Тэмбүү
Тэмбүүгийн ангилал
2-р үеийн тэмбүүгийн үед илрэх тууралтуудыг  авч үзье. Үүнд : 1.     Тэмбүүгийн толбон тууралт. II үеийн шинэ тэмбүүгийн үед эхлэн толбо гарна. Толбо ягаан байснаа цаашдаа цайвар ягаан болж тод бус хүрээтэй, дугуй хэлбэртэй 1 см голчтой, хоорондоо нийлдэггүй, гөлгөр гадаргуутай, хязгаарлуугаатэлдэггүй, төвийдэггүй онцлогтой. Толбоаажим, хоногт 10-12 ширхэгээр7-10хоногтбүрэн гүйцэд гардаг учир янз бүрийн өнгөтэй байдаг. Ягаан толбыг дарахад цайрч, авахад тодорно. Удсан ягаан толбыг дарахад шаравтар туяа илэрнэ. Энэ нь улаан бөөмийн задралаар арьсанд гемосидерин хуралдсантай холбоотой. Удсан ягаан толбо нь хар-бор өнгөтэй болж болно. Толбо ихэвчлэн их бие мөчөөр гарна. Гарын сарвуу, хөлийн өлмий, нүүрийн арьсаар бараг гардаггүй, зовиургүй байдаг бөгөөд 3-4 долоо хоноод аяндаа арилна. 2.     Гүвдрүүн тэмбүүнцэр. II үеийн тэмбүүгийн толботой адил ихээр гарна. Гэвч толбо нь II үеийн шинэ тэмбүүгийн гол тууралт бол гүвдрүү нь II үеийн дахисан тэмбүүгийн гол тууралт юм. Тэмбүүгийн гүвдрүүг дотор нь том (лентикулярный), жижиг (милиарный) гэж хуваана. Том гүвдрүүн тэмбүүнцэр нь тэмбүүгийн гүвдруүн дотроос хамгийн элбэг тохиолддог бөгөөд уян хатан, дугуй, тод хүрээтэй, хагас бөмбөлөг хэлбэртэй, бамбайн чинээгээс вандуйн чинээн (0.3-0.5 см) хэмжээтэй байна.Тэдгээр нь нүүх тэлэх хандлагагүй, хоорондоо нийлдэггүй онцлогтой. Гүвдрүүний өнгө эхлээд ягаан дараа нь зэсэн улаан буюу улаан хөх өнгөтэй болно. II үеийн шинэ тэмбүүгийн гүвдрүү харалдаа байрлалтай их бие, мөчөөр замбараагүй тархан гарах ба нүүр хуйх, алга, улаар ч гардаг. Гүвдрүүн тэмбүүнцэр нь эмнэлзүйн хэд хэдэн хэлбэртэй байдаг. Хажирсан гүвдрүүн тэмбүүнцэр нүүр, ялангуяа дух, хуйхны ирмэг, хамар уруул, хамар хацар, эрүү уруулын завсар, хуйхаар гарна. Гүвдрүү шаравтар буюу бор шарга хайрсаар хучигдана. Хайрст үлд хэлбэрийн гүвдрүү нь дээгүүрээ цагаан хайрсаар хучигдаж хайрст үлдтэй адилхан болно. Гэвч хайрсыг нь хусахад хайрст үлдийн гурвал шинж (лааны зоргодос, төгсгөлийн хальс, цэгэн цус шүүрэлт) илэрдэггүй байна. Мөн гүвдрүүний хязгаар нь зэсэн улаан өнгөтэй, хайрсгүй, тууралт зах руугаа тэлдэггүй, хөрзөн үүсгэдэггүйгээрээ хайрст үлднээс ялгарна. Алга улны гүвдрүүн тэмбүүнцэр нь өөрийн хэлбэртэй байдаг. Энэ нь эхлээд арьсны түвшнөөс төвийхгүй, тод хүрээтэй, улаан хөх буюу шаравтар өнгөтэй цул нэвчдэст суурь бүхий толбо байдаг. Цаашдаа тууралтын гадаргуун дээр цул, амар хуурдаггүй хайрс тогтоно. Тууралтын хязгаар нь хайрсгүй байна. Хэсэг хугацааны дараа хайрс нь төвөөсөө хевсийн гуужиж эхлэн Биеттын заханцарыг бий болгоно. Ул, алганы гүвдрүү нь II үеийн шинэ ба дахисан хэлбэрийн алинд ч, мөн өвчин эхлээд олон жил болсны хойно ч гарна. Өвчин удах тусам алга улны гүвдрүүний харалдаалсан байрлал нь улам алдагдаж бөөгнөрч цагираг дугуй, хээ угалз мэт хэлбэртэй болж том товхонцор зузаан хайрстай болж эвэршинэ. Энэ бол II үеийн дахисан тэмбүүгийн онцлог шинж гэж үздэг. Нойтон гүвдрүүн тэмбүүнцэр нь биеийн үргэлж хөлөрч нойтон байдаг, үрэгдэж байдаг хэсгүүдэд (бэлэгэрхтэн, хошногоны орчим, цавь, өгзөгний завсар, суга, хөлний хурууны салаа, эмэгтэйчүүдийн хөхний нугалаа) гарах ба гүвдрүү нурж, арьсны өнгөн хөрс хуурч зөв дугуй зулгархай үүснэ. Ийнхүү зуггарсан гүвдрүүний шүүсэнд цайвар трепонем маш олноороо оршино. Нойтон гүвдрүүнд хоёрдогч халдвар орсноос шархалж болно. Гүвдрүү нь эрс зааглагдсан байх ба ялимгүй загатнаж хорсдог. Бэлгийн их уруул, хошногоны орчим, өгзөгний завсар, цавины нугалаас, суга, хөлний хурууны салаа, хуйсний орчим, хушга, цавь, эр бэлэг эрхтний уг зэрэг газар нойтон гүвдрүү цочрооны улмаас ургацтай болж гадаргуу нь барзайн тэгш бус болох ба үүнийг өргөн суурьт ургац гэнэ. Түүний дээр зунгаарсан шүүсэн дотор нь цайвар трепонем их хэмжээгээр агуулагдана. 3. Усан цэврүүн тэмбүүнцэр: Герпес маягийн тэмбүүнцэр, маш ховор тохиолддог. Герпес хэлбэрийн тэмбүүнцэрийн үед арьсанд шкигхэн цэврүү гараад түргэн хагарч тав болдог. Цэврүүнүүд нь бөөгнөрч чигчий хурууны толионы •мнээн хавтгай үүсгэдэг байна. Ийм голомт нь эрүүл арьснаас эрс зааглагдаж, цул уян хатан байх ба гүүний өнгө нь, бөөгнөрсөн цэврүүнцэр нь II үеийн тэмбүүгийнхтэй адилхан байдаг. Эдгэхэд нь хүрэн юсөө, жижиг сорви үлдэж тэр нь удалгүй алга болно. I. Идээт цэврүүн тэмбүүнцэр: Энэ нь II үеийн тэмбүүгийн ховор хэлбэр. Мөн II үеийн тэмбүүгийн хүнд хэлбэрийн илрэл ч гэж одэг. Идээт цэврүү гарч байх үед өвчтөн халуурч биеийн ерөнхий байдал нь өерчлөгдөнө. Гэвч зарим ;удлаачид энэ хэлбэр II үеийн хүнд хэлбэр бус харин бие нь суларсан туранхай эцэнхий, архаг архичин, ;үрьөэтэй, хар тамхичин, витамин дутсан хүнд гардаг гэж үздэг. Идээт тэмбүүнцэрийг эмнэлзүйн ;увьд нь батга, түүхий хэлбэрийн, идээт шарх, зузаан тавтай гэж хуваана. Идээт тэмбүүнцэрийн батган, |эцгэн, түүхий хэлбэр нь гол төлөв II үеийн шинэ тэмбүүгийн үед харин шарх, зузаан тав нь ихэвчлэн II еийн дахисан тэмбүүгийн үед илэрдэг. Батга хэлбэрийн үед ихэвчлэн дух, хүзүү, нуруу, цээж, мөрөнд 0.2 см шовгор идээ цэврүү бий болно. 1дээ нь түргэн хатаж бор шарга тав тогтоож, унахад нь орон дээр нь хонхорхой жижиг несөе бүхий орви үлдэнэ. Идээт тэмбүүнцэр нь эрүүл арьснаас эрс зааглагддаг. Батган хэлбэрийн тэмбүүнцэр нь үеийн тэмбүүгийн бусад шинжүүдтэй хамт илэрдэг. Батган тэмбүүнцэрийг ердийн батга, харшлын зангилаат васкулит, үхжилт гүвдрүүн сүрьеэ, иод буюу ромын батганаас ялгана. Ердийн буюу идэрчүүдийн батга нь хурц үрэвсэлтэй, хурц улаан өнгөтэй, өндүүрхэн, архаг явцтай ойр ойрхон дахидаг. Үхжилт гүвдрүүн сүрьеэ, харшлын зангилаат васкулит ь ихэвчлэн мөрний араар, удаан явцтай, тууралт балархай удаан хөгждөг гүвдрүүний голд нь жижиг хжил бий болж тамга мэт сорви үлдээдэг. Ийм сорви тэмбүүнд хэзээ ч байдаггүй. Иод, бромын батганы дээт цэврүү нь харьцангуй том, хурц үрэвсэл, ирмэг хүрээтэй, нягт хатуу нэвчдэсгүй, иод, бром эрэглэхгүй болохоор түргэн алга болно. Өгүүллээс нь лавлахад энэ тууралт нь иод, бром эрэглэсэнтэй холбоотой байдаг. Цэцгэн хэлбэрийн тэмбүүнцэр нь жижигхэн тал бөмбөлөг хэлбэртэй, вандуйн чинээн хэмжээтэй эргэн зйрондоо улаан зэсэн өнгөтэй нэвчдэст хүрээтэй, голдоо хүйс мэт хонхорхойтой байна. 5-7 хоногийн эраа цэврүү нь хатаж, хатуу улаан зэсэн өнгийн суурин дээр бор нөсөөн толбо буюу цөөн бус тохиолдолд зрви үлдээнэ. Цэцгэн тэмбүүнцэр нь янз бүрийн тоогоор, ихэвчлэн 15-20 ширхэг гарах ба зонхилон өчний дотор тал, их бие, нүүрээр гардаг. Цэцгэн тэмбүүнцэрийг бодоо (цагаан цэцэг), салхин цэцгээс ялгана. Цэцгүүд нь хурц явцтай, өндөр злуурч өвчтөний биеийн ерөнхий байдал хүндэрч идээт цэврүүний ёроол нэвчдэсгүй, тууралт нь эхлээд гаpaap эхлэн гарч тэмбүүгийн серологийн урвал сөрөг байдгаараа цэцгэн тэмбүүнцрээс ялгагдана. /үхий хэлбэрийн тэмбүүнцэр эхлээд нүүрэн дээр гарах ба цаашид гарын ар, цээж, ар нуруугаар тархаж, фаан улаан өнгөтэй, 1 см түүнээс том гүвдрүү гарна. Хэд хоногийн дараа гүвдрүүн дээр нимгэн идээт’ трүү гарч түргэн хатаж.зузаан олон давхар, бор шарга тавтай, улаан хүрэн нэвчдэст хүрээтэй байна. звыг нь хүчээр хуулахад дотроос нь гүн улаан цус шүүрэмтгий шарх гарч ирнэ. Их тос буюу хөлс ‘рэг цочрооны улмаас тав нь унаж шархны гадаргуу нь бөөрөлзгөнө жимс мэт улаан ургацтай, барзгар >лсон байна. Үүнийг фрамбези хэлбэрийн тэмбүүнцэр гэнэ. Хэрэв зориудын эмчилгээ хийхгүй байвал үхий хэлбэрийн тэмбүүнцэр хэдэн сараар ч үргэлжилдэг. Түүхий хэлбэрийн тэмбүүнцэрийг дотор нь !гөц, гүн гэж хуваадаг. Өнгөц тэмбүүнцэр нь хөнгехөн ямар нэг ул мөр үлдээлгүй арилна. Энэ нь 2-р !ийн шинэ тэмбүүгийн толбо, гүвдрүүтэй хамтран гарна. Гүн хэлбэр нь II үеийн дахисан тэмбүүгийн Я гарах ба уул өвчний хүнд явцтайг илэрхийлж гүн шарх, сорви үүсгэж заримдаа тэлэх хандлагатай |йдаг. Эдийн түүхий нь тэмбүүгийнхээс цочмог эхэлдэг ба түргэн тархдаг. Эхлээд нэвчдэсгүй идээт гүвдрүү рдаг, алта^ шар буюу бохир бор тавтай, түүнийг нь хуулахад толигор, нойтон, хурц ягаан зулгархай рч ирэх ба голомтууд нь хоорондоо нийлсэний улмаас ирмэг нь тэгш бус байна. Ихэвчлэн хүүхэд өвчилдөг. Шарх хэлбэрийн тэмбүүнцэр идээт цэврүүн тэмбүүнцэрийн хүнд хортой хэлбэр бөгөөд евчний эхнийб-6 сарын дотор гардаг. Шархан тэмбүүнцэр нь хажууруугаа ба гүнрүүгээ үхэждэг онцлогтой. Эхлээд хязгаарлагдмал гүн улаан нэвчдэс, дараа нь төвд нь идээт цэврүү улмаар хатуу суурьтай тавтай болно. Тав нь бор саарал буюу бараг хар өнгөтэй байх ба эргэн тойрон зэсэн улаан нэвчдэсэн хүрээтэй байна. Шарх нь улам томорч хязгаарлуугаа тэлж 5-тын мөнгө түүнээс том хэмжээтэй болдог. Тавыг нь хуулахад шарх үүсэх ба тэр нь салбагар ирмэгтэй толигор ёроолтой байна. Ёроол нь бор шар үхжлийн эд, идээгээр бүрхэгдсэн байна. Шарх нь цул, эрүүл арьснаас тод заагтай улаан хүрэн өнгөтэй нэвчдэс бүхий хүрээтэй байдаг. Шарх эдгэхэд хүрэн нөсеө бүхий сорви үлдэнэ. Нэгэн зэрэг 6-10 тууралт гардаг. Архи их уудаг, тамхи их татдаг, бие сул, туранхай эцэнхий, биеийн эсэргүүцэл сул хүнд шархан тэмбүүнцэр нүүрэн дээр ихэвчлэн гарах ба тэр ч байтугай тэмбүүг оношлох стандарт урвал ч сөрөг гарч болно. Энэ үед өвөрмөц урвалуудыг тавьж оношийг батална. Тэмбүүгийн зузаан тав нь хүнд шархан тэмбүүнцэрийн нэгэн хэлбэр бөгөөд шарх нь гүн ба хязгаарлуугаа тэлэх хандлагатай. Үүний улмаас бор хүрэн буюу хар бор өнгийн зузаан, товгор, олон давхар, 2-5 см голчтой, хясаа хэлбэртэй тав бий болно. Тавыг нь хуулахад гүн, хөндүүрхэн, нэвчдэстэй, эсгэгдсэн мэт ирмэгтэй, бохир цусархаг ялгадастай шарх гарч ирнэ. Тавыг төвийн, хязгаарын тав, нэвчдэстэй тав гэж 3 хэсэгт хувааж болдог байна. Шархыг эдгэхэд гүн бор нөсөөтэй сорви үлдэнэ. Тэмбүүгийн тав нь тэмбүүгийн 2-3 дахь жилд гарна. Ихзвчлэн ганц нэгээрээ хүний их бие, мечний арын хэсэгт гарч ихэвчлэн тэмбүүгийн бусад тууралттай давхар гарсан байна. Тэмбүүгийн тавны шингэн, шархны ёроолд цайвар трепонем харьцангуй цөөхөн. Сонгомол урвал сөрөг байж болох ба харин РИТ РИФ, ТРНА эерэг гарна. Сүүлийн жилүүдэд тэмбүүгийн хортой хэлбэр болох тэмбүүгийн тав, шарх маш ховор тохиолдох болжээ. 5.    Цагаан буюу бор тэмбүүнцэр. Нөсөөт / пигментийн/ тэмбүүнцэрийг анх 1854 онд Hardy бичиж дараа нь Neisser (1883) тэмбүүгийн цагаан толбо (лейкодерма) гэж нэрлэжээ. Тэмбүүгийн цагаан толбо өвчний 4-6 сард голлон илрэх ба эхний жилийн сүүлийн хагаст ховор гардаг. Тэмбүүгийн цагаан толбо II үеийн дахисан тэмбүүгийн үед ихэвчлэн эмэгтэйчүүдэд тэмбүүгийн үс уналт зэрэг бусад шинжүүдтэй нэгэн зэрэг хүзүүний урд, ард, хажуугаар, суганы урд хэсэг, өвчүүний дээд хэсэг, ар нуруу, хэвлий, мөч, ууцаар гарна. Цагаан толбо бор нөсөөтэй арьсан дээр дугуй буюу зуувин хэлбэртэй, 1-1,5 см голчтой байдаг. Толбоны too аажим олширч өнгө нь улам тодрох ба хажуугийн гэрэлд илүү сайн ялгарч харагдана. Заримдаа хоорондоо хүрэн нөсөөгөөр тусгаарлагдсан байна. Тэмбүүгийн цагаан толбыг тойрсон бор нөсөөний харьцаагаар толбон, торлог, гантиган гэж 3 хэлбэрт хуваана. Толбон хэлбэрийн үед цагаан толбоны хоорондох бор нөсөө нь өргөн байна. Торон хэлбэрийн үед бор нөсөө нь нарийхан торон нэхмэл мэтхарагдана. Гантиган хэлбэрийн үед цагаан, борнөсөөхоёрын өнгө ньбүдэгбайдагучирхиртэйарьс шиг цоохортон харагдана. Тэмбүүгийн цагаан толбо харьцангуй удаан 6-12 cap, тэр ч байтугай сайн эмчилгээ хийлгэсэн үед ч 2-4 жил үргэлжилнэ. 6.    Тэмбүүгийн үс уналт. Энэ нь ихэвчлэн II үеийн дахисан тэмбүүгийн үед гарах ба II үеийн шинэ тэмбүү.гийн үед мөн гарч болдог. Энэ нь эмэгтэйчүүдэд илүү ажиглагддаг. Голчлон шанаа, дагз, оройн хэсгийн үсэнд элбэг тохиолдох ба өвчин даамжирсан үед эрүү, хөмсөг.суга, зовхины үсэнд илэрнэ. Тэмбүүгийн үс уналтыг жижиг голомтот, тархмал, холимог гэсэн 3 хэлбэрт хуваана. Жижиг голомтот үед үсний уналт ньзоосон мөнгөний хэмжээний, зөвба зөв бусхэлбэртэй, хсюрондоонийлэх хандлагагүй, арьсны ямар нэг үрэвсэлгүй, зовиургүй байдаг. Голомтны бүх үс унадаггүй. Өтенд идүүлсэн арьс мэт тарлантаж унана. Голомтлон унасан үс дахин ургахдаа өндөр нам ургадаг, үүнийг Пинкусын шинж гэнэ. Тархмал хэлбэрийн үс уналт нь жижиг голомтот шиг тэмбүүд өвөрмөц биш байдаг бөгөөд янз бүрийн хүнд халдварт өвчнүүдийн үед ч элбэг тохиолддог үс ун&штаас ялгарах зүйлгүй байдаг. Үсний энэ уналтыг тэмбүүгийн бусад шинж болон серологийн урвальиг баримтлан оношлоно. Холимог уналтын үед дээрх хоёр хэлбэрийн үс уналт хоёулаа зэрэг ажиглаглана. Хэрэв эмчлэхгүй бол тэмбүүгийн үсний уналт удаан үргэлжлэх ба тэмбүүгийн эмчил гээ эхэлснээс Юхоногийн дараазогсож 1.5-2 сарын дараа бүрэнургана. Тэмбүүгийн үсний уналт нь үсний голомтот уналт, үсний хяргагч үлдтзй төсөөтэй Оайна. Үсний голомтотуналтын голомт цөөхөн, эрүүл хуйхнаас эрс зааглагдсан, гялгар толигор гадаргуутай. Голомтон дээр үс үлдэлгүй унаж орчны үс нь сулардаг. Хуйхны өнгөц хяргагч үлдний голомт нь хогжр уу хайрстай, үс нь хугарч унасан байна. Гэмтсэн үснээс мөөгөнцөр илэрдэг. Тэмбүүгийн II үеийн салстын гэмтэл Хүний амны хөндий, багалзуурын салстанд II үеийн тэмбүүгийн тууралт гарах ба заримдаа зөвхөн энэ хэсэгт гарсан байдаг. Ихэвчлэн ягаан толбо, гүвдрүү гарна. Цэврүүн тууралт салстын гүнд гарах нь ховор. Амны салстын гүвдрүү нь цайвар трепонем олонтой, зовиур байдаггүй учир хүн мэдэлгүй бусдад өвчин тараадаг аюултай. Хөөмий, хөшиг, зөөлөн тагнай, гүйлсэн булчирхайд тодорхой заагтай үрэвслийн толбо үүсэж энэ хоорондоо нийлж улаймал хэлбэрийн үрэвсэл үүсгэдэг. Энэ нь гүйлсэн булчирхайн улаймал фэвслээс өвдөлтгүй, гүйлсэн булчирхай хавагнадаггүй, халуурдаггүй, хөхөлбөр туяатай байдгаараа шгагдана. Эмийн хордлогын үед амны салст тэр аяараа улайж хацар хэл хүртэл хамрагдсан байна. Знэ үед улайсан салстан дээр удалгүй цэврүү гарч хагарч хөндүүрхэн зулгархай үүснэ. Үйлчилсэн >мийг хэрэглэхээ болихоор удалгүй алга болно. Архаг тамхичны тагнай хэл, хүүхэн хэл, залгиурын хана хөх туяатай улайсан, тод хүрээгүй байна. Улайсан хэсэг дээр өргөссөн судаснууд харагдана. Онош тавихад өвчтөний өгүүлэл, арьсан дээрх тэмбүүгийн бусад тууралт, серологийн шинжилгээ тусална. II үеийн тэмбүүгийн үед салстандхамгийн элбэг гардагтууралт бол гүвдрүүн тууралт юм. Гүвдрүү юмны хөндийн салстын хаана нь ч гарах боловч ихэвчлэн гүйлсэн булчирхай, хүүхэн хэл, зөөлен тагнай, хэл, хацар, буйлаар байрлана. Гүвдрүү эхлээд хөндүүргүй, эрс заагтай, их бага хэмжээгээр овойсон дугуй буюу зууван хэлбэртэй, бараан улаан өнгөтэй, зарим нь хөх туяатай ихэвчлэн 1 см хүртэл хэмжээтэй, тэгшхэн гадаргуутай, бага зэргийн цусан нэвчдэс бүхий суурьтай байна. Нилээд хугацааны дараа үрэвслийн шүүдэс нь гүвдрүүг бүрхэж буй хучуур эдэд орж цайвар саарал өнгөтэй болж захаараа үрэвслийн хүрээтэй болж эрүүл салстнаасаа эрс заагтай болно. Гүвдрүүний цайвар бүрхүүлийг хуулахаар махан улаан зулгархай гарч ирэх ба тэндээс цайвар репонем амархан олдоно. Гүвдрүү гараад 1-3 долоо хоноод гадаргуу нь зулгарна. Энэ нь гүвдрүү оолны хатуу зүйл, шүд, тамхины утаа зэрэгт гэмтсэний улмаас гадаргуу нь хуурч зулгархай үүсэж айгаа хэрэг юм. Зулгарсан гүвдрүү ялимгүй хөндүүрхэн, маш их халдвартай. Салстын гүвдрүүний зарим нь шархалж болно. Энэхүү шархлаа нь эхлээд жижигхэн байснаа аашдаа томорч бор шаргал өнгөр буюу идээгээр хучигдана. Хоёрдогч халдвартай хавсарсан байвал lam хөндүүрхэн, улаан хүрээтэй болно. II үеийн шинэбадахисан тэмбүүгийн үед салстын толбо гарсан айвал их биеийн арьсаар ягаан толбо, гүвдрүү гарсан, тунгалагийн зангилаа нийтээрээ томорсон буюу клероадениттай байна. III ҮЕИЙН ТЭМБҮҮ Syphilis tertiaria Уул өвчний эцсийн шат бөгөөд эмгэг процесс зөвхөн арьсаар зогсохгүй салст бүрхүүл, дотор зхтэн, мэдрэлийн тогтолцоогхамарна. Үеийн тэмбүүгийн гол шалтгаан нь огт эмчлүүлээгүй буюу дутуу эмчлүүлсэн явдал юм. Ill үеийн эмбүү үүсэхэд биеийн эсэргүүцэл сулрах, өвчлөх, архийг хэтрүүлэн байнга хэрэглэх, тэжээлийн змсдол болон оюуны хөдөлмөрт их ядрах явдал нөлөөлнө. III        үеийн тэмбүүгийн тууралт нь II үеийн тэмбүүгээс эрс ялгаатай. III үеийн тэмбүүгийн тууралт харьцангуйгаар цөөхөн, биеийн нэг талд бөөгнөрөн  гарч даамжирсан нэвчдэс шарх үүсгэж улмаар тууралт төлжих бус харин сөнөрөл маягаар явагдаж тегсгөлдөө сорви үлдээнэ. III үеийн тэмбүүнцэрт цайвар трепонем барагбайдаггүй, тунгалгийн зангилаа өртөхгүй. Серологийн урвал бүх өвчлөлийн 60>%-д эерэг гарна. Тэмбүүнцэр халдвар авснаас хойш ойролцоогоор 3-5 жил, гэвч хожуу, тэрч байтугай 10 жилийн дараа ч илэрч байжээ. III үе эрт эхлэхэд тууралт нь олон, бөөгнерсөн маягтай байдаг. Хожуу гарах тусам тууралт нь цөөхөн байна. III үеийн тэмбүүнцэр нь арьсыг бага гэмтээх ба хөндүүргүй байна. Зөвхөн гуммын нэвчдэс мэдрэлийн судас, зангилаан дээр дарснаас хүчтэй өвдөнө. Үеийн тэмбүүнцэрийг товруун тэмбүүнцэр (syphilis tuberculosa), гуммын тэмбүүнцэр (syphilis gummos) 2 хуваана. Эдгээр тэмбүүнцэр нь хоёулаа архаг халдварт өвчний гранулем бөгөөд зөөлөрч, задарч, халуурч дараа нь сорви, сорвины хатингар болж төгсөнө. Ганц ялгаа нь гэвэл товруу арьсан давхаргад үе болж байхад гумм нь өөхөн давхарт бий болох ба том хэмжээтэй байна. Товруун тэмбүүнцэр гол төлөв халдвар авснаас 5 жилийн дараа буюу 10 жилийн дараа ч гарч болно. Товруун тэмбүүнцэрийг: 1.   бөөгнөрсөн 2.   тэлэгч 3.   хавтгай 4.   бяцхан гэж ялгана. Бөөгнөрсөн товруу хамгийн олон тохиолддог, харин бяцхан товруу ховор тохиолдоно. Хэлбэр |лгон өөрийн онцлогтой. Тэмбүүгийн бөөгнөрсөн товруу (Syphilis tulerculosa aggregata) Цагираг, хагас цагираг зэрэг хэлбэр дүрсийг сгэж болно. Бөөгнөрсөн товруунууд шигүү гарах боловч хооронд нь нарийхан зурвас эрүүл арьс дсэн байдаг онцлогтой. Товруунууд цувран гардаг учир хөгжлийнхөө янз бүрийн шатанд байна. югнөрсөн товруунуудын төвийн хэсэг бусдаасаа түрүүлэн гарсан учир сорвижсон байх ба түүний цуурх товруунууд тэдгээрийн дараа гардаг учир шархалсан таваар хучигдсан, хамгийн гадуурх вруунууд Hip шинээрээ байна. Нэг хэсэг товруу хуурайгаараа шимэгдэж сорвижин өөр нэг хэсэг нь царч шархЛан, гуравдах хэсэгт хоёр хэлбэр хоёулаа ажиглагдана. Товруу олноороо буюу ганц нэгээрээ гарна. Бөөгнөрсен товруу гол төлөв нүүр, ялангуяа хамар, дух, үсний ирмэгээр, мөчний араар дал, ууц нуруугаар гарна. Тэлэгч товруу (syphilis tuberculosa serpiginosa ) Товруунууд ньхолилддогонцлогтой. Ингэснээрээ том нэвчдэстэй хүрээтэй болно. Тэрхүү нэвчдэс хүрээгээр нь шинэ товруу бий болж түргэн хугацааны дотор нэвчдэстэйгээ холилдоно, Товруунуудын хуучин нь задарч шархлан сорвижно. Гэмтлийн нэг хэсгээс сорвижиж байхад нөгөө хэсэгт нь цаашид үргэлжлэн шинээр гарах ба зарим нь тууз үүсгэнэ. Цаашдаа товруунууд төвөөсөө үхжиж задарч зузаан давхарласан тав тогтож нилээд гүн шарх бий болгодог. Тэр нь зөв хэлбэртэй, ёроолдоо идээгээр хучигдсан байна. Энэхүү тэмбүүнцэр нь удаан байх хугацаандаа бүх мөч, ар нурууг хамарсан том хэмжээтэй болно. Овгор хүрээний өргөн нь ойролцоогоор 2-10 мм байхба нэвчдэс заримдаа нимгэн, заримдаа гүн, өнгө нь эхлээд цайвар улаан байснаа сүүлдээ бараан улаан өнгөтэй болж хайрс таваар хучигдана. Шархалсан товруу нь голчлон хамрын хэвийг алдагдуулж, зовхийг эргэдэг болгоно. Голомт эдгэхдээ том шигтгэмэл мэт сорви үлдээж гадаргуу нь овгортовгорболно. Хавтгай товруун тэмбүүнцэр (syphilis tulerculosa en nappe, s.diffusa) Диаметр 5-6 cm, арьснаас дээшээ төвийсөн, эрс заагтай, бараан хүрэн, бараан улаан өнгөтэй, цул, зөв дугуй хэлбэртэй хавтгай нэвчдэс үүсгэнэ. Тусгай биеэ даасан товруу байдаггүй. Хавтгайн гадаргуу толигор, энд тэндээ хайрсан гуужилттай, шархалсан гүн хагархайтай байна. Алга тавхайд гарвал хайрст үлд мэт хүчтэй гуужилт бий болно. Хавтгай товруу нь хуурай буюу шархалж, төгсгөлдөө сорвины хатингар буюу сорви үлдэнэ. Бяцхан товруун тэмбүүнцэр (syphilis tulerculosa nana) III үеийн тэмбүүгийн хожуу үед буюу халдвар авснаас хойш 12-20-40 жилийн дараа гардаг. Энэ нь аядуу явцтай, шар будаа, бичгийн зүүний толгойн чинээ жижигхэн хэмжээтэй, 5-10-20 ширхэг цөөхөн тоотой, бараан улаан өнгөтэй хагас бөмбөлөг хэлбэртэй, биеийн аль ч хэсэгт ганц нэгэзрээ буюу бөөгнөрөн гарна. Бяцхан товруун тэмбүүнцэр нь II үеийн тэмбүүгийн жижиг шөвгөр гүвдрүүтэй төсөөтэй. Дээр үеийн судлаачид III үеийн гүвдрүү гэж үзэж бичижбайжээ. Бяцхан товруу хэзээ ч щархалдаггүй.харинтөгсгөлдөөүл мэдэгхатингар, сорви үлдээнэ. Гуммын тэмбүүнцэр (syphilis gummosa) Аарьсны доор, эхлээд бөмбөлөг хэлбэртэй, цул уян хатан, хөдөлгөөнтэй хөндүүргүй, дээрх арьсны өнгө нь өөрчлөгдөөгүй, арьстайгаа барьцалдаагүй зангилаа бий болно. Цаашдаа тэмбүүнцэр нь аажим томорч арьснаас дээшээ хагас бөмбөлөг мэт овойн вандуй, самрын чинээн болж бараан улаан буюу хүрэн улаан өнгөтэй болно. Гуммын хөгжлийг (1. Бий болох 2. Зөөлрөх 3. Шархлах 4. Сорвижих.) гэсэн 4 үед хуваана. Бий болсон зангилаа хушга шиг буюу түүнээс ч том болж овойно. Дараа нь гумм зөөлөрч төвдөө их багаар бамбалздаг болж хязгаар нь тодорхой бус болно.Цоорч дотроос нь идээ бус өтгөн унжралдсан салст бүхий цавуу шиг шингэн гарна. Хэрэв энэ үед нь эмчилбэл түргэн эдгэрч хатингар сорви үлдэнэ. Эмчилгээ хийхгүй бол гумм цоорч шарх үүсгэн ирмэг нь гэмтсэнээс тэлж томорно. Шархны-ёроол цул бохир саарал, саарал шар үхэжсэн эдтэй (гуммын гэр), тэр нь эвгүй үнэртэй байна. Гуммын шарх нь гүн, тодорхой ирмэгтэй дугуй буюу зуйван хэлбэртэй байна. Гумм цоорсны дараахан шархны ирмэг нь цөмөрхий, улаан бор өнгөтэй нэвчдэстэй төвгөр болно. Хоорондоо нийлсэн том гумм нь хэд хэдэн газраар цоорч тэдгээр нь нийлснээр маш том шарх үүсгэнэ. Гуммын гэр нь гарахаар түүний ёроол цэвэршинэ. Цацарсан хүрэн нөсөөтэй сорви бий болжхожим нь цайж, хүрэн нөсөөн хүрээтэй болно. Гумм цоороогүй бол эдгэхдээ шимэгдэн нимгэрч, зөөлрөн жижгэрсээр яваандаа алга болж үл мэдэг хатингар сорви үлдэнэ. Хэрэв эмчлэхгүй байвал гуммын шарх хэдэн долоо хоног, cap, жил хүртэл үргэлжилнэ. Хүндрэлгүй байвал гуммын процесс ямар ч хөндүүргүй явагдана. Хэрэв гумм ясны гадаргуутай үе, мэдрэлийн том судас, зангилаатай ойролцоо байвал их хөндүүрлэж өвдөнө. Арьсны гумм биеийн аль ч хэсэгт гарах боловч ихэвчлэн нүүрэнд тохиолдож, хамар, уруул, дух, хөлийн, ялангуяа шилбэний арьсны өргөссөн венийн судсан зангилаа орчимд арьсыг гэмтээнэ. Салстын гумм нь 3-р үеийн тэмбүүтэй хүний 30%-д гарч байжээ. Гумм амны хөндий, залгиур, хамрын салстад гардаг бөгөөд цагаан мөгөөрс, тевенх, гэдэс ходоод, шээсний замд ховор гардаг. Салстын гумм арьсныхаас улам гүн гэмтээж, үйл ажиллагааг нь алдагдуулдаг, нэвчдэс нь бүрэн шархалдаг онцлогтой. Хоёр хөндийтэй салстын гумм гол төлөв тасалбар ханыг нь цоолно. Гумм эдгэхдээ түүний сорви нь таталдаж хөндийг наалдуулж бөглөнө. III үеийн тэмбүү нүдний зовхийг гэмтээсний дараа сорви нь зовхи гадагшаа эргэх (эктропион), зовхины дотор тал нь нүдний цагаан бүрхүүлтэй барьцалдаж эдгэх, зовхи бүрэн барьцалдаж нүдийг хаах ба эвэрлэг цайх зэрэг шинжүүд илэрнэ. Гумм нь уруул, хэлэн дээр гардаг. Хэлний гуммыг 3 хуваана. Үүнд: 1. өнгөц 2. Хэлний гумм 3. Хэл хатуурч гэмтэх Хэлний өнгөц гэмтлийн үед (glossitis syphilitica superficialis) хэлний салст бүрхүүл, түүний доорхи давхарга гэмтэнэ. Хэлэн дээр янз бүрийн хэмжээтэй товгор зүйл гарч, хэлний хөхлөг алга болж гадаргуу толигор болно. Шовгор зүйлс нь хоорондоо нийлж томорно. Төвөөсөө захруугаа эдгэж үл ялих хатингар үлдээнэ. Хэлний гумм (glossitis gummosa) гумма нь хэлний салстын доорх давхарга, булчинд үүсэн цаашдын явцдаа гадаргуугаараа тэлэн томорч салсттайгаа барьцалдаж гадагшаа цоорно. Шарх нь гүн, ёроол нь дугуй буюу тодорхой хэлбэр дүрсгүй, үхэжсэн эдээр бүрхэгдсэн байна. Гуммын шархнууд хоорондоо нийлж томрон хэлний хагасыг нь хүртэл тархдаг. Хэлний хатуу тэмбүү   / glossitis syphilitica sclerosa/ Хэлний салстын доод давхар, булчин эдэд тархмал том нэвчдэс хэлний хагаст нь хүртэл эзэлж авна. Хэл хатуурч томорно. Хэлний гадаргуугийн ховилууд нь гүн болж хэл олон хэсэгт хуваагдана. Хэлний хэсэг нь хатуурч томорсноос хэлний тэнцвэр алдагдаж муруй тахир болно. Хэл хэт томорсноос түүн дээр шүдний ором бий болно. Хэлний салстын хөхлөг алга болж толигор.улаан дарс шиг өнгөтэй болно. Хэлэнд хатингар бий болохоор хэл нь жижгэрч үг хэлзхэд төвөгтэй байна. Хатуу зөөлөн тагнай, хүүхэн хэл нилээд гэмтэнэ. Салстын гумм эхнийхээ шатандаа чинэрсэн улаан байна. Зөөлөн тагнай гэмтэхэд түүний хөдөлгөөн алдагдаж юм залгих, ярихад төвөгтэй болно. Зөөлөн, хатуу тагнай нэг зэрэг гэмтэхэд тагнайн салстанд жижиг цул, улаан өнгөтэй товруу гарна. Товрууны хоорондуур эрүүл зурвас салст байна. Зеөлөн, хатуу тагнайд биеэ даасан гумм болон гуммын нэвчдэс бий болно. Биеэ даасан гумм нь цул, хөндүүргүй зангилаа бөгөөд хагарахдаа зөөлөн тагнайг гэмтээж янз бүрийн хэмжээтэй дугуй цоорхой үүсгэнэ. Цоорхой ганц буюу хэд хэд байна. Өвчтөний яриа нь бүдэг, гуншаа болж, хоол, ялангуяа уусан шингэн хамраар гоожно. Зөөлөн тагнайн гуммын шарх, төвөнхийн дээд хэсэг, төвөнх, залгиурын арыг гэмтээж болно. Эдгэхдээ барьцалдаж, сорвижин, залгиур амсрыг нарийсгаж тэр бүү хэл бүрэн битүүлж ч болно. Хатуу тагнайн гумм нь гол шугамын ойролцоо гарах ба ясаа гэмтээвэл цоорно. Хамрын гумм нь хамрын салст мөгөөрсийг альнаас эхлэн гэмтдэгийг одоо болтол нарийн ялгаж чадаагүй ба хамгийн эрт илрэх шинж болж хамар битүүрч цусан судалтай идээт нус гарна. Яс нь гэмтэж эхлэхээр нус нь маш өмхий болно. Гумм буюу гуммын нэвчдэс хамрын таславчинд бий болно. Гуммын задарсны дараа идээ нь хатаж тав болж түүнийг хуулахаар цус гарна. Яс нь идэгдэж цоорно. Идэгдэх процессыг зогсоож чадахгүй бол шарх нь улам тэлж ясыг улам гэмтээж хамрынхаа тулах баганы үүргээ гүйцэтгэж чадахаа больж, хамар намшийн хотойж үзүүр уг нь шомбойж эмээлтэй төсөөтэй болно. Хамгийн хүнд гэмтэл бол хамар тэр аяндаа идэгдэн унаж онгорхой нүх үлдэх явдал юм. ТӨРӨЛХИЙН ТЭМБҮҮ Syphlis congenita XV зууны үед Баруун Европт тэмбүү дэлгэрэх үед тэмбүүтэй эх өвчнөө үрдээ дамжуулдаг болохыгтогтоосон юм. Тэмбүү өвчтэй эхээс эхсээр дамжин ураг халдварлана. Тэмбүү өвчин эхэсийн судасны хананд нэвчдэс үүсгэн гэмтээснээр урагт очих тэжээл багасаж ургийн жин буурах, дутуу болон амьгүй хүүхэд төрөхөд хүргэнэ. 6-7 сартай жирэмсэн өвчтэй байгаа бүх хугацаанд хүүхэддээ халдварыг дамжуулах боловч өвчний эхний жил улам аюултай байдаг. Өвчний хожуу үед эхээс урагт дамжих нь ховор боловч өвчлөөд 10 жил болсон эх тэмбүүтэй хүүхэд төрүүлж байсан баримт бий. Төрөлхийн тэмбүү өвчний эмнэл зүйн шинж, өвчний явцын онцлог, өвчин илэрсэн хугацаа зэргийг харгалзан 1.   ургийн тэмбүү 2.   эрт илэрсэн төрөлхийн тэмбүү 3.   хожуу илэрсэн төрөлхийн тэмбүү 4.   төрөлхийн далд тэмбүү гэж хуваана. Ургийн тэмбүү Тэмбүү жирэмслэлтэнд нөлөөлснөөр голдуу ураг өөрөө аяндаа зулбана. Цайвар трепонем жирэмсний эхний сард үр хөврөлд ордоггүй. Харин ургийн цусны эргэлт эхэлсэн үед цайвар трепонем ургийн биенд орж ирнэ. Иймээс ургийн ихэс гэмтэж, тэжээл алдагдсанаас ураг амьгүй болно. Халдвар жирэмсний II хагаст орвол жирэмсний сүүлийн сард ураг амьгүй болж үхсэн хүүхэд гарна. Гарсан хүүхдийн бие маш жижиг бүх арьс нь зумарсан байна.