cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дашзэгвийн Амарбаясгалан
Монгол улсын Засгийн газрын гишүүн, Монгол улсын сайд, Хэрэг эрхлэх газрын дарга
== Мэргэжлийн хяналтын газрыг татан буулгав == Монгол Улсын Засгийн газрын 2022 оны аравдугаар сарын 19-ний өдрийн хуралдаанаар Мэргэжлийн хяналтын Ерөнхий газрыг 2023 оны нэгдүгээр сарын 01-нээс татан буулгах шийдвэрийг гаргасан. МХЕГ 20 жилийн хугацаанд өөрийн зорилт, чиг үүргээ хэрэгжүүлсээр ирсэн ч цаашид өөрчлөн шинэчлэх шаардлагатай байгаа гэж үзэн холбогдох хуулийн төслүүдийг Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн. 83 хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулж, нэг хуулийн төслийг шинээр бичиж, 2023 оны төсвийг дагалдуулан өргөн барьсан байна.
Мэргэжлийн хяналтын байгууллага нь 26 чиглэлийн хяналтыг хийдэг, 1,600 гаруй албан хаагчтайгаас гадна мэргэжлийн яамдад давхардсан тоогоор 1,400 байцаагч мэргэжлийн хяналтын үйл ажиллагааг явуулж байгаа нь бодитой болсон. Энэ нь хувийн хэвшил, бизнес эрхлэгчдийн зүгээс төр давхардсан хяналт шалгалтаар бидний үйл ажиллагаанд хүндрэл учруулж байна гэх гомдлыг үндэслэл гэж үзсэн" байна.
Төр бизнес эрхлэгчдээ дэмжиж, тулгамдсан асуудлуудаа шийдвэрлэхэд нь тусалж ажиллана
“Төр бизнес эрхлэгчдийнхээ хурдтай, бүтээмжтэй ажиллагааг удаашруулж, хязгаарлагч биш хөгжлийг нь дэмжигч, хамтран ажиллагч байна. Бизнес эрхлэгчдээ төр дэмжиж, үр дүнтэйгээр хамтран ажиллахдаа уриа лоозон хэлбэрээр биш тодорхой тулгамдсан асуудлуудаа шийдвэрлэхэд анхаарч ажиллана. Нэн түрүүнд Монгол Улс ойрын 10 жилийн бодлогоо маш тодорхой мөрдөж, төрийн бодлогыг тууштай хэрэгжүүлэх замаар бизнес эрхлэгчдэд ойлгомжтой нөхцөлд үйл ажиллагаагаа явуулах боломжоор хангана” гэж хэллээ.
Бусад туршлага
Мөн харилцан адилгүй байгууллагуудад төлөөлөх, удирдах алба хашиж байсан билээ. Үүнд:
•	2008-2018 онд Монголын Зүүний Хүчний Холбооны Удирдах Зөвлөлийн гишүүн;
•	2009 онд Монголын го даамын холбооны дэд тэргүүн;
•	2013-2016 онд Нийслэлийн Зураг төслийн хүрээлэнд Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн гишүүн;
•	2015-2016 онд “Азийн Хүлэг Улс” бодлогын судалгааны хүрээлэнгийн Дэд тэргүүн;
•	2013-2018 онд Говь-Алтай аймгийн нутгийн зөвлөлийн гишүүн.
Кевин Фогт
Кевин Фогт (Kevin Vogt; 1991 оны есдүгээр сарын 23, Виттен) — Германы хөлбөмбөгчин, «Кёльн» багийн хагас хамгаалагч.
2004—2010 онд академид нь бэлтгэгдсэн Фогт «Бохумынхаа» өмнөөс Бундеслигийн бүтэн дебют тоглолтоо 2009 оны дөрөвдүгээр сарын 18-нд Боруссиа Дортмундийн» эсрэг (0:2) хийжээ.
«Аугсбург» 700,000 еврогоор 2012 онд түүнийг элсүүлсэн.
Сараевогийн олимп
Өвлийн Олимпын XIV Наадам (XIV Olympic Winter Games) буюу Сараевогийн олимп нь 1984 оны 2 сарын 8-наас 19-нд Сараево хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.
Монгол улс Сараевогийн олимпод
өвлийн олимп өвлийн олимп өвлийн олимп
Кевин Фогт
«Кёльн» гурван жилээр Фогтийг элсүүлсэнээ 2014 оны тавдугаар сарын 26-нд зарласан ба 1.5 сая евро өмнөх багт шилжүүлжээ. 2014 оны аравдугаар сарын 14-нд «Боруссиа Дортмундийг» талбайдаа ялахад 40-р минутанд нээлтийн болон дебют гоолоо оруулав.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Бохум багийн тоглогч Ангилал:Аугсбург багийн тоглогч Ангилал:Кёльн багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Дашзэгвийн Амарбаясгалан
Хувийн сонирхол
Гар бөмбөг, унадаг дугуй, ширээний теннис, сагсан бөмбөг, го даам, загасчлах спорт сонирхдог.
Онцлох эшлэл
•	Улс төрийн нам бол хэн нэгний ашиг хонжоо олох, албан тушаалд хүрэх шат биш юм.
•	Монгол Ардын Намын эмэгтэйчүүд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд зэрэг шийдвэр гаргах түвшинд цөөн төлөөлөлтэй байгаа нийгмийн бүлгүүддээ адил тэгш боломж олгохыг зорин ажиллана.
•	Аж үйлдвэрийн IV хувьсгал, технологийн ололт амжилтыг ашигласан, хөрөнгө санхүү хэмнэсэн, бүтээлч, инновацад суурилсан “Цахим шилжилт” бол манай намын шинэ зууны тэргүүлэх чиглэл болох ёстой.
•	Монголд 1990 оноос хойш нийт 17 Засгийн газар байгуулагдаж байсан бөгөөд Засгийн газруудын дундаж нас 1.8 жил байгаа нь төрийн бодлого тогтвортой хэрэгжихэд сөргөөр нөлөөлж байна.
•	Засгийн эрх авахын төлөөх сонгуулийн настай бус, улс орноороо хамтдаа урагшлах хөгжлийн бодлогыг тодорхойлогч-хэрэгжүүлэгч нам байх нь бидний эрхэм зорилго юм.
•	Аливаа гэмт хэрэгт холбогдсон, тэр дундаа авлига албан тушаалын гэмт хэрэгт холбогдсон намын гишүүдэд улс төрийн дэмжлэг үзүүлэхгүй.
•	Улс төрийн намын тогтолцооны шинэчлэл нь зөвхөн Монгол Ардын Намын асуудал биш. Олон намын тогтолцоо бүхий парламентын ардчиллыг бэхжүүлэх, намуудын нийгмийн өмнө хүлээх үүргийг өндөрсгөх, улс төрийн өрсөлдөөний тэгш боломжийг өргөжүүлэх замаар улс төрийн намуудыг улс төрийн бодлого боловсруулдаг институт болгон хөгжүүлэхийг бусад намууддаа уриалж байна.
•	Иргэдийн олонх нь эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах, эрүүл мэндээ хамгаалуулах, сурч боловсрох, хөдөлмөрлөх зэрэг эдийн засаг, нийгмийн эрхийг хамгийн чухлаар тавьж байна.
Эх сурвалж
Ангилал:МАН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Тайширын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Шан улс
Шан улс нь МЭӨ 1600-1046 оны орчимд оршин тогтнож байсан эртний Хятадын төрт улс юм. Уг улсын талаар Сыма Цяний түүхийн номонд бичигдсэн хагас домгийн шинж чанартай улс юм. Одоогийн төв хятадын Хатан гол, Хөх мөрний сав газарт төвлөрч байсан боолын нийгэмт улс юм.
Ангилал:МЭӨ 2-р мянган Ангилал:Хятадын династи
4 сарын 18
4 сарын 18 нь Григорийн тооллын жилийн 108 дахь (өндөр жил бол 109 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 257 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0418 18
2017 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн
2017 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн» (англ. Miss World 2017) — Дэлхийн сайхан хүүхэн шалгаруулах 67-р удаагийн тэмцээн болж өнгөрөв.
117 орны сайхан бүсгүй Хятад улсын Санья хотод цуглан олон шалгуураар өрсөлдөж, 2017 оны 11 сарын 18-нд дүнгээ гаргахад Энэтхэг улсыг төлөөлөн оролцсон Мануши Шиллар «2017 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн»-ээр өргөмжлөгдөж, өмнөх жилийн гоо бүсгүй Стефани Дел Валле титмээ шилжүүлэн өгөв. Ийнхүү Мануши Шиллар Энэтхэг улсаас тодорсон 6дахь Дэлхийн Мисс болсон юм.
Ангилал:Дэлхийн сайхан хүүхэн
Их элсэн цөл
Их элсэн цөл (англиар Great Sandy Desert) — өрнө умар Австралд 285 мянган км² талбай эзлэн байгаа элсэн цөл.
Зураг
Ангилал:Австрали ба Далайн орнуудын цөл‎ Ангилал:Баруун Австралийн газар зүй Ангилал:Хойд Нутаг Дэвсгэрийн газар зүй
Стив Нэш
Стивен Жон "Стив" Нэш (Stephen John "Steve" Nash; 1974 оны хоёрдугаар сарын 7, ӨАБНУ, Иоханнесбург) — Канадын мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн домогт тоглогч. Түүний НБА-д гүйцэтгэсэн оновчтой дамжуулалтын тоо 2013 онд арван мянга давж уг амжилтаа бүх цаг үеийн тавдугаарт эрэмбэлүүлсэн. 2005 болон 2006 онуудад улирлын үнэ цэнэтэй тоглогчийн шагналын эзэн болж байв. Төр засгаасаа амжилтаа үнэлүүлэн 2007 онд шагнуулсан. .
Нэш хууль зүйн ухааны доктор зэрэгтэй.
Замнал
Стив Нэш 1996 оны драфтын 15 дахь сонголтоор Финикс Санз багт очиж байв.
Тэрээр сагсан бөмбөгчин болоогүй байсан бол хөлбөмбөгчин байжээ.
1998 онд Даллас Маверикс багт шинэхэн тоглогч Дирк Новицкитой очиж, зургаан жилийн турш НБА-гийн хамгийн сайн хослол болон тоглож байлаа. Нэш 2004-2005 оны улиралд Финикс Санз багтаа эргэн ирж, шилдэг тоглолтоо гайхуулан 2005 ( 15.5 оноо, 11.5 дамжуулалт дунджилсан ), 2006 ( 18.3 оноо, 10.5 дамжуулалт дунджилсан ) оны улирлын шилдэг тоглогч, түүнчлэн бүх оддын тоглолтонд гурван удаа сонгогдон оролцож Финикс багийн түүхэндээ хасагдах шатны тоглолтуудад амжилттай тоглоход нь түлхүүр тоглогч нь байсан түүний оролцоо онцгой байлаа. 2012 оны долоодугаар сарын 11-нд Лос-Анжелес Лейкерс баг гэрээ байгуулан элсүүлсэн юм. Шинэ багтаа тоглох анхны улирал Нэшийн хувьд НБА дахь 17 дахь улирал нь байсан ч нурууны бэртлийн улмаас нилээд олон тоглолтуудад оролцоогүй юм. Нэш 2013 оны нэгдүгээр сарын 8-нд Хьюстон багтай тоглосон тоглолтонд 10000 дахь дамжуулалтыг өгсөнөөр НБА-гийн түүхэнд нэрээ тавдугаарт бичүүлжээ.
Нэш Сиднейн зуны олимпт Канадын шигшээг ахлан оролцож байв.
Цахим холбоос
Ангилал:Канадын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Финикс Санс багийн тоглогч Ангилал:Даллас Маверикс багийн тоглогч Ангилал:Лос-Анжелес Лейкерс багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Канадын олимпын оролцогч Ангилал:Канадын одон шагналтан (офицер) Ангилал:Бритиш Коламбиа одон шагналтан Ангилал:Сагсан бөмбөгийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Канадын хүн Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Жан-Гийом Беатрикс
Жан-Гийом Беатрикс (Jean-Guillaume Béatrix, 1988 оны гуравдугаар сарын 24-нд Рона тойрогт төрсөн) нь Францын биатлонч бөгөөд 2014 оны олимпын наадамд хөөх гараатай уралдаанаас хүрэл хүртэж байсан ДАШТ-ий хошой мөнгөн медальтай.
Жан-Гийом 2003 оноос олон улсын уралдаан тэмцээнүүдэд оролцож эхэлсэн байдаг байна.
Холбоос
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:Францын биатлонч Ангилал:Францын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Францчууд
Антонио Кассано
Антонио Кассано (Antonio Cassano, 1982 оны долоодугаар сарын 12-нд Бари хотод төрсөн) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Парма болон Италийн шигшээд тоглодог.
Гаднын холбоосууд
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Бари багийн тоглогч Ангилал:Рома багийн тоглогч Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Сампдориа багийн тоглогч Ангилал:Милан багийн тоглогч Ангилал:Интернационале багийн тоглогч Ангилал:Парма багийн тоглогч Ангилал:2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Италичууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Маркус Кэмби
Маркус Кэмби (Marcus Camby, 1974 оны гуравдугаар сарын 22-нд Коннектикут мужийн Хартфорд хотод төрсөн) — Америкийн зодог тайлсан сагсан бөмбөгчин юм. Тэрээр төв болон хүчний довтлогчын байрлалуудад тоглодог байв. Массачусеттсын коллежээс 1996 онд драфтын хоёроор Торонто Рэпторс (1996—1998) багт элссэн байна. Түүнчлэн Нью Йорк Никс (1998—2002, 2012—2013), Денвер Наггетс (2002—2008), Лос Анжелес Клипперс (2008—2010), Портленд Трэйл Блэйзерс (2010—2012), Хьюстон Рокетс (2012, 2013—2014) багуудад тус тус тоглож байв. 2007 оны НБА-гийн санал асуулгаар "Шилдэг хамгаалагчаар" нэрлэгдэж байв.
Холбоос
Ангилал:1974 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Хьюстон Рокетс багийн тоглогч Ангилал:Торонто Рэпторс багийн тоглогч Ангилал:Нью Йорк Никс багийн тоглогч Ангилал:Денвер Наггетс багийн тоглогч Ангилал:Лос Анжелес Клипперс багийн тоглогч Ангилал:Портленд Трэйл Блэйзерс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
Өөрийгөө жолооддог машин
thumb|350px|Таксины болон хотын замын хөдөлгөөнд Янданс өөрөө жолоодох машин. thumb|right|350px|2009 онд Өөрийгөө жолоодогч машины уралдаанд түрүүлсэн Стэнфордын их сургуулийн машин-робот thumb|right|230px|2012 оны Жипний урд байрлах радар мэдрүүл Өөрийгөө жолооддог (autonomous car, бусад нэр: жолоочгүй автомашин, автомат удирдлагатай автомашин, робот автомашин) автомашин гэж энгийн тээврийн автомашиныг компьютерийн хиймэл оюунаар тоноглож бүрэн жолоочийн үүргийг хийлгэж болдог компьютержсэн удирдлагатай автомашиныг хэлнэ. Хамгийн сүүлд Гүүгл компани өөрийгөө жолооддог автомашиныг (ӨЖМ) 70000 км замд нийтийн тээврийн зам дээр амжилттай туршиж 2014 оны 5 сараас бүрэн хэмжээний жолоочгүй автомашиныг үйлдвэрлэж эхэлсэн байна.
Энгийн зам дээрх авто ослын 93% нь жолоочийн буруугаас гардаг харин ӨЖМ нь зам дээрх ослыг 90% бууруулдаг байна.
ӨЖМ нь орчин тойрноо радар, GPS, лазер хараа, компьютер дурангаар ажиглаж эргэн тойрноо 360 градуст 1-100 метр зайд бүрэн хянаж бүх орчинг мэдэрч автомашиныг жолоодож явуулдаг хамгийн дэвшилтэт хиймэл оюун ухааны тээврийн хэрэгсэл юм.
Өнөөдрийн байдлаар дараах компани ба судалгааны төвүүд ӨЖМ-ийг бүтээн туршиж байна: Mercedes-Benz, General Motors, Continental Automotive Systems, Autoliv, Bosch, Nissan, Toyota, Audi, Volvo, Vislab Пармагийн их сургууль, Оксфордын их сургууль, Гүүгл. 2020 он гэхэд дараах компаниуд өөрийгөө жолооддог автомашиныг зарж эхлэхээр өрсөлдөн ажиллаж байна: GM, Mercedes-Benz, Audi, Nissan, BMW.
Ач холбогдол
ӨЖМ-ийг хэрэглэж эхэлснээр хувьдаа автомашинтай иргэдийн автомашин худалдаж авах лизингийн болон ашиглалтын нийт зардал 45% буурна, харин автомашинийг хэсэг бүлгээрээ хувааж ашиглавал нийт зардлыг 4-5 дахин бууруулах тооцоог Колумбын их сургуулийн эрдэмтэд гаргажээ. Техасын их сургуулийн судлаачдын тооцоолсноор АНУ-ын нийт автомашины 10% нь ӨЖМ болвол 37 тэрбум ам.дол-ыг түлшний хэмнэлт ба хүний амь хохирохоос хамгаалж хэмнэнэ, харин нийт автомашины 90% нь ӨЖМ болвол 450 тэрбум ам.дол-ыг жил бүр хэмнэнэ. 2030 он гэхэд ӨЖМ-ийн зах зээл тэлснээр 87 тэрбум ам.дол-ын шинэ технологийг бүтээх дэлгэрүүлэх зах зээлийн боломж нээгдэнэ. Ухаалаг ӨЖМ нь Нью Йоркын 13000 таксийг 9000 болгож аюул осолгүй, түлшний хэмнэлттэй үйлчилгээний боломжийг нээх болно.
Эшлэл
Ангилал:Жолоочгүй ачаа тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Өөрөө явагч робот
Чандмань сум (Ховд)
Ховд аймгийн Чандмань сум нь Монголын баруун хэсэгт оршино. Ховд аймаг нь олон үндэстэн, ястнаас бүрдсэн сумдтай бөгөөд Чандмань сум нь халх ястны сум юм. Мөн халх сумд болох Дарви, Цэцэг сумдын хамтаар хуучин Засагт хан аймагт харьяалагдаж байсан. Чандмань сум нь Жаргалант хайрхан, Бумбат хайрхан хэмээн нэрлэгдэх нутгийн ард иргэдийн шүтээн болсон 2 том уултай. Чандмань сум хөөмийгөөр Монголдоо төдийгүй дэлхийд алдартай юм.
Газарзүй
Нийт нутаг дэвсгэрийн 60 орчим хувь нь тусгай хамгаалалттай. Мөн зүүн талаараа Дөргөн, Хар-Ус нуураар, баруун тал нь Жаргалант, Бумбат хайрхануудаар хүрээлэгдсэн хангай, говь хосолсон нутаг юм. Далайн түвшнээс дээш 1132.3-3796 м өргөгдсөн. Физик газарзүйн хувьд Монгол орны баруун бүсэд хамрагдах Их нууруудын хотгорт байрлах бөгөөд Газар хөдлөлийн эрчим 7 балл. Сумын нутаг дэвсгэр нь өндөр уул, толгод ихтэй, их нуурын хотгор, өргөн уудам тал хээр нутагтай бөгөөд бэлчээрийн мал аж ахуй, газар тариалан эрхлэхэд тохиромжтой.
Цаг уурын нөхцөл
Өвөлдөө хүйтэн, зундаа огцом халдаг онцлогтой. 1 дүгээр сарын дундаж температур -26 °С 7 дугаар сарын дундаж температур +19.1 °С жилийн дундаж салхины хурд 2.2-2.8 м/с жилийн хур тунадасны нийлбэр 127 мм Нийт газар нутгийн хэмжээ 601679 га.
Орон нутгийн төсөв
Сумын төсвийн нийт орлого нь 1.900.0 сая төгрөг бөгөөд улсын төвлөрсөн төсвийн шилжүүлэг 1.0 сая төгрөг, сумын өөрийн орлого 135.9 сая төгрөг, ОНХС-аас 349.2 сая төг, санхүүгийн дэмжлэг 452.3 сая төгрөгийн орлогоос бүрддэг. Орон нутгийн нийт төсвийн зардал нь 1.900.0 сая төгрөг байна. Нийт зардлын 47 хувь нь цалин, 6 хувь нь нийгмийн даатгалын шимтгэл, 47 хувийг нь бусад зардал эзэлж байна.
Эдийн засгийн бүтэц
Тус сумын эдийн засгийн гол салбар нь мал аж ахуй, газар тариалан, худалдаа үйлчилгээний салбар болж байна. Бизнесийн үйл ажиллагаанд 35 аж ахуйн нэгж, ШТС-4, Бизнес-Инкубатор төв цогцоороо /14 нэр төрлийн цех/ дэлгүүр, ТҮЦ, гуанз, ундааны цех, талх нарийн боовны цех -3 тус тус ажиллаж мал аж ахуй дагнан эрхлэгч 1160, худалдаа дагнан эрхлэгч 37, тээвэр дагнан эрхлэгч 14 иргэн байна.
Мал аж ахуй
Сумын эдийн засгийн үндсэн салбар нь уламжлалт бэлчээрийн мал аж ахуй юм. Сүргийн бүтэц нь нутгийн үүлдрийн мах, ноосны хонь, ноолуурын чиглэлийн ямаа юм. Сүүлийн жилүүдэд малын тоо толгой жил дараалан өсч, зуун эхээс бойжуулах төлийн тоо нэмэгдэж, улсын сайн малчин 13, аймгийн сайн малчин 46, мянгаас дээш толгой малтай өрх 30 гаруй боллоо. Хэдийгээр мал сүрэг толгойн тоогоор өсч байгаа нь сайн тал боловч нийт малын 50-иас дээш хувийг ямаан сүрэг эзэлж, сүрэг хоорондын зохистой бүтэц алдагдаж, бэлчээрийн даацад сөргөөр нөлөөлж байна. Сумын хэмжээнд 179913 толгой малтайгаас 2444 тэмээ, 6463 адуу, 6198 үхэр, 70558 хонь, 94250ямаа байна. Цэвэр үүлдэр, эрлийз, нутгийн шилмэл омгийн 3.2 мянган толгой мал тоологдсон нь нийт малын 0.01 хувь байна.
Газар тариалан
Сумын хэмжээгээр жилд 2.5 га талбайд үр тариа, 20 га талбайд төмс, 7.5 га талбайд хүнсний ногоо, 21.5 га талбайд тэжээлийн ургамал тариалж, 7.2 тонн үр тариа, 103.5 тонн төмс, 15.5 тонн хүнсний ногоо, 42.5 тонн тэжээлийн ургамал, 1000 тн хадлан бэлтгэн хураан авдаг.
Зам тээвэр
Аймгийн төв, төв суурин газраас алсмагдмал сумын нутаг дэвсгэрт сайжруулсан болон хар зам байхгүй. Сумын төвөөс 80 км-ын зайд Улаанбаатар болон хэвтээ тэнхлэгийн төв замтай нийлдэг.
Цахилгаан хангамж
Сум нь 2007 онд баруун бүс /Оросын холбооны улс болон Дөргөний усан цахилгаан станц/-ийн эрчим хүчний системд холбогдсон.
Дулаан хангамж
Сумын төвд 1 төвлөрсөн уурын зуухтай, ашиглалтаас гарсан. ЗДТГ, Эрүүл мэндийн төв, 12 жилийн бүрэн дунд сургууль, дотуур байр, цэцэрлэг, соёлын төв, БИТ /бизнес инкубатор төв/ ХААН банк, Хадгаламж банк, Цаг уур, Цагдаагийн кабон зэрэг 10 обьектийг нам даралтын зуухаар халаадаг.
Ерөнхий боловсролын сургууль
Ерөнхий боловсролын 12 жилийн сургуулийн 21 бүлэгт 536 хүүхэд өдрөөр суралцаж, албан бус боловсролын дүйцсэн хөтөлбөрөөр бага, суурь, бүрэн дунд боловсрол нөхөн олгох сургалтанд 66 иргэн суралцаж байна. Бага ангийн хамран сургалт 55.5 хувь, суурь боловсролын хамран сургалт 64.4 хувьд хүрсэн. Ерөнхий боловсролын сургуульд мэргэжилтэй багшийн хангалт 100 хувьтай байгаа ба мэргэжил дээшлүүлэх хөрвөх сургалтанд нийт 28 багш хамрагдаж байна.
Цэцэрлэг
Төрийн өмчийн “Бүжинхэн” цэцэрлэгийн үндсэн сургалтад 105, гэр цэцэрлэгт 117 ээлжийн бүлэгт 25 хүүхэд хамрагдаж, сургуулийн өмнөх боловсролын хамралт 96,0 хувьд хүрсэн. “Бүжинхэн” цэцэрлэг Урд гол багийн 1-р хороонд байршилтай. 90 хүүхдийн хүчин чадалтай, одоогоор 105 хүүхэд хүмүүжиж байна. 18 багш, ажилтантай. 1990 онд ашиглалтад орсон улаан тоосгон хийцтэй, Инженерийн төвлөрсөн хангамжгүй. Япон улсын “Өвсний үндэс” хөтөлбөр төслөөр 2011 онд цэцэрлэгийн барилгад их засвар хийгдсэн.
Эмнэлэг
Суманд улсын төсвийн 13 ортой 1 эмнэлэг, 1 эмийн сан үйл ажиллагаа явуулж, 2 их эмч, 14 эмнэлгийн тусгай мэргэжилтэн  ажиллаж байна. 2012 онд нийт 65 хүүхэд мэндэлж, 0-1 насны хүүхдийн эндэгдэл байхгүй, эхийн эндэгдэл байхгүй байна. Нийт өвчлөлийг авч үзвэл халдварт бус өвчлөл 227, осол гэмтэл 8, халдварт өвчлөлийн 3 тохиолдол гарсан байна.
Соёлын төв
Соёлын төв Урд гол багийн 1-р хороонд байршилтай, 250 хүний суудалтай, 5 ажилтантай. Сумын Соёлын төв-Хөөмэйн ордны барилга 2010 онд ашиглалтад орсон. Тус барилгад урлагийн тоглолт, дугуйлан, номын сангийн үйлчилгээ зэрэг бүх төрлийн соёл урлагийн үйл ажиллагаа явагддаг.
Алдартнууд
Тус сумаас ардын хувьсгалын партизан Ж.Бямбадорж, Б.Ширчинхүү, Б.Гавал, Ц.Гомбо, Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Д.Лувсандамба, Ө.Баасанжав, Байлдаанд болон зэвсэгт тулгаралтад биеэр оролцож явсан ахмад дайчин Я.Бат, З.Гончиг, З.Дондог, Д.Дагва, Д.Сэрээтэр, Б.Чимэддорж, Б.Дагвадорж, З.Дагважанцан, М.Гэндэн, Д.Лханаа, Г.Түдэв, Ц.Данаажав, Б.Дашдондов, Б.Лхүндэв, С.Бэгз, Б.Батзундуй, Гончиг, Самбуу, Ц.Буузай нарын 50 гаруй ахмад дайчин бий.
Хөдөлмөрийн баатар хоньчин Р.Чадраабал, Гавъяат малчин Д.Лхагва, Улсын аварга малчин С.Базардарам, Ж.Гончиг, Г.Дамдиндорж, Б.Лхагвацэрэн, “Улсын сайн” малчин Даш, Ц.Бямбаа, Д.Дашням Б.Содномжанцан, Ж.Дулам, Р.Цэндсүрэн, Д.Сундуй, А.Энхтайван нарын олон сайчууд, Монгол улсын заан Ч.Бямбадорж, Ч.Батзориг, начин Б.Батхуяг, И.Мөнхбаатар, Н.Батзаяа, Ч.Цогбаяр, Б.Заяамандах нарын хүчтэнүүд, Хүний гавьяат эмч Ц.Даваахүү, гавьяат жүжигчин Д.Сундуй, Л.Цэрэнпил, П.Ганбат, Н.Сэнгэдорж, Ч.Туул, Д.Лувсандаш, Төрийн соёрхолт Б.Балжинням, гавьяат тамирчин Ц.Цогтбаяр, Доктор С.Жанцан, Дэд доктор Ш.Жигжидсүрэн, Д.Дамба, С.Лхүндэв, М.Бадарч, С.Дорж, С.Мягмарсүрэн, С.Шар, Т.Сүхбаатар нарын эрдэмтэдтэй. Хошууч генерал Ю.Жаргал, Сайд асан Г.Нямдаваа, УИХ-ын гишүүн Ц.Дамиран, Зохиолч С.Гончиг, Ү.Даваасүрэн, М.Тогмид, О.Жадамбаа, Т.Сэр-Од, Зураач А.Баасанхүү, нэрт дуучин Ц.Ившинноров, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн нэрт хөөмэйч, магтаалч Д.Цэрэндаваа, улсын тэргүүний агент Д.Чадраабал нарын олон арван алдартнуудтай.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Ховд аймгийн сум
Викторийн их цөл
Викторийн их цөл (англиар Great Victoria Desert) — өрнө өмнө Австралд 35 түмэн км² талбай эзлэн байгаа элсэн цөл.
Зураг
Ангилал:Цөл Ангилал:Австралийн газар зүй
Инсбрукийн олимп (1976 он)
Ангилал:1976 оны спортын арга хэмжээ өвлийн олимп #1976 Ангилал:Инсбрукийн түүх
Монгол Улсын Оюуны Өмчийн Газар
Монгол Улсын Оюуны Өмчийн Газар нь Монгол улсад оюуны өмчийг хамгаалах, бүртгэх зорилго бүхий төрийн байгууллага юм. 1996 онд байгуулагдсан.
оюуны өмчийн газар
Андрос Таунсенд
Андрос Дэррил Таунсенд (Andros Darryl Townsend; 1991|долдугаар сарын 16]], Лондон) — Английн хөлбөмбөгчин, «Тоттенхэм Хотспур» болон Английн шигшээн хагас хамгаалагч.
Гадны холбоос
Ангилал:Английн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Лидс Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Йовил Таун багийн тоглогч Ангилал:Лейтон Ориент багийн тоглогч Ангилал:Милтон Кинс Донс багийн тоглогч Ангилал:Ипсвич Таун багийн тоглогч Ангилал:Уотфорд багийн тоглогч Ангилал:Миллуолл багийн тоглогч Ангилал:Бирмингем Сити багийн тоглогч Ангилал:Куинз Парк Рейнжерс багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Өвчин
Өвчин гэдэг нь амьд бие организмын анатомийн бүтэц зүй болон үндсэн үйл ажиллагаа алдагдахыг хэлнэ ээ
Ангилал
Өвчнийг дотор талд нь халдварт ба халдварт бус өвчин гэж 2 ангилдаг.
Лука Тони
Лука Тони (Luca Toni; 1977 оны тавдугаар сарын 26-нд Павулло нель Фриньяно хотод төрсөн) — Италийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Эллас Верона» багт довтлогчоор тоглодог бөгөөд Италийн шигшээн нэртэй тоглогч байв. 2005–2006 онд Италийн АШТ-д 31, 2007-2008 онд Германы АШТ-д 24 гоолоор мэргэн бууч болж байв.
Замнал
Тони 2007 оны тавдугаар сарын 30-нд «Баварид» 11.58 сая еврогоор элсэж, дөрвөн жилээр гэрээлэв.
2009 оны арванхоёрдугаар сарын 31-нд «Рома» зээлээр элсүүлэв.
2011 оны нэгдүгээр сарын 7-нд «Ювентус» Лука Тониг үнэгүй наймаагаар нэг жил элсүүлсэнээ мэдэгдэв.
2012 оны нэгдүгээр сарын 30-нд Эмиратын «Аль Насртай» гэрээлэв.
Тони 2013 оны долоодугаар сарын 5-нд Италийн дээд лигт дэвшсэн «Эллас Верона» багтай нэг жилийн гэрээ байгуулав. 2013/2014 онд лигийн дэд мэргэн буучаар 20 гоолдсон 36 настайд довтлогч тодров.
Цахим холбоос
Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Модена багийн тоглогч Ангилал:Эмполи багийн тоглогч Ангилал:Фьоренцуола багийн тоглогч Ангилал:Тревизо багийн тоглогч Ангилал:Виченца багийн тоглогч Ангилал:Брешиа багийн тоглогч Ангилал:Палермо багийн тоглогч Ангилал:Фиорентина багийн тоглогч Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч Ангилал:Рома багийн тоглогч Ангилал:Женоа багийн тоглогч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Аль Наср Дубай багийн тоглогч Ангилал:Эллас Верона багийн тоглогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (офицер) Ангилал:Германы хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Италийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Италичууд Ангилал:1977 онд төрсөн
Жү Жяньхуа
Жү Жяньхуа (1963 оны 5 сарын 29-нд төрсөн) нь Хятадын өндрийн харайгч юм.
Тэрээр 1983 оны анхны дэлхийн АШТ-ээс хүрэл медаль хүртсэнээс гадна 1984 оны зуны олимпоос мөн хүрэл медаль зүүж, олимпын наадмаас медаль хүртсэн Хятадын анхны эрэгтэй тамирчин болон түүхэнд үлджээ.
1960 оны зуны олимпод Бүгд Найрамдах Хятад Улсыг төлөөлөн оролцсон Ян Чуань-кваныг эс тооцвол Жү нь олимпоос медаль хүртсэн Хятадын хоёрхон эрэгтэй тамирчны нэг (нөгөө нь Афин 2004 олимпын 110 метрийн халхалттай гүйлтийн аварга Лю Шян) юм.
Азидаа өндрийн харайлтаар тасархай амжилт үзүүлж байсан тэрээр 1981 онд Азийн аварга болохдоо ААШТ-ий дээд амжилтыг 15 сантиметрээр ахиулсан бол 1982 оны Азийн наадамд аваргалахдаа 2.33 м дээгүүр харайж, Азийн наадмын өмнөх дээд амжилтыг 12 см-ээр ахиулжээ. Энэ дээд амжилт нь өнөөг хүртэл эвдэгдээгүй байгаа төдийгүй Азийн наадамд 2.27 м-ээс өндрийг давсан тамирчин өөр байхгүй байгаа юм. Жү 1986 оны Азийн наадамд аварга цолоо хамгаалсан.
1983 оны 6 сарын 11-нд Жү 2.37 метрийг давж, дэлхийн дээд амжилт тогтоов. 1984 оны 6 сарын 10-нд түүнийгээ 2.38, 2.39 метр болгон ахиулсан бөгөөд уг амжилтыг нь 1985 оны 8 сарын 11-нд Рудольф Поварницын 1 см-ээр ахиулах хүртэл хадгалагджээ. Түүний тогтооосон 2.39 м-ийн амжилт нь хөнгөн атлетикийн олимпын төрлүүд дотроос хамгийн удаан хадгалагдаж буй Азийн дээд амжилт аж.
Эх сурвалж
Ангилал:Хятадын өндрийн харайгч Ангилал:Хятадын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Хятадын олимпын оролцогч Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Өндрийн харайлтын азийн аварга Ангилал:Хятадууд Ангилал:1963 онд төрсөн
Энрико Ферми
1938 онд Нобелийн шагнал хүртсэнийхээ дараа Ферми Америкт цагаачлан, удалгүй Колумбын их сургуульд ажиллах болсон. 1939 оны 8 сард Лео Шилардын бичиж, Альберт Эйнштейний гарын үсэг зурсан, түүхэнд үлдсэн алдарт захиаг АНУ-ын ерөнхийлөгч Франклин Д.Рузвельт хүлээн авсан. Энэ захианд Нацист Герман атомын бөмбөг хийхээр санаархаж байгаа тухай өгүүлсэн байв. Уг захиаг авсан Рузвельт яаралтай арга хэмжээ авч, Ураны Хороог байгуулан, Колумбын Их Сургуульд анх удаагаа цөмийн энергийн талаар судалгаа хийхэд зориулж 6000 ам. долларын тэтгэлэг олгох шийд гаргажээ.
Энэхүү судалгааны ажил нь хожим нь улам бүр тэлж АНУ-ын цөмийн бөмбөгийг бүтээсэн Манхаттан хэмээх нууц төсөл болон өргөжсөн. Өнөөдөр Фермигийн нэрээр нэрлэсэн 3 цөмийн реактор ажиллаж байгаагын нэг нь Америкт, нөгөө нь Италид, гурав дахь нь Аргентинд байна. 1950 оноос Америкийн Атомын Энергийн комисс түүний хувь нэмрийг үнэлэн, өөрийн олгодог дээд шагналыг Фермигийн шагнал хэмээн өөрчлөн нэрлэжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:20-р зууны физикч Ангилал:Цөмийн физикч Ангилал:Манхэттен төслийн хүн Ангилал:Италийн физикч Ангилал:АНУ-ын физикч Ангилал:Физикийн Нобелийн шагналтан Ангилал:Деи Линчеи Академийн гишүүн Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн Ангилал:Эдинбургийн Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Чикагогийн их сургуулийн багш Ангилал:Флоренцын их сургуулийн багш Ангилал:Сапиенца их сургуулийн багш Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:20-р зууны Леопольдинагийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Америкийн Физикийн Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Америкийн Физикийн Нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч Ангилал:Макс Планк медаль шагналтан Ангилал:Хайделбергийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Иелийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Харвардын их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин Ангилал:Италийн чөлөөт өрлөгчин Ангилал:АНУ дахь Италийн цагаач Ангилал:Нацизмаас дүрвэгч Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Италичууд Ангилал:1901 онд төрсөн Ангилал:1954 онд өнгөрсөн
Хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
1980 оны Москвагийн олимпийг барууны орнууд бойкотлосноос үүдээд ийм тэмцээн явуулахаар болж, анхных нь 1983 онд Хельсинкид болжээ. Эхэндээ 4 жил тутам зохиогддог байсан тус тэмцээн 1991 онд Токиод болсноос хойш 2 жил тутам явагддаг болсон.
Тэмцээнүүд
※Огноог орон нутгийн цагаар тэмдэглэв
Оролцох эрхийн норматив
Тус тэмцээний төрөл тус бүрт A ба B хоёр янзын норматив буюу болзол тогтоодог.
A болзлыг хангасан 3 хүртэлх тамирчнаа нэг улс тэмцээнд оролцуулах эрхтэй (Марафон бол 5). Харин A болзлыг хангасан тамирчин нэг ч байхгүй бол B болзлыг хангасан 1 тамирчин оролцож болно.
Мөн зохион байгуулагч орны хувьд болзол хангасан тамирчин байхгүй байсан ч бүх төрөлд тамирчнаа оролцуулах эрхтэйгээс гадна A болзлыг 1-2 тамирчин биелүүлсэн байсан ч B болзлыг биелүүлсэн 1 тамирчин тэмцээнд оролцох эрхтэй.
Саппорогийн олимп
Өвлийн Олимпын XI Наадам (XI Olympic Winter Games) буюу Саппорогийн олимп нь 1972 оны 2 сарын 3-наас 13-нд Саппоро хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.
Монгол улс Саппорогийн олимпод
Ангилал:1972 оны спортын арга хэмжээ Ангилал:Саппорогийн спортын арга хэмжээ
Ашигт малтмалын тархалтын талбай, хүдрийн тухай
Ашигт малтмалын тархалтын талбай, хүдрийн тухай
Геологийн судалгааны үр дүнд нээгдсэн төрөл бүрийн ашигт малтмалын олон зуун орд, илрэлүүд нь геологийн тодорхой зүй тогтолд захирагдан байршсан байдаг. Тийм учраас зарим талбайд олон төрлийн ашигт малтмалын олон арван орд үүссэн байхад зарим талбайд ганц нэг төрлийн ашигт малтмалын цөөн тооны орд, эсвэл ганц ч орд үүсч бий болоогүй тохиолдол олонтой байна.
Ашигт малтмалын олон орд бүхий талбайг нарийвчлан судалж үзвэл тэр олон орд харилцан жигд тархаагүй, геологийн тодорхой структурт тодорхой зүй тогтолтой байршсан байдаг. Түүнд үндэслэн геологчид ашигт малтмалын ордын гарал, үүсэл, төрөл, орон зай, цаг хугацаан дахь тархалт, байршлын уялдаа холбоо, зүй тогтлыг бодитойгоор танин мэдэхүйн тулд орчин үед ашигт малтмалын тархалтын талбайн ангилал буюу металлогенийн мужлалыг өргөн дэлгэр хэрэглэж байна.
Металлогенийн мужлалын нэгж нь Ангилал:геологи Ангилал:ашигт малтмалын геологи
Цинь ванлиг
Цинь ванлиг нь МЭӨ 770 онд Жоу улсын харъяат байсан Фэйзи гүнгийн үед анх Жоу улсын хаанаас авсан газарт байгуулагдсан жижиг улс байсан. Сүүлд 770 онд Рун, Ди улс аймгийн дайнд Баруун Жоугийн хаан ялагдснаар Цинь Сян гүн биеэ даасан улс болгосон. Өдгөөгийн Шэньси мужийн нутагт төвлөрч байсан. МЭӨ IV-III зууны үед хүчирхэг армитай болж бусад улсуудаа байлдан эзэлсээр 221 онд Их Цинь улсыг байгуулсан.
Ангилал:Хятадын түүхэн улс Ангилал:Жоу улс
Танака Кацүхико
Танака Кацүхико (田中 克彦, たなか かつひこ, 1934 оны 6 сарын 3-нд төрсөн) нь Японы монголч эрдэмтэн юм. Хёого мужийн Ябү-гүн, Ёока-чо (одоогийн Ябү хот)-д төрсөн. Хэл судлаач мэргэжилтэй бөгөөд Монголын тухай судалгаанаас гадна нийгмийн хэл судлалын талаар судалдаг. Хитоцүбаши Их Сургуулийн хүндэт профессор. 1957 онд Токиогийн Гадаад Судлалын Их Сургуулийн Монгол хэлний ангийг төгссөн.
Гадны холбоос
Ангилал:1934 онд төрсөн Ангилал:Японы хэл судлаач Ангилал:Монголч эрдэмтэн Ангилал:Япончууд
Чуаннин харуул
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:Монголын урьдын засаг захиргааны нэгж Ангилал:1380-д он Ангилал:Мин улс
Нил Армстронг
Нил Алден Армстронг (Neil Alden Armstrong, 1930 оны 8 сарын 5 - 2012 оны 8 сарын 25) нь АНУ-ын Охайо мужийн Вапаконета хотод төрсөн сансрын нисгэгч, туршин нисгэгч, их сургуулийн профессор бөгөөд тэрээр хүн төрөлхтний түүхэнд саран дээр хөл тавьсан анхны хүн юм. Анх тэрээр 1966 онд Охины орд-8 (Gemini) хэмээх санрын хөлгөөр сансарт нисчээ. Энэ нислэгийн үеэр тэр анх удаагаа сансрын хоёр хөлгийг сансарт залгаж холбох үйл ажиллагааг нисгэгч Дэвид Скоттой хамтран хийсэн байна. Армстронг 2 дахь удаагаа буюу сүүлийнхээ нислэгээр Аполло-11 хөлгөөр нисэн 1969 оны 7 сарын 20-нд саран дээр хөл тавьжээ. Энэ аяллын үеэр Армстронг нисгэгч Базз Олдрины хамт саран дээр газардан 2 цаг хагасыг сарны гадаргуу дээр өнгөрөөсөн ба харин энэ үед тэдний багийн Майкл Коллинс Удирдлагын Модуль дотор үлдэж, тойрог замд тэднийг хүлээж байв. Энэ амжилттай аяллынхаа төлөө Армстронг Конгрессын Сансрын Гавъяаны Медаль хүртсэн. Сансрын нисгэгч болохоосоо өмнө Армстронг АНУ-ын Тэнгисийн хүчинд алба хааж, Солонгосын дайнд оролцож байжээ.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын сансрын нисгэгч Ангилал:Жемини хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Туршилтын нисгэгч Ангилал:АНУ-ын тэнгисийн зэвсэгт хүчний дэслэгч Ангилал:АНУ-ын агаарын зэвсэгт хүчний нисгэгч Ангилал:АНУ-ын тэнгисийн зэвсэгт хүчний нисгэгч Ангилал:АНУ-ын зэвсэгт хүчний сансрын нислэг Ангилал:АНУ-ын Солонгосын дайны хүн Ангилал:Цинциннати их сургуулийн багш Ангилал:Саран дээр зочлогч Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан Ангилал:Конгрессын хүндэтгэлийн алтан медаль шагналтан Ангилал:Агаарын Медаль шагналтан Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Охайогийн хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1930 онд төрсөн Ангилал:2012 онд өнгөрсөн
Их ус хагалбарын нуруу
Их ус хагалбарын нуруу (Great Dividing Range) — Австралын дорнод эргийн дагуу 3,500 километр сунан тогтсон уулын нуруу.
Цахим холбоос
Ангилал:Австрали ба Далайн орнуудын нуруу  Ангилал:Викториагийн нуруу Ангилал:Квийнслэндийн нуруу Ангилал:Тасманийн нуруу Ангилал:Шинэ Өмнөд Вэльсийн нуруу
Black & Blue
Black & Blue нь 2000 онд хэвлүүлсэн Бэкстрит Бойз хамтлагийн дөрөв дэх студийн цомог юм. Millennium цомгийн дараагийн бүтээл болох тус цомог нь Америкийн хөгжмийн зах зээлд худалдаанд гарсан эхний долоо хоногтоо 1.6 сая хувь зарагдсан ба «Soundscan» хамтлагийн өмнө тогтоож амжилтыг эвдсэн бол олон улсын зах зээлд 5 сая хувь борлогдсон байх юм. Бүх цагийн хамгийн олон хувь борлогдсон цомгийн жагсаалтын наймдугаарт эрэмбэлэгдэх тус цомог нь нийтдээ 24 сая хувиар борлуулагдсанаас гадна "Shape of My Heart", "The Call" болон "More Than That" зэрэг синглүүд нь мөн адил нэр алдар, ашиг орлогыг Бэкстрит Бойз хамтлагт авчирсан байна. Цомгийн багтсан ихэнхи дуунуудыг тэд өмнөх цомгийн адил өөрсдөө зохиожээ.
Олимпын олс таталтын тэмцээн
thumb|[[Сент-Луйсын олимп|1904 оны зуны олимпын олс таталтын тэмцээн]] Олс таталт нь 1900-1920 оны зуны олимпын наадмын хөтөлбөрт багтаж байсан, багийн спорт юм. Анхандаа олимпын олс таталтын тэмцээн нь багуудын хооронд болдог байсан тул нэг улс хэд хэдэн медаль хүртэх боломжтой байв. Ингэснээр 1904 онд Америкчууд, 1908 онд Их Британичууд бүх медалийг хүртэж байжээ.
Олимпын хөтөлбөрт багтдаг байхдаа Олимпын хөнгөн атлетикийн тэмцээний нэг төрөл гэж явдаг байсан ч өдгөө олс таталт нь хөнгөн атлетикаас тусдаа спортод тооцогддог.
1900 оны олимпод нэг багт 6, 1904 онд 5, үлдсэн 3 олимпод 8 хүн багтаж байв. 1900 оны олимпод түрүүлсэн холимог баг нь Швед, Дани тамирчдаас бүрдэж байсан аж.
Алексей Волков (биатлонч)
Алексей Анатольевич Волков (1988 оны дөрөвдүгээр сарын 5-нд ЗСБНХУ-sын Радужный хотод төрсөн) — Оросын гавъяат тамирчин цолтой биатлонч.
Волков Сочи хотноо зохиогдсон 2014 оны Өвлийн олимпын наадамд ганцаарчилсан болон буухиа уралдаанд оролцсон. Антон Шипулин, Евгений Устюгов болон Дмитрий Малышко нарын хамтаар эрэгтэй буухиа уралдаанд аваргалжээ.
Холбоос
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:Оросын биатлонч Ангилал:Оросын олимпын аварга Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Оросууд
Монголын анхны арми
НТӨ 209 онд Хүн улс байгуулагдсанаар Монголын анхны төрт улс болон анхны зэвсэгт хүчинг үүссэн гэх бүрэн үндэслэлтэй. Хlll зууны Монголд цэрэг, ардын ялгаа бага байжээ. Бололцоотой хүн бүхэн алба хаах үүрэгтэй, жирийн үед сул ард байгаад дайн байлдаан болоход цэрэг болж өөрийн аравт, зуут, мянгатад хамаарна.
Үүсгэх
Монгол цэргийн ялалт хийж чаддаг чадвар нь цэргийн захирагч нарын тугаар болон дуут дохиогоор өгсөн дуут дохионы дагуу давших, ухрах тулалдааныг хийдэг бөгөөд захирагчаа хамгаалж хамтран аравт, зуут дотроо алгадсан, шархадсан цэргээ дайсны гарт үлдээлгүй авч гардаг байжээ. Тулалдааны үед нөхөртөө тусламж үзүүлээгүй цэрэгт хатуу шийтгэл үзүүлдэг байсан байна. Энэ бүхэн нь монголын цэрэгт хатуу сахилга барьж байсан бөгөөд тулалдааны үед бие биеэ туслан дэмжиж тулалдах ёстой гэдгийг цэргийн журмаар ойлгуулж чадсан байжээ.
Монгол цэргийн тулалдах чадвар нь төрөхөөс эхлэн сурсан морь унах, нум сум харвах чадвартөай байсан төдийгүй хамт олноороо байлдах нэг нь нөгөөдөө туслах чадвартай байсанд гол нь оршиж байжээ. Монгол цэрэг нь тулалдааны үед хүнд байдалд орсон ч зүрх шантралгүй эцсийн хүчээ шавхан тулалдаж чаддаг байсан шалтгаан нь монгол цэрэг нөхөд нь түүнд тусламж үзүүлнэ гэдэг итгэлтэй байдаг байсан төдийгүй мөнх тэнгэрийн хүчинд итгэдэг байсантай шууд холбоотой юм.
Бүтэц
1.	АРАВТ 1.1   Тайван цагт улсын нэгжид хуваагдсан аравт айлаас татагдсан цэрэг. Аравтын цэргүүд гол төлөв садан төрөл, айл саахалтын хүмүүс байх тул дайн тулааны хүнд бэрхийг хамтран даван туулдаг байжээ. Иймд бие биедээ тусалж, шархадсан зүдэрсэнээ нэгэнээ асрах, мөн түүнчлэн тулалдааны үед айж хулчийлгүй нэр төрөө хамгаалан эрэлхэг зоригтой байх зэрэг олон талын тустай байжээ. 1.2 Аравтын дарга                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Аравтийн дарга нь цэргүүдийнхээ дундаас ахмад туршлагатай дээрээс зуутын ноёны томилсон хүн байна. Тэрээр биеэр удирдан тулалдаан орно.Энхийн цагт цэргүүдийн байлдааны бэлтгэлийг хангуулж зэр зэвсгийг нь бүрэн бүтэн байлгаж, зуутын ноёныг хэзээ ч дуудсан үргэлжийн бэлэн байдалд байлгана.Аравтын дарга нь жирийн байлдагчидтай байнга хамт байж үхэх сэхэх, жаргал зовлон бүгдийг хуваалцдаг жинхэнэ нөхөр шадар дарган нь юм. 2.	ЗУУТ
2.1	Зуут цэрэг нь арван аравтын нэгтгэсэн нэгж юм. Зуун морин цэргийн бүрэлдэхүүнтэй.
2.2	Зуутын ноён нь өөрийн мянганы ноёнд захирагдаж байлдаанд оролцоно. Заримдаа аяны үед магнайн болон жигүүрийн халхавч ангийн үүрэг гүйцэтгэнэ. Дайн баолдаанд олон удаа шалгарсан шилдэг баатарлаг цэрэг тайж нарыг сонгож, зуутын ноён болгож мөнгөн пайз буюу гэрэгэ олгоно. Зуутын ноён нь дайн байлдаанд шалгарсан цэрэг, дарга нарыг шагнах ба дээд дарга нартаа уламжилна.дайн тулаанд олон удаа шалгарсан үнэнч зүтгэлтэй зуутын ноёныг гарал үүсэл ялгалгүй мянгатын ноён болгон дэвшүүлнэ. 3.	МЯНГАТ
3.1	Арван зуут нийлж нэг мянгат болно. Мянгат нь монголын армийн нэг томоохон нэгж юм. Мянгат нь цэргийн аливаа ажиллагааг бие даан явуулах чадвартай.
3.2	Мянгатын ноён Төрд итгэл олсон туршлагатай язгууртан ноён удирдана. Түүнийг мянганы ноён гэнэ. Мянганы ноёд алт мөнгө хосолсон пайзтай. Түмтын ноёны шууд удирдлага доор байлдааны ажилгаанд оролцоно. Мянгат бүр өөрийн туг хиуртай 3-5н мянгат нийлж их мянган болж нэг замын их цэрэг болдог байна. Тэр үеийн их мянганы ноёныг хүрээн даамал буюу хүрээндаа гэж дууддаг байжээ. Энэ үг манай үед уламжлагдан ирэхдээ сунжиран хурандаа гэдэг цэргийн цол болсон байна. 4.	ТҮМТ
4.1	Арван мянгат нь нэг түмт болдог. Түмт бол их цэргийн бүрэлдэхүүнд ордог монгол цэргийн хамгийн том нэгж юм. Арван мянган морьт цэрэг.
4.2	Түмтийн ноён Нөлөө бүхий том язгууртан, хан хөвгүүд, шилдэг жанжнууд түмтийн ноён болдог. Арслангийн толгой бүхий алтан пайзтай байна. Пайз дээр : МӨНХ ТЭНГЭРИЙН ИВЭЭЛЭЭР ЕРТӨНЦ ДАХИНД ИХ ХААНЫ НЭР СҮР МӨНХЖИН АЛИВАА ГЭМТЭН ТЭРСЛҮҮД НАР АРИЛАН СӨНӨТҮГЭЙ  гэсэн  бичгийг дөрвөлжин үсгээр бичсэн байдаг.Бие даасан байлдааны ажилагаа явуулна. Түмний ноён өөрийн биеэр тулалдаанд орохгүй. Цэргийн бүх нэгжийг удирдана. Доод дарга нараа халах,солих,шагнах зэрэг эрх эдэлнэ.мөн шүүж шийтгэх ч эрхтэй.Түмтийн ноён нь арслангийн толгойн зураг бүхий гал улаан нөмрөг нөмөрч мөн тийм зурагт ялгах тэмдгийг хуяг дээрээ хадна. Түмт болон түмтийн ноён өөр тугтай.
ЦЭРГИЙН ЦААЗ ХУУЛь Монгол цэргийн дүрэм нь ЧИНГИС хааны ИХ ЗАСАГ хуулинд тодорхой заагдсан байдаг. Аливаа тулалдааанд ялж гардаг байсан нь сахилга бат чанд байсных билээ. Цэргийн захиргаа нь нөхөр журмыг баримтлан гүн агуулгатай.
ИХ ЗАСАГ хуулинд цэргийн бат журмыг доорхи байдлаар тусгасан байдаг.
1.	Жанжин захирагчаас жирийн цэрэг хүртэл энх цагт дайны бэлтгэл хийж байх.
2.	Цэргүүд өөрийн аравт зуутаас өөр нэгжид үл шилжих.
5.	Дайсныг бүрэн дарагдаагүй байхад олзонд үл шунах.
6.	Урван зугтаавал алах ял онооно.
8.	Зарлиг зааваргүй эвдлэн шаатах буюу олзлогсодыг дураар шийдвэрлэгчдийг цаазална.
9.	Дийлэгдэн ухарвал довтолгоон эхэлсэн газраа заавал буцаж ирэх.
10.	Дайны бэрх үед дэрэгдэх нөхөртөө туслалгүй орхивол цаазлах буюу хол нутагт хэцүү албанд цөлөх хатуу хуультай байжээ. МЭНДЛЭХ ЁС Морин дээрээс мэндлэхдээ баруун гараар зүрхнийхээ угт дарж толгой мэхийнэ. Ордон дотор болон их ноёнд нэг өвдөгөөрөө сөхөрч баруун гарыг зүрхний угт дарж мэхийн ёсолно. Эзэн хаан болон алтан ургийнханд хэн ч гэсэн сөхөрч хундэтгэнэ. ШИЙТГЭЛ Цэргийг шийтгэхдээ бэрээдэх буюу ташуурдах, унасан мориор нь торгох, хол хүнд албанд цөлөх, дайны үед хүнд ял гэм үйлдвэл цаазаар авдаг байжээ. Монгол цэрэг тухайн үедээ хамгийн сайн сахилга бат, дүрэм журамтай арми байжээ.
Цэргийн тактик
Монголын түүх Зэвсэгт хүчин Зэвсэгт хүчин Ангилал:Дайн, тулааны тактик
Славомир Пешко
Славомир Конрад Пешко (Sławomir Konrad Peszko; 1985 оны хоёрдугаар сарын 19, Ясло) — Польшийн хөлбөмбөгчин, «Кёльн» болон Польшийн шигшээн хагас хамгаалагч.
Поль, Ирландын нөхөрсөг тоглолт 2008 оны арваннэгдүгээр сарын 19-нд болоход (3:2) Пешко анх гараалжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Польшийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Польшийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Висла Плоцк багийн тоглогч Ангилал:Лех багийн тоглогч Ангилал:Кёльн багийн тоглогч Ангилал:Вулверхэмптон Уондерерс багийн тоглогч Ангилал:Польшууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Төвшрүүлэх сум
Төвшрүүлэх сум нь Архангай аймгийн сум юм.
Түүх
Монгол орны төв хэсэгт Өргөн уудам нутгийг эзэлж байсан Заяын шавийн өмнөд хязгаар нь одоогийн төвшрүүлэх сумын нутаг байсан бөгөөд сумын ардын иргэдийн дийлэнх нь Заяын шавийнхан байжээ. Төвшрүүлэх сумыг анх байгуулахдаа Заяын шавийнхнаас гадна хил залгаа зарим хошуудын нутаг дэвсгэр, ард иргэдийн тус сумын бүрэлдэхүүнд оруулсан учир уугуул иргэд гэвэл урд талаараа Илдэн бээлийн хошуу, Зоригт засгийн хошуу, баруун урд ба баруун талаараа Ачит гүний хошуу, зүүн хойт талаар нь Луу гүний хошуу цөөн тооны айл байсан бололтой. Зүүн ба зүүн урд талаараа Сүжигт бээсийн хошуунаас тус суманд нийлсэн айл өрхөөс харъяат иргэд нь бүрдэж байжээ. Сумын иргэдийн гол цөм нь яах аргагүй ачит гүний хошууныхан, зоригт гүний хошууныхан, сүжигт бээсийн, шавийнхан байсан бололтой. 1923 онд ардын засгийн тогтоолоор Нутаг дэвсгэрийн шинэчилсэн хуваарь хийж, хошуудын хуучин нэрийг халж Цэцэрлэг мандал уулын аймаг байгуулсан Сайн Ноён Хан аймгийн чуулганыг одоогийн Цэнхэр сумын нутаг, түрүүхэнтэйгээ төвшрүүлэх сумын сумын нутаг байсан Цэцэрлэгийн голын баруун сав Мандал толгойн орчимд хийдэг болсноор Цэцэрлэг мандал аймаг гэдэг нэр анх үүссэн учиртай юм.
Төвшрүүлэх сумыг 1938 онд байгуулагдсан гэж лавлах материалд дурьдсан байдаг. Төвшрүүлэх сумын үндсэн суурийг тавьсан хадлангийн морин станц гэдэг нь 20 гаруй морин хадуур, мөн тэр хэмжээний тармуур, бас өвс боогчтой ирж Ар хүйтний Хүйтэн нуурын чанх хойно Дагинын толгойн ард орших “Хонх тал” гэдэг газар 10 гаруй гэр, майхан барьж суурьшиж буудалласан билээ. Энэ нь орос улсаас Маршал Чойбалсанд бэлэглэсэн 10 морин станцын нэг нь байлаа. Нэг сар хэртэй болоод тэндээсээ нүүж Хөх сүмийн “Улаан чулуу” буюу “Эрдэнэ толгой”-н хавьд суурших болжээ. Үүнээс хойш 2 жилийн дараа морин станц дахиад Хөх сүмээс нүүж одоогийн Төвшрүүлэх сумын төв байгаа “Хонхор нуур”-ын хойт дэнж дээр өмнө нь “Жарайн байшин” нь Асга түрүүний горхины баруун талд “Онгоцтын ам”-ын тушаа байсан.
Нутгийн онцлог
Төвшрүүлэх сумын эргэн тойронд нь болор шиг тунгалаг устай, мөнх харзлан урсдаг таван булаг байлаа. Тэр нь сөртийн, Өртөнтийн, Гялаан түрүүний, Асга түрүүний, Бор шадны булаг нэртэй юм. Түүнээс гадна Хамар давааны булаг, Бяцхан булаг гээд бас хүн малын ундаа болсон булаг шанд элбэг байв. “Хонхор нуур” нэртэй усны шувуудын ганганаан тасардаггүй дүүрэн устай гүн цэнхэр нуур байдаг. Ер нь энэ сумын байгаль, газар зүйн байрлал тун зохистой. Уул ус нь тэгширсэн, ургамал цэцэг нь жигдэрсэн сайхан нутаг юм. Сумын нутаг дэвсгэрт хөвч хангай, тал хээрийн нутаг аль аль нь бий. Бэлчээрийн мал аж ахуй, хадлан тариалан эрхлэн хөгжүүлэх нөхцөл боломж сайтай, тариалангийн гол талбай нь Хаалга, Хангай, Тоглох гээд голчилон зүүн талаараа байдаг. Хадлан авах гол нутаг нь Хөх сүм, Ар хүйтэн урд ба баруун талдаа байдаг. Мал сүрэг өсгөн үржүүлэх нарийн өвс ургамал, ус хужир элбэгтэй тал хөндий нь баруун ба хойд талдаа байрлана.
Өмнө талд нь хөвч их модтой Гурван хэц хайрхан нүд булаам сүндэрлээд Тэлээгийн хайрхан буюу “Бэрх төмөр”, “Эрх төмөр” гэж хоёр хайрхан, их арын Дугнал хайрхан гээд тайгын цэнхэр уулс үргэлжилнэ. Төвшрүүлэх сумын нутаг дэвсгэрийн өмнөд хэсгийг нь хангайн нурууны салбар уулс 1900 м, бусад хэсгийг гүвээ толгод, голуудын хөндий тэгш тал эзэлнэ. Буйлан, Хашаат, Цац зэрэг хужир, шүүртэй нуур тойрмууд, Бор бургас, Модон худаг зэрэг рашаан устай юм.
Уур амьсгал
Байгалийн баялаг ашигт малтмалын хувьд гянт болд, төмрийн хүдэр, барилгын материалын түүхий эд элбэгтэй, эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай, нэгдүгээр сарын дундаж температур -20°С -21°С, 7 дугаар сарын дундаж нь +16°С – +17°С, жилд дунджаар 250-350 мм тунадас унадаг. Нутгийн хөрс нь уулын, тайгын цэвдэг хөрс, уулын шар шороон хөрс, уулын хүрэн, хар хүрэн хөрс голлоно.
Амьтан ургамал
Энэ нутагт хар мод, хуш, хус, бургас, монос, улиас, хайлаас зэрэг модлог ургамал, улаалзгана, үхрийн нүд, тошлой, аньс, мойл, самар, арц, даль, бамбай, нохойн хошуу, тарваган шийр зэрэг төрөл бүрийн жимс, өвслөг ургамал элбэг ургадаг. Голдуу навчист ба шилмүүст ой бий. Хур, сойр, ятуу, тас, бүргэд, тоншуулаас гадна хун, галуу, ангир, нугас зэрэг усны шувуудтай. Бас буга согоо, гахай,хүдэр, бор гөрөөс, үнэг, чоно, хярс, шилүүс, мануул, өмхий хүрэн, нохой зээх, тарвага зурам, туулай, чанадага зэрэг амьтнаар элбэг баян билээ.
Эдгээрээс түүхийн уламжлалтай, түмэнд алдартай нэг рашаан гавэл Бор бургастын рашаан юм. 2002 онд манай нутгийн нэгэн гэр бүл болох Дэлэгчоймболын үр сад, тухайлбал түүний том охин Бямбажавын хүү Боролдой, Д.Дамба, Д.Амарсанаа нар төсөл шалгаруулалтанд тэргүүн байр эзэлэн Бор бургастын рашааныг тодорхой хугацаанд ашиглан сайжруулах, иргэдэд шуурхай үйлчлэх зорилгоор богино хугацаанд эрчимтэй ажилласны үр дүнд нутгийн ард иргэдийн талархал дэмжлэгийг хүлээгээд байгаа билээ. Төвшрүүлэх сум анх 1938 онд байгуулагдахад нь анхны даргаар нь Дэнсэнцоодол гэдэг хүн байсан байна. 1941 онд Төвшрүүлэх сумыг татан буулгаж, ардууд нь анх сум байгуулагдахын өмнө харъяалагдаж байсан сумдууддаа буцан очжээ.