cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Филипп Канделоро
Филипп Канделоро (Philippe Candeloro, 1972 оны 2 сарын 17-нд төрсөн) нь олимпийн хошой хүрэл медальт Францын уран гулгагч юм.
Амжилт
Ангилал:Францын уран гулгагч Ангилал:Францын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Францчууд Ангилал:1972 онд төрсөн
Хятадын хотын жагсаалт
thumb|
Хятад улсын засаг захиргааны хуваарьт аливаа хотыг гурван зэрэг болгон ангилжээ. Нийт 657 хот байна.
Харин хотын зэрэг аваагүй суурин газрыг хоёр ангилж байна:
Тавин том хот
thumb|1. [[Шанхай]]
thumb|4. [[Гуанжоу]] thumb|8. [[Хонконг]] thumb|16. [[Жинань]] thumb|22. [[Далянь]] thumb|33. [[Шижяжуан]] thumb|39. [[Хайкоу]] thumb|42. [[Хөх хот]]
Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Хазара нарын түүх
Хазара бол эртний Түрэг угсаатан. 7-10 зуунд Хар тэнгист Хазарын эзэнт улсаа байгуулж сэргэн мандаж байжээ. Хожим 13-р зуунд Монголчууд Дундад Азийг эрхшээлдээ оруулсны дараа тэндэхийн Табриз нэртэй хотод Ил Хааны гэгдэх хаант улсыг байгуулав. Гэвч Хүлэгү хаан болон Абу сайдын үхлийн дараа 1360 онд хаант улс хэдэн хэсэгт хуваагдаж бие даасан жижиг улсууд үүсчээ. Ираны сурвалж бичгүүдээс харахад эдгээр монгол угсааны улсууд хэдэн зуун жил оршин тогтносоор байжээ. 1380 онд Самаркандад Монгол угсааны түрэгжсэн алтан ургийн хүргэн Төмөр хүчирхэгжиж, 1400 он гэхэд тархай бутархай жижиг улсуудыг нэгтгэв. Төмөрийн эрхшээлд өнөөгийн Афганистан оршиж байв. 1405 онд Төмөр нас барснаар лалын ертөнц ахиад л хуваагдаж эхлэв. Гэвч Төмөрөөс 100 жилийн дараа түүний үр сад болох Бабур улсаа байгуулж Кабулд хүчээ төвлөрүүлэв. Тэрээр 1525 онд Энэтхэгийг эзэлснээр монголчууд Афганистан, Энэтхэг, Узбекистанд төвлөрсөн Их Могул улсыг үндэслэв. Бабураас хойш Могул 300 жил оршин тогтносоор Англичуудын гарт оров. Тэдний тоо 8-10 сая хүрч байна. Хазара гэдэг нь персээр “мянга” гэсэн утгатай. Тиймээс Чингис хааны нэгэн мянгат цэргийн үр сад болов уу гэсэн таамаг байдаг боловч 7-10 зуунд хаант улсаа мандуулж байсан учир худлаа ташаа мэдээлэл юм. Хазара нь Афганистаны төв хэсгийн уулархаг бүсээр нүүдэллэн амьдардаг. Эдүгээ Афганистанд 6сая, Иранд 1 сая Пакистанд 3 сая Хазаар байгаа гэж үздэг. Чинээлэг Хазаар гэр бүл түрэг эсгий гэрт, ядуус нь сүрлэн дээвэр бүхий сууцанд аж төрдөг.
Гадаад төрхийн хувьд хасаг, үзвбек, түрэг царайтай. Газар тариалан, мал аж ахуйгаас гадна арьсан эдлэл, дархан, нэхмэл зэрэг гар урлал эрхэлнэ. Хазаарууд байгалийн сүр хүчнээс айдаггүй учир нь исламын шашинд гүн орсон. Түрэг болон Хазааруудын хэлэнд ижил төстэй үгс их. Тухайлбал сандал гэхийг тэд сандали, Цээж-Чээжи, Хайч-Хайчи гэх мэтээр хэлдэг. Хазаарууд лалын шашиндаа үнэнч байдаг тул хаа явсан газраа толгойны өвчин болдог. Хазара бол эрт үеэс буюу монголын байлдан дагуулсан үеэс өмнө тухайн газар нутагтаа сууршин амьдарч байсан хүмүүс юм
Хазаарууд ба Афганистан дахь үндэстнүүдийн мөргөлдөөн
Энэ үед Хазаарууд нийгмийг урагш хөтлөх олон сэхээтнүүдээ алдсан байна. Иран улс Ирактай дайтаж байх үедээ үндэс угсаа, шашны үзэл бодлын улмаас нэн хавчигдмал байдалд байсан Хазааруудыг гарцаагүй байдалд оруулан галын шугам руу олноор нь илгээн амийг нь золиосолж байсан гэдэг. 80-аад оны сүүлээр Оросууд явсны хойно Саудын Араб гаралтай Талибууд төрийн эрхэнд гарлаа. Тэдний хувьд хамгийн хорсолтой нийгмийн бүлэг нь Хазарууд болов. Талибанууд нь Пүштүн гаралтай хүмүүсээс бүрдсэн бүлэглэл аж. Афганистанд Пүштүн, Тажик, Узбек, Түркмен, Энэтхэгийн Сийк, Паеган шашинтай Балучи гэх мэт олон үндэстэн ястнууд оршин суудаг. Тэд хоорондоо зөрчилтэй, байлдаж тулалддаг.
Гэхдээ тэдний хоорондын зөрчил хэзээ ч Хазара Пүштүн хоёр үндэстний хоорондын зөрчил шиг тийм хурц, зуун дамжсан хорсол занал байгаагүй аж. 1992-95 онуудад Хазаарууд Афганистаны бусад цөөн тоот үндэстнүүд болох Тажик, Узбекуудтэй хамтран Northern Alliance буюу Умардын Эвсэл байгуулж Пүштүн үндэстэн давамгайлсан засгийн газрыг түлхэн унагааж Кабул хотыг эзэлж авав. Гэвч Тажикуудын удаа дараагийн урвалтаас болж хотыг Талибуудад алджээ. Хазааруудын удирдагч болох Баба Мазарийг хэлэлцээр хийнэ хэмээн хуурч мэхлээд нисдэг тэрэгнээс унаган амийг нь хөнөөв. Удирдагчаа алдсан хазаарууд доройтож, Талибууд тэдний дунд жинхэнэ яргалал явуулж эхлэв. Энэ мэтээр хазааруудыг олонтаа олноор нь хоморголон хөнөөж байв. 1998 оны 8 сард Хазарууд олноор оршин суух Мазари Шариф хотыг хамгаалан тулалдаж байсан Хазаарын зэвсэгт отрядыг ухран гарсаны дараа Талибууд хот руу дайрч энгийн оршин суугч Хазаар үндэстнийг онцгойлон, хоморголон алах үйлдлийг зохион байгуулалттай явуулсан бөгөөд 8 000 орчим Хазаарын аминд хүрчээ. Хазааруудын нэг гачлан нь тэд хэний ч дэмжлэгийг авч чаддаггүй бөгөөд орчин үеийн зэр зэвсэгээр маш дутмаг. Афганистантай хил залгаа орших улсууд бүгд л өөр өөрсдийн үндэстнүүдээ шууд дэмжиж байв. Пүштүнүүдийн ар талыг Пакистан улс (Пакистаны хүм амын 20% ийг пүштүн гаралтай хүмүүс эзэлдэг) дааж, Узбекууд мэдээж Узбекстанаас, Туркменууд Туркменистанаас, Тажикууд Тажикстан, Иранаас тусламж авч байсан ба, ганцхан Хазааруудад туслах хэн ч байдаггүй байсан байна.
Хазаруудын Өнөөгийн байдал
Хамид Карзайн удирдсан Афганистаны өнөөгийн засгийн газарт Хазарууд өөрсдийн цөөн тооны төлөөлөлтэй байгаа ба энэ нь Хазара үндэстний бүрэн эрхийг сэргээх, ялгаварлан гадуурхалтыг зогсоох тэмцэлд томоохон дэвшил болж байна гэж үзэж байгаа аж. Гэлээ гэхдээ Афганистаны тодорхой мужуудад Хазара Пүштүн нарын зөрчил хурцадмал хэвээр. Саяхан парламентийн гишүүн, Хазаарын нэртэй улс төрч, командлагч Сад Мустафа Каземи талибуудын алан хядах ажиллагааны золиос болж амь үрэгдсэн билээ. Үргэлжийн дайн дажны уршгаар Хазааруудын амьдрал эдүгээ туйлдаа хүрчээ. Хазаарууд голчлон амьдардаг мужуудад гэрэл цахилгаан, зам харилцаа байхгүй, олон улсын тусламж хүрдэггүй нь жирийн асуудал.
Хайду-Хубилай нарын хаан ширээний төлөөх тэмцэл
Холбоотой сэдэв
Ангилал:1301 оны зөрчилдөөн Ангилал:13-р зууны зөрчилдөөн Ангилал:Ил Хаант Улс Ангилал:Алтан Ордны Улс Ангилал:Цагаадайн улс Ангилал:Хубилай хаан Ангилал:Их Монгол Улсын түүх
Монгол орон хувьсгалын босгон дээр
Монгол орон хувьсгалын босгон дээр хэмээх энэхүү ном нь Монсудар хэвлэлийн газараас эрхлэн гаргаж буй Монголоор бэдэрсэн гадныхан цувралын нэгэн боть бөгөөд уг номонд 1919-1920 онд Монголд ажиллаж нийтдээ 3000 орчим километр замыг туулсан Хоршоодын төв холбооны Эрхүүгийн конторын багийнханы цуглуулсан мэдээллүүд багтсан байдаг. Үүнээс гадна Монголын нийгэм эдийн засаг, байгаль цаг уур, мал аж ахуйн талаар урьд өмнө нь хэвлэгдэн гарсан бүтээлүүдийг нэгтгэн дүгнэж улмаар анх удаа Монголын хүн ам болон малын тоог статистик аргаар боловсруулан гаргасан мэдээлэл багтсан. Ийм учраас уг бүтээл нь ХХ зууны монголын түүхийн нэгэн чухал эх сурвалж болдог.
II бүлэг: Хүн ам
Уг бүлэгт Монголын нийт хүн амын тоо, нийгмийн анги давхраа, монголчуудын бие махбод, оюун санааны тухай хийгээд монголчуудын аж ахуй, аж ахуйтай холбоотой дадал хэвшлүүд, Монгол дахь орос, хятад худалдаачид, Монголын хот суурин ба тал нутгийн тухай, Монгол дахь түүх, археологийн дурсгалууд гэх мэтчилэн маш олон сэдвийг гярхай ажиглан, нарийн тоочин өгүүлсэн байдаг.
III бүлэг: Ар Монголын эдийн засаг
Энэ бүлэг урьд өмнө хэвлэгдэн гарч байсан номнуудаас ялгарах гол онцлог нь бөгөөд энд Монголын малын тоо толгой, айл өрхийн төсөв зэргийг нарийвчлан гаргасан байдаг. Мөн уг бүлгээс та Монголын зам тээвэр, харилцаа холбооны байдал, мөнгөн тэмдэгт, худалдаа наймаа, аж үйлдвэр байгаа эсэх, газар тариалан хаагуур хаагуур голчлон эрхлэдэг, улсын төсөв ямар хэмжээтэй байв, юунаас улсын орлого голчлон төвлөрч байв зэрэг сонирхолтой мэдээллийг олж үзнэ.
IV бүлэг: Ар Монголын улс төрийн байдал
Улс төрийн байдлыг тухай өгүүлэх уг бүлэгт Манжийн эсрэг хөдөлгөөнөөс эхлээд, Монголын хууль цааз, монголчуудын шашин шүтлэгийн байдал гэх мэт олон сэдвийг багтаасан байдаг.
Төгсгөлийн үг
Энд зохиогч Монголын талаарх өөрийн дүгнэлт болон анх юу гэж бодож байсан, хэрхэн өөрчлөгдсөн зэргийг тодорхой өгүүлсэн байдаг. Тухайлбал: Хуучны, феодалын теократ Монгол улс үгүй болж, хөгжлийнхөө хэд хэдэн шатыг дамжин эдүгээ социализмын замаар хурдан алхаагаар урагшилж яваа шинэ, ардын хувьсгалт Монгол улс үүсэн бий болсон болой гэх мэтээр өгүүлсэн байдаг.
Хавсралт
Номын хавсралт хэсэгт Монголын хүн амын тоог аймаг аймгаар нь гарган хүснэгтэнд оруулсан байхын зэрэгцээ малын тоо толгой, нэг өрхийн дундаж орлого, зарлага зэрэг төсвийг нарийн тооцоолон оруулсан байдаг.
Номын зохиогчийн тухай
Уг номын зохиогчийн тухай мэдээллийг та И.М.Майский үзнэ үү.
Ангилал:Монголоор бэдэрсэн гадныхан Ангилал:Жуулчдын тэмлэглэл Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:21-р зууны утга зохиол Ангилал:Цуврал ном
11 сарын 4
11 сарын 4 нь Григорийн тооллын жилийн 308 дахь (өндөр жил бол 309 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 67 өдөр үлдэж байна.
Үйл явдлууд
Энэ өдөр Монгол Улсын түүхэнд болсон онцлох үйл явдлууд:
Энэ өдөр дэлхийн түүхэнд тохиосон онцлох үйл явдлууд:
Энэ өдөр нас барагсад
1104 #04
Жексон Мартинес
Жексон Арлей Мартинес Валенсиа (Jackson Arley Martinez Valencia; 1986 оны аравдугаар сарын 3-нд Кибдо хотод төрсөн) — Колумбийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Португалын «Порто» болон Колумбийн шигшээд довтлогчоор тоглодог. 2014 оны ДАШТ-д оролцож байсан.
Замнал
2009 онд «Индепендьенте Меделин» УАШТ-ий 5 дахь түрүүгээ авахад залуухан довтлогч Жексон Мартинес 18 гоолоор тусласан.
Мартинес 2012 оны долоодугаар сарын 7-нд «Порто» багт 11 сая доллараар элссэн. Ирсэн анхны улиралдаа 40 тоглолтонд 31 гоолдсон түүний 26 гоол лигт орсоноор 'мэргэн буучаар' шалгаруулсан юм. 2013/2014 онд мөн мэргэн буучаар шалгарав.
2009 оны есдүгээр сарын 5-нд Колумбийн шигшээн анхны бөмбөгөө Эквадорын эсрэг оруулж байсан Мартинес 2014 оны зургаадугаар сарын 24-нд Японы хаалганд (4:1) дубльдэв.
Амжилт
Багийн
Нэйсбигийн тулалдаан
Нэйсбигийн тулалдаан (Battle of Naseby) нь Английн анхдугаар иргэний дайны гол тулалдаан бөгөөд 1645 оны 6 сарын 14-нд болсон тус тулалдаанд Сэр Томас Фэйрфакс, Оливер Кромвелл нарын удирдсан парламентийн шинэ загварын арми I Чарльз хааны гол армийг бут цохижээ.
Жексон Мартинес
Амжилт
«Индепендьенте Меделин»
Нэйсбигийн тулалдаан
Эшлэл
Ангилал:Английн иргэний дайн
Жексон Мартинес
Амжилт
«Порто»
Хувийн
Гаднын холбоос
Ангилал:Колумбийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Порто багийн тоглогч Ангилал:Чьяпас багийн тоглогч Ангилал:Индепендьенте Меделин багийн тоглогч Ангилал:Колумбийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Португалын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Хятадын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Колумбичууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Элжеро Элиа
Элжеро Элиа (Eljero Elia, МФА ; 1987 оны хоёрдугаар сарын 13, Ворбюрг) — Суринам гаралтай Нидерландын хөлбөмбөгчин, Германы «Вердер» багийн хагас хамгаалагч.
Тэрээр Нидерландын шигшээд 2009 оны есдүгээр сард анхны тоглолтоо хийхдээ гоол оруулж байсан бөгөөд Өмнөд Африкт зохиогдсон 2010 оны ДАШТ-д оролцож, мөнгөн медаль хүртсэн.
Гадны холбоос
Ангилал:Нидерландын хөлбөмбөгчин Ангилал:Нидерландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:АДО Ден Хааг багийн тоглогч Ангилал:Твенте багийн тоглогч Ангилал:Хамбург багийн тоглогч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Саутхемптон багийн тоглогч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Аригбөх-Хубилайн хаан ширээний төлөөх тэмцэл
Мөнх хааныг 1259 онд нас барсны дараа хаан ширээний төлөөх тэмцэл эхэлжээ. Энэ удаад Аригбөх-Хубилай нарын хаан ширээний төлөөх тэмцэл өрнөсөн. Ах нарынхаа эзгүйд Аригбөх хаан суудалд сонгогдож, түүнийг тэр үеийн сайдууд болон Мөнх хааны гэр бүл, зарим алтан ургийн ноёдууд дэмжиж байв.
Ерөнхий үйл явдал
Аригбөхийг хаан өргөмжлөхөд Хархорумд Их хуралдай хуралдуулж, олонх хан хөвгүүд, угсааны ноёд, нөлөө бүхий сайд, жанжин нарыг оролцуулжээ. Аригбөх монголын хаан ширээнд суух бэлтгэл хийж буй тухай мэдээг Хубилай сонсмогц яаравчлан Кайпин /хожмын Шанду/ хотод билгийн 1260 оны 3-р сарын 24-нд буюу аргын 1260 оны 5-р сарын 6-нд нэгэн Их хуралдай зарлан хуралдуулж, өөрийгөө Монголын зүй ёсны Их хаан хэмээн өргөмжилсөн байна. Тэр үед Хубилай 44 настай байжээ. Дараа нь Аригбөх билгийн улирлын 4-р сарын сүүлчээр аргын тооллын 1260 оны 5-р сарын 12-ноос 6-р сар хүртэл Орхон голын эхэнд бас ноёдын Их хуралдайг хуралдуулж, өөрийгөө монголын албан ёсны Их хаан гэж зарлав. Ингэж 1260 онд Их Монгол Улсад хоёр хуралдай хурж, хоёр хаан сууж, хоёр нийслэл гарсан билээ. Ийнхүү Хубилай ганцхан өдөр Их хуралдай-г зарлан хурсан бол, Аригбөх хууль ёсны дагуу Хархорумд 20 гаруй хоног хуралдсан ажээ. Аригбөх, Хубилай ах дүү хоёрын хаан ширээний төлөө тэмцэл чухамхүү ингэж эхлээд удсангүй цус урсгасан зэвсэгт мөргөлдөөн болон хувирчээ. Мөнх хааны хатан тэргүүтэй олонхи монгол ноёд Их хуралдайг уламжлалт газар хуралдуулсан Аригбөхийн талыг идэвхитэй дэмжсэн байна. Хубилайн хувьд бол монгол улсын хаан ширээ залгах ёсыг зөрчиж алт, мөнгө, эд бараанд татагдсан өөрийн талын хэсэг монгол ноёдыг Кайпин-Шандуд аваачин ёс бус хуралдай зарлан хуралдуулж, өөрийгөө хаан ширээнд өргөмжилсөн юм. Хубилай монголын хаан ширээг булаан авахаар дүү Аригбөхийн эсрэг тэмцэхдээ, Кайпин хотыг монгол гүрний нийслэл хэмээн зарлаад Хархорумтай өрсөлдүүлэн тавьжээ.
Дайн
Нөгөө талаар Аригбөхтэй дайтах нь гарцаагүй хэрэг гэдгийг мэдэж, нууцаар цэргийн хүч сэлбэн байжээ. Аригбөх төр улсынхаа уламжлалт ёс журмыг үл хайхран хувийн эрх ашиг хичээсэн ахынхаа эсрэг арга буюу зэвсэгт тэмцэл хийхэд хүрсэн ажээ. Хубилайд Тулуйн угсааны Хадан мэтийн ноёд цэргийн хүчээр идэвхитэй тусалсанаас гадна хятадын цэргийн ихээхэн хүч Аригбөхийн эсрэг дайнд шууд гар бие оролцожээ.1260 оны намар Аригбөх, Аландар нар тэргүүтэй цэргийн хүч хоёр хуваагдан, Кайпин хот тийш айсуйг Хубилай сонсмогц тэдний эсрэг хоёр замын их цэргийг угтан гаргажээ. Хоёр замын цэргийг Хубилай, Хадан нар удирджээ. Эхлээд Хадан, Аландар нарын цэрэг монголын их говийн өмнө захад ширүүн тулалдан, Аландарын тал ялагдлаж өөрөө алагджээ. Аригбөх, Хубилай нарын удирдсан цэргийн гол хүч мөн л монголын говийн өмнөд этгээдэд тулалдаж Аригбөх ялагдаж ухарсан байна. Хубилай Аригбөхийн цэргийг Орхон, Туулын савд хүртэл мөрдөн цохиж, Хархорумыг эрхэндээ оруулан авч Есүнгэ ноёноор удирдуулсан хэсэг цэргийг тэнд сахиулан суулгаад цэргийнхээ гол хүчийг авч Кайпин хотруу буцжээ. Хубилай ийнхүү яаравчлан буцсан явдал дүү Аригбөхөд дахин дайн хийх боломж хүч байхгүй гэж бодсоноос гадна Өмнөд Сүн улсыг бүр мөсөн байлдан дагуулах аян дайнтай холбоотой байжээ. Түүнээс гадна ер нь Хубилай угаас Хархорумд гүрний нийслэлийг урьдын адил төвлөрүүлж болохгүй гэж үзээд, шинэ барьсан Кайпин хотыг түр нийслэл болгож улмаар Бээжингээр нийслэллэх алсын зорилго тавьжээ. Хубилайн цэргийн гол хүч Хархорумаас явсан тэр сиймхийг Аригбөх ашиглаж, 1261 оны зун, намрын улиралд өөрийн хүчийг сэлбэн зузаатгах ажлыг сэм хийж цэргээ сургуулилж, агт морио амрааж, дахин байлдах бэлтгэлтэй болжээ. Ингээд Есүнгэ ноёны цэргийг довтлон бут цохиод Хархорумыг буцаан авчээ. Аригбөх 1261 оны өвлийн эхэн сарын орчмоор бүх цэргийнхээ хүчийг авч дахин Кайпин руу чиглэн хөдөлж Хубилайг хоёрдахь удаагаа довтолжээ. Аригбөхийн довтлон айсуйг Хубилай сонсмогц Өмнөд Сүн улсыг байлдах хэргээ арга буюу түр зогсоож цэргийнхээ гол хүчийг авч, Аригбөхтэй байлдахаар умард зүг яаравчлан хөдөлжээ. 1261 оны өвөл монголын говь нутгын заагт ах дүү хоёрын цэрэг дахин хүч сөрөн хэдэн өдөр үргэлжилсэн ширүүн тулалдаан хйисний эцэст Аригбөхийн тал ялагдаж ухран буцсан байна. Ингэж Аригбөхийн тал хоёр дахь удаагаа шийдвэрлэх тулалдаанд ялагдаж, үлэмжийн хохирол хүлээжээ. Үүнээс хойш бас Аригбөх аар саар довтолгоо удаа дараа хийсэн боловч тэр бүхэн амжилт олсонгүй.
Үр дүн
Хятад ба Цагаадайн улсын зүгээс Хархорумд нэвтрэн орох худалдааны замыг Хубилай хааснаас болж Аригбөхийн талын цэрэг ард, хоол ундаар гачигдах зэрэг элдвийн бэрхшээлд тулгарчээ. Иймээс цэргийнхээ хүчийг дахин нөхөн сэлбэхэд үнэхээр хүнд болжээ. Мөн Цагаадайн улсын Алгуй хан урваж Хубилайн талд оржээ. Тэрээр тэнгэр уулын хавийн монголчуудад нэр хүнд олсон байжээ. Энэ учраас Аригбөх монголын баруун талаас хүч дэмжлэг олохоор Хархорумыг түр орхин Алтайн уулсыг давж, Илийн хөндийд хүрчээ. Гэвч удаа дараагын дайн байлдааны хор хөнөөлөөр зүдрэх, ядрахын туйлд хүрсэн Аригбөхийн цэрэг зам зуураа аргагүйн эрхэнд дээрэм тонуул ч хийхэд хүрсэн зэргээс тэр нутгийн ард олны дэмжлэгийг гүйцэд олсонгүй. Аригбөх Алтайг давж Алгуйтай хэдэн удаа байлдаж зугатуулсан байна. Тэр зуур Аригбөх Илийн хөндий дэх нутгийн хүн ардыг бас зовоож, ялангуяа тэнгэр ууланд үлдсэн Алгуйн харъяат монгол цэрэг, даргыг хүйс тэмтрэн хядаж, олны дургүйцлийг хүргэсэн ба мөн түүний цэрэг дотор ч санал сэтгэл алдагдах гарч нилээд хэсэг нь Хубилайд дагаар орсон байна. Аригбөх цаашид тэмцлээ үргэжлүүлэх бололцоогүй болж 1264 онд Хубилайд бууж өгчээ.
Ийнхүү Хубилай хааны болсноор Монголын эзэнт улсын задрал эхэлж, 4 улс болж бутарсан.
Холбоотой сэдэв
Ангилал:Их Монгол Улс Ангилал:Иргэний дайн Ангилал:Хубилай хаан Ангилал:Алтан Ордны Улс Ангилал:Ил Хаант Улс Ангилал:Цагаадайн улс Ангилал:Юань улс Ангилал:13-р зууны Монголын түүх
Бодончар
Бодончар нь Чингис хааны ес дэх үеийн өвөг дээдэс юм. Түүний эх Барга аймгийн Алун Гуа хатан нь тэнгэрийн гэрлээс жирэмсэн болсон гэх домгийн дагуу Бодончар төрсөн. Тэр бага насандаа үг дуу цөөнтэй, ярих хэлэх нь бядуу тул бусад хүмүүн мунхаг хэмээн хочлох болжээ. Хожим тэрээр бусад овог аймгийг нэгтгээд хөвгүүддээ өвлүүлсэн байна. Түүний амьдарч байсан он цагийн хувьд хэд хэдэн үзэл санаа байдаг. Үүнд: Эдгээрээс одоогийн байдлаар нэг дэх тайлбар нь он цагийн хувьд ойролцоо тул голчлон хэрэглэж байна.
Үр удам
Барим ширату Хабичи баатар (Бодончарыг залгамжилсан)
Жажирдай (Жадран овгийн өвөг дээдэс)
Баарьдай (Баарин овгийн өвөг дээдэс)
Жэгүрэдэй (Жэгүрэд овгийн өвөг дээдэс)
Ангилал:10-р зууны ноёрхогч Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал Ангилал:Чингис хаан Ангилал:9-р зуунд төрсөн Ангилал:9-р эсвэл 10-р зуунд өнгөрсөн
Монголын хөрөнгийн бирж дэх компаниудын жагсаалт
Энэхүү өгүүлэл нь Монголын Хөрөнгийн биржид бүртгэгдсэн компаниудын жагсаалт юм. Энэ жагсаалт нь компаниудын нэр, код, үйлдвэрлэл ба үйлчилгээний төрөл зэрэг мэдээллийг агуулсан болно. Мөн энэхүү жагсаалт нь 2007 оны 9 дүгээр сарын 12-ноос өмнө бүртгэлээс хасагдсан компаниудын мэдээллийг агуулаагүй болно.
Монголын Хөрөнгийн Бирж нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотноо байрлах бөгөөд дэлхийн хамгийн жижиг хөрөнгийн биржүүдийн нэг юм.
Могол (угсаатан)
Моголчууд нь Их Монгол Улсын монгол цэргийн угсааны хүмүүс юм. Тэд монгол хэлэнд ордог могол хэлээр ярьдаг байсан ч одоо ихэнх нь иран хэлээр ярих болсон төдийгүй бусад үндэстэнтэй холилдсоноос монгол төрхөө алдаж зарим хэсэг нь европжуу төрхтэй болжээ. Тэд заримдаа өөрсдийгөө "шахжахан" гэж нэрлэдэг учир нь моголчууд Их Моголын хаан Шах Жаханыг дэмжиж Энэтхэгийг эзлэх цэрэгт нь нэгдэж байжээ. Харин Их Моголын могол буюу мугалчууд ихэвчлэн монгол бус өөр гаралтай (түрэг, пуштун гэх мэт) цэргүүдээс бүрдсэн үндэстэн бөгөөд цөөн хэсэг нь цагадай, барлас зэрэг монгол овгоос гаралтай хүмүүс байдаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол угсаатан
Монотеизм
Монотеизм гэдэг нь ганц л бурхан байдаг гэх онол бөгөөд ганц бурхант үзэл юм. Харин олон бурхан байдаг гэх үзлийг Политеизм гэдэг. Грек хэлний моно буюу ганц, теос буюу бурхан гэсэн үгнээс гаралтай. Монотеизм үзэлд 4 итгэл бишрэлд байх ба энэ нь ХристИтгэл, Иудаизм, Ислам; Энэтхэгийн шашин - Сикхизм зэрэг болно. Эдгээр 3 итгэл бишрэлд (ХристИтгэл, Иудейзм хоёр нь адил нэг Бурханыг заадаг) гурвууланд нь ганц бурхан байдаг гэж заах бөгөөд шинж чанарын хувьд өөр өөр бурханы мөн чанарыг дурддаг.
Ангилал:Байгалийн теологи Ангилал:Шашны гүн ухаан
2013 оны кинонууд
1-3 сарууд
!Жагсаалт #2013
11 сарын 6
11 сарын 6 нь Григорийн тооллын жилийн 310 дахь (өндөр жил бол 311 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 55 өдөр үлдэж байна.
Үйл явдлууд
Энэ өдөр Монгол Улсын түүхэнд болсон онцлох үйл явдлууд:
Энэ өдөр дэлхий дахинд болсон онцлох үйл явдлууд:
Энэ өдөр нас барагсад
1106 #06
Оонокүни Ясүши
Оонокүни Ясүши (大乃国 康, жинхэнэ нэр нь Аоки Ясүши 青木 康, 1962 оны 10 сарын 9-нд төрсөн) нь Японы мэргэжлийн сүмогийн 62 дахь ёкозүна юм. Хоккайдогийн Касай гүн, Мэмүро хотод төржээ. Одоо Шибатаяма дэвжээний эзэн.
Гадны холбоосууд
Ангилал:1962 онд төрсөн Ангилал:Японы сүмоч Ангилал:Ёкозүна
Unix
Unix (албан ёсны худалдааны тэмдэг нь UNIX, заримдаа Unix гэж бичдэг) нь 1969 онд AT&T (ЭиТи᠋᠋'анд'Ти) компанийн Кен Томпсон, Деннис Ритчи, Брайан Керниган, Дуглас Макилрой, Майкл Леск, Жои Оссанна гэх мэт хэсэг ажилчид Беллийн Лабораторид (бас Bell Labs гэдэг) давхар үйлдэлт, олон хэрэглэгчид үйлдлийн системийг бүтээжээ.
Анх ассемблер хэлээр хийгдсэн ч 1973 онд цаашдын хөгжүүлэлт болон олон төрлийн төхөөрөмжид хялбар суурьшуулах зорилгоор бараг бүгдийг нь Си хэл уруу хөрвүүлжээ.
1974 онд UNIX-н хамгийн анхны лицензийг Иллиноисийн Их Сургуульд Грег Чессон, Доналд Б.Гиллис нар авчээ. Өнөөдөр Unix системийг AT&T-ээс гадна олон худалдааны байгууллага, их сургууль (жишээ нь: Калифорнийн Их Сургуулийн BSD), ашгийн бус байгууллагууд тус тусдаа хөгжүүлж байна.
Одоогоор UNIX-н худалдааны тэмдгийг Нээлттэй Бүлэг гэдэг үйлдвэрлэлийн стандартын консорциум эзэмшиж байгаа. "Нээлттэй Бүлэг"-ийн UNIX системийн шаардлагыг хангасан системүүд уг худалдааны тэмдгийг ашиглах эрхтэй бөгөөд бусад системүүдийг нь Unix төст систем гэдэг. Гэхдээ худалдааны эрх авсан системтэй төстэй системүүд албан бусаар Unix гэдэг нэр томьёог ашиглах нь түгээмэл байдаг.
1970-аад оны сүүлч, 1980-аад оны эхээр Unix нь судалгаа, сургуулийн хүрээнээс хальж томоохон хэмжээний Unix (ялангуяа Калифорнийн Их Сургуулиас гаргасан BSD хувилбар)-үүд худалдаанд гарч эхлэв. Эд нараас дурдвал: Xenix, Sequent, HP-UX, Solaris, AIX, сүүлдээ Apple-н OS X, iOS болсон Darwin.
Өнөө үед албан ёсны Unix системүүдээс гадна MINIX, Linux, BSD-н салбарууд (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, DragonFly BSD) гэх мэт Unix төст үйлдлийн системүүд түгээмэл дэлгэрч байгаа. Уламжлалт Unix гэдэг нэр томьёо нь Хувилбар 7 Unix юм уу UNIX System V-н шинж чанарыг агуулж буй үйлдлийн системийг тодорхойлж болно.
Тойм
Unix нь анхандаа олон системд ажилладаг програмыг хөгжүүлэхэд хэрэглэгддэг програмистын ажиллах орчин байсан. Сургалт, судалгааны хүрээнд өргөн тархаж хэрэглэгчид системд зориулж өөрсдийн хэрэгслүүдийг нэмж, өөр хоорондоо хуваалцсанаар уг систем улам томорсоор байв.
Unix нь давхар үйлдэлт, олон хэрэглэгчид, олон системд хөрвөх чадвартай байхаар бүтээгдсэн. Unix систем нь олон төрлийн үзэл ухагдахууныг агуулсан байдаг. Үүнд: өгөгдөл хадгалахдаа ердийн бичвэр (текст) ашигладаг байх, үечилсэн файлын системтэй байх, олон төхөөрөмжийг дэмждэг бөгөөд файлаар мэдээллээ солилцдог байх, олон тооны програм хэрэгсэлтэй байх, команд мөрөнд дамжуулах тэмдэгт ашиглан хэд хэдэн жижиг програмуудыг цугт нь хэрэглэж болдог байх, ижил функцүүдийг агуулсан ганц цул програм байхын эсрэг байх. Эдгээр ойлголтуудыг цугт нь Unix-н философи гэдэг. Керниган, Роб Пайк хоёр Unix-н Програмчлалын Орчин дахь Unix-н философийг "системийн чадал нь програмууд хоорондын уялдаа холбоо, харилцаанаас үүсдэг гэсэн санаа" хэмээн дүгнэжээ.
Unix үйлдлийн системүүд нь сервер, үйлчилгээний тооцоолуур, зөөврийн төхөөрөмжүүдэд өргөн хэрэглэгддэг. Unix-н орчин, хэрэглэгч–үйлчлэгч програмын загвар хоёр нь интернетийн хөгжүүлэлт болон сүлжээний тооцооллыг бүрэлдэн бий болгоход хамгийн чухал хүчин зүйлүүд болсон юм.
Unix, Си програмчлалын хэл хоёуланг нь AT&T хөгжүүлж засгийн газар, сургуулиуд уруу тарааснаар энэ хоёр бусад үйлдлийн системтэй харьцангуй олон төрлийн машин уруу хөрвүүлэгдсэн. Үр дүнд нь Unix бараг нээлттэй систем болсон.
Unix үйлдлийн систем нь дээд удирдах програм буюу цөмийг оролцуулаад олон хэрэгслүүдээс тогтдог. Цөм нь програмыг эхлүүлэх болон зогсоох, файлын систем болон "доод түвшний" ажлуудыг зохицуулах, програмууд нэг нөөц уруу юм уу нэг төхөөрөмж уруу зэрэг хандахад үүсэх зөрчлийг зохицуулах үүрэгтэй.
Бичил цөм хэмээх ойлголт нь том цөмүүдийг багасгах зорилгоор гарсан буюу ихэнх ажлуудыг жижиг жижиг хэрэгслүүдээр биелүүлэхийг зорьдог. Тухайн үед ерийн компьютер нь өгөгдөл хадгалах хатуу диск, оролт гаралтын терминалтай, Unix-н файлын загвар нь алдаагүй, оролт гаралт нь шугаман байсан. Гэсэн ч орчин үеийн систем нь сүлжээгээр холбогддог, олон шинэ төхөөрөмжүүдтэй болсон. График интерфейс хөгжиж файлын загвар нь давхар ажлыг боловсруулж чадахгүй болох нь харагдав. Сүлжээний протоколуудтай хамаатай функцүүд цөмөөс хасагдсан.
Түүх
1960-аад онд Массачусетсийн Технологийн Сургууль, AT&T Беллийн Лаборатори, General Electric (Женерал Электрик)нар GE-645 тооцоолуурт Multics (Мултикс) гэдэг зэрэг тооцоолол хийдэг үйлдлийн системийг анх хөгжүүлсэн. Мултикс нь олон шинэлэг санааг дэвшүүлсэн ч бүтэлгүйтсэн юм.
Мултикс нь дэндүү цогц, нүсэр байснаар зорилгодоо хүрэлгүй Белл Лаборатори аажмаар уг төслөөс гарсан юм. Мултиксыг хөгжүүлж байсан сүүлчийн судлаачид болох Кен Томпсон, Деннис Ритчи, Дуглас Макилрои, Жои Оссанна нар маш цомхон, жижиг байхаар Мултиксыг дахин хийхээр шийдэв. Тэр үед Ритчи: "Бид зөвхөн програмчлахад сайн систем бүтээхээсээ илүүтэй системтэй харьцах бусад зүйлс нь зөв бүтэц зохион байгуулалттай байхыг зорьсон юм…" гэжээ.
Кен Томпсон Мултикс дээрээ ажиллаж байхдаа файл, хуудаслалтын шинэ системийн загварчлалыг бичсэн. Мөн тэрээр Оддын Аялал (Space Travel) гэдэг тоглоомыг програмчилсан боловч тоглоом ажиллахад бага өртөгтэй, өндөр хүчин чадалтай машин шаардагдаж Белл Лабораториосоо нээх их хэрэглэгдээгүй PDP-7 гэдэг машиныг олов. 1969 онд PDP-7 дээрээ Томпсон, Ритчи, Руд Канадей нар Белл Лабораторийн судалгааны багийг удирдаж үечилсэн файлын систем, компьютерын процесс, төхөөрөмжийн файлын үндэс, команд мөрийн хөрвүүлэгч, хэд хэдэн жижиг хэрэгслүүдийг хөгжүүлжээ.
1970-аад он
1970 онд Петер Нейман Multics (Multiplexed Information and Computer Service) гэдэг нэрийг егөөдөж төслийн нэрийг Unics (UNinplexed Information and Computer Service) гэж нэрлэв. Unix нь мөн зэрэг олон хэрэглэгчидтэй ажиллаж чаддаг бөгөөд нэрээ Unix (Юникс) болгон өөрчлөв.
Unix-н хамгийн анхны худалдааны хувилбарыг 1972 оны эхээр Нью-Йорк Телефон компанийн Системийн Хөгжүүлэлтийн Төвд Дан Гиеланы удирдлага дор суулгав.
"Үйлдлийн систем мэтийн цогц системийг заавал ассемблер хэлээр програмчлах ёстой" гэгддэг үед Unix нь 1972 онд Си хэлээр дахин бичигдэв. Ассемблераас дээш түвшний хэл болох Си уруу хөрвөснөөр илүү авсаархан болж, багахан хэмжээний машинаас хамаарах кодыг өөрчлөөд бусад системүүд уруу суулгах боломжтой болов.
Unix системийн хувилбар нь гарын авлагынхаа хэвлэлийн дугаараар тодорхойлогддог байв. Жишээ нь "5 дахь хэвлэл UNIX", "UNIX Хувилбар 5" хоёр нь нэг хувилбарыг илэрхийлж байгаа юм. 1975 онд хөгжүүлэгдсээр Хувилбар 4, 5, 6 гарав. Эдгээр хувилбаруудад дамжуулах тэмдэгтийн үндэс нэмэгдэж хөгжүүлэлтийг илүү хурдан, цэгцтэй болгож өгсөн. Хувилбар 5, ялангуяа Хувилбар 6-аас Белл Лабораторийн дотор болон гадна Unix-н олон ялгаатай хувилбарууд үүсэв. Үүнд: PWB/UNIX, анхны худалдааны Unix болох IS/1 гэх мэт. Unix Си хэлээр бичигдсэнээр хөрвөх чадвар нь өсөв. Уоллонгоны Их Сургуулийн баг Unix-г Interdata 7/32 уруу хөрвүүлсэн. Белл Лаборатори судалгааны болоод AT&T-н дотоод хэрэглээнд зориулж хэд хэдэн хөрвүүлэлт хийсэн. Үүнд: Intel 8086 суурьтай компьютер (MMU нэмж хийсэн), UNIVAC 1100 нар орно.
1975 оны 5-р сард ARPA RFC-681 машин дахь ARPA сүлжээний жижиг хостод Unix давхар ажиллагаатай систем нь "олон сонирхолтой чадавхуудтай" гэж уг системийн сайн талуудыг тэмдэглэсэн байдаг.
1978 онд UNIX/32V DEC-үүдэд гарч дараа нь шинэ VAX систем болсон. Тухайн үед 600-аад машин Unix-н ямар нэгэн хувилбаруудаар ажиллаж байлаа. Судалгааны Unix-н хамгийн өргөн тархсан сүүлийн хувилбар болох Хувилбар 7 Unix нь 1979 онд гарав. 1980-аад онд гарсан Хувилбар 8, 9, 10 нь хэдхэн их сургуульд тараагдсан ч шинэ ажил гарч ирэв. Уг судалгаа нь Белл Лабораторийн 9-р Төлөвлөгөө (Plan 9) буюу шинэ шилжимтгэй тархай системийн (portable distributed system) хөгжүүлэлт уруу аваачив.
2000-аад он
2005 онд Sun Microsystems (Сана Микросистемс) компани Solaris (Соларис) системийн (UNIX System V Цуврал 4-д суурилсан) ихэнх кодоо OpenSolaris (Опен Соларис) гэдэг нээлттэй эхийн төсөл болгов. Шинэ Sun OS технологиуд (ялангуяа ZFS файлын систем) нь OpenSolaris төслөөрөө анх гарсан. Удалгүй OpenSolaris-ийн Sun компанийн бус тархацууд гарсан. 2010 онд Oracle (Оракел) компани Sun-ийг өөрийн болгоход OpenSolaris төсөл зогссон боловч бусад тархацууд нь хөгжигдсөөр байгаа.
2038 он
Зарим Unix-ийн хувилбарууд уг алдааг тооцсон байдаг. Жишээ нь 64 битийн Solaris, Linux хоёр time_t-г 64 битийн урт бүхэл тоогоор тодорхойлсон байдаг нь үйлдлийн систем болон 64 битийн програмууд нь 292 тэрбум жилийг зөв илэрхийлж чадах юм. 32 бит time_t-г хэрэглэдэг 32 битийн програмууд нь 64 бит Solaris системд хэвийн ажиллах ч 2038 оны алдаа нь хэвээрээ байна.
Бүтэц
1.Kernel-бүх process, scheduling зэргийг зохицуулах ба Hardware-тай шууд харилцана. 2.Shell-хэрэглэгчээс мэдээлэл авч цааш дамжуулах, санах ойгоос програм ажиллуулах гэх мэт үйлдлийг хийнэ. 3.Бусад Tool буюу хэрэгслүүд-Үйлдлийн системд хэрэг болох хэрэгслүүд буюу бусад программууд. Unix-ийг дотор нь хоёр ангилж үздэг. Boot хийх үедээ системийн хаанаас программуудаа унших вэ? Яаж унших вэ? гэдгээр нь ангилал болгон авч үздэг. Өөрөөр хэлбэл ‘’Init’’ хийх төрлөөр нь ангилдаг. 1.System V 2.BSD (Berkely Software Distribution)
Юникс тухай
Unix (албан ёсны худалдааны тэмдэг нь UNIX, заримдаа Unix гэж бичдэг) нь 1969 онд AT&T (ЭиТи᠋᠋'анд'Ти) компанийн Кен Томпсон, Деннис Ритчи, Брайан Керниган, Дуглас Макилрой, Майкл Леск, Жои Оссанна гэх мэт хэсэг ажилчид Беллийн Лабораторид (бас Bell Labs гэдэг) давхар үйлдэлт, олон хэрэглэгчид үйлдлийн системийг бүтээжээ. Анх ассемблер хэлээр хийгдсэн ч 1973 онд цаашдын хөгжүүлэлт болон олон төрлийн төхөөрөмжид хялбар суурьшуулах зорилгоор бараг бүгдийг нь Си хэл уруу хөрвүүлжээ. 1974 онд UNIX-н хамгийн анхны лицензийг Иллиноисийн Их Сургуульд Грег Чессон, Доналд Б.Гиллис нар авчээ. Өнөөдөр Unix системийг AT&T-ээс гадна олон худалдааны байгууллага, их сургууль (жишээ нь: Калифорнийн Их Сургуулийн BSD), ашгийн бус байгууллагууд тус тусдаа хөгжүүлж байна. Одоогоор UNIX-н худалдааны тэмдгийг Нээлттэй Бүлэг гэдэг үйлдвэрлэлийн стандартын консорциум эзэмшиж байгаа. "Нээлттэй Бүлэг"-ийн UNIX системийн шаардлагыг хангасан системүүд уг худалдааны тэмдгийг ашиглах эрхтэй бөгөөд бусад системүүдийг нь Unix төст систем гэдэг. Гэхдээ худалдааны эрх авсан системтэй төстэй системүүд албан бусаар Unix гэдэг нэр томьёог ашиглах нь түгээмэл байдаг. 1970-аад оны сүүлч, 1980-аад оны эхээр Unix нь судалгаа, сургуулийн хүрээнээс хальж томоохон хэмжээний Unix (ялангуяа Калифорнийн Их Сургуулиас гаргасан BSD хувилбар)-үүд худалдаанд гарч эхлэв. Эд нараас дурдвал: Xenix, Sequent, HP-UX, Solaris, AIX, сүүлдээ Apple-н OS X, iOS болсон Darwin. Өнөө үед албан ёсны Unix системүүдээс гадна MINIX, Linux, BSD-н салбарууд (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, DragonFly BSD) гэх мэт Unix төст үйлдлийн системүүд түгээмэл дэлгэрч байгаа. Уламжлалт Unix гэдэг нэр томьёо нь Хувилбар 7 Unix юм уу UNIX System V-н шинж чанарыг агуулж буй үйлдлийн системийг тодорхойлж болно.
Тойм
Unix нь анхандаа олон системд ажилладаг програмыг хөгжүүлэхэд хэрэглэгддэг програмистын ажиллах орчин байсан. Сургалт, судалгааны хүрээнд өргөн тархаж хэрэглэгчид системд зориулж өөрсдийн хэрэгслүүдийг нэмж, өөр хоорондоо хуваалцсанаар уг систем улам томорсоор байв. Unix нь давхар үйлдэлт, олон хэрэглэгчид, олон системд хөрвөх чадвартай байхаар бүтээгдсэн. Unix систем нь олон төрлийн үзэл ухагдахууныг агуулсан байдаг. Үүнд: өгөгдөл хадгалахдаа ердийн бичвэр (текст) ашигладаг байх, үечилсэн файлын системтэй байх, олон төхөөрөмжийг дэмждэг бөгөөд файлаар мэдээллээ солилцдог байх, олон тооны програм хэрэгсэлтэй байх, команд мөрөнд дамжуулах тэмдэгт ашиглан хэд хэдэн жижиг програмуудыг цугт нь хэрэглэж болдог байх, ижил функцүүдийг агуулсан ганц цул програм байхын эсрэг байх. Эдгээр ойлголтуудыг цугт нь Unix-н философи гэдэг. Керниган, Роб Пайк хоёр Unix-н Програмчлалын Орчин дахь Unix-н философийг "системийн чадал нь програмууд хоорондын уялдаа холбоо, харилцаанаас үүсдэг гэсэн санаа" хэмээн дүгнэжээ. Unix үйлдлийн системүүд нь сервер, үйлчилгээний тооцоолуур, зөөврийн төхөөрөмжүүдэд өргөн хэрэглэгддэг. Unix-н орчин, хэрэглэгч–үйлчлэгч програмын загвар хоёр нь интернетийн хөгжүүлэлт болон сүлжээний тооцооллыг бүрэлдэн бий болгоход хамгийн чухал хүчин зүйлүүд болсон юм. Unix, Си програмчлалын хэл хоёуланг нь AT&T хөгжүүлж засгийн газар, сургуулиуд уруу тарааснаар энэ хоёр бусад үйлдлийн системтэй харьцангуй олон төрлийн машин уруу хөрвүүлэгдсэн. Үр дүнд нь Unix бараг нээлттэй систем болсон. Unix үйлдлийн систем нь дээд удирдах програм буюу цөмийг оролцуулаад олон хэрэгслүүдээс тогтдог. Цөм нь програмыг эхлүүлэх болон зогсоох, файлын систем болон "доод түвшний" ажлуудыг зохицуулах, програмууд нэг нөөц уруу юм уу нэг төхөөрөмж уруу зэрэг хандахад үүсэх зөрчлийг зохицуулах үүрэгтэй. Бичил цөм хэмээх ойлголт нь том цөмүүдийг багасгах зорилгоор гарсан буюу ихэнх ажлуудыг жижиг жижиг хэрэгслүүдээр биелүүлэхийг зорьдог. Тухайн үед ерийн компьютер нь өгөгдөл хадгалах хатуу диск, оролт гаралтын терминалтай, Unix-н файлын загвар нь алдаагүй, оролт гаралт нь шугаман байсан. Гэсэн ч орчин үеийн систем нь сүлжээгээр холбогддог, олон шинэ төхөөрөмжүүдтэй болсон. График интерфейс хөгжиж файлын загвар нь давхар ажлыг боловсруулж чадахгүй болох нь харагдав. Сүлжээний протоколуудтай хамаатай функцүүд цөмөөс хасагдсан.
Түүх
1960-аад онд Массачусетсийн Технологийн Сургууль, AT&T Беллийн Лаборатори, General Electric (Женерал Электрик)нар GE-645 тооцоолуурт Multics (Мултикс) гэдэг зэрэг тооцоолол хийдэг үйлдлийн системийг анх хөгжүүлсэн. Мултикс нь олон шинэлэг санааг дэвшүүлсэн ч бүтэлгүйтсэн юм. Мултикс нь дэндүү цогц, нүсэр байснаар зорилгодоо хүрэлгүй Белл Лаборатори аажмаар уг төслөөс гарсан юм. Мултиксыг хөгжүүлж байсан сүүлчийн судлаачид болох Кен Томпсон, Деннис Ритчи, Дуглас Макилрои, Жои Оссанна нар маш цомхон, жижиг байхаар Мултиксыг дахин хийхээр шийдэв. Тэр үед Ритчи: "Бид зөвхөн програмчлахад сайн систем бүтээхээсээ илүүтэй системтэй харьцах бусад зүйлс нь зөв бүтэц зохион байгуулалттай байхыг зорьсон юм…" гэжээ.
Кен Томпсон Мултикс дээрээ ажиллаж байхдаа файл, хуудаслалтын шинэ системийн загварчлалыг бичсэн. Мөн тэрээр Оддын Аялал (Space Travel) гэдэг тоглоомыг програмчилсан боловч тоглоом ажиллахад бага өртөгтэй, өндөр хүчин чадалтай машин шаардагдаж Белл Лабораториосоо нээх их хэрэглэгдээгүй PDP-7 гэдэг машиныг олов. 1969 онд PDP-7 дээрээ Томпсон, Ритчи, Руд Канадей нар Белл Лабораторийн судалгааны багийг удирдаж үечилсэн файлын систем, компьютерын процесс, төхөөрөмжийн файлын үндэс, команд мөрийн хөрвүүлэгч, хэд хэдэн жижиг хэрэгслүүдийг хөгжүүлжээ. 1970-аад он 1970 онд Петер Нейман Multics (Multiplexed Information and Computer Service) гэдэг нэрийг егөөдөж төслийн нэрийг Unics (UNinplexed Information and Computer Sercice) гэж нэрлэв. Unics нь мөн зэрэг олон хэрэглэгчидтэй ажиллаж чаддаг бөгөөд нэрээ Unix (Юникс) болгон өөрчлөв. Энэ үе хүртэл Белл Лабораториос ямар ч санхүүгийн дэмжлэг байхгүй байв. Компьютерын Ухааны Судалгааны Бүлгэм (Computer Science Research Group) PDP-7-оос том машинд Unix-г хэрэглэхийг хүсэхэд Томпсон, Ритчи хоёр PDP-11/20 машинд зориулж, мөн Unix-тээ бичвэр боловсруулалтыг нэмж оруулахаар тохиролцож арилжаалахаар болжээ. Ингээд санхүү орж ирэв. 1970 онд анх удаа Unix үйлдлийн систем албан ёсны нэрээ авч PDP-11/20 машинд ажилладаг байхаар гарав. Бичвэр хэлбэржүүлэх "roff" гэдэг програм, бичвэр засварлагч нар орсон байв. Unix-н хамгийн анхны худалдааны хувилбарыг 1972 оны эхээр Нью-Йорк Телефон компанийн Системийн Хөгжүүлэлтийн Төвд Дан Гиеланы удирдлага дор суулгав. "Үйлдлийн систем мэтийн цогц системийг заавал ассемблер хэлээр програмчлах ёстой" гэгддэг үед Unix нь 1972 онд Си хэлээр дахин бичигдэв. Ассемблераас дээш түвшний хэл болох Си уруу хөрвөснөөр илүү авсаархан болж, багахан хэмжээний машинаас хамаарах кодыг өөрчлөөд бусад системүүд уруу суулгах боломжтой болов. Unix системийн хувилбар нь гарын авлагынхаа хэвлэлийн дугаараар тодорхойлогддог байв. Жишээ нь "5 дахь хэвлэл UNIX", "UNIX Хувилбар 5" хоёр нь нэг хувилбарыг илэрхийлж байгаа юм. 1975 онд хөгжүүлэгдсээр Хувилбар 4, 5, 6 гарав. Эдгээр хувилбаруудад дамжуулах тэмдэгтийн үндэс нэмэгдэж хөгжүүлэлтийг илүү хурдан, цэгцтэй болгож өгсөн. Хувилбар 5, ялангуяа Хувилбар 6-аас Белл Лабораторийн дотор болон гадна Unix-н олон ялгаатай хувилбарууд үүсэв. Үүнд: PWB/UNIX, анхны худалдааны Unix болох IS/1 гэх мэт. Unix Си хэлээр бичигдсэнээр хөрвөх чадвар нь өсөв. Уоллонгоны Их Сургуулийн баг Unix-г Interdata 7/32 уруу хөрвүүлсэн. Белл Лаборатори судалгааны болоод AT&T-н дотоод хэрэглээнд зориулж хэд хэдэн хөрвүүлэлт хийсэн. Үүнд: Intel 8086 суурьтай компьютер (MMU нэмж хийсэн), UNIVAC 1100 нар орно.
1975 оны 5-р сард ARPA RFC-681 машин дахь ARPA сүлжээний жижиг хостод Unix давхар ажиллагаатай систем нь "олон сонирхолтой чадавхуудтай" гэж уг системийн сайн талуудыг тэмдэглэсэн байдаг. 1978 онд UNIX/32V DEC-үүдэд гарч дараа нь шинэ VAX систем болсон. Тухайн үед 600-аад машин Unix-н ямар нэгэн хувилбаруудаар ажиллаж байлаа. Судалгааны Unix-н хамгийн өргөн тархсан сүүлийн хувилбар болох Хувилбар 7 Unix нь 1979 онд гарав. 1980-аад онд гарсан Хувилбар 8, 9, 10 нь хэдхэн их сургуульд тараагдсан ч шинэ ажил гарч ирэв. Уг судалгаа нь Белл Лабораторийн 9-р Төлөвлөгөө (Plan 9) буюу шинэ шилжимтгэй тархай системийн (portable distributed system) хөгжүүлэлт уруу аваачив. 2000-аад он 2005 онд Sun Microsystems (Сана Микросистемс) компани Solaris (Соларис) системийн (UNIX System V Цуврал 4-д суурилсан) ихэнх кодоо OpenSolaris (Опен Соларис) гэдэг нээлттэй эхийн төсөл болгов. Шинэ Sun OS технологиуд (ялангуяа ZFS файлын систем) нь OpenSolaris төслөөрөө анх гарсан. Удалгүй OpenSolaris-ийн Sun компанийн бус тархацууд гарсан. 2010 онд Oracle (Оракел) компани Sun-ийг өөрийн болгоход OpenSolaris төсөл зогссон боловч бусад тархацууд нь хөгжигдсөөр байгаа. 2038 он Unix нь системийн цагийг "Unix-н Эрин" (Unix Epoch) буюу 1970 оны 1-р сарын 1-ны 00:00 цагаас эхлэн секундээр тоологдох "signed long" буюу тэмдэгтэй урт бүхэл тоон төрлөөр тодорхойлогдсон time_t төрлийн хувьсагчид хадгалдаг. 2038 оны 1-р сарын 19-нд 32 бит Unix системийн цаг нь 0-ийн хойноос 31 нэг (0x7FFFFFFF) байснаас 1-ийн хойноос 31 тэг (0x80000000) болох буюу тэмдгийн битийг өөрчилснөөр он нь 1901 юм уу 1970 болно. 1970-н оноос өмнөх цагийг цөөн хэрэглэгдэнэ гэж үзвэл time_t төрлийг "тэмдэггүй 32 бит бүхэл тоо"-н төрлөөр өөрчилж болно. Гэхдээ дээрх алдааг зөвхөн 2106 оны 2-р сарын 7 хүртэл л хойшлуулахаас хэтрэхгүй бөгөөд програмуудын цагийн форматын зөрөөнөөс янз бүрийн алдаа гарч болно. Зарим Unix-ийн хувилбарууд уг алдааг тооцсон байдаг. Жишээ нь 64 битийн Solaris, Linux хоёр time_t-г 64 битийн урт бүхэл тоогоор тодорхойлсон байдаг нь үйлдлийн систем болон 64 битийн програмууд нь 292 тэрбум жилийг зөв илэрхийлж чадах юм. 32 бит time_t-г хэрэглэдэг 32 битийн програмууд нь 64 бит Solaris системд хэвийн ажиллах ч 2038 оны алдаа нь хэвээрээ байна.
Стандарт
1980-аад оны эхээр, одоогийн POSIX гэгддэг нээлттэй үйлдлийн систем нь стандартчилагдан нь хүчин чармайлт бүхий үйлдлийн системүүдэд нийтлэг суурь болж өгсөн; IEEE 1988 онд анх POSIX стандартыг хэвлэн нийтэлсэн ба Unix системийн гол өрсөлдөгч төрлүүдтэй нийтлэг бүтэц эргэн тойронд POSIX үүсгэсэн. 1990 оны эхээр тусдаа боловч маш төстэй хүчин чармайлт бүхий салбарын консорциум эхэлсэн ба эцэст нь Open Group-удирдан зохион байгуулдаг Single UNIX-ийн тодорхойлолтыг Нийтлэг Нээлттэй програм хангамжийн орчин (COSE) санаачилгалсан. 1998 оноос эхлэн, Open Group болон IEEE POSIX болон UNIX-ийн нэг техникийн нийтлэг тодорхойлолт өгөх, Остин Групп эхэлжээ. 1999 онд нийцтэй хандах хүчин чармайлт, хэд хэдэн Unix системийн хоёртын үйлдвэрлэгчид болон объект код файлуудад зориулсан стандарт болгон SVR4-ын Executable болон Linkable Format (ELF) дээр тохиролцсон. Нийтлэг хэлбэр нь ижил CPU-ийн архитектур дээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа Unix системийн дунд ихээхэн хоёртын хэлбэртэй нийцтэй ажиллах боломжийг олгодог. Файлын системийн шатлал стандартыг Unix төст үйлдлийн системүүдэд зориулсан лавлах зохион хангахын тулд бий болгосон бөгөөд үүнийг ихэвчлэн Linux ашиглаж байна.
Үр нөлөө
Unix систем нь өөр үйлдлийн систем дээр их хэмжээний нөлөө үзүүлсэн. Энэ нь: • Шууд харилцан. • Боловсролын ашиглах нэрлэсэн төлбөр нь програм хангамжийг хангах. • хямд тоног төхөөрөмж дээр ажиллаж байгаа. • дасан зохицож, өөр өөр машинууд уруу шилжих хялбар байх.
Энэ нь өндөр түвшний хэл дээр биш, харин (эрт компьютер дээр тогтолцоог хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж бодож байсан) Ассемблер хэл дээр бичигдсэн байна. Энэ Multics болон Р. нь хар тугалга дараа ч энэ санааг дэлгэрүүлж гэж Unix байсан юм.
Энгийн байт массивт гэх мэт бүх төрлийн файлуудыг эмчлэх: Unix маш олон орчин үеийн үйлдлийн системүүдэд харьцуулахад эрс хялбаршуулсан файлын загвар байсан юм. Файлын систем нь нэгдсэн интерфэйсийг хангах, (тухайлбал, принтер, терминал, эсвэл диск хөтчүүдийн гэх мэт) машины үйлчилгээ, төхөөрөмжүүд багтсан ч, ийм байхгүй байсан тоног төхөөрөмжийн боломжуудад хандаж ioctl болон горимын туг шиг заримдаа шаардлагатай нэмэлт механизмыг зардлаар энгийн "урсгалын байт" загварыг тохирсон. Plan 9 үйлдлийн систем нь цаашид ч энэ загварыг түлхэж, нэмэлт механизм шаардаж бууруулсан.
Unix нь анх Multics танилцуулсан дур мэдэн багтсан дэд сангуудад бүхий шаталсан файлын системийг дэлгэрүүлсэн. Тухайн үеийн бусад нийтлэг үйлдлийн системүүд нь олон сангууд юм уу эсвэл хэсэг болгон хадгалах төхөөрөмж хуваах арга замыг байсан, гэвч тэд түвшин нь тогтмол тоо, ихэвчлэн нэг л түвшин юм. Хэд хэдэн томоохон хувийн үйлдлийн системүүд нь эцэстээ тухайн Multics маягаар рекурсив дэд сан чадвар нэмэгдсэн. DEC-ын RSX-11 сая-ийн "групп, хэрэглэгч" шатлал VMS сангуудын хөгжсөн, CP / M-ийн хэмжээ нь MS-DOS 2.0+ дэд сангууд хөгжсөн бөгөөд HP-ийн хамгийн их зөвшөөрөгдөх алдаа group.account шатлал болон IBM-ийн SSP болон OS / 400 номын сангийн систем нь өргөн POSIX файл руу атираат систем.
Ангилал:Үйлдлийн систем
Улаан үнэг
Улаан үнэг (Vulpes vulpes) Мах идэштэн багийн хөхтөн амьтан. Өөр ямар ч чонынхон овгийн зэрлэг амьтангүй болсон Британийн арлууд дээр улаан үнэгийг зүгээр л "the fox" буюу үнэг гэдэг. Улаан үнэг хуурай газрын махан идэштний дунд хамгийн өргөн тархалттай зүйл бөгөөд Канад, Аляска, Америкийн Нэгдсэн Улс, Европ, Хойд Африк, Ази, түүний дотор Японд хүртэл тархсан. XIX зуунд улаан үнэгийг Австралид анх нутагшуулжээ. Их төлөв улаан хүрэн өнгийн үстэй боловч саарал зүсмийн үнэг байх нь бий. Үнэгний зулзагыг гавар гэдэг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол орны хөхтөн амьтад Ангилал:Чонынхон
Азот
Азот нь өнгө, үнэр, амтгүй, өргөн хэрэглэгддэг инерт хий. Химийн тэмдэглэгээ нь N, атомын дугаар нь 7.
1772 онд Даниэль Рутерфорд нээсэн. Дэлхийн агаар мандлын эзэлхүүний 78.1%-ийг бүрдүүлнэ. Азот нь бүх төрлийн амьд организмын эд (tissue) болон амин хүчлийг бүрдүүлэгч химийн элемент юм. Хоёр тогтвортой изотоптой, 14N - 99,635 % ба 15N - 0,365 %. Азотыг анх аммоний нитритийг задлан гарган авсан.
Шинж чанар
Азот нь батжилт муу, химийн идэвхи сул, галыг дэмждэггүй.
Биологийн үүрэг
Азот нь, Дэлхий дээрхи амьдралын чухал хүчин зүйлүүд (органик нэгдлүүд) болох амин хүчил ба нуклейний хүчлүүдийн гол барилгын материалуудын нэг юм.
Агаарт байгаа элемент (дан) азот нь шууд амьтан эсвэл ургамалд хэрэглэгдэх боломжгүй ба дээд ургамал болон амьтанд шингэцтэй болохын тулд азот нь фиксацилагдсан (нийлмэл болж өөрчлөгдсөн) байх шаардлагатай. Хур тунадас нь ихэвчлэн, тодорхой хэмжээний аммиак болон нитратыг агуулдаг ба эдгээр нь, цахилгаан болон бусад атмосферийн цахилгаан үзэгдлүүдийн нөлөөгөөр үүсдэг. Үүнийг анх 1827 онд Либих тамагласан ба хожим батлагдсан. Ер нь аммиак нь ойн бүрхүүлд баригддаг учир дийлэнх фиксацилагдсан азот хөрсөнд очихдоо модны доорх хөрс рүү нитрат хэлбэртэйгээр ордог. Хөрсний нитрат нь, хөрсөн дэх аммиактай харьцуулахад, дийлэнх нь модны үндсээр шингээгддэг.
Тусгай бактери (ж. нь, Rhizobium trifolium) нитрогеназа ферментийг ялгаруулдаг ба тэр нь агаарын азотыг, дээд организмууд хэрэглэж болох хэлбэрт (аммиакийн ион) оруулан фиксациладаг. Энэ процесс нь их хэмжээний энерги ба хүчилтөрөгчгүй (аноксик) орчныг шаарддаг. Уг бактериуд (ж. нь, азотобактери) нь хөрсөнд чөлөөтэй амьдарч чадах ч, ер нь, буурцагт ургамлууд (ж. нь, хошоонгор - Trifolium, эсвэл шар буурцаг - Glycine max) ба бордогч модуудын үндэсний булцуутай симбиоз үүсгэн оршдог. Үүнээс гадна азот-фиксациладаг бактериуд нь нүргэс (аlnus), хаг, казуарина, myrica, хөвд (Marchantiophyta), гуннера зэрэг зүйл ургамлуудтай симбиозыг үүсгэдэг.
Симбиоз харилцааны хэсэг болох ургамал нь, фиксацилагдсан аммиакийн ионыг, уургууд болон бусад молекулуудыг (ж. нь, алкалоидууд) үүсгэхэд шаардлагатай азотын ислүүд ба амин хүчлүүд болгон хувиргадаг. Фиксацилагдсан азотын хариу болгож, ургамал нь, симбиоз харилцаатай бактеридаа сахар ялгаруулж өгдөг. Мөн, буурцагт ургамалууд нь азот фиксациладаг бактериудад анаэроб (хүчилтөрөгчгүй) нөхцөлийг бүрдүүлж өгдөг.
Ургамал нь байгалийн эрдэс, хиймэл бордоо, мал амьтны ялгадас эсвэл органик ялзралын бүтээгдэхүүнээс хөрсөнд орсон азотыг, нитрат хэлбэртэйгээр шууд шингээх боломжтой. Ийм маягаар шингээгдсэн нитрат нь, нитрат редуктаза ферментээр нитрит болон хувирч, дараа нь нитрит редуктаза хэмээх өөр нэг ферментээр аммиак болон хөрвүүлэгдэн.
Эшлэл
Ангилал:2-р үеийн элемент Ангилал:Гал унтраагч бодис Ангилал:Хий Ангилал:Хүнсний нэмэлт бодис
Арбулаг сум
Арбулаг сум нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. 3,360 орчим км² нутагтайгаас 3,120 км² орчим нь бэлчээр болно. 2021 оны байдлаар 4025 оршин суугчтай бөгөөд хотгойд, дархад ястнууд зонхилох хувийг эзэлнэ. Сумын төв Мандал нь аймгийн төв Мөрөнгөөс баруун хойш 75 км, нийслэл Улаанбаатараас 742 км зайд оршино.
Газар зүй
Тус сумын 2-р багийн нутагт Их-Уул, Мандал хэмээх уулс бий.
Түүх
1931 онд Хөвсгөл аймаг байгуулагдахад Арбулаг сум зохион байгуулагджээ. 1933 оны байдлаар 911 өрхийн 3,200 хүн, 106,000 орчим малтай байв. 1959 онд Арбулаг болон Алаг-Эрдэнэ сумдаас Сүмбэр сум тасран гарсан ч удалгүй Арбулаг суманд эргэн нэгджээ. Тус сумын нутагт 1939 онд "Сөртийн нэгдэл" байгуулагдаж, хожим "Мандал" нэгдэл болон нэрээ өөрчилсөн аж.
Түүхийн дурсгалт газрууд
1953, 1956 онд Бүрэнтогтох сумын хилийн ойролцоо Мөнх хааны үеийн ордон, бичигт хөшөө тус тус олджээ. Мөн сумын төвөөс зүүн тийш 10 км-ийн зайд, 5-р багийн нутагт Чингүнжавын булш гэж нутгийн ард түмэн ярилцдаг Цагаанчулуутын овоо хэмээх тахилгат том овоо бий. Цагаанчулуут уулын оройд 4 тийш салбарласан 16, их овоотойгоо нийлээд 17 овоо байдаг.
Ном зүй
М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.18
Поло
thumb|right|250px|Пологийн тэмцээн thumb|left|250px|Аргентинд Поло аварга шалгаруулах тэмцээн Поло бол хамгийн эртний багийн спорт тоглоом бөгөөд хамгийн анх Энэтхэгт 1800 оны үед тоглож байсан түүхтэй. Гэхдээ 1870-аад оны үед Англид Поло тоглоом гэдэгээр анхы дүрэм нь зохигдож хөгжиж ирсэн байна. 1930 оны үед поло нь Олимпын төрөлд ордог байсан гэнэ. Энэ спорт нь америкд нилээд хөгжиж дэлгэрсэн тєдийгүй өнөөдөр америкийн 25 гаруй коллежед пологийн баг тамирчид бэлтгэгддэг байна. Өнөөгийн байдлаар дэлхий дээр 1000 орчим поло спортын клубууд үйл ажиллагаа явуулдаг ба Морин Поло, Заан Поло, Сарлаган Поло, Тэмээн Поло зэрэг төрлүүдтэй болжээ. Монгол улсын хувьд Сарлаган Поло, Тэмээн Поло зэрэг төрлүүд үүссэн. Монголын Тэмээн Поло Холбооноос Дэлхийд ховордож буй хоёр бөхт тэмээг өсгөж, хамгаалах шинэ менежмент гэж их бичих болжээ.
Ангилал:Поло
11 сарын 7
11 сарын 7 нь Григорийн тооллын жилийн 311 дахь (өндөр жил бол 312 дахь) өдөр юм. Мөн он дуустал 54 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
1107 #07
ЗХУ-ын задрал
USSR Republics Numbered Alphabetically.png:
1. Армени
2. Азербайжан
3. Беларусь
4. Эстони
6. Казахстан
7. Киргиз