Монломын_шагдар
Монломын Шагдар 1912 онд одоогийн Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын “Баянбүрд” гэдэг газар малчин ард Монломын 4-р хүү болон мэндэлжээ. 1926 онд Дарьганга хошууны тэнхимийн сургуульд суралцан улмаар 1929 онд Хан хэнтий аймгийн төвийн дунд сургуульд шилжин суралцсан байна. Сургуулиа төгсөөд эвлэлийн хорооны дэргэд шинээр байгуулагдсан пионерийн удирдагч бэлтгэх курст суралцан 1935 онд төгсөөд Дорнод аймгийн Матад хошууны тамсаг дахь 15-р морьт хороонд намын багш, улс төрийн удирдагч, комиссар мөн Монгол техийн 1-р автобаазад байцаагч, хэлтсийн дарга, ерөнхий захирлаар ажиллаж байв. МАХН-ын төв хорооны шийдвэрээр Төв аймгийн хоршоологчдын холбооны даргаар томилогдон ажиллаж 1942 онд аймгийн өөрөө удирдах өөрийгөө сайн дураар хамгаалах морьт отрядын түмтийн даргаар ажиллаж байгаад Намын төв хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргын туслах, Дорноговь аймгийн нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байгаад Зөвлөлт холбоот Улсын комунист намын дээд сургуульд суралцсан байна.1959 оноос Дорнод аймгийн худалдаа бэлтгэлтийн удирдах газрын дарга, 1962 оноос Барилга, барилгын материалын яаманд байцаагч, хэлтсийн дарга, 1966 оноос хоёрдугаар эмнэлгийн орлогч дарга, 1969-1974 Дорноговь аймгийн Зүүнбаян дахь худалдаа трестийн даргаар ажиллаж байгаад өндөр насны тэтгэвэртээ суусан байна. Тэрээр улсад 44 жил удирдах албан тушаалд ажиллахдаа Байлдааны медаль, Бид ялав медаль, ойн медалууд, алтангадас одонгоор шагнагдаж байжээ. /120 мянгат 3 дугаар байр 2 дугаар орцны 3 давхарт амьдарч байсан/ Эмэг эх Чимэдийн Чогжмаа нь 1921 онд одоогийн төв аймгийн Сэргэлэн сумын нутагт түргэний голын бэлчирт малчин ард чимэдийн охин болж мэндэлжээ. Бага насанд нь эцэг Чимэд нь нас  барсан тул эхийн хамт ах Жамъяанг бараадан Богдын хүрээнд / Усны гудамж /  суурьшин амьдарч байжээ.Хүрээний анхны  бага сургууль /Гадаад яамны зүүн урд талд байгуулагдсан/ 2 жил суралцан /4жилийн сургалттай/ 14-н наснаас Улаанбаатар хотын төв аптект туслах эм найруулагчаар идэвхитэй сайн ажилласан тул Маршал Чойбалсангийн гарын үсэг бүхий хүндэт үнэмлэхээр шагнагдаж байжээ. Улмаар санхүүгийн техникумд элсэн орж суралцан төгсөөд худалдааны байгууллагад нябо. Улсын Төв Банкинд бичиг хэргийн эрхлэгч, Улсын төлөвлөгөөний комисст бичиг хэргийн эрхлэгч, Дорнод аймаг, Улаанбаатар хотын төмөр замын касс, 120-тын кассын эрэхлэгчээр 20 гариу жил ажилласан байна. Кассын эрэхлэгчээр ажиллаж байхдаа өөрийн хариуцсан кассаа тэргүүний ажиллагаатай касс болгодог туршлагатай банкны ажилтан байв. Тэрээр хариуцсан ажилдаа идэвхи зүтгэлтэй, санаачлагатай ажилладаг байсан төдийгүй шудрага зарчимч эмэгтэй, үр хүүхэддээ халамжтай энэрэлт 3-н хүү, 2 охин төрүүлж 1 хүү өргөн авсан /Ш.Баярсайхан, Ш.Жаргалсайхан, Ш.Батсайхан, Том хүү өргөмөл Ш.Түдэвдорж/ ээж байсан байна. Нягт нямбай цэвэрч цэмцгэр хувцасладаг өндөр гуалиг нуруутай сайхан эмэгтэй байсныг үе тэнгийхэн нь магтан ярьдаг байв.Тэрээр 60 насандаа элэгний хорт хавдараар нас барсан байна. /Увс аймаг завхан сум, гашууны манхнаас урагш цагаан өтөгтийн өвөлжөөнд өвөлждөг байжээ/ Алаг адуут овогт Дондогын Жаргалын дурьдатгал Одоогийн Увс аймгийн Завхан сумын нутагт малчин ард Дондогийн 3-р хүү болон 1926 онд мэндэлжээ. Бага наснаасаа мал маллан нутаг усандаа малд нүдтэй сайн адуучин хэмээгддэг барилдаагч өсөглүүн хүү болон өсчээ. Эр бие тэгширч эрийн цээнд хүрч цэргийн алба хаан эрчилсэн сур мэт чангарсан биетэй эмнэг морьдыг сургагч болж нутагтаа зан аашаараа магтагдсан Совдын охин Хуужаатай гэр бүл болон гол усныхандаа Аараа хэмээн хүндлэгдэж байв. Сумын наадамд барилдан сумын начин цол хүртэж удам дамжсан алаг адуунуудаа айрагдуулан орсон гарсанд унд хоол, сааль идээний сайхнаараа сайшаагдан эхнэрийн дэмээр амьдрал ахуй нь дээшлэн дэвжиж нутаг усандаа Торго Жаргал нэрээр алдаршиж МАХН-ын төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ю.Цэдэнбал 1965онд ахуй амьдралтай  нь танилцаж цуг авхуулсан зургаа аймгийн хүндэт самбарт он удаан байрлуулж байжээ. Амьдрал нь үргэлж тэгш дардан байсангүй хайрт халамжит хань нь 37-ны жилдээ отгон хүүгээ төрүүлээд эхсний халуунаар бурханы орноо заларчээ. Нялх үлдсэн хүүг /Ж.Ганболд/ нь эхнэрийн дүү /Тогооч/ үрчлэн авч удалгүй охин Ж.Цэцэгмаа Улаанбаатар хотод Анагаах ухааны дунд сургуульд сурахаар явж. Охиноо санасан эцэг адуу малаа зарахыг нь зарж бэлэглэхийг нь нутаг усныхандаа бэлэглээд 3-н хүүгээ дагуулаад удаанбаатар хотод шилжин суурьшсан /Цагаан хуаран/ байна. Улаанбаатар хотод мебелийн үйлдвэрт /Одоогийн алтай хотхон байгаа газар/ манаачаас мастер хүртэл алба хашин угийн хөдөлмөрч нийтэч зангаараа хамт олондоо үнэлэгдэн 5,6,7-р таван жилийн гавьшгайч Ардын Хувьсгалын 50, 60, 70-н жилийн ойн медалиар шагнагдан сайшаагдаж байв. Үр хүүхэддээ өөрийн болон ээжийнх нь хөдөлмөрч ажилсаг, өрөвч сайхан сэтгэл, олонтой, нийтэч найрсан сайхан зан чанарыг өвлүүлэн үлдээсэн нь үр хүүхдүүдэд нь тусгалаа олсон билээ. 60хан насандаа хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн ч ах дүү найз нөхөддөө үргэлж сайнаар дурсагдан үлджээ. /Хайлааст 72 дугаар сургуулиас дээш амьдардаг байжээ/