cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Махгалын Баяржавхлан
Үндэсний бөх
Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:Улсын гарьд Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Нөмрөгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1978 онд төрсөн
2002 оны улсын наадмын бөх барилдаан
Дөрвийн даваа
Монголын Үндэсний бөхийн холбоо, Үндэсний их баяр наадмын комисс энэ жилийн баяр наадмын дөрөв болон зургаагийн давааг оноолтоор тааруулан барилдуулсан билээ.
Зургаагийн даваа
Монголын Үндэсний бөхийн холбоо, Үндэсний их баяр наадмын комисс энэ жилийн баяр наадмын дөрөв болон зургаагийн давааг оноолтоор тааруулан барилдуулсан билээ.
Есийн даваа
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Мейнор Фигероа
Мейнор Фигероа (Maynor Figueroa, 1983 оны тавдугаар сарын 2-нд Атлантида бүсийн Худиапа хотод төрсөн) — Хондурасын хөлбөмбөгчин бөгөөд Халл Сити болон Хондурас шигшээ багийн хамгаалагч юм. 2010 оны ДАШТ болон 2012 оны Олимпийн наадамд оролцож байсан туршлагатай.
Товч намтар
Тэр Атлантида бүсийн Худиапа хотоос гаралтай ба эх орондоо Виктория, Олимпия ( сүүлд ахлагч нь болсон ) багуудад 2007 онд Английн Уиган Атлетик баг руу шилжих хүртлээ амжилттай тоглож байлаа. Жил гаруй визний асуудалтай байсан Фигероа Уиган Атлетиктай 2008 оны арванхоёрдугаар сарын 23-нд албан ёсны гурван жил хагасын гэрээ байгуулсан билээ. Түүний хувьд хамгаалалтын арын бүсэд зүүн жигүүрээр голлон тоглодог ч энд ирсэнээс хойш довтолгоо дэмжигчээр төвд гардаг болсон юм. Улирлыг чимэх алсын гоолууд хэд хэд хийж, гоолын үзүүлэлт нь харьцангуй өсчээ. 2013 оны зургаадугаар сарын 17-нд чөлөөт солилцоогоор Халл Сити багт элссэн.
Фигероа Хондурас шигшээд анхны гараагаа 2003 онд Белизийн эсрэг хийжээ.
Холбоос
Ангилал:1983 онд төрсөн
Ангилал:Хондурасын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хондурасчууд
8 сарын 4
8 сарын 4 нь Григорийн тооллын жилийн 216 дахь (өндөр жил бол 217 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 149 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0804 #04
Хурган цоохондой
Эшлэл
Ангилал:Шатансүүлт Ангилал:Монгол орны шувууд
Жючуань
thumb|Газрын зургийн шар өнгө нь Жючуань Жючуань (酒泉市 - jiǔquán shì; Jiuquan) — БНХАУ-ын Ганьсү мужийн харьяа тойргийн энтэй хот. Засаг захиргааны нэгж зүйлээрээ хот гэгдэвч үнэндээ Ганьсү мужийнхаа умар захад байх, харьцангуй хөдөө маягийн 191,342 км2 талбай бүхий өргөн уудам газар нутаг юм. 2010 онд 1,095,947 хүн оршин сууж байв.
Умард захаараа Монгол Улсын Говь-Алтай аймагтай хиллэж, бусад талаар улсынхаа Ганьсү мужийн бусад нутаг, Өвөр Монгол, Хөхнуур муж, Шинжааны нутагтай хаяа залгадаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Ганьсүгийн суурин Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот
Их Стефен
Молдавийн III Стефан буюу Их Стефан (Stephen III of Moldavia; Румын хэл:Ştefan cel Mare şi Sfânt) нь 1433-1504 оны хооронд амьдарч байсан бөгөөд 1457-1504 оны хооронд Молдавийн ван байсан ажээ. Тэрээр Молдавийн хааны Мушат угсааны хамгийн алдартай ван юм. Түүнийг “Ариун бөгөөд Их Стефан” гэх нэрээр нь хүн төрөлхтөн мэддэг.
Молдави нь өнөөгийн Румын улсын нэг муж юм. Түүний засаглалын үед Молдави нь Унгар, Польш, Оттоманы эзэнт гүрний эзлэн түрэмгийлэх гэсэн өнгөлзлөгүүдийг тас цохиж, хүчирхэг, хараат бус Молдави улс бий болсон байна.
Стефан Оттоманы эзэнт улсын эсрэг урт удаан хугацаанд тууштай, амжилттай тэмцэж байснаараа Европ дахинаа ихэд алдаршсан гэдэг. Тэрээр Оттоманы туркуудтэй том бага нийлсэн 36 дайн тулаан хийхдээ 34-т нь ялж байжээ. Туркуудын эсрэг хийсэн Васлуйн тулалдаанд шийдвэрлэх ялалт байгуулны дараа Ромын пап IV Сикстус “Христын шашны жинхэнэ тэмцэгч” хэмээх цол хайрласан гэдэг. Стефан нь өнөөдөр Молдавийн Христийн шашинтнуудын гэгээн шүтээнүүдийн нэг болжээ.
Амьдралын эхэн үе ба хүчийг олсон нь
Стефан нь вангийн угсаа залгах Мушатины гэр бүлийн гишүүн байжээ. Түүний эцэг Богдан II нь 1449-1451 оны хооронд Молдавийг захирч байсан бөгөөд өөрийн эцэг нэгт дүү Петру Аронд нууцаар хорлогдон нас эцэслэжээ. Богдан II хааныг өөрийн харъяат носдуудынха нэгний хуриманд зочлон очих үеэр Петру Арон тэргүүтэй хуйвалдагчид үймээн дэгдээжээ. Стефан энэ мэдээг сонсон арайхийн зугтаж гарсан боловч түүний эцэг Богдан II баригдан цаазлуулжээ. 1451-1457 оны хооронд Молдавид Петру Арон болон Александрел нарын хооронд засаглалын төлөөх тэмцэл өрнөж иргэний дайн эхэлсэн байна.
Үймээн самуунд энэ цагт Стефан Трансильванид очин, цэргийн эрхтэн Иоан Хунядигийн өмгөөлөлд хоргодожээ. Хэсэн хугацааны турш чимээгүй байсны эцэст 1457 онд Унгарын хаан Влад III Дракулагаас 6000 морин цэргийн цэргийн тусламж авч, Румыний ойролцоох нутагт Петру Аронд хүчтэй цохилт өгч, Орбичийн орчимд бут ниргэснээр Арон Польш руу амь зулбан гарчээ. Ийнхүү 1457 онд Стефан Молдавийн хааны титмийг тэргүүнээ залав. 2 жилийн дараа Стефан Ароныг олж устгахаар цэрэглэн, Польшид цөмрөн оржээ. Энэ нь Польшийн эсэргүүцэлтэй тулгарсан байна. Молдави болон Польшийн хооронд энхийн гэрээ байгуулагдаж, Стефан Польшийн хаан [[Казимиерз Ягелло]г өөрийн хараат улсын хан хэмээн зөвшөөрүүлж, Ароныг барин Молдавид буцан иржээ.
Засаглал
Стефан дотооддоо бэхжин, хүчийг олсны дараа хөрш орнуудынхаа удаа дараалсан сүрдүүлгүүдийг амжилттай няцааж өөрийн нэр хүндийг өсгөжээ. 1467 онд тэрээр Унгарын хаан Маттиас Корвинус халдан довтлоход Байагийн тулаанд ялж, улмаар 1471 онд Тартар, Валлашийг булаан авчээ. Ингээд Оттоманы талыг дэмжигч Гоо Радуг түлхэн унагаж, Христийн шашинт захирагчийг томилжээ. Стефан Молдавидаа буцан ирээд Оттоманы эзэнт улсаас учруулж болох бодит аюулд бэлтгэж эхэлсэн байна. Тун удалгүй Стефаны өдөөн хатгалгад хариу барьж, Радуг өмгөөлөх нэрийдлээр Оттоман султан Мехмед II Молдавид халдан довтолжээ. 1475 онд Стефан сулаан эзлэгчдийг Васлуйн тулаанд бут ниргэж, Туркийн довтолгооныг түр зогсоосон байна. Гэвч дараа жил нь Валеа Альбагийн тулаанд Стефан ялагдал хүлээж, ухран Оттоманчуудад чухал цайзуудынхаа нэгийг алджээ. Стефан Европоос тусламж эрэн, “Буруу номнтуудын баруун гарыг тас цавчих”-ад гүн туслалцаа үзүүлэхийг уриалжээ. 1484 онд Туркуудын цахилгаан гэж нэрлэгдсэн довтолгоонуудад цохигдон дахин хоёр ч цайзаа алдсан байна. Гэвч тэрээр 1485 онд туркуудыг хоёр ч удаа ялсан байна. 1486 онд Султан Баязид II-тай энхийн гэрээ байгуулж, Туркт жил бүр алба гувчуур төлж байх болжээ. Үүний хариуд Молдави нь өөрийн хаанаар удирдуулсан Туркийн хамжлага улс хэлбэртэйгээр орших болжээ. Үүнээс хойш 300 шахам жил Молдави нь Туркийн хамжлага улс хэлбэртэйгээр орших болжээ. Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд Польшуудын довтолгооныг амжилттай няцааж байжээ. Тэрээр 1504 онд нас нөгчсөн бөгөөд Путна хийдэд шарилыг нь хадгалж байдаг ажээ.
Польшийн эх сурвалжууд
Ангилал:15-р зууны гэгээнтэн Ангилал:15-р зууны ноёрхогч Ангилал:16-р зууны ноёрхогч Ангилал:Молдавын ван Ангилал:Молдавын түүх Ангилал:Румынчууд Ангилал:15-р зуунд төрсөн Ангилал:1504 онд өнгөрсөн
Андреас Бреме
Андреас "Анди" Бреме (Andreas "Andy" Brehme, 1960 оны 11 сарын 9-нд Хамбургт төрсөн) нь Германы хөлбөмбөгчин, хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч юм. Тэрээр 1990 оны хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний шигшээ тоглолтод Аргентины багийн хаалганд торгуулийн цохилтоос 85 дахь минутанд хожлын гоолыг оруулснаар Баруун Германы баг дэлхийн аварга цол хүртэж байсан.
Үзүүлэлт
369||53|||||||||||||||| 116||11|||||||||||||||| 24||1|||||||||||||||| 509||65||||||||||||||||
!Нийт||86||8
Эшлэл
Ангилал:1960 онд төрсөн Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Мөнгөн лаврын навч шагналтан Ангилал:Германчууд
Чулуут гол
thumb|320px|Чулуутын хавцал Чулуут гол нь Хангайн нурууны Гурван Ангархай уулын баруун хэсгийн араас эх авч Даваатын гол нэртэйгээр урсан хэд хэдэн гол горхиудыг нийлүүлэн авч Чулуут гол болон 415 км урсаж Идэр голын баруун гарт очиж нийлнэ.
Усаа цуглуулах талбай нь 10750 ам.дөр.км, усны уналт нь 2000 м, гулдралын өргөн нь 80 м, гүн нь 3 м, урсгалын хурд нь 2 м/с ,усны жилийн урсан өнгөрөлт нь 25 шоо м хүрнэ. Хөндий, гулдрал нь хад чулуу ихтэй учраас Чулуут гол гэдэг нэртэй болжээ. Чулуут гол нь Тээлийн голын (их замын гүрнээс доош) адгаас доош Ацатын горхины адаг хүртэл 100 орчим км газарт 40-60 орчим м гүн хүрмэн чулуун хавцал үүсгэж урсана. Энэ хүрмэн чулуу нь Хорго орчмын галт уулын дэлбэрэлтийн үед урсан ирсэн магмын бүтээгдхүүн юм. Чулуут голд Ихжаргалант гол, Хүрэмт гол, Туул гол, Ажирга гол, Хангал, Бумбат гол, Өлзийт гол, Мөрөн гол, Уужим гол, Даага гол, Ацат гол, Тээл гол, Суман гол зэрэг олон гол горхи цутгана. Чулуут голын савд хойд өргөрөгийн 47°49', зүүн уртрагийн 100°15'-ын солбицолд гидро-карбонат сульфат натрийн найрлагатай, үе мөч, мэдрэлийн өвчнийг анагаах чанартай халуун, бүлээн рашаан оршдог. Энэ голын савд Чулуут, Тариат, Жаргалант, Цэцэрлэг сумдын нутагт орших Чулуут голын хадны зургийг 1998 онд улсын хамгаалалтад авчээ.
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Монголын гол мөрөн Ангилал:Архангай аймгийн гол мөрөн Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем Ангилал:Хөвсгөл аймгийн гол мөрөн
Нэрчүү
Нэрчүү (Нерчинск, Нэршүү) — Орос улсын Өвөр Байгалын хязгаарын 14945 хүнтэй хот.
Бойзөүн
Бойзөүн (Boyzone) нь Ирланд улсаас гаралтай хөвгүүдийн хамтлагийн нэр юм. Тус хамтлаг нь Ирланд, Англи, Азийн орнууд, Шинэ Зеланд, Европт алдаршсан хамтлаг бөгөөд 1993 оноос 2000 оны хооронд оргил уран бүтээлүүдээ туурвиж байсан хамтлагийн залуус 2007 онд гоцлол дуучин Ронан Китинг-гийн хичээл зүтгэлээр эргэн хамтлагаараа уран бүтээл туурвих болж 2008 онд Европын томоохон хотуудаар аялан тоглолтоо хийж, 2010 онд "поп рок" урсгалын шинэ цомгоо фэнүүддээ хүргэснээр Англи, Ирланд, Герман, Австралийн борлуулалт сайтай шилдэг 10 цомгийн жагсаалтыг тэргүүлж хөгжмийн ертөнцдөө шуугиантайгаар эргэн ирсэн билээ. Бойзөүн хамтлагт 2009 онд харамсалтай үйл явдал тохиолдсон ба гоцлол дуучин Стефен Гейтли нас нөгчсөн юм.
Хамтлагийн түүх
1993 онд Ирландын сонин хэвлэлүүдээр "шинэхэн хөвгүүдийн хамтлаг төрүүлэе" гарчигтай зар нийтлэгдэх болсон бөгөөд театрын менежер Луис Волш "Ирландын Take That"-ийг байгуулж амжилтанд хүргэх тухай энд онцолсон нь бий. 1993 оны 11-н сард Луис Волш Дублин хотноо хамтлагийн бүрэлдэхүүний гишүүдийг шалгаруулж авах шалгаруулалтаа явуулсан ба оролцогч 300 залуусаар эхний шатанд алдарт Жорж Майклийн "Нууц биш шивнээ" дууг дуулуулж хоёрдугаар шатанд 250 оролцогчийг үлдээж, оролцогчдоор хоёр хоёр дуу дуулуулж шалгаруулсаар эцэст нь Ронан, Стефен, Кит, Ричард, Шейн, Марк нарын зургаан залуус үлдсэн ба Ричардын хувьд саналаараа шалгаруулалтыг орхиж түүний оронд Микей орж Луис Волш гэрээгээ залуустаа гэрээ байгуулж хамтлаг байгуулагдсан түүхтэй. Эцэг эхийнхээ санаачлагаар шалгаруулалтанд бүртгүүлсэн Ронангийн хувьд Нью-Йоркт спортын коллежид суралцдаг нэгэн байсан ба ирээдүйдээ Олимпийн аварга болохыг мөрөөддөг хүүхэд, Кейтийн хувьд эцэг эх нь түүнийг хамтлагт орох болсныг таатай бусаар хүлээж авч байв. Харин 1994 онд Шэйн болон Кэйт нар машины осолд орж азаар аминаас холуур өнгөрчээ. Ийнхүү Луис Волш 1993 онд Шейн Линч, Ронан Китинг, Стефен Гейтли, Мики Грэм, Кит Даффи нарын таван гишүүний бүрэлдэхүүнтэйгээр Бойзөүн хамтлагийг байгуулсан түүхтэй ажээ. 1993 онд байгуулагдсан даруйдаа Хойд Ирландын нутгуудаар явж голчлон шар айрагны газар, шөнийн клубээр дуулж улмаар 1994 онд Полиграм хөгжмийн компанитай гэрээ байгуулж Дөрвөн улирал хамтлагийн дууг бичүүлж уг дуу нь Ирландын жагсаалтад 3-т жагсах болжээ. Цаашлаад тэд 1995 онд Сэйд энд Данн/Said And Done/ дебют цомгоо гаргаж Английн болон Ирландад борлуулалтаараа 1-т орж байсан түүхтэй.
Хамтлагийн гишүүд
thumb|left|185px|Стефен Гийтли
Гадны холбоос
Бойзөүн хамтлагийн албан ёсны интернет портал хуудас холбоосын нэр
Герард Ван Велде
Герард Питер Хендрик ван Велде (Gerard Pieter Hendrik van Velde, 1971 оны арваннэгдүгээр сарын 30-нд Гелдерланд тойргийн Вапенвелд төрсөн) — 2002 оны олимпын аварга Нидерландын тэшүүрчин юм.
Ван Велде 1000 метрийн зайд уралдаж олимпийн аварга болохдоо 1:07.18 минутын амжилт үзүүлж дэлхийн дээд амжилтыг тогтоож өнөөг хүртэл эвдэгдээгүй байгаа.
Холбоос
Ангилал:Нидерландын тэшүүрчин Ангилал:Нидерландын олимпын аварга Ангилал:Нидерландын олимпын оролцогч Ангилал:1992 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:1994 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2002 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Тэшүүрийн олимпын аварга Ангилал:Нидерландын тэшүүрийн улсын аварга Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1971 онд төрсөн
Цэдэвийн Мягмарсүрэн
Цэдэвийн Мягмарсүрэн (1973 - ) нь Ховд аймгийн Мөст сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.
Үндэсний бөх
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Мөстийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1973 онд төрсөн
Орхон гол
Орхон (монгол бичгээр Зураг:Orqun Orqon.png орхон) гол нь Монголын хамгийн урт гол.
Хангайн нурууны Суварга хайрхан уулаас эх авч 1124 км урсаад Сэлэнгэ мөрний баруун талд Сүхбаатар хотын дэргэд нийлдэг хамгийн том цутгал нь юм. Усаа цуглуулах талбай нь 132,835 км² бөгөөд энэ нь Сэлэнгийн манай нутагт дахь усаа цуглуулах талбайн 47% болно. Орхон голын эхний хэсгийг Хангайн нурууны Байгалийн цогцолборт газарт багтаасан.
Орхон эхний хэсэгтээ Улиастай гол, Цагаан Гүүт гол, Тонгорог гол, Цагаан гол, Улаан гол зэрэг олон голуудыг нийлүүлж авдаг. Мөн жаахан доошлоод зүүн талаасаа Тамир гол, Хавчуу гол, баруун гараасаа Нарийн гол (Хөгшин Орхон), Туул гол, Хараа гол, Ерөө гол, Шарын гол зэрэг олон голыг нийлүүлдэг.
Орхон гол 11-р сард хадаалж 130 орчим хоног хөлдүү байна. Гүн нь 3.5 м, урсгалын хурд нь 2.5 м/с хүрнэ. Орхоны адаг нь (Сүхбаатар хотын орчимд) 602 м өндөрт байдаг. Адаг хавьдаа усны дундаж урсан өнгөрөлт нь 116 м³/с, урсацын модуль 0.76 л/с.км болдог. Усжуулахад ашигладаг. Орхонд зэвэг, цурхай, булуу цагаан, алгана, гутаар зэрэг загас бий. Орхон гол нь XVIII зууны "Халх журам" хуулиар хүрээний орчмоос амьтан агнахыг хориглосон газрыг цаад хил бож байв.
Түүхийн баримтууд
Орхон голын хөндий нь эртний монгол орны нутаг дэвсгэрийн хувьд хүн ам төвлөрөн суух хамгийн тохиромжтой бүс нутгуудын нэг байсан байна. Ийм учраас энд Эртний түрэг, Уйгур болон Хиргисийн хант улсуудын төв суурин газар нийслэл хотууд нь байсан болох нь археологийн судалгаагаар батлагджээ. Түүнээс гадна Орхоны хөндийд Их Монгол улсын нийслэл Хархорин хотын туурь байдаг. Мөн Орхоны хөндийгөөс эртний Хүннүгийн үеийн археологийн олдвор хүртэл олддог байна. Ер нь Орхоны хөндий нь монгол орны түүх соёлын төдийгүй дэлхийн хүн төрөлхтөний түүх соёлын дурсгалын хувьд үнэлж баршгүй үнэт өв тул 2004 онд Орхоны хөндийн соёлын дурсгалыг ЮНЕСКО Дэлхийн өв болгон бүртгэжээ.
thumb|left|Орхон голын Улаан Цутгалангийн хүрхрээ
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Монголын гол мөрөн Ангилал:Евразийн тал Ангилал:Архангай аймгийн гол мөрөн Ангилал:Булган аймгийн гол мөрөн Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн гол мөрөн Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем
Хануй гол
Хануй гол (Монгол бичгээр:ᠬᠠᠨᠤᠢ ᠭᠣᠣᠯ) нь Хангайн гол нурууны Хан-Өндөр уулаас эх аваад зүүн хойшоо 421 км урсаад Сэлэнгийн баруун хэсэгт нийлдэг гол. Усаа цуглуулах талбай нь 14620 км квадрат. Хануй голын савд унтарсан галт уул олон бий. Дээд хэсэгийн хөндий нь ойтой. Гулдрал нь их тахиралдана. Түүний өргөн нь 110 м, гүн нь 2.2 м урсгалын хурд нь 0,5-3,5 м/с хүрнэ. Сайртай чулуурхаг ба хурмэн чулуун хавцалаар урсана. Усны дундаж урсан өнгөрөлт нь секундэд 15 шоо метр. Хануйд Сэлэнгийн савын загас бий. Хүнүй зэрэг хэд хэдэн голуудыг нийлүүлж авна. Хануй голын хөндийд Булган аймгийн Баян-Агт сумын нутагт хойд өргөрөгийн 49°10', зүүн уртрагийн 102°21'-ын солбилцолд гидрокарбонат, хлорид ,натри, кальцийн найрлагатай рашаан бий.
Залгаж үржүүлэх
thumb|250px|Залгагдсан ургалт 250px|thumb|Залгагдсан ургалт 250px|thumb|Залгагдсан ургалт 250px|thumb|Залгагдсан ургалт 250px|thumb|Залгаж үржүүлсэн цэцэгт мод 250px|thumb|Залгагдсан ургалт Нэг ургамлын тайрдас буюу нахиаг авч нөгөө ургамалд наалдуулан ургуулахыг залгаж үржүүлэх буюу трансплантаци гэнэ. Залгаж ургуулах аргыг орчныхоо нөхцөлд сайн зохицсон ургамлын үндсийг ашиглан, түүгээр өөр ургамлыг тэжээлгэх зорилготой хийдэг юм. Жишээлбэл: давс, хужир их хөрсөнд ургаж чадахгүй ургамлыг тийм орчинд ургуулахын тулд давс хужирыг сайн тэсвэрлэдэг ургамалтай (галофит) залгана. Таримал ургамлыг гол төлөв тохиромжгүй гадаад орчин нөхцөлд сайн дадсан зэрэг ургамал дээр залгадаг юм.
Залгахдаа хэрэглэгдэх тайрдсыг залгаас гэх бөгөөд үндэстэйгээ байгаа эх ургамлыг ёзоор гэж нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл залгаж ургуулахад залгаасыг ёзоор дээр авчран наалдуулж ургуулна. Энэ аргын амжилт нь тэдгээр залгагдах хоёр ургамлын залгаадас хэрхэн сайн бороолж эдгэрснээс хамаарна.
Залгаж үржүүлэх аргууд
Залгаж ургуулах аргыг хүн төрөлхтөн эрт дээр үеэс эхлэн жимсний модыг ургуулахад хэрэглэж эхэлсэн бөгөөд одоо үед хэд хэдэн аргаар залгалтыг хийдэг. Одоо 200 шахам аргаар ургамлыг залгадаг боловч ойртуулах (аблактировка), тайрдсаар залгах, нахиагаар залгах мэтийн аргуудыг хэрэглэнэ.
Зэргэлдээ ургаж байгаа хоёр ургамлыг хооронд нь ойртуулж наалдуулна. Үүнд залгагдах ургамлуудыг мөчрийн холтсыг урт, өргөн нарийнаар нь адилхан холтолж авна. Залгаас хийх ургамлын холтолсон хэсгийн өнгөн талд заавал нахиа байх хэрэгтэй. Залгагдах ургамлын холтсыг хуулж авсны дараа тэдгээрийг матийлган ойртуулж наалдуулаад холтос ховхолж авсан талаар нь залгаас нахиаг ил үлдээж бусад хэсгийг мочалаар бооно. Боолтыг суллахгүйгээр зун, өвлийн турш хэвээр үлдээх бөгөөд энэ хугацаанд наалдуулсан хэсэгт хоёр ургамлын хооронд дамжуулах системээр холбогдон эдүүд нь наалдан ургана. Боолтыг дараа жил авна. Боолт авахын өмнө залгаас хийх мөчрөө боолтын дундуур гүйцэд биш огтолж хэд хоног байлгана. Ийнхүү дутуу огтлол хийдэг явдал бол залгаасыг үндэснээс нь гэнэт салгахгүй аажмаар энэ ажлыг гүйцэтгэх болно. Хэд хоногийн дараа түрүүчийн дутуу огтолсноо гүйцээж огтлох бөгөөд үүний зэрэгцээгээр хажуугийн нахиануудыг ургуулахын тулд залгаасны оройг тайрна. Ийнхүү залгаас бол ёзоорын үндсээр тэжээгдэх болно. Өөрөөр хэлбэл залгаас ус, эрдэс бодисыг газрын хөрснөөс ёзоорын үндсээр дамжуулан авна. Хэд хэдэн нахиа бүхий нэг настай мөчир буюу дөнгөж цухуйж байгаа ургамлыг тайрдас болгон авна. Залгалтыг хавар хийхийн тулд ургамлаа тайван байдалд орсон үед 10-р сараас 3-р сард мөчрийг бэлтгэж 0-5 хэмд хадгална. Авч буй тайрдасны оройн нахиануудын дээгүүр огтлон хаяж болох ба огтлолгүй үлдээж ч болно. Харин тайрдасны доод үзүүрийг хурц хутгаар ташуу байдалтай хурдан огтолж авах хэрэгтэй. Ташуу огтлол хийх нь наалдах талбай ихсэхээс гадна боож уяхад тогтвортай байдаг. Огтлолын чиглэл бороолж эдгэхэд ихээхэн ач холбогдолтой. Тайрдасаар залгаж ургуулахад тайрч авч байгаа нь тайрдас /залгаас/ мөн. Эх ургамлын /ёзоор/ залгагдах иш хоёрын бүдүүн нарийн нь адилхан байх хэрэгтэй. Тэдгээрийн нарийн бүдүүн байх нь шүүсний алдагдал бага байхаас гадна бороолон эдгэрэхэд хурдан байдаг. Огтлолуудыг яв цав давхцуулахын тулд ёзоор дээр залгаас хийсэн огтлолын нэг адил огтлол хийнэ. Ёзоорын огтлолыг нахианы ойролцоо хийнэ. Ингэж огтлолуудыг хийж гүйцэтгэсний дараа тайрдас ёзоор хоёрыг огтлолын байрлалаар нь давхцуулан тавиад залгаадсан дээгүүр сайн боож завсрыг нь садовый вар тосоор шавна. Заримдаа тэгшхэн огтлол хийхэд залгагдах нь муу байдаг учраас тагнайлдаж огтлох явдал шаардагдана.
Хавчуулж цуулж залгалт хийх
Хавар эрт ургамлын шүүс ид гүйж байх үед холтсон доогуур залгалт хийнэ. Холтсон доогуур залгалт хийхдээ залгаасыг мөн ташуу маягаар огтолж авч ёзоорын холтосны завсарт хийж хавчуулаад сайн боож, садовый вар тосоор нүх сүвийг нь шавж таглана. Шүүс гүйж байгаа үед хийвэл бие биедээ авцалдан амархан эдгэрч ургах бөгөөд залгахын тулд модлог эд, холтос хоёрыг амархан салгаж болдог. Холтсон доогуур хавчуулан залгаж ургуулахад ёзоорыг дээш эгц хөндлөн огтлоод захаас нь доош бага зэрэг холтсыг нь цуулах маягтайгаар босоо чиглэлээр зүсэн гараараа түүнийг болгоомжтой ярж залгаасыг суулгана. Авах тайрдас нь 3-4 зайдамтай байх ба доол үзүүрийг нь хоёр талаас нь шовхлон хэл хэлбэртэй болгож огтлоод залгалтыг хийгээд боож бэхэлнэ. Залгаас нь бага зэрэг модлог бүхий зөвхөн ганц нахиа байна. Ёзоорын холтсонд Т хэлбэрийн огтлол хийж аятайхан ярж байгаад урдчилан бэлтгэсэн нахиагаа суулгаж ярсан холтсоо эргүүлж тавиад сайн бооно. Нахиатай хамт явагдах модлог хэсгийн хэлбэр том жижиг ёзоорт хийгдсэн огтлолд тохирч байх хэрэгтэй. Нахиагаар залгаж ургуулах ажлыг хүйтэрлээс өмнө наалдаж ургасан байхаар бодож зуны улиралд хийнэ. Сайн хийгдсэн нахианаас хойтон хавар мөчир ургана. Залгалт хийгдсэнийн дараа жилийн хавар мөчир ургаж бүдүүрэх тутам боолтыг султгаж өгөх хэрэгтэй бөгөөд дахин султгасны дараа бүр мөсөн авч хаяна. Өвлийн хүйтэнд цас буюу өөр зүйлээр хучиж дулаалах шаардлагатай учраас залгалтыг ургамлын доод хэсэгт хийнэ. Залгалт хийхэд эх ургамлын хувийн онцлог, хөгшин, залуу, залгахаар авч буй нахиа буюу тайрдасны байдал зэрэг чухал ач холбогдолтой. Залгалтанд хэрэглэх тайрдас нахиаг жимсээ өгч байгаа ургамлаас авах бөгөөд тэр нь уул ургамлын зүйлийн шинж чанарыг бүрэн хадгалсан байхаас гадна эрүүл чийрэг байна.
Нахиа, тайрдас хоёр ургамалдаа байрласан байрлалаараа шалтгаалж харилцан хоорондоо адилгүй байдаг юм. Ургамлын цэцэглэж байгаа хэсгээс тайрдас буюу нахиаг авч залгалтыг хийхэд түүнээс гол төлөв ихээхэн цэцэг бүхий мөчир гарах бөгөөд хэрэв хүчтэй ургаж байгаа хэсгээр залгаас хийхэд цөөн тооны цэцэгтэй сайн ургасан мөчир гарна.
Ямар нэгэн аргаар хийхэд залгаас залгаас, ёзоорын золомын давхцал чухал ач холбогдолтой байдаг. Залгахад ихэвчлэн залгаас, ёзоор хоёрын хооронд огтлолтоор шархалж үхсэн эдээс бор шар өнгийн үе бий болох бөгөөд сүүлдээ тэр нь уусаад сорогдох замаар буюу эсвэл шинээр үүсэх эсүүдэд түрэгдсэнээс алга болно. Залгаас ба ёзоор хоёрыг холбож наалдуулахад золом ихээхэн үүрэгтэй байна. Залгагдаж байгаа ургамлуудын хооронд аажимдаа дамжуулах эдийн холбоо буй болно. Дамжуулах эд эсвэл паренхими эсээс, эсвэл шинээр бий болсон золомоос үүснэ. Залгалтын амжилт залгагдах ургамлуудын филогенетикийн төрлийн холбоо зүйлийн өөрийн өвөрмөц онцлог зэргээс шалтгаална. Нэг талт урт ургамлуудыг хооронд нь залгаж ургуулахад хэцүү байдаг. Учир нь золом байхгүй бөгөөд ямар ч эмх замбараагүй байрласан дамжуулах багцуудтай учраас төвөгтэй юм. Харин хоёр талт үрт ургамал төрлийн холбоо нь хэдий чинээ ойрхон бол залгалт төдий чинээ амжилттай болдог. Жишээлбэл:нэг зүйлд багтах ургамлуудыг залгах нь нэг төрөлд багтах хоёр өөр зүйлийг хооронд нь залгаж ургуулахаас хялбар болно. Төрлүүдийн хооронд дахь залгалт хэцүү байдаг боловч сүүлийн үе хүртэл нэг овгийн ургамлыг нөгөө овгийн ургамалтай залгаж ургуулж болохгүй гэж байсан бөгөөд одоо түүнийг болдог болгожээ. Жишээлбэл: дэлгэрэнгүй цэцэгт ургамлын овгийн хамба цэцгийг (Marticaria) чэсэнцэрийн овгийн улаан лоольд залгаж ургуулжээ.
Мөн энэ маягаар морин шошийг наранцэцгэн дээр, сагадайг вандуйн дээр гэх мэтчилэн залгаж амжилт олж байна. Амархан үндэслэхгүй буюу тайрдсаар үрждэггүй ургамлыг задгаж ургуулдаг юм. Мөн залгаж ургуулах аргыг ургац нэмэгдэлтийг хурдасгах, өлчиржүүлэх, хоёр гэрт ургамлыг солбилцуулан тоос хүртээх, хугарсан мөчрийг солих, гоё ганган ургамал гаргаж авах зэрэгт хэрэглэж байгаа юм. Залгаж ургуулахад залгаас, ёзоор хоёр бие биедээ харилцан нөлөөлнө. И.В. Мичурин өөрийн туршлагаар тэдгээрийн нөлөөтэй болохыг баталжээ. Улаан лоолийг төмсөн дээр залгаж ургуулахад газар доор төмс ургадаг хэвээр байхад түүнээс дээш лоолийн улаан жимс боловсорч байх сонин тохиолдол байдаг юм. Мөн газрын лийр, наранцэцэг хоёрыг залгаж ургуулахад газрын лийрд заавал байх инулин наранцэцгэнд тохиромжгүй юм. Дээрх ийм жишээнүүдийн үндсэн дээр олон эрдэмтэд залгаас ёзоор хоёр бие биедээ нөлөөлдөггүй бөгөөд тэдгээрийн хуучин байсан шинж тэмдгүүд ямар ч хувиралтгүй байдаг гэж байжээ. Тэд зарим нэг нөлөөлөл байж болохыг зөвшөөрөх боловч үрээр үржихэд нөлөөлөхөөс шалтгаалж бий болсон өөрчлөлтийг удамшлаар дамжихгүй гэж хатуу баримталж байв. Залгаас ба ёзоор бие биедээ нөлөөлдөгийг залгагдсан ургамлын хүчирхэг хөгжил, цэцэглэлтийн хугацаа, жимсний чанар өөрчлөгдөх, хугацаа ихсэх, цаг уурын тохиромжгүй нөхцлийн сайн тэсвэрлэх зэрэг шинж тэмдэгүүдээр илэрнэ. Хааяа ёзоорын нөлөө уул ургамлын хооллоход тооны хувьслаар тайбарлагдана. Жишээлбэл: сайн ургадаг залгаас болон хэрэглэж, хөгжлөөр муу үндэстэй бөгөөд намхан ургадаг ургамалтай залгахад намхан ургамтгай, урт наслахгүй, тэсвэр муутай атлаа амт сайтай жимс эрт өгдөг ургамал гарна.
Үүнд: намхан ургадгийн шалтгаан бол нэгэнт ёзоор нь муу хөгжилтэй үндэстэй тул түүний хэрээр шим тэжээлийн бодис авдагаар тайлбарлагдана. Ёзоорыг зөь сонгон авах замаар залгаасыг сайн тэсвэрлэдэг чанартай болгож болно. Хүйтнийг сайн тэсвэрлэдэг сибирийн алиманд ердийн алимыг, амтат гуаг хулуун дээр тус тус залгах жишээтэй болно. И. В. Мичурин, түүний шавь нараас залгаас, ёзоор хоёр бие биедээ нөлөөлөх чадварыг арай өөрөөр ойлгож байжээ. Тэд нар залгагдаж байгаа ургамлуудын харилцан нөлөөлөх явдал бол зөвхөн тооны хувьсгал биш, чанарын хувьсгалд хүрэх тул тодорхой нөхцөлд бий болсон хувьсгал үеэс үед удамшин дамжина гэжээ. Залгагдаж буй ургамлуудын харилцааны тухай энэхүү зөв ойлголт нь вегетатив эрлийзийн тухай ойлголтын үндэс болж байгаа юм.
Линь Бяо
Линь Бяо (хятад. 林彪, пиньинь Lín Biāo; 1907 оны 12 дугаар сарын 5-нд Чин улсад төрж 1971 оны 9 дүгээр сарын 13-нд БНМАУ-ын Өндөрхаан хот орчим нас барсан)- Хятадын эв хамт намыг үндэслэн байгуулахын төлөө Мао Зэдун, Жоу Эньлай, Дун Биу, Чэнь Таньцю, Хэ Шухэн, Вань Изинмэй, Дэн Энь Минь нартай мөр зэрэгцэн тэмцэж явсан Хятадын Төр нийгмийн том зүтгэлтэн түүхэн бие хүн юм. Тэрбээр туулсан амьдрал тэмцлээрээ Хятадын нэгэн үеийн түүхийг бичилцсэн байна.
1971 оны есдүгээр сарын 12-13-нд шилжих шөнө БНХАУ-ын талаас Монголын агаарын хилийг зүүн өмнө хэсгээр зөрчин нэг онгоц орж ирээд Хэнтий аймгийн нутагт Hawker Siddeley Trident онгоц /256 дугаартай/ унаж сүйрсэн юм. Дэлхий нийтийн анхаарлыг ихэд татсан энэ онгоцоор БНХАУ-ын цэрэг, улс төрийн нэртэй зүтгэлтэн, тус улсын анхны маршалуудын нэг, Мао Зэдуны ойрын хүн Линь Бяо эхнэр, хамтрагчидтайгаа нийт 9 хүн нисэж яваад ослоор бүгд нас баржээ. Түүнийг нас барсаны дараа Хятадын Коммунист намаас хөөж, эх орноосоо уравсан гэж заралсан байна.
Намтар
Линь Бяо нь 1906 онд Хятад улсын Хүбэй мужийн Хуанган хошууны Хүйлуншань тосгонд жижиг үйлдвэрийн эзний гэр бүлд төржээ. Түүнийг багад Юй Жун (хятад. 育容, пиньинь Yù Róng) гэдэг байжээ. Линь 1924 онд 17 настай Хятадын Социалист залуучуудын эвлэлд элссэн бөгөөд 1925 онд Хятадын Коммунист Намд элссэн байна. . Мөн тэр жилдээ Вампугийн цэргийн академид элсэн орж суралцсан нь түүний цэргийн түүхийн эхлэл болж Линь Бяо нэрийг авчээ. Гоминданы эсрэг 1927 оны 08.01-нд Хятадын Наньчанд гарсан бослогын нэгэн том отрядыг Линь Бяо удирдсан бөгөөд хожим энэ өдөр нь Ардын Чөлөөлөх Армийн төрсөн өдөр болсон байна. Энэ үеэс Линь, Мао дарга хоёрын дотно нөхөрлөл эхэлж, хожмоо “Соёлын хувьсгал”-ын үед улам зузаарчээ.
Тэрээр хятадын иргэний дайн ба Хятад-Японы хоёрдугаар дайнуудад шинэ 4-р армийн командлагч хүртэл цэргийн албан тушаалд дэвшин ажилласан ба цэргийн авъяаслаг командлагч гэж үнэлэгдэж байсан байна. Харин Солонгосын дайнд Ардын Чөлөөлөх Армийн ангиудыг оролцуулах тухай асуудлыг хэлэлцэхэд ганцаараа эсрэг санал гаргасан гэж үздэг байна.
Залгаж үржүүлэх
Хавчуулж цуулж залгалт хийх
Ийм учраас И.В.Мичурин залгаасыг сонгохдоо нэг биш удаа үр жимсээ өгсөн жинхэнэ таримал сортын ургамлыг авч байсан бөгөөд түүний батажсан ургамшлын чанарыг хоёроос гурван настай залуухан ёзоор эвдэж чадахгүй байсан юм. Хэрэв залгаасыг залгуураар аваад ёзоорыг хөгшин ургамлаар хийвэл гаргах эрлийз нь ёзоорын шинж тэмдгийг давуу хадгална. И.В.Мичурин өөрийнхөө ажиллагаанд залгаас нь ёзоорт нөлөөлөх чанарыг чадамгай хэрэглэжээ.
Залуу, дөнгөж үр жимсээ өгч байгаа ургамалд ёзоор мөн сортын батжин удамшил бүхий ургамлыг (залгаас) залгаж гарсан эрлийз нь залгасан шинж тэмдгийг хадгалсан байжээ. Гаргаж авсан эрлийз нь ёзоорт нөлөөлөн, өөрийнхөө зарим нэг шинж тэмдгийг өгч байсан бөгөөд түүнийг вегетатив аргаар үржүүлэхэд шинж тэмдэг нь хадгалагдсаар байв.
Дээрх зүйлсээс үзэхэд залгагдагч хоёр ургамлын аль нэг өөрийнхөө шинж тэмдгийг нөгөөдөө шингээн, түүнийг өөрчлөн бойжуулах бөгөөд үүнийг “ментор” гэж нэрлэнэ.
Хөгшин, гүйцэт ургасан ургамлаар ёзоор хийгээд түүн дээр залуу ургамал залгавал ёсоор нь ментор болж өөрийнхөө шинж тэмдгийг залгаас дамжуулна. Харин ёзоор нь ургаж гүйцээгүй залуу ургамал, залгаас нь хөгшин байвал залгаас ментор болох бөгөөд шинж тэмдгээ ёзоорт өгнө. Бэхэжсэн удамшил бүхий хуучин сортын ургамлаар ганхмал удамшил бүхий шинэ залуу ургамлыг үалгаж ургуулах журмаар хэрэгцээтэй тал руу нь үйлчлэхийг меторын арга гэнэ. Залгаж ургуулахад ментор нь ёзоор буюу залгаас нь аль нэг нь байх болно. Залгаас ёзоор хоёрын аль нэгэндээ шингээж өгсөн шинж тэмдэг нь вегетатив үржлээр үржүүлжэхэд удамцлаар дамжин хадгалагдана. Жишээлбэл: хэрэв менторын аргаар гаргаж авсан сортын тайрдасыг үндэслүүлэхэд буюу өөр ёзоорт залгаж ургуулахад түүнээс тэр зэрэгтийн шинж тэмдэгтэй ургамал бий болно. Энэ талаах И.В.Мичурины хийсэн туршлага их сонирхолтой, үүнд залгаасаар алимын нахиаг, ёзоороороо лийрийн модыг хэрэглэжээ. Тэгэхэд залгаас дээр лийр хэлбэртэй байх бөгөөд жимсний шилбэ нь шигдэж ороогүй (алимын жимсний шилбэ дотогшоо шигдэж орсоноос гоожуур хэлбэрийн хонхорхойтой байдаг) жимс үүсжээ. Гаргаж авсан шинэ сортын жимсээ И.В.Мичурин “ренет бергамот” гэж нэрлэжээ. Энэ жимсийг вегетатив аргаар үржүүлэхэд алимны хэлбэр алдагдсангүй. И.В.Мичурин энэ жимсээ цааш нь янз бүрийн сортын алимуудтай эвцэлдүүлэн эрлийзүүдийг гаргаж авсан бөгөөд тэдгээрийг бэлгийн аргаар үржүүлэхэд жимсний хэлбэр нь алдагдалгүй удамшлаар батажжээ.
Энэ талаар зөвлөлт улсын эрдэмтэд нилээд зүйлийг бүтээн янү бүрийн өвслөг ургамлыг залгаж бие биендээ нөлөөлөх болон гаргаж авсан эрлийзийг үрээр үржүүлээд удамшлын шинж тэмдгүүд дамжигддаг болохыг улам баталжээ.
Улаан лооль амархан залгагдаж ургадаг ургамал болохоор түүн дээр (янз бүрийн сортыг хооронд нь эвцэлдүүлэн) олон туршлага хийсэн байна. Тэдгээрийг залгаж ургуулахад сортуудын дундаас жимсний өнгө, хэлбэр, том, жижиг, мөн цэцгийн өнгө, навчны хэлбэр гэх мэтийн олон шинж тэмдэгээрээ ялгаатай эрлийзүүдийг гаргаж авсан байна.
Ингэж гаргаж авсан шинэ ургамал нь вегетатив эрлийз мөн бөгөөд түүний шинж тэмдэг удамшлаар дамжин хадгалагдана. Дээр үед ёзоорыг бага анхаарч байсан боловч тэр нь залгаасд мөн нэгэн адил нөлөөлж чадна. Ёзоорын үндэсний хэмжээ, хөрсөнд тархсан байдал, бүдүүн, нарийн зэрэг нь залгалтаас шалтгаалан өөрчлөгддөг. Тамхины ургамлыг төмсөн дээр ургуулахад төмсний булцуунд байдаггүй никотин төмсөнд бий болдог байна. Улаанлооль, согтуу өвс (Datura), чэсэнцэр зэргийг тамхины ургамал дээр залгаж ургуулахад тэдгээрт байдаггүй никотин тамхинаас шилжсэн байна.
Линь Бяо
Намтар
Линь Бяо нь 1954 оноос Ерөнхий сайдын орлогч даргаар, 1965 оноос Ерөнхий сайдын нэгдүгээр орлогчоор томилогдсон байна. 1955 онд БНХАУ-ын маршал цолыг Хятад ард улсын төлөө байгуулсан гавьяаг нь үнэлэн олгожээ. Маршал Пэн Дэ Хуайн дараа 1959 оны 4-р сард Хятадын Батлан хамгаалах яамны сайдаар БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайдын орлогч Линь Бяог томилсон.
1969 оны 4 дүгээр сарын 1-нээс 24-ний хооронд Бээжинд хуралдсан Хятадын коммунист намын IХ Их хурлаас Маршал Линь Бяог Хятадын дарга Маогийн албан ёсны залгамжлагчаар тодруулав. ХКН-ын 1Х Их хурал Маршал Линь Бяогийн уншсан “ Улс төрийн тайлан”-г сонсож, түүнийг үндсэн шийдвэр болгож, намын шинэ дүрэм баталж Төв хороог эмхлэн байгуулав. Хятадын намын дүрмэнд Линь Бяог “ Нөхөр Мао Зэдуны үзэл санааг хэрэгжүүлэгч мөн” гэсэн зээлт оруулжээ. Ийнхүү Хятадын маршал, Мао даргын албан ёсны залгамжлагч Линь Бяо Монголын талд онгоцны осолд орж, учир битүүлгээр амь эрсдэх / 1971 оны 9 дүгээр сарын 13/ хүртлээ БНХАУ-ын нам, цэрэг, төр засгийн хоёр дахь удирдагч байв. Тэр 48 наснаасаа Төрийн зөвлөлийн Ерөнхий сайдын орлогчоор, сүүлийн 12 жилийн турш Батлан хамгаалах яамны сайдаар ажилласан ба, Хятад улсын 13 маршалын нэг байжээ.Мао Зэдун “ Соёлын хувьсгал”-д армийн гүйцэтгэх үүргийг онцлон товойлгохыг эрмэлзэж, 1966 оны 5-р сарын 7-нд Маршал Линь Бяод явуулсан захидалдаа “ Хуарангийн социализмын үзэл санааны дагуу арми, ажилчин, тариачин, сэхээтэн, сурагчид, албан хаагчид хэрхэн ажиллах товч хөтөлбөр”-ийг гарган явуулжээ. Тэгэхдээ Мао Зэдун улс орны нийгэм эдийн засгийн амьдралд арми зонхилох үүрэг гүйцэтгэх ёстойг заагаад, Линь Бяогоос БНХАУ-ын улс ардын аж ахуйг өвч бүрэн цэрэгжүүлэхийг шаарджээ. 1966 оны 8-р сары 1-нд хуралдсан ХКН-ын Төв хорооны бүгд хурал Мао даргын шаардлагаар ХКН-ын дээд удирдлагуудад зохион байгуулалтын өөрчлөлт хийв. Ийнхүү Төв хорооны таван орлогч дарга / Лю Шаоци, Жоу Эньлай, Жу дэ, Чэнь Юунь, Линь Бяо нар/-ын оронд ганцхан Линь Бяог үлдээсэн байна.
Линь Бяогийн зугаталт
Мао Зэдуны сургаалд олон жилийн турш тууштай үнэнч явсан маршал Линь Бяо амьдралынхаа сүүлчийн жилүүдэд Маотай үзэл бодлын хувьд эрс тэрсэлдэж байжээ. Энэ нь хэд хэдэн шалтгаантай байж болох юм. Ноён Баабарын бичсэнээр энэхүү, Маог түлхэн унагах хуйвалдаанд идэвхийлэн орсон нь тодорхой байна. Удирдлагын хувьд Төрийн эргэлт хийх тохироо бүрдэж байсан нь харагдаж байна. Маршал Линь Бяо төрийн эргэлт хийхийг оролдсон, зэвсэгт үймээн зохион байгуулсан, өөрийн Төв хороо бий болгохыг хүсч хуйвалдаан бүтэлгүй болсны дараа ЗХУ руу нисч яваад онгоцтойгоо БНМАУ-ын Хэнтий аймгийн нутагт 1971 оны 9 дүгээр сарын 13-нд унаж сүйрсэн байна. Линь Бяог дэмжигч хүч коммунист нам, Хятадын цэргийн Төв зөвлөлд цөөн биш байсан нь ойлгомжтой. Гэхдээ Линь Бяог дэмжих арга зам нь туйлын эгзэгтэй амь насанд аюултай байсан нь тодорхой юм. Ийнхүү Линь Бяо болон улс орны цэргийн томоохон эрх баригчид 1971 оны 9-р сард Хятадын улс төрийн дэвжээнээс зайлсан билээ. Линь Бяог онгоцоор зугтах тэр мөчид Мао Бээжингээс алс хол, Ерөнхий сайд Жоу Энь лай ажлын байрандаа байжээ. Харин Линь Бяо, гэргий Е цюнь бусад ойр төрлийнхөө хүмүүсийн хамт Хубэй мужийн тэнгисийн эргийн амралтын газар байдаг өөрийн Бэйдахэ ордондоо амарч байсан бололтой. Цагийн байдал түргэн өөрчлөгдөж байгааг Линь Бяогийн гэргий, хүү Лин Ли гоу нар мэдэж байсан ба харин охин Лин Доу-Доу зугтах “операци”-ын эсрэг байсан нь оргон зайлах эхний үеийн үйл ажиллагаанаас харагдана. Тэгээд ч тэр үлдсэн байна. Линь Бяо болон тэдний ойрын хүрээнийхний суусан онгоц Шанхай тауны буудлаас хөөрч эхлээд Бээжингээс зүүн урагш чиг авснаа хориод минутын дараа эргэн ирж, буудал дээгүүр хэд тойрсноо хойд зүгрүү оджээ. Энэ үед ХКН-ын дээд удирдлагын тушаалаар онгоц буудаг замын гэрэл дохиог унтраалгасан байжээ. Тэгээд уг онгоц Өвөр Монголын нутаг дээгүүр нисэн өнгөрч Монгол Улсын хилийг Сүхбаатар аймгийн Асгат сумын нутаг дахь 414 дүгээр тэмдэгтээр нэвтэрч Наран сумаас зүүн тийш 2,5 км /01 цаг 57 минут/, Онгон сумаас зүүн тийш 27 /02 цаг 01 минут/, Хонгор сумаас зүүн тийн 26 км /02 цаг 06 минут/, Халзан сумаас баруун тийш 7,5 км /02 цаг 09 минут/ Мөнххаан сумаас баруун тийш 5 км /02 цаг 17 минут/, Хэнтий аймгийн Идэрмэг сумаас зүүн тийш 16 км /02 цаг 24 минут/ тус тус зайтай харалдаа өнгөрч, тэр цэгээс хойш 35 км орчим яваад баруун тийшээ эргэж өмнө зүгрүү буцаж 13 км орчим яваад Бэрхийн уурхайгаас 14 км зайтай “Суваргын хөндийд” 02 цаг 30 минутын орчимд сүйрсэн байна.
Сүрлийн тухай
Зугтах бэлтгэлийг Линь Бяогийн гэргийн Е Цюнь эртнээс хангасан бололтой гэж үздэг. Учир нь урагшаа /Хонконг бол уу?/ ниссэн тохиолдолд хэрэг болно гэж хятад-англи, хойшоо нисвэл хятад-орос толь бичиг бэлтгэсэн баримт бий. Сүйрсэн онгоцны газраас олдсон бичиг баримт дотор Монгол-Зөвлөлтийн хил залгаа нутгийн газрын зураг, Бээжин-Улаанбаатар, Эрхүүгийн хооронд шаардлагатай үед холбоо барих дохионы аргууд бичигдсэн төрөл бүрийн заавар, Бээжин-Эрхүүгийн агаарын шугамын мэдээллийн дараалал код, байрлал, дуудлага зэргийг бичсэн. Мөн Токиогоос Эрээний хооронд Бээжингийн, Эрээнээс-Улаанбаатарын хооронд Москвагийн цагийг барина. Сайншанд-Улаанбаатарт оросоор ярина. Улсын хилийг нисэж өнгөрсөний дараа байршилаа Улаанбаатар ба Эрхүүд мэдэгдэнэ гээд холбоо барих кодыг үсгээр бичсэн байна. Эндээс харахад уг нислэг эртнээс бэлтгэлтэй байжээ гэсэн таамаглал төрнө. Нөгөө талаар уг онгоц ихэвчлэн шөнийн нислэг хийж байжээ. Тухайлбал, 9 дүгээр сарын 2, 6, 7, 8, 9, 10, 12-ны өдрүүдэд оройн 18-21 цагаас өглөөний 6-9 цаг хүртэл шөнийн нислэг хийж байсан хөдөлгөөний бүртгэл байдаг.
Уг онгоцонд Линь Бяо, гэргийн хамт суусныг Жоу Эн Лай мэдэж байв “Аав, ээж, ах нарыгаа хөдлөх гэж байгааг охин Лин Доу-доу мэдээд хамгаалалтын албаны хүмүүст хандаж аавыг авраач” гэж хүссэн. Гэвч тэд тайвширсан, тулгамдсаны алийг бүү мэд, ямраар ч саад хийж амжилгүй онгоцны буудал руу алджээ. Онгоцны шатыг ч тавих хугацаа олдсонгүй, тэднийг шууд “олсоор” татаж суулгаад хоромхон хугацаанд буудлаасаа хөөрчээ. Линь Бяо нарыг “Бэйдахэ” ордноосоо хөдөлсөн, Шанхайтауны нисэх буудалд очсон, улмаар онгоцонд суусаныг Ерөнхий сайд Жоу Эньлай-д шат дараалсан хүмүүс минут, секундээр нь мэдээлж байжээ. Тэр үед хятад орон даяар онгоцны нислэгийг хааж, уг онгоцыг бүрэн хяналтандаа авсан. Өвөр Монголын нутаг дээгүүр нисэж явахад нь Жоу Эньлай Мао-д илтгэж “унагаах уу?” гэхэд: Мао Зэдун: “Устгаж хэрэггүй, явах зүг рүүгээ нисэж одог. Хэрвээ сөнөөчихвөл ард түмэндээ юу гэж тайлбарлах билээ” гэх аястай хариу өгсөн гэдэг. БНХАУ-ын Батлан хамгаалах яамны сайдын суусан онгоц Монгол Улсын хилийг 01 цаг 50 минутын орчимд зөрчин орж ирсэн байна. Энэ мөчөөс эхлэн хятадын дээд удирдлагууд сэтгэл зүйн дайнд автсан нь ойлгомжтой. Амтай болгон Линь Бяогоо “хувьсгалын эсэргүү”, “улаан оросын ревизионизмын хань хамсаатан” гэж харааж зүхэж байсан бизээ. Ерөнхий сайд Жуо Эньлай гэхэд л 48 цаг нүд анилгүй өрөөндөө суужээ. Хоёр хоногийн дараа Монголд суугаа Элчин сайдаасаа авсан цахилгаанд: “Монголын нутагт онгоц унаж сүйрсэн, дотор нь явсан бүх хүн амь үрэгдсэн” гэсэн мөрүүдийг туслахаараа уншуулаад “Аа унаж үхэцгээж, унаж үхэцгээжээ” гээд дуу алдсан гэдэг. Хамгийн гол нь Линь Бяо оросын болон монголын нутагт амьд газардаагүйд шаналсан сэтгэлд нь “баяр” гийсэн байх. Энэ нь ганц Жоу Эньлай-бус Хятадын дээд удирдлагын олон хүнийг цочирдлоос гаргасан болов уу? Линь Бяогийн унаж явсан онгоц сүйрлийг буух үедээ осолд орсон гэж албан ёсоор үзсэн боловч өөр олон санал бас байдаг.
Сүйрлийн явц
Сүйрлийн газар цагдан сэргийлэгч Т.Жүрмэд анх эхэлж очсон. Сумын намын үүрийн нарийн бичгийн дарга Дондог хүмүүс цуглуулан уг газар очиход онгоц хоёр хуваагдсан мэт харагдсан. Түүний ойролцоо түймэр гарч байсныг унтраасан, хүмүүсийн шарилыг өглөө үүр гэгээрэхэд л мэдсэн гэж ярьдаг. Бэрхийн уурхайгаас аймгийн төв рүү, аймгаас нийслэл рүү утасдаж өглөөний 9 цаг гэхэд Улаанбаатарт анхны мэдээ хүрсэн байв.
Онгоцны сүйрлийн дараа болсон үйл ажиллагаа
Онгоцны сүйрлийн тухай МАХН-ын Төв Хороо, Сайд нарын Зөвлөлд танилцуулан, Гадаад Явдлын яам, Батлан хамгаалах яаманд асуудлыг нухацтай авч үзжээ. Юуны түрүүнд Монголын ардын армийн цэргийн хүчээр сүйрлийн газарт хамгаалалт гаргасан байна. Ингээд унасан онгоцны шалтгааныг тогтоох улсын комисс томилогдож, 9 дүгээр сарын 13-ны үдийн 12 цагт “ИЛ-14” онгоцоор уг газар очжээ. Байдлыг газар дээр нь судалж үзээд, сүйрлийн газраас олдсон бичиг баримт, эд зүйлүүдээс үндэслэн, уг онгоц нь хятадын агаарын цэргийн онгоц болохыг тогтоосон байдаг. Дараа өдрийн өглөө 8 цагт монголын Гадаад явдлын яамнаас Хятадын Элчин сайдын яам руу утасдаж, Элчин сайд Сюй Вэнь Иг өөрийн Гадаад явдлын яамны орлогч сайдтай 8.20 цагт ирж уулзахыг мэдэгдсэн байна. Хятадын элчин сайд Сюй Вэнь И хэлмэрч Лю Жэн Лугийн хамт 8.30 цагт Гадаад явдлын яамны орлогч сайд Д.Эрдэмбилэгийн албан өрөөнд оржээ. Орлогч сайд түүнтэй мэндлээд БНМАУ-ын Засгийн газрынхаа нэрийн өмнөөс мэдэгдэл хийв. Тэрбээр: “...БНМАУ-ын агаарын хилд хятадын цэргийн онгоц цөмрөн орсон учир эсэргүүцэл илэрхийлж байна. Нөхөрсөг харилцааны үүднээс ямар шалтгаанаар хятадын цэргийн онгоц монголын хил хязгаарт цөмрөн орсныг ойлгоход туслаач хэмээн хүсчээ. Элчин сайд: “...манай яамны төлөөлөгчдийг газар дээр нь очуулж үзүүлэх зөвшөөрөл” өгөхийг гуйсан байдаг. Хэргийн газрын анхны үзлэгт 1971 оны 9-р сарын 13-ны өдөр очсон, мөн Засгийн газрын комиссын гишүүн тухайн үеийн Гадаад харилцааны яамны орлогч сайд асан,дипломатч Ж.Ёндон дурсахдаа: “ …Элчин сайд Сюй Вэнь И, Элчин сайдын яамны 2 дугаар нарийн бичгийн дарга, 2 орчуулагчийг дагуулан онгоц сүйрсэн газарт очиж үзэхээр манай зарим хүний хамт 9 дүгээр сарын 15-ны өглөө Хэнтий рүү нисэх гэж байв. Гэтэл Өвөр Байгалийн цэргийн тойргийн нисдэг тэрэг ЗХУ-ын Чита хотоос гэнэт нисэн ирж Хятадын онгоцны нэг моторыг салгаж авахаар орос цэргийн хүмүүс ажиллаж эхэлсэн тул төвөөс хятадын Элчин сайд бусад хүмүүсийг ирүүлэхгүй хойшлуулж байна уу ? гэж Хэнтий аймгаас холбоо барьдаг юм байна. - Нисдэг тэрэг ирүүлэхийг хэн зөвшөөрсөн юм бэ? хэмээн асуухад манай цэргүүдийг даргалж явсан генерал Б.Цог зөвшөөрсөн гэнэ. Ингээд Улаанбаатараас нисэх онгоц арга буюу хойшлуулагдахад хүрэв. Хятадын ЭСЯ-наас байн байн утасдаж, манай онгоц хэдийд нисэхийг лавлаж байсан тул Зөвлөлтийнхнийг хийх ажлаа дуустал Хэнтийд агаар муу байна гэх мэтээр арга чарга хэрэглэн саатуулж байлаа… ” / 9 дүгээр сарын 15-ны өдрийн 16 цагийн орчимд Хэнтий аймгийн төв Өндөрхаан хотод Улаанбаатараас “Ил-14” онгоц бууж, Хятадын Элчин сайд Сюй Вэнь И, 2 дугаар нарийн бичгийн дарга, мөн хоёр орчуулагчийн хамт иржээ. Тэднийг аймгийн удирдлагын зарим ажилтнууд угтаж, зочид буудалд хүлээж аваад аймгийн төвөөс “Суваргын хөндий”-рүү суудлын машин, автобусаар очицгоосон байна. Элчин сайдыг тэнд ирэх хүртэл онгоцны сүйрлийн улмаас амь үрэгдсэн хүмүүсийн цогцос, онгоцны эд анги, бусад зүйлүүдэд хамгаалалт гаргаж, байдлыг яг байгаагаар нь танилцуулжээ.
Хятадын элчинтэй газар дээр нь хийсэн ярилцлагын тэмдэглэл
Үүний дараа анхны газраа өөрчлөн онгоц сүйрсэн газрын баруун талын уулын хажууд очив.
Ийнхүү хэргийн газарт анх :
Сүйрлийн тухай мэдэгдэл
“ Тухайн үед манай нутагт Хятадын нэгэн онгоц сүйрч, тэр тухай сонинд товч мэдээ нийтлэхээр элчин сайд Сюй Вэнь И-д урьдчилан мэдэгдэхэд тэрбээр талархаж, мэдээ гаргах нь Монголын Засгийн газрын хэрэг, гагцхүү мэдээний агуулга нь хоёр орны харилцааг хэвийн болгох үзэл санаанд харшлахгүй байгаасай гэж хүсч байна гэсэн нь тэр үед анхаарууштай үг байсан юм ” гэж ахмад дипломатч Ж.Ёндон дурсан ярив. Ийнхүү БНМАУ-д хятадын онгоц сүйрсэн тухай товч мэдээ сонинд 1971.09.30-нд нийтлэгдэж, Хятад ард улс байгуулагдсаны ойн өмнө цахилгаан мэдээний агентлагууд дэлхий даяар шуугиан тараасан нь олон жил яригдах дуулиант хэргийн үүсгэл болж одоо хүртэл эцэс төгсгөл нь харагдаагүй байна. 1973 оны 8 дугаар сард хуралдсан Хятадын коммунист намын Х их хурал дээр Маогийнхан “ Намын эсрэг Линь Бяогийн бүлэг”, “ Хувьсгалын эсрэг хуйвалдаан” түүнийг бут цохисон гэх албан мэдээг хэрэг явдал гараад 2 жил болсны дараа цацжээ.Энэ мэдээгээр бол 1970 оны 8 дугаар сард хуралдсан ХКН-ын Төв хорооны 9 дэх удаагийн П бүгд хурал дээр Линь Бяо Төрийн эргэлт хийхийг оролдсон.Мөн 1971 оны 9-р сарын 8-нд зэвсэгт үймэн зохион байгуулж Мао Зэдуны амь насанд халдан, өөрийн Төв хороо бий болгохыг хүсч, хуйвалдаан бүтэлгүй болсны дараа 1971.09.13-нд ЗСБНХУ руу нисч яваад, түүний сууж явсан онгоц БНМАУ-ын нутаг Өндөрхаан орчим унаж сүйрсэн гэжээ. 1974 оны 8-р сарын 24-нд ХКН-ын Х их хурал Төрийн зөвлөийн Ерөнхий сайд Жоу Энь Лай мөнхүү мэдээг илтгэлдээ тэмдэглэсэн байна.
Ном зүй
1. Алтан аргамж, Монголын элч нарын дурсамж, 1996 он, УБ, хуудас 78-82, 2. Америкийн “ Ю, Эс, Нью” сонин, 1994, 11.01, ¹ 82/228 3. Баабар, Монголын тал дахь үхэл, Шинэ эрин сэтгүүл, 2004.02 сар,хуудас 48-51, 4. Ил товчоо, 1994,¹3 орч.Г.Амар 5. Кулик.Б.Т, “ Советско-Китайский раскол, причины и последствия”, М, 2000 6. Энциклопедия нового Китая, М, 1989
Эшлэл
Ангилал:БНХАУ-ын улс төрч Ангилал:БНХАУ-ын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Хятадын маршал Ангилал:БНХАУ-ын батлан хамгаалахын сайд Ангилал:Хятадын иргэний дайны хүн Ангилал:20-р зууны улс төрч Ангилал:Хятадын коммунист намын гишүүн Ангилал:Хятадууд Ангилал:1907 онд төрсөн Ангилал:1971 онд өнгөрсөн
8 сарын 5
8 сарын 5 нь Григорийн тооллын жилийн 217 дахь (өндөр жил бол 218 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 148 өдөр үлдэж байна.
Эгэл шатансүүлт
Эгэл шатансүүлт намхан, нягт өвс ургамалтай, усны ойролцоох газар нутаглан 4-7 өндөг гаргана.
8 сарын 5
Тэмдэглэлт баярууд
0805 #05
Эгэл шатансүүлт
Биеийн урт 12.5-13.5 см. Нас гүйцсэн нь судалтай бор нуруу, цайвар саарал өвөртэй ба залуу шувуудын цээж хэвлий нь шардуу байна. Тэд шавьж хорхойгоор хооллодог.
<br style ="clear:both" />
Афганы гөрөөч нохой
Афганы гөрөөч нохой хамгийн анхны биш юмаа гэхэд хамгийн эртний хараагаар гөрөөлдөг нохойны үүлдрийн нэг. Өтгөн, нарийн ширхэгтэй, торгомсог үс, үзүүртээ цагариг үүсгэн мушгирсан сүүлээрээ ялгардаг. Афганистаны хүйтэн уулсад бүх өвөрмөц шинж, чанараа олж авсан. Анх туулай, зээр хөөлгөдөг байсан. Орон нутгийн нэр нь Sag Tāžī буюу Tāžī Spai (تاژي سپی).
Аннетт Бенинг
Аннетт Кэрол Бенинг (Annette Carol Bening; 1958 оны тавдугаар сарын 29; Канзас, Топика) — Америкийн эмэгтэй жүжигчин.
Афганы гөрөөч нохой
Цахим холбоос
Ангилал:ОУКХ-Бүлэг 10 Ангилал:Ази нохойн үүлдэр Ангилал:Hound Group (Америкийн Кеннел Клуб) Ангилал:Hound Group (Кеннел Клуб)
Аннетт Бенинг
«Алтан бөмбөрцөг», «БАФТА» гардаж, «Оскарт» дэвшсэн («Хөзрийн луйварчин» — туслах, 1991; «Америкийн үзэсгэлэн» — гол, 2000; «Театр» — гол, 2005; «Хүүхдүүд сайн» — гол, 2011).
Нөхөр — «Багси» (1991) кинонд хамтарсан Уоррен Битти жүжигчин.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Топикагийн хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1958 онд төрсөн
Ираклион
Ира́клион (грекээр Ηράκλειο - [iˈraklio], оросоор Ира́клион, Гера́клион, англиар Heraklion, Iraklion гэдгээс мөн Хераклион, Ираклио гэж болох) — Грек улсын Крит арал дээрх Крит мужийн 173,450 хүнтэй хот.
Эшлэл
Ангилал:Грекийн хот Ангилал:Далайн боомттой суурин  Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Критийн коммун Ангилал:Критийн суурин Ангилал:Европын археологийн олдворт газар Ангилал:Критийн археологийн олдворт газар Ангилал:Эртний Грекийн хот
Эзэн Хаан Тайшоо
Эзэн Хаан Тайшоо (1879 оны 8-р сарын 31 – 1926 оны 12-р сарын 25) уламжлалт дэс дарааллаар Японы 123 дахь Эзэн Хаан бөгөөд 1912 оны 7-р сарын 30-наас 1926 онд насан эцэс болтлоо хаанчилсан.
Эзэн хааны өөрийнх нь нэр Ёшихито. Японы зан заншлын дагуу эзэн хаан хаанчлах хугацаандаа нэргүй байдаг бөгөөд зөвхөн Эзэн хаан гэж нэрлэгддэг. Японы бусад бүх эзэн хаадын адил түүнийг нас барснаас нь хойш өөрийнх нь хаанчлалын эриний нэрээр нэрлэдэг. Тайшоогийн эринд хаанчилж байсан тул түүнийг одоо Эзэн Хаан Тайшоо гэдэг.
Гадаад улсад түүнийг заримдаа Ёшихито буюу Эзэн Хаан Ёшихито гэх тохиолдол бий боловч, Японд эзэн хаадыг зөвхөн нас барсных нь дараах нэрээр нэрлэдэг.
Си Жей Макколлум
Си Жей Макколлум (CJ McCollum, 1991 оны 2 сарын 19-нд төрсөн) — Америкийн Нэгдсэн Улсын сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо (НБА) Портленд Трэйл Блэйзерс багийн тоглогч юм. 2013 онд Лихайн их сургуулиас драфтлагдаж №10 сонголтоор Трэйл Блэйзерст ирсэн түүхтэй.
Макколлум сэтгүүлч мэргэжилтэй.
Товч намтар
Макколлум Лихайн коллежийн багт 2009 онд 19.1 оноо, 5.0 бөмбөг авалт дунджилж шилдэг тоглогч болж байв. Коллежийн аварга шалгаруулах тэмцээнд Лихайн коллежийн шигшээд багтан тоглохдоо 2010 онд 21.8 оноо, 7.8 бөмбөг авалт дунджилж бүсийн шилдэг тоглогч болжээ.
Суман гол
Суман гол нь Тэрхийн цагаан нуураас эх авч 60 орчим км урсаад Чулуут голд цутгадаг. Суман гол эгц хүрмэн чулуун хавцал (өргөн нь 30, өндөр нь 10 орчим м) үүсгэж дундуур нь урсана. Чулуут голоос дутахгүй их устай. Усны дундаж урсац нь 11,3м3/с байна. Суман гол жижиг хүрхрээ, боргио ихтэй. Тэрхийн цагаан нуурт цутгадаг Хойд Тэрхийн голыг Суман голын эх нь гэж үздэг. Сүүлийн жилүүдэд цаг агаарын өөрчлөлтийн улмаас хур тунадас эрс багасч, Тэрхийн цагаан нуурын усны түвшин доошлохын хэрээр Суман голын усны урсац эрс багассан байна.
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Монголын гол мөрөн Ангилал:Архангай аймгийн гол мөрөн Ангилал:Сэлэнгэ мөрний голын систем
Нэрчүү гол
Нэрчүү гол нь (оросоор Нерча) Шилка гол<Шилка мөрөнд цутгадаг гол юм.
Гадаад холбоос
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын гол мөрөн Ангилал:Шилка голын систем