cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Интра маркетинг
Маркетингийн шинжлэх ухаан дотроо Интра маркетинг нь бусдаасаа илүү сонирхолтой нэгэн салбар юм байна. Интрамаркетинг гэдэг нь юмс үзэгдлийг цогцоор нь авч үзэхэд үндэслэсэн практик маркетинг юм. Нэгэн үйлдвэр дээр туршилт хийж үзээд тухайн үйлдвэрийн нэг хэсэг нь амжилттай ажиллах биш үйлдвэр бүхэлдээ амжилттай ажиллавал үйлвдэрийн үйл ажиллагаа сайн байхнээ гэсэн дүгнэлт дээр үндэслэн интрамаркетинг боловсруулагдсан түүхтэй. Ангилал:Маркетинг
Аман ярианы маркетинг
Хүн бүр аман ярианы маркетингаас илүү зар сурталчилгаа байхгүй гэдэгтээ санал нийлдэг байна. Учир нь хэрэглэгчид авливаа сонголтыг хийхдээ найз нөхөд, хамт ажиллагсад гэх мэт ойр дотны хүнийхээ саналыг даган шийдвэр гаргах тохиолдол их байдаг байна. Маркетерүүд аман ярианы маркетингийг ашиглан маркетингийн ухааныг бий болгоод зоргсохгүй аман ярианы маркетингийг дэлгэрүүлж мэргэжлийн хүмүүсээс бүрдсэн холбоо байгуулж ажиллаж байгаа ба тэдний компаниудад аман ярианы маркетингийг хөгжүүлэх гол нөлөө үзүүлж байна.
Аман ярианы маркетинг гэдэг нь хэрвээ та ямар нэгэн бизнес хийх гэж байгаа бол бүтээгдэхүүн үйлчилгээний талаар хэрэглэгчиддээ хүргэхийн тулд 5, 10 эсвэл тэрнээс ч олон найзууддаа дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгвөл тэр нь улмаар цааш аман яриа болон давтан тархаж байдаг. Аман яриа нь нийгэмд маш хурдан тархдаг байна. Аман ярианы маркетинг нь жижиг бизнесийн түлхүүр хэсэг нь болж өгдөг. Учир нь жижиг бизнесийн байгууллагууд өдөр тутмынхаа үйл ажиллагаанд зориулсан маркетингийн төсөв гэж байхгүй учир аман ярианы маркетинг илүү зохимжтой байдаг байна. Хэрэглэгчид нь компани болон үйлчилгээний талаар тодорхой мэдээлэлтэй болсны дараа найз нөхөд гэр бүлийнхэндээ ярьж өгдөг байна.Энэ өсөлт нь танай хэрэглэгчидийн тоо болон худалдан авалтыг ихэсгэдэг.
Ангилал:Маркетинг
Харрисон Аффул
Харрисон Аффул (Harrison Afful, 1986 оны зургаадугаар сарын 24-нд Кумасид төрсөн) — Ганын хөлбөмбөгчин юм. Эсперанс болон Ганын шигшээд цэвэрлэгчийн байрлалд тоглодог.
Замнал
Аффул тунисын Эсперанс багт 2009 онд ганын Фейеноорд багаас элсэж, 2010, 2011 болон 2012 онуудад улсын аваргаар дараалан тодрохын зэрэгцээ КАФ-ын Аваргуудын лигт аваргалж байлаа.
Шигшээ
Ганын шигшээд Аффул 2008 багтаж, гуравдугаар сарын 26-нд Мексикт 1-2 харьцаагаар ялагдсан тоглолтонд зүүний хамгаалагчаар анхны тоглолтоо хийж байлаа.
Холбоос
Ангилал:Ганачууд
Жеймс Клерк Максвелл
Жэймс Клэрк Максвэлл (1831 оны 6 дугаар сарын 13-нд төрж, 1879 оны 11 дүгээр сарын 5-нд нас барсан) нь Шотландын онолын физикч, математикч эрдэмтэн юм. Түүний хамгийн том ололт нь сонгодог цахилгаан соронзон орны онол бөгөөд энэ нь урьд өмнө хооронд нь холбож үзэж байгаагүй цахилгаан, соронзон, тэр байтугай оптикийн ажиглалт, туршилт, тэнцэтгэлүүдийг нэгдмэл онол болгосонд оршино. Түүний багц тэгшитгэл болох Максвэллийн тэнцэтгэлүүд нь цахилгаан, соронзон, гэрэл нь бүгд нэг ижил үзэгдэл болох цахилгаан соронзон орны илрэл гэдгийг үзүүлсэн. Энэ мөчөөс хойш эдгээр салбарын бүх сонгодог хууль буюу тэнцэтгэл нь Максвэллийн тэнцэтгэлүүдийн хялбаршуулсан тохиолдлууд болжээ. Максвэллийн цахилгаан соронзны салбарт хийсэн бүтээлийг Исаак Ньютоны эхний аугаа нэгдлийн дараа хийсэн "физикийн хоёрдахь аугаа нэгдэл" гэж үздэг.
Тэрээр 1861 онд гэрэл, өнгө судалсаны дараа анхны өнгөт гэрэл зураг хийж байжээ.
Цахим холбоос
<!-- Шүлгүүд
Гэрэл зургууд
Эрдмийн ажлын холбоос
Математик
Цахилгаан ба соронзны талаар – 1873 оны хэвлэл
Максвэллийн 1873 оны ажлын онлайн хувилбарууд
Нэмэлт материал -->
Ангилал:19-р зууны физикч Ангилал:Шотландын физикч Ангилал:Шотландын математикч Ангилал:Гэрэл зургийн анхдагч Ангилал:Радиогийн пионер Ангилал:Абердины Их Сургуулийн багш Ангилал:Кембрижийн Их Сургуулийн багш Ангилал:Кинг’с Коллеж Лондоны их сургуулийн багш Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Гөттингений Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Нидерландын Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Эдинбургийн Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Эдинбургийн хүн Ангилал:Шотландчууд Ангилал:1831 онд төрсөн Ангилал:1879 онд өнгөрсөн
Цахар түмэн
Цахар түмэн нь Чингис хааны байгуулсан хааныг хамгаалах хишигтэн цэргийн уламжлагдан ирсэн хойчис гэж үздэг.
Түүхэн гарвал
Даян хаан, 1500 оноос монгол улсад дахин төрийн зохион байгуулалт хийж, улсаа зургаан түмэнд хуваасан. Үүний нэг нь Цахар түмэн юм. Тухайн үеийн байдлаар Цахар түмэн гэдгийг бас өөрөөр Цахар улс гэж нэрлэж байсан. Даян хаанаас хойш, Лигдэн хаан хүртлэх их хаад цөм уг түмний нутагт сууж байснаас тэднийг Цахар хаан гэж нэрлэх болсон.
Дотроо найман отогт хуваагдах болсон.
Үүнд: Аохан, Найман, Сөнид, Үзэмчин дөрвийг өврийн зүүн дөрвөн отог, Зүйд, Борбуг, Алаг, Алагчууд дөрвийг арын баруун дөрвөн отог гэдэг. Зүүн, баруун гэдэг нь Хянган нуруугаар зааглаж, уулын урд хойт этгээдээр сууж байсныг хэлж байдаг. XVI зууны дунд үеэс түмэн гэх зохион байгуулалт нь орхигдож, хошуу, отгийн зохион байгуулалтад орж, улам бутрах явц өрнөсөн. Лигдэн хаан ялагдсны дараа Цахарын ихэнх хэсэг нь 1675 он хүртэл Абунай ванд захирагдаж, нөгөө хэсэг нь Манжийн эрхшээлийн үед Цахар найман хошуунд багтаж байсан.
Ойн бор харагчин
Ойн бор харагчин, Prunella modularis, нь Европоос Азийн сэрүүн бүсэд таарах жижиг бор шувуу хэлбэртэн шувуу юм. Энэхүү шувуу нь ой мод, төгөл, цэцэрлэгт амьдарна. Намхан бут эсвэл шилмүүст модонд үүрлэн 3-5 цэнхэрдүү өндөг гаргадаг байна.
Ойн бор харагчины үүрэнд Эгэл хөхөө өндгөө авчирч орхих нь элбэг бөгөөд, үүнийг нь мэдэлгүй өсгөж тэжээдэг ажээ.
Тэд Оронгийн боршувуутай төстэй ба биеийн урт 13.5-14 см, гэдэс хэвлий хэсэг нь бордуу, үзүүртэй хошуутай. Нас бие гүйцсэн шувууд нь саарал толгойтой байна.
1867-1882 онд Шинэ Зеландад ойн бор харагчинг авчирсан ба өдгөө ойр хавийн арлуудаар нь ч нилээд тархан суурьшжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Боршувуутан
Галуут сум
Галуут нь Баянхонгор аймгийн сум юм. Баянхонгор аймгийн Галуут сум Монгол Улсын нэгэн түүхт хошуу, түүхт сум юм.
Түүх
1691 онд Манжийн хааны зарлигаар Халхын умард замын Цэцэрлэгийн чуулганы баруун гарын адгийн хошуу нэртэйгээр анх үүсгэн байгуулагджээ. Анхны Засаг ноён нь тэргүүн зэргийн тайж Туба байв. Тэрбээр Түмэнхэн Сайн ноёны удмын хүн юм. Түмэнхэн Сайн ноёны ахмад хөвгүүн Зодов сэцэн ноён, түүний хүү Чиман, Чимангийн хүү Бундар тайж бөгөөд Бундар тайжийн хөвгүүн нь Туба ажээ.
Засаг ноёдын үе залгамжлал Манжийн Найралт төв хааны зарлигаар түүний гуравдугаар он буюу 1725 онд Түмэнхэн ноёны хүртсэн “Сайн ноён” цолыг Хошой чин ван Дашдэндэвт хүртээж, Сайн ноён хан аймгийг анх байгуулахдаа Түшээт хан аймгаас таслан өгсөн 22 хошууны нэг нь Цогтой гүний хошуу бөгөөд энэ үеэс Сайн ноён хан аймгийн Цогтой гүний хошуу хэмээн нэрлэгдэх болжээ.
1911 онд Монгол улс тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхаглахад тус хошууны засаг ноён Дашдоржид үе улиран Цогтой засаг цол олгож, Сайн ноён хан аймгийн Цогтой засгийн хошуу хэмээн нэрийдэх болов. 1923 онд батлагдсан "Нутгийн захиргааны дүрэм"-д заасан засаг захиргааны өөрчлөлтөөр тус хошууг Цэцэрлэг мандлын аймгийн Баянхонгор хайрхан уулын хошуу хэмээн өөрчлөн нэрлэж, Бөмбөгөр, Зүрххайрхан, Дэл хайрхан, Хуримт нуур, Цагаан гол, Цагаан хайрхан, Цогт хайрхан, Мандал, Цэцэрлэг гол, Баяннуур, Эрдэнэтээл зэрэг 12 сумтай болгожээ. Дүрэм ёсоор 10 өрхийг нэг арван, 150 өрхийг нэг сум болгосон байна.
Чин сүжигт номун хан шавийн хошуу
Цогтой гүний хошууны нутаг дэвсгэр нэлээн том хэмжээтэй байсан бөгөөд хошууны нутгаас 1751 онд Чин Сүжигт Норовшарав (Лувсанноровшийрав) Ордосын газар Хатаны голд олон жил тахигдан суугаад, Амарсанаагийн нутагт очиж ном уншиж олныг тохинуултугай хэмээн Манжийн хаан зарлиг болгосон ёсоор ирэхэд тэр үеийн Цогтой гүний хошууны засаг ноён Сэдийн Цэвээн хошуу нутгаасаа хойшоо харсан таван амыг таслан өгснөөр Чин Сүжигт номун хан хэмээх Богдын шавь хошуу үүссэн гэдэг.
Манжийн ноёрхлын үед (1691-1911 онд) Сайн ноён хан аймгийн Чин сүжигт номун ханы шавь, Богд хаант Монгол Улсын үед Сайн ноён хан аймгийн Чин сүжигт номун хан хутагтын шавь, Ардын засгийн анхны жилүүдэд Чин сүжигт номун хан хутагтын шавь гэж байжээ. 1925 онд Чин сүжигт Номун ханы шавийг Мандал, Баяннуур 2 сум болгон Баянхонгор хайрхан уулын хошуунд харьяалуулсан.
Баянхонгор сум, Галуут сум
1931 оны засаг захиргааны өөрчлөлтөөр хошуудыг татан буулгаж, 13 аймгийг шинээр байгуулж, аймаг, сумдыг шинэчлэн зохион байгуулахад 1931-1934 онд Өвөрхангай аймгийн Баянхонгор сум, 1934-1941 онд Архангай аймгийн Баянхонгор сум болж, БНМАУ-ын Бага хурлын Тэргүүлэгчдийн 1941 оны 12-р сарын 11-ний өдрийн 81-р тогтоолоор Баянхонгор аймгийг (Анх Говь-Бөмбөгөр нэрээр) шинээр байгуулахад нэгэн сум нь болж, 1955 онд Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн зарлигаар Баянхонгор сумаас 6 баг, Бөмбөгөр сумаас 2 баг таслан авч Галуут нэртэй шинэ сумыг “Өвөр Галуут”-д байгуулсан байна.
1957 онд Баянхонгор сумыг татан буулгаж, хангайн чиглэлийн багуудыг Мандал суманд, бусад багийг Галуут суманд шилжүүлж, Галуут сумын төвийг Өвөр Галуутаас Баянхонгор сумын төвд /Баянхонгор хайрхан уулын өвөрт/ шилжүүлсэн байдаг. Галуут сумын анхны даргаар Зэвэгийн Намжин ажиллаж байжээ.
1952-1957 онуудад Галуут, Мандал суманд ардын үйлдвэрлэлийн нэгдлүүд байгуулагдаж "Туяа", "Хөдөлмөр", "Ялалт", "Баянтал", "Галуут" зэрэг нэртэйгээр ажиллаж байлаа.
Эдгээр нэгдлүүд Галуут сумын түүхэн хөгжилд чухал хувь нэмэр оруулсан билээ. 1958 оны 6-р сард Мандал сумын "Хөдөлмөр", "Баянтал" нэгдлийн бүх гишүүдийн хурлаас хоёр нэгдлийг нэгтгэн "Хөдөлмөр" нэгдэл гэж нэрийдэхээр тогтож нэгдлийн даргаар Г.Агвааныг сонгож байжээ. 1959 оны намар Галуут сумын "Туяа", "Ялалт" нэгдлийн гишүүдийн хурлаас хоёр нэгдлийг нэгтгэн "Туяа" нэгдэл гэж нэрлэж, даргаар нь Д.Магванжавыг сонгожээ. Ийнхүү Галуут суманд хувийн өмчит ардын аж ахуйтныг нэгдэлжүүлэх зорилт 1959 оны дундуур үндсэндээ шийдэгдсэн байна.
Үүнээс хойш Галуут сум социалист бүтээн байгуулалт, ардчилсан засаглалын он жилүүдийг туулж, шинэ түүхээ зуунаар өртөөлөн бичээд байна. Эдүгээ тус сум нь Хайрхан, Сүмбэр, Үнэгт, Баяннуур, Мандал, Баянхошуу гэсэн зургаан багтай, 2022 оны эцсийн байдлаар 4200 гаруй хүн ам, 267.1 мянган малтай, хүн амын тоогоор аймагтаа 2-т, малын тоогоор мөн 2-р байранд орж байна.
Арван хоёр жилийн ахлах сургууль, Эрүүл мэндийн төв, Мал эмнэлгийн тасаг, харилцаа холбоо, цаг уурын станц, хүүхдийн цэцэрлэг, Номын сан, Соёлын төв, банкны салбарууд, бусад үйлчилгээний газруудтай.
Монгол Улсын Засгийн газрын 2016 оны дөрөвдүгээр сарын 18-ны өдрийн 221 дүгээр тогтоолоор Баянхонгор аймгийн Галуут сумыг “Улсын тэргүүний сум”-аар шалгаруулсан билээ.
Газар зүй
Галуут сум нь хойт талаараа Архангай аймгийн Чулуут, Ихтамир сум, Баянхонгор аймгийн Эрдэнэцогт, Баян-Овоо, Бөмбөгөр, Заг, Жаргалант сумтай хил залгадаг.
Хангайн нурууны салбар уулс, хөндий хоолой дэл сэрвэн хосолсон 504,7 мянган га эдэлбэр нутагтай.
Хамгийн өндөр газар нь далайн түвшнээс дээш 3539 м өргөгдсөн Гурван Анагийн нуруу, хамгийн доор газар нь 2117 м өндөрт байрлах Баянхонгор хайрхан уулын өвөр юм. Сумын төв нь Баянхонгор хайрхан уулын өвөрт Харганын голын хойд хөндийд байрлана. Сумын төв нь мөнх цэвдэгтэй газар байрладаг ба аймгийн төвөөс 86 км, нийслэл Улаанбаатар хотоос 728 км зайтай ажээ.
Тус сумын нутаг тахилга, шүтлэгтэй уулс олон. Тэдгээр уулс нь сан магтаалтай, эзэн савдагтай гэдэг. Баянхонгор хайрхных цагаан бор морь унасан эмэгтэй хүн, Бүрэн хайрхны эзэн нь хөх бүх унасан өвгөн хүн байдаг гэж домогт өгүүлдэг. Баянхонгор хайрхныг 3 хоног наадам хийж тахидаг байжээ. XVII зууны үед Цогтой гүний хүрээний Данзанчоймзад номч мэргэн хамба ламын хүсэлтээр Сайд вангийн хошууны Жамьянгарав гэгч хүн Баянхонгор хайрхан уул нь баруун гартаа барагдашгүй ариун цагаан идээний дээжийг баруун мөрөн дээрээ агаарт өргөн дэвшүүлсэн, зүүн гартаа үхэшгүй мөнхийн рашааныг зүрхнийхээ тольтод хадгалан барьсан, Энхтайваны цагаан зааныг унаа болгон хөлөглөсөн, Эх хүний дүр лагшинтай хэмээн дүрслэн зуржээ.
Мөн Цагаан овоо, Дааган дэл, Өлзийт, Уушгийн хад, Хуримт нуур, Балгант хайрхан, Доромт зэрэг уулсыг тахидаг байжээ.
Галуутын хавцал, Холбоо нуур, Үхэгийн рашаан, Тээлийн рашаан, Нарийн цохиотын рашаан, Өргөөтийн харз, Эрдэнэ тээл, Жаргалантын гол, Цагаан туруутын гол, Ёлын гол, Хуримт нуур, Бөөрөг нуур, Цэцгийн хонхор, Сойлонгийн хавцал, Хөх нуур зэрэг үзэсгэлэнт байгальтай.
Амьтан ургамал
Эрдэс түүхий эдийн хувьд зэс, гялтагануур, чулуун нүүрс, алт зэрэг ашигт малтмалтайгаас гадна усан болор, утаат болор, оюу зэрэг эрдэнийн чулуун сайн чанарын наанги шавар, элс хайрга, шохой, шороон будаг, давс, хужир элбэгтэй. Улсын төв музейд хадгалагдаж буй Монголын хамгийн том буюу 1 м урт, 70 см өргөн, 35 см зузаан 152 кг жинтэй ногоон хаш чулуу 1957 онд тус сумын нутаг Сүмбэрийн голоос олдож байсан түүхтэй.
Хангайн нуруунаас эх авсан Цагаан туруут, Харгана, Сүмбэр, Өхэг, Эрдэнэ тээл, Жаргалантын голууд, Хуримт, Бөөрөг, Дуут, Баяннуур, Олгой нуур, Үүдийн нуур зэрэг том жижиг олон нуур бий. Агь, хялгана, ерхөг, ботиул зонхилон ургах бөгөөд вансэмбэрүү, алтанхундага, ванжингарав, минжиннавга, хөх, шар дэгд зэрэг 30-аад төрлийн эмийн ургамалтай.
Аргаль, янгир, буга, согоо, бодон гахай, дорго, хүдэр, бор гөрөөс, хэрэм, ирвэс, шилүүс, үнэг, чоно, хярс, туулай, тарвага зэрэг ан амьтад элбэг байдаг.
Сумын нутаг Чин сүжигт номун ханы хийд, Дархан гүний хийд, Дашдоо гүний хүрээ зэрэг байснаас 1932-1938 оны хэлмэгдүүлэлтийн үеэр Чин сүжигт номун хааны хийдээс бусдыг нь устжээ. Харин 1990 оноос сүсэгтэн олны зүтгэл, төрөөс авсан арга хэмжээний дүнд Чин сүжигт номун ханы хийдийг засварласан нь нутгийн олонд буянтай үйлс болсон.
Сумаас төрсөн алдартнууд
ТӨРИЙН ДЭЭД ЦОЛ, ШАГНАЛ ХҮРТСЭН ХҮМҮҮС:
Ангилал:Баянхонгор аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Ажу жанжин
Ажу буюу Ачу нь (1227–1287) нь Их Монгол Улсын Юань улсын цэргийн жанжин, ерөнхий сайд. Тэрээр Монгол урианхайн Жарчуд овгийн хүн бөгөөд түүний өвөг эцэг нь Монголын алдарт жанжин Сүбээдэй ба эцэг нь Урианхадай жанжин билээ.
Ангилал:Иx Монгол Улсын жанжин Ангилал:Юань улсын жанжин Ангилал:Иx Монгол Улсын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1227 онд төрсөн Ангилал:1287 онд өнгөрсөн
1 сарын 26
1 сарын 26 нь Григорийн тооллын жилийн 26 дахь өдөр. Энэ өдрөөс хойш он дуусахад 339 хоног үлдэнэ. Хэрэв өндөр жил таарвал энэ тоо 340 байна. Энэ өдөр Монгол төрийн нэрт зүтгэлтэн Хорлоогийн Чойбалсан насан эцэслэсэн бол Австрали улс үүссэн өдрөө тэмдэглэдэг уламжлалтай.
Тэмдэглэлт өдөр
0126 #26
Жэнгэ хатан
Жэнгэ (1327 онд өнгөрсөн) — Юань улсын Хайсан хүлэг хааны их хатан (1307-1311) байв.
Намтар
Жэнгэ хатан хонгирад аймгийн хүн байв. Эцэг нь Бэнбула гэгч байв.
1307 онд Хайсан хаан ширээнд залрахад их хатан болсон. 1311 онд хаан нас барсанаар үр хүүхэдгүй Жэнгэ хатан 1313 онд ордноос гарч бурхны сүмд гэлэнмаа болов.
1327 онд нас барахад нь Есөнтөмөр хаан «Гийгүүлэгч нигүүлсэхүй өглөгт хатан» хэмээн нэхэн өргөмжилсөн. 1335 онд Тогоонтөмөр хаан Жэнгэ хатны хөргийг Өвгөсийн сүмд тахьжээ.
Сурвалж, тайлбар
Ангилал:1327 онд өнгөрсөн Ангилал:Хонгирад Ангилал:Монгол хатан Ангилал:Юань улсын хатан
Зөвлөлт Холбоот Улс
Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс нь (Орос хэл: Союз Советских Социалистических Республик, СССР) буюу Зөвлөлт Холбоот Улс (Орос хэл: Советский Союз) нь 1922-с 1991 он хүртэл Евразид оршин тогтносон социалист орон байжээ.
Зөвлөлт Холбоот Улс нь 15 Бүгд Найрамдах Улс болон хэд хэдэн автономит улс, хязгааруудаас бүрдсэн холбооны улс байсан. Энэ холбооны улс нь дэлхийн хуурай газрын зургааны нэгийг хамарсан 255 сая хүн амтай их гүрэн байлаа. ЗХУ нь коммунист үзэл сурталтай дэлхийн социалист лагерийн тэргүүлэгч, цэрэг улс төрийн Варшавын гэрээ, Эдийн засгийн харилцан туслах Зөвлөл /СЭВ/-ийн орнуудын гол хүчин байсан юм.
Бүрэлдэн тогтсон нь
ЗСБНХУ нь Оросын эзэнт гүрний шууд залгамжлагч болон түүний газар нутгийн дийлэнх хэсэгт оршин тогтносон юм.
Оросын эзэнт гүрэн нь 1917 оны хувьсгал, иргэний дайн, гадаадын интервенцийн нөлөөгөөр газар нутгаасаа 90,000 км² нутаг, 49 сая хүн амаа алджээ. Дайн, өлсгөлөн, тахалаас болон олон сая хүнээ алдав. (185,2 саяаас 136,9 сая) 1917 оны Октябрийн хувьсгалын дараа Оросын эзэн хааныг хороож эзэнт гүрний түүх төгссөн ч түүнийг залгамжлан ЗСБНХУ 1922 онд үүсэн тогтсон юм. Эдийн засгийн хувьд 19-р зууны дунд түвшинд очитлоо доройтсон Орос оронг ЗСБНХУ залгамжлан авсан байна.
Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах улсуудын нэгтгэл
Орос, Украйн, Белорусс, Кавказын холбооны улсуудын (хожим 1936 онд Азербайжан, Армен, Гүрж болон салсан) 1922 оны 12 дугаар сард байгуулсан гэрээгээр Орос улс нь Олон үндэстэн ястны бие даасан, зөвлөлүүдийн засаглалтай улсуудын холбоо буюу ЗСБНХУ байгуулагдав.
Үүний дараагаар:
. ЗХУ байгуулагдсанаасаа хойш ч газар нутгаа тэлэх бодлого баримталсаар ирсэн бөгөөд энэ бодлого нь Сахалины өмнөд хагас, Курилийн арлууд, Калининград зэрэг газруудыг нэгтгэсэнээр илэрч байлаа.
Сталины дэглэм
Владимир Ильич Ленин 1924 онд нас барсны дараа Засгийн эрхийн төлөө тэмцэл хурцдан Сталины ганцаар дарангуйлах дэглэм тогтож Улсын эрх мэдэл нэг хүний гарт төвлөрчээ. Энэ үед хэрэгжиж эхэлсэн Шинэ эдийн засгийн бодлого самуурч хүнд үйлдвэржих, хүчээр хамтралжуулах үйл явцаар солигдов. Төрийн бүтэц, үүргийг коммунист нам дангаар гүйцэтгэж нэг намын, нэг хүний удирдлага ноёрхлоо. Бүх орон даяар хэт төвлөрсөн удирдлагатай цэргийн (дотоод яамны) хяналтат систем тогтов. 1934 оноос улс төрийн хэлмэгдүүлэлт эхэлснээр мянга мянган авьяаслаг сэхээтнүүд, цэрэг, улс төр, урлаг соёлын зүтгэлтнүүд хилсээр гүтгэгдэн цаазлуулж бөөнөөр хорих хөдөлмөрийн лагер гулаг руу зуу зуун мянгаараа илгээгдэж нийгмийн бүх давхарга айдаст автан социалист үзэл санаа, коммунизмын гэрэлт ирээдүйд итгэх итгэл алдарч эхлэв.
1941 онд Фашистын Герман дайн зарлаагүй довтолж Зөвлөлтийн "Эх Орны Дайн" эхэлсэн билээ. Дайны үед Сталин үндэсний цөөнх болох Татар, Халимаг, Немц, Туркүүдийг газар нутгаас нь хүчээр нүүлгэн цөллөж байлаа. Дэлхийн хоёрдугаар дайнд 1945 онд ялалт байгуулснаар ЗХУ олон улсын тавцанд нэр хүнд олсон боловч коммунист үзэл суртлыг хүчээр экспортлон ардчиллыг нухчин дарж (1956 онд Унгарт, 1968 онд Чехословакт цэргээ оруулсан) байсан ба өөрийн орондоо ч олон ургалч үзэл, ил тод байдлыг хаан боогдуулж "эмч нарын, ленинградын хэрэг" зэрэг улс төрийн зохиомол хэргүүд үүсгэн тэргүүний сэхээтнүүдээ хэлмэгдүүлэн дарж байв. Энэ дайнд ЗХУ 25 сая орчим хүн, үндэснийхээ баялгийн 28,7%-г алдаж 1172,3 тэрбум доллар зарцуулжээ. Дайны дараа үйлдвэрлэл, дэд бүтцээ сэргээх, хөдөө аж ахуйг хөгжүүлэхэд ялангуяа ЗХУ-ын европын хэсэгт маш их хөрөнгө оруулалт хийх шаардлага гарсан. Гэвч Адольф Хитлерийн эсрэг дайнд холбоотон байсан орнууд эдийн засгийн хувьд ЗХУ-г ганцаардуулж улс төр, үзэл суртлын хувьд сөрөн зогсох болжээ.
Сталины дараах ЗХУ
1953 оны 3-р сарын 5-нд ЗХУ-ын "Их удирдагч" Иосиф Сталин нас барж 1956 онд ЗХУ-н Коммунист Намын алдарт 20-р их хурал дээр Зөвлөлтийн шинэ удирдагч Никита Хрущёв нэг хүнийг тахин шүтэхийн хор холбогдлыг илчлэн хурц илтгэл тавьж "Хрущёвын дулаарлыг" эхлүүлжээ. Хрущёв засгийн эрхэнд байх үедээ хэлмэгдүүлэлтийг зогсоон улс ардын аж ахуйн хөгжлийг эрчимжүүлж, иргэдийн орон сууцны нөхцлийг сайжруулан, хөнгөн үйлдвэрийг хөгжүүлснээр улс орны эдийн засаг, ард түмний аж байдал мэдэгдэхүйц дээшилж ирлээ. Оюуны болон материалын нөөцийг зөв зохистой залснаар олон амжилтанд хүрч харьцангуй "Дулаарлын үе" эхлэв.
Тоочвол,
Үүний зэрэгцээ олон улсын харилцаанд ч нааштай дулаан уур амьсгал бий болж 1963 онд цөмийн зэвсгийг хязгаарлах гэрээ байгуулагдаж байв. Гэвч намын удирдлага дахь хуучинсаг (консерватив) хүчин Хрущевыг улс төрийн тавцангаас зайлуулан коммунист дарангуйллын системээ дахин тогтоож чадсанаар социализм "сонгодог" маягаар оршин тогтносон юм. /Энд хүний шууд хувийн чанартай дүгнэлт байж болохгүй боловуу/
Улс төрийн хувьд
Нэг нам (Л.Брежнев, түүнийг тойрон хүрээлэгчид) төрийн эрхэнд гарч нийтийн тусын тулд нэртэй ч нэг хэсэг бүлэг хүмүүсийн тусын тулд ард түмэн хөдөлмөрлөж байв. Ардчилал хэлбэр төдий байснаас агуулга нь тоталитар дэглэм байлаа.
Үзэл суртлын дайн буюу хүйтэн дайн
Дэлхий нийтээс хаалттай, зохиомол социализм барьж улмаар коммунизмыг бүтээн байгуулах үзэл сурталд баригдсан, олон ургалч үзэл, ил тод байдал хориотой байлаа. 20-р зуунд өрнөсөн дайны гол шалтгаан нь үзэл суртлаас ихээхэн хамаарсан байдаг. Нацист Германы хүчирхэг армийг ЗХУ/СССР холбоотнуудын хамт бут ниргэн ялсан нь тэдний нэр хүндийг маш их өсгөж дэлхийд гол тоглогчийн нэг нь ЗХУ/СССР болсон байв. Дэлхийн II-р дайн дууссаны дараагаар дэлхий үндсэндээ 2 лагерьт хуваагдаж энэ хоёр үзэл суртлын аль нь зөв болохыг батлах гэсэн үйлдлийг АНУ, СССР/ЗХУ хийж байсан юм. Жишээлбэл Юрий Гагарин сансарт анх нисэхэд нийт Америкчууд ЗХУ-аас ихэд эмээж байсан гэдэг яагаад гэвэл дэлхийд хамгийн анх коммунист хүн сансарт ниссэн учраас тэд энэ удаад АНУ тэднээс илүү гэдгээ баталж чадсангүй. 1950-иад оны үед ЗХУ нь эдийн засаг, улс төр, шинжлэх, боловсрол, цэрэг арми зэргээрээ АНУ-аас хол давуу илүү байсан юм. Дэлхий нийтээр Коммунист засаг бүрэлдэж эхлэх суурь тавигдаж эхэлсэн гэж үздэг.
Цөмийн дайны хямрал
Сталины дэглэмийн дараагаар Никита Хрушев Засгийн эрх авснаар улс төрийн байдал харьцангуй тогтворжиж нь энэхүү цаг үе нь ЗХУ/СССР -ын "Дулаарлын алтан үе" байлаа. Сансарт амжилттай нисээд ирсэн Юрий Гагарины сүр хүч ЗХУ-ын эрдэмтээс дэлхий эмээж байв. Тэд цөмийн технологи пуужин зэргээрээ хавь илүү гэдгээрээ сансарт амжилттай ниссэнээрээ баталж харуулав. Зөвлөлтийн шилдэг пуужингийн мэргэжилтэн А.Королёв тив алгассах чадалтай пуужинг 2 жилийн хугацаанд амжилттай бүтээж улмаар АНУ руу харвана хэмээн сүрдүүлж хүчтэй сөргөлдөөн үүсгэж зэвсэгээр өрсөлдөж эхлэв. Куба улсад эдийн засгийн байдал тогтворгүй болж хувьсгал болох тохироо бүрдсэн үед АНУ өөрийн элч болох Батиста-г Кубын шинэ баатраар томилох гэсэн боловч Фидель Кастро болон Че нар Батистаг түлхэн унагааж Куба улсад Коммунист дэглэм тогтсон байна. Үүнд ичгэвтэр ялагдсан АНУ Турк улсад цөмийн пуужингаа зоож ЗХУ-руу харвана гэж заналхийлэв. Хариуд нь ЗХУ тэдний пуужинг 10 дахин илүү хэмжээний пуужинг АНУ-ын хаяаанд Кубад байрлуулснаар АНУ тохиролцооны ширээнд суухыг ЗХУ-д санал болгов. Жон Кенниди болон Никита Хрушев нарын хэлэлцээр амжилттай дуусч АНУ цэргээ Куба улсаас бүрэн татсан түүхтэй. Төд удалгүй Ерөнхийлөгч Жон Кенниди Даллас хотноо буудуулан нас барсан юм. Түүний дараа хариугаа нэхэж АНУ Вьетнамийн дайнг эхлүүлсэн ч АНУ дахиад л ялагдсан юм. Хүйтэн дайнд ялахад хамгийн гол нөлөө үзүүлсэн хүн нь ерөнхийлэгч Рональд Рейган байсан гэж үздэг. Түүний Берлины ханан дээр тавьсан илтгэл дэлхийн шилдэг илтгэлүүдийн тоонд ордог юм. Тэрээр 1983 онд ЗХУ бол "чөтгөрийн гүрэн" (англ. evil empire) хэмээж байсан юм.
Эдийн засаг
Төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засагтай, 100% улсын өмчид тулгуурласан хөшүүн хойрго хөрвөх чадваргүй эдийн засагтай байв. Сибирийн нефть, байгалийн хий экспортлож байснаас олон улсын зах зээлд өрсөлдөх чадвартай үйлдвэрлэл /зэвгэсээс өөр/ хөгжсөнгүй. Өргөн хэрэглээний бараа ДНБ-ий бага хувийг эзэлж байв. Хээл хахуульд идэгдсэн, алдар нэр горилогчид эдийн засгийн өндөр өсөлтийн тухай худал мэдээлэл илгээж төр, ард түмнээ хууран мэхэлж байсан байна. Узбекстаны намын удирдлага жил бүр хөвөнгийн тариалалт нэмэгдсэн гэж мэдээлж, шагнуулж байжээ. Гэтэл сансрын судалгаагаар энэ нь худал болох нь илэрсэн байна. Хаалттай нийгэм, дотоодын хамгаалахын хатуу хяналт нь гадаад орнуудтай шинжлэх ухаан технологийн мэдээлэл солилцох, шинэ ололт, нээлтүүдийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх бүх бололцоог хаан боогдуулж байлаа.
Цэрэг арми
Зөвлөлтийн арми нь ЗХУ-ын зэвсэгт хүчний хуурай замын бие бүрэлдхүүнийг нэрлэдэг нэр бөгөөд түүнийг бас Улаан Урми гэж нэрлэдэг байв. Зөвлөлтийн зэвсэгт хүчин нь нь хуурай замын, агаарын цэргийн, тэнгисийн гэсэн үндсэн гурван төрлийн цэрэг бүхий бүрэлдхүүнтэй байсан. Зөвлөлтийн арми нь тухайн үедээ дэлхийн хамгийн хүчирхэг зэвсэгт хүчинд тооцогдож байсан ба/3-4 сая орчим албан хаагч/ Дэлхийн хоёрдугаар дайнд герман ба японыг ялахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн юм.
АНУ 1945 онд Японы Хирошима, Нагасаки хотуудад атомын бөмбөг хаяснаар дэлхий дээр цэрэг зэвсгийн хүчээр давамгайлах байр суурьтай болж энэ байдлаа 1949 он хүртэл хадгалж байсан юм. ЗХУ 1949 онд атомын, 1954 онд ус төрөгчийн зэвсэг бүтээж туршсанаар дэлхий цэрэг дайны 2 хүчирхэг лагерт хуваагдан "Хүйтэн дайны аюул" дэлхийд заналхийлэх болов. "Хүйтэн дайн" хэмээх нэр томьёог дөчөөд оны сүүлээр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Трумэны зөвлөх Бернард Барух анх 1947 онд хэргэлжээ. ЗХУ социализмын ололтыг хамгаалах нэрээр зэвсэглэлээр хөөцөлдөхөд асар их хүч хөрөнгө зарж байлаа.
1979-1989 онуудад 10 жилийн турш ЗХУ Афганистанд өөрийн эрх ашгаа хамгаалахын тулд явуулсан дайнд жил бүр 2,6 - 5 тэрбум рубль зарж байсан байна. Эдийн засгийн хувьд асар хүчтэй АНУ, НАТО-н эсрэг цэрэг улс төрийн хувьд сөрөн зогсохын тулд эдийн засгаа цэрэг зэвсгийн үйлдвэрлэлийн цогцолбор байгуулахад чиглүүлж, ард түмнийхээ амьдралын түвшинг улам доройтуулж байлаа.
Нийгмийн байдал
Ард түмэн бүхэлдээ ядуу байдалтай байв. Шударга хөдөлмөрөөрөө хуримтлал бий болгох эрхгүй, хувийн өмчгүй, бусдаас хангалуун амьдарч болохгүй нэг хэвэнд цутгасан мэт нийтээр ижил түвшинд байж ядуу байдалтайгаа эвлэрэн архи хэтрүүлэн хэрэглэцгээж 20-р зууны эхэн үеийн Орос орон шиг болжээ. Хээл хахууль газар авч, нам төрийн удирдагчид хууль бус зэвсэг, хар тамхи, эрдэнэсийн наймаа эрхлэн ашиг хонжоо олох болов. (Дотоод яамны орлогч сайд байсан Брежневийн хүргэнтэй холбогдсон хэрэг) 1979 онд Афганистанд ЗХУ цэргээ оруулсан нь улс төрийн учир шалтгаанаас гадна асар их хар тамхины наймаатай холбоотой байсан аж.
ЗХУ-ын задрал Оросын болон гадаадын судлаачид ЗСБНХУ-ын задрал нь зайлшгүй байсан эсэхэд санал зөрөлдөөнтэй байдаг. Зарим судлаачид ЗХУ дотроосоо задрах үндэс байгаагүй гэж үздэг. Үүнийгээ тэд дараах байдлаар тайлбарладаг.
Горбачёвын шинэчлэлүүд
Константин Черненкогийн үхлийн дараа эрч хүчтэй залуу зүтгэгч Михаил Горбачёв 1985 оны 3-р сард нам төрийн удирдлагад гарч ирэн "Өөрчлөн байгуулалт, Ил тод байдал, Ардчиллыг" бодлогыг Зөвлөлтийн амьдралын бүхий л хүрээнд цоо шинээр дэвшүүлэн гаргаж тавьжээ. Улс төрийн амьдралд ардчиллыг хөгжүүлэн КГБ-ийн хатуу хяналт сүр хүчийг бууруулан дарангуйллыг устгах хүнд суртлыг арилгахад чиглэгдсэн. Эдийн засгийн хүрээнд өөрчлөн байгуулалт хийхэд цэргийн үйлдвэрийн цогцолбор, армид зарцуулж байсан их хэмжээний хөрөнгийг татах хэрэгтэй болсон. Үндэсний нийт орлогын 12,6%-ийг батлан хамгаалахад зарцуулдаг байжээ. (АНУ-д 5-6%) Социалист системийг хамгаалахад зориулж байсан цэргийн хүчээ Дорнод Европ, Монголоос татан авчээ.
Бутрал
1986 онд болсон Украины газар нутаг дахь Чернобылийн атомын цахилгаан станцын осол ЗХУ-ын нэр хүндийг болоод ард иргэдийн Коммунист намд итгэх иттгэлийг машид их унагаасан. Припять хотод радиоактив цацраг хоронд хордсон хүмүүсийн нийт тоог олон нийтэд мэдээлэхээс нууж, дэлбэрэлт болсны дараа ч болоогүй мэт царайлсан нь ард иргэдийн дургүйцлийг ихээр хүргэж Горбачёвын өөрчлөн шинэчлэлт болоод ил тод нээлттэй байдал эхлүүлэх гол хөшүүрэг нь болсон юм. Энэ цахилгаан станцын ослын дараа нефтийн үнэ шалдаа буутал унаж гамшгийг арилгах гэж 300 гаруй тэрбум долларын хөрөнгө заржээ. Эрүүл бус эдийн засгийн бодлогын хар гайгаар энэхүү зардал нь ЗХУ-ын төсөвт хүчтэй нөлөөлсөн юм. Энэхүү осолд шууд болон шууд бус байдлаар нийтдээ 500,000 хүн хордсон гэх бөгөөд үүнээс ч илүү байх магадлалтай. Хэдийгээр тэр улс төрийн нээлттэй байдлыг үүсгэхийг оролдсон ч удаан дарагдаж байсан үндсэрхэг, анти Орос үзлийг холбоот улсууддаа үүсгэсэн. Үндсэрхэг үзлийн сэргэлтийг тэдний элитүүд дэмжин тусгаар тогтнох үзэл санааг ард түмэндээ суурилуулж эхэлжээ. Энэ нь Армени, Азербайжаны Уулын Карабахын талаар гарсан мөргөлдөөн, Молдав-Приднестрийн зөрчил зэргээр илэрч гарч байв. 1980-аад оны эцсээр Москвагийн засаглалаас гарч, тусгаар тогтнох үйл явц гарсан. Тухайлбал Сталины хүчлэн нэгтгэсэн Латви, Литва, Эстони гэх Балтын гурван улс, бусад Украин, Азербайжан гэх мэт бүгд найрамдах улсуудад өрнөж эхэлсэн. Эдгээр хөдөлгөөнүүд нь Москва эдийн засгаа аврахын тулд дэргэдхээ золигт гаргаснаар бүр хурцадсан. Горбачёв санаандгүй хүчээ сул тавьсан нь хожим Зөвлөлт Холбоот улсыг бүрмөсөн сөнөөх байжээ. ЗХУ-ын харьяат бүгд найрамдах улсуудын коммунист засгууд ямарч эсэргүүцэлгүйгээр огцорч байлаа.
Мэдээллийн эрх чөлөө нь коммунист намын мэдээлэл дахь хяналтыг алдуулж эрх мэдэлтнүүдэд хүндрэл учруулжээ. Ингэснээр Зөвлөлт засгийн удаан хугацаанд нуун дарж байсан нийгэм, эдийн засгийн хямрал зэрэг нь ил гарсан. Хэвлэлүүд Их Цэвэрлэгээ гэх мэт социалист дэглэм, Сталинтай холбоотой гэмт хэргүүдийг дэлгэж олон жил сайн сайхнаар ухуулсан зөвлөлт засгийн бүх гайхалтай амьдрал нуран уналаа.
Ельцин ЗСБНХ Орос улсын дээд зөвлөлийн дарга болсны дараа ЗХУ-ын коммунист намаас өөрөө гарч Орос болон бусад үндэстний элитүүдийн хамтаар намаас төрийг тусгаарласан хууль гаргуулжээ. 1990 оны 2 сарын 7-ны өдөр Зөвлөлт Холбоот улсын Коммунист Намын төв хороо өөрийн толгой эрх мэдлээ өгөв. 1991 оны 8 сарын 16-нд Горбачёвыг Крымд амарч байх үед дэд ерөнхийлөгч Геннадий Янаев, ерөнхий сайд, батлан хамгаалахын сайд, КГБ-ын дарга, мөн бусад албаны дарга нар "улсын онц байдлын хороог" байгуулсан. Тус хороо нь Горбачёвыг гэрийн хорионд хорьж холбооны улсыг сэргээхийг оролдсон. Төрийн эргэлт гаргагчид ард иргэдийн дэмжлэгийг олно гэж таамаглаж байсан ч Москвагийн иргэд тэднийг эрс эсэргүүцэж байлаа. Гурван өдрийн дараа 8 сарын 21-нд эргэлт гаргагчид бутарч, зохион байгуулагчид нь хоригдон Горбачев ЗХУ-ын ерөнхийлөгчөөр дахин тавигджээ.
Гэхдээ Горбачёвын хүч машид суларч ямарч холбоо, зэвсэгт хүчин түүний удирдлагыг үл ойшоож байлаа. Москвагийн гудамжинд хуучинсаг үзэл тоталитар дэглэм, цэргийн засаглалыг эсэргүүцсэн иргэд Хаант Оросын төрийн далбааг мандуулж байсан нь хожим байгуулагдах Оросын Холбооны улсын төрийн далбаа болсон юм. Цэргийнхэн ч танкан дээрээ тус далбааг зурж ард иргэдтэйгээ санаа сэтгэл нэгтэй гэдгээ илэрхийлж байжээ.
Энэ л эгзэгтэй мөчид Ельцин үндэсний удирдлагаар тодрон гарч Оросын Холбооны Улсын анхны ерөнхийлөгч болсон юм. Төрийн эргэлтийн дараа тусгаар тогтнол руу чиглэх үйл ажиллагаа хурдсаж БНУ-ууд дуу дуугаа авалцан тусгаар улсаа зарлаж байв. ЗСБНХУ-ын бүрэлдэхүүнд байсан бүгд найрамдах улсууд тусгаар тогтнолоо баталж Москватай "хуулийн дайн" явуулсан. Энэ нь бүгд найрамдах улсын хууль Зөвлөлтийн хуулиас ангид байх, эдийн засгийн удирдлагыг өөрсдөө авч Москвад татвар төлөхгүй байх зэрэг байлаа.
1991 оны 12 дугаар сарын 8-нд Орос, Беларусь, Украины удирдагчид (тэд бүгд хуучин коммунистууд байсан) Белорусь дахь "Беловежская Пуша"-д хуралдаж ЗХУ задарч "Тусгаар улсуудын хамтын нөхөрлөл" болсон хэмээн зарлажээ. Горбачёв ийнхүү улсгүй Ерөнхийлөгч болон хувирлаа. ЗСБНХУ-ыг задарсныг тунхагласны дараа Михаил Горбачёв хэд хэдэн ярилцлага өгөхдөө үүнд шүүмжлэлтэй хандаж байсан дуосан ярьсан байна. Түүгээр ч зогсохгүй Кремльд хэвийн үйл ажиллагаагаа явуулсаар байжээ. Харин Борис Ельцин түүнийг огцрохыг шаардан Зөвлөлтийн улс төр, эдийн засгийн төв байгууллагуудыг алхам алхмаар устгаж байлаа.
12 сарын 21-ны орой Горбачёв Францын Ерөнхийлөгч Франсуа Миттерантай утсаар ярихдаа ойрын үед огцорч магадгүй гэдгээ мэдэдсэн. Алма-Атад хуралдсан 11 орны тэргүүлэгчид 12 сарын 20-ны орой ЗСБНХУ-ын ерөнхийлөгчийн институтын үйл ажиллагааг зогсоож тусгаар улсуудын нөхөрллийн холбоо байгуулсныг зарлаж ЗСБНХУ-ын анхны бөгөөд цорын ганц ерөнхийлөгч Горбачёвын байгуулсан гавьяаг өндрөөр үнэлж насан туршийн тэтгэмж, тусгай хангамж эдлүүлэхээр баталсан байна. Тусгаар улсуудын хамтын нөхөрлөл байгуулагдсан тухай Алма-Атагийн шийдвэр Москвад 12 сарын 21-ны үдээс хойш ирсэн, Горбачёв огцрохоо мэдэгдэхэд бэлэн байсан боловч тэр яарсангүй.
Оросын ерөнхийлөгч Б.Ельцинийг Казахстанаас ирэхийг хүлээжээ. Тэдний нүүр нүүрээ харалцан уулзалт 10 цаг үргэлжилсэн байна. 12 дугаар сарын 25-ны орой 7 цагт Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч (БН улсууд тусгаар тогтносон боловч арми нэгдмэл хэвээр байв) огцорсон тухайгаа хуучин ЗХУ болон дэлхийн бусад 153 оронд Теле компаниар дамжуулж шууд мэдэгджээ. Тэрээр ЗСБНХУ задарсанд харамсаж байгаа төдийгүй түүний цаашдын хувь заяанд сэтгэл зовниж буйгаа илэрхийлжээ. М.Горбачёв телевизээр үг хэлснийхээ дараа өрөөндөө ирж Борис Ельцинд цөмийн зэвсгийн түлхүүрийг гардуулах ёстой байсан ч Ельцин Горбачёвын телевизээр хэлсэн үгэнд нь эгдүүцэн өрөөнд нь очиж авах бус Кремлийн өөр нэг өрөөнд авч ирэхийг шаардсан, мөн үүнд нь Горбачёв дургүйцэн цөмийн зэвсгийн түлхүүрийг түүнийг дагалдан цөмийн зэвсгийн цүнхийг авч явдаг хоёр хурандаа, Батлан хамгаалах яамны сайд Шапошников нарт өгчээ. Түүнийг телевизээр үг хэлж байхад Кремлийн ордон дээрх ЗСБНХУ-ын улаан далбааг буулган Оросын гурван өнгөт далбааг өргөжээ. Энэ хүнд хэцүү сүүлчийн мөчүүдэд Горбачёвыг дэмжсэн, харамссан ганц ч утасны дуудлага ирээгүй гэдэг. Ийнхүү 1922 онд ЗСБНХУ-ыг зарласан тунхаг бичгийг цуцалсан байна. Оны сүүлээр Зөвлөлтийн бүх яамд үйл ажиллагаагаа зогсоосон.
Гадаад холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Азийн түүхэн улс Ангилал:Европын түүхэн улс  Ангилал:Зүүн блокийн улсууд Ангилал:Зүүн Европ Ангилал:Урьдын Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:1922 онд байгуулагдсан Ангилал:1991 онд татан буугдсан
Мигель Кабрера
thumb|Мигель Кабрера Хосе Мигель Кабрера Торрес (José Miguel Cabrera Torres; 1983 оны 4 сарын 18-нд Венесуэлийн Маракайд төрсөн) нь Венесуэлийн бэйсболчин юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Венесуэлийн бэйсболчин Ангилал:Майами Марлинс клубийн бэйсболчин Ангилал:Детройт Тайгерс клубийн бэйсболчин Ангилал:Венесуэлчүүд Ангилал:1983 онд төрсөн
Дархан Муумянган холбоот хошуу
Дархан Муумянган холбоот хошуу (мо.б. Зураг:Darqan muumingɣan-12.PNG darqan muumingɣan qolbuɣatu qosiɣu; 达尔罕茂明安联合旗 Dá'ěrhǎn Màomíng'ān Liánhé Qí) нь БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы Бугат хотод харьяалагддаг хошуу. Тус хошуу Өвөр Монголын хилийн (Монгол улстай хиллэх) 19 хошууны нэг, малжих 23 хошууны нэг, Бугат хотын ганц хошуу юм. Хошууны төв Батхаалга балгаснаас гадна Мандал, Мянган, Шармөрөн зэрэг балгас, Дархан сумыг дотроо багтаадаг. Монгол улстай нэвтрэлцэх Мандал боомт (эсрэг талд нь Ханги боомт) гэж бий.
Цахим холбоос
Ангилал:Өвөр Монголын хошуу Ангилал:Өвөр Монголын суурин
Марина Черкасова
Марина Евгеньевна Черкасова (Марина Евгеньевна Черкасова; 1964 оны 11 сарын 17-нд төрсөн) нь Зөвлөлт Холбоот Улсын хуучин уран гулгагч юм. Тэрээр 14 настайдаа Сергей Шахрайтай хослон гулгаж, 14-тэйдээ 1979 оны Европын аварга цолыг хүртэж байв. Мөн 15-тайдаа 1980 оны өвлийн олимпийн мөнгө, 1980 оны Дэлхийн АШТ-ий алтан медаль хүртжээ.
Тамирчны замнал
Черкасова, Шахрай нар Москвад Станислав Жукийн удирдлага дор бэлтгэл сургуулилтаа хийдэг байв. Тэдний гол өрсөлдөгчид нь нэг нутгийн Ирина Роднина & Александр Зайцев, Ирина Воробьева & Игорь Лисовский, Марина Пестова & Станислав Леонович, Вероника Першина & Марат Акбаров нар байлаа.
Черкасова 12, Шахрай 18 настайгаасаа хослон гулгах болсон бөгөөд Черкасова дөнгөж 138 см өндөртэй байсан тул тэдний өндөр анхандаа 35 см-ийн зөрүүтэй байсан аж.
Тэд 1977 онд анхныхаа Европын АШТ-д оролцож, хүрэл медаль зүүхэд Черкасова дөнгөж 12 настай байлаа. Тэдний өндрийн зөрүү нь твист, лифтийн элементүүдийг гүйцэтгэхэд дэвшил авчирсан гэж хэлж болно; тэд 1978 онд түүхэнд анх удаа дөрвөлсөн сплит твист эргэлтийг амжилттай гүйцэтгэжээ. Гэвч хожим шүүлтийн стандартад өөрчлөлт орж, хосуудын биеийн ойролцоо байдал илүү үнэлэгдэх болсон тул Черкасова болон түүний хосд сул тал болж эхлэв.
Гэлээ ч тэд 1979 онд Европын аварга цол хүртжээ. 1980 онд Черкасова 20 см-ээр өссөн. Энэ нь тэдний техникийн үзүүлбэрт нөлөөлөх болсон хэдий ч Европын АШТ, Олимпоос мөнгө, Дэлхийн АШТ-аас алтан медаль зүүж чадсан билээ. Черкасова Олимпод оролцохдоо дөнгөн 15-тай байсан юм.
Өсөхийн хэрээр жин нэмж, 45 кг жинтэй болсон хамтрагчаа өргөж, шидэх нь Шахрайд хүнд болж ирлээ. 1981 онд Черкасова мөн л нэлээн өсч, Шахрай түүнийг сайн өргөж чадахаа больсноор Коннектикат муж улсын Хартфордод зохиогдсон Дэлхийн АШТ-д 4-р байр эзэлснээр медалийн тавцанд гарч чадсангүй.
Черкасова, Шахрай нар бэлтгэлээ үргэлжлүүлсээр 1982 оны улиралд улсынхаа АШТ-д оролцсон ч Ирина Воробьева & Игорь Лисовский, Марина Пестова & Станислав Леонович, Вероника Першина & Марат Акбаров нарын ард орж, шагналын тавцанд гарч чадаагүй. Ингэснээр тэд 1977 оноос хойш анх удаа Дэлхийн АШТ-ийг өнжиж, улмаар хослон гулгахаа больсон. Черкасова 1980, 1981 оны өсвөрийн Дэлхийн АШТ-ий медальтай Рашид Кадыркаевтай хэсэгхэн хугацаанд хамтран гулгасан ч Черкасовагийн өсөлт үргэлжилсээр байсан нь түүний замналыг өндөрлөхөд хүргэсэн юм. Кадыркаев Черкасоваг орхиод Игорь Москвины урилгыг хүлээн аван Елена Квитченкотой хослон гулгахаар Ленинградыг зорьсон аж.
Хожмын амьдрал
1982 онд Черкасова Москвагийн Мөсний Балетын бүрэлдэхүүнд орж, тэнд нөхөртэйгээ танилцжээ. 1986 онд тэд хүү Виталийгаа, хэдэн жилийн дараа охин Дарьягаа төрүүлсэн байна. Черкасова өдгөө Москвад хүүхдүүдэд уран гулгалтын хичээл заадаг.
Амжилт
(Шахрайтай хамт)
Эшлэл
Ангилал:1964 онд төрсөн Ангилал:ЗХУ-ын уран гулгагч Ангилал:ЗХУ-ын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд
Чилдрэн оф Бодом
Чилдрэн оф Бодомын гурав дахь студийн цомог болох Фоллоу дэ Рийпэр (Follow the Reaper) нь тэдний анхны алтан цомог ба энэхүү цомог худалдаанд гарснаас хойш хамтлаг ихэд алдаршин, гаргасан найман цомог нь бүгд алтан цомог болсон байна. Тэдний сүүлийн дөрвөн цомог бүгд худалдаанд гарсан эхний долоо хоногтоо Финландын цомгийн чартыг тэргүүлж байснаар барахгүй АНУ-ын Биллборд 200 чартад хүртэл багтаж байжээ. Чилдрэн оф Бодом нь Финландын бүх цаг үеийн бестселлер уран бүтээлчдийн нэг бөгөөд зөвхөн Финландад гэхэд 250,000 гаруй цомог борлуулсан байна.
Түүх
Чилдрэн оф Бодомыг анх 1993 онд Алекси Лейхо, Яаска Раатикайнэн нар Inearthed (Инэртед) нэртэйгээр байгуулж байжээ. Тэд хүүхэд байхаасаа бие биеэ таньдаг байсан ба хоёулаа хүнд метал хөгжим, тэр дундаа Dissection, Entombed, Obituary зэрэг death metal хамтлагуудыг сонирхдог байв. Аргил гитарчин Самули Миэттинэн (Samuli Miettinen) тэдэнтэй нэгдсэнээр хамтлаг анхны бүрэлдэхүүнээ олжээ. Inearthed анхны демо цомог болох Implosion of Heaven-ээ тухайн жилийнхээ 8 сард бичүүлсэн байна.
Самули хамтлагийнхаа дууны үгийг зохиодог байсан ба Inearthed-тэй цуг хоёр жилийг өнгөрүүлсний эцэст түүний гэр бүл АНУ руу нүүснээр хамтлагаас гарчээ. Хоёрдох демо цомог болох Ubiquitous Absence of Remission дээрээ Финландын Astia studios-н продюсер Ансси Киппотой хамтран ажиллажээ. Энэхүү демо цомгийнхоо дуунуудад анх удаа даралтат хөгжмийг ашигласан байна. Самулиг гарснаас хойш Лейхо дуунуудынхаа ая болон үгийг зохиох болжээ. Энэ үед Раатикайнэн орон нутгийн нэгэн хамтлагт тоглодог байсан ба бэлтгэлийн үеэр Александэр Куоппалатай танилцсан байна. Хоёрдох демо цомгийн бичлэгийн дараахан хэмнэлт гитарчин Куоппала Inearthed-н гишүүн болжээ.
Лейхо, Раатикайнэн нар Самулиг орлох шинэ аргил гитарчнаар сургуулийн анд Хэнкка Сеппалаг сонгожээ. Мөн даралтат хөгжимчин элсүүлсэн нь Яани Пиришёоки байлаа. Гэвч Лейхо илүү чадварлаг хөгжимчнийг хүсэж байсан ба удалгүй Пиришёокиг халж, оронд нь Раатикайнэны найз, жазз төгөлдөр хуурч Яанне Вирманыг хамтлагтаа авчээ. 1997 онд тэд анхны бүрэн хэмжээний цомог Something Wild-аа Бельгийн нэгэн жижиг студи Shiver Records-д бичүүлсэн байна. Үүний дараахан Финландын Spinefarm Records-н эзэн Лейхогийн хамтлагийг ихэд сонирхон хамтран ажиллах санал тавьсан байна. Тэд Бельгийн студитэй Inearthed нэртэйгээр гэрээ байгуулсан байсан тул нэрээ солих шаардлагатай тулгарчээ. Хамтлагийн гишүүд шинэ нэр хайж байхдаа утасны лавлахаас Бодом нуурын нэрийг олж харсан байна. Ийнхүү сонирхолтой түүхтэй Бодом нуурыг хамтлагийн нэрэндээ оруулж хамтлагаа Бодомын хүүхдүүд буюу Чилдрэн оф Бодом гэж нэрлэжээ.
Урсгал
Чилдрэн оф Бодом нь олон төрлийн урсгалаар тоглодог ба фенүүд нь тэднийг Мелодик дейф метал, пауэр метал, треш метал урсгалаар уран бүтээлээ туурвидаг гэж үздэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Мелодик дэт метал хамтлаг Ангилал:Метал хамтлаг Ангилал:Финландын хамтлаг
Өөхний хүчлийн нийлэгжилт
Өөхний хүчлийн нийлэгжилт нь эсийн цитоплазм ба эндоплазмын торлог бүрхэвчинд явагддаг ба бета-исэлдэлтийн процесстэй химийн хувьд төстэй боловч хэд хэдэн гол ялгаануудтай байдаг. Өөхний хүчил болж хувирдаг ацетил-КоА-ийн ихэнх нь нүүрс уснаас гликолит замаар дамждаг. Гликолит зам нь гурван өөхний хүчлийг нэгтгэж (эстерийн холболтын тусламжтайгаар) триглицеридийг үүсдэг ба энэ нь липогенийн процессын эцсийн бүтээгдэхүүн. Зөвхөн хоёр өөхний хүчил глицеролтой нийлж, гурав дахь архины бүлсг нь фосфатидилхолин гэх мэт бүлэгтэй фосфорын найрлагад оруулбал фосфолипид үүснэ. Фосфолипидууд нь эсийн мембраныг бүрдүүлж, эсийн дотор органеллуудыг (жишээ нь, эсийн цөм, митохондрия, эндоплазмын торлог бүрхэвч, Голги аппарат) гэх мэт липидийн цөсний шингэнийг үүсгэдэг. Өөхний хүчлийн нийлэгжилт нь 2006 онд Жакобссон олж нээсэн.
Үүрэг
Өөхний хүчлийн нийлэгжилт нь эрчим хүчний гол эх үүсвэр юм. Ихэнх хоолны дэглэмд триацилглицерол (глицерол агуулсан эфир) их хэмжээний тосны хүчил агуулагддаг. Бидний хоолны дэглэмийн зарим нүүрс ус нь өөх тос болж хувирдаг - өөх тосны эдэд триацилглицерол хэлбэрээр хадгалагддаг. Үүний дараагаар энэ өөх тосны хүчил ялгарч, янз бүрийн аэробик эдэд энерги өгдөг. Эдгээр нь бие махбодид зайлшгүй шаардлагатай бодисын дэд бодис (бүтэц ба бодисын солилцоо) юм. Жишээлбэл, фосфолипид нь бүх эсийн мембран болон сийвэнгийн липопротеины чухал бүрэлдэхүүн хэсэг бөгөөд өөхний хүчил нь простагландин ба холбогдох зохицуулагчийн урьдчилсан найрлага юм. Өөх тосны солилцооны согог нь өвчинд илэрдэг. Жишээлбэл, митохондрийн ацил КоА-ийн дегидрогеназын дутагдал нь өөх тосны хүчлийн ердийн исэлдэлтээс сэргийлдэг.
Холбогдох өвчнүүд
Өөх тосны исэлдэлтийн эмгэг нь өөх тосыг задлахад шаардлагатай ферментийн дутагдал, дутагдалаас үүдэлтэй липидийн солилцооны эмгэг бөгөөд сэтгэцийн болон бие бялдрын хөгжил саатдаг. Эцэг эхчүүд хүүхдүүддээ ийм эмгэг үүсгэдэг гажигтай генийг дамжуулж өгөх үед удамшлын эмгэг үүсдэг.
Шулуун гинжин өөхний хүчил
Шулуун гинжин өөхний хүчлүүд нь ханасан, ханаагүй гэсэн хоёр төрлөөр үүсдэг. Β-исэлдүүлэхтэй адил шулуун гинжин өөхний хүчлийн нийлэгжилт нь 16-нүүрстөрөгчийн пальмитийн хүчил үүсэх хүртэл доор үзүүлсэн 6 давтагдах урвалаар явагддаг.Оруулсан диаграмууд нь өөх тосны хүчил нь бичил биетэн дотор хэрхэн нийлэгжиж байгааг харуулж, Escherichia coli-д байдаг ферментүүдийг жагсаасан болно. Эдгээр урвалыг өөхний хүчлийн синтаза II (FASII) гүйцэтгэдэг бөгөөд энэ нь ерөнхийдөө нэг цогц байдлаар ажилладаг олон фермент агуулдаг. FASII нь прокариотууд, ургамал, мөөгөнцөр, паразитууд, мөн митохондрияд байдаг. Амьтад, мөн мөөгөнцрийн гэх мэт зарим мөөгөнцрийн хувьд эдгээр ижил урвал нь өөх тосны хүчил үүсгэх шаардлагатай ферментийн бүх үйл ажиллагааг агуулсан өөх тосны хүчлийн синтаза I (FASI) дээр гардаг. FASI нь FASII-ээс бага үр ашигтай байдаг; Гэсэн хэдий ч энэ нь илүү их молекул, түүний дотор "дунд гинжин" тосны хүчил үүсгэх боломжийг олгодог. 16: 0 харьцаатай нүүрстөрөгчийн тосны хүчил үүссэний дараа энэ нь хэд хэдэн өөрчлөлтөнд орж, улмаар цөлжилт ба / эсвэл суналтад хүргэдэг. Стеарит (18: 0) -ээс эхэлж сунгах нь ихэнхдээ мембраны холбосон ферментийн тусламжтайгаар ER-д хийгддэг. Сунгах процесст оролцдог ферментийн үе шатууд нь FAS-ийн хийсэн зарчмуудтай ижил боловч сунгалтын 4 үндсэн үе шатыг бие махбодьтой холбоотой байж болох бие даасан уургууд гүйцэтгэдэг.
Нүүрс усыг өөхний хүчил болгон хувиргах
Хүний биед өөхний хүчлүүд ихэвчлэн элэг, өөх тосны эдэд, мөн хөхүүл үед хөхний булчирхайд үүсдэг.
Гликолизын улмаас үүссэн пируват нь нүүрс усыг өөх тос, холестерол болгон хувиргахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ нь пируватыг митохондрионд ацетил-Коа болгон хувиргах замаар үүсдэг. Гэсэн хэдий ч энэ ацетил КоА нь өөхний хүчил, холестерины нийлэгжилт явагддаг цитозол руу зөөх шаардлагатай байдаг. Энэ шууд зүйл болохгүй. Цитозолын ацетил-КоА-ийг авахын тулд цитратыг (ацетил КоА-ийн оксалоцетаттай конденсацаар үүсгэдэг) нимбэгийн хүчлийн мөчлөгөөс салгаж, дотоод митохондрийн мембранаар цитозол руу дамжина. Тэнд нь АТФ цитрат лязаар ацетил-КоА ба оксалоацетат болгон цоолсон байдаг. Оксалоацетатыг глюконеогенез (элэгний хувьд) -д ашиглаж болно, эсвэл түүнийг мелит хэлбэрээр митохондрионд буцааж өгч болно. Цитозолын ацетил-КоА нь ацетил КоА карбоксилазаар карбонцилж, өөх тосны хүчлийг нийлэгжүүлэх анхны алхам болсон.
Ангилал:Биологийн процесс Ангилал:Биохимийн урвал Ангилал:Бодисын солилцооны суваг
Орал
Орал (Орал; Уральск) — Казахстан Улсын Өрнөд Казахстан мужийн харьяат, 22 түмэн хүнтэй хот.
Цахим холбоос
Ангилал:Өрнөд Казахстаны суурин Ангилал:Европын суурин
Булган хатан
Булган (?－1309 он) нь Юань улсын Төмөр өлзийт хааны гуравдугаар их хатан байв. Төмөр Өлзийт хааныг нас барсны дараа төрийн эрхийг барьж хатан хаан хэмээгдэж байв.
Намтар
1295 онд Өлзийт хааны татвар эм болсон. 1299 оны 10-р сард хааны хоёрдугаар хатан болсон. Төрөлхийн сүүхэйтэй нэгэн байсан ба Шилийндалай их хатнаас илүүтэйгээр хааны хайр ивээлийг хүртэж, хааныг өвчтэй байх үед нь сайд түшмэлийн айлтгалыг дамжуулдаг нэгэн байсан. Бараг төр барьж байв.
1306 онд Булган хатан нийслэл Дайдуд Түмэн амгалан сүмийг бариулав.
Ананд ван
Өлзийт хааныг нас барсаны дараа 1307 оны 3-р сард ноёд ихэс Дайдуд цуглан хэлэлцэв. Булган бэлэвсэн хатан өөрийн талын ноёд болох Ахуудай чинсан, Мөнхтөмөр ван, түшмэл Сайшаагч, Бадам, Баян, Хэрээд нартай үгсэж Мангалагийн хүү Ананд ванг хайр сэтгэлийн улмаас хаан болгохыг зорьжээ.
Хөнаньд байсан, Дармабалын хүү Аюурбарбад ирж, Хархасун чинсангийн дэмжлэгтэйгээр ордныг цэрэглэн эзэлж, Булган хатан, Ананд нарыг хорьсноор Өлзийт хааны нэр заасан, Аюурбарбадын ах Хайсан хунтайж Хархорумаас дээд нийслэл Шандуд ирж 1307 оны 5-р сард ёслол төгөлдөр хаан ширээнд заларсан.
Булган хатан хоёр жил шоронд хоригдож байгаад 1309 онд Хайсан хүлэг хааны зарлигаар цаазаар авахуулжээ.
Эшлэл, тайлбар
Ангилал:1309 онд өнгөрсөн Ангилал:Юань улсын хатан Ангилал:Монгол хатан Ангилал:Баяд ястан Ангилал:хатан
Hadoop
Apache Hadoop (дуудлага: Апаче Хадүүп) нь олон тооны бие даасан, сүлжээгээр холбоотой компьютеруудыг ашиглан маш том хэмжээний өгөгдөлтэй ажиллах тооцоолол хийх боломжийг олгодог нээлттэй эхийн програм хангамжийн бүрдэл юм.
Hadoop нь бүхэлдээ Hadoop Kernel, MapReduce, HDFS болон олон тооны (Жишээ нь: Apache Hive, Apache Hbase, болон бусад) төслүүдээс бүрдэнэ. Ерөнхийдөө MapReduce тооцоолол ашиглан их өгөгдлийг тархмал маягаар хадгалж тооцоолол хийх боломжийг бүрдүүлнэ.
Hadoop бол Java хэл дээр бичигдсэн Апаче-ийн топ зэрэглэлийн төсөл бөгөөд үүнтэй хамааралтай төслүүдийнхээ (Жишээ нь: Hive, HBase, Zookeeper болон бусад) хамтаар дэлхийн нийтээрээ хөгжүүлэн мөн хэрэглэгдэж байна.
Ашиглах үндэслэл
Техник технологийн хурдацтай хөгжиж буй өнөө үед цаг, минут тутамд асар их өгөгдлүүд шинээр үүсэж байна. 2000 онд компьютерийн хатуу дискний дундаж хэмжээ 10КВ байсан бол өнөөдөр фейсбүүкд өдөрт шинээр 500ТВ өгөгдөл нэмэгдэж байна.