cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вэньчэн гүнж
638 онд Төвөдийн хаан Соронзонгомбо ихээхэн хэмжээний цэргээр Тугухунь, Дансянь, Байланийн нутаг болон Тан улсын Сунжөү (одоогийн Сычуань мужийн Сунфань) рүү довтолж эзлэн аваад Тан улсын нийслэл Чаньань хотод элчээ илгээж, энх ургийн гэрээ байгуулахыг тулган шаардсан. Харин 641 онд Тан улсын Тайзун хуанди хоёр улс найрамдал тогтоон энх ургийн гэрээ байгуулахыг зөвшөөрч, өөрийн ураг төрлийн дотроос нэг охинд Вэньчэн гүнж цол шагнаж, Төвөдийн хаанд бага хатан болгохоор, Ёслолын яамны сайд, Жяньшя жюнь ван Ли Даозуныг Вэньчэн гүнжийг хамгаалж, Хатан голын эх авдаг Жарин нуур хүртэл үдэж, тэндээс цааш Вэньчэн гүнжийн аяны цуваа 646 онд Лхас хот ортол үргэлжилсэн. Вэньчэн гүнж Төвөдийн хаанд хатан болохдоо Будда бурхны цутгамал, 1 түмэн хуй торго, бурхны судар, хятадын сонгодог зохиол, түүх, бусад төрлийн ном 360 боть, буддын лам хуврагуудыг авч очсон. Тэрбээр тэнд очоод, буддын шашныг дэлгэрүүлэх, ном судар барлан тараах зэргийг хийж байсан гэж тэмдэглсэн байдаг. Вэньчэн гүнж хүүхэд төрүүлээгүй.
Эшлэл
Ангилал:623 онд төрсөн Ангилал:680 онд өнгөрсөн Ангилал:Тан улс Ангилал:Гүнж
Цэдэнбалын Зориг
Цэдэнбалын Зориг (1957 оны 3-р сарын 11-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн)- Монголын удирдагч Ю.Цэдэнбалын отгон хүү.
1973 онд 16 нас хүрээд БНМАУ-ын паспорт авсан.
Сандярын Адъяа
Сандярын Адъяа нь Хөвсгөл аймгийн Эрдэнэбулган сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой.
Цэдэнбалын Зориг
Тэрээр 1973 онд Улаанбаатарын зөвлөлтийн 3-р дунд сургууль төгсөөд Москвагийн улсын Их сургуульд элсэн байна. Оюутан байхдаа 60 рублийн тэтгэлэгээ Монголын төрөөс авдаг байсан тухай өөрөө ярьдаг.
Сандярын Адъяа
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Монголчууд
Цэдэнбалын Зориг
1978 онд Биофизигч мэргэжлээр төгсөөд 1982 он хүртэл Москвагийн их сургуулийн Биологийн факультетад ажилласан.
1982-1983 онуудад Москва дахь Монголын ЭСЯ-д атташе байсан. /ЭСЯ-нд бараг очдоггүй байсан/.
1984 онд Москва дахь Монголын ЭСЯ тэдний гэр бүлийн бүх гишүүний паспортыг хураан авсан тул Ц.Зориг эх А.Филатова, ах Владислав нар угаасаа Зөвлөлтийн паспорттой байжээ.
1983-1986 онд ЗХУ-ын Гадаад худалдааны академид суралцаж төгссөн.
1990-ээд онд биофизикч мэргэжлээрээ Оросын шинжлэх ухааны академийн их сургуулиудад ажиллаж байсан.
Сүүлд Оросын шинжлэх ухааны академийн Дорно дахины судлалын институтэд ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарсан.
1999 онд Монголын иргэншлээ сэргээх гэж Монголын шүүхэд хандаад сэргээлэгсэн.
2016 оны намар эцэг Ю.Цэдэнбалын 100 жилийн ойгоор Монголд ирж байсан.
Норов Бишрэлт хан
Норов Бишрэлт хан (?-1661) бол Боржигин овгийн Субадай Засагт хааны 3-р хүү юм. Тэр 1650-1661 оны хооронд Халхын 7 хошууны ерөнхий эзний хувиар удирдан, Манжийн эсрэг зогсож байсан. Түүний дараачаас Засагт ханы төлөө дотоодын тэмцэл өрнөж, энэ нь эцэстээ Халх Монголын тусгаар тогтнол алдах дотоодын дайнд хүргэсэн юм.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Боржигин Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:16-р эсвэл 17-р зуунд төрсөн Ангилал:1661 онд өнгөрсөн
Магелланы үүлс
Магелланы үүлс нь жигд бус хоёр, жижиг хэмжээний галактик юм. Ерөнхий хэлбэр дүрсгүй хэдхэн тэрбум одтой магелланы үүлсийг зөвхөн өмнөд хагасын бөмбөрцөгөөс харж болно. Эдгээр үүлс нь Сүүн замын галактикийг тойрон эргэдэг бөгөөд Сүүн зам, Андромед галактикийн хамт 50 гаруй галактик Галактикийн бүлгийн нэг хэсэг юм. Хоёр үүлийг дараах байдлаар нэрлэдэг:
Түүх
Магелланы үүлсийн тухай анхны бичээсийг Персийн одон орон судлаач Аль Суфи бичжээ. МЭ 964 онд тэрээр “Тогтмол оддын ном”-ыг бичсэн бөгөөд том Магелланы үүлийг “ Өмнөд Арабын  аль-Бакр (хонь)” гэж нэрлэжээ. Мөн Арабын хойд хэсэг Багдадаас үүл харагдахгүй ч Баб эль Мандебын хоолойд харагдах боломжтой гэж бичжээ. Энэ нь Арабын хамгийн өндөр цэг юм.
15-р зууны төгсгөлд үүлийг анх харсан Европчууд бол Италийн судлаач Питер Мартир д’Ангиера, Андреа Корсали нар юм. 1519-1522 онд Антонио Пигафетта Фердинанд Магеллантай хамт дэлхийг тойрон явахдаа мөн үүлийг харсан. Гэсэн хэдий ч үүлсийг Мангелланы нэрээр нэрлэх нь өргөн тархаагүй байв. Байерын 1661 онд гаргасан “Уранометриа” номонд тэдгээрийг том бөөм болон  жижиг бөөм нэрлэсэн. Францын одон орон судлаач Лакайлын 1756 оны одны газрын зураг дээр тэдгээрийг le Grand Nuage болон le Petit Nuage (“Том үүл”, “Жижиг үүл”) хэмээн нэрлэдэг байжээ.
Ариц Адурис
Ариц Адурис Субельдиа (Aritz Aduriz Zubeldia; 1981 оны хоёрдугаар сарын 11-нд Гипускоа тойргийн Сан Себастьян хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Атлетик Бильбао» багт довтлогчоор тоглодог. Баскын шигшээд 8 тоглолтонд 9 гоолдсон амжилтаар шилдэг мэргэн буучын болзолтой.
Замнал
Адурис «Валенсиад» 2010 оны долоодугаар сарын 14-нд 4 сая еврогоор элссэн ба хоёр жилийн турш 83 тоглолтонд нь оролцож 27 бөмбөг оруулж байлаа.
«Атлетик Бильбаодоо» 2012 оны зургаадугаар сарын 27-нд 2.5 сая еврогоор ирсэнээр гурван жилийн гэрээ байгуулав.
Шигшээ
Гялалзаж байх үед нь түүнийг Испанийн шигшээ 2012 оны ЕАШТ-ий сонгонд 2010 оны аравдугаар сарын 8-нд Литвын эсрэг (3:1) анх тоглуулж байв.
Гадны холбоос
Ангилал:Испанийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Ауррера Виториа багийн тоглогч Ангилал:Атлетик Бильбао багийн тоглогч Ангилал:Бургос багийн тоглогч Ангилал:Реал Вальядолид багийн тоглогч Ангилал:Мальорка багийн тоглогч Ангилал:Валенсиа багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Нацагдоржийн Ананда Шири
Нацагдоржийн Ананда Шири (1934 оны 3 дугаар сарын 22-нд Улаанбаатар хотод төрсөн-1996 оны Улаанбаатар хотод нас барсан)- Монгол улсын орчин үеийн уран зохиолыг үндэслэгч Д.Нацагдоржийн охин. Их зохиолч эцэг Д.Нацагдорж өөрийн уншсан дорно дахины олон ном сударт гардаг хүний нэрээр охиндоо Ананда Шири /Нана/ гэсэн нэр хайралсан байна.
Эх Нина Николаевна Чистяковагийн эх нь герман, эцэг нь орос гаралтай Ленинградын угуул эмэгтэй байжээ. 1932 онд Д.Нацагдорж, Нина Чистякова нар танилцаж удалгүй хамтран амьдрах болжээ.
Эцэг Д.Нацагдоржийг шоронд сууж байхад эх Н.Чистякова эргэлт оруулахдаа "Баавгайтай" чихэр өгч тэр чихрийн цаасан дээр их зохиолч шүлгээ бичиж байсан гэдэг.
Тэд нар 1941-1942 оны өвлийг бүслэгдсэн Ленинградад өнгөрүүлсэн байна. Дайны үеэр ЗХУ-ын Алтайн хязгаар руу нүүн амьдарсан байна.
Тэрээр Ленинградын их сургуульд сурч байхдаа багш Тайса Алексеевна Бурдуковагаас Д.Нацагдоржийн тухай анх сонсч тэр үеэс тэр аавыгаа мэддэг болжээ.
1966 онд Эстонийн нийслэл Таллин хотын Политехникийн дээд сургуульд багшлах болж нөхөр Л.Г.Кондратьевын хамт Таллин хотод шилжин очиж суурьшсан байна.
Тус сургуульд 1966-1978 онд багш, ахлах багш, лабораторийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 1990 оноос өндөр насныхаа тэтгэвэрт гарч сардаа 260 рублийн тэтгэмж авдаг байжээ.
Н.Ананда Шири 1986 онд эцэг Д.Нацагдоржийн 100 жилийн ойн арга хэмжээнд оролцохоор Монголд ирж байсан.
1992 оны эхээр түүнийг төрсөн нутаг Монголд шилжин ирж амьдарлынхаа сүүлийн жилүүдийг өнгөрөөхөд тухайн үеийн Соёлын сайд, сүүлд Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаяр, зохиолч Л.Дашням нар их чармайлт гаргаж тусалсан гэдэг.
Тэрээр зураг зурдаг байсан. Гол төлөв байгалийн сэдэвтэй, уул ус, цэцэг ногоо зурдаг байсан байна.
Ананда Монголын зохиолчдын хорооноос өгсөн XII хороолол дахь хоёр өрөө байрандаа уран зураач, бичгийн хүний ёсоор тохилогхон аж төрдөг байв.
Их зохиолчийн охин Ананда Шириг 1994 онд тэнгэрт халихад таньдаг дотно анд нөхөд, шинжлэх ухаан, соёл урлагийн байгууллага, Төв аймгийн төлөөлөгчид “Далан давхар”-т оршуулж, “Ганц охиноо бодоход хайрлах сэтгэл ундарна. Д.Нацагдорж” хэмээн алтан үсгээр бичсэн гэрэлт хөшөө босгожээ.
Гомотет
Гомотет (бусад Грек хэлнээс ὁμός "ижил" + θετος "байрлагдсан") нь төв O болон коэффициентээр өгөгдсөн хавтгай (эсвэл 3 хэмжээст орон зай) -ын хувиргалт юм. тогтмол тоонын хувьд
Дамбийн Шижээ
Дамбийн Шижээ нь Архангай аймгийн Өгийнуур сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Беэр-Шева
Беэр-Шева (еврей. ‏בְּאֵר שֶׁבַע; араб. بئر السبع «Бир-эс-Саба») нь Негев цөлд оршдог өмнөд Израилын том хот. Ихэнх үед "Негевийн нийслэл" гэж нэрлэгддэг. 209,687 хүн амьдардаг Израилд хүн амын хэмжээгээрээ 8-д, Иерусалимын дараа газар нутгаараа хоёрт ордог.
Чуу Мэргэн Засагт хан
Чуу Мэргэн бол (?-1661) Норов Бишрэлт ханы ахмад хүү юм. 1661 онд Засагт ханы ширээг залгасан. Удалгүй хорлогдсон. Түүнийг дүү Ванчиг нь залгамжилсан.
Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Боржигин Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:16-р эсвэл 17-р зуунд төрсөн Ангилал:1661 онд өнгөрсөн
Арван хоёр жил
Монголчуудын өвөг дээдэс болох Хүннү нар анх 12 жилийн тооллыг зохиожээ. Хожим Хятадын Хань улс авч хэрэглэснээс цааш Япон, Солонгос, Вьетнам зэрэг Азийн орнуудад дэлгэрчээ. Хүннүчүүд нар, салхи, шуурга, цас, бороо, аянга, үер, ган гачиг зэрэг байгалийн элдэв үзэгдлийг нар сарны эргэлттэй нарийн холбон цаг улирлыг ажиглаж иржээ.
Тэрхүү ажиглалтынхаа үндсэн дээр жилийг дөрвөн улиралд хувааж, дөрвөн улирлаа 12 сар болгон хувааж өөрсдийнхөө амьдралд ойр байдаг, эсвэл шүтэж биширч ирсэн амьтдынхаа нэрээр нэрлэжээ. 12 жилээ улаагчин, шаргачин, цагаагчин, хөхөгчин, харагчин гэж таван өнгөөр нэрлээд 12 жилээ 5 удаагийн давталтаар тооцож нэг жаран гэж тоолдог байжээ. Нэгдүгээр сараас “үхэр сар” хэмээн тоолж эхэлнэ. Жилийг дотор нь хатуу зөөлөн гэж ялгана. Бар, луу, морь, нохой, гахай жилийг “хатуу жил” гээд бусад жилүүдийг “зөөлөн жил” хэмээнэ. 12 жилийн бэлгэдлийг тоочвол: (Хулгана жил өнөр өтгөн, өсөж үржихийг,) (Yхэр жил элбэг дэлбэг байхыг,) (Бар жил зоригтой, авхаалж самбаатай байхыг,) (Туулай жил цог золбоо, дөлгөөн сайхан байхыг,) (Луу жил хүчирхэг байдал, хүндэтгэл, баяр баясгаланг,) (Могой жил зөн билэг, зүүд совинг,) (Морин жил хурд хүч, эрдэм мэдлэгийг,) (Хонин жил өнөтэй, урин дулаан байдлыг,) (Бичин жил хөгжил хөдөлгөөн, овсгоо самбааг,) (Тахиа жил гоёмсог бардам, өрнүүн явахыг,) (Нохой жил хайр халамж, үнэнч шударга байдлыг,) (Гахай жил шулуун дардан, эргэлт буцалтгүй байдлыг) илэрхийлнэ.
Цахим холбоос
Ангилал:Он тоолол Ангилал:Цагалбарын систем
Цахилгаан соронзон спектр
Өнгө бол гэрлийн нэгэн өмч юм. Цахилгаан соронзон цацраг туяа(electromagnetic radiation) нь энергийг дамжуулдаг. Өөрөөр хэлбэл гэрэл тусаж буй обьектийн физик шинж чанараас хамаарч зарим өнгө шингэж, зарим өнгө ойж байдаг. Ингээд ойсон өнгө нь тухайн биетийн өнгө болон харагддаг.
Нарны гэрэл буюу байгалийн цагаан өнгө нь цахилгаан соронзон чичиргээний өөр өөр долгионы урттай энерги бүрдэл юм. Цахилгаан соронзон чичиргээнүүд нь бүх чиглэлд долгиолон хөдөлдөг учраас үүнийг долгионы урт гэж нэрлэдэг.
Бүх биетүүд нарны долгионыг шингээх болон ойлгох боломжтой. Цахилгаан соронзон цацраг туяаг долгионы давтамжаас хамааран үзэгдэх гэрэл, гамма туяа, хэт ягаан туяа, инфрар туяа, радио долгион зэргээр ангилдаг. Хүний таньж чадах цахилгаан соронзон цацраг туяа нь үзэгдэх спектр буюу өнгөний спектр гэж нэрлэдэг үзэгдэх гэрлийн долгионы урт(чернилэн ягаанаас улаан хүртэл) ын маш бага хүрээгээр хязгаарлагддаг. Гэрлийн долгионыг angstrom (анстром å) гэдэг уртын нэгжээр хэмждэг. 1ангстрем нь 10-8 м-тэй зэрэгцэнэ. Хүний нүд хамгийн ихдээ 400~700нанометрийн долгионы уртыг таньж чадна. 100мянгаас 1сая хүртэлх өнгийг ялгах чадвартай.
Өнгөний спектр
Өнгөний спектр нь призмээр тусгасан гэрлийн долгионы өнгөний дараалалтай адил өнгө үүсдэг. Энэ нь цахилгаан соронзон долгионы дундаас хүний нүдэнд харагддаг цор ганц зүйл юм.
Английн эрдэмтэн Исаак Ньютон (Isaac Newton) нарны гэрлийг нүдээрээ харж болох өнгийг ангилах туршилтыг хамгийн анх хийжээ. 1660оны дундуур, Ньютон нарны гэрлийг призмээр дамжуулан цацруулж улаан, улбар шар, шар, ногоон, цэнхэр, индиго, нил ягаан гэсэн 7 өнгөөр задарч цацардгийг нээжээ.
Тан Гаозу
Тан Гаозу хуанди буюу Ли Юань (566 оны 4 сарын 8 – 635 оны 6 сарын 25) нь Тан улсыг үндэслэн байгуулагч хаан юм. Тэрээр Сяньби угсааны хүн бөгөөд Сүй улсын үед Ма Игийн цэргийн хүрээг захирч байсан. 617 оноос бослого гаргаж, одоогийн Тайюань, Шуожоу зэргийн нутгийг эзлэн, Чанань хотыг эзлээд, эзэлсэн нутгаа Их Тан улс гэж нэрлэсэн. 626 он хүртэл бусад босогчдын улсуудыг мөхөөгөөд, 626 он гэхэд ихэнхи нутгийг нэгтгэсэн. 626 оны 7 сард түүний хоёрдугаар хүү Ли Ши Мин өөрийн ах хунтайж Ли Жянчэн, дүү Чи ван Ли Юаньжи нарыг гэнэдүүлэн Сюань У хаалганд барьж хороосон. Үүний дараа Ли ши мин, хунтайж болсон. Харин 2 сарын дараа хаан ширээнээсээ бууж, өөрийн хүүгээ хаан болгожээ. Хаан ширээнээс бууж Тайшан хуанди буюу Их өвөг хаан болж, 10 гаруй жил амьдарчээ. .
Гэр бүл
Ли Бин (李昺) (?-572), Сүй улсын үед Рэнь гүнд өргөмжлөгдсөн. Нэхэж Юань хуанди гэж нэрлэж, сүмийн цолыг Шизу хэмээсэн.
Охид
Ангилал:Тан улсын хаан Ангилал:7-р зууны ноёрхогч Ангилал:566 онд төрсөн Ангилал:635 онд өнгөрсөн
Муурын төрөлхийн мэдрэхүйн дүлийрэл
Муурын төрөлхийн мэдрэхүйн мэдрэлийн дүлийрэл нь цагаан арьстай гэрийн муурт ихэвчлэн тохиолддог. Энэ нь дотор чихний доройтлоос болж үүссэн төрөлхийн дүлийрэл юм. Цагаан муур нь бусад өнгөт мууртайтай харьцуулахад дүлийрэх нь илүү түгээмэл байдаг. ASPCA-ийн муурын иж бүрэн гарын авлагаар "Цэнхэр бус нүдтэй цагаан муурын 17-20 хувь нь дүлий, "сондгой нүдтэй" буюу нэг цэнхэр нүдтэй муурны 40 хувь нь, бүтэн цэнхэр нүдтэй цагаан муурын 65-85 хувь нь дүлий байсан.
Цэнхэр нүдтэй, цагаан арьстай гэрийн тэжээвэр муурууд ихэвчлэн бүтэн дүлий байдаг. Дүлийрэл нь шар, ногоон эсвэл хөх өнгийн цахилдагтай цагаан мууранд тохиолдож болох ч хөх цахилдагтай цагаан муурт ихэвчлэн тохиолддог. Холимог нүдтэй (сондгой нүдтэй муур) цагаан муурт дүлийрэл нь цэнхэр нүдтэй талын чихэнд илүү ихээр нөлөөлдөг болохыг тогтоожээ. Цагаан муур нь цэнхэр, алтан, ногоон эсвэл зэс өнгийн сондгой нүдтэй байж болно.
1997 онд цагаан муурын судалгаагаар амьтдын 72% нь бүрэн дүлий байсан нь тогтоогджээ. Чихний дун дахь Кортигийн бүх эрхтэн төрсний дараах эхний хэдэн долоо хоногт доройтсон нь тогтоогдсон; гэсэн хэдий ч эдгээр долоо хоногуудад ч гэсэн сонсголын өдөөлтөөр тархины хальсны хариу урвал өдөөгдөхгүй байсан нь эдгээр амьтад хэзээ ч сонсголын мэдрэмжийг мэдэрч байгаагүй болохыг харуулж байна. Кортигийн эрхтэн муудсанаас хойш хэдэн сарын дараа чихний дунгийн спираль зангилаа мөн муудаж эхэлсэн нь тогтоогджээ.
Генетик
Үүнийг хүний ​​Ваарденбургийн хам шинж буюу мэдрэлийн эсийн хөгжилд генетикийн саатал үүссэний улмаас сонсгол алдагдах, пигментацийн синдромд нөлөөлдөг генүүдтэй холбох талаар цөөн тооны судалгаа хийсэн боловч ийм тасалдал нь муурт ч мөн ийм шинж тэмдэг илэрдэг. Ваарденбургийн синдром 2А нь (MITF-ийн мутациас үүдэлтэй) нохой, усны булга, хулгана зэрэг бусад олон жижиг хөхтөн амьтдад илэрсэн бөгөөд тэдгээр нь дор хаяж цагаан өнгийн толбо, чихний дун, уутны зарим доройтол зэргийг харуулдаг.
Муурыг цагаан арьстай болгодог гол ген бол пигментаци болон сонсголыг дарангуйлдаг KIT-ийн аллель болох давамгайлсан далдлах ген юм. Муур нь арьсны өнгө, хэв маягтай байх боловч давамгайлсан цагаан ген байгаа үед энэ хэв маяг илэрхийлэгдэхгүй бөгөөд муур дүлий болно. Энэ генийн хувьд гомозигот (WW) эсвэл гетерозигот (Ww) муур нь үндсэн хэв маяг/өнгөнөөс үл хамааран цагаан гадаргуу байх болно. Энэхүү давамгайлсан далдлах ген (ww) дутагдалтай муур нь өнгө/ хэв маяг үзүүлэх болно. KIT-ийн мутаци нь мөн хүний биед толбо багасах, янз бүрийн өнгөт цахилдаг үүсэхэд хүргэсэн ба KIT нь хүний Ваарденбургийн синдромын 2А төрлийн ген болох MITF экспрессийг ихэсгэдэг нь тогтоогджээ.
Цагаан муур нь далдлахаас өөр шалтгаанаар цэнхэр нүдтэй байж болно. Хэрэв суурь арьс нь заасан муурын нэг бол (мөн сиамын хээ гэж нэрлэдэг) цэнхэр нүд нь заасан генийн генетикээс үүдэлтэй байж болно.
Бүх цэнхэр нүдтэй цагаан муурууд дүлий байдаг гэсэн нийтлэг буруу ойлголт байдаг. Цагаан толбо үүсэх онцгой хэлбэрээр энэ генгүй байгалиасаа цагаан арьстай мууртай болох боломжтой, гэхдээ энэ нь ховор - ихэвчлэн цагаан бус жижиг толбо хэвээр үлддэг.
Лунжгайн Батаа
Лунжгайн Батаа (1948-2013) Монголын эстрад хөгжмийн цахилгаан хөгжмийн үеийн түүхийг бичилцсэн гол төлөөлөгчдийн нэг, ая зохиогч, хөгжимчин. Улсын төсвийн санхүүжилттэй цахилгаан хөгжмийн манай анхны чуулга, БНМАУ-ын СнЗ-ийн Мэдээлэл Радио Зурагт Радиогийн Улсын Хорооны Хөгжмийн редакцийн дэргэдэх Цахилгаан хөгжмийн чуулга (Төрийн соёрхолт "Баянмонгол" чуулга)-ын анхны альто саксофонч.
1948 онд Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн суманд төрсөн. Бага наснаас гармонь, аккордион тоглож сурсан, нийслэл хотод джазз оркестрт саксофон, даралтат хөгжим тоглож байсан.
1964 оноос “Улаанбаатар” зочид буудлын дагшаад үлээвэр хөгжим - саксофон, даралтат хөгжим – цахилгаан орган тоглож байв. Тэрээр "Улаанбаатар" зочид буулын дагшаад мөн Радиогийн цахилгаан хөгжмийн чуулгын ("Баянмонгол" чуулгын) анхны татах бүрээч А.Хишигдоржтой хамт ажиллаж байв. Радио цахилгаан хөгжимтэй дагшаатай болох гэж байгаа хөгжимчид шалгаруулж авч байгаа тухай зарыг А.Хишигдорж түүнд дуулгасан хэмээдэг.
1967 онд Мэдээлэл Радио Зурагт Радиогийн дэргэд “Цахилгаан хөгжмийн чуулга” байгуулагдах зар дуулж, очиж шалгуулж тэнцэн тус чуулгад альто саксофон хөгжимчнөөр ажилд оржээ.
Тус цахилгаан хөгжмийн чуулга урын сангийнхаа дан хөгжмийн анхны бүтээлүүдийн нэг, С.Баатарсүхийн хөгжим “Цэнхэр залаа” (1969) гитарын гоцлол ыг 1972 оны 4-р сарын 23-нд ятга хөгжимчидтэй хамтарч Монголын Радиод ятгатай урт богино хоёр янз (ятгаар cover гоцолж) бичүүлэхэд Л.Батаа "Матадор-25" цахилгаан орган тогложээ. "Цэнхэр залаа"-г зохиогч С.Баатарсүх "Одоо энэ МҮОНРТ-ийн цаг агаарын мэдээгээр явдаг 'Цэнхэр залаа" (1972) ятгын гоцлолын органыг манай 'Мөнгөн шөнө'-ийн Батаа тоглосон" хэмээсэн билээ.
1978 онд бүтсэн “Учралын уянга” телекино концертод түүний “Үртэй хүн жаргалтай” дуу тус чуулгын анхны эмэгтэй дуучин Л.Оюунчимэгийн дуулснаар оржээ.
Тэрээр Монголын хөгжмийн урлагийн цахилгаан хөгжмийн үеийн нэртэй зүтгэлтнүүдийн нэг,  зуун дамжин дуулагдаж ирсэн дууны ая зохиосон, авъяаслаг уран бүтээлч.
Уран бүтээл
Зохиосон дуу:
“Мөнгөн шөнө” (шүлэг С.Оюун) Жич: Бичлэгт "ая Л.Батаа" гэхийг "ая Баатарсүх" гэж ташаа бичигдсэн байдаг байна.
“Хавар болжээ хонгор минь” (шүлэг Ц.Ринчинхорлоо)
“Үртэй хүн жаргалтай” (шүлэг Ш.Цогт)
“Алтай хангайн уулс” (шүлэг Даг.Жамъян)
“Амраг минь” (шүлэг н.Батмагнай)
“Бөмбөлөг, бөмбөлөг хөөрөөрэй” (шүлэг н.Хорлоо)
“Хөх тэнгэр” (шүлэг н.Түмэндэлгэр)
“Унаган нутгийн дуудлага” (шүлэг н.Ням-Осор)
“Намжаа дэлхий”
“Хайрын дуу”
Джаз хөгжимд найруулсан:
“Хэнтийн өндөр ууланд” (хөгжим Б.Дамдинсүрэн) Б.Даваагийн хамт найруулга хийсэн
“Жинчний амраг” / "Жинчин" (Монгол ардын дуу)
Радиогийн нэвтрүүлэг
МҮОНР, 2020-12-17, Монголын радио, "Мартагдашгүй дуу" нэвтрүүлэг: Хөгжмийн зохиолч Л.Батаагийн “Алтай, хангайн уулс”, "Мөнгөн шөнө", “Үртэй хүн жаргалтай” дууны тухай,
SOUNDCLOUD, MNB, Mongolian National Radio, 2020-12-16, Мартагдашгүй дуу: "Алтай, хангайн уулс", "Мөнгөн шөнө", "Үртэй хүн жаргалтай"
2 дугаар сургууль
Нийслэлийн 2-р дунд сургууль нь их жанжин Д.Сүхбаатарын нэрэмжит сургууль юм.
Эшлэл
Ангилал:Улаанбаатарын дунд сургууль Ангилал:Сүхбаатар дүүрэг
SWIFT
Дэлхий нийтийн банк хоорондын санхүүгийн харилцаа холбооны нийгэмлэг, товчоор SWIFT («свифт» гэж дууддаг, англи. Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunications) - Олон улсын банк хоорондын төлбөр хийсэн тухай мэдээлэл дамжуулдаг тогтолцоо буюу систем юм. Энэхүү систем нь дэлхий бүх орнуудын санхүүгийн байгууллагууд санхүүгийн гүйлгээ хийсэн тухай мэдээллийг аюулгүй, стандартын дагуу найдвартай илгээх буюу хүлээн авах боломжийг бүрдүүлдэг байна.
Санхүүгийн мэдээ дамжуулах SWIFT системыг анх 19 орны 248 банк хамтран 1973 онд анхны ерөнхий захирал Карл Рейтерскиёльдын /Carl Reuterskiöld/ удирдлага дор үүсгэн байгуулагдсан ажээ. Төв нь Бельги улсын Брюссель хотын ойролцоо байралдаг байна. SWIFT нь Бельгийн хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдсан хоршоодын нийгэмлэг бөгөөд гишүүдийн эзэмшилд байдаг байна.
2015 оны байдлаар дэлхийн 200 гаруй орны 11 мянга гаруй санхүүгийн байгууллага, түүний дотор 1000 орчим корпораци SWIFT-ийн гишүүнээр элссэн бөгөөд өдөрт дунджаар 30 сая, жилд 5 тэрбум орчим мэдээлэл дамжуулдаг байна. Систем ашиглагчдын албан ёсны хаягийг олон улсын ISO 9362 стандартын дагуу BIC (англи. Business Identifier Code, өмнө нь Bank Identifier Code гэдэг байсан) үндэслэж олгодог байна.
Мөн зарим тохиолдолд SWIFT-BIC, SWIFT ID буюу SWIFT code гэж нэрэлдэг байна. Жишээ нь Европд санхүүгийн төлбөр тооцоо/ гүйлгээ хийхэд хүлээн авагчийн албан ёсны нэр бөгөөд банкны IBAN-кодыг мэддэг байхад л хангалттай байдаг байна.
SWIFT 1978 оноос хойш жил бүр санхүүгийн үйлчилгээнд зориулсан Sibos (англи. SWIFT International Banking Operations Seminar гэсэн үгнүүдийн товчлол) нэртэй гишүүдийн нэгдсэн семинар, хуралдаан зохион байгуулдаг.
Үндсэн ажлын протоколууд, хариуцлагын дүрэм зэргийг 1975 онд тогтоосон бөгөөд 1977 онд анх удаа уг системийн дагуу мөнгөний гүйлгээ хийжээ. АНУ-д тус системийн анхны гүйлгээний төвийг 1979 онд Виржиния мужийн захирагч Жон Н.Далтон нээж байжээ.
Төлбөр тооцооны мэдээлэл дамжуулах бусад системүүд
Иран, БНАСАУ-д хориг тавьж SWIFT системээс өмнө салгаж байсан. Сүүлд 2018 оны 11 дүгээр сард АНУ-ын Засгийн газрын шахалтаар Ираны олон банкыг тус системээс салгаж байжээ.
2022 оны 2 дугаар сарын 24-нд ОХУ Украин улс руу довтолсоны дараа АНУ, Европын Холбоо, Их Британий саналаар тус системээс ОХУ-ыг салгасан байна.
БНХАУ 2015 оны 10 дугаар сарын 8-нд өөрийн банк хоорондын төлбөр тооцооны "Cross-Border Interbank Payment System (CIPS)" систем нэвтрүүлээд байна. Ангилал:Төлбөрийн систем Ангилал:1973 онд байгуулагдсан Ангилал:Бизнесийн программ хангамж
11 дүгээр сургууль
11 дүгээр сургууль нь Физик математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай бөгөөд 1947 онд 3 багш, 30 гаруй сурагчтай анх байгуулагдсан. 1957-1958 оны хичээлийн жилд 7 жилийн,1968-1969  оны хичээлийн жилд 8 жилийн сургууль болж анхны төгсөлтөө хийсэн. 1967 онд сургуулийн дан барилгыг өргөтгөж, хоёр давхар болгосон байна. Харин 2016 онд уг барилгыг нурааж гурван давхар барилгатай болжээ.
Гадаад холбоос
# #
Туршилт
Туршилт гэдэг нь арга болон шинэ санааг шалгах явдал юм. Энэ нь ихэвчлэн эрдэмтэд болон инженерүүдэд хүрээнд яригддаг ойлголт юм. Туршилт нь маш олон жилийн турш хүмүүст эргэн тойрны ертөнцөө ойлгоход тусалдаг. Маш их туршилт нь удирдагдлагтай эсвэл сохор туршилтууд байдаг. Ихэнх туршилт нь лабораторид гүйцэтгэгддэг. Харин бодлогшролын туршилтууд бодол дотор гүйцэтгэгдэнэ.
Туршилт бидэнд ямар нэг онол буруудах эсвэл зарим зүйлс бүтэшгүйг үзүүлдэг. Тэд бидэнд онол үнэн эсэхийг баталж чадахгүй. Одон орон судлаачид судлахаас хэдэн жилийн өмнө Эйнштэйн хүндийн хүч гэрэлд нөлөөлдөг гэж хэлсэн байдаг. Ерөнхий ойролцоо таамаглалд гэрлийн зам таталцлын талбайд нуглагдана ; гэрэл асар том биеийг өнгөрөхдөө тухайн бие рүү хазайсан байдаг. Энэ нөлөөлөл нь нарыг өнгөрөх шиг холын квазарууд эзвэл оддын гэрлийн ажиглалтаар баталгаажсан.
Одоо, зуугаад жилийн дараа Эйнштэйн өөрийн санаануудаа нийтлэсэн, маш олон шалгуурууд бүгд Эйнштэйний таамаглалд нийцсэн. Гэхдээ нэгэн өдөр бид ажиллагаа бүтэлгүйтсэн хязгааруудад онол олох боломжтой. Бид тэрхүү онолын утга учрыг шалгах болно, учир нь онол өөрөө маш том бөгөөд бүгдийг нь нэг дор шалгахад төвөгтэй.
Подласки муж
Подласки муж (Województwo podlaskie) нь Бүгд Найрамдах Польш Улсын 16 мужийн нэг юм. Мужийн төв нь Белосток. 1999 онд Белосток, Ломша болон Сувалки мужийн хэсгийг таслан байгуулсан энэхүү муж нь Польш Улсын зүүн хойд талд орших бөгөөд Люблин, Мазови, Варми-Мазури мужуудаар хүрээлүүлэхийн зэрэгцээ хойд талаараа Оросын Калининград муж, зүүн хойд талаараа Литва Улс, зүүн талаараа Беларусь Улстай дөрвөн улсын хилийн буланг үүсгэнэ. Мужийн нийслэл Белосток нь 295.000 оршин суугчтай, бусдаар энэ муж нь хамгийн цөөн хүн ам, сууринтай мужид тооцогдоно. Энд цагаан оросууд ба татар-мусульманы цөөнх амьдардаг.
Засаг захиргааны гишүүнчлэл
Подласки муж нийт 14 орон нутгийн тойрогт (повят) хуваагдах ба үүнээс гурав нь ямар нэгэн тойрогт харьяалагддаггүй хот юм. Эдгээр хотууд нь ижил нэртэй орон нутгийн тойрогтоо харьяалагддаггүй.
Эшлэл
Ангилал:Польшийн муж Ангилал:1999 онд байгуулагдсан
Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар
Лхагвасүрэнгийн Отгонбаатар нь Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын харьяат бөх. Үндэсний бөхийн улсын начин цолтой тэрээр жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс багаараа болон хувиараа тус бүр нэг хүрэл медаль хүртсэн олимпын наадмын шагналт 5-р байрын амжилттай.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
2020 Бүх цэргийн баяр наадамд аймгийн хурц арслан Э.Ууганбаяраар 8 даван түрүүлж цэргийн арслан цол хүртсэн.
Ангилал:1993 онд төрсөн Ангилал:Улсын начин Ангилал:Монголын жүдоч
Дашнямын Мөнхболд
Дашнямын Мөнхболд нь Өвөрхангай аймгийн Есөнзүйл сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой.
Ванчиг Засагт хан
Ванчиг засагт хан (?-1662) бол Норов бишрэлт ханы 2-р хүү. 1661 онд Хотгойдын Лувсанринчин Алтан ханы дэмжлэгтэйгээр ахыгаа хороож, Хан болсон. Түүний дараа дүү Цэнгүүн нь 1670 онд Засагт хан болсон.
Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Боржигин Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:17-р зуунд төрсөн Ангилал:1662 онд өнгөрсөн
Карлос Вела
Карлос Альберто Вела Гарридо (Carlos Alberto Vela Garrido; 1989 оны гуравдугаар сарын 1-нд Канкун хотод төрсөн) — Мексикийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Реал Сосьедад» болон Мексикийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
«Реал Сосьедад» 2011/12 онд Велаг зээлээр 30 тоглолтонд оролцуулахад 12 гоолтой боломжийн тоглосон тул «Арсеналд» 3 евро тушаасанаар албан ёсоор элсүүлж, 11 дугаарын өмсгөлтэй танилцуулав.
Гадны холбоос
Ангилал:Мексикийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Мексикийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Саламанка багийн тоглогч Ангилал:Осасуна багийн тоглогч Ангилал:Вест Бромвич Альбион багийн тоглогч Ангилал:Реал Сосьедад багийн тоглогч Ангилал:Мексикчүүд Ангилал:1989 онд төрсөн
Юнь Хёнь
Юнь Хёнь (солонгосоор 윤현, дуудлага нь [юнь хёонь], латин үсэгт хэвшсэн нь Yoon Hyun) — жүдо барилдааны 60 кг жингийн олимпийн мөнгөн медальт (1992), ДАШТ-ий мөнгө (1989), хүрэл (1991) медальт, Ази тивийн аварга, Өмнөд Солонгос улсын эрэгтэй жүдоч.
Ангилал:1966 онд төрсөн Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд
Санамсаргүй
Санамсаргүй гэдэг үг нь үр дүнг найдвартай урьдчилан таамаглах (болохоос нь өмнө юу болохыг мэдэх) эсвэл үр дүнг таамаглах ямар ч арга байхгүй гэсэн утгатай(бага зэрэг албан бус) математикт хэрэглэгддэг нэр томъёо юм. Санамсаргүй байдлаар сонгосон зүйлийг ямар ч ойлгомжтой шалтгаанаар сонгоогүй, тиймээс зөвхөн тохиолдлоор гэж үздэг. Санамсаргүй тохиолдлын жишээ бол сугалаанд хожих явдал юм.
Компьютер нь санамсаргүй тоонуудын жагсаалтыг гаргаж чаддаг. Тархи нь цаанаасаа өгөгдсөн дараалалтай хэв маягаар ажилладаг тул хүмүүс үүнийг хийх боломжгүй байдаг. Хэрэв хэн нэгнээс "толгой" эсвэл "сүүл" гэж санамсаргүй хэлэхийг хүсэх юм бол ухаалаг ажиглагч эсвэл зөв программчлагдсан компьютер дараа нь алийг нь хэлэхийг таньж чадна, учир нь компьютер нь хэв энэ маягийг анзаардаг.
Англи хэлний Википедиа гэх мэт вэбсайт дээр хэрэглэгч "Санамсаргүй хуудас" дээр дарж санамсаргүй нийтлэл авах боломжтой. Нэг хуудас гарч ирэх магадлал нь бусад хуудасныхтай яг ижил байна.
Заримдаа "санамсаргүй" гэдэг үгийг илүү чөлөөтэй хэрэглэдэг. Санамсаргүй (хамаагүй,төрөл бүрийн) хошигнолуудын вэбсайтууд байдаг бөгөөд энэ нь зүгээр л: янз бүрийн зүйлийн тухай янз бүрийн хошигнол. гэсэн үг юм.
Жуманжи
Жуманжи бол 1995 онд Жо Жонстоны найруулсан Америкийн уран зөгнөлт адал явдалт кино юм. Энэхүү киног Крис Ван Оллсбург ийн 1981 оны хүүхдийн номын анхны англи хэл дээрх хувилбараас сэдэвлэж хийжээ. Киноны зохиолыг Ван Оллсбург, Грег Тэйлор, Жонатан Хенслей, Жим Стрейн нар бичжээ. Киноны гол дүрүүдэд Робин Уильямс, Кирстен Данст, Дэвид Алан Гриер, Бонни Хант, Жонатан Хайд, хос дүрд Биби Нойвирт нар тогложээ.
Кино бүхэлдээ нэгэн хөлөгт тоглоомыг тоглох үеийн адал явдал байх болно. Тоглогчид шооны буулт, буултын дагууд нүүдэл хийх бүрдээ ширэнгэн ойн аюулыг мэдрүүлдэг ер бусын хөлөгт тоглоомыг харуулдаг. 1969 онд балчир хүү байхдаа Алан Парриш өөрийн найз Сара Уиттлтэй тоглоом тоглож эхлээд тоглоом дотор гацаж хоригддог. Гагцхүү хорин зургаан жилийн дараа ах дүү Жуди, Питер Шеперд нар тоглоомыг олоод тоглож эхлэхдээ өөрсдөө ч мэдэлгүй нас бие гүйцсэн Алан Парришийг суллаж гаргаж ирдэг. Анх тоглоомыг эхлүүлсэн найз Сараг хайж олоод дөрвүүлээ тоглоомоос болж үүссэн бүхий л аюул сүйрлийг арилгахын тулд үргэлжлүүлэн тоглож, тоглоомыг дуусгахаар шийддэг.
1995 оны 12 сарын 15-нд киноны нээлт амжилттай болж, ойролцоогоор 65 сая долларын төсөвтэйгээр дэлхий даяар 263 сая доллар олжээ. Энэ кино нь 1995 оны хамгийн их ашиг олсон 10 дахь кино байв.
Жуманжи нь 1996-1999 онд гарч байсан хүүхэлдэйн киноны цувралыг бий болгосон юм. Энэ киноны шууд үргэлжлэл болох Жуманжи: Ширэнгэд тавтай морил (2017), Жуманжи: Дараагийн үе (2019) кино гарсан юм.
Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Адал явдалт кино Ангилал:Инээдмийн кино Ангилал:Уран зөгнөлт кино Ангилал:Цуврал кино Ангилал:1995 оны кино
Монгол-Беларусийн харилцаа
Монгол, Беларусийн харилцаа - Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Беларусь Улсын хоорондын харилцаа, хамтын ажиллагааг хэлнэ.
1991 оны 12 дугаар сард ЗХУ задарч Беларусь тусгаар тогтнолоо зарлахад Монгол Улс хүлээн зөвшөөрсөн анхны улсуудын нэг байжээ. Улмаар хоёр улс 1992 оны 1 дүгээр сарын 24-нд албан ёсоор дипломат харилцаа тогтоосон юм.
Уламжлал ёсоор Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайд нар Беларусь улсад нэгэн зэрэг хавсран сууж байв: 1992–1994 онд Н.Мишигдорж, 1994-1996 онд Н.Бавуу, 1996–2000 онд Ц.Цолмон, 2001-2005 онд С.Баяр, 2005-2009 онд Л.Хангай, 2009–2014 онд Д.Идэвхтэн, 2014–2016 онд С.Алтангэрэл, 2016-2019 онд Б.Дэлгэрмаа, 2019-2021 онд Д.Даваа.
2021 оны 9 дүгээр сарын 30-нд Монгол Улсаас Беларусь улсад суурин суух анхны Элчин сайд Б.Баярсайхан тус улсын Ерөнхийлөгч А.Г.Лукашенкод Итгэмжлэх жуух бичгээ барьж албан үүрэгтээ оржээ.
Эхэн үед Беларусь Улсаас БНХАУ-д суугаа Элчин сайд нар Монгол Улсад хавсран сууж байв (В.Н. Кузнецов 1998 — 2000, В.П. Буря 2011 — 2013 оны 7 сар). Бүгд Найрамдах Беларусь Улсаас Монгол Улсад суух Элчин сайдын яам 2014 оны 6 дугаар сарын 30-ны өдөр албан ёсоор нээгдсэн юм. 2014 оны 8 дугаар сарын 6-ны өдөр Бүгд Найрамдах Беларусь Улсаас Монгол Улсад суух Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Станислав Владимирович Чепурной Итгэмжлэх жуух бичгээ Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржид гардуулсан байна.
Дээд өндөр хэмжээний уулзалт, айлчлалууд
Монгол, Беларусь улс олон улсын тулгамдсан гол гол асуудлаар ижил байр суурьтай байдаг бөгөөд нэгдмэл бус ертөнц байгуулахын эсрэг бага, буурай улс орнуудын ашиг сонирхлыг хангаж харилцан ашигтай байх зарчмыг баримталдаг байна.
2019 оны 10 дугаар сарын 11-ны өдөр Беларусь Улсад Монгол Улсын ЭСЯ-ыг нээх тухай Улсын Их Хурлын тогтоол батлагдаж гарч 2020 оны 5 дугаар сарын 21-нээс Элчин сайдын яам үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн юм.
Беларусь Улсын Ерөнхийлөгч А.Г. Лукашенко 2015 оны 7-р сард ОХУ-ын Уфа хотод болсон Шанхайн Хамтын Ажиллагааны Байгууллага болон БРИКС-ийн дээд хэмжээний уулзалтын үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, 2018 оны 6-р сард Хятадын Чиндаод болсон ШХАБ-ын дээд хэмжээний уулзалтын үеэр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга нартай уулзсан.
2017 оны 5-р сард Бээжин хотод болсон “Нэг бүс, нэг зам” чуулга уулзалтын үеэр Беларусийн Ерөнхийлөгч Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбаттай уулзсан юм.
Беларусь Улсын Ерөнхий сайд В.Ф. Кебич 1992 онд, 2013 онд М.В. Мясникович нар Монгол Улсад тус тус айлчилсан. 2016 онд Беларусь Улсын Ерөнхий сайдын орлогч В.И.Семашко Монгол Улсад ажлын айлчлал хийсэн юм.
2017 онд Оросын Сочи хотод болсон ШХАБ-ын гишүүн орнуудын Засгийн газрын Тэргүүдийн хуралдааны үеэр Монгол улсын Шадар сайд Ө.Энхтүвшин, Беларусь Улсын Ерөнхий сайд А.Кобяков нар албан ёсоор уулзсан.
Монгол Улсын Гадаад хэргийн сайд 2001 онд Л.Эрдэнэчулуун, 2018 онд Д.Цогтбаатар Беларусь улсад айлчилсан байна.
Беларусь Улсын Гадаад хэргийн сайд В.Л. Сенко 1996 онд Монгол улсад айлчилсан байна.
2013 онд Монгол Улсын Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн сайд Х.Баттулга Беларусь Улсад айлчилсан.
Монгол Улсын Зам, тээврийн сайд 2014 онд А.Гансүх, 2020 оны 1-р сард Б.Энх-Амгалан нар тус тус Беларусь Улсад айлчилсан байна.
2016 онд Монгол Улсын Барилга, хот байгуулалтын сайд З. Баянсэлэнгэ, 2017 онд Монгол Улсын Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд П.Сэргэлэн тэргүүтэй төлөөлөгчид Беларусь Улсад мөн айлчилсан.
Беларусь Улсын Аж үйлдвэрийн салбарын сайд В.М. Вовк 2018 онд, 2019 оны 6-р сард П.В. Утюпин нар Монголд мөн айчилсан байна.
Парламент хоорондын харилцаа
Монгол Улсын Их хурал, Беларусь Улсын Үндэсний Хуралд парламенттай хамтран ажиллах ажлын хэсэг харилцан байгуулагдсан. Монгол Улсын Их Хурлын дэргэд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Энх-Амгалангаар ахлуулсан Монгол-Беларусийн парламентын бүлэг байгуулагдсан. Хоёр орны парламент хоорондын харилцаа холбоо, ЕАБХАБ-ын Парламентын Ассемблейн Торгоны замыг дэмжих бүлгийн хүрээнд хийгдэж байгаа талаар ярилцсан байна.
Худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагаа
Монгол, Беларусийн худалдаа, эдийн засгийн харилцааг 1992 оны 1-р сарын 24-ний өдөр байгуулсан, Монгол Улсын Засгийн газар, Бүгд Найрамдах Беларусь Улсын Засгийн газрын хоорондын худалдаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны тухай хэлэлцээр (1992 оны 1-р сарын 24-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон), 2001 оны 5-р сарын 28-ны өдөр байгуулсан Монгол Улсын Засгийн газар, Бүгд Найрамдах Беларусь Улсын Засгийн газрын хооронд хөрөнгө оруулалтыг хэрэгжүүлэх, хамгаалах тухай хэлэлцээр (2002 оны 1-р сарын 27-ны өдөр хүчин төгөлдөр болсон), 2001 оны 5-р сарын 28-ны өдөр байгуулсан Монгол Улсын Засгийн газар, Бүгд Найрамдах Беларусь Улсын Засгийн газрын хооронд давхар татвараас зайлсхийх, орлого, эд хөрөнгийн албан татвараас зайлсхийхээс урьдчилан сэргийлэх тухай хэлэлцээр (2007 оны 3-р сарын 12-ны өдөр хүчин төгөлдөр болсон) зэрэг эрх зүйн бичиг баримтуудаар зохицуулдаг юм.
2020 онд хоёр улсын бараа эргэлт 49,6 сая доллар (2019 онтой харьцуулахад 147,1 хувь) болж, Монгол руу нийт 49,5 сая доллар (146,6 хувь)-ын беларусийн бараа нийлүүлсэн бол, Монголоос Беларусь руу 153,6 мянган долларын бараа нийлүүлсэн байна.
Монгол Улсад Беларуст үйлдвэрлэсэн гал унтраах, аврах, зам барих тоног төхөөрөмж, трактор нийлүүлэх, Улаанбаатар хотын суурьшлын бүсэд цахилгаан шат засварлах болон сүү боловсруулах үйлдвэр, ферм барих тухай экспортын зээл олгох Засгийн газар хоорондын ерөнхий хэлэлцээр байгулахаар ярилцаж байна.
Монгол Улсад суугаа Беларусь Улсын ЭСЯ-ны албан ёсны цахим хуудасны хаяг: https://mongolia.mfa.gov.by
Ангилал:Монгол-Беларусийн харилцаа
Фиделио
Фиделио (Op. 72) — Германы хөгжмийн зохиолч Людвиг ван Бетховены цорын ганц дуурь. Энэхүү дуурь нь хоёр бүлэгтэй. Цомнол зохиолыг Иозеф Зоннлейтнер, Г. Ф. Трейчке нар Жана Николя Буйны «Леонора буюу эхнэр нөхрийн дурлал» жүжгээс сэдэвлэн бүтээжээ.
Бүтээл туурвисан түүх
Бетховен 1803 оноос эхлэн энэхүү дуурь дээрээ ажиллаж эхэлжээ. 1805 оны 11-р сарын 20-нд “Леонора” гэсэн нэрээр анх олон түмэнд хүргэсэн боловч амжилтад хүрч чадаагүй юм. Харин 8 жилийн дараа 1814 оны 5-р сарын 23-нд хоёр дахь засвар хийснээр Венийн “Theater Karntner” (Кернтнертор-театр) театрт амжилттай тоглогджээ.
Товч агуулга
Үйл явдал XVII зууны Испанид өрнөнө.
Нэгдүгээр бүлэг
Жакино гэх хаалгач Рокко харгалзагчийн охин Марселинад дурлажээ. Харин Марселина нь эцгийнхээ туслах залуу хархүү Фиделиотой уулзахыг хүсэмжилнэ. Үнэн хэрэг дээрээ Фиделио нэрийн дор (“Үнэнч зүтгэл”) хоригдол Флорестаны эхнэр Леонора нуугдаж байв. Түүний нөхөр Флорестан нь Пизаррогийн дэглэмийн эсрэг тэмцсэний улмаас шүүхгүйгээр газрын гүнд хоригдсон нэгэн ажээ. Леонора нөхрийнхөө тухай олж мэдэх, түүнийгээ суллуулах талаар санаа тавьж буй бүсгүй юм. Пизарро ноёнтон Севиль хот руу улс төрийн хоригдлуудыг шалгахаар сайд Дон Фернандо өөрийн биеэр морилж байгаа тухай мэдээ авна. Өөрийнхөө харгис үйлдлээ нуухын тулд Пизарро, хаалгач Роккод энэ шөнийн дотор хамгийн аюултай гэмт этгээд Флорестаныг устгах даалгавар өгөхөд тэрээр цаазын ялыг гүйцэлдүүлэх эрхгүй хэмээн татгалзах аж. Ингэхэд нь тэрээр Флорестанд шарилын нүх ухах үүрэг өгөх ба өөрийн биеэр Флорестаныг устгахаар болно.
Тэдний хооронд болсон энэхүү яриаг Леонора сонсох ба чухам хэн гэдэг нэрийг нь сонсоогүй боловч Леонора тэрхүү азгүй хоригдлыг аврахаар санаа шулууджээ.
Марселина харгалзагч эцгээсээ хоригдлуудыг Вангийн нэрийн өмнөөс бага ч гэсэн салхинд гаргахыг хүснэ. Хоригдлуудыг цэвэр агаар амьсгалж амарч байх үед Леонора өөрийн нөхрийг хайх боловч түүнийгээ олж харсангүй. Гэвч Пизарро яаралтайгаар хоригдлуудыг дотогш орохыг анхааруулан сандаргав.
Хоёрдугаар бүлэг
Флорестан газрын гүнд тарчилна. Тэрээр шударга ёсны төлөө зөв зүйл хийн тэмцэж байсандаа сэтгэл амар байх ажээ. Шөнө дунд хар дарсан зүүдэн дундаа ид шид, бурхны авралаар түүнийг аврахаар Леонора ирж байна гэж зүүдэллээ.
Рокко ба Леонора нар газрын гүн рүү очиж шарилын нүх ухахаар орно. Леонора тэнд буй хоригдлуудыг өрөвдөхийн эрхэнд талх, ус өгөх боловч хаана хэн байгааг олж үл харна. Пизарро хутга барьсаар гарч ирлээ. Флорестан сүүлчийнхээ хүчийг шавхан байж Пизаррод үнэнийг хэлэх тэр үед л Леонора тэнд хэн байгааг мэдэв. Яг л энэхүү чухал мөчид Леонора өөрийнхөө жинхэнэ нэрийг хэлэн гар буугаа барин Пизарро болон хоригдол хоёрын дундуур гүйж орно.
Энэ үед гадаа ноён сайд цайзад хүрэлцэн ирж байгаа тухай бүрээ дуудлага сонсогдоно. Пизарро өөрийн бурууг далдлах гэсэн оролдлого бүтэлгүйтсэнд дээш гарахаар яарлаа. Леонора болон Флорестан нар дахин амьд мэнд уулзсандаа баярлацгаан дээш гарч баярласан ард түмний дунд орно. Пизаррогийн гэмт явдал ил болж улс төрийн хоригдлуудыг суллан эрх чөлөөтэй болголоо. Рокко сайдад хандан эр нөхрийнхөө төлөө Леонорагийн зориг, сэтгэлийн тэнхээг магтана. Дон Фернандо тэднийг хараад өөрийн танил анд найз Флорестан мөн болохыг хараад баярлах ажээ. Леонора нөхрийнхөө гараас гав гинжийг тайлан авлаа. Ардууд тэднийг магтан дуулцгаана.
Ангилал:19-р зууны дуурь Ангилал:Герман хэлээрх дуурь Ангилал:Людвиг ван Бетховены бүтээл Ангилал:1805 оны хөгжим
Гепатит В вакцин
Гепатит В вакцин нь гепатит В-гээс урьдчилан сэргийлэх үүрэгтэй вакцин юм. Эхний тунг төрснөөс хойш 24 цагийн дотор өгөхийг/хийхийг зөвлөдөг ба хожим мөн 2-3 тун шаардлагатай. Энэ нь дархлаа муутай (дархлалын олдмол хомсдолын шалтгаантай гэх мэт) ба дутуу төрсөн зэргийг мөн хамрана. Эрүүл хүмүүсийн 95-с дээш хувь нь хамгаалагддаг.
Хэрэглээ
Гепатит В халдвартай эхээс төрсөн хүүхдийг гепатит В вакцинаар вакцинжуулаад, гепатит В иммуноглобулинаар (hepatitis B immunoglobulin буюу HBIG) таридаг.
Орчин цагт олон оронд хүүхдийг гепатит В-ийн эсрэг тогтмол вакцинжуулж байна. Гепатит В-ийн тархалт өндөртэй орнуудад, шинэ төрсөн хүүхдийн вакцинжуулалт нь халдвар авах магадлалыг багасгаад зогсохгүй, элэгний хорт хавдрын тохиолдлыг мэдэгдэхүйц бууруулж байна. Энэ тухай Тайванд нийтлэгдсэн ба 1984 онд хэрэгжүүлсэн үндэсний хэмжээний гепатит В вакцинжуулах хөтөлбөр нь хүүхэд насны элэгний эсийн хавдрын (hepatocellular carcinoma) тоог бууруулахад хүргэсэн.
Нэгдсэн Вант Улсад вакциныг эрэгтэй хүнтэй сексийн харьцаанд орсон эрэгтэй хүнд санал болгодог. Ирландад мөн ижил.
Эрүүл мэндийн салбарын ба лабораторийн ажилтнуудыг гепатит В-ийн эсрэг вакцинжуулдаг.
Өвчлөлийн хяналт ба урьдчилан сэргийлэх төв нь чихрийн шижинтэй хүмүүсийг гепатит В-ийн эсрэг вакцинжуулах зөвлөмжийг нийтлүүлсэн.
Идэвхи
Гурван тунгаас тогтох эхний вакцинжуулалтаас хойш 1-4 сарын хугацаанд цусны шинжилгээг хийж, хариу үйлдлийг шалгаж болно. Цусан анти-гепатит В гадаргуун атиген (anti-Hbs) эсрэг биетийн (антибоди) хэмжээ 100 mIU/ml-с дээш байвал тохирох хариу үйлдэл өгөгдсөн гэж үзнэ. Ийм үр дүн 85-90 хувьд нь тохиолддог.
Хариу үзүүлэхгүй байгаа (anti-Hbs эсрэг биетийн хэмжээ 10 mIU/ml-с бага) хүний хувьд, гепатит В халдвартай эсэхийг шалгаад, үгүй бол дахин гурван тунгаас тогтох вакцинжуулалтыг хийгээд, 1-4 сарын дараа дахин шинжилгээ хийнэ. Хоёр дахь цуврал вакжуулалтын дараа хариу өгөхгүй байгаа хүнд арьсан доогуур хийнэ эсвэл тунг нэмэгдүүлнэ эсвэл гепатит А ба В вакциный хослосон давхар тунг ашиглана. Those who still fail to respond will require hepatitis B immunoglobulin (HBIG) if later exposed to the hepatitis B virus.
Муу хариу үйлдэл нь 40 дээс нас, таргалалт ба тамхи таталт, архичин, ялангуяа өргөжсөн элэгний өвчтэй зэрэгтэй холбоотой. Дархлаа муутай эсвэл бөөрний диализ дээр байгаа өвчтөнүүд муу хариу өгдөг ба илүү их тунг эсвэл хугацааны хувьд ойрхон вакцин шаарддаг. Ямар ч байсан, нэг судалгаагаар гепатит В вакцинжуулалт нь ДОХ-той өвчтөнүүдэд идэвхи муутай байдаг нь харагдсан.
Брэндүүд
Recombivax HB (Merck), Engerix-B (GSK), Elovac B, Genevac B, Shanvac B, г.м. Эргээр вакцинуудыг булчинд хийнэ/булчингаар өгнө.
Гадаад холбоос
Ангилал:ATC-J07 Ангилал:Вакцин Ангилал:Эмийн бодис
Хаосын онол
Хаосын онол нь математикийн нэгэн хэсэг юм. Энэ нь маш мэдрэмтгий тодорхой системүүдийг хардаг. Маш бага хэмжээний өөрчлөлт нь системийг огт өөрөөр ажиллахад хүргэж магадгүй юм.
Хаосын системийн эхлэлийн байрлал дахь маш бага өөрчлөлтүүд нь том өөрчлөлтийг хэсэг хугацааны дараа үүсгэдэг. Энэ нь том компьютерууд ч хүртэл ирээдүйд хэдхэн өдрийн цаг агаар аас илүүг хэлж чаддаггүйн учир юм. Цаг агаар нь төгс хэмжигдсэн байсан ч гэсэн, багахан өөрчлөлт эсвэл алдаа нь таамаглалыг бүр мөсөн буруу болгоно. Эрвээхэй ч хүртэл цаг агаарыг өөрчлөх хэмжээний хангалттай салхи үүсгэж чаддаг тул хаосын систем нь заримдаа " Эрвээхэйн нөлөө " гэж нэрлэгддэг. Ямар ч компьютер бага зэрэг салхи цаг агаарыг хэрхэн өөрчлөхийг хангалттай хэлж мэддэггүй.
Зарим системүүд (цаг агаар гэх мэт) нь анх харахад санамсаргүй гарч ирж магадгүй, гэхдээ хаосын онол нь эдгээр төрлийн системүүд эсвэл загварууд нь тийм биш байж магадгүй гэж үздэг. Хэрэв хүмүүс яг юу болж байгаад хангалттай анхаарал хандуулвал тэд магадгүй хаосын хэв маягыг анзаарах болно.
Уле Эйнар Бьорндален
Уле-Эйнар Бьорндален (Ole Einar Bjørndalen, 1974 оны нэгдүгээр сарын 27-нд Драммен хотод төрсөн) нь Норвегийн цаначин биатлонч юм. Бьорндален 1992 оноос спортын замналаа эхлүүлж Олимп (зургаан алт), Дэлхийн (19 түрүү) тэмцээнүүдэд үнэмлэхүй амжилттай оролцож улмаар өвлийн спортын түүхэн дэх хоёр дахь алдарт тамирчин билээ. Солт-Лэйкийн олимпт 4 x 7.5 км буухиа, 20 км-ийн ганцаарчилсан, 12.5 км цуваа гараа, ойрын зайн 10 км-ийн дөрвөн төрөлд түрүүлж алтан медаль хүртэж байсан явдал нь анхдагч түүхэн амжилт юм.
Холбоос
Ангилал:Биатлоны олимпын аварга Ангилал:Биатлоны дэлхийн аварга Ангилал:Зуны биатлоны дэлхийн аварга Ангилал:Норвегийн биатлонч Ангилал:Норвегийн цаначин Ангилал:Норвегийн олимпын аварга Ангилал:Норвегийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Норвегийн олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Норвегийн биатлоны улсын аварга Ангилал:Норвегийн олимпын оролцогч Ангилал:1994 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:1998 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2002 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Норвегийн оны шилдэг тамирчин Ангилал:Норвегичууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Нагтан
Нагтан нь хар д‎‎эвсгэр дээр есөн эрдэнийн өнгөөр нарийн зураасаар шигтгэж зурдаг монгол зургийн арга юм.
Тойм
Нагтан зураг нь "Нагва" буюу "хар" гэсэн үгнээс гаралтай тул хар, хар хүрэн, бараан хүрэн дэвсгэртэй байдаг. Нагтан зураг нь шүтээн зургийн төрөлд багтана. Нагтан зургийг бурхан XVII-XIX зууны үед бурхан урлалд хэрэглэдэг байжээ.
Есөн эрдэнийн өнгө
Нагтан зурагт есөн эрдэнийн өнгө будаг хэрэглэдэг. Үүнд:
Алтыг төлөөлөх өнгөнд алтлаг шар, тод шар, шав шар байдаг. Зарим шүтээн урлагийн нагтан зураг тэр чигтээ алтан өнгөрөө өнгө товойлгож дүрслэн зурсан байдаг. Шүрийг төлөөлсөн өнгөнүүдэд шүрэн улаан, хүрэн улаан, тод улааныг багтаана. Мөнгө, Ган, Тана, Сувдыг төлөөлөх цагаан цайвар өнгөнүүд тус бүрдээ тодорхой ялгарахуйц байна.
Төрөл хэлбэр
Нагтан зургийг арын өнгө дэвсгэр болоод есөн эрдэнийн өнгө будгийг хэрхэн уусгаж хэрэглэж буйгаас шалтгаалж ялгаатай нэрлэдэг.
Мартан зураг
Мартан зураг нь "марва" буюу "улаан" гэсэн гаралтай тул улаан, улаан хүрэн, хүрэн дэвсгэртэй байдаг бөгөөд монгол зургийн шүтээн зургийн төрөлд багтана.
Сэртэн зураг
Сэртэн зураг нь "сэртэн" буюу "алтан" дэвсгэртэй монгол зургийн арга ур юм.
Өв уламжлал
Урлагийн бүтээл, эртний эдлэл цуглуулагч Аюурзанын Алтангэрэлд монгол зургийн нагтан зургаар бүтсэн шүтээн урлалууд байдаг. Үүнд:
Сургалт
Орчин үед мэргэжлийн уран бүтээлчдээс гадна монгол зургаар суралцагчид, дүрслэх урлаг сонирхон суралцагч хүүхэд залуус ч зурж байна. Нагтан зургийн аргыг Ерөнхий боловсролын IV ангийн дүрслэх урлагийн хичээлд багтаасан байдаг. Нагтан зургийн өнгө солонгорч маш уран тансаг харагддаг онцлогтой. Ангилал:Урлаг
__INDEX__ __NEWSECTIONLINK__
Лхангаажавын Цээсүрэн
Лхангаажавын Цээсүрэн нь Увс аймгийн Улаангом сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Шар Засагт хан
Шар Засагт хан бол Норов Бишрэлт ханы хүү Цэнгүүн Засагт ханы том хүү юм. Тэр Зүүнгарын Галдан хаантай хамтарч, Их Цаазыг хэрэгжүүлэхээр зүтгэж байгаад, Галдангийн дүү Доржравдангийн 300 цэргийн хамтаар Түшээт хан Чахундоржид алагдсан. Энэ явдлаас болж, Галдан хаан 30,000 их цэргээр Халхад дайран орсон.
Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Боржигин Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:17-р зуунд төрсөн Ангилал:1688 онд өнгөрсөн
Уэльс хэл
2011 онд уэльс хэл нь Уэльсд албан ёсны статустай болсон. Уэльс хэл нь англи хэлтэй хамт Уэльсийн Парламентийн албан ёсны хэл юм. Уэльсийн засгийн газар 2050 он гэхэд нэг сая уэльс хэлээр ярьдаг хүнтэй болох төлөвлөгөөтэй байна.
Ангилал:Дан ганц хэл
Ханс-Пэтэр Фийцэ
Профессор, доктор Ханс-Пэтэр Фийцэ (Hans-Peter Vietze; 1939 оны 3 сарын 15 – 2008 оны 10 сарын 9 ) нь Германы монгол судлаач хүн байв. Тэрээр Монгол-герман толь бичгийг хянан тохиолдуулж, Германы засгийн газрын дээд хэмжээний орчуулга хийдэг байсан.