны үед үйлдвэрлэсэн хоёр хөдөлгүүрт нисэх онгоц юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Хоёр хөдөлгүүрт нисэх онгоц Ангилал:Зэвсэгт хүчний нисэх онгоцны төрөл Ангилал:Александр Сергеевич Яковлев Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны нисэх онгоцны төрөл Ангилал:Анхны нислэг 1942 он
Персийн булангийн дайн
Персийн булангийн дайн (1990 оны 8 сарын 2 – 1991 оны 2 сарын 28) буюу Персийн булангийн нэгдүгээр дайн , буюу Персийн булангийн хоёрдугаар дайн гэгддэг бөгөөд Иракийн удирдагч Саддам Хусэйний Бүх дайны эх' гэдэг бүр энгийнээр Цөлийн шуурга ажиллагаа ч гэдэг энэ дайн 1990 оны 8 дугаар сарын 2-нд Кувейтийг эзэлсэн Иракын хүчийг Кувейтээс гаргах зорилгоор Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын өгсөн зөвшөөрлөөр 34 улсаас бүрдсэн Эвслийн хүчийн Иракийн эсрэг явуулсан эцсийн ажиллагааг хэлдэг.
Эвслийн цэргийн хүчийн дийлэнхийг Америкийн Нэгдсэн Улс бүрдүүлсэн бөгөөд, Саудын Араб, Нэгдсэн Вант Улс, Египет мөн ихээхэн хүч оролцуулжээ. Нийт 60 тэрбум орчим ам.долларын зардлын 40 тэрбумыг нь Саудын Араб гаргасан.
Иракийн хүч Кувейтийг эзлэн авсны дараа, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жорж Буш АНУ-ын Арми, Тэнгисийн цэргийн хүч, Тэнгисийн явган цэргийн корпус, Агаарын цэргийн хүч, Эргийн хамгаалалтын анги нэгтгэлүүдийг Саудын Араб руу татаж Цөлийн хамгаалалтын ажиллагааг эхлүүлэн, бусад улс орныг цэргийн хүчээ Персийн булан руу илгээхийг уриалжээ. НҮБ-ын эвсэл байгуулах хүчин чармайлт амжилттай болж, Цөлийн шуурга ажиллагаа 1991 оны 1 дүгээр сарын 16-нд эхлэх үед, 12 улс тэнгисийн цэргийн хүчээ илгээн, Саудын Араб, Персийн булангийн бусад улс орон болон 6 нисэх онгоц тээгч бүхий АНУ-ын Тэнгисийн цэргийн асар том хүчтэй нэгдсэн.
Найман улс хуурай замын цэрэг илгээж, Бахрейн, Кувейт, Оман, Катар, Саудын Араб, Арабын Нэгдсэн Эмират Улсаас бүрдсэн бүсийн цэргийн хүч болон АНУ-ын Армийн 17 хүнд, 6 хөнгөн бригад, Тэнгисийн цэргийн хүчний 9 хороо, асар том ар тал, хангалтын хүчтэй нэгдэв. Дөрвөн улс байлдааны онгоц илгээж, Кувейт, Катар, Саудын Арабын бүсийн агаарын цэргийн хүч, болон 2.430 нисэх онгоц бүхий АНУ-ын Агаарын цэргийн хүч, Тэнгисийн цэргийн хүч, Тэнгисийн явган цэргийн корпусын нисэх ангитай нэгджээ.
Шей Гивен
Шеймус Жон Жэймс "Шей" Гивен (Séamus John James "Shay" Given, 1976 оны дөрөвдүгээр сарын 20-нд төрсөн) буюу Шей Гивен (Shay Given) нь Ирландын хөлбөмбөгчин бөгөөд Манчестер Сити болон Ирландын шигшээ багт хаалгачаар тоглодог билээ. Шотландын Селтик багийн өсвөрийн багт бэлтгэгдсэн Гивен 1994 оноос Английн Блэкберн Роверс багт албан ёсоор ирж бараг гараанд гараагүй гэхэд болно. Энэ хооронд Суиндон Таун болон Сандерленд багуудад зээллэгээр тоглож, 1995–96 оны улиралд «Хөлбөмбөгийн лигийн нэгдүгээр дивизэд» түрүүлсэн анхны томоохон шагнал нь байсан юм.
Персийн булангийн дайн
Ирак цөөн байлдааны завь, пуужинтай байсан боловч 1,2 сая хуурай замын цэрэг, 5.800 танк, 5.100 хуягт, 3.850 артиллертай байсан нь хуурай газар давамгайлж байв. Ирак мөн 750 сөнөөгч ба бөмбөгдөгч онгоц, 200 бусад онгоц, пуужин ба агаараас хамгаалах боловсронгуй системтэй байв.
Шей Гивен
Тэрээр 1997 онд Ньюкасл Юнайтед багтай гэрээ байгуулан үндсэн гарааны тоглогч болж, түүнээс хойш 12 улирлыг энэ багт өнгөрүүлэхдээ 1998 болон 1999 оны АХХ-ны цомд аман хүзүүдэж, 2001-02 болон 2005-06 оны улирлын «Премьер лигийн Оны багийн бүрэлдэхүүнд» нэрлэгдэж, нийтдээ 354 тоглолтонд оролцсон амжилтыг үзүүлж байв. Энэ багт Аваргуудын Лиг болон «УЕФА-гийн цом» зэрэг Европын томоохон тэмцээнүүдэд оролцоод авсан бөгөөд 2009 оны хоёрдугаар сарын 1-нд Манчестер Сити багт 5.9 сая фунт стерлингийн үнэтэй гэрээ байгуулан шилжсэн түүхтэй.
Персийн булангийн дайн
Цөлийн шуурга ажиллагаа нь АНУ-ын агаар, газрын ажиллагаагаа нэрлэсэн нэр бөгөөд дайныг буруугаар ийн нэрлэх нь олонтаа байдаг.
Шей Гивен
Тэрээр Ирланд багийн 1996 оноос хойшхи бүхий л тоглолтуудад оролцож байсан бөгөөд Дэлхийн цомын болон Европын АШТ-ий тэмцээнүүдийн сонгон шалгаруулах тэмцээнд оролцож байсан бөгөөд 2002 оны ДАШТ-д шигшээ багийнхныхаа хамтаар хасагдах шатны тоглолт хүртэл тоглож байв. Гивен шигшээ багийн түүхэнд хамгийн олон гараа хийсэн тоглогчдын хоёрдугаарт бичигддэг.
Персийн булангийн дайн
Гадны холбоос
Ангилал:Азийн дайн Ангилал:20-р зууны дайн Ангилал:Туркийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Нэгдсэн Улсын дайн Ангилал:Францын дайн Ангилал:Египетийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Сирийн зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:1990 оны зөрчилдөөн Ангилал:1991 оны зөрчилдөөн Ангилал:Британи-Иракийн харилцаа
Шей Гивен
Клуб
0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 423||0||37||0||20||0||67||0||547||0 423||0||37||0||20||0||67||0||547||0
Холбоос
Ангилал:1976 онд төрсөн Ангилал:Ирландын хөлбөмбөгчин Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Ирландчууд Ангилал:1976 онд төрсөн
Диамант унадаг дугуйн үйлдвэр
thumb|250px|right|Диамант Загвар 36, Саксон мужийн автомашины музей
Диамант унадаг дугуйн үйлдвэр ХХК нь 1885 оноос хойш янз бүрийн нэртэйгээр үйлдвэрлэл явуулж ирсэн бөгөөд үндсэн бүтээгдхүүн нь унадаг дугуй ба үүнээс гадна үзгийн хошуу, нэхмэлийн суурь машин болон хөнгөн төрлийн мотоциклийг үйлдвэрлэдэг. Ардчилсан Герман улс байх үед Диамант ХХК нийт 8 сая гаран унадаг дугуй үйлдвэрлэсэн нь, энэ төрлийн бүтээгдхүүн үйлдвэрлэгч Мифа ХК дараа орж байжээ.
Түүхэн замнал
Энэ аж ахуйн нэгж нь анх 1885 онд Невойгтын Фриедрих Вилхелм (1859-1937) болон түүний ах Невойгтын Вилхелм Фриедрих (1857-1909) нар Хемнитц хотын Райхенбранд дүүрэгт  Ах дүү Невойгт Райхенбранд/Хемнитц гэсэн нэртэйгээр бүртгэлээ авч байж. Анхны цуврал унадаг дугуйны үйлдвэрлэлээ 1895 онд эхэлсэн. 1928 онд Опел ХК худалдаж авсан. Гэхдээ 1930 он гэхэд буцан тусдаа гарч Элите Диамант ХК Сиегмар/Саксон нэртэй болов. Дэлхийн 2-р дайны дараа улс мэдэлдээ авсан. Хоёр герман нэгдсэний дараа хувьд гарсан бөгөөд түүнээс хойш швейцарийн Виллигер-Групптэй хамтран үйлдвэрлэлээ явуулж байна.
Ангилал:Германы унадаг дугуй үйлдвэрлэгч Ангилал:Унадаг дугуй үйлдвэрлэгч Ангилал:Германы үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж
Хатан хааны үзэсгэлэнгийн барилга
Хатан хааны үзэсгэлэнгийн барилга нь Австралийн Мельбурн хотод оршдог бөгөөд 1880 онд баригджээ. Уг барилга нь Карлтон цэцэрлэгт байрлах бөгөөд Мельбурны олон улсын үзэсгэлэн явуулахад зориулан босгожээ. 1901 онд Австралийн парламентын анхны чуулган уг ордонд явагдаж байв. XX зуунд багахан хэсэг, жигүүрүүдийг нэмж байгуулсан бөгөөд барилгын зарим хэсгүүд түймэрт өртөн нурж байсан ч үндсэн барилга нь гэмтэлгүй үлдэж байв. 1990-ээд онд уг барилгад ресторан ажиллаж байсан бөгөөд 2004 онд ЮНЕСКО-ын дэлхийн өвд нэр дэвшсэн анхны барилга болсон юм. XIX зууны үзэсгэлэнгийн зориулалтаар барьсан барилгуудаас цор ганцаар үлдэж хоцорсон уг гайхамшигт байгууламжид Мельбурны музей, Викториагийн музей байрладаг. Өнөө үед уг байгууламжид жижиг хэмжээний үзэсгэлэнгүүд гардаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Австрали ба Далайн орнууд дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Австрали дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Мельбурны барилга байгууламж Ангилал:Үзэсгэлэнгийн барилга Ангилал:Викториагийн архитектур Ангилал:1880-аад онд барьсан Ангилал:1956 оны зуны олимпын тэмцээний газар
Як-14
Яковлев Як-14 нь ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа үйлдвэрлэсэн ачааны дарвуулт нисэх онгоц юм.
Жулиус Ньерере
Жулиус Камбараге Ньерере (Julius Kambarage Nyerere, 1922 оны 4 сарын 13 – 1999 оны 10 сарын 14) нь Танзанийн улс төрч, тус улсын анхны ерөнхийлөгчөөр 1961 онд Танганьика нэрээр байгуулагдсанаас нь хойш 1985 онд улс төрийг орхих хүртлээ ажилласан хүн юм.
Занакигийн захирагч Ньерере Буритогийн хүү болж төрсөн түүнийг улс төрд орохын өмнөх мэргэжлээр нь свахилигаар "багш" гэсэн утгатай Мвалиму хэмээн авгайлдаг байв. Түүнийг мөн Баба ва Тайфа (Үндэсний эцэг) гэх нь бий. Ньерере Кампала дахь Макерере Их Сургууль болон Эдинбургийн Их Сургуульд суралцаж, дээд боловсрол олжээ. Тэрээр Танганьикадаа буцаж ирээд багшаар ажиллаж байгаад 1954 онд Танганьикагийн Африкийн Үндэсний Эвлэлийг үүсгэн байгуулалцжээ.
1961 онд шинэ тулгар Танганьика улсын анхны ерөнхий сайдаар сонгогдсон Ньерере 1962 онд бүгд найрамдах засаглалтай болоход анхны ерөнхийлөгчийн албан тушаалд суужээ. 1964 онд Танганьика Занзибартай нэгдэж, Танзани гэгдэх болсон юм. 1965 онд ганц намын оролцсон сонгуулиар Ньерере засгийн бүх эрхийг олж авчээ. Ньерере засаглалын эхний жилүүддээ нэг намын системийг бий болгож, үйлдвэрчний эвлэл болон сөрөг хүчнийхнийг "урьдчилан сэргийлэх баривчилгаа"-гаар дарж авдаг байв.
Ньерере өөрийн бодлогын тулгуур болсон, Ужамаа гэгдэх нийгэм журамт үзлээ тусгасан Арушагийн тунхаглал гээчийг гаргаж, энэ замаараа улс орноо удирдсан нь эцэстээ эдийн засгийн уналт, зохион байгуулалттай болсон авлига, эд барааны хомсдлыг Танзанид авчирчээ. 1970-д оны эхээр Ньерере хөдөө аж ахуйг хамтралжуулах тушаал гарган, эсэргүүцсэн тосгоныг шатааж байсан түүхтэй. Уг аяны үр дүнд Танзани улс өлсгөлөнгийн далайд нэрвэгдэж, гадаадын хүнсний тусламжаас хараат орон болон хувирсан юм.
Хоёр арваны турш засгийн эрхийг барьсан тэрээр 1985 онд өөрийн сонгосон залгамжлагчдаа суудлаа шилжүүлэн, албан тушаалаа орхижээ. Ньерере Танзанийг дэлхийн хамгийн ядуу, хоцрогдсон, гадаадын тусламжаас хамааралтай орнуудын нэг болгон үлдээсэн хэдий ч эрүүл мэнд, боловсролын салбарт тодорхой амжилт олж чадсан юм. Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаа орхисон Ньерере Чама Ча Мапиндузи намын дарга хэвээрээ үлдсэн. Тэрээр 1999 онд цус багадалтын улмаас Лондон хотноо нас нөгчжээ.
Эшлэл
Ангилал:Танзанийн ерөнхийлөгч Ангилал:Танзанийн орчуулагч Ангилал:Заан одон шагналтан Ангилал:Лениний нэрэмжит олон улсын энхтайвны шагналтан Ангилал:Финландын Цагаан Сарнай одон шагналтан (их загалмай одонгийн гинжтэй) Ангилал:Ямайка одон шагналтан Ангилал:Свахили хэлээрх утга зохиол‎ Ангилал:Белградын хүндэт иргэн Ангилал:Танзаничууд Ангилал:1922 онд төрсөн Ангилал:1999 онд өнгөрсөн
Омар Хаяам
Гияс ал-Дин Абу ал-Фатх Омар ибн Ибрахим Хаяам Нишабур буюу Омар Хаяам (англи. Omar Khayyam, 1048 оны 5 сарын 18-нд Персийн Нишапур хотод төрсөн – 1131 оны 12 сарын 4 -нд нас барсан) -персийн яруу найрагч, математикч, гүн ухаантан, одон орон судлаач байв. Өнөөгийн Иран, Тажикистан болон Афганистан улсуудад түүнийг өөрийн яруу найрагч гэж булаацалддаг байна.
Рубай хэмээх уран яруу, утга гүн дөрвөн мөрт шүлгүүдээ Хаяам перс хэлээр, бясалгал эргэцүүллээ арабаар бичдэг байсан гэдэг.
Байгаль дэлхий, од гариг, орчлон ертөнц, эгэл бөөмс, бүсгүй хүний гоо сайхан, хөдөлмөрийн тэмцэл, үхэл мөхөл, төрөх үүсэх, үнэн худал, архи дарс гээд "рубай" дөрвөн мөртүүдэд хөндөгдөөгүй сэдэв ховор бөгөөд тэр бүгдээр дамжуулан Хаяам өөрийн өвөрмөц философи, далд мэдрэхүй, эрх чөлөөт сэтгэлгээгээ яруу сайхнаар илэрхийлжээ.
Намтар
Тэрээр Хорасан (одоогийн Ираны Хорасан-Резави муж) нутагт байдаг Нишапур хотод төржээ. Омар жижиг худалдаачны хүү байсан бөгөөд бас Айша гэдэг охин дүүтэй байжээ. 8 настайгаасаа эхлэн тэрээр математик, одон орон, гүн ухааны чиглэлээр гүнзгий хичээллэж эхлэв. 12 настайдаа Омар Нишапурын медрессе-д /шашны сургууль/ оюутан болжээ. Дараа нь Балх, Самарканд, Бухарын медресст суралцсан. Тэнд тэрээр лалын шашинтны хууль, анагаах ухааны ангийг онц дүнтэй төгсч, хаким, өөрөөр хэлбэл эмч мэргэжил эзэмшсэн байна. Гэвч эмнэлгийн дадлага нь түүнд тийм ч их сонирхолгүй байв. Тэрээр алдарт математикч, одон орон судлаач Сабит ибн Куррагийн бүтээлүүд, Грекийн математикчдын бүтээлүүдийг судалсан байна.
Ээва Руоппа
Ээва Руоппа (Eeva Ruoppa, 1932 оны 5 сарын 2-нд - 2013 оны 4 сарын 27) нь олимп, дэлхийн АШТ-ий хүрэл медальт, Финландын гүйлтийн цаначин юм.
Омар Хаяам
Намтар
Арван зургаан настайд нь Тахал гарч энэ үеэр эцэг нь, дараа нь эх нь нас барж Хаяам амьдралынхаа анхны зовлон амссан байна. Омар эцгийнхээ байшин, цехийг зараад тухайн үеийн Дорнод дахь шинжлэх ухаан, соёлын төв байсан Самарканд хотыг зорьжээ. Самарканд хотод Хаяам эхлээд нэг медресийн оюутан болсон боловч мэдлэгээрээ гайхагдаж хүн бүхэнд маш их сэтгэгдэл төрүүлсэн тул түүнийг сурагч биш шууд багш болгов. Тухайн үеийн бусад томоохон эрдэмтдийн нэгэн адил Омар аль ч хотод удаан хугацаагаар амьдарсангүй. Дөнгөж дөрвөн жилийн дараа тэрээр Самаркандаас гарч Бухар руу нүүж ирээд ном хадгалалтын газар ажиллаж эхлэв. Эрдэмтэн Бухарт арван жил амьдрах хугацаандаа математикийн дөрвөн үндсэн трактат бичжээ.
Ээва Руоппа
Гадны холбоосууд
Ангилал:1932 онд төрсөн Ангилал:2013 онд өнгөрсөн Ангилал:Финландын цаначин Ангилал:Финландын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Финландчууд
Омар Хаяам
Намтар
Омар Хаяамыг удаан хугацаанд мартагдсан байна. Азаар гэнэтийн тохиолдлоор түүний бичсэн шүлэг, афоризм буюу мэргэн, цэцэн үгстэй тэмдэглэлийн дэвтэр Викторийн эрин үед Английн яруу найрагч Эдвард Фицджералд ын гарт орж, тэрээр эхлээд латин, дараа нь англи хэл рүү хөрвүүлж олон нийтийн хүртээл болжээ. 20 дугаар зууны эхэн үед Фицджералдын орчуулгууд нь Викторийн яруу найргийн үеийн хамгийн алдартай бүтээл болсон юм.
Ангилал:Иран судлал Ангилал:Исламын цэцэглэлтийн үеийн гүн ухаантан Ангилал:Исламын цэцэглэлтийн үеийн одон оронч Ангилал:Исламын цэцэглэлтийн үеийн математикч Ангилал:Зохиогч Ангилал:Персийн зохиолч Ангилал:Уянгын шүлэгч Ангилал:Персчүүд Ангилал:1048 онд төрсөн Ангилал:1131 онд өнгөрсөн
Шарын шашин
Шарын шашныг Төвөдийн Бурханы шашны сэтгэгч, шинэчлэгч Зонхов Лувсандагва (1357–1419) үндэслэжээ. Тэрээр Түвэд оронд бурхны шашныг нийгэм, эдийн засгийн байдалд нь зохицуулан хөгжүүлжээ. Түүний аав нь Монгол хүн ээж нь Төвөд хүн байжээ. Зарим эх сурвалжид Богд Зонхов өөрийгөө Монгол хүн хэмээн ярьдаг байсан гэдэг.
Шарын шашны төвөд гаралтай нэр "Гэлүгва" (Төвөд: དགེ་ལུགས་པ Гэлүг-па) гэдэг нь Монгол хэлэнд Буяны ёс гэсэн утгатай. Төвөдөд бурхны шашин нь Гармава, Сажава, Гаадамба, Нинмаава гэх урсгалууд хөгжиж байв. ХIV зууны сүүлчээс эхлэн Гэлүгва буюу шар малгайтны урсгал, Нинмаава буюу улаан малгайтны урсгал салж тус тусын нөлөөг дэлгэрүүлэхээр өрсөлдсөнөөс Түвэдэд шарын шашин маш хурдан дэлгэрчээ. Зонхов Төвөдийн өмнөд нутгийн нэгэн агуйд шар малгай өмсөн удтал даяанчлан суусан тул түүний бий болгосон шашны урсгал шар малгайтан, явсаар Монголд шарын шашин гэж нэрлэгдсэн байна.
Монголд шарын шашныг хөгжүүлэх үндсийг Түмэдийн Алтан хан (1507-1582) тавьсан бөгөөд тэрбээр 1576 онд Түвэдийн шашны тэргүүн Содномжамц (1543- 1588)-ыг хүндэтгэн залж, Монголд ирүүлээд өөрөө тэргүүлэн Ордосын бусад ноёдыг дагуулан шарын шашинд орж, Содномжамц хутагтыг бүх шарын шашны толгойлогч гэж өргөмжилж, “Далай лам” гэдэг цолыг түүнд өргөжээ. Үүний хариуд Содномжамц Алтан ханд Хубилай хааны бүх цолыг зүүхийг зөвшөөрчээ.
Түүний дараа Анхдугаар Богд Өндөр гэгээн Занабазар гол төлөөлөгч болон тодорч, лам нарын номт хувцас, уншлага, хурал номын дэг ёс, ая эгшиг бүхнийг Монгол орны эрс тэс цаг уур, газар зүйн байршил, монгол хүний зан заншил, ахуй нөхцлийн онцлогтой уялдуулан “монголын” гэх өвөрмөц хэв шинжтэй бурхны шашныг үндэслэн хөгжүүлсэн байна.
XX зууны эхэн гэхэд Халх дөрвөн аймгийн 80 гаруй хошууны нийт 750 орчим сүм хийдэд 115 мянга орчим лам шавилан сууж, тэдгээр сүм хийд нь аажмаар суурин амьдралтай төвүүд болон хувирч гар үйлдвэрлэл, арилжаа, худалдаа үйлчилгээний газрууд болон хөгжжээ. Өндөр гэгээн Занабазараас эхлээд VIII Богд Жабзундамба хутагтын үе хүртэл шарын шашин цэцэглэн хөгжихийн хамт гүн ухаан, зурхай, эмнэлэг, урлаг, хэл шинжлэл, хэвлэл, ёс суртахуун нэвтэрч ард түмнийг гэгээрүүлэхэд ихээхэн тус нэмэр болжээ.
1924 онд VIII Богд гэгээнийг таалал төгсөхөд Ардын Засгийн газраас “...дахин газар дэлхийд эргэн ирэхгүй, үүрд нирваан дүрийг олсон” хэмээн зарлажээ.
1937 онд их хэлмэгдүүлэлт эхэлж 17 мянга гаруй ламыг баривчлан гурван анги болгон хувааж ял шийтгэл оногдуулжээ. Дээд анги буюу хэргэм зэрэг, мяндаг цолтой лам нарыг буудан хороож, дунд анги буюу идэр насны лам нарыг 10 хүртэл жилээр шоронд хорьж тарчилган зовоожээ. Доод анги буюу 20 хүртэл насны залуу лам нарыг энгийн ард болгож, ард түмний шүтэн биширч байсан бурхан шүтээн, оюуны үнэт зүйлс, ном судрыг устган 800 гаруй сүм хийдийг эвдлэн нураажээ.
2265 сүмийн барилгыг эмнэлэг, сургууль, гар үйлдвэр, засаг захиргааны байр, олон нийтийн байгууллагад шилжүүлж, 30.9 кг алт, 5916 кг мөнгө, 1.6 кг сувд, 233847 монгол төгрөг, 388000 төгрөгтэй тэнцэх бусад эд хогшил, бог бод нийлсэн 27742 толгой малыг хурааж улсын мэдэлд авчээ.
Харин 1990 онд Ардчилсан хувьсгал ялснаар буддын шашин дахин мандан дэлгэрэх, сүсэгтэн олон бурхан шашнаа чөлөөтэй шүтэх боломж бүрдсэн юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Буддын шашин Ангилал:Важраяна Ангилал:Төвөдийн буддын шашин Ангилал:Буддын шашны сургууль
Як-58
Ангилал:Нэг хөдөлгүүрт нисэх онгоц Ангилал:Александр Сергеевич Яковлев Ангилал:Анхны нислэг 1993 он
Компьютер
Компьютер эсвэл Тооцоолуур гэдэг нь нэг буюу хэд хэдэн төв процессор өгөгдсөн заавар буюу програмын дагуу өөрийн системийн төхөөрөмжүүдтэй мэдээлэл дамжуулах шугамуудаар харилцаж, мэдээллийг солилцох ба боловсруулан, тэдгээрийн үйл ажиллагааг удирдах цогц байгууламж юм.
Персонал компьютерууд нь мэдээллийн эрин үеийн бэлгэ тэмдэг болсон ба ихэнх хүмүүсийн "компьютер" гэхээр санаанд ордог зүйл болсон. Харин өнөө үед хамгийн өргөн тархсан компьютерын төрөл нь тусгай зориулалтын компьютерууд юм. Эдгээр нь бусад төхөөрөмжийг удирддаг маш жижиг төхөөрөмжүүд юм. Жишээ нь, тусгай зориулалтын компьютерууд нь үйлдвэрийн машинууд, дижитал аппаратууд, хүүхдийн тоглоомуудад байдаг.
Компьютеруудын програмууд гэдэг нэртэй заавруудыг хадгалах ба үйлдэж чадах явдал нь тэдгээрийг маш олон чадвартай болгодог ба тооны машинуудаас ялгадаг. Чурч-Турингын онол нь энэ чадварыг тодорхойлсон математикийн баримт юм: Энэ нь персонал дижитал туслагчаас авахуулаад суперкомпьютер хүртэлх хүчин чадал ба багтаамжтай компьютерууд бол нэгэн адил үүрэг даалгаврыг хэрэгцээт багтаамж, цаг хугацаатайгаар биелүүлж чадна гэсэн үг юм.