Социал_демократ
Социал-демократ номлол, түүний субъектийн түүхэн хөгжлийн явцад ихээхэн хувьсан өөрчлөгдөж иржээ. Энэ номлол нь онолын уг сурвалжийн хувьд марксизмтай холбоотой. XIX зууны эцэс, XX эхэн үеэс социал-демократуудын зарим хэсэг нь марксизмд шүүмжлэлтэй хандах болжээ. Тухайлбал, германы социал-демократ Эдуард Бернштайн 1899 онд хэвлүүлсэн “Социализмын асуудлууд ба социал-демократын зорилт” номондоо энэ байр суурийг нэлээд тодорхой илэрхийлсэн юм. Тэрээр К.Марксын өртгийн онол, ангийн тэмцлийн тухай сургаал, коммунист нийгэм-эдийн засгийн зохион байгууллын тухай марксист үндэслэлүүд нь хөгжилтэй орнуудад бий болж буй бодит үйл явцтай зөрчилдөж, хэрэгжих чадваргүйгээ харууллаа гэж өгүүлжээ. Энэ үзэл санааны үндсэн дээр коммунист хөдөлгөөнөөс салсан хэсэг Э.Бернштайн, К.Каутский, Р.Гильфердинг нарын үзэл баримтлалыг хүлээн зөвшөөрч социал-демократ урсгалд нэгджээ. Дэлхийн II дайнаас хойшхи үеийн социал-демократын хөгжил, хувьсал нь нэн нарийн төвөгтэй, зөрчилтэй аж. Социал-демократ номлолын хувьслыг гурван томоохон үед хувааж үздэг байна. 1950-1960-аад оныг хамрах нэгдүгээр үед социал-демократ намууд мөрийн хөтөлбөрийн баримт бичгүүдээ боловсруулжээ. Энэ үед социал-демократ намууд /СДН/ нэгдмэл ганц үзэл суртлын үндсээс татгалзаж, нийгэмд болж буй бүхий л үйл явдлыг жолоодож болно гэж үзэн холимог эдийн засгийн механизмыг ашиглах замаар эдийн засгийг хөгжүүлэх чиг бодлого баримтлах болжээ. 1951 онд Майн дахь Франкфуртэд (ХБНГУ) болсон Социнтернийг зохион байгуулах их хурлаас баталсан Тунхагт: социализм гагцхүү ардчилсан нийгэмд байх бөгөөд ардчилал нь нийгмийн амьдралын бүх хүрээг болон олон улсын харилцааг бас хамрах ёстой гэж заажээ. Энэ тунхагт нэгдмэл үзэл сурталтай байх шаардлагагүй гэдгийг онцолсон байна. Энэхүү прагматик шинжтэй бодлого нь ялангуяа социал-демократын зүүн жигүүрийнхний зүгээс хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарчээ. Үүний улмаас 60-аад оны сүүлчээс социал-демократ хөдөлгөөний дотор өргөн шүүмжлэл явагдаж онол, улс төрийн үйл ажиллагааны хоёрдугаар үе эхэлжээ. Зүүний төлөөлөгчид нийгмийг бүхэлд нь чанарын илүү түвшинд хүргэж, капитализмын хүрээнээс халин гаргах, шинэчлэлийн зорилго нь социализмын чиг баримжаатай байх нь чухал гэж үзжээ. Онолын энэ эрэл хайгуул янз бүрийн намын хөтөлбөрт тусгалаа олсон байна. Социал-демократ улс төрийн номлолын өөрчлөлтийн гуравдугаар үе 1980-аад оны хоёрдугаар хагасаас эхлээд эдүгээ үргэлжилж байна гэж үздэг. 1989 онд Стокгольм хотноо хуралдсан Социнтерний ээлжит томоохон их хурал чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. Их хурлын баримт бичгээс үзэхэд социал-демократ хөдөлгөөний уламжлалт үнэт зүйлсийг хүндэтгэхийн зэрэгцээ, олон улсын харилцаа, нийгмийн дэвшлийн олон асуудлуудаар номлолоо нэлээд хянан үзэх болсон нь харагддаг. Социал-демократ хөдөлгөөний үзэл суртал, улс төрийн номлол бол ардчилсан социализм юм. Ардчилсан социализмыг нийгмийг өөрчлөх урт удаан хугацааны үйл явц, эдүгээ болон ирээдүйн нийгмийн нөхцөлд явуулах, үйл ажиллагааны зарчим хэмээн үздэг байна. Ардчилсан социализмын тухай тогтсон нэг ойлголт байдаггүй, мөн түүнд хүрэх тодорхой цаг хугацаа ч тогтоодоггүй. Ардчилсан социалист нийгмийг шинэ төлөв байдалд хүргэх нийгмийн өөрчлөлт, шинэчлэлийн тасралтгүй үргэлжлэх үйл явц юм гэж ардчилсан социализмын үзэл санааг ойлгодог байна. Ардчилсан социализм яаж бүрэлдэх вэ? (Социнтерний гол баримт бичгүүдээс үзэхэд) Үе шат: •   Улс төрийн ардчиллыг хэрэгжүүлэх •   Эдийн засгийн ардчиллыг бий болгох •   Чинээлэг амьжиргаа тогтоох явдал ажээ. Эдгээр тус бүрийн агуулгыг авч үзье.