cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тим Данкан
НБА Амжилтын оргилд хүрсэн нь
Баруун бүсийн аваргын төлөө тэр жилийн МЮП Стив Неш-ийн удирдсан уран чадварлаг тоглолттой Нарнуудын эсрэг тоглохоор болов. Ихэнхи шинжээчид, үзэгчид энэ хаврын хамгын шилдэг буюу аваргын төлөөх тулаан гэж нэрлэж байлаа. Хүн болгон л маш их өрсөлдөөнтэй ширүүн тоглолтыг хүлээж байсан ба Спурс хурц халуун Лиг-ийн хамгын шилдэг довтолгоотой баг болох Нарнуудыг буулгаж авах уу ? эсвэл Лиг-ийн хамгын хатуу чанга цайз мэт ханыг Нарнууд нурааж чадах уу гэсэн асуултын хариуг хүлээж байв. Гэвч Попович-д Нарнуудад сюрприз барих бэлэг байсан ба төдийлөн хүчтэй эсэргүүцэл нарнууд ч үзүүлж чадалгүй байсаар 5-н тоглолтонд Спурс-чууд нарнуудыг буулган авжээ. Одоо Тим-д 3-дахиа аварга авхад ганцхан алхам үлдээд байсан ба өрсөлдөгч баг нь Өнгөрсөн жилийн Лиг-ийн аваргыг дуулиантайхан баавартайхан хүртээд байсан тоглолтын стил төстэй Детройт Пистонсчууд байлаа
2005 оны Финалын тоглолт маш хатуу ширүүн болсон ба 2 баг хоёулаа хамгаалалтыг эрхэмлэдэг байсан тул Тим л ганцаараа Супер Стар-ын хэмжээний оноо авалтыг үзүүлж байсан юм. Тим-ийн эсрэг Коллеж-д тоглож байх үеийн өрсөлдөгч болох Рашеед Валлес, мөн лиг-ийн хамгын шилдэг хамгаалагч болох Бен Валлес нар тулаад байлаа. Талбай дээрээ болсон эхний 2 тоглолтонд Тим айлын хүчирхэг хамгаалалтыг сайн нэвтэлж мөн Ману Жинобили –гын МЮП-ын хэмжээний тоглолтын ачаар Детройт-ыг дараалан ялав. Хүн болгон л энэ үед Детройт-ийг одоо хөнгөхөн хожигдох нь хэмээн ярьж байсан ч жинхэнэ тулаан эхлээгүй байжээ.
Дараагын тоглолтуудаас Детройт галзуу бар мэт улангасан хамгаалж эхлэв. Тим-ийг бөмбөг авах бүх л боломжийг хааж байсан ба үүнээс болж Спурс-ын дундын довтолгоо эмх замбараагаа алдаж Пистонс-чууд талбай дээрээ 2 дараалж ялсан ба цувралын 5-дахь тоглолт мөн Пистонс-ын талбайд болж НБА-гын түүхэнд бичигдэх гайхалтай тоглолт болсон ба нэмэлт цагт Роберт Орри-гын гайхамшигт тоглолтын ачаар Спурс ялсанаар өөрийн талбайдаа буцаж ирлээ.
Детройт НБА-гын хатуу самар гэдгээ ахин нотлож ширүүн тэмцэл үзүүлснээр Спурс-ын талбайд 6-дах тоглолтонд ялалт байгуулснаар цувралын хувь заяа 7-дохь тоглолтонд шийдэгдэхээр болжээ. Долоо дохь тоглолт ч маш өрсөлдөөнтэй болсон ба эхний хагаст Бүлүүрүүд өөрсөддөө тэргүүлэл авчирсан нь тэдний дэндүү нягт хамгаалалтын эсрэг үлдсэн хагас цагт оноогоо нөхөн тэргүүлнэ гэдэг туйлын бэрх даваа байлаа. Гэвч Тим байхад бүх л боломжгүй зүйл биеллээ олдог ажээ. 3-р үеийн Дунд Үеээс Тим багын тоглолт болон хувын тоглолтын жинхэнэ торгон агшиныг харуулсан гайхалтай тоглолт үзүүлж мөн Брьюс Бовен-ы айлын гол хөдөлгөгч мотор болох Чонси Биллапс дээрх шилдэг хамгаалалтын ачаар 81-74-өөр ялалт байгуулснаар Сан Антонио Спурс болон Тим Данкан 3-дахь удаагаа НБА-гын аваргын алдарыг хүртсэн юм. Тим ч мөн Финалын Үнэ цэнэтэй тоглогчын шагналыг 3-дахь удаагаа хүртлээ.
Сүүлийн 6-н жилийн 3-т нь аваргалсан Спурс мэдээж хэрэг 2005-2006 оны хамгын гол аварга авах багт тооцогдож байв. Спурс-д шинээр 2 удаагын бүх одод тоглогч болох Майкл Финли, 1 удаагын бүх оддын тоглогч Ник Ван Эксел нар нэмэгджээ. Спурс ч улирлын эхний 19-н тоглолтын 16-д нь ялалт байгуулан, улирлын туршид тухайн үеийн Лиг-ийн элит баг болох Маврикс-ийн эсрэг Баруун бүс-ийн 1-р гарахын төлөө өрсөлдөж байв. Улирлыг 63-19 гэсэн сайхан амжилттай дуусгажээ. Одоо мөн л шийдвэрлэх ПО-ын тоглолтондоо 9-дөх жилээ дараалан үлдээд байв.
Эхний тойрогтоо тааруухан бүрэлдхүүнтэй Сакраменто гэнэтийн бэлэг барьж чамгүй хүчтэй өрсөлдсөн ч аварга багийн буурь зааж 6-н тоглолтонд буулган авжээ. Дараагын өрсөлдөгч нь тэр жил торгон ирэн дээрээ яваа Маврикс. Эхний тоглолтондоо Данкан хийдгээ хийж 31 оноо авснаар ялалт байгуулав. Гэвч дараагын 3-н тоглолтондоо Новицки, Терри зэрэг тоглогчдын холын зайн оновчтой шидэлтүүдийн гайгаар дараалан ялагдсанаар 3-1 гэсэн хүндхэн байдалд ирсэн юм. Гэвч Бууж өгөх болоогүй ажээ. 5,6-дахь тоглолтондоо ялалт байгуулснаар цувралын хувь заяа 7-дохь тоглолтонд шийдвэрлэгдэхээр болжээ. 7-дохь тоглолтонд хэдий Данкан 41 оноо 15-н реб авж хэнд ч зогсоогдоогүй боловч энэ нь Маврикс-ийг ялахад хангалтгүй байжээ. Үндсэн цаг дуусаж байхад Данкан довтлоход Маврикс-ийхан Данкан дээр алдаа яалтчгүй хийсэн ч шүүгч шүгэл үлээгээгүй ба нэмэлт цагт ялагдал хүлээлээ. Ингээд Тим бас дахиад нэг жил хүлээх шаардлага гарав
2006-2007 оны жил хүсэн хүлээсэн сондгой жил байлаа. Сондгой жил болгон аваргалж буй Спурс-чууд амжилтаа бататгаж чадахуу ? . Өнгөрсөн жилийн алдаандаа дүгнэлт хийсэн Спурс-чууд ч ууртай байлаа. Улирлыг мөн л Данкан үзүүлдэг үзүүлэлтээ үзүүлж 58-24 гэсэн амжилттайгаар өндөрлөв.
ПО-ын эхний тойрогт тэр жилээ улиралд сайн амжилт үзүүлээд байсан хүчирхэг Денвер-ийг 5-н тоглолтонд буулган авж дараагын тойрогтоо тэр жилдээ аварга авах тэмүүллээр дүүрэн байсан Нарнуудтай тулгаржээ. Энэ цуврал тоглолт сайнтай муутай олон янзаар хэлэгддэг. Нарнуудын хувьд оргил жил нь байсныг ч би хүлээн зөвшөөрнө. Гэхдээ магадгүй Аварга баг гэдэг сэтгэл зүй Спурс-д байсан тул Нар-нуудыг хожиж чадсан гэж би мунхагладаг билээ. Тэгээд ч цуврал 7-н тоглолтонд биш 6-н тоглолтонд шийдэгдсэн юм. Үүнээс цааш Спурс-д бодитой өрсөлдөх баг ч байхгүй байсан тул аварга цол хүртэх нь ойлгомжтой байлаа. Өрнөд бүсийн аваргын төлөө тэр жилээ цойлсон Юта Жазз-ыг 5-н тоглолтонд буулган авсан ба 2007 оны НБА-гын аваргын төлөөх тоглолтонд Залуухан Леброн хүүгийн багийг ядах юмгүй 4-н тоглолтонд шүүрдсэнээр Тимми 4-дөхөө аваргын бөгжийг хүртсэн юм. Финал-ын МВП-г тэр жил ёстой л яг л Финал-ын тоглолтонд сайн тоглосон Тони Паркер хүртжээ. Мэдээж Тим хүртэх ёстой байсан ч угаас өрсөлдөгчөөсөө илт илүү байсан финалын тоглолтонд Тим төдийлөн хүчилж тоглоогүй бас өөрөө ч авах сонирхол төдийлөн их байгаагүй болов уу.
Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын Виржинийн Арлуудын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Сан-Антонио Спёрс багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбоо-Аварга Ангилал:Сагсан бөмбөгийн америкийн аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1976 онд төрсөн
Тоодон түнжгэр
Тоодон түнжгэр (Porzana porzana) нь Түнжүүрийнхэн овгийн жижиг усны шувуу юм. Тэд Европ, Азийн сэрүүн бүсийн намгархаг газар амьдарна. Өвлийн улиралд Африк, Энэтхэг улсруу нүүдэллэнэ. Намгийн дундах хуурай газар үүрээ засаж, 6-15 өндөг гаргадаг.
Тоодон түнжгэр нь 19-22.5 см урт, Усны түнжүүрээс арай жижиг юм. Нас бие гүйцсэн түнжгэр боровтор зүстэй, өвөр хэсэг нь цэнхэр сааралдуу ба цайвар толботой. Тэд урт хуруутай ногоон хөл, богино сүүлтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:Түнжүүрийнхэн
Банзүкэ
Банзүкэ нь мэргэжлийн сүмогийн бөхчүүдийн чансаа юм.
Ангилал:Сүмо
Өнгөт баг
Бөх
Бөх муутай Дундговь аймгаас хамгийн олон цолтой бөх төрсөн баг нь энэ Өнгөт юм. Улсын өсөх идэр начин Б. Чинзориг, самбо, жүдо бөхийн ОУХМ, цэргийн хурц арслан Санжаасүрэн, аймгийн хурц арслан Г. Батсүмбэр, аймгийн хурц арслан Баатарсүх, аймгийн арслан Б. Болдбаатар, аймгийн арслан Молдой нарын 1 улсын начин, 5 аймгийн арслан энэ багт төрж өсчээ.
Иван Яковлевич Коростовец
Иван Яковлевич Коростовец (1862 оны 8-р сарын 25-нд төрсөн—1933 оны 1-р сарын 1-нд Парист нас барсан) нь Оросын Хаант Улсын Полтава мужид язгууртны гэрт төрсөн байна. Хаант оросын Гадаад явдлын яам, Манж чин улс, Иран, Богд Хаант Монгол Улсуудад дипломат элч, элчин сайдаар ажиллаж байсан.
Дурсамж
Оросын бүрэн эрхт төлөөлөгч Иван Яковлевич Коростовец Хүрээнд зорчсон тухай өдрийн тэмдэглэлдээ болон “Чингис хаанаас Зөвлөлийн засагт Бүгд Найрамдах улс хүртэл” /"Eine Kurze Geschichte der Mongolei unter Besonderer Berucksuchtigung der Neuesten Zeit» (От Чингисхана до Советской республики. Краткая история Монголии с особым обозрением нового времени) хэмээх номондоо Орос Монголын хооронд гэрээ хэрхэн байгуулсан тухай сонирхолтой дурсамж үлдээсэн буй.
Монгол улсыг үүсгэн байгуулахад үзүүлсэн нөлөө
1912 оны 9-р сард Оросын Хаант Улсын Ерөнхий сайд С. Ю. Виттегийн тушаалаар Оросын дипломат төлөөлөгчдийг ахлан Нийслэл хүрээнд ирж монголчуудыг дарамтлан Орос-монголын хэлэлцэлд 1912 оны 11 дүгээр сарын 3-д гарын үсэг зурсан. Гэхдээ энэхүү Гэрээгээр Оросын эзэнт гүрэн Монгол Улс, түүний засгийн газрыг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөөд зогсохгүй хожим уг Гэрээ Монголын төрийн бүрэн эрхт байдлыг баталгаажуулах эрх зүйн үндэс болсон юм.
Хэлэлцээ хийх үед Коростовец нь Да лам Цэрэнчимэдийн авчирч өргөн барьсан монголчуудын язгуур эрх ашгийг дээдэлсэн саналыг шалан дээр шидэж, дэвсэлж дипломат ёс зүйн хувьд эрээ цээргүй аашилж байжээ. Ингэхэд Сайн ноён хан Намнансүрэн “Да лам Цэрэнчимэд бол таны бодож байгаа шиг муу хүн биш ээ. Энэ хүн бол ганцхан дутагдалтай. Тэр нь Монгол Улсаа л тусгаар оршихын төлөө л санаа бодолтой хүн” гэж Коростовецид хэлжээ. Мөн Монгол Улсын Ерөнхий сайдын орлогч, нийт Өвөр Монголчуудын төлөөллийн тэргүүн эгнээнд байсан Бинт Чин ван Гончигсүрэнг гадуурхан “миний хамгийн том дайсан”, “да ламын холбоотон” “өөдгүй муу амьтан” хэмээн нүд үзүүрлэж байсан төдийгүй улмаар түүнийг үдэж өгөх цайллагад тэрээр хор ууж үхсэн нь сэжигтэй байдаг. Ер нь гэрээний дараа Да лам Цэрэнчимэд, Чин ван Ханддорж, Бинт ван Гончигсүрэн нарын зүй бус зуурдын үхэлтэй оросын элч Коростовец холбоотой гэсэн таамаглал байдаг.
Түүнийг анх ирэхэд Монголын Засгийн газар ихээхэн итгэл найдвар тавьж байсан ч хэлэлцээрийн явцад хүчээр тулгасан гэрээ нь Монголчуудын хувьд ямар ч ашиггүй, зөвхөн Оросуудын эрх ашигт л нийцсэн гэрээ болсон юм. Уг гэрээгээр Монголчууд хэрчигдэн хуваагдах үүд нээгдэж, ах дүү Барга, Өвөр Монгол, Тагна Урианхай хилийн гадна үлдэж, эв нэгдэлтэй байсан Монголын Засгийн газрын гишүүд өөр хоорондоо үл итгэлцэж, тусгаар тогтнолын хэрэгт зүтгэснээрээ “хятадын тагнуул”, “өөдгүй новш”, “увайгүй амьтан” хэмээх нэр хочийг зүүх болсон түүхтэй. Энэ нь Коростовецийн Монголын удирдагч нарын дунд дипломат аргаар яс хаясантай шууд холбоотой.
Нийслэл хүрээн дэх Оросын бүрэн эрхт сайд Коростовец нь өөрийн Гадаад яаманд бичсэн цахилгаан утсандаа “Халхчууд ба ер нь Гадаад Монгол тусгаарлаж байгаа хэрэг явдалтай Хятадын Засгийн газар эвлэрэхээс өөр аргагүй бөгөөд харин ард иргэд нь нууцаар халх руу тэмүүлж Их Хүрээний анхны дохиогоор Хятадаас салж одоход бэлэн байгаа Өвөр Монголыг гартаа барьж байх явдалд л хятад хүчээ тавьж байвал болох юм. Монгол нь зөвхөн үндэсний аж байдал, ёс заншил, соёлын талаар нэгдэх боломжгүй болохыг нэг бус удаа сануулж, улс төрийн талаар нэгдэхэд сэтгэл ханах хэрэгтэй гэж би монголчуудад зөвлөсөн” хэмээжээ.
1912 оны Орос-Монголын гэрээ байгуулагдсанаар нийт монгол үндэстний язгуур эрх ашигт хор нөлөө үзүүлсэн билээ. Өвөр Монгол, Монгол Улс, Урианхайн хязгаарыг нэгдэхийг Коростовец хэзээ ч хүлээн зөвшөөрч байгаагүй. Эцэст нь хэлэхэд И.Я.Коростовец бол Оросын Цагаан хааны бодлогыг хэрэгжүүлэгч, томоохон дипломат тагнуул байснаас Монгол Улсын эрх ашгийг өчүүхэн төдий ч бодож байсан хүн биш юм.
1913 онд И.Коростовец эхнэр Любатайгаа байсан атлаа Бээжин дэх Францын шуудангийн албаны даргын охин Ангелино Пиритэй завхайрсан хэрэг нь илэрч дипломат шуугиан дэгдээсэн тул албан тушаалаасаа халагдаж байсан.
1913 оны 10 дугаар сард Персид Элчин зөвлөхөөр 1915 он хүртэл томилогдон ажилсан байна.
1915 оны 6 дугаар сараас 1917 оны 6 дугаар сар хүртэл Оросын ГХЯ-ны Зөвлөлийн гишүүн байжээ.
Үр дагавар
Энэ 1912 оны гэрээгээр 1913 онд Бээжинд Орос, Дундад иргэн улс Монголын асуудлаар гэрээ байгуулан Монголын улс төрийн эрхийг Хятадад худалдаж, түүнийг Монголчууд эсэргүүцсэн тул 1915 оны Хиагтын гэрээ буюу гурван улсын гэрээгээр Монголыг оролцуулан “Автономит Монгол” хэмээх улсын статусыг хүчээр тулган хүлээлгэсэн түүхтэй.
И.Коростовец нь Октябрийн хувьсгалын дараа Финлянд руу дүрвэсэн ба Германы Берлин болон Францын Парис хотуудад цагаачилж амьдарсан.
1933 оны 1 дүгээр сарын 1-нд Парис хотноо нас барсан.
Уран зохиол
Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс Ангилал:Монгол дахь Оросын элчин сайд Ангилал:Оросууд Ангилал:1862 онд төрсөн Ангилал:1933 онд өнгөрсөн
Мэригийн чонын өргөс
Мэригийн чонын өргөс (silybum marianum, cardus marianus; milk thistle, blessed milkthistle, Marian thistle, Mary thistle, Saint Mary's thistle, Mediterranean milk thistle, variegated thistle, Scotch thistle) нь гэсэрт цэцэгтний овгийн нэг эсвэл хоёр наст ургамал. Улаанаас, бэхийн ягаан өнгөтэй цэцэгтэй, цагаан судас бүхий гялалзсан хар ногоон навчтай. Өмнөд Европоос, Азиар дамжин дэлхий даяар тархсан.
Оозэки
Оозэки (大関) гэдэг нь Японы мэргэжлийн сүмогийн дээрээсээ хоёр дахь цол юм. Ёкозүна цол бий болохоос өмнө хамгийн том цол нь байв.
Баруун, зүүн жигүүрт дор хаяж нэг оозэки байх ёстой байдаг бөгөөд оозэки байхгүй болсон тохиолдолд тухайн жигүүрийн ёкозүнаг банзүкэд ёкозүна-оозэки гэж бичдэг. Харин тухайн жигүүрт ёкозүна ч бичигдээгүй бол сэкивакэ, эсвэл комүсүбиг оозэки болгон цол ахиулдаг байжээ, гэхдээ ийм тохиолдол сүүлийн жилүүдэд огт гараагүй. Эдо эриний үед оозэки байхгүй болбол зүгээр л биеэр том, сайхан галбиртай бөхийг оозэки гэж банзүкэд бичдэг, тэд нь ихэнхдээ барилдахдаа тааруу байдаг байсан тул "канбан оозэки" буюу "үзүүлэнгийн оозэки" гэгддэг байв.
Банзүкэгийн зөвлөлөөс хэн нэгэн бөхийг шинээр оозэки болгох шийдвэр гаргасны дараа тусгай элч томилон, ёкозүна төрөхөд хийдэгтэй бараг ижил "цол ахисныг мэдээлэх ёслол" хийдэг байна. Ингэсний дараа шинэ банзүкэ гарахыг хүлээлгүйгээр, оозэкигийн эрхийг эдэлж эхэлдэг. Шинэ ёкозүна болгох шалгуурыг Ёкозүнагийн зөвлөлийн дотоод журманд тодорхой заасан байдаг бол шинээр оозэки болгох шалгуурын тухай тогтсон хэм хэмжээ байхгүй. Гэхдээ хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр, сэкивакэ буюу комүсүби цолтойгоор сүүлийн 3 башод барилдаж, нийт 33 буюу түүнээс олон давсан байх нь сүүлийн жилүүдэд баримталж буй шалгуур болж буй гэж мэдээлдэг. Оозэки болсноор сарын цалин нь 657 мянган иенээр нэмэгдэж, Рёогокү Кокүгикан ордонд өөрийн машинаар ирж, машинаа зогсоолд нь тавих, мөн онгоцоор нисэхэд нэгдүгээр зэрэглэлийн суудал ашиглах гэх мэт эрх эдлэнэ (2010 оны байдлаар).
Оозэки цолыг 1 башод муу барилдаад л алдаж байсан жишээ эрт цагт тохиолдож байсан боловч 1927 оноос 2 башо дараалж муу барилдвал оозэки цолыг нь хураадаг жишиг тогтжээ. Явцын дунд 1958 - 1969 оныг хүртэл 3 башо дараалан муу барилдсан тохиолдолд хурааж байсан боловч хэтэрхий зөөлдөж байна гэж үзээд хуучин системдээ буцан орж, харин оозэки цолоо хураалгасан бөх дараагийн башод 10 буюу түүнээс олон давбал оозэки цолыг нь эргүүлэн өгдөг дүрэмтэй болсон байна. Энэхүү дүрмээр оозэки цолоо эргүүлэн авч чадсан Миэноүми, Таканонами, Мүсоояма, Точиазүма нарын 4 бөх л бий. Мөн тэмцээний явцад гэмтэл авсан тохиолдлыг муу барилдсанд тооцдоггүй байснаа 2003 онд халжээ.
Муу барилдвал цолоо алдах нөхцөл байдалд орсон буюу өмнөх тэмцээнд муу барилдсан оозэкиг кадобан гэдэг.
Оозэки цолтойгоор хамгийн олон башод барилдсан бөхчүүд
Ангилал:Сүмо
Бадамтарын Балдоо
Монголын төр, нийгмийн зүтгэлтэн, элчин сайд асан Бодонгууд-Хоонхон овогт Бадамтарын Балдоо 1925 оны 10-р сарын 1-нд Буриад-Монголын Мухаршибирийн районд төржээ. 1947 онд МУИС, 1959 онд Москва дахь Нийгмийн ухааны академи төгссөн.
Оозэки
Оозэки цолтойгоор хамгийн олон башод барилдсан бөхчүүд
Makuuchi
Бадамтарын Балдоо
1947-1955 онуудад МАХН-ын Төв Хороонд лектор, ухуулгын тасгийн дарга. 1959-1963 онд "ЭТСА" сэтгүүлийн монгол редакц, НТИ-ийн орчуулгын тасаг, МУИС-ийн философийн тэнхим, "Үнэн" сонины хэлтэс зэрэг газар ерөнхий эрхлэгч. 1976-1984 онд Бүгд Найрамдах Ардчилсан Солонгос Ард Улс, Энэтхэг /Балба, Бангладеш, Шри Ланка/, Унгар /Австри/-д БНМАУ-ын Элчин сайд. 1984-1990 онд Нийгмийн ухааны институтийн захирал, 1991-1999 онд ШУА-ийн тэргүүлэх ажилтан, 2000 оноос Олон улс судлалын хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний тэргүүлэх ажилтаны алба хашиж буй.
Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:Монголын дипломатч Ангилал:Австри дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Балба дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Бангладеш дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Шри Ланка дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Умард Солонгос дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Унгар дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Энэтхэг дэх Монголын элчин сайд Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Мухаршивэрийнхэн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1925 онд төрсөн
Баку
Баку (Bakı) хот нь Бүгд Найрамдах Азербайжан улсын нийслэл бөгөөд Кавказын аж үйлдвэр, эдийн засаг, шинжлэх ухаан, техникийн хамгийн том төв, хамгийн том хот нь юм. Баку хот Каспийн тэнгисийн хамгийн том усан боомт хот юм. Баку гэдэг нь эртний перс хэлээр "Бад кубе" буюу "Салхиар үлээсэн хот" гэсэн утгатай үг. Баку хот 2140 хавтгай дөрвөлжин км газар нутагтай, 2 сая 262 000 хүн амтай (2018 оны байдлаар), 11 дүүрэг, 59 хот орчмын тосгонтой. Баку хотын хүн амын 90 хувь нь азербайжанчууд, бусад нь орос, украйн, курд, армян, еврей, гүрж, турк үндэстэн эзэлдэг. Баку хотод төмөр зам, 34 км урт метро (1967 онд байгуулагдсан), авто зам, усан зам, нисэх буудалтай. Баку хотод 6 театр, 1 цирк, 7 музей, 11 түүхэн дурсгалт газар, 50 хөшөө, Исламын 6 мечеть, Христийн 7 сүм байдаг. Баку хотод нефть боловруулах үйлдвэр, химийн үйлдвэр ,машины үйлдвэр, хүнс, нэхмэлийн үйлдвэр хөгжсөн.
Түүх
Уг хотыг VI зууны үед байгуулагдсан гэж үздэг. XII зуунд тухайн бүс нутгийн ноёлох хот Шамахи газар хөдлөлтийн улмаас эвдрэн сүйрэхэд Ширваншах I Ашитан нийслэл хотоороо Бакуг сонгожээ. Энэ явдал нь тус хотыг хурдан хөгжих гол үндэс болсон байна. Ширваншахын байгуулсан Бакугийн эртний хэрэмт хотыг 2000 онд ЮНЕСКО дэлхийн өвд багтаасан бөгөөд мөхөх аюултайд тооцоод байна.
Тэс сум (Увс)
Тэс нь Увс аймгийн сум юм. Баяд ястан амьдардаг. Аймгийнхаа нутгийн зүүн хойд хэсэгт, хойгуураа ОХУ-тай хиллэж оршдог. Сумын төв нь Улаангомоос 158 км зайтай. Засаг захиргааны 10 баг, 3 эмнэлэг, 3 сургуультай. Шар үзүүрийн заставаар ОХУ руу нэвтрэх байнгын гарцтай.
Газарзүй
Нутгийн хойд хэсгээрээ ой ширэнгэтэй бөгөөд чацаргана, хад, долоогоно, зэдгэнэ буюу улаалзгана, үхрийн нүд, нохойн хошуу зэрэг жимс ургадаг. Бусад хэсгээрээ тал хээр, элсэн манхан хосолсон гайхалтай байгальтай. Тэсийн гол, Нарийны гол, Жирээгийн гол, Үхэгийн гол, Орхигийн гол, Хошит эргийн гол гээд том жижиг олон голтой ба эдгээр нь нутгийн баруунаар орших Увс нуурт цутгана. Цаг уурын эрс тэс уур амьсгалтай.
Баку
Түүх
1501 онд Сафавид шах I Измайл бүслэн авч, эзлэхийг оролдож байсан ч бат бөх битүү хэрмээр хүрээлэгдсэн Баку хот найдвартай эсэргүүцэж байв. 1540 Сафавид шахын арми дахин халдаж, эзлэн авч байв. 1604 онд Баку хотын цайзыг Ираны шах I Аббас нураалгажээ. 1723 оны зургадугаар сарын 26-нд Оросын арми Бакуг бүслэн авч их буугаар буудахад арга буюу бууж өгч дараа нь оросын цэрэг гарсан байна.
Эртний Египет
Эртний Египет нь дэлхийн соёл иргэншилд асар том соёлын өв үлдээсэн бөгөөд түүний үлдээсэн урлагийн бүтээлүүдийг эрт дээр үеэс дэлхийн өнцөг булан бүрт тархаж, бусад орны мастерууд хуулбарлаж байжээ. Өвөрмөц уран барилгын хэлбэрүүд - сүр жавхлант пирамидууд, сүм хийдүүд, ордон, цамхагууд нь олон зууны турш аялагчид, судлаачдын сонирхолыг өдөөж ирсэн. Египетийн мастерууд өвөрмөц сайхан ханын зураг, хөшөө бүтээж, шил болон шаазан хийх аргыг эзэмшсэн, яруу найрагчид, зохиолчид уран зохиолд шинэ хэлбэрийг бий болгож байжээ. 18-19-р зууны эхэн үед эртний Египетийн хөшөө дурсгал, олдвор, археологийн малтлага хийж Египетологийн буюу Египет судлалын шинжлэх ухааныг бий болгож, тусгай урлагийн чиг хандлага үүсэхэд хүргэсэн.
Тэс сум (Увс)
Аж үйлдвэр
Гар урлал их хөгжсөн. Гэрийн бургасан мод, баяд, дөрвөд эмээл, түүний мөнгөн тоноглол, хазаар, бугуйл зэргийг ихээр хийж хавь ойрын аймаг сумдад нийлүүлдэг.
Баку
Түүх
18-р зууны дунд үед Баку-гийн хаант улс байгуулагдсан байна. 1796 онд Баку дахин оросуудад эзлэгдсэн боловч жилийн дараа Оросын Эзэн хаан I Павел цэргээ татсан ажээ.
Эртний Египет
МЭӨ 332 онд. Александр Македонскийгийн арми эртний Египетэд орж эзлэв: Улмаар Эртний Египет нь түүний улсын нэг хэсэг болжээ. Эзэнт гүрнээ диадочуудын хооронд хуваасны дараа эртний Египет Птолемей Лагидын Грек-Македон гүрнийг үндэслэгч командлагч Птолемей Лагд очжээ (МЭӨ 305-30 онд) улмаар Александрия боомт хот нийслэл болжээ. Птолемейн үед эртний Египет нь гурил, талх нийлүүлдэг гол нийлүүлэгч болжээ. Энэ хугацаанд Египетийн флот Газар дундын тэнгист давамгайлж байв. Птолемей гүрний сүүлчийн хатан хаан Клеопатрагийн үед эртний Египет улс эртний Ромтой улс төрийн тэмцэлд оров. МЭӨ 31 онд Кейп Актионд Египетийн флот ялагдсаны дараа. МЭӨ, Клеопатра VII амиа хорлож, Марк Антони нас барсан нь Египетийг Ромын муж болгон хувиргасан (МЭӨ 30) байна.
Тэс сум (Увс)
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Увс аймгийн сум
Баку
Түүх
1920 оны 4 дүгээр сарын дундуур Хувьсгалт оросын Улаан 11 дүгээр Арми Деникины цэргийг устгаад Азербайжаны умард хилд очжээ. 4 дүгээр сарын 27-нд Зөвлөлтийн цэрэг хил давж 28-нд эсэргүйцэл үзүүлээгүй Баку хотыг эзэлсэн байна.
Эртний Египет
Нийгмийн дээд шатлалд дахь фараон ба түүний гэр бүлийн доор эртний Египетийн дээд анги болох цагаан хувцаснаас үүдэлтэй "цагаан даашинз/банзал анги" (эсвэл захирагч анги) гэж нэрлэгддэг бичээч, албан тушаалтнууд байв. Тэдний араас чат, номархууд ордог байв. Чати бол фараоны дараа улсын хоёр дахь хүн байв. Түүний чиг үүрэг нь төрийн сан, хааны сан хөмрөг болох улсын алтны танхим байсан "алтан танхим" -ыг хариуцаж байжээ. Тэрээр ордны харьяалагддаг үл хөдлөх хөрөнгийг удирдаж байжээ. Түүнчлэн барилгын төсөл, хууль эрх зүйн систем, архивын асуудлыг хариуцаж байсан. Номарч (эртний Грек νομάρχης) нь засаг захиргааны аппаратын (ном) толгой дээр зогсож, фараоны төлөөлөгч байсан бөгөөд мөн засаг захиргааны бүсэд хяналт, удирдлага хийж байжээ. Түүний эрх мэдэлд татвар хураах, шүүхийн чиг үүрэг, цэрэг элсүүлэх, нийлүүлэх, эдийн засгийн удирдлага зэрэг багтжээ. Дээд анги нь нийгмийн байр сууриа урлаг, уран зохиолд илэрхийлсэн. Язгууртнуудын доор бөө нар, эмч, инженерүүд ордог байв. Санваартнууд сүм хийд, шашин шүтлэг, шашны баярыг удирдаж, фараонуудын зөвлөгч байсан бөгөөд газар, татварын хөнгөлөлт, эрх мэдэлд дуртай байв. Татвар цуглуулдаг, хууль бичдэг, газрын үнэ цэнийг тогтоодог, шүлэг, дуу, түүх хуулж бичсэн, захидал бичдэг, тооллого хийдэг, хүнсний хангамж, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэл, тариалангийн талбай, аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхэлдэг бичээч нар засгийн газрын хүнд суртлын аппаратад цэрэг маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байв. Египэдэд 15 бурхан байдаг гэж үздэг ба Ра бурхан буюу Анубис бурхадыг голчлон шүтэж ирсэн.
Ангилал:Африкийн түүхэн улс
Баку
Түүх
Зөвлөлтийн үед Баку хот нь Зөвлөлт Социалист Азербайжан улсын нийслэл бөгөөд ЗХУ-ын захиргаа, аж үйлдвэр, соёлын төвүүдийн нэг болсон байна.
20-р зууны сүүлчээр ЗХУ-ын дараах хүнд хэцүү жилүүдэд эдийн засаг, нийгмийн хямралыг даван туулсан Баку нь өнөөдөр Өвөр Кавказын эдийн засаг, соёлын хамгийн том төв болж шинээр мэндэлж байна.
Хүн ам
Бакугийн хүн ам нь 2,092,400 хүн (2010 он). 2009 оны байдлаар Баку хотод азербайжанчууд (90.3%), оросууд (5.3%), украинууд, курдууд, лезгинүүд болон Дагестаны бусад ард түмэн, еврей, гүрж, туркууд амьдарч байжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Азербайжаны суурин Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Азербайжаны засаг захиргааны дүүрэг Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Саятан хот
Мухамед Бешич
Мухамед Бешич (Muhamed Bešić; 1992 оны есдүгээр сарын 10-нд Берлин хотод төрсөн) — Боснийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн «Эвертон» болон шигшээдээ тоглодог.
Замнал
Бешич 2012 онд Унгарын «Ференцварош» багтай гэрээлэв.
2014 оны долоодугаар сарын 28-нд «Эвертон» түүнтэй таван жилийн гэрээ байгуулсан ба 4 сая фунт өмнөх багт нь төлжээ.
Шигшээ
Түүнийг 2014 оны ДАШТ-д Аргентин, Иран болон Нигерийн эсрэг гараалуулжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Босни ба Херцеговинын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Хамбург багийн тоглогч Ангилал:Ференцварош багийн тоглогч Ангилал:Эвертон багийн тоглогч Ангилал:Босничууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Дархан-Өргөө Политехникийн коллеж
Дархан-Өргөө Политехникийн коллеж нь Дархан-Уул аймгийн Дархан суманд байрлах коллеж юм.
Түүх
Анх Барилгын техникум нэртэйгээр үүсгэн байгуулагдсан. Барилгын шаталсан сургалттай Дархан-Өргөө мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төв гэгдэж байгаад 2012 оны 5 сард Дархан-Өргөө Политехникийн коллеж болон өөрчлөгджээ.
Ангилал:Монголын политехникийн коллежууд
Монгол-Солонгосын Политехник коллеж
Mонгол-Солонгосын Политехник коллеж нь Улаанбаатар хотод байрлах коллеж юм.
Түүх
Тус сургууль нь 1960 оны үед Хөнгөн үйлдвэрлэлийн ТМС нэртэйгээр анх байгуулагдаж байсан. БНСУ-ын буцалтгүй тусламжийг авч 2000 оноос Монгол-Солонгосын Техникийн коллеж нэртэй болон мэргэжлийн чиг баримжаа олгох ахлах сургууль, дунд мэргэжлийн дипломын зэрэгтэй сургалт, бакалаврын зэрэг олгох сургалт зэрэг шаталсан сургалттайгаар үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. 2011 оноос бакалаврын зэрэг олгох сургалт нь ШУТИС-д нэгдэснээр тус сургууль нь мэргэжлийн боловсролын сургалт явуулдаг политехник сургууль болж, Монгол-Солонгосын Политехник Коллеж нэртэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 2012 онд тус сургууль нь Монголын Мянганы Сорилтын Сангаас явуулсан Мэдээлэл арга зүй Үндэсний төвийг байгуулах тендерт ялан, тус төвийг өөрийн байрандаа байгуулжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Монголын их дээд сургууль
Хельсинкийн олимп
Олимпын XV наадам буюу 1952 оны Хельсинкийн олимп (XV Olympic Summer Games) нь 1952 оны 7 сарын 19-нээс 8 сарын 3-нд Хельсинки хотноо зохион байгуулагдсан олимпын наадам юм.
Медалийн хүснэгт
Тус олимпод медалийн тоогоор эхний 10-т орсон улсууд.
Ангилал:1952 оны спортын арга хэмжээ зуны олимп #1952
Меконг мөрөн
Төвөдийн Тангла нуруунаас эхээ авдаг бөгөөд Төвөдөд “За Чу”- (түвд རྫ་ཆུ་), хятадууд Ланцанзян (澜沧江) гэж нэрлэдэг байна. Меконг мөрөн Зүүн Өмнөд Азийн 6 орныг дайрч Өмнөд Хятадын тэнгист цутгадаг.
Үндсэндээ эх авдаг хэсэгтээ цас мөс, доошлоод борооны усаар тэжээгддэг мөрөн юм. Эх хэсэгтээ 1 сар орчим хөлддөг. Зун намар үерлэдэг. Усны түвшин 8-9 сард хамгийн дээд цэгтээ хүрдэг 4 сард доод цэгтээ хүрдэг байна.
Голын доод хэсгийг будаа тариалалтыг услахад ашигладаг. Меконг мөрөн 75 сая кВт эрчим хүч гаргах хүчин чадалтай боловч бүрэн ашиглагдаагүй иржээ. Меконг мөрөн дээр Хятадын болон Лаосын нутагт УЦС-ууд барьсан байдаг.
Лаосын нийслэл Вьентьян хот орчимд усны түвшин бага байх үед 700 км, түвшин нэмэгдэх үед 1600 км, Камбожийн нийслэл Пномпень хот орчим 350 км урт газар усан онгоцны тээвэр хийх боломжтой байдаг ажээ.
Европын анхны системчилсэн хайгуулыг 1866-1886 оны хооронд Эрнест Дүдард де Лагрэ (Ernest Doudard de Lagrée), Фрэнсис Гарнье (Francis Garnier) нараар удирдуулсан Францын Меконг экспедиц эхэлж, голын эхээс Юнань муж хүртэл явжээ. Тэдний гол дүгнэлт бол Меконг хэт олон хүрхрээ, хурдтай байсан нь усаар явахад /навигац/ ашиг тустай байсан юм. Төвөд дахь голын эхийг 1900 онд оросын аялагч Петр Кузьмич Козлов нээсэн гэдэг байна.
Уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой ган гачиг, олон арван усан цахилгаан станцууд Меконгын экосистемийг сүйтгэж байгаа гэж эрдэмтэн судлаачид үздэг.
Лаос дахь Вьентьян гэх мэт Меконг голын эрэг дээрх хот, суурин газрууд голыг бохирдуулдаг нь энгийн зүйл болоод байна. Усны бохирдол нь голын экологийн бүрэн бүтэн байдалд сөргөөр нөлөөлдөг.
Дэлхий дээр байгаа 8.3 тэрбум тонн хуванцар материалын ихэнх нь далайд гардаг. Далай тэнгис дэх хуванцарны 90 хувийг тэндээс ердөө 10 гол урсдаг. Меконг бол тэдний нэг юм. Өсөн нэмэгдэж буй эрдэмтэд, ТББ, эрдэмтэд олон улсын хамтын нийгэмлэг болон Меконг голын комисс усан цахилгаан станцуудыг болиулахыг уриалж байна.
Тэд шинэ бүтээн байгуулалтыг нэн даруй зогсоож, нарны болон бусад төрлийн сэргээгдэх эрчим хүч рүү шилжихийг эрчимтэй уриалдаг байна.
Эшлэл
Ангилал:Меконг мөрний голын систем  Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Хөхнуурын гол мөрөн Ангилал:Төвөдийн гол мөрөн Ангилал:Юньнанийн гол мөрөн Ангилал:Вьетнамын гол мөрөн Ангилал:Лаосын гол мөрөн Ангилал:Мьянмарын гол мөрөн Ангилал:Тайландын гол мөрөн Ангилал:Камбожийн гол мөрөн Ангилал:Зүүн Өмнөд Ази Ангилал:Хилийн гол мөрөн
Фагоцитоз
Уураг, полисахарид зэрэг шим нэгдлийн том молекул, хоол тэжээлийн жижиг хэсгүүд плазман мембраны тусламжаар эсийн дотор нэвтрэн орохыг фагоцитоз гэнэ.
2018 он
Нийгэм соёл
2018 оны 2 сарын 9 нд 20:00 БНСУ-ын Пёнчан хотод хүн төрөлхтний спортын XXIII өвлийн олимп нээлтээ хийв. 2 сарын 25 нд өвлийн олимпын хаалтын ёслол болно. Мөн 2018.03.09-25 ны хооронд өвлийн паралимпын наадам зохион байгуулсан.
Байгалийн гамшиг
2 сарын 03-нд Тайванийн аралд хүчтэй газар хөдлөлт болж 100 гаруй хүний амь эрсдэв.
Цахим холбоос
#
Финик
Түүх
Финикүүд эртний соёлт Египет, Вавилони улсуудын хоорондох бүс нутагт оршин суудаг байсан тул тэдний нөлөөгөөр иргэншиж, МЭӨ 15-р зууны үеэс хот-улс байгуулж эхэлсэн байна. МЭӨ 12-р зуунаас эхлэн далайгаар хэрэн хэсч худалдаа наймаа эрхлэх болж, Хойд Африкаас Иберийн хойг хүртэл нэвтэрч, Газрын дундад тэнгист ноёрхож байв. Ингэхдээ бичиг үсэг зэрэг эртний дорно дахинд үүсч бий болсон соёлыг Газрын дундад тэнгисийн эрэг орчимд түгээж, Эртний Грек, Эртний Ромын соёл иргэншил цэцэглэн хөгжих үндсийг тарьсан гэж хэлж болно.
Гэвч МЭӨ 9-р зуунаас МЭӨ 8-р зуунд Ассируудын довтолгоонд нэрвэгдэж, Финикийн хот-улсууд тусгаар байдлаа алдсан байна. Ассир улс мөхсөний дараа Персийн хаант улсын мэдэлд орсон бөгөөд тэр үедээ ч Грекийн хот-улсуудтай худалдаа арилжаагаар өрсөлдөх хэмжээнд байв. Гэвч Македоны Александр тус бүс нутгийг эзэлснээс хойш аажмаар Грекжиж, түүхээс алга болсон аж.
Мөн үзэх
Ангилал:Ойрх Дорнодын бүс нутаг Ангилал:Эртний Египетийн газар зүй
Азербайжан
Азербайжан (Azərbaycan), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Азербайжан Улс (Azərbaycan Respublikası) нь Зүүн Европ болон Баруун Азийн хилдээр оршдог Кавказын улс юм. Уг нь Өрнөд Азийнх, арай өөрөөр бодвол Дорнод Европынх гэж бас хэлж болно. Азербайжан, өөртөө засах Нахчыван гэх хоёр салангид газартай. Энэ хоёрыг Арменийн нутаг зааглаж байдаг. Азербайжан улс нь Армени (566 км), Гүрж (322 км), ОХУ (Дагестанаар, 284 км), Иран (432 км) дөрвөн улстай, Нахчыван нь Иран, Армени, үл ялиг зайгаар (9 км) Турктай тус тус хил залгана. Азербайжан Каспи (эргийн урт нь 713 км) хүрдэг.
Улсын нийслэл нь Баку хот, төрийн хэл нь азербайжан хэл. Азербайжан олон үндэстэнтэй олон шашин шүтлэгтэй орон юм. Хүн амын дийлэнх нь исламын шашны шийт урсгалыг даган шүтдэг байна. Ерөнхийлөгчийн засаглалтай нэгдсэн захиргаатай улс юм. 2003 оноос Ерөнхийлөгчөөр Ильхам Алиев ажиллаж байна.
Азербайжанд Кавказын уулархаг газар, Каспийн тэнгисийн нам дор газар, энэ хоёрын дундах тэгш тал газар гэсэн гурван янз байц ажиглагддаг. Оростой хиллэх зурваснаа байх Их Кавказын нурууны Базардүзү уул (4,466 м) хамгийн өндөр, эсрэгээр Каспийн тэнгисийн эрэгт (-28 м) хамгийн нам цэг байна гэж тооцоолжээ.
Бүхэлдээ 86,600 км² (дэлхийд 113-р том) нутагтай Азербайжанд 2011 онд 9.1 сая (дэлхийд 89-р олон) хүн аж төрөн сууж байна. Энэ нь нэгж км²-т 105.8 хүн (дэлхийд 103-р шигүү) оногдож байна гэсэн үг. 2009 оны байдлаар хүн амын олонх 91.6%-ийг азербайжан үндэстэн бүрдүүлж байна. Тэд түрэг салбарын огуз бүлгийн хэл яриатай болохоор турк, туркментэй арай ойр хамаатан болдог.
Эртний үе
Азербайжанд НТӨ 10-р мянганы үеийн хадны сүг зураг байна. Эртний суурьшилтай холбоотой дурсгал Азых агуйгаас олдсон.
НТӨ 9-р зуунаас эхлэн скиф, мид зэрэг иран угсаатан нутагласан ба 550 онд Ахемены улсын мэдэлд орж, зороастрын шашин нэвтэрсэн.
Ираны улс
НТ 252 оноос эхлэн 9-р зуун хүртэл оршсон Кавказын Албани нь ираны Сасаны улсын хараат болсон бөгөөд Урнаяр вангийн хаанчилсан 4-р зуунд христийн шашинд оржээ. 7-р зуунд Кавказын Албани нь Сасаны улсын нэгэн адил ислам шашинд орсон байна. Арабын Умаяны халифт улс нь Сасан болон Византыг Өвөр Кавказаас ухруулж, Кавказын Албаниг хараат улс болгожээ.
Үйлдвэрлэл Урлалын Политехникийн коллеж
Ражив Гандийн нэрэмжит Үйлдвэрлэл Урлалын Политехникийн коллеж нь Улаанбаатар хотод байрлах нэгэн коллеж юм. 1700 оюутантай, 80 багшлах боловсон хүчинтэй, нийт 30-аад төрлийн мэргэжлээр боловсон хүчин бэлтгэдэг.
Азербайжан
Ираны түрэг
thumb|left|15-р зуун. Ширван шахын ордон. 11-р зуунд тус нутаг аажмаар дундад Азиас ирсэн огуз түргийн нутаг болсон ба түүнээс Селжүк улс үүссэн.
Үйлдвэрлэл Урлалын Политехникийн коллеж
Гадны холбоос
Ангилал:Монголын политехникийн коллежууд
Азербайжан
Ираны түрэг
Эрт үед амьдарч асан улсууд хуучин азери буюу иран төрлийн, армени болон бусад кавказын хэлээр ярьж байсан бол одоо түрэг төрлийн хэл буюу азербайжан хэлтний улс болсон.
11-12-р зуунд Селжүк улсын харьяанд нутгийн ван буюу Ильдегиз ургийн "атабег" (эцэг ноён) тус нутгийг удирдаж байсан. Эхлээд Нахчыванд, дараа нь Табризын ордонд суужээ. Тус нутагт Низами Ганжави, Хагани зэрэг перс яруу найрагч нар амьдарч бүтээл туурвиж байв. 13-р зуунд монгол Хүлэгүгийн улсын харьяанд орж, дараа нь Төмөрийн улсын хараат болж нутгийн Ширван шахууд цэрэг засаж хараатын хувиар Зүчийн улсын Тохтамыштай байлдсан дайнд оролцож байв.
Төмөрийн улс задарсны дараа 15-р зуунд Каракоюнлу, Аккоюнлу гэсэн байлдаант түрэг улсуудад хамаарав. Түүнээс орон нутгийн ноёд эзэн мэдэж байв. 1501 онд Ираны Сафавын улс Ширван шахуудыг эрхэндээ оруулж, өмнө нь суннит байсныг исламын нөгөө урсгал буюу шийт шашинд түлхүү оруулжээ. 1538 онд Сафавын I Тамасп хаан ширван шахуудын эрхийг халж Ширван хэмээх муж болгожээ. 1578-1590 онд суннитуудыг өмөөрсөн Осман-Сафавын дайн болж 1578-1590 оны богино хугацаанд суннит Осман ялсан боловч шийт Сафавын I Аббас (1588–1629 онд хаанчилсан) эргүүлэн эзэлжээ. 1722-1723 онд орос-персийн дайны үед оросуудад түр эзлэгдсэн боловч 19-р зуун хүртэл ерөнхийдөө Иран улсын мэдэлд байлаа.
Оросын түрэг
Сафавын улсын Надер шах (1736–1747 онд хаанчилсан) нас барснаар олон тооны хант улсууд үүсэв. Түүнээс нааш Иранд төвлөсөн Занд, түрэг угсаатны Иран дахь Кажар улсын хараанд орсон. 18-р зууны төгсгөлөөс хаант Орос нь Осман, Ирантай тэрсэж энэ нутаг руу өнгөлзөж эхэлсэн. 1804-1813 оны орос-персийн дайнд Орос ялж Гулистаны гэрээгээр Ар Кавказыг бүхэлд нь, мөн Өвөр Кавказын зарим хэсгийг авчээ. 1829 онд Орос Азербайжаны нөгөө хагас болон Арменийг Кажарын улсаас мөн л салган авчээ. Ингэснээр азербайжан үндэстний зарим нь Оросын харьяанд (одоогийн тусгаар Азербайжан), зарим нь Ираны умард нутагт амьдарч хоёр хуваагджээ.
Зөвлөлт Азербайжан
thumb|1942 он. Бакугаас фронт руу газрын тос тээж байв Оросын эзэнт гүрэн мөхсөний дараа түр хугацааны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Транскавказын Холбооны Улс байгуулагджээ. 1918 оны 3-р сарын 30-аас 4-р сарын 2-ны хооронд Баку мужид Мартын хэрэг гэх армени-азербайжанчууд хоорондын мөргөлдөөн гарч байв. 5-р сард Азербайжан тусгаар тогтнолоо зарласан ба ислам дахинд анхны парламентын, мөн эмэгтэйчүүдийг тэгш эрхийг тунхагласан төр засаг байв.
1920 онд Зөвлөлт Холбоот Улс Бакуг довтолсон ба Владимир Ленин Зөвлөлт Орос нь "Бакугийн газрын тосгүйгээр оршиж чадахгүй" гэжээ. Азербайжан 23 сар тусгаар тогтносны эцэст 1920 оны 4-р сарын 28-нд Зөвлөлт Азербайжан үүсэн байгуулагдав. Карсын гэрээгээр Нахчыван Зөвлөлт Азербайжаны бүрэлдэхүүнд оржээ.
Дэлхийн 2-р дайны үед Азербайжан Зөвлөлтийн фронтод нийлүүлэх газрын тосны гол эх үүсвэр байсан. Германы цэргийн Эдельвейс ажиллагаа нь Зөвлөлтийн шатахууны эх үүсвэр Бакуг чиглэсэн байсан. Дайны үед Азербайжаны хүн амын 1/5 буюу 681000 цэрэг оролцсоноос 250000 нь амь үрэгджээ.
Өнөөгийн Азербайжан
1986 оны Михаил Горбачёвын перестройка эхэлснээр жагсаал цуглаан эхэлж 1990 онд "Зөвлөлт" гэсэн үгийг улсын нэрээс хасаж 1991 оны 10-р сарын 18-нд тусгаар тогтнолыг зарласан нь 1991 оны 12-р сарын 25-нд Зөвлөлт Холбоот Улс задарснаар албан ёсоор баталгаажжээ. Уулын Карабахын 1-р дайнд Оросоор дэмжүүлсэн Арменид харьцангуй ялагдаж зарим нутгаа эзлүүлэв. Тусгаар тогтносны дараа оросууд, арменичууд Азербайжаныг орхин нүүжээ. 1993 онд цэргийн эргэлтийн дараагаар хуучин цагийн Зөвлөлтийн үеийн удирдагч Гейдар Алиев төрийн эрхэнд гарч 1998 онд дахин сонгогдсон. Газрын тосны шинэ ордууд нээгдэж, 2003 онд Ильхам Алиев ерөнхийлөгч болсноос хойш 2018 онд дөрөв дахиа улиран сонгоджээ. Сүүлийн сонгуулиар сонгогчдын 2020 онд Уулын Карабахын 2-р дайнаар Арменитай дахин байлдаж Азербайжан ялж эзлэгдсэн газрыг буцаан авсан төдийгүй Арцахын зарим газрыг эзлэн авсан.
Төр засаг
thumb|200px|[[Ильхам Алиев ерөнхийлөгч]] Азербайжаны шинэ үндсэн хууль 1995 оны 11-р сарын 12-нд батлагдсан. Үндсэн хууль ёсоор гүйцэтгэх, хууль тогтоох, шүүх зэрэг төрийн эрх мэдэл гурван салбартай. Төрийн байгууламжийн хувьд нэгдмэл, ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлсан бүгд найрамдах засагтай.
Хууль тогтоох байгууллага нь нэг танхимт Улсын хурал (Милли мажлис) байна. Улсын хурлын 125 гишүүн нь 5 жил тутамд сонгуулиар сонгогддог. Парламент нь Засгийн газрыг бүрдүүлэх үүрэггүй ба хууль ёсоор Сайд нарын багийг баталдаг. Шинэ Азербайжан нам парламентын бараг бүх суудлыг эзэлсээр байгаа.
Өмнөх ерөнхийлөгчийн хүү Ильхам Алиев 2003 оноос хойш төрийн тэргүүн бөгөөд гүйцэтгэх эрх мэдлийг хэрэгжүүлэгч байна. Ерөнхийлөгчийг 7 жил тутам шууд сонгуулиар сонгож байгаа юм. Засгийн газар нь ерөнхий сайд болон бусад сайдаас бүрдэнэ. Орон нутгийн удирдлага нь Засгийн газраас томилогддог.
Шүүх байгууллага нь Үндсэн хуулийн цэц, Дээд сүүх, Эдийн засгийн шүүх гэсэн толгойтой. Ерөнхийлөгч эдгээр шүүхийн шүүгчдийг томилдог.
Ерөнхийлөгчийн доор хуралддаг Аюулгүйн зөвлөл 1997 онд үүссэн. Улс төрийн эрх чөлөө хумигдмал байгаа. Ерөнхийлөгчийг шүүмжилснээр баригдаж хоригдсон сэтгүүлч нэлээн бий.
Орон нутаг
Нэгдмэл төрийн байгууламжтай Азербайжан улсын нутаг дэвсгэр үндсэн 66 район (rayon, «район»), эдгээр аймгаас гадуур 12 хот (şəhər) болон Нахчыван орон гээд нэр бүхий 79 нутгаас бүрдэнэ. Цаашилбал аймгууд дотроо 2698 суурин газар (bələdiyyə), хотууд дотроо дүүрэг (şəhər rayon) болж хуваагддаг.
Үндсэн газар нутгийг эдийн засгийн 10 бүст хуваасан байдаг.
left|270px|thumb|Азербайжаны аймаг, хот, өөртөө засах орныг ялгасан газрын зураг. Ногоон өнгөөр [[Бүгд Найрамдах Арцах Улс|Уулын Карабахын эзэлсэн газрыг тэмдэглэв.]]
thumb|2017 он. Азербайжан-Туркийн ерөнхийлөгч нарын уулзалт
Гадаад харилцаа
Олон улсын энхийг сахиулах ажиллагаанд идэвхийлж Косово, Афганистан, Иракт цэргээ илгээж байв. НАТО-гийн гишүүн орон юм. Европын Холбоонд элсэх өргөдөл өгсөн.
Цэрэг зэвсэг
2021 оны байдлаар Азербайжан улсын зэвсэгт хүчинд 126 мянган хүн ажиллаж байна, бэлтгэл хүчин нь 330 мянга, цэргийн насны үүрэгтний тоо 3 сая байна. Хуурай замын цэрэг, нисэх хүчин, усан цэрэг гэж гурван салбартай. Дотоодын цэрэг, хилийн цэрэгтэй. Хүндэт харуултай, тусгай хүчнүүдтэй байдаг.
Улсын батлан хамгаалах төсөв нь 2020 онд 2.2 тэрбум ам.доллартай тэнцэж байсан нь ДНБ-ийн 5% болно.
Тусгаар тогтносноос хойш мэргэжлийн, бэлтгэгдсэн, хөдөлгөөнт байдлаар чиглэн хөгжүүлсэн ба одоо 220 танк, 595 хуягт техник, 270 артиллерийн харвах хэрэгсэл, 106 нисэх онгоц, 35 нисдэг тэрэгтэй. Global Firepower олон улсын байгууллагын 2017 оны мэдээгээр цэргийн хүчин чадлаар 127 орноос 59-р байранд бичигдсэн нь Өвөр Кавказын орнуудаас хамгийн сайн үзүүлэлт юм.
Газар зүй
thumb|left|200px|Физик газар зүйн зураг thumb|left|200px|Губа аймгийн уулын ам thumb|left|200px|Кура гол Азербайжан улс 647,500 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, Сомалигаас том буюу дэлхийн 43-р том орон болно.
Лавлах холбоос
Ангилал:Азийн орон Ангилал:Далайд гарцгүй орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс Ангилал:Зөвлөлт Холбоот Улсын дараах улс Ангилал:Кавказын бүс нутаг Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Тусгаар Улсуудын Хамтын Нөхөрлөлийн гишүүн орон
Берлиний олимп (1936 он)
Ангилал:20-р зууны Берлиний түүх Ангилал:Дайн хоорондын үе Ангилал:1936 оны спортын арга хэмжээ Ангилал:Германы спортын арга хэмжээ
Пол Жорж
Пол Жорж (Paul George, 1990 оны тавхоёрдугаар сарын 2-нд Калифорни мужийн Палмдейл хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Лос Анжелес Клипперс багийн довтлогч, довтлогч-хамгаалагч юм. Фресно коллежийн багаас 2010 оны драфтын арваар шалгарч Индиана Пэйсерс элссэн ажээ. 2013 оны есдүгээр сарын 25-нд Жорж багтайгаа гэрээгээ сунган 2014 оноос эхлэн "5/30" цалингийн тогтолцоотой 90 сая долларын гэрээ байгуулсан билээ. Түүний тоглолтын өндөр үзүүлэлт нь лигийн дунджаар 17.4 оноо, 7.6 самбараас бөмбөг авалт, 4.1 дамжуулалт, 140 бөмбөг таслалт, 50 шидэлт зогсоосон байдаг байна.
Холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин‎ Ангилал:Сагсан бөмбөгийн довтлогч-хамгаалагч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн довтлогч Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:Индиана Пэйсерс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Эрдэнэсант сум
Эрдэнэсант сум нь Төв аймгийн баруун талын сумын нэг.
Газар зүйн онцлог
Эрдэнэсант сум нь 302.4 мянган хавтгай дөрвөлжин км нутаг дэвсгэртэй.
Улаанбаатар хотоос баруун зүгт 216 км зайд оршдог. Аймгийнхаа төвөөс 259 км алслагдсан.
Краснодарын хязгаар
Мөн Кубанийн хязгаар, Кубань ч гэж нэрлэгддэг. Тус хязгаарт Кубань гол байдаг бөгөөд Украины Запорожегоос зугтаж ирсэн казакууд Кубань голын дагуу төвхнөж Кубанийн казакуудыг бий болгож байжээ.
Эрдэнэсант сум
Газар зүйн онцлог
Сумын төвийн газар зүйн координат нь E119°49’-N47°09’
Краснодарын хязгаар
Цагийн бүс
Тус хязгаар нь Москвагийн цагийн бүст хамаарна. Өөрөөр хэлбэл, UTC+3 цагтай бөгөөд зуны цагийн тооллын үедээ UTC+4 болно.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын хязгаар Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Кавказын бүс нутаг
Эрдэнэсант сум
Газар зүйн онцлог
Сумын газар нутаг Хангай-Хэнтийн уулархаг мужид багтах ба Орхон Туулын савын 1500-2000 м өргөгдсөн бэсрэг уулсын төлөөлөл болно.
Монгол орны байгалийн бүс бүслүүрийн хувьд Хангайн нурууны зүүн төгсгөлийн ойт хээрийн бүс тал хээрийн бүсэд шилжих заагт оршдог. Тус газар нутгийг шинэ төрмөлийн эриний галт уулын муж дахь гүний хагарал дайрч гардаг. Хөрсөн бүрэвчинд хүрэн, хар хүрэн, нуурын хөндийгөөр аллюви нугын хөрс таарна. Эрдэнэсантын уулс нь жинхэнэ уулын хээрт орших учир нийт нутгаар үржил сайтай хар ба хүрэн хөрс зонхилно.
Засаг захиргааны хувьд Төв, Өвөрхангай, Булган аймгуудын зааг нутаг, Хангай-Хэнтий уулархаг их мужийн Хангайн мужийн зүүн урд, Хэнтийн мужийн баруун урд шувтарга хэсэгт өөрөөр хэлбэл Хангайн, Хэнтийн уулархаг нутгийн уулзварт байрлана.
Эрдэнэсант сум нь 6,000 орчим хүн амтай, эдийн засгийн хувьд аймагтаа дээгүүр ордог сум юм.
Эрдэмтэн
Доктор Э.Дашдондог Ж.Доржпүрэв, Г.Төмөрхадуур, Дашпунцаг
Хүний их эмч Дашдэмбэрэлийн Нарантуяа ( Анагаах Ухааны Доктор)
Түгжамбын Навчаа (Боловсролын Доктор)
Хүний их эмч Түгжамбын Алимаа ( Анагаах Ухааны Доктор)
Улс төр нийгмийн зүтгэлтэн
Штабын дарга, корпус командлан захирагч Жигдэнгийн Малж,
Партизан Ж.Содном
Улсын Бага Хурлын гишүүн Ц.Баярмагнай,
Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Баасанжав / Улаанбаатар хотын дарга асан/,
До.Ганболд / УИХ-ын дэд дарга/, Ц.Сүхбаатар, бригадын генарал Бадамбазар,
Төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн Б.Нацаг, Г.Дарамбазар, Б.Барамсай, Б.Зэнэмэдэр, З.Баярбат, Д.Гүньбазар
Үндэсний бөх
Үндэсний бөхийн дархан аварга, олимпийн мөнгөн медальт, хөдөлмөрийн баатар, гавьяат тамирчин Жигжидийн Мөнхбат тус суманд төрсөн юм. Даншиг наадмын их аварга Намжилжав, Чүлтэм, Баянмөнх Монгол Улсын начин Дэлэгийн Шадав, Д.Даваасүрэн, Базарбидэрнаагийн Бадам-Очир
Мал аж ахуй тариалангийн салбарт
Улсын аварга малчин, тууварчин, мэргэжилтэн 13, Улсын сайн малчин 7, Улсын аварга тариаланч 27, Улсын аварга тариаланч хамт олон 3 төрөн гарчээ.
Эшлэл
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Төв аймгийн сум
10-р Панчен лам
Ангилал:Панчен лам Ангилал:1938 онд төрсөн Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
Кевин Виммер
Кевин Виммер (Kevin Wimmer; 1992 оны арваннэгдүгээр сарын 15, Вэлс) — Австрийн хөлбөмбөгчин, Германы «Кёльн» багийн хамгаалагч.
Тэрбээр «Кёльнд» 250,000 еврогоор 2012 онд элсчээ. Дебют тоглолтоо «Айнтрахт Брауншвейгийн» эсрэг (1:0) хийсэн бол гоолоо 2013 оны арваннэгдүгээр сарын 29-нд «Санкт-Паулигийн» эсрэг хийжээ.
Английн «Тоттенхэмд» 2015/2016 оны зуны наймааны цонх нээгдэхтэй зэрэгцэн элсэх урьдчилсан гэрээг Виммер 2015 оны гуравдугаар сарын 20-нд 4.3 сая фунтээр байгуулав.
Австри, АНУ 2013 оны арваннэгдүгээр сарын 19-нд нөхөрсөг тоглоход Виммер анх гараалжээ.
Гаднын холбоос
Ангилал:Австрийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:ЛАСК багийн тоглогч Ангилал:Карлсруэ багийн тоглогч Ангилал:Кёльн багийн тоглогч Ангилал:Сток Сити багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Вэлсийн хүн Ангилал:Австричууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Алексис Пентюро
Алексис Пентюро (Alexis Pinturault, 1991 оны гуравдугаар сарын 20-нд Мутье хотод төрсөн) — Францын уулын цаначин юм.
Тэрээр 2014 оны дэлхийн цомын тэмцээнээс зургаан түрүү авч байв. Пентюро ДАШТ-д 2011, 2013 онуудад амжилттай оролцож байсан ба 2009, 2011 онуудад залуучуудын дэлхийн аваргаар тодорч байв.
Цахим холбоос
Ангилал:Уулын цанын дэлхийн аварга Ангилал:Францын уулын цаначин Ангилал:Францын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Францын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Францын олимпын оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Францын уулын цанын улсын аварга Ангилал:Францчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Айгун Казимова
Айгун Алескер кызы Казимова (Aygün Ələsgər qızı Kazımova) — Азербайжаны дуучин.
Намтар
Айгун Казимова 1971 онд Бакуд төрж, өссөн. 1986 оноос эстрад, поп урсгалаар дуулж эхэлсэн. 1995 онд анхны цомгоо хэвлүүлж, 1996 онд анхны тоглолтоо тавьж байв.
2002 онд Азербайжан улсын гавьяат жүжигчин, 2008 онд ардын жүжигчин цолоор шагнагджээ.
Иост Гипперт
Иост Гипперт  (1956 оны 3 дугаар сарын 12-нд ХБНГУ-ын Винц-Нийдэрвенигерн хотод төрсөн, одоо Хаттингэн хотод амьдарч байгаа) нь хэл шинжээч, кавказ судлаач, зохиолч бөгөөд Франкфурт хотын Йохан-Волфганг Гётегийн нэрэмжит их сургуулийн хэл шинжлэлийн хүрээлэнгийн харьцуулсан хэл шинжлэлийн профессор.
Айгун Казимова
Намтар
Айгун Казимова 1995–2014 оны хооронд «Ömrüm Günüm» (1995), «Aygün» (2000) , «Sevdim» (2001) , «Sevərsənmi» (2005) , «Coffee from Colombia» (2014) гэсэн таван цомог гаргасан.