cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пентоз фосфатын суваг
Пентоз фосфатын суваг (фосфоглюконатын суваг ба гексоз монофосфатийн шилжилт гэж нэрлэдэг) нь гликолизтэй зэрэгцээ байдаг бодисын солилцооны суваг юм. Энэ нь NADPH(Никотинамид аденины динуклеотид фосфат) ба пентоз, нуклеотидын нийлэгжилтийн урьдчилсан нөхцөл болох 5-фосфат бүхий рибоз үүсгэдэг. Пентозын фосфатын суваг нь глюкозын исэлдэлтийг агуулдаг боловч түүний үндсэн үүрэг нь катаболик биш анаболик үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ суваг нь ялангуяа цусны улаан эс (эритроцит) -д маш чухал юм.
Уг сувагт хоёр өөр үе шат байдаг. Эхнийх нь исэлдэлтийн үе ба үүнд NADPH үүсдэг, хоёр дугаарт 5-нүүрстөрөгчийн чихэрийн исэлддэггүй синтез юм. Ихэнх организмын хувьд пентоз фосфатын суваг цитозолоор явагддаг; ургамалд ихэнх алхамууд нь пластид хэлбэрээр явагддаг.
Гликолизын нэгэн адил пентоз фосфатын суваг нь маш эртний хувьслын гарал үүсэлтэй байдаг. Уг сувагын үүсэл нь пребиотик ертөнцөөс эхлэлтэй.(Archean-Археан үе)
Үр ашиг
Сувагийн үндсэн үр дүнгүүд нь:
Үнэрт амин хүчил нь эргээд олон биосинтетик суваг, түүний доторхи лигниний урьдал нөхцөл юм.
Хөхтөн амьтдын хувьд PPP нь зөвхөн цитоплазмд тохиолддог. Хүний хувьд энэ нь элэг, хөхний булчирхай, бөөрний дээд булчирхайд хамгийн идэвхтэй байдаг. PPP нь хүний биед үүсэх NADPH үйлдвэрлэлийн 60 орчим хувийг эзэлдэг бөгөөд хүчийг бууруулж молекулыг үүсгэдэг гурван үндсэн аргын нэг юм.
Амьсгалын тэсрэлт гэж нэрлэгддэг үйл явцад устөрөгчийн хэт исэл нь фагоцитуудад үүсдэг.
Исэлдүүлэх үе
Энэ үе шатанд NADP + хоёр молекулыг NADPH болгон бууруулж глюкоз-6-фосфатыг рибулоз 5-фосфат болгон хувиргах энергийг ашигладаг.
Энэ үйл явцын ерөнхий хариу үйлдэл нь
Хоргүйжүүлэх үе шат
Цэвэр урвал: 3 ribulose-5-phosphate → 1 ribose-5-phosphate + 2 xylulose-5-phosphate → 2 fructose-6-phosphate + glyceraldehyde-3-phosphate
Зохицуулалт
Глюкоз-6-фосфат дегидрогеназа нь энэ сувагийн хувь хэмжээг хянах фермент юм. Энэ нь NADP + -ийг бүхэлд нь өдөөдөг бөгөөд NADPH-ийг хүчтэй дарангуйлдаг. NADPH: NADP + -ийн харьцаа нь ихэвчлэн элэгний цитозолоор 100: 1 орчим байдаг. Энэ нь цитозолыг маш ихээр бууруулдаг орчин болгодог. NADPH-ийг ашигладаг зам нь NADP + үүсгэдэг бөгөөд энэ нь глюкоз-6-фосфат дегидрогеназыг илүү NADPH үүсгэхэд өдөөж өгдөг. Энэ алхамыг ацетил КоА дарангуйлдаг.
G6PD-ийн идэвхжил нь цитоплазмын deacetylase SIRT2-ийн хөрвүүлэг дараахь байдлаар зохицуулагддаг. SIRT2 зуучлагдсан deacetylation ба G6PD-ийн идэвхжил нь исэлдэлтийн эвдрэлийг арилгах эсвэл де-ново липогенезийг дэмжих цитозолын NADPH-ийг хангахын тулд PPP-ийн исэлдэлтийн салбарыг өдөөдөг.
Эритроцитууд
Глюкоз-6-фосфат дегидрогеназын үйл ажиллагааны хэд хэдэн дутагдал нь Газар дундын тэнгис, Африк гаралтай хүмүүсийн дунд хумхаа өвчний паразит Plasmodium falciparum-ийн эсэргүүцэлтэй холбоотой гэж ажиглагдаж байсан. Энэхүү эсэргүүцлийн үндэс нь улаан эсийн мембраны сулрал (эритроцитууд шимэгч хорхойн эс юм) бөгөөд энэ нь шим тэжээлийн амьдралын мөчлөгийг үр бүтээлтэй ургахад хангалттай хугацаагаар хадгалах чадваргүй юм.
Гадаад холбоос
Ангилал:Биологийн процесс Ангилал:Бодисын солилцооны суваг
Лукаш Мелих
Лукаш Мелих (Lukáš Melich, 1980 оны есдүгээр сарын 16-нд төрсөн) нь Чехийн дүүгүүр шидэгч юм. Лукашын хувийн дээд амжилт нь 79.44 метр бөгөөд 2008 болон 2012 оны олимпт оролцож байв.
Эшлэл
Ангилал:Чехийн дүүгүүр шидэгч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Чехийн олимпын оролцогч Ангилал:Чехословакчууд Ангилал:Чехүүд Ангилал:1980 онд төрсөн
Тасеева
Тасеева гол нь 116 км урттай Ангарт цутгадаг гол юм. Үд (Тасеевын цутгал), Бирюса голууд нийлж Тасееваг үүсгэдэг.
Тэмээ
Тэмээ -Монголчуудын таван хошуу малын нэг, бод мал, өндөр том биетэй, гагагар хүзүүтэй, нуруундаа нэг буюу хоёр бөхтэй, хөлийн таваг нь хавтгай бөгөөд зөөлөн ултай, салаа туурайтай, үс ноос ихтэй, говь газарт бэлчээрлэн нутаглахад тохиромжтой, хивдэг, хөхтөн амьтан. Мах, сүү, арьс шир, ноосыг ашиглахаас гадна тээврийн хэрэгсэл, унаа болгон хэрэглэх зорилгоор гэршүүлсэн байна.
Тасеева
Гадаад холбоос
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Красноярскийн хязгаарын гол мөрөн
Тэмээ
Орчин үед 3 төрлийн тэмээ байдаг. Ганц бөхтэй тэмээ (дромадер) буюу араб, хоёр бөхтэй тэмээ буюу бактриан, зэрлэг тэмээ буюу Хавтгай.
Байршил
Дэлхийн тэмээний 90%-ийг Наран тэмээ (ганц бөхт), 9,6%-ийг Тэмээ (хос бөхт) эзэлдэг. Хятадын хойд говь, Монгол, Халимаг, Казахстан, Киргиз улс хос бөхт тэмээ үржүүлдэг. Хос бөхт тэмээ буй болсон явдал ч биедээ өөх ихээр хуримтлуулж өвөл, хаврын тарчиг хатуу цагт илч дулааны эх үүсвэр болгон ашигладаг зохицолдолгоотой холбоотой үүсчээ. Хос бөхт тэмээний өвөг эцэг бол зэрлэг тэмээн гөрөөс “Хавтгай” юм. Энэ амьтан одоо ч манай орны Алтайн цаадах говьд амьдарсаар байна.
Венецийн аялагч Марко Поло 13-р зуунд анх дэлхийд мэдээлж улмаар 1870-1884 онд Оросын алдарт аялагч Н.М.Пржевальский Төв Азиар хэд хэдэн удаа том судалгааны аялал хийхдээ Монгол орноор дайрч Хавтгайг үзэж тодорхойлж бичсэний дээр агнаж гавлын яс, арьсыг нь судалгаа, үзмэрийн дээж болгон Орос руу авч явсан байдаг. Тэмээг хүн гэршүүлээд наад зах нь 5000 жил болж байна гэж үздэг. Тэмээ, адууг гаршуулж, гэршүүлсний дүнд Хүннү гүрэн, Монгол хэмээх улс үүсч хөгжих үндсийн нэг болсон гэж мөн үзэж болно. Өөрөөр хэлбэл тэмээгүйгээр монгол соёл, нүүдэлчний соёл иргэншлийг ойлгоход хэцүү юм. Говь цөлийн экологийн нөхцөлд амьдрах зохицол нь гайхалтай бүрдсэн энэ амьтан халуун нарнаас биеэ хамгаалах, ус чийгийг алдахгүй барих, өвлийн хүйтнээс хамгаалах хос бөхтэй болсон, элсэн хөрсөнд явах зөөлөн өргөн тавхайтай болсон, говь цөлийн өргөслөг өвөрмөц ургамалаар хооллох, олон хоногийн өл даах чадвартайг нь танин мэдэж гэршүүлж уналга эдэлгээнд ашиглах болсон байна.
Бие махбодь
Тэмээний цээжин хэсгийн яс бөгсөн биеэсээ хүчирхэг том түүнээ дагаж булчингийн хөгжил цээжин талдаа илүү байдаг байна. Ууцны яс, харцаганы нугаламтай уян холбогдсон нь түүнийг зөөлөн явдалтай болгодог ажээ. Тэмээ хэвтэхдээ залааны 2, өвдөгний 2, тойгны 2, өвчүүний 1 бүгд долоон сайран дээр тулдаг учир зундаа +60-70 хэм хүртэл халж, өвөлдөө 30 хэм хүртэл хүйтэрдэг газрын гадаргаас биеийг нь тусгаарлан хамгаалдаг байна.Тэмээний арьс нягт зузаан, атираагүй, уян, хөлсний булчирхай нь голчлон суга цавиар байрладаг нь хөлөрч ус чийг алдахаас хамгаалдаг. Тэмээний уруул хөдөлгөөн сайтай, сэтэрхий уруулынх нь баруун, зүүн тал тус тусдаа хөдөлдөг нь говийн ургамалаар хооллох зохилдологоог буй болгожээ. Энэ онцлогоосоо хамаарч тэмээний сур, үдээр хатахдаа татаж хатаж сунадаггүйг эртнээс мэдэж ханын үдээр, авдар савны углуурга, заадал эмээлийг хүртэл наалгүйгээр тэмээний арьсаар бүрж, үдэж хийж ирсэн байна. Үсэн бүрхүүл нь сор үс, завсрын үс буюу ноолуураас тогтдог сайн чанарын ноостой, уян зөөлөн, дулаан тул төрөл бүрийн утас, ноосон эдлэл, хөвөнгийн оронд дээлэнд тавьж ашиглаж иржээ. Дэлүү нь бөөрний хавьд өлөнгийн хонхор тушаа байрладаг тул амархан гэмтдэг. Хашир малчид тэмээг унагах, цохиж нүдэхээс болгоомжилж бөөр нь уначихна гэдэг нь ийм учиртай. Тэмээ алсын барааг өдөр шөнө ялгалгүй хардаг. Үнэр сайн мэдэрдэг. Ус, худаг, айл бууцыг 30-аад км-ийн цаанаас мэдэрдэг гэдэг. Иймээс ямар ч элсэн цөлд баримжаагаа алддаггүй орон зайн мэдрэмж сайтайгаараа малчдад хань түшиг болж, хайр булаадаг амьтан юм.
Владимир Набоков
Владимир Владимирович Набоков (1899 оны 4 сарын 22, Санкт-Петербург хотод төрсөн–1977 оны 7 сарын 2-нд Швейцарын Монтрё хотод нас барсан) бол ХХ зууны өрнөдийн уран зохиолын нэг сонин содон төлөөлөгч бөгөөд орос гаралтай Америкийн зохиолч, орчуулагч, яруу найрагч юм. 1963, 1964, 1965, 1966 онуудад Нобелийн уран зохиолын шагналд нэр дэвшиж байсан.
Намтар
В.Набоков Оросын Санкт-Петербург хотноо үе улирсан сурвалжит тайж гаралтай гэр бүлд төржээ. Эцэг Владимир Дмитриевич Набоков (1869—1922), хуульч, улс төрч, Ардчилсан Үндсэн хуулийн намын (Кадетуудын нам) удирдагчдын нэг байсан. Эх Елена Ивановна (Рукавишникова; 1876—1939), баян алт олборлогч Рукавишниковын охин. Владимир Набоков хоёр эрэгтэй, хоёр эмэгтэй ах, дүү нартай байжээ.
Набоковынхон Английн соёл иргэншлийг шүтэн бишрэгчид байсан тул тэрбээр бүр багаасаа англи хэлийг оросоосоо илүү сурснаас, эцэг нь төрсөн нутагтаа байгаа хүүдээ эх хэлийг нь заалгах гэж орос хүмүүжүүлэгч авч байсан гэдэг.
Тэмээ
Бие махбодь
Монгол орны цаг агаарын тачир, хахир байдал, зундаа туйлын халуун, өвөлдөө тэсгим хүйтэн байдаг нь энд амьдах амьтан бүрийг тэсвэр, тэвчээртэй болгодог. Говь нутгаас олдох үл давтагдах, хосгүй амьтдын нэг нь хоёр бөхтэй тэмээ юм. Энэ амьтан Говь цөлийн хатуу хөтүү нөхцөлд хамгийн төгс гэмээр зохицдог. Монгол орон тэмээг одоогоос 3000 жилийн өмнөөс анх гаршуулж, гэршүүлэн өсгөн үржүүлсэн ууган орон, дэлхийд ховорхон болоод байгаа хос бөхт тэмээний удмын санг хадгалан үлдсэн цөөн орны нэг бөгөөд энэ аварга, амгалан амьтнаас дэлхийн хамгийн дулаан ноосыг гаргаж авдаг. Монгол улс нь дэлхийд хамгийн олон хоёр бөхт тэмээтэй. 2012 оны мал тооллогын дүнгээс харахад тэмээн сүргийн тоо толгой 279,6 мянгад хүрсэн. Тэмээний ноос нь ноолуур, завсрын үс, хялгаснас бүрдэх бөгөөд ноолуур агууламж нь хонины бүдүүн ноосныхоос их, зунгаг багатай, гол төлөв өөрийнхөө өнгөөр хэрэглэгддэг. Ойролцоогоор 1400 тонн тэмээний ноос бэлтгэдэг. Тэмээний ноос нь дулаан хадгалах чадвар сайтай, ноолууртай харьцуулахад ширхэгт нь урт 45мм-ээс дээш бөгөөд бөх бат чанараараа давуу байдаг. Дундаж хэмжээтэй тэмээ жилд ойролцоогоор тав гаруй кило ноос өгдөг. Монгол тэмээний ноосны наян хувь нь 21-25 микроны диаметртэй байдаг нь ноосыг онц сайн чанартай, зөөлөн, дулаан болгодог. Нэг килограм тэмээний ноосонд 2.5 метр ноосон утас, 1 метр квадрат хөнжил, 1-1.5 хүзүүтэй урт цамц эсвэл 4 ороолт хийх материал агуулагдана. Монгол тэмээний ноос дунджаар 37 см урт бөгөөд диаметрын хувьд 20-120 микроны хооронд хэлбэлзэнэ. Тэмээний зөөлөн үс дунджаар 12.5 см урт бөгөөд диаметрын хувьд 19-24 микроны хооронд хэлбэлзэнэ. Монгол тэмээний ноос нь хувцас хийхэд ашиглагддаг бусад нэхмэл, хөвмөл материалуудын утастай харьцуулахад илүү эдэлгээ сайтай байдгаараа онцлогтой. Мөн тэмээний ноосны хамаг сайн чанаруудыг агуулсан ботгоны ноос нь хөнгөн, зөөлөн чанараараа гайхуулдаг бөгөөд нэг, хоёр настай ботгоны ноос дэлхий зах зээл дээр хамгийн үнэтэй байдаг. Тэмээний ноосонд эмчилгээний чанартай ланолин агуулагддаг. Энэ нь статик нөлөөлөлд орохгүй, тоос татахгүй бөгөөд цусны микро эргэлтийг сайжруулж, дулаацуулах чанартай. Тэмээний ноосны хуурай дулаан нь эмчилгээнд чанартай, нервийн үрэвсэл, мэдрэлийн судасны үрэвсэл, үе мөчний үрэвсэл болон шархираа өвчин намдаадаг гэгддэг. Тэмээний ноос нь чийг тусгаарлах ба утасны бүтэц нарийн тул агаар дамжуулдаг. Тэмээний ноосон хувцас өмсөх нь арьсыг чимчигнүүлж, цусны эргэлтийг сайжруулдаг эерэг талтай.
Владимир Набоков
Намтар
1917 онд Орост тогтсон коммунист дэглэмд дургүйцсэн тэдний гэр бүл эхлээд Ялта руу, дараа нь 1919 онд харьд дүрвэн гарч Берлинд суурьшсан байна. Энэ үед Европын хэд хэдэн хэл мэддэг Владимир Кембрижийн их сургуульд орж, францын уран зохиолыг судлахын зэрэгцээ эцгийнхээ нөлөөгөөр шавж судлалаар оролдож, сүүлдээ бүр судалгаа шинжилгээний ажил хийх болсон байна.
Тэмээ
Бие махбодь
Урт, сэгсгэр сормуус нь тэмээний том нүдийг элсээс хамгаалж, шаардлагатай бол ангарсан хамрын нүхийг сайтар хаадаг байна. Тэмээ маш сайн хараатай: тэд алхаж буй хүнийг нэг километрээс, хөдөлж буй машиныг 3-5 километрийн зайнаас харж чаддаг. Тэд чийгийг маш сайн үнэртэж мэдэрдэг, 40-60 км-ийн зайд цэнгэг бэлчээр эсвэл цэнгэг усны үнэрийг мэдрэхээс гадна тэмээ тэнгэрт аянга цахилгаантай үүлийг анзаарч, бороо орж цийг буух газар руу явдаг байна.
Владимир Набоков
Намтар
1922 онд Светлана Зиверттай сүй тавьсан боловч 1923 онд сүйт бүсгүйн гэр бүлийнхэн болиулсан байна.
1925 онд Набоков еврей гэр бүлийн Вера Слонимтай гэрлэсэн ажээ. Тэд Дмитрий (1934—2012) гэж хүүтэй болсон бөгөөд сүүлд хүү нь эцгийнхээ бүтээлүүдийг хэвлүүлж түүний уран бүтээлийг дэлгэрүүлэхэд их хувь нэмэр оруулжээ.
Тэмээ
Бие махбодь
Тэмээ дунджаар 30-37 жил насалдаг амьтан юм. Тэмээ амгалан дөлгөөн зантай, бэлчээрт тархан идээшилдэг. Уналга эдэлгээнд амархан сурдаг, түргэн номхордог зан авиртай. Дуу хуур, уянгалаг аялгуунд уярамтгай. Энэ чанарыг нь ашиглаж ингэнд ботго авахуулна. Үнсэн дээр хөрвөөх дуртай, эдэлгээнд хүлцэнгүй, эзэндээ дуулгавартай. Өл хоол даах чадвараараа таван хошуу мал дотроо харьцуулахын аргагүй тул олон хоногийн аян жинг дааж чаддаг. Хэвтэхэд нь "сөг”, ”сөг” гэж сургана. Ачаа ачаад буюу унаад босгохдоо “хөөг” гэж туух, эргүүлэхдээ “хөөж”, ”хаа” гэж, тэмээг хужирлахдаа “тоор”, ”тоор”, ингийг ботгондоо ирэхэд “хөөс”, ”хөөс” гэж аажуу тайвуун дуу аялгуу гаргаж сургавал буруу зан сурдаггүй байна. Тэмээтэй аль болох аядуу зөөлөн харьцах тутам амархан ээнэгшиж чаддаг. Тэмээнийхээ зан араншингаар тэнгэрийн байдал цаг агаарыг шинжиж чаддаг нь монгол малчны их гайхалтай ажиглалтын үр дүн юм.
-	ботго залуу тэмээд тонгочиж тогловол тэнгэр мууддаг
Владимир Набоков
Намтар
1940-1958 онд Америкт Набоков Уеллсли коллежид орос, дэлхийн уран зохиолын чиглэлээр лекц уншиж амьдралаа залгуулж байгаад Корнеллийн их сургуульд суралцаж, Харвардад харьцуулсан амьтан судлалын музейн энтомологийн лабораторид ажиллаж байжээ.
Тэмээ
Бие махбодь
-	тэмээ жалга, нөмөр бараанд салхины уруу харж хэвтэвэл тэнгэр хүйтэрнэ
Гата Камский
Гата Камский (татараар Ğata Kamskiy, 1974 онд төрсөн) — Америк улсын шатарчин, их мастер.
Тэмээ
Бие махбодь
-	ингэ ботгондоо хоргодон буйлаад байвал цас бороо орно г.м.
Владимир Набоков
Намтар
1960 онд Набоков Европт буцаж ирээд насан эцэс болтол Швейцарын Монтрёд амьдарчээ.
Тэмээ
Бие махбодь
Монгол малчин тэмээг гаршуулж нөхөрлөснөөр түүний зан араншин, биологийн онцлогийг танин мэдэж, ногт, буйл, бурантаг буй болгон ботгоноос нь барьж, тавьж номхруулан, 2-2.5 настайд нь буйллаж уналганд сургана. Тэмээг буйллаж, бурантгаар хөтлөх аргыг зөвхөн монголчууд хэрэглэдэг. Буйлыг модоор зорж хийдэг ба энэ нь машинаар бол руль нь гэсэн үг буюу тэмээг аль зүг рүү явахыг чиглүүлж өгдөг зүйл юм. Буйллахын тулд ногтолж таваглан даруулаад буйлаар нь юм уу, оонын эврээр хийсэн соёо, эсвэл хоёр талдаа иртэй гилбэр хэмээх тусгай төмрөөр хамрыг нь цоолж буйландаа товх хийж буруу талаас нь буйлаа хийж зөв талд нь мөн товх хийгээд бурантаг уядаг. Тэмээг 2-3 настайд нь унаж сургадаг бол 4-5 насанд нь ачилга, хөллөгөнд сургадаг. Ачлаганд сургахдаа хомнож номхон тэмээний араас хөтөлж сургаад аажмаар хөнгөн ачаанд дасгана. Тэмээ нуруундаа 200-240 кг, тэргэнд хөллөсөн үед 400-500 кг ачаа тээж чаддаг. Аян жинд явахдаа тэмээний хамрыг гэмтээхгүйн тулд бурантгийг нь урд тэмээний татлаганд өвс шүүрч байхаар зайтай хавчуулж хэлхдэг учир тэмээн ачаа тасарч хоцрохоос сэргийлж сүүлчийн тэмээний хүзүүнд хонх зүүдэг. Аян жинд явах тэмээг 10-15 хоног сойно. Тэмээг уяж сойсноор бие нь хагсарч өлчиржин, ул таваг нь бөхөждөг онцлогтой. Номхон тэмээг ганц хүн ачих тохиолдолд 1 м орчим урт үзүүртээ ац буюу тээглүүртэй хоёр тийш нь сураар тэнцүү гоцоо гаргасан “Хүн мод” хэрэглэн ачна. Хоёр тийш гаргасан суран гогцоог тэмээний шатанд углаж татлагаа дээр нь тавиад хүн модоо налуу байрлуулж үзүүрийг газар хатган тэнгээ ачаад нөгөө талд нь гарч ачдаг арга юм.
Гата Камский
Ангилал:АНУ-ын шатарчин Ангилал:ЗХУ-ын шатарчин Ангилал:Шатрын улсын аварга Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Татарууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Владимир Набоков
Намтар
1975 онд Набоков Швейцарын ууланд унаж бэртээд эрүүл мэнд нь мууджээ.
Тэмээ
Бие махбодь
Эрдэмтдийн тогтоосноор жингийн тэмээ цагт 3.5-4.5 км, хоногт 30-40 км явдаг бөгөөд алсын аянд гурав хоног яваад нэг өдөр амардаг байна. Өмнөговь аймгаас Улаанбаатар хүртэл цагт 4 км,хоногт 37 км газрыг туулж 740 км газрыг 20 хоногт туулдгийг тогтоосон байна.
Владимир Набоков
Намтар
Владимир Владимирович Набоков 1977 оны 7 дугаар сарын 2-нд нас барж, түүнийг Монтрёгийн ойролцоо Кларан дахь оршуулгын газар нутаглуулжээ.
Тэмээ
Бие махбодь
Тэмээний махыг өргөн дэлгэр биш ч гэсэн хүнсэнд ашигладаг. Тэмээний махыг удаан хугацаагаар нөөцөлж халгалан хэрэглэх нэг арга бол говийн малчдын уламжилж ирсэн борц хийх арга юм. Тэмээний 1 кг борцны илчит чанар 1326.3 ккалори байдаг бөгөөд дундаас дээш тарга хүчтэй тэмээний мах борц хийхэд илүү тохиромжтой. Ингийг зун, намар өдөрт 2 удаа, өвөл хаварт нэг удаа сааж өтгөн, амт чанар сайтай, эмчилгээний ач холбогдолтой, удаан хадгалагдах чадвартай сүү авч ашигладаг. Ингэний сүү цусны судас хатуурах, атеросклероз зэргээс сэргийлж, нарны болон бусад хортой цацрагийн нөлөөнөөс хамгаалах үйлчилгээтэй хүнсний үнэт бүтээгдэхүүн юм. Айраг исгэж, бүлж тосыг ялган авна, сүүг хөөрүүлж өрөм загсааж хураан шар, цагаан тос хийнэ. Айраг ундааг буцалгаж өтгөрүүлээд шүүж аарц, хурууд хийнэ. Ингэний сүү өтгөн байдаг тул цай сүлэхэд маш бага ордог өвөрмөц онцлогтой.
Владимир Набоков
Уран бүтээл
Энэ бол Набоковын хувьд Оросын зохиолч байсан хамгийн сүүлчийн жил бөгөөд 1940 оноос англиар бичдэг америкийн зохиолч болсон юм. Тэрбээр 1940 он хүртэлх зохиолоо Владимир Сирин гэсэн нууц нэрээр хэвлүүлж байв.
Тэмээ
Бие махбодь
Ангилал:Салаа туурайтан Ангилал:Мал
Владимир Набоков
Уран бүтээл
Набоков Америкт ирсэн эхний үедээ бүхий л цагаач иргэдийн адил аль олдсон ажлаа хийж, бас дутагдах гачигдахын зовлонг амсаж явжээ. 1948 онд Карнегийн их сургуулийн профессор болж, Оросын уран зохиолын талаар цуврал лекц унших зуур Пушкин, Лермонтов, Гоголийн зохиолоос англи хэл рүү орчуулж байсан.
Англи хэлээрх анхны роман «Себастьян Найтын жинхэнэ амьдрал» (англ. The Real Life of Sebastian Knight)-аа Набоков Европт байхдаа 1938 онд эхлүүлжээ. 1938 оноос хойш орос хэлээр роман бичихээ больж хэд хэдэн шүлэг бичсэн байна.
Набоков 1955 онд жаал охинд сэтгэл алдсан насанд хүрсэн эрийн тачаангуй хүслийн тухай өгүүлсэн "Лолита" романаа хэвлүүлсэн байна. Энэ романыг нь уран зохиолоос сургаал номлол хайдаг судлаач шүүмжлэгч нар ужид самуун явдал, хуял тачаалын зохиол хэмээн угтсан боловч чухам энэ л роман түүнийг дэлхийд алдаршихын эхийг тавьсан байдаг. Хоёр жилийн дараа амьдрал ахуйгаа төвхнүүлж эс чадсан Оросын цагаач, профессор Пниний тухай өгүүлсэн "Пнин" романаа бичжээ.
Набоков 1960 онд дахин Европ руу буцаж, амьдралынхаа сүүлийн 17 жилийг Швейцарт өнгөрүүлжээ. Тэнд байхдаа Сүүмгэр гал (1962), Ада буюу гал халуун хүслэн (1969), Алиа салбадайг хараач (1974) зэрэг романаа англиар туурвиснаас гадна, урьд бичсэн зохиолуудаа англи хэл рүү орчуулж, Пушкиний "Евгений Онегин"-ыг англи хэлнээ үргэлжилсэн үгээр гайхамшигтай сайхан гэсэн олны дүгнэлттэйгээр хөрвүүлэн, дэлгэрэнгүй тайлбар хавсаргаж хэвлүүлжээ.
Утга зохиолд түүний оруулсан нөлөө
Оросын уран зохиолын уламжлал, тогтсон хэв загварыг ягштал баримтлахаас зайлсхийн, шинийг эрэлхийлж байсан Набоковын романуудыг Оросын цагаачдын зүгээс буруутган шүүмжилж, харь орны уран зохиолын хувилбар хэмээн тунхаглан зарлаж байв. Гэтэл Владимир Набоковын бодлоор урлаг, уран зохиолыг нийгмийн хэрэгцээнд нийцүүлнэ гэдэг бол түүнийг басамжлан доорд аваачиж буй зохисгүй хэрэг мөн тул зохиолч хүн уран бүтээлдээ ёс суртахууны нийтээр даган мөрдөж ирсэн, хэвшиж тогтсон дэг журмыг бус, харин хувь хүний бодол, ойлголт, субъектив ухаарлыг нь дүрслэн үзүүлэхийг чухалчлах учиртай юм.
Олон судлаачдын тэмдэглэснээр, Набоков хувь хүнийхээ хувьд ганцаардмал, бусдаас ялгаатай, аль ч талаар хэнээс ч хамааралгүй байхыг эрхэмлэн үзэж, өөрийнх нь уран бүтээлд аль нэг өөр зохиол, зохиолчийн нөлөө тусгал байна гэж ярих, бичихийг тэвчиж чаддаггүй байжээ. Набоковын энэ л онцлог зан чанар нь түүний зохиол туурвилынх нь үндсэн шинжийг тодорхойлдог байна.
Тухайлбал, Набоковын олон зохиолын дүрүүд нь зохиолчийн өөрийнх нь бодол, хүсэл зоригийг илэрхийлж гарынх нь аясаар хөдлөх оньсон тоглоом мэт санагддаг. Энэ нь Набоковоос түүний нэг шавь нь "Зохиолчид миний зохиолын баатрууд намайг эзэмдэж аваад, зарим талаараа үйл явдлын өрнөлийг хөтлөөд явчихдаг гэж хэлэх нь бий. Танд иймэрхүү явдал тохиолдож байв уу?" гэж асуухад угаас ярилцлага өгөх дургүй Набоков тэр даруйд нь "Ерөөс үгүй. Энэ бол ёстой утгагүй зүйл. Ийм юмтай тохиолддог зохиолч нэг бол тун тааруухан зохиолч, үгүй бол мэдрэлийн гажигтай болж таарна. Ёстой үгүй. Зохиолын санаа миний тархи толгойд байнга байж, баатар болгон миний л бодож олсон тэр замаар явдаг. Энэ эрээн бараантай хорвоод би л цорын ганц эзэн нь бөгөөд үнэн, худал хоёрыг нь би дангаараа хариуцна" гэж хариулснаас харагдана.
Оросын сонгодог уран зохиолд хүнийг өөд татах ёс суртахууны эрхэм үнэт зүйлийг баримталдаг тул "илүүдсэн хүний" ажил амьдрал нь уруудаж доройтсоныг ихэвчлэн бүтэлгүйтсэн хайр дурлалтай холбон дүрсэлсэн байдаг билээ. Гэтэл Набоков бол хайр сэтгэл гэгч нь дотроо ямагт урван тэрслэх хорон санаа, ов мэх агуулж байдаг гэсэн тэс ондоо ойлголттой хүн байв. Иймд зохиолууддаа хайр дурлалыг хүн ёсны хамгийн эрхэм нандин сэтгэл гэдэг талаас нь бус, тун өөр өнцгөөс, их л доош оруулж дүрсэлсэн үзэгддэг. Жишээлбэл: түүний хамгийн алдартай "Лолита" зохиол бол хайр дурлалын роман боловч энэ хайрын тухай бус, арван хоёрхон настай жаал охин руу өөрийн эрхгүй тэмүүлсэн ужид самуун явдалт насанд хүрсэн эрийн тачаангуй шунал хүслийг үзүүлсэн байдаг.
Тэгвэл "Кино зургийн харанхуй өрөө" романдаа дөч дөхөж яваа Кречмар гэгч баян герман эр, арван зургаан настай Магда хэмээх сэвгэрт сэтгэл алдан, хүсэл тачаалдаа дийлдээд, эхнэр, охин хоёроо хаяж, ойр дотны хүмүүсээсээ холбоогоо таслан, орон гэрээ орхиж байгааг өгүүлдэг. Гэтэл шинээр авсан залуу гэргий нь түүнийг мэхэлдгийг мэдээд Кречмар сэтгэлийн тэнцвэр алдан авто машины осолд орж, нүүрэндээ сорвитой, хоёр нүд нь хараагүй болдог. Гэвч нөгөө Магда хүүхэн нь түүнд хотын захад тансаг харш хөлслөн авч өгсөн нэр зүүгээд, сохор болсон өвгөнийг мэхлэн нууц амраг зураач Горнтой нөхцөж, хамаг хөрөнгө мөнгийг нь үрж, тэр тансаг харшид ичих эрээлхэхээ умартан жаргалаа эдэлж байгаа тухай дүрсэлсэн байдаг. Энэ санаа бусад романуудад нь ч бий.
Тиймээс ч Набоковын зохиолуудад хувь хүн болон бодит байдлын хоорондох эмгэнэлт зөрчил дүрслэгдсэн байдаг гэж хэлж болно.
Цахим холбоос
Ангилал:Зохиогч Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Орос хэлээрх утга зохиол Ангилал:Англи хэлээрх утга зохиол Ангилал:АНУ-ын утга зохиол Ангилал:Өгүүллэг Ангилал:Англи хэлнээс орчуулагч Ангилал:Орос хэлнээс орчуулагч Ангилал:Англи хэл рүү орчуулагч Ангилал:Орос хэл рүү орчуулагч Ангилал:Утга зохиол судлаач Ангилал:Хянан тохиолдуулагч Ангилал:Лепидоптерологич Ангилал:Эрвээхэй цуглуулагч Ангилал:Шатрын зохиогч Ангилал:Алиса гайхамшгийн оронд Ангилал:Корнелл Их Сургуулийн багш Ангилал:Уэллсли коллежийн багш Ангилал:Америкийн байгалийн түүхийн музейн шинжлэх ухааны ажилтан Ангилал:Нацизмын үед Германы эзэнт гүрнээс дүрвэгч Ангилал:АНУ дахь Оросын цагаач Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Оросууд Ангилал:1899 онд төрсөн Ангилал:1977 онд өнгөрсөн
Бүгд Найрамдах Буриад Улс
Буриад (Бурятия; Буряад Улас) — Оросын Холбооны Улс (ОХУ)-ын 83 субьектын нэг, Бүгд Найрамдах Улс нэг юм. Сибирийн холбооны тойрог, Дорнод Сибирийн эдийн засгийн бүст хамаарна.
Буриад нутаг 17-р зуунаас Оросын эзэнт гүрний мэдэлд орсон бөгөөд 1923 онд Зөвлөлт Оросын дотор «Буриад Монгол» нэртэй автономит улс үүсэн байгуулагдаж 1958 онд  «Буриад» болгон нэрийг ЗХУ-ын удирдлага өөрчилсөн байна. ЗХУ бутарч ОХУ байгуулагдсан 1992 онд зэрэг нэгээр ахиж ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улс (БНБурУ) хэмээх албан нэртэй болсон.
351 мянган км² газар нутаг, 2021 оны байдлаар 985 мянган хүн амтай. Нийслэл — Улаан-Үд (411 мянга хүн амтай).
Орос, буриад хос хэл бичиг чухалчлан хэрэглэнэ. Орноо 21 аймаг, 2 хотод хуваан захирдаг.
Нэр
Оноосон нэрийг кирилл монголоор Буриад, монгол бичгээр (бурийад), буриадаар Буряад гэх ба буриад монголчууд орон гэсэн үг тодотгож Буряад орон, оросууд -ия дагавар залгаж Бурятия хэмээдэг.
1923 оноос «Буриад Монгол» байсныг 1958 онд ЗСБНХУ-ын Дээд зөвлөлийн шийдвэрээр «Буриад» болгон товчилжээ.
Газар зүй
Буриад орон Төв Ази, дорно Сибирь (Шивэр)-ийн өмнө захаар Монголын хээр тал, Сибирийн өтгөн шугуйн хооронд 351,334 км² (Оросын холбооны наян гурван махбодын дунд 15-р том нутаг) эзлэсэн ой мод, уул тал, ус нуур харамгүй бүрдсэн газар оршдог. Орос улсын хил дотроо зүүн талдаа Өвөр Байгалын хязгаартай өргөн зурвасаар, хойгуураа Эрхүү мужтай хиллэж, баруун хойд талаараа Байгал нуурт тулж, баруун талаараа бага шиг зайд Тува оронтой хаяа нийлдэг. Урд талаараа Монгол улсын Сэлэнгэ, Булган, Хөвсгөл аймагтай хил залгадаг.
thumb|left|155px|Хөдөө газар Гүн, цэнгэг, үзэсгэлэнт Байгал нуурын эргийн 60% нь Буриадаар дайрдаг. Буриад Монголчууд нуураа Байгал далай гэж нандигнан биширдэг билээ. Буриадад Ангар Лена хоёр мөрөн, Байгал нуурын (52%) гэсэн гурван сав газар байна. Бүгд 25 мянга гаруй гол горхи урсдгаас >99% нь 200 км-ээс богино, 61% нь Байгал далайд цутгадаг. Томоохноос нэр дурдвал Зэд, Цөх, Хялга, Үд голыг хураан ирэх Сэлэнгэ мөрөн, цолгин цутгадаг Баргажин, Байгалын оройд цутгадаг Дээд Ангар байна. Лена мөрөн (буриадаар Зүлхэ мүрэн)-өө зүглэн оддог Витим Муя хоёр, Ангарыг чиглэн аяарладаг Эрхүү гол бас бий.
Хамгийн нам дор цэг нь далайн түвшнээс дээш 456 м өндөр дэх Байгал нуурын мандал бол, хамгийн өндөр цэг нь хоёр улсын хилийн цэг болсон Соёны ноён оргил Мөнх сарьдаг (3491 м) юм. Энд Зүүн Соёны нуруунаас гадна Хамар даваан, Байгалын, Улаан бургасан, Ахын, Баргажины, Витимийн гэх мэт нуруу, өндөрлөг орон бий.
Түүх
Эртнээс нааш Монгол угсааны нүүдэлчид оршин сууж ирсэн тус нутаг 1206 онд байгуулагдсан Их Монгол Улсын бүрэлдэхүүнд багтаж байв.
Оросууд 1648 онд Баргажинд анхны шивээгээ барьснаас хойш улам лавшруулсаар Буриад Монголыг эзэлжээ. 16-р зууны үеэс алт, ангийн арьсаар баялаг тус нутагт Хаант Орос Улсын худалдаачид, цэргүүд суурьшиж эхэлсэн аж. Оросууд 1666 онд Үд голын хөндийд цайз барьж, Дээд Үд буюу Верхне-Удинск хэмээн нэрлэсэн нь хожмын Улаан-Үд хот бөгөөд тэр үеэс тус бүс нутгийн төв болсон юм. 1689 онд Манж Чин гүрэн, Хаант Оросын хооронд байгуулсан Нерчинскийн гэрээ ёсоор албан ёсоор Оросын мэдэлд шилжсэн байна. thumb|left|1929 оны ЗСБНАБМУ-ын газрын зураг. 1937 оноос өмнөх Буриад Монгол орон Аг, Усть-Орд хоёрыг багтаасан том байжээ. Хожим 1917 оны Октябрийн хувьсгалын дараа нэг хэсэг цагаан арми болон Япон улсад эзлэгдэж байсан бөгөөд 1920 онд Алс Дорнодын Бүгд Найрамдах Улс Дээд Үдэд нийслэлтэйгээр оршин тогтнож байв. 1922 онд Зөвлөлт Холбоот Улсад нэгтгэгдсэний дараа 1923 онд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Буриад Монгол Улс болон зохион байгуулагдсан юм. 1958 онд тус улсын нэрнээс Монгол гэдэг үгийг хасчээ.
1923 онд ЗХУ-ын ЗСБНХОУ-ын бүрэлдэхүүнд "Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Автономит Буриад Монгол Улс" байгуулагдав. 1927 онд Зөвлөлт засгийг эсэргүүцсэн буриадын ард түмний бослого гарсан боловч ЗХУ цэрэг, зэвсгийн хүчээр цус урсган даржээ. Зэвсэгт бослогоос хойш буриадчуудыг нэн ялангуяа боловсролтой хэсгийн эсрэг хэлмэгдүүлэлт эрчимтэй явуулснаар 1929 он гэхэд 35000 хүнийг хэлмэгдүүлсэн баримт байдаг.
1991 онд Оросын Холбооны Улс тусгаар тогтноход байр суурь дээшилж одоогийн эрх хэмжээ, нэрээ олжээ.
1991 оны 5 дугаар сарын 27-нд ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улс болгож нэрээ өөрчилсөн тус улс нь мөн оны 12 сарын 25-нд ЗХУ задрахад ОХУ-ын бүрэлдэхүүнд үлдэж, 1994 онд түүхэндээ анх удаа ардчилсан замаар ерөнхийлөгчөө сонгоход Леонид Потапов хэмээх орос хүн тус улсын ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын бүгд найрамдах улс Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Монголын түүхэн улс
Андрис Шицс
Андрис Шицс (Andris Šics;, 1985 оны тавдугаар сарын 12-нд Сигулда хотод төрсөн) — Латвийн чаргачин юм. 1998 оноос уралдаан тэмцээнд амжилт гаргаж эхэлсэн ба гурван олимпод өөрийн ах Юрисийн хамт амжилттай оролцож байлаа.
Холбоос
Ангилал:Чарганы европын аварга Ангилал:Латвийн чаргачин Ангилал:Латвийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Латвийн олимпын хүрэл медальтан Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Гурван Одод одон шагналтан (рыцарь)‎ Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Латвичууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Аврага анаконда
Аврага анаконда (Eunectes murinus) Өмнөд Америкт тархсан, Боагийнхан овгийн хоргүй анаконда могой юм. Могойнууд дунд хамгийн хүнд жинтэй. Ердийн хэрэглээнд анаконда гэвэл ихэнхдээ аврага анакондаг заана.
Эшлэл
Ангилал:Боагийнхан
VI Магнус (Норвегийн хаан)
VI Магнус Лагабётэ (Magnus VI Lagabøte, Хуучин Норвеги: Magnús lagabœtir) буюу Магнус Хаконссон (Magnus Håkonsson, Хуучин Норвеги: Magnús Hákonarson) (1238 оны 5 сарын 1 – 1280 оны 5 сарын 9) нь 1263 оноос 1280 онд Норвегийн хаан байсан хүн юм.
Эшлэл
Ангилал:13-р зууны ноёрхогч Ангилал:Норвегийн хан Ангилал:1238 онд төрсөн Ангилал:1280 онд өнгөрсөн
Хөгөлтийн Даваа
Хөгөлтийн Даваа (Давид Кугультинов) нь Халимагийн алдарт зохиолч, яруу найрагч хүн. Хөгөлтийн Даваа нь 1922 онд Их Дөрвөд аймгийн Гахайн Авга нар хотод (одоогийн Яшалтан район) багш хүний гэр бүлд мэндэлсэн байна. 14 настайгаасаа ан хийж, шүлэгч тэрлэж эхэлсэн бөгөөд "Лениний ачууд", "Улаан багачууд" гэдэг ном болгон хэвлүүлсэн байна.
Х. Даваа нь Халимагийн Багшийн их сургуульд элсэн суралцаж, их сургуулиа амжилттай дүүргэсэн бөгөөд цэрэгт мордож дайнд оролцож явсан байна. Тэрээр зөвлөлтийн цэрэгт байхдаа Монгол нутагт ирж байжээ. Тэрээр орос, халимаг хэлээр зохиол бүтээлээ бичиж, нийтлүүлдэг байсан бөгөөд монгол орны уншигчдийн сайн мэдэх "Шуурга сөрсөн цэцэг" гэх зохиолыг бичсэн билээ. Их зохиолч 2006 оны Мичин сарын 17-ний өдөр таалал төгсчээ.
Ангилал:Халимаг ястан Ангилал:Монголын зохиолч Ангилал:Монголчууд Ангилал:Оросын хүн Ангилал:1922 онд төрсөн Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Сөүлийн Үндэсний Их Сургууль
Сөүлийн Үндэсний Их Сургууль (Солонгос: 서울대학교, Англи: Seoul National University, товчлол нь: SNU), СҮИС нь 1946 оны 8 сарын 22-нд, Сөүл орчмын арван дээд боловсролын байгууллагын (сургуулийн) суурин дээр байгуулагдсан, БНСУ-ын Сөүл хотод байрладаг. Анхны ерөнхийлөгч нь Хэнри Антсе.
Салбар сургуулиуд
{| style="width: 100%;"
Сургуулийн хотхон
thumb|Сөүлийн Үндэсний Их Сургуулийн төв хаалга 2003 онд Хөдөө Аж ахуй, Мал эмнэлгийн салбар нь Сөүл хотоос урагш 40 км-т байрлах Сувон хот дахь Саннок хотхоноос Гванак хотхон руу нүүж ирснээр, Сөүлийн Үндэсний Их Сургууль (СҮИС) нь үндсэн 2 хотхонтой болсон байна. Анхны Ёнгон хотхон нь Сөүл хотын хойд хэсэгт байрлана. Уг хотхонд Анагаах ухаан, Шүдний, Сувилахуйн ухааны коллежиуд, СҮИС-ийн эмнэлэг байрлана. Хоёрдахь буюу үндсэн хотхон - Гванак хотхон (Сөүл хотын өмнөд хэсэгт, Гванак дүүрэг) нь 1975 онд байгуулагдсан байна.
Номын сан
1946 онд байгуулагдсан СҮИХ-ийн төв номын сан нь Гванак хотхонд байрлах ба ойролцоогоор 2.6 сая ном, товхимолтой.
Музей
СҮИС нь Гванак хотхондоо СҮИХ музей, СҮИХ-ийн урлагийн музей гэсэн 2 музейтэй.
Эшлэл
Ангилал:Өмнөд Солонгосын их, дээд сургууль Ангилал:1946 онд байгуулагдсан
2015 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн
«2015 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн» (Miss World 2015) — Дэлхийн сайхан хүүхэн шалгаруулах 65-р удаагийн тэмцээн байв.
114 орны сайхан бүсгүй Хятад улсын Санья хотод цуглан олон шалгуураар өрсөлдөж, 2014 оны 12 сарын 14-нд дүнгээ гаргахад Испани улсыг төлөөлөн оролцсон Мирея Лалагуна «2014 оны Дэлхийн сайхан хүүхэн»-ээр өргөмжлөгдөж, өмнөх жилийн гоо бүсгүй Ролин Страусс титмээ шилжүүлэн өгсөн.
Хоёрдугаар байранд Оросын София Никитчук, гуравдугаар байранд Индонезийн Мария Харфанти орлоо.
Мирея Лалагуна Испаниас тодорсон анхны Дэлхийн мисс болжээ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Дэлхийн сайхан хүүхэн
1944 оны долоодугаар сарын 20-ны хуйвалдаан
1944 оны долоодугаар сарын 20-ны хуйвалдаан нь Адольф Хитлерийн амь насанд халдах оролдлогыг зохион байгуулсан Германы Эсэргүүцлийн хөдөлгөөний гол зорилго нь Хитлерийг устгах, төрийн эргэлт хийх, нацист Засгийн газрыг түлхэн унагаах байв. Цэргийн тагнуулын газрын (Абвер) генерал Ганс Остер, Вермахтын генерал Людвиг Бек, хожим нь генерал-фельд-маршал болсон Эрвин фон Вицлебен нар 1938 оноос эхлэн төрийн эргэлт гаргахаар төлөвлөжээ. Тэд мөн дэлхийн II дайн дэгдэхээс сэргийлэх гэж оролдож байв.
1942 онд дэд хурандаа Г.фон Тресков (фельдмар-шал Ф.фон Бокийн ахын хүүхэд) тэргүүтэй хуйвалдагчид Германы хуурай замын нөөц цэргийн генерал Ф.Ольбрихтийг элсүүллээ. Тэд Смоленскийн штабад Төвийн бүлэг очих үед Хитлерийн онгоцыг дэлбэлэх гэтэл бөмбөг тэсэрсэнгүй. Дараа нь Берлинд нээгдсэн Зөвлөлтийн техникийн цэргийн үзэсгэлэн дээр Хитлерт халдсан ч бас бүтсэнгүй. 1943 оны дундуур дайны явцад эргэлт гарч, Герман ялагдах нь тодорхой болов. Хуйвалдагчид Хитлерийг устган, шинэ Засгийн газар байгуулж, Барууны холбоотнуудтай энхийн гэрээ байгуулбал ЗХУ-ын арми Германы нутагт цөмрөн орохоос сэргийлнэ гэж найдаж байв. 1943 онд Тресков дэд хурандаа, гүн Клаус фон Штауффенбергтэй танилцлаа. Штауффенберг хожим нь халдлагад гол үүрэг гүйцэтгэжээ.
Ольбрихт төрийн эргэлт хийхдээ Валкири төлөвлөгөөг ашиглах санал гаргав. Хитлерийн энэ төлөвлөгөөнд "Холбоотнуудын бөмбөгдөлтөнд өртөж, удирдлагатай холбоо тасарвал Хуурай замын нөөц цэргийг дайчилна" гэж заа-жээ. Хэрэв хуйвалдаан бүтвэл Бек ерөнхийлөгч, Гёрделер канцлер, харин Вицлебан ерөнхий командлагч болох байлаа. Тэд нөөц цэргийн командлагч, генерал фридрих Фроммыг ятгасан ч тэр цэргийн зарим өндөр тушаалтны адил тээнэгэлзэж байв, гэхдээ гестапо болон фюрерт мэдэгдээгүй. Фронтын нөхцөл байдал муудах тусам Хитлер олны өмнө цөөн гарч, хааяа л Берлинд ирж байлаа. Тэр Растенбургийн Вольфшанцегийн штаб, Дорнод Прусст (одоогийн Польш) эсвэл Баваарын Берхтесгаден эдлэнд амьдарч байв. Хуйвалдагчид Францад буй цэргийн командлагч Штюльпнагелемтэй холбоо тогтоожээ. Тэр Францад засгийн эрхийг авч, Холбоотнуудтай хэлэлцээ хийх ёстой байв. Энэ үед Химмлер болон гестапо Вермахтын төв штабыг сэжиглэж эхлэв. Гэхдээ Химмлер тааварлаж байсан ч өөрт ашигтай эргэхийг хүлээж байсан бололтой. 1944 оны зургаадугаар сарын зургаанд Холбоотнууд Нормандад буув. Зөвлөлт Холбоот Улс бүх фронтоор хүчтэй довтолж, улсынхаа хилийг давахаар завдаж байлаа. Иймээс хуйвалдагчид найдвар сул ч үзээд алдахаар шийдэв. Тэд энэ алхмаараа өөрийн болон Германы нэр хүндийг аварч, гэм нүглээ цайруулна гэж үзжээ. Тресковын тус-лах, дэслэгч Хенрих фон Лендорф-Штейнорт "Ямар ч үнээр хамаагүй халдлага үйлдэх ёстой. Үр дүн хамаагүй. Германы Эсэргүүцлийн хөдөлгөөн дэлхийн олон нийт болон түүхийн өмнө гарч ирэх ёстой" гэж Штауффенбергт бичиж байв.
1944 оны долдугаар сарын нэгэнд Штауффенберг хуурай замын нөөц армийн штабын даргаар томилогдож, цэргийн дээд тушаалтнуудын хуралдаанд оролцдог болов. Тэр хэдэн хурал дээр бөмбөг авчирсан ч дэлбэлсэнгүй, учир нь Хитлертэй хамт Химмлерийг устгахаар шийджээ. Гэтэл тэр ирсэнгүй. Штауффенберг гестапо өөрийг нь ба-ривчлах гэж буйг сонсоод шийдлээ. Тэр 20-ны 10 цагт цагны механизмтай бөмбөг цүнхэндээ хийн, Растенбругт ирэв. Хурал бункерт бус харин түр байранд болов. Хитлер аюулгүй байдлаа маш их анхаардаг ч офицеруудыг нэгждэггүй байсан. 12:10-д хурал эхэлж, Хитлер болон 20 офицер ширээ тойров. Штауффенберг цүнхээ ширээн дор тавив. 10 минутын дараа тэр уучлал гуйн гарч явлаа. 12:40-д дэлбэрэлт болж, хоёр генерал, дэд хурандаа болон бичээч амь үрэгдэж, харин Гитлер хөнгөн шархдав. Дэлбэрэлтийн долгионыг зузаан царсан ширээ хаасан байх, эсвэл Штауффенбергийг гарсны дараа хөлд тээглэсэн цүнхийг нэг нь холдуулсан бололтой. Штауффенберг дэлбэрэх чимээ гарч, гал гарахыг хараад даалгавраа биелүүлсэн гэж Берлин рүү мэдэгдтэл 15:00 цагийн үед генерал Эрих Фелльгибель утасдаж "Фюрер амьд" гэв. Эсэргүүцлийнхэн хэнд итгэхээ мэдэхээ байлаа. 16 цагт Ольбрихт дайчилгааны тушаал гарган, цэргүүдээр Берлиний суртал ухуулгын яамыг бүслүүлэв. Штюльпнагель Парист баривчилгаа явуулж, мөн Вен ба Прагт СС ба нацист намынхныг хорьжээ. Энэ үед Химмлер ил гарч "Валькирия" ажиллагааг зогсоох тушаал СС-д өгөв. Хитлер амьд бөгөөд Штауффенбергийг хайж буйг сонсоод Генерал фромм амиа аврахаар шийдэв. Гэтэл Штауффенберг, Гефтен хоер түүнийг өрөөнд нь хорив. 19 цагт Хитлер өөрөө Геббельс рүү утастав, дараа нь яамыг бүсэлсэн цэргүүдийн захирагч Отто Ремерт Берлинийг хяналтад авахыг тушаав.
20 цагийн үед Бендлерблокад хуйвалдагчид хоорондоо хэрэлдэж, буудалцах үеэр Штауффенберг шархадлаа. 23 цагт Фромм суллагдаж, байдлыг гартаа авав. Бек амиа хорложээ. Фромм цэргийн хээрийн шүүх байгуулж, Ольбрихт, Штауффенберг, Гефтен, Квирнхейм нарт цаазлах ял оноон, 7-р сарын 21-ний 00:10-т тэднийг гадаа, машины гэрэлд буудлаа. фромм Геббельс дээр очиж, бослого дарснаа гайхуултал өөрийг нь баривчилжээ. Уурлаж хилэгнэсэн Хитлер хэргийг сайн судлахыг гестапод даалгав. 5000 хүнийг баривчилж, нэгжлэг явуулах үеэр төрийн эргэлт хийх төлөвлөгөө, фюрерийг алах урьдын оролдлогууд илэрчээ. Тресков өөрийгөө дэлбэлж, фельдмаршал Клюге (Штауффенбергийн хуучин дарга) амиа хорлов. Хуйвалдагчдыг Ардын шүүхээр шүүжээ. 200 хүнийг цаазалс-ны дотор нэг фельдмаршал (Вицлебен), 19 генерал, 26 хурандаа, хоёр элчин сайд, долоон дипломат, нэг сайд, төрийн нарийн бичгийн дарга гурав, цагдаагийн дарга, группенфюрер Артур Небе нар байлаа. Гестапо хувийн тооцоо бодож, гэмгүй олон хүнийг хөнөөжээ. Хитлерийн тушаалаар Плётцензегийн шоронд Вицлебен, Штюльпнагель, Лендорф-Штейнорт, Фелльгибель нарыг цаазлав. Гэхдээ иргэд шиг гильотиноор бус, цэргүүд шиг буудаагүй, харин ярганы газрын дэгээг таазанд өлгөж, төгөлдөр хуурын утсаар дүүжилж байлаа. Жирийн дүүжлүүрээс ялгаатай нь хүзүү хугарч, амархан үхэхгүй, харин хүзүү нь сунасаар хоолой боож, зовж үхдэг. Кино хальсанд буулгасан эдгээр цаазыг Хитлер үзэж, баясах дуртай байсан гэдэг.
Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеийн эсэргүүцлийн ажиллагаа  Ангилал:Клаус Шенк фон Штауффенберг Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайны төгсгөл үе Ангилал:Төрийн эргэлт Ангилал:Аллага
Хонолулу
Хонолулу (Honolulu) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Хавай муж улсын нийслэл бөгөөд муждаа хамгийн их хүн амтай хот юм.
Түүх
Археологийн олдвороос үзвэл өнөөгийн Хонолулу хот байгаа газарт 11-р зууны үеэс хүмүүс амьдарч иржээ. I Камэхамэха Нууанугийн тулалдаанаар Оаху арлыг эзлэн аваад 1804 онд нийслэлээ Хавай арлаас Вайкики (одоогийн Хонолулугийн нэг дүүрэг) рүү нүүлгэсэн байна. Гэхдээ удалгүй 1812 онд нийслэлээ Кайлуа-Кона руу буцаан шилжүүлжээ.
1845 онд III Камэхамэха нийслэлийг Хонолулу руу нүүлгэсэн бөгөөд 1898 онд АНУ Хавайн арлуудыг өөртөө нэгтгэсэн ч нийслэл нь хэвээр үлджээ.
Хүн ам
Хүн ам 377,260 (2004).
Уур амьсгал
Хонолулугийн уур амьсгал:
Хонолулугийн нисэх буудал
Хонолулугийн нисэх буудал нь Хавайн нийслэл Хонолулу хотын нисэх онгоцны буудал юм. Тус буудал нь Хавайн хамгийн том нисэх онгоцны буудал бөгөөд олон улсын хэмжээний цорын ганц буудал билээ.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын их сургуулийн хот Ангилал:АНУ-ын хот Ангилал:Австрали ба Далайн орнуудын суурин Ангилал:АНУ-ын муж улсын нийслэл Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Хавайн суурин  Ангилал:Хавайн тойргийн төв Ангилал:Австрали ба Далайн орнуудын урьдын нийслэл Ангилал:АНУ-ын урьдын нийслэл
Пермь
Пермь (оросоор 1781-1940 онд болон өдгөө Пермь, 1940-1957 онд Молотов) — Оросын Холбооны Улсын Пермийн хязгаарын төв, улсынхаа 13-р том, 1 сая хүнтэй хот. Уралын нурууны баруун бэл, Кама мөрний эрэгт төвхнөжээ.
Эшлэл
Ангилал:Кама голын суурин Ангилал:Оросын хот Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:Пермийн хязгаарын суурин  Ангилал:Саятан хот Ангилал:1723 онд байгуулагдсан
Шилка гол
Шилка гол нь Онон мөрнөөс эх авдаг, Амар мөрний баруун цутгал болох гол юм.
Онон-Шилка мөрөн-Амар мөрөн нь уртаараа (818км + 560км + 2874км) дэлхийд эхний 10-т ордог.
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын гол мөрөн
Кёльн (хөлбөмбөгийн баг)
Хөлбөмбөгийн Кёльн баг нь Германы хөлбөмбөгийн баг бөгөөд 1948 онд «Kölner Ballspiel-Club 1901» болон «SpVgg Sülz 07» багууд Кёльн хотноо нэгдэн байгуулжээ.
Франкенштайн (1910 оны кино)
Франкенштайн (Frankenstein) нь Ж. Сирл Давлигийн зохиож найруулан, Эдисон Студиас эрхлэн 1910 онд дэлгэцнээ гаргасан кино юм.
Кёльн (хөлбөмбөгийн баг)
Хөлбөмбөгийн спортоор «Ухнууд» хочоо өндөрт өргөсөн Кёльнчуудын энэхүү нэрний дор гандбол, ширээний теннис болон гимнастикийн төрөлжсөн багууд үйл ажиллагаагаа явуулдаг. 2007-08 оны улиралд хоёрдугаар лигээс дэвшин орж ирсэнээсээ одоог хүртэл дээд лигт тоглож буй.
Монгол төрхтөн
200px|thumb|[[Чандлер Б.Бичийн ном дахь Зүүн Азийн төрхүүд]] Хүн судлалд хүнийг гадаад дүр төрхөөр нь гурван өөр төрхтөн болгон ангилсны нэг нь Монгол төрхтөн (Mongoloid race) юм. Үүнд Дорнод Ази, Зүүн Өмнөд Азиар тархан суурьшсан, малигар нүүр, шар царайтай хүмүүс багтана. Америк тивийн уугуул иргэд багтдаг. Учир нь 10 мянган жилийн өмнө Берингийн хоолой усаар дүүрэхээс өмнө Төв Азиас арслан зааныг даган Берингийн хоолойгоор дамжин Хойд Америкт хүрэн тэндээ тархан суурьшсан юм. Монгол хүний өгзөг дээр байдаг төрөлх хөх толбо бол Монгол төрхтний тэмдэг гэж эрдэмтэд тайлбарласан байдаг. Шар арьстан гэдэгтэй үндсэндээ давхцана.
Франкенштайн (1910 оны кино)
Энэ нь Мэри Шеллийн Франкенштайн романаас сэдэвлэн бүтээсэн олон арван киноны хамгийн анхнх нь билээ. Доктор Франкенштайны дүрд Августус Филлипс, мангасын дүрд Чарльз Огл, докторын сүйт бүсгүйн дүрд Мэри Фюллер нар тогложээ.
Гадны холбоос
Ангилал:1910 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Хар цагаан кино Ангилал:Дуугүй кино Ангилал:Богино хэмжээний кино Ангилал:Франкенштайны тухай кино Ангилал:Мэри Шеллийн зохиолоор бүтээсэн кино
Монгол төрхтөн
Судлал
Орчин үеийн хүн судлалд хүн төрөлхтнийг хэв шинжээр нь Кавказ төрхтөн (цагаан арьстан), Негр төрхтөн (хар арьстан) болон Монгол төрхтөн (шар арьстан) гэсэн үндсэн 3 төрх болон Австрали төрхтөн, Кэйп төрхтөн гэх 2 салбар төрх болгон ангилдаг.
Анх Германы эрдэмтэн Христоф Мейнер өөрийн бүтээлдээ "Монголын" гэх нэр томьёог анх хэрэглэсэн ба түүнээс хойш их олон эрдэмтэн энэ нэр томьёог давтан хэрэглэсэн байдаг. Эхэндээ энэ нь Төв Ази, Сибирь, Зүүн Ази, Өмнөд Азийн уугуул хүмүүсийг багтааж байсан бол хойшдоо Зүүн Европ, Хойд болон Өмнөд Америк тивийн уугуул хүмүүсийг хамарсан ойлголт болон өргөжсөн юм. Өнөө үед, энэ нэр томьёонд зарим эрдэмтэд шүүмжлэлтэй хандах болсон.
Эш үндэс
Ангилал:Арьс өнгөний онол Ангилал:Биологийн антропологи Ангилал:Расизм
Кёльн (хөлбөмбөгийн баг)
Одоогийн тоглогчид
2010 оны наймдугаар сарын 31-ний байдлаар.
Цахим холбоос
Ангилал:Германы гандболын клуб Ангилал:Германы ширээний теннисний клуб Ангилал:Кёльны хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:1948 онд байгуулагдсан
Сум
Нэг сум нь дунджаар 4,200 км² нутагтай, 5000 орчим хүн амтай. Нийт 120 сая төгрөгийн орлоготой бөгөөд үүнээс 90% нь улсын мөнгөн тэтгэмжээс гардаг.
Албан ёсоор бол сумууд нь өөрийн гэсэн сумын төвтэй ба тэдгээр нь сумаасаа өөр нэртэй байдаг. Гэхдээ амьдрал дээр бол эдгээр нь хэрэглэгддэггүй ба оршин суугчид нь ч тэр нэрийг мэдэхгүй тохиолдол байдаг.Аймгийн төв нь сум болж явдаг. Баруун бүс нь 92 сум 471 баг хороотой.
Владимир Шмицер
Владимир Шмицер (Vladimír Šmicer, 1973 оны тавдугаар сарын 24-нд төрсөн) нь Чехийн хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч болон довтлогч юм. Шмицер нутгийнхаа Славиа Прага, Францын Ланс, Бордо, Английн Ливерпүүл багуудад тоглож байсан ба 2009 онд хөлбөмбөгийн замналаа өндөрлөсөн ба арваннэгдүгээр сарын 9-нд Славиа Прага багаасаа Викториа Пльзень багийн эсрэг сүүлийн тоглолтоо хийж байв.
1993 онд Шмицер шигшээ багт элссэн ба гурван удаагийн (1996, 2000 болон 2004 оны) Европын АШТ-д улсаа төлөөлөн тоглож нийт 81 тоглолтонд 27 гоол оруулсан амжилтыг үзүүлжээ. Түүнчлэн шигшээ багийн дасгалжуулагч Михал Билекийн туслан дасгалжуулагчаар тэрээр ажиллаж байв.
Холбоос
Ангилал:Чехийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Бордо багийн тоглогч Ангилал:Ланс багийн тоглогч Ангилал:Славиа Праг багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:1996 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2000 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2004 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:Чехийн хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Чехийн хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Чехийн хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн улсын аварга Ангилал:Чехүүд Ангилал:1973 онд төрсөн
Киану Ривз
Киану Чарльз Ривз (Keanu Charles Reeves, 1964 оны есдүгээр сарын 2-нд төрсөн) нь Канадын жүжигчин юм. Ривзийг дэлгэцийн урлаг сонирхогчид детектив төрлийн Билл ба Тедийн содон адал явдал, Хурд, Амь өрссөн тоглоом болон шинжлэх ухааны уран зөгнөлт цуврал Матрикс, триллер төрлийн Константин, драмын Нуурын дэргэдэх байшин зэрэг кинонуудад тоглосоноор нь сайн мэдэх билээ. Тэрээр Стивен Фрирз (1988 оны Аюултай харилцаа бүтээл дээр нь), Гас Ван Сент (1991 оны индие төрлийн Миний Айдахо), Бернардо Бертолуччи (1993 оны Бяцхан Будда) нарын шилдэг найруулагч нарын нэрийн хуудас болсон бүтээлүүдэд тоглосон байдаг.
Түүнчлэн Ривз театрын урлагт Канадын алдарт Манитобагийн төв театрт удаа дараа тавигдсан Гамлет жүжгийн үзэгдэлд гол дүрийг бүтээж судлаач шүүмжлэгчидээс өндөр үнэлгээ авч байв.
Намтар
Ривз Ливан улсын нийслэл Бейрут хотноо Англи гаралтай, хувцасны загвар зохион бүтээгч мэргэжилтэй Патрисии Тэйлор, Англи, Ирланд, Португал, Хавай, Хятад гаралтай, геологич мэргэжилтэй Сэмюэль Ноулин Ривз нарын хүү болон мэндэлжээ.
Хувийн амьдрал
Ривзийн хувьд кинонд тоглох урилгыг аваад зураг авалт болох тухайн газраа орон сууц юмуу аль эсвэл зочид буудал хөлслөн амьдардаг байсан бөгөөд Холливуд дахь Шато Мармон зочид буудалд удаан хугацаагаар амьдарчээ. Анхны байшингаа Лос-Анжелест Холливуд Хилзийн ойролцоо 2003 онд худалдан авчээ. Түүнчлэн Нью-Йоркын төв цэцэрлэгийн дунд орон сууцтай гэдэг.
Америкийн Нэгдсэн Улсын харъяат тэрээр давхар Канад, Английн иргэншилтэй юм.
Ривз гэрлэж байгаагүй бөгөөд Ава Арчер Сайм-Ривз нэртэй охин нь 1999 оны арванхоёрдугаар сард найз бүсгүй Женнифер Саймаас нь төржээ. 2001 онд Сайм нь Мэрилин Мэнсоны гэрт болсон үдэшлэгийн үеэр нас баржээ.
Ривз 2008 онд Лос-Анжелесийн шүүхээс 711,974 долларын албадан нөхөн төлбөрийг папарацци Алисон Силвад Поршегоор мөргөж гэмтээсэн гэх хэргийнхээ үндэслэлээр өгч байв.
Боорж гол
Боорж гол нь (оросоор: Борзя) Онон голд цутгадаг гол юм.
Гадаад холбоос
Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Өвөр Байгалын хязгаарын гол мөрөн Ангилал:Шилка голын систем
Queen's Blade (анимэ)
Queen's Blade (クイーンズブレイド) нь ижил нэртэй мангад үндэслэсэн цуврал анимэ юм. Эхний анги нь 2009 оны 4 сарын 2-нд дэлгэцнээ гарсан. ARMS, Hobby Japan-ы бүтээл.
Дүрүүд
Дуу оруулсан: Кавасүми Аяако Дуу оруулсан: Ното Мамико Дуу оруулсан: Хирано Аяа
Мэрилэнд
Мэрилэнд (Maryland) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Дундад Атлантын бүст орших АНУ-ын нэгэн муж улс. Өмнө болон баруун талаараа Виржини болон Баруун Виржини, хойд талаараа Пенсилвани, зүүн талаараа Делавар муж улсуудтай хиллэдэг. Тус муж улс нь тариаланчид боолын хөдөлмөр дээр тулгуурласан арилжаа наймааны ургамал болох тамхи тариалдаг байсан Чизапийк колонид харъялагддаг байв. Мэрилэнд муж улс нутаг дэвсгэрээр Бельгитэй ойролцоо. АНУ-ын хүн амын тооллогын товчооны мэдээлснээр Мэрилэнд муж улс 2007 онд өрхийн орлогоор тэргүүлж байсан бөгөөд дунджаар $68,080 байсан бөгөөд энэ үзүүлэлтээр 2006 онд Нью-Жерсиг гүйцжээ.
Мэрилэнд нь АНУ-ын Үндсэн хуулийг соёрхон баталсан долоодахь муж улс болсон бөгөөд Old Line State ба Free State хэмээх хоёр хоч нэртэй. Тус муж улс нь Иргэний дайны үеэр Өмнөд-Умардын хил дээр байсан тулд аль алиных нь шинжийг агуулсан муж улс болжээ. Ерөнхийдөө Мэрилэндийн баруун болон өмнөд хэсэг, зүүн эргийн хөдөө нутаг нь Өмнөдийн соёлын тусгал болсон бол, хүн ам шигүү суурьшсан төв хэсэг, тухайлбал Балтимор, Вашингтоны хавийн нутаг Зүүн Хойд нутгийн шинжийг агуулдаг.