cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ганзам цогцолбор сургууль
Нийслэлийн БГД-ийн Ганзам 20-дугаар сургууль нь БНМАУ-ын Сайд Нарын Зөвлөлийн 1956 оны 5-р сарын 18-ны өдрийн 152-р тоот тогтоолоор УБТЗ-ыг түшиглэн 8 анги 491 сурагч, 11 багш 7 ажилчинтайгаар байгуулагдаж 1-р ангийн сурагч Лувсаннямын Бурмаа гэдэг бяцхан охин анхны хонх цохиж, өсвөр үеийг сурган хүмуүжүүлэх ариун үйлсийнхээ гарааг эхэлсэн түүхтэй.
Сургуулийн анхны захирлаар Н.Шагдар хичээлийн эрхпэгчГ.Дорж пионерийн удирдагч О.Шагдарсүрэн нар ажиллаж 1956 -1957 оны хичээлийн жилд Дэндэв, Э.Өнөржаргал. Дэмбэрэл, Кожевникова Төрхүү, Ганжуур. Бямбаа, Александр, Пүрэв Далантай. Нина. Э.Цэрэнханд Л.Лхамсүрэн нарын багш гар. Аж ахуйн даргаар Натар, ня-бо Лхагвжав, номын санч Банзрагч, морин тэрэгч Гомбосүрэн болон Киная Дуламжав, Цэрмаа нар аж ахуйн бүрэлдэхүүнд ажиллаж байжээ.
Боловсролын байгууллагын хөгжил, бүтэц зохион байгуулалтын өөрчлөлтийн дагуу манай сургуупь 1956 - 1962 оны хичээлийн жилд 7 жилийн сургууль 1962- 1963 оны хичээлийн жилд 11 жилийн сургууль 1963-1979 оны хичээлийн жилд 10 жилийн сургууль 1979-1990 оны хичээлийн жилд 8 жилийн боловсрол 1990-2006 оны хичээлийн жилд 10 жилийн боловсрол 2006 - 2007 оны хичээлийн жилээс 11 жилийн боловсрол олгох бүтэц зохион байгуулалттай хичээллэж байна. Ангилал:Улаанбаатарын дунд сургууль
Төвөдийн Буддын шашин
thumb|left|200px|Төвөдийн лам нар хийд дотор Төвөдийн Буддын шашин нь Төвөд болон Гималайн бүс (Балба, Бутан, Сикким, Ладакх), Монгол Улс, Өвөр Монгол, Буриад, Халимаг, Тува, Манжид дэлгэрсэн Буддын шашны нэгэн хэлбэр юм.
Энэ нь дотроо буддын шашин нь 3 яна болох Бага Хөлгөн, Их Хөлгөн, Тарнийн хөлгөн (Очирваань) багтаана. Урьд цагт Төвөдийн Буддын шашныг "ламын шашин" хэмээх нэр томъёо хэрэглэн нэрлэж байсан нь номын багшийг (лам) дээдлэх Бурханы шашны ёсыг буруу ойлгосноос үүдэлтэй гэж үзэх болсон. Мөн уул шашныг дагагчид энэхүү нэр томъёог сөргөөр хүлээн авдаг тул эдүгээ бараг хэрэглэхээ больсон.
Түүх
Түүнчлэн дан ганцаараа нирваан дүрийг олон будда болох бус, хамаг амьтныг дагуулан гэгээрэлд хүргэхийг сургадаг. Ийнхүү өөрөө гэгээрсэн боловч нирваанд нөхцөхгүй, хамаг амьтныг аврахыг зорьсон төрөлтөнг бодисад гэнэ.
Буддын шашинд орчлон ертөнц үйлийн үрээр бүрэлдэж тогтсон, цаашид хэрхэх нь хамаг амьтны үйлийн үрээр болно гэж сургадаг. Хүний үйлдсэн сайн муу аливаа үйлийн үр хэзээ нэгэн цагт заавал боловсорно. Нүгэлт муу үйлийн шалтгаан нисваанис гэдэг. Үүнд мунхаг, урин, шунал гэсэн гурван үндсэн нисваанис буй.
Гэгээрлийн мөрд орохдоо будда, дхарма, сангха гэх үе шатыг давж аврал зургаан брамидыг гүйцээнэ.
Нэмэр
Ангилал:Буддын шашин
Херат
Хера́т (персээр هرات [Herāt], оросоор Гера́т, англи латинаар Herat) — Афганистан улсын Херат аймгийн төв, 397,456 хүнтэй хот.
Цахим холбоос
Ангилал:Афганистаны аймгийн төв Ангилал:Афганистаны урьдын нийслэл Ангилал:Херат аймгийн суурин  Ангилал:Эртний Ираны хот Ангилал:Эртний Грекийн хот
Мирза Телетович
Замнал
Телетович Босни ба Херцеговинын лигийн Слобода Тузла багт элссэн жилдээ 7.2 оноо, 2.7 бөмбөг авалт дунджилав. 17 тоглолтонд 26.4 оноо, 6.6 бөмбөг авалт дунджилсан 2004 онд Бельгийн Остенде багт элсэж Европын шилдэг багуудын өрсөлдөөнд амжилттай тогложээ. 2006 оны Евролигт Испанийн Баскониа багийн довтлогч Телетович 5.3 оноо, 2.8 бөмбөг авалт дунджилж, улмаар 2007 онд НБА-д элсэхээр драфтад өрсөлдсөн сонгогдоогүй юм. 2008 онд лигт гялалзаж, Баскониагийн ахлагч болсон байв. НБА-гийн Бруклин Нетс багаас гурван жилийн гэрээг 15.6 сая доллараар байгуулах татгалзах аргагүй санал ирж, Телетович 2012 онд идээшсэн багаа орхиж байв.
Самбарт довтлохоос илүү зайнаас шидэж оноо цуглуулдаг Телетович анхны дабл-даблаа 2013 оны арваннэгдүгээр сарын 29-нд Хьюстон Рокетсийн эсрэг 18 оноо, 13 бөмбөг авалтаар хийсэн. 2014 оны нэгдүгээр сарын 24-нд Даллас Маверикстай тоглоход хувийн дээд 34 оноог авч байв.
Холбоос
Ангилал:Босни ба Херцеговинын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Брүүклин Нетс багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Босничууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Эрукийн хучил
Эрукийн хүчил нь моноханаагүй омега-9 тосны хүчил ба 22:1ω9 гэж тэмдэглэдэг. Түүний томъё нь CH3(CH2)7CH=CH(CH2)11COOH. Гонтогийн (Erysimum scoparium) үрийн дийлэнх хувийг эзэлдэг ба рапсын тосонд 20-54 хувь, гичний тосонд 42 хувь агуулагддаг. Цис-13-докосиноиний хүчил гэж мөн нэрлэдэг ба түүний транс изомер нь байцааны хүчил (brassidic acid) юм.
Хэрэглээ
Эрукийн хүчил нь олон эрдэс тостой нэгэн адил хэрэглэгддэг боловч тэдгээрийн заримтай нь харьцуулахад илүү биозадрамхай байдаг. Түүнийг полимерчлэх болон хатаах замаар тосон будаг болгон ашиглах боломж хязгаарлагдмал юм. Бусад тосны хүчлүүдтэй нэгэн адил гадаргуун идэвхт бодис (surfactant) эсвэл тосолгооны материал болгон ашиглах, биодизелийн түүхий эд болгох боломжтой.
Эрүкийн хүчлийн уламжлалууд (гаралтай нэгдлүүд) нь олон янзийн хэрэглээтэй. Жишээ нь, бихинилийн спирт (CH3(CH2)21OH) нь нам температурт царцдаг депресант (шингэнийг илүү нам температурт урсах боломжийг олгодог) байдлаар харин, мөнгөний бихинат нь фото зурагт ашиглагддаг.
Эрүүл мэндэд нөлөөлөх нь
1970 оны эхэн үед, лабораторийн амьтнууд дээр хийсэн туршилт судалгаа нь эрукийн хүчлийг их тунгаар хэрэглэсэн тохиолдолд зүрхэнд хортойгоор нөлөөлдөг болохыг харуулсан ч, хүний хувьд, рапсын тосны хэрэглээ ба зүрхний өвчлөлийн өсөлт хоёр хоорондоо холбоотой гэдэг нь тогтоогдоогүй. Лоренцогийн тосыг (эрукийн хүчил болон бусад зүйлээс бүрдсэн тос) удаан хугацаанд хэрэглэхэд хортой нөлөө үзүүлдэг тухай тайлангууд байдаг ч, эрукийн хүчлийг хүнсэнд хэрэглэхэд хортой нөлөөлөл үзүүлсэн тухай дурьдсан мэдээлэл байдаггүй.
1970-аад оны үед амьтан дээр хийсэн судалгаа нийтлэгдсэнээр, Дэлхий дахинийг эрукийн хүчлийн өндөр агууламжтай тосноос татгалзахад хүргэсэн ба хүнд нөлөөлөхгүй байх боломжит хэмжээг амьтан дээр хийсэн судалгааг үндэслэн тогтоосон.
2003 онд, эрукийн хүчил нь хөхөөр хооллож буй гахайнд миокардын липидоз өвчинг үүсгэх хэмжээг үндэслэн, Австалийн хүнсний стандартад хүнсэнд хэрэглэх зөвшөөрөгдсөн дээд хэмжээг 500 мг/хоног гэж тогтоосон. Энэ хэмжээ нь хөхөөр хооллож буй гахайнд миокардын липидоз өвчинг үүсгэх хэмжээнээс 120 дахин бага хэмжээ юм. Эрукийн тосны нэг хүнд ноогдох хэрэглээний дундаж нь зөвшөөрөгдсөн дээд хэмжээнээс хавьгуй бага байдаг учир нийтийн эрүүл мэнд, аюулгүй байдалын хувьд санаа зовох шаардлаггуй юм. Гэсэн хэдий ч тосыг их хэмжээгээр хэрэглэдэг хүн зөвшөөрөгдсөн дээд хэмжээ рүү дөхөж очих магадлалтай юм. Энэ нь, канолагийн тосон дахь эрукийн хүчлийн хэмжээ тосны хүчлүүдийн нийт хэмжээний 2 хувиас хэтэрсэн тохиолдолд бий болох боломжтой.
Садраа
Садраа буюу голын садраа нь далай, тэнгис, адаг, нуур, буюу усан санд цутгах гол нь цутгалт үүсдэг газрын хэлбэр юм. Садраа нь голын урсгалыг цутгалаас гарахад авч явах лаг нь тунадас үүсэхээр хэвлэгддэг. урт эрин үений турш, тус тунадасын үүсэл голын садраа онцлогтой газар зүйн хэв маягийг цуглуулдаг.
Ангилал:Тэнгис судлал Ангилал:Туналт
Ляонин муж
thumb|250px|Өнөөгийн Хятадын Ляонин муж (улаан) Ляонин (хятадаар 辽宁 - liáoníng; монгол бичгээр лийоонинг) — БНХАУ-н 23 мужийн нэг, тэр дотроо зүүн хойд орон, хуучнаар хэлвэл Манжуур оронд байгаа 3 мужийн нэг. Ялу голоор БНАСАУ-тай хиллэж, дотооддоо Гирин муж, Өвөр Монгол орон, Хэбэй мужтай хаяалдаг. Бас Шар тэнгист тулна. Мужийн нутгийн дундуур Ляо гол (Ляохэ) урсдаг, түүний дорнодийг Ляодун хойг гэдэг. Мужийн 145,900 км2 (21/33) нутагт 2010 онд 43.7 сая (14/33) хүн оршин сууж байв.
Ард түмэн
Ангилал:Хятадын муж
Японы солонгос
thumb|200px|1945 онд Япон оронд 2 сая солонгос байнга оршин сууж байв Японы солонгос — Япон улсад амьдардаг солонгос хүн.
Японд өдгөө 901,284 солонгос үндэстэн амьдарч байна. Үүнд:
Япон дахь япон үндэстэн биш ард түмний дотроос хамгийн олон тоотой нь бөгөөд Япон улсын хүн амын 0.7 хувийг эзэлдэг.
Ангилал:Ази дахь угсаатны цөөнхийн сэдэв Ангилал:Солонгосын диаспора Ангилал:Солонгос-Японы харилцаа
Виллиам Жиок
Виллиам Фрэнсис Жиок (William Francis Giauque, 1895 оны 5 сарын 12 – 1982 оны 3 сарын 28) нь Канадын Онтарио мужийн Ниагара Фоллст төрсөн химич. 1949 оны Нобелийн шагналтан.
Түүх
Эцэг эх нь америк хүмүүс бөгөөд түүнийг төрсний дараа АНУ-ын Мичиган муж улсад суурьшин, тэнд бага сургуульд суралцсан байна. Гэвч эцэг нь 1908 онд нас барсны дараа Канад руу буцаж, тэндээ их сургуульд орж төгсчээ. 2 жил ажиллаад, 1920 онд Беркли дэх Калифорнийн их сургуулийн Химийн коллежид элсэн орж, 1922 онд хими, физикийн докторын зэрэг хамгаалсан байна. Сургуульдаа туслах багшаар ажиллаж байгаад 1934 оноос албан ёсоор багшлах болж, 1962 онд тэтгэвэртээ гарах хүртлээ ажилласан юм.
Тэрээр 1932 онд гэрлэсэн бөгөөд 1982 онд Калифорни муж улсын Берклид нас нөгчжээ.
Ангилал:Химийн Нобелийн шагналтан Ангилал:АНУ-ын химич Ангилал:Физикийн химич Ангилал:20-р зууны химич Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Канадчууд Ангилал:1895 онд төрсөн Ангилал:1982 онд өнгөрсөн
Термо хүлээн авагч
Термо хүлээн авагч (мөн температурын мэдрэг) гэдэг нь эсийн доторх температурыг мэдрэх мэдрэмжийг нэрлэдэг ба түр зуурын реcептор боломжит сувгуудаар дамждаг. Aмьтны эсүүд нь дулааны цочролын хариу үзүүлэлт гэх өндөр температурт эсийн хэмжээнд гэмтэл гархаас урьдчилан сэргийлэх хамгаалалтын механизмыг агуулсан байдаг. Мөн өндөр температур нь идэвхигүй HSF1-ийг Hsp40 / Hsp70 ба Hsp90 дулааны цочролын уураг бүхий цогцолбороос салгахад ийм хариу үзүүлдэг. NcRNA hsr1-ийн тусламжтайгаар HSF1 нь тайрагдаж, идэвхтэй болон зорилтот генийнхээ илэрхийлэлийн хариу үзүүлэлтийг ихэсгэдэг. Прокариот ба эукариотын аль алинд нь олон бусад термосенсорын механизмууд байдаг.
Термосепшин
Термосепшион гэдэг нь организмын дулааныг хүлээн авдаг мэдрэл юм. Температурын хүлээн авагч хэрхэн ажилладаг талаар нарийвчлан судалж байгаа. Килиопати нь дулааныг мэдрэх чадвар буурч байгаатай холбоотой бөгөөд ингэснээр процесст силлиа туслаж болно. Түр зуурын рецептор боломжит суваг (TRP суваг) нь олон зүйлийн халуун, хүйтэн, өвдөлт мэдрэх мэдрэхүйд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг гэж үздэг. Сээр нуруутан амьтад дор хаяж хоёр төрлийн мэдрэгчтэй байдаг: дулааныг мэдэрдэг, хүйтнийг мэдэрдэг.
Термосепшион онцгой хэлбэрийг Кроталин болон Бойдаи могойнуудад ашигладаг бөгөөд энэ нь халуун объектуудаас ялгардаг хэт улаан туяаны цацрагийг үр дүнтэй харж чаддаг. Могойн нүүр нь температур мэдрэгчийн хажуугаар хос доторлогоотой, эсвэл нүхтэй байдаг. Мэдрэгч нь хэт улаан туяаны цацрагийг нүхний доторх арьсанд халах нөлөөгөөр шууд бусаар илрүүлдэг. Тэд нүхний аль хэсэг нь хамгийн халуун вэ гэдгийг мэдэж дулааны эх үүсвэрийг олдог бөгөөд энэ нь халуун цустай махчин амьтан байж болно. Хоёр нүхний мэдээллийг нэгтгэснээр могой нь объектын зайг тооцож чаддаг.
Энгийн цус сорогчсарьсан багваахай нь навчан хамар дээрээ тусгай хэт улаан туяаны мэдрэгчтэй байдаг. Цус сорогч сарьсан багваахай нь зөвхөн цусаар хооллодог цорын ганц хөхтөн амьтан юм. Хэт улаан туяаны мэдрэл нь Дэсмодусд 10-15 см зайны хооронд гомеотермик (дулаан цустай) амьтдыг (үхэр, адуу, зэрлэг хөхтөн амьтдыг) нутагшуулах боломжийг олгодог. Энэхүү хэт улаан туяаны мэдрэхүй нь олзондох хамгийн их цусны урсгалтай хэсгийг илрүүлэхэд ашиглаж болно.
Тусгай дулааны мэдрэгчтэй бусад амьтад бол ой хээрийн хайдаг цох бөгөөд энэ нь ойн түймэрт шинэхэн устаж байгаа шилмүүст модонд өндөглөдөг. Харанхуй пигменттэй эрвээхэй ба Troides rhadamathus нь нарлах үед гэмтэхээс зайлс хийхийн тулд тусгай дулааны мэдрэгч ашигладаг. Цус сордог шавж нь мөн тусгай термостатик эрхтэнтэй байж болно.
Хүний биед терморесепторуудаас үүсэх температур мэдрэхүй нь нугасны эвэрний саарал өнгөнд хоёрдогч дараалсан мэдрэлийн эсүүдээр синусит болдог Лиссауерын тэнхлэгийн дагуу нугасны хэсэгт ордог. Эдгээр хоёрдогч дараалсан нейронуудын аксонууд задралд ордог бөгөөд тэд ховдол дахь нейрон руу гарах үед спиноталамик замд нэгддэг. 2017 онд хийсэн судалгаагаар термосенсорын мэдээлэл нь таламусаас илүү хажуугийн парабрахиал цөмд дамждаг бөгөөд энэ нь терморегуляторын зан төлөвийг өдөөдөг.
Дулааны цочрол
Дулаан цочролын хариу үйлдэл (HSR) нь температурын өсөлт, исэлдэлтийн стресс, хүнд метал зэрэг стрессийн улмаас үүссэн уургийн сөрөг нөлөөлөлтэй тэмцэх молекулын каперонуудын тоог нэмэгдүүлдэг эсийн хариу үйлдэл юм. Ердийн эсийн хувьд уураг нь эсийн үндсэн үйл ажиллагааны нэгж болох тул уургийн гомеостаз (протеостаз) -ийг хадгалах шаардлагатай. Уураг нь функцээ олж авахын тулд тодорхой тохиргоог ашигладаг. Хэрэв эдгээр бүтцийг өөрчилвөл чухал үйл явцад нөлөөлж, эс гэмтэх эсвэл үхэлд хүргэж болзошгүй юм. Уургийн ач холбогдол нь дулааны цочролын хариу урвалыг уургийн буруу хувиралтаас урьдчилан сэргийлэх, буцаах, зөв ​​нугалах орчныг бүрдүүлэх молекулын каперонууд гэгддэг дулааны цочролын уураг (HSP) өдөөхөд ашиглагддаг.
Эукариот
Эукариотууд нь мембран дотор бүрэлдсэн органеллгүй прокариотууд-аас ялгаатай нь мембран дотор байрласан цөм бүхий нүкляцтай организмууд байдаг.
Дулааны цочролын коэффициент 1
Дулааны цочролын коэффициент 1 нь хүний бие дахь HSF1 генээр кодлогдсон уураг юм. HSF1 нь эукариотуудад ихээр хадгалагддаг бөгөөд хөгжүүлэлт, бодисын солилцоо зэрэг стрессгүй зохицуулалтад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг протеотоксик стрессийн хариу урвалын анхдагч зуучлагч юм.
Молекул шаперонууд нь синтезийн үед болон эсийн стрессийн үед уураг эргэлт буцалтгүй нэгтгэхээс хамгаалах үүрэгтэй олон төрлийн уураг юм. Бактерийн молекулын чаперон DnaK нь N-терминалын ATP-гидролизын домогоор ATP холбох, гидролиз, ADP ялгаруулах циклийг С-терминалын субстраттай холбох домайноор задалж, уураг задалж гаргадаг. Димерик GrpE нь DnaK-ийн хамтарсан бүтээгдэхүүн бөгөөд ADP-ийн ялгаралтын түвшинг 5000 дахин өдөөдөг нуклеотидын солилцооны хүчин зүйл болдог. [3] DnaK нь өөрөө сул ATPase; DnaK-ийн ATP гидролиз нь түүний өөр нэг хамтарсан загвар болох DnaJ-тай харилцан үйлчлэлээр өдөөгддөг. Ийнхүү DnaJ ба GrpE-ийн хамтарсан загварууд нь DnaK-ийн нуклеотид ба субстратад холбогдсон төлөв байдлыг DnaK молекулын чапероны мөчлөгийн гэр ахуйн хэвийн үйл ажиллагаа, стресстэй холбоотой үйл ажиллагаанд шаардлагатай аргаар зохицуулах чадвартай юм.
Шаперон Днаж
Молекул биологийн хувьд Hsp40 (дулаан цочролын уураг 40 кД) гэгддэг Шаперон Днаж нь молекул шапероны уураг юм. Энэ нь бактериас эхлээд хүн хүртэл төрөл бүрийн организмд илэрхийлэгддэг. Молекул шаперонууд нь синтезийн үед болон эсийн стрессийн үед уураг эргэлт буцалтгүй нэгтгэхээс хамгаалах үүрэгтэй олон төрлийн уураг юм. Бактерийн молекулын чаперон Днак нь Н-терминалын АДП-гидролизын домогоор АДПхолбох, гидролиз, АДПялгаруулах циклийг С-терминалын субстраттай холбох домайноор задалж, уураг задалж гаргадаг. Димерик ЖрпЕ нь Днак -ийн хамтарсан бүтээгдэхүүн бөгөөд АДП-ийн ялгаралтыг 5000 дахин нэмэгдүүлдэг нуклеотидын солилцооны хүчин зүйл болдог.
Михаил Гуревич
Михаил Иосифович Гуревич (1892—1976) нь Зөвлөлтийн нисэх онгоцны зохион бүтээгч байв. Зохион бүтээгч Гуревич нь Микоянтай хамтран МиГ-1, МиГ-3, МиГ-15, МиГ-17, МиГ-19, МиГ-21, МиГ-23, МиГ-25 сөнөөгч онгоцуудыг бүтээсэн.
Ангилал:1892 онд төрсөн Ангилал:1976 онд өнгөрсөн Ангилал:Зөвлөлтийн зохион бүтээгч
Алабама
Алабама (албан ёсоор Алабама Муж Улс; Alabama) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Өмнөд бүсэд оршдог АНУ-ын муж улс юм. Алабама хойд талаараа Теннесси, зүүн талаараа Жоржиа, өмнө талаараа Флорида, баруун талаараа Миссиссиппи муж улсуудтай тус тус хиллэдэг ба өмнө талаараа мөн Мексикийн булангаар хүрээлэгдсэн. Алабама хуурай газрын нутаг дэвсгэрээр 30-д ордог бөгөөд дотоод усан замын хэмжээгээр хоёрт ордог. Тус муж улс 2006 онд бараг 4.6 сая хүн амаараа 23-т орж байлаа.
Америкийн иргэний дайнаас Дэлхийн хоёрдугаар дайн хүртэл Алабама Өмнөдийн олон муж улсын нэгэн адил хөдөө аж ахуйгаас хамааралтай байсан учраас эдийн засгийн хүндрэл бэрхшээлтэй тулгарч байв. 1960-аад он хүртэл муж улсын хууль тогтоох байгууллагад цагаан арьст хөдөөгийнхний сонирхол давамгайлж байсан бөгөөд хотынхны сонирхол бага төлөөлөлтэй байлаа. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараачийн жилүүдэд Алабама муж улсын эдийн засаг дан хөдөө аж ахуй дээр тулгуурладаг байснаа хүнд үйлдвэр, ашигт малтмалын олборлолт, боловсрол, өндөр технологи зэрэг олон салбартай болж хөгжиж, гол төлөв АНУ-ын Арми болон АНУ-ын Агаарын цэргийн хүчний цэргийн баазууд олноор байгуулагдан, өргөжин тэлснээр эдийн засаг нь сэргэжээ. Өнөөдөр тус муж улс агаар сансар, боловсрол, эрүүл мэнд, банк, янз бүрийн хүнд үйлдвэр, үүний дотор автомашины үйлдвэрлэл, ашигт малтмалын олборлолт, ган үйлдвэрлэлд маш их хөрөнгө оруулдаг.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Алексей Антонов
Алексей Антонов (1896—1962; 66 насалсан) — Зөвлөлтийн цэргийн зүтгэлтэн, армийн генерал байв.
Алексей Антонов 1945-1946 онд ЗХУ-ын Зэвсэгт хүчний жанжин штабын орлогч дарга байсан.
Цэргийн цол
Ангилал:ЗХУ-ын армийн генерал Ангилал:Улаан армийн фронтын удирдагч Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:Цэргийн Эр Зориг одон шагналтан (1943-1989 он) Ангилал:Ялалт одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын жанжин штабын цэргийн академийн төгсөгч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1896 онд төрсөн Ангилал:1962 онд өнгөрсөн
Зөвлөлт Холбоот Улсын Маршал
Зөвлөлт Холбоот Улсын Маршал (Маршал Советского Союза) — Улаан Арми буюу Зөвлөлт Холбоот Улсын Зэвсэгт хүчин болох Зөвлөлтийн армийн дээд командлалын бүрэлдэхүүнд олгодог цэргийн дээд цол юм.
Холбоос
Ангилал:ЗХУ-ын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:ЗХУ-ын цэргийн цолны зэрэг Ангилал:1935 онд анх гардуулсан шагнал
Аннэгийн өдрийн тэмдэглэл
Аннэгийн өдрийн тэмдэглэл нь Аннэ Франкийн бичсэн өдрийн тэмдэглэлээр бүтээгдсэн ном бөгөөд 1947 онд нидерланд хэлээр хэвлэгдсэн (1952 онд англи хэлээр орчуулагдан хэвлэгдсэн) ба номын агуулга нь Нацизмын дарлал дор Нидерландад амьдарч байсан охины өдрийн тэмдэглэл юм. Дэлхийн II дайн дууссаны дараа Аннэ Франкийн эцэг охиныхоо дурсгалд зориулж хэвлэн гаргасан.
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:Өдрийн тэмдэглэл Ангилал:Улс төрийн утга зохиол Ангилал:Нидерланд хэлээрх утга зохиол Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Нидерландын дэлхийн бичгийн өв Ангилал:Холокост уран зохиол Ангилал:Аннэ Франк Ангилал:1947 онд анх хэвлэгдсэн
Айраг нуур
Айраг нуур нь баруун Монголын Их нууруудын хотгорт байх цэнгэг уст нуур. Эрт цагт Хяргас нууртай нэг савд байжээ. Айраг нуур нь илүүдэл усаа 5 км урт 200-300 м өргөн хоолойгоор Хяргас нуурт өгнө. Энэ хоолой зарим газраа 5-7 м гүн намуун урсгалтай байх ба өвөл хөлддөггүй. . Тус нуур нь бусад нууруудыг бодвол усны тунгалагшил бага, булингар ихтэй.
Нуурын ус зундаа бараг ёроолоо хүртэл халах ба урсгал учраас усны температур жигд байна. Өвөл ч гэсэн усны температаурт зөрүү бараг байхгүй аль ч хэсэгтээ 1-2.5°C байна.
Эшлэл
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Увс аймгийн нуур Ангилал:Монгол дахь Рамсарын ус, намгархаг газар
Аугусто Пиночет
Намтар
"Дундаж давхаргын" гаралтай Аугусто зөвхөн зэвсэгт хүчинд алба хааж амжидтанд хүрдэг байсан тэр үед 17 настайдаа Сан Бернардо дахь явган цэргийн сургуульд элсэн орж хувь заяагаа цэргийн албатай (1933-1937) жил холбосоноор л оргилд хүрэх замаа нээж чадсан юм.
1948 онд Пиночет тус улсын Цэргийн академид элсэн орж, гурван жилийн дараа төгссөн. Улмаар тэрээр цэргийн ангиудад алба хааж армийн боловсролын байгууллагуудад багшлах зэрэг ажиллаж байжээ. 1953 онд Пиночет "Чили, Аргентин, Боливи, Перугийн газарзүй" нэртэй анхны номоо хэвлүүлж, бакалаврын зэрэг хамгаалж, Чилийн их сургуулийн хуулийн сургуульд элсэн орсон боловч төгсөж чадаагүй ажээ. 1956 онд Эквадорын Цэргийн академийг байгуулахад туслахаар Кито хот руу илгээгдсэн байна. 1959 онд нутагтаа иргэж ирэээд Цэргийн академид багшилсан байна.
1964-1968 онд Пиночет Цэргийн академийн орлогч захирлаар ажиллаж байсан тул байлдааны ангиудыг захирч байгаагүй. Тэрээр геополитикийн хичээл зааж байжээ. 1969 онд Бригадын генерал, 1971 онд Дивизийн генерал цол хүртжээ.
1971 онд Пиночет Сантьягогийн гарнизоны командлагчийн албан тушаалыг авсан нь Ерөнхийлөгч Сальвадор Альендегийн тэргүүлсэн Ардын эв нэгдлийн Засгийн газрын үед анх томилогдсон явдал байв.
1972 оны 11-р сарын эхээр Дотоод хэргийн сайд, генерал Карлос Пратс-ын орлогч сайд бөгөөд Армийн хуурай цэргийн ерөнхий командлагчийн үүрэг гүйцэтгэгч болжээ. 1973 оны 6-р сарын 29-нд тэрээр Сантьяго хотод болсон цэргийн бослого үймээнийг дарах ажилд оролцсон байна.
1973 оны 9-р сарын 11-нд Чилид цэргийн эргэлт болсон бөгөөд түүнийг санаачлагчдын нэг нь Пиночет байв. Энэ бол жирийн нэг бослого биш, харин төв хэсэгт нь их буу, нисэх онгоц, явган цэрэг ашиглан нэгдсэн довтолгоо хийсэн, сайтар төлөвлөсөн цэргийн ажиллагаа байсан. Ерөнхийлөгчийн ордон руу пуужингаар харваж Төрийн болон засгийн газрын бүх байгууллагыг цэргийн ангиуд эзэлжээ. Ардын эв нэгдлийн засгийн газрыг хамгаалахын тулд цэргүүдийг ангиудаас гаргахгүй байх арга хэмжээ авсан. Цохилтыг дэмжихээс татгалзсан зарим офицерыг буудан хороосон байна. Төрийн эргэлтийн үр дүнд Сальвадор Альендетэй Ардын эв нэгдлийн засгийн газрыг түлхэн унагав. Цэргийн хунта байгуулагдаж, үүнд Пиночет (армиас), адмирал Хосе Мерино (тэнгисийн цэргийн флотоос), генерал Густаво Ли Гузман (агаарын цэргийн хүчин), генерал Сезар Мендоза (карабиньераас) оржээ.
Ерөнхийлөгч
Төрийн эргэлт хийсний дараахан Пиночет зэвсэгт хүчин мэргэжлийн үүргээ үнэнч хэвээр үлдээж, зөвхөн эх оронч үзлийн мэдрэмж, түүнчлэн (түүний мэдэгдлээс иш татсан) "Марксистууд ба улс орны нөхцөл байдал" нь тэднийг засгийн эрхийг өөрийн мэдэлд авахад хүргэсэн гэж мэдэгдэв. "Тайван байдал сэргэж, эдийн засаг уналтын байдлаас гармагц арми хуарандаа буцаж ирнэ. Генерал эдгээр зорилтуудыг хэрэгжүүлэх эцсийн хугацааг хүртэл тогтоосон - 20 орчим жилийн дараа Чили ардчилалд эргэн орно гэжээ.
1974 оны 12-р сар хүртэл тэрээр цэргийн хунтын тэргүүн хэвээр байсан бөгөөд 1974 оны 12-р сараас 1990 оны 3-р сар хүртэл Чилийн ерөнхийлөгчөөр ажиллаж, нэгэн зэрэг тус улсын зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч байв. Цаг хугацаа өнгөрөхөд тэрээр бүх хүчээ гартаа төвлөрүүлж, бүх өрсөлдөгчөө устган зайлуулж чадсан юм.
1990 оны 3-р сарын 11-нд Патрисио Айлвин тэргүүтэй ардчилсан засгийн газар засгийн эрхэнд гарч ирэв. Пиночет ерөнхийлөгчийн албан тушаалаасаа огцорсон ч хуурай замын цэргийн ерөнхий командлагч хэвээр үлдэж, улс орны улс төрийн амьдралд нөлөөгөө хадгалсаар байв. Түүний эрх мэдэл унасаар байв. 1992 онд явуулсан олон нийтийн санал асуулгаар санал асуулгад оролцогчдын дөнгөж 20 хувь нь түүнд саналаа өгсөн бол Айлвин 70 хувийн санал авчээ.
1998 оны 10-р сард тэрээр Лондон дахь хувийн эмнэлэгт мэс засал хийлгэж, Испанийн шүүхээс гаргасан тушаалын дагуу хүн амины хэрэгт сэжиглэгдэн баривчлагджээ: Цэргийн дэглэмийн үед Испанийн олон зуун иргэн Чилид алагдсан эсвэл ор мөргүй алга болсон. . Испани улс экс дарангуйлагчийг шилжүүлэн өгөхийг шаардсан ч Лондонгийн шүүх Пиночет Чилийн бүх насаар сенатч байхдаа халдашгүй дархан эрхтэй гэж үзсэн байна. Лордуудын танхим энэ шийдвэрийг цуцалж, баривчилгааг хууль ёсны гэж хүлээн зөвшөөрөв. Харин Чили улс Пиночетыг баривчилсан болон Испанид шилжүүлэн өгсөн нь хууль бус гэж үзсэн.
2004 оны 8-р сарын 26-нд Чилийн Дээд шүүх Пиночетыг яллах халдашгүй эрхийг нь хасч, мөн оны 12-р сарын 2-нд тус улсын Давж заалдах шатны шүүх хүн амины хэрэгт хамтран оролцсон гэж буруутгагдаж байсан дарангуйлагч агсны хэргийг шүүх хурлыг эхлүүлэх шийдвэр гаргасан.
2006 оны 12-р сарын 3-нд тэрээр зүрхний шигдээс болж, 12-р сарын 10-нд Сантьягогийн эмнэлэгт нас баржээ. Түүний цогцсыг чандарласан, төрийн оршуулга, гашуудал болоогүй (түүнд зөвхөн цэргийн хүндэтгэл үзүүлсэн) байна.
Ангилал:1915 онд төрсөн Ангилал:Чиличүүд Ангилал:Чилийн улс төрч Ангилал:Чилийн ерөнхийлөгч Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Их нууруудын хотгор
Их нууруудын хотгор нь баруун Монголд байрлах хагас хуурай хотгор газар. Увс, Ховд, Завхан, Говь-Алтай аймгуудын нутаг дэвсгэрт багтдаг. Баруун талаараа Алтайн нуруу, зүүн талаараа Хангайн нуруу, хойд талаараа Тагнын нуруунуудаар хүрээлэгдэх ба д.т.д. 750 -аас 2000 м хүртэлх өндөр бүхий 100,000 км² орчим талбайтай нутаг юм. Хотгорын зарим хэсэг нь Оросын нутаг дэвсгэрт байрладаг.
Хотгорт Увс нуур, Хяргас нуур, Дөргөн нуур гэсэн давст; Хар-Ус нуур, Хар нуур, Айраг нуур гэсэн цэнгэг уст нуурууд багтана. Мөн 14,000 км² намаг, элсэрхэг нутагтай. Хойд хэсэг нь тал нутаг байх бол өмнөд хэсэг нь ихэвчлэн хагас цөл, цөлөрхөг нутаг байна. Ховд гол, Завхан гол, Тэс голууд нь энэ нутгаар урсах хамгийн том голууд юм.
Тус хотгор нь цэнгэг усны томоохон ай сав газар бөгөөд төв азийн чухал ус намгархаг газруудыг өөртөө агуулна. Зэгс шагшуурга ихтэй хоорондоо холбогдсон нуур, голууд нь энэ ус намгархаг газрыг бүрдүүлнэ. Устах аюулд орсон хэд хэдэн нүүдлийн шувууд ихээр нутагладаг, үүнд: Халбаган хошуут (Platalea leucorodia), Хар өрөвтас (Ciconia nigra), Загасч явлаг (Pandion haliaetus), Усны цагаан сүүлт бүргэд (Haliaeetus albicilla), Хошуу галуу (Anser cygnoides), and Хээрийн галуу (Anser indicus). Тус нутагт хэдхэн тооны цагаан хотон (Pelecanus onocrotalus) үлджээ. Загас, ургамал элбэг гол нууруудын сав газарт өндөглөнө.
Эшлэл
Ангилал:Азийн хөндий Ангилал:Монголын хөндий Ангилал:Монгол орны нам доор, хотгор газар Ангилал:Хотгор Ангилал:Говь-Алтай аймгийн газар зүй Ангилал:Завхан аймгийн газар зүй Ангилал:Ховд аймгийн газар зүй Ангилал:Увс аймгийн газар зүй
Зефир
thumb|Зефир Зефир (Marshmallow, Зефир) нь нэгэн төрлийн амттан бөгөөд зөөлөн чихрийн нэг төрөл болно.
Нэршил
Эрт цагт англиар marshmallow гэх ургамлын үндэснээс гаргаж авдаг цардуулаар хийдэг байсан тул уг ургамлын нэрээр нэрлэгдэх болсон бөгөөд Монголд анх Оросоор дамжин орж ирсэн тул зефир гэж нэрлэгдэх болсон.
Хийх арга
Орчин үед зефирийн найрлагад элсэн чихэр, өндөгний цагаан, желатин, ус ордог бөгөөд анх ашигладаг байсан marshmallow ургамлыг ашигладаггүй. Мөн наалдахаас сэргийлж гадна талыг нь цардуулаар бүрхдэг. Агаар ихээр агуулдаг учир маш хөнгөн, идэхэд ч зөөлөн байдаг.
Төрөл
Цагаан зефирээс гадна шоколад, гүзээлзгэний амт оруулагч, гадилын амт оруулагч болон өнгө оруулагч нэмсэн янз бүрийн өнгөтэй зефирүүд байдаг. Түүнчлэн голд нь жимсний чанамал хийсэн байх нь бий.
Гадаад холбоос
Ангилал:Чихэрлэг бүтээгдэхүүн
Бэгтэр
Бэгтэр бол (?-?) Есүхэй баатрын бага хатан Сочигэлээс төрсөн. Тэрээр Есүхэй баатрыг нас барсны дараа, Өэлүн эхийн хөвгүүдтэй тэмцэлдэх болсон. 1170-аад оны дунд үед Тэмүжин, Хасар хоёрт алуулсан.
Гэр бүл
Эцэг: Есүхэй баатар Эх: Сочигэл Дүү: Бэлгүдэй
Монгол Улсын төрийн далбаа
Монгол Улсын төрийн далбаа нь Монгол Улсын 1992 оны Үндсэн хууль хүчин төгөлдөр болсон цагаас буюу 1992 оны 2 сарын 12-ноос хэрэглэгдэж эхэлсэн. Үндсэн хуулийн 12-р зүйлийн 4 дэх хэсэгт: "Монгол Улсын төрийн далбаа нь улаан, хөх, улаан хосолсон өнгөтэй байна. Далбааны гурав хуваасны нэгийн хэмжээтэй дундах хэсэг нь мөнх тэнгэрийн хөх, түүний хоёр тал нь мандан бадрахын бэлгэдэл улаан өнгөтэй байна. Далбааны ишин талын улаан дэвсгэрийн төв хэсэгт алтан соёмбо байрлуулна. Далбааны өргөн, урт нь 1:2-ын харьцаатай байна." гэж заажээ.
Монгол Улсын үндсэн хуульд “Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлын бэлгэ тэмдэг нь Төрийн сүлд, туг, далбаа, тамга, дуулал мөн. Төрийн сүлд, туг, далбаа, дуулал нь Монголын ард түмний түүхэн уламжлал, хүсэл тэмүүлэл, эв нэгдэл, шударга ёс, цог хийморийг илэрхийлнэ” хэмээн заажээ.
Монгол улсын төрийн далбааны өдрийг УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт, Ж.Сүхбаатар, Ц.Дашдорж нар 2008 онд Монгол төрийн бэлгэ тэмдэг болсон Төрийн далбаандаа хүндэтгэлтэй хандах, түүхт ёс, түүхэн уламжлалаа нандигнан өвлөх, үндэсний эв нэгдлийг бэхжүүлэх зорилгоор Төрийн далбааны өдөртэй болох хуулийг санаачлан батлуулсан. 2009 оноос жил бүрийн 7 дугаар сарын 10-нд тэмдэглэж буй бөгөөд энэ өдөр алтан соёмбот Төрийн далбаагаа мандуулдаг болжээ. Харин 2010 оноос Монгол улсын Төрийн ёслолын албаны дарга А.Батсайханы гаргасан санаачилгаар уг өдөр 1991 оноос хойш хийгээгүй байсанЦэргийн хүндэтгэлийн жагсаал ыг сэргээж, төрийн далбаандаа хүндэтгэл үзүүлдэг болсон түүхтэй.
Өнгө, хэмжээ
Монгол Улсын Төрийн ёслолын албанаас 2010 онд санаачилсаны дагуу Стандарт хэмжил зүйн газар 2012 оны 2 дугаар сарын 22-ноос MNS 6262:2011 стандарт (Монгол Улсын Төрийн далбаа. Ерөнхий шаардлага) (Mongolian State Flag. General requirements)- баталж мөрдөж эхэлсэн байна.
Стандартын 2.1-д заасан зориулалтаар төрийн далбааг үйлдэх, дүрслэх (оёх, зурах, сийлэх, хэвлэх,хатгах, наах, цоолборлох, барлах)-д иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллага энэхүү  стандартыг заавал дагаж мөрдөнө гэжээ.
Монгол улсын Төрийн далбааг байнга мандуулах болон байршуулах газрууд
Монгол Улсын Төрийн далбааг
• Монгол Улсын Төрийн ордон
• Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн өргөө
• Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг даргын ажлын байр
• Монгол Улсаас гадаад орон, олон улсын байгууллагад суугаа дипломат болон худалдааны бүрэн эрхэт төлөөлөгч, консулын байранд байнга мандуулна.
• Улсын Их Хурлын чуулган, Засгийн газар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл, Үндсэн хуулийн цэц, бүх шатны шүүхийн хуралдааны танхим
• Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, Ерөнхий сайд, Үндсэн хуулийн цэцийн албан тасалгаа
• Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, бүх шатны засаг даргын албан тасалгаа
• Монгол Улсаас гадаад улс, олон улсын байгууллагад суугаа дипломат төлөөлөгчийн газрын тэргүүн болон худалдааны бүрэн эрхт төлөөлөгч, консулын албан тасалгаа
• Хилийн төлөөлөгч, хилийн анги, салбарын даргын албан тасалгаанд байнга байршуулна.
Монгол Улсын Төрийн Далбааны түүх
Монгол Улс одоогийн Төрийн далбааг 1992 оноос хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд өмнө нь 1911, 1924, 1940, 1945, 1960 онд Төрийн далбаагаа шинэчилж байсан түүхтэй.
1960 оны далбаа
Одоогоос 60 гаруй жилийн өмнө буюу 1960 оны Үндсэн хуулийн 91 дүгээр зүйлд улсын далбааны тухай заахдаа, “Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн далбааг улсын сүлдийг үндэслэн хийнэ. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын төрийн далбааг улаан, цэнхэр өнгийн эдээр үйлдэх бөгөөд тэгэхдээ гурав хуваасны нэгийн хэмжээтэй, дунд тал нь цэнхэр огторгуйн өнгөтэй байх ба түүний хоёр хажуу тал нь улаан өнгөтэй байна. Ишинд уях талын улаан дэвсгэрийн дээд хэсэгт алтан таван хушуу, түүний доор мөн алтан соёмбо үсэг байна. Далбааны өргөн урт хоёр нэгийн харьцах хоёрын харьцаатай байна” хэмээсэн байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Төрийн далбаа
Хирацүка цэнгэлдэх хүрээлэн
«Хирацүка» (スタジアム平塚) — Японы Хирацүкад 1987 онд баригдсан 18500 хүн багтдаг цэнгэлдэх хүрээлэн. Хөлбөмбөгийн «Шоонан Бэрүмарэ» багийн талбай.
Лавлах бичиг
Ангилал:Японы хөлбөмбөгийн цэнгэлдэх хүрээлэн Ангилал:Азийн хөлбөмбөгийн цэнгэлдэх хүрээлэн Ангилал:Канагава аймгийн барилга байгууламж Ангилал:Хирацүкагийн спорт Ангилал:1980-аад онд барьсан
Дорнод Туркестан
Дорнод Туркестан гэдэг нэршлээр:
Данзангийн Лүндээжанцан
Данзангийн Лүндээжанцан нь Монгол Улсад хууль тогтоох байнгын ажиллагаатай парламент үүсч бий болсон цагаас хойш тасралтгүй 25 жил төрийн түшээгээр сонгогджээ.
Намтар
Данзангийн Лүндээжанцан 1957 оны 11 сарын 25нд Улаанбаатар хотод мэндэлжээ. Монголын улс төрч, мэргэшсэн парламентч. Уугуул нутаг Өвөрхангай аймгийн Баян-Өндөр сум. 1975 онд Нийслэлийн 10 жилийн 28 дугаар дунд сургууль 1980 онд Монгол Улсын Их Сургууль Хуульч мэргэжлээр тус тус төгссөн. Профессор, Хууль зүйн шинжлэх ухааны доктор 1980-1985 онд Монгол Улсын Их Сургуулийн багш, ХЗЭ-ийн хорооны дарга 1985-1986 онд Улсын Прокурорт хэлтсийн прокурор 1986-1989 онд Улсын Прокурорын туслах, хэлтсийн дарга 1989-1990 онд ШУА-ын Төр, эрх зүйн хүрээлэнд секторын эрхлэгч 1990-1991 онд Хууль зүйн байнгын хорооны нарийн бичгийн дарга (дэд дарга) зэрэг ажил гүйцэтгэж байв.
Бүтээл ба шагнал урамшуулал
Д.Лүндээжанцан нь Монголын хууль эрх зүйн салбарын нэртэй эрдэмтэн, хуульчдын хүндэтггэл хүлээсэн багшийн нэг. Тэрбээр 1989 онд “БНМАУ-ын байгаль орчны хууль тогтоомж зөрчигчдөд хүлээлгэх захиргааны хариуцлагын арга хэмжээний үүргийг дээшлүүлэх асуудал” сэдвээр хууль зүйн ухааны дэд эрдэмтний, (боловсролын докторын) зэрэг, 2000 онд “Монгол Улс дахь төрийн эрх мэдлийн хуваарилалт: онол, практикийн асуудал” сэдвээр хууль зүйн шинжлэх ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Түүнчлэн 1993 онд профессор цол, Японы Сокка Гаккайн их сургуулийн хууль зүйн салбарын хүндэт өргөмжлөл (доктор), ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Аюулгүй байдал, эрх зүйн академийн жинхэнэ гишүүн-академич, БХИС-ийн хүндэт профессор цол хүртсэний сацуу МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн Хууль зүйн ухаан, Олон улсын харилцааны сэдвээр докторын зэрэг хамгаалуулах эрдмийн зөвлөлийн гишүүн, “Шихихутуг” хууль зүйн дээд сургуулийн Эрдмийн зөвлөлийн дарга юм. Хууль тогтоох байгууллагыг төлөвшүүлэх, хууль зүйн салбарыг хөгжүүлэхэд оруулсан түүний зүтгэлийг төр, засаг өндрөөр үнэлэн 1997 онд Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, 2001 онд Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор шагнаж, 2006 онд Монгол Улсын гавьяат хуульч цол хүртээжээ. Д.Лүндээжанцан “Өвөрхангайн дуу”, “Олон нуурын гол”, “Шартын даваа”, “Арвайхээрийн хавар” зэрэг олон арван шүлэг тэрлэж, төрөлх өврийн сайхан хангай, нутаг усныхан, найз нөхөддөө сэтгэлийн мялаалга өргөсөн шаггүй шүлэгч. Бас шаггүй шатарчин, шатрын спортыг дэмжихэд хувь нэмрээ оруулж яваа нэгэн. Түүний шүлгэнд соёлын гавьяат зүтгэлтэн Л.Балхжав, гавьяат жүжигчин И.Чулуунхүү, хөгжмийн зохиолч Т.Сэр-Од, Б.Бямбабаяр нар ая хийж, 15 дуутай “Зангаараа” дууны цомгийг нь 2007 онд нийтийн хүртээл болгожээ. Тэрбээр “Нутгийн тухай таталбар”, “Олны минь буян” зэрэг эсээ, дурсамж тэмдэглэлийн ном хэвлүүлсэн. Мөн хууль эрх зүйн чиглэлийн эрдэм шинжилгээ, судалгааны 20-иод номыг дангаараа болон хамтран туурвиж, 70 гаруй илтгэл, өгүүлэл бичиж дотоод, гадаадад хэвлүүлжээ.
Ангилал:УИХ-ын дарга Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монгол улсын гавьяат хуульч Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Монголын их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Японы их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Монголчууд Ангилал:1957 онд төрсөн
Төр шашин хоёрын холбоо
Аливаа төрийн агуулга, шинж чанар, төрийн байгуулалтын бүтэц,үйл ажиллагаа болон төрийн тухай үзэл санаанд ихээхэн нөлөө үзүүлдэг хүчин зүйл бол шашин байдаг аж.Монгол үндсэний төрийн тухайд мөн тийм байжээ.Монголчууд олон мянган жилийн тэртээгээс тотемээс эх авсан бөө шүтлэгтэй байсан билээ.Бөө шүтлэг нь гаднаас орж ирсэн бус,ан агнуур,малын ажил эрхлэн амьдардаг нүүдэлчдийн амьдралаас өөрөөс нь урган гарсан язгууртны шүтлэг байв.Бөө шүтлэг нь сүрлэг дуган сүм,шүтлэг мөргөлийн олон зүйл гоё тансаг хэрэгсэл шаардагдаггүй эгэл бор шүтлэг байв.Тийм энгийн байдал нь борог амьдралтай дэлхийн олон угсаатан ястны дунд дэлгэрэх,удаан хадгалагдахад тус болсон байх гэж бодном.Бөө шүтлэг нь байгал нийгмийг үзэх нарийвчлан боловсруулсан онолын цогцлол үгүй боловч тэнгэр,газар,уул,ус, гал ,ан амьтан зэрэг олон шүтээнтэй тэдгээрийн нийлбэр нэгэн үзэл санаатай шүтлэг байв.Чингис түүний хамаг Монголчууд тэнгэрийг бусад шүтээнүүдээс онцгойлолн шүтдэг нь тодорхой.
Чингис хаан болон түүнийг залгамжлагчид дайн тулаанд орох, ав хомрого хийх, нутаг бэлчээр сэлгэх тахилга үйлдэх, өвчин хуучныг анагаах зэрэг амьдралын чухал асуудлыг шийдвэрлэхдээ бөө удганаар мэргэлүүлж, түүнийг баримтлан шийдвэрлдэг байсныг түүхийн олон баримт харуулж байна.Чингис хааны монгол улс байгуулагаж байсан тэр үед бас хэрэйд, найман, онгуд зэрэг түрэг угсаатантай нэлээд холилдсон зарим аймаг ханлиг дотор христын шашны нисториан салбар байсан аж.Энэ шашин Y-YI зууны үеэс Төв азид нэвтэрч эхэлсэн боловч төдий л газар аваагүй байсан бололтой.Гэвч Өгэдэй хаан, Толай ноёны хатадын дотор христын шүтлэгтэн байсныг бодоход монголын өндөрлөгт бас ч өөрийн байр суурьтай байсан нь тодохрой.Монгол улс Ази-европын олон улс орныг эзэлж, гадаад харилцаа өргөжихийн хирээр монголд бурханы шашин,бомбын шашин нэвтэрч эхэлжээ.Чингис болон түүний дараах хаад өөрсдөө бөөгийн шүтлэгтэн байсан боловч бусад шашныг гадуурхан хяхаж байсангүй.Энэ нь монгол хаад харь орныг түүний шашин шүтлэг,ёс заншлыг хөндөхгүй, харин ч хүндэтгэх замаар ноёрхолоо бэхжүүлж улс төрийн бодлого зорилготой холбоотой байсан хэрэг.Чингис хаан өөрөө бөө шүтлэгээс гадна бусад шашныг сүрхий сонирхож байсан аж.Тэрээр бомбын шашны их багш Чан чунг зориуд урин залж их хүндэтгэл үзүүлээд бомбын сүм хийд,лам нарыг албан татвараас чөлөөлсөн байна. Хятадын Шаньсийн Цзяочэны Сюаньчжун Шиби- шань сүмд 1330-аад оны орчим босгосон дөрвөлжин үсгээр монгол хэлээр бичсэн Хубилайн зарлигтай чулуун хөшөө байдаг аж.Тэнд бурханы, христын, исламын, бомбын шашны лам нарыг албан татвар өртөө улааны албанаас чөлөөлсөн тухай заасан байна. Өгэдэй хаан хөвгүүн Гүдэнгээр /Годан/ Хөх нуур,Түвдийг захируулах болсоноос хойш Түвдийн Сахьяагийн булгийн их лам Сажа пандита Гунгаажалцантай ойртож, бурханы шашныг шүтэх нь нэмэгдсэн аж.
Энэ төдийгүй Өгэдэйн үед монголын дээдэс орчин үеийн хэллэгээр зарчмын хувьд бурханы шашныг сонгон авчээ гэж хэлж болмоор санагдана.Харин Гүег хаан Рашид ад дины бичсэнээр христын шашинд,Бартольдын бичсэнээр ислам шашинд илүү тааламжтай ханддаг байсан аж. Мөнх хаан 1253онд Түвээс шашны нэгэн зүтгэлтнийг урин ирүүлж уулзаж байжээ.Өвөр монгол судлаач зохиолдоо тэр үед монгол ирсэн гадаадын хүмүүсийг бичсэн тэмдэглэлд тулгуурлан Мөнх хаан бурханы шашныг илүү дотночилон үзэх болжээ гээд олон шашны номч мэргэдийн маргаан явуулаад эдгээр олон шашин нь гарын таван хуруутай адил юм.Таван хуруу нь гарын алганаас урган гардаг.Бурханы шашин нь гарын алга мэт,бусад нь тэр алганаас гарсан хуруу адил гэж дүгнэсэн гэж бичжээ. Хубилай хаан Гүдэний жуулчлалаар бурханы шашныг сахьяагийн /улааны/ бүлэгт ойртжээ.Тэрээр өмнөх хаадын адилаар янз бүрийн шашныг алагчлан үзсэнгүй .Хубилай хаан Шандуд байхдаа Күнз,бомбо,будда,христын шашны ихэс дээдсийн хооронд мөн маргаан явуулж буддагийн шашны Пагва ламын ид шид, эрдэм чадвар илүү гэж үзсэн аж. “Болор толь” зэрэг зарим монгол түүхийн ном сударт бичсэнээс үзвэл Хувилай хаан хэдүй күнзийн суртал сургаалыг сүрхий сонирхож байсан боловч бурханы шашныг шүтэн биширдэг болоход түүний хатан Чимбай болон монгол шадар сайдууд их үүрэн гүйцэтгэсэн бололтой.Тэр цагт Хятадад бурханы шашин бас нэвтэрсэн байсан уг нь шашныг монголчууд шүтэхэд нөлөөлөх орчин болжээ.Хубилай хаан 1260 онд түвд лам Пагвад эхлээд улсын багш, дараа нь 1270 оноос дэвшүүлж, хааны багш болгон өргөмжилж алтан тамга олгоод бүх улсын буддагийн үйл хэргийг эхрлүүлжээ.Пагва лам Түвдийг захирах явдлыг мөн даалгажээ.
Ийнхүү монголын ихэс дээдэс буддагийн шашны улааны буюу сахьяагийн бүлгийн номлол сургаалыг шүтэн бишрэх болсон аж. Хубилай болон түүнээс хойших хаад тус бүртээ хааны багштай, тухайлбал Пагва/1260-1276/, Ишринчен /1276-1279/, Дарамбал /1279-1286 зэрэг 12 хүн өргөмжлөгдсөн байна. Юаны сүүлчийн хаан Тогоон-төмөрийн багш нь Гунгаажалсан, дараа нь Лачинсоном гэдэг лам байжээ.Жич тэмдэглэхэд Юаны хаадын багш нар нь бараг цөмөөрөө Пагва ламын удам угсааныхан, төрөл садны хүмүүс байсан байна. Хувилай хааны үед шарын бүлсэн бүрэлдээгүй байсан бөгөөд түүнийг үндэслэгч Зонхова лам хожим 1357 онд төрсөн болохоор Түвдээс шарын шашин дэлгэрэх тухай асуудал байж болохгүйн нь ойлгомжтой.Хувилай хаан бурханы шашныг шүтээд төр нь улсыг засна. Шашин нь сэтгэлийг засна хэмээх хос ёсны эхлэлийг тавьжээ.Хос ёсны үндсэн агуулга нь дөрвөн төр, өөрөөр хэлбэл шашны төр нь тарни/сэтгэлийг ивээх/, судар нь шашны үзэл сургаалыг дэлгэрүүлэх, иргэний төр нь улс орны энх амар тайван байдал, хүн ардын аж амьдрал, зол жаргалыг хангах явдал байжээ.
Ангилал:Улс төр улс орноор Ангилал:Шашин
Яньбянь тойрог
thumb|200px|Яньбянь тойргийн байршил Яньбянь (延边) — Хятад улсын Гирин мужийн харьяа солонгос үндэстний өөртөө засах тойрог (аймаг).
Улс дотроо Хармөрөн муж, Байшань хот, Гирин хоттой хиллэх ба улсын хилээр Умард Солонгосын Умард Хамгён аймаг, Орос улсын Приморийн хязгаараас зааглагдана. Тойргийн засаг захиргааны төв - Яньжи хот.
Яньбянь тойрог 42,700 км2 нутаг дэвсгэр, 2,271,600 оршин суугчтай.
Хүн ам зүй
Ард түмэн:
Ангилал:Гириний суурин Ангилал:Хятадын өөртөө засах тойрог Ангилал:Солонгосын диаспора
Армана
Гадаад төрх
Арманын биеийн урт 3.5-4 м, биеийн жин 1.2-2.6 т юм. Хуурай газар дээрх амьтад дотор заан болон цагаан хирсний дараа 3-т орох хүнд жин болно. Бүдүүн бахим, бөөрөнхийдүү лагс бие, богино хөл зэрэг гахайтай төстэй тул ойр холбоотой гэгдэж байсан ч, генийн шинжилгээгээр үхэртэй илүү ойр болох нь батлагдсан ба хуурай газар дээрх амьтдаас халимтай хамгийн ойр удамшлын гентэй ажээ.
Толгой хэсэг нь нилээд том, орой хэсэгтээ нүд, хамар, чих нь төвлөрөн товойж гарсан байдаг нь онцлог юм. Иймд усны мандалд зөвхөн нүр хэсгээ ил гарган ойр орчмоо ажиглаж байх нь олонтаа таарна. Хамрын нүх сувгаа чөлөөтэй хааж, нээж чаддаг тул усанд шумбах явцад ус орохоос хамгаална. Эрүүний булчин нь сайтар хөгжсөн бөгөөд амаа 150 градус хүртэл том ангайж чадна. Энэхүү том аманд нь үүдэн шүд, соёо ургасан байдаг. Ялангуяа доод эрүүний дунд соёо нь 40-50 см хүртэл урт байх ба хүчирхэг зэвсэг нь болно.
Зан авир
Тэд ихэвчлэн усанд байх ч хуурай газар 40 км/ц хүртэл хурдан давхих чадвартай. Гэхдээ ийм хурдаар хэдхэн зуун метр л давхина. Усанд сайн шумбах ба 4-5 минут байж чаддаг. Мөн усны ёроолд алхаж явж чаддаг. Усны үхрийн гадаад төрх нь номхон дөлгөөн, өвсөн тэжээлт амьтан гэж харагдуулах ч зэрлэг армана нь эзэмшил газраа орж ирсэн өөр усны үхрээс гадна матар болон хүнийг дайрж довтлон хөнөөдөг байна. Эрэгчин усны үхрүүд газар нутгаа булаалдан тэмцэж хүнд шарх авах, үхэх нь цөөнгүй юм. Мөн шинээр эзэмшил нутагтай болсон эрэгчин армана, арслантай адил түрүүчийн сүргийн ахлагчийн үр төлийг алж хороодог болох нь тогтоогдсон. Африкт зэрлэг амьтны дайралтаас болж амь насаа алдсан хүмүүсийн ихэнх нь усны үхрээс болдог байна. Гол усны ойр хавийн эзэмшил нутагт нь андууран орсноос болдог аж.
Идэш тэжээл
Тэд өдрийн ихэнх цагийг усанд өнгөрөөх ба шөнөөр хуурай газар гаран өвс ургамал хайн иддэг. Гэвч үхсэн амьтны мах идэж буй мэдээлэл их байсан бөгөөд, 1997 оны 7 сард арманын сүрэг нь пала гөрөөс барьж идэж буй бичлэг авч чадсан болно. Мөн үхсэн эрээн тахь идэж байсан тухай бүртгэл бий. Гэхдээ бусад амьтад, тухайлбал үхэр дэгдээхэй идсэн баримт бий бөгөөд, мөн мах идэштэн амьтан ч өвс ургамал идэх явдал түгээмэл юм. Арманын гол идэш тэжээл нь өвс ургамал ба тэд өвсөн тэжээлт амьтанд тооцогддог.
Үржил
Арманын нийллэг болон төрөлт усанд явагдана. Тэд 10-20-р сүрэглэн амьдрах ба эмэгчин нь 210-240 хоног хээлээ тээж голдуу 1, ховор тохиолдолд ихэр зулзага гаргана. Эрэгчин нь 5 нас, эмэгчин нь 4 нас хүрээд нийллэгт орох нас бие гүйцнэ. Дөнгөж төрсөн зулзага 25-45 кг, 127 см урт байна.
Армана 40-50 орчим насалдаг. Хамгийн урт тохиолдол нь Германы амьтны хүрээлэндэх эмэгчин армана 61 насалжээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Салаа туурайтан
Riskwatch
Түүх
Riskwatch (Эрсдэлийг хянах) Олон улсын бүх үйлдвэрүүд, тэдгээрийн эд хөрөнгийг хамгаалах, хэрэгжилтийг сайжруулах, зардлыг бууруулах. 1993 оноос хойш байгууллагуудын мэдээллийн аюулгүй байдлын шийдлийг хангахад тэргүүлэгч байсаар ирсэн. Хүчтэй худалдан авагчдад зориулсан үйлчилгээ, шагналт, аюулгүй байдлын технологи, туршлагатай, аюулгүй байдлын мэргэжилтнүүд хослон Riskwatch аль нэг байгууллагын мэдээллийн аюулгүй байдлын шийдэлийг сайтар хянаж байна. RiskWatch нь олон улсад, мэргэжлийг хялбар ашиглах, бүх дэлхий даяар харилцагчийн хэрэглэх эрсдэлийн үнэлгээг програм хангамжаар  боловсруулхад их үр дүнтэй байдаг. Батлан хамгаалах, АНУ-ын хэлтэс, мөн бидэнд олон янзын холбооны агентлаг, Үндэсний аюулгүй байдлын агентлаг гэх мэт. Эдгээр байгууллагууд бүгд мэдээллийн аюулгүй байдлын эрсдэлийн үнэлгээг тооцдог (riskwatch) програмуудыг ашиглаж байна.
Бүтээгдэхүүн
Энэ нь тэдний хэрэгцээ шаардлагад үл нийцсэн тэдний эрсдлийг ойлгох төвийн тэдгээр компаниудын хувьд төгс төгөлдөр юм.
Энэ нь одоо байгаа аюулгүй байдлын хэлтсүүд, аюулгүй байдлын эрсдлийн үнэлгээг хийх өөрөөр ашиглаж болно. Бүх судалгаа, үнэлгээний урсгал дасгалын програм хангамжийн менежментийн арга хэрэгсэл дамжуулан та нарын төлөө хийгдсэн.
1. Хөрөнгийн ангилал - Хөрөнгө зэрэглэлд бүлэглэж болно Жишээ нь: Компьютер, гар утас, өөрчлөх нь тоног төхөөрөмжийн дотор. 2. Хөрөнгийн нэр - Тохиргооны менежментийн мэдээллийн сан дотор хадгалагдаж зэрэг хөрөнгө бараа материал ирж байх ёстой хөрөнгийг танихад хэрэглэгддэг бодит хөрөнгө нэр. 3. Хөрөнгийн Id - Asset Id хөрөнгийн хоригдож бизнесийн шугам юм. Таны тусгай хэлтсийг эсвэл хэлтэс төлөөлж товчилсон кодыг сонгоно уу. 4. Хөрөнгө маш чухалд - Asset эмзэг тухайн хөрөнгийн дутагдал үүссэн нь өндөр өртөг харьцангуй эрсдэл юм. Энэ 5 (өндөр) нь 1 масштабтай (бага) дээр хэмжинэ.
Энэ нь эмзэг байдлын тодорхойлолт орно,эмзэг үр дагавар, үр нөлөөг тодорхойлох, судалгааны тодорхойлсон зай завсаргүй үүнийг холбоо.
Мэдээллийн технологийн ач холбогдол
•	МТ-ийн хамгийн байгууллагын чухал хэсэг болж байна
•	Шинэ холбооны болон олон улсын стандарт нь илүү IT эрсдэлийн шинжилгээг шаарддаг
•	Зохицуулагч илүү аюулгүй байдлын эрсдлийн дүн шинжилгээ шаардлагатай байдаг
Засаглал, Эрсдэлийн ба мөрдөх, Хариуцлага
•	Санхүүгийн байгууллагуудын хувьд шинэ журам эрсдлийн дүн шинжилгээ дуусгах, бүх байгууллага, банк, хадгаламж зээлийн хоршоо, техникийн үйлчилгээ үзүүлдэг гэх мэт шаардлагатай.
Аюулгүй байдлын эрсдлийн үнэлгээ нь нэмэгдсэн шаардлага Засгийн газар, эсвэл компаниуд аюулгүй байдлын эрсдлийн үнэлгээ хийлэгдэг. Аюулгүй байдлын цоорхойг болон нөлөөллийг бууруулах стратеги нь дүн шинжилгээ хийх - аль аль нь дээр тулгуурласан - үнэлгээ аюул, эмзэг байдал, болон тодорхойлох зэрэг болно. Үнэлгээний шаардлагын зарим нь бас компаниуд хамгийн чухал эд хөрөнгийг тодорхойлох, бизнесийн үндсэн чиг үүрэг, хүний эд хөрөнгийг хамгаалах төлөвлөгөөг санал шаарддаг.
RiskWatch ажиглагч
•	Байнга шинэчилж зохицуулалтын шаардлага, удирдамжийг тусгасан (ISO, FFIEC, GLBA, PCI, HIPAA) байдаг.
•	Залуурдах хялбар, бүх үйл явцаар дамжуулан хэрэглэгчийн гарын авлага
•	Бүрэн хэрэглэгчийн өөрчилж болно
•	Тодорхойлж, хөрөнгө, аюул, хохирол магадлал болон эмзэг хоорондын харилцааг ашиглан эрсдлийг тоо хэмжээ
•	Автоматаар бүрэн удирдлагын бэлэн дагаж мөрдөх, эрсдэлийн үнэлгээний тайлан гаргадаг
•	Судалгаа, мэдээлэл цуглуулах, дүн шинжилгээ, эрсдлийн үнэлгээ, түүний дээр байгаа менежментийн тайлагнах автоматжуулсан нь иж бүрэн, цогц програм хангамж арга хэрэгсэл юм.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын аж ахуйн нэгж
Зурвасын өргөн
Зурвасын өргөн (Bandwidth) — харилцаа холбооны дохионы багтаамжийг хэмжих хэмжүүр.
Жонатан Спектор
Үзүүлэлтүүд
1АХХ-ны цомыг оруулж буй.