cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хуанжөү чөлгөө
Эшлэл
Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгж
Дүрслэх геометр
Цахим холбоос
Ангилал:Сургуулийн хөтөлбөр Ангилал:Математикийн салбар
Сайн аав (кино)
Сайн аав  - 2017 оны 1-р сарын 20-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын уран сайхны кино уг киног "Про стар" филмийн захирал: С. Чулуунтогтох Продюсерлаж. Найруулагчаар С.Бүжин ажиллаж, гол дүрд С.Баттулга, Ш.Жавхлан, Д.Энхжин, И.Мөрөн, Б.Хачиун, Э.Индра, Б.Ариун-Итгэл нар тоглосон. Уг кино бодит амьдралаас сэдэвлэн бүтээсэн юм. "Про Стар" филмийн дэлгэцийн анхны бүтээл нь юм. Мөн уг компани хүүхдэд зориулсан "Залуу Мөрдөгч" хүүхдийн кино бүтээсэн нь алдарай бяцхан хүүхдүүдийн үзэх дуртай кино болжээ. Мөн драмын дуйгуйлан явуулдагаараа "Про стар" фильм нь урлаг өөрийн байр сууриа амжилттай олж яваа байгууллага юм.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2017 оны кино
Замбоанга
Замбоанга (Zamboanga), Замбуанга ([замбуаан-га]) ) — Филиппин улсын Замбоанга мужийн 807,129 хүнтэй хот.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Филиппиний хот
Ненецийн өөртөө засах тойрог
Ненецийн өөртөө засах тойрог (Не́нецкий автоно́мный о́круг) нь Оросын Холбооны Улсын Баруун Хойд Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.
Эш холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Олеся Журакивська
Олеся Викторовна Журакивська (Олеся Вікторівна Жураківська, 1973 оны 8 сарын 13-нд төрсөн) нь Украины жүжигчин юм.
Тоглосон кинонууд
Ангилал:Украины жүжигчин Ангилал:Украинчууд Ангилал:1973 онд төрсөн
Содномбалжирын Бүдрагчаа
1956-1965 онд Улаанбаатар хотын Хууль цаазны дунд сургууль,
Марксизм - Ленинизмын Оройн Их Сургууль ,
ЗХУ-ын Эрхүү хотын Их сургуулийг хуульч мэргжлээр төгссөн. Багш, хуульч , түүхч мэргэжилтэй.
1948-1953 онд аймаг, сумын бага сургуулийн багш ,
1953-1956 онд Завхан аймгийн АДХГЗ-ны Гэгээрлийн хэлтэст кабинетийн эрхлэгч, байцаагч, аймгийн прокурорт хэсгийн прокурор, мөрдөн байцаагч,
1958-1961 онд Улсын прокурорын туслах,
1965-1969 онд Улаанбаатар хотын прокурор, Улсын прокурорын 1 дүгээр орлогч,
1969-1979 онд НАХЯ-ны 1 дүгээр орлогч сайд, УЦСЕГ-ын дарга, 1971 онд Монголын цагдаагийн анхны генерал цолтон болж байсан.
1979-1988 онд Улсын прокурорын 1 дүгээр орлогч, БНМАУ-ын прокурор,
1988-1990 онд НАХЯ-ны 1 дүгээр орлогч сайд УЦСЕГ-ын дарга ,
Дархан чин ван Ринчиндорж
Дархан чин ван Ринчиндорж - († 1756 он) Түшээт хан аймгийн Дархан засгийн хошууны Засаг ноён, хошой чин ван, Манжийн эсрэг Монголчуудын 1776-1778 оны зэвсэгт бослогыг үүсгэн зохион байгуулагч.
Содномбалжирын Бүдрагчаа
1992-1997 онд Мөрдөн байцаах газрын зөвлөх, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн хуулийн бодлогын зөвлөхөөр тус тус ажилласан.
Дархан чин ван Ринчиндорж
Чин ван Ринчиндорж нь Түшээт хан Чахундоржийн жич, Галдандоржийн хүү Дондовдорж болон Манжийн Энх-Амгалан хааны охин Хичээнгүй амарлингуй гүнжийн хүү юм.
Содномбалжирын Бүдрагчаа
С.Будрагчаад БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1971 оны 220 дугаар тогтоолоор " Хошууч генерал " цол, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон, Байлдааны гавьяаны одон, Алтан гадас одон, Хөдөлмөрийн хүндэт болон ойн медалиудаар шагнаж , 1983 онд " Терийн хууль цаазны жинхэнэ зөвлөх " цолыг олгожээ.
Дархан чин ван Ринчиндорж
Ринчиндорж нь хэдийгээр манжийн хааны эфүгийн хүү буюу манжийн хааны зээ байсан боловч Монголын тусгаар тогтнолыг сэргээн байгуулах чин хүсэл эрмэлзэлтэй нэгэн байжээ. Манжийн хаан Ринчиндоржийг 1723 онд Хөхнуурт Манжийн ноёрхолыг эсэргүүцэн гарсан Лувсанданзангийн бослогыг дарах Халхын цэргийг удирдуулан явуулж байжээ. Мөн Манжийн хаанаас Зүүнгарын хаант улсын эсрэг хийсэн 1755-1756 оны дайны үед мөн цэрэг удирдан оролцсон боловч Хотгойдын шадар ван Чингүнжав, Өвөр Монголын хорчин ван эфү Сэвдэнбалжир, Ойрадын чин ван Амарсанаа нартай мөн оны намар Халх, Зүүнгар, Өвөр Монголд Чин улсын эсрэг хандсан зэвсэгт бослого нэгэн зэрэг гарган тэмцэж, харийн ноёрхлыг түлхэн унагахаар хэлэлцэн тохиролцож, бослогын бэлтгэл ажилд идэвхтэй оролцон, нягт холбоотой ажиллаж байжээ.
Содномбалжирын Бүдрагчаа
С.Будрагчаа нь БНМАУ-ын АИХ-ыг сонгох 8,9,10,11 дэх удаагийн сонгуулиар Ардын Их Хурлын депутатаар сонгогдож байжээ.
Дархан чин ван Ринчиндорж
Гэвч манжийн хатуу хараа хяналт, хагалан бутаргах бодлогын улмаас, санаснаа хэрэгжүүлж чадаагүй байна. Манжууд 1755 оны сүүлээр Сэвдэнбалжирыг Бээжинд дуудан гэрийн хорионд оруулж, Чингүнжавыг Хатан голын тэлэнгэд (одоогийн алтайчуудыг хэлж байна, уг голыг оросоор Катунь, алтайгаар Кадын гэдэг) нарыг дагуулах үүрэг өгөн илгээж, Ринчиндорж ванг цаазаар аваачсан байна.
Ангилал:Монголын жанжин Ангилал:Монголын төрийн зүтгэлтэн Ангилал:Түшээт хан аймгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:18-р зуунд төрсөн Ангилал:1756 онд өнгөрсөн
Хайр эргэсэн хавар
Хайр эргэсэн хавар  - 2017 оны 3-р сарын 27-нд Боловсрол сувгаар гарч эхэлсэн 25 ангит Монголын уянгын телевизийн олон ангит кино. Найруулагчаар Ц.Гансэрээ ажиллаж, гол дүрд Д.Батцэцэг, Р.Анхням, Т.Энэрэл нар тоглосон.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2017 оны кино Ангилал:Олон ангит кино
Төмөрбаатарын Номиндалай
Төмөрбаатарын Номиндалай нь (2002 оны 3 сарын 20-нд төрсөн) Дэлхийн Шатрын Холбооны дэд мастер (Candidate master) шатарчин юм. Тэрээр 2019 оны Монгол Улсын Өсвөрийн шатарчдын УАШТ-ий 18 хүртэлх насны аварга юм.
2009 оноос хойш шатрын спортоор хичээллэж байгаа бөгөөд Өсвөрийн шатарчдын Ази тивийн АШТ-ий хүрэл (2015), Ази тивийн АШТ-ий блитц тоглолтын хүрэл (2015), Сурагчдын Ази тивийн АШТ-ий рапид тоглолтын хүрэл (2016), Зүүн Азийн АШТ-ий рапид тоглолтын мөнгө (2017), Ази тивийн АШТ-ий рапид тоглолтын мөнгө (2018), 20 хүртэлх насны залуучуудын Ази тивийн АШТ-ий блитц тоглолтын мөнгө (2018) -н медаль зэрэг амжилтыг гаргасан хүртсэн, өсвөрийн шилдэг тамирчдын нэг юм. 2015 онд Ази тивийн АШТ-д хүрэл медаль хүртсэнээр Дэлхийн шатрын холбооны дэд мастер (Candidate master) цолыг хүртсэн. Одоогийн чансаа (2019 оны 9 сар) 2061.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын шатарчин Ангилал:Монголын шатрын улсын аварга Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:2002 онд төрсөн
Зайны сургалт
Зайны сургалт (ЗС) (англи. Distance learning, distance education, e-learning, online learning:, орос. дистанционное обучение)- гэдэг нь боловсролын үйл явцад хамаарах бүх бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг (зорилго, агуулга, арга, зохион байгуулалтын хэлбэр, сургалтын хэрэглэгдэхүүн) тусгаж, багш-оюутан, оюутан-багш хоорондын алслагдсан орон зайнаас, интернет технологи эсвэл бусад холбооны хэрэгсэл ашиглан харилцан үйлчлэлийг ханган хэрэгжүүлдэг явц юм.
Зайны сургалт нь бие даасан сургалтын хэлбэр бөгөөд мэдээллийн технологи нь зайны сургалтын гол хэрэгсэл болдог юм.
Жилээс жилд Зайны сургалтын боломж олгодог Их дээд сургуулиудын тоо нэмэгдэж байна. Энэ салбарын анхдагч нь 1976 онд АНУ-ын Аризона мужид байгуулагдсан Фениксийн их сургууль (University of Phoenix) бөгөөд 21-р зууны эхний 10 жил гэхэд 400,000 гаруй оюутан суралцдаг дэлхийн хамгийн том хувийн сургууль болсон юм. АНУ, Канад, Пуэрто-Рико дахь олон арван оюутны хотхоны аль нэгнийх нь анги танхимд багагүй хугацаа зарцуулдаг ч энэ нь зайн сургалтын технологийг хамгийн анх нэвтрүүлсэн сургууль юм.
Түүх
Зайнаас суралцах анхны оролдлогыг 1728 онд багш Калеб Филиппс хийсэн. "Бостон Газет" түүнд долоо хоног бүр шуудангаар дамжуулж сурах хүсэлтэй оюутнуудыг хайж олоход нь туслаж байжээ.
Дараа нь 1840-өөд онд Сэр Исаак Питман товчлол зааж байхдаа зайны сургалтын анхны сургалтыг явуулсан. Тэрээр ил захидал дээр стенографт бичсэн текстүүдийг шуудангаар илгээж, эргээд оюутнуудаасаа хянаж засаж залруулахын тулд хуулбарыг нь авдаг байв.
Энэ нь АНУ дахь захидал харилцааны сургуулийн хөгжлийг нэмэгдүүлсэн юм. Лондонгийн Их Сургууль нь 1858 онд зайн сургалтын зэрэг санал болгосон анхны их сургууль болж байжээ. Волси Холлын үүсгэн байгуулсан Оксфордын их сургууль нь 1894 онд Их Британийн анхны зайн сургалтын коллеж болж байсан юм.
Давуу талууд
Ангилал:Боловсрол Ангилал:Мэдээллийн систем
Таргудай Хирилтуг
Таргудай Хирилтуг (ᠲᠠᠷᠭᠣᠳᠠᠢ ᠬᠢᠷᠢᠯᠳᠣᠭ) бол XII зууны сүүлчээс 1201 он хүртэл Тайчууд аймгийг захирч байсан ноён төдийгүй Хамаг Монголын Амбагай ханы хүү Адалханы хүү юм. Тэрээр Хамаг Монголын хан суудлын төлөө Есүхэй баатар, Тэмүүжин нартай өрсөлдөж байсан. Есүхэйг үхсэний дараа түүний бүх харьяат аймаг, ард иргэд, эд хөрөнгө сэлтийг булаан авч 1201 он хүртэл Хамаг Монголын ихэнхийг захирсан ноён байжээ.
Намтар
Таргудайн нэр Есүхэйг 1171 онд нас барсан үеэс эхлэн түүхэнд тэмдэглэгдэж эхэлснийг Монголын нууц товчоо, Судрын чуулган, Богд баатар биеэр дайлсан тэмдэглэл, Юань улсын судар, Алтан товч зэрэг сурвалж бичигт он цагийн зөрүүгүй бичсэн байдаг. Таргудай гэдэг нэрийг морь унаж үл чадах, тэргэн дээр сууж явдаг тарган гэсэнтэй холбож тайлбарладаг, Хирилтуг гэдэг нь харамч, атаархуу гэсэн утгатай. Түүний угсаа гарлыг Амбагай ханы хүү Адалханы хүү гэж бичсэн байдаг. Оросын судлаач Палладий Кафаров өөрийн судалгаандаа Таргудайг Амбагай ханы хүү байсан гэж үзсэн хэдий ч Судрын чуулганы баримтаар нотлогдоогүй юм. 1171 онд Есүхэй баатар өөд болсны дараа Хамаг Монголын ихэнх овог аймгийг өөрийн Тайчууд аймагтаа дагуулж, Есүхэй баатрын бэлэвсэн хатад Өэлүн, Сочигэл нарыг хөвгүүдтэй нь цуг ганц гэрээр нь хаяж, эд хөрөнгийг нь булааж, Хамаг Монголын олонх аймгийг захирсан өргөмжлөгдөөгүй хан болжээ. Тэгж байтал Есүхэйн өнчин хөвгүүд тэнхжирч ирэхэд Таргудай Хирилтуг турхаг цэргээ удирдаж "Хурганы үс гуужив, Төлөгний бие төлжив" хэмээн довтлон ирж, Тэмүүжинийг барин авч явж улс иргэддээ засаглан шийтгүүлж, гарт нь гав, хүзүүнд нь дөнгө зүүлгэж, айл бүрт нэг хонуулан хэсүүлж байжээ. Гэвч Тэмүүжин Тайчуудаас Сорхон шарын тусламжтай оргож зугтав. Түүнээс хойно Тэмүүжинийг хан болсны дараа 1192 онд Далан балжудын тулалдаанд Жамухын талд, 1201 онд Хүйтэний тулаанд Жамухыг гүр хан өргөмжлөн Тэмүүжиний эсрэг олон удаа байлдаж байсан.
Эшлэл
Ангилал:12-р зууны ноёрхогч Ангилал:13-р зууны ноёрхогч Ангилал:Монгол хан Ангилал:Чингис хаан Ангилал:Монголчууд Ангилал:12-р зуунд төрсөн Ангилал:1201 онд өнгөрсөн
Билли Айлиш
Эшлэл
Ангилал:2001 онд төрсөн
Everglow
"Everglow" нь Английн рок Coldplay хамтлагийн бүтээл юм. Everglow нь Coldplay хамтлагийн 7 дахь студи цомог A Head Full of Dreams цомогт багтсан бөгөөд 2015 оны 11-р сарын 26-нд цомгийг сурталчлах "Promotional Single" болж худалдаанд гарч, улмаар 2016 оны 11-р сарын 11-нд A Head Full of Dreams цомгийн албан ёсны 5 дахь сингл болж дэлхий даяар худалдаанд гарсан. Дууны цомогт багтан хувилбарыг Крис Мартины хуучин эхнэр Гвинет Палтроу хамтран дуулсан байдаг.
Дуу бүтээгдсэн түүх
Мартин анх дууныхаа нэрийг интернетэд ашиглагдаж байсан этгээд хэллэгээс олж авсан тухайгаа ярьсан. Зайн Ловтой ярьсан ярилцлагадаа тэрээр дууны нэршлийн талаар тайлбарлахдаа: "Би далайн эрэг дээр нэгэн интернет хэрэглэгчтэй хамт байсан, тэр залуу надад хэлэхдээ 'Yo dude, I was doing this thing the other day man, it gave me this total everglow!' гэж хэлсэн."
Ангилал:Coldplay Ангилал:Coldplay хамтлагийн дуунууд
Жесси Айзенберг
Жесси Адам Айзенберг (Jesse Adam Eisenberg, 1983 оны аравдугаар сарын 5-нд Нью-Йорк мужийн Куинс хотод төрсөн) нь Америкийн тайз дэлгэцийн урлагийн жүжигчин бөгөөд жүжгийн зохиолч юм. Украин, Польш гаралтай еврей гэр бүлд төрсөн Айзенберг Нийтийн сүлжээ (Facebook) киноны Марк Закербергийн дүрээр Алтан бөмбөрцөг болон Академийн шагналд нэр дэвшиж байлаа.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Антиполо
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Филиппиний хот Ангилал:Филиппиний суурин Ангилал:Рисаль аймаг
Өмнөд туйлын цагираг
Өмнөд туйлын цагираг бол Антарктикын хойд зах юм. Нар жилдээ дор хаяж нэг удаа 24 цагийн турш Антарктик дээр чанх эгц тусаж, цагаан шөнө болдог.
Энн Хэтэуэй
Энн Жаклин Хатауэй (Ann Jacqueline Hathaway, 1982 оны арваннэгдүгээр сарын 12-нд Нью-Йорк мужийн Бруклин хотод төрсөн) — Америкийн жүжигчин, дуучин эмэгтэй. «Шоовдорлогдсон хүмүүс»-ийн (2013) туслах дүрээр Оскар ын шагнал хүртэж, «Рейчелийн хурим» киноны (2008) гол дүрийг бүтээж нэр дэвшсэн. «Рейчелийн хурим», «Хайр ба мансуурал» кинонуудын (2010) гол дүрээр Алтан бөмбөрцөг кино наадамд нэр дэвшиж, «Шоовдорлогдсон хүмүүс» киногоор Алтан Бөмбөрцөгийн эзэн болсон.
Өмнөд туйлын цагираг
Өмнөд туйлын цагиргийн байршил нь тогтмол биш бөгөөд -ний байдлаар экватороос өмнө зүгт, өмнөд өргөргийн -т байрлаж байна. Энэ нь сарны орбитын нөлөөгөөр үүсэх далайн түрлэгийн хүчний улмаас дэлхийд тэнхлэгийн хазайлт үүсч, тэр нь 40,000 гаруй жилийн хугацаанд 2°-аар хэлбэлздэгтэй холбоотой юм. Үүний улмаас өмнөд туйлын цагираг нь жилдээ 15 метр орчмоор өмнө зүг рүү шилжиж буй.
Эшлэл
Ангилал:Өргөргийн шугам
Энн Хэтэуэй
Түүний тоглосон «Валентины өдөр», Тим Бартоны «Алиса гайхамшгийн оронд», «Хайр ба мансуурал» кинонууд нь 2010 онд орлогоор тэргүүлцгээсэн шилдэг кинонуудаар шалгарсан бол «Симпсончууд» олон ангит хүүхэлдэйн кинонд дуу оруулж Эммигийн шагналыг авсан. «People» сэтгүүлээс Хатауэйг '2001 онд гялалзсан од', '2006 онд үзэсгэлэнт 50 эрхэмийн нэгээр онцолжээ. Түүнд Шекспирийн эхнэрийн нэрийг хайрласан бөгөөд Америкийн драмын урлагийн академийг дүүргэсэн, сопрано хоолойтой.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Эмми шагналтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1982 онд төрсөн
Эзэгнэгч (Монгол кино)
Эзэгнэгч  - 2017 оны 2-р сарын 24-нд нээлтээ хийсэн Монголын тулаант, уянгын уран сайхны кино. Найруулагчаар Д.Энхбаатар ажиллаж, гол дүрд Б.Анхбаяр, О.Долгор, Ө.Мөнгөнтулга нар тоглосон.
Онцгой даалгавар
«Онцгой даалгавар» — 2018 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн инээдмийн уран сайхны кино.
Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Монголын кино Ангилал:21-р зууны монгол кино
Барьцаалан зээлдүүлэх үйлчилгээ
Ломбард буюу барьцаалан зээлдүүлэх үйлчилгээ (Италиас эхтэй) нь Их Карлын эзэнт улсын бүрэлдэхүүнээс IX зууны дундуур Франц, Герман улс салан гарч дараа нь Итали тусгаарлажээ. Энэ үеийн Итали улс нь улс төрийн бутралтай байсан бөгөөд Италийг нэгтгэхэд Германы эзэн хаан болон Ромын папын явуулж байсан бодлого саад болж байсан аж. Германы эзэнт улс Умард болон дундад Италийг нэгтгэхэд Папын улс нь XIII зууны эхээр нутаг дэвсгэрээ өргөтгөж Сполето, Романий улсуудыг мэдэлдээ оруулж Өмнөд Итали бүхэлдээ Норманы мэдэлд байжээ. Ийнхүү Итали нь нэгдмэл төвлөрсөн засаглалгүй, улс төрийн бутралтай байсан нь хэдэн зууныг дамжин үргэлжилжээ.
Италид баруун Европын орнуудаас харьцангуй эрт хот үүссэн бөгөөд VII-VIII зууны үед Италийн тариачны аж ахуйд гар урлал ихээхэн үүрэгтэй байжээ. IX зуунд Венеци, Генуя, Флоренц зэрэг уламжлалт хотуудаас гадна Пави, Милан Верон, Пиза зэрэг шинэ хот байгуулагдаж худалдаа үйлдвэрлэлийн төв болон хөгжжээ.
ХҮ зууны үеэс үйлдвэрлэлийн шинэ хэлбэр Мануфактур бий болжээ. Худалдаа банкны үйл ажиллагааны шинэ хэлбэрүүд гарч Италийн хотууд Баруун Европ, Газар дундын тэнгисийн дорнод эрэг, Азийн орнуудтай худалдаа хийж хот улсууд ч хоорондоо худалдаа хийдэг байж. Гэвч Италийн хот улсуудын өөр хоорондын зөрчил нь гадаад зах зээлийн төлөө өрсөлдөж зарим үед дайнд хүргэж байв. Жишээлбэл Венец, Генуя хотууд гадаад зах зээлийн төлөө тэмцэлдэж 1328 онд Генуячууд Венецийн флотыг ялжээ. Олон мянган Венецүүд олзлогдсоны дотор алдарт жуулчин Марко Поло ч байсан гэдэг.
Монголчуудын сайн мэдэх Марко Пологоос Генуягийн шоронд хамт хоригдож байсан түүнээс их хааны хүч чадалтай байсныг лавлахад тэрээр "Яагаад гэвэл... Христос, лалын бүх улсад айдас хүйдэс, эзэрхэг ёс, эмх замбараагүй байдал оршиж, амьд явна гэх, эд хөрөнгө нь бүрэн бүтэн, нэр төр нь ариун халдашгүй байна гэх батлагаа үгүй болж ер нь их хааны улсад бол хууль эмх журмыг чандлан сахиж байдаг тул, гэмт хэрэг үйлдэхгүй л бол туйлын амар тайван сууж болно. Иймд хууль буй газар хөгжил, иргэншил нэгдэл байна" гэж хариулж байсан гэдэг.
Италийн хот улсуудын төрийн байгууламж нь өөр байжээ. XIV зууны үеийн Флоренцийн 90 мянган хүний дөнгөж 5-6 мянга нь улс төрийн эрхтэй байж засгийн газар, шүүхийн Флоренци хот дахь "Сеньор"-ийн ордон. "Сеньори" гэдэг нь тусгай удирдах зөвлөл аж бүрэлдэхүүнийг сонгодог байв.
Венецийн эзнийг "Дош" хэмээн нэрлэдэг байжээ. "Дош" нь гүйцэтгэх засаглалыг тэргүүлж, зэвсэгт хүчний командалдагч түүний эрхийг Их болон Бага зөвлөлөөр хязгаарладаг байжээ. Венецийн гол өрсөлдөгч болох Генуяд хотын язгууртнууд засгийн эрхийг барина. Харин Миланы хот улсыг зууны дунд үе хүртэл Висконтийн удмынхан захирч байсан ба 1450 оноос Сфорцын угсаа залгамжлан тогтжээ. Папын муж нь Ромын  папаар толгойлуулан өөрийн өвөрмөц удирдлагын тогтолцоотой байсан аж.
Дундад үеийн Итали нь улс төрийн бутралтай, төвлөрсөн засаглалгүй байсан хэдий ч баруун Европын орнуудаас харьцангуй эрт хотжиж хот улсууд үүсэн улс юм. XV зуунаас эдийн засгийн уналтад орж, манафактурын тоо цөөрч, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийн цар хүрээ багассан ч Италийн нийгэм, эдийн засаг, улстөрийн хөгжлийн явцад сэргэн мандалтын эхлэл тавигдаж улмаар цаашид өрнөн хөгжжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Арилжааны мэргэжил Ангилал:Зээлийн үйлчилгээ
Алтан-Өлзийн Энхтуул
Алтан-Өлзийн Энхтуул (Enkhtuul Altan-Ulzii) нь 1994 оны 9 сарын 30-нд хувьсгалын өлгий нутаг Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг суманд төрж, өссөн. Түүний эцэг, эх Алтанбулаг суманд ажиллаж, амьдарч байгаад 1996 онд Улаанбаатар хотод суурьшсан байна. Монгол Улсаас төрсөн 3 дахь, Сэлэнгэ аймгаас төрсөн анхны эмэгтэйчүүдийн "Олон улсын шатрын Их мастер" цолтон юм.
Олон улсын шатрын Их мастер А.Энхтуул нь 9 настайдаа анхны шатрын нүүдлийг "Төр Монгол" шатрын клубт сурч, 10 настайдаа тус спортоор эрчимтэй хичээллэн эхэлж улмаар 11 насандаа Улаанбаатар хотын өсвөрийн шатарчдын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцон хүрэл медаль хүртэж, шатрын спортын замнал нь эхэлж байжээ. Үүний дараа, "Төр Монгол" шатрын клубын тамирчид Бүгд Найрамдах Чех Улсад зохиогдсон "Сургуулиудын Багийн Дэлхийн Аварга Шалгаруулах" тэмцээнд Монгол Улсаа анх удаа төлөөлөн оролцож, 11-12 насны ангилалд тэргүүн байр эзлэн эх орондоо оюуны спортын багийн төрлөөр дэлхийн хэмжээний анхны алтан медалийг авчирсан түүхтэй. Үүнд, А.Энхтуул нь багийн ахлагч буюу 1-р ширээнд өрсөлдөхдөө шийдвэрлэх буюу сүүлчийн өрөгт хожил авснаар гол үүрэг гүйцэтгэсэн байна. Улмаар мэргэжлийн түвшинд хичээллэх хүсэл эрмэлзэл нь түүнийг их мастерын алдарт хүрэх замд хөтөлж, 12 настайгаасаа буюу 2006 оноос хойш Монгол Улсын Гавьяат Дасгалжуулагч Пүрэвийн Жигжидсүрэнгийн удирдлага дор бэлдэж эхэлжээ. Түүний багш П.Жигжидсүрэн нь Оросын Холбооны Улсын Биеийн Тамирын их сургуулийг шатрын дасгалжуулагч мэргэжлээр төгссөн тавхан Монгол хүний нэг бөгөөд тэрээр өөрийн шавиуд А.Энхтуул болон их мастер Ц.Батчулуун нарыг онцгой анхаарч, Хандгайт дахь зусландаа 2007 оноос хойш байрлаж, бэлтгэл сургуулилтаа базаадаг байж. 2008 онд их мастер А.Энхтуул нь 13 нас 4 сартайдаа Монгол Улсын насанд хүрэгчдийн аварга шалгаруулах шигшээ тэмцээнд 3 дахь удаагаа шалгаран оролцохдоо тус тэмцээний хамгийн залуу 2 оролцогчийн нэг байсан хэдий ч Монгол Улсын шатрын Дэд Аварга болсноор түүхэн амжилтыг бүтээж, 38 дахь Дэлхийн Шатрын Олимпиадад оролцох эрхээ авч 14 нас 2 сартайдаа Монгол Улсын шатрын шигшээ багийн хамгийн залуу тамирчин болон 3-р ширээнд өрсөлдөхдөө нийт 11 өргөөс нэг ч өнжилгүй тоглож, багтаа чухал үүрэг гүйцэтгэж байжээ. Дэлхийн Шатрын Олимпиад нь 2 жилд ганцхан удаа зохиогддог Дэлхийн Шатрын Холбооны хамгийн том тэмцээн бөгөөд шатарчдын хувьд олимпийн тэмцээнд тооцогдох бөгөөд улс бүр хамгийн шилдэг шатарчдаа илгээдэг юм. Шатарчин хүн бүрийн мөрөөдөл болсон шатрын олимпиадад арван дөрөвхөн настайдаа маш амжилттай оролцсон А.Энхтуул нь Монголын шатрын түүхэнд бичигдэх амжилтын эздийн нэг болсон. Учир нь 2008 онд Монгол Улсын шатрын шигшээ баг нийт 114 багаас 17-р байрт шалгаран "C" хэсэгтээ тэргүүн байр эзэлсэн бөгөөд хувийн амжилтаар А.Энхтуул нь Дэлхийн Шатрын Холбооны эмэгтэйчүүдийн Олон Улсын Мастер цолны 2 нормыг биелүүлжээ.
Их мастер А.Энхтуул нь 2008 оноос хойш өсвөр наснаасаа ихэвчлэн насанд хүрэгчдийн олон улсын тэмцээнүүдэд оролцож, туршлага хуримтлуулж ирсэн байна. Тэрээр 2009 онд эмэгтэйчүүдийн шатрын Дэлхийн Аварга Шалгаруулах тэмцээний эрх олгодог Азийн 3.3 бүсийн аварга шалгаруулах тэмцээнд их мастер Б.Мөнгөнтуулын хамт 15 нас 10 сартайдаа оролцож, 7-р байрт шалгарчээ.
2010 онд А.Энхтуул нь Бүгд Найрамдах Турк Улсад зохиогдсон "Сурагчдын Дэлхийн Аварга Шалгаруулах" тэмцээнд 15 нас 10 сартайдаа оролцож, оюуны спортоор ганцаарчилсан төрөлд Монгол Улсаас төрсөн анхны дэлхийн хэмжээний алтан медалийг эх орондоо авчирсан байна. Улмаар, Монгол Улсын төрийн дээд шагнал "Алтангадас" одонг 15 нас 11 сартайдаа Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдоржоос гардсан бөгөөд Биеийн Тамир, Спортын Тэргүүний ажилтан мөн болжээ. Түүнчлэн, улсын аварга шалгаруулах шигшээ тэмцээнээс Оросын Холбооны Улсын Ханты-Мансийск хотноо зохиогдсон 39 дэх удаагийн Дэлхийн Шатрын Олимпиадад оролцох эрхийг 2 дахь удаагаа авч, насанд хүрэгчдийн улсын шатрын шигшээ багт багтан эх орноо төлөөлөн оролцсон болов ч хувийн болон багийн үзүүлэлтээр өмнөх амжилтаа ахиулж чадаагүй юм. Тус жилдээ "Аварга" ахлах сургуулийг төгсөж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн нэрэмжит тэтгэлэг авч, Монгол Улсын Их Сургуулийн "Хятад хэл судлалын" ангид элсэн суралцаж байгаад, 1918 онд байгуулагдсан Оросын Холбооны Улсын Биеийн Тамирын Их Сургуульд шатрын дасгалжуулагч болон зохион байгуулагч мэргэжлээр суралцах урилга ирж, 2011 оноос Москва руу шилжжээ. 4 жилийн турш Москва хотноо сурч, амьдрах хугацаандаа шатрын бэлтгэл сургуулилтаа таслалгүй үргэлжлүүлэн Холбооны Бүгд Найрамдах Герман улсын шатарчин, их мастер Игорь Владимирович Глек болон Оросын Холбооны Улсын шатарчин, их мастер Николай Николаевич Чадаев нарын удирдлага дор шатрын боловсролыг эзэмшиж байхдаа нэгэн зэрэг шатраас гадна "Сити" их сургуулийг "Олон улсын худалдаа, үйлдвэрлэлийн менеджмент" мэргэжлээр алсын зайнаас суралцаж, эх орондоо 2015 онд ирэхдээ бакалавр зэрэгтэй төгссөн байна.
Москвад амьдрах хугацаандаа тэрээр өөрийн оргил амжилтуудад хүрч байсан түүхтэй. Товч дурдахад, 1974 оноос хойш өнөөдрийг хүртэл зохион байгуулагдаж буй үе, үеийн дэлхийн шилдэг шатарчид оролцдог уламжлалтай өсвөрийн шатарчдын Дэлхийн Аварга Шалгаруулах тэмцээний хамгийн хүнд нас буюу мэргэжлийн шатарчдын оролцдог 17-18 насны ангилалд их мастер А.Энхтуул 2011 онд Бразил улсад амжилттай оролцож, энэхүү тэмцээнээс олон жил тасраад байсан медалийн буухиаг үргэлжлүүлэн 3-р байрт шалгарч, хүрэл медаль хүртэхдээ Дэлхийн Шатрын Холбооны эмэгтэйчүүдийн Олон Улсын Мастерын сүүлчийн буюу 3 дахь нормыг биелүүлж, их мастер цолонд тун ойртжээ. 2012 онд Португал улсад зохиогдсон "Оюутны Дэлхийн Аварга Шалгаруулах" тэмцээнд 17 нас 10 сартайдаа анх удаагаа оролцохдоо медалийн төлөө өрсөлдөж, харамсалтай нь шийдвэрлэх өрөгт хожигдон 7-р байрт шалгарчээ. Тэр жилдээ, Бүгд Найрамдах Турк Улсад зохиогдсон Дэлхийн Шатрын 40 дэх Олимпиадад тус улсын шатрын холбооны урилгаар олимпиадын үеэр хэвлэл мэдээллийн салбарт ажиллах саналыг хүлээн авсан нь ирээдүйд өөр олон тэмцээний зохион байгуулалтад ажиллах гараа нээгджээ.
2013 онд Украйн улсын Крым -д "Олон Улсын Зуны Шатрын Их Наадам" -ын хүрээнд зохиогдсон олон улсын тэмцээнд 2 дахь удаагаа оролцохдоо Дэлхийн Шатрын Холбооны эмэгтэйчүүдийн "олон улсын шатын Их мастер" цолны анхны нормыг биелүүлжээ. Их мастерын алдарт хүрэх зам үүгээр нээгдэж, Зүүн бүсийн Москва хотын шатрын холбооноос зохион байгуулдаг хаалттай буюу тойргийн тэмцээнд оролцох боломжтой болж, 2013 болон 2014 онуудад зохиогдсон тэмцээнүүдэд нь амжилттай оролцож эх орондоо эмэгтэйчүүдээс төрсөн 3 дахь, төрсөн нутагтаа анхны Их мастер цолтон болж байв. Ийнхүү А.Энхтуул нь шатрын спортоор хичээллээд 10 жилийн дараа буюу 19 нас 11 сартайдаа оюуны спортын ноён оргил шатрын их мастер болсон байна. Дашрамд, Сэлэнгэ аймгаас өнөөг хүртэл Их мастер цолтон А.Энхтуулаас хойш гараагүй байна.
2018 онд их мастер А.Энхтуул Улаанбаатар хотноо "Элит Брайн" олон улсын шатрын академийг үүсгэн байгуулж өнөөг хүртэл амжилттай ажиллаж, Монголын олон хүүхэд, залуусыг шатрын спортоор хичээллэх урам зоргийг өгч мөн өөрийн шавь нарыг бэлтгэж байна. Түүний шавь нараас 2019 онд Зүүн Өмнөд Азийн өсвөрийн шатарчдын Аварга төрж, эх орныхоо нэрийг өндөрт өргөсөн олон амжилттай шавь нарыг бэлтгэж эхэлсэн нь үр дүнгээ өгч, 2020 онд Дэлхийн Шатрын Холбооноос зохион байгуулсан Дэлхийн Шатрын Холбооны Дасгалжуулагчийн семинарт оролцож, уламжлал болсон 3 үе шаттай шалгалтуудыг амжилттай өгч улмаар 25 нас 4 сартайдаа Дэлхийн Шатрын Холбооны Дасгалжуулагч хэмээх эрхэм цолны болзлыг хангажээ.
Харанхуй хад (кино)
Харанхуй хад  - 2017 оны 2-р сарын 15-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын уран сайхны кино. Найруулагчаар Б.Цогтбаяр ажиллаж, гол дүрд Г.Баярхүү тоглосон.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2017 оны кино
Хуримын даашинзтай бүсгүй
Хуримын даашинзтай бүсгүй  - 2017 оны 5-р сарын 30-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын, драм төрлийн уран сайхны кино. Найруулагчаар З.Батболд ажиллаж, гол дүрүүдэд Б.Шинэбаяр, Б.Батмаа, У.Билэгт-Од, Б.Батмэнд, Д.Гүрсэд, А.Цэгмэд нар тоглосон.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2017 оны кино
🇲🇳
Ангилал:Пиктограмм
Уран барималч Ч.Дашзэвэгийн гэр музей
Уран барималч Ч.Дашзэвэгийн гэр музей - Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын Баянзүрх багийн төвд байрладаг. 2002 онд анх байгуулагдан, ажиллаж байна. Хөдөө орон нутагт нээгдсэн анхны Гэр-Музей юм.
Түүх
Монголын Дүрслэх Урлагийн монументаль чиглэлийн томоохон төлөөлөгчийн нэг, Монгол Улсын Урлагийн Гавьяат Зүтгэлтэн, нэрт уран барималч Чимидийн Дашзэвэг нь уран бүтээлийн арвин их өвийг үлдээсэн хүн. Жар шахам жил бүтээн туурвихдаа арав гаруй томоохон хөшөө, хот чимэглэлийн баримлууд, өөрийн гараар зурсан судалбар, таталбар, хөрөг зурагнууд, өөрийн мэлмийд туссан түүх өгүүлсэн олон зуун фото зургийг авч хойч үедээ өвлүүлсэн байна.
Босгосон хөшөө баримлуудын зургаас
Монголын Үндэсний Тусгаар тогтнолын төлөөх цогтой тэмцэгч Амарсанаа баатрын морьт хөшөө, Ардын хөдөлгөөний удирдагч Ард Аюушийн гэрэлт хөшөө, Амь насаа эх орон ард түмнийхээ төлөө зориулсан Бэгзийн Гиваан, Лхүнэрэвийн Даваадорж, Хоролын Дамба, Түвдэнгийн Бор, Баянбалын Тэгшээ, Самданжамцын Лхагвадорж гэсэн БНМАУ-ын эрэлхэг баатруудын хөшөөг төрсөн нутаг газар нь сүндэрлүүлсэн юм. Эдгээр баатруудын үйл хэргийг хойч үед нь үлдээн мөнхлөхөд уран бүтээлийн гол зорилгоо тавьсан тэрээр мал аж ахуй болон ан амьтны сэдэвтэй барималуудыг ч ихээхэн бүтээсэн юм.
Хуучны эд зүйлс
2001 оноос Чимидийн Дашзэвэг өөрийн уран бүтээлийн Гэр-музейг Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын Баянзүрх багийн төвд байгуулсан ба өөрийн уран бүтээлээс гадна тус орон нутгийн хүн ардын аж ахуй нийгмийн байдлыг илтгэсэн түүхэн үзмэрүүдийг олноор цуглуулсан байдаг.
Монголын Дүрслэх урлагийн нэгээхэн хэсгийг сурталчилж чадсан энэхүү музейг уран барималчийн үр хүүхдүүд нь Орон нутгийг судлах музей болгон өргөжүүлэхээр зорилт тавин ажиллаж байна.
Догшин жаран
«Догшин жаран» («Жестокий век») - Зөвлөлтийн зохиолч Исай Калашниковын Чингис хааны тухай өгүүлсэн түүхэн роман. Анх 1978 онд хэвлэгдсэн байдаг.
Хэвлэн нийтлэл ба бүтээгдсэн түүх
Романы эх бичвэрийн таван хувилбар бий. Анхных нь 1973 оны, үлдсэн дөрөв нь 1973-1974 оны хувилбарууд юм. "Догшин жаран" роман дээр ажиллаж байхдаа Калашников Монголд очиж, дундад зууны үеийн эх сурвалжууд болон судлаачдын бүтээлүүдийг шинжилжээ. Зохиолчийн боловсруулсан баатруудын хувь хүний дүрийн онцлог, угийн бичгийн тодорхойлолт хадгалагдан үлдсэн. Калашников А.Балакаевт бичсэн захидалдаа өөрийн романы тухай: "Үүнд алдаа дутагдал мэдээж байгаа. Зорилт аварга том бөгөөд материал хэт их, асар өргөн хүрээтэй байсан. Харин би их ч бай, бага ч бай хууран мэхлэхгүйг хичээж, энэ зүйлийг үнэн шударгаар бичсэн. Есөн жилийн ажил маань танин мэдэхүйн баяр баясгалангийн он жилүүд байлаа. Хүчгүйдлийн мэдрэмжээс үүдсэн цөхрөлийн цагууд мэдээж тохиолдсон. Гэхдээ тэдгээр нь хэнд тохиолддоггүй вэ? (Гэхдээ хэнд ч ийм зүйл тохиолддог). Тэдгээр нь манай ажлын гол зүйл биш... Харин зөвхөн эхлэх хэрэгтэй, тэгэхэд материал өөрөө удирдан чиглүүлэх болно. Зөвхөн яарахгүй байх нь чухал... (Хамгийн гол нь яарах хэрэггүй...)" гэжээ.
Танин мэдэхүй
"Догшин жаран" нь Калашниковын хамгийн алдартай бүтээл болжээ. Ангилал:1978 оны утга зохиол Ангилал:Орос хэлээрх утга зохиол Ангилал:Чингис хааны тухай бүтээл Ангилал:ЗХУ-ын утга зохиол
Гүйдө фу
Гүйдө фу (хятадаар:归德府; пиньинь галиг:Guī dé fǔ) бол одоогийн Хэнань мужийн Шанчю хот юм. Тан улсын үед Сүнжөү, Умард Сүн улсын үед өмнөд нийслэл Иньтянь фу, Алтан улсын үед Наньжин чөлгөө, Юань улсын үед Гүйдө фу гэж тус тус нэрлэж байсан юм. Мин улсын эхэн үед Гүйдө фуг татан буулгахдаа Кайфөн фугийн харъяаны Гүйдө жөү болгон бууруулжээ. Мин улсын Жячингийн 24-р онд (1545 он) Гүйдө фуг дахин сэргээсэн.
Алтан улсын үе
Алтан улсын үеийн Наньжинь чөлгөөний 6 шянь: Сүйян шянь, Нинлин шянь, Шяи шянь, Ючөн шянь, Гүшү шянь, Чүчю шянь
Юань улсын үе
Юань улсын үеийн Гүйдө фуг Шюжөү, Сүжөү, Пижөү, Божөү гэсэн 4 жөү, Сүйян шянь, Юнчөн шянь, Шяи шянь, Нинлин шянь 4 шянь бүрдүүлж байв. Шюжөү дотроо 1 шяньтай: Сү шянь; Божөүгийн харъяаны 1 шянь: Линби шянь; Пижөүгийн харъяаны 3 шянь: Шяпи шянь, Сүцянь шянь, Сүйнин шянь; Сүжөүгийн харъяаны 3 шянь: Цяо шянь, Лүи шянь, Чөнфү шянь.
Мин улсын үе
Харъяандаа 6 шянь, 1 жөүтэй байсан. Шанчю шянь, Нинлин шянь, Лүи шянь, Шяи шянь, Юнчөн шянь; Сүйжөү зэрэг юм. Сүйжөү нь харъяандаа Каочөн шянь, Жөчөн шянь гэсэн 2 шяньтай.
Холбоотой өгүүлэл
Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж Ангилал:Хятадын түүх Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгж
Рүнин фу
Рүнин фу (хятадаар:汝寧府; пиньинь галиг:Rǔ níng fǔ) бол Юань улсын үеийн Хэнань Жяньбэй нутгийн син жун шу шэний харъяаны нэгэн нэгж юм. 1293 онд Сүй улсын үеийн Цайжөүгийн нэрийг Рүнин фу болгожээ. Төв захиргаа нь Рүнян шянь (Одоогийн Хэнань мужийн Рүнань шянь). Рүнин фуд одоогийн Хэнань мужийн Шипин, Шянчөн, Анхуй мужийн Инхө голын баруун хэсэг зэрэг нутгийг багтааж байв.
Холбоотой өгүүлэл
Ангилал:Юань улсын засаг захиргааны нэгж Ангилал:Хятадын засаг захиргааны нэгж
Царайлаг өдрүүд
«Царайлаг өдрүүд» — 2017 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн инээдмийн уран сайхны кино.
Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Монголын кино Ангилал:21-р зууны монгол кино
Шилжилт (Монгол кино)
Шилжилт  - 2017 оны 2-р сарын 10-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын уран сайхны кино. Найруулагчаар Б.Нямдаваа ажиллаж, гол дүрүүдэд Д.Баттогтох,	Б.Солонго нар тоглосон.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2017 оны кино
Эмээл
Эмээл нь морь мал унахад зориулж тохдог бүүрэг, хавтас гөлөм, дөрөө зэрэг тоногоос бүрдсэн хэрэгсэл; хэлбэр дүрс нь олон янз байдаг. Гол төлөв морь унахад зориулсан байдаг бөгөөд тэмээ, үхэр, заан гээд олон төрлийн зориулалттай байдаг байна.
Эмээл нь морь малны хөдөлгөөн болон унаж буй хүний суух хэлбэрээс шалтгаалдаг. Муу таарулж хийсэн эмээл нь морь малын нурууг гэмтээх аюултай. Эмээлний үндсэн хэсгийг эмээлийн мод гэх бөгөөд бүүрэг (эмээлийн босоо хэлбэртэй урд, хойд хоёр хэсэг мод), эмээлийн агт (эмээлийн хоёр хавтасны доорх унааны нуруунд тулдаг хэсэг) зэргээс бүрддэг байна. Бүүрэг нь өндөр, нам гээд нутаг бүрт өөрийн гэсэн хэлбэртэй байдаг байна. Үүнээс гадна эмээл модон хэсгээс гадна гөлөмтэй байдаг ( унаж буй хүний гуяыг хамгаалах жийрэг болдог). Мөн эмээлийн олом жирэм гэдэг нь сураар хийсэн үндсэн эмээлийн модыг морь малын гэдэс доогуур татаж эмээлийг бэхэлдэг оосор юм.Эмээл нь мөн үүнээс гадна олонцог, даруулга чимэг, баавар, хяр, ганзаганы даруулга, дэвс, ганзага, дөрөөний оосор буюу сур, тохом, оломны арал хэмээх хэсгүүдээс бүрддэг.
Эмээлийн үндсэн зориулалт бол унаж буй хүний тавтай байдлыг хангаж морь малны нурууг гэмтлээс хамгаалах юм. Морь унахад хүний нийт биеийн жинг эмээлийн ачаар морины нуруунд тарааж жигд хуваарилж өгдөг ач холбогдолтой юм.
Хүмүүс морийг гэршүүлсэний дараа буюу МЭӨ 4 мянган жилийн тэртээ унаж эхэлсэн гэдэг судлаачдын таамаг байдаг байна. Анх эмээл гарахаас өмнө зөвхөн морины нуруунд тохом тавьж түүнийгээ өнөөгийн олом жирэм мэт оосроор бэхэлдэг байжээ.
Нүүдэлчдийн хамгийн өргөн хэрэглэж байсан уналгын мал бол адуу бөгөөд адууг эрхэмлэн хүндэтгэж ирснээр адууны тоног хэрэгсэл улам боловсронгуй болсоор дундад эртний үед эмээл нь урд бүүрэг босоо, ар бүүрэг цалгар уужим, өргөн суудалтай, урт хавтастай болсон нь аян дайнд удаан хугацаагаар морин дээр явахад тохирсон сонгодог хэлбэртэй болсон нь хожим эмээлийн гол үндэс суурь болжээ. Дундад зууны үеэс эмээл, дөрөөний загвар, хударга, хөмөлдрөг зэрэг адууны тоног хэрэгсэл өөрийн гэсэн хэлбэрээ олж, тоног хэрэгслийн тэрхүү хэв шинж нь бидний үед уламжлагдан иржээ.
Сүүлд модоор эмээл хийж эхэлсэнээс хойш унаж буй эзэний байр суурийг илэрхийлж төрөл бүрийн арьс, даавуу, сийлвэр, алт, мөнгө зэрэг үнэт эдлэлээр чимэдэг болжээ. Монголчуудын өвөг дээдсүүд анх эмээлийн эд анги дээр сүүлд 500 -аад оны үед дөрөө зохион бүтээсэн гэдэг улмаар Хятадад дэлгэрч дамжаад Европ руу дэлгэрсэн гэж судлаачид үздэг байна.
Орчин үеийн монгол эмээл нэлээд олон янз боловч бүгд өөрсдийн гэсэн хөгжлийн тодорхой үе шаттай хөгжиж иржээ. Үүнээс үндэслэн монгол эмээлийг том хүний, хүүхдийн, залуу буюу эмэгтэй хүний, хурдан морины, орос, хасаг, цэргийн, үзэмчин эмээл гэх зэргээр ангилдаг.
Том хүний эмээлийн суудал уужим, намхан бүүрэгтэй байх бөгөөд мөнгөн чимэглэл бараг ордоггүй. Залуучууд буюу эмэгтэй хүний эмээл нь хэмжээгээр бага, цомбогор босоодуу бүүрэгтэй, мөнгөн баавар даруулгатай байна. Хүүхдийн ба хурдан морины эмээл нь жижиг, авсаархан нам бүүрэгтэй байна.
Эмээлийн яс модыг бүрдүүлж буй бүүрэг нь эмээлийн урд ба хойно байх босоо хэлбэртэй хоёр гозгор хэсэг мод юм. Өмнөх бүүрэг нь өглөөний наран цухуйн мандаж байгаа хэлбэртэй байдаг учир наран бүүрэг, хойд бүүрэг нь яг шинийн саран шиг хэлбэртэй тул саран бүүрэг гэж тус тус нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл, урд бүүрэг нэлээн босоо өндөр, хойд бүүрэг нь намхан (налуу) байдаг. Энэ нь хүн эмээл дээр сууж явахад биед эвтэйхэн тохиромжтой байдагтай холбоотой.
Эмээлийн бүүргийг ихэвчлэн тод улаан өнгөөр ямар ч өө сэвгүй жигд будаж гоёдог. Бүүрэгний доод захыг өөр өнгөөр эмжин будвал үзэмжтэй болно.
Монгол эмээлийн хоёр бүүрэгний дээд ирмэг дагуулан хадахад тохируулж, яс, төмөрлөгөөр хийсэн гоёл чимэглэлийн зүйлийг хяр гэнэ. Хярыг бугын эвэр, өнгөлсөн төмөр, ясаар хийж болдог. Гоёлын эмээлийн хярыг хээлсэн буюу хөөмөл хээ гаргасан мөнгө, гууль зэргээр хийдэг. Хярыг ясан болон төмөр хадаасаар хадаж бэхэлнэ. Хярны орчмын модны (бүүрэгний) ирмэгийг мөлгөр болгодог.
Эмээлийн хоёр бүүрэгний доорх олом жирэм, дөрөөний сур, ганзага, угсуурга зэргийг оосорлон тогтоодог хавтгай модыг эмээлийн хавтас гэнэ. Үүний доторх ирмэгүүдийг сайн налуу болгох нь малын нурууг нухаж гэмтээхээс хамгаална. Эмээлийн бүүрэг, хавтасны доод хөндийг эмээлийн хонх гэж нэрлэнэ.
Эмээлийн хавтасны дөрвөн үзүүрийн хавтгайг нүхэлж, зөөлөн элдсэн нарийн сурыг сүвлэж тогтоосон оосрыг эмээлийн ганзага гэнэ. Ганзагыг 50см-60см урт, 0.5см өргөн, 0.3см-0.4см зузаан сураар хийнэ. Ганзага нь морины жолоог сойх, чөдөр, тушаа, ташуур, ачаа бараа зэргийг бэхлэх, даруулахад зориулагддаг.
Эмээлийн хавтасны дөрвөн үзүүр хавийн чимэглэлийг баавар гэнэ. Баавар ямар ч хэлбэртэй байж болдог. Баавраар сагалдраганы бэхэлгээг далдлан даруулна.
Дөрөөний сур, гархи, эмээлийн хавтас нь хүний биеийг холгох, хувцсыг элээхээс хамгаалах зорилгоор хийгдсэн бөгөөд энэхүү жижиг гөлмийг эмээлийн дэвс гэнэ. Дэвсийг эмээлийн гөлөмний адил булигаар, хивс, шир, зузаан даавуун материалаар хээлж хийдэг.
Дэвс нь эмээл талдаа 12см- 13см, дөрөө талдаа 15см орчим өргөн, хоёр ширхэг байх бөгөөд түүнийг эмээлийн модон дээр, олонцгийн дор бөгтөргөн тавьж хадаж тогтооно.
Морины гэдсийг дөрөөний сур, дөрөө холгох, морь унаачийн гутлыг морины хөлснөөс хамгаалах зориулалттай том хэмжээтэй булигаар, хивс, шир зэрэг эдээр хийсэн халхавчийг гөлөм гэнэ. Гөлөм нь 60см-70см орчим урт, дээд талаараа 40см, доод талаараа 30см өргөн байдаг.
Эрэгтэй хүний эмээлийн хавтасны урт 45, өргөн 13, хойд бүүргийн өндөр 10, урд бүүргийн өндөр 13 сантиметр байдаг бол эмэгтэй хүний эмээлийн хавтасны урт 35, өргөн 11, хойд бүүрэг 9, урд бүүрэг 14-15 сантиметр байдаг. Хүүхдийн эмээлийн хавтас 32, өргөн 11, хойд бүүрэг  9, урд бүүргийн 11 сантиметр байвал тохиромжтой. Мохоо өнцөгтэй, дөрвөлжин хэлбэртэй, дөрвөн талын голоор нь хотгор эсгэж битүү оёод, доод хэсэгт нь ам гарган дотор нь эсгий, унгас хийж өгсөн зөөлөвчийг мааюуз гэнэ. Үүнийг эмээлийн суудалд олонцог дээр тавьж голоор нь хавтас модтой бэхлэн тогтооно. Морины гэдсэн доогуур оруулан, зөв талын жирэмд горхилон хийж, эмээл тогтоох хошлон оосрыг олом гэнэ. Ихэвчлэн хялгасаар томж, сүлжиж хийнэ. Эмээлийн олмыг гогцоонд нь оруулж чангалдаг гөрмөл сурыг жирэм гэнэ. Нарийн сурыг дөрвөөр сүлжиж хийдэг. Урд ба хойд жирэм гэж бий. Урд жирэм нь 40см, хойд жирэм нь 50см орчим урт байна. Олом, жирэм нь морины гэдэс, хэвлийг холгохгүйгээр овгор товгоргүй, өө сэвгүй, жигд байх шаардлагатай. Үгүй бол морины гэдэс, хэвэл холгогдож олойртоно. Эмээлийн даралтыг бууруулах, зөөллөх зориулалттай эсгий хэрэглэлийг тохом гэнэ. Морины нурууг холгохоос сэргийлэн хэрэглэдэг.
Морь малд мордох, унаж явахад хөлөө тавих зориулалттай эмээл, тохошны нэгэн эдлэлийг дөрөө гэнэ. Үүнийг оломтой сураар эмээлэнд бэхэлнэ. Олмыг ашиглан дөрөөг урт, богино болгож сунгаж болдог байна.
Эмээлийн олонцогийг тогтоох товчин тоногийг эмээлийн даруулга гэнэ. Эмээлийн бүүрэг, хавтасны дунд байрлах жижиг дөрвөлжин модыг эмээлийн загас гэнэ.
Эмээлийн хоёр бүүрэгний дунд талын хүн суух хэсгийг эмээлийн суудал гэнэ.
Ёс заншил:
Монголчууд эмээлийн хонхыг дээш нь харуулж тавихыг төдийлөн таалдаггүй. Хойд бүүрэг дээр нь босгож тавих юм уу доош харуулан гөлмийг дээр нь тохон эвхэж тавьдаг. Эмээл дэрлэж унтахыг цээрлэнэ. Зөрчвөл есөн ес наян нэгэн муу ёрд унана гэдэг. Шинэ эмээлийг моринд анх тохоход эцэг хүн юм уу ахмад хүн эхэлж суудаг. Морио эмээллэчихээд уналгүйгээр эмээлээ авахыг цээрлэнэ. Зөрчвөл унаа эзэнгүйрэхийг ёрлов хэмээдэг тул заавал мордож ёс хийсний дараа эмээлээ авдаг заншилтай.
Цахим холбоос
Ангилал:Спортын хэрэгсэл Ангилал:Суудал
Скотт Браун
Скотт Браун (Scott Brown; 1985 оны зургадугаар сарын 25-нд Данфермлин хотод төрсөн) — Шотландын хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч. Шотландын «Селтик», шигшээн ахлагчаар тоглодог.
Замнал
1999—2003 онд академид нь бэлтгэгдэж, мэргэжлийн гараагаа эхэлсэн «Хайберниандаа» 2002—2007 онд лигийн 110 тоглолтонд 13 гоолдсон Браун 4.4 сая доллараар «Селтикт» 2006/2007 оны улирал дуусахтай зэрэгцэн элсэж, наймдугаар сарын 5-нд «Килмарноктой» гоолгүй тэнцэхэд анх гараалжээ. 2010 оноос ахлагчаар дэвшсэн. Английн «Ньюкасл Юнайтедаас» түүнийг 6 сая фунтээр элсүүлэхээр хөөцөлдөж байсан ч байр сууриа нэгэнт олсон Брауныг 2011 оны арванхоёрдугаар сарын 3-нд гурван жилийн гэрээгээр «Селтик» уяж чаджээ.
2005 оны арваннэгдүгээр сард АНУ-ын эсрэг нөхөрсөг тоглолтонд сэлгээнээс анхны гараагаа хийсэн. Чех, Норвеги, Польштой тоглохдоо хожил авчирсан гоолуудыг тэр шигтгэж байжээ.
Амжилт
«Хайберниан»
«Селтик»
Шотландын шигшээ
Гадны холбоос
Ангилал:Шотландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Хайберниан багийн тоглогч Ангилал:Селтик багийн тоглогч Ангилал:Шотландчууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Врангелийн арал
Врангелийн арал (о́стров Вра́нгеля) Дорнод Сибирийн тэнгис болон Чукотын тэнгисийн хооронд байх Хойд мөсөн далайн нэгэн арал юм. 7670 км² талбайтай Врангелийн арлыг 1976 онд Оросын өндөр хамгаалалттай бүс болгосон.
Ангилал:Азийн арал Ангилал:Азийн тусгай хамгаалалттай газар нутаг Ангилал:Хойд мөсөн далайн арал Ангилал:Хойд мөсөн далай Ангилал:Орос дахь дэлхийн өв Ангилал:Ази дахь дэлхийн байгалийн өв Ангилал:Дорнод Сибирийн тэнгисийн арал
Константин Станиславский
Константин Сергеевич Станиславский (уугуул овог нь- Алексеев; 1863 оны 1-р сарын 5 -д Оросын эзэнт улсын Москва хотод төрсөн- 1938 оны 8-р сарын 7-нд Москвад нас барсан) -оросын бөгөөд зөвлөлтийн театрын найруулагч, жүжигчин, багш бөгөөд театрын урлагийн онолч, театрын шинэчлэгч. Алдарт жүжигчний дэг тогтолцоо зохиогч. ЗХУ-ын анхны Ардын жүжигчин (1936). ЗХУ-ын ШУА-ийн хүндэт гишүүн (1925).
1888 онд Москвагийн урлаг уран зохиолын нийгэмлэгийг үндэслэгчдийн нэг. 1898 онд Владимир Немирович-Данченко-гийн хамт Москва хотын "Художественный театр"-ыг үүсгэн байгуулсан.
Намтар
Константин Алексеев 1863 оны 1-р сарын 5 -нд Москва хотод олон хүүхэдтэй аж үйлдвэрлэгч, худалдаачин Сергея Владимирович Алексеевын хүү болж төржээ. Алексеевынхан гэр бүлээрээ театрт дуртай байжээ: Москва дахь байшинд нь театрын тоглолтод зориулж тусгайлан барьсан танхимтай харин Любимовка эдлэн газарт нь жижиг театрын тайз байжээ. Тайзан дээрх тоглох туршилтууд 1877 онд "Алексеевскийн гэрийн дугуйланд" эхэлсэн байна. Тэрээр шилдэг багш нартай хөдөлгөөн, уян хатан байдал, дууны урлагийг эрчимтэй судалж, "Малый театр"-ын жүжигчдийн жишээн дээр суралцаж байсан байна.
Чулуун нүүрс
Чулуун нүүрс (Sub-bituminous coal болон Bituminous coal) - нүүрсний хувирлын дунд шатны бүтээгдэхүүн. Дулааны цахилгаан станцд түлш болгон хэрэглэхээс гадна зарим онцгой төрөл-коксжих нүүрсийг коксжуулан гангийн үйлдвэрт хэрэглэнэ. Ангилал:Нүүрс Ангилал:Тунамал чулуулаг
Онозава Айко
Онозава Айко (小野沢 愛子, 1945 оны 8 сарын 19-нд төрсөн) нь олимпын мөнгөн медальт, Японы волейболчин эмэгтэй.
Намтар
Канагава аймгийн Цүкүй хошууны Накано сууринд (өнөөгийн Сагамихара хотын Мидори дүүрэг) төрсөн Онозава багаасаа өндөр нуруутай байсан тул дунд сургуулийн 1-р ангидаа багшийнхаа зөвлөснөөр волейболоор хичээллэж эхэлжээ. Дунд сургуульд байхдаа бөөрөнцөг түлхэлтээр дунд сургуулиудын улсын АШТ-д 10-р байранд орж байсан.
Аймгийнхаа хүчирхэг багтай Кэйхин охидын худалдааны ахлах сургуульд орж, 1961 онд бүх ард түмний 16-р спартакиадад 3-р байр эзэлжээ. Төгсөөд Яшика компанийн волейболын багт элсэв.
1967 онд Японд анхны лигийн тэмцээн зохиогдоход баг нь дэд аварга болсон ч Онозава спайк, хаалтын төрлөөр лигтээ тэргүүлж, бэлгэдлийн шигшээ багт багтсан төдийгүй лигийн тэргүүн тоглогчоор тодорчээ.
Дотоодын лигийг 1968 онд спайк, 1969 онд бөмбөг хүлээн авалтаар тэргүүлж, 1969 онд лигийн бэлгэдлийн шигшээ багт багтаж байсан Онозава 1971 онд их спортыг орхижээ.
Цахим холбоос
Ангилал:1945 онд төрсөн Ангилал:Японы волейболчин Ангилал:Японы олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Волейболын азийн наадмын аварга Ангилал:1968 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Япончууд
Жухай
Эшлэл
Ангилал:Хятадын хотууд
Долгорын Цэнджав
Долгорын Цэнджав нь (1954 онд төрсөн) Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Д.Нацагдоржийн шагналт зохиолч, С.Буяннэмэхийн шагналт утга зохиолын судлаач шүүмжлэгч, Д.Бодоогийн шагналт сэтгүүлч нийтлэлч зохиолч, доктор, профессор.
Олноо До.Цэнджав нэрээр танигджээ. Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам, Засгийн газрын хэрэгжүүлэх хорооны 2011 оны шилдэг романаар "Цагаагчин гахай жил" роман шалгарч,   "Цэвдэг жаран", "Босоо жаран" романаар Ардын   хувьсгалын 100 жилийн ойг тохиолдуулан үндэсний утга, уран зохиолын шилдэг бүтээл шалгаруулах уралдаанд ТЭРГҮҮН байр эзэлжээ.
Намтар
1954 онд Дундговь аймгийн Гурвансайхан сумын нутаг Билгэх Хайрхан гэдэг газар төрсөн. Мандалговь хотын 10 жилийн сургуулийг 1971 онд төгсөж, УБДС-ийн монгол хэл-уран зохиолын анги, ОХУ-ын Москва хотод Нийгэм улс төрийн дээд сургуулийг төгсчээ. 1978 онд Дундговь аймгийн Өндөршил сумын 8 жилийн сургуулийн захирал, 1981 оноос Дундговь аймгийн Боловсролын хэлтэст байцаагч, Сургалт заах аргын  кабинетын эрхлэгч, 1986 оноос “Үнэн” сонины реадакцид, мөн оноос тус сонины  МОНЦАМЭ, Монголын радиогийн Өмнөговь, Сүхбаатар аймаг дахь тусгай сурвалжлагч, “Үнэн” сонины хэлтсийн эрхлэгч, утга зохиолын нарийн бичгийн дарга, 1993 оноос “Засгийн газрын мэдээ” сонины нэгдүгээр орлогч эрхлэгч,  1995 оноос тус сонины Нью-Йорк дахь сурвалжлагч, 1996 оноос “Зууны мэдээ” сонины хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга, “Өнөөдөр” сонины орлогч эрхлэгч, 1998 оноос Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг “Оюуны өмчийн” газрын ахлах мэргэжилтэн,  “Монголын мэдээ” сонины нэгдүгээр орлогч эрхлэгч, “ Утга зохиол, урлаг” сонины эрхлэгч, “Монгол post” сонины ерөнхий эрхлэгч, өдөр тутмын  “Өнөөдрийн монгол” сонины ерөнхий эрхлэгч, Монголын Сэтгүүлчдийн  Нэгдсэн эвлэлийн дэд ерөнхийлөгч, ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгч,  Монголын Утгазохиолын Академийн ерөнхийлөгч, 2007 оноос  Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын Албаны дарга, Хүмүүнлэгийн ухааны Их сургуулийн олон улсын сэтгүүлзүйн тэнхимд багш, зөвлөх профессор, 2007 оноос МУИС-ийн Шинжлэх ухааны сургуулийн утгазохиол, урлаг судлалын тэнхимд багш, зөвлөх   профессор. Мөн 2018 оноос 2021 он хүртэл  Монголын Зохиолчдын эвлэлийн  Удирдах зөвлөлийн дарга зэрэг ажлыг     хийж байжээ.
1995 онд “Монгол туужийн дүрийн сэтгэлзүйн онцлог” сэдвээр магистрын зэрэг, 2005 онд “ЕБС-ийн утга зохиолын сургалтын агуулга, стандартыг боловсронгуй болгох асуудал” сэдвээр докторын (Ph. D) зэрэг хамгаалж, 2001 онд Хүмүүнлэгийн ухааны Их сургуулийн  дэд профессор,  2000 онд мөн сургуулийн  профессор, 2012 онд МУИС-ийн дэд профессор цол хүртсэн. “Чонын алтан шагай” романаар МЗЭ-ийн шагнал, “Хөх жавар” туужийн номоор Д.Нацагдоржийн шагнал, судалгааны бүтээлүүдээр С.Буяннэмэхийн шагнал,“Он цагийн шастир” сэтгүүл зүй, нийтлэлийн бүтээлээр  Д.Бодоогийн шагналыг хүртжээ. Оны шилдэг бүтээлд олгодог “Алтан өд” шагналыг хоёр удаа хүртжээ. Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн. “Ерөнхий боловсролын сургуулийн уран зохиолын сургалтын агуулга стандартыг боловсронгуй болгох нь” сэдвээр доктор (Ph.d) зэрэг хамгаалжээ. МУИС-ийн Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн, Уран зохиолоор доктор  (Ph.d) зэрэг хамгаалуулах Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн, Их, дээд сургуулиудын хүмүүнлэгийн салбарын сургалтын хөтөлбөрийг Магадлан итгэмжлэх зөвлөлийн дарга, МУИС-ийн Монгол судлалын хүрээлэнгийн эрдмийн зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдож байсан. Уран бүтээлээ далаад оны дундаас  урансайхны шүүмж судлалаар эхэлж,  1982 онд МЗЭ-ээс улсын хэмжээнд зарласан шүүмжийн уралдаанд “Ачааны хүндийг үүрэг хариуцлага” шүүмжээр тэргүүн байр эзэлжээ.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Монголчууд Ангилал:Гурвансайханы хүн Ангилал:Монголын сэтгүүлч Ангилал:Монголын зохиолч Ангилал:Зохиолчид Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:1954 онд төрсөн
Барьцаа 007
Барьцаа 007  - 2016 оны 11-р сарын 18-нд нээлтээ хийсэн Монголын инээдмийн уран сайхны кино. Найруулагчаар Б.Жаргалсайхан ажиллаж, гол дүрүүдэд Г.Мягмарнаран, Л.Баттулга, Д.Баттөмөр нар тоглосон.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2016 оны кино
Зөв алдаа (кино)
Зөв алдаа  - 2016 оны 8-р сарын 5-нд нээлтээ хийсэн Монголын уянгын, инээдмийн уран сайхны кино. Найруулагчаар Б.Болдбаатар ажиллаж, гол дүрүүдэд У.Цогтбаяр, Ц.Нямжав, Б.Хачиун, Ш.Мишээл нар тоглосон.
Нинжин сэтгэл
«Нинжин сэтгэл» — 2018 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Алексей Навальный
Алексей Анатольевич Навальный (1976 оны 6-р сарын 4-нд ЗХУ-ын Москва хотын ойролцоох Одинцовын дүүргийн цэргийн Бутынь хотхонд төрсөн) -Оросын улс төрийн болон олон нийтийн зүтгэлтэн, хуульч, видеоблог хөтлөгч. Оросын сөрөг хүчний удирдагчдын нэг.
Зөв алдаа (кино)
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2016 оны кино
Нинжин сэтгэл
Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:Монголын кино Ангилал:2018 оны кино Ангилал:21-р зууны монгол кино
Алексей Навальный
1998 онд 22 настайдаа ОХУ-ын Ард түмнүүдийн найрамдлын Их сургуулийн (оросоор:- РУДН) Хууль зүйн ангийг төгссөн. Дараа жил нь тэрээр ОХУ-ын Засгийн газрын дэргэдэх Санхүүгийн академийн Санхүү зээлийн ангийн ("Үнэт цаас, биржийн бизнес" мэргэжлээр) элсэн орж, 2001 онд төгссөн байна.