cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Микроклин
Микроклин цагаан, шар, саарал, ягаан, улаан өнгөтэй шилэн гялгатай, хоёр чиглэлээр сайн хуваагдалтай, хатуулаг 6, нягт 2.54-2.57 байна. Ногоон өнгөтэй микроклиныг амазонит буюу "Амазоны чулуу" гэнэ.
Гарал үүсэл
Микроклин магмын ба пегматит процесст үүснэ. Магмын процессын үед уулын чулуулгийг бүрдүүлэгч эрдэс болох бөгөөд пегматит процессын үед микроклины бөөгнөрөл үүсэхээс гадна талстууд нь том байдаг. Пегматит дотор микроклин ихээр тархсан байх бөгөөд болорын хамт "Еврейн чулуу" гэгчийг бий болгоно.
Орд
Амазонитын орд Оросын Холбооны Улсын Уралын Ильмен ууланд, Казахстан, Байгалийн чандад, Монгол орны төв, Баянхонгор аймагт байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Гоёлын чулуу Ангилал:Триклин талст систем Ангилал:Калийн эрдэс Ангилал:Хөнгөн цагааны эрдэс Ангилал:Цахиурын эрдэс Ангилал:Эрдэс
Тарвагатай тойрог
Тарвагатай тойрог (хятадаар 塔城地区 - tǎchéng dìqū; уйгураар تارباغاتاي ۋىلايىتى - tarbaƣatay wilayiti) — БНХАУ-ын Шиньжян - Уйгурын ӨЗО-ы харьяа тойрог. Хармай хот гэх нутгийг зайгүй хүрээлсэн 98,824 км² газартай энэхүү Тарвагатай тойрогт 892,397 (2000) хүн оршин сууж байна. Болоо ч үгүй Шиньжян, Тарвагатай хоёрын дунд Хасаг үндэстэн өөртөө засах Или тойрог гэх бас нэгэн түвшин бий.Энэхүү орон нутаг Зүүнгар-ойрадын хаант улсын голомт нутаг байсан түүхтэй ажээ.
Ард түмэн
Ангилал:Хятадын захиргааны дүүрэг Ангилал:Шинжааны суурин
Арафурын тэнгис
Арафурын тэнгис (Arafura Sea, Laut Arafura) нь Шинэ Гвиней арлын баруун өмнөд эрэг, Австрали тивийн хойд эрэг болон Бага Зондын арлууд, Танимбарын арлуудаар хашигдсан тэнгис. Баруун талд нь Тиморын тэнгис байрлах бөгөөд зүүн талд нь Австрали, Шинэ Гвинейг заагласан Торресын хоолойгоор холбогдох Шүрэн тэнгис бий. Мөн өмнө талд нь Карпентарийн булан оршино. Ихэнх хэсэг нь Шинэ Гвиней ба Австралийн эх газрын тавцанд харьяалагдах боловч Бага Зондын арлуудын өмнөд эргийн дагуу 1000 илүү метр бүхий гүн хотгор үргэлжилдэг.
Ерөнхий ойлголт
Баруунаас зүүн тийш 1300км, хойноос урагш 600 орчим км талбайг эзлэн орших тус тэнгисийн талбай нь ойролцоогоор 650 мянган км2. Австрали ба Азийг холбосон гол усан замууд уг тэнгисээр дайран өнгөрдөг боловч шүр элбэгтэй, гүехэн устай хэсэг ихтэйгээс далайн тээвэр хийхэд хүндрэлтэй. "Арафурын тэнгис" хэмээх нэр нь "эрх чөлөөт хүн" хэмээх утгатай эртний португал үгнээс гаралтай юм.
Онцлог
Тэнгисийн ёроолоос нь сувдан хясаа элбэг олборлогддог бөгөөд эрэг хавийн иргэд түүгээр амь зуулгаа залгуулдаг байна.
Ангилал:Австралазийн дундад тэнгисийн тэнгис Ангилал:Австралийн ус зүй Ангилал:Индонезийн ус зүй Ангилал:Австрали-Индонезийн хоорондын хил‎
Эва Перон
Олон түмний дунд Эвита гэж алдаршсан Эва Перон (Eva Peron, 1919-1952) нь Аргентины ерөнхийлөгч асан Хуан Доминго Пероны хоёр дахь эхнэр бөгөөд 1946-аас 1952 онуудад уг улсын тэргүүн хатагтай байжээ.
Хүүхэд нас
Эвита нь Аргентиний Лос Толдос хэмээх жижиг хотын нэгэн ядуухан оёдолчны 5 хүүхдийн нэг болж төрсөн бөгөөд хүүхэд байхын л жүжигчин болохыг хүсдэг байжээ. Аргентины том хот болох Буэнос-Айрос хотод 15 настайдаа ирж суурьшин жүжигчний ажил хийх гэж оролдож байжээ. Тэр театрт ажиллаж байсан бөгөөд радиогийн савангийн дуурьт дуу оруулан тоглож алдарт гарчээ.
Хуан Перонтой гэрлэсэн нь
1944 оны 1-р сарын 15-нд болсон газар хөдлөлтийн хохирогчид тусламж үзүүлэх хандивийн тоглолт дээр Эва засгийн газарт ажилладаг армийн офицер Хуан Перонтой танилцжээ. Тэрээр анх нөхөртэйгээ танилцсан тухайгаа ""Би түүний хажууд ойртож зогсоод л... Өөрийнхөө хамгийн сайхнаар ярихыг хичээн: Энэ хэдийгээр таны л асуудал болвч би таны хажууд үхэн үхтлээ байвал ямар гайхамшигтай байх бол" гэж хэлсэн гэжээ. Эва Хуан Пероны нууц амраг болон жилийн дараа түүний эхнэр нь болжээ. Эва Перон нь нөхрийнхөө эрх мэдлийг өсгөхөд ихээхэн нөлөө үзүүлжээ. Тэд хамтдаа ажилчин ангийн ядуу хүмүүст өндөр цалин, илүү сайн ажлын байртай болгоно гэж амлалт өгжээ.
Тэргүүн хатагтай
Хуан Перон 1946 онд Аргентинын ерөнхийлөгч болсон бөгөөд түүний эхнэр нь олны хайрыг хүлээжээ. 1946-аас 1952 он хүртэл Хуан Перон ерөнхийлөгч, Эва нь тэргүүн хатагтай байсан. Хуан болон Эва нь ерөнхийлөгчийнхөө ордныхоо тагтан дээрээс цугларсан хүмүүст хандан үг хэлдэг байжээ. Ева нь ядрахыг мэдэхгүй хүмүүсийн төлөө их зүйл хийж байжээ. Тэр ядуу хүмүүст бэлэг тарааж, буяны байгууллага байгуулж сургууль, эмнэлэг, асрамжийн газар байгуулж Аргентины ядуу хүмүүст зориулсан олон үйл ажиллагааг ивээн тэтгэж байв. Ева мөн Аргентины эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалан тэмцэж байжээ. Тэрээр эмэгтэйчүүдийн ажилласан үр дүнтэй тэмцэх цалинг олгох, сонгуульд санал өгөх эрхийн төлөө үйл ажиллагаануудыг зохион байгуулжээ.
Эва нь мэдээж амбицтай нэгэн байсан.Тэрээр эрх мэдэлд ихэд дуртай бөгөөд олны өмнө гарах дуртай байжээ. Олны өмнө гарахдаа шинэ даашинз эсвэл шинэ үнэт эдлэлээр гангардаг байжээ. 1951 онд тэр нөхрийнхөө дэд ерөнхийлөгч болон ажиллахыг хүссэн байна. Эваг хэзээ ч албан өрөөнд суухыг зөвшөөрөхгүй гэж армийн удирдагчид гэдийсэн тул тэр саналаа буцаажээ.
Нас барсан нь
Жил хүрэхгүй хугацааны дараа Эвита нь 1952 оны 7-р сарын 26-нд тэр хорт хавдрын улмаас нас баржээ. Түүний оршуулгын цуваа нь миль урт байсан бөгөөд аргентинчууд ихэд гашуудсан байна. Тэрээр өвчиндөө шаналж байхдаа ч гэсэн хүмүүст тэдэнтэй үргэлж цуг байна гэж амлажээ. Энэ өдөр, түүний бүтээсэн зүйлс, гудамжны нэр болон Эвита хэмээх уран сайхны кино, кино нь түүнийг одоо ч амьд мэт байлгасаар байна.
Хуан Перон Эвитагийн үхлийн дараа иргэний дайн болоход ялагдан Испанид орогножээ. 1973 онд дахин Ерөнхийлөгч болсон ба түүний 3 дахь эхнэр Изабелла нь дэд ерөнхийлөгч болсон бөгөөд Хуаныг үхэхэд түүний үйл ажиллагааг уламжлан авсан боловч улсдаа үүссэн асуудлуудыг шийдэж чадахгүй иргэний дайныг газар авахуулсан байна. Энэ дайнд 36,000 хүн үхсэн байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Аргентины ерөнхийлөгчийн эхнэр Ангилал:Аргентины кино жүжигчин Ангилал:Аргентины эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч Ангилал:Хустисиалиста намын гишүүн Ангилал:20-р зууны Аргентины түүх Ангилал:Чөлөөлөгч Сан Мартины одон шагналтан Ангилал:Мумий Ангилал:Аргентинчууд Ангилал:1919 онд төрсөн Ангилал:1952 онд өнгөрсөн
Монгол хоол
Монгол хоолны зүйлийг үндсэндээ махан хоол, цагаан хоол, ногоон хоол гэж гурав ангилж болно.
Уламжлалт ангилал
Монгол идээ зоогийг ерөнхийлөн тав ангилдаг. Үүнд:
Цагаан идээ
Монголын ард түмэн таван хошуу малын сүү шимийг боловсруулж цагаан идээг бэлтгэнэ. Цагаан идээнд ааруул, бяслаг, өрөм, тараг,аарц, ээзгий, цагаан тос, шар тос, айраг, ээдэм зэрэг багтана. Эдгээрийг боловсруулах арга ухаан маш нарийн, өвөрмөц юм. Үхэр, ямаа, хонины сүүг саагаад, хөөрүүлснийг болсон сүү гэнэ. Болсон сүүг бүлээсгээд, хөрөнгө хийж, модон болон паалантай саванд хийж хучаад 3-4 цаг болгож тараг бүрнэ. Гүүний сүүг дор хаяж 4000-5000 удаа бүлж исгээд, хөхүүрийн шинэ айраг ууна. Хонь, ямаа, үхрийн аль нэгний болсон юм уу түүхий сүүг хөрөнгөөр ээдүүлж, шар ус шүүрэх даавуунд ороож боогоод, хоер хавтгай модны завсар хавчиж шахаад 3 цаг орчим болсны дараа бяслаг бэлэн болно. Цагаан идээний нэр төрөл нэн олон.
Улаан идээ
Монголчууд таван хошуу мал, амьтаны махыг чанах зэргээр болгож хийсэн хоолыг хачрын хамтаар улаан идээ гэнэ. Махан хоол дотроо бүхэл мах, толгой шийр, хар шөл, хярамцаг, бууз, хуушуур, банш г.м олон нэр төрөлтэй. хамгийн хүндтэй зоогт ууц орно. Ууц гэдэг нь сүвээний хоер хавиргыг оролцуулан, нуруу, ууцны хэсэг, өөхөн сүүл бүхэлдээ багтаж, нямбайлан огтолж бэлтгэснийг хэлдэг.
Гурилан идээ
Хэвийн боов, боорцог, нарийн боов, гамбир, бин, шарвин, хуймаг, түргэн цагаан зэрэг орно. Хот суурин газарт жигнэсэн боов, харин малчид боорцог гол төлөв хэрэглэнэ. Цагаан сар, хурим найр, баяр ёслолын үед хэвийн боовыг хүндэтгэлийн ширээнд 9-21 ул боовоор 3-9 үе өрсөн идээ засна.
Амтат идээ
Амтат идээнд хатуу чихэр, зөөлөн чихэр, сармай дээлт, жигнэмэг, шагшуур, бялуу зэрэг орно.
Махан хоол
Махан хоол гэдэг бол давс, сонгино, саримс зэргээр амтлах төдий хачир оруулж, дан махны зүйлээр хийсэн хоол хүнс юм. Дотроо тураг мах, дотор мах, толгой шийрэн хоол гэх мэт ялгаатай.
Дотор мах
Дотор махан хоолонд дээр дурдсан дотор махыг тэр чигээр нь давстай усанд чанаж болгосноос гадна үнхэлцэг, сорс, зайдас, шавай, бөсгөмөл цус, ороомог, үдмэг, ходоод, дотор зэрэг орно.
Хийх арга
Махан хоолны төрлөөс шалтгаалж хийх арга дор бүрдээ өвөрмөц байдаг.
Цагаан хоол
Цагаан хоол гэж цагаан идээ буюу ааруул, хурууд, ээзгий, айраг цэгээ, тараг зэрэг сүүн бүтээгдэхүүн орно.
Ногоон хоол
Ногоон хоол гэж зөвхөн жимс жимсгэнэ, нарийн ногоо, сонгино, мангир, таана, гоньд, будаа, буурцаг, шош зэрэг ногоон ургамлаас бүрдсэн байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүнийг хэлнэ.
2001-2002 оны НБА-гийн улирал
2001-2002 оны НБА-гийн улирал — Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны 56 дахь улирал юм.
Холбоос
#2001/02 НБА
Хабаан
Хабаан (Кабанск) — Орос улсын Буриад орны Хабаан аймгийн төв, 6038 хүнтэй суурин.
Тули
Тули (Tulium; ) нь дэс дугаар 69, Tm тэмдэглэгээтэй химийн элемент. Үелэх системд лантаноидын бүлэгт байрлах учир газрын ховор металлд тооцогдоно.
Түүх
Тулийн нээлт нь гадолинитийг задлан түүнээс тусгаарлан авч болох элементүүдийг нарийвчлан судалсан судалгааны үр дүн юм.
Цэцээ Гүн менежментийн дээд сургууль
Цэцээ Гүн менежментийн дээд сургууль нь Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотын Баянзүрх дүүрэгт орших нэгэн дээд сургууль юм.
Тус сургууль нь анх 1998 онд Гэгээрлийн сайдын .. тоот тушаалаар гэрчилгээ авч, төрийн захиргааны менежмент, захиргаа хүний нөөцийн менежмент, бүс нутгийн эдийн засаг удирдлага, маркетингийн менежмент, санхүүгийн менежмент гэсэн мэргэжлээр үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн. Тухайн үед менежментийн салбараар дагнасан сургалт эрхлэхээр, төрийн бус өмчийн анхны сургуулийн нэгээр бүртгэгдсэн юм. Эдүгээ төрийн захиргааны удирдлага, санхүүгийн удирдлага, хүний нөөцийн удирдлага, маркетингийн удирдлага, компьютерын программ хангамж мэргэжлээр 4 жилийн өдөр, төрийн захиргаа, хүний нөөцийн удирдлагаар 1,5 жилийн эчнээ, нягтлан бодох бүртгэлээр 3,5 жилийн эчнээ, бизнесийн удирдлага, боловсролын удирдлагаар магистрын сургалтуудыг явуулдаг. Төрийн захиргаа, бизнесийн удирдлагын 2 үндсэн тэнхим, гадаад хэлний аудио, видео мэдээллийн кабинет, компьютер интернетийн лаборатори, хүний нөөц, маркетинг, санхүү, төрийн захиргааны мэргэжлийн ангиуд, эрх зүйн клиник сургалтын төв болон эко танхимтай. 2009 онд Баянзүрх дүүрэгт хичээлийн зориулалтаар 5 давхар 1150 метр квадрат талбайтай барилга ашиглалтад орсон.
Шагнал, магадлал
Ангилал:Монголын их дээд сургууль Ангилал:Баянзүрх дүүрэг Ангилал:Улаанбаатарын их дээд сургууль Ангилал:1998 онд байгуулагдсан
Арпа Кэүн
Арпа Кэүн хан болбоос Ил Хаант Улсын 9 дүгээр хан юм. Тэр бол Тулуйн хөвгүүн Аригбөхийн удмын хүн бөгөөд Абу Саид Бахадур ханыг хальсны дараа хан ширээг нь булаан аван нэг жил гаруй суугаад Багдадын Али Падишахтай тулалдаж алагдсан.
Холбоотой мэдээ
Ангилал:14-р зууны ноёрхогч Ангилал:Тулуйн удам (Алтан ураг) Ангилал:Ил хан Ангилал:Монголчууд Ангилал:13-р эсвэл 14-р зуунд төрсөн Ангилал:1336 онд өнгөрсөн
Калифорни
Калифорни муж (State of California, California) нь Номхон Далайн эрэг дагуу, Америкийн Нэгдсэн Улсын баруун эрэгт орших АНУ-ын муж юм. Хойд талаараа Орегон, зүүн талаараа Невада, зүүн өмнөд талаараа Аризона мужтай, өмнө талаараа Мексикийн Баха Калифорниа мужтай тус тус хиллэдэг. Калифорни нь АНУ-ын хамгийн олон хүн амтай муж юм. Хамгийн том дөрвөн хотыг нь дурдвал Лос-Анжелес, Сан-Диего, Сан Хосе, Сан-Франциско хотууд болно. Үүнээс Лос-Анжелес хотын бүс болон Сан-Франциско хотын бүс нь улсдаа хүн амыхаа хэмжээгээр хоёрт болон тавт тус тус жагсдаг. Тус муж нь янз бүрийн уур амьсгал, газарзүйн бүсээрээ болон олон үндэстэн ястнаас бүрдсэн хүн амаараа алдартай. Нийт 39.2 сая хүн ам, 423,970 км кв газар нутагтай тус муж нь АНУ-ын хамгийн олон хүн амьдардаг муж бөгөөд газар нутгийн хэмжээгээр улсдаа Техасын араас хоёрт ордог байна.
Түүх
Alta California хэмээх газар нутгийг XVIII зууны сүүлээр Испанийн Эзэнт Улс колоничилжээ. 1821 онд энэ газар нутаг Мексикийн бусад хэсгийн хамт тусгаар тогтносон бүгд найрамдах улс болсон. 1846 онд Калифорни Мексикээс салан тусгаарласан бөгөөд Мексик-Америкийн дайны дараа Мексик Калифорнийг АНУ-д өгсөн ажээ. 1850 оны есдүгээр сарын 9-нд Калифорни АНУ-д албан ёсоор нэгдсэн.
Калифорни нь хуурай газрын нутаг дэвсгэрээр АНУ-ын гуравдахь том муж улс юм. Калифорнийн газарзүйн бүсэд Номхон Далайн эргээс авахуулаад зүүн зүгт Сьерра Невада нуруу, зүүн өмнө зүгт Мохаве цөл, баруун хойд зүгт секвойя буюу улаан мод-дугласын жодоон ой мод хүртэл ордог. Муж улсын төв хэсэгт дэлхийн хамгийн үржил шимтэй хөдөө аж ахуйн эдэлбэр газар болох Калифорнийн төв хөндий зонхилно.
Калифорнийн алтны халуурлын үеэр (1848-1855) асар олон хүн Калифорнид нүүдэллэн ирж, эдийн засаг огцом өсөн нэмэгдсэнээр Калифорни эрс өөрчлөгдсөн. XX зууны эхээр Лос-Анжелес хот зугаа цэнгэлийн салбарын төв болж, муж улсын аялал жуулчлалын салбарын өсөлтөд түлхэц өгчээ. Калифорнийн хөдөө аж ахуйн салбар цэцэглэн хөгжсөний зэрэгцээ агаар-сансар, газрын тос, компьютер, мэдээллийн технологийн салбарууд маш их хөгжсөн. Калифорни эдийн засгийн хэмжээгээр дэлхийд эхний аравт жагсдаг бөгөөд тусдаа улс байсан бол хүн амаар Кенийн ард 35-д жагсах байсан.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын холбооны муж улс
Австралийн Гондвана чийглэг ой
Австралийн Гондвана чийглэг ой ( 2007 он хүртэл Австралийн халуун орны ойн зүүн нөөц газар Gondwana Rainforests of Australia нэртэй байсан) нь дэлхий дээрх хамгийн том халуун орны ой юм. Уг дархан газарт Шинэ Өмнөд Вэльс – Квийнслэнд мужийн нутаг дэвсгэрийг хамрах өөр өөрийн онцлог бүхий 50 тусгай хамгаалалттай газар багтдаг бөгөөд 3665 км² нутаг дэвсгэртэй билээ.
Гондвана халуун орны ой гэх болсон шалтгаан нь балар эртний гэж нэрлэгддэг ургамал амьтдыг агуулдагтай шууд холбоотой бөгөөп Гондвана тив оршин байх үед ургаж байсан ургамал, модод өнөөг хүртэл үлдэж хоцорсон байна. Уг нөөц газрыг сонирхохоор жил бүр 2 сая гаруй жуулчин ирдэг гэсэн тооцоо бий. 1986 онд ЮНЕСКО дэлхийн өвд багтаах болсноо зарлаж, уг бүс нутагт 200 гаруй нэн ховор буюу мөхөх аюул тулгарсан ургамал, амьтны амьдрах орчинг хамгаалахад хувь нэмэр оруулжээ.
Шичигосан
Шичигосан (япон: 七五三, しちごさん) нь 7, 5, 3 настай хүүхдийн өсч бойжиж буйг тэмдэглэх Японы уламжлалт ёслол юм.
Ерөнхий ойлголт
Эрэгтэй хүүхдийг 3, 5, эмэгтэй хүүхдийг 3, 7 нас хүрсэн жилийн 11 сарын 15-нд тэднийг эрүүл энх өсч бойжиж буйг мэтдэглэн Шинто шашны сүмд аваачин, хамгаалагч бурханд мөргүүлдэг ёслол. Уг нь хий насаар тоолдог ч орчин үед төрсөн өдөр нь болж, дээрх насанд бүрэн хүрсэн хүүхдээ сүмд аваачих нь олширчээ.
Өдгөө Япон орон даяар энэхүү ёслолыг үйлддэг ч анхандаа зөвхөн Кантоо хавьд үйлддэг ёслол байсан бөгөөд, Кансайд Жүүсанмайри буюу 13-ны жилийг тэмдэглэх ёслол үйлдэгддэг аж.
Гарал үүсэл, орчин үе
Билгийн тооллын 15-ны өдөр нь ямар ч үйлийг эрхлэхэд сайн өдөр гэгддэг. Түүнчлэн хуучин тооллын 11 сард ургац хурааж дуусаад, байгалийн хишгээс бурхандаа өргөл өргөж, талархал илэрхийлдэг сар учраас 11 сарын тэргэл сартай өдөр ургацын баяртайгаа хамтатган хүүхдээ бурханд даатгах болжээ. Мэйжи эринд аргын тоололд шилжсэнээр шинэ тооллын 11 сарын 15-нд энэхүү ёслолыг үйлдэх болсон байна. Гэхдээ энэ нь бүх нийтийн амралтын өдөр биш учраас ажил албатай эцэг эхчүүд зөвхөн 11 сарын 15 гэлтгүй, 11-р сарын аль нэг амралтын өдөр үйлдэх нь элбэг болжээ. Хоккайдоо зэрэг хүйтэн бүс нутагт 1 сар урагшлуулж, 10 сарын 15-нд үйлдэх нь ч бий.
Орчин үед анагаах ухаан өндөр хөгжиж, хүүхдийн эндэгдэл багасахын хажуугаар төрөлт цөөрч, нийгмийн хурц асуудал болж байна. Хүүхдийн эндэгдэл их байсан эрт цагт, ялангуяа эрэгтэй хүүхдийн эндэгдэл их байсан тул эрэгтэй хүүхдийг 3, 5, эмэгтэй хүүхдийг 3, 7 нас хүрмэгц цаашдын амьдралыг нь бурханд даатгаж энэхүү ёслолыг үйлддэг аж.
Салли Хокинс
Салли Сесилиа Хокинс (Sally Cecilia Hawkins; 1976 оны дөрөвдүгээр сарын 27; Лондон, Далвич) — Британийн эмэгтэй жүжигчин. «Хэнэггүй бүсгүйн» гол дүрээр «Алтан бөмбөрцөг» гардсан байдаг.
Шичигосан
Читосэ чихэр
Читосэ чихрийг Эдо эринд Асакүсагийн чихрийн худалдаачид зарах болсноор улс орон даяар тархсан гэж үздэг.
Салли Хокинс
Түүнчлэн «Вера Дрейк» (2004), «Би-би-си» телевизийн сериал «Халаасны хулгайч» (2005), «Итгэл» (2007) бүтээлүүдээр танигджээ. «Жасминий» (2013) гол дүрээр «Оскар», «Алтан бөмбөрцөг», «БАФТА-д» дэвшсэн.
Шичигосан
Гадны холбоос
Ангилал:Японы баяр Ангилал:Гэр бүлийн баяр
Салли Хокинс
Цахим холбоос
Ангилал:Их Британийн кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Лондоны уран бүтээлч Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1976 онд төрсөн
Дамдины Ням
Дамдины Ням /1916-1996/ Монгол Улсын орчин цагийн анхны дипломатуудын нэг. Киноны хэрэг эрхлэх газрын анхны дарга.
Намтар
1916 оны 4 дүгээр сарын 1-нд (хаврын дунд сарын шинийн нэгэнд төрснөө баримт бичигт аргын тооллоор ингэж тэмдэглүүлсэн бололтой) одоогийн Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын /тэр үеийн Түшээт хан аймгийн Дархан Чин Вангийн хошуу/ нутагт Д.Дамдины дунд хүү болон "Гүн галуутай" хэмээх газар төржээ. (Ах Тувааны Нацаг, дүү Баянбаатарын Очирбат).
Эцэг Дамдин нь Түшээт хаан аймгийн Данхан Чин Вангийн хошууны Гүн Галуутай нутагт 1880 онд малчин ард Дүүрэнгийн хүү болж төрөөд хувийн мал аж ахуй эрхэлж амьдарч байгаад 1927 онд нас барсан.
Д.Ням бага насаа мал дээр өнгөрөөж, Богд Хан уулын хошууны тамгын дэргэдэх тэнхимийн сургуульд сурч байсан. Эх нь түүний дүү Б.Очирбатыг төрүүлээд 1924 онд нас барсан байна.
Боловсрол
1928 онд Богд хаан уулын аймаг, Богд хаан уулын хошууны Тамган дээр байгуулагдсан Танхимын сургуульд орж, бичиг үсэг суралцан төгсөж улмаар 1931 онд Улаанбаатар хотод нүүж ирээд хотын 1 дүгээр дунд сургуульд орж 2 жил суралцаж байсан.
1933 онд Хөдөө аж ахуйн техникумд шилжин, 1 жил суралцсаны дараа уг сургуулиас гарч ажил хийж амьдрах болсон юм. Тэрээр үндэсний монгол бичгээр цэвэр алдаагүй бичдэг байсан тул 1932 оны хавар /тэр үед сургуулийн сурагчдыг хөдөө орон нутагт соёлын довтолгооны багшаар томилжээ, латин үсэг заалгаж байснаар Төв аймгийн Угтаал суманд очиж латин үсгийг зааж байгаад мөн оны намар шинэ эргэлтийн дараа буцан ирж сургуульдаа оржээ.
1941-1944 онд Намын Төв Хорооны дэргэдэх Намын Шинэ хүчний дээд сургуульд суралцсан байна.
Ажилласан байдал
1934 оноос Монгол тээхийн хоёрдугаар бааз, дараа нь Засгийн газарт ахлах зааварлагч, Намын Төв Хороонд тасгийн эрхлэгч, Киноны хэрэг эрхлэх газрын дарга, Гадаад жуулчныг үйлчлэх товчооны дарга зэрэг алба хашиж байсан.
1940 оны 6 дугаар сард Гадаад Явдлын Яаманд дипломат албанд шилжин Зөвлөлт Холбоот Улсад суугаа Элчин сайдын Яаманд Элчин сайд Ж.Самбуугийн удирдлага доор хоёрдугаар нарийн бичгийн даргаар ажилсан.
1941 оны 5 дугаар сараас эхлэн /эрүүл мэндийн шалтгаанаар/ Засгийн газрын шийдвэрээр Гадаад Явдлын Яамны Өрнөдийн хэлтсийн эрхлэгчээр томилогдон ажиллаж байгаад Намын Төв Хорооны шийдвэрээр Намын Төв Хорооны дэргэдэх Намын Шинэ хүчний дээд сургуульд суралцсан байна.
1944 оны 7 дугаар сард Намын Шинэ  хүчний дээд сургуулийг төгсч Монгол Ардын Хувьсгалт намын Төв Хорооны Улс Төрийн товчооны тогтоолоор НТХ-ны тусгай тасгийн эрхлэгчээр томилогдон ажиллаж байсан.
1946 оны 1 дүгээр сард Гадаад Явдлын Яамыг өргөгтгөх үед ГЯЯ-ны Протоколын ангийн референтээр шилжин ажиллаж байсан.
1950 оны 6 дугаар сард  БНМАУ-аас БНХАУ-д суух анхны ЭСЯ-нд 2 дугаар нарийн бичгийн даргаар, 1952 оны 1 дүгээр сараас 1 дүгээр нарийн бичгийн даргаар дэвшин томилогдож ажиллаж байгаад 1953 оны 5 дугаар сард уг ажлаас чөлөөлөгдөн орон нутагтаа буцаж ирсэн.
1953 оны 6 дугаар сараас ГЯЯ-ны Протоколын /Ёслолын/ хэлтсийн орлогч эрхлэгчээр, 1953 оны 8 дугаар сараас эхлэн мөн Яамны шинэ хүчний хэлтсийн даргаар ажиллаж байгаад 1954 оны 1 дүгээр сард уг хэлтэс татан буугдсан учир чөлөөлөгдсөн.
1954 оны 1 дүгээр сараас Намын Төв Хорооны шийдвэрээр Урлагийн Хэрэг эрхлэх газрын харьяа Кино үйлдвэр, кино үзвэрийн хэрэг эрхлэх газар хоёрыг нэгтгэж Киноны хэрэг эрхлэх газар болгоход уг газрын даргаар томилогдон ажиллав.
1954 оны 8 дугаар сараас Улаанбаатар хотын “Алтай” зочид буудал, “Алтай” ресторан хоёрыг нэгтгэж Гадаад худалдааны газрын харьяа Гадаад жуулчдыг үйлчлэх товчоо болгоход Намын Төв Хорооны шийдвэрээр Киноны хэрэг эрхлэх газрын даргын үүрэгт ажлаас чөлөөлж Гадаад жуулчдыг үйлчлэх товчооны даргаар томилогдон ажилсан бөгөөд 1956 оны 1 дүгээр сараас эхлэн уг товчооны зохион байгуулалтыг өргөтгөж, Гадаад худалдааны яамны харьяа Гадаадын жуулчдыг үйлчлэх газар болгоход уг газрын орлогч даргаар томилогдон ажилсан.
1956 оны 6 дугаар сараас уг ажлаас чөлөөлөгдөж Гадаад Яавдлын Яамны тусгай хэлтсийн даргаар шилжин ажиллаж байгаад 1957 оны 12 дугаар сард уг ажлаас чөлөөлөгдөн БНМАУ-аас БНАСАУ-д суух анхны ЭСЯ-ны 2 дугаар нарийн бичгийн даргаар томилогдон ажиллаж, 1958 оны 11 дүгээр сард уг ажлаас чөлөөлөгдөн эх нутагтаа эргэн ирсэн билээ.
1961 оны 12 дугаар сарын 15-наас ГЯЯ-ны Гэрээ, архивын референтээр,
1969 оны 7 дугаар сараас Гадаад Яамны Архив, номын сангийн тасгийн даргаар томилогдон ажилласан байна.
1972 оноос 1978 онд БНХАУ-д суугаа ЭСЯ-нд нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар томилогдон ажиллаж 1978 оны эцсээр тэтгэвэртээ суусан.
Тухайн үеийн Гадаад Явдлын Яаманд Ням нэртэй хүн хэд хэд байсан тул "улаан хамар Нямаа" гэж түүнийг нэрлэдэг байжээ.
ЗХУ-ын удирдагч Л.И.Брежневийг 1966 онд БНМАУ-д айлчлах үеэр байгуулсан "Найрамдлын Гэрээ"-нд Ю.Цэдэнбал, Л.Брежнев нар гарын үсэг зурахад Монголын талаас баримт бичгийг түшиж байсан нь баримтат киноны дэлгэцнээ дүр нь үлджээ.
Гэр бүл
Эхнэр Сүхбаатарын Хандсүрэн, тэд нар 10 хүүхэд төрүүлж өсгөсөн байна.
Шагнал
Төр, засгаас Д.Нямын гавьяа зүтгэлийг үнэлж "Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан туг"-ийн одон, "Алтан гадас" одонгоор гурван удаа болон Хөдөлмөрийн хүндэт медаль, БНМАУ-ын Засгийн газрын хүндэт жуух бичиг, Ардын хувьсгалын 25, 40, 50, 60 жилийн ойн медалиудаар тус тус шагнаж байжээ.
Тэрээр 1996 онд өвчний улмаас Улаанбаатар хотноо нас баржээ.
Ангилал:Умард Солонгос дахь Монголын элчин сайд Ангилал:Монголын дипломатч Ангилал:БНМАУ-ын хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон шагналтан Ангилал:Ардын Хувьсгалын 25 жилийн ойн медаль шагналтан Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Хөдөлмөрийн хүндэт медаль шагналтан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1916 онд төрсөн Ангилал:1996 онд өнгөрсөн
Дамдинсүрэнгийн Барамсай
Дамдинсүрэнгийн Барамсай (1934 - ) нь Хэнтий аймгийн Батноров сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм. Хүргэн нь үндэсний бөхийн дархан аварга Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнэ юм.
Амжилт
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Батноровын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1934 онд төрсөн
Эр бэлгийн эс
Эр бэлгийн эс буюу сперматозоид нь 0.05 мм урттай эс юм. Ихэнх хэсгийг сүүл эзэлнэ. Толгой нь 0.006 мм хэмжээтэй байх ба цусны улаан эстэй хэмжээгээр дүйдэг.
Эр бэлгийн эс боловсрох
Үрийн суваг гэж нэрлэдэг, өөр хоорондоо нягт холбогдож, тахиралдаж гогцоорсон 750-800 гаруй сувганцруудаас төмсөг бүрэлддэг. Сувганцрын дотор ханан дахь сперматогони гэж нэрлэгдэх дусал хэлбэртэй эсүүдээс үрийн шингэн бүрэлддэг. Эр бэлгийн эс боловсролтын эхний шатанд анхдагч сперматоцитоос жижиг хэмжээтэй хоёрдогч сперматоцит болон хувирч улмаар сперматозоидийн сүүл хөгжиж эхэлнэ. Энэ бүх үйл явцын дараа сперматозоидууд сувганцрын голоор нүүдэллэнэ. Эцсийн шатанд сперматозоидод урт сүүл ургаж бие гүйцдэг байна. Секунд тутамд хэдэн зуун эр бэлгийн эс үүсэх ч ойролцоогоор 2 сарын дараа бие гүйцдэг.
Ангилал:Андрологи Ангилал:Эсийн төрөл Ангилал:Нөхөн үржихүйн анагаах ухаан Ангилал:Урологи Ангилал:Үржил Ангилал:Төмсөг
Энди Нахар
Ди Си Юнайтед
Нахар гэр бүлийн хамтаар Америк руу шилжиж 2008 оноос Ди Си Юнайтед багийн академид суралцаж төгсчээ. 2010 оны гуравдугаар сарын 27-нд Спортинг Канзас Сити багийн эсрэг лигийн тоглолтонд анхны гараагаа хийсэн юм. . тавдугаар сарын 30-нд Чивасын тэр анхны гоолоо оруулсан. Улмаар 2010 онд лиг түүнийг шилдэг шинэ тоглогчоор алдаршуулжээ.
Шигшээ
2011 оны есдүгээр сарын 3-нд Колумбтай хийсэн нөхөрсөг тоглолтонд Нахарыг Хондурасын шигшээ гараанд анхлан гаргасан. 2012 онд Олимпийн наадам, 2013 онд Хойд болон Төв Америкийн аварга шалгаруулах тэмцээнд ( тус тэмцээнд шигшээгийн анхны гоолоо оруулсан байдаг ) оролцож байсан.
Холбоос
Ангилал:Хондурасын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин
Ангилал:Хондурасчууд
Хориүчи Ивао
Хориүчи Ивао (堀内 岩雄) нь Японы чөлөөт бөхийн тамирчин, одоо Нихон Их Сургуулийн багш юм. 1964 оны Токиогийн олимпоос хүрэл медаль хүртжээ.
Ангилал:1941 онд төрсөн Ангилал:Тояма аймгийн хүн Ангилал:Японы бөх Ангилал:Японы олимпын хүрэл медальтан Ангилал:Япончууд
Лаошан шаньюй
Лаошан шаньюй (хятадаар: 老上單于, пиньинь: Lǎo shàng) нь Модун шаньюйн ахмад хөвгүүн болно. Өөрийн нэр нь Цзиюй (хятадаар: 稽鬻) (бас Цзичжу гэж бичсэн нь бий). Тэр бол НТӨ 174-161 онд Хүннү улсыг захирч байсан их шаньюй (өөрөөр хэлбэл Хаан цолтой дүйцэх хэргэм) юм. Түүний засаглалын жилүүдэд хүннүчүүд Юэчжи нарыг ялж, Хэси газрыг эзлэн баруун зүгийн нутгийг захиргаандаа оруулснаар Торгоны замыг хяналтандаа авчээ.
Мөн үзэх
Ангилал:Хүннүгийн шаньюй Ангилал:МЭӨ 3-р эсвэл 2-р зуунд төрсөн Ангилал:МЭӨ 161 онд өнгөрсөн
Хэрээн
Хэрээн (Кырен) — Орос улсын Буриад орны Түнхэн аймгийн төв, 5406 хүнтэй суурин.
Лавлах бичиг
Ангилал:Буриадын суурин
Доржсүрэнгийн Гүрбадам
Доржсүрэнгийн Гүрбадам (1933 - ) нь Хөвсгөл аймгийн Эрдэнэбулган сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын заан юм.
Амжилт
Ангилал:Улсын заан Ангилал:Эрдэнэбулганы хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1933 онд төрсөн
Сиэтл
Сиэтл (Seattle [] ) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын баруун хойд эрэгт орших боомт хот юм. Тус хот нь Вашингтоны Кинг тойргийн төв бөгөөд муж улсынхаа болон баруун хойд бүс нутгийн хамгийн том хот болно. Ванкувер, Портлендийн хамтаар Сиэтл нь Номхон далайн баруун хойд бүс нутгийн эдийн засаг, шинжлэх ухаан, соёлын төв болдог.
Сиэтл хот нь The Emerald City («Маргад хот») гэх хоч нэртэй бөгөөд энэ нь тус хотын ногоон бүс болон ой мод ихтэйг (гэхдээ нутгийн иргэд үүнийг нь огт хэрэглэдэггүй) илэрхийлдэг аж. Мөн өөр нэг хоч нь Rain City гэдэг ч бусад америкийн хотуудтай харьцуулбал хамаагүй бага хур тунадас унадаг юм. Нутгийн олон хотоо Jet City хэмээн дуудах ба энэ нь тус хотод байх Боингийн үйлдвэртэй холбоотой.
Ази
Ази дэлхийн хамгийн том газар нутаг, хамгийн олон хүнтэй тив юм. Дэлхийн бөмбөрцгийн дорнод болон умард хагаст гадаргуугийн 8.7%, хуурай газрын 30%-ийг эзлэн оршиж байна. Ази тивд хүн төрөлхтний 60 хувь болсон 4.4 тэрбум хүн аж төрөн сууж байна. Ази тивд олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн 47 улс байдаг.
Ази тив эртний түүхтэй, эртний соёлтой, яс үндэс, хэл соёл, төр засгийн уламжлал олон янз, байгалийн тогтоц өвөрмөц, газар газарт харилцан адилгүй байна.
Лавлах бичиг
Ангилал:Еврази Ангилал:Тив
Умард Чүнчон
Умард Чүнчон аймаг засаг захиргааны эрх үүрэггүй нутаг — Хусо мужид багтдаг. Эргэн тойрондоо Кёнги, Канвон, Умард Кёнсан, Өмнөд Чүнчон, Умард Чолла, Тэжон, Сэжун гээд аймгийн зэргийн 7 нутгаар хүрээлэгддэг улсынхаа далайд гарцгүй ганц аймаг нь мөн. Хойд захаар Нурён, зүүнээр нь Субэк гэх улсдаа том гэгдэх уулын нурууд тогтсон байдаг.
Засаг захиргааны хуваарь
Умард Чүнчон одоогоор 3 хот (시 - ши), 8 хошуу (군 - gun, монголоор күн, үгийн хойно орвол гүн гэж хэлэгдэнэ; county; уезд), бүгд 12 нутаг болон хуваагдаж байгаа.
Ангилал:Өмнөд Солонгосын аймаг Ангилал:1896 онд үүсгэн байгуулагдсан
Бүрэн угсармал барилга
right|thumb|225px|[[Австри улсын нийслэлд бүрэн угсармал барилга барьж байгаа нь]] Бүрэн угсармал барилга нь бүх хэсгүүдийг урьдчилан үйлдвэрлэн, барилгын талбай дээр угсардаг барилгын арга барил юм. Уг хийц нь хана, дээвэр, шал, цонх, хаалга гэх мэтээс бүрдэнэ.
Мөн үзэх
Ангилал:Барилгын арга барил
Андрес Иньеста
Андрес Иньеста Лухан (Andrés Iniesta Luján, 1984 оны тавдугаар сарын 11-нд төрсөн) нь Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Ла Лигийн Барселона болон Испанийн шигшээ багийн хагас хамгаалагч юм. Түүнийг хөлбөмбөгийн ногоон талбай дээр бөмбөг дамжуулах ур чадвар нь тодотгоод зогсохгүй хувь хүний даруу зан төлөв, элдэв гаж зуршилгүй байдал нь чимж өгдөг ба түүнийг элдэв янзаар хочлох нь олонтаа. Жишээ нь, El Ilusionista (Бүтэшгүй зүйлийг санаашрагч), El Cerebro (Ухаантан), El Caballero Pálido (Зэвхий царайт хаан) гэх мэтчилэнгээр дууддаг байсан бол одоо Don Andrés гэх хочоор Испанийн хэвлэлүүд дууддаг болжээ. Манчестер Юнайтед багийн довтлогч Уэйн Рүүни 2009 оны Аваргуудын лигийн шигшээ тоглолтонд оролцсоныхоо дараа Иньестаг "хагас хамгаалагчид дундаа хамгийн шилдэг нь" гэж тодорхойсоныг дурдах нь зүй. Барселона багтай тэр 2015 оныг хүртэл гэрээ байгуулан тоглож буй. Иньеста шигшээ багийнхаа нэрийн өмнөөс 2010 оны ДАШТ-ий шигшээ тоглолтонд 116 дахь минутанд хожлын цор ганц гоолыг оруулж "Тоглолтын онцлох тамирчин" болж байв.
Үзүүлэлтүүд
2010 оны аравдугаар сарын 23-ны байдлаар.
Шигшээ багийн нэрийн өмнөөс оруулсан гоолууд
Тооны харьцаа болон үр дүнгийн тодруулсан нь Испанийн гоол.
Холбоос
Ангилал:1984 онд төрсөн Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Ла Лигийн тоглогч Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Испаничууд
Токжун ван
Токжун ван (солонгос: 고려 덕종; ханз:高麗 德宗) Ван Хим (왕흠) (1016-1034) нь 1031-1034 оны хооронд Курё улсыг захирч байсан 9 дахь ван юм. Курё улсын Хёньжун вангийн хөвгүүн. 1022 онд тус улсын хунтайж болсон.
1018 онд 2 настайдаа Ёнгён гүн цол хүртэж, 1022 оны 5 сард 6 настайдаа хунтайж болсон. 1031 оны 6 сард Хёньжун ван таалал төгссөний дараа 15 настайдаа улсын ван болсон. Ван суусны дараа Киданы Ляо улсад элч илгээхдээ "Ляо улстай хийсэн дайнуудад олзлогдсон Курё цэргүүдийг суллаж, буцаан өгөх; Ялу гол дагуу байршуулсан цэргийн хүчээ эргүүлэн татах" хоёр санал тавьж тохиролцохыг хүсчээ. Гэвч Ляо улсын зүгээс энэ саналыг хэрэгсээгүй учраас, Киданы Ляо улс, Зүрчид овгуудын довтолгооноос сэргийлж, Ялу голоос Япон тэнгис хүртэл үргэлжлсэн бэхлэлт байгуулсныг түүхэнд "Чолли Жансон (천리장성千里長城) буюу Мянган газрын урт хот" нэртэй байгууламжийн ажлыг 1033 онд эхлүүлж, Дараа оны 8-р сард Пёнжанса (平章事) Ю Со (柳韶)-д Юү Со (柳韶)-ийн зүүн эрэгт орших Ёнвон, Дорюнпо зэрэг 14 цайзаар холбогдсон хэрмийг барьж эхлүүлсэн. II 1044 онд Чонжун вангийн үед барьж дуусгажээ. Энэ үйлдэлд Кидан улс, Зүрчид аймгийн зүгээс олон удаагийн эсэргүүцэл үзүүлж байсан ч, барилгын ажилд нөлөөлөөгүй. Токжун ван 1034 онд 19 настайдаа Кэсон хотод таалал төгссөн. Шарилыг Сукнын хэмээх газарт оршуулсныг 2016 оны 6 сарын 28 нд БНАСАУ-ын Кэсон хотоос зүүн хойш 4 км газарт хоёр булш илрүүлсний нэг нь Токжун вангийн бунхан гэдгийг батлажээ. Тус бунхны урт нь 3.7м, өргөн нь 3м, өндөр нь 1.65-1.73м байна.
Эшлэл
Ангилал:1016 онд төрсөн Ангилал:1034 онд өнгөрсөн Ангилал:Солонгосын ван
Монгол Улсын Дээд Шүүх
1206 оны Улаан Барс жил их эзэн Чингис хаан “Их засаг” хуулийг мутарлан улмаар бичгийн их хүн Шихихутагт улсын их заргач цол хэргэм хүртээн, шүүх цаазны хэргийг эрхлүүлж байсан.
Полимеразын гинжин урвал
Бараг бүх ПГУ-ын арга нь дулаанд тогтвортой ДНХ полимеразаыг ашигладаг. Тухайлбал Термус акуатикус бактериас гаргаж авсан фермент болох Таку полимеразааг ашигладаг. Энэхүү ДНХ полимераза нь дан хэлхээт ДНХ-г загвар болгон ашиглаж ДНХ-г бүрэлдүүлэгч нэгж болох нуклеотидуудаас шинэ ДНХ-ийн хэлхээг ферментийн тусламжтай нийлэгжүүлэх замаар бүрэлдүүлдэг бөгөөд үүнд ДНХ-ийн олигонуклеотидуудыг (мөн ДНХ праймеруудыг ч гэж нэрлэдэг) ДНХ-ийн нийлэгжилтийг эхлүүлэхэд хэрэглэдэг. ПГУ-ын аргуудын ихэнх нь термал циклерийг ашигладаг бөгөөд энэ төхөөрөмж нь ПГУ-ын дээжийг тодорхой температурын шатлалуудын дагуу явуулах үүднээс ээлжлэн халааж, хөргөх процессыг явуулдаг. Эдгээр өөр өөр температурын шатлалууд нь ДНХ-ийн хос мушгиа хэлхээг задлахад (ДНХ хайлалт) шаардлагатай бөгөөд ДНХ полимеразааг ашиглан ДНХ-ийн нийлэгжилтийг эхлүүлж байна.<3<3<3 ДНХ-г сонгон олшруулах боломж олгодог. ПГУ-ын хүчин чадал болон сонголт нь гол төлөв праймеруудыг хэрхэн сонгохоос хамаардаг ба праймерууд нь олшруулахаар сонгосон ДНХ-ийн муж болон ашиглах термо циклийн горимоосоо ихээр хамаардаг.
Монгол Улсын Дээд Шүүх
Түүх
Эрт дээр үеэс Монгол Улсад “Их засаг”, “Халх журам” зэрэг олон арван хууль үйлчилж байсан бөгөөд тухайн үеийн шүүхийн үйл ажиллагааг тод харуулсан “Халх журам” хууль нь Улсын төв номын санд гар бичмэл эх хувиараа хадгалагдаж байна. Энэ хуулийн дагуу 1820-1913 он хүртэл буюу 93 жилийн турш шийдсэн хэргүүдийн түүвэр болох “Улаан хацарт” хэмээх бүтээл шүүхийн түүхэнд онцгой байр эзэлдэг.
Полимеразын гинжин урвал
ПГУ-ын зарчим болон ажиллах горим
Полимеразын гинжин урвалыг ДНХ-ийн хэлхээний тодорхой хэсгийг (бай ДНХ) олшруулахад ашигладаг. Тэр тодорхой хэсэг нь дан ганц ген, генийн хэсэг, эсвэл кодлогдоогүй дараалал байж болно. Ихэнх ПГУ-ын аргуудын нийтлэг тал нь дээд тал нь 10 кило хос суурь (кс) хүртэл урттай хэрчимүүдийг олшруулдаг. Гэвч зарим аргууд нь 40 кс хэмжээтэй хэрчимүүдийг олшруулах боломжтой байдаг.
Монгол Улсын Дээд Шүүх
Түүх
Үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөн ялсан 1911 оноос Богд хаант Монгол Улсад хууль цаазны 63 бичиг баримт батлагдсанаар бие даасан Ариусган шүүн гэсгээх газар байгууллагджээ.
Полимеразын гинжин урвал
ПГУ-ын зарчим болон ажиллах горим
Үндсэн ПГУ-ыг тавихад хэд хэдэн найрлага болон урвалж шаардлагатай болдог. Эдгээр найрлагуудыг дурдвал:
Монгол Улсын Дээд Шүүх
Ардын хувьсгалаас хойш
1921 онд Ардын хувьсгал ялснаар Монгол орны төр, нийгэм, эдийн засгийн бүтцэд үндсэн өөрчлөлт гарсан нь БНМАУ-д Ардын шүүх үүсэх эх суурь тавигджээ. 1921 оны 3 дугаар сард Дотоод яаманд “шүүн таслах хэлтэс”, мөн оны 7 дугаар сард Шүүх явдлын яам, орон нутагт “зарга шийтгэх түр хэлтэс”, Засгийн газрын дэргэд “түр цагийн шүүх” нь орчин цагийн шүүх бүрэлдэн тогтох анхдагч болжээ
Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүдийн 1926 оны 4 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 15 дугаар, Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 21 дүгээр хурлаас “Аливаа шүүн таслах газруудыг шинэчлэн байгуулах тухай дүрэм”-ийг баталж 5 аймаг, 3 хот, 71 хошуунд анхан шатны шүүхийг байгуулах тухай шийдвэр гарчээ.
Полимеразын гинжин урвал
Ажиллах зарчим
ПГУ нь гол төлөв 20-оос 35 хүртэл давтагдах температурын өөрчлөлтүүдийн цувралаас бүрдэнэ. Эдгээр өөрчлөлтүүдийг мөчлөг буюу цикл гэдэг. Мөчлөг бүр нь 2-3 удаагийн тасралттай (дискрет) температуруудын шатлалаас бүрддэг. Хамгийн түгээмэл ПГУ нь температурын гурван шатлалтай мөчлөгүүдээр явагддаг (Зураг 2). Мөчлөг бүр нь ихэвчлэн өндөрт хэмд (>90 °C) температурын нэг шатлалаар эхлэх бөгөөд үүнийг барилт гэдэг. Улмаар эцсийн бүтээгдэхүүний өргөтгөл эсвэл түр хадгалалтын төгсгөлд дахин нэг барилт явагддаг. Мөчлөг бүрд ашиглагдах температурын хэмжээ болон тухайн температурт барих хугацаа зэрэг нь олон хүчин зүйлсээс хамаардаг. Эдгээрт ДНХ-ийн нийлэгжилтэд хэрэглэгдэх фермент, урвал дахь дНТФ (дезоксирибонуклеотид трифосфат) болон хоёр валентын ионуудын найрлага, мөн праймеруудын хайлах температур (Tm) зэрэг нь ордог.
Монгол Улсын Дээд Шүүх
Ардын хувьсгалаас хойш
Засгийн газрын гишүүдийн 1926 оны 12 дугаар сарын 24- ний 48 дугаар хурлаас Улсын Дээд шүүхийг байгуулж, 1927 оны 1 дүгээр сарын 1- ний өдрөөс эхлэн ажиллуулахаар тогтоосон бөгөөд Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1927 оны 1 дүгээр сарын 7- ны өдрийн тогтоолоор Улсын Дээд шүүхийн байгуулсныг баталсан юм.
1940 оны БНМАУ-ын Үндсэн хуульд зааснаар Улсын Дээд шүүх таслах газар нь тус улсын шүүн таслах дээд байгууллага болохын хувьд шүүн таслах ажиллагаанд хяналт тавьж, шүүхийн нэгдмэл бодлого хэрэгжүүлэх үүрэгтэй болсон.
Полимеразын гинжин урвал
Ишлэл
Ангилал:Биологи
Монгол Улсын Дээд Шүүх
Ардын хувьсгалаас хойш
Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1949 оны 8 дугаар сарын 06-ны 9 дүгээр зарлигаар “Шүүхийн зохион байгуулалтын тухай” анхны системчлэгдсэн хуулийг баталсан. Энэ хуулиар Улсын Дээд шүүх нь:
1960 оноос хойш
1960 оны БНМАУ-ын Үндсэн хууль, БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1978 оны 12 дугаар сарын 25-ны өдрийн 302 дугаар зарлигаар батлагдсан “БНМАУ-ын Шүүхийн байгууламжийн хууль”-иар БНМАУ-ын шүүхийн дээд байгууллага нь Дээд шүүх мөн болохыг тодорхойлсон ба “БНМАУ-ын Дээд шүүх нь БНМАУ-ын бүх шүүхийн байгууллагын ажлыг удирдаж, шүүн таслах үйл ажиллагаанд хяналт тавих ” чиг үүрэгтэй болжээ.
1990 оноос хойш
БНМАУ-ын Бага Хурлын 1990 оны 9 дүгээр сарын 27-ны өдрийн 5 дугаар тогтоолоор БНМАУ-ын Дээд шүүхийн бүрэлдэхүүнийг:
БНМАУ-ын Дээд шүүхийн дарга;
БНМАУ-ын Дээд шүүхийн нэгдүгээр орлогч дарга бөгөөд Эрүүгийн хэрэг эрхэлсэн шүүх коллегийн дарга;
БНМАУ-ын Дээд шүүхийн орлогч дарга бөгөөд Иргэний хэрэг эрхэлсэн шүүх коллегийн дарга;
БНМАУ-ын Дээд шүүхийн Аж ахуйн хэрэг эрхэлсэн шүүх коллегийн дарга;
БНМАУ-ын Дээд шүүхийн Цэргийн коллегийн дарга;
1992 оноос хойш
1992 оны Монгол Улсын Үндсэн хуульд төрийн эрх мэдлийг тэнцвэртэй хуваарилан хэрэгжүүлэх зарчмыг тунхаглан баталгаажуулж, шүүх эрх мэдлийг хэрэгжүүлэгч цорын ганц байгууллага нь хараат бус, бие даасан шүүх болохыг хуульчилж өгсөн юм.
Нийгэм, эдийн засгийн шинэ харилцаа, Үндсэн хуулийн заалтыг амьдралд хэрэгжүүлэх үүднээс орчин үеийн шүүхийн бүтэц, зохион байгуулалт, шинээр үүсэн бий болсон харилцааг зохицуулах эрхийн шинэ хэм хэмжээ болох “Шүүхийн тухай хууль”-ийг 1993 онд батлан гаргасан нь нийгэм, эдийн засгийн цоо шинэ харилцаанд нийцүүлэн шүүхийн бүтэц, үйл ажиллагааг шинэчлэхэд ач холбогдолтой болсон юм.
1993-2002 оноос хойш
Монгол Улсын Шүүхийн тогтолцоо нь 1993-оноос 2002 оны 9 дүгээр сарын 1-ний өдөр хүртэл хугацаанд:
Анхан шатны буюу сум, сум дунд, дүүргийн шүүх; Давж заалдах, хяналтын шатны буюу аймаг, нийслэлийн шүүх; Давж заалдах, хяналтын шатны буюу Дээд шүүхээс бүрдэж байсан. Монгол Улсын Дээд шүүх нь Ерөнхий шүүгч, Эрүү, Иргэний хэргийн танхимын тэргүүн шүүгч, шүүгч 14, нийт 17 шүүгчийн бүрэлдэхүүнтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байв.
2002 оноос хойш
2002 онд шинээр батлагдсан Шүүхийн тухай хуулиар Монгол Улсын Шүүхийн тогтолцоо нь:
Монгол Улсын Дээд шүүх нь Ерөнхий шүүгч,·Эрүүгийн хэргийн Танхимын тэргүүн, Иргэний хэргийн Танхимын тэргүүн,·Захиргааны хэргийн Танхимын тэргүүн·болон 13 шүүгч, нийт 17 шүүгчийн бүрэлдэхүүнтэйгээр шүүн таслах үйл ажиллагаа явуулж байна.
Шүүх байгууллагын бүтэц ба өөрчлөлт
Шүүхийн Ерөнхий зөвлөлийг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн дүгнэлт, ардчилал хөгжсөн орнуудын мэргэжилтнүүдийн зөвлөмжид үндэслэн Шүүхийн тухай шинэ хуулийн дагуу Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгч тэргүүлэх болсон нь шүүхийн удирдлага зохион байгуулалтыг улс төрөөс ангид байлгах чухал алхам юм.
Улсын Дээд шүүхийн шүүгчид, аймаг, нийслэлийн шүүхийн Ерөнхий шүүгч нар доод шатны шүүхийнхээ шийдвэрт эсэргүүцэл бичиж, шийдвэрийнх нь бие даасан байдлыг хөндөж ирсэн хуучин зохицуулалтыг халсан.
Ерөнхий шүүгч хэрэг, маргааныг хуваарилдаг байсан хуучин тотолцоог өөрчилж, хэрэг хуваарилах журмыг жилийн эхэнд ”Шүүгчдийн зөвлөлгөөн”-өөр урьдчилан шийдвэрлэдэг болсон ба “Шүүгчдийн зөвлөл” зэрэг шүүгчдийн өөрийгөө удирдах байгууллагыг буй болгосон нь шүүгч нарт Ерөнхий шүүгч, шүүхийн албан тушаалтнаас үзүүлэх нөлөөллийг багасгахад чиглэсэн шинэ зохицуулалт нэвтрүүлсэн юм.
Нийслэлийн шүүхэд иргэн, эрүүгийн хэргийн·танхим байгуулсан нь шүүн таслах ажиллагааны менежментийг сайжруулахад чиглэсэн арга хэмжээ болсон.
Шүүх эрх мэдлийн болон гүйцэтгэх эрх мэдлийн байгууллагыг харилцан тэнцвэртэй байлгах, гүйцэтгэх эрх мэдлийн байгууллагын үйл ажиллагаанд хуулиар тогтоосон хэмжээ хязгаарын дотор шүүхийн хөндлөнгийн хяналтыг хэрэгжүүлэх эрх мэдэл бүхий Захиргааны хэргийн шүүх 2004 оны 6 дугаар сарын 1-нээс захиргааны хэргийн шүүн таслах ажиллагааг эрхлэн явуулж байна.
Дээд Шүүх Ангилал:Улсын дээд шүүх Дээд Шүүх Дээд Шүүх Ангилал:1926 онд байгуулагдсан
Эдогийн эрин
Эдогийн эриний (江戸時代 эдо-дзидай,) 1603-1868 оныг хамарсан Японыг Токугава омгийхон удирдаж байсан түүхэн үе юм.
Энэ үе 1603 онд Токугава Иэясу сёгун томилогдож эхлээд 1868 онд сёгуном Токугава Ёсинобу эрх мэдлээ хүлээлгэж өгсөнөөр дууссан байна. Эдогийн эрины үед япон сэтгэл санаа, японы үндэсний үзэл санаа бий болж, эдийн засгийн хөгжил, төрийн албан хаагчид үүссэн үе юм.
Сакоку хэмээх өөрийгөө тусгаарлах бодлого хэрэгжүүлсэний үр дүнд Эдогийн эрин үед бараг бүхэлдээ гадаад орнуудтай харилцаагүй, худалдаа арилжаа хийдэггүй "төмөр хөшигний" цаана байжээ (ховор тохиолдолд Хятад, Нидерландтай харилцаатай байсан).
Ангилал:17-р зууны түүx Ангилал:18-р зууны түүх Ангилал:19-р зууны түүх
Монгол дахь Их Хэлмэгдүүлэлт
Монголд өрнөсөн Их Хэлмэгдүүлэлт нь 1922 онд эхлэн 1937 онд дээд цэгтээ хүрч, 1939 оноос бага зэрэг саарсан боловч янз бүрийн хэлбэрээр олон жил үргэлжилсэн тухайн үеийн Монголын нийгмийн бүхий л давхаргыг хамарсан хэлмэгдүүлэл байв. Монголын хэлмэгдүүлэлт нь шууд нийгмийн сэхээтнүүдийн эсрэг чиглэж байв. Хүмүүсийг голдуу Японы тагнуул хэмээн хэлмэгдүүлж байжээ. Ихэвчлэн хэлмэгдүүлэлтэнд 45,000-аас 55,000 хүн хөнөөгдсөн гэсэн тооцоо байдаг бөгөөд ихдээ 100,000 ч гэсэн тоо бий. Монгол улсын нийт хүн амын 8-13%-ийг хэлмэгдүүлэн хөнөөжээ. Эдгээрээс 18,000 нь лам нар байв.
Тухайн үед эрх барьж байсан Монгол Ардын Намын (үүнд МАХН бас багтана) төв удирдлага нь Х.Чойбалсангийн шууд удирдлага дор ба нөгөө талаас шууд И.Сталины шахалтан дор олон арван мянган гэмгүй Монголчуудыг бөөнөөр нь аймаглан устгах коммунист яргаллыг энэ хэлмэгдүүлэлтээр үйлдсэн юм.
Монголын үндэсний эрх ашгийг ба тусгаар тогтнолыг хамгаалсан зохиолч, эрдэмтдийн бүтээлийг хориглон шатааж байв. Энэ хэлмэгдүүлэлтээр тэр үеийн монголын сэхээтнүүд баривчлагдан шийтгэгдэж, олонхи нь цаазаар авахуулсан байдаг. Мөн Монгол дахь шарын шашны 700 гаруй сүм хийд коммунист хийрхлийн золиос болж сүйтгэгдэж сүм хийдээс оросуудын тоносон олон зуун ачааны тэрэг дүүрэн Монголын соёлын дурсгалууд ЗХУ-д ачигдсан байна. Үүний зарим хэсэг нь одоо болтол Санкт-Петербургийн Эрмитаж музейд 2 том танхим дүүрэн үзмэр болон дэлгэгдсэн.
Түүх
Улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийг 3 үе шатанд хуваадаг.
I үе шат, 1922-1939
Эхний үе шат Монголын хувьсгалыг Зөвлөлтийн загварт оруулахын тулд Монголын улс төрийн лидерүүдийг хэлмэгдүүлэлтэнд өртүүлжээ. Бодоо, Данзан, Дамбажав нарыг дараалан улс төрийн тавцангаас зайлуулж Коминтерны заавраар тайж угсаа, үндэстний хөрөнгөтөн, сэхээтэн лам нарын хөрөнгийг нийгэмчилж (10 сая төгрөгний үл хөдлөх хөрөнгө) 1928-1932 онд монголын эдийн засгийн гол баялаг мал 6 саяаар хорогдов. 1932 оны зэвсэгт бослогын дараа хэлмэгдүүлэлт бага зэрэг намжсан боловч ЗХУ, Коминтерн өөрсдөөсөө урвасан гэдэг ялт хэргийг буриадуудад тулгаж аймшигтайгаар устгах дараагийн үйл ажиллагаанд бэлтгэж байв. Ж. Лхүмбэ, П. Гэндэн, Г. Дэмид, Д. Лувсаншарав нарын удирдсан японыг түшиглэсэн хувьсгалын эсэргүү хуйвалдааны байгууллагын гэсэн хэд хэдэн хэргийг зохион байгуулж үүний үр дүнд 26000 хүнийг хэлмэгдүүлснээс 25000 хүнийг нь 1937-1939 онд шийтгэсэн байна. Энэ үйл ажиллагааг гардан хийсэн Онцгой бүрэн эрхт комисс (ОБЭК) 1937 оны 9сарын 10нд байгуулагдан 1939 оны 4 сарын 22 хүртэл ажиллахдаа 51 удаа хуралдаж 25824 хүний хэргийг шүүж 20474 хүнд буудан алах ял өгч, 5103 хүнд 10 жил хорих ял, 240хүнд 10 аас доош жилээр хорих ял оногдуулжээ. Зөвхөн 1937 оны 8 сараас 1938 оны 1 сарын хооронд 10728 хүнийг баривчилсан ба үүний 7814 нь лам, 322 нь хуучин феодал, 300 нь албан хаагч, 180 нь ардын цэргийн дарга, 1555 нь буриад, 408 нь хятадууд байжээ. Үүнээс 7171 хүний хэргийг мөрдөн байцаасан байх бөгөөд 6311 хүнийг цаазалсан байна.
II үе шат, 1940-1955
Уг байгууллагыг татан буулгасны дараа Тусгай комиссыг байгуулснаар Улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн хоёрдугаар үе шат эхэлжээ. Энэ комиссын гол үүрэг нь аймшигт цуст яргаллыг гардан хийсэн хүмүүсийн эсрэг чиглэсэн нь хэргийн гэрчийг устгаж түүхэн үнэнээс зайлсхийх гэсэн оролдлого байлаа. Энэ байгууллага 1939 онд 78 хүнийг, 1940 онд 42 хүнийг, 1941 онд 86 хүнийг шийтгэсний ихэнхийнх нь хувь заяа ЗХУ-д шийдэгджээ.
III үе шат, 1956-1990
Улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн 3-р үе шат нь Монголын шинэ үеийн сэхээтнүүдийн эсрэг хандаж тэдний үндэс угсаагаа сэргээх эх оронч үзлийг нь мохооход чиглэв. 1962 онд Чингис хааны 800 жилийн ойг тэмдэглэлээ, үндсэрхэг үзэл гаргалаа, Марксизм-Ленинизмын жанжин шугамаас ухарлаа хэмээн Д. Төмөр-Очир, Ц. Лоохууз, Б. Сурмаажав, Х. Нямбуу, Л. Цэнд тэргүүтэй олон сэхээтнүүдийг үүнд хамруулжээ. Ийнхүү Монгол дахь улс төрийн хэлмэгдүүлэлт эхний үедээ алан хядах замаар хэрэгжсэн бол дараачийн үедээ аажмаар төрхөө өөрчлөн, нам захиргааны арга хэмжээ авч шийтгэх, хүний нэр төр, нандин чанарыг гутаах, үзэл бодлоор хавчин гадуурхах, нэр хоч өгөх, нутаг заан цөлөх хэлбэртэй болсон юм. Энэ удаа хууль-хяналт, шүүх, прокурорын байгууллагын оролцоотой хэрэгжүүлэх болсон ажээ.
Өрнөсөн шалтгаан
Улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн эхлэл нь 1933 онд гарсан Лхүмбийн хэрэг байсан юм. Энэ хэрэгт, улс төр, нам, цэргийн албан хаагчид болон хэдэн зуун энгийн иргэд хэлмэгдсэн юм. Энэ хэрэг нь огт ор үндэсгүй зохиомол зүйл байсан нь тогтоогдсон.
Жамбын Лхүмбэ нь Намын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга байсан юм. Ж.Лхүмбэ болон тэр хэрэгт холбогдсон бусад хүмүүсээс гаргуулж авсан мэдүүлгээс үзвэл тэд нар Японы тагнуулын даалгавараар ажилладаг байгууллагыг үүсгэн байгуулсан, хувьсгалын эсрэг зэвсэгт бослого зохион байгуулахаар бэлтгэж байсан гэсэн байдаг. Гэхдээ тэдгээр бүх мэдүүлэг нь нотлогдоогүй, анх тэр хэргийг үүсгэх гол нотлох баримт гэгдэж байсан захиаг бичсэн хүн нь шууд гүтгэлэг байсныг хүлээсэн бөгөөд тэр нь шинжээчийн дүгнэлтээр нотлогддог байна.
Энэхүү хэргийг тулган хүлээлгэхэд тэднийг нойр хоолгүй байлган жижүүрлэн байцаах, зодох, айлган сүрдүүлэх, аргадах зэрэг хууль бус аргуудыг өргөнөөр ашиглаж байсан байдаг.
Мөн хэргийг таслан шийтгэх ажлыг шүүх байгууллагаар оруулалгүй, прокурорын хяналтаас гадуур, сэжигтэнд биеэ өмгөөлөх боломж олголгүй гүйцэтгэжээ. Тус хэрэгт гэм зэмгүй 1500 орчим хүн нэр холбогдсон байдаг бөгөөд тэдэнд буудан алах болон 10-20 жил хорих зэрэг ял оноосон байдаг.
1937 оны есдүгээр сард нам, улс төр, цэргийн голлосон 69 хүнийг прокурорын зөвшөөрөлгүй баривчилж хэлмэгдүүлсэн байдаг.
Мөн цэмбэний фабрик шатсан хэрэг, Гэндэн-Дэмидийн хэрэг, Германы тагнуулын хэрэг, Японы тагнуулын хэрэг, Порт-Артурын хэрэг гэх зэрэг олон хэргүүд байсан байх ба тэдгээр нь цөм зохиомол хэрэг байсан нь сүүлд шалгалтын явцад тодорсон байдаг. Тэдгээр хэрэгт холбогдуулж хэдэн мянган хүнийг хэлмэгдүүлжээ.
Хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн дийлэнх нь лам нар байсан юм. Лам нар нь тулгасан хэрэг хүлээхдээ амархан, дуулгавартай, хүлцэнгүй байсан нь хэрэг тулган хүлээлгэхэд амархан байжээ.
Мөн лам нарын ихэнх нь Монгол бичиг мэддэггүй байсан бөгөөд түүнийг нь далимдуулан мэдүүлээгүй зүйлүүдийг нь мэдүүлсэн болгон бичиж хууран хурууных нь хээг даруулдаг байсан байдаг. Түүнээс гадна байцаагч нар лам нараас цөөхөн асуулт асуудаг байжээ. Тэр нь та хэн хэнийг таних вэ гэж асуудаг байсан байна. Байцаагдаж байгаа лам өөрийн танидаг лам нарын нэрсийг хэлэхэд тэднийг нь эсэргүү бүлгийн гишүүд болгож бичээд ахмад зэрэг цолтойг нь толгойлогч болгон бичээд гарынх нь хээг даруулдаг байсан байна.