Богд_хааны_Засгийн_газар
Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын Нийгэм,эдийн засгийн байдалд гарсан өөрчлөлтүүд
Эдийн засгийн амьдралд гарсан өөрчлөлтүүд: 1. Богд гэгээний засгийн газар тулгар төр байгуулагдсанаас хойш Монголын аливаа орлогын албан татвар манжид зарцуулагдахаа больж МонголУлсын санд” орох болсон. 1912 оноос Ховд, Улиастай, Хиагт зэрэг газар гаалийн албан татварын албыг нээж, хүрээнд “Гаалийн хэргийг ерөнхийлөн шийтгэх яам” байгуулагдсанаар улсын сан нэмэгдэх болсон. Зөвхөн Хятад, Монголын худалдаанд гаалийн татвар авч, бусад гадаад худалдаанаас татвар авдаггүй байсан. 2. Хүрээний эрх баригчид газар орныхоо “байгалийн баялаг”-ийг ашиглах явдалд анхаарлаа хандуулж байсан байна. Жишээ нь: Богд эзэнд “…манай улс хэдийгээр МАА-н бүтээгдэхүүн ашиг шимээр амьдраад болж байсан ч ган зуд бусад бэрхшээлээс болж мал хоргодох магадлалтай. Иймээс өдий болтол гадаад улс оронд тонуулчихаагүй хадгалж явсан газрын баялгаа ашиглая” гэж бичсэн байлаа. Монголд нээгдсэн гадаадын хөрөнгө оруулалттай “Монголор” алтны уурхайтай 1912 онд гэрээ байгуулж монгол түшмэдээр хянуулан, бүх олсон алтны 16.5 хувийг улсын санд алтаар болон Орос цаасан мөнгөөр оруулж байхаар болсон. Орос болон бусад аливаа улсаас ямар нэгэн уурхайн газрын баялаг ашиглах бол Монголын засгийн газартай гэрээ хийх, ямар ашигт малтмал ашиглаж байгаагаас шалтгаалж хувь татвар ноогдуулах зэрэг батлагдсан дүрэм журам байсан боловч Монгол Оросоос өөр улстай харьцаж чадаагүй байсан тул энэ талаар тодорхой ажил өрнөөгүй. 3. Монгол Улсын засгийн газар 1914.03 сард газар тариаланг ашиглах талаар журам гаргасан. Энэ ажлыг өрнүүлэхдээ эхний удаа улсаас эд материалын тусламж үзүүлж, тарьсаны дараа 3 хувийнх нь 1%-ийг үр болгож, 1%-ийг улсын санд өгч, 1%-ийг нутаг хошууны иргэдийн хэрэгцээнд гэсэн хувиараар явуулав. Энэ шийдвэр төдий л үр дүн өгөхгүй байсаар 1919 онд хүчингүй болсон. 4. Богдын засгийн газарт улсын орлого, зарлага, санхүү, төсвийн зарцуулалтын тал дээр тодорхой ахиц гарч, тэр үед Оросод Монголын санхүүгийн асуудал давхар хөтлөгддөг байсан тул Монголоос хүн суулгаж, санхүүгийн асуудлаа хянуулах боломжтой болсон. 1916 оны байдлаар Монгол Улсын төсвийн орлого 6 сая, зарлага 6 сая байсан нь орлого нь зарлагаа нөхөж чадахгүйд хүрсэн тул жилээс жилд алдагдалд орж, Оросоос 5 сая рублийн зээл авч байжээ. Монгол оронд доорхи жижиг үйлдвэр, аж ахуйнууд байгуулагдсан. а/. Монголын алтны уурхайн эзэд Хараа голын эрэг дээр усны халуун уурын хүчээр тээрэм барих зөвшөөрөл авсан. б/. 1915-16 онуудад Налайхын Чулуун нүүрсний уурхай ажилласан. в/. 1915 онд Орос Монголын хэвлэлийн газар байгуулагдсан. г/. Цахилгаан станц, туйпууны заводын барилга баригдаж эхэлсэн. д/. 1915 онд Орос хүрээнд “Монголын үндэсний банк” байгуулсан. е/. Цахилгаан мэдээний хороо байгуулагдсан, Дундад Иргэн Улс, Орос, Монгол гурвыг холбосон ба дотроо Улиастай, Ховд, Хүрээ, Хиагтыг холбосон байлаа. ё/. 1912 онд Орос улсын худалдаа үйлдвэрийн яамны төлөөлөгчдийн газар байгуулагдсан байна. Монголын ард түмний ахуй амьдралд гарсан өөрчлөлтүүд Хэдийгээр тэмцлийн үр дүнд Олноо Өргөгдсөн Монгол улс байгуулагдсан боловч хагас колонийн байдалд шилжсэн байв. Монголд Хятад, Орос, Европ, Америкийн капиталууд элдэв аргаар нэвтрэн, албан татвар, өр төлөөс нэмэгдэж, ард түмний амьдрал доройтсоор байсан.