cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Улсын төсөв
Эдгээр зарчмуудыг хэрэгжүүлэх эрх зүйн үндэс төсөв, татварын холбогдох хуулиудад тусгалаа олсон байна. Төрийн чиг үүргийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах санхүүгийн эх үүсвэрийг бий болгох зорилгоор тухайн төсвийн жилд өөрийн мэдэлд хуримтлуулан хуваарилж, зарцуулах мөнгөн хөрөнгийн орлого, зарлагын тэнцлийг Монгол улсын нэгдсэн төсөв гэнэ. Монгол улсын нэгдсэн төсөв нь улсын төсөв, орон нутгийн төсвөөс бүрдэнэ. -   Улсын Их Хурлаас баталж, Засгийн газрын мэдэлд төвлөрүүлэн зарцуулах төсвийг  улсын төвлөрсөн төсөв гэнэ. Засгийн газрын тусгай зориулалтын сангууд, тухайлбал нийгмийн даатгалын сангууд нь улсын төсвийн бүрэлдэхүүн хэсэг юм. -   Иргэдийн төлөөлөгчийн хурлаас баталсан аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн засаг даргын мэдэлд төвлөрүүлэн зарцуулах улсын төвлөрсөн төсвийн хэсгийг орон нутгийн төсөв гэж нэрлэдэг билээ. Орон нутгийн төсөв нь аймаг, нийслэлийн төсөв, сум, дүүргийн төсвөөс бүрдэнэ. Монгол улсын нэгдсэн төсөв нь улсын санхүүгийн үндсэн төлөвлөгөө бөгөөд түүнийг Улсын Их Хурлын чуулганаар батална. Төсөв зохиох, түүнийг биелүүлэх ажлыг зохион байгуулах үүрэг засгийн газарт буюу Сангийн яам, аймаг, хотын засаг даргын тамгын газрын эрх бүхий албан тушаалтан хариуцах бөгөөд түүнийг төсвийн захирагч гэнэ. Төсвийн захирагчийг ерөнхийлөн захирагч, шууд захирагч гэж ангилна. Өөрийн эрхлэх асуудлын хүрээнд төсвийн байгууллага болон бусад этгээдээс нийлүүлэх бүтээгдэхүүний хэрэгцээг тодорхойлон, гэрээ байгуулах эрх бүхий албан тушаалтныг төсвийн ерөнхийлөн захирагч гэнэ. Төсвийн ерөнхийлөн захирагчтай гэрээ байгуулсны үндсэн дээр төсвийн байгууллагыг өдөр тутмын удирдлагаар хангах үүрэг бүхий албан тушаалтан - ерөнхий менежер нь шууд захирагч мөн.
Монгол улсын нэгдсэн төсвийн тухай хуульд тодорхойлсоноор улсын ба орон нутгийн төсөв нь дараах орлогоос бүрдэнэ. Улсын төсвийн орлого:
1.   Улсын төсвийн татварын орлого a.   аж ахуйн нэгж, байгууллагын орлогын албан татвар; b.   нэмэгдсэн өртгийн албан татвар; c.   онцгой албан татвар; d.   гаалийн албан татвар; e.   автобензин, дизелийн түлшний албан татвар; f.   ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 70 хувь; g.   ашигт малтмалын хайгуулын болон ашигт малтмал ашиглах тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийн 50 хувь h.   зарим бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтийн албан татвар. 2.   Улсын төсвийн татварын бус орлого a.   төрийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгж, байгууллагын төрийн өмчид ногдох хувьцааны ногдол ашиг; b.   төрийн өмчийн эд хөрөнгийг ашигласны төлбөр болон  борлуулсны орлого; c.   хууль тогтоомжийн дагуу улсын төсөвт орох  бусад орлого. Орон нутгийн төсвийн орлого 1.   Аймаг, нийслэлийн төсвийн татварын орлого дараахь орлогоос бүрдэнэ: a.   хотын албан татвар; b.   ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 20 хувь; c.   газрын төлбөр; d.   үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татвар; e.   авто тээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн албан татвар. f.   ашигт малтмалын хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийн 25 хувь; g.   цалин, хөдөлмөрийн хөлс, шагнал, урамшуулал болон тэдгээртэй адилтгах хөдөлмөр эрхлэлтийн орлогод ногдох албан татвар. 2.   Аймаг, нийслэлийн төсвийн татварын бус орлого дараахь орлогоос бүрдэнэ: a.   орон нутгийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгж, байгууллагын орон нутгийн өмчид ногдох хувьцааны ногдол ашиг; b.   орон нутгийн өмчийн эд хөрөнгийг ашигласны төлбөр болон борлуулсны орлого, хүү, торгуулийн орлого; c.   улсын төсвийн ерөнхийлөн захирагчийн захиалгат бүтээгдэхүүний санхүүжилт; d.   хууль тогтоомжийн дагуу аймаг, нийслэлийн төсөвт орох  бусад орлого. 3.   Сум, дүүргийн  төсвийн  татварын  орлого дараахь  орлогоос  бүрдэнэ: a.   Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 8.1.1-д заасан орлогод ногдох албан татвараас бусад хувь хүний орлогын албан татвар; b.   бууны албан татвар; c.   улсын тэмдэгтийн хураамж; d.   агнуурын нөөц ашигласны төлбөр, ан амьтан агнах, барих зөвшөөрлийн хураамж; e.   байгалийн баялаг ашиглахад олгох зөвшөөрлийн хураамж; f.   байгалийн  ургамал  ашигласны  төлбөр; g.   ойгоос хэрэглээний мод, түлээ  бэлтгэж ашигласны төлбөр; h.   түгээмэл тархацтай ашигт  малтмал ашигласны төлбөр; i.   ус, рашаан ашигласны төлбөр; j.   орлогыг нь тухай бүр тодорхойлох боломжгүй ажил үйлчилгээ хувиараа  эрхлэгч иргэний орлогын албан татвар. k.   ашигт малтмалын хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн төлбөрийн 25 хувь; l.   ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн 10 хувь. 4.   Сум, дүүргийн төсвийн татварын бус орлого дараахь орлогоос бүрдэнэ: a.   орон нутгийн өмчийн оролцоотой аж ахуйн нэгж, байгууллагын орон нутгийн өмчид ногдох хувьцааны ногдол ашиг; b.   орон нутгийн өмчийн эд хөрөнгийг ашигласны төлбөр болон борлуулсны орлого, хүү, торгуулийн орлого; c.   хууль тогтоомжийн дагуу сум, дүүргийн төсөвт орох бусад орлого.
Ихэнх оронд төсвийн тухай хуулиас гадна татварын ерөнхий хууль, татварын багц хуулиуд үйлчилж төсвийн орлогыг бүрдүүлэх эрхзүйн үндэс болж байдаг билээ. Татварыг шууд ба шууд бус гэж ангилдаг. -   Татвар төлөгч аж ахуйн нэгж, байгууллага болон иргэний орлого, ашгийн хэмжээ, эзэмшиж буй хөрөнгийн үнийн дүнгээс шууд хамааралтайгаар ноогдуулж байгаа татварыг шууд татвар гэнэ. -   Аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэн, үйлдвэрлэгчийн үйл ажиллагааны үр дүнгээс үл хамаарах, тодорхой бараа, үйлчилгээний нэр төрөлд голчлон тогтоож байгаа татварыг шууд бус татвар гэж нэрлэнэ. /Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар/ Төсвийн орлогыг дараах байдлаар ангилна. 1.   Татварын нэр төрлөөр 2.   Төсвийн орлогын нэр төрлөөр 3.   Төсвийн орлогыг төвлөрүүлэгч байгууллагаар
3.   Төсвийн зарлагын мөн чанар, түүний гүйцэтгэх үүрэг Улсын зардлын чухал бүрэлдэхүүн хэсэг нь төсвийн зарлага мән. Төрөөс өөрийн үүргийг гүйцэтгэх зорилгоор төсөвт төвлөрүүлсэн хөрөнгийг зарцуулахтай холбогдон үүсч байгаа эдийн засгийн харилцааны илрэл нь төсвийн зарлага, санхүүжилт юм. Төрийн чиг үүргийг хэрэгжүүлэхийн тулд батлагдсан төсвөөс төсвийн захирагчийн үйл ажиллагаа, түүний үр дүнг санхүүжүүлэхээр хуваарилж, зарцуулж буй төсвийн хөрөнгийг төсвийн зарлага гэнэ. Нийгмийн үйлдвэрлэлийн явцад нөлөөлөх талаас нь төсвийн зарлагыг урсгал болон хөрөнгийн зардал гэж ангилна. -   Цалин хөлс, нийгмийн даатгалын шимтгэл гэх зэрэг бараа үйлчилгээний зардлууд, зээлийн үйлчилгээний төлбөр, татаас ба шилжүүлэг нь урсгал зардалд орно. -   Хөрөнгө оруулалтын шинж чанартай буюу үйлдвэрлэлийг өргөтгөхөд чиглэсэн арга хэмжээнд төсвөөс зарцуулах хөрөнгө нь хөрөнгийн зардалд хамаарна. Хөрөнгийн зардалыг дотоод болон гадаад эх үүсвэрээр гэж ангилдаг. Монгол улсын нэгдсэн төсвийн тухай хуульд төсвийн зарлагыг дараах байдлаар ангилдаг. Үүнд: -   Эдийн засгийн ангиллаар хуваарилсан төсөв -   Бүтээгдэхүүний ангиар хуваарилсан төсөв -   Төсвийн ерөнхийлөн захирагчийн төсөв -   Төсвийн ерөнхийлөн захирагчид хуулиар харъяалуулсан байгууллагын төсөв
Төсвийн зарлагын хуулийн ангилал Зах зээлийн нөхцөл дэхь төсвийн зарлагын нэг онцлог нь түүний шин мийн хамгаалалын үүрэг юм. Төсвийн зардлыг мөн нутаг дэвсгэрийн шинж чанараар улсын, аймаг, хотын, сум, дүүргийн төсвийн зарлага санхүүжилт гэж ангилж болно. Төсвийн зарлагын зарцуулалт нь төсвийн санхүүжилтээр дамжин хэрэгжинэ. Төсөвт тусгагдсан арга хэмжээнд зориулан төсвийн зардлыг холбогдох байгууллагад олгох системийг төсвийн санхүүжилт гэнэ. Төсвийн санхүүжилт нь дараахь зарчимыг хангаж хийгдсэн байх ёстой. Үүнд: -   Бага зардлаар илүү үр дүнд хүрэх -   Зориулалтын дагуу төсвийн хөрөнгийг зарцуулах -   Төсөвт хөрөнгийн зардлыг гүйцэтгэлээр нь санхүүжүүлэх. -   Төсвийн санхүүжилтийг буцалтгүй олгох. -   Төсвийн зарим санхүүжилт үнэ төлбөртэй байх.
Төрийн гүйцэтгэх үүрэг хэдий чинээ их байх тусам төсвийн зарлага нэмэгдэх хандлагатай байдаг. Төсвийн зарлагыг олон улсын стандартын дагуу зориулалтын ерөнхий байдлыг харгалзан 5 бүлэт хуваадаг. Үүнд: -   Бараа үйлчилгээний зардал. Цалин, тэтгэмж, шимтгэлүүд, бичиг хэрэг, хоол, эм боох материал, албан томилолт, түлш халаалт зэрэг үндсэндээ нийгмийн чиг хандлагатай арга хэмжээний зардлууд орно. Эдгээр зарлууд нь эргэж төлөгдөхгүй бүрэн зарцуулагддаг. -   Зээлийн үйлчилгээний төлбөр. Засгийн газрын шугамаар гадаад орон, олон улсын санхүүгийн байгууллагаас авсан зээл, төсвийн алдагдлыг нөхөх зориулалтаар гаргасан үнэт цаас, өрийн бичиг, Төв банкнаас авсан зээлийн хүүгийн төлбөр энэ бүлэгт тусгагдана. -   Урсгал шилжүүлэг. Төрийн өмчийн аж ахуйн нэгж, байгууллагын алдагдлыг нөхөх зориулалтаар төсвөөс буцалтгүй зориулалтаар олгох  , хөрөнгө болон төвлөрсөн төсвөөс орон нутгийн төсөвт олгох татаас энэ бүлэгт хамаарна -   Хөрөнгийн зардал. Төсвөөс материаллаг үйлдвэрлэлийн салбарт хийх хөрөнгө оруулалтын зардал энэ бүлэгт төлөвлөгдөнө. Мөн төсвөөс эргэж төлөгдөх нөхцөлөөр олгосон мөнгөн хөрөнгийг энэ бүлэгт тусгана -   Дотоод гадаад зээлийн үндсэн төлбөр Төсвийн хөрөнгийн хуваарилалт, санхүүжилт, зарцуулалт, гүйцэтгэл, гайлан гаргахтай холбогдсон харилцааг манай улсад Төсвийн байгууллагын Vаирдлага, санхүүжилтийн тухай хуулиар зохицуулж байна.
4.   Төсвийн алдагдал, улсын өр тэдгээрийн удирдлага Улсын төсвийн байдлын нэг онцлог нь орлого. зарлагын харьцаа бөгөөд төсөв зохиох, батлах, гүйцэтгэлийг зохион байгуулах явцад төсвийн орлого, зарлага тэнцэж баланслагдаж болно. Эсвэл зарлага нь орлогосоо давж болно. Тухайн санхүүгийн жилийн зарлага нь орлогоос хэтэрч байвал түүнийг төсвийн алдагдал гэнэ. Хэрэв төсвийн орлого нь зарлагаасаа илүү байвал төсөв ашиг гэнэ. Төсвийн алдагдал нь улсын эдийн загсийн байдлыг илтгэн харуулдаг нэг үзүүлэлт мөн. Улсын төсвийн алдагдал бий болоход олон хүчин зүйл нөлөөлдөг бөгөөд үүнд: -   үйлдвэрлэлийн уналт, -   хир хэмжээнээс хэтэрсэн нийгмийн бодлого явуулах, -   цэргийн болон удирдлагын зардлын өсөлт, -   далд эдийн засаг газар авч, их хэмжээний мөнгөн хөрөнгө улсын хяналтаас гадуур эргэх, -   татвар цуглуулах ажил хангалтгүй зохион байгуулагдах. -   Улс төрийн байдал, эдийн засгийн гадаад харилцаа зэрэг нөлөөлнө.
Төсвийн алдагдлыг нөхөх үүсвэрийг тогтоож, мән төсөвт тусгадаг бөгөөд түүнийг дотор нь эмиссийн болон эмиссийн бус гэж ангилна. Мөн төсвийн алдагдлыг нөхөх эх үүсвэрийг гадаад болон дотоод гэж ангилна. -   Төв банкны зээлээр төсвийн алдагдлыг нөхөхийг эмиссийн санхүүжилт гэдэг. -   Санхүүгийн зах зээл дээрээс мөнгө зээлж, төсвийн алдагдлыг нөхөх нь эмиссийн бус санхүүжилт гэнэ. Төсвийн алдагдлыг төлөвлөж, хэмжээг хуульчлан тогтоож, түүнийг нөхөх арга зам, эх үүсвэрийг заасан байдаг. Төсвийн алдагдлыг дараах арга замаар нөхдөг. Үүнд: 1.   Төсвийн зарлагыг хорогдуулах замаар алдагдлыг нөхөх. Онолын хувьд энэ аргаар төсвийн алдагдлыг нөхөж болохоор боловч  практик   амьдрал   дээр   хэрэгжүүлэхэд      ихээхэн хүндрэлтэй тулгардаг. Төсвийн зарлагыг хорогдуулах нь олон түмний зүгээс эсэргүүцэлтэй тулгарч нийгэмд тогтворгүй байдал бий болгоход хүргэх талтайгаас гадна төсвийн зарлагыг хорогдуулах нь нийт эрэлтийг  бууруулж. улмаар үйлдвэрлэлийн өсөлтөд сөргөөр нөлөөлөхөд хүргэнэ. 2.   Татварын хувь хэмжээг өсгөх замаар төсвийн алдагдлыг нөхөх., Татвар төлөгчид татварын нэмэгдэл дарамт үзүүлэх нь хэрэглээ, хөрөнгө оруулалтыг хязгаарлахад хүргэнэ. Нийт хэрэглээ буурах нь дотоодын нийт бүтээгдэхүүний өсөлтөд сөргөөр нөлөөлнө. 3.   Төсвийн алдагдлыг улсын өр болгон хувиргаж нөхөх. Дараахь аргаар  төсвийн алдагдлыг улсын өр болгон нөхөж   болно Үүнд: a.   Төсвийн алдагдлын хэмжээгээр банкнаас хүүтэй зээл авч уг алдагдлыг нөхөөд зээлээ тодорхой хугацааны дараа төлөхөөр тохирох. Өөрөөр хэлбэл, төсвийн алдагдлын хэмжээгээр тодорхой хугацаанд Засгийн газар банкинд өртэй болох явдал юм b.   Төсвийн алдагдалтай тэнцэх хэмжээний зээлийг гадаад орнуудаас авч алдагдлыг нөхөж, тодорхой хугацааны дотор зээлийг хүүгийн хамт төлөх c.   Төсвийн алдагдлын хэмжээгээр дотооддоо үнэт цаас, облигац гарган ард иргэд, аж ахуйн нэгжид борлуулах. 4.   Цаасан мөнгө гүйлгээнд нэмж гарган мөнгөний нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлж улсын өрийг төлөх. Энэ аргаар төсвийн алдагдлыг нөхөх нь эдийн засагт ихээхэн хор нөлөөтэй, аюултай алхам юм. Цаасан мөнгө үйлдвэрлэж  гүйлгээнд гаргах нь үнийг өсгөж,  инфляцийг хөрөөгдөхөд хүргэнэ. Тодорхой хугацааны дараа хүүтэйгээр буцааж өгөх нөхцөлөөр иргэд, аж ахуй нэгжийн гар дээр байгаа сул чөлөөтэй мөнгөн хөрөнгийг төвлөрүүлэх болон олон улсын санхүүгийн зах зээл дээрээс зээл авч төсвийн алдагдал, улсын өр төлбөрийг барагдуулахтай холбогдон үүсч байгаа санхүүгийн харилцааг улсын зээллэг гэнэ.
Улсын өрийг хуримтлагдсан болон урсгал өр гэж хоёр ангилна. Тодорхой цаг хугацааны байдлаар бий болсон, төлөгдөөгүй өглөгийг хуримтлагдсан өр гэнэ. Харин тайланд онд төлөх өр, төлбөр нь урсгал өр болно. Зах зээл өндөр хөгжсөн ихэнх орнуудад төсвийн алдагдал дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 2-5 хувьтай тэнцэх хэмжээнд байна. Төсвийн алдагдлын төсөвт болон дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд эзлэх хувь хэмжээ харьцангуй өндөр байгаа нь улсын санхүүгийн чадвар сул, улсын өрийн хэмжээ өсч байгааг харуулахаас гадна гадаадын хөрөнгө оруулалт орж ирэхэд сөрөг нөлөө үзүүлнэ.
Махатма Ганди
Маха́тма Га́нди хэмээн алдаршсан Моханда́с Карамча́нд Га́нди (1869-1948; 78 насалсан) — Энэтхэгийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч, улс төрч байв. Түүний нөлөөгөөр Энэтхэг Британийн эзэнт гүрнээс 1947 онд тусгаар тогтносон.
Гандийн "Хүчирхийлэлээс ангид Иргэний тэмцэл" үзэл нь дэлхийн дахинд иргэний эрхийн төлөө тэмцлийн жишиг жим гаргаж, дэлхийн колоничлолын задралд ихээхэн нэмэр тус болжээ. Энэтхэгт түүнийг «Махатма» (хүндэт), «Бапу» (эцэг) гэж авгайлдаг байжээ.
Бага залуу нас
Мохандас Карамчанд Ганди 1869 оны 10 дугаар сарын 2-нд Британийн Энэтхэгийн Катявар бүсийн (өнөөгийн Гужарат мужийн) Порбандар мужийн хиндү шашинт, худалдаачин эцэг Карамчанд Уттамчанд Ганди-гийн (1822—1885) эх Путлибай нарын гэрт төржээ. Эх нь ихэд индус шашин шүтдэг, цагаан хоолтон байжээ.
thumb|130px|left|1876 он. 7 настай thumb|200px|right|1902 он. Ганди эхнэрийн хамт Түүний өвөг Уттамчанд, эцэг Карамчанд нар Порбандар нутгийн ноён (рана)-ы сайдаар ажиллаж байв. Карамчанд дөрвөн эхнэр авсан ба эхний хоёр нь нас залуу өөд болж, гуравдугаар нь үр хүүхэд төрүүлсэнгүй.
Харин Карамчанд Гандийн дөрөвдүгээр эхнэр Путлибай (1844–1891) гурван хүү, нэг охин төрүүлсэний отгон нь Мохандас Ганди байв. Мохандас Ганди 1876 онд сургуульд элсэн суралцсан ба англи хэлнээс бусад хичээлд сайн дүн авдаггүй байжээ. 9 настайдаа Ганди гэрийнхээ ойролцоох Ражкот хотын сургуульд оржээ. Тэнд тэрээр арифметик, түүх, гужарати хэл, газарзүйн анхан шатны мэдлэгийг олж авчээ. 11 настайдаа буюу 1880 онд тэрээр Ражкот дахь Альфред ахлах сургуульд элсэн оржээ. Тэр жирийн оюутан байсан, зарим нэг шагнал авч байсан боловч ичимхий, хэл сурдаг оюутан байсан, тоглоом сонирхдоггүй байжээ. Түүний цорын ганц хань нь ном, сургуулийн хичээл байжээ.
1883 онд 13 насандаа Мохандас Ганди 14 настай Кастурба Маханжи Кападия -тай эцэг эхийн зөвлөсөнөөр нутгийн заншил ёсоор гэрлэсэн байна. Тэд Харилал (1888 онд төрсөн), Манилал (1892), Рамдас (1897), Девдас (1900) нарын дөрвөн хүүтэй болсон байна.
1885 оны сүүлчээр Гандигийн аав Карамчанд нас баржээ.
1888 онд тэрээр ерөнхий шалгалтанд орж 800 сурагч шалгаруулсан дотор багтаж Самалдасын коллежид /Samaldas College/ орсон ч өвчин ороож, нэг жил хэртэй сураад сургуулиа төгсөлгүй гэрээ санаад Порбандарт буцан иржээ.
Англид очсон нь
1888 оны 8 дугаар сарын 10-нд 18 настайдаа Ганди Порбандараас Мумбай руу явжээ /өнөөгийн Бомбей/. Ирснийхээ дараа тэрээр Модх Баниягийн орон нутгийн иргэдийнд буужээ. Ахмадууд нь Англид очоод шашин шүтлэгээ эвдэж, барууны амьдралд уруу татагдана гэж анхааруулжээ. Хэдийгээр Ганди ээждээ өгсөн амлалт, түүний адислалын зөрчвөл түүнийг кастаасаа хөөнө гэдгийг мэдэж байсан ч 1888 оны 9 дүгээр сарын 4-нд Бомбейээс Лондон руу усан онгоцоор гарахад ах нь түүнийг үдэж өгчээ. Ганди Лондоны их сургуулийн дэргэдэх Лондонгийн коллежид суралцсан. Хууль, эрх зүйн чиглэлээр суралцаж, өмгөөлөгчийн ажилд дадлагажсан. Англи соёлд суралцаж, хиндү, буддын шашны судрыг орчуулалцаж шашныг ихэд сонирхон судалжээ. Мөн цагаан хоолтны нийгэмлэгт орсон байна.
Өмнө Африкт хүний эрхийн төлөө
thumb|200px|1900 он. Энэтхэг сайн дурын түргэн тусламжийн баг
Ганди 25 настайдаа 1894 онд Өмнөд Африкт ирэв. Натал колонид Их Британийнхан элсэн чихэр тариалуулдаг байсан бөгөөд Энэтхэгээс ажиллах хүчин ихээр татаж авчирч байжээ. Энэтхэгээс ирсэн хүмүүс хиндү шашинт ажилчин, лалын шашинт баян гэсэн хоёр давхаргад хуваагдсан байв. Ганди хэдийгээр лалын шашинт баян худалдаачны хуулийн зөвлөхийн ажил хийхээр ирсэн боловч энэтхэгчүүдийг нэгдмэл нэг цул болгох тухай бодох болжээ. Ганди эхэндээ хүний эрхийн хувьд цагаан арьстны дараа энэтхэг, дараа нь нутгийн уугуул зулу гэх мэт байна гэж бодсон боловч арьс өнгөний ойр байдлаар энэтхэгчүүд энд ихээр дарлагдаж байлаа. Ганди 1894 оноос «Наталын энэтхэг хурал» гэсэн байгууллага үүсгэн энд байгаа энэтхэг хүний эрхийн төлөө ажилладаг болсон юм. thumb|left|140px|1909 он. Өмнө Африкт байсан үе Гандийн улс төрийн үзэл санаа, улс төрийн манлайлал Өмнө Африкт байсан жилүүдэд тогтсон бөгөөд хүчирхийлэлгүй тэмцлийн аргуудыг сонгон хэрэглэх болжээ. Колонийн захирагчид энэтхэгчүүдийг сонгуульд санал өгдөг болгохыг хүссэн захидал бичиж, цагаан арьст цагдаа, бөөн олонд зодуулсан ч хүч хэрэглэн эсэргүүцэхгүй байж, арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах, шударга бус байдлын эсрэг Өмнө Африкийн хууль ёсны хүрээнд үгээ хэлсээр байв.
1900 оны Британи-бурын дайн, 1906 оны Британи-зулугийн дайнд Ганди сайн дурын дамнуургачдын энэтхэг баг байгуулж шархдсан Британийн дайчдад тусламж үзүүлж байсан нь энх тайвны төлөө, энэтхэгчүүдийн сонгуульд оролцох эрхийн төлөө сэтгэл хөдөлгөм үйлдэл байв.
Дэлхийн нэгдүгээр дайны үе
thumb|right|140px|1918 он. 49 настай 1915 онд Ганди 46 настайдаа Чарлс Эндрью зөвлөснөөр, Гопал Гохалын урилгаар Энэтхэгт эргэн ирэв. «Энэтхэгийн үндэсний хурал» намын хурлын даргаар Ганди томилогдов. Энэтхэгийн тусгаар тогтнолын төлөө тэмцлийн аядуу тал Гохалын либерал үзлийг Ганди дэмжсэн.
Дэлхийн нэгдүгээр дайны үед Энэтхэгээс цэрэг дайчлахад дэмжихийг Энэтхэг дэх Британийн амбан захирагч хүссэнийг Ганди хүлээн авав. Энэ үед тэрээр хүчирхийллийн бус гэдэг үгнээсээ буцав уу гэж шүүмжлэгдэж байв.
Гэвч 1918 онд тэрээр өөрийн нэр хүндээ өсгөж чадсан. Ганди Чампаран, Хедад тариачдыг татвар төлөхгүй байх (хүчирхийллийн бус) тэмцэлд нийтээр нь оруулсанаар засгийн газар өлсгөлөнд нэрвэгдсэн газраас татвар авахыг больжээ.
Лал шүтлэгтний дэмжлэгийг олсон нь
Турк дэх Османы эзэнт гүрэн дайнд ялагдаж халиф байхгүй болсонд Британийн Энэтхэг дэх лал шашинтнууд үгээ нэгтгэж хөдөлгөөн өрнүүлэв. Ганди тэдний төлөөлөгч, илтгэгч байснаараа лал шашинтнаас өргөн дэмжлэг хүртсэн ба Энэтхэгийн тусгаар тогтнолын төлөө хиндү, лал шашинтныг нэгэн талд оруулан хөдөлгөв. Ганди олон соёлын дэмжлэг хүртсэн үндэсний манлайлагч болж 1920 онд намын гол хүн болов.
Үл хамтрах хөдөлгөөн
1909 онд хэвлэгдсэн «Хинд Свараж» (1909) гэсэн алдарт номдоо Ганди «Энэтхэгчүүд хамтран тусалж байгаагаас Британи Энэтхэгийг ноёрхож байна. Хэрвээ энэтхэгчүүд хамтрахаас татгалзах аваас Британийн ноёрхол унаж, Энэтхэг өөртөө засаглах болно» хэмээжээ. 1920 оноос үүнд нийт ард түмнийг дагуулах нэр хүндтэй болов. Амритсарын тайван тэмцлийг британичууд 1857 оны зэвсэгт бослогыг дарсан шиг цус урсган дарсан нь нийт олны зэвүүг хүргэжээ.
thumb|right|200px|1920-иод оны адаг. Утас ээрч буй Ганди 1921 онд Энэтхэгийн үндэсний хурал «Өөрийгөө засаглах» (свараж) зорилго бүхий шинэ үндсэн хууль баталжээ. Үл хамтрах үзэл санааны хүрээнд Британи гэх мэт гадаадын бараа хэрэглэхгүй, Британид үйлдвэрлэсэн даавууг хэрэглэхийн оронд гэртээ хийж өмсөх гэх мэт «Өөрийгөө хангах» (свадеши) гэсэн эдийн засгийн тэмцэлийг уриалав.
Британийн хууль шүүхийн газрыг эсэргүүцэх, Британийн өгсөн цол хэргэмээс татгалзах гэх мэтийг мөн ухуулав.
«Үл хамтрах» хөдөлгөөн Энэтхэгийн ард түмний өргөн дэмжлэгийг хүртсэн бөгөөд зарим хурцадсан газар хүний амь хохирч байв. Ганди хүчирхийллийн бус аргаар тэмцэхийг байнга уриалах бөгөөд нийтийг хамарсан тэмцлийг уриалж байв.
1922 оны 3-р сард Гандиг үймээн самуун өдөөсөн хэмээн 6 жилийн хорих ял оноов. Хоёр жилийн дараа 1924 оны 2-р сард Ганди мухар олгой авахуулах болж шоронгоос суллагдав. Түүнийг шоронд байх хугацаанд Энэтхэгийн үндэсний хурал хоёр үзэлд хуваагдаж, хиндү-лал шашинтны хамтрал суларчээ. Сөргөлдөөнийг эвлэрүүлэх, ялгаатай байдлыг нэгтгэн тусгаар тогтнолын төлөө чиглэхийг сануулж Ганди 1924 оны 8-р сард гурван долоо хоног өлсгөлөн зарлаж багагүй амжилт олов.
Давсны татварын эсрэг жагсаал
Ганди намын хэргээс түр хөндийрч архидалт, ядуурал, боловсролгүй байдлын эсрэг анхаарч байв. Британийн засаг нэг ч энэтхэг гишүүн оролцуулалгүйгээр шинэ үндсэн хуулийн өөрчлөлт хийв. Энэтхэг улс төрийн намууд үүнд хориг тавьж, Ганди 1928 онд эргэн ирж Галигдаагийн их хуралд оролцов. Тус хурлаар Ганди Британийн засагт Энэтхэгийг доминион (өөртөө засах улс) болгохыг шаардсан бол Субас Бос, Жавахарлал Неру зэрэг залуу удирдагч нар шууд тусгаар тогтнолыг хүсч нэг жилийн хугацаа заажээ.
Британи хариу өгөхгүй байв. 1930 оны 1-р сард Энэтхэгийн үндэсний хурал Лахорт цуглаж, Энэтхэгийн тусгаар тогтнолын өдөр гэж тэмдэглэв. Орон даяар байгууллагууд тэмдэглэв. Ганди давсны татварын эсрэг хүчирхийлгүй тэмцэл (сатяграха, үнэний төлөө) явуулав. 3 сарын 12-наас 4 сарын 6-ны хооронд Ахмедабадаас Данди хүртэл 388 км жагсан алхлаа. Олон мянган хүн далайн эрэг хүртэлх энэ жагсаалд оролцжээ. Алдарт жагсаалд Британи 60,000 хүнийг шоронд хорьж хариу барьжээ.
Ганди эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө дугарч байв. Нүүрээ гивлүүрээр халхлах, бага насандаа гэрлэх зэрэг олон зүйлийг буруутгаж «эмэгтэй хүн өөрийгөө мэдэх цаг ирсэн» гэж байв. Ганди шинэ шашин үүсгэгч мэт олон дагалдагчтай, ард олонд шүтэгджээ.
Британийн төлөөгч Ирвин 1931 онд Гандитай хэлэлцээр үйлдэж, иргэний тэмцэл хөдөлгөөнөөр хоригдсон улс төрийн хоригдлыг суллав. Ганди Энэтхэгийн үндэсний хуралыг төлөөлж ганцаар Британийн Лондонд дугуй ширээний уулзалтад оролцсон ба Европын орнуудаар аялан уулзав. Ирвиний залгамжлагч Уиллингдон үндсэрхэг тэмцлийн хөдөлгөөнийг дарахыг чармайв. Гандиг баривчлан хорив. Шоронд байх хугацаанд өлсгөлөн зарлаж, ард нийт шахамдуулснаар Гандиг суллан Лондонд хоёрдугаар удаа дугуй ширээний уулзалтанд оруулав. Ганди «каст» хэмээх нийгмийн давхарга ангийн тогтолцоог халах, хүний тэгш эрхийг хангахын төлөө тэмцэж байлаа.
1934 онд Ганди намын гишүүнээс татгалзав. Гэвч ганди коммунист, социалист, худалдаачин, оюутан, шашныхан, бизнесийнхэн гэх мэт өргөн хүрээний дэмжлэгтэй хэвээр байв. Ганди Неруг толгойд гарсан 1936 онд улс төрд эргэн оролцов. Гандиг хэтэрхий уян, удаан байна гэж шүүмжилсэн Субхас Бостой үзэл зөрчилдөж байсан ба Гандийн нэр дэвшүүлсэн Паттаби Ситараяма 1938 оны сонгуульд Бост ялагдсанд Ганди өөрөө ялагдсан мэт болжээ. thumb|left|180px|1942 он. Ганди Неру хоёр
Энэтхэгээс гар хөдөлгөөн
1939 онд Дэлхийн хоёрдугаар дайн үүсэж Ганди Британийг хүч хэрэглэхгүй, ёс зүйн хувьд дэмжинэ гэв. Олон хэлэлцээр хийсэн ч Ганди Энэтхэг дайнд зэвсэг барин оролцохгүй, харин ардчилсан эрх чөлөөнийхөө төлөө тэмцэнэ гээд Британид хандан «Энэтхэгээс гар» гэж шаардсан хөдөлгөөн өрнүүлэв. Британийн эсрэг байдаг, Британийг дэмждэг аль аль тал Гандиг буруутган шүүмжлэв. Тэд «Нацист Германы эсрэг тэмцэж буй Британийг дэмжихгүй гэдэг нь ёс зүйгүй» хэмээжээ.
Ганди болон намын хорооны гишүүд 1942 оны 8-р сард Британийнханд баривчлагдав. Гандиг Пуне хот дахь Ага Ханы ордонд хорьсон бөгөөд нарийн бичгийн дарга Махадев Десай, эхнэр Кастурба хоёр нь хоригдох хугацаандаа өвчнөөр өөд болов. Гандийн бие ихэд муудсанд үхүүлэхээс айсан Британийн Энэтхэгийн засгийн газар 1944 оны 5-р сард суллажээ. Дайн дуусахад Британи Энэтхэгээс гарна гэдгээ мэдэгдэж 100,000 гаруй улс төрийн хоригдлыг шоронгоос суллажээ.
thumb|right|200px|1944 он. Ганди Жинна хоёр
Хоёр тусгаар улс
1944 онд Ганди Энэтхэгийн лал шашинтны удирдагч Мухаммад Жиннатай уулзаж нэгэн улс байхыг ятгасан боловч амжилтад хүрээгүй. 1947 онд Британи Энэтхэгийг орхихдоо шашны байдлаар Энэтхэг, Пакистан хэмээх хоёр улс болгон тавьжээ. Үүнд нийтийн эмх замбараагүй байдал үүсч хагас сая хүн алагдаж, 10-12 сая хиндү, сик, лал шашинт хүмүүс хил дамнан дүрвэж, нүүцгээв.
Ганди улс орон хуваагдахын эсрэг байсан бөгөөд аллагагүй эв зүйгээ олохыг сануулан өлсгөлөн зарлав. Үүний үр дүнд Энэтхэг-Пакистаны хэлэлцээр болж хурцадмал байдлыг намжаах, хүний амь бага үрэхийг чухалчилжээ.
Алагдсан нь
78 насандаа хорвоог орхисон Гандийн үхэл улс орныг харуусалд автуулж 2 сая хүн жагсан эцсийн замд нь үджээ.
Өв, залгамж
thumb|right|200px|Бразилын Сан-Паулу дахь Гандийн хөшөө
Цахим холбоос
Ангилал:Иргэний эрхийн төлөө тэмцэгч Ангилал:Зохиогч Ангилал:Хиндү шашны хүн Ангилал:Хувьсгалч Ангилал:Хүчирхийллийн эрх чөлөө Ангилал:Энэтхэгийн улс төрч Ангилал:Энэтхэгийн өмгөөлөгч Ангилал:Өмнөд Африкийн өмгөөлөгч Ангилал:Иргэний дуулгаваргүй байдал Ангилал:Энхтайвны хөдөлгөөний хүн Ангилал:Энэтхэгийн гүн ухаан Ангилал:Өмнөд Африк-Энэтхэгийн харилцаа Ангилал:Өөрийн намтар Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Аллагын хохирогч Ангилал:1948 оны эрүүгийн хэрэг Ангилал:Дурбаны хүн Ангилал:Йоханнесбургийн хүн Ангилал:Энэтхэгчүүд Ангилал:1869 онд төрсөн Ангилал:1948 онд өнгөрсөн
Цогцолборын сүлжээ
Цогцолборын сүлжээ (Campus network, campus area network, corporate area network, CAN) нь дотоод сүлжээ буюу LAN-уудыг холбосон, харьцангуй жижиг газарзүйн бүсэд байх компьютерын сүлжээ. Бараг бүх сүлжээний төхөөрөмжийг (шилэн кабель, Cat5 кабель гэх мэт) цогцолборыг эзэмшигч буюу их сургууль, байгууллага, засгийн газар эзэмшдэгээрээ онцлог.
Их сургуулийн цогцолборын сүлжээний хувьд хичээлийн танхим, номын сан, оюутны хотхон зэрэг олон барилгыг хооронд нь холбож болно.
Ангилал:Компьютерын сүлжээ
Ровшан Байрамов
Ровшан Байрамов (Rövşən Bayramov) — сонгомол бөх барилдаанаар олимпын хошой мөнгө, дэлхийн алт, мөнгө, хүрэл медальтай Азербайжаны тамирчин, бөх.
Намтар
Ровшан Байрамов May 7, 1987-нд ЗХУ-ын ЗСБНАзеУ-ын нийслэл Баку хотод төржээ. 1999 оноос сонгомол бөхөд хөл тавьсан. 2002 оноос «Нефтчи» дэвжээнд Хижран Шарифовын удирдлагаар хичээллэж байгаа. Тэр жилдээ өсвөрийн, идэрчүүдийн олон улсын тэмцээнд, 2006 оноос томчуудын тэмцээнд ордог болов.
Амжилт
Азербайжаны бөх Ровшан Байрамов 2006 оны ДАШТ-д аваргын төлөө Ираны Хамид Сурьянд дийлдэж мөнгөн медаль, 2008 оны олимпод Оросын Назир Манкиевыг баралгүй мөнгөн медаль, 2009 оны ДАШТ-д Армены Роман Амоянд ялагдсан ч түүнийг даган барилдаж ялсаар хүрэл медаль хүртсэн бол 2011 онд санасандаа хүрч шигшээд Беларусын Ельбек Тажиевыг дийлснээр дэлхийн аварга алдрыг хүртэв. 2012 оны олимпод Мингиян Семёнов мэтийн дөрвөн учраагаа дийлээд нөгөө л Сурьянд шүүгдэж мөнгөн медаль дээр буужээ. Энэ хооронд Европт (2007, 2008) хоёр түрүүлээд амжсан.
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Азербайжаны бөх Ангилал:Азербайжаны олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Азербайжанчууд
Брэндан Глисон
Брэндан Глисон (Brendan Gleeson, 1955 оны 3 сарын 29-нд төрсөн) нь Ирландын жүжигчин юм. Тэрээр Хатан зоригтон, Нью-Йоркийн гангууд, Брюггед, 28 өдрийн дараа, Харри Поттэр цуврал кино болон Хэлэлцээр киноны Майкл Коллинзын дүрээрээ алдартай билээ. Тэрээр 2009 онд Шуурган дунд кинонд бүтээсэн Уинстон Черчиллийн дүрээрээ Эмми шагнал хүртжээ.
Ангилал:1955 онд төрсөн Ангилал:Ирландын жүжигчин Ангилал:Ирландчууд
Батсүхийн Насандэлгэр
Батсүхийн Насандэлгэр нь Увс аймгийн Сагил сумын уугуул, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Guetta Blaster
Guetta Blaster нь Францын дижей Дэвид Геттагийн хоёр дахь цомог юм. Тус цомог Виржин Рекордс Франц бичлэгийн студэд хэвлэгдэн 2004 оны есдүгээр сарын 13-нд худалдаанд гарчээ.
Цомогт багтсан нэмэлтүүд
Ангилал: 2004 оны цомог Ангилал:Дэвид Гетта
Враца аймаг
Болгарын Враца аймаг (болгараар Област Враца) 3.6 мянган км² талбай, 187 мянган хүнтэй.
Нутаг дэвсгэрийн хуваарь
Дотроо 10 «община» (хот суурин хавийн газар)-д хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Болгарын аймаг
3 сарын 12
3 сарын 12 нь Григорийн тооллын жилийн 71 дахь (өндөр жил бол 72 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 294 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт өдөр
0312 #12
Шатрын хөлөг
Шатрын хөлөг нь шатар тоглоход хэрэглэгддэг хөлөг юм.
Ерөнхий ойлголт
Албан ёсны тоглолтод хэрэглэгддэг том хэмжээтэй хөлөг нь шатрын дүрсүүдээсээ тусдаа зарагддаг боловч ердийн шатрын хөлөг нь шатрын дүрсүүдтэй хамтдаа зарагддаг.
Материал
Албан ёсны тэмцээнүүдэд дараах төрлийн хөлгийг хэрэглэхийг хориглодог.
Гадаад холбоос
Ангилал:Шатар
Физик космологи
Физик космологи нь орчлон ертөнцийн гарал үүсэл, түүний хөгжлийн талаар судалдаг одон орон судлалын нэг салбар юм.
Мөн үзэх
Kosmologi
Цогтоогийн Лхагвасүрэн
Цогтоогийн Лхагвасүрэн нь Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сумын уугуул, Үндэсний бөх ийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх.
Плазм (физик)
Плазм нь бодисын дөрөв дэх төлөв бөгөөд хийг ионжуулж гарган авдаг. "Ионжсон" гэдэг нь атом, молекулаас тусгаар нэг юм уу түүнээс дээш тооны чөлөөт электроныг хэлнэ.
Биеийг халаагаад байх тусам бөөмс улам хурдан болдог. Цааш нь улам өндөр температурт халаавал бөөмс илүү хүчтэй мөргөлдөж эхлэх бөгөөд үр дүнд нь бөөмс бутран задарч нэмэх, хасах цэнэгтэй ионууд болно. Энэ төлөвийг плазм гэнэ.
Орчлон ертөнц дээрх хамгийн түгээмэл төлөв нь нар болон бусад одод дээр орших плазмын төлөв юм. Энгийн жишээ л гэхэд Нарны аймгийн массын 99% нь плазм байдаг. Цахилгаан цахих нь дэлхийн гадаргуу дээрх плазмын нэг жишээ юм. Энэ үед температур нь ойролцоогоор 28000К хүрдэг байна.
Хийн атомууд ионжих шалтгаан олон боловч голдуу температураас хамаарч байдаг, өөрөөр хэлбэл температур ихсэх тусам атомууд электроноо алдаж ионждог байна. Тэгэлээр ионжлолын зэргээс (хэр сайн ионжсоноос) хамаарч плазмыг сул, хүчтэй иончлогдсон гэж ангилж болно.
Гал нь плазм төлөв дэх хэсэг бодис юм.
Ангилал:Плазмын физик
Исиа Коэч
Исайя Киплангат Коэч (Isiah Kiplangat Koech, 1993 оны арванхоёрдугаар сарын 19-нд төрсөн) нь Кенийн холын зайн гүйгч бөгөөд 5000 метрийн зайн тамирчин юм.
Холбоос
Ангилал:Кенийн хөнгөн атлетикийн улсын аварга Ангилал:Кенийн холын зайн гүйгч Ангилал:Кенийн олимпын оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Кеничүүд Ангилал:1993 онд төрсөн
Хонь
Хонь нь дөрвөн хөлтэй, салаа туурайтай хивдэг хөхтөн амьтан юм. Эр хонийг хуц, ирэг гэх ба үр төлийг хурга гэнэ. Хүн төрөлхтөн анх хонийг МЭӨ 9000-11,000 жилийн тэртээ Евроазийн нутагт мах, үс ноос, сүүг нь ашиглахаар гаршуулсан гэж үздэг.
Өнөөгийн байдлаар дэлхий дээр 1 тэрбум гаруй хонь байх ба манай оронд 20 сая орчим байна. Хятад(144 сая), Австрали (98 сая), Энэтхэг (60 сая), Иран (54 сая), Шинэ Зеланд (44 сая), Их Британи (36 сая), ӨАБНУ( 29 сая), Түррк (27 сая), Пакистан (24 сая), Испани (23 сая).
Манай улсад ч мөн адил хонийг их эртнээс гэршүүлэн өсгөсөн ба Монголын мал аж ахуйн гол амьтан болохынхоо хувьд үхэр, адуу, тэмээ, ямааны хамтаар таван хошуу мал хэмээн нэрлэгддэг. Хонь нь таван хошуу мал дотроо бог мал юм.
Амт ба үнэр нь хонины мэдрэхүйн чухал эрхтэн юм. Хонь нь чихэрлэг, исгэлэн ургамлыг илүүд үздэг бөгөөд ихэвчлэн гашуун нясуун ургамлыг үл тоомсорлодог. Хоолны сонголтод хараа болон мэдэрхүйн чадвар бас чухал үүрэг гүйцэтгэдэг гэж үздэг.
Гэрийн хонь майлах, орилох, шуувтнах, хурхирах зэрэг олон янзын дуу чимээ гаргадаг гэж ангилж болно. Хонин сүргийн гишүүд бие биетэйгээ харилцахад хамгийн түгээмэл сонсогддог чимээ бол майлах, ялангуяа эх нь хургатайгаа харилцаж нэг нэгийгээ хайх, дуудах гэсэн утга агууллга илэрхийлдэг. Хонь бүрийн майлах нь өөр байдаг тул дугаар нь нэг нэгийгээ ялгаж салгаж чаддаг байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Эвэртэн Ангилал:Геномын дараалалтай организм
2013 оны бүх цэргийн наадам
Наадмын тухай
Хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд аймгийн арслан Ч.Булганхүү сумын заан Э.Санчирт, аймгийн арслан Д.Батжаргал сумын заан М.Амарсанаад, аймгийн арслан О.Баярхүү сумын заан С.Эрдэнэтогтоход, аймгийн арслан Ч.Эрдэнэчулуун сумын заан Б.Тодсайханд, аймгийн арслан О.Мөнхтөр сумын заан Ц.Цогт-Эрдэнэд, аймгийн арслан Ж.Сүхбат сумын заан Э.Энх-Амгаланд, аймгийн арслан Б.Батдорж сумын заан О.Есөн-Эрдэнэд, аймгийн арслан Т.Буянжаргал сумын заан П.Жаргалсайханд, аймгийн арслан Э.Зоригтбаатар сумын заан Б.Бат-Өлзийд, аймгийн арслан Д.Энхтайван сумын заан Цэ.Мөнхбаярт, аймгийн арслан Бу.Ганзориг сумын заан М.Даваасүрэнд, аймгийн арслан А.Давааням сумын заан Н.Золбоод, аймгийн арслан О.Батцэнгэл сумын заан Б.Улаалзганад, аймгийн арслан Б.Ганбаатар аймгийн начин Н.Жаргалбаярт, аймгийн арслан У.Батгэрэл аймгийн начин Т.Аззаяад, аймгийн арслан Д.Энхбаяр цэргийн начин Б.Энхсайханд, аймгийн арслан Г.Ганцоож аймгийн начин Б.Тайванд, аймгийн арслан С.Ерөөлт аймгийн начин А.Отгонбаатарт, аймгийн арслан Б.Ганболд аймгийн начин М.Жаргалсайханд, аймгийн арслан Ц.Чинзориг аймгийн начин Б.Хаш-Эрдэнэд тус тус өвдөг шороодлоо.
Хүчит бөхийн барилдааны хоёрын даваанд аймгийн арслан М.Баярсайхан сумын заан Б.Бат-Өлзийд, аймгийн арслан Б.Батхуяг аймгийн начин Н.Жаргалбаярт, аймгийн арслан Б.Дэлгэрсайхан цэргийн начин Б.Энхсайханд, аймгийн арслан Б.Суманчулуун аймгийн начин Т.Аззаяад, аймгийн арслан Р.Түвшинбаатар аймгийн начин Б.Тайванд, аймгийн арслан Ж.Мөнгөн аймгийн начин Б.Хаш-Эрдэнэд, аймгийн арслан Л.Нямбаяр аймгийн начин Ё.Баасандоржид, аймгийн арслан Ч.Баасанбат аймгийн начин Н.Баярбаатарт, аймгийн арслан Т.Мягмарсүрэн аймгийн харцага Д.Тогтохжаргалд, аймгийн арслан Д.Цэрэндаваа аймгийн харцага Э.Нямаад, аймгийн арслан Б.Бат-Эрдэнэ аймгийн харцага О.Бундхоролд, аймгийн арслан Ш.Дарханбат аймгийн харцага Г.Баасандоржид, аймгийн арслан Го.Отгонбаатар аймгийн харцага Б.Батжаргалд, аймгийн арслан Н.Батсуурь аймгийн харцага Ц.Бямба-Очирт, аймгийн арслан Ц.Жамсран аймгийн харцага Ч.Ганзоригт, аймгийн арслан Н.Батсайхан аймгийн заан О.Хангайд, аймгийн арслан Давж.Батбаяр аймгийн заан Д.Цэвэлсодномд, аймгийн арслан Б.Дамба аймгийн заан Б.Буянмөнхөд, аймгийн арслан Т.Пүрэвсүрэн аймгийн заан Э.Мөнхбатад, аймгийн арслан Ж.Шийрэвмөнх аймгийн заан Т.Занданбатад, аймгийн арслан Ж.Алтаншагай аймгийн заан Б.Батгэрэлд, аймгийн арслан С.Ариунбилэг аймгийн заан Л.Батзоригт, аймгийн арслан Ж.Наранбаатар аймгийн заан Б.Бадамсүрэнд, аймгийн арслан Г.Ганжад аймгийн арслан М.Бадарчид, аймгийн арслан Б.Уугандаваа аймгийн арслан Э.Оюунболдод тус тус өвдөг шороодлоо.
Наймын даваа
#
Патрис Эвра
Патрис Латир Эвра (Patrice Latyr Evra, 1981 оны тавдугаар сарын 15-нд төрсөн) — Сенегал гаралтай Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд италийн Ювентус болон Францын шигшээд тоглодог.
Замнал
2006 оны нэгдүгээр сарын 10-нд Манчестер Юнайтед багт 5.5 сая фунт стерлингээр гурван жил хагасын гэрээг байгуулж элсч байв.
Эвра анхны гараагаа нэгдүгээр сарын 14-нд Манчестер Сити багт 3-1 харьцаагаар хожигдсон Премьер лигийн тоглолтонд сэлгээгээр орж ирэн хийж байсан ба уг тоглолтонд өөрийн тоглолтын ур чадвар онцгой техникээ харуулж дасгалжуулагч сэр Алекс Фергюсоноос талархалыг хүртсэн юм. Эвраг дараагийн тоглолтонд буюу Ливерпүүлийг 1-0 харьцаагаар хожсон тоглолтонд Рио Фердинандын хослол болгон үндсэн бүрэлдэхүүнд гаргаж байв.
Эвра 2014 оны тавдугаар сарын 23-нд Манчестер Юнайтедаас явахаа мэдэгдсэн бөгөөд долоодугаар сарын 21-нд Сери А-гийн Ювентуст сая фунтээр элсэв.
Холбоос
Ангилал:1981 онд төрсөн Ангилал:Францын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Марсала багийн тоглогч Ангилал:Ницца багийн тоглогч Ангилал:Монако багийн тоглогч Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч
Лонжидын Энх-Амгалан
Лонжидын Энх-Амгалан Нисванис хамтлагийн ахлагч, хөгжмийн зохиолч, МУ-ын соёлын тэргүүний ажилтан.
Намтар
1976 онд Увс аймгийн Ховд сумын "Хөх толгой" гэдэг газар 10 хүүхэдтэй айлын 6 дахь хүүхэд болон төрсөн. 1-р ангид байхдаа Эрдэнэт хотод шилжин ирсэн бөгөөд аав П.Лонжид нь киномеханикч,улсын тэргүүний анчин, яруу найрагч хүн байлаа. Өвөө М.Пунцаг нь Увс аймгийн орлогч даргаар ажиллаж байв.
Уран бүтээл
Нисванис хамтлагийг 1996 онд үүсгэн байгуулсан бөгөөд өөрөө хамтлагийн ахлагч. Нисванис хамтлаг нь пост гранж альтернатив металл стилээр тоглодог амьд хөгжмийн хамтлаг юм. Байгуулагдсанаас хойш 3 цомог гаргасан.
Өөрөө хамтлагийнхаа дуунуудад ая хийж, үгийг нь зохиодог. Мөн бусад дуучидтай хамтран уран бүтээл туурвидаг. Тухайлбал: Сарантуяа дуучны “Тэнэг ялааны дууль”, “Мэдэхгүй”, “Хэн мөнхөд хайрлаж чадах вэ” дуунуудын үг, аяыг, дуучин Ариунаагийн “Утасны чинь дугаар”, “Bye bye” дуунуудын аяыг, дуучин Отгоогийн “Эрчүүдийг үзэн ядах сэтгэлийг надад өгөөч” дууны аяыг,  “Маргааш надад ирнэ”,  “Яагаад”,  “Тэгэхэд би” дуунуудын үг, аяыг зохиосон.
Ангилал:Нисванис Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1976 онд төрсөн
Афродита
Анхандаа Ориент, Бага Азийн газар тариалан, ургамал, газар, хаврын бурхан байсан гэж үздэг. афродита нь дайны бурхан арест хайртай байсан өөрийн нөхрөөр гефектийг сонгосон
Грек Ромын эртний домогт өгуулснээр Афродита гэх бурхан байж гэнэ. Түүнийг мөн Венере ч гэж нэрлэдэг байна. Афродита бол дурлалын бурхан Эросын ээж, гоо үзэсгэлэн, ертөнцийн бүхий л амьд биетийн үржил, таталцал, хамгаалах, хайрлах, үр удмаа үлдээх сүнслэг хийгээд сэтгэл зүрхний холбоог ариусгах бурхан юм. Энэ талаар Вавилоны Иштар, Финиксчүүдийн Астар бурхадтай төстэй.
Грек болон Тройн 10 жилийн дайны үеэр Афродита бурхан нь Тройн талд тулалдсан бөгөөд хэрхэн энэ дайнд оролцсон нь ч сонирхолтой. Тройн хаан Приамын хүү Парис Афродита, Хера, Афина нарын хоорондын хэн нь илүү үзэсгэлэнтэй талаарх зөрчилдөөнд Афродитагийн талд орон түүнийг үзэсгэлэнтэй гэж нэрлээд Спартагийн хаан Менелейн хатан үзэсгэлэнт Хеленийг авахаар болдог юм. Хүний эхнэрийг зүгээр авна ч гэж юу байхав хулгайлж л таараа шүү дээ. Ингээд 10н жилийн дайн эхэлсэн байдаг юм. Хелен ч үзэсгэлэн гоогоороо ихэд алдартай байсныг хэлэх үү Грекийн баатрууд бүр “Хэрвээ Хелен өөрөө сонгож хүнтэй гэрлэх аваас дайн зарлахгүй. Харин түүнийг хулгайлсан тохиолдолд Грекийн бүх баатрууд хулгайлсан хэнтэй ч бай дайн зарлана” гэсэн ам тангараг маягийн зүйл хийсэн байгаа юм. Тройн дайн 10 жил үргэлжлэсний эцэст Спартагийн цэргүүд модон морь хийж цайз руу нэвтрээд, шөнө дөлөөр хотыг үнсэн товорго болтол нь шатаасан гэдэг. Афродита бурхан Трой хотыг хамгаалж чадаагүй ч Тройн удам угсааг хамгаалан үлдэж, зугтаалгасан гэдэг.
Афродитагийн ачаар Эней (бурхан болон мөнх бус Анчизын хүү) түүний аав, хүү Иулус нар хамт шатаж буй хотоос зугтаж, шинэ газар нутаг олон, тэндээ удам угсаагаа хамгаалан үлдэж. Мөн өөр домогт Тройн хотын амьд үлдэгсэд газар дундын тэнгисийг гатлан италийн хойгт очиж оршин суудаг ч гэж гардаг. Бас Итали үүссэн домогт өнчин ихэр хөвгүүд болох Ромулус болон Ремус нарыг хөгшин чоно тэжээж, эцэст нь хүн олж, олдсон тэр дэнж дээр нь Ром хотыг байгуулж Ромулус ч анхны хаан болсон гэдэг. Ямартай ч ийнхүү Ром нь Афродита бурхныг хамгаалагч бурхан хэмээн шүтэж, Цезарийн үед түүнд зориулж сүм хийд барин, дүрслэх урлаг нь Афродита бурхныг дүрсэлж олон олон уран баримлыг Фидиа, Скопа, Каново нар бүтээн туурвисаар ирж.
Олон янзын домогт түүний гоо сайхантай маргадаг хүн үгүй ч зарим нь түүнийг харгис, өшөө авагч зан чанартай ч гэж үздэг байна. Ямартай ч түүнийг үеийн үед гоо үзэсгэлэн, эв нэгдлийг илэрхийлсэн байдлаар дүрсэлж, алдаршуулсаар байна.
Мөн үзэх
Ангилал:Эртний Грекийн бурхад
Гурвантэс сум
Гурвантэс сум — Монгол улсын Өмнөговь аймгийн харъяат сум. Сумын төвөөс зүүн урагш 25 км зайд Нарийн сухайтын нүүрсний уурхай байрладаг.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Өмнөговь аймгийн сум
Видин аймаг
Болгарын Видин аймаг (болгараар Област Видин) 3.0 мянган км² талбай, 86.9 мянган хүнтэй.
Нутаг дэвсгэрийн хуваарь
Дотроо 11 «община» (хот суурин хавийн газар)-д хуваагддаг.
Цахим холбоос
Ангилал:Болгарын аймаг
Галданцэрэн хаан
Галданцэрэн нь Цорос овогт Цэвээнравдангийн ахмад хүү болж 1693 онд төрсөн. Тэрээр 1727-1745 оны хооронд Зүүнгарын хаант улсыг удирдаж байсан агаад Манжийн түрэмгийлэлийн эсрэг тууштай тэмцэж байсан. 1731 онд Манжийн цэргийг ихэд ялаад, 1732 онд 3 түмэн цэрэг авч Халхын зүг довтолон Эрдэнэ зуу хүртэл давшиж тулалджээ. Гэвч ялагдан ухарсан байдаг. 1739 онд Манжтай хилээ тогтоон гэрээ байгуулсан. 1745 онд тахал гарсны улмаас өвчин олж өөд болсон.
Ангилал:Зүүнгарын хан Ангилал:17-р эсвэл 18-р зуунд төрсөн Ангилал:1745 онд өнгөрсөн
Цэвээндоржнамжил
Цэвээндоржнамжил нь Галданцэрэнгийн хүү бөгөөд Зүүнгарын хаант улсыг удирдаж байсан. 14 насандаа эцгийн орыг залгамжилж, 4 жилийн дараа Лхамдаржаад хорлогдож үхсэн. түүний үеэс эхлэн тус улс дахь хаан ширээний төлөөх тэмцэл эхэлсэн.
Ангилал:Зүүнгарын хан Ангилал:18-р зуунд төрсөн Ангилал:1749 онд өнгөрсөн
Намсрайжавын Батсуурь
Намсрайжавын Батсуурь (1987 оны наймдугаар сарын 11 ) нь Увс аймгийн Ховд сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын Даян аварга цолтой бөх.
Амжилт
2006 онд Ховд аймгийн баяр наадамд 5 давж аймгийн начин, 2011 онд Дархан-Уул аймгийн 50 жилийн ойн барилдаанд түрүүлж аймгийн арслан цол хүртсэн. Бөхийн өргөөнд болдог барилдаануудад аварга, арслан, гарьд, заан цолтнуудыг өвдөг шороодуулж үзэгчдийг шуугиулдаг дайчин, шуурхай, хийцтэй барилдаантай бөх бөгөөд 2011 оны цагаан сарын барилдааны үеэр Даян аварга А.Сүхбат түүнд "Ирээдүйн аварга" шагналаа гардуулсан. Тэрээр 2013 оны улсын наадамд 6 давж шөвгөрөн, улсын харцага цол хүртжээ (3-ын даваанд аймгийн хурц арслан Б.Одгэрэлтэй тунаж, 4-ийн даваанд 2012 оны түрүү бөх улсын арслан П.Бүрэнтөгстэй оноолтоор таарч, 5-ын даваанд улсын харцага Т.Өсөх-Ирээдүйг, 6-ын даваанд аймгийн хурц арслан Л.Цэрэнтогтохтой тунаж давсан бөгөөд 7-ын даваанд улсын начин Б.Батмөнхтэй тунаж барилдаад унасан).
2011 оны жүдо бөхийн насанд хүрэгчдийн улсын аварга шалгаруулах тэмцээнд түрүүлж "Спортын мастер", 2011 оны дэлхийн цомын аваргаас хүрэл медаль хүртэж "ОУХМ" цол хүртсэн, 2013 онд мөн жүдо бөхийн улсын аварга болсон, 2012 оны дэлхийн цомоос хүрэл, 2012 оны Азийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс хүрэл медаль хүртсэн жүдоч.
Самарканд
Согд, Сартуул зэрэг дундад зууны улс орны нийслэл байж, Торгоны замын үзэсгэлэнт сувд хэмээн хүндлэгдэж байсан хоёр мянган жилийн түүхт газар, өдгөө Ташкент, Наманган, Андижаны дараах Узбекистаны дөрөв дугаар том хот бол Самарка́нд (узбекээр Samarqand) юм. 108 км² газар эзлэж буй Самарканд хотод 2012 оны бүртгэлээр 483 мянган хүн оршин сууж байна.
Намсрайжавын Батсуурь
Бөхийн удам
Өвөө Ж.Гэлэг нь улсын начин, аав Г.Намсрайжав нь улсын харцага, авга ах химийн ухааны доктор,профессор, самбын ОУХМ Г.Даваасамбуу нь улсын начин, Г.Дансран нь аймгийн заан, Н.Баярмагнай нь чөлөөт бөхийн Ази тивийн аварга, улсын 5 удаагийн аварга, ОУХМ, аймгийн арслан цолтой. Мөн олимпийн хүрэл медальт, МУГТ, улсын начин Р.Даваадалай, чөлөөт бөхийн дэлхийн аваргын хүрэл медальт, МУГТ, улсын начин Ло.Энхбаяр, улсын начин Ло.Эрхбаяр нар ээжийнх нь хамаатан. Өөрөөр хэлбэл 2 талдаа бөхийн удамтай.
Ангилал:Даян аварга Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:Монголын жүдогийн улсын аварга Ангилал:Ховдын (Увс) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Хурдатгал
Хурдатгал гэж нэгж хугацааны турш дахь хурдны өөрчлөлтийн хэмжээ юм. Жигд биш хөдөлгөөний хурд нь хугацааны агшин бүрд өөр өөр байх бөгөөд энэ өөрчлөлтийн хэмжээ болон чиглэлийг тодорхойлогч нь хурдатгал юм. Хурд нь хоёр янзаар өөрчлөгдөх боломжтой: хэмжээгээр болон чиглэлээр. Нэг талаас хурдатгал нь тухайн зүйлийн хурдсах буюу удаашрах хурд бол нөгөө талаас чиглэлийнх нь өөрчлөгдөх хурд юм. СИ систем дахь нэгж нь м/с²
Александр Горшков
Александр Георгиевич Горшков (1946 оны 10 сарын 8-нд Москвад төрсөн) нь Зөвлөлт Холбоот Улсын мөсний бүжгийн тамирчин юм. Людмила Пахомоватай хослон гулгадаг байсан тэрээр 1976 оны олимпийн аварга болсноос гадна дэлхийн аварга цолыг 6 удаа хүртжээ. Горшков 2010 оны 6 сарын 4-нд Новогорскт болсон Оросын Уран Гулгалтын Холбооны хурлаар тус холбооны ерөнхийлөгчөөр сонгогджээ.
Намтар
Горшков Динамо нийгэмлэгт харьяалагддаг байсан бөгөөд түүний хослон гулгагч нь эхнэр Людмила Пахомова нь байсан юм. Тэд хамтдаа 1967 оноос эхэлж гулгасан бөгөөд 1970 онд гэрлэцгээжээ. 1976 онд мөсний бүжгийн төрөл анх удаа олимпийн наадмын хөтөлбөрт багтахад оролцож, алтан медаль хүртсэн. Тамирчны замналаа өндөрлөсний дараа Горшков Олон Улсын Уран Гулгалтын Холбооны мөсний бүжгийн техникийн комиссын даргын албыг хашиж байв.
Хурдатгал
Сонгодог механикийн онолоор, биеийн хурдатгал нь түүнд үйлчлэх нийт хүчтэй шууд пропорциональ хамааралтай (Ньютоны хоёрдугаар хууль):
Александр Горшков
Намтар
Тэр Пахомовагийн хамт Дэлхийн уран гулгалтын алдрын танхимд 1988 онд багтсан бөгөөд харамсалтай нь Пахомова хорт хавдрын улмаас 1986 онд нас барсан байсан билээ.
Амжилт
200px|thumb|Л.Пахомова, А.Горшков нар 1969 онд Людмила Пахомовагийн хамтаар
Хурдатгал
Гадаад холбоос
Ангилал:Механик Ангилал:Физик тоо хэмжээ Ангилал:Кинематик
Бонд
Үнэт цаасыг бонд, хувьцаа гэж ангилна. Бонд буюу өрийн бичиг гэдэг нь тодорхой хэмжээний мөнгийг тодорхой хугацаанд тодорхой хүүтэйгээр зээлсэн болохыг гэрчилсэн үнэт цаас юм. 270 хоног хүртэлх хугацаатай бондыг арилжааны вексел гэнэ.
Бондын ангилал маш олон. Үндсэндээ бонд гаргагчаар нь Засгийн газрын ба засгийн газрын бус бонд гэж ангилна. Засгийн газрын бонд ихэвчлэн 3 сар, 6 сар, 9 сар гэх мэт богино хугацаатай байдаг. Бондын хугацаа ихэвчлэн 3-40 жил байдаг. Засгийн газрын бус бондын гол төлөөлөл нь компанийн бонд юм. Бонд нь хөрвөх бонд, хүүгүй бонд, барьцаат бонд гэх мэт олон төрөлтэй.
Бондын ерөнхий шинж
Бонд эзэмшигч нь ямагт зээлдүүлэгч байна. Тодорхой хугацааны дараа эргэн төлөгдөнө. Бусдад арилжаалж шилжүүлж болно. Тодорхой хүүтэй байна.
Ангилал:Бирж Ангилал:Санхүүжүүлэлт Ангилал:Хувьцааны зах зээл
Милуоки Бакс
Милуоки Бакс (Milwaukee Bucks) баг нь Америкийн Висконсин муж улсын Милуоки хотын мэргэжлийн сагсан бөмбөгийн баг юм. Үндэсний Сагсан Бөмбөгийн Холбооны Дорно бүсийн Централ дивизонд харъяалагддаг. 1968 онд байгуулагдаж Брэйдли Центерт гэрийнхээ тоглолтыг хийдэг. Буганууд нь гайхамшигтай түүхтэй баг юм: (1971) онд аварга болж, (1971, 1974) онд бүсийн аварга, нийт 13 удаа дивизоноо (1971, 1972, 1973, 1974, 1976, 1980, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 2001) тэргүүлсэн байна. Бакст Карим Абдул Жаббар, Оскар Робертсон, Боб Ланийр, Рэй Аллен ба Майкл Редд зэргийн алдартай тоглогчид тоглож байлаа. Багийн нэрний утга Буга.
Түүх
2019-20 оны улиралд Бакс багийнхаа ээлжит улирлын 56 дахь тоглолтын дараа плей-оффын эрхээ авснаар NBA-аас хойш тоглосон тоглолтын тоо болон хуанлийн огноогоор (2-р сарын 23) плэй-оффт шалгарсан хамгийн хурдан баг боллоо. 1984 онд плей-оффын форматаа өөрчилсөн.
Боржигин уртын дуу
Боржигин уртын дуу
Боржигин уртын дуу бол амьдралын гоо сайхан гүн ухаанаас урган гарсан өөрийн гэсэн онцлог бүхий ардын урлагийн урын сангийн үнэт дээж юм. Боржигин уртын дууг дуулахад хөг дан нь чимэглэл ихтэйгээс гадна элдэв өвөрмөц уран нугалаанууд их орно. Ер нь уртын дууны түрлэгийг малгайн оройн нугалаанд тохируулан 6, 12, 24, 36 гэх мэт тоотойгоор зохиодог байсан гэж ярилцдаг. Боржигин дууны онцлог нь аялгуу урт биш учраас хоолойд амар ая нугалаа нь уран олон байдгаараа өргөн дэлгэр дуулагддаг байжээ. Төв халхын аялгуугаар дуулах нэг түрлэг дууг хоёр турлэг болгон дуулдагаас боржигин аяар найрлах үед дуу урт болчихсон мэт санагдана. Ахуй амьдрал найр наадамд байнга дуулж ойрын хэрэглээ болж ирсэн учраас үг нь төв халхын дууг бодвол бичгийн хэлнээс нилээд холдож аман ярианд ойртсон нь ажиглагддаг. Мөн аялгуунд "Зээ жаа", "Ай хөө зээ хөө" гэх мэт чимэг аялгуу голлодог. Шуранхай нь богино огцом өргөлттэн дээр "Зээ жаа" нь аяыг зааглаж өгдөг учир сурахад амар болно. Боржигин уртын дууг сурах нөхцөл нь найр болон малын бэлчээр болж байв. Хэн нэгэн дуу сурахаар зорьсон хүн бэлчээрт сурч найран дээр дуулж шалгалт сорилт давдаг байна. Боржигин уртын дуу нь голдуу хурдан хүлэг байгалийн сайхныг харьцуулан магтахаас гадна сайн нөхөр үнэнч амрагын тухай өгүүлсэн нь бий.