cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Олноо Өргөгдсөн Монгол Улс
Түүх
Монголын төлөөлөгчид нийт монголчуудыг хамарсан тусгаар Монгол улсын хилийг зааглан тогтоохдоо Орос улсын засгийн газар, түрүүчийн манжийн засгийн газраас гаргасан хил хязгаарын газрын зургийн дагуу нарийвчлан шалгаж тогтоох, Орос Монгол хоёр улсын хилийг улаан шар өнгөөр тэмдэглэх, Хятад Монгол улсын хилийг бор шаргал өнгөөр тэмдэглэж гарын үсэг тамга дарж баталгаажуулахыг зорьсон байна. Манж, Оросын хийсэн газрын зургууд нь эртнээс амьдарч ирсэн газар нутгаа тэмдэглэж ирсэн монголчуудын өвөрмөц газрын зурагтай ойролцоо байсан бололтой. Монголчуудын газрын зураг нь хилийн овоо нэг бүрийг нарийн тодорхойлсон зургийн өгүүлэл цэс хэмээх баримт бичигт үндэслэсэн, их төлөв улаанаар хилийн зааг шугам, харуул, өртөө зэргийг зурсан байдаг байв. Гэвч олон улсын жишгээр хийсэн зураг байсангүй.Шинэ тулгар төрийн гадаад байдал тун эгзэгтэй байсан бөгөөд олон улсад тусгаар тогтнолоо хүлээн зөвшөөрүүлэхийн төлөө ихээхэн хүч чармайлт тавьж байсан юм.
Гэвч 1915 онд Хятад, Орос, Монгол гурван улсын гэрээ гэдгээр Монголыг Хятадын автономит улс болгохыг тулгасан боловч Монголын төлөөлөгчид үүнийг үл зөвшөөрч, Хятадын сузернитетийг зөвшөөрнө гэдгээ гэрээнд тусган бичсэн байна. Гурван этгээд өөр өөрийн байр сууриа баримталсаар байсан тул хэлэлцээр мухардалд орж байв. Гэвч японы түрэмгийлэлд шахагдаж байсан хятад, хүчинд автагдсан монголыг гэрээнд гарын үсэг зуруулах талаар Орос улс чармайлт гаргасны дүнд хэлэлцээр дууссан байна. Энэ гэрээгээр тогтоосон монголын автономийг 1919 онд Хятадын генерал Сю Шүжан Их Хүрээнд халдан орсоноор унагажээ. Энэхүү халдлага нь нийт Монголчуудын дургүйцлийг хүргэж Их Хүрээнд улс төрийн нууц бүлгэмүүд байгуулагдав. Хятад цэргийн хүчийг задалж, Монголын автономит засаг сэргэн тогтоход Оросын цагаантны генерал Унгерн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн ч цаашдын зорилго, үйл ажиллагаа нь Монгол орны байдлыг хүндрүүлж, үндэсний эв нэгдлийг бусниулах аюулыг буй болгосон юм. Энэхүү хоёр бүлгийн үйл ажиллагааны үр дүнд 1921 онд хувьсгал гарч Зөвлөлт Оросын дэмжлэгтэйгээр тусгаар тогтнолоо дахин зарлаж чадсан юм. 1921 оны долдугаар сарын 11-ний өдөр Богдыг Монгол Улсын эзэн хааны ширээнд дахин залах ёслол болов. Энэ бол гурав дахь удаа байлаа.
Өмнөх хоёроос ялгарах зүйл нь энэ ёслол хуурамч байсанд оршино. Учир нь яг энэ өдрөөр Богд хааны улс төрийн амьдрал дууссан юм. Энэхүү үйл явдлаар Богдыг хэмжээт эзэн хаанаар өргөмжилсөн нь Богд болон монголчуудад бус зөвхөн Оросын улаан засаг, түүний хүүхэлдэй болсон ардын засгийнханд Богд хааны нэр сүр, алдар хүндийг ашиглахад хэрэгтэй байлаа. Ард олонд Богд хааны нэрийг барьж, өөрийн бодлогоо тулгах явдал Ардын нам, улаан армийнхан Монголын хил даван орж ирсэн цаг мөчөөс эхэлсэн юм. Тангарагийн гэрээ 1921 оны 11 дүгээр сарын 1-нд батлагджээ, Ардын Засгийн газар ба хэмжээт цаазат Богд хааны хоорондын харилцааг зохицуулсан дүрэм. 1921-1924 онд ардын төрөөс хэрэгжүүлсэн улс төр нийгэм, эдийн засгийн гол арга хэмжээ бол 1921 оны хувьсгалын ололтыг бэхжүүлж, Богд хаант төрийн хууль тогтоомж хэв хэмжээг бүрмөсөн халж, үндсэн хуульт Бүгд Найрамдах байгуулал тогтоох явдал байжээ.
Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын засаг захиргааны нэгж
Богд Хаант Монгол Улс нь 4 аймаг, 2 хязгаар бүхий засаг захиргааны үндсэн нэгжтэй байсан ба аймаг, хязгаар нь хошуудад болон шавь гэсэн нэгжүүдэд хуваагддаг байжээ.
Нийгэм
Мөн тухайн үеийн Богд Хаант Монгол Улс нь шашин, төрийг хослуулсан теократ төртэй байсан ажээ.
Соёл
Богд хааны үлдээсэн их өв дээр тулгуурлан Монголын түүх, соёл, шинжлэх ухааны олон байгууллагууд үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Үүний нэг нь Монгол улсын ууган музейн нэг Богд хааны ордон музей юм.
Эдийн засаг
Богдын засгийн газарт улсын орлого, зарлага, санхүү, төсвийн зарцуулалтын тал дээр тодорхой ахиц гарсан гэж судлаачид үздэг юм. Мөн Засгийн газар 1914 оны гуравдугаар сард газар тариаланг ашиглах талаар журам гаргасан нь эдийн засгаа тэтгэх нэг бодлого болжээ.
Үндсэн хууль
1911 онд өрнөсөн үндэсний чөлөөлөх хөдөлгөөн нь монголын эрх зүйн хүрээнд шинэчлэл хийх бололцоог олгож, манжийн засаг захиргааг халж өөрчлөн, 65 дэвтэр бүхий төрөлжсөн хууль тогтоомжийг шинэчлэн боловсруулж, Улсын дээд хурлаараа хэлэлцүүлэн Богд хаанаар батлуулаад нийтэд хэвлэн тараах арга хэмжээг авч байсан. Ингэж хууль тогтоомжийг боловсруулан гаргахдаа баруун европын улсуудын эрх зүйн туршлагыг харьцуулан судлаж ашигласан мэдээ бий.
Үүнээс улбаалан 1921 оны хувьсгалын дараа эрх баригчид барууны орнуудын эрх зүйг баримжаалан ажиллаж байсан байдаг. Энэ нь хувьсгалын дараахнаас эхлэн өрнөсөн тусгаар улсын Үндсэн хууль боловсруулах үйл явцын хүрээнд боловсруулагдсан гэх “Хэмжээт засагтай ард улсын Үндсэн хууль хэмээх баримт бичиг”-ийн төслөөс 1921 оны 11 дүгээр сарын 1-ний Ардын Засгийн газрын тогтоолоор “Богд хааны тухай зүйлүүд” гэсэн нэгдүгээр бүлгийг салганавч “Тангарагийн гэрээ” болгон баталснаар нотлогддог.
Зэвсэгт хүчин
Торгон цэргийг захирах 4 аймгийн нэг нэг түшмэл байдаг байсан ба 1913 оноос аймаг тус бүрээс 50 цэрэгтэй болгожээ. Богд Хаанаас гадна Хатанбаатар Магсаржав, Жанжин Пунцаг, манлай ван Дамдинсүрэн нар торгон цэрэгтэй байжээ.
1913 оны 9 дүгээр сарын 17-нд Орос улсад одсон Монголын төр засгийн төлөөлөгч 26 хүний нэрсийн жагсаалтын сүүлийн хоёрт нь цэрэг, дарга Гонгор, цэрэг Цэрэнжанцан гэж бичсэн байдаг. Ийнхүү Орос улсад одох өндөр Гонгор, Цэрэнжанцан хоёрт дөчин тав, дөчин таван хурганы нарийн арьсаар доторлосон нацагдорж хээтэй хөх торгон дээл, жанжин малгай маягийн дөрвөн талт тоорцог /товь малгай/ өмсгөж, цэрэг урт сэлэм, модон хуйтай богино буу (маузер)зүүлгэн Ерөнхий сайд Намнансүрэнгийн хамт баруун, зүүн талд нь салалгүй дагах бие хамгаалагч цэргээр томилон явуулсан гэдэг.
Тухайн үед Богд хааны шадар цэрэгт байсан ардын журамт цэргүүдийн дурсамжаас зарим нэрсийг тодруулан хүргэвэл: Сумангийн дарга Дондов, сумангийн дарга Лувсанцэрэн, тавьтын захирал Лодон, аравтын захирал Баатардоржийн Гэндэн, салааны дарга Балжирын Загд, аравтын захирал Адъяа, шадар цэргийн дарга Нямаа, аравтын захирал Жигмидийн Пунцаг, аравтын захирал Мятавын Самбуудорж, Маанийн Базар, Жамц, Дүнчингийн Бат-Очир, өндөр хэмээх Гончиг,  Дорж, Сундуй, Аюушийн Жимээ, Лувсан, Самбуу, Хасбаатар, Сундуй, Дондовцэрэн, Гомбосүрэн, Оожио, Намгарав,  Санжийн Игнэн, Мэндийн Ламжав, Чойжинхүүгийн Гончиг, Лочингийн Чүлтэм-Осор, Ёстын Лувсан, Юмжавын Санжаажав нарын нэр, намтар одоогоор тодроод байна.
Хүн ам
Богд Хаант Монгол Улсын үед хүн амын тооллогыг явуулсан байна. Энэ нь хэдийгээр учир дутагдалтай гэж үздэг боловч Их Монгол Улсын үеэс хойш анх удаа хийгдсэн улсын хүн амын тоог гаргасан явдал байв. Богд хаант Улсын үед буюу 1918 онд явуулсан тооллогын дүнд дараах байдлаар хүн амын тоог тогтоосон байна. Үүнд:
Эшлэл
Ангилал:20-р зууны Монголын түүх Ангилал:1911 онд байгуулагдсан Ангилал:Монголын түүхэн нутаг дэвсгэр Ангилал:Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй түүхэн улс
Рик Адельман
Товчхон
Дасгалжуулагч Рик Адельманы амжилтаас сөхвөл, Портленд Трэйл Блэйзерс багийг 1990 (Детройт Пистонс багт ялагдсан) болон 1992 (Чикаго Буллз багт ялагдсан) онуудад НБА-гийн шувтаргын тоглолт, 1991 оны Өрнөд бүсийн шувтаргын тоглолтонд тус тус шалгаруулж байв.
2011 оны есдүгээр сарын 13-нд Миннесота Тимбервулвз багийн дасгалжуулагчаар томилогдсон. Адельман 2013 оны дөрөвдүгээр сарын 16-нд дасгалжуулагчийн замналынхаа туршид 1000 дахь удаагаа ялалт авч, НБА-гийн түүхэнд наймдугаарт эрэмбэлэгдэж байлаа.
2014 оны дөрөвдүгээр сарын 21-нд Адельман Тимбервулвз багаас дасгалжуулагчийн замналаа дуусгаж байгаа зарлажээ.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Миннесота Тимбервулвз багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1946 онд төрсөн
Хоолны хэрэгсэл
Хоолны хэрэгсэл — Хооллоход зориулан ширээнд тавигдах хуванцар, мод, хөнгөн цагаан, ган, диц, мөнгө зэрэг халуунд тэсвэртэй хатуу эдээр хийгдсэн зүйлс.
Зуушны хэрэгсэл
Хутга, сэрээ - бүх төрлийн хүйтэн хоол, зууш болон зарим халуун зуушинд (гахайн шарсан зүсмэл, шарсан өндөг, шүүрмэг бин) хэрэглэдэг.
Ангилал:Гар багаж Ангилал:Хоолны хэрэгсэл
Бүгд Найрамдах Улсын жагсаалт (ОХУ)
Republics of Russia.png
2. Алтай
3. Башкортостан
4. Буриад
6. Ингушет
7. Кабардино-Балкари
8. Халимаг
9. Карачай-Черкеси
10. Карель
11. Коми
12. Мари Эл
13. Мордова
14. Саха
15. Умард Осети
17. Тува
18. Удмурт
19. Хакас
20. Чечень
21. Чуваш
]] Оросын Холбооны Улсын олон шатласан засаг захиргааны хуваарийн нэгдүгээр зэрэг буюу дээд түвшин, үндсэн, том 83 холбооны махбодийн 21 нь Өөртөө Засах Бүгд Найрамдах Улс (оросоор республика) гэх нэгжийн нутаг билээ.
Энэ нь бүх хүн амын дотор Орос үндэстнээс харьцангуй цөөн тоотой боловч тодорхой орон нутагт анхаармаар олуулаа амьдарсаар ирсэн татар, чуваш, башкир г.м гучаад ард түмэнд гол нутагт нь өөртөө засах эрх эдлүүлж буй хэлбэр юм. Улс дотор ахиад улс байдаг ийм тохиолдол дэлхийд өөр (урьд нь ЗХУ-д байсан) байхгүй.
Сонгогдсон ард түмний нэрээр улсыг овоглоно.
Давуу байдал
Бүгд найрамдах улс нь муж, хязгаар гэх мэт адил зэргийн Оросын холбооны нэгжээс ялгаатай нь өөрийн нэрийн үндэстэн, ястны хэлийг албан ёсны хэл болгож, үндсэн хууль батлах эрхтэй. Ихэнх улсын тэргүүн нь ерөнхийлөгч гэж цоллуулдаг. Татарстан, Башкортостан хоёр хүн амын тоогоор, Чечень, Ингушет хоёр нэрийнхээ ард түмний эзлэх хувиар арай давуу байгаа.
Эшлэл
бүгд найрамдах улс
Дорно
Дорно – наран мандах зүүн зүг ба зүүн тал. Дорно гэдэг үг нь юмны зүг чиг болон газар зүйн байршлыг зааж нэр үг, тэмдэг нэр, дайвар үгийн хэлбэрээр хэрэглэгддэг. Мөн дорно бол ертөнцийн дорно, өмнө, өрнө, умар гэх үндсэн дөрвөн зүг, талын нэг нь юм. Өрнө гэдгийн чанх эсрэг нь дорно. Газрын зураг, умар зүг харах зэрэгт баруун гар талынх нь дорно тал болно.
Түүхэндээ бол Европынхан Азийн дийлэнх хэсгийг Дорнод гэх утгаар тэмдэглэдэг байв.
Эх сурвалж
Ангилал:Газар зүйн нэр томьёо
Тарту
Тарту (Та́рту, эстониор Tartu, дундад зууны үед Дерпт) — Эстонийн хоёрдугаар их хот. Нэг буман хүнтэй.
Цахим холбоос
Ангилал:Ханзе хот Ангилал:Эстонийн суурин Ангилал:Эстонийн коммун‎ Ангилал:Струве нум Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Достоевский
Достоевский эсвэл Достоевская: Метро станцууд:
Ангилал:Фёдор Михайлович Достоевский
Холбооны ач холбогдолтой хот (ОХУ)
Оросын холбооны одоогийн 83 нэгжийн 2-ыг нь холбооны ач холбогдолтой хот (город федерального значения) гэнэ.
Эх сурвалж
Ангилал:ОХУ-ын засаг захиргааны гишүүнчлэл
Ланшонь аймаг
Ланшо́нь (вьетнамаар Tỉnh Lạng Sơn, оросоор провинция Лангшон, хятадаар 北𣴓省 - лианг-шанг-шэнг) — Вьетнам улсын аймаг (динь). 8320.8 км² газар нутагт нь 2011 онд 741,200 хүн амьдарч байсан. Дотроо 1 хот (тань), 10 сум (хюэнь) болон хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Вьетнамын аймаг
Хойдбайгал
Хойдбайгал (аль эсвэл Хойд Байгал гэж бичнэ; оросоор Северобайкальск гэдэг нь «Байгалын хойдох» гэх утгатай; буриадаар Хойто Байгал гэж бичдэг) гэж Оросын Холбооны Улсын Байгал нуурын хойд эргийн нэгэн хот, тэр дундаа Бүгд Найрамдах Буриад Улсын хоёрдугаар их хот байдаг.
Түүх
Нуурын өврөөр тойрдог төмөр замаас гадна араар тойрох төмөр зам 1974 онд эндэхийг дайран тавигдав. Байсан суурин өргөжиж 1980 оноос хот гэгдээд одоо бүр БНУ-ын ач холбогдолтой хот болж дэвшчихээд байна. БНБурУ-д аймаг (оросоор район, буриадаар аймаг)-тай тэнцэх зэргийн ийм зүйл хоёр л бий (нөгөө нь Улаан-Үд). Хойдбайгал хот руу цардмал замаар Улаан-Үдээс 440 км, Эрхүү хотоос 500 км давхиж байж хүрнэ. Хотоос холгүй Тыя гэдэг нэртэй гол Байгал руу цутгадаг. Оршин суугчдын тоо 1979 оны 12.9 мянгаас өсч 1989 онд 28.3 мянган хүнтэй болсон. Дараа нь тоо буурсаар 2010 он гэхэд 24.6 мянган хүн аж төрөн суудаг болжээ.
Хүн амын өсөлт
Зүүлт: Хүн амын тооллогын мэдээ
Эшлэл
Ангилал:Буриадын хот Ангилал:Буриадын суурин Ангилал:Оросын хот
Ницца
Ни́цца (Nice [], Nizza []) — Франц улсын Прованс-Альп-Номин эрэгт байрласан томоохон хот. 2019 оны байдлаар 533 554 хүн амтай хот бөгөөд тээврийн томоохон зангилаа болсон боомт хот. Францын далайн эрэг дахь амралтын гол газрын нэг.
Нарва
Нарва хот Нарва (Нарова) голын зүүн эрэг дээр, голын баруун эрэг дээр оросын Ивангород хот оршдог байна. Үндсэндээ энэ голоор хоёр улсын хил явдаг ажээ. Энэ хот оросын Санкт-Петербургаас баруун зүгт 152 км, Эстоний нийслэл Таллин хотоос зүүн зүгт 210 км зайтай оршдог байна.
Ангилал:Эстонийн хот
Жамбын Батмөнх
Жамбын Батмөнх (1926 оны 3 сарын 10 - 1997 оны 5 сарын 14) Монголын сүүлчийн коммунист удирдагч юм. Тэрбээр Монголын төрийн зүтгэлтэн бөгөөд, төрийн тэргүүний алба хашиж байсан эрдэмтэн, профессор хүн юм. БНМАУ-ын төрийн тэргүүн (1984-90), засгийн газрын тэргүүн (1974-84), эрх баригч МАХН-ын удирдагч (1984-90).
Намтар
Тэрээр Увс аймгийн Хяргас суманд төрсөн Баяд ястан юм. 1939-1951 онд Хяргас сумын бага сургууль, Улаангом хотын дунд сургууль, МУИС-ийг тус тус төгсөж эдийн засагч мэргэжил эзэмшжээ. 1958-1961 онд ЗХУКН-ын дэргэдэх Нийгмийн ухааны акедемид суралцан эдийн засгийн ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалжээ.
1948 онд МАХН-ын гишүүнээр элссэн. 1951-1958 онд МУИС, УБДС, НДС-д багш, тэнхимийн эрхлэгч, орлогч захирал, 1962 оноос ЭЗДС-ийн захирал, 1967-1972 онуудад МУИС-ийн проректор, ректороор ажиллажээ. Мэргэжилтэй боловсон хүчин бэлтгэхэд гаргасан зүтгэлийг үнэлж профессор цол олгожээ. 1973 онд МАХН-ын Төв Хорооны Шинжлэх ухаан, боловсролын хэлтсийн эрхлэгчээр томилогдон ажиллаад, 1974 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, мөн оны 6 сард БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга буюу ерөнхий сайдаар томилогдсон. 1984 он хүртэл БНМАУ-ын 13 дахь ерөнхий сайдаар, 1984-1990 онд АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн даргаар буюу төрийн тэргүүнээр ажиллажээ.
1971-1990 онд МАХН-ын Төв Хорооны гишүүн, 1974-1990 онд МАХН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн, 1984-1990 онд МАХН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга буюу намын тэргүүнээр сонгогдон ажилласан.
1990 оны 3 сард Ардчилсан Холбоо байгуулагдаж, Ж. Батмөнхөөр удирдуулсан Улс төрийн товчоог огцрохыг шаардсан өлсгөлөн зарлажээ. Ж.Батмөнх Монголд ардчиллыг хөгжүүлэх, улс орныг зах зээлийн харилцаа, олон намын тогтолцоонд шилжүүлэх явдалд эрх баригч намын болон төрийн тэргүүний ухаалаг бодлого явуулсан бөгөөд үүнийг нь ардчиллын алтан хараацайнууд ихээхэн үнэлж дурсдаг.
1997 онд насан эцэслэх хүртлээ Улаанбаатарт эгэл жирийн амьдарсан. Түүнийг нас барсны дараа МУИС-ийн ЭЗДС-ийн өмнөх талбайг түүний нэрэмжит болгож, гэрэлт хөшөөг нь босгож мөнхжүүлжээ. Мөн төрсөн нутаг Хяргас сумын төвд нь 2009 онд гантиг чулуун дээр дүрийг нь сийлсэн гэрэлт хөшөөг нутгийнхны хөрөнгөөр босгожээ 1986 онд 60 насныхаа ойгоор Сүхбаатарын одон, ЗСБНХУ-аас Лениний одонгоор шагнагдсан.
Тэрээр эдгээр өөрчлөлт, шинэтгэлийг аажим алгуурхнаар хийхийг зорьж байсан ч хэт хаширласан, шинэтгэлийн программ байхгүй зэргээс түүний сэдэж байсан ажил хэрэг амжилтад хүрээгүй юм. Өөрчлөлт, шинэчлэлийг түргэтгэх шаардлага тавьж гарч ирсэн Монголын Ардчилсан Холбоо жагсаал, цуглаан зохион байгуулж, сүүлдээ тэмцлийн хурц хэлбэр - улс төрийн өлсгөлөнг сонгон авсан байна. Улс төрийн нөхцөл байдал нэн хурцадсан тэр үед Батмөнх "хүч хэрэглэж хэрхэвч болохгүй" гэсэн хатуу байр суурь баримталж, улмаар Улс Төрийн Товчоо бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцрох шаардлагыг хүлээн авч улс төрийг орхижээ. Түүний шийдвэр нь ардчилсан хувьсгал тайван замаар үргэлжлэх түүхэн боломжийг нээн өгсөн билээ.Түүний эхнэр Дариймаа гуай ярихдаа "Ийш тийшээ хэллцээр,уулзалт аар гадаад улс уруу явахдаа намайг орхиж явдаг байсан би хамт явъя гэж гуйхад улсын мөнгөөр явж байгаа болхоор хэрэггүй ээ гэж хэлдэг байсан" гэдэг.
Эшлэл
Ангилал:БНМАУ-ын төрийн тэргүүн Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:Сайд нарын зөвлөлийн дарга Ангилал:АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга Ангилал:Монгол Ардын Намын дарга Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Монголын эдийн засагч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн ректор Ангилал:Вьетнамын Алтан Од одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:Клемент Готвальд одон шагналтан Ангилал:Хяргасын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1926 онд төрсөн Ангилал:1997 онд өнгөрсөн
Биндэр овоо
Биндэр овоо нь Хэнтий аймгийн Батширээт сумын нутагт орших тахилгат газар юм. Өндөр гэгээн Занабазар Ононгийн халуун рашаанд бараалхаад буцах замдаа Биндэрийн овоонд саатан Буянт овоо хэмээн нэрлэж тахисан тухай Х.Пэрлээ тэмдэглэсэн байдаг. Ангилал:Хэнтий аймгийн газар зүй Ангилал:Овоо Ангилал:Монголын ариун дагшин газар
Угсаатан
Угсаатан — нэгэн төрлийн хэлтэй ард түмэн. Үндэстнээс өргөн арьстнаас явцуу хэмжээний ард түмний хуваарь.
Түүх, хэл, соёл, амьдрал ахуйн хувьд бие биетэйгээ ойр төрөл, нэгэн угсаа гаралтай хүмүүсийг угсаатан гэнэ. Угсаатан бүрдэх үйл явцын дээд хэлбэр нь үндэстэн юм. Угсаатны үндсэн 3 хэлбэр байдаг. Үүнд:
Дэлхий дээр 4000 гаруй угсаатан байдаг ба 310 гаруй нь 1 саяас олон хүнээс бүрддэг. Мөн дэлхий дээр 6600 орчим хэл байдаг ба хүн амын 83 хувь нь эдгээр хэлний 83-аар нь ярьдаг. Хамгийн өргөн тархсан хэл болох англи, араб, испани, хятад, орос, франц хэлүүдийг ажлын хэл гэж үздэг. Хүн амын тоогоор 1.Хятад - 1,3 тэрбум 2.Англи – 380 сая 3.Испани – 270 сая 4.Араб – 260 сая 5.Хинди – 230 сая 6.Португал – 200 сая гэх мэт...
Эх сурвалж
Ангилал:Угсаатны зүй
Пярну
Пя́рну (эстониор Pärnu) — Эстон улсын 1251 онд байгуулагдсан, хүн амаараа тус улсын 4-р ордог 42 мянган хүн амтай далайн боомт хот.
Ангилал:Эстонийн хот
Кэрэн
Кэрэн (Керен, ከረን, Keren) — Эритрейн 82 мянган хүнтэй хот.
Ангилал:Эритрейн хот
Араб үсэг
Араб үсэг (أبجدية عربية) - Араб хэлний цагаан толгой. Хорин найман гийгүүлэгчийн тэмдэгтэй. Эгшгийг нь гийгүүлэгчийн дээд талд нь нэмэлт тэмдэг тавьж ялгана. Цагаан толгойн үсэг нь үгийн эхэн, дунд, адагт орох гурван хувиралтай. Баруун гар талаас зүүн гар тийш бичдэг зуршилтай.
Картел
Монополь шинж чанартай барилга байгууламж (эвлэл, итгэлцлийн, аж ахуйн нэгж), ямар ч аж ахуйн нэгж картель нөөц, санхүү, аж үйлдвэрийн бие даасан байдал руу орж зарим нь бусад, илүү тогтвортой хэлбэрээр ялгаатай. Гэрээ байж болох юм: нөлөөллийн үнэлгээний хүрээ, борлуулах нөхцөл, патент хэрэглээ, үйлдвэрлэлийн хэмжээ зохицуулалт гэх мэт борлуулах, үйлдвэрлэл, ажилд авах, нөхцөлд зохицуулалт Дүрмээр бол картель нь салбарын хүрээнд үйл ажиллагаа явуулдаг.
Бусдад нь дэмжиж байхад зарим оронд, наймаа эрхлэгчид хориглоно. Оролцогчид, санхүүгийн арилжааны болон аж үйлдвэрийн бие даасан байдлыг хадгалж боловч тэд гэрээний нутагт шийдвэр гаргах эрхээ алдана.
Ангилал:Өрсөлдөөний хууль
Латвийн ерөнхийлөгч
Латвийн ерөнхийлөгч нь Латвийн Бүгд Найрамдах Улсын төрийн тэргүүн бөгөөд зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч юм. 1997 оныг хүртэл сонгуульт хугацаа нь 3 жил байсан бөгөөд одоо сонгуульт хугацаа нь 4 жил. Ерөнхийлөгчийг эзгүйд Сеймийн дарга орлодог. Густавс Земгалс, Карлис Улманис нар 2 удаа ерөнхийлөгчөөр сонгогдож байсан аж. Тус улс дахин тусгаар тогтнолоо олсон эхний 2 жил ерөнхийлөгчийн суудал эзгүй байсан бөгөөд энэ хугацаанд Сеймийн дарга Анатолис Горбуновс уг үүргийг гүйцэтгэж байжээ.
Жеймс Жонсон (сагсан бөмбөгчин)
Жеймс Патрик Жонсон (James Patrick Johnson; 1987 оны хоёрдугаар сарын 20-нд Вайоминг мужийн Шайенн хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Торонто Рэпторс» багт довтлогчоор тоглодог.
Замнал
Жонсон 2009 оны драфтаар №16-гаар шалгарч «Чикаго Буллзэд» хуваарилагдаж, долоодугаар сарын 8-нд гэрээжээ.
2011 оны нэгдүгээр сарын 27-нд Хөгжлийн лигийн «Айова Энержи» багт тоглохоор болсон ч хоёрдугаар сарын 14-нд «Буллздээ» дуудагдаж, найман хоногийн дараа «Торонто Рэпторст» 2011 оны драфтын I тойргийн эрхээр солигдов.
2012 оны долоодугаар сарын 16-нд «Сакраменто Кингзэд» 2014 оны драфтын II тойргийн эрхээр солигдов.
Харин 2013 оны есдүгээр сарын 30-нд Жонсон «Атланта Хокстой» гэрээлсэн ч аравдугаар сарын 21-нд хасагджээ.
«Мемфис Гриззлисийг» дамжсан Жонсон «Торонтодоо» 2014 оны долоодугаар сарын 17-нд эгэсэн юм.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн жижиг довтлогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Чикаго Буллз багийн тоглогч Ангилал:Торонто Рэпторс багийн тоглогч Ангилал:Сакраменто Кингз багийн тоглогч Ангилал:Мемфис Гриззлис багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Том Тибодо
Том Тибодо (Tom Thibodeau, 1958 оны нэгдүгээр сарын 17-нд Коннектикут мужийн Нью Бритен хотод төрсөн) — Америкийн Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Чикаго Буллз багийн дасгалжуулагч юм.
Товчхон
Тэр Бостон Селтикс багийг 2008 онд түрүүлэхэд туслах дасгалжуулагчаар ажиллаж байв.
2010 оны зургаадугаар сарын 5-нд Чикаго Буллз багтай гурван жилийн гэрээг 10 сая доллараар байгуулсан байдаг. Майкл Жорданаас хойш уналтанд байсан Буллзийг Тибодо 62 хожил авахуулж, дивизионы тэргүүн баг болгосон тул 2011 оны шилдэг дасгалжуулагч болжээ.
Шинжлэх ухааны магистр зэрэгтэй Тибодо гэрлэж байгаагүй гэдэг.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1958 онд төрсөн
Лау Гаая аймаг
(«Лао Кай», вьетнамаар Tỉnh Lào Cai - дэн-лау-гаая, тинх-лао-каи, оросоор провинция Лаокай, хятадаар 老街省 - лао-жиэ-шэнг, солонгосоор 라오까이성 - лауккай-сон) — Вьетнам улсын аймаг (дэн). 6383.9 км² газар нутагт нь 2011 онд 637,500 хүн амьдарч байсан. Дотроо 1 хот (тань), 8 сум (хюэнь) болон хуваагддаг.
LTE Сүлжээ
LTE сүлжээ (3GPP Long Term Evolution) нь гар утасны 4G сүлжээний стандарт юм. Анхны 4G сүлжээ нь Швед ба Норвег улсуудад 2009 оны 12 сард ашиглалтанд оржээ. LTE нь гар утасны GSM/UMTS стандартаас хувьсан гарсан долгионоор тараагдах тоон мэдээллийн хурдыг сайжруулсан шинэ технологи болно.
Лау Гаая аймаг
Цахим холбоос
Ангилал:Вьетнамын аймаг
LTE Сүлжээ
LTE нь одоогийн ашиглагдаж байгаа 2G, 3G стандартуудад тохирохгүй учир өөр долгионий хувиараар ажиллах юм. Азид 1800 ба 2600мгц, хойд америкт 700 ба 1700мгц, европт 800, 1800, 2600мгц, австралид 1800мгц-ийн LTE сүлжээ ажиллахаар төлөвлөгдөөд байна.
2016 оны 4-5 сараас Улаанбаатарт 4G LTE сүлжээг Мобиком, Юнител, Скайтел компаниуд 1800Мгц, 800Мгц долгионы хувиараар үйлчилгээнд нэвтрүүлэн ашиглаж эхлэв.
4G сүлжээ гэж юу вэ ?
4G (4 th generation) нь үүрэн холбооны 4 дэх үеийн стандарт юм. Энэхүү стандарт нь өндөр хөдөлгөөнтэй үед (машин, хурдан галт тэрэг зэрэгт) дээд хурд 100 Mbps (секундэд 100 Мегабит), хөдөлгөөнгүй үед 1 Gbps (секундэд 1 Гегабит) дамжуулдаг байх ёстой гэж баталжээ.
Энэхүү стандартад хамгийн түгээмэл хэрэглэгдэж буй хоёр технологи байдаг. Энэ нь Mobile WiMAX болон LTE (Long term Evolution) хоёр юм. 4G нь интернэт протокол (IP) дээр суурилдаг.
Түүхчлэн харуулбал
1-р үе. wireless буюу утасгүй аналог систем *speech *AMPS, TACS 2-р үе. Дижитал систем *CDMA, D-AMPS, DTMA, GSM, DECT, PDC 2.5 -р үе. *GPRS, EDGE
3 -р үе (IMT2000 стандарт) *EDGE *CDMA2000 (EVDO) *UMTS (WCDMA, HSPA+)
4-р үе (IMT Advanced стандарт) *Mobile WiMAX *LTE
Яагаад 4G гарах болсон бэ ?
3G болон 4G харьцуулалт 3G 	               4G Сүлжээний бүтэц 	               Wide area 	        WiFi, Bluetooth, Wide area-тай хосолсон. Зурвасын давтамж 	               1.6 - 2.5 Ghz 	        2 - 8 Ghz Бүрэлдэхүүн хэсэг 	               optimized antenna, multi based adapter 	Smart antenna, SW multi band, wideband radio Зурвасын өргөн 	                       5-20 Mhz 	        100+ Mhz Өгөгдөл дамжуулалт 	               385 kbps - 2 Mbps 	20-100 Mbps Ашиглах бүтэц 	                       WCDMA / CDMA2000 	MC-CDMA, OFDMA Хөдөлгөөнт хэрэглээний дээд хурд 	200 км/ц	       200 км/yц
= 4G -н онцлог болон давуу тал =
= 4G -н дутагдалтай тал =
Бусад
2011 оны 12 сарын байдлаар дараахь улсуудад LTE сүлжээ нэвтрээд байна: Австри, Австрали, АНУ, Герман, Дани, Канад, Норвег, Польш, Швед, Узбекстан, Япон.
Тэмдэглэл
Ангилал:Утасгүй холбоо
Гуан Нэн
(«төвширч буй», вьетнамаар Tỉnh Quảng Ninh - дэн-гуан-нэн, тинх-куанг-нинх, оросоор провинция Куангнинь, хятадаар 廣寧省 - гуанг-нинг-шэнг, солонгосоор 닌빈성 - ккуаннинь-сон) — Вьетнам улсын аймаг (дэн). 6102.4 км² нутагт нь 2011 онд 1,163,700 хүн байсан. Дотроо 4 хот (тань), 1 балгас (ти), 9 сум (хюэнь)-нд хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Вьетнамын аймаг
Гэвш
Гэвш (тө. dGe bšes, «буяны садан» ) — Шарын шашны ёсны Цанидын сургуульд арваас дээш жил Чойрын ном үзэж таван ухаанд мэргэжсэн хүний анхан дэсийн цол, хүндэтгэл нэр.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын буддын шашин Ангилал:Төвөдийн буддын шашин Ангилал:Академийн зэрэг Ангилал:Диплом эсвэл гэрчилгээ Ангилал:Цол
Блич
Блич (ブリーチ бүрийчи, Bleach) - Күбо Тайтогийн бүтээсэн манга ба энэ мангагаар хийсэн анимэ. Блич 2001 оноос хойш Японы Шоонэн Жамп сэтгүүлд нийтлэгдэн гарсан бөгөөд одоогоор нийт 54 ширхэг ботьтой ба одоо болтол хэвлэгдсээр байгаа билээ. 2005 онд Блич Япон болон АНУ-д шилдэг комикс-бестселлерүүдийн тоонд бичигдсэн юм.
Бличийн гол дүр бол 15 настай, ахлах сургуулийн сурагч Күросаки Ичиго юм. Ичиго 9 настайгаасаа хойш сүнс харах чадвартай болдог. Нэг орой Ичиго болон түүний гэр бүл рүү Хар сүнс (Hollow) дайрдаг бөгөөд яг энэ үед Шинигами охин Күчики Рүкиа Ичигог аврах гэж байгаад маш хүнд гэмтсэн тул аргагүй эрхэнд Ичигод өөрийн бүх хүчээ шилжүүлснээр манганы үйл явдалууд эхэлдэг.
Блийч аним нь олон филлэр ангиудтай.
Ангилал:Манга Ангилал:Анимэ
1980 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
1980 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн нь эмэгтэйчүүдийн анхны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн бөгөөд 1980 оны 11 сарын 29-нөөс 30-нд АНУ-ын Нью-Йорк хотод зохиогджээ.
Медалийн хүснэгт
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Фтор
Фтор (F үсгээр тэмдэглэдэг) нь шар өнгөтэй хоёр атомт хий байдлаар оршдог химийн элемент юм. Атомын дугаар (атом дотор байх протоны тоо) нь 9 бөгөөд атом масс нь 19. Фтор нь үелэх хүснэгтийн 7 дугаар бүлэгт (галоген) багтдаг. Үнэр нь озонтой төстэй. Байгальд минералаараа байдаг. Энэ минерал нь байгальдаа флорит фторспати CaF2 -1 гэсэн бүтэцтэй. Анх Георгиус Агрикола кальцийн фторыг таниулсан. Мөн 1886 онд Анри Мойссан фторыг гаргаж авчээ. Фтор нь маш реактив (Урвалд өндөр хурдтай ордог). Учир нь F-F холбоостой учраас хурдан задарч, хурдан нийлдэг байна. Шүдний оо болон дездорантад хэрэглэдэг.
Жан-Бедель Бокасса
Жан-Бедель Бокасса (Jean-Bédel Bokassa, 1921 оны 2 сарын 22 - 1996 оны 11 сарын 3) нь Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улсын ерөнхийлөгч (1966 - 1976), Төв Африкийн Эзэнт Улсын хаан (Бокасса I гэсэн нэрээр 1977 - 1979 онд хаанчилсан).
Намтар
Бокасса дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Эрх чөлөөт Францын армид алба хаан, африкчуудаас хамгийн өндөр цол болох хурандаа цолтой болжээ.
Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс тусгаар тогтнолоо олоход анхны ерөнхийлөгч нь болсон, Бокассагийн үеэл Давид Дако түүгээр армиа удирдуулсан аж. 1969 онд цэргийн ерөнхий командлагч Бокасса төрийн эргэлт зохион байгуулж, эдийн засгийн амжилтгүй бодлогын улмаас нэр хүнд нь муудаад байсан Дакогийн засаглалыг унаган, өөрийн дарангуйллыг тогтоов. 1972 онд өөрийгөө насан туршийн ерөнхийлөгчөөр зарлаж, 1976 онд улсаа хаант улс болгон, хаан ширээнд суусан юм.
Хаант улс байгуулагдсаны 1 жилийн ой буюу 1977 оны 12 сарын 4-нд улсынхаа жилийн төсвөөс 2 дахин их мөнгө буюу 25 сая ам. доллар зарцуулан Наполеон Бонапартын адил сүртэй ёслол хийн, "Эзэн хаан Бокасса I" гэгдэх болжээ.
Хуучин эзэн орон Францын дэмжлэг тусламжийг хүртэхийн тулд тэр үеийн ерөнхийлөгч Валери Жискар д'Эстьенд асар үнэтэй бэлэг нууцаар илгээсэн бөгөөд тэр нь ч ашгаа өгч Франц улс түүний байгуулсан хаант улсыг хүлээн зөвшөөрч, эдийн засгийн тусламж үзүүлэхээр болсон байна.
Тэрээр өөрийг нь эсэргүүцэгчдийг барьж хорих зэргээр дарангуй засаглалыг барьж байсан боловч эдийн засгийн байдал муудсан, мөн шилдэг сэхээтнүүдээ барьж хорисноос хүн хүчээр дутмаг болсон зэрэг нь нөлөөлж хаант улс уналтынхаа зам руу оров.
Бокассагийн гэр бүлийн эзэмшдэг компанийн үйлдвэрлэдэг дүрэмт хувцсыг бүх сурагч өмсөх үүргийг хуульчилж өгсөн боловч 1979 оны 1 сард эсэргүүцэл гарсныг нь зэвсэг хэрэглэн дарахад 400 гаруй хүний амь үрэгдсэн юм. Олон улсын зүгээс ч Бокассаг шүүмжлэх нь ихэсч, Франц улс Бокассаг хаан ширээнээс нь түлхэн унагах төлөвлөгөө хэрэгжүүлж эхэлсэн байна. Бокасса шинэ холбоотон хайж Ливид айлчилж байх үед нь 9 сарын 20-нд Францын арми цус урсгалгүйгээр төрийн эргэлт зохион байгуулж, хаант ёсыг халан, бүгд найрамдах улсыг сэргээж, Габонд дүрвээд байсан Дако дахин ерөнхийлөгч болжээ.
Ангилал:Төв Африкийн БНУ-ын ерөнхийлөгч Ангилал:Фельдмаршал Ангилал:Цаазлуулах ялтай хүн Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн Ангилал:Францын дэлхийн хоёрдугаар дайны хүн Ангилал:Францын зэвсэгт хүчний хүн Ангилал:Хаан Ангилал:Төв Африкчууд Ангилал:1921 онд төрсөн Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Натри
Физик шинж чанар
Натри нь даралт болон температурын стандарт нөхцөлд бол хутгаар зүсэхэд амархан зөөлөн ба цахилгааныг сайн дамжуулдаг. Цэвэр ил гарсан натрий нь цайвар мөнгөлөг гялгар материалтай түргэн өнгөө алддаг ислийн давхаргийг бий болгодог. Энэ шинж чанарууд нь өндөрсгөсөн даралтанд өөрчлөгддөг: 1.49 мбар-д өнгө нь хар болдог, дараа нь 1.87 мбар-д тунгалаг улаан болдог ба сүүлд нь 3.0 мбар-д цэвэр тунгалаг болдог. Энэ бүх хэлбэрүүд нь тусгаарлагч болон электридүүд юм.
Натрийн бүрдэл хэсгүүдийг гал руу нэвтрүүлэхэд тэр цайвар шар өнгөтэй болдог. Яагаад гэвэл дулаан нь натрийн атомуудыг хөдөлгөөнд оруулдаг ба валент электронуудыг 3s орбиталаас 3p орбитал болтол шилжүүлдэг, тэдгээр электронууд 3s орбитал руу буцаад буудаг шиг 589.3 дах D шугам долгионы урттай харилцахтай хамт тэд фотон ялгаруулдаг. 3p орбиталын валент электроны тойрог замын эргэлтийн харилцан үйлчлэл нь D шугамыг D1(589.6) D2(589.0) гэх шугамуудад хуваахад хүргэдэг. Хоёр орбиталын өндөр бүтэц зохион байгуулалт нь бусад маш олон шугамуудыг дагуулдаг. Бодит хэрэглээ нь D шугам дах лазераар гэрэл ялгаруулах бол хиймэл лазерийн чиглүүлэгч од бүтээхэд хараа зүйн зохицох чадварт том гэрлийн телескоп тусалдаг.
Химийн шинж чанар
Натри металийг гаднах өндөр хэмжээний энергитэй бүрхүүлийн электронуудын тусламжтайгаар их хэмжээгээр багасгадаг. Натрийн атомуудыг натрийн метал руу хувиргахад -2.71 вольт шаардагддаг. Бусад шүлтийн металуудын катион нь үл ялиг өөр сөрөг бололцоонд багасдаг. Энэ шалтгаанд атомуудын хувирал нь натрийн хлорид шиг эрчимтэй энергийн метал руу шилждэг.
Шинж чанарыг барих нөхцөлд натрий нь ихэнхдээ калигаас бага зэрэг сөрөг нөлөөлсөн ба литигээс илүү их сөрөг нөлөөтэй байдаг. Бүх шүлтийн металлуудын адилаар энэ нь устай урвалд ордог ба хангаллтай том хэсгүүд нь бөмбөрцөг болж хайлан дараа нь дэлбэрдэг. Энэ урвал нь эхүүн натрийн гидроксид ба шатамхай гидроген газыг үүсгэдэг. Хуурай агаарт шатахдаа энэ нь ихэнхидээ Na2O2 дээр бас Na2O хэлбэрт оруулдаг. Чийглэг агаарт натрийн гидроксид нь сайн үр дүнтэй байдаг.
Изотопууд
Натри нь 20 изотоптой гэвч зөвхөн 23Na тогтвортой байдаг. Хоёр цацраг идэвхт космоген изотопууд бол сансрын туяаны цөмийг задлах дайвар бүтээгдэхүүнүүд юм. Хоёр цөмийн изомерүүд нь илэрсэн бөгөөд арай удаан байсан нь 20,2 микро секундын тал амьтай 24mNa юм.Хүчтэй нейтрон цацраг нь цөмийн аюултай ослоос тогтовортой хүний цусан дах 23Na –аас  24Na руу шилждэг гэх мэт.
23Na нь 2 нүүрстөрөгчийн атом шатаж байгаагаар буюу нүүрстөрөгчийн шатах үйл явцаар бүтээгдсэн ба энэ нь 600 мегакельвинээс дээш температур шаарддаг. Дэлхийн газрын цардас нь 2,6 хувийн натри агуулсан жинтэй гэдэг нь 6 дах түгээмэл элемент болохыг харуулж байна. Энэ нь маш олон янзаар нээгдсэн ба ихэнхдээ уусдаг давс, амфибол ба цеолитээс гаргаж авсан бөгөөд өөрөө урвалд орох чадвар ихтэй учраас хэзээ ч олдохгүй байх боломж их байсан.Од хоорондын төв дунд нь натрий нь D шугамаар илрүүлэгдсэн бөгөөд хэдийгээр тийм боловч натри нь өндөр температурт ууршиж алга болдог нь Буд гаригийн агаар мандалд Маринер 10-ийн тусламжтайгаар тогтоогдсон.
Нэгдлүүд
Натрийн нэгдлийн бүтэц натри болон хромын эргэн тойронд зохицуулагдаж байдаг. Энэ суурь нь хэсэг хэсэг болон задарч усанд задраад тэгээд ууршилт ширгэлт бий болоод дахин нэгддэг. Натрийн нэгдэл нь худалдааны чухал том хэсэг юм. Тухайлбал бүтээгдэхүүн үйлчилгээний нэхмэл даавуу цаас гэх мэтчилэн. Натрийн нэгдэл нь хамгийн чухал давс сода эхийн сода 3 хосолсон натри фосфат давс. Энэ нэгдэл натри нь ихэвчлэн ус анионоор холбогддог өөрөөр хэлбэл энэ нь хатуу хүчиллэг юм.
Усан уусмал
Натри нь усанд уусдаг хэлбийж хазайдаг сульфат нитрат карбон хүчил агуулагддаг. Усанд гол хэсэг нь Na(H2O). Хүчилтөрөгч нь натрийгийн доор үнэлэгддэг эфирийн үндэс суурь нь болдог. Хүчилтөрөгчийн аль нэгнийх нь дээд хязгаар сульфат нитрат карбон хүчил. Давсны хур тунадасны усны шийдэл нь ховор ер бусын яагаад гэвэл давс нь төрөл бүрийн их ашигтай усанд уусдаг тэд ихэвчлэн бат бөх ууршсан ус гүйсэн хур тунадастай байдаг. Натрийгийн нэгдэл нь сайн уусдаг чанартай органик уусмалд сайн уусдаггүй юм. Эдгээрийн аль нэг нь суурь нь болж өгдөг бөгөөд ялангуяа 5-15 детальчилж төлөвлөгддөг
Арилжааны бүтээгдэхүүн
Яг үнэндээ бол ашиглалтыг хэрэгжүүлэх нь жилдээ 100,000 төмрийн натрий боловсруулах юм.Төмрийн натрий нь 1855 онд анх арилжааны шугамаар Девиллэгийн үйл явцаар бүтээгдсэн: Na2CO3 + 2 C → 2 Na + 3 CO Натрийн бууралт дээр холбоотой үйл явцууд нь 1886 онд хөгжсөн. Натрий нь одоогоор 1924 онд патиентлагдсан хайлуулсан натрийн электролизийн тусламжтайгаар үйлдвэрлэгдэж байна. Энэ нь Довнс Сэлл гэдэг хүний нээлт бөгөөд натрийн хлорид нь Цельсийн 700 градусаас дооших кальцийн хлоридтой холигдох юм.Энэ арга нь урьдны натрийн хидроксидийг электролизжуулахаас илүү хямд юм.
Натрийн метал нь реактив түвшинд 2009 онд тонн тоо хэмжээгээр 1,5 ам доллароор зарагдсан. Энэ металлын зах дээр хувирамтгай байдал нь хадгалалт болон тээвэрлэлтэнд хүндрэл учруулдаг.Энэ нь хуурай идэвхигүй агаарт болон усгүй эрдэст тосонд хадгалагдах ёстой. Килограмм гэх мэтийн хэмжээтэй натрий нь бүр илүү үнэтэй байдаг бөгөөд килограмм нь 165 ам.доллароор үнэлэгддэг. Хамгийн өндөр зардалтай нь тээвэрлэлтийн явцад аюултай материалтай хэсэгчлэн тээвэрлэх юм.
Дулаан дамжуулалт
Шингэн натри нь зарим хурдан реакторуудад дулаан дамжуулалтын шингэнээр ашиглагддаг ба өөрийнх нь өндөр дулаан цахилгаан дамжуулах чадвар ба бага нейтрон шингээх чадварт нь их хэмжээний нейтрон үүсгэх чадвар шаарддаг бөгөөд өндөр буцлах цэг нь реакторыг хүрээлэн буй орчны даралтанд ажиллах боломж олгодог. Радио идэвхит натрий нь нейтроны идэвхижлийн үйл явцад үүссэн байж болох ба өчүүхэн цацрагийн аюулын загвар болж өгдөг бөгөөд хэдэн өдрийн дотор л реактороос радио идэвхит чанар нь шилжүүлэгддэг. Хэрвээ реакторт олон удаагийн идэвхигүйжүүлэлт хэрэгтэй бол натрий калийн нэгдэл хэрэглэгддэг. Ингэхэд калийн агуулдаг нэмэлт сануулга бол өөрөө гал авалцахаас нь сэргийлэхэд гоожсон эсэхийг шалгах хэрэгтэй.
Биологийн үүрэг
Натрий бол цусны хэмжээ цусны даралт ба осмотик тэнцвэрийг зохицуулахад зайлшгүй чухал шим тэжээл юм. Натрийн доод талын физиологийн шаардлага бол өдөрт 500 миллиграмм юм. Натрийн хлорид бол өдөр тутмын хоол ундны натрийн эх үүсвэр бөгөөд энэ нь амт оруулагч болон муудахаас хамгаалагч зэргээр ашиглагддаг.Даршилсан ногоо болон борц гэх мэтээр. Ихэнх хэсэг нь боловсрулсан хоол тэжээлээс ирдэг. Цагаан хоолонд натриг өдөрт 1,5 граммыг, гэхдээ америкийн ихэнхи хүмүүс 2,3 граммыг хэрэглэдэг. Ренин ангиотензин систем ба зүрхний тосгуурын натриуретик пептид нь биен дэх шингэний хэмжээг зохицуулдаг. Цусны даралтын багасгал болон натрийн бөөрөн дэх бөөгнөрөлт нь рениний үйлдвэрлэлийн үр дүн юм. Натри нь бас мэдрэлийн эсийн үйл ажиллагаа болон нэмэлт торлог шингэн ба эсүүдийн хоорондох осторегулацид чухал байдаг. С4 бомбод бол натрий нь бичил тэжээллэг бодисийн солилцоонд туслах ба ялангуяа фосфоэнолпирувэйтийн сэлбэлт ба хлорофилын нийлнэгт тусалдаг. Бусад хэдэн үүрэгт энэ нь калийн орлуулагч болдог, тургор даралтанд байлгах ба стоматагийн нээлгдэх болон хаагдахад туслах гэх мэт. Хөрсөн дэх натрийн хэтрэл нь усны багасгасан шингээх чадварыг хязгаарладаг. Энэ нь хатаж гандах үр дүн гаргах магадлалтай.Эдгээр асуудлуудыг шийдэхэд хөрс хөгжүүлэх механизм нь ургамал дахь натрийн шингээлтийг хязгаарладаг байх ба эсийн вакуольд хадгалдаг байх хэрэгтэй. Бас тэднийг маш хол зайнд удирдах, илүүдсэн натри нь хуучин хөрсний эсэд агуулагдсан байж болох ба шинэ өсөлтөд учрах хохирлыг хязгаарладаг.
Урьдчилан сэргийлэх арга
Энгийн натритай харьцаж байхад болгоомжтой байх хэрэгтэй байх шаардлагатай,энэ бол боломжтой тэсрэх бодис болон шатамхай устөрөгчийг үүсгэдэг бөгөөд устай хүрэлцэх идэмхий натрийн хидроксид шиг. Натрийн хэтрэлийг агааржуулах өрөөний гидролизээс болгоомжтойгоор устгах хэрэгтэй. Гал унтраагчаар натригаас үүдэлтэй галыг унтрааж болох ба бусад материал гэвэл нунтаг бал чулуу болон хуурай элснээс бүтсэн Лит юм.
Эшлэл
Ангилал:3-р үеийн элемент Ангилал:Коэнзим
Ричард Дрейфусс
Ричард Стивен Дрейфус (Richard Stephen Dreyfuss, 1947 оны аравдугаар сарын 29-нд төрсөн) нь Америкийн жүжигчин бөгөөд 1960-аад оны сүүл үеэс тайз дэлгэцийн бүтээлд гол дүрүүд бүтээж эхэлсэн тэрээр Америк граффит, Эрүү, Гурав дахь угсаатантай учирсан нь болон Баяртай хонгор минь зэрэг кинонуудаараа эчнээ танил болж олон олон шагналын эзэн болж байв.
Дрейфус 1977 оны Оскарын шагналыг Шилдэг эрэгтэй гол дүрийн төрөлд Баяртай хонгор минь кинонд бүтээсэн Эллиот Гарфилдийн дүрээр гучин насандаа буюу түүхэнд хамгийн залуудаа хүртсэн бол 1995 онд Ноён Холландын бүтээл кинонгоор нэр дэвшсэн байдаг билээ. Түүнчлэн Алтан бөмбөрцөг, БАФТА шагналуудыг тус тус хүртсэн.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:АНУ-ын чөлөөт өрлөгчин Ангилал:21-р зууны чөлөөт өрлөгчин Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1947 онд төрсөн
Гогод
Гогод буюу Жуцай/хятадаар/(Állium ramósum) — Сараантан овогт хамаардаг олон наст өвслөг ургамал бөгөөд “Анхил сонгино” гэж нэрлэх тохиолдол байдаг. Ер нь бол сонгино сармисны олон шинж чанарыг агуулсан, тэдний адил онцлог амттай. Хүнсэнд навчийг гол төлөв сонгино сармисын адилаар хэрэглэх ба ургамлын бүх хэсгийг ашиглах боломжтой. Жишээнэ: Навчийг шууд болон давсласан хэлбэрээр салад, махан хүнсэнд нэмэлтээр ашиглах бол цэцгийг нь даршилж сармис шиг хэрэглэнэ. Бүх төрлийн мал идэх дуртай бэлчээрийн ургамал. Тархац: Хөвсгөл, Хэнтий, Ховд, Говь-Алтай, Дорноговь, Дорнод зэрэг нутгаар тархсан. Ойт хээр ба хээрийн бүсэд голын эргийн хайрга, уулын чулуурхаг хажуу, бэл хормой, хээрийн нуга, тэгш талд ургана.
Бүтэц: 20-50 сантиметр өндөр эгц шулуун иштэй, 3-7 нарийн шовх 1-4 миллиметр өргөн навчтай. Сонгинолог булцуу нь 2-3 сантиметр урт, улаан шаравтар өнгийн торон хайрсаар хучаастай. Булцуу нь 1-3 юмуу түүнээс ч олон тоогоор хэвтээ үндэслэг ишинд бэхлэгдсэн байдаг. Цэцэг нь цагаан, цасалжин хэлбэртэй, анхилуун үнэртэй. Хонгорцог жимстэй. Үр нь хар, хавирган сар маягийн хэлбэртэй. 7-8 дугаар сард цэцэглэж үрлэнэ.
Эмчилгээ: Уламжлалт анагаах ухаанд бөөр давсагны өвчинд тустай бөгөөд нойр, хоолны дуршил сайжруулахад өргөн хэрэглэгддэг.
Ангилал:Мангир
NVRAM
NVRAM (Non-Volatile Random Access Memory) нь компьютерийг унтраасан ч мэдээллээ хадгалж байдаг. Энэ санах ойн нэг төрөл нь SRAM бөгөөд тусгай зориулалтын зайгаар тэжээгддэг. Нөгөө нэг төрөл нь EEPROM санах ой ба NVRAM нь SRAM, EEPROM микросхемийн хослолоос бүрддэг. Персонал компьютер ажиллаж байх үед мэдээллийг хаана хадгалах эсвэл хааш нь шилжүүлэхзэргийг RAM буюу шуурхай санах ой зохицуулж байдаг. SRAM, DRAM гэж ангилдаг. SRAM (Static Random Access Memory) нь ердийн DRAM-с илүү хурдан, найдвартай ажиллагаатай санах ой. Dynamic RAM (DRAM) нь санах ой доторхоо үргэлж сэргээдэг бол SRAM нь ингэх шаардлагагүй учраас энэ ойлголтоос Static гэдэг нэр үүссэн. Санах ой руу хандах хугацаа нь DRAM-ынх 60 наносекунд байдаг бол SRAM-ынх 10 наносекунд. NVRAM (Non-Volatile Random Access Memory) нь компьютерийг унтраасан ч мэдээллээ хадгалж байдаг. Энэ санах ойн нэг төрөл нь SRAM бөгөөд тусгай зориулалтын зайгаар тэжээгддэг. Нөгөө нэг төрөл нь EEPROM санах ой ба NVRAM нь SRAM, EEPROM микросхемийн хослолоос бүрддэг
NVRAM-н нэг том жишээ бол өнөөдрийн бидний хэрэглэж буй Flash юм. Зарим сул талууд гэвэл Flash санах ой нь хэрэгцээнээс хамаарч олон багцуудыг хамааруулдаг учраас олон компьютерууд автомаар хаяглаж чаддаг, бас бусадтайн харьцуулбал ажиллах хугацаа хязгаарлагдмал. Иймээс бичих-арилгах цикл ч бас тоотой. Өөр нэг сул тал бол RAM –с шилжихдээ хаяглалтыг буруу,давхацсан,алдаатай өгөх зэрэг алдаанаас урьдчилан сэргийлэх боломжгүй юм.
Ангилал:Компьютерын техник хангамж
Рой Шайдер
Рой Ричард Шайдер (Roy Richard Scheider, 1932 оны 11 сарын 10 – 2008 оны 2 сарын 10) нь Америкийн жүжигчин бөгөөд сонирхогчдын боксын тамирчин байв. Тэр Стивен Спилбергийн Эрүү киноны нэг болон хоёрдугаар ангид цагдаагийн ахлагч Мартин Броудигийн дүрд тоглож эчнээ танил болсон билээ.
Тэрээр Герман, Ирланд гаралтай хүн байжээ.
Холбоос
Ангилал:1932 онд төрсөн Ангилал:2008 онд өнгөрсөн Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Америкчууд
Фү Тоо аймаг
(«баян мөнх», вьетнамаар Tỉnh Phú Thọ - дэн-фү-тоо, тинх-пхү-тхо, оросоор провинция Футхо, хятадаар 富壽省 - фү-шоу-шэнг, солонгосоор 빈푹성 - пүту-сон) — Вьетнам улсын аймаг (дэн). 3533.4 км² газар нутагт нь 2011 онд 1,326,000 хүн амьдарч байсан. Дотроо 1 хот (тань), 1 балгас (ти), 11 сум (хюэнь) болон хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Вьетнамын аймаг
Марио Станич
Марио Станич (Mario Stanić, 1972 оны 4 сарын 10-нд төрсөн) нь Боснид төрсөн, Хорватын хөлбөмбөгчин асан.
Клубын замнал
Станич спортын замналаа Железничар Сараево багаас эхэлсэн бөгөөд хуучин Югославын авъяаслаг залуу тоглогчдын нэгд тооцогдож байлаа. 1992 онд дайн эхлэхэд Станич Хорват руу нүүж, Кроациа Загреб багт тоглох болсон ч нэг улирлын дараа Испанийн Спортинг Хихон, дахиад нэг жилийн дараа Португалын Бенфика баг руу шилжжээ. 1995 онд Клуб Брюггед шилжиж ирсэн тэрээр 20 гоол оруулсан амжилтаар Бельгийн нэгдүгээр дивизионы мэргэн буучаар шалгарсан байна. Ийнхүү том багуудын хараанд өртсөн түүнийг 1996 оны сүүлчээр Парма баг элсүүлэн авсан бөгөөд тэнд Станич 4 жилийг өнгөрүүлжээ.
Челси
Станич 2000 оны 6 сард Челсид 5,6 сая фунт стерлингээр очсон. Тус багийн шинэ дасгалжуулагч Виалли албаа хүлээн авмагц шинэ тоглогчдыг идэвхтэйгээр цуглуулж эхэлсэн бөгөөд Жимми Флойд Хасселбэйнк, Эйдур Гудьонсен нарын дараа Станичтай гэрээ байгуулсан юм. Станич Английн лигийн анхны тоглолтоо мөн оны 8 сард хийж, Вест Хэм Юнайтедийг 4–2 харьцаагаар хожиход 2 гоол оруулсны нэгийг нь 35 ярдын холоос өшиглөж оруулжээ. Уг гоол БиБиСи-гийн Өдрийн онцлох тоглолт нэвтрүүлгийн Улирлын шилдэг гоол шагналд нэр дэвшсэн.
Станич 2003-04 оны улиралд авсан өвдөгний бэртлийн улмаас 32-хон насандаа их спортыг орхисон билээ.
Олон улсын тавцанд
Станич Хорватын шигшээ багт 1995-2003 онд нийт 49 тоглолт хийж, 7 гоол оруулсан. Анх 1995 оны 9 сард Евро 1996-ын урьдчилсан шатанд Эстонтой хийсэн тоглолтод оролцжээ. Тэр Англид болсон Евро 1996-д 3 тоглолтод оролцсон бол 2 жилийн дараа Францад болсон 1998 оны ДАШТ-ий бүх 7 тоглолтод оролцсон юм. Тус тэмцээний эхний тоглолтод Ямайкыг 3-1 харьцаагаар хожиход Хорватын шигшээ багийн ДАШТ-д оруулсан анхны гоолын эзэн болж түүхэнд үлдсэн төдийгүй шөвгийн наймд Германыг 3-0 харьцаагаар хожиход эхний гоолын дамжуулалтыг Роберт Ярнид өгч шигшээ багтаа хувь нэмэр оруулан, хүрэл медаль хүртсэн билээ. Станич мөн 2002 оны ДАШТ-д Хорватын шигшээ баг нэгдүгээр шатнаас хасагдахад 2 тоглолтын сүүлийн хагаст сэлгээгээр гарч тоглосон. Хамгийн сүүлд 2003 оны 4 сард Шведтэй хийсэн тоглолтын завсарлагын дараа сэлгээгээр гарч тогложээ.
Гадны холбоосууд
Ангилал:1972 онд төрсөн Ангилал:Хорватын хөлбөмбөгчин Ангилал:Югославын хөлбөмбөгчин Ангилал:Хорватчууд
Эсперанто
Эсперанто хэл нь түгээмэл тархсан зохиомол хэл бөгөөд Польшийн эрдэмтэн, эмч Лазарус Заменхоф 1887 онд зохиосон. Заменхоф нь Доктор Эсперанто хэмээх нууц нэр ашиглан "Олон улсын хэл" хэмээх номоо анх танилцуулснаар уг хэлний түүх эхэлжээ.
Эсперанто хэлний үийн сангийн ихэнх нь Индо-Европын хэлний язгуур ын Роман хэлний бүлгийн үгсээс бүрэлдсэн бөгөөд дүрэм нь европын олон хэлний дүрмээс хялбарчлан зохиосон байна. Уг хэл дэлхий даяар түгээмэл тархаж, хамгийн олон ярилцагчтай болж чадсан цорын ганц зохиомол хэл юм.
Эсперанто хэлийг албан ёсны хэлээр зарласан улс өдгөө хараахан байхгүй боловч Эсперанто хэлээр хамгийн их ярилцаж буй газар, бүс нутаг бүрийг Эсперанто хэлээр "Esperantujo (монгол хэлээр "Эсперанто газар орон")" хэмээн нэрлэдэг. Сүүлийн жилүүдэд уг хэлний тархац улам хурдтай нэмэгдэхэд интернэт нэн чухал үүрэг гүйцэтгэж байгаа ба өдгөө Google Translate, Duolingo, Wikipedia зэрэг томоохон платформууд уг хэлийг хэдийнээ дэмждэг болсон байна.
Үүсэл
Эсперанто хэлийг өнөөгийн Польш улсын нутаг, тухайн үеийн Оросын Эзэнт Гүрний Белосток хэмээх сууринд аж төрдөг еврей гаралтай польш нүдний эмч Лазар Заменхоф 1870 оны сүүл, 1880 оны эхээр зохиосон байна. Түүний зорилго бол нэгт, хүмүүс өөр хоорондоо амар хялбар, маш түргэнээр ойлголцож болох хоёрдогч хэлийг бүтээх, хоёрт, хэлээр дамжуулан энхтайванч үзлийг дэлгэрүүлэх, ярилцагчийн хүй олныг бий болгох байсан байна.
Эл хэлний нэр нь "Международный языкъ", "Lingvo Internacia" буюу Олон улсын хэл байсан боловч эхэн үеийн ярилцагчид зохиогчийн нь нууц нэр болох Эсперанто хэмээх нэрээр нэрлэж заншжээ.
Үгийн утгыг үндсээр нь задалбал, Эспер- нь эгээрэх, найдах, итгэх, мөрөөдөх гэсэн утгатай үгийн үндэс, -ант- бол тухайн үйлийг эрхлэгч гэсэн утгыг заадаг дагавар, -о- нь жинхэнэ нэрийн төгсгөл бөгөөд итгэн найдагч, эгээрэн мөрөөдөгч гэсэн утгатай юм.
Орчин үе
1954 онд ЮНЕСКО ээлжит чуулганаараа уг хэлний талаар хэлэлцэж, Эсперанто хэл нь олон улсын соёлыг харилцааг өргөтгөн хөгжүүлэхэд хэрэглэх нь нэн чухал гэсэн тогтоолыг гаргасан байдаг. Хэдий тийм боловч Эсперанто хэл нь НҮБ-ын албан ёсны хэлний тоонд ороогүй хэвээр байна.
Интернэтийн хэрэглээ өсөн нэмэгдсэний үр дүнд Эсперанто улам бүр түгэн дэлгэрсээр байна.
Албан хэрэглээ
Эсперанто хэл нь аль нэг улсын албан ёсны хэл болоогүй, харин олон улсын нэлээн олон байгууллага уг хэлийг ажил хэрэгтээ хэрэглэдэг, хэд хэдэн улсын боловсролын хөтөлбөрт орсон байдаг. Мөн манай улсад "Монголын Эсперанто хэлний нийгэмлэг" байдаг.
XX зууны эхээр байгуулагдаж байсан Мореснет улс Эсперанто хэлийг албан ёсны хэлээ болгож байв.
БНХАУ-ын төрийн мэдлийн өдөр тутмын мэдээ мэдээллийн china.org.cn сайт 2001 оноос эхлэн Эсперанто хэлээр мэдээ нийтэлдэг болсон ба Хятадын олон улсын радио уг хэлээр мөн нэвтрүүлгээ цацдаг. Мөн El Popola Ĉinio буюу Ардын Эрхт Хятад улсаас хэмээх цахим сэтгүүл бий.
Мөн Ватиканы Радио (The Vatican Radio) нь өөрсдийн цахим хуудсаа Эсперанто хэлний хувилбартай болгосон.
Интернэт дэх хэрэглээ
2012 оны 2-р сарын 22-ны өдөр Google Translate дээр нэмэгдсэн 64 дэх хэлээр Эсперанто хэл нэмэгдсэн. 2016 онд Yandex Translate сайт мөн Эсперанто хэлийг орчуулгын машиндаа нэмсэн.