cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цэнхэр залаа (гитарын гоцлол)
Бадраа багш бид хоёр их сургуулийн багш шавь хоёр. Бадраа багш өглөө болгон манай ажлын хажуугаар гараад ажилдаа явдаг байлаа. Ая зүүдлэхийнхээ өмнөхөн би Бадраа багшийн даалгавраар "Соёл-Эрдэнэ" (Ж.Дорждагвын ая) дууны аянд импровизаци хийж найруулж гитарын гоцлол болгож их сургуулийнхаа цахилгаан гитарын чуулгатайгаа тоглоод бэлэн болгосон байсан л даа. Бадраа багш зун найман сард Ташкентын фестивальд манай их сургуулийн багийг ахалж явах байсан болохоор манай "Оюутны цахилгаан гитарын чуулга"-ынханд "Та нар эх орноо төлөөлж гадаад оронд явах хүмүүс монгол гэсэн үндэстний нүүр царай болох ёстой. Та нар дандаа гадаад орны хамтлаг чуулгуудын дууг дууриаж тоглоод байж болохгүй. Гадаадад энийг чинь хэн ч хүлээж авахгүй" гээд намайг "Соёл-Эрдэнэ" дууг чи гитараар тогло гэсэн юм, анх.
Чимээ багш бид хоёр болохоор хоёр жилийн өмнө анх танилцаж, хоёулаа нийлж нэг арга сэдэж бүтэлгүйтсэн удаатай. 1967 оны хавар Чимээ багш манайд гэрт хүрч ирээд “Радио удахгүй цахилгаан хөгжимтэй болох гэж байгаа. Бадраа багш чинь чамайг тэндээ заавал аваарай гэсэн. Чи манай Радиод ирж гитар тогло” гэхэд нь аав ээждээ хэлтэл зөвшөөрсөнгүй. Багш бид хоёр арга сэдэж би аль болох хол цэрэгт явж, багш намайг цэргээс Радиодоо шууд татаж авахаар тохиролцлоо. Цэрэг татлага ч болж би ч очоод бүртгүүлчлээ. Цэргийн карантийн дээр үсээ авахуулчихаад байж байтал манай аав мэдэж хүрч ирээд намайг хотод хуваарилуулж багшийн талаар “Төмөрийн Чимэддорж гэдэг хүн хүүг минь уруу татаж урлаг руу оруулах гэлээ” гээд гомдол мэдүүлчихсэн. Би тэгээд Радиод биш 013-р ангид татагдаад оччихсон. Багш 1967 оны 7-р сарын дундуур Радиогийнхоо хөгжимчдийг бүрдүүлсэн гэдэг. Би цэрэгт жил болоод 1968 оны намар сургуульдаа буцаж суусан. 1969 оны хавар Чимээ багш "Чи ерөөсөө манай Радиод ирж гитар тогло. Чамгүй бол ерөөсөө болохгүй нь" гээд манай сургууль дээр дахиад хүрээд ирсэн. Бадраа багш бас араас нь орж ирээд дэмжсэн. Би тэгээд МУИС-ийн 3-р курсийн хавраас Радиод гитар тоглож эхэлсэн.
Чимээ багш Бадраа багшид "Чи энэ хүүхдийн хөгжмийг сонс оо" гээд тоглож үзүүлээд "Энүүнд нэр хэрэгтэй байна" гэхэд нь сая нэг миний сэтгэл амарсан. Бадраа багш бас толгой сэгсрээд “Яруу найраг, шүлэг зохиолыг зүүдэлж бичих тохиолдол байдаг, харин аялгуу зүүдлэхийг сонсоогүй юм байна” гээд “За баяр хүргэе. Чи ноот мэдэхгүй, тэгээд ийм бүтээл бичжээ” гэсэн. Хоёр багш намайг гараад үүдэнд хүлээж бай, бид хоёрт ярих юм байна гэлээ. Хэдэн минут болоод дуудлаа. Тэгтэл Бадраа багш "За би ойлголоо, би бодно. Надад хөгжим ойлгогдож байна. Би эхлээд оркестртой нэг сонсмоор байна" гэхэд Чимээ багш "Бичлэгт бэлд" гэлээ. Хөгжимчид ирж бид аяа гитарын гоцлол болгож тоглоод бичлэгт бэлэн болголоо.
Гоцлолын хувилбаруудын тухай зохиогч:
1.  Анхны хувилбар - 1969 он (127 такт, нэг тактанд дөрөвт ноот хоёр удаа)
Радиогийн манай цахилгаан хөгжмийн чуулга (одоогийн Төрийн Соёрхолт “Баянмонгол” чуулга) "Цэнхэр залаа"-г 1969 онд анх тоглосон хувилбар (хөгжмийн бүтэц, зохиомж, найруулга, оркестровка, аранжировка) Үйлдвэрчний Төв Зөвлөлийн дэргэдэх “Сансар” хамтлаг, УАДБЧ-ын дэргэдэх “Соёл-Эрдэнэ” чуулга зэрэг манай бусад цахилгаан хөгжмийн хамтлаг, чуулгын урын санд орсон.
1971 онд “Соёл-Эрдэнэ” чуулга “Цэнхэр залаа”-г анх ятгаар тоглосон, ятга хөгжим гитар шиг өнгө шууд сольж тоглож болдоггүй болохоор хоёр ятгаар гоцолж тоглосон.
1972 онд Радиогийн манай чуулга ятга хөгжимчидтэй хамтарч “Цэнхэр залаа”-г Радиод ятгатай урт, богино хоёр янзаар бичүүлсэн. Радиогийн энэ эх бичлэг одоо МҮОНРТ-ийн цаг агаарын мэдээгээр явдаг.
Энэ хувилбарыг анх ятгачдад зориулж гаргасан. 1978 онд бүтсэн “Учралын уянга” телекино концертод “Цэнхэр залаа”-гийн анхны хувилбарыг (хоёр өөр өнгөн дээр хоёр ятгаар тоглосон бичлэгийг) ганц ятгаар дүрсжүүлсэн байдаг.
“Цэнхэр залаа”-г хоёр өөр өнгөн дээр ганц ятгаар тоглох хувилбарыг 1990-ээд оны дундуур гаргаж ирсэн. Органаар хорь орчим секунд ая явдаг тэр хэсэг дээр ятгачин ятгын хөгөө сольж хөглөөд органы дараа шууд нэг тоонно дээр өнгөнөөс эхэлж явахаар (108 такт болгож) шинэчлэн найруулсан.
3.  Гурав дахь хувилбар – 2011 он (101 такт, нэг тактанд дөрөвт ноот хоёр удаа)
Энэ хувилбарт ятгачдаас гадна үзэгчдийг бодолцсон. Хоёр дахь хувилбараар хийсэн фонограмм тавиад ганц ятгачин тайзан дээр тоглох үед орган явах зуур ятгачин ятгаа хөглөөд цаана нь 10 орчим секунд орган явахыг хүлээх хэрэгтэй болно. Энэ хүлээлт үзэгчдийг уйдаана. Авторын хувьд би тэр хэсгийг хасч "Цэнхэр залаа"-гаа (101 такт болгож) өөрчлөн найруулсан.
Энэ хувилбар 2011 онд TV9 телевизийн “S’Night Live Show” нэвтрүүлэгт гитараар, 2018 онд MN25 телевизийн “Урт цагааны гудамж” нэвтрүүлэгт ятгаар гоцолж тоглосноор орсон.
Сонсох
1. “Цэнхэр залаа” гитарын гоцлол, 1969 оны анхны хувилбар - 127 такт (нэг тактанд дөрөвт ноот хоёр удаа)
Жич: “Цэнхэр залаа” гитарын гоцлол 1969 онд анх радио, телевизийн эфирт гарч, тайзнаа тоглогдож, удалгүй Монголын Радиогийн цаг агаарын мэдээний ая болсон гэдэг. Энэ аялгуунд зориулан олон зохиолч яруу найрагч шүлэг бичиж ирүүлснээс З.Түмэнжаргалын шүлэг өөр аяар “Цэцгэн зүйрлэл” дуу болсон байдаг. Радиогийн Цахилгаан хөгжмийн чуулга (“Баянмонгол” чуулга) урын сангийнхаа энэхүү бүтээлийг 3 жилийн дараа 1972 онд ятгаар гоцлуулж урт богино хоёр янзаар тоглож Радиод дахин бичүүлсний урт эх бичлэг нь өдгөө МҮОНРТ-ийн цаг агаарын мэдээгээр эгшиглэдэг байна.
2. “Цэнхэр залаа” гитарын гоцлол, 1995 оны хоёр дахь хувилбар - 108 такт (нэг тактанд дөрөвт ноот хоёр удаа)
3. “Цэнхэр залаа” гитарын гоцлол, 2011 оны гурав дахь хувилбар - 101 такт (нэг тактанд дөрөвт ноот хоёр удаа)
Ангилал:1969 оны хөгжмийн бүтээл Ангилал:Монголын хөгжим
Сохор номин (тагнуул)
Сохор номин — эсрэг талдаа нууц мэдээлэл дамжуулдаг тагнуулын байгууллагын ажилтан буюу урвасан тагнуул. Тагнуулаас ялгаатай нь ямар нэг сонирхлоор эсрэг талд татагдаж урван, түүний сонирхлын дагуу үйл ажиллагаа явуулдаг болсон байдаг.
Майбаатарын Жаргалсайхан
Майбаатарын Жаргалсайхан нь Сэлэнгэ аймгийн Хушаат сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Хушаатын хүн
Ханнибалын хүчирхэгжилт (кино)
Ханнибалын хүчирхэгжилт (Hannibal Rising) нь 2007 онд дэлгэцнээ гарсан, Ханнибал Лектерийн 5 дахь цуврал кино юм. Томас Харрисын 2006 онд хэвлүүлсэн ижил нэртэй номоос сэдэвлэн бүтээсэн, өмнөх ангиудынхаа өмнөтгөл болох тус кинонд доктор Лектэрийн залуу насны амьдралыг, хэрхэн каннибал цуврал алуурчин болон хувирсан түүхийг харуулсан. Энэхүү киноны гол дүрд Францын жүжигчин Гаспар Үльел тогложээ.
Ангилал:2007 оны кино
2016 оны Архангай аймгийн наадам
Барилдааны дүйз
#
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны тухай
Билгийн тооллын XVII жарны "галзууруулагч" хэмээх модон хонь жилийн сар шинийн баярт зориулсан "Бөхийн баяр" цуврал таван барилдааны нэг аймаг цэргийн цолтой бөхчүүдийн барилдаан өнөөдөр /2015-02-15/ Монгол бөхийн өргөөнд боллоо. Жил бүр Дашчойлин хийдтэй хамтран зохион байгуулдаг Майдар бурханы авшиг түгээх баярын энэхүү барилдаанд аймгийн хурц арслан Ё.Эрдэнэжаргал, Ш.Мөнгөнбаатар, А.Алтанхуяг, Т.Баттөмөр, С.Ариунбилэг, Н.Жаргалбаяр, Б.Одгэрэл, О.Гантулга, Ба.Батжаргал, аймгийн арслан Б.Хашбат, Б.Батхуяг, Г.Баасандорж, О.Мөнхтөр, М.Бадарч, П.Баярхүү, Д.Амаржаргал, Л.Шинэбаатар, Б.Баатарцол нарын тэргүүтэй аймаг цэргийн цолтой 256 бөх зодолов. Аймгийн арслан 76, а.заан 23, а.харцага 32, а.начин 87, сумын шилдэг заан 38 барилдсан бөгөөд барилдаанд Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын харьяат Жавхлант дэвжээ, Энгүй тал компаний бөх аймгийн хурц арслан Ш.Мөнгөнбаатар түрүүлж, Архангай аймгийн Булган сумын харьяат Бөхбилэгт дэвжээний бөх аймгийн арслан Ч.Ганзориг үзүүрлэлээ. Шөвгийн дөрөвт Ховд аймгийн Зэрэг сумын харьяат Ховд дэвжээний бөх аймгийн арслан Б.Бат-Өлзий, Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумын харьяат Түшээт ханы аварга дэвжээний бөх аймгийн арслан аймгийн арслан Э.Даш нар шалгарав.
Барилдааны дүйз
1.      Ё.Эрдэнэжаргал а.х.а– О.Түмэндэмбэрэл а.н
3.      А.Алтанхуяг а.х.а– Б.Чүлтэмпунцаг а.з
4.      Н.Жаргалбаяр а.х.а– О.Батжаргал а.н
5.      Б.Одгэрэл а.х.а –У.Береке а.н
6.      О.Гантулга а.х.а – Ц.Ганбат а.н
7.      Б.Хашбат а.а – М.Батцэнгэл а.з
8.      Б.Батхуяг а.а –Д.Анар а.а
9.      Г.Баасандорж а.а – Г.Ганням а.а
10.  М.Бадарч а.а – Х.Алтансүх а.з
11.  Д.Амаржаргал а.а – Д.Аззаяа а.н
12.  Б.Баатарцол а.а – П.Мөнхбат а.а
13.  Г.Батням а.а – Б.Серик а.а
15.  Бо.Батжаргал а.а – Э.Элбэгбаяр а.н
16.  Б.Бат-Өлзий а.а – П.Батмөнх а.а
17.  Б.Номиндалай а.а – А.Саруулсайхан а.а
18.  Б.Гончигтавхай а.а– Б.Ундрал а.н
20.  Ц.Чимэддорж а.а– Давж.Батбаяр а.а
21.  Б.Бат-Орших а.а– Т.Ядамсүрэн а.н
22.  М.Еркебулан а.а -  Н.Хүрэлсүх а.х
23.  Д.Энхбаяр а.а – Д.Тангад а.а
Молекул хоол
Молекулар хоол нь: Хүнсний технологийн шинжлэх ухаан хоол хийх явцад хоолны орц найралга хими, физик, биохими, термофизикийн өөрчлөлт үзэгдэл дээр үндэслэгдэж мэдрэмж шаардсан нарийн  гар ажилбараар маш жижиг хэмжээтэй бүтээгдэхүүн бий болдог учираас молекулар хоол гэж нэрлэгдэх болсон.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
24.  У.Батгэрэл а.а –М.Баасанбат а.з
Молекул хоол
= Түүх: = Николас Курти нь 1908.05.14 Унгар улсын нийслэл Будапешт хотод  мэндэлсэн, Физик ч мэрэгжилтэй эрдэмтэн.
Николас Курти нь хоол хийх хобитой нэгэн байсан бөгөөд 1969 онд тэрээр хоол үйлдвэрлэл, хүнсний технологийн салбарт ханцуй шамдан орж, Англи улсын Royal Institution-тай хэлцэж Физик ба гал тогоо гэсэн сэдэвээр ажиллаж байсан ба Микро овен ба Печийг зохион бүтээч түүнийг хэрхэн яаж хэрэглэхтэй холбоотойгоор та бидний мэдэх Иклер гэх амттаны жорыг бий болгосон.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
25.  Б.Ганболд а.а – Б.Ганхуяг а.а
Молекул хоол
1988 онд молекулар физик хоол судлал гэсэн ойлголтыг анх гаргаж ирсэн.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
26.  Ш.Пүрэвгарьд а.а – Ц.Мөнхбаяр а.х
27.  А.Давааням а.а– Ө.Сүхбат а.а
Молекул хоол
1992 онд тэрээр Франц улсын химич Херве Тис-тэй хамтарж молекулар  физик хоол хэмээх сэдэвээр бусад химич, физикч болон тогооч нарт сургалт симинарийг Итали улс Сециль мужийн Эрикэ хотод олонтаа зохион байгуулдаг байсан.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
28.  Ч.Хөхчирэнгэр а.а – Э.Ванданцэрэн а.а
Молекул хоол
1992 онд Итали улсын Эрикэ хотод болсон чуулга симнаруудаараа Николас Курти болон Херве Тис нар нь: Шинэлэг хоол хийх, хоол хийх явц дулааны боловсруултын физик, химийн процессын талаар маш нарийн судлаж үүнээс улбаалан уламжлалт хоол хийх арга, техник багаж хэрэгсэлийг хэрхэн яаж сайжруулах талаар зөвшилдсөн байдаг.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
29.  Д.Амарсайхан а.а –О.Үйтүмэн а.х
Молекул хоол
Николас Курти онол философийг симнарт оролцсон эрдэмтэд мэрэгжилын тогооч нар хүлээн зөвшөөрсөнөөс хойш молекулар физик хоол хэмээх нэр томёог бий болсон.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
30.  Э.Даш а.а– Ж.Алтаншагай а.а
31.  Н.Эрдэнэчулуун а.а– Л.Батзориг а.з
Молекул хоол
•Николас Курти өөрийгөө энэ бүхны анхдагч гэж цолуулах дургүй нэгэн байсан тэрээр Бенжамин Томпсон \1753-1814\ гэх Америкийн нэрд физикч термодинамикийг үндэслэгч эрдэмтны гаргасан санаа гэдэг байжээ.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
32.  Б.Чимэдвандан а.а– Х.Гантулга а.н
Молекул хоол
Николас Курти нь дэлхийн хоёрдугаар дайн цөмийн зэвсэг болох Манхеттан төсөл дээр ажиллаж байсан \1942-1946\ ондуудад.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
Дөрвийн даваа
1.      Ё.Эрдэнэжаргал а.х.а – Н.Баярбаатар а.н
Молекул хоол
Николас Курти 1998.11.24 буюу 98 насандаа таалал төгөссөн.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
2.      Ш.Мөнгөнбаатар а.х.а– Ц.Ганбат а.н
Молекул хоол
Херве Тис 1955.06.05нд Франц улсын нийслэл Парис хотод мэндэлсэн, физик болон химич мэрэгжилтэй.
Херве Тис нь: Николас Куртиг 1998онд өөд болсоноос хойш молекул физик хоолны чуулганы нэрийг Куртын нэрэмжид “Олон улсын молекулар хоолны хүрээлэн” болгон өөрчилж. Херве Тис 1999 оноос эхлэн уг хүрээлэнгийн удирдлагаар ажиллаж байгаа бөгөөд Куртын судалгааны ажлыг Institut national de la recherche agronomique \Хөдөө аж ахуйн судалгааны үндэсний хүрээлэн\ молекулар физик хоол судлал нэрийг  товчлон, молекулар хоол судлал болгож, тэндээ олон улсын чуулга уулзалтуудыг зохион байгуулж байгаа.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
5.      Б.Одгэрэл а.х.а – Б.Чимэдвандан а.а
Молекул хоол
Херве Тис өнөөдөр молекулар хоол судлалын чиглэлээр маш олон судалгаа шинжилгээг олон нийтэд хүрэгсээр байгаа бөгөөд түүнийг молекулар физик хоолны загалмайлсан эцэг эрдэмтэн доктор гэдэгээр нь дэлхийн олон эрдэмтэд, мишейлин рестораны тогооч нар бүгд хүлээн зөвшөөрсөн байдаг.
•Хоолтой холбоотой нийгмийн үзэгдэлүүд.
•Хоолтой холбоотой урлагийн шинж үзэгдлүүд.
•Хоолтой холбоотой техникийн бүрэлдэхүүн хэсэг.
Кавасаки (хот)
Кавасgки (япky. 川崎市 Кавасаки-си) Японы Засгийн шийдвэрээр байгуулагдсан хот, Канагава муж ийн зүйн хойд хэсэгт оршдог. Газар нутаг нь - 142,70 км², хүн ам нь 1 459 796 (2014), нягтрал нь -10 229,82 хүн /км².
Энэ хот нь нийслэл Токио хотоос баруун өмнө, Ёкохама хотоос зүүн хойд зүгт оршдог. Эдийн засгийн өндөр хөгжилтэй. Хүнд үйлдвэр, өндөр технологийн үйлдвэрлэл сайн хөгжсөн хот. Тус хот нь Японы хамгийн том гүний далайн боомт учраас тээврийн чухал зангилаа болдог бөгөөд Метрогүй хот юм. Ангилал:Канагава аймгийн суурин
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
8.      Д.Амаржаргал а.а – Д.Тангад а.а
Молекул хоол
•Тухайн нэршил хоолны найралганд орж байгаа орцыг хэрхэн өөрчлөх.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
9.      Б.Баатарцол а.а – Н.Эрдэнэчулуун а.а
Молекул хоол
• Мэдэрхүйн эрхтэн хэрхэн хүлээн авч өөр өөрийн үүрэгийг хэрхэн гүйцэтгэх.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
11.  Ч.Ганзориг а.а  - Д.Амарсайхан а.а
12.  Бо.Батжаргал а.а  - Э.Ванданцэрэн а.а
Молекул хоол
•Үнэр ялгаруулах механизмаас амт үнэрийг салгах.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
13.  Б.Бат-Өлзий а.а –Б.Ганхуяг а.а
Молекул хоол
•Бид өөрсдийн дуртай амт үнэрээ хэрхэн яаж бий болгох, таалагддагүй зүйлээ хэрхэн яаж ялгах, түүнийг өөрчлөх.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
14.  Б.Гончигтавхай а.а – А.Давааням а.а
Молекул хоол
•Хоол хийх шинэ арга нээж олох, үр дүнг хэрхэн сайжруулах бий болгох.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
15.  Ц.Чимэддорж а.а– У.Батгэрэл а.а
16.  Б.Бат-Орших а.а –М.Еркебулан а.а
Молекул хоол
•Хүний тархи мэдэрхүй амтыг хэлэхийн тулд, дохиог хэрхэн яаж тайлбарладаг.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
Тавын даваа
Молекул хоол
•Бидний хоол хүнснээс авах таашаал бусад нөлөөлөл, хүрээлэн буй орчин, сэтгэл санааны байдал, хэрхэн танилуулж байгаа байдал, түүнийг хэн хийж бэлтгэж байгаа зэрэг нөлөөлдөг.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
1.      Ш.Мөнгөнбаатар а.х.а– Д.Тангад а.а
Молекул хоол
= Молекул хоолны анхны хандлага: = 1990 оны сүүл хэсэг 2000 оны эхээр барууны хэсэг тогооч нар шинжлэх ухаанч, судалгаа, тоног төхөөрөмжийн технологийн дэвшил дээр тулгуурлан төрөл бүрийн байгалийн бохь, гидрохлорид, хүнсний будаг, тогтворжуулагч, исэлдэгч зэрэгийг ашиглан молекулар хоолийг зочины ширээн дээр үзүүлбэр байдалаар хийж үйлчилгээны салбарт нэвтрүүлж байсан боловч энэ нь олон алдартай тогооч, баг хамт олны дургүйцэлийг ихэд хүргэсэн төдийгүй уг нэр томёог хоол хийх хэв маягийнхаа тайлбар гэж хүлээн зөвшөөрөөгүй юм.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
2.      Н.Жаргалбаяр а.х.а – Бо.Батжаргал а.а
Молекул хоол
Цаг хугцаа улиран өнгөрхийн хэрээр мэдээлэл технологи салбартай хөл нийлүүлэн алхах болсон бөгөөд google, youtube, facebook, twitter, Instagram гэх зэрэг мэдээллийн булангаас хүмүүс асар их мэдээ мэдээллийг авах боломжтой болсон.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
3.      Г.Баасандорж а.а – Б.Бат-Орших а.а
4.      М.Бадарч а.а– Ц.Чимэддорж а.а
Молекул хоол
Үүнийг дагаад хүмүүсийн амьдралын хэв маяг сэтгэхүй хүртэл өргөн цар хүрээтэй болсон төдийгүй өмсөж зүүх хувцас хэрэглэл, хоол унд бүх л зүйл өөр болсон, учир нь шинийг эрэлхийлэх болсон жишээ нь: энгийн нэг бургэр, hotdog, пиццанаас молекулар хоол хүртэлээ чигэлсэн юм.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
5.      Ч.Ганзориг а.а– Б.Чимэдвандан а.а
Молекул хоол
Молекулар хоолны эрэлт 2010 оноос хойш хэрэглэгчдын анхааралд маш их өртөч байгаа залуу шинэ салбар юм.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
6.      Б.Бат-Өлзий а.а– Н.Эрдэнэчулуун а.а
Молекул хоол
Молекулар хоолоороо дэлхийд алдартай орон нь Испани, Англи, Итали, Франц, Япон, Америк, Данимарк гэсэн энэ 7 улсын хооронд болдог бөгөөд хамгийн ширүүн өрсөлдөөн явагддагаас Испани болон Англи улс юм.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
7.      А.Давааням а.а– Н.Баярбаатар а.н
Молекул хоол
Дүгнэлт: Молекулар хоол судлал нь шатаах, хөлдөөх, хатаах, вакум кабинет орчинд усгүйжүүлэх, термостатын вакум орчин, ууршилт, центрифугт агаарын орчинд нэг төрөлийн үүсгэгч бүтээгдэхүүн бодисоос олон төрөлийн трансформ бүтээгдэхүүн гарган авч болдогоороо онцлогтой.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
8.      Э.Даш а.а– Ц.Мөнхбаяр а.х
Молекул хоол
Молекулар хоолны онцлог нь тухайн хүнсний бүтээгдэхүүн өөрийн бүтэц биет байдалаа трансформ хэлбэрт шилжэлж өөрийн үндсэн амтаа алдахгүй хэрэглэгчидэд хүрдэгээрээ илүү онцлогтой.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
Зургаагийн даваа
1.      Ш.Мөнгөнбаатар а.х.а– Бо.Батжаргал а.а
Карл-Энтони Таунс
Замнал
«Миннесотагийн» 2015-16 оны улиралд 82 тоглолтонд гараалахдаа 18.3 оноо, 10.5 самбар дунджилан итгэл төгс Улирлын шилдэг шинэ тоглогчоор алдаршив.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
2.      М.Бадарч а.а – Б.Бат-Өлзий а.а
Молекул хоол
= Ишлэл: = Сугар гарагийн агаар мандлын температурыг хэмжиж байхдаа бид ширээн дээр байгаа хүнсэнд юу болж байгааг мэдэхгүй байгаа нь бидний соёл иргэншилийн гунигтай тусал гэж бодож байна - Николас Курти.
2015 оны Зүүн хүрээ Дашчойлон хийдийн нэрэмжит, Майдар бурхны авшиг түгээх барилдаан
Барилдааны дүйз
3.      Ч.Ганзориг а.а– А.Давааням а.а
4.      Б.Бат-Орших а.а – Э.Даш а.а
Долоогийн даваа
1.      Ш.Мөнгөнбаатар а.х.а– Э.Даш а.а
2.      Ч.Ганзориг а.а– Б.Бат-Өлзий а.а
Наймын даваа
1.      Ш.Мөнгөнбаатар а.х.а– Ч.Ганзориг а.а
/түрүүлсэн/                         /үзүүрлэсэн/
Ангилал:Нэрэмжит барилдаан
Молекул хоол
Ангилал:Хоол ба унд Ангилал:Хэрэглээний шинжлэх ухаан
Карл-Энтони Таунс
Гадны холбоос
Ангилал:Доминиканы шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Доминиканчууд Ангилал:1995 онд төрсөн
Ахмад Филлипс
Ахмад Филлипс (Captain Phillips) нь Пол Гринграсс найруулсан 2013 оны Америкийн триллер, тулаант кино юм. Киноны үйл явдал худалдааны далайн тээврийн MV Maersk Alabama онгоцны 54 настай ахмад Ричард Филлипсийн бодит үйл явдлын дурдатгалаас сэдэвлэгдсэн байх ба 2009 онд Африкийн ойролцоо Энэтхэгийн далайд зорчиж яваад Сомалийн далайн дээрэмчдэд олзлогдон онгоцны багийн гишүүдээ болон өөрийн амиа хэрхэн хамгаалж буйг өгүүлэх болно.
Холбоос
Ангилал:2013 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Тулаант кино Ангилал:Триллер кино Ангилал:Намтарчилсан кино Ангилал:Усан тээвэр кинонд Ангилал:Далайн дээрэмчний кино Ангилал:Барьцаалал кинонд
Цэрэндолгорын Нарангэрэл
Цэрэндолгорын Нарангэрэл нь Төв аймгийн Борнуур сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Жаркханд
Жаркханд (лат-га. Jharkhand []) — Энэтхэг улсын харьяа, нутгийн дорнод биед оршдог муж.
79 мянган км² газар нутаг, 33 сая хүн амтай. Албан ёсны бөгөөд нутгийн хэл нь хинди.
Газар зүй
thumb|left|180px|Нутгийн хуваарь Жарканд нутаг Энэтхэг орны дорнод хэсэгт оршдог.
Бихар, Уттар Прадеш, Чаттисгар, Орисса, Өрнөд Бенгал мужтай хиллэдэг.
Нутгийн ихэнх хэсгийг Чотанагпурын тэгш өндөрлөг гэдэг. 29.6% нь ой.
Субарнарека, Коэл, Дамодар зэрэг гол мөрөн урсдаг.
Нутгийн хамгийн өндөр цэг нь Парашнат (1366 м) юм.
Хүн ам зүй
67.8% хиндү, 14.5% лал, 12.8% сарна, 4.3% христийн шашин шүтлэгтэй.
Хот суурин
Томоохон хот (2011 оны байдлаар):
Түүх
Эрт дээр үед Жаркханд нутгийн умард хагас Магада, өмнөд хагас Калинга улсын мэдэлд байв.
2000 онд Бихар мужаас Жаркханд мужийг салган байгуулжээ.
Энэтхэгийн дорно өмнөд нутгаар тархсан Нахал тэрслүү бүлэг Жаркхандад идэвхтэй байгаа.
Белгородын туг
Белгородын туг нь ОХУ-ын Белгород мужийн Белгород хотын албан ёсны бэлгэдлийн нэг (сүлдтэй хамт) юм. Тус туг нь хотын оршин суугчдын эв нэгдэл, харилцан үйлчлэлийн бэлгэдэл юм.
Тугны тайлбар
Белгород хотын туг (доод талд нь цагаан судалтай цэнхэр зотон) дээр цагаан бүргэд дэгдээж буй шар арслан хойд хөл дээрээ зогсож байгааг дүрсэлсэн байдаг. Хотын бэлгэдэл нь 300 гаруй жилийн настай бөгөөд I Петрийн үед гарч ирсэн.Оросын хаан Полтавагийн тулалдаанд (1709) Шведчүүдийг ялсны баярыг тохиолдуулан Белгородчуудад төрийн сүлдээ бэлэглэжээ. 1712 онд дайсныг ялсан Белгородын дэглэмийн туган дээр сүлдийг дүрсэлсэн бөгөөд 1727 онд шинээр байгуулагдсан мужийн бэлгэ тэмдэг болжээ.
Холбоос
Ангилал:Белгород Ангилал:Далбаа хэрэглээгээр Ангилал:Оросын төрийн далбаа
Амбан
Амбан (манж/монгол:, галиг: Amban; хятад: 大臣, галиг: Dàchén) ноён нь Чин гүрний төрийн яамд, орон нутгийг захирах тамгын газар зэрэг байгууллагийн дээд түвшний сайд, дэд сайдийг хэлдэг манж үг юм. Манж хэлний амбан хэмээхийг хятад хэлэнд 昂邦 (Áng bāng) гэж үгчилж галиглахаас гадна, их түшмэл буюу 大臣 (Dà chén) гэж утгачлан орчуулах нь түгээмэл үзэгдэл байв. Харин монгол хэлэнд энэ үгийг шууд авч хэрэглэхдээ төлөөний сайд, сайд гэх утгаар хэрэглэж байсан нь одоо үед мужийн захирагч, элчин сайд гэсэн утгаар зарим тохиолдолд ашиглаж байна.
Чин гүрний амбан ноёд
Чин гүрний үед яам, тамгын газар бүрийн сайд, дэд сайд гэх албан тушаалтныг манж хэлээр амбан гэдэг байсан. Амбан нар нь ямар байгууллага удирдаж байгаагаас шалтгаалж албан тушаалын нэр нь харилцан адилгүй байсныг мэдэх хэрэгтэй. Эдгээр албан тушаалтан нь зөвхөн Манжийн эзэн хааны зарлигаар манжийн найман хошууны ноёд дундаас шилэгдэн томилогдон ажиллаж байсан.
Чин гүрний төрийн албанд дараах албан тушаалд амбанг томилж байв. Үүнд:
Ар Монгол дахь Амбан
Манжийн Чин гүрний үед Ар Монголд хэд хэдэн газар амбан ноёныг суулгаж байсан.
Ховдын амбан
Ховдын амбан нь 1761 онд байгуулагдсан. Манжийн хааны зарлигаар “Зарлигаар зарсан Ховдод сууж хэрэг шийтгэгч сайдын яам” гэсэн нэртэйгээр байгуулагдаж, Дөрвөдийн хоёр аймаг, Алтайн урианхайн 7 хошуу, Торгууд 2 хошуу, Захчин, мянгад, өөлдийн нэжгээд хошуудыг захирч байжээ. Эрх мэдлийн хувьд Их Хүрээний амбантай адил байв. 1912 онд Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын их цэрэгт эзлэгдэж, Манжийн сүүлчийн амбанг хөөн гаргасан.
Улиастайн манж жанжны газар
Улиастайн манж жанжны газар нь зохион байгуулалт, эрх үүргийн хувьд Ар Монголын цэргийн хэргийг ерөнхийлөн захирсан томоохон газар байв. Улиастайн жанжны газрыг 1733 онд байгуулж “Хязгаар дахиныг тогтоогч зүүн этгээдийн туслагч жанжин” гэсэн тамга олгожээ. 1732 онд Зүүнгарын Галданцэрэн хааны Их Цэрэндондовоор удирдуулсан 30,000 их цэрэг гэнэт халдан довтолсны дараа байгуулсан. 1900 онд Улиастай хотод Халхын дөрвөн аймгаас татсан 2000 монгол цэргүүд бослого гаргаж байсан. 1912 онд манжийн амбанг хөөн явуулсан.
Их Хүрээний амбан
Манж Чин улсаас Ар Монголд байгуулсан засаг захиргааны томоохон газрын нэг нь Их Хүрээний сайдын газар юм. Их Хүрээний сайдын газрыг 1758 онд байгуулж, анхны сайдаар Манжийн хааны эфү Халхын ноён Санзайдоржийг томилсон боловч 1761 онд манж сайдыг давхар томилон суулгажээ. Сүүлдээ зөвхөн Манж юмуу, хятаджсан монгол ноёдыг томилон суулгаж байсан. 1911 оны 12 сард сүүлчийн амбан Хөх хотын Түмэд гаралтай хятаджсан Саньдог хөөж явуулснаар, Манжийн ноёрхол төгсгөл болсон.
Эшлэл
Ангилал:Дипломат албаны ажилтан Ангилал:Манжийн үеийн Монгол Ангилал:Төвөдийн түүх Ангилал:Цол Ангилал:Чин улс Ангилал:18-р зууны Монголын түүх Ангилал:19-р зууны Монголын түүх
Рүби Линь
Рүби Линь Шинь-рү нь Тайвань улсын жүжигчин, дуучин, кино продюсер. 1976 оны 1-р сарын 27-нд Тайвань улсын Тайпэйд төрсөн.
1993оноос рекламны моделоор ажиллаж эхэлсэн тэрээр 1998 онд "Хуан жү гэг" түүхэн сэдэвт олон ангит киноны Зи Вэйн дүрээр олонд танигдсан. 1999 онд "Хуан жү гэг" түүхэн сэдэвт олон ангит киноны 2-р бүлэгт тоглож, тус оны 11-р сард анхны бие даасан цомог "Зүрхний цохилт"-оо худалдаанд гаргасан.
2008 онд хоёр дахь бие даасан цомгоо худалдаанд гаргаж "Оны хамгийн авьяаслаг уран бүтээлч" （"The most versatile artist"）, "Оны шилдэг уран бүтээл" （Best hits）зэрэг шагналуудыг хүртжээ.
2010 онд Beauty's Rival in Palace түүхэн сэдэвт олон ангит кинонд тоглосон нь Солонгос, Япон зэрэг Азийн орнуудад цацагдаж түүний алдар нэрийг улам нэмэгдүүлсэн. Тухайн киноны гол дүрээрээ "Chinese National Drama Festival"-аас "The network's most popular actress" шагналыг хүртсэн. Мөн тус онд "Линь Шинь-рү фильм"-ийг үүсгэн байгуулж кино продюсераар ажиллах болсон. 2011 онд тус студийн анхны түүхэн сэдэвт олон ангит кино The Glamorous Imperial Concubine дэлэгцнээ гарч тус оны хамгийн их үзэгчтэй ОАК-гаар шалгарч, "Chinese National Drama Festival"-аас Оны шилдэг продюсер, "An-Hui Festival"-ын оны шилдэг продюсер, жүжигчин, "YouKu TV Festival"-аас оны шилдэг продюсер гэх мэт шагналуудыг хүртжээ.
2014 онд Линь Шинь-рү фильмийн 4 дэх телевизийн олон ангит кино "16 дахь зуны улирал" 50 дахь удаагийн Тайванийн Golden Bell Awards-ын шилдэг ОАК-гаар шалгарсан.
Хувийн амьдрал
Ангилал:Тайванийн жүжигчин Ангилал:Тайванийн дуучин Ангилал:Тайванийн продюсер Ангилал:1976 онд төрсөн
Д'Анжело Расселл
Д'Анжело Расселл (D'Angelo Russell; |хоёрдугаар сарын 23]], Кентакки, Луисвилл) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин.
«Лос-Анжелес Лейкерс» Охайогийн ахлах сургуульд 19.3 оноо, 5.0 дамжуулалт, 5.7 самбар, 1.6 таслалт, 3 онооны шидэлтийг 41.1 хувиар 33.9 минутанд дунджилан «Уэстийн нэрэмжит шагнал» гардсан Расселлийг 2015 оны зургадугаар сарын 25-нд НБА-гийн драфтаар сонгов.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1996 онд төрсөн
Вилли Леман
Вилли Леман (Willy Lehmann; нууц нэр Брайтенбах; 1884, Лайпциг, Герман — 1942, Берлин, Германы Эзэнт Гүрэн) — гестапын ажилтан, СС-ын хауптштурмфюрер ба эрүүгийн байцаагч. 30 жилийн турш нууцаар зөвлөлтийн талд ажилласан нууц агент.
Вилли Леман нь Зөвлөлтийн үеийн "хаврын 17 учрал" цувралын гол дүр Штирлицийн нэг эх дүр гэж үздэг.
Мезозой эрин
Мезозой эрин буюу Дунд төрмөлийн эрин нь геологийн үечлэлээр 251-65 сая жилийн хооронд дэлхийд амьдарч байсан амьтан, ургамалын үеийг хэлнэ. Тус эринд үлэг гүрвэлүүд үүсч, хөгжиж, мөхсөн байдаг тул тусдаа эринд хуваагдаг.
Хэнри Киссинжер
Хэнри Альфред Киссинжер- (Heinz Alfred Kissinger - Хайнц Альфред Киссингер, 1923 оны 5 сарын 27-нд Германы Бавар мужийн Фюрт хотод төрсөн) нь АНУ-ын төрийн зүтгэлтэн, дипломат, олон улсын харилцааны шинжээч. 1969-1975 онуудад АНУ-ын Үндэсний Аюулгүй байдлын асуудал эрхэлсэн Зөвлөх, 1973-1977 онуудад АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга. Парисын Энхтайвны Хэлэлцээр байгуулсантай холбогдуулж 1973 онд Нобелийн Энхтайвны шагнал хүртсэн.
1969-1977 онуудад тэрээр АНУ-ын гадаад бодлогод томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн. АНУ, ЗХУ-ын хоорондох харилцааг сэргээх үйл ажиллагааг санаачилж, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Р.Никсон ы үед АНУ-ын БНХАУ-тай харилцааг "сайжруулах" асуудлыг боловсруулж хэрэгжүүлсэн америкийн дипломат юм. “Вьетнамын дайн” эцэс болгох Парисийн энхийн Хэлэлцээрийг байгуулахад оролцсон зэрэг тэр үеийн АНУ-ын Гадаад бодлогыг тодорхойлогч гол хүний нэг байсан.
Намтар
Х.Киссинжер бага сургуулиа дүүргээд дунд сургуульд элсэн сурч байгаад төгсөлгүй 1943 онд цэрэгт татагдсан байна. Мөн тэр жилдээ Америкийн иргэн болжээ.
Х.Киссинжер Харвардын Их сургууль д сурч 1950 онд бакалавр, 1952 онд магистр, 1954 онд Доктор хамгаалсан байна.
1955-1956 онуудад Олон улсын харилцааны Зөвлөл хэмээх америкийн хувийн байгууллагын гадаад бодлого, цөмийн зэвсэг судлалын төвийн захирал байсан.
1956-1958 онуудад "Ах дүү Рокфейлеруудын Сан" (англ. Rockefeller Brothers Fund)-гийн тусгай судалгааны төслийн захирлаар ажилласан. 1958 онд Харвардад Олон улсын харилцааны Төв (англ. Center for International Affairs), байгуулагдахад захиралын туслахаар ажиллаж эхэлсэн. Тус Төв тусгай улс төр, дипломат асуудлыг шийдвэрлэх мэргэжилтнүүд бэлтгэж эхэлсэн. Х.Киссинджер энэ албан тушаалд 1960 он хүртэл байхдаа улс төрчид-эрдэмтэн судлаачдыг хооронд нь холбож уяалдуулахад ихэхэн үүрэг гүйцэтгэсэн.
Өнөөдөр олон улсын зөвлөх "Kissinger Associates" компанийг тэргүүлж байна.
100 нас хүрсэн Х.Киссинжер 2023 оны 7-р сарын 20-нд Бээжинд зочилж хятадын дарга Ши Жиньпинтэй уулзаж хоёр талын харилцааны мухардалд орсон асуудлаар санал солилцсон ажээ. Түүнийг хятадын тал ихэд хүндэтгэлтэй халуун дотно хүлээж авсан байна.
Х.Киссинжерийн алдарт "Дипломат үйл ажил" /Diplomacy/ номыг 2000 онд ахмад дипломатч Д.Чулуундорж монгол хэлнээ орчуулсан байна.
Дурсамжууд:
Цахим холбоос
Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан Ангилал:АНУ-ын гадаад хэргийн сайд Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Аюулгүй байдлын зөвлөх Ангилал:Бүгд Найрамдах Намын гишүүн (АНУ) Ангилал:АНУ-ын армийн зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:АНУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:АНУ-ын вьетнамын дайны хүн Ангилал:Гадаад Харилцааны Зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Геополитикч Ангилал:Олон улсын олимпын хорооны гишүүн Ангилал:Өөрийн намтар Ангилал:Байерны Гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Баден-Вюртемберг Муж Улсын Гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Гэгээн Михаил ба Георгийн одон шагналтан (хүндэт хүлэг баатрын командлагч) Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн өргөмжит хүлэг баатрын командлагч шагналтан Ангилал:Италийн Бүгд Найрамдах Улсын Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Ерөнхийлөгчийн эрх чөлөөний медаль шагналтан Ангилал:Карлын шагналтан Ангилал:Бүгд Найрамдах Польшийн Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Томаш Гариг Масарикийн одон шагналтан (1-р зэрэг) Ангилал:Холбооны Германы Гавьяаны Загалмай одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Фюртийн хүндэт иргэн Ангилал:Эрланген Их Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Нацизмын үед Германы эзэнт гүрнээс дүрвэгч Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Германчууд Ангилал:1923 онд төрсөн
Сэли хаан
Сэли хаан (хятадаар:頡利可汗, пиньинь:xiélì kěhàn) хэмээх Ашина Дуоби (хятадаар:阿史那咄苾, пиньинь:āshǐnà duōbì) бол 620-630 онд Зүүн Түрэг улсыг захирч байсан. Мөн тус улсын Сүүлчийн хаан.
Бага нас
Киминь хааны Түгүхүнь улсаас гаралтай Поши хатнаас төрсөн. Сэли хааныг багад нь нагац талын Күлүг дархан ноён, түүнийг сургаж хүмүүжүүлсэн. Дуоби нь хаан болохын өмнө Баатар шад цолтой байв.
Британийн музей
Түүх
1753 онд нас барсан Сэр Ханс Слоуны (англи. Sir Hans Sloane, 1660—1753) гэрээслэлийн дагуу Английн парламентын актаар музей, номын сан 20,000 фунт стерлингээр (зардлын дөрөвний нэгээр нь) худалдан авч музейг анх байгуулжээ. Парламент уг саналыг талархан хүлээж аваад зогсохгүй шинэ цуглуулгатай болох төлөвлөгөөг баталжээ. Улмаар 1759 онд олон нийтэд нээгдсэн.
Британийн нэрт эмч, байгаль судлаач Ханс Слоуны цуглуулга, тайж Роберт Харлигийн (англи. Robert Harley; 1661-1724) цуглуулга, Британийн номын сангийн үндэс болсон эртний судлаач Роберт Коттоны (англи. Robert Bruce Cotton; 1571-1631) номын сан зэргийн үндсэн дээр Британийн музей байгуулагдсан юм.
Сэли хаан
Хаанчлал
Сэли хааны үед (620-630) түрэгүүд хятадын Сүй, Тан улс руу олон удаа байлдан довтолсон билээ. Энэ хугацаанд Түрэгийн хаад, Хятадын дотоод тэмцэлд идэвхтэй оролцож, тэдний эдийн засаг, улс төрийн нөлөөнөөс гарахаар идэвхтэй оролдож, Сүй улс мөхөж Тан улс (618-907) мандахад багагүй үүрэг гүйцэтгэжээ. Тан улс дөнгөж үүсч тогтсоныхоо дараа хараахан бэхжиж амжаагүй байсан тул Түрэгийн довтолгооны эсрэг шийдвэртэй арга хэмжээ авч чадахгүй байсан тул ихээхэн бэлэг сэлтээр аргацаан тогтнож байв. Гэвч Тан улс удалгүй дотоод байдал нь чадавхитай болж, дотоодын асуудлаа цэгцэлж дуусаад, гадаад улс руу чиглэсэн идэвхтэй бодлого хэрэгжүүлсэн. Үүний хамгийн эхэнд Түрэгийн зүүн, баруун хаант улсууд өртсөн. Тухайн үед Түрэг, Уйгурын олон овог аймгууд 580-аад оны үеэс Говийн өмнөх нутагт шилжин нутаглан, хятадын эд бараа, нялуун аашинд нь дассан Түрэгийн ноёдууд, урьдын адил малчин нүүдэлчин ахуйгаар амьдрах чадваргүй болсноор Түрэг улс, Түрэг хааны хатуу засаглалаас дүрвэх болжээ. Ийм үед Тан улсын Тайзун хуанди 630 онд цэргийн хүчээр Сэли хааны Түрэг улсад дайран орсон үед Сэли хааны цэргийн хүчийг Говийн өмнөх нутагт бут цохиж, Сэли хаан олзлогдсноор Говиос өмнөх нутагтай Түрэгийн ноёд баатад, цэрэг, ард түмэн, Тан улсын боол нь болжээ.
Британийн музей
Түүх
Музей нь анх Эртний Грек, Эртний Ромын олдворуудын цуглуулга хэлбэрээр бүтээгдсэн. Их Британийн эзэнт гүрний колоничлолын төлөөлөгчдөөс Лондонд авчирсан археологийн олдвор, урлагийн эд зүйлсийн хамт музейг янз бүрийн эрин үеийн зураг, сийлбэр, медаль, зоос, номоор дүүргэжээ.
Британийн музей улиралд нэг гардаг "British Museum Quarterly" сэтгүүл 1926 оноос хойш эрхлэн гаргаж байна.
Сэли хаан
Гэр бүл
Сэли хаан таван хүүтэй.
Британийн музей
Түүх
20-р зууны төгсгөлд Норман Фостерын зураг төслийн дагуу музейн дотоод орон зайг дахин төлөвлөх ажлыг хийж гүйцэтгэсэн.
Албан ёсны цахим хаяг: https://www.britishmuseum.org/  Ангилал:1757 онд байгуулагдсан Ангилал:Их Британийн музей Ангилал:Лондоны барилга байгууламж
Сэли хаан
Эшлэл
Ангилал:7-р зуунд төрсөн Ангилал:634 онд өнгөрсөн Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Дамдинсүрэнгийн Батболд
Дамдинсүрэнгийн Батболд нь Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Мөнххааны хүн
Тэмүдэр
Тэмүдэр (?-1322) бол Юань Улсын Төвлөн засах яамны баруун гарын чинсан, тайш, Тажи хатны дотны шадар түшмэл.
Товч түүх
Өлзийт хааны үед Сюаньхуй хүрээлэнгийн мэдэгч түшмэл, Тунжэн яамны мэдэгч түшмэл, Хүлэг хааны үед Тажи хатны ивээлд багтаж 1308 оны 4 сард Төвлөн засах яамны баруун гарын чинсан болов. Дараа нь Жянши синшэнгийн пинжан түшмэлээр томилогдов. Удсангүй Юньнань синшэний зүүн гарын чинсан болов. Буянт хааны үед Тажи тайхугийн нөлөөгөөр баруун гарын чинсан болов. 1315 оны 7 сард Тажи тайхугийн зарлигаар Сюаньжэнь яамыг хавсарган мэдүүлэв. 10 сард улсын тайш д өргөмжлөв. 1316 оны намар Тэмүдэрийн ятгалгаар Буянт хаан ах Хайсан Хүлэг хаантай хийсэн тангарагаас буцаж өөрийн хөвгүүн Шадбалыг Хунтайж д өргөмжлснөөр, Юань улсад хаан суурины төлөөх тэмцэл хурцдах эхлэл тавигдав. 1318 онд Юй ши дафу түшмэл Яньдорж, Сяо Байжу Хэ Шэн нарын түшмэд Буянт хаанд Тэмүдэрийн ялыг дурдсан бичиг өргөж түүнийг цаазаар авахыг хүссэнд, Тажи хуантайху энэ явдалд Тэмүдэрийг өмгөөлж, өөрийн хөвгүүн Буянт хаанд шахалт үзүүлэн тэдгээр бичиг айлтгасан ноёдын айлтгалыг хэрэгсэхгүй болгов.Удалгүй Тэмүдэрийг Хунтайжийн тайшийн тушаалыг давхар хариуцуулав. Буянт хаан өөд болсны дараа Тэмүдэр өмнө нь өөрийг нь дайсагнаж байсан Яньдорж, Сяо Байжу, Хэ Шэн нарын түшмэдийг баривчлан алав. Гэгээн хааны үед тушаалаас халав. 1322 онд Тэмүдэр нас барав. Түүнийг үхсний дараа Гэгээн хааны зарлигаар Тэмүдэрийн ялыг тоочиж, гэр бүлийнх нь эд хөрөнгийг хураан авч түүний талын ноёд сайдыг яллан шийтгэж эхэлжээ. 1323 оны 8 сард Тэмүдэрийн өргөмөл хөвгүүн Тэгш ноёноор удирдуулсан ноёд хуйвалдаан зохиож, хааныг 1323 оны 9 сарын 4-ний өдөр Шанду хотоос Даду орох замын нэгэн буудал Наньпугийн газарт Гэгээн хааныг алсан нь түүхэнд Наньпугийн хэрэг (монголоор Морин өвчүүний хэрэг гэдэг) гэж тэмдэглэгдэв.
Гэр бүл
Тэмүдэр хоёр хөвгүүн, нэг өргөмөл хөвүүнтэй байсан.
Ахмад хөвүүн Бандан (Балдан?) нь Шуминюаний сайд байсан.
Отгон хөвүүн Суонань (Соном?) Юйшитайгийн түшмэл байсан. Наньпугийн хэрэгт оролцсон. 1324 онд Есөнтөмөр хааны зарлигаар цаазлуулсан.
Өргөмөл хөвүүн Тэгш нь зарга шийтгэх яамны сайд байхдаа 1323 оны 9 сард Гэгээн хааныг алж төрийн эргэлт хийгээд, жинь ван Есөнтөмөрийг их сууринд өргөмжлөн төрийн эрх барихыг оролдож байгаад 1323 оны 11 сард Ханбалиг хотод цаазлуулсан. Ангилал:1322 онд өнгөрсөн Ангилал:Юань улсын хүн Ангилал:Монгол ноён
Ач Анагаах Ухааны Дээд Сургууль
“Ач” Анагаах Ухааны Дээд Сургууль 1998 оны 9 дүгээр сарын 1-ний өдөр 5 багш, 54 оюутантайгаар үйл ажиллагаагаа эхлэж байсан бол 2022 оны байдлаар “Ач” АУИС нь өөрийн өмчийн хичээлийн I, II, III байр, 18 мянган гаруй ном бүхий номын сан, спортын заал, фитнес төвтэй 120 хүний багтаамжтай оюутны соёлын танхим, 60 гаруй суудалтай багш, оюутны цайны газар, 200 гаруй ортой оюутны дотуур байр зэрэг сургалт, эрдэм шинжилгээ, үйлчилгээний байгууламж, аж ахуйн хангамжтайгаар өдөр тутмын үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Мөн хамтын ажиллагааны гэрээний үндсэн дээр нийслэлд байршилтай II, III шатлалын 20 шахам эмнэлэг болон 80-120 гаруй Өрхийн эрүүл мэндийн төв дээр оюутны эмнэлзүйн хичээлийн дадлагыг явуулж байгаагаас гадна хөдөө орон нутгийн аймгийн нэгдсэн эмнэлгүүдэд оюутны зуны дадлагыг зохион байгуулж байна.
Тус сургууль нь Анагаах ухааны сургууль, Нүүр ам судлалын сургууль, Монгол Уламжлалт Анагаах Ухааны сургууль гэсэн 3 салбар сургууль, захиргааны үүрэг чиглэлтэй 5 алба, сургалтыг зохион байгуулах 15 мэргэжлийн тэнхимтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Бүрэлдэхүүн
"Ач" АУИС-ийн Захиралаар Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын эмч, Академич Н.Баасанжав.
-Боловсрол эрхэлсэн дэд захирлаар АУ-ны доктор, профессор Д.Отгонбаяр
-Эрдэм шинжилгээ эрхэлсэн дэд захирлаар Академич, Ш.Болд
-Удирдах зөвлөлийн гишүүн, Анагаахын сургуулийн захирал, Төмөр замын төв эмнэлгийн дарга Анагаах ухааны доктор, профессор Б.Батболд
-Захиргаа санхүү аж ахуйн албаны дарга, Боловсролын ухааны доктор, дэд профессор  Б.Баттулга
-Өрхийн анагаах ухааны тэнхмийн эрхлэгч, Эрүүлийг хамгаалахын гавъяат ажилтан, Анагаахын  шинжлэх ухааны доктор, профессор Б.Оргил
Ангилал:1998 онд байгуулагдсан Ангилал:Монголын их сургууль Ангилал:Улаанбаатарын их сургууль
Могол
Перс хэлээр дамжиж "Монгол" гэсэн үгийн "н" нь гээгдэж Мугал, Могол, Могул гэх мэт хувирсан байдаг.
Үелэх системийн бүлэг
Үелэх системийн бүлэг нь тухайн бүлэг дотор байгаа элементийн шинжийг тодорхойлдог дугаарлалтын төрөл юм. Бүлгээр нь ихэвчлэн элементүүдийг ялгадаг бөгөөд үүнд галоген, инерт хий болон газрын ховор элементүүд багтдаг.
Британийн номын сан
Британийн номын сан (англи. British Library) Их Британийн үндэсний номын сан бөгөөд каталогийн эд зүйлсээрээ дэлхийн хамгийн том номын сан юм. Үүнд олон орны 170-200 сая сурвалж нэгж байдаг байна. Британийн номын сан нь Их Британи, Ирландад хэвлэгдсэн ном бүрийг (өдөрт 8,000 орчим) хүлээн авч хадгалдаг бөгөөд үүнээс гадна Их Британид зарагдсан гадаад номууд нэлээд хувийг эзэлдэг. Уг номын сан нь Британий Соёл, хэвлэл мэдээлэл, спортын яамнаас санхүүждэг төрийн өмчийн бус байгууллага юм.
1973 он хүртэл тус номын сан Британийн музейн нэг хэсэг байсан. 1972 оны Их Британийн номын сангийн тухай хуулиар (англи. The British Library Act) номын санг музейгээс тусгаарласан. 1997 онд Британийн номын сан Лондон хотын Сент Панкрас дүүрэг дэх тусгай номын сангийн зориулалтын барилга руу нүүжээ.
Британийн номын санг төрөөс санхүүжүүлдэг бөгөөд төлбөрт үйлчилгээ, иргэдийн хандив, сайн дурын ивээн тэтгэгчдээс нэмэлт санхүүжилт авдаг. Номын сангийн удирдах зөвлөл нь 8-13 хүний ​​бүрэлдэхүүнтэй байдаг бөгөөд тэдгээрийн нэгийг нь хаан, бусад гишүүдийг Соёл, хэвлэл мэдээллийн сайд томилдог байна. Номын сангийн уншлагын танхимууд үнэ төлбөргүй, насны хязгаарлалтгүй боловч тогтсон практикийн дагуу бусад номын сангийн санг ашиглах боломжтой 18-аас доош насны уншигчдыг уншлагын танхимд оруулахыг хориглодог байна. Шинжлэх ухааны судалгааны ажил хийдэг уншигчид Британийн номын сангийн цуглуулгад ажиллах боломжийг олгодог тусгай уншигчийн үнэмлэх авдаг юм.
Жейк Ливермор
Жейк Сирил Ливермор (Jake Cyril Livermore; 1989 оны арваннэгдүгээр сарын 14-нд Лондон хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Халл Сити» болон Английн шигшээн хагас хамгаалагч юм.
Замнал
2014 оны зургаадугаар сарын 25-нд Ливерморыг зээлдэгч Халл Сити тодорхойгүй үнэ Тоттенхэм Хотспурд төлөн албан ёсоор элсүүлэв. Элсүүлсэхдээ ямартай ч түүхэн дэх өндөр үнээ төлжээ.
Олзлогдогсод
Холбоос
Ангилал:2013 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Триллер кино
Оргойн Сэргэлэн
Оргойн Сэргэлэн (1958 онд төрсөн) нь Монгол Улсын Хүний Гавъяат эмч, Анагаахын Шинжлэх Ухааны Доктор, Профессор бөгөөд Монгол Улсад анх удаа хүний биед эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс засал, оношлогоо, эмчилгээний арга барилуудыг өндөр хөгжилтэй улс орнуудаас нэвтрүүлэн нутагшуулах ажлыг санаачлан удирдан явуулж дэлхийн шилдэг таван мэс засалчдын нэгээр шалгарсан мэс засалч. Тэрээр Америкийн мэс заслын коллежийн (ACS) хүндэт гишүүн бөгөөд Монголын Анагаахын шинжлэх ухааны үндэсний их сургуулийн мэс заслын тэнхимийн эрхлэгч, Монголын мэс заслын холбооны дэд ерөнхийлөгч.
Боловсрол
О.Сэргэлэн эмч 1976 онд нийслэл Улаанбаатар хотын 10 жилийн 14 дүгээр дунд сургуулийн физик, математикийн гүнзгийрүүлсэн сургалттай ангийг, 1982 онд Анагаах Ухааны Дээд Сургууль (өнөөгийн Анагаах Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль)-ийн эмчилгээний ангийг хүний их эмч мэргэжлээр, 1982 онд мэс заслын мэргэжил эзэмших ангийг тус тус төгссөн. Үүний дараа тэрбээр гадаадын олон оронд мэргэжил дээшлүүлсэн. Тухайлбал, 1990 онд ОХУ-ын Москва хотын 1-р Анагаах Ухааны Дээд Сургууль, 1994 онд Польш улсын Варшав хотын Анагаахын мэргэжил дээшлүүлэх институт, 1998 онд Солонгос улсын Ионсейн Их Сургуулийн эмнэлэгт, 2000 онд Швейцарийн Лозан хотын их сургуулийн харьяа Иверданы эмнэлэгт тус тус мэргэжил дээшлүүлсэн. Мөн 1997 онд Анагаахын боловсролын доктор (PhD) зэргийг “Хэвлийн гялтангийн түгээмэл идээт үрэвсэл, гэдэсний түгжрэлийн үед гэдэс хаймсуурдах аргыг сонгох нь” сэдвээр, 2002 онд Анагаахын Шинжлэх Ухааны доктор (D.Sc)-ын зэргийг “Ходоод, дээрх гэдэсний хүндэрсэн шархлааны мэс заслын эмчилгээг боловсронгуй болгох нь” сэдвээр тус тус хамгаалсан.
Сэргэлэн эмч 1982 оноос хойш одоог хүртэл Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургуулийн мэс заслын тэнхимд багш, тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж байна. Мөн Улсын Нэгдүгээр төв эмнэлгийн Элэг шилжүүлэн суулгах үндэсний багийн ахлагч Мэс заслын тэнхимийн Зөвлөх Профессор, Эрүүл Мэндийн Яамны мэс заслын ерөнхий мэргэжилтэн, Монголын мэс засалчдын холбооны Дэд Ерөнхийлөгч, Улсын Нэгдүгээр Төв Эмнэлэгийн мэс заслын ерөнхий мэргэжилтэн, Элэг шилжүүлэн суулгах багийн ахлагч, Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагын хамтын ажиллагааны төвд даргын албыг хашдаг.
-2007 онд элэг шилжүүлэн суулгах туршилтын мэс заслын төслийг Шинжлэх ухаан, технологийн сан (ШУТС)-ийн санхүүжилтээр эхлүүлж, 26 гахайд элэг шилжүүлэн суулгах туршилтын мэс заслыг хийж эхэлсэн бөгөөд элэг шилжүүлэн суулгах багийг анхлан зохион байгyулж, багийн ахлагчаар ажилласан.