cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тэгшжаргалын Дамдин
Тагнуулын үйлсээс нь
Цэрэнпилийн хэргийг тагнан боловсруулах ажиллагааг ДХГ эрхлэн гүйцэтгэж, уг ажиллагаанд тус газрын анхны дарга Д. Балдандорж, хэлтсийн дарга К. К. Баторун, төлөөлөгч Б.Намсрай, Т. Дамдин болон Засгийн газрын төлөөний түшмэл Гончигдаш, Зүүн хязгаарын сайд Алтангэрэл, дэд жанжин Х. Чойбалсан нарын олон хүн оролцон ажиллаж, хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын ажиллагааны үр дүнд Цэрэнпилийн хуйвалдааныг таслан зогсоосон юм.
Түүнчлэн 1923 онд цагаантны цэргийн хурандаа оргодол буриад Цэрэн Людопович Очиров, Цэрэндаш Жигжитович Туванов нар хязгаараас сэмхэн орж ирээд Сөгнөгөр, Баянголд нуугдан сууж цэрэг элсүүлэн отряд байгуулж Ардын төрийн эсрэг тэмцэхээр бэлтгэж байжээ. Тэд 1923 оны 1 дүгээр сард Хатанбаатар Магсаржав, Жалханз хутагт Дамдинбазар нарт: “Бид Сөгнөгөр, Баянголд цэрэг элсүүлэн зэвсэг цуглуулж байна. Та нар хүрээний дотроос бослого гаргаж, бид хойд талаас нь цэргийн хүчээр дайрч Ардын засгийг устгаж хаант улсыг байгуулъя” гэсэн нууц захидал ирүүлжээ. Ерөнхий сайд Жалханз хутагт Дамдинбазараас өгсөн үүргийн дагуу ДХГ-аас гүйцэтгэх ажлын арга хэмжээ зохиож, ДХГ-ын дарга Д. Балдандорж, хэлтсийн туслах түшмэл Т. Дамдин нар хэдэн цэргийн хамт Очировын байгаа газарт очиж Хатанбаатар Магсаржав, ерөнхий сайд Дамдинбазар нарын бичиг гэгчийг Очировт барьжээ. Очиров тэдэнд итгэж тусгай гэр бариулан хүлээж аваад Ардын төрийг устгахын тулд бид хамгийн түрүүнд Хиагтыг эзлэн авч Манхайдаагийн төмөр утасыг эвдэх, Гочоо ламд өгч газар булуулсан 30-аад винтов, 2 пулемётыг авч, буриад Цэвэгжаваас сайн морь авна гэж өөрийн төлөвлөгөө зорилгоо ярихад талархал илэрхийлсэн маягтай ярилцан байгаад гэнэдүүлэн баривчилжээ. Энэ хэргийг илрүүлэн дарахад нийт 17 хүн хамрагдсан ажээ. ДХГ-аас халагдсаны дараагаар Намын Төв Хорооны даалгавраар хилийн чанадад тусгай үүрэг гүйцэтгэхээр явсан ажээ.
1926 оны 11 дүгээр сард Намын Төв Хорооноос Хятадын хойд мужуудын ардын хувьсгалт цэргийн командлагч Фэн Юйсяны дэргэд суух төлөөлөгч болон Өвөр монголын Ардын хувьсгалт намтай холбоо барих төлөөлөгчөөр ДХГ-ын дарга Н.Насанбатыг ажлаас нь чөлөөлж, мөн тус газрын ажилтан байсан Т.Дамдинг хамт явуулахаар болжээ. Уг үйл явдлын талаар Т.Дамдин 1942 онд мэдүүлэхдээ: “Би 1926 оны 11 дүгээр сард Балдандорж, Гэлэгсэнгэ нартай учиртал Намын Төв Хорооноос Дотоод монголын Намын Төв Хорооны нөхөд ба Хятадын цэргийн жанжин Фэн Юйсянтай уулзуулахаар Насанбатыг Төв хорооны төлөөлөгчөөр томилоод байна. Иймд чи хамт яваад ир гэхэд би зөвшөөрсөн. Гэтэл Балдандоржоос намайг Дамбадоржтой жич ярилцаж намын гишүүнд элсүүлэх ба ажилд хэрэглэх болно. Одоо юу ч атугай яваад ир. Явж байгаа ажлын талаар Насанбатаас аяндаа мэднэ гэсэн. Насанбат түүний эхнэр, мөн нялх хүүхэд, зарлага, лам Дэндэв, түүний эхнэр, Насанбатын зарц эмэгтэй Даваа бид наймуулаа Улаанбаатар хотод байсан Хятадын цэргийн төлөөлөгчидтэй ярилцаж, цэргийн зэвсэг зөөж байсан машин дээр сууж Хятад нутгийн зах Улаан цав бил үү? Улаан-Овоо ч бил үү? жижиг деревенд очиход тэнд Дотоод Монголын Намын Төв Хорооны дарга Цэрэндонров, Мэрсээ, Мандал нарын 4-5 хүмүүстэй уулзсан. Жинхэнэ албаны ажлаар Насанбат бид хоёр явсан. Би бичээчийн ажлыг голлон хийж байсан. Насанбат тэдэнтэй ямагт хятад хэлээр ярьдаг байсан. Хааяа нэг монгол үгээр ярилцахдаа Хятадын Гоминьдан намын болон бүх Хятадын цэргийн удирдагч Фэн Юйсянтай уулзахад хаагуур явах, Хятадын доторхи бослого хөдөлгөөний талаар хаана, хаана болж байгаа зэргийг асууж ярилцдаг байсан. Бид Улаан довоос цаашаа явж Яргайт хэмээх газарт очсон. Тэнд цэргийн ангиуд байсан. Насанбат шөнө, өдөр хамаагүй ганцаараа гарч яваад тэнд энд очлоо, хятадын ноёд, цэргийн дарга хүмүүстэй цайллага дайллага хийлээ гэдэг байсан. Хэзээ буцах вэ? гэхэд зам боолттой явж болохгүй гэдэг байсан. Тэгээд захидал бичиг өгөөд Дамдин намайг гэдрэг буцаасан. Би 1927 оны нэгдүгээр сарын эцсээр Намын Төв Хорооны дарга Дамбадоржид Насанбатын захидлыг өгсөн. Намайг ахиж явсаны хэрэггүй, Насанбатыг татаж ирүүлнэ гэж байсан” гэжээ.
Хэлмэгдсэн нь
Т.Дамдин Эрүүлийг хамгаалах яамны дэд сайдаар ажиллаж байхдаа 1941 онд баригдсан ба 1942 оны 1 дүгээр сарын 26-ны өдрөөс эхлэн огт хэрэг хүлээхгүй байсанд мэдүүлгийг мөн оны 2 дугаар сарын 16-ны өдрөөр дуусгавар болгожээ. Улсын дээд шүүн таслах газрын 1942 оны 3 дугаар сарын 2-ны өдрийн таслан шийтгэсэн тогтоолд: “Т.Дамдин бол Ардын хувьсгалт засгийг устгахыг зорин хувьсгалын эсэргүү байгууллагад сайн дураар элсэж, Эрүүлийг хамгаалах яамны дэд сайд байхдаа Амараас даалгавар авч өөрийн эрхлэх ажил дээрээ эмнэлгийн газруудыг өргөтгөх талаар арга хэмжээ аваагүй, хөдөө орон нутгийн эмнэлгийн газруудыг эмээр үл хангаж, Зөвлөлтийн мэргэжилтнүүдийг орон сууцаар гачигдуулж байсан. Зөвлөлт, Монголын найрамдлыг эвдэж Японы колони болгох зэрэг ажлыг хийж биелүүлэн ирсэн” гээд Шүүх цаазны бичгийн 43, 45 дугаар зүйлээр 10 жил хорих ялаар шийтгэж, мөн бичгийн ерөнхий ангийн 22 дугаар зүйлээр сонгох, сонгогдох эрхийг ялын хугацаа дууссанаас эхлэн 5 жилийн хугацаагаар хасаж, мөн хугацаанд Төв аймгийн нутгаас гадагш суулгахаар тогтсон байна. Харин хоригдож байхдаа болон хэдийд нас барсан нь тодорхойгүй байна.
Ангилал:Монголын тагнуулч Ангилал:Хэлмэгдэгч Ангилал:Халхголын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1899 онд төрсөн Ангилал:2-р мянганд өнгөрсөн
Рига
Ри́га (латвиар Rīga []) — Балтын тэнгисийн эрэгт байдаг Латви улсын нийслэл, долоон буман хүнтэй хот.
Хар Хидан
thumb|300px|Хар Хидан улс. 1200 оны орчим
Хар Хидан буюу Баруун (хожуу) Ляо — Төв Азид төвлөсөн, монгол угсааны кидан үндэстний байгуулсан хант улс байв. Хятадын хойд нутагт төвлөсөн Ляо Улсыг зүрчидийн Алтан улс цохин мөхөөхөд үлдэгдэл нь баруун одож Елюй Даши 1124 онд Хар Хидан улсыг үүсгэжээ. 1218 онд найманы Хүчлүгийг байхад Их Монгол Улсын цэрэг дайлан эзэлснээр мөхсөн.
Тэнгэр уул, Долоон усан, Эмил гол, Тарвагатайн нуруугаар нутаглаж, Баласагун орчим нийслэл тогтож байв.
Түүх
Зөрчидийн Алтан улс хятадын Сүн улстай холбоолон Хидан Ляо Улсыг удаа дараа уулгалсаар мөхөөсөн. Аргагүйдэн Елюй Даши үлдсэн ноёд, албатыг авч баруун одон 1124 онд “Гүр хаан” цол өргөмжлөгдөж Хар Хиданулсыг үндэслэв. “Гүр хаан” гэдэг нь Жувейнийн тайлбарласнаар “хаадын хаан” гэсэн утгатай ажээ. Гүр хааны захиргаанд Долоон улсын өмнөд хэсэг, Нульжины хязгаар, Сырдарья мөрний сав газар орж байв.
1134 онд Хар ханы улсыг довтлон Баласагуныг эзэлж нийслэл болгон суув. 1137, 1141 онд киданчууд харлугтай холбоолон Катван гэдэг газар Баруун хар хан болон сельжукийн цэргийг дийлж, Хорезмыг уулгалан улсаа батжуулжээ.
1151–1161 онд Дашийн хүү Илия, 1161–1177 онд охин Пусувань төр барив.
Найман аймгийн Хүчүлүг ийнхүү Харлаг, Уйгураар дайрч 1208 онд Хар Хидан хүрчээ. Хүчүлүг Хар Хидан улсын Жулху буюу Гүр хаанд дагаар оров. Хүчүлүг өөрийгөө аюултай байдалд оруулахгүйн тулд өөрийн оронд нэгэн нөхрөө Гүр хаантай уулзуулаад, өөрөө гадаа хөтчийн дүрээр хүлээж байв. Эрсдэлгүй гэж тооцсоны эцэст өөрөө биеэр орж уулзаж байсан гэдэг. Хүчүлүг Гүр хааны охин Хунхутай гэрлэснээр Гүр хааны итгэлт хүн нь болжээ. Улс дотоодын самуунтай болж, эцэст нь Хүчүлүг ханхүү гүр хааныг түлхэн хан ширээнд суужээ. Хүчүлүгийн Хар Хиданд очсон үйл явдал нь Хар Хиданы уналттай давхцсаныг энд бас дурдах хэрэгтэй. Хар Хиданы хараат улсуудад шил шилээ дарсан бослого хөдөлгөөнүүд өрнөж байв. Гүр хаан энэ үед төрийн хэргийг мэдэхээсээ илүүтэйгээр баяр цэнгэл, ан гөрөө хөөцөлдөх болж, төрийн хэргийг огоорч эхэлсэн нь Хүчүлүгт сайхан далим болсон байна. Ингээд Хүчүлүг өөрийн талын хүмүүсийг цуглуулж эхэлжээ. Хар Хиданы язгууртнуудын дунд хов хутгаж эхэлсэн Хүчүлүг Найман аймгийн тарж бутарсан ноёдыг ч хурааж татаж авахаа мартаагүй байв. Дагаар орохдоо Несторианы урсгалаас татгалзаж, шарын шашинд орсон гэдэг. Ингээд 1211 онд Хүчүлүг хадам аавынхаа нэрийг барин Самаркандад нэр хүндтэй болж Хорезм Шахтай Монголчуудын эсрэг холбоо тогтоосноор Чингис хааны байгуулсан Их Монгол улсын баруун-өмнөд хил аюултай байдалд орсон байна. Хүчүлүг ийнхүү Хар Хиданд хүчирхэг болсон нь монголчуудад бодит аюул байсан юм.
Кидан жанжин Ойрх Дорнод руу зугтав. 1224 онд Ираны Керман улс байгуулагдсан ч 1306 он гэхэд мөхсөн байна. Керман улс нь Ил Хаант Улсын вассал байв.
Зүүлт
06 Ангилал:Төв Азийн түүхэн улс Ангилал:Монголын түүхэн улс Ангилал:Киргизийн түүх Ангилал:Кидан Ангилал:Хант улс
Хосе Кальдерон
Хосе Мануэль Кальдерон Борральо (José Manuel Calderón Borrallo, 1981 оны есдүгээр сарын 28-нд Вильянуэва де ла Серена хотод төрсөн) — Испанийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Нью-Йорк Никс багийн холбон тоглогч юм. Тэр гурвын зайн шидэлтийг түлхүү гүйцэтгэдэг бөгөөд нэг тоглолтонд хамгийн дээд тал нь 30 хүртэл оноо авч байв.
Товчхон
Кальдерон Испанийн Аликанте (1999—2001), Фуэнлабрада (2001—2002), ТАУ Керамика (2002—2005), Торонто Рэпторс (2005—2013), Детройт Пистонс (2013) багуудад тоглож байгаад Маверикс багтай 2013 оны долоодугаар сарын 11-нд 28 сая доллараар дөрвөн жилийн гэрээг байгуулсан ажээ.
2014 оны зургаадугаар сарын 25-нд Даллас Нью-Йорк Никсээс Тайсон Чендлер, Рэймонд Фелтоныг авахын тулд Кальдероныг Самюэль Далемберт, Шейн Ларкин, Уэйн Эллингтон болон 2014 оны драфтын II тойргийн сонголттой илгээв.
Шэньжэнь
Шэньжэнь ( - shēnzhèn) — Хятад улс (БНХАУ)-ын 10 гаран сая хүнтэй хот.
Хосе Кальдерон
Шигшээ
Испанийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд багтан гурван олимпод оролцсон бөгөөд 2008, 2012 оны олимпийн мөнгөн медаль хүртэж байв.
Холбоос
Ангилал:1981 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Испанийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Испанийн шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Испанийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Нью Йорк Никс багийн тоглогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Испаничууд
Шэньжэнь
Мөн үзэх
Ангилал:Гуандуны суурин Ангилал:Хятадын аймгийн энтэй хот Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс Ангилал:Саятан хот Ангилал:Далайн боомттой суурин
Lollipop Chainsaw
Lollipop Chainsaw (ロリポップチェーンソー, Рорипоппу Ченсо) нь 2012 оны 6 сарын 14-нд худалдаанд гарсан, PlayStation 3, Xbox 360-т зориулсан видео тоглоом юм. Энэхүү видео тоглоомыг тоглоомын нэрт дизайнер Гоичи Судагийн (мөн Суда51 хэмээх нэрээр олон танигдсан) удирдлаган дор японы программчлалын Grasshopper Manufacture студид бүтээжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:2012 оны компьютерын тоглоом Ангилал:Тулаан-Адал явдалт тоглоом Ангилал:PlayStation 3-т зориулсан тоглоом Ангилал:Xbox 360-д зориулсан тоглоом Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт компьютерын тоглоом
Жодоо
Жодоо [харгай, хар мод, Abies sibirica, пихта сибирская] нь Нарсныхан овгийн мөнх ногоон, шилмүүст мод.
Мод нь нас бие гүйцэхдээ 10-80 м өндөр, 0.5-4 м голчтой болдог. Жодоо нь нарсны овгийн бусад гишүүдээс зүү мэт шилмүүс болон 5-25 см урттай шулуун, цилиндр хэлбэрийн боргоцойгоор ялгаатай. Энэ мод нь хуш модтой хамгийн ойр төстэй юм. Жодоо нь 1900-2400 м-ийн өндөрт уул, голын сав газрын чийглэг хөрсөн дээр сэрүүн уур амьсгалд ургадаг. Өтгөн тэжээллэг, чийгтэй хөрсөнд илүү сайн ургадаг. Маш хүйтэнд тэсвэртэй, -50°C хүртэл температурын хүйтэн өвлийг тэсвэрлэдэг. Байгальдаа 200 орчим жил насалдаг.
Жодооны мод нь хөнгөн бөгөөд зөөлөндүү, барилгын салбарт болон усан онгоц, тавилга, хөгжмийн зэмсэг үйлдвэрлэхэд ашигладаг. Мод, давирхаа,ялангуяа боргоцоо нь сэнгэнэсэн, анхилуун учраас жодоогоос гаргасан анхилуун тос болон давиргааг нь үнэртэй ус үйлдвэрлэхэд мөн ашигладаг.
Олон улсын улаан номонд орсон.
Гадаад холбоос
Katsuki, T.; Rushforth, K. & Zhang, D. (2011). "Abies sibirica". The IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. 2011: e.T42299A10681312. doi:10.2305/IUCN.UK.2011-2.RLTS.T42299A10681312.en. Retrieved 10 January 2018. Ангилал:Ургамал
Майны Франкфурт
Майны Франкфурт (Frankfurt am Main ) хот нь 700.000 гаран хүн амтай бөгөөд хүн амынхаа тоогоор Хессен муждаа хамгийн томд нь тооцогдох ба улсдаа 5-р байранд ордог германы хот юм. Энэ хот нь Франкфурт-Райн-Майн нутгийн төв хот бөгөөд хүн амын төвлөрөлт нь ойролцоогоор 2,2 сая орчим оршин суугчтай ба Райн-Майны метропол нутгийг тэр чигт тооцвол 5,5 сая болно.
Хотын нэр нь герман хэлээр Франкуудын гарам гэсэн утгатай. Эрт цагт франкуудын суурин газар байсан бөгөөд тэнд нь Майн голын гарам байдаг байжээ.
Майн голын эрэгт байрлах Франкфурт хот нь Германы санхүү, тээврийн төв бөгөөд Европын эх газрын санхүүгийн хамгийн том төв гэж хэлж болно. Тус хотод Европын Төв Банк, Германы Холбооны Банк, Франкфуртын Хөрөнгийн Бирж, Франкфуртын Худалдааны Төв болон хэд хэдэн арилжааны банк байрладаг. Франкфуртын нисэх онгоцны буудал нь дэлхийн хамгийн завгүй олон улсын нисэх буудлуудын нэг бөгөөд Франкфуртын төв өртөө нь Европын хамгийн том зангилаа өртөөнүүдийн нэг болно.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Герман улс холбоотнуудын мэдэлд ороход Франкфурт нь Америкчуудын хяналтын бүст багтсан бөгөөд АНУ-ын Армийн Герман дахь төв штаб байрлаж байлаа.
Гадаадад "Франкфурт" гэвэл тус хотыг ойлгодог ч Германчууд Бранденбург мужид байх ижил нэртэй хотоос ялгахын тулд ихэвчлэн бүтэн нэрээр нь дууддаг байна.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Хессений коммун  Ангилал:Германы урьдын мужийн нийслэл Ангилал:Германы их сургуулийн хот Ангилал:Чөлөөт эзэнт гүрний хот Ангилал:Хессений тойроггүй хот Ангилал:Дотоодын боомттой суурин Ангилал:Майн мөрний суурин
Дунгуань
Дунгуань ( - dōngguǎn) — Хятад улс (БНХАУ)-ын 8 гаран сая хүнтэй хот.
Мөн үзэх
Ангилал:Гуандуны суурин Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот Ангилал:Саятан хот
Брэд Догерти
Брэд Ли Догерти (Brad Lee Daugherty, 1965 оны аравдугаар сарын 19-нд Өмнөд Каролина мужийн Блэк Маунтин хотод төрсөн) — Америкийн нэрт мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин юм.
Замнал
Тэр төвийн тоглогчийн байрлалд тоглодог. Төрж, өссөн мужийнхаа коллежийн багаас 1986 онд драфтлагдаж, спортын замналаа бүрэн холбосон Кливленд Кавальерс багт тэргүүн сонголтоор элсэж байлаа. НБА-гийн найман улирлын нүүр үзэхдээ Догерти Бүх оддын тоглолтонд таван удаа (1988—1989 болон 1991—1993) оролцож байсан. Шинэ тоглогчийн хувиар нэг тоглолтонд дунджаар 15.7 оноо, 8.1 бөмбөг авалт хийж, шинэ оддын бэлгэдлийн I багт нэрлэгдсэн амжилттай. Түүнийг тоглож байх үед баг нь 1988, 1989, 1990, 1992 болон 1993 онуудад хасагдах шатны тоглолтонд шалгарч байв. 1990-1991 онд 21.6 оноо, 10.9 бөмбөг авалт дунжилсан нь хувийн дээд дундаж үзүүлэлт бол багийнхаа хамтаар үзүүлсэн шилдэг амжилт 1992 онд дорнод бүсийн шувтаргын тоглолтонд шалгарсан явдал юм.
Кавальерс баг Догертийн өмсгөлийн 43 дугаарыг мөнхөлсөн.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн тайлбарлагч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1965 онд төрсөн
Сайн ноён хан аймаг
Сайн ноён хан аймаг (1911-1924) нь 1725 онд Манжийн хааны зарлигаар Түмэнхэн Сайн ноёны угсааны Дашдаваа ноёнд их шан хүртээн, Засагт хан аймгийн зүүн хэсэг, Түшээт хан аймгийн баруун хэсгийг таслан өгч 20 гаруй хошуутайгаар анх байгуулж байсан. 1725-1911 он хүртэл Сайн ноёны аймаг гэж нэрлэж байснаа, 1912 оноос эхлэн Богд хааны зарлигаар бусад гурван ханы адил Хан цол олгоод 1924 он хүртэл Сайн ноён ханы аймаг гэж нэрлэх болсон билээ.
Түүх
Батмөнх Даян хааны хүү Гэрсэнзийн 7 хүү Ар Халхыг хуваан авахад 3-р хүү Онохуй Үйзэн ноён (1534-?) горлос, хэрэгүд (гэрүүд) отгийг өвлөн авчээ. 1580-аад оны үеэс Онохуйн 4-р хөвгүүн Түмэнхэн (1558-1640) шарын шашныг хамгаалахад хүчин зүтгэсэн тул Далай ламаас “Сайн ноён” цол хүртжээ. Түмэнхэнийг хөвгүүн Данзан лам нь залгамжилж Халхын 8 засгийн нэг гэгдэж байв. Данзан ламын дараа түүний хөвгүүн Тасхив, ач Шамба, жич Дашдондов нар удаа дараалан залгамжилсан хэдий ч тэдний хэн нь ч “Сайн ноён” гэдэг цолтой байгаагүй ажээ.
1725 онд Манжийн Найралт Төв хан Халхын 3 аймгийг 75 хошуу бүхий 4 аймаг болгож, Данзан ламын жич хүү Хошой чин ван Дашдондовт хан цол олгож, Түшээт хан аймгаас 19 хошууг салгаж Сайн ноён аймгийг байгуулжээ. Энэ нь Монголыг бутарган жижигрүүлэх бодлогын үр дүн байсан агаад ингэхдээ Халхын 3 ханаас дутуугүй нэр нөлөөтэй байсан Түмэнхэн Сайн ноёны нэр сүрийг ашиглажээ. Гэвч Түмэнхэний тамгыг барьж, түүний хошууг үе залгамжлан захирсан Дашдондовт тус аймгийг мэдэх эрх мэдэл өгөөгүй. Тус аймгийн ноёд "Цэцэрлэгийн чуулган" нийлдэг байв.
1766 онд Дашдондовын ач Норовжавт “Сайн ноён” цол, тамга олгосноор, түүний угсааныхан тус цолыг үе улиран залгамжлах болжээ. 1911 онд Сайн ноён Намнансүрэнд Богд хааны зарлигаар “хан” цол олгосноор, 1912 оноос эхлэн тус аймгийг Сайн ноён хан аймаг гэж нэрлэх болжээ.
Ардын хувьсгал ялсны дараа 1923 онд аймаг, хошууны нэрсийг уул, усны нэрээр солиход тус аймгийг Цэцэрлэг Мандал уулын аймаг гэж нэрлэжээ.
Газар зүй
Сайн ноён хан аймгийн нутаг дэвсгэрийн хэмжээ нь 224.256 ам дөрвөлжин км, нутгийн урт нь 810 км, өргөн нь 210-510 км. Сайн ноён хан аймгийн нутаг дэвсгэр нь хойд талаараа Далайчонхор вангийн хошуу буюу өнөөгийн Архангай хойд, Хөвсгөлийн өмнөх сумд, өмнө талаараа Ёст бэйлийн хошуу буюу өнөөгийн Өмнөговь аймгийн Булган, Буяндалай, Сэврэй, Ноён, Гурвантэс, баруун талаараа Завханы зарим сум, Баянхонгорын Богд, Жинст, Өлзийт, Баян-Овоо, Эрдэнэцогт, Галуут сум хамрагдаж байжээ.
Засаг захиргааны нэгж
1725 онд Түмэнхэн Сайн ноёны үр хойчсын албат харьяат нар ихэд өсөж, Халхын 3 аймгийн хүн амаас илүү олон болсон учир Түшээт хан аймгаас 19 хошууг салгаж Сайн ноён аймгийг байгуулжээ. 1761 онд Өөлдийн 2 хошууг тус аймагт хавсарган захируулжээ. Манжийн эрхшээлийн үед Сайн ноён аймаг 24 хошуу, 8 хутагтын шавьтай байв. Богд хаант Монгол улсын үед Хатанбаатар Магсаржавын хошууг нэмж байгуулж, нийт 25 хошуу, 8 тамагтай хутагтын шавьтай байжээ. 1922 онд Итгэмжит засгийн хошуунаас Хатанбаатар хошуунд нэгтгэж өгөхийг хүссэнд ёсоор болгож.
1931 оны засаг захиргааны өөрчлөлтөөр тус аймгийн суурин дээр Архангай, Өвөрхангай аймгийг, 1942 онд Баянхонгор аймгийг тус тус байгуулжээ. Мөн Сайн ноён аймгийн зарим хошуу Завхан, Хөвсгөл, Өмнөговь аймагт багтан оржээ.
Хүн ам зүй
1918 оны тоо бүртгэлээр Сайн ноён хан аймаг 30619 өрх, 133,8 мянган хүн амтай байв.
Эшлэл
Ангилал:Монголын урьдын засаг захиргааны нэгж
Хус
Хус нь нав модны төрөлд хамаарагдах бөгөөд овог дотроо хамгийн олон зүйлтэй мөн өргөн тархац нутгийн хамарсан байдаг. Эдгээр зүйлүүд нь экологи болон аж ахуйн хувьд асар их үүрэгтэй ургамлууд юм. Үүнээс гадна тус модлог ургамлыг хот суурин цэцэрлэгжүүлэх,цэцэрлэгт хүрээлэн, ойн зурвас болон төгөл байгуулахад ашиглахад тохиромжтой. Титэм нь саглагар зүйлийг гоёл, чимэглэлд өргөн ашигладаг байна. Байгалийн тохиромжтой нөхцөлд 18-27 м хүртэл ургадаг ба тав хүртэлх насны залуу ургамлын өндөр 2,2-2,5 м хүрдэг. Тус модлог ургамал дунджаар 80-100 жил насалдаг байна. Ангилал:Мод
Сара Коннор
Коннорын Сара (* 1980 оны зургаадугаар сарын 13-нд Дэлменхорст эсвэл Хамбург ) нь германы поп болон соул дуучин юм. 2001 онд түүний дуулсан Let's Get Back to Bed - Boy! гэх дан дуутай цомгоороо олонд танигдан гарч ирсэн бол анхны цомог болох Green Eyed Soul нь гурван удаа алтан пянзыг хүртсэн байна. Германы хит дууны жагсаалтыг From Sarah with Love, Music is the Key, Just One Last Dance, Living to Love You, From Zero to Hero гэх зэрэг дуунуудаараа тэргүүлж байсан. Нийт долоон сая гаран цомог борлуулагдсан нь түүнийг германы 21-р зууны хамгийн амжилттай дуучдын нэгэнд тооцуулдаг байна.
Даниэль ван Бюйтен
Даниэль Ван Бюйтен (Daniel Van Buyten, 1978 оны хоёрдугаар сарын 7-нд Шиме хотод төрсөн) — Бельгийн хөлбөмбөгчин бөгөөд шигшээд төвийн хамгаалагчаар тоглодог байв.
Сара Коннор
Уран бүтээлийн гараа
thumb|right|Коннорын Сара, 2015
Даниэль ван Бюйтен
Замнал
Нутгийнхаа шилдэг багуудын нэг Шарлеруа багаас 1998 онд хөлбөмбөгчиний замналаа эхэлсэн Ван Бюйтен мөн нутгийнхаа Стандард Льеж, Францын Марсель, Английн Манчестер Сити багуудад тоглосоор 2004 онд Хамбург багт ирж одоог хүртэл Германд тоглосоор буй.
Сара Коннор
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Германы дуучин‎ Ангилал:Поп дуучин‎ Ангилал:Соул дуучин‎ Ангилал:Орчин үеийн ритм энд блюз дуучин‎ Ангилал:1-Live-Krone шагналтан Ангилал:Комет шагналтан (Герман) Ангилал:Эxо-Поп шагналтан Ангилал:Германчууд Ангилал:1980 онд төрсөн
Даниэль ван Бюйтен
Замнал
2001 онд Бельгийн шигшээ багийн анхны гараагаа Сан-Мариногийн шигшээ багийн эсрэг хийж 2002 оны ДАШТ-д оролцох багийн бүрэлдэхүүнд багтаж байсан бол 2009 оны хоёрдугаар сарын 11-нд Словенийн шигшээ багтай хийсэн нөхөрсөг тоглолтонд Ван Бюйтен хоёр гоолыг оруулж 2–0 харьцаагаар хожиж байв.
Холбоос
Ангилал:Бельгийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:2002 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч Ангилал:Хамбург багийн тоглогч Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Олимпик Марсель багийн тоглогч Ангилал:Стандард Льеж багийн тоглогч Ангилал:Шарлеруа багийн тоглогч Ангилал:Германы хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Бельгичүүд Ангилал:1978 онд төрсөн
Чөндү
Чөндү ( - chéngdū) — Хятад улс (БНХАУ)-ын 7 гаран сая хүнтэй хот.
Цахим холбоос
Ангилал:Сычуанийн суурин Ангилал:Хятадын аймгийн энтэй хот Ангилал:Хятадын урьдын нийслэл Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот
Намдагийн Малайхүү
Намдагийн Малайхүү нь Монголын тагнуулчдын нэг бөгөөд эх орон БНМАУ-ын аюулгүй байдлын төлөө Японы эсрэг суурин тагнуул хийж байгаад баригдан 1945 онд амь үрэгдсэн тагнуулч юм.
Намтар
Намдагийн Малайхүү нь 1908 онд Дорноговь аймгийн Өргөнцэцэрлэг сумын нутагт Баян хэмээх газар төрсөн. 1933 онд эцэг Дамбадаржаа /55 настай/, эх Сосорбурам /54 настай/, эрэгтэй дүү Ванчигжав /17 настай/ нарын хамт амьдарч байжээ. 1923-1929 онд мөн аймгийн Амгалантын хийдийн өндөр Дашдорж гэгч хүнд шавь орж лам болсон бөгөөд 1929 онд өөрийн сайн дураар хар болжээ. 1936-1938 он хүртэл Дорноговь аймгийн клубт жүжигчнээр ажиллаж байгаад 1938 оноос Улаанбаатар хотын соёлын ордонд тайзны эрхлэгчээр, Дорноговь аймгийн клубын дарга, 1939 оны 7 дугаар сараас 1940 оны 11 дүгээр сар хүртэл Улаанбаатар хотын төв театрын коминдант буюу мөнгөний нярвыг хавсран ажиллаж агаад ар гэрийн гачигдлаар халагдаж хөдөө орон нутагтаа буцжээ. 1941 оноос Дорноговь аймаг дахь ДЯЯ-ны хэлтэстэй хамтран ажиллаж, нууцаар хил зөрчих, дүрвэн нүүх, Японы тагнуулын хорлон сүйтгэх үйл ажиллагааг илчилсэн үнэтэй мэдээ мэдээллийг өгч байжээ.
Тагнуулчийн үйлсээс нь
ДЯЯ-ны Дорноговь аймаг дахь хэлтсээс 1941 онд “Заншир” хэмээх нууцыг хил нэвтрүүлэн Японы тагнуулын үйл ажиллагаа хийгээд Дотоод Монголын улс төр, эдийн засаг, цэрэг зэвсгийн тухай нөхцөл байдлын мэдээ олуулахаар явуулсан байна. Гэвч “Заншир” нь хилийн чанадад гарснаас хойш сураггүй алга болсон төдийгүй Японы тагнуулд уравсан тухай мэдээ авагдах болжээ. Ийнхүү ДЯЯ-ны Дорноговь аймаг дахь хэлтсээс Модонгийн сүмд буй Японы тагнуулын салбарын үйл ажиллагааг мэдэх, “Заншир”-ын уравсан эсэхийг шалгах, уравсан бол баривчлах төдийгүй хилийн чанадад суурин нууц бий болгох зорилгоор тусгай арга хэмжээг зохион байгуулах шаардлагатай болжээ. Гэвч Дотоод Монголд Япончууд Монгол улс, Зөвлөлтийн тагнуулчдыг илрүүлэх гэж оргодол-цагаач, урвагчдын дунд зохиох эсэргүүцэн тагнах ажлыг хүчтэй болгож, Дотоод Монголд очсон халхын оргодол, дүрвэгсдийг Шилийн голын чуулганы баруун Сөнөд хошууны нутагт цуглуулан “Дилав”-ын буюу “Шинэ хошуу”-г байгуулан Завсар, Бандид гэгээний хийд дэх тагнуулын салбарын хяналтад өгчээ. Ингэснээр энэ хошуу, сумдын оргодол, дүрвэгсдийг шалгаж, японы тагнуулын хүч сэлбэх нөөц болгож байсны дээр баривчлагдсан Монголын тагнуулчдыг таниулах, мэдүүлгийг шалгахад тэднийг ашиглаж байв. Энэ мэт хараа хяналт чанга үед хилийн чанадад ажиллаж чадахуйц чадвартай нууц зайлшгүй шаардлагатай болжээ. Уг шаардлагад Дорноговь аймгийн Өргөнцэцэрлэг сумын харъяат, 1932, 1933 онд мөн аймгийн Сайхандулаан сумын Чадарын Цэдэв хэмээгчтэй улсын хилийг хоёр удаа нэвтрэн Дөрвөдийн хошууны Гаанжуур хэмээх сүм хүртэл явж ирэхдээ хил дээр баригдаж, 1000 гаруй төгрөгөөр торгуулсан ба хоёр дахь явалтаараа гэртээ ирэн баригдаж, аймгийн шүүх таслах газар 6 сар хоригдох ял эдэлж, өршөөлөөр суллагдсан, Дотоод Монголын газар орныг сайн мэдэх Намдагийн Малайхүү нийцэж байв. Түүний хамт мөн аймгийн Дашгайн Бүлтгэрийг Дотоод Монголын Шилийн голын чуулганы Баруун Сөнөдийн хошууны Халхын дэнж хэмээх газар нутаглан суугаа төрөл садантайгаа уулзах гэж явна хэмээх халхавчаар явуулахаар төлөвлөн шаардлагатай арга хэмжээнүүдийг авчээ. 1942 оны 10 дугаар сард Дорноговь аймаг дахь ДЯЯ-ны хэлтсээс 9 дүгээр отрядын гүйцэтгэх тасагтай хамтран хилийн чанадад тусгай үүрэг гүйцэтгүүлэхээр Н.Малайхүү, Д.Бүлтгэр нарыг хил нэврүүлсэн боловч Японы тагнуулд баригдан Модонгийн сүмд хүргэгджээ. Энэ тухай ДЯЯ-ны Дорноговь хэлтсийн дарга ахлах майор Б.Дэнзэнваанжил ДЯЯ-нд: “... нууц нарын биес улсын хилээс 50 км газар хоёр хоног яваад Дөрвөдийн хошууны Алаг шанд хэмээх газар японы тагнуулын ажилтай, Монгол Зонрой хэмээх хүнд баригдаж, улмаар Японы тагнуулын газрын салбар болох Модонгийн сүмд хүргэгджээ ...” хэмээн мэдэгдсэн байна.
Н.Малайхүү, Д.Бүлтгэр нар Модонгийн сүм дэхь тагнуулын салбарт хүргэгдэн очиж мэдүүлэхдээ “ДЯЯ-наас зааварласан ёсоор Сулинхээрийн отрядын дарга Цэдэвийн даалгавраар Занширтай холбоо барихаар явна” хэмээн мэдүүлжээ. Үүний дараагаар японоос нууц нарыг өөрийн тагнуулд элсүүлэн буцаажээ. Модонгийн сүм дэхь Япон тагнуулын салбараас Н.Малайхүү, Д.Бүлтгэр нарт Сайншанд, Замын-Үүд зэрэг газруудад Зөвлөлт улсын цэрэг буй эсэх, түүнчлэн Монголын дотор ямар нэг сонин зүйлийн мэдээ материалыг мэдэж, 1942 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдөр Дөрвөдийн хошууны бөгөөд Монгол Улсын хилээс 50 гаруй км цааш Баян Номгон ууланд уулзахаар ирэхдээ хэлж мэдүүлэх хэрэгтэй хэмээн даалгаврыг өгчээ. Хилийн чанадад тусгай үүрэг гүйцэтгэхээр явуулсан Н.Малайхүү, Д.Бүлтгэр нар нь Японы тагнуулын салбарт давхар элсэгдэн буцаж ирсэн нь УАХБ-д Дотоод Монголд суурин нууц нэгээр нэмэгдэх эх үүсвэрийг тавьж өгчээ. 1943 онд ДЯЯ-ны Дорноговь хэлтсээс Н.Малайхүүг хилийн чандад удаан хугацаагаар суулгах төлөвлөгөөг гаргасан байна. Уул төлөвлөгөөг сайтар зохион байгуулахын тулд ДЯЯ-ны Дорноговь аймаг дахь хэлтсээс Н.Малайхүүгийн хамт гадаадад явж байсан нууц Д.Бүлтгэрийг нийтийн өмнө дайчлан баривчилж, Н.Малайхүүг гэртээ байхгүй үеийг тохиолдуулан гэрт нь ирж гэр бүлийнхэнд нь түүнийг баривчлах тогтоолыг уншиж танилцуулжээ. Ийнхүү Н.Малайхүү япон тагнуулаар элссэн нь илчлэгдсэн, Д.Бүлтгэрийг ДЯЯ-наас баривчилсан бөгөөд би оргож ирсэн хэмээх халхавчаар хилийн чанадад гаргаж суурин нууцаар суулгах ажиллагааг амжилттай хэрэгжүүлсэн байна. Н.Малайхүү Дотоод Монголын Модонгийн сүм болон Баруун Сөнөд дэхь Японы тагнуулын салбарт суурин нууцаар ажиллаж байгаад 1945 оны эхээр сураггүй алга болжээ.
Түүний тухай Японы тагнуулын салбарт ажиллаж байгаад 1945 оны 7 дугаар сард баригдаж ирсэн Ч.Пэрэнлэйжамцаас өгсөн мэдүүлэгт: “...Малай бол гуч гаруй насны цайвар шар царайтай, нуруугаар өндөр, буурал толгойтой байсан. Малай сүүлд Баруун Сөнөд хошууны төв дэхь японы тагнуулын салбарт ажиллаж байгаад 1945 оны хавраас үзэгдэхгүй болсон, дам сонсвол Завсарын шоронд байгаа сураг байсан ...” хэмээсэн бол тагнуулын үүрэг гүйцэтгэж байгаад япончуудад баригдан Завсар дахь шоронд хоригдож байгаад 1945 оны 8 дугаар сард чөлөөлөгдсөн Гоогийн Түмэнжаргалын бичиж үлдээсэн дурдатгалд: “Миний бие Завсарын шоронд хоригдож байх үед Малайхүү гэдэг хүнийг япончууд буудаж алсан тухай яриа сонсогдож байсан. Хоригдож байсан хүмүүс чухал хүн алагдлаа гэлцэж байсныг бодоход нэлээд сайн хүн байсан болов уу гэж боддог ...” хэмээжээ.
1940 оны үед БНМАУ-аас Дотоод Монголд суулгасан суурин нууцууд нь ихэвчлэн эх орноосоо уравсан хийгээд хилийн чанадад оргон гарсан хүмүүсийн мэдүүлгээр илчлэгдэж байсан төдийгүй Н.Малайхүүг хэн илчилсэн, юуны учраас Завсарын шоронд хоригдох болсныг тодруулах архивын баримт сэлт байхгүй байна.
Гадаад эх сурвалж
Ангилал: Монголын тагнуулч
Галуу
Галуу нь ойр төстэй хун, нугасны хамт Anatidae овогт багтдаг шувуу юм.
Андын тас
Андын тас (Vultur gryphus) нь Шинэ Ертөнцийн тасынхан овгийн Vultur төрлийн цорын ганц зүйл бөгөөд Өмнөд Америк тивд амьдардаг. Андын нуруу, Өмнөд Америкийн баруун эргээр тааралдах тус шувуу нь далавчаа дэлгэсэн байдлаараа a 3.2 м байдаг нь газрын хамгийн том шувуу гэх алдрыг түүнд хайрладаг.
5 буюу 6 хүрээд нас бие гүйцдэг Андын тас нь үүрээ далайн түвшнээс дээш 5000 метрийн өндөрт сүндэрлэх хадан хясаан дээр засдаг. Үүрэнд нь ихэвчлэн нэг, эсвэл хоёр өндөг байдаг. 50 хүртэл насалдаг, хамгийн урт настай шувуудын нэг юм.
Андын тас нь Перу, Аргентин, Боливи, Чили, Колумб, Эквадор улсуудын үндэсний бэлгэ тэмдэг гэгдэж, Андын бүс нутгийнхны аман яриа, үлгэр домгийн баатар болсон байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Шинэ ертөнцийн тасынхан
Дарайсүн Гүдэн хаан
Дарайсүн Гүдэн хаан нь 1520 оны цагаан луу жил төрсөн Боди Алаг хааны ахмад хөвгүүн.
Улс төрийн үйл ажиллагаа
Дарайсүн 1548 оны шар бичин жил дор хаан ширээнд суужээ. Боди Алаг хааныг төр барьж ахуйд Зүүн Монголын Урианхай түмэн олон удаагийн бослого гаргаж, эцэстээ ялагдаж тараагдснаар хүчний тэнцвэр алдагдаж эхлэн Сайн алаг жононгийн хөвгүүдийн захирсан баруун гарын гурван түмэн илт хүчирхэгжиж эхэлсэн. Бодь алаг хааны сүүл үед Түмэдийг Барсболд жононгийн хүү Алтан хан, Ордосыг Гүнбилэг жонон нар захирч, Мин улстай дайтах, найрамдах зэрэгт биеэ даасан бодлого явуулж эхэлжээ. Улмаар Даян хааны зарим хөвгүүдийн харъяат отог аймгийг Барсболд жононгийн хөвгүүд булааж авснаар тухайн цагийн Монголын хүчний харьцаанд баруун гурван түмэн ноёрхож эхэлсэн. Ийм цаг үед Дарайсүн хаан Алтан хан болон Мин улсын хүчинд шахагдан 1547 оны орчимд Шилийн голын нутгаас  одоогийн Жирэм аймгийн Хүрээ хошууны орчим нүүдэллэн очоод тэндээ Гүдэн хаан хэмээн алдаршиж, их төрөө төвшитгөн гүр улсаа энхжүүлэв. Дарайсүн гүдэн хаан 1548 оноос 1557 оны улаагчин могой жил хүртэл 10 орчим жил Монголын хаан ширээнд суугаад 38 насан дор насан өөд болжээ.
Эшлэл
Ангилал:1520 онд төрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын бага хаан Ангилал:1557 онд өнгөрсөн
Колумбийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Колумб улсын хөлбөмбөгийн шигшээ баг 1936 онд бүрдэж, 1938 онд анх олон улсын тэмцээний утаа үнэрлэжээ. Яван чангарсаар 1962 оноос дэлхийд хүч үздэг болж, 2013 онд дэлхийн чансааны 3-рт, 2014 онд 8-рт бичигдэн сайжирсан юм. Тус багийг Өмнөд Америкийн хөлбөмбөгийн холбоо (КОНМЕБОЛ)-ноос дам, Колумбын хөлбөмбөгийн холбооноос шууд эрхлэн анхаардаг.
Колумбын шигшээ баг 1962, 1990-1998, 2014 оны гэсэн таван ДАШТ-д оролцож, 2014 онд шөвгийн 8-д шалгарч байсан бол Өмнөд Америкийн АШТ-д 1945 оноос эхлэн тогтмол оролцож, нэг түрүүлж (2001), гурван удаа гутгаар байр (1987, 1993-1995) эзэлжээ.
Колумбын хөлбөмбөгийн «алтан үе» (1987-2002) хориодхон жилийн өмнөөс эхтэй. Энэ үед Карлос Вальдеррама (хамгаас олон тоглосон), Леонель Альварес, Луис Карлос Переа зэрэг хөлбөмбөгчид байв. Хэсэг завсарласны дараа 2011 оноос Колумбын шигшээ баг дахин дэлхийд тодорч эхлэв. Энэ цагт Радамель Фалькао, Хамес Родригес зэрэг залуус сүрхий байгаа.
Шигшигдсэн тоглогч нар
{{legend|#CFECEC|Санамж: Одоо ч гэсэн тоглож байгааг цэнхрээр дэвсгэрлэв.|border=#AAAAAA}} 2014 оны 6 сарын 28-ны дараах байдал:
Эшлэл
Хөлбөмбөг Ангилал:Өмнөд Америкийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Улиангар
Улиангар нь Европ болон Азийн сэрүүн бүсээс гаралтай навчит мод юм. Улиангарын навч нь мөнгөлөг саарал гоёмсог өнгөтэй  бөгөөд олноор нь тарьж ургуулахад нэн тохиромжтой харагддаг. 17 настай модны өндөр 9.5-10.5 м хүрдэг.
Эшлэл
Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
Стивен Спилберг
Стивен Аллан Спилберг (Steven Allan Spielberg 1946оны 12 сарын 18-нд төржээ) нь Америкийн кино найруулагч, продюсер, кино зохиолч юм. Дэлхийд нэр алдраа цуурайтуулсан олон олон кино оддыг өөрийн бүтээлээрээ таниулсан Стивен Спилберг дөч гаруй жилийн туршид кино урлагийн төрөлд хүч оюунаа дайчилсан нэгэн. Шинжлэх ухааны хүүрнэл зохиол болон адал явдалт дэлгэцийн бүтээлүүд дээр голлон ажиллаж байсан. Сүүлийн жилүүдэд терроризм, дайн самуун, боолчлолын сэдэв бүхий киног бүтээх ажлыг хийж байгаа. Спилберг Оскар-ын Шилдэг найруулагч шагналыг Шиндлэрийн бүртгэл (1993), Цэрэг Райныг аварсан нь (1998) бүтээлүүдээрээ авч байжээ. Кино сонирхогчдын маш сайн мэдэх Юрийн галавын цэцэрлэг кино нь өндөр ашиг орлого олсон кино жагсаалтад арванхоёдугаарт жагсдаг. Спилбергийн бүтээлүүд дэлхий даяар 8.5 тэрбум долларын ашиг олсон байдаг Форбес сэтгүүлээс түүнийг тэрбумтнуудын жагсаалтад оруулсан байдаг. Харин Тайм сэтгүүл Зууны онцлох 100 хүний жагсаалтад оруулсан нь түүнийг дэлхийд хэр их нөлөө бүхий эрхэм болохыг тод харуулж өгч байгаа.
Бага нас
Спилберг Америкийн Нэгдсэн Улсын Охайо муж улсын Цинцинатти хотод 1946 оны 12 сарын 18-нд еврэй угсааны гэр бүлд мэндэлжээ. Эцэг Арнольд нь ресторанд төгөлдөр хуур тоглож хажуугаар нь цахилгааны инженер хийдэг байсан. Спилберг хүүхэд ахуй наснаасаа найзуудтайгаа 8 мм-ийн хальсан дээр богино хэмжээний кино хийж ресторанд 25 центээр үзүүлж, эгч нь энэ үед попкорн зарж давхар мөнгө олох байдлаар бага наснаасаа эгч дүүс уялдаатай бизнес эрхэлдэг байжээ. Спилберг 1958 онд хөвгүүдийн скаутад байх үедээ Сүүлчийн халз тулаан зохиомжийг найман миллиметрийн хальсаар бүтээн шагнуулж байжээ. 1963 онд 16 настай Спилберг 140 минут үргэлжлэх шинжлэх ухааны адал явдалт Галт гэрэл киног 500 долларын өртөгтэйгээр бүтээж байсан.
1968-1975
Түүний мэргэжлийн анхны бүтээл телевизийн олон ангит Шөнийн Галлерей (1969) кинонд алдарт жүжигчин Жон Крауфорд 64 насандаа тоглож, нас барах хүртлээ Спилбергтэй нөхөрлөж байсан гэдэг. Универсал Пикчерс-тэй 1971 онд богино хугацааны гэрээ байгуулснаар Тоглоомын нэр цуврал киноны найруулагчаар хамтран ажиллах болж удалгүй Овен Маршал: Өмгөөлөгч (1971), Коломбо (1971) зэрэг цуврал кинонууд дээр нэг жилд гурван киноны найруулагчаар ажиллаж амжжээ. Универсал пикчерс-тэй байгуулсан гэрээний хугацаанд дөрвөн ч киног бүтээж тухайн үедээ чамлахааргүй амжилт олж чадсаныг тухайн үеийн кино шүүмжлэгч Дилли Павел олзуурхан бичсэн байдаг. Түүнчлэн 1970 оны эхэн үед үзэгчид ихээр татагдаж байсан Буг чөтгөр нэртэй телевизийн цуврал кинотой эн тэнцэхүйц Хөнөөл телевизийн цуврал киног 1972 онд бүтээж амжив. Телевизийн киноны мастер, Оскарын шагналт жүжигчин Мартин Ландаутай ажиллах гэрээ байгуулж чадсан нь Спилбергт том аз завшаан болж чадсан байна. Гэрээний дагуу Ландаутай хамтран гурван телевизийн кино хийсэн. Спилбергийн театрын кино бүтээх ажил Шугерлэнд Экспресс (1974) киногоор эхэлжээ. Уг кинонд гэр бүлээ цуцлуулж байгаа хосын цагдаагийн байгууллагаар дамжуулан хүүхдүүдээ асрамжлах хэргийн талаар үүсч буй маргаантай асуудал, түүнээс үүдэн гарах үйл явдлын өрнөлийг харуулдаг. Оскарын шагналт жүжигчин Голди Хаун тоглосон уг кино Каннын кино наадмаас Шилдэг дэлгэцийн бүтээл шагнал хүртсэн байна.
Продюсер Ричард Занук, Дэвид Браун болон жүжигчин Ричард Дрэйфуз нартай хамтран алуурчин махчин загасны тухай Эрүү нэртэй аймшгийн киног 1975 онд бүтээж 470,653,000 долларын ашиг орлого олсоноороо бокс оффисыг тэргүүлж Оскарын шагналыг гурван номинацид хүртэж Жаусманиа нэрээр залуу Спилберг саятан болж дэлхий даяар нэр нь түгжээ.
1975-1994
Ам 2, Кинг Конг, Супермэн зэрэг киног найруулахаас татгалзаж улмаар жүжигчин Ричард Дрэйфузтай хамтран харь гаригийн биетийн тухай зөгнөлт Гурав дахь угсаатантай учирсан нь киног 1977 онд бүтээжээ. Уг кино нь Оскарт зургаан номинацаар нэр дэвшиж найруулагчаар ажилласан Спилберг анх удаагаа нэр дэвшиж, киноны багийнхан хоёр төрөлд (зураглаач - Вилмос Зигмунд болон дууны эффектийн ажлын тусгай шагнал - Фрэнк Варнер) хүртжээ. Дараагийн кино дэлхийн хоёрдугаар дайны үйл явдлыг харуулсан 1941 (1979) нэртэй Колумбиа Пикчерс-тэй хамтарсан инээдмийн төрлийн бүтээл юм.
1977 онд Спилберг найз Жорж Лукасын Оддын дайн, 1981 онд Индиана Жонсын адал явдал, Лост Аркын дээрэмчин киноны багт орж ажиллаж байжээ. Оддын дайн болон Индиана Жонсын адал явдал кинонууд нь Холливудын алтан үеийн бүтээлд тооцогддог шилдэг бүтээлүүд юм.
1982 онд Спилберг шинжлэх ухааны хүүрнэл зохиолын төрөлд тооцогдох И.Т хэмээх киног бүтээсэн ба балчир хөвгүүний найз сансар огторгуйгаас ирсэн зочин И.Т нарын хоорондын харилцааны талаарх зөгнөлт үйл явдал гардаг. И.Т Оскарын найман номинацид нэр дэвшиж байжээ.
1982-1985 онд Спилберг Полтергест (1982) киноны зохиолыг бичиж продюсерээр, Харанхуйн бүс (1983) өргөн дэлгэцийн бүтээлийн хоёрдугаар найруулагчаар, Гууни (1985) киноны зохиолыг бичилцэж найруулагчаар тус тус ажиллажээ. 1984 онд Индиана Жонс ба Мөхлийн агуй, 1985 онд Ягаан өнгө кинонд тус тус найруулагчаар ажиллажээ. Ягаан өнгө бүтээл нь 1900-гаад онд болж буй Африк гаралтай Америк бүсгүйн амьдралыг харуулсан ба шоу хөтлөгч Офра Уинфри, Алтан бөмбөрцөг-ийн эзэн Вууфи Голдберг нар тоглож Оскарын арван нэгэн номинацид өрсөлдөж байжээ.
1987 онд Жон Малкович, Кристиан Бейл нарын тоглосон Нарны эзэнт гүрэн кинонд найруулагчаар ажиллаж, уг кино Оскарын төлөө өрсөлдөж байжээ. 1989 онд Индиана Жонс ба Сүүлчийн загалмайтны аян дайн киног найруулж уг цуврал киноны өмнөх баг болох найруулагч Жорж Лукас, жүжигчин Харрисон Форд нарыг болон шинээр жүжигчин Шон Коннерийг дуудаж тоглуусан ба Индиана Жонс ба Сүүлчийн загалмайтны аян дайн кино тухайн жилдээ бокс оффист Бэтмэн-тэй зэрэгцэн өндөр ашиг орлогыг олж байсан түүхтэй ажээ.
Ричард Дрэйфузийн тоглосон Дандаа киног 1989 онд найруулсан нь түүний анхны романтик бүтээл болсон юм.
1991 онд жүжигчин Робин Виллиамсын тоглосон Петер Пэний адал явдал бүхий Хук, 1993 онд үлэг гүрвэлийн цэцэрлэгт өрнөж буй үйл явдлыг харуулсан Юрийн Галавын цэцэрлэг зэрэг дэлхий дахинд өндөр ашиг олсон орлого бүхий гайхалтай киноны найруулагчаар ажиллаж үүгээрээ Спилберг гуравт жагсах болсон байна. Спилбергийн дараагийн кино Шиндлерийн бүртгэл хэмээх 1100 хүнийг олноор нь хоморголон хөнөөх аюулт байдлаас аварч буй эрийн үйл явдлыг харуулсан Оскарын шагналт бүтээл. Америкийн кино хүрээлэнгээс гаргасан Америкийн хамгийн алдартай 10 бүтээл /1997 онд/ жагсаалтын 9-д жагсаж байсан бол 2007 онд 8-д шилжжээ.
Хувийн амьдрал
Спилберг анхны эхнэр жүжигчин Ами Ирвингтэйгээ 1985 онд гэрлэж байжээ. Харин 1989 онд тэд гэр бүл цуцласан ба Ами Спилбергээс 100 сая доллар нэхэмжлэн авсан ба тэд Макс Самуэл нэртэй хүүтэй. Хожмоо Спилберг Индиана Жонс ба Мөхлийн агуй кинонд нь тоглосноос хойш харилцаатай болсон байсан жүжигчин Кэйт Кэфшэвтэйгээ 1991 онд гэрлэсэн тэд одоо Лос-Анжелес, Нью-Йорк, Зүүн Хэмптон, Флоридад амьдарч байсан. Спилберг долоон хүүхэдтэй.
Старлайт Хүүхдийн Сан
1991 онд Спилберг санаачлан Старлайт Хүүхдийн Сан-г байгуулжээ. Энэ нь хүүхдийн эрхийг хамгаалах болон тэдэнд туслах тусламжийн хүүхдийн сан юм.
Хобби
Спилберг шог зураг, кино наргианаар өөрийгөө баясгах хоббитой. 1974 оноос хойш Понг видео тоглоомыг тоглож энэ нь одоо Вий, Плэйстэйшн 3 ба Иксбокс 360 тоглоомуудаар солигдож түүн дээрээ Медал оф Хонор цувралууд, Кол оф Дюти 4: Модерн Ваарфэйр зэрэг тоглоомуудыг тоглох дуртай.
Цахим холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:АНУ-ын кино найруулагч Ангилал:АНУ-ын кино зохиолч Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Киноны продюсер Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол Ангилал:Урлагийн бүтээл цуглуулагч Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Эмми шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер) Ангилал:Инээмсэглэлийн одонгийн кавалер Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (одтой) Ангилал:Бельгийн Титэм одон шагналтан (командлагч) Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн өргөмжит хүлэг баатрын командлагч шагналтан Ангилал:Иерусалимын еврейн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Сезар шагналтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1946 онд төрсөн
Локомотив Москва
Москвагийн Локомотив (Футбольный клуб «Локомотив» Москва) — Европын аваргуудын лигийн шөвгийн 16-д хоёр удаа шалгарч үзсэн (2003, 2004), Европын цомтой багуудын цомын тэмцээний хагас шигшээд хоёронтоо үлдэж байсан (1998, 1999), Зөвлөлтийн АШТ-ий мөнгөн медальт (1959), Зөвлөлтийн хошой цомын эзэн (1936, 1957), Оросын хошой аварга (2002, 2004, 2018), мөн дөрвөн удаагийн мөнгөн медальт (1995, 1999, 2000, 2001, 2019, 2020), Оросын цомын таван удаагийн эзэн (1996, 1997, 2000, 2001, 2007, 2015, 2017, 2019), ОХУ-ын Москва хотод төвхнөсөн хөлбөмбөгийн баг.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:Москвагийн спортын клуб Ангилал:Төмөр замын спортын клуб Ангилал:1923 онд байгуулагдсан
Хотол бялуу
Хотол бялуу (Торт) - цөцгийн хутгамцаг юм уу жимсний чанамал шингээсэн нэг ба түүнээс олон давхарлаг хотол олноороо хуваан идэхүйц бялууны төрөл, амтат зууш. Өнгөн талыг нь ихэвчлэн чихэрлэг түрхэц юм уу жимсээр чимэглэдэг.
Өөр нэг тодорхойлолтоор 500 грамм, түүнээс дээш жинтэй, цохимол, үелсэн ба өрмөнцөрөн суурьтай, суурийн хэсэг нь хоёр ба түүнээс дээш үеэс тогтсон, олон янзын хэлбэр, хэмжээтэй, дээд гадаргууг гоёмсог чимэглэж хажуу гадаргууг бүрсэн бялууны төрлийн бүтээгдэхүүн.
Бялуу үйлдвэрлэл
Талх Чихрийн Комбинат буюу Талх Чихэр ХХК нь 1984 онд орчин үеийн бялууг Монгол улсад анх удаа үйлдвэрлэсэн юм.
Нэрийн түүх
Билгүүн номч Бямбын Ренчин "Хубилай хааны үед ихэс дээдсийн ширээнээ жимс, чихэр, тос тэргүүтнээр амталсан ихийг идэж боломгүй амархан бялуурдаг амттан залардаг. Тэрхүү амттаныг монголчууд бялуу гэдэг байсан" хэмээгээд хотол олноороо бялуурч идэх гэсэн утгыг илэрхийлж “Хотол бялуу” гэх нэр хайрласан гэдэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Бялуу Ангилал:Монгол идээ зоог
Киран Кларк
Киран Кларк (Ciaran Clark; 1989 оны есдүгээр сарын 29, Англи, Харроу) — Ирландын хөлбөмбөгчин, Премьер лигийн «Астон Вилла» болон Ирландын шигшээд тоглодог.
Шигшээн анхны гараагаа 2011 оны хоёрдугаар сарын 8-нд Уэльсийн эсрэг хийж байлаа.
Гадны холбоос
Ангилал:Ирландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Ирландчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Анри Муассан
Фердинанд Фредерик Анри Муассан (Ferdinand Frederick Henri Moissan, 1852 оны 9 сарын 28 – 1907 оны 2 сарын 20) нь Францын химич, фторыг дангаар нь ялгаж авсныхаа төлөө 1906 онд химийн салбар дахь Нобелийн шагналыг хүртсэн эрдэмтэн юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Химийн Нобелийн шагналтан Ангилал:19-р зууны химич Ангилал:Францын химич Ангилал:Нидерландын Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Унгарын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Францчууд Ангилал:1852 онд төрсөн Ангилал:1907 онд өнгөрсөн
Гончигийн Бумцэнд
Партизан хэмээх Гончигийн Бумцэнд (1881 оны 9 сарын 11-ий өдөр —1953 оны 9 сарын 23-ий өдөр) Монголын төрийн зүтгэлтэн байв. БНМАУ-ын Сүхбаатарын одон, Байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнагдсан.
Намтар
Тэрээр Түшээт хан аймгийн Эрдэнэ вангийн хошуу, одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Шаамар сумын Дулаанхаан тосгоны нутагт ядуу ард Гончигийн гэр бүлд 1881 оны намрын эхэн сарын шинийн 17-нд мэндэлжээ.
Тэрбээр хурга, ишиг хариулж болохуйц тэр л үеэсээ баячуудад зарцлагдан мал хариулах, өвс хадах, жин тээхийн зэрэгцээ өөрийн хичээл оролдлогоор 13 настайдаа монгол бичиг сурчээ. Партизан Г.Бумцэнд удалгүй журамт цэргийн нэгэн хорооны ангийн даргаар томилогдож Хиагтыг чөлөөлөх байлдаанд гарамгай сайн байлдсан тул Хиагт хотыг сэргийлэн хамгаалах хорооны даргаар томилогдож, гамин цэргийг мөрдөн хөөх, цагаантны цэргийн довтолгооныг няцаан байлдахад удаа дараа гарамгай гавьяа байгуулжээ.Тэрбээр Хиагтыг чєлєєлєх тулалдаан, Нийслэл Хvрээ рvv хийсэн цэргийн аянд оролцжээ. Хувьсгал ялсны дараагаар Ардын Засгийн газраас Сэцэн хан аймгийг тохинуулах сайдад Магсар хурцын Дугаржавыг, Цэргийг захирах даргад Гончигийн Бумцэнд нарыг тохоон томилжээ. Энэ vед Сэцэн ханы нутагт Нийслэл Хvрээг чөлөөлөх үеэр зугтан зайлсан Жигжид Жамбалоны цэрэг, тvvнтэй үгсэн хуйвалдсан Зүүн өмнөд хязгаарын цэргийг захирах сайд цахар Найдан ван нарын самуун этгээд үүрлэн байсан цаг байлаа. Хилийн гаднаас Гусай амбан Жодовжав цэргийн хүчээр заналхийлэн байжээ. Тэрхүү Жодов амбан болбоос өмнө нь Хятадын хар цэрэгт орж тулалдаж яваад Монголд олзлогдож байсан бөгөөд Баатар ван тvvнийг өршөөж суллан тавьсан байдаг. Гэтэл тэрээр цагийн самууныг ашиглан Дарьгангын зургаан сумыг ард иргэдийн хамтаар Хятадад нийлүүлэхийг санаархаж байв.
1921 оны 7-р сарын 17-ны өдөр М.Дугаржав, Г.Бумцэнд нар 200 гаруй цэрэг авч Нийслэл Хvрээнээс гарч суман өртөөгөөр довтолгосоор Молцог элс хүрч, Егүзэрийн хvрээ, одоогийн Дорнод аймгийн Матад сумын нутаг Алтан Очиртын сvмийн ойрхи Могойт хэмээх газар тэдгээр самуун этгээдтэй ширүүн тулалдаан хийж зугтаалгажээ. Хар усны тохойд Найдан вангийн цэргийг цохиж, барон Унгернийн цэргийн дэд жанжин буриад Жамбалон, барга Лувсан, гvн Гомбожав нарыг олзлон авч байжээ.
Ардын хувьсгал ялсны дараа Г.Бумцэнд Цэнхэрийн гол, Хүүхэн хутагтын хүрээ зэрэг газраар цагаантны үлдэгдлийн эсрэг ангиа удирдан байлдсан байна. 1921 он есдүгээр сарын дундуур тэрбээр Цэцэн хан аймгийг тохинуулах цэргийн бүрэлдэхүүнд хороогоо командлан оролцож, Егүзэрийн хийд, Бухын хашаат зэрэг газраар цагаантны үлдэгдэл хүчийг нэхэн байлдаж, Монголын дорнод хязгаарыг чөлөөлөн төвхнүүлэхэд их гавьяа байгуулсан хүн юм. 1940 он тодруулбал, Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн даргаар сонгогдох хүртлээ голдуу Алтанбулаг хотноо ажиллаж, орон нутагт засаг захиргаа байгуулах, харгис феодалуудын эсэргүүцлийг дарж, ангийн хувьд устгах, ард түмнийг шашны мунхруулгаас ангижруулах, тэдний дунд соёл түгээхэд идэвхийлэн оролцож, Сэлэнгэ аймаг, Алтанбулаг хотын хоршооны даргаар он удтал ажилласан байна. Г.Бумцэнд нь 1940 оны гуравдугаар сард хуралдсан МАХН-ын аравдугаар их хуралд оролцож, Намын төв хорооны тэргүүлэгч гишүүнээр сонгогдож байжээ. Мөн онд хуралдсан улсын наймдугаар их хурлаас түүнийг Улсын Бага Хурлын гишүүн, улмаар БНМАУ-ын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн даргаар сонгожээ. Г.Бумцэндийн байгуулсан гавьяаг төр засгаас өндрөөр үнэлж, Сүхбаатарын одон, байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон, хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор тус бүр хоёр удаа шагнажээ.
Бум хурандаагийн тухай хүмүүсийн яриа
Бум хурандаа хvнийг том жижиг гэж гололгүй тэгш сайхан харилцдаг, хэнтэй ч хамаагүй тоглож, нааддаг байжээ. Нэг шөнө морь харахаар босоход нь бие хамгаалагч нь буугаа ширээн дээр тавиад унтаж байжээ. Тэгэхлээр нь бууг нь авч гэрийг нь цоожлоод орхижээ. Нөгөө бие хамгаалагч нь тэр өдөржингөө бүлхи залгисан мэт царайлан байжээ. Энэ үед тэрээр бууг нь эргүүлж өгөхдөө загнаж зандарсангvй, харин ч “буундаа эзэн болж чадахгүй хүн бусдыг хамгаалж чадах болов уу” гэсэн домог мэт яриа байдаг. Тэрээр үеийн нөхөдтэйгээ их “хатуу” тоглодог байсан бөгөөд нэг өдөр Н.Янжмаа зэрэг хэдэн нөхөд нь ирж өвгөнийг зодоод, хэдэн өдөр хазгар явж байсан гэлцдэг.
Бум хурандаа их л энгийн даруу аж төрдөг байсан нь мэдэгддэг. Голдуу гурилтай шөл, бүхэл мах идэж, сүүтэй цай уудаг. Хааяа жvнз морь сарлаг (конъяк) балгах дуртай байжээ. Өглөө дөрвөн бэрх хаядаг зуршилтай, үлгэр домог, үүх түүх яриулах их дуртай. Хамрын тамхи их татдаг хvн байжээ. Их тэнгэрийн амны цэцэрлэгийг Бум гуай, маршал хоёр бий болгосон гэж маршалын коммисар, Элчин сайд П.Шагдарсүрэн гуай дурссан байдаг. Тэд л цэцэрлэгээ хоёр талаас нь ээлжлэн тарьж, битүү цэцэрлэгжүүлсэн ажээ. Сүсэг бишрэлтэй нэгэн байсан бөгөөд харин үүнээ Маршалаас нуудаг байсан гэлцдэг. Малчны хуанлийг анх санаачилж, Шинжлэх ухааны Хүрээлэнгээр бэлтгүүлэн хэвлүүлж байжээ.
Г.Бумцэнд, маршал Х.Чойбалсан хоёр энгийн хээ шаагүй тун чиг дотно харилцаатай байсан нь олон баримтаас тодордог. Х.Чойбалсан 1940 онд хуралдсан БНМАУ-ын VIII Их хурлын дундуур Г.Бумцэндийг дуудан ирүүлсэн бөгөөд түүнийг УБХ-ын Тэргүүлэгчдийн дарга буюу төрийн тэргүүнээр сонгох маршалын саналыг Их хурлын төлөөлөгчид дэмжин баталжээ”.