cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гончигийн Бумцэнд
Бум хурандаагийн тухай хүмүүсийн яриа
Х.Чойбалсан цагаан сарын шинийн 1-нд хамгийн түрүүнд Бумцэндэд очиж золгодог байсан нь нэг талаас ах захаа хүндэтгэх монгол ёс нөгөө талаар төр ёсоо дээдлэх дорно дахины ухаан билгийн хаялга байсан биз ээ хэмээн академич Ж.Болдбаатар багш тэмдэглэжээ. Г.Бумцэнд маршалыг “Монголын ард түмний жолоодогч” хэмээн vздэг байсан, тиймдээ ч түүний хэлсэн үг илтгэл нь бүгдээрээ “Чойбалсан мандтугай “ гэдэг үгээр төгсдөг байжээ.
Тэр хоёрын тухай Б.Должинжав “Аав Чойбалсан гуай хоёр толгойгоо нийлүүлж хэвтээд л юм ярина. Бие биенээ түлхэлцэж, авгай нараа ам хэлээр өдөөн хатгаж тоглодог байсан”, маршалын комиссараар найман жил ажилласан Б.Доржпалам “Ах маршал хоёул хөдөө явдаг байсан. Чойбалсан ахыг Бумаа гэж дуудна. Чойбалсан нэг удаа Сэлэнгэ аймагт очоод Дотоод Яамны хэлтсийн нэг өрөөнд хоёул пижигнэтэл ноцолдож билээ”, Н.Шархүү “Бум гуай маршал хоёрыг хөдөө явахад айл цай чанаж хоол хийж өгнө. Хоёр өвгөн ч ийм тийм гэхгvй сайхан идэж ууна. Айраг ч сайн ууна. Харин Цэдэнбал хөдөөний айлд юм идэж уудаггvй хүн байсан. Маршал, Бум гуай хоёр их дотно, ер нь их л сайн байсан даа. Янз бүрийн асуудал Чойбалсанд танилцуулахад Бум үзсэн үү, Бум мэдсэн үү гэж заавал асуудаг байсан. Тэр хоёр бие биеэ үгээр идэж, ёжолж их тоглодог байсан”, Ж.Санжмятав” нэг удаа Бум гуайг хурлаас хоцорч ирэхэд “за чи авгай эргүүлж яваад ирэв үү” хэмээн асуугаад жуумалзаж байж билээ”, П.Шагдарсүрэн “нэг удаа хөдөө хоноход маршал надад “чи наадахдаа задгай амтай том түмпэн тавьж өг" гэхэд Бум гуай “гайгvй чамд ийм цаг удахгүй ирэх вий” гээд инээлдэж байжээ.
Г.Бумцэнд гуай архаг бронхит, астматай байсан бөгөөд хоёр ч удаа ЗХУ-д эмчлүүлж байв. Бие нь муудаж дор ороход өөрийн голомтдоо өөд болно хэмээн дөрвөн ханатай гэрээ бариулж, байж байгаад 1953 оны 9-р сарын 23-ны үүрээр насан эцэслэжээ. Монгол Улсын төрийн тэргүүн таалал төгссөнтэй холбогдуулан мөн өдөр БНМАУ-ын нутаг дэвсгэр дээр гашуудал зарлаж төрийн далбааг бөхийлгөжээ. 9-р сарын 25-нд тvvний цогцсыг Алтан-Өлгийд оршуулсан байна.
Ангилал:Монголын төрийн тэргүүн Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга Ангилал:БНМАУ-ын байлдааны гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн Ангилал:Сэлэнгийнхэн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1881 онд төрсөн Ангилал:1963 онд төрсөн
Дежуан Блэр
Дежуан Ламонт Блэр (DeJuan Lamont Blair, 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 22-нд Пеннсилвани мужийн Питтсбург хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн Вашингтон Уизардс багийн хүчний довтлогч юм.
Товчхон
2009 оны драфтын №37 тэрээр Сан Антонио Спарс (2009—2013), Оросын Красные Крылья (2011) багуудад тоглож байгаад одоогийн багтаа 2013 оны наймдугаар сарын 7-нд шилжсэн юм. Блэр Питтсбургийн их сургуулийн багаас коллежуудын дунд зохион байгуулагддаг тэмцээнүүдээс шилдэг тоглогчийн шагналыг хэдэнтээ авч байжээ.
2014 оны долоодугаар сарын 17-нд Даллас түүийг Вашингтон Уизардс руу Эмир Пледжичийн оронд илгээв.
Холбоос
Ангилал:1989 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн төвийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Вашингтон Уизардс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд
Далдуу мод
Өтгөн шулуун оройтой үзэсгэлэнт мод. Ургаж буй эхний үедээ удаан ургадаг боловч, яваандаа ургалтын явц нь 3-5 наснаасаа эхлэн түргэсдэг. 10 настай модны өндөр нь 3,8-4м хүрдэг. Дунджаар 150-200 насалдаг байна.
Ангилал:Ургамал
Shoes (хамтлаг)
Америкийн хүчирхэг поп хамтлаг болох Shoes-ийг Зион болон Линоес нь 1974 онд ах дүү Жон Жэф марфи бүтээсэн ба сүүлд хэдэн хүнийг бүрэлдэхүүн нэмсэн. Марфи ах дүүс болон Клеб нар ахлах сургуулийн найзууд ба төгсөөд хамтлаг байгуулахаар шийджээ. Яг энэ мөчид гишүүдийн хэн ч ямарч хөгжим тоглож чаддаггүй байсан ба тэд амлалтандаа 1 жилийн дотор хүрэхийн тулд нэг нэг хөгжмийн зэмсэг сонгон хичээллэж эхэлжээ. Эхний жил гурван хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр сургуульлалт хийсээр эцэст нь эхний цомгоо бичүүлж чаджээ.
1977 онд Shoes хамлаг хар винил Shoes нь Jeff Murphy-ийн амьдралын өрөө гэсэн цомогоо гаргасан ба өөрийн дуу бичлэгийн компани дээрээ 1000 хувийг гаргажээ. Цомог нь орон нутгийн дуу бичлэгийн дэлгүүрүүдээр худалдаалагдахаас гадна. Bomp сэтгүүлээр дамжуулан онлайнаар захиалагдаж байсан байна. Тус хамтлаг 1978 оны зун "Tomorrow Night" синглээ Bomp! Records-д бичүүлжээ. Удалгүй тэд PVC Records-с эрхээ авсан байна. Тэд 1979 оын 4р сард Elektra Records той хамтарч ажиллахаар болсон ба анхны хамгийн том бүрэн хэмжээний цомог болох / Одоо цаг,/ ээ 9н сард нь гаргасан байна. Энэ цомог нь Билбоурдын топ 200 ын 50д жагссан ба "Too Late" цомог нь Билбоурд топ 100 ын 75д орсон байна.
Shoes нь үргэлж өөрийн компани болох Хар винил Recordsроо овоглож байсан ба мөн тэд өөрийн Short Order Recorder студийг 1983-2004 онд ажиллуулж байсан. Ихэнх уран бүтээлчид Local H and Material Issue гэх мэт томоохон студиүдтэй гэрээ байгуулан хамтарч ажилладаг байсан.
2007 оны эхээр Одоо цаг ба Tongue Twister. Зэрэг цомгийнхоо зарим дуунаас бүрдсэн хос Exposure хос CD гээ гаргасан. Үүнтэй зэрэгцээд хамтлагийн Jeff Murphy өөрийн хамтлагийн "Birth of a Band, The Record Deal and the Recording of Present Tense" нэртэй номхоо гаргасан үүнд гаргасан цомгууд болон хийсэн хэлцэл гэх мэт үйл явдлыг тусгаж өгсөн байна.
2011 оны 1р сард тус хамтлаг бөмбөрчин Жон Ричардсон хамтран шинэ төрлийн бүтээл хийсэн байна. Дараагийн 14 сарын бичлэг нь өмнөх 17 жилийн турш хийж байсан шигээ шинэлэг болж чадсан юм. 2012 оын цомог нь өмнөх 10, 10 н жилүүдийн шиг амжилтыг нь эргүүлэн авчирсан юм.
Зарим албан бус мэдээгээр энэ хамтлагийн нэр нь Бийтлэсийн 1964 оны америк дахь анхны аялалын үеийн сурвалжлагаас үүсэлтэй гэж үздэг. Гэсэн хэдийн боловч Жон марфи болон Нью Йорк коллежийн профэссор Донеллигийн ярилцлагад дараах зүйл тэмдэглэсэн байна:
Хамтлагийн нэрний утгыг ярилцаж байх үед. Жон absolutely insists that he was unaware of a CBS News interview from February 10, 1964, in which John Lennon, dismissing a similar question about their moniker, quipped, “It means Beatles, doesn’t it? But that’s just a name, you know, like ‘shoe’.” Paul McCartney immediately chimed in, “The Shoes, you see? We could have been called the Shoes for all you know.” But if the band’s name was intended to be an intentional evocation of that moment, there would certainly have been a “The,” which there isn’t. Asked why, John says, “I guess Shoes just sounded right…like ‘look at those cool shoes’ or ‘where are my shoes?’ … it was like Sparks or Wings or Faces or even Big Star….. The first time we heard the ‘the’ was from a writer…we winced and corrected him. ‘No, no…it’s just Shoes.’ … The Shoes just rubbed us wrong.”
Цахим холбоос
Ангилал:Пауэр поп хамтлаг Ангилал:АНУ-ын хөгжмийн хамтлаг Ангилал:1974 онд байгуулагдсан
Урц
Урц - сургааг цамхаглаж, түүний дээрээс үйс холтос, эсгий, бугын арьсаар хучсан шовхгор овоохой. Урц нь ой хөвч тайга голлосон Уралын нуруунаас Номхон далайн эрэг хүртэл Сибирь даяар Фин Угор хоёр, Түрэг, Монгол бүлгийн хэлтний дунд тархсан сууц юм. Ёроолын диаметр 3-8 метр байдаг.
Ангилал:Сууц
Ал Ортер
Альфред Адольф Ортер Жуниор (Alfred Adolf Oerter, Jr., 1936 оны 9 сарын 19 – 2007 оны 10 сарын 1) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын хөнгөн атлетикч, зээрэнцэг шидэлтийн төрлийн олимпын 4 удаагийн аврага тамирчин юм.
Түүхэнд түүнээс гадна Карл Льюис (уртын харайлт) болон Паул Эльвстрём (завь) нар л олимпод нэг төрөлдөө 4 олимп дараалан босоо байж чадсан билээ.
Олимпч Ортер
Тэрээр Нью-Йорк хотын Күйнс дүүрэгт мэндэлж, Нью-Хайд Паркт өссөн бөгөөд Флорал Парк дахь Севанхака ахлах сургуулийг дүүргэжээ. Ортер 15 настай байх үед нэг удаа түүний хөлд бусад хүүхдүүдийн шидсэн зээрэнцэг унасан бөгөөд тэр зээрэнцгийг буцааж шидтэл нөгөө хүүхдүүдийг давтал шиджээ. Ийнхүү тэрээр шидэлтээр хичээллэж эхэлсэн бөгөөд ахлах сургуулиа төгсөөд Канзасын их сургуульд тэтгэлэгтэйгээр суралцсан юм. 193 см өндөр, 127 кг жинтэй Ортер байгалиас заяасан шидэгч байлаа.
Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс
Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс (République démocratique du Congo) буюу хуучнаар Заир (Zaïre) нь газар нутгаараа гуравт жагсдаг Африкийн орон юм. Хэдийгээр Төв Африкийн дэд бүсэд хамаарагддаг боловч Өмнөд Африкийн Хөгжлийн Нэгдлийн гишүүн орны хувьд эдийн засаг, нутгийн хувьд Өмнөд Африктай нарийн холбоотой. Хойд талаараа Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс, Судан орнуудтай, Зүүн талаахаа Уганда, Руанда, Бурунди орнуудтай, Өмнөд талаараа Замби, Ангол, Баруун талаараа Бүгд Найрамдах Конго Улсуудтай тус тус хиллэнэ. Зүүн талдаа Танзани улсаас Танганьика нуураар тусгаарлагддаг. Конго гэсэн нэр нь "агнагч" гэсэн утгатай, Конго мөрний сав газарт амьдардаг Баконго аймгийг төлөөлсөн нэр юм.
Ал Ортер
Олимпч Ортер
1956 онд Мельбурны олимпод анх оролцохдоо түрүүлэх найдлагатай хүмүүсийн тоонд багтаж байгаагүй ч өөрийн хувийн дээд амжилтаа ахиулан, 56.36 метрийн амжилтаар дөнгөж 20-хон насандаа анхны алтан медалиа хүртжээ.
Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс
Ардчилсан Конго улс нь хуучнаар Бельгийн колони байсан бөгөөд тусгаар тогносныхаа дараа, 1964 оны 8 сарын 1 хүртэл Бүгд Найрамдах Конго Улс нэртэй болжээ. Үүний дараагаар хажуудаа хиллэдэг адил нэртэй улсаас ялгагдах зорилгоор одоогийн нэр болох Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс нэрийг сонгосон байна. 1971 оны 10 сарын 27-нд тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Мобуту нь улсынхаа нэрийг Заир нэрээр сольсон бөгөөд энэ нь "гол бүхнийг зальгидаг гол" гэсэн утгатай nzere эсвэл nzadi үгийн Португал дуудлага байв. Мобутугийн засаглалыг унагаасан, 1997 оны Конгогийн нэгдүгээр дайны дараа хуучин нэрдээ эргэн оржээ. Ардчилсан Конго улс нь 1998-с 2003 оны хооронд үргэлжилсэн, Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах хамгийн хор хөнөөлтэй дайн болох Конгогийн хоёрдугаар дайнаар (мөн Африкийн дэлхийн дайн гэдэг) ихэд зовлон амсжээ. Гэвч одоо ч гэсэн улсын зүүн хэсгээр байлдаан үргэлжилсээр байна.
Ал Ортер
Олимпч Ортер
1957 онд автомашины осолд орж, золтой л үхчихсэнгүй. Гэмтлээ эдгээгээд 1960 оны Ромын олимпод оролцсон түүнд мэргэжилтнүүд багийн анд, дэлхийн дээд амжилтын эзэн Ринк Бабкагаас бага найдлага тавьж байлаа.
Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс
Цахим холбоос
Конго #Бүгд Найрамдах Ардчилсан Улс Конго #Бүгд Найрамдах Ардчилсан Улс Конго #Бүгд Найрамдах Ардчилсан Улс
Ал Ортер
Олимпч Ортер
Үнэхээр ч Бабка 6 шидэлтийн 4 нь дуусах үед тэргүүлж байв. Харин Ортер 5 дахь оролдлогоороо 59.18 м шидэж, олимпын дээд амжилт тогтоон түрүүлсэн бөгөөд Бабка түүнийг давж чадсангүй, мөнгөн медаль зүүжээ.
1960-аад оны эхээр Ортер амжилт арвинтай байлаа. 1962 онд анх удаа дэлхийн дээд амжилтыг эвдэж,1964 оны Токиогийн олимпын өмнө алтан медаль хүртэх хамгийн боломжтой тамирчнаар нэрлэгдэж байв.
Харамсалтай нь олимпын өмнө Ортерыг гэмтэл ээрэх болов. Эхлээд хүзүүгээ гэмтээсэн бол дараа нь хавиргаа гэмтээв. Олимпод хавирганыхаа гэмтлийг бүрэн эдгээж амжилтгүй оролцсон бөгөөд 61.00 метр шидэж, олимпын шинэ рекорд тогтоогоод, алтан медаль хүртэх болзлоо хангасны дараа, сүүлийн шидэлтээ гүйцэтгээгүй аж.
1968 оны Мехикогийн олимпод америкчууд Жэй Сильвестерт илүү найдлага тавьж байлаа. 32 настай Ортер Сильвестрийн дундаж амжилтад хүрэхээр шидэж чадахгүй л байв. Харин олимпын одтой Ортер эхний оролдлогоороо 64.78 метр шидэж, олимпын дээд амжилт тогтоосон нь түүнийг хөнгөн атлетикийн төрлөөр 4 удаа дараалан түрүүлсэн анхны тамирчин болгоход хангалттай байлаа.
Тэрээр олимпын дараа зодог тайлсан бөгөөд 43 настайдаа 1980 оны олимпын сонгон шалгаруулалтад оролцож, 4-т орсноор мөрөөдлөө биелүүлж чадсангүй. Гэхдээ тэрээр 43 настай гэмээргүй амжилт үзүүлж, 69.46 метр шидэн, өөрийн хувийн дээд амжилтаа тогтоосон билээ. Мөн тэрээр телевизийн нэвтрүүлгийн үеэр 74.67 метр шидэж байсан удаатай. Энэ нь одоогийн албан ёсны дэлхийн дээд амжилтаас ч өндөр амжилт юм.
Ортер 1984 оны Лос-Анжелесийн олимпын нээлтийн ёслолд олимпын далбааг залалцсан бөгөөд 1996 оны Атлантын олимпод олимпын бамбарыг цэнгэлдэх хүрээлэнд залж авчирсан билээ.
Зодог тайлсны дараа
Тэрээр хүүхэд байхдаа Манхаттан дахь өвөөгийнхөө байранд очиж, урлагийн цуглуулгыг нь ихэд сонирхдог байжээ. Зодог тайлаар Ортер абстракт зураач болов. Тэр Боб Бимон, Камми Майлер, Шэйн Гоулд зэрэг ахмад тамирчдын бүтээлийг дэлгэсэн Олимпчдын урлаг үзэсгэлэнг бий болоход их үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд Нью-Йорк хотоос гараагаа эхэлсэн тус үзэсгэлэн Флорида мужийн Форт-Майерст далайн эргийн байшинд суурьшжээ. Ортер нас барахаасаа өмнө үзэсгэлэнгийн барилгадаа олимпын таван цагаригийг хэрэглэх зөвшөөрөл авч чадсан юм.
Ортер цусны даралт ихсэх зовиуртай байсан бөгөөд 2003 оны 3 сарын 13-нд богино хугацаанд клиник үхэлд хүрч, цусны даралтыг тогтворжуулах эмчилгээний үр дүнд сэргэжээ.
Түүний өвчин хүндэрсээр зүрхний дэмжигч шаардлагатай болсон байна. Улмаар 2007 оны 10 сарын 1-нд Форт-Майерст зүрх нь зогссоны улмаас нас нөгчжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн олимпын аварга Ангилал:Хөнгөн атлетикийн панамерикийн наадмын аварга Ангилал:АНУ-ын зээрэнцэг шидэгч Ангилал:АНУ-ын уран зураач Ангилал:АНУ-ын олимпын аварга Ангилал:АНУ-ын олимпын оролцогч Ангилал:1956 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1960 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1964 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1968 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:АНУ-ын панамерикийн наадамд оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1936 онд төрсөн Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Наньжин
Наньжин (хуучнаар Нанжин; 南京 «өмнөд нийслэл») — Хятад улсын дорнод нутаг, Хөх мөрний өмнөд эрэгт байдаг, эртний их түүхтэй, одоо Жянсү мужийн төв, 8 сая оршин суугчтай тал мужийн дайны хот.
Наньжин 1368–1420 онд Мин улсын, 1928–1937 болон 1945–1949 онд Дундад Иргэн Улсын нийслэл байсан.
Нутгийн хуваарь
Наньжин дотроо 11 дүүрэгт хуваагдаж байгаа.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Жянсүгийн суурин  Ангилал:Хятадын аймгийн энтэй хот Ангилал:Хятадын урьдын нийслэл Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Дотоодын боомттой суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот
Хун
Хун нь галуу, нугасын хамт Нугасныхан овогт багтдаг усны шувуу юм. 6-7 зүйл байх ба үүн дээр Коскороба хун гэсэн нэг зүйл нэмэгдээд байгаа. Хун шувууд нь Нугасныхан овгийн дотор хамгийн том биетэйд орох ба нисдэг шувуудын дунд ч томхонд тооцогдоно. Хамгийн том биетэй зүйлүүд болох Хуруут хун, Хойд Америкийн цагаан хун (бүрээч хун), гангар хун зэрэг нь 140-160 см урт, 20 кг хүртэл жинтэй, далавчаа дэлгэсэн урт 3 м хүртэл байдаг ажээ. Нилээд төстэй болох галуунаас ч харьцангуй том сарвуу, хүзүүтэй байна. Нүд болон хошууны хооронд өдгүй арьстай. Эр, эм нь адил өнгийн өд, үзэмжтэй ба эм нь биеэр арай жижиг.
Дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын зүйлүүд нь цасан цагаан өдтэй бол өмнөд хагасын зүйлүүд хар цагаан холилдсон байдаг. Австралийн Хар хун(Cygnus atratus) бол бүх бие нь хар өнгөтэй, дэгдээхэй нь цайвар саарал өнгөтэй. Өмнөд Америкийн 2 зүйл хун нь ягаандуу өнгийн хөлтэй ба бусад нь ерөнхийдээ хар, бараан саарал өнгийн хөлтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:Галуу
Сюзан Коррок
Сюзан Коррок (Susan Corrock, 1951 оны 11 сарын 30-нд төрсөн) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын уулын цаначин, 1970-аад оны эхээр АНУ-ын цанын шигшээ багт багтаж байсан тамирчин юм. Уулын цанын гурван төрөлд гурвууланд нь амжилттай оролцдог байсан тэрээр дэлхийн цомын гараануудад 16 удаа эхний 10-т багтаж байв: Даунхиллээр 8, жайант слаломоор 2, слаломоор 6 удаа.
1948-80 оны олимпын уулын цанын тэмцээн нь тухайн оны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнтэй хамтатган явагддаг байсан тул Сюзан Коррок мөн дэлхийн АШТ-ий хүрэл медальтан гэгддэг.
Гадны холбоосууд
Ангилал:АНУ-ын уулын цаначин Ангилал:АНУ-ын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1951 онд төрсөн
Газар дундын тэнгис
Газар дундын тэнгис нь Атлантын далайн нэгэн тэнгис бөгөөд хойд талаараа Европ, өмнө талаараа Африк, зүүн талаараа Ази тивээр хүрээлэгдэнэ. Нийт талбай нь 2.5 сая км² боловч Атлантын гичиш далайтай зөвхөн 14 км өргөнтэй Гибралтарын хоолойгоор холбогддог, үндсэндээ эх газар дундын гэж хэлж болохоор тэнгис юм. Улаан тэнгистэй Суэцийн сувгаар холбогдоно.
Эрт үед уг тэнгис нь түүнийг тойрон оршин тогтнож байсан эртний Египет, Перс, Грек, Ром, Финик, Карфаген, Месопотами (Хоёр мөрний хөндийн) зэрэг олон иргэншлүүдийн хооронд худалдаа болон соёл дамжуулах гол зам байжээ.
Нэр
Газар дундын тэнгисийн англи хэлэн дэх "Mediterranean" гэдэг нэр нь латин хэлний "mediterraneus" (газруудын хоорондох, дэлхийн дундах) буюу газрын дундах (medius, "дундах" + terra, "газар", "дэлхий") гэдэг үгнээс гаралтай.
Газар дундын тэнгис нь түүхэнд янз бүрийн нэрээр нэрлэгдэж байсaн нь баримтуудаас тодорхой байдаг. Жишээ нь Эртний Ромчуудад бол латин хэлний "Mare Nostrum" буюу "Бидний тэнгис" гэсэн утгатай нэрлэгдэж байсан. Библийн сударт бол "Аугаа их тэнгис" эсвэл "Баруун тэнгис" гэж гарч ирдэг.
Орчин үеийн Еврей хэлэнд "הים התיכון" (а-Ям а-Тихон), эсвэл "дундад тэнгис" гэж хэлэгддэг. Сүүлийнх нь бол герман хэлэнд "Mittelmeer" (Миттелмээр) гэж хэлдэгтэй нэг ижил утга юм. Турк хэлэнд бол "Akdeniz" (Акдениз) буюу "Цагаан тэнгис" хэмээх нэрлэгддэг. Араб хэлэнд бол "البحر الأبيض المتوسط (Аль-Бахр аль-Абяд аль-Муттавасит)" буюу "дундад цагаан тэнгис" гэгддэг.
Газар зүй
Газар дундын тэнгис нь Европ, Ази, Африк тивүүдийн дунд оршдог, эх газрын дунд орших дотоод тэнгис бөгөөд баруун талаараа Атлантын далайтай Гибралтарын хоолойгоор холбогддог. Эртний Ромчууд энэ тэнгисийг эх газрын дунд бүрэн түгжигдсэн байдаг гэж үздэг байсан бөгөөд бидний тэнгис /Mare Nostrum/ гэж нэрлэдэг байв. Газар дундын тэнгист хуучин ЗХУ-ын бүрэлдэхүүнд багтаж байсан орнууд Хар тэнгис, Дарданеллын хоолой, Мраморын тэнгис, Босфорын хоолойгоор дамжин холбогддог ба улмаар задгай далайд гарах гарц нь болдог. Европын Холбооны улсууд болон АНУ нь Газар дундын тэнгисийг ашиглан Ливи, Алжираас, Суэцийн сувагийг ашиглан Персийн булангийн орнуудаас түүхий газрын тос татаж авдаг улс төр, эдийн засгийн чухал бүс нутаг юм.
Газар дундын тэнгис нь 2509000 кв.км гадаргууг хамран оршдог бөгөөд баруун эргээсээ зүүн эрэг хүртэлх хамгийн хол зай нь 3900 км, өргөнөөрөө 1600 км хүрдэг. Ерөнхийдөө гүехэн, дундаж гүн нь 1500 метр ба Грекийн өмнөд эрэг орчмоор 5150 метрт хүрдэг нь хамгийн гүн хэсэг нь юм. Энэ газарт 30 сая жилийн өмнө байсан Тефис гэж нэрлэдэг эртний далай байжээ. Энэ далай нь Еврази болон Африкийн эх газруудын хоорондоо ойртох тектоник хөдөлгөөний үйлчлэлээр шахагдан жижгэрч үлдсэн хэсэг нь өнөөгийн Газар дундын тэнгис болжээ гэж үздэг байна. Энэ тектоник хөдөлгөөн одоо хүртэл үргэлжилж байгаа бөгөөд Итали даяарх идэвхитэй галт уулууд, Этна, Везувий галт уулын тэсрэлтүүд, Итали, Грек, Туркэд болж буй олон удаагийн газар хөдлөлтүүд үүний илрэл юм. Тунисаас Сицили арал хүртэл тэнгисийн ёрооолын тавцанд усан доорхи нуруу үүсч байгаа бөгөөд энэ нь аяндаа Газар дундын тэнгисийг баруун, зүүн хэсэгт хуваах төлөвтэй байна. Гадагш задгай далайд холбогдож байгаа Гибралтарын нарийн хоолой нь хангалттай хэмжээний усны солилцоог хийж чадахгүй байгаа тул Газар дундын тэнгис нь Атлантын далайгаас илүү шорвог, давсархаг болсон байдаг.
Тус тэнгист Мальта, Сицили арлууд далайн тээвэрлэлтэд чухал ач холбогдолтой байрласан байдаг. Мөн Балеарын арлууд /Испани/, Корсика /Франц/, Сардини /Итали/, Кипр, Ион, Кикладес, Додеканес болон Эгейн арлууд /Грек/ нилээд чухал ач холбогдолтой байна.
Газар дундын тэнгисийн дотор Тиррений тэнгис (Баруун Итали орчимд), Адриатын тэнгис (Итали болон Балканы хойгийн хооронд орших), Эгейн болон Ионы тэнгис (Грек) оршин байдаг. Тус тэнгист Барселон, Марсель, Генуя, Триест, Хайфа гэх мэт олон чухал боомтууд байдаг ба Эбро, Роне, По, Нил зэрэг томоохон мөрнүүд цутгадаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Азийн газар зүй Ангилал:Африкийн газар зүй Ангилал:Европын газар зүй Ангилал:Дотоодын тэнгис
Зак Лавайн
Зак Лавайн (Zach LaVine, 1995 оны гуравдугаар сарын 10-нд Вашингтон мужийн Рентон хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Миннесота Тимбервулвз» багт шидэгч-хамгаалагчаар тоглодог. «Рүүки» улиралдаа цагирагт тохох тэмцээнд аваргалсан.
Замнал
Лавайны аав мэргэжлийн хөлбөмбөг, ээж софтболын тамирчид байв. 2012 оны зургаадугаар сарын 20-нд Калифорнийн их сургуулийн дасгалжуулагч Бен Хоуландын хараанд өртсөнөөр 2013 онд тоглогчийн замналаа эхэлсэн байдаг. 2013/2014 онд зургаа дахь тоглогчийн байрнаас шилдэг төгсөгч Расселл Уэстбрүүкийг санагдуулам чадварлаг тохолтоороо Лавайн гялалзаж байлаа.
2014 оны зургаадугаар сарын 26-нд драфтын №13 сонголтоор «Миннесота Тимбервулвзэд» очиж, тэсрэлт хийх нөхцөлтэй гэрээг долоодугаар сарын 8-нд байгуулав. Улмаар 20 оноо, 10 дамжуулалтын босго давсан НБА-гийн түүхэнд дөрөв дэх өсвөр насны тоглогчоор Лавайн 2014 оны арванхоёрдугаар сарын 6-нд «Сан-Антониогийн» эсрэг анх дабл-даблдахдаа (22 оноо, 10 дамжуулалт) тодров.
Гайхалтай үзүүлбэрүүдээр өөрийгөө бахдуулан 2015 оны цагирагт тохох тэмцээнд түрүүлсэн.
Гадны холбоос
Ангилал:1995 онд төрсөн Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Америкчууд
Гинналийн агч мод
Гинналийн агч мод буюу Хар мөрний агч мод (Acer ginnala) нь 6 м хүртэл өндөртэй ургадаг бут хэлбэртэй мод юм. Түүний намар цагийн модны өнгийг санагдуулам час улаан, хурц өнгөөр 9 сарын дунд үеэс өөрийгөө чимэглэдэг. 10 настай мод 3.4-4.0 м хүртэл өндөртэй ургадаг байна.
Гадны холбоос
Ангилал:Агч модод Ангилал: Монгол улсын ургамлын аймаг
Үхань
Үхань ( - wǔhàn) — Хятад улс (БНХАУ)-ын Хүбэй мужийн төв, 7 сая гаруй хүнтэй хот.
Мөн үзэх
Ангилал:Хүбэйн суурин Ангилал:Хятадын аймгийн энтэй хот Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Хятадын урьдын нийслэл Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот
Арсенал (хөлбөмбөгийн баг)
Хөлбөмбөгийн Арсенал клуб (Arsenal Football Club) нь Английн хөлбөмбөгийн клуб бөгөөд Лондон хотын хойд нутгаас гаралтай. Арсенал нь одоо Премьер лигт тоглодог бөгөөд Нэгдүгээр дивиз болон Премьер лигт нийт 13 удаа, АХХ-ны цомд 10 удаа түрүүлсэн Английн тэргүүн зэрэглэлийн клуб юм. Тус клуб Премьер лигт нэг ч хожигдолгүйгээр түрүүлж байсан клубийн нэг.
Арсенал клуб 1886 онд байгуулагдсан бөгөөд Хөлбөмбөгийн Лигт тоглосон өмнөд бүсийн анхны клуб бөгөөд 1930 оноос завсаргүй дөрвөн удаа тэргүүн лигт түрүүлэх үедээ хоёр удаа АХХ-ны цомын эзэн болж байв. 1970-71 оны улиралд лиг болон холбооны цом түрүүлснээрээ хорьдугаар зуун гараад лиг болон цомд давхар түрүүлсэн хоёр дахь клуб болсон ба 1998, 2002 онд онд мөн л дээрх амжилтаа давтсан билээ. 2006 оны Аваргуудын лигийн шигшээ тоглолтонд шалгарсан нь Лондоны клубүүдээс анхны тохиолдол байв.
Херберт Чапманы эрин 1925-1940
1925 онд Чапманыг Арсенал баг ерөнхий менежерээрээ томилсон байна. Шинэ менежер бэлтгэл сургуулилалтад шинэлэг зүйлсийг оруулж, од тоглогчид болох Алекс Жэймс, Клифф Бастин нарыг багтаа элсүүлж чадснаар 1930-аад оны эхэн үеийн Английн хөлбөмбөгийг Арсенал ноёлох болов. Чапманы удирдлага доор 1929-30 онд Арсенал баг нь үүсэн байгуулагдснаасаа хойш анх удаа АХХ-ны цомыг гардаж, 1930-31 онд анхны лигийн аврага болжээ. Мөн цэнгэлдэх хүрээлэнгийн нь ойролцоох метроны буудлын нэр "Гиллеспи Роод" байсныг "Арсенал" болгосон нь Чапманы ажил байсан хэмээн үздэг. Лондоны метроны буудлууд хөлбөмбөгийн багийн нэрээр нэрлэгдсэн нь зөвхөн Арсенал юм. Оройн тоглолт хийхийн тулд анх гэрэлтүүлэг хэрэглэсэн ч, Английн хөлбөмбөгийн холбоо 1950-иад оныг хүртэл хүлээн зөвшөөрөөгүй юм. Лигийн тэмцээнд анх тоглогчдод номер зүүлгэсэн нь Чапман байлаа. Ганц Арсеналд бус Дэлхийн хөлбөмбөгийн ертөнцөд томоохон хувь нэмэр оруулсан Чапман 1934 онд уушигны сүрьегээр нас барж, түүний ажлыг Жой Шаав, Жорж Аллисон нар үргэлжлүүлсэн бөгөөд Арсеналыг 3 удаа лигийн аврага (1933-34, 1934-35, 1937-38), 2 удаа Хөлбөмбөгийн Холбооны аврага болгосон юм. Гэвч дэлхийн хоёрдугаар дайн эхлэснээр лиг завсарлажээ.
Дайны дараах давхар цом ба Фэйрс цом 1947-1980
Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссаны дараа Аллисоныг залгамжилсан Том Виттакерийн хамтаар 1947-48, 1952-53 онуудад лигийн цомыг 2 удаа өргөж, 1949-50 онд АХХ-ны цомд түрүүлсэн боловч, баг уруудах замдаа орж 1950-иад онд томоохон цом шагнал авсангүй. 2 удаа лигт аман хүзүүдэж, 1969-70 онд анх удаа Европын тавцанд Хот хоорондын Фэйрс цомд түрүүлэв. Мөн 1970-71 онд Лиг болон АХХ-ны цомд түрүүлэн давхар цом авчээ. Гэвч давхар цом авахад байсан тоглогчид өөр өөрийн замыг хөөн багаас явж, 1970-аад онд цомд хүрэхийн даваан дээрх улирлууд үргэлжилж байлаа. 1972-73 онд Лигт 2-р байр эзэлж, 3 удаа хөлбөмбөгийн холбооны цомд аман хүзүүдэж (1971-72, 1977-78, 1979-80), 1979-80 оны УЕФА-гийн цомтой багуудын цомын тэмцээнд 2-р байрт орж байсан бөгөөд авч чадсан ганц цом нь 1978-79 оны АХХ-ны цом юм. Манчестер Юнайтедтай хийсэн уг тоглолтод, сүүлийн мөчид гоол оруулснаар Арсеналчууд 3-2-оор хожсон байна. Энэ тоглолт нь Арсеналын түүхэн хожлуудын нэгт зүй ёсоор тооцогддог.
Жорж Грэмын эрин 1986-1995
1986 онд Арсеналын тоглогч асан Жорж Грэм ерөнхий менежер болж клубын 3 дахь Алтан үеийг авчирав. Томилогдоод эхний жил болох 1986-87 онд лигт түрүүлж, 1988-89 онд лигийн аваргын төлөө ширүүн тэмцэж байсан Ливерпүүлийг лигийн сүүлийн тоглолтод тэдний стадион болох Энфилдэд нь нэмэлт цагт хожин шуугиантайгаар аваргалав. Энэ тоглолт нь Арсеналын хамгийн алдартай тоглолтуудын нэг юм. 1990-91 онд ганц хожигдолтойгоор лигт аваргалж, 1993 онд АХХ-ны цом, Лигийн цомд даблдаж, 1994 онд УЕФА-гийн цомтой багуудын цомд тус тус түрүүлэв. Гэвч тоглогч авахдаа зуучлагч Рьюн Хаажаас хахууль авсан нь илэрч, 1995 онд багийн удирдлага халжээ. Дараагийн ерөнхий менежерээр Брюс Риох томилогдсон ч ганц улирал дуусгаад багаас явав.
Aрсен Венгерийн эрин 1996-өнөөг хүртэл
1990-ээд оны дундаас 2000 оны багийн өндөр амжилт нь 1996 онд ерөнхий менежерээр томилогдсон Арсен Венгертэй шууд холбоотой. Венгер шинэлэг тактик, бэлтгэлийн арга барил оруулахын зэрэгцээ Англи хүнд байхгүй зүйлийг гадаад тоглогчдоор нөхжээ. Хоолны дэглэм, архи уухыг хориглосон дүрэм гаргаж, гадаад тоглогчдыг хөгжүүлэх зэрэг нь Премьер лигт маш хүчтэй нөлөөлсөн байна. Мөн Венгерийн нөлөөнд автаагүй дасгалжуулагч ганц ч үлдээгүй гэж үздэг. Бярдсан хамгаалалт голлосон уламжлалт тоглолтоороо алдартай Арсеналыг 1980-аад онд "Famous 4" гэж хочлодог байв. 4 хамгаалагч болох Тони Адамс, Ли Диксон, Найжел Уинтербёрн, Мартин Киоун болон хаалагч Дэвид Симэн нараас бүрдсэн хана хэрэм мэт хамгаалалттай байснаас бусад багийн тоглогч, хөгжөөн дэмжигчид, сэтгүүлчид тэднийг "1-0-ийн Арсенал", "Уйтгартай, хамгаалахаас өөрийг хийдэггүй баг" хэмээн гоочлон дууддаг байлаа. Гэвч Венгер ирснээр энэ бүхэн эцэс болж, гадаад тоглогчдыг эрчимтэй хөгжүүлэн гайхамшигтай дамжуулалтыг зэвсгээ болгосноор хүчирхэг довтолгоотой баг болон хувиржээ. Венгер 1997-98 онд багийн түүхэнд 2 дахь болох лигийн аварга, АХХ-ны цомыг давхар авч, 2001-02 онд 3 дахь удаагаа давхар цом авсан байна. 1999-00 онд УЕФА-гийн цомд хоёр дугаар байрт орж, 2002-03, 2004-05 онуудад АХХ-ны цомд аваргалав. 2003-04 онд улирлын туршид ганц ч ялагдалгүй дуусгасан нь түүхэнд "The Invincibles" （Ялагдашгүй） хэмээн мөнхөрсөн юм. Үргэлжлүүлэн 49 тоглолт хожигдоогүй ба энэ амжилт нь өнөөг хүртэл эвдэгдээгүй байна. Мөн цомын тэмцээнийг оролцуулаад 2007 оны 4 сарын 9-нөөс 2007 оны 11 сарын 24-ний өдрийг хүртэл 28 тоглолт дараалан хожигдоогүй билээ. 2005-06 онд анх удаа УЕФА Аваргуудын Лигт аваргын төлөө тоглосон ч Барселонад хожигдсон юм. Венгерийн удирдлага доор 12 улирал өнгөрүүлэхдээ наймд нь Арсенал лигийн аварга, эсвэл хоёрдугаар байранд орж байлаа. 1993 онд Премьер лиг байгуулагдсанаас хойш аварга болсон 4 багийн （Манчестер Юнайтед, Блэкберн Роверс, Челси） нэг юм. Гэвч дараалан түрүүлсэн удаагүй. 2006 оны 6 сард 93 жил ашигласан Хайвэригээ орхин, шинэ Эмирейтс цэнгэлдэх хүрээлэн рүү нүүж, Аякс багтай хийсэн Деннис Бергкампын зодог тайлах тэмцээнээр нээлтээ хийжээ.
Америк
Дэлхийн бөмбөрцөгийн баруун хагаст Атлантын далай, Номхон далайн хооронд ил гарсан сунагар эх газрыг эрэг орчмынх нь арлын хамтаар Америк (монгол бичгээр,  улсаас ялгаж бүтнээр нь Америк тив гэж бичдэг) тив гэнэ
Арсенал (хөлбөмбөгийн баг)
Холбоос
Ангилал:Лондоны хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:Премьер лигийн баг Ангилал:Английн хөлбөмбөгийн цомын эзэн Ангилал:Эмэгтэйчүүдийн хөлбөмбөг Ангилал:1886 онд үүсгэн байгуулагдсан
Америк
Европоос тэнд очсон анхны жуулчдын нэг Америго Веспуччийн нэрээр 1507 онд Америк гэж нэрийджээ.
Америк тив умард өмнөд хоёр туйл руу маш урт тэлж тогтсон, дундаа бараг тасрах шахсан байдгаас тус тивийг умард, өмнөд хоёр тив болгон хуваадаг: Энэ хоёроос гадна Төв Америк, Латин Америк гэж ялгарах нь бий.
Америк тив бүхэлдээ дэлхийн гадаргуугийн 8.3%, хуурай газрын 28.4%-ийг эзлэдэг. Хүн төрөлхтний 14% буюу 900 сая орчим хүн энд амьдарч байна.
Газрын тогтоц
thumb|200px|left|Хамгийн өндөр Аконкагуа уул thumb|200px|left|Америк тивийн сансрын зураг Америк тивийн баруун хэсэг гуравдагч галавын үед хүчтэй атрианд автагдсанаар одоогийн Хойд Америкийн Кордильер, Өмнөд Америкийн Анд гэдэг бүгд 20 орчим мянган километр урт нуруу тогтжээ. Энэ хоёр нуруу дунджаар д.т.д. 3500–4000 м өндөр. Ноён оргилууд нь Аконкагуа (6960), Мак-Кинли (6194 м) юм. Баруунаас зүүн тийш чиглэхэд өндөрлөг, нам доор гаар голлосон талын шинжтэй, техтоник хөдөлгөөнд тэсвэртэй бэхжсэн суурьтай болдог. Хойд Америкийн зүүн эргээр Аппалачийн нуруу, Өмнөд Америкийн зүүн эргээр Бразилийн нуруу байна. Миссисипийн, Амазон, Ориноко, Ла-Платын нам доор газрууд байдаг.
Гадаргын ус
Америк тив ус элбэгтэй. Үүнд Америкийн гадаргын усны жилийн дундаж урсац 6000 км3, үүнийг нутаг даяар жигд тараавал 400 мм болно. Тус тивд Миссисипи, Миссур, Амазон мөрөн, Хойд Америкийн их нуурууд (Дээд, Мичиган, Гурон, Онтарио) байхаас гадна 1.8 сая км2 Гренландын эх газрын мөс байна. Амазон дэлхийн бүх голын усны 15%, их нуурууд нь дэлхийн усны 13%-ийг тус тус эзлэдэг.
Эх сурвалж
Ангилал:Тив
Хээрийн галуу
Хээрийн галуу нь хамгийн өндөр нисдэг шувуудын нэг ба 10175 м өндөрт нисэж байх нь тэмдэглэгдсэн. Бусад зүйлийн галуутай харьцуулахад харьцангуй том далавчтай. Энэ шувуу нь Энэтхэг, Пакистанд өвөлжихөөр Гималайн нурууг даван нүүдэллэдэг. Цайвар саарал өнгийн өдтэй ба бусад саарал галуунаас толгой дээрх хар судлаараа ялгарна. Нас бие гүйцсэн хээрийн галуу 71-76 см урт, 1.87-3.2 кг жинтэй. Эм галуу 3-8 өндөг гаргана. Хээрийн галууны гол дайсан нь үнэг, бүргэд, хон хэрээ гэх мэт юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Галуу
Алимын мод
Алимын мод (Mālus) нь сайхан цэцэглэдэг бөгөөд маш хурдан ургадаг, модны өндөр нь 14,5 м ургадаг ба 5 настай модны өндөр нь 1,6-2,0м хүрдэг, 5 сарын 25-иас эхлэн олон тооны цэцэгс нь дэлбээлдэг бөгөөд 11-18 хоног тогтдог байна. Намар цагт маш үзэсгэлэнтэй харагддаг хурц шар өнгийн навчисаар бүрхэгддэг.
Ангилал:Алимын тухай сэдэв
Крис Херд
Кристофер (Крис) Херд  (Christopher "Chris" Herd; 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 4, Перт) — Австралийн хөлбөмбөгчин, Английн «Астон Вилла» багийн хагас хамгаалагч.
Тэрээр мэргэжлийн анхны гэрээгээ 2008 оны долдугаар сарын 1-нд хоёр жилээр 2005—2008 онд академид нь бэлтгэгдсэн «Астон Виллатайгаа» байгуулсан.
Буйлс мод
Буйлс нь 15 м хүртэл өндөр ургадаг мод бөгөөд цэцэрлэгт хүрээлэн, ойн зурвас төгөл байгуулахад нэн тохиромжтой. Гоёл чимэглэлийн ургамлын гол онцлог нь гэвэл модны холтос нь алтан шаргал өнгөтэй бөгөөд хөгшрөх тусам холтос нь час улаан болон хувирдаг бол навчсын намрын өнгө нь бүдэг шаргал байна. Ангилал:Ургамал
Донателло
Донателло буюу Донато ди Никколо ди Бетто Барди (Donato di Niccolò di Betto Bardi; 1386 - 1466 оны 12-р сарын 13) Сэргэн мандалтын эхэн үеийн Флоренцоос гаралтай Италийн нэртэй зураач, барималч. Түүний бүтээлүүд XV зууны үеийн перспектив иллюзионизмд гарсан шинэлэг зүйлсийг тусгасан гүехэн рельеф бүхий уран баримлын хэлбэр болох basso rilievo-оороо алдаршсан.
Донателло
Донателло Флоренцийн ноос самнагчдын нийгэмлэгийн гишүүн Никколо ди Бетто Бардийн хүү болон 1386 оны хавьцаа Флоренцэд төржээ. Донателло Мартеллийн гэр бүлд хүмүүжжээ. Тэрээр эхэндээ урлагийн дадлага сургуулиа алтны дархны цехэд олж авсан бөгөөд дараа нь Лоренцо Гибертийн урланд богино хугацаанд ажилласан.
Төмөрхүтлүг
Төмөрхүтлүг (1370-1399) 1397-1399 онд Алтан Ордын хан байсан. Тэрбээр Тохтамышийн эсрэг тэмцэж байсан Цагаан Ордын хан Төмөрмаликийн хүү юм. 1379 онд Төмөрмеликийг нас барсны дараа Төмөрхүтлүг Тохтамышийнд өссөн юм. 1388 онд Тохтамышийн эсрэг бослого нь амжилтгүй болсны дараа тэр, Едигейн хамт Төмөр рүү дутаав. 1391-1395 оны Тохтамыш-Төмөрийн дайны үеэр тэд Ижил болон Урал мөрнүүдийн доод биед тусгаар улс байгуулж, нийслэлээ Сарайчикт байрлуулжээ. Тохтамышийг ялагдсаны дараа Төмөрхүтлүг Эдигугийн тусламжтай Алтан Ордын ханаар өргөмжлөгдсөн боловч эрх мэдлийг жинхэнэ барьж байсан хүн нь Эдигу байлаа. 1398 онд Төмөрхүтлүг өөрийн зоос мөнгөтэй болсон бөгөөд 1399 онд Ворскла голын тулалдаанд оролцжээ. Тэрбээр Тохтамышийн хүүтэй зөрчилдөж байгаад алуулсан.
Донателло
Донателло
1404-1407 онд Ромд Филиппо Брунеллескитэй хамт судалгаа, малталт хийн нэртэй эрдэнэсийн сан хайгчид болсны зэрэгцээ Донателло алтны дархны цехэд ажиллаж амьжиргаагаа залгуулж байв. Тэдний Ром дахь түр зуурын ажил XV зууны Италийн урлагийн хөгжилд мөн чухал нөлөө оруулсан юм. Тухайлбал Брунеллески чухам энэ үед л Пантеоны ордон болон Ромын бусад барилгын загваруудаа гаргажээ. Брунеллескийн барилга болон Донателлогийн уран баримал хоёулаа тухайн үеийнхээ архитектур, уран баримлын мөн чанарын дээд илэрхийлэл гэж тооцогддог бөгөөд тухайн үеийхээ зураачдад хүчтэй нөлөөлсөн юм.
Төмөрхүтлүг
Лавлах материал
Ангилал:14-р зууны ноёрхогч Ангилал:Алтан ордны улсын хан Ангилал:1370 онд төрсөн Ангилал:1399 онд өнгөрсөн
Донателло
Зургийн цомог
<Center>
Гадны холбоос
Ангилал:Уран барималчид
Жинань
Жинань ( - jǐnán) — Хятад улс (БНХАУ)-ын Шаньдун мужийн төв, 4 сая гуруй хүнтэй хот.
Мөн үзэх
Ангилал:Шаньдуны суурин Ангилал:Хятадын аймгийн энтэй хот  Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот
Барак Обама
Барак Хуссейн Обама (Barack Hussein Obama, Jr., 1961 оны 8 сарын 4-нд төрсөн) нь АНУ-ын 44 дэх ерөнхийлөгч юм. Ерөнхийлөгчөөр сонгогдохоосоо өмнө Сенатад Иллиной муж улсаас сонгогдон ажиллаж байжээ.
Тэрбээр 2008 оны АНУ-ын Ерөнхийлөгч сонгуульд Ардчилсан Намаас албан ёсоор нэр дэвшиж, багц саналаар өрсөлдөгчөөсөө хавьгүй олон санал авч, Америкийн Нэгдсэн Улсын түүхэнд анхны африк-америк Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон.
Цөмийн зэвсгийг хорогдуулах, сөргөлдөөнийг энхийн аргаар зохицуулах талаар гаргасан хүчин чармайлт, амжилтын нь төлөө 2009 онд Энхтайвны салбар дахь Нобелийн шагналаар шагнажээ. Тэрээр АНУ-ын Ерөнхийлөгчдөөс Нобелийн шагнал авсан 4 дэх хүн (Теодор Рузвельт, Вудроу Вильсон, Жимми Картерын дараа) болсон.
Намтар
Барак Хусейн Обама 1961 оны 8 дугаар сарын 4 нд Хавай мужийн Хонолулуд төржээ. Түүний аав ноён Барак Обама, Кени улсын Няанза аймгийн Луо омогт төржээ. Аав нь Английн зарц байсан бөгөөд эцэгтэйгээ цуг ямаа хариулж өсчээ. Тэрбээр Муслимчдын дунд ад үзэгдэж байсан ч хожим нь шашингүйн үзэлтэн болжээ.
Обамагийн ээж Стэнли Энн Данхэм Кансасын Вичитад өсчээ. Түүний эцэг Их хямралын үеэр тосны машин дээр ажилладаг байв. Перл-Харборын Японы халдлагын дараа тэрээр дэлхийн 2 дугаар дайнд явахаар бүртгүүлж Паттоны армид Европыг гаталжээ. Дунхамын ээж бөмбөг үйлдвэрлэх үйлдвэрт ажилладаг байв. Дайны дараа тэд хамт Г.И Билл-д суралцаж, холбооны гэржүүлэх хөтөлбөрийн дагуу байр худалдаж авч Хавай руу нүүжээ.
Баракын аав энэ хооронд Кэниг орхин Хавайд сурах тэтгэлэг хожиж мөрөөдлөө биелүүлэх боломж олджээ. Обамаг төрөх цагт эцэг эх нь Манаод Хавайн их сургуулийн Ийст —Вест төвийн оюутнууд байжээ. Обамаг хоёр настайд эцэг эх нь тус тусдаа амьдрах болж эцэст нь салжээ. Обамагийн аав нь Харвардад докторын зэрэгт суралцахаар явж дараа нь Кени руу буцав.
Түүний ээж Лоло Суторо гэгч Ийст Вест товийн оөр нэг оюутан Индонези иргэнтэй гэрлэлээ. 1967 онд Жакарта руу гэр бүлээрээ нүүж тэнд Обамагийн эх нэгт дүү Маяа Соеторо төржээ. Обама Жакартад сургуульд сурч Индонез хэлээр хичээл үзэж байв.
Дөрвөн жилийн дараа Барак (түүнийг багад нь Барри гэж дууддаг байж)-ыг 10 настай байхад тэр Хавай руу ээжийнхээ эцэг эх Станлеи болон Маделин Дунхамтай, дараа нь ээжтэйгээ амьдрахаар нүүж очив. (Обамагийн ээж нь 1995 онд өндгөвчний хорт хавдраар нас баржээ.)
Тэр алдарт Пунахоугийн Академийн 5 дугаар ангид элсэн орж 1979 онд онц дүнтэй төгсчээ. Сургуульдаа гуравхан хар арьст оюутны нэг нь байлаа. Энд Обама анх гарал угсаа арьс өнгөний ялгааг мэдэх болж Африк-Америк байх ямар Вэ гэдгийг ойлгожээ.
Тэрбээр дурсамжийн номондоо олон төрлийн гарал угсааг бусад хүмүүс хэрхэн хүлээж авах үзэл бодлыг нийгэмд засах, өөрчлөхийн төлөө хичээдэг байснаа бичжээ. Тэр эцэг эхээ салснаас хойш төрсөн аавтайгаа 1971 онд ганц удаа уулзсан. (Эцэг нь 1982 онд машины ослоор нас баржээ) Бас тэрбээр идэр залуу насандаа архи тамхи, кокайн, марихуан хэрэглэж байснаа мөн номдоо хүлээн зөвшөөрчээ.
Ахлах сургууль төгсөөд Обама Лос Анжелес дахь Окксидентал коллежид хоёр жил сураад дараа нь Нью-Йорк дахь Колумбийн Их Сургуульд шилжиж 1983 онд улс төрийн ухааны мэргэжлээр төгссөн юм.
Бизнесийн Олон Улсын корпораци (корпорацийн үйлчлүүлэгчдийг ОУ-ын бизнесийн мэдээллээр хангадаг компани) мөн Нью-Йоркийн олон нийтийн сонирхлын судалгааны бүлэг зэрэгт ажиллаж байгаад Обама 1985 онд Чикаго руу нүүжээ. Тэрээр Чикагогийн Росленд дахь доогуур орлоготой иргэдийн дунд олон нийтийн ажил зохион байгуулж, хотын өмнөд хэсэг дэх Алтгелд Гарденс-ийн нийтийн орон сууцжуулах хөтөлбөрийн ажилд оролцож байжээ.
Шүтлэгтэй гэр бүлд өсөөгүй гэж ярьдаг байсан Обама Чикагод ажиллаж байх үеэр Христийн Тринитигийн Нэгдсэн Сүмд нэгдэн оржээ. Тэрбээр мөн Кенид байдаг хамаатнууд болон төрсөн эцэг, болоод өвөг эцгийнхээ шарил дээр очжээ.
Обама 1988 онд Харвардын Хуулийн сургуульд элсэн орж, 1990 онд Харвардын Хуулийн сэтгүүлийн анхны хар арьст Америк эрхлэгчээр сонгогджээ.
Обама 1991 онд академийн хоёр дахь дээд хүндэтгэлт үнэлгээтэй төгссөн байна.
Хуулийн сургуулийг төгсөөд Обама иргэний эрхийн өмгөөлөгч, хуульчаар ажиллахаар Чикаго руу буцаж Минер, Барнхилл ба Галланд хэмээх хуулийн байгууллагад ажиллах болсон юм. Мөн тэрбээр Чикагогийн Их Сургуулийн Хуулийн сургуульд хичээл зааж, 1992 онд Билл Клинтоны ерөнхийлөгчийн сонгуульд сонгогчдын бүртгэлийг зохион байгуулах комисст ажиллаж байжээ.
Обама 1995 онд “Аавын Минь Хүсэл Мөрөөдлүүд: Гарал, Угсаа Өвгийн тухай үгүүлэл” хэмээх өөрийн намтар зохиолоо хэвлүүлжээ. Энэхүү номынхоо аудио хэлбэрээр нь Грамми-гийн шагнал хүртжээ.
Обамагийн өмгөөлөгчийн ажил нь түүнийг Ардчилсан намаас Иллинойсийн Мужийн Сенатад нэр дэвшихэд хүргэсэн юм. Тэрээр 1996 онд Хайд Паркын өмнөд хэсгээс соншгдсон билээ.
Энэ он жилүүдэд Обама Ардчилсан болон Бүгд Найрамдах намуудын аль алинтай хамтран ёс зүйн, өргөжүүлсэн эрүүл мэндийн халамжийн үйлчилгээний болон ядуу хүүхдүүдийн боловсролын хөтөлбөрийн хуулийг сайжруулан шинэчлэх тал дээр ажиллав. Тэр мөн ажил эрхлэгч ядуучуудад зориулсан өөрсдөө ажиллаж олох татварын кредитийн хөтөлбөр зохиожээ. Мөн цаазаар авах ялтай шоронгийн хэдэн хоригдлууд буруугүй болох нь мэдэгдэхэд Обама хуулийн байгууллагынхантай хамтран бүх томоохон хэргүүдийг мөрдөн байцаах, ярилцах явцад заавал вилео бичлэг хийлгэж байхыг шаардуулсан билээ.
Атомын цахилгаан станц
Атомын цахилгаан станц (АЦС) буюу Цөмийн Цахилгаан Станц (ЦЦС) гэдэг нь нэг буюу хэд хэдэн цөмийн реактороос дулааны энерги гарган авч, түүнийгээ ашиглан цахилгаан энерги гаргадаг цахилгаан станцыг хэлнэ.
Барак Обама
Намтар
2000 онд Обама Ардчилсан намаас АНУ-ын төлөөлөгчдийн танхимын тэртүүний сунгаанд нэр дэвшсэн боловч дөрвөн удаа сонгогдсон Бобби Рашд ялагдсан юм.
Атомын цахилгаан станц
ЦЦС-нь цөмийн түлш болох уран-235-ыг эсвэл уран болон плутонийн оксидын холимог түлшийг ашиглаж цахилгаан энерги үйлдвэрлэж хэрэглэгчдийг хангадаг. Уран-235 изотопын цөм нь дулааны энергитэй нейтроныг шингээн авч уран-236 изотоп болно. Энэхүү уран-236 изотопын цөм нь агшин зуурын хугацааны дараа хоёр хэсэг болж хуваагдах ба энэ үедээ 200 МэВ орчим энерги ялгаруулдаг. Цөмийн ийм хуваагдах урвалаас 200 МэВ орчим энерги ялгардаг бол ердийн химийн урвалаас 200 эВ орчим энерги ялгардаг (1000 000 дахин бага) байна. Хуваагдлын үед үүссэн энергийг дулаан зөөгч бодисоор зөөж уурын генераторт аваачдаг бөгөөд уурын генератор нь уг дулааны энергийг ашиглаж усыг буцалгаж маш их хэмжээний уур үүсгэнэ. Энэ уур нь хоолойгоор дамжин турбин-генераторын систем дээр ирж, турбины голыг эргүүлэх механик ажил хийдэг. Эргэлдэж буй голтой холбоотой байх цахилгаан генератороос цахилгаан гардаг. ЦЦС-ыг ангилахдаа дулаан зөөгчөөр нь болон ажиллах зарчмаар нь гээд олон байдлаар ангилж болдог. Жишээ нь: хөнгөн устай реактор, энэ төрлийн реакторыг дотор нь даралтат усан реактор болон буцалсан устай реактор гэж 2 ангилж болно. Мөн хүнд устай реактор, энэ төрөлд дотор даралтат хүнд усан реактор гэж төрөл байдаг.
Барак Обама
Намтар
9 дүгээр сарын 11-ний халдлагаас үүдсэн Ерөнхийлөгч Жорж Бушийн Ирак дахь дайныг эртнээс эсэргүүцэгчдийн нэг нь Обама байсан. Чикагогийн Холбооны Плазад болсон цуглаан дээр Иракт хүч хэрэглэх шийдвэрийг гаргасны эсрэг байгаагаа илэрхийлэх үед буюу 2002 оны 10 дугаар сард Обама мужийн сенатч байсан юм.
“Би бүх дайны эсрэг биш. Би зөвхөн тэнэг дайны эсрэг байдаг. Би юуг эсэргүүцээд байна вэ гэвэл Ричард Пэрлэ, Пол Волфовоц нар болон энэхүү засгийн газрын удирдлагын бусад түр зуурын баатар болох гэсэн хүмүүсийн өөрсдийн үзэл бодлоо бусдын амь нас, зовлон зүдгүүрийг үл харгалзан бидний хоолой руу албадан шахах гэсэн явдлыг эсэргүүцэж байна” гэж тэр хэлжээ.
Иракийн удирдагч Садцам Хуссейний талаар тэрээр “Тэр бол тун оөдгүй нөхөр. Энэ дэлхий болон Иракийн ард түмэн түүнгүйгээр сайхан амьдрах боломжтой. Гэхдээ би Саддамыг Америкийн Нэгдсэн Улс болон эргэн тойрныхоо хөрш орнуудад хандсан илэрхий аюул занал байхгүй гэдгийг, Иракийн эдийн засаг муу байгааг, Иракийн цэргийн хүч өмнөхөөсөө хэд дахин суларсныг, бас Олон Улс хамтын хүчээр түүнийг бусад өөдгүй удирдагчдын адилаар түүхийн хогийн саванд замхран ортол хадгалан барьж байж чадна гэдгийг мэдэж байна” гэж хэлжээ.
Атомын цахилгаан станц
Түүх
Цөмийн урвал ашиглаж Цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх оролдлого 1940-өөд онд АНУ, ЗХУорнуудад зэрэг эхэлүүлсэн байна.
Барак Обама
Намтар
Тэрээр цааш нь “Иракийн эсрэг үр дүнтэй дайн явуулахын төлөө АНУ-аас тодорхойгүй хугацаа, тодорхойгүй үнэ цэнэ, тодорхойгүй үр дагавар гарч ирнэ гэдгийг мэдэж байна. Иракт тодорхой шалтгаангүйгээр болон олон улсын дэмжлэггүйгээр түрэмгийлэн дайрах нь Ойрхи Дорнодын гал дээр тос нэмсэн хэрэг болж Арабын улсуудын сайныг биш зөвхөн мууг л дуудсан, Ал Кайдагийн хүчийг улам нэмэгдүүлсэн хэрэг болно” гэж хэлжээ.
Атомын цахилгаан станц
Түүх
Анхны Цөмийн реактораас цахилгаан эрчим хүчийг АНУ-ын Теннесси мужийн Ок-Ридж (англ. Oak Ridge) хотод 1948 оны 9-р сарын 3-нд "X-10" графит реактораас гаргаж авч байжээ.
Барак Обама
Намтар
АНУ-ын Ирактай хийсэн дайн 2003 онд эхэлсэн бөгөөд Обама энэ үед Бүгд Найрамдах Намын гишүүн Петер Фитцералдын оронд АНУ-ын Сенат-д нэр дэвшихээр шийджээ. Ийнхүү тэрбээр 2004 онд 52 хувийн саналаар саятан Блайр Хулл болон Иллинойс мужийн санхүүч Даниел Хянес нарыг Ардчилсан Намын сунгаанд ялж нэр дэвших эрхтэй болсон юм.
Атомын цахилгаан станц
Түүх
ЗХУ-д анх "Обнинскийн атомын цахилгаан станц"-ыг 1950 онд барьж эхлүүлээд 1954 оны 6-р сарын 27-нд ашиглалтанд оруулж 5 МВт цахилгаан эрчим хүч гаргаж байжээ.
Барак Обама
Намтар
Тэр зун буюу 2004 оны Бостон хот дахь Ардчилсан Намын Улсын Конвенц-д түүнийг Жон Керриг дэмжиж үг хэлнэ үү хэмээн урижээ. Обама тийн үг хэлэхдээ эв нэгдлийн чухлыг дурдаж Бушийн засаг захиргааны болон веджийн асуудлуудаас анхаарлыг өөр тийш хандуулж байгааг шүүмжлэн дайралт хийсэн юм.
“Бид цэнхэр мужуудад нэг бурхныг тахиж, харин улаан мужууддаа болохоор холбооны ажилтнууд номын сангуудаар хөлхөөд байхад тун дургүй. Цэнхэр мужууддаа Литтле Лиги-ийг бэлдэж харин улаан мужууддаа хэдэн гомо найзуудтай. Тэнд Иракийн дайныг эсэргүүцсэн эх оронч ч байгаа, дайныг дэмжсэн эх оронч ч байгаа. Бид бол нэг хүмүүс, бүгд л од болон зурааснууддаа үнэнч, тангаргаа өргөсөн, бүгд л Америкийн Нэгдсэн улсыг хамгаалахын төлөө хүмүүс билээ” гэж хэлжээ.
Атомын цахилгаан станц
Түүх
2022 оны байдлаар дэлхийн 32 улс Атомын цахилгаан станцыг ашиглаж байна. Атомын цахилгаан станцуудын дийлэнх нь Европ, Хойд Америк, Алс Дорнодод байрладаг бол Африкт бараг байдаггүй, Австрали, Далайн орнуудад огт байдаггүй. Дэлхий дээр нийт 394 ГВт хүчин чадалтай 451 цөмийн эрчим хүчний реактор ажиллаж байгаа ажээ.
Барак Обама
Намтар
Конвенцийн дараа Обама эргэн Иллинойс мужийн Сенатын сонгуулийн ажилдаа орсон юм. Ерөнхий сонгуульд түүний өрсөлдөгч Бүгд Найрамдах Намаас нэр дэвшсэн хөрөнгө оруулалтын банкны ажилтан, чинээлэг Жак Райян гэгч байсан боловч түүнийг хуучин эхнэр Жери Райян нь баримтгүйгээр сексийн хэрэгт олон нийтийн өмнө гүтгэсэн бөгөөд үүний улмаас тэрээр 2004 оны зургаадугаар сард сонгуулиас нэрээ татсан юм.
Атомын цахилгаан станц
Томоохон ослууд
1. Японд- «Фукусима-1» АЦС, 2011 он.
Барак Обама
Намтар
2004 оны 8 сард дипломатч болон хуучин ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч хар гаралтай Алан Кеинес Райяныг орлож Бүгд Найрамдах намаас нэр дэвшихийг хүлээн зөвшөөрсөн юм. Обама Кейнесийн эсрэг гурван удаа телевизийн мэтгэлцээнд оролцож эсийн судалгаа, үр хөндөлт, буу зэвсгийн зохицуулалт, сургуулийн хөнгөлөлт болон татварыг бууруулах зэрэг асуудлаар үзэл бодлоо илэрхийлсэн билээ.
Атомын цахилгаан станц
Томоохон ослууд
2. Зөвлөлт Холбоот улсад- "Чернобыль" АЦС, 1986 он. 4 сарын 26
Барак Обама
Намтар
2004 оны 11 сарын ерөнхий сонгуулиар Обама 70 хувийн саналаар 27 хувийн санал авсан Кеинесийг ялж Иллинойс мужийн түүхэнд гарч байгаагүй сонгуулийн ялалтыг байгуулсан юм. Ийнхүү Обама шинэчлэн байгуулалтаас хойш Сенатд сонгогдсон дөнгөж гурав дахь Африкийн Америк иргэн болсон ажээ.
Атомын цахилгаан станц
Томоохон ослууд
3. ЗХУ, Челябинск-40 хотын Химийн үйлдвэр "Маяк", 1957 он.
4. Их Британи, "Уиндскейл" Атомын комплекс дээр гарсан аваар. 1957 он.
5. АНУ-ын "Три-Майл-Айленд" АЦС, 1979 он.
Барак Обама
Намтар
Түүний хоёр дахь ном Итгэлийн Зориг: Америк Мөрөөдлийг Эргүүлэн Авах Талаарх Бодлууд нь 2006 оны 10 дугаар сард хэвлэгджээ.
Обама эхнэр Мишелтэйгээ 1988 онд Чикагогийн хуулийн байгууллага Сидлей ба Аустин-д зуны гуслахаар ажиллаж байх үедээ танилцжээ. Тэд 1992 оны 10 дугаар сард гэрлэж одоо Чикаго хотын Сауд Сайд, Кенвүүдэд хоёр охин Малиа (1998 онд төрсөн), Саша (2001 онд төрсөн) нарынхаа хамт амьдардаг.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч Ангилал:АНУ-ын өмгөөлөгч Ангилал:АНУ-ын сенат дахь Иллинойн сенатч Ангилал:20-р зууны эрх зүйч Ангилал:21-р зууны эрх зүйч Ангилал:Иллинойн сенатын гишүүн Ангилал:АНУ-ын Ардчилсан Намын гишүүн Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Харвардын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Йоханнесбургийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Нотр Дамын их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Баруун-Хойд их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Чикагогийн хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1961 онд төрсөн
Гандигар мод
Гандигар мод 4-6м хүртэл өндөртэй, бутлаг мод бөгөөд жижигхэн шар өнгийн цэцэгсээрээ ялгардаг. Модонд зуны дунд үеэс ургадаг хурц улаан өнгийн жижигхэн жимснүүд нь ихэд гоёмсог харагдуулдаг байна. Ургуулахдаа ихэвчлэн ганц нэгээр нь олон нийтийн газарт чимэглэл болгон тарихад нэн тохиромжтой.