cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Батболдын Энхтүвшин
Боловсрол
Тэрбээр 1974 онд МУИС-ийг Статистикч мэргэжлээр төгсөж, 1982 онд Москвагийн Статистикийн Их Сургуулийн аспирантурыг суралцаж “Дээд боловсролын статистик судалгаа, прогнозчлол” сэдвээр доктор (PhD), 1991 онд “БНМАУ-ын боловсролын тогтолцооны статистик судалгааны аргазүй” сэдвээр шинжлэх ухааны доктор (ScD)-ын ажлыг ОХУ-ын Москвагийн Эдийн засаг, статистикийн их сургуулийн эрдмийн зөвлөлд тус тус хамгаалж
Намтар
Б. Энхтүвшин 1974-1975 онд МУИС-д багш, 1975-1983 онд БНМАУ-ын (хуучин нэрээр) Сайд нарын Зөвлөлийн Дээд, тусгай дунд, техник мэргэжлийн боловсролын улсын хороо, Ардын Боловсролын Яаманд мэргэжилтэн, ахлах мэргэжилтэн, хэлтсийн дарга, 1984-1986 онд Ардын Боловсролын Яамны орлогч сайд, 1987-1990 онд Шинжлэх ухаан, дээд боловсролын улсын хорооны нэгдүгээр орлогч дарга, 1990-1992 онд Ардын Боловсролын Яамны Тэргүүн дэд сайд, 1992-1994 онд Шинжлэх Ухаан, Боловсролын Яамны Шинжлэх ухаан, технологийн газрын ерөнхий захирал, 1994-1996 онд Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайдын яаманд зөвлөх, 2005-2008 онд БСШУЯ-ны Шинжлэх ухаан, технологийн газрын дарга, 1996-2009 онд ШУА-ийн Дэд ерөнхийлөгч, 1998 оноос Нүүдлийн соёл, иргэншлийг судлах Олон улсын хүрээлэнгийн захирал, 1999 онд ШУА-ийн жинхэнэ гишүүнээр сонгогдож, Академич хэмээх хэргэм хүртсэн бөгөөд 2009 оноос ШУА-ийн Ерөнхийлөгч, 2013 оноос МУИС-ийн Удирдах Зөвлөлийн гишүүнээр тус тус ажиллаж байв.
Шагнал
Академич Б. Энхтүвшингийн хөдөлмөр, бүтээлийг төр засгаас өндрөөр үнэлж, 2006 онд Монгол Улсын “Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн” цол хүртээж, “Алтан гадас” одон, ойн медалиудаар шагнажээ. Мөн 2006 онд ОХУ-ын Буриад Улс “Шинжлэх ухааны гавьяат ажилтан” цолоо хүртээсэн ажээ.
Энхтөгсийн Оюунболд
Энхтөгсийн Оюунболд — Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын арслан.
Намтар
Оюунболд 1993 оны 3 сарын 12-нд Монгол улсын Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр суманд төржээ. Тэднийх түүнийг найман нас хүртэл Дэлгэрхаанд суманд байгаад Өмнөдэлгэртээ буцаж ирсэн. Эцэг Дашдоржийн Энхтөгс нь аймгийн начин цолтой бөх бол ээж Александрын Алимаасүрэн нь малын их эмч мэргэжилтэй. 16 насны зөрүү бүхий дүүтэй. Оюунболд АШУҮИС-ын оюутан, Завханы уугуул Өнөржаргалтай ханилж 2014 онд хүүтэй болсон.
Тэрээр 2005 онд Нийслэлд ирэн 2007 оноос нэг аймаг, нэг сумын дархан аварга Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнийн байгуулсан «Аварга» дээд сургуульд Бүдээбазарын Адьяахүү начны удирдлаганд бөхийн эрдэмд суралцжээ.
2012 онд Хэнтий аймгийн наадамд түрүүлж аймгийн арслан, 2013 оны улсын наадмаар 6 давж улсын харцага болов.
2015 оны хавар МҮБХ-ны 25 жилийн ойн 1024 бөхийн барилдаанд түрүүлсэн бол зун нь улсын наадмын түрүү хүртэж улсын арслан болов. Энэ нь 1963 оны Жигжидийн Мөнхбат аваргаас хойш 22-хон насандаа, 1999 оны Бат-Эрдэнэ аваргаас хойш дахин Хэнтий, Өмнөдэлгэрээс түрүү бөх тодорсон тохиолдол болжээ.
2019 оны Улсын Баяр Наадамд түрүүлж Монгол Улсын Аварга Цол хүртсэн. Тус баяр наадмын үеэр авсан сэргээшийн шинжилгээгээр түүнээс хориотой бэлдмэл илэрсэн гэх дуулиан гарч, МҮБХ-ноос албан ёсоор сэргээш хэрэглэсэн бөхчүүдийн нэрийг хараахан зарлаагүй байгаа ч Оюунболд өөрөө, түүний А сорьцоос сэргээш илэрсэн боловч шинжилгээний дүнг хүлээн зөвшөөрөхгүй, хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулна гэх мэдэгдэл хийгээд буй.
Лавлах холбоос
""
Ангилал:Улсын аварга Ангилал:Аварга дээд сургуулийн төгсөгч Ангилал:Өмнөдэлгэрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Жорж Мельес
Мари-Жорж-Жан Мельес(Marie-Georges-Jean Méliès, 1861 оны 12 дугаар сарын 8 - 1938 оны 1 дүгээр сар) нь Францын илбэчин, жүжигчин мөн найруулагч байсан бөгөөд дуугүй кино урлаг төдийгүй кино урлагnaн салбарт томоохон хөгжлийг авчирсан хүн юм.
Мельес тусгай эффект, алслалт бүхий тайз засалт, сюрреалист найруулгаараа нэрд гарсан найруулагч юм. Түүний уран бүтээлүүдээс дурдвал ‘Сар луу хийсэн зугаалга’ - A Trip to the Moon (1902); ‘Боломжгүй аялал’ - The Impossible Voyage (1904) багтах ба эдгээр кинонууд нь бүгд Жюль Верний өнгө аяс бүхий хачин этгээд адал явдлаар дүүрэн бүтээлүүд юм. Хэдийгээр Мельесийн кинонууд нь Уран зөгнөлт төрөлд илүү дөхөм боловч Шинжлэх ухааны уран сэтгэмжийн кино урлагийн хамгийн чухал бүтээлүүд гэж үзсэн байдаг.
Эхэн үеийн амьдрал
Мари-Жорж-Жан Мельес нь 1861 оны 12 дугаар сарын 8-нд Жан-Луи Мельес (Францаар: Jean-Louis Melies) ба түүний нидерланд эхнэр Жоанна-Катерин Шуринг (Францаар: Johannah-Catherine Schuering) нарын отгон хүү болж Парис хотноо мэндэлжээ. Түүнийг төрөхөд эцэг эх нь хувийн гутлын үйлдвэртэй байсан тул ах Хенри, Гастон хоёрын хамт Жорж боломжийн амьдралаар өсчээ. Жорж долоон нас хүртлээ Lycée Michelet дунд сургуульд сурсан ч сургууль нь Франц-Пруссийн дайны үед бөмбөгдүүлснээр Lycée Louis-le-Grand руу шилжжээ. Жорж Мельес багаас гарын эв дүй сайтай байсан ба сургуулийнхаа багш, ангийн хүүхдүүдээ зурахаас эхлүүлэн чадвараа хөгжүүлсээр 10 настайдаа хайрцгаар хүүхэлдэйн театр босгосон түүхтэй. Үүнээс хойш бяцхан театр урласаар сургуулиа 1880 онд бакалаврын зэрэгтэй төгссөн байдаг.
Тайзан дээрх амьдрал
Мельес сургуулиа төгсмөгцөө хоёр ахтайгаа нэгдэн гэр бүлийнхээ гутлын үйлдвэрт ажиллаж, эд юмс оёж тогтоохыг сурч байлаа. Гурван жил цэргийн алба хаасны дараа эцэг нь түүний англи хэлийг сайжруулахын тулд Лондон хот дахь найзынхаа гэрт Жоржийг нарийн бичиг болгон явуулжээ. Лондонд байх хугацаандаа Жорж ‘Египет Өргөө’ (Egyptian Hall) гэх урлагийн үзүүлбэр толилуулдаг газраар үйлчүүлдэг болов. Харин Мельес тэндээс илбийн урлагийг биширч илбэчин болох зорилгоо олж авсан гэхэд болно.
1888 онд Мельесийн эцэг нь тэтгэвэртээ гарч бизнессээ гурван хүүдээ тэнцүү хуваан өвлүүлсэн ба Жорж өөрийн хувиа ах нартаа зарж багагүй мөнгөтэй болжээ. Жорж уг мөнгөөрөө хуучин цагт тоглолт үздэг байсан Роберт Худины театрыг худалдан авсан. Хэдийгээр театр үнэхээр чамин бас бүрэн тоноглогдсон байсан ч ихэнх тоног төхөөрөмж, өнгө аяс, үзүүлбэрүүд нь хуучирч шинэлэг байхаа больсноор үзэгчдийн тоогоо алдаж байжээ. Мельес бүхий л дотор засал, хэрэглэлүүдийг шинэчилсэн ч хангалттай ашиг олохгүй байлаа. Иймээс Жорж залуудаа Лондонд үзэж харснаа сайжруулан театрынхаа найман жилийн үйл ажилгааныхаа явцад нийт 30 шинэ үзүүлбэр мөн инээдмийн жүжиг, мелодрама зохиолуудыг бэлтгэжээ. Энэ нь үр дүнгээ өгөн ганц ашгаар тогтохгүй Мельес болон түүний театрт алдар нэрийг авчирсан юм.
Кино урлагт хөл тавьсан нь
1895 оны 12 сарын 28-ны шөнө залуу илбэчин Мельесийг Люмьерийн ах дүүс хаалттай үзүүлбэртээ урьсан ба тэндээс Жорж анхны удаагаа кино гэх гайхамшигт нээлтийг үзсэн юм. Мельес тэр даруйд ах дүү хоёрт 10’000 франк санал болгож төхөөрөмжийг нь худалдан авах гэсэн боловч тэд зарахаас татгалзжээ. (Тэд төхөөмөржөө судалж сайжруулах зорилготой байсан тул шөнө ирсэн бүх санал буюу Мельесийн 10’000 франк, Гревиний музейн 20’000 франк, Folies Bergère бүжгийн танхимын 50’000 франкаас бүгдээс нь татгалзсан аж.)
Тэр шөнөөс хойш бүхэл жилийн турш Мельес театртаа тэрхүү кино проектор төхөөрөмжийг олохоор зорьж эхэлсэн юм. Тэрбээр бүхий л Европоор эрж, бүр далайн чанад дахь Америкаас сурагласан боловч Люмьерийнхны бүтээсэн шиг төхөөрөмж олдохгүй байв. Иймээс тэр хайхаас илүүтэйгээр судалж эхлэхээр шийдэв.
1896 онд Жорж Лондон аялж яваад Роберт Виллам Полын хөдөлгөөнт дүрсний проектортой таарчээ. Люмьерийнхтэй төсөөтэй байсан тул Жорж түүнээс төхөөрөмжийг нь хэдэн кинонуудынх нь хамтаар худалдан авснаар 4 дүгээр сараас эхлэн Роберт Худины театрт хөдөлгөөнт дүрс тоглогдох болжээ. Америк, европчуудаас сурсан мэдлэгээ ашиглан Мельес Люсьен Корстентэй хамтран өнөөх хөдөлгөөнт дүрс тоглуулагчаа сайжруулж 9 дүгээр сар гэхэд кино камер болгож чаджээ. Мельес төхөөрөмжөө гаргадаг дуугаар нь ёжлон ‘Кофе бутлагч’ эсвэл ‘Автомат буу’ гэж нэрлэдэг байв. Тухайн үед кино боловсруулж үйлдвэрлэдэг мэргэжлийн лаборатори Парист хараахан байгуулаглаагүй байсан болохоор Мельес кинонуудаа алдаа дутагдалтай хийдэг байлаа.
1897 онд технологид томоохон дэвшил гарснаар Парис хотод илүү сайн чанрын кино камерууд зарагдах болов. Мельес ч үүнийг ашиглан Gaumont, Pathé, Lumières-н хэд хэдэн камертай болж чадав. Мельес 1896 - 1913 онуудын хооронд 1 - 40 минутын урттай 500 гаруй киног найруулан бүтээжээ. Түүний кинонууд нь ихэвчлэн байх боломжгүй зүйлс болсон юмсыг алга болгох, хэмжээг нь өөрчлөх гэх мэт түүний илбийн урлагийн элементүүдийг оруулсан байдаг. Түүний ихэнх кинонууд нь ганц камераар бичигдсэн бол олон камераар бичигдсэн кино ч бас бий. Нэгэн жишээ нь ‘Нэг хүний хамтлаг - The one man band’ юм. Уг кинонд нийт долоон камер ашигласан ба долоон хальс болгонд жүжигчин өөр өөр үйлдэл хийж бичигдэнэ гэсэн үг. Дараа нь хальсуудыг нэгтгэснээр нэг жүжигчнээс бүрдсэн нийт долоон дүр гарч ирэх юм.
Ангилал:Францын кино найруулагч Ангилал:Францын илбэчин Ангилал:Дуугүй киноны жүжигчин Ангилал:Тусгай эффектийн уран бүтээлч Ангилал:Илбэчдийн алдрын танхимын гишүүн Ангилал:Уран зөгнөлт зохиолын алдрын танхим Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (рыцарь) Ангилал:Парисын хүн Ангилал:Францчууд Ангилал:1861 онд төрсөн Ангилал:1938 онд өнгөрсөн
Пунцагнамжилын Балдандорж
П. Балдандорж нь1927 оны 2 дугаар сарын 27-нд Хөвсгөл аймгийн Бүрэнхан сум, Жалханз Хутагт Дамдинбазарын маарамбын дацангийн донир эмч, лүүжинч лам Бизьяагийн Дүгэрсүрэнгийн ууган хүү болон мэндэлжээ.
1943 оны 5-р сард Зураг урлалын газарт дагалдан зураачаар нэрт зураач О.Цэвэгжав, Д.Манибадар Д.Чойдог нарыг дагалдан сурч 1953 онд Улсын 1-р зэргийн мэргэжлийн зураач болж  урлан бүтээхийн  замд орсон байна.
1953 онд ЗХУ-ын Москва хотод Театр, Урлагийн Дээд сургуулийг /ГИТИС/ түргэвчилсэн сургалтаар, ЗХУ-ын Хөдөлмөрийн баатар, ардын жүжигчин С.В Образцовын удирдлаганд  хүүхэлдэйн жүжиг найруулах, зураг чимэглэл хийх арга ухаанд  суралцаж монголын анхны мэргэжлийн хүүхэлдэйн театрын зураач, найруулагчийн мэргэжлээр төгссөн байна. П.Балдандорж өөрийн орны хүүхэлдэйн театрт нилээд жүжиг орчуулж найруулан тавьсан ба хүүхэлдэйг Оросын болоод өрнөдийн аргаар урлах аргад бусдыг сургасан.
1958 онд Румыны Бухарест хотноо болсон Дэлхийн  хүүхэлдэйн  театрын  анхдугаар их наадамд театрынхаа хамт олныг 2 жүжигтэй бэлтгэн оролцож Олон Улсын Хүүхэлдэйчдийн Холбооны гишүүн Театр болгожээ.
1955-1959 онд УАДБЧ-д зураачаар томилогдон ажиллахдаа Багт бүжиг, санаачлан анх тайзан дээр тоглуулсан нь одоо уламжлал болжээ. 1959 оноос МУЭ-ийн хороонд хот чимэглэлийн зураачаар ажилласан байна.
1963-1972 онд БНСЧСУ-ын Прага хотод Урлаг, Үйлдвэрлэлийн Дээд Сургуулийн Хэрэгцээний Уран зургийн ангид  суралцан төгсөж ирээд Дүрслэх урлагийн дунд сургуульд багшлахдаа  Арьс ширэн ба вааран урлагийн ангийг шинээр  нээж ажиллуулсан нь амжилттай болж олон арван  уран бүтээлчдийг  төрүүлсэн сурган хүмүүжүүлэгч билээ.
Зураач П.Балдандорж нь 1980 оноос МУЭХ-ны Гар урлалын үйлдвэрт урансайхны удирдагчаар томилогдон,  сансарт монгол нисэгч аялах бэлэг дурсгалын зүйлсийг хийлгэж, өөрөө  “Түүхт уулзалт”  сэдвээр Ленин Сүхбаатар нарын уулзалтыг  алтаар өнгөлсөн баримал хийсэн нь сансрын нисэгчдийн хамт сансарт хөөрөн Л.И. Брежнев, Ю.Цэдэнбал нарт бэлэглэгдсэн байна.
Зураач Балдандорж 1983 оноос 2009 он хүртэл  МУИС-ийн Ардын Урлаг Судлалын Тэнхим, ДУДС  болон Радио Телевизийн Дээд  сургуульд тус тус багшилж олон зуун уран бүтээлчдийг  урлах эрдэмд сургажээ. 1944 оноос гадаад, дотоодод байгуулагдсан дүрслэх урлагийн үзэсгэлэнгүүдэд  оролцож Монголын зураач урчуудын болон бусад үзэсгэлэнгүүдийг  ЗХУ, БНСЧСУ, БНБАУ, БНАГУ, БНЛАУ, БНСВУ, БНАСУ-д зохион байгуулалцаж чимэглэх ажлыг  нь  хийж  өндөр үнэлэлтийг авч байлаа. Өөрийн бие даасан үзэсгэлэнг 10 гаруй удаа гадаад дотоодод гаргаж байлаа.
Академич зураач П.Балдандорж нь 1968 оны 7-р сарын 20-нд Монголын залуу уран бүтээлчдийн анхдугаар үзэсгэлэнг зохион байгуулж өөрийнхөө Чехэд сурч хийж бүтээсэн хориод зураг зохиомжийг бусад залуу уран бүтээлчдийн шинэлэг өвөрмөц дүрслэл, өнгө будгийн зохиомжтой бүтээлийн хамт  дэлгэн олны хүртээл болгосноос  болж  “хөрөнгөтний урлаг сурталчлагч”  хэмээгдэн шийтгүүлж явжээ.
Харин ардчилал шинэчлэлийн энэ үед “Шинэ урлагийг эхлүүлсэн зураач” П.Балдандорж- Монголын сэтгэлгээний урлагийн “Загалмайлсан эцэг”  гэж  зүй ёсоор тооцогдох болжээ.
Түүний бүтээлийн дотор  “Төмөрчин” (1945 он), “Хавар” (1945 он), “Намар” (1946 он), “Байгаль” (1944 он), “Шөнийн байдал” (1944 он), “Саальчин” (1947 он), “Сартай шөнө” (1947 он), “Адуучин” (1948 он),”Төмөрчин” (1948 он), “Хөгжмийн зохиолч” (1950 он), “Адууны манаанд” (1950 он), “Хөвсгөл  далай”  “Бугуйлч”  ”Буур Жамъян” “Б.Ринчений нэрэмжит шагналын медаль” “Эрдэнэтийн өрхийг татав” “Эрдэнэтийн жавхаа” зэрэг цуврал бүтээл нь монголын уран зурагт уран бүтээлийн сэдвийн хүрээг өргөжүүлж,  дүрслэлийн арга ухааныг улам боловсронгуй  болгож  монументаль уран зураг, барилгын дотоод  чимэглэлийн уран зургийн ур техникийг сайжруулсан бүтээл болсон гэж зүй ёсоор үнэлэгддэг.
Хятадын Шинжлэх Ухаан Академийн Хүрээлэн
Хятадын Шинжлэх Ухаан Академийн Хүрээлэн (中国科学院; Chinese Academy of Sciences, CAS) нь БНХАУ-ын ШУТ-ийн дээд институт ,Хятадын Байгалийн ШУ Дэвшилтэт Технологи Судлалын Үндэсний Төв юм. 1949 онд нийслэл Бээжинд байгуулагдсан бөгөөд 1977 онд Нийгмийн ШУ-ны Хүрээлэн өрх тусгаарласан ,
Хятадын Шинжлэх ухааны Академи 1949 оны 11-р сарын 1-нд Бээжинд байгуулагдсан. Тэр үед Академид 16 шинжлэх ухааны хүрээлэнгүүд, 6 лаборатори, 224 эрдэмтний орон тоотой байжээ.
1962 онд Академийн эрдэмтдийн тоо 8 мянга хүрсэн бөгөөд 1967 онд Академийн бүрэлдэхүүнд 10 мянган эрдэмтэн багтаж өссөн байна.
Ангилал:Хятадын их сургууль
НҮБ-ын өдөр
Нэгдсэн Үндэстний Байгуулллагын өдөр (НҮБ-ын албан ёсны хэлүүдээр: Journée des Nations unies, 联合国日, United Nations Day, Día de las Naciones Unidas, День Организации Объединённых Наций) - 1948 оноос эхлээд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 2 дугаар чуулганы № 168 дугаар шийдвэрээр НҮБ-ын Дүрэм хүчин төгөлдөр болсон 1945 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдрийг НҮБ-ын Өдөр гэж тэмдэглэж эхэлсэн.
1971 оны Ерөнхий Ассамблейн 26 дугаар чуулганаар энэ өдрийг олон улсын баярын өдөр гэж зарлаад гишүүн улс орнууддаа Төрийн баяр болгож тэмдэглэж байхыг уриалсан юм.
НҮБ-ын өдрийг тохиолдуулан НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга жил бүр дэлхий нийтэд хандсан илгээлт хүргүүлдэг уламжлал тогтсон юм.
Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын олон улсын өдөр Ангилал:Аравдугаар сарын баяр ёслолын өдөр
Хашбатын Хулан
Хашбатын Хулан (1961 онд төрсөн)- Монголын улс төрч эмэгтэй.
Эцэг нь дипломатч Л.Хашбат.
Боловсрол
Тэрээр 1978-1983 онд ЗХУ-ын Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургуулийг дүүргэсэн байна.
1983-1986 онд Москва хотын Олон улсын харилцааны дээд сургуулийн аспирантур төгсөж Тууүхийн ухааны доктор цол хамгаалсан.
АНУ-д Төрийн байгуулалтаар суралцсан.
Ажлын байдал
Олон улсын Монгол судлалын холбоонд ажилтнаар эхлээд Олон улс, Дорно дахины судлалын хүрэлээнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, Улсын Бага хурал, АНУ-ын Сенат, Лондонгийн номын сангийн судалгааны төв, АНУ-ын Мейны Их сургууль зэрэг газар ажиллажээ.
УИХ-ын 1996, 2004 оны сонгуульд МҮАН-аас нэр дэвшин өрсөлдсөн. 1996 онд сонгогчдын олонхийн саналаах УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллах явцдаа Нийгмийн бодлогын Байнгын хорооны даргаар сонгогдон ажиллаж байв.
МҮАН-ыг үүсгэн байгуулагчдын нэг. Тус намын ерөнхий зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан.
Сергей Новиков
Сергей Валентинович Новиков (Сяргей Валянцінавіч Новікаў, 1979 оны дөрөвдүгээр сарын 27-нд Чаусы хотод төрсөн) нь Беларусийн биатлонч юм. Ванкуверын олимпийн мөнгөн медалийг ганцаарчилсан төрөлд хүртэж Универсад наадамд гурав, европын аваргад хоёр түрүүлж байсан Новиков 1991 оноос уг спортоор хичээллэж эхэлжээ.
Холбоос
Ангилал:Беларусийн биатлонч Ангилал:Биатлоны европын аварга Ангилал:Биатлоны универсиадын аварга Ангилал:Беларусийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Беларусийн олимпын оролцогч Ангилал:2006 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Беларусьчууд Ангилал:1979 онд төрсөн
Өдрийн оддын зүгт
Өдрийн оддын зүгт бол 1993 оны 10 сард нээлтээ хийсэн монголын уран сайхны кино юм. Энэ кино нь Монгол Улсын агаарын цэргийн сөнөөгч онгоцны сэдэвтэй цор ганц кино бөгөөд киноны зураг авалтыг 1993 оны 7-8 сард ЗХ-ний 337-р ангид хийсэн юм. Киноны зохиолыг нисгэгч, зохиолч Түдэвийн Батжаргал бичиж, Бирваагийн Мөнхдорж найруулсан.
Жүжигчид
Гол дүрд: Туслах дүрд:
Эшлэл
Ангилал:Монголын кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:20-р зууны монгол кино Ангилал:1993 оны кино
Долоогонын модон дор (кино)
Долоогонын модны дор (Орчин цагийн хятад хэл: 山楂树 之 恋; уламжлалт хятад хэл: 山楂樹 之 戀; англи хэл: Under the Hawthorn Tree) бол 2010 онд Жан Имоу гийн найруулсан хятад кино юм. 2007 онд алдарт зохиолч Ай-мигийн соёлын хувьсгалын үеэрх бодит түүхээс сэдэвлэн бичсэн "Долоогонын мод үүрд мөнх" романд тулгуурлан хийжээ. Кино эх газрын Хятад (2010 оны 9 сард), Хонгконг (2010 оны 11 сард) болон Сингапурт (2011 оны 2 сард) цацагдсан байна.
Түүх
Долоогонын модон дор киног нэрт зохиолч Ай-мигийн бичсэн "Долоогонын мод үүрд мөнх" романаас сэдэвлэн бүтээсэн бөгөөд тус роман нь түүний найз Жингийн бодит амьдралаас сэдэвлэсэн юм. Жан Имоу романыг уншаад сэтгэл нь ихэд хөдөлж зохиолыг дэлгэцийн бүтээл болгохоор шийдсэн гэдэг.
Тойм
“Долоогоны модон дор”-ын Жин Шү хайрынхаа төлөө юуг ч хийж чадахын зэрэгцээ хүнд, хэцүү амьдралын өмнө огт бууж өгөөгүй хүчирхэг бүсгүйчүүд билээ.
Дүрүүд
Киноны гол дүр нь хайр сэтгэлт хоёр залуу гарна.
Гол дүрд
Жоу Донгюү (Zhou Dongyu) нь Жин Шүгийн дүр
Шон Доу (Shawn Dou) нь Лао Сангийн (Жиансин) дүр
Туслах дүрд
Жианг Руижиа (Jiang Ruijia) нь Жин Шүгийн найз Вэй Хонг
Лю Липинг (Lü Liping) нь Вэй Хонгийн ээж
Чен Синсу (Chen Xingxu) нь Лао Сангийн ах
Сун Хайинг (Sun Haiying) нь Лао Сангийн аав
Дэлгэцнээ цацалт
Долоогонын модон дор кино нь 2010 оны 10 сард олон нийтэд хүртээл болсон юм.
Гадаад холбоос
Under the Hawthorn Tree Хонконгийн Азийн VII Кино Наадам Ангилал:2010 оны кино Ангилал:Хятадын кино
Key
Ки (Загвар:Lang-kr, англ. Key) гэх тайзны нэрээрээ алдаршсан Ким Кибум (1991 оны 09 сарын 23-нд төрсөн) нь Өмнө Солонгосын дуучин, жүжигчин, загвар зохион бүтээгч, хөтлөгч юм.
Тэрээр Өмнөд Солонгос улсын Дэгү хотод төрж өссөн ба SМ энтэртайнментийн үндэсний шалгарулалтанд оролцож SМ энтэртайнментэд элссэн байна. Кибум нь Ки гэсэн тайзны нэрээр 2008 оны 5 сард Өмнөд Солонгосын SHINee хөвгүүдийн хамтлагт дэбютээ хийсэн.
Кареер
Ки нь Infinite хамтлагийн Woohyun-той хамтарч 2 гишүүнтэй Toheart нэртэй sub-unit хамлаг байгуулж байсан.
2018 оны 11-р сард Ки "Forever Yours" дижитал синглээр соло дебютээ хийсэн.
Тэрээр жүжигчний гараагаа мюзиклээр эхлүүлж байсан ба хэд хэдэн мюзиклд тоглоод амжсан, улмаар телевизийн 2 драманд дүр бүтээсэн нь Drinking Solo (2016) болон The Guardians (2017).
Key театрын урлагт: Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин Ангилал:1991 онд төрсөн
Маркел Сусаета
Маркел Сусаета Ласкураин (Markel Susaeta Laskurain; 1987 оны арванхоёрдугаар сарын 14-нд Баскийн Эйбар хот од төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Бильбаогийн «Атлетикт» хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Сусаета «Атлетикийн» анхны тоглотоо 2007 оны есдүгээр сарын 2-нд «Барселоны» эсрэг хийж байлаа. Тоглолт 3:1 харьцаагаар каталоничуудын ялалтаар дууссан хэдий боловч Сусаета анхны гоолоо шигтгэсэн байжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Испанийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Атлетик Бильбао багийн тоглогч Ангилал:Баскониа багийн тоглогч Ангилал:Бильбао Атлетик багийн тоглогч Ангилал:Гамба Осака багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Цус ойртолт
Цус ойртолт гэдэг нь ерөнхийдөө харьцангуй ойр төрөл буюу цусан төрлийн хамаатнууд хоорондоо бэлгийн харилцаанд орохыг хэлнэ. Ургамлын үржүүлэгт генетикийн хувьд цэвэр удмын цус ойртолтын шугам бүхий ургамлыг гарган авахын тулд нэг төрлийн ургамлыг эрлийзжүүлэн гүйцэтгэдэг. Харин амьтны үржүүлэгт нэг эхээс гарсан эгч дүүг эсвэл буцаан хос үүсгэх замаар цус ойртолтыг бий болгодог.
Цус ойртолтын хэмжүүр нь цус ойртолтын коэффициент юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Генетик Ангилал:Тэжээвэр амьтны генетик Ангилал:Үржүүлэг
Ламжавын Ганболд
Ламжавын Ганболд нь (1955 онд төрсөн, 2018 онд нас барсан) модернист уран зураач байлаа.
Намтар
1977 онд Дүрслэх урлагийн коллежийг төгсжээ. Сургуулиа төгсөөд Монголын урчуудын эвлэл ийн хорооны Эрдэнэт хот дахь салбарт зураачаар ажиллав.
1989 онд ЗХУ-ын Репиний нэрэмжит дүрслэх урлагийн академийг төгсжээ. 1989 оноос 1994 он хүртэл МУЭ-ийн Эрдэнэт хотын салбартаа зураачаар үргэлжлүүлэн ажиллажээ.
1994 оноос Дүрлэх урлагийн дээд сургуульд багшилж байв. Дүрслэх урлагийн сургалтыг академик байх ёстой гэж үздэг нэгэн байсан гэдэг.
Хоч нэршил
1997 оны шавь нар нь Л.Ганболд багшийгаа "Клод Ганаа" гэж хүндэтгэж хочилж нэрлэдэг байжээ.
Уран бүтээлийн үзэсгэлэн
Л.Ганболд зураач нь 1977 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" зэрэг ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ. Хилийн чанадад Герман, Япон, Орос, Хятад, Турк, Солонгос, Голланд, Франц улсуудад үзэсгэлэнд оролцож байв.
1993 онд Дүрслэх урлагийн музей д бие даасан үзэсгэлэн
1994 онд Модерн Арт Галерейд бие даасан үзэсгэлэн
1997 онд Япон улсын Токио хотноо Азийн олон улсын 33 дахь үзэсгэлэн
1997 онд Япон улсын Цукуба хотод Монголын үзэсгэлэн
2000 онд Америкийн нэгдсэн улс Нью-Йорк, Сан-Франциско хотноо Монголын үзэсгэлэн
Гавьяа Шагнал
1994 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал
Гадаад холбоос
Билиг танхай зураач
Урлаг судлаач Л.Батчулуун: Л.Ганболд бол төрөлхийн авьяас бүхий зураач байсан
Нэрт зураач, МУЭ-ийн шагналт Л.Ганболд агсны гэгээн дурсгалд зориулсан "Аадартай өглөө" үзэсгэлэн өнөөдөр нээлтээ хийнэ
Ангилал:Монголын зураач Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан Ангилал:Дүрслэх Урлагийн Дээд Сургуулийн багш Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монголчууд Ангилал:1955 онд төрсөн Ангилал:2018 онд өнгөрсөн
__INDEX__ __NEWSECTIONLINK__
Шагдарын Бира
Шагдарын Бира  (1927 оны 9 дүгээр сарын 3-нд Улаанбаатар хотноо төрсөн - 2022 оны 2 дугаар сарын 13-нд Улаанбаатар хотод нас барсан) - Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, ШУА-ийн Академич, түүх судлаач эрдэмтэн.
Намтар
Дунд боловсрол эх орондоо эзэмшиж, улмаар 1945-1946 онд МУИС-д сурч байгаад 1946-1951 онд Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургуульд үргэлжлүүлэн сураад (одоогийн Москвагийн Олон Улсын Харилцааны Их Сургууль) түүхч мэргэжлээр төгсөж, 1957-1960 онд ЗХУ-ын ШУА-ийн Дорно дахины хүрээлэнд Ю.Н.Рерихийн удирдлага дор "Төвөд хэлт Монголын түүхийн зохиолууд" сэдвээр түүхийн ухааны дэд эрдэмтэн, 1973 онд түүхийн шинжлэх ухааны докторын зэргийг Зөвлөлтийн Шинжлэх ухааны Академийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнд хамгаалсан байна.
1960 оноос БНМАУ-ын ШУА-ийн Түүхийн хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, секторын эрхлэгч, Дорно дахины судлалын хүрээлэнгийн захирал, Академийн нийгмийн ухаан хариуцсан анхны дэд ерөнхийлөгчөөр (1973-1982) ажиллаж, ШУА-ийг бэхжүүлэх үйлсэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан бөгөөд 1987 оноос Олон Улсын Монгол Судлалын Холбооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдон 2011 оныг хүртэл ажиллаж байгаад өөрийн хүсэлтээр гавьяаны амралтаа авсан юм.
Оросын ШУА-ийн Дорно дахины судлалын институт (1985-1988), Францын нийгмийн шинжлэх ухааны Институт (1988), Энэтхэгийн түүхийн судлалын нийгэмлэг (1991), Токиогийн Ази, Африкийн хэл, соёлыг судлах хүрээлэн (1992-1993), Боннын их сургууль (1995), АНУ-ын Баруун Вашингтоны Их сургууль (1997) зэрэг газруудад зочин профессор, судлаачаар уригдан ажиллаж байжээ.
Түүхийн шинжлэх ухааны нэг чухал салбар болох түүх бичлэгийн ухааныг эх орондоо үүсгэн хөгжүүлэх, монголчуудын төвөд хэлт түүхийн зохиолуудыг анхлан судлах хийгээд Монголын үндэсний соёлын өв уламжлал, шашны түүх зэргийг шинжлэн боловсруулах ажилд гарамгай хувь нэмэр оруулжээ.
Академич Ш.Бира англи, орос хэлээр монгол эх хэлнээсээ ялгагдахааргүй ярьж бичихийн зэрэгцээ герман, франц хэлээрх ном зохиолыг судалгааныхаа ажилд чөлөөтэй ашигладаг. Тэрбээр эртний монгол бичгийн болон төвөд, санскрит хэлний сурвалж хэрэглэгдэхүүнийг сайтар ашигладгаараа нэгэн давуу талтай. Зохиогч мэргэжлийн холбогдолтой ном бүтээлийг шавхан шүүж, холбогдох онол, үзэл баримтлалыг харьцуулан үзэж байж бүтээлээ туурвидаг онцлогтой юм.
Ш.Бира дэлхийн түүхийн шинжлэх ухааны 5 удаагийн Их хурал, Дорно дахины судлалын 2 удаагийн их хурал, Олон улсын монголч эрдэмтний 11 удаагийн их хурал, Олон улсын Алтай судлалын байнгын Бага хуралд оролцон удаа дараа илтгэл хэлэлцүүлжээ.
Ш.Бира нь Өвөр Монголын Их сургуулийн хүндэт профессор, Москвагийн Олон Улсын харилцааны Их сургуулийн хүндэт доктор, Энэтхэгийн Соёлын Олон улсын Академийн хүндэт гишүүн, Нью-Йоркийн Академийн гишүүн, Америкийн Төв Евразийн судлалын нийгэмлэгийн хүндэт гишүүн, Америкийн Монгол Нийгэмлэгийн хүндэт гишүүн, Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн Дорно дахины судлалын хүрээлэнгийн хүндэт доктороор тус тус сонгогдсон.
Их эрдэмтэн Ш.Бира академичийн 90 насны ойд зориулан сүүлийн үед гарсан томоохон бүтээлийг нь эмхэтгэн 2017 онд “Монгол судлалын шилдэг өв” цуврал арван ботийг нийтлүүлсэн байна.
Их эрдэмтэнийг 2022 оны 2 дугаар сарын 15-нд нас барж 18-нд Соёлын төв өргөөнөөс сүүлчийн замд нь үдсэн байна.
Шагнал
Тэрбээр “Алтан гадас”, “Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон”, “Монгол Улсын Шинжлэх Ухааны гавьяат зүтгэлтэн”, “Монгол Улсын Төрийн шагнал”, “Хөдөлмөрийн баатар” цолоор шагнуулсан байна.
Ангилал:Монголын түүхч Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Монгол улсын шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1927 онд төрсөн Ангилал:2022 онд өнгөрсөн
Нүрзэдийн Оросоо
Нүрзэдийн Оросоо нь (1947 онд төрсөн) Монголын урчуудын эвлэл ийн нэрэмжит шагналт уран зураач хүн юм.
Намтар
1971 онд Улсын багшийн дээд сургуулийг төгжээ. Тэр цагаас буюу 1971 оноос хойш Монголын урчуудын эвлэл ийн хорооны Баянхонгор аймгийн салбарт тэргүүн, уран бүтээлчээр ажиллаж байв.
Гадаад холбоос
Н.ОРОСОО: ”ХОНГОР НУТАГ” ҮЗЭСГЭЛЭН БАЯНХОНГОР АЙМГИЙГ СУРТАЛЧИЛНА
"Алтан намар-2020" судалбар зургийн үзэсгэлэн болж байна
Ангилал:Монголын уран зураач Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монголчууд Ангилал:1947 онд төрсөн
Ялгуусан хутагтын хүрээ
Ялгуусан хутагтын хүрээ. / Ганданчойжиллин. Холдсоныг тогтоогч сүм/ Хуучин Сайнноён хан аймгийн Далай Чойнхор вангийн хошууны Ялгуусан гэгээний шавийн нутаг одоогийн Идэр сумын төвөөс баруун урагш 18 км орчим зайд Сэвжидбалбар уулын ар Дархан уулын өвөр бэл, Идэрийн голын хойт эрэг дээр энэ хүрээ төвхнөж байжээ.
Түүх
Ялгуусан хутагтын хүрээ анх үүсэн байгуулагдсан тухай Монгол Улсын үндэсний Төв архивын фондод дараах нэгэн эх баримт хадгалагдаж байна. Уг баримтанд “... Зарлигаар шагнасан Чин сүжигт, номч нэвтэрхий сайн Самади багш сэтгэлэг үнэнхүү төрөлх эрс ялгуусан хутагтын шавь нарыг захирагч Шанзудба Гэндэнгээс манай харьяат арван гуравдугаар үеийн хутагт Лувсандамбадаржаагийн үед Сайшаалтай Ерөөлтийн арванзургаадугаар /1811/ онд байгуулсан сүмд зарлигаар “Хол дахиныг тогтоогч” сүм нэр шагнажээ. Бадаргуулт Төрийн гуравдугаар /1877/ онд арвандөрөвдүгээр үеийн хутагт Лувсансандив Шанзудба Баянтөрбат нар Цаннид ба Мөнх Нүннээ, оточ, Аюушийн чого зэрэг хурал номыг тогтоожээ. Бадаргуулт Төрийн хориндөрөвдүгээр /1898/ онд арвантавдугаар үеийн хутагт Лувсанданзан, Шанзудба засаг лам Дамба-осор нар Гэсэрийн цам, Гүнрэгийн хурал зэргийг тогтоожээ. Олноо өргөгдсөний наймдугаар /1918/ онд арванзургаадугаар үеийн хувилгаан Чимэдцэрэн Шанзудба засаг лам Гэндэн нар Жүд хурлын сургууль тогтоожээ. Эдгээр хурал сургуулиудын хүрээ хийд Идэр голын захад нутаглан суужээ...” хэмээн тэмдэглэсэн байна. XX зууны эхэн үеэр Ялгуусан гэгээний хүрээ нь 10 орчим сүм дугантай дотроо баруун дэнжийн хүрээ зүүн дэнжийн хүрээ хэмээн хуваагддаг 150 гаруй лам сууж хурдаг хүрээ байжээ. Баруун дэнжийн хүрээ зүүн дэнжийн хүрээ нь хоорондоо 2 км гаруй зайтай бөгөөд баруун хүрээнд нь хүрээний гол цогчин дуган, Ялгуусан хутагтын орд өргөө байрлаж байв. Энэ хүрээнд 1915 онд Ялгуусан гэгээний сүүлчийн дүр болох Чимэдцэрэн хутагтыг Хамба ширээнд нь залж байв.1932 оны сүүлч 1933 оны эхээр тус хүрээний лам нарыг дээрээс нь эхлэн баривчлан хэлмэгдүүлснээр хурал номын үйл тасалдсаар 1936 оны эх гэхэд хүрээ үндсэндээ хаагджээ. Одоо Ялгуусан гэгээний хүрээний туурь маш тод мэдрэгдэх бөгөөд УБ хотын Ялгуусан компани 130 гаруй сая төгрөгний хөрөнгө оруулалт хийж дурсгалын цогцолбор босгосон байна. Мөн энэ ажлын хүрээнд цогчин дуган түүний дэргэдэх Цамын талбайг сэргээн засварлажээ. Мөн 2004 онд Ялгуусан хутагтын сүүлчийн дүр Чимэдцэрэнгийн 90 насны ойд зориулан босгосон суварга буй.. Энэхүү хүрээ нь одоогийн Идэр сумын газар нутаг хүн амын нэгээхэн хэсгийг хамарч байсан тухайн үеийн Сайнноён хан аймгйин Ялгуусан хутагтын шавийн гол хүрээ нь байсан төдийгүй бурханы шашны соёл боловсролын нэг төв болж байжээ. Холбогдох эх сурвалж: 1. Идэр сумын засаг дарга И.Баянтөртэй хийсэн ярилцлагаас. 2007.06.25 2.Ч.Банзрагч, Б.Сайнхүү “Монголын хүрээ хийдийн түүх” УБ. 2004
Байршлын тайлбар
Түүхэн газар нь хангайн нурууны өндөрлөгт Сэвжид балбар уулын ард Дархан уулын өвөрт байрлана. Хүрээний туурийн өмнүүр Идэрийн гол урсана. Сэвжид балбар уулын өвөрт Хүүхдийн овоо, Битүүтийн овоо гэсэн хоёр тахилгатай овоотой. Туурийн баруун хойт талд 5 орчим км газар хуучин багийн төв байрлаж байсан. Ойр зэргэлдээ нь суурин газар үгүй. Идэр сумын төвөөс баруун урагш 18 км яваад хүрээний тууринд хүрнэ. Айлууд гол төлөв намаржидаг нутаг юм.
солбилцол : North 48° 07’ East 097°  29’
Өнөөгийн байдал
Ялгуусан хутагтын хүрээ нь Идэрийн голын баруун дэнжид байрлана. Ялгуулсан Хутагтын хүрээ нь дотроо "Баруун дэнж"-ийн хүрээ, "Зүүн дэнж"-ийн хүрээ хэмээн хоёр хуваагдана. Хоёр хүрээ нь бие биеэсээ 2-3 км орчим зайтай бөгөөд эзэмшил газрын хэмжээ нь адилхан байгаа. 205-133 метр хэмжээтэй юм. Баруун дэнжийн хүрээнд Ялгуулсан хутагтын гол цогчин дугана, байр өргөө нь байжээ. Хүрээ байсан газар нь хангайн нурууны дунд бүс орчим өндөрлөгт байх учир хөрс нь хатуувтар өвс ургамал тачирдуу, гэхдээ нягтрал сайн, овгор овгор чулуулаг ихтэй байна. Ийм учир туурин дээр хаг ургасан улаавтар бондгор чулуунууд сайн үлдэж, туурь сайн мэдэгдэнэ. Элдэв элэгдэл халдлагад өртөөгүй. Олон тооны байгууламжийн жижиг том таван туурь бий. Баруун дэнжийн хүрээний гол дуган 21 х 15,5 метр байжээ. Бусад нь түүнээс арай багавтар. Дундаж хэмжээ нь 14 х 14 метр. Баруун хүрээний туурин дээр Улаанбаатар хотын “Ялгуулсан” компани 2007 оноос эхлэн 130 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж дурсгалын цогцолбор босгох ажлыг хийжээ. 8 сард дуусгасан. Энэ ажлын хүрээнд гол дугана, түүний дэргэд Цамын талбай засварласан. Гол дуганы дээр 2 жилийн өмнө Ялгуулсан хутагт Ялгасан гэгээн Чимэдцэрэнгийн 90 насны ойд зориулсан суварган цогцолбор босгожээ. Эдүгээ түүнийг тойруулан дуганы туурийг хөндөлгүйгээр жижигхэн намхан хайс барижээ. Хуучин энэ хүрээнд цам гарч байсан тул шинээр Цамын талбай засварлан байгуулжээ. Харин Зүүн хүрээний дэнжид одоогоор засварын ажил хийгдээгүй. Гол дугана байсан бололтой нэгэн өндөрлөг туурийг голд нь гүнзгий малтсан байна. Бусад олон жижиг байгууламжийн тууриуд бие биеэсээ ялгарахгүй. Эдгээр тууриудыг хамгаалалтанд авч яваандаа "Ялгуулсан" компани энд жуулчины цогцолбор байгуулах сонирхолтой ажээ.
Өмнөх судалгаа
1. Нутгийн иргэд Ялгуулсан хутагтын хүрээ гэж нэрлэдэг. Б.Ринчэний жагсаалтанд хэд хэдэн нэрийг тэмдэглэжээ. Иргэд хүрээнд сууж байсан сүүлчийн хамба ламыг Ялгасан гэгээн Ялгуулсан хутагт хэмээн нэрлэнэ. Тэр гэгээн 3 настай байхдаа сүү, ус хоёрыг нэг саванд хийснийг ялгаж байсан шидтэн учир ялгасан гэгээн хэмээн нэрлэсэн домогтой юм. 10-14. Эдгээр хэсгийн мэдээллийг Алтан мөнгөн тамгатай арын Ялгуулсан хутагт. УБ.,2006. Номноос тодруулан үзнэ үү ?
Хэлхээ, холбоос
Ангилал:Завхан аймгийн газар зүй Ангилал:Идэр сум Ангилал:Сайн ноён хан аймаг Ангилал:Монголын хийд Ангилал:1811 онд байгуулагдсан
Дэн Сяопин
Дэн Сяопин (хятад уламжл. 鄧小平, хялбар. 邓小平, пиньинь Dèng Xiăopíng; төрөхдөө Дэн Сяньшэн (хятад уламжл. 鄧先聖, хялбар. 邓先圣, пиньинь Dèng Xiansheng); 1904.08.22- 1997.02.19) -хятадын нам, төрийн зүтгэлтэн. Албан ёсоор улсын тэргүүний албан тушаал хашаагүй боловч 1970-1990 онуудад Хятадыг удирдаж байсан хүн.
Хятадын "Соёлын хувьсгал" хэмээх зарлагдаагүй иргэний дайныг дараах нурсан улсыг өвлөн авсан Дэн Сяопин Хятадын удирдагчдын хоёр дахь үеийн гол төлөөл юм. Тэрээр "Хятадын онцлогтой социализм" -ын зарчмыг боловсруулан хятадын шинэ сэтгэлгээг нэвтрүүлж, Хятадад эдийн засгийн шинэчлэлийг эхлүүлж улмаар улс орноо өнөөгийн дэлхийн зах зээлийн томоохон тоглогчийн нэг болгож чадсан хүн юм.
Бага залуу нас
Сичуань мужийн Гуаньяан дүүргийн Чунцинь хотоос 100 км-т орших Пайфан тосгонд хөдөөний сэхээтний гэрт 1904 оны 8 дугаар сарын 22-нд төрсөн. Чэнгду-гийн Их сургуулийн хууль улс төрийн ангийг төгссөн түүний эцэг- Дэн Вэньмин ууган хүүдээ боловсрол олох нь чухал гэж мэдээд Чунцинь хотын хамгийн сайн сургуулийн бэлтгэл ангид бүртгүүлсэн байдаг ажээ. Сургуульд сурч байх үедээ Дэн нэрээ сольж өөрийгөө Дэн Сисянь (хятад уламжл. 鄧希賢, хялбар. 邓希贤, пиньинь Dèng Xīxián) гэж нэрлэх болсон байна. Эхийг нь Дань Ши гэдэг байсан бөгөөд Дэн айлын ууган хүү байжээ. Тэрээр хоёр эрэгтэй, нэг эмэгтэй дүүтэй байжээ.
Дэн 1919 онд 15 настайдаа Франц улсыг зорьж 1920 оны 12 дугар сард 210 оютнуудын хамт "Андрэ Лион" усан хөлөг онгоцоор Францын Марсель боомтод буусан байдаг. Эдгээр оюутны дотор Хо Ши Мин, Чжоу Эньлай, Пол Пот нар байсан гэдэг. Францад очоод мөнгөөр их дутагдаж ихэнхи цагаараа ажил хийж байжээ. Төмөр уурхай, «Рено» автомашины үйлдвэр, гал сөнөөгч, хоолны газрын үйлчлэгч зэрэг ажил хийдэг байжээ. Францад байх хойгуур нь түүний эх нас барж эцэг нь хэд хэдэн удаа амжилтгүй гэрэлсэн байдаг.
1926 оны 1 дүгээр сард тэрээр Францаас Зөвлөлт Орос орон руу И.Сталины нэрмжит Дорнодын Ажилчдын Их Сургуульд суралцахаар явжээ. Москва дахь тус сургуульд Чан Кай Шигийн хүү хамт нэг ангид сурч байсан гэдэг. Энэ үед ЗСБНХУ-д Эдийн засгийн шинэ бодлогын /НЭП/ эсрэг хурц тэмцэл өрнөж байсан бөгөөд Дэн Оросын большевикуудын үзэл бодол, капитализмаас социализм руу шилжих үеийн тухай Н.Бухарины үзэл бодолтой танилцах боломж олдсон гэж үздэг. Удалгүй 1927 оны 9 дүгээр сард тэрээр эх орондоо эргэн ирсэн юм.
БНХАУ байгуулагдсан жилүүд
1949 оны 10 дугаар сарын 1-нд БНХАУ-ыг байгуулсны дараа Дэн тус улсын баруун өмнөд бүс нутагт намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар томилогдон ажиллаж байжээ. Тэрээр их удирдагч Мао Зэдуны бодлогыг дэмжиж, шинэ засгийн газрын хэд хэдэн чухал албан тушаалд томилогдон ажиллаж байгаад 1952 оны 7 дугаар сард Мао Зэдун түүнийг Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайдын орлогчоор Бээжинд шилжүүлэн татан авсан юм. 1953 оны зун Дэн Сяопин БНХАУ-ын Санхүү, эдийн засгийн хорооны нэгдүгээр орлогч дарга, Сангийн сайдаар тус тус томилогдсон байна.
1954 оны 4 дүгээр сард түүнийг ХКН-ын Төв Хорооны Нарийн бичгийн дарга нарын газар, зохион байгуулалтын хэлтсийн даргаар томилов. Мөн оны 9 дүгээр сард түүнийг Төрийн зөвлөлийн Ерөнхий сайдын орлогчоор баталсан байна.
1955 оны 4 дүгээр сард түүнийг ХКН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүнээр сонгожээ. 1956 оны 9 дүгээр сард ХКН-ын VIII их хурлын дараа Төв Хорооны анхны бүгд хурлаар Улс төрийн товчооны гишүүн, Улс төрийн товчооны байнгын хороо, ХКН-ын төв хорооны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгогдсон байна. Энэ нь Хятадын Коммунист намын Төв хорооны /Мао Зэдун/ даргын удирдлагаар намын өдөр тутмын ажил, ялангуяа нарийн бичгийн дарга нарын газрыг удирддаг намын хоёр дахь тушаал байв. Ингэж Дэн Сяопин намын дээд удирдлагад орж иржээ. Ийнхүү сонгогдоход олон хүчин зүйл нөлөөлсний, иргэний дайнд байгуулсан гавьяа, Франц, Зөвлөлтөд эзэмшсэн боловсрол болон дэлхийн бодлогын асуудлаар хэнтэй ч санал солилцдог, гадаадынхны өмнө биеэ зөв авч явдаг чанар нь юун түрүүн орно.
1957 оны 2 дугаар сараас 9 дүгээр саруудад Маогийн өмнөөс тэрээр "намын цэвэрлэгээ" болон бүх Хятадын "Зуун цэцэг дэлбээлцгээе" кампанит ажил явуулж, үүний дараа сэхээтний эсрэг кампанит ажлыг удирдсан байна.
Лю Шаоци-тай тэрээр ойртсон байна. "Их үсрэлт" хийх бодлого нуран унасны дараа Дэн Сяопин, Лю Шаочи нар ХКН-д байр сууриа бэхжүүлэв. Тэд хамтдаа "Их үсрэлт"-ийн бодлогын алдааг засахад чиглэсэн эдийн засгийн шинэчлэл хийж, улмаар намд нөлөөлж, хүн ардын дунд нэр хүндтэй болж эхэлсэн байна. 1961 онд Гуанжоу хотод болсон нэгэн хурал дээр тэрээр өөрийнхөө хамгийн алдартай “Муур цагаан эсвэл хар байх нь хамаагүй, хулгана барьж чаддаг байх нь чухал" гэсэн үгийг хэлсэн байдаг юм.
1963 онд ХКН-ын төлөөлөгчдииг тэргүүлэн ЗХУКН-тай харилцаа хэвийн болгох хэлэлцээрт оролцов. Үүгээр Дэн Сяопин марксист-ленинист шугамаас хазайсан болохоо зөвлөлт "ах нартаа" харуулж, зөвлөлтийнхний үүрдийн дайсан болсон гэлцдэг.
Хэлмэгдсэн үе
1966 онд "Соёлын хувьсгал" эхэлж Дэн бүх албан тушаалаасаа халагдсан юм. 1966 оны 8 дугаар сард Дэний хашиж байсан ХКН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаал татан буугдсан байна. 1967 оны 4 дүгээр сарын 1-нд "Жэньминь жибао", "Хунчи" зэрэг сонинд Дэн Сяопиныг анх удаа "Лю Шаоцын нэрээр засгийн эрхэнд байгаа, капиталист замаар явсан хамгийн том хүн" гэж нээлттэй зарласан байна. 1967 оны 7 дугаар сарын 29-нд соёлын хувьсгалч ажилчид Дэн болон түүний эхнэрийг жагсаал руу чирж, доромжилж, зодож, дараа нь гэрийн хорионд оруулсан ажээ. Улаан хамгаалагчид түүний хүү Дэн Пуфанг барьцаалж, эхлээд эрүүдэн шүүж, дараа нь 3 давхрын цонхоор шидэж насан туршид нь тахир дутуу болгожээ. 1969 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдөр Дэн эхнэр, хойд эхийн хамт Бээжингээс Нанчан руу хүргэж, хуучин явган цэргийн сургуульд гэрийн хорионд байлгаж, тракторын үйлдвэрт жирийн ажилчин болгон явуулсан байна. Энэ үед Дэн шүүхэд дуудагдаж, шоронд нас барсан Лю Шаоцы-г бодвол би илүү азтай юм гэж өөрийгөө үзэж байжээ.
Жоу Эньлай 1976 оны 1 дүгээр сард нас барсан. Дэн Сяопины төрийн өсөлтөд Жоу Эньлай чухал үүрэг гүйцэтгэж байсан тул түүний үхэл нь Төв Хороонд Дэнийг дэмжих хүнгүй болгожээ. Оршуулгын дараа "Дөрвөн бүлэг дээрэмчид" Маогийн зөвшөөрлөөр "Дэнийг шүүмжил, зөв ​​зүйлтэй тэмц" нэртэй кампанит ажил эхлүүлжээ. Хуа Гофэн Жоу Эньлайгийн залгамжлагчаар тодорсон байна. Тэр жилийн 2 дугаар сарын 2-нд Төв Хороо яаралтай удирдамж баталж, Дэн Сяопиныг гадаад харилцааны салбарт ажиллахаар шилжүүлсэн бөгөөд энэ нь үнэн хэрэгтээ түүнийг намын аппаратын албанаас зайлуулсан хэрэг байлаа. Дэн дараахь саруудыг гэртээ өнгөрөөж, хувь заяаныхаа шийдвэрийг хүлээж байв. 3 дугаар сарын 3-нд Мао Соёлын хувьсгал хууль ёсны болохыг баталгаажуулсан удирдамж гаргаж, удирдамжийг дагаж Дэнийг шүүмжлэх кампанит ажил эхлүүлжээ. "Дөрвөн бүлэглэл" хувьсгалын эсрэг өдөөн хатгалга гэж үздэг бүлгийн гишүүд Дэн Сяопинг энэ үйл явдлыг зохион байгуулсан гэж сэжиглэж байгаа бөгөөд Мао түүнийг бүх албан тушаалаас нь огцруулсан ч намын гишүүн хэвээр үлдээжээ. 4 дүгээр сарын 7-нд Дэн Сяопиныг баривчилж, маргааш өглөө нь "Жэньминь жибао" сонинд Дэнийг хувьсгалын эсрэг элемент хэмээн зарласан Тяньаньмэний талбайд болсон үйл явдлын талаар нийтлэл гарав.
Цагаадсан үе
Мао Зэдун 1976 оны 9 дүгээр сард нас барж хятадын улс төрийн байдалд өөрчлөлтүүд эхэлсэн. Аравдугаар сард "Дөрвөн бүлэглэл"-ийг баривчлахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн Батлан ​​хамгаалахын сайд Е Цзяньин болон ХКН-ын бусад ахмад дайчид намын шинэ дарга Хуа Гофэнгээс Дэн Сяопины цагаатгаж улс төрийн албан тушаалыг нь сэргээхийг шаардаж эхэлсэн байна. 1977 оны 7 дугаар сард ХКН-ын Төв Хорооны Бага хуралаар Дэн Төв Хорооны гишүүн, Улс төрийн Товчоо ба Байнгын Хорооны гишүүн, Төв Хороо ба Цэргийн Зөвлөлийн орлогч дарга, Төрийн Зөвлөлийн Ерөнхий сайдын орлогч, ХАЧА-ийн Жанжин штабын дарга болжээ.
1978 оны 11 дүгээр сараас 12-р саруудад ХКН-ын Төв Хорооны ажлын хуралдаанаар Дэн-ийг дэмжигчид Хуа Гофенгийн бүлэглэлийг бут цохиж, Дэн Сяопин Хятадын бодит удирдагч болсон юм.БНХАУ-д реформ шинэчлэлийг эхлүүлсэн ХКН-ын Төв хорооны 1978 оны алдарт гуравдугаар бүгд хурлыг сэдсэн гол хүн бол Дэн. Түүнийг оролцоотойгоор нам улсын үй олон ажилтнуудыг цагаатган, эргүүлж дэвшүүлсний дотор рефоормыг хамтран хэрэгжүүлсэн гавьяатан Ху Яобан, Жао Зыян нар байсан.
Дэн Сяопин бол 1978 оны 12 дугаар сард хуралдсан ХКН-ын Төв Хорооны алдарт III бүгд хурлаар дэлхий дахинаа зарласан БНХАУ-ын эдийн засгийн реформ шинэчлэлийг эхлүүлсэн гол автор-архитекторч нь юм. Тэрбээр “Муур хар байна уу, цагаан байна уу хамаагүй, гол нь хулгана барьдаг байх хэрэгтэй!” гэсэн томьёоллоороо Хятадад нийгмийн ямар байгуулал байх нь гол биш, дэлхийн хамтын нийгэмлэгтэй мөр зэрэгцэн хөгжил дэвшилд тэмүүлэх, ард түмнээ ядуурлаас ангижруулах нь чухал гэдэг асуудал дэвшүүлж, тэр зорилгодоо ч эх орноо хүргэж чадсан хүн юм.
Дэн Сяопины ачаар Хятад болон Барууны орнуудын харилцаанд мэдэгдэхүйц өөрчлөлт орж сайжирсан юм. Дэн гадаадад айлчлалууд их хийж барууны удирдагчидтай хэд хэдэн удаа найрсаг уулзалт хийж хятад улс нээлттэй болж эхэлсэн юм.
1979 оны 1,2 дугаар сард Дэн Сяопин АНУ-д албан ёсоор айлчилж, Ерөнхийлөгч Жимми Картертай Цагаан ордонд түүхэн уулзалт хийж хоёр улс дипломат харилцаа тогтоосон байдаг.
Хятад-Японы харилцаа идэвхижиж Дэн Япон Улсыг хурдацтай хөгжиж буй эдийн засгийн хүч чадлын жишээг дурдаж тус улсын туршлага нь ирээдүйн эдийн засгийн өөрчлөлтийн хүрээнд Хятад улсад сургамж болж болох юм гэж хэлж байжээ.
Өөр нэг ололт бол 1984 оны 12 дугаар сарын 19-нд Их Британи, БНХАУ-ын хооронд 1997 онд Хонконг Хятадад буцааж өгөх тухай байгуулсан гэрээнд гарын үсэг зурсан явдал юм. Дэн үүний дагуу 50 жилийн турш Их Британийн 99 жилийн турш засаглаж ирсэн Хонконгийн улс төр, эдийн засгийн тогтолцоог өөрчлөхгүй байхаар тохиролцсон байдаг. Үүнтэй ижил төстэй гэрээг Португалтай байгуулж Макаог Хятадад буцааж өгөхөө амласан байдаг.
Дэн "Нэг улс-хоёр систем" -ийн зарчмыг зарлаж БНХАУ үүнийг Тайваньтай нэгтгэх талаар хэлэлцээ хийхээ зарласан юм.
Мөн 1986 оны 5 дугаар сарын 16-нд Бээжин хотноо ЗХУ-ын удирдагч М.Горбачёвтай уулзаж "Өнгөрсөнийг хааж ирээдүйг нээх" хэрэгтэй гэж Дэн Сяопины хэлсэнээр Хятад-Зөвлөлтийн харилцаа сэргэж эхэлсэн түүхтэй.
Дэн Сяопины үзэл баримтлал
Хөдөө аж ахуйн салбарт "ард түмний коммун" -ын ихэнх нь татан буугдаж, тариачид ихэнхдээ гэр бүл өөрийгөө тэтгэх аж ахуйд шилжсэн. Шинэчлэлийн хоёрдахь үе шатанд (1984-1992) төлөвлөгөөт эдийн засгийн тогтолцоог буулгаж, зах зээлийн эдийн засагт шилжсэн.
Дэн мөн Хятадад "эдийн засгийн тусгай бүс" байгуулах санаачилга гаргасан бөгөөд үүний ачаар тус улсад гадаадын хөрөнгө оруулалтууд татагдаж эерэг хандлага нэвтэрсэн байна. Дэн Сяопин 1989 онд Цэргийн төв комиссын даргын албан тушаалаас өгсөний дараа бүх бусад албан тушаалаасаа мөн огцрохоор албан ёсоор шийдсэн юм.
1992 онд Дэн улс төрийн тавцанг үүрд орхисон юм. Гэвч Хятад улс "Дэн Сяопиний эрин үе" -ийг туулж дуусаагүй байв. Дэн албан тушаалгүй байсан ч Хятадын дотоод, гадаад бодлогод шийдвэрлэх нөлөө үзүүлэн, оюун санааны удирдагч хэвээр байсан. Дэн "Хятадын эдийн засгийн шинэчлэл, социалист шинэчлэлийн гол архитекторч" /architect of contemporary China/ гэж нэрлэддэг. Тэрбээр ахмад үеийн бусад улстөрчдөд хэрхэн нэр төртэй тэтгэвэрт гарч бусдад зам тавьж өгөх талаар сайн үлгэр дууриалал үзүүлсэн билээ. Тэрбээр удирдагчдыг нас барах хүртлээ удирдах албан тушаал хашдаг байсан туршлагыг нэг мөр устгасан гэж үздэг. Түүнийг ямар ч цол, гуншингүй зүгээр л "Нөхөр Дэн" гэж нэрлэдэг болсон юм.
Дэн Сяопины үхэл
Дэн Сяопин 1997 оны 2 дугаар сарын 19-нд 93 дахь насандаа таалал төгссөн. Үхлийн албан ёсны шалтгаан нь Паркинсоны өвчинтэй холбоотой уушгины халдварт өвчин байсан гэдэг. Дэн Сяопины гэрээслэлийн дагуу түүний шарилыг чандарлаж, үнсийг нь далай дээр цацсан байна. Улс орон даяар гашуудал зарлаж хоёрдугаар сарын 20-ны 19 цагт Тяньанмэны талбайд БНХАУ-ын Төрийн далбааг бөхийлгөх ёслол болж хоёр хоногийн  дараа болох байсан Шинийн 15-ны соёлын бүх арга хэмжээг цуцалж байжээ.
Хоёрдугаар сарын 20-нд НҮБ тугаа бөхийлгөн хүндэтгэл илэрхийлэв. Мөн НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Кофи Аннан БНХАУ-аас НҮБ-д суугаа байнгын төлөөлөгчийн газарт хүрэлцэн гүн эмгэнэл илэрхийлжээ. Дэлхий нийтээрээ түүнийг ийнхүү хүндэтгэж байлаа.
Японы Гадаад хэргийн яам
Япон улсын Гадаад хэргийн яам (外務省, Гаймүшоо) нь тус улсын гадаад харилцааг эрхэлдэг төрийн байгууллага. Тус яамыг гадаад харилцаа эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн удирддаг байна.
Мөн удирдлагад нэгдүгээр орлогч сайд, 2 орлогч сайд орох бөгөөд сайдын нарийн бичгийн газрын дарга, газар, хэлтэс, тасгийн дарга нар гэх хатуу чанд эрэмбэ дараалалтай ажээ.
Япон улсын болон иргэдийнхээ ашиг орлогыг нэмэгдүүлэх, энх тайванч, аюулгүй олон улсын харилцааг бэхжүүлж, идэвхтэй арга хэмжээ авах замаар олон улсын зохих таатай орчныг бүрдүүлж, гадаад улстай эв найртай харилцааг хадгалан хөгжүүлэх нь Гадаад хэргийн сайдын эрхэм зорилго юм гэж тус Яамны албан бичигт заасан байдаг байна.
1945 оноос хойш Япон улс дэлхий нийтийн өмнө хүлээсэн үүргийн дагуу аливаа цэргийн ажиллагаанд оролцоогүй ирсэн. Япон улс өнөөдөр АНУ-ын эдийн засгийн дотно түнш бөгөөд цэргийн холбоотон юм. Мөн Япон улс нь ядуу буурай орнуудад томоохон тусламж үзүүлэгч орон бөгөөд Олон улсын байгууллагууд, түүний дотор НҮБ-ын том ивээн тэтгэгчээр оролцож олон улсын тавцанд нэр хүндээ ихээхэн өсгөсөн орон юм.
Японы дипломат ажиллагаа нь МЭ 607 онд Хятадын Сүй улсад анхны Элч төлөөлөгчөө илгээснээр эхэлсэн хэмээн түүхэн судар бичигт тэмдэглэн үлдсэн байдаг. Мөн тухайн үеийн Хятадын Сүй болон Тан улсад Японоос элч төлөөлөгчид явуулж байсан ажээ. Харин 894 оноос хойш Японоос элч төлөөлөгчдийг Тан улс руу явуулахыг зогсоосноос эх газрын соёл Японд нэвтрэн ирэх явдал нь хумигдав. Үүнээс хойш олон зууны турш Япон улс идэвхтэй гадаад харилцаа явуулалгүй хаалттай улс байсаар дундад зууны сүүл үе хүрчээ.
1641-1853 онд Японы эрх баригчид “сакокү”-гийн бодлого ("аргамжаатай улс" буюу тусгаарлагдсан) явуулж байжээ. Энэ хугацаанд Япон улс гадаад харилцаагаа зөвхөн Хятад, Нидерландтай явуулж байв.