cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Атомаас жижиг бөөм
Ангилал:Цөмийн физик Ангилал:Эгэл бөөмийн физик Ангилал:Хими Ангилал:Квант механик
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн – Эрэгтэйчүүдийн гурвын харайлт
2013 оны хөнгөн атлетикийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний  Эрэгтэйчүүдийн гурвын харайлтын төрөл Лужники цэнгэлдэх хүрээлэнд 2013 оны 8 сарын 16-18-ны хооронд явагдана.
Үнэт металл
Үнэт металл гэдэг нь зэврэлтэд онцгой тэсвэртэй металлуудыг хэлнэ. Тиймээс зарим нэг үнэт металлуудыг, жишээ нь алт болон мөнгийг МЭӨ 4-р зууны сүүлээс хойш гоёл чимэглэл болон мөнгөн тэмдэгт хийхэд ашиглаж иржээ. Сүүлийн 400 жилийн хугацаанд цагаан алтны бүлгийн металлуудыг нээсэн бөгөөд эдгээр нь алттай адил зэврэлтэд тэсвэржилттэй байдаг нь тогтоогдсон.
Ангилал:Металл Ангилал:Үнэт металлын худалдаа
Дөлийн Эрдэнэбилэг
Монгол улсын гавьяат тамирчин, шилдэг даамчин Дөлийн Эрдэнэбилэг 1978 онд төржээ.
Дөлийн Эрдэнэбилэг 100 буудалт даамын спортоор 1990 оноос эхлэн хичээллэж эхэлснээсээ хойш 3 жилийн дараа буюу 1993 онд спортын мастер, 1997 онд дэлхийн даамын холбооны мастер, 1998 онд олон улсын мастер цол,  2001 онд Олон Улсын Их мастер цолыг оюуны спортоос хамгийн анхлан эх орондоо авч ирсэн тамирчин. 1992 оны өсвөрийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медальтай. Даамын спортын Ази тивийн аварга шалгаруулах анхны тэмцээн зохион байгуулагдаж эхэлсэн үе буюу 1999 оноос хойш тивээсээ 5 /1999, 2001, 2003, 2010, 2014/ түрүүлэн 2 удаа мөнгөн медаль / 2012, 2013, /, дөрвөн удаа блиц тэмцээний аваргаар шалгаран Ази тивийг тэргүүлж байгаа шилдэг тамирчин. Д.Эрдэнэбилэг 1993 оноос эхлэн насанд хүрэгчдийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсноос 1997-1999, 2000-2004, 2008, 2009, 2010, 2014, 2015, 2018 онуудад дараалан 13 удаа “Улсын аварга” даамчин цолыг хүртэж, 8 удаад нь мөнгө хүрэл медаль хүртээд байна. Олон улс, дэлхийн чанартай тэмцээнүүдэд эх орныхоо нэрийг өндөрт өргөсөн амжилт үзүүлж байснаас 1993 онд өсвөрийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медаль, 1997 онд залуучуудын Дэлхийн  аварга шалгаруулах тэмцээнд 4 дүгээр байр эзэлж шагналт байрт, 1998 онд 130 гаруй орны тамирчид оролцсон Ниймегений олон улсын супер тэмцээнд дэлхийн 6 удаагийн аварга И.Куперманыг хожиж 5 дугаар байр эзэлсэн бол 2000 онд болсон Дэлхийн даамын олимпийн III наадамд хувийн дүнгээр 75 хувийн хожил авч  I,II байрыг эзэлж байсан. 2001 онд болсон ДАШТ-д ОХУ-ын нэрт тамирчин Дэлхийн 7 удаагийн аварга А.Шварцманыг хожиж “Сайхан өргийн шагнал” хүртэн “Олон Улсын Их мастер” цолны болзлыг хангаж  байсан. 2008 онд Бээжин хотод зохиогдсон Дэлхийн Оюуны спотын анхдугаар олимпд 140 тамирчнаас 8 дугаар байрт орж тус оны Дэлхийн шилдэг 12 шилдэг даамчнаар шалгарч байсан. 2013 онд ОХУ-ын Уфа хотноо болсон Дэлхийн аварга шалгаруулах шигшээ тэмцээний 40 тамирчдаас шилдэг 12-д шалгарч, Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний шилдэг өргийн шагнал хүртсэн. 1998 оноос хойш Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн болон шилдэг Их мастеруудын тэмцээн, жил бүрийн 12 дугаар сард 6 төрөл /шатар, даам, бридж, го даам, рубк, судоку/-өөр зохиогддог “Оюуны спортын их наадам”-д дэлхийн шилдэг 12 тамирчнаар шалгаран ази тив болон эх орныхоо оюуны спортын тамирчдыг төлөөлөн оролцсон. Дэлхийд 2292 гэсэн чансаагаараа А буюу дээд ангилалд 65-д эрэмбэлэгдэж байна. Д.Эрдэнэбилэг 2001, 2011, 2013, 2015 оны Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний шилдэг өрөг, уран нүүдлийн шагналтай. 1993 онд Монгол Улсын “Шилдэг хүүхэд”, 2003 онд “Нийслэлийн шилдэг залуу”, 1999, 2001, 2003 онуудад  “Монгол Улсын шилдэг тамирчин”, 2006 онд   Биеийн тамир спортын  тэргүүний ажилтан, Монголын оюуны спортоос анхны Олон Улсын Их мастер цол хүртсэнийг үнэлэн 2011 онд Монгол Улсын Гавъяат тамирчин цол хүртээсэн.
Лавлах бичиг
Ангилал:1978 онд төрсөн Ангилал:Монголын даамчин Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин Ангилал:Монголчууд
Шар айраг (хамтлаг)
Шар айраг хамтлаг нь Улаанбаатарт байгуулагдсан рок хамтлаг юм. 1998 онд Ганхүү, Ононбат нар хамтран байгуулж байжээ
Гишүүд
Дуучин, гитарчин хамтлагийн ахлагч Г.Ганхүү: 1998 оноос одоог хүртэл Дуучин, гитарчин Буянаа: 2010 оноос одоо Аргил гитарчин, саксофончин Цогоо: 2010 оноос одоо Бөмбөрчин, дуучин Золбоо: 2010 оноос одоо Гоцлол гитарчин Атка (Алтангэрэл): 2015 оноос одоо
Гадны холбоосууд
Ангилал:Монголын хамтлаг
Отгонбаярын Түвшинболд
Ангилал:1969 онд төрсөн Ангилал:Монголын даамчин
Гояния
Гоя́ния (португалаар Goiânia, оросоор Гоя́ния) — Бразил улсын Гояс мужийн төв, 1.3 сая хүнтэй хот.
Зураг
Ангилал:Бразилын хот
Белу-Оризонти
Бе́лу-Оризо́нти (португалаар Belo Horizonte, оросоор Бе́лу-Оризо́нти) — Бразил улсын Минас-Жерайс мужийн төв, 2.4 сая хүнтэй хот.
Цахим холбоос
Ангилал:Бразилын их сургуулийн хот Ангилал:Бразилын хот Ангилал:Бразилын холбооны улсын нийслэл Ангилал:Минас-Жерайсын суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Төлөвлөсөн хот Ангилал:1897 онд үүсгэн байгуулагдсан
1909 он
(MCMIX) Аргын тооллоор Нэгэн мянга есөн зуун есдүгээр оны шороон тахиа жил. Анно Домини гэж тоолдог болсноос хойш хоёр дахь мянганы 909-р он, 20-р зууны ес дэх жил, 1900-аад он гэж тоолбол арав дахь жил.
Гуравдугаар сар
байна. руу дуудлага хийж, цугларсан олонд сонсгожээ.
Энэ оны Нобелийн шагналтнууд
Шведийн эзэн хааны дэргэдэх Нобелийн хороо энэ жил дараах хүмүүст шагнал гардуулахаар болжээ. Физикийн салбарын Нобелийн шагналыг дараах хоёр эрдэмтэнд хуваан өгөхөөр болсон байна. Радио үелзлийн процессыг тогтоож, Марконигийн хууль боловсруулсных нь төлөө Италийн эрдэмтэн Гугльелмо Марконид, Радио болон телевизийн технологийн судалгаанд гавьяа байгуулсных нь төлөө Германы эрдэмтэн Карл Фердинанд Браун нарт Нобелийн шагнал гардуулжээ. Химийн салбарын Нобелийн шагналыг химийн урвал, өөрчлөлтийг судласных нь төлөө Германы химич Фридрих Вильгельм Оствальдад олгожээ. Эрүүл мэндийн салбарын Нобелийн шагналыг мэс заслын судалгаанд оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж Швейцарийн физикч Эмиль Теодор Кохерт өгчээ. Нобелийн уран зохиолын шагналыг хүүхэд багачуудад уранзохиолоор нөлөө үзүүлснийг нь үнэлэн Шведийн хүүхдийн зохиолч Сельма Лагерлофт олгосон юм. Харин Нобелийн Энхтайвны шагналыг Олон улсын арбитрын шүүх байгуулах үйлсийг нь үнэлэн Белгийн 14 дэх ерөнхий сайд Августе Бернерт, мөн арбитрын шүүх байгуулах судалгаанд оролцсоных нь төлөө францын улстөрч Пауль Анри Константад хуваан олгосон байна. Ингээд Нобелийн шагналтнуудыг танилцуулъя.
Гадаад холбоос
#
Күнз
Күнз （Хятад: 孔夫子, Kong Fuzi буюу K'ung-fu-tzu, утгачилбал "Конг багш", гэхдээ Kongzi 孔子 буюу Күнз гэдэг нэр нь дорно дахинд түгээмэл, МЭӨ 551‐МЭӨ 479） нь Хятад улсын гүн ухаантан, их сэтгэгч юм. Тухайн үеийн нийгмийн үзэл суртал болж байсан шаманизм буюу "бөө"-г гүн судалсаны үндсэн дээр өөрийн гүн ухааныг боловсруулсан нь өдгөө Күнзийн сургаал гэгддэг.
Күнзийн туулж өнгөрүүлсэн амьдрал
Күнз НТӨ 551 онд Хятад улсын зүүн хэсэгт орших Лу нэртэй ханлиг улсын Чү Фу хэмээх газар буюу өнөөгийн Шаньдун мужийн Чү Фу хотод уг гарлаараа язгууртан удамтай айлын хүү болон мэндэлжээ. Күнзийн өвөг дээдэс нь Сүн улсын язгууртны удам угсаа байсан хэдий ч, доройтон буурсаар Күнзийн 5-р үеийн өвөг Сүн улсаас зугатаан, Лу улсад дагаар ирж суусан ажээ. Гэсэн ч Күнзийн эцэг Шү Лянь Хэ цэргийн дайчин эр байж, 2 ч удаа гавъа байгуулж, бага түшмэлийн алба хашиж явсан байна. Түүний эцэг Шү Лянь Хэ зоригтой, шударга, биеийн өндөр болон хүч чадлаараа цуутай, өөрийн алиа хошин зангаараа дотно байдал үүсгэж чаддаг нэгэн байсан бөгөөд дайн байлдаанд гавьяа байгуулж чаддаг гарамгай цэргийн жанжин байсан гэдэг. Хэдий түүнд нэр алдар, гавьяа шагнал байсан ч хувийн амьдрал нь тийм ч сайхан байгаагүй юм. Шү Лянь Хэ залуу насандаа эхнэр авсан бөгөөд эхнэр нь түүнд арван сайхан охин төрүүлж өгсөн ч тэрээр энэ бүгдэд сэтгэл ханахгүй хүүтэй болохыг хүсэж байв. Харин түүний хоёр дахь эхнэрээс нэгэн хөвгүүн төрсөн боловч гай зовлон таарч тахир дутуу төрсөн гэдэг. Ийнхүү хүүтэй болохыг хүссэн Шү Лянь Хэ 70-аад насандаа дахин эхнэр авахаар болсон бөгөөд нэгэнт эрүүл чийрэг, сайн хөвгүүнтэй болохыг хүссэн тул удам сайтай гэр бүлийн залуу бүсгүйг сонгох хэрэгтэй байв. Тиймээс цэвэр ариун гурван охинтой Еэн-ий гэрт очиход тэрээр гурван охиноо дуудан Шү Лянь Хэ-г танилцуулан хэдий түүний аав болон өвөө нь эрдэмтэн байсан боловч эрт үед өвөг дээдэс нь угсаа залгамжилсан хааны удмын үр сад байсан гэдгийг тайлбарлаад хэн нь Шү Лянь Хэ-тэй гэрлэхийг асуужээ. Том хоёр охин нь хариу юу ч дуугарахгүй байсанд Еэн өөрийн бага охин Чин Цай-г сонгон Шү Лянь Хэ-д өгчээ.
Чин Цай хөгшин жанжинтай гэрлэж, удалгүй бие давхар болсон бөгөөд нэг өдөр тэрээр НэКүй хэмээх ууланд орших шүтээнд очиж, хүүгийнхээ төлөө залбирахаар явжээ. Сүсэглэж залбираад буцаж ирэхэд шөнө нь түүний зүүдэнд хүүгийнх нь ирээдүйн талаар болон хаана төрөх, яаж бас хэзээ нас барах талаар орж ирсэн байна. Чин Цай-н зүүдэнд орж ирсэн сүр жавхлантай таван хөгшин өвгөн түүнд хэлэхдээ “Чиний хүү бусдаас илүү мэргэн ухаантай хүү болох бөгөөд тэр хаан ширээгүй хаан болох болно. Түүнийг ялам модтой хөндийд төрүүлээрэй” гэж хэлсэнийг ном зохиолд тэмдэглэн үлдээсэн байдаг.
Чин Цай-н төрөх өдөр ирэхэд тэрээр нөхрөөсөө ялам модтой хөндий байдаг эсэхийг асуугаад, тэнд хүүгээ төрүүлэх ёстойг хэлэн өмнө зүгт орших агуйд 551 оны 11 сард хожмын агуа их сэтгэгч Күнз-г төрүүлжээ. Түүний төрсөн цаг үеийг Энэтхэгт Будда төрсөн цаг үетэй нэг гэж үздэг байна. Күнз-г төрөхөд түүнд хайрласан нэр нь Күй бөгөөд хожим нь энэ нь Чүн Нэ болсон ажээ. Эхний нэр нь түүний эцгийнхээ хоёр дахь хүү болж мэндэлсэнтэй холбоотой бол сүүлийн нэр нь түүний ээжийн мөргөл үйлдсэн Нэ уулын ариун газартай холбоотой байсан.
Күнз-г 3 настай балчир байхад эцэг нь тэнгэрт хальж, бэлбэсэрч хоцорсон гурван эхнэр, өнчирч үлдсэн арваад хүүхдийн эв түнжин өдөр ирэх тусам эвдрэн хагарч буйг мэдэрсэн Күнз-н эх Чин Цай хүүгээ аван гэрээсээ гарч явсан ажээ. Залуу эх зовлон зүдгүүр туулсаар хүүгээ өсгөж, эрийн цээнд дөнгөж хүргээд 17 настайд нь өөрөө тэнгэрт хальсан байна. Эцэг эхээс эрт өнчирсөн залуу хүү хорвоогийн хатуу зовлонг туулсан бөгөөд иймээс ч Күнз “Би хар багаасаа ядуу доорд явж, хатуу хүтүү бүхнийг сурсан билээ” гэж өгүүлсэн байдаг. Тэр амьдрахын эрхээр найр наадам, бэлбэсрэл, гашуудлын үйл дээр бүрээ үлээж, язгууртан хэргэмтний гэрийн сангийн нярав хийж, данс хөтлөх, мал хариулах зэрэг тэр үеийн хар бор ажилд нухлагдаж явсныг түүхэнд тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Түүний бага насны талаар түүхэн бичигт тийм ч их зүйл тэмдэглэн үлдээгээгүй байдаг. . “Би эхээс эрдэм чадвар төгс төрөөгүй билээ. Эртний соёлд шимтэн суралцаж, эрдмийг эрлээр олсон бөлгөө” хэмээн өгүүлсэн байдаг бөгөөд түүний аль бага балчир наснаасаа үеийн хүүхдүүдээс хэрсүү, цэцэн цэлмэг ухаантай байсныг өвөөтэйгөө ярьсан ярианаас харж болох юм. Нэгэн өдөр Күнз өвөөтэйгөө ярьж суугаад түүний гүн санаа алдаж, царайнд нь гуниг харуусал тодрохыг хараад “Би таныг гонсойлгох эсвэл таны сэтгэлд сэв суулгах үйлийг хийв үү?” гэж бяцхан хүүхдээс гарахааргүй зүйлийг асуухад өвөө нь түүнээс хэн түүнд ингэж ярихыг зааж өгсөн талаар асуухад Күнз “Муу ааш зан гаргадаг хүүхэд дан ганц өөрийгөө гутаахаас гадна өөрийн өвөг дээдсээ ч бас гутамшиг болгодог гэж байнга хэлдэг нь өвөө та билээ” гэж хариулсан байдаг. Эрийн цээнд хүрч арван есөн насандаа Цы Гуан хэмээх бүсгүйг эхнэр болгон авч, жилийн дараа хүүтэй болж, хүүдээ Ли хэмээх нэр өгөөд түүн дээрээ загасны өгсөн агуа бэлэг гэсэн утгыг бэлгэдэж Пи Юү гэсэн нэрийг нэмж хүүгээ Пи Юү Ли гэж нэрлэжээ. Түүнийг тодорхойлох бас нэгэн зүйл нь түүний анхны хувийн сургуулийг байгуулсан багш гэх тодотгол болон түүний үзэл суртлыг үргэлжлүүлэн залгамжилсан гарамгай мэргэн шавь нар юм. Тэрээр 30 настайдаа өөрийн номын сургуулийг байгуулж, хэдэн арван жил хичээн зүтгэсээр, шавь нарынх нь тоо 3000 хүрсэн агаад түүнээс ном эрдэмд төгс боловсорсон 72 шавь байсан талаар түүхэнд тэмдэглэгдэн үлдсэн байна. Өдгөө суут арван их сэтгэгчдийн нэгд зүй ёсоор ордог Күнз бүхий л амьдралынхаа туршид эрдэм мэдлэгийг дээдэлж, сурч мэдэх, бусдад мэдлэг болон ёс суртахууны талаар түгээн дэлгэрүүлж байсан билээ. Хэв журмыг ихэд чухалчилдаг байсан тул хаалга нь үл мэдэг яайжийсан айлд ордоггүй байжээ. Күнз-г түүхийн олон зохиол бүтээлд хүн чанарынхаа хувьд үнэнч шударга, аливааг шууд хэлдэг шударга зантай, амьдралын хүнд хэцүү зовлонг бие сэтгэлээрээ туулсан хэрнээ даруу төлөв нэгэн байсан гэж тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Тэрээр амьдралдаа дөрвөн зүйлийг мөрдлөг болгосон гэдэг. Эдгээр нь:
•Хоосон мөрөөдөлд автахгүй байх
•Өөрийнхөө байр суурь дээр эрс шулуун зогсох
•Зөрүүд гөжүүд зан гаргахгүй байх
•Хэзээ ч хувиа хичээхгүй байх
Хүний үхэл гэдэг хэзээ ч ирж болдог гэнэтийн зүйл гэдгийг харуулан Күнз-г 69 настай байхад хүү Пи Юү нь 50 насандаа таалал төгсөж, түүний араас эрхэм шавь нар нь насны эрхэнд ар араасаа тэнгэрт хальсан эмгэнэлтэй түүх бичигдэн үлдсэн байдаг. Орчлонгийн жамаар нас өндөр болсон Күнз энэ бүгдэд гашуудсаар НТӨ 479 онд 73 насандаа өөрийн төрсөн газартаа ирж тэнгэрт хальжээ. “Би 15 насандаа эрдэмд шимтэн, 30 хүрэхүйд эрийн цээнд хүрч, 40 хүрэхүйд төөрөлдөж гуйвахааргүй зогсож, 50 хүрэхүйд тэнгэрийн бошгыг таньж, 60 хүрэхүйд сонссон болгоноо салгаж ялгаж чадах болж, 70 хүрээд хүсэл зоргоороо явавч, хэв ёсны хүрээ хэвчээнээс хэтэрч эс халив.” хэмээсэн нь өөрийн туулж өнгөрүүлсэн амьдралыг хураангуйлан дүгнэсэн дүгнэлт гэж хэлж болох юм. Күнз-д шавь орохыг нэг ч хаан хүсээгүй нь л түүнийг ихэд шаналгаж байв. Түүний хэлсэн сүүлчийн үг нь: -Намайг үхсэний дараа хэн миний сургаалыг үргэлжлүүлэн номлох болж байнаа? гэсэн асуулт байсан гэдэг. Нас нөгчихөөсөө өмнө сонгож авсан газар нь болох голын захын бяцхан төгөл дунд шавь нар нь түүнийг оршуулжээ. Өдгөө тэнд 20 гаруй га эзэлдэг Күнзийн бунхан, хийд бий. Хөшөөн дээр нь: “Хамгаас ариун гэгээн, зөнч мэргэн Күнзийн сүнс амирлангуйг олсон газар” хэмээх бичээс байдаг ажээ. Тэндхийн булгийн усыг ханзны соёлт орнуудад ариун дээд хэмээн шүтдэг бөгөөд мөнөөх булгаас уухыг энэ насны онцгой бэлгэ дэмбэрэл хэмээдэг аж.
Хүний байнга мөрдөх ёстой 5 чанар
Рэнь （仁） - «хүн чанар», «хүмүүнийг хайрлах», «хүнд хайртай байх», «энэрэнгүй, нийгүүлсэнгүй байх», «хүнлэг байх» чанар юм. Хүн нь хүнлэг байх ёстой энэ бол түүний үүрэг. Хүний дотоод сэтгэлийн дуудлага нь юу вэ гэдэгт хариулт өгөлгүй хүн гэдэг тодорхойлолтыг өгөх боломжгүй юм. Өөрөөр хэлбэл хүнийг хүн өөрөө бүтээдэг гэсэн үг. “Ли” нь “ И”- гээс урган гардаг шиг, “И”  нь “ Рэнь” –ээс улбаалдаг. “Рэнь“ –ийг дагвал хүнийг хайрлах, энэрэх гэсэн үг. Энэ нь хүний адгуусаас ялгарах үндсэн чанар юм. Адгуусан зэрлэг, хомхой, хорлон, атаа зэрэг чанар үгүй гэсэн үг. Сүүлд  “Рэнь” –чанар нь Мод –той адилтган зүйрлэн төсөөлөх болсон юм.
И (义 [義]) — «үнэн», «шудрага ёс». “И”  чанарыг мөрдөх нь нүгэл биш юм, шудрага хүн ”И”  чанарыг зөв гэдгийг мэднэ. ”И” чанар нь харилцан талтай: учир нь эцэг, эх тань өсгөж өгсний төлөө хожим хүндлэх нь шудрага зүйл юм. ”Жэнь” чанарыг тэгшитгэж өгч энэрэнгүй хүнд зохих шаардлагатай хатуужлыг мэдрүүлнэ. “И” чанар хувиа хичээхийн эсрэг байна. «Шудрага хүн ”И”  -г эрэх, дорд хүн ашиг хайх». Сүүлд ”И” чанарыг Төмөр-тэй адилтган зүйрлэх болсон.
Ли (礼 [禮]) - «ёс жаяг», «заншил», «уламжлал». Эцэг, эх ээ хүндлэх гэх мэтийн уламжлал, ёс жаягт үнэнч байж мөрдөх. Өргөн ойлголтоор бол “Ли” чанар бол нийгмийн тогтсон уламжлал ёс жаягийг хадгалахад чиглэгдсэн бүх үйл ажиллагааг хэлнэ. Зүйрлэл нь — Гал. Хятадын «ли» гэсэн тодорхойлолтыг “ёс заншил”, “ёслол”, “дүрэм журам”,  “нийгэмд биеэ авч явах хэм хэмжээ”, “бичигдээгүй хууль” ч гэж орчуулбал зохилтой.
Жи (智) –«эрүүл ухаан»,  «уяан хатан зөв шийдвэр», «ухаалаг мэргэн утга санаа» – үр дагаварыг зөв нарийн тооцолсон байх чанар. ”И” чанарыг дэнсэлж  гөжүүд, зөрүүд чанарыг урьдчилан хазаарлаж өгдөг. Чжи мулгуу, тэнэг чанарыг сөрж чаддаг. Чжи чанар нь күнзийн үзлээр Ус-тай зүйрэлдэг.
Синь (信) «чин сэтгэл», хоёргүй сэтгэл, ар өврийн бодолгүй хар санаагүй байх. “Синь” чанар нь  ”Ли” чанарыг тэгшитгэн зохицуулж өгч нүүр хуурах үзэгдэлээс сэргийлнэ. Синь чанарыг Газар, шороо-той зүйрлэнэ.
Хүн сэтгэлзүйн хувьд хүлээх үүргээ ухамсарлах нь хүмүүжил, боловсрол, соёлын түвшингээс шалтгаалж ёс заншилаар биеллээ олдог. Эдгээр ойлголтууд нь күнзийн сургаальд салган тусгаарлаж үздэгүй нэгэн бүхэл “вэнь” гэсэн ойлголтод багттаг. (анх энэ үг нь биэ дээрээ шивээсэн зурагтай хүнийг хэлдэг байсан). «Вэнь»  гэдгийг хүмүүжилтэй, хүний соёлтой амьдарлын утга учир гэж тайлбарлаж болох юм. Гэвч энэ нь хүний олдмол, хоёрдмол боловсрол эсвэл заягдмал гэх маргахаас илүүтэй зохицолдсон  нэгдмэл нэг цул гэж ойлгох ёстой хэмээн үздэг байна. Күнзийн сургаалийн үүсэл, хөгжил Күнз зөвхөн соён гэгээрүүлэгч, их сэтгэгч байсангүй. Ханлиг улсуудаар хэрэн хэсэж, өтөл насандаа соёлын үнэт баялгийг бүтээж, утга зохиол, түүх, гүн ухаан, улс төр, засаглал, нийгэм, ёс суртал зэргийг тал бүрээс нь гүнзгий шинжлэн үзэж үзэл сургаалаа айлдан номлосноор Күнзийн сургаалыг үндэслэн буй болгожээ. Күнз хийгээд түүний шавь нарын эмхэтгэж туурвисан алдарт Дөрвөн ном, таван бичиг бүхэлдээ Күнзийн сурталын үндэс болдог. Күнз Хятадын Чжоу удмын хаанчлалын үед амьдарч байсан бөгөед тухайн үеийн удирдагчид түүний сургаалыг үл ойшоож байсан ч улс орон даяар түүний сургаал өргөн дэлгэрчээ. Гэвч НТӨ 221 онд төрийн эрхэнд Цинь удмынхан гараад Күнз-н сургаалыг хориглож, бүх номыг нь шатаах хүртэл харгис хатуу арга хэмжээг авч байсан ч, НТӨ 220 онд Хань угсааныхан төрийн эрхэнд гарсаны дараа Күнз-н сургаалыг Хятад улсын албан ёсны шашин болгон өргөмжилсөн байна. Энэ үеэс хятадын хаад төрийн албанд түшмэд сонгон авахдаа "төрийн алба" гэдэг сэдвээр шапгалт авдаг болсон бөгөед хэсэг хугацаа өнгөрөхөд уг шалгалтын ундэс суурь нь Күнз-н сургаал болсон байлаа. Хятадын эзэнт гүрэнд төр засгийн хүнд сурталт албанд орсноор нийгэмд эзлэх байр суурь дээшилж, хөрөнгөжих бололцоо нээгддэг байсан тул "төрийн алба"-ны сэдвээр өгөх шалгалтын гол ноён нуруу болох Күнз-н сургаалыг мэдэхийн төлөө тэмцэл залуучуудын дунд хүчтэй өрнөж байлаа. Күнз-н сургаал Хятадын засаг захиргааны албан ёсны гүн ухаан байсан төдийгүй тус улсын дийлэнх иргэдийн өртөнцийг үзэх үээл болж тэдний амьдралд гүн нөлеө үзүүлсээр ирсэн, өдгөө ч уг чанар, үнэ цэнээ алдаагүй билээ.
Хоёр мянганы тэртээ зохиогдож, саад бэрхийг туулсаар өнөө хүртэл уламжилж ирсэн, Күнзийн суртал гүн ухааны сэтгэлгээний гол дурсгал бол дээр өгүүлсэн алдарт Дөрвөн ном, таван бичгийн нэг Шүүмжлэл өгүүлэл нь бэсрэг зохиол юм. Күнзийг таалал төгссөн хойно шавь нар нь өөр өөрийн тэмдэглэн авсан хийгээд ой ухаан, оюун бодолд нь шингэж үлдсэн сургаал номлолыг нэгтгэн бичсэнээр энэ ном бүтэж, мөнхрөн үлдэх хувийг олжээ. Шүүмжлэл өгүүлэл нь голдуу асууж хариулах, цэц мэргэнээ сорьж цэгцлэх, шүүн тунгаах, дүгнэх хэлбэрээр бичигдсэн, 20 бүлэгтэй зохиол юм.Күнзийн сургаал Дундаж хүнээс дээшээ гарсан хүнтэй дээд юмны тухай ярьж болно Харин дунджаас доогуурхтай дээд юмны тухай ярьж болохгүй.
Хүмүүс зан авираа засаж сайжруулахгүй, сургаж хэлээд байгаа юмыг ойлгохгүй, бас үүргээ мэдэж буй атлаа түүнээ биелүүлж гэм согогоо хаяж гээх чадваргүйг хараад би гасалж гунихрах юм даа.
Төгөлдөр мэргэн хүнтэй учирна гэж бодохоо би бүүр больсон. Буянтай сайхан хүнтэй уулзвал л болох нь тэр бололтой.
Хүн яахаараа дөр жолоогүй хэнэггүй, үг сүггүй худалч, ичих нүүргүй шударга бус байж чадаж байна вэ гэдгийг би ер нь ойлгодоггүй юм.
Анхааруулан хэлсэн зүй ёсны сануулгыг хүлээж авахгүй байж яахин болох билээ. Тэгэхдээ энэ дагууд өөрөө засрах нь чухал. Аятайхан хэлж буй зөвлөгөөг сонсоод баярлахгүй байж хэрхэн болох билээ. Тэгэхдээ зөвлөгөөний утга учрыг сайн олох нь чухал. Зөвшөөрөөд л байдаг авч өөрийгөө засдаггүй, утга учрыг нь олоогүй байж баярлачихдаг хүмүүст би тусалж чадахгүй
Мэдэж буй хүн эргэлздэггүй Хүнлэг хүн сэтгэл чилдэггүй Зоригтой хүн айж эмээдэггүй.
Буянтай сайн хүн бол хүнд байгаа бүх сайн юм нь ялж дийлэхэд тусалдаг. Шальгүй жижиг хүн бол муу юм нь ялж дийлэхэд нөлөөлдөг.
Чи хэрэв өөрөө биеэ зөв авч явж байгаа бол чамайг ямар ч тушаал мушаал хэрэггүйгээр дагана. Чи өөрөө биеэ буруу авч явбал тушааж албадсан ч тоохгүй
Шударга ёсны тухай ярихгүйгээр бүтэн өдөржингөө цэцэрхэн сууж яахин болох билээ!
Ухаантай сийрэг хүн өөрийн төгөлдөр бусдаа л санаа зовохоос биш, нийтэд алдаршсангүй хэмээн харуусан гомдолдоггүй юм.
Ухаантай сайн хүн жижиг юманд үнэлэгддэггүй боловч бүхий л аугаа ихийг хийж чадна. Шальгүй жижиг хүн бүхий л аугаа ихэд хүч чадалгүйн учир бага жижиг юманд үнэлэгддэг.
Зам адилгүй байвал төлөвлөгөөг хамтран зохиодоггүй.
Ашигтай тустай найз гурав, хор хөнөөлтэй найз бас гурав буй. Шударга нөхөр, цэвэр цагаан сэтгэлтэй нөхөр, ихийг мэддэг нөхөр гурав ашигтай. Худлаа хэлдэг найз, хоёр нүүр гаргадаг найз, сайхан ярьдаг найз гурав хортой.
Ухаантай сийрэг хүн гурван цээрийг барьдаг. Амьсгал, цус нь халуун буй бага залуу насандаа хормойн цэнгэлээс зайлсхийдэг. Амьсгал, цус нь хүчтэй буй идэр насандаа хэрүүл маргаанаас зайлсхийдэг. Амьсгал, цус нь суларсан өтөл насандаа хомхойн шуналаас зайлсхийдэг.
Ухаантай сийрэг хүн есөн бодлоор цэнэдэг. Ажиглан харж буй үедээ лав тод харав уу гэж боддог. Сонсон байгаа үедээ бат зөв сонсов уу гэж боддог. Царайны илрэл минь зөв байна уу, яриа минь илэн далангүй байна уу, ажил хэрэгтээ зөв зүйтэй хандав уу гэж тэрбээр ямагт боддог. Тэрбээр эргэлзэж байгаа бол зөвлөлдөх тухайд боддог. Уурсан хэлэгнэж буй бол муу үр дагаврын тухайд боддог. Ямар нэгэн юм хийхийнхээ өмнө шударга ёсны тухай боддог.
Хамгийн дээд мэргэн ухаан, хамгийн их тэнэг явдал хоёр хэзээ ч үл өөрчлөгдмү.
Цуурхал тарааж буй хүн сайн үйлийг гээсэн байдаг.
Хөдөлгөөнт утасны улсын код
Хөдөлгөөнт утасны улсын код нь GSM ба UMTS зэрэг хөдөлгөөнт утасны сүлжээний станцыг тодорхойлоход хэрэглэгддэг, ОУЦХБ-ын E.212 ("Land Mobile Numbering Plan") зөвлөмжөөр тодорхойлогдсон байдаг. ХУУК нь тухайн сүлжээ эрхлэгчийг тодорхойлохын тулд Хөдөлгөөнт утасны сүлжээний кодтой хамт хэрэглэгддэг. ХУУК нь Олон Улсын Хөдөлгөөнт Хэрэглэгчийг Таних (англиар "International Mobile Subscriber Identity" буюу IMSI) дугаарын нэг хэсэг бөгөөд СИМ карт дээр хадгалагдаж байдаг.
Күнз
Хүний байнга мөрдөх ёстой 5 чанар
Шальгүй муу хүнтэй хамт эзэнд зүтгэж хэрхэн болох билээ? Шальгүй муу хүн бол зорилгодоо хараахан хүрээгүй байхдаа зөвхөн түүндээ л хүрэх гэж зовж шаналан зүтгэдэг. Зорьсондоо хүрчихвэл тэндээ тогтож тэсэж байх гэж шаналдаг. Олсноо алдчихгүй юмсан гэж зовж шаналахдаа тэрбээр ямар ч муу юм хийхэд бэлэн байдаг.
Шальгүй жижиг хүн алдаа гаргачихвал ямагт өөрийгөө цайруулан зөвтгөх гэж оролдлог.
ӨРШӨӨЛ ЭНЭРЛИЙГ ДЭЭДЛЭХҮЙН УЧИР Нэгэн өдөр гал гарч, Күнзийн морины жүчээ шатжээ. Энэ үед Күнз хааны ордонд бараалхаж байсан аж. Тэрбээр гэртээ ирээд, гал гарч, морины жүчээ шатсаныг сонсоод яаран асуусан нь: -Хүмүүн эндэж бэртээгүй буй заа? Күнз морио ч, эд хөрөнгөө ч эс асууж, харин морь малладаг доорд зарцын бэртэж гэмтсэн эсэхийг лавлажээ. Үүнээс үзэхэд Күнз аливаа хүнийг дээд, доорд гэж ялгаж үзэлгүйгээр гагцхүү хүн гэсэн үүднээс нь чухалчлан үзэж байгаа бөгөөд түүний энэрэнгүй сэтгэл, ухаант байдлыг харуулж байгаа юм. Күнз “Цэргийн жанжны хэргэм зэргийг хурааж болмуй, энгийн хүмүүний хүсэл зоригийг булааж үл чадмой” хэмээн өгүүлсэн байдаг. Энэ нь мөн л хүний тэгш байдал болон хүний хүсэл зориг юугаар ч сольж болохгүй зүйл гэдгийг харуулж байна.
ЗАСАГЛАХУЙД ЁС СУРТЛЫГ ЭРХЭМЛЭХҮЙН УЧИР Күнзийн сургаалын нэг гол агуулга бол сайн засаглал, шударга журамт түшмэлийн тухай ойлголт юм. Күнз хувийн сургууль байгуулан, үзэл сурталаа айлдан, соён гэгээрүүлэхийн зэрэгцээ төр засаглалын хэрэгт ч хүчин зүтгэж явжээ. Тэрээр түшмэдийн зиндаанд хүрч, орон нутгийн бага шиг түшмэл болж, удалгүй олон ажил сэдэж, ихэд гавъяа байгуулан Лу улсын шүүх цаазын тэргүүлсэн түшмэлийн албанаа дэвшиж явжээ. Күнз хүмүүний амь насыг хөнөөн егүүтгэдэг харгис хатуу засаглалыг эрс шүүмжлэн, эгэл ардыг ч энэрэн хайрладаг өгөөмөр засаглалын төлөө сургаал номлолоо айлдаж байлаа.
ДУТУУДАХЫГ ХЭМ ТЭНЦҮҮЛЭХҮЙН УЧИР Күнзийн нэгэн шавь Зы Гун: Зы Жан, Зы Шя хоёрын хэн нь илүү мэргэн буй?
Күнз өгүүлрүүн: Зы Жан болвоос хэтрүүлж, Зы Шя болвоос дутаах бөлгөө. Зы Гун өгүүлрүүн: Тэгвэл Зы Жан илүү бус уу? Күнз өгүүлрүүн: “Хэтрүүлэх дутаах хоёр хэтдээ адил буюу”. Күнз туйлширах аюулаас ангижрах арга нь төв дундажийг барих явдал гэж үзээд тэр дунджаас дээш эсвэл доош аль ч тийш хазайлгүйгээр явах нь хийсэн үйл хэрэг төгс болно гэж сургаж байв.
ӨӨРИЙН ҮЛ ХҮСЭХИЙГ ӨРӨӨЛ БУСДАД ЭС ТУЛГАХУЙН УЧИР Хүн гэдэг өөртөө ганцхан сайн сайхан зүйлийг л хүсдэг. Гэсэн атлаа өөртөө сайн сайхан зүйлийг бий болгохын тулд өрөөлд гарз хохирол учруудах нь бий. Үүнийг Күнз тайлбарлахдаа дээрх ишлэлийг авсан байдаг.
Күнзийн төв
Анх Күнзийн хүрээлэн 2004 оны 11 дүгээр сарын 21-нд БНСУ-ын нийслэл Сөүл хотод нээж байжээ. Эдүгээ дэлхийн 126 оронд 475 Күнзийн Институт, 851 Күнзийн танхим үйл ажиллагаа явуулдаг ажээ. Нийт 3,45 сая орчим хүн суралцдаг. Түүний дотор 61 улс болон Европын холбоо хятад хэлийг тухайн улсын албан ёсны боловсролын хөтөлбөрт оруулсан байна. Одоо дэлхий дээр нийт 100,0 сая хүн хятад хэл бичиг суралцаж байна гэсэн тоо бүртгэл байдаг ажээ.
2020 он гэхэд Күнзийн хүрээлэнгүүдийн тоог 1000 хүргэхээр төлөвлөн ажиллаж байгаа ажээ. Зөвхөн ОХУ-д гэхэд л 2021 оны байдлаар 20 гаруй хотод Күнзийн хүрээлэнгүүд Оросын дээд сургуулиудтай хамтран үйл ажиллагаагаа явуулж байна.
Күнзийн төвүүд бол үндсэндээ БНХАУ-ын гадаад зөөлөн бодлого хэрэгжүүлэгч юм.
Күнзийн төвүүдийн зорилго
-Хятад хэл, соёлын сургалт зохион байгуулах;
-Хятадад зориулсан эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулах;
-Хятадын хэл соёлыг олон төрлийн уралдаан тэмцээн, арга хэмжээгээр дамжуулан түгээх;
-Хятад хэлний түвшин тогтоох шалгалт (HSK) авах;
-Хятад хэлний боловсролын ном хэвлэлийг бэлтгэх, хэвлүүлж түгээх;
Монгол дахь Күнзийн институт
Монголд 2007 онд МУИС-ын дэргэд Күнзийн институт байгуулагдсан. Энэ хугацаанд тус институт МУИС-ийн олон арван багш эрдэмтэд түүний дотор хятад хэлний болон хятад судлалын эрдэмтдийг БНХАУ-д мэргэжил дээшлүүлэх, судалгаа шинжилгээний ажилд хийхэд дэмжлэг туслалцаа үзүүлж, олон оюутан суралцагчдыг бакалавр, магистр, докторын хөтөлбөрт элсэн сурахад дэмжлэг үзүүлжээ.
Үүний зэрэгцээ МУИС-ийн сургалт, эрдэм шинжилгээний орчинг хөгжүүлэх чиглэлээр өнгөрсөн хичээлийн жилд 50 гаруй сая төгрөгийг тохижилтын ажил хийхэд зориулжээ. Мөн 2014-2015 оны хичээлийн жилд МУИС-ийн Хичээлийн 2 дугаар байрны А заалыг орчин үеийн шаардлага хангасан урлаг соёлын төв болгон тохижуулжээ.
Дэлхий дахины Күнзийн институтын Их хурал жил бүр Хятадын аль нэг хотод ээлжлэн зохион байгуулдаг байна.
Ангилал:Шашин үндэслэгч Ангилал:Хятадын гүн ухаантан Ангилал:Күнзийн гүн ухаантан Ангилал:Күнзийн утга зохиол Ангилал:МЭӨ 551 онд төрсөн Ангилал:МЭӨ 479 онд өнгөрсөн
Дэндэвийн Чимэд-Осор
Дэндэвийн Чимэд-Осор (1912 оны 2 дугаар сарын 16-нд Архангай аймгийн Өлзийт сумын Яргайт гэдэг газар төрсөн- 1987 онд Улаанбаатар хотд нас барсан) — Монгол улсын Ардын жүжигчин, тайз, дэлгэцийн нэрт жүжигчин.
Намтар
Анх Д.Чимэд-Осор Ш.Аюушийн “Яг 18” гэдэг жүжгийн Ойдовын дүрд тоглон тайзан дээр гарснаар түүний уран бүтээлийн баялаг намтар эхэлсэн байна. Театрын тайзнаа түүний бүтээсэн шилдэг дүрүүдээс түүхэнд ямагт дурсагдан байвал зохих нь “Сүрэг чоно” жүжгийн Данзан, “Хоёр эзний ганц зарц” жүжгийн Силбио, “Орос хүн” жүжгийн Розонберг, “Намайг хүлээ” жүжгийн Ван Штейн, “Талын баатар” жүжгийн Чогдон хувилгаан, “Эрдэнийн Дорж” жүжгийн Орос Жамц, “Сэтгэлийг шинэтгэсэн нь” жүжгийн Шукар зэрэг олон арван дүрийг нэрлэж болно.
Мөн тэрээр "Цогт тайж", "Өглөө", "Ардын Элч", "Мандухай сэцэн хатан", "Хүний сайхан сэтгэл" зэрэг 30 гаруй дүрийг кино урлагт бүтээсэн хүн.
Тэрээр жүжигчин хэдий ч хос мэргэжил эзэмшихийн тулд цаг ямагт ажиллаж,
1948 онд Дорнод аймгийн театрт уран сайхны удирдагчаар ажиллаж байхдаа “Учиртай гурван толгой”, “Далан худалч”, “Аривжихын гэр бүл”, “Алтан ай”, “Цогийн идэр нас”, “Эмч нар”, “Тожоо жолооч” зэрэг жүжгүүдийг найруулан тавьжээ. Үүнээс гадна “Морьтой ч болоосой”, “Салхины амт”, “Үүрээр”, “Өндөр ээж”, “Талын цуурай”, “Тунгалаг тамир” киноны 3 дугаар анги, киноны зөвлөх ба 2 дугаар найруулагчаар ажиллаж байснаас гадна “Гологдсон хүүхэн”, “Нүгэл буян”, “Зэрэг нэмэхийн өмнө”, “Тамирын охин”, “Хонины найр” зэрэг киноны ерөнхий найруулагчаар ажилласан нь мэргэжлийн найруулагчаас дутуугүй кино бүтээлүүд туурвижээ. Тэрээр мөн театр киноны залуу боловсон хүчнийг бэлтгэх үйл хэрэгт идэвхитай оролцдог байв.
Түүний зохиосон дуу, шүлэг киноны зохиол нь ард түмний дунд амьдарсаар байдаг төдийгүй уран зохиолын анхдугаар уралдаанд шалгарч улсаас уран зохиолч цол авч байсан түүхтэй. Д.Чимэд-Осор өөрийн уран бүтээлийнхээ түүхэнд кино, жүжгийн зохиол бичиж, амьдруулсан дүрүүдээрээ мөнх дурсагдах их өвтэй хүн.
Бүтээсэн дүрүүд
1945 онд (33 нас) Б.Ринченгийн зохиол,алдарт Цогт тайж киноны цэцэрлэгч өвгөний дүрд тоглон дүрээ мөнхөлсөн. 1945 онд (33 нас)Улсын гавьяат жүжигчин цолоор шагнуулсан. 1947 онд (35 нас) Зам жүжгийн (найруулагчаар Ардын жүжигчин Э.Оюун, зураачаар Л.Намхайцэрэн) Дамбын дүрд тоглосон. 1952 онд (40 нас) Америк ярьж байна жүжгийн Санитор Уилерийн дүрд 1952 онд (40 нас) олон хүүхдийн ээж болсон гэргийтэйгээ суужээ. 1954 онд (42 нас) Эмч нар жүжгийн Өлзий өвгөний дүрд 1958 онд (46 нас) Гурван найз киноны нутгийн өвгөн
Сэтгэлийг шинэтгэсэн нь Шукар өвгөн 1959 онд (47 нас) М.Шолоховын Сэтгэлийг шинэтгэсэн нь жүжгийн Шукар өвгөний дүрээр үзэгч олонд хамгийн ойр дотно болж Өвгөн Шукар хэмээн нэрлүүлэх болжээ. 1959 онд (47 нас) Морьтой ч болоосой киноны Батын дүрд
Гологдсон хүүхэн, Нүгэл буян кино 1961 онд (49 нас) Ц.Дамдинсүрэнгийн зохиол Гологдсон хүүхэн киноны ерөнхий найруулагч
1962 онд (50 нас) хүү Болд төржээ. 1963 онд (51 нас) Д.Намдагийн зохиолоор Нүгэл буян уран сайхны киног Д.Чимэд-Осор найруулан Монгол кино үйлдвэрт бүтээв. Д.Намдаг Нүгэл буян зохиолоо бичихдээ Д.Нацагдорж Ламбугайн нулимс өгүүлэлийг задлан шинжилж бичжээ. Дуурь бүжгин театр бий болов. 1965 онд (53 нас) Зэрэг нэмэхийн өмнө кинонд найруулагчаар 1966 онд (54 нас) Б.Нямаагийн Төөрсөөр төрөлдөө кинонд Цэдэв өвгөний дүрийг тун ч энэрэнгүй зөөлөн сэтгэлтэйгээр гаргасан.
1968 онд (56 нас) Өглөө киноны Дүйнхэр зайрангийн дүрд тоглосон. 1968 онд (56 нас) Өндөр ээж киноны Дамирангийн дүрд тоглосон.
1968 онд (56 нас) Нийслэл хүү кинонд Д.Чимэд-Осорын 6 настай хүү Болд хүүхдийн дүрд тогложээ. 1971 онд (59 нас) Өглөө киноны Дүйнхэр зайранд 1973 онд (61 нас) Тунгалаг Тамир киноны 3-р ангид нүүдэлчин, хувьсгалч, тагнуулч өвгөний дүрийг бүтээсэн.
1974 онд (62 нас) Тамирын охин кино зохиолыг өөрөө бичиж найруулсан.
1975 онд (63 нас) Өмноговь аймгийн Ханбогд суманд зураг авалтаар эхэлсэн, С.Дашдооров, С.Эрдэнийн зохиол, Э.Чойдогийн хөгжим, гол дүр Нарангарвууд залуу жүжигчин Н.Батцэцэг тоглосон, найруулагч Ж.Бунтар, Г.Жигжидсүрэн нарын найруулсан Эх бүрдийн домог киноны Зайрангийн дүрд тоглосон.
1976 онд (64 нас) Х.Зандрийбайдийгийн (1934) зохиосон Хонины найр киног найруулж, мөнхүү Вандангийн гол дүрд тоглосон.
1977 онд (65 нас) кино зохиолч Ч.Гомбо, найруулагч Ж.Бунтарын Давааны цаана даваа киноны Чүлтэм өвгөний дүрд 1978 онд (66 нас) Т.Чимэдийн зохиол Солонгын таван өнгө киноны Чоймболын дүрд тоглосон.
1981 онд (69 нас) Ардын жүжигчин болжээ. 1983 онд (71 нас) Г.Дүйнхэржавын зохиол, Б.Сумхүүгийн найруулсан Сахиус уу, сахиул уу киноны луухан өвгөний дүр 1986 онд (74 нас) Ө.Баасанжавын зохиол, Г.Жигжидсүрэнгийн найруулсан Намар нахиалсан мод киноны Сундуйн дүрд
1987 онд (75 нас) П.Хорлоогийн зохиол, Х.Дамдины найруулсан Мандах нарны туяа киноны Шанзав Бадамдоржийн дүр
Мандухай сэцэн хатан киноны Хурц зайран Мөнхийн дүр 1987 онд (75 нас) Бие маш дорд орсон байхдаа ард түмэндээ сүүлийн дүрээ үлдээж Ш.Нацагдоржийн зохиол, Н.Жанцанноровын хөгжим, Б.Балжиннямын найруулсан Мандухай сэцэн хатан киноны Хурц зайранд тоглож, биеийн тэнхээ дийлэхгүй тул дууг Элбэгсайхан, найруулагч Нагнайдорж хэнгэрэгийг цохижээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Монголын кино зохиолч Ангилал:Монголын кино найруулагч Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Архангайнхан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1912 онд төрсөн Ангилал:1987 онд өнгөрсөн Ангилал:Өлзийтийн (Архангай) хүн
Цэрэндоржийн Балдорж
Цэрэндоржийн Балдорж (* 1953 оны 9 сарын 30-нд Говь-Алтай аймгийн Шарга суманд; † 2007 оны 12 сарын 17-нд Улаанбаатарт) — Монголын сэтгүүлч, зохиолч, бизнесмен. Монгол Улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн.
Намтар
Төгссөн сургууль:
Ажилласан газар:
Мөн 1990-1992 онд Ардын Их Хуралд төлөөлөгчөөр сонгогдон, Монгол Улсын Үндсэн Хуулийг батлалцсан аж.
Ц.Балдорж 2007 оны 12 сард зүрх нь зогссоны улмаас таалал төгсчээ.
Нууц бичгийн яам
Юань Улсын үеийн бүтэц зохион байгуулалт
Жи Юань ий долоодугаар онд (1270) хамт мэдэгч шу ми юань түшмэл нэг хүн, шүүгч түшмэл нэг хүн тус тус томилов. 18 дугаар онд (1282) мөн хэрэг мэдэгч түшмэл нэг хүн, хамт мэдэгч түшмэл нэг хүн томилоод, төвлөн засах яамны пинжан жэншитэй зөвшин хэрэг явуулсугай хэмээв.
Да дэгийн 10 дугаар онд (1306) хамт хэрэг мэдэгч түшмэл хоёр, хамт мэдэгч түшмэл тав, дэд захирагч түшмэл тав, бичээч таван хүн, туслах бичээч гурван хүн, шүүгч түшмэл 2 хүн тус тус томилов.
Жи дагийн гутгаар онд (1310) хэрэг мэдэгч түшмэл 7, хамт мэдэг түшмэл хоёр хүн, дэд захирагч түшмэл хоёр хүн, захирагч түшмэл нэг хүн, хамт захирагч нэг хүн, шүүгч түшмэл хоёр хүн томилоод, пинжан жэншитэй хамтаар хэрэг зөвлөхөөр болгов.
Янь югийн 4 дүгээр онд (1313) Давааны арын мужид хамт мэдэгч түшмэл (同知) нэгийг томилов. Тавдугаар онд (1314) шүүгч түшмэл нэгийг нэмэв. Нийт түшмэлийг байцааваас
Харъяа хэлтэсүүд
Кө шэн ши: дагалт тавдугаар дэс, ахлах түшмэл 2 хүн, туслах түшмэл 2 хүн(ий орон тоотой). Жи Юань-ий 14 дүгээр онд (1278) Ахлах түшмэлд нэг хүнийг байгуулав (анхлан томилсон). 18 дугаар онд (1282) бас нэг хүнийг нэмэв. 21 (1284) дүгээр онд туслах элчин түшмэлд бас нэгэн хүнийг байгуулав. Янь юйгийн 5 дугаар онд (1318) 1 хүн нэмэв.Тянь ли гийн 1 дүгээр онд (1328) бас нэг хүн нэмэв. Нийт Ахлах түшмэл 2 хүн, дагалт 5 дугаар дэс, туслах түшмэл 2 хүн, дагалт 6 дугаар дэс, зарлигийн элч хоёр хүн.
Дадэгийн 11 онд (1307 он) уг түшмэлд 4 хүнийг нэмэв. Хуанцингийн 1 дүгээр онд (1312 он) мужийн түшмэлд 2 хүн томилов. Нийт: заргач түшмэл 8 хүн, төрийн жинхэнэ гутгаар дэс, тэмдэглэгч түшмэл нэг хүн, дагалт 7 дугаар дэс, зарлигийн элч 23 хүн. орчуулагч 1 хүн, данс хариуцагч, тамга хадгалагч, зарлага, шүүгч тус бүр нэг хүн.
Син Шу ми юань (Орон нутаг дахь нууц бичгийн яамд)
Улсын орон нутаг дахь цэргийг ерөнхийлөн захирч, дарангуйлан, хууль цаазыг сахиулах үүрэгтэй.
Сычуаны син шу ми юань, Жунтун гийн 4 дүгээр онд байгуулж, мэдэгч түшмэл хоёрыг томилон, цэргийн хүчийг захирах, босогчдийг дарангуйлах, алба татвар хураан авч, аливаа хэргийг хөтлөн явуулах үүрэгтэй. Бас Чэндуд байгуулав. Жи Юань-ий 10 дугаар онд Чуньцин болон Дунчуаньд син шу ми юань-г нэмж, Мэдэгч түшмэл нэг хүн томилов. Жи Юаний 13 дугаар онд  нэгтгээд, Дунчуаньд синюань гэж солив. 16 дугаар онд Ляньчуань-ий синь юань-ийг татан буулгав. 18 дугаар онд Сычуань-ий синь юань-ийг Чэнду руу зөөв.
Жянань син шу ми юань (江南行樞密院): Жи Юань-ий 10 дугаар онд (1274) Хэнань мужийн цэргийн хэлтэсийг 河南省統軍司 татан буулгаж, Хятад цэргийн юаньшуай漢軍都元帥, Шаньдуны төлөөний яам 山東行院, Жинху нутгийн төлөөний яам荊湖等路行院 болгож, гурван түшмэл томилоод, Хуайсигийн төлөөний яаманд 淮西行院 хоёр түшмэл томилов. Цэргийн хэргийг хамаарна. Жи Юань-ий 12(1276) дугаар онд төлөөний яамыг байгуулав. 19 дүгээр онд (1283) Янжоу楊州, Бинжоу岳州 зэргийн газарт төлөөний яамд байгуулаад мэдэгч түшмэл тавыг илгээв. 21 дүгээр онд (1285), Янжяньд沿江 төлөөний яам байгуулав. 22 дугаар онд(1286), Жяньшигийн төлөөний яаманд Жянжоугийн 江州морьт цэрэг, Фужоугийн 撫州явган цэргийг өгөв. 28 дугаар онд (1292) Бинжоугийн төлөөний яамыг Эжоу 鄂州 руу нүүлгэж, Жяньхуайгийн төлөөний яамыг 江淮行院, Жянканд 建康 нүүлгээд, төлөөний яамдыг төлөөний мужид нэгтгэв.
Ганьсугийн син шу ми юань (甘肅行樞密院): Жида гийн 4 дүгээр онд (1311) төлөөний яамыг Ганьжоу 甘州 -д нүүлгээд, Ганьсугийн төлөөний шу ми юань-ийг байгуулж, мэдэгч түшмэлд дөрвөн хүнийг томилов. Ганьсу мужийн чинсанд бүх хэргийг даатгаад, төлөөний яамны хэргийг зогсоов.
Хэнань-ий син шу ми юань (河南行樞密院): Жи Хэ гийн тэргүүн онд (1328) байгуулаад, түшмэл томилов. Тяньли гийн тэргүүн онд (1328) татан буулгав.
Давааны арын син шу ми юань (嶺北行樞密院): Тяньлигийн хоёрдугаар онд (1329) байгуулсан. хэрэг мэдэгч (知院) нэг хүн, хамт мэдэгч (同知) 2 хүн, туслах түшмэл (副樞) 1 хүн, захирагч түшмэл (僉院) хоёр хүн, хамт захирагч (同僉) нэг хүн, ялгагч түшмэл (院判) хоёр хүн, тэмдэглэгч (經歷) нэг хүн, хотын захирагч (都事)хоёр хүн, монгол бичээч (蒙古必闍赤) дөрвөн хүн, сударч (掾史) хоёр хүн, хэлмэрч (怯里馬赤) нэг хүн, тамга мэдэгч (知印) нэг хүн, элч (宣使) дөрвөн хүн ажиллаж байв. Монгол нутгийн цэргийг захирч, их бага цэргийн нэмэх хасахыг мэднэ.
Баруун харуул салаа
Төрийн жинхэнэ гутгаар дэс. Жунтунгийн 3 дугаар онд цэргийн харуулын үүрэгтэйгээр байгуулагдсан. Жи Юань-ий 1 дүгээр онд хамгаалалтын харуул болсон. 8 дугаар онд зүүн, баруун, дунд гэсэн гурван харуул, шөнийн манаа, тариалангийн цэрэг гэж хуваажээ. Улсын чухаг хэрэгт илгээж, зарлигаар шилжүүлдэг. 20 дугаар онд зарлигаар доу жи хуй ши түшмэл (都指揮使) хоёр, дэд доу жи хуй ши (副都指揮使)түшмэл нэг хүнийг томилов. 21 дүгээр онд Цянь ши түшмэл нэгийг байгуулав. Да дэгийн 11 дүгээр онд доу жи хуй ши түшмэл хоёр, орлогч доу жи хуй ши түшмэл нэг хүнийг томилов. Жи Дагийн гутгаар онд доу жи хуй ши түшмэл гурван хүн, орлогч доу жи хуй ши түшмэл нэг хүнийг нэмэв. 4 дүгээр онд Доу жи хуй ши түшмэл таван хүн, орлогч доу жи хуй ши түшмэл хоёр хүн цомхотгов. Албан тушаалтад нь доу жи хуй ши түшмэл гурван хүн, жинхэнэ гутгаар дэс, орлогч доу жи хуй ши түшмэл хоёр хүн, дагалт гутгаар дэс, цянь ши түшмэл хоёр хүн, жинхэнэ дөтгөөр дэс, тэмдэглэгч хоёр хүн, дагалт 7 дугаар дэс, хэрэг мэдэгч 2 хүн, сангийн даамал нэг хүн бөгөөд тус тус жинхэнэ 8 дугаар дэс,  7 хүн, орчуулагч, данс мэдэгч, тамга хадгалагч тус тус нэг хүн байжээ. Мөн дотроо таван салаатай:
Зүүн харуулын салаа
зэрэг дэс нь жинхэнэ 3-р дэс бөгөөд Жи Юань-ий 8 дугаар онд хэвтүүл байгуулав. Төрөөс харуул манааны үүргийг нь болиулж, тариалан эрхлүүлсэн. Тус жил, дэд доу жи хуй ши түшмэо нэгийг нэмэв. 16 дугаар онд дэд доу жи хуй ши түшмэл нэгийг нэмэв. 20 дугаар онд дахин нэгийг нэмэв. 24 дүгээр онд мужийн доу жи хуй ши түшмэл нэг, дэд доу жи хуй ши түшмэл нэг хүн ( тус тус нэмэв). Да дэ гийн 11 дүгээр онд доу жи хуй ши түшмэл таван хүн, дэд доу жи хуй ши түшмэл хоёр хүн нэмэв. Жи Да гийн дөтгөөр онд (1311 он) доу жи хуй ши түшмэл таван хүн, дэд доу жи хуй ши түшмэл хоёр хүнийг цомхотгов. Албан тушаалын зэрэг дэс: Мөн дотроо 10-аас таван салаатай.
Дундад харуулын салаа
Жинхэнэ гутгаар дэс. 1271 онд шөнийн харуулаар байгуулагдсан. Шөнийн манаа, тариалангийн цэрэг гэсэн хоёр хэлбэртэй. Улсын аливаа чухаг хэрэгт зарлигаар илгээнэ. Мөн онд доу жи хуй ши түшмэл нэг, дэд доу жи хуй ши нэгийг нэмэв. 1283 онд дэд доу жи хуй ши нэгийг нэмэв. 1284 онд цянь ши хоёр хүн нэмэв. 1286 дугаар онд доу жи хуй ши түшмэл нэгийг нэмэв. 1307 онд доу жи хуй ши түшмэл хоёр хүн, дэд доу жи хуй ши түшмэл гурван хүн нэмэв. 1308 онд доу жи хуй ши нэгийг нэмэв. 4 дүгээр онд доу жи хуй ши 3, дэд доу жи хуй ши 3 түшмэлийг цомхотгов.
Албан тушаалын зэрэг дэс нь Мөн дотроо 10-аас таван салаатай.
Өмнөд харуулын салаа
Төрийн жинхэнэ гутгаар дэс. 1279 онд шадар хишигтин цэргийн өмнөд салаа байснаа хожим хоёрдугаар салаа болсон. Харуул цэрэг ба, тарианы цэргийн бүтэцтэй. Улсын чухаг хэрэгт томилон илгээдэг. Мөн онд доу жи хуй ши түшмэл нэг, дэд доу жи хуй ши хоёр хүнтэйгээр байгуулсан.1281 онд доу жи хуй ши түшмэл хоёрыг нэмэь. 1283 онд дэд доу жи хуй ши нэгийг нэмэв. 1307 онд доу жи хуй ши таван хүн, дэд доу жи хуй ши нэг хүн, цянь ши 3 хүн нэмэв. 1310 онд доу жи хуй ши таван хүн, дэд доу жи хуй ши нэг хүн, цянь ши 3 хүн цомхотгов.
Албан тушаалын зэрэг дэс нь Мөн дотроо 10-аас таван салаатай.
Хойд харуулын салаа
Зэрэг дэв нь жинхэнэ гутгаар дэс бөгөөд 1279 онд шадар хишигтин цэргийн харъяанд  байгуулсан. Харуул цэрэг, тарианы цэрэгтэй. Улсын чухал албанд, тушаалаар илгээдэг. Тус онд доу жи хуй ши түшмэл 2 хүн, дэд доу жи хуй ши түшмэл 2 хүнтэйгээр байгуулав. Дараа нь дэд доу жи хуй ши нэг хүнийг нэмэн байгуулав. 1281 онд доу жи хуй ши түшмэл хоёрыг нэмэв. 1283 онд цянь ши хоёр хүн нэмэв. 1307 онд доу жи хуй ши таван түшмэл, дэд доу жи хуй ши нэг хүн, цянь ши хоёр хүн нэмлээ. 1310 онд доу жи хуй ши таван түшмэл, дэд доу жи хуй ши нэг хүн, цянь ши хоёр хүн тус тус цомхотгов.
Албан тушаалын зэрэг дэс нь Мөн дотроо 10-аас таван салаатай.
Шадар цэргийн харуулын доу жи хуй ши хэлтэс
Жинхэнэ гутгаар дэс. Жи Юань-ий 26 дугаар онд Шу Ми Юань-ий зургаан харуулын 6000 хүн, Дадугийн тариачин 3000 цэрэг, Жинь И чөлгөөний түмтийн ордоны 1000 хүн, нийт түмэн хүн,  түшмэл 5 хүнтэйгээр байгуулсан. Өлзийт хааны онуудад доу жи хуй ши түшмэл 4 хүнийг нэмэв. 1310 онд доу жи хуй ши түшмэл дөрвөн хүн, дэд доу жи хуй ши түшмэл нэг хүнийг цомхотгов.
Албан тушаалын зэрэг дэс нь
Юань улсын үеийн хэрэг мэдэгч (知樞密院事) хэмээх сайдууд
=Эшлэл=
Ангилал:Монголын түүх Ангилал:Юань улс Ангилал:Хятадын түүх Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж Ангилал:Монголын засаг захиргааны нэгж Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгж
Равжирын Манлай
мастер цолуудыг тус тус хүртсэн.
Амжилт:
Узбекистан)
Ангилал:Монголын даамчин Ангилал:1977 онд төрсөн
Гуарульюс
Гуарульюс (португалаар Guarulhos, оросоор Гуарульюс) — Бразил улсын Сан-Паулу мужид оршдог 1.2 сая хүнтэй хот.
Зураг
thumb|left|700px|
Ангилал:Бразилын хот
Азийн боксын аварга шалгаруулах тэмцээн
Азийн боксын эрэгтэй аварга шалгаруулах тэмцээн 1963 оноос эхэлж хоёр жил тутам, эмэгтэй тэмцээн 2001 оноос эхэлж 2-3 жил тутам зохиогджээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Азийн боксын аварга шалгаруулах тэмцээн бокс Ангилал:Боксын тэмцээн
Өмнөд Австрали
Өмнөд Австрали нь Австралийн төв өмнөд хэсэгт орших муж улс. Тус муж улсад Австрали тивийн хамгийн хуурай хэсгүүд багтдаг бөгөөд нийт 983,482 км2 нутаг дэвсгэрээр Австралийн зургаан муж улс, хоёр нутаг дэвсгэр дундаа дөрөвт ордог. Баруун талаараа Баруун Австрали, хойд талаараа Хойд Нутаг Дэвсгэр ба Квийнслэнд, зүүн талаараа Квийнслэнд, Шинэ Өмнөд Вэльс, Викториа муж улсуудтай хиллэдэг, өмнөд талаараа Австралийн Их Булан болон Өмнөд Далайгаар хүрээлэгддэг. 1.6 сая орчим хүн амтай тус муж улсад Австралийн нийт хүн амын 10 хүрэхгүй хувь нь оршин суудаг бөгөөд хүн амаар муж улс, нутаг дэвсгэрүүд дундаа тавд ордог.
Муж улсын гарал үүсэл нь ялтнуудаас бус, Британийн төлөвлөж суурьшуулсан чөлөөт суурьшигчдаас эхтэй тул Австралидаа өвөрмөцөд тооцогдоно. 1836 оны арванхоёрдугаар сарын 28-нд Захирагч Жон Хиндмарш Өүлд Гам Трий дээр тус муж улсыг байгуулагдсаныг тунхагласнаар иргэд албан ёсоор суурьшиж эхэлсэн гэдэг. Хамгийн түрүүнд 1836 онд Кэнгэрүү арал дээр Кингскөүт хотыг байгуулжээ. Энэхүү суурьших бодлогыг чиглүүлэгч зарчим нь Эдвард Гиббон Вэйкфийлдийн гаргасан системтэй колоничлох онол байсан бөгөөд энэ онолыг сүүлд Шинэ Зеландын Компани ашигласан билээ. Үүний зорилго нь иргэний эрх чөлөө, шашны хүлцлийг амлан, тус мужийг чөлөөт цагаачдад зориулсан соёл иргэншлийн төв болгон байгуулахад оршиж байлаа. Тус муж улсын түүхэнд эдийн засгийн хүндрэл бэрхшээл гарч байсан ч гэсэн улс төрийн хувьд шинэлэг, соёлын хувьд оргилж буцалсан хэвээр үлдсэн юм. Өнөөдөр тус муж улсыг баяр наадам, сайхан дарсны муж улс гэлцдэг билээ.
Муж улсын эдийн засаг нь хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэл, уул уурхайн салбаруудад төвлөрдөг бөгөөд санхүүгийн салбар хурдацтай хөгжиж байгаа юм.
Дорадус
Дорадус (португалаар Dourados, оросоор Дорадус) — Бразил улсын Мату-Гросу-ду-Сул мужид оршдог хоёр буман хүнтэй хот.
Зураг
Ангилал:Бразилын хот
Металлург
Металлург гэдэг нь металлууд болон бусад металлургт хэрэглэж болох элементүүдийг олборлох болон боловсруулах бүх технологийн процессыг нэрлэнэ.
„Металлург“ гэх үг нь эртний грек хэлний μέταλλον métallon  уурхайн орд газар, ourgos тус орд газар ажиллах ажилчин гэсэн хоёр үгээс бүтнэ. Энэ үгийн дагуу металлургч нь уурхайн орд газар түүний агуулгатай холбоотой ажиллах хүн юм. Латин хэлний metallum гэсэн үгийн утга нь хамрах хүрээний хувьд металлургаас хамаагүй бага буюу ердөө л „металл“ гэсэн үг юм.
Металл гарган авах:
Сур элдэх
Сур элдэх гэдэг нь үхрийн ширийг голоос нь 20 см-н диаметртэй дугуй хайчлан авч хаяаад үүний дараа голоос нь тойрулан зүснэ. нас гүйцсэн үринй шир 30 алд сур болдог. зүсэж авсан арьсаа шүүнд хийнэ. шүү гэдэг нь таргад давс хийж эсгээд шүү болох юм. зүссэн ширээ шүүндээ 10-20 хоног хийнэ. үүний дараа ширээ гаргаад хэсэг эврэгээд элдэнэ. сур элдэх олон арга бий. Ангилал:Сур харваа
Ресифи
Реси́фи (португалаар Recife, оросоор Реси́фи) — Бразил улсын Пернамбуку мужийн төв, 15 буман хүнтэй хот.
Зураг
Ангилал:Бразилын хот
Зэв
Зэв (бас Джэбэ-нойон, Чжебе гэх мэтээр бичсэн нь бий) (нас барсан он: ойролцоогоор 1224 он) бол Чингис хааны хамгийн алдартай ноёдын (жанждын) нэг байв. Тэрээр Чингис хааны үед Таргудай Хирилтугийн удирдлага доорх Тайчууд аймгийн нэг хэсэг болох Бэсүд овогт харьяалагддаг байсан. Хэдийгээр Зэв анх дайсны талд хүчин зүтгэж байсан ч Чингис хаан түүнийг өөртөө элсүүлсэн ба улмаар Чингис хааны гарамгай жанждын нэг болжээ. Зэв Чингис хааны эзэнт гүрний нутаг дэвсгэрийг тэлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Чингис хааны төлөө жанжны хувиар томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн хэдий ч түүний амьдралын тухай эх сурвалж юм уу намтар харьцангуй цөөхөн байдаг. Зэвийг уламжлалт бус, зоримог маневруудынх нь улмаас "түүхэн дэх хамгийн агуу морин цэргийн жанжин" гэж тодорхойлжээ.