cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зүүнгарын Хаант Улс
Зүүнгарын хаадын ургийн хэлхээ
Зүүнгарын Гүрний Хунтайж Эрдэнэбаатар (1634-1653) ______________________↓________________                  ↓               ↓                       ↓                 Сэнгэ            Галдан                  Бум (1653-1670)    Бошигт хаан (1671-1697)     | Хошуудын                                                | Лхазан хан      ↓                                       | |       Цэвээнравдан                         Их Цэрэндондов |       (1694-1727)                                 |      |            ↓_______________                        |      ↓            ↓               ↓                       | Галданданзан————Ботлог       Галданцэрэн              Намжилдаш |              (1727-1745)                  |              |             _______↓________               |              ↓            ↓                ↓              ↓          Амарсанаа Цэвээндоржнамжил   Лхамдаржаа        Даваач (1746-1749)     (1749-1752)     (1751-1755)
Гадаад холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:Монголын түүхэн улс Ангилал:Төв Азийн түүхэн улс Ангилал:Ойрадын түүх Ангилал:Хаант Улс
Компьютерын гар
Гар (Computer keyboard) нь гараар товчлуур, товчнуудыг товшсоноор дохиолол дамжигдаж, компьютерт өгөгдөл оруулдаг тоноглол юм.
Компьютерын гарнууд нь тэгш өнцөгт хэлбэртэй товчнуудын иж бүрдэл байдаг. Товчлуурууд дээр нь үсгүүдийг сийлсэн, хэвлэгдсэн, эсвэл наасан байдаг ба нэг товчлуурыг дарахад нэг бичигдсэн дүрсийг компьютерын дэлгэцэнд дүрслэгдэнэ. Харин зарим үед нэг дүрсийг гаргахад 2 буюу түүнээс дээш товчлуурыг зэрэг эсвэл дараалуулан дарах ёстой болно. Мөн зарим товчлуурууд нь дүрсийг гаргахгүй, харин компьютер буюу гарны үйл ажиллагааны тохиргоог хийх зориулалттай байна.
Гарт 101-ээс 130 товчлуур байдаг бөгөөд үүнд үсэгт буюу үсгэн мэдээллийг оруулах бичгийн машины үндсэн товчууд, тоо оруулах товчууд, тусгай үйлдлүүдийг хийх үүрэгтэй товчууд, дэлгэц дээр заагч удирдах товчнууд, мөн сүүлийн үеийн гаруудад буй дуу, бичлэгийн удирдах товчнууд зэрэг багтана. Компьютерын гар нь эртний бичгийн машины үлдэгдэл гэж үздэг ба анхны компьютерын гарыг 1868 онд Америкийн эрдэмтэн Кристофер Шолес анх бүтээсэн ба өөрөө хэвлэлийн газрын бичээч байсан. Анхны компьютерын гар англи хэлний үсгийн дарааллаар байсан ба дугуй хэлбэртэй дээр төмрөөр сийлсэн үсэгтэй бичихэд их хүндрэлтэй, нэг нэгэндээ тулан удаан байлаа. Кристофер Шолес 5 жил оролдсоны эцэст одоогийн бидний хэрэглэж буй QWERTY үсгийн дараалалтай, бичихэд илүү амар төгөлдөр хуур шиг хэлбэртэй болгосон. Одоогийн бидний хэрэглэж буй компьютерын гар нь олон янзын хэлбэртэй, дарахад эвтэйхэн, хурдан бичих боломжтой, олон үйлдэл давхар хүлээн авах чадвартай, авсаархан, төрөл бүрийн тоног төхөөрөмжтэй холбож болдог, утасгүй, өнгө өнгийн, үзэмжтэй, хүмүүсийн хэрэгцээнд тохирсон төрөл бүрийн хэв маяг онцлогтой.
Гадаад холбоос
Ангилал:Бичгийн техник Ангилал:Компьютерын техник хангамж
Зайсан
Монгол дахь зайсангууд
Юань Улсын үед төрийн 4-р дэсийн түшмэл байсан. Дөрвөн төрийн арван буянт номын цагаан түүх хэмээх сурвалжид "doluyan yeke bing-i erkileku doluyan jayisang mede" (долоон их бинг эрхилэх долоон зайсан мэд) гэж тодорхой бичсэн байдаг. Харин улс төрийн бутралын үед ямар эрх мэдэлтэй байсан талаар Н.П.Шастина почётный титул правителя аймака буюу аймгийн захирагчын цол гэж үзсэн байна. Зайсангуудыг хууль цаазын бичиг, түүхэн сурвалжид бага ноёд гэх бүлэгт багтаажээ. Зүүнгарын Хаант Улсад отог ба жасыг захирах хүн нь зайсан цолтон байв. XVIII зууны үед 60 гаруй ийм зайсан байжээ. Халх Монголд их шавийн отгуудын даргыг зайсан гэж нэрлэх бөгөөд жил бүр хүрээнд алба өргөхөөр ирэхдээ Богд хан уулын хойд биед бууж, тахил өргөдөг байсныг одоо үед Зайсангийн ам, Зайсан толгой гэж нэрлэж байна. Тухайн үед шар зайсан, хар зайсан, сул зайсан гэж 3 ангилж байв. Өмнөд Монголын Их Зуугийн чуулганы Ордосын Эзэн хороонд Чингис хааны онгоныг сахигч найман яамтан дотор 500 өрх шар дархадыг захирагч зайсан гэх сул тушаал орж байв. Их онгоны зайсангууд нь тэдгээр өрхийг захирч, чинсанд захирагддаг байжээ.
Эшлэл
Ангилал:Цол Ангилал:Монголын цол
Зайсан (салаа утга)
Зайсан нь дараах утгуудын аль нэгийг заана:
Альберт Демченко
Альберт Михайлович Демченко (Альбе́рт Миха́йлович Де́мченко, 1971 оны арваннэгдүгээр сарын 27-нд ЗСБНХУ-ын Чусовой хотод төрсөн) — Оросын Холбооны Улсын Спортын гавьяат тамирчин цолтой чаргачин бөгөөд Олимпын хоёр, Дэлхийн хоёр удаагийн мөнгөн медальтай тамирчин юм. Түүнчлэн Европын дөрвөн удаагийн (2006, 2010, 2012 болон 2014) аварга.
Холбоос
Ангилал:1971 онд төрсөн Ангилал:Оросын чаргачин Ангилал:Оросын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:1992 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:1994 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:1998 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2002 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол чарганы уралдаанд Ангилал:Сэргээш Орост Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Оросууд
Нүүр хуудас/1
Википедиа бусад хэлээр
Ангилал:Википедиа:Нүүр хуудас
Салхин турбин
Агаарын урсгалын кинетик энергийг цахилгаан энергид хувиргадаг төхөөрөмжийг салхин турбин гэнэ. Салхин турбин нь хэдхэн зуухан Вт-аас хэдэн мВт хүртэл чадалтай байдаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Салхин турбины төрөл
Казахстаны түүх
Казахын Хант Улс
Казахууд гурван жүз буюу ордод хуваагддаг.
Гурван жүз
Казахын жүз буюу орд нь баруун, дунд, зүүн гэсэн 3 жигүүрээс бүрддэг овог аймгийн зохион байгуулалт юм. Үүссэн цаг хугацааны хувьд эрдэмтэд өөр өөр саналтай байдаг ба 15-р зуунаас эртгүй үүссэн бололтой.
Анх жүзүүд нь 17-р зуунаас Зүүнгарын хаант улсын эсрэг байлдаанд түр зуур нэгддэг байжээ. Өнөөгийн Казахстанд, аймгархах нь амьдралд түгээмэл. Одоо ч гэсэн учралдахдаа ямар аймгийнх вэ гэж бие биенээсээ асууцгаадаг. Гэхдээ аймгуудын хооронд ямар нэгэн өшөө хорсол үгүй бөгөөд аймаг харгалзахгүйгээр тэд нэг л үндэстэн гэж үзэгддэг. Өдгөөгийн Казахстан дахь ихэнх Хасагууд нь: Жүз бүр дотроо олон тооны аймгийн бүлгүүд, аймгууд болон овгуудыг багтаадаг.
Тревор Бүүкер
Тревор Фицжеральд Бүүкер (Trevor Fitzgerald Booker; 1987 оны арванэгдүгээр сарын 25, Өмнөд Каролина, Ньюберри) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Юта Жаз» багт тоглодог.
Замнал
Клемсоны коллежийн багт 2007—2010 онд нийтдээ 134 тоглолтонд 12.9 оноо, 7.9 самбар, 1.9 хаалт, 1.7 дамжуулалт 28.4 минутанд дунджилан довтолгоо 55.9%, чөлөөт шидэлт 62.3%, 3 онооны шидэлт 32.3%-тай гүйцэтгэсэн Бүүкер 2010 оны драфтаар «Миннесота Тимбервулвз» багт элссэн шөнөдөө «Вашингтон Уизардст» худалдагджээ. НБА-гийн ажил хаялттай холбоотой 2011 оны наймдугаар сарын 4-нд Израйлийн багтай гэрээлэн аравдугаар сард гэмтлээс улбаалан эх орондоо эгэн ирж, арванхоёрдугаар сард «Уизардстайгаа» нэгдсэн. Тэр 2013/2014 онд 72	тоглолтын 45-д гараанд тоглохдоо 6.8 оноо, 5.3 самбар 21.6 минутанд дунжилж, 55.1%-тай довтолжээ.
2014 оны долдугаар сарын 21-нд «Юта Жазтай» 10 сая доллараар 2 жил гэрээлэв.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Вашингтон Уизардс СБ багийн тоглогч Ангилал:Юта Жаз багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
8 сарын 15
8 сарын 15 нь Григорийн тооллын жилийн 227 дахь (өндөр жил бол 228 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 138 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0815 #15
Адууны шинж
Гадаад шинж
Аливаа амьтны ашиг шим, бяр чадал , хурд нь уул амьтны галбиртай холбоотой ба харин түүнээс бүрэн шалтгаалдаг тухай эдүгээ шинжлэх ухааны үүднээс төгс тогтоогдсон зүйл байхгүй байна.Гэвч аль ч үүлдэрт харъяалагдах ямар ч адуу нэг бол ажлын өндөр бүтээмжийг илрүүлэх  явдалд чухалчлагдах бат чийрэг, эсвэл уналга , спортод хэрэглэгдэх хөнгөн шалмаг шинжийг биеийн галбиртаа агуулсан байх нь дамжиггүй.Морины шинжийн сургаалд хүлэг моринд байх 51 шинжийг ажиглалтаар тодорхойлсон нь гадар биеийг шинжих аргын үндэс болно. Үүнд:
Бутаны ван
Бутаны ван — Бутан улсын төрийн тэргүүн бөгөөд тус улсын хан.
Адууны шинж
Гадаад шинж
1.	Арван гурван их: Манлай, эрүү, хөмсөг бүгд яс, нуруу , гэдэс, хөх мах, булчин , омруу, дөрвөн туурай нь их байх хэрэгтэй.
Бутаны ван
Таван ван
Ванчиг овогтон 1907 оноос төр барьж байна.
Адууны шинж
Гадаад шинж
2.	Есөн урт: Дөрвөн шилбэ, нуруу, хоншоор сагалдарга, хэл, чих урт байх.
Бутаны ван
Таван ван
Ангилал:Төрийн тэргүүний цол хан хан
Адууны шинж
Гадаад шинж
3.	Зургаан бүдүүн: Хоёр чихний уг, толгойн хэв , хөлний уг, сүүлний уг, умдаг хавирганы матаас бүдүүн байх.
4.	Зургаан нарийн: Хүзүү, моголцог, хоншоор , хоёр чихний мөөгний үзүүр ,салтаа бэрэвхий нарийн байх.
5.	Таван богино: Богтос чөмөг, хазлуур, хондлой, сүүл, бэрэвхий богино байх.
6.	Есөн агуу: Дөрвөн туурай, хамрын нүх, хоёр нүдний хонхор , омруу , салтаа агуу байх.
7.	Гурван өндөр хэрэгтэй гэгч: Дух овоо, мундаа харгам эдгээр болно. Эдгээр 51 шинж моринд бүрэн төгс байх нь нэн чухал боловч ховор бөгөөд хэрвээ бүрэн төгс байвал их хурдан төгс хүчит хүлэг тэр мөн.Үүнээс гадна гадаад  шинжийг  доорх нэр бүхий арван хэсэгт хуваан үзэж болно. Үүнд:
1.   Толгойн шинж 2. Туурайн шинж 3. Сүүлний шинж 4. Дууны шинж 5. Мөрний шинж 6. Усны шинж 7. Идэшний шинж 8. Шүдний шинж 9. Шөрмөсний шинж 10. Бүх биеийн шинж Толгойн шинж: Адууны толгойг хэлбэр дүрсээр нь хонин толгой ,туулайн толгой, хүдрийн толгой, мэлхийн толгой, араатан толгой гэх зэргээр тав зургаан хэсэгт хувааж болох юм.Эдний дотроос туулайн толгой, мэлхийн толгой хоёр сайн. Хурдан морины нүд, магнай ,ам хамрын нүх, самсаа их ,чих түүшүү, омруу буюу доод уруул том , хэлний хэвтэш агуу , эрүүний хоорондын хонхор  өргөн , гүнзгий , хоншоор урт болоод  монхор , хөмсөг гурвалжин , толгой ерөнхийдөө томруухан агаад шөвгөр , хатингар , доод эрүү нь дээдхээсээ урт юмуу эсвэл чимхлүүр байна. Жишээ нь: Улсын наадамд хоёр түрүүлж, зургаа айрагдсан Төв аймгийн Сэргэлэн сумын  Дамдингийн зээрд азарганы толгойг дурдаж болно.
Хонин толгой гэгч: Монхор нүүрт, магнай тэлүү их , толгой урт болоод хуулзар өчүүхэн бүдүүн , нүд их бүлтгэр , хэлний  хэвтэш , эрүүний завсар  агуу, ам их , дордгор уруултай , шүдний аймаг сайн болой.
"Хүдрийн толгой гэгч": Бяцхан болоод хатингар урт дүгрэг нүдтэй, чих хамар их , ам хамар цэвэрхэн болой.
"Мэлхийн толгой": Уртаашаа богино, магнай тэлүүн их , нүд их бүлтгэр , эрүүний завсар ба хэлний хэвтэш агуу , ам их , хамарын самсай агуу болой.
"Араатан толгой":Уруул ам их, дордгор , ханшаар тасархай , хамар гүдгэр,хүзүү ардгар , нүд , нүдний налхи улаан болоод догшин шилбэлзсэн бүлтгэр их , бага нь дундаж болой.
"Туурайн шинж": Туурайг лавай аяган туурай, махан туурай, шувууны хумс, сарлаган туурай, хурдан хумс, хулан туурай зэргээр мөн зургаа хуваана. Үүнээс хамгийн тэргүүн нь сарлаган туурай.Энэ нь уг нь бүдүүн богино, амсраараа хөмөргүү, ирмэг хурц, ялихгүй зууван агаад өсгий зүгт  сэтэрхий, гахай гүн хатингар , ерөнхий хэлбэр нь  далбигар биш цомбон том байна. Бас галуун сагагтай морь байдаг.Галуун сагаг хоёр янз байдаг. Давхихаараа босдог галуун сагагтай морины хурд буурдаггүй сайн. Жишээ нь : Улсын наадамд дөрөв түрүүлж, гурав айрагдсан Төв аймгийн Баянжаргалан сумын Даваанэрэн начингийн хүрэн халзан азарганы хөл туурай ийм байсан.Давхихаараа улам налдаг галуун сагагтай морины хөл их муу байдаг. Учир нь ийм адуу тун амархан маахайлдаг. Хойд хөлийн хүчтэйгээр авч шидсэн их биенийхээ хурдыг урд хөл нь тогтоож дийлэхгүй учраас маахайлна. Ялангуяа уруу газар татвал их осолтой.Богино сагагтай морь маахайлахгүй хөл сайтай байдаг.Мөн туурайны ширхэг хөндлөн, тэв тэгшхэн байвал сайн.
"Махан туурай нь": Хавтгай богино болоод гонзгойлдог, туурайн хүрээ дотогш үзүүр урт , гадаад өнцгийн сагаг эвэргүй , өсгий газарт чирээд явах буй, гахай их бултайх болой.
"Шувууны хумс туурай нь": Туурай нударганы өндөр их сул, нимгэн халбагар, их богино, шувууны алга мэт нимгэн болоод унжуу өсгийгөөрөө газар чирээд явах , гахай их бултайх.
"Сарлаган туурай нь": Дээшээ өндөр, уг бүдүүн их , гонзгор , амсраар хөмрүү , ирмэг хурц, туурайны завсар уудам болоод ам хөндий , нурууны үзүүр өчүүхэн хурц болоод өсгий зүг их цойцон ангархай , гахай хатингар болоод хонхор нь гүн. Энэ туурай эрхэм сайн.
"Хурдан хумсан туурай нь": Шувууны хумстай адил болоод өндөр, гахай хоосон хатсан буй. Эдгээр туурайнуудаас махан туурай, шувуун хумс туурай гэгч хоёр туурай муу хэмээжээ.
Сүүлний шинжЯсан сүүл нь урт, самбай нь өтгөн , үзүүр нь шингэн байх хэрэгтэй. Мөн сүүлний нэг үс олон салаалсан байх нь эрхэм. Урт бүдүүн юмуу, богино нарийн сүүл дунд зэрэг. Нарийн урт,сул сүүл муу. Улсын наадамд нэг түрүүлж, хоёр айрагдсан Төв аймгийн Сэргэлэн сумын Дамдингийн “Аранзал” гэдэг буурал морины ясан сүүл нь урагш нь татаж үзэхэд ташаан толгойндоо хүрдэг ба самбай нь маш өтгөн , үзүүр уруугаа шингэн байлаа.
"Морины нэгэн сударт":Сүүлний хамаг .....богиныг таальюуУрт богино боловч эрчимтэйг хэргэльюуБүдүүн болоод богино бол эрхэмНарийн болоод богино бол дундажСул болоод урт бол адагЗүлгэнд тугалын гадас шаасан мэт бол эрхэмСэтгэлийн төдийхөн нь дундажМаш сул нь адагМаш богино нь хэтэрхий эрхэм буюуДундаж нь дундажУрт нь адагМуруй хазгай, өтгөн тэргүүнтэн магадгүй хэмээжээ Дууны шинжДууг шинжлэн үзвээс гахайн дуу мэт хамраар дугардаг бол адаг.Араатны дуу мэт хүрхрэн дуугарвал дунд зэрэг .Болжморын дуу мэт нарийн чанга эрчимтэй бол тэргүүн.Сэцэн хан аймгийн Хардал жанжин бээс Пүрэвжав “Зандан хүрэн азаргаа Гадин хошуунаас дуугаар танин авж байсан тухай бяцхан түүх өгүүлье: Хардал жанжин бээс Цэцэнхан аймгийн цэргийн жанжин байсан тул нэгэн удаа албаны хэргээр Гадин засгийн хошуунд явж байжээ. Нэг орой улс амьтан унтах болж морь малаа тавьцгаажээ.Энэ үеэр уяан дээр ганцхан адуу үлдээд морьдын хойноос янцгаан тэмүүлж байв. Түүний болжморын жиргээ шиг нарийн чанга дууг сонссон Пүрэвжав хамт явсан хиадаа:Чи гарч энэ морийг сайн хараад ир ? гэхэд нөгөө хүн үзэж ирээд :Нэг үрээ л байна .Зүс нь хүрэн юм шиг байна .Чи маргааш таних уу?Танина гэжээ. Маргааш өглөө нь улс моридоо барихад нөгөө хүрэн үрээ ногтоо чирээд дагаад иржээ.Пүрэвжав түүнийг харж шинжиж хурдныг нь таньж ,эзнийг мэдээд буцжээ. Сүүлд Пүрэвжав өөрийн албан тушаалын нөлөөгөөр Гадин хошууны өртөөний албанаас хөнгөлж өгөөд нөгөө хүрэн үрээг зохих үнээр авч азарга тавьжээ.Энэ нь хожимоо Хардал жанжин бээс Пүрэвжавын нэрт хурдан азаргануудын нэг нь болох идэр залуудаа том жижиг ямарч уралдаанд урдаа яарч адууг оруулж үзээгүй Зандан хүрэн азарга болжээ.
"Мөрний шинж" Туурайн ирмэгнээс өөр тод мөр гарахгүй байвал сайн.Урд хоёр хөлийн мөрийг хойд хоёр хөлийн мөр эс гүйцвээс муу.Гэлдэрч явахад хэт давбал дунд зэрэг.Яг онолдуулж юмуу эсвэл урд хоёр хөлийн мөрний гадна талд нь хойд хоёр хөлөө зэрэгцүүлж тавьж гишгэсэн байвал эрхэм сайн тэр болой.Жишээ нь Төв аймгийн Бор-Өндөр сумын Дугарын улсын наадамд хоёр аман хүзүүлж нэг айрагдсан хул морины туурай нь аяга шиг хүнхэр байснаас түүний мөр нь маш цэвэрхэн тах хэлбэртэй зураас гардаг байлаа.
"Ус уухыг шинжлэх" Усыг үргэлжлүүлэн бяцхан бяцхан уувал шувууны ёст тул сайн.Усыг гурван үе таслан уувал барсын ёст тул дундаж. Усыг хоёр үе тасалжуувал чихтэй ,буга ёст тул дундаж. Усыг таслалгүй бяцхан их уувал илжиг хийгээд үхэр ёст тул муу.
"Идэшний шинж" Идэш их баас бяцхан бол эрхэм.Идэш бага баас их бол адаг. Соливол дундаж(Идэш их баас их буюу идэш бяцхан мөн баас бяцхан).
"Шүдний шинж" Шинжний сударт адууны шүдийг хулан шүд, тэмээн шүд, хонин шүд , буудай шүд, гахай шүд, тахиа шүд гэж ангилдаг.
"Хулан шүд гэгч": Үзүүр ёзоор адил бөгөөд их зузаан урт адил, буйл хатингар , цөгц гүн хав хар буй.Хулан шүд нь ургац сайн хулан , матааст хулан , ахар хулан,буур хулан, можгор хулан, хулан буудай, нарийн хулан,нууцат хулан , тодорхой хулан , янаг хулан, ерийн хулан , их урт хулан , мөлөө урт хулан , гэх зэрэг 13 зүйл буй.
"Тэмээн шүд гэгч": Урт нь адил, нимгэн өргөн, дардагай цагаан буй.Тэмээн шүдийг Дардагай тэмээ, хагт шар тэмээ гэж  2  хуваадаг.
"Хонин шүд гэгч": Яриг цагаан ,язгуур урт нарийн эрхгүй шөвгөн хатгуур больюу, уг нь нарийн артай буй.Хонин шүд 6 зүйл буй:Хонин шүд, буудай хонь,ахар хонь ,зүг хонь, арт хонь.
"Гахай шүд гэгч":Буйл мах өчүүхэн гуривгүй, эрс хурц нимгэн, зүтгээгүй эрс байдалтай буй.Гахай шүдийг дотор нь эр гахай, дэлбэн гахай, шар гахай , хагт гахай гэж 4 хуваадаг.
"Үхэр шүд гэгч":Дөрвөлжин хэвтэй,дундуур гурван гуривтай, шар хагтай богино шар шүд буй.Үхэр шүд нь  их үхэр ,ахар үхэр ,зүгээр үхэр, хасагт үхэр, ховилт  үхэр , артай үхэр , чөлөөт үхэр , гиваант  үхэр, мөлөө үхэр, ноцгон үхэр, дөрвөлжин зузаан үхэр , бүлтгэр  шар үхэр , сэрэвгэр үхэр, гэх зэрэг 14 зүйл буй.
"Тахь шүд гэгч": Зузаан урт бөгөөд үзүүртээ бяцхан гуривтай моголцог шар буй.Тахь шүд нь шар тахь,их тахь,сайн тахь гэж 3 зүйл буй.Бүх шинжийг ажиглаж үзвэл пэмбэгэр буйлтай давчхан хомбогор шүд онцгүй, хатингар буйлтай, хонхорт нь арвай эргэм зайтай зууван гүнзгий цөгцтэй,хоорондоо зайтай , гадагшаа сарвагархан богино шүд сайн байдаг. Бас соёо нь буурын соёо мэт том байх бөгөөд гадагшаа байх нь сайн.
"Бүх биеийн шинж" Галшарын нууцын арван зүйл (10)-д “..........сайхан адуу давхих нь цөөн, муухай адуу давхих нь олон “ байх тухай дурдсан нь дүр , өнгөний сайханд үл дурлан , үл хууртахыг сануулсан хэргээ.Морины шинжийн судар 6-т нэгэн хурдан хүлгийн эрдэмт хэлбэрийг “Толгой нь хандгайн толгой мэт , дөрвөн шилбэ нь бугын чац мэт , аргалан бэрэвхийтэй , тайган борвитой , угалзан биетэй , өвөөлжин овоотой , хүхээ буюу цагаан мөгөөрс нь том ,аман хүзүү бүдүүн , хүзүү урт ,мундаа тэмээний бөх мэт , бүдэрхий маш товгор , мөр дал нь ташуу урт , бөгтрөг их , хавирга нь нь өргөн урт ,матаас ихтэй хоорондоо зайгүй , гэдэс их буюу сүюрэгдэс доор , богино хавирга  ташаан толгой хоёрын хооронд  зай  тун бага , урт налуу хондлойтой , агуу том салтаатай , умдаг багатай ,мөн дээд гурван овоо тэгш , хаа гуяны хөх мах , булчин их товгор , шилбэ хатингар хавтгай , бүх биеийн арьс сул , нимгэн цавь их , суганы арьс олон нугларсан , дөрвөн хөл нь бадриун гадагшаа тэлгэр маягтай , үүнтэй холбогдож давхихад дөрвөн хөлний хаялга гадагш самарсан янзтай , үенүүд нь бөөрөнхий том , толгой дээр биш омруунаас урд хөлийн туурай хүртэлх зай , урд хөлийн сагагнаас хойд хөлийн туурай хүртэлх зай , бүдэрхийнээс мундаа хүртэлх зай их , сүврэгдэс нь гуя ташаанаасаа наана шахуу төмбөгөр байвал сайн хэмээжээ.Сайн морины нүд ширүүн харцтай болон уулихархай бөгөөд шөрмөс нь хийтэй тэлүүн өргөн , срэвээ өндөр , аман хүзүү бүдүүн , толгойн мах хатингар , олон ясны уулзар агуу, сүвээний хавирга матаастай тэлүү , ташаа нь цухал , хас нь дүүрэн , салтаа агуу , зоо нуруу нь бөгтрөгтэй , хөл нь эрс шударга , хүзүү нь урт нарийн , сүүл нь эрчимтэй хатуу, бөгс нь хатингар эдгээр шинж цөм бүрдвэл түмэн мянгад торохгүй ганцаар түрүүлэх эрхэм сайн  морь буй.Бас сайн морь олон адуунд байхад тарган цатгаланд үзвээс дээр гурван овоо тэгш , доор гэдэс бумба мэт, чих нь дэлэндээн үл дарагдах , хөхөл нь шингэн нүдэндээ үл хүрэх , дээд уруулаас доод уруул элбэг илүү урд туурайнаас хойд туурай их , хүнийг угтаж харах ийм бол лавтай сайн морь буй. Үсэнд хэчнээн олон эргүүлэг байвал төдий чинээ сайн.Тэр дундаа нэвт эргүүлэг бүүр сайн .Шинжний судруудад “Үс  нь эрчимт ёнхор утас мэт “ хэмээсэн байдаг. Ёнхор утас гэж тусгай боловсруулсан мяндсан ширхгээр нийтгэж  хийсэн  утсыг нэрлэдэг. Иймээс үс нь нийлж, нийтгэсэн юм шиг  мушгирсан байвал сайн. Хурдан адууны сүүлний үс  арьснаас ургасан уг нь  нэг атлаа сул унжсан  үзүүр нь  хоёр гурван салаа болсон байх явдал  олонтоо тохиолддог.Дээр толгойтой, өндөр цээжтэй ,бөгс муухантай адуу өөд газар уул харж давхихдаа  муу , толгой цээж доортой , бөгс цээж сайтай адуу хөнтөргүү газар  муу. Цээж бөгс тэнцүү нь сайн .Шув шулуухан нуруу муу. Ялангуяа бага насны адуу бөгтрөг муутай байвал хойд хөлийн түлхэлтийн хүчийг урагш нь муу дамжуулна. Даага шүдлэн насандаа хурдлах адууны нүд нь хулганы нүд мэт бүлтгэр байна. Хурдан даага бол доорх долоон зүйлээр тодорхойлогдоно. Үүнд:
1.	Дээд уруул нь доод уруулаасаа давуухан
2.	Хойд хоёр туурай нь урд хоёроосоо ихээхэн
3.	Чих нь дэлэндээ үд далдлагдах
4.	Гөхөл нь нүдэндээ үл хүрэх
5.	Гэдэс нь бумба мэт дугараг Ангилал:Монгол ёс заншил Ангилал:Морь Ангилал:Морь соёлд
1918 он
1916 он | 1917 он | 1918 он | 1919 он | 1920 он
1918 (MCMXVIII) Аргын тооллоо Нэгэн мянга есөн зуун арван найман он. Григорийн он тооллоор энэ он Мягмар гарагаас эхэлжээ. Энэ он бол хоёр дахь мянганы 918 дахь, XX зууны 18 дахь, 1910-аад он гэж тоолбол ес дэх жил. Билгийн тооллоор 1918 оны шороон морь жил. Энэ онд Дэлхийн нэгдүгээр дайн эцэслэж, амар жимэр цаг ирэв. Гэсэн ч дайны талбарт амь алдсанаас илүү буюу 50-100 сая хүний амь насыг авч одсон "Испани ханиад" буюу амьсгалын замын ханиад дэгдсэн он байлаа.
Нобелийн шагналтнууд
Нобелийн шагнал зохион байгуулах хорооны ээлжит хуралдаанаар энэ онд Анагаах ухаан, Уран зохиол, Энх тайвны салбарт шагнал олгохгүй байхаар тогтов. Харин Хими, Физикийн салбарт Нобелийн шагнал олгохоор болж Германы эрдэмтэд шагнал гардахаар болжээ.
Физикийн салбарт Германы эрдэмтэн Макс Планк квантын физик тэр дундаа Энергийн квантын судалгаандаа Нобелийн шагнал хүртсэн байна.
Химийн салбарт Германы химич Фритц Хабер "Хабер-Бош" процессийг зохион бүтээснээрээ энэхүү нэр хүндтэй шагнал хүртсэн байна. Түүний энэхүү нээлт нь азотын хий, устөрөгчийн хийнээс аммиакийг нийлэгжүүлж үйлдвэрлэлд ашиглах боломж олгосон юм. Ялангуяа бордоо, тэсрэх бодис үйлдвэрлэхэд их хэмжээгээр ашиглах боломж бүрдүүлсэн билээ.
Гадаад холбоос
#
Канзас Сити
Канзас Сити нэртэй газар зүйн объект:
Канзас Сити нэртэй урлагийн бүтээл:
Канзас Сити нэртэй тээврийн хэрэгсэл:
Канзас Сити тээврийн хэрэгсэл үйлдвэрлэгч:
Саха хэл
Саха ястны төрөлх хэлийг Саха хэл эсвэл Якут хэл (сахагаар саха тыла, оросоор якутский язык, англиар Sakha/Yakut language, буриад кирилээр яхад хэлэн) гэнэ.
Лавлах бичгийн холбоос
Ангилал:Түрэг хэлний бүлэг Ангилал:Дан ганц хэл Ангилал:Саха
Халтарын Билэгжаргал
Халтарын Билэгжаргал - Монгол Улсын Төрийн шагналт, хөгжмийн зохиолч юм.
Товч намтар
Халтарын Билэгжаргал нь 1954 онд тухайн үеийн Завхан аймгийн Чандмань-Өлзийт (одоогийн Яруу) суманд төрсөн. 1960-1968 онд дунд сургууль, 1968-1972 онд Улаанбаатар хотын Багш нарыг бэлтгэх сургуулийн дуу хөгжмийн багшийн ангид суралцан төгсөж, 1972-1976 онуудад нэрт хөгжмийн зохиолч С.Гончигсумлаагаар хөгжмийн зохиомж заалгаж, дараа нь ЗХУ-ын Свердловск (одоогийн ОХУ-ын Екатеринбург) хотын Уралын Хөгжмийн Их Сургуулийн хөгжмийн зохиолчийн ангид 1976-1982 онд Б.Гибалинаар, 1982-1984 онд А.Неминскийгээр багшлуулж төгсчээ. 1972-1975 онд Архангай аймгийн Багшийн сургуульд хөгжмийн багш, 1984-1987 онд Хөгжим бүжгийн дунд сургуульд багш, 1988 оноос Улсын дуурь бүжгийн академик театрт хөгжмийн зохиолч, 1998-2000 онд Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгад уран сайхны удирдаач, 1990-1995 онд Монголын хөгжмийн зохиолчдын эвлэлийн хорооны даргаар ажиллаж байв.
Хөгжмийн зохиолч Х.Билэгжаргалын дан хөгжмийн өвөрмөц нэгэн зохиол бол 2007 онд туурвисан “Пассакалиа”(Passacaglia) юм. Чавхдаст хөгжмийн цөөхүүл, төгөлдөр хуур болон цохивор хөгжимд зориулсан энэхүү бүтээлийн хөгжмийн бүрэлдэхүүн нь түүний “дуртай” “цөөхүүл” төрөл юм. Хэмжээний хувьд хэдийгээр том бус боловч дуурьсал, агуулга, өгүүлэмжээс үзвэл эмгэнэл, гашуудлыг дүрслэн илэрхийлж байдаг.
Өрнө дахинд “пассакалиа” хэмээх нь испани, италиас үүсэл, гаралтай хөгжмийн нэгэн төрөл бөгөөд эхэн үедээ зочдыг гаргаж өгөх бүжгийн голдуу үдэлтийн хөгжим байсан бол түүхийн явцад тэдгээр нь өөрчлөгдөж хүндэтгэлийн маягтай, улмаар гашуудлын өнгө аястай болжээ. Энэ нь ихэвчлэн вариацын хэлбэртэй байдаг байсан ба эхлэхдээ басс хоолойд үндсэн аялгуу эгшиглэдэг зарчимтай байв.
Хөгжмийн зохиолч Х.Билэгжаргал өөрийнхөө “Пассакалиа” зохиолдоо үндсэндээ дээрх буюу өрнийн энэхүү “пассакалиа” төрлийн зарчмуудыг баримталсан байдаг. Х.Билэгжаргалын “Пассакалиа” нь үндсэн 2 хэсгээс бүрдэх ба хэсэг тус бүрдээ гол сэдэв аялгуугаа вариацлах замаар зохиолыг өрнүүлнэ. Мөн эхлэхдээ морин хийл хөгжмөөр үндсэн сэдэв аялгууг эгшиглүүлнэ.
Энэхүү “Пассакалиа”-ийн агуулга нь хөгжмийн зохиолч Х.Билэгжаргалын “Гэрэл, сүүдэр” дуурийн өгүүлэмжтэй нэлээд ойрхон сэдэв байж болох юм. Аялгууны дуурьсал, эгшгүүдийн зохирол болон бусад хөгжмийн хэллэг зэргээс сонсож үзвэл монголын нийгэм солигдож байх үеийн олон хурц асуудлуудын нэг болох хэлмэгдүүлэлтийн дүр зураг санаанд буух ажээ.
Хөгжмийн зохиолч Х.Билэгжаргал 1981-1982 оны үед “Төгөлдөр хуур, найрал хөгжмийн концерт”-оо зохиожээ. Энэ цаг үеийг тооцож үзэхэд ЗХУ-ын Свердловск хотын М.П.Мусоргскийн нэрэмжит Уралын консерваторид хөгжмийн зохиолчийн ангийн оюутан байв. 1976-1982 онд Б.Гибалин багшийн удирдлага дор суралцаж байгаад 1982-1984 онд Д.Неменский дээр шилжин ирж сургуулиа төгссөн гэдэг. Учир нь тус сургуульд суралцаж төгссөн олон хөгжмийн зохиолчдын “гарыг нь ганзганд, хөлийг нь дөрөөнд нь хүргэсэн” ачтан бол түүний багш Б.Гибалин байсан юм.
Татар гаралтай тэрээр хөгжмийн урлаг дахь үндэсний онцлог, хэрэгцээ, шаардлагыг ихээхэн ойлгодог байсан учраас монголоос ирсэн З.Хангал, В.Боролдой, Х.Билэгжаргал, Б.Шарав зэрэг ирээдүйн хөгжмийн залуу зохиолчдод өөрийнхөө үзэл санааг таниулан ойлгуулахын зэрэгцээ тухайн үеийн Зөвлөлтийн орчин цагийн хөгжмийн урлагтай танилцуулж, хөгжмийн зохиомжийн дотно хэрнээ ихээхэн үр дүнтэй зөвлөгөөг өгдөг байв. Харамсалтай нь Б.Гибалин багш нь 1982 онд нас баржээ. Консерваторийн оюутан Х.Билэгжаргалын “Төгөлдөр хуур, найрал хөгжмийн концерт” бол эрхэм багш Б.Гибалины удирдлага дор бичсэн сүүлчийн зохиол байв.
Х.Билэгжаргалын энэ концертыг ЗХУ(ОХУ)-ын Ярославль хотын филармонийн найрал хөгжим, төгөлдөр хуурч Т.Цолмон,  удирдаач В.Понькины удирдлагаар 1986 онд тогложээ.
Энэхүү төгөлдөр хуурын концерт нь манай төгөлдөр хуурын үндэсний хөгжмийн зохиолчдын урын санд гурав дахь концерт болж тэмдэглэгддэг. Учир нь 1973 онд З.Хангал нэгдүгээр концертоо, 1978 онд Ц.Нацагдорж концертоо бичиж байжээ.
Хөгжмийн зохиолч Х.Билэгжаргалын “Төгөлдөр хуур, найрал хөгжмийн концерт” нь монголын симфони хөгжмийн урлагт, тэр дундаа төгөлдөр хуурт зориулсан бүтээл, туурвилд томоохон шинэчлэлийг авчирсан зохиол болсон юм. “Хөгжмийн зохиолчийн Төгөлдөр хуур найрал хөгжмийн концерт ч мөн энэ  талаар манай зохирлын сэтгэлгээнд баяжилт хийсэн бүтээлийн нэгэнд зүй ёсоор орно”[1].
Шагнал
Ангилал:1954 онд төрсөн Ангилал:Яруугийн хүн Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Монголын удирдаач Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Монголчууд
Анархизм
Анархизм ( - үл тоомсорлохуй) — хүн эрх чөлөөгөө эдлэхэд төр үргэлж саад болдог учир аливаа нэгэн албадлага, хууль дүрэм үгүйгээр нийгэм нь оршин тогтнох ёстой гэсэн үзэл. Анархистууд “Акефалес”-ийг (балар эртний удирдлагагүй нийгмийн тогтолцоо) орчин үеийн нийгэмд дахин сэргээж болно хэмээн үздэг. Улс төрийн шинжлэх ухаанд анархизмыг “ёс суртахуун хийгээд улс төрийн замбараагүй байдал” гэж үзэх хандлага түгээмэл байдаг. Гол төлөөлөгч нь Бакунин, Махно гм.
Ангилал:Нийгмийн гүн ухаан Ангилал:Төрийн гүн ухаан
Николай Поликарпов
Николай Николаевич Поликарпов (1892 — 1944) нь Зөвлөлтийн нисэх онгоцны алдарт зохион бүтээгч байв. Зохион бүтээгч Поликарпов нь По-2, Р-5, И-5, И-15, И-153, И-16 сөнөөгч онгоцуудыг бүтээсэн.
Улс төрийн нам
Улс төрийн нам гэдэг нь үзэл бодлоороо эвлэлдэн нэгдсэн бөгөөд засгийн эрхийг авах эцсийн зорилготой хэсэг бүлэг хүмүүсийн нэгдэл, улс төрийн байгууллага юм.
Компьютерын хулгана
thumb|250px|right|2 товч, 1 өнхрөх араатай жишиг хулгана Хулгана (mouse, мауз) нь гадаргуу дээр хөдөлгөснөөр хавтгай дэлгэцэнд талбарыг онилон заах оньст компьютерын тоноглол юм. Хүний гарын аясаар хөдлөх ба 2 товчлууртай байдаг, мөн заримд нь нэмэлтээр босоо чиглэлд өнхрөх араа байрладаг. Хулганы хөдөлгөөнийг дагаж дэлгэцэнд заагч хөдлөж, цаашид үйлдлийг амархан гүйцэтгэх боломжтой болгодог.
Улс төрийн нам
Улс төрийн намын үндсэн үүргүүд:
Компьютерын хулгана
Mouse ("Хулгана") гэдэг нэрийг Станфорд судалгааны институтэд анхны компьютерын хулгануудын залгуур нь жинхэнэ хулганы сүүл шиг адагтаа байрладаг байснаас ажиглаж нэрлэсэн байдаг.
Улс төрийн нам
Монгол Улсын иргэдийн эвлэлдэн нэгдэх эрхийг хангах зорилгоор улс төрийн нам /цаашид “нам” гэх/ байгуулах, үйл ажиллагааг нь зогсоох, тараах, улсын бүртгэлд бүртгэх, намын зохион байгуулалт, үйл ажиллагааны эрх зүйн үндсийг тогтоож, үүнтэй холбогдон үүсэх харилцааг зохицуулах зорилгоор Монгол Улсын улс төрийн намын тухай хууль гарсан байдаг.
Компьютерын хулгана
Хулганы өнхөрөгч бөмбөгийг анх Том Крэнстон, Фред Лонгстаф, Кеньон Тэйлор нар Канадын тэнгисийн цэргийн "Датар" төслөөр 1952 онд боулингийн бөмбөгөөс санаа авч бүтээсэн байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Компьютерын техник хангамж Ангилал:Техникийн мэдрэгч
Улс төрийн нам
Мөн үзэх
Ангилал:Байгууллагын хэлбэр Ангилал:Намуудын систем
Үйл үг
Үйл хөдлөл, болц, явц, хөдөлгөөнийг нэрийдсэн үгийг үйл үг гэнэ.
Үйл үг нь хүн ба юмны үйл хөдлөл, байдлыг зааж,
Шилийн хот
Шилийн хот (монгол бичгээр - шили-йин хота; хятадаар 锡林浩特市 - xīlínhàotè shì) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын Шилийнгол аймгийн төв, хошууны энтэй хот. Аймгийнхаа Шулуун хөх хошуу, Авга хошуу, Зүүн Үзэмчин хошуу, Баруун Үзэмчин хошуу, өөртөө засах орныхоо Улаанхад хоттой хаяа залгадаг. 15,758 км2 хөдөө маягийн нутагтай. 2007 онд 16 түмэн хүн оршин сууж байсан. Хот газрын 8 хороо, хөдөөний Рашаанбулаг балгас, Булган, Цог-Уул гэх хоёр суманд хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Өвөр Монголын суурин Ангилал:Хятадын тойроггүй хот
Фресно
Фресно нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хот юм. Хотын нутаг дэвсгэрийн хэмжээ нь 271,4 км². 522.000 хүн амтай (мэдээ: 2016 оны АНУ-ын хүн амын тооллогын багцаалсан дүн) тус хот нь Калифорни Муж Улсын том хотуудын жагсаалтад тавд ордог.
Хүн амын өсөлт
¹ 1950–2010: Хүн амын тооллогын дүн; 2016 оны тоо нь багцаагаар
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот Ангилал:АНУ-ын хот Ангилал:Калифорнийн суурин Ангилал:Хойд Америкийн суурин  Ангилал:Калифорнийн тойргийн төв Ангилал:1872 онд үүсгэн байгуулагдсан
8 сарын 16
8 сарын 16 нь Григорийн тооллын жилийн 228 дахь (өндөр жил бол 229 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 137 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0816 #16
Фашизм
Фашизм (Fascismo) нь "багц" гэсэн утгатай итали үгнээс гаралтай улс төрийн үзэл баримтлал. Үндэсний үзлийг хэт баримталсан нэг үндэстнийг хэт өргөмжилсөн үзэл юм.
По-2
По-2 буюу У-2 нь Зөвлөлтийн нисэх онгоцны зохион бүтээгч Николай Николаевич Поликарповын  1928 онд М-11 хөдөлгүүрт тохируулан 2 хүний, давхар далавчтайгаар зохион бүтээсэн олон зориулалтын онгоц юм. По-2 онгоц 4000 м хүртэл өндөрөөр 120-156 км/цагийн хурдтайгаар 250 км хүртэл алсад нисэх чадвартай. Үүнийг нисгэгч М.Громов 1928 оны 1-р сард анх шалган нисч, улмаар 1928 онд олноор нь үйлдвэрлэж эхэлжээ. Цэрэг болон иргэний зориулалтын аль алинд нь нисээгүй газар, хийгээгүй ажил үгүй тул энэхүү онгоцыг Домогт У-2 нисэх онгоц гэж нэрлэх болжээ.
Монголд
Монгол улсад 1931 онд анх 5 ширхгийг хүлээн авснаас 1958 хүртэл 27 жилийн хугацаанд нийт 40 гаруй ширхэг энэ маркийн онгоц ашиглагдаж байжээ. Тус онгоц нь Монголын нисэх хүчний үе үеийн нисэгч техникч нарыг бэлтгэн гаргахад Як-18 онгоцны адил ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
Эшлэл
Ангилал:Нэг хөдөлгүүрт нисэх онгоц Ангилал:Иргэний нисэх онгоцны төрөл Ангилал:Зэвсэгт хүчний нисэх онгоцны төрөл Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны нисэх онгоцны төрөл Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний агаарын тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Финландын зэвсэгт хүчний агаарын тээврийн хэрэгсэл Ангилал:Шөнийн шулам Ангилал:Анхны нислэг 1928 он
Бодь Групп
Бодь групп нь банк санхүү, барилга, хөрөнгө оруулалт, үл хөдлөх хөрөнгийн удирдлага, мэдээллийн технологи, хэвлэл мэдээлэл, худалдаа үйлчилгээ зэрэг томоохон салбаруудад идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг Монголын тэргүүлэгч группуудын нэг юм. Эдгээр салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг Бодь группийн 14 охин компани, хамтарсан хөрөнгө оруулалт бүхий 7 компани нийт 1600 гаруй ажилтантай. Групп нь оновчтой менежмент, чадварлаг, бүтээлч баг хамт олны хүч хөдөлмөрөөр үйл ажиллагаагаа амжилттай явуулж, жилээс жилд өргөжин тэлсээр байна.
Бодь групп байгуулагдсан цагаасаа эхлэн дэлхийн улс орнуудын тэргүүлэгч компаниудтай нягт харилцаа холбоотой ажилласаар ирсэн. Өнөөдөр дэлхийн эдийн засаг, бизнесийн төв болсон Лондон, Берлин, Бээжин дэх өөрийн төлөөлөгчийн газруудаараа дамжуулан олон улсын бизнесийн харилцаанд оролцож дэлхийн хөгжилтэй хөл зэрэгцэн алхахыг эрмэлзэн ажиллаж байна.
Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж Ангилал:Монголын зээлийн байгууллага
Хар нуур (Ховд)
Хар нуур нь баруун Монголын Их нууруудын хотгор дахь нуур. Өмнөд хэсэгт орших Дөргөн нууртай хоолойгоор холбогдоно.
Баруун болон баруун хойд талдаа Гэзэг сайхан, Гэзэг Хайрхан, Чандмань, Таван Хар зэрэг уул толгод Чоно Харайхын гол хүртэл үргэлжилээд Хар-Ус нуурыг Хар нуураас тусгаарлана.
Хар-Ус нуурын илүүдэл ус Чоно Харайхын голоор дамжин Хар нуур руу цутгадаг.
Ишлэл
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Монголын нуур Ангилал:Ховд аймгийн нуур
Галдан бошигт хаан
Галдан бошигт хаан (1644-1697) нь Зүүнгарын хаант улсын хунтайж (1671-1677) байв. 1677 оннд Зүүнгарын хаан болж, 1679 онд Далай лам түүнд Бошигт цол өгсөн байна.
Галдан 1644 онд Дөрвөн Ойрадын зонхилох аймгуудын нэг, зүүн жигүүрийг өмгөөлөн явагч Цорос аймгийн тэргүүн Эрдэнэбаатар Хотогчин хунтайжын зургадугаар хөвгүүн болон төржээ. Эрдэнэбаатар хунтайжийг 10, 11, 12 хөвгүүнтэй байсан гэсэн зөрүүтэй мэдээнүүд сурвалж бичгүүдэд бий. Мөн хатадын тоог 5, 9 байсан гэсэн зөрүүтэй тоо ч бий. Ихэнх эрдэмтдийн санал нэгтэй байдаг ганцхан үнэн бол Галдан бошигт түүний зургадугаар хүү юм гэсэн мэдээ билээ.
Бага нас
Галданг төрөхөд Ойрадад их хөл үймээн болж түүнийг Зонховын шавь дүлжин Дагважалцангийн хувилгаанаар өргөмжилжээ. Чингээд 7 наснаас нь Лхас хотноо V Далай лам, Банчин Богд нарын дэргэд шавь оруулсан байна. Тэр Төвөдөд 20 жил сууж шарын шашны эрдэмд гүнээ нэвтэрсэн юм. Энэ үед Монголд бурханы шашин ид дэлгэрч байсан бөгөөд үүнээс өмнөх үед монголчууд Тэнгэрээ шүтэж амьдардаг байлаа. Төвөд боловсрол олсон Галдан Далай ламын бүхнээс үнэнч шавь нарын нэг болжээ. Хожим тэрбээр Далай ламын төлөө бүх амьдралаа зориулсан байна.
Хаан болсон нь
Эрдэнэбаатар хунтайжийн зургаадугаар хөвгүүн Сэнгэ хунтайж аавынхаа хунтайжын орыг залгамжилсан боловч эцэг нэг, эх ондоо ах нарынхаа гарт зэрлэгээр алуулав. Энэ Сэнгэ бол Галдан бошигтын төрсөн ах бөгөөд тэдний эх Юм Ага бол Хотогчин хунтайжийн гуравдугаар хатан байсан бололтой. Сэнгэ ханыг алсан Цэцэн тайж, Зодов баатар нар хунтайжийн их хатны хөвгүүд байсан юм. Яагаад ч юм Эрдэнэбаатар хунтайж хатдынхаа хөвгүүдээс Торгуудын Шүхэр дайчины охин Юм Агагийн хөвгүүдийг ихэд тоон нэгийг нь хувилгаанаар тодруулж Төвөдөд суулгаад, нөгөөд нь хунтайжын суудлаа залгамжлуулсан нь цаанаа учиртай байсан бололтой. Сэнгийг алагдахад түүний хөвгүүн Цэвээнравдан нас бага байсан тул Галдан г Төвөдөөс дуудаж хунтайжын ор суулгасан нь эртний ёсыг дагасан хэрэг ажээ.
Хүчирхэгжилт
Галдан бошигт Ойрадад ирээд Цорос аймгийн хунтайжын ширээнд сууж, тухайн үедээ дөрвөн түмнийг зонхилж асан Хошууд аймгийн тэргүүн Очирт цэцэн ханы ач охин Ануг өөрийн их хатан болгож,тархай бутархай баруун монголчуудыг хүчээр нэгтгэн Зүүнгарын хаант улсыг байгуулаад, энэ улсынхаа хаан нь болсон юм. Хаан цолыг Төвдийн далай ламаас авав. Тэрээр зөвхөн баруун Монголыг төдийгүй бүх монгол үндэстнийг нэгтгэн хүчирхэг нэгдсэн улс байгуулах зорилготой байв. Үүний тулд газар нутгаа тэлж, цэрэг армиа зузаатгасаар байв. 1686 он гэхэд Зүүнгарын хаант улсын хүчирхэг саварт Хами, Турфан, Кашгар, Сайрам, Бухар, Самарканд зэрэг төв болон дундад Азийн 1000 гаруй том жижиг хот атгагдсан байлаа. Энэ үед Төв Азийн хамгийн хүчирхэг хүн нь Галдан бошигт байв.
Тэрээр Оростой дипломат бодлого явуулж, худалдаа хийж, элчин төлөөлөгч солилцох бодлого барьсан юм. Энэ бол бүр ааваас нь уламжилсан найрсаг харилцаа байсан юм. Орос, Хятадыг холбосон Торгоны замыг хяналтдаа байлгаж байсан болохоор түүний хувьд таатай нөхцөл бүрдсэн байв.
Гэр бүл
Эцэг: Хотогчин эрдэнэбаатар хунтайж
Эх: Торгуудын Юм Агас
Ах: Сэнгэ хунтайж
Хатан: Хошуудын Ану хатан
Хөвүүн: Сэвдэнбалжир тайж
Охин: Юмчихай болон Бум
Галдан бошигт хааны шадар болон ойрын хүмүүс, тэдгээрийн хувь заяа
- Дай Баатар Зайсан: Зуун Модны тулалдаанд их бууны суманд оногдож үхжээ.
- Болад Хожа: Зуун Модны тулалдаанд суманд xарвуулж үхжээ.
- Ану Xатан: Зуун Модны тулалдааны үеэр цахиур бууны суманд оногдон таалал төгссөн.
- Дамба Хашиха, Цагаан Шадар Хашиха: Зуун Модны тулалдаанaар 100 гаруй хүн дагуулан манж генерал Маскад дагаар оржээ.
- Цэрэнжав Тайж, Баатар Тайж, Мэй Зайсан, Маму Гүен Зайсан, Эринчин Хашиха, Бишрэлт Цорж: Зуун Модны тулалдаанaар хүмүүсийнхаа хамт манж генерал Фиянггад дагаар оржээ.
- Зайсан Түшээт Норов: Зуун Модны тулалдааны дараа Галдантай хэсэг хамт байж байгаад 80 хүн дагуулан Манжид дагаар оржээ(1697 оны эхээр).
- Үржинжав, Цэрэн, Аба: Галданг нас барсны дараа Цэвээнравданд баригдсан.
- Аралбай: Галданг нас барсны дараа өөрийгөө дүүжилж үхжээ.
- Данжин Омбо: Цэвээнравдангийн дүү. Галданг нас барсны дараа Цэвээнравдан руу очсон. Түүнийг шоронд хийсэн байна.
- Гэлэй Гүен: 1697 онд Галдангаас салан хүмүүсийнхээ хамтаар Манжид дагаар оржээ.
- Ялгуусан Хутагт: Хошуудын Очирт Цэцэн Ханы хүү. Далай ламын элчээр Манжийн Сунши хаанд очиж байcaн. 1685 онд Хөххотын, 1687 онд Бэйжин хотын тэргүүн хамба болсон байна. Канши хааны элчээр Галдан Бошигт руу очиж байсан, удалгүй Галдангийн талд оржээ. Галданг нас барсны дарaa Цэвээнрабдан түүнийг Манжийн хаанд тушаасан байна. Түүнийг Бэйжингийн Их шар сүмд монгол ноёдын өмнө мөчлөж алжээ(1697.11.29).
- Цэнбэй Сангбу: Галдангийн хувийн эмч. Цэвээнрабданд баригдаад Манжийн хаанд хүргэгджээ. Түүнийг цаазалсан байна.
- Мөнх: Галдангийн бүх цэргийн жанжин бөгөөд Халхын болон Манжийн эсрэг дайныг удирдаж байсан. Энэ хүний талаарх мэдээлэл түүх судраас олдох нь ховор.
- Сэвдэнбалжир: Галдангийн 14 настай хүү. Хами орчимын лал шашинтнууд түүнийг барин Манжийн хаанд хүргүүлжээ(1697 оны 3-р сар). Канши түүнийг эцэгийнх нь хамт цаазлах хүсэлтэй байсан боловч Галданг нас барсны дараа амьд үлдээжээ. Сэвдэнбалжир Бэйжинд Юмчихай эгчтэйгээ нэг хэсэг амьдарч байгаад Манжийн хааны хэшигтэн цэрэгт орсон байна.
- Юмчихай: Галдан, Ану хоёрын охин. Цэвээнрабдан түүнийг Манжийн хаанд хүргүүлжээ(1701 он). Тэнд дүү Сэвдэнбалжиртайгаа хамт амьдарч байгаад Манжийн хэшигтэн цэргийн Шагдар гэдэг хүнтэй суужээ.
- Цэрэнсанруб: Галдангийн хүү. Цэвээнрабдан түүнийг ээжийнх нь хамт(Бүрин) Манжийн хаанд хүргүүлэхээр явуулжээ. Гэвч замдаа нас барсан байна.
- Рабдан: 1702 онд хүмүүсээ аван Манжид дагаар оржээ.
Эшлэл
Ангилал:Зүүнгарын хаан Ангилал:1644 онд төрсөн Ангилал:1697 онд өнгөрсөн
Шчецин
Шчецин (Szczecin [] - ; Stettin [] - ) нь Польшийн Өрнөд Померан мужийн төв хот юм. Энэхүү хотын тойроггүй том хот нь бараг 410.000 оршин суугчаараа Гданьскийн дараа улсдаа долоодугаарт бичигддэг.
Газар зүйн байршил
Шчецин хот нь Зүүн тэнгисийн өмнөд эргийн ойр, Одер голын Шчециний тохойд цутгах бэлчир дээр, Грайфсвалд хотоос зүүн урагш 105 км, Берлинээс зүүн хойд чигт ойролцоогоор 125 км, Кошалинаас баруун урд зүгт 151 километрийн зайтай оршдог.
Эшлэл
Ангилал:Өрнөд Померан мужийн гмина Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Польшийн мужийн нийслэл Ангилал:Ханзе хот Ангилал:Помераны суурин Ангилал:Өрнөд Померан мужийн суурин Ангилал:Польшийн их сургуулийн хот Ангилал:Польшийн хот Ангилал:Одер голын суурин
Шулуун хөх хошуу
thumb|230px|Шилийнгол аймгийн газрын зурагт «12» дугаартай байгаа нь Шулуун хөх хошуу Шулуун хөх хошуу (монгол бичгээр - шилугун хөхэ хошигу; хятадаар 正蓝旗 - zhènglán qí) — БНХАУ-ын Өвөр Монголын Шилийнгол аймгийн харъяат хошуу. Аймгийнхаа Долнуур шянь, Шилийн хот болон Тайвас, Шулуун хөвөөт цагаан, Сөнөд зүүн,  Авга гэх дөрвөн хошуу, бас өөртөө засах орныхоо Улаанхад хоттой хаяа залгадаг. 9,963 км2 газартай энэ нутагт 2010 онд 81,967 хүн оршин сууж байв. Дотроо 3 балгас (Шанд, Хавирга, Сангийн Далай), 8 сум (Буушуудай, Нарт, Сайнхудаг) болж хуваагддаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Өвөр Монголын хошуу Ангилал:Шилийн гол
Хатанга гол
Хатанга гол (Река Хатанга) нь Оросын Холбооны Улсын Красноярскийн хязгаараар урсах гол юм. Котуй, Хета голууд нийлж үүсгэдэг. Хатанга гол 227 km урттай; ай савын талбай нь 364,000 км². Лаптевын тэнгисийн Хатангагийн буланд цутгадаг. Тус голын ай савд нийт 11,600 км² талбайг эзлэн орших 112,000 гаруй нуур байдаг аж.
Хатанга гол 9-р сарын сүүл, 10-р сарын эхээр хөлдөж, 6 сарын эх хүртэл мөсөн хучлагаа тайлдаггүй.
Түүх
Оросын ангийн арьсны наймаачид Хатангад 1611 онд анх хүрчээ.
8 сарын 17
8 сарын 17 нь Григорийн тооллын жилийн 229 дэх (өндөр жил бол 230 дахь) өдөр юм. Мөн он дуустал 136 өдөр үлдэж байна.
Хатанга гол
Эх сурвалж
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Красноярскийн хязгаарын гол мөрөн
Хуягт машин
Хуягт машин бол зэвсэгт хүчний хэрэгсэлд байдаг хэрэгсэл юм. Хуягт машин нь энгийн машинаас ихэн талаараа өөр байна. Хуягт машин бол энгийн машиныг бодвоос их биеээр бодвол хамаагүй илүү том, илүү дэвшилтэд тоноглолтой, мөн сум нэвтэрдэггүй металаар хийгдсэн, мөн төрөл бүрийн зэвсэглэлээр тоногдлогдсон. Энэхүү машиныг дэлхийн бүх улс орнууд зэвсэглэлдээ багтаасан байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Аюулгүйн тоноглолт Ангилал:Дугуйт хуягт Ангилал:Моторжуулсан тээврийн хэрэгсэл
8 сарын 17
Тэмдэглэлт баярууд
0817 #17
Платон
Платон (, Plátōn буюу "өргөн" гэсэн утгатай үг) (МЭӨ 424 – МЭӨ 348/347) нь Грекийн сонгодог үеийн философич, математикч, философийн диалог зохиогч бөгөөд Афинд академи байгуулсан нь Өрнөдийн ертөнцөд анхны дээд боловсролын байгууллага болсон ажээ. Багш Сократ, шавь Аристотелийн хамтаар Платон байгалийн философи, шинжлэх ухаан, өрнийн философийн үндэс суурийг тавьжээ. Платон анх Сократын шавь байсан бөгөөд түүний сэтгэлгээ маш их нөлөөлжээ.
Платоны бичгийн боловсрол нь Сократын диалогт нь тусгалаа олсон байдаг. Гучин таван диалог, 13 захидлыг Платон бичсэн гэж үздэг байсан боловч орчин үед эрдэмтэд заримыг нь жинхэнэ бус гэж эргэлзэх болжээ. Платоны бичсэн бүтээлүүд хэд хэдэн маягаар хэвлэгдэж ирсэн; энэ нь Платоны бичсэн бүтээлийн нэрийн талаар хэд хэдэн конвенц бий болоход хүргэжээ.
Платон байгуулсан академидаа багшилж байсан нь бараг эргэлзээгүй боловч, түүний диалогийн сургалтын функц өнөөг хүртэл тодорхой мэдэгдээгүй юм. Платоны үеэс хойш диалогийг янз бүрийн сэдвээр хичээл заахад ашиглах болсон. Үүний дотор философи, логик, уран илтгэх чадвар, математик болон бусад сэдвээр хичээл заахад ашиглаж ирсэн.
Гадаад холбоос
Ангилал:Платонизм Ангилал:Эртний гүн ухаантан Ангилал:Грекийн гүн ухаан Ангилал:Танин мэдэхүйн онолч Ангилал:Ёс суртахууны гүн ухаантан Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан Ангилал:Метафизик Ангилал:Эртний Афины хүн Ангилал:Эртний Грекчүүд Ангилал:МЭӨ 5-р зуунд төрсөн Ангилал:МЭӨ 4-р зуунд өнгөрсөн
1919 он
1919 (MCMXIX) Аргын тооллоор нэгэн мянга есөн зуун арван есөн он. Билгийн тооллоор 1919 оны шороон хонь жил. Григорын тооллоор энэ он Лхагва гарагт эхэлжээ. Хоёр дахь мянганы 919 дахь он, 20-р зууны 19 дэх жил, 1910-аад он гэж тоолбол 10 дахь жил.
Гадаад холбоос
#
Тува
Бүгд Найрамдах Тува Улс (товч. Тува; Республика Тыва болон Тува; Тыва Республика болон Тыва) Оросын холбооны Улсын бүрэлдэхүүн (нэгэн Бүгд Найрамдах Улс) батгддаг Бүгд Найрамдах Тува (нэгэн Түрэг) улс юм. ОХУ-ын Сибирийн холбооны тойрог, Дорнод Сибирийн эдийн засгийн бүст багтдаг. Нийслэл нь Кызыл («Улаан») хот.
Орост 170,500 км2 талбайтайгаараа томоохон нутаг, 307,930 тоотойгоороо цөөхөн ард иргэд гэж харьцуулагдана. 2010 оны тооллогоор хүн амын 82.0% (249,299) нь Тувачууд, 16.3% нь Оросууд аж. Орос хэлнээс гадна Тува хэл албан ёсоор хэрэглэгдэнэ.
555 онд Түрэг улс байгуулагдаж байв. 1206 онд Их Монгол Улсын бүрэлдэхүүнд орсноор 1915 он хүртэл Монгол улсын бүрэлдэхүүнд хамт байсан. 1911 онд Чин улс мөхөж Ар Монгол тусгаар тогтноход ард нь Хятадаас халхлагдсан Туваг Орос-Зөвлөлт зөөлчлөн мэдэлдээ оруулжээ. Тусгаар улс байснаа болиод ЗХУ-ын ЗСБНХОУ-ын бүрэлдэхүүнд 1944 онд "Автономит Тува Муж" болон орсон. 1961 онд "Зөвлөлт Социалист Автономит Бүгд Найрамдах Тува Улс" гэж нэрээ өөрчлөн байгуулагдаж байв. ЗХУ-ын бутралаар Оросын Холбооны Улс тусгаар тогтноход байр суурь дээшилж 1992 онд одоогийн зэрэг, нэрээ олжээ.
Тува хэл нь Түрэг хэлний бүлэгт багтдаг. Хэдийгээр Тува нь Түрэг угсааных боловч Монголчуудын захиргаанд Монголчуудтай олон зуун жил ойр хамт байж ирсэн тул соёлын хувьд ойр төсөөт болсон юм. Тувагийн Саяны нуруу нь дорно Сибирийн хөвч тайга, ан амьтан, байгалийн баялаг ихтэй.
Түүх
Тагна урианхайчууд XVII зууны эхээр Хотгойдын Алтан ханы мэдэлд орж, Алтан хаадад алба татвар төлөх болжээ. Гэвч хаант Оросын зүгээс Сибирийг эзлэх үйл явц хийгээд, Халх, Ойрадын дайн тэмцлээс шалтгаалан Тагна урианхайн (Тувагийн) зарим овог аймгууд Орос, Зүүнгар, Хотгойдын хооронд сэлгэн оршиж, заримдаа Орос, Зүүнгарын хараат болж, тэдэнд алба төлөх явдал нэлээд байв. Гэвч гол үндсэн хэсэг нь XVII зууны 70-аад он хүртэл Хотгойдын Алтан ханы захиргаанд байлаа.
1688 оны Халх, Ойрадын дайны үр дүнд Хотгойдод харьяалагдаж байсан тагна урианхайчууд Ойрадын мэдэлд орсон юм. Гэвч 1715 онд Хотгойдын бэйл Бүүвэй Тагна урианхайн ихэнх хэсгийг байлдан дагуулж Манжийн мэдэлд оруулжээ.