cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Таван замын байлдаан
Байлдааны ажиллагааны өрнөл буюу дунд үе
Монголын Засгийн газар Ар монгол болон Өвөр Монгол нийлэх зорилтыг хурдхан биелүүлэхээр түшмэд, сайд, ван, гүн нарыг цуглуулан төрийн хурал хийв. Хурлаас цэргийн бэлтгэл хийж, элч нарыг хошуудад мордуулан, өмнө зүг дайлахад хэрэглэх морь, тэмээ, хөсөг, хүнсийг цуглуулахын хамт, Өвөр Монголын нутагт хоѐр хүн томилон очуулж тэндэх ван гүн нартай уулзуулан Хүрээнд нийлэхийг уриалж, болох эсэхийг арван өдрийн дотор тогтоох болов. Энэ үед Монгол цэргийн давшилт амжилттай байлаа. Зургаадугаар сарын 4-ний өдрийн Монгол цэргийн дайралт Цахарын чиглэлд амжилттай байсан байна. Японы Гадаад яамны тэмдэглэлээс үзвэл, хятад улс “Зургаадугаар сарын хуучдаар Цахарын цэргийн төлөвлөгөө”-г батлав. Үүнд: “Цахар аймагт тэргүүн фронтын байдал өдөр тутам бачим болсон бөгөөд олон мэдээнээс үзвэл Хүрээний цэрэг өмнөшлөх буюу эсвэл төсөөлөшгүй учир гарч мэдэх тул гуравдугаар дивизын тавдугаар бригадын дарга Лү Шаожиан (卢少将)-ийг Цахарыг сахих командлагчаар дэвшүүлж, цэргийн гол хүчнээ Шавартай орчимд төвлөрүүлж, Долон нуур ба Хүрээ-Жанчхүүгийн зам зүгийн алинд ч боловч тохиол алдахгүй хөдөлж болохоор төлөвлөсөн” гэж бий. Монголын тал тавдугаар сарын хуучдаар Тогтох, Хайсаны удирдсан зургаан мянган хүнтэй цэргийг Дарьгангад байршуулсан байна Тогтох, Хайсан нарын цэрэг Дарьгангад ар талын хүчнийг чангатгаж байхад Бавуужав Дарьгангын тэргүүн фронтын цэргийг удирдаж хошуучлан байлдсан байна. Тухайлбал, Бавуужавын цэрэг Зуу-Уд чуулган зүг дахин дайрсан байна. Зуу-Уд зүг дайрсан Монгол цэргийн тэргүүн фронтын салбар анги нь Хурх сүм, Тата сүм (塔塔庙), Шавартай зэрэг газрын хэдэн удаагын байлдаанд олон хүнээ алджээ. Хятад тал тулалдаанд өөрийн шавхагдашгүй хүний нөөцөөс Монголын талаас олон дахин давуу том цэргийн хүчнийг төвлөрүүлэн оруулав.
Монгол цэргийн анги нь Богд хааны зарлигаар дайны талбараас Шилийн голын баруун сөнөд дэх Монголын цэргийн суурин зүг буцаж ирэв. Үүнд хятад эх сурвалжид: “Зургаан сарын 23-нд, явган цэргийн гуравдугаар хорооны гол нь болох Гүн (宫)-ийн салбар анги болон морьт цэргийн хорооны Мэн (孟) даргын удирдсан цэрэг баруун Сөнөдийг эзэлсэн бараг 400 монгол дээрмийг дайлж хэдэн цаг байлдсаны эцэст тэднийг цохин ухруулав. Монгол цэргийн үхэж шархдагсад зуу гаруй, хятад цэргийн үхэж шархдагсад дөч гаруй болов” бий.
Мөн энэ үед Хайсаны цэрэг Дарьгангаас Хөх хотын баруун биеэр орж лагерь байгуулжээ. Долдугаар сарын 18-ны өдөр, Булан (布兰, Бугатаас баруунш бараг наян газрын зайд бий) гэдэг газарт умард Шиан Ши-гийн командлагч Лиү Тинсэн (晋北司令官刘廷森)-ий удирдсан явган цэрэг нэг хороо, морьт цэрэг гурван суман, буут цэрэг нэг салаа болон хоѐр пулѐмёт Хүрээний дээрэмд (Хайсаны харъяанд байгаа цэргүүд) их төлөв 1 200 хүнтэй мөргөлдөөн болж зургаан цаг илүү явагдсан ширүүн байлдааны эцэст Хятад цэргүүд ихэд ялагдаж 400 хүн шархадсан бөгөөд их буу 1, винтов 180-тай Тулуй худаг (托雷井, Бугатаас дөчин газар зайтай)-д ухарч одов. Энэ мэтээр Жанчхүү-Хүрээний зам дагуу Хөх хот, Зуу-Удын Их вангийн сүм орчмын байлдаан ширүүн болов. Энэ үед хятадын морьт цэрэг, их буугаар дэмжүүлэн умард хил дагуу төвлөрч эхлэв. Долдугаар сарын 18-нд морьт цэргийн гуравдугаар бригад (Морьт цэргийн зургаадугаар хороо)-ны явган цэргийн нэг суман туршихын зорилгоор Цахараас Ар Монгол руу давшилтанд оров. Урагшлах замдаа тэд “Мөн хошуу (Цахарын хөвөөт шар)-наас умарш хорин газрын үзүүрт 500 орчим Монгол дээрэмтэй тааралдаж тэднийг ухруулав. Монгол дээрэм 30 гаруй үхдэлээ орхиж алс умарш ухрав” гэж бий. Энэ мэтээр зунд дулаан улирлыг ашиглан хятадын хэсэг цэрэг хилийн бүсэд оров. Долдугаар сарын үед Монгол цэрэг Өвөр Монголын олон газрыг эзлээд байсан тул Богд хааны засаг Дарьгангад байсан Монгол цэргийн “Өмнөш дайлах захиргааны газар”-ыг хилээс урагшлуулах хэрэгцээтэй болов. Долдугаар сарын эхээр Агваандорж захирсан 800 гаруй монгол цэрэг Зайр Ус орчим ирж довтлоод тухайн газрыг эзлэж, хөмрөг барьж, өмнө хилийг хамгаалах хязгаарын хэргийн товчоо байгуулах зэргээр бэлтгэл хийв. Үүнд Сүи Юань хотын жанжин Жан Шаоцэн (张绍曾) нэгэн салбар ангийг томилж (Долдугаар сарын) хорин гурванд тэднийг довтлон ширүүн байлдаан хийжээ. Хүчний хувьд хэт давуу хятад цэрэг тухайн газрыг дахин эзэлжээ. Хятад сурвалжид монгол цэрэг 30, 40 хүнээ алдаад умард зүг ухарсан гэжээ. Долоон сарын дундуур Монгол цэрэг их вангийн сүмийг дахин довтолж, 22-ны өдөр түүнийг эзлэв. Наймдугаар сард хоѐр талын цэргийн Жанчхүүгийн төлөө тулалдаан ширүүсэв. Гэвч хүн хүчээр дутуу, сум хэрэгсэл дууссан тул 10-ны өдөр Монгол цэрэг ухрав Наймдугаар сарын сүүлийн хагасын байлдаанд хятадууд удаа дараа нэмэлт цэргийг татан хүчээ эрс нэмэгдүүлэн цэргийн хүчин давуу болж ирэв. Олноо өргөгдсөний гуравдугаар оны долоон сарын 9-д Богд хаан Өвөр Монголд байлдаж байгаа Монгол цэрэгт зарлиг буулгав. Зарлигт: “Улсын мандаж мөхөх нь тэнгэрийн цагийг дагана... хэрвээ энэхэн чөлөөг алдвал гэмшвээс юуны тус...Монгол газартаа хүрвээс барваа, бусдын газар нутагт халдаж эс болмой” гэжээ.
Дайны дунд шатанд хятад улсын цэрэг дайсны эсэргүүцлийг бут цохих шинэ бодлогыг тогтоож цэргийн ажиллагаагаа явуулсанаар фронтын шугамыг ухруулж эрс бэхжүүлсэнээс болж  цэрэг дайны байдал монголын талд ашиггүй болж байгааг мэдсэн монголын тал ч байдалд тохирхоо больсон дайны төлөвлөгөөгөө дахин хянаж нэмэлт өөрчлөлт хийсэн байв.
Байлдааны ажиллагааны сүүлийн шат
Хятадын тал Монгол цэргийг ухруулсан байдлаа ашиглан 1913 оны есдүгээр сард Монголыг дайлах цэргийн захиргаагаа Улаанхадад шилжүүлжээ. Наймдугаар сарын 14-нд зүүн Сөнөдийн зүүн өмнө байгаа Шулуун хөх орчимд Хуай Жиүн цэргийн үндсэн анги болон Монгол цэргийн гол хүчин (Мянга шахам хүн) тулалдав. Энэхүү ширүүн тулалдаанд хятад цэрэг Монгол цэргийг ухруулсан байна. “Найман сарын 14, Шулуун хөхийн байлдаан” Мөн Шулуун шарын чиглэлд болсон тулалдаанд Монгол цэрэг ухарсан байна. Монгол цэрэг энэ үед сум хэрэгслээр гачигдан хүнд байдалтай байсан боловч хятад цэргийн эсрэг сөрөг довтолгоонуудыг амжилттай хийсэн байна. Есөн сарын 11-нд Монгол цэрэг Бяруу хот, Долон нуур зүг довтолсонд тухайн газрын батлан сахих сайд Ван Хуайчин (宣化镇守使王怀庆) өөрийн хятад цэргийг шаардсан боловч Хятад цэрэг ялагдсан буюу хүнд байдалд орсрн байжээ. Энэ үеийн дайны тухай хэдэн зүйлийн сурвалж материал байх боловч Японы гадаад явдлын яамны тэмдэглэл болон хятадын эх сжрвалжид тэмдэглэгдсэн агуулга хоорондоо тун их зөрөөтэй. Хятад эх сурвалжид Хятад цэрэг есөн сараас эхлэн бүх талын дайралт хийж Монгол цэргийг мөхтөл цохьсон байна. Гэвч тухайн үеийн дайныг бараг л өдөр бүр тодорхой мэдээлж байсан Японы гадаад яамны тэмдэглэлд Хятад цэрэг Цахараас хойшх газарт нэг л хэсэг цэрэг оруулсан төдий байв. Богд хааны засгийн газрын цэрэг дайралтаа үргэлжлүүлж арван нэгдүгээр сарын эхнээс хориглолтын байдалд орсон боловч эзэлсэн газраасаа бараг ухраагүй сэргийлэн сахьсаар байжээ.
Юань Шикайн бичээч Цай Тинганд өгсөн Моррисоны 1913 оны арван нэгдүгээр сарын 28-ны захидал болон дурдатгалд, тухайн үеийн Хятадын цэргийн “Дайны ялалтын мэдээлэл”-ийг ярихдаа: “Тэр бол зэвсэггүй Өвөр Монголын ардыг дарангуйлсан төдий юм. Монгол цэргийн дайралтыг тэд мөн л эсэргүүцэж чадахгүй байсаар” гэж хатуу шүүмжилж байв.
Амлалтын дагуу Богд хааны засгийн газар Өвөр Монголд байсан Монгол цэргийг татаж, Өвөр Монголоос элссэн цэргийг нутагт нь буцаахаар тушааж, цэргийн удирдагчдыг Хүрээнд дуудан аваачив.
Богд хааны зарлигийн дагуу Арван хоѐрдугаар сарын сүүлчээр Монгол цэргүүд байлдааны талбараас буцаж эхлэв. Богдын цэрэгт ороод байсан Өвөр Монголын цэргийн зарим нь их цэргээ дагаж Ар монголд очсон бол зарим нь цэргээс халагдаж нутагтаа буцав. Монголын тал дайныг зогсоохоор цэрэг татаж байхад хятадын тал харин том хэрэг үйлдэж байв. Тухайн үед хятадын цэрэг монгол цэргийн буцсаныг далимдуулан урагш давшин өвөр монголын нутгийг эзлэн хот сууринг галдан шатааж дээрэм тонуул аллага хийж эхэлжээ. тухайлбал: “Баарин вангийн ордныг галдаж, дөчин байшинг шатааж үнсэн товрог болгохын энгийн монгол ардыг жаран хэдийг хядаж, үхэр мал гурван түмийг булаасан” гэх мэтийн харшилт хэргүүд Өвөр Монголын хошуу чуулганд олон удаа гарч байв Хятад цэргүүдийн энэхүү байдлыг Намнансүрэнгээс Оросын гадаад яамны тэргүүн сайд Сазановад өгсөн бичигтээ: “Монгол цэрэг ухарч гарсаны хойно, Хятадын цэрэг довтлон дайрч Авга да вангийн хошууны Дархан уул сүм жич Батхаалга сүмд гэнэт хүрч ирээд сүмийг галдан, ламыг булааж аливааг сүйтгэв. Баарин, Сөнөд, Үзэмчин зэрэг хошууд гайд дайрагдав...” гэж бичиж байв. Монголын тал ганцаараа цэргээ татсан ажээ. Гэвч Богд хааны цэрэг Өвөр Монголоос ухарч гарах явц дайны дараах байдалд ч тийм шулуун биш байжээ. Богд хааны цэрэг Халх нутаг руу ухарч гарахдаа эцсийн нэг өдөр болтлоо Хятадын цэрэг ангийг байлдаж байжээ. Арван нэгдүгээр сарын эцсээр Богдын цэрэг Улаанцавын чуулга, Чуулалт хаалгаас умарших оронд Хятад цэрэг рүү дахин ширүүн довтолгоон явуулж хэдэн зуун хүнийг нь олзолжээ. 1913 оны арван хоѐрдугаар сараас 1914 оны нэгдүгээр сарын хооронд Богдын цэрэг Өвөр Монголын нутаг дэвсгэрийг орхижээ.
Энэ үед Богд хааны цэргийн хамт Өвөр Монголын цэрэг ард 2 000 орчим хүн Халх руу явсан байна. Тэд нутагтаа үлдвэл Хятадын засгийн газрын дарангуйлалд учрахаас болгоомжилжээ. Гэвт тэд Халхад очоод бас амьдрал ахуйн хүнд байдалд орсон байна. Богд хааны засгийн газрын эрх баригчид тэдэнд хөлс мөнгө, мал унаа ба тариалах нутаг (учир нь тэдгээр Түмэдчүүд болон хэсэг Цахарууд тариалан амьдарч байжээ) өгсөнгүй. Үүнээс болж тэд нарын дундаас хэсэг хүмүүс өөрийн уг нутагтаа харихыг хүсэж, Хятадын эрх баригчидтай хэлэлцээ хийхээр есөн хүнийг төлөөлөгчөөр томилжээ. Гэвч хятад улсын тал тэднийг баривчлан алсан төдийгүй бас тэдний зүрхийг нь сугалж харгисалсан байна. 273 1914 оны есөн сараас Орос, Дундад, Монгол гурван этгээдийн хэлэлцээр Хиагтад эхэлжээ. Богд хааны зарлигаар 1914 онд Халх дахь Өвөр Монголчуудад мал унаа болон тариан газар өгсөн бөгөөд 1915 оны Хиагтын гэрээ ёсоор Хятадын засгийн газар тэднээс ял асуухгүй хэмээн амлажээ.
1913 оны 8 сарын 13. Шандын тал. ”Бух чичүүр” ажиллагаа
Манлай ван Дамдинсүрэнгийн цэрэг Долнуураас гарсан их цэргийг угтаж, сар битүүрэхийг хүлээж байгаад харанхуй шөнө болох үед хурдан шалмаг морь сайтай, газрын баримжаа мэдэх нутгийн 50 цэрэг, Халх 50 цэрэгтэй хамт их цэргийн тэг голоор зүсэн гарч, хоёр тийшээгээ буудсаар, нэвт гарлаа. Энэ үед сандарч тэвдсэн Хятад цэргүүд эмх замбараагаа алдаж, буун дуу гарсан зүг рүү хариу буудсаар үүр цайх үед өөрөө өөрсөдтэйгөө тулалджээ. Цаг уурын байдал, шөнийн нөхцөлд тоогоор цөөн цэргээр их хүчийг гэнэт довтлон сандаргасан энэ тактикийг Зоригт баатар Лаварын Сумъяа дурсамждаа ”Бид бух чичүүр, галзуу барын дайралт хэмээх аргыг хэрэглэсэн” гэсэн байна.
1913 оны 8 сарын 30. Хүйсийн тал. ”Галзуу барын дайралт” ажиллагаа
Энэ нь нилээд шийдвэрлэх тулалдаан төдийгүй хамгийн анхаарал татсан тулалдаан. Энэ тал уг нь Ганган тал нэртэй байжээ. Элсэрхэг хөрстэй, битүү ой байсан энэ хөндийн салхины дээр нь өндөрлөг газар Монголчууд байрласан бол яг эсрэг нам дор, зүүн өмнө зүгээс Хятадын цэрэг давшин гарч ирж. Эмгэнт Манхан хэмээх толгой дээр Манлайбаатар Дамдинсүрэн байрлан, яг байлдаанд цэргээ удирдаж байгаа мэт тугаар дохио зангаа хийнэ. Үүнийг нь харсан Ван Хуайчин жанжин их бууны шуурган галаар моддын оройгоор үзэгдэх тугнууд руу, Монголын цэргүүд өөд өдөржин галлаж давших явцаа удаашруулсан байна. Монгол цэргүүдээс цөөн хэдэн цэрэг далд байрлалд зөвхөн тугаараа давших ухрах хөдөлгөөнийг хийж хуурч байсныг мэдээгүй хятад цэргүүд өдрийн хагас буудалцаад эцэст нь хооллож байсан бйана.
Яг энэ үед өлийн салхи гарч, Монгол газрын хүчит салхи баруун хойноосоо лэрхийн бослоо. Үүнтэй зэрэгцэн өтгөн сахлаг хуурай модонд тавьсан түймэр, давхиж яваа морьтноос ч хурданаар Хятад цэргүүдийг нөмрөн авсан байна.
Түймрийн галаас зулбан гарах цэргүүдийг Монгол цэргүүд цавчихыг нь цавчиж, буудахыг нь буудсаар улмаар тэдний дунд зүсэн орж, эргэн тойрон цавчиж, яг л галзуу бар шиг аашиллаа. Ийнхүү 2 өдөр шөнө зууралдан байлдаж, түймэртэй хамтран тэднийг ухраан цохисоор Үхэрчин овоо, Шанд нийслэлийн туурь, Зуу найман сүм өнгөрч, Долоннуур хотод тулж очжээ. Энэ тактикийг ”Галзуу барын дайралт” гэж нэрлэсэн байна.
Харин гүн Лаварын Сумъяагийн анги давшисаар Зуу-Удын чуулганы Бяруу хотыг эзэлж, улмаар Жанчхүүгийн зүг хөдөлж, замын дагуу байсан Хятад цэрэгтэй байлдахдаа тэр үед нэрлэгдсэнээр «галзуу барын дайралт», «хорт могойн ороолт» гэх зэрэг тактикийг хэрэглэжээ
Бат хаалганы чиглэлийн байлдааны ажиллагаа
Баруун өмнө хязгаарыг сэргийлэн хамгаалах цэргийг захирах сайд гүн Сономдоржоос 1913 оны Наймдугаар сарын 6-нд Богд хаанд ийнхүү өргөн мэдүүлжээ :“Зарлигийг дагаж өмнө хязгаарыг сэргийлэн хамгаалах 4 дүгээр хорооны 100 цэрэг, нэмэн захируулсан 3 дугаар хорооны 65 цэрэг, орос багш Ихбаярын хамт ирсэн 8 цэрэг, их буу хамгаалж ирсэн 14 цэрэг, Улаанцав чуулганы Дөрвөд вангийн хошуу, Муу мянганы хошуу, Дархан чин вангий хошуудаас гаргасан тус бүр 20цэрэг, Богд эзний соёлд дагаар орж зүтгэе гэж тосон ирсэн 123 цэрэгтэй хамтарч нийт 370 цэргийн хүчээр Дархан чин вангийн хошууны “Бат хаалга” сүм хүртэл гамингуудтай байлдаж “Цагаан чулуут”, “Цэцэн” хэмээх газар очиж 5-р сарын 17-ны өдрий могой цагт гэнэт өмнө зүгээс 2000 орчим гамин цэрэг халдаж ирсэнд манай цэргүүд гамин цэргүүдтэй нар шингэтэл байлдаж ихэнхийг алж маргааш нь дахин байлдаж үд болоход гамин цэрэг буруулан зугтаж одов. Ингэж уг үүргээ гүйцэтгээд “Амгалант довон” гэдэг газар буудаллаж цэргээн тоолж үзэхэд Монголын 370 цэргээс 3 цэрэг амь эрсдэж нэг шархадсан байхад гамингийн 2000 орчим цэргээс 800 гаруй нь тулалдааны талбарт алагджээ” хэмээн бичжээ.
Төгсгөл, үр дүн
Энэхүү таван замын байлдаан гэж нэрлэсэн чөлөөлөх дайн 1914-1915 онд Хиагтад болсон хаант Орос, Хятад хоёр улсын ил далд хуйвалдсан гурван улсын хэлэлцээрийн дараа зогссон байна. 1913 онд хил хязгаараа батлан хамгаалахаар таван замаар давшсан Монгол цэргүүд их бага нийлсэн 100 орчим тулалдаан хийсэн гэж үздэг боловч судлаачдын үздэгээр 1913 оноос хойш дуусах хүртэлх хугацаанд 58 орчим зэвсэгт мөргөлдөөн хийсэн байдаг. Эдгээрийн 33-т нь монголчууд амжилт олсон бол 11-д нь хятадууд ялсан бөгөөд 14 мөргөлдөөн яаж төгссөн нь тодорхойгүй байна. Түүнчлэн хятадын талаас 2000-аас дээш 5-7 мянган цэрэг, Монголын талаас 220-иос 1712 хүртэлх цэрэг оролцсон томоохон тулалдаан 11 удаа болсон бол 600-1000 Хятад цэрэг, Монголын 200-аас дээш хүн оролцсон бага хэмжээний 5 тулалдаан болжээ.. Таван замын байлдааны ажиллагаа нь хамрах нутаг дэвсгэрийн хүрээгээрээ зүүнээс баруунаа 1000 шахам км, хойноос урагшаа 144-480 км-ийг хамарсан бүс нутагт болж өнгөрсөн. Энэ дайн байлдааны үед Монголчууд хятад цэргийг марш үйлдэх үед нь хоёр ч удаа довтолсон ба шөнийн байлдаан мөн хоёр удаа болсон талаар тэр үеийн баримтуудад тэмдэглэсэн байдаг. Монголын талаас дайн байлдаанд алагдан олзлогдсон тухай баримт тун ховор ч түүвэрлэвэл 400 орчим цэрэг алагдсан гэх нэг удаагийн тохиолдлын тоог эс тооцвол 3 тулалдаанд 16 хүн алагдсан. Харин нэг тулалдаанд 60 гаруй хүн олзлуулсан мэдээ байдаг бол 3 тулалдаанд 48 орчим хүн шархтсан тухай сурвалжууд өгүүлдэг. Гэтэл хятадын талаас 12 тулалдаанд нийт дүнгээр 3795 цэрэг алагдсан бол 4 тулалдаанд 76 хүнээ монголчуудад олзлуулсан аж. Монголын цэргийн олзолсон зэвсгийн тухайд гэвэл 5 зэвсэгт мөргөлдөөнөөс 1080 буу, 2 хасаг тэрэг, мөн 85600 ширхэг сум, 3 тулалдаанд 7 пулемёт түүний 5000 сум, 4-8 их буу, 410-аад сум, 421 эсвэл 343 ширхэг сэлмийг хятад цэргээс олзолжээ. Монголын цэрэг 1913 оны байлдаанд партизаны дайны маягаар байлдааны ажиллагааг өрнүүлсэн.
Урвалт
Монгол цэргүүд 1913 оны намар Шилийн голын чуулган, Цахар нутгаас хятадын цэргийг хөөн гаргаж Шилийн голын чуулганы нутагт удтал байрлаж байх үед нь цэргийн бүх хэрэглэлийг нутгийн ардуудаас гаргуулж чирэгдэл учруулж, цэргүүд хоол хүнсээр дутагдсанаас санаа сэтгэл нь алдагдах явдал гарч байжээ. Мөн сум хэрэгсэл зэрэг цэргийн хангамж муудсан байна. Үүнээс гадна хятадын тал “Зөөлөн бодлого”-ын нэг зүйл болох монгол цэргийн жанжин нарыг өөрийн талд урвуулан авахаар хэргэм зэрэг, мөнгө шан амалж байсан нь зарим талаар хэрэгжиж байжээ. Энэ мэт байдлаас болон Хятадуудыг дийлэхгүй гэж Өвөр Монголын нэг бүлэг ван гүн нар сэтгэн хятад улсад бууж өгөх, урвах тохиолдол гарсан байна.
1913 оны есдүгээр сард Архуа бэйс Насан-Аривжих хятадын цэрэгт бууж өгсөн байна. Түүнтэй хамт дээд тушаалтай цэргийн ноѐн болон энгийн цэрэг 100 хүн мөн бууж өгчээ. Тэрээр урвасаны дараа өөрийн мэдэж байсан цэргийн төлөвлөгөөний нууцыг хятадын талд задалсан байна. Үүний хорт уршигаар Таван замын цэргийн Өвөр Монголын фронтын баруун жигүүрийн буюу Насан-Аривжихын хариуцан командалж байсан чиглэлийн эсрэг хятадын цэргийн давуу хүчийг яаралтай хуримтлуулан монгол цэргийн сул хэсгүүдийн эсрэг хүчтэй давшилт хийсэн байна. Хятадын цэргийн давшилт зарим талаар амжилттай болж хэд хэдэн тулалдаанд командлагчгүй монгол цэрэг цохигдон ухарсан байна. Командлагчгүй болсон Насан-Аривжихын цэрэг хятадын цэргийн давшилтын эсрэг сул эсэргүүцсэн ба захиргаагүй болж тархаж явсан тул жанжин Дамдинсүрэн тэдгээрийг цуглуулж авахаар нэлээд хүч цаг зарцуулжээ.
Үүний дараа Хятадын хувьд Монгол улсын цэргийн эрх баригчдыг урьж зусар үгээр илбэн дагуулахыг ихээр оролдох болсон байв. Юань Шикайн улс төрийн зөвлөгч Моррисон хятад улсын талд чухал зөвлөгөө өгч Монгол цэргийн ноѐдыг хятадын талд татаж оруулахаар бүтэмжтэй ажиллаж байжээ гэдгийг түүхэн баримтууд гэрчилж байна. Хятад улсын ноѐн, Хөвөөт шар хошууны Үхэр хонин сүргийн хоѐр түшмэлийг зарж Дамдинсүрэнд хэлүүлсэн нь “Үүний урьд бидэнд дагаж орсон бэйл Насан-Аривжихад ерөнхийлөгчөөс жүн ван цол өргөмжилсөн. Хэрвээ Дамдинсүрэн манай Дундад Иргэн Улсад дагаж орвоос вангийн хэргэмээр шагнамой” гэжээ. Үүний хариуд Дамдинсүрэн “Манай улс хэрхэвч Дундад Иргэн Улстай нийлэхгүй. Нэгэн аймаг шарын шашныг олон Монгол аймгийг бүрнээ хураамжилж тусгаар улс болон зогсочихуй. Намайг чоно шигхулгай Насанравжихтай бүү адилтгахтун. Танай жунтунгын өргөмжлөх вангийн хэргэмийг жанжин би ванбаа хэмээх мэлхийд ч хүрэхгүй гэж санамой” гэж хариулаад “Та нар Монголын ард байтлаа харин Хятадын баширлах үгэнд итгэж нэг биеийн ашиг зэргийг хичээн Монгол аймгийг хятад улсад дагуулж, Монгол газар орныг хятад хүнд эзлүүлж хойд өдөр Монголын хүүхэд дүү нарыг өөр аймгийн дотор үүрд дарлуулъя хэмээмүй” гэж ихэд  буруушааж, ирсэн хоѐр түшмэлийг хөөж явуулсан байна. Сүүлд нь Бавуужавын цэргийн Мурунгаа гэдэг Цахар цэргийн ноѐн хятадад урважээ. Тэгэхэд мөн Цахар цэргийн жанжин Лувсан-Очиржамц Хүрээний нууц зарлигаар тусгай цэргийн ангийг бүрдүүлэн Мурунгаагийн урвасан цэргийг нэхэн хөөж бут цохин түүнийг олзлон авч цаазалсан байна. Жанжин Лувсан-Очиржамцын Мурунгаагийн урвасан цэргийг нэхэн хөөж бут цохисон тусгай цэргийн ангид Нанзад баатар оролцож байсан байна.
Үнэлгээ
Таван замын байлдаан буюу Монгол-хятадын 1912-1915 оны дайныг дүгнэн үзвэл:
Цэргийн түүхч Ж.Базарсүрэнгийн судалгаагаар таван замын цэргийн хэрэглэж байсан байлдааны ов мэх, арга нь “уламжлалт морьт цэргийн урлаг зонхилсон хэвээр байсан”, голомтын чанартай төвүүдэд болсноор онцлог.
Баатрууд
1. Авирмэд-Сэцэн хан аймгийн Эрдэнэ ваны хошуу.
2. Бавуужав-Шударга Баатар-Өвөр Монголын Жирэмийн Чуулганы өмнөд Горлос хошуу.
4. Базарваань, Сономцэрэний-Засагт хан аймаг.
5. Балдан, Зэвэгийн-Түшээт хан аймаг, Эрдэнэ ваны хошуу.
6. Баяр, Борхонуудын-Түрэмгий баатар-Өвөр Монгол.
7. Бирваарагчаа-Сайн ноён хан аймаг.
9. Бумжаргал-Шударга Баатар-Сэцэн хан аймгийн Жанжин бишрэлт бэйлийн хошуу.
10. Ванчиндорж-Зүтгэлт Баатар-Сайн ноён хан аймгийн Бишрэлт бэйлийн хошуу.
11. Волинган-Өвөр Монголын Харчин гүны хошуу.
12. Галсанцампантүгжням-Ялгуулсан Баатар-Өвөр Монголын Жирэмийн чуулганы Хорчин хошуу.
13. Гомбо-Идшин, Лхамсүрэний-Хичээнгүй Баатар-Сэцэн хан аймгийн Ачит ваны хошуу.
15. Гочоо-Шулуун Баатар-Түшээт хан аймгийн Дайчин бэйсийн хошуу.
16. Гэлэнгүж-Хавтай Баатар-Өвөр Монголын Хөлөнбуйр.
17. Гэлүүсүхэн.
18. Гэндэн-Сайн ноён хан аймаг, мэргэн гүн Мөнх-Очирын хошуу.
19. Даваа, Төмөрын буюу Дамбийжанцан-Догшин ноён Хутагт-Түшээт хан аймгийн Бадрах гүны хошуу.
21. Дагдан-Засагт хан аймгийн Жалханз хутагтын Урианхайн киргиз сум.
22. Далай, Жамъяны-Шаламгай Баатар-Сайн ноён хан аймгийн Итгэмжит бэйсийн хошуу.
23. Дамдинсүрэн, Жамсраны-Манлай Баатар-Өвөр Монгол, Хөлөнбуйр.
24. Даш-Шударга Баатар-
25. Дашдэндэв-Чамбай Баатар-Сэцэн хан аймгийн хурц бэйс Түвдэны хошуу.
27. Дорждэрэм, Мөнхийн-Түшээт хан аймгийн Дайчин бэйсийн хошуу.
28. Доржпалам-Зоригт Баатар-Өвөр Монголын Хөлөнбуйр.
29. Дугаржав-Хянамгай Баатар-Өвөр Монголын цахар.
30. Дугаржав, Нараны-Хичээнгүй Баатар-Сэцэн хан аймгийн Илдэн ваны хошуу.
31. Дуваа, Донойн-Түшээт хан аймгийн Эрдэнэ ваны хошуу.
32. ?-Өвөр Монголын зүүн Үзэмчиний жүн ван Гомбосүрэний хошуу.
33. Дэндэв-Сайн ноён хан аймгийн Бишрэлт бэйлийн хошуу.
34. Дэчинган-
35. Дэчинлхаажид-Хурц Баатар-Сэцэн хан аймгийн Үнэн сүжигт Илдэн ваны хошуу.
36. Жагшимбуу-Хурц Баатар-Өвөр Монголын цэргийн хорооны дарга.
37. Жамц-Зоригт Баатар-Цэргийн Яамны дэс түшмэл, Зүүн өмнө хязгаарыг Захирах Цэргииг     захирах түшмэл.
38. Жамц-Түшээт хан аймгийн Чин ван Ханддоржийн хошуу.
41. Заяат-Хичээнгүй Баатар-Өвөр Монголын Цахар-
42. Илүү-Шударга Баатар-Өвөр Монголын Хөх хотын Түмэдийн хороо.
43. Лайсан-Хурц Баатар-Сэцэн хан аймгийн Доржпаламын хошуу, жагсаалын дарга.
45. Лхам-Сэцэн хан аймгийн засаг тэргүүн зэргийн тайж.
46. Мааньжав, Балданы-Өвөр Монголын харчин.
47. Магсаржав, Сандагдоржийн-Хатан Баатар-Сайн ноён хан аймгийн Итгэмжит бэйсийн хошуу.
49. Мандах залан-Өлзийт Баатар-
52. Мөнхравдан-Саруул Баатар-
53. Мянбуу-Мэргэн Баатар-Өвөр Монгол-Хар мөрөн муж.
54. Наваан-Шулуун Баатар-
55. Наваан-Юндэн-Түшээт хан аймгийн Наваан-Юндэний хошуу, жүн ван.
56. Найданжав, Шаравын-Хичээнгүй Баатар-Өвөр Монгол.
57. Нанзад/Барман хэмээгч/-Түргэн Баатар-Түшээт хан аймгийн Чин ван Ханддоржийн хошуу.
58. Нанзад, Дамираны-Түргэн Баатар-Түшээт хан аймгийн Чин ван Ханддоржийн хошуу.
59. Насан тогтох-Хорооны дарга.
60. Норов-Өвөр Монгол-Зуудын чуулганы Ар хорчин да ваны хошуу.
61. Нолгар-Шаламгай Баатар-
62. Өлзийбадрах-Дэс Баатар-Өвөр Монгол-
63. Өлзийдүүрэн-Хянамгай Баатар-Сайн ноён ханы хошуу.
64. Өлзий-Орших-Шулуун Баатар-Өвөр Монголын Зарууд хошуу.
66. Пунцаг-Шаламгай Баатар-Түшээт хан аймгийн Далай гүн Алтанхуягийн хошуу.
67. Пунцаг-Шаламгай Баатар-Өвөр Монгол, барга, хорооны жагсаалын занги.
68. Пүрэв-Захчин гүн Цэрэндоржийн хошуу, тайж.
69. Саван-Өвөр Монголын баруун Баарин ваны хошуу.
70. Сандагдорж-Өвөр Монголын Жирэмийн чуулганы Горлос хошуу, хороон дарга.
71. Содномдаржаа-Түшээт хан аймаг, Улсад туслагч гүн.
72. Соном-Зоригт Баатар-Сайн ноён хан аймгийн зоригт гүн.
73. Сумъяа, Лаварын-Ялгуун Баатар-Шинжаан мужийн Ил тарвагатайн хошууны харъяат.
76. Тогтох, Энхбилэгтийн-Зоригт Баатар-Өвөр Монголын Жирэмийн чуулганы өмнөд Горлос хошууны харъяат.
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн 200 метр
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эрэгтэйчүүдийн 200 метрийн гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 16-17-ны хооронд явагдана.
Таван замын байлдаан
Баатрууд
77. Төмөр-Өвөр Монголын Түшээт хошууны харъяат, хороон дарга.
78. Төмөр-Шулуун Баатар-Түшээт хан аймгийн Дайчин бэйсийн хошууны харъяат.
79. Түмэннаст-
81. Хишигжаргал-Сайн ноён хан аймгийн Бишрэлт бэйл Бадамгаравын хошууны харъяат, ангийн дарга.
82. Хорлоо-Шулуунбаатар-Түшээт хан Аймгийн Дайчин бэйсийн хошуу.
83. Хохлин-Засагт хан Аймгийн жанжин Далай гүны хошуу.
84. Цогт-Зүүн Үзэмчины жүн ван Гомбосүрэны хошуу.
85. Цэнд-Бодлогот Баатар-Сангийн Яамны дэд Сайд, Өвөр Монголын Хөлөнбуйрын харъяат.
86. Чагдарсүрэн.
87. Чимэд-Хурц Баатар-Түшээт хан аймгийн Дайчин бэйсийн хошуу.
88. Чимэд-Сэцэн хан Аймгийн Үнэн сүжигт Илдэн ваны хошуу.
89. Чованлүн-Өвөр Монголын Жирэмийн чуулганы Бодлогот ваны хошуу.
90. Чойжамц-Цогтой Баатар-Сэцэн хан Аймгийн Мэргэн засагийн хошуу.
91. Чойж.
92. Чулуун-Өвөр Монголын Зост Чуулганы Түмэдийн хошуу, ангийн дарга.
93. Чулуун, Өлзийтийн-Сэцэн хан Аймгийн Сүжигт ваны хошуу.
94. Шагдар-Засагт хан Аймгийн Дайчин ваны хошуу.
95. Шарав-аравны дарга.
96. Шаарийбуу-Өвөр Монголын Жирэмийн чуулганы сайд Раашминжүүрийн хошуу.
97. Шимихи-Засагт хан аймгийн цогт гүн Дамдинбаашийн хошуу.
98. Ринчин-Сэцэн хан аймгийн Сэцэн чин ваны хошуу.
99. Эрэнцэн-Өвөр Монголын Цахар хошуу.
100. Ядамсүрэн Цэнгэлын-Сайн ноён хан аймгийн Түшээт гүний хошуу.
101. Ярин, Мятавын-Хурц Баатар-Түшээт хан аймгийн Говийн Со засгийн хошуу
Цэргийн төлөвлөгөөний түүхэн баримт 1
Үүнийг басхүү бэйсийн зэргэ туслагч тайж Чимэдсүрэн, дэс түшмэл зоригт баатар гүн Тогтох, Хичээнгүй баатар гүн Найданжав, Дэс түшмэл чин зэргэ Бавуужав, Дэд сайд Бишрэлт, бэйс Насан-Аривжах, дэд зэрэг түшмэл Зүтгэлт нарт довтолгон тушаан явуулаад, уг айлтгасан хэрэг, буулгасан зарлигийг хянан үзэж, хичээнгүйлэн дагаж, эдүгээ даруй засажагаан завдаж, урьд нэгэнт өртөөлөн мордож бүхүй түшмэл Бавуужав, дуудлагаар өртөөлөн мордох Зоригт баатарын цэргээс бусад нь бичиг хүлээн авсан өдрөөс таван майхан, уналга ачилга, цалин хүнс зүйлийг түүгээр хүлээн авч, өөр өөрийн харъяат цэргийг гавшгайлан мордож, шаардан явж, арван таван өдрийн дотор тус тусын нэр заасан зүгийн газраа одох ба түшмэл Зүтгэлт, цэргүүд Урадын дунд гүнгийн Бавуудоржийн газраа тус тус гүйцэн хүрэх зэрэг явдлыг эдүгээгийн заан гаргасан ѐсоор шийтгэн дагаж шийтгүүлэн олон хязгаарыг батлан сэргийлэн хамгаалж, цаггүй цагдан байцааж, хэрэв дайсны цэрэг халдахаар ирэх нь болахул мэдүүлбээс зохих олон газраа харилцан мэдээлж, хүчин туслалцуулан эрхгүй нэгэн сэтгэл хүчээр байлдан сөнөөж, газар орныг ариутган тохниулж, гавъяа байгуулан, улсын сүрийг мандуулж удаа бүр учрыг тодорхойлон мэдүүлэн ирүүлэх ба жич харъяат түшмэл цэргүүд хүрсэн эл газарт номхон шударгаар амьдрах алив ардыг өчүүхэн төдий халдан дарлаж гаслаан зовоохгүй, бүгдээр үнэн санаагаар хүчлэн зүтгэж, чухам тус зүйн хэргийг хичээн ѐс журам цэвэр ичимтгийг сахин явж, гавъяаг илэрхийлбээс зохино.
Ийн тушаасан хойно цэргийг чангалан баримтлан захирахгүй осолдон цалгардаж дураар тавин явуулж, ѐс бусчилан хэрэг халдахад хүргүүлбээс саадгүй чангалан ял хэлэлцэх явдлыг хамтаар ухуулсугай. Үүнийг басхүү Сангийн хамаг хэргийг бүгд захиран шийтгэх яамнаа явуулаад байцаан үзэж, одоогийн мордуулах олон ангийн түшмэл цэргийн барих майхан, уналага ачилга зэргийг олон цөөнд тохируулан төсөвлөн бэлтгэж, бүх цалинг зүйлийн хамтаар нийлүүлэн тавин олгуулах ажаамуй. Үүнийг нэгэнтэйгүүр Бүгд ерөнхийлөн захирах зэрэг бусад таван яамнаа, баруун хязгаар, Хөлөн буйрын сайдуудад нэгэн адил явуулаад байцаан үзүүлэхээс гадна, дөрвөн аймгийн жанжин чуулганы дарга нарт хуваан тушаан явуулаад тухайг үзэж хянан шийтгүүлсүгэй. Үүний тул өргөн илгээв.
Олноо өргөгдсөний хоѐрдугаар он, арван хоѐр сарын хорин нэгэн.
Цэргийн төлөвлөгөөний түүхэн баримт 2
Монгол цэргүүдийн байрлалыг шинэчлэн зохион байгуулах тухай бичиг Цэргийн хэргийг бүгдийг захиран шийтгэгч яамны бичиг.
Харъяат цэргүүдийг бүрнээ хойш ухруулан, бас ч цэргүүдээс татан буулгаж цөөрүүлэн суулгаваас олон монголчуудад зовлон бас болохын тул манай яамнаас олон хязгаарын цэрэг бүхий нутгийн түшмэл, ардад ухуулга ба жич цаадах хятад цэргийн захирлуудад мэдээлэн өгөх бичгийн эх зохиож, өөр өөрийн бичгийн дугтуйд углаж хүргүүлсэн тул үүнийг баруун өмнөд хязгаарын цэргийн хэргийг бүгд захирч олон монголчуудыг илбэн тохинуулах хэргийг хамаарсан сайд, мэргэн жүн ван Цэсэнжав, түшмэл Зүтгэлт, зүүн өмнө хязгаарын цэрэг захирсан жанжин Манлайбаатар бэйл Дамдинсүрэн, гүн Сумъяа, бүгд захирагч дарга гүн Найданжав, хорооны дарга бэйс Чимэдцэрэн нарт хуваан довтолгон явуулан тушаагаад, хүрмэгц бичгийн доторх хэргийг хянан үзэж, ухуулах ба мэдээлэх бичгүүдийг даруй ѐсчлон бичүүлж улмаар гүйцэтгэн, өөр өөрийн харъяат цэргүүдийг захиран авч, нам гүмээр эргэж хойш суулга. Үүнд, урьд сайд жанжин Манлайбаатар бэйл Дамдинсүрэнгээс бие өвдсөн учир олгуулахыг ирж мэдүүлснийг чөлөө олгож, уг цэргүүдийг түшмэл Бавуужаваар ерөнхийлөн, Модонбунгаагаар дэслэн захируулах явдлыг айлтгаад, зарлиг ѐсоор болсон тул, харъяат сайд бэйл бүх цэргийг ухруулан суулгах хийгээд татах зэрэг хэргийг гүйцэтгэн шийтгэсэн хойно бэйс Чимэдцэрэнгийн хамтаар нийслэл хүрээнд хүрч ирвээс зохино.
Бэйс Чимэдцэрэнгийн цэргийг бүрмөсөн татан буулгаваас уул сайдын цэрэгт нийлүүлэхийг мөн сайд жанжин бэйлийн газраас түүгээр эрхлэн гүйцэтгэн шийтгэх, олон сайд, дарга нарын тус тус захирсан цэргээс олон цэрэгтэйгээс нь гурваад хороо, цөөхөн цэрэгтэйгээс нь хошоод хороо үлдээж, гүн Найданжавын цэргийг ихэмсэг бэйл Цэрэннямын нутгийн өмнө захын Өрөмтэй худагтад, сайд гүн Сумъяагийн цэргийг Дарьгангын өмнө захад, түшмэл Бавуужав нарын цэргийг хурц бэйс Түдэнгийн хошууны өмнө захад, ван Цэсэнжав нарын цэргүүдийг Мэргэн вангийн хошууны нутгийн өмнө Сулхээр зэрэг газарт, түшмэл Зүтгэлтийн цэргийг сайд Түшээт вангийн хошууны өмнө захад Аваргахүрд, Хар-Ус зэрэг газар тус тус суулгаж, уул цэргүүдийг аль аймаг чуулганы цэргүүдийг буулгах суулгах зэргийг харъяат захирсан сайд түшмэл эрхлэн шийтгэж, татаж буулгах цэрэгт сан ба аймаг хошуунаас олгосон хувцас ба агт морь, гэр хэрэглэлийг хүрэлцэхээр үлдээж, сэргийлж суулгах цэрэгт шилжүүлэн олгож, зэвсгийг бүрнээ хураан авч захирах түшмэлд авуулан цэргийн яамнаа хүргэн ирүүлж, бүртгэн хураалгая.
Басхүү үлдээж сэргийлэн суулгах ба буулгах цэрэгт аль аймаг чуулган хошууны цэргээс үлдээсэн буулгасан нэр тоо зэргийг тус бүр тодорхой цэс үйлдэж, жич буулгасан цэргүүдийг хэн хэн түшмэлд тушаан өгч, аль газраар буцаасан зэргийг хамтаар тус тус мэдүүлэн ирүүлээд байцаахад бэлтгэе. Үүнийг шалгарсан баатар дарга гүн Мөрөнгаад тушаан явуулаад, харъяат бүх цэргүүдийг захиран авч, манай яамнаас дахин тушаахын инару байлдах хэрэг үүсгэхгүй, сахин сэргийлж суугаасай. Бас ч сайд Егүзэр хутагт Галсандашд явуулаад журамлан дагаж шийтгүүлье. Үүнийг басхүү дөрвөн аймгийн жанжин, чуулганы дарга нарт тушаан явуулаад тус тусын аймгийн нутгийн захыг сэргийлэн суулгасан цэргүүдийг бүрнээ татан буулгаж, захирагсдад олгосон тэмдэгийг хурааж мэдүүлье. Хүргэж ирүүлье. Ийнхүү явуулан тушаасан, үүнийг Бүгд ерөнхийлөн захирах зэрэг таван яамнаа явуулан байцаан үзүүлье хэмээн өргөжээ. Үүний тул өргөн илгээв.
Олноо өргөгдсөний гуравдугаар оны арван нэгэн сарын шинийн долоон (1913 оны арван хоѐрдугаар сарын 4-ний өдөр.)
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн 100 метр
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эрэгтэйчүүдийн 100 метрийн гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 10-11-ний хооронд явагдсан.
Урьдчилсан гараа
Шалгарах: Гараа бүрээс эхний 2 (Q) болон дараагийн 3 гүйгч бусад гарааны 3 гүйгчтэй харьцуулагдана (q).
Салхи: Гараа 1: -0.4 m/s, Гараа 2: +0.3 m/s, Гараа 3: -0.5 m/s, Гараа 4: -0.4 m/s
Гараа
Шалгарах: Гараа бүрээс эхний 3 (Q) болон дараагийн 3 гүйгч бусад гарааны 3 гүйгчтэй харьцуулагдана (q).
Салхи: Гараа 1: −0.2 m/s, Гараа 2: −0.4 m/s, Гараа 3: −0.3 m/s, Гараа 4: −0.2 m/s, Гараа 5: −0.1 m/s, Гараа 6: −0.1 m/s, Гараа 7: −0.4 m/s
Шигшээ
Салхи: -0.3 m/s
Холбоос
Эрэгтэйчүүдийн 100 метр
Ларри Жонсон
Ларри Деметрик Жонсон (Larry Demetric Johnson; 1969 оны гуравдугаар сарын 14-нд Техас мужийн Тайлер хотод төрсөн) — Америкийн зодог тайлсан мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин.
Замнал
Драфтыг тэргүүлэгч Ларри Жонсон 1991-1992 онд 82 тоглолтонд /гараанд 77 удаа/ 19.2 оноо, 11.0 /хувийн дээд/ самбар, 3.6 дамжуулалт, 1.0 таслалтыг 37.2 минутанд дунджилж Оны «рууки» тоглогчоор шалгарахын сацуу цагирагт довтлох тэмцээнд оролцсон байдаг. Дараа жилдээ хувийн дээд 22.1 оноо, 40.5 минутыг /улирлыг тэргүүлсэн/ дунджилсан ба «Шарлотт Хорнетс» багтайгаа 12 жилийн 84 сая долларын гэрээ байгуулсан ч нурууны гэмтлээс шалтгаалан 30 гаруй тоглолтоос чөлөөлөгдөж байв. Тухайн жилд Канадад зохиогдсон ДАШТ-ээс алтан медаль хүртсэн. 1994-1995 онд холын зайн 81 шидэлтийг амжилттай гүйцэтгэсэн Жонсоныг Бүх оддын тоглолтонд сонгожээ. «Нью-Йорк Никст» элссэн жилдээ замналын доод 12.8 оноог дунджилсан бөгөөд 1998-1999 онд «Сан-Антонио Спёрст» шувтаргад (4:1), удаахь жилд «Индиана Пейсерст» бүсийн аваргад (4:2) тус тус ялагдсан билээ.
Гадны холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын шигшээ багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн дэлхийн аварга Ангилал:Сагсан бөмбөгийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Нью-Орлеан Хорнетс багийн тоглогч Ангилал:Нью-Йорк Никс багийн тоглогч Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1969 онд төрсөн
Анубис
Анубис (Ἄνουβις) бол Эртний Египетийн домогт гардаг цөөвөр чонын толгойтой хүн биет бурхан агаад нас барагсдыг үхэгсдийн ертөнцөд хүргэж өгдөг билээ.
Эртний Египет хэлээр Анубисыг Инпу (ихэнхдээ Анупу, Иенпв гэж дуудагддаг) хэмээн нэрлэх аж. Анубис гэдэг нь грек нэр юм. Анубисын талаар дурдсан хамгийн эртний бичмэл МЭӨ 4000 гаруй жилийн тэртээд буюу Хуучин Эзэнт Гүрний (ойролцоогоор МЭӨ 2500-с 2100 он хүртэлх Египетийг ийнхүү нэрлэх аж) үед бичигдсэн байдаг байна. Тэрхүү бичээст Анубисыг фараоны оршуулгын ёслолд оролцсон хэмээн бичсэн байдаг ажээ. Анх Анубис нь үхлийн дараах амьдрал хийгээд үхэгсдийн ертөнцийн гол бурхан гэгддэг байсан агаад хожим Дундад Эзэнт Гүрний үеэс түүний байр суурийг Осирис "орлох" болжээ. Харин Анубис нь үхэгсдийн булш бунхныг сахин хамгаалагч болжээ.
Анубисын тухай
Анубис бол үхэгсдийн бие цогцсыг сахин хамгаалагч бөгөөд тэднийг үхэгсдийн ертөнцөд хүрэх замд нь хамгаалах ажээ. Ихэнхдээ тэр хагас хүн, хагас цөөврийн дүртэй эсвэл яг л хүн лугаа адил хоёр хөл дээрээ зогсох бүтэн цөөврийн дүртэйгээр дүрслэгдсэн байдаг. Жинхэнэ цөөвөр чонын хувьд гэвэл тэд Эртний Египетэд байсан, түүгээр үл барам оршуулгын газруудаар хэрэн хэсч нас барагсдын хүүр булшийг ухаж тэдний цогцос, сэгээр хооллодог байсан нь ихээхэн хор уршиг тарьж байлаа хэмээн бичигдсэн байдаг аж. Анубисын арьс нь өвөрмөц хар өнгөтэй. Хэдийгээр жинхэнэ цөөвөр чонын өнгөтэй тохирохгүй байгаа боловч тэдний энэ өмхөрч хатсан мах, Нил мөрний хөрс мэт хар энэхүү өнгө нь дахин төрөхийг билэгддэг байна. Оршуулгын ёслол буюу үхэгсдийг занданшуулсан ёслол бүхий олон бичвэр, зурагт Анубис нь талийгаачийн тэргүүн хавьд суугаад тэднийг хамгаалж буйгаар дүрслэгдсэн байдаг. Занданшуулах ёслолын үед гол үүрэг гүйцэтгэж байгаа буюу оршуулах ёслолыг удирдаж байгаа хүн нь Анубисын баг, хослолыг өмссөн байдаг. Зарим "Үхэгcдийн Ном" (оршуулах ёслолын тухай бичсэн бичвэрийг ийнхүү нэрлэдэг) -д Анубис нь ертөнцийн "Хоёр Үнэн"-ий танхимын голд талийгаачдыг үхэгсдийн ертөнцөд очихоос нь өмнө тэднийг, тэдний үнэ цэнийг өөрөөр хэлбэл тэдний нүгэл буяныг хэмжиж буйгаар дүрслэгдсэн байх ажээ. Шинэ Хаант улсын үеийн бунхны бичээсүүдэд Анубис нь 9 нумын (дайснуудыг дүрслэсэн нэгэн зүйл сэнтий) оройд залрах агаад Египетийн бүхий л дайснуудыг эрхшээлдээ оруулсан байдлаар дүрслэгдсэн байдаг байна.
Домог
Домогт өгүүлснээр бол Анубис нь Осирис болоод Нефтисийн хүү ажээ. Үхэгсдийн номд бичигдсэнээр бол Нефтис нь эртний Египетийн шөнө болоод түнэр харанхуйн охин тэнгэр билээ. Ийм ч учраас түүний хүү нь түнэр харанхуйн өнгө болох хар өнгөтэй төрсөн ажээ. Нефтис нь цорын ганц эгч Исисийн хамтаар аж төрдөг байлаа. Нэгэн шөнө тэд хамтдаа аялж явахдаа Нефтис үхэгсдийн ертөнцөөс Осирисыг олж харжээ. Дурлаж мансуурсан Нефтис өөрийн эгчийн тусламжтайгаар Осирисыг үхэгсдийн ертөнцөөс гарган авч Хоёр Үнэний танхимд аваачин түүнд мөнхийн амьдралыг өгчээ.
Эшлэл
Ангилал:Эртний Египетийн бурхад
Харбин
Харбин (, 哈尔滨 [Hā'ěrbīn], Харби́н) нь хойд Хятадын Хармөрөн мужийн төв бөгөөд дэд-мужийн зэрэглэлтэй хот юм. Сонхуа голын өмнөд эрэгт оршино. Харбин нь хүн амынхаа тоогоор Хятад улстаа 10-рт ордог (9.87 сая оршин суугчтай), зүүн хойд Хятадын улс төр, эдийн засаг, шинжлэх ухаан, соёл, харилцаа холбооны төв нь болно.
Харбин гэдэг нь Манж хэлээр "загасны тор хатаадаг газар" гэсэн утгатай үгнээс гаралтай юм. Харбины өвөл нь маш хүйтэн байдаг тул "Мөсөн хот" гэгдэх нь бий. Харбин нь өвлийн улиралд босдог үзэсгэлэнт мөсөн хотхон болон Хятад-Оросын худалдаанд гол үүрэг гүйцэтгэдэг хот гэдгээрээ алдартай. 1920-д онд Харбинд Парис, Москвагийн шинэ загварууд Шанхайгаас түрүүнд ирдэг байсан тул Хятадын загварын нийслэл гэгдэж байжээ. Харбин хот өдгөө 2022 оны өвлийн олимпийг зохион байгуулах эрхийн төлөө өрсөлдөж буй.
Цахим холбоос
Ангилал:Хармөрөний суурин Ангилал:Хятадын аймгийн энтэй хот Ангилал:Пуужин хөөргөх талбай Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот Ангилал:Саятан хот
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 200 метр
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эмэгтэйчүүдийн 200 метрийн гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 15-16-ны хооронд явагдана.
Хайнц Гудериан
Хайнц Вильхельм Гудериан (Heinz Wilhelm Guderian, 1888 оны 6 сарын 17 – 1954 оны 5 сарын 14) нь Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн Германы Армийн генерал, цэргийн онолч, шинэчлэгч юм. Германы панцер хүчин нь түүний бүтээлүүд, ялангуяа Ахтунг – Панцер!-т үндэслэж бий болж, хөгжсөн билээ. Тэрээр Панцер Корпусын командлагч, Панцер Армийн командлагч, Зэвсэгт Хүчний зааварлагч-генерал, Армийн Штабын даргаар (Chef des Generalstabs des Heeres) ажиллаж байв. Гудериан 1940 оны 7 сард генерал (General der Panzertruppe) цол хүртэж, хожим хошууч генерал буюу Генералоберст болжээ. Тэрээр мөн Германы Ерөнхий Штабын даргын албыг хашиж байлаа.
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 100 метр
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эмэгтэйчүүдийн 100 метрийн гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 11-12-ны хооронд явагдана.
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эмэгтэйчүүдийн 400 метр
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эмэгтэйчүүдийн 400 метрийн гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 10-12-ны хооронд явагдана.
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн 400 метр
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эрэгтэйчүүдийн 400 метрийн гүйлтийн төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 11-12-ны хооронд явагдсан.
Ханс Георг Демельт
Намтар
Демельт 10 настайдаа Берлин дэх латин сургуульд элсэн орж, тэтгэлэгтэйгээр суралцан 1940 онд төгсөөд Германы армийн үйлчилгээнд сайн дураараа тусалдаг байв. 1943 оноос Бреслаугийн Их Сургуульд 1 жил физик судлаад армид буцаж ирэн ажиллаж байгаад Бюлжийн тулалдааны үеэр холбоотны армид олзлогджээ.
Америкт хоригдож байгаад 1946 онд суллагдсан Демельт Гөттингений Их Сургуульд элсэн орж үргэлжлүүлэн физик судлав. Тэнд байхдаа дайны өмнөх үеийн хуучин радиог засч, солилцдог байжээ. 1948 онд мастерын ажлаа бичиж дуусган, улмаар 1950 онд шинжлэх ухааны доктор цол хүртжээ. 1952 онд Дюк Их Сургуульд докторын дараах судалгааны ажил хийхээр уригдан очжээ.
Демельтийн удирдсан баг 1979 онд анх удаа атомын зургийг авч чадсан билээ.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын физикч Ангилал:20-р зууны физикч Ангилал:21-р зууны физикч Ангилал:Зохион бүтээгч Ангилал:Физикийн Нобелийн шагналтан Ангилал:АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Медаль шагналтан Ангилал:Вашингтон Их Сургуулийн багш Ангилал:Дюк их сургуулийн багш Ангилал:Америкийн Физикийн Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Гёрлицын хүн Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Германчууд Ангилал:1922 онд төрсөн Ангилал:2017 онд өнгөрсөн
Тэнхлэг (Техник)
thumb | 300px | Унадаг дугуйн тэнхлэг | Унадаг дугуйн тэнхлэг Тэнхлэг бол машины эд хэсэг бөгөөд, эргэх боломж бүхий эд ангийг өөртөө агуулах буюу өргөж тээх зориулалттай. Үүнд жишээ нь төрөл бүрийн дугуй, эргэвч, эсвэл холхивч  орно. Ярианы хэлэнд гол болон тэнхлэгийг хооронд нь холиж ярих тохиолдол их бий.
Төрөл
Тэнхлэгийг хатуу холбоостой мөн тойрон эргэх (хамт эргэх) тэнхлэг хэмээн ялгаж үздэг. Голтой харьцуулахад тэнхлэг нь цэвэр өргөж тээх буюу өөртөө агуулах функцтэй ба энэ нь ямар ч эргэлтийн моментийг дамжуулдаггүй. Тиймээс тэнхлэгт зөвхөн тахийлт/мурийх момент болон тэнхлэгийн дагуу үйлчлэх хүчинд ачаалагдсан байна.
Xатуу холбоо бүхий тэнхлэг
Xатуу холбоо бүхий тэнхлэг нь сул эргэх эд ангид (жишээ нь эргэх дамарт) угсрагдана. Энэ тэнхлэг нь механикийн тайван болон бага зэргийн доргилттой тахийлтаар ачаалагдана.
Тойрон эргэх тэнхлэг
Хөтлөгдөх дугуй болон эргэвч нь тэнхлэгтэй хамт хатуу холбоосоор холбогдсон бол үүнийг (тойрон) эргэх тэнхлэг гэж нэрлэнэ. Эргэх хөдөлгөөний улмаас тухайн тэнхлэгт статикийн хувьсах ачааллын хүч (Тахийлт) бий болно. Хувьсах ачааллаас шалтгаалан эргэх тэнхлэгийн диаметр нь хатуу холбоостой (эргэдэггүй) тэнхлэгийн диаметрээс харьцангуй том хэмжээтэй байх боловч угсралт болон тэнхлэгээ дугуйтай холбох ажил хөнгөрөх давуу талтай.
Цул болон нүхтэй тэнхлэг
Тэнхлэг тахийлтаар ачаалагдсан үед түүний суналт болон агшилт гадна талдаа л их байхаас дотор буюу төв хэсэгтээ бага байна. Энэ нь юу гэсэн үг бэ? гэвэл тэнхлэгийн материалын төв хэсэг нь тэнхлэгийн тогтворжилт болон бат бэхэд нөлөөлөх нөлөө бараг байхгүй гэсэн үг. Тиймээс тэнхлэг хөндий буюу нүхтэй хийцтэй байдаг. Ингэж хөндий хийх нь тэнхлэгийн жин багасах давуу талтай. Цаашлаад унадаг дугуйн тэнхлэгийн хувьд, цул тэнхлэгийн жин болон тогтворжилтыг хөндий тэнхлэгийн жин болон тогтворжилттой xарьцуулахад хөндий тэнхлэг цул тэнхлэгээс илүү тогтворжилттой болох нь нотлогдсон.
Ангилал:Дугуйнууд
Адем Ляич
Адем Ляич (Адем Љајић; 1991 оны есдүгээр сарын 29-нд Нови Пазар, хотод төрсөн) — Сербийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Италийн «Рома» болон Сербийн шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
2010 оны нэгдүгээр сарын 13-нд Италийн «Фиорентинад» таван жилийн гэрээгээр элссэн ба 8 сая евро зарцуулсан ажээ. Дөрвөн улирал 88 тоглолтонд 16 гоолдсон Ляичийг мөн Италийн «Рома» 11 сая еврогоор элсүүлж, 2013 оны наймдугаар сарын 28-нд дөрвөн жилээр гэрээлсэн юм.
Гадны холбоос
Ангилал:Сербийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Партизан Белград багийн тоглогч Ангилал:Фиорентина багийн тоглогч Ангилал:Рома багийн тоглогч Ангилал:Сербичүүд Ангилал:1991 онд төрсөн
Икарус
thumb|300px|Икарусын уналт (1558 оны орчим) [[Ахмад Петер Брюгелийн бүтээл]] Грекийн домог ёсоор Икарус (Ἴκαρος, Этруск: Vikare ) нь уран дархан Даедалусын хүү юм.
Фрэнсис Виллиам Астон
Фрэнсис Виллиам Астон (Francis William Aston, 1877 оны 9 сарын 1 – 1945 оны 11 сарын 20) нь Их Британийн химич, физикч, 1922 оны Химийн салбарын Нобелийн шагналтан юм. Цацраг идэвхт бус элементүүдийн олон изотопын массын спектографыг нээж, бүхэл тооны хуулийг томъёолсныхоо төлөө уг шагналыг хүртжээ. Тэрээр Эзэн Хааны Нийгэмлэг, Тринити Коллеж, Кэмбрижийн нийгэмлэгийн гишүүн байв.
Икарус
Домог
Энэ бол лааны тосоор жигүүр хийж тэнгэрт нисэж, тэндээсээ доош хальж үхсэн нэгэн залуугийн тухай домог яриа билээ. Эртний Грек нутагт юм гэнээ. Афин хотноо Икарус нэрт нэгэн хүү эцэг Даедалусын хамтаар аж төрдөг байлаа. Эцэг Даедалус нь ур чадвараараа гайхагдсан алдартай дархан байсан агаад Хаан Миносын тушаалаар улс оронд нь заналхийлэх болсон аймшигт мангас Минотавр (домогт гардаг Үхэр толгойт, хүн биет мангас)-г төөрүүлэх төөрдөг байшиныг урлажээ. Гэвч удалгүй хаан Минос түүнд хилэгнэж Крит арал руу хүүгийнх нь хамтаар цөлсөн байна. Учир юун гэвэл Даедалус зоригт эр Тэсеуст төөрдөг байшингаас гарч Минотаврыг устгахад тусласан агаад сэтгэлт бүсгүй нь болох Миносын охин Ариаднег түүнд хүргэж өгсөн байна.
Фрэнсис Виллиам Астон
Цахим холбоос
Ангилал:Английн химич Ангилал:Химийн Нобелийн шагналтан Ангилал:20-р зууны химич Ангилал:20-р зууны физикч Ангилал:Массын спектографч Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Калькутта их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Англичууд Ангилал:1877 онд төрсөн Ангилал:1945 онд өнгөрсөн
Икарус
Гадны холбоос
Ангилал:Эртний Грекийн домог
Нийлүүлэлтийн хэлхээний удирдлага
Нийлүүлэлтийн хэлхээний удирдлага (Supply chain management) нь нийлүүлэлтийг бүхлээр нь болон компанийн урт хугацааны үйл ажиллагаа, гүйцэтгэлийг сайжруулах зорилготой, тухайн компанийн доторх болон нийлүүлэлтийн хэлхээн дэх бизнесийн функцүүд, уламжлалт бизнесийн үйл ажиллагаа болон тактикуудын системийн, стратегийн зохицуулалт юм. Нийлүүлэлтийн хэлхээний удирдлага (НХУ) нь бараа бүтээгдэхүүний урсгал юм. НХУ-ыг "дизайн, төлөвлөлт, гүйцэтгэл, хяналт болон цэвэр үр ашгийг бүтээх зорилттой нийлүүлэлтийн хэлхээний үйл ажиллагааг ажиглах, өрсөлдөхүйц дэд бүтцийг байгуулах, дэлхий дахины зохион байгуулалтыг хөшүүрэгдэх, нийлүүлэлтийг эрэлттэй огтлолцуулах болон дэлхийн хэмжээнд гүйцэтгэлийг хэмжих" хэмээн тодорхойлдог.