cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пунцагийн Бадарч
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Монголын зохиолч Ангилал:Монголын яруу найрагч Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Монгол улсын ардын уран зохиолч Ангилал:Монгол улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Монголын Зохиолчдын Эвлэлийн шагналтан Ангилал:Баянжаргалангийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1939 онд төрсөн
Уэйн Раутлеж
Уэйн Невилл Энтони Раутлеж (Wayne Neville Anthony Routledge; 1985 оны нэгдүгээр сарын 7-нд Лондон хотод төрсөн) — Английн хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч юм. Премьер лигиийн «Суонси Сити» багт тоглодог. Английн 16, 19 болон 21 хүртэл насны шигшээдэд тоглож байв.
Замнал
Раутлежийг 2011 оны наймдугаар сарын 4-нд «Суонси Сити» элсүүлэн гурван жилээр гэрээлсэнээ зарлав. Наймдугаар сарын 15-нд «Манчестер Сити» багт 4:0 харьцаагаар талбайд нь ялагдахад анх гараалсан Раутлеж 2012 оны нэгдүгээр сарын 2-нд хуучин баг «Астон Виллагийнхаа» 2:0 эсрэг гоолдсон байдаг.
Тэр 2014 оны наймдугаар сарын 16-нд «Суонсигийн» өмнөөс 100 дахь тоглолтондоо «Манчестер Юнайтедийг» талбайд нь хожиход (1:2) оролцов.
Амжилт
«Ньюкасл Юнайтед» «Суонси Сити»
Гадны холбоос
Ангилал:Английн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Кристал Пэлас багийн тоглогч Ангилал:Тоттенхэм Хотспур багийн тоглогч Ангилал:Портсмут багийн тоглогч Ангилал:Фулхэм багийн тоглогч Ангилал:Астон Вилла багийн тоглогч Ангилал:Кардифф Сити багийн тоглогч Ангилал:Куинз Парк Рейнжерс багийн тоглогч Ангилал:Ньюкасл Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Суонси Сити багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1985 онд төрсөн
Мяо үндэстэн
Мяо(хятадаар 苗族 - Miáo zú) — Хятад дахь угсаатны бүлэг. Мяочууд гол төлөв Хятадын өмнөд хэсэгт орших Гуйжоу, Юньнань, Сычуань, Хүбэй, Хүнань, Гуанси, Гуандун, Хайнань мужуудад амьдардаг. Мяогийн зарим дэд бүлгүүд Хятадаас Зүүн өмнөд Ази руу (Мьянмар, Хойд Вьетнам, Лаос, Тайланд) нүүжээ.
Эшлэл
Ангилал:Гуанши дахь угсаатан Ангилал:Вьетнам дахь угсаатан Ангилал:Гуандун дахь угсаатан Ангилал:Юньнань дахь угсаатан Ангилал:Азийн уугуул ард түмэн
Гукийн хууль
Гукийн хууль -Роберт Гукийн (англи. Robert Hooke; 1635-1703) нээсэн механик, физикийн хууль юм.
Энэхүү уян хатан байдлын онолын дагуу пүршний сунгалт нь түүнд өгсөн ачаалалтай пропорциональ хамааралтай байна. Ачаалал нь материалын уян хатан хязгаараас хэтрэхгүй .Тиймээс олон материал энэ хуулийг дагаж мөрддөг. Гукийн -ийн хуулийг хэрэглэж  болох материалыг шугаман  уян харимхай  эсвэл "Hookean" материал гэж нэрлэдэг.
Хаврын тэгшитгэл
Пүршийг түлхэх эсвэл татах үед урт нь үргэлж ижил хэмжээгээр өөрчлөгддөг.Үүний тэгшитгэл нь:
F=kx
F нь хэр их (түлхэх эсвэл татах) байгааг илэрхийлнэ.
k нь тогмол, пүршний хөшүүн чанар юм.
х нь пүршийг хэр хол  түлхэж эсвэл татсаныг хэлнэ.
Уян хатан потенциал энерги
Уян хатан  энергитэй өдөр тутмын объектуудын жишээ бол сунгасан эсвэл шахсан уян тууз, булаг,  утас, машины амортизатор гэх мэт.
Уян хатан боломжит энерги гэдэг нь сунасан, шахагдсан (шахалт нь объектуудыг хооронд нь шахаж байгаа), мушгирах эсвэл нугалахад хэмнэгдсэн энерги юм. Жишээлбэл, сум нь нумаас уян харимхай энергийг авдаг. Нумаас гарах үед боломжит энерги нь кинетик энерги болж хувирдаг. Ангилал:Физик
Гиватаим
Гиватаим (גִּבְעָתַיִים) нь Тел-Авивын зүүн зүгт оршдог Израилын хот юм. Энэ нь Гуш-Дан хотын бүс нутгийн нэг хэсэг юм. Гиватаимыг 1922 онд Хоёрдугаар Алиягийн анхдагчид байгуулсан. 2019 онд 60,644 хүн амтай байсан.
Боловсрол
Гиватаим нь 41 цэцэрлэг, 9 бага сургууль, 4 ахлах сургуультай. Тус хот нь сурагчдын ахлах сургуульд элсэн орсон хувиараа улсдаа тэргүүлдэг. Хотын дарга Рувен Бен-Шахар ахлах сургуулийн шалгалтад туслах тусгай хөтөлбөр санаачилснаар 3 жилийн дараа 2010 онд дунд сургуулийн шалгалтын дүн 11%-иар өсжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Гиватаим Ангилал:Израилын хот Ангилал:Тел-Авив дүүрэг Ангилал:Тел-Авив дүүргийн хот Ангилал:1922 онд байгуулагдсан
Сэндоогийн Хадаа
Сэндоогийн Хадаа (1961 оны 10 сарын 24-нд Өвөр Монголд төрсөн) нь Монголын яруу найрагч, орчуулагч юм. Түүний шүлгүүд 30 гаруй хэлээр орчуулагдаж, "Монголын шилдэг яруу найраг" эмхтгэлд багтжээ.
Намтар
Хадаа 1961 онд Өвөр Монголд төрж, Шилийнгол аймагт өсчээ. Түүний аав нь театрын дарга, ээж нь театрын жүжигчин хүн байв. Хадаа 1991 оноос хойш Улаанбаатар хотноо амьдарч, уран бүтээлээ туурвиж буй.
2009 онд МЗЭ шагнал хүртсэн.
1829 он
Гадаад холбоос
#
Сэндоогийн Хадаа
Намтар
Ангилал:1961 онд төрсөн Ангилал:Монгол хэл рүү орчуулагч Ангилал:Монголын яруу найрагч
Нобелийн утга зохиолын шагнал
Нобелийн утга зохиолын шагнал (Nobelpriset i litteratur) - Нобелийн сангаас жил тутам, утга зохиолын салбарт гаргасан амжилтын төлөө олгодог шагнал. 1895 онд Альфред Нобелийн захиасаар бий болж, 5 салбарт 1901 оноос өгч ирсэн нэр хүндтэй шагнал юм. Нобелийн утга зохиолын салбарын анхны шагналыг Францын яруу найрагч, зохиолч Рене Франсуа Арман Прудом хүртсэн түүхтэй. "Уран зохиолын өндөр идеализм, уран сайхны өндөр чанар, сэтгэл хөдлөл, авьяас чадварын гайхалтай нэгдлийг зохиолоороо харуулж чадсаны төлөө өгсөн шагнал" гэсэн байдаг. Энэхүү Нобелийн сангаас олгодог шагнал нь уран зохиолын хамгийн нэр хүндтэй шагналд тооцогддог.
Нобелийн утга зохиолын шагналыг 1901 оноос хойш жил бүр олгож ирсэн бөгөөд 2021 оны байдлаар 114 шагнал гардуулсны 16 нь эмэгтэй зохиолчдод очжээ. Зөвхөн 8 удаа шагнал гардуулаагүй: 1914, 1918, 1935, 1940-1943, 2018 онуудад (2018 оны шагналыг жилийн дараа гардуулсан). Дөрвөн удаа - 1904, 1917, 1966, 1974 онуудад. - шагналыг хоёр зохиолчийн дунд хуваан өгч байсан. Уг нэр хүндтэй шагналыг нийт 118 зохиолч хүртээд байна.
Нэр дэвшигчдийг шалгаруулах тухай:
Нобелийн сангийн дүрмийн дагуу дараах хүмүүс уран зохиолын шагналд нэр дэвшүүлэх эрхтэй ажээ.
Өргөдөл, нэр дэвшигчдийн сонгон шалгаруулалтыг Нобелийн утга зохиолын хороо шийддэг. Тэдний дундаас Шведийн академи шагналтнуудыг эцэслэн сонгодог байна
Сидней хотын Харбур гүүр
Сидней хотын Харбур гүүр (англи. Harbour Bridge ) Сидней хотын хамгийн том гүүр бөгөөд дэлхий дахь хамгийн том төмөр хийцтэй нуман гүүрний нэг юм. Энэхүү гүүрийг 1932 оны 3-р сарын 19-нд нээж ашиглалтанд оруулжээ. Гүүрний хэлбэрээс шалтгаалж хүмүүс "Хувцасны өлгүүр" (англи. The Coathanger) гэж нэрлэх болжээ. Олны танил болсон энэ гүүр болон ойролцоох Дуурийн театр бол Австралийн бөгөөд Сидней хотын бэлэг тэмдэг болсон юм.
Харбур гүүр нь хотын төвийн ажил хэргийн хэсгийг (Өмнөд эрэг) Умард эрэгтэй холбодог байна. Уг гүүр автомашины, төмөр замын, унадаг дугуйны болон явган хүний замтай ажээ.
Гүүрний нийт урт нь -1149 метр, өргөн нь 48,8 метр, нийт жин -53 800 тонн байна. Гүүрийг бэхжүүлэх үүднээс эрэг дээр нь 100 метрийн өндөртэй боржин чулуугаар өнгөлсөн хоёр цамхаг байрьсан байна.
Харбур гүүрэн дээр гайхалтай галтай баярын буудлага үзүүлбэрүүд нь Сидней хотын шинэ жилийн баярын салшгүй хэсэг болдог байна. 21.00 цагт "гэр бүлийн" гэгддэг анхны салют бага насны хүүхэдтэй гэр бүлүүд үздэг уламжлал болдог байна. Хоёр дахь гол салют буудуулах ажиллагаа шөнө дунд 00.00 цагт эхэлдэг байна.
Жан Батист Ламарк
Жан-Батист Пьер Антуан де Моне Шевалье де Ламарк (Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, chevalier de Lamarck; 1744 оны 8 сарын 1 — 1829 оны 12 сарын 18) — Францын эрдэмтэн, амьтан судлаач. "Биологи" гэдэг нэр томьёог шинжлэх ухаанд анх оруулсан эрдэмтэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Амьтан судлаач Ангилал:Францын биологич Ангилал:18-р зууны ургамал зүйч Ангилал:19-р зууны ургамал зүйч Ангилал:Байерны Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Францын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Хувьслын биологич Ангилал:Францчууд Ангилал:1744 онд төрсөн Ангилал:1829 онд өнгөрсөн
Тадеуш Мазовецки
Тадеуш Мазовецки (польш.Tadeusz Mazowiecki: 1927 оны 4-р сарын 18-нд Плоцск хотод төрсөн- 2013 оны 10-р сарын 28-нд Варшавт нас барсан) - Польшийн улс төрч, сэтгүүлч-нийтлэгч. Бүгд Найрамдах Польш Ард Улсын Сайд нарын Зөвлөлийн сүүлчийн дарга, Польшийн Гуравдугаар Бүгд Найрамдах Улсын анхны Ерөнхий сайд (1989–1991 онд), Ардчилсан холбоо, Эрх чөлөөний холбоог үүсгэн байгуулагч болон дарга. Польшийн "Цагаан бүргэд" одонгийн шагналтан.
Намтар
Эмчийн гэр бүлд төрсөн. Дайны дараа 1946 онд Плоцск хотод Сеймийн дарга Станислав Малаховскийн нэрэмжит Ерөнхий боловсролын лицей төгсөөд Варшавын Их сургуул ийн хуулийн ангид элсэн орсон байна.
Их сургуульд «Caritas Academica» гишүүн болсон. 1946 онд Ажилчин намд элсэж удалгүй гарчээ. Тэрээр Варшавын их сургуулиа төгсөөд ч хуульч мэргэжлээр бус сэтгүүлзүйн чиглэлээр ажиллах болсон. 1950 онд тэрээр Вроцлав дахь католик шашны долоо хоног тутмын сэтгүүлд ажиллаж, залуучуудын асуудлыг эрхэлдэг байжээ Хэсэг хугацааны дараа тэрээр Вроцлав ын католик шашны долоо хоног тутмын сэтгүүлийн ерөнхий редакторын албан тушаалд очжээ. 1952 онд тэрээр Вроцлавын католик шашинтнуудын байгууллагад элсуж 1954 онд улс төрийн үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцох болсон байна.
1961-1972 онд тэрээр Вроцлав дүүргийн № 8 (1961-1969) Католик шашны Знак бүлгийг төлөөлж Бүгд Найрамдах Польш Ард Улсын Сеймийн 3, 4, 5 дахь удаагийн гишүүн байсан.
Челм дүүрэг - № 41 (1969–1972). 1961, 1965, 1969 онд Үндэсний эв нэгдлийн фронтоос сонгогдсон. 1961 онд зарласан дүнгээр тэрээр 262,537 санал (97,42%), 1965 онд 289,676 санал (96,60%), 1969 онд 196,010 санал (98,92%) авч байжээ.
1961 онд тэрээр албан ёсоор өгсөн саналын тоогоор тойрогтоо хоёрдугаар байр эзэлж (бусдын дунд Адам Рапакигийн өмнө) 97,42 хувийн саналаар, Сеймд Боловсрол, шинжлэх ухааны Байнгын хорооны гишүүн, Хөдөлмөр, нийгмийн асуудал эрхэлсэн хороо. Польшийн католикуудын "Тэмдэг" /Znak/ хөдөлгөөний нэрийн өмнөөс тэрээр Сеймийг шүүмжилсэн, тухайлбал, материализмын зарчимд суурилсан боловсролын үзэл баримтлалыг нэвтрүүлж, шашны хичээлээс гадуур сургалт явуулахад хуулиар тогтоосон баталгааг шаардсан шинжлэх ухаан, боловсролын тогтолцоог хөгжүүлэх тухай хуулийн заалтууд оруулсан. Мөн чуулганы тухай хуулийн эсрэг санал өгсөн.
1966 онд тэрээр Польшийн Баптисм хүртсэн мянганы баярыг тэмдэглэх үеэр гарч ирсэн төр ба сүмийн хоорондын харилцааны хямралтай холбогдуулан интерпелляцийн зохиогч байв. Үүнд тэрээр маргааныг шийдвэрлэхийн тулд харилцан яриа эхлүүлэхийг санал болгож байсан. "Тэмдэг" хөдөлгөөний тойргийнхоо хамтаар Израилийн засгийн газрын зургаан өдрийн дайны эсрэг хариу үйлдэл үзүүлж байгаатай холбогдуулан тайлагнаагүй тайлбар бэлтгэж, 1968 оны 3-р сард болсон үйл явдлын талаар тайлбар хийж, Сеймийн маршал Адам Мицкевичийг зайлуулах өргөх бичиг хүргүүлсэн байна. 1969 онд тэрээр тойрогтоо 3-р байр (98.92% санал) эзэлж, Сеймд Боловсрол, шинжлэх ухааны хороо, Соёл, урлагийн хороонд сууж байв. 1970 оны 12-р сарын үйл явдлын дараа тэрээр парламентын комиссыг томилохыг шаардаж, тэдний үйл явцыг судлах шаардлагатай гэж байв. 1972 оны 1-р сард Бүгд Найрамдах Польш Ард Улсын эрх баригчид түүнийг Сеймийн сонгуульд дахин нэр дэвшүүлэхээс татгалзав.
1976 оны эхээр тэрээр БНПАУ-ын Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахыг эсэргүүцсэн "Тэмдэг" нийгэмлэгийн захидалд гарын үсэг зурж, мөн онд тэрээр Frankfurter Allgemeine Zeitung сонинд ярилцлага өгч, Польшийн эрх баригчдад хандан ардчилалыг уриалсан байна. 1977 оны 5-р сард тэрээр польшийн Гэгээн Марчины сүмд өлсгөлөнд нэрвэгдэгсдийн удирдагч байв. Ажилчдыг Хамгаалах Хорооны гишүүдийг баривчлахыг эсэргүүцэж, Радом, Урсусын шүүх хурлаар ял авсан хоригдлуудыг цаашид баривчлахыг эсэргүүцсэн байна. 1977 оны 11-р сард тэрээр Варшавт төвтэй Христэд итгэгчдийн хүний ​​эрхийн эсрэг чуулганыг зохион байгуулагчдын нэг байжээ. Тэрээр Польшийн тусгаар тогтнолын гэрээтэй хамтран ажиллаж, "Ардын Польш дахь сүм ба католик шашинтнууд" гэсэн бичвэрийг найруулсан. Тэрээр 1978 оны 1-р сарын 22-нд гарын үсэг зурсан Шинжлэх ухааны нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулах тунхагт гарын үсэг зурсан хүмүүсийн нэг бөгөөд 1978-1980 онд тус нийгэмлэгийн хөтөлбөрийн хорооны гишүүн байв. 1978 оны 11-р сарын 14-нд "Туршлага ба ирээдүй" яриа хэлэлцээний анхны нээлттэй хуралд оролцов. 1979 оны 1-р сард тэрээр баривчлагдсан Казимиерз Швитоныг өмгөөлөх захидалд гарын үсэг зурсан байна.
1980 онд тэрээр бие даасан үйлдвэрчний эвлэлийн "Эв санааны нэгдлийн" тэргүүн Лех Валенсагийн ажилтан болжээ. Мөн оны 8-р сард тэрээр хэсэг сэхээтнүүдийн захидал, боомтын ажил хаясан ажилчдыг дэмжих санаачилга гаргажээ. Тэрээр Гданьскийн усан онгоцны үйлдвэр дэх үйлдвэр хоорондын цохилтын хорооны зохион байгуулагч, шинжээчдийн комиссын дарга байсан. Тэрээр "Эв санааны нэгдэл"-ийн үйлдвэрчний эвлэлийн зөвлөхөөр ажиллаж байгаад 1981 онд долоо хоног тутмын "Тигодник Солидарношч" («Tygodnik Solidarnosc») сонины ерөнхий редактороор ажиллаж байжээ.
1989 оны 6-р сард болсон чөлөөт сонгуульд тэрээр "Эв санааны нэгдэл"-ээс польшийн парламент болох Сеймд сонгогдсон. Мөн оны 8-р сард түүнийг Польшийн Засгийн газрын тэргүүний албан тушаалд нэр дэвшүүлэв. 1989 оны 8-р сарын 18-нд Польшийн Ерөнхийлөгч генерал Войцех Ярузельский Кардинал Йозеф Глемп, ПЗПР-ын удирдагч Миечислав Раковский нарын хамт Тадеуш Мазовецкиг хүлээн авч уулзав. Маргааш нь буюу наймдугаар сарын 19-нд Ярузельский Сеймээс дэмжлэг аваагүй генерал Чеслав Кищакийн огцрох өргөдлийг хүлээн авч, Бүгд Найрамдах Польш Ард Улсын Сайд нарын Зөвлөлийн даргаар Тадеуш Мазовецкийг томилов. 8-р сарын 24-нд Сейм Эв санааны нэгдлийн дэмжигчид болон Ардчилсан нам, тариачдын нэгдсэн намаас сонгогдсон депутатуудын саналаар засгийн газрыг байгуулах ажлыг эхлүүлсэн Мазовецкиг нэр дэвшүүлэхийг зөвшөөрөв.
Гэрэл зургийн сэтгүүл зүй
Гэрэл зургийн сэтгүүл зүй буюу Хэвлэлийн гэрэл зураг бол сэтгүүл зүйн тодорхой хэлбэр юм (мэдээ, нийтлэл хэвлэх, дамжуулах зорилгоор цуглуулах, засах, танилцуулах).
Гэрэл зургийн сэтгүүлчид мэдээллийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд хувь нэмэр оруулахуйц зургуудыг бүтээж, хэвлэл мэдээлэл болоод олон нийтийг хооронд нь холбоход нь тусалдаг. Гэрэл зургийн сэтгүүлчид гадаад ертөнцөд болж буй үйл явдлын талаар сайн мэдээлэлтэй, мэдлэгтэй байх ёстой нь гарцаагүй. Тэд зөвхөн мэдээллийн төдийгүй зугаацан цэнгүүлэх, алжаал тайлах үүргийн хүрээнд бүтээлч хэлбэрээр мэдээ мэдээлэл хүргэж байдаг.
Гэрэл зургийн сурвалжлагч
Ердийн гэрэл зурагчин, гэрэл зураг дардаг сонирхогчидтой харьцуулбал гэрэл зургийн сурвалжлагч нь зохиолч, сэтгүүлч ийн нэгэн адил байдаг. Өөрөөр хэлбэл гэрэл зургийн сурвалжлагч албан тушаал дээр ажиллана. Бие даасан гэрэл зургийн сурвалжлагчид нь ихэвчлэн өөрсдөө шийдвэр гаргаж, гэрэл зургийн тоног төхөөрөмж авч явдаг бөгөөд нэлээд саад бэрхшээлтэй тулгардаг (жишээлбэл, бие махбодын эрсдэл, аюул, цаг агаар, олон хүн гэх мэт).
Түүх
XV зууны үед амьдарч байсан Францын зохион бүтээгч Жозеф Нисефор Ньепс анхны гэрэг зургийг авч цаасан дээр буулгажээ. Тэрээр энэхүү зургаа авахын тулд бүтэн 8 цагийг зарцуулсан гэдэг.
Монгол улсад 1957 онд улсын гэрэл зургийн газар байгуулагдсан нь гэрэл зургийн сэтгүүл зүйн салбарын  цаашдын хөгжил дэвшилд чухал үүрэг гүйцэтгэжээ. Монгол улсад анхандаа гэрэл зургийн салбар нь гэсэн үндсэн гурван чиглэлээр хөгжиж ирсэн байна. Уран бүтээлийн гэрэл зураг нь судалбар зураг, хөрөг зураг зэрэг төрлүүд байв. Үйлдвэрлэл үйлчилгээний гэрэл зураг нь улс орноо сурталчилсан өнгө аястай социалист бүтээн байгуулалтыг харуулж байв.
Төрөл ангилал
Гэрэл зургийн сэтгүүл зүйн хөгжлийн эхлэлийг хөрөг гэрэл зураг, гэрэл зургийн эвлүүлэг, гэрэл зургийн сурвалжилгаар тавьж байсан юм. Өдгөө ч өдөр тутмын сонин хэвлэлд гэрэл зургийн сурвалжилга нь гэрэл зураг дотроо томоохон байр суурь эзэлдэг.
Монголын гэрэл зургийн сэтгүүл зүй нь дараах үндсэн хоёр төрлөөр хөгжиж иржээ.
Алтан үе
"Гэрэл зургийн сэтгүүл зүйн алтан үе" -ийг ихэвчлэн 1930-аад оны үеэс 1950-аад он хүртэл гэж үздэг.
1901 оноос эхлэн сэтгүүл дотроо хувьсгалт шинэлэг зүйл болох гэрэл зургуудаа хэвлэж эхлэв.
1925 онд арилжааны 35 мм хэмжээтэй Leica камер, 1927-1930 оны хооронд анхны гялсхийдэг чийдэнг бүтээсэн нь сэтгүүлчдэд зураг авах жинхэнэ уян хатан байдлыг бий болгосноор боломжтой болсон юм.
Berliner Illustrirte Zeitung нь орчин үеийн гэрэл зургийн сэтгүүл зүйн анхдагч болсон юм. Нийтлэл мэдээ бичихэд бичвэрээс илүү гэрэл зургийг ашигладаг сэтгүүл, сонины шинэ хэв маяг гарч ирэв. Berliner Illustrirte Zeitung нь зурагт хуудастай сэтгүүлийн хэлбэрийг анх санаачилсан юм.
Цахим холбоос
Сэтгүүлзүйн ”дагавар хүүхэд” буюу пивоны үнэтэй пресс фото
Ангилал:Гэрэл зургийн жанр
Алтан Ордны улсын үйсэн дээрх бичиг
1930 онд Волга мөрний зүүн эрэг, Увек хотын эсрэг талд, Терновка тосгонтой ойр газраас хамтралын ажилчид малд тэжээлийн байр бэлдэх газар ухаж байгаад хусаар хийсэн хайрцаг олсон бөгөөд дотор нь хулсны үйс дээр бичсэн гар бичмэл олжээ. Уг гар бичмэлийг тухайн газар нутаг болох Повольж дахь германчуудын Автономит улсын хотын музейд аваачсан бөгөөд сүүлд Ленинград хот дахь Эрмитажийн музейд үзэсгэлэнд зориулж хүргэгджээ.
Археологийн судалгаагаар уг газар Алтан Орд ны улсын суурин байсныг илрүүлсэн. Мөн түүнчлэн уг гар бичмэл нь XIV-XV зууны үеийн булшнаас гаргаж авсныг тогтоожээ.
Эрмитажийн музейд уг гар бичмэлийг хүлээн авч нөхөн сэргээх ажлыг эхлүүлсэн бөгөөд үүнд тогтсон шороог нь цэвэрлэх, алга болсон эсвэл хоорондоо нийлсэн хэсгийг янзлах, целлулоидод байршуулан лацдах байсан юм. Уг гар бичмэл уйгар бичгээр бичигдсэн тул бичгийг тайлж уншихдаа фото зургийг нь авч Эрмитаж дахь уйгур бичиг судлаачдад өгсөн. Гэвч судлаачид үзээд уйгар үг бараг байхгүй байгааг тогтоожээ. Нилээн сайн судалсны эцэст уг бичвэр нь монгол хэлийн текст агуулж байгааг мэдсэн байна.
Гар бичмэлийг бүхлээр нь уншиж мөн орчуулж чадсан бөгөөд энэ нь монгол хэлээр бичсэн шүлэг байсан юм. Тиймээс алдагдсан хэсгийг тааж тодруулахад тун төхөм болсон юм.
Бичвэр нь 25 хэсгээс бүрдэх бөгөөд үүнээс 19 нь ар өвөргүй бичигдсэн байжээ.
Монгол текст нь үүнээс 6 хэсгийг л эзэлж байсан юм.
Цэндийн Дамдинсүрэн гийн "Монголын уран зохиолын дээж зуун билэг оршивой" номноос буулгавал:
2013 онд Саратов болон Новосибирскийн шинжлэх ухааны эрдэмтэд дахин судалсан бөгөөд Саратовийн эрдэмтэд болох Малов Н. М., Сергеева О. В. нар судалгааны явцдаа А. А. Коротковын хувийн архиваас уг олдворын олдох үеийн нөхцөл байдлыг тодорхойлоход төхөм болох материал олжээ. Харин Новосибирскийн эрдэмтэн Пилипенко С.А. хулсан номын макет бэлдэх трасологийн судалгаа хийж уг хусан номонд засвар орсныг олж мөн дундад зууны монголчууд хэрхэн хулсан дээрх гар бичвэрийг холбож үддэг байсан аргыг олж тогтоожээ. Том хуудас болгоны дунд зургаа зургаан дундуур нь нугалсан хулсан хуудас оруулан үддэг байжээ.
Уран зохиол
Ангилал:Алтан Ордны Улсын соёл Ангилал:Их Монгол Улсын түүхэн сурвалж бичиг Ангилал:Монгол бичгийн дурсгал Ангилал:Үйсэн дээрх бичиг
Бөөрний цочмог дутмагшил
Бөөрний цочмог дутмагшил нь шээс багасах (oligouria), шээсгүй болох (anuria), үхлийн үр дагавар зэргээр бөөрний үйл гэнэт буурахыг хэлнэ. Шалтгаанаар нь бөөрний өмнөх, бөөрний буюу цуллагийн, бөөрний дараах гэсэн 3 хэлбэрт хуваагддаг. Бөөрний өмнөх дутмагшил нь эргэх шинж чанартай, даралт багадалт, давсны хомсдол, усгүйжил, шээсний замын бөглөрөл зэрэг бөөрний бус хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр бөөрний үйл ажиллагаа буурахыг хэлнэ. Бөөрний дутмагшил нь бөөрний янз бүрийн өвчний(цочмог гломерулонефрит, цочмог пиелонефрит, хордлогын нефропати, цуны эргэлтийн хүнд зэргийн алдагдлын шалтгаалтай сувганцар завсрын эдийн нефропати буюу шокийн бөөр)улмаас нефроны үйл алдагдахад илэрнэ. Бөөрний дараах дутмагшил нь шээс ялгаруулах замын янз бүрийн бөглөрөлийн улмаас үүсдэг. Бөөрний цочмог дутагдалын үед бөөр цайж томорсон, зүсэхэд холтослог давхар нь цайвар тархилаг давхар нь цус ихсэлтэй, бараан болсон байдаг.
Бөөрний цочмог дутмагшил 3-4 үе шатаар явагдана
Ийнхүү өвчний төгсгөл нь эдгэрч төгсөх эсвэл архаг хэлбэрт шилжих эсвэл хүндрэл өгөх зэргээр төгсөнө.
Oношлогоо
Ангилал:Бөөрний өвчин Ангилал:Урологийн өвчин Ангилал:Бөөр
Мишкагийн Бат-Отгон
Мишкагийн Бат-Отгон нь Архангай аймгийн Булган сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх. Ах М.Батжаргал нь улсын харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Өвөрхангай аймгийн музей
Өвөрхангай аймгийн музей нь 1951 онд анх үүсгэн байгуулагдаж байжээ.
Түүх
1951 онд Өвөрхангай аймгийн музейн барилга ашиглалтад анх орж байжээ.
1966 оноос Орон нутаг судлах музей болон өргөжсөн байна.
1995 оноос зорилго, үйл ажиллагааныхаа хүрээг нэмэгдүүлэн зөвхөн орон нутаг судлах төдийгөөр хязгаарлагдах биш сургалт, танин мэдэхүйн чиглэлээр, орон нутаг, эх орны түүх соёлыг дэлгэрүүлэх соёлын төв болон ажиллаж эхэлсэн юм.
2014 онд Монгол улсад орчин цагийн музей үүсч хөгжсөний 90 жилийн ойг тохиолдуулан орон нутгийн 100 орчим сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаар Өвөрхангай аймгийн "Орон нутаг судлах музей"-г засварлаж, 2014 оны 11 сарын 21-ний өдөр албан ёсоор ашиглалтад орж, нээлтээ хийж байжээ. Тус музей өмнө нь Байгаль газарзүй, ан амьтан, эртний түүх, угсаатан, сийлбэр, алдар гавьяатны, цэргийн гэсэн танхимуудаас бүрдэж байсан бол энэ удаагийн сэргээн засварлалтаар бурхан шашны танхимыг шинээр нэмсний сацуу ан амьтны танхимд шинэ үзмэрүүдийг нэмсэн байна.
Мөн үзэх
Арвайхээр сум - Өндөр гэгээн Занабазарын нэрэмжит музей
Хархорин сум - Эрдэнэзуу музей
Хархорин сум - Хархорин музей
Уянга сум - Сайн ноён хан Т.Намнансүрэнгийн нэрэмжит музей
Цахим холбоос
21 аймгийн музей
Хархорум музей
Ангилал:Өвөрхангайн музей
__INDEX__ __NEWSECTIONLINK__
Хувь заяаны цадиг
Хувь заяаны цадиг роман нь Маналжавын Тогмидын бичсэн хайр сэтгэл, гэмт хэрэг өгүүлсэн адал явдалт роман юм. Үйл явдал Ховд болон Улаанбаатар хотод өрнөнө. Гол дүр цаазын ялтай Донров гэгч этгээд 60 гаруй насны хуучин НАХЯ-ны ажилтан байсан эмгэнтэй нөхцөж байгаагаар гарна. 1991 онд анхны боть хэвлэгдэж гарсан. Ангилал:Монголын утга зохиол Ангилал:21-р зууны утга зохиол
Мөнгөн тэмдэгтийн нэгжийн жагсаалт
R$
И үндэстэн
И (Нуосу: ꆈꌠ; хятадаар 彝族 - Yí zú) — Хятад дахь угсаатны бүлэг. Тэд Бүгд Найрамдах Хятад Ард ​​Улсаас албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн 55 үндэстний цөөнхийн долоо дахь том хүн юм. Тэд гол төлөв Сычуань, Юньнань, Гуйжоу, Гуанши зэрэг уулархаг бүс нутагт амьдардаг. Ляншань И өөртөө засах муж нь эх газрын Хятад дахь И үндэстний хамгийн олон хүн амтай бөгөөд тус бүс нутагт хоёр сая И хүн амтай.
Эшлэл
Ангилал:Гуанши дахь угсаатан Ангилал:Вьетнам дахь угсаатан Ангилал:Гуандун дахь угсаатан Ангилал:Юньнань дахь угсаатан Ангилал:Азийн уугуул ард түмэн
Йорн Утзон
Йорн Утзон (дани. Jørn Utzon; төрөхдөө Jørn Oberg Utzon гэдэг нэртэй байсан. 1918 оны 4-р сарын 9-нд Дани улсын Копенхаген хотод төрсөн- 2008 оны 11-р сарын 29-нд Дани улсын Копенхаген хотод нас барсан) - Данийн уран барилгачин, Сиднейн Дуурийн театрын барилгын зураг төсөл түүний алдаршуулжээ.
Намтар
Тэрээр 1918 оны 4-р сарын 9-нд Дани улсын Копенхаген хотод төрсөн бөгөөд Урлагийн академийн архитектурын сургуульд суралцсан (1937-1942). Түүний суралцах үед Дани улс Германд эзлэгдсэн үетэй таарч байжээ. 1942 онд Йорн архитектурын чиглэлээр дипломоо төгсөөд төвийг сахисан Швед рүү нүүжээ. Стокгольм нь Данийн архитекторын бүтээлч замын эхлэл болсон юм.
Хэдийгээр Утзон дараагийн жилүүдэд нэг их барилга бариагүй ч түүний Сиднейн дуурийн театрын зураг төсөл нь олон шагнал хүртсэн (үүнд 2003 оны Притцкерийн шагналыг оруулаад), 2007 онд тэр Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн хоёр дахь архитектор болжээ.
Жюль Камбон
Жюль-Мартин Камбон (Jules-Martin Cambon, 1845 оны 4 дүгээр сарын 5-нд Парис хотноо төрж 1935 оны 9 дүгээр сарын 19-нд Швейцарт нас барсан) - Францын улс төрийн зүтгэлтэн, дипломатч. Мөн Францын дипломатч, улс төрч Пьер Поль Камбоны дүү.
Тэрбээр хуульч мэргэжилтэй-өмгөөлөгч, 1870-1871 оны Франц-Пруссийн дайнд оролцож байсан. 1874 оноос Алжир дахь Францын Захирагчийн газар атташе-гаар ажилласан. 1878 онд Константин мужийн захирагч (Алжир). Норд (1882), Рона (1887) мужийн дарга.
1891-1897 онуудад Алжирын иргэний генерал-амбан захирагч байсан.
АНУ-д суугаа Элчин сайд (1897-1902), Испани-Америкийн 1898 оны дайныг зогсоох энхийн Гэрээ байгуулахад их үүрэг гүйцэтгэсэн. Мадрид (1902-1907), Берлин (1907-1914) дэх Францын Элчин сайдаар ажилласан.
Парисын энхийн Гэрээний хуралдаанд -Грек, Чех, Польшийн асуудал эрхэлсэн комиссын даргаар ажилласан.
1919 оны Парисын Бага хурлын бэлтгэл хангахад Францыг төлөөлж ихээхэн үүрэгтэй оролцсон.
1920 онд Ерөнхий сайд Ж.Клемансо ажлаа өгөхөд Ж.Камбон улс төрийг орхисон.
Камбон дайны дараах Францын санхүүгийн томоохон бизнес эрхлэгчдийн нэг болжээ. Тэрбээр Парис-Нидерланд банкны захирал, Төв Европын орнуудын банк, Суэцийн сувгийн компанийн дарга гэх мэт албан тушаал хашиж байжээ.
Тэрбээр 1929 онд алдарт "Дипломатч" (Le Diplomate ) номоо хэвлүүлсэн ажээ. Энэ ном англи, герман, испани, орос хэл рүү орчуулагдсан.
"Аливаа улс орныг танина гэдэг нь тэдний оюун санаанд уусаж, үзэл бодлынх нь уур амьсгалаар амьдарч, гадаад бодлого, дотоод нөхцөл байдлынхаа уялдаа холбоог ойлгож сурахыг хэлнэ ... Протоколын дүрэм журмууд өнөө үед жаахан хуучирсан юм шиг санагдаж байна. Гэхдээ тэдгээрийг ажиглаж хэрэглэхгүй байх нь сүмд орохдоо малгайгаа эсвэл сүмд орохдоо гутлаа тайлахгүй байхтай адил тэнэг хэрэг юм. Чухамдаа эдгээр ноцтой зүйлүүдэд бүх зүйл тийм утгагүй биш юм .." гэж Ж.Камбон хэлж байжээ.
Ж.Камбон 1935 оны 9 дүгээр сарын 19-нд Швейцарын Лозанн хотоос холгүй орших Вевий хэмээх жижиг хотод нас баржээ.
Ангилал:Алжирын генерал захирагч Ангилал:АНУ дахь Францын элчин сайд Ангилал:Германы эзэнт гүрэн дэх Францын элчин сайд Ангилал:Испани дахь Францын элчин сайд Ангилал:Францын Академийн гишүүн Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай) Ангилал:Францчууд Ангилал:1845 онд төрсөн Ангилал:1935 онд өнгөрсөн
Алтантүлхүүрийн Золбоо
Хувь хүн
А.Золбоо нь Монгол улсын иргэн, Мэргэжлийн боксын спортын тамирчин асан, Олон улсын мөнгөн аварга бөгөөд Хууль зүйн шинжлэх ухааны эрдмийн тэргүүний ажилтан билээ. Тэрбээр Улаанбаатар хотын харьяат бөгөөд Монгол улсын гарамгай дасгалжуулагч багш нарын нэг юм.
Шагнал
2011 онд Ардын хувьсгалийн 90 жилийн ойн хүндэт медаль 2012 онд Эртэмдний алдар хүндэт тэмдэг 2014 онд Хууль сахиулахын их сургуулийн 80 жилийн ойн хүндэт тэмдэг 2014 онд Мэргэжлийн тулааны спортын тэргүүний ажилтан цол тэмдэг 2015 онд Эрдэмтдийн зөвлөлийн хүндэт жуух бичиг 2016 онд Хууль зүйн эрдэм шинжилгээний хүндэт цол тэмдэг 2016 онд Мэргэжлийн тулааны спортын олон улсын тамирчин цол тэмдэг 2017 онд Эрдмийн төлөө 1 дүгээр зэргийн медаль 2017 онд Тэргүүний хүндэт багш цол тэмдэг 2018 онд МЗХ-ны Тэргүүний залуу багш цол тэмдэг
Борис Панкратов
Борис Иванович Панкратов (1892 оны 3-р сарын 12-нд төрсөн- 1979 оны 8-р сарын 28-нд ЗХУ-ын Ленинград хотод нас барсан) -Зөвлөлтийн хятад, маньж болон монгол судлаач. «Монголын нууц товчоо »-г орос хэл рүү орчулсан эрдэмтэн. ЗХУ-ын Аюулаас хамгаалахын ажилтан байсан.
Намтар
Оросын Владивосток хот дахь Дорно дахины дээд сургуулийг төгссөн. 1912 оноос хойш Монголд удаа дараа ирж байсан. 1917 оноос Дээд сургуульд монгол, манж хэл зааж эхэлсэн бөгөөд дараа нь Хятад хэлний мэдлэгээ дээшлүүлэхээр Бээжин д нэг жил хугацаанд явуулсан байна. Тэрээр буцаж ирээд сургуульдаа багшлахын зэрэгцээ оюутны асуудал эрхэлсэн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байжээ. 1919 онд Панкратовыг Хятадад томилогдоод орос, англи хэл заах нэрийн дор нутгийн аялгууг судалж байсан байна.
1921 онд тэрээр Хятад дахь Оросын хуучин концессын нутаг дэвсгэрт амьдарч байжээ. Тэрээр Оросын колонийн тэргүүн, Хятадын орон нутгийн эрх баригчидтай холбоотой Оросын консул асан Бельченкотой сайн харилцаатай байжээ. 1921 оноос хойш РосТА-гийн /Зөвлөлт Оросын Цахилгаан мэдээний агентлаг, орос. Российское Телеграфное Агентство/ Бээжин дэх салбарт ажиллаж байгаад давхар Хятадын ГХЯ-ны дэргэдэх Орос хэлний сургуульд ажилдаг байжээ. Мэргэшсэн дорно дахины судлаач байхгүйн улмаас 1923 онд Панкратовыг Зөвлөлт Холбоот Улсын Элчин сайдын яамны Консулын хэлтэст ажилд авч, 1929 он хүртэл Зөвлөлтийн Элчин сайд Лев Карахан ы удирдлаган дор англи, монгол, хятад, түвд хэлний орчуулагчаар ажиллажээ.
Тэрээр Бээжингийн Хятад-Оросын Их Сургууль, Бээжингийн Өмгөөлөгчдийн Холбоотой ойр харилцаа холбоо тогтоосон байж. Бээжингийн их дээд сургуулиудын багш, эрдэмтэдтэй ойр танилцаж, тус сургуульд багшилж, илтгэл тавьж, судалгаа хийдэг байжээ.
ЗХУ-д буцаж ирээд 1935 оноос ЗХУ-ын ШУА-ийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнд ажиллаж, "Монгол-Орос толь бичиг"-ийг хянан засварлах редактор хийжээ. 1936 онд Дорно дахины судлалын хүрээлэнгийн манж судлалын секцийн анхны эрдэмтдийн нэг болсон. 1942-1948 онд БНХАУ-ын Чунчин, Өрөмч зэрэг бүс нутагт Зөвлөлтийн засгийн газрын даалгавараар ажиллаж байсан.
1948 оны 11-р сарын 26-ны өдөр Дорно дахины судлалын хүрээлэнгийн Эрдмийн зөвлөл түүнд диссертаци хамгаалалгүйгээр хэл шинжлэлийн шинжлэх ухааны эрдмийн зэрэг олгожээ.
Тэрээр Николай болон Юрий Рерих, Александр Стахл-фон-Холштейн нартай танил байсан байна. Александр Андреевын хэлснээр Панкратов Хятадад байхдаа Зөвлөлтийн нууц албаны /КГБ/ даалгавруудыг гүйцэтгэж байжээ.
Тэрээр баялаг номын сан цуглуулж, нэг хэсгийг нь INION Синологийн номын санд худалдсан. Номын сангийн үлдсэн хэсгийг түүнийг нас барсны дараа ЗХУ-ын ШУА-ийн Сибирийн салбарын Буриадын салбарын Нийгмийн шинжлэх ухааны хүрээлэн авчээ. Борис Иванович Панкратов нь "Пань Кэфу" гэж хятад нэртэй "Уцюань" хочтой байсан бөгөөд тэрээр мөн Монгол, Төвд "Лувсан Чултэм" нэртэй байжээ.
Бүтээлүүд
Ангилал:1892 онд төрсөн Ангилал:1979 онд өнгөрсөн Ангилал:Монголч эрдэмтэн Ангилал:Монголын Нууц Товчоо Ангилал:Оросын орчуулагч Ангилал:Зөвлөлтийн зохиолч Ангилал:Зөвлөлтийн хүн Ангилал:Хятад судлаач Ангилал:Манж судлаач
Деклан Гэлбрейт
Деклан Жон Гэлбрейт (Declan John Galbraith) бол Их Британийн дуучин юм.
Мадина Мумтоз
Мадина Мумтоз (Madina Mumtoz; Madinabonu Bahriddinovna Musayeva) (1990 оны 10 сарын 10-нд төрсөн) нь Узбекистаны дуучин юм.
Деклан Гэлбрейт
Тэр гэр бүлийнхэнтэйгээ хамт Английн нэгэн жижигхэн хот Хүүгийн ойролцоох Рочэстэр Кэнтэд амьдардаг. Тэрээр 1991 оны 12-р сарын 19-нд Кэнт гүнлигийн Хүү Сент Вербургад эцэг Алек, ирланд гаралтай эх Сиобаны гэр бүлд төржээ. Ээж нь айлын 14 хүүхдийн нэг ихэр нь бөгөөд түүний аав буюу Декланы өвөө нь “Poppy Ben” нэртэй хамтлагт хөгжимчин байсан юм. Тэрээр “Би Poppy Ben-ий тоглохыг харж бас тэднийг сонсдог байсан” гэж хэлсэн. Деклан Шотланд болон Ирландын уламжлалт үндэсний хөгжмийг хослуулан сонсож түүнээс нөлөө авсан. Тэрээр 2 настай байхдаа дуулдаг байсан бөгөөд энэ талаараа ”тэр бол миний амьдарлын хамгийн анхны дурсамж бөгөөд би үргэлж дуулж байна” гэжээ. Түүний авьяас чадвар 7 настайдаа Рочэстэр Дикэнс наадамд дуулснаар анх тодорсон ба тус наадам нь 2 өдрийн турш үргэлжилсэн бөгөөд тэнд алдартай хөгжмийн зохиолч Чарльз Дикэнстэй танилцаж холбоо тогтоосон байна. Бяцхан Деклан маань дуулсаар удалгүй орон нутгийн авьяас чадварын тэмцээнд оролцон ялж, £1,000.00 авсан юм. Тэрээр шагналын мөнгөө хадгаламжид хийсэн ч нэг хэсгээр нь компьютер тоглоом, сагсан бөмбөг болон шинэ хөл бөмбөг бас авсан байна. 5 жилийн дараа Деклан өөрийн гэсэн хөгжмийг бий болгож, албан ёсоор дуучин болсон юм. Түүний ээж Сиобан Гэлбрейт ”бид түүнд маш их авьяас чадвар байгааг анзаарч мэдсэн бөгөөд тэр нь түүний хувьд маш том зорилгоо биелүүлэхэд тусалсан” гэсэн байна. Тэрхүү шоуны үр дүнд Декланы тухай олон компани сонсож мэдсэн ба тэрээр өөрийнхөө анхны бичлэгээ Англид бичүүлсэн юм. Түүний анхны бичлэг нь ‘Walking in the Air’ нэртэй, Вэстлайф, Элтон Жон болон Элвис Пресли зэрэг оддын дууг багтаасан Christmas Hits цомогт багтав. Түүний хамгийн дурсамжтай тоглолтууд нь, Сент Пол сүмд Хатан Хааны 60 жилийн ойн баярын үеэр тус сүмийн найрал дуучидтай цуг Amazing Grace дууг дуулсан, мөн Элтон Жоны концертын үеэр 22000 гаруй үзэгчийн өмнө дуулсан явдал байлаа. Деклан энэ талаар ярихдаа ”дэндүү хэцүү байсан ч надад өөрийн мөрөөдлийнхөө хөгжмөө бий болгох чадвар байгааг таньж мэдсэн. Одоо би гитар болон төгөлдөр хуур тоглож чадах бөгөөд өөрийнхөө маш олон дууг бичиж эхэлсэн ба эд маань миний удахгүй гарах цомогт орно. Нэг л өдөр би өөрийнхөө бусад чадваруудаа хөгжүүлж бас маш олон зүйлийг бүтээх болно” гэсэн байна. Тэрээр өдөр бүр дуулах дасгал хийдэг. Түүний анхны цомог нь урьд дуулагдаж байсан уламжлалт дуунуудыг өвөрмөц стилээр дуулж бичүүлсэн цомог бөгөөд тэр нь Их Британийн чартууд амжилт үзүүлсэн юм.
Мадина Мумтоз
Эшлэл
Ангилал:Узбекистаны дуучин Ангилал:Узбекистаны жүжигчин Ангилал:Узбекчүүд Ангилал:1990 онд төрсөн
Хархорум музей
Хархорум музей нь Монгол Улсын Өвөрхангай аймагт байрлах дэлхийн өвийг хадгалах, хамгаалах зорилго бүхий музей.
Түүх
2009 оны Монгол Улсын Засгийн газрын 271 дүгээр тогтоолоор Дэлхийн өв Орхоны хөндийн соёлын дурсгалт газар болон Их Монгол Улсын нийслэл Хархорум хоттой холбогдолтой түүх соёлын хосгүй үнэт дурсгалт зүйлийг хадгалж хамгаалах, судлах, сурталчлах үүрэг бүхий Хархорум музей байгуулагдав.
Япон Улсын Засгийн газрын соёлын буцалтгүй тусламжийн хүрээнд барьж, музейн дотор гадна тохижилт, зам тавих ажлыг Монгол Улсын Засгийн газар хариуцан гүйцэтгэж, 2011 оны 6 сарын 04-нд Хархорум музейн барилга ашиглалтад орсноор албан ёсны нээлтээ хийв.
Бүтэц
Байнгын үзэсгэлэнгийн танхимд: Чулуун зэвсгийн үе, Хүрэл зэвсгийн үе, Эртний улсуудын үе, Их Монгол улсын үед холбогдох үнэт ховор үзмэр бий.
Гадна үзэсгэлэнгийн талбайд "Монголын уламжлалт тоглоом наадгайн төв" байгуулан, хүүхэд залуучуудад боловсрол олгох үйл ажиллагаа явуулж байна.
Цахим холбоос
Хархорум музей
Ангилал:Өвөрхангайн музей
Ади Шанкара
Ади Шанкара, мөн Ади Шанкарачарья гэж нэрлэдэг ( Санскритаар     ' Анхдугаар Шанкарачарья ', [note 1] дуудлага [aːdɪ ɕɐŋkɐraːtɕaːrjɐ] ), [note 2] 8-р зууны [note 3] гүрү нь Энэтхэгийн ведийн ухааны эрдэмтэн, гүрү ( ачарья ) юм. Тэрээр өөрийн бүтээлээр дамжуулан тухайн цаг үеийнхээ Адвайта Веданта философийн сургаалыг эмхэтгэн, би буюу хүний мөн чанарын тухай, самсараг гэтлэх мэдлэгийг агуулсан ведийн судруудын  тайлбаруудыг хийсэн.
Ади Шанкараг Ведийн философийн судруудын тайлбар ( Бхāшя ), т философийн сэдэвчилсэн сургааль ( Пракарана грантха ), яруу найраг ( Штотра ) зэрэг 300 гаруй зохиолыг бичсэн гэж үздэг. Гэсэн хэдий ч эдгээрийн ихэнхийг түүний шавь нар, нэрийг нь ашиглагчидь  эсвэл ижил нэртэй эрдэмтэд бичсэн байх магадлалтай. Шанкарагийн өөрөө бичсэн бүтээлүүд нь Брахмасутрабхашя, арван үндсэн Упанишадын тайлбарууд,   Бхагавад Гита,  болон Упадешасахаригийн тайлбарууд юм. Вивекачудамани судрын тайлбар бүтээлийн зохиогч нь Шанкара байсан эсэх нь эргэлзээтэй байсан бөгөөд ихэнх судлаачид үүнийг үгүйсгэдэг.
Шанкарагийн зохиолуудын гол үндсэн санаа нь самсараг гэтлэх Би ( Атман ) ба Брахман  ийн тухай мэдлэгийг хамгаалж, Упанишад судруудыг бие даасан нотолгоо, танин мэдэхүйн хэрэгсэл гэж үзсэнээр,  жинсрэг цутгах зэрэг зан үйлд чиглэсэн  Хиндүйзмийн Ведийн Мимамса сургуулийн тайлбарыг үгүйсгэсэн байдаг. [note 4] [note 5] Шанкара өөрөө Их хөлгөний буддизмыг шүүмжилж байсан хэдий ч ь Адвайта Веданта философиос Буддизмын их хөлгөний урсгалыг нөлөө харагддаг;   тиймээс Хинду шашны Вайшнава урсгалын өрсөлдөгчид нь Шанкараг "нууц-Буддын шашинтан"   [note 6] хэмээн буруутгаж байсан хэдий ч, Адвайта Веданта философийн уламжлалаар энэ шүүмжлэл нь үндэслэлгүй нь харагддаг бөгөөд эдгээр урсгалууд  Атман, Анатта (би байхгүй), Брахманы тухай өөр өөрийн үзлийг баримталдаг. [note 7]
Ади Шанкара нь Адвайта Веданта философийн уламжлалд маш том байр суурь эзэлдэг  хэдий ч  Хиндү шашны оюуны сэтгэлгээний хөгжилд үзүүлсэн нөлөөг нь зарим судлаачид үгүйсгэх нь бий.
10-р зуун хүртэл Шанкара нь өмнөх үеийн философич Мандана Мисрагийн  -ийн нэр алдарт дарагдаж, төдийлөн таньж мэдэгдээгүй байсан бөгөөд 11-р зуун хүртэлх Хиндү, Буддист эсвэл Жайн урсгалуудын эх сурвалж, бичиг баримтуудад түүний тухай дурдаагүй байдаг. Шанкара 14-р зуунд буюу нас барснаас нь хойш олон зуун жилийн дараа түүний байгуулсан Шрингери Мата хийд Вижаянагара эзэнт гүрний хаадын ивээлд орсон үеэс эхлэн     түүний бүтээл, тайлбаруудыг олон нийтэд түгж  нэр алдартай болж эхэлсэн. Вижаянагар гүрний үед Адвайтик Агамик Шайвизм урсгалаас бярманы  Адвайта Веданта философийн тайлбарыг илүү дагах болсон байдаг. 14-17-р зууны үеийн гэгээрсэн хүмүүс, гэгээрсэн хүмүүсийн намтарт түүнийг хорвоог огоорч гэгээрсэн хэмээн бурханчлан шүтэж,  Энэтхэг орноор хөндлөн гулд хэрэн явж дигвижая (дөрвөн зүгт ялах) гороо эргэн   Энэтхэг оронд өөрийн гүн ухааны тайлбарыг түгээн дэлгэрүүлж, гүн ухааны мэтгэлцээнүүдэд өрсөлдөгчөө ялан дийлж байжээ. Эдгээр намтарт Ади Шанкараг дөрвөн мата ("хийд") үүсгэн байгуулагч гэж дурдсан байдаг бөгөөд тэрбээр мөн хорвоог огоорогсдын Дашанами урсгалыг дэг жаягийг үүсгэгч, Шанматагийн мөргөлийн уламжлалыг эмхэтгэсэн гэж үздэг.
Энэтхэгийн зарим сүм хийдийн тэргүүнүүдийг нэрлэдэг Шанкарачарья цол нь түүний нэрнээс гаралтай. Шанкарагийн бодит амьдралын талаарх найдвартай мэдээлэл хомс байдаг. Түүний одоо байгаа намтар нь түүний үеэс хойш хэдэн зуун жилийн дараа бичигдсэн бөгөөд домог, боломжгүй үйл явдлуудыг агуулсан байдаг. Шрингери Мата хийдийн бичиг баримтанд Шанкара нь "Викрамадитья" хаадын засаглалын 14 дэх жилд төрсөн гэж тэмдэглэсэн боловч энэ нэр нь аль хаанд хамаарах нь тодорхойгүй байна. Зарим судлаачид энэ нэрийг Чандрагупта II (МЭ 4-р зуун) гэж тодорхойлсон ч орчин үеийн эрдэмтэд Викрамадитьяг Бадамигийн Чалукья гүрнийх, магадгүй II Викрамадитья (МЭ 733-746) гэж үздэг.
Олонх эрдэмтэн судлаачдын үзэж байгаагаар Ади Шанкара МЭ 8-р зууны эхний хагаст амьдарч  байсан гэж үздэг.
Амирдын Санжид
Амирдын Санжид (1911-1938) цэргийн урлагийн нэрт зүтгэлтэн, зохиолч, яруу найрагч. БНМАУ-ын Алдарт гавъяат уран зохиолч.
Ади Шанкара
Өөрийн бүтээл туурвил
Ади Шанкара нь эртний Энэтхэгийн Ведийн хөлгөн их судруудад системчилсэн тойм, тайлбар ( Бхашяа ) бичиж туурвисанаараа илүү их танигдсан. Хиндүйзмийн гурван том судар болох Веданта судар, Упанишад судрууд, Бхагавадгита судруудад тэрбээр философийн тайлбар бичиж, тайлсан байдаг. Шанкарагийн философийн тайлбарын шилдэг бүтээл бол Хиндүизмын Веданта сургуулийн үндсэн судар болох Брахмасутрабхашя (шууд утгаараа Брахма Судрын тайлбар) юм.
Балдангийн Жав
Балдангийн Жав - Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, Ардын Эмч, эх барих, эмэгтэйчүүдийн эмч.
Ади Шанкара
Мокша - Самсараг гэтлэх Брахманы тухай билэг ухаан
Шанкарагийн бүтээл тайлбарын гол сэдэв нь Би ( Атман ) ба Брахман,  [note 13]  болно. Шанкарагийн гол анхаарч байсан сэдэв нь самсараг гэтлэх Би-ийн тухай билэг ухааныг тайлбарлаж, Хиндүизмын зан үйлд чиглэсэн Ведийн Мимамса сургуулийн эсрэг билэг ухааныг давууд авч үзэж Ведийн Упанишад судрууд нь бие даасан нотолгоо хэмээн тодорхойлж хамгаалах байсан. [note 4] [note 5]
Амирдын Санжид
1911 онд Хэнтий аймгийн Баян сумд төрсөн. 1929 онд Залуучуудын эвлэлд элссэн. 1934 онд Зохиолчдын эвлэлд элсэх өргөдөл гаргасан. 1937 оны 8-р сарын 04-нд БНМАУ-ын Алдарт гавъяат уран зохиолч цол хүртсэн. 1937 оны сүүлээр улс төрийн хилс хэрэг тулгагдаж, цэргийн клубын мөнгө санхүүг сүйтгэсэн хэрэг нэмэгдэж 10 жилийн хорих ялаар шийтгэгдсэн. 1938 оны 2-р сарын 10-нд дахин баривчлагдаж 1938 оны 3-р сарын 10-нд буудан хороогдсон. Түүнд оногдуулсан хэргийг 1963 онд цагаатгасан.
Балдангийн Жав
Намтар
“Төрөх үед эх ч, хүүхэд ч үхлийн ирмэг дээр байдаг учир түүнээс аварч чаддаг мэргэжилтэн л манай салбарт байх ёстой. Эмэгтэйчүүд, ялангуяа дороосоо даарахгүй байвал өвчнөөс сэргийлж чадна. Гэр бүл төлөвлөлт, хамгаалах арга хэрэгсэл өргөн нэвтэрсэн өнөө үед үр хөндүүлэх нь эрүүл эмэгтэйн хувьд хүсэх зүйл биш, дунджаар 3 жилийн зайтай эрүүл хүүхэд төрүүлбэл улсад ч, гэр бүлд ч хэрэгтэй” гэж шавь нар, эмэгтэйчүүд, гэр бүлд байнга зөвлөдөг ажээ.
Амирдын Санжид
Багадаа малд нүдтэй хүүхэд байсны дээр монгол бичиг үзэж сурсан. 1923 оноос хошууны тамгын газар бичээчээр ажилласан. 1929 онд Залуучуудын эвлэлийн жинхэнэ гишүүн болсон. 1930 онд сайн дураар Ардын цэргийн албанд татагдаж, улс төрийн газрын сонины бичээч, 1931 оны 12-р сарын 27-нд "Улаан одон"-ы товчооны туслах, байцаагч, бага, дунд, ахлах дарга, 1932 оны 3-р сараас дивизийн 1-р хорооны клубын дарга, 1932 оны 11-р сараас дивизионы клубын эрхлэгч, 1934 оны 3-р сараас Цэргийн театрын дарга, номын сангийн эрхлэгчийн албыг хавсран хааж, 1934 оны 12-р сараас Ардын цэргийн театр-хөгжмийн бүлгэмийг Ардын цэргийн театр болгон өргөтгөхөд Цэргийн театрын даргаар томилогджээ.
Балдангийн Жав
Гэгээн дурсгал
Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн ректор Ангилал:Монголын эмч Ангилал:Анагаах Ухааны Их Сургуулийн багш Ангилал:Зохиогч Ангилал:Монголын сурган хүмүүжүүлэгч Ангилал:Эмэгтэйчүүдийн эмч Ангилал:Монголын Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Монгол улсын ардын эмч Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Хүний гавьяат эмч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Дарвийн (Ховд) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1936 онд төрсөн Ангилал:2012 онд өнгөрсөн
Ади Шанкара
Мокша - Самсараг гэтлэх Брахманы тухай билэг ухаан
Шанкарагийн үзсэнээр мөнх оршигч (Брахман) дангаараа бодитой, хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй туйлын утгаараа оршдог бөгөөд бол харин хувьсан өөрчлөгддөг юмс, үзэгдэл үнэмлэхүй туйлын утгаараа бие даан оршдоггүй. Шанкарагийн гол зорилго нь Ведийн судруудын дүгнэлт болох Махавакьяа, ялангуяа Тат Твам Аси-д (Тэр бол чи) дурдсан Атман, Брахман  хоёрыг нэг гэдгийг таньж ойлгох замаар энэ төрөлдөө хэрхэн мокшад хүрч болох тухай тайлбарлаж сургах байсан. Атман, Брахманы тухай зөв мэдлэг, билэг ухаантай болсноор Брахман болж мөнх оршихуйд орших бөгөөд бөгөөд самсарагийн зовлонг гэтэлж ээс мокша (гэтлэх)-д хүрч [note 14] болон самсарад   дахин төрөхгүй гэжээ. "<яруу найраг> Би нэр дүрс, үйл биш. Миний мөн чанар үргэлж эрх чөлөөтэй! Би бол дээд ухамсар, брахман. Би цорын ганц цэвэр ухамсар. </яруу найраг>"
Амирдын Санжид
Бүх цэргийн театрын найруулагч, даргаар томилогдож цэргийн олон нийт-урлагийн ажилд зүтгэж явсан.
1933-1934 онд цэргийнхэн дотор урлаг, уран сайхан асар түргэн хөгжиж, залуу дуучид, хөгжимчид, жүжигчид олноор төрөн гарч байв.
Ади Шанкара
Мокша - Самсараг гэтлэх Брахманы тухай билэг ухаан
- Aди Шанкара, Упадешасасахасри 11.7
Амирдын Санжид
1934 онд Зохиолчдын эвлэлд элсэх өргөдлөө шүлэглэн бичиж байжээ. Түүний "Улирал амьдрал ба хувирал", "Манай Монгол Ази тивийн хаана байна вэ", "Үргэлжлэн хөгжиж буй Үндэсний улаан цэрэг", "Хувьсгалт ардын залуу цэргийн 10 жил" зэрэг цэрэг эх орны сэдэвтэй шүлгүүд нь "Улаан одон", "Үнэн", "Үндэсний соёлын зам" зэрэг сонин хэвлэлд хэвлэгдэн, радиогоор олонтаа уншигдаж байв.
Ади Шанкара
Прамана - билэг ухааныг олох арга, нотолгоо
Шанкара мэдлэгийн нотолгоо болох прамана-г [note 15] хүлээн зөвшөөрсөн боловч гол анхаарлаа метафизик, самсараг гэтлэхэд илүү  төвлөрүүлж, праманыг энгийн зүйл гэж авч үзэж байсан бөгөөд энэ нь прамана эпистемологи  Прамана нь"үнэн зөв мэдлэг олж авах арга хэрэгсэл аргууд" юм."  Японы судлаач Сенгаку Майедагийн бичсэнээр, "Шанкарагийн бүтээлүүдийн аль ч хэсэгт [...] прамана нотолгооны  талаар системчилсэн тайлбар бичээгүй байна", бөгөөд Атман-Брахманыг өөрөө нотлогдсон ( свапраманака ) болон өөрөө байнга төгс оршигч  гэж үзжээ. ( сватахсиддха ), мөн "мэдлэгийн хэрэгслийг судлах нь эцсийн хувилбарт хүрэхэд ямар ч ашиггүй".  Судлаач Майеда нь  Шанкарагийн гаргалгаа  нь "үнэн бодитой бөгөөд идеалист биш" гэж тэмдэглээд, жнана буюу билэг ухаан нь одоо байгаа зүйл ( вастутантра ) дээр үндэслэсэн бөгөөд "Ведийн зарлиг хууль ( codanatantra ) эсвэл хүн ( purusatantra ) дээр тулгуурлаагүй " гэж үзсэн байна.
Байгаль-Эх Лицей Ахлах Сургууль
Монгол Улсын Их Сургуулийн харьяа Байгаль-Эх лицей ахлах сургууль нь 2001 онд үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд Япон улсын хөрөнгө оруулалттайгаар 2012 онд өргөтгөл хийгдэн өдгөөг хүртэл амжилттай ажиллаж байна. Өдгөө 10, 11, 12-р ангийн нийт 18 ангитай тус сургууль нь Байгалийн ухааны чиглэлээр(Математик, физик, хими, биологи, газар зүй, мэдээлэл зүй) гүнзгийрүүлсэн сургалт явуулдаг ба мэргэжлийн хичээл тус бүр дээр өндөр чадвартай багш нарыг МУИС-аас урьж багшлуулдаг. Жил бүрийн ЭЕШ оноогоор улсдаа дээгүүр жагсдагаас гадна, уралдаан олимпиадуудад сурагчид нь шагнал хүртдэг, үүгээр ч үл барам Дэлхийд нэртэй IELTS, TOEFL, IBT, SAT, МОНБУШЕ-ийн шалгалтуудад тус тус тэнцсэн тохиолдол ч бий.
Ади Шанкара
Прамана - билэг ухааныг олох арга, нотолгоо
Судлаач Майкл Комансын (Васудевачарьяа гэдэг) үзсэнээр Шанкара нь мэдрэхүй, логик учир шалтгааны дүгнэлтийг хамгийн найдвартай танин мэдэхүйн үндсэн хэрэгсэл, нотолгоо прамана гэж үзсэн бөгөөд мэдлэгийн эдгээр арга нотолгоо нь "юу нь ашиг тустай, юу нь хэрэггүй таньж мэдэхэд" тусалдаг бөгөөд ведийн судруудад хандах шаардлагагүй гэжээ. Метафизик ба ёс зүйтэй холбоотой зарим асуудалд Вед, Упанишад зэрэг судрын нотолгоо, мэргэн ухаан чухал болдог гэж Шанкара үзэж байжээ.
Байгаль-Эх Лицей Ахлах Сургууль
Ангилал:Улаанбаатарын сургууль
Амирдын Санжид
1936 онд "Ардын цэргийн ариун жагсаал" дууг үг аяын хамт зохиосон. 1937 онд "Хувьсгалт орон" магтуу бичсэн.
Ади Шанкара
Прамана - билэг ухааныг олох арга, нотолгоо
Эрдэмтэн Меррелл-Вольф нь Шанкара гүн ухааны үзлээ боловсруулахдаа Вед болон Упанишад судруудыг үнэн зөв мэдлэгийн эх сурвалж болгон хүлээн зөвшөөрсөн боловч хэзээ ч эртний бичвэрүүд дээр тулгуурладаггүй, харин үзэл  бүрээ практикийн прамана (мэдлэгийн хэрэгсэл, нотолгоо) ашиглан учир шалтгаан, логик туршлагаар нотолсон байна гэж  тэмдэглэжээ. Судлаач Хакер, Филлипс нар Шанкарагийн учир шалтгаан, логикийн дүрмийн талаархи ойлголт, эпистемийн алхмуудыг шаталсан онцолсон байдал нь Брахма-сутра-бхашя дахь Шанкарагийн "ямар ч эргэлзээ байхгүй санал" бөгөөд түүний хамтрагч, шавь Падмападагийн бүтээлүүдэд улам бүр туссан ойлголт гэдгийг тэмдэглэжээ.
Амирдын Санжид
1937 оны сүүлээр шоронд байхдаа "Хүний зам", "Шилээс шилдэгт", "Эрүүл галзуугийн эмнэлэг", "Хутганы ирэн дээр" зэрэг жүжгийн үзэгдлүүдийг бичиж театрын бүлгэм байгуулан хөгжим хэрэгсэл хүсэн өргөдөл гаргасан нь дахин баривчлагдах шалтаг болжээ.
Ади Шанкара
Логик ба чинадаас ирсэн мэдлэг
1927 онд Оросын судлаач Шербатский Шанкараг Мадьхямика буюу Төв үзэлт буддистуудаас логик учир шалтгааны ухааныг ашиглахыг шаардсан мөртлөө өөрөө цаанаас ирсэн мэдлэгийг эх сурвалж болгон ашигладаг гэж шүүмжилжээ. [note 16] 1933 онд судлаач Сиркар өөр үзэл баримтлалыг санал болгож, "Шанкара идеалист логикийн байр сууринаас зөрчилдөж, өөрийгөө холдуулах хуулийн үнэ цэнийг хүлээн зөвшөөрдөг; улмаар түүнд гадаад үзэгдлийг бодит байдалтай нэгтгэх боломжтой болсон." гэжээ.
Амирдын Санжид
Суу билэгт авъяаст, дэврүүн сэтгэлт, БНМАУ-ын Алдарт гавъяат уран зохиолч А.Санжидын байгуулсан алдар гавъяа Монголын урлагийн, тэр дундаа цэргийн урлагийн түүх, монгол түмний зүрх сэтгэлд мөнхөд орших болно.