cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Владислав Ховалыг
Намтар
2006 он - ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Оросын Төрийн удирдлагын Академийг "Хямралын эсрэг менежмент" мэргэжлээр суралцаж төгссөн.
Их сургуулиа төгсөөд төрийн байгууллагуудад ажиллаж, Бүгд Найрамдах Тува Улсын Төрийн өмчийн хорооны хуулийн ахлах мэргэжилтэн болжээ. Дараа нь 1994-2004 онд тэрээр ОХУ-ын Холбооны албаны Санхүүгийн нөхөн сэргээлт, дампуурлын асуудлаар Тува дахь нутаг дэвсгэрийн байгууллагыг удирдаж байжээ. Дараа нь тэрээр Бүгд Найрамдах Тува Улсын Сангийн яаманд шилжин ажиллаж, хэлтсийн дарга, газрын даргын албыг дараалан хашсан байна.
2007 оны 4-р сараас 2008 оны 7-р сар хүртэл - Бүгд Найрамдах Тува Улсын Газар болон өмчийн харилцааны сайд.
2008 оны 7-р сарын 30-нд Кызыл хотын даргаар ажилласан. Энэ албан тушаалд хоёр хугацаагаар 2018 он хүртэл ажилласан.
2018 оны 11-р сараас 2021 оны 4-р сарын 7-ны өдөр хүртэл «Тываэнергосбыт» компаний ерөнхий захиралаар ажилласан байна.
2021 оны дөрөвдүгээр сарын 7-нд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин өргөдлөө өгч өөрийн хүсэлтээр огцорсон Шолбан Кара-оол ын оронд Владислав Ховалыг Бүгд Найрамдах Тува Улсын тэргүүнээр түр томилох Зарлиг гаргасан байна.
2021 оны 6-р сарын 20-нд "Нэгдсэн Орос" намын бүс нутгийн салбараас 9-р сарын 19-нд болох Бүгд найрамдах улсын тэргүүнийг сонгох сонгуульд Ховалыг нэр дэвшүүлсэн байна. Тангараг өргөх ёслолын ажиллагаа есдүгээр сарын 28-нд болж Владислав Ховалыг тэр өдрөө Бүгд Найрамдах Тува Улсын тэргүүн болжээ гэж Тувагийн Их хурлын дарга Кан-оол Даваа зарласан байна.
Рутульчууд
Рутульчууд (Myhabyr; оросоор Рутульцы; англиар г.т. Rutul, о.т. Rutuls,Rutul people) — Ар Кавказын ард түмэн. ОХУ, Азербайжан амьдарч байна.
Хэл бичиг
Эртнээс хэлээ араб үсгээр бичиж ирсэн. XX зууны латин—кирил—латин болон шилжив.
Эшлэл
Ангилал:Азербайжан дахь угсаатан Ангилал:Дагестан Ангилал:Оросын ард түмэн Ангилал:Кавказ дахь угсаатан
Кембрижийн Их Сургууль
Кембрижийн Их сургууль (англи. University of Cambridge, лат. Universitas Cantabrigiensis) - Байгуулагдсан хугацаагаараа Их Британид Оксфордын Их сургуул ийн араас хоёрт болон дэлхийд 4 дүгээр ордог Их сургууль юм. Их сургуулийн албан ёсны статус бол онцгой шаардлагатай буяны бус байгууллага (exempt charity). Төрийн боловсролын сан (Higher Education Funding Council), оюутан / аспирантуудын хандив, ивээн тэтгэгчдийн сан, Cambridge University Press-ийн хэвлэлийн орлого, «Рассел» группын болон бусад эх үүсвэрээр санхүүждэг байна.
2019 оны 7-р сарын 31-ний өдөр нэгдсэн төсөв 2,192 тэрбум фунт стерлинг болж үүнээс 592,4 сая фунт стерлинг санхүүгийн буцалтгүй тусламжаас бүрдсэн байна.
Кембриж бол хандив болон нийт хөрөнгийн хэмжээгээрээ Нэгдсэн Вант улсын хамгийн баян Их сургууль юм. Их сургууль олон тооны холбоодын гишүүн бөгөөд Английн их дээд сургуулиудын Кембриж, Лондон, Оксфорд гэсэн "алтан гурвалжин"-гийн нэг юм.
Кембриж нь нэр хүндтэй математикч, эрдэмтэн, улс төрч, хуульч, философич, зохиолч, жүжигчид, хаад болон төрийн тэргүүнүүд зэрэг олон нэр хүндтэй төгсөгчдийг бэлтгэсэн. 2020 оны 10-р сарын байдлаар 121 Нобелийн шагнал тан, 11 Фильдсийн медаль тан, Тюринг шагналын 7 эзэн, Их Британийн 14 Ерөнхий сайд нар Кэмбрижийг төгсөгч, багш, судалгааны ажилтнаар ажиллаж байжээ.
Түүх
Түүхийн эх сурвалжид тус их сургуулийг 1209 онд Оксфорд хотыг орхин гарсан эрдэмтдийн холбоо үүсгэн байгуулсан байна. Бусад эх сурвалжийн мэдээлснээр энэ нь Дундад зуун ы үеийн сүм хийдүүдийн боловсролын хөтөлбөрийн зөрүүгээс бий болсон гэдэг. 1214 онд Их сургуулийн албан ёсны дүрэм журам гарсан. Түүний дагуу ректорыг томилж, сургалтын эцэст шалгалт авдаг хөтөлбөрийг баталдаг байжээ. Их сургууль болон сүм хийдийн сургуулийн гол ялгаа нь шинжлэх ухаан, гүн ухаан, логик, математикийн хичээл заадагт байсан.
1249 болон 1260 онд Кембриж хотын оршин суугчид болон их сургуулийн багш нарын хооронд ширүүн мөргөлдөөн болсон. Хотын ард түмний эсрэг хаан хэлмэгдүүлэлт хийсэн ч зарим эрдэмтэд үүний дараа аюулгүй байдлаа бодоод 1261-1265 онд Нортхэмптон руу дүрэвсэн ажээ. Улмаар Нортхэмптон их сургууль богино хугацаанд оршин тогтнож байжээ. Кембрижийн коллежийн анхны Питерхаусыг 1284 онд Элийн бишоп Хюго де Балшам үүсгэн байгуулжээ. 1318 онд XXII Пап лам Иоанн Кембрижид Католик сүмийн албан ёсны их сургууль (studium generale) статусыг олгосон байна. Түүхийнхээ ихэнх хугацаанд Их сургууль нь үндсэндээ шашны боловсролын байгууллага байсан. Их сургуулийн зөвлөлийн гишүүд 1871 он хүртэл шашны албан тушаал давхар авах шаардлагатай байжээ.
Бүтэц
Захиргааны хувьд Кембрижийн Их сургууль нь 31 коллежуудын нэгдэл юм. Коллеж бүр өөрийн гэсэн өмчтэй, номын сан, оюутнуудад зориулсан дотуур байр, найрал дуу, хөгжимтэй (протестант) сүм гэх мэт. Коллежийн амьдралыг өөрсдийн тус бүрийн дүрмээр зохицуулдаг (жишээлбэл, хүйс, насны хязгаарлалт). Коллеж тус бүр Их сургуулийн Зөвлөлд өөрийн гэсэн төлөөлөгчтэй байдаг. Үүний зэрэгцээ аль ч коллежийн оюутнууд Кэмбрижийн их сургуулийн алдартай номын сан, Кембрижийн ажиглалтын төв, Кавендиш лаборатори зэрэг их сургуулийн ерөнхий ангиудыг ашиглах боломжтой байдаг байна.
Онгуд
XII-XVI зууны үеийн монголжсон түрэг гаралтай угсаатны бүлэг
Кембрижийн Их Сургууль
Бүтэц
Оюутнууд, аспирантуудын боловсрол, шинжлэх ухааны ажлыг тус сургуулийн зургаан "сургууль"-д зохион байгуулдаг. "Сургууль" бүр нь захиргааны хувьд хэд хэдэн факультет (тэнхимийн багц), эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, лабораторийн сэдэвчилсэн (асуудал) бүлэг болдог юм.
Онгуд
Энгүд буюу өнгүд аймгийн дээдэс XII зууны үеэс түүхэн сурвалжид нэр гарчээ. Тус аймгийн нэрийг Судрын чуулган зэрэг түүхэн сурвалжид эр эм эгшиг ялгадаггүй араб үсгээр тэмдэглэснийг тус сурвалжийг орос хэлээр орчуулах үес онгут хэмээн буулгажээ. Гэвч уг нэрийн дуудлага нь зөв дуудлага нь önggüd болно. Өнгүд нь Тэндүк хэмээх газар нутаглаж жүрчидийн Алтан улсын хойд хилийн хэрмийг сахин хамгаалах үүрэг хүлээж байсан түрэг хэлтэн нүүдэлчин аймаг байв. Христосийн шашны несториан урсгалыг хүлээн авч шүтэх болсон бөгөөд шашны үйл хэрэгт сири хэл бичгийг хэрэглэж байсан боловч уйгур бичгийг төрийн хэрэгт ашиглаж байжээ. Монголын баруун хэсэгт оршин байсан Найман улсын ноёрхогч овогтой ураг төрлийн холбоотой байсан тул 1204 онд Найманы Даян хаан тэднийг Чингис хааны эсрэг холбоотон болгох гэсэн боловч өнгүдийн тэргүүлэгч Алакуш тигидхури татгалзаж, Чингис хаанд дагаар оров. Чингис хаан Алага бэхи охиноо Алакуш тигидхурид хатан болгож өгснөөс хойш өнгүдийн ноёд алтан урагтай ураг барилдах болжээ. Өнгүдийн ноёд христосийн шашны несториан урсгалыг шүтдэг байсан боловч 1293 онд Ромын папын төлөөлөгч Жиовани Монтекорвино өнгүдийн тэргүүлэгч Георгисийг (анг. George, хят. Kuolijisi) христосийн шашны католик урсгалд оруулж чаджээ. Гэвч Георгисийг нас барсны сүүлээр өнгүд нар дахин несториан урсгалаа шүтэх болов. Өнгүд нарын тэргүүлэгчдийн сууж байсан орд харш болон оршуулгын газар нь одоогийн Өвөр Монголын Улаанцав аймгийн Дархан муумянган хошууны Олон сүм хэмээх газар бий. 1368 онд хятад газар Монголын Юань улсын ноёрхол унах үест өнгүд нар нэгэнт монголжиж, монгол угсаатны бүрэлдхүүн болсон байжээ. XV зууны үест өнгүд аймгийн нэр нь энгүд хэмээн дуудагдах болж зүүн монголын Түмэд түмний бүрэлдхүүнд багтах болов. Мандуул хааны хатан бөгөөд хожим Батмөнх даян хааны хатан болсон Мандухай нь энгүдийн Цоросбай чинсаны охин болно.
Кембрижийн Их Сургууль
Коллежүүд
Ангилал:Их Британийн их сургууль
Онгуд
Онгууд, Онход
Онгуд нь XIII зууны монгол аймаг юм. "Онгон, дархлагдсан" гэсэн монгол үгнээс онгудын нэр үүссэн байж болох юм. Мөн түрэг хэлний "он" (баруун) үгнээс үүсэлтэй гэсэн хувилбар бий. Онгуд аймаг Монголын тэгш өндөрлөгийн баруун хэсэг буюу монгол хэлтнийхээ баруун өмнө захаар нутагшиж байснаас ингэж нэрлэгдсэн байж болох магадлалтай. Онгууд гэж үгийн бүтцийг " он+олон тооны дагавар=он+д-онгууд" гэж задалж болно. Мөн он буюу ван цол, олон тооны гууд нэмэгдсэн гэж үзэх үзэлт гарч ирэх болжээ. Түүхч Г.Сүхбаатар эртний хятад хэлийг сайтар эзэмшсэн судлаач байв. Тэрээр Хүннүгийн Вэньюйти аймгийн нэр бол Онгудын эртний хятад хэл дээрх дуудлага мөн гэж үзсэн байдаг. Мөн хүннүчүүд баруун тийш нүүхэд одоогийн Казахстанд үлдсэн юэбань хүннүчууд хожим түрэгүүдтэй холилдон шато түрэг аймгийг бүрэлдүүлж дараад нь зүүн тийш буцаж нүүн Хятадын хойд хэсэгт ирж онгуд аймаг болсон гэсэн таамаг бий. Зарим судлааичд тэднийг түрэг аймаг гэж үздэг. Өвөрмонголын нэгэн эртний балгаснаас онгудчуудын хэрэглэж байсан христийн шашны загалмайнууд олджээ.
Ангилал:Монгол овог аймаг Ангилал:Эртний Монголчууд
Пиноккио 3000
Пиноккио 3000 (Pinocchio 3000) нь 2004 онд дэлгэцнээ гарсан, Канадын-Испанийн-Францын компьютер-анимаци инээдмийн кино бөгөөд Filmax бүтээж, Christal Films кино компани 2004 оны 2 сарын 9-нд кино театруудад нээлтийг нь хийжээ. Даниел Робишоуд болон хүүхдийн номын зохиолч, зураач Луис Дукет нар зохиолыг нь бичсэн.
Георгий Полтавченко
right|200px Георгий Сергеевич Полтавченко (Гео́ргий Серге́евич Полта́вченко; 1953 оны 2-р сарын 24-д төрсөн) нь Санкт-Петербург хотын захирагч байсан хүн юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын улс төрч Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан Ангилал:Санкт-Петербургийн засаг дарга Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1953 онд төрсөн
Гвиней-Бисау
Гвиней-Бисау Улс [] (Guiné-Bissau []) нь Африк тивд оршдог улс. Тус улс нь Африк тивийн баруун эрэгт буюу Атлантын далайн эрэг дээр оршиx ба Сенегал, Гвиней улстай хиллэнэ. Хүний хөгжлийн илтгэцүүрээрээ Гвиней-Бисау нь дэлхийн улсуудаас хамгийн доогуур хөгжилтэйд тооцогддог.
Байршил
Гвиней-Бисау нь Өрнөд Африкт уртрагийн 13°-17°-д, өргөрөгийн 11°-12°-д хооронд оршдог. Умард талд нь Бүгд Найрамдах Сенегал Улс (хоёр улсын дундын хилийн нийт урт 338 км), зүүн талд нь Гвиней (хоёр улсын дундын хилийн нийт урт 386 км) байх бөгөөд бүх хилийн урт нь 724 километр, үүн дээр 350 км орчим далайн эрэг нэмэгдэнэ. Бүх нутаг дэвсгэрийн талбай нь 36.125 км² (28.120 км² хуурай газар, 8.005 км² талбайг нь ус эзэлнэ) байгаа нь Швейцараас ойролцоогоор арван хувь жижиг юм.
Тойм
2009 оны хүн амын тооллогоор нийт 1.449.230 хүн тоологдсон ба үүний 746.404 нь эмэгтэйчүүд(51,5 %), 702.826 нь эрчүүд (48,5 %) байв. Мөн түүнчлэн энэ тоологдсон хүн амын 1.442.227 хүн нь тус улсын харьяат (99,52 %), 1.933 нь бусад улсын харьяат байв. Шилжин ирэгсдийн дийлэнх нь тухайн бүх нутгийнхан байдаг (27,7 % нь Гвинейгээс, 18,7 % нь Мавританаас, 18,3 % нь Сенегалаас). Дээрх бүртгэл бүхий цөөн тооны гадны харьяат иргэдийн 5,6 % нь португаличууд байсан байна. 5.070 хүн аль улсын харьяат гэдгээ мэдүүлээгүй байна. Тус улсын иргэд маш ихээр гадагшаа шилжин суурьшдаг. 2017 онд л гэхэд Португал, Сенегал улсуудад тус бүрт нь 30.000 орчим иргэд амьдарч байгаа нь бүртгэгджээ.
Хүн амын өсөлт
Эх сурвалж: НҮБ
Ард түмэн
Энэ улсад хэл, соёл, нийгмийн бүтцийн хувьд өөр хоорондо их бага ялгарах 25 гаран ястан амьдардаг. Хүн амын сүүлийн тооллогоор үр дүн:
Хүн амын дийлэнх нь дараах таван бүлгээс бүрдэнэ:
Дараагийн чухал ястнуудын тоонд:
Тус улсын харьяат 32.098 хүн дээр нэрлэсэн ястнуудын алинд ч хамаардаггүй хэмээн мэдэгдсэн бол 1.274 хүн ямар ястан болох тухайгаа огт мэдээлэл өгөөгүй байна.
Мөн түүнчлэн цөөн тооны гадаадын иргэд байх ба үүнд:
Эшлэл
Ангилал:Африкийн орон  Ангилал:Буурай хөгжилтэй орон Ангилал:Ерөнхийлөгчийн засаглалтай бүгд найрамдах улс Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон Ангилал:Португал хэлтэй орнуудын хамтын нийгэмлэгийн гишүүн орон
Баримт нягтлах нь
Баримт нягтлахуй гэдэг нь уран зохиолын бус бичвэр дахь мэдээллийг нягтлан шалгаж зөв болон үнэн зөв байдлыг тодорхойлж, тогтоодог.
Баримт нягтлахуйг бичвэр нь хэвлэгдсэн, өөрөөр хэлбэл тарааж түгээдсний дараа (post hoc- латинаар үүний дараа ) эсвэл хэвлэж, нийтэлж олон нийтэд түгээхээс өмнө (ante hoc- латинаар үүнээс өмнө) нь хийж болдог.
Дотоодын баримт нягтлахуй бол хэвлэн нийтлэгч, хэвлэл ийн газар нягталгааг хийснийг хэлдэг.
Гаднын баримт нягтлахуй бол гуравдагч этгээдээр бичвэрийг задлан шинжлүүлдэг үйл явцыг гэж нэрлэдэг.
Ante hoc баримт нягтлахуй
Ante hoc баримт нягтлахуй буюу Хэвлэлийн өмнөх баримт нягтлахуй зорилго нь алдааг магадлахдаа түгээхийн өмнө бичвэрийг зөв болгож засаж залруулах эсвэл түгээхээс татгалзаж болдог.
Баримт нягтлахуй Монголд
2014 он оос Монголын Хэвлэлийн Хүрээлэн гийн сэтгүүл зүйн багш нар баримт нягтлахуй талаар хэлэлцүүлэг, сургалт зохион байгуулж байв.
2019 он оос Fact Check Mongolia хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлсэн. Fact Check Mongolia нь factcheck.mn вэб сайт ажиллуулдаг. Тус вэб сайт нь Монголын хэвлэл мэдээллийн салбар дахь анхны бие даасан, мэргэжлийн, ашгийн төлөө бус редакц юм.
Fact Check Mongolia нь баримтыг нягтлахдаа Олон улсын баримт няглахуйн зарчмыг баримталдаг байна. Үүнд:
зарчмыг баримталж ажиллаж байна.
Ташаа мэдээллийг илрүүлэх нь
Санаатай болон санамсаргүй байдлаар ташаа мэдээлэл түгээх нь бий. Энэ нь гадаад болоод дотоод мэдээллийн агуулгыг бүрэн дүүрэн ойлгоогүйгээс, гадаад хэл дээрх эхийг хэлний бэрхшээлээс шалтгаалж эндүү ташаа ойлгож, ташаа мэдээлэл түгээх эсвэл зориудаар ташаа мэдээлэл түгээсэн эсэх талаар баримтыг нягталж шалгадаг. Ташаа мэдээллийг хувь хүн, хувийн жижиг вэб сайтуудаас эхлээд албан ёсны байгууллага ч гаргах тохиолдол бий.
Хуурамч мэдээг илрүүлэх нь
Сүүлийн хэдэн жилийн турш хуурамч мэдээ болон ташаа мэдээлэл түгээмэл болж байна. Цахим хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд ташаа мэдээлэл түгээхэд бусад хэвлэл мэдээллээс илүү өртөмтгий байв. Хуурамч мэдээ нийтлэлүүд нь хувийн жижиг вэб сайтуудаас гардаг. Эдгээр мэдээ нийтлэлүүдийг ихэвчлэн зориудаар үүсгэж, ташаа мэдээллийг санаатай олон нийтэд түгээдэг. Тиймээс хуурамч мэдээний хэл хэллэг нь өдөөн хатгасан өвөрмөц байдлаар гарчигласан, эргэлзээ төрөхүйц мэдээлэл байдаг.
Хуурамч мэдээг хэрхэн таних вэ?
Хуурамч мэдээ нийтлэлийг нягталж шалгах арга бий. Fact check Mongolia буюу factcheck.mn вэб сайтын хамт олон долоо нягталж нэг түгээ буюу "#7нягтал1түгээ" зөвлөмж гаргасан байдаг.
Ном товхимол
Михайэл Халлер "Мэдээллийг нягтлахуй" УБ 2015
Мөн үзэх
Баримт
Редакторлах зүй
Баримтат кино
Сэтгүүлчийн ёс зүй ба хэм хэмжээ
Монголын сэтгүүлчийн ёс зүйн зарчим
Цахим холбоос
__INDEX__ __NEWSECTIONLINK__
Иерусалим дүүрэг
Иерусалим дүүрэг (еврей. מחוז ירושלים; араб. منطقة اورشليم (القدس) нь Израил улсын 7 дүүргийн нэг юм. Дүүргийн төв нь Иерусалим хот. Иерусалим дүүрэг нь 652 км² газар нутагтай. Иерусалим дүүрэгт 1,083,300 хүн амьдардаг ба хүн амын 65,6% еврей, 32,8% араб үндэстэн бүрдүүлдэг. Израил дахь арабчуудын тавны нэг (21%) нь Иерусалим дүүрэгт амьдардаг.
Иерусалим дүүргийн арабуудын дийлэнх нь палестинчууд бөгөөд Израилын хуулиар иргэний харьяалал авах боломжтой боловч хамтын сонголтоор иргэншил аваагүй хүмүүс юм. .
Эшлэл
Ангилал:Израилын дүүрэг
1886 он
Энэ онд төрөгсөд
9-10 сар
Гадаад холбоос
#
Агуу үзмэрч
Агуу үзмэрч бол 2012 оны өмнөд солонгосын түүхэн телевизийн цуврал юм. Дүрүүдэд Чи Сон, Жи Жин Хи, Сун Чан Ыи, Ким Су Ён, И Юүн Жи нар тоглосон. Курёгийн үймээн самуун уналтын үед мэргэ төлөгчдийн хүч чадал улс орны хувь заяанд хэрхэн нөлөөлж буй тухай өгүүлдэг. SBS телеизээр 2012 оны 10-р сарын 10-аас 2013 оны 2-р сарын 7 хүртэл Лхагва, Пүрэв гараг бүрийн 21:55 цагаас 35 анги цацагдсан.
Үйл явдал Гонмин хааны хаанчлалын үеэс хэлдэг. Хэдийгээр энэ драма нь үзмэрч, мэргэ төлөгчдийн тухай өгүүлдэг мэт боловч уран зөгнөл багатай харин мэргэ төлгөөрөө дамжуулан хүч чадлыг олж авч улс төрийг хөдөлгөж хаадуудад зөвлөж улмаар тэдэнд хяналт тавих чадвартай хүмүүсийн тухай илүүтэйгээр өгүүлдэг. И Сон Ге бол Курё улсыг түлхэн унагасан генерал ба Чусон улсыг үүсгэн байгуулж анхны хаан нь болсон.
Ли Гриффитс
Ли Гриффитс (Leigh Griffiths; 1990 оны наймдугаар сарын 20-нд Эдинбург хотод төрсөн) — Шотландын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Селтик» болон Шотландын шигшээд довтлогчоор тоглодог. 2012/2013 онд лигийн 36 тоглолтонд 23 гоолдож амжилттай тоглосон түүнийг шилдэгээр шалгаруулж байлаа. Тэрээр «Вулверхэмптон», «Ливингстон», «Данди» болон «Хайберниан» багуудад тоглож байгаад 2014 оны нэгдүгээр сарын 31-нд дөрвөн жилээр элссэн.
Агуу үзмэрч
Тэрээр Курёгийн улсын сүүл үеэр нас бие гүйцсэн үедээ мэргэ төлгийн эрдэмтэн болж газар зүй болон хүмүүсийн царайг уншиж бас хэр их азтай эсэхийг нь хэлдэг болжээ. Тухайн цагтаа тэр хавийнхаа хамгийн нөлөө бүхий хүн болжээ. Тэрбээр эцэст нь И Сон Ге генералийг дэмжиж солонгоын ирээдүйг бодитойгоор тодорхойлж Курё улсыг түлхэн унагааж Чусоныг босгох улс төрийн томоохон өөрчлөлт хийх түлхүүрийг атгаж буй "хааныг бүтээгч" болж хувирдаг.
Ли Гриффитс
Гадны холбоос
Ангилал:Шотландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Ливингстон багийн тоглогч Ангилал:Данди багийн тоглогч Ангилал:Вулверхэмптон Уондерерс багийн тоглогч Ангилал:Хайберниан багийн тоглогч Ангилал:Селтик багийн тоглогч Ангилал:Шотландчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Агуу үзмэрч
И Жун Гын бол И Сон Ге генералийн бас нэгэн зөвлөх бөгөөд Жи Санийн өрсөлдөгч юм.
Гонмин хаан хүүг авч өөрийн хүүгээ болгож тэр хүү нь Курёгийн хаан болдог. Гэвч И Сон Ге төрийн эргэлт хийж түүнийг хаан ширээнээс нь буулгадаг.
Найз
Найз нөхөрлөл гэдэг нь хүмүүс бие биедээ ямар сонирхолтой, чухал, үнэ цэнэтэй байдгийг харуулдаг үзүүлэлт юм. Нөхөрлөлийн чанарын гол үзүүлэлт бол итгэлцэл, хүлцэл, харилцан ойлголцол, харилцан хүндэтгэл, уулзах, туслах чадвар, ойр дотно байх гэх мэт зүйлс юм. Ангилал:Ариун журам Ангилал:Хүний зан араншин
Хуурамч мэдээ
Хуурамч мэдээ гэдгийг хогон мэдээ, хиймэл-мэдээ, хувилбарт баримт эсвэл булхайт мэдээ гэж нэрлэдэг, уламжлалт мэдээллийн хэрэгслүүд (хэвлэл, өргөн нэвтрүүлэг) эсвэл цахим нийгмийн мэдээллийн хэрэгслээр зориудаар дуулиан тарьсан, ташаа мэдээлэл бүхий булхайт мэдээний хэлбэр юм. Англи хэлээр Fake news гэж нэрлэдэг бөгөөд өдгөө Монголын сэтгүүл зүйд Фейк ньюс гэсэн дуудлага үгээр нь ашиглах нь бий. "Fake" хэмээх англи үгийг хар ярианы өнгө аясыг нь алдагдуулалгүйгээр монголчлох хамгийн оновчтой хувилбар нь “Хулхи” гэдэгтэй дүйх юм. Хуурамч мэдээ буюу Хулхи мэдээ нь цахим мэдээллийн эрин зуунд улам бүр нэмэгдэж байна.
Ташаа мэдээлэл нь гол төлөв нийгмийн сүлжээгээр тардаг, гэхдээ хааяа гол хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гарах нь бий. Тиймээс Монголын сэтгүүлчдийн ёс зүйн зарчмын есдүгээр зүйлд: "Буруу ташаа мэдээлэл гаргасан бол засч залруулахын төлөө бололцоотой бүхнийг хийнэ" гэж заасан байдаг.
Мөн үзэх
Баримт
Баримт нягтлахуй
Мэдээллийг нягтлахуй
Эх сурвалж
Редакторлах зүй
Цахим холбоос
Ангилал:Худал мэдээлэл Ангилал:Улс төрийн хэллэг Ангилал:Англи хэллэг Ангилал:Сэтгүүл зүйн нэр томъёо
Кикбокс
Хэдийгээр хүн төрөлхтөн үүссэн цагаас хойш хүмүүс гардан тулалдаанд тулалдаж ирсэн боловч спорт хэлбэрийн тулаанд өшиглөж, цохих аргыг хэрэглэсэн анхны сурвалж бичигт эртний Грек, эртний Энэтхэгээс гаралтай. Гэсэн хэдий ч кикбокс гэдэг нэр томьёо 1960-аад онд Японд үүсч, 1950-иад оны сүүлчээс бокстой холилдсон каратэгээс үүссэн бөгөөд үүнээс хойш таеквондо, муай тай, саватэ зэрэг спортууд нөлөөлсөн бөгөөд үүнээс хойш тэмцээн зохиогддог болжээ.
Америкийн кикбокс нь 1970-аад онд үүссэн бөгөөд 1974 оны 9-р сард Мэргэжлийн каратэгийн холбоо ( Professional Karate Association) анх удаа дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулснаар олны танил болсон юм. Түүхэн хөгжлийн хувьд кикбоксыг янз бүрийн уламжлалт хэв маягийн элементүүдийн хослолоос үүссэн тулааны урлаг гэж үзэж болно. Энэ арга нь 1970-аад оноос хойш улам бүр түгээмэл болж, 1990-ээд оноос кикбокс нь Бразилийн жиу-жицү, ардын бөх, газар дээр тулалдах арга техникийг цаашид холилдох замаар холимог тулааны урлагийг бий болгоход хувь нэмэр оруулсан юм.
Олон улсын нэг удирдах байгууллага өнөөдөр байдаггүй. Олон улсын удирдах байгууллагуудад Дэлхийн кикбоксын байгууллагуудын холбоо (World Association of Kickboxing Organizations буюу WAKO гэгддэг), Дэлхийн кикбоксын холбоо, Олон улсын спорт каратэгийн холбоо, Олон улсын кикбоксын холбоо (World Kickboxing Association, International Sport Karate Association, International Kickboxing Federation) гэх мэт олон тус тусдаа байгууллагууд байдаг. Иймээс кикбоксын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн байдаггүй бөгөөд аваргын цолыг Glory, K-1 болон ONE Championship гэх мэт тус тусдаа олгодог. Төрөл бүрийн удирдах байгууллагуудын дор зохион байгуулагддаг барилдаанууд нь өвдөг сөгдөх, шахах гэх мэт өөр өөр дүрмийг баримталдаг.
Ерөнхий утгаараа кикбокс гэж нэрлэгддэг урлагт дараахь зүйл хэлбэрүүд орно. Үүнд:
Полипропилен
Полипропилен (PP) нь пропилен (пропен) -ийн термопластик полимер юм.
Лувсанжавын Дашчирэв
Лувсанжавын Дашчирэв нь Архангай аймгийн Хотонт сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Английн хөлбөмбөгийн цомын тэмцээн
Английн хөлбөмбөгийн цомын тэмцээн буюу Эф-Эй Кап (FA Cup), албан ёсоор Хөлбөмбөгийн холбооны Чэлленж кап (The Football Association Challenge Cup) бол Англи улсын дотоодын багуудын дунд жил бүр зохион байгуулагддаг, эрэгтэйчүүдийн хөлбөмбөгийн тэмцээн юм. Хасагдах дүрмээр явагддаг тус тэмцээн нь 1871-72 оны улирлаас эхлэн зохиогдож буй, дэлхийн хамгийн эртний хөлбөмбөгийн тэмцээн болно. Уг цомын тэмцээн нь зохион байгуулагч байгууллага болох Английн хөлбөмбөгийн холбоо буюу Эф-Эйн нэрээр нэрлэгджээ. 2015 оноос эхлэн, 2018 оны улирлыг дуустал ивээн тэтгэгч байгууллагын нэрийг оролцуулан Эмирэйтс Эф-Эй Кап (The Emirates FA Cup) хэмээн нэрлэж буй.
Тус тэмцээнд Английн хөлбөмбөгийн лигийн системийн 10 түвшинд багтах аль ч баг оролцох эрхтэй, үүнд Премьер лиг (1-р түвшин) болон Английн хөлбөмбөгийн лиг (2-оос 4-р түвшин)т багтах 92 мэргэжлийн баг, түүнчлэн Үндэсний лигийн системийн 1-ээс 6-р алхам (5-аас 10-р түвшин)-д багтах хэдэн зуун "лигийн бус" баг орно. 2011–12 оны улиралд хамгийн олон буюу 763 баг өрсөлдөж байв. Багууд сугалаагаар хоорондоо таарч тоглон, ялагдсан нь хасагдах замаар 14 давааны эцэст аваргаа тодруулдаг. Гэхдээ багууд аль лигт харьяалагддагаасаа хамаарч эхний даваануудаас чөлөөлөгддөг тул хамгийн багадаа 6 ялалтын дараа тэмцээнд түрүүлэх боломжтой.
Эхний 6 давааг урьдчилсан шат гэх бөгөөд үүнээс шалгарсан шилдэг 32 баг дээр нэг болон хоёрдугаар лигийн 48 мэргэжлийн баг нэмэгдэн, үндсэн тэмцээний эхний 2 шатанд тоглож, үүнийг давсан 20 баг дээр Премьер лиг болон Чэмпионшипийн 44 баг нэмэгдэн 64 баг бүрдсэнээр цааш өрсөлдөж аваргаа тодруулдаг зарчимтай. Орчин үеийн түүхэнд, лигийн бус баг шөвгийн наймд шалгарсан тохиолдол ганц л удаа гарч байсан бөгөөд 2-р түвшнээс дооших баг шигшээ тоглолтод шалгарч байсан удаагүй. Иймээс тус тэмцээнд аль баг аваргалахад олон нийтийн анхаарал хандахаас гадна жижиг багууд төгсгөлийн шатуудад үлдэх, ялангуяа том багийг ялж шат ахих нь томоохон дуулиан болдог.
Тэмцээний ялагч нь цомоор шагнуулдаг. Ялагчид олгодог цом 1911 онд одоогийн загвараа олсон бөгөөд одоо шилжин явж буй цом нь 2004 онд хийгдсэн хуулбар нь юм. Тэмцээний түүхийн турш 2 янзын загварын 5 ширхэг цом хийгдсэн. Мөн тус тэмцээний аваргууд УЕФА Европын лигт өрсөлдөх эрх авахаас гадна Премьер лигийн аварга багтай Английн супер цомын төлөө буюу Эф-Эй Коммюнити Шилд тэмцээнд өрсөлддөг. Одоогийн аваргууд болох Арсенал нь 2017 оны шувтаргын тоглолтод Челси багийг 2:1 харьцаагаар ялж, тус тэмцээнд хамгийн олон буюу 13 дахь удаагаа түрүүлжээ. Арсеналын менежер Арсен Венгер удирдсан багаа энэхүү тэмцээнд 7 удаа түрүүлгэж байсан, хамгийн өндөр амжилттай менежер юм.
Сергей Собянин
right|thumb|200px Сергей Семёнович Собянин (Сергей Семёнович Собянин; 1958 оны 6-р сарын 21-д төрсөн) нь 2010 оны 10-р сарын 21-аас хооронд Москва хотын дарга.
Гадны холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн Ангилал:Нэгдсэн Орос Намын гишүүн Ангилал:Москвагийн засаг дарга Ангилал:Лениний одон шагналтан Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан Ангилал:Москвагийн хүн Ангилал:Оросууд Ангилал:1958 онд төрсөн
М.Наранболд
Товч намтар:
Мөнхтогтохын Наранболд нь Өвөрхангай аймгийн Бат-Өлзий сумын Өвт хэмээх газар 1982 оны 11 дүгээр сарын 2-нд Мишигийн Мөнхтогтохын том хүү болон мэндэлжээ. Нэг эгч, дөрвөн дүүтэй. Дунд сургуулиа нутагтаа дүүргэж, 2001-2002 онд цэргийн алба хааж, 2005 онд Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар, АУЗ, Төрийн шагналт яруу найрагч Д.Пүрэвдоржийн үүсгэн байгуулсан Монголын нууц товчоо УЗЭДС-д урилгаар элсэн дөрвөн жил суралцаж Утга зохиолын ажилтан-сэтгүүлч, судлаач мэргэжлээр суралцан төгсчээ.
Ажил, амьдралын гараа:
Цэргийн алба хаагаад мал маллаж, хувиараа хөдөлмөр эрхэлж байгаад оюутан болсон. Их сургуулиа төгсөөд “Монголын үнэн” сонинд 2010-2015, “Ган зам” сонинд 2015 оноос ажиллаж байна.
Сонгууль ажил:
МЗЭ-ийн их хурлаар Яруу найргийн үндэсний төвийн тэргүүлэгч гишүүнээр 2016, 2020 онуудад сонгогдсон. Мөн 2010 оноос МЗЭ-ийн дэргэдэх Залуу зохиолчдын нэгдлийн тэргүүлэгч, 2017 оноос МЗЭ-ийн УБТЗ дахь салбарын тэргүүнээр сонгогдон ажиллаж байна.
Уран бүтээл
-“Цаг хугацааны зүүд” шүлгийн түүвэр 2009
-“Тэнгэрийн хэл” шүлгийн түүвэр 2014
-"Тэр шувуу" богино өгүүллэгийн ном 2021 онд хэвлүүлсэн. Мөн "Эгэл төмөр замчин" -2019 хөрөг тэмдэглэлийн хамтын бүтээл, “Яруу найргийн шинэ үе”, “Нэн шинэ үеийн яруу найраг”, “Цог” сэтгүүл, “Отгон тэнгэр шүтээн”, “Гал онгод”, “Галт тэрэгний зогсоол дээр”, “Зуун яруу найрагч, зуун хайрын шүлэг” I, II, “Хүн зам” ... зэрэг 10 гаруй номд бүтээл нь багтаж, олон сонин, сэтгүүлд шүлэг, үгүүллэг нь хэвлэгдсэн байна.
Эмхэтгэн бичсэн ном: Баянтүмэний төмөр замын 80 жилийн ойн “Дорнод талын ган судас” -2018, яруу найргийн “Сүүн зам” -2019, богино өгүүллэгийн “Зөрлөг” -2019, УБТЗ-ын залуучуудын байгууллагын үүсэл хөгжлийн “Залуу насны мөнхийн тэмүүлэл” -2021 ном бичсэн.
Зохиосон дуу: -“Хавар” МУСТА Д.Отгонтогтоолын ая, дуучин Т.Гүррагчаа, Т.Үүрийнтуяа
-“Нар холбосон нутаг” М.Амгаланжаргалын ая, дуучин Э.Мягмарсүрэн
-“Сүлд нь өөдөө Монгол наадам” МУСТА Ц.Насанбатын ая, дуучин Э.Мягмарсүрэн
-“Энэ бидний жаргалын дуу” МУУГЗ М.Булганы ая, дуучин МУГЖ А.Бүтэд, Д.Эрдэнэчимэг
-“Жолооч аав минь” МУУГЗ М.Булганы ая, дуучин МУСТА С.Баттулга
-"Соёлын цагаан өргөө" МУУГЗ Б.Бямбабаярын ая, дуучин МУСТА Д.Очирбат
-"Нутаг гүйж явна" МУУГЗ Д.Түвшинсайханы ая, дуучин МУСТА Б.Шижирболд
-“Бодол дүүрэн ижий” ая Д.Бердибек, дуучин Ж.Хишигбат
-“Хавраар хагдарсан хайр” Б.Жамбалдоржийн ая
-“Эгэл нэгэн бүсгүй еэ” ая Д.Бердибек
-“Дэлхий гэдэг чинь цэцэг шүү дээ” ая МУСТА, АБТА С.Батболд... зэрэг 20 шахам дууны шүлэг бичжээ.
Яруу найргийн наадамд:
“Болор цом” яруу найргийн наадамд цөөнгүй шалгаран оролцож, мөн яруу найргийн “Мөнгөн хүрхрээн чимээ”, “Яргуй цом”, “Отгон тэнгэр шүтээн”, “Уйдах завгүй оюутан нас”, “Яруу эгшиглэн”, “Эгшиглэнт говь”, “Их газрын чулуу”, “Үгийн увидас”, “Боржигадай сэцэн”, “Ган үзэг”... зэрэг 20 гаруй наадамд амжилттай оролцож тэргүүн, дэд, тусгай байруудыг эзэлжээ.
Шагнал:
Оны шилдэг “Манлайлагч оюутан” 2009, “Монголын үнэн” сонины 2011, 2012 оны “Шилдэг сэтгүүлч”, МСНЭ-ийн “Ган үзэгтэн” 2013, “Хэвлэл мэдээллийн тэргүүний ажилтан” 2016, Үндэсний сэтгүүл зүй үүсч хөгжсөний 100 жилийн ойн медаль, УБТЗ-ын “Хүндэт үнэмлэх” 2016, 2018, МЗЭ-ээс Гомбын Сэр-Одын нэрэмжит шагнал 2017, МЗЭ-ийн нэрэгмжит шагнал 2021, УБТЗ-ын "Тэргүүний төмөр замчин" 2023, "Хөбдөлмөрийн хүндэт медаль" 2023 онд тус тус хүртсэн байна.
Хунтайж
Хунтайж (Монгол бичиг: ) бол XIII-XVIII зуунд монгол улсад хаан ширээг угсаа залгамжлагч хэрэглэж байсан цол юм.
= Түүхэн өөрчлөлт = Үгийн утга нь хятад хэлээ р Хааны их хүү буюу Huangtaizi (皇太子; crown prince) юм. Түүхэнд Жоу улсын үеэс хэрэглэж эхэлсэн. Үүнийг нь хятадын үе үеийн төрт улсууд өвлөн авч хэрэглэсээр, Их Юань улсын үеэс монголчууд хэрэглэж эхэлсэн байдаг. Хубилай хааны үеэс хэрэглэхдээ зөвхөн хаан ширээг залгамжлах алтан ургийн хүнд олгож байсан. Өөр бусад хааны хүү хэрэглэх эрх мэдэлгүй тул тэднийг ханхүү гэж нэрлэж байсан.
Юань улс мөхсөнөөс эхлээд тус цолыг XV зууны сүүл үеэс эхлээд хааны ургийн бусад хүчирхэг ханхүү, ван нар хэрэглэхийг эрмэлзэх болжээ. Гэвч Батмөнх даян хаан улсыг нэгтгэхдээ хан хөвүүддээ хунтайж цолыг давхардуулсангүй, гагцхүү өөрийн хатны ахмад хүүг төлөөлж түүний дүү Гэрсэнзийг Халхад эзнээр томилохдоо Хунтайж цол өгчээ. Халхад шинэ хунтайж очоод тэндэх отгуудаас Жалайр аймгийг өөртөө өмчлөн суусанд Гэрсэнз Жалайр хунтайж гэж нэрлэх болжээ. Даян хааны улсад Хаан, Жонон, Хунтайж гурван хэргэм ноёлж байсан тул Гэрсэнзийг угтаа монголын хунтайж гэж ойлгож тэмдэглэх учиртай юм. Монгол улс ийнхүү гагц Хунтайжтай байсаар 30 гаруй жилийн дараа 1550-өөд оноос Түмэдийн Алтан, өөртөө Хан цолыг зүүх болсоноор өөрчлөгджээ. Алтан өөртөө Хан болсон тул өөрийн Хунтайж цолыг гаргаж Монгол улс нь Гэрсэнзээс өөр нэгэн хунтайжтай болсон түүхтэй. Ингэсээр XVI зууны төгсгөлд Түмэн засагт хаанаас Өвөрлөгч ноёдод хунтайж цол олгож эхэлсэн ба хожим нийт Боржигин овгийнхон даяар хэрэглэдэг тусгай цол болтолоо хунтайж цол өөрчлөгджээ. Гэвч 1691 он хүртэл хунтайж цол нь монгол төрд нэр хүндтэй хэвээр хангийн дараах цол болж ирсэн. Хожим хошуу ноёдын гол залгамжлагчдийг ч Хунтайж гэдэг болов. Ийм учраас хүч нөлөө багатай хунтайж нарыг тайж гэж ялган нэрлэж, томоохон түмэн, отог захирсан хүчирхэг нэгэн нь хунтайж цолон дээр элдэв чимэг нэмж хэрэглэж болжээ.
1637 онд Дөрвөн Ойрадын их цэрэг Хөх нуурын газарт Цогт хунтайжийн цэргийг хядсан тул 5-р Далай лам, Чоросын ноёны Хотогчин баатард Эрдэнэбаатар хунтайж гэх цол шагнасан. Энэ үеэс Ойрадын ноёд тус цолыг хэрэглэж эхэлжээ. Хаангүй хунтайж гэж цол байхгүй атал ийм цол анх бий болж байжээ. Гэхдээ энэ цолыг Ойрадад чуулганы хан эсвэл улсын эзэн хэрэглэж байсан. Алтан ургийн бус монгол ноёдод Төвдөөс (гадаадаас) цол хэргэм олгосон сонирхолтой тохиолдол энэ юм. Цогтын дайны нөлөөгөөр, Ойрадын удирдагч анх Хунтайж цол авчирч, улмаар анх удаа Халхтай цааз байгуулсан нь Монгол дахь улс төрийн уламжилал өөрчлөгдөх нэг үндэс болжээ.
= Эшлэл =
= Холбоотой өгүүлэл =
Ангилал:Цол Ангилал:Монголын язгууртан Ангилал:Юань улс
Куржакуз Буюруг хан
Хурцхас Буйруг Хан бол Хэрэйдийн ханлигийн хан юм. XII зууны дунд үед буюу Хамаг Монголын Амбагай, Хотула хангуудын үед тус улсыг захирч байсан. Маркуз Буюрук ханы ахмад хүү. Тоорил ханы эцэг.
Намтар
Хэрэйдийн Сарык хан (Timothy May-гийн хэлснээр тэр түүний эцэг байжээ, харин Isenbike Togan хэлэхдээ Сарык бол Маркуз Буюрук ханы Христийн өмнөх үеийн нэр байсан ) нас барсны дараа хан суух үед Хэрэйдийн ханлиг нь Татар, Мэргид, Найман аймаг, Алтан улсын довтолгоонд үргэлжийн нэрвэгдэж, дотооддоо засгийн эрхийн төлөөх эрх мэдлийн тэмцэлтэй үе байжээ. Зөвхөн Хамаг Монголтой ямар нэгэн дайн самуунгүй хил хаяалан нутаглаж байсан. Куржакуз ханы орд өргөө нь Орд Баласагунд байлаа.
Эшлэл
Ангилал:Хан Ангилал:Хэрэйдийн хан Ангилал:Монголын түүх
Бадены Их Херцогт Улс
Бадены Их Херцогт Улс (Großherzogtum Baden []) нь 1806 оноос 1871 оныг хүртэл бүрэн эрхт тусгаар улс байсан ба 1813 оныг хүртэл Райны Холбооны гишүүн улс, 1815 оноос 1866 оныг хүртэл Германы Холбооны бүрэлдэхүүн улс байв. 1871 оноос эхлэн хагас өөртөө засах төр бүхий Германы Хаант Улсын холбооны улс болов. Их Херцогт Улсын үүсэл нь эвслийн дайнуудын үед Бадены нутаг дэвсгэр ихээхэн томорсноор Гүнт Улс буюу Бадены Вант Улс бий болсны үр дүн юм. Энэ улс нь анхандаа хэмжээгүй эрхт хаант засагтай байснаа, 1818 оноос 1918 он хүртэл үндсэн хуульт хаант засагтай болж, үүний дараа цус гаргалгүй хийсэн арваннэгдүгээр сарын хувьсгалын үр дүнд Ардчилсан Бүгд Найрамдах Улс үүсчээ.
19-р зуунд Баден нь либерализмын төлөөллийн төв, түүний парламентын танхим нь гуравдугаар сарын хувьсгалаас өмнө либерал оюун санааны жинхэнэ сургууль, либерализмыг чирэх «орчин үеийн хөллөгөөний морь» гэгддэг байв. 1871 онд Германы Эзэнт Гүрэн байгуулагдах хүртэл Баден нь Германы Холбооны улс төрийн тавцанд санаснаас илүү хүчирхэг байр суурийг эзэлж байв.
Газар зүй
Хуучны Бадены Их Херцогт Улсын өмнө талаар нь Боден нуур орших ба мөн өмнө талаараа Швейцар Улстай, баруун талаараа Франц Улстай, баруун хойд талаараа Байерны Пфальцтай, хойд талаараа Хессений Их Херцогт Улстай, зүүн хойгуураа Байерны Хант Улстай, зүүнээрээ Вюртембергийн Хант Улстай, зүүн урд талаараа 1850 оныг хүртэл Хоенцоллерн-Зигмарингентэй, 1850 оноос хойш хөрш Хоенцоллерн-Хэхингений хамтаар Пруссийн Хант Улсын мэдэлд очсон Хоенцоллернтой хиллэж байв.
Улсын нутаг дэвсгэрийн хэмжээ 15.070 км² ба Райн мөрний зүүн дагуу сунасан нутагтай, нутгийн хамгийн баруун хил орчимд далайн түвшнээс дээш -ээс хойд хэсэгтээ болон намсана. Райн мөрөн ба Драйзам голын хооронд, дээд райны нам газрын яг голд нь галт уулын гаралтай, тусгаарлагдсан Кайзерштуулын нуруу сүндэрлэнэ. Улсын хамгийн өндөр оргил нь Фэлдберг нь далайн түвшнээс дээш -ийн өндөрт өргөгджээ.
Дээд Райны нам дор газар зөөлөн дулаан уур амьсгалтай байхад Шварцвалдын өндөрлөг хэсэгт маш хүйтэн байдаг. Жилийн дундаж температур Дээд Райнд 10° С, үүнээс өндөр хэсэг болох Дунд нуруунд 6° С орчим байх бөгөөд хамгийн дулаан сар нь долоодугаар сар, хамгийн хүйтэн нь нэгдүгээр сар байна.
Түүх
Бадены Их Херцогт Улс байгуулагдсан түүх нь түүхэн томооxон хувьсгалуудын буюу Францын хувьсгал ба эвслийн дайнууд, мөн цаашлаад ялангуяа ирээдүйг харж чадсан Бадены дипломат төлөөлөгч Зигусмундын Парист айлчлах үедээ шинэ байгуулагдсан Францын Бүгд Найрамдах Улстай нарийн холбоог тогтоож чадсаны үр дүн байсан юм.
Ташаа мэдээлэл
Ташаа мэдээлэл гэдэг нь хууран мэхлэх зорилгоор зориудаар тараасан хуурамч худал буюу төөрөгдүүлсэн мэдээлэл юм.
Монгол Улсын Тагнуулын Ерөнхий Газар нь ташаа мэдээллийг тайлбарлахдаа: Ташаа мэдээлэл-misinformation: үнэн мэдээллийг ташаа ойлгуулах зорилгоор ашиглах. /үнэн мэдээллийг өөр зорилгоор ашиглаж, буруу дүгнэлтэд хүргэх үйл явц, Зарим тохиолдолд тодорхой санаа, зорилгогүйгээр эндүүрч ташаарснаас үүдсэн мэдээллийн бүрэн бүтэн байдлын доголдлыг хэлэх нь бий/ гэжээ.
Ташаа мэдээллийг санамсаргүй түгээх нь
Сэтгүүлч, хэвлэн нийтлэгч, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл ташаа мэдээллийг санамсаргүй түгээсэн бол яах вэ? Монголын сэтгүүлчдийн ёс зүйн зарчмын дараах зүйл заалтын дагууд хариуцлага хүлээнэ. Үүнд:
Баримт нягтлахуй, тэр дундаа хэвлэлийн өмнөх баримт нягтлахуйг хийж гүйцэтгээгүйгээс сэтгүүлчийн ажил хөдөлмөрт алдаа дутагдал гарч болно. Үүнээс гадна сэтгүүл зүйн эх сурвалжийн дутмаг байдал ч нөлөөлнө. Тухайлбал хамгийн багадаа хоёр сэтгүүл зүйн эх сурвалжийг ашиглах хэрэгтэй байдаг.
Мөн үзэх
Хуурамч мэдээ
Баримт
Баримт нягтлах нь
Редакторлах зүй
Хэвлэлийн зөвлөл
Сэтгүүлчийн ёс зүй
Цахим холбоос
О.Магнай мэдээлэл хийхдээ гурван ташаа мэдээлэл өгөв
Ангилал:Тагнуул Ангилал:Суртал ухуулга
Буха (салаа утга)
Амьтан
Ангилал:Салаа утгатай үгс
Гомеостаз
Гомеостазыг “судасны гэмтсэн талбайд цусны бүлэн үүсэх үйл явц юм” гэж энгийнээр тодорхойлж болох юм. Гомеостаз нь амьдралд орлуулагдашгүй чухал бөгөөд түүний эмгэгүүдийг өргөн хүрээнд янз бүрийн бүлэг болгож үздэг ч 2 том бүлэгт хуваадаг. Цусархагшилт эмгэгүүд (hemorrhagic disorders): цус алдамтгай байдлаар илэрдэг онцлогтой, гемостатын механизм нь цус эмгэгээр алдагдахаас урьдчилан сэргийлэх тогтолцоо хангалтгүй байх эсвэл дийлэхгүй байх аль алинаар нь явагддаг. Харин тромботик эмгэгүүд (thrombotic disorders) нь зүрхний хөндийд эсвэл бүрэн бүтэн судсан дотор бүлэн үүсдэгээр ялгаатай. Тромбоз нь зүрх судасны өвчний хамгийн нийтлэг, эмнэлзүйд чухал хэлбэрүүдэд төвийн үүрэгтэй оролцдог.
Энэхүү сэдэвт цус алдалт болон бүлэгнэлтийн эмгэгүүдийг ойлгоход дөхөм болох үүднээс хэвийн гомеостазаар эхэлж ялтас, бүлэгнэлтийн хүчин зүйлс, болон эндотелийг илүүтэй тусгасан. Харин цус бүлэгнэлтийн шинжилгээний эмнэлзүйн хэрэглээг тусад нь сэдэв болгон оруулсан (Унших бол дарна уу: Цус бүлэгнэлтийн эмнэлзүйн хэрэглээ )
Гомеостаз нь ялтас, бүлэгнэлтийн хүчин зүйлс, болон эндотелийн оролцох үйл явцыг зохицуулж судасны гэмтсэн талбайд цусны бүлэнг үүсгэснээр цус алдалтын хугацааг хязгаарлах эсвэл сэргийлдэг.
Ялтас
Ялтас нь судасны гэмтлийн гадаргууд холбогдож анхдагч бөглөөг үүсгэж, цусны бүлэгнэлтийн идэвхижсэн хүчин зүйлсийг хуримтлуулан судасны гажигийг засахад чухал үүрэгтэй байдаг. Ялтас нь чөмгөн дэх мегакариоцитээс тасарч цус руу ордог зээрэнцэг (диск) хэлбэртэй бөөмгүй, эсийн хэсэг юм. Тэдгээрийн үйл ажиллагаа нь хэд хэдэн гликопротейн рецептор, агшигч цитоскелетон, болон цитоплазм дах 2 төрлийн мөхлөгөөс хамаардаг.
α-Мөхлөг нь мембран дээрх адгезид оролцдог молекул Р-селектин болон бүлэгнэлтэнд оролцдог уургууд тухайлбал фибриноген, бүлэгнэлтийн хүчин зүйл V, вон Виллебрандын хүчин зүйл, төдийгүй шарх эдгэрэлтэнд оролцдог уурган хүчин зүйлс тухайлбал фибронектин, ялтасын хүчин зүйл 4 (геприн-холбогч хемокин), ялтасаас-үүсдэг өсөлтийн хүчин зүйл (PDGF) болон TGF-β (transforming growth factor-β) агуулж байдаг.
Нягт (буюу δ) мөхлөг нь аденозин дифосфат (АДФ) болон аденозин трифосфат, ионжсон калци, серотонин, болон адреналин агуулдаг. Судас гэмтсэний дараа ялтасууд эндотелийн доорх бүтцүүд рүү тухайлбал вон Виллебрандын хүчин зүйл болон коллаген –руу харилцан үйлчилцдэг. Эдгээр уургууд руу харилцан үйлчилцснээр ялтаст дараалсан урвалууд идэвхжиж үр дүнд нь ялтсан бөглөө үүсэж төгсдөг (Зураг №1В). Вон Виллебрандын хүчин зүйлс (вВХЗ) нь ялтасын гадаргуун рецептор гликопротейн Ib (GpIb) болон ил гарсан коллаген хооронд гүүрийн үүрэг гүйцэтгэн холбодог тул Ялтасын адгези (наалдалт) –д вВХЗ гол үүрэгтэй оролцдог.
Ялангуяа вВХЗ-ийн генетикийн хомсдол нь цус алдалтат эмгэгийг үүсдэг нь энэхүү хүчин зүйлийн хэр чухал гэдгийг харуулдаг.
Цус бүлэгнэлтийн дараалал (Coagulation Cascade)
Бүлэгнэлтийн дараалал нь уусдаггүй фибринэн бүлэнгийн хуримтлал бий болгодог энзимүүдын дараалсан урвал юм. Бүлэн үүсэлт янз бүрийн хүчин зүйлээс хамаардаг тул лабораторын нөхцөлд болон биеийн цусны судсанд ялгаатай байдаг. Гэхдээ in vitro болон in vivo аль алинд нь бүлэгнэлтийн үндсэн зарчим нь дараах байдлаар ижил байдаг. Механизм дах урвалын дараалал нь бүлэгнэлтийн хүчин зүйлийн дараагийн нэг хамт оролцогчдоор дамжин явагддаг.
Үе шатын урвал тус бүрд энзим (бүлэгнэлтийн идэвхижсэн хүчин зүйл), субстрат (бүлэгнэлтийн хүчин зүйлийн идэвхигүй про-энзим), болон хамт-хүчин зүйл буюу кофактор (урвалыг эрчимжүүлэгч) оролцдог. Эдгээр бүрэлдэхүүнүүд нь идэвхижсэн ялтасын гадаргуун сөрөг цэнэгжсэн фосфолипидүүд дээр угсрагдан явагддаг. Урвалын комплексийн угсрагдалт калци хамааралтай явагддаг бөгөөд калци нь II, VII, IX, X хүчин зүйлд агуулагддаг γ-карбоксилжсэн глютамины хүчлийн үлдэгдэл рүү холбогдсноор хооронд нь холбож өгдөг. Харин γ-карбоксилжсэн глютамины хүчлийн үүсэлтэнд витамин К кофакторын үүрэг гүйцэтгэдэг бол  үүний антагонист эмүүдийг гарган авч тухайлбал коуматин зэргийг антикоагулянтын зорилгоор өргөн хэрэглэж байна.
Эмнэлзүйн лабораторт гаргаж авсан шинжилгээнд хэрэглэдэг бүлэгнэлтийн дараалалыг гадаад болон дотоод зам гэж хуваадаг уламжлалтай билээ.
PT болон PTT-г хэмжиж өвчтний цусны бүлэгнэлтийн хүчин зүйлсийн үйл ажиллагааг үнэлэх нь хамгийн сайн арга ч бие мах бодь дах бүлэгнэлтийн замыг бүрэн илэрхийлж чадахгүй. Үүнийг цусны бүлэгнэлтийн янз бүрийн хүчин зүйлсийн дутагдлын эмнэлзүйн нөлөөтэй харгалзуулан хамгийн тодорхой болгосон. V, VII, VIII, IX, болон X хүчин зүйлийн дутагдал нь дунд зэргээс хүнд зэргийн цус алдамтгай эмгэгтэй холбоотой байдаг бол протромбины дутагдалын үед амьдралтай нийцдэггүй байх талтай байдаг.
Ялгаатай нь XI хүчин зүйлийн хомсдолын үед зөвхөн хөнгөн зэргийн цус алдамтгай байдалтай хамааралтай байдаг бол XII хүчин зүйлийн дутагдалтай хүнд цус алдалт илэрдэггүй, бодит байдалд тромбозод өртөмхий байх боломжтой. Энэхүү XII хүчин зүйлийн дутагдлын үеийн хачирхалтай байдал нь фибринолизын замд оролцдог үүргээр нь тайлбарлаж магадгүй болох юм. IX хүчин зүйл идэвхижихэд VIIa/эдийн хүчин зүйл гэсэн бүрдэл хамгийн чухал үүрэгтэй бол IXa/VIIIa бүрдэл нь Х хүчин зүйл идэвхжихэд хамгийн чухал оролцдогийг амьд биед, янз бүрийн хүчин зүйлийн дутагдал хүнд хэрхэн нөлөөлж буйд суурьлан баттай мэдэж авсан (Зураг №4В). XI хүчин зүйлийн дутагдалтай өвчтөнд хөнгөн зэргийн цус алдалт илэрдэг нь эргэх холбооны механизмаар бүлэгнэлтийн дарааллыг хүчжүүлдэг тромбин нь XI хүчин зүйл шиг чадвартай (төдийгүй V, VII хүчин зүйл) байдгаар тайлбарлагдаж болох юм.
Бүлэгнэлтийн хүчин зүйлсийн дундаас тромбин нь үрэвсэл болон нөхөн төлжилтийг бүлэгнэлт рүү холбож өгөх болон гемостазад оролцдог янз бүрийн энзимүүдийн идэвхийг хянадаг тул хамгийн чухал нь юм. Тромбины хамгийн чухал үүргүүдээс доор дурьдав:
Бүлэгнэлтийн хязгаар бол хүчин зүйлс
Нэг эхэлсэн бол хор хөнөөлтэй үр дагавар гарахаас сэргийлж судас гэмтсэн талбайд бүлэгнэлт хязгаарлагдах ёстой. Нэг хязгаарлагч хүчин зүйл бол энгийн сулруулга юм: цусны урсгал судасны гэмтлсэн талбайн хэсгээр урсан өнгөрөхдөө бүлэгнэлтийн идэвхижсэн хүчин зүйлсийг угаах зарчмаар урсган авч явсаар элгэнд аваачихад тэдгээрийг элэг цуснаас зайлуулдаг. Хоёрдугаарт судасны гэмтсэн талбай дах эндотелийн доорх матрикстай харилцан үйлчилж идэвхижсэн ялтасуудын сөрөг цэнэгжсэн фосфолипид бүлэгнэлтэнд шаардлагатай байдаг. Гэхдээ хамгийн чухал сөрөг зохицуулга нь гэмтсэн талбай дах зэрэгцээ эндотелиудын харилцан үйлчлэлээр илэрдэг хүчин зүйлсийн оролцоо юм. Бүлэгнэлтийн дарааллын идэвхжил нь хожим бүлэнг задлах, хэмжээг хязгаарлах фибринолитик дараалал (fibrinolytic cascade) хамт явагдахыг бүрдүүлж өгдөг.
Фибринийг задалж багасгах болон түүний полимержилтийг саатуулж фибринолизэд энзимын идэвхтэй плазмин томоохон үүрэг гүйцэтгэдэг. Фибриногений задралын бүтээгдэхүүний (ихэнхдээ фибриний задралын бүтээгдэхүүн гэж нэрлэдэг) төвшин нэмэгддэг ялангуяа ихэнхдээ фибринээс үүссэн Д-димерийг хэд хэдэн тромботик байдлын эмнэлзүйн маркер болгон ашигладаг. XII хүчин зүйл хамааралт эсвэл плазминоген идэвхжүүлэгч аль аль замаар задарснаар цусны эргэлтэн дэх идэвхигүй урьдал плазминогенээс плазмин үүсдэг. Хамгийн чухал плазмин идэвхжүүлэгч нь эдийн плазмин идэвхжүүлэгч (tPA) юм. Энэ нь эндотелиэр үндсэндээ нийлэгждэг бөгөөд фибрин рүү холбогдсон үед хамгийн идэвхтэй байдаг. Энэ онцлогоор нь t-PA-ыг эмчилгээнд ашиглаж байна. Нэг идэвхижсэн плазмин нь эсрэг зохицуулгын хүчин зүйлсээр тухайлбал чөлөөт плазминтай хурдан холбогдож дарангуйлдаг сийвэнгийн уураг α2-плазмин дарангуйлагчаар идэвхи нь хязгаарлагддаг.
Эндотель
Эндотелийн Антикоагулянт (бүлэгнэлтийн эсрэг тогтолцоо) болон Прокоагулянт (бүлэгнэлтийн урьдал тогтолцоо) идэвхийн хоорондох тэнцвэр бүлэн үүсэлт, пропагаци, эсвэл хайлалтыг аль нь явагдаж буйгаар тодорхойлогддог. Хэвийн эндотель эсүүдээр ялтасын прокоагулянт идэвхийг дарангуйлагч болон фибринолизыг нэмэгдүүлэгч маш олон хүчин зүйлс нийлэгждэг
Эдгээр хүчин зүйлс нь тромбозоос сэргийлэх болон судасны гэмтлийн талбай дах бүлэгнэлтийг хязгаарлахад үйлдэлтэй. Гэхдээ хэрвээ гэмтсэн эсвэл үрэвслийн урьдал хүчин зүйлс илэрсэн бол эндотель эсүүдийн тромбийн эсрэг чанаруудын ихэнх нь үгүй болдог.
Эндотелийн антитромботик чанарыг ялтасыг шууд идэвхжүүлэгч, бүлэгнэлтийн хүчин зүйлс, болон фибринолиз гэсэн идэвхүүдэд хувааж болно.
Саман ерхөг
Сийрэг дэгнүүлт олон наст үет ургамал боловч хааяа ганц нэг мөлхөө найлзуурыг үүсгэнэ. 30-35 см өндөр, эгц босоо иштэй. Ерөнхийдөө навч цөөнтэй бөгөөд тэр нь ихэнх голдуу мушгирч нарийн шугаман хэлбэртэй болсон байдаг. Өргөн нь 5 мм хүрдэг. Нягт шахаж байрласан, ихээхэн унгиралтсан түрүүхэйнүүдээс бүрдсэн хөх өнгийн сам шиг өтгөн түрүүтэй байна. Тавдугаар сард буталж зургаадугаар сард үр нь бүрэн боловсорч есдүгээр сараас хагдарч үрээ гөвж эхэлнэ.
Гадаад холбоос
Ангилал:Биелэгтний овог Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал
Би ээж болмоор байна
«Би ээж болмоор байна» — 2016 онд Монгол улсад монгол хэлээр бүтсэн хайр дурлалт, инээдмийн уран сайхны кино.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино
Червеняк Тибор
Червеняк Тибор (Cservenyák Tibor, 1948 оны 8 сарын 8-нд Сольнокт төрсөн) нь олимпын алт, мөнгөн медальт, Унгарын усны пологийн тамирчин.
Намтар
Червеняк 10 настайгаасаа усны пологоор хичээллэх болж, анх Сольноки Доза, дараа нь 1973 оноос Үйпешти Доза, 1983 оноос 1985 он хүртэл Волан спорт клубийн багт тоглож байв. 1970-аас 1984 оны хооронд улсынхаа шигшээ багт багтаж 134 тоглолтод оролцжээ.
Тэрбээр 1975 онд Будапештийн технологийн их сургуулийг химийн инженер, мэргэжлээр дүүргээд 1976 оноос Семмелвайс их сургуульд усны пологийн дасгалжуулагчаар ажиллаж байв. Хожим Швейцарт суурьшиж, химич мэргэжлээрээ ажиллах болжээ. Улмаар 1984-өөс 1990 онд Золотурн хотод дасгалжуулагч, 1992 оныг хүртэл Швейцарын усны пологийн эрэгтэй шигшээ багийн ахлагчын албыг хашиж байлаа.
Червенякийн охин Викториа нь Бардигийн гүн, хунтайж Хайметэй гэрлэж, Бардигийн гүнгийн ахайтан болжээ.
Эшлэл
Ангилал:1948 онд төрсөн Ангилал:Унгарын усны пологийн тамирчин Ангилал:Унгарын олимпын аварга Ангилал:Унгарын олимпын мөнгөн медальтан
Наньцунь чуогэнлу
Наньцунь чуогэнлу (хятад: 南村辍耕录) буюу Өмнөд нутагт тариалан эрхэлсэн тэмдэглэл хэмээх уг бүтээлийг Юань улсын сүүл үеийн Жяньжэ мужийн Сүнжянь фугийн Хуатин тосгоны бичгийн хүн Тао Зуни 1360 аад онд бичсэн бүтээл юм. Энэ бүтээл нь нийт 30 дэвтэр, 585 гарчаг, хоёр зуун мянган ханзтай.
Товч тойм
Тус номонд Сун, Юань улсын үеийн шүлэг, яруу найраг, аман зохиол, хууль зүй, монгол хаадын ургийн бичиг, овог аймгийн нэрс, зарим монгол үг нэр томьёоны тайлбар, хятад ший жүжиг, тууж, аман цуу яриа, одон орон, газарзүй, түүхэн дурсгалт зүйлс, уран бичлэг, ёс заншил зэрэг олон төрлийн мэдээллийг багтаасан нь өнөө үед Юань улсын үеийн түүхийг олон талаас нь харах боломжтой нь судлаачдын хувьд нэмэлт эх сурвалж болдог. Ялангуяа монголын түүхтэй холбогдох баримт материал цөөнгүй юм.
Эшлэл
Ангилал:Хятадын түүхэн улсын сэдэв Ангилал:Хятадын түүх Ангилал:Юань улс Ангилал:Хятад хэлээрх утга зохиол
Хомбороо хаях (тоглоом)
Хомбороо хаях хүүхдүүд нэг, хоёр, гурван шагайгаар хаяж тоглодог. Ингэхдээ дор дурдсан оноог авахыг хичээнэ. Гурван хонь буюу гурван ямаа буувал хоёр оноо, хоёр хонь, нэг морь буувал нэг оноо, хоёр морь нэг хонь буувал нэг оноо тус тус болно. Хэн эхэлж таван оноо авсан нь таван оноогоо жар гэж хэлээд гурван шагайгаар орхитол дээрх журмаар хоёр оноо авбал жаран оноо авсан болж хождог. Хэрэв хоёр оноо авч чадахгүй бол тоглоом дахин шинээр эхэлнэ. Тогтоосон тооноос оноо нь хэтэрвэл "шатсан" гэж тэр хүүхэд шинээр оноогоо эхэлж тоглох болдог. Энэ тоглоомын нэр Сүхбаатарын Асгатад "бөмбөр хаях", Булганы Хангалд "хомбороо", Хөвсгөл, Дорнод болон Хэнтийн Галшард "хомбороо хаях" гэж нэрлэдэг.
Ашигласан материал
С.Бадамхатан, Г.Цэрэнханд, Г.Батнасан, Ц.Аюуш, Т.Дисан, Д.Тангад, Д.Нансалмаа, Г.Мэнэс - БНМАУ-ын угсаатны зүй 1 - 1987 - хуудас 367
Ангилал:Монгол наадгай
Бэгзийн Ганбаатар
Бэгзийн Ганбаатар нь Баянхонгор аймгийн Хүрээмарал сумын харьяат,үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх. Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Хүрээмаралын хүн
Хөх Орд
Хөх Орд гэдэг нь Ижил мөрний хөвөөгөөр нутаглаж байсан монголын нэгэн ханлиг юм. Хөх ордыг Бат хааны хүүхдүүд болон түүний дүү нар удирдаж байв.
Хөх Ордын түүхийг зарим үед бас л түүнтэй нэгэн холбоотой сибирийн Хөх Орд хэмээх ханлигтай андуурах нь бий. Гэхдээ барууны түүхийн эх сурвалжуудад эхний утгаараа үлдсэн нь их байдаг.
Түүх
Хөх Орд нь 13-р зууны дундуур монголчууд болон тэдний хамсаатан түрэгүүд Ижил мөрний хөвөөнд суурьшсанаар үүссэн түүхтэй. Оросын вангууд Хөх Ордны шууд удирдлага дор буюу эзэмшилд нь байсан учраас сүүлд бий болсон Алтан Ордны улсын чухал бүрэлдэхүүн хэсэг байлаа.