cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Владимир Жанибеков
Цахим холбоос
Ангилал:ЗХУ-ын сансрын нисгэгч Ангилал:Салют хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Союз хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Оросын сансрын нислэг Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Казахстаны хүндэт иргэн Ангилал:Монголын хүндэт иргэн Ангилал:Оросын хүндэт иргэн Ангилал:Техасын хүндэт иргэн Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (командлагч) Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Хьюстоны хүн Ангилал:Оросын хүн Ангилал:Узбекчүүд Ангилал:1942 онд төрсөн
Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй
Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй буюу Анагаах ухааны сэтгүүл зүй бол анагаах ухааны мэдээ, онцлог шинж чанаруудын тухай мэдээ мэдээлэх юм. Англи хэлээр Medical journalism эсвэл Health journalism гэж нэрлэж ирсэн бол монгол хэлнээ Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй нэршлээр хэрэглэдэг. Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй нь анагаахын шинжлэх ухааны мэргэжлийн судалгааны нийтлэл шүүмж болон эрүүл мэндийн бүтээгдэхүүний сурталчилгаанаас ялгаатай байна.
Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй нь ерөнхийдөө олон нийтэд, иргэдэд хандсан анагаах ухаан, эрүүл мэндийн нийтлэл мэдээ эрүүл мэндийн чиглэлийн тусгай хэвлэлд юмуу, олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн тусгай булан нүүр, хөтөлбөрт нийтэлж нэвтрүүлнэ. Үүний зэрэгцээ эмч, тусгай мэргэжилтнүүдийн эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн бүтээл нь ихэвчлэн мэргэжлийн судалгааны сэтгүүлд нийтлэгдэнэ.
Монгол Улсад
Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн үнэн зөв байдал харилцан адилгүй байдаг. Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн мэдээ нийтлэл хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд хэд хэдэн янзаар гарч байна. Үүнд:
Ном товхимол
ХХ, Интерньюс, Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүйн үндэс, УБ 2006
Ангилал:Сэтгүүл зүй Ангилал:Хэвлэл Ангилал:Эрүүл мэндийн сэтгүүл зүй
Дуайт Эйзенхауэр
Дуайт Дэвид Эйзенхауэр (англи. Dwight David Eisenhower, Айзенхауэр гэж дууддаг; 1890 оны 10-р сарын 14-нд АНУ-ын Техас мужийн Денисон хотод төрсөн- 1969 оны 3-р сарын 28-нд АНУ-ын Вашингтон хотод нас барсан) -америкийн төрийн болон цэргийн зүтгэлтэн, Армийн генерал (1944), АНУ-ын 34 дахь Ерөнхийлөгч (1953-1961).
Намтар
Дуайт Эйзенхауэр Техас мужийн Грэйсон дүүргийн Денисон хотод Дэвид Эйзенхауэр, Айда Стровер Эйзенхауэр нарын гэр бүлд төржээ. 1891 онд гэр бүл ажил хайж Канзас мужийн Абилин руунүүжээ. Тэрээр 1909 онд ахлах сургуулиа төгссөн. Үүний дараа тэрээр 1911-1915 онд Вест Пойнт дахь цэргийн академид суралцсан байна.
Тэрээр Абрахам Линкольны үйл ажиллагааг маш их судалж, үг хэлэхдээ түүнийг байнга иш татдаг, тэр байтугай түүний хөргийг нь зурдаг байжээ. Эйзенхауэр аппаратынхаа ажилчдын хөрөг зургийг гэрэл зураг харж зураад сайн ажилласаных нь шагнал болгон бэлэг болгож өгдөг байжээ.
Дуайт Эйзенхауэрын эцэг Дэвид нь шашны хавчлагаас зугтаж 1841 онд Германаас АНУ-д цагаачилсан Ханс Николас Эйзенхауэрын гэр бүлээс гаралтай байна. Дуайтын эх Айда ч мөн адил Христийн шашинтай гэр бүлд төрж өссөн байна.
Дэлхийн нэгдүгээр дайны үе
1917 оны 4-р сарын 6-нд АНУ Германд дайн зарласаны дараа Эйзенхауэр цэргийн цол дэвшиж ахмад болсон байна. 1917 оны 4-р сарын 1-ээс тэрээр Техас мужийн Леон Спрингс хотын Сан Антонио хотын захад 57-р явган цэргийн ангид байж хилийн чанадад илгээхээр бэлтгэгдэж байв. 1917 оны 9-р сарын 20-нд түүнийг Жоржиа мужийн Форт Оглетхорн дахь офицерын бэлтгэлийн хуаранд зааварлагчаар илгээв. Үүний дараа янз бүрийн хуаранд хэд хэдэн томилгоо хийсэн. 1918 оны 6-р сарын 18-нд танкчдыг амжилттай сургасан тул медалиар шагнуулж, хошууч цол хүртжээ. Тэрээр фронт руу илгээх хүсэлтийг хэд хэдэн удаа гаргаж байсан боловч Европ руу илгээхийн хэдхэн хоногийн өмнө Германтай эвлэрэх гэрээ байгуулсан байна.
Дайны дараа 1922-1925 онд АНУ-ын эзлээд байсан Панамын сувагийн орчим алба хаасан байна.
1929-1933 онд Батлан хамгаалахын сайдын албанд ажиллаж байжээ.
1933-1935 онд Армийн штабын дарга генерал Д.Макартурын туслахын үүрэг гүйцэтгэсэн. Үүний дараа тэрээр 1939 он хүртэл Филиппинд алба хаасан. 1941 оны 3-р сараас 12-р сар хүртэл АНУ-ын 3-р Армийн штабын дарга байв. Үүний дараа тэрээр хурандаа, бригадын генерал цол тус тус хүртжээ.
Дэлхийн хоёрдугаар дайны үе
1941 оны 12-р сарын 7-нд АНУ дэлхийн хоёрдугаар дайнд татан оролцов. Дайны эхэн үед Эйзенхауэр генерал Жорж Маршаллын толгойлсон армийн штабын Дайн ба үйл ажиллагааны төлөвлөлтийн хэлтэст удирдах албан тушаал хашиж байв. 1942 оны 11-р сараас 1943 оны 10-р сар хүртэл Эйзенхауэр Хойд Африк, Сицили, Итали дахь довтолгоонд Холбоотны хүчний штабыг удирдаж байв. Дараа нь Эйзенхауэр Европ дахь холбоотны дээд командлагчаар томилогдсон бөгөөд 1944 оны 6-р сарын 6-нд Англо-Америкийн цэргүүдийн Нормандын десантыг удирдаж байжээ.
1944 оны арванхоёрдугаар сард армийн генерал цол хүртжээ. Дайн дууссаны дараа тэрээр Зөвлөлтийн маршал Георгий Жуковтой найрсаг харилцаатай байсан байна.
1945 оны 11-р сараас 1947 оны 2-р сар хүртэл АНУ-ын Армийн Штабуудын даргаар ажилласан байна.
Цэргийн албанаас чөлөөлсөний дараа Эйзенхауэр жилийн 20 мянган долларын цалинтай Армийн генерал цолыг насан туршдаа хадгалах тусгай шийдвэр гарч байжээ.
Ерөнхийлөгч
Дэд ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч Ричард Никсон ыг авлигын хэрэгт буруутгагдаж 1952 оны Бүгд найрамдах намын сонгуулийн кампанит ажилд гэнэтийн бөгөөд хүчтэй цохилт болжээ. Гэсэн хэдий ч Никсон Эйзенхауэрын итгэлийг хүлээсэн - энэ нь Никсон бүх найман жилийн турш Ерөнхийлөгч Эйзенхауэрын захиргаанд дэд ерөнхийлөгч байсан бөгөөд Никсоны охин Эйзенхауэрын ач хүүтэй гэрлэсэн нь нотлоддог байна. Санал хураалтын үр дүнд Эйзенхауэр 531 сонгогчийн 442 нь, нийт иргэдийн 55 орчим хувийн санал авч, Ардчилсан намын Адлай Стивенсоныг 6.5 сая саналын зөрүүгээр ялжээ.
Эйзенхауэр засгийн эрхэнд гарсны дараа Солонгосын дайныг дуусгасан. Үүнээс өмнө тэрээр БНАСАУ-ыг энхийн гэрээ байгуулахыг ятгахын тулд 1953 онд Окинава руу хоёр атомын бөмбөг тээвэрлэх тушаал өгч байжээ. Эйзенхауэр ерөнхийлөгчийн гавьяа нь "Америкийн бус үйл ажиллагааг мөрдөн шалгах комисс"-ын ажлыг зогсоох, Маккартиизм (зүүн үзэл баримтлалын төлөө хавчлага) зогсоох, сенатор Маккартигийн нэр хүндийг унагасан явдал юм. Ерөнхийлөгчийн чухал гавьяа бол 1956 онд холбооны хууль тогтоомжийн актыг баталснаар АНУ-ын муж хоорондын авто замын системийг барих ажлыг зохион байгуулжээ.
Эйзенхауэр хоёр удаа - 1955 онд Женевт, 1959 онд АНУ-д Зөвлөлт-Америкийн дээд хэмжээний уулзалтыг зохион байгуулжээ. ЗХУ-ын дарга, ЗХУ-ын засгийн газрын тэргүүн Никита Хрущев ын АНУ-д хийсэн албан ёсны айлчлал 1959 оны 9-р сарын 15-аас 27-ны хооронд болсон бөгөөд үүний үр дүнд талуудын байр суурь мэдэгдэхүйц ойртсон юм. Германы асуудал, ЗСБНХУ, АНУ-ын хооронд улс төрийн гэрээ байгуулах, худалдаа, эдийн засгийн харилцаа, бүх нийтийн болон бүрэн зэвсэг хураах тухай ЗСБНХУ-ын санал, цөмийн зэвсгийн туршилтыг зогсоох тухай, БНХАУ-ын төлөөлөгч НҮБ болон Тайваний эргэн тойрон дахь нөхцөл байдал зэрэг асуудлыг хэлэлцсн байна.
Сүүлийн жилүүд
1960 онд Жон Кеннеди АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдож Эйзенхауэр Цагаан ордн ыг орхисоны дараа улс төрөөс гарч, амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг Пенсильвани мужийн Геттисбург хотын ойролцоох фермд өнгөрүүлжээ. 1968 оны 5-р сард тэрээр дөрөв дэх удаагаа зүрхний шигдээсээр өвчилж, түүнийг Вашингтон дахь Уолтер Ридийн цэргийн эмнэлэгт хэвтүүлсэн байна. 1969 оны 3-р сарын 28-нд Дуйат Эйзенхауэр нас баржээ.
Дурсамжуд
Ангилал:АНУ-ын ерөнхийлөгч
Төвөдийн өндөрлөг
Төвөд үндэстэн Хөхнуур-Төвөдийн далайн төвшнөөс дээш 4900 метрт өндөрлөгт дасан зохицож амьдарсаар ирсэн. Сүүлийн тоо баримтаар гурван сая 430 мянган хүн ам Төвөдийн өндөрлөгт оршин сууж байгаагийн 90 гаруй хувь нь төвөдүүд. Хятадын засаг захиргааны нэгж дотор хамгийн сийрэг суурьшилтайд тооцогддог байна.
Омын хууль
Цахилгаан эсэргүүцэл нь зарим талаараа механикийн үрэлтийн ойлголттой төстэй байдаг. Цахилгаан эсэргүүцэлийн СИ ситемийн нэгж нь ом бөгөөд түүнийг Ω грек үсгээр томъёолдог. Биеийн эсэргүүцэл нь тухайн биеийн өгөгдсөн хэсгийн потенциалын ялгаварын хувьд түүгээр нэвтрэн өнгөрөх цахилгаан гүйдлийн хэмжээг тодорхойлдог.
R нь биеийн эсэргүүцэл, омоор хэмжигдсэн бөгөөд омыг J·s/C
V биеийн тухайн хэсгийн потенциалын ялгавар, вольтоор илэрхийлэгдэнэ
I
биеээр гүйх цахилгаан гүйдэл, ампер
Энэхүү харьцааг Омын хууль гэдэг. Ангилал:Шинжлэх ухааны хууль Ангилал:Электроник инженерчлэл Ангилал:Электроникийн хэлхээ Ангилал:Георг Симон Ом Ангилал:Цахилгааны хүчдэл Ангилал:Цахилгаан гүйдэл
Вилхелм фон Хумбольдт
Фридрих Вилхелм Кристиан Карл Фердинанд фон Хумбольдт (герман. Friedrich Wilhelm Christian Karl Ferdinand von Humboldt; 1767 оны 6-р сарын 22-нд Потсдам хотод төрсөн-Берлин хотын Тегель ордонд 1835 оны 4-р сарын 8-нд нас барсан) -германы төрийн зүтгэлтэн, дипломат, хэл зүйч, гүн ухаантан. Эрдэмтэн Александер фон Гумбольдт ын ах. Олон төрлийн авьяас билигтэй тэрээр Пруссийн гимназийн боловсролын тогтолцоонд шинэчлэл хийж 1809 онд Берлины Их сургуулийн суурийг тавьсан юм. Иоханн Вольфганг фон Гёте (1749– 1832), Иоганн Кристоф Фридрих фон Шиллер (1759-1805) нартай найз байжээ.
Намтар
Вилхелм фон Хумбольдт 1767 оны 6-р сарын 22-нд Потсдам хотод төрсөн. Ах дүү Вилхелм, Александер хоёрын боловсрол эцэг эх хоёр нь хөрөнгө татадгүй байжээ. Франкфуртын (Одер дахь) болон Геттингийн Их сургуульд Вилхельм эрх зүй, улс төр, түүхийг сайтар үзэж судалсан байна. Тэрээр шинжлэх ухаанд дур сонирхолтой болж улс төр, нийгмийн өөрчлөлтийг анхааралтай ажиглах болжээ.
Николай Жуковский
Николай Егорович Жуковский (1847 оны 1-р сарын 5 [17]-нд Оросын Владимирын губернид төрж, 1921 оны 3-р сарын 17-нд Москва хотод нас барсан) - Оросын эрдэмтэн-механик, гидро- болон аэродинамикийн үндэслэгчдийн нэг.
Ангилал:Оросын эрдэмтэн Ангилал:1847 онд төрсөн Ангилал:1921 онд өнгөрсөн
Доржийн Цэрэндулам
Доржийн Цэрэндулам БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин 1966.
Хоршооны түр сургуулийг 1929 онд төгсөөд “Өндөр хоршоо” хэмээн нэглэгдсэн Улсын их дэлгүүрт худалдагчаар ажиллангаа урлаг, уран сайхны ажилд оролцож, улмаар 1930 онд Улсын төв театрын жүжигчин болж, 1980 он хүртэл 50 жил ажиллахдаа Д.Намдагийн “Шарай голын гурван хаан”-ы Цогтаяа, “Амь ба амьдралын үнэ”-ийн Думаа, Б.Бааст, Ц.Цэдэнжав нарын “Мандухай цэцэн хатан”-ы Мандухай, Ч.Ойдовын “Далан худалч”-ийн Пагма, Лопе де Вегагийн “Хонины булаг”-ийн Лауренся, В.Шекспирийн “Отелло”-гийн Эмиля, Ч.Чимидийн “Арын албаныхан”-ы Буниа гэхчилэн тайзны 300-гаад дүр бүтээж, “Сүхбаатар”-ын эх дагина, “Морьтой ч болоосой”-гийн бригадын дарга, саальчин зэрэг 10 гаруй киноны гол болон туслах дүрд чадварлаг тогложээ. Орчин үеийн Монголын театрыг үндэслэгчдийн нэг энэ эмэгтэй жүжиглээд зогсохгүй “Дамар”, “Орон дороос Мядаг”, “Комисс ирлээ” зэрэг жижиг хэлбэрийн шог зохиол бичих, урлагийн сургуульд багшлах зэргээр тайзны бүтээлийн санг арвижуулж, урлагийн боловсон хүчнийг сургаж хүмүүжүүлэхэд олон жилийн хүч зүтгэлээ зориулсан байна. Ардын Их хурлын депутатаар сонгогдож байжээ. Сүхбаатарын одон, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгор хоёр удаа, “Алтан гадас” одон, “Бид ялав” медаль, Ардын хувьсгалын ойн хүндэт медалиудаар шагнагджээ.
Ангилал:БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:Лүнгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1910 онд төрсөн Ангилал:1999 онд өнгөрсөн
Прототроп
Прототроп нь өөрт хэрэгтэй үйл явцад хэрэгтэй бүгдийг өөрөө нийлэлжүүлж чаддаг организм.
Ном зүй
Ангилал:Бодисын солилцоо Ангилал:Генетик
Эр-Рияд
Эр-Рия́д (араб. الرياض‎ [arrːiˈjɑːdˤ]) нь Саудын Арабын нийслэл болон Арабын хойгт оршдог хамгийн том хот.
Эшлэл
Ангилал:Азийн нийслэл
Архидалт
Архидалт буюу Алкоголизм (латин. alcoholismus ), мөн архаг архидалт, архины архаг хордлого, этилизм, согтууруулах ундаа хэтрүүлэн хэрэглэх —архи бюу согтууруулах ундаанд донтох түүнд сэтгэл санаагаар болон бие мах бодиор хамааралтай болдог архаг явцтай сэтгэцийн өвчин юм.
1979 онд Дэлхийн Эрүүлийг мэндийн байгууллага (ДЭМБ) «архидалт буюу алкоголизм» хэмээх нэр томьёог Олон улсын өвчний шатласан жагсаалтаас авч «архинаас хамааралтай синдром» гэж томьёолох болжээ.
Архидан согтуурахыг өвчин гэж 1952 онд ДЭМБ-аас үзсэн. Архинд орж донтсон хүнийг архичин гэнэ.
19-р зуунд хүн амын амьжиргааны түвшин нэмэгдэхийн хэрээр архидалт нэмэгдэж эхэлсэн гэж үздэг. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага дэлхийн хэмжээнд архидалтын өвчлөлийн хандлага байнга нэмэгдэж байна гэж үзэж байна: хэрэв 2000 онд дэлхий дээр архинд донтох өвчтэй 140 сая орчим өвчтөн байсан бол 2010 онд энэ нь 208 сая орчим болж өссөн байна. 2050 он гэхэд дэлхийн архинд донтох өвчтэй хүмүүсийн тоо 9.5 тэрбум хүн амаас 500 сая давж магадгүй гэж таамаглаж байгаа юм.
Монгол улсад
Улс орнууд архины хэрэглээнээс үүдэн хүний эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд гарах сөрөг нөлөөг багасгахад чиглэсэн олон талт арга хэмжээ, бодлогыг хэрэгжүүлдэг. Тухайлбал, согтууруулах ундааны сурталчилгаа, борлуулалтыг хуулиар зохицуулах, согтуугаар жолоо барихыг хориглох бодлого, согтууруулах ундааг хэтрүүлэн хэрэглэхэд эрүүл мэндэд учруулах хор нөлөөг таниулах, мэдлэг олгоход чиглэсэн хөтөлбөрүүд байдаг. Манай улсын хувьд  худалдан авах, хэрэглэх нас 21 гэж заан худалдан авах боломжийг хязгаарласан жишээ байдаг.
Монголчууд архи бол идээний дээж гэж үздэг. Ардчилсан  нийгэмд амьдарч байгаа энэ үед хүний эрх, эрх чөлөөг нэгдүгээрт тавьж байгаа болохоор архийг хэрэглэх, хэрэглэхгүй байх нь хувь хүний сонголт, энэ нь донтох эмгэгээр өвдөх нь ч хувь хүнтэй холбоотой болоод байна.
2000 онд Монгол улсын Их хурал "Архидан согтуурахтай тэмцэх тухай хууль" баталж, 2022 онд шинэчлэн найруулсан юм.
Манай улсад 2022 оны байдлаар 90 мянга орчим хүн архинд донтсон гэсэн судалгаа байна. Жил ирэх тусам архинаас улбаатай гэмт хэрэг, зөрчил, эрүүл мэндийн өвчлөл нэмэгдэж байна. 38-40 градусын согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үедээ хүмүүс хамгийн их гэмт хэрэг үйлдсэн нь тогтоогдсон байдаг.
Архины зохисгүй хэрэглээг бууруулах үндсэн 10 төрлийн арга байдаг. Энэ төрлийн хэрэглээг багасгахад залуусын цаг завыг зөв өнгөрүүлэх боломжоор хангах хэрэгтэй.
Монгол улсын Ерөнхийлөгч 2022 оны 4-р сарын 5-нд "Эрүүл монгол хүн" хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэх, архидалттай тэмцэх асуудлаар Засгийн газарт чиглэл өгөх тухай Зарлиг буулгасан байна. Ангилал:Архи Ангилал:Сэтгэл зүйн эмгэг Ангилал:Уух соёл
Золжаргал (гитарын гоцлол)
“Золжаргал” гитарын гоцлолыг Монголын анхны поп-рок гитарчин, ТШ, МУУГЗ хөгжмийн зохиолч Самбуугийн Баатарсүх зохиожээ. Сагсан бөмбөг тоглох аз жаргалаас нь үүдэж төрсөн, спортод зориулсан, гитар хөгжмөөр туурвисан түүний энэхүү бүтээл нь Монголын цахилгаан хөгжмийн дан хөгжмийн анхны бүтээлүүдийн нэг юм. Тэрээр энэ гоцлолоо 1970 онд 22 настай байхдаа зохиож тогложээ.
Гоцлолын нэрний тухай:
Зохиогч гоцлолдоо анх “Энэ юү вэ” гэж нэр өгсөн.
Зохиогчийн найз нөхөд, хамт ажиллагсад харин “Сагсан бөмбөг” гэдэг байжээ.
Зохиогч гоцлолоо "Биг-бит-1", "Биг А", "А dur", "А-dur-квадрат", "Цог золбоо" гэх зэргээр бичиж тэмдэглэж иржээ.
2016 онд “Цэнхэр залаа” цомогт гоцлол “Ми мажор” нэрээр орсон.
2019 онд түүний эхлүүлсэн гоцлол гитарын цомогт “Золжаргал” нэрээр орсон.
Гоцлолын тухай зохиогчийн дурсамжаас:
Энэ бол миний биг–бит чиглэлийн гоцлолуудын нэг. Би гоцлолоо “Энэ юү вэ” гэдэг, манайхан харин “Сагсан бөмбөг” гэдэг байлаа. Тэдний ингэж хэлсэн нь ч бас учиртай.
Би 1963 оноос эхлэн сургууль, хот дүүрэг, улс бүсийн чанартай сагсан бөмбөгийн уралдаан тэмцээнүүдэд тогтмол оролцдог байлаа. 1969 оны хавар МУИС-ийн 3-р курсээс Радиод гитарчнаар дуудагдаад очтол эцэг эх, сургууль, ялангуяа МУИС-ийн Биеийн тамирын тэнхимийн зүгээс хүчтэй эсэргүүцсэн. МУИС 1968 онд Сагсан бөмбөгөөр Улсад үзүүрлээд байсан. Радиод очсон ч сагсны тэмцээн болохоор би МУИС-ийн багтаа орж тоглодог байв. 1970 онд МУИС Сагсан бөмбөгөөр Улсын аварга болж, миний "Сагсан бөмбөгийн спортын мастер"-ын болзол хангагдсныг тэр тэмцээний үеэр цагаан хоолойгоор зарласан. Тэгтэл манай багт хожигдож Улсад үзүүрлэсэн баг маань “Радиогийн хүн тэмцээнд орсон байна” гэсэн гомдол гаргаж, МУИС “Энэ бол манай сургуулиас хасалт хийгдээгүй хүн” гэснээр маргаан үүссэн.
Сагсан бөмбөг, гитар хөгжим бол миний хоёр жигүүр байлаа. Заримдаа сагсны тэмцээнээс гараад тоглолтонд шууд орно, тэмцээний үеэр гар хөөснөөс болоод хөгжмөө алдаж тоглож чуулгын уран сайхны удирдагч, удирдаач Төмөрийн Чимэддорж багшдаа зэмлүүлнэ, багш “Нөхөр минь чи нэг бол бөмбөгөө хөө, нэг бол хөгжмөө хөө, аль нэгий нь сонго, бүхэл бүтэн улсын чуулгын гоцлол хөгжимчин хүн ийм байж болохгүй” гэнэ. Ингээд би сагсаа орхиж, гитараа, хөгжмөө сонгосон.
Энэ гоцлол бол сагсан бөмбөг, сагсан бөмбөгийн спортоос надад үлдсэн мэдрэмж. Сагсны багтаа би холбогч, баруун жигүүрийн довтлогчоор тоглодог байсан. Спортын мастер цол халаасанд минь бий. Сагс тоглох аз жаргал минь энэ гитарын гоцлол гэж хэлж болно.
Гоцлолыг тоглосон хамтлаг чуулга, гоцлол гитарчид:
1.  Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын Хорооны цахилгаан хөгжмийн чуулга буюу одоогийн Төрийн Соёрхолт "Баянмонгол" чуулга, 1970 оноос зохиогч С.Баатарсүх, 1974 оноос Бадамдоржийн Ганбат болон тус чуулгын үе үеийн гоцлол ба хэмнэлт гитарчид
2.  Соёлын Яамны харъяа Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгын дэргэдэх цахилгаан хөгжмийн "Соёл-Эрдэнэ" чуулга, гоцлол гитарчин Дэмчигдоржийн Галсанбат (1971-1992)
3.  Монгол улсын цахилгаан хөгжмийн бусад хамтлаг, гоцлол гитарчид
Сонсох:
Зохиогчийн тоглосон гоцлолыг сонсох:
SoundCloud, Dundgol Records, Золжаргал - С.Баатарсүх, 2020-11-26
Cover гоцлол сонсох:
YouTube, Төрийн Соёрхолт HARANGA, тус хамтлагийнхан гоцлолын хэсгээс тоглосныг сонсох, 2019-12-30  [3:41-3:54] Ангилал:1970 оны хөгжмийн бүтээл Ангилал:Монголын хөгжим
2018 оны Баян-Өлгий аймгийн наадам
Тулгар төр байгуулагдсаны түүхт 2227 жил, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 812 жил, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 107 жил, Ардын хувьсгалын 97 жил, Баян-Өлгий аймаг байгуулагдсаны 77 жилийн ой, Үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаан /2018.07. 11-12/-д улс, аймаг, сумын цолтой болон залуу бөхчүүд оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.
Хүчит бөхийн барилдааныг аймгийн хурц арслан Ш.Мурат, К.Ханат аймгийн арслан М.Төртулга, Х.Асен, Х.Айдос нар магнайлан барилдлаа.
Барилдааны дүйз
Тавын даваа
Зургаагийн даваа
Наймын даваа
#
Фаркаш Берталан
Фаркаш Берталан (* 1949 оны 8 сарын 2-нд Дьюлахазад) — Унгарын сансрын нисгэгч, ЗХУ-ын баатар.
Ангилал:Унгарын сансрын нисгэгч Ангилал:Унгарын агаарын зэвсэгт хүчний нисгэгч Ангилал:Унгарын бригадын генерал Ангилал:Союз хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Салют хөлгийн бүрэлдэхүүн Ангилал:Унгарын улс төрч Ангилал:Унгарын ардчилсан форумын гишүүн Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:Унгарчууд Ангилал:1949 онд төрсөн
Өргөө гэр
Өргөө гэр нь Монгол гэрийн нэг төрөл юм. Үүнийг дээр үеийн ноёд хаад өөрийн захиргаа эрх мэдлээ үзүүлэхээр хээ угалз нэмэн ард түмний гэрээс томсгон өргөө гэж дуудах болсон.
Ангилал:Гэр Ангилал:Монголын архитектур Ангилал:Монголын соёл
Долоон бурхан (гитарын гоцлол)
"Долоон бурхан" гитарын гоцлолыг Монголын анхны поп-рок гитарчин ТШ, МУУГЗ хөгжмийн зохиолч Самбуугийн Баатарсүх 1969 онд зохиожээ. Энэ нь түүний гитар хөгжимд зориулсан бүтээлүүдийн нэг төдийгүй Монголын цахилгаан хөгжмийн дан хөгжмийн анхны бүтээлүүдийн нэг юм. Тэрээр энэхүү гоцлолоо "Долоон бурхан" одны тухай нэгэн домгийг санаж, Долоон бурхан одыг харж суухдаа хийсэн гэдэг.
Гоцлолд нэр өгсөн тухай зохиогчийн дурсамжаас:
Энэ гоцлолоо “Долоон бурхан” гэж нэрлэсэн байсныг Жамцын Бадраа багш маань сонсоод “Бурхан гэдэг үгнээсээ болж асуудалд орно, хүү минь” гээд “Оддын дуулал” болгож нэрий нь өөрчилж өгсөн.
Гоцлолын нэрний тухай бусад:
Гоцлол Монголын Радиод “Оддын дуулал” нэрээр анх бичигджээ.
1990-ээд оны дундуур Монголын Радиод "Долоон бурхан" нэрээр орсон.
1998 онд "Цэнхэр залаа" хуурцагт “Долоон бурхан” нэрээр орсон.
2016 онд "Цэнхэр залаа" цомогт "Долоон бурхан" нэрээр оржээ.
2019 онд түүний эхлүүлсэн гоцлол гитарын цомогт “Долоон бурхан” нэрээрээ орсон.
Гоцлол төрсөн тухай зохиогчийн дурсамжаас:
Энэ бол 1969 оны хаврын сүүл зуны эхээр Дөрвөн буудалд байдаг айлд гитараа авч очоод хавийн гудамжны хүүхдүүд шавуулчихсан гитар тоглож өгөөд шөнө дөл болтол дуу хөгжим болж суухдаа хийсэн гоцлол. Тэнгэрт од түгсэн байхыг хараад бага байхдаа “Долоон бурхан одыг дамжаад урт цагаан сахалтай нэг жижигхэн өвгөн гүйж явдаг юм” гэсэн домог сонссоноосоо хойш Долоон бурхан одыг харах болгондоо “Тэр өвгөн одоо гүйж яваа болов уу үгүй болов уу” гэж бодон домгийн өвгөнийг одноос эрж хайж хардаг байснаа санан Долоон бурхан одыг хараад тоолж байтал энэ ая ороод ирсэн. Энэ ая Долоон бурхан одыг тойруулж бүтэн нэг тоолоод дахиад тоолж эхлэх гэтэл ороод ирсэн ая.
Гоцлолыг тоглосон хамтлаг чуулга, гоцлол гитарчид:
Зохиогч гоцлолыг тоглосноор сонсох:
Cover гоцлол сонсох:
Ангилал:1969 оны хөгжмийн бүтээл Ангилал:Монголын хөгжим
Фридрих фон Шиллер
Иоханн Кристоф Фридрих фон Шиллер (герман. Johann Christoph Friedrich von Schiller; 1759 оны 11-р сарын 10-нд Неккар дахь Марбах (герм. Marbach am Neckar) төрсөн -1805 оны 5-р сарын 9-нд Веймарт нам барсан) -германы яруу найрагч, гүн ухаантан, урлагийн онолч, түүхийн профессор болон цэргийн эмч.
Эрдэнэцогтын Амгаланбаатар
Эрдэнэцогтын Амгаланбаатар нь Баянхонгор аймгийн Өлзийт сумын уугуул, Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Өлзийтийн (Баянхонгор) хүн
Ханпаша Нурадилов
Ханпаша Нурадилов (чеч. Нурадилан-кӏант Нурадилов Хампáша) 1924 оны 7-р сарын 6-нд төрсөн - 1942 оны 9-р сарын 12-нд (18 насандаа) нас барсан.
Намтар
Зөвлөлт Холбоот Улсын Улаан Армийн түрүүч, Дагестанд төрсөн Чечень гаралтай пулемётчин. Тэрбээр дэлхийн дайн тулааны түүхэн дэх хамгийн олон дайсныг ганцаараа хөнөөсөн цэрэг юм. 1941-1942 оны хооронд 920 нацистыг (ихэнх нь Германчууд) алж, 18 дайсныг амьдаар нь олзолж, сүүлийн үеийн есөн ширхэг герман пулемотыг (автомат буу) олзолжээ.
Хатгалын сургууль
Хатгал Ерөнхий боловсролын сургууль - Хөвсгөл аймгийн Хатгал сумд анх 1933 онд байгуулагдсан дунд сургууль.
Ханпаша Нурадилов
Намтар
Түүний эцсийн тулаан Сталинградын хамгаалалт байжээ. Түүний цогцос олдоогүй бөгөөд хүмүүс түүнийг германы бөмбөгдөгч онгоц бөмбөгдөж алсан гэсэн дүгнэлт гаргажээ. Нас барсных нь дараа Зөвлөлт Холбоот Улсын баатар цолыг түүнд 2 удаа нэхэн олгожээ.
Доктор Стренжлав
Доктор Стрэнжлав (Doctor Strangelove, орчуулбал Доктор Хачиндурлал) нь 1964 оны кино. Гол дүрийг алдарт жүжигчин Петр Селлерс бүтээжээ. Энэ киноны оргил хэсэгт Оросын нутаг дээр хаяж буй цөмийн бөмбөгөн дээр нэгэн Америк ковбой мордон хашгирдаг хэсэг нь домог болон үлджээ.
Ямартай ч энэхүү кино нь улс төрийн хар комедийн төгс төгөлдөрт ойртсон хэлбэрүүдийн нэг бөгөөд Стэнли Кубрикийн сод туурвилын нэг билээ. Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:1964 оны кино
Хатгалын сургууль
Түүх
Ардын засгийн газрын 1921 оны 8-р сарын 14-ний өдрийн хуралдаанаар ардын олон хөвгүүд охидыг бичиг үсэгт сургах үйл хэргийг засгийн газар өөрөө эрхлэхээр шийдвэрлэж, дэс дараатай арга хэмжээнүүд авч явуулжээ. 1925 оны 8-р сарын 25-нд бага сургууль танхимыг Нийслэл хүрээ, аймаг, хошуу зэрэг газар байгуулж 8-13 хүртэлх насны хүүхдийг үндэсний бичиг үсэгт сургаж боловсруулахаар тогтож, 26 зүйл бүхий дүрмийг баталж, 8-р сарын 31-ний өдрийн хурлаар сургуулийн хэргийг Дотоод яаманд хавсарган үүний тулд сургуулийн хэлтэс байгуулж, даргаар нь бэйс Дугаржавыг томилжээ. 1921 оны 11-р сарын 2-ны өдөр Нийслэл хүрээний бага сургуулийн танхимыг, 1922 оны 3-р сараас эхлэн Наймаа (Амгаланбаатар хот), Улиастай, Ховд, Алтанбулаг хот, Хатгал харуул, Халх дөрвөн аймаг, Жавзандамба хутагтын шавийн яам зэрэг газар бага сургуулийн танхим тус тус нэгийг байгуулах шийдвэр гаржээ. .
1924 он хүртэл бага сургуулийн танхим 16-г нээж, 400 гаруй хүүхдэд Монгол бичиг унших, бичих, тоо бодох гурван зүйлийг урьтал болгон зааж эхлэв. 20-25 хүүхдийг нэг анги болгон анги бүрд нэг багш томилон захирал буюу дарга сургагчийн үүргийг багш нарын нэгэнд хавсарган гүйцэтгүүлэх болжээ.
1921-1922 онд улсаас байгуулсан аймаг хошууны бага сургуулиудад сургуулийн танхим, орон байр, ус түлш, хоол хүнс зэргийг харьяат орон нутгийн захиргаадаас зүй ёсоор гаргуулж, гагцхүү багш нарын цалинг улсын сангаас олгож байсныг өөрчилж, 1923 оноос эхлэн бага сургуулиудын зардлыг улсын төсвөөс олгох болсон байна.
Хатгалын бага сургууль
Хөвсгөл нутагт 1923 оны намар орон нутгийн ардууд эв санаагаа нэгтгэн сайн дурын үндсэн дээр Хантайшир уулын аймгийн «Наран жаргалант уулын хошууны тэнхим»» нэртэйгээр Сүхийн голын адагт 15 сурагч 1 багш 1 ажилчинтайгаар бага сургуулийг байгуулжээ. Энэ бага сургуульд одоогийн Мөрөн, Түнэл, Төмөрбулаг, Бүрэнтогтох зэрэг сумдын хүүхдүүдийг хамран сургадаг байв.
1923 оны намар Ардын засгийн газрын 29-р хуралдааны шийдвэрийн дагуу Урианхайн болон Дархадын 3 аймаг, Хатгал, Бэлтэс, Цагаанбулаг зэрэг нутгийн хүүхдийг хамран сургах анхны бага сургуулийг “Цагаан- Үзүүрийн тэнхим” /өнөөгийн Хатгал 12 жилийн сургууль/ нэртэйгээр байгуулсан. Тус тэнхим нь 25 сурагч, 1 багш, 1 ажилчинтай үйл ажиллагаагаа явуулж байсны дотор Х.Лувсанбазар, С.Чойжамц, Н.Шагдар нар байсан байна. “Тэд хоорондоо хэл аялгуу нийлэмжгүй /дархад, халх, урианхай, буриад зэрэг ястнууд/ аливаа номыг нутгийн аялгуугаар дуудах учир зөрүүг багасгахаар 15 хоног халх хэлний дадлага хийж хичээллэж байсан…” тухай Ж.Гомбосүрэн багш дурдатгалдаа бичсэн байдаг.
Бага сургуулийн сургалт 3 жилийн хугацаатай байсан ба 1-р ангид Монгол бичгийн цагаан толгойн хялбар үгийг цээжээр бичүүлэх, цээжлүүлж уншуулах, 1000-ын дотор дөрвөн аргын тоо сургахыг голчлон зааж, 2-р ангидаа түмэн бодис, гадаад дотоодын аж байдал, аж төрөхийн арга ухаан, хадлан тэжээл бэлтгэх, таван хошуу мал маллах, нутаг орны газрын байдал, уул нуруу, гол мөрөн, Хөвсгөл далайн байгалийг тайлбарлан таниулж, хүүхдийн мэдлэгийн ерөнхий хүрээг өргөтгөх ажлуудыг зохиодог байжээ.
Эхний 2 жилд бүх хүүхдүүд зөв уншиж, алдаагүй цэгцтэй бичиж чаддаг болсон бөгөөд сурлагын чанараар бусад бага сургуулиудаас давуу сайн байсан тухай нь «Бага сургуулиудын түүхээс гэдэг бүтээлд дурьдсан байдаг билээ. .
Энэ бага сургууль дүүргэсэн Хандын Лувсанбазар, Сандагийн Чойжамц нар Улаанбаатар хотод сургуульд суралцаж төгссөн байна.
Х.Лувсанбазар нь Ренчинлхүмбэ сумын харьяат бөгөөд Хөвсгөл аймгийн ардын гэгээрлийн хэлтсийн анхны даргаар томилогдон ажиллаж байсан.
Тухайн үед Хөвсгөл аймгийн төв Хатгал хотод төвлөрч байсан тул Мөрөнгийн хошууны танхимыг Хатгалын танхимтай нэгтгэж, 1930 онд ХАА-н сургууль болгон төвлөрүүлсэн боловч уг арга хэмжээг буруу боллоо хэмээн үзэн 1933 оны эхээр уг сургуулийг татан буулгаж, Мөрөн болон Хатгалд тус тусад нь ардын бага сургуулийг байгуулжээ. Энэ үед аж ахуйн сургуульд багшилж байсан Я.Батлувсанг Ренчинлхүмбэ сумын бага сургуульд томилогдон багшилж байхад нь Хатгалын бага сургууль байгуулагдах болсоноор түүнийг захирлаар томилон Ренчинлхүмбэ сумын бага сургуулийн төсвөөс 37 хүүхдийн хувцас хэрэглэл болон эсгий гэр 3-г шилжүүлжээ. Ийнхүү далай ээжийн захад дөрвөн тал хашаанд нэг жижиг байшин, гурван гэртэйгээр 1933- 1934 оны хичээлийн шинэ жил эхэлсэн байдаг. Багш нараас дурдвал: биеийн тамирын багш Б.Нацагдорж, дуу хөгжмийн багш Д.Гомбосүрэн, бичиг хэрэг, мөнгө санхүүг Ө.Сэрээтэр нарын хүмүүс хариуцан ажиллаж байжээ. Эл бага сургуулийг Я.Батлувсан багш 10 гаруй  жил удирдан аж ахуй, зохион байгуулалт, хичээл сургалтын талаар олон чухал арга хэмжээнүүдийг авч явуулсан байдаг. 1932 онд пионерийн байгууллага байгуулж, пионерийн ахлах удирдагчаар Агвааныг (МХЗЭ-ийн төв хорооны дэргэдэх пионерийн удирдагчийн курс төгссөн) томилжээ.
1935-1936 оны хичээлийн жилээс эхлэн хичээлийн гадуур дуу бужиг, уран бичлэг зэргийн бүлгэмүүдийг ажиллуулж, сурагчдын болон дотуур байрны зөвлөлүүдийг байгуулж, хүүхдийн бие даасан бүтээлч ажиллагааг хөгжүүлж байв.
Энэ үед Хатгалын дамжлага бааз, ноосны үйлдвэрт ажиллаж байсан Зөвлөлтийн мэргэжилтний болон ажилчны хүүхдээс бүрдсэн орос бага сургуультай шефийн холбоо тогтоож 7 хоног бүр харилцан сургууль дээрээ очиж үдэшлэг, олон нийтийн арга хэмжээ, уулзалт зэрэг ажлуудыг зохион байгуулж байв.
Зөвлөлтийн сургуулийн багш эмэгтэй Наташа хүүхдүүдэд ариун цэвэрч боловсон байдлын тухай яриа байнга хийдэг, түүнийг сургуулийн багш рабфак төгсөж ирсэн Гомбосүрэн орчуулж өгдөг байжээ.
Долоон жилийн дунд сургууль
Хуучин бага сургуулийг 1944-1945 оны хичээлийн жилд 7 жилийн дунд сургууль болгосон байна. Сургуулийн захирлаар Я.Батлувсан, хичээлийн эрхлэгчээр Д.Жамбал,багшаар Лааганжав, Цамба, Лхагважав, түүхийн багш Гомбо, газарзүйн багш Дугаржид (Гомбын гэр бүл), байгалийн ухааны багш Балсанжав (Увс аймгийн харьяат) зэрэг хүмүүс ажилласан байв. 5-р ангид Арбулаг, Алаг- Эрдэнэ, Ханх, Чандмань-Өндөр зэрэг сумдын 4-р анги төгссөн 140-өөд хүүхдийг 4 бүлэг болгон 6 өрөө бүхий шургааган шаамал шавардлагатай цагаан байшинд (Хожим хөдөлмөрийн танхим, дотуур байр зэрэг байрлаж байв) хичээллүүлжээ.
Энэ үеийн үндсэн хичээл нь хэл бичиг, дэлхий дахины ба Орос зөвлөлтийн утга зохиол, тоо, физик, хими, биологи, эртний болон Дундад зууны үеийн түүх, газарзүй зэрэг хичээлүүд улсын нэгдсэн хөтөлбөрийн дагуу заагдаж байв. Дараа жил буюу 1945-1946 оны хичээлиин жилд ихэнх багш нар нь өөрчлөгдөж, Улаанбаатар хотын багш нарын факультет болон рабфак төгссөн шинэ залуу багш нар ажиллаж байжээ. Монгол хэлний багшаар Н.Дамбажав, Доржготов, тоо- физикийн багшаар Дариймаа, Норжин, Жанцан, түүхийн багшаар Б.Дорж, газарзүйн багшаар Ц.Ламжав, байгалийн хичээлийн багшаар Ө.Сэрээтэр, цэрэгжилтийн багшаар А.Галиндив, орос хэлний багшаар Лувсанжамъян нар ажиллаж байжээ.
1947 онд анхны 7-р ангийг 48 хүүхэд төгссөнөөс Д.Баатар, Ц.Хүрлээ, Д.Отгоо, С.Дагва, М.Цэрэнбалжир нарын 18 хүүхдийг Мөрөнгийн 10 жилийн сургуулийн 8-р ангид суралцуулах, Ц.Жамбалдорж, Д.Пашка, С.Бадарч, Д.Сэрээтэр нарын 20 хүүхдииг 45 хоногиин хичээл семинарт суулган харьяа сумдад нь бага ангийн багшаар томилон ажиллуулжээ. Бусад сурагчдыг техникумд хуваарилан суралцуулсан байна.
7 жилийн сургууль 1940-өөд оны эцсээр өргөжин 7 анги 13 бүлэгт 300 сурагч, 20 гаруй багштай сурган хүмүүжүүлэх ажлыг явуулж байжээ. Энэ үеийн багш нараас Б.Оргой Монгол улсын гавъяат багш, Д.Дунгаржид эдийн засгийн ухааны дэд эрдэмтэн болжээ.
Арван жилийн бүрэн дунд сургууль
Хатгалын 7 жилийн сургуульд 1954-1955 оны хичээлийн жилээс 27 сурагчтай 8-р ангийг нээж хичээллүүлсэнээр 10 жилийн бүрэн дунд сургуулийн суурь тавигдаж /аймгийн захиргаа байсан хуучин дүнзэн байшинг шинэчлэн эасварлаж сургуульд өгсөн/ хичээллэж эхэлсэн байна.
Энэ хичээлийн жилд 440 орчим сурагчидтай шинээр дээд сургууль төгссөн О.Пүрэв, Л.Рагчаа, Д.Отгон нарын 23 багштай, захирлаар нь Х.Ичинхорлоо томилогдон (гэр бүл Янжинсүрэн нь Монгол хэлний багш) ажиллажээ. Дотуур байранд 170 орчим сурагчид байдаг бөгөөд «ахлах тогооч Шарав гуай сайн хоол хийдэг, хүүхдэд халамжтай энэрэнгүй харьцдаг тул бид тогоочийгоо Шарав аав гэж хүндэтгэн нэрлэдэг байсан» гэж тэр үеийн сурагчдын дурьдатгалд бичсэн байдаг. Үйлчлэгч Дүүжий, Долгор, талхчин Жанчив нарын 23-24 ажилчид, аж ахуйч Дашдаваа, эмч Санжаа, нябо Чүлтэм зэрэг хүмүүс ажиллаж байжээ.
10 ангийг анх 1957 онд 20 хүүхэд төгссөнөөс П.Аюуш онц сайн, Б.Базарханд, О.Хүүжий, П.Пүрэвсүрэн, Д.Чулуун нарын олон хүүхэд сайн дүнтэй төгсөж, их дээд сургуульд суралцан төгссөн байна.
10 ангийн 2 дахь төгсөлтөөр Д.Данзан, З дахь төгсөлтөөр Д.Тогтоххорол нарын сурагчид онц сайн дүнтэй төгссөн байна. Д.Данзан нь үргэлжлэн суралцсаар эдийн засгийн ухааны доктор цол хамгаалсан төдийгүй Монгол улсын банкны салбарт томоохон үүрэг гүйцэтгэж байгаад 1993 оны сонгуулиар УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байв.
МАХН-ын Төв Хороо БНМАУ-ын сайд нарын зөвлөлөөс <Ардын гэгээрлийн талаар ойрын жилд тавих үндсэн зорилт, түүнийг биелүүлэх арга хэмжээний тухай» 1958 оны тогтоолд сурагчдад ерөнхии эрдмийн зэрэгцээ политехник боловсрол хөдөлмөрийн хүмүүжил олгох асуудал шинээр дэвшигдсэн юм. Үүнтэй холбогдуулж физик, хими биологи, тоо, шугам зураг зэрэг политехник боловсрол шууд олгох хичээлүүдийн сургалтыг сайжруулах хичээлийн программд ихээхэн өөрчлөлт оруулснаар бага ангид гар хөдөлмөр, дунд ангид дархан мужаан, гэр ахуйн хичээл, ахлах ангид цахилгаан техник, машин судлалын хичээлийг шинээр зааж лаборатори дадлагын ажлын цагийг нэмэгдүүлсэн юм. Дээрх тогтоолыг хэрэгжүүлэх ажил тус сургууль дээр амжилттай хэрэгжиж багш Д.Цоодол, Ж.Шагдарсүрэн нар мужаан дархан, Д.Дагважамц, Д.Нямангаа тоо-физик цахилгаан техникийн кабинет, Л.Рагчаа, Б.Нацагдорж, Даваасүрэн монгол хэл, Я.Базаржав хими биологийн кабинетуудыг шинээр байгуулж, сургуулийн хэмжээнд сурагчдаар хөдөлмөрийн хүмүүжил, дадлага олгох ажил олон хэлбэрээр явагдаж байв. Тухайлбал 1959 оноос 150 сурагч 3 багш Их-Уулын МААМС-ын барилгад мөн Эгүүрийн сангийн аж ахуй «Сүхбаатарын алдар нэгдэл» зэрэг олон газарт ажиллан ХАА-н салбарт тусалж байв. Үүний зэрэгцээ сургуульдаа аж ахуйн аргаар 1960 онд 8 өрөөтэй сууцны байшин, 1961 онд 100 хүүхдийн хоолны заал, гал тогооны барилгыг барьж улсад 230-300-аад мянган төгрөгийн хэмнэлт гаргажээ. Энэ ажилд Б.Нацагдорж, Д.Цоодол, Ж.Шагдарсүрэн нарын удирдсан сурагчдын бригадууд сайн ажилласнаас сурагч Мягмаржав, Оюунмядаг, Аварзэд, Цэрэндэжид, Борхүү, ажилчин Осор, Бат, жолооч Дагва нар онц идэвхитэй ажиллажээ. Үүний үр дунд МҮЭ-ийн Төв зөвлөл, Гэгээрлийн яамнаас улсын хэмжээнд зарласан сургууль тохижуулах уралдаанд нэгдүгээр байр эзэлсэн байна. Мөн аймгийн сургулиудын тэмцээнд амжилттай оролцон 1957, 1959, 1960, 1962, 1963 онуудад багаараа тэргүүн байранд шалгарч байсан бөгөөд тамирчин сурагч Бүжлхам, Цэен- Ойдов, Будлан, Одхүү, Жамбалдорж, Наранцэцэг, Цэнд-Аюуш, Эрдэнэчимэг, Морхоон нар сургууль аймгийн аварга болсоноос гадна Бүжлхам 1958 онд улсын цанын аварга шалгаруулах тэмцээнд орж эмэгтэйчүүдийн 5 км-ын цанын улсын аварга болж байсан ба сурагч Даваа, Уртнасан, Мягмаржав, Батчулуун, Будлан, Одхүү нар 5 км, 10 км, 20 км-ийн зайн гүйлтээр аймагт түрүүлж, 1957, 1963 онд спортын мастер 2, нэгдүгээр зэргийн тамирчин 27, хоёр гуравдугаар зэргийн тамирчид 72, улсын зэрэгтэй шүүгч 15, алтан медальт тамирчин сурагч 9, мөнгө хүрэл медальт 21 сурагч гарчээ.
МЗО-ны анхдугаар их наадамд (1959 он) сурагч Тогтоххорол, Хишигжаргал нар амжилттай оролцсон бөгөөд 1961 онд аймгийн хэмжээгээр зарласан бичмэл сэтгүүлийн уралдаанд сурагч Ш.Чулууны «Үхэр чулуутын охин» гэдэг өгүүллэг нэгдүгээр байр эзэлсэн бол 1962 онд улсын хэмжээнд зарласан уран гартны уралдаанд Чулуунбаатар, Мандах, Ламжий нар эхний байранд шалгарч байв.
1961 онд Монголын багш нарын гуравдугаар их хурал хуралдаж ардын гэгээрлийн Хөгжлийн дүнг гаргаж, Шинэ зорилтыг хэрэгжүүлэх арга замыг боловсруулсан юм. Энэ хуралд ахмад багш Ш.Цэндээлий болон тус сургуульд түүхийн багшаар ажиллаж байсан О.Пүрэв, хожим сургуулийн захирал болсон Д.Доржсүрэн нар төлөөлөгчөөр сонгогдон оролцож байв. Багш нарын их хурлын шийдвэрийн дагуу сургалтын чанарыг сайжруулах, багш нарын мэргэжил заах арга барилыг дээшлүүлэхийн тулд зөвлөлтийн багш нарын туршлагыг судалж, ажилдаа хэрэгжүүлэх үйл явц багш нарын дунд амжилттай өрнөж байлаа. ЗХУ-ын Липецк хотын багш нарын «Тайлбарт дасгалын арга»-ыг багш Бариадий, Отгожий, Данаажав нар амжилттай хэрэгжүүлж, заадаг хичээлээ 100 хувь сургаж байв. Багш Бямбажав даасан ангиа дундгүй сургах зорилт тавин ажиллаж байжээ. Багш Ламжав, Банзай, Данаажав зэрэг олон багш нар мэргэжил мэдлэгээ дээшлүүлэх талаар бусаддаа үлгэр жишээ болохоор сайн ажиллаж байсныг багш нарын хурлын материалд тэмдэглэгдсэн байна. 1957-1958 оны хичээлийн жилээс ХЕБ-ын сургуулийг нээж ажиллуулснаар ноосны үйлдвэр, дамжлага бааз зэрэг аж ахуйн газрууд болон тойргийн сум нэгдлийн залуус орой, эчнээгээр суралцан 4,7,10-р ангийн боловсрол эзэмших өргөн боломж нээгдсэн байна.
1951-1963 онд тус сургуулийн
1923-1963 онд 1240 сурагчдад анхан шатны, мөн өдрөөр 893 сурагчдад бүрэн бус бүрэн дунд, орой эчнээгээр 100 гаруй иргэдэд еренхий эрдмийн бага, дунд боловсрол тус тус олгосон байна.
1963 онд 10 анги 25 бүлэгт 853 сурагч, 32 багш, үүнээс бага ангийн багш 10, тоо-физикийн багш 5, монгол хэлний 4, түүх, хими биологи газарзүйн 5, орос хэлний 2, хөдөлмөрийн 3 багш ажиллаж байв.
Эшлэл
Ангилал:Хөвсгөл аймгийн дунд сургууль
Халтмаагийн Баттуул
Халтмаагийн Баттуул (1965 оны 3 сарын 3-нд төрсөн) нь монгол бөх, бизнесмен. Женко группийн ерөнхийлөгч.
Чөлөөт бөх
Баттуул чөлөөт бөхөөр хичээллэж, 1987 оны Дэлхийн цомын мөнгөн медаль, 1990 оны Сайн санааны тоглолтын алтан медаль хүртэж байв. Мөн 1988 оны зуны олимпод эрэгтэй чөлөөт бөхийн 57 кг-д өрсөлдөж 7-р байр эзэлсэн.
Гэр бүл
Түүний төрсөн ах нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулга.
Ашигласан материал
Ангилал:Монголын бөх Ангилал:Монголын бизнесмен Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:1988 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1965 онд төрсөн
Жамбын Данзан
Жамбын Данзан нь (1909 онд төрж, 1988 онд нас барсан) БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин хүн. Олноо “Алиа Данзан” нэрээр алдаршсан юм.
Намтар
Ж.Данзан нь 1928-1940 онд Улаанбаатар хотын нэгдүгээр хорооны захиргаанд галч, зарлага, Монгол тээх, Дотоод явдлын яам, Хязгаарын цэргийн газарт жолоочоор ажиллажээ.
1932 онд баруун дөрвөн аймагт гарсан эсэргүү хөдөлгөөнийг дарахад, 1939 онд Халхын голын байлдаанд оролцсон ахмад дайчин хүн байлаа. Иргэний болон цэргийн байгууллагад ажиллаж асан үеэс алиа хошин авьяас нь тодорч олноос “Марзан шовгор” нэр олсон билээ.
Ж.Данзан нь 1940 онд циркийн түр сургуульд суралцаад Улсын цирк байгуулагдахад анхны жүжигчнээр орж 40 гаруй жилийн хөдөлмөрөө циркийн урлагт зориулсан байна. Монголын циркийн урлагт алиалагчийн төрлийг үүсгэн бий болгож олон арван шог гараа, үзэгдэл, пантомимо (үггүй жүжиг) зохиож, оролцон тоглож, үзэгчдэд өндөр үнэлэгдэн “Алиа Данзан” алдар хүртсэн байна.
Уран бүтээл
Ж.Данзан нь олон арван жүжиг, шог гараа, тоглолтын зохиолыг бичсэн зохиолч хүн байжээ. Түүний уран бүтээлээс дурдвал:
“Дурдатгал ба зохиолууд” хэмээх ном нь Улаанбаатар т 1988 онд хэвлэгдсэн байна.
Гавьяа шагнал
Ангилал:Монголын циркчин Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Монголчууд Ангилал:1909 онд төрсөн Ангилал:1988 онд өнгөрсөн
Роман Абрамович
Роман Аркадьевич Абрамович (1966 оны 10 дугаар сарын 24-нд ЗХУ-ын Саратов хотод төрсөн) - Орос, Израил, Португалын ажил хэрэгч хүн, тэрбумтан. Оросын анхны Ерөнхийлөгч Борис Ельцинтэй ойр дотно байсан.
"Форбс" сэтгүүлийн мэдээлснээр 2021 онд Абрамовичийн хөрөнгө 14.5 тэрбум доллар байжээ. Оросын хамгийн баян бизнесменүүдийн жагсаалтад тэрбээр 12 дугаарт жагссан, 2019 оны Их Британийн хамгийн баян оршин суугчдын жагсаалтад 9 дүгээрт орсон. 2001-2008 онд ОХУ-ын Чукоткын өөртөө засах тойргийн захирагч, 2008-2013 онд тус тойргийн Думын дарга байсан. 2021 оны 12 дугаар сард Португалын иргэн болжээ.
Бага нас
Эх нь украин гаралтай Ирина Васильевна Абрамович гэж дуу хөгжмийн багш (гэрлэхээс өмнө овог нь Михайленко) байсан бөгөөд Романыг 1 настайд нас барсан байна. Эцэг нь Арон (Аркадий) Абрамович Лейбович гэж еврей (1937−1969) хүн байжээ.
Улмаар 1983 онд Москва хотын 232 дугаар (өнөөгийн №2054) дунд сургууль төгсөөд Ухта хотын аж үйлдвэрийн дээд сургуулийн ой модны техникийн ангид элссэн байна. Сурлагаар тэргүүлдэггүй байсан боловч ажил зохион байгуулах авьяастай байсан байна. 1984-1986 онд Владимирын тойрогт Артиллерын хорооны автомашины ангид байлдагчаар цэргийн алба хаажээ.
1987-1989 онуудад барилгын «Мосспецмонтаж»-д механикчаар ажиллаж байгаад 1980-аад оны сүүлээр хүүхдийн тоглоом хийдэг «Уют» (Тав тух) гэдэг хамтрал байгуулжээ. 1990-ээд оны эхээр «Меконг», „Супертехнология-Шишмарев“, «Элита», «Петролтранс», «ГИД», «НПР» зэрэг хэд хэдэн компани байгуулж, жижиг дунд үйлдвэрлэл эрхэлж байжээ. Сүүлд нь газрын тосны үйл ажиллагаа эхлүүлж Борис Березовскийтай танилцаж түүгээр дамжин Ерөнхийлөгч Борис Ельциний гэр бүлтэй ойр дотно болжээ. Уг танил талын хүчээр сүүлд Абрамович газрын тос олборлох «Сибнефть» компанийг эзэмших болсон гэдэг.
1996 оны 6 дугаар сард Роман Абрамович «Ноябрьскнефтегаз» компанийн захирлуудын зөвлөлийн гишүүн, «Сибнефть» компанийн Москва дахь төлөөлөгчийн газрын тэргүүн болж чадсан байна. 1996 оны 9 дүгээр сард «Сибнефть» компанийн Захирлуудын Зөвлөлд оржээ.
Абрамович Ерөнхийлөгч Ельциний охин Татьяна Дьяченко, Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга Валентин Юмашев (хожим нь Т.Дьяченкогийн нөхөр) нарын бүх зардлыг дааж, 1996 онд Ельциний сонгуулийн кампанит ажлыг санхүүжүүлж, Засгийн газрын томилгоонуудыг лоббидож байсан гэж хэвлэлд гарч байсан.
2002-2003 онд ОХУ-ын Төрийн Зөвлөлийн тэргүүлэгчдийн гишүүн байсан.
2002 оны 12 дугаар сард «Сибнефть» Тюменийн газрын тосны компани (ТНК)-ийн хамт Орос-Беларусийн «Славнефть» компанийн 74,95% хувьцааг зах дээрээс авч хоорондоо хувааж авчээ.
2003 оны зун Абрамович дампуурсан Английн хөлбөмбөгийн Челси клубийг худалдан авч, өрийг нь төлж, өндөр үнэтэй тоглогчдоор багаа бүрдүүлсэн тухай Британи болон Оросын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр ихэд мэдээлж, Оросын мөнгийг гадаадад хөрөнгө оруулсан гэж буруутгаж байсан. Хэдийгээр үүнийг хүлээж байсан ч зарим мэдээллээр Абрамович Оросын ЦСКА хөлбөмбөгийн клубийг худалдаж авахыг оролдсон боловч хэлэлцээр биелээгүй. Английн клубыг 140 сая фунт стерлингээр худалдаж авчээ. 2012 оны тавдугаар сарын 19-нд Челси баг Мюнхений Бавари багийг шигшээ тоглолтод торгуулийн цохилтоор буулган авснаар түүхэндээ анх удаа УЕФА Аваргуудын Лигт түрүүлсэн ажээ.
Ангилал:20-р зууны бизнесмен Ангилал:21-р зууны бизнесмен Ангилал:Оросын бизнесмен Ангилал:Израилын бизнесмен Ангилал:Уул уурхайн аж үйлдвэрлэлийн бизнесмен Ангилал:Оросын тэрбумтан Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн Ангилал:Оросын хөлбөмбөгийн тэргүүн Ангилал:Челси багийн хүн Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан Ангилал:Чукоткын өөртөө засах тойргийн хүн Ангилал:Португалын хүн Ангилал:Оросууд Ангилал:Израилчууд Ангилал:1966 онд төрсөн
Гданьск
Гданьск (Gdańsk [], , каш. Gduńsk, лат. Gedanum, Danzig [], []  (1308-1466 болон 1793-1945 онуудад)) - Польшийн умард хэсэгт орших хот, хүн амаараа Польшийн 6 дахь хот (2020 оны байдлаар 470907 хүн амтай). Зэргэлдээ орших Сопот, Гдыня хотуудтай нийлээд Труймясто (Гурван хот) гэдэг нь нийтдээ 747.637 хүн амтай (2017).
Гданьск бол Балтын тэнгис дэх Польшийн боомт хот бөгөөд газрын тос, химийн болон усан онгоц барих, засварлах аж үйлдвэрийн төв.
Хотын түүх
Гданьскийн тухай анх 997 онд Гэгээн Адальберт (Войцех) Прусс руу хийсэн аянтай холбогдуулан бичсэн эртний тэмдэглэлд анх дурдсан байдаг. Гэсэн хэдий ч археологийн малтлагын дагуу Гданскийн суурин дээр МЭ V зуунд хүн амьдарч байсан байна. 997-1308 онуудад Гданьск нь Польшийн бүрэлдэхүүнд хэсэг байсан.
1308 оны 11 дүгээр сарын 14-нд Тевтон (Герман) тушаалын рыцариудад эзлэгдэж Прусст нэгдэн ороод "Данциг" нэртэй болжээ. 1361 оноос хойш Гданьск Ханзегийн лигийн хамгийн чухал гишүүний нэг болжээ.
1466 онд Польштой хийсэн Тевтон армийн "арван гурван жил"-ийн дайн дууссаны дараа Данцигийг Польшид нэгтгэж, анхны Гданьск нэрээ буцааж авчээ. Гэсэн хэдий ч Гданьск хотод Польшийн хаан Казимир өргөн давуу эрх олгосон тул Польшоос хараат байх байдал нь нэр төдий болсон (өөрөө мөнгө гаргаж, бие даасан гадаад бодлого явуулдаг байсан) байна.
1468 онд хотод Данцигийн шастир хөтөлж орон нутгийн өөрийн он тоолол гарч, 1498 онд ном хэвлэх ажил эхэлсэн юм.
Польшийн залгамж халааны төлөөх дайны үеэр хотыг Оросын цэргийн жанжин Миних эзлэн авч байжээ. 1793 онд Польш улсыг хуваасны үр дүнд Гданьск Прусст шилжиж дахин Данциг болжээ.
1807 онд Францчууд булаан авсны дараа Данцигийг чөлөөт хот (Бүгд Найрамдах Данциг Улс) гэж тунхагласан боловч 1813 онд аймшигт бүслэлтийн дараа Прусст буцаж очсон байна.
Дэлхийн 1 дүгээр дайны дараа Данциг "Версалийн энхийн гэрээний дагуу" (1919) чөлөөт хотын статус авч, Үндэстнүүдийн Лигийн захиргаан дор байжээ. Энэхүү гэрээ нь Данцигт нэвтрэх боломжийг олгосон газар нутгийг Польшид шилжүүлсэн.
1939 онд Герман улс Польш улсаас хотыг буцааж өгөхийг шаардахаас гадна Дорнод Прусстай холбогдох Данцигийн коридорыг тойрч гарах маршрутуудыг Герман улсад олгохыг шаардав. Польш татгалзсан нь дэлхийн хоёрдугаар дайн эхлэх албан ёсны шалтгаан болсон юм.
1939 оны 9 дүгээр сарын 1-ний өглөө Германы цэргүүд Гданьск дахь Польшийн шуудангийн газар болон Форт Вестерплатте дахь Польшийн жижиг гарнизон руу довтолжээ. Хэдэн цагийн турш Польшийн постыг гол төлөв спорт, агнуурын зэвсгээр зэвсэглэсэн хэдэн арван Польшийн эх орончид хамгаалав. Форт Вестерплатте хотыг Германы тэнгисийн цэргийн хөлөг онгоцууд бууджээ. Маргааш нь Гданьск Данциг хот болж Дорнод Пруссын нэг хэсэг болов. Энэ үйл явдлаар Дэлхийн хоёрдугаар дайныг эхэлсэн гэж үздэг.
Гданьскийг Зөвлөлтийн цэргүүд 1945 оны 3 дугаар сарын сүүлчээр фашистуудаас чөлөөлжээ. Зөвлөлтийн цэргүүд бөмбөгдөлт, довтолгооны үеэр хотыг маш их сүйтгэж, хот 70-80% устгагдсан байна. Дайны дараа Потсдамын бага хурлын шийдвэрээр Дорнод Пруссийг татан буулгаж түүний өмнөд хэсэг, Гданьскийг оролцуулаад нийт газар нутгийн 2/3 орчим нь Польш руу шилжсэн. Германы хүн амыг албадан гаргажээ. 1980 онд бие даасан хөлөг онгоц үйлдвэрлэгчдийн үйлдвэрчний эвлэлийн Лех Валенса тэргүүтэй "Эв нэгдэл" /Солидарношч/  Гданьск хотод байгуулагдсан. Дараа нь Лех Валенса Польшийн Ерөнхийлөгч болсон юм.
20 гаруй жил Гданск хотын даргын алба хашиж байсан Павел Адамович 2019 оны 1 дүгээр сарын 13-нд алагдсан.