cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
731-р анги
Японы армийн 731 дүгээр отрядад 1939-1945 он хүртэлх 6 жил орчмын хугацаанд 3000 гаруй хүн туршилтын “банз” болон амь насаа алдсан гэсэн баримт байна. Энэхүү отрядын үйл ажиллагаа нь Японы арми дэлхий дахиныг байлдан эзлэх, юуны түрүүнд тухайн бүс нутгийн улс орнуудын эсрэг явуулах дайныг амжилттай дуусгахад чиглэгдэж байлаа. Квантуны армийн командлагч Ямада “731 дүгээр отряд” гол нь ЗХУ, түүнчлэн БНМАУ, Хятад бусад улс орнуудын эсрэг явуулах бактериологийн дайнд бэлтгэх зорилгоор эмхлэн байгуулагдсан хэмээн Хабаровскийн шүүх хуралд мэдүүлсэн байна.Бактериологийн дайны стратегийн эн тэргүүний зорилт нь сөргөлдөгч талуудын цэрэг, зэвсэгтхүчин, хүн амыг устгаж, газар нутгийг нь эзэгнэн захирах хэрэгсэл болгоход оршиж байв. Энэ дайны овоо хараанд хамгийн түрүүнд өртсөн улс орны нэг нь БНМАУ байсан юм.
Японы квантуны арми 1939 онд БНМАУ-ын зүүн хил хязгаараар халдан довтолж Халхын голын дайныг өдөөсөн билээ. Энэ дайны явцад Квантуны армийн удирдлага Монгол-Зөвлөлтийн армийн эсрэг бактериологийн зэвсэг хэрэглэхийг санаархаж, энэ талаар тодорхой төлөвлөгөө боловсруулан, түүнийгээ гүйцэлдүүлэх оролдлого хийж байжээ.Энэ талаар БНХАУ-ын судлаач Жао Ийү Сяны бичсэн “Думдад улсыг түрэмгийлсэн Япон цэргийнхний Хөлөнбуйрт явуулсан хорт хийн дайн” хэмээх номонд тодорхой өгүүлсэн байна. Тэрээр 2005 онд БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы Хөлөнбуйр аймгийн Шинэ барга зүйн хошууны төв Амгаланбаатар хотод болсон Номунхааны дайны асуудлаархи олон улсын эрдэм шинжилгээний хуралд илтгэл тавьсан юм.Тэрчлэн БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ы Хөлөнбуйр аймгийн Шинэ барга зүйн хошууны судлаач Бодончууд Ц. Авид “Номунханы дайн”[УБ.2005] номондоо энэ тухай товч дурдсэан байдагДээрхи судлаачдын бичсэнээр Квантуны цэргийн командлал Халхын голын дайн эхэлмэгц Халхын голын районд бактериологийн дайн хийх төлөвлөгөө зохиосон байна.Хэрвээ дайны явцад өрсдийн цэргийн байдал хүндэрсэн тохиолдолд дараахи 3 аргаар бактериологийн зэрсэг хэрэглэхээр төлөвлөсөн байна.
Үүнд: 1.Бактерийн нян агуулсан их бууны сумаар дайсны фронтын шугам болон гүнд буудаж нян тараах, 2.Халдварт өвчний нян бүхий нохой бөөс агуулсан бөмбөгийг байлдааны онгоцоор Халхын голын баруун эрэгт хаяж нян тараах 3.Амиа золиослогч ангийг нууцаар явуулж Халхын голын баруун эрэгт гарган худаг, гол, усны эхийг нянгаар хордуулах Энэ зорилгоор үйлдсэн газрын зурагт бактераар хордуулах гол усны эх, худаг, нуур, цөөрмийг нэг бүрчлэн тэмдэглэсэн байжээ. Түүнээс гадна бидний мах цусны тасархай монгол хүмүүс энэ аймшигт харис туршилтын гадна үлдээгүй нь одоо нэгэнт тодорхой болсон боловч аль нутаг усны хичнээн хүн өртсөн нь бүрхэг байна.
БНХАУ-ын Харбин хот хот дахь 731 дүгээр отрядын музейд Японы бактерийн туршилтанд орж амь насаа алдсан зарим хүмүүсийн нэрсийг бичиж мөнхжүүлсэн байна. Энд Жамбаланчин, Пунцагдаш хэмээх хоёр Монгол хүний нэр байгаа бөгөөд тэднийг 1944 оны гуравдугаар сард Баргын нутаг дахь Цагаан өртөөнөөс баруун тийш 12 км зайд байдаг нэгэн тосгоноос японы цагдаа нар барьж 731 дүгээр отрядад хүргэсэн байна.Энэ мэтчилэн олон монгол хүн, тэр дундаа японы ноёхолд байсан баргуудаас цөөнгүй хүн энэ отрядын туршилтын золиос болсон байхыг үгүйсгэх аргагүй. Дайн дуусснаас хойш13 жилийн дараахи нэгэн үйл явдлын тухай энд дурсахгүй өнгөрч боломгүй.Дайн дууссанаас хойш 13 жилийн дараа 1958 оны 8 дугаар сарын 17-ны өдөр Токио дахь Тама оршуулгын газрын бүсэд оршдог боржин чулуу боловсруулах үйлдвэрийн нэгэн тасалгаанд нэгэн үйл явдал болжээ.
Энэ өдөр “Пинфаны нөхдийн нийгэмлэг”-ийн анхны уулзалт болсон бөгөөд анхны дагалдан сурагчдын 22 нь цугларсан байв.Отрядын дагалдан сурагчидын хувьд Широ Исий дайны дараахи жилүүдэд юу хийж байсан тухай янз бүрийн цуурхал сонсож байжээ. Нэг нь америкийн армитай хамтран бактериологийн зэвсэг боловсруулж байгаа тухай, нөгөө нь Америкт хадгалагдаж буй “731-р отряд”-ын архив цэгцэлж байгаа, гурав дах нь Солонгосын дайнд бактериологийн зэвсэг хэроэглэх ажиллагаа удирдаж байгаа гэх зэрэг цуурхал байжээ. Харин дээрхи цуурхлын эзэн “Пинфаны нөхдийн нийгэмлэг”-ийн уулзалтад оролцсон байна.Исий 731-р отрядыг “үүсгэн байгуулах үндэслэл”-ээ тайлбарлахдаа:Япон улсыг аврахын тулд байгуулагдсан эрдэм шинжилгээны байгууллага юм. 1927-1930 онд тагнуулын нууц даалгавараар би Итали, Герман, Франц, Орос улсад очиж Япон улсын талаар ямар сэтгэгдэлтэй байгааг тандах зорилготой байсан юм.Тэнд би “Японы ард түмний устгах хэрэгтэй”, “Япон үндэстэн бол хамгийн их гай хорлол” гэдэг үгийг газар сайгүй сонсдог байлаа. Тэр үед”дэлхий дахиныг цагаан арьстан удирдах болно” гэсэн үзэл бодлын давалгаан бүх дэлхийгээр нэг тархсан байсан бөгөөд Япон сэтгэлээр баян, эрдмээр ядмаг байсан цаг. Энэ нөхцөлд Японыг аврахын тулд манай отряд байгуулагдсан юм.
Эх орноо аврах 731-р отрядад алба хааснаараа та бүхэн бахархах ёстой гэж би бодож байна. Би цаг нь ирэхээр энэ тухай даян дэлхийд зарлах болно. Учир нь яллагч Кинан “Исийгийн отряд” цэргийн гэмт хэрэг үйлдээгүй гэж хэлсэн билээ. Бидний ажлын үр дүнг дайсны гарт оруулахгүй байлгах талаар сонор сэрэмжтэйгээр хянан ажиглаж байх хэрэгтэй. Гурван мянган хүний амийг хөнөөсөн тэрээр гэмшсэн шинжгүй “”Ишигийн отряд”-ад алба хааснаараа та нар бахархах ёстой” хэмээн мэдэгдэж байжээ. Тэр мөн урьдын адил “банз” бол хүн биш, 731-р отряд бол “эх орноо аврах”-ын тулд энэ бүхнийг хийсэн хэмээн аймшигт үйлдлээ цагаатгаж байна.“Пиньфан нөхөр” сэтгүүлд дагалдан сурагчдын салбар байгуулах зорилгын тухай Исий ингэж өгүүлжээ.” Гэр бүлийн асууплаа хойш тавьж, зөвхөн сурах, мэдэхэд биеэ зориулсан хэн бүхэнд тусгай отрядын дагалдан сурагчаар Манжуурт үргэлжлүүлэн суралцах боломж олгохоор энэхүү салбарыг байгуулсан юм. Та бүхнийг эх орноо авран хамгаалахаар томилогдсон 731-р отрядын үндсэн боловсон хүчин болгохыг эрмэлзэж байлаа.
Тийм учраас бид та бүхэнд бүрэн дунд боловсрол олгож, хамгийн ур чадвартай сурагчдыг цаашид их, дээд сургуульд үргэлжлүүлэн суралцуулахыг хичээж байсан юм. Япон улсын Гэгээрлийн яам үүнийг зөвшөөрөөгүй бөгөөд улс орны тэр үеийн нөхцөл байдал ч бидний бодож төлөвлөснийг хэрэгжүүлэх боломж олгоогүй билээ. Эцсийн дүндээ би хүсч мөрөөдөж байсан зорилгодоо хүрч чадаагүйдээ маш их харамсч явдаг. ” гэжээ. 731 отрядыг Широ Исийгүйгээр төсөөлөх аргагүй. Энэ отрядад алба хааж байсан хүмүүсийн ихэнхи нь Широ Исийг “дайны бурхан” мэтээр өргөмжилж байв. 731 отряд бол “эзлэн түрэмгийлэх дайн”-ны хөрсөн дээр ургуулсан онцгой хортой ургамал байсан юм. Харин түүний “цэцэрлэгч” Широ Иший нь бөгөөд тэрээр багагүй хүч хөдөлмөрөө зарцуулсан байдаг юм. Түүгээр ч үл барам генерал Иший бактериологийн зэвсгийн судалгаанд ашиглах үнэ цэнэтэй материал дамжуулснаар шударга шүүхээс мултарч чадсан байна.
Дайны дараах жилүүдэд хүмүүсийг амьдаар тарчлаан зовоож туршилт хийсэн эмч нар америкчуудын тусламжтайгаар гэсгээлээс сугаран үлдэж хангалуун амьдарч байжээ. 80-аад оны хэвлэлийн мэдээгээр отрядад ажиллаж байсан 450 судлаач эмч нар хожим нь японы эрүүл мэндийн шинжлэх ухаанд өндөр алба хашиж явсан гэдэг.Дайны жилүүдийн тэр гамшигт туршилтын түүхийг дэлхийн улс түмэнд сэрэмжлүүлэх зорилгоор музей байгуулагдсан байна. Японы “731-отряд”-ын гэмт хэргийн эд зүйлсийн музей нь бактериологийн дайнд тарчлан зовсон болон амь үрэгсдэд зориулсан гэрэлт хөшөөтэй бөгөөд 23 балгас анхны байдлаараа хадгалагдаж байдаг бөгөөд орон нутгийн чанартай хамгаалалтанд байдаг дурсгал ажээ. Гэмт хэргийн эд зүйлсийн үзүүллэгийн танхим нь 418 кв.м бөгөөд энд 160 гаруй гэрэл зураг, 70 гаруй бодит эд өлгийн зүйлс, тэр аймшигт үйл явдлын нотолгоо болох гэрчүүдийн дуртатгал их хэмжээгээр байдаг аж.
Товчхон бөгөөд дэлгэрэнгүй
Хэдий дээд зэргийн зардал багатай ч хүн төрөлхтнийг үй түмээр нь хөнөөж чадах аймшигт зэвсэг болох бактерлогийн зэвсгийг Япончууд сонгон авчээ. Энэ зорилгоор биологч э удирдуулсан 731-р отряд үүссэн юм. Энэ отряд жирийн биш харин эрдэмтэд, эрдэм мэдлэгтэй хүмүүсээс бүрдэж байлаа. 731-р отряд нь маш нууц байдлаар үйл ажилгаагаа явуулж байснаас гадна Японд биш Манжуурт байрлаж байв. Учир нь ямарваа нэгэн халдвар тарлаа гэхэд зөвхөн Хятадын иргэд л хохирхоор байв. Уг отряд туршилтандаа амьд олзны хүмүүсийг ашигладаг байсан юм. Олзны хүмүүс нь хятад, монгол, орос, солонгосууд байв. Манжуурт октябрийн хувьсгалын үеээр зугтааж гарсан орос үндэстнүүд олон байлаа.
Бактерлогийн зэвсгээс гадна химийн болон хүний амьдрах чадварыг шалгасан олон санаанд багтамгүй аймшигтайгаар тарчлаасан зүйлсээр хүмүүсийг туршиж алдаг байв.Хүнийг эхлэж нянгаар халдварлуулаад мэдээ алдуулалгүй задлан хийж эрхтнүүдийг нь гарган ирээд задгай чигээр нь эрхтнүүдийг нь нян яаж халдварлан өвчлүүлж байгааг үхтэл нь ажигладаг байв. Мөн цахилгаанаар цохиулж, янз бүрийн хийгээр хордуулж, хорт туяагаар шарж аль зэрэг тэсэхийг нь шалгаж байлаа. Үе мөч эрхтнүүдийг нь салган авч сольж шилжүүлэн суулгаж, цусыг нь юүлж оронд нь адгуус амьтны цус судсанд шахдаг байснаас гадна тархи дотор эрхтнүүдийг нь нэг нэгээр салган авч аль зэрэг амь тэсэхийг нь шалгаж сүүлд нь зөвхөн хөндий хоосон зүйл болгодог байв. Салгаж авсан эрхтнүүдийг бас туршин ашигладаг байсан. Бас хүний дотор эрхтэнүүд рүү янз бүрийн гадны зүйл оруулж туршдаг байв. Эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд бүр дөнгөж төрсөн хүүхэд болон жирэмсэн эмэгтэй хүн дээрч гэсэн туршдаг байсан байна.
Мөн хүнийг даралтын камерт хийж биеийн дотор гадна даралтыг зөрүү үүсгэснээр хүний эрхтнүүд хөөж нүд нь бүлтэрч гаран дараа гэдэс ходоод цус нь ам сүвээрээ нь цувж судас нь могой шиг бүдүүн болтлоо бүдүүрч толгой нь том бөмбөг мэт зүйл болон эцэстээ хүн дэлбэрдэг байна.Эрэгтэй хүнийг бодоход эмэгтэй хүн туршилтанд илүү тохиромжтой байдаг. Учир нь илүү амьд үлдэх тэсвэр сайн өвдөлтөнд ухаан алддаггүй туршилт даадаг байна.Маш халуун хуурай агаартай камерт хүнийг хийж шингэн зүйл өгөхгүйгээр хатааж занданшуулан алдаг байв. Эцэсдээ хүнээс зөвхөн хатаж хорчийсон зүйл үлддэг байлаа. Эндээс хүний биеийн 70 хувь нь уснаас бүрддэгийг нээсэн гэдэг.Хүнийг хүйтэнд хөл гарыг норгон хиймлээр үлээлгэн савхаар цохиход хатуу мөсийг цохих мэт дуу гартал хөлдөөдөг байв. Дараа нь гэсгээж эд эс нь хэрхэн үхжихийг ажигладаг байлаа.
Энэхүү чөтгөрийн лабораториос ямарч хүн орсон л бол амьд эргэж гардаггүй байсан ба хэдэн мянган хүнийг туршиж тамлан алсан байна. Мөн нутгийн хүүхдүүдэд нянгаар халдварлуулсан амттанаар дайлж халдвар тарааж байв.Дайны сүүл үед 731-р отрядад дэлхийг ч сүйд хийхээр их хэмжээний нянгийн идэвхжүүлсэн өсгөвөр байсан ч хэрэглээгүй болно. Учир нь гэвэл Япон дайнд ялагдах нь тодорхой болсноос гадна хэрвээ үй олноор нь устгасан ийм зүйл хийвэл эргээд Японы ард түмнийг өршөөлгүй хядаж хариу барих болно гэдгийг мэдэж байв.1945 онд Зөвлөлтийн Арми өргөн далайцтай, гэнэтийн давшилт хийсэн тул отрядын бүх гэмт хэргийн баримт болох зүйлийг устгаж булсан байна. Амьд байсан туршилтын хүмүүс болон хүмүүсийн эд эрхтнүүдийг устгасан байдаг. Чухал баримт материалуудыг Широ Иши болон бусад эрдэмтэд, отрядын толгойлогчид америкчуудад эрч чөлөө амь насаараа худалдсан байна.
thumbnail Отрядын бүх л эрдэмтэд америкчуудын ачаар ялнаас мултарч эх орондоо очиж их сургууль, анагаах эмнэлэг, эрдэм шинжилгээний байгууллагад ажиллах болсон байна.Харин баримт судалгааны материалуудыг авсан америкууд 731-р отрядын үйлсийг идэвхтэйгээр үргэлжлүүлсэн гэдэг. Мөн л амьд хүмүүс дээр хорлонтой туршилтууд хийж байсан бөгөөд ялгаа нь хоригдлууд болон өнчин хүүхдүүд дээр хийж байсан байна. Одоо ч гэсэн нууцаар явадаж л байгаа гэгддэг юм байна лээ. : Тэд 1939 онд Японы Эзэн хааны арми (дай-Ниппон тэйкоку рикугун) нь БНМАУ болон Зөвлөлтийн цэргүүдийн эсрэг биологи, бактериологийн зэвсэг хэрэглэсэн болохыг баталсан маш их баримт олдсон тухай мэдээлсэн билээ.
Гэхдээ энэ удаа энгийн уншигч нарт эргээд хандая. Уншигч хүн товчхондоо эндээс юу мэдэж авч болох вэ? Дээр дурдсан Хятадын архивын ажилтнуудын өгүүлж буй материалууд харгис цагдаа болон Квантуны армийн японоор «Канто гун») халдварын төвийн штабт хамаарах бөгөөд дээрхи төв нь 1939 оны Халхын голын дайны талбарт "Исийгийн отряд" хэмээх нэрийн дор ажиллаж байсан юм. Энэхүү "Отряд 731" буюу японоор "нансан-ити бутай" хэмээх нэрээр алдаршсан Японы армийн онцгой нууц хэсэг үнэн хэрэгтээ биологийн зэвсэг бүтээх хийгээд түүнийг ашиглах зорилготой ажилладаг байжээ.
"Исийгийн отряд"-ынхан 1939 оны долоодугаар сараас найман сарын хооронд Халхын гол, Хулстай болон Аргунд тарваган тахал, булчин задрах тахал, цусан суулга, гэдэсний хижиг, боом болон ям сахуу өвчний бактери тархаасан байдаг. Энэ халдварыг Исийгийн отрядын 22 хүний бүрэлдэхүүнтэй цэргийн эмч, хошууч Икари Цунэсатогоор толгойлуулсан сайн дурын амиа золиослогч нар (японоор «токкотай») хийж гүйцэтгэжээ.
Икарагийн бүлэг дөрвөн удаагийн биологийн халдлага үйлдсэн бөгөөд ингэхдээ голын эх рүү ойролцоогоор 100 кг орчим шингэнээр баяжуулж өтгөрүүлсэн бактери хийж байжээ. Үүнээс гадна 1939 оны наймдугаар сарын сүүлчээр Монгол-Зөвлөлтийн цэргийн байршилд тарваган тахлын сэжиг бүхий нохой бөөс ашигласан биологийн дайралт хийгдсэн нь илэрч байсан юм. "Исийгийн отряд"-ын үйлдлийг фронт дээр амжилттай гэж тэмдэглэж байсан агаад Халх голд байлдааны ажиллагаа явуулахаар зориуд зохион байгуулагдсан тусгай 6 дугаар армийн командлагч дэслэгч генерал Огису Рюхея тус отрядын бие бүрэлдэхүүнд өөрийн биеэр баяр хүргэж байжээ. Үнэхээр ч Монгол-Зөвлөлтийн бие бүрэлдэхүүний гарз хохирол эрүүл мэндийн нүүлгэн шилжүүлэлтээр алагдсан, шархдсан хийгээд битүү бэртэл авсан, олзлогдсон, сураггүй алга болсон тоо 709-д (нийт 25655 хүнээс) хүрчээ. Халдварт өвчнөөр өвчлөгсдөөс найман хүн амиа алдсан бөгөөд өвчин янз бүрийн байсан ч бүгд онц аюултай халдварт өвчлөл байжээ. Гэхдээ Зөвлөлтийн цэргийн өвчний тархалтыг судалдаг судлаач нар Японы биологийн зэвсгийн хөнөөлийг бууруулж чадсан юм. Монгол-Зөвлөлтийн цэргийн бие бүрэлдэхүүнийг урьдчилан сэргийлэх вакцинд хамруулж, тэднийг шаардлагатай ус, хоол хүнсээр хангахын зэрэгцээ буудалласан газрыг ариутгаж, ялангуяа усны эх үүсвэрийг ариутгах талаар их анхаарч байлаа.
Гэхдээ үхэл таригч эмч Исий Широ 1959 он хүртэл амьдарч чадсан нь гайхалтай хэрэг.
Эх сурвалж
Ангилал:Номхон далайн дайны зэвсэгт хүчний холбоо Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайн дахь Японы гэмт хэрэг Ангилал:Японы түүхэн зэвсэгт хүчний холбоо Ангилал:Хятад-Японы хоёрдугаар дайн Ангилал:Анагаахын ёс зүй
Лоренцын хүч
Соронзон орны зүгээс цэнэгтэй бөөмст үйлчлэх хүчийг Лоренцын хүч гэнэ. Томьёо: F=B*q*V*sina B- Индукц q- Цэнэгийн хэмжээ V- Цэнэгийн хурд юмммммм
Ангилал:Хендрик Лоренц Ангилал:Цахилгаан соронзон
Гуаннин ван
Гуаннин ван (хятадаар: 广宁王; пиньинь галиг:Guǎng níng wáng) бол Монголын Юань улсын үед хамаарах язгууртны цол хэргэм болно. Энэ нь Хубилай хааны зарлигаар Бөх Бэлгүтэйн удамд хүртээсэн хятад цол юм. Энэхүү цолыг үе залгамжлах учраас зөвхөн түүний үр хойчис 1368 он хүртэл хүртэж байсан.Юань улсаас хойш гуаннин гэх нэр нь орхигдож ван цол нь хэвээр үлдээд Манжийн захиргаанд орох хүртэл хэвээр байсан юм.
=Хүртэж байсан хүмүүс=
=Мөн үзэх=
Ангилал:Жагсаалт (Юань улсын ван) Ангилал:Цол
Чүлтэмийн Мөнхтогтох
Чүлтэмийн Мөнхтогтох нь Сэлэнгэ аймгийн Зүүнбүрэн сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Тогоогийн Идэрдорж
Тогоогийн Идэрдорж нь Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Бат-Өлзийн хүн
Жадавын Дашпүрэв
Жадавын Дашпүрэв нь Сүхбаатар аймгийн Наран сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Нарангийн хүн
Гомбосүрэнгийн Амартүвшин
Гомбосүрэнгийн Амартүвшин (1980 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Монгол улсын дипломат, 2022 оноос Гадаад харилцааны дэд сайд.
Гадаад хэргийн сайд асан Ц.Гомбосүрэнгийн хүү.
Боловсрол
1998 онд 1-р дунд сургууль төгссөн.
2004 онд Монгол Улсын Их сургуулийн Гадаад хэл, соёлын сургууль төгссөн.
2012 онд Австралийн Холбооны Улсын Дикений их сургууль (Deakin University) төгссөн ажээ.
Ажилласан байдал
2004-2008 онд Гадаад хэргийн яамны Төрийн захиргааны удирдлагын газар, Европын газар, Олон талт хамтын ажиллагааны газар, Америк, Ойрхи дорнод, Африкийн газарт атташе.
2008-2010 онд Монгол Улсаас Канад Улсад суугаа Элчин сайдын яаманд гуравдугаар нарийн бичгийн дарга.
2012 онд Гадаад харилцааны яамны Бодлого төлөвлөлт, судалгааны газарт хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга.
2012-2016 онд Гадаад харилцааны яамны Бодлого төлөвлөлт, зохицуулалтын газрын дэд захирал, захирал.
2017-2018 онд Гадаад харилцааны яамны Хөрөнгө оруулалтын судалгааны төвийн захирал.
2018-2020 онд Тусгай үүрэг гүйцэтгэгч Элчин сайд, Гадаад харилцааны сайдын зөвлөх.
2022 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, МОНЦАМЭ агентлагийн дарга.
2022 оны 11 дүгээр сараас Монгол Улсын Гадаад харилцааны дэд сайдаар томилогдоод байна.
Дильшод Чориев
Дильшод Чориев (латин үсгээр Dilshod Choriev) — жүдо барилдааны 90 кг жингийн ДАШТ-ий хүрэл медальт (2009), Ази тивийн аварга (2012), ААШТ-ий хошой мөнгө (2009-2010), нэг хүрэл медальтай Узбекистан] улсын эрэгтэй [[жүдоч.
Ангилал:1985 онд төрсөн Ангилал:Узбекистаны жүдоч Ангилал:Узбекчүүд
Виннипег нуур
Винни́пег, Виннипег нуур — Канад улсын Манитоба нутагт 24300 хавтгай дөрвөлжин километр газар эзлэн байгаа нуур.
Ангилал:Хойд Америкийн нуур
Ганбаатарын Эрдэнэбаяр
Ганбаатарын Эрдэнэбаяр нь Өвөрхангай аймгийн Баянгол сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Баянголын (Өвөрхангай) хүн
Зэлтэрийн гол
Зэлтэрийн гол (Желтура́) нь Монголын хойд хэсэг болон ОХУ-ын Буриадын нутгаар урсдаг гол.
Эшлэл
Ангилал:Булган аймгийн гол мөрөн Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн гол мөрөн
Сайрын хялгана
Сайрын хялгана  - (Stipa glareosa), (Ковыль галечный буюу ковылёк)
Говийн хялганын нэгэн адил нутгийн хүмүүс цагаан өвс, монгол өвс, жижиг хялгана гэж нэрлэдэг. Хатуу дэгнүүлт олон наст үет ургамал. 15-18 см өндөр, өнтэй зун түүнээс өндөр ургадаг. Ишний доод хэсэг навчны угларгаар ороогдсон байх учир хөрснөөс ил орших хатуу дэгнүүл үүсгэнэ. Хөгжлийн найлзуур мушгирсан урт, үржлийн найлзуур нилээд өргөн навчтай боловч үзүүр рүүгээ нарийсч төгсөнө. 5-7 см урт нэг тахирласан үзүүрээсээ үрээ хүртэл үсэнцрээр хучигдмал сортой байдаг.
Сайрын хялгана дөрөвдүгээр сарын сүүлч тавдугаар сарын эхээр ногоорон ургаж, зургаа долоодугаар сард цэцэглээд наймдугаар сард үрээ тараана. Сайрын хялгана цөлөрхөг хээрийн бүсийн нууруудын хотгор, ухаа бор хөрстэй газраар бэлчээрт зонхилон ургана. Цөлөрхөг хээрийн марцлаг болон элсэнцэр, сайртай элсэнцэр хөрстэй дов толгод, хөтөл гүвээ, тэгш газраар мөн тохиолдоно.
Ашигласан материал
Ангилал:Ургамал Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд
Кастили ба Леон
Кастили ба Леон (Castilla y León) нь Испанийн 17 өөртөө засах нийгэмлэгийн нэг. Засаг захиргааны төв нь Вальядолид хот.
Газар зүй ба засаг захиргаа
Кастили ба Леоны аймгууд:
Эшлэл
Ангилал:Испанийн өөртөө засах нийгэмлэг
Денис Юсков
Денис Игоревич Юсков (1989 оны аравдугаар сарын 11-нд Москва хотод төрсөн) нь Оросын тэшүүрчин юм. Тэрээр 1500 метрт 2013 оны Дэлхийн аварга юм. Юсков 1500 болон 3000 метрийн зайд улсынхаа дээд амжилтыг эзэмшдэг.
Холбоос
Ангилал:Оросын тэшүүрчин Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Тэшүүрийн дэлхийн аварга Ангилал:Тэшүүрийн европын аварга Ангилал:Оросын тэшүүрийн улсын аварга Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Чи ван
Чи ван нь хятадын эртний төрт улсуудын язгууртны хэрэглэж байсан цол хэргэм юм. Чи ванлигийн нэрнээс үүсэлтэй. =Жоу улс= =Хань улс= =Вэй, Жинь улс= =Умард, өмнөд төрийн үе= =Сүй улс= =Тан улс= =Таван төр, арван ханлигийн үе= =Сүн улс= Жао Тинмэй, Сүн Тайзу хааны 4-р дүү... =Юань улс= =Мин улс=
=Мөн үзэх=
Бундесверийн Цэргийн Түүхийн Музей
Бундесверийн Цэргийн Түүхийн Музей (Герман: Militärhistorisches Museum der Bundeswehr (MHMBw)) нь ХБНГУ-ын зэвсэгт хүчний цэргийн түүхийн музей юм. Байршил нь Дресдений ойролцоох Албертштадт гэх хотод байрладаг. Энэ музей нь Германы зэвсэгийн технологийн хувьсал, өөрчлөлт болон тус улсын түүхэнд холбоотой дайн байлдаан зэргийн үзмэрийг дэлгэн тавьсан.
Барилга
Музейн барилгыг 1873-1876 оны хооронд цэргийн хуарангийн зориулалтаар барьж ашиглаж байгаад 1897 онд музей болгосон. Анх 18-19 дүгээр зууны германы цэргийн зэвсэг, түүхийг харуулсан байснаа он жилийн явцад Дэлхийн нэг хоёрдугаар дайн, хүйтэн дайны үеийн дайн тулаан, цэргийн зэвсэгийн үзмэрийг нэмэх мэтээр өөрчлөгдөж байсан. 1989 онд хоёр Герман нэгдснээр тус музейг хаасан. 2011 оны 10 сард "Бундесверийн Цэргийн Түүхийн Музей" нэртэйгээр шинэ бүтэц, үзмэртэйгээр дахин үүд хаалгаа нээсэн. Музейн барилгын талбай нь 14000 метр квадрат, гадна дотор нийт талбай нь 20000 гаруй метр квадрат болдог нь тус улсын хамгийн том цэргийн музей болоход нөлөөлсөн.
Түүхийн тойм
1876 онд музейн барилгыг цэргийн ангийн зориулалтаар баригдаж, хорь гаруй жил Албертштадт хотын цэргийн агуулахаар ашиглаж байгаад 1897 оноос музей болгожээ. Музей байх хугацаандаа олон удаа нэрээ сольж байсан.
1945 оны 2 сарын 13-14-ны өдөр Дресден хотыг Их Британи, АНУ-ын арми бөмбөгдөхөд уг музейн барилга хотын төвөөс зайдуу алслагдсан байсан нь ямар нэгэн дайралтанд өртөлгүйгээр тэсч гарахад нөлөөлж, дайны дараа ч 1989 онд хаагдах хүртлээ үргэлжлүүлэн үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулсан. 2011 онд цэргийн түүх, үзмэрийг шинээр дэлгэн харуулсан.
Дотоод зохион байгуулалт
Музей нь дайн, армийг алдаршуулахын оронд дайн, хүчирхийллийн шалтгаан, үр дагаврыг харуулахыг хичээдэг. Дайны хүний бүрэлдэхүүн хэсэг, оролцсон хүмүүсийн итгэл найдвар, айдас, хүсэл тэмүүлэл, эр зориг, дурсамж, хүсэл эрмэлзэлд гол анхаарлаа хандуулдаг. Музей нь зочдод цэргийн түүхийн талаар мэдээлэл өгөхийн зэрэгцээ асуулт асууж, шинэ хариулт хайхад нь урамшуулах зорилготой юм. Жуулчид музейг хоёр аргаар үзэх боломжтой: сэдэвчилсэн хэсэг, он цагийн аялал. Нэмж дурдахад музейд Цэргийн технологийн түүх, гар буу, дүрэмт хувцас, ялгах тэмдэг, дэг журам, урлаг, зургийн архив, бичлэг, номын сан зэргийг харуулсан.
Цэргийн зэвсэг
800 гаруй газар, агаар, тэнгисийн цэргийн техник, 1000 гаруй төрөл бүрийн буу, пуужин зэрэг зэвсэгийн цуглуулгатай.
Галт зэвсэг
Винтов, карабин, пулемёт мэтийн 4250 нэгж галт зэвсэг; олон төрлийн гар буу 3250 гаруй; хутга, жад, илд зэрэг хүйтэн зэвсэг 1700 гаруй нэгж байна.
Дүрэмт хувцас
Германы түүхийн бүхий л цаг үеийн 70000 орчим цэргийн дүрэмт хувцасууд байдаг.
Урлагийн бүтээл
Цэргийн түүхтэй холбоотой урлагийн бүтээлийн цуглуулга байдаг. Уран зураг 1100, баримал 500, гар бичмэл 12000 болон алдартай уран бүтээлчдийн цуглуулгаас бүрдэнэ.
Зургийн архив
Зургийн архивт хадгалагдсан цаасан гэрэл зураг, зураг, гэрэл зургийн ил захидал, зургийн цомог, зургийн негатив, Германы болон олон улсын цэргийн түүхийн слайдуудын цуглуулга байдаг. Германы зэвсэгт хүчний өдөр тутмын амьдралыг голчлон харуулсан энэ хэсэгт бараг сая орчим олдвор байрладаг. Зургууд нь өнгөрсөн ба одоо үеийн зэвсэгт хүчний бүрэлдхүүн, техник хэрэгсэл, сургалтыг архивлаж байна. Мэргэжлийн зургуудыг үзүүлж байгаа бол дэлхийн хоёр дайны үеийн гэрэл зураг сонирхогчид ч мөн адил. Энэ хэсэгт Вилли Росснер, ЗХУ-ын дайны үеийн гэрэл зурагчин Г.Самсонов нарын Дрезден хотын гэрэл зургууд онцгой анхаарал татаж байна.
Баримт
Цуглуулгын цуглуулгад 17-р зуунаас өнөөг хүртэлх цэргийн түүхийг харуулсан болно. Цуглуулгад цэргийн зориулалттай 150,000 орчим объект хадгалагдаж байна. Эдгээрт цэргийн паспорт, өдрийн тэмдэглэл, захидал зэрэг цэргүүдийн хувийн бичиг баримтууд багтаж, цэргийн амьдралыг цогцоор нь авч үзэх боломжтой. Зурагт хуудас, карт, ухуулах хуудас, сонин, сэтгүүлийн цуглуулгад онцгой анхаарал хандуулдаг. Цэргийн амьдралыг нүдээр харсан хүмүүстэй хийсэн өргөн хүрээний ярилцлагыг багтаасан аудио хэсэг ч бас энэ хэсэгт бий. Эдгээр нь тухайн үеийн улс төрийн харилцааны стратеги, нийгмийн үнэт зүйлсийн талаарх хувийн хэтийн төлөвийг өгдөг.
Номын сан
Музейн номын сан нь музейн сан хөмрөгийг дэлгэн харуулах төдийгүй судалгаа, шинжлэх ухааны ажил, сургалтын төв юм. Үүнд 45000 гаруй бичиг баримт, 1000 гаруй түүхэн, үнэ цэнэтэй ном, сэтгүүл багтжээ. Номын сан дотор 1851 оноос өнөөг хүртлэх үеийн 36 мянган боть монографи, 16-р зуунаас 1850 он хүртэлх 1000 гаруй ховор ном, Прусс, Саксоны армийн 7500 орчим баримт бичиг, сонин, сэтгүүлүүд байдаг. Цэргийн албан хаагчид болон номын сангийн ажилтнууд номын санг ашиглах боломжтой. Цэргийн алба хаагчид хугацаанаас нь өмнө утсаар эсвэл бичгээр өргөдөл гаргавал уншлагын танхимд орох эрхтэй.
Эшлэл
Ангилал:Музей Ангилал:Германы музей холбооны муж улсаар
Амитабх Баччан
Амитабх Баччан нь (англ. Amitabh Bachchan, хинди अमिताभ बच्चन, 1942 онд төрсөн) Энэтхэгийн иргэний дээд шагналын эзэн, Болливудын хамгийн алдартай од, жүжигчин, продюссер, телевизийн алдартай хөтлөгч хүн юм.
Намтар
Амитабх Баччан нь 1942 оны 10 сарын 11-нд Энэтхэг улсын Уттар Прадеш мужид, алдартай яруу найрагч Хариванш Рай Баччан болон нийгмийн идэвхтэн тэмцэгч Тежи Баччан нарын хүү болон мэндэлжээ.
1969 онд "Саат Хинди" кинонд анхны дүрээ бүтээв. Үүнээс хойш Амитабх Баччан нь 180 гаруй кинонд дүр бүтээсэн бөгөөд олон арван шагналын эзэн болжээ.
Амитабх Баччан нь ердөө 1970-аад онд асар их нэр хүндтэй болсон.
1973 онд жүжигчин Жаяа Бхадаритай гэр бүл болжээ. Тэр гэргийг Жаяа Бхадаритай хамт олон арван бүтээлд хамтран тогложээ.
1975 онд "Шолей Дивар" кинонд тоглосон нь Энэтхэгийн хамгийн алдартай кинонуудын нэг болов.
Цахим холбоос
Болливудын дэлхийн хамгийн баян 20 жүжигчин
Ангилал:Энэтхэгийн кино жүжигчин Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер) Ангилал:Падма Вибхушан одон шагналтан Ангилал:Падма Бхушан одон шагналтан Ангилал:Падма Шри шагналтан Ангилал:Их Британийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Аллахабадын хүн Ангилал:Энэтхэгчүүд Ангилал:1942 онд төрсөн
Болдын Дамба
Болдын Дамба нь Төв аймгийн Батсүмбэр сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Батсүмбэрийн хүн
Шимизү Такэнори
Шимизү Такэнори (清水武則, しみず たけのり) нь Монголд дөрвөнтөө томилогдож ажилласан Японы дипломатч, 2011 оны 9-р сарын 1-нээс 2016 оны 12-р сарын 20 хүртэл Монгол Улсад суусан Онц бөгөөд бүрэн Эрхт Элчин сайдын албыг хашсан хүн.
Намтар
Шимизү Японы Ооита аймгийн Коконоэ хотод төржээ. Аймгийнхаа Бэппү Цүрүмигаока ахлах сургуулийг дүүргээд Чүо их сургуулийн хуулийн тэнхимд суралцаж, 1975 онд төгссөн. Мөн ондоо Японы Гадаад хэргийн яаманд ажиллах болсон Шимизү 1976 оноос Их Британийн Лидсийн их сургуульд монгол хэл суралцаж, улмаар 1977 оноос Монгол Улсын Их Сургуульд сурч монгол хэлний мэдлэгээ гүнзгийрүүлжээ. 1985-89 онд Канад дахь Японы ЭСЯ-нд сурталчилгаа, соёл хариуцсан ажилтан, 1989 оноос Монгол улсад 2 дахь удаагаа томилогдсон. 1997-99 онд “Гадаад хэвлэлийн төв” санд сурвалжлагад дэмжлэг үзүүлэх тасгийн дарга, 1999-2002 онд АНУ дахь ЭСЯ-ны консулын хэлтсийн дарга, 2002-2005 онд 3 дахь удаа Монголд томилогдон аташшегаар ажиллаж байв. Улмаар 2005 оноос Гадаад хэргийн яамны Гадаад бодлогын газрын НҮБ-ын асуудал эрхэлсэн төлөвлөгч, Сайдын хэрэг эрхлэх газрын сурталчилгаа, соёлын харилцааны хэлтсийн төлөвлөгөөний тасагт төлөвлөгч, ГХЯ-ны нийгмийн халамжийн албаны дарга, 2010 оны 7 сараас сурталчилгаа, соёлын харилцааны хэлтсийн олон улсын соёлын харилцааны албаны даргаар ажиллаж байгаад Монголд Элчин сайдаар 2011 онд томилогдон ажилласан байна. 2018 оноос 2023 онд Чуогийн Их сургуульд профессор, 2023 оноос Чибагийн Техникийн сургуульд профессор багшаар ажиллаж байгаа ажээ. Монгол-Японы найрамдлын нийгэмлэгийн ерөнхийлөгчөөр 2023 онд томилогдоод удаагүй байна. Энэ нийгэмлэг анх Японы Ерөнхий сайд асан Тошики Кайфү Монголд айлчлах үед буюу 1991 онд байгуулагдаж байжээ.
Шагнал
Ангилал:Монгол дахь Японы элчин сайд Ангилал:Японы их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Японы дипломатч Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Ойта аймгийн хүн Ангилал:Япончууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Лхагвадоржийн Даваажамц
Лхагвадоржийн Даваажамц нь Төв аймгийн Заамар сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Заамарын хүн
Дуламжавын Төмөрбаатар
Дуламжавын Төмөрбаатар нь Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Марк Туллий Цицерон
Марк Туллий Цицерон (Marcus Tullius Cicero; МЭӨ 106 оны 1 сарын 3-нд Ромын Бүгд Найрамдах Улсын Арпинумд төрж, МЭӨ 43 оны 12 сарын 7-нд Ромын БНУ-ын Формиид нас барсан). - Эртний Ромын улс төрч, уран илтгэгч, философич, эрдэмтэн. Доодсын гэр бүлээс гаралтай ч өөрийн уран илтгэх авьяас чадварынхаа ачаар гайхалтай амжилтад хүрсэн хүн. Тэрбээр МЭӨ 73 онд Сенатад орж, МЭӨ 63 онд консул (сонгогддог өндөр албан тушаал) болж байжээ.
М.Цицерон уран зохиолын асар их өв үлдээсэн бөгөөд үүний нэлээд хэсэг нь өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн юм. Эрт дээр үед түүний бүтээлүүд хэв маягийн хувьд стандарт болж байсан бөгөөд одоо МЭӨ 1-р зууны Ромын амьдралын бүхий л талын талаарх хамгийн чухал мэдээллийн эх сурвалж болж байдаг байна.
Цицероны философийн зохиол, үзэл санаа нь латин хэлээрх уншигчдад зориулагдсан эртний Грекийн философийн өвөрмөц цогц үзэсгэлэн болсноороо эртний Ромын соёлын түүхэнд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна.
Сайн боловсорсныхоо ачаар Цицерон тухайн үеийнхээ философийн гол хөдөлгөөн урсгалуудыг сайн мэддэг байжээ. Бүх цаг үеийн хамгийн агуу философич Цицерон Платоныг түүний дараа хоёрдугаарт Аристотель гэж үздэг байв. Үүний зэрэгцээ тэрээр Платоны философийн хэт хийсвэр байдлыг хүлээн зөвшөөрсөн гэж дүнэдэг байжээ.
Марк Туллий Цицерон “Жинхэнэ хууль гэдэг нь байгалийн хууль зүй тогтолд нийцсэн, хүн бүрт хамаатай, мөнхийн ухамсар юм” гэж тэмдэглэсэн нь бий.
Бүтээл
Ангилал:Туллий Ангилал:Эртний уран илтгэгч Ангилал:Эртний илтгэгч Ангилал:Ромын Бүгд Найрамдах Улсын консул Ангилал:Авгур Ангилал:Зохиогч Ангилал:Эртний Ромын гүн ухаан Ангилал:Ёс суртахууны гүн ухаантан Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан Ангилал:Эртний гүн ухаантан Ангилал:Эртний утга зохиол Ангилал:Латин хэлээрх утга зохиол Ангилал:Утга зохиолын захидал Ангилал:Эртний Грек хэлнээс орчуулагч Ангилал:Латин хэл рүү орчуулагч Ангилал:Сицилийн хүн Ангилал:Эртний Ромчууд Ангилал:МЭӨ 106 онд төрсөн Ангилал:МЭӨ 43 онд өнгөрсөн
Рамзиддин Саидов
Рамзиддин Саидов (латин үсгээр Ramziddin Sayidov) — жүдо барилдааны 81, 100 кг жингийн Ази тивийн гурван удаагийн аварга (2004, 2011, 2012), Азийн наадмын хошой (2006, 2010) хүрэл медальтай Узбекистаны жүдоч.
Эх сурвалж
Ангилал:Узбекистаны жүдоч Ангилал:Жүдогийн азийн аварга Ангилал:Узбекчүүд Ангилал:1982 онд төрсөн
2016 оны Хэнтий аймгийн наадам
Наадмын тухай
Тулгар төрийн 2225 жил, Их Монгол Улс байгуулсны 810 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 105 жил, Ардын хувьсгалын 95 жил, Хэнтий аймаг байгуулагдсаны 93 жилийн ой, Үндэсний Их Баяр Наадам, Зүүн бүсийн даншиг наадмын бөхийн барилдаан /2015.07.09-10/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.
Барилдааны дүйз
Наймын даваа
1.     А.х Ш.Отгонтөгс – А.н Э.Дарханбат
/ түрүүлсэн /                     \ үзүүрлэсэн \
#
Монгол бичгийг Латин үсэгт галиглах тогтолцоо
Борис Яковлевич Владимирцовын галигт үндэслэн Халх аялгад нийцүүлэн зассан, Монгол бичгийг Латин үсэгт галиглах цагаан толгой.
Үлгэрлэвээс
Ангилал:Монгол бичиг үсэг Ангилал:Монгол хэлний зөв бичих зүй
Монгол-Канадын харилцаа
Дипломат харилцаа
1973 оны 11 дүгээр сарын 30-ны өдөр БНМАУ-КанадУлсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосон. 2023 онд дипломат харилцааны 50 жилийн ой тохиох юм.
Монгол Улс ЭСЯ-аа Оттава хотноо 2001 онд, Канад Улс ЭСЯ-аа Улаанбаатар хотноо 2008 онд тус бүр нээж үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Харилцааны түвшин: Өргөн хүрээтэй түншлэл
Монгол Улсын Элчин сайдын яам
Канад Улсын Элчин сайдын яам
Парламент хоорондын харилцаа
2003 онд Канадын парламентад Канад-Монголын парламентын найрамдлын бүлэг байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байна. Бүлгийн даргаар 2003-2019 онд Сенатч Жозеф Дэй, 2020 оноос Парламентын гишүүн Яасмин Ратанси томилогдон ажиллаж байна.
УИХ-д Монгол, Канадын парламентын бүлэг байгуулагдан ажиллаж ирсэн. 2016 оноос УИХ-ын гишүүнБ.Саранчимэг Монгол, Канадын парламентын бүлгийн даргаар  ажиллаж байна.
УИХ-ын гишүүн, УИХ дахь Монгол, Канадын парламентын бүлгийн дарга Г.Дамдинням өнгөрөгч долоо хоногт Канад Улсад 2021 оны 9-р сард ажлын айлчлал хийсэн.
Айлчлалын эхэнд тэрбээр Канад Улсын парламентын гишүүн, Канад, Монголын парламентын бүлгийн дарга, хатагтай Ясмин Ратанситай Оттава хотод уулзав. Уулзалтын үеэр УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням Монгол, Канадын харилцаа, хамтын ажиллагааг Иж бүрэн түншлэлд хүргэн хөгжүүлэхэд хоёр улсын хууль тогтоох байгууллага хоорондын харилцаа, түүний дотор хоёр бүлгийн хамтын ажиллагаа, улс төрийн харилцан итгэлцэл, дэмжлэг чухал үүрэгтэйг цохон тэмдэглээд, хатагтай Ратанси Ясминд энэхүү үйл хэрэгт хувь нэмрээ оруулж байгааг үнэлж талархлын захидал гардуулав.
Монгол Улс, Канад Улсын Засгийн газар хоорондын Дугуй ширээний уулзалт
2003 оноос хойш долоо удаа болоод байна.
Монгол Улсын Гадаад харилцааны яам, Канад Улсын Гадаад хэрэг, олон улсын худалдаа, олон улсын хөгжлийн яам хоорондын анхдугаар Зөвлөлдөх уулзалтыг 2022 оны 3 дугаар сарын 31-ний өдөр зохион байгуулав. Уулзалтыг монголын талаас Гадаад харилцааны дэд сайд Б.Мөнхжин, канадын талаас Хойд Азийн орнууд хариуцсан газрын захирал Уэлдон Эпп нар тэргүүлэв. Талууд хоёр улсын худалдаа, эдийн засгийн харилцааг идэвхжүүлэх хүрээнд уул уурхай, хөдөө аж ахуй, батлан хамгаалах, байгаль орчин, соёл зэрэг салбарын хамтын ажиллагаагаа улам өргөжүүлэх боломж бололцооны талаар ярилцав. Мөн НҮБ болон олон улс, бүс нутгийн бусад байгууллагын хүрээн дэх хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлэхийн төлөө байгаагаа илэрхийлж, олон улсад өрнөж буй цаг үеийн болон харилцан сонирхсон бусад асуудлаар санал солилцов.
Хөдөө аж ахуйн хамтарсан хороо
Монгол-Канадын хооронд 2010 байгуулсан Хөдөө аж ахуй болон холбогдох салбаруудад хамтран ажиллах тухай харилцан ойлголцлын Санамж бичгээр тохиролцсон хамтарсан хорооны хуралдаан нь хоёр орны эдийн засгийн хамтын ажиллагааг хүнс, хөдөө аж ахуй, хүнсний үйлдвэрийн салбарт өргөжүүлэн хөгжүүлэхэд чухал үүрэгтэй, тогтмолжиж тогтворжиж байгаа харилцааны бодит механизм юм. Хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний экспортоор дэлхийд V байранд эрэмбэлэгдэж буй Канад Улстай экспортод чиглэсэн хөдөө аж ахуй, хүнсний үйлдвэрийн салбарын хамтын ажиллагааг хөгжүүлж, эдийн засгийг солонгоруулах, экспортыг нэмэгдүүлэх зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд ахиц гаргах зорилт тавин ажиллаж байна. Хамтарсан хорооны анхдугаар хурал 2017 оны 11 дүгээр сарын 27-ны өдөр Оттава хотод зохион байгуулагдаж монголын талаас ХХААХҮЯ-ны ТНБД асан Л.Баяртулга тэргүүтэй төлөөлөгчид оролцов. Хоёрдугаар хурлыг 2019 оны 11 дүгээр сарын 19-ний өдөр Улаанбаатар хотод зохион байгуулагдаж, монголын талыг ХХААХҮЯ-ны БТЗГ-ын дарга М.Энх-Амгалан, канадын талыг Хөдөө аж ахуй, хүнсний яамны Зах зээлийн газрын дарга Кэтлийн Донохү тус тус тэргүүлэн оролцов
Бямбын Дагвадорж
Бямбын Дагвадорж (1944 онд төрсөн) нь Монгол Улсын хүний гавьяат эмч, анагаах ухааны доктор, профессор юм.
Намтар
Б.Дагвадорж нь 1944 онд Говь-Алтай аймгийн Наран, одоогийн Халиун сумын нутаг Минций хэмээх газар төрсөн. 1952-1954 онд Наран сумын бага сургуульд, 1954-1962 онд Алтай хотын арван жилийн сургуульд суралцан, 1967 онд Анагаах ухааны дээд сургуулийг Хүний их эмч мэргэжлээр төгссөн. 1984 онд Анагаах ухааны докторын зэрэг хамгаалсан. 1967-1973 онд Алтай хотын Нэгдсэн эмнэлэгт дотрын их эмч, тасгийн эрхлэгчээр, 1973-2000 онд Анагаах ухааны дээд сургуульд багш, тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж байгаад 2000 оноос Элэг эмнэлгийн захирал, зөвлөх эмчээр ажиллаж байна. Б.Дагвадорж Югослав улсын Белград, ЗХУ-ын Москва, Болгарын Софи, Японы Нагоя, Тайландын Бангкок хотын анагаах ухааны их сургуулиудын эмнэлгүүдэд мэргэжил дээшлүүлсэн. 1990 онд Ардын Их Хурлын депутатаар сонгогдон Монгол Улсын Үндсэн Хуулийг батлалцсан эмч юм.
Гавьяа шагнал
Б.Дагвадоржийн хөдөлмөр зүтгэлийг төрөөс өндрөөр үнэлж Ардын хувьсгалын ойн медалиуд, Эрүүлийг хамгаалахын болон Ардын боловсролын тэргүүний ажилтан цол, тэмдэг, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор, 2002 онд Монгол Улсын Хүний гавьяат эмч цолоор тус тус шагнасан. Элэгний өвчин судлалаар олон жил ажиллан "Элэгний Дагвадорж" гэсэн эрхэм алдрыг ард түмнээсээ хүртсэн. Дагвадорж эмч өнөөдөр ч хүн ардынхаа эрүүл энхийн манаанд зогсож, Монголын хоол боловсруулах эрхтэн судлагч эмч нарын нийгэмлэгийн тэргүүн, Эрүүлийг хамгаалахын ерөнхий мэргэжилтэн, зөвлөхийн албанд зүтгэсээр байна.
Ангилал:Монголын эмч Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Хүний гавьяат эмч Ангилал:Халиуны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1944 онд төрсөн
Бүүвэйбаатарын Анхтөр
Бүүвэйбаатарын Анхтөр нь Архангай аймгийн Өлзийт сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Амгалан (дуучин)
Амгалан (1984 онд төрсөн) — Хятадын монгол дуучин. Хятад, монгол хоёр хэлээр дуулдаг.
Бүүвэйбаатарын Анхтөр
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Өлзийтийн (Архангай) хүн
Германы Танкийн Музей
Германы Танкийн музей (Герман: Deutsches Panzermuseum Munster (DPM)) бол ХБНГУ-ын Мюнстер хотын ойролцоо байрладаг танк, хуягт техникийн музей юм. 1983 онд Бундесверийн хуягт танкийн офицерийг бэлтгэх сургалтын бааз дахь цуглуулга дээр суурьлан байгуулагдаж байсан. Тус музейн нийт талбай нь 9000 кв.метр байдгийн 7500 кв.метрт үзвэрүүд байрладаг.
Тойм
Танкийн Музейд танкаас гадна цэргийн хуягт техник, төрөл бүрийн галт зэвсэг, дүрэмт хувцас, одон тэмдэг, бусад цэргийн холбогдолтой эд өлгийн зүйлийг дэлгэн тавьжээ. Үзвэрийн он цагийн хугацаа нь Дэлхийн Нэгдүгээр Дайн, Дэлхийн Хоёрдугаар Дайн, Хүйтэн Дайны үеийн баруун зүүн Германы танк, хуягт машин техник, орчин үеийн Германы армид хэрэглэж байсан, хэрэглэж байгаа цэргийн хуягт техникүүдийг байрлуулсан.
Цагийн хуваарь
1-р сараас 5-р сар хүртэл: Мягмараас Ням гарагт 10:00-18:00, Даваа гарагт амардаг. Мөн амралтын өдрүүдээр даваа гарагт ажиллана. Танхимууд халаалтгүй, өвлийн улиралд хүйтэн байдаг.
6-9-р сар: Өдөр бүр, 10.00-18.00,
10-12-р сар: Мягмараас Ням гараг хүртэл 10:00-18:00, Даваа гарагт амардаг. Танхимууд халаалтгүй, өвлийн улиралд хүйтэн байдаг.
Алтай хамтлаг
'Алтай хамтлаг'
Алтай ятга төслийн хүрээнд 2011 оны 11 сарын 11-д Монгол Угсаатны Хөгжмийн Товчооны дэргэд байгуулагдсан.
Хамтлагийн гишүүд
Уран бүтээлчид нь хөөмэй, морин хуур, бий биелгээ, ятга, Алтай ятга, цуур, нуман хуур, хулсан хуур, цохилбор төрлийн зэмсгүүд, шагай зэргийг уран бүтээлдээ давамгай ашигладаг.
Морин хуурч А. Санчир
1 дүгээр үе: Өвөг эцэг Д. Жанчивсэнгээ нь сайн ноён хан аймгийн сайн ноёны хошууны Сайн ноён хан Намнансүрэнгийн хуурч байсан.
2 дугаар үе: 1920 оны эхээр өөрийн төрсөн дүү Чойвийгийн хүү Өвөрхангай аймгийн Улаан гэрийн урилга дуучин, жүжигчин Лодойсамбын Шаравт (1914-1954) удам дамжсан морин хуураа өвлүүлэн заасан.
Лодойсамбын бага хүү Л. Цэдэв (1930-2002) нь 5 настайгаасаа хуур татаж сурсан тул удмын хуурыг өвлөснөөр сайн ноён хошууны хуурчын удмыг албан ёсоор өвлөгч болсон билээ.
3 дугаар үе: Алдарт хуурч Лодойсамын Цэдэв нь өөрийн 2 дугаар хүү Ц. Адъяахүүд (1961 онд төрсөн)  удам дамжсан хуураа өвлүүлсэн.
4 дүгээр үе: Удам дамжсан морин хуурч, хөгжмийн багш Ц. Адъяахүү өөрийн бага охин А. Санчирд удмын хуураа өвлүүлснээр 4 дэх үеийн соёлын биет бус өв тээгч юм.
Хөөмэйчин М. Даваадалай
2 дугаар үе: Эрдэнэ Олхонууд овогт Чимэддоржийн МӨНХБАТ 1969 онд Ховд аймгийн Чандмань суманд Чимэддоржийн 10 дахь хүүхэд болон мэндэлжээ. Тэрээр 8 наснаасаа эхлэж хөөмийн урлагийг аав Чимэдоржоосоо өвлөж авсан. 1987 онд буюу 18 насандаа цэргийн албанд явсан. Цэргийн алба хааж байхдаа Армийн соёл урлагийн олон арга хэмжээнд оролцож Монголын Армийн 19 дахь их хурлын хүндэтгэлийн тоглолтонд амжилттай оролцож байсан. Цэргийн албыг хаасны дараа нутагтаа эргэж ирсэн бөгөөд өвлөж авсан авъяасаа олон түмэндээ хүртээж гэрээр багшилж байсан. Түүний шавь нараасаа Франц улсын иргэн, хөгжмийн зохиолч Кристоферыг дурдаж болно. Эрдэнэ Олхонууд овгийн Чимэддоржийн МӨНХБАТ нь хөөмийг чадварлаг эзэмшсэнээс гадна тууль хайлах, магтах төдийгүй ардын богино болон уртын дууг сайхан дуулдаг нутаг усандаа танигдсан соёлын биет бус өв тээгч юм. Тэрээр хүүхэд насандаа Пионерын зуслангийн алт мөнгөн медал авч байжээ.
Дуучин Т. Арван
Гурав дахь үеийн Оргил овогт Түмэнтогоочийн Арван нь 1992 онд Өмнөговь аймгийн Даланзадгад хотод төрсөн. 2006 онд Дорноговь аймгийн хуурч Мижиддоржоор морин хуурын анхны хичээл заалгасан. 2010 онд Дорноговь аймгийн 3 дугаар арван жилд ерөнхий боловсрол эзэмшсэн. 2010 онд СУИС ХУС-ийн онолын тэнхмийн хөөмэйн ангид элсэн орсон. 2014 онд тус сургуулийг мэргэжлийн хөөмэйч баклавар зэргээр төгссөн. 2011 оноос Алтай хамтлагийн хөөмийч, ард цээл хоолойтой, ерөөл магтаалчаар ажиллаж байна.
Товшуурч, бие биелээч Б. Гүрбазар
12 үеийн соёлын биет бус өв тээгч Шаавай овогт Балганы Гүрбазар нь 1991 онд Увс аймгийн Улаангом суманд Балганы 4 дэхь хүү болон мэндэлсэн. Бага наснаасаа аав Балганаар бий биелгээ икэл хуур заалгасан. 2009 онд Завхан аймгийн ХБК-д Ёочин мэргэжлээр төгссөн. 2011 оноос “Алтай ”хамтлагт Хөөмэйч бий биелгээ, товшуур хөгжимчнөөр ажиллаж байна. 10-р үе Дурмаг нь 1940 онд Увс аймгийн Тариалан суманд Дүүдэйн 2 дахь хүү болон мэндэлжээ. Бага наснаасаа аав Дүүдэйгээр икэл хуур, бий биелгээ заалгажээ. Тэрээр цэргийн алба хааж байхдаа барилгын ажил хийдэг байсан ба тухайн үеийн нийгмийн хөгжлийн бодлогоор Монгол орныхоо барилгын салбарт үр бүтээлтэй ажиллаж улсын тэргүүний барилгачин болж байжээ.
11 дүгээр үе Балган нь 1960 онд Увс аймгийн Улаангом суманд Дурмагийн 1 дэхь хүү болон мэндэлжээ.Бага наснаасаа аав Дурмагаар икэл хуур, бий биелгээ заалгаж тэрээр бага наснаасаа ардын урлагын наадмуудад оролцож олон сайхан тэргүүн байрнуудын эзэн болсон билээ.Эцэг эхээсээ өвлөж авсан тэр сайхан авъяасаа үр хүүхдүүддээ өвлүүлэн өгч одоог хүртэл ардын урлагтаа зүтгэж байна. 2008 ардын урлагын наадмаас МУТА цол 2011 онд СТА цол 2012 ЮНЕСКО шилдэг зуун өв тээгчээр батламжлав. 12 дугаар үе Б. Гүрбазар нь ухаан орох цагаасаа аавыгаа дагаж биелсээр 12 үеийн бий биелээч болжээ. Тэрээр Алтай хамтлагт бий биелгээ, хөөмий, товшуур хөгжимчнөөр ажиллаж байна.
Бий биелээч Б. Ганзориг
12 үеийн соёлын биет бус өв тээгч Шаавай овогт Балганы Ганзориг нь 1994 онд Увс аймгийн тариалан суманд Балганы 5 дахь хүү болон мэндэлсэн. Бага наснаасаа аав Балганаар бий биелгээ икэл хуур заалган ардын урлагаа өвлөн тээж явна. 2011 онд 10 жилийн сургуулиа төгсөн 2012 онд Жигжидын нэрэмжит кино урлагын сургуульд кино найруулагч мэргэжлээр суралцаж байна. 2011 оноос Ардын язгуур урлагын “Алтай ”хамтлагт Биелээч икэл хуур ч хөгжимчнөөр ажиллаж байна. 10-р үе Дурмаг нь 1940 онд Увс аймгийн Тариалан суманд Дүүдэйн 2 дахь хүү болон мэндэлжээ. Бага наснаасаа аав Дүүдэйгээр икэл хуур, бий биелгээ заалгажээ. Тэрээр цэргийн алба хааж байхдаа барилгын ажил хийдэг байсан ба тухайн үеийн нийгмийн хөгжлийн бодлогоор Монгол орныхоо барилгын салбарт үр бүтээлтэй ажиллаж улсын тэргүүний барилгачин болж байжээ.
11 дүгээр үе Балган нь 1960 онд Увс аймгийн Улаангом суманд Дурмагийн 1 дэхь хүү болон мэндэлжээ.Бага наснаасаа аав Дурмагаар икэл хуур, бий биелгээ заалгаж тэрээр бага наснаасаа ардын урлагын наадмуудад оролцож олон сайхан тэргүүн байрнуудын эзэн болсон билээ.Эцэг эхээсээ өвлөж авсан тэр сайхан авъяасаа үр хүүхдүүддээ өвлүүлэн өгч одоог хүртэл ардын урлагтаа зүтгэж байна. 2008 ардын урлагын наадмаас МУТА цол 2011 онд СТА цол 2012 ЮНЕСКО шилдэг зуун өв тээгчээр батламжлав. 12 дугаар үе Б. Ганзориг нь ухаан орох цагаасаа аавыгаа дагаж биелсээр 12 үеийн бий биелээч болжээ. Тэрээр Алтай хамтлагт бий биелгээ, хөөмий, товшуур хөгжимчнөөр ажиллаж байна.
Ангилал:Монголын хөгжмийн хамтлаг Ангилал:Ардын хөгжмийн хамтлаг
Лхагвын Эрдэнэбулган
Лхагвын Эрдэнэбулган (төрсөн нэр нь Толя; 1940 оны хоёрдугаар сарын 16-нд Булган аймгийн Бугат суманд төрж, 2021 оны нэгдүгээр сарын 27-нд Улаанбаатар хотод нас барсан) нь Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн цолтой найруулагч байв.
Тэрбээр Богд Хаант Монгол Улсын ерөнхий сайд бөгөөд Монгол Улсын тусгаар тогтнолын төлөө цогтой тэмцэгч Ардын Хатанбаатар Магсаржавын дүрийг Хатанбаатар кинонд тоглон бүтээсэн нь монголын кино урлагийн түүхэнд мөнхрөн үлдэх бүтээл болсон юм.
Намтар
Эрдэнэбулган нь Булган аймгийн Бугат сумын нутаг дахь Бухын гол хэмээх газарт, өмнө нь хоёр хүүхэд гараад эндсэн айлын хүү болон хорвоод мэндэлжээ. Хүүхэд тогтдоггүй айлд төрсөн болохоор нэрийг Толя хэмээн нэрлээд, гуравхан хоногийн настай түүнийг ламын заавраар айлд өргүүлсэн аж. Энэ нэрээ сүүлд ЗХУ руу их сургуульд сурахаар явах гэтэл орос нэртэй гээд гадаад паспорт олгохгүй байсан тул аргаа барахдаа ахдаа хэлтэл ах нь: гэснээр ийм нэртэй болжээ.
Даваасамбуугийн Доржбат
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Лхагвын Эрдэнэбулган
Боловсрол
1962 оноос 1967 оны хооронд Болгар Улсын Софи хот дахь Хөгжмийн Дээд Сургуулийг дуурийн дуучин мэргэжлээр, дараа нь 1975 онд хуучнаар Зөвлөлт Холбоот Улсын Ленинград хот дахь Хөгжмийн Их Сургуулийг театрын найруулагчийн мэргэжлээр тус тус дүүргэсэн байна.
Төгсөж ирээд Улсын Дуурь Бүжгийн Эрдмийн Театрт гоцлол дуучнаар ажиллаж эхэлсэн ба түүнээс хойш дуурийн дуучин, кино жүжигчин, кино найруулагч, театрын найруулагч, уран сайхны удирдагч, театрын даргаар ажиллаж байв.
Эрдэнэбулган нь Монголын ард түмний дуулах дуртай, бараг төрийн дуулалтай эн зэрэгцдэг, зохиолч Жамцын Бадраа (МУСГЗ) ба хөгжмийн зохиолч Цэгмидийн Намсрайжав (МУАЖ) нарын «Түмний нэг» кинонд зориулан бичсэн «Халуун элгэн нутаг» дууг 1962 онд уг кинонд зориулан анх дуулжээ.
Эшлэл
Ангилал:Дуурийн дуучин Ангилал:Монголын кино жүжигчин Ангилал:Монголын кино найруулагч Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Монголын театрын найруулагч Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Театрын дарга Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Хатанбаатар Магсаржав Ангилал:Үндэсний Хөгжмийн Академийн төгсөгч (Софи) Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Болгарын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Булганыхан Ангилал:Бугатын (Булган) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1940 онд төрсөн Ангилал:2021 онд өнгөрсөн
Са Диндин
Ангилал:Хятадын дуучин Ангилал:Хятадын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1983 онд төрсөн