cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Агаарын бохирдол
Азотын давхар исэл
Азотын давхар исэл нь авто тээврийн хэрэгслийн дотоод шаталт, цахилгаан халаагуур, цахилгаан станц, химийн үйлдвэр, хог шатаах зуух зэрэг агаар бохирдуулагч эх үүсвэрээс ялгардаг. Азотын давхар исэл нь цочроох үйлчилгээтэй ба амьсгалын замаар орсон хийн 80-90% нь амьсгалын замын салстад шингэдгээс ихэнх нь уушгинд шингэдэг. Иймд азотын давхар исэл нь уушгины эдийг цочроох ба амьсгалын замын халдварт өртөмтгий байдлыг нэмэгдүүлдэг бөгөөд гуурсан хоолойн багтраа болон бронхиттой хүний мэдрэгшлийг ихэсгэдэг. Азотын давхар ислийн архаг нөлөө нь амьсгалын замын өвчний тохиолдлыг ихэсгэх, уушгины хамгаалах механизмыг бууруулах, зүрх судасны архаг өвчнийг сэдрээх явдал юм. Зүрх судасны өвчтэй болон уушгины архаг өвчтэй хүмүүс, түүнчлэн хүүхдүүд, өндөр настнууд архаг нөлөөнд өртөмтгий байдаг.
Озоны давхарга
Агаар мандлын дээд давхарга буюу дэлхийн гадаргаас 20-50 км өндөрт байрлах 3-5 орчим мм зузаантай нэг үе давхарга дахь хийн найрлагад хүчилтөрөгчийн гурван атом агуулсан тунгалаг хий хамгийн их хэмжээтэй байх учраас “озоны давхарга” хэмээн нэрлэдэг. Озоны давхарга нь дэлхий ертөнцөд оршин байгаа байгалийн бүхий л амьд бодгаль, ус, ургамал, экосистем, түүний бүрэлдэхүүн, шим мандлыг нарны хамгийн богино долгионтой, хүн амьд биест хортой туяаг дэлхийн гадарга руу нэвтрүүлэхгүй хамгаалж байдаг. Гэтэл, хүний нийгмийн хөгжил дэвшлийн үр дүнд олон төрлийн химийн бодисыг үйлдвэрлэл, ахуй амьдралд хэрэглэн “хүлэмжийн хий”-г агаарт дэгдээх замаар озоны давхаргыг нимгэрүүлэн сиймхий цоорхой үүсгэхэд нөлөөлж буй үзэгдэл нь ХХ зууны уур амьсгалын дулаарлын хамгийн гол үндсэн шалтгаан гэдгийг эрдэмтэд нотолж, тандан судалгаа явуулж байна. Хүлэмжийн хий нарны богино долгионт цацрагийг өөртөө бараг шингээхгүй дэлхийн гадарга руу шууд нэвтрүүлдэг боловч, дэлхийгээс туяарах дулаан цацралыг шингээн авч дэлхийн гадарга руу буцааж ойлгон үүгээрээ газар орчмын агаарын үе давхаргад нэмэлт дулааралт үүсгэдэг. Дэлхийн озоны давхаргын хэмжээ дунджаар 300ДН байгаа боловч, Антрактидын өмнөд туйл дээр үүссэн озоны цоорхой 2000 оноос хойш жилээс жил тутам ихсэж, БНХАУ-ын газар нутгаас 3 дахин том буюу 28.3 сая ам дөрвөлжин км хэмжээтэй болсныг хиймэл дагуулаас ажиглаж байна. Харин Монгол Улсын газар нутгийн дээрхи агаар мандлын озоны дундаж агууламж 320-360 ДН хэмжээтэй байна гэж тогтоосон. Антрактид дээр озоны цоорхой үүссэний дараа улс орнууд хуралдаж, Озоны давхаргыг хамгаалах тухай “Венийн Конвенц, Озоны үе давхаргыг задалдаг бодисын хэрэглээг хязгаарлах тухай “Монреалийн Протокол”–д улс орнуудыг нэгдэх тухай хэлэлцэв. Энэхүү конвенц болон протоколд Монгол Улс 1996 онд нэгдэн орж, 1999 оноос Озоны давхаргыг хамгаалах Үндэсний хөтөлбөрийг батлан гаргаж, олон улсын конвенц, хэлэлцээрээр хүлээсэн үүргээ биелүүлэх талаар үе шаттай арга хэмжээ авч байгаа болно. Дэлхий нийтэд өнөөдөр хлортфторт нүүрстөрөгч (CFC) буюу фреоны үйлдвэрлэл, худалдаа, импорт, экспортыг зогсоож, гидрохлорт нүүрстөрөгч (HCFC)-өөр орлуулж байна. Фреоны озон задлах чадвар 1.0 нэгж буюу хамгийн өндөр байдаг учраас озон задлах чадвараар түүнээс хамаагүй бага буюу 0.055 нэгж чадвартай бодис гидрохлорт нүүрстөрөгчөөр орлуулан хэрэглэх замаар озон хомсдлыг багасгах арга юм.
Дэлхийн улс орон бүхэн хэрхэн агаараа цэвэр байлгахын тулд элдэв аргыг бодож сэдэцгээж байна. Жишээ нь: усан хөдөлгүүртэй машин, утаагүй зуух, утаагүй түлш, гэр хорооллыг багасгах, дугуй унах, гэх мэт.
Дэлхийн агаарыг бохирдуулагч орнууд
Энд АНУ ба Европын бохирдол бодитойгоор багасаагүй харин БНХАУ-ын ихэссэн тооцооллыг тооцоход бусад улсуудынх багассан болж харагдаж байна бодитойгоор бусад улсуудын бохирдол мөн өссөн болно.
Эшлэл
Ангилал:Байгаль орчны түүх
Mylo Xyloto
Mylo Xyloto цомог нь Британы альтернатив рок Coldplay хамтлагийн 5 дахь студи цомог бөгөөд 2011 оны 10 сарын сүүлээр дэлхийн улс орнуудад харилцан адилгүй өдөр худалдаанд гарсан. Тэд энэ цомог дээрээ дахин Британы хөгжмийн зохиолч/продюсер Бриан Эно-тай хамтран ажиллажээ. Тэд өмнө нь Viva la Vida or Death and All His Friends цомог дээр хамтарч өндөр амжилт, нэр хүнд олсон.
Mylo Xyloto нь рок дуурийн хэв шинтэй үзэл санааг илтгэсэн цомог юм. Энэ цомог нь засгийн газраар тэргүүлсэн хүч дуу болон өнгөнүүдийн эсрэг тэмцэх дайны тухай түүхийг өгүүлдэг. Энэ үйл явдал 'Silencia'-н ертөнцөд Орвэллиан нийгмийн дотор өрнөдөг бөгөөд 'Major Minus'-р удирдуулсан цэргийн хүч Silencia-г эзлэн авч хүн амийг өөрийн худал хуурмаг пропаганда болон хэвлэлээр удирддаг. Түүний гол зорилго нь "Feeders" (нэг төрлийн эрчим хүчийг ашиглан өөрийн олзоо агнадаг амьтад)-г зайлуулахыг тулд гудамжнаас дуу болон өнгийг үгүй хийх явдал юм. Цомог Mylo хүүгийн тухай өрнөх ба тэрээр "Silencer" ("sparkers" (Гэрэл болон эрчим хүчийг ашиглан гялбаа үүсгэдэг хүмүүс. Энэ нь бодит амьдрал дээрх Графити зурагтай төстэй)-г олж устгах даалгавартай цэргийн арми)-н гишүүн юм. Тэр Major Minus-н эрэн сурвалжилж буй Xyloto хэмээх sparker-тай уулздаг. Xyloto-н тусламжтайгаар Mylo өөрийн sparker чадвараа олж нээн Car Kids бүлгэмтэй нэгддэг. Энэ бүлгэм нь Mylo-н эцэг Aiko болон эх Lela нарын байгуулсан sparker хүмүүсээс бүрдсэн бүлгэм юм. Хамтлагийн бөмбөрчин Вилл Чэмпион энэ цомгийн дүрүүдийн талаар хэлэхдээ "нэг нэгэндээ хайртай болж хамтдаа зугтахыг хичээдэг" гэсэн байна.
Цомгийн эхний сингл болох "Every Teardrop Is a Waterfall" нь 2011 оны 6 сарын 3-нд, дараагийн сингл "Paradise" 3 сарын дараа буюу 9-р сард цацагдсан байна. Цомгийн 3 дахь сингл "Charlie Brown" нь 2012 оны 1 сарын 24-нд албан ёсоор цацагдана. Гарснаасаа хойш дэлхий даяар 17 улсын цомгийн борлуулалтын жагсаалтыг тэргүүлсэн бөгөөд Британид тэргүүн байранд орсон тэдний 5 дахь цомог нь Mylo Xyloto болжээ. Мөн эхний 7 хоногтоо 208,000 хувь борлогдож, 83,000 дижитал хувь нь борлогдсон рекордыг эвджээ. АНУ-д Billboard 200 жагсаалтыг мөн тэргүүлж эхний 7 хоногтоо 447,000 хувь борлогджээ. "Paradise" болон "Every Teardrop Is a Waterfall" синглүүд нь Грэмми Авардс-н 3 төрөлд нэр дэвшсэн. Mylo Xyloto цомог нь шүүмжлэгчдээс олон эерэг үнэлгээ авчээ.
Зохиол болон бичлэг
Хамтлагийн гоцлол дуучин Крис Мартин хэлэхдээ "бид аль хэдийнээ 33 нас хүрсэн гэдэгтээ итгэхгүй байна,ийнхүү хэлссэнийхээ дараачаар ч үргэлжлүүлэн уран бүтээлээ хийсээр байх болно" гэж хэлээд "хэрвээ энэ цомог бидний сүүлчийн цомог бол ,бидэнд үргэлжлүүлэн уран бүтээлээ хийх ганцхан зам байна" гэж 2008 оны 12 сард өгсөн ярилцлагадаа дурджээ. Нэмж хэлэхэд тэдний хооронд ямарч үл ойлголцох асуудал байхгүй гэсэн байна. Басс гитарчин Бэрримэн цомгийн ажлыг нийтэд хамгийн анх мэдэгдсэн юм. Тэр хэлэхдээ "Бид шинэ цомгийн ажилдаа саяхан орсон. Биднийг хэр туршлагажсанийг тун удахгүй харах болно" гэсэн байна. Үүгээрээ тэднийг эргэн студийн ажилдаа орсныг мэдэгдсэн юм.
"Бидэнд аль хэдийн хэд хэдэн дууний санаанууд орж ирсэн.Бид үргэлжлүүлэн дуугаа бичсээр байна.Бид бүгдээрээ           студидээ төлөвлөгөө гарган шаргуу ажиллан зорилгодоо хүрэхийн төлөө хичээж байгаа. Энэ бол гайхалтай цаг            хугацаа ойртон ирж байгаагийн дохио. Бид бүгдийн сэтгэл маш их хөдөлсөн.Энэ цаг хугацаа бол хөгжмийг өөр            төрлийн арга замаар гаргаж авах цаг юм."
Нэгэн ярилцалгадаа,Крис Мартин шинээр гарах цомгоо бага зэрэг "Fanfare" маягийн төрлөөр илүү олон өнгө орсон хөгжим орно гэж шинэ цомгийнхоо хэв маягийг тодорхойлжээ. Тэр түүнчлэн шинэ цомгийнхоо нэрийг магадгүй М үсгээр эхлэхийг хэлжээ.Дараа нь Крис нэрийг нь тайлбарлахдаа энэ нэрэнд ямар нэгэн утга байхгүй бөгөөд хэрвээ нэрийг олох гэж удаан бодвол хамгийн багадаа 2 жилийн дараа л олох байсан гэж тайлбарлажээ.
2008 онд Coldplay Хойд Лондонд байрладаг, урьд нь Viva la Vida or Death and All His Friends  цомгоо бичиж байсан Primrose Hill-д цомгоо бичиж эхэлжээ. Брайн Эно 5 дахь цомгийн продюсероор ажиллахаар болжээ.
Хэв маяг
Mylo Xyloto цомог нь нэг түүхийг өгүүлсэн өрнөлтэй цомог. Крис Мартин цомгийг тодорхойлохдоо "Аз жаргалтай төгсөж буй хайрын түүх" гэж онцлоод хоёр гол дүр нь олны хөл дунд, их хотын дундаас бие биенээ олж дурлаж байгаа зохиолтой гэж тодорхойлжээ. Цомгийн хэв маяг, төрх нь ерөнхийдөө Америкийн графитийн урлагаас санаа авсан байна. Coldplay энэ цомгоо өмнөх 2008 оны Viva la Vida or Death and All His Friends  цомгоос илүү их хэмнэлтэй, акустик маягийн болгожээ. Мөн электроник болон цохилтот хэв маягийг өмнөх цомгуудаас шинээр нэмж өгсөн байна.
Худалдааны биелэлт
Их Британид худалдаанд гарсан эхний 3 өдөртөө 122,000 мянга борлогдсон гэж Албан ёсны Чартын Компани мэдэгдсэн байна.Дебүтээрээ Их британий цомгийн чартыг тэргүүлэн эхний долоо хоногтоо 208,000 хувь борлуулжээ,тэдний 5дах 1 дүгээр байранд орж чадсан цомог нь 2011 онд эхний долоо хоногтоо Лади Гагагийн Born This Way цомгийн дараа 2дугаар байранд орох амжилт байв.Колдплей нь 5 цомог нь 1дүгээр байранд орсон их британий 3дах хамтаг байв.The Beatles 11,Oasis 7 нарын ард бичигдэх үзүүлэлт юм.Таталтын тооцооллоор эхний долоо хоногтоо 80 мянгаас дээш буюу 83000 хувь борлуулагдсан анхны цомог юм.Өмнө энэ амжилтийг Take That хамтлагийн Progress цомомг 79'800 ширхэг татсанаар эзэмшиж байжээ.Чартын 2дох долоо хоногтоо 67,132 хувь борлуулсанаар 2 дугаар байрлуу буурчээ.Энэ цомог нь Их Британий хамгийн их борлуулалттай цомогоор нэрлэгдсэн бөгөөд 2011 онд 908000 хувь борлуулсан байна.Үүгээр ч зогсохгүй 10 сард гарсан цомгийн удаах сингл Paradise нь 410000 ширхэг худалдаалагдаж Их британий хамгийн их борлуулалттай рок синглээр тодорсон байна.2012 оны 3р сарын байдлаар Mylo Xyloto цомог нь зөвхөн Их Британид аль хэдийн 1,081,000 худалдагдсан байна. Mylo Xyloto гарсан даруйдаа АНУ-н Billboard 200 жагсаалтыг тэргүүлсэн байна.Эхний долоо хоног 447,000 мянга борлогдсон байна.Канад улсад гарсан даруйдаа Канадын цомгийн чарт-г тэргүүлж эхний долоо хоногтоо 65000 мянган хувь борлуулагдсан байна.Австрали улсад 2011 оны 10 сарын 31нд анх удаа жагсаалтыг тэргүүлсэн байна.Жагсаалтад бичигдсэн удаах долоо хоногтоо цомог Австралийн бичлэгийн холбооноос 70,000 мянган тээвэрлэлт хийлгэсэнээрээ Платиниум гэрчилгээ авчээ.Дани улсад эхний долоо хоногтоо 7,807 хувь борлогдож жагсаалтын 1дүгээр байранд бичигджээ.Энэ цомог нь Олон улсын авиа тэмдэглүүрийн холбооноос 20,000 мянган хувь тээвэрлэгдсэнээр нь Платниум гэрчилгээгээр гэрчилгээжүүлжээ.
Александр Грищук
Александр Грищук (1983 онд төрсөн) — Оросын шатарчин, их мастер.
Зураг
Ангилал:Оросын шатарчин Ангилал:Москвагийн тамирчин Ангилал:Оросын шатрын улсын аварга Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Асафа Пауэлл
Асафа Пауэлл (Asafa Powell, 1982 оны арваннэгдүгээр сарын 23-нд төрсөн) нь Ямайкын 100 метрийн зайн гүйгч юм. Тэрээр 100 метрт дэлхийн дээд амжилтыг 2005 болон 2008 онуудад 9.77 болон 9.74 секундын амжилтаар эзэмшиж байв.
Пауэлл 9.72 гүйж түүхэн таван тамирчны нэгээр тодорсон.
Алтанхуягийн Ичинноров
Ичиножо Такаши (逸ノ城駿) хэмээх дэвжээний нэртэй Алтанхуягийн Ичинноров (1993 оны 4 сарын 7-нд Архангайд төрсөн) нь Минато дэвжээнд харьяалагддаг, Монголын сүмоч.
Амжилт
Ангилал:Монголын сүмоч Ангилал:Батцэнгэлийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Пал Эрдөш
Эшлэл
Ангилал:Унгарын математикч Ангилал:Графын онолч Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн Ангилал:Нидерландын Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Будапештын хүн Ангилал:Унгарчууд Ангилал:1913 онд төрсөн Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Морони
Морони (Ар. موروني Mūrūnī) нь Коморын арлуудын хамгийн том хот бөгөөд 1962 оноос нийслэлийн үүргийг гүйцэтгэж буй хот юм. Комор хэлээр Морони гэдэг нь "Галын зүрхэнд" гэсэн утгатай бөгөөд Картала уултай ойр оршдгоос ийн нэрлэгдсэн байж магадгүй. 2003 оны байдлаар ойролцоогоор 60,200 оршин суугчтай байв.
Түүх
Морониг Арабын шилжин суурьшигчид 10-р зууны үед байгуулжээ.
Газарзүй
Тус хот -11.75°N, 43.2°W солбицолд, Гранде Коморе (Нгазиджа) арлын баруун эрэгт оршино. Морони хотод Хунтайж Саид Ибрахим олон улсын нисэх буудал (ОУАТХ-ны нисэх буудлын код: HAH). Түүнчлэн Африкийн эх газар болон Комор олтригийн бусад арлууд, мөн Мадагаскар зэрэг Энэтхэгийн далайн арлуудтай холбох тогтмол усан тээврийн боомт бий.
Худалдаа
Морони хот ванилин, какао, кофе экспортолдог.
Аялал жуулчлал
Морони хотод үзэсгэлэнтэй наран шарлагын газрууд олон бий. Мөн Ancienne Mosquée du Vendredi (Хуучин Баасан гарагийн мечет) нь жуулчдын очих дуртай газар юм.
Уур амьсгал
Морони хот халуун орны чийглэг уур амьсгалтай бөгөөд жилийн турш их хур тунадас буудаг - олон жилийн дунджаас үзвэл зөвхөн аравдугаар сард л 100 мм-ээс бага хур ордог. Уг бүст орших бусад хотуудын адилаар, Моронийн жилийн дундаж температур харьцангуй тогтмол байдаг. Халуун боловч бороо хур элбэгтэй тул тийм ч тэсвэрлэхүйеэ бэрх биш байна.
Эшлэл
Ангилал:Коморосын суурин Ангилал:Африкийн нийслэл Ангилал:Африкийн суурин
Оросын түүх
Археологийн соёлуудын тархалт
Славян гаралтай оросууд дараагийн зуунуудад зүүн зүгт байсан газрыг аажимаар эзэлжээ. Беларусийн хойд нутагт байсан латви, литвачуудын зарим хэсэг нь славянд уусчээ. 500-аад оны үед Москва хот орчим фин-угоруудын нутаг байв.
VII-XII зууны зүүн слав аймгууд: волынян, цагаан хорват, Древлян, Дрегович дулеб, кривич, полян, полочан, радимич, северян, словени, тиверцы, улич, вятич, бужане, Доны слав, червян, болоховчууд.
Киевийн Русь (882-1240)
Эрт үед оросууд одоогийн Оросын нутагт бараг амьдардаггүй баруун зүгт байв. Сибирь, тундр, Украинаас Ижил мөрөн, Уралын нуруу хүртэл байсан олон үндэстнүүд Киевийн Русь улсын үеэс оросуудад уусч алга болжээ. Украин, Беларусьд байсан оросууд Төв Оросын нутгийг Киевийн улсын үед эзэмшиж эхэлсэн байна.
Оросын хаант улс (1547–1721)
Хаант Оросын 16-19-р зууны байлдан дагууллын үед Оросын нутаг ихээхэн өргөжсөн байна. Энэ үед Ижил мөрөн хүртэл байсан олон үндэстэн уусан мөхсөн байна. Дундад зууны үед Ижилээс зүүн тийш Сибирийн үндэстнүүд, тундр орчим фин-угорууд байсан ба 15-18-р зуунд Казанийн ханлиг (1445-1442), Крымын ханлиг (1443-1783), Астраханийн ханлиг (1460-1556) дараалан эзлэгджээ. Ижилээс зүүн, зүүн хойд болон хойд зүгт үндэсний цөөнхүүдийн олон тооны өөртөө засах улс, тойргууд  байдаг. Одоо тундраас урагш, Ижилээс баруун тийш, Кавказийн бүс нутгаас хойш сая орчим км2 нутагт 143 сая хүн амын тал нь (орос голдуу) төвлөрсөн байна.
Оросын эзэнт гүрэн (1721–1917)
Кавказчууд, Төв Азийн узбекчүүд, туркменчүүд, тажикууд 19-р зуунд эзлэгджээ.
Дэлхийн хоёрдугаар дайн
1939 онд Зөвлөлт Финландыг эзлэхээр довтолж ялагджээ.
ОХУ
1991 онд Зөвлөлт задарсны дараа Оросын нутаг 22 сая км байсан нь 17 сая км2 болжээ.
Вольтер
Вольтер (Voltaire, 1694 оны 11-р сарын 21-нд төрсөн-1778 оны 5-р сарын 30-нд нас барсан) жинхэнэ нэр нь Франсуа-Мари Аруэ (François-Marie Arouet) - XVIII зууны Францын алдарт гүн ухаантан, шог зохиолч, яруу найрагч, нийтлэгч.
Намтар
Тэрээр 1694 онд Парис хотноо нотаритч буюу хуульчийн гэр бүлд төржээ. Таван наснаа шүлэг бичсэн тэрээр хамаатныхаа нэгэн ламаар бичиг үсэг заалгаж, эх 10 настай байхад нь нас барж түүнийг иезуитийн нэр хүндтэй коллежид дөрвөн жил гарамгай сайн суралцан, удаа дараа шагнуулж байлаа. Нотариатч эцэг нь түүгээр өөрийн ажлыг залгамжлуулах санаатай байсан боловч Вольтер зохиолч болохоор хатуу шийджээ. Тун хөдөлгөөнтэй, үзэл бодлын хувьд чөлөөтэй нэгэн тул 21 насандаа аль хэдийнээ гянданд суугаад үзчихсэн байв. Шоронд байхдаа "Эдип" хэмээх эмгэнэлт жүжиг, "Хенриада" хэмээх найраглал бичжээ. Шоронгоос гарсны дараа дээрх жүжгээ анх Аруэ дэ Вольтер (Voltaire) нэрээр гаргасан гэдэг. зарим эх сурвалж энэ овог түүний эхийн төрсөн нутаг Эр-Во (францаар "вольт" гэж бичигдэнэ) гэсэн нэрээс гаралтай гэдэг бол бас le jeune (бага, залуу) гэдэг үгэнд ордог үсгүүдийг өөрийнхөө овогт шингээснээр ийм нэр үүсгэсэн ч хэмээлцэх нь бий.
Ер бусын ажилч хичээнгүй Вольтер гүн ухаан олон талт ажлаас гадна утга зохиолын бүхий л төрөл зүйлээр авьяасаа сорьсон юм. Тухайн үедээ гоц хүн байсан тул ихэс дээдэс түүнтэй тун болгоомжтой харьцдаг байжээ. Францын ван XV Людвиг Вольтерт гүн хүндэтгэл үзүүлдэг, Пап XIV Бенедикт бэлэг сэлт ирүүлдэг, Оросын II Екатерина түүнтэй захидлаар харилцдаг, Пруссын II Фридрих ван бүр шүтэн биширдэг байсан аж. Вольтер их ван Фридрихд "Эрхэм дээдэс" гэж бус,"Эрхэм хүн та" гэж ханддаг байсан бөгөөд вантан ч Вольтер: - Хэрэв би Францад очвол хамгийн түрүүнд "Вольтер хаа байна?" гэж асуух болно. Ван ч, ордон ч, Парис ч, Версаль ч, эмэгтэйчүүд ч, зугаа цэнгэл ч, найр наадам ч надад сонин биш. Зөвхөн та л надад гойд санагддаг гэж хэлж асан удаатай. Гэвч Вольтер шударга хүн байсан тул харгис, балмад, хэмжээгүй эрхт чөлөө, шашин шүтлэгээ сонгох боломж, чөлөөт худалдааг тууштай дэмжин сурталчилдаг байв. нийгмийн шинэчлэлийн төлөөх үзэл, хурц ухаан, гашуун үгнээсээ болоод их эрдэмтэн насан туршаа нэг газар суурьшин амьдрах бололцоогүй, хөөгдөн цагаачилж явсан билээ.
1746 онд Францын шинжлэх ухааны академид сонгогдсоных нь дараа XV Людвиг Вольтерыг өөрийнхөө түүхчээр томилжээ. Энэ үед л тэрээр "түүхийн философи" хэмээх нэр томьёог бий болгосон гэдэг.
1758 онд сая өөрийн гэх гэр оронтой болсон бөгөөд энэ нь аюулгүй байдлын үүднээс Швейцарын хил орчимд худалдан авсан Ферне хэмээх цайз байв. Тэнд амьдралынх нь сүүлийн 20 жил өнгөрсөн юм. Уг цайз бэх хаалгатайн дээр аюулыг мэдэгдэх дохиололтой, тэр нь хөрш цагдаагийн хэсэгт дуугардаг байжээ. Өдгөө тэр бяцхан хот их эрдэмтний дурсгалд зориулагдан Ферне-Вольтер хэмээн нэрлэгдэж байна.
Вольтер "Философийн захидлууд", "Орлеаны онгон бүсгүй", "Метафизикийн номлол", "Ньютоны философийн үндсүүд", "Лиссабоны сүйрэл буюу Бүх юм сайхан хэмээх аксиомыг шалгахуй" зэрэг олон бүтээл туурлиснаас "Задиг буюу хувь заяа", "Жамаараа яваа ертөнц буюу Бабукын эргэцүүлэл", "Кандид буюу өөдрөг үзэл" зохиолууд нь монгол хэлээр "Жамаараа яваа ертөнц" (1990. УБ. орч.Т.Төмөрхүлэг) хэмээх ном болон гарсан юм. Монгол хэлээр уран тансаг найруулсан, мөнхүү зохиолыг олж уншсанаар та ертөнцийн ааш аягийн талаархи, Гэгээрлийн зууны шилдэг философичийн үзэл баримтлалтай танилцах болно.
Вольтерын хэлсэн онч мэргэн үгсээс дараах тавыг хамгийн их түгсэн, хамгийн алдартай нь гэж үздэг:
Вольтерын сургаал үгсээс
Тайвшрах юм, магадгүй, ганцхан л байна: Байгаль хүмүүсийг хэрэгцээтэй бүхнээр нь хангасан. Зарим зүйлд хүрч чадахгүй байгаа бол угаасаа тэр нь бидэнд хэрэггүй байжл дээ. Хэрэв тэдгээр юмс үнэхээр л зайлшгүй чухал байсан бол, бүх морь хөлтэй байдаг шиг бидэнд ч бас байх л байсан. Бүх хүнд чухал шаардлагатай биш л бол, тэр нь заавал байх ёстой зүйл биш байж таарна.
Үнэн гэдэг бол дээр нь сайхан амарч болох өдөн дэвсгэр. Бусад бүх зүйл "тийм", "үгүй" хэмээн маргалдаж болох мөнхийн сэдэв юм.
Энэ хорвоод бүх л хүн нэг хамартай, гартаа таван хуруутай төрдөг. Харин нэг нь ч Бүтээгч эзний тухай ойлголтой төрдөггүй.
Асар том байшингийн доорхи бяцхан нүхэнд амьдардаг хулганууд тэр байшин хэр бат бөх, хэн яах гэж барьсныг мэддэггүй.Тэд зөвхөн өөрсдийн амьдралыг хэвээр үргэлжлүүлж, нүхээ тохижуулж,хөнөөлтэй амьтдаас биеэ хамгаалахаа л бодно. Бид ч мөн иймэрхүү л хулганууд билээ. Энэ хорвоог бүтээсэн бурханы уран барилгаж, миний л мэдэхээр, бидний хэнд ч нууцаа дэлгээгүй.
Тохиолдол гэдэг бол юу ч биш.Тохиолдол гэж ерөөсөө байдаггүй. Бид л шалтгааныг нь ойлгохгүй байгаа үйл явдлаа ийн нэрлэцгээдэг. Шалтгаангүй үйл ч гэж, оршин тогтнох үндэслэлгүй оршихуй ч гэж байдаггүй. Жинхэнэ философичдын баримтлах анхдагч зарчим бол энэ.
Өнөө үед болж байгаа үйл явдал бүхэн өнгөрсөн үеэс төрдөг бөгөөд ирээдүй эцэг болдог... учир шалтгааны мөнхийн гинж тасрахгүй, гажихгүй... Бүхий л байгалийн хууль нь зайлбаргүй хувь тавилан болдог.
Мухар сүсэг гэдэг бол хүн төрөлхтөний хамгийн аюумшигт дайсан.
Өөрсдийгөө хайрлах бидний хайр бусдыг хайрлах дэм болдог.
Би амьдралд өнөө хэр хайртай. Магадгүй, энэ нь бидний хамгийн үйлтэй дутагдлуудын нэг ч байж болох юм. Учир нь газар хаячихмаар байгаа ачаагаа үүрээд л яваад байх шиг тэнэг явдал үгүй шүү дээ.
Тэргүүн эгнээнд бусдад анзаарагддаггүй хүмүүс хоёрдугаар эгнээнд гялалзах тохиолдол өдөрт зуу таарна, буянтай сайн үйлс бүтээх нь харин жилд ганц л тохиовол дээд.
Хүсэл тачаал гэдэг бол завины далбааг үлээх салхи. Энэ салхинаас болоод живэх нь бий ч, түүнгүйгээр урагш явахын аргагүй. Хорвоогийн бүх юм аюултай, гэхдээ зайлшгүй чухал байдаг.
Маш их хүссэн зүйлдээ хүн амархан итгэдэг.
Өөрт заяагаагүй авьяасыг хэн ч хэзээ ч олж авч чадахгүй. Харин алдаагаа хэн ч хэзээ ч засч залруулж болно.
Жамаараа, заяа төөргөөрөө яваа юм л сайхан. Гэхдээ байраа олоогүй сайхан юм бол сайхан биш.
Шоолсноор хүнийг засч хүмүүжүүлнэ гэж байхгүй.Харин ч тэнэг хүмүүсийг уурлуулж, ингэснээрээ улам тэнэг юм хийхэд хүргэнэ.
Насандаа тохирсон ухааныг олж аваагүй хүн тэр насныхаа лай ланчгийг үүрч явдаг.
Бид энэ орчлонг ямраар олсон билээ, яг л тийм мунхаг харанхуй, муу муухайгаар нь орхих болно.
Жинхэнэ сайхан юм гэдэг аль ч цаг үед, аль ч ард түмэнд ав адилхан.
Цахим холбоос
Ангилал:18-р зууны гүн ухаантан Ангилал:18-р зууны утга зохиол Ангилал:18-р зууны чөлөөт өрлөгчин Ангилал:Деизмын төлөөлөгч Ангилал:Зохиогч Ангилал:Нэвтэрхий толь зохиогч (1751-1772 он) Ангилал:Хуульч яруу найрагч Ангилал:Соён гэгээрүүлэгч Ангилал:Псевдоним Ангилал:Францын гүн ухаантан Ангилал:Францын түүхч Ангилал:Францын зохиолч Ангилал:Францын чөлөөт өрлөгчин Ангилал:Шинэ эриний өмнөх гүн ухаантан Ангилал:Германы Гавьяаны одон шагналтан (цэргийн одон) Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Францын Академийн гишүүн Ангилал:Францчууд Ангилал:1694 онд төрсөн Ангилал:1778 онд өнгөрсөн
Лайхур хан
Ангилал:Боржигин Ангилал:Засагт хан аймгийн хүн Ангилал:1562 онд төрсөн Ангилал:1610 онд өнгөрсөн
Монголын Үндэсний Олимпын Хороо
Монголын Үндэсний Олимпын Хороо ("Монголын Үндэсний Олимпийн Хороо" гэх, дүрмийн алдаатай нэрийг албан ёсоор хэрэглэдэг) нь Монгол улсад олимпын хөдөлгөөнийг хөгжүүлэх зорилготой байгууллага юм.
Түүх
МҮОХ нь Олон Улсын Олимпын Хартийг удирдлага болгож, олимпын хөдөлгөөнийг үндэсний болон олон улсын хэмжээнд хөгжүүлэх зорилго бүхий Төрийн бус байгууллага юм. МҮОХ нь Олимпын наадам, Олон улсын олимпын хорооны ивээл дор зохиогдох тив, бүс болон дэлхийн спортын олон төрөлт тэмцээнд Монгол улсыг төлөөлөх онцгой эрхийг Олимпын Хартийн дагуу дангаар эдэлдэг. 1964 оноос эхлэн Олимпын наадамд тамирчдаа илгээжээ.
МҮОХ нийт 92 гишүүнтэй бөгөөд түүнээс сонгогдсон гүйцэтгэх зөвлөл 11 хүнээс бүрддэг юм. МҮОХ-нд 65 спортын холбоод харьяалагддаг.
2022 оны 3-р сарын 28-ны өдөр болсон Монголын олимпын чуулганаас МҮОХ-ны ерөнхийлөгчөөр Батболдын Баттүшиг сонгогдсон. Жил бүрийн 6-р сарын 23-нд ОУОХ-той хамтран "Олимпийн өдөр"-ийг уламжлал болгон тэмдэглэдэг.
Биеийн тамир спортыг хөгжүүлэх, Олимпийн хөдөлгөөнийг сурталчилан дэлгэрүүлэх үйл хэрэгт тодорхой хувь нэмэр оруулж, амжилт гаргасан хүмүүсийг МҮОХ-ны ерөнхийлөгчийн заригаар МҮОХ-ны дээд шагнал "Олимпийн Алтан-Од" одон, "Алтан очир" одон, "Олимпийн алдар", "Дурсгалын алтан медаль"-иар шагнадаг.
Цахим холбоос
Албан ёсны цахим хуудас
Ангилал:Үндэсний Олимпын Хороо Ангилал:Монголын спорт  Үндэсний Олимпын Хороо Ангилал:Улаанбаатарын байгууллага Ангилал:Улаанбаатарын спорт Ангилал:1956 онд байгуулагдсан
Новосибирск
Новосиби́рск («Шивэрийн шинэ хот») — Орос улсын Новосибирск мужийн төв, 1,523,801 сая хүнтэй, улсынхаа 3-р их хот.
Зүүлт
Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Саятан хот Ангилал:1893 онд үүсгэн байгуулагдсан Ангилал:Новосибирск мужийн суурин
Мексик
Mексик (México ) - албан ёсоор Мексикийн Нэгдсэн Улс (Estados Unidos Mexicanos) — Хойд Америкт оршдог улс. Умар зүгт АНУ, дорно өмнө зүгт Белиз, Гватемал гурван улстай газраар хил залгаж, өрнө зүгт Калифорнийн булан, Номхон далай, дорно зүгт Мексикийн булан, Карибын тэнгистэй эрэг хөвөөлдөг.
Мексик 1,972,550 км² газар нутагтайгаараа дэлхийн 14-р, Америк тивийн 5-р том орон болохоос гадна 112.3 сая хүн амтай тул дэлхийн 11 дэх, Испани хэлт орнуудаас хамгийн олон хүн амтай улс гэгдэнэ. Хүн амын үндсэн хэл - Испани. Зонхилох шашин - Христ. Нийслэл Мехико дэлхийн их хотын тоонд багтдаг.
Мексик бол холбооны төрийн байгууламжит, ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл давамгайлах бүгд найрамдах засагт, төлөөллийн ардчилсан улс төрийн дэглэмтэй улс. Ард иргэдийг засаглах учир холбооны гучин нэгэн муж улс, нэг дүүрэгт нутаг дэвсгэр хуваагддаг.
Мексик нь тухайн бүсийнхээ хүчирхэг орон бөгөөд 1994 оноос Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа ба Хөгжлийн Байгууллагад элссэн цорын ганц Латин Америкийн орон болсон. Мексик нь дундаас дээгүүр орлоготой оронд тооцогддог.
ҮНБ-ийг нь худалдан авах чадварын паритетаар тооцвол Мексикийн эдийн засаг нь дэлхийд 12-т орно. Эдийн засаг нь Хойд Америкийн Чөлөөт Худалдааны Гэрээний (NAFTA) гишүүн орнуудтай чухал уялдаа холбоотой. Мексик нь дэлхийн хүчтэй орон болж буйд тооцогдож байгаа боловч нийгмийн болон аюулгүй байдлын асуудлууд нь муугаар нөлөөлж байна.
2000 оны сонгуульд анх удаад сөрөг хүчний нам, 1929 оноос хойш Ерөнхийлөгчийн албыг барьж байсан Байгууллын Хувьсгалт намыг ("Partido Revolucionario Institucional" : PRI) дийлж ялалт байгуулжээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай холбооны бүгд найрамдах улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Хойд Америкийн орон Ангилал:Төв Америкийн орон Ангилал:ЭЗХАХБ-ын гишүүн орон
Хөндлөнгийн хүн
Хөндлөнгийн хүн (L’Étranger) нь Нобелийн шагналт зохиолч Альбер Камюгийн тууж юм. 1944 онд анх франц хэлээр хэвлэгдсэн тус тууж 2007 онд Цэнгэлийн, 2008 онд Лхагвадуламын орчуулгаар монгол хэлээр хэвлэгджээ.
Агуулга
Энэхүү номд Алжир хотын жирийн нэг албан хаагч Мерсо хэмээгч залуугийн өдөр тутмын нэг хэвийн амьдрал гардаг. Эх нь нас барж түүнийгээ оршуулдаг. Мерсо залуу бүсгүйтэй холбогддог. Тэр хүүхэнтэй учир ургуулсандаа харамсдаг ч үгүй, сүйд майд болж дурладаг ч үгүй. Ням гарагт өглөө сэрэнгүүтээ орноосоо босдоггүй, талхандаа явахаас ч залхуурдаг, шарсан өндгөө хайруулын тавагнаас нь иддэг, тамхи угсруулан татдаг ийм л хүн. Түүнийг уйтгарладаг гэж хэлж болохгүй; цаг нөгцөөж; ганц олдсон амьдралаа дэмий үрж байгаа хүн. Энийгээ ч ухамсарладаггүй. Эхийнх нь оршуулга тун ч эгэл даруу, эмгэнэл гашуудал гэхээр юмгүй болж өнгөрнө. Нар шараад, жигтэйхэн халуун. Оршуулгын товчооны ажилтан алчуур гарган хожгор толгойгоо арчингаа тэнгэрийг заан “Энэ балбаад байна шүү дээ” гэхэд нь Мерсо “Тийм ээ” гэж хариулж байна. Жаахан байзнасны дараа “энэ танай ээж юм уу?” гэж асуухад нь мөн л “Тийм ээ” гэж хэллээ. “Настай хүн байсан юм уу?” гэж лавлахад нь “За тийм л дээ” гэж хариулсан, учир нь эхийнхээ чухам хэд насалсныг тэр мэдэхгүй байсан юм. Оршуулгын тэрэгний зүгээс адууны хомоол, чий, гүгэлийн үнэр ханхалж байна. Мерсогийн ганц бодож буй юм нь ажил явдлыг дуусахтай зэрэг Алжир хотдоо буцаж орондоо орон арван цаг унтах. “Ээжийг хөдөөлүүлчихлээ. Ажил явдал нь дууслаа”. Товчдоо Мерсо бол тэмцэж босохынхоо өмнө байгаа утга учиргүй хүн юм. Өөрөөр хэлбэл тэр өдөр тутмынхаа амьдралд баригдсан бүхий л хүмүүсийн нэгэн адил. Үүнийгээ Мерсо төдий л анзаардаггүй.
Ангилал:Утга зохиолын бүтээл Ангилал:Уран зохиол
Хабаровскийн хязгаар
Хабаровскийн хязгаар (Хабаровын хязгаар; Хаба́ровский край) нь Оросын холбооны нэгж (нэгэн хязгаар) юм. Үүнээс гадна улсынхаа дорнод хэсгийн Оросын Алс Дорнод, Алс Дорнодын Холбооны тойрог, Алс Дорнодын Эдийн засгийн бүст багтдаг.
Алс Дорнодын хязгаарыг Хабаровскийн, Приморийн гэж хуваах тухай ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн зарлигаар 1938 оны 10 сарын 20-нд үүсгэн байгуулагдсан.
Хабаровскийн хязгаар Оросын холбооны 83 нэгжээс харьяалах газар нутгийн талбай (787,633 км²)-гаараа 4-р том нь, хүн амын тоогоороо (2010 онд 1,344,200) 34-р олон нь юм.
Хязгаарын төв Хабаровск хот 577.7 мянган хүн амтай (2010).
Газарзүйн байрлал
Хабаровскийн хязгаар нь ОХУ улсынхаа дорнод хэсэгт Алс Дорнодын холбооны тойрогт байрладаг. Улс дотроо хойгуураа Магадан муж, баруунаараа Бүгд Найрамдах Саха Улс, Амур муж, Еврейн өөртөө засах муж, урдуураа Приморийн хязгаартай хаяа залгадаг. Түүнээс гадна зүүнээрээ Агнуурын тэнгис, Япон тэнгисээр хэсэглэн хүрээлэгдэж, урдуураа харьцангуй бага зурвасаар БНХАУ (Хармөрөн муж) -тай улсаа төлөөлж хиллэдэг.
Хабаровскийн хязгаар бол Хар (Амар) мөрний доод биеийн сав газарт, Агнуурын тэнгисийн эрэг дагуу уулархаг нутагт оршино. Хойд хэсгээр нь тайга болон тундр үргэлжилж, төв хэсгээр нь намаг балчиг бүхий ой, өмнөд хэсгээр нь навчит ойн бүс бий.
Уур амьсгал
Хойноосоо урагш уур амьсгал өөрчлөгддөг. Тэгэхдээ бас далайтай ойр байгаа эсэх, газрын байцаас шалтгаална. Цас багатай, хахир, урт өвөл үргэлжилнэ. Нэгдүгээр сард дунджаар өмнөд газарт -22 ° C, умард газарт -40 ° C, эрэг газраа тус бүр -18 ° C, -24 ° C хүйтэн байдаг. Хамгийн хүйтэндээ -50 ° C хүрнэ. Зун нь халуун, чийглэг. Долоодугаар сард өмнөд нутгаараа дунджаар +20 ° C, умард нутгаараа дунджаар +15 ° C дулаан.
Зураг
thumb|center|350px|[[Хабаровск хот дахь Лениний талбай]]
Эх сурвалж
Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Оросын хязгаар
Сергей Карякин
Сергей Карякин (1990 онд төрсөн) — Украиных байж байгаад 2009 оноос Оросын иргэн болсон шатарчин, их мастер.
Цахим холбоос
Ангилал:Украины шатарчин Ангилал:Оросын шатарчин Ангилал:Оросын хүн Ангилал:Украинчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
2 сарын 2
Тэмдэглэлт өдөр
0202 #02
Шинэжинст сум
Түүх
Анх Хантайшир уулын аймгийн Баян-Өндөр уулын хошуу буюу Жонон вангийн хошууны хамжлага ардуудаас бүрдсэн сумыг таслан байгуулж нутгийнхны шүтээн “Залаажинст” уулаар нэрлэж, “Ямаан дээлт” хэмээх хочтой Гоонсүрэн хэмээх хүнээр даргалуулсан түүхтэй ажээ. Гэтэл “Баартагчингуудын хөдөлгөөн” гэгч өрнөж шинэ сумын удирдлагад захирагдахгүй зөрчилдсөнөөс 1932 оны үеэс сумыг буцаан нэгтгэхэд хүргэжээ. Хожим 1956 онд нэгдэлжих хөдөлгөөний ялалттай давхцуулан Шинэжинст сумыг сэргээн байгуулсан байна. 1955-1956 онд Шинэжинст суманд анхны жижиг нэгдлүүд үүсэж, 1958 оны намар тэдгээрийг нэгтгэн “Дэлгэрэх” нэгдлийг байгуулснаар тус сумын хөгжил цэцэглэлтийн түүх эхэлжээ. Анх Эхэн Хавцгайтын ам буюу одоогийн Хар хадны зуслан орчимд сумын суурийг тавихад 52 мянган малтай, мянга хүрэхгүй хүн амтай байв.
Газар зүй
Залаажинст нутгийн Бурхант, Бамбуу, Эхийн гол, Цагаан бургас, Өлзийт, Мухар задгай зэрэг байгалийн сайхан нь хаана ч давтагдахгүй өвөрмөц юм. Говийн гоёл болсон үзэсгэлэнт баянбүрд бүхий газруудад нь хар сүүлт зээр, хулан хавтгай, мазаалай баавгай, цөөвөр чоно, цоохор ирвэс зэрэг дэлхийд ховор амьтад нутагладаг. Ногоон цавын хоолой, Дөш хайрхан, Дархан булаг, Цагаан хаалга, Улаан хайрхан, Зуун мод, Хүж хад гэх мэт аянчин жуулчдын сэтгэлийг соронздон татдаг байгалийн үзэсгэлэн төгс газруудтай.
Уран зохиолд мөнхөрч, ард түмний оюун бодолд сүмбэрлэсэн хилчин уул, эх нутгийн минь байгалийн харуул, ЮНЕСКО-гийн шим мандлын санд бүртгэлтэй домогт хөх сүмбэр оргил Сэгс Цагаан Богд хайрхан энэ л сумынх. Найраглалын гол дүр болсон тэмээчин бүсгүй Надмидын Сүхбат нь уран зохиолд мөнхөрсөн баатар төдийгүй нутаг усаа олон түмний танил болгож алдаршуулсан гавъяатай хэмээн “Алтан гадас” одонгоор энгэрээ мялаажээ.
Эдийн засаг
Эдүгээ сумын мал 200 мянга давж, 2015 оноос төвийн эрчим хүчинд холбогдож, зах хязгаар газарт тохиолддог бэрхшээлүүдээс бага багаар ангижирч, эдүгээ өндөр хурдны цахим сүлжээ, үүрэн холбооны операторууд бүхий шинэ цагийн төв суурин болж хөгжиж байна.
Шинэжинст сум цагаан ямаагаар алдартай бөгөөд дэлхийд хамгийн нарийн ширхэгтэй цагаан ноолуур бэлтгэж гаргадаг. Өөрөөр хэлбэл, улсад хамгийн чанартай цагаан ноолуурын дээд үнийг тогтоож байдаг сум гэж хэлж болох ажээ.
Сумаас төрсөн алдар гавьяатан
Ангилал:Баянхонгор аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Свинбүрнь Технологийн Их Сургууль
Свинбүрнь Технологийн Их Сургууль (Swinburne University of Technology) нь Австралийн Мельбурн хотноо байрладаг. Мельбурн хотод нийт 6 хотхонтой ба Малайзид нэг хотхонтой. Анх 1908 онд Жорж Свинбүрнь Мельбурны зүүн дүүргүүдийн техникийн коллеж нэртэйгээр тус сургуулийг үүсгэн байгуулсан ба 1913 онд Свинбүрнь техникийн коллеж хэмээх нэртэй болсон.
Нийт 6 тэнхимтэй. Эдгээр нь: Бизнесийн удирдлагын тэнхим, Загварчлалын тэнхим, Инженерчлэл ба үйлдвэрлэлийн шинжлэх ухааны тэнхим, Мэдээлэл, харилцаа, холбоо технологийн тэнхим, Нийгмийн шинжлэх ухааны тэнхим, Дээд боловсролын тэнхимүүд юм.
Цахим холбоос
Свинбүрнь Технологийн Их Сургууль
Эх сурвалж
Ангилал:Австралийн их сургууль Ангилал:Техникийн их сургууль Ангилал:Мельбурны байгууллага Ангилал:Мельбурны боловсрол
Даниэла Ирашко-Штольц
Даниэла Ирашко-Штольц (Daniela Iraschko-Stolz, 1983 оны арваннэгдүгээр сарын 21-нд Айзенэрц хотод төрсөн) — 2011 оны дэлхийн аварга Австрийн цанын харайгч юм. Штольц Олон улсын цанын холбооноос (FIS) жил бүр зохион явуулдаг томоохон тэмцээнүүд болон Өвлийн универсиад наадмаас олон түрүү авсан бахархам амжилттай тамирчин юм.
Холбоос
Ангилал:1983 онд төрсөн Ангилал:Австрийн цанын харайгч Ангилал:Австрийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Австричууд
Статистик биохими
Статистик биохими нь биохимийн нэг салбар бөгөөд амьд организмын химийн чанарын ба тооны найрлага, тэдгээрийн бүтцийг тодорхойлох нь судлах зүйл нь юм.
Ангилал:Биохими
Жэймс Ватт
Жэймс Ватт (англи. James Watt; 1736 оны 1-р сарын 19-нд төрж, 1819 оны 8-р сарын 25-нд нас барсан) нь Шотландын зохион бүтээгч, механик инженер бөгөөд Томас Ньюкомэний (англ. Thomas Newcomen; 1663-1729) зохиосон уурын хөдөлгүүрийг илүү боловсронгуй болгож сайжруулсан нь Их Британид, цаашлаад дэлхий дахинд аж үйлдвэрийн хувьсгал болж том өөрчлөлтийн суурь болж өгсөн.
Намтар
Жэймс Ватт 1736 оны 1-р сарын 19-нд Клайдын булангийн Рэнфрэширийн Грийнок хотод төржээ. Түүний эцэг Жеймс Ватт усан онгоц барьдаг, усан онгоцтой холбоотой бүх зүйлийг хийдэг олон төрлийн авьяастай нэгэн байсан бөгөөд бол түүний эх Агнэс Мүйрхэд нэр хүндтэй гэр бүлээс гаралтай өндөр боловсролтой эмэгтэй байжээ. Эцэг эх нь хоёулаа прэсбитэриан шашинтай бөгөөд хатуу ковэнантэрүүд байв.
Ваттын өвөг эцэг Томас Ватт математикийн багш, Картсбөрний бароны хууль сахиулагч байлаа. Ватт сургуульд тогтмол явж чадаагүй. Эхлээд эх нь гэрээрээ түүнд багшилж байсан боловч сүүлд Грийнокын бага сургуульд орсон. Тэрээр гарын маш их дүйтэй бөгөөд математикт авьяастай болохоо харуулжээ. Хэдийгээр латин, грек хэлнүүдэд сонирхолгүй байсан авч шотландын ард түмний домог яриаг шимтэн сонирходог байжээ.
Түүнийг 18-тайд эх нь нас барж, эцгийнх нь бие доройтож эхэлжээ. Ватт Лондон руу хэмжих багаж хэрэгсэл хийж сурахаар нэг жилийн хугацаатай явж ирээд Глазго-д багаж хэрэгсэл хийх бизнесээ байгуулахыг зорьжээ. Гэвч тэрээр дадлагын долоон жилийн хугацаагаа дүүргээгүй байсан учраас хэдийгээр Шотландад математик багаж хэрэгсэл хийдэг өөр хүн байгаагүй боловч Глазгогийн алхчидын холбоо (алх хэрэглэдэг бүх гар урчуудыг нэгтгэсэн) түүний өргөдлийг хүлээж аваагүй.
Ваттыг энэхүү хүнд байдлаас Глазгогийн Их сургуулийн гурван профессор аварч, их сургуулийнхаа дотор жижиг цех байгуулах боломж өгчээ. 1758 онд энэ цех байгуулагдсан бөгөөд дээрх гурван профессорын нэг физикч, химич Жозэф Блэк Ваттын анд нөхөр болсон.
1764 онд Ватт өөрийн үеэл Маргарэт Миллэртэй сууж, таван хүүхэдтэй болсны гурав нь нас бие гүйцэж чадаагүй өнгөрсөн. Маргарэт 1772 онд хүүхэд төрүүлэх гэж байгаад нас барсан. 1777 онд Ватт дахин хүнтэй суужээ. Энэ удаа Глазгогийн даавууны будаг үйлдвэрлэгчийн охин Энн МакГрэгортой суужээ. Энн 1832 онд нас барсан.
Ватт Жон нэртэй ахтай байсан бөгөөд Жэймсийг 17-тойд хөлөг онгоцны сүйрлээр нас барсан байна.
Анхны хөдөлгүүрүүд
thumb|240px|Баултон ба Ваттын зохион бүтээсэн уурын хөдөлгүүр. 1784 оны хөдөлгүүрийн сийлбэр зураг. thumb|240px|Жэймс Ваттын уурын хөдөлгүүрийн хуулбар
Баултон Ваттыг бүлүүрийн хөдөлгөөнийг нунтаглах, нэхэх, тээрэмдэх эргэлтэт хүч болгохыг ятгаснаар шинэ бүтээлийг хэрэглэх салбарыг маш их өргөжүүлжээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Шотландын инженер Ангилал:Уурын техникийн хүн Ангилал:Шотландын зохион бүтээгч Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Эдинбургийн Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Глазгогийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Шотландчууд Ангилал:1736 онд төрсөн Ангилал:1819 онд өнгөрсөн
Марлон Хэрвүүд
Марлон Андерсон Хэрвүүд (Marlon Anderson Harewood, 1979 оны наймдугаар сарын 25-нд төрсөн) нь Барбадос гаралтай Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Блэкпүүл багийн довтлогч юм.
Хэрвүүд нь Ноттингем Форест багаас хөлбөмбөгийн гараагаа эхлүүлэн, лигийн анхны тоглолтоо 1998 онд хийж байсан ба тухайн багаасаа Финландын Хака, Английн Ипсвич Таун багуудад зээллэгээр тоглож байв. Улмаар 2003 оны арваннэгдүгээр сард Вест Хэм Юнайтед багтай 500,000 фунт стерлингийн гэрээгээр 2007 оныг хүртэл, 2007 оны долоодугаар сарын 17-нд Астон Вилла багтай гурван жилийн гэрээг 5 сая фунтээр байгуулан 2010 оныг хүртэл тус тус тоглож байв. Одоогийн баг Блэкпүүл багтаа 2010 оны наймдугаар сарын 11-нд хоёр жилийн гэрээгээр ирсэн билээ. Бэлкпүүлд анхны гараагаа наймдугаар сарын 13-нд Уиган Атлетик багийг 4-0 харьцаагаар хожсон "түүхэн" тоглолтонд хийж, хоёр гоолыг оруулж байв. Түүхэн гэж тодотгосоны учир нь тэрхүү тоглолт Блэкпүүлийн 1971 оноос хойшхи анхны дээд лигийн тоглолт нь байв.
Үзүүлэлтүүд
!colspan="3"|Ноттингем Форрест !183!!52!!7!!1!!14!!3!!0!!0!!204!!56 !colspan="3"|Вест Хэм Юнайтед !148!!48!!14!!5!!6!!3!!2!!0!!170!!56 !colspan="3"|Астон Вилла !29!!5!!1!!0!!3!!1!!7!!1!!40!!7 392||114||22||6||23||7||9||1||446||128
Шагналууд
Вест Хэм Юнайтед
Холбоос
Ангилал:1979 онд төрсөн Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Англичууд
Жэхэ муж
Ангилал:Өвөр Монголын түүх
Чуваш
Бүгд Найрамдах Чуваш Улс (Чуваш хэл: Чăваш Республики, Чувашская Республика) нь Оросын Холбооны Улсын Ижил Мөрний Холбооны тойрогт хамаарах Бүгд Найрамдах Улс юм. Нийслэл нь Чебоксары （Чуваш хэлээр Шупакшар).
Газарзүй
Ижил мөрний дээд биед оршино. Баруун талаараа Нижегород муж, хойд талаараа Мари Эл, зүүн талаараа Татарстан, өмнөд талаараа Мордова болон Ульяновск мужтай хиллэнэ.
Хүн ам
1,346,300 оршин суугчдын 60.9% нь хот суурин газарт амьдардаг. Иргэдийн 68% нь чуваш, 27% нь орос, 3% нь татар үндэстэн болно. Зонхилох шашин нь үнэн алдартны шашин юм.
Түүх
Чувашууд 16-р зууны дунд үе хүртэл Казанийн ханлигт харьяалагдаж байгаад Оросуудын эрхшээлд оржээ. 18-р зуунд үнэн алдартны шашинд дагаар орсон байна.1920 онд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Автономит Чуваш Улс хэмээх нэртэйгээр байгуулагдсан. Зөвлөлт Холбоот Улс задрахад 1991 онд Бүгд Найрамдах Чуваш Улс болгож нэрээ сольжээ.
Эдийн засаг
Тус БНУ нь ОХУ-даа баян бүс нутагт орно. Автомашины үйлдвэрлэл, хөнгөн үйлдвэр, мод боловсруулах үйлдвэрлэл хөгжсөн.
Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Оросын бүгд найрамдах улс
Субадай засагт хан
Субадай засагт хан (?-1650) нь Гэрсэнз жалайр хунтайжын гуч хөвгүүн Лайхур ханы ахмад хөвгүүн юм. Эцгийнхээ дараа 1596 онд Ар Халхын ноёдын их чуулганаар Богд Засагт хан цолоор өргөмжлөгдөж, Халх 7 хошууны жинхэнэ эзэн болжээ. Халхын баруун гар дахь харъяаны 4 хошууг Засагт хан аймаг гэж нэрлэсэн. Тэр бол Манжийн эсрэг тууштай тэмцэгч байсан бөгөөд 1638 онд Хөх хотыг довтолж, 1640 оны Монгол-Ойрдын Их цаазыг батлахад оролцож байсан. Чин улстай хэд хэдэн удаа байлдаж, 1647, 1650 онд Хөх хотод довтолж байв. 1650 онд нас барсан. Түүнийг дунд хүү Норов нь Бишрэлт хан цолтойгоор залгамжилсан.
Суйюань муж
Суйюань муж нь Дундад Иргэн Улсын (1912-1949) үед Өвөр Монголоос таслагдан байгуулагдсан муж юм.
Ангилал:Өвөр Монголын түүх
Динамик биохими
Динамик биохими нь организмын эд эсийн найрлаганд ордог, организмд орж ашиглагддаг бодисуудын химийн хувирлын процессуудыг энергийн хувиралтай холбон судалдаг шинжлэх ухаан юм.
Ангилал:Биохими
Ники Билли Нильсен
Ники Билли Нильсен (Nicki Bille Nielsen; 1988 оны хоёрдугаар сарын 7-нд Вигерслев хотод төрсөн) — Данийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Эвиан» багт довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2013 оны нэгдүгээр сарын 3-нд Норвегийн «Русенборг» багтай 4 жилийн гэрээ байгуулсан.
«Русенборгод» 50 тоглолтонд 24 гоолдсон Нильсен 2014 онд Францын «Эвиан» багт элсэв.
Гадны холбоос
Ангилал:Данийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Данийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Режина багийн тоглогч Ангилал:Норшелланн багийн тоглогч Ангилал:Вильярреал багийн тоглогч Ангилал:Эльче багийн тоглогч Ангилал:Райо Вальекано багийн тоглогч Ангилал:Русенборг багийн тоглогч Ангилал:Эвиан багийн тоглогч Ангилал:Даничууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Функциональ биохими
Функциональ биохими нь бодисын бүтэц хувирлыг эд, эрхтний гүйцэтгэх үүрэгтэй нь холбон судалдаг.
Ангилал:Биохими
Сонатын хэлбэр
Сонатын хэлбэр нь үндсэндээ XVIII зууны сүүлийн хагаст тодорхой хэлбэр болон тогтсон бөгөөд ялангуяа Л.Бетховены уран бүтээл дээр маш хүчтэй илэрхийллээ олсон юм. Дан хөгжмийн урлагийн хамгийн төвөгтэй хэлбэр болох энэхүү сонатын хэлбэр нь барокко зэрэг өмнөх үеийнхээ хамгийн дэвшилтэт, боломжит бүхнийг өөртөө шингээсэн болно. Барокко хөгжмийн урлагаас фугад байдаг хариу аялгууны доминантын шинж байдлыг авсан бол сонатын хэлбэр нь өмнөх үеийн эртний гэх хуучны сонатын болон эртний концертын хэлбэрийн ерөнхий шинж байдлыг өөртөө хадгалсан байдаг. Эртний концертын хэлбэр нь тухайн цаг үедээ хамгийн эрч хүчтэй хэлбэр байсан ба зарим тохиолдолд сонатын хэлбэрээс ч илүү давуу боломжуудыг нээн гаргадаг байжээ. Сонатын хэлбэрт тасралтгүй үргэлжлэх эрчтэй хөгжүүлэг чухал үүрэгтэй байдаг. Эртний сонатын хэлбэрээс эхний үзүүлэх хэсэгтээ гол үүрэг бүхий хоёр аялгуу, хоёр өөр дэвсгэр хөгт байх бол тэдгээр дэвсгэр хөгүүдийн эсрэгцэл болон сүүлд давтал хэсэгтээ тэдгээрийг ижил дэвсгэр хөгт шилжүүлснээр нэгдмэл чанар гэдгийг өвлөж үлдсэн байна.
Ерөнхийдөө бол сонатын хэлбэр нь барокко үеийн дуурийн урлагтай холбогдоно. Өөрөөр хэлбэл сонатын хэлбэр дэх агуулгын эрч хүч, зөрчилдөөн, ялгарамж гэдгийг дуурийн урлагаас өвлөсөн гэсэн үг юм. Гайдн болон Мангеймын дэгийнхний уран бүтээл дээр сонатын хэлбэрийн загвар тодоор би й болсон гэж болно. Тэдний уран бүтээлд сонатын хэлбэрийн гол ба туслах аялгууны ялгарамж гэхээсээ илүүтэй гл ба төгсгөлийн аялгууны ялагарамж чухал байдаг. Эртний концертын хэлбэрт гоцлол болон tutti  бичлэгийн ялгаа онцгой үүрэгтэй байдаг.
Ангилал:Хөгжмийн хэлбэр
Шахрияр Мамедьяров
Шахрияр Гамид оглы Мамедьяров (Şəhriyar Həmid oğlu Məmmədyarov, 1985 онд төрсөн) — Азербайжаны шатарчин.
Зураг
Ангилал:Азербайжаны шатарчин Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Азербайжанчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Нүх шахах
Нүх шахах буюу домино тоглоом 28 ширхэг хоорондоо давтагдааагүй нүднүүд бүхий даалуунаас бүрдэнэ. Тоглоомонд хэрэглэгдэх даалуунуудын нүднүүд 0-0 0-1 0-2 0-3 0-4 0-5 0-6 1-1 1-2 1-3 1-4 1-5 1-6 2-2 2-3 2-4 2-5 2-6 3-3 3-4 3-5 3-6 4-4 4-5 4-6 5-5 5-6 6-6.
Ангилал:Хөзөр ба даалуу
Африк хар бүргэд
Африк хар бүргэд (Aquila verreauxii), мөн Хар бүргэд ч гэгддэг энэ шувуу нь Африк, ялангуяа Сахарын цөлийн бүсээр нутагладаг том махчин шувуу юм.
Биеийн урт нь 75-95 см, эрэгчин нь 3.7 кг, эмэгчин нь 4.5 кг жинтэй ба далавчаа дэлгэхэд 2 м гаруй юм. Хар өнгөтэй бөгөөд нуруун хэсэгтээ хошуу хэлбэрийн цагаан өдтэй байна. Залуу бүргэд нь арай цайвар хар бор өнгийн бие, хар нүүртэй. Энэхүү бүргэд нь Цармын бүргэдтэй их төстэй юм.
Тэд нэг хостойгоо амьдралаа өнгөрөөх ба намрын улиралд 2 цагаан өндөг гаргана. 45 хоног даран дэгдээхэй болно.
Африк хар бүргэд нь хөхтөн, шувуу болон мэрэгч амьтдаар хооллодог.
Цахим холбоос
Ангилал:Харцгайнхан Ангилал:Бүргэдүүд
Коала
Коала (Phascolarctos cinereus) нь Австрали тивд тархсан, модон дээр амьдардаг өвсөн тэжээлтэн, ууттан амьтан бөгөөд уутат баавгайнхан багийн одоо оршин буй цорын ганц төлөөлөгч юм.
Коала нь Аделаидаас Кэйп Йорк хойгийн өмнөд хэсэг хүртэл, зүүн болон өмнөд Австралийн далайн эргийн дагуух бүс нутгуудаар тааралдана. Мөн хангалттай чийг бүхий, эх газрын ойд ч амьдрах нь бий. Өмнөд Австралийн коалаг 20-р зууны эхээр олноор нь хядсан бөгөөд мужийн захиргаа Викториа мужаас коала авч сэргээн нутагшуулсан түүхтэй. Коала нь Тасмани болон Баруун Австралид тааралддаггүй.
Гадаад холбоосууд
Ангилал:Ууттан амьтад
Зөгийн бал
Зөгийн бал нь зөгий цэцгийн балыг цуглуулан, үүрэндээ хадгалан бий болгодог чихэрлэг хүнсний зүйл юм.
Ерөнхий ойлголт
Зөгий нь цэцгээс цуглуулсан балыг биедээ шилжүүлэн ферментжүүлж задлан үүрэндээ хадгалдаг. Зөгийн үүр нь 35℃ температуртай байдаг бөгөөд ажилчин зөгийнүүд үүрэн доторх агаарыг үргэлж сольж цэвэршүүлж байдаг тул ус нь ууршиж, чихэрлэгийн хэмжээ 80%-д хүрнэ. Найрлагад нь глюкоз, фруктозоос гадна янз бүрийн витамин, эрдэс, амин хүчлүүд агуулагддаг. 1кг нь 2940 ккал хүрэх тун өндөр илчлэгтэй.
Зөгийн бал нь бага температурт талстжидаг. Энэхүү талстжисан хэсэг нь глюкоз, талстжаагүй үлдсэн хэсэг нь фруктоз байдаг. Халаахад буцаж анхны байдалдаа ордог бөгөөд чанар нь алдагддаггүй.
Зөгийн бал нь удаан хадгалах боломжтой. Египетэд пирамидыг малтаж байсан америкийн архелеогич T.M.Дэвис 3300 жилийн өмнөх зөгийн бал хадгалаастай шилэн сав олсон нь доторх зөгийн бал нь чанараа огт алдаагүй байсан нь тэмдэглэгдэн үлджээ.
Зөгийн баланд ботулинус хэмээх нянгийн үр хөврөл агуулагдах тохиолдол бий. Гэхдээ зөгийн балан дотор байхдаа өсч үржин хор хөнөөл тарих аюулгүй, хүний биед орсон хойноо ч өсч үржих чадваргүй гэгддэг. Харин хоол боловсруулах эрхтэн нь бүрэн хөгжиж амжаагүй нэг хүртэлх насны хүүхдэд зөгийн бал өгч болохгүй.
Хэрэглээ
Хүнсэнд хамгийн өргөн хэрэглэдэг. Талх болон халуун бялуунд түрхэж идэхээс гадна бяслаг, сүү, тараг зэрэг сүүн бүтээгдэхүүнтэй хольж хэрэглэх нь бий.
Кофе болон байхуу цай зэрэг ундаанд элсэн чихрийн оронд хэрэглэнэ. Зөгийн балыг бүрдүүлэгч гол бодис нь фруктоз буюу жимсний чихэр бөгөөд энэ нь бага температурт чихэрлэг амт нь сайн мэдрэгдэх боловч өндөрт температурт чихэрлэг амтаа алдана. Иймээс халуун бүлээн зүйлтэй холиход хэмжээг нь хэтрүүлэх магадлалтай.
Байхуу цайнд зөгийн бал хийвэл өнгө нь харладаг. Энэ нь байхуу цайнд агуулагддаг таннин хэмээх бодис зөгийн баланд агуулагдах төмөртэй урвалд орсноос шалтгаална.
Зөгийн балыг хүнснээс гадна эмчилгээний зориулалтаар хэрэглэдэг.
Мөн бага зэрэг шингэлээд, исгэж зөгийн балны архи хийдэг.
Зөгийн үүрнээс балыг нь авсны дараа үлдэх лаваар лаа, будаг зэрэг зүйл хийдэг.
Төрөл
Зөгийн бал нь цэцгийн төрлөөс хамаарч амт, өнгө, үнэр, найрлага нь ялгаатай байдаг.
Үйлдвэрлэлийн хэмжээ
2002 оны байдлаар дэлхий даяар үйлдвэрлэгдэж буй зөгийн балны нийт хэмжээ 1280 мянган тонн. Үүний 20.3% нь Хятадад үйлдвэрлэгдэж байна. Дараа нь Мексик, Оросын Холбооны Улс, Энэтхэг, Канад, Испани улсууд орно. Монгол улсын хувьд Сэлэнгэ аймгийн нутагт зөгий үржүүлгийн газар бий боловч зөгийн балны хэрэгцээний ихэнх хувийг импортоор хангадаг.
2003 онд дэлхийн зөгийн балны нийт үйлдвэрлэл 1340 мянган тонн, 2004 онд 1350 мянган тонн болж өссөөр буй.
Түүх
Хүн зөгий хоёрын харилцаа маш эртний түүхтэй. Испаний нутаг дахь Аланиа агуйгаас олдсон 10000 жилийн өмнөх сүг зурагт зөгийн үүрнээс балыг нь авч буй эмэгтэй дүрслэгдсэн байдаг. Месопотамийн дүрс бичигт зөгий үржүүлэгтэй холбоотой зүйлс бичигдэн үлдэж хоцорсноос гадна Эртний Египетийн сүг зурагт зөгий үржүүлгийн байдал дүрслэгдэн үлджээ.