cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бат хаан
Батын үлдээсэн өв
1241 оны сүүлээр Бат, Сүбэдэй хоёр Австри, Итали, Германыг дайлах төлөвлөгөөгөө гаргаж дуусч байхад, Өгэдэй хаан (1241 оны арванхоёрдугаар сард нас барсан) тэнгэрт хальсан тухай мэдээ ирж, цусан төрлийн хөвүүд болон Сүбэдэй Хархорум руу Их Хуралдайд дуудагдсанаар 1242 оны хаврын сүүлээр Монголын цэрэг буцжээ. Бат Их хаан болох боломжтой байсан бөгөөд энэ суудлыг авч чадахгүй нь тодорхой болонгуут Ази, Уралын нуруун дахь байлдан дагуулсан нутаг орноо түвшитгэхээр буцсан байна. Тэр эргэж явахдаа Сүбэдэйг авч яваагүй бөгөөд Монголдоо үлдсэн Сүбэдэй тэндээ 1248 онд нас баржээ. Бат Гүюг хаанд дайсагнан ханддаг байсан тул Европыг цаашид байлдан дагуулах төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлэх боломжгүй болсон. Чингис хааны ач нарын хоорондох харилцаа улам бүр муудаж Монголын Эзэнт гүрний төгсгөл ойртсон энэ үед тэр дорно зүгээс ирэх довтолгооноос сэргийлж цэргээ бэлэн байлгаж байхаас өөр аргагүй байлаа. Бат хан эргэж ирээд 1242 онд ханлигийнхаа нийслэлийг Ижил мөрний доод биед орших Сарайд байгуулжээ. Гүюг хааныг нас барсны дараа тэрбээр шинэ аян дайн хийхээр төлөвлөж байсан боловч (тэр Европыг байлдан дагуулах Сүбэдэйн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэх санаатай байв) 1255 онд нас барж, ханлиг нь Сартагт өвлөгдлөө. Сартаг Европыг дайлах төлөвлөгөөнөөс татгалзлаа. Үүнээс хойш 230 жилийн турш Кипчакийн ханлиг Оросыг олон вангуудаар нь дамжуулан захирч байлаа.
Бэрх ч гэсэн Европыг эзлэх Батын төлөвлөгөөг сонирхоогүй юм. Харин тэр өөрийн үеэлүүд, ялангуяа Хүлэгүтай тулалдахыг илүү сонирхож байлаа. Бэрх Исламын шашны чин сүжигтэн байсан тул Хүлэгүг Багдадыг сүйтгэсэн хэмээн үзэн ядах болжээ. Хүлэгү өөрийнхөө эзгүйд Айн Жалутад ялагдсаныхаа хариуг авахаар Египет рүү цэрэг аван хөдлөхөөр зэхэж байх үед 1262 онд Бэрх хан Ил Хан улсын нутаг дэвсгэрийн нэг хэсгийг Кипчакуудаар цөлмүүлэн дээрэмдүүлжээ. Үүнд уурлан хилэгнэсэн Хүлэгү их цэргээ цуглуулан, хойд зүг рүү хөдөлсөн бөгөөд Бэрх хан түүнийг Ариун Газраас нь улам холдуулж, хойд зүг рүү аваачсаны дараа 1263 онд Хүлэгү Кавказын хойд хэсгийг эзлэн авах гэж оролдоод хүнд ялагдал амсчээ.
Кипчакын ханлигийг Орос, Европт Алтан Орд нэрээр мэддэг байсан бөгөөд зарим түүхчид энэ нэрний гарлыг Ханы гэр алтлаг өнгөтэй байсантай холбоотой гэж үздэг ажээ. "Алтан" гэдэг үг нь "ханы" гэсэнтэй адил утгатай гэж бас үздэг аж. Монголын бүх ханлигууд дундаас Алтан Орд хамгийн удаан оршин тогтносон. Юань династи задарч, Хятадаас хөөгдөн, Ойрхи Дорнодын Ил Хан улс мөхсөнөөс бүүр хойно Бат ханы удам угсаа Оросын тал нутгийг эзэгнэн суусаар байлаа.
Цахим холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Алтан ураг Ангилал:Алтан ордны улсын хан Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:13-р зууны ноёрхогч Ангилал:Монголчууд Ангилал:1208 онд төрсөн Ангилал:1255 онд өнгөрсөн
Александр Кокорин
Александр Александрович Кокорин (Алекса́ндр Алекса́ндрович Коко́рин, 1991 оны гуравдугаар сарын 19-нд Валуйки хотод төрсөн) — Оросын хөлбөмбөгчин бөгөөд Динамо Москва болон Оросын шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
Анх Сатурн Раменскоетой 2008 оны аравдугаар сарын 4-нд тоглоход Динамо Москва түүнийг сэлгээгээр оролцуулан гоолдуулж байлаа.
2012-2013 онд Оросын премьер лигийн жагсаалтыг тэргүүлсэн 'тэргүүн довтлогчоо' 19 сая еврогоор Анжид санал болгосон ч тэгэсхийгээд намжсан билээ.
Шигшээ
Залуучуудын ЕАШТ-ий сонгонд шигшээд багтах эхлэлээ тавьсан Кокориныг 2011 оны арваннэгдүгээр сард Гректэй нөхөрсөг тоглоход гараалуулжээ. 2012 оны ЕАШТ-д оролцож хэсгээс шалгараагүй.
2012 оны есдүгээр сарын 11, 2014 оны ДАШТ-ий сонгонд Израилын хаалганд шигшээн анхны бөмбөгөө оруулав.
Алжиртай 2014 оны ДАШТ-ий хэсэгт тэнцэхэд (1:1) Кокорин гоолдсон ч Хойд Африкийн төлөөлөл хасагдах шатанд шалгарсан юм.
Холбоос
Ангилал:Оросын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Зенит Санкт-Петербург багийн тоглогч Ангилал:Динамо Москва багийн тоглогч Ангилал:Анжи багийн тоглогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Оросууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Харри Керр
Эдвард Хенри ("Харри") Керр (Edward Henry "Harry" Kerr, 1879 оны 1 сарын 28 - 1951 оны 5 сарын 17) нь Шинэ Зеландын хөнгөн атлетикч бөгөөд олимпоос медаль хүртсэн анхны Шинэ Зеланд хүн юм. 1908 оны Лондоны олимпод тус улс Австрали улстай хамтран Австралази гэсэн нэрээр оролцоход 3500 метрийн спорт алхааны төрөлд оролцож, хүрэл медаль зүүжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Шинэ Зеландын спорт алхагч Ангилал:Австралазийн олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Австралазийн олимпын оролцогч Ангилал:1908 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Шинэ Зеландчууд Ангилал:1879 онд төрсөн Ангилал:1951 онд өнгөрсөн
Шадар ван Чингүнжавын удирдсан Манжийн эсрэг бослого
Мөн үзэх
Ангилал:Монголын түүх Ангилал:Манжийн үеийн Монгол Ангилал:Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэл Ангилал:Монголд гарсан бослогууд Ангилал:Зэвсэгт мөргөлдөөн
Пауло Дибала
Пауло Бруно Дибала (Paulo Bruno Dybala; |арваннэгдүгээр сарын 15-нд]] Лагуна Ларха хотод төрсөн) — Аргентины хөлбөмбөгчин бөгөөд Италийн «Палермо» багт довтлогчоор тоглодог.
Түүний тоглолтын хэв маяг нутаг нэгт Серхио Агуэро, Итали мэргэжилтэн Винченцо Монтеллагийнхтай төстэй.
Замнал
2012 оны долоодугаар сарын 20-нд «Палермотой» дөрвөн жилийн гэрээ байгуулжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Аргентины хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Институто багийн тоглогч Ангилал:Палермо багийн тоглогч Ангилал:Аргентинчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Социологийн резюме
Социологийн резюме (Социологическое резюме. Summary of Sociology). Ямар нэгэн социологийн судалгааны дүнг товч тайлбарлах зорилго бүхий тогтмол хэвлэлийн нийтлэлийн нэгэн төрлийг социологийн резюме гэж нэрлэдэг. 1990-ээд онос хойш нийгэмд гарсан өөрчлөлт, улс төрийн үйл явдлын хөгжил, хөдөлгөөнтэй холбоотой янз бүрийн байгууллагаас олон нийтийн санал бодлыг мэдэх зорилго бүхий нийгмийн судалгааг тогтмол явуулж, түүний дүнг сонин, сэтгүүлд нийтлэх явдал өргөн дэлгэрсэн нь шинжлэлт бичлэгийн төрөл болох социологийн резюме үүсэж, хөгжихөд нөлөөлсөн. Аливаа социологийн судалгаа бодит байдалд дүн шинжилгээ хийх зорилготой учир энэ бичлэгийн төрөл ямагт задлан шинжилсэн бичлэгийн төрлүүдийн үндсэн шинжүүдийг агуулдаг. Үүнээс гадна зохиогч судалгааны дүнг байгаагаар нь илэрхийлэх зорилго тавьдаггүй бөгөөд гол төлөв өөр судалгааны дүнтэй харьцуулж, янз бүрийн нэмэлт тайлбар хийж, үнэлэлт дүгнэлт өгдөг. Энэ бол судалгааны объектыг олон талаас нь шинжилж, өргөн хүрээнд авч үзэх боломж олгодог. Социологийн резюме бусад шинжлэлт бичлэгийн төрлүүдээс дараах шинж тэмдгээр ялгаатай. Үүнд: 1. Тусгаж буй объект нь ямагт олон нийтийг хамарсан үзэгдэл (сонгуулийн дараа бий болсон улс төрийн шинэ хөдөлгөөн г.м. ) байдаг. 2. Нийтлэлийн зорилго нь тухайн үзэгдлийн талаар хүлээн авагчдад товч тодорхой, өргөн хүрээний, онолын үүднээс шалгагдсан мэдээллийг өгдөг. 3. Мэдээллийг олж авсан арга нь өөр (социологийн судалгааны аргуудыг ашигласан) байдаг зэрэг болно. Гэхдээ бүрэн хэмжээний судалгааны зөвхөн товч агуулга, ерөнхий мэдээллийг хураангуйлан өгч байгаа учир шинжлэх ухааны нийтлэл гэж үзэх үндэсгүй юм. Тиймээс ихэнх тохиолдолд зохиогчийн нэрийг тавихгүй, зөвхөн судалгааны байгууллагын нэрээр өгдөг байна. Сүүлийн жилүүдэд манай сонин хэвлэлүүд “Прогноз” (МАХН), “Сант-Марал”, “Альтернатив” (МУИС) зэрэг судалгааны төвүүдийн явуулсан социологийн судалгааны дүнг хураангуйлан социологийн резюме хэлбэрээр тогтмол нийтэлж байна. Резюме судалгааны дүнг аль болохоор сонины уншигчдын онцлогт тохирсон байдлаар өгөхийг гол болгодог учраас судалгааг ямар аргаар хийсэн талаар мэдээлдэггүй. Социологийн резюме ямар нэг хэмжээгээр шинжлэх ухааны хялбаршуулсан нийтлэлд нэлээд ойртдог боловч шинжлэх ухааны ололтыг сурталчлах зорилго тавьдаггүй учраас түүнээс ялгаатай юм. Материалын хэмжээ, судалгааны онцлог, хамрах хүрээ зэргээс шалтгаалж социологийн резюме нэг нь нөгөөгөөс ялгаатай байдаг нь түгээмэл ажиглагддаг. Гэвч энэ нь бичлэгийн нэг төрөл зүйлд оруулахгүй байх үндэслэл биш юм. Ангилал:Нийгэм судлал
Лэдли Кинг
Лэдли Брентон Кинг (Ledley Brenton King, 1980 оны аравдугаар сарын 12-нд төрсөн) нь Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч бөгөөд 2005 оноос өдгөөг хүртэл багийн ахлагчаар тоглож буй юм.
Үзүүлэлтүүд
2011 оны 12 сарын 12-ны байдлаар
Холбоос
Ангилал:1980 онд төрсөн Ангилал:Лондоны хүн Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Английн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Англичууд
Манжийн эсрэг Монголчуудын 1776-1778 оны зэвсэгт бослого
Халхын Дархан чин ван Ринчиндорж, Хотгойдын шадар ван Чингүнжав, Өвөр Монголын хорчин ван эфү Сэвдэнбалжир, Ойрадын Амарсанаа нартай хамтран Манжийн эсрэг нэгэн зэвсэгт бослого гаргахаар тохиролцжээ. Гэвч манжийн хатуу хараа хяналт, хагалан бутаргах бодлогын улмаас нэгдэж чадаагүй байна. Манжууд Сэвдэнбалжирыг Бээжинд дуудан аваачиж гэрийн хорионд оруулж,Чингүнжавыг Хан Хатан голын тэлэнгэд нарыг дагуулах үүрэг өгч явуулж, Ринчиндорж ванг цаазаар аваачсан байна. Мөн Амарсанааг ч мөн адил дуудсан боловч тэрээр “эзэн хаанд бараалхана” гэж гараад Алтайн цаана Өрөнгө гол ирмэгц шадар 300 цэргээ удирдан 1755 оны 9 сарын 24-нд бослого гаргажээ. Иймээс Чингүнжав 1756 оны 10 сард өөрийн удирдсан 1000 гаруй цэргийн хамт манжийн цэргийн албыг манжийн эсрэг бослого гаргасан. Гэвч энэхүү бослогууд нь нэгдмэл удирдлага байхгүй байснаас нэгдсэн төлөвлөгөөгөөр зэвсэгт тэмцэл хийж чадаагүй ба тархай байдлаар бослогын голомт байдлаар байж байгаад давуу хүч бүхий манжийн цэрэгт удаа дараалан дарагдсан байна. Манжийн эсрэг гаргасан Монголын ард түмний зэвсэгт бослого нь Халхын чин ван рэнчиндоржийг Манжийн эзэн хаан Тэнгэрийг тэтгэгч цаазалсан нь 2 богд тэргүүтэй  хүмүүсийн уур цухлыг  хүргэж " Халх 4 аймгаар их түйвээн дэгдээсүгэй  хэмээн 2 богд бослогыг эхэндээ дэмжиж байснаа   манжийн хааны шахалтаар  больж түүний хатуу хараа хяналтын доор байж байгаад 1757онд 37 насандаа хорлогджээ.  монголын ард түмний зэвсэгт тэмцэл нь 1760 он хүртэл үргэлжилжээ.
Ангилал:Монголын түүх Ангилал:Манжийн үеийн Монгол Ангилал:Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэл Ангилал:Монголд гарсан бослогууд Ангилал:Зэвсэгт мөргөлдөөн
Жамал Кроуфорд
Аарон Жамал Кроуфорд (Aaron Jamal Crawford, 1980 оны гуравдугаар сарын 20-нд Вашингтон мужийн Сиэтл хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Лос-Анжелес Клипперс багт тоглодог. холбон болон онооны тоглогчийн байрлалуудад хөрвөн тоглодог. 2000 онд драфтын найм дахь сонголтоор Кливленд Кавальерс багт хуваарилагдаж байв.
Кроуфорд шидэлт тун сайтай бөгөөд будагтай талбайд алдаатай довтлохдоо гаргуун. Ихэнхи тоглолтуудад сэлгээний тоглогчоор оролцож байв.
НБА
Кроуфорд Чикаго Буллз багт 4 жил тоглоод Нью-Йорк Никс багт очиж байлаа. Жамал 2007 оны нэгдүгээр сарын 26-нд 52 оноо авсан тоглолтон дээрээ 16 чөлөөт шидэлт, 8 холын зайн шидэлтийг алдалгүй гүйцэтгэсэн ажээ. Тухайн улиралд 17.6 оноо, 4.4 дамжуулалт, 1.0 бөмбөг таслалт дунджилсан юм. Харин дараа улиралд нь 20.6 оноо дунджилж байв.
2009 оны зургаадугаар сарын 25-нд Атланта Хокс багт ирсэн. Энэ багтаа 2009-2010 оны улиралд 18 оноо, 3 дамжуулалт, 2,5 бөмбөг авалт дунджилсан амжилтаар шилдэг зургаа дахь тоглогчоор шалгарчээ.
2011 оны арванхоёрдугаар сарын 15-нд Портленд Трэйл Блэйзерс багт элссэн. 2011-2012 оны улиралд 13,9 оноо, 3,2 дамжуулалт, 2,0 бөмбөг авалт дунджилсан.
2012 оны долоодугаар сарын 12-нд Лос-Анжелес Клипперс багт өөрийн сонголтоор иржээ.
2013-2014 оны улиралд Кроуфорд 18.6 оноо, 3.2 дамжуулалт, 2.3 бөмбөг авалтыг 69 тоглолтонд дунджилж, улиралд сэлгээнээс дунджилсан болон авсан оноогоор түүхэнд бичигдсэн.
2014 оны тавдугаар сарын 8-нд 6 дахь тоглогчийн шагналыг Кроуфордын авсан онооны дундаж болон багийн гаргасан амжилтыг нь (57-25) харгалзан хоёр дахиа хүртээжээ.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Лос Анжелес Клипперс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1980 онд төрсөн
Эцсийн зогсоол
Эцсийн зогсоол (Final Destination) нь 2000 оны Америкийн аймшгийн кино бөгөөд Эцсийн зогсоол цувралын эхний хэсэг юм. Глен Морган, Жэймс Вонг (найруулагчаар мөн ажилласан) болон Жеффри Реддик нар зохиолыг бичиж Девон Сава, Эли Лартер, Керр Смит болон Тони Тодд нар тогложээ. Жүжигчин Сава онгоцны ослоор өөрийгөө болон бусад зорчигчдийг хэрхэн үхэж буй богино агшины дохиогоор мэдэж аварч буй өсвөр насны хүүгийн дүрийг бүтээжээ. Түүний энэ үйлдлийг зохиолд "үхлийг зальдах" гэж нэрлэжээ.
Киноны зохиол нь Нууц материалууд цувралын нэг ангид зориулагдаж Реддик бичсэн байжээ. Нууц материалууд төслийн Вонг болон Морган нар Реддикийн зохиолыг засаж сайжруулан Эцсийн зогсоол хийх санааг олж Вонг ч найруулагчийн анхны гараагаа эхэлжээ.
Шихэр тайху
Шихэр тайху нь (?-1498) Урианхайн Хутагт шигүшигийн охин бөгөөд 1473 онд Баянмөнх жонон той сүйлж нэг хүү төрүүлсэн нь Батмөнх Даян хаан юм. Баянмөнх жононг Юншээбүү аймгийн хүмүүст алагдсны дараа, Исмэл тайшид баригджээ. Исмэл тайш Шихэр хатанг өөртөө авч бүх эд хөрөнгийг нь авчээ. Энэ явдлын дараа Мандуул хаан алагдсан. 1480 онд Мандухай сэцэн хатан Батмөнх Даян хаан ыг олж хаан ширээнд суулгажээ. Сүүлд Мандухай сэцэн хатан Исмэл тайш луу Тогочи шигүши тэргүүтэй баатадыг илгээж Исмэл тайшийг устгаж, Шихэр хатанг ордонд авчирахад Исмэл тайшаас 2 хүүтэй болсон байжээ. Энэ үеийн түүхийг бичсэн Монголын түүхийн номонд түүнийг хэзээ нас барсныг тодорхой бичээгүй ч, 1498 оны орчимд өнгөрсөн болов уу гэж таамагладаг.
Эшлэл
Ангилал:Монгол хатан Ангилал:Урианхай ястан Ангилал:15-р зуунд төрсөн Ангилал:1498 онд өнгөрсөн
Зияд Жарра
Зияд Самир Жарра (زياد سمير جراح, Ziyād Samīr Ǧarrāḥ) (1975 оны тавдугаар сарын 11 – 2001 оны есдүгээр сарын 11) есдүгээр сарын 11-ний халдлагын үеэр Американ Эйрлайнсийн 93 дугаар нислэгийн зорчигч тээврийн онгоцыг зорчигч-булаан нисгэгчээр жолоодон Пенсильвани мужийн Шанксвилл хотын ойролцоо осолдуулсан алан хядагч юм.
Нэмэлтээр уншиж болох
Ангилал:Нисэх онгоц барьцаалагч Ангилал:Аль-Каидагийн гишүүн Ангилал:Хамбургийн алан хядагчдын үүр Ангилал:Салафист Ангилал:Ливанчууд Ангилал:1975 онд төрсөн Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Олон тоо
Олон тоо - хэл зүйн хувьд нэгээс олон зүйл заахад ихэнх нэр үг хувирдаг.
Олон тоо үүсгэх олон янз залгавар бий.
Сүүлд -д дагавар эгшиг, гийгүүлэгчтэй залгагдахдаа зохицдогоос үүссэн нь
Ангилал:Хэл шинжлэл
Нүүр хуудас/4
<h2 style="margin:0; background:#cedff2; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">Үндсэн ангилал
- <h2 style="margin:0; background:#red; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">Википедиагийн дүү төслүүд
- <h2 style="margin:0; background:#cef2e0; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">Википедиа бусад хэлээр
Ангилал:Википедиа:Нүүр хуудас
Төгстөмөр хаан
Төгстөмөр усхал хаан (, *1342 оны 3 сарын 7-ий өдөр — 1388 оны 11 сарын 1-ий өдөр) нь Аюушридар хааны дүү бөгөөд 1342 онд төрж 1378 онд хаан ширээнд сууж арван жил төр бариад 1388 онд хорлогджээ.
1378 онд Аюушридар хааны дүү Төгстөмөр Усгал цолтой хаан ор залгамжилжээ. Түүний хаанчлалын жилүүдэд Монгол-Мин улсын харилцаа дахин хурцдаж байлдааны ажиллагаа эхэлжээ.
Үйл хэрэг
Төгстөмөр хаан залгамжилж суусныхаа дараа Монголын нэлээд хэсгийг өөртөө татан нэгтгэж чадсан бөгөөд тэрээр Хархорум,Инчаны ойролцоо их цэрэг хуримтлуулан Хятадыг уулгалах болжээ.Үүний хариуд Мин улс 1380 онд их хэмжээний цэргийг Монгол руу илгээсэн. Му Ин жанжинаар удирдуулсан тэр их цэрэг нь дөрвөн чиглэлээр Монгол руу довтолсон. Му Ины удирдсан хөнгөн морьт цэргийн анги Хархорумыг эзлэн авч сүйтгэн их хэмжээний хүн ардыг олзлон авч буцсан ажээ. Тэр үед Төгстөмөр хаан Инчанд төвлөн сууж байжээ. 1380 оны сүүлчээр Монголын жанжин Өлзийбух, Нарбух нар Хэбэй мужийн зүүнтээ орших Лулун хэмээх хот руу дайрч энэ үеээр Мин улсын томоохон цэргийн тушаалтан Лю Гуан алагдсан байна. Үүний хариуд Мин улс 1381 онд Сюй Да жанжинаар удирдуулсан их хэмжээний цэргийн хүчийг Монголын нутаг руу оруулж тэдгээр нь өнөөгийн Чифэн хүрсэн байна. 1382-1387 онуудад том хэмжээний дайн хоёр орны хооронд гараагүй байна. 1387 онд Мин улс Ляодунд төвлөрч байсан Юань улсын жанжин Нагачугийн цэргийн хүчийг устгах шийд гаргажээ. Нагачу бол улсын ван Мухулайн угсааны хүн бөгөөд сурвалж бичигт түүнийг хэдэн арван мянган цэрэгтэй хэмээсэн байдаг ба тэрээр зүүн Монголоос Манжийн умард хэсэг хүртэлх нутгийг эзлэж, мөн Гүрё улсыг эрхэндээ оруулахыг санаархаж байжээ. Мин улс Нагачуг, Төгстөмөр хаантай нэгдэхээс болгоомжилж Монголчуудын хүчийг бүр мөсөн дарж авахын тулд юуны түрүүнд Нагачугийн цэргийг устгах зайлшгүй шаардлагатай хэмээн үзэж байжээ. 1384 онд Мин улс Гүрё улсийг дагаар оруулж улмаар Монгол Гүрё хоёр улсын харилцаа холбоог тасалсан учир Монгол руу довтлох таатай нөхцөл бүрдсэн ажээ. Мин улс Фэн Шэн жанжинаар удирдуулсан хоёр зуун мянган цэргийн хүчийг өдгөөгийн Гирин мужаар давшуулж Манж нутгийн гүнд оруулсан ба Чанчун хотын ойролцоо Хятадын цэрэг Нагачугийн цэрэгтэй ширүүн тулалдаанд орж хоёр тал сүрхий хохирол хүлээжээ. Гэвч хятадын хүч давуу байсан тул Нагачу дахин тулалдах аргагүйд хүрч бууж өгчээ. Нагачуг буулгаж авсаныхаа дараа Мин улс Монголын их хаан Төгстөмөрийн эсрэг их хэмжээний цэрэг хөдөлгөжээ. 1388 оны хавар шийдвэрлэх тулаан болсон ба энэ үеэр Монголын цэрэг дийлэгдэж Төгстөмөр хаан их хүү, шадар түшмэд Чжиюань Нэцэлай, Чинсан Ширмэн нарын хамт цөөн тооны цэргээ авч тулалдааны талбараас гарч Хархорумын зүг хөдөлжээ. Харин хоёр дугаар хаан хөвгүүн, төрийн сайд ноёд 2900 гаруй хүн, 150 мянган толгой мал олзлогдсон хэмээн тэмдэглэсэн байдаг.
Нас барсан
Төгстөмөр хаан явсаар туул гол хүрч очиход Аригбөхийн угсааны ноён Есүдэр тэдэнрүү довтолж энэ тулалдаанд хааны тал ялагдаж Төгстөмөр хаан цөөн хүний хамт тулалдаанаас гарч Мархас жанжинаар удирдуулсан цэргийн хүчтэй нэгдэхийг завдаж байв. Гэвч гурван хоног дараалан их хэмжээний цас орсон тул Төгстөмөр хаан замд гарч чадалгүй саатжээ. Яг энэ үеэр Есүдэр Төгстөмөрийг баривчилхаар нэгэн түшмэлийг илгээж тэр нь Төгстөмөрийг гүйцэж баривчлан нум сумын хөвчөөр боож алжээ. Төгстөмөр хаан хорлогдсоноор Монголын гадаад дотоод улс төрийн байдал туйлын тогтворгүй болжээ.
Гэр бүл
Эцэг:Тогоонтөмөр хаан Эх:тодорхойгүй
Ральф Банч
Ральф Жонсон Банч (Ralph Johnson Bunche, 1904 оны 8 сарын 7 (Түүний төрсөн оны талаар маргаантай)  –1971 оны 12 сарын 9) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын улс төр судлаач, дипломатч бөгөөд 1940-өөд оны сүүлчээр Палестины асуудлыг зуучлан зохицуулсан үйл хэргээрээ 1950 онд энхтайвны салбар дахь Нобелийн шагнал хүртсэн. Тэрээр уг шагналыг хүртсэн анхны өнгөт арьстан хүн билээ. Банч Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагыг байгуулж, удирдах үйлсэд хүчин зүтгэж байв. 1963 онд АНУ-ын ерөнхийлөгч Жон Фицжеральд Кеннеди түүнд Эрх чөлөөний одон хүртээжээ.
Социалист сэтгүүл зүй
Социал-демократ чиглэл
Социал-демократ чиглэл, түүний хэвлэл нь хөрөнгөтний нийгмийн “тоглоомын зарчмыг” хүлээн зөвшөөрч, аажим аажмаар өөрчлөн шинэчлэх аргаар социалист өөрчлөлтийн замд орохыг чухалчилж байжээ. Мэдэгдэхүйц үр дүнд хүрсэн социал демократ хөдөлгөөн ХХ зууны эцэст шинжлэх ухаан техникийн хувьсгалын нийгмийн үр дагаварыг биеэрээ амсаж, томоохон саад бэрхшээлүүдтэй тулгарч, өөрийнхөө нийгмийн бааз эрс багассан учраас үзэл суртал, улс төрийн бодлогыг эргэж харах, хянан шинэчлэх шаардлага гарчээ. Социал-демократ хөдөлгөөн ихэнх тохиолдолд өөрийнхөө эрх ашгийг хамгаалдаг өөрийн гэсэн ХМХ-гүй байсан боловч сонин хэвлэл, радио, телевизийн нэвтрүүлгийн байр суурь, чиг бодлогод томоохон нөлөө үзүүлсэн онцлогтой юм. Энэ хөдөлгөөний коммунист чиглэл нь Оросын социал-демократ ажилчны намын (ОСДАН) большевик хэсгийнхний дунд үүсч, ялангуяа эх орны нэгдүгээр дайны үед болон Оросын хоёрдугаар сарын хөрөнгөтний ардчилсан хувьсгалын дараа бий болсон социал-демократ хөдөлгөөний хямралын үед нэлээд эрчимтэй хөгжсөн юм. Түүний үйл ажиллагааг үзэл суртлын хувьд “Правда” (1912-1914 онд гарч байсан, мөн хоёрдугаар сарын хувьсгалын дараа дахин гаргаж эхэлсэн) тэргүүтэй коммунист (большевик) хэвлэл болон намын хороодын гаргаж байсан орон нутгийн намын төрөлжсөн хэвлэлүүд хангаж байв.
Октябрийн хувьсгалын дараа
Октябрийн хувьсгалын дараа Орост хөрөнгөтний бүх хэвлэл, дараа нь өөр социалист хөдөлгөөнүүдийн хэвлэлийг хаажээ. В.И.Ленин нас барсаны дараа намын удирдлагын сталинч хэсгийн эрс ширүүн чиг шугам сөрөг, эсрэг үзлийн аливаа илрэлтэй зөвхөн хэвлэл мэдээлэлд төдийгүй намын дотор ч хатуу тэмцэж, шууд нухчин дарж, догматик шинжтэй харгис ширүүн үзэл суртал дангаар ноёрхох болжээ. Олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн бүх хэрэгсэлд бүхэлд нь хатуу хяналт тогтоосон юм. Ийм хатуу хяналтын орчинд үйл ажиллагаа явуулах болсон сэтгүүл зүй янз бүрийн хаалт, хязгаарлагдмал хүрээнд орж, түүнээс нийгмийн амьдралын бүх хүрээ салбарт намын бодлогыг хэрэгжүүлэхийг шаардах болжээ. Товчоор хэлбэл, ОНМХ намын үзэл суртлын зэвсгийн үүргийг гүйцэтгэх болов. Хэдийгээр ийм саад бэрхшээлтэй тулгарч байсан боловч сэтгүүл зүй ялангуяа улс төрийн асуудлуудыг бага хөнддөг салбаруудад уншигч олон түмний нийгмийн идэвхийг хөгжүүлэх, мэдлэг боловсролыг дээшлүүлэх, практик үйл ажиллагаанд татан оролцуулах талаар багагүй зүйл хийсэн. Зарим ХМХ, нийтлэл, нэвтрүүлэг, тусгай булан боолтод амьдралын бодит байдлыг үнэн зөв тусгаж, тулгамдсан олон чухал асуудлыг дэвшүүлэн тавьж, дутагдал, доголдол, гаж үзэгдлүүдийг хурцаар шүүмжилсэн нийтлэл цөөнгүй гарч байсан юм. Монголын нэрт сэтгүүлч, нийтлэлчдийн бүтээлүүд янз бүрийн хяналт, шахалт, шаардлагад өртөж байсан боловч нийгмийн ноцтой асуудлууд, гаж үзэгдлүүдийг үнэн зөвөөр тусгаж, олон түмний анхаарлыг хурц асуудал, сэдвүүдэд хандуулж байлаа.
1980-аад онд
1970-80-аад оны үед Л.Түдэв, Н.Иштавхай, Ш.Цэен-Ойдов, Н.Цэвэгмид, И.Дамбажав, Ц.Балдорж, Ц.Дашдондов, Ж.Барамсай, Х.Цэвлээ, Го.Жамц нарын нийгэм-эдийн засаг, соёл боловсрол, байгаль хамгааллын сэдвээр бичигдсан хурц нийтлэлүүдийг нэрлэж болно. ЗХУ-ын болон социалист нөхөрлөлийн орнуудын коммунист сэтгүүл зүй нэлээд ээдрээтэй замыг туулж өнгөрүүлсэн юм. Энэ чиглэлийн сэтгүүл зүй нь нэг талаар хүн төрөлхтний хүсэл мөрөөдөл, социализмын үзэл санаанд тулгуурлан ард түмнийг хуучин нийгмийн эсрэг, нийгмийн амьдралын янз бүрийн салбарт социалист бүтээн байгуулалтын төлөө хувьсгалт тэмцэлд уриалан дуудаж, нөгөө талаар аливаа зөв шударга, үзэл бодлыг мушгин гуйвуулж, түүнийг практикт бүтээлчээр хэрэгжүүлэхээс татгалзаж, тоталитар дэглэмийн нөхцөлд тухайн оронд болон хилийн чанадад сэтгүүл зүйн зарчмыг ноцтой зөрчсөн бөгөөд олон түмний итгэлийг алдаж, тэдний сэтгэл зүйгээр тоглож, удирдлагын “гарын үзүүрээр” хөдөлдөг өдөр тутмын дуулгавартай зэвсэг болон хувирсан юм. Нийгмийн хөгжил, түүний дотор сэтгүүл зүйн хүрээн дэх шилжилтийн үе 1985 оноос, өөрөөр хэлбэл, хэвлэл мэдээллийн цензур, үзэл суртлын хатуу хяналтыг устгах, ил тод байдлыг хөгжүүлэх, сэтгүүл зүйн үйл ажиллагааны эрх чөлөөг өргөтгөх, улс төр-үзэл суртлын хүрээнд олон ургальч үзэл нэвтрэх, амьдралд ардчилсан хэм хэмжээг сэргээхэд хүргэсэн ЗХУ-д (хуучин нэрээр) “өөрчлөн байгуулалтын” бодлогыг тунхагласны дараа жинхэнэ утгаараа эхэлсэн. Гэхдээ шилжилтийн үе зөвхөн манай орон болон хуучин социалист хамтын нөхөрлөлийн орнуудад хамаарагдах төдийгүй “хүйтэн дайнд” ялагдал хүлээсэн “коммунизмын сүйрэл”, хамгийн “шилдэг” нийгмийн тогтолцоо болох капитализмын ялалтыг илэрхийлсэн дэлхий дахины үйл явц юм.
1970-аад онд
1960-70-аад оны үед “дэлхий нийтийг хамарсан тулгамдсан асуудлууд” хэмээх нэрийн дор хүн төрөлхтөнд тулгарсан олон тооны аюул заналын эрс өсөлтөөр “шинэ соёл иргэншлийн” бүрэлдэн тогтох нийгэм-эдийн засгийн урьдач нөхцөл бүрэлдэж эхэлсэн ажээ. Орчин үед дэлхий ертөнц маш өргөн, тодорхой хэмжээгээр нэгдмэл “мэдээллийн орон зайг” эзэлж байна. Өөрийнхөө иргэдийг сөрөг хүчний мэдээллийн нөлөөллөөс хөндийрүүлэх, тухайн оронд гадаадын ХМХ-ийг нэвтрүүлэхийг хязгаарлахыг эрмэлздэг тоталитар дэглэмийн улс орон хүртэл олон улсын институтууд (юуны өмнө НҮБ), хүний эрхийн төлөө тэмцдэг байгууллагуудын үйл ажиллагааны болон газар сайгүй өрнөсөн ардчиллын үйл явцын үр дүнд “өөрөөр сэтгэгчдэд” чиглэгдсэн “мэдээллийн бодлогын” хязгаарлалтыг зөөлрүүлэхэд хүрч байна. Энэ үйл явц зайлшгүй болж байгаа өөр нэг шалтгаан нь орчин үеийн техник хэрэгсэл асар их хэмжээний нууц сонин хэвлэлийн ямар ч төвөггүй үйлдвэрлэж, радио, теле мэдээллийг цаг хугацаа, орон зайн хувьд хязгаарлах боломжгүй болсонтой холбоотой юм. Үүний үр дүнд ихэнх улс оронд “хаант засгийг мөрөөдөгчөөс анархист үзэлтэн хүртэл”, хамгийн “зүүний” үзэлтнээс хэт “барууны” үзэлтэн хүртэлх бүх хүчин олон нийтийн мэдээллийн үйл ажиллагаа явуулах нөхцөл боломж бүрдэж эхэлсэн. Гэхдээ зарим оронд коммунист чиглэлийн хэвлэлийг чөлөөтэй гаргаж, коммунистууд төр, засгийн ХМХ-ээр өөрсдийн үзэл бодлыг чөлөөтэй илэрхийлэх (төр, засгийн зарим сувгийн үйл ажиллагааг хянах) боломжтой болж байхад хуучин социалист орнуудад коммунистуудад олон нийтийн мэдээллийн үйл ажиллагаа явуулахад багагүй саад бэрхшээл учирч байгаа төдийгүй заримдаа тийм үйл ажиллагааг шууд хориглодог зэрэг сонин нөхцөл бүрдэж байна. Хэдийгээр ийм нөхцөл байдал оршиж байгаа боловч өнгөрсөн үетэй харьцуулахад шилжилтийн үеийн “мэдээллийн орон зай” улам нээлттэй болж, сэтгүүл зүйн үйл ажиллагааны эрх чөлөө, ил тод байдал өргөжиж, нийгмийн институтуудын үйл ажиллагааг нээлттэй болгох үйл явц идэвхжиж байгаа нь ОНМХ-ийн сувгуудаар дамжуулж буй мэдээллийн тоо, хэмжээ, багтаамж нь сайжирч, улам олон янз, сонирхолтой болоход нөлөөлж байна.
Хуучин социалист системд байсан орнуудын улс төрийн тавцанд үйл ажиллагаа явуулж буй янз бүрийн хүчнүүдийн, шинжлэх ухаан, соёл, боловсрол, спортын зэрэг байгууллагуудын болон чиглэл, сонирхлын хувьд өөр өөр иргэдийн эвсэл, холбоо, хувь хүний үзэл бодол, байр суурийг тусгасан, хүлээн авагчдын өргөн хүрээг хамарсан сонин хэвлэл гарч, радио, телевизийн суваг үйл ажиллагаа явуулж байна. Энэхүү ХМХ-үүдийн бодит байдлыг тусгаж буй хандлага, үйл ажиллагаанаас үзэхэд тийм ОНМХ-үүдэд хаант засгийн, шашны клерикаль, ардчилсан болон социалист сэтгүүл зүйн аль алины шинж чанар, онцлог илэрч байгааг төвөггүй ажиглаж болно.
Ангилал:Сэтгүүл зүй Ангилал:Социалист
Гари Тейлор-Флетчер
Гари Тейлор-Флетчер (Gary Taylor-Fletcher; 1981 оны зургадугаар сарын 4, Ливерпүүл) — Английн хөлбөмбөгчин, «Лестер Сити» багийн довтлогч.
Замнал
Ливерпүүлийн уугуул Тейлор-Флетчер «Нортвич Викториа» багаас мэргэжлийн замналаа эхэлж, 1999—2001 онд лигийн 43 тоглолтонд 11 гоол оруулсан ажээ. 2001 онд «Халл Ситид» элсэж, ердөө 5 тоглолтонд оролцоод «Лейтон Ориент» багаас «Грейс Атлетикт», «Дагенем энд Редбрижэд» тус тус зээлэгдсэн байдаг. 2003—2005 онд «Линкольн Ситид» лигийн 90 тоглолтонд 30 гоолдсоноор өөрийн хэв маягаа олжээ. Түүнээс хойш «Хаддерсфилд Тауныг» дамжаад амжилтаа ахиулсан «Блэкпулдээ» 2007 онд иржээ. I дивизион болон лигийн АШТ-ээс шат ахисаар Премьер лигт дэвшсэн жилдээ дээд лигийн дебют гоолоо 2010 оны наймдугаар сарын 14-нд «Уиган Атлетикийн» эсрэг (4:0) хийж байв. 2013 оны есдүгээр сарын 20-нд «Лестер Ситид» нэг жилийн гэрээгээ элсэж, удалгүй «Шеффилд Уэнсдейд» бүтэн улирал зээлэгдсэн юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Халл Сити багийн тоглогч Ангилал:Лейтон Ориент багийн тоглогч Ангилал:Грейс Атлетик багийн тоглогч Ангилал:Дагенем энд Редбриж багийн тоглогч Ангилал:Линкольн Сити багийн тоглогч Ангилал:Хаддерсфилд Таун багийн тоглогч Ангилал:Блэкпүүл багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Шеффилд Уэнсдей багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Загреб
Загреб (хорватаар Zagreb, ) — Төв Европын Хорват улсын нийслэл, хамгийн олон (найман буман) хүнтэй хот.
Эшлэл
Ангилал:Хорватын хот Ангилал:Хорватын хошуу Ангилал:Европын нийслэл
Вадим Богиев
Вадим Богиев (1970 оны 12 сарын 27-нд Зөвлөлт Холбоот Улс, одоогийнхоор Өмнөд Осетийн Цхинвал хотод төрсөн) — эрэгтэй чөлөөт бөх барилдааны 68 кг жингийн олимпийн (1996) аварга, ДАШТ-ий мөнгөн медальт, Оросын бөх.
Ангилал:ЗХУ-ын бөх Ангилал:Оросын бөх Ангилал:Оросын олимпын аварга Ангилал:Бөхийн олимпын аварга Ангилал:Бөхийн европын аварга Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Өмнөд Осетийн хүн Ангилал:1970 онд төрсөн
Агаарын зам
Агаарын зай гэдэг нь агаарын хөлгийн нислэгийг аюулгүйгээр гүйцэтгэхэд зориулагдсан өндөр ба өргөнөөр хязгаарлагдсан хэмжээ юм.
Ангилал:Агаарын тээвэр
Галатасарай (хөлбөмбөгийн баг)
Галатасарай (Galatasaray Spor Kulübü) — Европын аваргуудын лигийн их шөвөгт үлдэж байсан (1989), Европын лигийн аварга (2000), Туркийн арван найман удаагийн аварга (1962-оос 2012 оны хооронд), Туркийн цомын арван удаагийн удаагийн эзэн, Турк улсын Стамбул хотын Галатасарай спорт нийгэмлэгийн харьяа хөлбөмбөгийн баг.
Юань улсын судар
Юань улсын судар (元史) нь 1368-1370 оны хооронд Мин улсын хааны ордонд бичигдсэн. Уг түүхийн бичиг нь Монголын Юань улсын төрийн түүхийг тусгасан байдаг бөгөөд нийт 210 дэвтэрээс бүрдэх томоохон бүтээл юм.
Бүтэц
Юань улсын судар нь Хятадын төрийн судруудын уламжилалт хэв загварын дагуу бичигдсэн байдаг ч, өмнөх үеийн судраас ялгаатай нь ямар нэгэн шүлэг, найраг багтаалгүй зөвхөн түүхэн хэрэг явдлыг бичсэнээрээ ялгардаг. Юань улсын судар хэмээх нь нийт 210 дэвтэр бөгөөд дотроо "Уг тэмдэглэл", "Ойллого", "Илтгэл", "Олон шастир" хэмээх 4 том бүлэгт хуваагддаг. Уг тэмдэглэлд 47 дэвтэр, Ойллогод 58 дэвтэр, Илтгэлд 8 дэвтэр, лон шастирд 96 дэвтэр тус тус багтана.
Бичигдсэн түүх
1368 оны 9 сард Тогоонтөмөр хаан нийслэл Дайду хотоос зугтан гарсны дараа Сюй Да жанжны удирдсан цэргүүд тус хотыг эзлэхэд Юань улсын хааны ордоноос Юань улсын хаадын үнэн магад тэмдэглэлийг олсон бөгөөд Нанжин хот руу илгээсэн. Үүний дараа Жу Юань Жан хаан зарлиг буулгаж, Юань улсын түүхийг бичихийг Төв яамны зүүн гарын чинсан Ли Шан Чанд тушаасан. Үүний дагуу хунтайж Жу Бяогийн багш Сүн Лянь, бичгийн түшмэл Ван Вэй нар Юань улсын сударыг ерөнхийлөн удирдсан байна. Тус сударыг бүтээхэд 30 гаруй бичгийн хүрээлэнгийн түшмэд оролцсон.
Зарим нэг хүний намтрыг засаж бичсэн байдаг. "Юан ши" зохиолд хаадын намтраас гадна олон асуудлыг хөндсөн байдаг. Үүнд: амин зуулга, аж төрөл, уламжлал шиичлэл, бусад олон асуудлыг хөндсөн байдгаараа онцлогтой. Юань улсын судар хэдийгээр түүхийн бодит байдлыг гуйвуулж зарим зүйлийг орхисон боловч хэвлэгдсэн цагаасаа эхлэн судлаачдын сонирхлыг татаж байгаа бүтээл юм.
1370 оны 7-р сард бичиж дууссан энэ зохиолыг 3 сарын дотор багтаан барласан байна. Үүнийхээ дараа Хятадын бүх муж, засаг захиргааны бүх нэгжүүдэд тараан хүргэж түүнээс хойш 1522-1566 оны хооронд Жия Жингийн үед Нанжин хотын сургуулийн яамнаас "21 түүх" хэмээх цуврал зохиол хэвлэсэн. Түүний нэгэнд "Юан ши" -г оруулсан байна. Энэ удаагийн хэвлэлд анхны эхэд нь бага зэрэг засвар хийсэн. Түүнээс гадна 1530, 1531 , 1532 онд Юан улсын судар-д бага зэрэг засвар хийсэн байна гэж тэмдэглэсэн байиа. Энэ 21 түүхийг хэвлэсэн эхийг "Нанжингийн дэвтэр" гэж нэрлэдэг. 1596-1602 оны үед Мин улсын хаан байсан Ван Ли 21 түүхийг дахин шинээр хэвлэсэн. Тэгэхдээ мөн Юaн улсын судрыг оруулсан. Үүнийг "Бээжингийн их дэвтэр" гэж нэрлэдэг Манж Чин улсын үед Тэнгэрийн Тэтгэсэн хааны 4-р онд /1739 он / Бээжингийн сургуулийн яамны дэвтрийг дахин тусгай бараар хэвлэсэн.
"Ордны дэвтэр" хэмээн нэрлэдэг. Эдгээрийг хооронд нь харьцуулахад Төр гэрэлтийн 4-р онд /1824 он/ Юан улсын судард үг үсгийн засвар хийж үндсэн баримттай харьцуулж, цөөн зүйл зассан ба зарим зүйлийг өөрчилсөн нь ямар учиртай нь тoдopxoйгүй. 1935 онд Дундад Иргэн Улсын Шан У бичгийн хорооноос Мин улсын сүүлчээр хэвлэсэн эхийг гэрэл зургаар татаж олшруулсан байна. Факсимилье-/ цахилгаан бар/ нь байгааг шууд татаж авдаг.
XIX-XX зууны үеийн судалсан түүх
1850 онд Хятадын эрдэмтэн Вэй Юан гэгч "Юан улсын шинэ найруулал" хэмээх бэсрэг зохиолыг бичсэн. Энэ номд урьд өмнө гарч байсан Юан шиг хооронд нь харьцуулж өөрийнхөө бодлыг гаргасан байна. Гэвч энэ нь төдийлөн сайн болоогүй. Уг бүтээлийн гол ач холбогдол нь Юан ши-гийн урьдах алдааг засах гэж оролдсонд оршдог. Үүнээс 40-өөд жилийн дараа 1890-ээд онд Хун Жи Юан гэгч "Юан ши-гийн орчуулгын нөхвөр гэрчлэл" гэдэг ном бичсэн. Энэ нь Юан Шигийн судлалд том хувь нэмэр оруулсан бүтээл гэж үздэг. Юан Ши судлалын талаар гарсан дорвитой бүтээл юм. Тийм учраас европын судлаачид Хун Жи Юаны бүтээлийг хэсэгчилэн хөрвүүлж байна. Хун Жи Юан Манж Дайчин улсын элчин сайдаар Оросын нийслэлд сууж байхдаа Европ дахины түүхчдийн олон бүтээлтэй танилцсан. Тухайлбал: Д.Оссоны бичсэн зохиолыг маш гярхай уншиж шүүмж тэмдэглэл хийсэн. Мөн Рашид-Ад-Дины " Судрын чуулган" зэрэг зохиолын орчуулгыг харьцуулан үзсэн байна. Үүнийхээ үндсэн дээр "Юан шигийн орчуулгын нөхвөр" гэдэг зохиолыг бичсэн. Хун Жи Юан "Юан Ши" судлаачдын анхаарлыг өрнө тийш хандуулсан анхны хүн байлаа.
XX зууны үеийн Хятад дахь судалгаа
Юан Ши-г судлахад түүхчид төдийгүй угсаатны зүйчид, хэл шинжлэлчид тодорхой үүрэг гүйцэтгэж байна .1950-иад оны үед Зей Ме гэгчийн эмхэтгэсэн "Юан улсын үеийн ярианы хэлний хөшөөн дэх бичгийн түүвэр" гэдэг эмхэтгэл Юан Шигийн судлалд чухал хувь нэмэр оруулсан байна. Тодруулж хэлбэл Юаи улсын үед босгосон хэд хэдэн бичээсний утга санааг Юан шид тусгасан байдаг.
Юан улсын үеийн ярианы хэл, бичгийн хэл хоёр нилээд ойролцоо. Тийм учраас Юан Шиг монголчлохдоо тэр үеийн ярианы дагуу орчуулбал найруулга нь нилээд зохистой болно гэж үздэг. 1970-аад онд БНХАУ-ын монголч эрдэмтэд Юан улсын түүхийг XV ботиор хэвлэсэн. Хэдийгээр бүрэн биш боловч Юан ши-г үзэж сонирхох, судлах хүмүүст чухал гарын авлага болдог. Энэ XV ботийг нухацтай нягталж орчуулгыг нь аль болохоор сонгодог бичгийн хэлэнд орчуулсан. 1979 онд Ли Зүн гэдэг хүн "Юан улсын хүний зохиосон эмхэтгэлийг харгалзсан хэлхээс" хэмээх номдоо хятад хэлээр хэвлэгдсэн "Юан Ши"-г маш нарийвчлан нягталж түүхэн үйл явдал, түүхэн зүтгэлтэн, түүхч хүмүүсийн нaмтар, хууль дүрэм, утга урлаг, тэмдэглэл зохиол зэргийг 3 том төрөл, 16 дараалалд оруулж хэвлэсэн байна.Юан улсын үеийн хууль дүрэм цөөнгүй үлдсэн байдаг. Түүнийг Юан Ши-тай уулзaж зaрим нэр томьёог тодруулж цэгцэлсэн.
Мөн Нанжин, Бээжин Их Сургуулийн эрдэмтэд Юан улсын судрын талаар судалгаа хийхдээ "Үе засах хууль бичиг", "Магад хууль" зэргийг Юан улсын үед монголчилж байсан эхтэй тулган үзэж Юан улсын судрын зарим бүдэг мэдээг тодруулсан байна.
Бусад улсад хийгдсэн судалгаа
Өрнө дахины судлаачид Юан улсын сударт байдаг "Олон вангийн илтгэл шастир", “Сонгож гаргахуйн тэмдэглэл", "Идээ ундаа ба эд барааны тэмдэглэл", "Цэрэг дайны тэмдэглэл" зэргийг франц, англи хэл рүү орчуулжээ . Уг орчуулгандаа маш дэлгэрэнгүй тайлбарыг Оросын эрдэмтэн Бичурин 1829 онд Юан улсын судрыг түүвэрлэж Монголын эхний 4 хааны намтрыг орчуулсан байна. АНУ-ын Харвардын их сургуулийн профессор Филипп, Баян жанжны намтрыг орчуулсан. Мөн Хубилайн намтрыг англиар хэвлэсэн. Японы Киотогийн их сургуулийнхан "Юан ши-гийн үсгийн хурмал /сан/" гэдэг чамбай бүтээл хэвлүүлсэн.
Юан Ши-гийн эхний 47 дэвтрийг ялангуяа түүний эхний хэсгийг ашиглаж бичсэн олон бүтээл Ази, Европ , Америкийн хэд эдэн эрдэмтдийн бүтээл байхаас гадна Юан Ши-д гардаг цөөнгүй хүн , газар ус , үйл явдалд тайлбар өгсөн байна.
Юан улсын судрыг гадаадын эрдэмтэд сонирхон судалж түүхийн сурвалж, түүхийн зохиол , угсаатны зүй, зан заншил, XIII зууны үеийн Монголын төр ёсны уламжлал шинэчлэлийн асуудлыг судлахдаа ашиглаж байна. 1949 оноос өмнө "Юан ши"-г судалж байсан эрдэмтэд гол төлөв удаа дараагийн хэвлэлүүдийг хооронд нь харьцуулахад анхаарч байлаа. Тэдний судалгаанаас үзэхэд анхны хэвлэлд авч үзсэн 14 хааны намтар буюу эхний 47 дэвтэр удаа дараагийн хэвлэлд төдийлөн өөрчлөгдсөнгүй, бусад дэвтэрт ташаа бичсэнийг цаашид залруулах хэрэгтэй гзж үзэж байлаа. Юан улсын сударыг бичихэд ашигласан сурвалжаас үзэхэд одоогоор бүтэн буюу хагасаар олдож байгаа цөөвтөр сурвалж олдоод байна. Жишээ нь: "Утга урлагын нөхвөр тэмдэглэл"; "Овог төрлийн нөхвөр илтгэмж" 22 туужийн адил ондоо судлал зэрэг сурвалжууд одоо бий. Харин бусад сурвалжууд нь олдохгүй болсон байдаг. Адууны тухай бичсэн зүйлд Монголчуудын мал маллагааны арга, түүний хувьсал өөрчлөлтийг бодит байдалд тулгуурлан бичсэн байдаг.
Монгол улс дахь судалсан түүх
Тус сударыг нэрт орчуулагч Дандаа чинсан хэмээн алдаршсан Чимидийн Дэмчигдорж (1863-1932) Хятад хэлнээс анх удаа 1917-1928 онд дундаа 1920-1923 оны завсарлагатайгаар орчуулсан. Түүний орчуулсан Юань улсын судар нь одоо Үндэсний нийтийн номын сан хуучнаар Улсын төв номын санд хадгалагдаастай буй.
2015 оны 12 сарын 17 нд Г.Аким, академич Д.Цэрэнсодном тэргүүтэй 10 орчим эрдэмтд эмхэтгэж, ... “Юань улсын судар”-ын орчуулгын “Хураангуй зүйл”-ээс 69 дүгээр дэвтэр хүртэлх хэсгийг л хэвлүүлжээ. 2016 онд үлдсэн 141 дэвтэрийг 8 ботьд багтааж хэвлүүлсэн юм.
Эшлэл
Ангилал:Монголын түүхийн сурвалж бичиг Ангилал:Юань улс Ангилал:Монголын түүх
Амстердамын Аякс
Аякс (Amsterdamsche Football Club Ajax) — Тив хоорондын хошой цомын эзэн (1972, 1995), Европын аваргуудын лигийн дөрвөн удаагийн аварга (1971, 1972, 1973, 1995), Европын цомтой багуудын цомын эзэн (1987), Европын лигийн аварга (1992), Нидерландын гучин нэгэн удаагийн аварга (1918-аас 2012 оны хооронд), Нидерландын цомын арван найман удаагийн эзэн, Нидерланд улсын Амстердам хотын хөлбөмбөгийн баг.
Ангилал:Нидерландын хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:Амстердамын спортын клуб Ангилал:1900 онд үүсгэн байгуулагдсан
Валентин Йорданов
Болгар улсын тамирчин, чөлөөт бөх барилдааны 52 кг жингийн олимпын (1996) аварга, дэлхийн долоон удаагийн аварга Валентин Йорданов (болгараар Валентин Йорданов) 1960 оны 1 сарын 26-д Болгарын Русе аймгийн Русе хошууны Сандрово тосгонд төржээ. 10 настайгаасаа бөхөөр хичээллэх болж, анхны Европын аварга цолоо 1980 онд Туркийн Бурсад, анхны дэлхийн аварга цолоо Зөвлөлтийн Киевт хүртэж байлаа. 1990 онд АНУ руу цагаачилсан ч гэсэн 1996 он хүртэл Болгарын нэрээр барилдсаар зодог тайлсан. 1983-1995 оны хооронд дэлхийд 7 удаа манлайлсан боловч олимпод аваргалж чадаагүй байсан Йорданов 1996 оны олимпын хагас шигшээд Хасагийн Маулен Мамыровыг 7-3-аар, шигшээд Азербайжаны Намик Абдуллаевыг 4-3-аар дийлж санасандаа хүрчээ. Зодог тайлсны дараа дэлхий болон улсын бөхийн холбоонд удирдах ажил эрхлэх болсон.
Эшлэл
Ангилал:Болгарын бөх Ангилал:Болгарын олимпын аварга Ангилал:Болгарын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1992 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Болгарын олимпын оролцогч Ангилал:Бөхийн олимпын аварга Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөхийн европын аварга Ангилал:Болгарчууд Ангилал:1960 онд төрсөн
Лам Жыон
Лам Жыон (вьетнамаар Lham Trường,1974 онд төрсөн) - Вьетнамын поп дуучин.
1998 онд "Tình Thôi Xót Xa" (өршөөлт хайр) гэх дууг дуулснаасаа хойш алдаршжээ. Мөн нэг бус кинонд жүжиглэсэн.
Хошимин хотод өссөн, хятад үндэстэн юм. Хуульч болгоё гэсэн эцгийнхээ хүслээс зөрж дуучин болсон. Анх 1995 онд нутгийн хятад дууны тэмцээнд орж 2-р байр эзэлж байв. 2 жилийн дараа анхны цомогоо гаргасан. Вьет хэлээр дуугаа дуулдаг.
2007 онд Вьетнамыг төлөөлж Өмнө Солонгост зохиогдсон "Азийн дууны наадам"-д оролцжээ.
2004 онд гэрлэсэн, нэг хүүхэдтэй. 2009 онд салсан. 2013 онд дахин өөр хүнтэй гэрлэжээ.
Ангилал:1974 онд төрсөн
Ангилал:Вьетнамын дуучин Ангилал:Хошимины хүн
Гүнтөмөр хаан
Гүнтөмөрийн гарал үүслийн тухайд “Эрдэнийн товч” зэрэг Монгол шастируудад түүнийг өмнөх Элбэг нигүүлсэгч хааны их хөвгүүн хэмээн тодорхойлсон бөгөөд Төмөрийн улсад эмхэтгэсэн Персийн түүхийн материалд Алтан ургийн бусад салбарууд хэмээн дүрсэлсэн байдаг. Гэвч Гүнтөмөрийн “Эрдэнийн товч”-д мэдээлсэнээс өмнөх болон дараачийн удмын бичиг үнэмшилгүй тул. Олон эрдэмтэд Гүнтөмөрийг Аригбөхгийн удмын хүн гэж үздэг.
Гүнтөмөр хаан 1377 оны улаагчин могой жил дор төрсөн бөгөөд 1400 оны цагаан луу жил дор хаан ширээнд суужээ хэмээн Эрдэнийн товчоо бичжээ. “Алтан товч”-д Гүнтөмөр өмнөх хаан Элбэгийг туулай жил (1399) алсны дараа хаан ширээнд суусан гэж тэмдэглэжээ. Энэ хааны үед түүний өмнөх хааны үеэс эхэлсэн Ойрад ба Зүүн Монголын хагарал гүнзгийрэв. 1402 оны хар морин жил нас баржээ.
Эшлэл
Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын бага хаан Ангилал:Умард Юанийн ноёрхогч Ангилал:1377 онд төрсөн Ангилал:1402 онд өнгөрсөн
Тони Пулис
Энтони Ричард "Тони" Пулис (Anthony Richard "Tony" Pulis, 1958 оны нэгдүгээр сарын 16-нд төрсөн) нь Уэльсийн хөлбөмбөгийн тоглогч асан, өдгөө Англиийн Премьер лигийн Сток Сити багийн дасгалжуулагчийн албыг хашиж буй.
Монгол улс Бээжингийн олимпод
Хятадын Бээжин хотод зохион явагдсан 2008 оны зуны олимпод Монгол Улсыг төлөөлж 29 тамирчин жүдо, чөлөөт бөх, бокс, буудлага, хүндийн өргөлт, хөнгөн атлетик, усанд сэлэлтийн төрлүүдэд хүч чадлаа сорьсон.
30px Бокс
Монгол улсын 4 боксчин Олимпийн эрх аван, тус олимпод өрсөлдсөн. Э.Бадар-Ууган 2007 оны Боксын Дэлхийн Аварга Шалгаруулах Тэмцээнээс мөнгөн медаль авч эрхээ өвөртөлсөн бол үлдсэн 3 тамирчин маань Азийн бүсийн урьдчилсан шалгаруулалтаас шалгарчээ.
30px Буудлага
Эмэгтэй
30px Жүдо
Монгол улс жүдогийн төрлөөр олимпийн 10 эрх авч, оролцох тамирчдаа дотоодын сорилгын үндсэн дээр тодруулсан.
30px Усанд сэлэлт
Монголын 2 тамирчин урилгаар оролцсон.
30px Хөнгөн атлетик
Монгол улсаа төлөөлж 2 тамирчин оролцсон бөгөөд Б.Сэр-Од олимпийн B нормативыг биелүүлж эрхээ авсан бол Б.Мөнгөнтуяа урилгаар оролцжээ.
30px Хүндийг өргөлт
Монгол улс Азийн аварга шалгаруулах тэмцээнд үзүүлсэн багийн амжилтаараа 1 эрх авсан.
Эмэгтэй
Хажимурад Магомедов
Хажимурад Магомедов (оросоор Хаджимурад Сайгидмагомедович Магомедов; 1974 оны 2 сарын 24-нд Зөвлөлт Холбоот Улсын ЗСБНХОУ-ын ЗСБНД-ы Махачкала хотод төрсөн) — эрэгтэй чөлөөт бөх барилдааны олимпын (1996) аварга, ДАШТ-ий алт (2001), мөнгөн (1999) медальт, Оросын бөх, авар хүн.
Ангилал:Бөхийн олимпын аварга Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөхийн европын аварга Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:Оросын бөх Ангилал:Оросын олимпын аварга Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Фигарогийн хурим
Дуурийн нээлтийн тоглолт 1786 оны 5 дугаар сарын 1-нд Вена хотын Бургтеатрт болжээ.
Нэгдүгээр үзэгдэл
Гүн Альмавивагийн шилтгээнд түүний үйлчлэгч Фигаро болон гүнгийн эхнэр Розинагийн шивэгчин Сюзанна нарын хуриманд бэлдэж байна. Энэ үйл явдал олон тохиолдлын шалтгаан болдог, бүхнийг хянах хэрэгтэй. Гүн тэр залууст өөрийн танхимтай холбосон өрөөг өгсөн. Фигарогийн хувьд ноёд тэднийг дуудаж амжаагүй байхад л Сюзанна аль хэдийн тэнд очих боломжтой гэж ойлгосон. Фигарод өрөө таалагдсан ч Сюзанна нэг л биш... юу болсон бэ? Тэрбээр энэ тавьж буй анхаарлаас эрс татгалзав. Чиний ердийн сэргэлэн зан хаана байна, Фигаро? Эцсийн эцэст, Альмавива магадгүй эхний шөнийн эрхийг ашиглахыг хүсч байна! Гүнгийн таалалд нийцсэн жинхэнэ шалтгааныг Сюзанна тэр даруй мэдэв. Фигаро гайхав. Гүн Розинатай гэрлэсний дараа энэ ёс заншлыг халснаа зарлав. Ямар ч байсан Фигаро өөрийгөө хуурахыг хэнд ч зөвшөөрөхгүй. Тэр эзэндээ бүхнээ зориулж сайн үйлчилдэг ч өөрийн нэр төрийнхөө төлөө зогсож чадна. Фигаро, Сюзанна хоёрын гэрлэлтэд гүнгийн гэрийн үйлчлэгч Марселин болон түүний хуучин амраг доктор Бартоло хоёр саад учруулахыг оролддог. Ухаалаг зальтай "үсчин" Альмавиваг үзэсгэлэнт Розинатай гэрлүүлж, түүнийг хэрхэн хуурсныг Бартоло одоог хүртэл мартаагүй. Одоо өшөө хорссон өвгөн Фигаротой тооцоо хийх боломжийг ашиглахаар шийдэв. Нэгэн удаа Фигаро Марселинаас мөнгө зээлж, төлбөрөө төлөөгүй тохиолдолд түүнтэй гэрлэхийг бичгээр үүрэг болгов. Марселиныг шүүхэд өгснөөр зальтай Бартоло бие даасан Фигарогийн хуримыг үймүүлэх гэж найдаж байгаа ч Марселин түүний сэтгэл зүрхэнд хэвээр байна. Сюзанна нөхцөл байдалд ихээхэн санаа зовж. Тэрбээр гүнгийн хайрын тухай өгүүлдэг Черубино хэмээх залуу үйлчлэгч сонирхож сонсдог. Гэсэн хэдий ч тэр зөвхөн зөөлөн мэдрэмжтэй хүн биш юм. Залуу эр шилтгээний бүх эмэгтэйчүүдэд дурладаг тул ихэнхдээ тааламжгүй байдалд ордог. Саяхан гүн түүнийг цэцэрлэгч Антониогийн зээ охин Барбаринатай ганцааранг нь олж, уурлаж, цайзаас гаргахыг тушаав. Гагцхүү гүнгийн өмгөөлөл л Алмавивагийн уурыг зөөлрүүлж чадах тул Черубино Сюзаннагаас эзэгтэйд үг хэлэхийг хүсэв. Гэтэл гай болсон юм шиг гүн гарч ирдэг. Түүний ойртож буйг сонссон Черубино айсандаа сандлын ард нуугдаж, Алмавива Сюзаннагаас болзохыг хүсч байгааг өөрийн эрхгүй сонсов. Гэсэн хэдий ч түүнийг дагах ёстой. Айлчлан ирж буй дуулаачийн багш Базилио түүнийг Сюзаннатай ганцааранг нь олохыг хүсээгүй Алмавива нуугдана. Тэрбээр Базилиогийн Керубино гүнжийг хайрлах тухай түүхийг сонсдог. Гүн эгдүүцсэн байдалтай нуугдаж байсан газраасаа үсрэн гарч ирээд Черубиног хараад уурлав. Сюзанна байгаагүй бол энэ үйлчлэгчид тийм ч сайн биш байх байсан. Керубино гүнгийн урсацыг харсан гэж сануулан охин эзнийхээ уурыг бага зэрэг дарав. Анхны шөнийн феодалын эрхийг цуцалсны төлөө ноёндоо талархал илэрхийлэхээр ирсэн тариачдын үгийг сонсоход гүнгийн ичгүүр улам нэмэгдэнэ. Тариачдыг шилтгээнд Фигаро авчирсан бөгөөд тэрээр Сюзаннатай хуримаа аль болох хурдан тэмдэглэхээр яарав. Альмавива хуримыг зөвшөөрч, түүнд зочин байхыг эелдэгээр зөвшөөрөхөөс өөр арга байхгүй болов. Гүнгийн будилааныг далимдуулан Черубино уучлал гуйв. Гэхдээ тэр даруй цэргийн алба хаахаар хуаран руу явах ёстой. Фигаро цэргийн алба хаах "аймшгийг" эрх үйлчлэгчид ойлгуулахыг оролдов.
Игорь Акинфеев
Игорь Владимирович Акинфеев (И́горь Влади́мирович Акинфе́ев, 1986 оны дөрөвдүгээр сарын 8-нд Видное хотод төрсөн) — Оросын шигшээн хаалгач бөгөөд ЦСКА Москвагийн ахлагч билээ.
Замнал
ЦСКА Москвад 17 настайгаасаа I хаалгач болсон Акинфеев лигт шилдэг хаалтуудаараа алдаршсан бөгөөд 'нэгийн эсрэг гоцлонд' гарамгай тоглодог.
Шигшээ
Орос, Норвеги 2004 оны дөрөвдүгээр сарын 28-нд нөхөрсөг тоглоход Акинфеев 'хамгийн залуу шигшээн тоглогчоор' (Эдуард Стрельцов, Сергей Родионов нарын удаад) бүртгэгдэн гараалжээ. ЕАШТ-д 2004 онд III (Сергей Овчинников болон Вячеслав Малафеев нарын удаад), 2008 онд I, 2012 онд I хаалгачаар оролцсон.
2014 оны ДАШТ-ий хэсгийн эхэнд Өмнөд Солонгостой тулахад (1:1) Ли Гын Хогийн алсаас цохисон бөмбөгийг хаалгандаа 'хялбар алдав'.
Холбоос
Ангилал:Оросын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:ЦСКА Москва багийн тоглогч Ангилал:2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:УЕФА Европын Лигийн аварга Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Оросууд Ангилал:1986 онд төрсөн
Андрей Крамарич
Андрей Крамарич (Andrej Kramarić, 1991 оны зургаадугаар сарын 19, Югослав, Загреб) — Хорватын хөлбөмбөгчин, Английн «Лестер Сити» болон Хорватын шигшээн довтлогч.
Тэр 2014 оны есдүгээр сарын 4-нд Киприйн эсрэг шигшээн дебют тоглолтондоо Марио Манжукичид гоолын дамжуулалт өгсөн юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Хорватын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Динамо Загреб багийн тоглогч Ангилал:Локомотива багийн тоглогч Ангилал:Риека багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Хорватын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Хорватчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Эрдэнэдалай сум
Эрдэнэдалай нь Дундговь аймгийн сум юм. Хүн амынхаа тоогоор аймагтаа Сайнцагаан сум буюу Мандалговь хотын дараа 2-т орох том сум болно. Улаанбаатар хотоос 275 км, аймгийн төвөөсөө 110 км зайд оршдог. Рашаант, Тэнгэлэг, Цагаан-Овоо, Цавчир, Өнгөт, Сангийн далай, Өвөр-Угтаал гэсэн долоон багтай. Монгол Улсад хамгийн олон хонь, адуутай сум юм.
= СУМЫН ТУГ = https://dundgovi.gov.mn/sm.php?s=Erdenedalai&page=1969