cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Паул Рачневский
П.Рачневскийн хувьд дээрх халаа сэлгээ тийм ч айхавтар юм болоогүйг Германы ШУА-ийн Ерөнхийлөгчийн шийдвэрээр түүнийг 1958 оны 10-р сарын 24-нд тус академийн Дорно Дахины Судлалын Хүрээлэнгийн Хяналтын зөвлөлийн гишүүнээр томилсон, мөн Ази, Африк судлалын Эрдмийн зөвлөлийн гишүүн болгосон (1959 оны 2-р сарын 15-нд) зэрэг нь гэрчилнэ. Гэлээ ч гэсэн гутаан доромжлогдож, бодитой гэх ямар ч үндэслэлгүйгээр албан тушаалаасаа халагдсан гэх бодол санаанаас нь ер гарсангүй. Эрдмийн зөвлөлийн гишүүнээр томилогдсоноор П. Рачневский Дээд боловсрол эрхэлсэн Төрийн нарийн бичгийн дарга нарын газрын харьяа “Ази, Африк судлалын ухаан” гэж нэгтгэн томъёолсон мэргэжлийн чиглэлүүдийн Шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх стратеги төлөвлөлт хариуцсан хорооны бүрэлдэхүүнд оржээ. Түүнийг орж ирэх үес тус хороо юуны өмнө Ази судлалын чиглэлээр сургах сургалтын шинэ үндсүүдийг боловсруулах ажилд ороод байв. Сургалтын зорилгыг “Азийн улс түмнүүдийн хэл, нийгмийн харилцаа, эдийн засгийн байдал, улс төрийн хөдөлгөөнуудийн талаар мэдлэг олгох”16 хэмээн тодорхойлжээ. Мөн их, дээд сургуульд элсүүлэх бодлогын зарчмуудыг ч тогтоов. Энэ талаар тус Зөвлөлийн 1959 оны 6-р сарын 23-ны өдрийн хуралдааны протоколд дурдахдаа, “Ази, Африкийн олон оронд эмэгтэй төгсөгчдийг ажиллуулахад хүндрэлтэй хэвээр байгаа тул их, дээд сургуульд элсэлт авахдаа эрэгтэй, эмэгтэй оюутны тоог зохистой харьцаанд байлгахад анхаарахыг Зөвлөлийн зүгээс санал болгож байна” гэсэн байдаг.
Хурлын дараа баруун Монгол руу хийсэн хэд хоногийн аялал Монголд анх удаа ирж буй П. Рачневский шиг эрдэмтэн хүнд ямаршуухан ач холбогдолтой зүйл байсан нь ойлгомжтой.
1960-аад оноос аваад, 1964 онд тэтгэвэртээ гарсны дараа ч гэсэн П.Рачневский монгол судлал ямар байх талаар санаа тавьсаар байсан юм. Энэ салбарыг бие даасан мэргэжил болгоход хятад судлалын дайтай хүлээн зөвшөөрөгдөнө гэж үнэндээ санахын хэрэггүй байсан болохоор ингэх нь ч аргагүй биз. Тэрээр өөрийн боловсруулсан “Монгол судлалын мэргэжлийн хэтийн төлөвлөгөө”-ндөө бичихдээ, “1964 онд би насны амралтандаа сууна. Хэрвээ Берлиний Хумбольдтын Их сургууль-д монгол судлал гэсэн мэргэжлийн чиглэлийг унтраачихгүй байя гэвэл түүнийг хожим аваад явах чадвартай залгамж халаагаа сургаж авах явдал зайлшгүй шаардлагатай” гэсэн байв. Тэгээд өөрийн шавь Ханс-Пэтер Фийтцег санал болгож, 1963 оны 11-р сарын 15-нд түүний тухай, “Хойч үеийнхэн дотроосоо тус их сургуульд монгол хэлийг бүрэн хэмжээнд төлөөлж чадах хамгийн сайн бэлтгэгдсэн нь тэр хүн. Бас түүний эртний түрк хэлний мэдлэг ч энэ хэрэгт тус дэм болно ...” хэмээн бичиж байжээ. Монгол судлалыг яаж тасалдуулчихалгүй шиг хойч үедээ хүргэх вэ гэдэг асуудал хожим хойно ч П. Рачневскийн толгойг гашилгаж байсныг 1962 оны 5-р сард түүний бичсэн нэгэн албан бичиг нотолно. Уг бичигтээ тэрээр, өөрийгөө тэтгэвэрт гарсны дараа профессор Такаширо Кобаяши (Токио)-г хоёр жилийн хугацаагаар томилон ажиллуулахыг санал болгосон байдаг юм. Тэр үеийн БНАГУ-ын нөхцөл байдалд “барууны” орны нэг эрдэмтнийг Зүүн Германы их сургуульд ажиллуулах гэж оролдоно гэдэг эдүгээ төсөөлөхөд хүндхэн санагдаж байна.
Шагдарын Зоригт
Шагдарын Зоригт нь Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Паул Рачневский
1960 оны зун Зөвлөлтийн нийслэл Москва хотод Олон улсын Дорно дахины судлаачдын XXV Их хурал хуралдах боллоо. Тус Их хуралд оролцоно гэдэг тийм ч амаргүй, өдгөө бол ойлгоход бэрх улс төрийн шинжтэй зүйл байв. Их хуралд бэлтгэх БНАГУ-ын үндэсний хороо түүнд оролцох талаар бичгээр ирүүлсэн хүсэлтүүдийг үндэслэн оролцуулах, эс оролцуулахыг шийддэг байсан аж. П. Рачневский ч мөн л энэ журмыг дагахаас өөр аргагүй болов. 1960 оны 4-р сарын 28-нд дээрх хороо түүнд, “Олон улсын Дорно дахины судлаачдын XXV Их хуралд бэлтгэх БНАГУ-ын үндэсний хамтарсан хороо мөн оны 4-р сарын 20-ны хуралдаанаараа БНАГУ-ын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд багтан тус их хуралд оролцох Таны хүсэлтийг ёсоор болгож, төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд оруулахыг зөвлөсөн болно” хэмээн туйлын албархагаар мэдэгджээ. Их хурал эхлэхээс өмнө зарим профессорууд, түүний дотор П. Рачневский Баруун Германы мэргэжил нэгт нөхдөө ч Москвагийн Их хуралд хүндрэл багатайхан оруулчихсан гэж мэрийж байлаа. 1959 оны 11-р сарын 11-нд болсон Эрдмийн зөвлөлийн нэгэн хуралдааны үеэр тэд, “Мэдээллийг шуурхай болгох үүднээс Москватай хувиараа холбоо тогтоохыг бид зөвлөж байна. Хувиараа л уригдвал тун сайн байна санж”23 гэсэн зөвлөмж хүртэл гаргаж байв. Хүйтэн дайн шинжлэх ухааны харилцаанд ч (эсвэл бүр тэр тусмаа шинжлэх ухааны харилцаанд гэмээр ч юм уу) ямар айхавтар нөлөөлж байсныг өнөөдөр мартах нь элбэг болж дээ. П. Рачневский 1960 оны 8-р сарын 9-16-ныг хүртэл Москвад болсон Их хуралд оролцож, “Юань улсын үеийн хууль тогтоомжинд монголчуудын нөлөөлсөн тухай” сэдвээр илтгэсэн байна.
Шагдарын Зоригт
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Паул Рачневский
Бараг хагас зууны дараа Оросын газар нутаг дээр дахин хөл тавихад П.Рачневский гуайд юу бодогдож байсан бол оо? “Төрөлх эх орон” болох Орос оронтойгоо тэрээр олон арван жил сэтгэл зүрхээрээ холбоотой явжээ. Түүний номын тавиурууд дээр ярайх Оросын зохиолчдын олон бүтээл, орос хэлний талаар түүний ярьж хэлж байсан зүйлүүд энэ бүхний гэрч баримт болно. П.Рачневский бичихдээ, “Орос хэлийг мэдэх нь Дорно дахины судлалд элэгтэй хэн бүхний ёс суртахууны үүрэг мөн. Эрдэм шинжилгээний ажлын чанар түүнийг хэрхэн биелүүлэхээс хамаарна. Ялангуяа өнгөрсөн зууны 30-аад онд орос эрдэмтдийн үндэслэж, бараг зуун жилийн турш Оросын шинжлэх ухааны монополь хэвээр үлдсэн монгол судлалд энэ нь онцгой хамаатай. Ковалевский, Бобровников, Владимирцов нар бол монгол судлалын түүхийн тулгын чулуунууд юм. Зөвлөлтийн эрдэмтэд энэхүү уламжлалыг үргэлжлүүлсэн бөгөөд Зөвлөлтийн эрдэм шинжилгээний төвүүд нь Европ дахь монгол судлалын нэн чухал голомтууд болно... Орос хэлний мэдлэг нь гагцхүү шинжлэх ухаанд хэрэгтэй зүйл биш, бас хүнийг өөрийг нь хөгжүүлдэг. Оросын утга зохиолын эрдэнэсийн сан ямар яруу тансаг болохыг зөвхөн эх хэлээр нь л бүрэн мэдрэх оюун санааны болон гоо сайхны мэдрэмжийн ертөнцийг тэрбээр хүмүүний өмнө нээдэг юм...”24 гэсэн нь бий.
1960 оноос эхлэн П.Рачневский Зүүн Германы ШУА-ийн Хятад судлалын салбарыг удирдсан бөгөөд орлогчоор нь профессор С.Бэйрсинг ажиллаж байв. Энэ албан тушаалд түүнийг тавьсан явдал том мэргэжилтэн, их эрдэмтэн П. Рачневскийн хажуугаар тоолгүй өнгөрч болохгүйг зарим хүмүүст аргагүй харуулсан болов уу. Академийн харьяа байгууллагуудад Э.Хэниш мэтийн томоохон эрдэмтэд урьдын адил байсаар байсан нь бас ч зарим нэг боломж олгож байсан байх.
1960 оны 11-р сарын 10-нд П. Рачневский БНАГУ-д зохиогдсон “Ази, Африкийн улс түмнүүдийн үндэсний сэргэлт ба Ази, Африкийн судлалын ухааны зорилтууд” нэртэй бага хуралд оролцлоо. Сэдвийн хувьд ингэтэл нь улс төржүүлэн явцуурсан тэрхүү бага хуралд П. Рачневский чухамхүү “Эртний Хятадын эрх зүйн гол шинжүүд” сэдвээр илтгэсэн нь ямаршуухан далд санаа агуулж байв.
1961 онд П. Рачневский “Орчин үеийн монгол хэл”-ний хичээлийг долоо хоногт 6 цагаар заах үүргийг анх удаа өөрийн туслах Х.-П. Фийтцед өгчээ. Судалгааны ажлынх нь хэтийн төлөвтэй холбогдуулан тэрээр санал болгохдоо, “Хуучин баримталж ирсэн уламжлалт үзлийг эрс өөрчлөн, хэлний бүтцийн шинэ шинэ талуудыг илрүүлж, орчин үеийн аргуудыг хэрэглэх, бүтцийн онцлогуудыг нь тодруулан түүхэн үүднээс тайлбарлах маягаар хэлийг дүрслэхэд судалгааны ажлаа чиглүүлэх хэрэгтэй”25 гэж байв. Шинжлэх ухаан талаасаа бол дээрх асуудал түүний зүрх сэтгэлийг эзэмдээд удаж байлаа. Тиймээс ч А. А. Драгуновын “Орчин үеийн хятад хэлний дүрмийн судалгаа” бүтээлийг БНАГУ-д хэвлүүлэх талаар хөөцөлдсөний дүнд 1960 онд уг ном түүний бичсэн өмнөх үгтэйгээр хэвлэгдэн гарчээ. 1960 оны 2-р сараас эхлэн П. Рачневский мөн Хэл шинжлэлийн ухааны Эрдмийн зөвлөлийн дэргэдэх “Марксист хэл шинжлэлийн ухааны удиртгал” комиссын бүрэлдэхүүнд орон “Хэлний хөгжлийн зүй тогтлууд” сэдвээр ажиллаж байжээ.
1961 оны 8 дугаар сарын 13-нд БНАГУ-ын хилийг хааж, түүнтэй холбогдуулан Берлиний ханыг босгосон явдал П. Рачневскийн амьдралд томоохон эргэлт гаргалаа. Гадагшаа харьцах бүхий л гүүр нуран унасан нь түүнд гэв гэнэт тодорхой болов. 8-р сарын 28-нд тэрээр Эрих Хэништ, “Улс төрийн байдал ийнхүү өөрчлөгдсөний дараа ирэх жил болох хятад судлалын симпозиум яг төлөвлөснийхөө дагуу болж чадах эсэх нь тодорхойгүй байна” гэж бичиж байжээ. Нэг жилийн дараа буюу 1962 оны 10-р сарын 20-нд Хэништ нилээд гутранги байдлаар, “Хятад судлалыг хөгжүүлэх талаарх таны санаа миний дотроо бодож явдагтай яв цав нийцэж буй. Сонгодог хятад судлал манайд одоо мөхлийн шатандаа ороод байгаа ... Хичээлийг ердөө хэлмэрч нар бэлтгэхэд л чиглүүлж байна. Гэтэл ирэх жилүүдэд хятад судлалын чиглэлээр огт оюутан элсүүлэхгүй гэнэ. Миний шавь нарын заримаас эрдэм шинжилгээний бүтээл гарах болов уу гэж горьдох юм. Тэд Юань улсын түүхэн толь бичиг дээр ажиллаж байна. Гэхдээ энэ нь хир удах юм бол доо? Салбарын хурлын протоколуудаас та намайг салбарын эрхлэгчийн ажлаа өгчихөөд байгааг минь мэдсэн байх. Учир нь гэвэл, хятад судлалын нэг дорвитойхон газартай болчих гэсэн миний бүхий л хичээл зүтгэл ямар ч нэмэргүй гэдэгт би итгэх болсон” гэхчилэн бичсэн байх юм. Юм юмаар гачигдаж дутагдаж явсан сүүлийн жилүүдийнх нь хамаг хичээл зүтгэл талаар өнгөрөх шиг болсонд П. Рачневский гомдолтой байлаа. Амьдрал нь байнгын гачигдал зовлон, урам хугарах гэдэг гүн гүнзгий эргэлтээр дүүрэн байсан П. Рачневскийн тэр нөхцөл байдалд хэрхэн туссан бол гэдгийг өөр дээрээ нэг тавиад үзье. Хичнээн унаж туслаа ч тэрээр ямагт урагш тэмүүлдэг нэгэн байсан боловч хэзээ нэг цагт хүмүүний тэвчээр барагдаж, бас сонирхол ч үгүй болдог аж...
П.Рачневский эргэн тойрондоо эмзэглэдэг болж эхэллээ. “Библиографишес Институт” хэвлэлийн газраас нэгэн нэвтэрхий толь гаргахад П. Рачневский хамтран ажилласан юм. Гэтэл түүний өгсөн гар бичмэлийг бөөн бөөнөөр нь танаж засвар оруулсан байх тул уг хэвлэлийн газарт хандан, “Миний боловсруулсан түлхүүр үгүүдийг хэтэрхий өөрчилсөн учраас би ямар ч хариуцлага хүлээх аргагүй боллоо. “Монгол хэлнүүд” бүлэгт ямар ч үндэсгүй онолууд орсон байна. Ийм нөхцөлд уг нэвтэрхий толь зохиоход оролцсон хүмүүсийн жагсаалтад миний нэрийг оруулах шаардлагагүй гэж үзэж байна” гэж бичжээ.
БНАГУ-ын Дээд, Тусгай Мэргэжлийн Дунд Боловсролын Төрийн нарийн бичгийн дарга профессор, доктор Гиессманн 1964 оны 9-р сарын 1-нд П. Рачневскийг “Хятад болон Монгол судлалын Тэнхимийн профессорын ажил үүрэг”-ээс чөлөөлөв. Төрийн нарийн бичгийн даргын албан бичигт, “Берлиний Хумбольдтын Их Сургуульд Тэнхимийн профессороор ажилласан олон жилийн хөдөлмөрөөрөө Та талийгаач профессор Эркесийн эхлүүлсэн залуу хятадачдыг сургах ажлыг үргэлжлүүлэн өргөтгөсөн билээ. Та эрхэлсэн ажлынхаа хариуцлагыг гүнээ ухамсарлаж манай оюутнуудыг ямагт шинжлэх ухаанд шаргуу зүтгэх үзлээр хүмүүжүүлэн, хятад судлалын хүрээнд хэл, түүхийн асуудлыг шинжлэх ухааны үүднээс нягт нямбай судлахыг зааж сургаж ирэв... Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман Улсын анхны залуу монголчид гарч ирсэн нь Таны ач гавьяа юм. Таны энэхүү зүтгэлийг Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман Улсаас Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улстай тогтоосон найрсаг харилцааны талаас нь үнэлэх учиртай... ”28 гэжээ. Төрийн нарийн бичгийн даргын албан бичгийг үзэхүл ердийн л нэг тэтгэвэртээ гарч буй хүнд зориулсан мэт сэтгэгдэл төрнө. Уул хүнийхээ насыг бодвол тэр нь ч бас үнэн байсан. Гэтэл П. Рачневский тухайн цагтаа өөрийнхөө байгуулсан хүрээлэнгээс хэрэг дээрээ улам бүр шахагдсаар байжээ. Тэр үед П. Рачневский мэтийн “хөрөнгөтний” эрдэмтэдтэй өнөөгийнхөөр бол чухам л зүүний радикал гэмээр хэв маягаар харьцдаг байсан цаг. Херманн Кантын “Ди Аула” (“Сургуулийн их танхим”) роман энэ цаг үеийн талаар ямар нэг төсөөлөл өгдөг. Харин тэр болгоныг улс төрийн том бодлого байсан гэж үзэх албагүй, намын уриаг өөрийн ахиж дэвшихэд овжноор ашиглаж чаддаг хүмүүс бас байсан юм.
1964 онд П.Рачневский Лейпциг хотын Карл Марксын Их Сургуулийн Эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд “Уламжлалт латин хэлний дүрэм хятад хэлний дүрмийн тогтолцооноос түрүүлж яваа гэж үү - хариу өчил” нэртэй өгүүллээ нийтлүүлэв. Энэхүү өгүүллийг Лейпцигийн хятадач М. Пиасекийн29 нэгэн нийтлэлд хариу болгож бичсэнээр ихээхэн хэл ам дэгдсэн нь санамсаргүй зүйл биш. Урьд нь П. Рачневский 1955 онд Лейпцигт болсон Дорнод Азийн нэгэн хуралдаан дээр хятад хэлний дүрэм гэж ер нь байна уу, үгүй юү гэсэн маргаантай асуудлаар илтгэл тавьсан байжээ. Пиасек тэрхүү илтгэлийн санааг шүүрч аваад субъектив маягийн тайлбар хийсэн нь “орчин үеийн хятад хэлний дүрмийн тогтолцоог судлан тодорхойлох арга зүйн хувьд оновчтой арга зам хайх гэсэн асуудлын уг гол санааг”30 оносонгүй. Пиасекийн мэдлэг чадвар маруухан гэдгийг мэдэх хүн хятад судлаачдын дунд цөөнгүй байсан ч П. Рачневскийн санаа өөрийг нь улс төрийн талаар үл таашаагчдын хувьд гал дээр тос нэмсэн хэрэг боллоо. Ийнхүү П. Рачневский үе үе улс төрийн хурцхан үг хэллэг хэрэглэсэн нь гайхах зүйл биш. Тэрээр бичихдээ, “өөрийнх нь үзэл бодлоос зөрсөн эрдэмтдийг “харгис идеалистууд” гэх мэтээр нэрлэдэг муу зуршил доктор Пиасект байна” гээд үүнтэй холбогдуулан Ф. Энгельсээс иш татаж, “Догматизм (үхширсэн үзэл баримтлал) гэдэг бол одоо байгаа онолуудад мухар сохроор итгэнэ гэсэн үг... Догматизм одоо байгаа онолуудад шүүмжлэлтэй хандан шалгаж үзэх, тэдгээрийг шинэ нөхцөл байдалд тохируулан өөрчлөхийг хүсдэггүй юм. Догматизмыг баримтална гэдэг шинжлэх ухаанаас шууд ухарч буй хэрэг мөн... ” гэсэн байв. Догматизмыг баримталж байна гэсэн зэмлэл 60-аад оны намын гишүүдийн хувьд юу гэсэн үг болохыг өнөөгийн бидэнд мэдэх юм бараг алга. Энэ нь голлох үзэл баримтлалаас хазайсан гэсэн хардалтанд хүргэх байсан тул нилээд ноцтой зэмлэлийн тоонд орж байжээ. Ингэснээрээ П. Рачневский өөрийгөө үл таашаагчдад өөрийн гэсэн үндэслэлүүд гарган цохилт өгсөн хэрэг байв. П. Рачневскийтай шууд зөрчилдөж болохгүй нь гэдгийг мэдмэгцээ (тэтгэвэртээ гарсан, БНАГУ-ын иргэн биш байсан зэрэг нь гавьтай шалтгаан болсонгүй) түүний хамгийн ойр дотны ажилтан болох Й.Диллээр “оролдож” эхэлжээ.
П. Рачневский нилээд олон жилийн өмнө Диллийг их сургуулийн галын шугамнаас гаргаж, академид шилжүүлээд байсан юм. Тэнд Дилл “Манай тооллын 1-33 онд Хятадад гарсан ‘нийтийн хэв журам’-ыг зөрчсөн хөдөлгөөний шинж чанар, зохион байгуулалтын судалгаа” сэдвээр эрдмийн зэрэг горилсон зохиол бичиж, мөн Д. Хайдегийн хамт П. Рачневскийгаар удирдуулан “Юань улсын түүхийн нэр томъёоны толь” дээр ажиллаж байлаа. Диллийг 1965 оны 12-р сарын 17-ны өдөр Хумбольдтын Их Сургуулийн Дорнод Азийн хүрээлэнд эрдмийн зэрэг горилсон зохиолоо хамгаалахад нь П. Рачневский Эрдмийн зэрэг олгох комиссыг толгойлж байв. Гэвч уг хамгаалалт ялангуяа С. Бэйрсинг, В. Рүбен хоёр профессорын зүгээс өдөөсөн улс төрийн маргаан болж хувирсан бөгөөд тэр нь сүүлдээ бүр ч хурцдаж, П. Рачневский хамгаалалтын ид дундуур “Энд хоёр янзын хэмжүүр байгаа юм байна!” гэж хэлээд комиссын даргаасаа татгалзахад хүрлээ. Бэйрсинг, Рүбен нар зэрэг горилогчийг “намч чанар” дутаж байна гэж зэмлээд, түүнийгээ уг зохиолд “мөлжлөг, дарлал” гэсэн үгүүд гарахгүй байгаагаар тайлбарлацгаав. Дөрвөн цаг үргэлжилсний дараа хамгаалах ажиллагааг “дуусаагүй” гэж үзэн хаагаад, хоёр дахь, нээлттэй бус хамгаалалтын хугацааг 1966 оны 11-р сарын 2-ноор тогтоожээ. Профессор Бэйрсинг, Рүбен нар П. Рачневскийг хоёр дахь “хамгаалалт” дээр байлцахыг шаардсан байна. Гэвч тэрээр татгалзаж буйгаа бичгээр мэдэгдэж, түүндээ “Ноён Диллийн бичсэн ‘... шинж чанар, зохион байгуулалтын судалгаа’ эрдмийн зэрэг горилсон зохиолын нээлттэй хамгаалалтын ажиллагааг би бээр шаардлага хангасан гэж үзэж буйгаа протоколд тэмдэглүүлсэн байгаа. Тийм учраас нээлттэй явуулсан уг хамгаалалтын ‘үргэлжлэл’-д (?) оролцох ямар шалтгаан байгааг би олж харахгүй байна”32 гэж бичсэн байлаа. Энэ хооронд Бэйрсинг хөшигний араар Диллийн зохиолд шинжээчийн дүгнэлт өгөхдөө хэдэн шатаар бууруулсан үнэлгээ өгч, хамгаалалтын үеэр түүнийг гүн ухааны аман шалгалт дээр унагаах төлөвлөгөө боловсруулаад байв. Уг төлөвлөгөө хэрэгжээгүй нь Диллийн тэр үеийн албан ажлынх нь дарга, хуучны коммунист Э. Виркнерийн ач нөлөө байлаа. Гэвч энэ явдлаас хойш хоёр жилийн дараа л Дилл Дорнод Азийн хүрээлэнгийн нарийн бичгийн дарга эмэгтэйгээс докторын гэрчилгээгээ гардан авчээ. Диллд авсан арга хэмжээний хугацаа дуусаны дараа П. Рачневский түүнд бичихдээ, “... арга хэмжээ одоо ингээд дууссанд би баяртай байна. үүнтэй холбоотой сэтгэл санааны дарамтнаас таныг гарсан байх гэж найдна. Профессор Бейрсинг таны эрдмийн зэрэг горилсон зохиолын дүнг magna cum laude-гаас rite болгон бууруулсан байсныг та мэддэг болов уу. Хүний дүнг сүүлд нь засварласан байсныг зөөлнөөр хэлэхэд хууль зөрчсөн, бусармаг үйлдэл гэж үзсэн учраас би тухайн үедээ протоколд гарын үсэг зураагүй юм... Хожим докторуудын нэрсийн жагсаалтаас үзэхэд Бейрсинг дүнгээ “сайн” cum laude болгон өөрчилсөн байна лээ. Байдал нэгэнт ийм болсон тул энэ хэрэг явдлыг дахин сөхөх хэрэггүй биз ээ. Танд авсан арга хэмжээ анхнаасаа эцсээ хүртэл ичгүүртэй явдал байсан... ”33 гэжээ.
Хэдийгээр Дилл улс төрийн хорон явуулгын золиос болсон ч уг цаад санаа нь П. Рачневскийд чиглэсэн байлаа. ¯үнд тэрээр ихэд эгдүүцэж зохих хариу барьсан юм. П. Рачневскийн хувьд энэ нь юуны өмнө ямар ч ажил үүрэг гүйцэтгэхгүй байх, бүхнийг дотроо хадгалан номын ертөнцдөө эргэн ирэх гэсэн үг байв. Энэ үед П. Рачневский өөрийнхөө бүтээлүүдийг нийтлүүлэх ажлаа эрчимжүүлж эхэлсэн юм. Хятадад монголчуудын байгуулсан Юань улс, түүхэн бие хүн болох Чингис хаан түүний гол сэдвүүд байлаа. 1983 онд Виесбадень хотноо “Чингис хаан, түүний амьдрал, үйл ажиллагаа” ном хэвлэгдэн гарав. Сонин хувь заяатай номуудын тоонд энэ ном орно. П. Рачневский гар бичмэлээ БНАГУ-ын хэвлэлийн газруудад өгөх гэж олон жилийн турш оролдоод ямар ч амжилт олсонгүй. Алдарт Берлиний Академийн хэвлэлийн газар хүртэл зүүлт тайлбар их байна гээд аваагүй аж. Мюнхений хятадач Х. Франке, В. Бауэр нарын цуцалтгүй хөөцөлдөлгөөний дүнд л уг ном 1983 онд “Мюнхений Дорнод Азийн эрдэм шинжилгээний цуврал”-аар хэвлэгдэн гарах боломж олдов. Германы Эрдэм Шинжилгээний Нийгэмлэг (ГЭШН) хэвлүүлэх зардлыг даалцсан нь ч бас Франкегийн хичээл зүтгэлийн ач бөгөөд тэр нь БНАГУ-ын гар бичмэлийн хувьд шинэ зүйл байлаа. Энэ хооронд уг бүтээлийг Т. Хэйнинг маш сайн орчуулж, Лондоны нэр хүндтэй Бэйсиль Блэкуэлл хэвлэлийн газарт хэвлүүлснээр уг бүтээл англи хэлээрх номын зах зээлд ч дэлгэрсэн байна.
Нас дээр гарч, шинжлэх ухааны ертөнцөөс улам улмаар хөндийрөх болсон хойноо ч П. Рачневский ажилласаар байв. Монголын их хаадын нэг Хубилай хаан түүний сэтгэлийг татаж эхэллээ. Өмнө нь Юань гүрнийг судалж байх явцад Хубилай хаан түүнийг “дагалдан явдаг” байсан бол одоо Хубилайн намтрыг бичихээр П. Рачневский зориг шулууджээ. Гэвч түүний гар бичмэл нь намтарчилсан томоохон бүтээл гэхээсээ илүү бичил ном маягийн юм болов. П. Рачневскийн чадал тэнхээ аажим аажмаар барагдаж, ажиллах цаг нь улам саарсаар байлаа.
'''П. Рачневский 1991 оны 12-р сарын 22-нд Берлин хотноо нас нөгчив'''. Тэрээр хэл шинжлэлийн баримжаатай Дорно дахины судлалын сүүлчийн томоохон төлөөлөгчдийн нэг байлаа. Түүний эрдэм шинжилгээний ажлуудыг мэргэжлийн хүрээнд өндөр үнэлдэг бөгөөд зохиол бүтээл нь хятад хийгээд монгол судлалын сайн гэх аливаа ном зүй, номын сангийн сан хөмрөгийн бүрэлдэхүүнд ямагт багтаж байх болно.
Хуучин БНАГУ-д монгол болон хятад судлалыг хөгжүүлэх үйлсэд оруулсан П. Рачневскийн гавъяаг мартахын аргагүй юм. Гэвч явж явж Германы ард түмэн эргэн нэгдсэний дараа дорно дахиныг судлаач энэ их эрдэмтний насан туршийн үйлс болсон Берлиний Хумбольдтын Их сургуулийн монгол судлал ямар ч авьяас, чадваргүй хүмүүсийн гараар, гагцхүү хөрөнгө мөнгө хэмнэхэд чиглэсэн шинжлэх ухааны бодлого болон их сургуулийн засаг захиргааны золиос болох аюул нүүрлээд байгаа нь түүхийн эмгэнэл мөн.
Энхийн Шийлэг
Энхийн Шийлэг - БНМАУ-ын Улсын баатар, хилчин.
Намтар
1936 онд цэргийн албанд татагдан, Баянбүрдийн 24-р отрядын Хамардавааны 7-р заставт алба хаажээ.
Алба хааж байсан застав нь Халхын голын дайны фронтын гол чиглэлд үүрэг гүйцэтгэж байсан тул 60 гаруй байлдааны ихэнхид нь оролцсон, дайныг эхлэхээс нь дуустал хүнд бэрхийг зориг тэвчээр, баатрлаг гавъяа байгуулан үүрэлцсэн хилчин юм.
Цэргийн албанаас халагдан төрсөн нутагтаа ирсэн ч Баруун хязгаарын байдал нэн хүндэрч дайны ирмэгт тулж ирсэн тул дахин зэвсэг барин дайсны эсрэг тэмцсэн байна. 1944-1948 онд Хилийн цэрэгт туслах торгуудын ардын группийн байлдааны туршлагатай, идэвхитэй гишүүн, пулемётчин нь байж олон удаагийн тулгаралт, байлдаанд оролцон эрэлхэгээр тулалдсан.
Гэгээн дурсгал
Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:Монголын цэргийн зүтгэлтэн Ангилал:Монголын хилчин Ангилал:1915 онд төрсөн Ангилал:1984 онд өнгөрсөн
Яунде
Яунде (франц. Yaoundé ​[ja.unde]) Бүгд Найрамдах Камерун улсын нийслэл хот бөгөөд Төв бүсийн Засаг захиргааны төв юм.
Яунде хот Камерун улсын зүүн өмнөд хэсэгт далайн түвшнээс өндөрт оршдог байна. Хотын хүн ам 2020 онд 1 сая 800 мянга хүрсэн байна.
Олон улсын Яунде нисэх онгоцны буудалтай.
1962 онд тус хотын Их сургууль нээгдсэн.
Түүх
1888 онд Германы протекторатын үед байгуулагдсан. 1915 онд Яунде хотыг Бельгийн цэргүүд эзэлж, 1922 онд Францын Камеруны нийслэл болж тунхагласан байна. 1940-1946 онд Дуала нийслэл байсан боловч 1960 онд Франц тусгаар тогтнол олгосны дараа Засгийн газар байрлаж нийслэл хот, 1961 оноос Холбооны засгийн газар, 1972 оноос Бүгд Найрамдах Камерун улсын Засгийн газар байрлах болжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Камеруны суурин Ангилал:Африкийн нийслэл Ангилал:Саятан хот Ангилал:Африкийн суурин Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Камерун (колони)
Ван И
Ван И (хятад. хялбар. 王毅, пиньинь Wáng Yì, 1953 оны 10 дугаар сарын 19-нд Бээжин хотод төрсөн) - БНХАУ-ын улс төрийн зүтгэлтэн, 2013 оноос хойш БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд. 2018 оноос БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн гишүүн. 2007 оноос Хятадын Коммунист Намын Төв хорооны 17-19 дугаар хурлын гишүүн.
Намтар
Дунд сургуулиа 1969 оны 9 дүгээр сард дүүргээд 8 жил Хармөрөн мужид барилгын байгууллагад томилогдсон.
1969-1977 онд байлдагч цэрэг, ротын холбоочин, Хармөрөний барилгын цэргийн ангийн үзэл суртлын орлогч дарга.
1977-1978 онд Шуудан холбооны яамны дэргэдэх Эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн ажилчин.
1978-1982 онд Бээжингийн Хоёрдугаар Гадаад хэлний дээд сургуулийн Ази, Африкийн хэлний ангийг япон хэлээр сурч төгссөн. Эдийн засгийн ухааны магистр.
1982-1989 онд ГХЯ-нд референт, атташе, Азийн газрын орлогч дарга, даргаар ажилласан.
1989-1994 онуудад Япон дахь БНХАУ-ын ЭСЯ-ны зөвлөх, Элчин зөвлөх,
1994-1995 онд ГХЯ-ын Азийн газрын орлогч дарга,
1995-1998 онд ГХЯ-ны Азийн газрын дарга
1997-1998 онд АНУ-ын Жоржтауны Их сургуульд уригдсан зочин багш.
1999 онд Хятадын Гадаад харилцааны сургуульд мэргэжил дээшлүүлсэн.
1998-2001 онд Гадаад хэргийн сайдын туслах бөгөөд ГХЯ-ын Бодлогын дүгнэлтийн газрын захирал.
2001 онд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн (Хятадын түүхэнд хамгийн залуу) дэд сайд.
2004 оны 9 дүгээр сараас 2007 оны 9 дүгээр сарын хооронд Япон дахь Элчин сайд,
Ижань хаан
Ашина Ижань бол Хожуу Түрэгийн хаант улсын 5 дахь хаан юм. 734-739 оны хооронд хаан байсан. Билгэ хааны Кутлук Сэбэг хатнаас төрсөн. Энэ хүний тухай мэдээлэл маш хомс зүйлс үлджээ. Түүнийг дүү Билгэ Кутлук залгамжлсан.
Ван И
Намтар
2008 оны 6 дугааар сараас 2013 он хүртэл ХКН-ын болон Төрийн Зөвлөлийн дэргэдэх Тайванийн асуудал эрхэлсэн газрын дарга,
Ижань хаан
Ангилал:8-р зуунд төрсөн Ангилал:739 онд өнгөрсөн Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Ван И
Намтар
2013 оны 3 дугаар сарын 16-нд БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайдаар томилогдсон. 2018 оны 3 дугаар сараас БНХАУ-ын Төрийн Зөвлөлийн гишүүн.
Гэр бүл
Эхнэр нь Жоу Эньлайн нарийн бичгийн даргын охин Цянь Цядун, тэд нэг охинтой.
Монголд ирж байсан
БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайдын хувиар 2018 оны наймдугаар сард, 2020 оны намар, 2022 оны 8-р сард манай улсад албан ёсны айлчлал хийж байсан. Түүнээс өмнө дэд сайд, сайд хийж байхдаа  2003, 2014 онд төрийн айлчлалд багтаж Монголд ирж байсан байна. . Ангилал:БНХАУ-ын гадаад хэргийн сайд Ангилал:Япон дахь Хятадын элчин сайд Ангилал:Хятадын дипломатч Ангилал:Бээжингийн хүн Ангилал:1953 онд төрсөн
Чойжоохорлоогийн Чойжилсүрэн
Чойжоохорлоогийн Чойжилсүрэн нь Төв аймгийн Алтанбулаг сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Алтанбулагийн (Төв) хүн
Базарбидэрнаагийн Бадам-Очир
Базарбидэрнаагийн Бадам-Очир нь Төв аймгийн Эрдэнэсант сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Цэргийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Ниссан Кашкай
Ниссан Кашкай (Японд Ниссан Дуалис) нь Японы автомашин үйлдвэрлэгч Ниссан компанийн бага оврын SUV загварын автомашин юм. Кашкай гэх нэр нь Ираны өмнөд хэсгээр суурин байх турк хэлтэй Кашгай ястны нэрээс санаа авсан байна.
Кашкай (J10, 2006–2013)
2006 оны есдүгээр сарын 6-нд Парисын автомашины үзэсгэлэн дээр цувралаар үйлдвэрлэхээр танилцуулсан энэхүү загвар нь Ниссан Тийда болон Ниссан X-Трайл хоёрын дунд байрладаг автомашины загвар юм. Үүний концепт загварыг 2004 оны гуравдугаар сард Женевийн автомашины үзэсгэлэн яг ижилхэн нэртэйгээр нийтэд дэлгэн үзүүлж байжээ.
Тоноглолт
Ниссан Кашкайг тоноглолтын дөрвөн төрлөөр захиалах боломжтой ба суурь загварыг Висиа-тоноглолт, дараах нь Акента, арай дээгүүр нь Ай-Вэй болон хамгийн сайн тоноглогдсон хувилбарыг Текна гэдэг.
Цувралаар үйлдвэрлэгдэж байгаа бүх хувилбарууд нь агааржуулагч төхөөрөмж буюу агааржуулалтын автомат, зайн удирдлага бүхий төв түгжилтийн систем, цахилгаанаар цонх хаагч болон bluetooth-задгай ярих төхөөрөмж бүхий CD-радиотой. Аюулгүйн тоноглолтын хувьд зургаан ослын дэр, урд болон хойд манангийн гэрэл, ABS, ESP, HFC (hydraulic fading control/тоормослолтын сулралтыг гидравликээр тэнцүүлэх), EBD, CBC зэрэг орно.
Кашкай +2
2008 оны аравдугаар сараас эхлэн уртасгасан хэлбэр болох Кашкай +2-г худалдаанд гаргажээ. 4,53 метр урттай таван хүний суудал бүхий энэ загвар нь өмнөхөөсөө 21 сантиметрээр урт бөгөөд гурав дахь эгнээнд нэмэлт хоёр хүний болон автомашины шаланд далд орох нэг суудалтай. Дугуй хоорондын зай нь 13 сантиметрээр сунгагдсанаас гадна өндөр нь 4 сантиметрээр өсчээ. 2014 онд Их Британийн Сандерланд хоёр дахь үеийн Qashqai кроссовер үйлдвэрлэж эхэлсэн бол 2015 онд конвейер Санкт-Петербургт ажиллаж эхэлжээ. 2019 оноос эхлэн Qashqai II-ийн шинэчилсэн хувилбар гарсан байна.
Гадна талын хувьд Кашкай+2 нь дээврийн хашилт, гурван том хажуугийн цонх, шинэ хэлбэртэй хаалганууд, өөрчлөгдсөн дээврийн шугам, мөн түүнчлэн хөргөлтийн шинэ нүүргэвч, арын шилийг томруулсан болон сайжруулсан урд гупртэй. Дотор талдаа хоёр дахь эгнээний суудал нь гурав хуваан хэвтүүлэх боломжтой ба налавч нь 9 төрлийн байрлалд түгжигдэнэ. Гурав дахь эгнээний суудлуудыг эвхсэн тохиолдолд цүнхний өрөөний эзлэхүүн нь 500 литр байгаа нь өмнөх загвараасаа даруй 90 литрээр ихэссэн байна.
Зорчигчийн хамгаалалтын үнэлгээн дээр нийт 37 онооноос 36,8 оноог авсан нь Евро ШАҮП-ын туршилтын сүүлийн арван жилийн хугацаанд тогтоосон хамгийн сайн үзүүлэлттэй тэрэг байв. Харин явган зорчигчийн хамгаалалтанд дөрвөн од авахаас зөвхөн хоёрыг авсан дунд зэргийн үзүүлэлттэй гарчээ.
2011 оны зун дэлхий даяар ойролцоогоор 12.000 автомашиныг (үйлдвэрлэсэн хугацаа: 2010 оны наймдугаар сарын 27-оос 2011 оны хоёрдугаар сарын 18 хүртэл) тоормосны асуудлаас шалтгаалан буцаалт хийв.
Кашкай (J11, 2013 - 2021)
Ниссан Кашкайн хоёр дахь үеийн загварыг 2013 оны арваннэгдүгээр сард Лондонд нийтэд танилцуулав. Үйлдвэрлэлт нь мөн л английн Вашингтон дахь Ниссан Мотор Мануфактуринг (UK) Лтд. үйлдвэрт явагджээ.
Чойжилнамсрайн Батмөнх
Чойжилнамсрайн Батмөнх нь (1931 онд төрсөн) Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн цэрэг дайны зураач буюу баталист зураач хүн юм.
Намтар
Ч. Батмөнх нь 1958 онд Улаанбаатар хотноо Дүрслэх урлагийн коллежийг дүүргэжээ. 1967 онд Улсын багшийн дээд сургуулийг төгссөн байна.
Үзэсгэлэн
Ч. Батмөнх нь 1958 оноос эхлэн Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулдаг "Хавар", "Намар" болон ээлжит үзэсгэлэнгүүдэд тасралтгүй оролцож иржээ.
1980-1980 оны хооронд ганцаарчилсан үзэсгэлэнгүүдийг Улаанбаатар хотноо гаргаж байсан.
Гавьяа Шагнал
1970 онд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал
1975 онд Зурагт хуудасны үзэсгэлэн уралдааны тэргүүн байр
1979 онд Халхын голын дайны 40 жилийн ойд зориулсан үзэсгэлэн уралдааны тэргүүн байр
1980 онд Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн
1983 онд Батлан хамгаалах яамны шагнал
1985 онд Монголын урчуудын эвлэлийн хорооноос зохион байгуулсан уралдаанд тэргүүн байр
Гадаад холбоос
Ангилал:Монголын зураач Ангилал:Тулалдаан зураач Ангилал:Монгол улсын урлагийн гавьяат зүтгэлтэн Ангилал:Урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагналтан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1967 онд төрсөн
Аргут гол
Аргут гол (Аргут) нь Оросын Холбооны Улсын Алтайн Бүгд Найрамдах Улсын нутгаар урсдаг, Катунь голын баруун цутгал юм.
Газар зүй
Аргут гол 232 км урт (Ак-Алахаг оролцуулаад) бөгөөд ус цуглуулах талбай нь 9550 км2. Урсгалын 40% нь мөсөн гол, мөнх цасаар (ялангуяа Таван Богд уулын хойд талаас), 34% нь улирлын цасаар, 17% нь борооны усаар, 9% нь гүний усаар тэжээгддэг аж. Аргут гол 11-р сард хөлдөж, 4-р сард гэсдэг.
Эшлэл
Ангилал:Катунь голын систем Ангилал:Азийн гол мөрөн Ангилал:Алтайн гол мөрөн Ангилал:Алтайн нуруу
BMW
Баварийн Mоторын Үйлдвэр хувьцаат компани (герм. Bayerische Motoren Werke Aktiengesellschaft буюу товчоор BMW AG) нь BMW Групп-ийн эх компани бөгөөд Мюнхенд төвтэй, дэлхий даяар автомашин болон мотоциклийн үйлдвэрлэл эрхэлдэг компани юм. BMW нь Герман улс төдийгүй дэлхийд чанараараа тэргүүлдэг компани юм. Бүтээгдхүүний хамрах хүрээ нь BMW-маркийн суудлын автомашин болон мотоцикл мөн автомашины марк болох Мини болон Роллс-Pойсе түүнчлэн BMW-нэмэлт маркууд BMW M болон BMW i зэрэг хамаарна.
Зүүлт тайлбар
Б Б Б Б Ангилал:Маркийн нэр Б |Б Б Б
Юрий Андропов
Юрий Владимирович Андропов (1914 оны 6 дугаар сарын 2 [15]-нд Оросын эзэнт гүрний Ставрополь мужийн Нагуцкая өртөөнд төрсөн - 1984 оны 2-р сарын 9-нд, ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) - Зөвлөлтийн төр, улс төрийн зүтгэлтэн, 1982-1984 онд ЗХУ-ын удирдагч. ЗХУ-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга (1982-1984), ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн дарга (1983-1984). ЗХУ-ын алдарт КГБ буюу Улсын Аюулгүй байдлын хорооны дарга (1967-1982).
1982 онд ЗХУ-ын Төв Хорооны үзэл суртал эрхэлсэн нарийн бичгийн дарга, ЗХУ-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга (1962-1967), 1973 оноос ЗХУ-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн (1967 оноос орлогч гишүүн). ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн 3, 6-10-р хурлын депутат. Социалист Хөдөлмөрийн баатар (1974).
Намтар
1938 оны сүүлчээр Ярославль хотын Залуучуудын Эвлэлийн хорооны дарга болж 1940 онтой золгосон байна.
1940 оны 6-р сард Ю.Андропов Карел-Фины ЗХУ-ын Залуучуудын эвлэлийн хорооны даргаар сонгогдоход эхнэр хүүхдүүд нь явахгүй гээд Ярославльд үлдсэн байна. Шинэ газар тэрээр Татьяна Филипповна Лебедеватай танилцаж дайны өмнө гэрлээд 1941 оны 8-р сард Игорь гэж хүүтэй болжээ.
Юрий Андроповыг дайны жилүүдэд улсын залуучуудыг дайчлах, дайны улмаас сүйрсэн үндэсний эдийн засгийг сэргээх, Карелийн партизаны хөдөлгөөнийг зохион байгуулахад оролцсон ажлыг нь үнэлж одон медалиудаар шагнуулсан байна.
Тэрээр дайны дараа 1946-1951 онд ЗХУ-ын Төв Хорооны дэргэдэх Намын дээд сургууль, нэгэн зэрэг Петрозаводск дахь Карело-Финландын улсын их сургуулийн түүх, филологийн факультетэд суралцсан байна.
1951 оны 6-р сарын 21-нд Карелийн дарга Отто Куусиненийн дэмжлэгээр Большевикуудын Бүх Холбооны Коммунист Намын Төв Хорооны шийдвэрээр түүнийг Москвад Большевикуудын Бүх Холбооны Коммунист Намын Төв Хорооны аппаратад шилжүүлжээ. Төв Хорооны байцаагчийн хувьд тэрээр Балтийн Зөвлөлтийн Бүгд найрамдах улсуудын намын байгууллагуудын ажлыг удирдаж байв.
1953 оны 5-р сарын 15-наас В.Молотовын санал тавьсанаар Андропов ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яаманд Европын 4-р (Польш, Чехословак, Румын) газрын эрхлэгчээр ажилах болжээ.
1953 онд Унгар дахь ЭСЯ-нд Элчин зөвлөхөөр томилогдож дараа нь 1954-1957 онд Элчин сайдаар ажиллаж, 1956 оны Унгарын бослогыг дарах ажилд оролцсон байдаг юм.
1957-1967 онд тэрээр ЗХУ-ын Коммунист намын Төв хорооны социалист орнуудын коммунист намууддтай харилцах хэлтсийн эрхлэгчээр ажилласан байна.
1967 оны 5 дугаар сарын 10-нд ЗХУ-ын УАХХ-ны /КГБ/ даргаар томилогдсон. 1973 оны 12-р сард түүд хурандаа генерал цол, 1974 онд Социалист Хөдөлмөрийн баатар, 1976 онд Армийн генерал цол олгосон юм.
1982 оны 5-р сард Андропов М.А.Сусловыг нас барсны дараа чөлөөлөгдсөн ЗХУ-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн даргын албан тушаалд сонгогдсонтой холбогдуулан ЗХУ-ын КГБ-ын даргын албан тушаалаа орхисон байна.
Л.И.Брежневийг 1982 оны 11 дүгээр сарын 10-нд нас барсны дараа 1982 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдрөөс эхлэн Юрий Андропов ЗХУ-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга болж, ЗХУ-ын албан ёсны удирдагч болжээ.
Юрий Андропов богино хугацаанд (15 сар буюу 1 жил 98 хоног буюу 463 хоног) бүрэн эрхийнхээ хугацаанд нам, төрийн аппаратын ялзралыг арилгах, социалист системийн эдийн засгийн үр ашгийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн олон арга хэмжээ авч байжээ.
Тэнгри хаан
Тэнгри хаан цолтой Билгэ Кутлук бол Хожуу Түрэгийн хаант улсыг 739-741 онд захирч байсан 6 дахь хаан юм. Билгэ хааны Кутлук Сэбэг хатнаас төрсөн, хоёр дахь хүү. Тэнгри хаан, өөрийн эх Сэбэг хатны тушаалаар ойрын садан баруун гарын шад ноёныг цаазласан, ингээд зүүн гарын шад Панкүл тегин энэ явдлаас болгоомжилж өөрийн талын цэргийн хүчээр хааны орд өргөөг довтолон, Тэнгри хаан, Кутлук Сэбэг хатан, хатны нууц амраг Юйси тархан нарыг барьж аваад хороосон. Ингэснээр Түрэг улсад дотоодын дайн гарч, 5 жилийн дараа Түрэг улс мөхсөн юм.
Юрий Андропов
Намтар
1983 оны 2 дугаар сард бөөрний дутагдал хүндэрсэний дараа түүний биеийн байдал огцом муудаж эмчлүүлсэн боловч 1984 оны 2 дугаар сарын 9-нд нас баржээ.
Тэнгри хаан
Ангилал:8-р зуунд төрсөн Ангилал:741 онд өнгөрсөн Ангилал:Хөх Түрэгийн хаад
Юрий Андропов
Намтар
Юрий Андроповыг Москвагийн Улаан талбайд Кремлийн хананд оршуулах ёслол 1984 оны 2-р сарын 14-ний өдрийн 12 цагт болжээ. Энэхүү ёслолын ажиллагаанд Их Британийн Ерөнхий сайд Маргарет Тэтчер, АНУ-ын дэд ерөнхийлөгч Жорж Буш зэрэг олон орны төр, засгийн тэргүүн нар оролцсон байна.
Ю.Андроповыг Л.Брежневын үеийн удирдагч Төв хорооны гишүүд дотроос хамгийн ухаантай, олон талын мэдлэгтэй хүн байсан гэдэг бажээ.
Боловсрол
Моздокийн долоон жилийн төмөр замын үйлдвэрийн сургууль (одоо - Ю. В. Андроповын нэрэмжит 108-р дунд сургууль) (1924-1931 онд суралцаж, бүрэн курс төгссөн).
Рыбинскийн гол усны техникийн сургууль (1932-1936 онд суралцаж, "Голын тээврийн үйл ажиллагааны техникч" мэргэжлээр төгссөн).
Большевикуудын Бүх Холбооны Коммунист Намын Төв Хорооны дэргэдэх Намын дээд сургуулийг эчнээгээр төгссөн (1947).
1946-1951 онд Карелийн-Финландын улсын их сургуулийн түүх, филологийн факультетэд (тэр дөрвөн дамжаанд суралцаж, Москвад шилжсэнтэй холбогдуулан их сургуулиа орхисон). Ангилал:1914 онд төрсөн Ангилал:1984 онд өнгөрсөн Ангилал:Цагаан Арслан одон шагналтан (хүзүүний гинжтэй) Ангилал:ЗХУ-ын төрийн тэргүүн Ангилал:ЗХУ-ын намын дарга Ангилал:Зөвлөлтийн социалист хөдөлмөрийн баатар Ангилал:ЗХУ-ын Коммунист намын улс төрийн товчооны гишүүн Ангилал:Георгий Димитровын одон шагналтан Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (ЗХУ)
Болдбаатарын Одсүрэн
Болдбаатарын Одсүрэн нь Дундговь аймгийн Баянжаргалан сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Баянжаргалангийн хүн
Улаан Панда Охин
Улаан Панда Охин (Turning Red) нь 2022 онд дэлгэцнээ гарсан, Америкийн компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Pixar Animation Studios бүтээж, Disney+ кино компани 2022 оны 3 сарын 11-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Розали Чианг, Сандра Өө, Ава Морз, Майтрэй Рамакришнан, Хэйн Парк, Орион Ли, Вай Чин Хо, Жеймс Хонг нарын уран бүтээлчид дуу оруулсан юм.
Холбоос
Ангилал:2022 оны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Компьютероор амилуулсан кино
Японы эдийн засаг
Японы эдийн засгийн тойм 2012 оны байдлаар АНУ-ын тагнуулын төв газраас гаргасан судалгаагаар Японы эдийн засаг хэмжээгээрээ дэлхийд 5-р байр эзэлж байна. Харин CNN-ийн гаргасан 2013 оны жагсаалтаар 3-р байранд жагссан байна. 2011 оны байдлаар Япон улс нь хоёр дахь хамгийн том эдийн засагтай улс ба худалдан авах чадвараараа 4-р байр, нэрлэсэн ДНБ-рээ 3-р байр тус тус эзэлж байсан юм. 2011 оны байдлаар, ОУВС-аас гаргасан судалгаагаар нэг хүнд дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 34379 доллар буюу дэлхийд 21-т орж байсан юм.
Япон нь дэлхийн 3-дахь том автомашин, цахилгаан хэрэгсэл үйлдвэрлэгч орон бөгөөд патент эзэмшигчдийн тоогоороо дэлхийн хамгийн шинийг санаачлагч оронд тооцогддог билээ. Өмнөд Солонгос, Хятадтай энэ салбарт өрсөлддөгийн хувьд Япон өндөр технологид жишээ нь робот, машин, харааны тоног төхөөрөмж гэх мэт дээр илүү төвлөрч ажиллаж байна. Мөн Япон нь өнөөдөр хамгийн том зээл олгогч улс юм. 2010 оны байдлаар Япон дэлхийн хувийн сектор дахь санхүүгийн хөрөнгийн 13,7%-ийг эзэмшдэг буюу дэлхийд 2-рт ордог. 2011 оны байдлаар дэлхийн хамгийн баян 500 компаний 68-нь Японд төвтэй байжээ.
1960 оноос хойш 30 жилийн турш АНУ-ын батлан хамгаалалтын хамгаалалтад байсан Япон эдгээр жилүүдэд батлан хамгаалах салбартаа хөрөнгө заралгүй эдийн засгаа эрчимтэй хөгжүүлэн, 1960-аад оны үед 10%, 1970-аад оны үед 5%, 1980-аад оны үед 4%-ийн дундаж өсөлттэй байснаар 1978-2010 оны хооронд дэлхийн хоёр дахь том эдийн засаг гэсэн байр сууриа хадгалсаар иржээ. 1990-ээд оны үед, Японы нэг хүнд ногдох ДНБ барууны орнуудтай тэнцэж ирсэн юм.
Гэвч 1980-аад оны 2-дахь хагасын үед, төв банкны зээлийн хэт бага хүүнээс Японы үл хөдлөх хөрөнгийн үнийн хөөсөнцөр үүсч, эдийн засаг нь хэт халснаас үл хөдлөх хөрөнгийн үнэ хувьцаа өссөн байна. 1990-1992 онд Токиогийн хөрөнгийн бирж дээр эдийн засгийн хөөсөнцөрүүд огцом өссөн нь 1991 онд оргилдоо хүрсэн юм. 1990-ээд оны үед Японы эдийн засгийн өсөлт 1,5% байсныг уналтын 10 жил гэж нэрлэх нь ач бий. Ийм уналт болсноор 2000-2010 оны хооронд нэг хүнд ногдох ДНБ-ээрээ АНУ, Европыг түрүүлэх төлөвлөгөөтэй байсан нь талаар болсон ч энэ төлөвлөгөөгөө 2020 гэхэд биелүүлэх зорилт тавьжээ. Мэдээлэл харилцаа холбоо технологийн салбар нь Японы үндсэн экспортлогч салбарын нэг бөгөөд Япон нь хөгжмийн дэлхийн 2-дахь том зах зээл юм.
Уулархаг, галт уулын идэвхитэй бүст орших арлын Япон оронд хүн ам, эдийн засгаа тэтгэх тодорхой байгалийн баялаг байдаггүй, учраас импортоор түүхий эд оруулж ирэн судалгаа шинжилгээний салбарт олсон амжилтаа экспортолдог байна. Япон нь хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн олборлогч 3-дахь том улс ба загас, загасан бүтээгдэхүүний хамгийн том экспортлогч улс юм.
Аж үйлдвэрт шаардагдах олон түүхий эдээ импортоор оруулж ирдэг. Бага хэмжээний баялаг байсныг нь дайны дараах жилүүдэд олборлож дууссан гэж үздэг. Ба ойн баялаг нөөцтэй ч Японы засгийн газраас эдийн засгийн өсөлтийн төлөө ой устгахгүй байх тухай шийдвэр гаргажээ.
Эдийн засгийн түүх
Япон нь 16-р зууны үед анх европтой харилцах болсон ба тухайн үед Японд очиж байсан жуулчдын тэмдэглэлээр тухайн үед зэс, мөнгө, төмөрлөг зэрэг түүхий эдийн баялаг ихтэй байсан төдийгүй гол экспортлогч байжээ. Аж үйлдвэржилтийн өмнөх үеийн эдийн засагтай байсан ба хүн ам шигүү суурьшсан хотуудтай байжээ. Тэдний уран дарханы болон гар урлалын чадвар Европчуудад гайхагддаг байсан ба европ тивд элбэг байдаг зарим нэг түүхий эд тэнд маш хомс байдаг ба энэ багахан баялгаа маш чадварлагаар ухаалгаар захиран зарцуулж чаддаг байжээ.
Хятадтай харилцахыг хориглосон хуультай байсан ба анх Хятадын бараа таваар дүүрэн Португалийн хөлөг онгоц боомтод нь зогсжээ. 17-р зуунаас Япончууд Европын худалдаачидтай худалдаагаа өргөжүүлж байсан ч, шашны гаж нөлөө газар авснаар худалдаагаа бүрэн хаасан юм. 1603-1868 оныг Эдогийн үе гэж нэрлэдэг ба энэ үеийн Японд хотжилт төвлөрч, 400000 гаруй оршин суугчтай 2 /Осака, Кёото/ хот байсан ба Эдо хот 1сая гаруй иргэнтэй байсан байна. Осака Кёото нь гар урлал худалдааны бүс байсан бол Эдо нь хүнсний хэрэглээ, өргөн хэрэглээний барааг хангадаг хот байв. Будаа эдийн засгийн гол үндэс байсан ба татвар хэтэрхий өндөр, тариачид 40 хувийн татвар төлдөг байв. 1868 онд Японд мейжийн хувьсгал явагдаж, барууны худалдаачдад өөрийн боомтыг нээсэн байна. Энэ үед Мейжийн засгийн газар “баян орон, Хүчирхэг армийн боддлого” баримталж байв. Мянга мянган оюутнаа барууны орнуудад эрдэм мэдлэг эзэмшүүлэхээр явуулж, 3000 гаруй барууны багш нарыг залж орчин үеийн шинжлэх ухаан, математик, гадаад хэл, технологи заалгаж байв. Засгийн газар мөн төмөр зам, зам, барьж улс орныхоо хэтийн хөгжил дэвшилд бэлдэж эхэлсэн юм.
Энэ үед Мейжийн засгийн газар үйлдвэрлэл явуулж, бизнес эрхлэх нь хувийн секторын хийх зүйл, харин бизнес эрхлэх таатай нөхцлийн бүрдүүлэх нь засгийн газрын үүрэг гэж үзэж байв. Энэ бодлогын үрээр Японд томоохон хэмжээний компаниуд бий болсон юм. 1930-аад оны үед, Японы дундаж цалин АНУ-ынхаас 10 дахин бага, бүтээгдэхүүний үнийн түвшин АНУ-ын 44% л байв.
Дайны дараах үе буюу 1960-1980 оны Японы эдийн засгийг гайхамшигт үе гэж нэрлэх нь бий. 1980-аад оны үеэс Японы эдийн засаг бага цалингаас их цалин руу шилжих болсон билээ. Гэвч 1990-ээд оны уналтаас эдийн засгийн өсөлт нь удааширсан байна. Мөн эдийн засаг нь хэт үрэлгэн байснаар, олон нийтийн ихээхэн төсөвтэй төслүүдийг санхүүжүүлснээр төсвийн томоохон алдагдалд орсон байна. 1998 он гэхэд, олон нийтийн төслүүдийн эдийн засаг дахь эрэлт зогсонги байдалд орсон юм. Японы засгийн газар энэ үеэс бүтцийн шинэчлэлт хийж, хувьцаа, хөрөнгийн зах зээл дээрхи илүүдлийг шахах бодлого явуулсан ч энэ нь 1999-2004 онуудад дефляци үүсэх шалтгаан болсон. 1998 онд Принцтоны эдийн засгийн ухааны профессор Паул Кругман өөрийн бүтээлдээ Японы эдийн засаг инфляцийг ихэсгэх хэрэгтэй. Үүний үр дүнд урт хугацааны хүүгийн хэмжээг бууруулан, зарцуулалтыг ихэсгэнэ гэжээ.
Харин Япон Кругманы энэ онолд үндэслэн Тоог багасгах өөр арга хэрэглэсэн байна. Мөнгийг шинээр хэвлэн гаргаж их хэмжээгээр нийлүүлэлтэд гаргалгүйгээр, инфляци өсгөхийн тулд дотоодын мөнгөний нийлүүлэлтээ өргөжүүлсэн байна. Эхэндээ энэ бодлого өсөлтөд хүргээгүй ч, аажмаар инфляцийн таамаглалд нөлөөлж эхэлсэн байна. 2005 оны сүүлээр, эдийн засаг тогтвортой сэргэж эхэлсэн байна. Тухайн оны ДНБ-ний өсөлт 2.8% байсан нь, тухайн оны 4-р улиралд АНУ, Европын холбоотой харьцуулахад 5.5%-аар илүү байжээ. Өмнөх сэргэлтийн хандлагаас ялгаатай нь, өсөлтөд нөлөөлсөн гол хүчин зүйл нь дотоодын хэрэглээ байв. Зээлийн хүү удаан хугацааны турш бараг 0 болоод байсан хэдий ч Тоог багасгах бодлого үнийн дефляцийг зогсооход амжилт олж чадаагүй юм. Энэ нь Паул Кругман болон зарим эдийн засагчид, Японы улс төрчдийг санаатай гипер инфляци үүсгэх талаар ярихад хүргэжээ. 2006 оны 7 сард 0 хувийн бодлого дуусгавар болжээ. 2008 онд Японы төв банк дефляцийн бодлогоо явуулж, Никкей 225 бараг 50%-аар буурсан (2007 оны 6 сараас 2008 оны 12 сар хүртэл) байсан ч хөгжингүй орнууд дотроо хамгийн бага хүүтэй нь байсан. Эдийн засгийн Экономист сэтгүүлд Япон дампуурлын тухай хууль, газар өмчлөлийн хууль, татварын хуулийн шаардлагаа чангатгах нь эдийн засагт нь нэмэр болно гэжээ. Сүүлийн жилүүдэд Япон дэлхийн 15 борлуулагч үндэстний хамгийн том экспортын зах зээл болоод байна.
Дэд бүтэц
2005 оны байдлаар Япон эрчим хүчнийхээ хагасыг газрын тос, тавны нэгийг нүүрснээс, 14%-ийг байгалийн хийнээс гаргаж авч байжээ. Японы эрчим хүчний дөрөвний нэгийг цөмийн эрчим хүчнээс гаргаж авдаг байсан хэдий ч Фукушимагийн ослын дараа Японы цөмийн эрчим хүчний хөтөлбөр дуусгавар болсон байна. Япон 1.2 сая километр засмал замтай ба гол тээвэрлэлтийг гүйцэтгэдэг. Японы арав гаруй галт тэрэгний компани бүс нутгийн болон орон нутгийн зорчигч тээвэрлэлтийн зах зээл дээр өрсөлддөг байна. Жишээ нь: ЖР пүүс, Кинтэцү Корпораци, Сэйбү галт тэрэг, Кэио Корпораци. Энэхүү компаниудын гол бодлого нь буудлуудтай ойрхон үл хөдлөх хөрөнгө болон дэлгүүр эзэмших билээ. Зарим өндөр хурдны Шинкансэн-үүд гол хотуудыг хооронд нь холбосон байдаг. Бүх галт тэрэг цагаа нарийн барьдгаараа нэрд гарсан. Хот хооронд аялах 176 нисэх онгоцны буудалтай. Дотоодын хамгийн том нисэх онгоцны буудал Токио олон улсын нисэх онгоцны буудал нь Азидаа хамгийн завгүй 2дахь нисэх онгоцны буудалд тооцогддог. Хамгийн том олон улсын нисэх онгоцны буудал нь Нарита, Кансай, Чубу-ийн олон улсын нисэх онгоцны буудал, ба хамгийн том боомт нь Нагоя-н боомт юм. Эрчим хүчний түүхий эд нь импортоос бүрэн хамааралтай байдгаас Япончууд эрчим хүчний эх үүсвэрээ төрөлжүүлэх зорилго тавин ажиллаж байна. 1970-аад оны газрын тосны хямралаас шалтгаалж, газрын тосноос гаргаж авдаг эрчим хүчний хэрэглээгээ 1973 онд 75% байсан бол одоо 57% болгож бууруулжээ. Эрчим хүчний бусад чухал түүхий эдүүд бол нүүрс, шингэрүүлсэн байгалийн хий, цөмийн эрчим хүч, усны эрчим хүч юм. Газрын тосны эрэлт 2000сс-ээс дээш хөдөлгүүрийн хүчин чадалтай автомашинд тавих татварын хэмжээг өсгөхөд хүрчээ. Керосин Японы хойд хэсэгт гэрийн халаагуурт өргөнөөр хэрэглэгдэх болжээ. Олон такси компаниуд шингэрүүлсэн байгалийн хийн танкуудыг ашиглан үйл ажиллагаагаа явуулдаг байна. Түлшний хэмнэлтэд гаргасан сүүлийн үеийн томоохон амжилт бол цахилгаан, бензин хосолсон машин юм. Японы эдийн засгийн сэргэлтийн үед ажиллаж байсан ерөнхий сайд Шинзо Абэ Саудын Араб, Арабын Нэгдсэн Эмират улсуудтай газрын тосны үнийг өсгөх тухай хэлэлцээрт гарын үсэг зурсан байна.
Үйлчилгээ
Японы үйлчилгээний салбар эдийн засгийн нийт үйлдвэрлэлтийн дөрөвний гурвыг дангаараа эзэлдэг байна. Банк, даатгал, үл хөдлөх хөрөнгө зуучлал, тээвэр, харилцаа холбоо гэх мэт салбарт үйл ажиллагаагаа явуулдаг Мицубиши ЮФЖ, Мизухо, НТТ, ТЕПКО, Номура, Мицубиши үл хөдлөх хөрөнгө зуучлал, Токио усан тээвэр, Мицуи Сумимото, ЖР Ист, Сэвэн энд Ай, Япон Нислэг зэрэг дэлхийд томоохонд тооцогддог компаниуд бий. Улсын өмчит Япон шуудан хэмээх улсын томоохон хадгаламж, даатгалын үйлчилгээ үзүүлэгч энэ байгууллагыг 2014 он гэхэд хувьчлах шийдвэр гаргаад байна. Форбс-с гаргасан Дэлхийн 2000 компаний 326 компани нь Японд төвтэй байсан нь 16.3%-ийг эзэлж байна. Японы 6 кейрэцү нь Мицубиши, Сумитомо, Фуёо, Мицуи, Дай- ичи Кангё, Санва группууд юм.
Аж үйлдвэр
Японы аж үйлдвэрийн салбар төрөлжилт сайтай, өндөр амжилттай олон төрлийн дэвшилтэт үйлдвэрүүдтэй. Аж үйлдвэржилт нь цөөхөн бүсүүдэд төвлөрсөн. Үүнд: Токиогийн эргэн тойрон дохь Кантогийн бүс- Чиба, Канагава, Сайтама, Токио мужууд, Токай бүс- Айчи, Гифу, Миэ, Шизуока мужууд, Кинки бүс- Осака, Кёото, Кобэ, Хоншугийн баруун өмнөд хэсэг, Хойд Шикокү, Кюшюгийн хойд хэсэг орно. Япон олон салбарт технологийн өндөр дэвшлийг ашигладаг. Үүнд: цахилгаан хэрэгсэл, автомашины үйлдвэрлэл, хагас удирдлагатай үйлдвэр, хараазүйн мяндас, хараазүйн цахилгаан хэрэгсэл, факсын холбоо, хувилах машин болон хүнс, биохимийн исэлтийн процесс орно.
Уул уурхай
Японд уул уурхайн салбар хамгийн бага хувийг эзэлдэг учир нь байгалийн баялгийн нөөц маш хомс юм. Японы уул уурхай олборлолтын салбар 1980-аад оноос огцом буурсан. Дотоодын нүүрс олборлолт 1960 онд оргилдоо хүрч 55 сая тонн байснаас хойш тогтмол агшиж 1985 онд 16 сая тонн болсон бол импортийн нүүрсний хэмжээ өсөн 1987 онд 91 сая тонн болсон байна. Дотоодын нүүрс олборлолтын компаниуд олборлолтын өндөр зардал, импортын хямд үнэтэй нүүрстэй өрсөлдөх чадваргүйгээс 1980-аад онуудад алдагдал хүлээх болсон. 1980-аад оны сүүлээр Япон ойролцоогоор 1 сая тонн нүүрсний нөөцтэй үлдсэн нь ихэнхи нь хатуу буюу коксжуулахад ашиглагдаж байв. Япон улс нүүрсийг цахилгаан эрчим хүч гарган авахад ашигладаг.
Япон Хоншугийн баруун эрэг дээр газрын тосны цооногийн өрөмдөлт хийж байсан ба Хойд Сахалинд газрын тосны концесстэй. Хоккайдо, Хоншугийн баруун хойд хэсгээс бусад газар төмрийн нөөцөөр гачигддаг. Хоншу, Шикокү, Карафүтод төмрийн пирит олдсон байна. Хоншү, Хоккайдо, Карафүтогийн хавьд зэс, алт их биш хэмжээгээр олборлодог байна.