cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SDN
SDN технологи нь 4 үндсэн тулгуур баганатай:
1.	Удирдлагын үе шат болон өгөгдөл дамжуулах үе шатыг салгасан. Сүлжээний төхөөрөмжөөс удирдлагын үе шатыг ( програм хангамж ) салгаснаар сүлжээний төхөөрөмж энгийн нэг өгөгдөл дамжуулах төхөөрөмж болсон.
2.	Нэгэн ижил эх үүсгэвэрийн хаяг болон хүлээн авах хаяг бүхий пакетуудын дарааллыг нэг флов ( урсгал ) гэдэг. Өгөгдөл дамжуулах төхөөрөмжүүд фловын эхний пакетийг дамжуулсан төлөвийн мэдээллийг хадгалж авдаг ба энэ төлөвийн дагуу дараагийн пакетуудыг боловсруулдаг. Өмнө нь өгөгдлийг дамжуулах үйл ажиллагаа нь зөвхөн хүрэх хаягууд дээр тулгуурлаж хийгддэг байсан бол одоо пакетын олон талбарууд дээр үндэслэгдэж дамжуулалт хийгддэг болсон. Тиймээс сүлжээний төхөөрөмжүүдийг рутер, свитч, галт хана гэж ялгах шаардлагагүй болсон.
4.	Өгөгдөл дамжуулах төхөөрөмжтэй шууд холбогддог. NOS дээр ажиллаж байгаа програм хангамжаар сүлжээ програмчлагддаг.
SDN сүлжээ үндсэн 3-н түвшингээс тогтдог:
Аппликейшн түвшин Хойш чиглэлтэй холболт
Аппликейшн түвшин болон удирдлагын түвшинг холбодог. Энэ холболтоор хөгжүүлэгч болон борлуулагч нар сүлжээний менежмент, хяналт ба ачаалал тэнцвэржүүлэлтийн аппликейшний хамаарлыг хөгжүүлж хэрэгжүүлдэг. Мөн жава, питон, c ++ гэх мэт өндөр түвшний хэл ашиглан сүлжээний менежмент, хяналт ба ачаалал тэнцвэржүүлэлтийн аппликейшний хамаарлыг хялбархан өөрчилж болдог давуу талтай
Урагш чиглэлтэй холболт
Удирдлагын түвшин болон дэд бүтцийн түвшин хоорондох холболт юм. Сүлжээнд траффик анализ болон хяналт хийдэг OpenFlow, NetFlow гэх мэт протоколуудыг ашигладаг. Удирдлагын түвшин Энэ түвшин нь дэд бүтцийн түвшин буюу сүлжээний төхөөрөмжүүдийг удирдах бөгөөд сүлжээний бүх тохиргоо болон бодлогын удирдлагыг зохицуулдаг төвлөрсөн нэг буюу хэд хэдэн контроллёроос бүрддэг.
Контроллёр: Маш ойлгомжтойгоор хэлбэл, контроллёр нь сүлжээний тархи юм. Өөрөөр хэлбэл SDN сүлжээний бүх тохиргоо энд хийгддэг. Контроллёр нь өгөгдөл дамжуулах төхөөрөмжүүдийг удирдаж чигийг заадаг. Маш олон төрлийн контроллёрууд байдаг. Жишээлбэл: NOX/POX, Floodlight, Pyreic гэх мэт. Эдгээр нь дэмжих буюу таних програмын хэл, ажиллагаа гэх мэт шинж чанаруудаасаа ялгаатай байдаг. Ерөнхийдөө контроллёрын гол зорилго нь сүлжээний төхөөрөмжид урсгалын дүрэм нэмэх юм. Өгөгдлийг пакет замчлалын мэдээллийн бааз ( RIB ) гэж нэрлэгддэг бөгөөд энд сүлжээний топологи хадгалагддаг. Замчлалын мэдээллийн баазыг ихэнхдээ сүлжээн дэх контроллёрууд бусад тохиолдолд хоорондоо мэдээлэл солилцох замаар байнга хадгалагдаж байдаг. Флов хүснэгтийн оруултууд нь ихэвчлэн дамжуулах мэдээллийн бааз ( FIB ) гэж нэрлэгддэг багаад энэ нь ихэвчлэн жирийн төхөөрөмжийн удирдлагын болон өгөгдлийн үе шат хооронд толин тусгал хэлбэрээр байдаг.
Дэд бүтцийн түвшин Утастай болон утасгүй сувгаар холбогдсон програмчлагдах боломжтой өгөгдөл дамжуулах төхөөрөмжүүдээс ( switch ) тогтсон хэсэг. Свич нь зөвхөн опенплов дэмждэг юмуу эсвэл уламжлалт свич шиг ажиллагаатайн дээр нэмэлтээр опенплов протокол дэмждэг хосолсон загвартай ч байж болно. Виртуал свич нь свич тест аппликейшн болон SDN сүлжээний үйлчилгээнүүдийг дэмжиж ажиллах боломжтой програм хангамжаар ч хэрэгжинэ.
SDN сүлжээний ажиллагаа
Нэгт, сүлжээний дундын төхөөрөмжүүд болох рутер болон свитчүүд дээр өгөгдөл дамжуулах үе шат болон удирдлагын үе шат нэгдмэл байснаас удирдлагын үе шатыг салгасан.
Хоёрдугаарт, сүлжээний дундын төхөөрөмжүүд нь энгийн нэг өгөгдлийг дамжуулдаг төхөөрөмж болж хувирах ба удирдлагын үе шат нь тусгайлан програмчлагдсан контроллёр төхөөрөмж дээр хийгдэнэ. Тиймээс дамжуулах төхөөрөмж болон SDN контроллёрын хооронд маш сайн тодорхойлогдсон программын интерфейс байх ёстой гэсэн үг юм. Контроллёр нь сайтар тодорхойлогдсон хэрэглээний программын интерфейс ( Application programming interface-API )-р өгөгдөл дамжуулах үе шатын элементүүдийн төлвийг шууд удирддаг. API-н хамгийн түгээмэл жишээ бол Опенплов юм.
Опенплов интерфейс нь өгөгдөл дамжуулах төхөөрөмжүүд нь багцыг боловсруулах дүрмүүдийг агуулсан нэг ба түүнээс олон флов хүснэгттэй байдаг. Дүрмийн дагуу пакетыг боловсруулана гэдэг нь пакетыг хаях, дамжуулах, өөрчлөх гэх мэт үйлдлийг хийнэ. Контроллёрын програм хангамж дээр ямар дүрмүүд байгаагаас хамаараад сүлжээний өгөгдөл дамжуулах төхөөрөмж рутер, свич, галт хана ч юмуу эсвэл өөр төхөөрөмжийн үүргээр ажиллаж чадна.
SDN сүлжээ нь хоёр аргаар флов буюу урсгалыг зохицуулдаг.
Эхний пакет свичд ирэх үед, свич пакетийг хэрхэн удирдахаа мэддэггүй.Тиймээс свич пакетийг контроллёр руу илгээдэг.
Контроллёр офенплов протокол ашиглан свичийн флов хүснэгт рүү фловыг оруулах үүрэгтэй.
Энэ аргын гол дутагдалтай тал нь свич нь контроллёрын шийдвэрээс бүрэн хамааралтай учраас свич контроллёртой хоболт тасарвал пакетыг удирдаж болохгүй болох юм. Контроллёр нь свич тус бүрийн флов хүснэгтэнд флов оруулгыг урьдаас тооцоолдог. Энэ арга нь reactive аргаас илүү давуу талтай бөгөөд хэрвээ свич контроллёртой холболт тасарвал траффик алдагдахгүй.
SDN сүлжээгээр дамжигдах мессежүүд
Ямар ч сүлжээний хувьд сүлжээний төхөөрөмжүүд танилт хийхийн тулд хоорондоо мессеж  солилцдог. Handshake болон багцын гаралт (packet-out) төрлийн мессежүүд нь флов оролтыг суулгадаг. Мөн свичийн тохиргоо, тохиргооны үүрэг, асинхрон мессежийн тохиргоог засварлах гэх мэт маш олон тохиргоог удирддаг. Энэ мессежүүд нь свич болон контроллёр хооронд TCP холболт үүсгэн контроллёроос свич рүү дамжуулагддаг. Энэ мессежүүд нь урсгал алдагдах, устгагдах, порт статус болон алдааны мессеж гэсэн шалтгаантайгаар контроллёр луу илгээгддэг багцын оролтын (packet-in) төрлийн мессеж. Энэ төрлийн мессежүүд нь hello, echo request, echo replay, болон experimenter гэх мэт handshake хийх зорилготойгоор ашиглагддаг. Энэ мессеж нь свич болон контроллёрын альнаас нь ч хүсэлт илгээгүй байхад илгээгддэг.
ОпенПлов протокол
Удирдлагын түвшин болон дэд бүтцийн түвшин хоорондох холболтоор дамжуулагдах бүх багцууд энэ протоколыг ашиглан дамжуулалт хийгддэг. Опенплов протоколын хамгийн сүүлийн хувилбар нь SSL дэмждэг. Энэ протокол нь анх Станфордын их сургуулиас дэвшигдсэн бөгөөд одоо ONF байгууллага үргэлжлүүлэн стандартчилж байна.
Опенплов свич Нэг групп хүснэгт болон хэд хэдэн флов хүснэгтээс бүрддэг. Эдгээр нь пакетийг хянаж дамжуулалтыг гүйцэтгэдэг. Свич нь контроллёроор удирдагддаг бөгөөд флов хүснэгт нь олон тооны фловоос тогтдог.
Флов хүснэгт
Олон тооны багцуудыг хаашаа, хэрхэн дамжуулагдахыг тодорхойлсон олон тооны дүрмийн цуглуулга. Эх үүсгэврээс багц орж ирэхэд хэрхэн дамжуулахыг тооцож, өөрт байгаа дүрмийн дагуу захирагдаж ажилладаг хүснэгт юм.
Floodlight контроллёр
Энэ контроллёр нь маш түгээмэл юм. Жава дээр суурилсан enterprise-class, апаче лицензтэй опенплов протоколыг дэмждэг нээлттэй SDN контроллёр юм.
Floodlight- ийг хөгжүүлэгчид нээлттэй нийгэмлэгийн боловсруулсан байна. Апачегийн лицензтэй учир хэрэглэгч дурын зориулалтаар хэрэглэх боломжтой. Big Switch сүлжээ компаний хяналтын бүтээгдэхүүний гол төлөөлөл бөгөөд идэвхтэй мэргэжлийн хөгжүүлэгчид нь олон нийтэд туршилт, сайжирсан байна.
Floodlight нь опенплов стандартыг дэмждэг свич, рутер, виртуал свичүүд хамтран ажиллах боломжтойгоор загварчлагдсан.
Уламжлалт сүлжээний загварт дундын төхөөрөмж бүр дээр өгөгдлийг дамжуулахад шаардлагатай удирдлагын мэдээллийг цуглуулан, боловсруулах үе шат болон өгөгдлийг дамжуулах үйл ажиллагаа хамтдаа хийгдэж байгаа бол SDN сүлжээнд удирдлагын мэдээллийг цуглуулах үйл ажиллагаа контроллёр төхөөрөмж дээр хийгдэнэ, контроллёроос ирсэн удирдлагын мэдээллийн дагуу дундын төхөөрөмжүүд өгөгдлийг дамжуулах үүрэгтэй.
SDN сүлжээний давуу тал:
Ангилал:Сүлжээний архитектур
Санжбэгзийн Төмөр-Очир
Санжбэгзийн Төмөр-Очир нь Монгол Улсын Их Хурлын даргын албыг 2001-2004 онуудад хашиж байсан улс төрч юм.
Санжбэгзийн Төмөр-Очир. Монголын улс төрч, УИХ-ын дарга асан. С.Төмөр-Очир 1950 онд Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын Бэлхи багийн "Дулаан энгэр" гэдэг газар мэндэлжээ. 1969 онд аймгийн төвийн 1-р 10 жилийн дунд сургууль, 1974 онд МУИС-ийг төгссөн. Математикч, математикийн багш мэргэжилтэй. 1977-1981 онд МУИС-ийн аспирантурт, 1983 онд Москвагийн Их сургуулийн дээд курст социологич мэргэжлээр суралцаж төгссөн. Гэр бүл, 2 хүүхэдтэй. Философийн ухааны доктор /Рh.D/, доцент, профессор. УБДС, МУИС-д багш, тэнхимийн орлогч эрхлэгч, хичээл ангийн эрхлэгч, сургалт, хүмүүжил эрхэлсэн дэд захирал, 1992-1995 он Дээд боловсролын газрын дарга, 1995-1996 онд ШУБЯ-ны сайд, 1996-2000 онд МУ-ын УИХ-ын гишүүн, 2000-2001 онд МУ-ын УИХ дахь МАХН-ын бүлгийн дарга, 2001 оны 10-р сарын 19-ний өдрөөс 2004 он хүртэл Монгол улсын УИХ-ын даргаар ажиллаж байв. 1995 оноос МАХН-ын бага хурлын гишүүн, 1997 оноос МАХН-ын Удирдах зөвлөлийн гишүүн, 2000-2001 онд МАХН-ын нарийн бичгийн дарга, 2000-2002 онд Архангай аймгийн нутгийн зөвлөлийн даргаар, 2000 оноос МУИС-ийн удирдах зөвлөлийн даргаар сонгогдон ажиллаж байна. Олон улсын дээд боловсролын академич, Япон улсын Токио хотын Биеийн тамирын шинжлэх ухааны их сургуулийн хүндэт доктор, "Хөдөлмөрийн хүндэт медаль", "Алтан гадас" одонгоор шагнагджээ. С.Төмөр-Очир нь 60 гаруй ном, сурах бичиг, өгүүлэл бичиж туурвижээ.
Ростов муж
Ростов муж (Росто́вская о́бласть) нь Оросын Холбооны Улсын Өмнөд Холбооны тойрогт багтдаг муж юм. Мужийн төв Донын Ростов нь мөн 2002 онд байгуулагдсан Өмнөд Холбооны тойргийн төв болно.
Газарзүй
Ростов муж нь баруун талаараа Украин улстай хиллэнэ. ОХУ дотроо хойд талаараа Волгоград муж, Воронеж муж, өмнө талаараа Краснодарын хязгаар, Ставрополийн хязгаар, зүүн талаараа Бүгд Найрамдах Халимаг Улстай хиллэдэг.
Европын томоохон мөрдийн нэг болох Дон мөрөн тус мужийн нутгаар урсана. Мужийн газар нутгийн 0.4% нь нуур цөөрөм болно.
Цагийн бүс
Москвагийн цагийн бүс буюу UTC+3 бүсэд харьяалагдах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+4 болно.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
.ir
.ir – Цахим сүлжээнд Ираныг илтгэх латин үсгийн домейн нэр. Ангилал:Улс орны домэйн нэрс
Урт
Урт гэдэг нь нэг хэмжээст орон зайн хэмжүүр юм. Ихэнхи тохиолдолд латин цагаан толгойн L үсгээр тэмдэглэгддэг. Олон улсын СИ системд уртыг хэмжих нэгж нь метр (м) юм.
Уртыг хэмжих Монгол нэгжүүд
Манай оронд эрт үеэс уртыг өртөө, саахалт, газар, мод, алд, мухар алд, дэлэм, мухар дэлэм, тохой, төө, мухар төө, сөөм, мухар сөөм, ямх зэрэг уламжлалт нэгжүүдээр хэмжиж ирсэн бөгөөд XX зуунаас олон улсын СИ системын нэгжүүдийг хэрэглэж байна.
Геометрт
Геометрт тэгш өнцөгтийн их талыг урт, бага талыг өргөн гэдэг. Мөн параллелопипедийн их талыг урт гэнэ. Босоо тэнхлэг дэх зүйлийн уртыг өндөр гэнэ.
ангилал:геометр Ангилал:Физик тоо хэмжээний төрөл ангилал:орон зай ангилал:Хэмжээст дүн шинжилгээ
Найдандоржийн Чинчулуун
Найдандоржийн Чинчулуун нь Эмэгтэйчүүдийн хүний эрхийн төлөө үйл ажиллагаа явуулж байгаа ЭТББ-ыг бэхжүүлэхийн төлөө ажилладаг Монголын Эмэгтэйчүүдийн Сан /МОНЭС/-ийн Зөвлөхөөр ажиллаж байна. Тэрбээр 25 жилийн турш хүний эрх, эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө ажилладаг ИНБ-д тасралтгүй ажиллаж байгаа ба 1994 оноос 2002 он хүртэл Хуульч Эмэгтэйчүүдийн холбоо болон Хүний эрх хөгжил төвийг Гүйцэтгэх захирлаар нь ажилласан хугацаанд эмэгтэйчүүдийн эрх, хүний эрхийн асуудлаар сургалт, судалгаа, нөлөөлөлийн ажлуудыг удирдсан байна. 2000 оноос эмэгтэйчүүдийн бүлгүүдийн тогтвортой хөгжилд хувь нэмэр оруулах зорилгоор хөрөнгө босгох болон тэтгэлэг олгох зорилгоор МОНЭС-ийг үүсгэн байгуулж Тэргүүн, Захирал, Зөвлөхийн ажлуудыг хийж гүйцэтгэсэн байна. МОНЭС-ийг хөгжүүлж удирдан чиглүүлэх явцдаа эмэгтэйчүүдийн бүлгүүдийг чадавхжуулах, хөгжүүлэх, шинээр бий болгох, Эвсэл, Сүлжээ болон хамтран ажиллахад нь нөлөөлж, зөвлөж ажилласан. Энэ бүх хугацаандаа хүний эрх, эмэгтэйчүүдийн эрхийн асуудлуудыг  судлах, сурталчлах, олон нийтэд таниулах, сургах, хуульчлахад  хувь нэмрээ оруулж ажилласан. МОНЭС-ийг Олон улсын эмэгтэйчүүдийн сангуудын сүлжээ, АНУ дахь Эмэгтэйчүүдийн сангуудын сүлжээ, Азийн эмэгтэйчүүдийн сангуудын сүлжээний гишүүн байгууллага болгож дэлхийн эмэгтэйчүүдийн хөдөлгөөнд идэвхтэй оролцдог болсон.
Товч намтар
Н.Чинчулуун нь Улаанбаатар хотын 1-р төрөх эмнэлэгт мэндэлсэн. 10 жилийн 23, 17-р сургуулиудад суралцаж ерөнхий боловсрол эзэмшсэн. 1984 онд Монгол улсын их сургуулийн харъяа Хуульзүйн дээд сургуулийг эрхзүйч мэргэжлээр төгссөн. 1990 онд Хууль эрх зүйн магистр болсон.
Сонгуульт үүрэг
1994 оноос ЭЯГБХУТКХҮС, ХЭХТ, ОУЭШЭ-ийн УЗ-ийн зөвлөлийн гишүүнээр, Жендэрийн Үндэсний хорооны ажлын хэсгийн гишүүн, ХЗДХЯ-ны ТББ-ын хуулийн төсөл боловсруулах ажлын хэсгийн гишүүнээр тус тус сонгогдож байсан. Одоо АББД-тай тэмцэх ИНБ-дын Эвсэлийн зөвлөх,
Монголын Эмэгтэйчүүдийн Сан /19 жил/:
Үүсгэн байгуулагч, багийн удирдагч, зөвлөхөөр ажиллах явцдаа:
Зөвлөх:
5.	МОНЭС-ийн хөтөлбөрүүдийн хөгжилд зөвлөхөөр ажилладаг. 6.	Эмэгтэйчүүдийн бүлгүүдийн дотоод зохион байгуулалт, тогтвортой хөгжил, төслийн удирдлага, хамтын ажиллагаа болон нийгэмд нөлөөлөх ур чадварыг дээшлүүлэхийн  тулд зөвлөгч, чиглүүлэгчээр ажилладаг.
Нөлөөлөл:
9.	Олон нийтийн нөлөөлөл: а.Иргэний нийгмийн байгууллагуудын явуулж байгаа үйл хэрэгт санхүүгийн туслалцаа үзүүлэх буюу нийгмийн хөгжлийн төлөө хандив өргөх филантропи үйлсийг Монголын нийгэмд түгээн дэлгэрүүлэхийн тулд ухуулан таниулах кампанит ажлуудыг удирдан зохион байгуулсны үр дүнд охид, эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөөх үндэсний хандивлагчдыг бий болгосон. б.Эмэгтэйчүүдийн эрх, филантропийн асуудлаар ТВ, радио, сонин сэтгүүлээр дамжуулан олон нийтийг мэдээлэлээр хангах, мэдлэгжүүлэхэд багаа төлөөлөн ажилладаг байв. 10.	Бодлогын нөлөөлөл: Гэр бүлийн хүчирхийлэл болон АББД-тай тэмцэх, эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцоо, ТББ-ын хууль, Хүний эрхийн асуудлуудаар бодлого боловсруулагч нартай уулзаж хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгоход оролцож хуулинд саналаа тусгуулж байсан.
Хүний эрх хөгжил төв/4 жил:/
Үүсгэн байгуулагч, багийн удирдагчаар ажилласан. Хүний эрхийн асуудлаар хяналт үнэлгээ хийх, Конвенцийн хэрэгжилтийг хангах нөлөөлөлийн ажлууд, олон нийтийн ойлголт мэдлэгийг нэмэгдүүлэх, баг бүрдүүлж сургагч, судлаач, үнэлгээчдийг бэлдсэн. Гарын авлага, мэдээлэлийн хуудсуудыг боловсруулан гаргасан. Сургагч багш, хэвлэл мэдээлэлийн илтгэгч хийсэн.
Хуульч Эмэгтэйчүүдийн холбоо/6 жил/:
Багийн гүйцэтгэх удирдагчаар ажилласан. Эмэгтэйчүүдэд эрх зүйн мэдлэг олгох, зөвлөгөө өгөх, сурталчилгаа хийх, хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох нөлөөлөлийн ажлууд, гишүүдийн мэдлэг чадварыг нэмэгдүүлэх, хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх санал санаачлагуудыг өрнүүлж хэрэгжүүлсэн.
Хүчирхийллийн эсрэг Үндэсний төв/2 жил/:
Гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөн эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах, зөвлөгөө өгөх, туслалцаа үзүүлэх ажлууд хийсэн. Гэр бүлийн болон, гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх хуулийг гаргах багийн анхны зохион байгуулагчаар ажилласан.
Марлис Шильд
Марлис Шильд (Marlies Schild, 1981 оны тавдугаар сарын 31-нд Адмонт хотод төрсөн) — Австрийн уулын цаначин юм.
Найдандоржийн Чинчулуун
Зохион байгуулсан сургалт
1997 онд Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх асуудлаар сургалтанд хамрагдаж гэрчилгээ авсан. /Малайз, Филлиппин/ 1998 онд ЭЯГБХУТК-ийн хэрэгжилтийг хангах сургалтанд хамрагдаж гэрчилгээ авсан. /УБ, Малайз улсад/ 2002, 2003 онд ОУ-ын Эмэгтэйчүүдийн Сангуудын “Smart Growth” байгууллагын хөгжлийг үнэлэх сургалтанд суралцаж гэрчилгээ авсан /Непал, УБ, АНУ-д/ 2004	Үйл ажиллагаа, төсөл хөтөлбөрөө үнэлэх “Making the Case” сургалтанд хамрагдаж гэрчилгээ авсан. /АНУ/ 1995 оноос хойш дотоод, гадаадын олон хурал, зөвлөгөөн сургалтуудад сууж мэдээлэл цуглуулан боловсруулж практик туршлагаа хуримтлуулсан.
Марлис Шильд
Холбоос
Ангилал:1981 онд төрсөн Ангилал:Австрийн уулын цаначин Ангилал:Австрийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Австрийн олимпын хүрэл медальтан Ангилал:2002 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Австричууд
Найдандоржийн Чинчулуун
Ном товхимол:
Ангилал:Зохиогч Ангилал:Эрх зүйч Ангилал:Монголын хүний эрхийн төлөө тэмцэгч Ангилал:Монголын эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1957 онд төрсөн
Хэрэглэгчтэй харилцах менежемент
Хэрэглэгчтэй харилцах менежмент буюу хэрэглэгчдийн сэтгэл ханамжийг өндөр байлгах менежмент нь компанийн өрсөлдөх чадварыг хадгалж байдаг хамгийн чухал үзүүлэлт юм. Өнөөгийн өрсөлдөөнт зах зээлд хэрэглэгчдийнхээ сэтгэл ханамжийг бий болгож чадахгүй бол бизнес хэмээх дайны талбарт ялагдах нь гарцаагүй юм. Харин хэрэглэгчдийн сэтгэл ханамжийг бүрэн бий болгож байдаг тэр зүйлийг чанар гэнэ. Чанарын ач холбогдлыг ухамсарласан компани хэрэглэчдийнхээ хэрэгцээ шаардлагыг ойлгож, хангах ажилд төвлөрөн ажилладаг байна.
Хэрэглэгчдийн эрэлтийг байнга хангаж чадах бүтээгдэхүүн үйлчилгээ үзүүлж байх нь өрсөлдөөнд ялагч болох үндэс юм. Өрсөлдөөн байснаараа өөрсдийн бүтээмжээ байнга дээшлүүлж өндөр чанартай бүтээгдэхүүн үйлчилгээг үзүүлж чанарыг бий болгодог байна. Өрсөлдөөний үр дүнд хэрэглэгчид хождог.
Чанарыг хэрхэн сайжруулах вэ?
Чанарыг сайжруулахын тулд хэрэглэгчдийн хэрэгцээ шаардлагыг хангасан бүтээгдэхүүн хийх нь хамгийн чухал алхам юм. Үүний тулд хэрэглэгчидтэйгээ эргэх холбоотой байж, тэдний дуу хоолойг сонсох нь чухал. Ингэснээр хэрэгцээг хангаж хэрэглэгчдийн сэтгэл ханамжийг бий болгож чадна.
Нөгөө талаас чанар бол байгууллагыг удирдаж байгаагийн нүүр царай юм.
Марлон Брандо
thumb|200px|Brando (1951)
Марлон Брандо (Marlon Brando, Jr., 1924 оны 4 сарын 3 - 2004 оны 7 сарын 1) нь Оскарын шагнал хүртэж байсан Америкийн Нэгдсэн Улсын кино жүжигчин юм. Түүнийг бүх цаг үеийн хамгийн агуу жүжигчдийн нэг гэдэг бөгөөд Америкийн Кино Институт түүнийг Америкийн 4 дэх хамгийн агуу эрэгтэй жүжигчин гэж тодорхойлж байжээ. Киноны хажуугаар Брандо нийгмийн зүтгэлтэн байсан бөгөөд тэрээр Америкийн Иргэний эрх ба Америкийн Индианчуудын хөдөлгөөнүүдийг идэвхтэй дэмждэг байв.
1954 онд On the Waterfront киногоороо Америкийн Академийн шагналыг Шилдэг жүжигчны ангилалд эхнийхээ удаа хүртсэн. Тэрээр маш олон киононд тоглосон. Тэр дундаас Зорилгогүй Босогч (Rebel Without A Clause) кино нь тухайн цаг үе, нийгэм, залуучуудад хүрч нөлөөлсөн алтан хитүүдийнх нь нэг, түүний оргил бүтээлүүдийн нэг болсон.
1972 онд Брандо найруулагч Францис Форд Копполагийн найруулсан Загалмайлсан Эцэг кинонд Вито Корлеоногийн дүрийг бүтээсэн. Парамаунт студи эхэндээ уг дүрийг өөр жүжигчинд өгөхөөр төлөвлөж байсан ч Дэнни Томас уг дүрд тоглохоос татгалзсан тул Брандод өгөхөд хүрсэн гэдэг. Энэ дүрээрээ Брандо Шилдэг жүжигчний ангилалд Академийн шагнал буюу Оскарын шагнал хүртсэн. Гэсэн ч тэрээр Оскарын шагнал авахаасаа татгалзсан бөгөөд ийнхүү Академийн шагнал авахаасаа татгалзсан хоёр дахь жүжигчин болж түүхэнд үлдсэн.
Брандогийн муу нэр, асуудалтай гэр бүлийн амьдрал, таргалалт нь нас барахынхаа өмнөх хэдэн жилийн жүжиглэлтээс илүү олныг гайхшруулж байсан юм. Тэрээр 1960аад оноос 1990 оны дунд хавьцаа хүртэл маш их жин нэмсэн бөгөөд 136кг хүртэл таргалж, үүнээсээ гадна чихрийн шижин өвчтэй болсон юм. Тэрээр карьерийнхаа турш жингийн өөрчлөлтийн тухай олон өөрчлөлттөй байсан бөгөөд стрэссэээс үүдсэн их идэлт болон түүнийгээ дарах хоолны дэглэм ашиглаж байсан юм.
Тэрээр алдарт дуучин Майкл Жэксоны дотны найз нь байсан ба түүний Нэвэрландад хэдэн долоо хоногоор амардаг байжээ. Тэрээр 2001 онд Жэксоны 30 жилийн арга хэмжээнд 2 хонгийн дуучны карьерээ эхлүүлж 13 минутын урт чи миний дэлхийг доргиодог (англ. You Rock My World) хэмээх дууны клипээ цацсан юм. Тэрээр мөн энэ арга хэмжээнд үг хэлсэн боловч хүмүүс сайнаар хүлээж аваагүй юм.
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:1924 онд төрсөн Ангилал:2004 онд өнгөрсөн
Сибирийн ханлиг
Сибирийн ханлиг бол Алтан ордны улсаас салсан улсуудын нэг юм. Сибирийн ханлиг баруун зүгт Уралын нуруу, зүүн зүгт Тоболь гол, хойд зүгт Умард мөсөн далай, урд зүгт Казахын тал хүртэл өргөн уудам нутагт нутаглаж байжээ. Сибирийн Ханлиг нь 15-р зуун буюу Чойжин лам Монголоос гарч байгаа үед анх байгуулагдсан.Энэ үед нийслэл нь Чинги Тура байсан.Анхны хаан нь Тайбуга байсан бөгөөд тэр Боржигон овог биш байсан.Тэр хүүхэд болох Хойжа юумуу Хоса-гаар дамжуулан амжилтанд хүрсэн ба Тобал, Иртиш 2г захирч байсан Тайбуга нь хүчирхэг биш байсан.Жоги-гийн үр удам Шейбайнз нь энэ газаруудыг өөрийнх гэдэг байсан.Ибак хаан Мари-г алаад Чинги тураг-г эзэлсэн. 1493 онд Ибак-г дайнд ялагдсаны дараа Мари-н ач хүүхэд Мухамид Тайбугатай асуудалтай болсон учраас Чинги Турад үлдэхээ больж Иртаны нийслэл Иекар (сибир)-д амьдрахаар болсон. 1552 онд Оросын Казак Москватай найрамдахын тулд Сибирийн хаантай гэрээ байгуулсан.Ядгар нь Ибак-ийн хүүхэд Кучунтай муудалцсан. 1556-1563 оны хооронд дайн хийж Ядгар үхэж Кучун хаан болсон. Тайбуга баШейбенд
Сибирийн Ханлиг, Түмэн хотыг 1405-1428 оны хооронд Тайбуга гэдэг хүн байгуулсан. Шейбенд болон Тайбуга нар Чингис хааны удам биш. Шейбенд нь нүүдэлчин хүмүүстэй илүү холбоотой, Тайбуга нь хойд болон өмнө зүгийн ой модонд амьдардаг хүмүүстэй илүү холбоотой байсан. Тайбуга-н аавыг Он гэдэг байсан.Хүмүүс хэлэхдээ Чингис] хааны үеийн 8н дарга нь Тайбуга байсан гэдэг.Хэд хэдэн жишээ нь түүнийг [[Bek Ondi Oglan, Шейбенд-н 3н үеийн ач хүү бөгөөд Шейбенд гэдгийг баталсан. Остяк –руу явуулж өөрийн эрх мэдлийг шилжүүлсэн. Тайбуга нь анх Түмэнийг байгуулсан бөгөөд түүнийг өөрийн алдрын төлөө Чинги Тура гэж нэрлэсэн.Өөр нэг бодит баримт нь Он-г Ногай хэмээн(Hoglager-Германаар дайны талбай) Ишин гол Тобольск-с 100 метр зайтай Kasyl Tura гэдэг газар байсан гэж ярьдаг.Харин зарим нь Тохтамыш нь дайнд ялагдаад Сибир руу зугтсан (Энэ нь Оросын номд анх удаа Сибирийг дурьдсан). Сибирт Он түүнийг хамгаалж харин 1405 онд Едигей нь  Тохтамыш Он хоёрыг алсан. Тайбуга-н талаар өөр ямарч мэдээлэл байдаггүй бөгөөд тэгэхдээ зарим нь түүнийг Новгород-чүүдийг нутгаасаа хөөсөн гэж ярьдаг.1428 онд 17 настай Шейбенд Абул хайрханыг Тура голд хаан болгон өргөмжилсөн.Үүнээс Тайбуга-г өөрсдөөсөөө холдуулсан гэж үзэж болно.Тэр өөрийн дагалдагч нарыг зүүн зүг рүү дагуулан явахад хааны үр удмын нэг хүүхэд болох Ибак хаан руу Шейбенд нар дайрсан.1483 онд  Fyobor Kurdsky-Irtysh гол руу өөрийн армийг дагуулж явсан. Ибак Ижил руу явж тэндээ Алтан Орд  газрын сүүлийн хааныг алсан.Буцах замд нь Тайбугын ач нар Мамук, Махимет, Мамет нар түүнийг алсан(1495). Махимет нь Сибирийг Түмэний нийслэл болгоод хэсэгтээ өөрөө хаанчилсан (1496). 1452 онд Тайбугад Бекбулат Иван-г Казоны хаан болгосон.1563 онд Ибак хааны ач хүү Кичин Бекбулат-аас хааны суудлыг булаан авсан.1573 онд (Pusso-Crimean) дайн болсоноос Орос руу явахаа больж Pern руу явсан.1582 онд түүнийг Эрмак дагуулан гараад 1600 онд тэр нас барсан.
Дэвид Ортиз
thumb|right|250px|Дэвид Ортиз Дэвид Америко Ортиз Ариас (David Américo Ortiz Arias) (1975 оны 11 сарын 18-нд төрсөн) нь Доминиканы бэйсболчин юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Доминиканы бэйсболчин Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Доминиканчууд Ангилал:1975 онд төрсөн
Өргөн сум
Өргөн — Монгол улсын Дорноговь аймгийн харъяат сум. Сумын нутагт байх жоншны уурхай, Монголын төмөр замын өртөө нь сумын эдийн засгийн тулгуур болдог. Уурхайгаас олборлосон жоншийг Бор-Өндөрийн уулын баяжуулах үйлдвэрт баяжуулдаг.
Эх сурвалж
Ангилал:Дорноговь аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Хашхүүгийн Наранжаргал
Хашхүүгийн Наранжаргал нь "Глоб Интернэшнл төв" ТББ-ын удирдах дээд байгууллагын тэргүүн юм. Орос, англи хэлтэй.
Тэрээр Олон улсын сэтгүүлчдийн холбооны Гүйцэтгэх хорооны гишүүн, МЧАСЭ-ийн дэд ерөнхийлөгч, "Чөлөөт хэвлэл" сангийн Удирдах зөвлөлийн дарга, МННХ (Соросын сан)-гийн Иргэний нийгмийн хөтөлбөрийн Шинжээчийн зөвлөлийн гишүүн зэрэг сонгуульт алба хашиж байсан.
1995-1996 онд Европын Холбооны "ТАСИС" хөтөлбөрийн хүрээнд МЧАСЭ-аас ОУСХ-тай хамтран хэрэгжүүлсэн "Ардчиллын төлөөх хэвлэл мэдээлэл", "Сонгууль сурвалжлах нь" төслийн орон нутаг дахь зохицуулагчаар ажиллаж байсан.
1996,1998 онд ОУСХ-ны томилолтоор Казах, Кыргыз, Узбек, Тажик улсад ажилллаж, хэвлэл мэдээллийн байдлын талаар тайлан бичсэн.
Х.Наранжаргал нь МУИС, ХУИС-ийн сэтгүүл зүйн тэнхим, Монголын Хэвлэлийн Хүрээлэн гийн сэтгүүл зүйн дээд курст Телевизийн онол дадлагын хичээл зааж байсан. Дэлхийн 30-аад оронд очиж, төрөл бүрийн уулзалт, хурал, зөвлөгөөнд оролцсон.
Гавьяа шагнал
Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:Монголын хүний эрхийн төлөө тэмцэгч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Нөмрөгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1954 онд төрсөн
Мандах сум
Мандах нь Дорноговь аймгийн сум юм. Сумын төв нь Аймгийн төвөөс 170 км, нийслэл Улаанбаатараас 454 км зайд оршино. Мандах сум нь Төхөм, Сэрвэн Баянхошуу, Өехий, Алхан тээг, Баянхошуу гэсэн 5 багтай.
Мандах сумын түүхэн товчоо
Мандах сум нь Түшээт хан аймгийн Ачит  гүний хошууны загламж үе нь билээ. Түшээт хан аймгийн Ачит гүний хошуу нь 1691 оноос түүхээ эхэлж Ардын хувьгсалын үе буюу 1921 он хүртэл үе залгамжилсан 12 Засаг ноёны удирдлагыг дамжсан юм. 1924 оны 8 дугаар сард Ачит гүний хошууг Түшээт хан аймгийн Ёст гүний хошуутай нэгтгэн ХОЁР ӨЛЗИЙТ уулын хошуу  гэж нэрдийсэн бөгөөд уг хошууг Богд Мандах, Манлай, Баясгалант ,Өндөршил гэсэн 4-н суманд хувааснаар Мандах сум байгууллагдсан. Ийнхүү 1924 оны 08-р сарын 01-нд Мандах сум Хийморьт  хэмээх газар анхныхаан тулгын чулууг тулж, төрийн сүлд тугаа залж, тамга түшсэн түүхтэй. Анхны туг сүлдээ залсан Хийморьтоос Гүн шавагтай, Номт , Дов , Замын дэл зэрэг газарт төвлөрч явсаар 1939 ондөөдлөн дэвжихийн бэлэгдэл бодож Дөл хад буюу одоогийн Төхөмд төвлөрчээ. Тухайн үед  тус сум нь 4 баг 200 гаруй өрх, 500 гаруй хүн амтай, 30-аад мянган малтай байжээ.Мөн өвөлдөө аймар хүйтэн.
Мандах сумын захиргаа
Одоогийн Мандах сумын засаг дарга нь Н.Отгонбаяр, Засаг даргын тамгын газрын дарга Батсугир, Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын дарга Мишигдорж юм.
Ерөнхий
Тус сум нь “Онгон дагшин байгалиа дээдлэн, уул уурхайн орд газруудад түшиглэж, эрчимжсэн хөдөө өж ахуй, үйлдвэрлэл үйлчилгээ, аялал жуулчлалыг цогцоор нь хөгжүүлсэн, эрүүл таатай орчин, хангалуун амьдралтай иргэд бүхий жишиг сум" болох зорилго тавьж дараах гол зорилтуудыг дэвшүүлэн ажиллаж байна. Үүнд:
Сумын онцлог
Нийт газар нутгийн хэмжээ  1266061 га.
Хүн ам
Хүн ам, өрхийн тоо Хүн ам зүйн судалгаа
Эдийн засаг
Тус сум нь жилд дундажаар  орон нутгийн төсвийн орлогод 100,1 сая төгрөгний татвар төвлөрүүлдэг. Татварын нийт орлогын 4,5%-ийг аж ахуй эрхэлсэний орлого, 7,0%-ийг орлого тодорхойлох боломжгүй иргэдийн татвар, 4,3% суутгагчийн хувь хүнд олгосоны татвар, 2,5 %-ийг улсын тэмдэгтийн хураамж, 13.9%-ийг түгээмэл тархацтай ашигт малтмал, ус рашаан ашигласан татвар, лизенцийн төлбөр 67,8%-ийг тус тус эзэлдэг.
Ажиллах хүч салбараар
Сумын хэмжээгээр нийт 89.8 мянган мал тоологдсоноос цэвэр үүлдэр, эрлийз, нутгийн шилмэл омгийн 13.6 мянган толгой мал тоологдсон нь нийт малын 34.2 хувь байна.
263 малчин өрх, 37 малтай өрх байгаа нь сумын нийт өрхийн 63.2 хувийг эзэлж байна.
Зам тээвэр
Сумын газар нутгаар Дорноговь таван толгойн шороон зам, багууд шороон замаар холбогдсон.
Ус хангамж
Сумын төвд цэвэр усны эх үүсвэрийн 1 гүний худаг, 45м3/хоног хүчин чадалтай 1 насос станц, 50м3/хоног хүчин чадалтай 1 ус зөөлрүүлэх тоног төхөөрөмжтэй. сумын төвийн ус зөөврийн машинаар айл өрх болон албан газрын усыг зөөж түгээдэг.
Дулаан хангамж
Сумын айл өрх болон албан газар нь  уурын зуух болон энгийн галалгаагаар дулааны асуудлыг шийдвэрлэдэг. Сумын төвд сургууль, цэцэрлэг, эрүүл мэндийн төв, нийтийн ахуй үйлчилгээ,  тамгын газарт нийт 8 бага оврын уурын зуух ажилладаг.
Орон сууцны хангамж
Сумын хэмжээнд 24-н айлын орон сууц, сургуулийн багш нарын орон сууц, эрүүл мэндийн төвийн албан хаагчдын орон сууц зэрэг 34-н энгийн галалгаатай орон сууцанд иргэд амьдардаг. Суманд инженерийн бүрэн хангамжтай орон сууц баригдаагүй.
Ангилал:Дорноговь аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
2007 оны хөлбөмбөгийн Азийн аварга шалгаруулах тэмцээн
2007 оны Азийн хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн 2007 оны 7 сарын 7-ноос 29-ний хооронд зохион байгуулагджээ. Түүхэндээ анх удаа дөрвөн улсад явагдсан байна: Индонез, Малайз, Тайланд, Вьетнам. Тэмцээний шувтаргын тоглолтод Иракийн шигшээ баг Саудын Арабын багийг 1-0 харьцаатайгаар буулган авч, анх удаа тивийн аварга цолд хүрчээ. Ийнхүү Иракийн шигшээ баг Азийн Хөлбөмбөгийн Холбоог төлөөлөн 2009 оны Конфедерацийн цомд оролцох эрхтэй болсон юм.
Азийн АШТ 1956 оноос хойш 4 жил тутам зохиогдож ирсэн бөгөөд өмнөх тэмцээн нь 2004 онд БНХАУ-д зохиогджээ. Гэвч зуны олимп болон Европын АШТ-үүд нэг жилд зохиогддог тул АХБХ тэдгээрээс зөрүүлэхийн тулд 2007 онд тус тэмцээнийг зохион явуулахаар шийджээ.
2007 оны Азийн АШТ-г дэлхий даяар телевизээр 650 сая хүн үзэж сонирхсон гэдэг тооцоо бий.
Тус тэмцээн нь Австралийн шигшээ баг АХБХ-ны гишүүн болсноосоо хойш оролцсон анхны томоохон тэмцээн юм.
Гоолын эзэд
4 гоол: 3 гоол: 2 гоол:
Багуудын гоолын тоо
12 гоол
10 гоол
7 гоол
6 гоол
4 гоол
3 гоол
1 гоол
1998 оны улсын наадмын бөх барилдаан
1998 оны (Ардын хувьсгалын 77 жилийн ойн) улсын наадамд газар газрын 512 бөх идэрийн жавхааг гайхуулан барилдсанаас Хэнтийн Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнэ аварга түрүүлж, Өвөрхангайн Долгорсүрэнгийн Сумъяабазар заан үзүүрлэжээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Панайотис Тахцидис
Панайотис Тахцидис (Παναγιώτης Ταχτσίδης; 1991 оны хоёрдугаар сарын 15-нд Нафплион хотод төрсөн) — Грекийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Италийн «Эллас Верона» болон Грекийн шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2012 оны долоодугаар сарын 19-нд Тахцидисийг «Рома» 2,5 сая еврогоор элсүүлж, таван жилээр гэрээлэв.
Гадны холбоос
Ангилал:Грекийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:АЕК Афин багийн тоглогч Ангилал:Гроссето багийн тоглогч Ангилал:Эллас Верона багийн тоглогч Ангилал:Рома багийн тоглогч Ангилал:Катани багийн тоглогч Ангилал:Торино багийн тоглогч Ангилал:Грекчүүд Ангилал:1991 онд төрсөн
Гурванхуруут захлай
Гадаад төрх
Энэхүү шувуу нь Еврази, Номхон далай болон Атлантын далайн хойд эргээр, ихэвчлэн Хойд Америк, Европт элбэг таарна. Өндөр байц хад, цохионд үүрлэн сүрэглэх ба маш дуу чимээ ихтэй. 1-2 өндөг гаргана. 25-32 хоног дараад ангаахай гарах ба 4-5 нас хүрж байж бүрэн бие гүйцдэг аж.
Гурванхуруут захлай голдуу загасаар хооллоно.
Цахим холбоос
Ангилал:Цахлайнхан
Тариат сум
right|thumb|Тариат сумын төв, [[Хорго галт уулын лааваар бүрхэгдсэн тал]] right|thumb|Тариат сумын төвийн байдал зүүн талаасаа
Тариат сум нь Архангай аймгийн сум юм. Тариат сумын төв нь Хорго, аймгийн төвөөс 166 км зайтай оршдог. 1460 өрх, 5018 хүн амтай, 168927 толгой малтай (2011 оны байдлаар), Тэрх, Цагаан нуур, Хорго, Суман, Бөөрөлжүүт, Мөрөн, Алтаад хэмээх 7 багтай, 4567 км² нутаг дэвсгэртэй. 1931 онд Чандмань-Өлзийт Далай хошуунаас байгуулагдсан. Тариат сумын нутаг нь хуучнаар Далай чойнхор вангийн хошуу. Нутгийн хойд хэсгээр Тарвагатайн нуруу, өмнөд ба зүүн хэсгээр Тэрх, Чулуутын голын хөндийнүүд оршдог. Тэрх, Чулуут, Суман, Хөнжил зэрэг томоохон гол, тэдгээрийн цутгал голууд, Тэрхийн цагаан, Хөдөө зэрэг нууруудтай. Байгалийн өвөрмөц тогтоц, үзэсгэлэн цогцолсон Хорго нутаг Монгол орны аялал жуулчлалын нэгэн томоохон цэг болдог.
Сумын дунд сургууль 2004 онд Монгол улсын шадар сайд Ч.Пүрэвдоржийн нэрэмжит болсон.
Ангилал:Архангай аймгийн сум Ангилал:Монголын сум Ангилал:Задгай мэдээлэл
Манни Рамирес
thumb|right|250px|Манни Рамирес Мануэль Аристидес Рамирес Онелсида (Manuel Aristides Ramírez Onelcida) (1972 оны 5 сарын 30-нд төрсөн) нь Доминиканы бэйсболчин юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Доминиканы бэйсболчин Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол бэйсболд Ангилал:Сэргээш Доминиканд Ангилал:Доминиканчууд Ангилал:1972 онд төрсөн
Хидан Улс
thumb|Хидан Улс thumb|Хидан улс, 1096 оны үед Хидан Улс буюу бүрнээрээ Ляо Улс, X-XII зууны үеийн Зүүн хойд Азид оршин тогтнож байжээ. Кидан үндэстэн нь анх Лууха голын баруун талаар, Шар мөрний умард саваар (Ордосын Шар мөрөн биш) нутаглаж байсан бололтой бөгөөд яваандаа Шар тэнгисийн эрэг хүртэлх нутагт тархан суужээ. Тэд Сяньби нарын адил дорнод ху нарын удам байсан ба тэдний ихэнх нь өнөөгийн Монгол нутагт төвлөн сууж байгаагүй ч 923 оноос Алтайгаас зүүн тийш Хэрлэн голын хойт бие хүртэл нутгаа тэлж соёл, түүхийн олон зүйл дурсгал Монгол нутагт үлдээжээ.
Удам гарал
Кидан үндэстэн уг удмын хувьд дунху аймгийн сяньби нараас гаралтай учир удам гарвалын хувьд өвөг Монголчууд гэж үздэг. Хэл судлалын талаар хийсэн судалгаагаар ч монгол хэлтэн байсан нь нотлогдсон. Кидан нарын 100 үг тутмаас 70 нь Монгол үг байдаг. Жишээ нь: Боули-Боол, шава-шувуу, ике-их, найхэ-нохой, толи-туулай гэх мэт. Тан улсын сударт Кидан нарын аж ахуй, үг хэл зан заншил нь Монголын шивэй нартай адил гэсэн байдаг. Антропологийн судалгаагаар Монгол төрхтөн болохыг нь судалжээ. Кидан нар MЭ IV зууны үеэс түүхэнд тэмдэглэгдэх болжээ.
Энтони Ужа
Энтони Ужа (Anthony Ujah; 1990 оны аравдугаар сарын 14, Угбоколо) — Нигерийн хөлбөмбөгчин, Германы «Вердер» болон Нигерийн шигшээн довтлогч.
Хидан Улс
Кидан омгийн холбоо
Киданчуудын дунд овгийн байгуулал задарч цэргийн ардчиллын шатанд шилжих үйл явц явагдаж байжээ. Тухайлбал: III-IV зууны үед овгийн ахлагч болон найман аймаг холбооны тэргүүлэгчийг сонгож Да-Хэ гэж нэрлэдэг, тэр нь бусад долоон аймгийн тэргүүлэгчдийг захирдаг бөгөөд гэрийх нь өмнө туг хэнгэрэг байрлуулдаг байжээ. Энэхүү Да-хэ гэдэг нэр нь цаашдаа эрх барих овог аймгийн нэр болсон байна.
Энтони Ужа
Замнал
2011 оны нэгдүгээр сар, Английн III лигийн «Суиндон Таун», «Саутхемптон» багуудын саналаас татгалзсан Ужа наймааны цонх хаагдах өдөр Испанийн Ла лигийн «Реал Мальорка» багийн саналыг татгалзаад Норвегийн «Лиллестрём» багийн саналыг зөвшөөрчээ. Чингээд 2011 оны гуравдугаар сарын 3-нд улирлын анхны тоглолтондоо «Стабекийн» эсрэг (7:0) дөрвөн гоол оруулжээ. Улирлын төгсгөлд 42 гараанд 32 гоолдон Данийн «Кобенхавн», «Брённбю» зэрэг олон багийн саналд дарагдсан түүнийг Германы «Майнц 05» олзуурхан хоёр улирлын гэрээ байгуулж амжжээ. «Майнц» төдий л идээшээгүй Ужаг 2012 оны зун «Кёльнд» зээлэв. 2012/2013 болон 2013/2014 онд багаа чирсээр Бундеслигт дэвшүүлсэн гавяатан бол чадварлаг довтлогч Ужа байлаа. Тэр энэ хугацаанд «Кёльний» 68 тоглолтонд 24 бөмбөг айлын хаалганд хийснээр 2014/2015 онд дээд лигт багийн гол ачааг нэр төртэй үүрэх болов. «Вердер» 2015 оны тавдугаар сарын 5-нд Ужаг дөрвөн жилийн гэрээгээр элсүүлсэнээ мэдэгдэв.
Хидан Улс
Кидан омгийн холбоо
Кидан нар * Хэв хуулиар нийгмийн амьдралыг зохицуулдаг * Хүрээ нүүдэл хийдэг * Овог дотрооо гэрлэхийг цээрлэдэг байсан нь овгийн ёст байдлыг илрэл байв.
1980-1981 оны НБА-гийн улирал
1980-1981 оны НБА-гийн улирал — Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны 35 дахь улирал юм.
Энтони Ужа
Замнал
2013 онд Нигерийн шигшээ Холбоодын цомд түүнийг оролцуулахаар шийджээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Нигерийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Лиллестрём багийн тоглогч Ангилал:Майнц 05 багийн тоглогч Ангилал:Кёльн багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Нигеричүүд Ангилал:1990 онд төрсөн
Хидан Улс
Кидан омгийн холбоо
Тухайлбал: Торгон цэрэг, Харцгай цэрэг гэсэн 2 төрлийн цэрэг эртэй болсон, сайн, түшмэл, зонхилогчид зэрэг албан тушаал бий болсон, албаны хэрэгт уналга, хөсөг залгуулах үүрэгтнүүд бий болж түүгээр мөнгөн, модон, загасны дүрсэн пайзтан түшмэлүүд "зар" бичигтэй зорчиж байв. Пайзны бичиг нь "угтуул" гэсэн үгтэй бол цэрэг дайчлах хэргээр явдаг, "довтлон морилох" гэсэн үгтэй бол алба татвар хураагч нар байдаг байв.
Газар эдэлбэрийн хуультай болж, газрыг
Албан татвар нь Боомтын, Давсны, Архины онцгой албан татвар гэх мэт нэртэй байв.
Нанхиад айл өрхийг "олзлогдогсод" гэдэг, Монгол улс ын биш нүүдэлчдийг "буруу хэлтэй" гэдэг байлаа. Нанхиадуудаас торго, бөс даавуу, цай, эм тан, цагаан хүдэр, цагаан шаазгайгаар алба авдаг байжээ. Үүнийгээ "алба" гэдэг, гар урчуудаас "түрээс", худалдаачдаас худалдааны "гааль" хэмээн нэрлэдэг байв. Хууль цаазын түшмэлтэй болж ялт хүнийг газар гянданд хорих болсон.
Улс болох
Энэ үеийн Нанхиад орон "Таван ус, арван ханлиг-ийн үе" хэмээн нэрлэгдсэн төр засаглалтай байсан боловч Кидан нарыг хүчирхэгжихэд саад хийж чадсангүйгээр барахгүй Нанхиадын урвагч түшмэлүүд Киданы язгууртнуудад зулгуйдан нөлөөлж, Киданы төр ёсоо бэхжүүлэхэд түлхэж болжээ. Тухайлбал Хань Яньхуй гэгч Амбагян ханы албан ёсны зөвлөгч нь болж хот байгуулах, орд харш цоглох, суурьшмал иргэдэд газар олгож тариа тариулах, цааз хууль, түшмэдийн зэрэг дэв тогтоох хэрэгт тус дэм үзүүлжээ. Амбагян хан 907 оноос хойш нийт есөн жил төр барьж Киданы ханг гурван жилд нэг удаа сонгох цаг хугацааг зөрчөөд зогсоогүй хан ширээг залгамжлах ёсыг бий болгосон нь Нанхиад зөвлөхтэй холбоотой байв. 922 оны үед улсын цэргийн ерөнхийлөн захирах тушаал бий болгож, 50000 хүнтэй их цэрэг байгуулжээ. 923 оноос Киданы гадаад байдал үлэмж бэхжин Азийн бусад улсуудтай харилцаа тогтоосон байна. 923 онд Перс улсаас, 924 онд Солонгосын гурван хаант улсын нэг Силла улсаас Хидан Улсад элч ирж байжээ. 923-924 онд Зүүн далай (Шар тэнгис)-гаас Алтайн уулс, Цагаан хэрмээс Хэрлэн хүртэл нутгийг эрхэндээ оруулсан байна. 924 онд Дорнод тэнгисийн захын Бохай улсыг эрхшээлдээ оруулж түүнийг Дундань (кидан. Дон Гур) хэмээ түшмэг улс болгож жил бүр 150000 бөс бараа, 1000 мориор алба бариулж байв. Хятад нар Нанхиад орны төв хэсэгт довтлон 938 онд Бээжин хотыг эзлэн авчээ. Ийнхүү Кидан нар Нанхиад орны төв болон зүүн хойт хэсгийг бүхэлд нь эрхшээлдээ оруулснаас хойш тэдгээр нутгийн соёл иргэншил бүхэлдээ Кидан болж түүхэнд тэмдэглэгджээ.
Киданчууд 10-р зууны үед Киргизийн хаант улсыг эзэлж байсан байж болох юм.
Харин 1005 оны үед өмнөт нутгийн Сүн улстай найрамдсаны дараа хүлгийн жолоо, зэвсгийн үзүүрийг Солонгос, Уйгур, Тангуд зэрэг газар орнуудад хандуулжээ. XI зууны дунд үед Хидан Улсын бүрэлдэхүүнд нийслэл хот-5, чжоу-6, бэхлэлт хот-150, шянь хошуу-200, овог аймаг-5000, хараат улс-60 байв гэсэн мэдээ байдаг. Хидан Улсын бүрэлдэхүүнд өөр өөрийн хэл заншил, амьдралы ахуйтай эрээвэр, хураавар аймаг угсаатан багтаж агсан нь ирээдүйн хувь тавиланд нь сайнаар нөлөөлөөгүй нь мэдээж. Хидан гүрний төрийн захиргааны тогтолцоо гурван хэлбэртэй байв. Үүнд
Киданчуудын үлдсэн хэсэг нь баруун тийш нүүв
Их аймаг бүрийг Илижин (эл эзэн) толгойлж түүний дор зүүн баруун зайсан, тайш, сыту тушаалтан нар захирч байжээ. Эзлэгдсэн олон аймаг, улс ард түмний тэмцэл хөдөлгөөн XI зууны дунд үеэс улам хүчтэй болж XII зууны эхэн үеэс зэвсэгт бослогын хэмжээнд хүрчээ. Хамниган угсааны зүрчид аймаг 1113 онд бослого гаргаж өөрийн нутаг Хидан гүрний зарим нутгийг ч эзлэн авч 1115 онд Алтан улсыг байгуулжээ. 1118-1125 онд Алтан улс Сүн улстай хүч хавсран Хидан гүрнийг хоёр этгээдээс нь хаввсайдан газар нутгийг нь жилээс жилд эзлэн танасаар 200 гаруй жил тогтносон Хидан гүрнийг мөхөөжээ. Киданы нэг хэсэг нь тэдний хаан угсааны Елюй Дашийн захиргаан доор баруун тийш зайлан одож Төв Ази газар орныг байлдан эзлээд 1124 онд биеэ Гүр ханд өргөмжилжээ. Елюй Дашийг улсыг Баруун Ляо гэдэг ба Араб, Перс сударт Кара Китай, Монголоор Хар Хидан гэдэг.
Аж ахуй
Хидан гүрний хүн ам нь нүүдэлчин, суурьшмал, хоёр янзын амьдралтай ард иргэд байжээ. Баруун хойд талын нүүдэлчдийн амь зуулга нь мал аж ахуй, газар тариалан, гар үйлдвэр, худалдаа арилжаа болж байв. X-XI зуунд малын тоо толгой ихэд өссөн байна. Үүнд дээрмийн дайны олз, эзлэгдсэн аймаг угсаатнаас авдаг алба татвар нөлөөлсөн гэж үзэж болно. Ийнхүү Киданы малын тоо нэмэгдсэнээр улсын мал сүргийн хэргийг эрхлэх "Адууны сүргийн" яам байгуулагджээ. Албан татвартай холбоотойгоор малыг тоолж дансалдаг байв. Харин жирийн ардууд малаа албаны тооноос нууж дарах явдал гардаг байв. Киданы язгууртнууд ан гөрөөг голдуу зугаа цэнгэлийн хэлбэрээр хийх болсон байна. 1041 онд Цаазтай газарт хийгсдийг ял шийтгэх тухай зарлиг гарчээ. Хидан Улсад тарианы хэсргийг эрхэлсэн байгууллага, тариаланг элдэв сүйдлээс хамгаалах хууль байжээ. Кидан нар төмөр хошуутай анжисыг үхрээр зүтгүүлэн газар хагалж, суваг татан тариалнгаа усалдаг,хар будаа, монгол амуу хоёрыг голчлон хийлгэдэг байв.
Ажил хэрэг
X-XI зууны үед Киданд нэхэх, ээрэх ажлыг улсаас зориуд удирдах урчуудын яам байгуулжээ. 940 онд хааны зарлигаар тусгай түшмэл гарган хүн ардад нэхэх, ээрэх сургалт явуулсан байна. Киданд төмөрлөгийн хүдэр хайлуулан төмөрлөгөөр аж ахуйн багаж зэвсэг, цэрэг дайны зэр зэвсэг хийж байснаас гадна зоос, бурхан цутгах цутгуур урлан дэлгэрч байв. Зоос, төмрийн ажил эрхэлсэн байгууллага байв. Мөн чулуугаар урлах талаар ихэд нэрд гарчээ. Киданы бүрэлдэхүүнд багтаж байсан далайн эргийхэн хөлөг онгоц хийх, барилга, гүүр барих зэрэг ажлыг чадамгай хийж байсан нь Киданы түүхэнд бичигдэж байлаа. X-XI зууны үед Кидан нүүдэлчин, суурьшмал иргэдийн хооронд худалдаалах үүрэгтэй худалдааны газрууд ажиллаж байснаас гадна муж, тосгон, гацаанд хүртэл худалдааны ажиллаж байснаас гадна муж тосгон, гацаанд хүртэл худалдааны газар бий болжээ. Барааны үнийг зарим үед улсаас зохицуулан таацуулах явдал байв. Гадагш гаргах худалдаалахдаа сувд, булга, хэрэм, хэрмян загасны арьс, мал аж ахуйн түүхий эдийг гаргадаг байсан ба давсыг зөвхөн хаан мэдэж борлуулдаг байсан. Киданууд баруун зүгт Уйгур, Перс, мөн зүүн талаараа Гүрёо, Сүн улстай нягт харилцаатай байсан бөгөөд янз бүрийн орны худалдаачид бэлчээрийн торгоны замаар Ляо улсад хүрч байжээ.
Соёл
Кидан нар Хятад, Солонгос, Дундад Азийн улсуудтай зах нийлж, улс төр, эдийн засаг, соёлын харилцаатай байсан нь тэдгээр улсын эдийн засаг, соёлын харилцаатай байсан нь нүүдэлчдийн соёл, суурьшмал иргэдийн хосолсон өвөрмөц соёл нутагшиж байв. 920 онд "Их Бичиг"-ийг Амбагяны ач хүү Лубугу эрдэмтэн Тулюйгу ханз үсгээр үлгэрлэн зохиосон байна. "Бага Бичиг" Амбагяны хүү Елюй Тэла Уйгур бичгийг үндэслэн тус тус зохиожээ. Кидан нар түүхийн тэмдэглэл туурвиж хойч үедээ сурвалж болгожээ. "Морилон саатсаны тэмдэглэл", "Гурван сайдын замын тэмдэглэл", "Хаант төрийн тэмдэглэл" 70 боть гэх мэт түүхийг улсын сударч хэмээх албан тушаалтан эзэмшиж байв. Киданд Эрдмийн Хятад, Монгол хоёр хүрээлж байсан ба түүнд "Улсыг мөчих" гэдэг нэртэй шалгалт өгч зэрэг горилдог байжээ. Кидан нар төрөлх хэлээрээ бичсэн утга зохиолтой байжээ. Жишээ нь: Елюй Амбагяны ач хүү Луньсянь "Цэцэрлэгт хүрээлэн" хэмээх уран зохиолын цоморлиг эмхэтгэн зохиожээ. Мөн Цэнгэлдэх шүлэг, Засах шүлэг, Гэрэлт хөшөө Пайлуурын шүлэг, Угсаатны шүлэг гэх мэт олон төрөр шүлэг зохиодог, дуу зохиож хоолой нийлүүлэн дуулцгаана. Хааны ордонд дуу хуур, ший янгууны ажил эрхэлсэн "Хэнгэрэг бишгүүрийн эзэн" албан тушаалтан байв. Мөн үндэсний цаг тооны бичиг зохиодог "Тэнгэрийн улирлын үзэх түшмэл" ажиллаж байжээ. Түүхт хүмүүс, бурхны болон байгалийн зураг зурах уран зураачидтай, өөрийн нутгийн газрын зурагтай байсан гэдэг. ӨМӨЗО-ны Барин овогт Киданы үед баригдсан чулуун гүүр одоо ч ашиглагдсаар байна. XI зуунд Хидан гүрэнд Дарь хийдэг болж улмаар галт зэвсэг туршиж байсан мэдээ бий. "Нөхөр, эхнэрийн ёс" гэдэг гэр бүлийн дүрэм, журам тогтоож мөрдөж байв. Кидан нар 5-н Хятад сургууль байгуулж хүүхдүүдийг бичиг ном сургадаг болсон бөгөөд 995 онд Солонгосоос арван залуу ирүүлж монгол хэлэнд сургаж байсан байна. Киданы хот суурины үлдэгдэл манай нутагт байдаг. Булган аймгийн Дашинчилэн сумын нутаг Чин толгойд Киданы Чжень Чжоу байсан. Тэнд Киданы 20000 дарангуй цэрэг хуарагнаж байжээ. Мөн энэ хотод Нанхиад бол Зүрчидийн 700 гаруй өрхийг цөллөгийн журмаар авчирч суулгаж байсан гэдэг. Мөн энэ сумын Хар бухын голын хөвөөнд Хадаасан толгойн дэргэд Киданы хотын үлдэгдэл байдаг. Эдүгээ түүнийг Хар бухын эсвэл Хадаасаны балгас байдаг. 1970 онд хийсэн малтлагаар Монголын бичиг, соёлын үнэт дурсгал "Үйсэн ном" олдсон юм. Энэ номонд шашин судар буддагийн мэрэг төлөг, хорио цээр, сүнс орших байр, шанзагны сан, халхын хошууд (Гэрсэнзийн 18 хууль эрхэмтнүүд) багтсан байдаг. Үүнээс үзэхэд Киданы үеийн энэ хот XVII зууны үе хүртэл Монголын улс төрийн амьдралд оршин тогтнож байсан нь тодорхой байна. (2022-10-29 Bat_Erdene)
Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын нутаг дахь Хэрлэн Барс гэдэг хааш хаашаагаа 1800 метр талбай эзэлсэн хотын үлдэгдэл нь Киданы Дун Чен хот байсныг тогтоожээ. Киданы зан зашлаас зарим нэгийг нь авч үзвэл:
Төмөр Загалмайн Хүлэг Баатрын Загалмай
Төмөр Загалмайн Хүлэг Баатрын Загалмай (Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes), эсвэл зүгээр л Хүлэг Баатрын Загалмай (Ritterkreuz) болон түүний хувилбарууд нь Дэлхийн II Дайны үеийн Нацист Германы цэргийн хамгийн өндөр шагнал байжээ.
Түүхэн үндэслэл
Нацист Германы удирдагч Адолф Хитлер Пруссийн "Pour le Merite" хэмээх шагналыг солих зорилгоор үүсгэсэн ба энэхүү шагналыг нийт 7161 хүн хүртжээ.
Тэдэн дундаас:
- Царсны навчис бүхий :863 хүн
- ... болон илд бүхий: 147 хүн
- Алтан ... загалмай: 1 хүн тус тус хүртсэн байна.
Эшлэл
Ангилал:1939 онд байгуулагдсан Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны одон ба хүндэтгэлийн медаль Ангилал:Нацизмын соёл
Экватор
thumb|300px|Экватор (улаан) буюу [[Гринвичийн голдоц (хөх) дайран өнгөрдөг улс орнууд]]
Экватор (Equator), Улаан зам гэж ерөнхийдөө бөмбөрцгийн хүндийн төвийг агуулсан эргэлтийн тэнхлэгт перпендикуляр хавтгайнууд болон бөмбөрцгийн гадаргуугийн огтлолцлыг хэлдэг. Гэхдээ Экватор гэвэл Дэлхийн экваторыг заах нь элбэг. Экватор орчмын бүс нутаг нь халуун уур амьсгалтай.
Энгийнээр хэлбэл, Экватор гэдэг нь Дэлхийг умард болон өмнөд туйлаас нь харахад тэнцүүгээр хойд хагас бөмбөрцөг, өмнөд хагас бөмбөрцөг болгон хуваадаг хийсвэр шугам юм. Бусад гариг, одон орны биетүүдийн экваторыг мөн ижлээр тодорхойлдог.
Цахим холбоос
Ангилал:Математикийн газар зүй Ангилал:Геодези
Лиллехаммерын олимп (1994 он)
Өвлийн Олимпийн XVII Наадам (XVII Olympic Winter Games) буюу Лиллехаммерын олимп нь 1994 оны 2 сарын 12-ноос 27-нд Норвегийн Лиллехаммер хотноо зохиогдсон өвлийн олимп юм.
Сайхандулаан сум
Сайхандулаан — Монгол улсын Дорноговь аймгийн харъяат сум.
Эх сурвалж
Ангилал:Дорноговь аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Чижин монгол харуул
Чижин монгол харуулнь (хятадаар:赤斤蒙古卫) Мин улсын Юнлө хааны 2-р (1404 он) онд Юань улсын чинсан Күшигийн хүү Тарни ноёныг харъяат ардын хамтаар эзлэн авсны дараа одоогийн Ганьсу мужийн Юймэн сянь-ий баруун хойд хэсгийн Чижинь (赤金) гэх газарт, Чижиний монгол мянгатын нутаг гэж албан ёсоор нэрлэсэн. 1410 онд нэрийг нь өөрчилж Чижин харуул болгов. Жөнтунгийн дунд үед Турфаны халдлага болон Ойрадын дагаар оруулах гэсэн оролдлогоос сэргийлж, Мин улсын засгийн газар оршин суугчидыг Сүжоу харуулын өмнөд ууланд шилжүүлснээр Чижин харуулын хот суурин нь хоосорсон. Энэ үеэс Мин улс мөхтөл дахин байгуулагдаагүй юм.
Эшлэл
Ангилал:Мин улс Ангилал:1400-д он Ангилал:1440-д он Ангилал:Хятадын түүх