cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чили
Газар зүй
Чили нь Өмнөд Америкийн баруун өмнөд эргийн дагуу 4300км (2700 мл) сунаж тогтсон. Үүний зэрэгцээ, өргөн нь 240км (150мл) байдаг ба улсын хэмжээ нь өргөнөөс 8 дахин урт байдаг. Чилийн хамгийн том газарзүйн онцлог бол улсын зүүн ирмэгийн дагуу байдаг агуу том Андын нуруу юм. Энэ газар тавь гаруй идэвхтэй галт уулын оргил байдаг. Баруун хил бол Номхон далай юм. Харин хойд хэсэг бол дэлхийн хамгийн зочломтгой бус газруудын нэг Atacama цөл юм. Уул болон төв хөндий гэж нэрлэгддэг далайн хооронд нарийн хотгор хэсэг Чилийн төв хэсгийн дайран өнгөрдөг. 500 мл урт хонгил нь усан үзмийн талбай, хойд хэсэгийн мал аж ахуйнууд,  өмнөд хэсэгийн нуурууд ба ой модод юм. Чилийн өмнөд мөч Cape Horn – оор тэмдэглэгдсэн. Чилийн уур амьсгал нь газарзүйн байдлаараа өөр өөр байдаг. Үүнээс гадна Андын нуруу болон Атакама цөлийн эрс тэс цаг уурын нөхцөлтэй, улс орон тав тухтай сэрүүн уур амьсгалтай дуртай. Чили  улсын нийт газар нутгийн хэмжээ нь 756102 км2  . Үүнээс газар нь 743.812 хавтгай дөрвөлжин км-т. Харин усны нийт хэмжээ 12.290 хавтгай дөрвөлжин км-т байдаг.
Засгийн газар ба Улс төр
Тус улсын албан ёсны нэр нь Бүгд Найрамдах Чили улс юм. Чили улс нь төлөөллийн ардчилал болон ерөнхийлөгчийн засаглалтай. Улсаа тус тусад нь 3 салбар болгон хуваасан. Үүнд : гүйцэтгэх, шүүх, хууль тогтоох юм.
Гүйцэтгэх салбар
Ерөнхийлөгч нь засгийн газар болон төр засгаа аль алиныг нь хариуцдаг. Чилийн ерөнхийлөгч нь Мишель Бачелет Жериа (2014 оны гуравдугаар сарын 11-ээс хойш). Ерөнхийлөгч нь засгийн газраа томилдог.
Хууль зүйн салбар
Үндэсний Конгресс нь хоёр танхимтай (38 суудал, гишүүд шууд 4 жил тутам шинэчлэн гишүүдийн нэг тал нь 8 жилийн хугацаатай үйлчлэх олонхийн саналаар олон суудалтай тойрогт сонгогдсон) Депутатуудын танхим нь (120 суудал, шууд олонхийн саналаар олон суудалтай тойрогт сонгогдсон гишүүд нь 4 жилийн хугацаатай үйлчлэдэг).
Шүүхийн салбар
Дээд шүүх нь (шүүхийн ерөнхийлөгч, 20 гишүүдээс бүрддэг); Үндсэн хуулийн цэц (7 гишүүнтэй); Сонгуулийн шүүх (5 гишүүнтэй). Тус улсын нийслэл нь Сантьяго хот юм. Захиргааны салбаруудаа 15 бүс нутагт хуваадаг. Үүнд: Aysen, Antofagasta, Araucania, Арика у Паринакота, Атакама, Biobio, Coquimbo, Libertador Ерөнхий Bernardo O'Higgins, Лос-Лагос, Лос-Rios, Magallanes у де ла Antartica Chilena, Maule, бүс METROPOLITANA (Сантьяго), Tarapaca, Валпарайсо. 1810 оны 9 – р сарын 18нд тусгаар тогтнолоо тунхаглан зарласан. 1980 оны 9-р сарын 11-ээс өмнө маш олон үндсэн хуультай байсан. 2015 оны сүүлээр Чилийн Засгийн газар үндсэн хуулийг шинэчлэх үйл явцыг санаачлан.
Хүн ам
2013 онд Өмнөд Америкт Чиличүүд дундаж наслалт болон амьдралын түвшингээр хамгийн өндөр байсан. 2009 онд дундаж наслалт 78,4 байснаас эрэгтэй 75,74, эмэгтэй 81,19 байсан. Тэр жилдээ дунджаар төрөлт 15.0% болж, дундаж нас баралт 5. 4 ‰ байсан мөн нялхсын эндэгдэл 7,9% байхад, байгайлийн нас баралтын түвшин 9,6% байсан.
Эдийн засаг
Чилийн эдийн засаг тогтвортой өсч байна. Чилийн гол худалдааны түнш нь АНУ, Европын холбоо, Япон, Аргентин, Бразил зэрэг улсууд юм.Чили зах зээлийн эдийн засагтай. Өмнөд Америк дахь хамгийн хүчтэй бондийн зэрэглэлийн өгсөн нэр хүнд мөн гадаад худалдааны өндөр нэр хүндтэй. Дотоодын Нийт Бүтээгдэхүүний ойролцоогоор гуравны нэг хувийг экспортын бараа, үйлчилгээ эзэлдэг. Мөн нийт экспортын 60%-ийг түүхий эд эзэлдэг. Зэс нь дангаараа засгийн газрын орлогын 20% -ийг хангадаг. 2015 оны байдлаар ДНБ-ий хэмжээ 424,3 тэрбум америк доллар. Чили зэс, лити, бусад эрдэс, хүнсний бүтээгдэхүүн, загас боловсруулах, төмөр, ган, мод, модон бүтээгдэхүүн, тээврийн тоног төхөөрөмж, цемент, нэхмэл гэх зэрэг бүтээгдэхүүнүүдийг үйлдвэрлэдэг. Мөн Чилийн хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүнүүд бол усан үзэм, алим, лийр, сонгино, улаан буудай, эрдэнэ шиш, овъёос, тоор, сармис, спаржа, шош, үхрийн мах, шувууны аж ахуй, ноос, загас, мод юм. Ажилгүйдлийн түвшин 2015 оны байдлаар 6,4% байсан. Чилийн экспортлодог бүтээгдэхүүнүүд нь  зэс, жимс, загасны аж ахуй, цаас, целлюлозын, химийн бодис, дарс юм. Мөн нийт экспортын орлого 61,82 тэрбум доллар юм.
Боловсрол
Чили улс нь олон янзын өөр өөр боловсорлын системтэй бөгөөд сургуулийн өмнөх, бага сургууль, дунд сургууль, дээд боловсролын гэх мэт өөр өөр түвшинд хуваагддаг байна. Дунд сургуулиуд шинжлэх ухаан - хүмүүнлэгийн болон техникийн - мэргэжлийн гэсэн боловсролын хоёр чиглэлт хандлагыг дагадаг. Урьд нь уран зохиол, түүх, физик, математик сэдвээр тогтмол лекц тавих ёстой байсан бол одооны зорилго нь дадлага туршлагатай болгохын зэрэгцээ техникийн мэдлэгтэй болгох юм. Урлагийн боловсрол гэж нэрлэдэг гурав дахь сонголт ч бас байдаг. Тооцоогоор 6 - 14 жилийн хооронд хүүхдүүдийн 99.7% суурь боловсрол хамрагддаг бол, дунд боловсролын хувьд энэ хэмжээ нь 87.7% байдаг.
Соёл
Гэр бүл бол Чилийн ард түмний амьдралын хамгийн чухал хэсгүүдийн нэг юм. Хүүхдүүд насанд хүрсэн ч гэсэн тэдний эцэг эхийн хайр халамж буурдаггүй. Өндөр настай эцэг эх нь хүүхдүүдийнхээ гэрт амьдрах нь энгийн үзэгдэл юм. Чилийн нийгэм нь уламжлалт соёлтой учраас олон уламжлалт гэр бүл, эмэгтэйчүүд одоо ч гэсэн хоол хийх, цэвэрлэгээ, хүүхэд өсгөх ихэнх хийх төлөвтэй байдаг.
Ихэнх хүмүүс өдөрт 3 хоол иддэг бол, Чиличүүд өдөрт 4 хоол иддэг. Тэд өглөөний цайндаа эртний хоол иддэг мөн кофе эсвэл ямар нэгэн зүйлийг хундага өргөн уудаг. Өдрийн хоол бол тэр өдрийн хамгийн чухал хоол бөгөөд 1ээс 2 цагийн хооронд иддэг. Оройн хоолонд ихэвчлэн олон үндэстний хоол иддэг.
Олон нийтийн мэдээлэл
Олон нийтийн мэдээлэл (Массовая информация. Mass information). Олон нийтийн мэдээлэл бол сэтгүүл зүйн үндсэн категори юм. “Олон нийтийн” гэсэн тодотгол бол өргөн хүрээтэй гүнзгий агуулгатай бөгөөд нэлээд нухацтай задлан шинжилгээ хийхийг шаарддаг ойлголт мөн. Юуны өмнө сэтгүүл зүйн мэдээлэл нь олон нийтэд зориулагдсан, өөрөөр хэлбэл, бүх хүнд, эсвэл хүмүүсийн ихэнх хэсэгт (ард түмэн, нийгмийн бүлэг, давхарга, нутаг дэвсгэрийн хүн ам, салбарын ажилтнууд, тодорхой нэг ажил төрлийг сонирхогчид г.м.) хандсан, тэдэнд хүртээмжтэй, энгийн, сонирхолтой, цаг үеэ олсон, чухал байхын хамт мэргэжлийн тусгай мэдээллээс (шинжлэх ухаан, техник, нарийн мэргэжлийн г.м.) бүх нийтийг хамарсан шинжээрээ ялгаатай юм. Товчоор хэлбэл, олон нийтийн мэдээлэл тэдний ухамсарт хандсан байдаг. Тийм мэдээллийг бэлтгэхэд хөнгөн хийсвэр хандахаас ямагт зайлсхийх нь чухал. Учир нь ийм хандлага “олон нийтийн соёл” гэж нэрлэгддэг хамгийн үлбэгэр, бүдүүлэг бүтээлийг бий болгоход нөлөөлдөг. Мэдээлэл хүлээн авагчдын сонголт, хандлага зэрэг нь тухайн ОНМХ-ийн нийтлэлийн бодлогод илэрч байгаа сэтгүүлчийн нийгмийн байр сууриас шууд шалтгаална. Учир нь эрхлэн гаргагчид олон нийтэд зориулсан мэдээллийн бодлогоо хэрэгжүүлэхийн төлөө сэтгүүл зүйн сувгийг зохион байгуулдаг. Сэтгүүлч олон нийтийн мэдээллийг цуглуулж, боловсруулж, зохиомжлон бэлтгэж эх бичвэрийн тусламжтайгаар хүлээн авагчдад болон нийгмийн институтуудэд дамжуулдаг. Олон нийтийн мэдээлэл (гол категори) нь сэтгүүл зүйн үйл ажиллагааны онцлог шинжийг улам гүнзгий гаргахад нөлөөлөхүйц бусад ерөнхий ойлголтуудын нэгдмэл шинжийг хангах, цаашид гүнзгийрүүлэн тайлбарлах хамгийн гол эх үүсвэрийн нэг болдог юм. Энэхүү төв категориас эх сууриа авсан бусад ойлголт түүний эргэн тойронд төвлөрч тодорхой гинжин хэлхээг үүсгэдэг бөгөөд ийм хэсэг болгон олон нийтийн мэдээллийн үйл ажиллагааны харилцан уялдаа холбоо бүхий тодорхой бүлэг, зүй тогтлуудын онцлог шинж, учир утгыг тайлбарлах болно.
Олон нийтийн мэдээлэл Ангилал:Нээлттэй нийгэм
Мэдлэг
Монгол хэлний их тайлбарт тодорхойлсноор "Мэдлэг нь танин мэдэх үйл ажиллагааны үр дүнд тодорхой мэргэжлээр сурч боловсрол эзэмшсэн түвшин, мэдэц юм". Мэдлэг бол боловсрол дадлага туршлагаар ур чадвар олж авах тодорхой мэдээллийг сайн мэдэж байхыг хэлнэ. Практикт сэдвийн хувьд ойлгомжтой онолтойгоо нягт холбоотой байх ёстой. Энэ нь далд утгаараа практикт мэргэжлийн ур чадвар албан ёсны байна. Философчид мэдлэгийг илгээлт гэж нэрлэх ба алдарт филсофич Платон мэдлэгийг “ Итгэлтэйгээр зөв бурууг шүүн тунгаах хэмээн тодорхойлсон”. Хэдий тийм боловч эрт цагт мэдлэгийг маш олон онолоор тайлбарлан  тодорхойлсон боловч тэр ганцаар зөвшөөрөөгүй. Мэдлэгийг эзэмшиж олж авах үйл явцыг танин мэдэх цогцолборууд нь ухамсарлах сурах харилцан холбоо нэгдэл болон ухаан бодолтой нь холбоотой. Мэдлэгийг бол хүн төрөлхтөний оюун ухааны багтаамжтай холбоотой гэж хэлж болно. Мэдлэг байршуулах гэдэг нь мэдлэгийн өвөрмөц тодорхой байршил юм. Мэдлэгээ хэд хэдэн аргаар үүсгэж болно. Жишээлбэл: хурал ажилгааны индүүрэл дадлага туршлагаасаа суралцан мэдлэгээ хамгийн дээгүүр үнэлэн бүтээлч байдлаар харах хэрэгтэй.Хамгийн гол нь шинжлэх ухааны аргатай хамаатай. Энэ нь бусад аргуудаас онолын хувьд мэдлэгээ ашиглан байршуулахад оршино. Дараагийн арга мөн хооронд адил хугацаандаа байдаг. Мэдлэгийн өмнөх дадлага туршлага аргуудад тодорхой эрх мэдлийг гартаа авахыг зөвшөөрсөн. Жишээлбэл: Хэрэв чи тэнхимдаа 3D-аар сансар огторгуйн талаар өгүүлж болно. Энэхүү мэдлэг бол зарим нэг дэлхийн 3D ур чадвараар зовлон шаналалыг мартаж чаддаг. Мэдлэгийн хэсэг Мэдлэгийн хэсэг гэдэг нь төв дахь шинжлэх ухааны салбар юм. Магадгүй үйл явдал нь илүү бодитой мэдлэгийг зарим хэсэг нь үргэлж бүрэн төгс байдаггүй үйл ажиллагааны салбар дахь мэдээлэл эмх замбараагүй байдаг. Ихэнхи чухал асуудлуудыг нь тодорхой нөхцөл байдлыг хэсэгт асуудлаа шийдэж чаддаг. Энэ бодлого бол шийдвэр ёсоор мэдээлэлийн хэмжээг хязгаарлах хүмүүсийн амьдралыг таамаглах төлөөхөд оршдог.
Пьер Огюст Ренуар
Пьер Огюст Ренуар (Pierre-Auguste Renoir; 1841 оны 2 сарын 25–1919 оны 12 сарын 3) нь импрессионист чиглэлийг хөгжүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн Францын зураач юм.
Бага нас
Тэрээр 1841 оны 2 сарын 25нд Францын шаазан эдлэлээрээ алдартай Лиможе хотод жирийн ажилчны гэр бүлд 7 хүүхдийн зургаа дахь хүүхэд нь болон мэндэлжээ. Түүний эцэг оёдолчин Леонар, Огюстыг 3 настай байхад амьдрадаа дээшлүүлэхээр гэр бүлээ дагуулан Парис хотруу нүүж Луврын музейн ойролцоо амьдрах болсон байна. Леонарын хүүхдүүд өөрсдийн хүчээр амьдралаа аргацаахаас аргагүй байсан тул Огюст 13 настайгаасаа шаазангийн үйлдвэрт ажиллаж шаазангийн чимэглэл зурдаг байв. Гэвч уг чимэглэлийг автомат машинаар зурах болсон тул ажлаасаа халагдсан байна. Тэр Луврт очиж алдарт зураачдын бүтээлийг судлахын зэрэгцээ сэнсний гоёлын зураг, хананд өлгөдөг чимэглэлийн эд зүйлсийн зураг зурах зэргээр өл залгаж өдөр хоногийг өнгөрөөж байлаа.
Залуу нас
Ренуар 1862 онд Парис хотод Чарльс Глэйрийн удирдлаган дор урлагийн хичээлд сууж, Альфред Сислей, Фредерик Базиль, Клод Моне нартай танилцана. Тэр үедээ будаг авах ч мөнгөгүй явдаг байв. 1864 оноос маш нарийн сонгон шалгаруулалтыг давж, жил бүр зохиогддог Парис Салон-д бүтээлээ тавьж эхэлсэн ч алдар нэр тийм амар ирсэнгүй. 1860-аад оны сүүлээр найз Клод Монетой хамт сүүдрийн өнгө хар эсвэл бор биш, харин эргэн тойрны тусгал өнгө гэдгийг нээж хамтран бүтээл туурвиж байсан. 1865 онд зураач найз Жюль Ле Кёрийн гэрт танилцсан Лиза хэмээх бүсгүйтэй үерхэх болж хэд хэдэн зургийнхаа модел болгожээ. 7 жил үерхсэний эцэст Лиза түүнийг орхиж өөр хүнтэй гэрлэсэн байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Байгалийн уран зураач Ангилал:Импрессионизмын уран зураач Ангилал:Хөрөг зураач Ангилал:Францын уран зураач Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (офицер) Ангилал:Жан Ренуар Ангилал:Францчууд Ангилал:1841 онд төрсөн Ангилал:1919 онд өнгөрсөн
Төрөлчи хүргэн
Төрөлчи бол Ойрадын Хойд овгийн Худуга бэхийн ахмад хүү юм. 1207 онд Жочи ханхүүгийн удирдсан баруун гарын их цэрэг хойд зүгийн ойн иргэдэд аялах үед түүний эцэг харьяат цэрэг, ардаа авч дагаар орж, бусад Киргиз, Буриад, Булгад, Хорь Түмэд зэргийн олон аймгийг дагаар оруулах үйлст замчлан оролцжээ. Иймээс Чингис хаан өөрийн дунд охин Цэцэйхэн бэхийг Худуга бэхийн ахмад хүү Төрөлчид, Жочийн охин Хулуйханыг Төрөлчийн дүү Иналчид өгсөнөөр худ ураг бололцсон юм. Төрөлчигийн тухай мэдээ түүхэнд ховор юм.
Эрх чөлөөний хөшөө
Эрх чөлөөний хөшөө (Англи: The Statue of Liberty, бүтэн нэр нь дэлхийг гэрэлтүүлэх эрх чөлөө буюу Liberty Enlightening the World) нь Франц улсаас АНУ-ын Тусгаар тогтнолын 100 жилийн ойгоор бэлэг болгон өгсөн, Нью Йорк хотын "Эрх чөлөө" аралд байрлах бөгөөд Америк болон дэлхийн хамгийн алдартай уран барилгын нэг юм.
Хөшөөний сууриас титэм хүртэл 354 шаттай юм. Хөшөөний өндөр 46 метр, доод суурьтайгаа нийлээд 96 метр өндөр ажээ.
Уг хөшөөг 1885 оны 6 сарын 17-нд Францын хөлөг онгоцоор Нью-Йорк хотод авчирчээ. Францын барималч Фредерик Бартольди бүтээсэн хөшөөг 1876 онд АНУ-ын тусгаар тогтнолын 100 жилийн ойгоор бэлэглэх санаатай байсан ч, амжихгүй байсаар 10 жилийн дараа л бэлэн болгосон гэдэг. Харин уг барималын бамбар барьсан баруун гарын хэсгийг аль эрт хийж, 1876 онд Филадельфид болсон үзэсгэлэнд тавьж байж. Хөшөөний их биеийг 1884 онд бүтээж дууссан агаад дийлэнхийг нь хандивын хөрөнгөөр босгожээ. Асар том хөшөөг сүндэрлүүлэхийн тулд Бартольдид мэргэжлийн инженер хэрэгтэй байлаа. Тэрээр Эйфелийн цамхгийг үндэслэгч нутаг нэгт Гюстав Эйфельд хандсанаар санасандаа хүрчээ.
1886 оны 10-р сарын 28-нд Эрх чөлөөний хөшөөний албан ёсны нээлтийн ажил болжээ.
1924 онд Эрх чөлөөний хөшөө АНУ-ын үндэсний дурсгалт газар болсон. 1956 онд Бедлоу арлыг Эрх чөлөөний /Либерти/ арал гэж нэрлэж, 1966 онд АНУ-ын түүхэн газруудын үндэсний бүртгэлд оруулсан байна. Одоо энэ нь АНУ-ын Нью-Йорк хотын хамгийн алдартай аялал жуулчлалын газруудын нэг бөгөөд Америкийн Нэгдсэн Улсын хамгийн алдартай бэлгэдлийн нэг юм.
Уг бүтээлийг АНУ-ын үндэсний хөшөө гэдэг бөгөөд 1984 онд ЮНЕСКО-гийн дэлхийн соёлын өвд бүртгэж авчээ.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:АНУ-ын үндэсний бэлгэ тэмдэг Ангилал:АНУ-ын хөшөө Ангилал:АНУ-ын уран баримал Ангилал:Зэс баримал Ангилал:Historic Civil Engineering Landmark Ангилал:Нью-Йоркийн музей Ангилал:1880-аад онд барьсан Ангилал:1886 он Ангилал:Францын архитектур Ангилал:АНУ-Францын харилцаа Ангилал:Нью-Йоркийн гэрэлт цамхаг Ангилал:Америк дахь дэлхийн соёлын өв
Дондогийн Алтангэрэл
Намтар
Аймгийн аварга уяач Алтангэрэл нь Архангай аймгийн Хашаат сумын могой хэмээх газар 1957 онд ард Дондогийн гэрт төрсөн. Хүүхэд байхаасаа хурга, ишиг хариулж малчин айлын хүүхдүүдийн адилаар өсөж торнисон. 1965 онд Хашаат сумынхаа бүрэн дунд сургуульд элсэн орж бүрэн дунд боловсролтой болсон. Д.Алтангэрэлийн гэргийг Норовын Хандхүү гэдэг. Мөн Архангай аймгийн Хашаат сумын харьяат. Зургаан хүүхдийн эцэг эх ба таван хүүхэд нь дээд боловсролтой нэг хархүү нь малчин бүрэн дунд боловсролтой. Д.Алтангэрэл нь 1972 онд “Их Эхлэлт” нэгдлийн илгээлтийн эзэн болж хөдөө мал дээр гарсан. 1975 онд цэрэгт татагдан Дорноговь аймгийн Сулинхээр отряд хилийн 0168 дүгээр ангид жагсаалын даргаар 3 жилийн алба хаасан. Нэгдэлд эхлээд хонь малалж байгаад дараа нь адуу малласан. 1992 онд нэгдэл тарахад хувийн мал аж ахиу эрхэлж эхэлсэн.
Амжилт
Мал маллах хугацаандаа 1973 оны 7 сард “мал маллах сайхан” эвлэлийн төв хорооны тэргүүний цол тэмдэгээр шагнуулж, мөн оны 10 сард Оросын Холбооны Улсын нийслэл Москва, Ленинград, Эрхүү хотуудтай танилцуулахаар улсаас шилдэг 30 малчныг шагнан явуулсны нэг болсон. 7, 8-р таван жилийн гавшгайч, засгийн газрын хүндэт жуух, ХАА хүндэт жуух, ХАА их сургуулийн малын эмчийн ангид суралцах урилга, эвлэлийн төв хорооны “тэргүүний малчин залуу алтан медаль”, лениний 100 жилийн хүндэт жуух, ардын хувьсгалын 80, 90 жилийн ойн медаль, Ардчилсан холбооны “Алтан од” медаль, 1980, 1986 онуудад аймгийн аварга малчнаар 2 удаа, 1983 онд Хашаат сумын анхны аймгийн аврага уяач, 1988 онд аймгийн аврага адуучин, 2013 онд ХАА тэргүүний ажилтан, 2020 онд аймгийн алдарт уяач зэрэг удаа дараалан олон шагнуулсан.
Архангай аймгийн Хашаат сумын Цагаан хад багийн уяач Дондогийн Алтангэрэл нь 1983 онд Архангай аймгийн аварга уяач (Одоогийн алдарт уяач), 2013 онд Архангай аймгийн Хашаат сумын алдарт уяач болж байсан ба хуучны ахмад уяачдын нэг юм. Аймаг сумын наадамд 20 гаран түрүү, 40 гаран айраг авч байсан. Улсын алдарт уяач Зуун Чулууны "хонгор" морийг ганц дийлж байсан хурдан "халтар" морины эзэн юм. Хашаат сумын Таван хээр (Таван халуун гэдэг зарим нь арван хээр морь байсан ч гэж ярьдаг) морины 2 хээр мориных нь эзэн юм.
Хурдан халтар морины тухай товч
Хурдан халтар морины хувьд гараа тухайн үед мотоциклын хурдаар 80 миль, барианд ирэхдээ 50 мильтэй давхидаг байжээ. Зайдан унасан хүүхэд нь эргэх үед нь мундааных нь үсийг мулт татан ойчиж байсан түүхтэй хурдан хүлэг юм.
Ангилал:Уяач Ангилал:Хашаатын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1957 онд төрсөн
Орхон сум (Сэлэнгэ)
thumb|250px Орхон (монгол бичгээр Зураг:Orqun Orqon.png орхон) нь Сэлэнгэ аймгийн сум юм.
Сумын төв нь Улаанбаатар хотоос 270 км, Дархан хотоос 75 км, Эрдэнэт хотоос 110 км, Сэлэнгэ аймгийн төвөөс 180 км алслагдсан, Дархан-Эрдэнэтийн төв засмал замаас 4 км, Улаанбаатар-Дархан-Эрдэнэтийн төмөр замын 42-р зөрлөгөөс 12 км зайд байрлана.
Газарзүй
Орхон сумын одоогийн байгаа газар нутгийн хил хязгаар нь атрын 2-р аяны хүрээнд БНМАУ-ын СнЗ-н 1976 оны 11-р сарын 19-ны өдрийн 357-р тогтоолоор Номгон сум САА-г тус сумаас тусгаарласнаар бүрэлдэн тогжээ. Энэ тогтоолд дурдсан Орхон сумын хилийн цэс нь Дэл толгойноос Дэрст буланг дайруулан Овоот уул, Сэртэн толгой, Хөтөл нарс гэдэг газруудаар дамжин Мааньт уулыг хүртэл Сайхан сумтай, Мааньт уулаас урагш Цэц бунханы хөтлөөр дамнан Мэргэн шувуутын нуруу дагаж Шувуутын даваа, Муу салхитын даваа дамнан Шар хөтөл хүртэл Төв аймгийн Сүмбэр сумтай, Шар хөтөлөөс Бүрэгтэйн нуруу дагаж Долоон гэлэн уул хүртэл Төв аймгийн Жаргалант сумтай, Долоон гэлэн уулнаас Уургат уул, Өндөр цагаан уул дамжин Дуутын гозгороор давуулан Нарст толгой, Өгөөмөр уулаас Орхон гол уруудан Гүнжийн булан, Гурвалсан тохой хүртэл Баруунбүрэн сумтай, Гурвалсан тохойгоос Ар булан, Бороочийн ам, Чулуутын дов, Цант толгой, Цагаан эрэг зэргийг дайран Орхон голоор уруудан Дэл толгойн ар хормой хүртэл Сант сумтай тус тус хиллэдэг байна.
Орхон сум нь 130,600 гектар талбай бүхий газар нутагтай бөгөөд үүний 27,000 га талбай тариалангийн, 14,800 га талбай хадлангийн, 77,400 га талбай малын бэлчээрийн, 3,300 га талбай ой мод байна. Тус сум нь далайн түвшнээс дээш 750-800 метр өндөрт өргөгдсөн, температурын туйл нь хасах 38 хэмээс нэмэх 38 хэм, Орхон, Шийр, Хөндлөн булаг, Хавцал зэрэг гол горхитой.
Түүхийн дурсгалт газрууд
Сумын төвөөс баруун урагш 3 км орчимд Гуулин (Солонгос) улсын үеийн цаасны үйлдвэрийн туурь үлдэц, Цант толгойн баруун урд өвөр дэх цохио хадан дээр сийлсэн “Люваан жалбо” бурханы хөрөг, Нарт уулын ар хөндийн сүг зураг бүхий хөшөө чулуу, Бороочийн аманд нэг дор хар мод, нарс, хус, хуш, гацуур, улийс, бургас, жодоо, монос зэрэг мод нэг нэг ширхэгээр зэрэгцэн ургасан байгалийн өвөрмөц сонин тогтоцууд, сонирхолтой дурсгалт газруудтай.
Эдийн засаг
Нутгийн хөрс шороо өвс ургамал нь газар тариалан мал аж ахуй эрхлэхэд тун таатай. Монгол улсын өнцөг булан бүрээс ирж суурьсан 2000 гаран хүн амтай таван хошуу малаас бүрдсэн 70 гаруй мянган толгой малтай, жилдээ 5000-10000 орчим га талбайд үр тариа болон төмс хүнсний ногоо тариалж байна.
Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Мажид Бугерра
Мажид Бугерра (مجيد بوغرة, Madjid Bougherrá, 1982 оны аравдугаар сарын 7-нд Францын Лонвик хотод төрсөн) — Алжирын хөлбөмбөгчин бөгөөд Алжирын шигшээд тоглодог.
Замнал
Францын Геньоноос гараагаа эхэлсэн тэрбээр Кру Александра, Шеффилд Уэнсдей болон Чарльтон Атлетик түүнчлэн Рейнжерс зэрэг англи, шотландын багуудад зургаан жил гаруй хугацаанд тогложээ.
Шигшээ
Францын Лонвик хотод мэндлээд Дижонд торнисон Бугерра Алжирын шигшээд тоглохыг эрэлжийлжээ. 2006 оны ДАШТ-ий сонгонд Зимбабветай анхлан гараалж, 2007 оны долоодугаар сарын 2-нд Кабо Вердетэй тулахад (2:2) гоолдож байв. 2014 оны ДАШТ-д оролцохдоо ахлагч байв.
Холбоос
Ангилал:Алжирын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Лехвия багийн тоглогч Ангилал:Рейнжерс багийн тоглогч Ангилал:Чарльтон Атлетик багийн тоглогч Ангилал:Шеффилд Уэнсдей багийн тоглогч Ангилал:Кру Александра багийн тоглогч Ангилал:Геньон багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Шотландын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Катарын хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Францын хүн Ангилал:Алжирчууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Москвагийн Эрчим Хүчний Хүрээлэн
Москвагийн Эрчим Хүчний Хүрээлэн (Московский энергетический институт (Национальный исследовательский университет)) нь 1930 онд байгуулагдсан, Оросын Холбооны Улсын техник технологийн салбарын сургууль бөгөөд эрчим хүч, электрон техник болон мэдээлэл технологийн салбарт дэлхийд тэргүүлэгч сургуулиудын нэг юм. Өнөөгийн байдлаар тус сургууль нь 12 салбар сургууль, 70 тэнхим, 176 эрдэм шинжилгээний лаборатори, туршилтын үйлдвэр, сургалт судалгааны зориулалттай дулааны станц, номын сан, «Энергия» спорт цогцолбор, оюутны дотуур байрууд, мөн соёлын төвтэй.
Түүх
Москвагийн Эрчим Хүчний Хүрээлэн нь 1930 онд Н.Э. Бауманы нэрэмжит Москвагийн техникийн их сургуулийн цахилгаан техникийн факультет болон Г.В. Плехановын нэрэмжит Үндэсний аж ахуйн сургууль (одоогоор Плехановын нэрэмжит эдийн засгийн академи)-ийн цахилгаан үйлдвэрлэлийн факульетуудыг нэгтгэн байгуулагдсан юм. 2000 оны 11-р сарын 27-ны өдөр Москвагийн Эрчим Хүчний Хүрээлэн нь Техникийн их сургууль гэсэн зэрэгтэй болсон.
2011 оны 7-р сарын 22-ны өдрөөс Үндэсний судалгааны их сургууль зэрэгтэй болсон байна.
Гадаад оюутнууд
1946 оноос эхлэн гадаад улс орны оюутнуудаас элсэлт авч эхэлсэн ба одоогоор нийт 68 улсын оюутан болон аспирантууд суралцаж байна. Монгол улсаас 1960-аад оноос эхлэн оюутнууд элсэн суралцаж эхэлсэн ба 170 гаруй хүн төгсчээ.
Эшлэл
Ангилал:Москвагийн их сургууль Ангилал:Техникийн их сургууль Ангилал:1930 онд байгуулагдсан
Их наяд
Их наяд — Бүхэл тоо, нэгийн араас 12 тэгтэй ( = 1012, мянган тэрбум эсвэл саян сая).
#e18
Данкан Кит
Данкан Кит (Duncan Keith, 1983 оны долоодугаар сарын 16-нд Виннипег хотод төрсөн) — Канадын хоккейчин бөгөөд Үндэсний хоккейн лигийн Чикаго Блэкхокс болон Канадын шигшээ багийн хамгаалагч юм.
Данкан 2010, 2013 оны Стэнлийн цомын аваргаар тодорч байсан.
Цахим холбоос
Ангилал:Канадын мөсний хоккейн үндэсний шигшээ багийн тоглогч Ангилал:Канадын олимпын оролцогч Ангилал:Канадын олимпын аварга Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Мөсний хоккейн олимпын аварга Ангилал:Стэнли Купын аварга Ангилал:Канадчууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Гялааномруут харзлай
Гялааномруут харзлай (Cinclus cinclus), урьд Гялаан омруут гэж байсан, нь Харзлайнхан овгийн шувуу бөгөөд Европ болон Азийн баруун хэсэгт тархан нутаглана. Энэхүү шувууны өнгө зүсээр ялгагдсан хэд хэдэн дэд зүйл бий.
Гадаад төрх
Гялааномруут харзлай нь бөөрөнхий бие, богино сүүлтэй ба биеийн урт 18 см. Толгой, биеийн дээд хэсэг нь хар, цээж хоолой нь цагаан байна. Нас бие гүйцээгүй шувууд нь бор сааралдуу зүстэй.
Зан авир
Тэд усанд маш чадварлаг бөгөөд сайн шумбана. Нислэг нь хурдан, шулуун юм.
Идэш тэжээл
Гол хоол тэжээл нь усны элдэв хорхой шавьж, нялцгай биетэн болон жижиг загас зэрэг болно. Мөн жижиг үет хөлтөн, сам хорхой зэрэг идэх дуртай.
Үржил
Усны ойролцоо үүрээ засна. Дугуй эсвэл зууван хэлбэртэй байх ба хөвд хаг, өвс, навчаар хийнэ. 3-5 сарын үед 3-6 цагаан өндөг гаргадаг.
Ноппэнбаан
Ноппэнбаан нь аливаа байшингийн газар доорх хэсгийн дулаалгыг чийгнээс тусгаарласан хамгаалалтын үе юм.
Гадаад холбоос
Ангилал:Барилгын материал Ангилал:Хуванцар
Златко Юнузович
Златко Юнузович (Zlatko Junuzović, 1987 оны есдүгээр сарын 26-нд төрсөн) — Босни гаралтай Австрийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Германы «Вердер» багт хагас хамгаалагчаар тоглодог. Жигүүр, туслах довтлогчийн байрлалд тавигддаг.
Замнал
2012 оны нэгдүгээр сард Германы Бундеслигийн «Вердер» багтай 2015 оны зургаадугаар сарын 30 хүртэл гэрээлэв.
Гадны холбоос
Ангилал:Австрийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Австрийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:ГАК багийн тоглогч Ангилал:Аустриа Кернтен багийн тоглогч Ангилал:Аустриа Вена багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Австричууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Цөлжилт
Цөлжилт гэдэг нь ургамалаар бүрхэгдсэн газар үржил шимгүй болон хувирах үзэгдлийг хэлнэ. Энд буй цөл гэдэг нь ургамал ургах болон газар тариаланд тохиромжгүй газар нутгийг хэлж буй утга нь хүчтэй бөгөөд хатаж гандсан газар нутгийг илэрхийлэх цөлийн уур амьсгалд ордог цөл
гэдэгтэй бага зэрэг ялгаатай. Гэхдээ ургамалан бүрхэвчгүй болсон газар нь яваандаа цөлийн уур амьсгалтай болох төлөвтэй байдаг.
Цөлжилтөд хуурай бүс нутгийн уур амьсгалын өөрчлөлт гэх мэтээс үүдэх байгалийн үзэгдэл хамаарах боловч орчин үед нийгмийн тулгамдсан асуудал болоод буй цөлжилт гэдэг нь хүн төрөлхтний үйл ажиллагааны улмаас болж буй үзэгдэл бөгөөд дэлхийн дулаарлаас шалтгаалж буй гэж үздэг. Мөн хөрсний эвдрэл нь цөлжилтийн нэг шалтгаан болно.
НҮБ-ын Цөлжилттэй Тэмцэх Конвенцид цөлжилтийг “хуурай, хагас хуурай ба гандуу, чийг дутмаг нутаг дэвсгэрт цаг уурын өөрчлөлт болон хүний үйл ажиллагаатай холбоотой олон янзын хүчин зүйлээс үүдэлтэй газрын хөрсний доройтол” гэж тодорхойлсон байна.
Хөрсний алдагдал гэдэг нь үржил шим бүхий, газар тариалан эрхлэхэд тохиромжтой хөрс нь бороо, үерийн улмаас урсан одох үзэгдэл бөгөөд Энэтхэг, Ойрх Дорнод, Шар мөрний тэгш өндөрлөг зэрэг газруудад болж буй.
Давсжилт гэдэг нь газрын хөрсөн дэх давсны эзлэх хувь ихэсч, ургамал ургах боломжгүй болох үзэгдэл. Энэ нь газрын гүний ус нь усжуулалт болон байгалийн хүчин зүйлийн улмаас газрын гадарга дээр гарч ууршин, эрдэс давс нь ууршилгүй үлдсэний улмаас бий болно. Давсжилт явагдсан газар нь цемент шиг хатуу болж хагарна.
Элсжилт гэдэг нь ойр орчимд байсан элс нь нүүж, шинэ газарт очин цөл болгохыг хэлнэ. Ioiuibh
Монгол дахь цөлжилт
Монгол улсын нутгийн өмнөд хэсэгт орших Говьд цөлжилт эрчимтэй явагдаж, цөлийн бүс нь хүрээгээ хойш тэлсээр буй. Манай орны гандуу бүс нутагт 1940 оноос хойш 3800 ам км талбай шинээр элсжсэн ажээ. Үүний 870 гаруй ам км нь зөвхөн Монгол элсний урд зах Хүйсийн говийн дагуух нутагт шинээр үүссэн элс юм.
2017 оны байдлаар цөлжилт илрээгүй нутаг 14.3%, сул илэрсэн нутаг 10.7%, дунд зэрэг илэрсэн нутаг 34.0%, хүчтэй илэрсэн нутаг 24.3%, маш хүчтэй 16.7% болоод байна.
Өөрөөр хэлбэл, манай орны нийт нутаг дэвсгэрийн 75 гаруй хувь нь дундаас дээш зэрэглэлийн цөлжилтөд өртсөн байна.Үүнээс хүний буруутай үйлдэл 87%,байгаль дэлхий 13%.Үүнээс болж цөлжилт үүсдэг.
Цөлжилтөд хүргэх хүчин зүйлүүд (хүний шууд нөлөө)
Цөлжилтөд хүргэх хүний үйл ажиллагаанд дараах үйл ажиллагаа голлон хамаарна. Үүнд:
Товруут тусгаарлагч
Гадаад холбоос
Ангилал:Барилгын материал Ангилал:Хуванцар
Сая
Сая  (ས་ཡ།:  sa ya ) — мянган мянга, тоо, нэгийн араас 6 тэгтэй, 106. СИ системд : мега — гэж тэмдэглэдэг (106) эсвэл микро — (10−6).
#e06
2009 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
2009 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн (2009 World Judo Championships) нь Нидерландын Роттердам хотын Ахой спортын ордонд 8 сарын 26-наас 30-нд зохион байгуулагдсан.
Гадны холбоосууд
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Жо Жордан
Жозеф "Жо" Жордан (Joseph "Joe" Jordan, 1951 оны 12 сарын 15-нд Клеландад төрсөн ) нь Шотландын хөлбөмбөгчин, хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч бөгөөд өдгөө Премьер Лигийн Тоттенхэм Хотспур багт Харри Рэднаппын туслах дасгалжуулагчдын нэгээр ажиллаж буй. Тэрээр тоглогч ахуйдаа Лийдс Юнайтед, Манчестер Юнайтед, Милан зэрэг багт довтлогчоор тоглож байв. Жордан нь гурван ДАШТ-д гоол оруулсан (1974, 1978, 1982) Шотландын цорын ганц хөлбөмбөгчин юм.
Эшлэл
Ангилал:1951 онд төрсөн Ангилал:Шотландын хөлбөмбөгчин Ангилал:Шотландчууд
Нэйсмитийн нэрэмжит оны шилдэг өсвөрийн тоглогчийн шагнал
Нэйсмитийн нэрэмжит оны шилдэг өсвөрийн тоглогчийн шагнал (Naismith Prep Player of the Year Award) нь сагсан бөмбөгийг үндэслэгч, Канадын иргэн Жэймс Нэйсмитийн нэрээр нэрлэгдэн, жилд нэг удаа ахлах сургуулийн дунд шилдэг эрэгтэй, эмэгтэй сагсан бөмбөгчийг шалгаруулдаг шагнал юм. Анхны шагналын эзэнээр 1987 онд Дэннис Скот, Лин Лорензен нар тодорсон байна.
Болеслав Берут
150px|thumb|Болеслав Берут Болеслав Берут (Bolesław Bierut, Боле́слав Бе́рут; түүний овгийг Биэрут гэж бичээд дуудах, Бе́рут гэж бичээд өргөж дуудахад яг адилхан сонсдоно; 1892–1956) — Бүгд Найрамдах Польш Ард Улс (БНПАУ)-ын нам төрийн анхны тэргүүн. 1947-1952 оны хооронд БНПАУ-ын ерөнхийлөгч, 1948-1956 оны хооронд Польшийн ажилчны нэгдсэн намын төв хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байв.
Зүүлтийн тайлбар
Ангилал:1892 онд төрсөн Ангилал:1956 онд өнгөрсөн Ангилал:Польшийн улс төрч
Эдвард Герек
Эдвард Герек (, Э́двард Ге́рек; түүний овгийг Гиэрэк гэж бичээд дуудах, Ге́рек гэж бичээд өргөж дуудахад ялгаагүй сонсдоно; 1913 оны 1 сарын 6-нд төрж 2001 оны 7 сарын 29-нд нас барсан) — Польшийн улс төрч, Польшийн Ажилчны нэгдсэн намын /ПАНН/ Төв хорооны дөрөв дэх удаагийн нэгдүгээр нарийн бичгийн дарга (1970—1980).
1923 онд ээжтэйгээ хамт 1926-1934 онд Франц руу цагаачилж тэндээ нүүрсний уурхайд ажиллаж байсан. 1931 онд Францын Коммунист намын эгнээнд элсэв. 1934 онд уурхайчдын ажил хаялтад оролцсоныхоо төлөө түүнийг баривчилж Польш руу цөлсөн бөгөөд удалгүй армид татагдав. 1937 онд тэрээр Бельги руу цагаачилж, нүүрсний уурхайд уурхайчнаар ажиллаж байжээ. 1937 онд Бельгийн Коммунист намын эгнээнд элсэв. Герман Бельгийг эзлэн авах үеэр (1940-1944) тэрээр эсэргүүцлийн хөдөлгөөнд (Цагаан бригад) оролцож, Польшийн хэл дээрх нууц хэвлэлийг гаргах үүрэгтэй байв.
Намын ажил
1948 онд эх орондоо буцаж ирээд намын гараагаа эхэлж, Катовице дахь ПАНН-ын бүсийн хороог удаан хугацаанд удирдаж байжээ. Войвод удирдаж байх хугацаандаа тэрээр бүс нутгийн эдийн засгийн үзүүлэлтүүдийн өсөлтөд хүрч, ард түмэнд нээлттэй ардчилсан удирдагч гэдгээ харуулжээ. Тэрээр Польшийн Ажилчны Нэгдсэн намын технократуудын албан бус фракцийг толгойлж байв.
1970 онд эдийн засгийн асуудлаас үүдэлтэй ажилчдын жагсаал цуглааны эсрэг тэрээр Владислав Гомулкагийн оронд ПАНН-ын Төв Хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар сонгогдов. Тэрбээр гадаадын зээлийн тусламжтайгаар албадан үйлдвэржүүлэх бодлого баримталжээ. Герекийн үед Петр Ярошевичийн засгийн газар хүн амын нийгмийн хамгаалал, орон сууцны барилга байгууламжийг өргөжүүлж, өргөн хэрэглээний барааны үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлжээ. Зах зээлийн элементүүдийг социалист эдийн засагт нэвтрүүлсэн. Э.Герек ДНБ -ий өсөлт, хүн амын бодит орлогод хүрч чадсан.
Нийгэм, улс төрийн амьдралд зарим либералчлал явагдсан. Герек сөрөг хүчнийг бага зэрэг дарах, олон нийтийн буулт хийхийг хүсч, хүч хэрэглэхийн эсрэг тууштай зогсож байв. Тэрээр Католик сүмтэй хамтран ажиллаж, Ромын Пап лам II Иоанн Павелийг (1979) айлчлахыг зөвшөөрсөн нь нийгэмд намын эсрэг сэтгэл хөдлөлийг өдөөсөн юм.
1976 онд үнийн өсөлтийг эсэргүүцсэн ажилчдын асар их эсэргүүцлийн жагсаал болсон нь Польшийн эдийн засагт хүндрэл үүсч байгааг харуулсан юм. Гол асуудал нь үр ашиггүй командлалын тогтолцооны нөхцөлд гадаад өр их байсантай холбоотой байв. Ярошевичийн засгийн газар болон түүний залгамжлагчид үүнээс гарах гарц олж чадаагүй эдийн засгийн гүн хямрал үүсч эхлэв. Тогтворгүй бодлого баримталсан Герек сөрөг хүчнийг дарж чадаагүй хүн ам, намынхаа итгэлийг алдаж эхлэв (голчлон Станислав Каня, Эдвард Бабюух нарын дүрд).
1980 оны 9 дүгээр сард тэрээр албан тушаалаасаа огцорч, оронд нь удаан хугацааны өрсөлдөгч байсан Станислав Каня томилогджээ.
Тэтгэвэрт
Польшид цэргийн байдал (1981.12.13-1983.07.22) заралсаны дараа Эдвард Герекийг Кошалин хотын ойролцоох Глембок тосгоны Устронь дахь гэрт нь саатуулжээ (Герекийн хамт түүний ойр тойрны хүмүүсийг тусгаарлав - Пётр Ярошевич, Здзислав Грудзен, Ежи Лукашевич, Тадеуш Вжашик нарын нийт 36 хүн) ... Түүнийг 1982 оны 12 дугаар сар хүртэл баривчилсан юм. Түүнийг Катовице дахь байшин, хашаа хууль бусаар завшсан хэрэгт буруутгажээ (дараа нь Улсын ерөнхий прокурорын газраас татан авсан). Үүний дараа тэрээр Устрона хотод амьдарч, Франц, Бельги улсаас тэтгэвэр авчээ (Польшийн тэтгэврийг цуцалжээ).
Тэрээр 2001 оны 7 дугаар сарын 29 -нд Чехийн хилийн ойролцоох Цешин хотын эмнэлэгт нас баржээ. Түүнийг шашны ёс заншлын дагуу Сосновец дахь оршуулгын газарт оршуулжээ.
Гэр бүл
Тэрээр Станислава Геректэй гэрлэжээ. Гурван хүүхэдтэй: Адам Герек (1938 онд төрсөн) - профессор, материалын инженерийн мэргэжилтэн, 2001-2004 онд. Польшийн сенатор, дараа нь Европын парламентын гишүүн; Зигмунт (1940 онд төрсөн), Ежи Герек (1942 онд төрсөн). Эхнэр Станислава нөхрөө дарга байх 1970-1980 оны үед амралтын өдөр Парис нисч үсээ засуулдаг байсан гэж энгийн польш иргэд шүүмжлэн ярьдаг байсан.
Сүүлд сэтгүүлч Януш Ролицки ярилцлагынхаа үндсэн дээр «Edward Gierek. Przerwana dekada (wywiad rzeka)», «Edward Gierek: replika», «Smak życia» зэрэг ном бичсэн байна.
Ангилал:1913 онд төрсөн Ангилал:Польшийн улс төрч Ангилал:2001 онд өнгөрсөн
Товруут ус тусгаарлагч
right|thumb|225px|Товруут ус тусгаарлагчийн [[хананд хадах дараалал]]
Товруут ус тусгаарлагч нь аливаа байшингийн газар доорх хэсгийн дулаалгыг чийгнээс тусгаарласан хамгаалалтын үе юм. Барилгын суурийн нүхийг дүүргэх явцад гэмтэхээс хамгаалан товруут ус тусгаарлагчийн гадуур хамгаалалтын үе хийнэ. Товруут ус тусгаарлагчийн дотуур нь геодаавуугаар хийсэн утаслаг материал нэмж өгдөг. Хоёр товруут ус тусгаарлагчийг товруугүй захын хэсгээр амыг нь даруулж залгана.
Гадаад холбоос
Ангилал:Барилгын материал Ангилал:Хуванцар
Нил цэцэг
Нил цэцэг нь Дэлхий дээр 400-500 зүйл тархсан Нил цэцэг (Violaceae) овогт ордог цэцэг юм. Ихэнх зүйл нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын сэрүүн бүсээр ургадаг ч Австрали, Өмнөд Америкийн Андын нуруу, Хавай гэх мэт газруудад зарим зүйл бий. Мөн Алаг нүдэн цэцэг ч гэж хэлдэг. Ихэнх зүйлийн нил цэцэг нь туяхан олон наст ургамал ба зарим нэг наст зүйл бий. Мөн цөөн зүйлийн жижиг бутлаг нил байдаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Ургамал
Даниэль Аггер
Холбоос
Ангилал:Данийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Брондбю багийн тоглогч Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2012 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:Данийн оны шилдэг хөлбөмбөгчин Ангилал:Даничууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Есүс Христийн Жинхэнэ Сүм
Есүс Христийн Жинхэнэ Сүм бол 1917 онд БНХАУ-ын Бээжин хотод байгуулагдсан биеэ даасан сүм юм. Өнөөдөр тус сүм нь 6 тивийн 8 орны 48 улсад ойролцоогоор 2.5 сая гишүүнтэй болсон байна. Энэхүү сүм нь 12 дугаар зууны эхээр үндэслэгдсэн Христийн шашны Пентекостал бүлгэмд харьяалагддаг юм. Мөн тус сүм нь 1949 онд Хятадын засгийн эрхийг Коммунистууд авахаас өмнө оршиж байсан уугуул 3 сүмийн нэг юм. Түүний зорилго нь Исүс Христийг 2 дахь удаагаа эргэн залрахаас өмнө бүх үндэстэнд бурханы номлолыг хүргэхэд оршино.
Усан баптизм
"Усан баптизм нь хүн нүглээсээ салж шинэчлэгдэж буйг бэлгэдсэн ёслол бөлгөө. Баптизмыг гол мөрөн, булаг шанд, тэнгис далай гэх мэт байгалийн амьд уснаа Эзэн Иисус Христосын нэрийн өмнөөс гүйцэтгэмой. Баптизм хийлгэж байгаа хүмүүн болбоос бүтэн биеэрээ усан дотор тэргүүнээ бөхийлгэж нүүрээ алтан дэлхий рүү хандуулсан байдалтай байх учиртай."
Хөл угаах ёслол
"Хөл угаах ёслол нь хүнийг Эзэн Иисустэй хамт байх боломж олгодог. Мөн энэ нь хүнийг зөөлөн, ариун, хүлцэнгүй, нигүүлсэнгүй бөгөөд тусч байхыг үргэлж сануулж байдаг. Усан баптизм хийлгэсэн хүн бүр Эзэн Иисусын нэрийн өмнөөс хөлөө угаах хэрэгтэй. Боломжтой бол бие биенийхээ хөлийг угааж болно."
Ариун нэгдэл
"Ариун нэгдэл нь Эзэн Есүс Христын үхлийг тэмдэглэсэн бэлэг дэмбэрэл юм. Энэ нь Сүүлчийн Өдөрт өргөгдөж үүрд амьдрахын тулд бидний ЭЗЭНий бие болон цусыг хуваалцан Түүнтэй нэгдэлд байх боломжийг олгодог юм. Энэ бэлэг дэибэрэлийг аль болохоор олон удаа явуулдаг. Зөвхөн нэг л эсгээгүй талх ба усан үзмийн шүүсийг хэрэглэдэг."
Саббатын өдөр
"Саббатын өдөр буюу долоо хоногийн 7 дахь өдөр (Бямба гариг) нь Бурханы өршөөн ариутгасан Ариун өдөр. Энэ нь Бурханы бүтээл ба авралыг тэмдэглэж, дараачийн амьдрал дахь үүрдийн амралтын найдварт Бурханы ивээл дор тэмдэглэгддэг."
Есүс Христ
"Есүс нь нүгэлт хүмүүсийг аврал ивээлдээ авахын тулд загалмайд цовдлуулж нас барснаас хойш 3 хоногийн дараа эргэн амь орж, тэнгэрт илгээгдсэн хүн төрөлхтний цорын ганц аврагч, Тэнгэр Газрын эзэн, цорын ганц үнэн бурхан юм."
Библи
"Шинэ гэрээ" нь бурханы онгодоор бичигдэж, үг дуугүй дагаж мөрдөх үнэн мөнийг батлах цорын ганц бурханы ном бөгөөд шүтлэг хийх үндэс нь болдог."
Дэлхийн төгсгөл ирэхэд
Ангилал:Христийн шашны урсгалууд
Сржан Лакич
Сржан Лакич (Srđan Lakić; 1983 оны аравдугаар сарын 2, ХБНСЮУ, Дубровник) — Хорватын хөлбөмбөгчин, Германы «Падерборн 07» багийн довтлогч.
Гадны холбоос
Ангилал:Хорватын хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Дубровник багийн тоглогч Ангилал:Хрватски Драговоляц багийн тоглогч Ангилал:Камен Инград багийн тоглогч Ангилал:Херта багийн тоглогч Ангилал:Хераклес Алмело багийн тоглогч Ангилал:Кайзерслаутерн багийн тоглогч Ангилал:Вольфсбург багийн тоглогч Ангилал:Хоффенхайм багийн тоглогч Ангилал:Айнтрахт Франкфурт багийн тоглогч Ангилал:Падерборн 07 багийн тоглогч Ангилал:1983 онд төрсөн
Сант сум (Сэлэнгэ)
Сант нь Сэлэнгэ аймгийн сум юм. Сант сум 2056 хүн амтай бөгөөд Мобиком, Скайтел болон Юнител сүлжээгээ оруулсан. Мал аж ахуй, газар тариалангийн аж ахуй эрхэлдэг. 10 жилийн сургууль, мэргэжил сургалт үйлдвэрлэлийн төв ажилладаг.Энэ нутгаас 2 хөдөлмөрийн баатар тодорсон.Жанчивын Баасан болон М.Эрхэмбаяр юм.
Сант сум нь  Монгол улсын   мал аж ахуй, газар тариалангийн үйлдвэрлэл,  усалгаатай газар тариалангийн үйлдвэрлэлийн ууган, анхдагч, Домогт Гоожнанаагийн нутаг юм. Сант сумын билгэдэл бүхий зурагт Хушаат хайрхан, Баян хайрхан, Шохойн нуруу Орхон гол болон Бүрэнхан уулаас эх авсан Ивэн гол, Усан сээрийн гол зэргийг бэлэгдэж уул ус, гол мөрөн, тариалангийн талбай зэргийг дүрслэн бага хүрээний дотор оруулж гадна дугуйд иргэдийн амьдрал  ахуй өсөн дэвжихийн бэлэгдэл мөнх ногоон ой амуу тариа, цэлмэг хөх тэнгэрийг харуулсан болно.
Ерөнхий
Тус сум нь Манжийн эрхшээлийн үед Халхын умард замын  Дундад зүүнгарын адгийн хошуу, Богд хаант Монгол улсын үед Түшээт хан аймгийн  Эрдэнэ Жун вангийн хошуу, Ардын засгийн эхэн үед Богд хан уулын аймаг Зүүнбүрэн хан  уулын хошуу одоогийн Сэлэнгэ аймгийн Хушаат сумын  нутагт 1928 онд байгуулагджээ. Анх байгуулагдахдаа Орхон Хараагийн бэлчир Энхталын хөндийн адаг Донойжин уулын өвөрт “Энхталын сангийн газар” нэртэйгээр 5 гэр, 20 ажилчинтай, сайн үүлдрийн хонь үржүүлэх чиглэлээр Цагаантолгойн сангийн аж ахуйн анхны суурь тавигдсан түүхтэй.
1944 онд Орхон, Ивэн голын бэлчирт Цагаантолгой гэдэг газарт сангийн аж ахуйн төвийг нүүлгэн шилжүүлж улмаар газар тариалан, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэх болжээ.
1976 онд Сант сум Цагаантолгойн сангийн аж ахуйн Бургалтайн тасгийг Баруунбүрэн суманд Бургалтайн САА, 1987 онд Энхталын тасгийг Хушаат сум Энхталын САА болгон өрх тусгаарласан байна.
Газар зүй
Одоо тус сум нь хойд талаараа Сэлэнгэ аймгийн Хушаат сум,  зүүн урд талаараа Орхон, баруун талаараа Баруунбүрэн сумдтай хиллэн 138,7 мянган га  нутаг дэвсгэртэй МУ-ын нутгийн умард хэсгийн баруун өмнөд талд Орхон Хараагийн сав газарт оршдог. Сант сум нь  Улаанбаатар хотоос  289  км, аймгийн төвөөс 186 км, Дархан-уул аймгаас 97 км зайд байрладаг. Ивэн, Хушаат 2 багийн  нийт  751 өрхөд 2281 хүн амьдардаг.
Байгаль, газар зүйн онцлог
Далайн түвшнээс дээш 760 м өргөгдсөн бөгөөд хамгийн  өндөр нь Мэргэн, Даагат, Будлан, Баянзүрх, Шивээт, Тэнгэр хаан, Хушаат, Баянхайрхан зэрэг уулууд байх бөгөөд эдгээр нь далайн түвшнээс дээш 200 -1500 метрт оршдог. Физик газар зүйн хувьд Орхон- Сэлэнгийн сав газарт багтана. Геоморфологийн хувьд Орхон-Сэлэнгийн бэсрэг уулсын мужид багтдаг.Газар хөдлөлийн эрчим 5-7 балл. Сумын нутаг дэвсгэр нь тал хөндий, уул, нурууд зонхилон эзлэх бөгөөд  газрын гадаргын хотгор гүдгэрийн хувьд харилцан адилгүй. Мал аж ахуй болон газар тариалан эрхлэхэд тохиромжтой.
Цаг уур
Хуурайдуу сэрүүн зунтай, хахир өвөлтэй.
Газар нутаг
Нийт газар нутгийн хэмжээ 138706 га.
Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Станислав Каня
150px|thumb|Станислав Каня Станислав Каня (Stanisław Kania, Стани́слав Ка́ня; 1927 оны 3 сарын 8-нд төрсөн) — Бүгд Найрамдах Польш Ард Улс (БНПАУ)-ын нам төрийн зүтгэлтэн. Эдвард Герекийн халааг авч 1980-1981 онд Польшийн ажилчны нэгдсэн намын төв хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байв.
Цайр
Шинж чанар
Цайр нь идэвхтэй металл ба хүчлийн уусмалаас устөрөгчийг түрж гаргана. Мөн түүнчлэн идэвхи муутай металлыг давсны уусмалаас нь түрнэ. Zn+CuSO4=Cu+ZnSO4 Мөнгөлөг цагаан өнгөтэй 420 хэмд хайлж 906 хэмд буцалдаг. Агаарт цайрын исэл үүсгэнэ. Энэ нь түүнийг цаашид исэлдхээс хамгаална. Цайрын нимгэн давхаргыг теловизорын нүүр, рентген хоолойнууд дээр түрхдэг. Энэ нь зэврэлтээс хамгаалдаг байна. Мөн насанд хүрсэн хүний биед 2,3 гр цайр агуулагддаг ба энэ нь эсэд энергийн солилцоог зохицуулдаг 300 гаруй ферментийн найрлагад оролцдог.
Түүх
Эртний металлургичид эрдэс галмей (смитсонит ZnCO3)-ийг зэс, нүүрстэй халаахад өнгөөрөө алтыг санагдуулам хэсэг үүснэ. (Үүнээс үүдэн зэс, цайрын хайлшийг гууль гэж нэрлэх болжээ.) Эрт үеэс мэдэгдэж байсан 7-н металлын тоонд цайр ордоггүй. Учир нь түүнийг цэвэр байдалтайгаар гарган авах боломжгүй байсан. Галмейг зэсгүйгээр нүүрстэй шатаахад цагаан нунтаг ZnO нь агаарт хүчилтөрөгчтэй харилцан үйлчлэлцэх явцад Цайр үүсч байжээ. Хүмүүс шинэ эриний эхэнд л цайрыг халааж үүссэн уурыг шавар саванд хөргөн шингэн болгодог. Энэ үед технологи нэлээн нарийн төвөгтэй байлаа. Химийн утга учрыг хүмүүс сайн мэдээгүй учир Х зуун гэхэд цайрыг бэлтгэх нь нууц хэвээр үлджээ. Олон зуун жилийн дараа цайрын тухай дахин дурсах болсон. Алхимич Андрэйс Либавий цайрыг эртний 7-н металлд нэгдсэн 8 дахь металл гэж нэрлэсэн. “Цинк” гэдэг нэрийг Парацельс оноосон. Цайрыг хайлуулах талаар Георг Агрикол өөрийн бүтээл болох “Уулын ажил ба металлург” номондоо бичсэн. Гэвч энэ металлыг анх 1743 онд Англид анх үйлдвэрлэлд ашигласан. Тэр үеэс хойш цайрыг ялгах аргад зарчмын өөрчлөлт гараагүй. Цайр агуулсан хүдрийг шатааж үүссэн оксидыг битүү саванд нүүрстэй халаах ба үүссэн цайрын уурыг шингэн болгоно.
Орчин үед цайрыг цайрын хүдрийг хүхрийн хүчлээр үйлчлүүлэхэд үүссэн цайрын сульфатын уусмалыг электролизоор гарган авдаг.
Эшлэл
Ангилал:4-р үеийн элемент  Ангилал:Гексагональ талст систем Ангилал:Коэнзим Ангилал:Металл бэлдэц Ангилал:Цахилгаан хими Ангилал:Цахилгаан техникийн материал Ангилал:Эрдсийн ангиллын элемент Ангилал:Эрдэс
Кардифф
Ка́рдифф (Cardiff) — Их Британи улсын Уэльс орны нийслэл, 346,090 хүнтэй хот.
Лавлах бичиг
Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Уэльсийн засаг захиргааны тойрог Ангилал:Уэльсийн хот Ангилал:Уэльсийн суурин Ангилал:Их Британийн их сургуулийн хот
Дашзэвэгийн Баасандорж
Дашзэвэгийн Баасандорж (?) нь Булган аймгийн Бүрэгхангай сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.
Ишлодой ринбүчи
Ишлодой ринбүчи (Төвөд хэл:ཡེ་ཤེས་བློ་གྲོས་རིན་པོ་ཆེ; Ye-shes bLo-gros Rin-po-che) буюу Ело хувилгаан (ཡེ་བློ་ེསྤྲུལ་སྐུ།; Ye bLo sPhrul-sku; 1943, Төвөд, Литан - ) нь Орост амьдардаг Төвөдийн Буддын шашны гэлүгба ёсны гэлэн, хувилгаан, гэвш юм. Буриадад Буддын шашныг шинээр сэргээснээрээ алдартай.
Боловсорсон нь
Ишлодой 1943 онд Төвөдийн Литанд мэндэлсэн. Ишлодой ринбүчи хувилгааны дөрөвдүгээр дүрээр тодорч залагдсаны хойш 6 насандаа гэлүгба ёсны хийдэд сурч эхэлсэн юм. Хоёр гол багш нь Адон Пунцог ринбүчи, түүний шавь Лувсанхайдав байсан. 7 насандаа банди санваар хүртсэн. Ишлодой ринбүүчийг 13 настай байхад Хятадын арми Төвөдөд халдан орсны дараа багшийн зөвлөгөөгөөр шашны боловсролоо үргэлжлүүлэхээр Лхас руу явсан. Лхас хот дахь Брайбун хийдийн Гоман дацангийн буриад гаралтай Тувданчойжням багшаар Буддын гүн ухаан заалгажээ.
1959 оны 3 сарт хятадууд Төвөдийг эзлэсэн тул Ишлодой Энэтхэгт цагаачлан оджээ. 1959 оноос 1971 оны хүртэл сурсаар 1963 онд Далай ламаас гэлэн санваар хүртсэн. 1972 онд Сарнатх дахь бурханы шашны их сургуульд ороод, Бодь мөрийн зэргийн курсыг төгссөнөөр азар гэх цол авсан юм. Ишлодой 1975 онд Швейцараас ирсэн, Гоман хийдийн хамба ламаар томилогдсон буриад Агвааннямаар гурван жилийн турш ном заалгажэ. Язгуур үндэсний лам нь Тувданчойжням, бусад чухал багшид нь Далай багш, Тижан ринбүчи, Лин ринбүчи тооцогдоно.
Монгол, Дарамсалад ажилласан нь
Yүний дараа Ишлодой Дарамсала дахь Төвөдийн архивын номын сангийн хэлтэсийн эрхлэгчээр ажилласан юм. 1979 онд Брайбун Гоманд төвөдийн бурханы шашны лам нарын дундах эрдмийн хамгийн өндөр цол болох гэвш лхаарамба цолыг хамгаалажээ. 1992 онд Монгол улсын сүсэгтнүүдийн гүйлт, Далай багшийн даалгавраар Монголд хүрч ирсэн юм.
Орост ном заасан нь
1993 онд Далай лам буриадын Жамьян Шагдаров хамба лам, Доржижаб Мархаев дээд хамба ламын хүсэлтээр Ишлодой ринбүчийг Буриадад явуулжээ. Иволган дацаны "Даши Чойнхорлин" бурханы шашны их сургуульд цанид зааж эхлэлсэн юм. Харин 1999 онд Yлаан-Yдийн дэргэдэх өөрийн "Ринпоче Багша" гэсэн хийдийг байгуулсан. Их сургуулийн ажлаа дуусгаад, хийддээ 2004 онд байрлажээ. Ийнхүү Ишлодой ринбүчигийн хүчин чармайлтаар Буриад болон Орос даяар олон номын төв (дхарма-центр) байгуулагджээ. Жигжид, Аюуш, бусад ядам бурхдын авшиг Буриад, Халимаг болон Владивосток, Екатеринбург, Эрхүү, Новосибирск, Омск, Санкт-Петербург, Северобайкальск, Усть-Илимск, Чита зэрэг хотуудад өгсөн. Бас Оросын хэд хэдэн их сургуульд бурханы шашинт улсуудын соёлд зориулсан лекц уншдаг юм.
Ишлодой ринбүчийн бичсэн номууд
Ишлодой ринбүчийн бичсэн олон ном орос хэлээр орчуулагдан гарчээ.
Эшлэл
Ангилал:Буддын шашны санваартнууд Ангилал:Ринбүчи
Украин хэл
Украин хэл (украин. українська мова) нь Энэтхэг-Европ хэлний язгуур, Слав хэлний бүлэгт багтах хэл юм. Украинчуудын үндсэний хэл.
Украин улсын газар нутагт гол төлөв дэлгэр байдаг бөгөөд Орос, Белорус, Казахстан, Польш, Словак, Румын, Молдав, Унгар, Серби болон Канад, АНУ, Аргентин, Австралийн цагаачдын дунд дэлгэрсэн хэл юм. Украин улсын албан ёсны хэл.
Дэлхий хүн амын 36-45 сая хүн украин хэлээр ярьдаг байна.
Гадаад холбоосууд
Ангилал:Дан ганц хэл
Алтан хөмрөг
Гадаад төрх
Алтан хөмрөг нь 15.5-17 см урт, ургамлын үр идэхэд зохицсон бүдүүн хошуутай. Эрэгчин нь тод шар толгой, нуруун хэсэг нь бор судалтай шар өнгөтэй.
Идэш тэжээл
Голдуу элдэв ургамлын үр идэх ба ангаахайгаа өсгөх үед хорхой шавьж иднэ.
Шавж хорхой :
Цахим холбоос
Ангилал:Хөмрөгийнхөн
Жамъянмядаг
Жамъянмядаг (Trollius) нь холтсон цэцэгтний овгийн нэгэн төрөл. Энэ төрөлд 30 орчим зүйл ургамал багтдаг. Жамъянмядаг нь дэлхийн бөмбөрцгийн хойд хагасын сэрүүн бүсээр, чийглэг, шаварлаг хөрсөнд ургах ба ихэнх зүйл нь Азиас гаралтай юм.
Монгол оронд ургадаг зүйлүүд
Жич: Энэ жагсаалт бүрэн бус байхыг үгүйсгэхгүй.
Галлерей
Ангилал:Ургамал Ангилал:Ургамлын төрөл
Дэлхийг тойрох зам
Дэлхийг тойрох зам буюу геоцентрик орбит нь Сар, хиймэл дагуул зэрэг дэлхийг тойрч буй бүх биетийн бүрдэл юм. 1997 оны NASA-ны тооцооллоор дэлхийг тойрох замд ойролцоогоор 2465 хиймэл дагуул, 6216 хэсэг сансрын хог хаягдал эргэлдэж байсан бол 16291 биет агаар мандалд шатаж дуусчээ.
Ангилал:Дэлхий (гараг)
Түшиг сум
Түшиг нь Сэлэнгэ аймгийн баруун хойд хэсэгт орших сум юм. Хойд талаараа ОХУ-ын Буриад улстай, баруун талаараа Булган аймаг, зүүн талаараа Сүхбаатар хот, Цагааннуур сумтай хиллэдэг.
Лавлах бичиг
Ангилал:Сэлэнгэ аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Seventeen
Seventeen- (SEVENTEEN, Солонгос хэл-세븐틴) — Өмнөд Солонгосын Pledis Entertainment -н арван гурван гишүүнээс бүрдсэн эрэгтэй хамтлаг юм. Хэрэв төлөвлөсний дагуу байсан бол хамтлаг 17-н гишүүнтэй, Солонгосын хамгийн анхны олон гишүүнтэй хамтлаг болох байсан. 2015 оны 5 сарын 26-нд хамтлаг 13 гишүүнтэйгээр дэбүтээ хийсэн билээ. Хамтлаг гурван бүлэгт хуваагддаг:Hip-Hop Team, Performance Team, Vocal Team. Нэр: 13гишүүн+3team+1хамтлаг=SEVENTEEN