cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Богд Баатар Биеэр Дайлсан Тэмдэглэл
Агуулга
Энэ сурвалж бичиг нь Монголын нууц товчоо, Юань улсын судрын хэмжээтэй дүйцэх олон бүлэг зүйлтэй биш хэдий ч, тэдгээрт байдаггүй Чингис хаан, Өгэдэй хааны олон чухал мэдээллийг агуулснаараа үнэ цэнтэй байж чаддаг. Жишээлбэл, Чингис хааны Алтан улс, Сартуулын султант улсад хийсэн аян дайн, Өгэдэй хааны Алтан улсад хийсэн аян дайны цаг хугацаанд өрнөсөн үйл явдлыг тодорхой бичжээ. Мөн Чингис хааны нас, жилийг тэмдэглэсэн цорын ганц сурвалж бичиг юм. Хэдийгээр Монголын нууц товчоотой харьцуулахад уран сайхны үг хэллэг, шүлэг домог сэлтийг агуулаагүй ч, болж өрнөсөн үйл явдлыг нэмэлт хачиргүйгээр ойлгомжтой бичжээ. ''Жишээлбэл “манай цэрэг”, ” бид” гэсэн хэллэг энэ номд байнга гардгаараа “Нууц Товчоо”-ноос ялгагдана. Бас өөр зүйл ч бий. Жэгүрэйд аймгийн Үлэг баатар, Чингис хаанд дагаар ирж (1189 оноос өмнө) “Би тайчуудыг ятган чамд зүтгүүлье” гэсэн санал хэлэхэд хаан их баярлаж “Яг миний нэвшрэн унтахуй дор үснээс татан сэрээсэн, мунхарч суухыг минь сахлаас чимхэж босгосон мэт, таны хэлсэн нь миний уул санаа болой. Таны тэрэг, хөсөг хүрэх газар бүрд би бүх хүчээр тусалсугай” гэжээ. Хэдийгээр тийнхүү үг барилдаж анд бололцсон ч удалгүй тэд үгээ няцаж урван оджээ. ''
Судлагдсан түүх
Мин улсын эхэн үед хятад хэлээр бичигдэж үлдсэн ч, Чин гүрний сүүл үе хүртэл тусгайлан судлагдаагүй байдаг. Энэ нь Монгол улс, үндэстний эсрэг хятадын Мин улсын хатуу бодлого, мөн хэтэрхий товчхон, үгийн сонголт алдаатай, Монголын Нууц Товчооны товчилсон хуулбар шиг бичсэн мэтийн байдлаас болж, түүхийн ном гэдэг ангилалд багталгүй олон зуун жил сул түүх гэсэн ангилалд оруулж, үеэс үед хуулагдан ирсэн. Манж Чин улсын сүүл үед түүхийн элдэв зүйл гэсэн дансанд ёс төдий оруулсан. XIX зууны сүүлчээр Японы судлаач Нака Боши анхлан судалсан ч, Монголын Нууц Товчоо-г шууд товчилсон бичиг тул тулгар сурвалж биш  гэж дүгнэжээ. 1894 онд хятад түүхч Хэ Чютао, Жан Шижөү нар чулуун бараар сийлж хэвлүүлсэн. 1926 онд Хятадын түүхч Ван Говэй төмөр бараар хэвлүүлэв. 1955 онд францын эрдэмтэн Поль Пеллиот хятад хэлнээс франц хэл рүү орчуулж, тайлбар бичиж ном болгон хэвлүүлсэн. 1983 онд Өвөр Монголын эрдэмтэн Б.Багана, Хөх-Өндөр нар хятад хэлнээс, монгол хэлээр орчуулж, ᠋᠋Богд Баатар Биеэр Дайлсан Тэмдэглэл хэмээх номыг Хөххотод хэвлүүлжээ. Харин Монгол улсад 1960 аад онд түүхч Чулууны Далай нь БНМАУ-ын түүх номыг зохиоход хятад эхээс нь эшлэл авч түүвэрлэн оруулсан.
Эшлэл
Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг Ангилал:Монголын түүх
Иван Поляков
Иван Семёнович Поляков (1845 оны зургаадугаар сарын 12-нд төрж, 1887 оны дөрөвдүгээр сарын 5-нд нас барсан) - Оросын амьтан бөгөөд хүний үүсэл судлаач. Тахийг судалж, 1881 онд шинжлэх ухааны тайлбар хийсэн гэдгээрээ алдартай.
Иван Семёнович Ар Байгалын Шинэ Цурхайт тосгонд төржээ. Эцэг нь Оросын казак, эх нь буриад хүн байсан ажээ.
Поляков орон нутгийн сургуульд казак түрүүчээр заалган уншиж бичиж сурчээ. 1855 онд тэрбээр нутгийн түүхч Николай Кашиныг Эрхүүгийн музейн ургамал, шавжийн цуглуулга хийхэд туслахаар ажилласан байна. 1859 оноос Эрхүүгийн цэргийн сургуульд сурсан. Тэрбээр 1866 онд Петр Кропоткиноор ахлуулсан Витимо-Олекминскийн экспедицэд оролцсон.
1867 онд Санкт-Петербург руу нүүж, гимназийн курсийн шалгалтад тэнцсэн байна.
1870 онд Санкт-Петербургийн их сургуулийн физик-математикийн факультетэд элссэн (байгалийн шинжлэх ухаан). 1874 онд их сургуулиа төгсөөд Оросын Эзэн хааны шинжлэх ухааны Академийн амьтан судлалын музейн эрхлэгчээр ажилд оржээ. Тэрбээр амьтан судлалын чиглэлээр магистрын зэрэг хамгаалсан.
Поляков 1866 онд Ар Байгалын нутаг Амар мөрөн, Олёкма (1866), Томск, Балхаш нуур (1877) болон Сахалин арал (1880) зэрэгт эрдэм шинжилгээний экспедицэд оролцож байжээ.
Ангилал:Оросын амьтан судлаач Ангилал:Оросын газар зүйч Ангилал:Оросын археологич Ангилал:Оросын угсаатан судлаач Ангилал:Антропологич Ангилал:Буриадын хүн Ангилал:Оросууд Ангилал:1845 онд төрсөн Ангилал:1887 онд өнгөрсөн
Уралын автомашины үйлдвэр
Уралын автомашины үйлдвэр (оросоор: Уральский автомобильный завод (УралАЗ)) нь Оросын хүнд хэрэглээний тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэдэг томоохон үйлдвэрлэгчдийн нэг юм. Тус үйлдвэрийг 1941 онд үүсгэн байгуулсан ба дайнаас үүдэн Москвад байсан ЗИЛ-н үйлдвэрийг Урал руу төвлөрүүлсэн ажээ.
Түүх
ЗХУ-ын батлан хамгаалах хорооноос гаргасан шийдвэрийн үндсэн дээр Уралын автомашины үйлдвэр үүссэн түүхтэй. Энэхүү шийдвэрийг 1941 оны арваннэгдүгээр сарын 30-нд гаргасан ба ЗИЛ-н үйлдвэрийг Урал руу нүүлгэн, дэлхийн хоёрдугаар дайн болж буй газраас холдуулах хамгаалах зорилготой байв. Учир нь яг энэ үеэр германы цэргүүд Москваг эзлэхээр тулалдан чухал аж үйлдвэрүүдийг нь устган сөнөөхийг санаархаж байлаа. Үүнээс хамгаалахын тулд хөдөлгүүр болон хурдны хайрцагны үйлдвэрлэлтийг Миасс хот руу нүүлгэн шилжүүлжээ.
1942 оны гуравдугаар сар гэхэд шинэ Сталины нэрэмжит Уралын автомашины үйлдвэрээс (оросоор: Уральский Автомобильный Завод имени Сталин буюу товчоор: УралЗИС) эхний бүтээгдэхүүн гарч эхэлжээ. Дөрөвдүгээр сард эхний хөдөлгүүр болон хурдны хайрцагны усгралт хийгдэв.
Дайны дараах Зөвлөлтийн үе
Дайны дараа ч тус үйлдвэр нь ЗИС-5В-н үйлдвэрлэлтийг үргэлжлүүлэв. Энэхүү тэрэгнүүдийг Сталины нэрэмжит үйлдвэрт бус УралЗис-н үйлдвэрт үйлдвэрлэж байсан учраас 1947 онд нэрийг нь УралЗИС болгон өөрчилсөн ба үүнийг далимдуулан В-үсгийг нь ч бас орхисон байна. Гэхдээ ингэж нэр нь өөрчлөгдсөн тэрэгнүүд нь үнэхээр УралЗис-д үйлдвэрлэсэн тэрэгнүүдэд л хамаатай байсан. Нэрнээс бусдаар бол Москвад үйлдвэрлэж байгаа ЗИС-5-тай энэ хүртэл яг ижилхэн үйлдвэрлэгдэж байжээ.
Нэг жилийн дараа буюу 1948 онд Москва дахь үндсэн үйлдвэрийн үйлдвэрлэлтийг зогсоов. Харин УралЗИС-д түүний үйлдвэрлэлтийг үргэлжлүүлсээр байв. 1955 он хүртэл энэ загварыг бага багаар сайжруулсаар, бараг л дайны өмнө үйлдвэрлэгдэж байсан тэр хийцэд нь буцаан авчрав. Дайны үеэр дугуйны хаалтыг хялбарчлан хурц ирмэгтэй болгон хийсэн байсан хийцээ өөрчлөн дугариг хэлбэртэй болгосноос гадна буцаан хоёр их гэрэл, хатуу угсрагдсан дээвэр болон их биеийн хэсгүүдийг нимгэн төмрөөр хийх боллоо. 1956 онд 85 м.x-тэй сайжруулсан хөдөлгүүр угсрав. Үүнтэй зэрэгцээд тээврийн хэрэгслийн шинэ дүрмийн дагуу УралЗИС-355 болгон нэрийг нь өөрчлөв. Нэг жилийн дараа хөдөлгүүрийн хүчин чадлыг нэмэн 95 м.x-тэй болгосон ба энэ удаа нэрийг нь УралЗИС-355В болгон өөрчилжээ. Үүний хажуугаар давхар кабин бүхий гал унтраах тэрэг болон модны хийн хөтлүүртэй ачааны тэргийг бас үйлдвэрлэв.
Эшлэл
Ангилал:Хэрэглээний автомашин үйлдвэрлэгч Ангилал:Оросын үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгж Ангилал:Челябинск мужийн эдийн засаг Ангилал:ЗХУ-ын аж ахуйн нэгж  Ангилал:1941 онд байгуулагдсан
Василий Шуйский
Василий IV Иванович Шуйский (1552 он орчим Доод Новгород хотод төрсөн- 1612 оны 9-р сарын 12-нд польшийн Гостынин хотод нас барсан) -1606-1610 онуудад Оросын хаан байсан. Шуйский овогтой Вангуудын удам. (Рюрикович овогтны суздалийн салааны удам). Хаан ширээнээс буугаад польшуудын хорионд байсан.
Оросын хаан ширээнд байсан Рюрикович овогтны сүүлийн төлөөлөгч. Оросын цэргийн болон төрийн зүтгэлтэн Иван Андреевич Шуйский, Анна Фёдоровна нарын хүү болж төрсөн бөгөөд ах Андрей, дүү Дмитрий, Иван Пуговка нартай байжээ.
В.Шуйский 1606 оны 5-р сарын 17 (27)-нд "Москвагийн бослогыг" уриалан дуудаж, зохион байгуулсаны үр дүнд 6-р сарын 1 (11)-нд Новгород сүмийн хамба лам Исидор түүнийг хаан ширээнд залжээ.
Тэрээр эрх барих үеэрээ германы цэргийн онолч Леонгард Фронспергерын «Kriegsbuch» («Цэрэг дайны ном») номыг орчуулах үүрэг өгч улмаар тэрхүү номон дээр суурилан 221 зүйл бүхий Орос улсын цэргийн шинэ Дүрмийг 1607 онд баталж байжээ. 1607 оны 3-р сард Думын хамт, "Соборын хууль" (орос. Соборное уложение) хэмээх хууль тогтоомж батласан байна.
1609 оны 9-р сард польш-литвийн хаан III Сигизмунд орос руу довтолж Смоленск хотын эзэлсэн байна.
Василий IV Иоаннович Шуйский хааныг 1610 оны 7-р сарын 17 (27)-нд хотын болон орон нутгийн ноёд, угсаатнуудын хэсэг хаан ширээнээс буулгаж хүчээр үсийг нь авч лам болгосон байна. Үүний дараа түүнийг польшийн гетман (цэргийн жанжин) Станислав Жолкевскийд дүү нарын хамт шилжүүлэн өгчээ. Польшууд түүнийг дүү нарынх нь хамт нутаг руугаа авч явж Варшавт Сигизмунд хаанд тангараг өргүүлжээ.
Дэмчигжавын Загдсүрэн
Дэмчигжавын Загдсүрэн (1958 онд Завхан аймгийн Нөмрөг суманд төрж, 2021 оны 4 сарын 21-нд нас барсан) нь Монгол Улсын Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан, анагаахын ухааны доктор, спортын эмч, спортын зүтгэлтэн бөгөөд 2001-2019 онд Монголын Үндэсний Олимпын Хорооны ерөнхийлөгчөөр ажиллажээ.
Албан тушаалын хэрэг
Загдсүрэн МҮОХ-ны ерөнхийлөгчийн алба хашиж байхдаа тус холбооны өмчлөлийн газрыг Нийслэл өргөө компанид дур мэдэн өгсөн, тамирчдад зарцуулах мөнгөнөөс хувьдаа завшиж, хувийн компани руу шилжүүлсэн гэх хэргээр 2014 онд шүүхээс 3 жил хорих, 2 жил нийтийн албанд томилогдох эрхийг хасах шийтгэл оноосон ч Өршөөлийн хуульд хамруулан ял эдлэхээс чөлөөлж байв.
Эшлэл
Ангилал:Монголын эмч Ангилал:Монголын спортын хүн Ангилал:Монголын Үндэсний Олимпын Хорооны ерөнхийлөгч Ангилал:Нөмрөгийн хүн Ангилал:1958 онд төрсөн Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Ганбаатарын Бүрэнбаяр
Ганбаатарын Бүрэнбаяр нь Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Баруунбүрэний хүн
Цахилгааны Жаргалсайхан
Жаргалсайхан нь социализмын үед МАХН-ын төв хороонд удирдах ажил хийж байсан ба Монгол Улсаас БНХАУ-д бүрэн эрхт элчин сайдаар ажиллаж байсан дипломат Д.Цахилгааны хүү юм.
Тэрээр 1990-1996 онд төрийн төв хэвлэл "Ардын эрх" сонины гадаад мэдээллийн албанд сэтгүүлчээр ажиллаж байжээ. Дараа нь "UB post" сонинг байгуулан, 1998 оныг хүртэл эрхлэгчээр нь ажилласан байна. Харин 1998 онд ЮНЕСКО-гийн төсөлд ажилласан аж. 2000 оноос УИХ-ын Тамгын газарт зохион байгуулагчаар ажилд орж 2002 онд тушаал дэвшин УИХ-ын Тамгын газрын зөвлөх, 2007 онд дэд зэргийн түшмэл болжээ.
Ц.Жаргалсайхан нь УИХ-ын Тамгын газрын Гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны хэлтсийн зөвлөхөөр ажиллаж байхдаа ОХУ ба БНХАУ-д Монгол улсын нууцыг дамжуулан өгсөн гэсэн үндэслэлээр эх орноосоо урвагч болохыг тогтоон холбогдох хуулийн дагуу шийтгүүлсэн.
Нууц задруулсан хэргийг шалган тогтоосон нь
Жаргалсайханы хэрэгт Гадаад харилцааны яамны ОХУ-ыг хариуцсан хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга Б.Болор, БНХАУ-ын талыг хариуцсан мэргэжилтэн Г.Байгальмаа нар бүлэглэн улсын нууцтай холбоотой баримтыг урд хөрш рүү цахим шуудангаар илгээсэн гэдгээр эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж эхэлсэн боловч эцэсд нь ганц Ц.Жаргалсайхан ял шийтгүүлж, Б.Болор, Г.Байгальмаа нарт холбогдох хэргийг гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнгүй гэж үзэж хэрэгсэхгүй болгожээ. Анх Жаргалсайхан и-мэйлээр улсын нууцад хамаарах чухал бичиг баримтыг хуулбарлан авсан гэдэг үндэслэлээр Тагнуулын ерөнхий газарт шалгагдаж, уг хэргийг шалгах явцад тун ноцтой баримтууд гарч ирсээр байна. Ц.Жаргалсайхан ганц удаа ч бус нилээд хэдэн удаа Оросуудтай холбоотой ажиллаж байсан нь тогтоогдсон. Тухайлбал: УИХ-ын дарга Дэмбэрэлийг ОХУ-д айлчлахаас өмнө тэнд очиж хэлж ярихаар бэлтгэгдсэн зүйл Оросуудын гарт оччихсон байж. Хэдийгээр албан ёсны айлчлалын бүхий л хөтөлбөрийг урьдчилж бэлтгэдэг ч гэсэн энэ удаа бүхий л мэдээлэл Оросуудын гарт яагаад хүрчихэв гэсэн асуудал анхаарал татаж эхэлсэн ба тагнуулынхан яг ямар мэдээллийг хэн өгөв гэсэн асуултын араас хөөцөлдөж эхэлжээ. Шалгалтын явцад УИХ-ын Тамгын газрын Гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны хэлтсийн зөвлөх Ц. Жаргалсайхан Гадаад харилцааны яамны Хөрш орнуудын газрын ажилтан Байгальмаагаас дэлгэрэнгүй мэдээллийг авч, Оросуудад дамжуулсан болохыг тогтоож. Үүнээс гадна түүнийг ашигт малтмалтай холбоотой маш нууц материалуудыг ч гэсэн оросуудад өгчихсөн байж магадгүй гэдэг үндэслэлээр шалгаж эхэлсэн байна. 2010 оны зургадугаар сард улсын нууцыг Гадаад харилцааны яамны ажилтнууд задруулжээ гэх мэдээлэл хэвлэл мэдээллээр цацагдсан. Харин удалгүй улсын нууц задруулсан байж магадгүй ажилтнуудыг ТЕГ-аас шалгаж эхэлсэн билээ. Тагнуулын Ерөнхий газраас хийсэн шалгалтаар төрийн нууц задруулсан хэрэгт Ц.Жаргалсайхан холбогдсон болохыг тогтоож түүнд холбогдох хэргийг 7-р сарын 7-ны өдөр ТЕГ-аас Нийслэлийн прокурорт шилжүүлсэн байна.
Шүүх хурал
Энэ дагуу Нийслэлийн прокурорын газрын хяналтын прокурор уг хэрэгт хяналт тавин ажиллаж, 2010 оны долдугаар сарын 23-нд хэрэг Чингэлтэй дүүргийн шүүхэд шилжсэн юм.
Сонирхолтой баримтууд
Ангилал:Гэмт хэрэг Монголд Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
1955 оны Формула-1
1955 оны Автомашины Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээн буюу орчин үед Формула 1-ийн ДАШТ хэмээн нэрлэгдэх уралдаан нь автомашины дэлхийн аварга шалгаруулах зургаа дахь удаагийн улирал байв. Энэ тэмцээний хүрээнд арван нэгэн уралдааныг 1954 оны нэгдүгээр сарын 16-наас есдүгээр сарын 11-ний хооронд зохион явуулах байсан хэдий ч Ле Маны 24-цагийн уралдааны ослын улмаас дөрвөн их шан явагдаагүй юм.
Олон Улсын Автомашины Холбооны хүндэт нэр болох «Европын Их Шан» нэрийг энэ онд Монакогийн Их Шанд олгов.
1955 оны улиралд өмнөх оныхтой адил Мерседес баг илт давуу байсны дээр энэ багт тухайн үеийн супер одууд болох Аргентины нисгэгч Хуан Мануэль Фанжио ба Их Британийн нисгэгч Стирлинг Мосс нартай гэрээтэй байв. Дэлхий хошой аварга Альберто Аскаритай гэрээ хийсэн Ланча баг түүнд ихээхэн найдлага тавьжээ. Гэвч энэ улирлын Формула 1 уралдаан сүйрэлд өртсөн жил байлаа. Монакогийн гран пригээс хойш дөрөв хоногийн дараа Аскари хувиараа нэгэн спорт тэрэгтэй туршилтын жолоодлого хийж яваад осолдон нас барсан бөгөөд үүнээс шалтгаалан Ланча Формула 1-д оролцох оролцоогоо зогсоов.
Цагааны урсгал
Нүүдэлчин олон угсаа ястаны оюуны сэтгэлгээнд олон зууны турш Цагаан өвгөний дүр дүрслэл бий болж түүхийн явцад боловсрон шинэчлэгдэж шинэ шинэ утга агуулгатай болж иржээ. Ази Дорно дахины нүүдэлчин болон суурьшмал соёлтой ард түмний дунд соёлын олон талт харилцаа, ижил ба төсөөтэй талууд олонтаа байдаг. Үүний гол төлөөлөгч нь Цагаан өвгөн юм мөн хийморийн морь, чулуун овоо нь чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. / Ази Дорнын улсуудад оюуны чанд гэгээрэлд хүрэх, энх амгалан урт наслахын бэлгэдлийг өвгөн хүний дүрээр дүрслэн үзүүлдэг / Үүний нэгэн адил нүүдэлчин эрт дээр үеэс Цагаан өвгөний дүрийг бий болгон шүтэж дүрслэлийг нь баяжуулан ирсэн байдаг. Цагаан өвгөний дүрслэлийг анх хэзээ бий болсныг хэлэхэд бэрхтэй ч түүний дүрслэлийн онцлог дагалдах дүрүүдээс эртний хэв маягыг олж харж болох юм. өөрөө баатарын шинжийг агуулдагч хэзээ ч байлдаж байгаагүй зөвхөн баатар дайчидыг ивээн тэтгэж байсан. Цагааны урсгалын гол онцлог бол бурхад биш уулын эзэн савдаг усны эзэн лус хэмээх үзэл байдаг. Харин хүнтэй харьцах хэсэгт цагаан өвгөн хэн нэгэн настай хүний дүрээр ирж хэцүү асуудалд зөвөлгөө өгөх үлгэрлэн үзүүлэх, эш үзүүлэх гэх мэтээр харагдаж байжээ. Тиймдээ ч одоо хүртэд монголчууд цагаан өвөө ирнэ гэж  идээ будаа  хоолны дээж өргөх зан үйл хийдэг. Цагааны урсгал нь буддын шашины урсгалд хамаарахгүй маш том хэд хэдэн ялгаатай лам болон шавь гэж байдаггүй.үүнийгээ ч үгүйсгэдэг бөгөөд бурханы үзэл баримталалын эсрэг байдаг. нүгэл болон зовлонгийн ойлголт өөр мөн тухайлсан судар  ном  байхгүй. Харин мэргэн / мэргэн ард / хэмээх нэгэн жарныг өнгөрөөсөн урсгалын төлөөлөгчидөө өргөжилөж,  өргөмжилөгдсөн хүн эм эмнэлзүй эмийн ургамал, мөн домын зан заншил мэргэ төлөг хийдэг байсан бөгөөд одоо ч монголд энэ зан үйлс үргэжилэж байгаа. Мэргэн хүн нь тухайн хүний асуудалд мэргэ төлөг тавих үүнд  хоний дал болон 41 чулуу мэргэ тавих,  маргааш болон тухайн жилийн цаг агаар,  тухайн орны байр байдал, ардын  ангаах ухаан, эмийн ургамал эмчилгээний талаар өндөр мэдлэгтэй нэг буюу нэлээн хэдэн хүний бүрэлдхүүнтэй байсан бөгөөд одооч энэхүү шашины зан үйл   явсаар байгаа аж.
монголын нууц товчоонд цагааны урсгал болон бөөгийн харын урсгал үзэлийн талаар их тодорхой оруулж баараны үсүн өвгөн цагаан талыг хариуцна гэж заасан байдаг. цагааны урсгал нь тэнгэризм буюу тэнгэр үзлийн амин чухал үзэл урсгал юм. Ангилал:Монголын шашин Ангилал:Монголын үлгэр домог судлал
Патрис Талон
Патрис Гиом Атанасе Талон (Patrice Guillaume Athanase Talon, 1958 оны 5 сарын 1-нд төрсөн) нь 2016 оны 4 сарын 6-наас хойш Бенин улсын ерөнхийлөгчөөр ажиллаж буй улс төрч, бизнесмэн юм.
2021 оны 9 -р сард дотно дайсан болсон улс төрийн холбоотнууд Патрис Талон, Томас Бони Яай нар Котону дахь Марина ордонд уулзав. Энэхүү бооцооны үеэр Томас Бони Яай Патрис Талонд "улс төрийн хоригдлуудыг суллах" тухай хэд хэдэн санал хүсэлт ирүүлжээ.
Ангилал:Бениний ерөнхийлөгч Ангилал:Бениний бизнесмен Ангилал:Одооны төрийн тэргүүн Ангилал:21-р зууны улс төрч Ангилал:Бенинчүүд Ангилал:1958 онд төрсөн
Намхайн Энх-Амгалан
Намхайн Энх-Амгалан нь Дундговь аймгийн Говь-Угтаал сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Дундговийнхон
Дөрвөд дээл
Дөрвөд дээл хувцас нь монголчуудын хувцасны түүхийн түрүү үеийг агуулсаар иржээ. Дөрвөдүүд цагаан нэхийгээр оёсон өдөр тутмын дээлээ  “дэвэл”,  өнгө татаж оёсноо “үч” гэдэг. Эрчүүд болон нөхөрт гараагүй охидын өмсдөг зуны дээлийг “лавшиг” хэмээнэ. Нөхөрт гараагүй нь дан дээл, нөхөрт гарсан нь дээлэн дээрээ ууж буюу цэгдэг өмсдөг. Цэгдэг нь хатуу дэргэр босоо мөртэй, ардаа оноотой байдаг. Дөрвөдүүд малгайг “махлай” гэх бөгөөд орой нь дөрвөлжин байдаг. Дөрвөн Ойрадын нэг байсан тул түүнийгээ дурсан дөрвөн өнцөгт орой бүхий малгай хэрэглэх болсон гэх ажээ. Зундаа эрчүүд нь эсгий цагаан тоорцог өмсдөг бол эмэгтэйчүүд нь хөх торгон гадартай дөрөв эсвэл зургаан талт тоорцог өмсөнө. Орой дээрээ улаан цацагтай байх агаад нөхөрт гараагүй бүсгүйчүүдийн гоёл болно. Өвлийн цагт бүх насны хүмүүс өмсдөг малгай бол “дуулха” бөгөөд  малгайн ар шил нь дээлийн зах давсан урт, хар дотортой, цагаан хурганы арьсаар үслэж, хөх ногоон өнгийн эдээр гадарласан байдаг. Дөрвөдүүд дөрвөд гос, харчин гос, монгол гос, канчин хэмээх 4 янзын гутал хэрэглэж иржээ.
Хос тасам эмжээртэй дөрвөд дэвэл: Дөрвөд эрчүүд цагаан нэхий “дэвэл”-ээ өдөр тутам өмсдөг. Дэвэл нь хэвтээ захтай, зах энгэр өргөн нарийн хос тасам эмжээртэй ажээ. Дэвэлийн захыг тойруулан эмжсэнийг “цалам” хэмээн нэрлэх ба энгэрийн цалам эмжээрт гурвалжин догол “зүрх” гарган оёдогоороо Ойрадын бусад ястнаас ялгардаг. Түүнчлэн дэвэлийн ташаанд үзүүр гаргасан оноотой. Дэвэл, лавшигийг бүслэхдээ даавуун бүснийхээ хоёр үзүүрийг тохой орчим урт унжуулан нугалж хоёр ташаанд хавчуулж бүсэлдэг уламжлалтай. Энэ уламжлал ойрадуудад нийтлэг дэлгэрчээ. Дөрвөд эрчүүд бусад ястны адил баруун талдаа хэт, бэл, хөөрөгний даалин, аяганы уут зүүж өдөр тутамдаа ашиглан, гоёдог байжээ.
Өсгий хоншоор нь үл ялгарах госон гутал: Дөрвөд хувцасны төрөлд “махлай” малгай, “госон” гутал зүй ёсоор багтана. Түүнчлэн эрчүүд нь хэрэмний сүүл хадаж гоёсон эсгий тоорцог, “төгрөг” хэмээх зуны малгай өмсдөг байсан бол өвлийн улиралд эрэгтэй, эмэгтэй, хүүхэд залуус гэж ялгалгүй цөм “дуулха” хэмээх урт шилтэй, улаан өнгийн тав, утсан цацагтай малгай өмсөж байжээ. Дөрвөд эрчүүд “хасаг овууз”, "лоовууз", “халбан”, "тови", "бичлээ", "сээтгэр", "луутай дэржин", "бүрхүүл", "боолгос" зэрэг малгайг өмсдөг байсан түүхтэй. Түрий, толгойг нь үргэлжээр эсгэсэн, өргөн ширэн ултай, өсгий хоншоор нь адилхан хэлбэртэй, боомны танаастай гутлыг ойрадууд “дөрвөд госон” хэмээн нэрлэж, өргөн хэрэглэдэг. Дөрвөд госонг өвлийн улиралд эсгий оймстой өмсдөг ажээ. Дөрвөд госоны өсгий, хоншоор ижил учраас мөрийг нь хараад хаашаа явсныг мэдэх боломжгүй. Ойрад домогт “дайн дажны үед хаашаа явснаа мэдэгдүүлэхгүйн тулд гутлынхаа хоншоор, өсгийг адилхан хийж дайснаа төөрөгдүүлэн дайжсан түүхтэй” хэмээн өгүүлжээ.
Дөрвөд эмэгтэйн нударгатай дэвэл ба гоёл: Дөрвөд эхнэрүүд “авгай дэвэл”,  “цэгдэг” хэмээх ууж өмсөнө. Авгай дэвэл буюу өвөл өмсдөг нэхий, хөдсөн дээл нь өргөн суга, ханцуйтай, нугалсан хэвтээ зах, бүсэлхий хүртэл эгц буусан шулуун энгэртэй. Энгэр нь бүсэлхийнээс баруун тал руу тэгш өнцгөөр эргэн дотор “омог” үүсгэн доош чиглэн гадаад хормойг дагасан байдаг. Авгай дээлийн ханцуйн үзүүрийг хуньж жижиг нударга залгадаг ажээ. Дэвэлийн энгэрт 4-5, ташуу энгэр болон суганд тус бүр нэг товчтой шилбэ хаддаг заншилтай. Дэвэлийн хэвтээ захны угаар хуниас гарган том цагаан, давхар зах хаддаг нь ойрад эхнэрийнхтэй ижил юм. Энэ нь Алтай таван богдын ноён оргилыг дүрсэлж, эхийн сүү, ариун сэтгэл, цагаан идээг бэлгэддэг ажээ. Дулааны улиралд дөрвөд эхнэрүүд ойрад эхнэр шиг авгай тэрлэгийг цэгдэгийн хамт өмсдөг байжээ. Өргөн мөр, лав ухсан сугатай, цээж хормой нь залгаастай, хойноо бүсэлхийнээс эхэлсэн тууш оноотой уужтай төстэй өмсгөлийг цэгдэг гэдэг. Цэгдэгийн энгэр нь товчгүй задгай байдаг. Шинэ бэр хуримын ёслолын үед “халбан (халван)” гэгч ёслолын малгай өмсдөг байжээ. Харин настай авгай нар ёслолд тав, сампин бүхий бөмбөгөр оройтой урт утсан цацагтай, хурганы арьс болон ангийн үнэт үсээр хүрээлсэн “тойруул” өмсдөг байжээ. Дөрвөд эхнэр үсээ хоёр сүлжиж гэзэгний гэр зүүдэг. Чихний гэдэс орчимд үсний сүлжээнд мөнгөн зоос болон голдоо шүрэн шигтгээтэй мөнгөн тээг оруулж гэрээ тогтоодог. Гэзгийн гэрийг хар өнгийн эдээр дугуйлан хийж, дээд доод хэсгийг нь хоргой торгоор хослуулан эмжээд  үзүүрт нь мөнгөн чимэгтэй хар утсан цацаг бүхий “тохиг” зүүдэг. Мөн эхнэрүүд мөнгөн утсан холбоос бүхий хорол, хэвтээ өлзий хээ, хонхон унжлагатай мөнгөн утсан “сийк” ээмгээр гоёдог байна.
Боодогтой сэвгэр: Дөрвөдүүд нөхөрт гараагүй бүсгүйг “сэвгэр” гэдэг. Тэдний өмсдөг тэрлэгийг “лавшиг” гэнэ. Дөрвөдүүд охид, хөвгүүдээ 17-18 нас хүрэхэд нь гэзэг үс тавьдаг заншилтай байв. Хөвгүүдийн үсний үзүүрт “ширээсэн” буюу “залгаа”, охидын үсэнд “боодог” хэмээх чимэглэл зүүж өгдөг. “Боодог” нь хар мяндсан утсаар гөрж сүлжээд үзүүрт нь цацаг гаргасан гоёл юм. Залуус хуруундаа мөнгөн бөгж, хүзүүндээ мөнгөн гуу, чихэндээ “төдөг” хэмээх дан мөнгөн гархи зүүнэ. Сэвгэрүүд дээлийнхээ энгэр, ташаанд “кэтэч”, “сүүвч” хэмээх долоон цацагтай чимэг, өнгө өнгийн утсан хатгамал жижиг хавтага (сав) зүүж гоёдог байжээ.
Фил Найт
Фил Найт (Phil Knight) — Найки компанийн үүсгэн байгуулагчдын нэг юм. Орегоны их сургууль, Стэнфордын бизнесийн сургууль төгссөн. 2006 онд тэрбээр Стэнфордын Бизнесийн Сургуулийн түүхэнд хувийн хамгийн их хандив өгчээ. Тэрээр мөн хүүхэлдэйн кино үйлдвэрлэгч Лайкагийн эзэн юм.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын бизнесмен Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ) Ангилал:Гутлын бизнесмен Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Сагсан бөмбөгийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Найкийн хүн Ангилал:Портлендийн хүн (Орегон) Ангилал:Америкчууд Ангилал:1938 онд төрсөн
Жыжы (Гэгээн хаан)
Жыжы (хятадаар:至治, пиньинь галиг:Zhì zhì) бол Монголын Юань улсын 5 дахь их хаан Шадбал Гэгээн хааны оны цол юм. 1321-1324 оны хооронд Юань улсад ашиглаж байсан. 1321 оны 1 сарын 29-ний өдрөөс эхлэн 1324 оны 1 сарын 26 хүртэл үргэлжилсэн.
Эшлэл
Ангилал:Юань улс
Астон Мартин Ф1
Астон Мартин Ф1 (Aston Martin F1 Team) нь Их Британийн лицензээр Формула 1 уралдаанд оролцдог, Английн Силверстонд төвтэй уралдааны жүчээ юм. Тус баг нь 2018 оны наймдугаар сард дампуурлаа зарласан Форс Индиа багаас гаралтай бөгөөд анхны гараагаа Расинг Пойнт Форс Индиа Ф1 Баг (Racing Point Force India F1 Team) гэх нэрээр, 2019, 2020 онд Расинг Пойнт Ф1 Баг хэмээх нэрүүдтэй оролцжээ. 2021 онд Астон Мартин нь Лэнс Стролл ба Себастиан Феттел нарын үндсэн нисгэгчтэйгээр гараанд гарсан.
Бүх нисгэгчдийн Формула-1-д гаргасан амжилт
Мэдээ: 2021 оны Монакогийн их шангийн дараа
Одооны нисгэгчдийг шар дэвсгэр өнгөөр ялгасан.
Эшлэл
Ангилал:Формула-1-баг Ангилал:Их Британийн моторт спорт
Яньёу
Яньёу (хятадаар:延祐, пиньинь галиг:Yán yòu) хэмээх нь Монголын Юань улсын 4 дэхь их хаан Аюурбарбадын хоёр дахь оны цол юм. Юань улсын Монгол хаадын онц цол нэрийг хятад мэтийн суурин иргэнийг эвээр захирахын тулд хааны зарлигаар тогтоож байлаа. Уг Яньёугийн тоолол нь 1314 оны 1 сарын 22-ноос 1320 оны 12 сарын 1 хүртэл Юань улс даяар хэрэглэгдэж байсан. Гэгээн хаан сууринд суусны дараа зарлиг буулгахдаа Яньёугийн оныг халж, Жыжыгийн оныг зарлан тунхаглажээ.
Эшлэл
Ангилал:Юань улс
Оргодолын Батзориг
Оргодолын Батзориг (1980 оны 9-р сарын 1-нд төрсөн) Монголын кино найруулагч, кино зохиолч, продюсер юм. 1997-2000 онуудад Д.Жигжидийн нэрэмжит КУДС-ийг кино, театр, телевизийн найруулагч мэргэжилээр Хэнмэдэхийн Энхжаргал багшийн удирдлаган дор суралцссан. Тэрээр айдсын, хайрын, адал явдалт зэрэг бүх кинонуудаа инээдмийн жанартай амжилттайгаар хослуулан бүтээдгээрээ онцлог уран бүтээлч юм. Түүний зохиолыг бичиж найруулсан "Шөнө Дундын яриа" 1, 2, "Хамгийн сайхан нь" зэрэг кинонууд нь үзэгч залуусын талархлыг зүй ёсоор хүлээсэн. Akira Kurosawa, Federico Fellini, Antoine Fuqua, Fyodor Bondarchuk, Aleksei Balabanov зэрэг найруулагчдыг хүндэтгэн кинонуудаас нь үзэж, суралцдаг.
Амьдралын эрт үе
О.Батзориг нь Монголын киноны ноён оргил "Мандухай Сэцэн Хатан" "Мөнх тэнгэрийн хүчин дор" "Алтан шонхор" зэрэг түүхэн кинонуудын бүхий л гол дүрийн хувцас хэрэглэлийг ерөнхийлөн гардаж хийсэн зураач, уран дархан С.Оргодолын хүү юм. Түүний кинонууд дийлэнхи нь айдас, адал явдлын төрлөөр хийгддэг хэдий ч кинонуудынх нь үзэл санаа нь шударга ёс, хүнлэг энэрэнгүй амьдрал, эр зориг, үнэнч нөхөрлөл, цэвэр ариун хайр дурлалыг магтан дуулдаг.
Ажил хөдөлмөр
Монголын Телевизүүдийн Холбооны Алтан шонхор наадам Шилдэг найруулагч 2012 он
"Watch DOC" Олон улсын баримтат кино наадамаас "Гранпри" шагнал. "Далд пирамид" 2009 он
"Олон улсын Хүний эрхийг хамгаалах" Кино Фестиваль "Шилдэг найруулагч"  "Шилдэг бүтээл" шагнал. "The Dark" 2012 он
"Mongolian Academy awards-2013"."Шилдэг дебют кино". "Шөнө дундын яриа" УСК
МУ-ын Соёлын Тэргүүний ажилтан.
Хөгжмийн болон тоглолт
Зохион байгуулж, найруулсан тайзны шоу, тоглолтууд:
"Яавал дээр вэ" Болор хамтлаг. /ерөнхий найруулагч/ 1999 он МҮСТО
"Таван толгой" ХК-ийн 40 жилийн ойн баяр наадам. /ерөнхий найруулагч, зохион байгуулагч/ 2005 он Өмнө-Говь аймаг
"Мичид рекордс 5 жил" 2005 он UB Palace Open air /найруулагч/
"Зүүн бүсийн театр""Жаахан шарга"-ын нээлтийн хүндэтгэлийн концерт /ерөнхий найруулагч / 2007 он Сүхбаатар аймаг
"Опозит байгаа цагт" /ерөнхий найруулагч / 2012 он УБ хот
"Vanquish Цэцэ and Опозит Гантулга" /ерөнхий найруулагч / 2012 он Дархан хот Залуучууд театр
"Опозит 2013" продюсер ӨМӨЗО Хөх хот
"Намдагийн Төмөрхуяг" /ерөнхий найруулагч / UB Palace концертын их танхим. 2015 он
"Хуучирын Бодьсүрэн" Дуурь бүжгийн эрдмийн театр 2017 он
TV Commercials[edit source]
"Үндэсний шилдэгийн эрэлд" төсөл. Реалити шоу. Анхны 30 дугаар/ерөнхий найруулагч   МҮОНТВ 2009 он
"Мongolias Best Dance Crew " төслийн эзэн. 140 дугаар. Орчин үеийн бүжгийн тэмцээн. /ерөнхий найруулагч МҮОНТВ 2010 он
"Эгэл амьдралын яриа" Увс аймгийн 10 сумын танилцуулга нэвтрүүлэг 10 дугаар. /ерөнхий найруулагч 2012 он
"Уянгын дууны хаан" МУГЖ Намдагийн Төмөрхуягийн төслийг санаачлан зохион байгуулсан /ерөнхий найруулагч / 2015 он.
Залуусыг ажил хөдөлмөрт уриалан дуудсан "Бригад" төслийн зохиогч, санаачилагч, ерөнхий найруулагч 2016 Монгол HD ТВ.
"Бригад-2" төслийн эзэн, зохиогч, санаачилагч, ерөнхий найруулагч продюсер. 2023 он Монгол HD ТВ
Documentary [edit source]
"Далд пирамид" /зохиолыг бичиж найруулсан /2009 он
"The Dark"  Хүний эрхийн үндэсний комисс/зохиолыг бичиж найруулсан /2011 он
"Аз жаргалын амт" Жүр үр ХХК /зохиолыг бичиж найруулсан /2013 он
"Нотлох ёстой үнэн" МУ-ын Шүүх Шинжилгээний Үндэсний Хүрээлэнгийн баримтат кино. /зохиолыг бичиж найруулсан /2014 он
"Намдагийн Төмөрхуяг" МУГЖ Н.Төмөрхуяг /зохиолыг бичиж найруулсан /2015 он
"Соёлын ажилтан" Баримтат кино/зохиолыг бичиж найруулсан /2015 он
"Төгсөшгүй гайхамшиг" Монгол Улсын Хүүхэлдэйн Театрын 70 жилийн ойн баримтат кино /зохиолыг бичиж найруулсан /2019 он
"Популизм" Баримтат hard punk Short documentary series 10цуврал 2020 он
Бирж
Бирж бол бараа, валют, үнэт цаас, дериватив болон бусад зах зээлийн хэрэгслүүдийн арилжааг зохион байгуулдаг газар юм.
Анх XII-XV зууны үеэс Бирж Европ тивд үүссэн гэж үздэг. Венеци, Генуя, Флоренц, Шампань, Брюгге, Лондон хотод үнэт цаасны үзэсгэлэн худалдаанаас эхэлсэн түүхтэй. Брюгге (Баруун Фландр) -д гурван арьсан цүнх (түрийвч) дүрсэлсэн хуучин Ван Дер Бурсагийн гэр бүлийн байшин  байсан талбай дээр валютын арилжаа явагдаж байжээ. Улмаар энэхүү арилжаа эрхэлдэг хүмүүс, зуучлагч, үнэт цаасны брокерууд тодорхой тохирсон нэг цагт нэг газар цугларч үнэт цаас, бараа бүтээгдэхүүнийхээ гүйлгээ хийж байсан газраа Бирж гэдэг болжээ.
Тэрхүү талбай дээрх худалдаачдын уулзалтыг "түрийвч" гэсэн утгатай "Борса" гэж нэрлэжээ. 1406 онд орчин үеийн Бельгийн нутаг дэвсгэр дээр анхны бирж байгуулагдсан юм. Энэ хугацаанд Брюгге хотод үнэт цаасны арилжаа маш их ач холбогдолтой байв. Тэнд худалдаачид гадаадын үнэт цаас худалдаж авч, худалдааны талаар мэдээлэл солилцдог байжээ. Брюгге хотод “вексель” буюу зээлийн бичиг арилжаалдаг байсан байна. Гадаадын янз бүрийн орны валютын үнэт цаасны ханшийг Брюгге хотын хөрөнгийн бирж дээр тогтоодог байжээ.
Интэрнет бий болж Цахим систем нэвтэрэхээс өмнө арилжаанд оролцогч талууд гүйлгээг урьдчилан амаар хэлэлцэж биржийн арилжааны нэгдсэн нэг Танхимд эцэслэн тохиролцдог байжээ. Өнөө үед арилжаа нь ихэвчлэн төрөлжсөн тусгай програмуудыг ашиглан цахим хэлбэрээр дэлхийн аль өнцөгөөс явагддаг тул олонхи биржүүд арилжааны танхимууд ашиглахаа больсон бөгөөд танхимаа уламжлал болгон ёслолын үйл ажиллагаа явуулах хэлбэрээр үлдээжээ.
Брокерууд хувийнхаа болон өөрийн үйлчлүүлэгчдийн ашиг сонирхлын дагуу биржийн бараа бүтээгдэхүүнийг худалдах, худалдан авах захиалгаа арилжааны системд байршуулдаг. Улмаар тэрхүү захиалгыг бусад худалдаачдын хариу захиалга сонирхолд нийцсэн тохиолдолд урьдчилсан тохиролцоо хийж арилжаа явагддаг байна.
Бирж нь гүйцэтгэсэн гүйлгээний бүртгэлийг хөтөлж, төлбөр тооцоог (клиринг) хэрэгжүүлж, зохион байгуулж, баталгаажуулж, төлбөрийн харилцан үйлчлэх механизмаар хангаж өгч арилжааг зохион байгуулдаг байна.
Биржүүд хийсэн гүйлгээ бүрээс шимтгэл авдаг бөгөөд энэ нь тэдний орлогын гол эх үүсвэр болдог. Мөн үүн дээр гишүүнчлэлийн хураамж, арилжаа хийхэд нэвтрэх төлбөр, хувьцааны мэдээллийн борлуулалт зэрэг Биржийн орлогын эх үүсвэр байж болдог байна.
XVI зуунд Антверпен, Лион хотод эхний хоёр бирж нээгдээд удалгүй хаагдсан. Эдгээр бирж дээр арилжаа нь зөвхөн вексель төдийгүй Засгийн газрын зээлийн бичгийн арилжаалдаг байжээ. Мөн албан ёсны ханшийг тогтоож байжээ. Засгийн газрын үнэт цаасны анхны үйл ажиллагаа Антверпен дэх Хөрөнгийн бирж дээр хийгдэж эхэлсэн түүхтэй. Энд гадаад өрийн үүрэг худалдан авах, худалдах ажлыг зохион байгуулсан байна. XVII зуунд буюу 1602 онд дэлхийн хамгийн ахмад Амстердамын хөрөнгийн бирж байгуулагдаж маш чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Энэ нь нэгэн зэрэг барааны болон хөрөнгийн бирж болж байв. Амстердам тэр үед Европт үр тариа, кофе, чинжүү борлуулах гол түүхий эдийн зах байсан юм. Амстердам дахь хөрөнгийн бирж дээр Засгийн газрын бонд, Их Британи, Голландын Зүүн Энэтхэг, Баруун Энэтхэгийн арилжааны компаниудын хувьцааг үнэт цаасаар арилжаалж байжээ.
1801 онд Лондонгийн хөрөнгийн бирж (LSE) албан ёсоор байгуулагдсан гэх боловч 1571 оноос Хааны санхүүгийн зөвлөх Томас Грешем хувийнхаа мөнгөөр "Эзэн хааны бирж" байгуулан үйл ажиллагаагаа явуулж эхлэж байжээ. Чухам энд л "бух" ба "баавгай" гэсэн ойлголтууд анх хөрөнгийн бирж дээр гарч ирсэн. Нью-Йоркийн хөрөнгийн бирж (NYSE) нь 1792 оны 5 дугаар сарын 17-нд байгуулагдсан. Комиссын хэмжээг тогтоох тухай 24 брокерийн тохиролцсоноор түүний ажил эхэлж байжээ. Токиогийн хөрөнгийн бирж нь 1878 онд байгуулагдсан.
Лондонгийн хөрөнгийн бирж 1750-аад оноос хойш чухал үүрэг гүйцэтгэж эхэлсэн бөгөөд энэ үеэр Вена, Берлин, Парист хөрөнгийн биржүүд ажиллаж эхэлсэн байна.
1817 онд Нью-Йоркийн хөрөнгийн биржийн дүрмийг баталж, нэрийг нь албан ёсоор "Хөрөнгийн бирж" гэж нэрлэсэн байна. XIX зууны хоёрдугаар хагаст биржүүдийн үйл ажиллагаа бүрэн утгаараа идэвхжиж эхэлсэн юм.
Монголд 1991 оны 1 дүгээр сараас Хөрөнгийн бирж үүд хаалгаа нээсэн бөгөөд 2013 оноос Хөдөө аж ахуйн бирж мөн үйл ажиллагаа явуулж эхлээд байна.
Ангилал:Бирж Ангилал:Санхүү Ангилал:Хувьцааны зах зээл
Арабын цөл
thumb|300px|[[Арабын Нэгдсэн Эмират Улс|АНЭУ-ын Шаржагийн орчимд]] thumb|300px|Арабын цөлийн эко бүсийн газрын зураг Арабын цөл (ٱلصَّحْرَاء ٱلْعَرَبِيَّة) нь Баруун Азид оршдог том цөл юм. Баруунаас зүүнш Йеменээс Персийн булан, өмнөөс хойш Оманаас Йордан, Ирак хүртэл сунан тогтсон байдаг. Арабын хойгийн ихэнх нутгийг хамарч, 2,330,000 км2 талбайг эзлэн оршино. Арабын цөл нь дэлхийн 5 дахь, Азийн хамгийн том цөл болно.
Ангилал:Цөл Ангилал:Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын цөл Ангилал:Иракийн цөл Ангилал:Йорданы цөл Ангилал:Йемений цөл Ангилал:Оманы цөл Ангилал:Саудын Арабын цөл
Эмзэг түрүүт өлөнгө
Эмзэг түрүүт өлөнгө (Psathyróstachys júncea) нь олон наст үет ургамал юм.
Ботаник тодорхойлолт
Түрүү баг цэцэгтэй, түрүүхэй нь нэг дор гурав гурваар сууж, түрүүхэйн хайрс нэг бүдэг нарийн шовгордуу, түрүүхэйн гол үеэрээ амархан салж унадаг. Үндэсний систем нь хүчирхэг хөгжсөн (3 м). Ургамлын өндөр 107.6-118.6 см. Бутны хэлбэр саглагар. Навчны урт 45-53 см. Газрын гадаргуу дээр ихэнх нь тархсан. Түрүүний урт нь 10-16 см, цагаан шаргал өнгөтэй, түрүүн дэх үрийн тоо 105-160 ширхэг.
Биологи, аж ахуйн шинж чанарууд
Тарьсны дараах 2 жилд аажим ургаж бага хэмжээний үрийн ургац өгнө. 4 сарын 15-20-нд сэргэн ургаж 7-р сарын 21-28-нд үр бүрэн боловсорно. Хэнзэлж ургах чадвар маш сайн. Жилдээ 3-4 удаа хэнзэлж, 16000-21000 кг/га ногоон ургац өгнө. Сэргэн ургалтаас үр боловсролт хүртэл 95-105 хоног. Үр хураасны дараа 8-р сард 20 хоногт 20-25 см өндөр ургадаг. 10-р сарын 10 хүртэл ногоон байдлаа хадгалж хагдарна. Үрийн ургац 300-330 кг/га. Үет, буурцагт ургамлаас ялгагдах олон шинэлэг онцлогтой: Үүнд: 5 -р сарын эхийн 10 хоногт 15-25 см өндөр ургаж мал ногоолох хугацааг 1 сараар наашлуулдаг. Ган, хүйтэнд маш их тэсвэртэй. 10-р сарын эхний 10 хоногт ногооноор хагдарна. 1000 үрийн жин 3.0-3.1 гр.
Тархалт
Дундад Азийн уул, тал хөндий, Афганистан, Монгол, Төвдийн нутгаар өргөн тархсан. Мөн Хойд Америк, АНУ-ын төвийн нутаг, Канад, Аляскад элбэг тохиолдоно.
Шимт чанар
Хавартаа үхэр маш сайн адуу, тэмээ сайн, бусад улиралд бүх төрлийн мал дунд зэрэг иднэ. Тэжээлийн шимт чанарын хувьд буурцагт ургамалтай адил уургийн агууламжтай.
Ашиглалт
Тэжээл үйлдвэрлэл, уул уурхайн нөхөн сэргээлт болон хавар эрт, зун, намар оройн таримал ногоон бэлчээр болгож ашиглана. Эрдэмтэн А.Эрдэнэчимэг 2011 онд нутгийн дээжээс бөөний сонголт үржүүлгийн аргаар тэжээлийн зориулалттай "Мандал" сортыг гарган авчээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Биелэгтний овог Ангилал:Ургамал Ангилал:Тэжээл
Заяа Бандид Жамбацэрэн
Заяа Бандид Жамбацэрэн (өөрөөр Халх Зая Бандид, 1905-1930) нь Халхын алдартай есөн хутагтын нэг болох Эрдэнэ Зая бандида хутагтын Зургаадугаар дүр.
Тэрээр 1905 онд одоогийн Архангай аймгийн Батцэнгэл сумын нутаг "Мэндийн овоо" гэх газар Лхамсүрэнгийн анхдугаар хүү болон төржээ. Таван настай байхад нь нутгийн лам хуваргууд хутагтын хойт дүрээр тодруулж, эрхэм сэнтийд залсан боловч ардын засаг ялсан учир цаашдын хувь заяа нь буруугаар эргэсэн.
Ардын засгийн бодлогыг дэмжихийн зэрэгцээ Богдын засгийн газрын явуулж байсан үйл хэргийг үргэлжлүүлэх нь улс орны ирээдүйд хэрэгтэй хэмээн үзсэнээс улбаалан зарим талаар нүд үзүүрлэгдэх болсон гэдэг. Жамбацэрэн гамин, Бароныг үлдэн хөөхөд идэвхийлэн оролцож унаа мал, хоол хүнсээр хангах, цэрэг эрсийг дайчлах зэрэг арга хэмжээг аймаг орондоо зохион байгуулж байсан нь архивын баримтуудаар нотлогддог. Олноо өргөгдсөний 1911 онд 16-хан настай Зая бандид Жамбацэрэнг нийслэл хүрээнээ татан авчирч ном эрдэмд дахин сургах тухай нэгэн бичиг архивт хадгалагдан буй. Уг бичигт: "16 настай Зая Бандидыг засаж залруулахын тулд нийслэл хүрээнээ дуудан, хүрээний хэргийг хутагтын багш Дарва бандид захируулан тохируулах нь зүй" хэмээн дурдаж Сайн ноён хан аймгийн төлөөний түшмэл Доржпалам, Дамдин нар мутраа зурсан байна. Бодвол Заяа Бандид залуу насны харгайгаар томчуудынхаа дургүйг хүргэсэн буй заа. Нөгөө талаар Хатанбаатар Магсаржавын журамт цэргүүд сүр хүчиндээ хэт итгэж зарим үед харгис дээрэнгүй хандах нь цөөнгүй байсныг Заяа Бандид эрс эсэргүүцэж, түүнийгээ ил тод хэлсэн нь ч нөлөөлсөн байх талтай.
Ардын хувьсгал ялсан цагаас Заяа Бандидыг хардан тагнаж, хавчин гадуурхаж асан баримт олон. 1921 оноос хойш түүнийг дөрвөн ч удаа баривчлан цагдаж, сүүлчийн удаа 1930 онд хилс ял тулган цаазаар авчээ. 1925 онд тэрбээр засгийн газарт хандан бичсэн өргөдөлдөө:" Жилээс жилд цагийн аяс муудан, хутагт хувилгаадыг хялаан хавчих нь улам бүр газар авч буй нь цөвүүн цаг хаалга тогших дохио гэмээр амар жимэр суулгасангүй. 1924 оны өвөл баривчилж дотоодыг хамгаалахын шоронд хоёр дахь удаагаа өнгөрөөв. Хавар нутагтаа буцаж ирээд зунтай золгох гэтэл дахин дуудаж дотоодыг хамгаалахын шоронд "нууцыг задруулсан" хэмээх хэргээр зургаан сар суулгав" гэсэн байдаг. Дахин дахин баривчилж, тагнаж цагдах учир Заяа Бандид арга буюу төрийн албанаас хөндийрөхөөр шийдэн 1922 онд залгамжилж ирсэн отго жинсээ халж, ноён хэргэмээсээ татгалзсан боловч "до" яамны мөрдлөгөөс салсангүй. Өөрийнх нь үзэл санаанд таарч байсан тул Данзангийн дэвшүүлсэн барууны буюу зах зээлийн чиг баримжааг талархан дэмжсэн нь эсэргүү болох нөхцөлийг бүрдүүлсэн байна. Ард иргэдийн мал хөрөнгийг хурааж, хамтрал хомоонд хүчээр оруулах, үг сөрсөн болгоныг "эсэргүү"-д тооцон баривчлах, буудан хороох зэрэг ёс бус үйлдэл газар авч эхэлсэн тухайн цаг үед ард олиы дунд нэгэн дуу түгж байсан нь ..Ааш муутай ардын төрийг, Аянгын сумтай хуралдуулна..." гэхчлэн үгтэй байж. До яамныхан энэ дууг зохиогч нь Заяа Бандид гэж үзэж байлаа.
Ангилал:Буддын шашин Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1905 онд төрсөн Ангилал:1931 онд өнгөрсөн
Аураг орд
Эзэнт гүрний үеэс монголчууд хэд хэдэн нийслэлтэй байсан бөгөөд түлхүү Хархүрэм буюу Хар Хорумыг бид дурддаг. Тэрнээс өмнө Тэмүжинг Хамаг Монголын хаан ширээнд суух үеэс хөгжиж ирсэн Чингисийн Их Орд Ауруг хэмээх нийслэл байсныг бид төдийлэн мэддэггүй. Түүх сөхвөөс Чингис хаан 1220 онд их хуралдайгаар Их Монгол Улсын нийслэлийг Ауруг ордноос Хархорум хот руу шилжүүлэх шийдвэр гаргасан байдаг. Тэгэхээр энэ Ауруг хэмээх орд нь юуг өгүүлнэ вэ? Ауруг нь Чингис хааны дөрвөн ордны нэг бөгөөд анхны суурин хэлбэрийн нийслэл болон хөгжиж байсан хот юм. Чингис хааны ордуудаас хамгийн нэр хүндтэй орд байсан бөгөөд захирагдаж байсан улс орнуудаас албан татварт өргөсөн аливаа хүнс, эд агуурс барааг хадгалдаг байсан Их Монгол Улсын эрдэнэс, хөрөнгийн сан гэж хэлж болохуйц газар юм.
Мөн анхны нийслэл хэмээн олон судлаач нотлон хэлдэг. Эхэндээ нүүдэллэж байсан тус орд Хэрлэнгийн хөдөө аралд Аураг рашааны хойхно талд Рашаан дэрсний ухаа хэмээх газар суурьшиж 1189 оноос хойш 30 гаруй жилийн туршид онцгой байр суурийг эзэлж байсан ажээ. Их эрдэмтэн Ц.Дамдинсүрэн “Монголын нууц товчоо”-г эртний Монгол хэлнээс орчин цагийн Монгол хэлнээ буулгаж хэвлүүлэхдээ өмнөтгөлд нь эртний Хөдөө арал, Ауруг ордын тухай онцгойлон тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Хэрлэнгийн хөдөө арал нь Хэрлэн мөрөн Хэнтий ханаас эх авч урсаад зүүн тийш эргэсэн их тохойд оршино. Зүүн талаараа Цэнхэрийн гол, хойд талаараа Ар цэнхэрийн ус / Сэнгүр горхи / - оор хязгаарлагдсан хээрийн бүс нутаг. Тус нутаг нь монгол төрийн голомт бөгөөд үе үеийн хаад энд хаан ширээнээ заларч, удаа дараа Их хуралдай чуулж, төрийн хэргийг хэлэлцэн, хааны их орд, хожим хаадын онгон шүтээний төв удаан хугацаагаар төвлөрч байжээ.
Лхавааны Дорж
Лхавааны Дорж (1921-1980) нь Монголын хөгжмийн зохиолч юм.
Тэрбээр 1921 оны арван нэгдүгээр сарын 3-нд Дорнод аймгийн Матад сумын 4 р багийн нутаг Чулуун хашаат гэдэг газар Лхавааны 1 р хүү болон төржээ. 1929 онд 8 настайдаа Матад сумын клубтсайн дурын уран сайханч-дуучнаар орж урлагийн гараагаа эхэлж байсан.
Монголын алтан үеийнхний дахин давтагдашгүй суут хөгжмийн зохиолч Лхавааны Дорж ард түмний дунд Лха Дорж нэрээрээ алдаршсан.
Ард түмэнд ардын дуу болтлоо дуулагдсан Цэнхэр дурдан алчуур  буюу Амрагийн дуу, Хар ус нуур, Эрхмийн дээд, Энгийн биш нүд , Монгол морь зэрэг олон сайхан бүтээлтэй.
Дорнод аймгийн Залуучуудын клубт хөгжимчин, Улаанбаатар хотын Залуучуудын Соёлын ордон, Хязгаарын цэргийн ансамбльд хөгжмийн багш , удирдаачаар, Улсын радио хороо, Санхүү эдийн засгийн техникум, Улсын Багшийн сургууль, Шарын голын Соёлын ордон, Говь-Алтай аймгийн клуб, Ховд аймгийн Хөгжмийн Драмын театр, Увс аймгийн Хөгжмийн Драмын Театрт хөгжмийн багшаар тус тус ажилласан.
1964 оноос эхлэн Монголын хөгжмийн зохиолчдын холбооны бүгд хурлын гишүүнээр тасралтгүй сонгогдсон ба Монголын хөгжмийн зохиолчдын холбооны I, II их хуралд тэргүүлэгчээр оролцсон. 1967 онд МХЗЭ-ийн Төв хорооны урилгаар Манжерокт болсон Монгол-Зөвлөлтийн Залуучуудын уулзалтад төлөөлөгчөөр оролцсон. Мөн Герман улсад төлөөлөгчөөр явж байсны зэрэгцээ 1968 онд Москвад болсон Зөвлөлтийн хөгжмийн зохиолчдын IV их хуралд төлөөлөгчөөр оролцсон. Лха Дорж нь Монголын Хөгжмийн зохиолчдын холбооны ууган гишүүдийн нэг. Тэрбээр "Монголын залуучуудын марш " зэрэг шилдэг дуу бүтээсэн учир хөгжмийн зохиолчдын дотроос хамгийн анх МХЗЭ-ийн нэрэмжит хүндэт шагналыг хүртсэн юм.
Монголын дууны уран бүтээлийн хөгжлийн явцыг энэ хүний нэр, уран бүтээл хоёргүйгээр авч үзэж болшгүй юм. Лха Дорж нь манай орчин үеийн мэргэжлийн хөгжим дөнгөж үүсэж байсан үед уран бүтээлээ эхэлж, ахар богино хугацаанд цаг үеэ эзэлсэн том төлөөлөгч болж тодорсныг нь нийгмийн хөгжлийн явц, зүй тогтолтой холбон үзэж тайлбарлах хэрэгтэй
Намтар
1936 он (15 насандаа) тус аймгийн Залуучуудын цэнгэлдэх хүрээлэнд хөгжимчнөөр ажиллаж эхэлсэн.
1939 он (18 насандаа) Улаанбаатар хотын Уран сайхны сургуулийн хөгжмийн ангид 2 жил суралцаж сайн дүнтэй төгссөн.
1941 он Улаанбаатар хотын Залуучуудын Соёлын ордонд хөгжмийн багшаар ажилласан.
1943 онд МХЗЭ-ийн гишүүнээр элссэн
1943- 1954 он хүртэл Хязгаарын цэрэгт офицер, хөгжмийн багш, хөгжмийн удирдаачаар ажиллаж байсан.
1954 онд МҮЭвлэлийн гишүүнээр элссэн.
1954 он Улсын радио хороонд хөгжмийн багшаар ажилласан.
1957 онд БНМАУ, БНХАУ-ын хоорондын харилцаа сайн байх үед БНХАУ-ын  Шанхай хотод Хөгжмийн дээд сургуульд орж, 1962 онд хөгжмийн дээд боловсрол эзэмшиж төгссөн.
1962 онГовь-Алтай аймгийн клубт хөгжмийн багшаар ажиллаж байх хугацаандаа гэр бүлтэй болсон (Эхнэр Шагдар овогтой Долгорсүрэн Говь-Алтай аймгийн Жаргалан суманд төрсөн).
Улмаар Ховд аймаг руу шилжин Хөгжимт Драмын театрт 1973 он хүртэл хөгжмийн багшаар ажилласан.
1967 онд МХЗЭ-ийн Төв хорооны урилгаар Манжерокт болсон Монгол Зөвлөлтийн Залуучуудын уулзалтад төлөөлөгчөөр оролцсон. Мөн Герман улсад төлөөлөгчөөр явж байсны зэрэгцээ 1968 онд Москвад болсон Зөвлөлтийн хөгжмийн зохиолчдын IV их хуралд төлөөлөгчөөр оролцсон.
1973 онд Улаанбаатар хотод шилжин суурьшиж, Санхүү эдийн засгийн техникумд
1974 он Улсын Багшийн сургуульд хөгжмийн багшаар тус тус ажилласан.
1975 онд Соёлын Яамны тушаалаар Шарын голын Соёлын ордонд 3 жил хөгжмийн багшаар ажилласан.
1978 онд Соёлын Яамны тушаалаар Увс аймгийн Хөгжмийн Драмын Театрын хөгжмийн багшаар томилогдсон.
1978 оны 12-р сард эхнэр 6 хүүхдийн хамт Увс аймагт шилжин очсон. 1979 оноос эхлэн удтал хүндээр өвчилж 1980 онд таалал төгссөн.
Уран бүтээл
Дорж 1940-өөд оноос уран бүтээлээ эхэлж, нийтийн дуу 250 орчим, найрал дуу 50 орчим, тайзны бүжгийн 70 гаруй хөгжим, дан хөгжмийн гоцлол, цөөхүүл,чуулга 40 гаруйг бүтээжээ.
Хэвлэгдсэн бүтээл(ноттой)
Монголын орчин үеийн хөгжмийн түүхийг эргэн харвал 1934-1935 онд хамгийн анхны ноттой дууны түүврийг гаргасан байдаг.Үүнээс хойш 12 жилийн дараа 1947 онд Монголын хамгийн анхны хөгжмийн зохиолчийн бие даасан түүврийг гаргасан. Энэхүү түүвэр нь Хөгжмийн зохиолч Лхавааны Доржийн 47 дуутай түүвэр (5000 хувиар хэвлэн гаргасан) юм.
Бүтээлийн талаарх үнэлгээ, шүүмж
БНМАУ-ын соёлын түүх 2-р боть 178-179 дүгээр тал: "Лха Доржийн 40, 50-иад оны нийтийн дууны уран бүтээл бүхэлдээ эх орондоо хайртай ард түмэн, цэрэг эрсийн дайчин бадрангуй үзэл санаагаар нэвт шингэсэн, үргэлж уриалан дуудсан чанартайгаараа онцлог юм."
Хөгжим судлаач Д.Батсүрэн (1987 он): "Лха Доржийн уран бүтээл бүхэлдээ монгол дууны ая, хөг хэмнэлийн уламжлалд суурилсан байдаг. Үндэсний бадагт дууны хэлбэрийг нэлээд богино дуундаа баримталсан харагдана. Харин 2-4 мөртэй түрлэгт буюу 2 ангит хэлбэрийг уран бүтээлийнхээ бараг эхэн үеэс чадварлаг эзэмшиж, хойшид улам баяжуулсан байна. Жишээ татвал "Монгол морь", "Үдэлтийн дуу", "Хүлээлт", "Эргэж хармаар санагдана", "Гурван баатар", "Эрхмийн дээд" зэрэг 4 өгүүлбэрт түрлэгийн хэлбэр, "Даанч ухаангүй тоглож дээ", "Гарамгай хилчин", "Бид ялна" (анхны дуу), "Винтов", "Амрагийн дуу", "Барилгачдын дуу" зэрэг хоёр өгүүлбэрт түрлэгийн хэлбэр, тэр ч байтугай нэг өгүүлбэрт түрлэг "Салчид"-ыг өгүүлэн буй утга агуулгад зохистой шүтэлцүүлэн хэрэглэсэн байна. Сондгой мөрт (3,5,7) хэлбэр монгол ардын дуунд ховор тохиолдлын зүйл байдаг. Ноён худагт Д. Равжаагийн "Үлэмжийн чанар" бол энэ ховрын нэг бөгөөд жишээ загвар болохуйц сайхан шүтэлцсэн хэлбэр байдаг билээ. Энэ өвөрмөц хэлбэрийг манай хөгжмийн урлагийг үндэслэгч М. Дугаржав "Үзэсгэлэн гоо"-доо гайхамшигтайяа уламжилсан юм. Лха Дорж үүнийг "Сэтгэлийн сайхан" дуундаа үргэлжлүүлсэн  нь нэн сонсголонтой бөгөөд сонирхолтой."
Ардын жүжигчин Б Зангад: ""Монгол морь”, "Амрагийн дуу”, "Эрхмийн дээд”, "Монголын залуучуудын марш”, "Энгийн биш хар нүд”-ийг зохиосон Лхавааны Дорж ямар ч цол гавьяа авч чадалгүй өөд болсонд харамсдаг. ...Цэнхэр дурдан алчуурыг Цэцэг навчаар гоёлоо доо... гээд л ямар агуу дуу вэ. Үүнийг дуулаагүй өнгөрсөн цэрэг байна уу, цаашдаа ч олон жил насална. Базарваань, бид гавьяатнуудаа мартаж болохгүй. Ялангуяа монголчуудын оюун санаанд хөрөнгө оруулалт хийж, тэр нь мөнхийн бүтээл болсон хүмүүсээ мартах учиргүй."
Гавьяа шагнал
Театруудын үйл ажиллагааг сайжруулах, Монгол улсын урлагийн салбарын урын санг арвижуулахад үнэтэй хувь нэмэр оруулсныг үнэлэн:
Мартин Харник
Мартин Харник (Martin Harnik; 1987 оны зургаадугаар сарын 10-нд Хамбург хотод төрсөн) — Австрийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Штутгарт» болон Австрийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
«Штутгарт» түүнийг 2010 оны долоодугаар сард элсүүлсэн.
2011/2012 онд 17 гоол, найман ашигтай дамжуулалтаар багаа тэргүүлсэн Харниктай «Штутгарт» 2012 оны нэгдүгээр сарын 6-нд 2016 оны зургаадугаар сар хүртэл гэрээгээ сунгасан.
Шигшээ
Тэр Чехийн эсрэг 2007 оны наймдугаар сарын 22-нд Австрийн шигшээд анх гараалахдаа гоолдож байв. Нутагтаа зохиогдсон 2008 оны ЕАШТ-ий хэсгийн бүх тоглолтонд оролцсон. 2012 оны ЕАШТ-ий эрхийн төлөө амжилт олоогүй.
Амжилт
Германы дэд аварга: (1)