cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Леон Андреасен
Леон Андреасен (Leon Andreasen; 1983 оны дөрөвдүгээр сарын 23-нд Айдт хотод төрсөн) — Данийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Ханновер 96» болон Данийн шигшээд хамгаалагчаар тоглодог.
Махмуд султан (Цагадайн улс)
Ангилал:14-р зуунд төрсөн Ангилал:1402 онд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин Ангилал:Цагаадайн улсын хаад
Леон Андреасен
Замнал
«Фулхэм» түүнийг 2008 оны нэгдүгээр сард тодорхойгүй үнээр элсүүлэн 3.5 жилийн гэрээ байгуулжээ.
2009 оны өвлийн завсарлагаанаар Андреасеныг «Ханновер 96» багт 6 сараар зээлэхээр тохиролцсон гэрээ албан ёсны шилжүүлэг болов.
Гадны холбоос
Ангилал:Данийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Данийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Орхус багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Майнц 05 багийн тоглогч Ангилал:Фулхэм багийн тоглогч Ангилал:Ханновер 96 багийн тоглогч Ангилал:Даничууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Халид Буларуз
Замналын товчоон
Нидерландын «Валвейк», Германы «Хамбург» 2001-2006 онд тодорсон Буларузыг 2006 оны наймдугаар сарын 18-нд Английн «Челси» 12 сая еврогоор элсүүлж байв.
Испанийн «Севильяд» 2007/2008 онд зээлэгдэв.
Буларуз 2008 оны долоодугаар сарын 21-нд Германы «Штутгарт» багт 5 сая еврогоор элссэн.
2012 оны долоодугаар сарын 18-нд Португалийн «Спортинг» багтай хоёр жилийн гэрээ байгуулав.
2013 оны аравдугаар сарын 7-нд Данийн «Брондбю» багтай 2014 оны зун хүртэл гэрээлэв.
2014 оны долоодугаар сарын 14-нд «Фейеноордод» үнэгүй наймаагаар элсэж, нэг жилээр гэрээлжээ.
Шигшээ
Түүнийг 2004 оны есдүгээр сарын 3-нд Лихтенштейний эсрэг Нидерландын шигшээ анх гараалуулж байлаа. Анхны том тэмцээн 2006 оны ДАШТ. 2008 оны ЕАШТ-ий хагас шигшээн өмнөхөн охиноо алдсан Буларуз сэтгэлийн өндөр хат гаргаж байв.
Амжилт
Багийн
«Хамбург»
«Челси»
«Севилья»
«Штутгарт»
Байшинт уул
Байшинт уул (Байшинт-Ула) - Мөнх сарьдаг ба Хамар давааны хоорондох бүс нутагт орших хамгийн (2994 м) өндөр цэг. Хамар давааны нурууны ноён оргил юм.
Прометей
Прометей харгислалыг эсэргүүцэж, ард түмний төлөө өөрийгөө зориулсан баатрын дүр юм. Биеийн шаналлыг сэтгэлийн хүчээр ялагч. Хүн үзэл санаандаа үнэнч бол хүний сэтгэлийг юугаар ч ялж чадахгүй гэсэн өөдрөг хүн юм. Тэр бурхдыг шүүмжилж, Зевсс тэнгэрээс гал хулгайлан хүмүүст өгсөн ач тустай хүн юм. Ангилал:Эртний Грекийн шашин
Маркош Лопеш
Маркош Пауло Мескита Лопеш (Marcos Paulo Mesquita Lopes; 1995 оны арванхоёрдугаар сарын 28-нд Бразилын Белен хотод) — Португалийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Английн «Манчестер Сити» болон Португалын залуучуудын шигшээд тоглодог. Францын «Лилльд» зээлэгдсэн байгаа.
Фабиан Орельяна
Фабиан Ариэль Орельяна Валенсуэла (Fabián Ariel Orellana Valenzuela; 1986 оны нэгдүгээр сарын 27-нд Сантьяго хотод төрсөн) — Чилийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Сельта» болон Чилийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Маркош Лопеш
Замнал
Лопеш 2014 оны долоодугаар сарын 7-нд Францын лигт 2014/2015 оны улирал шувтартал «Лилльд» зээлээр тоглохоор гэрээлсэн. Улмаар наймдугаар сарын 9-нд «Мец» багийн эсрэг анхны тоглолтоо хийсэн ба есдүгээр сарын 14-нд «Нантын» эсрэг (2:0) гоолдож байв.
Фабиан Орельяна
Замнал
Орельяна 2009 оны зургаадугаар сарын 30-нд Италийн «Удинезе» багтай гэрээлэв.
Маркош Лопеш
Гадны холбоос
Ангилал:Португалын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Лилль багийн тоглогч Ангилал:Псевдоним Ангилал:Бразилчууд Ангилал:Португалын хүн Ангилал:1995 онд төрсөн
Фабиан Орельяна
Замнал
2011 оны есдүгээр сард «Сельтад» зээлэгдэж, 2013 онд албан ёсоор иржээ.
Гаднын холбоос
Ангилал:Чилийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Аудакс Итальяно багийн тоглогч Ангилал:Херес багийн тоглогч Ангилал:Гранада багийн тоглогч Ангилал:Сельта багийн тоглогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн Өмнөд Америкийн аварга Ангилал:Чиличүүд Ангилал:1986 онд төрсөн
Ажил
Ажил нь дараах утгуудыг илэрхийлнэ:
Жавхлангийн Мандахбаяр
Жавхлангийн Мандахбаяр нь Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Мандалын хүн
Цэрэнноровын Анхбаяр
Цэрэнноровын Анхбаяр нь Өмнөговь аймгийн Номгон сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Номгоны хүн
Пүрэвжавын Даваадорж
Пүрэвжавын Даваадорж нь Булган аймгийн Гурванбулаг сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан
Яблоны нуруу
Яблоны нуруу (, Яабланай шэлэ нюруу, Яблоновый хребет) бол ОХУ-ын зүүн хэсэгт, Өвөр Байгалын хязгаарт байрладаг, Монгол улсын зүүн хойд зүгээс Байгал нуур хүртэл үргэлжидэг нуруу юм. Цагаан тугалгын ордоор баян тус уулархаг газрын эргэн тойронд нь цөөхөн хүмүүс амьдарч байдаг.
Ангилал:Азийн нуруу Ангилал:Оросын нуруу Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын газар зүй
Артур Собех
Артур Собех (Artur Sobiech; 1990 оны зургаадугаар сарын 12-нд Руда-Слёнская хотод төрсөн) — Польшийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Германы «Ханновер 96» болон Польшийн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2011 оны зургаадугаар сарын 30-нд Бундеслигийн «Ханновер 96» багтай 2014 оны зургаадугаар сар хүртэл гэрээлэв. 2013 оны тавдугаар сард 2017 оны зургаадугаар сарын 30-нд гэрээгээ сунгасан.
Шигшээ
Собех 2010 оны тавдугаар сард Польшийн шигшээд дуудагдаж, 29-нд Финландын эсрэг (0:0) 89-р минутанд Иренеуш Еленийг сэлгэн анхны тоглолтоо хийсэн бол 2012 оны тавдугаар сарын 22-нд Латвын эсрэг (1:0) анх гоолдсон.
Гадны холбоос
Ангилал:Польшийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Рух Хожув багийн тоглогч Ангилал:Полониа Варшава багийн тоглогч Ангилал:Ханновер 96 багийн тоглогч Ангилал:Польшууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Төрмөнхийн Хайдав
Төрмөнхийн Хайдав нь Увс аймгийн Зүүнговь сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Дашнямын Ганцоож
Дашнямын Ганцоож нь Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Дэлгэрийн хүн
Бичил Глобус Групп
"Бичил Глобус" 2008 онд анх байгуулагдсан, бичил санхүүгийн чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг, 15,000 орчим харилцагчтай, орон даяар 35 салбартай Монголын бичил санхүүгийн томоохон байгууллагын нэг юм. Тус байгууллага "Автомашин барьцаалсан зээлийн үйлчилгээ", "Үл хөдлөх хөрөнгө барьцаалсан зээлийн үйлчилгээ"-г голлон үзүүлдэг.
Бүтээгдэхүүн үйлчилгээ
Бичил Глобус Групп нь дараах санхүүгийн үйлчилгээг голлон үзүүлдэг
Ангилал:Монголын банк бус санхүүгийн байгууллага
Дашбаатар
Дашбаатар нь Юань улсын сүүл үед орон нутагт гарсан тариачны бослогыг дарангуйлж байсан монгол ноён юм.
Намтар
Нутгийн иргэд бослого гаргасанд тэднийг дарсан тул Сычуань мужийн захиргаанаас түүнийг онгоц ба гүүр гол хариуцсан түмний ноён болгожээ. Юньнань мужид бослого гарахад дайлаар мордоод гавъяа байгуулсан тул Дэ лигийн илбэн тохинуулах яамны дэд түшмэл болжээ.
1351 онд Дашбаатарыг Сычуань захиргаа мужийн Цань Жи жэнь ши түшмэл болгоход тэр өөрийн 3000 тамачи цэргээ удирдаж пинжан жэнши түшмэл Еожү-тай хамтаар Жин Сян-ийн улаан алчууртанг дайлав. 1352 онд Дашбаатарын 3000 тамачи цэрэг, нэмж татсан 20000 хятад цэргүүд Сянян хотын 100,000 босогчдын цэргийг ялж, тус хотыг булаан авч, 30 жанжинг нь олзлоод, хотыг бүслэж түүний ойр орчин дахь Чү шань, Сян шань, Нан жэн, И чэн тосгодыг эзлээд хэдэн хоногийн дараа Сянян хотыг эзлэн авсан. Улаан алчууртны босогчдын цэрэг Жин мэн, Ань лу, Мянь ян-ийг довтолсонд цэрэг захиран эсэргүүцэн бут цохижээ. Дараа нь хаан жуу бичиг буулгаж 5000 цэргийг нэмж өгөөд Чэндү буха-г түүний захиргаанд оруулжээ. Уг гавъяаг үнэлэн Сычуань мужийн юй чэн түшмэл болгож, Зи Шань дай фу зэрэгт дэвшүүлж, хааны эдэлдэг хундага, албан бүс соёрхож дүү Ширэм-ийг нь Сянянгийн даргачаар өргөмжилжээ.
1353 онд Чин ша, Жин мэн тосгод, Жүн фан-ийг довтолж, Гү чэн, Сяжоу-г довтолж Мү лиү зай тосгоныг эзэлсэн. Энэ гавъяаг үнэлээд Сычуань мужийн баруун гарын чинсан болгожээ.
1354 онд хааны зарлигаар Тайбухатай хамтарч Хэнань мужийн Ань фэнь-ийг дайлаад Жэнжоу, Жүнжоу, Сиүжоу-г эзлэн, 12 сард Хэжоу, Гүнжоу-г эзлэн авсан. 1355 онд Тайбуха нь тушаалдаа эрдэн дураараа аашилж байгаад тушаалаа хасуулж, түүний цэргийг Дашбаатар захирсан. Тус ондоо их цэрэг удирдаж Лю Фу Туний цэрэгт цохигдоход Тайбухагийн харъяаны Лю Харбуха өөрийн цэргээ удирдаад Пэнь зи давааг давж, улаан алчууртны цэргийг дарж, олзлогдсон Бортөмөрийг гарган авч, Бянь ляньд сууж, 12 сард нь Тайхан уулнаа босогчдын цэргийг ялжээ.
1357 оны 9 сард цэрэг удирдаж Гуан чэн, Дун мэн, Чэн юань-ийг буцаан авчээ. 10 сард Цаожоу хотод бослого өрнөсөн тул, Лэй жоу, Зэ жоу гаар цэргээ хувааж, шу ми юанийн мэдэгч түшмэл Дармашир-ийг илгээхэд тэр ялагдсан. Үүний дараа Дашбаатар дахин ялагдан бүслэгдэхэд, босогчдын зүгээс Дашбаатартай найртай харилцсан захиаг хуурамчаар тараасанд, хааны ордныхон итгээд зэмлэхэд, нэг шөнийн дотор амиа хорлож үхжээ. Үүний дараа Бортөмөр-т эцгийнх нь цэргийг захируулж, Хэнань мужийн пинжан жэнши түшмэл болгожээ.
Хүртэж байсан хэргэм зэрэг, албан тушаал
=Холбоотой өгүүлэл=
Эшлэл
Ангилал:1358 онд өнгөрсөн Ангилал:Юань улсын жанжин
Пүрэвээгийн Өсөхбаатар
Пүрэвээгийн Өсөхбаатар нь Завхан аймгийн Ургамал сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Ургамалын хүн Ангилал:Аймгийн арслан
Ганболдын Болдгэрэл
Ганболдын Болдгэрэл нь Архангай аймгийн Тариат сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Тариатын хүн
Мохамед Диаме
Мохамед Диаме (Mohamed Diamé; 1987 оны зургаадугаар сарын 14-нд Францын Кретей хотод төрсөн) — Сенегалийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Халл Сити» болон Сенегалийн шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Диаме 2009 оны наймдугаар сард «Уиган Атлетик» багтай гурван жилийн гэрээ байгуулав.
Түүнийг «Халл Сити» 2014 оны есдүгээр сарын 1-нд элсүүлж, гурван жилээр гэрээлэв. Хоёр долоо хоногийн дараа анхны тоглолтоо «Вест Хэмийн» эсрэг (2:2) хийхдээ гоолдсон.
Шигшээ
2011 оны гуравдугаар сарын 22-нд Дакарын гаралтай эцэгтэй Диамеийг Сенегалийн шигшээ багтааж, сарын дараа эхний тоглолтонд оролцуулсан түүхтэй. 2012 оны долоодугаар сард 23 насны сүүдэр давсан хэдий ч 2012 оны Зуны олимпт оролцож амжив.
Гадны холбоос
Ангилал:Сенегалын хөлбөмбөгчин Ангилал:Сенегалын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Линарес багийн тоглогч Ангилал:Райо Вальекано багийн тоглогч Ангилал:Уиган Атлетик багийн тоглогч Ангилал:Вест Хэм Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Халл Сити багийн тоглогч Ангилал:Сенегалчууд Ангилал:Францын хүн Ангилал:1987 онд төрсөн
Халгай
Халгай (Urtica dioica, nettle, stinging nettle) нь дэлхийн ихэнх ногоон бүсэд ургадаг, түгээмэл өвслөг ургамал юм. Халгай нь дотроо таван дэд төрөлтэй. Халгайг эртнээс хүмүүс эмийн ургамал ба хүнсний зориулалтаар ашиглаж иржээ. Одоогоос 3000 жилийн тэртээ буюу хүрэл зэвсгийн үеэс Их Британичууд хоол хүнсэндээ халгай хэрэглэдэг байсан талаар эх сурвалжид өгүүлдэг.
Халгайг бэлдэх арга
Хог хаягдалгүй газар, гуу жалга, зуслангийн орчмоос 6-р сарын дунд үе хүртэл 20-25 см өндөр ургасан халгайг түүх нь хамгийн чанартай, шим тэжээлтэй байдаг байна. Түүсэн халгайгаа бүлээн усаар 2-3 удаа зайлж, усны өнгө хувирахгүй болтол угаана. Халуун усаар угаах нь шим тэжээл алдагдах муу талтай. Халгайгаа сүүдэр газар хатаах эсвэл давслан даршлaх байдлаар хадгалж, бүтэн жилийн турш хэрэглэж болно.
Наад брэнд
Наад брэнд нь нүүдэлчдийн тоглоом наадгайг орчин үеийн инновацлаг болгон хөгжүүлж, дэлхийн зах зээлд өрсөлдөх зорилго бүхий, Монголын "Талын эзэн ХХК"-ийн эзэмшдэг брэнд юм. Наад гэдэг нь тоглох, наадах гэдэг үгний үндэс бөгөөд дэлхийн аль ч улс орны хүн хэлэхэд хялбаАлбан ёсны вэбсайт: www.naadbrand.com
Түүх
2012 оноос судалгаагаа эхэлж, 2014 оноос модон загварыг хийж эхлэн, туршилтаар нийт 10 орчим загвар гаргасан аж. Модон загвар нь бөөнөөр үйлдвэрлэхэд хүндрэлтэй, жижиг гэр учир унь болон ханын нарийн хэсгүүд хугарах, гэмтэх, бас жин нь хүнд болж байсан учир гадаад зах зээлд борлуулахад хүндрэлтэй байсан. Олон удаагийн туршилтын үр дүнд одоогийн МиМо гэр (Миний Монгол гэр)-ийн загварыг 2016 онд гаргаж дуусан, 2017 оны 3 сараас үйлдвэрлэж, 3 сарын 31-нд анхны бүтээгдэхүүнээ өлгийдөн авч, 4 сарын 3-наас албан ёсоор худалдаанд гаргажээ.
Ангилал:Монголын брэнд
Амгаланбаатарын Батсуурь
Амгаланбаатарын Батсуурь нь Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Эрдэнэцагааны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Даваадоржийн Төрболд
Даваадоржийн Төрболд нь Сэлэнгэ аймгийн Хүдэр сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Хүдэрийн хүн
Ганболдын Ариунболд
Ганболдын Ариунболд нь Ховд аймгийн Дөргөн сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Дөргөний хүн
Түвдэндоржийн Аззаяа
Түвдэндоржийн Аззаяа нь Увс аймгийн Малчин сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх. Чөлөөт бөхийн Олон улсын хэмжээний мастер.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Малчины хүн2020 онд Увс аймгийн наадамд 5 давж чимэг нэмсэн
Жоржиньо Вейналдум
Жоржиньо Грежон Эмил Вейналдум (Georginio Gregion Emile Wijnaldum; 1990 оны арваннэгдүгээр сарын 11-нд Роттердам хотод төрсөн) — Суринам гаралтай Нидерландын хөлбөмбөгчин бөгөөд «ПСВ» болон Нидерландын шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог. Роттердам хотынхоо багаас «Фейеноордын» академид дэвшин тэндээ сайтар бэлтгэгджээ. 2014 оны ДАШТ-ий хүрэл медальтай.
Замнал
2011 оны зургаадугаар сарын 29-нд Вейналдумыг «ПСВ» €5 саяар элсүүлсэн.
Вейналдум ДАШТ-ий Нидерландын шигшээн бүрэлдэхүүнд багтан шагналт III байрын төлөөх Бразилын эсрэг тоглолтонд (0:3) гоолдов.
Амжилт
ПСВ
Гадны холбоос
Ангилал:Нидерландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Фейеноорд багийн тоглогч Ангилал:ПСВ багийн тоглогч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Кертис Дэвис
Кертис Южин Дэвис (Curtis Eugene Davies; 1985 оны гуравдугаар сарын 15-нд Лондон хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Халл Сити» багийн хамгаалагч юм.
Замнал
2013 оны зургаадугаар сарын 25-нд «Халл Сити» багт 2.25 сая орчим фунтээр элсэж, 3 жилийн гэрээг байгуулсан ажээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Лутон Таун багийн тоглогч Ангилал:Вест Бромвич Альбион багийн тоглогч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Лестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Бирмингем Сити багийн тоглогч Ангилал:Халл Сити багийн тоглогч Ангилал:Лондоны тамирчин Ангилал:Англичууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Энхтөрийн Баасанжав
Энхтөрийн Баасанжав нь Хөвсгөл аймгийн Бүрэнтогтох сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Бүрэнтогтохын хүн
Хүлцэл (техник)
Хүлцэл гэж ямарваа нэг системийн төлөв байдлыг нэрлэх ба тухайн системийн хэвийн байдалд сөргөөр нөлөөлөн гажуудал үүсгэх эсвэл энэ гажуудлын эсрэг ямар нэг арга хэмжээг авах шаардлагатай болохыг нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл хүлцэл нь хэвийн хэмжээ эсвэл хэвийн байдлаас тодорхой хэмжээгээр гажсанаар системийн үйл ажиллагаанд сөрөг нөлөө үзүүлж байна гэсэн үг юм.
Үйлдвэрлэлтийн хүлцэл
Хоорондын хамаарал бүхий эд хэсгүүдийн хүлцэлийг зүй зохистойгоор тогтоон тодорхойлсон үед эд хэсэг бүрийг бүтнээр нь солих бололцоог олгох ба үүгээр цуврал үйлдвэрлэлт болон олноор үйлдвэрлэx боломжийг олгодог. Хүлцэл нь мөн хоёр эд хэсгийн хоорондын хүлцэлийг зорилготойгоор хүссэн сул тааралт эсвэл хэт зуурамтгай тааралтыг тохируулан хийх боломжийг олгоно.
Үйлдвэрлэлд хүлцэлийг болж өгвөл хаягдал гаргахгүй байх талаас бодож тогтоох ёстой.
Сайнбилэгийн Бат-Үүл
Сайнбилэгийн Бат-Үүл нь Баян-Өлгий аймгийн Алтай сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Алтайн (Баян-Өлгий) хүн
Чулуунтөмөрийн Энхмөнх
Чулуунтөмөрийн Энхмөнх нь Сүхбаатар аймгийн Асгат сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Асгатийн (Сүхбаатар) хүн
Артур Масуаку
Артур Масуаку (Arthur Masuaku, 1993 оны арваннэгдүгээр сарын 7-нд Лилль хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Олимпиакос» багт хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Масуаку 2014 оны долоодугаар сард Грекийн «Олимпиакостой» гэрээлсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Грекийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Валансьен багийн тоглогч Ангилал:Олимпиакос багийн тоглогч Ангилал:Лиллийн тамирчин Ангилал:Францчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Ням-Осорын Наранбаяр
Ням-Осорын Наранбаяр нь Дундговь аймгийн Баянжаргалан сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Баянжаргалангийн (Дундговь) хүн
Чапар
Чапар бол Өгэдэйн Улсын эзэн Хайду ханыг залгамжилсан хан юм. Тэрээр Өгэдэйн улсын сүүлчийн эзэн юм.
Өгэдэйн улсын хаан болсон нь
Үүний дараа 1303 оны орчимд Цагаадайн улсын эзэн Дува, Ил Хаант Улсын эзэн Өлзийт нар Чапарт элч илгээж, Юань улсын Төмөр хаанд бууж өгөн, найрамдахаар тохиролцон Юань улсын их хааны эрх мэдлийг нэр төдий хүлээн зөвшөөрсөн. Ингэснээр Дува болон Чапар нарын холбоотны гэрээ цуцлагдах үндэс тавигдсан юм.
Өгэдэй улсын мөхөл
1304 онд Өгэдэйн улсын зүүн талын Алтайн нурууны газар нутгийг Хуайнин ван Хайсангаар удирдуулсан Юань улсын цэргүүд довтолж, эзлэн авсан. Энэ үеийг ашиглаж Дува хан баруун талаас нь довтолж, баруун талын ихээхэн газрыг нь эзлэн авсан. Энэхүү хүнд байдлаас болж Чапарын хэсэг ноёд нь зүүн зүг нүүж, Юань улсын цэрэгт бууж өгсөн. Харин Чапар нь Дува ханд бууж өгчээ. 1309 оны орчимд Өгэдэйн улс дотор улс төрийн тогтворгүй байдал үүсч, Чапар нь гэр бүлийнхэн болон хэсэг ноёд, харъяатаа авч Юань улсын нутагт зугтан орсон. 1310 онд Хүлэг хаан, зарлиг буулгаж, түүнд Рунин ван цол шагнаж, нутаг зааж өгсөн. Ингээд Өгэдэйн улс мөхөж, Цагаадайн улсын нутагт харъяалагджээ.
Ангилал:13-р зуунд төрсөн Ангилал:14-р зуунд өнгөрсөн Ангилал:Боржигин
Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ
Жамсрангийн Ням-Эрдэнэ нь Увс аймгийн Тэс сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Хаан ус нуур
Хаан ус буюу Канас нуур нь Шинжааны Боржин шянь болон Каба шяньд буюу Монгол, Орос, Казахстан, Хятад улсын хилийн орчимд орших цэнгэг уст гүн нуур юм. Тус нуур нь 200000 орчим жилийн өмнө мөсөн голуудын шилжилтийн үеэр үүсчээ.
Нуурын урд эрэгт Ком Канас Монгол үндэстний сум байдаг. Тус суманд Монгол бага сургууль байдаг.
Ханас нуур Ханасын үндэсний хүрээлэнгийн дархан цаазат газарт багтдаг.
Нэрний үүсэл
Чингис хаан баруун зүг дайлаар мордож байх замдаа энэ нуурын хөвөөнд амран саатаж, цэргүүдийнхээ хамт энэ нуурын уснаас ундаалж, морьдоо усалж байсан гэж хэлцдэг бөгөөд тэр цагаас хойш Хааны ус буюу Хаан ус хэмээн нэрлэж ирсэн нь өнөө цагт Канас хэмээн хэлэгддэг болжээ.
Сүхбатын Оргилбаатар
Сүхбатын Оргилбаатар нь Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Орхонтуулын хүн
Пэрэнлэйн Эрдэнэбаяр
Пэрэнлэйн Эрдэнэбаяр нь Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Ням-Очирын Даваахүрэл
Ням-Очирын Даваахүрэл нь Хөвсгөл аймгийн Тосонцэнгэл сумын харъяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Тосонцэнгэлийн (Хөвсгөл) хүн
Михаэль Коолхаас
“Михаэль Коолхаас” (Michael Kohlhaas) — Энэхүү тууж нь германы нэрт зохиолч Хенрих фон Клайстын бүтээл юм. Зохиолч туужийнхаа эхний хэсгийг 1808 оны зургадугаар сард өөрийн эрхлэн гаргадаг “Феб” сэтгүүлд нийтэлсэн байна. Клайстын өгүүллэгүүдийн эмхэтгэлийн эхний боть 1810 онд хэвлэгдэхэд “Михаэль Коолхаас” тууж бүрэн эхээрээ оржээ.
Товч агуулга
Туужийн үйл явдал XVI зууны дундуур, Мартин Лютерийн шашны шинэчлэлийн үеийн Германд болж өрнөнө. Зохиолын гол дүр, Бранденбүргийн хүндтэй иргэдийн нэг, адууны наймаачин Михаэль Коолхаас өөрөөс нь давуу эрх мэдэлтэй захирагч Венцел фон Тронкагийн өөдгүй мэхэнд автаж, улмаар шударга хөдөлмөрийнхөө үр шимийг хүртэж чадахаа болино. Коолхаас тэрхүү сурвалжит язгууртныг шүүхэд өгсөн боловч Венцел фон Тронка өндөр алба хашдаг, шүүхэд нөлөөтэй холбоотнуудаараа хэргийг хэрэгсэхгүй болгуулдаг. Коолхаасын эхнэр уг хэргийг Бранденбүргийн ванд өөрийн биеэр мэдүүлэхээр зориглон очсон ч харуулд зодуулсны улмаас амиа алдана. Ийнхүү шударга бус явдлын золиос болсон ч төр засаг, шүүхийн дэмжлэг олоогүй, аргаа барж, уур хилэн нь бадарсан Коолхаас шударга ёсыг биечлэн тогтоож, Венцел фон Тронкаг өөрийн гараар хатуу цээрлүүлж хариугаа авахаар шийдэн авлигад идэгдсэн төр засгийнхаа эсрэг босож их хэргийг өдүүлнэ. Михаэль Коолхаасын түүхэн эх дүр нь Ханс Кольхазе /Hans Kohlhase/ хэмээх бодит хүн юм. Энэхүү туужаар хэд хэдэн удаа дэлгэцийн бүтээл хийжээ.
Зохиолын онлайн хуулбар
Энэ зохиол нь эртний зохиол тул зохиогчийн эрхийн хуулийн дагуу зарим гадаад хэлээрх хуулбар нь онлайнаар үнэгүй тараагддаг. Энэ зохиолын англи хэлээрх бүрэн хуулбарыг Wikisource-ийн энэ хуудаснаас харна уу. Ангилал:1810 оны бүтээл Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол
Батбилэгийн Баярмөнх
Батбилэгийн Баярмөнх нь Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумын харьяат. Үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Эрдэнэдалайн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Монгол улсын аймгуудын сүлд, далбаа
thumb|510px|right|Хорин нэгэн аймаг, нэг нийслэлийг өнгөөр ялгасан Монгол Улсын газрын зураг Дараах жагсаалтанд Монгол улсын аймгуудын далбаа ба сүлдийг жагсаан оруулав.
Цахим холбоос
Ангилал:Далбааны жагсаалт Ангилал:Сүлдний жагсаалт !Далбаа
Бүлүүрт машин
Бүлүүрт машин буюу бүлүүрт хөдөлгүүр нь флүид энергийн машин ба түүнд байгаа шахагчийн хөдөлгөөний тусламжтайгаар үечлэн өөрчлөгдөх ажлын эзэлхүүнийг үүсгэнэ. Шахагч нь эзэлхүүний бүлүүрт хөдөлгүүрт цилиндр хэлбэрийн бүлүүр байх бол эргэлтийн бүлүүрт машинд өөр хэлбэртэй байна.
Өөр тодорхойлолт:
Бүлүүрт хөдөлгүүр нь флүид энергийн машиныг хэлэх бөгөөд бүлүүр нь цилиндр дотор үелэн дээш доош хөдлөх (шулуун хөдөлгөөн) ба энэ хөдөлгөөнийг түлхэгч гол буюу саваагаар дамжуулан гүйцэтгэнэ.
Ихэнх тохиолдолд энэ нь (шатун) тахир голын эргэх хөдөлгөөнтэй эргэлт холбогдоно. Нисэх бүлүүрт хөдөлгүүр нь ажлаа шүдтэй шулуун савааны тусламжтайгаар хөтлөх голд дамжуулна. Тэсрэлтийн цохилт нь эргэх хөдөлгөөнийг үүсгэдэггүй. Эзэлхүүний бүлүүрт машин нь зөвхөн бүлүүрт машины хэрэглээгээр л ашиглагддаг.
Шингэний урсгал ба орох гарах даралтын хоорондын ялгаа бүлүүрийн (поршен) үелэх хөдөлгөөнөөс шалтгаалан өөрчлөгдөнө.
Бүлүүрт машин нь үүгээрээ хэвийн ажиллагааны үедээ шингэний урсгал болон даралтын зөрөө нь тогтмол ажиллах урсгалын машин буюу турбо машинаас ялгаатай юм.
Бээжингийн олимп
Бээжингийн олимп:
Хамар даваа
Хамар давааны нуруу (Хамар-Дабан, бур. Хамар дабаан) бол Байгал нуурын өмнөд талд оршдог нуруу юм. Хамар давааны нуруу ноён оргил нь Байшинт уул.
Газар зүй
Хамар давааны нуруу нь өмнөд Сибирийн дэх Эрхүү муж ба Бүгд Найрамдах Буриад Улсын хооронд оршдог. Байгал нуурын эрэг дагуу буюу Хамар давааны бэлээр Сибирийн төмөр зам дайран өнгөрөх учир явган аялагч болон завьтай аялагчдын цуваа тасардаггүй.
Хамар давааны хойд хэсэг нь Ар Байгалийн чийглэг бүсийн (хур тунадас 1200 мм) ургамалтай ихтэй бол өмнөд хэсэг нь тундрын ургамалтай. Шилмүүст ой, улиас, хус ургахаас гадна уулын хяраар давжаа нарс ба давжаа хус үе үе тааралдана. Ойн хил нь 1500-аас 1800 өндөрт оршино. Нурууны төв хэсэгт 1968 онд Байгал нуурын Улсын Байгалийн Биосферийн нөөц газар бий болсон.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн нуруу Ангилал:Оросын нуруу Ангилал:Буриадын газар зүй Ангилал:Эрхүү мужийн газар зүй
Дани Абало
Замнал
Абало 2006 оны арванхоёрдугаар сарын 3-нд «Сельта» багийн үндсэн бүрэлдэхүүнд анх удаагаа дуудагдан «Мальоркагийн» эсрэг сэлгээнээс гараалж байлаа. 2009 оны долоодугааар сард 2013 онд гэрээгээ дуусгахаар €10 саяар сунгав.
Абалог 2013 оны зургаадугаар сарын 26-нд «Лудогорец» үнэгүй наймаагаар элсүүлсэнээ зарлав. Эхний ээлжинд хоёр жилээр гэрээлэхээр тохиролцсон ба 17 дугаарын өмсгөлтэй тоглохоор болжээ.
2014 оны есдүгээр сарын 16-нд Аваргуудын лигийн хэсэгт «Лудогорец» «Ливерпүүлтэй» тоглоход Абало гоолдсоноор харьцаа тэнцэтгэсэн ч 90-р минутанд гоолдуулсанаар ялагдав (1:2).
Цахим холбоос
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Алавес багийн тоглогч Ангилал:Сельта багийн тоглогч Ангилал:Химнастик багийн тоглогч Ангилал:Бейра-Мар багийн тоглогч Ангилал:Лудогорец багийн тоглогч Ангилал:Болгарын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Испаничууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Шри-Жаяварденепура-Котте
thumb|right|Диятха Уяна цэцэрлэгт хүрээлэн Шри-Жаяварденепура-Котте (товчоор Котте) — Шри Ланка улсын нийслэл, 115 мянган хүнтэй хот.
Түүх
thumb|left|150px|[[1557-1565 он. Бүдүүвч зураг.]] Хоёр голын бэлчир газар байрласан Даругама суурин дайсан нэвтрэхэд бэрх байгалийн саад бүхий газар байв. 13-р зуунд Ниссанка Алагакконара ноён цайз барьж Котте (хот хэрэм гэсэн утгатай) хэмээжээ. Котте усаар хүрээлэгдсэн гурвалжин хэлбэртэй, 2.5 ам дөрвөлжин километр талбайтай, 2.5 м өндөр хэрэмтэй байв. 1391 онд Жаффна улсын Сапумал гүн хотыг эзэлж Шри Жаявардханапура (дэвжин ялахын заяат хот) гэж нэрийдэв. 16-р зууны төгсгөл хүртэл улс оршин байсан ба Коттегийн вант улсын нийслэл нь энэ газар байжээ.
Португалын далайн баг 1505 онд арал дээр бууж Коттегийн вантай танилцсан ба Коломбо боомтыг барьж суурьшаад Котте хот болон улсыг 1565 онд эзэлжээ. 19-р зуунд Их Британийн мэдэлд байхад Котте аж үйлдвэржиж эхэлсэн. Келани голын дээгүүр Виктори гүүр баригдсан гэх мэт олон зүйл баригдав.
1982 онд Шри-Ланк улсын хурлаас Коттег улсын нийслэл болгожээ. Улсын хурлын ордон Ожа Дияванна нуурын дундах арал дээр баригдсан.
Хүн ам зүй
Шри-Жаяварденепура-Котте хот 115 мянган хүнтэй. Хүн амын 70% синхал үндэстэн, 20% тамил үндэстэн. Синхал, тамил хоёр хэл албан ёсоор хэрэглэгдэнэ. Хүн амын 75% буддын шашныг шүтдэг бол 15% хиндү, 10% христ, лалын шүтлэгтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Шри Ланкын Өрнөд аймаг Ангилал:Шри Ланкын суурин
Карбюратор
Карбюратор (монг. хийжүүлэгч, хийн хувиргуур, хийн шилжүүлэгч) гэдэг нь отто хөдөлгүүрийн гадна талд түлшний холимог үүсгэх төхөөрөмж юм. Энэ нь бензинийг шүршилтээр тоосруулан агаартай холин шатах боломжтой бензин-агаарын холимогийг үүсгэн, үүссэн холимогийг шатаах хөдөлгүүр эсвэл шатах хөндий рүү дамжуулна. Карбюраторт мөн удаашруулагч гишүүн (удаашруулагч хавхлаг) байрлах ба үүгээр хөдөлгүүрийн эргэлтийн моментийг буюу чадлыг тохируулж болно.
Ангилал:Холимог үүсгэгч
Эдит Пиаф
Эдит Пиаф (Édith Piaf) нь дэлхийд нэрд гарсан, Францын дуучин юм.
Эзэлхүүний бүлүүрт хөдөлгүүр
Эзэлхүүний бүлүүрт хөдөлгүүр гэдэг нь нэгэн төрлийн хөдөлгүүр бөгөөд энэ нь хийн эзэлхүүний өөрчлөлтийг давших хөдөлгөөнт бүлүүр болон шатунаар дамжуулан тахир голыг эргүүлэх хөдөлгөөнд хувиргадаг. Ийм хөдөлгүүрүүд нь бүлүүрт машинд тооцогддог.
Ангилал:Флүид хүчний машин Ангилал:Бүлүүрт машин
Эукариот
Эукариот (Eukaryote) гэж эсүүд нь цөмтэй, мөн бусад эрхтэнцэртэй, мембранаар хучигдсан байдаг амьд биетүүдийг хэлнэ. Бүдүүлэг биетний аймаг, ургамлын аймаг, мөөгийн аймаг, амьтны аймаг багтдаг.
Бага хургалж
Бага хургалж  - (Eragrostis minor), (Полевичка малая)
Угаасаа эхлэн олон салаалж бараг газар мөлхөж ургасан иштэй нэг наст ургамал. Навчны илтсэн дээр нь цөөн тооны өрвийсөн үс байх ба тэр нь илтэс, угларгын зааган дээр нилээд өтгөрнө. Сийрэг саглагар залаа баг цэцэгтэй. Гантай үед намхан, өнтэй зун нилээд өндөр (30-45 см) ургана. Наймдугаар сард цэцэглэж есдүгээр сарын эхээр хатаж эхэлнэ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Ургамал Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд
Өштөмөр
Өштөмөр (?-1478) нь Эсэн тайшийн хүү, эцгээ залгамжилж Ойрадын тайш болсон хүн юм. Цорос аймгийн захирагч.
Мисс монголиа
Miss Mongolia бол Олон улсын сайхан хүүхэн,  Ертөнцийн сайхан хүүхэн тэмцээнүүдэд Монгол Улсыг төлөөлөн оролцох гоо бүсгүйг сонгон шалгаруулдаг Монгол Улсад зохион байгуулагддаг гоо сайхны тэмцээн юм. Miss Mongolia тэмцээнийг зохион байгуулагч нь Desoft Media компани юм.
Өштөмөр
Гэр бүл
Ангилал:Тайш Ангилал:15-р зуунд төрсөн Ангилал:1478 онд өнгөрсөн
Дугуйн томьёо
Дугуйн томьёо (мөн тэнхлэгийн тохируулга гэж нэрлэнэ) гэдэг нь төмөр замд холбогддоггүй хуурай газрын тээврийн хэрэгслийн бүх дугуйн нийт тоог хөтлөгдөх болон хөтлөгч дугуйн тоогоор илэрхийлсэн томьёо юм.
Томьёо
Уг томьёо нь:
A × B / C
буюу
A × B * C
Мөн түүнчлэн A × B × C томьёог бас их хэрэглэдэг. Үүний C үсэг нь урд талын тэнхлэг залдаг болохыг илэрхийлэх ба үүгээр тухайн тээврийн хэрэгслийн тэнхлэгийн хуваарилалтыг мэдэх боломжтой юм. Жишээлбэл 8x4x4 гэсэн томьёоны 8 нь найман дугуй буюу 4 тэнхлэгтэй, түүний арын хоёр тэнхлэг нь хөтлөгч тэнхлэг, урд талын 2 тэнхлэг нь залах тэнхлэг болохыг заана. Энэхүү тэмдэглэгээ нь 6x2/2 гэсэн гурван тэнхлэгтэй тээврийн хэрэгслийн урд тэнхлэг залах, арын хоёр тэнхлэгийн арынх нь тэнхлэг хөтлөгч тохируулгатай (6x2 тохиолдолд арын хоёр тэнхлэгийн урд талынх нь хөтлөгч тэнхэг) давxцаж байна. Ташуу зураас нь түрүүлэх явалттай арын тэнхлэгийг илэрхийлэх бол түүний өмнөх тоо нь залах дугуйны тоо юм.
Амиа егүүтгэх
Амиа егүүтгэх тохиолдлын шалтгаан, сэдэл
Аминч буюу эгоист амиа егүүтгэл - нийгмээр баримталдаг хэм хэмжээ гажуудан, амьдралд нийцэмгүй хууль, дүрэм, журам олноор батлагдах, нийгмийн халамж дутагдсаны улмаас хувь хүн нийгэм хамт олноос тасран, амьдрал нь утга учиргүй болсон мэт санагдан өөрийгөө амьдралд гарах гарцгүй болсон хэмээн амиа егүүтгэхийг хэлнэ. Хамтач буюу альтруист амиа егүүтгэл - хувь хүн өөрөө шийдвэр гаргах, сонголт хийх боломж, эрх чөлөө, бие даасан байдлаа  алдан  хувийн  эрх   ашиг,   сонирхол нь хамтын эрх ашигт захирагдах болсноос хувь хүн тэсвэрлэшгүй байдалд орж амиа егүүтгэхийг хэлнэ. Аноми амиа егүүтгэл - нийгмийн бүтцийн гэнэтийн өөрчлөлт, эдийн засгийн өсөлт, уналтын улмаас хүмүүс хуучин үнэт зүйлсийн баримжаагаа алдан, шинэ үнэт зүйл нь бүрдэж амжаагүй завсрын үед нийтийг хамарсан эмх замбараагүй байдал үүсч, хүмүүс нийгэмд тогтсон  хэм хэмжээг мөрдөхийг хүсэхгүй амиа егүүтгэхийг хэлнэ. Амиа егүүтгэх үйлдэл хийж буй хүмүүсийг сэтгэцийн эрүүл мэндийн байдлаар нь харьцангуй эрүүл, сэтгэцийн эмгэгтэй хэмээн 2 ангилж үздэг боловч харьцангуй эрүүл хэмээн үнэлэгдэж байсан хүмүүс нь нийгэм, сэтгэлзүйн тулгамдсан асуудалтай хүмүүс байдаг.
Амиа егүүтгэх үйлдэл хийхэд биологи, нийгэм, сэтгэлзүйн хүчин зүйлс нөлөөлдөг гэж үздэг. Тухайлбал: амиа егүүтгэсэн хүмүүсийн удамд амиа егүүтгэсэн, амиа егүүтгэх оролдлого хийсэн хүн байх, биемахбодын тавилан муутай өвчнөөр өвчлөх, улирлын байдал, ажилгүйдэл, хүн хоорондын харилцаа, сэтгэлзүйн гэмтэлд  өртөх,  стресс бухимдлаа зөв тайлах, даван туулах чадваргүй байх зэрэг хүчин зүйлс үүнд хамаарна. Сэтгэлийн тулгамдсан асуудалтай хүмүүсийн амиа егүүтгэхэд хүргэж буй нөхцөл байдлыг шалтгаан гэдэг бол сэтгэцийн эмгэгийн улмаас уг үйлдлийг хийж буй шалтгааныг сэдэл хэмээн нэрлэдэг. Эмнэлзүйн тохироо бүрдсэн үед сэтгэцийн ямар ч эмгэгтэй хүн  амиа  егүүтгэж  болох  боловч  сэтгэцийн эмгэгүүд дотроос сэтгэл гутрал, шизофрени, архи болон мансууруулах бодисын хамааралд өртсөн, хүчтэй стрессийн улмаас сэтгэлзүйн гэмтлийн дараах хариу урвал, дасан зохицохуйн хямралд өртсөн хүмүүс илүүтэй амиа егүүтгэх үйлдлийг хийдэг бөгөөд үйлдлийн сэдэл нь өвчний байдлаас хамааран харилцан адилгүй байдаг.
Амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын үнэлгээ, оношилгоо, эмчилгээ
Амиа егүүтгэхээс урьдчилан сэргийлэх хамгийн гол арга нь тухайн хүний тулгамдсан асуудлыг илрүүлэх, эмнэлзүйн ярилцлага хийх, тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэхэд туслах асуудал юм.
Амиа егүүтгэх тохиолдлын шалтгаан, сэдэл
Амиа егүүтгэхэд насны хүчин зүйл нөлөөлдөг бөгөөд хувь хүний насны үечлэл бүрд харилцан адилгүй сэтгэлзүйн тааламжгүй нөлөө  үүсч байдаг. Тухайлбал  хүүхэд амиа егүүтгэх үйлдэл хийхэд гэр  бүлийн  хүмүүжлийн өв тэгш бус  байдал,  бага  насны  сэтгэлзүйн  гэмтэл, амиа егүүтгэсэн хүмүүсийг дуурайх (даган дуурайх сэдэл, Вертерийн хамшинж) сэдэл нөлөөлдөг бол бага насандаа хүчирхийлэлд өртөж байсан ялангуяа бэлгийн хүчирхийлэлд өртөгсөд (14.8%) амиа егүүтгэх эрсдэл өндөр байдаг ажээ (John. M Grohol. 2008). Хүүхэд насны биемахбод, бэлгийн хүчирхийллийн улмаас хүүхдэд сэтгэл гутрал, сэтгэлзүйн гэмтлийн дараах хариу урвал, сэтгэл түгшилт үүсч амиа егүүтгэх бодол үүсэх буюу амиа егүүтгэх эрсдэлд оруулдаг (Mehmet Eskin. 2012).
Амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын үнэлгээ, оношилгоо, эмчилгээ
Сэтгэцийн эмгэгтэй хүний амиа егүүтгэх эрсдэлийг үнэлэх нь сэтгэцийн тулгамдсан асуудалтай хүний амиа егүүтгэх эрсдэлийг үнэлэхээс арай хялбар байдаг.
Цөөн тохиолдолд сэтгэцийн эмгэг нь амиа егүүтгэх оролдлого хийснээр илэрдэг.
Аль ч улс оронд амиа егүүтгэсэн тохиолдол нь илүү бодитой бүртгэгдэх боломжтой гэж үздэг ба амиа егүүтгэх оролдлого хийсэн тохиолдолд хэрэглэсэн арга нь тухайн хүний амь насанд аюул багатай үед эмнэлэгт хандахгүй, эмнэлгийн тусламж авдаггүйтэй холбоотой бүртгэлд хамрагдах нь хангалтгүй байдаг.
Амиа егүүтгэх тохиолдол
Хүн амын дундах өөрийгөө егүүтгэх үзэгдлийг суицид (suicide, fatal suicide ), өөрийгөө егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлыг парасуицид (parasuicide, non fatal suicide) хэмээн шинжлэх ухааны нэршлээр нэрлэдэг.
Амиа егүүтгэх тохиолдол дэлхий дахинаа
Амиа егүүтгэхэд ашиглаж буй аргууд  нь  ихэнхидээ амь насыг нь аврах боломжгүй, шууд үхэлд хүргэх амь насанд аюултай арууд байдаг хэдий ч  энэ  аргууд  нь улс орны ёс заншил, байгалийн орчин, тогтоц зэрэг онцлогоос хамаардаг. Дээрх тайлангаас үзвэл аль ч улс оронд амиа егүүтгэхэд хамгийн өргөн хэрэглэдэг арга нь өөрийгөө боомилох (50%), галт зэвсгээр өөрийгөө хөнөөх (18%) аргууд байна. Галт зэвсэг хэрэглэн амиа егүүтгэх тохиолдол нь АНУ зэрэг өндөр хөгжилтэй орнуудад их байдаг бол хөдөө аж ахуй сайн хөгжсөн орнуудад хөдөө аж ахуйд хэрэглэдэг химийн бодисууд ялангуяа пестицид хэрэглэх, Гонг-Конг, Хятад, Сингапур зэрэг өндөр барилга бүхий улс орнуудад өндрөөс үсрэх, угаартах, химийн бодисын холимог хэрэглэх (Япон) зэрэг аргуудыг илүүтэй хэрэглэдэг байна.
Амиа егүүтгэх төрх үйлийн талаар Э.Дюркгейм судалснаас хойш дэлхий дахинаа илүүтэй анхаарч судлах болсон гэж үздэг. Дэлхийн амиа егүүтгэхээс урьдчилан сэргийлэх олон улсын холбоо нь (International Association for Suicide Prevention- IASP) жил бүрийн 9-р сарын 10-ны өдрийг амиа егүүтгэхээс урьдчилан сэргийлэх өдөр болгон, тодорхой уриан дор олон улсын түвшинд тэмдэглэдэг.
Амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын үнэлгээ, оношилгоо, эмчилгээ
Түүнчлэн осолд орж нас барсан, усанд живсэн, түймэрт өртсөн, архины хордлогын улмаас нас барсан, золгүй тохиолдол хэмээн бүртгэгдсэн нас баралтын дотор амиа егүүтгэсэн тохиолдол байж болох юм хэмээн үзэж далд амиа хорлолт хэмээх нэр томъёог хэрэглэх болжээ.
Амиа егүүтгэх тохиолдол
Амиа егүүтгэх бодол гүнзгийрсэн үед тухайн хүн амиа егүүтгэж болох аргыг өөртөө төлөвлөдөг. Харин амиа егүүтгэх аргыг сонгосон бол тухайн үйлдлийг хийх боломжтой орчин нөхцлийг  хайж,  тохироо  бүрдсэн үед уг үйлдлийг гүйцэтгэдэг. Амиа егүүтгэх үйлдэл бүр нь үхэлд хүргэхгүй байж болох бөгөөд үүнийг амиа егүүтгэх оролдлого хэмээн тооцдог хэдий ч амиа егүүтгэх оролдлого нь мөн үзүүлэх хэлбэрийн үйлдэл байдаг тал бий.
Амиа егүүтгэх тохиолдлын шалтгаан, сэдэл
Э.Дюркгейм амиа егүүтгэх тохиолдлыг судалж “Амиа хорлохуй” хэмээх бүтээл туурвисан бөгөөд тэрээр амиа егүүтгэх үйлдлийг нийгмийн харилцаа, түүнд оролцох байдлаар нь 3 ангилсан байдаг. Үүнд:
Амиа егүүтгэх тохиолдол
Өнөө үед амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын шалтгаан сэдэл, нөлөөлөх хүчин зүйлийг судлан тогтоох асуудал нь бие даасан шинжлэх ухааны салбар болтлоо хөгжжээ.
Амиа егүүтгэх арга, хэлбэр
Амиа егүүтгэгчид нь ихэнхидээ ганцаар өөрийн амийг егүүтгэдэг. Мөн зарим тохиолдолд хамтын болон өргөтгөсөн амиа егүүтгэл үйлддэг. Хоёр буюу түүнээс олон тооны хүн үгсэн нэгдэж хамтарч амиа егүүтгэх үйлдэл үйлдэхийг хамтын амиа егүүтгэл гэнэ. Харин өөрөө амьдрах аргагүй болсноос гадна ойр дотны хүмүүс нь мөн зовж шаналж байгаа хэмээх итгэл үнэмшилд автан эхлээд ойр дотныхоо хүмүүсийг егүүтгээд (гомицид- бусдыг алах), дараа нь өөрийгөө егүүтгэх (суицид) үйлдэл хийхийг өргөтгөсөн амиа егүүтгэл гэсэн нэр томъёогоор илэрхийлдэг. Өргөтгөсөн амиа егүүтгэх үйлдлийг сэтгэцийн эмгэгтэй, ялангуяа сэтгэл гутралтай өвчтөнүүд үйлдэх эрсдэл өндөртэй гэж үздэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Гутрал Ангилал:Даатгалын эрх зүй Ангилал:Клиникийн сэтгэл судлал Ангилал:Үхлийн хэлбэр Ангилал:Сэтгэл мэдрэлийн эмчилгээ Ангилал:Шүүх эмнэлэг
Амиа егүүтгэх тохиолдол Монголд
Монгол улсад амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын тархалтын судалгаа 2 удаа хийгдсэн байна. Үүнд: Ш.Доржжадамба
Амиа егүүтгэх тохиолдол дэлхий дахинаа
Судалгааны дүнгээс үзвэл хүн ам амиа егүүтгэхэд ядуурал, дайн байлдаан, ялгаварлан гадуурхал, эмнэлгийн тусламжийн хангалтгүй байдал, хүн хоорондын харилцааны зөрчил, сэтгэцийн эмгэг, архи мансууруулах бодисын хортой хэрэглээ, хүчтэй өвдөлт бүхий архаг өвчнүүд, удамд нь амиа егүүтгэх оролдлого хийж байсан, амиа егүүтгэж байсан тохиолдлууд ихээхэн нөлөөлдөг болохыг тогтоожээ.
ДЭМБ-ын 2014 оны “Амиа егүүтгэхээс урьдчилан сэргийлье” тайлангаас үзвэл өнөөгийн байдлаар дэлхий дахинаа 800000 хүн амиа егүүтгэж нас бардаг бөгөөд дунджаар 40 секундэд нэг хүн амиа егүүтгэдэг байна. Амиа егүүтгэл нь бага болон дунд орлоготой орнуудын түвшинд өндөр   байгаа   төдийгүй   15-29   насныхны нас баралтын шалтгааны  хоёрдугаарт  амиа  егүүтгэл орж байгаа нь аюулын харанга дэлдэж байна хэмээн тэмдэглэжээ. ДЭМБ-ын 2012 оны судалгаанаас үзэхэд амиа егүүтгэх тохиолдлын дэлхийн дундаж 100 000 хүн амд 11.4 (эрэгтэйд 15, эмэгтэйд 8), харин Номхон далайн баруун эргийн бүсийн орнуудад амиа егүүтгэл хүйсийн хувьд онцгой ялгаагүй 100 000 хүн амд 7.9 тохиолдол байдаг байна. Дэлхий дахинаа амиа егүүтгэх тохиолдол нь хүйсийн хувьд ялгаатай тухайлбал эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээс 2 дахин илүү амиа егүүтгэдэг. Амиа егүүтгэлийн улмаас нас барах тохиолдол нь дэлхийн хүн амын нас баралтын 1.4%, нас баралтын шалтгааны 15-р байрыг эзэлж байгаа ажээ.
Амиа егүүтгэх тохиолдол
АНУ болон Өрнөдийн орнуудад ёс зүйн нээлттэй асуудлууд хэмээх ойлголт яригдах болсон бөгөөд энэ нь мэргэжлийн хүмүүсийн дотор маргаантай асуудлыг үүсгэдэг  байна. Ёс зүйн нээлттэй асуудлууд дотор нас барсан хүний эрхтэнг авч ашиглахыг хуулиар зөвшөөрч болох уу, ижил хүйстнүүдийн гэрлэлтийг хуулиар зөвшөөрч болох эсэх, олон эхнэртэй байх хууль батлагдвал эерэг, сөрөг үр дагаврын аль нь давамгайлах вэ гэх зэрэг маргаантай асуудлын нэг нь амиа егүүтгэлийг хуулиар зөвшөөрч болох эсэх талаарх асуудал ажээ.
Амиа егүүтгэх тухай эртний гүн ухаантан О.Шпенглер “Амиа хорлолт нь соёл иргэншлийн төгсгөлийн шатны мөхлийг билэгддэг том хотын соёлын үр дагавар бөгөөд энэ утгаараа нэлээд орчин үеийн үзэгдэл мөн” (O.Spengler der Sohnenuntergang in der Abendland) хэмээн тодорхойлсон бол 1887 онд Э.Дюркгейм статистик тоо баримтанд тулгуурлан амиа хорлоход хүргэх шалтгааныг тодорхойлсон нь өнөө ч үнэ цэнээ алдаагүй гэж үздэг.
Санал, зөвлөмж
Монгол улсын хэмжээнд амиа егүүтгэх оролдлого хийсэн болон амиа егүүтгэсэн тохиолдлыг бүртгэх албан ёсны мэдээллийн хуудас боловсруулан батлуулж, бүртгэлийн нэгдсэн сүлжээтэй болох Яаралтай тусламжийн төв, Гэмтэл, Хордлогын төв, Хүчирхийллийн   эсрэг    төв    зэрэг    байгууллагууд    үйл ажиллагааны хүрээнд хамтран ажиллах Хүн амд үзүүлэх сэтгэлзүйн тусламж үйлчилгээг хүртээмжтэй болгох Сэтгэцийн эмгэгтэй хүмүүсийн бүртгэл, оношилгоо, эмчилгээг улам сайжруулах Хүн амыг амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийхэд хүргэж болзошгүй шалтгаан сэдлийг судлан тогтоож, судалгааны үр дүнд суурилсан тусламж үйлчилгээг зохион байгуулах Гэр бүлийн, үе тэнгийнхний дарамт, хүчирхийллийг бууруулах Нэр хаяггүй сэтгэлзүйн зөвлөгөөний төв байгуулах, эсвэл утсаар зөвлөгөө өгөх тогтолцоог бий болгох Хүүхдийн хүчирхийлэл, амиа егүүтгэх төрх үйлийн харилцан хамаарлыг судлан тогтоох, урьдчилан сэргийлэх Хүн амд бухимдлаа тайлах энгийн аргуудыг хэвшүүлэх ДЭМБ-ын зөвлөх урьж ажиллуулах, сургалт зохион байгуулах Хүн амд амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийхээс урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж, гарын авлага бичиж хэвлүүлэх, мэдээлэл өгөх Амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийхээс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний хүрээнд үндэсний хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэх Егүүтгэх-Төрөл арилжуулах, үгүй болгох, алах: бусдыг егүүтгэх (бусдын амь насыг хохироох), өөрийгөө егүүтгэх (амиа хорлох), төрөл егүүтгэх (төрөл арилжих), үгээр егүүтгэх (үгээр дайрч давшлах, үгээр алах) - Тэрбээр өөрийгөө егүүтгэж, эцэст нь өөрийгөө цаазын тавцанд хүргэв. “Утга зохиол урлаг” сонин;
Амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын үнэлгээ, оношилгоо, эмчилгээ
Амиа егүүтгэх төрх үйл бүхий хүмүүс нь амиа егүүтгэх бодол, төлөвлөгөөгөө бусдаас нуудаг ба амиа егүүтгэж болзошгүй сэтгэцийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудалтай хүмүүст танин мэдэхүй, төрх үйл, сэтгэл хөдлөлийн өөрчлөлтүүдээр илэрдэг гэж үздэг. Тухайлбал:
Амиа егүүтгэх арга, хэлбэр
Амиа егүүтгэхдээ ашиглаж буй аргуудыг амь насанд аюултай арга, аюул багатай арга хэмээн ангилж болох бөгөөд амь насанд аюултай аргад өөрийгөө боомилох, өндрөөс үсрэх, амин эрхтэн рүүгээ хутгалах, галт зэвсэг ашиглах, өндөр хүчдэлд цохиулах, усанд живэх, хөдөлгөөнд оролцож буй тээврийн  хэрэгсэл  доогуур санаатайгаар орох, хортой эм, химийн бодис, хий ашиглах зэрэг олон аргууд ордог. Судлаачид сэтгэцийн хувьд харьцангуй эрүүл болон сэтгэцийн эмгэгтэй хүмүүсийн амиа егүүтгэх арга нь адил байдаг гэж үздэг.
Амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын үнэлгээ, оношилгоо, эмчилгээ
Амиа егүүтгэх бодлыг илрүүлэх нь нилээд төвөгтэй асуудал байдаг бөгөөд эрсдэл бүхий үйлчлүүлэгчтэй эмнэлзүйн ярилцлагыг үндсэн 3 үе шаттайгаар явуулж тулгамдсан асуудлыг илрүүлж зохих тусламжийг үзүүлдэг.
Амиа егүүтгэх тохиолдол дэлхий дахинаа
Дэлхий дахинаа амиа егүүтгэх тохиолдлыг бууруулах зорилгоор 2013-2020 он хүртэл Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөө боловсруулсан бөгөөд 2020 он гэхэд амиа егүүтгэх тохиолдлыг 10% бууруулна хэмээн төлөвлөсөн байна. Амиа егүүтгэх тохиолдлыг бууруулах боломжтой хэмээн үзэж байгаа бөгөөд тухайлбал АНУ-д галт зэвсгийн хэрэглээнд хяналт тавих, тээврийн хэрэгсэлд ашигладаг химийн бодист хяналт тогтоох, хүн  амд сэтгэл зүй- сэтгэл заслын тусламж үйлчилгээ үзүүлсний үр дүнд амиа егүүтгэх тохиолдлыг  20%-аар бууруулсан буюу 6000 хүний амь насыг аварсан үр дүнд хүрсэн ажээ (2010). Амиа егүүтгэх тохиолдлыг бууруулахад тусгайлсан бодлого, хөтөлбөр шаардлагатай байгаа бөгөөд өнөөгийн байдлаар амиа егүүтгэх үйлдлийг бууруулах асуудлыг тусгасан ямар нэг баримт бичиг боловсруулсан 50 орон байгаагаас 7 улс нь үндэсний хөтөлбөртэй байна.
Амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын үнэлгээ, оношилгоо, эмчилгээ
Сэтгэцийн эмгэгтэй үйлчлүүлэгч амиа  егүүтгэх эрсдэлтэй тохиолдолд сэтгэцийн эмгэгийг оношлон, сэтгэцийн эмнэлэгт хэвтүүлэн эмчилдэг ба үйлчлүүлэгч өвчнийхөө улмаас эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлэхийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа тохиолдолд үйлчлүүлэгчийн асран хамгаалагчаас таниулсан зөвшөөрөл авч эмнэлгийн заалтаар албадлагын арга хэмжээ авч нийгэмд аюултай үйлдэл хийхээс урьдчилан сэргийлдэг. Сэтгэцийн эмгэгтэй хүмүүсийн хувьд амиа егүүтгэх болсон сэдлийг судлан тогтоож сэтгэцийн эмгэгийн шалтгаан, эмнэлзүйн шинж, хамшинжээс хамааран эмийн болон эмийн бус эмчилгээний аргыг ашигладаг.
Амиа егүүтгэх тохиолдол Монголд
100.000 хүн амд 261 тохиолдол буюу 15.5  байгаа бөгөөд хүйсийн хувьд эрэгтэйчүүд 214, эмэгтэйчүүд 47 байсан байна. Үүнээс үзвэл манай улсад амиа егүүтгэх тохиолдлын тоо 100.000 хүн амд 15.5 тохиолдол байгаа нь дэлхийн дунджаас (11.4) дээгүүр байна.
Амиа егүүтгэх, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдлын үнэлгээ, оношилгоо, эмчилгээ
ДЭМБ-ын ангиллаар амиа егүүтгэх эрсдэлтэй эсэхийг 5 бүлэг болгон ангилж үнэлгээ өгдөг. Үүнд:
Амиа егүүтгэх тохиолдол
Амиа егүүтгэх үзэгдэл, амиа егүүтгэх төрх үйл хэмээх ойлголтонд амиа егүүтгэх бодол үүсэх, амиа егүүтгэх төлөвлөгөө зохиох, амиа егүүтгэх оролдлого хийх, амиа егүүтгэх гэсэн ойлголт хамаардаг ба өөр хоорондоо харилцан хамааралтай үйл явц билээ.
Амиа егүүтгэх тохиолдол Монголд
ДЭМБ-ын 2014 оны тайланд дурдсанаар 2012 оны байдлаар  Монгол   улсад   амиа   егүүтгэсэн   тохиолдол
Амиа егүүтгэх тохиолдол
Амиа егүүтгэх бодол гэдэг нь сэтгэц, нийгэм, сэтгэлзүй, биологийн шалтгаанаар амьд явах хэрэггүй, үхэх юмсан гэсэн бодол төрөхийг хэлэх бөгөөд энэ үед амиа егүүтгэх ямар нэг арга сонгоогүй зөвхөн бодол санааны түвшинд байдаг.
Амиа егүүтгэх гэдэг нь хэн нэгэн санаатайгаар өөрийн амийг таслах төрх үйл юм. Амиа егүүтгэх болон амиа егүүтгэхээр оролдох нь манай улсын хувьд төдийгүй дэлхийн олон оронд нийгэм эдийн засгийн болон сэтгэц-нийгмийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудлын нэг болоод байгаа билээ. Амиа егүүтгэх Амиа егүүтгэж нас барах, амиа егүүтгэх оролдлого хийх тохиолдол нь анагаах ухаан, философи, нийгэм судлал, нийгмийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудлын нэг билээ. Хэвлэл мэдээллээс үзвэл хүн амын дундах дээрх үйлдлүүд нь өсөн нэмэгдэх хандлагатай байна.
Цэнджавын Төмөр
Цэнджавын Төмөр (1906-1957) нь сонсогч, үзэгч түмний сэтгэлд шингээж дуулсан дууныхаа нэрээр “Дөмөн” хэмээн алдаршсан дуучин эмэгтэй юм.
Төмөр 1940-1945 онд Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт сумын сургуульд багшилжээ. Түүнээс хойш Төв аймгийн Баянбараат суманд аж төрж байгаад 1957 онд бие баржээ.
Тэрээр Түшээт хан аймгийн Дайчин бэйсийн хошуу, өнөөгийн Дундговь аймгийн Дэлгэрцогт, Төв аймгийн Баян-Өнжүүл сумын яг зааг нутаг Цагаанчулуут хэмэх газар 1906 онд төржээ. 18 настайгаасаа буюу 1925 оноос урлаг соёлын ажилд оролцож, Улсын төв театрын анхны дуучдын нэг болж, тэндээ 1940 он хүртэл ажилласан байна. Тэр үедээ буюу 1935 онд Монгол улсын "Алдарт гавьяат дуучин" (одоогийн "Гавьяат жүжигчин") цол хүртсэн анхны хүмүүсийн нэг болсон юм.
Монгол ардын уртын дууг жинхэнэ бараатын аялгуугаар дуулдаг, энэ аялгуугаар дуулагчдын сонгодог төлөөлөгч байсан Төмөр Улсын төв театрт байхдаа 1933 онд Москвад болсон дэлхийн олон улсын ажилчны хувьсгалт театрын үзлэгт оролцсон төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд амжилттай оролцсоны дээр 1935 онд Москвад очиж, пянзны бичлэгт, дээр өгүүлсэн Түдэвийн хуурын аялгуу дор “Дөмөн”-г дуулж бичүүлснээрээ монголын ард түмний соёл урлагт шинэ алхмыг хийлцэж, монгол ардын дуу хөгжмийн урлагийг нийтэд сурталчлан түгээхэд хувь нэмэр оруулсан байна.
Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Монголын багш Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн Ангилал:Дэлгэрцогтын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1906 онд төрсөн Ангилал:1957 онд өнгөрсөн