cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Моголистан
Моголистан бол 1346 онд Цагадайн улсаас салан тусгаар болсон монгол угсааны улс юм. Моголистан нь Цагадайн улсын зүүн хэсгийн газар нутаг бөгөөд Моголистаныг нүүдэлчин монголчууд удирдаж байсан тул суурин иргэд давамгайлсан Цагадайн улсын баруун хэсэг болох Мавереннахраас 14-р зууны дундуур тусгаарлажээ. Мөн Жетийн улс, уйгур хэл ээр Мамлакат-и Могулийе гэж нэрлэдэг. Моголистан улс нь одоогийн Шиньжаан, зүүн өмнөд Казахстаныг захирч байгаад 17-р зуунд Зүүнгарын Галдан Бошигт хаан эзлэгджээ. Барууны түүх судлалд -«Зүүн Цагаадайн хаант улс» гэж тэмдэглэдэг байна.
Балхаш нуураас зүүн тийш Тэнгэр уулын дагуух нутаг Моголистаны шууд удирдлаганд байв. Харин монгол удирдагчдын шууд удирдлаганд байдаггүй байв. Моголистаний ноёлох анги болох нүүдэлчин монголчууд тал хээр нутагт голлон төвлөрч байсан ба могол ноёд монгол ноёдын адил өргөөгөө байнга шилжүүлэн нүүлгэдэг байжээ. Өмнөд Шиньжаан цөлөрхөг газар байсан тул могол ноёдийн өргөө тэнд байрладаггүй байв. Харин Ойрад хойд Шиньжаанийг эзэлж Моголистаныг тасралтгүй довтлох болсон тул нийслэлээ урагш шилжүүлж өмнөд Шиньжаанийг шууд удирдах болжээ. Мөн тэд Узбекистаны Ташкент, Ферганы хөндий, Бадахшан мужийн зарим хэсгийг нэг хэсэг захирч байжээ.
Түүх
Моголистан буюу могол гэсэн нэр нь хэд хэдэн утгатай. Явцуу утгаараа Моголистаны буюу Цагадайн улсын зүүн хэсгийн нүүдэлчин монголчуудыг могол, моголистанчууд гэж нэрлэдэг. Мөн монгол болон хүн амын ихэнх хэсэг болох түрэг иргэдийг хамтад нь могол, моголистанчууд гэж нэрлэдэг.
15-р зууны дундуур монгол, түрэг гаралтай аймаг холилдсон казахууд Долоон усанд нүүн ирж тэндхийн монгол, түрэг аймгуудтай холилдон 1465 онд Казахын хант улсыг байгуулан аажимаар газар нутгаа тэлсэн нь одоогийн Казахстан улсын үндэс болжээ. Харин Долоон усанд байсан моголчууд казахын Их ордын бүрэлдэхүүнд орон ууссан ба одоогийн Их орд нь үндсэндээ баруун Моголистанчууд буюу Долоон усны моголчуудаас (монголын дулат/долоод, жалайр г.м аймаг болон түрэг овог аймгууд) бүрджээ.
Цагаадайн хаант улсын үед Харханлигийн соёл тэргүүлэн исламын соёл хүчирхэгжин Харахожагийн буддистууд лалын шашинд орцгоосон бөгөөд ноёрхогч ангийг Моголчууд, суурин хүмүүс, худалдаачдыг Сартууд, тариачдыг Таранчууд гэдэг байв. Энэ нэршил Турфан Кашгараас гадна Трансоксанид ч гэсэн Төмөрийнхөн эсвэл Цагаадайн удмынханы хэн нь төр барихаас үл шалтгаалан адилхан байв. Одоогийн Узбек болон Уйгарт одоог хүртэл энэ ойлголт хүчтэй байдаг байна.
15-р зууны эхэн үед Вэйс хан (1418—1421, 1425—1428) Ойрадтай 61 удаа тулалдаж 1 ялалт байгуулж 2 удаа олзлогджээ. Тэр эхний удаа олзлогдохдоо их хэмжээний золиос төлж чөлөөлөгджээ. Түүнийг хоёр дахь удаагаа олзлогдоход Ойрадын ноён Эсэн тайш "Энэ удаад би чамайг зүгээр явуулахгүй. Чи надад эгч Махтум-ханимаа золиосонд өгөх ёстой" гэжээ. Ингээд Вэйс хан шаардлагийг нь биелүүлж дахин олзноос ангижирсан байна. 1428 онд моголчуудын дунд зөрчил үүсч Вэйс хан алагджээ.
Моголистан нь XIV-XV зууны үед нүүдлийн соёл иргэншил давамгайлсан газар нутаг байсан бөгөөд XVI зууны үед суурин соёл иргэншилд шилжиж, Исламын шашныг шүтэх болжээ. Моголистаны баруун талаас Казахууд, зүүн талаас Ойрадууд довтлох болсон тул Моголистаны Султан Саид хаан өмнө зүг рүү нүүж, Яркенд хотод нийслэллэж, улсаа Яркендын хант улс хэмээн нэрийдэх болжээ. Хожим нь энэ улс Кашгарын хант улс нэртэй болсон ба мөн Могул, Саид гэсэн нэрээр нэрлэгдэж байв.
Моголистан нь 1346 оноос хойш нэгдмэл байдлаар 100-аад жил оршин тогтнож байгаад Яркендын хант улс зэрэг хэд хэдэн хэсэгт хуваагдан бутарчээ. Моголистан, Яркендын хант улсыг Цагадай хаанаас гаралтай Туглугтөмөрийн угсааныхан захирч байсан учир Цагадайн улсыг 1696 он хүртэл оршин тогтнож байсан гэж үздэг. Гэвч 14-р зуунд Цагадайн улс бүхэлдээ Төмөрийн улсад эзлэгдсэн учир Моголистан, Яркендын хант улс нь Цагадайн улсын үргэлжлэл байсан эсэх нь маргаантай байдаг. Моголистанаас задран гарсан улсуудын нэг болох Цагадайн удмын Хамилийн хант улс 1930 он хүртэл Шиньжааны зүүн хойд нутаг дахь Хамил тойрогт оршин тогтнож байв.
Гадаад холбоос
Ангилал:Төв Азийн түүхэн улс  Ангилал:Шинжааны түүх Ангилал:Монголын түүхэн улс
Леандро Бакуна
Леандро Жонс Йохан Бакуна (Leandro Jones Johan Bacuna; 1991 оны наймдугаар сарын 21, Гронинген) — Нидерландын хөлбөмбөгчин, Английн «Астон Вилла» багт тоглодог.
2013 оны зургаадугаар сарын 13-нд одоогийн багтайгаа гурван жилийн гэрээ байгуулж байлаа. 2014/2015 онд Английн цомын тоглолтуудад 5 гоолджээ.
Цахим хуудас
Ангилал:Нидерландын хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Гронинген багийн тоглогч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Нидерландчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Терренс Жонс
Терренс Жонс (Terrence Jones, 1992 оны нэгдүгээр сарын 9-нд Орегон мужийн Портленд хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны «Хьюстон Рокетс» багт довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2013 оны хоёрдугаар сарын 4-нд Д лигийн бүх оддын тоглолтонд сонгогдов. Энэ үед түүнийг «Рокетс» дуудсан билээ.
Жонс 2014 оны нэгдүгээр сарын 18-нд замналынхаа дээд 36 оноо авахын сацуу 11 самбар, 2 хаалтыг 114-104 харьцаагаар «Милуоки Баксыг» ялсан тоглолтонд хийв. Уг амжилтаараа 30 ба түүнээс дээш оноо хамгийн залуудаа авсан «Рокетсийн» домог Хаким Олажьювоны удаад бичигджээ.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Хьюстон Рокетс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1992 онд төрсөн
Лю Бэй
Лю Бэй (хялбаршуулсан ханз:刘备 ; уламжлалт ханз: 劉備;161-223) Өргөсөн нэр нь Шюаньдө, Гурван улсын үеийн нэг хаант улс болох Шу Хань улсыг үндэслэгч юм. Тэрбээр 221-223 оны хооронд тус улсын эзэн хаан байж улс орноо удирдаж байв. Хятадын түүхчид бас түүнийг Шу улсын урьд эзэн гэж, түүний хөвгүүн Лю Шанийг Шу улсын хожуу эзэн гэж нэрлэдэг.
Ангилал:161 онд төрсөн Ангилал:223 онд өнгөрсөн Ангилал:Гурван улсын үе Ангилал:Хятадын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Хятадууд
Цэцэрлэгийн гүзээлзгэнэ
Цэцэрлэгийн гүзээлзгэнэ нь Сарнайнхан овгийн нэг зүйл гүзээлзгэнэ жимс юм. Өдгөө хамгийн ихээр тариалагдан хүнсэнд хэрэглэгдэж байгаа бөгөөд анх 1740 онд Франц улсад ургуулж эхэлсэн байна.
Ангилал:Жимснүүд
2013 оны бөхийн ДАШТ
2013 оны бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн Унгарын нийслэл Будапешт хотын Папп Ласлогийн нэрэмжит Спортын ордонд 2013 оны 9 сарын 16-наас 22-ны хооронд 9 дэх удаагаа зохион байгуулагдсан.
Монгол улс
Монгол улсаас эрэгтэй чөлөөт барилдааны 7, эмэгтэй чөлөөтийн 7 жинд 14 бөх зодоглов. 2 мөнгө, 4 хүрэл медаль хүртэж, эмэгтэй чөлөөтийн баг 2-р байранд шалгарчээ.
Медалийн хуваарь
thumb|right|350px|Эрэгтэй 66 кг жингийн чөлөөт барилдааны медалийн тавцан thumb|right|350px|Эрэгтэй 55 кг жингийн сонгомол барилдааны медалийн тавцан thumb|right|350px|Эмэгтэй 63 кг жингийн чөлөөт барилдааны медалийн тавцан
Эх сурвалж
Ангилал:Бөхийн төрлүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнүүд
Эзэн Хаан Накамикадо
Эзэн Хаан Накамикадо (中御門天皇, 1702 оны 1 сарын 14 - 1737 оны 5 сарын 10) нь Японы уламжлалт тооллоор тус улсын 114 дэх эзэн хаан байв. Жинхэнэ нэр нь Ёшихито (慶仁).
Эшлэл
Ангилал:Японы эзэн хаан Ангилал:1702 онд төрсөн Ангилал:1737 онд өнгөрсөн
Гүзээлзгэнэ
Сарнайн овогт багтана. Зуувандуу дөрвөлжин хэлбэрийн гурвалсан навчтай, олон наст өвслөг ургамал. Хэнтий, Хангай, Хянганы уулсын шинэсэн ой, нуга бүхий ам энгэрээр ургана. Хан хөхийн нурууны их ар, Шажингийн даваа, Дээд улаан энгэр, Хужирт, Хар цагаан усны эх, Улаан энгэр зэрэг газруудад элбэг тохиолдоно. 5-6 дугаар сард цэцэглэж, 7 дугаар сард жимс нь боловсордог. Гүзээлзгэнийг өглөө шүүдэр эгшсэний дараа, эсвэл үдэш шүүдэр унахаас өмнө түүдэг. Найрлаганд нь глюкоз 2.4-3.3 хувь, фруктоз 2.6-3.8 хувь, сахар 0.2-0.8 хувь, органик хүчил 0.8-1.3 хувь, идээлэх бодис 0.2 хувь, магни, төмөр, фосфор, кальц, С аминдэм, В1, В2, В7, В9, К, Pi гликозид агуулдаг. Шүүсийг боловсорч гүйцсэн жимс, эсвэл навчнаас нь бэлдэж болно. Цус багадалт, цөсний чулуужилтын бактерийг устгах, цэр ховхлох, шархны эдгэрэлтийг түргэсгэх зорилгоор шүүсийг нь цайны халбагаар өдөрт 3 удаа ууж хэрэглэнэ. Идээ шүүстэй шархан дээр шүүсээр нь шавшлага хийх, гоо сайхны эмчилгээнд сэвх толбо арилгахад хэрэглэдэг. Жимсээр нь чанамал, кисель, ундаа шүүс, мөхөөлдөс, сүмс, чихрийн чөмөг, дарс зэрэг бүтээгдэхүүн хийж хүнсэнд ашиглана.
Гүзээлзгэнэ нь Сарнайнхан овгийн цэцэгт ургамлын идэж болдог жимс юм. 20 гаруй зүйл болон эрлийзжүүлэн гаргаж авсан гүзээлзгэнүүд бий. Амт нь чихэрлэг болон исгэлэн гэх мэт өөр өөр байдаг. Хамгийн ихээр тариалагдан худалдаа, хоол хүнсэнд хэрэглэгддэг нь Цэцэрлэгийн гүзээлзгэнэ (Fragaria ×ananassa) аж. С витаминаар баялаг бөгөөд 100 гр гүзээлзгэнэ 35 ккал илчлэгтэй. Түүхий байхдаа цайвар ногоон өнгөтэй ба боловсорж гүйцсэн нь улаан болно. Шар голтой, таван дэлбээт цагаан цэцэг гарж унасны дараа ургадаг. Анх 17 зууны үеэс гүзээлзгэнийг тариалж эхэлсэн байна.
Ангилал:Жимснүүд
Жеймс Уорти
Жеймс Эжер Уорти (James Ager Worthy, 1961 оны хоёрдугаар сарын 27-нд Өмнөд Каролина мужийн Гастониа хотод төрсөн) — Америкийн зодог тайлсан мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин юм. Тэрээр НБА-гийн аварга цолыг гурвантаа хүртсэн.
Замнал
Уорти Үндэсний коллежийн 1982 оны үнэ цэнэтэй тоглогч болж, түрүүлсэн жилдээ домогт Майкл Жордантай нэг баг байв.
Холбоос
Ангилал:1962 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Бүх оддын тоглолтонд оролцогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Америкчууд
Еврей хэл
Еврей хэл нь Aфро-Ази хэлний язгуур, баруун хойд Семитик хэлний бүлэг, Канаан хэлнүүдийн нэг юм. עִבְרִית (Иврит)-ээр 8 сая орчим хүн ярилцдаг. Израйль улсын албан ёсны хэл юм. Уг хэлээр маш олон зуун жилийн өмнө эртний Израилд яригддаг байсан ба Библи дээр ч мөн тэмдэглэгдсэн байдаг. Хожим нь Иуда (Израйльчууд) Вавилоны Эзэнт Гүрэнд эзлэгдэн, цөллөгт явсны дараагаас Арамей хэлийг хэрэглэж эхэлсэн. Өдрөөс өдөрт Еврейгээр ярих хүний тоо багасаар байсан боловч Иудейн шашинд шашны ном зэрэгт суралцах зорилгоор ойр зуур хэрэглэж байв. Үндсэндээ бараг мөхсөн гэж хэлж болох ч 20-р зуунд олон еврейчүүд Еврей хэлээ нийтийн хэрэглээнд дахин хэрэглэхээр оролдож эхэлсэн. Эрдэмтэн, хэл судлаачдын цөхрөлтгүй оролдлогын үр дүнд Еврей хэлийг нийтийн хэрэглээнд дахин тавьж чадсан юм. Үүний дараахан хэлний шинэ статустай Израил улс 1948 онд байгуулагдсан. Олон хүмүүс Израйльд нүүн ирж амьдарч, еврей хэлийг идэвхтэй сурч, бүх нийтээрээ еврей хэлээрээ харилцдаг болжээ. Еврей хэл нь Араб хэлтэй их ойролцоо бөгөөд Еврей хэлний зарим үгс Араб хэлнээс орж ирсэн байдаг. Израйльд олон үгсийг Англи, Франц, Герман болон Орос хэлнээс еврей уруу орчуулсан. Хуучин Гэрээн дэх олон үгс Еврей хэлэнд маш их агуулгыг нэмж өгсөн юм. Еврей хэлний эх бичгүүдийг Библийн эх бичгүүд болох Тора, Танах, Самари Пентатуах зэргээс авдаг. Еврей цагаан толгой нь 22 үсгээс бүрдэнэ. Еврей бичгийг зүүнээс баруун тийш нь уншдаг.
Израил, Америкийн Нэгдсэн Улс хоёр улсад албан ёсны хэлний статустай байгаад Австрали, Канад, Герман, Палестин, Панама бac Англид хоёрдогч хэлний статустай байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Дан ганц хэл
Вильхелм Оствальд
Вильхелм Оствальд (гер. Wilhelm Friedrich Ostwald, Vilhelms Ostvalds, 1853 оны 9 сарын 2 – 1932 оны 4 сарын 4) нь Германы физик-химич, гүн ухаантан, 1909 онд химийн шинжлэх ухааны Нобелийн шагнал хүртсэн.
Намтар
1853 онд Оросын эзэн хаант улсын харьяаны Лифляндын мужийн Рига (одоо Латвийн нийслэл) хотод архины мухлагийн эзний хүү болон мэндэлжээ. Эцэг Готфрид Вильхелм Оствальд, эх -Елизавета Лойкель.
1875 онд Дерптын Их Сургууль / өнөөгийн Эстонийн Тарту Их Сургуулийг / төгсөөд 1875-1881 онд багшилж байгаад 1882-1887 онд Ригын Политехникийн Сургуульд профессор, 1887-1906 онд Лайпцигийн Их Сургуульд багшилж байв.
1885 онд Оствальдын ялгах аргыг нээв. Мөн катализаторын талаар судалгаа хийж, бордоо болон динамитыг их хэмжээгээр үйлдвэрлэх боломжтой болгосон азотын хүчил гаргаж авах Оствальдын процессыг олжээ. Энэ арга нь одоог хүртэл үйлдвэрийн аргаар азотын хүчил гарган авах гол арга байсаар байна. Түүхий эд болох аммиакыг гарган авахын тулд Хабер-Бошийн процесстэй хамт хийгдэх нь олонтаа.
Химийн шинжлэх ухаанд моль гэдэг нэгжийг анх 1900-аад оны үед Оствальд хэрэглэсэн гэдэг.
Шинжлэх ухааныг зохион байгуулагчийн хувьд Оствальдын үйл ажиллагаа олонд танигдсан. Түүний Лайпцигийн их сургуулийн физик химийн лабораторид янз бүрийн орны оюутнууд, химичид шинэ шинжлэх ухаан - физик химийн чиглэлээр суралцсан бөгөөд тэдгээрийн ихэнх нь дараа нь дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн эрдэмтэд болсон. Тэдний дунд Аррениус, Нернст, Рамсей, Габер нар байдаг.
Тэрээр 1932 онд Лайпциг хотод нас нөгчжээ.
Ангилал:Химийн Нобелийн шагналтан Ангилал:19-р зууны химич Ангилал:20-р зууны химич Ангилал:Германы химич Ангилал:Физикийн химич Ангилал:Германы зохион бүтээгч Ангилал:Лайпциг Иx Сургуулийн багш Ангилал:Массачусеттсын Технологийн Хүрээлэнгийн багш Ангилал:Тарту Их Сургуулийн багш Ангилал:Ригагийн техникийн их сургуулийн багш Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Саксоны Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Нидерландын Ханы Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Унгарын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:20-р зууны Леопольдинагийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Гүн Ухааны Нийгэмлэгийн гишүүн Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Гөттингений Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Вилхелм Экснер Медаль шагналтан Ангилал:Халле-Виттенбергийн Их Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Кембрижийн их сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Германчууд Ангилал:1853 онд төрсөн Ангилал:1932 онд өнгөрсөн
Иньчуань
Цахим холбоос
Ангилал:Ниншягийн суурин Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгжийн төв суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Хятадын их сургуулийн хот
Хувьсагч
Хувьсагч гэдэг нь тоон утга нь хэд ч байж болох үл мэдэгдэх тоо юм. Гэхдээ хувьсагч нь зэргээсээ хамаарч өөрчлөгдөнө. Хувьсагч нь математикийн тэгшитгэлийн шийд нь болдог. Нэг хувьсагчийг олохдоо ямагт нөгөө хувьсагчийг ашиглана. Тэгшитгэл нь нэг ба түүнээс дээш хувьсагчтай байдаг. Хувьсагчийн нэг зэрэгтэй тэгшитгэлийг шугаман тэгшитгэл гэдэг.
Ангилал:Математик
Завханмандал сум
Завханмандал нь Завхан аймгийн сум юм.
3.6 мянган км² газар нутагтай. Сумын төв нь аймгийн төв Улиастайгаас 167 км зайд оршино. Мандал, Олонбулаг, Олонтүрүү, Нуга гэсэн 4 багтай.
Хүмүүс
Алаг адуун, Баатад, Сартуул, Барга, Булган, Буудай, Хөтчин, Есөнтайж, Долоонтайж, Цөхүр, Хашигийнхан, Хунтайжийнхан, Долооныхон, Урианхан, Бөөчүүд, Хатиган, Хороо, Чангалынхан, Ембүү мандал овгуудын 1324 оршин суугчтай.
Газар зүй
Тал хээрийн нунтаг карбонаттай, карбонатгүй хар шороон, мөн цөлөрхөг хээрийн бор хөрс бүхий 1500-2000 м өндөр уул толгодтой. Монгол, Борхяр зэрэг элсэн манхан, үзэсгэлэнт гацаатай. Сумын төвөөр Хүнгүй гол урсдаг.
Ангилал:Завхан аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Дөрвөлжин сум
Дөрвөлжин нь Завхан аймгийн сум юм.
Дөрвөлжин сум нь 1931 онд тэр үеийн Хантайшир уулын аймгийн Сэцэн Сарт уулын хошуунаас тасран Завхан аймагт харьяалагдан байгуулагджээ. Дөрвөлжин сумын уг үүтгэл болох Сарт гол Сэцэн вангийн хошуу нь Манжийн эрхшээлийн үед Халхын өрнө замын зүүнгарын зүүн этгээдийн хошуу, Богд хаант Монгол улсын үед Сэцэн засгийн хошуу, 1923-1931 оны үед Хантайшир уулын аймгийн Сэцэн Сарт уулын хошуу гэх зэргээр нэрлэгдэж байсан бөгөөд 1931 оны засаг захиргааны их өөрчлөлтөөр Сэцэн Сарт-Уулын хошууны Дөрвөлжин, Буурал сумдыг нэгтгэн Таван толгойд 8-н баг, 265 км нутагтай, анхны хоршооны салбар нэгтэйгээр байгуулан сумын даргаар Жавзанжав (эмэгтэй) нарийн бичгийн даргад Б.Довчин, бичээчээр Г.Довчинжамц нарыг сонгожээ. Энэ үед сум нь 8-н баг, 500 шахам өрх, 1500 орчим хүн ам, 60-аад мянган малтай байв.
Уур амьсгалын хувьд эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай, өвлийн улиралд дунджаар 35-40 хэм хүйтэн, зуны улиралд дунджаар 30-35 хэм дулаан, ихэвчлэн хуурай уур амьсгалтай, жилд унах хур тунадасын хэмжээ дунджаар 38,1 мм. Тус сумын нутагт Дааган дэл, Шүүт, Аргалын ар, Бүрчигтий, Их бага Буурал, Талын хар, Хангай уул, Баян айраг, Баян улаан, Зүр, Буга зэрэг уул толгод, Хом, Сарын тал гэсэн өргөн хөндий, Завхан гол, Хар нуур, Дөргөн нуур, Бага нуур зэрэг нуур цөөрөм, Хар ус, Шар булаг, Цагаан ус, Сан, Бага нуур зэрэг булаг шанд, суль, түнгэ, шаваг, хөмүүл, таана, баглуур, бударгана, цагаан өвс, хамхуул, цахилдаг, харгана, агь, гогод, гонид, дэгд, чихэр өвс, гоёохой, тарваган шийр, тэмээн хөх, суль, сульхир, хармаг чацаргана, барагшин зэрэг өвс ургамал, үнэг, туулай, мануул, өмхий хүрэн, янгир, цагаан зээр, хар сүүлт, зэгсний гахай, аргаль, ондатор, суусар, ёл, хойлог, тоодог, тогоруу, тас, үрэвтас, хун, хотон зэрэг ан амьтадтай. Байгалийн үзэсгэлэнт Зүрийн сэнжит хад, Дөш овоо, Тайх хангай уул, Нумтын ганц буйлаас, Сар хайрхан уул, Чандмана толгой, Буурлын цагаан овоо, Могойн хэвтэр чулуу, Дөрвөлжингийн Шар хадны хонгил, Мөнгөт хясаа, Алтан манх, Дуут манх зэрэг газар түүхийн дурсгалт Дашдондовын овооны цогцолбор дурсгал, Сар хайрхан уулын дурсгал, Дааган дэл уулын буган хөшөө, Эмээлтийн хадны зураг, Их мааньтын хадны зураг, Их буурлын худгийн амны хадны зураг, Олон индэртийн хадны зураг, Сультын хиригсүүрүүд, Буга хайрханы цогцолбор дурсгал, Туулайтын улаан хадны зураг, Зүрийн хадны зураг, Улаан овооны дор орших буган хөшөө, Цагаан замын буган хөшөө, Олон овооны буган хөшөө, Баян айраг уулын хадны зураг, Шар хадны энгэрийн хүн чулуун хөшөө, Бага буурлын түшмэлийн өвөлжөөний хадны зураг, Буурал уулын зүүн талд орших эртний хотын туурь, Цагаан оломын манж цэргийн суурингийн туурь, Зүрийн бичигт хөшөө, Олон овооны арын хүн чулуун хөшөө, Бүдүүн цагааны хадны зураг зэрэг дурсгалуудыг өгүүлэхгүй байхын аргагүй. Байгалийн энэхүү бүс нутагт анхнаасаа МАА үйлдвэрлэл хөгжиж эхэлсэн байна.
1932-1950-иад оны дунд үе хүртэл тус сумын хүн ард гол төлөв МАА эрхэлэн ардын аж ахуйтны байдлаар оршин амьдарч байсан бөгөөд энэ үед мал сүргээ таван төрөл дээр нь өсгөн мянга гарган тоолуулж БНМАУ-ын сайн малчны болзол хангаж байсан Б.Дорлиг, Д.Дарам, Г.Дагваа, Г.Дагва, А.Чилхаажав, Э.Буринаа, Д.Магсаржав, М.Ишжамц, Х.Хүүхэн, О.Цэндсүрэн нарын малчид төрөн гарчээ.
1950-иад оны дунд үед өрнөсөн нэгдэлжих хөдөлгөөн Дөрвөлжин сумыг тойрон өнгөрсөнгүй, 1955 оны IV сарын 24-нд тэр үед сумын төв байсан Таван толгойд III, V, VI багийн У.Санжмямтав, Д.Магсар, Юнрэн, С.Зунруй, До.Даваасүрэн, Н.Сэрээтэр, Ч.Содномдаржаа, Гя.Шагдар, Ц.Буньшар, Т.Сумъяа, Ч.Аюур, Ц.Баяртогтох, Ч.Бямбажав нарын 24-н өрхийн 67-н хүн хуралдан 2258 толгой мал, 9-н тэмээний хом, 465 төгрөгний үндсэн хөрөнгө бүхий “II таван жил” хэмээх нэгдлийг байгуулан даргаар Д.Магсарыг сонгосон байна. Мөн 1956 оны IV сард II, VI, VII багийн Б.Довчин, Д.Вандан-Очир, Ж.Рааханжав, Б.Нацаг, Д.Норзон, Г.Шагдар, Х.Шархүү, Д.Шүрхүү, О.Нацаг, Д.Ойдов, Ц.Нямжав, Д.Донров, Д.Цэрэнбат нарын 28-н өрхийн 62 хүн хуралдан “Давшилт” хэмээх нэгдлийг байгуулан даргаар Б.Довчинг сонгосон байна. Улмаар 1958 оны эцэст энэхүү 2 нэгдэл нэгдэн ууган нэгдэл “II таван жил” нэгдэлийн нэрээр нэрлэгдэн төлөвшин тогтжээ.
1965 онд сумын төв Таван толгойгоос одоогийн байгаа Хандын эрэгт төвлөрөн мөн онд Алдархаан сумын “Партизан Чойбалсан” нэгдэлийн Цогт бригадын 107-н өрх, 552 хүн ам, 23558 толгой мал шилжин ирсэн байна. 1990-ээд оны эхэн үе гэхэд тус нэгдэл нь МАА-н 4, туслах үйлдвэрийн 1 бригадтай 900 гаран гишүүн, 20 гаруй сая төгрөгний үндсэн хөрөнгө, 7-н сая төгрөгний мөнгөн орлого бүхий, 340-н өрхийн 1538-н хүн ам, 91688 толгой малтай, тэмээ, ямааныхаа тоогоор аймагтаа тэргүүлдэг, мөн хүн амын эрэлт хэрэгцээнд нийцүүлэн 15 га талбайд төмс хүнсний ногоо тариулж байсны дээр тахиа, гахайны ферм, чихэр, ундаа, талх, мужаан, хээ будгийн цех, халуун ус, уурын нэгдсэн халаалт, цахилгаан хангамж ажилуулсан тохилог суурин болон тохижсон байв. Мөнхүү нэгдэл 1972 онд ажилаараа аймагтаа шалгарч байсан бол, 1987, 1988 онуудад хамгийн олон төл бойжууласан нэгдлээр улсад шалгаран төлийн баяр хийж байв. Энэ хугацаанд “II таван жил” нэгдлийн даргаар Д. Ядамжав, Г.Шагдар, Т.Доохүү, Л.Юнгэрэн, Б.Дэчин, Б.Доржсамбуу нар ажиллаж байжээ. 1990-ээд оны үеийн ардчилсан өөрчлөлтийн үр дүнд “II таван жил” нэгдэлийн 90 гаруй мянган толгой мал, 16652,2 мянган төгрөгний хувьчлал олгон төрийн өмчид 3156,2 мянган төгрөгний өмч хөрөнгийг шилжүүлэн өгч, мөнхүү нэгдэл “Таван-Эрдэнэ”, “Чандмань-Эрдэнэ” БХК, “Цогт-Өндөр”, “Алтан элс”, “Тайх” ББХХК болон хуваагдаж үйл ажиллагаа явуулж байгаад цагийн эрхээр дөрөв нь татан буугдаж, гишүүдийн зарим хэсэг нь “Таван-Эрдэнэ” ХХК-д нэгджээ. Сум-нэгдлийн дарга асан, хөдөлмөрийн баатар Б.Доржсамбуугийн тэргүүлсэн “Таван-Эрдэнэ” ХХК нь тухайн үеийн нөхцөл байдлын улмаас 1998 оны XII сард татан буугдаж бүтэц зохион байгуулалтын шинэ хэлбэрт шилжин хоршооны зохион байгуулалтаар ажиллах болж хоршоогоо “Дөрвөлжин Таван-Эрдэнэ” хоршоо хэмээн нэрийдсэн байна. “Дөрвөлжин Таван-Эрдэнэ” хоршоо эдүгээ 414-н өрх, 1620-н хүн ам, 1156-н гишүүнтэй, 181 сая төгрөгний үндсэн, 106,9 сая төгрөгний эргэлтийн хөрөнгөтэй, хуучин ханшаар төрийн мэдлийн 28-н сая төгрөгний 14-н өрөмдмөл худгийг гэрээгээр эзэмшдэг, жилд 1200 тонн ноос угаах, 25000 кв.м эсгийн хийх хүчин чадалтай, ноос угаах, эсгий хийх үйлдвэр, түүхий эдийг ангилан ялгаж анхан шатны боловсруулалт хийх, хадгалах зориулалттай, 1500 тоннын багтаамж бүхий найман агуулах, хүнс, өргөн хэрэглээний барааны 2 дэлгүүр, албан конторын 2 давхар барилга, зочид буудал зэрэг материаллаг баазтай ажээ. Тус хоршоо нь 1999, 2005 онуудад улсын тэргүүний хоршоогоор шалгарч өргөмжлөл, цом, мөнгөн шагнал, 2000 онд Монгол улсын ҮХАҮТ-ийн оны шилдэг аж ахуй нэгжээр, 2003 онд хамгийн их борлуулалттай хоршоогоор улсад шалгарсан, 2004 онд Монгол улсын гаалийн ерөнхий газраас итгэл хүлээсэн аж ахуй нэгжээр шалгаран “ногоон гэрлээр үйлчлүүлэх” эрх авсан хоршоогоор тус тус шалгарч байв. Дөрвөлжин суманд байсан “II таван жил” нэгдлийн суурин дээр үүсгэн байгуулагдсан улсын тэргүүний “Дөрвөлжин Таван-Эрдэнэ” хоршоо нь Завхан аймаг төдийгүй Монгол орны хөдөө аж ахуйн салбарын хөгжилд өөрийн гэсэн жинтэй хувь нэмэрийг оруулан оршин буй цөөн хэдэн хоршооны нэгэн юм.
Эдүгээ Дөрвөлжин сум нь Завхан аймгийн Ургамал, Завханмандал, Эрдэнэхайрхан, Яруу, Алдархаан, Говь-Алтай аймгийн Баян-Уул, Хөх морьт, Ховд аймгийн Чандмань, Дөргөн, Увс аймгийн Завхан сумуудтай хил залган Завхан аймгийн баруун хэсэгт говийн бүсэд оршино. Нийт 72602 га нутагтай, сумын төв нь Буга, аймгийн төвөөс 148 км-р зайтай. Буга, Буурал, Цогт, Таван толгой, Онц гэсэн таван баг 639 өрх, 2563 хүн ам, 115,9 мянган толгой малтай. Сумын ИТХ-ын тэргүүлэгчдийн даргаар Б.Батмэндлэх, засаг даргаар Ч.Батдөл нар ажиллаж байна.
Дөрвөлжин сумын ХАА-н салбараас БНМАУ-ын сайн малчин Б.Дорлиг, Д.Дарам, Г.Дагваа, Г.Дагва, А.Чилхаажав, Э.Буринаа, Д.Магсаржав, М.Ишжамц, Х.Хүүхэн, О.Цэндсүрэн, БНМАУ-ын хөдөлмөрийн баатар Б.Доржсамбуу, Т.Жамц, БНМАУ-ын хошой аварга малчин Х.Жадамба М.Рэгзэн, БНМАУ-ын аварга малчин Б.Вандандагва, М.Даваасүрэн, Г.Дансранжамц, Д.Дорж, Г.Дүйнхэржав, С.Дэмбэрэл, С.Жүрмэд, Б.Надмид, Д.Пүрэвцэрэн, С.Саандар, Ш.Сахъяа, Ц.Хайдав, С.Цагаан, БНМАУ-ын аварга тариаланч Ж.Догсом, М.Тэрбиш, БНМАУ-ын залуу аварга малчин Х.Алтангэрэл, Д.Баянбат, Ж.Рина, Д.Тэрбиш, Монгол улсын сайн малчин Д.Цэдэв, С.Ганболд, Мянгат малчин Ч.Амарбаяр, Д.Батаа, Ц.Батзаяа, Д.Баянмөнх, И.Баярсайхан, Х.Буянжаргал, С.Ганболд, П.Дамбасүрэн, Т.Зүрбаатар, Ш.Мөнх-Очир, Н.Цэвэгдорж, Р.Очирбат, Г.Чулуунбаатар, Г.Уламбаяр, Ж.Пүрэвжав, Н.Чулуунбаатар, В.Энхбат, В.Энхболд нар  төрөн гарчээ.
Ангилал:Завхан аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Стяуа
Стяуа (хотоор нь тодотговол Бухарестын Стяуа гэнэ; Fotbal Club Steaua București) — Европын аваргуудын лигт нэг түрүүлж (1986), нэг үзүүрлэж (1989), их шөвөгт нэг (1988) шалгарч байсан, Европын лигийн хагас шигшээд мөн үлдэж өнгөрсөн (2006), Румыны хорин гурван удаагийн аварга (1951, 1952, 1953, 1956, 1960, 1961, 1968, 1976, 1978, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 2001, 2005, 2006), Румын цомын хорин хоёр удаагийн эзэн (1949-өөс 2011 оны хооронд), Румын улсын Бухарест хотод байрладаг зэвсэгт хүчний төв «Стяуа» (монголоор «од», «одон») спорт нийгэмлэгийн харьяа хөлбөмбөгийн баг.
Цахим холбоос
Ангилал:Бухарестын хөлбөмбөгийн клуб Бухарест, Стяуа Ангилал:1947 онд байгуулагдсан
Хөхтөн
Хөхтөн нь сээр нуруутан амьтдын хүрээ бөгөөд эмэгчин нь хөх, сүүний булчирхайтай, мөн эр, эм хоёул үс, хөлсний булчирхай, дунд чихний яс зэрэгтэй болно. Хөхтөн нь ямар хэлбэрээр төрөхөөс шалтгаалан 3 гол ангид хуваагдана. Эдгээр нь: Өндөглөгч, уутат, эхсийн болно. Хөхтөн амьтан нь халуун цустай бөгөөд зүрх нь 4 тасалгаатай.
Баяннуур хот
Баяннуур — Хятад улсын Өвөр Монгол орны харьяа аймгийн түвшний хот.
Шугаман тэгшитгэл
Шугаман тэгшитгэл гэдэг нь хувьсагчийн зэрэг нь нэг зэрэгтэй тэгшитгэлийг хэлнэ.
Баяннуур хот
Газар зүй
Баяннуур аймгийн түвшний хот Өвөр Монгол орны баруун хойд хэсэгт 65,788 км2 газар эзлэн оршдог.
Умард талаараа Монгол улсын Өмнөговь, Дорноговь аймагтай хиллэж, дорнод талаараа Бугат хот, өмнөдөө Хатан голоор зааглагдаж Ордос хот, өрнөдөө Алшаа аймаг гэж өөртөө засах орныхоо гурван нутгаар хүрээлэгдэнэ.
Говь газар байна. Жилд 188 мм хур тунадастай, I сард дунджаар -11°C-15°C, VII сард +20-24°C температуртай.
Хүн ам зүй
Баяннуурт 2010 онд 1,669,915 хүн оршин сууж байсан.
Урд тал, голын эргээр хотжиж хятаджисан, хойд талын хөдөө газартаа монголоо гээгээгүй.
Түүх
Дээр үед Улаанцав чуулганы нутаг байв. БНХАУ-ын үед Баяннуур аймаг (盟 мөн) гэгдэж байгаад 2003 оноос хойш аймгийн түвшний хот (地级市 дижиши) болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Өвөр Монголын суурин Ангилал:Хятадын дүүрэггүй хот
Фёдор Фёдорович Ушаков
Фёдор Фёдорович Ушаков нь (Орос: Фёдор Фёдорович Ушаков) 1745-1871 оны үед амьдарч байсан Оросын алдарт жанжин юм. Тэрээр Орос-Туркын дайнуудад оролцож байсан усан цэргийн адимрал юм.
Баянхайрхан сум
Баянхайрхан сум 1931 онд Хөвсгөл аймгийн харьяанд байгуулагджээ. Хуучны Засагт хан аймгийн Эрдэнэдүүрэгч засгийн хошуунаас үүсэлтэй. Тус хошуу нь 1924 онд Дэлгэр хан уулын хошуу хэмээн нэрээ өөрчилсөн. 1924 онд хуралдсан Дэлгэр хан уулын хошууны “Жинхэнэ ард”-ын анхдугаар хурлаар эл хошууны засаг захиргааны зохион байгуулалтыг Монгол Улсын анхдугаар үндсэн хуульд заасан нутгийн захиргааны дүрэм ёсоор өөрчлөн байгуулсан бөгөөд чингэхдээ 50 өрхийг нэг баг, 150 өрхийг нэг сум болгожээ. Ийнхүү Дэлгэр хан уулын хошуу нь дотроо Баян, Баян-Уул, Баянзүрх, Цэцэрлэг, Рашаант, Жаргалант, Бүрэн, Чандмань, Буянт, Дадал, Цогтой, Эрдэнэ-Уул, Наран, Цэцэн, Агьт зэрэг 15 сум 53 багт хуваагдсан байна.
1931 он хүртлэх Монголын засаг захиргааны бүтэц нь арван гэр, сум, хошуу, аймаг гэсэн зохион байгуулалттай байсан бол 1931 оны өөрчлөлтөөр баг, сум, аймаг гэх зохион байгуулалттай болжээ.
1923 оны үеийн сумд 150 цэргийн насны эрчүүдийг нэг сум хэмээдэг байсан бол 1931 оны сумд нь Хангай газар 600 цэргийн насны эр, говь газар 400 цэргийн насны эр байсан мөн 1923 оны сумд таван арван гэр нийлж нэгэн сумыг бүрэлдүүлж байсан бол 1931 оны сумд хэд хэдэн багаас бүрэлдэх болсон, 1923 оны 2-3 сумдыг нэгтгэн 1931 оны сумдыг байгуулсан байдаг. Тэгэхээр 1923-1931 оны хооронд одоогийн сумд байгуулагдаагүй бөгөөд харин зарим нэгэн бага сага өөрчлөлт, мөн нэрийдлэгүүд нь л өөрчлөгдсөн гэж хэлж болохоор байна.
1921-1930 онуудын үед хийгдсэн бэлтгэл ажил хангагдсан гэж үзэсний үндсэн дээр 1930 оны XII сард хуралдсан МАХН-ын анхдугаар бага хурал, мөн оны V сарын 21-нд хуралдсан БНМАУ-ын улсын бага хурлын тэргүүлэгчдийн XVIII бага хурлаас тогтоол гаргаж, тус улсын засаг захиргааны зохион байгуулалт нь өнөөгийн шаардлагыг хангахгүй байна гэж үзээд тус улсын нутаг дэвсгэрийг шинэчлэн зохион байгуулах тухай заасан байна. Тухайлбал, 1931 онд хуралдсан улсын XVI бага хурлын тогтоолд “… одоогийн нутгийн байгуулалт хязгаар хил нь хуучны феодалын эзэмшсэн үлдэгдэл дүрс даруй мөн болж, улсын байгуулалт нийгэм журмын бөгөөд төлөвлөгөө бүхий ёсоор өөрчлөн шинэтгэхэд үл тохирно. Аж ахуйн талаар бөөгнөрсөн хэсэг анги болж үл чадсаар газар орны ба байгалийн дүрс чанарт үл тохирон засаг захиргаа болон аж ахуйн талаар захирах удирдах явдалд үл нийцэлдэх хийгээд тоо бүртгэлийн явдлыг гүйцэтгүүлэхийн аргагүй болжээ. Бас ч аймгуудын хил нь өргөн уудам болох учир уг хэрэгт тохиромжгүй байдлыг үзүүлж гагцхүү илүү шатууд бий болж, ардуудыг албан газруудаас хөндийрүүлэн холдуулж, овог угсаагаар цөөн болох ард олны захиргааны ба орон нутгийн байгуулалтанд хэрхэвч тус дөхөм үл болно. Эдгээр зүйлүүд хамтарч ирсээр таван жилийн төлөвлөгөө бүхий үесийн эхэн ба хамтралын ажлыг хөгжүүлэхэд тус улсын анги нутгийг шинээр хуваарилах явдал чухал зорилт болсон байна.” гэжээ.
Тэрчлэн мөн оны V сарын 21-ний өдрийн тогтоолын 7-р зүйлд зааснаар “… Монгол улсын нутаг дэвсгэрийг аж ахуйн талаар бүрэн бүтэн захирах засаг захиргаа ба эдийн засгийн хуваарь бүхий 13 тооны анги нутгийг байгуулах, оршин суугаа хүмүүсийн тоо ба аж амьдралын хийгээд дэвсгэр газрын хэмжээ зам тээвэр зэрэг байдлыг харгалзан хошуудыг устгаж сумуудын байгуулалтыг өөрчлөн өрх хангайд 600-аас дээш, дундад бэлчээрийн газарт өрх 300-аас дээш нэг сум болгож засаг захиргааны нэгж байгуулна.” гэж заасан байна.
Энэхүү заалт шийдвэр ёсоор 1930 оны II сард БНМАУ-ын бага хурлын тэргүүлэгчдийн V хурлаар шинэ аймгууд байгуулах шийдвэр гаргасны дагуу Намын төв хорооны төлөөлөгч Цэрэндорж нарын удирдлагаар сумдын ардын хурлуудыг хуралдуулан 1931 оны IV сарын 15-нд Дэлгэрхан уулын хошууг татан буулгаж эл хошууны 15 сумыг нэгтгэн Баянхайрхан, Баян-Уул, Цэцэрлэг, Цагаан-Уул, Бүрэнхаан сумдыг байгуулан Хөвсгөл аймагт харьяалуулжээ. Баянхайрхан сумыг Дэлгэрхан уулын хошууны Баян, Наран, Цэцэн гэсэн гурван сумыг нэгтгэн байгуулжээ. Учир иймд бид 1931 онд Дэлгэрхан уулын хошууг татан буулгаж Баян, Наран, Цэцэн зэрэг сумдыг нэгтгэн нэгэн сум байгуулснаа Баянхайрхан хэмээн нэрлэсэн тул манай сум 1924 онд бус 1931 онд байгуулагдсан бөгөөд өдгөө 90-н жил бус 83 жилийн ой тохиож буй мэт санагдана.
2-р баг: Төөнтийн ам
3-р баг: Хөх шарт
4-р баг: Минжийн хойд тал
5-р баг: Асгатын өвөр
6-р баг: Могой, Аргалант
7-р баг: Уст бүрд эд болно. Сумын төв нь улаан туг бүхий 5-6 гэрт байрлаж үйл ажиллагаа явуулдаг байсан аж. Өнөөгийн сумын төв буй газрыг Сөлийн бэлчээр гэдэг байсан бөгөөд энэ газар суурьштлаа нэлээд хэдэн удаа Хэрсэн чулуу, Овоотын гэзэг, Хужиртын булаг зэрэг газар суурьшин байгаад 1940-өөд оны үеэс одоогийн газартаа байршин Алтанбулаг хэмээн нэрийдэгдэх болжээ. Анхны суман даргаар С.Ламжав гэдэг хүн байжээ.
1941 онд нутгийн захиргааны дүрэмд өөрчлөлт оруулах тухай хууль тогтоомж гарч уг тогтоол ёсоор нутаг ойр зарим нэгэн сумдыг өөр аймагт шилжүүлэн өгөхөөр болжээ. БНМАУ-ын бага хурлын тэргүүлэгчдийн 81-р тогтоолоор Хөвсгөл аймгийн Баянхайрхан сумыг Завхан аймагт шилжүүлэн өгөх тухай шийдвэр гарч улмаар Завхан аймгийн захиргааны даргын сум шилжүүлэн авах 1942 оны I сарын 17-ны өдрийн 13-р тогтоолын дагуу Баянхайрхан сум Завхан аймагт шилжиж иржээ. Энэ үед Баянхайрхан сум 6 баг, 638 өрх, 1928 хүн амтай, тэмээ 445, адуу 5882, үхэр 5247, хонь 48214, ямаа 12647 бүгд 71990 толгой малтай байжээ.
Ангилал:Завхан аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Далд үртэн
Далд үртэн гэдэг нь үрээ далдлан ургадаг ургамал юм.
Далд үртэнд үржлийн хоёр эрхтэн байдаг учир үрийг дангаараа боловсруулж чаддаг байна.
Ангилал:Ургамал
Шингэрүүлсэн нефтийн хий
Шингэрүүлсэн нефтийн хий ( Англиар Liquefied petroleum gas, LPG), өөрөөр Шингэрүүлсэн нүүрс устөрөгчийн хий ( Оросоор Сжиженные углеводородные газы) гэдэг нь нүүрсустөрөгчийн хийн шатдаг холимог бөгөөд автомашин болон халаах төхөөрөмжүүдийн түлш болгон ашигладаг. Сүүлийн жилүүдэд озоны давхаргыг багасахад нөлөөлж буй фреоны оронд хөргүүр, шүршигчнүүдэд ашиглаж эхэлж байна.
Өнөөдөр автомашины пропан-бутан хийн хольц нь зах зээл дээрх бензиний өрсөлдөгч юм. Мэргэжилтнүүдийн хэлж буйгаар улсын хэмжээнд "цэнхэр" түлш хэрэглэдэг автомашины тоо 30% дөхөж байгаа бол нийслэл болон сая гаруй хотуудад энэ нь 50% болж байна.
Тэмдэглэл
Ангилал:Бодисын холимог Ангилал:Хий Ангилал:Шатахуун
Мормоны шашин
Мормоны шашин (Mormonism) нь Христ Итгэлийн нэгэн урсгал боловч шашны хүрээнд очсон итгэл юм.
Гватемал
Гватемал, албан ёсоор Гватемалын Бүгд Найрамдах Улс (República de Guatemala, ) нь хойд, баруун талаараа Мексик, баруун хойд талаараа Белиз, зүүн өмнөд талаараа Хондурас, Сальвадор улстай, баруун өмнөд талаараа Номхон далай, мөн зүүн өмнө талаараа Карибын тэнгистэй хиллэдэг, Төв Америкийн улс юм.
Мормоны шашин
Мормоны шашны албан ёсны нэр нь Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн Сүм (ЕХХҮГС) бөгөөд учир нь Христ тэднийг өөрөө дахин сэргээсэн гэдэгт итгэдэг байна. Англи хэлнээ The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints гэгддэг. Мормоны шашны итгэгчид нь Мормоны ном гэх сударт итгэдэг ба үүнээс гадна Ариун Библи, Агуу үнэт сувд, Сургаал ба Гэрээ гэх өөр 3 сударт мөн итгэдэг. Мормоны сүм(ЕХХҮГС) нь Есүс Христ өөрөө үндэслэсэн сүмийг  Иосеф Смит (Joseph Smith) дахин сэргээсэн гэж үздэг. Мормоны сүм нь гэр бүлийг болон боловсролыг нэн чухалд тавьж үздэг. Гэр бүлийг Бурханаас томилсон гэдэгт итгэдэг. Мөн мормоны сүмийн гишүүд нь ариун явдлын хууль (The Law of Chastity) болон мэргэн ухааны үгийг (The Word of Wisdom) дагадаг аж.
Гватемал
Төлөөллийн ардчилалтай тус улсын нийслэл нь Гватемал хот. Гватемал нь дотоодын үймээн самуунтай үеийг даван туулж, 1996 оноос хойш тогтвортой хөгжил, эдийн засгийн хөгжлийн замд орсон байна. Биологийн төрөл зүйл олонтой, онцлог экосистем нь Мезоамерикийг олон соёл иргэншлийн голомт болгож байв.
Эшлэл
Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Төв Америкийн орон
Мормоны шашин
Түүх
1820 онд 14 настай жаал хүү Иосеф Смит нэгэн гайхамшигт үзэгдлийг харсан бөгөөд ингэснээр Мормонизмыг эхлүүлэх суурь нь тавигдсан. Тэр үзэгдэлд Бурхан болон Есүс Христ өөрсдийн биеэр түүн дээр ирж түүгээр дамжуулан Бурханы үнэн сүмийг дахин сэргээж, хүмүүсийг авар хэмээн айлдсан гэж Иосеф Смитын түүх номонд бичигдсэн байдаг. Үүний дараагаар Моронай гэх тэнгэр элч түүнд Алтан ялтас, Гуулин ялтас гэх, эртний Америк тивд амьдарч байсан Индианчуудын бичиглэсэн түүхийн баримтыг авчирч өгсөн бөгөөд түүнийг Иосеф Смит өөрөө Ариун Сүнсний хүчээр орчуулан Мормоны ном буюу Есүс Христийн бас нэгэн гэрээ хэмээн хожим хэвлүүлсэн байна. Мормоны ном гэж нэрлэгдэх болсон шалтгаан нь үүнийг нэгтгэсэн хамгийн сүүлчийн бошиглогч буюу эш үзүүлэгч Мормон гэх хүнээс болсон юм. Үүнээс гадна Сургаал ба Гэрээ, Агуу Үнэт Сувд гэх 2 сударт итгэдэг. 1830 оны 4 сарын 6-нд анхны цуглаанаа 6 хүнтэйгээр эхлүүлж, албан ёсоор байгуулагдсан.
Судрууд
Мормоны шашин нь нийт 5 үндсэн судраас суралцдаг бөгөөд энэ нь доорх болно.
Патрик Беверли
Патрик Беверли (Patrick Beverley, 1988 оны долоодугаар сарын 12-нд Иллиной мужийн Чикаго хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны «Хьюстон Рокетс» багт хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2013 оны нэгдүгээр сарын 7-нд «Хьюстон Рокетс» багт Беверли олон жилийн гэрээгээр элссэн.
Цахим холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Арканзас Рейзорбэкс багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Днепр багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Олимпиакос багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Спартак Санкт-Петербург багийн сагсан бөмбөгчин Ангилал:Хьюстон Рокетс багийн тоглогч Ангилал:Чикагогийн хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Мормоны шашин
Судрууд
Энэ судар бол Абрахамын папирус дээр анх бичиж үлдээснийг Египетээс олсныг Иосеф Смит худалдан авч улмаар түүнийг орчуулсан. Уг сударт Абрахам, Мосегийн аялал, тэдгээрийн Бурханаас хүлээн авсан тушаал гэх зэрэг орсон байдаг. Хуучин ба Шинэ гэрээнээс бүрдэх судар. Хаан Иаковын (King James Version) хувилбарыг ашигладаг.
Орчин цагийн Мормоны шашин
Мормоны шашин хамгийн их түгсэн орон бол АНУ бөгөөд тэр дундаа Юта мужийн Солт-Лэйк Сити хот ордог. Юта мужийг Мормоны төв гэж хэлж болно. Мормоны сүмийн амьд бошиглогч буюу эш үзүүлэгч одоо удирддаг. Мөн ерөнхийлөгч ч гэж нэрлэдэг. Сүмийн дээд удирдлагыг Тэргүүн Зөвлөл гэх ба үүнд Сүмийн ерөнхийлөгч, 1, 2-р зөвлөх багтана. Үүний дор 12 чуулгын зөвлөл гэж байх ба нийт 12 ахлагч, бошиглогч, эш үзүүлэгчдээс бүрддэг. Эдгээр 15 хүнийг сүмийн ерөнхийлөгчид эсвэл бошиглогч эсвэл эш үзүүлэгч гэж хүлээн зөвшөөрдөг.
Дэлхий даяар бараг бүх оронд өөрийн салбартай бөгөөд дэлхий дээр хамгийн хурдацтай өсч, хөгжиж буй шашны урсгал. Жил бүр ойролцоогоор 230,000 гаруй хүн шинээр гишүүн болдог. Дэлхийн хамгийн том хувийн их сургууль болох Бригам Янгийн Их сургууль (Brigham Young University) болон ургийн бичгийн төвийг Солт Лейк хотод байгуулсан.
Одооогоор дэлхийн даяар 16.5 сая гишүүнтэй. Дэлхийн 188 орны хэл дээр үйл ажиллагаа явуулдаг.
Монгол дахь Мормоны шашин
Ардчилал Монгол оронд нэвтэрснээр гадны олон шашин нэвтэрсэн билээ. Үүний адилаар Мормоны шашин 1990-ээд оноос нэвтэрсэн. Мормоны сүм Монгол орны өнцөг булан бүрт байгаа бөгөөд Мормоны сүмийг таних тэмдэг нь тэдний сүмийн барилгын хийц загвар болно. Өдгөө дэлхий дээр 16 сая гаруй Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүд амьдардаг бөгөөд үүнээс Монгол улсад 10,591 сүмийн гишүүдтэй, 23 цуглааны байртай. Тус сүм Монголд хамгийн их идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд олон улсын хүмүүнлэгийн байгууллагуудаар дамжуулан Монгол улсад олон сая ам долларын буцалтгүй тусламж болон хандивын байнга өргөдөг. Тухайлбал, үнэ төлбөргүй нүдний мэс хагалбар хийх, гүний худаг барих, Англи хэлний үнэ төлбөргүй сургалтууд явуулах, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг тэргэнцрээр хангах гэх мэт олон үйл ажиллагааг явуулдаг.
Мормон хэмээх нэрний үүсэл ба утга
Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн Сүм нь ихэнхдээ Мормоны сүм, уг сүмийн гишүүд нь мормончууд гэдэг хоч нэршлээрээ дэлхий дахинд танигдсан байдаг. Мормончууд (Mormons), Мормоныхон (Mormonites), Мормоны сүм (Mormon Church) гэх нэршлийг анх 1830 оноос эхлэн энэхүү сүм байгуулагдсан Америк дахь New York мужид оршин суудаг хүмүүс гишүүдийг нь бусдаас ялгахын тулд гаргаж иржээ. Мормон хэмээх үг нь Библи судартай хамт хэрэглэдэг Мормоны ном хэмээх сүмийн албан ёсны судрын нэртэй холбоотой байдаг.
"Мормоны ном" бол МЭӨ 2200 - МЭ 421 он хүртэлх хугацаанд Америк тив дээр оршиж байсан 2 өөр соёл иргэншлийн түүх, бошиглогчдийн сургаал, Есүс Христийн сайн мэдээг агуулдаг судар бөгөөд сүмийг үндэслэгч Иосеф Смит нь Бурханы хүч, бэлэг, тусламжтайгаар энэхүү судрыг олж, англи хэлрүү хөрвүүлсэн юм. Иосеф Смит мормон/mormon хэмээх үгийн утгыг "more good" буюу "илүү сайн" гэсэн утгатай хэмээн хэлж байжээ. Мормон хэмээх үг бол энэ Мормоны ном хэмээх сударт гарах нифайчууд хэмээх үндэстний хэлний үг болно.
ХҮНИЙ НЭР: Мормон гэдэг үг бол хүний нэр бөгөөд тэртээ МЭ 320 оны үед амьдарч байсан бошиглогч Мормон өөрийнхөө цаг үеэс урагш 2500 жилийн турш бичигдсэн олон арван судраас (ялтсуудаас) хураангуйлал хийн түүнийгээ нэгэн алтан ялтас дээр сийлэн газарт нуужээ.
Мормон 8:1 дэх шүлэгт "Болгоогтун Моронай, би, өөрийн эцэг Мормоны цэдгийг дуусгая. Болгоогтун, би эцгээрээ зарлиг болгуулсан, бичих зөвхөн хэдхэн зүйлс надад буй" (Ойролцоогоор МЭ 400-421 он).
ГАЗРЫН НЭР: Дээр дурдагдсан бошиглогч Мормон төрөхөөс хэдэн зуун жилийн өмнө мормон хэмээх үг эртний ялтсуудад тэмдэглэгдэн үлдсэн байсан.
Мозая 18:30 дахь шүлэгт "Мөн эдүгээ улиран тохиох дор энэ бүгд Мормон нутагт хийгдэв, тийм ээ, Мормоны Усны ойролцоо, Мормоны Усны дэргэдэх төгөлд бөлгөө; тийм ээ, Мормоны нутаг, Мормоны Ус, Мормоны төгөл ..." (МЭӨ 147-145 он).
Алма 8:7 дахь шүлэгт "Эдүгээ өөрсдийн нутаг, мөн өөрсдийн хотууд, мөн өөрсдийн тосгод, тийм ээ, бүх жижиг тосгодоо ч анх тэдгээрийг эзэмшиж асан түүний нэрээр нэрлэх нь Нифайн хүмүүсийн заншил байв" (МЭӨ 82 он) гэсэн нь мормон гэдэг  хүний нэр нифайчуудад эртнээс байжээ гэж таамаглаж болохоор байна.
НОМЫН НЭР: Бошиглогч Мормон нь урт удаан хугацаанд төмөрлөг ялтсууд бичигдсэн эртний олон судар, цэдгүүдээс хураангуйлал хийгээд үүнийгээ Мормоны ном хэмээн нэрлэж, МЭ 421 онд газарт нуусан. Тэрхүү хураангуйлсан алтан ялтсыг хожим 1827 онд Иосеф Смит авч эртний хэлнээс нь орчуулсан билээ.
Мормон 1:1 дэх шүлэгт "Мөн эдүгээ би, Мормон, өөрийн үзэж бас сонссон зүйлүүдийн цэдгийг бүтээе, мөн үүнийг Мормоны Ном хэмээн нэрлэе" гэжээ (Ойролцоогоор МЭ 321-326 он).
Мормоны Үгс 1:1 дэх шүлэгт мөн "Мөн эдүгээ би, Мормон, хийсэн цэдгээ Моронай хүүгийнхээ гарт дамжуулан өгөх гэж байна" (МЭ 385 он).
БҮЛЭГ ХҮМҮҮСИЙН НЭР: Хүмүүс уг сүмийн гишүүдийг мормончууд, сүмийг Мормоны сүм хэмээн нэрлэх нь хэвшмэл үзэгдэл бөгөөд сүмийн удирдлагууд болон гишүүд сүмийн бүтэн нэр болох Есүс Христийн Хожмын Үеийн Гэгээнтнүүдийн Сүм хэмээх албан ёсны нэрийг хэрэглэдэг бөгөөд бусад хүмүүсийг ч гэсэн энэ нэрийг ашиглахыг урьдаг.
Эшлэл
Итгэлийн тунхаг
Олимпиакос (хөлбөмбөгийн баг)
Олимпиакос (хотоор нь тодотговол Пирейн Олимпиакос; Ολυμπιακός Σύνδεσμος Φιλάθλων Πειραιώς) — Европын аваргуудын лигийн (1999) болон цомтой багуудын цомын (1993) шөвгийн 8-д нэг нэг удаа шалгарч байсан.
Грекийн дөчин долоо 47 аварга (рекорд)
Кубок Греции (рекорд)
Эшлэл
Ангилал:Грекийн хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:1925 онд байгуулагдсан
Баянтайга хошуу
— Орос улс (ОХУ)-ын Тува орон (БНТувУ)-ы арван долоон хошууны нэг.
Хошууны хүн ам — 10 мянга. Засаг захиргааны төв — 3 мянган хүнтэй Тээл суурин.
Газар зүй
Баянтайга хошуу Тува орны өрнөд хэсэгт 7923 км² газар эзлэн оршдог. Хойд талаараа Хакас, баруун талаараа Алтай, бусад талаараа Мөнгөнтайга, Баруунхэмчиг хошуутай хиллэнэ.
Хошууны нутагт Баянтайга (3128 м) уулын хөвч нуруу, Карахөл (хар нуур) байна.
Нутгийн хуваарь
Бай-Тал (баян тал), Кара-Холь (хар нуур), Кызыл-Даг (улаан уул), Тээли (Тээл), Хемчик (гол), Шуй, Ээр-Хавак гэсэн долоон сум болон хуваагддаг. Хошууны нутагт тус бүр сумын төв болсон долоон суурин газар бий.
Ангилал:Тува орны хошуу
Шоонэн Жамп
Шоонэн Жамп (週刊少年ジャンプ) нь өсвөр үе, манга чиглэлээр дагнасан Японы 7 хоног тутмын сэтгүүл юм. Уг сэтгүүлийг анх Шүэиша хэвлэлийн компани санаачилсан байна. Уг сэтгүүлд долоо хоног болгон манга зураачдын туурвисан манга зохиолыг нийтэлдэг юм. Зохиол нь бүх төрөлд идэвхтэй маш давтамжтай,давтагдашгүй байдаг.
Гадаад холбоос
Шоонэн Жамп сэтгүүлийн сайт
Ангилал:Японы Манга сэтгүүл Ангилал:Япон хэлээрх долоо хоног тутмын сэтгүүл Ангилал:1968 онд анх хэвлэгдсэн
Египет
Египет (مصر Миср; маср. مصر Маср; монгол бичгээр Мисир), албан ёсоор Арабын Бүгд Найрамдах Египет Улс (маср. جمهورية مصر العربية Гумхурийет Маср эль-Арабийя) — Африк, Ази хоёр тив дамнан орших улс. Ихэнх бие нь дорнод умард Африкт хамаарч, харьцангуй бага хэсэг буюу Синайн хойг нь Өрнө Азид хамаардаг. Тус улс нь Азид зүүн хойд хэсгээрээ Израил, Палестиний захиргааны нутаг (Газын зурвас) хоёртой, Африк тивд урд талаараа Судан, баруун талаараа Ливи хоёртой тус тус газраар хил залгадаг. Зүүн эргээрээ Улаан тэнгис, хойд эргээрээ Газар дундын тэнгистэй хөвөөлнө. Египетийн нутгаар дайрах Суэцийн суваг хоёр тэнгисийг холбоно.
1,001,450 хавтгай дөрвөлжин километр талбай (дэлхийн 30-р том орон) бүхий Египет оронд 81,015,887 хүн амьдран суудаг тул Египет нь дэлхийн 16-р их, Африкийн 3-р их, Арабын орнуудаас хамгийн их хүн амтай улс гэж тодорхойлогддог. Хүн амын тал хувь нь Каир, Александриа болон мөрний дагуух бусад хотуудад хотжин суурьшсан бол нөгөө тал хувь нь магадгүй дэлхийн хамгийн урт мөрөн Нилийн эргийн дагуух тариалан эрхлэж болохуйц 40,000 квадрат километр газраар оршин суудаг. Баруун талаарх Сахарын цөлд хүн бараг суудаггүй.
Египет нь эртний иргэншил болон дэлхийн хамгийн алдартай хөшөө дурсгалуудад хамаарагддаг Гизагийн пирамидууд, Их Сфинкс зэргээрээ алдартай. Улсын өмнөд хэсэгт орших Луксор хотод Карнак хийд, Хаадын хөндий зэрэг маш олон эртний дурсгалууд байдаг. Египетийг улс төр, соёлын хувьд Ойрх Дорнодын чухал орон хэмээн үздэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн орон Ангилал:Африкийн орон Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Араб хэлтний орон
Пьер Шеффер
Пьер Анри Мари Шеффер (Pierre Henri Marie Schaeffer, 1910 оны 8 сарын 14 - 1995 оны 8 сарын 19) бол авангардизмын гол төлөөлөгч, дууны инженер хүн юм. Энэ чиглэлийн хамгийн алдартай зохиол нь П. Шеффер, Анри нарын "Нэг хүний симфони" юм.
Нарүто
Наруто (NARUTO -ナルト-) гэх алдарт шоонэн манга цувралыг японы Кишимото Масаши гэгч манга зураач (мангака) зурсан. Нарүто манга цуврал маш сайн борлуулалтай байсан учраас анимэ буюу хүүхэлдэйн кино нь гарч эхэлсэн юм.
Манганы гол дүр нь Үзүмаки Нарүто гэгч нинжа хүү бөгөөд түүний мөрөөдөл нь хокагэ болох. Хокагэ гэдэг нь манга дээр гарах Нууц Навч тосгоны удирдагч, хүчтэй нинжаг хэлнэ. Уг манга анх 1999 онд Японы манга сэтгүүл болох Шонэн Жамп дээр хэвлэгдэн гарсан. Харин анимэ цуврал нь 2002 оны 10 сарын 3-наас японы телевизүүдээр гарч эхэлсэн.
Энэхүү манга, анимэ цуврал нь дэлхийн олон орон даяар маш алдартай бөгөөд жаахан хүүхэд гэлтгүй томчууд хүртэл үзэх дуртай билээ.
Үйл явдал
Энэ анимэд гарах Нарүто нь анхандаа хүч чадлаар тийм ч сайн биш байсан бөгөөд дараа нь найз нөхөдтэй болж, академид элсэн хүч чадлаа сайжруулах болно. Тэгээд сүүлдээ багштайгаа сургуулилт хийж, Акацүки гэх эсрэг бүлгийнхэнтэй тулалдана. Тэгээд Акацүкийн нэгэн хүчирхэг залуугаас тосгоноо аварч, тосгоныхоо баатар болох болно. Үүнээс хойш маш их тулаан болсон түүнчлэн хамгийн том тулаан нь Обито гэх Нарүтогийн багш Какашигийн багын найз тосгоныг сүйрүүлэхээр ирсэн. Гэвч түүнийг Нарүтогийн аав ялаж Нарүтод есөн сүүлтийг тамгалсан боловч есөн сүүлтийн хумсанд аав ээж хоёр нь үхдэг. Ийнхүү Нарүто багаасаа эцэг эхгүй өсөж, маш уйтгар гунигт автдаг. Гэвч нөхдийхөө хүчээр есөн сүүлтэд удирдуулахгүй агуу хүчийг олж есөн сүүлттэй найзууд болдог. Тэрбээр Мадарагийн туслах юм. Ийнхүү улаан сар гарч Кагүяа сэрсэн юм. Үүнийг дарахын тулд 7-р баг хичээх болно. Нарүто (гэрэл) болон Сасүкэ (харанхуй) хоёр түүнийг тамгалах гэхэд Кагүяа бултаж байхад Сакүра тусалж, 7-р баг хамтдаа Кагүяаг тамгалсан. Сүүлд нь Нарүто Сасүкэ хоёрын эцсийн тулаан болж Нарүто ялан дийлж Сасүкэ сайн тал болно. Нарүто Хината хоёр гэрлэснээр энэхүү анимэ төгсдөг. Үүний дараа Хината Нарүто хоёр Борүто гэх хүүтэй болсон ба түүний тухай Boruto: Naruto next Generation гэх анимэгээс үзэж болно.
Гадаад холбоос
Ангилал:Манга Ангилал:Анимэ-Телевизийн цуврал Ангилал:Адал явдалт хүүхэлдэйн кино Ангилал:Компьютерын цуврал тоглоом Ангилал:Уран зөгнөлт телевизийн цуврал кино Ангилал:Тулаантай телевизийн цуврал кино Ангилал:Original Video Animation Ангилал:21-р зууны утга зохиол
Арнольд Шварценеггер
Арнольд Алойс Шварценеггер (Arnold Alois Schwarzenegger, 1947 оны 7 сарын 30-нд төрсөн) нь Австри-Америкийн бодибилдингч, жүжигчин, бизнесмэн, улс төрч юм. Арнолд Калифорни муж улсын 38 дахь амбан захирагчаар сонгогдон ажиллаж байсан.
Тэрээр 15 настайгаасаа хүчний бэлтгэл хийж эхэлжээ. 22-тойдоо Дэлхийн мистер цолтой болж, Мистер Олимп тэмцээнд тэргүүлсэн бөгөөд тус тэмцээнд нийт 7 удаа аваргалжээ. Шварценеггер бодибилдингийн спортоос зодог тайлснаасаа хойш ч олон жилийн турш тус спортын гол нүүр царай болж ирсэн бөгөөд олон ном, сурах бичиг бичиж хэвлүүлсэн байна.
Дараа нь Холливудад жүжигчин болж, Конан-Варвар, Терминатор зэрэг кинонуудаараа алдаршсан.
2003 онд, албан тушаалаасаа эгүүлэн татагдсан Калифорни муж улсын захирагч Грэй Дэвисийн орыг залгах хүнийг тодруулах сонгуульд Бүгд Найрамдах Намаас нэр дэвшин ялалт байгуулан, Калифорни муж улсын 38 дахь захирагч болсон байна. 2006 онд дахин сонгогдож байжээ.