cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Завхан аймаг
Ан амьтан, ургамал
Сав газрын онцлогт дасан зохицсон хуурайсаг ургамлууд зонхилсон нийт 253 зүйл ургамлаас 29% нь эмийн найрлагад орох, ахуй, хүнс, гоёл чимэглэлийн зэрэг зориулалтаар хэрэглэгддэг байна. Энэхүү сав газарт 18 зүйлийн нэн ховор, ховор ургамал, 15 зүйл унаган ургамал, 3 зүйл үлдэц ургамал тэмдэглэгджээ.
Одоогийн байдлаар сав газрын нийт нутаг дэвсгэрийн дийлэнх буюу 86%-г бэлчээр эзэлж байгаа бөгөөд цөлийн хээрийн бэлчээрийн хэв шинж тэр дундаа зонхилж (38%) байна. Сав газрын бэлчээрийн дийлэнхийг буюу 71%-г зөвхөн зун-намрын улиралд ашигладаг. Хяргас нуур-Завхан голын сав газрын сээр нуруутан амьтдын судалгаанаас үзвэл Монгол оронд тэмдэглэгдсэн хөхтний 54.3%, шувуудын 77.5%, загасны 5.7%, мөлхөгчдийн 27.3%, хоёр нутагтны 16.7% байршин амьдардаг байна. Тус сав газарт тэмдэглэгдсэн мөлхөгчид, хоёр нутагтны зүйлийн бүрдэл нь харьцангуй ядмаг, нуур элбэгтэй, шувуудын хувьд чухал газрууд олонтой учраас Монгол оронд тэмдэглэгдсэн шувуудын ихэнх хувь нь байршдаг байна. Нэн ховор болон ховор шувуудын ихэнх нь усны шувууд бөгөөд тэдгээрийн гол идэш тэжээл болсон загасны зүйлүүдийн 50% нь ховордолттой зэрэгт хамрагддаг онцлогтой. Монгол орны бусад хэсгүүдэд тархац, нөөцийн хувьд хязгаарлагдмал амьтад энэ бүс нутагт байршин амьдардаг нь энэ сав газрын бас нэг онцлог бөгөөд олон улсын хэмжээнд “ховордож болзошгүй” ангилалд ордог замба жирх, бордуу шишүүхэй, говийн алагдаага, “эмзэг” ангилалд ордог тавруу атигдаахай, өөхлөг тажигдаахай зэрэг зүйлүүд амьдардаг байна. Нэн ховор хөхтний зүйлүүдээс Хомын талаар тахь, Завхан аймгийн Отгон, Алдархаан, Шилүүстэй сумдын нутаг, Говь-Алтай аймгийн Бурхан буудайн БНГ, Отгонтэнгэрийн ДЦГ-аар цоохор ирвэс, Завхан аймгийн Нөмрөг сумын Баянзүрх, Нөмрөг ууланд баданга хүдэр нутагладаг гэсэн мэдээлэл байна. Нутгийн уулархаг хэсэгт уулын тайгын хөрс, баруун хэсэгт элс, Өмнөд хэсгээр нь хээрийн хүрэн хөрс тархжээ. Нутгийн хойд ба зүүн хэсэгт ой тайга, өмнөд хэсгээр нь хээрийн ургамал тархжээ. Завхан аймгийн нутагт ойн баавгай', гахай, говийн хар сүүлт гэхчилэн олон байгалийн бүсийн амьтан амьдардаг. Нэн ховор ургамал элбэгтэй үүнд вансэмбэрүү. Төрөл бүрийн жимс жимсгэнэ нэрс, аньс намартаа болц нь сайхан гүйцэж амттай болдог.
Аж үйлдвэр
Газар тариалан бага хөгжсөн. Завхан аймагт барилгын хүнсний машин засварын үйлдвэрийн газрууд бий. Монгол Улсын Их Сургуулийн салбар Эдийн засгийн дээд сурууль ажилладаг. Завхан аймаг ОХУ-руу гарах автозамын хилийн боомт Арцсуурь Тэс сумын нутагт бий.
Сумд
thumb|right|270px|Газрын зураг
Спортын алдартан
Намжилын Баярсайхан, 1992 оны олимпын хүрэл медальт
Цэдэндамбын Цэрэнпунцаг, үндэсний бөхийн улсын гарьд
Махгалын Баяржавхлан, үндэсний бөхийн улсын гарьд
Ширбазарын Жаргалсайхан үндэсний бөхийн улсын гарьд
Батнасангийн Гончигдамба үндэсний бөхийн улсын гарьд
Монхорын Дармаабазар үндэсний бөхийн улсын харцага
Шүхэртийн Уламбаяр үндэсний бөхийн улсын харцага
Дамдинпүрэвийн Бат-Эрдэнэ үндэсний бөхийн улсын харцага
Төрмөнхийн Бэгзсүрэн үндэсний бөхийн улсын харцага Цэрэннадмидын Сумъяабэйс үндэсний бөхийн улсын начин
Урлагийн алдартан
Бэгзийн Явуухулан, Яруу найрагч, БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Соёлын Гавьяат Зүтгэлтэн
Ламжавын Ванган, жүжгийн зохиолч, найруулагч, БНМАУ-ын Төрийн шагналт, Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн
Чүлтэмийн Алтан-Өлзий, тайз, дэлгэцийн жүжигчин, Монгол Улсын Гавьяат Жүжигчин
Улс төр, нийгмийн зүтгэлтэн
Жалханз хутагт С.Дамдинбазар Ардын Засгийн анхны ерөнхий сайд
Дилов хутагт Б.Жамсранжав Монголын улс төрийн зүтгэлтэн, хутагт
Батын Дорж, Монголын улс төр, цэргийн зүтгэлтэн, элчин сайд, БНМАУ-ын Улсын баатар, Монгол улсын анхны Армийн Генерал
Пунсалмаагийн Очирбат, Монголын улс төрийн зүтгэлтэн, Монгол Улсын анхны ерөнхийлөгч
Нацагийн Багабанди, Монголын улс төрийн зүтгэлтэн, Монгол Улсын хоёр дахь ерөнхийлөгч
Дэмчигжавын Моломжамц Монголбанкны ерөнхийлөгч (1992-1996), сангийн сайд (1984-1990)
Шагдарын Отгонбилэг, Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар (1996 он), Эрдэнэт үйлдвэрийн захирал (-2001 он)
Рэгзээгийн Амарсайхан, Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн(1996-2000 он), АСЗХ-ын дэд ерөнхийлөгч, ШУА-ын дэд ерөнхийлөгч, УБ хотын БЗД-ийн засаг дарга.
Асарваанийн Шоовдор, Монгол Улсын Аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан, Сэлэнгэ аймгийн ИТХ төлөөлөгч, Хөтөлийн Цемент Шохойн үйлдвэрийн гүйцэтгэх захирал.
Дуламсүрэнгийн Оюунхорол - Монгол улсын их хурлын гишүүн /2008-2016/, Байгаль орчин аялал жуулчлалын сайд /2014-2017/
Эшлэл
Ангилал:Монголын аймаг ! ! ! Ангилал:1923 онд байгуулагдсан
Төмөрийн Хулан
Төмөрийн Хулан (1983 онд төрсөн) — Монголын тайз, дэлгэцийн жүжигчин.
Эх сурвалж
Ангилал:1983 онд төрсөн Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан Ангилал:Монголчууд
Сэлэнгэ
Сэлэнгэ (монгол бичгээр Зураг:Сэлэнгэ мб - хэвтээ.PNG - selengge, сэлэнггэ) —
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлт
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний Эрэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 10-15-ны хооронд явагдана.
Бали арал
right|Бали арал Бали арал нь Зүүн Өмнөд Азийн Индонез улсад харьяалагдах арал. Нийслэл Жакарта хотын орших Жава арлын дэргэд, зүүн талд нь оршино.
Бали арлын оршин суугчид бали хэлээр ярьдаг боловч телевиз, радиогийн нэвтрүүлэг зэрэг нь Индонез улсын албан ёсны хэл болох индонез хэлийг ашигладаг, мөн хүүхэд багачууд нь бага сургуульд орохын өмнө индонез хэлийг тусгайлан заалгадаг тул настнуудаас бусад нь индонез хэлийг чөлөөтэй ашигладаг.
Түүх
Бали аралд эртнээс хүн амьдарч байсны ул мөр элбэг олддог бөгөөд 4-р зуунд хинду шашинтнууд нүүдэллэж ирснээр арал нь хөгжил цэцэглэлийн замдаа оржээ.
9-р зууны үеэс өөрийн гэсэн төр улсаа байгуулж байсан боловч түүхийн ихэнх хугацаанд хөрш зэргэлдээ орших Жава арлыг захирч байсан улсын нөлөөн дор оршиж ирсэн байна. 1342 онд Мажапахитын хаант улсын довтолгоонд өртөн, эзэмшилд нь оржээ. 16-р зуунд Мажапахитын хаант улс нь исламын шашинтнуудын довтолгооны үр дүнд мөхөхөд Жава арлаас тусгаарлаж, Гергерийн хаант улсыг байгуулан, зүүн тийш тэлэх исламын хүчний эсрэг сөрөн зогссон юм. 17-р зуунд Голландын Ост-Инд компаниас эхлэн, европчууд тус бүс нутагт нэвтэрч эхэлсэн боловч өөрийн гэсэн онцлог бүтээгдэхүүн, ашигт малтмалгүй Бали арлыг чухалд тооцолгүй, эзлэхийг чармайгаагүй тул Бали арлынхан өөрсдийн засаг төрийг хадгалсаар иржээ.
19-р зуунд империализмын давалгаан дор Нидерланд улс Бали арлыг колоничилох бодлого явуулж эхлэн, 1908 онд тус арал дээр оршин тогтнож байсан Клунгкунгийн ханлигийг мөхөөж, арлын бүх нутгийг эзэлжээ. Тэд арлыг язгууртнуудаар дамжуулан захирч, усжуулалт, зам харилцааг хөгжүүлэн, хар тамхи, кофе тариалж, боолчлох ёсыг халж, сургууль соёл байгуулан, хүн ардыг хувцас өмсч сурган, орчин үеийн Европийн соёлыг нэвтрүүлсэн юм.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед тус арлыг Японы арми эзэлсэн бөгөөд дайны дараа дахиж эрх мэдлээ тогтоох гэсэн Голландын эсрэг хөдөлгөөн энд тэндгүй өрнөж, 1949 онд Индонез улс тусгаар тогтноход, дараа жил нь буюу 1950 онд Бали арал Индонезид нэгджээ.
Газарзүй
Арлын талбай нь 5,633км2. Бага Зондын арлуудын баруун захын арал бөгөөд Их Зондын арлуудад харьяалагдах Жава аралтай зэрэгцэж байрладаг.Баруун талд нь Балийн хоолойгоор тусгаарлагдсан Жава арал, зүүн талд нь Ломбокын хоолойгоор тусгаарлагдсан Ломбок арал оршино. Бали арлын эргээс Жава арал харагддаг (Балийн хоолой нь хамгийн нарийн хэсгээрээ 3км өргөн) гэдэг.
Балийн Хинду шашны ариун уул гэгдэх Агунг уул (3,142м өндөр) болон Батур уул зэрэг олон галт уултай. Батур уулын орчимд халуун рашаан элбэгтэй.
Уур амьсгал
Халуун бүст багтдаг бөгөөд борооны улирал (10-3 сар), хуурай улирал (4-9 сар) нь эрс тэс ялгаатай.
Газар тариалан
thumb|right|240px|Балигийн хүнсний зах thumb|right|240px|Бесаки сүмийн байдал
Засаг захиргааны нэгж
Бали арал ба ойр орчмын жижиг арлууд нь Индонезийн засаг захиргааны нэгдүгээр зэргийн нэгж (Daerah Tingkat I) болох Бали мужийг бүрдүүлнэ.
Аялал жуулчлал
Урлагийн арал гэдэг нэрээрээ дэлхийд эртнээс алдаршсан, мөн далайн эргийн наран шарлагын газрууд олноор байгуулагдсан тул жуулчдын тоогоор өдгөө дэлхийд дээгүүр орох хэмжээнд аялал жуулчлал хөгжжээ. Тус арлын төсвийн ихэнх хувийг аялал жуулчлалын салбар бүрдүүлдэг гэж хэлэхэд хилсдэхгүй. Балид мөн дэлхийн өнцөг булан бүрээс жилийн аль ч улиралд серфингчид цуглардаг.
Гэвч жуулчид их цуглардаг, мөн исламын шашинтай, дэлхийн хамгийн том орон болох Индонезид орших, хинду шашинтны өлгий нутаг гэдэг утгаараа терроризмд өртөх магадлал өндөртэй. Үнэхээр ч 2002, 2005 онуудад томоохон алан хядах ажиллагаа явагдаж, жуулчид олноор өртөж байсан түүхтэй.
Чингай хотын дэлгэрэнгүй тохинуулах хэлтэс
Чингай хотын дэлгэрэнгүй тохинуулах хэлтэс нь Да Дэгийн арван нэгдүгээр онд Чингай хотод байгуулсан Юань улсын засаг захиргааны тогтолцооны тусгай нэгж юм. Газар зүйн байршилын талаар судлаачид Ховд хотын орчимд эсвэл Алтайн өвөр говийн аль нэг газарт гэж үздэг байсан ч, "Монгол-Японы хамтарсан “Бичээс” төслийн баг 2014 оны наймдугаар сарын 25-наас есдүгээр сарын 10-ны хооронд Монгол улсын Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын нутаг Халзан ширэг хэмээх газарт археологийн сорилын малтлага хийжээ. Халзан ширэг балгас нь Шарга сумын төвийн баруун өмнө зүгт 10 км-т, Шаргын цагаан нуурын зүүн зүгт 15 км-т, Шаргын голын өмнө хөвөөнд буй зуйвандуу дөрвөлжин шороо хэрэм бүхүй, багашаархан балгас юм. Энэхүү 15 хоногийн хугацаанд Халзан ширэг балгаст архелогийн сорилын малтлага хийж, он цаг тогтоох лабориторийн шинжилгээний дээжийг авчээ. Малтлага судалгаараа олон тооны ахуйн хэрэглээний ваар савны хагархай, бод, бог малын яс, төмөр хайлуулж байсан бололтой төмрийн баасны үлдэгдэл болон ясан эдлэлүүд илэрч олджээ. Олдвороос өнгөрсөн оны сүүлээр Японы улсад нарийн судалгаанд оруулж, 13-р зууны Монголын эзэнт гүрний үед Чингис хаан төв азид довтлон явахын төлөө замдаа байгуулаад ашиглаж байсан цэргийн түшиц хот Чингай балгас мөн болохыг тодорхойлсон байна."
Бали арал
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн арал Ангилал:Индонезийн арал Ангилал:Энэтхэгийн далайн арал Ангилал:Бали тэнгисийн арал Ангилал:Бага Зондын арлуудын арал Ангилал:Индонезийн аймаг
Чингай хотын дэлгэрэнгүй тохинуулах хэлтэс
Түүх
Уг хот нь Чингис хааны баруун зүгт хийсэн аян дайнд цэргийн хүнсийг тариулах болон хятад газраас зөөсөн хүнсний зүйлийг авчруулах боомт болгон ашиглахаар тооцоолж байгуулсан. Хубилай хааны үед Хархорумын ерөнхий захирагчын ордоныг Чингайн ойр орчимд нүүлгэн суулгаж, Хайду ханы цэргээс сэргийлэн суулгаж эхэлсэн нь 1290 он хүртэл байршиж байсан. Буянт хааны засаглалын жилүүдэд уг хотод 4800 гаруй өрхтэй байсан. 1323 онд Чингай хотын дэлгэрэнгүй тохинуулах хэлтэс татан буугдсан.
Эшлэл
Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж
Капибара
Капибара Hydrochoerus hydrochaeris нь өдгөө манай Дэлхий дээрх хамгийн том мэрэгч юм. Тэд Өмнөд Америкийн зүүн хэсэг, Амазон мөрөн орчим голчлон амьдардаг.
Ангилал:Усан гахай
Бенито Муссолини
Бенито Амилькаре Андреа Муссолини (итали. Benito Amilcare Andrea Mussolini, 1883 оны 7-р сарын 29 - 1945 оны 4-р сарын 28) нь Итали улс төрч, тус улсын 40 дэх Ерөнхий сайд юм.
Намтар
Бенито Муссолинигийн гэр бүл гурван давхар байшингийн хоёрдугаар давхарт гурван жижиг өрөөнд амьдардаг байжээ. Түүний эх Роза Малтони багш, сүсэг бишрэлтэй католик шашинтай нэгэн байжээ. Түүний эцэг Алессандро Муссолини (1854–1910) дархан, мужаанаар амьдралаа залгуулдаг байжээ. Тэр бол дайчин социалист (тэр уриалгын текст бичиж, цуглаан дээр үг хэлж байсан), үзэл санааныхаа төлөө хэд хэдэн удаа шоронд хоригдож байсан, Оросын хувьсгалч Михаил Бакуниныг шүтэн бишрэгч, хоёрдугаар (Социалист) интернационалын гишүүн байсан ажээ.
Улс төр
1900 оноос Муссолини улс төрд идэвхтэй оролцож, социалист намд элсэж, Форли, Равенна дахь социалист сонинд нийтлэл бичдэг болжээ. 1901 онд ахлах сургуулиа төгсөөд бага сургуулийн багшийн диплом авч, Пьеве Салицето (Гуальтиери хотын захиргаа) тосгонд ажилд орж, удалгүй социалистуудыг удирдаж, орон нутгийн ажилчдын хорооны гишүүн болсон байна.
Цэргийн алба хаахаас зайлсхийхийн тулд Муссолини 1902 онд Швейцар руу цагаачилжээ. Тэрээр Женев хотод нэг хэсэг чулуу бутлагчаар ажилласан ч байнгын мэргэжлийн ажил олж чадалгүй тэнүүчилжээ. Бенито ном уншиж, бичиж, чөлөөтэй уран ярихаас гадна франц хэлээр гайгүй ярих чадвараараа Италийн цагаачдаас хурдан ялгарч байв. Суралцаж байх хугацаандаа Муссолини илтгэх урлагт донтож, алга ташилт, олны анхаарлыг татаж чаддаг болжээ. Тэрээр 18 настайгаасаа эхлэн өөрийгөө уран илтгэгчийн дүрд тоглож, цөөхөн үзэгчдийн өмнө үг хэлж байсан байна.
1910 он гэхэд "Дучэ" Италийн Социалист нам д хурдан нэр хүндтэй болсон байна. Үүнд сэтгүүлчийн авьяас түүнд хэрэг болсон байна. Тэрээр өгүүлэлээ олон тоогоор амархан, хурцадмал байдалгүйгээр, олон нийтэд хүртээмжтэй энгийн хэлээр бичиж, үгийн сандаа ёс суртахуунгүй үг ихэд хэргэлж анхаарал татдаг байв. Тэрээр сэтгэл татам гарчиг гаргаж, уншигчдын сэтгэлийг бусдаас илүү догдлуулсан сэдвүүдийг сонгож, олон түмний сэтгэл санааг мэдэрч, юу сонсохыг хүсч байгаагаа урьдчилан мэддэг байжээ.
Дэлхийн нэгдүгээр дайн дууссаны дараа Муссолини социализмыг сургаал болгон бүтэлгүйтсэн гэсэн дүгнэлтэд хүрчээ. 1918 оны эхээр Муссолини Итали үндэстнийг сэргээхэд "хатуу, эрч хүчтэй хүн" хэрэгтэй гэж мэдэгдэв. 1919 оны 3-р сарын 23-нд Милан д Бенито Муссолини "Италийн тэмцлийн холбоо" хэмээх шинэ байгууллагыг үүсгэн байгуулах хурлыг хийж байсан.
1921 оны 5-р сарын сонгуулиар Муссолини Ерөнхий сайд болон Либерал намын дарга Жованни Жолиттиг дэмжсэн байна. Үүний үр дүнд фашист намын Муссолини тэргүүтэй 35 депутат италийн парламентад орж чаджээ. 1921 оны 11-р сарын 7-нд «Италийн тэмцлийн холбоо» Италийн Үндсэний фашист нам болж өөрчлөгдсөн байна.
Муссолинигийн эрх барих үед хүний эрх, эрх чөлөө нэг хэсэг хязгаарлагдаж, фашизмыг эсэргүүцэгчдийн эсрэг улс төрийн хэлмэгдүүлэлт хийсэн. Долоон яамны (Батлан ​​хамгаалах, дотоод хэргийн яамыг оруулаад) дарга бөгөөд Ерөнхий сайдын хувьд нэгэн зэрэг бараг л хязгааргүй эрх мэдэлтэй болж, "Цагдаагийн төрт улс"-ыг бий болгосон байна. Гадаад бодлого доо "Ромын эзэнт гүрний"-г сэргээх босгох нэрийдлээр эзлэн түрэмгийлэх бодлого 1935-1936 онд явуулж Этиоп, 1939 онд Албани улсыг эзлэсэн байна.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Хитлер ийн фашист Германтай цэрэг-улс төрийн холбоотон болж "Берлин-Ром тэнхлэг" гэсэн нэрээр олон түмэн мэддэг. Холбоотнууд 1943 оны зун Италийн газар нутагт ороход Муссолиниг огцоруулж баривчилсан боловч удалгүй германы тусгай ажиллагааны үр дүнд суллагдсан байна.
1945 оны 4-р сард Итали дахь германы болон Муссолинигийн цэргүүд холбоотнуудын цэрэгт бут цохиулсаны дараа түүнийг Италийн партизанууд баривчилж Гитлерийг амиа хорлохын 2 хоногийн өмнө буудан хороосон байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Италийн Хант Улсын ерөнхий сайд Ангилал:Италийн Хант Улсын дайны сайд Ангилал:Италийн агаарын тээврийн сайд Ангилал:Италийн гадаад хэргийн сайд Ангилал:Италийн колонийн сайд Ангилал:Италийн тэнгисийн цэргийн сайд Ангилал:Италийн Парламентын Танхимын гишүүн Ангилал:Италийн Социалист Намын гишүүн Ангилал:Үндэсний Фашист Намын гишүүн Ангилал:Италийн фашизмын хүн Ангилал:Италийн сэтгүүлч Ангилал:Италийн дэлхийн нэгдүгээр дайны хүн Ангилал:Италийн дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:Багш Ангилал:Алтан Шпорн одон шагналтан Ангилал:Гэгээн Кирилл ба Мефодийн одон шагналтан Ангилал:Германы Бүргэд Гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Гэгээн Маврикий ба Лазарын одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Италийн Титэм одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Иерусалим дахь Ариуны бунхны рыцарийн одон шагналтны гишүүн Ангилал:Заан одон шагналтан Ангилал:Зарын одон шагналтан (рыцарь) Ангилал:Лозаннын их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Румыны Од шагналтан (их загалмай) Ангилал:Серафимов одон шагналтан Ангилал:Өмнөдийн Загалмай Үндэсний одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Пий одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Угаалгын одон шагналтан (өргөмжит хүлэг баатрын их загалмай) Ангилал:Цагаан Бүргэд одон шагналтан Ангилал:Цамхаг ба Илд одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Хризантем одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Эрх Чөлөөний Загалмай одон шагналтан Ангилал:Италичууд Ангилал:1883 онд төрсөн Ангилал:1945 онд өнгөрсөн
Олслог халгай
Олслог халгай  - (Urtica cannabina), (Крапива коноплёвая)
Ургамлын тайлбар
Том дэгнүүл үүсгэдэг. 150 см хүрэхүйц өндөр, олон наст 3-5 хэсэгт лав цуурсан том навчтай өвслөг ургамал. Олслог халгай хангайн бүсийн нөхцөлд тавдугаар сараас ургаж эхлэх бөгөөд долоодугаар сард цэцэглэж наймдугаар сард үр нь боловсроно.
Тархалт
Уул толгодын чулуутай энгэр, ам хөндий, хөтөл дэнжээр ургана.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал
Хятад хороолол (1974 оны кино)
Хятад хороолол (Chinatown) нь 1974 оны Америкийн неонуар кино юм. Роман Поланскийн найруулсан уг кино нь хувийн мөрдөгч Ж. Ж. Жейк Гиттс (Жек Николсон) Эвелин Кросс Малрэй гэх эмэгтэйн захиалгын дагуу нөхрийн амрагийн явдлыг мөрдөж буйг харуулах ба хар цагаан хальсан дээр ихэнхдээ буулгадаг неонуар төрлийн кинонуудын үлгэр жишээ бүтээл болсон байдаг билээ.
Холбоос
Ангилал:1974 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Неонуар Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Триллер кино
Мах
Хүн төрөлхтөн анх бий болохдоо л аливаа амьтны махыг идэж ирсэн. Гэхдээ газар зүйн байршил, уур амьсгал, улс үндэстэний ёс заншлаасаа шалтгаалан төрөл бүрийн амьтны махыг идэж иржээ. Амьтан бүрийн мах янз бүрийн найрлага, шим тэжээлтэй байдаг. Махыг дотор нь ангийн, малын, гэрийн тэжээмэл амьтны, далайн амьтны гэх мэтээр ангилдаг. Малын махыг монголчууд тураг мах, дотор мах гэж ангилдаг. Дотор маханд таван цул эрхтэн, гэдэс дотрын мах орох бөгөөд ясан дээр тулгуурласан булчинлаг махыг тураг мах хэмээн нэрлэдэг. Далайн орныхон голдуу загас, хавчны махыг хэрэглэдэг байхад эрс тэс уур амьсгалтай, дөрвөн улирал хосолсон, нүүдэлчний соёл иргэншилтэй монголчууд өөх тос, уураг ихтэй ан амьтан, малын махыг янз бүрээр боловсруулан хэрэглэж иржээ. Монголчуудын хүнсэндээ хэрэглэдэг мах нь ихэвчлэн төмөр, ус, шороо, уургийн бүтэцтэй бөгөөд төрөл бүрийн амин дэмээр баялаг. Монголчууд зун, намрын улиралд халуун учир махны хэрэгцээгээ багасгаж, цагаан идээг ихэвчлэн хэрэглэж ямаа, тэмээний борц голдуу иддэг. Харин өвөл, хавар хүйтэн сэрүүн учир илчлэг, өөх тос ихтэй хонь, үхэр, адууны махыг хэрэглэдэг. Адууны мах нь халуун чанартай учир янз бүрийн ханиад томуу зэрэг өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, анагаах чадалтай. Хонины мах хүч тамир оруулж, дархлааг сайжруулдаг учир амаржиж төрсөн хүнд хонины махаар шөл хийж өгдөг. Монголчуудын махыг боловсруулан хэрэглэж ирсэн нэг чухал арга бол ямаа, тэмээ, үхрийн махыг борцолж (хатааж) удаан хугацаагаар иддэг, Энэ нь бас халуун дулааны улиралд амт чанараа алдаж муудахгүй, нүүдэллэн явахад ачаа тээшинд хөнгөн авсаар аргыг олсон хэрэг. Харин адууны махыг борцолдоггүй. Казакууд каз хийж иддэг.Монголчуудын гэр зөвлөмжид мах 17% ийг эзэлдэг.
Сонирхолтой баримт
АНУ-ын Хөдөө аж ахуйн яамны мэдээлснээр 2018 онд Хятадад үхрийн махны нийт хэрэглээ 8.5 сая тоннд тооцогдож, АНУ-ын зах зээлээс гуравдугаарт ордог
Гадны холбоос
Ангилал:Малын бүтээгдэхүүн *
Жо
Жо (Jô) хочтой Жоао Алвес де Ассис Силва (João Alves de Assis Silva, 1987 оны гуравдугаар сарын 30-нд Сан Пауло хотод төрсөн) — Бразилын хөлбөмбөгчин бөгөөд Атлетико Минейро болон Бразилын шигшээн довтлогч юм.
Товчхон
Тэрээр өмнө нь Коринтианс, ЦСКА Москва, Манчестер Сити, Эвертон, Галатасарай, Интернасьонал багуудад тоглодог байв.
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлт
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний Эмэгтэйчүүдийн дүүгүүр шидэлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 14-16-ны хооронд явагдана.
Грац
Австри улсын зүүн урд хэсэгт Грац хот оршдог. Штири мужийн засаг захиргааны төв бөгөөд Австрийн олон хотоос хүн амын тоогоор хоёрт ордог. 267 мянган хүнтэй.
Газар зүй
Мур голын эрэгт нийслэл Венээс баруун урагш 120 км, ойрын томоохон Словенийн Марибор хотоос 50 км зайд байна.
Хүн ам зүй
1900 онд 169 мянган хүнтэй байсан бол 2014 онд 270 мянга болжээ.
Зураг
thumb|upright=1.6|center
Эх сурвалж
Ангилал:Австрийн хот Ангилал:Штирийн коммун  Ангилал:Австрийн мужийн нийслэл Ангилал:Штирийн суурин Ангилал:Австрийн дүүрэг Ангилал:Австрийн их сургуулийн хот Ангилал:Австрийн дүүргийн төв Ангилал:Австрийн урьдын нийслэл Ангилал:Мур голын суурин
Хүүрнэл зохиол
Уран зохиолыг дотор нь яруу найраг, хүүрнэл зохиол гэж ангилдаг бөгөөд үргэлжилсэн үгээр хүүрнэн хэлж буйг хүүрнэл зохиол гэнэ. Хүүрнэл зохиол нь дотроо хэмжээний хувьд өгүүллэг, тууж, туурь, роман гэж хуваагддаг. Өгүүллэг гэдэг нь тодорхой нэг тохиолдлын үйл явдал, хэсгийг тод уран хэллэгээр товч тодорхой өгүүлэн бичсэнийг хэлнэ. Тууж гэдэг нь өгүүллэгээс том. Хэсэг цаг хугацаа, орон зайг агуулсан, олон үйл явдлын өрнөлттэй хүүрнэл зохиолын томоохон хэмжээний бүтээлийг хэлнэ. Роман гэдэг нь нийгмийн тодорхой үе, эсвэл хүний амьдралаар бол бүхэл бүтэн амьдралын үеийг цаг үе, орон зай, өнгөрсөн ирээдүйтэй нь холбон дэлгэрэнгүй өгүүлсэн эхлэл, өрнөл, тайлал бүхий томоохон хэмжээний бүтээл. Роман хэдэн ч дэвтэр (боть) байж болно.
Ангилал:Утга зохиол
Хосеп Гуардиола
Зодог тайлаад Барселона Б багийн дасгалжуулагчаар ажиллах болов. 2008 оны 5 сарын 8-нд Барселонагийн ерөнхийлөгч Хоан Лапорта Франк Райкаардын дараагийн нэгдүгээр багийн менежерээр Гуардиолаг томилсноо зарлажээ. 2008 оны 6 сарын 5-нд албан ёсоор гэрээ байгуулж, үүрэгт ажилдаа орсон. Менежерийн хувиарх анхны улиралдаа Барселонаг Ла Лига, Копа дел Рэй, Аваргуудын Лигт түрүүлүүлж, гурван цом хүртсэн бөгөөд УЕФА Аваргуудын Лигт түрүүлсэн хамгийн залуу менежер болжээ. Дараагийн улиралд Гуардиола болон Барселоа баг Испанийн Супер цомд Атлетик Бильбаог, УЕФА Супер цомд Шахтар Донецк, ФИФА Багийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд Эстудиантес багийг ялж түрүүлснээр нэг жилд менежер хүний хувиар хүртэж болох 6 цомыг бүгдийг хүртжээ.
2011 оны 9 сарын 8-нд Гуардиолад Каталонийн парламентаас түүний амжилтыг үнэлж, парламентын алтан медаль олгожээ.
2012 оны 4 сарын 27-нд хэвлэлийн бага хурал дээр Барсаг орхих болсноо мэдэгдэж, түүний туслах Тито Виланова Барсаг дасгалжуулахаар болсон юм.
Үзүүлэлт
263||6||43||4||71||2||384||11 28||3||8||2||1||0||37||5 18||2||9||3||9||2||36||7 10||1||6||1||4||0||20||2 319||12||66||10||85||4||470||26
!Нийт||47||5
Цахим холбоос
Ангилал:Испанийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Барселона багийн тоглогч Ангилал:Брешиа багийн тоглогч Ангилал:Рома багийн тоглогч Ангилал:Ал-Ахли багийн тоглогч Ангилал:Дорадос де Синалоа багийн тоглогч Ангилал:Барселона багийн дасгалжуулагч Ангилал:Бавари Мюнхен багийн дасгалжуулагч Ангилал:Манчестер Сити багийн дасгалжуулагч Ангилал:Германы хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Испанийн олимпын аварга Ангилал:Испанийн олимпын оролцогч Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөлбөмбөгт Ангилал:Сэргээш Испанид Ангилал:Хөлбөмбөгийн олимпын аварга Ангилал:Каталонийн хүн Ангилал:Испаничууд Ангилал:1971 онд төрсөн
Мальта
Бүгд Найрамдах Мальта Улс Өмнөд Европт Газар дундын тэнгисийн төв хэсгийн Мальта, Гоцо, Комино зэрэг бүлэг арал дээр оршдог. Эдгээр аралд гол горхи, нуур цөөрөм бараг байхгүй, тачир ургамалтай, чулуурхаг гадаргатай тул тариачид алгын чинээхэн газар дээрээ хүнсний ногоо, үр тариа, жимс, цэцэг тарьж ургуулахад уйгагүй хөдөлмөр шаарддаг.
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд боловсруулах үйлдвэр 33 хувь, хөдөө аж ахуй 5.5 хувь эзэлдэг бөгөөд нэхмэл, оёдлын үйлдвэр, загасны аж ахуй нэлээд хөгжжээ. Аж үйлдвэрт нь гадаадын хөрөнгө ноёрхох байр суурьтай, хөлөг онгоцны засварын газар, хүнсний болон гар урлалын жижиг үйлдвэрүүдтэй. Хөдөө аж ахуйдаа улаан буудай, арвай, идэшний ногоо, жимс, цэцэг тариалдаг. Гадаадын аялагч, жуулчид нэлээд орлого оруулна.
Хүн амын олонх нь мальтачууд бөгөөд мальта, англи хэлээр ярилцдаг.
Мальта бол Европыг Ази, Африктай холбосон усан замын уулзвар газар байрладаг учраас дээр үеэс Араб, Араб, Испанийн далайчдын сонирхлыг татаж, 1800 оноос эхлэн Английн колони болжээ. Тус оронд өрнөсөн үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөний үрээр 1947 онд өөртөө засах колонийн эрх авч, үйл явдал өрнөсөөр 1964 онд тусгаар тогтнож, 1974 оны XII сард бүгд найрамдах улсаа тунхаглажээ. Мальта улс төвийг сахисан гадаад бодлогын байр суурь баримталдаг.
Монгол улс Мальта улсын хооронд 1979 оны VIII сарын 8-нд дипломат харилцаа тогтсон.
Эх сурвалж
Ангилал:Арлын орон Ангилал:Газар дундын тэнгисийн арлын бүлэг Ангилал:Европын арлын бүлэг Ангилал:Европын орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Европын Холбооны гишүүн орон Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Хар балгас
Түүх
Уйгурын Яглакар овгийн ноён Пэйло 744 онд биеэ Күтүлүг Билгэ Күл хаан (744-747) хэмээн өргөмжилж хаан ширээнд суусан байна. Түний удирдсан хүч 745 онд Түрэгийн хаант улсыг бүрмөсөн бут цохиж Уйгур улсыг байгуулав. Тэрээр 751 онд Орхоны хөндийд Орду Балык буюу Балыклик (Хар балгас) хэмээх хот цогцлон байгуулж улсын нийслэл болгожээ. Энэхүү хот нь Хөх Түрэгийн хаант улсын нийслэл хотын туурин дээр байгуулагдсан гэж үздэг. VIII зууны дунд үед Уйгур улс хүчирхгийнхээ туйлд хүрсэн бөгөөд Алтайн уулсаас Хянган, Говиос Саяны уулсын хоорондох нутгийг эзлэх болжээ. Хөрш орнуудтай эдийн засаг, соёлын харилцаа өрнүүлж, ялангуяа согд, хятад урчуудын хүчийг ашиглан хот суурингуудыг барьж байгуулсан байна. 821 оны үед Хар Балгасыг Арабын түүхч Тамим ибн Бахр ал-Муттави “хаадын хот” хэмээн нэрлэж баян тансаг, үзэсгэлэнт сайхан хот гэж тодорхойлсон байдаг.
Хар балгасын байдал
Хотыг дахин барьсан буюу хожим эзлэн суурьшсан талаархи археологийн судалгааны нотлох баримт хомс. Гэвч Киданчууд дахин ашиглаж байсан шинж тэмдэг бий. Өгэдэй хааны үед монголчууд дахин ашиглаж байсныг нотлох түүхийн эх сурвалжууд нь эргэлзээтэй бөгөөд олон утгатай юм.
Хар балгасыг судалсан түүх
1871 Оросын аялагч Падерин аяллынхаа үед анх нутгийнхнаас сонсож, очиж үзсэний дараа Европт энэ талаар мэдээлсэн байна. 1891 оны 7-р сарын 16-нд Оросын түрэг судлаач, эрдэмтэн Вильхельм Радловын удирдсан шинжилгээний анги Харбалгасанд хүрэлцэн ирж судалснаар энэхүү балгасын үлдэгдлийг судлах ажил эхэлжээ. Уг шинжилгээний анги 1891 онд балгасын үлдэгдлийг 12 хоногийн турш үзэж уг хотын анхны дэвсгэр зургийг үйлдсэн бөгөөд “Монголын хуучны дурсгалт зүйлсийн атлас“ бүтээлдээ нийтлүүлсэн. Экспедицийн гишүүдэд хотын ор үлдэгдэл гүнзгий сэтгэгдэл төрүүлсний адил юуны өмнө тэнд байсан хагархай чулуун хөшөөний бичээсийг шинжлэх ухааны үүднээс онцгойлон сонирхсон. Орхоны түрэг, согд, хятад гурван хэлээрх бичээст хөшөө нь хэдэн хэсэг хуваагдан хэдэн зууны турш газар хэвтэж байсныг Радловыг ирэхээс 2 жилийн өмнө 1889 онд Оросын Н.М.Ядринцев үзээд нутгийханд хэлэлгүй согд хятад бичээстэй 2 том хагархайг Санкт-Петербург хотноо аваачсан нь тэр үеийн өрнөдийн судлаачдад танил болсон.
Зөвлөлтйин эрдэмтэн Д.Д.Букинич 1934 онд Харбалгасын үлдэгдэлийг судлан 8 цооног малтсан бөгөөд харамсалтай нь хаана, хэдий хэмжээгээр малтсан, ямар ямар зохион байгуулалттай, ямар олдвор гарсан, илрүүлсэн, олдвороо чухам хаана өгсөн, тэр нь одоо хаана байгаа талаар ямарч мэдэлэл үгүй.
Зөвлөлтийн археологич, профессор С.В.Киселев, Х.Пэрлээ нарын удирдсан монгол зөвлөлтийн шинжилгээний анги 1948-1949 онд Монгол оронд явуулсан археологийн судалгааны нэгээхэн хэсгийг Хар балгасны үлдэгдэл дээр хийсэн. Энэ тухайгаа “Зөвлөлтийн археологи“ сэтгүүлийн 1957 оны 2 дугаарт нийтлүүлсэн “Монголын эртний хотууд” өгүүлэлдээ Харбалгасд хийсэн ажлынхаа тухай дурьдсан байдаг. Энэхүү өгүүлэлд 1891 онд В.В.Радловын экспедицийн судалгаа ба Клеменцийн тодорхойлолтыг нягтлахад ажлаа чиглүүлсэн гэдгээ дурдаад юуны өмнө тэр үед хийгдсэн хотын дэвсгэр зургийг дахин нарийвчлан тодруулж, малтлагын ажлыг Хар балгасны зөвхөн их хэрмийн гол төв хэсэгт явуулсан тухайгаа мэдээлсэн. Түүний малтлага хийсэн газраас олдсон зүйлүүд Тан улсын /618-907/ үед холбогдох барилгын чимэглэл, дээврийн ваар, 840 оны үед холбогдох зоос тэргүүтэн байжээ.
1976 ба 1979 оны зун археологич Д.Цэвээндорж, Ю.С. Худяков нар Харбалгасны үлдэгдлийг шинжин үзэж, гол хэрэмт байгууламжийн тойм зураглал хийсний зэрэгцээ шавар вааран эдлэл голдуу түүвэр олдвор цуглуулсан байна. Энэ судалгааны ажлын үр дүнд 1982 онд монгол орос хоёр эрдэмтний хамтран бичсэн “Ордубалыкийн керамик”, 1990 онд Ю.С.Худяковын “Монгол дахь Уйгурын соёлын дурсгалууд“хэмээх өгүүлэл нийтлэгджээ. Энэ үеийн чухал нээлтийн нэг бол Хар балгасны 2р түрэг бичээс хэмэн нэршсэн хөшөөг олж судалсан явдал.
2007 оны зун Монгол-Германы Орхон Экспедици зохион байгуулагдсан ба 2009 оноос эхлэн Герда Хенкель сангаас санхүүжүүлж буй “Орхоны хөндий- Харбалгас“ хэмээх төсөлийг Монгол улсын Шинжлэх Ухааны Академийн Археологийн Хүрээлэнтэй хамтын ажиллагаа явуулан хэрэгжүүлж байна. Энэ төлийн судалгаагаар Хуучны судалгаагаар хотыг 25 орчим ам дөрвөлжин км гэж байсан бол агаарын лазейрскийн судалгааны үр дүнгээр Харбалгас нь дор хаяж 32 км хавтгай дөрвөлжин талбайг эзлэн оршино гэж үзсэн.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монголын эртний хот балгас Ангилал:Монголын археологи Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар
Гансүхийн Нарансолонго
Гансүхийн Нарансолонго — Монголын тайз, дэлгэц, хошин урлагийн жүжигчин. Тэрээр 2001 онд Соёл Урлагийн Их Сургуулийг төгсөж тус ондоо Х-Түц продакшнд жүжигчинээр ажиллаж байсан юм. Анх дунд сургуульд байхдаа "Найзууд" хэмээх телевизийн нэвтрүүлэг хөтөлж гараагаа эхэлсэн тэрбээр "Зүүд шиг хайр", "Харьд одсон бүсгүйн заяа", "Мөрөөдлийн хөлөг онгоц", "Миний хөрш чөтгөр" гэх мэт арав гаруй дэлгэцийн уран бүтээлд дүрээ мөнхөлжээ. 2013 оны 5-р сарын 10-нд тэрээр "Эмоци" гэх продакшн байгуулсан байна.
Хувийн амьдрал
1981 оны 10-р сарын 3-ны өдөр Гансүх хэмээх айлын том охин болж мэндэлсэн. Дунд сургуулиа 84-р сургуульд сурч төгссөн тэрээр багадаа эмч болно гэж мөрөөддөг байжээ.
Жүжигчин О. Тэмүүжинтэй гэрлэсэн
2001 оны 2-р сарын 2-нд Амина гэх охин, 2010 оны 3-р сарын 18-нд Анар гэх хүүтэй болжээ. 2017 оны 6-р сарын 4-нд Анхилан гэх охинтой болжээ.
Эх сурвалж
Ангилал:1980 онд төрсөн Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Монголын хошин урлаг Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан Ангилал:Монголчууд
Жяньжэ нутгийн син жун шу шэн
Жяньжэ нутгийн син жун шу шэн бол (1276-1368) Юань улсын арван син жун шу шэний нэг юм. Үүнийг Юань улсын сударт шэн юмуу син шэн гэж бичдэг бөгөөд энгийнээр муж гэж утгачилж болно.
Түүх
1276 онд Өмнөд Сүн улсынЛнийслэлинь ань хо(өнөөгийн Ханжоу хот)тыг буулгаж авсны дараа зарлигаар Жянь Хуай нутгийн син жун шу шэн гэж нэрлээд мужийн төвөөр Линь ань хотыг болгосон. 1286 онд тус мужийн харъяанд Фужянь орон нутгийн син жун шу шэнийг нэгтгээд, нэрийг нь өөрчилж Жяньжэ нутгийн син жун шу шэн гэж нэрийджээ. Тус орон нутгийн төлөөний яам нь одоогийн Жяньсү мужийн өмнө хэсэг, Аньхуй мужийн өмнөд хэсэг, Жөжянь, Фужянь мужуудийн бүх нутаг, Жяньши мужийн зүүн хойд хэсэг, Шанхай хотын нутагт оршиж байсан засаг захиргааны нэгж байсан.
Бүтэц, зохион байгуулалт
Юань улсын судрын 91 дүгээр дэвтэрт бичигдснээр "Ханжөү тэргүүтэй 30 чөлгөө, Жянь Инь жөү зэргийн 21 жөү, Сүнжянь фу-д нэг фу байсан." Жөдун зам 浙东道: Фужянь зам 福建道
Холбоотой мэдээ
Ангилал:Монголын урьдын засаг захиргааны нэгж Ангилал:Хятадын урьдын засаг захиргааны нэгж Ангилал:Юань улс
Дауны синдром
Дауны синдром (Down Syndrome) буюу Дауны хам шинж нь 21 дэх хромсом хос биш 3 болж хуваагдсанаар үүсдэг удамшлын санамсаргүй гажуудал юм. Дауны синдром нь өвөрмөц онцгой царай төрх болон оюун ухааны удаан хөгжлөөр илэрдэг. Дауны Синдромтой насанд хүрсэн хүний дундаж IQ 50 байдаг бөгөөд оюун ухааны хувьд 8-9 настай хүүхэдтэй адил байдаг.
1950-аад онд кариотипыг тодорхойлж чаддаг болсноор хромосомын хэлбэр дүрс болон тоо хэмжээний гажигийг илрүүлж чадах болсон. 1959 онд Францын эрдэмтэн Жером Лежөн (Jérôme Lejeune) Дауны синдром нь хромосомын илүүдэлээс үүсэлтэй гэдгийг тогтоосон
Нэр
Дауны синдромтой хүүхдийн царай төрх Монгол хүний төрхтэй адил байсан тул 1970-аад он хүртэл Монголойд гэж нэрлэж байсан.
1961 онд эрдэмтэд Монголойд хэмээх нэр нь буруу утгатай бөгөөд оновчтой нэршил биш хэмээн үзсэн. 1965 онд Монгол улсын төлөөлөгчидийн хүсэлтээр Дэлхийн Эрүүл Мэндийн байгууллагаас Дауны Синдромыг "Монголойд" гэж нэрлэхгүй байх шийдвэрийг гаргасан.
2006 оны 3-р сарын 21-нд анхны Дэлхийн Дауны синдромын өдөр зарлагдсан байна. Сар болон өдрийг 21-р хромосомын гурвал хэмээх нэр томьёотой адил байхаар сонгосон.
= Удам зүй = Дауны синдром нь 21 дэх хромосом гуравчлагдсанаар үүсдэг удамшлийн гажуудал юм. Генетикийн хувьд эрүүл эцэг эхээс эхний хүүхэд нь Дауны синдромтой төрхөд дараагийн хүүхэд нь бас Дауны синдромтой төрөх магадлал 1% байдаг.
Энэхүү илүү хромосом нь хэд хэдэн аргаар үүсдэг. 92-95% нь илүүдэл хромосомын хуулбараас үүсдэг бөгөөд үүнийг 21 дэх хромосом гурвал хэмээн нэрлэдэг. Зарим эсийн 21-р хромосом гуравчлагдаж зарим нь хэвийн байх тохиолдол байдаг. Үүнийг мозайк Дауны синдром гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь 1-2.5%-г эзэлнэ. Үлдсэн 2.5 хүртэлх хувийг Робертсийн хромосомын транслокаци (англ. Robertsonian translocation), цагариг хромосом зэрэг Дауны синдром үүсгэж болох тохиолдлууд эзэлдэг.
21-р хромосомын гурвал
21-р хромосомын гурвал нь өндгөн эс болон спермийн хөгжлийн хуваагдалын үед 21-р хромосом дээр гарсан алдаанаас үүсэлтэй. Үүний үр дүнд 21-р хромосом гуравчлагдаж эс 24 хромосомтой болно. Ингээд хүүхэд 47 хромосомтой төрнө. 21-р хромосомын гурвал үүсхэд 88% нь эхийн хромосомын үл салалт, 8% нь эцгийн хромосомын үл салалт, 3% нь өндгөн эс болон спермийн нийлэлтээс хамаардаг.
Хромосомын транслокаци
21-р хромосом дээрх илүүдэл хуулбар нь Робертсын хромосомын транслокациас үүсэх тохиолдол байдаг. Энэхүү тохиолдол 21-р хромосомын урт гар нь өөр хромосомтой нэгдхэд үүснэ. Ихэвчлэн 14-р хромосомтой нэгддэг.
= Механизм =
= Шинж тэмдэг = Дауны синдромтой хүмүүс бие махбод болон оюун ухааны хөгжлийн хувьд удаашралтай байдаг. Насанд хүрсэн хүний оюуны чадавхи 8-9 настай хүүхдийхтэй ижил байдаг. Мөн дархлаа муу учир зүрхний өвчин, цус багадалт, бамбай булчирхайн өвчлөл, сэтгэцийн өвчин зэрэг өөр олон өвчинд өртөх магадлалыг ихэсгэдэг.
Бие махбод
Өсөлт эрүүл хүнээс удаан явагддаг. Дауны синдромтой эрэгтэй хүн дунджаар 154 см байдаг бол эмэгтэй хүн дунджаар 142 см байдаг.
Нөхөн үржихүй
vvg
= Оношлогоо =
Төрсний дараах оношлогоо
Төрсний дараа Дауны синдромыг гадаад төрх байдлаар нь илрүүлж болдог. Мөн кариотипийн шинжилгээ хийх бөгөөд үүгээр хүүхдэд хромосомын транслокаци байгаа эсэхийг тогтоож, эцэг эх дахин Дауны синдромтой хүүхэд төрүүлэх магадлалыг тодорхойлно.
= Шинжилгээ =
Цусны шинжилгээ
= Урьдчилсан дүгнэлт =
= Өвчний тархалт = Тархалт гэсэн зүйлгүй. Зөвхөн удамшлын санамсаргүй гажигдалаас болж үүсдэг.
= Хавсралт =
= Гадаад холбоос =
Ангилал:Генетикийн эмгэг Ангилал:Хөгжлийн бэрхшээлийн хэлбэр Ангилал:Хүүхдийн зонхилон тохиолдох өвчин
Бүх ертөнцийн таталцлын хууль
Байгаль дээр байгаа аливаа масстай биеүүдын хоорондох харилцан үйлчлэлийг таталцлын харилцан үйлчлэл гэнэ.
Энэ харилцан үйлчлэлийг илэрхийлж байгаа хэмжигдэхүүнийг бүх ертөнцийн таталцлын хууль (Newton's law of universal gravitation) гэнэ.
Түүнийг ажиглаж буй туршилт, тохиолдол доош унах үзэгдэл юм. Бүх ертөнцийн таталцлын харилцан үйлчлэлийг судалж хууль ба томъёоллыг нээж гаргасан эрдэмтэн бол Исаак Ньютон юм.
Харилцан таталцаж байгаа 2 биеийн харилцан үйлчлэлийн хүч нь 2 биеийн массын үржвэрээс шууд, хоорондох зайнаас урвуу хамааралтай.
Хуулийн томьёо:
Tаталцлын хуулийн томьёог дараах тохиолдлуудад тодорхойлоход илүү үнэн зөв, үр дүнтэй байдаг байна.
Дэлхийн зүгээс биеийг татах хүчийг хүндийн хүч гэнэ. Хүндийн хүчний томъёог Бүх ертөнцийн таталцлын хууль ашиглан бичвэл:
F=γ 〖m_1+m〗_(2 )/▭(τ^2 )                   F=G                   G=m*g              g=F/m
Ангилал:Таталцал
Ляоян нутгийн син жун шу шэн
Ляоян нутгийн син жун шу шэн нь Юань улсын арван син жун шу шэний нэг. Уг син шэн бол Дайду хотод байсан Жун Шу Шэнд захирагдаж, тухайн орон нутгийн засаг захиргааны хэргийг гардан гүйцэтгэж байсан дунд шатны аппарат юм. Наян зэргийн зүүн хойдын төрлийн ван нарын бослого дарагдаж дууссны дараа 1291 онд Хасар, Тэмүгэ Отчигин, Хачиун нарын удмын ноёдын соёрхолын газрыг татан буулган нэгтгээд хятад засаг захиргааны нэгжийг байгуулсан.
Бүтэц
Нийт долоон чөлгөө (лу), 1 шүлтгэн(фу) байсан.
Ном зүй
Ангилал:Юань улс Ангилал:Монголын урьдын засаг захиргааны нэгж Ангилал:Хятадын урьдын засаг захиргааны нэгж
Алтангадас архи
Алтангадас архи нь UFC группийн 2011 онд Монголын зах зээлд нэвтрүүлсэн цагаан архи юм.
Алтангадас
[[Зураг:Polaris system.jpg|thumb|265px|Энэхүү зураачийн бүтээл нь F ангиллын 2 од болох супераврага Алтангадас A болон түүний алсын дагуул Алтангадас B-г харуулжээ .]] right|250px|thumb|Алтангадасыг тойрон эргэлдэж харагдах оддын орчил Алтангадас (Polaris, UMi,  Урса Минорис, Альфа Урса Минорис,буюу Туйлын од) нь Бага Баавгай (Урса Минор) одны ордын хамгийн тод од юм. Огторгуйн умард туйлд хамгийн ойр орших бөгөөд одоогийн умард туйлын од болно. Өөрөөр хэлбэл, хойд зүгийг заадаг.
Алтангадас архи
Монголчуудын эрт дээр үеэс шүтэн, зүг чигээ тодорхойлохдоо ашиглаж ирсэн алтангадас одоор нэрлэгдэх энэхүү архины шошгонд “Хийморийн дөрвөн их хүчтэн” буюу оюун ухаан, эр зориг, эрх чөлөө, эд баялгийг бэлэгдсэн арслан, бар, луу, хангарьд дөрвийг оруулж, ард түмний маань ахуйн хэрэглээний бүхий л зүйлсийн чимэглэл болсон хээ угалзаар гоёсон байдаг.
Алтангадас
Алтан гадас нь Дэлхийгээс 434 гэрлийн жилийн зайд орших олон од болно. UMi A нь 6 нарны масс жинтэй, F7 тод аврага (II), эсвэл супераврага (Ib) од юм. Хоёр жижиг бүрэлдэхүүн нь: 1.5 нарны масстай 2400 АН зайд эргэлдэх F3V гол дарааллын од UMi B, мөн 18.5 АН радиустай орбитоор тойрч эргэлдэх одой од  UMi Ab болно. Тэдгээрээс гадна арай илүү зайд UMi C,  UMi D гэсэн бүрэлдэхүүн одууд оршино.
Алтангадас архи
Ангилал:Монголын цагаан архи
Зул Сарын Арал
Зул Сарын Арлын Нутаг Дэвсгэр (Territory of Christmas Island) нь Энэтхэгийн Далайд Баруун Австралийн Перт хотоос баруун хойд зүгт 2,600 км зайтай, Индонезийн Жакарта хотоос 500 км зайтай, Кокос (Кийлинг) Арлуудаас зүүндүү хойшоо 975 км зайтай оршдог Австралийн жижиг нутаг дэвсгэр юм.
Алтангадас
Монголчууд эрт дээр үеэс өнөөг хүртэл шөнө орой аян замд алтангадас одоор зүг чигээ тодорхойлж ирсэн ард түмэн. XҮI зуунд зохиогдсон “Одот тэнгэрийн монгол зураг”-т нийт 1400 орчим одыг багтаасан байдаг бөгөөд тэнгэрийн мандлын хойд туйлыг Алтангадас одоор авч, хойд хагасын 700 гаруй, өмнө хагасын 600 гаруй одыг тэмдэглэсэн байдаг нь бүгд Монгол нэртэй ажээ.
Зул Сарын Арал
Тус нутаг дэвсгэрт 1,600 орчим оршин суугч амьдардаг бөгөөд арлын хойд үзүүрт байх хэд хэдэн сууринд суудаг. Тухайлбал Флайинг Фиш Көүв (мөн Кампонг гэдэг), Силвер Сити, Пүүн Саан, Драмсайт зэрэг сууринг дурдаж болно.
Тус арал нь байгалийн өвөрмөц байршилтай бөгөөд амьтан, ургамлын аймаг нь удаан хугацаагаар тусгаарлагдан хувьсаж хөгжсөн бөгөөд хүн суурьшиж, байгалийг нь их хөндөөгүй тул эрдэмтэн судлаачдын сонирхлыг их татдаг.
Олон жилийн турш тус арал дээр гуано олборлох ажиллагаа явагдсан бөгөөд одоо тус арлын нутаг дэвсгэрийн 65% нь Үндэсний парк бөгөөд эртний онгон ширэнгэн ой их талбайг эзлэн оршино.
Гадны холбоос
Ангилал:Австралийн харьяа нутаг Ангилал:Азийн арал Ангилал:Энэтхэгийн далайн арал
Консковол
Консковол (Польшоор: Końskowola) нь Польшийн зүүн өмнөд хэсэгт, Куровк голын эрэг дээр байрлах, XIV зуунд байгуулагдсан жижиг суурин юм. 2004 оны байдлаар 2188 оршин суугчидтай. Уг сууринд 1613, 1670 онуудад баригдсан Католикийн сүмүүд байдаг.
Григорий Семёнов
Григорий Михайлович Семёнов (1890 оны 9 сарын 25 – 1946 оны 8 сарын 30) — Оросын цэргийн зүтгэлтэн, казакийн атаман, Дэлхийн нэгдүгээр дайнд оролцогч, Оросын иргэний дайны үеийн Өвөрбайгаль, Алс Дорнодод үйл ажиллагаа явуулж байсан цагаантнуудын цэрэг, улс төрийн томоохон зүтгэлтнүүдийн нэг юм. Түүний аав нь буриад цустай байсан гэдэг.
Бага нас ба боловсрол
Могойтод хоёрдугаар ангийн боловсрол эзэмшсэн. Монголоор ба буриадаар чөлөөтэй ярьдаг. 1908—1911 онуудад Оренбургийн казак юнкерийн сургуульд суралцаж Хорунжий цолтой төгссөн.
Наран улсын энэ санааг хамгийн түрүүнд уухайлан дэмжиж, vнэнчээр зvтгэсэн хүн нь монголын эрлийз атаман Семёнов байлаа. Тэр япончуудтай хамтран Ар болон Өвөр Монгол, Буриад Монгол, Барга, Хөхнуур зэрэг монголчуудын оршин суудаг нутгийг багтаасан нармай Монгол улс байгуулах их хурал зарлан хуралдуулжээ.
Алба хааж эхэлсэн нь
Семёнов 1911 оноос — Дээд Үдийн 1-р хороонд хорунжий цолтойгоор алба хааж эхэлсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын Хаант Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Цагаан армийн зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Гэгээн Георгийн одон шагналтан Ангилал:Оросын Хаант Улсын Эр Зоригийн Алтан Сэлэм шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн цаазлагдсан хүн Ангилал:Казак Ангилал:Оросууд Ангилал:1890 онд төрсөн Ангилал:1946 онд өнгөрсөн
Сычуан нутгийн син жун шу шэн
Сычуан нутгийн син жун шу шэн (四川等處行中書省) бол Шаньши мужийн нутагтай залгаа оршино. Жи Юаний 18 дугаар он (1281) онд Шаньши син шэнээс салган син шэнийг байгуулав. 23 дугаар он (1286) Сычуань син шэний төв нь Чэнду хот, 9 чөлгөө, 5 фу.
Бургунд
Бургунд (францаар Bourgogne [buʁˈɡɔɲ], оросоор Бургу́ндия, англиар Burgundy) гэж Франц улсын төвд оршдог муж (регион) юм. 31582 км² газар нутаг, нэг сая зургаан буман хүнтэй. Төв нь Дижон.
Засаг захиргааны хуваарь
Дотроо дөрвөн аймаг болж хуваагдддаг. Эдний дотор 15 хошуу, 174 сум, 2045 суурин газар байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Францын урьдын муж Ангилал:Бургунд-Франш-Контегийн газар зүй Ангилал:2015 онд татан буугдсан
Саладин
Саладин гэдэг нэрээр алдаршсан Салах Ад Дин Юсуф Ибн Аюуб (Курд хэл: سه لاحه دین ئه یوبی) оны хооронд амьдарч байсан Курд гаралтай, Египет, Сирийн эзэн хаан, улс төр, цэргийн зүтгэлтэн, ислам шашинтан султан юм. Тэрээр Аюубид угсааны хаант улсыг үндэслэгч бөгөөд түүний эзэмшилд Египет, Сири, Ирак, Хижаз болон Йемен орж байв. Загалмайтнуудын эсрэг Мусульмануудын эсэргүүцлийг тэргүүлэн амжилттай тэмцэж байснаараа нэрд гарсан бөгөөд Палестин, Иерусалимыг загалмайтнуудаас буцаан авсан юм. Түүний алдар суу Араб, Курд төдийгүй нийт Арабын ертөнцөд одоо хүртэл цуурайтсаар байдаг. Агуу, эрэмгий-дайчин, ухаалаг-хэрсүү атлаа гайхмаар энгийн амьдралтай, эелдэг зөөлөн зан араншинтай агаад түүнд бусад ислам шашинт цэргийн жанжингуудаас богтолж хүргэн өгсөн загалмай шашинт бүсгүйчүүд хүртэл сэтгэл алдардаг байсан гэлцдэг.
Загалмайтнуудын эсрэг
Туркууд аян дайн өдөөж Сири, Палестин, Бага Азийн ихээхэн нутгийг эзлэн түрэмгийлэхэд Византийн нэгдүгээр Алексей хаан Өрнөд Европийн хаадад хандаж цэргийн тусламж үзүүлэхийг хүссэнээр загалмайтны аян дайн эхлэжээ.
Загалмайтны анхдугаар аян дайн 1096 онд эхэлж Франц, Германы цэрэг, Өмнөд Италийн рыцариуд хамтран туркуудад хэд хэдэн цохилт өгч Ойрхи Дорнодод харьяат анхны улсууд байгуулж 1099 онд Иерусалимийг дайран эзлэжээ.
1147 онд эхлэсэн Загалмайтны хоёрдугаар аян дайныг Францийн VII Людовик, Германы гуравдугаар Конрад хаад удирдан халдан ирэхэд, Нур-эд-дин Дамаск хотыг түрэмгийлэхээр ирсэн Францын рыцариудын санаархлыг тасалжээ.
Салах-ад-дин Египетийн султан болмогцоо төрийн чухал албан тушаалуудад хамаатан садан, ойр дотны, итгэлтэй анд нөхдөө томилж армиа голдуу араб иргэдээр бэхжүүлж орчин үеийн усан цэргийн флот байгуулсны дараа Ойрхи Дорнод дахь загалмайтнуудын улсууд руу аян дайнд мордов. 12 жил тасралтгүй үргэлжилсэн аян дайны үр дүнд Сири, Иракийг эзэлж лалын ертөнцийн хүлээн зөвшөөрөгдсөн цэргийн удирдагч болж Ойрхи Дорнод дахь загалмайтны улсуудыг тойруулан өөрийн эзэмшил нутаг бий болгож, тэрс үзэлтнүүдийг хөөхөө тангараглаж тэдэнд ариун дайн зарлав.
1187 онд Салах-ад-дин султан хорин мянган цэрэгтэй Палестиний нутагт нэвтрэн оров. Загалмайтны төмөр хуяг дуулгыг нэвтэлдэг алсын зайны нум сумаар зэвсэглэсэн арабын морин цэргүүд нь давшилт хийж, тэнгэрт шунгинах сумаар дайсны байлдааны журмыг эвдэж түүний араас сэлмээр зэвсэглэсэн морин цэрэг дайралтад орж гардан тулаан хийж хамгийн сүүлд нь явган цэрэг байлдаанд орж дайсны цэргийг бут цохиж дуусгана. Саладин Арабын Дорнод нутагт дайн хийх тактикийн зөв аргуудыг сонгож ашиглаж байв. Нум сумаар зэвсэглэсэн морин цэргийг давшилтад оруулж тэд нар нь зориуд үймж сандран ухран зугтаж загалмайтнуудыг усгүй, цөл нутагт араасаа "мөр мөшгүүлэн" дагуулж ирдэг байв.
Салах-ад-дин 1187 оны 7 сарын 4-ний өдөр Хаттиний ойролцоо (Тивериадын нуур) загалмайтнуудын цэрэг рүү гэнэт дайрч Иерусалимийн хаант улсын хориод мянган цэргийн дийлэнхийг хүйс тэмтэрч бусдыг нь олзолсны дотор загалмайтны цэргийн жанжин Гвидо де Лузиниьян, "Үнэнч хэрээс" багийн үлдэгдэл, Иерусалимийн хаан, марк гүн Монферратский байв. Саладин олзлогдсон зарим хүнийг өндөр үнээр буцаан өгч заримыг нь өөрийн талын олзлогдсон цэргээр сольжээ. Загалмайтнууд асар их хохирол амссан энэ тулалдаан "Хаттины хядлага" нэрээр түүхэнд орсон билээ.
Энэ ялалтын дараа лалын арми (европчууд тэднийг сарацин гэж нэрлэдэг байв.) Акра, Яффа зэрэг Палестиний хэд хэдэн сайтар бэхжүүлсэн цайзыг эзэлж "зарим цэргээ үлдээж амбан захирагч томилоод цааш явж байлаа.
Хаттины хядлагын дараа зүрх нь мохсон загалмайтнууд муслимын армитай байлдахаас эмээж цайзуудад хоргодон сууж Европын хаадад хандаж цэргийн туслалцаа гуйснаар Загалмайтны гурав дахь аян дайн эхлэжээ.
Салах-ад-дин султан 1187 оны есдүгээр сард Иерусалим хотыг 14 хоног бүслэлт хийж ундны ус, хүнсний зүйлээ барсан загалмайтнуудыг буулган авчээ. Загалмайтны анхдугаар аян дайны үед Готвалд Булонскийн удирдсан рыцариуд 1099 оны 6 сарын 7-нд Иерусалим хотыг бүсэлж дараа сарын 15-нд хотыг эзэлж гурав хоногийн хугацаанд исламын шашинтан 70 мянган хүний амь насыг бүрэлгэсэн байв.
Энэ удаа Саладин Иерусалим хотыг европчуудаас булаан авcны дараа Исламын засаглалыг сэргээж харин өшөө авах гэж аллага үйлдсэнгүй, олзлогдсон загалмайтнуудаас түүний дотор Иерусалимийн Гвидо де Лузиньянаас исламын ертөнцийн эсрэг дахин хэзээ ч гар далайхгүй гэсэн амлалт авч дөчин хоногийн хугацаанд Ариун хотыг орхин гарахыг тушаажээ.
Салах-ад-дин дараалан ялалт байгуулж 1147-1149 онуудын Загалмайтны хоёрдугаар аян дайны үед Европын рыцариудын эзлэсэн нутаг дэвсгэрийг бараг буцаан авахад Ром түгшүүр зарлаж гурав дахь аян дайныг эхлэв.
Английн Арслан зүрхт Ричард, Германы Фридрих нэгдүгээр Барбаросс, Францын Филипп хоёрдугаар Август хаадын удирдсан загалмайтны цэрэг 1189 онд Ариун нутагт Газрын дундад тэнгисийн усан цэргийн флотын дэмжлэгтэйгээр хөл тавьж 1190 онд Конья (Иконий) хотыг эзлэсний дараа Германы Ф.Барбаросс хаан голын усанд санамсаргүй живж нас баран, удирдагчаа алдсан түүний цэрэг тарж бутрав.