cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Талибан
Үзэл суртал
Талибаны албан ёсны шашин бол ашхаризм хэмээх исламын шашны нэгэн урсгал юм. Талибанчуудын үзэж байгаагаар энэхүү үзэл сурталтай санал нийлэхгүй байгаа хэн боловч төөрөлдсөн хүн учраас хавчлагад өртдөг. Тэдний хяналтанд байдаг нутаг дэвсгэрт Талибанчууд Шариатын хэм хэмжээг нэвтрүүлж байгаа бөгөөд хэрэгжилтэд хатуу хяналт тавьдаг. Хоригт:- телевиз, хөгжим, хөгжмийн зэмсэг, дүрслэх урлаг, согтууруулах ундаа, компьютер, интернет, шатар, цагаан гутал (цагаан бол Талибанчуудын далбааны өнгө юм), сексийн талаар нээлттэй хэлэлцүүлэг хийх гэх мэт зүйлс багтдаг байна. Эрэгтэйчүүдэд тодорхой заасан урттай сахал тавих шаардлагатай байдаг. Эмэгтэйчүүдийг ажил хийх, эрэгтэй эмч нараар эмчлүүлэх, олон нийтийн газар нээлттэй нүүр царайгаа ил гаргах, нөхөр буюу эрэгтэй хамаатангүйгээр гадаа гарахыг хориглосон; эмэгтэйчүүдийн боловсрол эзэмших боломж нэлээд хязгаарлагдмал байсан (2001 онд охидууд сургуулийн ирцийн дөнгөж 1% -ийг эзэлж байсан).
2001 оны 2 дугаар сарын 26-нд мулла /хамба/ Омар исламын бус хөшөө дурсгалыг нураах тухай тогтоол гаргасан байна. Энэ шийдвэрийг хэрэгжүүлэх зорилгоор III, VI дугаар зуунд Бамианы уулны хадан чулуун дээр сийлсэн Бурханы шашны томоохон дүрийг 2001 оны 3 дугаар сард дэлбэлсэн байна.
Террорист халдлагууд:
2009 оны 10-р сарын 8-нд Энэтхэгийн Кабул дахь ЭСЯ-ны гадаа амиа золиослогч тэсрэх бөмбөг дэлбэлжээ. 17 хүн алагдаж (2 цагдаа, 15 энгийн иргэн) 80 гаруй хүн шархаджээ. Талибан хөдөлгөөний төлөөлөгчид халдлагыг зохион байгуулсан гэж хариуцлагыг хүлээжээ.
2009 оны 10-р сарын 28-ны өдөр Кабул дахь зочид буудалд Талибанчууд халдлага үйлдэж, НҮБ-ын 6 ажилтан амь үрэгдэж, 9 хүн шархаджээ.
2009 оны 12-р сарын 28-нд олон мянган шийт мусульманчууд Ашурагийн шийтүүдийн гашуудлыг тэмдэглэхээр тэнд жагсаж байхад Карачи хотын төв гудамжинд амиа золиослогч өөрийгөө дэлбэлж 43 хүн амь үрэгдэж, 60 гаруй хүн шархаджээ. Пакистаны Талибанчууд террорист халдлага зохион байгуулсны хариуцлагыг хүлээсэн.
2010 оны 9-р сарын 3-нд Палестинчуудыг дэмжих олон улсын өдрийн хүрээнд Кветта хотод болсон жагсаал дээр дэлбэрэлт болж, 54 хүн амиа алдаж, 197 хүн шархаджээ. Пакистаны Талибан бүлэглэл халдлагыг зохион байгуулсан гэж мэдэгджээ. 2010 оны 11-р сарын 5-нд Пакистаны Дарра Адам Хел хотод баасан гаригийн мөргөл үйлдэж байх үеэр амиа золиослогч сүм хийдэд өөрийгөө дэлбэлжээ. Наад зах нь 50 хүн амь үрэгдэж, 100 гаруй хүн шархаджээ. Пакистаны Талибан бүлэглэлтэй холбоотой бүлэглэл дэлбэрэлтийн хариуцлагыг хүлээжээ.
2010 оны 11-р сарын 11-нд Карачи дахь цагдаагийн байрны ойролцоо мина ачааны машин дэлбэрчээ. 20 орчим хүн алагдаж, 100 гаруй хүн шархаджээ. Пакистаны Талибан бүлэглэл халдлагыг зохион байгуулсан гэж мэдэгджээ.
2011 оны 3-р сарын 9-ний өдөр Талибаны эсрэг тэмцэгчийн эхнэрийг оршуулах үеэр амиа золиослогч Пешавар хотын захад өөрийгөө дэлбэлжээ. 40 хүртэл хүн нас барж, 60 гаруй хүн шархаджээ.Довтолгоог зохион байгуулсан хариуцлагыг Пакистаны Талибанчууд хүлээжээ
2011 оны 10-р сарын 31-ний өдөр Кандагар хотод амиа золиослогч бөмбөг дэлбэлж НҮБ-ын 3 ажилтан, орон нутгийн цагдаагийн дарга болон бусад хэд хэдэн хүний ​​аминд хүрсэн. Халдлагыг зохион байгуулсан хариуцлагыг Талибанчууд хүлээжээ. 2012 оны 9-р сарын 4-ний өдөр Афганистаны Нангархар мужид оршуулах ёслолд амиа золиослогч бөмбөг дэлбэлж дор хаяж 20 хүн алагдаж, 50 гаруй хүн шархаджээ. Халдлагын хохирогчид бүгд энгийн иргэд байжээ. Талибан хөдөлгөөний төлөөлөгчид халдлагыг зохион байгуулах хариуцлагыг хүлээжээ.
2014 оны 1-р сарын 17-нд амиа золиослогч Кабул дахь Ливан хоолны газрын гадаа өөрийгөө дэлбэлжээ. 21 хүн амь үрэгдсэний дотор НҮБ-ын 4 ажилтан. Талибан хөдөлгөөний төлөөлөгчид халдлагыг зохион байгуулах хариуцлагыг хүлээжээ.
2018 оны 1-р сарын 20-нд зэвсэгт этгээдүүд Кабул дахь "Интерконтиненталь" зочид буудалд халдаж, 18-43 хүний ​​аминд хүрсэн бөгөөд тэдний дотор 7 Украйны иргэд байжээ. Халдлагын хариуцлагыг Талибанчууд хүлээжээ.
Ангилал:Афганистаны улс төр Ангилал:Афганистаны дайн (1978 оноос хойш) Ангилал:Афганистаны зэвсэгт хүчин Ангилал:Исламын зэвсэгт байгууллага
1914 он
(MCMXIV) Аргын тооллоор нэгэн мянга есөн зуун арвандөрөвдүгээр оны модон бар жил. Григорийн он тооллоор буюу Латинаар Анно Домини гэж тоолдог болсноос хойшхи хоёр дахь мянганы 914 дэх жил, 20-р зууны 14 дэх он, 1910-аад оны тав дахь жил. Энэ жил дэлхийн I дайн эхэлж олон улсын нөхцөл байдал тогтворгүй болсон юм.
Нобелийн шагналтнууд
Шведийн эзэн хааны дэргэдэх Нобелийн шагналын хороо энэ жил уран зохиол болон энхтайвны шагналтнуудыг тодруулахгүй байхаар шийдвэрлэжээ. Харин физикийн салбарын Нобелийн шагналыг рентген туяа ойх үзэгдлийг илрүүлснийх нь төлөө Германы эрдэмтэн Макс фон Лойе буюу Макс Теодор Феликс фон Лойед олгосон байна. Химийн салбарын Нобелийн шагналыг Америкийн эрдэмтэн Теодор Уиллиам Ричардсд химийн элементийг атомын жингээр нь англиан ялгах боломжтой гэдгийг тогтоосных нь төлөө олгожээ. Ингэснээр химийн салбарт шагнал авсан анхны Америк химич болсон юм. Энэ жилийн эрүүл мэндийн салбарын Нобелийн шагналыг Австри-Унгарын эзэнт гүрний эрдэмтэн Роберт Баранид мэдрэлийн эс эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлдөг болохыг судласных нь төлөө олгожээ. Харин тэрээр энэ удаад шагналаа гардан авч чадаагүй бөгөөд бүр сүүлд 1916 онд өөрийн биеэр гардан авч байсан гэдэг. Учир нь түүнийг Австри-Унгарын эзэнт гүрэн дайны цагт шоронд хорьж байсантай холбоотой юм. Олон нийт энэ удаагийн Нобелийн шагналын хоёрыг нь буюу дийлэнхийг нь дайны эсрэг талуудаас авсанд дургүйцэж байсан ч Швед улс үүнд ямар нэгэн улстөрийн байдлаар хандаагүй гэж мэдэгдсэн байна.
Гадаад холбоос
#
Монгол хэлний Халх-Буриад-Халимаг товч толь бичиг
Монголчууд Төв Азийн харилцан ялгаатай орнуудад тархан суурьшиж, нэг бус олон тусгаар улс дотор багтан байгаа тул үсэг бичгийн систем буюу цагаан толгой зарим үг үсгээр ялгаатай дуудагдан, бичигдэх болсон учраас хоорондоо ойлголцохгүй байх явдал гаргахгүйн тулд түгээмэл хэрэглэгддэг үгсийг харьцуулан жишиж үзүүлэв. Энэ нь Монгол хэлээр хэлэлцэгсэд хил хязгаараар хязгаарлагдсан ч хоорондоо ойлголцох, хэл соёлоо хадгалан хөгжүүлэхэд дэмжлэг болох зорилготой юм.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол хэлний зөв бичих зүй Ангилал:Монгол бичиг үсэг Ангилал:Монгол хэлний бүлэг
Тэрхийн цагаан нуур
right|thumb|[[Тэрхийн Цагаан нуур]] Тэрхийн Цагаан нуур нь Архангай аймгийн Тариат сумын нутагт Хоргын тогооны дэргэд байрлах цэнгэг уст нуур. Хангайн нуруунаас эх авсан Хойд, Урд Тэрхийн голын урсгал Хорго галт уулын халуун хайлмал бодист боогдон үүсчээ.
Нуурын голд орших жижиг арал дээр шувууд үүрээ засаж өндөглөдөг. Нууранд хар галуу их ирдэг бөгөөд 5 метр хүртэл гүн рүү шумбан загасаар хооллодог байна. Цурхай зэрэг Сэлэнгийн савын загастай. Мөн ховор шувууд амьдардаг. Нуурын Толгой нь Хоргын дархан газарт багтдаг.
Энэ нуурт 10 гаруй гол цутгадгаас хамгийн том нь Тэрхийн гол юм. Харин ганц гол эх аван гадагш урсдаг бас тэр нь Суман гол юм. Тэрхүү гол нь цаашлаад 50 орчим километр урсаад Чулуутын голд цутгадаг.
Тус нуурыг 2011 онд CNN мэдээллийн төв аялах шилдэг газруудын нэгт багтаажээ.
Нэрний гарал
Тэрхийн цагаан нуурын зүүн эрэг дээр овоо бүхий дөрөлж дээгүүр гарч ирсэн аяны хүмүүс гэнэт их нуур байхыг хархад үзсэглэнтэй сүртэй байдаг нь домог бишээ.
домог нь: Нуур буй газар урьд өвс бэлчээр сайтай уужим тал байжээ. Тал дунд нэг худаг байсан бөгөөд өвгөн эмгэн хоёр тэр худгаас ус аваад худгаа тагладаг байжээ. Гэтэл эмгэн нь нэг удаа ус аваад худгаа таглахаа мартчихжээ. Тэр шөнө худаг нь оргилж алтан дэлхийг усны үер авах аюул нөмөрсөн үед Их Монгол гэгч нэгэн их хүчтэн Уран мандал уулын оройг тасдан аваад худгийн ам руу шидэн хаасанд хальсан ус нуур болон тогтжээ. Ийнхүү гэнэт нуур тогтсоныг нутгийн нэгэн хүн хараад “тэр их нуур”-ыг хараач гэсэнд уг нуурыг тэгэж нэрлэж байснаа хожим нь Тэрхийн цагаан нуур болон хувирчээ. Их Монгол авчирч худгийн амыг хаасан гэдэг толгойг Нуурын дунд толгой буюу Санхам толгой /Санхам гэдэг ургамал ургадаг/ гэдэг бөгөөд үнэхээр ч Нуурын дунд толгойг Уран мандал уулын оройд аваачаад тавьчихвал яг эвээрээ таарах шинжтэй ба энэ нутагт зөвхөн нуурын дунд толгой Уран мандал ууланд л Санхам гэдэг ургамал ургадаг аж.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Архангай аймгийн нуур Ангилал:Монгол дахь Рамсарын ус, намгархаг газар
Жастин Холидей
Жастин Аларик Холидей (Justin Alaric Holiday; 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 5, Калифорни, Мишин-Хиллс) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Голден Стэйт Уорриорз» багт тоглодог. Коллежийн төгсөх ангид Айзея Томасын хамт багаа ахлан 35 тоглолтонд 10.5 оноо, 5.2 самбар, 2.1 дамжуулалт, 1.2 таслалтыг 28.3 минутанд Вашингтонд дунджилсан Холидей 2011 онд НБА-гийн драфтад оролцоод сонгогдолгүй «Портленд Трэйл Блэйзерст» элссэн ч Бельгийн «Окапи Алстарт» мэргэжлийн гараагаа эхэлсэн.
Дүү — 2009 оны драфтын №17 Жру Холидей («Нью-Орлеан Хорнетс»).
Гадны холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Филадельфи Севенти Сиксерс багийн тоглогч Ангилал:Голден Стэйт Уорриорз багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Болдын Бямбадорж
Болдын Бямбадорж (1991 оны дөрөвдүгээр сарын 6-нд Булган аймагт төрсөн ) нь Монгол улсын гүйлтийн цанын тамирчин бөгөөд 2014 оны Сочийн өвлийн олимпод 15 километрийн гүйлтийн цанын уралдаанд оролцсон тамирчин юм.
Бямбадорж нь эх орныхоо төрийн далбаа бүхий тугийг нээлтийн үйл ажиллагаанд барьсан билээ.
Холбоос
Ангилал:Монголын цаначин Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Монголчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Оскар Гарсиа
Оскар Бонек Гарсиа Рамирес (Oscar Boniek García Ramírez, 1984 оны есдүгээр сарын 4-нд төрсөн) — Хондурасын хөлбөмбөгчин юм. Тэр Хьюстон Динамо болон Хондурасын шигшээ багт хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Гарсиагийн Хондурас дахь хөлбөмбөгийн замнал Реал Патеплума, Олимпиа болон Марафон багуудтай холбоотой. 2009 онд Англид тоглохоор Уиган Атлетик багийн сорилгод багийн анд Рохер Рохастай оролцсон ч Рохасыг сонгосоноор Олимпиадаа үлджээ. Улмаар 2012 оны зургаадугаар сарын 7-нд Хьюстон Динамо багтай гэрээ байгуулжээ.
Оскар Бонек Гарсиа Шигшээ багтайгаа 2005 оны долоодугаар сарын 2-нд Канадын эсрэг анхны гараагаа хийсэн.
Холбоос
Ангилал:1984 онд төрсөн
Ангилал:Хондурасын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хондурасчууд
Орос улсын ерөнхий сайд
Орос улсын ерөнхий сайд — Орос улсын (одоогийнхоор ОХУ-ын) засгийн газрын тэргүүн.
Умард Чолла
Өмнөд Солонгосын нэгдүгээр түвшний 17 нэгж, одоогийн 8 аймгийн нэг нь Умард Чолла (Хойд Чолла, Чоллапүг-ду; Чолла-пук-ду; Чоллабүг-ду; 전라북도, 全羅北道 Jeollabuk-do; North Jeolla Province; Чолла-Пукто) юм. 1896 онд Чолла аймгийг хоёр хувааснаар тус аймаг үүсэв. Эхлээд бүхэл Солонгосын аймаг байсан бол 1945 онд Солонгос хоёр хуваагдсанаар БНСУ-ынх болжээ.1896 оноос өмнөх бүхэл Чоллагийн төв байсан Чонжү хотод одоогийн энэ аймгийн засгийн газар байрладаг. Чоллапүгдугийн 8,067 ам дөрвөлжин километр газарт 2010 оны байдлаар 1,777,220 хүн аж төрөн сууж байна.
Умард Чолла аймаг нь засаг захиргааны эрх үүрэггүй нутаг болох Хунам мужид багтдаг. Баруун талаараа Шар тэнгист тулж, Өмнөд Чүнчон, Умард Чүнчон, Умард Кёнсан, Өмнөд Кёнсан, Өмнөд Чолла гэсэн 5 аймагтай хаяа залгадаг. 1960-аад оноос энд улсын чанартай "Хунам" цардмал замтай болсон нь хурдны зам болж сайжирчээ. Иксан, аймгийн төв Чонжү, далайн боомт Күнсан гурваар ороогдох аж үйлдвэрийн нутаг энэ аймагт бий.
Засаг захиргааны хуваарь
Умард Чолла нь яг доороо 6 хот (시 - ши), 8 хошуу (군 - gun, монголоор күн, үгийн хойно орвол гүн гэж хэлэгдэнэ; county; уезд), бүгд 14 нутаг болон хуваагдана.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын аймаг
AAA (компьютерын аюулгүй байдал)
AAA нь аливаа компьютерын сүлжээний хүрээнд хэрэглэгчийн хандалт, үйлдлийг удирдах бүдүүвч юм. Үүнд:
TACACS+, RADIUS, Diameter зэрэг сүлжээний протоколууд нь AAA-г хэрэгжүүлсэн байдаг ба ерөнхий ААА архитектурыг RFC2903-д заасан байдаг.
RADIUS
RADIUS (Remote Access Dial In User Service гэдэг үгний товчлол) нь 1991 онд Livingston Enterprises-ийн бүтээсэн AAA шийдлийн нэг байсан юм. Radius сервэр нь алсын зайн сүлжээнд хэрэглэггдэг ААА-ийн протокол юм. Радиус протокол RFC зарим өөрчлөлтүүдийг хийж 1997 онд нийтлэгдсэн ба одоо RFC2865 RFC2866 accounting протокол болсон байна. Тодорхой асуудлаар чиглэж сайжруулсан RFC стандартууд ч байдаг. RFC стандарт гарч ирснээр хэрэглэгч болон үйлчилгээ үзүүүлэгчдийн төхөөрөмж болон программ дээр Radius протокол ажиллах боломжтой болсон. Энэ нь TCP/IP сүлжээнд AAA зохицуулагч Radius протоколыг өргөн хүрээтэй авч үзсэнээс болсон юм. Radius protocol (RFC2865) Radius протокол нь харилцахдаа UDP ашигладаг server/client талын протокол юм.
Diameter
Diamater протокол нь ААА хэрэгжүүлэлтийн нэг хэлбэр ба тус товчлолыг URI схемдээ ашигладаг: ААА товчлол нь Authentication, Authorization and Accounting, AAAS товчлол нь Authentication, Authorization, and Accounting with Secure Transport. Эдгээр протоколууд нь IETF-оос тодорхойлсон RFC6733 гэсэн стандартаар тодорхойлогдсон бөгөөд гадаад болон дотоод хэрэглэгчдийг AAA хангадаг.
CDMA сүлжээнд AAA ашиглах
CDMA өгөгдлийн сүлжээнд AAA серверүүд AAA үйл ажиллагааг дэмждэг Интернэт Протокол (IP) ажиллагааг хангах үйлчилгээг үзүүлдэг байна.
Эх сурвалж, холбогдох мэдээлэл
Ангилал:Мэдээллийн технологийн аюулгүй байдал
8 сарын 10
8 сарын 10 нь Григорийн тооллын жилийн 222 дахь (өндөр жил бол 223 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 143 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0810 #10
Оганесон
Оганесон (Oganesson; ) нь өнөөгийн байдлаар (мэдээ: 2018 он) 118 буюу хамгийн өндөр дэс дугаартай химийн элемент юм. Химийн тэмдэглэгээ нь Og. Үелэх системийн 18-р бүлэгт байрлах учраас үнэт хийнд орно.
Нэршил
2017 оны 3-р сарын 2-ны өдөр Москва дахь Оросын Шинжлэх Ухааны Академид Московиум, Теннесси, Оганнессон хотуудад нэр өгөх ёслол болов.
Эшлэл
Ангилал:7-р үеийн элемент
Хөхлүн гүнж
Хөхлүн гүнж (хятадаар:闊闊倫; пиньинь:Kuò kuò lún) бол Юань улсын Хубилай хааны ач хүү Аюурбарбад хааны охин. Хонгирадын Дай сэцэний жич хүү Долуобэн хүргэнтэй гэрлүүлжээ.
Холбоотой өгүүлэл
Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд төрсөн Ангилал:14-р зуунд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын гүнж
Эль-Пасо
Эль-Пасо ‍(El Paso) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Техас муж улсын хот юм.
Лавлах бичиг
Ангилал:Техасын суурин Ангилал:Хойд Америкийн суурин Ангилал:Техасын тойргийн төв Ангилал:Рио Гранде Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот
Баянмөнх жонон
Баянмөнх жонон нь (1452-1479) Тайсун хааны дүү Агваржин жононгийн хүү Хархуцаг, Ойрадын Эсэн тайшийн охин Цэцэг хатан нарын ганц хүү юм. Тэрээр Ойрадын Эсэн тайш 1452 онд Зүүн Монголын бүхий л томоохон цэргийн зүтгэлтэн, ихэс язгууртан, ноёдыг нэгэн чуулганы үеэр хядаж устгасан тэр л цаг мөчид төрж Алтан ургийн цөөн хэдэн хүний нэг болсон байсан. Эсэн тайш Хархуцаг тайжийг хорооход Цэцэг хатан 7 сартай жирэмсэн байжээ. Тэр үед Эсэн тайж Цэцэг хатнаас хүү төрвөл хорооно, охин төрвөл хүнд өгнө гэсэн байна. Цэцэг хатан хүү төрүүлэхэд Эсэн тайшийн хүмүүс хороохыг завдсан ч Цэцэг хатан өөрийн эмэг эх Самар тайху дээрээ очиж охин төрсөн хэмээн худал хэлж, охин хувцас өмсгөн 5 нас хүртэл нуужээ. Лу.Алтан товчид тэмдэглэснээр Самур тайху Баянмөнхийг 5 настайд нь Ойрад ын Өгэдэй баатар, Хонгирад ын Эсэлэй тайбу, Харчин ы Болуй тайш, Сартуул ын Баяндай ахлаху хэмээх 4 хүнд өгч Монголын төв нутаг руу явуулжээ. Баянмөнхийг Урианхайн Хутагт Шигүши ноёнд өгч өсгүүлэв. Улмаар Мандуул хааны ивээлд орж Болох жонон болж баруун 3 түмнийг захирч байсан. Удалгүй түүнийг Мандуул хаан сэжиглэн Исмайл тайшд цэрэг захируулан Баянмөнхийг хөнөөлгөжээ.
Түүхэн он цагийн зөрүүд
Түүний нас барсан он цагийн талаар зарим талаар ихээхэн зөрүүтэй үзэл байдаг. Энэ бол Монгол сурвалжын тэмдэглэгдсэн хугацаа нь Мин улсын судар зэрэг түүхэн сурвалжид бичигдсэн хугацаатай зөрж байдаг. Үүнээс үүдэж одоо хүртэл гадаад болон дотоодод Баянмөнх жононг 1452-1470, 1452-1479, 1452-1487 онд амьдарч байсан тухай судлаачдын таамаглал их байдаг.
Ангилал:15-р зууны ноёрхогч Ангилал:Боржигин Ангилал:Жонон Ангилал:Алтан ураг Ангилал:1452 онд төрсөн Ангилал:1479 онд өнгөрсөн
Батхаан уул
Батхаан уул нь Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд сумын нутагт баруун хойноос зүүн урагш чиглэн үргэлжилсэн 2178 метр өндөр уул юм.
Байршил
Батхаан уул нь Улаанбаатараас баруун урагш 250 километр, Эрдэнэсант сумын төвөөс 33 километр зайтай оршдог.
Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд сумын нутагт баруун хойноос зүүн урагш чиглэн үргэлжилсэн 30 орчим километр үргэлжилдэг нуруу. Оргил нь Батхаан уул бөгөөд далайн төвшнөөс дээш 2178 метр өндөр. Батхаан уул нь Хангайн Хэнтийн уулархаг мужид багтах ба Орхон Туул голын савын 1500-2000 метр өргөгдсөн бэсрэг өндөр уулсын нэг бөгөөд Монгол орны хамгийн өмнөд захын ой бүхий уул юм.
Экосистем
Ойт хээрийн бүсээс нилээд тасархай оршдог боловч уулын төв хэсэг нь ус намагтай, уулын хар шороон хөрстэй жинхэнэ ойт хээрийн байгалийн төрхтэй. Эндээс арваад жижиг горхи эх авч урагшаа хойшоо урсдаг. Уулын урд үзүүрт Ар жаргалант, Өвөр жаргалант хэмээх хоёр голын эх байдаг бөгөөд энд Монгол элс гэж алдаршсан Элсэн тасархайн зах хүрч ирдэг. Ар жаргалант голын элсний захаас эхлэн хайлаасны төгөл даган хойд хярыг давахад Тольтын ам харагдана. Түүнийг даган өгсөхөд их ой руу явж орох бөгөөд хус, шинэс голлосон ой нь ан амьтан, жигүүртэн шувуудаар баялаг. Батхаан уулын голын бүх хөндийгөөр элсэн манхантай бөгөөд энэ элс зүүн урагш салхинд туугдан нүүж Өвөр Жаргалант голын хөндийн урд ар, дунд хэсгийг дарсаар байгаа ажээ. Их элсэн манхантай, говийн бүсийн хайлаас мод ихээр ургасан, хангайн бүсийн өтгөн шигүү ой нэг дор цогцолсон байгалийн энэхүү өвөрмөц тогтолцоо нь дэлхийд ховор юм. Тийм учраас энэ ховор нандин тогтоц бүхий 21 850 га талбайг 1957 онд дархлан хамгаалж Байгалийн нөөц газар болгожээ.
Түүхийн дурсгал
Батхаан уулын ар өвөр хормой, голуудын хойд дэнж, арын гол горхины хөндийгөөр түүхийн дурсгал болох эртний булш хиргисүүр олон бий. Эдгээрээс гадна Бичигтийн амны хадны бичээс, Тогоот уулын хаданд Тогоо, Хуягт хэмээх газарт хөө хуяг гэх мэт эртний үед хамаарах дурсгалууд байдаг. Гэвч нутгийн ардууд хөө хуягнаас нь авч шагайн сум хийсээр байгаад дууссан байна. Тогоот уулын хадан тогоог 1973 онд Эрдэнэсант сумын музейд тавьсан байна. Өврийн Лүнгийн хөх, Хөх даваа зэрэг газруудад аварга үлэг гүрвэлийн мөрний хэв, аварга гүрвэлийн чулуужсан яс, дөрөвдөгч галавын арслан зааны яс тус тус олдсон бөгөөд тэдгээрээс заримыг нь Байгалийн түүхийн музейд тавьжээ.
Эх сурвалж
Ч.Буянбадрах "Монгол орны лавлах" эмхэтгэл ном
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Азийн шим мандлын нөөц Ангилал:Монголын уул Ангилал:Монголын тусгай хамгаалалттай газар нутаг Ангилал:Өвөрхангай аймгийн газар зүй Ангилал:Төв аймгийн газар зүй
Perfect Places
"Perfect Places" нь Лордын хоёр дахь цомог Melodrama-д багтсан дуу бөгөөд 2017 оны 6-р сарын 1-нд "Green Light" дууны араас цомгийн хоёр дахь сингл болон цацагдсан билээ. Лорд энэ дууг Жек Антоноффтой хамтран зохиож, Эндрю Уят болон Френк Дюкес нартай хамтран продюсерлэжээ. "Perfect Places" нь электропоп төрлийн басс дуугаралттай дуу юм. Дуун дээр Лорд өсвөр насандаа хэрхэн партиддаг байсан тухайгаа болон түүнд тохирсон "үзэсгэлэнтэй газрууд" ямар байж болохыг төсөөлж байгаа тухайгаа дуулдаг.
Энэ дуу нь шүүмжлэгчдээс эерэг сэтгэгдлүүд хүртсэн ба ихэнх шүүмжлэгчид Лордын дуу зохиох чадварыг өндрөөр үнэлсэн. "Perfect Places" АНУ-д төдийлөн сайн амжилт үзүүлж чадаагүй ч, Австрали, Канад, Шинэ Зеланд, Их Британи улсуудын чартад бичигдэж чадсан. Дууны дүрс бичлэгийг түүний өмнөх сингл "Green Light"-ийн дүрс бичлэгийг мөн найруулсан Грент Сингер найруулсан бөгөөд 2017 оны 8-р сарын 3-ны өдөр Лордын Vevo аккаунтаар дамжуулагдан цацагдсан юм. Дүрс бичлэгт дуучин бүсгүй ганцаараа далайн эрэг, завь, ресторанд үзэсгэлэнтэй даашинзууд өмсөн амарч, гүйж, бүжиглэж байгаа тухай гардаг. Лорд дуугаа хэд хэдэн телевизийн нэвтрүүлэгт оролцохдоо дуулсан билээ.
Үүсэл болон дуу бүтээгдэх үйл явц
The New York Times сэтгүүлд дуу хэрхэн бүтсэн талаар ярьж байхдаа Лорд, "Жек [Антонофф] бид хоёр энэ дуун дээр өөр дуугаралт, өөр хоолойг туршиж үзсэн ч сэтгэлд нэг л хүрээгүй. Энэ дуу нь маш гүн агуулгатай. Энэ дууг төгс болгохын тулд би яах вэ гэж бодож байхдаа дахилтын өмнөх хэсгийг хасчихвал яах бол гэж бодсон. Гэхдээ энэ санаа ч гэсэн сэтгэлд хүрээгүй."
Дууг зохиогчид дууны дахилтан дээр ажиллаж байхдаа дахилтыг "маш олон Лордтой" байлгахаар шийдсэн. Лорд дахилт хэсгээ бичүүлж байхдаа хэд хэдэн удаа дуулан, дууны дахилт хэсэг дээр найрал дуучид ард нь байгаа юм шиг продюсерлэлт хийгдсэн ажээ. Мөн дууны продюсерлэлт хийгдэж дууссаны дараа Лорд дууны "Now I don't know which way to go / Би одоо аль зүг рүү явахаа мэдэхгүй байна" гэдэг мөрийг "Now I can't stand to be alone / Би одоо ганцаараа байж чадахгүй" гэж сольсон байдаг. Лорд дараа нь зуны нэгэн өдөр Бруклины гүүрэн дээгүүр дугутай явж байхдаа энэ дууны санааг олсон гэдгээ дэлгэсэн билээ.
Лорд, Жек Антонофф хоёр дууг зохиосон ба Эндрю Вят, Френк Дюкес нарын тусламжтай дууг продюсерлэсэн. "Perfect Places" нь цоглог, хүчтэй электропоп дуу бөгөөд басс, электрон бөмбөрөн машины дуугаралттай билээ. Sony/ATV Music Publishing-ийн Musicnotes.com сайтад байршуулсан мэдээллийн дагуу "Perfect Places" дуу нь минутад 105 цохилттой дуу юм. Энэхүү дуу нь E мажор түлхүүр дээр зохиогдсон ба Лордын хоолойн хүрээ C3 болон C5 нотуудын хооронд дуулагдсан юм.
Лорд Genius хөгжмийн сайтад "Pefect Places" дууны үгийг тайлбарлсан бөгөөд "I hate the headlines and the weather / Би гарчиг болон цаг агаарыг үзэн ядаж байна" гэх мөрийг бичсэн тухайгаа "Нью-Йорк хотод байхдаа сонингийн гарчгуудыг анзаараад байхад өдөр ирэх тусам аймшигтай болж байсан" хэмээн тайлбарлсан юм. Тэрээр өөр нэг мөрийн утгыг тайлбарлсан нь "Now I can't stand to be alone / Би одоо ганцаараа байж чадахгүй" бөгөөд "Миний партидах зуршил ердөө л гэртээ ганцаараа суугаад байхаас "айдаг" учраас" гэж тайлбарлажээ.
Мэргэжлийн шүүмж
"Perfect Places" шүүмжлэгчдээс өндөр үнэлгээ авсан. Зарим шүүмжлэгчид энэ дууг түүний 2013 оны сингл "Team"-тэй адилтгаж үзсэн байна. Pitchfork сэтгүүлийн шүүмжлэгч Женн Пели энэхүү дууг "Шилдэг шинэ дуу" гэж гарчиглаад, "Pure Heroine цомгийн "Team"-ийн цохилттой төстэй гэхдээ улам ширүүн" гэж бичсэн бол Spin сэтгүүлийн шүүмжлэгч Уинстон Күүк "Үүнд ямар ч төгс газар эсвэл төгс төсөөлөл байхгүй. "Perfect Places"-ийн төгс чанар бол чи өөрийнхөө юу хийх ёстой, юу хийх шаардлагатайг чи өөрөө л мэдэх ёстой." хэмээжээ.
PopMatters сайтын 5 шүүмжлэгч тус бүрдээ дууг шүүн тунгаасан бөгөөд тэд "Perfect Places"-д 10-аас 7.4 оноо өгсөн байдаг. Крис Тессэн "Дууны аялгуу, Лордын хоолой гээд бүх зүйл төгс" гээд, Лордыг "өөрийн оргил үе дээрээ байгаа хүчтэй эмэгтэй" хэмээжээ. Гэвч, сэтгүүлч Стив Хоровитз энэ дуунд дунд үнэлгээг өгсөн бол Крис Ингалс дууг "шинэ боловч сонсоход тааламжтай, дээр үеийн мэт" гэж онцолсон. Харин Адриан Понтекорво "зуны сүүл үед цацагдахад тохиромжтой сингл" гэж үзсэн байна.
National Public Radio өөрсдийн 2017 оны жилийн эцсийн тайлан болох "2017 оны шилдэг 100 дуу"-ны жагсаалтад "Perfect Places"-ийг 36-р байранд жагсаасан байна. The Guardian сайтын шүүмжлэгч "Зуны шилдэг дуунууд" жагсаалтдаа "Perfect Places"-ийг багтаагаад дууны дахилтыг Тейлор Свифтын "Blank Space" дуутай адилтгаад "Лордын цорын ганц гунигтай дуу" хэмээн онцолжээ. Pigeons and Planes өөрсдийн 2017 оны шилдэг дууны жагсаалтдаа "Perfect Places"-ийг 4-р байранд жагсаасан бол Complex сэтгүүл мөн жилийн эцсийн тайлангийнхаа 22-р байранд жагсаагаад "Pure Heroine цомгийн шилдэг дуу байж болох байсан хүсэл тэмүүлэлтэй поп дуу" гэж үзсэн байна. Энэ дуу мөн Австралийн хамгийн алдартай радио Triple J-ийн сонсогчдын санал өгсөн "2017 оны шилдэг 100 дуу"-ны жагсаалтын 71-р байранд бичигдсэн билээ.
Амьд тоглолтууд
Лорд хамгийн анх буюу 2017 оны 6-р сарын 16-нд The Tonight Show Starring Jimmy Fallon нэвтрүүлэгт энэхүү синглээ дуулсан ба төд удалгүй түүний 2 дахь цомог Melodrama дэлхий даяар цацагдсан билээ. Тэрээр томдсон цагаан хослол, хүрэмнийхээ ард цэцэг наасан байсан бөгөөд энэ нь 1984 оны кино Stop Making Sense дээр гардаг Америкийн рок дуучин Девид Бюрнегийн өмссөн хувцастай ижил байсан юм. Зарим шүүмжлэгчдийн хараанд энэ үзүүлбэр өртсөн ба тэд "хүчирхэг", "гайхалтай" хэмээн магтаж байсан юм. Үүний дараа буюу 6-р сарын 18-нд тэрбээр 2017 оны Much Music Video Awards-д өөрийн "Green Light" дуутайгаа холбон дуулсан ба тэрээр мөн NOVA FM, Late Night with Seth Meyers нэвтрүүлгүүдэд оролцохдоо энэхүү дуугаа дуулж байжээ.
Үүсэл
Дүрс бичлэг цацагдахын өмнө Лорд өөрийн Instagram болон Twitter хуудсууддаа зарим зургуудыг хуваалцаж байсан. Дүрс бичлэгний нэгэн хэсэгт Лорд гэрлийн чийдэнг микрофон гэж төсөөлөн дуулдаг бөгөөд энэ хэсэг нь Парамор хамтлагийн 2009 оны "Ignorance" дууны дүрс бичлэгээс санаа авсан хийгдсэн юм. Өөр нэгэн хэсэгт тэрээр нэгэн жижиг цөөрөмд байх бөгөөд тэр хэсгийг мөн Парамор хамтлагийн "Monster" дууны дүрс бичлэгээс санаа авсан байна. Мөн зарим бусад хэсгүүдийнхээ зургийг Лорд Лана Дэл Рей, Леди Гага, Биёонсэ нараас санаа авсан байдаг.
Үйл явдал
Дүрс бичлэг Лордын өндөр өвсөн дундуур сүрлэн малгай өмсөн гүйж байгаагаар эхэлдэг бөгөөд дараагийн хэсэгт Лорд автоматаар онгойдог төмөр хаалгыг налж, урд нь харагдах далайг ширтэж байх зуур Лордын нэр, "Perfect Places" гэсэн ретро маягийн фонттой бичиг гардаг ба улмаар дуу явж эхэлдэг. Яг дараагийн хэсэгт Лорд нүсэр улаан даашинз өмсөн далайн эргийн элсэн дээр ганцаараа зогсож байдаг. Тэрбээр өөрийн төсөөлдөг үзэсгэлэнт газруудад дуугаа дүрсжүүлсэн юм.
Дууг бүтээлцсэн
Дуу бичилт болон эвлүүлэг Дууг бүтээлцсэн
Холбоос
Ангилал:Лордын дуу Ангилал:2017 оны дуу Ангилал:Поп дуу
Дамбийн Рагчаа
Дамбийн Рагчаа (1976–) Архангай аймгийн Булган сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын гарьд цолтой. Хадам эцэг нь Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын харьяат дархан аварга Дашдоржийн Цэрэнтогтох.
Амжилт
Ангилал:Улсын гарьд Ангилал:Булганы (Архангай) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1976 онд төрсөн
Питер Кэмп
Питер Кэмп (Peter Kemp, 1878 онд төрсөн, нас барсан огноо тодорхойгүй) нь Британийн усанд сэлэлт, усан пологийн тамирчин. Тэрээр Парист зохиогдсон 1900 оны зуны олимпод оролцож, 200 метрийн саадтай сэлэлтийн төрөлд хүрэл медаль хүртсэнээс гадна Бриатнийн шигшээ багийнхантайгаа цуг усан пологийн тэмцээнд түрүүлж, алтан медаль зүүжээ.
Эшлэл
Ангилал:Их Британийн усанд сэлэгч Ангилал:Их Британийн усны пологийн тамирчин Ангилал:Их Британийн олимпын аварга Ангилал:Их Британийн олимпын хүрэл медальтан Ангилал:1878 онд төрсөн Ангилал:20-р зуунд өнгөрсөн
Хяргас нуур
Хяргас нуур нь Увс аймагт байрлах, Их нууруудын хотгор дахь эрдэст нуур юм. Тус нуурыг 2000 онд байгалийн цогцолборт газарт бүртгэж авсан бөгөөд нийт 3,328 км² нутгийг хамрана. Хяргас нуураас гадна Айраг нуур нь тус хамгаалалтанд багтах ажээ.
Хяргас нуурын ус нь үнэргүй, шорвог амттай, өнгө, булингардалт нь цаг, агаар, улирлын онцлогоос шалтгаалж өөрчлөгдөнө. Нуурын усны тунгалагжих үе нь гол төлөв өвлийн улиралд тохиолдож байхад зун, намрын улиралд булингардалт ихсэж шар өнгөтэй болно. Зун, намрын ширүүн салхины улмаас давалгаа үүсч ёроолын лаг наанги хөндөгдөж, цутгал голуудын урсацаар ирэх хөвмөл элс, шороо ихсэх зэргээс шалтгаалан усны тунгалагшилт багасдаг. Өвлийн улиралд мөсөн бүрхүүл тогтож, динамик хөдөлгөөн багасаж, улмаар нуурын усны тунгалаг чанар нэмэгддэг ажээ.
Судалгаа
1881-1901 онд Оросын судлаач Григорий Потанин нууран дахь усны химийн найрлагыг анх судалж байжээ. Тухайн үед ерөнхий эрдэсжилт нь 2.55г/л байсаас NaCl 1.02г/л, Na2SO4 0.99г/л эзэлж байхыг тогтоожээ. 1926 онд эрдэмтэн В.А.Смирновийн судалгаагаар ерөнхий эрдэсжилт нь 7.46г/л байсан ба Na2SO4 3.38г/л, NaCl 1.98г/л агуулгатай байгааг тогтоосон. Үүнээс үндэслэн тэрээр Хяргас нуур болон Монгол орны бусад нуурууд маш түргэн хугацаанд ширгэж байна гэсэн дүгнэлт хийхэд хүрчээ. 1941 онд Н.Д.Беспалов, 1952 онд Ш.Цэгмид, 1955-1967 онд Ш.Лувсандорж нар гидрохимийн шинжилгээ хийж, дээрх дүгнэлт буруу болохыг нотолсон. Эдгээр эрдэмтдийн шинжилгээгээр бол усны ерөнхий эрдэсжилт 7.27-8.37г/л байсны ихэнхийг нь сульфат, хлорт натри эзэлж байв.
Хяргас нуураас 2005 оны 7 сард, 2006 оны 7 сард хоёр цэгээс дээж авч, химийн ерөнхий шинжилгээ хийснээс анионуудаас гидрокарбонатын ион (2373.9мг/дм³) зонхилж, сульфат ион 1318.1мг/дм³, хлорид 1203.2мг/дм³-ын хооронд тус тус хэлбэлзэж байна. Катионуудын найрлагад натрийн ион (1668.1мг/дм³) зонхилж байгаа бөгөөд кальцийн ион 295.52мг/дм³, магнийн ион 32.83мг/дм³ байна.
Бүгд Найрамдах Киргиз Улсын Ерөнхийлөгч Аскар Акаев Монгол Улсад 2002 онд албан ёсоор айлчлах үер түүнийг Хяргас нуурын хөвөөнд Гадаад хэргийн сайд Л.Эрдэнэчулуун дагалдан онгоцоор хамт очиж үзүүлсэн. Киргизүүд энэ нуурын орчмоос гаралтай гэж тэрээр ярьж өөрийн тусгайлан авчирсан Иссык-Куль нуурын усыг Хяргас нуурт зутгаж буцаад Хяргас нуурын уснаас авч Иссык-Куль нууранд хийнэ гэж байжээ.
Тагнуулын ерөнхий газар (Монгол)
Монгол улсын Тагнуулын ерөнхий газар нь тагнуулын байгууллагуудын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах, үндэсний аюулгүй байдлыг тагнуулын аргаар хангах бодлого боловсруулж хэрэгжүүлэх зорилго бүхий Засгийн газрын тохируулагч агентлаг мөн. Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдалд аюул занал учруулж болзошгүй гадаад, дотоод хүчин зүйлийг тагнуулын аргаар илрүүлэх, урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох, төрийн эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтанд мэдээлэх замаар Монгол Улсын үндэсний язгуур ашиг сонирхлыг хамгаалах таатай нөхцөлийг бүрдүүлэх явдал мөн.
Үндсэн чиг үүрэг
Тагнуулын ерөнхий газар нь гадаад тагнуул, сөрөх тагнуул, цэрэг-стратегийн тагнуул, хилийн тагнуул, тэдгээрт дэмжлэг үзүүлэх, мэдээллийн дүн шинжилгээ хийх, мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах, мөрдөн байцаах, дотоод хяналт-аюулгүй байдлыг хангах болон захиргаа, удирдлагын чиг үүргийг хэрэгжүүлэх үндсэн бүтэцтэй байна гэжээ.
Тагнуулын ерөнхий газрын харьяанд сургууль, сургалт, эрдэм шинжилгээ, төрөлжсөн архив, аж ахуй, хангалт үйлчилгээний байгууллага, харуул хамгаалалтын болон тусгай бэлтгэл, зориулалт бүхий нэгж, тусгай сургалтын болон спорт-нөхөн сэргээх төв байгуулж болно гэж заажээ.
Түүхэн замнал
Тэрхүү тагнуулын тогтолцоог Хубилай хаан, 1271 онд өөрчилж, цэргийн болон улс төр, эрүүгийн чиглэлээр зохиох тагнуулын ажил, үүргийг Нууц бичгийн яаманд төвлөрүүлжээ. Чингис хаан, түүнийг залгамжлагчид төрийн аюулгүй байдалд их анхаарал тавьж байсны зэрэгцээ гадаад орнууд руу хийсэн аян дайны амжилт нь байлдах тухайн газар, орны тухай урьдчилсан судалгаа, нутаг орны ард иргэдийн дунд өөрсдийг нь дэмжих, туслах хүчнийг буй болгох үйл ажиллагаанаас хамаарч байв. Энэ нь уг ажлыг эрхэлдэг тагнуулын нарийн зохион байгуулалттай хүчтэй эрх мэдэл бүхий байгууллага байсныг гэрчилнэ.
XIV зууны II хагасаас XIX зууны үед монголчууд нь тагнуул, сөрөх тагнуулын ажлыг хэрхэн зохион явуулж байсан нь тодорхойгүй бөгөөд харин XYII зууны үед Зүүн гарын Галдан бошгот хаан Манж чин улсын нийслэл Бээжинд 200 орчим хүнтэй суурин тагнуулчдыг ажиллуулж байсан байдаг. Тухайн үед тагнуулын ажлыг цэргийн болон гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн нэгж зонхилон гүйцэтгэж байжээ.
1911 оноос хойшх үе
Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын үе буюу 1911 оны үед тагнуул, сөрөх тагнуулын ажлыг Гадаад, Дотоод, Цэргийн, Шанзудбагийн яамд, хязгаарын сайдын газрууд хариуцаж байжээ. Мөн Жибзундамба хутагтын дэргэд тагнуулын мэдээлэл дүн шинжилгээний ажил эрхэлсэн тусгай нэгжийг ажиллуулж байсан байна. Богд Хаант Монгол Улсын үед тагнуулын ажлыг хаан эзний мэдэл дор явуулдаг байсан бөгөөд шаардлагатай үед Улсын дээд хурлаар хэлэлцэж байжээ. 1911 оны Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын дараа Монгол орны гадаад, дотоод нөхцөл байдал туйлын хүнд байсан үед өөрийн засаглалын тогтолцоогоо буй болгохын хамт гадаад орны тагнуул, туршуул, эдийн засгийг шулан мөлжигчтэй тэмцэх ажлыг эрчимтэй явуулж байсны дийлэнхийг Монгол орны тусгаар тогтнол, эдийн засагт аюул занал учруулж байсан хятадын цагаачид, банк, худалдааны байгууллагынхантай хийсэн тэмцэл эзэлдэг. Түүнчлэн Монгол орны аюулгүй байдлыг хангах үүднээс хөрш орноос эхлээд бусад улс орны тухай гадаад мэдээ олох тагнуулын ажлыг зохион байгуулж байсан байна. Энэ үед гадаад тагнуулын ажил явуулах гол хэлбэр нь бадарчингаар тэнүүчлэн явах, шашны томоохон хуралд оролцох, мөргөл үйлдэх, хийдэд шавилан суух халхавчийг ашигладаг байжээ. Тухайлбал, хүрээний лам Д.Чагдаржав Орос, Польш, Итали, Франц, Энэтхэгээр, Б.Данзан Япон, Хятадаар, Ц.Лувсанням Хятад, Төвдөөр, “Цагаан” хэмээх хочтой лам Данзан Ил тарвагатай болон Шинжаан нутгаар хэдэн жилээр явж байжээ.
Тухайлбал:
Түүнчлэн хөрш орнуудын байдал, тэдний тусгай албадаас манай орны эсрэг чиглүүлж буй үйл ажиллагааны тухай мэдээлэл авахад чиглүүлж, хувьсгалын дараагаар хятад руу нилээд олон хүнийг янз бүрийн халхавчаар мэдээлэл олох зорилгоор Ц.Ширнэндамдин, Ц.Дамбадорж, Д.Балдандорж, Н.Насанбат зэрэг төр, нийгмийн зүтгэлтнүүдийг явуулж байжээ.
1924 онд ДХГ-ыг Засгийн газрын харъяанд шилжүүлж, 1926 онд “Гадаад хэлтэс”-ийг байгуулж, тагнуулын эрх, үүргийг нь өргөтгөн бэхжүүлснээр ардчилсан төрт ёст Монгол Улсад нэгдмэл удирдлага, тогтолцоо бүхий тагнуулын байгууллага хэлбэршлээ бүрэн олж тогтсон билээ.
1920-иод оны үеэс манай улсын гадаад дотоод байдал хурцадсан тул УАХБ-ын эрх, үүргийг боловсронгуй болгох, удирдлагыг төвлөрүүлэн нэгтгэх зарим зохион байгуулалтыг арга хэмжээг авч хэрэгжүүлжээ.
Энэ үед гадаад тагнуулын чиглэлээр бусад байгууллагын нэрийн дор гадаадад гарган ажиллуулагсдаас үүргээ амжилттай биелүүлж байсан олон шилдэг ажилтнуудын үйл ажиллагаа тагнуулын байгууллагын түүхэнд мөнхрөн үлдсэн юм. Тухайлбал, Доржийн Давааг 1926 онд Монгол тээхийн байгууллагад шилжүүлэн ажиллуулж улмаар Жанчхүү дэх Харилцан туслалцах хоршооны салбарт ажиллуулсан зэргийг дурьдаж болно.
Улс орны гадаад, дотоод нөхцөл байдалд нийцүүлэн Сайд нарын Зөвлөлийн 1933 оны 21 дүгээр хурлаар тус газрын дүрмийг шинэчлэн баталж “Дотоодыг хамгаалах ерөнхий газар” гэж нэрлэн СнЗ-ийн дэргэд яам эрхтэй байж, тус зөвлөлд шууд захирагдах ба газрын даргыг Улсын Бага Хурлаас сонгох, орлогч дарга нарыг мөнхүү хурлаас томилох, албан хаагчид нь цэргийн байх, мөрдөн байцаалтын ажилд нь прокуророос хяналт тавихаар болгожээ.
1932 онд тус газарт цагдан сэргийлэх байгууллагыг харъяалуулж, улсын хилийн хамгаалалтыг 1933 оноос хариуцуулав. Түүнчлэн тус газрыг 1936 онд Дотоод Явдлын Яам болгож, Улсыг аюулаас сахиж хамгаалах хэргийг удирдах ерөнхий газар, Хил хязгаарын ба Дотоодын цэргийн хэргийг удирдах газар, Улсын цагдан сэргийлэх газар, Засан хүмүүжүүлэх лагерь хийгээд гяндангуудыг удирдах газар, захиргаа аж ахуйн хэрэг эрхлэх газар, Санхүүгийн хэрэг эрхлэх газартай болгожээ. Эдгээр байгууллагуудыг нэгэн удирдлагад төвлөрүүлснээр нийгмийн аюулгүй байдлыг сахиулах байгууллагуудын нэгдсэн систем бүрдсэн байна. Үүний зэрэгцээ УАХБ нь хуулийн байгууллагуудтай хамтран гаргасан эрх зүйн акт, зөвлөх сургагч нарын оролцоотойгоор боловсруулан гаргасан 10 гаруй заавраар үйл ажиллагаагаа зохицуулж байв.
1930-аад оны сүүл үед тагнуулын байгууллагын ажлын амжилт, үйл ажиллагааны үр дүн удаан үргэлжилж чадсангүй, иргэдийг үй олноор баривчлах, хорих зэргээр их хэлмэгдүүлэлтийн ажлыг эхлүүлжээ. Энэ нь юуны өмнө Монголын төр засгийн эрхийг гартаа авсан зүүнтний алдаатай бодлого, ДЯЯ-д ажиллаж байсан Зөвлөлтийн Аюулаас хамгаалах байгууллагын сургагч, зөвлөхийн оролцоо эрх мэдэл ихсэж тус газрын ажлыг өөрсдийн арга барилаар явуулж ирсэнтэй шууд холбоотой юм.
Хэдийгээр 1930-1940 онд хууль ёс, хүний эрхийг бүдүүлгээр зөрчин хэлмэгдүүлэх ажлыг хийж байсан боловч тухайн үед баруун, зүүн хязгаараар япон, гоминданы эзлэн түрэмгийлэх гэсэн аюул заналыг арилгахад гавъяатай үйлс бүтээснийг тус байгууллагын түүхээс тодорхой харагддаг. Тухайлбал, хилийн цаана Японы тусгай албадын байгуулсан тагнах, хорлон сүйтгэх олон арван салбар байгууллагуудын үйл ажиллагааг илрүүлэн, үйл ажиллагааг нь таслан зогсоож байв.
Энэ үед Гоминданы болон Японы цэрэг зэвсгийн байдал, манай улсын эсрэг ухуулга сурталчилгаа, дээрэм тонуул, тагнуулын ажил эрхэлдэг хүмүүс, байгууллага, түүнчлэн дүрвэн гарсан иргэдийг буцаан авчруулах зэрэг ажлаар хилийн цаана гарч эрэлхэг зориг, итгэл үнэмшил, авхаалж самбааны хүчээр амь өрссөн хүнд бэрхшээлийг даван туулж эх орныхоо энхийн үйлсийн төлөө далд фронтод тулалдаж явсан ахмад тагнуулчин Б.Дүгэр, Б.Сахаан, Б.Уртнасан, Б.Чилхаа нарын байгуулсан гавъяа тагнуулын байгууллагын түүхэнд мөнхөрөн үлдсэн юм.
1939 онд Японы түрэмгийлэгчид Монгол улсын хилд довтолсноор Халх голын дайныг эхлүүлжээ. УАХБ-аас дайны нөхцөлд үйл ажиллагаагаа зохион байгуулж, дайны үед зохиосон арга хэмжээ нь монгол, зөвлөлтийн армийн хамтарсан хүчний ялалтанд хувь нэмрээ оруулж, байлдааны фронтод үүргээ сайн гүйцэтгэсэн Т.Содномдаржаа, Бат-Очир, Д.Бат, Ю.Готовдорж, Д.Чүлтэмсүрэн, Ц.Мижиддорж, М.Сандагжав, Б.Дордог, Х.Дондог, Б.Дэмчиг, сургагч Ступин, орчуулагч С.О.Устаев нарын 30 гаруй ажилтан, тус байгууллагатай хамтран ажиллаж тусгай үүрэг даалгаврыг биелүүлсэн 37 хүн төрийн одон медалиар шагнагдсан байна.
1945 оны чөлөөлөх дайны өмнө гүйцэтгэх ажлын нөхцөл байдлын судлах арга хэмжээ авсан бөгөөд Сүхбаатар, Дорноговь аймгийн чиглэлээр хилийн цаана судалгаа хийх 2 группийг гаргаж, 8 дугаар сараас Улаанцав, Батхаалга, Шилийн гол, Баруун сөнөд, Долнуур, Манжуур, Хайлаарын чиглэлд тусгай хэсгүүдийг гаргаж, цэрэг армийн давшилтийн аюулгүй байдлыг хангах, дайсагнасан бүлэглэлийг устгах, нуугдан үлдсэн урвагчдыг олж илрүүлэх, ард олны санаа бодлыг судлах, ухуулга сурталчилгаа явуулах зэрэг ажлыг хийж иржээ. Дайны үед УАХБ-ын гол үүрэг зорилгын нэг нь давшиж байгаа цэргийн ангиудын аюулгүй байдлыг хангах, цэргийн удирдлагыг мэдллээр хангах, арми-ар талын холбоог найдвартай байлгах явдал байв.
Дайнд оролцсон УАХБ-ын ажилтнуудаас БНМАУ-ын Байлдааны гавъяаны улаан тугийн одонгоор 6, Хөдөлмөрийн гаяъаны одонгоор 5, Алтан гадас одонгоор 26, Байлдааны медалиар 15, Хөдөлмөрийн хүндэт медалиар 3 хүн шагнагджээ.
1955 онд МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчооны 161 дүгээр тогтоолоор Цэрэг, ДЯЯ-ыг нэгтгэж Цэрэг ба Нийгмийг аюулаас хамгаалах хэрэг эрхлэх яам болгов.
1950-аад онд БНХАУ-ын зүгээс социалист орнуудын эсрэг дайсагнах болсонтой холбогдуулан үндэсний аюулгүй байдлаа хамгаалах, олон улсын тавцанд байр сууриа бэхжүүлэх, батлан хамгаалах чадавхиа нэмэгдүүлэхийн тулд 1959 оны 4 дүгээр сарын 27-ны өдөр Сайд нарын Зөвлөл, МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчооны хамтарсан хурлын 170/160 дугаар нууц тогтоолын дагуу мөн оны 6 дугаар сарын 23-ны өдөр МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчооны 9 дүгээр хурлын тогтоолоор Ц ба НАХХЭЯ-ыг Ардын Цэргийн Хэргийг Эрхлэх Яам, Нийгмийг Аюулаас Хамгаалах Яам болгосон байна. Мөн тогтоолоор НАХЯ-ыг бүтцийн хувьд Улсыг аюулаас хамгаалах газар /УАХГ/, Улсын цагдан сэргийлэх газар /УЦСГ/, Засан хүмүүжүүлэх ерөнхий хэлтэс, Хамгаалах тусгай батальон, Хилийн байцаан өнгөрүүлэх ангиудтай байхаар тогтоожээ.
1960-1990 онд УАХБ хэдийгээр нэг намын үзэл суртлыг хамгаалах, нам улс төрийн байгууллага болон ажиллаж байсан хэдий ч төр улсынхаа аюулгүй байдлыг хангах үүргээ биелүүлсээр ирснийг үгүйсгэж болохгүй. Тухайлбал, гадаадын тусгай албадын тагнан турших ажиллагааг илрүүлэх, урьдчилан сэргийлэх, зэвсэгт хүчин болон улсын онц чухал объектын аюулгүй байдлыг хангах, улсын нууцыг хамгаалах, улсын хилийг хамгаалах зэрэг үйлсэд төр улсын өмнө хүлээсэн үүргээ нэр төртэй биелүүлж байсан юм.
1990 онд Монгол оронд өөрчлөлт, шинэчлэлтийн үйл явц өрнөж, НАХЯ-ны бүтэц тогтолцоо, эрх үүргийг эргэн харах болсонтой холбогдуулан БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1990 оны 4 дүгээр сарын 19-ний өдрийн нууц 191 дүгээр тогтоолоор Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамыг Улсын аюулгүй байдлыг хангах ерөнхий газар болгон өөрчлөн байгуулжээ.
1992 онд “Монгол улсын Аюулгүй байдлыг хангах тухай” хуулийг батлуулснаар УАХБ-ын үйл ажиллагааг 1922 оноос хойш анх удаа хуульчлан тогтоосон төдийгүй тус байгууллагыг шинэ нөхцөлд нийцүүлэн өөрчлөн шинэчлэх, боловсронгуй болгоход чухал ач холбогдолтой арга хэмжээ болсон юм. Энэ үеэс гадаад, сөрөх тагнуулын байгууллага зөвхөн төрийн хууль тогтоох дээд байгууллагаас баталж гаргасан хуулийн хүрээнд үйл ажиллагаагаа явуулах эрх зүйн үндэс, таатай нөхцөл бий болжээ.
Засгийн газрын 1993 оны 12 дугаар сарын 20-ны н/57 дугаар тогтоолоор УАБХЕГ-ын бүрэлдэхүүнээс Хилийн цэргийг гаргаж, Монгол Улсын Засгийн газрын 1994 оны 1 дүгээр сарын 19-ний өдрийн нууц 11 дүгээр тогтоолоор Улсын аюулгүй байдлыг хангах ерөнхий газрыг Тагнуулын төв газар болгож, 1996 оны 12 дугаар сарын 5-ны өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 290 дугаар тогтоолоор тус газрыг татан буулгаж, Улсын аюулгүй байдлыг хангах газрыг байгуулж, Монгол Улсын Их Хурлын 2000 оны 1 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 07 дугаар тогтоолоор Улсын аюулгүй байдлыг хангах газар нь Тагнуулын ерөнхий газар болж нэр нь өөрчлөгджээ. Тагнуулын ерөнхий газар нь тагнуулын байгууллагуудын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах, үндэсний аюулгүй байдлыг тагнуулын аргаар хангах бодлого боловсруулж хэрэгжүүлэх зорилго бүхий төрийн захиргааны төв байгууллага юм.
Эшлэл
тагнуул
Сурвалжилга
Сурвалжилга (Репортаж-Reportage/ Report) гэж орон зай, цаг хугацааны явцуу хүрээнд болж буй үйл явдал, үзэгдэлд зохиогч өөрөө оролцож, гэрч болсны үндсэн дээр түүний хөгжил, хөдөлгөөн дундаа бичдэг нийтлэл найрууллын нэгэн төрөл юм.
Төрөл ангилал
Сурвалжилга түгээж буй уламжлалт хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл болон уламжлалт бус хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр ангилдаг.
Радио сурвалжилга
Радио сурвалжилга нь сонин хэвлэлийн сурвалжилгыг бодвол чимээ шуугиан, дуу чимээний хамтаар сурвалжилгыг дамжуулдаг. Үүнээс гадна "шууд дамжуулалт" хийж болдгоороо онцгой давуу талтай.
Телевизийн сурвалжилга
Телевизийн сурвалжилга нь уламжлалт хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээс дуу, дүрс бичлэгийн хамтаар сурвалжилгыг дамжуулдаг. Радио сурвалжилгатай адил "шууд дамжуулалт" хийж болдог давуу талтай.
Ном сурах бичиг
Ангилал:Сэтгүүл зүйн дүрслэлийн хэлбэр Ангилал:Радиогийн төрөл зүйл Ангилал:Киноны төрөл зүйл Ангилал:Баримтат зохиол
Чамайг даа
Ну Погоди буюу Чамайг даа (Ну, погоди!) хүүхэлдэйн кино нь ЗХУ-ын алдарт Союзмультфильмийн олон ангит амьтны дүрстэй хүүхдийн кино юм. Энэхүү олон ангитай (20 анги) кинонд чоно туулайг барьж идэх гэж буй үйл явдлыг адал явдалтай, инээдтэйгээр дүрслэн харуулдаг. Том Жерри хоёр хүүхэлдэйн кинотой ерөнхийдөө төстэй.
1968-1969 оны үед «Союзмультфильм» кино студийн захирал Михаил Вальков залуу хошин зохиолч Александр Курляндский, Феликс Камов, Аркадий Хайт болон Эдуард Успенский нарт хүүхдийн хошин зохиол бичнэ үү гэж захиалга өгчээ.
Чоно
Чоно нь хулиган буюу дэг журамгүй, хууль зөрчигч архаг тамхичин юм. Нөгөө талаасаа чоно туулайг барих гэсэн маш олон оролдлогоороо гайхмаар олон уран чадвартайгаа тухайлбал уран гулгалт, балет, вальс бүжиглэх зэрэг авьяасаараа өөрийнхөө сайн талуудыг харуулдаг. Чоно нь мөн гитар маш сайн тоглодог бөгөөд уралдааны мотициклыг чадварлаг унадагаараа жирийн хулиганаас өөрийн дүрийг илүү ихэмсэг болгодог.
Эхний ангид туулайг барихаар өндөр байшинруу авирахдаа чоно гуай уулчны алдарт дуу Найзын дууг шүгилддэг. Энэ авьяасаа зөв ашиглаагүйгээс түүний ихэнх төлөвлөгөө өөрийх нь эсрэг ашиглагддаг. Анатоли Папанов чонын дууг оруулсан.
Туулай
Туулайн нь эерэг дүрийн баатар юм. Чонотой харьцуулбал авьяаслаг биш бөгөөд түүний ихэнх энгийн үйлдлүүд нь чонын төлөвлөгөөг нураахад хүргэдэг. Зарим үед чонын амийг аварч түүний дүр илүү идэвхитэй болдог. Клара Румянова туулайнд дуу оруулсан.
Бусад дүр
Мөн энэхүү хүүхэлдэйн кинонд бусад амьтадыг дүрсэлсэн бөгөөд хамгийн их энгийнээр тусгагдсан нь хүчтэй том усны үхэр юм. Усны үхэр нь цагдаа, музейн манаач, дэлгүүрийн худалдагч, явган хүн гэх мэт маш олон дүрд тоглодог. Чоно үргэлж түүнд садаа болдог ба байнга зугтдаг. Мөн муур, заан, гахай гэх мэт олон амьтад гардаг.
Баримт
Хүйтэн дайн дууссаны дараа буюу 1990 оноос хойш Орос болон барууны улсууд хоорондоо кино солилцох нь илүү нээлттэй болсон. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Германаас авчирсан Америкийн хүүхэлдэйн кинонууд ялангуяа Бэмбигээс их юм сурсан гэж найруулагч нь хэлж байсан. Харин тэрээр Том Жерри хоёрыг түүний хүү 1987 онд гэртээ авчирхаас өмнө нэгч үзээгүй байсан гэдэг. Чамайгдаа нь амьдралаас сэдэвчилэн бүтээсэн гайхлтай хүүхэлдэйн кино юм. Уг кинонд ярианы хэсэг бага байдаг бөгөөд энэ нь түүнийг олон улсын чанартай бүтээл болгосон. Хамгийн их хэрэглэгддэг үг нь Ну Погоди буюу чамайгдаа. Чоно түүний төлөвлөгөө бүтэлгүйтсэн үед Ну заяц ну погоди буюу туулай чамайгдаа хэмээн хэлдэг. Мөн киноны эхлэл төгсгөл хоёрт заавал хэлэгддэг онцлогтой ажээ.
Ангиуд
Чамайг даагийн ангиуд нь дараалсан дугаар нэргүй билээ. Гарсан онуудаар нь жагсаавал:
Гадаад линкүүд
Ангилал:Зөвлөлтийн кино Ангилал:Хүүхэлдэйн кино
Брюс Ли
Брюс Ли (李振藩) нь Холливудын од, философич, тулааны урлагийн мастер, кино найруулагч, зохиолч байж чадсан гайхалтай хүн.
Түүнийг Таймс сэтгүүл XX зууны хамгийн нөлөөтэй 100 хүний тоонд Альберт Эйнштейн, Мартин Лютер Кинг, Адольф Хитлер нартай цуг оруулсан юм.
Амьдрал
Брюс 1940 оны луу жил Сан Францискогийн хятад хороололд мэндэлсэн. Ээж нь түүнд дом болгон Ли Юн Фан гэдэг охин хүүхдийн нэр өгсөн. Учир нь муу сүнс эрэгтэй хүүхдийг жаахан байхад нь аваад явдаг гэсэн мухар сүсэгтэй холбоотой ажээ.
Брюс Ли жүжигчнийхээ карьерийг нэг настай байхдаа “Алтан хаалганы охин” гэдэг жүжигт тоглон эхэлсэн байна. Зүгээр л тэврүүлэн гардаг ч гэсэн жүжиг бол жүжиг, дүр бол дүр.
Брюс Ли 18 насандаа буюу 1958 онд Хонконгийн Ча Ча бүжгийн аварга болж байжээ.
Түүнийг гурван настай байхад гэрийнхэн нь Хонконг руу нүүсэн байна. Тэнд очсон хойноо ч гэсэн тэрээр кино болон, жүжигт тоглосоор байлаа. Гэхдээ дандаа охин хүүхдийн дүрд. Сургуульд орохдоо тэрээр охины нэртэй гэдгээ мэдэн нэрээ Брюс болгон өөрчилсөн байна. Сургууль дээрээ зодуулсныхаа дараагаас Кунг Фугаар хичээллэж эхэлжээ. Удалгүй өөрийгөө маш их авъяастайгаа харуулсан боловч үргэлж л зодооны хэрэгт орооцолддог болсон тул гэрийнхэн нь түүнийг Америк уруу буцаан явуулсан.
Ингээд тэр Сиэтлд очин философи үзэж эхэлсэн ба хажуугаар нь тулааны урлаг зааж байлаа. Хэдхэн жилийн дотор түүний шавь нарын тоо маш их болсон ба Стив МакКүйн, Карим Абдул Жаббар зэрэг одууд ч шавь нь болсон юм. Ли сургуулиа хаялаа. Гэхдээ гэргий Линдатайгаа уулзсаныхаа дараа тэр хоёр ердөө жилийн дараа гэрлэжээ.
Калифорнид нүүн ирж тулааны урлагийн сургууль нээв. Үүнд нь дургүйцсэн нутгийн тулааны мастерууд халз тулаанд дууджээ. Халз тулаанд ялсан боловч маш удаан үргэлжилсэн учир Ли шинээр арга барил зохиож эхэлсэн байна.
"Нутгийн индиан"-уудыг нүдсэнээр Калифорнид алдаршаад байсан ч улсын аваргад орсноор тэр жинхэнэ од боллоо. Финалд Дэн Инсантог зүгээр л уншив. Инсанто ч тэмцээний дараа түүний шавь болсон юм.