cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эрдэнэдалай сум
Сумын туг нь 1*2-н харьцаатай, гуравны хоёр нь цэнхэр, гуравны нэг нь улбар шар өнгөтэй.
Цэнхэр өнгөөр мөнх хөх тэнгэрээ шүтэн дээдлэх, улбар шар өнгөөр сум орон нутаг минь гал дөл шиг үргэлж өөдөө асан мандаж, хөгжин цэцэглэж байхыг бэлгэдсэн. Тугны цэнхэр өнгөн дээр сумын сүлдийг байрлуулсан.
= СУМЫН СҮЛД = https://dundgovi.gov.mn/sm.php?s=Erdenedalai&page=1969
Мөнх тэнгэрийг бэлгэдсэн хөх өнгийн дэвсгэр дээр наран зүгт давхих эрдэнийн хүлгийг, эрт ,эдүгээ, ирээдүй цагийг бэлгэдсэн, хүслийг хангагч чандмань эрдэнэтэй хослуулан, дэлгэр зуны хөрсийг бэлгэдсэн ногоон өнгийг суурилуулж, төгсөшгүй үргэлжлэх түмэн наст хээгээр хөвөөлж, ашид дэвжихийн өлзий хутаг оршсон хүрдийг амар мэндийн цэнхэр хадгаар сүлжиж, гал голомтын бэлгэдэл улаан өнгийн дэвсгэр дээр суурилуулж, Эрдэнэдалай нутгийн нэрийг магнайлж, аз жаргалын бэлгэдэл алтан шаргал өнгөөр хүрээлсэн миний нутгийн сүлд оршвой.
Түшээт хаан аймгийн Говь түшээт вангийн хошуу нутгийн төв хэсэг болох Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сум нь 1923 оны 06 дугаар сард Өвөр-угтаал гэдэг газар байгуулагдснаас хойш эдүгээ 98 жилийн түүхтэй болжээ. Анхны даргаар Р.Отгон гэдэг хүн сонгогдсноос хойш 22 хүн тус сумыг удирдан төр засгийн бодлого шийдвэрийг орон нутагт хэрэгжүүлж байжээ.
Эрдэнэдалай сумын төвийн нэр нь Сангийндалай. Өвөрхангай аймгийн Сант, Баян-Өндөр, Төв аймгийн Дэлгэрхаан, Бүрэн болон өөрийн аймгийн Адаацаг, Луус, Хулд, Дэлгэрхангай, Сайхан-Овоо сумтай хиллэдэг. Далайн түвшингээс 1835 м өргөгдсөн Монгол улсын төв хэсэгт байрласан тал хээр говь хосолсон 735,1 мянган га газар нутаг дэвсгэртэй.
Иргэдийн идэвхтэй оролцоонд тулгуурласан САЙН ЗАСАГЛАЛ-ыг хөгжүүлж, Төр, Иргэний байгууллагууд, хувийн хэвшлийн тэгш үүрэг оролцоотойгоор өөрчлөлт шинэчлэл хийж, иргэн бүрийн эрүүл, аюулгүй, чинээлэг амьдрах нөхцөл бүрдсэн хүмүүнлэг иргэний ардчилсан нийгмийг төлөвшүүлэн хөгжүүлсэн загвар сум болох АЛСЫН ХАРААТАЙ, сайн засаглалыг хөгжүүлж, хүн амыг эрүүл, боловсролтой, соёлтой, ажил орлоготой байх нөхцөлийг бүрдүүлэн, иргэдийнхээ дасан зохицох, хөгжих чадварыг нэмэгдүүлэх, Уламжлалт болон эрчимжсэн, мал аж ахуйг хослуулан хөгжүүлж, орон нутгийн онцлогт тулгуурласан үйлдвэрлэл үйлчилгээний хөгжлийг түргэтгэн иргэдийнхээ орлогыг нэмэгдүүлэх, Бизнес эрхлэх аюулгүй, таатай орчныг бүрдүүлэх, Экологийн тэнцвэрт байдлыг хадгалан, хамгаалж, байгальд ээлтэй аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх гэсэн 4 зорилгын хүрээнд “Хүний хөгжил”-ийг ТЭРГҮҮЛЭХ чиглэлээ болгон ажиллаж байна.
1950 онд 651 өрх 871 хүн ам, 14 баг, 63000 толгой малтай байсан бол 2020 оны жилийн эцсээр 1711 өрх, 5939 хүн ам, 7 баг, 521941 толгой малтай болоод байна. Дундговь аймагтаа ажлаараа сумын хамт олон 1964, 1974, 1980, 1982, 1990, 1996, 1998, 2000, 2002, 2010,2011,2012 онуудад 1-р байранд, 1997,1999, 2001 онуудад 2-р байранд тус тус орж байсан.
ЗДТГ: Монгол улсад Засаг захиргаа нутаг дэвсгэрийн нэгж түүний удирдлагын тухай хууль 1992 оноос эхлэн хэрэгжиж эхэлснээр Засгийн газрын 1992 оны 24-р тогтоолоор сумын АДХ-ын Гүйцэтгэх захиргааны бүтцийг өөрчлөн сумын ЗДТГ болгон 14 орон тоотой, засаг захиргааны анхан шатны нэгж 10 баг байгуулагдан ажиллаж байсан. Сумын ЗДТГ-нь Тамгын газрын удирдлага манлайлал, хүний нөөц эрх зүйн мэдээлэл, сурталчилгаа, байгаль орчин, төсөв санхүү, ХАА-н бодлого шийдвэр, иргэдийн санал, хүсэлтийг шийдвэрлэх болон дотоод ажлын чиг үүргийг хэрэгжүүлэх замаар төрийн үйлчилгээг иргэдэд хүргэж өндөр бүтээмжтэй хэвийн ажиллах нөхцөл боломжоор хангагдаад байна. Сумын ЗДТГ-ын санхүүгийн алба нь Төрийн байгууллагын хүрээнд 2000 оноос төсвийн удирдлагын шинэчлэлийг хэрэгжүүлэхэд чиглэгдсэн Төсвийн байгууллагын удирдлага, санхүүжилтийн тухай хууль хэрэгжиж, Төрийн сангийн нэгдсэн дансны тогтолцоог нэвтрүүлж эхэлсэн, монгол улсын төсвийн хуулийг хэрэгжүүлэх, орон нутагт Засгийн газрын санхүүгийн удирдлагын мэдээллийн нэгдсэн системийг нэвтрүүлэх, төсвийн санхүүгийн эх үүсвэрийг бүрдүүлэх, зарцуулалтыг хянах, санхүүгийн тайлан мэдээлэл, статистикийн мэдээ судалгааг хуулийн хугацаанд чанартай гаргахад бид цаг наргүй ажилладаг байсны үр дүнд хариуцсан сум , байгууллагын ажил тогтмолжиж , ажлаараа аймгийнхаа системийн байгууллагуудын хяналт шалгалтанд тогтмол амжилттай шалгагдаж, сүүлийн 10 жилд 2-3 тэрбум төгрөгийн үндсэн хөрөнгө, 4-5 тэрбум төгрөгийн мөнгөн хөрөнгийн тайлан тэнцэл гаргаж байна. Жил бүр өглөг авлагыг бууруулж, жилдээ Жижиг дунд үйлдвэрлэгчид 100-150 сая төгрөгийн зээл, Орон нутгийн хөгжлийн санхүүжилтээр 150-300 хүртэлх сая төгрөгийн санхүүжилт хийж улсын хэмжээнд нийт хөрөнгөөрөө дээгүүрт орох томоохон санхүүгийн нэгж болоод байна.
Сумын ИТХ, ЗДТГ, Бүрэн дунд сургууль, Хүүхдийн цэцэрлэг, Эрүүл мэндийн төв, Соёлын төвийн төсвийн 67 хувь нь улсын төсвөөс, 29 хувь нь орон нутгийн төсвөөс, үлдсэн 4 хувь нь үндсэн болон туслах үйл ажиллагааны орлогоос санхүүжигдэж байна. Төсвийн байгууллагууд, байгууллагын дэргэдэх сангууд 2016-2020 онуудад 2341147,6-3234657,4 төгрөгийг зарцуулсан бөгөөд үүний 90-93% нь төсвийн байгууллагын 234 албан хаагчийн цалин урамшуулалд зарцуулагдаж байна.
Төсвийн тухай хуулиар сум орон нутагт Орон нутгийн хөгжлийн сан бий болгож уг сангийн хөрөнгийг хуваарилахдаа тухайн сум орон нутгийн хүн амын тоо, газар нутгийн хэмжээ, аймгаас алслагдсан хэмжээ, хотоос алслагдсан хэмжээ, татварын орлогын идэвх санаачлага гэсэн 5 үзүүлэлт дээр тулгуурлан ОНХС-нд 2017 онд 176,2 сая төгрөг, 2018 онд 123.6 сая төгрөг,2019 онд 183.2 сая төгрөг, 2020 онд 165.9 сая төгрөг нийт 648,9 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг хийсэн. / ОНХС-аар хийсэн ажлуудыг зургийг хавсаргав / Монгол улсын Засгийн газар, НҮБ-ын Хөдөө аж ахуйг хөгжүүлэх олон улсын сангийн хооронд 2017 онд байгуулсан Санхүүжилтийн хэлэлцээрийн дагуу "Зах зээл ба бэлчээрийн удирдлагын хөгжил" төсөл тус суманд 2 дахь жилдээ хэрэгжиж байна. Өнгөрсөн 2019 онд 109.00.000 /зуун есөн сая/ төгрөгийн хөрөнгө оруулалт бүтээн байгуулалт хийсэн бол энэ онд 232.326.771 /хоёр зуун гучин хоёр сая гурван зуун хорин зургаан мянга долоон зуун далан нэг/ төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөн ажиллаж байна. ХААталаар: Эрдэнэдалай суманд 1961 онд Цагаан-овоо, Билүүт сум, 1962 онд Цогтчандмань сумын 2 бригадыг нэгтгэн зохион байгуулсан бөгөөд энэ үед 1074 өрх, 4260 хүн ам, нийгмийн 88441 толгой мал, амины 4058 малтай МАА-н 6 бригад, 200 гаруй суурьтай, улсад бүх мал, адуу хониороо нэгдүгээр байранд ордог энэ амжилтаа сүүлийн 30 гаруй жил хадгалан, адууныхаа тоо, эрмэг хурдан хөлөг морь, уруул чимчигнүүлсэн айрагаараа улсдаа алдаршсан.
Сүүлийн жилүүдэд мал 5-н төрөл дээрээ өсөж нийт малтай өрх 2020 онд 68 өрхөөр буюу 4.87%-иар, малчин өрх 62 өрхөөр буюу 4.82%-иар, мал бүхий өрх 6 өрхөөр буюу 5.45%-иар тус тус өссөн байна.
Мал сүргийн тогтвортой өсөлтийг хангах, мал эрүүлжүүлэх, үүлдэр угсааг сайжруулахад хувь нэмрээ оруулсан МУ-н хөдөлмөрийн баатар 2, Монгол улсын хошоо аварга малчин 1, Монгол улсын аварга малчин 30, аймаг сумын аварга малчин 262, ХАА тэргүүний ажилтан 50 малчин төрөөд байна. 2016 онд нийт малчдаас 200 хүртэл толгой малтай өрх 39,9 %, 201-500 малтай өрх 33,2%, 501-999 толгой малтай өрх 19,3%, 1000 дээш малтай өрх 7,6%, эзэлж байсан бол 2019-2020 онд 200 хүртэл толгой малтай өрх 34,7 %, 201-500 малтай өрх 34,9%, 501-999 толгой малтай өрх 22,3%, 1000 дээш малтай өрх 8,1% тус тус эзэлж байна. Нийт 2166 малчнаас 16-34 насны 605, 34-54 насны 1209, 55-с дээш насны 352 малчин байна. Малчин өрхүүд орчин цагтайгаа уялдан зохицож нарны цахилгаан үүсгэвэртэй өрх-1135, бага оврын цахилгааны эх үүсгэвэртэй өрх-49, салхины цахилгаан үүсгэвэртэй өрх-3 Бусад цахилгааны үүсгэвэртэй өрх-28, телевизор, хөргөгч, угаалгын машин гээд бүхий л цахилгаан хэрэгслийг өдөр тутамдаа хэрэглэж байна.
ОНХС-ийн хөрөнгөөр 2017-2020 онуудад хөдөөгийн 6 багт 54 худгийг 54,0 сая төгрөгөөр засварлаж, гүн өрмийн 8 худгийг 143,5 сая төгрөгөөр шинээр гаргасан байна. Тус суманд газар тариалан эрхлэх, туслах аж ахуйг хөгжүүлэх, гахай, тахиа үржүүлэх уламжлалт дадлага туршлага бага боловч сүүлийн жилүүдэд хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид ногоо тарих, тахиа өсгөн үржүүлэх дадлага туршлага ихээхэн эзэмшиж байгаа бөгөөд 2020 оны жилийн байдлаар 3,10 талбайд хүнсний ногоо, 1,18 га-д нарийн ногоо тариалаад байгаагийн зэрэгцээ нарийн ногооны хүлэмж эрхэлдэг 10 иргэн байна. Мал эмнэлгийн тасаг нь орон нутагт мал амьтны эрүүл мэндийн тухай хууль түүнийг дагалдан гарсан журам, заавар, стандартын хэрэгжилтийг хангуулах, мал эмнэлгийн ажил үйлчилгээний чанар, хүртэмж, үр дүнг сайжруулах, гэрээт 3 мал эмнэлгийн үйлчилгээний нэгжүүдийг мэргэжил арга зүйн удирдлагаар хангах, мал амьтны өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх, эрүүлжүүлэх нэгдсэн бодлогыг хэрэгжүүлэн мал эмнэлгийн хяналтын улсын байцаагч ,тархвар зүйч эмч гэсэн орон тоотойгоор ажиллаж байна.Харьяалах нутаг дэвсгэрт малын эрүүл мэндийг хамгаалах, танадалт хийх ажлыг гардан зохион байгуулж, мал эмнэлгийн урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, гүйцэтгэлийг гаргаж удирдлагыг мэдээ, мэдээлэлээр хангах, хувийн хэвшлийн МЭҮН-үүд, мал бүхий иргэд, малчид, хуулийн этгээдийг мэргэжил арга зүйн удирдлага, зөвлөгөөгөөр хангаж, үйл ажиллагааг нь дэмжих,МЭҮН-үүдийн мал амьтны өвчнийг оношлох, эрүүлжүүлэх, урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх арга хэмжээг хэрэгжүүлэх талаарх хууль, тогтоомж, стандарт, хорио цээрийн арга хэмжээний хэрэгжилтийг хангуулах, малын шилжилт хөдөлгөөн, малын эмийн зохистой хэрэглээнд хяналт тавих ажлыг зохион байгуулж, мал амьтны гаралтай түүхий эд бүтээгдэхүүний ариун цэврийн баталгаажуулалт хийх чиг үүргийг хэрэгжүүлж ажиллаж байна.
Жил бүр сумын мал сүргийг эмчлэн сэргийлэх ажил үйлчилгээг хийж гүйцэтгэхээр сумын Засаг дарга,МЭТ,МЭҮН-үүд хамтран ажиллах гэрээ байгуулан ажилладаг. МЭТ нь сүүлийн таван жилд ажлын гүйцэтгэлээрээ аймагтаа 1-2 байрт удаа дараалан тэргүүлэн ажиллаж байна ЖДҮ –ийн чиглэлээр 2011-2020 онуудад сум хөгжүүлэх сангаас зээл олгож эхэлснээр давхардсан тоогоор 60 гаруй иргэн ААН-д 500 гаруй сая төгрөгийн зээл олгоод байна.
Сумын нийт хүн амын 57.09%-ийг хөдөлмөрийн насны хүн ам эзэлж байна. Хөдөлмөрийн насны хүн амын 77.32% нь ажил эрхэлж байгаа ба 22.68% нь ажил хөдөлмөр эрхлээгүй байна. Эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөр эрхлэлт нийт хөдөлмөр эрхэлдэг хүн амын 46.45%-ийг эзэлж байна. Боловсролын түвшингээр авч үзвэл суурь боловсрол эзэмшсэн эмэгтэйчүүд хамгийн өндөр буюу 33.33%-ийг, магистрийн боловсролтой эмэгтэйчүүд хамгийн бага буюу 5.04%-ийг тус тус эзэлж байна. Хөдөлмөр эрхэлдэг эрэгтэйчүүд нийт хөдөлмөр эрхэлдэг хүн амын 53.55%-ийг эзэлж байна. Боловсролын түвшингээр авч үзвэл суурь боловсрол эзэмшсэн эрэгтэйчүүд хамгийн өндөр буюу 37.89%-ийг, дипломын дээд боловсролтой эрэгтэйчүүд хамгийн бага буюу 0.35%-ийг тус тус эзэлж байна. Хөдөлмөрийн биржид бүртгэлтэй ажил идэвхитэй хайгч нь ажил эрхэлдэггүй хүн амын 26.26%-ийг эзэлж байна.
ЦЭЦЭРЛЭГ: Тус сумын хүүхдийн цэцэрлэг нь анх 1960 онд нэгдлийн харъяа эрхлэгч 1, аж ахуй 1, нийт 5 ажилчинтай 25 хүүхэдтэй холимог бүлэг нэгтэйгээр байгуулагдсан ба байгуулагдсан цагаасаа хойш одоог хүртэл сумын төвийн болон малчин өрхийн 2-7 насны хүүхдийг СӨБ олгоход гол анхаарлаа чиглүүлэн ажиллаж байна. 1982, 1987, 2012 онуудад ашиглалтад орсон 3 барилгад 8 бүлгийн 300 хүүхэд сурч боловсорч хүмүүжиж байна. 2002 онд манай хамт олон Аймгийн тэргүүний хамт олон болсон.Энэ 2012-2013 оны хичээлийн жилд 8 бүлэгт 320 хүүхэд сурч хүмүүжиж,эрхлэгч 1,арга зүйч 1, дуу хөгжмийн багш1, бүлгийн багш 8 бүгд 30 ажилчинтай үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Сүүлийн жилүүдэд малчин өрхийн 2-5 насны хүүхэдтэй бүх өрхөөр орж явуулын үйлчилгээгээр СӨБ-ыг олгох, 5-6 насны хүүхдийг цагийн болон ээлжийн бүлгийн сургалтанд хамран сургаж хамран сургалтын хувь сүүлийн 5 жилд 66.8%- 78%-д хүрсэн. Манай хамт олон 2002 онд “Аймгийн тэргүүний хамт олон” болсон ба сүүлийн 3-5 жилд ажилчдынхаа ажиллах орчин болон сургалтын орчинг сайжруулах чиглэлээр гадаадын төсөл хөтөлбөрт хамрагдан баруун бүсийн 6 цэцэрлэгийн багш нарын ур чадварын уралдаан, бүсчилсэн төрөл бүрийн сургалт явуулах сургалтын төв болон ажиллаж ирлээ. Багш ажилчдын мэдлэг боловсролыг дээшлүүлэхэд анхаарч жилд бүр тодорхой ажил төлөвлөж түр болон эчнээ сургалтанд багш болон туслах багш нараа явуулан сургаж байна. 2005-2006 онд ЮНЕСКО-ийн шугамаар “Боловсрол соёлын үйлчилгээг монголын малчдад хүргэх нь” төслийн хүрээнд хөдөөгийн багийн цэцэрлэгт хамрагдаагүй хүүхдэд явуулын сургалт, зуны гэр цэцэрлэг ажиллуулдаг. 2008-2009 оны хичээлийн жилд Тогтвортой амьжиргаа төсөлийн ОНСС-аас 4,8 сая төгрөгний санхүүжилт бүхий гадна тоглоомын талбайг тохижуулсан. Манай цэцэрлэгийн гол онцлог нь сумын төвийн хүүхдийг СӨБ-д хамруулахаас гадна малчин өрхийн 5-6 настай хүүхдийг сургалтын төрөл бүрийн хэлбэрээр СӨБ олгодог. Бид хүүхдийг сургаад зогсохгүй эцэг эхийг сургалтанд хамруулан тэдний дунд төрөл бүрийн уралдаан тэмцээн зохион явуулдаг. 2010 онд Японы “Өвсний үндэс хөтөлбөр”-ийн дагуу 75 хүүхдийн шинэ цэцэрлэгийн барилга бариулж ашиглалтанд оруулж бага насны хүүхдийн сурч хүмүүжих тав тухтай орчинг бүрдүүлж СӨБ-ын хамран сургалтыг нэмэгдүүлэн ажиллаж байна. Энэ онд БСШУЯ-ны 17 сая төгрөгний хөрөнгө оруулалт хийгдсэн.
СУРГУУЛЬ:1930 онд тулгын чулуугаа тавин үүсгэн байгуулагдсанаас хойш эдүгээ 91 жил сургалт хүмүүжлийн ажлыг ажилттай зохион байгуулж ирлээ. Сургуульд 59 багш, захиргаа аж ахуй ажилчид 26, дотуур байр 8 бүгд 93 албан хаагчтай. 1147 сурагчтай бөгөөд бага боловсрол олгох I-V ангид 522 сурагч, суурь боловсрол олгох VI-IX ангид 440 сурагч, ахлах боловсрол олгох X-XII ангид 158 сурагч 1,5 ээлжээр 29 анги танхим 39 бүлэгт хичээллэж байна. Короно Ковид19 өвчлөлийн улмаас танхимын хичээл сургалтын ажлууд тасалдаж онлайн сургалтууд зонхилон явагдсаны улмаас сүүлийн 2 жил сурагчдын сурлагын амжилт чанар буурсан үзүүлэлттэй дүгнэгдсэн.
ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ТӨВ: 1934 онд санитар Нацагийн санаачлагаар тэс сумын Өвөр-Угтаал гэдэг газар сувилагч, галч гэсэн орон тоотойгоор анхны шаваа тавьсан юм. Эрүүл мэндийн газар нь эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээг иргэн бүрт чанартай, аюулгүй хүртээмжтэй хүргэж, амьдралын чанарыг сайжруулснаар хүн амын дундаж наслалтыг уртасгахад анхан шатны эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг үзүүлж, Ерөнхий эмч-1, нягтлан бодогч 1, Ерөнхий мэргэжлийн эмч 6, нийгмийн эрүүл мэндийн ажилтан 1, Эх барих эмэгтэйчүүдийн эмч 1, дотрын эмч 1, мэс заслын сувилагч 1, Эх баригч эмч 2, Багийн эмч 6, Нөхөн сэргээх ,физик эмчилгээний бага эмч 1, Эрүүл мэндийн Статистикч бага эмч 1, Ахлах сувилагч 1, Ээлжийн сувилагч 3, Дархлаажуулалтын сувилагч 1, Лаборант 1, Нярав 1, Тогооч 1, үйлчлэгч 5, 3 жолооч нийт 40 орон тоотой ажиллаж байна. Сум дундын эмнэлэгт хүний гавъяат эмч Х.Хас, Х.Чимэд, Ш.Готов, Ц.Бархас, улсын тэргүүний эх баригч Ц.Сайнжаргал, хөдөлмөрийн хүндэт медалиаар сувилагч Д.Мөнхчулуун, сувилагч Ц.Сайнбилэг, Төрийн дээд шагнал Алтангадас одонгоор их эмч Ч.Дондог, ахлах сувилагч Б.Гэрэлмаа, клиникийн професор Ч.Дондог, Эрүүлийг хамгаалахын тэргүүний ажилтан цол тэмдэгээр 30 гаруй мэргэжилтнүүд төрөн гарсан төдийгүй байгууллагын болон салбарын тэргүүнүүд төрөн гарсан түүхтэй
Зураг
thumb|400px|center|Сангийн далай хийд
Хар тугалга
Хар тугалга нь (латинаар: plumbum) химийн элементийн үелэх системд Pb  гэж тэмдэглэгддэг, атомын дугаар нь 82 болох химийн элемент юм. Зөөлөн, хувийн жин ихтэй, хортой хүнд металл болно. Байгаль дээр исэл, cульфид байдлаар тохиолдоно. Хар тугалга нь уран, тори зэрэг цацраг идэвхт элементүүдийн задралын эцсийн бүтээгдэхүүн юм.
Амархан хайлдаг, боловсруулахад хялбар дөхөм учраас өргөн хэрэглэдэг. Хар тугалгаар аккумуляторын тугалган дугтуй, химийн үйлдвэрийн хүчилд тэсвэртэй тугалган аппарат хэрэгсэлд хэрэглэнэ. Хар тугалганы нэгдлүүд бусад хүнд металлын адил хортой боловч зарим нэг нэгдлийг эм болгон ашигладаг.
Эшлэл
Ангилал:6-р үеийн элемент Ангилал:Кубын талст систем Ангилал:Эрдэс Ангилал:Эрдсийн ангиллын элемент
RAID
RAID 0
RAID 0 түвшин үүсгэх арга энгийн бөгөөд хялбархан. Ихэвчлэн их хэмжээний өгөгдлийг хурдан дамжуулах шаардлагатай тохиолдолд RAID 0 үүсгэж байна. RAID 0 багцад хамаарч байгаа аль нэг диск гэмтэх тохиолдолд тухайн багцад бичигдсэн бүх өгөгдөл устгагдана. Учир нь өгөгдөл нийт дискний тоонд уялдан олон жижиг блок болж задардаг тухай өмнө нэгэнт өгүүлсэн. Ийм учраас аль нэг дискний тодорхой нэг секторт алдаа үүсэх тохиолдолд бусад дискэн дээрх холбогдох секторуудад ч харьцах боломжгүй. Давуу тал: -   Хурд сайтай. (Онолын хувьд багцад багтах дискний тоотой уялдаатайгаар бүтээмж өснө!) -   Хяналтын дүнгийн тооцоо хийх шаардлагагүй -   Үүсгэхэд хялбар Сул тал: -   Fault tolerance буюу гацаа гажигт тэсвэртэй “жинхэнэ” RAID биш тул найдвартай ажиллах баталгаа муу. -   Дискний тооны өсөлт тодорхой хязгаарт хүрмэгц бүтээмж цааш өсөхөө больдог. -   Ганц диск гацах тохиолдолд багцан дахь бүх мэдээлэл алдагддаг учир мэдээллийн үнэ цэнэ чухалчлагддаг орчинд тохиромжгүй. Багц үүсгэхэд тавигдах шаардлага: Доод тал нь 2 диск Хэрэглээ: Видео эдитинг гэх мэт хяналтын илүүдэл өгөгдөл (redundancy) үүсгэх хэрэгцээгүй, хурдтай нэвтрүүлэх чадвар шаарддаг программ ашиглах нөхцөлд.
RAID 1 (Mirrored Disc Array)
1-р түвшний RAID нь 100% илүүдэлтэй хатуу дискний багц болдог. Өөрөөр хэлбэл RAID 1 түвшинд өгөгдлийг зүгээр давхар бичиж (mirroring буюу тольдох арга) явдаг тул мэдээлэл хадгалагдах баталгаа сайтайн зэрэгцээ үнэ өндөр. RAID 1 үүсгэхэд хатуу диск болон өгөгдлийг урьдчилан блоклож хуваах шаардлагагүй. Тухайн тохиолдолд хоёр диск яг адилхан мэдээлэл хадгалж явах учир ганц ширхэг логик диск болж таарна. Аль нэг диск ажиллаж чадахгүй болох тохиолдолд нөгөө диск үүрэг гүйцэтгэнэ. Үүнээс гадна RAID 1 түвшин хэрэглэхэд унших үйлдэл хоёр дискэн дээрээс зэрэг хийгддэг болохоор мэдээлэл унших хурд давхар өсдөг байна. Өгөгдлийн аюулгүй, найдвартай байдал нь өгөгдөл хадгалах систем үүсгэх үнэ өртгөөс хамаагүй өндөр байгаа үед мэдээлэл хадгалах энэ схемийг ихэвчлэн хэрэглэдэг байна. Давуу тал: -   Багц тутамд нэг бичилт эсвэл хоёр уншилт хийх боломжтой. -   Дан дисктэй харьцуулахад унших (бичих) хурд давхар өснө. -   Диск гацах тохиолдолд багцыг шинэчлэн үүсгэх шаардлагагүй, ердөө гэмтэлтэй дискийг шинээр солиод болно. Сул тал: -   RAID түвшнүүд дотроо хамгийн их (100%) илүүдэлтэй. 2 диск тутмын нэг нь илүүдэл өгөгдөл хадгалахад зориулагдана. -   Мэдээлэл хадгалах багтаамж нь нэг хатуу дискний хэмжээгээр хязгаарлагдана.
Багц үүсгэхэд тавигдах шаардлага: 2 диск шаардлагатай.
Хэрэглээ: Хяналтын илүүдэл өгөгдөл (redundancy), хурдтай, чөлөөт (random) бичилт шаарддаг программ; ердөө хоёрхон хатуу диск бүхий бага чадлын (entry-level) системүүд (SMB домэйн сервер, бага чадлын вэб сервер, жижиг файл сервер).
RAID 3 (Parallel Array with Parity)
3-р түвшний RAID нь параллель оролт-гаралттай, хяналтын мэдээлэл хадгалах зориулалттай илүү нэг диск бүхий гацаа гажигт тэсвэртэй багц юм. Өгөгдөл бичихдээ хяналтын мэдээлэл хадгалах зориулалттай ганцаас бусад бүх дискэнд, байтийн түвшинд (битийн түвшинд ч боломжтой) блоклон хуваадаг. Хяналтын мэдээллийг тооцоолохдоо бичигдэж буй өгөгдлийн блокуудад “БУЮУ-г хасаад” (ХОR) үйлдэл ашигладаг. Багцад хамаарах аль нэг диск гэмтэж, жагсаалаас гарах тохиолдолд уг дискэнд байсан мэдээллийг хяналтын өгөгдөл болон үлдсэн ажиллагаатай дискнүүд дэх өгөгдлийн тусламжтайгаар сэргээж болно. Дөрвөн битийн хэмжээтэй блокоор жишээ авъя. Өгөгдөл хадгалах зориулалттай дөрвөн диск, хяналтын дүн бичих нэг диск гэж тооцъё. Хэрвээ битийн дараалал 1101 0011 1100 1011 бөгөөд дөрвөн битээр хуваагдсан гэж үзвэл хяналтын дүнг бодож гаргахад 1101 + 0011 + 1100 + 1011 = 1001 гэсэн үйлдэл хийх шаардлагатай болно. Тэгэхлээр тавдахь дискэнд бичигдэх хяналтын өгөгдөл нь 1001-тэй тэнцүү болж байна. Аль нэг диск, жишээ нь гуравдугаар диск гажигласнаас болоод 1100 блокийг унших ажиллагаа бүтэлгүйтлээ. Алдагдсан утгыг хяналтын өгөгдөл болон үлдсэн блокуудын утгаар мөн л “БУЮУ-г хасаад” үйлдэл ашиглан хялбархан сэргээчихэж болно: Блок 3 = Блок 1 + Блок 2 + Блок 4 + Хяналтын дүн Бидний жишээн дээр: Блок 3 = 1101 + 0011 + 1011 +1001 = 1100. RAID 3 түвшин нь өмнөх RAID 2 түвшинтэй харьцуулахад илүүдэл өгөгдөл бага. Мөн өгөгдлийг дискнүүдэд хувааж байрлуулдаг тул бүтээмж өндөр. Бичих ажиллагаа явагдах бүрт хяналтын өгөгдөлтэй дискэнд хандалт хийж байдаг бол мэдээллийг унших ажиллагаа явагдаж байгаа нөхцөлд (гацаа гажиг байхгүй нөхцөлд) хяналтын өгөгдөлтэй дисктэй харьцдаггүй. Оролт-гаралтын үйлдэл хийгдэх болгонд багцны бүх дискэнд хандах ёстой болж таардаг тул нэг зэрэг хэд хэдэн хүсэлт боловсруулах боломжгүй. Энэ шалтгаанаас болж уг түвшин хэрэглээнд төдийлөн ашиглагддаггүй байна. RAID 3 түвшин нь гацаатай уялдан бүтээмж унах уналт үл ялиг, мэдээлэл хурдан сэргээгддэг бөгөөд эргэлтийн давтамж багатай, том хэмжээтэй файлтай харьцдаг программд илүү тохирдог байна. Давуу тал: -   Уншиж, бичих хурд сайн -   Диск гацах нь нийт дамжуулах хурданд нөлөө багатай
Сул тал: -   Үүсгэхэд төвөгтэй -   Жижиг хэмжээтэй өгөгдөлтэй идэвхтэй харьцах орчинд бүтээмж муу
Багц үүсгэхэд тавигдах шаардлага: Доод тал нь гурван диск
RAID 4 (Parallel Array with Parity)
4-р түвшний RAID нь хяналтын өгөгдлийг тусад нь ганц дискэнд хадгалдаг, гацаа гажигт тэсвэртэй багц болно. Энэ түвшин олон талаараа RAID 3-тай адилхан боловч бичигдэх өгөгдлийн блокийн хэмжээ ихээхэн том байдгаараа ялгагдана. RAID 3-аас илүү том блоктойн ачаар хэд хэдэн унших ажиллагааг зэрэг гүйцэтгэх (бие даасан хандалт хийх) боломжтой болдог байна. RAID 4 нь унших ажиллагааг зэрэг зэрэг параллель гүйцэтгэх боломжтойн ачаар жижиг хэмжээтэй файл дамжуулахдаа хурд сайтай. Гэвч бичлэг хийж буй нөхцөлд тусгай зориулагдсан дискнээ хяналтын өгөгдлийн тооцоо давхар хийгдэж явдаг учраас зэрэг олон бичих үйлдэл гүйцэтгэх боломжгүй. Уг түвшин нь том хэмжээтэй өгөгдөл дамжуулахад тохиромж муутай. Учир нь өгөгдөл дамжуулах энэхүү схемийг анхнаасаа өгөгдөл жижгэвтэр блок болон хуваагддаг, цааш дахин хуваагдах шаардлагагүй программуудад зориулсан байна. Ийм учраас RAID 4 нь мэдээлэл бичигдэхээсээ илүүтэй унших ажиллагаа голчлон хийгддэг файл серверийн хувьд тохирсон шийдэл болно. Өгөгдөл хадгалах энэ схемийн өртөг зардал өндөр бус боловч үүсгэх арга, гацсан үед сэргээх ажиллагаа төвөгтэй. Давуу тал: -   Зэрэг олон өгөгдөл унших шаардлагатай нөхцөлд хурд сайтай -   Илүүдэл өгөгдөл хадгалах зардал бага шаардагдана Сул тал: -   Үүсгэхэд төвөгтэй -   Өгөгдөл бичих болон сэргээх ажиллагаа удаан -   Ганцаарчилсан хандалт бүхий бага хэмжээний өгөгдөл унших хурд удаан Багц үүсгэхэд тавигдах шаардлага: -   Доод тал нь гурван диск
RAID 5 (Striped Array with Distributed Parity)
5-р түвшний RAID нь хяналтын өгөгдлийг тараан байршуулдаг, гацаа гажигт тэсвэртэй багц юм. Өгөгдөл болон хяналтын дүнгийн блокуудыг RAID 3-тай адилаар багцанд хамаарах бүх дискэнд тараан байрлуулдаг тул хяналтын дүнгийн тухай мэдээлэл хадгалах тусдаа диск байх шаардлагагүй болно. RAID 5 багцад хамаарч байгаа дискүүд бүгд адил хэмжээтэй байх бөгөөд хатуу дискний дэд системийн бичлэг хийгдэх боломжтой нийт багтаамж яг нэг дискээр дутуу болж таардаг. Жишээ нь 100 Гбайтийн таван дисктэй бол багцын нийт хэмжээ 400 Гбайт болох бөгөөд үлдэх 100 Гбайт нь хяналтын мэдээлэл хадгалахад зориулагдана. RAID 5 нь архитектурын хувьд RAID 4-тэй адил, бие даасан чөлөөт хандалттай. Мэдээлэл хадгалах логик блокийн хэмжээ том байх боломжтойгоороо RAID 3-аас ялгагдана. Ийм болохоор энэхүү багцын гол давуу тал нь RAID 4-ийн нэгэн адил хэд хэдэн хүсэлтийг нэгэн зэрэг гүйцэтгэх бололцоотой байдагт оршино. Гэхдээ хяналтын өгөгдөл байршуулах аргаараа RAID 5 ба RAID 4 нь хоорондоо ялгаатай. Өмнө дурдагдсан гурван түвшинд байдаг шигээр хяналтын дүнгийн мэдээллийг тусад нь дискэнд байршуулах тохиолдолд уг дискэнд хандах шаардлагагүй унших ажиллагаа өндөр хурдтай явагдана. Гэвч бичих үйлдэл хийгдэх бүрт хяналтын дүнгийн мэдээлэл өөрчлөгдөж байдаг болохоор RAID 2, RAID 3, RAID 4 схемүүдэд бичлэгийг параллель зэрэгцээ гүйцэтгэх боломжгүй. Харин RAID 5 схем ийм дутагдалгүй, хяналтын дүнг багцын бүх дискэнд бичдэг болохоор хэд хэдэн унших болон бичих үйлдлийг зэрэгцээ хийх боломжтой. Давуу тал: -   Унших хурд маш сайн. -   Дамжуулах чадвар өндөр. -   Нүсэр багтаамжтай багц үүсгэх бололцоотой. Сул тал: -   Тодорхой диск гацвал нэвтрүүлэх чадавхид нэлээд нөлөөтэй. -   Тодорхой блокийн өгөгдөл дамжуулах үзүүлэлт ганц дискнийхтэй адилхан. -   Тодорхой диск гацах тохиолдолд багцыг шинэчлэн сэргээх нь төвөгтэй. (RAID 1-тэй харьцангуйгаар) Багц үүсгэхэд тавигдах шаардлага: Доод тал нь 3 диск. Хэрэглээ: Их багтаамж, хурдтай ажиллагаа шаардагддаг программ, төрөл бүрийн (өгөгдлийн баазын, файлын, программын, интранет, ERP, DVR) сервер
RAID 10 (Nested RAID)
RAID 10 нь nested RAID буюу RAID 1 ба RAID 0-ийн хосолмол загвар бөгөөд өгөгдлийг диснүүдэд тарааж бaйрлуулах (striping) замаар хурдтай ажиллагаа хангаж өгөхийн зэрэгцээ өөр өөр дискэнд давхар хувилж (mirroring) явах тул гацаа гажигт тэсвэртэй болдог байна. RAID 10-т хяналтын өгөгдөл хадгалах шаардлага байдаггүй тул тодорхой тохиолдолд RAID 5-аас илүү хурдан уншиж, бичдэг байна. Мөн RAID 0-той харьцуулахад өгөгдөл бичих ажиллагаа удаавтар. Давуу тал: -   Гацаа гажигт тэсвэртэй, хурдтай байх гэсэн хоёр шаардлагад зэрэг тохирдог Сул тал: -   Үүсгэх өртөг зардал өндөр Багц үүсгэхэд тавигдах шаардлага: Доод тал нь 4 диск.
Intel Matrix RAID (Firmware RAID)
Intel Matrix RAID технологийн үндсэн санаа нь: тусдаа дискнүүд ашиглахын оронд тусдаа дискнүүдийн партишн ашиглан өөр өөр RAID-ийн хослол үүсгэхэд үндэслэдэг байна. Жишээ нь хоёр дискэнд тус бүрт нь хоёр партишн үүсгээд эхний хоёр партишнд RAID 0-оор үйлдлийн систем суулгаж, үлдсэн хоёр партишнийг RAID1 горимоор өгөгдөл хадгалахад ашиглаж болно. Intel Matrix RAID нь анх тус компаний ICH6R чипсетэд (9xx цуврал) зөвхөн RAID 0, RAID 1 дэмжиж байсан бол сүүлчийн ICH10R чипсет RAID 0, RAID 1, RAID 10, RAID 5 түвшин дэмждэг болжээ.
Дэсктоп компьютерт RAID-ийн хэрэглээ
Арваад жилийн өмнө RAID массив нь SCSI диск бүхий өндөр үнэтэй, enterprise зориулалттай серверүүдэд голчлон ашиглагддаг байсан бол 90-ээд оны эцсээс ердийн бага чадлын сервер, workstation компьютерт хүртэл ердийн стандарт болж хувирсан төдийгүй хямд үнэтэй IDE болон SATA интерфэйстэй диск ашиглан RAID массив үүсгэх боломж бүрдсэнээр дэсктоп компьютерт хүртээлтэй технологи болж хувирчээ. Эдүгээ зах зээл дээр хямд төсөв, бага чадлын (low profile) RAID картны зэрэгцээ эх хавтан өөртөө интегрэйтэд буюу нэгтгэмэл RAID контроллертой байх нь түгээмэл болжээ. Дэсктоп компьютер хэрэглэгчдийн хувьд хамгийн сонирхол татдаг асуудал нь RAID 0 ашиглан дэсктоп компьютерийн дискний дэд системийн ерөнхий хурдыг сайжруулах явдал.
Ангилал:Хадгалах технологи Ангилал:Дижитал санах ойн хадгалуур Ангилал:Товчилсон үг
Даг Хаммаршёлд
АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Фицжеральд Кеннеди Хаммаршёлдыг "Манай зууны хамгийн агуу улс төрийн зүтгэлтэн" гэж үнэлсэн байдаг.
Эшлэл
Ангилал:НҮБ-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ангилал:Зохиогч Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Швед хэлээрх утга зохиол Ангилал:Шведийн төрийн нарийн бичгийн дарга Ангилал:Шведийн дипломатч Ангилал:Өдрийн тэмдэглэл Ангилал:20-р зууны чөлөөт өрлөгчин Ангилал:Шведийн чөлөөт өрлөгчин Ангилал:Энхтайвны Нобелийн шагналтан Ангилал:Шведийн Академийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Урлаг ба Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Шведүүд Ангилал:1905 онд төрсөн Ангилал:1961 онд өнгөрсөн
Эдгар Баррето
Замнал
Баррето 2011 оны наймдугаар сарын 31-нд «Палермотой» 4 жилийн гэрээ байгуулсан ба солилцоонд 5.3 сая евро зарцуулсан ажээ.
Шигшээ
Баррето Парагвайн шигшээд 2004 оны зургаадугаар сарын 8-нд Коста Рикатай нөхөрсөг тоглолоход анх гараалсан юм. Афины олимпт мөнгөн медаль хүртсэн. Түүнээс хойш хоёр ч удаагийн ДАШТ-д оролцсон тэрбээр 2012 оны наймдугаар сарын 5-нд шигшээгээс зодог тайлахаа мэдэгдсэн байдаг.
Гадны холбоос
Ангилал:Парагвайн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Парагвайн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:2004 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Серро Портеньо багийн тоглогч Ангилал:НЕК багийн тоглогч Ангилал:Режина багийн тоглогч Ангилал:Аталанта багийн тоглогч Ангилал:Палермо багийн тоглогч Ангилал:Парагвайчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Дуучин
Дуучин — дуулах мэргэжилтэй хүн.
Дуулаачдад зориулсан бүтээлийн төрлүүд
Дуулаачийн урлагийн хамгийн дэлгэрсэн төрөл. Ардын болон нийтийн гэж ангилна. Дууг төрөл хэлбэр агуулгаар нь хувьсгалын, аж байдлын, түүхэн, уянгын, олон хоолойн, ганц хоолойн, найрал хөгжмийн хавсралтгүй, хавсралттай гэж ялгадаг. Дууны шүлэг нь яруу найргийн нэг өвөрмөц төрөл. Дуу нь дахилттай, дахилтгүй гэж байна. Монгол ардын уран бүтээлд урт дуу, богино дуу гэсэн хоёр төрөл байна.
Уянгын аялгатай дуулаачийн бүтээл. Яруу найрагч тухайлбар бүрийн утга санааг аялгуугаар нь илэрхийлэх эрмэлзэлтэй зохиогддог бөгөөд хамрах хөгжим нь түүний агуулгыг илэрхийлэх бас нэг гол хэрэгсэл болдог. Романс нь ихэвчлэн уянгын бодрол шинжтэй байдаг бөгөөд яруу найрагчийн тодорхой нэг утга санааг хөгжмийн хэлээр илэрхийлсэн бие даасан бага хэмжээний зохиол юм.
Дуурьд дуучин гоцлох бүтэн хэсэг. Дуурийн тодорхой үйл явдлын хэсгийг ерөнхийлөн дүгнэсэн дуучны сэтгэл, бодол, дуулах чадварыг нээж харуулахуйц гол хэсэг. 15-р зуунаас бий болсон. Ихэвчлэн дуурийн бүтцэд багтдаг бодрол дуу бөгөөд хэмжээний хувьд янз бүр байна. Хэмжээ бүтцээсээ хамааран жижиг хэлбэр нь ариетта, ариозо, томоохон хэлбэрийн ари нь монолог, куплет, каватина зэрэг олон төрлийг өөртөө багтаасан байдаг.
Тинибег
Тинибег (Тинибек) 1341-1342 онд Алтан Ордын хан байсан. Тэрбээр өөрийн эцэг Өзбегийг залгамжлан гарч ирсэн бөгөөд түүний дараагаар дүү Жанибег нь хан болсон.
Лавлах материал
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Трансформерс: Сарны нууц
Трансформерс: Сарны нууц (Transformers: Dark of the Moon) буюу Трансформерс 3 (Transformers 3) нь 2011 оны Америкийн зөгнөлт-тулаант кино юм. Уг кино нь Трансформерс болон Трансформерс: Фоллений өшөө авалт зэрэг Трансформерс цувралын гурав дахь уг ангийг Майкл Бэй найруулж, Стивен Спилберг продюсерлэжээ. 2011 оны зургаадугаар сарын 29-нд нээлтээ дүрсний энгийн 2 хэмжээстээс бодит 3 хэмжээст болон IMAX 3D, дууны Dolby Surround 7.1 чанартайгаар толилуулжээ.
Саран дээр үл мэдэгдэх биет бууж байсан ул мөрийг НАСА олж мэдсэн бөгөөд чанд нууцлах даалгаварыг өгсөн Ерөнхийлөгч Жон Кеннедигийн нууц Аполло 11 сансрын хөлгийн судалгаагаар задрах бөгөөд Автоботууд эх дэлхийд суурьшсан байх үест Оптимус ахлагч робот байсан Сентинел Праймыг олох ба сарны гүүрийн баганууд алдагдаж эх дэлхийд Дэсэптиконууд ирэхээр аюул занал учруулж байх үед Сэм Уитвики болон түүний найз бүсгүй Автоботууд ба цэргийхэн хэрхэн зогсоож буйг бодит 3 хэмжээст гайхамшигаар харуулдаг.
Уг кино 2011 онд нээлтээ хийсэн кинонуудаас гуравдугаарт (Карибын тэнгисийн дээрэмчид: Нууцлаг түрлэг болон Харри Поттэр ба Үхлийн шүтээн 2-р бүлэг зэргийн ард), бүх цаг үеийн есдүгээрт 1 тэрбум доллар давсан орлогоороо эрэмбэлэгдэж буй.
Холбоос
Ангилал:3D кино Ангилал:2011 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Роботтой кино Ангилал:Трансформерс Ангилал:Тулаант кино Ангилал:Харь гарагийнхан кинонд Ангилал:Шинжлэх ухаан уран зөгнөлт кино
Өрөгтөмөр хаан
Энэ хаан Монголын түүхийн номонд бичигдээгүй ч нэр нь хятад, перс хэлээр бичигдсэн байдаг. Мин улс Өрөгтөмөрийг «Гүйличи» гэж нэрлэдэг байв. Тэрээр хаан болоод Мин улсын хаан Жү Ди (Юнлө)-д захидал илгээж, харилцаагаа хэвийн болгохыг оролдож байжээ. Гүйличи Асуд аймгийн Аругтай, Мархасан нарыг чинсангаар тус тус томилж, төрийн хэрэгт туслуулжээ.
Персийн түүхийн номонд Өрөгтөмөрийн үе Үгэчи хашихатай ойр байжээ. Гүнтөмөр хаан өөрийн дайсан Элбэг нигүүлсэгч хаан ийг алсаны дараа Дөрвөн Ойрадын захирагчаар Батула г томилов. Энэ шийдвэрт Үгэчи хашиха сэтгэл дундуур байв, Монголд иргэний дайн дэгдсэн. “Эрдэнийн товч”-д тэмдэглэгдэн үлдсэн Үгэчи хашиха бол Өрөгтөмөр өөрөө биш, Зүүн Монголын Өрөгтөмөр хааны эсрэг тэмцсэн Ойрадын удирдагч байж магадгүй. Ойрадыг эрхэндээ оруулахын тулд тэдэнтэй олон удаа тулалдаж, Ойрадын мэдэлд байсан Хами-г эзэлсэн ажээ. Өрөгтөмөр, Аругтай нарын хэн хэн нь хүчээ бэхжүүлэхийн тулд хамтарч байв. Өрөгтөмөр хаан Аругтай тайш нарын хоорондын маргалдааны дараа 1408 онд алагджээ.
Эшлэл
Ангилал:14-р зуунд төрсөн Ангилал:1408 онд өнгөрсөн
Динамо Киев
Динамо Киев мөн Киевийн Динамо (ФК «Динамо» Київ) — Европын цомтой багуудын хошой цомын эзэн (1975, 1986), Европын аваргуудын лигийн их шөвөгт дөрвөнтээ үлдэж байсан, Зөвлөлтийн арван гурван удаагийн аварга (1961, 1966, 1967, 1968, 1971, 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990), Украйны бас л арван гурван удаагийн аварга (1993-аас 2016 оны хооронд), Зөвлөлтийн цомын ес, Украины цомын мөн есөн удаагийн эзэн, хуучин ЗХУ-ынх байсан, одоо Украин улсын гэж ойлгох Киев хотын хөлбөмбөгийн баг.
Цахим холбоос
Ангилал:Киевийн спортын клуб Киев #Динамо Ангилал:1927 онд байгуулагдсан
Милан ХББ
Милан (Associazione Calcio Milan – A.C. Milan – Миланы хөлбөмбөгийн холбоо) буюу Милан ХББ, Миланы Милан, Милан баг — Итали улсын Ломбард мужийн Милан хотод төвтэй мэргэжлийн хөлбөмбөгийн баг.
1899 оны 12 дугаар сарын 16нд Английн иргэн Alfred Edwards болон Herbert Kilpin нар үүсгэн байгуулжээ. Европын аваргуудын лигийн долоон удаагийн аварга (1963, 1969, 1989, 1990, 1994, 2003, 2007), мөн ч дөрвөн удаагийн аман хүзүү (1973, 1983, 1997, 1998, 2005), Европын цомтой багуудын хошой цомын эзэн (1968, 1973), Италийн арван найман удаагийн аварга (1901-ээс 2011 оны хооронд), Италийн цомын таван удаагийн эзэн, Итали улсын Милан хотын хөлбөмбөгийн баг. Миланд Интернационале гэх өөр нэг баг байдаг. Хоёулаа «Сан-Сиро» хэмээх «Жузеппе Меацца» цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглодог.
Түүх
2002-2003 оны улирлыг 6дахь аваргуудын лигийн цомтойгоо дуусгав. Серие А-д гуравдугаар байрд оров. Тэр жилээ Италийн цом, европын Супер цомуудыг хожжээ. Аваргуудын лигын гарааны бүрэлдэхүүнд: Дида, А.Костакурта, А.Неста, Малдини, Каладзе, Гаттузо, Пирло, Сийдорф, Рью Кошта, Шевченко, Инзаги нар байв. Дараа улиралд Бразилын залуу од Кака-г худалдан авав. Багыг I Meravigliosi буюу Гайхамшигууд хэмээн дуудах болов.
Довтолгоонд Шевченко, найруулагчаар Кака, хамгаалалтанд Неста, Малдини нар тоглон гайхалтай тоглолтыг үзүүлж байв. Харамсалтай нь талбай дээрээ Депортиво Ла Корунаг 4-1 харьцаатай хожсон боловч зочилж тоглохдоо 4-0 харьцаатай хожигдон Аваргуудын лигээс хасагдав. Италийн аварга болсон ч гэсэн шүүмжлэгчид хасаг хамгаалалт муугаас бол сайн тоглолт үзүүлж чадахгүй байна хэмээж байсан. Креспо гайхалтай сонголт байсан гэдгээ батлав. Амбросинигийн цаг дуусах мөчид хийсэн гоолийн ачаар Истанбулын Ататурк Стадинод Ливепүүлтэй тоглохоор болов. Эхний үед 3-0-оор Ливерпүүлд ямарч боломж олголгүй тэргүүлж эхэлсэн боловч хоёрдугаар үед 6 минутад 3 гоол алдан тэнцэж улмаар торгуулийн цохилтоор хожигдов. Ла Корунагын аймшиг Истанбулын аймшигаар солигдов. Серие А-д хоёрдугаар байр, Аваргуудын лигд 2-р байр, Италын цом хожсоныг дүгнэж үзвэл гайхалтай улирал өнгөрсөн боловч Ювентус Серие А-гийн аварга, Ливерпүүл Европын аварга болсон юм. Серие А-гийн тоглолт сүүлийн жилүүдийн хамгийн сайн нь болон 28 хожил авсан ч Ювентусын 91 онооны дээр гарж чадсангүй. Гэвч энэ бүхэн авилгалын хэргээс үүдэн ямар ч хэрэггүй болон авсан нийт онооноосоо 30 оноо хасуулан гуравдугаар байр, дараа жил нь 8 хасах оноотой эхлэх торгуул хүртсэн бол түрүүлсэн Ювентус доод лигрүү унасан юм. Аваргуудын лигд хэдий амжилттай тоглон Байерн Мюнхен, Лионыг хожин хагас шигшээд хүрсэн ч тэр жилийн аварга Барселонад хоёр тоглолтын нийлбэр 1-0-оор хожигдсон юм. Серие А-д -8 оноотойгоор эхэлсэн ба улиралын эхний хагасд муу тоглолт үзүүлэн өвлийн амралт болоход хүснэгтийн дунд бичигдэж байв. Өвлийн цонхоор Массимо Оддо, Бразидийн супер од Роналдо нарыг эгнээндээ элсүүлэв. Улиралын төгсгөлт гайхалтай тоглолтуудыг үзүүлэн Серие А-д 4-р байранд, Аваргуудын лигийн аварга болсон билээ.
Өмнөх жилийн авилгын хэргээс үүдсэн торгуулаас үүдээд Милан аваргуудын лигийн 3дах шатнаас тоглохоор болов. Ред Стар Белградыг төвөггүй хожин цаашлан групээсээ нэг дүгээр байраар шалгаран Шоландын аварга Селтиктэй тоглохоор болов. Нэмэлт цагт оруулсан Кака-гын гоолын ачаар дараагийн шатанд Германы аварга Байерн Мюнхенийг хоёр тоглолтын нийлбэр 4-2 харьцаагаар буулган авсан юм.
Ийнхүү тэд 2005 оны финалын өрсөлдөгч Ливерпүүлтэй дахин тоглохоор болов. Энэхүү тоглолт Грекийн Олимпийн цэнгэлдэх хүрээлэнд 5 сарын 23 нд болсон. Энэ цэнгэлдэх хүрээлэнд 1994 онд Барселонаг 4-0-оор хожиж байсан сайхан дурсамжтай мөн 2005 оны хариугаа авах хүсэлтэйгээр ирцгээсэн байв. Тоглолт 2-1 харьцаатайгаар дууссан ба хоёр гоолыг хоёуланг нь Инзаги хийсэн юм. Энэ тоглолтонд ялснаараа Милан 7 дахь удаагаа Европын аварга, сүүлийн таван жилд 3 удаа финалд хүрэн 2 удаад нь хожсон амжилтыг тогтоосон юм. .
Тоглогчид
.
Амжилт
АС Милан клуб европын хамгийн ажилтай клубийн нэг ба Сэри а лигт 19,Европын аваргуудын лигт 7удаа Клубүүдийн ДАШТад нэг удаа түрүүлсэн баг юм }}
Мөнхөлсөн дугаар
* Малдинигын 2хүү түүний дархалсан дугаарыг сэргээх боломжтой.
Эшлэл
Ангилал:Миланы хөлбөмбөгийн клуб Ангилал:Миланы спорт Ангилал:1899 онд үүсгэн байгуулагдсан
Уул уурхайн аврах алба
Тус алба нь орчин үеийн амь хамгаалах баг, аюулгүй ажиллагааны төрөл бүрийн хэмжих, шалгах багаж, аврах ажлын тоног төхөөрөмжөөр бүрэн хангагдсан. 1981 онд Олон улсын Аврах албаны гишүүнээр элсэн орж олон улсын хамтын ажиллагаанд оролцон, дэлхийн 14 улстай харилцаатай ажиллаж, ОХУ-ын Уулын цэрэгжүүлсэн аврах ангитай шууд харилцаатай ажиллаж байна. Уул уурхайн аврах албаны аврагч албан хаагчид нь байнгын мэргэжлийн сургалтанд хамрагдан бэлэн байдалд байж багаж тоног төхөөрөмжтэй харьцах болон биеийн хүчний бэлтгэл сургуулилтыг тогтмол явуулдаг.
Ангилал:Уул уурхай
Хоёр
2 (Кириллээр: хоёр, Монгол бичгээр:᠒) нь бодит тоо, цифр болон глиф бөгөөд 1, 3 хоёрын дундах натурал тоо юм.
Холбоос
#0002
Роберто Бажо
Намтар
Бажо Венето мужийн Калдоньо хотод төржээ. Багаасаа хөлбөмбөгийн спортод дурласан Роберто хүү орон нутгийн өсвөрийн багт 9 жил тоглосон аж. Нэг тоглолтод 6 гоол оруулсан түүнийг Виченца багийн скаут Антонио Мора олж харан, багтаа элсүүлжээ. Роберто ах дүү 8 хүүхдийн 6 дахь нь юм. Түүний нэг дүү Эдди Бажо нь өдгөө Сангиованнезе багт тоглодог хөлбөмбөгчин. Роберто 1993 онд Андрейна Фаббри хэмээх бүсгүйтэй гэрлэж, Валентине хэмээх охин, Маттиа хэмээх хүүтэй болжээ.
1982–1990: Виченца, Фиорентина
Бажо мэргэжлийн хөлбөмбөгийн карьераа 1982 онд Серие C1-ийн Виченца багаас эхэлжээ. 1985 онд Фиорентина баг түүнийг өөрийн болгож, тэр жилдээ л Фиорентинагийн хөгжөөн дэмжигчид түүнийг тус багийн түүхэн дэх хамгийн шилдэг тоглогчдын нэг гэж хүлээн зөвшөөрчээ. Бажо Серие A дахь анхны тоглолтоо 1986 оны 9 сарын 26-нд Сампдориагийн эсрэг хийсэн бол анхны гоолоо тэр жил түүхэндээ анх удаа скудетто хүртэхээр болсон Наполи багийн хаалганд 1987 оны 5 сарын 10-нд хийжээ.
1990–1995: Ювентус
1990 онд Бажо €10 саяар (US$13.6 сая) Ювентус багт худалдагдав. Тухайн үедээ хөлбөмбөгийн ертөнцийн хамгийн үнэтэй наймаа болж байсан уг шилжилтийг Фиорентинагийн хөгжөөн дэмжигчид эсэргүүцэж, Флоренц хотын гудамжнаа үймээн самуун дэгдсэний улмаас 50 хүн гэмтсэн гэдэг. Бажо фэнүүддээ: "Намайг уг солилцоог зөвшөөрөхийг хүчээр тулгасан" гэж хэлсэн бадйаг. 1990 онд Ювентус баг Фиорентинатай тоглох үеэр Бажо торгуулийн цохилт гүйцэтгэхээс татгалзсанаас гадна хөгжөөн дэмжигчдийн шидсэн, Фиорентинагийн ороолтыг авч, үнсэн харуулжээ. Энэ тухайгаа: "Зүрхнийхээ гүнд би үргэлж хөх ягаан өнгөтэй байна" (Фиорентинагийн бэлгэдэл өнгө) гэж өгүүлсэн байдаг. 1993 онд тэр УЕФА-гийн цомын шигшээ тоглолтод өрсөлдөгчийнхөө хаалганд 2 гоол оруулж, Ювентус багаа түрүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн бөгөөд энэ нь түүний Европын тавцангаас хүртсэн цорын ганц цом билээ. Энэ амжилт нь түүнд 1993 оны Европын шилдэг хөлбөмбөгчин, ФИФА-гийн Дэлхийн оны шилдэг хөлбөмбөгчний алдрыг авчрав. 1995 онд Ювентус багийн бүрэлдэхүүнд анхныхаа скудеттог хүртсэн бөгөөд энэ нь 1990-ээд онд Ювентус багийн хүрсэн олон амжилтын эхлэл байсан юм.
1995–2000: Милан, Болонья, Интер
1995 онд Милан багийн эзэн Сильвио Берлусконигийн хүчтэй нөлөөний үр дүнд Милан хотын багт худалдагдан очив. Миланд очсон жилээ Серие A-д түрүүлэхэд нь гол үүрэг гүйцэтгэж, скудеттог 2 өөр багаас, жил дараалан хүртсэн анхны тоглогч болжээ.
1997 онд Бажо Болонья руу шилжсэн нь түүний хөлбөмбөгийн замналд сэргэлт болж, тэр жилээ 22 гоол оруулж, хувийн дээд амжилтаа шинэчилжээ. 1998 оны ДАШТ-ий дараа Бажо Интер Милан багтай гэрээ байгуулсан нь алдаа болж, дасгалжуулагч Марселло Липпид таалагдаагүй Бажо сэлгээний сандалд хадагдаж, шигшээ багтаа ч дуудагдахаа болив. Хожим өөрийн намтартаа нэг удаа Липпи Интерийн тоглогчдоос өөрийн нь тухай сөрөг үзэл бодолтой байгаа тоглогчдын нэрийг хэлэхийг шаардаж, Бажо татгалзсан хариу өгснөөс хойш түүнийг үл тоомсорлох болсон гэж бичсэн байдаг. Гэхдээ тэрээр багтаа эцсийн мөч хүртэл тус хүргэж, УЕФА Аваргуудын Лигт оролцох үлдсэн ганц эрхийн төлөөх плэй-оффт Парма багийн хаалганд хоёр гоол оруулж байжээ.
2000–2004: Брешиа
Интерт амжилт муутай 2 жилийг өнгөрөөсний дараа, 2002 оны ДАШТ-д оролцохын тулд тухайн үед хүчтэй багуудын тоонд ордоггүй байсан Брешиа багт очив. 2001-02 оны улирлын эхний 9 тоглолтод Бажо 8 гоол оруулж, харих болоогүй байгаагаа харуулж чаджээ. Гэвч харамсалтай нь зүүн хөлийн өвдөгний холбоос нь тасарч, хүнд гэмтжээ. Гэсэн хэдий ч ДАШТ-д оролцох мөрөөдөлдөө хөтлөгдөн, 76 өдрийн дараа, улирал дуусахаас 3 тоглолтын өмнө талбайдаа буцан ирж, хуучин баг Фиорентинагийнхаа хаалганд тоглолт эхлээд дөнгөж 2 дахь минутад гоол оруулснаас гадна дахин нэг гоолоор мялаажээ. Түүнчлэн бас нэг хуучин баг Болоньягийн хаалганд ч гоол хийсэн байна.
Бажо 2004 онд зодог тайлах хүртлээ Брешиа багтаа тоглож, өндөр түвшний тоглолт үзүүлсээр байсан юм. 2004 оны 5 сарын 16-нд Бажо сүүлчийн тоглолтоо Сан-Сиро цэнгэлдэх хүрээлэнд Милан багийн эсрэг хийжээ. Тоглолтын 88 дахь минутад Брешиагийн дасгалжуулагч Жанни Де Биаси Бажог хөгжөөн дэмжигчидтэйгээ салах ёс гүйцэтгүүлэхийн тулд сэлгээний сандалд суулгав. Цэнгэлдэх хүрээлэнд байсан 80,000 үзэгч босч, нижигнэсэн алга ташилтаар түүнийг хүндэтгэлтэй үдсэн билээ. Тэр Серие А-д 205 гоол оруулсан амжилтаараа түүхэнд Сильвио Пиола, Гуннар Нордаль, Жузеппе Меацца, Хосе Алтафини нарын дараа 5-рт бичигддэг. Түүний 10 дугаарыг Брешиа баг нь мөнхөлсөн. Бажо 2002 оны 12 сарын 16-нд 300 дахь гоолоо Брешиа баг нутагтаа Пиаченца багийг 3-1-ээр ялсан тоглолтын үеэр оруулж, Италийн хөлбөмбөгчдөөс Пиола (364), Меацца (338) нараас хойш 50 гаруй жил хэн ч даваагүй байсан босгыг давж чаджээ.
Олон улсын тавцанд
Бажо шигшээ багтаа 56 тоглож, 27 гоол оруулсан бөгөөд Италийн шигшээ багийн түүхэнд оруулсан гоолынхоо тоогоор 4-т бичигддэг. Тэрээр мөн гурван ДАШТ-д гоол оруулсан цорын ганц Итали тоглогч төдийгүй, ДАШТ-д нийт 9 гоол оруулсан амжилтаараа Кристиан Виери, Паоло Росси нартай эн зэрэгцдэг. Гэхдээ тэр олон улсын тэмцээнд хэзээ ч түрүүлж байгаагүй. 1994 оны ДАШТ-ий шигшээ тоглолтод ялагчийг тодруулах торгуулийн цохилтыг Бажо алдаж цохисноор Италийн баг аваргын титмээ Бразилд бэлэглэж байсан түүхтэй.
1990 оны ДАШТ
Бажо анх ДАШТ-д 1990 онд оролцсон бөгөөд ихэнх тоглолтод сэлгээний сандалд сууж байсан. Гэхдээ л 2 гоол оруулж, ур чадвараа харуулсанаас гадна Чехословакийн багийн хаалганд оруулсан гоол нь тус тэмцээний шилдэг гоол гэгддэг. Бажо багийнхаа торгуулийн цохилтыг дандаа гүйцэтгэдэг байсан хэдий ч гуравдугаар байрын төлөө тоглолтын үеэр торгуулийн цохилт хийх эрхээ багийн анд Сальватор Скиллачид шилжүүлж, түүнийг шилдэг довтлогчийн "Алтан шаахай" шагнал хүртэхэд нь тусалсныг фэнүүд нь үргэлж санадаг.
1994 оны ДАШТ
Тус ДАШТ-ийг Италичууд хожигдлоор эхлүүлсэн хэдий ч багийн лидер Бажо гайхалтай тоглолтоороо багаа чирсээр шигшээ тоглолтод хүргэсэн билээ. Тэрээр хасагдах шатны тоглолтуудад нийт 5 гоол оруулсан. Нигеригийн багт хожигдож явсан үед цаг дуусахаас 2 минутын өмнө тэнцээний гоол оруулж, улмаар нэмэлт цагт гоол оруулж багаа ялуулснаас гадна шөвгийн наймын тоглолтод Испанийн шилдэг багийн хаалганд мөн л тоглолт дуусахаас 3 минутын өмнө хожлын гоол оруулсан, улмаар хагас шигшээд Болгарын багийн хаалганд 2 гоол оруулсан. Гэвч Бразилын багтай хийсэн шигшээ тоглолтод цаг сунгаад ч гоол орсонгүй, торгуулийн цохилтоор хэн нь аварга болохоо тодруулах хариуцлагатай мөчид багаасаа сүүлчийн цохилтыг гүйцэтгэхдээ хөндлөвч дээгүүр давуулж гоол оруулж чадаагүй. Гэхдээ түүнээс өмнө Франко Барези, Даниэль Массаро нар аль хэдийн алдаад байсныг дурьдууштай (олон хүн Бажогоос болж Итали хожигдсон гэсэн буруу ойлголттой байдаг).
Тус тэмцээнд Бажо оруулсан гоолын тоогоор 2-рт бичигдэж, шилдэг гурван тоглогчийн нэгээр нэрлэгдсэн.
1998 оны ДАШТ
1998 оны ДАШТ-ий эхний тоглолтоо Италичууд Чилийн багтай хийхэд Бажогийн дамжуулалтаар Кристиан Виери эхний гоолыг оруулсан. Улмаар тоглолтын төгсгөлд Бажогийн цохисон бөмбөг Чилийн хамгаалагч Рональд Фуэнтэсийн гарт хүрч, торгуулийн цохилтыг Бажо амжилттай гүйцэтгэснээр тоо 2–2 болж, тэнцээгээр өндөрлөсөн. Уг гоолыг оруулснаар Бажо гурван ДАШТ-д гоол оруулсан Италийн анхны тоглогч болон түүхэнд үлджээ.
Түүнчлэн Австрийн багийн хаалганд ялалтын гоолыг оруулснаар баг нь хэсгээ тэргүүлсэн билээ.
Шөвгийн наймд Францын багтай тоглоход Бажог хоёрдугаар хагаст сэлгээгээр гарч тоглосон. Тоглолт гоолгүй өндөрлөж, торгуулийн цохилтоор талбайн эзэд ялсан. Тоглолтын дараа дасгалжуулагч Чезаре Мальдини ид формтой байсан Бажогийн оронд Дель Пьерог гарааны бүрэлдэхүүнд багтаасан шийдвэрийнхээ төлөө ихээхэн шүүмжлэл хүлээжээ. Хожим Чезаре Мальдини Бажог хангалттай тоглуулаагүйгийнхээ төлөө уучлал гуйсан гэдэг.
Сүүл үе
1998 оны ДАШТ-ий дараа шигшээ багийг удирдах болсон Дино Зофф Евро 2000-д оролцох багийнхаа бүрэлдэхүүнд түүнийг багтаагаагүй бол 2002 оны ДАШТ-д Жованни Трапаттони түүний гэмтлийг бүрэн эдгээгүй гэсэн шалтгаанаар авч явсангүй. Италийн баг шөвгийн 16-д Өмнөд Солонгост хожигдон нутаг буцахад хөгжөөн дэмжигчид Бажог багтаа багтаагаагүй явдлыг буруушаан шүүмжилж байлаа. Уг нь Бажо тэмцээний өмнө Трапаттонид "2 жилийн өмнө би энэ ДАШТ-ий дэвжээнд Италийн багийн хувцсыг өмсөн зогсохын тулд Брешиаг сонгон ирсэн билээ, би шигшээ багтаа хайртай" хэмээн захидал бичин, ДАШТ-д оролцох хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлсэн боловч Трапаттони түүнийг тоолгүй гэрт нь үлдээсэн билээ.
Зодог тайлсны дараа
Бажо өөрийн намтрыг Una porta nel cielo ("Тэнгэр дэх гоол", "Тэнгэр дэх хаалга") нэрээр хэвлүүлсэн бөгөөд дасгалжуулагч нартай зөрчилдөж байсан тухайгаа дэлгэрэнгүй бичсэн байдаг.
2002 оны 10 сарын 16-нд Роберто Бажо НҮБ-ын Хүнс, Хөдөө Аж Ахуйн Байгууллагын сайн санааны элчээр сонгогдсон.
2008 оны 10 сарын 8-нд 1980-аад онд Фиорентинад хамт тоглож байсан Стефано Боргоновод зориулсан хандивын тоглолт Милан, Фиорентина багууд зохиоход Бажо оролцжээ.
Статистик
488||218||88||38||61||31||637||292 488||218||88||38||61||31||637||292
!Нийт||56||27
Шашин шүтлэг
Бажо анх Ромын Католик шүтлэгтэй байсан бөгөөд Ничирэн Буддизмаар хичээллэн, Буддист байгууллага болох Олон Улсын Соока Гаккай Нийгэмлэгт гишүүнээр элсчээ.
Элдэв баримт
Бажо ДАШТ-д Италийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүнд багтаж 16 тоглолт хийсэн бөгөөд ингэхдээ Ирландын багтай л 2 удаа тогложээ. Тэрээр Серие А болон олон улсын тавцанд торгуулийн цохилт 122 удаа гүйцэтгэснээс 106-г нь оруулж, 87 хувийн амжилт үзүүлсэн нь Италийн хөлбөмбөгийн түүхэнд хамгийн өндөр үзүүлэлт юм.
Бажогийн оролцсон 3 удаагийн ДАШТ-ийг Италийн баг үргэлж торгуулийн цохилтоор орхиж байлаа. Тэд 1990 онд Аргентин, 1994 онд Бразил, 1998 онд Францын багт торгуулийн цохилтоор хожигдсон юм. Өөрөөр хэлбэл, Италичууд Бажогийн оролцсон 16 тоглолтод ганцхан удаа хожигдсон (1994 оны ДАШТ-ий эхний тоглолтдоо Ирландын багт) билээ.
Бердибег
Лавлах материал
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Яркендын хант улс
Яркендын хант улс нь монголын Моголистан улсаас улбаатай, 17-р зуунд бүрмөсөн түрэгжсэн улс юм. Монголын түүхчид энэ улсын түүхийг төдийлөн судлаагүй байдаг.