cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хүний өндөр
Хүний биеийн өндрийн өөрчлөлтийн түүх
Эдийн засагч Жон Комлос болон Франческо Синнирелла нарын судалгаагаар 18-р зууны эхний хагаст Англи эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөр 165 см байсан бол дундаж Ирланд эрэгтэйн дундаж өндөр 168 см байжээ. Англи, Герман, Шотланд цэргүүдийн дундаж өндөр бүх цаг үеийн туршид 163.6 cм - 165.9 cм байсан бол Ирланд цэргийн дундаж өндөр 167.9 см байв. Харин хойд Америк дах боолууд болон ялтануудын дундаж өндөр 171 см байжээ. 1770-д оны сүүлээр Америкад төрсөн колонгийн цэргүүдийн дундаж өндөр нь тухайн цаг үед Английн холбоотон байсан тэнгисийн армийн цэргүүдийн дундаж өндөрөөс 3 инч илүү байжээ. Америк болон Европчуудын дундаж өндөр аж үйлдвэржилтийн хурдацтай хөгжлийн эрин үед эрс буурсан бөгөөд энэ нь хүн амын хэт их өсөлт болон эдийн засгийн тэгш бус байдал ноёлох болсонтой холбоотой байж болох юм. 19-р зууны эхэн үед Англид ахлах ангийн оюутан (Сандхюрстын цэргийн академи) болон доод ангийн оюутануудын (далайн нийгэмлэгийн хөвгүүд) дундаж өндөрийн ялгаа 22 см-т хүрч байжээ.
Нидерландчуудын булшнаас цуглуулсан мэдээллийн дагуу 1850 оноос өмнө Недерландын Лейдэн дэх эрэгтэйчүүд болон эмэгтэйчүүдийн дундаж өндөр тус бүр 166.7 см ба 156.7 см байв. Мөн 1965 онд 19 настай Голланд өнчин хүүхдүүдийн дундаж өндөр 160 см байсан байна.
J.W. Drukker болон Vинчcent Tassenaar нарын судалгаагаар 1830-1857 онд буюу Голландын үндэсний нийт бүтээгдэхүүн жил бүр дунджаар 0.5%-р нэмэгдэж байх үед хүн амын дундаж өндөр буурч байжээ. Хамгийн их бууралт нь 1847 онд тохиосон бөгөөд хотын иргэдийн дундаж өндөр 2.5 см-р буурсан бөгөөд тухайн үед нас баралт ч мөн хөдөөнөөс хотод илүү их байжээ. 1829 онд хөдөөний Голланд эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөр 164 см байсан бол 1856 онд 162 см болсон бол хотын эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөр 158.5 см байв. 2004 оны ЮНИСЕФ-ийн тайланд 2003 онд хойд Солонгост хийсэн судалгаагаар жил дараалан өлсгөлөнгийн улмаас залуу эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөр илэрхий буурсан тухай өгүүлжээ. Үүний улмаас 2 Солонгосын хүн амын дундаж өндөр улам бүр холдсоор 12 см-т хүрсэн үзүүлэлт байна.
Дэлхий дахины дундаж өндөр
Хүйс бүрийн дундаж өндөр нь өөр өөр улсын орны хүн амын хувьд өөр өөр байдаг бөгөөд ихэнхи тохиолдолд эрчүүд эмэгтэйчүүдээс өндөр байдаг. Эмэгтэйчүүдийн бэлгийн бойжил эрт эхэлдэгтэй холбоотойгоор бага насандаа эрэгтэйчүүдээс өндөр байх боловч эрт өсөлт нь зогсдог. Урт ясны босоо тэнхлэгийн дагуух өсөлт зогссоноор эпифизийн ялтаст ойртож ирдэг. Энэхүү ялтас нь ясны өсөлтийн бүс бөгөөд бэлгийн бойжил гүйцэх үед дааврын нөлөөгөөр энэхүү бүс үгүй болдог. Насанд хүрэгчдийн дундаж өндөр хүйсний хувьд улс үндэстэн бүрт харилцан адилгүй тархалттай байна. Хүн амын бүлгүүдийн дундах насанд хүрэгчдийн өндөрийн ялгаа нь чухал ач холбогдолтой. Жишээ нь Бүгд Найрамдах Чех улсын эмэгтэйчүүдийн дундаж өндөр нь Малави улсын эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөрөөс илүү байдаг байна. Үүнд генетикийн хүчин зүйл болон хүүхэд насны амьдралын хэв маяг (хоололт, нойр, биеийн хөдөлмөр) буюу гадны хүчин зүйлсийн аль аль нь нөлөөлөх талтай. Одоо амьдарч буй хүмүүсийн дундах хамгийн өндөр хүн бол Туркийн Султан Козэн бөгөөд тэрээр 2.51 м (8 фит 3 инч) юм. Харин орчин цагийн түүхэнд тэмдэглэгдсэн хамгийн өндөр хүн бол 1918-1940 онуудад амьдарч байсан АНУ-ийн Иллинойс мужын иргэн Роберт Першинг Вадлоу бөгөөд түүний биеийн өндөр нь 2.72 м өндөр байсан нь нотлогдсон байна. (8 фит 3 инч). Анагаахн ухааны түүхэн дэх хамгийн өндөр хүн бол Хятадын Хунан мужийн Зэнг Жинлиан бөгөөд тэрээр 17 насандаа нас барах үедээ 2.48 м (8 фит 1 1⁄2 инч) байжээ.
Хүйс, генетикийн хүчин зүйлс, гадаад орчны хүчин зүйлсийн нөлөөлөл зэргээс хамааран биеийн өндөр буурах, агших үзэгдэл нилээд тохиолддог бөгөөд зарим хүмүүсийн хувьд дунд эргэм насандаа эхэлсэн байдаг бол зарим хүмүүсийн хувьд нилээд хөгширсөн үедээ агшсан байдаг байна. Энэхүү агшилтын гол шалтгаан нь хүний багана нурууны нугаламуудын завсарт байрлах зөөлөн эдээс бүрдсэн дискүүд нь ачааллын улмаас үгүй болсноос нуруу богиносож, агшдаг байна.
Дэлхийн эрдэмтэн эмч нарын «NCD Risk Factor Collaboration» байгууллагын 2014 оны судалгаагаар Голланд эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөр 182,5 см дэлхийн хамгийн өндөрт тооцогдож байжээ, Латви эмэгтэйчүүдийн дундаж өндөр: 169,8 см.
Хамгийн намхан буюу 2014 оны байдлаар Зүүн Тиморын эрэгтэйчүүдийн дундаж өндөр нь 159,8 см, Гватемал эмэгтэйчүүдийн өндөр нь 149, 4 см өндөр байжээ. Өнгөрсөн зуунд Өмнөд Солонгосын эмэгтэйчүүд (20 см-ээс дээш), Иран эрчүүд (16.5 см) хамгийн их өссөн байна.
Хүний өсөлтийн дундаж үзүүлэлт:
Хүн жигд бус өсдөг. Хүний биеийн урт нь төрөхийн өмнө хэвлийд байх үед хамгийн хурдан өсдөг байна. Төрөх үед хөвгүүдийн дундаж өндөр 51.5 см, охидын хувьд 51 см хүрдэг бөгөөд үүнээс хойш өсөлт удааширдаг. Амьдралын эхний жилд хүүхэд дунджаар 24 см, хоёр, гурав дахь жилдээ 10 см, 3-7 нас хүртэл 6-6,5 см өсдөг. Бэлгийн бойжилтын үед өндөр нь жилд 5-7 см-ээр нэмэгддэг. Охид бэлгийн бойжилт эрт эхэлдэг тул энэ хугацаанд өсөлтийн хувьд хөвгүүдийг гүйцэж түрүүлдэг бол 14 наснаас хөвгүүд үе тэнгийн охидуудаа биеийн өндрөөр гүйцэж түрүүлдэг байна. Эрчүүдийн өсөлт дунджаар 18-20 нас хүртэл, эмэгтэйчүүдийн өсөлт 16-18 нас хүртэл явагддаг байна.
Ангилал:Антропометрийн хэмжээс
Жамьянгийн Бунтар
Жамьянгийн Бунтар  (Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын нутагт “Хажидын хаяа” гэдэг газар 1928 оны 3-р сарын 19-нд төрсөн- 1997 оны 7-р сарын 1-нд нас барсан) нь Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн, кино найруулагч.
Намтар
Ж. Бунтар 1928 онд Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын нутагт “Хажидын хаяа” гэдэг газар төрсөн.
Гурван үеийн намтар
"I.Өвгүүдийн талаар – Миний эцгийн эх Дашбал гэгч хүн байсан бөгөөд тэр хүн ядуугийн учир миний эцгийг нутгийн эмэгтэй Норжин гэгчид үрчлүүлжээ. Дашбал нь голдуу айлд зарцлагдах зэргээр амьдарч байжээ.
II.Эцэг эхийн талаар – Миний эцэг Жамъян малчин эмэгтэй Дашбалын анхдугаар хүү болж 1908 онд төржээ. Эхийнхээ гар дээр өсөж байгаад нутгийн малчин эмэгтэй Норжинд үрчлэгджээ. Тэгээд Норжингийнхаа гар дээр өсөж мал маллах, тариа тарих зэрэг ажил хийж яваад 20 насандаа нутгийн эмэгтэй Цэвэлийн Янжмаатай гэр бүл болжээ. Ингэж толгой дааж амьдрах замд ороод мөн л мал маллах, тариа тарих ойр зуурын дарх хийх зэргээр амьдарч ирсэн байна. Миний эцэг эхийн амьдарч ирсэн зам нь тэр л үеийн жирийн малчны нэгэн хэвийн амьдрал байлаа.
Миний эцэг мяндаг тушаалгүй, хийдэд суудаггүй лам байгаад 1922 онд сайн дураараа хар болжээ. Миний эцэг 1943 оноос 1949 он хүртэл бага сумын мал эмнэлэгийн санитар, багийн худалдааны агент зэрэг ажил хийж байсан. Түүнд гавьяа, шийтгэл аль аль нь байхгүй. Цэргийн алба хааж байгаагүй. Одоо нийслэл хотод ажилгүй, миний дүү нарын хамт амьдарч байдаг. Миний эх Янжмаа 1947 онд өвчнөөр нас барсан. Ойрын хамаатнаас авга ах Дэмбэрэл, нагац эгч Намсрайжав нар Говь-Алтай аймгийн Бигэр суманд нэгдлийн малчин бөгөөд тус бүр гэр бүлтэй.
III.Миний өөрийн түүх – Би 1928 оны 3 сарын 19-нд одоогийн Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын нутагт Хажидын хаяа гэдэг газар  Жамъянгийн гэр бүлийн анхдугаар хүү болж төржээ. 10 нас хүртэл эцэг эхийн гар дээр өсөж байгаад 1938 онд тус суманд байгуулагдсан ардын сайн дурын бага сургуульд суралцаж байгаад дараа жил нь мөн аймгийн Чандмань сум дахь бага сургуульд шилжин суралцаж 1943 онд уул сургуулиа төгсгөж ирээд Улаанбаатарт багшийн сургуульд ирж суралцсан боловч өвчний учир хоёрдугаар ангиасаа гарч хөдөө нутагт акттай байгаад 1945 оны 7 сараас 1947 оны 6 сар хүртэл Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын бага сургуульд багш хичээлийн эрхлэгч хавсарч хийж байгаад 6-р сараас 8-р сар хүртэл томилолтоор аймгийн гэгээрлийн хэлтэст байцаагчийн ажил хийсэн. Тэгээд намар нь намын шинэ дээд хүчний сургуульд орон 1950 онд төгссөн. 1950 оны 7 сараас 1951 оны 3 сар хүртэл намын төв хорооны үйлдвэр тээврийн хэлтэст зааварлагч, 1951 оны 3 сараас 1952 оны 8 сар хүртэл мөн газрын редколлект хянагч, 1952 оны 8 сараас 1955 оны 2 сар хүртэл Монгол – Зөвлөлтийн Найрамдлын Нийгэмлэгт лектор, зааварлагч, хэлтсийн эрхлэгч зэрэг ажлыг томилолтоор хийж байсан. 1955 оны 2 сараас 1959 оны 2 сар хүртэл Монгол – Зөвлөлтийн найрамдлын нийгэмлэгийн төв Зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга, орлогч даргын ажлыг сонгуулиар хийж явсан. 1959 оны 2 сараас 8 сар хүртэл кино-үйлдвэрт баримтат киноны редактораар ажиллаж байсан. Тэгээд Москвад киноны дээд сургуульд орж суралцсан. 1956-1957 онуудад соёлын төлөөлөгчөөр, соёлын хэлэлцээр хийхээр 2 удаа Зөвлөлт улсад явсан.
Би багшийн сургуульд байхдаа 1944 оны 3 сард МХЗЭ-д, Намын шинэ хүчний дээд сургуульд байхдаа 1948 оны 10 сарын 25-нд МАХН-д элссэн. 1955 онд эвлэлээс нас хэтэрч гарсан. Мөн 1948 онд үйлдвэрчний эвлэлийн гишүүн, цэрэгт явж байгаагүй. Нам, ард түмэнд харш ямар нэгэн хэрэгт оролцож байгаагүй.
Өөрийн ам бүл 7. 1954 онд Улаанбаатрын харьяат Цамцын Лхамсүрэнтэй гэр бүл болсон. Одоо 5 хүүхэдтэй. Эхнэр Анагаах Ухааны дээд сургуульд деканы нарийн бичгийн дарга, 3 хүүхэд сургуульд, 1 хүүхэл яслид, хамгийн том нь цэрэгт, Солонго гэртээ байдаг.
Би өөрөө сургуулийн зуны амралтаар кино үйлдвэрт ажиллаж байсан бөгөөд 1961-62 онд ар гэрийн гачигдлаар сургуулиас чөлөө авч найруулагчаар ажиллалаа. 1965 онд кино үйлдвэрийн даргаар томилогдож 1968 оны 9 сар хүртэл ажиллаад одоо мэргэжлийнхээ ажил болох кино найруулагчаа хийж байна. 1967 онд Зөвлөлт улстай хамтарч хийсэн “Төгсгөл” киноны ерөнхий найруулагчаар ажилласан. Түүхээ үнэн зөв бичсэн Ж.Бунтар. 1968 оны 11 сарын 19."
Дурсамж
“Нар хиртсэн жил” киноны зураглаач УГЗ, Төрийн шагналт , Зураглаач Луузаншаравын Шаравдорж дурсахдаа:
“ Ж.Бунтар гуай зураглаачийн  шинэлэг санааг их дэмжиж зөвшөөрдөг. Уран сайхны кино бол бүх эвлүүлэг, зураг авалтын төлөвлөгөө бүгд бэлэн болж байж сая зургандаа гардаг. Гэсэн хэдий ч тухайн үеийн нөхцөл байдалд тааруулан төлөвлөгөөний дагуу биш зураг бас авах тохиолдол их бий. Нар хиртсэн жил киноны тухайд Чулуун хүүгийн нэг план бий. Тэрийг орой авах ёстой байсан боловч надад олон төрлийн гэрэл байхгүй учраас цаад байгалийг гэрэлтүүлэж чадахгүй. Тэгэхээр зэрэг нар буугаад тэнгэрийн хаяа улайгаад ирхэд  плёнкондоо тааруулаад авъя гэхэд Бунтар гуай ойлгож түүнд тааруулаж жүжигчнээ тавьж өгч байх жишээтэй. Ер нь найруулагч нар зураглаачийн ажлыг сайн ойлгож хамтарч ажиллавал зохиол номоор, кино бүтэмжтэй болдог.”
Кино найруулагч МУАЖ Гомбожавын Жигжидсүрэн дурсахдаа:
Энийг л нэг үзэгчдэд, ирээдүйд хэрэгтэй юм болов уу гэсэн бодол тээж явдаг. Нар хиртсэн жил бол ахуйгаараа тоглохоос гадна монгол үг хэллэгийн онцлогийг их сайхан харуулж хийж чадсан кино.
Их нийтэч зантай, тэгсэн мөртлөө өндөр шаардлага тавьдаг. Жүжигчдээ болон хамтран оролцож байгаа хүмүүсээ нэг зорилго санаанд нэгтгэж чаддаг.
МУГЖ Нацагдоржийн Батцэцэг дурсахдаа:
Би Газарчин кинон дээр морь малтай их харьцаж тоглодог. Тэр үед Ж.Бунтар найруулагч жүжигчинд тавих анхаарал, уран бүтээлийн баг доторх эв нэгдэл, хүмүүсийн ажиллах орчин нөхцөл, ойлголцох байдал маш их анхаардаг байсан. Жүжигчдийг хөгшин залуу гэж голдоггүй, бүгдийг ойлгомтой тайлбарлаж өгдөг.
СТА жүжигчин Бямбажавын Базаррагчаа дурсахдаа:
“Гарьд магнай МУСК”-ны Удвал буюу О.Уранчимэг:
Анх пробонд орход ерөнхий найруулагч Ж.Бунтар гуай “Аав ээж чинь юу хийдэг хүмүүс вэ? Чи хаана өссөн, морь унаж чадах уу? Дээл өмсдөг үү” гээд энгийн зүйлүүд асууж байсан. Тэгээд л тэнцээд явахад Ж.Бунтар найруулагч “жаран ес”-тэй давхиж ирээд аав ээж хоёрт батламж өгөөд намайг авч явсныг мартдаггүй. Ерөнхий найруулагчийн гэргий П.Долгорсүрэн эгч намайг дэргэдээ авсан. Үндсэндээ би ерөнхий найруулагчийн гэрт хуваарилагдсан. Ижий ааваас минь батламжилж авсан учир намайг дэргэдээ авсан байх. Түүнээс эрэгтэй, эмэгтэй жүжигчдийн гэр тусдаа байна.
-Та хоёрын хоорондын харилцаа хөндий байна, бие биеэ хайр сэтгэлийн харцаар харахгүй байна, харц тулгарахгүй байна, чиний амны хайрцаг буруу уншигдаад байна, үгээ дутуу хэлж байна гээд зураг авалтыг цөөнгүй удаа зогсоож байсан. Ямар сайндаа Бунтар гуай уурлаад намайг буцаах дээрээ тулдаг юм. “Чи тоглож чадахгүй нь, буц” гэхэд нь миний санаа амарсан гэж жигтэйхэн. “Тэгье, би гэртээ буцъя, ямар сайн юм” гэж бодлоо. Тэгтэл “Харин чи Соёлын яамны энэ кинонд зарцуулсан нэг сая төгрөгийг төлнө дөө” гэдэг юм. Тэр үеийн сая төгрөг гэдэг чинь санаанд багтамгүй их мөнгө биз дээ. Тэр их мөнгийг төлөөд яаж буцах билээ. Соёлын яамны зөвлөлөөр миний дүр батлагдахад С.Удвал гуай, Э.Оюун гуай хоёр намайг ихэд дэмжсэн юм билээ. Бунтар гуай надад уурласан ч чамд сайн тал их байна гэсэн. Анагаахын оюутан гэдэг аливаад маш хариуцлагатай ханддаг, алдаагаа засах тэсвэр тэвчээр, сэтгэл зүйтэй гэдгийг дуулгасан юм.
-Ж.Бунтар гуай “Гарьд магнай”-н дараа хийсэн нэг кинондоо тоглооч гэж хэлж байсан. Тэр нь “Ирж яваа цаг” кино байсан санагдана. Сүүлд мань хүн бас хэлдэг байсан. Би чамайг түүхэн кинонд тоглуулна, дарьганга эмэгтэй гэж ямар байдгийг чамаар үзүүлнэ гэнэ. Харамсалтай нь тэр киногоо хийж чадаагүй байх. Надад Багшийн дээдийн киноны ангийн хуваарь өгч болох юм гэж хэлж байсан. Жүжигчин Н.Батцэцэг Их сургуулийн орос хэлний ангийн оюутан байхдаа “Эх бүрдийн домог”-т тоглоод дараа нь кино драмын ангид орсон. Ийм замаар чи явах уу гэхэд нь би зөвшөөрөөгүй.
УГЗ Зураач П.Цогзол:
Цахим холбоос
Ангилал:Монголын кино зохиолч Ангилал:Монголын кино найруулагч Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Бигэрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1928 онд төрсөн Ангилал:1997 онд өнгөрсөн
Кому Вниз
Гишүүд
Ангилал:Украины хамтлаг Ангилал:Готик рок хамтлаг
10 сарын 9
10 сарын 9 нь Григорийн тооллын жилийн 282 дахь (өндөр жил бол 283 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 83 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
1009 #09
10 сарын 10
10 сарын 10 нь Григорийн тооллын жилийн 283 дахь (өндөр жил бол 284 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 82 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
1010 #10
Улсын гарьд
Улсын гарьд нь Үндэсний Их Баяр Наадамд 8 давсан бөхөд олгодог цол юм.
Улсын гарьд цолтой бөхчүүд
22
Жорж Веа
Жорж Веа (George Weah; жинх.нэр — Жорж Манне Оппонг Аусман Веа, George Manneh Oppong Ousman Weah) (1966 оны аравдугаар сарын 1, Монрови) — Либерийн 25 дахь ерөнхийлөгч, Африк тивийн домогт хөлбөмбөгчин.
2005 онд улс даяар 28%-ийн саналаар Ерөнхийлөгчийн сунгаанд тухайн үеийн 67 настай эмэгтэй Элен Жонсон-Серлифт ялагдсан бол 2014 онд конгресийн сенатаар сонгогдсон.
Хөлбөмбөг
1991/1992 онд Францын аварга, 1994/1995 онд УЕФА Аваргуудын лигт мэргэн бууч, 1995/1996, 1998/1999 онд Италийн аварга, 1989, 1994, 1995 онд «Тивийн», 1995 онд «дэлхийн шилдэг хөлбөмбөгчин» шагналтай. 2003 онд АНЭУ-ын «Аль-Жазира» багаас зодог тайлаад улс төрч болохоор шийдсэн байдаг. Шигшээдээ 20 гаруй жилийн турш 60 тоглолтонд 22 гоолдсон түүнийг 2004 онд ФИФА 100 жагсаалтад «Зууны африк тоглогч» хэмээгдэн Пелегээр үнэлүүлсэн билээ.
Багийн амжилт
«Майти Баролл»
«Инвинсибл Элевен»
«Монако»
«Пари Сен-Жермен»
«Милан»
«Челси»
Boljoo
Boljoo (Болзоо) гэж монгол бичигтэй монгол хүмүүс хоорондоо харилцдаг зурвас, хөөрөлдөөний программ байна.
Boljoo IME
Boljoo IME хэмээх энэ хөөрөлдөөний арга нь Menksoft, Saiyin кодыг таньдаг бөгөөд зөвхөн монгол бичгээр оруулах аргачлал бүхий мэдээлэл шуурхай дамжуулах буюу мессенжерийн хэрэглээний программ хангамж юм. Boljooгийн үндсэн хэрэглэгчид Хятадын монголчууд бөгөөд монгол бичгээр бичсэн бичиглэлийг өөрөө зөв болгон засах чадвартай байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Шуурхай зурвас илгээлт Ангилал:Чатны үйлчилгээ Ангилал:Монгол бичиг үсэг Ангилал:Өвөр Монгол
10 сарын 11
10 сарын 11 нь Григорийн тооллын жилийн 284 дахь (өндөр жил бол 285 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 81 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
1011 #11
Нарийн гол
Нарийн гол (Нарын) нь Увс аймгийн Баруунтуруун сумын нутагт байрлах Алтан Элснээс эх авч, тус аймгийн Зүүнговь, Тэс сумд, мөн Тувагийн Эрзин хошууны нутгаар урсан, Увс нуурт цутгадаг гол юм.
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Монголын гол мөрөн Ангилал:Тува орны гол мөрөн Ангилал:Увс аймгийн гол мөрөн Ангилал:Увс нуурын усны систем
Юэбань
Юэбань нь (160 — 490) Хүннүчүүд баруун тийш нүүсний Монгол улсад байгуулагдсан хүннүгийн улс юм. Тэд тал нутгийн хэдэн мянган ли газрыг эзэлж, 200,000 хүн болж үржжээ. Ляньжоу (Ганьсу) хотын оршин суугчид уламжлал ёсоор Юэбань Шаньюй-ванг гэж дуудсаар байв. Юэбаньчууд чулуун хүхэр олборлодог байв. Вэй улсын түүхийн номоны түүхэнд Юэбань Нирун улсын эсрэг тулалдаж байсан Тоба Вэйгийн холбоотон байсан гэж тэмдэглэсэн байдаг. Хожим зарим нь Түрэгийн үед Ордост байсан шато түрэгүүдтэй холилдож онгудын өвөг болсон байж болох магадлалтай.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монголын түүхэн улс
Хонатан Виера
Хонатан Виера Рамос (Jonathan Viera Ramos; 1989 оны аравдугаар сарын 21-нд Лас Пальмас хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Бельгийн «Стандард» багт довтолгооны хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2012 оны тавдугаар сарын 6-нд Ла лигийн «Валенсиа» багтай таван жилийн гэрээг байгуулсан ба тодорсон «Лас Пальмас» багаасаа 2.5 сая еврогоор элссэн түүхтэй.
2014 оны есдүгээр сарын 1-нд Бельгийн «Стандард Льежэд» элссн.
Гадны холбоос
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Лас Пальмас багийн тоглогч Ангилал:Валенсиа багийн тоглогч Ангилал:Райо Вальекано багийн тоглогч Ангилал:Стандард Льеж багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Доминика Гизин
Доминика Гизин (Dominique Gisin, 1985 оны зургаадугаар сарын 4-нд Обвальден мужийн Энгельберг хотод төрсөн) — Швейцарын уулын цаначин юм.
Тэрээр 2014 оны Сочийн өвлийн олимпын даунхилл буюу уулын уруу газрын буулт төрөлд 1:41.57 минутын үзүүлэлтээр алтан медалийн болзолыг олимпын түүхэнд анх удаа Словенийн Тина Мазетэй зэрэг хангаж байв.
2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ
2010 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн (2010 FIFA World Cup) нь 19 дэх удаагаа зохион байгуулагдаж өнгөрсөн тэмцээн юм. Африк тивд анх удаагаа буюу Өмнөд Африк улсад зохион байгуулагдсан билээ. 2004 онд Өмнөд Африкын Бүгд Найрамдах Улс зохион байгуулагч орноор Марокко болон Египет зэрэг Африк тивийн улсуудтайгаа өрсөлдөж шалгарсан юм. Африк тивд анх удаагаа Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зохион байгуулагдаж буй нь энэ ажээ. Дөрвөн жилийн дараах ээлжит тэмцээн буюу 2014 оны Хөлбөмбөгийн Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн Өмнөд Америк тивийн төлөөлөл Бразил улсад зохион байгуулагдана.
Доминика Гизин
Дэлхийн цомын найман (2007-2014) улирлын тэмцээнд оролцохдоо гурван гараанд түрүүлж байв. 2014 оны дэлхийн чансаа 15.
Холбоос
Ангилал:Швейцарын уулын цаначин Ангилал:Швейцарын олимпын аварга Ангилал:Швейцарын олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Уулын цанын олимпын аварга Ангилал:Швейцарын уулын цанын улсын аварга Ангилал:Швейцарын оны шилдэг тамирчин Ангилал:Швейцарчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ
Энэ удаагийн тэмцээнд 32 улсын шигшээ багийн 736 тамирчин Дэлхийн аваргын Алтан цомын төлөө хурд хүч, авхаалж самбаагаа Өмнөд Африк улсын арван цэнгэлдэх хүрээлэнд сорьжээ. Тэмцээнд оролцох эрхээ авахын тулд багууд 2007 оны наймдугаар сараас эхлэн сонгон шалгаруулах тоглолтуудаа хийж эхэлсэн байна. Олон Улсын Хөлбөмбөгийн холбоонд дэлхийн нийт 208 орны 204 орон бүртгүүлсэн байгаа нь спортын түүхэн дэх хамгийн олон ам бүлтэй өрх болсоныг харуулж байгаа юм.
2010 оны 6 сарын 11-нээс хэсгийн тоглолтууд эхэлж, 32 шигшээ баг дөрөв дөрвөөр найман хэсэгт хуваагдаж, хэсэгтээ багууд нөгөө гурван багтайгаа нэг нэг тоглолт хийж, хэсгээс эхний хоёр байраар шалгарсан багууд нийт 16 баг шалгарч хасагдах шатны тоглолтоо зургадугаар сарын 26-наас эхлэсэн ба найман хос оноолт болж тоглож, үндсэн цагт тэнцсэн тохиолдолд нэмэлт цаг сунгаж мөн тэнцвэл торгуулийн цохилтоор ялагчаа тодруулж аваргын төлөөх тоглолтонд шат болгон ахисан юм. Тэмцээний зохион байгуулагч орны баг, өмнөд удаагийн тэмцээний аварга Италийн багууд хэсгээсээ гарч чадаагүй, тэргүүлэх орнууд болох Аргентин, Бразил болон Германы багууд хасагдах шатны тоглолтуудад ялагдал хүлээж түрүүлэх өрсөлдөөнөөс хасагдсан гэх мэт шуугиантай үйл явдал олон өрнөсөн билээ. Аваргын төлөөх тоглолт долоодугаар сарын 12-ны өдөр Йоханнесбург хотын Соккер Сити цэнгэлдэх хүрээлэнд болж, Голланд болон Испанийн шигшээ багууд үндсэн цагт хэн хэн нь гоол оруулалгүйгээр тэнцээгээр өндөрлөж, нэмэлт цагт Испанийн багийн хагас хамгаалагч Андрес Иньеста нэмэлт цагийн төгсгөлд гоол оруулснаар Испанийн шигшээ баг Голландын багийг 1-0 харьцаагаар хожиж түүхэндээ анх удаагаа дэлхийн аварга боллоо.
Зохион байгуулах орны өрсөлдөөн
Доорх Африк тивийн таван орон өрсөлдсөн болно. ФИФА-гаас тэмцээн хамтран зохион байгуулахыг зөвшөөрөхгүй гэж мэдэгдсэний дараа Тунис улс нэрээ татаж, Ливи улс шаардлага хангаж чадаагүй тул санал хураахад оролцуулаагүй. 2004 оны тавдугаар сарын 15-нд Швейцарийн Цюрих хотноо ФИФА (Олон Улсын Хөлбөмбөгийн Холбоо)-гийн ерөнхийлөгч Зепп Блаттер тус улсыг зохион байгуулагч орноор сонгогдсоныг зарласан билээ. Санал авсан байдлыг харуулбал:
Бэлтгэл ажил
Таван шинэ цэнгэлдэх хүрээлэнг 1 тэрбум долларын өртгөөр байгуулсан байна. Хотуудын автомашины замыг сэргээн засах, түгжрэлийн асуудлыг цогц байдлаар шийдэх зэрэг олон ажил хийжээ.
Барилга байгууламжийн аюулгүй байдал
70000 барилгын ажилчин 2009 оны 6 сард шинэ цэнгэлдэхүүдийг барьж ашиглалтанд оруулсан. Ажилчдын цалин 313 доллар байв. Цэнгэлдэх хүрээлэнгүүд чанар, аюулгүйн байдал талаасаа сайн баригдсан ба харин ажилчдын цалин бага байсан талаар яригджээ.
Маскот
Энэ удаагийн ДАШТ-ий албан ёсны маскот нь 16 настай Закуми нэртэй ногоон үст, шар биет бяцхан ирвэс. Ногоон, шар үндсэн өнгөтэй.
Албан ёсны дуу
Алдарт дуучин Колумби гаралтай Шакирагийн Өмнөд Африкийн Фрэшлиграунд хамтлагтай хамт Англи, Испани хэлээр дуулсан Вака Вака нэртэй дуу нь албан ёсны дуу юм. Уг дууг Африкийн ардын дуунаас сэдэвлэн зохиосон байна.
Тоглох бөмбөг
Адидас брэндийн Жабулани нэртэй бөмбөгөөр тоглолт явагдана.
Тоглолтууд
Бүх цаг Монголын цагаар (UTC+08)
Торгууль
Энэ удаагийн тэмцээнд нийт 28 шар хуудсыг 13 тоглогч авсан бол улаан хуудсыг 8 тоглогч авчээ. Харин шар хуудсаа улаан хуудас болгосон 7 тоглогч байна.
Тэмцээний үеэр
Вүвүзэла нь Африкийн хамгийн алдартай үндэсний бүрээ хөгжим бөгөөд тэмцээний туршид Африк тивийг төлөөлөн оролцож буй багуудын хөгжөөн дэмжигч ард түмэн цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглолтын үеэр үлээж багагүй асуудал үүсч байгаа. Бүрээнээс гарах дуу чимээ маш их өндөр давтамжтай гэгддэг ба зохион байгуулагчид тоглолтын үеэр үлээхийг хориглох гэж оролдсон ч чадаагүй юм.
Эшлэл
#2010  #2010 дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
2 сарын 19
2 сарын 19 нь Григорийн тооллын жилийн 50 дахь өдөр бөгөөд жилийн эцэс хүртэл 315 өдөр (өндөр жил бол 316 өдөр) үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0219 #19
Опел Капитен/Адмирал/Дипломат A
1964 оны хавраас 1968 оны намар хүртэл Адам Опел ХК-ний Рюсселсхайм хотод үйлдвэрлэсэн дээд ангилалд орох загварууд Капитен, Адмирал болон Дипломат нь (товчоор: Опел КАД А) Капитен P 2,6 загварын үргэлжлэл юм. Энэ загвар Капитен P-тэй адил шулуун шугаман хэлбэр бүхий шинэ хөгжүүлсэн их биетэй байв. Эдгээрээс хамгийн хямд загвар нь Капитен байсан бол арай илүү тоноглогдсон загвар нь Адмирал байсан ба үнэтэй загварт нь Дипломат орж байлаа. А үсэг нь энэ цуврал хувилбарын эхний үе болохыг заана.
1920-иод оны сүүлээр Опел Регент-д хэрэглэсэн найман цилиндр-цуваа моторыг Опел дахин хөтөлбөртөө оруулж ирэв. Ү8-хөдөлгүүр нь Опелийн эх концерн болох Женерал Моторсын Шевролет-Дивисионоос гаралтай юм. Энэхүү гурвал нь 1969 оны хавар КАД В гарсанаар үйлдвэрлэлтийг нь зогсоосон боловч шинэ гарсан загвар нь их биеийн хувьд бага зэргийн хавтгайлсан өөрчлөлт л хийгдсэн байна.
Капитен A
Капитен А нь босоо чиглэлийн дагуу хийцтэй хөргөлтийн нүүргэвч болон хромжуулсан эмжээрийг багасгав.
Ангилал:Суудлын автомашины загвар Капитен Ангилал:Купье Ангилал:Лимузин
Розавөлгий Иштван
Розавөлгий Иштван (Rózsavölgyi István, 1929 оны 3 сарын 30-нд төрсөн) нь Унгарын хөнгөн атлетикч өгөөд гол төлөв 1500 метрийн зайд уралддаг байв.
Иглой Михалигийн "од" шавь нарын нэг Розавөлгий Австралийн Мельбурн хотод болсон 1956 оны зуны олимпод 1000, 1500, 2000 метрийн зайн дэлхийн дээд амжилтын эзний хувиар оролцож, 1500 метрийн зайд түрүүлэх магадлалтай тамирчдын нэгээр нэрлэгдэж байлаа. Гэвч олимпын өмнөхөн 1956 оны Унгарын хувьсгал гэж хожим нэрлэгдэх болсон үйл явдлыг Зөвлөлтийн арми цус урсган нухчин дарсан бөгөөд түүнээс ч болсон уу, Унгарын тамирчид амжилт үзүүлж чадаагүй бөгөөд Розавөлгий ч урьдчилсан шатнаас хасагдсан аж.
Олимпын дараа багш Иглой, багийн анд Табори Ласло зэрэг олон хүн Унгар луугаа буцалгүй, АНУ руу дүрвэсэн аж. Ийнхүү багшаасаа хагацсан Розавөлгий өөрийн тамирчны замналаа ганцаар үргэлжлүүлэх болжээ.
1960 оны зуны олимп Италийн нийслэл Ромд зохиогдоход Розавөлгий 1955 онд тогтоож байсан дэлхийн дээд амжилтаасаа илүү амжилт үзүүлсэн ч хүрэл медаль хүртсэн билээ.
Эрээн тахь
Эрээн тахь хар, цагаан судалтай онцлог зүсээрээ хамгийн их алдаршсан Африкийн адууныхан овгийн зүйл. Эрээн тахь бүрийн судал өөр өөр байдаг. Янз бүрийн тоо толгойтой сүргээр амьдарна. Ерөнхийдөө 2.3 м урт, 1.25-1.5 м өндөр, 300 кг жинтэй. Зарим нь 410 кг жин татах ч тохиолдол бий. Эрээн тахь судалтайн зэрэгцээ, босоо дэлтэй. Ойрын төрөл адуу, илжигийг бодвол хэзээ ч жинхэнээсээ гэршиж байгаагүй.
Эрээн тахийн гурван зүйл бий: Талын эрээн тахь, Хаан эрээн тахь, Уулын эрээн тахь. Талын ба уулын эрээн тахь нь Hippotigris дэд төрөлд хамаардаг бол Хаан эрээн тахь нь Dolichohippus дэд төрлийн цорын ганц зүйл юм. Эхний хоёр нь адуутай илүү төстэй бол сүүлийнх нь илжигтэй илүү төстэй. ДНХ, молекулын шинжилгээнээс үзэхэд эрээн тахийн зүйлүүд бүгдээрээ нэг өвгөөс гаралтай ажээ. Гурвуулаа Equus төрөлд багтана. Кенийн зарим бүс нутагт Талын болон Хаан эрээн тахь зэрэгцэн нутагладаг.
Өвөрмөц судал, зан байдлаараа хүмүүст хамгийн их танигдсан амьтдын нэг юм. Эрээн тахь тал, саванна, мод, буттай газар, уул, эргийн дагуух нуруунд тархсан боловч хүний хүчин зүйл эрээн тахийн тоо толгойд ноцтой хохирол учруулсаар ирсэн. Ялангуяа арьсыг нь авах гэж авлах, амьдрах орчныг нь сүйтгэх зэргээр тоо толгойг нь хорогдуулсаар иржээ. Хаан ба Уулын эрээн тахь ховордсон амьтдын тоонд орсон бол Талын эрээн тахь олон тоо толгойтой. Харин түүний нэг дэд зүйл квагга XIX зууны сүүлээр устаж үгүй болсон билээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Адууныхан
10 сарын 12
Үйл явдлууд
Бат хаалга хавьд Японы түрэмгийлэгчид ба Өвөр монголын ард түмнээс урвагчдын эсрэг ард түмний бослого өрнөв. Уг бослогод нийгмийн дээд давхаргынхан ч бас оролцсон бөгөөд бослогыг Япончууд цэргийн хүчээр цуцлан дарсан юм.
Энэ өдөр нас барагсад
1012 #12
Мончоог
Мончоог буюу хөх молцогтон урианхай.
Тува урианхайн 3 хошууг Хар соёд, Цагаан соёд, Улаан соёд гэж хуваах бөгөөд Улаан соёд хошууны ноёдын отго жинсний чулуу нь хөх өнгөтэйгээрээ бусдаас ялгардаг байсан тул хөх молцогтон буюу мончоог(хасаг үг) хэмээн нэрлэдэг байжээ. Жирийн ардуудын малгайны орой мөн хөх молцогтой байсан байх магадлалтай байна.
Үгийн гарал
Түрэг хэлний хөх молцог гэсэн үгээс үүдэлтэй хасаг гаралтай үг
Монгол улс дахь суурьшил
Хөх мончоог буюу хөх молцогтон урианхай нар Монгол улсын Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сум, Ховд аймгийн Буянт сумын Нарийнгол багийн нутагт төвлөрөн сууршиж байна.
Сэлэнгэ аймаг (Буриад)
Сэлэнгэ (монгол бичгээр Зураг:Сэлэнгэ мб - хэвтээ.PNG - selengge, сэлэнггэ; оросоор Селенгинский муниципальный район; Оросын буриадаар Сэлэнгын аймаг) — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улс (БНБурУ)-ын аймаг. Аймгийн төв нь Галуутнуур хот.
Нутгийн хуваарь
Тус аймаг хоттой 1 нутаг (оросоор городское поселение) буюу 1 хот, сууринтай 14 нутаг (сельское поселение) буюу 14 сум болж хуваагдана.
Ангилал:Буриадын аймаг
Судан
Судан, албан ёсоор Бүгд Найрамдах Судан Улс (السودان, ас-Судан) нь Африк болон Арабын ертөнцийн хамгийн том улс юм. Газар нутгаараа дэлхийд 16-д орно. Хойд талаараа Египет, зүүн талаараа Эритрей, Этиоп, өмнөд талаараа Өмнөд Судан, баруун өмнөд талаараа Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс, Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс, баруун талаараа Чад, баруун хойд талаараа Ливи улсуудтай хиллэдэг. Зүүн хойд талд нь Улаан тэнгис оршино. Судан гэсэн нэр нь Араб хэлний Билад-ал-судан буюу "харуудын нутаг" гэдгээс гаралтай. Сүйрсэн орнуудын индекст Суданыг дэлхийн хамгийн тогтврогүй орон хэмээн жагсаасан байдаг бөгөөд энэ нь Цэргийн засгийн газар, Дарфурын мөргөлдөөнөөс шалтгаалж байна. Хэдийгээр ийм ч гэсэн Судан нь ҮНБ-р тооцвол эдийн засгийн өсөлтөөрөө дэлхийд зургаад жагсаж байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Африкийн орон Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон Ангилал:Исламын Бүгд Найрамдах Улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Асбель Кипроп
Асбель Кипроп (Asbel Kiprop, 1989 оны зургаадугаар сарын 30-нд төрсөн) нь Кенийн дундын зайн гүйгч бөгөөд 1500 метрийн зайд уралддаг. Тэр Бээжингийн олимпод 1500 метрийн төрөлд алтан медалийг хоёрдугаар байраар хүртсэн байдаг. Учир нь Бахрейн домогт гүйгч Рашид Рамзи сэргээшийн асуудалд өртөн медалиа шилжүүлсэн ажээ. Тухайн тэмцээний дараа Кипроп 2010 онд Африк тивийн аварга болж улмаар дэлхийн аварга цолыг анх 2011 онд хүртсэн байдаг бөгөөд 2013 онд мөн баталсан.
Түүний хувийн дээд амжилт нь 3:27.72 минут юм.
Холбоос
Ангилал:1500 метрийн гүйлтийн олимпын аварга Ангилал:1500 метрийн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Задгай талбайн гүйлтийн дэлхийн аварга Ангилал:1500 метрийн гүйлтийн африкийн аварга Ангилал:Кенийн 800 метрийн гүйгч Ангилал:Кенийн 1500 метрийн гүйгч Ангилал:Кенийн 3000 метрийн гүйгч Ангилал:Кенийн олимпын аварга Ангилал:Кенийн олимпын оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Кениэс африкийн наадамд оролцогч Ангилал:Сэргээшийн тохиолдол хөнгөн атлетикт Ангилал:Сэргээш Кенид Ангилал:Кеничүүд Ангилал:1989 онд төрсөн
Ярослав Плашил
Замнал
2007 онд Плашил Испанийн «Осасунатай» дөрвөн жилээр гэрээлэв.
2009 оны зургаадугаар сарын 8-нд «Бордо» багт 3 сая еврогоор элсэж, 4 жилийн гэрээ байгуулав.
Шигшээ
Тэр Чехийн шигшээд Евро-2004, ДАШТ-2006, Евро-2008 болон Евро-2012 тэмцээнд оролцож байсан.
Амжилт
Чехийн шигшээ
ЕАШТ-ий хүрэл медаль: (1)
Аваргуудын лигийн дэд байр: (1)
«Бордо»
Гаднын холбоос
Ангилал:Чехийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Храдец-Кралове багийн тоглогч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Кретей багийн тоглогч Ангилал:Осасуна багийн тоглогч Ангилал:Бордо багийн тоглогч Ангилал:Катани багийн тоглогч Ангилал:Чехословакчууд Ангилал:Чехүүд Ангилал:1982 онд төрсөн
Роберт Мертон
Роберт Кархарт Мертон ( Англиар Robert Carhart Merton, 1944 оны 7 сарын 31-нд төрсөн) нь Америкийн эдийн засагч, их сургуулийн багш бөгөөд эдийн засгийн салбар дахь Нобелийн шагналтан юм.
Намтар
Мертон Нью-Йорк хотод социологич Роберт К.Мертон болон Сюзанн Кархарт нарын гэр бүлд төржээ. Хадсон дахь Хастингст өссөн тэрээр Колумбийн Их Сургуулийн Хэрэглээний Шинжлэх Ухааны Сургуулийг Инженер-математикийн шинжлэх ухааны бакалаврын зэрэгтэй төгсч, Калифорнийн Технологийн Институтад магистрын зэрэг хамгаалж, Пол Энтони Самуэльсоны удирдлаган дор Массачусеттсын Технологийн Институт (MIT)-д 1970 онд эдийн засгийн ухааны докторын зэрэг хүртсэн байна. Түүний дараа MIT-гийн Менежментийн сургуульд 1988 он хүртэл багшилжээ. Хожим Харвардын Их Сургуульд очиж, 1998 оноос Бизнес Скүлд багшилж байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Эдийн засгийн шинжлэх ухаан дахь Альфред Нобелийн дурсгалын шагналтан Ангилал:20-р зууны эдийн засагч Ангилал:21-р зууны эдийн засагч Ангилал:АНУ-ын эдийн засагч Ангилал:Харвардын их сургуулийн багш Ангилал:Массачусеттсын Технологийн Хүрээлэнгийн багш Ангилал:АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1944 онд төрсөн
Цэцэрлэг сум (Хөвсгөл)
Цэцэрлэг (монгол бичгээр Зураг:Čečerlig.png чэчэрлиг) нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. Нийт 7,480 км² газар нутгийн 6,040 км² нь бэлчээр, 1,340 км² нь ой болно. 2000 оны байдлаар Цэцэрлэг суманд 5,876 хүн амьдарч байсны ихэнх нь хотгойд ястан юм. Сумын төв Халбан нь аймгийн төв Мөрөнгөөс баруунш 209 км, Улаанбаатараас 880 км зайд оршино.
Түүх
1931 онд Хантайшир уулын аймгийн Дэлгэрхаан уулын хошууны харьяанд Цэцэрлэг сум байгуулагдсан байна. 1933 оны байдлаар 1150 өрхийн 3,800 иргэн бүхий, 92,000 орчим толгой малтай томоохон сум болжээ. 1954 онд "Энх-Амьдрал" нэгдэл байгуулагдаж, 1990 онд татан буугдсан байна.
Эдийн засаг
2004 оны байдлаар 110,000 орчим толгой мал тоологджээ. Үүнд ямаа 45,000, хонь 48,000, үхэр, сарлаг 8,300, адуу 8,100, тэмээ 606 байв.
Түүхийн дурсгалт газрууд
Монголын хойд хэсгийн хамгийн том хийдүүдийн нэг Тэсийн Хүрээ 1717 онд өдгөө сумын төв байгаа газрын ойролцоо байгуулагджээ. Тэсийн Хүрээ нь хөгжлийнхөө оргил үедээ 1,500 ламтай, 6 аймаг, 16 дацан, 29 дуганаас бүрдэж байв. Тэсийн Хүрээг 1930-аад оны сүүлчээр нураажээ.
Ном зүй
М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.201
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хөвсгөл аймгийн сум
Машбатын Ивээл
Машбатын Ивээл (1989 онд төрсөн) — Монголын кино найруулагч.
Уран сайхны кино
Жүжигчнээр:
Стив Сидуэлл
Стивен Жеймс Сидуэлл (Steven James Sidwell, 1982 оны арванхоёрдугаар сарын 14-нд Ливерпүүл хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Сток Ситид төвийн хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Сидуэлл Брентфордод Арсеналаас зээлэгдэж очоод гялалзан Редингэд 2003 оны нэгдүгээр сард 4,5 жилээр элссэн. 2007 оны зун Эвертон, Чарльтон Атлетик болон Манчестер Сити түүнийг элсүүлэхээр зорьжээ. Улмаар 2007 оны долоодугаар сарын 1-нд чөлөөт тоглогчийн хувиар Челсид элсэж, Халид Буларузын 9 дугаартайгаар Фрэнк Лэмпард болон Майкл Эссьений сэлгээнд тоглох болжээ. Харин Астон Вилла түүний төлөө 5 сая фунтийг төлсөнөөр 2008 оны долоодугаар сарын 10-нд 3 жилийн гэрээнд үзэглэв.
2011 оны нэгдүгээр сарын 7-нд лондоны Фулхэмд улирал шувтартал гэрээлэв.
Сидуэлл 2014 оны зургаадугаар сарын 9-нд Сток Ситид хоёр жилийн гэрээгээр элссэн.
Холбоос
Ангилал:1982 онд төрсөн Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Брентфорд багийн тоглогч Ангилал:Беверен багийн тоглогч Ангилал:Брайтон энд Хоув Альбион багийн тоглогч Ангилал:Рединг багийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Фулхэм багийн тоглогч Ангилал:Сток Сити багийн тоглогч Ангилал:Фулхэм багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Бельгийн лигийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Англичууд
10 сарын 13
10 сарын 13 нь Григорийн тооллын жилийн 286 дахь (өндөр жил бол 287 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 79 өдөр үлдэж байна.
Үйл явдлууд
13ны энэ өдөр "Tango Mongolia" клубээс Цэнгээнт болон Латин бүжгийн анхан шатны сургалт явагдах юм байна. Хаана: СЭЗДС С-байрны 3 давхарт (The Institute of Finance and Economics 13381, Peace Avenue-5,Bayanzurkh District,C com) Сургалтыг бүжгийн багш дасгалжуулагч Г.Сүрэнжав явуулах юм. Утас: 90308600 FB: Цэнгээнт бүжиг ballroom Mongolia Латин бүжиг Event: https://www.facebook.com/events/127019030983283/
Энэ өдөр нас барагсад
1013 #13
Пинк Флойд
Пинк Флойд / Pink Floyd/ -Британий гайхамшигтай уран бүтээлүүдээрээ ХХ зууны хөгжмийн түүхэнд агуу байр суурийг эзэлдэг хамтлаг. 1996 онд Рок-н-Роллын Алдрын Танхимд тод үсгээр бичигдсэн бол, 2005 онд Британийн Хөгжмийн Алдрын Танхимд залагджээ. 2013 оны байдлаар тус хамтлаг дэлхий даяар 250 сая гаруй бичлэг, түүний дотор АНУ-д 74,5 сая бичлэг борлуулсан мөн арилжааны амжилттай хамтлаг ажээ.
MSNBC буюу АНУ-ын Үндэсний кабелийн сувгийн 2004 онд гаргасан "Бүх цаг үеийн Шилдэг-10 рок хамтлаг" жагсаалтад Pink  Floyd хамтлаг 8-р байранд орсон бол Роллинг Стоун сэтгүүл "Бүх цаг үеийн хамгийн агуу 100 уран бүтээлчид"  жагсаалтын 51-р байранд нэрлэсэн байна.
1995 онд тэд Грэммийн шилдэг “Рок хөгжмийн зэмсгийн гүйцэтгэл” шагналыг "Marooned" хөгжмийн найруулгадаа хүртэж байв. 2008 онд Шведийн хаан Карл XVI Густаф орчин үеийн хөгжимд оруулсан тэдний хувь нэмрийг үнэлж хөгжмийн “Алтан гадас” шагналыг Pink Floyd хамтлагт олгожээ.
Байгуулагдсан түүх (1965-1968 он)
Английн рок хамтлаг Pink Floyd анх 1965 онд Лондонд байгуулагджээ. Тус хамтлаг рок-н-ролл хөгжмийн ертөнцөд сэтгэл зүйн буюу “Огторгуйн рок” гэж нэрлэгдэх болсон шинэлэг хэв маягтай уран бүтээлүүдээ туурвиж, гүн ухааны өнгө аястай уран сэтгэмжит дууны үг, хөгжмийн зэмсгээр илэрхийлэх ид шидийн гэмээр аялгуу, өргөтгөсөн найруулга болон төгс зохиомж, амьд шоу тоглолтын өвөрмөц арга барилаараа онцгойрсон поп хөгжмийн түүхэн дэх хамгийн  алдартай хамгийн амжилттай,  нөлөө бүхий хамтлагуудын нэг байсан юм.
Хамтлаг байгуулагдаад Пинк Плойд нэр авахаасаа өмнө «The Abdabs», «The Screaming Abdabs», «Leonard’s Lodgers», «Spectrum Five», «Sigma 6» и «The Meggadeaths» зэрэг нэртэй байжээ. Сид Барретт 1965 онд нэгдэхэд «The Tea Set» нэртэй байсан байна.
Анхны үүсгэн байгуулагчид нь Лондонгийн Политехникумын уран барилгын ангийн оюутнууд болох Ник Мэйсон (англиар. Nick Mason, бүтэн нэр Ни́колас Бе́ркли Ме́йсон, англиар. Nicholas Berkeley Mason; бөмбөрчин),  Рожер Уотерс  (англиар. George Roger Waters; басс гитар, дуучин), Ричард Райт (англиар. Richard William Wright, мөн Рик Райт, англиар. Rick Wright; даралтат хөгжим)  болон Кембрижийн оюутан найз "Сид"  Барретт (англиар. Roger Keith «Syd» Barrett; гитар, дуучин) нар байлаа. 1965 оны сүүлчээр Сид Барретт өөрийн цуглуулганд байсан Америкийн блюз хөгжимчин Пинк Андерсон, Флойд Консил нарын нэрний нийлбэрээс ургуулан хамтлагийн нэрийг өгөх санаа гаргажээ.
1960-аад оны сүүлээр Лондонгийн андерграунд буюу хиппичүүдийн сэтгэлгээнд тулгуурласан рок урсгалын тавцанд тэдний алдар нэр хүчтэй түгэн цууриатах болж, Сид Барретийн удирдлага дор хоёр синглээс гадна  “The Piper at the Gates of Dawn” (1967) анхны цомгоо гаргаснаар Британийн чартад байр эзэлжээ.
Хамтлаг 9-р сард Европын хэд хэдэн тоглолт болон 10-р сард АНУ-ын анхны аялан тоглолтоо хийсэн юм. 1967 оны 12-р сард Pink Floyd хамтлагийн бүрэлдэхүүнд тав дахь гишүүнээр гитарчин Дэвид Гилмор нэмэгдэн орсоноор хамтлагийн гол хөдөлгөгч хүч болсон байна. Pink Floyd тухайн үед олон топ хамтлагууд тоглолтоо толилуулдаг байсан Лондонгийн UFO клубт олныг байлдан дагуулсан тоглолтоо үргэлжлүүлж, алдар хүндийн босгонд тулж ирсэн юм. Гэвч Барретийн сэтгэлийн гүн хямралд орсон явдал ноцтой асуудал үүсгэж эхэлжээ. Дуу хөгжмийн нэр хүндтэй “National Jazz and Blues Festival” наадам, түүнчлэн бусад хэд хэдэн арга хэмжээн дээр Pink Floyd-ийн тоглолт цуцлагдав. Мансууруулах бодисонд донтож, архи ихээр хэрэглэн, сэтгэцэд нөлөөлөх хэмжээнд хүрсний улмаас Сид Барретт 1968 онд 4 дүгээр сард хамтлагийг орхин одсон юм.
Шинэ хэв маягийг тунхагласан нь (1968-1970 он)
Pink Floyd 1970 онд Америк, Европын улс орнуудаар аялан тоглолтоо хийсэн байна. 1970 оны дунд үеэс Уотерс хамтлагийн гол дуу зохиогч болж, уран бүтээлийн үзэл баримтлалыг боловсруулан, хамтлаг алдрын оргил өөд тэмүүлэн зүтгэснээр “The Dark Side of the Moon” (1973), “Wish You Were Here” (1975), “Animals” (1977), “The Wall” (1979), “The Final Cut” (1983) зэрэг  амжилттай борлогдсон цомгууд төрөн гарч, дэлхийн рок хөгжмийн түүхэнд сэтгэлгээний эрх чөлөөг тунхагласан юм.
Дэлхий даяар амжилт олсон нь (1971-1975 он)
1973 онд “The Dark Side of the Moon” цомог гарснаар Pink Floyd хамтлагийн шинэ үе эхэлснийг зарлан тунхаглаж, тэд дунд зэргийн амжилттай рок хамтлагаас тэсрэлт хийж, рок хөгжмийн хамгийн агуу бие төлөөлөгчид болж хувирсан юм. Тус цомог 741 долоо хоногийн турш Биллбоардын ТОП-200 цомгийн тоонд орсон түүхэн амжилтаараа бусад бүх цомгоос давж гарсан билээ. АНУ-д тэргүүн байрыг эзэлж, Их Британид дэд байранд хүрч, Британийн чартад 364 долоо хоног байраа хадгалсан юм. “The Dark Side of the Moon” цомог дэлхий даяар 40 гаруй сая хувь борлогдсон амжилтаараа дэлхийн хоёр дахь хамгийн сайн борлуулалттай цомог болсон билээ.
Цомгийн амжилт Pink Floyd хамтлагийн гишүүдэд асар их ашиг орлого авчирсан байна. Мэйсон үнэтэй тансаг машины цуглуулагч болсон бол Уотерс ба Райт нар том орон сууц худалдан авсан юм. Тус цомог Pink Floyd-ын зонхилох гишүүд болох  Уотерсийн дууны үгийн гүн увдис, Гилморын гитарын  гайхалтай ур чадварыг тод харуулсан билээ. Pink Floyd Их Британиар хийсэн аялан тоглолтын дараа 1975 оны 1-р сараас өөрсдийн “Wish You Were Here” ес дэх цомогоо гаргахаар бичлэгийн студид ажиллаж эхэлсэн юм. 9-р сард гарсан тус цомог Их Британи болон АНУ-ын аль алинд тэргүүн байрыг эзлэв. Тэд цомогт орсон Shine On You Crazy Diamond дуугаа эрхэм анд Сид Барреттад зориулж бичүүлсэн байлаа.
1975 онд Pink Floyd Ислингтонд гурван давхар сүмийн танхим худалдан авч бичлэгийн студи  байгуулжээ. 1977 оны 1-р сард гарсан “Animals” цомог нь Их Британийн чартад 2-р байранд, АНУ-ын чартад 3-р байранд орсон байна.
Рожер Уотерсын эрин (1976-1985 он)
1979 оны 11-р сарын 30-нд “The Wall” нэртэй хос цомог гарч, зохиомжилсон үзүүлбэр бүхий аялан тоглолтоо хийв. Тус рок дуурийн гол дүрийг Рожер Уотерс хамтлагийн анхны ахлагч Сид Барреттийн амьдралаас сэдэвлэн бүтээсэн бөгөөд нийгмийн буруу харилцаа амьдралд сөрөг нөлөө үзүүлэн, хувь хүнийг ганцаардуулан тусгаарлаж байгааг ханаар зүйрлүүлэн үзүүлсэн юм. 1982 онд “Pink Floyd-The Wall” уран сайхны кино бүтээгджээ. Америкийн дуу бичлэгийн холбоо(RIAA)-ноос гаргасан “Бүх цаг үеийн ТОП-100 цомог” жагсаалтын гуравт бичигдсэн тус цомог Биллбоардын жагсаалтыг 15 долоо хоногийн турш тэргүүлж, АНУ-д  23 сая хувь зарагджээ. Тус цомогт орсон "Another Brick in the Wall (Part II)" сингл АНУ, Их Британи, Баруун Герман болон бусад олон улс орнуудад хит болсон бөгөөд дөрвөн сая гаруй хувь борлогджээ. The Wall цомог болон "Another Brick in the Wall" сингл боловсролын салбар дахь арьс өнгөний тэгш бус байдлыг эсэргүүцсэн үндэсний сургуулийн дэмжигчдийн сүлд дуу болсон тул 1980 онд Өмнөд Африкт хориглож байлаа.
1982 онд Уотерс “The Wall” цомгийн үргэлжлэл болсон шинэ хувилбараар цомог гаргах санаачлага гаргаж байсан боловч Фолкландын дайн эхэлснээр санаагаа өөрчлөв. Уотер ерөнхий сайд асан Маргарет Тетчерийн Фолкландад цөмрөн орох шийдвэрийг буруушаан дайнд амь үрэгдсэн эцгийнхээ дурсгалд зориулан шинэ цомог гаргахаар шийджээ. Гэвч Уотерс, Гилмор нарын хооронд зөрчил үүссэнээс тус тусдаа уран бүтээл хийж эхлэв. 1983 оны 3-р сард гарсан “The Final Cut цомог” Британид тэргүүлсэн бол АНУ-д 6-р байранд оржээ. Цомогт орсон бүх дууны үг болон аяыг Уотерс дангаараа зохиосон байлаа. 1985 онд Уотерс хамтлагаас гарч бие даан уран бүтээлээ хийх болсноо зарласан юм.
Pink Floyd хамтлаг “A Momentary Lapse of Reason” (1987), “The Division Bell” (1994) хоёр цомгоо гаргаж, 1994 он хүртэл Орос, Норвеги, Испани, Шинэ Зеланд, Австрали, Япон зэрэг дэлхийн улс орнуудаар аялан тоглолтоо хийжээ. 24 жилийн дараа анх удаа Уотерс, Гилмор, Мэсон, Райт нар дахин нэгдэж, 2005 оны 7-р сарын 2 нд Лондонгийн Хайд паркт болсон Live 8 концертод оролцов. Гэвч Гилмор Уотерс нарт дахин нэгдэж цаашдын тоглолтоо хийх ямар ч төлөвлөгөө байсангүй. Сид Барретт 2006 онд Кембриджшир дахь өөрийн гэртээ нас баржээ. 2007 оны 5-р сарын 10-нд Уотерс, Гилмор, Райт, Мэсон нар Барреттийн дурсгалд хүндэтгэлийн тоглолт хийжээ. Райт 65 насандаа 2008 оны 9-р сарын 15-нд хорт хавдараар 65 насандаа таалал төгссөн юм. Pink Floyd хамтлагийн 1993–1994 оны материал дээрээ үндэслэсэн сүүлчийн цомог “The Endless River” 2014 оны 11-р сард гарсан байна.
Студийн цомог
{| class="toptextcells" width="100%"
Эрдэнэбатын Балжинням
Намтар
1976-1986 онд Сэлэнгэ аймгийн Сант сумын 10 жилийн дунд сургууль, 1986-1993 онд хуучнаар Гадаад хэлний дээд сургуулийг орос хэлний багш мэргэжлээр суралцаж төгссөн.
Тэрээр 1995-2007 оны хооронд Сэлэнгэ аймагт болон Улаанбаатар хотод Сонгинохайрхан дүүргийн 104 дүгээр сургуульд Орос хэлний багшаар ажиллаж байгаад 2006 оноос TV9 телевизэд орсноор хөлбөмбөгийн тайлбарлагчийн гараагаа эхлүүлж байжээ.
Э.Балжинням 2006-2010 оны хооронд TV9 телевиз, 2010-2013 оны хооронд C1 телевиз, 2013 оноос өнөөдрийг хүртэл SPS телевизэд хөтлөгч, тайлбарлагчаар ажиллаж байсан.
2006 оноос хойш тасралтгүй 16 жил ажиллахдаа дотоод гадаадын нийт 2000 гаруй тоглолтыг шууд тайлбарласнаас гадна 200 гаруй телевизийн баримтат болон намтарчилсан нэвтрүүлгийг үзэгчдэдээ бэлтгэн хүргэхийн сацуу олон шөнийн нойроо хугаслан мянга мянган залуусыг дуртай спорттой нь хамт байлгаж, олон мянган хүүхэд багачуудад хөлбөмбөгийн спортын гайхамшгийг таниулж, мэдрүүлж, түүнд дурлуулсан гайхамшигтай тайлбарлагч нь байжээ.
Тэрээр 2016 онд "Алтан гадас" одонгоор шагнуулжээ.
Нэвтрүүлгүүд:
Хөлбөмбөгийн бестселлер +100 дугаар (SPS Телевиз)
Football Talk +200 дугаар (SPS Телевиз)
Тайлбарласан хөлбөмбөгийн тэмцээнүүд:
2007 оноос 2021 он хүртэл Аваргуудын лиг
2008 оны Европын АШТ
2010 оны Дэлхийн АШТ
2012 оны Европын АШТ
2013 оноос 2021 он хүртэл Английн Премьер лиг
2014 оны Дэлхийн АШТ
2016 оны Европын АШТ
2018 оны Дэлхийн АШТ
2020 оны Европын АШТ
Ангилал:Монголын хөлбөмбөгийн тайлбарлагчид
Зүү ороох оёдол
Зүү ороох оёдол нь манай үндэсний уламжлалт уран хатгамалын дундаас хамгийн нарийн, төвөгтэй оёгддог оёдлын нэг юм. Эрчтэй утсаар 3-5 өнгөөр дагнаас гарган оёдог. 1 зүү 2 утсаар оёх бөгөөд ороох утас нь бүдүүвтэр, даруулах утас нь ороох утастайгаа ижил өнгөтэй, нарийн байдаг.
Зүү ороох оёдлоор оёх дараалал
Ороох утсаа зүүнд сүвлэж, өнгөн дээр гаргаад, зүүнээсээ сугалан сул орхино. Даруулах утастай зүүний үзүүрийг дээш хагас цухуйлгаж ороох утсаар зүүгээ нар зөв тойруулан хээний дагуу ороож оёно. Зүү ороосон гогцоог эрхий хурууны хумсаар дарж зүүгээ гүйцэд татаж гогцооны нэг талыг дарж оёно.
Зүү ороох оёдлын материал
Харандаа, хээний зураг, оёх эдлэлийн хэмжээгээр эсгэсэн материал, наалтын материал, зүү, өнгийн дагнаасны утаснууд
Зүү ороох оёдлын зааварчилгаа
Оёх материалын ар тал дээр наалт наана. Түүн дээр оёх хээгээ зурж буулгана. Оёх утсаа өнгийн дагнаас гарган сонгож бэлтгэнэ. Эхлээд шулуунаар оёх дадлага хийгээд дараа нь хээгээ оёно.
Уран хатгамал
Хатгамал бол хүн хувцас урлах болсон цагаас эх үүсвэр нь тавигдсан. Хатгамал, наамал болон бусад чимэглэх урлал манай оронд тасралтгүй хөгжиж байгаа нь ардын гар урлалын санг тасралтгүй баяжуулж ирсэн явдал юм.