cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вивианигийн теорем
Уг теоремыг адил талт олон өнцөгт, адил өнцөгт олон өнцөгтүүдийн тухайд өргөтгөж болно. Тухайлбал, адил өнцөгт [эсвэл адил талт] олон өнцөгтийн дурын цэгээс талууд хүртэлх зайн нийлбэр нь тогтмол байдаг.
Баталгаа
Энэ теорем нь гурвалжнуудын талбайг харьцуулах замаар төвөггүй батлагдана. ABC нь адил талт гурвалжин, h нь түүний өндөр, s нь түүний талуудын урт байг. P нь гурвалжин доторх дурын цэг, ℓ, m, n нь P цэгээс талууд хүртэлх зайнууд гэе. Тэгвэл ABC гурвалжны талбай нь
болж бидний хүссэн зүйл батлагдлаа.
Эшлэл
Ангилал:Гурвалжны геометр Ангилал:Математикийн теорем
Эрх зүй
Эрх зүй (law) – хүний жам ёсны эрх, эрх чөлөө, шударга ёсыг бэхжүүлэн хамгаалж, нийтлэг хүсэл зоригийг илэрхийлж, нийгмийн харилцааг зохицуулахын тулд төрөөс зөвшөөрсөн буюу тогтоосон, төрийн албадлагаар хамгаалагдсан, бүх нийтээр заавал дагаж хэрэгжүүлбэл зохих хэм хэмжээнүүдийн тогтолцоо юм. Эрх зүй нь дараах онцлогтой. Үүнд: 1. нийгмийн харилцааг хамгаалах, зохицуулах зорилгоор уг харилцаанд оролцогчдын эрх үүргийг тодорхойлно
2. Тухайн улсын нийт нутаг дэвсгэр болон тодорхой хүрээнд заавал биелэгдэх шинжтэй байна.
3. Эрх зүйн хэм хэмжээ нь тодорхой баримт бичигт, тухайлбал, хууль, зарлиг, тогтоол, захирамж, шийдвэр зэрэг эрхийн актаар тусгалаа олдог төрийн албадлагаар хамгаалагдсан байхын зэрэгцээ зөрчигдсөн тохиолдолд эрх зүйн үр дагаврыг бий болгоно.
Ангилал:Эрх зүйн философи Ангилал:Үндсэн хуульт улс
Анкара
Бүгд Найрамдах Турк Улсын нийслэл Анкара (Анкара́, туркээр Ankara, дуудлага нь [ˈaŋ.ka.ɾa] [аан караа]) хот Турк орны төв хэсэг, Анатолийн шил, Анкара Чубук хоёр голын бэлчирт далайн түвшнээс дээш 938 метр өндөрт байрладаг.
Товч түүх
Анкара бол Анатолийн хойгийн эртний түүхтэй хотуудын нэг юм. НТӨ VII зууны үеэс Ангира буюу Анкира (грекээр Αγκυρα — «зангуут») балгас Ази-Европын худалдааны замд байдаг байв. 1071 оны байлдааны дүнд сельжук түрэгийн хяналтанд орсон. 1402 оны Ангорын байлдаанаар Османы I Баязид султаны цэргийг доголон Төмөр хааны цэрэг дийлж нэг жил эзэрхээд буцааж өгчээ.
Османы эзэнт гүрэн мөхөж эзлэгдэхэд үндэсний хувьсгалыг оройлогч Кемаль Ататюрк энд байрлажээ. Ингэснээр Константинополь (Стамбул)-д улс төвлөхөө больж, 1923 оны 10 сарын 13-нд шинэ тулгар Турк улсын нийслэлээр Ангор (Анкара)-ыг зарлажээ.
Дундад зууны Европт энэ балгасныг Angora (Ангора) гэж байлаа. Үүнийг Монголд Ангор гэдэг. «Ангор ямаа», «Ангор муур» гэх мэт малын үйлдрийн нэр үүнтэй холбоотой. Турк улсын засгийн газраас анхаарснаар 1930 оноос одоогийнхоо Анкара нэрийг олжээ.
Хүн ам
Анкара улсынхаа хоёрдугаар их хот. Тодруулвал дээрх Стамбулаас 3 дахин цөөн, доорх Измирээс 1 саяаар олон хүнтэй. 2010 онд 4,431,719 оршин суугчтай байсан. Нэг хавтгай дөрвөлжин километр газарт 1,551 хүн оногддог.
Лавлах бичиг
Ангилал:Анкара аймгийн суурин Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Саятан хот Ангилал:Туркийн их сургуулийн хот
Демба Ба
Демба Ба (Demba Ba, 1985 оны тавдугаар сарын 25-нд төрсөн) — Франц гаралтай Сенегалын хөлбөмбөгчин бөгөөд Бешикташ болон Сенегалын шигшээд тоглодог.
Холбоос
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:Сенегалын хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Сенегалын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Руан багийн тоглогч Ангилал:Мускрон багийн тоглогч Ангилал:Хоффенхайм багийн тоглогч Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:Ньюкасл Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Бешикташ багийн тоглогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2012 оны Африк үндэстний цомд оролцогч Ангилал:Сенегалчууд
2005 он
2005 он (Хоёр мянга таван он) — Нийтийн он тоолол (аргын улирлын)-ын 2005 дугаар он, жил.
Монголд Бурханы шашин дэлгэрсэн түүх
Миний сургаал умраас умарт уламжлан дэлгэрнэ хэмээх бурхан багш өөрөө айлдсан гэдэг. Умар зүгийн дэлгэрэлт нь дундад азийн орнууд, Балба, Төвд, Монгол, Буриад монгол, Хятад, Солонгос, Япон гэсэн орнуудыг хамарч байжээ. Ийнхүү Их хөлгөний сургаал дунд,төв, зүүн, зүүнхойд Азийг хамарсан өргөн уудам нутагт дэлгэрсэн түүхтэй. Харин Энэтхэг орноо эрт үеийн нэгэн уламжлалт шүтлэг болох хиндү шашин газар аван нийтэд дэлгэрч, түүний хажуугаар ислам шашин зарим газар бурханы шашин эх нутагтаа 1600 гаруй жил түгэн хөгжсөний эцэст XI –XII зууны үед үндсэндээ шахагдан арилжээ.
Бурханы шашин түүний дотор Их хөлгөний сургаалийн онол эрдэм, соёлын их өв санг өвлөн хадгалж, хөгжүүлэх талаар үлэмжийн их үүрэг гүйцэтгэсэн орон бол Монгол, Төвөд хоёр юм. Ер буддизм нь дан гагц шашин бус, Энэтхэг болон Азийн янз бүрийн улс орны соёлын өв сан, мэдлэг ухааны үнэт зүйлийг буддизм гэдэг нэгэн нэрний дор нэгтгэж байсан бөгөөд Ганжуур Данжуур үүний нэг нотолгоо болно.
Монгол оронд бурханы шашин дэлгэрсэн түүхийг тоймлон өгүүлсэн бүтээлийг Хорчойнжүн буюу Дээдийн ном Монгол орноо дэлгэрч гарсан ёс хэмээдэг. Энэ талаар Сүмбэ хамба Ишбалжир, Цахар гэвш Лувсанчүлтэм, Зава Дамдин гавж зэрэг олон мэргэд бүтээлээ туурвиж байжээ. Үүнд, Дамдин гавшийн “Умар зүгийн их Монгол улс орны домгийн их шастир ухааныг баясгагч гайхамшигт Алтан дэвтэр”, Сүмбэ хамба Ишбалжирын “Энэтхэг, Хятад, Төвд, Монгол орноо дээдийн ном ямар мэт дэлгэрсэн ёс Галбарвас модон”, Дармадала гүүшийн “Их Монголын оронд дээдийн ном ямар мэт дэлгэрсэн ёсыг тодорхой өгүүлэгч Цагаан лянхуан эрхис” зэрэг Монгол орноо бурханы шашин дэлгэрсэн түүхийн тухай зохиолыг нэрлэж болох юм. Тэд Монгол оронд бурханы шашин гурван удаа дэлгэрсэн хэмээн өгүүлддэг. Ийнхүү Монгол оронд бурхны шашин дэлгэрсэн түүх нь: Энэ гурван үе тус бүр тухайн үеийнхээ нийгэм, соёл, эдийн засаг, оюун санааны байдалтай холбоотойгоор өөр өөрийн өнгө төрхтэй. Гэхдээ аль ч үед нь бурхны шашны ном сургаал, соёл, мэдлэг ухааны мөн чанар, сонгодог уламжлал агуулагдсаар ирсэн байна. Түүний зэрэгцээ нэгэн онцлог нь энэхүү түүхэн үйл явц дунд Монгол онцлог бүхий Буддизм бүрэлдэн тогтсон билээ.
Төвөдийн шарын шашны Монгол дахь бодлого
1642 он гэхэд Хошуудын Гүүш хаан Төвөдийг бүрэн илбэн тохинуулж, захиргаандаа оруулснаар хаан ширээнд нь заларчээ. Улмаар түүхэн дэх хамгийн авьяаслаг Далай лам гэгдэх V Далай лам Лувсанжамцыг (1617-1682) Төвөдийн шашны тэргүүнд өргөмжилснөөр Төвөд болон Монгол оронд шарын шашин хэмээх Төвөдийн буддизмын нэгэн урсгал бүрэн ноёрхож эхлэв. Гэвч Гүш хаан буюу Төрбайх хашир хүний хувьд Төвөдийн зарим том хийдийн лам нарыг Богд цолоор өргөмжлөн Далай ламыг “хэмжээнд нь барих” арга хэмжээ авч байсан байна. Тэд дотоод асуудлаа шийдсэн болохоор гадаад асуудалдаа зав гаргав. Тэр үед мандан хүчирхэгжиж байсан Манж дай чин гүрэнд уулаасаа хүчтэнийг дагадаг уламжлал ёсоороо сээтэн хаяж, мөн өглөгийн эзэн болсон Монгол оронд төвөдүүд “хараа” тавьж байлаа. Учир нь шарын шашныхны бичдэгээр өглөг буяны эзэн болсон монголчууд нь тэдний орлогын хамгийн том эх булаг, цэрэг улс төрийн хамгаалалт нь байсан билээ. Баяжиж хүчирхэгжсэн шарын шашин 1645 оноос алдарт Будала ордон (Потала) мэтийн том төслүүдийг хэрэгжүүлж V Далай ламыг нас барснаас арваад жилийн хойно дуусгажээ. Ер нь Төвөдийн буддизм баяжиж хүчирхэгжсэн нь монголчууд энэ шашинд орсонтой салшгүй холбоотой. Харин Монгол орноос өргөл барьц нэртэй асар их баялаг гадагшаа урсаж эхэлснээр монголчуудын ядуурал, доройтлын нэгэн эх үүсвэр болсон юм.
Өвөр Монголд шашин дэлгэрсэн нь
Монгол орны гадаад байдал нэн хүндэрсэн энэ үед Далай лам тэргүүтэй шарын шашныхан шинээр гарч ирж буй хүчирхэг энэхүү улсад тал засан улмаар 1642 онд Манжийн хааныг Манзшури бурханы хувилгаан гэж өргөмжилсөн нь Монголын тусгаар тогтнол эрх чөлөөний тэмцэлд оюун санааны маш том цохилт өгсөн юм. Ер нь Алтан хаан ыг нас бармагц тэд өөр нэг хүчтэн Мин гүрэн тэй холбоо тогтоохыг эрмэлзэж байсан байна.Тийм учраас Далай лам болон түүний дагалдан баясагч нарыг номхотгон ариутгахыг Лигдэн хаан нь зорьсон боловч харамсалтайгаар замдаа таалал төгсжээ. Шашны түүхчид Монголын сүүлчийн албан ёсны их хаан Лигдэнийг шашны дайсан гэж бичдэг авч Лигдэн хаан нь шашныг алагчилж үздэггүй байв.
Мөн Монголчуудыг оюун санааны хувьд нэгдэх замын хааж Монголын том аймаг, улс болгонд шашны тэргүүнүүдийг залжээ. Жишээ татваас: Эзэл, хуваа буюу хуваа, эзэл гэсэн бодлого баримтлан Халхад Жавзундамба, Ойрадад Галдан (1643-1697), өвөр Монголд Жанжаа хутагтуудыг шашны тэргүүнүүд болгон тусад нь өргөмжилсөн нь монгол орны бутралыг оюун санааныхан хүрээнд бататгав. Манжийн хаад Жанжаа хутагтыг эрхэмлэж байсан бол, Түвдүүд Ойрадыг илүүд үзэж байсан байна. Баримт дурдвал Манжийн түүхэнд ганцхан удаа л улсын багш хэмээх хүндэтгэлийг Далай ламд ч, Банчин богдод ч өгч байгаагүй мөртлөө Энх-Амгалан хааны үед Жанжаа хутагт өгч байж. Түвдүүд болохоор Галданг илт дэмжиж, түүнийг дайтахаар сахилаа өгч шар шувтлахад нь зөвшөөрч, хожим амьтаны амийг нигүүлсэн тэвчигч бурханы номт Далай ламын хүсэлтээр Зүүн Туркестаны лалын шашны тэмцэлдэгч нэг талыг дэмжиж дайтахыг хүсэж бичиг илгээж байлаа. Мөн Зүүнгарынхан Халх руу түрэмгийлэн довтлох нэг шалтагаа болгон Өндөр гэгээнийг Далай ламын элч төлөөлөгчөөс өндөр суудалд заларсан хэмээн яллаж байв. Хэдий тиймч Буддын шашин хүчтэй дэлгэрснээр дэвшилтэд үзэгдэл гарч соёл иргэншлийн тулгуур хот, суурин үүсэх бодит хөрс болсон. Жишээ нь: Богдын Хүрээ -Улаанбаатар, Хошуудын Авлай хийд- Казахстаны Семиплатиск, Цорсын гулзын (угалзын) хийд – Шинжааны Кульж, Өвөр Монголын Хөх хот зэрэг Монголын нутаг асан дээрхи эдгээр олон хотууд шарын шашны суурин хийдүүдээс үүсэлтэй.
Халхад шашин дэлгэрсэн нь
Алтанг шашны нөлөөгөөр нэр сүр олж байгааг дуулсан Монголын барьцамхай том ноёдууд юунд зүгээр сууж тэсэхэв. Түмэн засагт хаан болон Халхын толгой феодал Автай (1554-1588) зэрэг эрхэмүүд шашин дэлгэрүүлэхээр хөөцөлдөж эхлэв. Нэн ялангуяа хожмийн Монголын хамгийн том үндэстэн болсон өнөөгийн тусгаар Монгол улсын гол түшэг тулгуур, ноён багана Халхад Гэрсэнз хунтайжийн III хүү Онохуй үйзэний хүү Автай ноёны явуулсан шашны үйл явдалууд их анхаарал татах нь зайлшгүй билээ.
Автай сайн ноён Халхад шашин залсан тухай олон домог байдаг бөгөөд хоорондоо зөрөөтэй байдаг юм. Ямар ч байсан Түмдийн Алтан хаан шашинд орон нэр сүр нь нилээн бадарч байгааг сонссон Автай ноён бусдын жишгээр лам залахаар шийджээ. Эсвэл Автай нь тодорхой хэмжээнд тэр үеийн бүс нутгийн хамгийн хүчирхэг хүн Алтангаас хараат байсан учраас түүний улс төрийн бодлогыг дагахаас өөр замгүй байсан байж магадгүй. Халхын түүхчид Автайг Түвдэд очиж шашин залсан гэдэг боловч үнэн хэрэгтээ Түмдийн Хөх хотод очин Далай ламтай уулзаж шашин залсан бололтой. Энэ үед Далай лам түүнд Очирваний хувилгаан, Очир сайн хан цол өгснөөр Халхад анхны хан цолтой хүн буй болжээ. Ирээдүйд өөртэй нь өрсөлдөж магадгүй хан цолтой хүн бий болоход Далай лам Содномжамцыг ивээлдээ авсан Алтан хаан дуртай байхгүй нь ойлгомжтой. Гэхдээ түүний ивээлд орсон Далай лам халхын ноёнд энэ цолыг өгөхөөс өөр аргагүй байсныг бодоход Халх Монгол тэр үес тун хүчирхэг болж Монголын түүхийн тавцанд ноёлох аймаг болох замаа тавьжээ гэдгийг гэрчилдэг. Тэгэхлээр Далай ламтай Автай ноён нь Алтан хааныг өнгөрсөнөөс хойш 1587 онд очиж уулзсан гэдэг нь үнэн болов уу? Ийнхүү Халхад хан цолтой хүн бий болж Буддын шашин залснаар Автай сайн хааны нэр сүр алдаршиж Халхыг нэг үе бараг ганцаараа мэдэх шахаж Түшээт хааны өвөг дээдэс болжээ. Уламжлал ёсоор Хувилай хааны үеэс ирсэн шашныг хамгаалагч догшин дүртэй Махагал бурхан Монголын буддын шашны гол шүтээн болсон.
Халхад Автай хаан нь түүний нэг хувилбар Гомбогүр бурханыг залав. Бас зарим мэдээгээр бол Очирвань бурхан ыг хамт залжээ. Монголын хамгийн хатуу ширүүн, уур амьсгал бүхий бүс нутаг говь цөл ихтэй Халхаас ирсэн тул хамгийн хэрэгтэй зүйл нь болох ертөнцийг үүсгэгч хоёр дахь бурхан, бороо, хур үүл, аянга цахилгааныг эзэмшигч Очирваань бурханыг бэлэгдэж өгсөн байх. Эхэн үедээ Монгол оронд улаан болон шарын шашны урсгал нь падлийгүй байлаа. Жишээлбэл: Түмэн засагт хаанаас авахуулаад Лигдэн хаан хүртэл улааны лам нарыг шүтэж байсан. Автай сайн хаан Эрдэнэ зууг байгуулахдаа улааны лам Лодойнямбуугаар аравнайлуулж [18, 27х] байснаас шалтгаалан Халхын Богдууд Эрдэнэ зуугаас дайжин Их хүрээгээ нүүлгэж байсан бололтой. Гэтэл дорно зүгт Зүрчидийн Нурхайч (1575-1626) хэмээхээр толгойлуулсан Умард Алтан улс гэгч бий болон зальхай арга хэрэглэн, Монгол аймгуудын хагарал дээр тоглож эхэлсэн нь улаан шараар талцаж Монголчууд хядалцахад нөлөө үзүүлсэн нь дамжиггүй. Цахарын Лигдэн хаан (1592-1634) нь бүх Монголын хаан нэртэйгээс цаашгүй болж бусад аймгууд нь хэзээнээс Монголын албат байсан Зүрчидийн овд автан тэдний холбоотон болж эхлэв.
Монгол хэл дээр Буддын ном судруудыг орчуулуулж байсан. Ганжуур судрыг хүртэл бүрэн орчуулуулжээ. Хэдий Монголын сүүлчийн албан ёсны хаан Лигдэн таалал төгссөн боловч сүүлд түүний үр, ач хүү Бүрнээ ван Монголын их хааны угсаа гэдгээ нотлон хэзээ ч мартахгүй байж эгзэгтэй цаг үед Манжийн эсрэг бослого гарган байлдаж байгаад ах дүү нарынхаа хамт алуулжээ. Ингэж Монголын хаан ширээг албан ёсоор залгамжлагч нарыг Манж нар устгасан байна. Хэдий монголын олон ноёдууд харийнханы арга мэхэнд автан тэдний талд зүтгэх, эсвэл энэ хүнд үед идэвхгүй байр суурь баримталж байсан авч Халхын томоохон ноён, соён гэгээрүүлэгч Цогт тайж (1580-1637) Лигдэн хааны бодлогыг илт дэмжин Монгол хэл дээр ном судар орчуулуулах төдийгүй улс төрийн амьдралд идэвхитэй оролцон түүнийг дэмжихээр Хөх нуур руу хөдөлсөн. Шашны түүхчдийн үздэгээр бол нутаг орондоо хавчигдан нүүсэн ч гэлцдэг. Дашрамд өгүүлэхэд хожмийн нэрт эрдэмтэн, соён гэгээрүүлэгч, эх оронч, үндэсний үзэлтэн Бямбын Ренчин гуай эхийн талаасаа Цогт хун тайжийн дайн, тулааны хөл үймээнээр Орост дүрвэж гарсан үр садынх нь удам билээ.
Цогт хунтайж Хөх нуурт ирэх үед Лигдэн хаан нас барж хүү Эжээ хонгор нь эхийн хамт Манжид олзлогдсон хүнд үе байлаа. Цогт хунтайж уулаасаа ухаалаг шийдэмгий хүний хувьд Хөх нуурт ноёрхож байсан Түмдийн Хулачи ноёныг эрхэндээ оруулан улмаар Түвдийн улааны шашныхан болон хаад, ноёдыг өөртөө татан хүч хуримтлуулан шарын шашныг дарахаар шийджээ. Шашны талаас улааны шашныхан нь шарын шашин нь Монголчуудын цэргийн болон эдийн засгийн дэмжлэгээр (өргөл барьцаар) хүчирхэгжиж ноёрхож байгаад, Түвдийн хаад, ноёдууд нь болохоор шарын шашныхан улс төрийн эрх мэдлийн булаалцалдах болсонд дургүйцэн тэдний эсрэг тэмцэх болсноор Хөх нуурын Цогт хаан хэмээн алдаршиж эхэлсэн түүнийг дагах болжээ. Ингээд Ахмад рүү Арслан тайжид 10,000 цэрэг өгөн Түвд рүү “энхийг сахиулахаар” Түвдийн хаад, ноёд, улааны урсгалын хүсэлтээр илгээжээ.
Далай лам тэргүүтэй шарын шашныхан Монгол цэргийн сэтгэл, санаа, оюун ухааныг мохоох элдэв шашны дэг ёслолуудыг үйлдсэн боловч цогтой, золбоотой Халх Монголын дайчин цэргүүдээс мянган бурхадаараа хүрээлүүлээд ч хувь тавилангаасаа зайлах аргагүйг ойлгон тэр үеийн Монголын бас нэгэн хүчирхэг аймаг асан Дөрвөн Ойрадын холбооноос тусламж эрэлхийлсэн байна.
Монголын нэг том ноён Халхын Автай сайн ханы дүү Түмэнхэн ноён (хожмийн сайн ноён хан аймгийн өвөг) Монгол Далай ламаа өмгөөлөн Түвдэд цэрэглэн орсон боловч үймээн дарагдан, Далай лам үхсэн байсан тул түүний шарилын ажилд 10,000 лан мөнгө өргөн буцсанаас харахад Потала ордноос авахуулаад өдий төдий Түвдийн сүм хийдүүд тэр цаг үед баригдсан нь тохиолдол биш аж. Эндээс Монгол орны буян, заяаны хүчээр энэ ордон, сүм хийдүүд босжээ гээд хэлэхэд хилсдэхгүй. Харин өглөгийн эзэн болсон өгөөмөр сэтгэлтэй Монгол орон нь ядууран буурсаар хорьдугаар зууны эхээр шавар, гуулин бурханы цуглуулгатай, Монгол бичиг үсгээ гадарладаг хүн ховор мөртлөө энгийн хүн байтугай лам нар нь ч өөрсдөө ойлгодоггүй Түвд тарнийг хэн хүнгүй сайн цээжилсэн үндэстэн болж хувиржээ.
Халхын улс төр, угсаатны нэгдлийг хадгалах гэж Махасамади Цэцэн хан Шолой нь Түшээт ханыд зориуд очиж шашны тэргүүн тодруулах ажлыг зохион байгуулсан гэх. Тэр хоёр ч удаа Түшээт ханыд зорин очиж түүний жирэмсэн хатнаас хүү төрвөл Халхын шашны тэргүүн болгохыг зөвлөсөн байна. Тиймээс өөрийнхөө “гэгээн” цолыг Занабазарт өгсөн гэдэг. Цэцэн хан Шолойн нь тэр үед нүүрлэж байсан харийн түрэмгийлэл заналхийллээс болгоомжлон энэхүү үйлдлийг хийсэн юм.
Монгол орныхоо тусгаар тогтнолд ихэд санаа зовж байсан нь илэрхий. Тухайлбал: Лигдэн хутагт хааны хатан болон хүү Эжээ хонгорыг Манжуудад олзлогдохоос аврах гэж Халхад ирүүлэх гэсэн боловч бүтэлгүйтжээ. Өвөр Монголын Сөнид, Авга зэрэг аймгуудыг өөртөө дагаар оруулан тэр үеийн Манжийн хааны цолтой адилхан Гэгээн цэцэн хан гэж өргөмжлүүлснээрээ Манжийн эсрэг ямар нэгэн байдлаар сөрж байв. Сөнид аймгийг хатган Манжийн эсрэг босгон улмаар Халхын хангуудтайгаа хамтран Манжийн эсрэг Сөнидийн Тэнгис ванг өмгөөлөн байлдсан байна. Чухам иймээс өрсөлдөгч феодал Түшээт ханд буулт хийн түүнийг дэмжин Халхын улс төрийн нэгдлийг хадгалахыг илүүд үзсэн аж. Тэр үед Засагт ханыхан аль хэдийнээ Халхад хамгийн анхны хувилгаан Жалханзыг 1634 онд тодруулчихсан байлаа. Мөн тэд өөрсдийгөө Гэрсэнз хунтайжийн ахмад хөвгүүний удмын хувьд Халхыг захирах ёстой гэсэн үзэлтэй байсныг сөрж төв Халхын Түшээт ханыг дэмжсэнээрээ Шолой сэцэн хан алсыг харсан ажээ. Тэд өөр зуураа үйл ажиллагаагаа нэгтгээд зогсоогүй Ойрадуудтай холбоо тогтоон 1640 онд Ойрадын нутагт Халх, Зүүнгар, Халимаг ноёдуудын чуулган зохион байгуулав.
Петр хаан ы шинэчлэлээр Орос оронд барууныхныг ашиглан хөгжиж байсны дагуу 1719 онд Хятадад элчээр нь очиж байсан Европын тэргүүн гүрний иргэн Скот угсаатай Жон Белл (1691-1780) Монгол орноор дайран Бээжин орох замдаа “ … Эдгээр хүмүүс эрх чөлөөнд их дуртай… “[20, 22 х] хэмээн өөрийн хэвлүүлсэн тэмдэглэлдээ онцолж байсан бол ХХ зууны эхээр Монгол орноор заншилан тэнүүчилж байсан Европын хамгийн хоцрогдмол гүрэн Оросын тагнуул, туршуулуудын аль ч бүтээлд мохож, мөхөж байгаа ноомой хүлцэнгүй Монголын ард түмнийг дүрслэн, эзгүй шахуу болж байгаа ар Монголын газар нутагт санаархах Оросын империализмийн сувдаг шунал тачаалыг өдөөж байсан түүхтэй. Хэдийгээр Түвдийн буддизм Монгол оронд хүчтэй нэвтэрч эхэлсэн авч их гүрнээсээ өвлөсөн соёлын том тогооны шавхруу болж үлдсэн шашны нэр томьёогоо хэрэглэж, Түвд нэр томьёог тэр болгон хэрэглэлгүй, Самгард хэлээс авсан үгнүүдээрээ ашиглан хуучны орчуулгынхаа уламжлалыг хадгалж байсан байна.
Манжийн шашны Монгол дахь бодлого
Манжууд нь 1635 он хүртэл Зүрчидүүд хэмээгдэн улсаа Хожуу Жин (Алтан гэсэн үг) гэж нэрлэж байсан ажээ. Харин Нурхачи йг залгамжилсан дунд хүү Хун тайж нь 1635 оноос өөрийн ард түмний нэрийг Манж гэж улсаа Дай (их) Чин (ариун) гэж нэршүүлжээ. Манж гэдэг нэрийн талаар янз бүрийн таамаг байдаг бөгөөд одоо хүртэл яагаад Манж гэж өөрсдийгөө нэрлэх болсон тухай яг нарийн тодорхой батлагдсан баримт байдаггүй байна.
Жин улс нь Монголчуудыг өөрсдийн харьяалалдаа авч холбоотон болгож эхэлснээр Монголчуудын дайсан байгаад эцэстээ эзлэгдэж албат нь болсон Зүрчидийн Алтан улс гэж нэрлэгдэх нь тохиромжгүй байсан байх. Манж нар нь Зүрчидийн шууд удам бус түүний төрөл нь байсан бөгөөд бүрэлдэхүүндээ Монгол, Хятад угсаатныг шууд болон хошуу цэргийн зохион байгуулалтай нэгтгэснээр үнэндээ шинэ үндэстэн угсаатан болсон Монгол ноёд, хатадын байр суурь эхэн үед нь их хүчтэй нөлөөтэй байсан тул Буддын шашны нөлөөгөөр цэцэн мэргэний бэлэгдэл Манзушири бурхан ы нэрнээс Манж гэдэг үгээ авсан бололтой. Тухайлбал: Нурхачи өөрийгөө Манжшури бурханы хуваилгаан гэж байв. Хун тайжийн хаан цол нь Сэцэн/дээд эрдэмт хаан гэгдэж байсан.
Манж болон Түвд эв санааны нэгдэл
Манж болон Түвдүүдийн эв санааны нэгдэл нь Монголчуудын хагарч бутарсныг бэхжүүлэхэд илэрч байлаа. Тэд Чингис хааны цааз, засаг хууль ёсоор хэн дуртай хүн нь өөрийн дураар хаан цол зүүж явахыг хориглосон, зөвхөн түүний алтан ургийн хүн Монголчуудын Их Хуралдайгаар (одоогийн парламентийн хуралдаан маягаар) сонгогдон хаан болж улс гүрнээ нэгдсэн жолоодлогоор явах зарчмийг өөрчилжээ.Жишээ нь:
1642 онд Түвдийн Далай ламаас Манзшури бурханы хувилгаан дүр өргөмжлөл хүртсэн. Мөн Манж гэдэг үг нь тэдний хэлээр эр зориг гэсэн үгтэй нь адилхан дуудагддаг гэх шалтгаануудаар тэд өөрсдийгөө нэрлэсэн байх магадлалтай. Монгол орон тэр үед их том орон байсан болохоор аймаг болгон угсаатан болгон өөр өөр байгаль, газар зүйн бүсэд, эдийн засаг, улс төрийн нэгдэлтэй болчихсон, үүнээс улбаалаад сэтгэлгээ, оюуны цар хүрээ эрх ашиг нь тусдаа болчихсон байлаа. Өвөр монголчууд онцолбол Цахарууд олон жил улс төр, оюун санааны төв байсан бол аглагын 12 отог Халхууд нь Монгол орны хамгийн зах хязгаарын хоцрогдмол, бүдүүлэг соёлжоогүй хязгаар 1911 он хүртэл байжээ. Иймд Манжууд Монголчуудад ялгавартай хандаж байсан бөгөөд анх дагаж орсон хөрш зэргэлдээ Хорчин зэрэг аймгуудад хүндэтгэлтэй хандаж ах, дүү холбоотны ёсоор ханддаг байсан учир тэднийг шарын шашинд гүн автуулах явдлыг хориглон Манжийн Сэцэн хаан 1633 онд “Монголчууд лам нарын үгэнд маш итгэж эд малыг бүрэлгэн өгч хилсийг арилга, сүнсийг сайн газар төрүүл хэмээн ёдор татуулж, овоо үйлдүүлэх зэрэг нь их л мунхаг тэрслүү, үүнээс хойш цөм цаазлан байлгаваас зохимуй” [18, 92x] гэж байжээ. Учир нь тэдэнд Хятадыг эзлэх, даран захирч байхад Өвөр монголчуудын цэрэг, эдийн засгийн хүчин чадал нь стратегийн хувьд чухал ач холбогдолтой байв. Харин тэд Халхыг найдваргүй этгээд хэмээн тооцож байсан агаад гадаад Монгол хэмээн өвөр Монголчуудаас тусад нь ялгаварлаж тусгай өөр бодлого хэрэгжүүлэв. Тэдэнд найдваргүй Халхын цэрэг, эдийн засаг Зүүнгарын хаант улс унаснаас хойш хэрэгцээгүй болсон юм. Тухайлбал Халхууд тун найдвар муутай холбоотон гэдгээ түүхийн турш харуулан Чингүүнжавийн бослого гэх мэтээс авахуулаад хожим Хятадад гарсан бослогуудыг дарах зэрэг үйлсэд цэрэг гаргалгүй хойш суун тэр байтугай босож байсныг XIX зууны Халхын түүхэнд гарсан цэрэг Онолт, Энхтайван зэргээр удирдуулсан үймээнүүд харуулдаг. Ингээд Халхаас илүү хүн амтай Өвөр монголд 49 хошуу байсан бол Халхад 86 хошуу дээр нь шавь нар гэж тусдаа засаг захиргаа байгуулан маш ихээр задалж хаясан байна. Иймээс тэд Халхад шарын шашин дэлгэрэхийг машид дэмжин Амарбаясгалант гэх зэрэг хийдүүдийн барилгын ажлыг мөнгө санхүүгээр тэтгэж байлаа. Ингэснээр Халх нь дэлхийд төдийгүй Монгол угсаатан дундаа хамгийн бүдүүлэг хоцронгуй нь нэн хэтэрхий болж хүн амын ердийн өсөлт байтугай генетикийн хувьд бууран доройтсон.
Түвдэд гурван эрийн нэг нь лам байхад
Иймд үйлдвэрлэх хүчин хөгжүүлэх байтугай хүн амын тоон буурч, хүрээ, хийд тойрсон ганц бие эмэгтэйчүүдийн гэр лүү зурайх хамбын, цоржийн гэх мэт нэрэмжит жимүүд балархааргүй болжээ. Нөгөө талаас нь харахад эмэгтэйчүүдийн талаас илүү хувь нь нөхөргүй байсан гэж бодоход л дээрхи зүйлүүдийг нотлох шаардлагагүй ээ. Хамгийн ноцтой нь аль эрдэм ном сурах чадвартай сийрэг толгойнууд нь лам болж үр удмаа тасалснаар генетикийн хувьд ном сурах чадваргүйчүүд нь нь үр удмаа үлдээх сонголт (selection) явагдаж Монгол хүмүүсийн оюуны дундаж чадвар үе, үеэрээ муудаж байсан нь илэрхий. Ер нь Манжийн эхэн үеийн бодлогууд нь тун айхавтар байсан нь Монголын хошуу, аймаг, угсаатны бүлэг болон улс төрийн нэгдэл болгонд тус тусад нь өөрөөр хандаж бодлого явуулж байснаас харагддаг бөгөөд харин Монголын түүхчид түүнийг үл харгалзан нэг бол Монголчуудтай холбоотон байсан бүр ах дүүгийн холбоотой ойр байсан, Хятадад уусахаас хамгаалж байсан эсвэл заналт дайсан байж Монголчуудыг устгаж байсан гэсэн хэт нэг талыг барьсан дүгнэлтүүд нь учир дутагдалтайг дээрхи ялгавартай бодлогоос харж болно.
Халхад хоёр эр хүн тумын нэг нь лам байв
Манжуудад ч, Түвдүүдэд ч, Оросуудад ч Халх Монголчууд нь хамгийн найдваргүй, үл итгэж болох Монголчуудын бүлэг байсаар ирсэн түүхтэй. Уг шалтгаан нь Халхууд:Монгол орныхоо төв хэсэгт оршин гадны нөлөөнд бага автагдсан Монгол төрийн уламжлалдаа оюун санааны хувьд үнэнч байсанд оршдог. Иймд Манжууд Өвөр Монголыг дотночилон холбоотны ёсоор үздэг ахул Түвдүүд Хошууд тэргүүтэй Ойрадуудад илүү дотносож, хожим Оросууд Дөрвөд тэргүүтэй Увсын Ойрадуудаар Монгол орны удирдлагыг зонхилуулж байсан нь тохиолдол биш ээ.Хэдий тийм ч оюун санааы тусгаар байдлын ач холбогдлыг ухааран 1718 онд Ойрадын цэрэг Түвд болон Хөх нуурыг хяналтандаа оруулав.
Зүүнгарын нэрт жанжин Их Цэрэндондов нь Түвдийн асар өндөр уулсуудыг даван гэнэдүүлэн довтлож цэргийн урлагт дахин давтагдаагүй үзүүлбрээр Түвдийн хаан ширээнд заларч байсан Хошуудын хааныг нийт Монголын эрх ашигтай зөрчилдөж эхэлсний улмаас түлхэн унагажээ. Оюун санааы удирдлагаа хяналтандаа оруулж авахыг эрмэлзсэн Монголчуудын аюулыг олж харсан Манж гүрэн яаралтай арга хэмжээ аван цэргийн хүч явуулсан ч эхний удаадаа Зүүнгарынханы ялалтаар төгссөн. Харамсалтай нь Түвдүүдийн эсэргүүцэл, тэдний ар талд нь явуулсан элч төлөөлөгчдийн алах, зам харилцааг нь хорлон сүйтгэх террорист ажиллагааны улмаас Ойрадын цэрэг Зүүнгар нутагтайгаа холбоо тасарч хангалт болон сэтгэл санааны дэмжлэгээ алдан голдуу Монгол цэрэг дээр суурилсан дайсны хүчинд автан Түвдийг хяналтаасаа алдав. Ингэснээр Манжууд Түвдэд хяналтаа тогтоон Далай лам, Банчин Богдуудын дахин төрөх явцыг хянадаг болсон юм. Нэг жишээ дурдвал: Түвдийн (хошуудын) хааны өргөмжилсөн Далай ламыг хуурамч гэж зарлан Манж Чин улс VII Далай лам ыг тавьсан байна.Халхын шарын шашин Манж, Түвдийн Монгол дахь шарын шашны гол тоглоом нь Халхын богдууд нь байлаа. Халхуудын Монгол угсаатны дундах байр суурь нь товойх тусам тэдний оюун санааны удирдагч Богдынх нь нэр нөлөө автоматаар өсөн өнгөрсөн зууны эхэн гэхэд нийт Монголын улс төрийн жүжгийн хамгийн гол дүрд хувирчээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын түүх Ангилал:Эртний Монголын түүх Ангилал:Монгол угсаатны түүх  Ангилал:Монголд оршин тогтнож байсан улсууд
1990 оны волейболын эрэгтэйчүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Эшлэл
Ангилал:Волейболын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Зэрэг сум
Зэрэг (монгол бичгээр Зураг:J̌erge.png жэргэ) сум нь Монгол Улсын баруун хэсэгт орших Ховд аймгийн нэгэн сум юм.
Түүх
Анх 1931 оны хоёрдугаар сарын 7-ны өдөр Ханбаатар хайрхан уулын хошуунаас салж Алтантээл сум нэртэй байгуулагджээ. 1933 онд Зэрэг (Алтантээл) сум 10 баг, 353 өрх, 1800 хүн амтай байсан.
Тус сумын нутаг дэвсгэрт Хөдөлмөр нэгдэл 1954 онд байгуулагдаж байсан бөгөөд 1990-ээд оны мал хувьчлалаар нэгдэл тарсан.
АХ ялсаны дараа 1924 онд Зэрэг Алтантээлд орон нутгийн захиргаа анх байгуулагдсан байна. Зэрэг сумын нутагт Хатанбаатар хайрхан уулын хошууны Хундага сум гэж Зэргийн эхний Хөх Толгой, Зэлийн усан дээр байгуулагджээ.
Сумын даргаар Пүрэвийн Дагва батлагджээ. П.Дагва нь Зэрэг сумыг үндэслэн байгуулсан анхны дарга бөгөөд бийрийн бичээч хүн байжээ. П.Дагва нь тухайн үедээ нэлээд боловсролтой хүний тоонд багтаж, тус сумыг үүсгэн бэхжүүлэх үйлсэд их гавъяа байгуулжээ.
Хундага сум нь дотроо хоёр хоринд хуваагдаж байсан бөгөөд хорины даргаар Бүрэнбаяр, Буяхтогтох нар томиглогдон ажиллаж байжээ. Хундага сумыг 1926 онд одоогийн Зэрэг сум байгаа Хөндлөнгийн эхэнд шилжүүлж улмаар орон нутгийн захиргааны зохион байгуулалтыг өргөтгөжээ.
Ингээд сумын хоёр хориныг 7 баг болгон Хундага сумын нэрийг Зэрэг Алтантээл хэмээн нэрлэсэн нь өнөөг хүртэл уламжлагдан нэрлэгдсээр байна. Шашныг төрөөс тусгаарлахын тулд Бургасны хийдийн лам нарын хурал хуралдуулж, төрийн бодлогыг лам нарт таниулж лам нарын асуудлыг байнга анхаарч байжээ.
1929 онд Зэрэг суманд нам, эвлэл, олон нийтийн байгууллага байгуулагдаж эхэлсэн бөгөөд 1932 онд сумын намын үүрийг Намжаагийн Чавхаа даргатай 9 гишүүнтэй албан ёсоор байгуулсан байна. 1932 онд Зэрэг суманд хувь нийлүүлсэн хоршоо байгуулагдаж, үндэсний худалдаатай болсон байна. Ард түмний чөлөөт худалдааны зам ингэж нээгдсэн байна. 1940 онд Зэрэг суманд бага сургууль 60 сурагч, 2 багш, 1 ажичин, 13 эсгий гэртэйгээр байгуулагджээ. 1941 онд тус суманд сүү авч, тос боловсруулах завод байгуулагдаж улсын чанартай үйлдвэрийн газар бий болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Ховд аймгийн сум
Идеологи
Идеологи (ideology, idea - ойлголт, үзэл санаа ба logos - үг сургааль) - нийгэм, улс төрийн бүлэг, нам, хувь хүн үйл ажиллагаандаа баримтлах үнэт зүйл, зарчмуудын цогцын үзэл суртал гэнэ. Баруун европыг бүхэлдээ хямралд автаад байсан XV зуун буюу сэргэн мандлын эхэн үед үүссэн бөгөөд энэ үед нийгэм болон хувь хүний ухамсрыг шашны нөлөөнөөс чөлөөлөх секуляризаци өрнөж байсан. Улмаар XVII зуунаас хүний эрх, эрх чөлөө, хувийн өмч зэрэг үнэт зүйлсээр үзэл суртлын систем хөгжсөн байна.
Үзэл суртлыг нийгэм улс төрийн парадигмаар нь барууны, төвийн, зүүний үзэл суртал, Нийгмийн дэвшилд хандах хандлага, зорилгоо хэрэгжүүлэх арга шалгуураар нь: консерватив, реформист, радикал; түвшингээр нь онолын, улс төрийн мөрийн хөтөлбөрийн, үйл байдлын гэж ангилна. Үзэл суртлын дараах үндсэн хэв маягууд оршиж байна. Үүнд: либерализм, консерватизм, социализм, социаль-демократизм, фашизм зэрэг болно. Тэрчлэн орчин үед феминизм, экологизм, национализм, глобализм зэргийг үзэл суртал гэж тооцох болсон.
Эрх чөлөөний болон тэгш ёсны зарчмыг ухаалгаар хослуулах, хүний эрх, эрх чөлөө бодитой хэрэгжих нийгмийн орчныг бүрдүүлэх нь социал төрийн үндсэн үзэл санаа мөн.Социал төр хэмээх ойлголтыг XIX зууны төгсгөлд германы эрдэмтэн Л.Штайн судалгааны эргэлтэд оруулжээ. Тэрээр "нийгмийн янз бүрийн давхраа, хувь хүний эрхэд туйлын тэгш байдлыг төр өөрийн эрх мэдлийн хүрээнд хангах, эдийн засгийн болон нийгмийн дэвшилд өөрийн бүх иргэдийг дэмжих үүрэгтэй. Энэ нь эрх чөлөөт байдлыг хангахад тусална" гэжээ. Социал төрийн үзэл санаа Британий парламентаас лейборист засгийн газарт санал болгосон Бевериджийн төлөвлөгөөнд (1942 он), улмаар 1949 онд ХБНГУ-ын Үндсэн хуулинд туссанаас хойш өргөн тархаж, тал бүрээс судлагдах болсон.  Ангилал:Итгэл үнэмшил
Нико Розберг
Нико Эрик Розберг (Nico Erik Rosberg, 1985 оны 6 сарын 27-нд Баруун Германы Висбаденд төрсөн) нь Формула-1ийн Мерседес GP багт харьяалагддаг авто уралдаанч юм. Түүний аав нь Формула-1-ийн дэлхийн аварга, Финландын авто уралдаанч Кеке Розберг бөгөөд Нико анх Финландын нэрийн өмнөөс уралддаг байсан ч өдгөө Формула 1-т Германы далбаан дор уралдаж байна. Түүний ээж нь герман хүн юм. Нико дээрх хоёр улсын иргэншилтэй.
Розберг 2005 оны GP2 цувралд ART багийн бүрэлдэхүүнд уралдан түрүүлсэн бөгөөд түүнээс өмнө Формула-3 евро цувралд аавынхаа багт уралддаг байжээ.
Розберг Формула Нэгт анх Виллиамс багийн бүрэлдэхүүнд орсон бөгөөд 2010 оны Формула-1-ийн улирлын өмнө, 2009 оны зохион бүтээгчдийн аварга Браун GP багийг нэгтгэж, дахин шинэчлэгдсэн Мерседес багт ирэн уралдаж байна. Нико Розберг нь 2016 онд Формула 1-ийн дэлхийн аварга болсон.
Моторт спортын гараа (1996-2002 он)
Нико Розберг хамгийн анх зургаан настайдаа картинг жолоодож эхэлсэн байна. Тэр моторт спортын мэргэжлийн гараагаа 1996 онд эхэлжээ. Эхэндээ финландын уралдааны лицензээр картингийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүдэд оролцов. 2000 онд Формула А-ийн европын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцон Льюис Хамилтоны дараа хоёрт оржээ.
Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.
Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2016 оны улирлын төгсгөл
Цахим холбоос
Ангилал:Формула 1-ийн дэлхийн аварга Ангилал:Германы авто уралдаанч Ангилал:Германы Формула 1 уралдааны нисгэгч Ангилал:Финландын авто уралдаанч Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (Мерседес) Ангилал:Германы хүн Ангилал:Финландчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Хоёр найз
«Хоёр найз» — 1963 онд бүтсэн Монголын уран сайхны кино.
Ангилал:1963 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Рам Баран Ядав
Ангилал:1948 онд төрсөн Ангилал:Балбачууд Ангилал:Балбын улс төрч Ангилал:Балбын ерөнхийлөгч
Глюкоз
Глюкоз (D-Глюкоз) С6Н12О6 томъёотой нүүрс устөрөгч. Шим бодисуудын нэг болох нүүрс усны мономер нэгдэл юм. Цагираг бүтэцтэй глюкозууд хоорондоо нэгдэж дисахарыг үүсгэнэ. Нэг глюкозын нэгдүгээр нүүрстөрөгч, нөгөө глюкозын дөрөвдүгээр нүүрстөрөгчийн OH бүлгүүд харилцан үйлчлэлцэж гликозидын холбоогоор холбогдож дисахарыг (мальтоз) үүсгэнэ. Эндээс ус ялгарах ба ялгарсан усны молийн тоогоор зэргийг тодорхойлно.
Ангилал:ATC-B05 Ангилал:ATC-V04 Ангилал:ATC-V06 Ангилал:Чихэрлэг амтлагч Ангилал:Биотехнологи Ангилал:Түргэн тусламжийн үеийн эмийн бодис Ангилал:Эмийн бодис Ангилал:Хүнсний бүтээгдэхүүний агуулгын бодис Ангилал:Элсэн чихэр
Энэ хүүхнүүд үү
«Энэ хүүхнүүд үү» — 1963 онд бүтсэн Монголын уран сайхны кино.
Ангилал:1963 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Чимэдийн Сайханбилэг
Чимэдийн Сайханбилэг нь улс төрч, Монгол Улсын 28 дахь ерөнхий сайд юм.
Сайханбилэг нь 1969 онд Дорнод аймгийн Сүмбэр суманд төрсөн. 1986 онд Улаанбаатар хотын 45 дугаар дунд сургууль, 1991 онд Москва хотын Хүмүүнлэгийн их сургуулийг түүхийн багш мэргэжлээр, 1995 онд Монгол Улсын Их Сургуульд хуульч мэргэжлээр, 2002 онд АНУ-ын Вашингтон хотын Жорж Вашингтоны их сургуулийг тус тус төгссөн. Хууль зүйн ухааны магистр зэрэгтэй.
1991 онд Монголын Залуучуудын Холбоонд, 1992-1997 онд Монголын Залуучуудын Холбооны Нарийн бичгийн даргаар, 1996-2000 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, 1997-2002 онд Монголын Залуучуудын Холбооны Ерөнхийлөгч, 1998-1999 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Гэгээрлийн сайд, 2002-2004 онд Хууль зүйн Е&Т товчооны захирал, 2004-2008 онд Мэдээлэл, харилцаа холбоо, технологийн газрын дарга, 2004 онд Монгол Улсын Засгийн газрын Хэвлэл мэдээллийн албаны дарга зэрэг хариуцлагатай алба хашсан.
2008 оны УИХ-ын ээлжит сонгуулиар Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн болж, УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн даргаар сонгогдон ажилласан бөгөөд 2012 оны УИХ-ын зургаа  дахь удаагийн сонгуулиар Монгол Улсын Их Хуралд дахин сонгогдож, Шинэчлэлийн Засгийн Газрын гишүүн-Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргаар томилогдон ажилласан. Шинэчлэлийн Засгийн Газар огцорсны дараа Ардчилсан Намын Үндэсний Зөвлөлдөх Хорооны шийдвэрээр түүнийг Ерөнхий сайдад нэр дэвшүүлсэн ба 2014 оны 11 сарын 21-ний өдрийн УИХ-ын хуралдаанаар албан ёсоор томилогдсон.
Ерөнхий сайд байхдаа Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалт санхүүжилтийн төлөвлөгөөг баталж, Рио Тинто компанитай гэрээ ("Дубайн гэрээ" гэж алдаршсан) байгуулсан. Уг гэрээг байгуулахдаа эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, илт хууль бус шийдвэр гаргаж бусдад давуу байдал бий болгон хохирол учруулсан байж болзошгүй гэдэг үндэслэлээр 2018 оны 4 сарын 10-нд цагдан хоригдож, улмаар яллагдагчаар татагдан шалгагдаж буй. Гэвч 2019 оны 8 сарын 28-нд Монгол Улсын хилээр гадагш зорчиж, одоо болтол эргэн ирээгүй байгаа бөгөөд мөрдөн байцаах ажиллагаанд саад учруулсан хэмээн нэг үе Интерполоор эрэн сурвалжилж байв.
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын улс төрч Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:Монголчууд Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:1969 онд төрсөн
Самбуугийн Заяасайхан
Самбуугийн Заяасайхан (1975 онд төрсөн) нь Монголын зураач.
Заяасайхан Баянхонгор аймгийн Баацагаан сумаас гаралтай. 15 настайдаа лам болохоор шийдэн 2 жил шашны ном үзэж байхдаа түүний сонирхол уран зураг байсныг ойлгон 1997 онд “Соёл” сургуулийг, 2002 онд СУИС-ийн монгол зургийн ангийг тус тус төгсөж, Урчуудын Эвлэлийн Хорооны үзэсгэлэнд өөрийн анхны үзэсгэлэнгээ гаргаж байсан байна. Ерөнхийдөө тэр жаахан antiactemic талдаа зураач хүн. Заяасайхан зураач болохын тулд заавал сургуульд явах шаардлагагүй гэж боддог. С.Заяасайхан анх яаж зураг зурж эхэлсэн тухайгаа ярихдаа: "Аав минь уран зохиол, зургийн багш хүн байсан учраас их гоё зурна. Бага байхдаа аав шигээ гоё зураг зурмаар санагдаад нэг л өдөр зураад эхэлсэн" гэж ярьсан. Түүний аав дуу цөөтэй, барагтай л бол юм ярьдаггүй хүн байсан. Нэг удаа цагаан дарь эх бурхныг шөнөжингөө зураад яг аавынхаа нүдэнд харагдахаар газарт тавьж унтаад өглөө боссон чинь “Миний хүү чинь зураач болчихжээ” гэж хэлсэн тэр үг нь одоо ч мартдаггүй гэсэн. Самбуугийн Заяасайхан зураач гурван хүүхэдтэй бөгөөд хоёр хүү, нэг охинтой. Эхнэр нь одоогоор хүүхдүүдээ хараад гэртээ байдаг. Том хүү нь аавынхаа авьяасыг өвлөж хөөрхөн зурдаг гэнэ.
Ажлын түүхэн замнал
С.Заяасайхан зураач сургуулиа төгсөөд Sausalitod хэмээх галерейтэй зургаан жил хамтарч ажилласан. Түүнээс хойш уран бүтээлийн үзэсгэлэнгээ Европ, Англи, Америк, Австрали, Япон, Хятад, Араб зэрэг 20 гаруй оронд гаргасан. Тэрбээр одоо бие даасан чөлөөт уран бүтээлч. Тэрбээр 2013 онд Сан-Франциско хотноо "Талын баатрууд" нэртэй цуврал бүтээлүүдээ америк үзэгчдэд гаргасан бөгөөд монгол баатар эрсийн дүр төрхийг дүрсэлсэн түүний бүтээлүүдээс монгол зургийн аргыг Японы техниктэй хослуулсан Хубилай хааны дайчид Японы эрэгт буугаад эзлэн авахаар дайрч байгаа тулалдааныг дүрсэлсэн "Mongolian Invasion" нэртэй зураг үзэгчдийн сонирхлыг маш ихээр татаж байсан байна.
Уран бүтээл
Түүний бүтээлүүд эртний нүүдэлчдийн өдөр тутмын амьдрал, төв Азийн үндэс угсаанаас сэдэвлэн үндэсний хэв шинж, түүх соёл, хатдын дүр зураг, монгол  эмэгтэйн гоо сайхныг илүү тод тусгадаг.
С.Заяасайхны бүтээлийг  худалдаж авах санал байнга ирдэг бөгөөд хамгийн их хөдөлмөр шаардсан, бас өндөр үнэд хүрсэн бүтээл гэвэл “Эртний нүүдэлчдийн мөр” зураг нь нэг жил гаруй хугацаанд бүтсэн ба мөнгөний дутагдлаас болоод гоё зургуудаа маш хямд үнээр зарсан тохиолдол зөндөө ч хамгийн хямддаа 3000 ам.доллараас эхэлдэг. Энэ тийм ч үнэтэйд тооцогдохгүй. Уран бүтээлчийн хувьд, дундаж үнэлгээ л юм гэж ярьсан. Тэрбээр одоо хийж байгаа сэдэвээ улам баяжуулж, үргэлжлүүлэх мөн уран бүтээлээрээ гайхагдсан маш сайхан галерей ажиллуулах мөрөөдөлтэй.
Үзэсгэлэн
1999-2003 онд Улаанбаатар-Соло Арт үзэсгэлэн
Эшлэл
Ангилал:Монголын уран зураач Ангилал:Монголын зураач Ангилал:Баацагааны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1975 онд төрсөн
Нүгэл буян
«Нүгэл буян» — 1963 онд бүтсэн Монголын уран сайхны кино.
Ангилал:1963 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Маскат
2010 оны тооллогоор дүүргийн хамт 734,697 оршин суугчтай байлаа.
Зүүлт
Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Маскат муж Ангилал:Оманы суурин
Аман хуур (кино)
«Аман хуур» — 1963 онд бүтсэн, Монголын алдарт найруулагч Баяндэлгэрийн Жамсрангийн найруулсан 7 бүлэгт хар цагаан уран сайхны кино. Энэхүү киноны зохиолыг Долгорын Дожоодорж бичиж, Санжаагийн Дашгалсан зураглаачаар ажиллажээ. Энэхүү кинонд өөрийн орон гэр, хашаа байшингаа хот тохижилтын төлөвлөгөөний дагуу нураахын эсрэг тэмцэж буй Дарь авгайн дүрийг ардын жүжигчин Мятавын Бадамгарав гайхалтай бүтээсэн. Хөгжмийг домогт хөгжмийн зохиолч Дагвын Лувсаншарав бичиж, зураачаар Түдэвийн Гоош, Бадрахын Сумхүү нар ажиллажээ.
Эх сурвалж
Ангилал:1963 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Монгол кинонууд
Усан доогуур хорин мянган бээр аялсан нь
Шинжлэх ухаанч-зөгнөлт уран зохиолын эцэг, уран зохиолч Жюль Верн Усан доогуур хорин мянган бээр аялсан нь (Vingt mille lieues sous les mers) романаа 1869 онд бичжээ. Энэ бүтээл нь тухайн цаг үеийн ололт амжилтаас хэдэн арван жилээр давсан сэтгэхүйгээр бичигдсэн зөгнөлт зохиол ажгуу. Романыг бичих үед өнөөгийн цэрэг армид чухал үүрэгтэй шумбагч онгоц байгаагүй ч байх мэтээр зөгнөж, гол дүрийн Немогийн унаа болгосон нь агуу зохиолчийн сэтгэхүйн цар хүрээг харуулах ажээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Жюль Верний бүтээл Ангилал:Адал явдалт роман Ангилал:Аяллын роман Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:Франц хэлээрх утга зохиол Ангилал:Хүүхэд- ба өсвөр үеийнхний уран зохиол Ангилал:19-р зууны утга зохиол Ангилал:Шинжлэх ухааны уран зөгнөлт зохиол
Оросууд
Орос (олон тоонд оросууд; оросоор олон тоонд-русские) — Орос улсын үндсэн хүн ам, Слав хэл-угсааны ард түмэн, 100-110 сая орчим хүнтэй үндэстэн.
Оросуудын Монгол нэр
Буриад хэлээр оросууд „мангад“ (ᠮᠠᠩᠭᠤᠳ) гэж гэдэг байсан. Энэхүү үгийн утга мангас вэ. Өнөөдрийн албан ёсны нэр төвийг сахисан „орос“ гэж өөрчлөсөн байна.
Хүний тоо
ОХУ-ын хүн амын 2010 оны тооллогоор 77,8% болох 111 сая хүн Орос гэдгээ мэдүүлсэн. Үүнээс гадна ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд байж байгаад тусгаар тогтносон Европын Украин, Беларусь, Латви, Эстони, Литва, Молдав, Азийн Казахстан, Узбекистан, Киргиз, Туркменистан зэрэг арваад улсад оросууд мэдэгдэхүйц олноор байдаг. Америк, Канад, Бразил, Герман руу цагаачилсан хүний тоо цөөнгүй. Ингээд харвал дэлхий даяар багадаа 112 сая, ихдээ 150 сая, дунджаар 133 сая орос хүн амьдарч байна.
Хэл бичиг
Оросууд орос хэлээр хэлэлцдэг. Эрдэмтэд орос хэлийг төрөл гарлаар нь Энэтхэг-Европ хэлний язгуурын Слав салбар, тэр дотроо беларусь, украин хэлний хамтаар Зүүн Слав бүлэгт хамааруулж ангилсан. Орос цагаан толгойд кирилл үсгийн Аа Бб Вв Гг Дд Ее Ёё Жж Зз Ии Й й Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Тт Уу Фф Хх Цц Чч Шш Щщ Ъъ Ыы Ьь Ээ Юю Яя гэсэн 33 үсэг ордог.
Цахим холбоос
Ангилал:Европ дахь угсаатан Ангилал:Ази дахь угсаатан Ангилал:Хятад дахь угсаатан Ангилал:Слав төрлийн хэлт угсаатан Ангилал:Оросын ард түмэн
Титаник
Титаник-ийн мөргөсөн тэрхүү мөсөн уул 15000 жилийн өмнө үүссэн бөгөөд 1909 онд туйлын бүсийн мөсөн голоос салж 1912 онд Атлантын далайн усан зам руу хөвж ирсэн гэж эрдэмтэд үзжээ. "Титаник" анхны аянд гараад живсэн, үхэж үрэгдсэн хүний тоо 1517-д хүрч, дэлхийн далайн аяллын түүхэнд хамгийн эмгэнэлтэй сургамжийн нэг болсон юм.
Титаник живсэн түүх
1912 оны 3 дугаар сард Английн "Цагаан од" далайн тээврийн компани хөрөнгө оруулж дэлхий дээр хамгийн тохитой гоёмсог зорчигчийн хөлөг онгоц болох "Титаник"-ийг бүтээсэн бөгөөд энэ хөлөг онгоцны усан түрц нь 66000 тонн, тухайн үедээ дэлхий дээр цорын ганц усан түрц нь 4000 тонноос давсан зорчигч тээврийн хөлөг онгоц байсан юм. "Титаник"-ийн анхны аялал нь Англиас Нью-Йорк руу гарсан бөгөөд хөлөг онгоц дээр нийт 2208 хүн байжээ. Анх гарсны дараах хэдэн өдөр далайд салхи тогтуун, давалгаа намуухан байсан авч хөдөлснөөс хойш тавдах өдөр болоход өөрөөр хэлбэл 1912 оны 4 сарын 14-ний шөнө дунд 11 цаг 40 минутын орчимд "Титаник" гэнэтхэн мөсөн уул мөргөж эцэстээ Атлантын далайд живжээ.
Мумийн хараал хүрсэн гэх яриа
Тэгээд "Титаник" живсэн шалтгааны талаар маш олон сэжиг таавар гарсны дотор хамгийн нэртэй нь мумигийн хараал хүрсэн гэх яриа юм. 1900 оны орчим археологчид Египетийн эртний булшнаас нэгэн чулуун авс олж гаргасан бөгөөд авсан дээр "Энэ чулуун авсанд хүрсэн хүн цөм сүйрэг" гэсэн хараалын үг сийлсэн байжээ. Удалгүй археологийн хайгуулд оролцсон нэг Англи хүн Англидаа эргэж очоод гэнэт үхсэн, хожим нь бас чулуун авсыг олж гаргахад оролцсон хэд хэдэн археологч ар араасаа үхжээ. Тэгээд музейн газар чулуун авсыг хүн амьтан хүрч үзэмгүй газарт шилжүүлж өч төчнөөн сонсож дуулаад сонирхон үзэхээр ирдэг үзэгчдээс холдуулжээ. Хэдэн жилийн дараа Америкийн нэг ажил хэргийн хүн уг музейд хандаж чулуун авсыг түүнд худалдаач хэмээн хүссэнд сүүлд нь түүний хүсэлтээр бол госон байна. Тэрээр чулуун авс болон мумиг "Титаник"-аар тээвэрлүүлэхээр тийш нь явуулсан юм санж. Тэгээд сүйрэл болсны дараа хүмүүс мумигийн хараал "Титаник"-ийг живүүлсэн гэж үзэх болжээ.
Үл мэдэгдэх нисдэг биетийн (Уфо) довтолгоо
Титаникаас азаар амьд үлдсэн далайчны  гэрчилснээр   бол   далайн сүйрэл болох үеэр тэд хуягт тавцан дээрээс их далайн дунд хэсэг гайхалтай "чөтгөрийн гал"-ыг үзсэн нь хаанаас болох нь эс мэдэгдэх сүг сүнсний онгоц дээрээс ирж байсан юм шиг байжээ. Эрдэмтэд Титаникийн үлдэгдэл сэгийг хайж олох төлөвлегеөний дагуу хөлгийн их биеийн зураг бичлэг хийсэн бөгөөд тэндээс усан доор авсан 6 гэрэл зураг дээр хаанаас гарч байгаа нь үл мэдэгдэх 8 хачирхалтай гэрэлт бие гарсан байжээ. Судлаачдын үзэхээр бол эдгээр гэрэлт биес нь агаарт нисдэг тэдгээр үл мэдэгдэх нисдэг биетүүдтэй тун адилхан гэж үзсэн байна. Үүнийг үндэслэн эрдэмтэд "Титаник" санаандгүй үл мэдэгдэх нисдэг биетийн харвасан лазерийн туяаны довтолгоонд өртсөнөөс болж хөлөг онгоц усанд живсэн гэсэн хачирхалтай дүгнэлт хийсэн байна.
Титаникийн их биеийн үлдэл сэг
1986 онд Францын нэг хайгуулын анги умард Атлантын далайн 4000 метрийн гүнээс Титаникийн сэгийг олсон ба энэ нь уг аварга хөлөг живснээс 74 жилийн дараа анх удаа хүмүүст олдсон хэрэг болж дэлхийг донслуулсан билээ. Түүнээс өмнө элдэв сэг зэв бага багаар олдсон ч энэ олдвороос том олдож байгаагүй юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Олимпик (далайн хөлөг онгоцны зэрэглэл) Ангилал:Усан онгоцны сүйрэл Ангилал:Мөснөөс шалтгаалсан усан онгоцны гарз Ангилал:Сүйрсэн усан онгоц Ангилал:Тэнгисийн осол Ангилал:Усан доорх соёлын өв Ангилал:1912 оны усан онгоцны гарз Ангилал:1912 оны тээврийн осол
Барилгын үйл явц
right|thumb|225px|[[Шинэ барилга барих төлөвлөлтийн явц]]
Барилгын үйл явц нь 2 утгатай. Нэгдүгээрт төлөвлөлттэй холбоотой хэрэглэгдэнэ. Энэ тохиолдолд барилгын төлөлвлөлтөөс эхлээд барилгын ашиглалтын үе хүртэлх барилга барих нийт арга барилыг хэлдэг. Нөгөө талаас барилгын эрх зүйтэй холбоотой ашиглана.
Төлөвлөлттэй холбоотойгоор
Барилгын үйл явц нь төлөвлөлт, зөвшөөрөл авах төлөвлөлт, барилгын зөвшөөрөл, зургийн тайлбар, ажлын зураг, барилгын захиалагчийн үүрэг гүйцэтгэгч алба ба барилгын бүх тооцоо дуусах хүртэлх үйл явцыг хамарна. Архитектор нь уламжлал ёсоор барилгын үйл явцыг удирддаг.
Барилгын захиалгад өөрчлөлт оруулах боломжтой ба түүнийг барилгын төсөвт тусгаж өгнө.
Барилгын үйл явцыг санхүүжүүлэхэд ерөнхийдөө барилгын зээл авдаг.
Барилгын эрх зүйн хувьд
Голчлон барилгын эрх зүй дэх шүүхийн үйл явцыг хэлэх ба ихэвчлэн техник ба хууль эрх зүйтэй холбоотой маргааныг шийдвэрлэнэ. Иймээс хөндлөнгийн мэргэжилтний үнэлгээ үүнд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ барилгын үйл явц нь ихэнхдээ удаан үргэлжилнэ.Галаа
Мөн үзэх
Ангилал:Барилгын салбар Ангилал:Барилгын төлөвлөлт
Андер Эррера
Андер Эррера Агуэра (Ander Herrera Agüera, 1989 оны наймдугаар сарын 14-нд Бильбао хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Манчестер Юнайтед багт тоглодог.
Замнал
Эррера Реал Сарагосад 5 жил бэлтгэгдээд 2008-2009 оны испанийн II лигийн 19 тоглолтонд оролцож багийнхныхаа хамт дэвшсэн. Улмаар 2009 оны наймдугаар сарын 29-нд Тенерифетэй ла лигт анх удаа гараалсан бол арванхоёрдугаар сарын 6-нд Мальоркатай тоглоход (1:4) гоолдсон.
2011 оны зун 7.5 сая еврогоор Атлетик Бильбаод очсон Эррера наймдугаар сарын 18-нд туркийн Трабзонспортой Европын лигт тоглоход (0:0) гараалсан байдаг.
Бильбаод чадвараар таниулсан Баски залууг Манчестер Юнайтед 2013 оны наймдугаар сард 24 сая фунтээр элсүүлэхээр бүтэлгүйтэв. Харин хоёр дахь оролдлогоороо буюу 2014 оны зургаадугаар сарын 26-нд 28.85 саяар элсүүлсэн юм. Түүнтэй дөрвөн жилээр гэрээлсэн.
Шигшээ
Испанийн залуучуудын шигшээн шилдэг хагас хамгаалагч Эррера 2009 онд Газар дундын тэнгисийн орнуудын наадам, 2011 онд евроын аварга болсон.
Холбоос
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Реал Сарагоса багийн тоглогч Ангилал:Атлетик Бильбао багийн тоглогч Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Ла Лигийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Ус (кино)
«Ус» — 1965 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Ангилал:1965 оны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:Уран сайхны кино
Гибралтарын хоолой
Гибралтарын хоолой буюу Жибралтарын хоолой (مضيق جبل طارق, Estrecho de Gibraltar) нь Атлантын далайг Газар дундын тэнгистэй холбодог, Испанийг Мароккогоос тусгаарладаг хоолой юм. Хоолойн нэр Жибралтар нь араб хэлний Jebel Tariq ("Тарикийн уул" ) гэсэн үгнээс гаралтай ч араб хэлээр уг хоолойг Bab el-Zakat буюу "Нигүүлслийн хаалга" гэдэг байна. Эрт цагт Гибралтарын хоолойг "Херкулесийн багана " гэж нэрлэдэг байжээ.
Европ, Африк тивүүд тус хоолойн хамгийн нарийн хэсгээр 14.24 км зайтай байдаг. Хоолойн гүн нь 300-900 метр бөгөөд 20,000 жилийн өмнөх сүүлчийн их мөстлөгийн үед хоёр тив хоорондоо холбоотой байсан байх магадлалтай, учир нь тэр үед далайн түвшин одоогийнхоос 110-120 метрээр намд оршиж байжээ.