Жамсранжавын_Галсандаш
Ж.Галсандаш шашин төрийн үйл хэрэгт
Ж.Галсандаш гадаадынхантай худалдаа хийх, тэдэнд байгалын баялагыг түрээсээр ашиглуулахад бодлоготой ханддаг. Тэрээр хийдийнхээ сан часаас бадруулт төрийн 20 онд /1894 он/ Бээжин, Долнуур хотын хятад пүүсүүдэд эр хонь 160-ийг нэг бүрийг 1,4, шар үхэр 20-ийг 130 лан мөнгөөр худалдаж байв. Мөн олноо өргөгдсөний 7 онд /1917 он/ өөрийн эзэмшлийн нутгаас 10,000 гуалин огтлуулж Орос, Абрамид худалдаж үнийг хийдийнхээ санд оруулжээ. Олноо өргөгдсөний 2 онд /1912 он/ Өвөр монголын 49 хошууны 35 нь Ар монголд дагаар орсон тул Богд хаант монгол улсын засгийн газар зүүн өмнөд хязгаарын хэргийг захиран шийтгэх сайдын газрыг байгуулж, олноо өргөгдсөний 3 оны 6-р сарын 30 нд /1913 оны 7 сар/ Богд хааны зарлигаар Егүзэр хутагт Галсандашийг монголын зүүн өмнөд хязгаарын хэргийг захиран шийтгэх сайдаар томилж, << Хязгаарын тохинуулах сайд, номч мэргэн хутагт, эрдэнийн гэгээн >> хэмээх цол олгосон байна. 1913 оны 1 сараас эхлэн өвөр монголын нутагт давшин орсон олноо өргөгдсөн монгол улсын цэргийг баяртай угтан авч байсан өвөр монголын ард түмний санаа сэтгэл алдагдаж хошуудыг аж ахуйн сүйрэлд оруулсан янз бүрийн албан татварыг хөнгөвчилж өгөхийг гуйсан өргөдлүүд зүүн өмнөд хязгаарын хэргийг захиран шийтгэх сайдад олонтой ирэх болжээ. Шилийн голын чуулганы зүүн хуучидын засгаас сайд Егүзэрт ирүүлсэн захидалдаа “Тус хошуу нь бүр дайчин улсын үеэс туйлдаа хүртэл ядуурч доройтсон нь хятад цэргийн довтолгоон болон монгол цэргийн бүх зардалд хөрөнгө нийлүүлсэний улмаас ядуу дорой байдал улам бүр ихэслээ” гэж бичиж татвар төлөөсөөс чөлөөлж өгөхийг хүсчээ. Энэ үед хятадын засгийн газар халхын Сэцэн хан аймгийн өмнө нутаг Хурц ван Түдэнгийн хошуу Егүзэр хутагтын шавь нарыг түрэмгийлэх талаар ичнээ явуулга хийж байсан бөгөөд олноо өргөгдсөн 4 оны зун хятадын цэрэг Егүзэрийн хийдэд цөмрөн орсон байна. Байдал хүндэрсэн энэ үед Егүзэр хутагт Бээжинд очиж хятадын ерөнхийлөгч Юань-ши-кайтай хэлэлцээр хийж улс орныхоо эрх ашгийн үүднээс ухаалаг, зөв зохистой харьцаж байсан баримт бий. 1915 онд Хиагтад Орос, Хятад, Монгол гурван улсын хэлэлцээр болов. Хиагтын хэлэлцээрийн дараа хятадын засгийн газар монголын автономит /өөртөө засах эрх бүхий орон/ төрийг устгаж өөрийн муж болгохыг оролдсоор байв. Олноо өргөгдсөний 5 оны намар /1915 он/ хятадын цэрэг “морьт хулгай Бавуужавтанг нэхэж явна” хэмээх шалтгаар Егүзэрийн хийдийг дээрэмдэж Егүзэр хутагтыг баривчилж Бээжинд хүргүүлсэн байна. Богдын засгийн газар хүрээнд суугаа хятадын ерөнхий консулын хэрэг шийтгэх сайд Чен-И-гээр дамжуулж хятадын засгийн газарт эсэргүүцэл илэрхийлж Егүзэрийн хийдээс цэргээ түргэн гаргах Егүзэр хутагтыг суллаж тавихыг шаардсан. Оросын засгийн газар ч энэ шаардлагыг бас тавьж байсан тул хятадын засгийн газар цэргээ татаж Егүзэр хутагтыг буцаасан бөгөөд Егүзэрийн хийдийг хятадад авах гэсэн балмад оролдлого биелэгдсэнгүй. Харин Егүзэрийн хийдэд хятадын цэрэг ирсэн үед манлай баатар Дамдинсүрэн, гүн Бавуужав нарын удирдсан монгол цэргүүд Егүзэрийн хийдэд ирж “Өндөр яам” байгуулан хятад цэрэгтэй байлдаж байсан тухай партизан Чойжилын Гончиг агсаны дурдатгалд өгүүлсэн байдаг. Егүзэр хутагт Ж.Галсандаш хязгаар нутгийг захирах сайдын хувьд хил хязгаараа хамгаалахад зориулж монгол цэргийн тоог олшруулах, зэвсэг техникээр хангуулахад их анхаарч байсан баримт байдаг. 1916 онд Богдын засгийн газар Хаант оростой зэвсэг авах тухай хэлэлцээр хийж Оросын Ашко хотоос 4 их буу, 2000 гаруй винтовыг олон зуун сумтай авч Хүрээ, Сан-бэйс, Егүзэрийн хийдэд хувааж явуулсан байна.