cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сансрын хөлөг (гитарын гоцлол)
Жич: С.Баатарсүхийг энэхүү гитарын гоцлолыг зохиоход хүргэсэн Матадор-25 цахилгаан органыг 1969 оны 7-р сарын 10-нд Монгол орон даяар цацагдсан Радиогийн Цахилгаан хөгжмийн чуулга ("Баянмонгол" чуулга) хөгжимдөж, дуучин Л.Оюунчимэг дуулсан, Л.Дагвадоржийн шүлэг, Г.Алтанхуягийн ая "Нэгдэлчин түмнээ дуулъя" дууны эфирийн шууд бичлэгээс тус чуулгын хөгжимчин Бизъяагийн Даваагийн тоглож байгаагаар үзэх боломжтой. Органы дуугаралтыг 1972 оны 4-р сарын 23-нд тус чуулгын хөгжимчин Лунжгайн Батаа тоглож бичүүлсэн С.Баатарсүхийн "Цэнхэр залаа" ятгын гоцлолын Радиогийн эх бичлэг, МҮОНРТ-ийн цаг агаарын мэдээний аянаас сонсох боломжтой.
Гоцлолыг тоглосон хамтлаг чуулга, гоцлол гитарчид:
Гоцлолыг зохиогчийн тоглосноор сонсох:
https://www.youtube.com/watch?v=W3y8jp_L6eA [0:59-3:33]
Cover гоцлол сонсох:
2019-02-03, YouTube, Батцэнгэл - Гитарын аяз (Battsengel - Guitar melody), [38:49-41:14]
2022-03-05, Улаанбаатар, The Corporate hotel and Convetion Centre-н их танхим, "Галсанбат & Зундарь" хүндэтгэлийн концерт, Төрийн Соёрхолт "Харанга" хамтлагийн хэмнэлт гитарчин, хөгжмийн зохиолч МУУГЗ Я.Одсүрэн Ангилал:1969 оны хөгжмийн бүтээл Ангилал:Монголын хөгжим
Сурган хүмүүжүүлэх ухаан
Сурган хүмүүжүүэх ухаан (pedagogy- эртн.-грек. παιδαγωγική «хүмүүжүүлэх урлаг») -хүнийг ялангуяа хүүхэд насанд нь хүмүүжүүлэх шинжлэх ухаан юм. Ухамсарт хүн үүссэн цагаасаа л хүүхдээ, залуу үеэ хүн болгож хүмүүжүүлэхийг зорьж ирсэн байдаг.
Сурган хүмүүжүүлэх ухааны судалдаг сэдэв бол хүнийг хүмүүжил, сургалт, боловсролд чиглүүлэн хөгжүүлэх, төлөвшүүлэхэд чиглэсэн сурган хүмүүжүүлэх харилцан салшгүй үйл явц юм. Сурган хүмүүжүүлэх ухааны объект бол боловсролыг ухамсартай, зорилготой хэрэгжүүлдэг үйл явц юм. Сурган хүмүүжүүлэх ухааны объект бол нийгмийн зорилтот үйл ажиллагааны явцад хүний ​​хувь хүний ​​хөгжлийг тодорхойлдог бодит байдлын үзэгдлүүд юм. Эдгээр үзэгдлийг боловсрол гэж нэрлэдэг. Энэ бол сурган хүмүүжүүлэх ухааныг судалдаг объектив ертөнцийн тэрхэн хэсэг юм.
Анх удаа 17-р зууны эхэн үед сурган хүмүүжүүлэх ухааныг философийн мэдлэгийн системээс тусгаарлан авч үзсэн. Английн гүн ухаантан, байгалийн судлаач Фрэнсис Бэкон, Чехийн багш Ян Амос Коменскийн бүтээлүүдээр шинжлэх ухаан болгон бэхжүүлсэн. Өнөөдрийг хүртэл сурган хүмүүжүүлэх ухаан бол бусад шинжлэх ухаантай нягт уялдаатай байж, хөгжиж буй төрөлжсөн шинжлэх ухаан гэж үздэг.
1988 онд ЮНЕСКО 20-р зууны сурган хүмүүжүүлэх сэтгэлгээний аргыг тодорхойлсон багш нарын талаар шийдвэр гаргасан. Үүнд: Америкийн Жон Дьюи, Герман Георг Кэршенштейнер, Италийн Мария Монтессори, Зөвлөлтийн багш Антон Макаренко нар юм.
Ангилал:Шинжлэх ухааны мэргэжлийн салбар
Иосеф Смит
Намтар
Иосеф Смит 1805 оны 12-р сарын 23-нд Шарон Вермонтод Иосеф болон Луси Мак Смитийн хүү болж төрсөн. Тэрбээр ядуу тариаланч гэр бүлийн 11 хүүхдээс амьд үлдсэн 9 хүүхдийн тав дахь хүүхэд нь болж төржээ. Түүний гэр бүл үнэтэй нийтийн боловсролыг төлж чадахгүй байсан болохоор Иосеф зөвхөн гурван жилийн ёс төдий боловсрол л олж авсан юм. Тэрбээр ах, эгч нарын хамт гэр бүлийн Ариун Библиэс гэртээ суралцдаг байжээ.
1820 онд түүний амьдарч байсан Нью Йорк мужид шашин идэвхтэй байр суурь эзэлж байсан үеэр шашны талаар төөрөлдсөн 14 настай Иосеф Шинэ Гэрээнээс нэгэн хэсгийг уншсан бөгөөд энэ нь түүний зүрх сэтгэлийн гүнд ортол хэлсэн гэж тэрбээр хожим тэмдэглэлдээ бичжээ. Энэ нь мэргэн ухаанаар дутсан хүмүүс тэнгэрлэг эх сурвалжаас эрэлхийл гэсэн зөвлөмж байсан юм. Иосеф уг зөвлөмжийг дагаж, гэрийнхээ ойролцоох ой модонд хүнгүй газар очоод амьдралдаа анх удаа чангаар залбирчээ.
Дараа нь болсон зүйл нь Иосеф Смитийг үүрд мөнхөд өөрчилж, хожмын үеийн гэгээнтнүүдийн итгэлийн гол зарчим болсон билээ. Бурхан Эцэг, Есүс Христ хоёр түүнд үзэгдсэн гэж Иосеф тэмдэглэсэн байдаг. “Өөрийнхөө чанх орой дээр нарнаас илүү хурц гэрэлтэй гэрлэн багана над уруу алгуурхан доош бууж ирэхийг би харлаа. Тэрхүү гэрэл дотор тэрбээр хоёр хүн харсан — тэдний нэг нь Иосефийг нэрээр нь дуудаад нөгөө рүүгээ зааж “Энэ бол миний Хайртай Хүү, Түүнийг сонс!” гэж хэлсэн юм. Сүмийн гишүүд энэ үзэгдлийг “Анхны үзэгдэл ” хэмээн нэрлэдэг. Энэ нь Есүс Христийн сүмийг дэлхий дээр дахин сэргээх ажлыг эхлүүлсэн билээ.
Иосеф Смит Мормоны Ном буюу Есүс Христийн бас нэгэн гэрээг орчуулснаараа нэрд гарсан байж магадгүй. Иосеф анхны үзэгдлээс хойш хэдэн жилийн дараа Нью Йоркийн Палмирагийн ойролцоох нэгэн толгой руу удирдагдаж, Моронай гэгддэг тэнгэр элчээс эртний цэдгийг хүлээн авсан гэж сүмийн гишүүд итгэдэг. Төмөр ялтас дээр сийлсэн цэдэг нь Христийн цаг үед Америк тивд амьдарч байсан хүмүүсийн болон амилсан Христ тэдэнд үзэгдсэн тухай түүхүүдийг хадгалдаг. Иосеф ялтсуудыг гурван сар орчим хугацаанд орчуулсан бөгөөд үүний үр дүнд 1830 онд Мормоны Ном Нью Йоркт хэвлэгджээ. Мормоны Ном гэх 500 гаруй хуудастай энэ боть нь Иосеф Смитийн агуу хувь нэмрүүдийн нэг нь бөгөөд Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн Сүмийн үндсэн судар юм.
Хожмын үеийн гэгээнтнүүд бурханлаг эрх мэдэл нь эртний сүмийн төлөөлөгчдийг нас барсны дараа авагдсан бөгөөд тэнгэрлэг үйл ажиллагаагаар дахин сэргээгдэх шаардлагатай байсан гэж итгэдэг. Хожмын үеийн гэгээнтнүүдийн хувьд 19-р зууны эхэн хагаст болсон санваарын сэргээлт нь эрт үед эрх мэдлийг атгаж байсан хүмүүсийн тэнгэрлэг айлчлалаар дамжин ирсэн бодит үйл явдал юм.
Сүмээс гадуур бол Иосеф Смитийг эртний олон эхнэр авах ёсыг танилцуулсан гэж үздэг. Энэ нь одоо сүмд хэрэгжихээ больсон заншил бөгөөд сүмийн гишүүд түүхийн хүрээнд л ярихаас бусдаар бол тэр бүрийд ярилцдаггүй байна.
Дөнгөж жигүүр нь ургаж буй сүмийг удирдаж байсан он жилүүдэд Иосеф олон улсын номлогчийн хөтөлбөрийг зохион байгуулж, мөн өнөөдөр дэлхий дээрх хамгийн том эмэгтэйчүүдийн байгууллагуудын нэгийг байгуулсан юм. Тэр гурван хотын барилгыг мөн хоёр ариун сүмийн барилгын ажлыг хянаж, яг тэр үедээ орон нутгийн танхайрагчдын хүчтэй хавчлагыг тэвчиж байсан билээ. Удалгүй Иосефын суурьшуулсан гурван хотоос сүмийн гишүүд хөөгдсөн юм.
АНУ-ын иргэдийн хувьд сүмийн гишүүдийн шашны болон иргэний эрх нь холбооны засгийн газарт удаа дараа давж заалдахыг нь үгүйсгэж байсан учраас сүмийн удирдагчид 1844 оны 1-р сард Иосеф Смитийг АНУ-ын ерөнхийлөгчөөр нэр дэвшүүлж байгаагаа зарласан юм. Тавдугаар сар гэхэд Иосеф албан ёсоор Иллинойн Наувугаас хэлэлцээрийн дагуу нэр дэвшиж байсан билээ. Түүний улс төрийн байр суурь нь хавчлага дор байдаг шашны болон иргэний эрхийн төлөө засгийн газарт өөрчлөлт хийх хэрэгтэйг уриалж байсан юм. Тэр жилийнхээ 6-р сард Иосеф болон түүний ах хоёр танхайрагч бүлгийнхний гарт хөнөөгдсөнөөр Иосефын улс төрийн албан тушаал нь төгсгөл болсон билээ.
Иосеф болон түүний ах Хайрум нар 1844 оны 6-р сарын 27-нд 150-200 хүнтэй танхайрагч бүлгийнхэнд буудуулан нас баржээ. Ах дүү хоёр болон зарим ойр дотны хамтран зүтгэгчид нь хуулийн эрх мэдэлтнүүдэд өөрсдөө бууж өгснийхөө дараа эх орноосоо урвасан гэдэг хилс хэргээр Иллиной мужийн шоронд хоригдож байсан юм. Иосеф 38 настай, Хайрум 44 настай байв. 6-р сарын 28-нд Иосеф, Хайрум хоёрын биеийг гашуудаж буй 10000 орчим хүнд үзүүлэхээр бэлдсэн байсан бөгөөд танхайрагчдын цаашдын дайралт, гутаан доромжлолоос зайлсхийн, дараа өдөр нь нууцаар оршуулсан юм.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын зохиолч Ангилал:Бошиглогч Ангилал:Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн Сүмийн ерөнхийлөгч Ангилал:Новугийн (Иллиной) засаг дарга Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин Ангилал:19-р зууны чөлөөт өрлөгчин Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1805 онд төрсөн Ангилал:1844 онд өнгөрсөн
Янош Кадар
Янош Кадар (унгар. Kádár János, 1945 оноос өмнөх овог Черманек, унгар. Csermanek, 1912 оны 5-р сарын 26-нд Австр-Унгарын Фиуме хотод төрсөн- 1989 оны 7-р сарын 6-нд Бүг Найрамдах Унгар Ард улсын Будапешт хотод нас барсан) -унгарын төрийн болон намын зүтгэлтэн. Унгарын Социалист ажилчин намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга бөгөөд БНУАУ-ын удирдагч (1956-1988 онд). 1956-1958, 1961-1965 онуудад БНУАУ-ын Ерөнхий сайд байсан.
Намтар
1918 онд зургаан настайдаа ээжийнхээ хамт Будапешт руу нүүжээ. Улсын бага сургуулийн ангийн шилдэг сурагчийн хувьд тэрээр хотын Дээд бага сургуульд үнэ төлбөргүй суралцах эрх авсан. Гэсэн хэдий ч 14 настайгаасаа эхлэн сургуулиа орхиж, туслах ажилтан, дараа нь хэвлэх үйлдвэрт механикч болжээ. Залуудаа тэрээр ном, шатар, хөлбөмбөгт сонирхолтой дуртай байжээ.
Дэлхийн 2-р дайн ы үед Янош Кадар Чехословак, Унгар, Югослав дахь эсэргүүцлийн хөдөлгөөний идэвхтэй гишүүн байв. Унгарт байхдаа фашизмын эсрэг Унгарын фронтыг байгуулах санаачлагчдын нэг байв. 1941-1942 онд Унгарын Коммунист намын Пештийн бүсийн хорооны гишүүн; 1942 онд түүнийг Төв Хороонд оруулж, 1943 онд ХКН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн даргаар сонгосон байна. 1944 оны 4-р сард тэрээр намаа төлөөлөн Югослав руу явсан бөгөөд нутгийн коммунист партизануудтай холбоо тогтооно гэж найдаж байсан боловч баривчлагджээ. 1944 оны арваннэгдүгээр сард тэрээр Герман руу галт тэргээр тээвэрлэгдэж байхдаа зугтсан байна.
Будапешт хотын аж үйлдвэрийн XIII дүүрэг дэх Унгарын Ажилчдын намын (ХТП) салбарын нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар томилогдсон Янош Кадар удалгүй Унгарын хамгийн алдартай улс төрчдийн нэг болж, үйлдвэрчний эвлэлийн бие даасан байдлыг өргөжүүлэхэд ажилчдын дэмжлэг туслалцаа үзүүлснээр удалгүй Унгарын хамгийн алдартай улс төрчдийн нэг болж Имре Надийн засгийн газрын гишүүн болжээ.
ЗХУ-ын хатуу хяналтыг үл харгалзан Янош Кадар нам, төрийг удирдах хугацаандаа эдийн засгийг либералчлах, хүн амын амьжиргааны түвшинг дээшлүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан хэд хэдэн шинэлэг эдийн засгийн шинэчлэлийг хийж чадсан нь удаан хугацааны туршид Барууны өндөр хөгжилтэй орнуудад энэ үзүүлэлтээс дутаагүй. Кадар Унгар улсад хөдөө аж ахуй, үйлчилгээний салбар дахь хувийн хэвшлийг хөгжүүлэх санаачилга гаргаж, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчдийн жижиг бизнес эрхлэхэд тулгарч буй саад тотгорыг арилгаж, хамтын аж ахуйд хөдөлмөр эрхэлж буй хүмүүсийн эрхийг ихээхэн өргөжүүлсэн.
Кадар 1988 оны 5-р сард албан тушаалаасаа огцорч, Унгарын социалист ажилчны намын удирдлагыг Карой Грос-т шилжүүлжээ. 1989 оны 7-р сарын 6-нд Будапешт хотод нас барсан. Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:Хосе Марти одон шагналтан Ангилал:Клемент Готвальд одон шагналтан Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Октябрийн хувьсгалын одон шагналтан Ангилал:Лениний нэрэмжит олон улсын энхтайвны шагналтан Ангилал:Унгарын ерөнхий сайд Ангилал:1912 онд төрсөн Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
Шигүши
Шигүши цолыг анх Юань улсын үеэс хэрэглэж эхэлсэн. Тогоонтөмөр хаан, Дайду хотоос гарсны дараагаас отог, аймгийн зарим ноёдын хэрэглэж байсан цол юм. =Судлагдсан байдал= Германы эрдэмтэн К.Загастер, монголын Ванжил нар уг цолыг шүүх буюу шүүгч гэж үзжээ. Өвөр монголын эрдэмтэн Сайшаал гуай Юань улсын Цэргийн явдлын хүрээлэнгийн нийслэл хот ба дотор газрыг сахин хамгаалах үүрэгтэй дотоод хамгаалалтын цэргийн нэгж болох Вэй (衛)-н захирагч жи хуй ши (指揮使) тушаалтны хувирсан нэр гэж үзсэн байна. Монгол улсын эрдэмтэн Ж.Гэрэлбадрах нь Сайшаал гуайн үзсэнтэй санал нийлсэн байна.
=Товч мэдээлэл= Шигүши нь тухайн үеийн шигэчиний адил зиндааны цол бололтой. Даян хааны өрлөг баатар Горлодын Тогоч шигүши, хаан зарлигаар Исмэл тайшийг дайлаар мордож, Шихир тайхуг олзлон авчирсан байдаг. Мөн Саган сэцний Эрдэнийн товчид Урианхайн Орочу шигүши өөрийн охин Шихирийг Баянмөнх жононд, Жалайрын Хутуг шигүши өөрийн охин Сүмирийг Даян хаанд тус тус өгч худ ураг болсон тухай дурдсан байдаг. Түүнчлэн Хорчины Шүүстэй баатарын нэр нь түүний цолууд байж болно. Учир нь тухайн цагт хаад ноёдыг нэрээр нь бус цолоор нь төлөөлүүлж нэрлэж байсан. Ингэж бодвол Шигүши+тэй баатар болж байгаа юм. Нэгтгэж үзэхэд Шигүши цол нь цэргийн тушаалтны хэрэглэж байсан цол юм.
=Холбоотой өгүүлэл=
=Эшлэл=
Ангилал:Цол
Дархчуул
Дархчуул
Хөвсгөл аймгийн Галт сумын нутагт дархны хушуу гэдэг газар нутгийн дархчуул нэг дор суурилан ур дархаа бүтээдэг байсан ажээ. Мөнгө, ган төмрийн дархан хийдэг хүмүүсийн угсаа дархчуул овогтой болжээ.Мөн одоогийн Сүхбаатар аймгийн Хятадтай хиллэх хилийн бүс дагуу Улсынхаа тусгаар тогтнолын төлөө хүчин зүтгэж явсан тайж угсааны түмнийг ийн нэрлэдэг байж.Учир нь Төрд гавъяа байгуулж алдар нэрээ дуурсгасан ч хэрэг өдүүлэх явдал нь төдий чинээ юмсанж. Хожим хилийн байдал тогтмогц тэднийг одоогийн Говьалтай аймагт нутаг заан цөлсөн ба аварч ч болдоггүй,алж ч болдоггүй Дархан эрх эдэлсэн овгийг Дархчуул хэмээн овголжээ.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Долоон
Долоон
Монгол овог аймгууд тооны нэрээр нэрлэгдэх болсон нь нэгд цэргийн зохион байгуулалтын өвөрмөц онцлог, хоёрт овог аймгийг бүрдүүлэхэд анх хичнээн хүн ард оролцсоноос нь нутгийн ард түмэн долоонууд, найман, ест хэмээн нэрлэх болсноос түүхэнд долоон, найман хэмээх овог аймаг бий болосн түүхтэй. Долоон гэдэг нь нэг эцэг эхийн долоон хөвгүүн байснаас улбаалсан гэдэг домог бий. энэ овог аймгийн хүмүүс төв монголд байдаг
Ангилал:Монгол овог аймаг
Равдангийн Лхагвасүрэн
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
19 (Аделийн цомог)
Ангилал:2008 оны цомог Ангилал:Соул цомог # Ангилал:Хит жагсаалтыг тэргүүлэгч цомог Ангилал:АНУ-д олон удаа цагаан алтан пянз хүртсэн цомог Ангилал:Их Британид олон удаа цагаан алтан пянз хүртсэн цомог
Алла Пугачёва
Алла Борисовна Пугачёва (Алла Борисовна Пугачёва; 1949 оны 4 сарын 15-нд Москвад төрсөн) бол Зөвлөлт болон Оросын Холбооны Улсын эстрадын дуучин, продюсер, телевизийн нэвтрүүлэг хөтлөгч, хөгжмийн зохиолч юм. Алла Пугачёва нь 1965 оноос өдгөө хүртэл бүтээлээ туурвиж байсан бөгөөд 2010 оны 3-р сараас тоглолт хийхгүй байгаа ажээ.
Алла Борисовна Пугачёва нь тунгалаг нарийн цээл хоолойгоор дуулдаг ба Зөвлөлт Холбоот Улсын хамгийн алдартай эстрадын уран бүтээлч билээ. Тэрбээр украин, финланд, еврей, казак, герман, англи, орос хэлээр 500 гаруй дуу дуулсан бөгөөд CD, DVD, пянз оролцуулаад 100 гаруй бичлэг хийлгэжээ. Алла Пугачёвагийн цомог нь ОХУ ба хуучин ЗХУ-аас гадна Япон, Солонгос, Швед, Финланд, Герман, Польш, Чехословак, Болгар зэргийн улсуудад хэвлүүлэгдэж байлаа. Пугачёвагийн 250 сая гаруй цомог борлогдсон мэдээ бий.
Мэргэжлийн намтар
Алла Пугачёва нь Борис Михайлович Пугачёв (1918—1982) болон Зинаида Архиповна Одегова (1922—1986) нарын охин болж 1949 онд Москва хотноо төржээ. 1950 оны 4-р сарын 7-нд дүү Евгений (1950—2011) төрсөн байна. Алла 1954 онд Москвагийн хөгжмийн сургалттай 31 дүгээр сургуульд 5 настай элсэн орсон бөгөөд Михаил Михайлович Ивановын хөгжмийн коллежид суралцахаар болсон байна. Тэрбээр 496 дугаар сургуульд суралцаж, 1964 онд сургуулиа төгсөөд коллежийн найрал дууны тэнхимд суралцсан. Пугачёва анх 1965 онд "Робот" дуугаа Юность радиогийн өглөөний хөтөлбөрт зориулж бичүүлжээ.
1969 оны 10-р сарын 8-нд тэрээр Миколас Орбакастай гэрлэж Пугачева хэмээх овогтой концертод оролцож байсан ч албан ёсоор Орбакене овогтой болжээ. 1971 оны 5-р сарын 25-нд Пугачева, Орбакас нар Кристина Эдмундовна Орбакайте хэмээх охинтой болсон байна.
1973 оны 11-р сард тэрээр Миколас Орбакасаас салж, Росконцерт, Москва мужийн филармонийг орхисон. Тэрээр "Москонцерт"-д ажилд орж, Виталий Кретюкийн удирдлаган дор шинэчилсэн "Москвичи ВИА" хамтлагийн гоцлол дуучин болжээ.
1975 оны эхээр Болгарт болсон "Алтан Орфей" олон улсын XI дууны уралдаант наадамд ЗХУ-ыг төлөөлөх оролцогчоор сонгогдов. Алла Пугачевагийн нэр дэвшигчийг Константин Орбелян Бүх Холбооны уралдааны шагналт байсан тул Соёлын яаманд санал болгов. 1975 оны 3-р сараас эхлэн тэрээр тэмцээнд бэлдэж эхэлсэн - тэрээр Болгарын зохиолч, жүжигчин Эмиль Димитровын "Арлекино" дууг сонгосон. Павел Слободкин аяыг дахин боловсруулж, шинэ найруулга хийж, Борис Баркас орос текстийг бичиж, дуучин өөрөө найрал дууны төгсгөлд алдарт инээдийг нэмж амжилт олжээ.
1976 онд тэрээр анх удаа "Оны шилдэг дуу" наадмын шагналтан болсон. Эцсийн тоглолтод "Дуунууд-76" алдартай "Маш сайн" дууг (хөгжим А. Мажуков, үг Д. Усманов) тоглов. Дараа нь 1976 онд тэрээр анх удаа шинэ жилийн "Цэнхэр гэрэл" /Голубой огонёк/ телевизийн шоунд оролцож, дуулаад зогсохгүй нэвтрүүлгийн хөтлөгчөөр ажилласан.
1978 оны 8-р сард тэрээр Польшийн Сопот хотод "Интервидение-78" олон улсын II уралдаанд оролцохоор очиж, "Шекспирийн сонет", "Хаад юу ч хийж чадна" дууг дуулжээ. Түүний тоглолт наадамд ялалт байгуулж, Польшийн олон нийтэд сайн хүлээж авчээ.
Оросууд Украин руу довтолж эхэлсний дараа түүний нөхөр Максим Галкин Оросын эрх баригчдыг шүүмжилсэн. Пугачевагийн хэлснээр 2022 оны 3-р сард Алла Борисовна нөхөр, хүүхдүүдийнхээ хамт Израиль руу "амрах, эмчлэх" зорилгоор тус улсаас явсан байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Дуу зохиогч Ангилал:Оросын хөгжимчин Ангилал:Оросын поп хөгжимчин Ангилал:Оросын кино жүжигчин Ангилал:Хөгжмийн продюсер Ангилал:Шлагер дуучин Ангилал:Оросын Иргэний платформын гишүүн Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗСБНХОУ) Ангилал:Ардын Жүжигчин (ЗХУ) Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Москвагийн хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1949 онд төрсөн
Толбо нуурын бүслэлт
Толбо нуурын бүслэлт гэж Ц.Хасбаатар жанжны цэрэг Баян-Өлгий аймгийн Толбо нуурын дэргэдэх Саруул гүний хүрээнд хүч давуу цагаантны цэрэгт бүслэгдэн 42 хоног баатарлагаар тэмцсэн тулалдааныг хэлдэг, Монгол дахь Цагаантны Оросын арми байлдааны дараа арчигддаг.
Тулалдааны түүх
Хасбаатарчууд хэдэн сарын тулалдсаар цагаантны олон бүлэг дээрэмчдийг устган, Ардын хувьсгалын ялалтыг тунхаглан яваад 1921 оны есдүгээр сарын 17-нд Толбо нуурын захад орших Саруул гүний хүрээнд урвагч феодал ноёдын хорон санааны уршгаар цагаантны 3000 орчим цэрэгт бүслэгдсэн байна.
1921 оны 9 сарын 19-нд цагаантны толгойлогч Бакича, Кайгородов нар Саруул гүний хүрээг дайрах шийдвэр гаргаж төлөвлөгөө зохиосон ба 21-ний шөнө хүчээ 2 хуваан хүрээний бүх талаас дайрахаар төлөвлөжээ. Төлөвлөгөөгөөр цохилтын бүлгийг Кайгородовын отрядаас 300 цэрэг, нэг их буу, 4 пулемёт, Бакичийн корпусаас 420 цэрэг, 1 их буу, 7 пулемёттайгаар зохион байгуулсан ба түүнийг командлах үүргийг Кайгородов өөртөө авсан байна.
Энэ үед буюу 20 -д Бакичийн корпусын гол хүч хүрэлцэн ирсэн байна. Буслэгдсэн Хасбаатар болон Байкаловын цэргүүд хүрээний хамгаалалтыг сайжруулан окоп малтсаар хүн далд орохоор болгон бэхэлж чаджээ.
Цагаантнууд шөнөөр артиллерийн буудлагагүй, нэг ч буун дуу гаргалгүй сэм дөхөн ирж чадсан ба тэгээд гэнэтийн дайралтанд оржээ. Ардын журамт цэрэг, улаан цэргүүд хүчтэй шуурган гал нээсэн боловч цагаантнууд гэнэтийн довтолгооны хүчээр хүрээний баруун хойт хэсгийг эзэлсэн байна. улаан цэргүүд зугатан зүүн өмнөд хэсэгт байх сүмд орж бэхлэн суужээ. Цагаантанд эзлэгдээгүй хэсгийг үндсэндээ ардын журамт цэргүүд хамгаалж чадсан бөгөөд хүрээний баруун хойт хэсэгт 20 орчим монгол цэрэг цагаантны ар талаас гэнэтийн цохилт хийн гар бөмбөгөөр цагаантныг цохисон байна. Энэ үед санамсаргүй тусламж ирсэнд зоригжсон улаан цэргүүд сөрөг давшилтанд орж цагаантнуудыг эзэлсэн байрлалаас нь цохин гаргасан. Цагаантнуудыг ухрахад нь буу болон пулемётын галаар дахин ширүүн цохилт өгчээ. Цагаантнууд энэ шөнийн дайралтанд тун их хохирсон байна. Тэднээс 260 хүн шархдаж, олон тооны цэрэг алагдаж, сураггүй алга болжээ. Улаантнууд хүрээний дотор 100 алагдсан хүн, хүрээний гадуур 40 орчим хүүр байхыг тоолсон бөгөөд цагаантнаас 20 хүн олзолсон байна. Амжилтгүй довтолгооны дараа Кайгородов өөрийн отрядын үндсэн хүчийг аван уулын Алтайн зүг салж явжээ. Саруул гүний хүрээний дэргэд генерал Бакичийн корпусын гол хүч, Казанцевын отрядууд үлдэн дахин 2 удаагийн дайралт хийсэн боловч бүслэгдсэн улаан цэрэг, ардын журамт цэргүүд тухай бүрт нь амжилттай няцаасан байна.
Бүслэгдсэн цэргүүд хэд хэдэн удаа тусламж хүссэн элчийг явуулсан боловч тэдгээрийг дайсны бүслэлтийг амжилттай гарсан эсэхийг мэдэхгүй байсан байна.
Бүслэгдсэн цэргүүд эцсийн шийдвэрлэх цохилт хийн тэмцэхээр шийдсэний маргааш Зөвлөлтийн улаан цэргийн томоохон хүч Хөшөө модноос хүрэлцэн ирж гаднаас дайралт хийсэн байна. Ингэж 42 хоног үргэлжилсэн бүслэлт монголчуудын ялалтаар дуусжээ.
Цагаантны хүч сарнин Генерал Бакич Увс, Улаангомын чиглэл рүү, Казанцев хятад руу чиглэн зугатсан байна.
Гадаад холбоос
Ангилал:Олноо өргөгдсөн Монгол улс Ангилал:Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэл Ангилал:Монголын ардын хувьсгал Ангилал:бүслэлт
Гүү саах (тоглоом)
Гүү саах тоглоомоор хэд хэдэн хүүхэд хоёроос гурван шагайгаар 1 гараар мөн дөрөв зургаан шагайгаар хоёр гараар тоглохыг хэлдэг. Энэ нь нэг шагайг өөд нь шидэж буцаад доош бууж байхад нь бас нэг шагайг шидэж анхны шагайтайгаа барьж авах зэргээр ээлжлэн шидэж алдалгүй авдаг. Мөн дөрвөн шагайг хоёр гартаа хоёр хоёроор нь, зургаан шагайг гурав гураваар нь, найман шагайг дөрөв дөрөвөөр нь хувааж хоёр гараараа маш чадамгай, нэг ч шагайг алдалгүй авч тоглодог. Энэ нь тоглож байгаа гадаад байдлаараа гүү сааж байгаатай адилхан харагдах тул ийнхүү нэрлэсэн бололтой.
Жаньжян
Жаньжян (湛江) — Хятадын Гуандун мужид байрладаг, 13263 хавтгай дөрвөлжин км талбайтай хот юм. 2021 оны хүн амын тооллогоор 7.03 сая хүн амтай.
Эшлэл
Ангилал:Хятадын хотууд
Томск муж
Томск муж (Томская о́бласть) нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч нэг субъект юм.
Цагийн бүс
Красноярскийн цагийн бүс буюу UTC+7 бүст хамаарах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+8 болно.
Ангилал:Оросын холбооны муж  !
Хадаас
Хадаас гэж техникт төгсгөлийн доод үзүүрийг нь шовхлон үзүүрлэсэн, толгойн дээд хэсгийг хавтгайлсан эсвэл шахаж голчийг нь өргөтгөсөн металл болон модон материалаас бүтсэн цөн юм. Хадаасаар эд хэсгийг хооронд нь холбох болон тогтооход хэрэглэх ба ялангуяа модон бүтээгдэхүүнд ихээр хэрэглэдэг.
Хадаас хийхэд хамгийн ихээр хэрэглэдэг материалд ган, зэс, гууль орно. Хадаасыг нэг бол алхаар цохин оруулах эс бөгөөс даралттай хийн хадагч машинаар хадаж болно. Хадаас нь хамгийн эртний холбогч эд юм. Үүнд МЭӨ 5101 онд Саксон мужид барьсан модон худагт ашигласан байна. Үүнийг модонд нь байх жилийн цагирагаар яг тодорхойлон тогтоосон аж.
Үйлдвэрлэлт
Металл хадаасыг эртнээс нааш хадаасны дархан давтан хийдэг байв. Зарим нэгэн хадаасны төрлийг одоо ч ингэж хийдэг бөгөөд үүнд жишээлбэл тахны хадаас ордог. Хамгийн анх хадаасыг машинаар хийх туршилтыг 1775 онд шинэ англид хийсэн байна. Үүний тулд бага зэргийн конус хэлбэртэй хавтгай нимгэн төмрийг таслан толгойн хэсэг болоод үзүүрийг нь шахаж хийжээ. Энэ оролдлогыг хийсэн зохион бүтээгчдийн нэг нь Якоб Перкинс хэмээх америк хүн юм. 1790 онд хадаасыг үйлдвэрийн аргаар хийх хоёр патентыг англид Томас Клиффорд авсан байна.
Яг ойролцоо цаг үед францад төмөр утсаар хадаасыг машинаар үйлдвэрлэж эхлэв. 1806 оноос эхлэн францад анхны хадаас үйлдвэрлэх патентыг авчээ. Энэ хадаас нь тухайн үедээ францын хадаас, парисын хадаас эсвэл парисын цөн гэх мэтээр нэрлэгдэж байв.
Гар аргаар давтан хийдэг байсан хадаасыг үйлдвэрт машинаар үйлдвэрлэн гаргах хүртэл түүний хөгжлийн процесс ихэд удаан явагдсан. Тиймээс ч төмөр цөнг анх 1850 оны үед хойд америкт эд зүйлсийг бүрээслэгч нар хийсэн бол том хэмжээ бүхий төмөр утсаар хийсэн хадаас 1870 оны үед германаас цагаачлан очсон цагаачид өөрсдийн авч очсон суурь машинаар үйлдвэрлэн гаргасан байна.
Өнөө үед хадаасыг төмөр утаснаас хүйтэн хэлбэржүүлэх аргаар үйлдвэрлэн гаргадаг.
Катрин Денёв
Намтар
Катрин 1943 онд Парис хотноо жүжигчин Морис Дорлеак (Georges Maurice Edmond Dorléac: 1901-1979) Ренэ Симоно (франц. Renée Simonot; -төрөхдөө-Денёв-1911-2021) нарын гурван охины дундах нь болж төржээ. Эгч Франсуаза (1942-1967), дүү нь Сильвия (1946-) гэдэг байна. Жүжигчдийн гэрт өсч хүмүүжсэн эгд дүү гурав ямар нэг байдлаар амьдарлаа театр, кинотой холбосон байна.
Түүний жүжигчний карьер эхлэж байх үед эгч Франсуаза Дорлеак илүү алдартай жүжигчин байсан учраас үзэгчид эгчтэй нь эндүүрэхгүй байхын тулд эхийнхээ овогийг авчээ.
Катрин Денёв зөвхөн нэг удаа гэрэл зурагчин Дэвид Бейли (1965-1972) албан ёсоор гэрлэж байсан. Албан бус гэрлэлтээс хүү Кристиан Вадим (эцэг нь-найруулагч Роже Вадим), охин Кьяра Мастроянни (эцэг нь жүжигчин Марчелло Мастроянни) нартай бөгөөд 5 ач зээтэй ажээ.
2019 оны 11-р сарын 6-нд зүрэнд цус харваж 76 настай Денёв Парисын эмнэлэгт хэвтсэн байна. Дараа нь түүнийг хөдлөх чадваргүй болсон гэж гэр бүлийнхэн мэдээлсэн юм.
Уран бүтээлийн замнал
1964 оны Каннын кино наадмаар Катрин Денёвын гол дүрд тоголсон "Шербургийн шүхэр" (франц. Les Parapluies de Cherbourg) хөгжимт кино тэргүүн байр эзэлж жүжигчнийг алдаршуулсан байна. Дараа жил нь тэрээр польш гаралтай францын алдарт найрулагч Роман Полански-гийн анхны англи хэл дээрх сэтгэл зүйн триллер «Зэвүүцэл/ дургүйцэл» (англи. Repulsion) кинонд гол дүрийг бүтээжээ.
1967 онд эгч Франсуаза Дорлеак нас баржээ. Катрин Денёв эгчтэйгээ "Рошфорын охидууд" кинонд хамт тоглосон тул хэвлэлийн анхаарлыг татсан байна.
Түүнээс хойш онуудад францын найруулагч Луи Бунюэль («Тристана»- 1970, «Өдрийн гоо бүсгүй» (франц. Belle De Jour-1967) бөгөөд Франсуа Трюффо («Сүүлийн метро», 1980) нарын кинонд тоглож францын тэргүүн жүжигчин гэгдэж байжээ.
Түүний тоглосон «Энэтхэг-хятад /Индокитай/» 1992 онд хамгийн сайн гадаад кино гэдэг номинацид «Оскар» хүртсэн. 2000 онд Денёвын оролцон тоглосон Ларс фон Триерын «Харанхуйд бүжиглэгч бүсгүй» кино «Алтан навч» хүртсэн. 2002 онд Франсуа Озоны «Найман эмэгтэй» ихээхэн шуугиан тарьсан. 2016 онд дэлхийн кино урлагийг хөгжүүлэхэд оруулсан гавьяаг үнэлж францын нэр хүндтэй «Люмьер»-ын шагнал хүртсэн байна.
К.Денёвын дуулах чадварыг найруулагч Клод Берри-гийн «Би танд хайртай» (франц. Je vous aime, 1980) кинонд «Dieu est un fumeur de Havanes…» нэртэй дуу дуулсанаас дүгнэж болно. 1981 онд тэрээр гоцлол дууны «Souviens-toi de m’oublier» хэмээх альбом гаргасан байна.
2022 онд 79-р Венецийн кино наадам түүнд хүндэт «Алтан арслан » шагналаа хүртээсэн байна.
Монгол зураг
Монгол зураг гэдэг нь эртний уламжлалаасаа суралцан, өнгө болон бодит дүрс, хэлбэрийг хийсвэрлэн, далд гүн агуулгыг илэрхийлдэг дүрслэх урлагийн шинэ төрөл мөн билээ.
Монгол зургийн гайхамшиг
Монгол зургийн гайхамшиг юунд оршдог вэ?
Монгол улсад дүрслэх урлагийн академи байсан бол "Монгол зураг"-ийг ирээдүйгүй зүйл гэж хэн ч хэлж зүрхлэхгүйсэн. Яагаад гэдгийг нь монгол зургийн мөн чанарыг бүрэн "уншаад" ирэхээрээ ойлгоно. Жишээ нь монгол зурагтай холбоотой сүүлийн нэг жилд гарсан мэдээллүүдийг сөхөөд үзээрэй. Зөвхөн манай Бюро 24/7-с харахад л "Монгол үүлэн хээ дэлхийн зарим дизайнерыг урамшуулж байгаа" гэдгийг хамгийн түрүүнд олж мэднэ. Мари Катранзу тэргүүтэй алдартай дизайнерууд өнгөрсөн намар, өвлийн загварууддаа бидний нэг их тоогоогүй урлагийн элементээр онцгойрч чадсан байна.
Ази-Номхон далайн бүс нутаг дахь хамгийн том контемпорари триенналд монгол зургийн дөрвөн уран бүтээлч оролцож, дэлхийн орчин үеийн урлаг одоо монгол зургийг нэлээн сонирхож байгаа гэдгийн нэг илрэл болсон. Мөн монгол зураг граффити маягаар гадаа ил гарч, Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейн ханыг чимэглэсэн байна.
Монгол улсынхаа нэрээр овоглосон урлагийн энэ төрлийг В.И.Суриков, И.Е.Репиний нэрэмжит уран зургийн академи төгссөн мэргэжлийн зураачид яагаад "Ердөө л шувууны өндрөөс харсан, болхи, примитив зураг" гэж гоочлох болсон юм бол?
Үнэндээ "Монгол зураг" гэх нэр томьёог анх бий болгосон 1958-1986 оны хооронд бүтээгдсэн зургууд хүүхдийн юм шиг дүрслэлтэй, алслалтгүй, гэрэл сүүдэр нь бүрэн гараагүй, өрнийн шилдэг зургуудтай өрсөлдөх чадвар сул гэж боддог, батладаг хүмүүс цөөнгүй бий.
Уг нь бид "Монгол зургийн гайхамшиг юунд оршдог вэ" гэдгийг уншигчиддаа товч, тодорхой өгүүлэх зорилготой байсан юм. Харин энэ нь тийм ч амархан зүйл биш бөгөөд үүнийг тодорхой бүлгүүдээр тайлбарлах ёстой зүйл болж таарлаа. Үүнийг тайлахын тулд 2014 онд Ц.Нармандах тэргүүтэй "Монгол зургийн нийгэмлэг"-ийн зүгээс "Монгол зураг" гэж тодорхойлсон тунхаглал байдгийг танд товчлон хүргэх хэрэгтэй болсон юм.
Урлагт манифест маш чухал бөгөөд өмнө нь монголын дүрслэх урлагийн түүхэнд тунхаг гарч байсангүй.
Энэ тунхаглалаар бол Монгол зургийн эхэн үеийн хөгжил нь 1958 оноос эхлэх бөгөөд 1986 оноос хөгжлийн хоёр дах шатдаа орсон гэж үздэг. Харин 1958 оноос өмнөх монгол зургууд нь Бурхан, шашны урлаг ба XVII зуунаас өмнөх цаг үеүүдэд оршин тогтнож байсан улс, гүрнүүдийн соёлын дурсгал гэж ангилах юм байна.
Үүнийг нийтээр нь "Нүүдэлчин монголчуудын урлагт хандах хандлага юу байсан бэ?" гэх асуултаар нэгтгэн харж болох аж.
Онцлог шинж
Монгол зургийн гол онцлог юу вэ? Монголчууд Өрнийн уран бүтээлчдээс муу зурдаг уу?
Яагаад энэ өнцөгөөс асуудлыг гаргаж тавьсан бэ гэвэл хүмүүс зургийг үзэхдээ хамгийн түрүүнд бодит зүйлтэй хэр адилхан байна вэ гэдгийг нь илүү их хардаг. Жишээ нь хүмүүс Монголд болоод Европын газар нутаг дээр үлдсэн соёлын өвүүдийг харьцуулж болох юм. Хэн нэгэн нь "Францын Ласко агуйн ханан дээр үлдсэн адууны зураг бодит морьтой нэлээн адил байхад Монголын хадны зургууд харин хэний ч сийлчихэж чадах энгийн, болхи дүрслэлтэй байна" гэж дүгнэвэл та хүлээн зөвшөөрөх үү?
Цаашлаад "Өвгөн хуурч" бүтээлээр Ү.Ядамсүрэн гуай орчин үеийн "Монгол зураг"-ийн гарааг эхлүүлж байхад Европчууд яг тэр XX зууны дунд үед хэдэн арван урлагийн шинэ изм гаргаж дуусчихаад, өөр юугаар дэлхийг байлдан дагуулах вэ гэж бодлогоширч байсан шүү дээ.
Гэтэл энэ үед Монголд нийгэм солигдож, Бурханы Танка зургийн уламжлалыг ч, түүний өмнөх цаг үеийн түүхээ ч сэргээж, сонирхох боломжгүй болсон ба зураачдад хязгаарлагдмал орон зайд өөрсдөө шинээр туршилт хийх сорилт тулгарчээ. Тэд өрнийн бодит зургийг бий болгодог алслалт, гэрэл сүүдэр, перспективт суралцаж, уламжлалт зураасан зурагтаа үүнийг шингээсэн олон бүтээл үлдээж, өөрсдийн цаг үедээ эзэн болсон. Тэгтэл эдгээр бүтээлүүдийг л нөгөө өөнтөгч нүднүүд "Хүүхдийн мэт болхи, алслалтгүй, өрнийн зурагтай зэрэгцүүлэхэд ичмээр" гэж тоохгүй орхиж байжээ. Тиймдээ ч тэр үед авьяастай нь уран зургийн ангид суралцаж, шалгалтанд бага оноо авсныг нь монгол зургийн анги руу хуваарьлах гэж оролддог байжээ.
Тэгвэл жингийн эсрэг талд нэг хүчтэй үнэн байгаа нь өнөөдөр илүү тод харагдаж байна. Үүнийг өнөөх Монгол зургийн тунхаглалд дурдсан байгаагаар бол "Нүүдэлчид урлагт хандахдаа нүдэнд үзэгдэх үнэнийг бус сэтгэл зүрхэнд үлдэх үнэнийг дүрсэлж ирсэн" гэж товчхон тодорхойлжээ.
Өөрөөр хэлбэл өрнийнхөн нүдэнд харагдаж буй зүйлийг яг адилхан дүрслэхийг хичээсээр ХХ зуунтай золгосон бол нүүдэлчид анхнаасаа л бодит харагдах дүрслэлд бус, хийсвэр оюун ухааны зүйлсэд төвлөрдөг байжээ. Үүнд л монгол зургийн амин сүнс оршдог гэнэ.
Ийнхүү урлагт хоёр өөр талаас хандаж эхэлсэн учраас монголчууд тийм мундаг биш мэт харагдсан байж болох юм. Гол нь ийм байлаа гээд бид огтоосоо муу гэсэн үг биш бөгөөд монгол зургийн үндсэн мөн чанарыг Европын урлаг модернизмтой золгож байж л таньж харсан байна.
Монгол зураг нэр томъёо
"Монгол зураг" гэх нэр томъёо хэзээ анх гарсан бэ?
Ардын зураач Н.Цүлтэм 1956 онд ЗХУ-д мэргэжил эзэмшсэн анхны гурван монгол зураач болоод эх орондоо ирэхдээ "Би зөвхөн Өрнө, Дорнын зурагтай танилцаад зогссонгүй, өөрийнхөө үндэсний өв, уламжлалыг хүндэтгэн хөгжүүлэх ухаанд мөн суралцсан юм" гэж хэлжээ. Харин тэр үед үндэсний урлагаа хөгжүүлэхэд нэг том бэрхшээл байлаа. Монгол улс ХХ зуунд эрх чөлөөт сэтгэлгээнд суурилсан урлаг гэхээсээ илүүтэй, шашны өвөрмөц ертөнцийн тухай ойлголттой, түүнийг илэрхийлэх тогтсон үзэл баримтлал хүлээн авсан. Дээр нь хүссэн бүхнээ зурж, турших ч боломж байгаагүй, хязгаарлагдмал сэдэв дотор эргэлдэж байв. Тэгэхдээ л алтан үеийнхэн "Урлаг гэдэг үнэтэй, урлаг өөрөө амьтай" гэж Б.Явуухулангийн хэлсэн шигээр бүтээхийг эрмэлзэж байсан юм.
Н.Цүлтэм гуай монгол зургийг зөвхөн Бурханы танка зургаар хэмжиж болохгүй гэж үзжээ. Бурханы зураг монголд орж ирэхээс өмнөх үе рүү, илүү холын судалгаа хийж, монголын бүхий л түүхэнд оршиж байсан нүүдэлчин улсуудын соёлын өвийг бүтнээр нь судлах их ажлыг тэрбээр эхлүүлжээ. Тэр үед ардын зураач Н.Цүлтэм энэ санаачлагаа эрдэмтэн Б.Ренчинтэй зөвлөлдөж байхдаа "Монгол зураг" гэх нэр томъёог анх гарган ирсэн байна.
МОНГОЛ ЗУРАГ ТУНХАГЛАЛААС: "Монгол зураг гэдэг нь эртний уламжлалаасаа суралцан, өнгө болон бодит дүрс, хэлбэрийг хийсвэрлэн, далд гүн агуулгыг илэрхийлдэг дүрслэх урлагийн шинэ төрөл юм!"
Эртний уламжлал
Монгол зургийн эртний уламжлал гэж юу вэ?
Фрэнсис Бэкон
Фрэнсис Бэкон (Francis Bacon, (/ˈbeɪkən/); 1561-1626) - Английн гүн ухаантан, түүхч, улс төрч, эмпиризм болон английн материализмыг үүсгэн байгуулагч. Тэрбээр өөрийн үзэл бодлоо «Мэдлэг бол хүч» (латин. Scientia potentia est) гэдэг алдарт энгийн үгээр илэрхийлсэн болно.
Монгол зураг
Эртний уламжлал
Монголын газар нутаг дээр хүрлийн үеэс эхлэн өнөөдөр хүртэлх хугацаанд бий болж, хадгалагдан үлдсэн соёлын өвөөсөө харж болно. Жишээ нь 3000 жилийн өмнө бий болсон гэх буган чулууны хөшөөг харахад л тэр үед хүмүүс бугыг маш уран, нарийн дүрсэлж, нисэн дүүлж буй мэт хэлбэртэй зурсан байна. Хамгийн гол нь Монголд буй 350 орчим буган чулуун хөшөөний бүгдэд нь бугыг яг ямар харагддагаар нь биш, харин маш тэнгэрлэг утга агуулгатай байдлаар буулгажээ. Яг л ХХI зууны контемпорари зураг шиг хийсвэрлэлээр дүүрэн!
Фрэнсис Бэкон
Бэкон жинхэнэ мэдлэг нь мэдрэхүйн туршлагаас үүдэлтэй гэсэн санааг хатуу баримталдаг байв. Энэхүү гүн ухааны байр суурийг эмпиризм гэж нэрлэдэг. Бэкон нь түүний үүсгэн байгуулагч төдийгүй өөрөө хамгийн тогтвортой эмпирик үзэлтэн байв.
Монгол зураг
Эртний уламжлал
Монголд өнгөрсөн 3000 жилийн хугацаанд олон шашин нэвтэрч, оршин тогтносон ч аль ч үед өөрчлөгдөөгүй нэг итгэл үнэмшил байдаг. Тэр нь байгалийг шүтэж, түүнийг аргадах ухаан юм. Энэхүү буган чулуун хөшөөн дээр байгаа буга тэр л байгалийг шүтэж, дээдэлсэн бэлгэдэлт сэтгэлгээний нэн эртний дурсгал бөгөөд өнөөх монголчууд нүдэнд харагдах агшин зуурын бодит дүрсээс илүү мөнхөд орших утга учрыг эрхэмлэдэг гэдгийн анхдагч баталгаа болно.
Фрэнсис Бэкон
Ангилал:Английн лорд канцлер Ангилал:Шинэ эриний өмнөх гүн ухаантан Ангилал:Шинэ латин хэлээрх утга зохиол Ангилал:Танин мэдэхүйн онолч Ангилал:Сонгодог криптологийн хүн Ангилал:Зохиогч Ангилал:Афорист Ангилал:Рыцарь бакалавр Ангилал:Английн Доод Танхимын гишүүн Ангилал:Язгууртны танхимын гишүүн Ангилал:16-р зууны улс төрч Ангилал:17-р зууны улс төрч Ангилал:Англичууд Ангилал:1561 онд төрсөн Ангилал:1626 онд өнгөрсөн
Монгол зураг
Эртний уламжлал
Европын урлаг арай өөр замаар явжээ. Европчууд Леонардо ДаВинчигийн үе гэхэд аливаа юмсыг яг харагдаж байгаатай нь адилхан зурдаг болсон. Тэд уран зургийн техникийг гаргахдаа эхлээд наана, цаана харагдах алслалтыг бий болгож, хүний биеийг дүрслэх анатомийг задлаж чадсан. Үүнийг шингээсэн онол гарган ирж, зураач бүр хэрэгжүүлж чадахуйц болгосноороо сэргэн мандлын үеийн зураач нар бусад цаг үеэс илүү чадварлаг харагддаг.
Гэвч тэд юмыг байгаатай нь адилхан зурсаар ХIX зууны төгсгөл гэхэд эцсийн зогсоолдоо ирсэн билээ. Энэ үед "Юмс үзэгдлийг цаашид байгаатай нь адилхан зурах ямар утга байна вэ" гэх асуулт өөрийн эрхгүй төрсөн биз ээ. Мөн гэрэл зураг гэх нэн хүчирхэг дүрслэх урлагийн төрөл дөнгөж мэндлээд байсныг дурдах хэрэгтэй.
Тиймээс Японоос дөнгөж Европт газардаад байсан дорнын урлагийн "амьд" элемэнтүүдийг импрессионистууд соргогоор хүлээн авч, урлагийг илүү мэдрэмжтэй, тэмүүлэлтэй, хийсвэрлэг, бэлгэдэлт чанар луу нь чиглүүлсэн байна. Энэ нь цаашдаа зураачид юмыг бодитойгоор дүрслэх биш мөн чанартайгаар үзүүлэх гэсэн модернизмын гол хандлага болон хөгжжээ.
Дутагдалтай тал
Монгол зургийн дутагдал нь юу вэ?
Монголын уран зургийн галерейгаас бид 1921 оны хувьсгалаас өмнө бүтээгдсэн, уламжлалт Бурхан зургийг Европ арга, барилтай хослуулсан зургууд үзэж болно. Жишээ нь Б.Шарав Богд хаан, Дондогдулам хатны хөргийг зурахдаа нүүрийг нь фото мэт гэрэл сүүдэртэй зурсан боловч бусдыг нь хавтгай бүтээжээ. Үүний дараа хувьсгалын үед хэлмэгдүүлэлт гарснаар Бурхан зургийн уламжлал тасарч манай урлаг шинэ гараанаас, шинэ сэдэвтэй алхах хэрэгтэй боллоо. Тэр үед ажиллаж байсан зураачид өөрөө унаган авьяастай ч уламжлалт зургийн техникээ сайн өвлөж аваагүйн дээр өрнийн уран зурагтай тийм ч сайн танилцаж амжаагүй, зөвхөн мэдрэмжээрээ зурж байсан гэж хэлж болно. Тиймээс л авьяасаараа махарч зурсан зургуудад хүний хөл, гар нь тийм ч сайн зурагдаагүй, болхи хэв маягтай болж хоцорсон аж.
"Зураас болон өнгөөр орон зай, дотоод мөн чанарыг манай урлаг илэрхийлдэг. Үүнийг гэрэл сүүдэргүй, хавтгай гэж тодорхойлсон ч хойч үеийн зураач нар энэ туршлагаас их зүйл сурсан. Тиймээс ч цаашид хөгжүүлэх шинэ хандлагаа бид олсоор байгаа" гэж Ц.Наранмандах багш тодруулан хэллээ.
Нэг ёсондоо монгол зураг, бодит уран зураг хоёр яавал нийцэх, нийцэхгүйг дахиж бид турших хэрэггүй болсон. Оронд нь монголын нутагт үлдсэн нүүдэлчин улсуудын урлагийг бүрэн судлах боломж бүхий том орон зай, эрэл хайгуул хийх олон сонголт бидний өмнө байна.
Хоёр урсгалын уулзвар ба эхлэл, төгсгөлийн нэгдэл
"Би 1986 онд Германд сурч ирээд, монгол зургийн ангийг авсан юм. Энд сурч байхдаа монгол зургийг болхи, муу гэсэн доромжлол амсаад, өөрөө ч монгол зургаар зурах нь залхуутай, ядаргаатай гэж үзээд болихдоо тулж байсан. Тэгэхдээ л би Германд очоод монгол зургийг жинхэнэ утгаар нь ойлгосон юм" хэмээн Ц.Наранмандах багш хамгийн чухал зүйлээ ярьж эхэллээ.
Зураач Б.Номин Монгол зургийн гайхамшиг нь ямар ч орон зай, цаг хугацааг нэгэн хавтгай дээр зэрэг дүрсэлж, боломжгүйг бий болгодогт оршино.
Бид дээр өгүүлсэнчлэн Европчууд нүдэнд харагдах зүйлсийг адилхан буулгах гэж оролдохоо болиод хэдийнэ нэг зуун жил өнгөрчээ. Энэ хугацаанд бий болсон ололт, амжилтууд дотор өнөөх монголчуудын аль эрт л уран зургандаа үлдээдэг байсан дүрслэлээр утга санааг илэрхийлэх бүтээлч хандлага дүүрэн байх аж.
Матиссын хайчилбар зургууд, Пикассогийн зураасан зургийн ажлууд зэрэг олон бүтээлүүд үүний тод илрэл болж, дүрс хэллэг ямар чухал байдаг вэ гэдгийг дэлхий нийтэд ойлгуулсан байна. Өөрөөр хэлбэл тэрхүү орчин үеийн урлагийн түүх нь Монголын эртний улсуудад хэрэглэж байсан ололтонд хүрэх гэсэн замнал байсан мэт.
"Та нар зургаа зурахдаа гэр бариад, дотор нь олбог тавиад суугаач" гэж хүмүүс Ц.Наранмандах багшид их хэлдэг байжээ. Гэтэл тэглээ гээд 1990-ээд, 2000-аад онд (millenniums) амьдарч байгаа хүний сэтгэхүй яг Б.Шарав ын амьдарч байсан Их Хүрээний амьдрал шиг зүйлийг сэтгэж, бодохгүй. Эсвэл Могул гүрнийг байгуулсан Бабур хаан тэргүүтэй түрэгжсэн монголчууд шиг урлагийг таашааж, Ираныг эрхшээж, Дундад Азид урлагийн эрх чөлөө авчирсан Газан хаан, Үлэг Бэхи зэрэг язгууртан эрдэмтэд шиг тунгаахгүй.
Бабур хааны шүлгээс: "Алив, зураач чи энэ майхан дээр сайхан зураг зурж миний сэтгэлийн уйтгарыг үргээгээч"
Харин тэдгээр түүхэн монголчууд зурахдаа, зураг зуруулахдаа юуг илүү таашааж, чухалчилж байсан бэ гэдгийг ухаж ойлгож чадна. Энэ бол уламжлал. Мөн үүнийг Европчууд онолоор баталгаажуулсан дүрслэх урлагийн түүхэндээ хэрхэн шингээж ирэв гэдгийг танин мэдэх хэрэгтэй. Тэгвэл цаашдаа жинхэнэ хөгжил болох давтагдашгүй зүйлс гарна гэж уран бүтээлчид үзэж байна.
Альфред Нобель
А́льфред Бе́рнхард Но́бель (швед. Alfred Bernhard Nobel, 1833 оны 10-р сарын 21-нд Швед-Норвегийн Холбооны Стокгольм хотод төрсөн- 1896 оны 12-р сарын 10-нд Италийн хаант улсын Сан-Ремо хотод нас барсан) -шведийн химич, инженер, зохион бүтээгч, ажил хэрэгч, ивээн тэтгэгч хүн.
Динамитыг зохион бүтээсэн Альфред Нобель мөн "Бофорс" компанийг эзэмшдэг байсан бөгөөд тэрээр төмөрлөгийн салбараас химийн болон их бууны үйлдвэрлэл рүү үйл ажиллагаагаа шилжүүлсэн юм. Нобель нийт зохион бүтээгчийн 355 патент эзэмшдэг байсан бөгөөд түүнээс хамгийн алдартай нь динамит байжээ.
Тэрээр нас барахдаа өөрийн хөрөнгийг физик, хими, анагаах ухаан, уран зохиолын салбарын хамгийн чухал ололт амжилт, энх тайвны үйлсэд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлэн олгодог Нобелийн шагнал ыг бий болгохыг гэрээслэн үлдээжээ.
Намтар
Альфред Нобель 1833 оны 10-р сарын 21-нд Стокгольм хотод зохион бүтээгч, инженер Бага Эммануэль Нобель (1801-1872), Андриетт Нобель (1805-1889) нарын гэр бүлд төржээ. Тэднийх нийт 8 хүүхэдтэй байснаас Альфред гурав дахь хүү нь байжээ. Гэр бүл ядуурч, амьдралын эрхээр Альфредээс гадна Роберт, Людвиг, Эмил нар л амьд үлджээ. Альфред Нобель эцгээрээ Шведийн эрдэмтэн Олоф Рудбекийн (1630-1702) удам угсаа байсан бөгөөд хүү нь бага наснаасаа техник, тэр дундаа тэсрэх бодисыг сонирходог байжээ. Альфред Нобель техник сонирхож байсан нь Стокгольм дахь Хатан хааны технологийн дээд сургуулийг төгссөн ааваасаа өвлөж авсан байна.
1850 оны хавар арван зургаан настай Альфред Нобель 7 жил болсон Санкт-Петербургийг орхиж Дани, Герман, Итали, Франц, дараа нь Америк т сурахаар очсон. Парис т тэрээр 1847 онд нитроглицериныг нээсэн Асканио Собреротой танилцжээ. Собреро түүнийг дэсрэх аюултай тул нитроглицериныг судлахыг хориглож байсан боловч залуу сонирхолдоо хөтлөгдөн гүнзгий судалж байжээ. Тэрээр 18 настайдаа химийн чиглэлээр суралцахаар нэг жил АНУ-д очжээ.
Орос руу буцаж ирэхэд Нобель Оросын армийн цэргийн захиалга гүйцэтгэдэг гэр бүлийн үйлдвэрүүдийн бизнесийг эхлүүлэв. 1853 онд эхэлсэн Крымын дайн (1853-1856) нь Нобелийн компанийн цаашдын хөгжил цэцэглэлтэд хувь нэмэр оруулсан. 1859 онд Нобелийн аав хоёр дахь хүү Людвигийнхээ мэдэлд үйлдвэрээ өгч бизнесээ ихээхэн сайжруулжээ. Нобель болон түүний эцэг эх Оросоос Шведэд буцаж ирж Нобель тэсрэх бодис судлах, ялангуяа нитроглицериныг аюулгүй үйлдвэрлэх, ашиглахад бүх хүчээ зориулжээ. 1863 онд Нобель тэсэлгээний төхөөрөмжийг зохион бүтээжээ.
1888 онд Каннд нас барсан ах Людвигтэй андуурч сэтгүүлчид сонинд Нобелийн үхлийн тухай мэдээ нийтэлжээ. Энэ нь Альфредэд маш их нөлөөлсөн гэдэг. Тэд түүнийг "цусан дээр саятан болсон", "тэсрэх үхлийн наймаачин", "динамитын хаан" гэж бичиж эхлэхэд тэрээр хүн төрөлхтний түүхэнд "дэлхийн муу хүнээр" үлдэхгүйн тулд Нобелийн шагнал бий болгохоор шийдсэн ажээ.
1896 оны арванхоёрдугаар сарын 10-нд Альфред Нобель 63 насандаа тархины цус алдалтын улмаас эдлэн газраа нас баржээ. Түүнийг Стокгольм хотод оршуулжээ. Тэрээр гэр бүл, найз нөхөд, хамтран ажиллагсаддаа мэдэгдэлгүй Нобелийн шагналыг санхүүжүүлэхийн тулд өөрийн баялгийн ихэнх хэсгийг үлдээсэн байна.
А.Нобель албан ёсны дунд болон дээд боловсролгүй ч Швед, Франц, Орос, Англи, Герман, Итали гэсэн зургаан хэл мэддэг, хими, физик их судалдаг байжээ. Ангилал:1833 онд төрсөн Ангилал:1896 онд өнгөрсөн Ангилал:Нобелийн шагнал Ангилал:Шведийн химичид Ангилал:Шведийн инженер
Монгол зураг
Хоёр урсгалын уулзвар ба эхлэл, төгсгөлийн нэгдэл
Монгол зураг дүрс, хэлбэр, түүний утга агуулга дээр тогтоно. Тиймээс зураасан зураг, эсвэл тосон зургийн ажил гэж МОНГОЛ ЗУРГИЙГ техникээр ялгах хэрэг байна уу.
Ийнхүү орчин үед бидэнд өвлөгдөн ирсэн "Монгол зураг" нэг хэсэг Бурханы танка зургийн дор хөгжиж, түүний дараа Европын дүрслэх урлагийн ололттой нийцэх гэсэн үеийг өнгөрөөжээ. Үүний дараа буюу одоо монгол зураг жинхэнэ өөрийн хэв маягаа олж хөгжих цаг ирсэн байж магадгүй. 1990-ээд оноос хойш туурвигдсан олон монгол зураг шинэчлэл рүү чиглэж, өөрийн хэв маягаа олох гэсэн олон туршилт хийж, өвөрмөц, сонин зүйлсээр дүүрэн байлаа. Жишээ нь "Гаврош" гэж олноо танигдсан авьяаслаг зураач У.Мөнхжаргал гэхэд араб зургийн элемэнтүүдийг авч, хүний царай төрхийг тун догшин бөгөөд уран дүрслэх болсон байна. Үүнийг дараа үеийнхэн нь даган дуурайж, мөн л араб зурагт ихээр ашиглагддаг минитур элементүүдийг авч, зургаа олон эрээн цэцэг, навчаар чимэглэх болжээ.
Энэ бол өнгөн талаас нь харагдах зүйл авч монгол зургийн уран бүтээлчид оюутан ахуй цагаасаа уламжлалт зураг олныг хуулбарлан зурдаг. Зүрхний хэмнэл тэгширч, сэтгэлийн үүд нээгдэх үед гарын хөдөлгөөн тэр нарийн цэмцгэр зураасыг зурдаг. Цэвэр сэтгэлийн зураас гэж хэлж болно. Бясалгал, ариуслаар бүтээсэн зураг учраас хүний сэтгэл хөдөлгөх нарийн увьдас нь амилж, илүү тэнгэрлэг уур амьсгалтай болдог. Энэ гүн ухааныг нээж илрүүлэх нь маш их цаг хугацаа шаардана. Монгол зургийн зохиомж тун адармаатай бөгөөд амьдралын олон талыг хэрэн хэсч, жинхэнэ хүний сэтгэл хаанаа илүү сайхан тодордог вэ гэдгийг илэрхийлэх гэж тэмүүлдэг. Үүнийг та орчин үеийн монгол зургууд үзэхдээ илрүүлж болох юм.
Монгол зургийн бусад орны соёл, урлагаас ялгарах гол зүйлс нь монгол хүний ертөнцийг үзэх үзэл, нүүдэлчдийн уугуул амьдрал, соёлийн хэв маяг юм. Эдгээр өвөрмөц зүйлс манай гарагийн өөр хаа нэгтэй давтагдана гэж үү? Зураач Б.Баатарзориг
Тэгэхдээ монгол зураг бүтээхэд асар их цаг ордог тул мэргэжлээ орхисон зураач их. Тэднээс 1987 өрнөдийн ололтыг уламжлалт зургийн ухаантайгаа хослуулж ойлгосон цөөн боловч цоо шинэ үеийн зураачид бий болсон байгаа.
Эдгээр монгол зургийн авьяаслаг уран бүтээлчдээс дурдвал Ч.Ганбаатар, М.Баярмагнай, Х.Элбэгзаяа, Д.Бат-Эрдэнэ, Ш.Амартүвшин, У.Мөнхжаргал, Д.Үүрийнтуяа, О.Үржинханд, Л.Хонгорзул, П.Нурмаажав, Б.Номин, Б.Баатарзориг, Д.Азжаргал зэрэг олон уран бүтээлчдийг нэрлэж болно. Тэд "Монгол зураг гэдэг зөвхөн зургийн арга ажиллагаа бус, өнгө дүрслэлийн гүн ухаан юм" гэдгийг толилуулж байгаа. Тэгэхээр ийм зураачидтай нэг цаг үед амьдарч байгаа бид "Монгол зураг бол хоцрогдсон урлаг биш, ирээдүйн урлаг" гэдэг нь батлагдахыг үзэх азтай хүмүүс юм. Ангилал:Уран зураг Ангилал:Дүрслэх урлаг
Мишэль Монтень
Мишэль Эйкэм дө Монтень (* 1533 оны 2-р сарын 28; † 1592 оны 9-р сарын 13) бол уран зохиолын нэг төрөл болох эсээг үндэслэгч, Францын сэргэн мандалтын үеийн хамгийн алдартай, суут сэтгэгч, зохиолчдын нэг. Тэрээр жишээ баримтууд болон богино хэмжээний өгүүллэг, аникдотуудыг нэгтгэн өөрийн санааг тун оновчтой, нарийн илэрхийлэн бичсэнээрээ алдартай. Түүний энэхүү бичлэгийн хэлбэр нь эсээ (essais - туршицууд) бөгөөд Монтений эсээнүүд одоог хүртэл хамгийн гайхалтай хэвээр байна. Монтений эсээ, үзэл баримтлал, философи нь дэлхийн хэмжээний зохиогчид Рене Декарт, Блез Паскаль, Жан Жак Руссо, Уиллиам Хазлит, Ралф Валдо Эмэрсон, Фридрих Ницше, Стифан Цвейг, Эрик Хоффер, Исаак Асимов болон Уильям Шекспир ийн сүүл үед хийсэн зохиол, бүтээлд шууд нөлөө үзүүлсэн байдаг.
Өөрийн цаг үедээ тэрээр төрийн албан тушаалтан гэхээс илүүтэйгээр зохиолч, яруу найрагч гэдгээрээ алдартай байжээ. Жишээ баримт болон өөрийн бодлуудыг хэт тусган эсээгээ бичиж байсныг хөгжил дэвшил гэхээсээ илүүтэйгээр бичлэгийн зохист харьцааг алдуулсан хэмээн үзэж, “Миний ном бол тэр чигээрээ би юм” хэмээх тунхаглалыг нь өөрийгөө хэт өөгшүүлсэн үзэлтэй хэмээн зэмлэж байсан ч түүнийг оюун санааны хувьд эрх чөлөөтэйгөөр, бүх зүйлд эргэлзэх тэрхүү үзлийн үндсийг гаргаж ирсэн гэдэгтэй бүгд санал нийлдэг. “Би чухам юу мэдэх билээ?” гэсэн асуулт нь түүний философийн үндсэн асуулт юм. Тэрээр өөрийн бүх мэдлэг, бодол, мэдрэмжүүдийг ухамсартайгаар шүүн тунгааж, “хорвоо дээрх хамгийн аугаа зүйл бол өөрийгөө мэдэж, захирах явдал” гэж үзэж байсан нь өнөөгийн уншигчдын дунд ч хуучраагүй мөнхийн сэдэв юм.