cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кирилл монгол бичгийн дүрэм (2018 оноос)
§ 39.
Үйл үгийн зэрэгцүүлэн холбох -ж, -ч нөхцөлийг үгэнд залгахдаа:
Гажилт: хүрч, гарч, сурч гэх зэрэг цөөн үг байна. Энэ нь өнгөрсөн цагаар төгсгөх -жээ, -чээ нөхцөлийг бичихэд нэгэн адил хамаарагдана. Жишээлбэл: хөржээ, хөөрчээ, дусжээ, дуусжээ, оножээ, авчээ гэх мэт.
§ 40.
С үсгээр төгссөн нэр үгэнд үйл үг бүтээх хоёр өөр үүрэгтэй -д, -т дагаврын алиныг ч залгаж болно. Тухайн тохиолдолд “-д”-г залгавал өмнө нь эгшигтэй, “-т”-г залгавал шууд залгана. Жишээлбэл: үсдэх (үснээс шүүрч чангаах), үстэх (үс тогтох буюу үс мэт зүйл бүрхэх), тоосдох (тоос болгох), тоостох (тоостой болох) гэх мэт.
§ 41.
Гийгүүлэгчээр төгссөн үгийн хойно -лага, -лого дагаврыг бичнэ. Жишээлбэл: бод-бодлого, зар-зарлага гэх мэт.
Эгшиг ба зөөлний тэмдгээр төгссөн үгийн хойно -лга, -лго дагавар бичнэ. Жишээлбэл: буу-буулга, зорь-зорилго гэх мэт.
§ 42.
Хамааруулах -х дагаврыг эр, эм ямар ч үгэнд зөөлний тэмдгийг ч, и үсгийг ч бичихгүй. Жишээлбэл: дараах, хойнох, доторх, гаднах, эндэх, манайх, манайхан, танайх, дундах гэх мэт.
Хааяа энэ дагавар өгөх оршихын тийн ялгалын нөхцөл зэрэгтэй нийлж тусгай үг мэт болсон байх учир бичгийн хэлний уламжлалыг дагаж дахь, дахин гэж тусгай бичнэ.
§ 43.
Зарим тийн ялгалын нөхцөлийг бичих тухай өгүүлбэл:
§ 44.
Амьсгалын нэг түрэлтээр хэлэгдэх нэг буюу хэдэн авиаг үе гэнэ. Үг, нэг түрэлтээр хэлэгдэх эгшгийн тоогоор үе болно. Урт ба хос эгшиг нэжгээд үе болно. Жишээлбэл: ман|дуул|сан, хой|но, хойш|ло|ход, тэм|дэг|лэг|дэх|дээ, сурт|лаа|раа, хонь, морь, о|ё, ха|я|я гэх мэт.
Үгийг хэлэхдээ:
§ 45.
Нэг мөрөөс нөгөө мөрт үгийг шилжүүлэхдээ үеэр тасалж шилжүүлнэ. Нэг үеийг хоёр мөрт хувааж бичиж болохгүй. Хэдийгээр биеэ даасан үе боловч нэг үсгийг мөрийн эцэст үлдээх буюу шинэ мөрт шилжүүлж болохгүй. Жишээлбэл: олох, явуулъя гэхэд тасалж шилжүүлж болохгүй.
Тасалж шилжүүлсэн зураасыг зөвхөн мөрийн эцэст тавина.
Их тархи
Их тархи, Telencephalon, нь анхандаа доод шатны амьтанд үнэрийг л мэдэхэд зориулагдсан төдий байснаа, амьтны цаашдын хөгжил, амьдралын шаардлагаас шинэ хэсэг анги нэмэгдэн түүний дотор төвүүд бий болж ирсэн түүхтэй гэдгийг дээр дурдсан билээ. Их тархийг бүтэц, үйл ажиллагааны байдлаар нь дор дурдсанаар хуваана. Үүнд:
Кирилл монгол бичгийн дүрэм (2018 оноос)
§ 46.
Том үсгээр бичих:
Их тархи
Амьтдын амьдралын зан төлвийг тодорхойлон удирдах системд байдаг хоёр төрлийн рефлексээс гадна, хүмүүст гуравдах хэлбэрийн хамтын шинжтэй ухамсарт рефлекс байдаг юм. Их тархи нь хувьсал хөгжлийн явцад, бусад бүх хэсгүүдээс түргэн хөгждөг учраас хамгийн том хэсэг нь буюу баруун зүүн хоёр тал бөмбөлгөөс, hemispherium cerebralis dexter et sinister тогтоно. Дагуу завсрын гүнд хөндлөн оршиж, хоёр тал бөмбөлгийг холбодог, хавтгай цагаан биеийг эвэрлэг бие, corpus callosum, гэнэ. Эвэрлэг биеийн хойд үзүүрийн зузааныг splenium, гэх ба их бие truncus corporis callosi, өвдөг, genu, өмнөд үзүүрт нугарсан хошуу rostrum, хошууны ялтас lamina rostralis, болон улмаар lamina terminalis гэсэн олон хэсэгтэй. Эд бүгд тархийг тууш завсрын дагуу зүсэхэд тодорхой үзэгдэнэ. Эвэрлэг биеийн доод гадаргуу дээр, дагуу хоёр нимгэн бор эд бий. Эвэрлэг биеийн доогуур fornix гэдэг хоёр нуманцар махир цагаан бодис байрладаг. Үүний дунд хэсгийг их бие, corpus fomicis, эвэрлэг биеэс салан, дотогш өвөр тал руу үргэлжлэх хэсгийг нь багана, columna fomicis, харин хойшоо үргэлжлэх хэсгийг нь хөл, crus fomicis, гэх ба энэ нь хажуугийн ховдлын доод эвэрт, hyppocampus төгсөнө.
Кирилл монгол бичгийн дүрэм (2018 оноос)
§ 46.
Тайлбарлах нь:
Их тархи
Хоёр хөлийн хоорондох тушаа маягийн хендлен ширхэгийг commissura fomicis гэнэ. Далайн морьны емнед үзүүр буюу багана нь, corpora mamillaria, хехенцер биед тегсөне. Баганын ар талд нь Монройн нүх байрлах ба түүний өмнөд тал нь тархины өмнөд холбоос, commissura cerebri anterior байрлана. Эвэрлэг биеийн доогуур далайн морь нь наалдан явж байгаад багана болон салахын хамт хооронд нь үүссэн гурвалжин зайг хааж (хажуугаас харахад) татагдсан хавтгай хаалт эдийг, septum pellucidum, түүний хоёр хавтгайн дундах (хооронд) босоо завсрыг cavum septi pellucidi, гэнэ. Тархины бор гадарга нь бусдаа далдлах учир суралцахад дөхөмтэйг бодож, тархийг хөгжлий нь эсрэг буюу гадар талаас дотор тал руу нь судлах нь зүйтэй юм.
Кирилл монгол бичгийн дүрэм (2018 оноос)
§ 47.
Үг хурааж бичих:
Их тархи
Ангилал:Нейробиологи
Кирилл монгол бичгийн дүрэм (2018 оноос)
§ 48.
Гадаад үгийг бичих нь:
Гажилт:
Зарим үгийн төгсгөлийн өргөлтөт эр эгшиг балархай хэлэгдвэл монгол хэлний уламжлал ёсоор нэгдүгээр үеийн эгшигтэй зохицуулан эгшиг бичиж болно.Жишээлбэл: кило-килээр, килтэй, киллэвэл, киллэнэ гэх мэт.
§ 49.
Сул үг (баймж)-ийг уг үгнээс нь саланги бичнэ.
§ 50.
Цэг (.):
Тэмдэглэх нь:
Номын нэр, бүлэг гарчиг, албан газрын хаяг зэргийг том үсгээр эхэлж бичих боловч эцэст нь цэг тавихгүй.
§ 51.
Асуултын тэмдэг (?):
§ 52.
Анхаарлын тэмдэг (!):
§ 53.
“Ханиа барагсад
Ижлээ идэгсэд
...........................
Сүүдрээс өөр нөхөргүй
Сүүлнээс өөр ташуургүй байхад
Тайчууд нарын хөнөөлийг хүлээж, өшөөгөө хэн яаж авах вэ? гэж байхад та нар юунд ийм хэрэг хийв” гэж эртний үгийг эш татаж, өвгөдийн үгийг үндэс болгож хөвүүдээ ихэд буруушаан зэмлэв.
§ 54.
Тодорхойлох цэг :
§ 55.
Таслал :
§ 56.
Цэгтэй таслал :
§ 57.
Хашилт (“ ”):
Тэмдэглэх нь:
§ 58.
Нуман хаалт :, дөрвөлжин хаалт [ ]:, ташуу зураас /:
§ 59.
Богино зураас (-):
§ 60.
Урт зураас (−):
§ 61.
Таслалтай зураас (, −):
Өгүүлэгдэхүүний илтгэгчийг ялгах үүрэгтэй байна. Жишээлбэл: Зараа сохор номин зэрэг шавж идэгчид; хэрэм минж туулай хулгана зэрэг мэрэгчид; чоно баавгай бар суусар зэрэг араатан; үхэр хонь ямаа буга гахай зэрэг ац туурайтан, - цөм сүүн тэжээлт амьтан болно.
§ 62.
Зүйлийн тэмдэг (§):
§ 63.
Дэс дугаар (№):
Аливаа тоочсон зүйлийн дарааллыг тоогоор юм уу цагаан толгойн үсгээр дугаарлаж бичнэ. Ром тоог зөвхөн дэс дараалал заахад хэрэглэх бөгөөд цэггүй бичнэ. Жишээлбэл: ХХ зуун, МНТ-ны V бүлэг гэх мэт. Дугаар гэсэн үгийн оронд номерын тэмдэг №-ийг хэрэглэж болно. Жишээлбэл: Энэ хүний паспорт болбол 1983 онд олгосон № 272505 гэсэн номертой гэх мэт.
Эшлэл
Ангилал:Монгол хэлний бүлэг Ангилал:Зөв бичих дүрмийн шинэчлэл Ангилал:Монгол бичиг үсэг Ангилал:Монгол хэлний зөв бичих зүй Ангилал:Монголын улс төрийн түүх Ангилал:Монголын хэлний бодлого
Кан Сын-Юнь
Kang Seungyoon (강승윤 1994 оны 1 сарын 21-нд төрсөн) буюу Seungyoon нь Өмнө Солонгос-ын Winner хамтлагийн ахлагч, жүжигчин, дуучин-ая зохиогч юм. 2010онд тэрээр телевизийн дууны тэмцээн Superstar K2 шоунд оролцож байсан ба улмаар 2011оны 1сард YG Entertainment-ын бэлтгэгч болж, 2013оны 1сард соло уран бүтээлчээр дэбютээ хийж, 10сард нь Winner хамтлагийн ахлагчаар сонгогдсон.
Лавлах бичиг
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосын поп дуучин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1994 онд төрсөн
Элбилгэ хатан
Элбилгэ хатан (Руни бичиг:𐰃𐰠𐱅𐰼𐰾:𐰴𐰍𐰣, галиг:Ilbilga Katun) бол Түрэгийн хожуу хаант улсын Элтэрэс хааны хатан юм. Билгэ хаан, Күлтигин жанжин нарыг төрүүлсэн. Элбилгэ гэдэг нь жинхэнэ нэр биш, төр улсын хааны хатанд олгож байсан хүндэт цол байсан бололтой. Жишээлбэл Уйгур улсын Баянчур хааны авааль эхнэрийг бас ᠋᠋᠋Элбилгэ хатун гэж түүхэнд тэмдэглэсэн нь андуурахад хүргэдэг. Түүхэнд энэ хатны тухай Билгэ хааны гэрэлт хөшөөнөө гагц удаа дурдажээ.
Билгэ хааны гэрэлт хөшөөны бичээст: Дээрээс Түрэгийн тэнгэр, доороос ариун дэлхий ус, Түрэг улс үл сөнөх болтугай, өнөд орштугай хэмээн миний эцэг Элтэрэс хаан, эх Элбилгэ хатан зулайгаас өргөн дэвшүүлэв.
Эшлэл
Ангилал:7-р зуунд төрсөн Ангилал:8-р зуунд өнгөрсөн Ангилал:Хөх Түрэг улс
Шифрлэлт
Криптографийн хувьд шифрлэлт нь зөвхөн эрх бүхий талуудад хандах боломжтой мессеж, мэдээллийг кодлох үйл явц юм. Шифрлэлт нь мэдээллийг нууцлах тусгай түлхүүртэй бол нууц мэдээллийг задлах боломжгүй болгодог. Шифрлэх нь таны мэдээллийг үзүүлэхийг хүсэхгүй байгаа хүмүүсээс өгөгдлийг хамгаалах арга юм. Шифрлэлтийн үндсэн зорилго нь компьютерын системд хадгалагдаж буй интернэт эсвэл бусад компьютерийн сүлжээгээр дамжуулагдсан дижитал мэдээллийн нууцлалыг хамгаалахад оршино. Шифрлэлт нь өөрийгөө хөндлөнгийн саад тотгороос хамгаалахгүй, гэхдээ тодорхой агуулгыг замаас нь барьж авахаас өмнө үгүйсгэдэг. Шифрлэлтийн схемд, төлөвлөсөн мэдээлэл буюу мессеж нь plaintext (ил бичвэр) гэж нэрлэгддэг шифрлэлтийн алгоритмаар шифрлэгдсэн шифрлэлтийг бий болгох шифрлэгдсэн кодыг ашиглан шифрлэгдсэн тохиолдолд уншигдах боломжтой. Техникийн шалтгаанаар шифрлэлтийн схем нь ихэвчлэн алгоритмаас үүссэн псевдо-санамсаргүй шифрлэлтийн түлхүүрийг ашигладаг. Түлхүүр эзэмшихгүйгээр мессежийг код тайлах аргын зарчмаар хэрэглэх боломжтой боловч сайн боловсруулсан шифрлэлтийн схемийн хувьд тооцооллын нөөц, ур чадвар шаардагдаж байна. Эрх бүхий хүлээн авагч нь уг мессежийг түлхүүр үүсгэгчийн өгсөн түлхүүрээр хүлээн авагчид хялбаршуулж болно. Гэхдээ зөвшөөрөлгүй хэрэглэгчдэд хамаарахгүй.
Орчин үеийн шифрлэх алгоритм нь зөвхөн мэдээллийн нууцлалыг хангах төдийгүй аюулгүй байдлын дараах гол элементүүдийг хангаж чадах IT технологи, харилцаа холбооны аюулгүй байдлын баталгаанд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
Түүх
Шифрлэлтийн үг нь Грек үг kryptos буюу далд, нууц гэсэн утгатай. Шифрлэлтийн хэрэглээ нь харилцааны урлаг шиг бараг л хуучин байсан.
Төрөл
Өгөгдлийг plaintext гэж нэрлэдэг бөгөөд шифрлэлтийн алгоритм болон шифрлэлтийн түлхүүр ашиглан шифрлэдэг. Энэ процесс нь ciphertext-ийг үүсгэдэг бөгөөд үүнийг зөв түлхүүрээр буцааж хадгалдаг бол анхны хэлбэрээр харах боломжтой. Шифрлэлтийг буцаах үйлдэл нь зөвхөн нэг алхмуудыг дагаж хийсэн шифрлэлтийн урвуу үйлдэл юм. Шифрлэлтийн алгоритмууд нь тэгш хэмтэй, тэгш хэмгүй хоёр ангилалд хуваагддаг. Хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг тэгш хэмт түлхүүр нь засгийн газрын ангилсан мэдээллийг хамгаалахын тулд бүтээгдсэн AES юм.
Симметрик түлхүүр( Тэгш хэмт )
Симметрик-түлхүүр схемд шифрлэлт болон шифрлэлтийн түлхүүрүүд адил байна. Талууд харилцахдаа харилцааны аюулгүй байдал хангахын тулд өмнө нь ижил түлхүүртэй байх ёстой. Симметрик түлхүүрүүд нь мессеж эсвэл файлыг шифрлэх болон нууцлахад зориулж ижил түлхүүр эсвэл нууц түлхүүрийг ашигладаг. Симметрик-түлхүүрийн шифрлэлт нь тэгш хэмгүй шифрлэлтээс хамаагүй хурдан байдаг боловч илгээгч түүнийг буцааж кодлохоос өмнө өгөгдлийг шифрлэхэд ашигладаг түлхүүрийг солилцох ёстой. Олон тооны түлхүүрүүдийг найдвартай хуваарилах, удирдан зохицуулах шаардлага нь ихэнх криптографийн процессын өгөгдлийг үр дүнтэй шифрлэх, нууц түлхүүр солилцохын тулд тэгш хэмт алгоритмийг ашигладаг. Нийтийн түлхүүрийн шифрлэлтийн схемд шифрлэлтийн түлхүүр нь шифрлэгдсэн мессеж болон нийтэд ашиглахад зориулагджээ. Гэсэн хэдий ч зөвхөн хүлээн авагч тал нь уншсан мессежүүдийг идэвхжүүлэн шифрлэх түлхүүрийг авах боломжтой. Нийтийн түлхүүрийн шифрлэлтийг анх 1973 онд нууц баримт бичигт дүрсэлсэн байдаг. Өмнө нь бүх шифрлэлтийн схемүүд нь тэгш хэмт түлхүүр (бас хувийн түлхүүр гэж нэрлэгддэг байсан) байв. Pretty Good Privacy (PGP) гэж нэрлэгддэг нийтийн түлхүүрийн шифрлэлтийн аппликейшнийг 1991 онд Phil Zimmermann бичсэн бөгөөд эх кодтой нь үнэгүйгээр түгээсэн. 2010 онд Symantec худалдаж авсан бөгөөд байнга шинэчлэгддэг байна.
Асемметрик түлхүүр (Тэгш бус хэмт)
Тэгш бус хэмт криптограф гэдэг нь бас олон нийтийн түлхүүрийн криптограф гэж нэрлэгддэг бөгөөд хоёр өөр боловч математик холбоотой түлхүүрүүд бөгөөд нэг нэг нийтийн хувийн түлхүүр хэрэглэдэг. Нийтийн түлхүүрийг бүгдийг нь хуваалцах боломжтой бол хувийн түлхүүрийг нууцлах ёстой. RSA нь хамгийн өргөн хэрэглэгддэг тэгш бус алгоритм, зарим нь нийтийн болон хувийн түлхүүрүүд нь мэдээг шифрлэх боломжтой байдаг. Зурвасыг шифрлэхэд ашигладаг эсрэг түлхүүр нь үүнийг буцааж тайлуулахад хэрэглэгддэг. Энэ шинж чанар нь нууцлалыг хангах төдийгүй тоон гарын үсгийг ашиглан цахим харилцаа холбоо, өгөгдлийн үнэн зөв, шударга, найдвартай байдлыг баталгаажуулах арга юм.
Хэрэглээ
Нууцлалыг хөнгөвчлөх зорилгоор цэрэг, засгийн газрууд шифрлэлтийг удаан хугацаагаар ашигладаг байсан. Энэ нь олон төрлийн энгийн системийн хүрээнд мэдээллийг хамгаалахад ашиглагддаг. Жишээ нь: Компьютерийн Аюулгүй Байдлын Хүрээлэн 2007 онд судалгаанд хамрагдсан компаниудын 71% нь дамжуулалтын зарим өгөгдөлд шифрлэлтийг ашигласан бөгөөд 53% нь хадгалалтынхаа зарим мэдээлэлд шифр ашигласан байна. Шифрлэлтийг "at rest" үед өгөгдлийг хамгаалахад ашиглаж болно. Тухайлбал мэдээлэл нь компьютер болон хадгалалтын төхөөрөмжид хадгалагдана. (жишээ нь: USB флаш диск). Сүүлийн жилүүдэд хэрэглэгчийн хувийн бичлэгүүд гэх мэт нууц мэдээллийн тайлан нь зөөврийн компьютер хулгайд алдах эсвэл өөрөө алга болгох зэргээр нийтэд ил болж байгаа тохиолдол маш олон тооны байна. Иймэрхүү файлуудыг амралтаараа шифрлэх нь физик аюулгүй байдлын арга хэмжээ амжилтгүй болоход хүргэдэг. Зохиогчийн эрхээр хамгаалагдсан материалыг хуулбарлах, сэргээхээс сэргийлэх болон урвуу инженерчлэлээс програмыг хамгаалах дижитал эрхийн удирдлагын системүүд (хуулбарлах хамгаалалт) нь өгөгдөлд шифрлэхийг ашиглах өөр нэг жишээ юм. Өгөгдлийг шифрлэсний хариуд кибер халдлага нь шинэ төрлийн халдлага үүсгэсэн. Өгөгдлийг шифрлэх хамгийн сүүлийн үеийн аюул нь криптографийн халдлагууд, хулгайлагдсан кодолсон бичвэрийн халдлагууд, шифрлэлтийн түлхүүрүүдийн халдлага, дотоод халдлагууд, өгөгдлийн эвдрэл, эсвэл халдашгүй халдлагууд, өгөгдөл устгах халдлага, ransomware халдлагууд багтана. Ransomware нь криптовирологоос гарч буй хортой программ юм. Энэ нь хохирогчийн өгөгдлийг хэвлэн нийтлэх, эсвэл байнга хаацайлах боломжийг хязгаарладаг. Мэдээллийн хуваагдал ба идэвхтэй хамгаалалт өгөгдөл хамгаалах технологи нь эдгээр дайралтуудыг даван туулахыг оролдож тараах, шилжүүлэх, эсвэл өөр тийш шилжүүлэх замаар ciphertext-г ялгах нь адилтгах, хулгайлах, эвдрэх эсвэл нураахад илүү хэцүү байдаг. Шифрлэлт нь дамжууллын өгөгдлийг хамгаалахад ашиглагддаг. Тухайлбал, сүлжээгээр дамжуулж буй өгөгдөл (Интернет, цахим худалдаа), гар утас, утасгүй микрофон, утасгүй холбооны систем, Bluetooth төхөөрөмж, банкны автомат телефон төхөөрөмж. Сүүлийн жилүүдэд тусгаарлагдан дамжин өнгөрч байгаа өгөгдөлийн тайлан олширч байна. Сүлжээний урсгалыг хууль бусаар нууцаар хадгалахыг хамгаалахын тулд сүлжээний хооронд дамжуулагдсан өгөгдлийг шифрлэх хэрэгтэй.
Зурвасын баталгаажуулалт
Шифрлэлт нь өөрөө мессежийн нууцыг хамгаалах боломжтой боловч мессежийн бүрэн бүтэн байдал, үнэн зөв байдлыг хамгаалахын тулд бусад арга техник хэрэгтэй хэвээр байна. Жишээлбэл, мессежийг таних код (MAC) буюу тоон гарын үсгийн баталгаажуулалт. Криптографийн програм хангамж болон шифрлэлтийг гүйцэтгэх техник хангамжид өргөн хүрээг хамарсан байдаг боловч аюулгүй байдлыг хангах нь бэрхшээлтэй асуудалтай байхын тулд шифрлэлтийг амжилттай ашиглаж байна. Системийн дизайн дахь нэг алдаа эсвэл гүйцэтгэл нь амжилттай халдлагыг зөвшөөрч болдог. Дижитал гарын үсэг болон шифрлэлтийг ciphertext-ээр үүсгэж байх үед (ихэвчлэн мессежийг зохиоход хэрэглэдэг ижил төхөөрөмж дээр) засварлахаас зайлсхийх ёстой. Үгүй бол илгээгч болон шифрлэлтийн агент хооронд ямар нэг зангилаа түүнтэй холбоотой байж болох юм. Шифрлэлтийн төхөөрөмж зөвхөн өөрөө өөрчлөгдөөгүй бол үүсгэх үед шифрлэх нь аюулгүй байдаг.
Өгөгдөл арилгах
Хадгалалтын төхөөрөмжөөс өгөгдлийг байнга устгах уламжлалт аргууд нь түүний агууламжийг тэг, эсвэл өөр бусад хэв маягаар дарж бичихэд оршино. Энэ нь хүчин чадал болон тэжээлийн төрлөөс хамаарч ихээхэн хугацаа шаарддаг процесс юм. Криптограф нь төхөөрөмжийг шуурхай холбох аргыг санал болгодог. Төхөөрөмж дээрх бүх өгөгдлүүд шифрлэгдсэн бөгөөд түлхүүр нь нэг төхөөрөмж дээр хадгалагддаг. Хэдийгээр зөвшөөрөлгүй хүн төхөөрөмжид физик хандалт хийсэн байвал энэ тохиргоог өөрөө хамгаалалтанд авдаггүй боловч энэ талаархи бүх мэдээлэл зөвхөн түлхүүрийг устгаж болно гэсэн үг юм. Энэ аргын жишээг iOS төхөөрөмжүүдээс ч олж болно. Криптографын түлхүүрийг тусгай зориулалтын 'Effaceable Storage' хадгалж байдаг.
Хэш функц
Криптографийн хэш функц нь бусад криптографын алгоритмуудаас арай өөр үүрэгтэй байдаг. Хэш функцууд нь тоон гарын үсэг, өгөгдлийн бүрэн бүтэн байдлыг шалгах гэх мэт аюулгүй байдлын олон асуудлаар өргөн хэрэглэгддэг. Тэд цахим файл, мессеж буюу блокийн өгөгдлийг авдаг бөгөөд мессежийн задаргаа буюу хэшийн утга гэж нэрлэгддэг контентийн богино дижитал хурууны хээ бий болгодог. Аюулгүй криптографын хэш функцийн гол шинж чанарууд нь:
Ашигласан материал
http://searchsecurity.techtarget.com/definition/encryption
Ангилал:Криптологийн технологи Ангилал:Тагнуул
Тэйлор Свифт
Тэйлор Алисон Свифт (Taylor Alison Swift, 1989 оны 12 сарын 13-нд төрсөн) — Америкийн дуучин, дуу зохиогч, тэрээр орчин үеийн алдартай дуучдын нэг ба өөрийн амьдралаас сэдэвлэсэн дуунуудаараа нэрд гарсан юм.
Пеннсилвани мужид төрж, өссөн, 14 настайдаа Нашвилл рүү кантри хөгжмийн карериа эхлүүлэхээр нүүжээ. Свифт Big Machine Records-той гэрээ байгуулсан ба Sony/ATV Music Publishing house - ийн гэрээ байгуулсан хамгийн залуу уран бүтээлч болсон байна. 2006 онд өөрийнхөө нэрээр нэрлэн гаргасан анхны цомог нь Биллбоурд-ын шилдэг 200 - ийн 5-р байранд жагссан амжилтыг үзүүлжээ. Свифтийн 2 дах цомог Fearless 2008 онд гарсан ба цомогт багтсан "You Belong With Me", "Love Story" дуунууд нь амжилт авчирж, 2009 онд цомог АНУ-д хамгийн их борлуулагдсан цомог болжээ. Энэ цомог нь түүнд 4 Греммийн шагналыг авчирсан юм.
2010 онд 3 дах цомог Speak Now-аа гаргаж, цомгийн "Mean" дуу 2 Гремми шагнал хүртэж, тус цомог мөн л АНУ хамгийн их борлуулагдсан цомог болсон. 4 дэх цомог болох Red мөн маш их амжилт дагуулсан бөгөөд ингэснээр тэрээр 3 цомог нь гаргасан эхний 7 хоногтоо 1 сая хувь борлуулагдсан анхны уран бүтээлч болсон байна. 2014 онд гаргасан 1989 цомгийн "Shake It Off", "Blank Space", "Bad Blood" дуунууд нь АНУ- төдийгүй Австрали, Канад улсад тэргүүлж, цомог 3 Гремми эзэндээ авчирч Свифт Греммийн Оны Шилдэг Цомог-ийн шагналыг 2 удаа хүртсэн анхны эмэгтэй уран бүтээлч болсон байна. Тэрээр 2015 онд 1989 аялан тоглолт хийж энэ нь хамгийн их ашиг олсон аялан тоглолтуудын нэг болжээ. Алдартан 2017 онд 6 дах цомог Reputation-аа гаргаж, "Look What You Made Me Do" дуу нь АНУ болон Их Британи улсуудын хөгжмийн чартуудыг тэргүүлсэн амжилт гаргасан юм. 2018 оны 5 сард 6 дахь цомгоо дэмжих зорилгоор Reputation Stadium Tour аялан тоглолтыг зохион байгуулж,6 сар үргэлжилсэн аялан тоглолт 345.7 сая долларын ашиг олж,2019 онд тэрбээр Big machine Records-той хийсэн гэрээгээ дуусгаж,Republic Records-д өөрийн гаргах бүх цомог,дуугаа өөрийн нэр дээр эзэмшинэ гэх шаардлагаар элсэн орж,шинэ цомог дээрээ ажиллаж эхэлсэн.2019 оны 8 сард 7 дахь цомог Lover-оо гаргаж 2023 оны байдлаар Spotify дээр 7 тэрбум удаа тоглогдож,Свифтийн хамгийн тоглогдсон цомог болоод байна. 2020 онд folklore,evermore гэх Алтернатив цомгууд гаргажээ. 2021 онд 2006-2018 хүртэл бичиж,дуу оруулсан 6 цомгоо Big Machine Records ба олон дуучидын менежер (Ариана Гранде,Жастин Биебер,Деми Ловато) Скүүтер Браун-д алдсан тул Fearless (Taylor's Version),Red (Taylor's Version) гэх дахин дуу оруулсан цомгуудад оригнал дуу мөн тэр үедээ гаргаж чадаагүй дуунуудaa "From the Vault" хэмээн нэрлэн худалдаанд гаргаж,өөрийн нэрийн дор ашгийг нь хүртэх боломжтой болсон. 2022 оны 10 сард Свифт 10 дахь цомог Midnights-aa гаргаж Америкийн хөгжмийн чартын эхний 10 байрыг тэргүүлж мөн Европ,Хойд ба Өмнөд Америк,Азийн хөгжмийн чартыг Anti-Hero,Lavender Haze,Karma ft.Ice Spice гэх дуунуудаар эзэгнэсэн юм.2023 оны эхээр тэрбээр The Eras Tour гэх аялан тоглолтоо эхлүүлж одоогоор 500-600 сая долларын ашиг олоод байна.2023 оны 7 сарын эхээр Speak Now (Taylor's Version)-ийг гаргаж олон улсын хөгжмийн чартыг донсолгож байна.
2015 онд Свифт Нашвиллын дуу зохиогчдын холбоо, Дуу зохиогчдын алдрын танхим уудаас шагнал хүртэж, Роллинг Стоунс сэтгүүлээс тодруулдаг Бүх цаг үеийн шилдэг 100 дуу зохиогчдын нэгээр тодорчээ. Тэрээр нийт 12 Гремми, 1 Эмми, 29 Биллбоурдын хөгжмийн авардс, 12 Кантри хөгжмийн холбооны авардсын шагналуудтай, мөн 98 Геннис ийн амжилт эзэмшдэг юм. Тэйлор 50 сая хувь цомог борлуулсан(үүнээс зөвхөн АНУ-д 37.3 сая), дуунууд нь 150 сая удаа татгдсанаар бүх цаг үеийн хамгийн их борлуулалттай дуучдын нэг болжээ.
1989-2003: Бага нас
Тэйлор Свифт 1989 оны 12 сарын 13-нд Америк улсын Пеннсилвани мужийн Ридингт төрсөн. Эцэг нь санхүүгийн зөвлөх, эх нь гэртээ байдаг байв. Тэрээр Остин гэдэг нэг эрэгтэй дүүтэй. Виндкрофт сургуульруу шилжихээсээ өмнө Францисийн гэлэнмаа нарын сургуульд сурч байсан байна. Үүний дараа түүний гэр бүл Пеньсилвани мужийн Вайомисингийн нэгэн хотруу шилжин, Свифт тэнд Вайомисингийн дунд/ахлах сургуульд элсэн суралцжээ.
9 настайгаасаа мюзикл театрт сонирхолтой болж ба Беркийн залуучуудын театрт тоглож эхэлжээ. Мөн Нью Йорк хотруу дуулалт, жүжиглэлтийн бэлтгэл хийхээр тогтмол явдаг байв. Шаниа Твайн ы дуунуудыг сонсон урамшиж кантри урсгалруу илүү чиглэх болсон. Амралтын өдрүүдээ фестиваль, үйл ажиллагаануудад тоглон өнгөрүүлдэг байв. Фейт Хил ийн тухай баримтат кино үзсэний дараа Теннесси мужийн Нашвилл рүү явж хөгжмийн карераа эхлүүлэх зөв хэмээн бодох болон, 11 настайдаа ээжтэйгээ хамт Нашвиллын дуу бичлэгийн студид очихоор хамт явсан байна. Гэвч татгалзсан хариу авжээ. "Энэ хотод байгаа бүх хүн л миний хүсч байгаа зүйлийг хүс ч байсан. Тийм болохоор тэднээс ялгарах арга замыг олох хэрэгтэй гэж байнга бодох болсон".
12 настайд нь компьютер засварчин, хөгжимчин Ронни Кремер түүнд гитар тоглохыг зааж өгч, дуу зохиоход нь туслан анхны дуу болох "Lucky you"- ээ бичжээ. Тэйлорын авьяасыг таниулах хөгжмийн зуучийг хайж явсаар 14 настайд нь Нью-Йоркийн Дан Дымтров менежерийн тусламжтай кантри дуу дуулах болжээ.
2004-2008: Амжилтын эхлэл, Taylor Swift
Нашвиллд тэрээр Трой Вергес, Брет Жеймс, Мак Маканали, ах дүү Варренууд зэрэг олон алдар, туршлагтай дуу зохиогчидтой хамтран ажиллажээ.
Свифт 2005 онд Big Machine Records компанитай гэрээлж, 2006 онд анхны цомгоо гаргасан нь Биллбоард-200 жагсаалтад хамгийн олон долоо хоног багтсан ба цомгийн "Our Song" дуу тус жагсаалтын кантри дууны тэргүүн байрыг авсан хамгийн залуу дуучин алдрыг авчирчээ.
2008-2010: Fearless болон кино урлаг
Свифт 2009 онд телевизийн олон ангит кинонд анх удаа оролцож төвөг татдаг өсвөр насны охины дүрийг бүтээв.
2010-2014: Speak now
2010 онд "Speak now" цомгийг гаргав. Цомог анхны долоо хоногтоо 1 сая хувь борлогдож, долоо хоногт 278,000 удаа татагджээ.
Свифт 2011-2012 онд дэлхийгээр аялан тоглосон борлуулалтын орлого 123 сая ам.доллар болжээ. 2012 онд 4-р цомгоо гаргасанд хурдан борлогдож Гиннесийн дээд амжилтад бичигдэв.
2014-2016: 1989
2014 онд Тэйлор Свифт Нью-Йорк руу нүүв. Түүний 5-р цомог "1989" нь мөн амжилттай байв. Анхны долоо хоногтоо 1 саяаас дээш хувь борлогдсон гурван цомог гаргасан дуучин хэмээн Гиннесийн тэмдэглэлд бичигдэв. Цомгийн тэргүүн дуу "Shake It Off" шилдэг дууны Биллбоард-100 жагсаалтыг тэргүүлэв. Цомгийн "Blank Space" дууг цахим сүлжээнд ихээр үзсэн. Энэ хоёр дуунд 2017 оны байдлаар Youtube цахим талбарт тус бүр 2 тэрбум удаа хандаад байна. Цомог Греммийн шагналаас "Шилдэг цомог" шанг дахин эзэндээ авчрав.
Алдар шан
Тэйлор Свифт олон шан хүртсэн. Үүнд 2023 оны 8-р сарын байдлаар Греммийн шагналаас 12, Америкийн дуу хөгжмийн шагналаас 40, Билбоардын шагналаас 29, Америкийн кантри дуу хөгжмийн холбооноос 12, Эммийн шагналаар 1 удаа тус тус шагнагджээ.
Шилмэл дуу
Ангилал:Америкийн дуучин Ангилал:1989 онд төрсөн
Чоу Цие
Чоу Цие (周杰; 1970 оны 8-р сарын 5-нд төрсөн) бол хятадын жүжигчин, дуучин. Хуанжу гэг гурамсан цуврал киноны Фу Эркан болон The Legend of The Condor Heroes (2003) цувралын Ян Кангийн дүрүүдээрээ алдартай.
Тоглосон кинонууд
Ангилал:1970 онд төрсөн Ангилал:Хятадын жүжигчин
Шийлэгийн Батбаяр
Ангилал:1943 онд төрсөн Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн Ангилал:Монголын улс төрч Ангилал:Монголын эдийн засагч
Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс
Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс (Ködörösêse tî Bêafrîka, République Centrafricaine) нь далайд гарцгүй Төв Африкийн улс юм. Энэ улс нь умард талаараа Чадтай, зүүн хойд талаараа Судантай, зүүн талаараа Өмнөд Судантай, урд талаараа Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс, Бүгд Найрамдах Конго Улстай, баруун талаараа Камерунтай хиллэдэг. Улсын нийслэл нь Банги.
Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс нь маш буурай хөгжилтэй, улс төрийн тогтвортой бус байдал бүхий улс. 2016 онд нэг хүнд оногдох бодит дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээр нь тооцоогоор тус улс дэлхийн хамгийн ядуу улсаар бүртгэгджээ. Хүний хөгжлийн илтгэцүүрт дэлхийн 188 улсаас 188-р байрт жагссан бөгөөд энэ нь мөн л хамгийн сүүлчийн байр байлаа. Мөн түүнчлэн энэ улсын хүн ам нь хамгийн эрүүл бус амьдралтайд тооцогдохоос гадна дэлхий даяар хамгийн бага дундаж наслалттайд орно.
Эшлэл
Ангилал:Африкийн орон Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон Ангилал:Далайд гарцгүй орон Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
Крис Хемсворт
Хемсвортийн Лиам, Льюк нарын ах, дүү нь жүжигчид билээ.
Холбоос
Ангилал:Австралийн кино жүжигчин Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:Австраличууд Ангилал:Мельбурны хүн Ангилал:1983 онд төрсөн
Aircrack-ng
Aircrack-ng бол өгөгдөл шинжилж цуглуулагч бөгөөд WPA, WPA2-PSK, WEP-ийг тайлж, анализ хийдэг 802.11 протоколыг ашигладаг сүлжээний програм хангамж юм. Энэ нь зөвхөн 802.11a, 802.11b, 802.11g сүлжээн дээгүүр утасгүй сүлжээний интерфэйсийг монитор горим руу шилжүүлэн ажилладаг. Aircrack-ng нь Linux, FreeBSD, OS X, OpenBSD, болон Windows үйлдлийн систем дээр ажиллах боломжтой.
Командууд
2007 оны 4-р сар Германы Дармстадт технологийн их сургуулийн баг Adi Rives-ийн RC4 шифрлэлт дээр гаргасан цаасан дээр суурилсан шинэ халдлагыг хөгжүүлсэн юм. Энэ шинэ аргаа PTW гэж нэрлэсэн ба эхлэх вектор эсвэл IV(Initialising Vector)-ийн шаардлагатай WEP түлхүүр эвдэх тоог бууруулдаг ба энэ нь aircrack-ng-ийн 0.9 өөс хойш хувилбарт багтсан.
WPA, WPA2
WPA (Wi-Fi Protected Access ) нь утасгүй сүлжээнд холбогдсон төхөөрөмжүүдийн найдвартай байдлыг үзүүлж байгаа аюулгүй байдлын стандарт юм. Үүний гол зорилго нь WEP дахь сул байдлыг шийдвэрлэхэд оршино. Утасгүй сүлжээнд хандах үедээ 128 bit-н TKIP (Temporal Key Integrity Protocol) агуулдаг. TKIP агуулсанаараа нэмэлт нууцлалыг хангана гэж үзэж байсан ч TKIP нь тодорхой хэмжээний сул талтай эрсдэлтэй учир EAP (Extensible Authentication Protocol)-г нэмэж нэвтрүүлсэн байна. TKIP-г тайлж унших боломжтой байдаг ч энэ нь тун хэцүү юм. WPA – Завсарын үеийн шифрлэх протокол •	Тодорхой стандарттай. •	Шифрлэлт нь сайжирсан. •	(LEAP, PEAP,EAP-FAST) гэх мэт баталгаажуулалт дээр үндэслэгдсэн хэрэглэгч нар
WPA2 (Wi-Fi Protected Access 2) нь утасгүй сүлжээнд холбогдсон төхөөрөмжүүдийн найдвартай байдлыг үзүүлж байгаа аюулгүй байдлын стандарт юм. WPA – ийн сайжруулсан хувилбар бөгөөд гол зорилго нь 802.11i стандартын дагуу шаардлагатай түвшинд хүргэх явдал юм. Хамгаалалт нь Wi-Fi Alliance-ийн гэрчилгээг шаардахаас гадна AES (Advanced Encryption Standard) нэмэгдсэнээр илүү сайн хамгаалалт болж чадсан.
WPA2/802.11i – Одоо үеийн шифрлэх протокол •	AES шифрлэлт •	Баталгаажуулалт 802.1x •	Dynamic key management •	WPA2 нь Wi-Fi Alliance-ийн гэрчиллгээг шаарддаг. TKIP – Temporal Key Integrity Protocol •	Пакет тус бүр дээр улам нарийн төвөгтэй битийн кодчилол нэмэж шифрлэдэг. •	Utilizing the RC4 stream cipher – 128 bit encryption keys and 64 bit authentication key AES – Advanced Encryption Standard •	128,192,256 битийн түлхүүр үгийг шифрлэдэг ба шифрлэлтийг буцааж тайлахын хувьд ижилхэн код хэрэглэдэг. •	TKIP дээр тулгуурлан аюулгүй байдлын түвшинг нэмэгдүүлсэн.
WPA ба WPA2 нь хэрэглэгчдэд Target буюу тухай Access Point-оо зааж өгөхөд 2 өөр арга хэрэглэдэг. a.	WPA/WPA2 – Personal Ямар нэгэн authentication server-т шаардахгүй. WPA-PSK –г WPA2-PSK эсвэл WPA Personal гэж нэрлэдэг. Pre-Shared Key (PSK) бол Wi-Fi connection эсвэл wireless LAN(WLAN) хэрэглэгч нарыг таниулан нэвтрэх болон баталгаажуулах зорилгоор ашигладаг аюулгүй байдлын механизм юм. WPA-PSK тэй WLAN-ийн нууц үг нь 8-63 тэмдэгтээр бичсэн байх үед л ажилладаг. Нууцлалын үндэс нь Access Point –д хэрэглэгчдийн холболтыг тодорхойлохын тулд 256 bit-ийн тэмдэгт буюу key үүсгэдэг. AP болон хэрэглэгчийн төхөөрөмж нь encryption ба decryption хийхийн тулд хувааж хэрэглэдэг. b.	WPA/WPA2 - Enterprise RADIUS authentication server шаардана. Энэ автоматаар key үүсгэдэг ба томоохон аж ахуйн хүрээнд баталгаажуулдаг. Extensible Authentication Protocol (EAP) бол Point to Point (P2P) утасгүй сүлжээ ба Local Area Network (LAN) нь authentication механимзмын төрөл бүрийн өгөгдлийн мэдээлэл шаарддаг. EAP нь энгийн dialup болон LAN холболтыг танихад ашигладаг.
WEP
WEP ( Wired Equivalent Privacy ) гэсэн үгний товчлол. Утасгүй сүлжээний нууцлалд анх гарахдаа хүчтэй нөлөөлж байсан ч тун удалгүй эвдэж сул тал болон хувирсан. Энэ нь IEEE 802.11 утасгүй сүлжээг хамгаалах алгоритм бөгөөд өнөө үед нилээн хоцрогдсон Утасгүй сүлжээний мэдээлэл нь агаараар радио долгионоор цацагдан дамждаг учир ердийн утастай сүлжээг бодвол дохио замаас барьж аван "хулгайлах" боломжтой байдаг. Иймээс 1997 онд утасгүй сүлжээнд нууцлал нэвтрүүлэх зорилгоор WEP-г анх гаргажээ. WEP нь 40-бит, 128-бит болон заримдаа 256-битийн урттай түлхүүр ашиглан утасгүй сүлжээнд төхөөрөмж холбогдох үед урьдчилан тохируулсан нууц үгийг 16-тын тооллоор асуух байдлаар нууцлал хийдэг хэдий ч нууц түлхүүрийн энгийн хэлбэр, радио долгионоор дамжуулж байгаа мэдээлэл дундаас чухал түлхүүр хэсгийг барих боломжтой зэргээс шалтгаалан харьцангүй хялбараар нууц үгийг тайлан сүлжээнд зөвшөөрөлгүй нэвтэрч болдог байна.
Аюулгүй байдлын талаар : Энэ протокол нь тогтмол, урьдчилан хуваалцсан түлхүүр болон RC4 криптограф шифр ашиглан сүлжээнд дамжуулагдах өгөгдлийг кодчилдог. Станцууд нь өөр хоорондоо холбогдохын тулд бүгд нэг тогтмол түлхүүр дээр зөвшилцөх ёстой. Энэ схемийг амархан эвдэх боломжтойг харуулсан бөгөөд дамжин өнгөрөх хэрэглэгчдийг сүлжээнд нэгдэхийг зөвлөдөггүйгээс бусад тохиолдолд одоо ховор ашиглагдах болсон байна. Криптографийн шинэ шифрүүд болон станцуудыг хандалтын цэгт танин нэвтрүүлж өгөгдлийн холболтыг хийхийн тулд түлхүүрүүдийг солилцох нэмэлт протоколыг тодорхойлдог IEEE® 802.11i тодорхойлолтоор одоогийн аюулгүй байдлын практикийг тодорхойлдог. Мөн криптограф түлхүүрүүд нь үе үе шинэчлэгддэг бөгөөд халдлагын оролдлогуудыг илрүүлэх (ба халдлагын оролдлогуудыг сөрөх) арга замууд бас байдаг. Утасгүй сүлжээнүүдэд түгээмэл ашиглагддаг өөр нэг аюулгүй байдлын протоколын тодорхойлолт нь WPA юм.
Ангилал:Чөлөөт аюулгүй байдлын программ Ангилал:Утасгүй сүлжээ
Ким Жэ-ёб
Ким Жэ-ёб (солонгосоор 김재엽, дуудлага нь [ким-жэ ёоп], латин үсэгт хэвшсэн нь Kim Jae-Yup) — 1965 онд төрсөн, эрэгтэй жүдо барилдааны 60 кг жингийн олимпын алт (1988), мөнгөн (1984) медальтай, 1987 оны дэлхийн аварга, 1986 оны Азийн тоглолтын аварга, Өмнөд Солонгос улсын жүдоч.
Эх сурвалж
Ангилал:Жүдогийн олимпын аварга Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Жүдогийн азийн наадмын аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын жүдоч Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосын азийн наадамд оролцогч Ангилал:1984 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1965 онд төрсөн
Том Хиддлстон
Том Уильям Хиддлстон (Thomas William Hiddleston, 1981 оны хоёрдугаар сарын 9-нд Лондон хотод төрсөн) нь Английн кино жүжигчин юм. 2001 оноос уран бүтээлийн гараагаа эхэлсэн түүний олонд танигдсан дүрүүд нь Марвел студийн Тор, Тор 2: Харанхуй ертөнц болон Өшөө авагчид кинонуудад бүтээгдсэн юм. Хиддлстон Театрын сайн жүжигчин билээ.
Дунд тархи
Дунд тархи, mesencephalon, нь түүхэн хөгжлөөс үзэхэд харааны дээд төвийн дор нөлөө бүхий газраас шууд үүсэн гарсан учир дунд тархинд нүдийг мэдрэлжүүлэх мэдрэлийн төвүүд байхаас гадна хараа болон сонсголын анхдагч төвүүд орших дөрвөн толгод гол хэсэг нь болно. Хүн ба дээд шатны амьтдын хараа сонсголын дээд төв нь тархины бор бодист байдаг учир дунд тархи хэдийгээр арын тархи буюу тархины гүүрэнд байдаг сонсголын төвүүдийг шууд захирах боловч өөрөө доод төв буюу бор бодисын дараах төв болно. Ийм болохоор их тархи өөрийн удирдлагыг дунд тархины өмнөд хэсэг болох тархины хөлөөр дамжуулан нугасанд хүргэнэ. Үүнээс үзэхэд хүний дунд тархинд:
Хүний дунд тархи нь хамгийн жижиг, жирийн бүтэцтэй хоёр хэсгээс бүтнэ. Үүнд: 1) Дөрвөн толгод 2) Тархины хөл.
Дунд тархины дотоод бүтэц
Дунд тархийг хөндлөн зүсэж үзэхэд дөрвөн толгодтой дээвэр tectum ба тархины хөл гэж хоёр хуваагдана. Хөлийг нь хар бодис, substantia nigra-r дайруулан зүсэхэд суурь basis, дээврийн дорхи tegmentum гэж хоёр хэсэгт хуваагдана. Дөрвөн толгод ба тархины хөл хоёрын хооронд дунд тархины хөндийн үлдэгдэл болох сувгийг aquaeductus cerebri s.sylvii, усан суваг гэнэ. Энэ суваг тархины IҮ ховдлыг 111-ховдолтой холбодог. Дөрвөн толгодын дээд хоёр овгорын бор бодист харааны мэдрэлийн зарим ширхэг ирж төгсөнө. Доод шатны амьтанд бол дээд хоёр овгор сүрхий сайн хөгжилтэй байх ба тэр харааны дээд төвийн үүргийг гүйцэтгэнэ. Сүүн тэжээлтэн ба хүнд харааны төв их тархинд байх учир энд зевхөн рефлекс үүсгэх төдий холбоо үлдэнэ. Доод овгорын бор бодист түүнчлэн дотно өвдгөн биед сонсголын гадна гогцоо leminiscus lateralis төгсөнө. Мөн энд tractus spinotectal нугаснаас өгсөн ирж дуусдаг. Үүнээс гадна дөрвөн толгодоос tractus tectospinalis, гарч нугас руу явахдаа арын зөрлөг (Меинертийн зөрлөг) хийж уртавтар тархи ба нугасны урд эврийн хөдөлгөөний төвд очно. Үүнийг хараа сонсголын хандах рефлексийн зам гэж нэрлэнэ. Сильвиевийн усан хоолойн ойролцоо ялангуяа доод талд нь тархины 12 хос мэдрэлийн III, n.oculomotorius. Нүд хөдөлгөгч ба IV, n.trochlearis, буланцар мэдрэлийн төвүүд байрлана. Нүд хөдөлгөгч мэдрэл вегетатив хавсаргатай учир түүний нь төв (якубович) энд бас байна. Тархины хөлийн ар хэсэг substantia nigra xap бодис, nucleus rubra улаан бөөм байх ба түүнээс хажуу дээд талаар нь leminiscus medialis, leminiscus lateralis дотно ба хажуугийн гогцоо явахаас гадна улаан бөөм nusleus ruber-ээс tractus rubrospinalis, гарч тэр нь дороо зөрлөг (Форелийн зөрлөг) хийж нугасны урд эврийн хөдөлгөөний эст очно. Үүгээр экстра-пирамид (зориудын бус хөдөлгөөний) замууд явна. Тархины хөлийн суурь талаар fibrae corticospinales, fibrae corticonucleares, fibrae parietotemporopontinae, fibrae frontopontinae гэсэн зам явна.
Ангилал:Нейробиологи
2022 оны улсын наадмын бөх барилдаан
Тулгар төрийн 2231 жилийн ой, Их Монгол улсын 811 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 101 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ, А.Сүхбат, Г.Өсөхбаяр, даян аварга Н.Батсуурь, улсын аварга П.Бүрэнтөгс, Г.Эрхэмбаяр, С.Мөнхбат нараар магнайлуулсан хүчит мянга хорин дөрвөн бөх хүч чадал, уран мэхийг уралдуулан барилдлаа.
Арвын даваа
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Чагдаагийн Хосбаяр
Чагдаагийн Хосбаяр
Чагдаагийн Хосбаяр 1967 онд Улаанбаатар хотод төрсөн. Монгол Улсын дээд шүүхийн шүүгч. Тэрээр Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2015 оны 04 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 58 дугаар зарлигаар Улсын дээд шүүхийн шүүгчээр томилогдож, Улсын дээд шүүхийн шүүгчдийн 2021 оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн зөвлөгөөнөөс Эрүүгийн хэргийн танхимын тэргүүнээр сонгогджээ.
Ажилласан байдал
Ч.Хосбаяр 1988 онд ажлын гараагаа эхэлжээ. Ажилласан байдлыг он дарааллаар жагсаавал:
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2015 оны 04 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 58 дугаар зарлигаар Улсын дээд шүүхийн шүүгчээр томилогдсон.
Улсын дээд шүүхийн шүүгчдийн 2021 оны 03 дугаар сарын 05-ны өдрийн зөвлөгөөнөөс Эрүүгийн хэргийн танхимын тэргүүнээр сонгогдон ажиллаж байна.
Бүтээл, эрдэм шинжилгээ
Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл:
Илтгэл, хэлэлцүүлэг:
Мэргэжлийн үйл ажиллагаа
Тэрээр 2015 оноос хойш 930 хэргийн илтгэгч шүүгчээр ажилласан байна. Олон Улсын Эрүүгийн шүүхийн Ромын дүрмийн оролцогч улсуудын Ассамблейн ажлын албанаас 2017 оны 3 дугаар сарын 7-ны өдөр тус шүүхийн шүүгчийн 6 сул орон тоонд сонгон шалгаруулалт явуулах шийдвэрийг зарласан бөгөөд Монгол Улсаас тус сонгон шалгаруулалтад анх удаа шүүгч Ч.Хосбаяр нэр дэвшиж байв.
Ч.Хосбаяр “Авлигын болон эдийн засгийн зарим гэмт хэргийн эрх зүйн шинж, шүүхийн практик” сэдэвт гарын авлагыг боловсруулахад тус тусын хариуцсан сэдвийг боловсруулж, хамтран ажилласан. Эрүүгийн хуулийн 1.10 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолох зохицуулалтыг хэрэглэх талаарх албан ёсны тайлбар гаргах тухай Улсын дээд шүүхийн нийт шүүгчийн хуралдааны 2022 оны 03 дугаар сарын 09-ний өдрийн 11 дугаар тогтоолыг боловсруулж, ёсчлон батлуулсан. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн Арван зургадугаар бүлгийн зарим зүйлийг тайлбарлах тухай (16.3, 16.5) албан ёсны тайлбарыг Улсын дээд шүүхийн нийт шүүгчийн хуралдаанаар хэлэлцүүлж, ёсчлон батлуулжээ.
Сонгуульт ажил, ажлын хэсэг
Монгол Улсын нэгдэн орсон “Хүнийг хүчээр алга болгохын эсрэг конвенц”-ын тайлан хамгаалах ажлын хэсэгт томилогдон 2021 оны 04 дүгээр сарын 21-нээс 23- ны өдрүүдэд оролцож ажилласан ба Монгол Улсын Үндсэн хуулийн цэцийн тухай болон Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагааны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулах, Улсын Их хуралд өргөн мэдүүлэх үүрэг бүхий ажлын хэсэгт мэргэжил, арга зүйн туслалцаа үзүүлэх ажлын дэд хэсэгт хамтарсан байна. Эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэл, түүний шалтгаан болон үр дагаврын асуудал хариуцсан НҮБ-ын Тусгай илтгэгч Рем Алсалемтай 2021 оны 12 дугаар сарын 06-ны өдөр уулзалтад оролцсон.
Шагнал
Хөдөлмөрийн гавьяаны улааны тугийн одон, Хөдөлмөрийн хүндэт медалиар шагнагдсан.
Барсболдын Дэнзэн
Барсболдын Дэнзэн (1958 онд төрсөн) Монголын уран барималч, зураач. Их зохиолч Б.Ринчений ач хүү, нэрт палеонтологич Р.Барсболдын ууган хүү.
Гэр бүл
Гэргий нь Ивана Гроллова гэж монголч эрдэмтэн, чех эмэгтэй байдаг. Охин, хүү хоёртой.
Ангилал:Монголчууд Ангилал:Монголын уран барималч Ангилал:Монголын зураач Ангилал:1958 онд төрсөн
Чу Бу-а
Чу Бу-а (조보아; 1991 онд төрсөн) — Өмнө Солонгосын жүжигчин.
Намтар
Чу Бу-а 1991 оны 8 сарын 22-нд Өмнө Солонгос улсын Сөүл хотод төрсөн. Дөрвөн насаар дүү нэг эмэгтэй дүүтэй. Бу-а Тэжоний Паньсог ахлах сургуулийг дүүргэсэн ба Сонгюньгуан их сургуульд жүжигчин мэргэжил эзэмшсэн.
2012 онд tvN телевизийн «Царайлаг хөвгүүдийн хамтлаг цаашаа» ОАК-д гол дүр бүтээжээ. 2014 онд «Өдөлт» эротик триллер УСК-нд биеийн тамирын багшдаа дурласан хэцүү охины дүрийг гаргав.
Гадаад холбоос
Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино жүжигчин Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Нагал хан уул
Хэнтийн нурууны салбар уул Нагал хан уул нь Төв аймгийн Эрдэнэ сумын нутаг Өвөр жанчивлан рашааны урд талд байх "Дархан цаазат" уул юм. Ангилал:Монголын дархан цаазат газар Ангилал:Монголын уул Ангилал:Төв аймгийн газар зүй Ангилал:Хэнтийн нуруу
Дамерау-Левенштейны засварын зай
Эх хэлний боловсруулалтын салбарт доорх засварын үйлдлүүдийг хэдэн удаа ашиглан нэг тэмдэгт мөрийг нөгөө тэмдэгт мөр болгон хувиргаж болохыг Дамерау-Левенштейны зай (Damerau–Levenshtein distance) гэдэг:
Уг ойлголтыг үгийн бичлэгийн алдаа засах асуудалд өргөн ашигладаг.
Доорх хүснэгтэнд зөвшөөрөгдөх үйлдлүүдийн жишээг үзүүлэв: Машин сургалтанд алдаа засах асуудлыг шийдэх үед ихэвчлэн дайралддаг алдаануудын жагсаалт хэрэг болдог ба англи хэлний хувьд ийм жагсаалтын жишээ нь Питер Норвигийн үүсгэсэн Дамерау-Левенштейний 1 зайтай алдааны жагсаалт юм (http://norvig.com/ngrams/spell-errors.txt). Ангилал:Мэдээллийн онол
Свен Ульрайх
Свен Ульрайх (Sven Ulreich; 1988 оны наймдугаар сарын 3-нд Шорндорф хотод төрсөн) — Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд «Бавари» багт хаалгачаар тоглодог.
Замнал
2008 оны нэгдүгээр сард «Штутгартын» I багт элссэн. Бундеслигийн анхны гараагаа 2008 оны хоёрдугаар сарын 9-нд берлиний «Хертагийн» эсрэг  1:3 харьцаагаар ялагдсан тоглолтонд хийсэн. 2008 оны хоёрдугаар сарын 16-нд «Дуйсбургтэй» тоглоход анхны мэргэжлийн ялалтаа байгуулсан.
2012 оны нэгдүгээр сарын 20-нд багтайгаа хоёр дахиа гэрээгээ сунгахдаа 2017 хүртэл сунгав.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:Штутгарт багийн тоглогч Ангилал:Байерн Мюнхен багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Суванна Фума
Хунтайж Суванна Фума (Souvanna Phouma) (1901.10.07-1984.01.10) Лаосын улс төрийн зүтгэлтэн.
Хунтайж 1901 оны 10 дугаар сарын 7-нд Луангпрабанг хотод Хунтайж Бунхонгийн 9 дахь хүү болж төрсөн. Хунтайж Суфанувонгтой эцэг нэгтэй ах дүүс юм.
Тэрбээр Ханой хотод бага сургууль, лицей дүүргээд Францад дээд боловсрол эзэмшсэн. Парисын иргэний инженерийн сургууль, Гренобль хотын Эрчим хүчний дээд сургуулийг тус тус төгссөн.
Суванна Фума 1931 онд эргэн нутагтаа ирж франц эцэг, лаос ээжтэй Алин Клэйр Аллард хэмээх бүсгүйтэй гэрлэж 4 хүүхэд төрүүлсэн. 15 жил Лаос дахь Францын Энэтхэг-Хятадын захиргаанд ажилсан.
1944-1945 онуудад Лаосын, дараа нь Энэтхэг-Хятадын Нийгмийн ажлын Хороонд ерөнхий инженер байсан.
1945 оноос Лао Иссара хөдөлгөөнд нэгдсэн байна. 1945-1951 онд Лао Иссарагийн түр Засгийн газарт Нийгмийн асуудал эрхэлсэн сайд, 1951-54, 1956-58, 1960-62 онуудад Лаосын Хаант Засгийн Ерөнхий сайдаар ажилсан.
1963-1974 оны хүнд жилүүдэд Засгийн газрыг толгойлж байсан. Ерөнхий сайдын хувьд 1961 онд ЗХУ-д найрсаг айлчлал хийсэн.
1963 оны эхэнд Лаосын Хаан Шри Саванг Ваттханыг ЗХУ-д албан ёсоор айлчлахад дагалдан ирсэн.
Түүнийг 1984 оны 1 дүгээр сарын 10-нд нас барахад нь хүндэтгэлтэйгээр оршуулсан байдаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Лаосын ерөнхий сайд Ангилал:Лаосын барилга хот байгуулалтын сайд Ангилал:20-р зууны улс төрч Ангилал:Сурвалжит язгууртан Ангилал:Лаосчууд Ангилал:1901 онд төрсөн Ангилал:1984 онд өнгөрсөн
Akuma-kun
Akuma-kun (悪魔くん; Акүма-күн) нь Японы анимэ юм. 1989 оны 4 сарын 15-ноос 1990 оны 3 сарын 24 сар хүртэл TV Asahi телевизээр гарчээ. Toei-ийн бүтээл. Зохиолч: Мизүки Шигэрү.
Холбоос
Ангилал:Анимэ
Saint Seiya
Saint Seiya (聖闘士星矢) нь Японы анимэ юм. 1986 оны 10 сарын 11-ноос 1989 оны 4 сарын 1 сар хүртэл TV Asahi телевизээр гарчээ. Shueisha, Toei-ийн бүтээл. Зохиолч: Күрүмада Масами.
Дүрүүд
Дуу оруулсан: Фүрүя Тору
Дуу оруулсан: Сүзүоки Хиротака
Дуу оруулсан: Хори Хидэюки
Дуу оруулсан: Хорикава Рё
Дуу оруулсан: Хашимото Койчи
Холбоос
Ангилал:Анимэ
Филиппин хэл
Филиппиин хэл буюу пилипи́но, филипи́но (тагаль хэл. Pilipino, Filipino) -Филиппин улсын үндэсний хэл бөгөөд англи хэлний нэгэн адил албан ёсны хэл юм. Австронезийн хэлний аймагт багтдаг тагаль зэрэг бүс нутгийн хэлүүд дээр тулгууралдаг. Англи болон испани хэлнээс ихээхэн үг авсан байдаг. Ангилал:Малай-Полинезийн хэлнүүд Ангилал:Филиппин
Шинэ жилийн сүлд мод
Шинэ жилийн сүлд мод нь шинэ жилийн баярт зориулан засаж чимэглэсэн мод юм. Шинэ жилийн сүлд модоор мөнх ногоон модыг сонгодог бөгөөд сүлд мод засах уламжлал нь анхлан XV зуунд Герман улсад зул сарын баярт зориулан сүлд мод зассанаар эхэлсэн байна. Анхлан сүлд модыг алим, самар зэргээр чимдэг байсан бол XVIII зуунаас чимэглэсэн сүлд модоо лаагаар гэрэлтүүлдэг болжээ. Өнөө үед дэлхийн улс орнууд шинэ жил болон зул сарын баярт зориулан амьд бус хиймэл, нийлэг материалаар хийсэн сүлд модыг тоглоом, гэрэл зэргээр чимэглэдэг болсон.
Монголд
Манай улсад сүлд модоор ихэвчлэн гацуур модыг төлөөлүүлдэг. Шинэ жилийн гацуур мод гэж хэлэх нь ч бий. Айл өрхүүд шинэ жилээр гол төлөв хүүхэддээ зориулан сүлд мод засч бөмбөлөгөн тоглоом, саа, гэрэл зэргээр чимэглэдэг. Айл гэрт шинэ жилээр ирсэн зочин, гийчин тухайн айлын хүүхдийн сүлд модыг мөнгө, мэндчилгээ зэргээр мялаах заншил ч бий.
Хотгуужин чөрх
Гадаад төрх
Хотгуужин нугасны эрэгчин нь үржлийн улиралд маш их гоёмсог өнгө зүстэй болдог. Толгой болон хүзүү нь хар хөх өнгөтэй болж, нүдний урд талд нь том хавирган сар хэлбэртэй, нүдний ард жижиг дугуй цагаан толботой, хүзүүг нь тойрсон хар эмжээртэй цагаантай. Толгойн хэсэгтээ хар, цагаан, улбар шар өнгөтэй. Хүзүү цээжийг нь заагласан хар эмжээртэй цагаантай, цээж хэвлий хоёрыг нь заагласан хар цагаантай. Бие нь ерөнхийдөө саарал боловч, хавирга тушаа улбар шар өнгөтэй. Эмэгчин нь бараг цулгүй бордуу өнгөтэй, зөвхөн толгойн дээрээ хэдэн цагаан толботой байдаг.
Тархалт
Энэхүү нугас нь хойд Атлантын далайн Исланд, Гринланд, Канад, АНУ, хойд Номхон далайн Аляска, Канад, Орос, Солонгос, Японы хадтай эрэгт өвөлжөөд, догшин давалгаатай далайд шумбаж, чулуу болон уснаас нялцгай биетэн, хавч, жижиг загас гэх мэтийн амьтдыг олж иддэг. Хавар хотгуужин нугас далай тэнгисээс холдож Исланд, Гринланд, Канад, АНУ, Аляска, Орос, Хятад, Японы уулын шируун урсгалт голын хажууд үүрээ засаад өндөглөдөг. Тэр үед хотгуужин нугас хурдан урсгалыг сөрж түүний ёроолоор алхан шумуулын авгалдайг олж иддэг.
Нэршил
Ази тивд хотгуужин чөрх оросын зүүн хэсэг, Хятад зүүн хойд хэсэгт үрждэг. Хотгуужин нугас бас Монгол улсад анхны удаа, 1962 онд Баянхонгор аймгийн Богд суманд орших Орог нууранд бүртгэгдсэн.
Нэгэнт л бүртгэгдсэн болохоор монгол нэр байх нь зүй ёсны хэрэг. Анхны монгол шувууны нэр томъёо, 1969 онд хэвлэгдэн гарсан «Улсын Нэр Томъёны Комиссын Мэдээ (No. 78-79-80): шувууны нэр томъёо»-нд "хотгуужин нугас" буюу "хотогуужин нугас" гэдэг нэрээр бүртгэгдсэн. Тэр номыг эмхэтгэгчид олон хуучин материалаас шувууны нэрсийг түүж авахаас гадна, бэлэн нэр байхгүй тохиолдолд өөрсдөө шинэ нэр оноож байсан гэнэ билээ. Өөр төрлийн нугасаас ялгахын тулд 2007 оноос хойш Монгол шувуу судлаачид "хотгуужин нугас"-ыг "хотгуужин чөрх" хэмээн тусад нь нэр өгч өөрчилсөн.
Хотгуужин нугасны англи нэр "Harlequin Duck" юм. "Harlequin" (Арлекин) бол 16-р зуунд Италиас үүсээд, 16, 17, 18-р зуунд Европын улсуудад түгээмэл болсон Комедия дель арте (Commedia dell'arte) гэдэг театрын хэлбэрийн нэг зүйлийн алиалагчийн дүр. Комедия дель арте бол биеэ тоосон эрдэмтэн, шуналтай баян өвгөн, зальтай зарц нар, дурласан залуучууд гэх мэт янз бүрийн хэвшсэн дүртэй.
"Хотгуужин" хэмээх энэ нэр одоогийн монгол хэлний шувууны нэр томъёонд байдаг бөгөөд сүүлийн үеийн жирийн толь бичигт ч тэмдэглэгддэг болсон.
Монгол хэлэнд "ходогочин", "ходгочин", "хотгочин" гэдэг үг байдаг. Монгол хэлний их тайлбар толь-д гурван холбоотой үг байна:
«Монгол хэлний дэлгэрэнгүй тайлбар толь»-д, зөвхөн "ходогочин" ("хов зөөгч, хов хэлэгч"), "хотгочин" ("баг") гэдэг хоёр үг байна. "Баг" нь алиалагчтай ойролцоо. «Монгол-хятад толь» -оос үзвэл, "ходгочин" гэдэг нь эртнээс "алиалагч" хэмээн утгатай байсан. Одоо монгол улсаас гаргасан толь бичигт бага байдаг ч, өвөрмонголын толь бичигт үлдсэн.