cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Самбадондогийн Цэрэндорж
YI дүрийн Манзушир хутагт Лувсанбалданчүлтэмжамц Цэрэндорж
Түүний таалалтай зүйл бол эрийн гурван наадам, морь, бөх, сур байлаа. Өөрөө хурдан морь, хүчит бөхийг сайн таньдаг учир Халх долоон хошуу наадамд таван насны морь уяж, бөх болон сур харваачдаа явуулдаг. Тийм учраас Манзушир ламтаны наадам хурдан хүлэг, мэргэн харваачаар Богдын их шавь, отгуудаар барахгүй Халхад алдаршсан гэдэг. Тухайлбал: Долоон хошуу даншиг наадамд Манзушир ламтаны “Монхор” хэмээх бор хээр их насны морио түрүүлсэнд, унасан хүүхдийг дээлийн торгоор шагнуулж, Дээрхийн асрын үүдэнд цол өргүүлж байжээ. Тэр жилд ламтаны гавж, дом хоёр давхарласан учир их баярлаж ийм их баяр над шиг хутагтын (цомбо)-д тааралдахгүй гэж айлдаж байсан гэдэг. Манзушир ламтаны өөрийн шавь отог болох Сономдоо мэргэний отог, Ламын отог, Гомбожавын отог (Одоогийн Төв аймгийн Сэргэлэн, Бор-Өндөр, Баян-Өнжүүл, Баянцагаан зэрэг сумд хамарсан нутаг) Бөхөг Түргэн, Шархай, Хонхор нуур, Олон дов гэх зэрэг газар "Манзушир ламын” бөх, морь, сур, шагай харвах наадам хийж байжээ.
Манзушир хутагт Цэрэндорж нь алт, мөнгөөр “Сандуйн жүд” буюу “Нууц хураангуй үндэс”, “Доржжодов” буюу "Очироор огтлогч” судруудыг Дагва дарханд захиалга өгч бүтээлгэсэн юм. Эдгээр номыг 52 кг буюу 1460 лан алт, мөнгөөр бүтээсэн байна. Энэхүү их алт, мөнгө нь  хосгүй  уран дархан Дагвын сод авъяас үлэмж хүч гарган зүтгэсний үрээр номд шингэж Монголын төдийгүй дэлхийн хосгүй ховор оюуны ба урын санд байр эзэлсэн нь эдүгээ Улсын төв номын санд хадгалагдаж байна. Уран дархан  Дагва нь 1860 онд Түшээт хан аймгийн Манзушир хутагтын захирсан отог буюу одоогийн Төв аймгийн Сэргэлэн сумын нутагт Авдархангай уулын хавьд төрсөн хүн байжээ. Дагва дарханы алт мөнгөн энэ хоёр судрыг бүтээж гүйцээхэд  Манзушир ламтан ганцхан цоохор даш хадаг барьсанд хүмүүс шуугиж яагаад их шагнадаггүй юм бол гэсэнд Дэрэндорж ламтан дуулаад өөрөө өөртөө алт мөнгөөр үүрд дурсгал босгож байгаа бурхан хүнийг би шагнаад яахав гэж айлдсан гэдэг.
Манзушир ламтан өөрийн хийд, Нийслэл хүрээ хоёрын хооронд ээлжлэн морилж эрдэм ном болгоохын хамт Богд хаант засгийн газрын эрх баригчдын бүрэлдэхүүнд багтсан томоохон долоон хутагтуудын нэгэн болох учир улс төрийн янз бүрийн ажилд оролцсоор иржээ. Манзушир хутагт Цэрэндорж нь Богдын шашин төрийн ордны дотоод ажлыг зөвлөн гүйцэтгэж, шашин лам нарын асуудлыг голлон хариуцаж байсан юм. Хурал номын жаяг дүрэм сахиулах, хүрээ хийдийг цэвэр цэмцгэр хөгжүүлэх, Богд Жавзандамбын шашин төрийн дотоод бодлогыг нарийн барьж, эзэн Чингисийн төрийн эрхэм ёсыг дагуулах, бусад улс гүрэнтэй харилцах мэт асуудалд Монгол ёсны байр суурьтай хандах нарийн төвөгтэй асуудал Манзушир хутагтад үе үе тулгарч байлаа.
ХҮ жарны “Барагдагч” хэмээх шар бар жил буюу 1938 онд Монгол оронд их гай нүүрлэж, эхлээд сүм хийдүүд, лам нараа, төрийн эрдэмтэн мэргэдээ хүйс тэмтрэн устгах улаан яргалал эхэлсэн билээ. 1937 оны эхээр Х.Чойбалсан Зөвлөлтийн Дотоод Яамны Ежовт захидал бичихдээ: "Бид саяхан 3 гишүүн бүхий комисс байгуулан 25 том толгой лам нарыг баривчлан авч туйлын зохистойгоор шийтгэсэн гэжээ.
Эдгээр явдлыг түргэвчлэн эхлэж юуны түрүүн Манзушир хутагт Цэрэндоржийг баривчлан авч:
-Та Японы тагнуул, Гандан хүрээний эсэргүү бүлгэмийн удирдагчийн нэг мөн биз дээ? гэж байцаасанд ламтан:
-Би биш байх, та нар хүнээ олж аваад байцааж үз. Ер нь “сүү, цус” хоёрыг нэг саванд хийдэггүй шүү гээд дуугарсангүй. Тэгээд шүүхийн дарга Даншийцоодол, баруун чойрын гэвш лам байсан Хаймчог зэрэг аль урдаа барьдаг байцаагч нараар ээлжлүүлэн байцаалгаснаар нэг ч өчиг авч чадалгүй буудан алах ял тулгаж байжээ. Тэр үед ламтаны зөвхөн нэг анкет бичсэнийг сийрүүлвээс: С.Цэрэндорж миний бие одоо 65 настай. Төв аймгийн Сэргэлэн сум, урьд Донхор Манзушир хутагтын YI дүр гэж залагдсан, тусгай шавь отог 1800 гаруй шавийг захирч явсан. Автономитын үед Ерөнхий сайд, тайж Эрэгдэндагвын хэрэгт холбогдож 10 жилийн тэнсэнгээр шийтгүүлж байсан. Дашчойнпэл дацанд гавж, Зүүн хүрээнд агримба зэрэг мяндаг тус тус хүлээсэн. Мөн энэ завсар Эрдэнэ зуу, Егүзэрийн хийд, Баянтүмэн, Угтамын хийд, Баруун зүүн Чойр, Жанчивлан хийд зэрэг газар 2-3 удаа очиж лүн ван тавьж, олон шавьтай болж чухам тоог мэдэхээ больсон гэжээ. Манзушир ламтаныг хилс хэрэгт тулгаж байгаад 1937 оны 10 дугаар сарын 7-ны шөнө 00 цаг 42 минутад цаазлан хороожээ. Манзушир хутагт С.Цэрэндоржид холбогдох 3337 тоот мөрдөн байцаалтын хэрэг, БНМАУ-ын прокурорын эсэргүүцлийн үндсэн дээр Дээд шүүхийн мөрдөн байцаалтын бүгд хурлаас хянан хэлэлцэж 1990 оны 7 дугаар сарын 25-ны өдрийн 07 тоот тогтоолоор цагаатгасан билээ.
Дагвадоржийн Амаржаргал
Дагвадоржийн Амаржаргал нь Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Баатарын Бадарч
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан
Саксон
Чөлөөт Улс Саксон (дээд сорбиш хэлээр: Свободны штат Сакска) нь ХБНГУ-ын зүүн хэсэгт орших 16 муж улсын нэг нь юм.
Эшлэл
Ангилал:Германы муж улс
Дарааллын шинжлэл
Дарааллын шинжлэлийн мэдээллийг биологийн олон салбарт ашигладаг. Энэ нь бие даасан организм эсвэл организмын бүлэг хоорондын харилцааны талаар мэдээлэл өгдөг. Ингэснээр тэд хоорондоо хэр ойрхон байгааг харуулдаг.
РНХ болон уургийн судалгаа нь илүү нарийн төвөгтэй байдаг. ДНХ-ийн ерөнхий бүтэц нь энгийн бас урьдчилан таамаглах боломжтой (давхар спираль). РНХ болон уургийн судалгаа нь олон янз ба тэдгээрийн 3 хэмжээст бүтцийн судалгааг багтаасан байх ёстой бөгөөд хэрхэн ажиллахад нөлөөлдөг. Тодорхой хэмжээгээр энэ нь компьютерт туслах ч тухайн тохиолдол бүрт баталгаажуулах шаардлагатай.
Базаррагчаагийн Отгонбаатар
Базаррагчаагийн Отгонбаатар нь Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан
Клиффордын үнэхээр том кино
Клиффордын үнэхээр том кино (Clifford's Really Big Movie) нь 2004 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн анимаци хүүхдийн кино бөгөөд Scholastic Entertainment ба Big Red Dog Productions бүтээж, Warner Bros. Pictures кино компани 2004 оны 2 сарын 20-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Роберт Рамирес болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Дебора Форте нар зохиолыг нь бичсэн.
Тус киноны DVD, VHS дээрх хувилбар нь 2004 оны 8 сарын 24-нд худалдаанд гарсан.
Холбоос
Ангилал:2004 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Хүүхэлдэйн кино Ангилал:Нохойны кино
Израилын Ерөнхий Сайд
Израил нь төрийн тэргүүнээр ерөнхийлөгч ажилладаг бүгд найрамдах улс юм. Гэсэн хэдий ч ерөнхийлөгч голдуу ёслолын үүрэг гүйцэтгэдэг; ерөнхий сайд гүйцэтгэх эрх мэдлийг эзэмшдэг. Ерөнхий сайдын албан ёсны өргөө нь Иерусалим хотод байрладаг Бейт-Агион юм. Одоогийн ерөнхий сайдаар Ликуд намын Биньямин Нетаньяху ажиллаж байна.
Кнессетийн сонгуулийн дараа ерөнхийлөгч нь намын даргуудаас хэнийг ерөнхий сайд болохыг дэмжиж буйг асуусны дараа сонгогдсон нэг кнессетийн гишүүнийг ерөнхий сайдын нэр дэвшигчээр сонгдог. Нэр дэвшсэн хүнд 42 хоногийн хугацаанд эвсэл байгуулах боломж өгөгддөг. Дараа нь тэрээр засгийн газрыг танилцуулж, Ерөнхий сайд болохын тулд Кнессетийн олонхийн саналыг авах ёстой. Бодит байдал дээр ерөнхий сайд нь засаглаж буй эвслийн хамгийн том намын удирдагч байдаг. 1996-2001 оны хооронд Ерөнхий сайдыг Кнессет биш иргэд сонгуулиар сонгож байсан.
Ростов (салаа утга)
Ростов нэртэй
Оросын Холбооны Улсын хотууд:
Украины тосгон:
хүмүүс
Химийн потенциал
Химийн потенциал энерги нь химийн холбооноос болоод бодисуудад энерги хуримтлагддаг. Энэ нь химийн бодисуудад энерги хадаглагддаг гэсэн үг. Бодит амьдралд хэрхэн нөлөөлж байгаа нэг жишээ бол ургамал юм. Ургамал нь фотосинтезийн үед химийн потенциал энергитэй энерги бий болдог. Бусад амьд биес ургамал идэж энерги олж авна. Энерги нэг организмаас нөгөөд шилждэг. Энэ нь хүрээлэн буй орчинд химийн потенциал энерги хэрхэн ажилладагийг харуулдаг. Өөр нэг түгээмэл жишээ бол бинзенд хадгалагдсан энерги. Машин асах үед газанд химийн энерги машиныг хөдлөхөд механик энерги болж хувирна. Энергийн хадгалах хуулинд энерги бий болох эсвэл устах боломжгүй. Энэ нь зөвхөн нэгээс нөгөө рүү шилждэг гэсэн үг.
Бөөмүүд нь химийн өндөр потенциалаас бага химийн потенциал руу шилжих хандлагатай байдаг, учир нь энэ нь чөлөөт энергийг бууруулдаг. Ийм байдлаар химийн потенциал гэдэг нь таталцлын потенциал гэх мэт физикийн “потенциал”-ын ерөнхий ойлголт юм. Бөмбөлөг толгод уруу өнхрөхөд таталцлын өндөр потенциалаас (дотоод энерги өндөр учраас ажлын өндөр потенциал) бага таталцлын потенциал (дотоод энерги бага) руу шилждэг. Үүний нэгэн адил молекулууд хөдөлж, урвалд орж, уусч, хайлж байх үед тэд үргэлж химийн өндөр потенциалаас доод түвшинд шилжих хандлагатай байдаг бөгөөд энэ нь бөөмийн тоог химийн потенциал болгон өөрчилдөг.
Жузеппе Тартини
Жузеппе Тартини (Giuseppe Tartini, 1692-1770) - Италийн хөгжмийн зохиолч, XVIII зууны нэрд гарсан гарамгай хийлч, алдартай багш, хөгжмийн онолч байжээ. Түүний хөгжимдөх урлагт А.Кореллигоос эхлээд А.Вивальди, Ф.Верачини болон өмнөх үеийн болон тухайн үеийн хийлийн гарамгай хөгжимчдийн уламжлал, ололт амжилт шингэсэн байдаг. Амьдралын боломжийн таатай орчинд төрсөн Тартиниг эцэг эх нь санваартан болгох санаатай байжээ. Гэвч Тартинигийн амьдрал эцэг эхийн хүсэлтээр болсонгүй. Амьдралын гал усан дундуур унаж босож явсаар гэр бүл болж, түүнээсээ үүдэн сүмийн санваартан болохыг шахан сүмд толгой хоргодож байхдаа хөгжмийн ертөнц рүү эргэлт буцалтгүй оржээ. Сүмд орогнож байх хугацаандаа хөгжмийн онол, олон хоолойн ухаан, хөгжмийн зохиомжийн хичээлийг чех хөгжмийн зохиолч, онолч Б.Черногоскийн удирдлага дор суралцав. Мөн бие даан хийл хөгжмийг оролдон сурах төдий бус тухайн үеийнхээ нэртэй хийлч Кореллигээс давж гарсан хөгжимдөх ур чадварыг үзүүлж байсан гэх домог мэт тэмдэглэл байдаг. Тартини сүмд өнгөрүүлсэн амьдралаа өнгөрөөгөөд, Анконе хотын дуурийн театрт хөгжимчнөөр ажиллажээ. Харин энд ажиллаж байхдаа өөрийнх нь уран бүтээлд мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлсэн Верачинитай танилцжээ.
Сэдбайдарын Баатар
Сэдбайдарын Баатар нь Говь-Алтай аймгийн Цээл сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Цэргийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Жузеппе Тартини
Тартини олон тооны трио-сонат, 125 орчим концерт, хийл болон чембалод зориулсан 175 сонат зэрэг бүтээл туурвижээ. Хөгжмийн зохиолч өөрийнхөө бүтээлүүдэд хөтөлбөр оноох, агуулгыг тодорхойлох оролдлого хийж байсан нь ирээдүйн дан хөгжмийн төрөлд шинэлэг зүйл болж байсан юм. Түүний “Орхигдсон Дидона”, “Чөтгөрийн трель” гэх мэтийн зохиолууд нь өвөрмөц хөтөлбөр, агуулга, хөгжмийн хэллэгийн илэрхийллээрээ онцлог бүтээлүүд болж чадсан юм. 1720 онд түүний зохиосон Кореллийн гавот дээр хийсэн 50 вариац бүхий “Нумын урлаг”(“Искусство смычка”) нь XVIII зууны хийл хөгжимдөх урлагийн толь бичиг гэлтэй онцгой ач холбогдогдолтой бүтээл болсон байдаг. Тартинигийн бүтээлүүдээс цаг хугацааны шалгуурыг даван туулж өнөөдрийг хүртэл хийл хөгжимчдийн ур чадварын шалгуур болж, сонирхол бахархлын төвд байгаа бүтээл бол “Чөтгөрийн трель”(Il trillo del diavolo) юм.
Алдарт хийлч Дэвид Ойстрахын хэлснээр "Тартини нь 18-р зууны Италийн хийлийн сургуулийн гэрэлт зүтгэлтнүүд бөгөөд өнөөг хүртэл урлаг нь уран сайхны ач холбогдлоо хадгалсаар байгаа". Тартини хийл тоглох урлагийн цаашдын хөгжилд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан. Тэрээр нумны хийцийг сайжруулж, уртасгаж, нум барих үндсэн арга техникийг боловсруулсан нь Итали, Францын орчин үеийн бүх хийлчдэд хүлээн зөвшөөрөгдөж, нийтийн хэрэглээ болсон юм. Түүний тоглоочийн чадвар нь аялгууны цэвэр байдал, зүүн гарны маш сайн техникээр ялгагдаж, хийлийнх нь ер бусын дууг биширдэг байв. Тэрээр акустик үзэгдлийг нээсэн гэж үздэг бөгөөд энэ нь хоёр гийгүүлэгч дээд авиа нь тэдэнтэй нийлдэг доод цуурай өгдөг (жишээлбэл, ми-солын гуравны багахан хэсэг нь нэг метрийн зайд до дууны цуурай өгдөг) юм. mi-ийн дээд тэмдэглэлээс аравтын бутархай). Эдгээр ялгаа гэж нэрлэгддэг хосолсон аялгуу буюу Тартини аялгууг хожим Helmholtz боловсруулсан. 1728 онд Тартини нь Падуа хотод хийлчдийн сургуулийг байгуулж, тэндээс нэгдүгээр зэрэглэлийн олон хөгжимчид гарч ирэв. Түүний шавь нарын дунд хөгжмийн зохиолч, уран хийлч Магдалена Лаура Сирмен (Ломбардини) байдаг. Соната, концертын төрлийг хөгжүүлэхэд Тартинигийн оруулсан хувь нэмэр ч их.
Тартини асар олон тооны бүтээл туурвижээ. Тэдгээрийн дотор трио сонатууд, 125 орчим концерт, хийл, цембалод зориулсан 175 сонат байдаг.
Ангилал:Италийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Италийн хөгжимчин Ангилал:1692 онд төрсөн Ангилал:1770 онд өнгөрсөн
Данияр Көбөнөв
Данияр Көбөнөв (Данияр Көбөнөв, Данияр Кобонов) — 1982 онд Зөвлөлт Киргизийн Ысыккөл мужийн Саруу сууринд төрсөн, эрэгтэй сонгомол барилдааны 74 кг жингийн ДАШТ-ий хүрэл (2010), Азийн наадмын алт (2010), мөнгө (2006), хүрэл (2002), Ази тивийн хошой (2005, 2007) аварга, 2000, 2012 оны хоёр олимпод оролцсон Киргиз улсын бөх.
Ангилал:Бөхийн азийн наадмын аварга Ангилал:Бөхийн азийн аварга Ангилал:Киргизийн бөх Ангилал:Киргизүүд Ангилал:1982 онд төрсөн
Ванданпэрэнлэйн Мишигдорж
Ванданпэрэнлэйн Мишигдорж нь Архангай аймгийн Өндөр-Улаан сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан
Израилын хотын жагсаалт
Израил улс нь засаг захиргааны 6 дүүрэгт нэгдсэн 71 хоттой. Израилын хот суурин газрын хүн амын нягтрал нь дэлхийд хамгийн өндөрт тооцогддог бөгөөд тус улсын хүн амын 90 орчим хувь нь хотод амьдардаг. Хотын статус нь хүн амын тоог илэрхийлэх албагүй боловч 20,000 оршин суугчдын саадыг давсан суурин газарт хотын статус олгодог.
Израилд хоёр хотын бөөгнөрөл байдаг:
Хотуудын жагсаалт
Израилын Дотоод хэргийн яамнаас нийт 75 хотын захиргаанд "хотын" статус олгосон бөгөөд хамгийн шинэ хот нь 2008 онд Арабын Кафр-Касем суурин болсон байна.
Израил улс нь 100,000 гаруй хүн амтай 14 хоттой бөгөөд Израилын нийслэл Иерусалим хот 700,000 гаруй хүн амтай.
Жагсаалтад Баруун эрэг (Иудей ба Самари дүүрэг) дээр орших Израилын бүрэн эрхт байдалд хамааралгүй дөрвөн хотыг багтаагүй болно:
Цахим холбоос
Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Цөмийн Соронзон Резонансын Спектроскопи
Цөмийн соронзон резонансын спектроскопи ЦСР (Цөмийн соронзон резонансын) спектроскопи нь химичдэд молекулын бүтцийг харах боломжийг олгодог спектроскопийн нэг төрөл юм. Зарим атомын цөм нь хүчтэй соронзон орон дотор байрлах үед тодорхой соронзон шинж чанартай байдаг. Нүүрстөрөгч, устөрөгч, фтор зэрэг атомуудыг ийм аргаар илрүүлж болно.
ЦСР хэрхэн ажилладаг вэ? Химийн дээжийг багахан хэмжээний дээжийг NMR хоолойд хийж бэлтгэдэг. Үүнийг хүнд ус (дейтерийг үзнэ үү) эсвэл хлороформ-д гэх мэт тусгай уусгагчд уусгаж, дараа нь хоолойг NMR машинд хийнэ. Уг машин нь MRI шиг том соронз юм. Соронзон дотор байх үед дээж дэх зарим атомууд өдөөгдөж, дээжийг зайлуулах үед атомууд буцаж бага энергийн төлөвт шилжинэ. NMR-д холбогдсон компьютер нь сэтгэлийн хөөрлийн энэ өөрчлөлтийг илрүүлж чаддаг бөгөөд энэ нь NMR диаграмм дээр өөр өөр оргилууд болон овойлтууд гарч ирэхэд хүргэдэг. Химич энэ диаграммыг хэвлэж, янз бүрийн оргилуудыг судалж болно.
ЦСР спектр Ихэнх ЦСР машинууд зөвхөн нэг төрлийн атомын өдөөлтийг илрүүлж чаддаг. Жишээлбэл, 1H ЦСР нь зөвхөн устөрөгчийн атомуудыг "харж" чаддаг. 13C ЦСР нь зөвхөн нүүрстөрөгчийн атомын үйл ажиллагааг харж чаддаг.
ЦСР диаграмм ЦСР диаграмм нь х тэнхлэгийг нэг сая дахь хэсэг буюу "шилжилт"-тэй харуулдаг. Диаграммд зүүн тийш гарч буй оргилууд (эдгээр оргилуудыг доош чиглэсэн гэж нэрлэдэг) нь хүчилтөрөгч, азот гэх мэт электрон сөрөг атомуудад ойрхон, эсвэл үнэрт (бензол) цагирагтай холбогдсон устөрөгчийн атомуудыг төлөөлдөг.
Жамъянжавын Баасанхүү
Жамъянжавын Баасанхүү - Монгол улсын Ардын Эмч нүдний эмч.
Намтар
1946 онд Булган аймгийн Хишиг-Өндөр суманд төрсөн. Хүний гавъяат эмч,.
1971-1995 онд улсын клиникийн III эмнэлэгт, АУИС, УКТНЭ-ийн нүдний эмч, тасгийн эрхлэгч, нүд судлалын клиникийн удирдагчаар ажиллаж байв.
1983 онд Монголд анх удаа нүдний хиймэл болор суулгах мэс заслын үндсийг тавьсан. 15 жилд 800 гаруй хүнд мэс засал хийжээ.
Тэрбээр нүдний даралтын үед хийгддэг хэд хэдэн бичил мэс засал хэт авианы болон дурангийн мэс засал, шингэн азотыг нүдний өвчний эмчилгээнд нэвтрүүлжээ.
Тэрбээр Монгол улсынхаа нүдний өвчнийг анагаах албыг удирдаж байгаа дэлхийн хэмжээний тэргүүлэх эмч юм.
1998 онд Монгол Английн хамтарсан "ВИЖНИ" (Хараа) нэртэй нүдний эмнэлэг байгуулж, уг эмнэлэгийн ерөнхий захирал, зөвлөх эмчээр ажиллан, хөдөө орон нутагт нүдний эмчилгээний шуурхай тусламж хүргэх төслийг хэрэгжүүлсэн.
2001 онд "Болор мэлмий" эмнэлэг байгуулж улсын хэмжээнд нүдний төрөлжсөн нарийн мэргэшлийн тусламж үйлчилгээг 3 эмч, 3 сувилагч гэсэн мэргэжлийн багтайгаар эхлүүлсэн.
Гэр бүл
Нөхөр хошууч генерал Н.Алиасүрэн, хүү А.Энхбаяр, хүү А.Мөнхбаяр.
Бүтээлүүд
Тэрбээр олон улсын хурал, зөвлөлгөөнд Монголоо төлөөлөн оролцож, АНУ-ын оптимологи, Европын болон ДЭМБ-ын "Мэдээлэл" сэтгүүлд түүний эрдэм шинжилгээ, судалгааны бүтээлүүд нь хэвлэгджээ.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:20-р зууны эмч Ангилал:21-р зууны эмч Ангилал:Монголын эмч Ангилал:Нүдний эмч Ангилал:Монгол улсын ардын эмч Ангилал:Хүний гавьяат эмч Ангилал:Анагаах Ухааны Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:ЗХУ-ын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Хишиг-Өндөрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1946 онд төрсөн
Нийтлэг удам угсаа
Хувьслын биологийн чиглэлд бүлэг организмууд нэг удам угсаатай байдаг. Дэлхий дээрх бүх амьд организмууд нийтлэг өвөг дээдсээс гаралтай гэсэн онолыг хүчтэй дэмждэг. Чарльз Дарвин "Зүйлийн гарал үүслийн тухай" номдоо хувьслын үйл явцаар дамжуулан бүх нийтийн нийтлэг удам угсааны тухай онолыг дэвшүүлж, "Амьдралын талаарх энэхүү үзэлд хэд хэдэн хүч чадал нь анхнаасаа олон хэлбэрээр эсвэл нэг хэлбэрээр амьсгалсан бөгөөд хэд хэдэн эрх мэдэлтэй байдаг" гэж хэлсэн байдаг. Сүүлчийн бүх нийтийн өвөг дээдэс (LUA) (эсвэл сүүлчийн бүх нийтийн нийтлэг өвөг дээдэс, LUCA) нь одоо байгаа бүх организмын хамгийн сүүлийн үеийн нийтлэг өвөг дээдэс юм. Энэ нь 3.9 тэрбум жилийн өмнө үүссэн гэж үздэг. Бүх нийтийн нийтлэг удам угсааны нотолгоо Нийтлэг биохими ба генетикийн код Амьдралын бүх мэдэгдэж буй хэлбэрүүд нь ижил биохимийн зохион байгуулалтад суурилдаг. Генетикийн мэдээллийг ДНХ-д кодлож, РНХ болгон хувиргаж, дараа нь рибосомоор (их төстэй) уураг болгон хувиргаж, ATP, NADH болон бусад энергийн эх үүсвэр болдог, гм. Ижил төстэй байдал нь эрчим хүчний тээвэрлэгч аденозин трифосфат (ATP), уурагт агуулагдах бүх амин хүчлүүд нь зүүн гарт байдаг (чираль байдал). Цаашилбал, генетикийн код ("орчуулгын хүснэгт"-ийн дагуу ДНХ-ийн мэдээлэл уураг болгон орчуулсан) нь нянгаас эхлээд хүн хүртэлх бүх мэдэгдэж буй амьдралын хэлбэрүүдтэй бараг ижил байдаг.
Шархүүгийн Лхагвасүрэн
Шархүүгийн Лхагвасүрэн нь Ховд аймгийн Дарви сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Улсын наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Ганц цагаан шувуу
XX зуунд моно дуурийн урлаг нь хөгжлийнхөө шинэ шатанд гарчээ. Австрийн хөгжмийн зохиолч Арнольд Шёнберг нь 1909 онд “Erwartung” опус 17.(“Хүлээлт”) гэдэг моно дуурь нь сопрано дуучин ба симфони найрал хөгжимд зориулагдсан байдаг.
Монголд хөгжмийн зохиолч Б.Бямбабаяр “Хязгааргүй” моно дууриа 2010 онд хөгжмийн зохиолч Б.Мөнхболд “Эхийн сэтгэл, хүүгийн захидал” моно дууриа 2015 онд тоглуулжээ. Хөгжмийн зохиолч Х.Алтангэрэлийн “Ганц цагаан шувуу” моно дуурь нь 2022 оны 4-р сарын 12-нд ДБЭТеатрын тайзнаа тоглогдсон. Зохиолч Б.Энхболдын цомнолоор бичсэн энэхүү дуурийг Б.Мэндбаяр найруулж гол дүрд Э.Отгонбат тоглож, симфони найрал хөгжмийг Б.Лхагвасүрэн удирдсан байна.
Энэхүү моно дуурийн сэдэв бол хүн төрөлхтний ахуй амьдралд байсан, мөн цаашид мөнхийн сэдэв байх өөрийгөө танин мэдэхүйн тухай асуудал юм. Өөрийгөө танин мэдэх, дотоод сэтгэлийн зөрчилдөөн, оршихуй, эс оршихуйн тухай сэдвийг Монголын хөгжмийн театрын тайзнаа дэлгэн тавьснаараа энэхүү дуурь нь чухал ач холбогдолтой болох юм.
Энэ бүхнээс үзвэл хөгжмийн зохиолч Х.Алтангэрэл нь “Ганц цагаан шувуу” моно дуурийнхаа агуулга, үзэл санааг гаргахын тулд орчин үеийн хөгжмийн зохиомжийн янз бүрийн арга барилыг хэрэглэсэн байгаа нь энэхүү судалгааны ажлын явцад ажиглагдаж байна. Минималист зохиомжийн арга, алеаторикийн шинж байдал, 12 эгшгийн зохиомж, мөн дэвсгэр хөгийн хүрээнд диссонанс дуурьслыг ашиглах, цаашилбал монгол үндэснийхээ таванэгшигт хөгийн дуурьслыг мөн оруулсан зэргээс үзвэл энэхүү моно дуурь нь монголын дуурийн урлагт нэгэн шинэ хуудас нээжээ. Ангилал:Монголын хөгжим
Чинзоригийн Эрдэнэсайхан
Чинзоригийн Эрдэнэсайхан нь Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын уугуул, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан
Дагвын Чойжилсүрэн
Дагвын Чойжилсүрэн - БНМАУ-ын Ардын Багш.
1990 оноос Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх шашны зөвлөлийн гишүүнээр ажиллаж байжээ.
Залуу үеийг монгол уламжлал, соёлоор хүмүүжүүлэх, монгол судлал, эх хэл бичгээ хөгжүүлэх, гадаадын олон орны монголч эрдэмтэн, багш нарыг сургаж бэлтгэхэд их хувь нэмэр оруулсан гавьяатай хүн байжээ.
Гавьяа Шагнал
Ангилал:Монголын багш Ангилал:Монгол улсын ардын багш Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш Ангилал:Цэцэрлэгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1911 онд төрсөн Ангилал:1993 онд өнгөрсөн
Дөрвөлжин булш
Дөрвөлжин булшны соёл нь Монгол орон дахь хүрэл зэвсгийн үеийн сүүл, Төмөр зэвсгийн эхэн үеийн буюу МЭӨ 1300-300 жилийн өмнөх археологийн соёл юм. Энэ соёл нь Сэлэнгэ-Дагуурын соёлын соёлын сууринд дээр бий болсон соёл байж болох юм. thh
Гадны зарим судлаачид энэ соёлыг Байгаль хавиар байсан Тунгусуудын Глазковын соёлын үргэлжлэл хэмээн үздэг.Л.Гумилевийн үзэж буйгаар тунгусууд өмнө зүгээс Байгал нуур руу нүүн ирж тэнд байсан палеосибирь хэлт Юкагируудыг хойд зүгт шахан суурьшжээ. Дөрвөлжин булш нь Хүннү нарын өвөгтэй холбогдох дурсгал болохыг эрдэмтэд тогтоожээ. Хятад сурвалжид тэмдэглэсэн Хүннүгийн өвөг аймгийн анхных нь Хүнью болон Гүй нар юм. НТӨ II мянганы үед Гүй нар монгол нутаг дээр мал маллаж тэрэг хэрэглэн нүүдэллэн амьдарч байсан ажээ.
Тархац
Дөрвөлжин булшны соёл нь Монгол орны төв, зүүн хэсэг, Буриадын бүх нутаг, Эрхүү мужийн өмнөд хэсэг (Ангар мөрөнд цутгадаг Уда, Бирюса голуудын эхээс Байгал нуурын хойд эрэг хүртэл), Тувагийн зүүн тал, Өвөр Байгалийн хязгаарын өмнөд нутаг (Амар мөрөн хүртэлх нутаг), Өвөр Монголын ихэнх нутаг, Хятадын баруун хойд хэсэгт (Наньшаний нуруу хүртэл буюу Цинхай мужийн хойд хил Ганьсу мужтай залгаж байгаа хэсэг хүртэл) тархжээ. Хойд зах нь Якутын Куда гол хүрнэ. Дөрвөлжин булшны соёлын хүмүүсийн зарим хэсэг баруун аймгууд руу нүүн суурьшиж байжээ. Харин баруун аймгуудад байсан хиргисүүрийн соёлын хүмүүсээс цөөн хэсэг нь зүүн тийш мөн Буриад руу нүүсэн нь дөрвөлжин булшныханд уусчээ. Иймээс хиргисүүр, дөрвөлжин булшны соёлын тархалт зах хэсгээрээ давхцдаг.
Дөрвөлжин булшны дээр хавтгай чулуунуудыг тойруулан босгосон байдаг тул энэ соёлыг дөрвөлжин булшны соёл гэж нэрлэдэг.Булшны эргэн тойронд оршуулгын, тахилгын байгууламж, эртний хүмүүсийн сууц, хадны сүг зураг байраас гадна талийгаачдад зориулан дагалдуулсан эд өлгийн зүйлс, малын яс олддог.Эдгээр булшны ихэнх нь МЭӨ VI зуунд хамаарах бөгөөд сүүлийнх нь МЭӨ II зууных буюу Хүннүгийн үеийнх байдаг.
Дөрвөлжин булш нь Монгол улсын нутаг болон Өвөр Байгалийн нутагт голчлон тархсан дурсгал бөгөөд Манжуур (Гирин, Хармөрөн, Ляонин мужууд), Өвөр Монгол, Шинжааны нутагт бас тодорхой хэмжээгээр мэдэгдэж байна.
Дөрвөлжин булшны зохион байгуулалт
Нерчинскийн Лами ууланд 30 метр урт, 4 хэсгээс бүрдэх томоохон оршуулгын цогцолбор бий.Булшны дээрээс тус бүр нь 500 кг орчим жинтэй том чулуунуудаар дарж морь, үхэр, хонь дагалдуулсан байдаг.
Ихэнх дөрвөлжин булш эрт цагт тоногджээ.Эндээс олдсон хувцаснууд нь төрөл бүрийн өнгө, чимэглэлтэй байдаг.Мөн зүү, сүх, хутга, нум, аяга зэрэг эдлэл гардаг ба ихэнх нь хүрэл, цөөн хэсэг нь төмрөөр хийгджээ.
Оршуулах ёслолын зан үйлийг газар сонгох, зүг эрхэмлэх, эд өлөг дагалдуулах, хойллого үйлдэх ёс голлон бүрдүүлдэг байв.
Хүрэл зэвсгийн үеийн дөрвөлжин булшнаас илрэн олдож буй эд өлгийн зүйлсийг ерөнхийд нь : Зэр зэвсэг байлдааны хэрэгсэл Аж ахуй хөдөлмөрийн багж хэрэгсэл Гоёл чимэглэлийн зүйлс Ваар, сав суулганы төрөл гэж ангилна. Дөрвөлжин булшийг хэлбэрээр нь : Дөрвөн буландаа өндөр шонтой, дөрвөн өнцөгт хүрээтэй Дөрвөн талын хүрээ нь намхавтар, хавтгай чулуун дараас бүхий Дөрвөн тал хүрээ чулуутай боловч хойд, урд хашлага нь дотогшоо хонхойсон булш хэмээн ангилан ялгасан байна. Дөрвөлжин булшийг гүйцэтгэсэн зан үйл, ёслолын зориулалтаар нь оршуулах ёслолын байгууламж, тахилга ёслолын байгууламж гэж ангилна.
Байгаль нуурын зүүн хэсгийн дөрвөлжин булшны соёл
Эндхийн зарим дөрвөлжин булшны гадуур чулуугаар дугариг эсвэл тэгш өнцөгт хүрээ үүсгэсэн байдаг.Голчлон өндөрлөг газар байрлуулсаныг нарыг шүтэх үзэлтэй холбон тайлбарладаг.
Угсаатны хамаарал
Дөрвөлжин булшны соёлын хүмүүс нь монголжуу төрхтэй байсан ба харин цөөн хэсэг нь буюу Тува, баруун хойд Монголоос сүүлд ирсэн дөрвөлжин булшны хүмүүс нь кавказ төрхтөн байжээ. Өмнөд Байгаль, зүүн Монголын хүрлийн үеийн хүмүүстэй дөрвөлжин булшны хүмүүс угсаа гарал нэг байсан байна.Монгол эрдэмтэд дөрвөлжин булшны соёл нь дараа үеийн Хүннү, Сяньби зэрэг монгол угсаатнуудын соёлтой ижил, дөрвөлжин булшны хүмүүс нь Монгол төрхтний өмнөд Сибирийн дэд бүлэг буюу монголчууд байсан гэж баталдаг бол гадны зарим судлаачид тэднийг гарал үүсэл нь бүрхэг тодорхойгүй гэх буюу Монгол төрхтний умард Сибирийн дэд бүлгийн угсаатан, монголчууд Карасукийн соёлыг мөхсөний дараа энд ирсэн гэж үздэг.
Тэд талийгаачийг оршуулахдаа чулуун дэр тавьдаг нь монголчууд талийгаачын толгой дор цай тавьж оршуулдагтай ижил байна. Тулаанд орж буй монгол цэргүүд "дэр авч үхнэ" гэдэг нь энэ заншилтай холбоотой. Мөн дөрвөлжин булшны соёлын хүмүүс болон хүннүчүүд уулын энгэрт хүмүүсийг оршуулдаг байсан нь одоо ч хэвээрээ байна.
Эшлэл
Ангилал:Азийн археологийн соёл Ангилал:Европын археологийн соёл Ангилал:Монголын археологийн соёл Ангилал:Өвөр Монголын археологи Ангилал:Нэн эртний Монгол Ангилал:Оросын археологийн соёл Ангилал:Хүрэл зэвсгийн үеийн археологийн соёл Ангилал:Хятадын археологийн соёл
Тейлор Момсен
Тейлор Мишээл Момсен (Taylor Mishel Momsen; 1993 оны долоодугаар сарын 26-нд Миссури мужийн Сент-Луис хотод төрсөн) — америкийн жүжигчин, рок хөгжмийн эмэгтэй дуучин, загвар, «Pretty Reckless» хамтлагийн гоцлол дуучин юм.
Намтар
Тейлор Момсен 1993 оны долоодугаар сарын 26-нд Америкийн Нэгдсэн Улсын Миссури мужийн Сент-Луис хотод Майкл Момсен, Коллет Момсен хоёрын хэсгээр оросын гаралтай  гэр бүлд төрсөн. Слоун нэртэй дүү охинтой.
«Pretty Reckless»-ийн анхны цомог «Light Me Up» 2010 оны 8 сарын 30-д Их Британид гаргасан. Анхны сингл «Make Me Wanna Die» тус оны 5 сарын 30-д гаргасан, хоёрдугаар «Miss Nothing» 8 сарын 23-т нээлтээ хийжээ. 2011 оны намарт «Эванэссэнс» хамтлагтай тоглосон. . 2012 онд «Pretty Reckless» Умарт Америкт «Medicine» гэдэг аялан тоглолт хийж, эцэст нь Мерилин Мэнсонтой түүний «Хэй, харгис ертөнц…» гэдэг дэлхийн тойрон аялалт оролцсон.
Момсен «Нирванa », «Led Zeppelin», «The Beatles», «The Who», «Pink Floyd», «AC/DC» зэрэг хамтлагууд бас «Garbage» хамтлагийн дуучин Ширли Мэнсонийг өөрийн хамгийн дуртай хөгжим гэж нэрлэдэг.
Холбоос
Ангилал:1993 онд төрсөн Ангилал:Америкийн дуучин Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:Америкчууд
Шаантаг/механик/
Шаантаг нь хоёр чулууг хооронд нь суулгахад ашигладаг энгийн машин юм. Шаантаг нь сэлэмний ир, мод огтлоход хутга зэрэг хоёр зүйлийг хооронд нь түлхэхэд ашигладаг. Мөн шаантаг нь объектыг өргөх эсвэл объектыг барихад ашиглаж болно. Шаантагны механик давуу тал нь түүний уртыг зузаантай харьцуулсан харьцаанаас хамаарна. Түүх-Чулуун зэвсгийн үеэс хэрэглэж байсан тул шаантагны гарал үүсэл тодорхойгүй байна. МЭӨ 3000 оны үед Эртний Египетийн карьеруудад хүрэл шаантаг ашиглан барилгын ажилд ашиглагдаж байсан чулуулгийн блокуудыг задалдаг байжээ. Нойтон болсны дараа тэлсэн модон шаантагуудыг ашигладаг байжээ. Зарим уугуул Америкийн овог аймгууд эврийн шаантаг модыг сэлүүрт завь, байшин болон бусад модон эдлэл хийхэд мод хувааж, боловсруулах хэрэгсэл болгон ашигладаг байв. Жишээ нь сүх, хагалах маул, хуваах шаантаг зэрэг болно. Мөн шаантаг нь хүнд зүйлийг өргөх, эсвэл объектын өндрийг нарийн тохируулах, тэдгээрийг тулгуурласан гадаргуугаас нь салгахад ашиглаж болно. Эдгээрийг мөн жийргэвч гэж нэрлэж болно. Хутга, хайч, цүүц, тэр ч байтугай шүдийг заримдаа шаантаг болгон ашиглаж болох боловч тэдгээр нь үндсэндээ зүсэгдсэн багаж хэрэгсэл юм.
Жованни Баттиста Перголези
Жованни Баттиста Перголези (Giovanni Battista Pergolesi, 1710-1736) - Италийн хөгжмийн зохиолч, хийлч, орган хөгжимчин. Неаполитаны дуурийн дэгийн алдартай төлөөлөгчдийн нэг бөгөөд опера буффагийн анхдагчдын нэг болно. Хэдийгээр тэр богино насалсан боловч энэ хугацаандаа багагүй тооны алдартай бүтээлүүдийг туурвин үлдээсэн байдаг. Ромд “Олимпиада” дууриа тавихаар очсоныг эс тооцвол түүний амьдрал Неаполиос холдоогүй юм. Тэрбээр 20 настай байхдаа 2 оратори бичиж, 21 настайдаа “Саллюстиа” гэдэг анхныхаа дуурийг бичжээ. Перголезийн уран бүтээлийн гараа эхнээсээ л шинийг эрэлхийлсэн, зоримог шийдлүүдийг уран бүтээлээрээ илэрхийлсэн туурвилууд байдаг. Түүний бүтээлүүдээс хамгийн алдартай нь 1733 онд бичсэн “Зарц - хатагтай” дуурь юм. Неаполийн театрын захиалгаар хөгжмийн зохиолч Перголези опера-сериа бичиж байсан ба дуурийн энэхүү томоохон төрөл зүйлийн завсарлагаар хошин жүжгийн хэсгээс тоглодог байсан юм. Түүний нэг нь дээрх “Зарц-хатагтай” хошин дуурь болно. 1733 онд зохиосон “Ихэмсэг оргодол” дуурийн завсарт зориулсан (интермеди) хошин жүжиг нь энэхүү “Зарц - хатагтай” байжээ.
1752 онд Парис хотноо тавигдсан энэхүү дууриас үүдэн Францын дуурийн урлаг, цаашилбал түүнийг үзэгчдийн дунд удаан хугацааны туршид үзэл санааны талцал бий болжээ. Нэг талдаа Францын дуурийн урлагийн оргил болсон Жан Филип Рамо нар байсан бол нөгөө талдаа Италийн хошин дуурийг дэмжигчид байв. Өөрөөр хэлбэл Францын хуучинсаг үзэлтнүүд болох Рамо нарын дуурийг дэмжигчид, нөгөө талдаа шинэ дэвшилт үзэлтнүүдийн хоорондын зөрчилдөөн байсан юм.
1735 онд 25 настай Перголези бага зэрэг ханиад хүрсний улмаас нэгэн жижигхэн хотхонд эмчлүүлэхээр ирээд байхдаа шашны хөгжмийг сонирхож үзсэн ба энэ хугацаандаа хэд хэдэн сүмийн зориулалттай хөгжим бичсэний нэг нь “Stabat mater” байсан юм. “Stabat Mater dolorosa” буюу “гашуудан зогсох эх” хэмээн нэрлэж болох дундад зууны мөргөлийн уншлагаас сэдэвлэсэн энэхүү дууллыг католик мессагийн Аллилуйгийн дараа дуулдаг байжээ.
“Зарц-хатагтай” дуурь нь эрч хөгжих үйлдэл, итали ардын дуу хөгжимтэй нэлээд ойрхон байж болох хамгийн энгийндүү хөгжим, дүрүүдээ хөгжмөөр гайхалтай илэрхийлэн дүрсэлсэн зэргээрээ онцгой бүтээл юм. Энэхүү дуурьт дуулдаг хоёр л дүр байдаг учраас хөгжим нь ари, дуэт зэргээс хол хэтрэх зүйл үгүй. Цаашдаа дараа дараачийн буффа дуурийн урлагт хэрэг болохуйц гэхээр басс хоолойн үсрэлттэй интервал бүхий хошин яриа байх бол сопрано хоолойд хөнгөн, хөгжилтэй, магадгүй бүжгийн гэж болохоор аялгуу өгөгдсөн байдаг. Гол дүрүүдийн аринууд нь аажмаар клавесинтай речитатив secco-той нийлнэ. Хэдийгээр энэ жүжиг нь бие даасан дуурь байгаагүй учраас “Зарц-хатагтай”-д удиртгал хөгжим байдаггүй. Харин хожим түүний өөр нэгэн дуурийн хөгжмийг авч удиртгал болгож хэрэглэсэн байдаг.
“Зарц-хатагтай” дуурийн дүрүүд:
Үйл явдал нь XVIII зууны Италийн Неаполь хотод болно.
Ангилал:Италийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Италийн хөгжимчин Ангилал:1710 онд төрсөн Ангилал:1736 онд өнгөрсөн
Эх орончдын өдрийн барилдаан -2019
Ерөнхий хөлийн цэц
Улс төрийн ууган хүчин Монгол Ардын Намын 98 жилийн ойн баяр, Эх орончдын өдөрт зориулсан үндэсний бөхийн барилдааны ерөнхий хөлийн цэц
Хөлийн цэц
Улс төрийн ууган хүчин Монгол Ардын Намын 98 жилийн ойн баяр, Эх орончдын өдөрт зориулсан үндэсний бөхийн барилдааны хөлийн цэц
Гарын даа
Улс төрийн ууган хүчин Монгол Ардын Намын 98 жилийн ойн баяр, Эх орончдын өдөрт зориулсан үндэсний бөхийн барилдааны гарын даа
Барилдааны тайлбарлагч
Улс төрийн ууган хүчин Монгол Ардын Намын 98 жилийн ойн баяр, Эх орончдын өдөрт зориулсан үндэсний бөхийн барилдааны тайлбарлагч
Бөхийн бүрэлдэхүүн
Улс төрийн ууган хүчин Монгол Ардын Намын 98 жилийн ойн баяр, Эх орончдын өдөрт зориулсан үндэсний бөхийн барилдаанд Увс аймгийн Ховд сумын харьяат улсын аварга Н.Батсуурь, Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр сумын харьяат улсын арслан Э.Оюунболд нараар магнайлуулсан улсын аварга цолтон нэг, улсын арслан цолтон нэг, улсын заан цолтон нэг, улсын харцага цолтон арав, улсын начин цолтон хорин дөрөв нийт гучин долоон улсын цолтон, аймгийн хурц арслан цолтон арав, аймаг цэргийн арслан цолтон жаран хоёр, аймаг цэргийн заан цолтон хорин нэг, аймаг цэргийн харцага цолтон гучин ес, аймаг цэргийн начин цолтон наян зургаа нийт хоёр зуун тавин зургаан хүчтэн уран мэх, хүч чадлыг сорин барилдлаа.
Наймын даваа
Ангилал:Үндэсний бөхийн барилдааны жагсаалт
Шагдаржавын Эрдэнэбат
Шагдаржавын Эрдэнэбат (1929-1990) Урлагийн гавъяат зүтгэлтэн хөгжмийн зохиолч, цэргийн хөгжмийн удирдаач. 1929 онд Төв аймгийн Өндөрширээт суманд төрсөн. 1943-1949 онд цэргийн хөгжмийн сурагч-хөгжимчин, 1949-1952 онд ЦЕС-ийн улс төрийн анги, 1955-1960 онд ЗХУ-ын Москва хотын П.И.Чайковскийн нэрэмжит консерваторын Цэргийн хөгжмийн салбарыг удирдаач мэргэжлээр төгссөн.
Уран бүтээлээ 1960-аад оноос эхэлж үлээвэр хөгжимд зориулсан удиртгал, найраглал, марш, бүжгийн хөгжим бичиж, 1965 оны үеэс нийтийн дуу зохиожээ. "Арав дахь хавраа үдье", "Багшаа дуулъя", "Цэнгэлтэй үдэш" зэрэг зуун дамжин дуулагдсаар байгаа олон сайхан дууны ая зохиож орчин цагийн хөгжмийн урлагийг хөгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан уран бүтээлч.
Тэрээр хөгжмийн онолын сурах бичиг бүтээх гэсэн анхны ородлогоог хийж 1970 оны 2-р сарын 30 өрөлтөд орж 1971 оны 9 сарын 15-нд хэвлэлтэд шилжиж анх 10000 ширхэг хэвлэгдэн гарсан "Хөгжмийн онолын сурах бичиг"-ээ Зөвлөлтийн хөгжмийн нэрт онолчдын бүтээсэн онолын хэд хэдэн суралцах болон өөрийн ард түмний хөгжмийн соёлын урын санд тулгуурлан бүтээжээ.
1961 онд МХөЗЭ-ийн гишүүнээр элссэн.
Цэргийн болон Улс, Хувьсгалын ойн медалиудаар шагнагдаж, 1988 онд Урлагийн гавъяат зүтгэлтэн цол хүртжээ.
"Арав дахь хавраа үдье" дуу бүтсэн түүхээс
"Монголын үнэн" сонины сурвалжлагч Т.Зөнбилэгт өгсөн ярилцлагадаа энэхүү дууны шүлгийг зохиосон Ш.Сүрэнжав ийн дурсчээ:
1963 онд Их сургууль төгсчихөөд Монголын Радиод очсон юм. Тухайн үед телевиз нээгдээгүй байлаа. Тэгэхэд Эрдэнэбат гэж Москвад хөгжмийн удирдаачийн сургууль төгссөн бор залуу Хөгжмийн редакцид дөнгөж ирээд байлаа. Залуу хүн болоод ч тэр үү дан хөгжмийн уран бүтээл хийдэг байсан юм, Эрдэнэбат. Ялангуяа цэргийн марш их бичсэн хүн. Тэгээд нэг өдөр надад хандаж "Хоёулаа хамтарч нэг дуу хийе" гэхэд нь сүрхий хорхойссон л доо.
"Арав дахь хавраа үдье" дууны түлхүүр анх яаж эргэсэн гэхээр Эвлэлийн төв хорооны Сургууль пионерын хэлтэс хариуцсан "орос" Оюун "Одоогийн залуучууд гитартай их дуулдаг болж. Тэдэнд таалагдах дуу хийх үү, чи" гэхэд нь "Тэгье, тэгье. Би хийе" гэчихлээ. Ажилдаа түүртээд Оюун даргын санал болгосон дууны шүлгийг бичихээ мартчихаж /инээв/.
"Униар татсан хаврын орой Урьхан салхи шивнэхдээ Удахгүй сургуулиа төгсөх бидний Уяхан сэтгэлийг хааш нь дуудна вэ" гэдэг бадаг нь төрсөн юм. Шүлгээ бичиж дуусчихаад Эрдэнэбат дээр очиж "Нөгөө Оюун чинь дуугаа нэхэж байна. Үүнийг үзэж бай. Чи ая хийнэ гэсэн хэвээрээ биз дээ" гэтэл "Хэвээрээ" гэж байна.
Ингээд би Дундговь уруу долоо хоногийн томилолтоор яваад өглөө дөө. Томилолтоо дуусгаад хотод ирсэн нэг л танил үгтэй дууг хажуугаар өнгөрсөн хүүхэд бүр л аялаад гарах юм. Нэг их анзаарсангүй Ш.Эрдэнэбаттай уулзсан чинь "Дуугаа хийгээд дууссан. Одоо хотын залуус дуулж байгаа шүү дээ" гэхэд л миний шүлэг байна санаж байгаа юм чинь /инээв/. Тэр цагийн залуус, өнөөдрийн сургууль төгсөж байгаа залуус ч энэ дуугаар жигүүрлэж амьдралд хөл тавьдаг болсон болов уу гэж боддог юм.
Ш.Эрдэнэбатын дууны уран бүтээлээс
"Арав дахь хавраа үдье" (шүлэг Ш.Сүрэнжав)
"Миний ардын сэтгэл цагаан" (шүлэг Ш.Сүрэнжав)
"Хайгуулчин" (шүлэг Ш.Сүрэнжав)
"Цэнгэлтэй үдэш" (шүлэг Ш.Шажинбат)
Хишигзундуйн Мөнхжаргал
Хишигзундуйн Мөнхжаргал нь Төв аймгийн Баянцагаан сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан
Бадарчийн Батбаяр
Бадарчийн Батбаяр нь Хэнтий аймгийн Цэнхэрмандал сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Бямбаагийн Буянмөнх
Бямбаагийн Буянмөнх нь Баянхонгор аймгийн Баянговь сумын уугуул, Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Монгол дахь Казахууд
Монгол Улсын харъяат казах угсаатнууд 2023 оны гуравдугаар сарын 1-ний өдрийн байдлаар Монголын нийт хүн амын 4.0 хувийг эзэлж байна. Монголын Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, казахуудын 77.0 хувь нь Баян-Өлгий аймагт, 9.0 хувь нь Улаанбаатар хотод, 8.5 хувь нь Ховд аймагт, 2.2 хувь нь Дархан-Уул аймагт, Үлдсэн 3.3 хувь нь Налайх дүүрэг болон бусад аймгуудад амьдарч байгаа аж.
Казах угсаатнуудын 49.9 хувь нь эрэгтэй бол 50.1 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлж байна. Насны бүлгээр авч үзвэл, 0.14 насныхан 34.5 хувь, 15-24 насныхан 17.2 хувь, 25-34 насныхан 16.8 хувь, 35-44 насныхан 12.8 хувийг эзэлж буй бол 9.1 хувь нь 45-54 насныхан, 9.6 хувь нь 55-аас дээш насныхан аж.
Түүх
Монголын казакууд нь Түрэг угсааны үндэстэн юм. Казак гэдэг нэрийн хувьд Казах, Хасаг гэх мэтээр олон янзаар дуудагддаг.
Казакууд одоогоос 120 гаруй жилийн тэртээ Алтайн нурууг даван нүүдлэн Монголд ирсэн гэж өөрсдөө ярьж бичих нь олон. XIX зууны эхэн хагаст одоогийн Баян-Өлгий аймаг байсан газарт нэг ч казак айл байгаагүй бөгөөд дан ганц Урианхайн нутаг байжээ.
Монголын казакууд нь одоогийн ойлгоод байгаа Казакстанаас бус харин Шинжанаас тасран ирсэн байна. Тэд XIX зууны дунд үеэр Алтайн өвөрөөс Шинжан хүртэл нутаглан зуны улиралд Алтайн нуруу даван Урианхайн нутаг луу орж ирэн зусаж намар нь Алтайг даван ургаш нүүдэг байжээ. Тэд Шинжаны Бухтарм голын эх Эрчис мөрөн хавиар нутаглаж байсан байна.
Казахууд 18-20-р зуунд Шинжаан, Монголд хэд хэдэн үе шаттайгаар нүүдэллэн ирсэн байдаг. Тэдний зарим нь 18-р зуунд Шинжаанд ирсэн бол 19-р зуунд Оросын цэргийн түрэлтэд өртөн дахин Шинжаан руу дүрвэсэн байна. Харин казахуудын зарим хэсэг нь 19-р зууны уйгурын бослого манжийн цэрэгт дарагдсаны дараа манжийн явуулсан хядлага хэлмэгдүүлэлт, 1930-1940-өөд оны Шинжаанд лалын шашинтай уйгур, казахууд болон Хятадын хоорондох тулаан, гоминданы Хятадын хавчлага хяcлага зэргээс шалтгаалан Монголд нүүн иржээ.
1930 онд Намын төв хороо, Засгийн газар Казакуудад газар нутаг олгох тухай тогтоол гаргажээ. Уг тогтоол ёсоор урд тал нь улсын хил, зүүн ба хойт талаар Дэлүүн, Хонгор өлөн, Хатуу, Өлгий, Орогтоос урагших газрыг Урианхайтай хамтран тэгш эрхтэйгээр эдлэхээр олгожээ. 1930-аад оноос эхлэн нам төрөөс казакуудын талаар зарим арга хэмжээг авсан байна. Сургууль эмнэлэг дэлгүүр хоршоо гэх мэт. Гэсэн хэдий ч тэд тогтож сууж чадалгүй удаа дараа хорлон сүйтгэх арга хэмжээ явуулж байсан юм. 1931 оны хавар казакын овогийн удирдагч нар өөрсдийн ард олныг дагуулан алтайг даван нүүх болжээ. Энэ явдлыг зогсоох гэж оролдсон нам төрийн ажилтан албан хаагчдыг алж устган зэвсэгт мөргөлдөөн хүртэл гарсан байна.
1930-1950 оны хооронд БНМАУ-ын баруун хил, Алтайн хязгаарын айл өрх, мал адгуусыг дээрэмдэж байв. Харин тухайн үеийн Монголын удирдагч Х.Чойбалсан дүрвэж ирсэн Казахуудад оршин суух зөвшөөрөл олгосон байна. Гэсэн хэдий ч урвалт, дээрэм тонуул тасрахгүй байжээ.
Казакууд 1931 он хүртэл Чандмань уул аймгийн харьяанд байгаад 1940 онд бие даасан Баян-Өлгий аймаг болжээ. 1991 онд ЗХУ задран түүний бүрэлдэхүүнд байсан Казакстан улс тусгаар бие даасан улс болсны дараа Монгол дахь 50-60,000 гаруй казах иргэд Казакстаныг зорьсон ба 2000 он гэхэд 10-20,000 нь эргэн буцаж ирсэн байна.
Нэрс
Казах түмний түгээмэл нэрсийн жагсаалтын эхэнд Айдана бичигдэж буй бөгөөд ийм нэртэй 589 хүн байгаа бол Айнур 650, Амина 655, Аружан 524, Еркегүл 513 байна.
Эшлэл
Ангилал:Угсаатны диаспора Ангилал:Монголын хүн ам зүй Ангилал:Монголын ард түмэн Ангилал:Казахууд
Шарль Гуно
1838 онд Гуно Парисын консерваторид элсэн орохын өмнө Антонин Рейхээс цаг авч дуурьсахуйн ухаан, олон хоолойн хичээл заалгаж байв. Парисын консерваторид байхдаа Фроментал Галеви, Жан-Франсуа Лесюер, Фердинандо Паэр нараар хөгжмийн зохиомжийн, найруулгын нарийн арга барилуудыг заалгажээ.
1839 онд Гунод "Фернан" кантатаараа Ромын тэтгэлэгт шагнал хүртэж, Италид хоёр жил болсон зарим үед Вена болон Германд хэсэг хугацаагаарочиж байжээ. Италийн орчин үеийн дуурийн урлагт гайхширсан Гунод дундад зууны шашны хөгжим, ялангуяа Палестрины хөгжим анхаарал татаж байсан бөгөөд тэр хэмжээгээрээ сонирхох, ёудлах болжээ.
Парист буцаж ирээд 1843-1848 онд Гуно сүмд органист, регентээр ажиллаж байв. Энэ жилүүдэд тэрээр зөвхөн шашны холбогдолтой бүтээл туурвиж байлаа. Энэ үед тэрээр шашны үзэл санаанд анхаарал хандуулах болов. 1847-1848 онд Гуно Сент-Сулписийн семинарт теологийн курст суралцжээ.
Зөвхөн театр л хөгжмийн зохиолчид өдөр бүр олон нийттэй харилцах боломжтой гэдгийг ойлгосон тэрээр дахин дуурийн урлаг руу хандах болов. Түүний анхны дуурь "Сафо" 1851 онд нээлтээ хийсэн.
1852 онд Гуно Парис дахь Орфеоны захирал болжээ. Энэхүү найрал дууны сонирхогчдын нийгэмлэг нь тухайн үеийн хамгийн том хөгжим, боловсролын байгууллага байсан бөгөөд гишүүд нь ихэвчлэн Парисын ажилчид, хотын захын оршин суугчид байв.
Эргэн тойрон дахь амьдралдаа сандарч, янз бүрийн үзэл суртлын нөлөөнд амархан автаж байсан Гуногийн сэтгэл санаа, уран бүтээлчийн сэтгэл зүй тогтворгүй байв. 1857 онд Гунод сэтгэцийн хүнд өвчний ирмэг дээр байсан ч 1860-аад онд шаргуу, үр бүтээлтэй ажилласан байдаг.
1858 онд "Доктор Вилли-Нилли" (Мольерийн зохиолоор) дуурийн нээлт болжээ. Уянгын театрт тавигдсан уг дуурийг өмнөх бүтээлүүдээс илүү халуун дотноор хүлээж авсан. Хошин зохиол, үйл явдлын бодит байдал, дүрүүдийн амьд байдал нь Гуногийн авъяас чадварын шинэ талыг нээж өгөв. Тэдгээр нь дараагийн бүтээлүүдэд нь бүрэн утгаараа ач холбогдолоо өгсөн байдаг. Энэ бол 1859 онд тус театрт тавигдсан “Фауст” дуурь мөн. Үзэгчид энэ дуурьт дурлаж, шинэлэг мөн чанарыг нь ойлгож, ухамсарлахад багагүй хугацаа зарцуулсан. Өөрөөр хэлбэл энэхүү дуурийн анхны тоглолтууд амжилтгүй болсон аж. Харин арваад жилийн дараа тэрээр Гранд опера театрт дахин тоглох болсон бөгөөд анхны харилцан яриа нь речитативаар солигдож, мөн балетын үзэгдэл нэмэгджээ. 1887 онд "Фауст"-ын таван зуу дахь тоглолтыг энд хийж байсан бол 1894 онд мянга дахь тоглолтыг нь тэмдэглэж байв.
1860-аад оны эхээр Гуно “Филемон ба Баукис”, “Тагтаа” гэсэн хоёр комик дуурь, мөн “Савсын хатан хаан” (1862), “Мириэль” (1864) зэрэг хошин дуурь зохиосон.
Гуногийн хамгийн сүүлчийн уран бүтээл бол “Ромео баЖульетта” дуурь юм. Түүний нээлт 1867 онд болсон бөгөөд маш их амжилттай болов. Хоёрхон жилийн дараа гэхэд энэ дуурь нь 90 удаа тоглогдсон байсан юм.
Түүний хэд хэдэн бүтээлүүд нь амжилтгүй болсоны улмаас (Полиевкт, 1878) тэрээр хөгжмийн театраас холдож, шашны хөгжмийг илүүд үзэж, түүнд бүтээлээ зориулах болжээ. Түүний сүүлчийн томоохон бүтээлүүдийн дунд "Цагаатгал" (1881), "Үхэл ба амьдрал" (1884) гэсэн хоёр оратори бий. Энэ үеэс Гуно утга зохиол, шүүмж бичих болсон ажээ.
Гуно амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг Парисын ойролцоох Сен-Клод өнгөрөөж, залуу хөгжмийн зохиолч А.Буссеттэй хичээллэх болсон юм.
Шарль Гуно 1893 оны 10-р сарын 18-нд Сент-Клод нас барав. Түүнийг Парисын Отой-д оршуулжээ.
Археологийн соёл
Археологийн соёл гэдэг нь зөвхөн нэг газраас олдсон эсвэл нилээдгүй хэмжээний нутагт хэсэг хэсгээрээ тархсан, нэг цаг үед хамаарагддаг, шинж төрхийн хувьд хоорондоо ижил төстэй, бусад газраас илэрсэн эд өлгийн олдворуудаас ялгарах онцлог шинжтэй эртний түүхийн цогц дурсгал юм. Тодорхой нэг газраас буюу /уулнаас, уулын хөндийгөөс г.м/ олдсон археологийн соёлын тоонд Ноён уулын булш ордог ба харин Ноён уулын соёл нь өөрөө Хүннүгийн археологийн соёлд багтдаг. Чулуун зэвсгийн үеийн Мойлтын амны соёл нь мөн ийм хэсэгхэн газарт олдсон соёлын жишээ болдог. Орчин үеийн үндэстэн угсаатан үүсээгүй байх үеийн чулуун зэвсгийн соёл хэдийгээр хоорондоо холбоогүй мэт шинжтэй, олдсон газрынхаа нэрээр нэрлэгдсэн байх боловч ойролцоо газруудаас буюу нэг орноос олдсон соёлуудыг ажин үзэхэд ижил төстэй шинж байх тул энэ нь нэг угсаа гаралтай буюу нэг газар бөөгнөрөн амьдарч байсан хүмүүс аажим аажимаар тархан суурьшихдаа өөрсдийнхөө соёлыг очсон газар бүртээ үлдээж байсны гэрч болдог. Ийнхүү өргөн уудам нутагт тархсан археологийн соёл бол дөрвөлжин булшны соёл бөгөөд чулуун зэвсгийн сүүл, хүрэл зэвсгийн үед угсаатны ялгаа улам илүү тодрон ялгарч орчин үеийн үндэстэн угсаатнуудын өвөг угсаатнууд задарч олон тооны бие даасан үндэстнүүдийг үүсгэж үүнийг дагаад олон тооны археологийн соёл үүссэн нь тухайн угсаатны таних тэмдэг болж өгчээ. Тухайлбал Алтайн өвөг угсаатан одоогоос хэдэн 1 000 жилийн үед задарснаар Монгол, Түрэг, Манж-Тунгус гурван угсаатан үүсч тус тусыг онцлог соёлыг үүсгэсэн ба Монголчууд сонгодог нүүдлийн мал аж ахуйг эрхэлж Манж-Тунгусууд хагас нүүдлийн ба ан агнуурын аж ахуйг эрхлэх болсон нь археологийн судалгаагаар батлагддаг. Археологийн соёл нь эртний хүмүүсийн амьдрал ахуй, эртний улс, овог аймгуудын үүсэл хөгжил, мандан бууралт, үндэстэн угсаатнуудын гарал үүсэл, нүүдэл суудал, тархалтийг тогтоох болон бичгийн сурвалжид тэмдэглэгдсэн зүйлсийг батлах, тэмдэглэгдээгүй буюу товчхон тэмдэглэгдсэнийг хайж олох, тодруулахад чухал ач холбогдолтой юм.
Ангилал:Археологийн мэргэжлийн нэр томьёо
Алексей Крупняков
Алексей Крупняков (оросоор Алексей Игоревич Крупняков, латин үсэгт хэвшсэн нь Aleksey Krupnyakov) — 1978 онд Зөвлөлт Оросын Калининград хотод төрсөн, эрэгтэй чөлөөт барилдааны 96 кг жингийн ДАШТ-ий хүрэл (2005), Азийн наадмын мөнгө (2002), хүрэл (2006) медальт, Ази тивийн аварга (2007), Киргиз улсын бөх.
Ангилал:Бөхийн азийн аварга Ангилал:Киргизийн бөх Ангилал:Киргизүүд Ангилал:1978 онд төрсөн
Италийн Хант Улс (1861–1946)
Италийн Хант Улс (Regno d’Italia) нь 1861 оноос 1946 оныг хүртэл өнөөгийн Бүгд Найрамдах Итали Улс болоод түүнийг тойрсон хөрш улсуудын нутаг дэвсгэрээс бүрдсэн, Өмнөд Европт оршин байсан улс. Энэ хугацаанд Итали нь хаант засаглалын зарчимд тулгуурласан, төвлөсөн зохион байгуулалт бүхий үндсэн хуульт парламентын засаглалтай улс байв.