cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Усны-Эхийн Балжинням
Усны-Эхийн Балжинням нь Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Цэргийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Ольга Фаткулина
Ольга Александровна Фаткулина (1990 оны нэгдүгээр сарын 23-нд Челябинск хотод төрсөн) нь Оросын холын зайн тэшүүрчин бөгөөд 500 болон 1000 метрийн зайд 2010 оны олимпод өрсөлдөж байв.
Фаткулина эх орондоо зохиогдсон Өвлийн олимпийн 22 дахь удаагийн наадамд 500 метрийн зайд мөнгөн медаль хүртсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын тэшүүрчин Ангилал:Оросын тэшүүрийн улсын аварга Ангилал:Оросын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга Ангилал:Тэшүүрийн европын аварга Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол тэшүүрт Ангилал:Сэргээш Орост Ангилал:Челябинскийн тамирчин Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Хажигабул нуур
Хажигабул (Hacıqabul) — Азербайжан улсын Хажигабул аймгийн нутагт 16.68 км² тунан тогтсон нуур.
Зүүлт
Ангилал:Азербайжаны нуур
Тутуха
Тутуха (1237-1297) нь кипчак аймгийн хүн бөгөөд Батучагийн хүү юм. Тэрээр Хубилай хааны үед Хайдугийн цэргээс монгол нутгийг хамгаалахаар асуд зэргийн цэргийг захирч байсан цэргийн зүтгэлтэн билээ. 1276 онд Ширх нарын хан хөвгүүд Номухан хан хүү, Антун чинсан нарыг Хайдуд илгээж үймээн дэгдээсэн. Энэ явдлаас эхлээд Баян жанжны удирдлаган доор асуд, кипчак цэргийг захирч үймээнийг дарахад оролцсон. 1297 онд нас барах хүртэл Монгол нутагт сууж их цэргийг захирч, монгол нутгийн баруун талаар Чингай балгасанд сууж байсан. Нас барсны дараа түүнд Өлзийт хааны зарлигаар Гүнгийн зэрэг, Жю Рун жюнь ван цолоор нэхэн шагнасан. Бас Заяат хааны 2-р онд (1329 он) Шэн ванд өргөмжилсөн. =Гэр бүл=
=Ашигласан ном=
Ангилал:Юань улсын жанжин Ангилал:Монголын жанжин Ангилал:Юань улс Ангилал:1237 онд төрсөн Ангилал:1297 онд өнгөрсөн
Лаосын аялал жуулчлал
Аялал жуулчлал бол Лаосын эдийн засагт ихээхэн орлого оруулдаг салбар юм. Лаосын аялал жуулчлалын асуудлыг БНАЛАУ-ын Мэдээлэл, соёл, аялал жуулчлалын яам (Ministry of Information, Culture and Tourism) зохицуулдаг байна.
Тоо ба баримт
Лаост 2009 онд 2 сая гаруй жуулчин Лаост ирж байсан бол энэ тоо тогтмол өссөөр 2018 оны байдлаар 4 сая орчим гадаадын жуулчин Лаост ирсэн байна. Лаосын Засгийн газраас “2018 оныг Лаост айлчлах жил “ (Visit Laos 2018) гэж зарлаад Ерөнхий сайдын орлогчоор ахлуулсан Үндэсний Хороо байгуулж гадаадын 5 сая жуулчин хүлээн авах том зорилт тавиад байна. Лаос Улсын хүн ам 6,5 сая байхад 5 сая жуулчин хүлээн авна гэдэг бол эдийн засгийн үр ашигтай үнэхээр том зорилт мөн.
Лаост 2018 оны байдлаар ирсэн 4 сая орчим гадны жуулчдын тэн хагасаас илүү нь буюу 2 сая орчим нь Тайланд иргэд байжээ. Энэ жагсаалтыг үргэлжлүүлбэл Вьетнам (700 мянга), Хятад (600 мянга), Өмнөд Солонгос (150 мянга), Америк (20 мянга), Франц (18 мянга), Японы (8 мянга) жуулчид зонхилж  байна. Судлаачдын үзэж буйгаар энэ бол зөвхөн лаосын хилээр нэвтэрсэн гадаад иргэдийн тоо учраас бүгд жуулчид биш боловч энэ тоо сүүлийн 10 -аад жил тогтмол өсөж байгаа юм. Вьетнам, Хятад, Тайланд иргэд ихэвчлэн наймаа арилжаа буюу ажлаар Лаост ирдэг байна.
Лаосын Аялал жуулчлалын яамны мэдээгээр 2011 онд Лаост хятадын 150,791 иргэд төрөл бүрийн зорилготой ирж байсан бол энэ тоо өссөөр 2016 онд 450 мянга, 2017 онд 600 мянга, 2018 онд 675 мянган хятад иргэд аялах болон ажиллах зорилгоор Лаост иржээ.
Аяллын зорилго ба дурсгалт газрууд
Лаост зочилж буй гадны жуулчдын ихэнх нь том хотуудын чимээ анир, дуу шуугиан, гар утас, цахим амьдралаас түр ч болов холдож амар тайван орчинд хямд төсөр зардлаар тааламжтай дулаан цаг уурын нөхцөлд байгалийн сайхан, тансаг бус энгийн байдалд амрах хүсэлд автан ирдэг байна. Эдгээр жуулчид бүгд Лаосыг зорьж ирдэг гэвэл бас өрөөсгөл ойлголт болно. Учир нь ихэнх жуулчид Тайланд, Вьетнам, Камбож зэрэг орныг зорьж ирэх далимаар Лаосыг мөн үзэх сонирхолд хөтлөгддөг ажээ. Энэ байдлыг лаосчууд ашиглаж хөрш Тайланд, Вьетнам, Камбожтой хямд онгоцны нислэг, автобусны үйлчилгээ үзүүлж, жижиг автомашины түрээсийн үйлчилгээ зэргийг зохион байгуулдаг байна. Лаост том төвлөрсөн зочид буудал гэхээсээ илүү жижиг, авсаархан, тухтай тансаг биш хямдхан дэн буудлууд олноороо байдаг нь жуулчдын таашаалд мөн нийцдэг ажээ. Лаост ирж буй хөгжингүй орнуудын жуулчдыг анзаарвал группээр бус гэр бүл, найз нөхөд гэсэн 2-4 хүний бүрэлдэхүүнтэй жуулчид давамгайлдаг. Бараагаар зүйрлэбэл “бөөндөх” бус “жижиглэнгээр” жуулчин хүлээн авдаг үйлчилгээ илүү хөгжсөн байна.
Аюулгүй Лаосын үзэсгэлэнт сайхан байгаль, таатай цаг уур, хямд энгийн үйлчилгээ, Бурханы шашны олон зуун сүм хийд, сүрлэг уул, хадан цохио, агуйнууд, олон арван усан хүрхрээ зэрэг нь гадны жуулчдын сонирхлыг татдаг. Үүнээс гадна хөрш Тайланд, Вьетнам, Хятадад хуулиараа хориотой байдаг “Казино”-г Лаост гол төлөв жуулчдыг татах зорилгоор ажиллуулдаг байна.
Мөн арай чинээлэг орны иргэдийн дуртай “Гольф” хямд үнээр тоглох бололцоог хангаж байна. Жишээ нь Өмнөд Солонгосын гольф сонирхогчид 10 сараас 3 сар хүртэл нутагт нь өвөл болдог учраас “гольф” тоглох бололцоо хязгаарлагдмал болмогц мөнхийн ногоон зүлэгтэй Лаост 350 ам.долларын хямд шууд нислэгээр ирж 2-3 хоног хямд үнээр "гольф" тоголдог урсгал нэгэнт буй болжээ.
Тээврийн хэрэгсэл
Лаос далайд гарцгүй бөгөөд өөрийн төмөр замгүй учраас агаарын тээвэр тус улсад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Лаос дахь аялал жуулчлалыг дэмжиж Засгийн газраас “2018 оныг Лаост айлчлах жил” гэж зарласантай холбогдуулж Лаосын үндэсний агаарын тээврийн “Lao Airlines” компани гадаад, дотоодын нислэгийн үнийг буруулж нислэгийн тоог нэмэгдүүлжээ. Үүнтэй уяалдуулж 2018 онд Скандинавын орнуудын иргэдийг визгүйгээр Лаост зорчуулах шийдвэр 2018 онд мөн гаргасан байна. Лаосын нийслэл Вьентьян хотоос БНСУ-ын Сөүл, Бусан, Вьетнамын Ханой, Хошимин, Тайландын Бангкок, Сингапур, Камбожийн Пномпень, Сием Риеп болон Хятадын Куньмин, Гуанжоу, Чэнгду, Чангша, Чангжоу болон Шанхай зэрэг хот руу шууд нислэгүүд үйлддэг байна. Мөн Тайландын Бангкокоос тохилог галт тэргээр /33 ам.доллараар/ Вьентьян орох боломжтой ажээ.
Жуулчдыг татах зорилгоор өмнө 1999-2000, 2011-2012 онуудад “Лаост аялах жил”-ийг мөн зарлаж байсан ажээ. 2016 онд Лаос 4 сая гаруй жуулчид хүлээн авч 725 сая ам.долларын ашиг олж байсан бол 2020 онд 6,2 сая жуулчин хүлээн авч, 993 сая ам.долларын орлого олох боломжтой гэж Лаосын эрх баригчид 2018 онд мэдэгдсэн байна.
“Лаост айлчлах 2018” жил зарласантай холбогдуулж «2018 онд Лаост айлчлагсдыг халуун дотно хүлээн авах»; «Лаос Меконг мөрний сувд»; «Лаос энгийн сайхан орон»; «Лаост айлчлах 2018 онд сайн хүлээн авагч эзэн бай»; «Айлчлах, Таашаал авах, Аюулгүй байх, Байгальд ээлтэй байх» гэсэн лоозон Засгийн газраас дэвшүүлжээ.
Сүүлийн үед Монголын аялагчид Тайландад ирж амрахын сацуу виз авах шаардлаггүй Лаосыг мөн олноороо зорих болжээ. 2018 оны байдлаар 300 орчим монгол иргэд Лаост зорчсон бөгөөд Лаосын 120 орчим иргэн Монголд албан ажлаар болон суралцахаар очсон байна.
Болдын Түвшинтулга
Болдын Түвшинтулга нь Дорноговь аймгийн Сайхандулаан сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Сайхандулааны хүн
Лингва франка нова
Lingua Franca Nova нь LFN гэж товчилсон бөгөөд ярианы хэлээр Элефен гэж нэрлэгддэг[3] нь Шиппенсийн К. Жорж Боэрегийн анх үүсгэсэн туслах бүтэцтэй хэл юм.
Ангилал:Зохиомол хэл
Сарысу нуур
Сарысу (Sarısu, «шар усан») — Азербайжан улсын Имишли Сабирабад хоёр аймгийн нутагт 65.7 км² тунан тогтсон нуур.
Зүүлт
Ангилал:Азербайжаны нуур
Хийморь
Хийморь гэж зүүн Ази болон Төв Азийн бөө мөргөлийн уламжлал ёсоор хүний сүнсийг хэлдэг. Төвөдийн Буддын шашинд энэ нь аз, сүр сүлдийн бэлгэдэл бөгөөд хүний сүр сүлдийн дөрвөн зүгийн бэлгэдэл болох дөрвөн амьтны голд дүрслэгддэг. Хүний сүр сүлдийг сэргээхийн тулд тэрхүү таван амьтны дүрс бүхий хийморийн дарцаг хийсгэх ёсон бий. Монголд мөн төвөд хэлнээс улбаалж лүндаа гэж дууддаг бөгөөд хийморь лүндаа гэж хоршоо үгийн байдлаар хэрэглэх нь олон.
Ном зүй
Ангилал:Бөө мөргөл Ангилал:Буддын шашин Ангилал:Түрэгийн соёл Ангилал:Төвөдийн соёл Ангилал:Монголын соёл
БНХАУ-ын яамд
2019 оны байдлаар БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлд (Засгийн газар) 21 яам, 3 Хороо /комисс/, Хятадын төв Банк болон Үндэсний хяналтын газар зэргээс бүрддэг байна.
БНХАУ-ын яамдын нэрс
Татан буугдсан яамд:
БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн бусад байгууллагууд
Татан буугдсан байгууллагууд:
Алтангэрэлийн Хатансайхан
Алтангэрэлийн Хатансайхан нь Дорноговь аймгийн Мандах сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Мөнхбатын Уранцэцэг
Мөнхбатын Уранцэцэг — жүдо барилдааны 48 кг жингийн Дэлхийн аварга (2013), ДАШТ-ий мөнгө (2017), хошой хүрэл медальт, Ази тивийн аварга (2012), ААШТ-ий хошой хүрэл медальт (2009, 2013), Токиогийн олимпын хүрэл медальт (2021) Монгол улсын эмэгтэй жүдоч.
Алтангэрэлийн Хатансайхан
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Мөнхбатын Уранцэцэг
Намтар
М.Уранцэцэг Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо суманд төрж өсчээ. Эцэг Мөнхбат нь сумандаа үндэсний бөхөөр барилдаж түрүүлж байсан бөхийн удамтай Уранцэцэг багаасаа барилдаж өсчээ. 2006 онд "Женко" клубын тамирчин болсон, энэ үеэр Уранцэцэг өсвөрийн шатны тэмцээнүүдэд ордог байв. 2008 онд жүдогийн насанд хүрэгчдийн улсын аваргад оролцож түрүүлээд алтан медаль авсан. 2009 онд үндэсний шигшээ багийн тамирчин болсон. Эх Цэрмаа нь түүнийг жингээ барих хоолоо зохицуулахад нь голчлон оролцож дасгалжуулдаг байна.
Жүдогийн хичээлэлт
Дасгалжуулагч Х.Эрдэнэт-Од Уранцэцэгийг сүүлийн жилүүдэд дасгалжуулсан.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Самбын дэлхийн аварга Ангилал:Жүдогийн азийн наадмын аварга Ангилал:Жүдогийн азийн аварга Ангилал:Монголын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Монголын жүдогийн улсын аварга Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2020 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч Ангилал:Баян-Овоогийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Нишида Юка
Нишида Юка (японоор 西田 優香 - nishida yuka, англи мэтийн латин үсгээр Yuka Nishida) — жүдо барилдааны 52 кг жингийн ДАШТ-ий алт (2010), мөнгө (2011), хүрэл (2007) медальт, Япон улсын эмэгтэй жүдоч.
Эх сурвалж
Ангилал:Японы жүдоч Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Жүдогийн азийн аварга Ангилал:Кагошима аймгийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Newsweek сэтгүүл
Newsweek зарим нэг санхүүгийн хүндрэлтэй тулж 2012-2014 онуудад цаасан хэлбэрээр гарахаа зогсоож зөвхөн онлайн-форматаар гардаг болсон. Харин 2014 оноос цаасан хэлбэрээр эргэн хэвлэх болжээ.
Өнөөгийн байдлаар 1 дугаарыг 3160 мянган хувь хэвлэж байгаа ажээ.
Сэтгүүлийн төв байр Нью-Йорк хотод байралдаг. Гадаад хувилбарууд араб, испани, солонгос, польш, («Newsweek Polska»), орос (2004-2010 онд «Русский Newsweek»), түрк, япон зэрэг 7 хэл дээр гардаг байна.
Албан ёсны цахим хаяг: https://www.newsweek.com/ Ангилал:АНУ-ын сэтгүүл Ангилал:1933 онд байгуулагдсан Ангилал:Мэдээний сэтгүүл
Сургаал ба Гэрээ
Нийт 138 хэсэг буюу бүлэгтэй, 2 албан тунхагийн хэсэгтэй.
Эх сурвалж:
Ангилал:Мормоны ариун ном
Батлувсангийн Энхтуяа
Батлувсангийн Энхтуяа нь Монгол улсын буюу хуучнаар БНМАУ-ын гавьяат жүжигчин хүн юм.
Намтар
Б.Энхтуяа нь 1935 онд Улаанбаатар хотод төржээ. 1949 онд Урлагийн сургуулийн хөгжмийн ангид тэнцжээ. Хичээлдээ явж байхдаа жүжгийн ангид шалгалт өгч тэнцсэнээр Нямын Цэгмид гуайн шавь болсон байна. 1951 онд төгсөөд Хүүхдийн театрт жүжигчнээр оржээ. 1985 онд Хүүхдийн театр буюу Хүүхэд Залуучуудын театраасаа тэтгэвэртээ гарчээ.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1935 онд төрсөн
Иван Тургенев
Намтар
Эцэг Сергей Николаевич Тургенев (1793-1834) 1816 онд эх Варвара Петровна Лутовинова (1787-1850) гэрлээд эхлээд хүү Николай дараа нь хүү Иван 1818 онд төрүүлсэн ажээ. Эцэг эхийн амьдрал төдийлөн аз жаргалтай байгаагүй гэж нэрлэж болно. 14 жил хамт амьдраад эцэг нь 1830 онд гэр бүлээ орхиж яваад дөрвөн жилийн дараа нас баржээ.
Эх Варвара Петровна хэцүү амаргүй зантай эмэгтэй байсан гэдэг. Түүний өндөр эрдэм мэдлэг, боловсрол боолчлолын арга барилтай зэрэгцэн оршиж, хүүхдүүдийн хүмүүжилд анхаарал халамж тавих нь гэр бүлийн харгислалтай хослож байжээ. Иван хайртай хүү нь байсан ч эхдээ зодуулдаг байсан байна. Хүүг франц, герман багш нар ээлжлэн бичиг үсэгт сургажээ. Варвара Петровнагийн гэрт бүгд зөвхөн франц хэлээр ярьдаг байсан, тэр байтугай бурханы залбирал ч франц хэлээр уншдаг байжээ.
Тургеневын эцэг эх хоёр В.А.Жуковский, М.Н.Загоскин нартай холбоотой байв. Варвара Петровна уран зохиолын шинэлэг зүйлийг соргогоор дагаж мөрдөж, Николай Карамзин, В.А.Жуковский, А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, Н.В.Гогол нарын бүтээлийг сайн мэддэг байсан бөгөөд хүүдээ бичиж байсан захидлууддаа тэднийг иш татдаг байжээ. Хэдий гэртээ францаар ярьдаг байсан ч эцэг нь эзгүй байхдаа хүүхдүүдийг түүнд захиа бичих дээ орос хэлээр бичихийг шаарддаг байжээ. Мөн залуу Тургеневт Оросын уран зохиолыг хайрлах хайрыг нэгэн хамжлагат суулгасан гэж тэр дурссан байдаг.
1833 онд 15 настай Тургенев Москвагийн Их сургуулийн түүх, хэл зүйн ангид элсэн ороход А.И.Герцен, В.Г.Белинский нар тэнд сурч байжээ. Нэг жилийн дараа гэр бүл нь Санкт-Петербург рүү нүүсэн учраас тэрээр Санкт-Петербургийн Эзэн хааны Их сургуулийн түүх, хэлзүйн ангид элсэн орж Т.Н.Грановскийтай нөхөрлөсөн байна.
1838 онд Тургенев Берлин явж, эртний Ром, Эртний Грекийн уран зохиолын түүхийн тухай Берлины их сургуулийн лекцэнд сууж, дүрмийн чиглэлээр бие даан суралцжээ. Энэ нь түүнд эртний гүн ухааны бүтээлүүдийг чөлөөтэй унших боломжийг олгосон байна.
Тэрээр Германы идеализмыг сонирхдог болсон. Европын амьдралын хэв маяг түүнд асар их сэтгэгдэл төрүүлсэн гэдэг. Хүн төрөлхтний нийтлэг соёлын үндсэн зарчмыг өөртөө шингээх нь Оросыг харанхуй, мунхаг байдлаас гаргахад тусална гэдгийг тэрээр ойлгосон байна.
Дараа нь Тургеневыг "Барууны хүн" гэж хочилсон. 1840 онд Германд тэрээр дүр төрх нь удаан хугацааны туршид түүний дурсамж сэтгэлд үлдсэн охинтой танилцжээ. Энэ уулзалтуудаа дурсаад “Хаврын ус” хэмээх сайхан уянгын өгүүллэг бичсэн.
Magic
"Magic" нь Английн алтернатив рок Coldplay хамтлагийн бүтээл юм. Энэхүү дуу нь тэдний 6 дах студи цомог Ghost Stories цомогт багтаж улмаар цомгийн тэргүүн сингл болк 2014 оны 3-р сарын 3нд цомгоосоо түрүүлж худалдаанд гарсан. Дууг Coldplay хамтлагийн бүх гишүүд болох Гай Бэрримэн, Жонни Баклэнд, Вилл Чэмпион, Крис Мартин болон продюсер Паул Эпворт нар хамтран бичжээ.
Дуу бүтээгдэх үйл явц
Дуу хамтлагийн Лондон хот дах студуйд болох The Beehive, The Bakery-д 2013 онд бүтээгсэн. Эдгээр студид хамтлаг өөрсдийн өмнөх 2 цомог "Viva la Vida or Death and All His Friends" (2008), "Mylo Xyloto" (2011) цомгуудаа бүтээсэн. Дууны эхлэл хэсэг болох басс гитартай хэсгийг хамтлагийн гишүүн Гай Бэрримэн-н гэрт бүтээсэн. Дуу нь дараа нь Лаурэн Акиулина BBC Radio 1-н Maida Vale Studios нэвтрүүлэгт оролцох үеэрээ ковэр хийн дуулсан.
Иван Тургенев
Намтар
1843 онд “Параша” шүлгээ бичиж В.Белинскийд танилцуулахад түүнийг өндрөөр үнэлжээ. Үүнээс эхлээд тэд дотны танил болж, дараа нь нөхөрлөл болж хувирав. Мөн энэ жил олон хөгжмийн зохиолчид ая зохиосон “Манантай өглөө” шүлгийг бүтээснээрээ онцлог болжээ.
Magic
Дуу бүтээгдэх үйл явц
"Magic" дууны нүүр зургийг Чехийн сийлбэрчин-уран бүтээлч Мила Фурстова урласан. Нүүр зураг дээр цагаан тагтааг цэнхэр дэвсгэр дээр дүрсэлсэн ба Ghost Stories цомгийн нүүр зурагтай адилаар дотороо олон төрлийн үйл явдал, биетийг дүрсэлсэн байдаг. Нүүр зураг дээр дүрслэгдсэн зүйлс нь илбийн үзүүлбэртэй холбогдсон байдаг. Тухайлбал: нисэж буй хөзрүүд, илбийн тайз гэх мэт.
Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Иван Тургенев
Уран бүтээл
Иван Тургеневын бүтээл нь ОХУ-ын ерөнхий боловсролын сургуулийн хөтөлбөрт орсон байдаг. Хамгийн алдартай бүтээлүүд: "Ангуучны тэмдэглэл"  /Записки охотника/, "Муму" өгүүллэг, "Анхны хайр" /Первая любовь/, "Ася" роман, "Эрхэм үүр" /Дворянское гнездо/, "Эцэг хүүхдүүд" /Отцы и дети/ романууд юм.
Найман хошуу
Манжийн Найман хошуу (манж хэл: ; галиг: jakun gusa) хэмээх нь Чин гүрний манж, монгол, хятад угсаатнаас бүрдсэн найман туг бүхий цэрэг-иргэний шинжтэй зохион байгуулалтыг хэлнэ. Манжийн анхны хаан Нурхачи баатар 1615 онд өөрийн захиргааны шар, цагаан, улаан, хөх өнгөт дөрвөн хошуу цэргийн хүчээ найм болгож хуваахдаа дөрвөн өнгөт туг бүрийг хөвөөтэй болгоод, хошуу тус бүрийг нь ван ноёдоор удирдуулж эхэлснээр манжийн найман хошууы түүх эхэлсэн. Тэдгээр найман хошуу тус бүрдээ туг хиураар ялгарч, дээд доод зэрэгд хуваагдаж байснаас тус хошуу нь дээд зэргийн хошуу болж байв. Дээд зэрэглэлийн хошуунд Хөвөөт шар, Шулуун шар, Шулуун цагаан гэх гурван хошуу багтаж, Манжийн эзэн хаанд шууд захирагдаж байлаа. Нурхач, Дээд эрдэмт хоёр хааны үед эзэн хаанд зөвхөн хоёр шар хошуу захирагдаж байснаа, Эеэр засагч хааны үеэс эхлээд Доргоны захиргаанд байсан шулуун цагаан хошууг хааны мэдэлд шилжүүлж, эзэн хаадын аюулгүй байдлыг баталгаажуулжээ. Эдгээр гурван хошууны цэрэг жанжид нь манжийн эзэн хаан, түүний орд өргөө, эзэмшилийг хамгаалж байлаа. Манжууд 1636 онд Өвөр Монголыг эзэлсний дараа Монгол найман хошуу (сүүлд Цахар найман хошууг нэмж байгуулсан) байгуулж, 1644 оноос Хятадыг байлдан дагуулж эхэлснээр Хятад найман хошуу байгуулжээ. Манж, монгол, хятад найман хошууг нийтэд нь хорин дөрвөн хошуу хэмээж байв. Анх Нурхач хааны үед 5 сум нийлж нэг залан (1500 гаруй цэрэг) болно. 5 залан нийлж 1 хошуу цэрэг (7500 гаруй цэрэг) болж байсан ч, Чин гүрний дунд үеэс эхлэн 15 сум нэгдэж 1 залан (4500 цэрэг) болно. 4 залан нийлж 1 хошуу (18000 цэрэг) болж байв.
Бүтэц
Дайчин гүрнийг оршин тогтнох хугацаанд дараах найман тугтай хошуу байсан.
Холбоотой хуудас
Ангилал:Чин улс
Эрдэнэ-Очирын Түмэн-Өлзий
Эрдэнэ-Очирын Түмэн-Өлзий нь Увс аймгийн Малчин сумын уугуул, Дархан-Уул аймгийн Дархан сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
2013 оноос эхлэн үндэсний бөхөөр хичээллэж эхэлсэн 2013 онд Дархан-Уул аймгийн Дархан сумын баяр наадамд үзүүрлэж " Сумын начин " цол, 2014 онд Дархан-Уул аймгийн Хонгор сумын баяр наадамд түрүүлж " Сумын заан " цолыг хүртсэн.Бөхийн анхны багш Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат аймгийн арслан Б.Сүхбаатар юм.
Бөхийн удам
Э.Түмэн-Өлзийд Увс аймгийн Малчин сумын харьяат аймгийн хурц арслан Оюуны Гантулга аавын талаар хамаатан болно. Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Дарханы хүн
Анхдугаар 5 жилийн төлөвлөгөө
Дайн дууссаны дараа улс орноо хөгжүүлэх гэж тав таван жилээр төлөвлөж эхэлсэн. Сөрөг тал: Ардын аж ахуйтны мал өсгөх сонирхолыг бууруулж,ялтай малаас салахыг эрмэлзэж байсан Эерэг тал: 1949 онд оросын Наушка өртөөнөөс 400 гаруй km төмөр зам байгуулав. 1951 онд Багшийн их сургуулийг байгуулав. 1950 онд БНМАУ-ын төрийн дуулалтай болов. Шинээр цэцэрлэг,сургууль,эмнэлэг байгуулагдав. Ихэнх аймгийн төвийг цахилгаанжуулж,аймгуудийг Нийслэл Улаанбаатартай,нилээд сумыг аймгийн төвтэй телефон харилцаатай болгов. Аймаг бүрт авто бааз байгуулав. Аймгуудын хөгжилд театр чуулга байгуулав. Аймаг дундын эмнэлэг байгуулав. Бүх төрлийн эмийг 5 жилд 50 хувиар буулгуулав. Ардын аж ахуйтныг үүсгэсэн
Ангилал:БНМАУ-ын түүх Ангилал:Социализм
Бруно Сориано
Бруно Сориано Льидо (Bruno Soriano Llido; 1984 оны зургаадугаар сарын 12-нд Артана хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Вильярреалын» хагас хамгаалагч юм.
Замнал
«Вильярреалын» төгсөгч Бруно Сориано 2006 оны аравдугаар сарын 1-нд «Мальоркагийн» эсрэг анхны мэргэжлийн тоглолтоо хийсэн.
2007/08 онд УАШТ, үндэсний цом болон УЕФА-гийн цомын 31 тоглолтонд гялалзсан Бруно «Вильярреалын» түлхүүр тоглогч болох эхлэлээ тавьж байлаа.
Шигшээ
2010 оны наймдугаар сарын 5-нд Испанийн шигшээ Мексиктэй нөхөрсөг тоглоход дасгалжуулагч Висенте дель Боске Бруног анх сорьж байв. Тухайн тоглолтын 71-р минутанд сэлгээнээс талбайд гарчээ.
Дуглас МакАртур
Дуглас МакАртур 1880 онд АНУ-ын Арканзас муж улсын Литл Рок хотод, дэслэгч генерал Артур МакАртур, Мэри Пинкни Харди МакАртур нарын хүү болон төржээ. Эцгийн удам нь Шотландын хамгийн алдартай, эртний овгуудын нэг юм. Эцэг Артур МакАртур 1861-1865 оны Иргэний дайны эхэн үед фронтод сайн дураараа оролцож, удалгүй Америкийн өмнөдийнхөнтэй хийсэн тулаанд ялгарчээ. 19 настай Артур МакАртур Америкийн армийн түүхэн дэх хамгийн залуу хурандаа болж байжээ. Дараа нь түүнийг индианчуудын эсрэг ажиллагаанд явуулахаар баруунд илгээсэн. Түүний ээж Мэри Харди Дугласыг цэргийн хүн болохыг мөн хүсч байсан. Виржиниа мужийн уугуул тэрбээр нутаг нэгтэн, армийн генерал Роберт Лигээр бахархадаг байжээ.
1898 онд бие муутай Дуглас МакАртур эхийн дэмжлэгээр Вест-Пойнт дахь цэргийн Академид элсэн оржээ.
Дэлхийн нэгдүгээр дайн
АНУ Дэлхийн 1 дүгээр дайнд орох үед МакАртурыг явган цэрэгт шилжүүлсэн байна. Тэндээ хурандаа цол хүртэж, улс даяарх Үндэсний гвардийн хүчнээс бүрдсэн "Солонго" гэж нэрлэсэн 42 дугаар дивизийн штабын даргаар томилогдов.
Америкийн экспедицийн хүчний нэг хэсэг болгон 42 дугаар дивизийг Франц руу илгээхэд 1917 оны 10-р сард хүрэлцэн очжээ. МакАртур штабын ажил болон тулалдаанд аль алинд нь өөрийгөө сайнаар харуулсан байна. Тэрээр хүндэт гавьяаны одон, гавьяаны одон, зургаан мөнгөн одоор шагнуулжээ.
1918 оны 7 дугаар сард Бригадын генерал цол хүртэж 11 сард нь 42 дугаар дивизийн командлагч болжээ.
1919 онд МакАртур "Вест Пойнт" дахь Цэргийн Академийн захирал-командлагчаар томилогдсон бөгөөд 1923 оноос Филиппин, АНУ-д ээлжлэн алба хааж байжээ. 1927 онд тэрбээр Америкийн Олимпын Хорооны ерөнхийлөгчөөр сонгогдож, 1928 оны Олимпод Америкийн баг тамирчдыг оролцуулах ажлыг зохион байгуулах үүрэгтэй байв. 1930 онд МакАртур АНУ-ын Армийн жанжин штабын даргаар томилогдов.
Дэлхийн хоёрдугаар дайн
Япончууд Перл Харбор луу дайрсан өдөр Макартур Филиппин дэх холбоотнуудын хүчийг командлаж байсан. Ерөнхийлөгч Рузвельтээс тушаал авч МакАртур 1942 оны 3-р сарын 11-нд төв штабын хамт Филиппинээс Австрали руу ниссэн байна. Д. МакАртур ялагдаж, бууж өгсөн ч Филиппинийг ширүүн хамгаалалтад удирдан оролцсоныхоо төлөө 1942 оны 4-р сарын 1-нд Хүндэт медалиар шагнагджээ.
МакАртур 1942 оны 7-р сараас 1943 оны 1-р сар хүртэл Шинэ Гвинейд холбоотнуудын эсрэг довтолгоог удирдаж, тэндээс цэргүүд нь Филиппин рүү нүүж очоод 1945 оны эхний сард япончуудаас чөлөөлөв.
Тэрбээр Германыг хуваасан загвараар Японыг ялагч орнуудын хооронд салангид хэсгүүдэд хуваах төлөвлөгөөг боловсруулсан боловч хэрэгжүүлээгүй юм.
Номхон далай дахь Холбоотны хүчний дээд командлагчийн хувьд тэрбээр 1945 оны 9 дүгээр сарын 2-нд Америкийн байлдааны "Миссури" хөлөг онгоц дээр Японы үг дуугүй бууж өгөхийг хүлээн авахад АНУ-ыг төлөөлж гарын үсэг зурсан хүн.
Тэрбээр Японы дайны гэмт хэрэгтнүүдийн Токиогийн шүүх хурлын зохион байгуулагч байсан бөгөөд энэ үеэр Японы улс төрчид болон цэргийнхэн дайны гэмт хэрэгт буруутай нь тогтоогдож, цаазаар авах ял оноож байжээ.
АНУ-ын Ерөнхийлөгч Харри Трумэн тэргүүтэй хэд хэдэн нэр хүндтэй хүмүүсийн шаардлагыг үл харгалзан генерал МакАртур Японы эзэн хаан Хирохитог яллахаас татгалзаж, Хирохитог төрийн тэргүүн хэвээр үлдээхийг шаардаж байсан.
Солонгосын дайн
1950 оны 7 дугаар сараас хойш МакАртур Солонгосын дайнд НҮБ-ын хүчнийг удирдсан. Тэрбээр Хойд Солонгосын армийг бут ниргэхэд хүргэсэн Инчоны десантын ажиллагааны санаачлагч байв. Үүний дараа Макартур дайснаа Хойд Солонгост үргэлжлүүлэн хөөх шийдвэрийг гаргасан. Тэрбээр дайнд орохоор бэлтгэж буй Хятадын армийн хүч чадлыг дутуу үнэлсэн нь 1950 оны сүүлчээр Хятадын довтолгооны үеэр НҮБ-ын хүчинд гамшигт үр дагаварт хүргэсэн юм.
Carrefour
Carrefour SA (франц. — «замын уулзвар», Карфу́р гэж дуудна) — францын бөөний худалдаа эрхэлдэг компани бөгөөд жижиглэн худалдааны сүлжээ юм. Төв байр нь Масси (Эсон) хотод байдаг ажээ.
Дуглас МакАртур
Солонгосын дайн
МакАртур 1951 оны эхээр довтолгоогоо дахин эхлүүлсэн боловч дайныг явуулах тухай болон Хятад руу өргөжүүлэх шаардлагатай байгаа талаар санал зөрөлдсөний улмаас 4 дүгээр сард Ерөнхийлөгч Харри Трумэн түүнийг огцруулсан (МакАртур Хятадыг цөмийн бөмбөгөөр бөмбөгдөхийг санал болгож байсан төдийгүй Ерөнхийлөгч Трумэны шууд зааврын дагуу АНУ энэ алхамыг хийхэд бэлэн байгаа тухай олон нийтэд зарласан нь Макартурын мэдэгдэл нь эргээд Солонгосын хямралыг ноцтой болгоход хүргэсэн).
Carrefour
Анхны Carrefour дэлгүүр (гипермаркет биш) 1960 онд Анси хотын ойролцоо замын уулзвар дээр нээгдсэн ажээ. Өнөөдөр энэ нь дэлхийн хамгийн жижиг сүлжээ дэлгүүр юм. Тус компанийг 1958 онд Марсель Фурнье, Денис Деффорт, Жак Деффори нар байгуулжээ.
Carrefour групп компани Европод анх гипермаркет, том супермаркет болон их дэлгүүр зэргийг нэг дээвэр дор байгуулжээ. Анхны гипермаркет дэлгүүрээ 1963 оны 6-р сарын 15-нд Парисаас холгүй Сен-Женевьев-де-Буа хотод нээсэн түүхтэй.
2009 оны байдлаар компаний 85 % "ретейлер" хувьцаа чөлөөт эргэлтэнд байсан бөгөөд хамгийн том багц хувьцаа нь францын ажил хэрэгч Бернар Арно (13,6 %) эзэмшиж байсан ажээ.
Дуглас МакАртур
Сүүлийн жилүүд
Түүний дурсгалд Лос-Анжелес хотын нэгэн цэцэрлэгт хүрээлэнг нэрлэж, тэнд нь түүнд хөшөө босгосон байна.
Carrefour
2022 оны байдлаар Захиралуудын Зөвлөлийн дарга, Ерөнхий удирдагч — Ларс Олофсон (Lars Olofsson) юм.
Дуглас МакАртур
Гэр бүл
1922 онд МакАртур хоёр хүүхэдтэй байсан алдарт Луиза Кромвелл Брукс хэмээх эмэгтэйтэй гэрлэжээ. Тэдний гэрлэлт 1929 он хүртэл үргэлжилсэн.
Carrefour
2023 оны 2-р сарын 17-нд Монгол улс ын нийслэл Улаанбаатар хотод салбараа албан ёсоор нээсэн. Ангилал:1958 онд байгуулагдсан Ангилал:Парисын аж ахуйн нэгж Ангилал:Жижиглэн худалдааны аж ахуйн нэгж
Дуглас МакАртур
Гэр бүл
1937 онд тэрбээр санхүүчийн охин 38 настай Жин Файеклоттой хоёр дахь удаагаа гэрлэжээ. 1938 онд тэд Артур хэмээх хүүтэй болсон нь хожим төгөлдөр хуурч, зохиолч болсон бөгөөд МакАртурын сан, МакАртурын дурсгалыг хөгжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулсан юм. Түүний гэргий Жин 2000 онд нас баржээ.
Ангилал:АНУ-ын армийн генерал Ангилал:Дэлхийн нэгдүгээр дайны командлагч (АНУ) Ангилал:АНУ-ын Цэргийн Академийн суперинтендент Ангилал:АНУ-ын Зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга Ангилал:АНУ-ын Номхон далайн дайны хүн Ангилал:АНУ-ын Солонгосын дайны хүн Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ) Ангилал:Холбоотнуудын эзэмшил дэх Японы хүн Ангилал:Филиппиний түүхэн хүн Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин Ангилал:АНУ-ын Цэргийн Академийн төгсөгч Ангилал:АНУ-ын хүндэт медаль шагналтан Ангилал:АНУ-ын Хөдөлмөрийн Гавьяаны Загалмай шагналтан Ангилал:АНУ-ын Цэргийн Гавьяаны Медаль шагналтан Ангилал:АНУ-ын Тэнгисийн Цэргийн Гавьяаны Медаль шагналтан Ангилал:Мөнгөн Од шагналтан Ангилал:АНУ-ын Нислэгийн Гавьяаны Загалмай шагналтан Ангилал:Хүрэл Од Медаль шагналтан Ангилал:Агаарын Медаль шагналтан Ангилал:Конгрессын хүндэтгэлийн алтан медаль шагналтан Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай) Ангилал:Мандах Нар одон шагналтан Ангилал:Италийн Титэм одон шагналтан (зэрэг тодорхой бус) Ангилал:Орани-Нассау одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Бельгийн Титэм одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан Ангилал:Цэргийн эр зориг одон шагналтан Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Токиогийн процесс Ангилал:Хирохито Ангилал:Литл-Рокийн хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1880 онд төрсөн Ангилал:1964 онд өнгөрсөн
Борис Жонсон
Александр Борис де Пфеффель Жонсон, олон нийтэд Борис Жонсон гэж алдаршсан (Alexander Boris de Pfeffel Johnson; 1964 оны 6 дугаар сарын 19-нд АНУ-ын Нью-Йорк хотод төрсөн) — Их Британийн улс төрийн зүтгэлтэн. 2019 оны 7-р сараас 2022 оны 9-р сар хүртэл Их Британийн 77 дахь Ерөнхий сайд, Консерватив намын удирдагч.
Лондон хотын захирагчаар (2008—2016) сонгогдож, Тереза Мэйн Засгийн газарт Их Британийн Гадаад хэргийн сайдын (2016-2018) албан тушаал хашиж байсан. Европын Холбооноос Их Британийг гаргах бодлого баримтлагч.
1964 онд түүний эцэг Стэнли Жонсоныг Нью-Йоркт ажиллаж байхад тэр төрсөн байна. Удалгүй гэр бүл нь Лондон руу нүүсэн бөгөөд эх Шарлотта Джонсон-Вал (төрөхдөө Фоссет, 2021.09.14) Оксфордод сурч төгссөн байна. Борисын эцэг Стэнли Жонсон нь Европын парламентын гишүүн байсан бөгөөд Европын Комисс, Дэлхийн банк инд мөн ажиллаж байжээ.
Борис Жонсоны элэнц өвөг нь Туркийн сэтгүүлч Али Кемал Османы эзэнт гүрний сүүлчийн Их Визирийн Засгийн газарт Дотоод хэргийн сайдаар богино хугацаанд ажиллаж байжээ. Түүний өвөө Али Осман 1920 онд Их Британид суурьшиж, нэрээ Вилфред Жонсон болгон өөрчилжээ.
Борис Жонсон бага боловсролоо Брюссель дэх Европын сургуульд сургсан бөгөөд Их Британи руу нүүж ирснийхээ дараа Зүүн Сассексийн бэлтгэл сургууль, дараа нь эрэгтэй хүүхдийн Итон коллежид /Eton College/ сураад 1983-1984 онд Оксфордын их сургуулийн дэргэдэх Баллиол-коллежийг дүүргэжээ.
Борис багадаа сонсгол муу байсан тул хэд хэдэн хагалгаа хийлгэсэн байна. Түүний эцэг эх хоёр 1979 онд Борис хүүг 14 настай байхад нь салсан байна.
Сонгодог уран зохиолын чиглэлээр Оксфордын их сургуульд суралцсан. Их сургуульд байхдаа оюутны холбооны ерөнхийлөгчөөр сонгогдож байжээ.
Тэрээр 2001 онд анх Төлөөлөгчдийн Танхимд сонгогдож байсан.
Тэрээр 1987 онд Таймс сонинд дадлагжигч сурвалжлагчаар ажлын гараагаа эхлүүлсэн байна. Түүнийг загалмайлсан эцэг Колин Лукасаас хожим нь Оксфордын их сургуулийн дэд канцлер болсон ишлэлийг хуурамчаар үйлдсэнийхээ төлөө ажлаас нь халжээ. Дараа нь тэр хэсэг хугацаанд Wolverhampton Express & Star сонинд ажилласан.
1987 онд The Daily Telegraph-д ороод 1989 оноос 1994 он хүртэл Жонсон тус сонины Брюссель дэх сурвалжлагч байсан бөгөөд 1994-1999 онуудад - The Daily Telegraph сонины орлогч эрхлэгч, улс төрийн тэргүүлэх тоймч байжээ.
1998 онд тэрээр "BBC"-д ажиллаж эхэлсэн.
2000 онд английн нийгмийн дээд давхаргынханы дуртай 7 хоногийн улс төрийн «The Spectator» сэтгүүлийн ерөнхий редактороор ажиллажээ.
Улс төр
Тэрээр 2001 оны 6 дугаар сарын 9-нөөс 2008 оны 6 дугаар сарын 4 хүртэл Британий парламентын гишүүн байсан бөгөөд 2005 оны сонгуулиар дахин сонгогдож байжээ. 2003 оны сүүлээр түүнийг намын дарга Майкл Ховардын орлогчоор томилсон боловч Жонсон сэтгүүлч найзтайгаа эр эмийн харицаа үүсгэсэн тухай шуугианы улмаас жилийн дараа ажлаасаа чөлөөлөгдсөн юм.
Лондон хотын дарга
2007 оны 3 дугаар сард Б.Жонсон 2008 оны сонгуульд Лондон хотын даргад нэр дэвшихээ зарлав. Тэрээр 2008 оны 5 дугаар сарын 1-нд Британийн Консерватив намын төлөөлөгчөөр сонгогдож, эхний шатанд 42.48%, хоёр дахь шатанд 53.2% санал авсан (Хөдөлмөрийн намын төлөөлөгч ердөө 36.38%, 46.8% санал авсан). Тэрээр Лондон хотын даргаар сонгогдсоныхоо дараа гэмт хэрэгтэй тэмцэх, нийтийн тээврийн асуудлыг шийдвэрлэх асуудлыг нэн тэргүүнд тавьжээ.
Ерөнхий сайд
Тэрээр 2016 оны 7 дугаар сарын 13-нд Тереза Мэй-гийн Засгийн газарт Гадаад хэргийн сайдаар томилогдсон юм.
Гэр бүл
Тэрээр Аллегра Мостин-Оуэнтай 1987 онд гэрлэж, 1993 онд гэрлэлтээ цуцлуулжээ. Тэр 1993 ондоо Жонсон сэтгүүлч, телевизийн хөтлөгч Сэр Чарльз Уилерийн охин Марина Уилертэй (Marina Wheeler) гэрлэжээ. Тэд Лара, Кассиа хэмээх хоёр охин, Мило, Теодор гэсэн хоёр хүүтэй нийт дөрвөн хүүхэдтэй.
2009 онд түүний хууль бус охин урлаг судлаач Хелен Макинтайраас төрсөн.
2018 оны 9 дүгээр сард Борис Жонсон, Марина Уилер нар салж байгаагаа албан ёсоор зарлав.
Тэрээр 23 дүү Кэрри Симондстой үерхдэг бөгөөд 2020 оны 2 дугаар сарын 29-нд хосууд хүүхэдтэй болох гэж байгаагаа зарлав. 2020 оны 4 дүгээр сарын 29-нд Борис Жонсон болон түүний сүйт бүсгүй Кэрри Симондс нар хүү төрүүлж Уилфред Лоури Николас гэдэг нэр өгчээ. Залуу гэр бүл 2019 оны 7 дугаар сарын 11-нээс хойш Лондон, Даунинг-стрийт 11 хаягар амьдарч байна.
Жигмэдийн Оргилболд
Жигмэдийн Оргилболд нь Булган аймгийн Баян-Агт сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Хаймчигийн Баатар
Хаймчигийн Баатар (1944-1982) нь Монголын 1960-1970 иад оны нийтийн дууны нэрт мастер, хөгжмийн зохиолч хүн байв.
Тэрбээр монгол түмний зүрх сэтгэлд мөнхөд хоногшсон олон сайхан дууны ая эгшиг, хөгжмийг зохиосон юм.
Уран бүтээл
= Дууны жагсаалт =
Манжийн Хөвөөт улаан хошуу
Хөвөөт улаан хошуу (манж хэл:; галиг:kubuhe fulgiyan gūsa) хэмээх нь Манжийн Чин гүрний цэрэг, төрийн үндсэн хүчин найман хошууны нэг болой. 1615 онд Нурхач баатар хуучин байгуулсан дөрвөн хошуу цэрэгтээ дөрвөн өнгийн хөвөөт туг бүхий 4 хошууг нэмж байгуулсны нэг нь энэ хошуу юм. Хошууны эзэн ноён нь төрийн кэцинь жүн ван юм. Найман хошууны дүрмээр доод ангилалын хошуунд хамаарна. Энэ хошууг анх манж-зүрчид аймгийн хүмүүсээр байгуулж байснаа, дараа нь хятад, монгол угсаатныг эгнээндээ нэгтгэжээ. Дайчин гүрний сүүлчээр Бадаргуулт төрийн үед Хөвөөт улаан хошуу нь 86 сумтай болжээ. Нийт хүн ам нь 130000 гаруй, цэргийн тоо 26000 болсон байв. Хөвөөт улаан хошууг Төрийн Кэцинь жүн ван Ёотогийн үр хойчис үе улиран захирч байсан. Ёото бол хошой ли чин ван Дайшаны хөвгүүн юм.
Холбоотой хуудас
Ангилал:Чин улс
Доржхандын Хүдэрбулга
Доржхандын Хүдэрбулга (1992 оны 5 сарын 7-нд төрсөн) нь Төв аймгийн Өндөрширээт сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх. Мөн бөхийн чөлөөт барилдаанаар олимп, дэлхийн АШТ-д эх орноо төлөөлөн оролцож явсан, Азийн аварга.
Олимп
Хүдэрбулга 2016 оны зуны олимпын чөлөөт бөхийн 97 кг-ийн жингийн ангилалд өрсөлдөх эрхийн төлөө 2 дахь буюу сүүлийн сорилго барилдаанд мөнгөн медаль хүртсэнээр олимпын эрхээ халаасалсан. Гэсэн ч Риогийн дэвжээнд эхний даваандаа Киргизы Магомед Мусаевт 0-9 оноогоор дийлдсэн.
Дэлхийн АШТ
Хүдэрбулга 2013, 2014, 2015 онуудад Дэлхийн АШТ-д оролцохдоо 2014 онд шөвгийн наймд шалгарсан нь одоогоор түүний хамгийн өндөр амжилт юм.
Бусад тэмцээн
Тэрээр 2014 онд Азийн аварга болсон (Шигшээд мөнөөх Мусаевыг ялж байв) бол 2013 онд Азийн АШТ-ээс хүрэл медаль хүртэж байсан. Мөн 2014 оны Азийн наадмаас хүрэл медаль шүүрчээ. Түүнчлэн 2013 оны зуны Универсиад наадмын хүрэл медальтай.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Монголчууд Ангилал:Улсын начин Ангилал:1992 онд төрсөн
Хүрэлбаатарын Батбаяр
Хүрэлбаатарын Батбаяр нь Дундговь аймгийн Өндөршил сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан
Солон угсаатан
Солон нь Эвенк гаралтай аймаг юм. Тэд гол төлөв Хар мөрний сав газар Хянганы нуруу, Хэрлэн голын сав дагуу мөн Лена мөрний эхэн хавиар эртнээс нутаглан, монголчуудтай харилцдаг байжээ. Тэдний зарим нь 10-13 зууны үед Кидан улсад захирагдаж, дараа нь Дагуур, Барга нарын дотор холилдон сууж байв. Манж нар 17-18 зууны эхэн хагаст Солон нарын заримыг эзэлж, эрчүүдийг нь цэрэгт татан Ойрадын хаант улсын эсрэг дайнд оруулж байв. Мөн манж нар Ил Тарвагатай, Шинжян болон Монголын баруун нутагт солон нарыг аваачин, цэрэг харуулд суулгажээ.
1732 онд Оросыг сэргийлэн нутаг орноо хамгаалах зорилгоор зарлигийг дагаж Хар мөрний жанжин Жүрхай Бутхагийн газраас орчон 359, солон 1636, дагуур 730, барга 275, бүгд 3000 цэрэг эрийг гэр бүлийн хамт Манжийн найман хошууны дүрмийн солон найман хошуу болгон зохион байгуулж, зүүн баруун хоёр гар, найман хошуу бүгд тавин сум болгож зүүн гарын дөрвөн хошууг Орос нэвтрэн ирэх замыг хөндөлдөн суурьшуулж, баруун гарын дөрвөн хошууг Халхын хязгаарыг хөвөөлөн Халх голд хүртэл нутагшин суурьшуулжээ. Солон найман хошууны дотор зүүн гарын шулуун хөх хошууны 1, 2, 3-дугаар сум ба Хөвөөт цагаан хошууны 2, 3-дугаар сум нь цул баргачуудаар бүрэлджээ.
Ангилал:Манж-Тунгус угсаатан Ангилал:Хятад дахь угсаатан Ангилал:Өвөр Монгол Ангилал:Хармөрөн
Мижидийн Бүтэмж
Мижидийн Бүтэмж нь Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн (1942 онд төрж 2020 оны 10 сарын 14-ний өдөр таалал төгсчээ).
Галерей, Музейн сан хөмрөгт
Монголын уран зургийн галерейн сан хөмрөгт зураачийн 30 орчим бүтээл хадгалагддагаас “Хот айл” бүтээл нь 1976 онд Бүгд Найрамдах Болгар ард улсын Софи хотод болсон олон улсын үзэсгэлэнд Тэргүүн байрыг эзэлж, “Мянган адууны баяр” бүтээл нь шилдгээр шалгарч байв.
Монголын урчуудын эвлэл ийн эмгэнэлд "М.Бүтэмж зураачийн Монголын Дүрслэх Урлагийн түүхэнд оруулсан хувь нэмэр асар их" гэж дурджээ.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:1942 онд төрсөн Ангилал:2020 онд өнгөрсөн Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Монголын уран зураач Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан Ангилал:Мөнгөн тэмдэгтийн түүх
Темирбекийн Жархын
Темирбекийн Жархын нь Баян-Өлгий аймгийн Толбо сумын уугуул, Үндэсний бөх ийн аймгийн начин цолтой бөх. 2007 оноос эхлэн үндэсний бөхөөр хичээллэж эхэлсэн 2010 онд Баян-Өлгий аймгийн Буянт сумын баяр наадамд түрүүлж " Сумын заан " цол хүртсэн. 2012, 2013 онуудад Баян-Өлгий аймгийн Толбо сумын баяр наадамд түрүүлж сумын заан цолоо баталсан. Анхны багш нь Баян-Өлгий аймгийн Толбо сумын харьяат аймгийн хурц арслан Консолын Ханат юм.
Бөхийн удам
Т.Жархыны бөхийн удам гэвэл нагац өвөө нь Баян-Өлгий аймгийн Толбо сумын харьяат аймгийн анхны арслан Бэйсэнбийн Айдаубай, нагац ах Баян-Өлгий аймгийн Толбо сумын харьяат аймгийн хурц арслан Консолын Ханат юм. Мөн төрсөн ах Баян-Өлгий аймгийн Толбо сумын харьяат сумын заан Темирбекийн Алиби, төрсөн дүү Баян-Өлгий аймгийн Толбо сумын харьяат сумын заан Темирбекийн Адилбек нар юм.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн начин Ангилал:Толбын хүн
Мюнхены аюулгүй байдлын бага хурал
Мюнхены аюулгүй байдлын бага хурал (герман. Münchener Sicherheitskonferenz, англи. Munich Security Conference) - 1963 оны 2-р сараас хойш жил бүр Германы Мюнхен хотод зохион байгуулдаг олон улсын бага хурал юм. Энэхүү хурлаар олон улсын нэрт улс төрчид, цэргийнхэн, бизнесийн хүрээнийхэн, Засгийн газрын бус байгууллагынхан болон олон улсын аюулгүй байдлын асуудлаарх тэргүүлэх шинжээчид албан бусаар цугларч олон улсын харилцаа, аюулгүй байдлын талаарх асуудлаар яриа, хэлэлцээ өрнүүлж санал бодлоо хуваалцдаг байна.
Тус бага хурал "Байришер Хоф" (герман. Hotel Bayerischer Hof) зочид буудалд болдог. Бага хурлыг "Мюнхены аюулгүй байдлын бага хурлын Сан" (ашгийн бус байгууллага) (герман. die Stiftung Münchner Sicherheitskonferenz (gemeinnützige) GmbH) зохион байгуулдаг байна. 1998 он хүртэл германы хэвлэгч Эвальд-Генрих фон Клейст-Шменцин үүсгэн байгуулагч бөгөөд удирдагч нь байсан. 1999 оноос энэ үүргийг Германы Канцлер Хельмут Колийн зөвлөх Хорст Тельчик гүйцэтгэж ирсэн. 2009 оноос Вольфганг Ишингер, 2022 оноос Кристоф Хойсген энэ үүргийг тус тус гүйцэтгэж иржээ.
Эхний 30 жил Бага хуралд НАТО-гийн орнуудын цэрэг, улс төрийн удирдагчид, улс төр судлаачид, хэвлэл мэдээллийн төлөөлөгчид оролцдог байв. 1990-ээд оноос хойш Орос болон Зүүн Европын орнууд (1995 оноос), Хятад, Энэтхэг, Япон зэрэг орны төлөөлөгчид Бага хуралд оролцож эхэлсэн байна. Ангилал:1963 онд байгуулагдсан Ангилал:Германы гадаад бодлого Ангилал:Олон улсын улс төрийн уулзалт Ангилал:Мюнхен
Венсан Же
Венсан Же (Vincent Jay, 1985 оны тавдугаар сарын 18-нд Рона Альпы хотод төрсөн) нь Ванкуверын олимпийн аварга ( түрүүлсэн цаг нь 24:07.8 мин ) Францын биатлонч юм. Олимпт түрүүлсэнийхээ дараа спортын замналаа өндөрлүүлсэнээ зарлаж байв.
Холбоос
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:Францын биатлонч Ангилал:Францын олимпын аварга Ангилал:Францын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Францчууд
Манжийн Хөвөөт цагаан хошуу
Хөвөөт цагаан хошуу (манж хэл: ; галиг: kubuhe šanggiyan gūsa) хэмээх нь Манжийн Дайчин гүрний цэргийн гол хүч найман хошууны нэг юм. 1615 онд Нурхач баатар өөрийн харъяаны дөрвөн хошууны цэрэгт шинэчлэлт хийхдээ хөвөөтэй дөрвөн хошуу байгуулсны нэг нь энэ хошуу юм. Хошууны туг нь цагаан өнгийн тугийг улаан өнгөөр хөвөөлж, тугийн дунд хэсэгт лууны дүрстэй байдаг. Найман хошууны дүрмээр доод ангилалын хошуунд тооцогддог. Хошууны анхны эзэн нь Хошой Сү чин ван Хүүгэ юм. Хүүгэ нь Дээд эрдэмт хааны ууган хөвгүүн. Бадаргуулт төрийн үед тус хошуу нь нийтдээ 84 сумын 26000 цэрэг, 130,000 гаруй хүн амтай болсон байв. Тэдгээр сумууд нь хаан угсааны 1 сум, гиоро сум 1, монгол сум 4, манж сум 78 байжээ.
Холбоотой хуудас
Ангилал:Чин улс
Бендер
Бендер (Бендеры; мөн Тигина; Бендери) нь Днестр мөрний баруун хөвөөнд орших Приднестрийн буюу Молдав улсын хот юм. 1992 оноос хойш тус хотыг Приднестр эрх мэдэлдээ авсан.
Нийт 93.751 хүн амтай (2012 оны мэдээ) энэхүү хот нь олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй Приднестр улсад хоёрдугаар том хотод эрэмбэлэгдэх бол Молдав улсдаа хүн ам ихтэйгээрээ дөрөвдүгээрт ордог.
Эшлэл
Ангилал:Приднестрийн суурин Ангилал:Приднестрийн засаг захиргааны нэгж Ангилал:Днестр мөрний суурин
Монгол улсын баатар цол
Монгол улсын баатар цол нь Монголын хамгийн дээд цол бөгөөд БНМАУ-ын баатар цолны шинэ нэршил юм.
Цолны тухай
Монгол улсын баатар цол нь эрхэм дээд цол бөгөөд эх орноо батлан хамгаалах үйл хэрэгт амь бие хайргүй зүтгэж, төр нийгмийнхээ өмнө баатарлаг гавъяа байгуулсан хүнд, улс орноо хөгжүүлэн хүнлэг ардчилсан нийгэм байгуулах үйл хэрэгт хүчин зүтгэж, улс ардын аж ахуй, нийгэм соёлын салбарыг бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан хүнд тус тус олгодог. Монгол улсын баатар цолтонд Сүхбаатарын одон, Алтан таван хошуу тэмдэг, үнэмлэх олгоно.
Шагнагдсан хүмүүс, байгууллагын нэрс
Ангилал:Монголын одон ба хүндэтгэлийн медаль Ангилал:1922 онд анх гардуулсан шагнал
Даваасүрэнгийн Алтанцоож
Даваасүрэнгийн Алтанцоож нь Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Улсын наадмын дэвжээнд
Тулгар төрийн 2225 жилийн ой, Их Монгол улс байгуулагдсаны 810 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 95 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд Өвөрхангай аймгийн Есөнзүйл сумын харьяат улсын өсөх идэр начин М. Жамъянпүрэвт өвдөг шороодсон.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
2014 онд " Сумын заан " цол хүртэж 2015 онд "Сумын заан" цолоо баталсан.
Сумын цолтон
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Өмнөдэлгэрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1995 онд төрсөн
Тулгаагийн Сүрэнжав
Тулгаагийн Сүрэнжав нь Увс аймгийн Малчин сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Бөхийн удам
Ангилал:Аймгийн арслан
Бямбажавын Бадрал
Бямбажавын Бадрал (1971-2020 оны 7 сарын 17) нь Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
2020 оны 7 сарын 15 нд Хөвсгөл аймгийн Улаан-уул сумын Бэлтэсийн голд гэр бүлийн хамт живж нас барсан.
Эшлэл
Ангилал:Улсын начин Ангилал:1971 онд төрсөн Ангилал:2020 онд өнгөрсөн
Дамчаагийн Дэмбэрэл
thumb|right|200px|Р-5 нислэгт Дамчаагийн Дэмбэрэл - БНМАУ-ын Агаарын зоригт баатар, ууган нисгэгчдийн нэг.
Намтар
Түшээт хан аймгийн Эрдэнэ вангийн хошууны Илдэн сум, одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Зүүнбүрэн сумын нутагт малчин ард Дамчаагийн хүү болон төрсөн Дэмбэрэл 10 настайдаа эцэг эхээсээ хагацаж өнчин хоцорсон дүү нараа тэжээхийн тулд нутгийн баячуудад зарцлагдан амьдардаг байжээ.
Монгол ардын цэргийн нисэх хүчинд жирийн нисэгчээс нисэх отрядын дарга хүртэл дэвшсэн байна.
1935-1936 онуудад Япон болон Манж-Го улсын зүгээс БНМАУ-ын дорнод хилийн Адагдулаан,Буландэрсийн болон Халхын сүмийн мөргөлдөөнүүдэд ардын армийн нисэх отрядын дарга-нисгэгчээр оролцон агаарын тулалдаанд японы хэд хэдэн онгоцыг устгасан төдийгүй ардын цэргийн газрын ангиудыг дэмжин япон-манж-гогийн цэргийн байрлал, цэрэг, зэвсгийг агаараас тагнах, бөмбөгдөх зэргээр агаараас дэмжих үйл ажиллагаануудыг идэвхитэй зохион байгуулж, өөрөө биечлэн оролцсон байна. 1936 оны хавар Японы милитаристууд манай улсын дархан хилийг зөрчин Тамсагбулагийн районоор моторчилсон их хүчээр халдан довтлоход агаарын болон газрын хүчийг нь эсэргүүцсэн тулалдаануудад оролцож өдөрт 3-4 удаа байлдааны ба тагнуулын нислэг хийж, заримдаа агаарт 7-8 цаг ажиллаж байжээ. Булан дэрс, Адаг дулааны районд болсон тулалдаанд дайсны 3 онгоцтой ганцаараа тулалдаж нэгийг сөнөөж, хоёрыг эргүүлэн хөөж, онгоцондоо 29 сумны “шархтайгаар” эндэлгүй газардуулж байсан, нэг удаа дайсны 92 автомашинтай томоохон ангийг агаараас илрүүлэн бөмбөгдөж хэдэн арван машиныг жагсаалаас гаргасан, дайсны талаар олон чухал мэдээ цуглуулж өөрийн газар дээрх ангиудад чадамгай дамжуулсан зэргээр байлдааны үүргийг гарамгай биелүүлсэн байна.
Гавъяа
Дэмбэрэл 1936 оны хоёрдугаар сарын 12-ны өдөр 25 машинтай 500 гаруй цэрэг, 3 их буу, 40 гаруй пулемёт, 2 онгоц, 2 танк бүхий хүчээр Япон, Манжийн 100 шахам цэрэг Булан дэрсний харуул руу довтолсон тулалдаанд хянагч Г.Доржийн хамт байлдааны үүргийг амжилттай биелүүлж, чадварлаг нисэгч болсноо харуулсан байдаг. Д.Дэмбэрэл дайсны хөдөлгөөнт цувааг оновчтой бөмбөгдөн, олон техник, амьд хүчийг жагсаалаас гаргаж, 5 дахин илүү хүчтэй дайсныг бут цохих ялалтыг байгуулахад чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. Хилийн зөрчил, тулгаралт даамжирсан 3 дугаар сарын 29-ний өдөр ачааны 7, суудлын нэг, хүнд, хөнгөн пулемётуудаар зэвсэглэсэн дайсан Адагдулааны чиглэлээр нэвтэрсэн байна. Бүх цэргийн жанжин Г.Дэмид цагийн байдалтай нарийвчлан танилцаж 6 дугаар морьт дивизээс Р-5 онгоц 2, хуягт машин 4-ийг хилийн харуулд хүч нэмэгдүүлэн сөрөг талыг устгах тушаал өгч, Тамсагбулагаас нисгэгч Д.Дэмбэрэл, Д.Жамбаа нар нисч дайсанд ихээхэн хохирол учруулжээ. Тус байлдаанд Д.Жамбаагийн онгоц 29, Д.Дэмбэрэлийн онгоц 30 удаа буудлагын зэвсгийн суманд өртөж, гэмтсэн ч жагсаалаас гаралгүй тулалдааныг дуусгажээ.
Хэлмэгдүүлэлт
Дорнодын Баянтүмэн дэх Нисэх сургуулийн захирал байхад нь Их Хэлмэгдүүлэлтийн 1937 оны сүүлчээр баривчлан, 1938 оны 3 дугаар сард хуулийн дээд хэмжээгээр хилсээр шийтгэсэн байна.
Цогт-Очирын Баянмөнх
Цогт-Очирын Баянмөнх нь Увс аймгийн Хяргас сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Цэргийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Шүхэрийн Алтангэрэл
Шүхэрийн Алтангэрэл (1951 онд Москва хотод төрсөн-) 1997-1998 онд Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайд байсан.
1975 онд М.Ломоносовын нэрэмжит Москва хотын Их сургуулийг орос хэл, утга зохиолын мэргэжилтэй төгссөн.
1975-1993 онд Улсын Багшийн дээд сургууль, Орос хэлний дээд сургууль, Гадааад хэлний дээд сургуульд багш, декан, орлогч захирал байсан.
1996-1998 онд Монгол Улсын Гадаад харилцааны сайдаар ажилласан.
1998-1998 онд Гадаад харилцааны сайдын улс төрийн зөвлөх,
1999-2001 онд Бельгийн Хант улс, Европын Холбонд суугаа Элчин сайд,
2001-2009 онд нийслэл Улаанбаатар хотын АН-ын дарга,
2009-2013 онд Франц улсад сугаа Элчин сайд
2013-2015 онд ОХУ-д суугаа Элчин сайд.
Манжийн Шулуун хөх хошуу
Шулуун хөх хошуу (манж хэл: ; галиг: gulu lamun gusa) нь Манжийн Дайчин гүрний цэргийн гол хүч байсан найман хошууны нэг хошуу бөгөөд доод зэрэглэлийн таван хошууны нэг болой. 1601 онд Нурхач баатрын үед байгуулагдсан анхны дөрвөн хошууны нэг. Хошууны эзэн нь анхны эзэн нь Нурхач баатрын 5-р хөвгүүн Мангултай бэйл байсан ч, 1632 онд ял авч хошуу захирах эрхээ хураалгажээ. 1636 оноос Хошой Юй чин ван Додо нь энэ хошууны дараагийн эзэн ноён болжээ. Чин гүрэн мөхтөл Додогийн үр хойчис үе улиран залгамжлсан. Тус хошууны хүн ам нь Бадаргуулт төрийн үед 130,000 гаруйд хүрч, цэрэг эрс 26,000 байв. Нийт 83 сум, 11 хондого сумтай болсон байжээ.