cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дэвид Хьюм
Философид учир шалтгааны асуудал хамгийн чухалд тооцогддог юмсын нэг. Энэ талаар сэтгэлгээний дээд өндөрлөгт хүрсэн хоёр суутны нэгд Шотландын философич, сэтгэл зүйч Хьюм (Hume) тооцогддог. Нөгөө нь түүнээс 700 гаруй жилийн өмнө аж төрж байсан лалын ертөнцийн сэтгэгч Аль-Газали аж. XVIII зуунд амьдарч асан Дэйвид Хьюм бол Шотландын нийслэл Эдинбург хотноо хуулийн ажил эрхэлдэг, ядуувтар тайжийн гэр бүлд төрсөн хүн. Декартын тухай өгүүллээс таны мэдэх болсон Ла-Флеш коллежид суралцаж төгссөн, мөн Эдинбургийн их сургуулийн боловсролтой гэдгээс цаашхи намтар нь хувь хүний тухай гэхээсээ илүү гүн ухаан түүх болно. Хьюм “учир шалтгаан” үзэгдэл, ойлголт болох талаас нь анх удаа, жинхэнэ ёсоор тууштай судалжээ. Түүний дүгнэлт гаргалгаа “шалтгаанчлал” хэмээх философид үндсэн ойлголтын хэмжээнд тавигдсан салбар болсон юм. Байгалийн үзэгдлүүдийн зайлшгүй уялдаа холбоог бид зөвхөн бодот жишээн дээр нээж харах аргагүй. Цаад шалтгааныг нь хайхаас өөр зам үгүй. Тэрхүү цаад шалтгаан гэдэг бол нэг үзэгдлийг нөгөө нь залгадгийг ажиглан суух хүний зуршлаас ургаж гарсан, цаг хугацааны хувьд арай хожуугийн үзэгдэл нь өмнө болсон үзэгдлээсээ хамаардаг юм байна гэж ухаарч авахаас илүү дээгүүр түвшин тавигдсан асуудал. Философийн гол бүтээл нь 1739 онд гарсан “Хүний уг чанарын тухай номлол” гэдэг ном бөгөөд “ Хүний танин мэдэхүйн тухай судалгаа” нэрээр эхний хэсгийг нь 1748 онд ахин боловсруулсан аж. Олон нийт бараг анзаараагүй өнгөрсөн уг зохиолын талаар Хьюм өөрөө: -Энэ номд өгүүлсэн философи бол аливаад үл итгэх байр сууринаас хандсан, бидэнд хүний танин мэдэхүй төгс бус, хязгаарлагдмал гэдэг төсөөллийг өгөхөөр чармайж буй философи юм гэдгийг уншигч хялбархан ойлгоно. Бараг бүх эргэцүүлэл нь туршлага дээр суурилсан, хүний зуршлаар үүдэгч өвөрмөц мэдрэмж хийгээд хурц төсөөллийн алтан дунджаар тайлбарлагдаж байгаа юм.. хэмээсэн буй. Хьюм уг бүтээлээрээ хүний оршихуйн сэтгэлзүйн үндсийг ултай судалсан бөгөөд орчин үеийн сэтгэцийн эмгэг судлал оношлогооны суурь болсон олон чухал нэр томъёог гаргаж тавьжээ. Түүнчлэн найруулан бичих чадвараар гайхалтай тэрээр Монтэниэс хойш анх удаа эсээг уран зохиолын төрөл болтол нь төгөлдөршлүүлсэн гавьяатай. Философийн аугаа их оргилуудын нэг Иммануил Кант: “Дэйвид Хьюм намайг догматк зүүднээс сэрээсэн” гэж онцгойлсон байдаг нь энд өгүүлэгдэж буй сэтгэгчийн зиндааг бүрнээ илтгэнэ. Харин Д. Макдональд, Эрнест Ренан нар: -Хьюм өөрөө Газалийн санаан дээр нэмж юу ч хийгээгүй, шалтгаанчлалын мөн чанарыг Газали л “Аливаа зүйлд шалтгаан ч, үр дагавар ч үгүй, нэг нь нөгөөгөө даган мөшгиж өрнөдөг” хэмээн нэгэнт дүгнэчихсэн гэж шүүмжилсэн байдаг.
Хьюмын шалтгаанчлалын сургаалууд
Дүгнэлт, гаргалгаануудад нь гомдсон дүр үзүүлэгч тусгай урлаг, тусгай шинжлэх ухаан бүхний өмнө байнга л хүлцэл өчиж байх философийн хувьд нэг ёсны доромжлол юм. энэ чинь хаан хүн харьяат албатынхаа өмнө төрөөс урвасан хэмээн яллуулж байгаатай ижил байна. Орчлон ертөнцийн зүй тогтлын шалтгаанууд, магадгүй, зарим талаар хүний оюун ухаантай төстэй байх аа. Матери, сүнс хоёр адилхан л тодорхойгүй зүйлс. Аль нь ямар шинжтэйг бид тодорхойлж чадахгүй. Матери гээч нь... сэтгэлгээний шалтгаан байж чадах эсэхийг ч бид мэдэх боломжгүй. Ертөнцийн үүсэл, оюун санааны ертөнцийн зохион байгуулалт, сүнс хий үзэгдлийн хаанчлал зэрэг хүний ойлгох хэмжээнээс гадуурхи асуудлуудыг авч хэлэлцэх гэж оролдох юм бол, хүмүүс ямар ч үр дүнгүй маргалдаад л байхаас биш, тодорхой юунд ч хэзээ ч хүрэхгүй. Хүмүүм бол байгалиас заяагдсан мөн чанараа өөрчилж чадахааргүй амьтад шүү дээ. Учир шалтгаан гэгчид нэг л зүйл зайлшгүй. Түүнд үр дагавар байх ёстой. Бүх үзэгдэл, хараажаар, бие биеэсээ ангид тусдаа. Нэг үзэгдлийн гараас нөгөө нь залгана. Гэвч бид хэзээ ч тэдний хоорондын уялдаа хэлхээг ажиглаж чаддаггүй. Тэдгээр нь цөм нэгдмэл гэдэг нь тодорхой, гэвч өөр хоорондоо хэзээ ч холбоотой байдаггүй. Оюун ухааны бүтээлч хүч ердөө л гадаад мэдрэмж, туршлагын хүчээр бидэнд олдсон материалыг нэгтгэх, холих, ихэсгэх буюу багасгах чадвараар хязгаарлагддаг. Аливаа биет зүйл гэдэг нь мэдрэмжүүдийн маань төсөөллөөс өөр юу ч биш гэдгийг хүмүүс ажигладаггүй. Бидэнд үзэгдэж байгаа ширээ түүнээс холдох тусам хэмжээгээрээ жижигсээд байх шиг санагддаг. Гэвч биднээс хамааралгүй оршиж байгаа мөнөөх ширээ ер өөрчлөгдөөгүй: бидний сэтгэл зөвхөн дүрийг нь л тусгаж авсан хэрэг. Үржүүлэхийн, есийн хүрд дэх бүх үржвэрийн тоог хооронд нь нэмэхэд ямагт ес гардаг. 1x9=9 2x9=18		(1+8=9) 3x9=27		(2+7=9) 4x9=36		(3+6=9) 5x9=45		(4+5=9) 6x9=54		(5+4=9) 7x9=63		(6+3=9) 8x9=72		(7+2=9) 9x9=81		(8+1=9) Энгийн хүнд гайхалтай боловч тооны мэргэжилтэнд бол зайлшгүй үр дүн. Үүн шиг л зайлшгүйгээр бүх орчлонгийн мөн чанар зохицуулагддаг. Хүний дотоод тоон утга руу шагайвал мөн л ийм хатуу тогтсон журам үзэгдэх юм биш үү?
Өнөөдөр “учир шалтгааны” тухай асуудал Хьюмын үеийнхээс илүү өргөн дэлгэр болчихоогүй. Бүр эрт дээр үеийн нэгэн сонин түүх ч шалтгааны тухайд маргаан тарьсаар л байна. Тэр түүх ийм юм л даа: Олимпийн тэмцээн дээр жад шидэгч санаандгүй хүн оноод хөнөөчихөж. Герегийн хурц ухаантнууд Перикл, Протагор хоёр энэ үйл явдалд хэн гэм буруутайг тогтоох гэж өдөржин маргалдсан гэдэг. Буруутан нь тэмцээн зохион байгуулагч уу, жад шидэгч үү? Эсвэл гайтай жад уу? Гэхчэн... Бас нэг толгой эргүүлсэн явдлыг танд сонирхуулья. Нэгэн аялагч цөл дундуур яваа автобуснаас сайн бураар бууж, цөлийг явган туулахаар шийджээ. Түүнд дайсагнасан эртний өстөн хоёр эр байж. Нэг нь мань жуулчныг автобусанд байхад л дашмагтай усанд нь цианы хүчил хийж, хордож үхэх аюул бэлдэв. Үүнийг мэдээгүй нөгөө өстөн нь цөлд отож байгаад маш мэргэнээр дашмагийг нь зад буудчихжээ. Ингээд хөөрхий аянчин усгүй цөлд маш удаанаар харангадаж үхсэн байна. Хожим нь хоёр эрийг хүн амины хэрэгт буруутган шүүж л дээ. Шүүх үнэхээр бэрх мухардалд орсон тул энэ хэрэг түүхэнд тэмдэглэгдсэн юм. Эхний хүний хордуулсан ус дашмагнаас асгарсан болохоор тэр өөрийгөө жуулчны үхэлд огт буруугүй гэж зүтгэжээ. Нөгөөх нь болохоор, усыг уусан бол тэгээд л үхчих байсан, харин ч би дашмагийг буудсанаараа талийгаачийн амьдрах хугацааг уртасгасан гэжээ. Эцсийн дүнд шүүх хэн хэнийх нь мэдүүлгийг зөвтгөсөн байдаг. Эндээс ямар дүгнэлт хийж болох вэ? Үнэхээр л шалтгаангүй үр дагавар гэж үгүй юм. Үр дагаваргүй шалтгаан гэж байдаг ч, энэ нь шалтгаан мөн хэдий ч, шалтгаан хэмээн нэрлэгдэхгүй! Бас үнэн хэрэгтээ үр дагавар дуудсан ч, тэр үр дагавар нь тэс өөр шалтгаанаас үүдсэн шалтгаанууд ч байдаг байх нь ээ. Хьюм санаа ийм л гайхалтай, бас мөнхийн философи билээ.
Хьюмын мэргэн үгсээс
Бидний баатарлаг гавьяа гэж нэрлэдэг, сэтгэлийн аугаа гайхамшиг хэмээн шагшин магтдаг бүхээн бол бардам итгэлтэй зан, өөрийгөө хүндлэх үзлээс өөр юу ч биш.
Өөрийнхөө тухай удтал ярьж байгаа хүнээс сайрхуу зан гарахгүй өнгөрөх нь үгүй.
Эр зориг, нэр төрөө эрхэмлэх зан хоёрыг сайхан сэтгэлээр зөв тохируулж байхгүй бол, эдгээр чанар нь хүнийг дарангуйлагч, эсвэл дээрэмчин болгон хувиргана.
Хайр сэтгэл гэдэг нөгөө хүндээ аз жаргалыг хүсч буй явдал юм.
Өрөвдөх сэтгэлд ямагт хайр энхрийллийн хольц ордог. Харин хорсол зэвүүцэлд үзэн ядалт, уур хилэнгийн орц байдаг.
Иргэншсэн үндэстэн гүн ухаантнаа сонгохдоо алдаа гаргах нь олонтаа. Бид аливаа хуурмаг явдал, хэлсэн үгэндээ хүрээгүй тохиолдлыг буруушаадаг шүү дээ. Учир юун гэвэл, хүмүүсийн хоорондын харьцааны утга амласнаа биелүүлэхээс л бүрэн хамаардаг гэж бид үздэг.
Байгалиас заяасан авьяас, ёс суртахууны чанар хоёр ерөнхийдөө нэг түвшинд оршдог ч, эдгээрийн хооронд бас нэлээд ялгаа бий. Эхнийх нь зохиомол үйлдлийн нөлөөгөөр бараг л өөрчлөгддөггүй. Тэгвэл хоёр дахь нь буюу үгүйдээ түүнээс урган гарч байгаа алхмууд нь шагнал шийтгэл, сайшаал зэмлэл гэх мэтээс шалтгаалан өөрчлөгддөг.
Бидэнд үнэхээр сайн чанарууд байгаа тохиолдолд өөрийн давуу талуудыг ухамсарлахаас илүү магтууштай юу байх сан билээ?
Амьдралыг оюун ухаан биш, дадал зуршил удирддаг. Харин бүхий л тохиолдолд дадал зуршил “Ирээдүй өнгөрсөнтэй тохирч байдаг” гэж төсөөлөхийг оюун ухаанд тулгадаг. Амьдралынх нь хэв шинж тохиолдлуудаас хэдий чинээ хамаарч байна, тэр хүн төдий чинээгээр мухар сүсэгт автана.
Ангилал:18-р зууны эдийн засагч Ангилал:Атеизмын төлөөлөгч Ангилал:Ёс суртахууны гүн ухаантан Ангилал:Зохиогч Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан Ангилал:Соён гэгээрүүлэгч Ангилал:Танин мэдэхүйн онолч Ангилал:Шотландын гүн ухаантан Ангилал:Шинэ эриний өмнөх гүн ухаантан Ангилал:Шотландын түүхч Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1711 онд төрсөн Ангилал:1776 онд өнгөрсөн
Жанлавын Наранцацралт
Жанлавын Наранцацралт (* 1957 оны 6 сарын 10-нд Улаанбаатарт ; † 2007 оны 11 сарын 12-нд Төв аймагт) нь Монголын улс төрч, Монгол Улсын 20 дахь ерөнхий сайд байв.
Тэрээр 1981-1989 онд ХААЯ-ны Газар зохион байгуулалтын институтэд инженер, ахлах инженер, ерөнхий мэргэжилтэн, 1989-1991 онд БОЯ-ны газрын бодлогын хүрээлэнд эрдэм шинжилгээний ажилтан, секторын эрхлэгч, 1991-1996 онд Улаанбаатар хотын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны Хот байгуулалт, төлөвлөлтийн газарт хэлтэс, албаны дарга, тус хотын Захирагчийн албанд ахлах мэргэжилтэн, 1996 онд Нийслэлийн газрын харилцаа, үл хөдлөх хөрөнгийн бүртгэлийн албанд дарга, 1996-1998 онд Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч, 1998-1999 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд, 1999-2000 онд МУИС-д багш, зөвлөх профессор, 2000, 2004 онд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байжээ. 2004-2006 онд Байнгын хорооны даргаар сонгогдон ажиллаж байв. 2006 оны нэгдүгээр сараас Барилга хот байгуулалтын сайдаар томилогдон ажиллаж байлаа.
Тэрээр 2006 онд Үндэсний Шинэ Намыг үүсгэн байгуулалцаж 2007 оноос даргаар нь ажиллаж байжээ. Наранцацралт Газар зохион байгуулагч-инженер, улс төр судлаач, нийгэм, эдийн засгийн газрын эрх зүйч мэргэжилтэй. Газар зүйн ухааны доктор. Монгол Улсын Их Сургуулийн зөвлөх профессор, Москвагийн Газар зохион байгуулалтын их сургуулийн хүндэт профессор.
2007 оны 11 сарын 12-ны өдөр Дундговь аймагт болсон хуралд оролцоод буцаж явах замдаа автомашины ослоор нас барсан.
Эшлэл
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:Монголын барилга хот байгуулалтын сайд Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын Ардчилсан Намын гишүүн Ангилал:Улаанбаатарын засаг дарга Ангилал:Инженер Ангилал:Улс төр судлаач Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн багш Ангилал:Москвагийн их сургуулийн хүндэт профессор Ангилал:Беларусийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Монгол Улсын Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Оросын их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Улаанбаатарын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1957 онд төрсөн Ангилал:2007 онд өнгөрсөн
Цагаан сар
Цагаан сар (Сагаан һара, хал. Цаһан сар) - Монгол үндэстний уламжлалт шинэ жилийн баяр юм. Билгийн тооллын Цагаан сарын баярыг Монголын Бурханы шашин буюу Шарын шашны Төгсбуянтын зурхайн дагуу хаврын эхэн сарын нэгэнд тэмдэглэж эхэлсэн. Орчин үед Монголын Цагаан сарын баярыг Монгол улсаас гадна ОХУ-ын Буддын шашинт Буриад, Тува, Алтай, Халимагийн ард түмэн тэмдэглэн өнгөрүүлдэг байна.
Цагаан сар ба Төгсбуянтын зурхай==
Төгс буянтын зурхайг 1747 онд Хөхнуурын Монголын түүхч, гүн ухаантан, шашны ухаан, анагаах ухаан, уран зохиол, одон Ишбалжир Монгол орныхоо газрын хуваарьт тохируулан "Төгс буянт шинэ зурхай" хэмээх Монгол одон орон зурхайг зохиож сургууль байгуулсан түүхтэй. Төгсбуянт зурхай бол нар сарны тооллын дагуу Монгол орны цаг агаар уур амьсгал, газар зүйн байрлалд тохируулж бүтээсэн Монгол зурхай юм. Тус зурхайн дагуу жил бүрийн Цагаан сарын баяр хэзээ болохыг товлодог.төлөөлүүлэн бэлгэдсэн цаглабар зохион хэрэглэж байсан түүхтэй.
Юан гүрний үед Хубилай хааны зарлигаар монголын болон түүний харьяанд байсан улс орнуудын тоо, одон орон, зурхайн ухааны олон мэргэд төрийн зурхайг магадлан шалгаж баталгаажуулан, хэрэглэсээр ирсэн байдаг. Эдүгээ Азийн ихэнх орнууд чухамхүү эл зурхайг хэрэглэн буй.
Монголчууд 200 гаруй жил Манжийн Чин улсын харьяанд явахдаа тэрхүү уламжлалт Шар зурхайгаар Цагаан сарын баяр тэмдэглэдэг байсан. Харин 1911 онд тусгаар тогтнолоо сэргээж, 8-р Богд Жавзандамба хутагт хааны зарлигаар Төгс буянтын зурхайг буцаан сэргээн хэрэглэх болжээ. Цагаан сар бол шинэ жилийн баяр төдийгүй Монгол улсын тусгаар тогтнолын бэлгэдэлт баяр гэж үзнэ.
Цагаан сарын түүх
гэж айлдсан баримт байдаг.
XIII зууны үеэс тэнгэр шүтлэг, бөөгийн ёсоор цагаалж байсан тухай алдарт аялагч Марко Пологийн бичиж үлдээсэн эх сурвалжид тодорхой гардаг. Бүх хүн Цагаан сараар цагаан зүсмийн морь унаж, цагаан бөсөөр хийсэн хувцас өмсч, бие биедээ цагаан хадаг өргөж, цагаан идээ зооглодог нь хэн хэндээ хиргүй цагаан сэтгэлээр явж байя гэсэн эв найрын бэлгэдэл байж. Алгаа дэлгэнэ гэдэг надад зэр зэвсэг алга, миний сэтгэлийн өнгө энэ гэсэн утга билээ.
XIII зууны орчмоос Цагаан сарыг хавар тэмдэглэх болжээ. В.Инжинаашийн “Хөх судар” романы 39 дүгээр бүлгийн эхэнд “IV жарны анхны жил, улаагчин туулай буюу 1207 онд Чингис хаан хулгана цагт дээшлэн, биеэ ариутгаад, ёсны хувцсаа өмсч, Өүлэн ээждээ мөргөж, ордноосоо заларч гарч ирэхэд есөн зүйлийн гүн нарийн хөгжим, алтан хасын чимээ дуурсгаж, жүн хэнгэрэг дэлдэн угтав. Чингис хаан харьяат олондоо Тэнгэрийн хөвгүүний дохио тэмдэг, хөгжим сэлтэс цөм Өмнөд Дундадын хууль дүрэм болой. Би өөрөө арьсан дээлтэй монгол хүн. Та бүхэн хаан өргөмжилж их сууринд суулгалаа. Өнөөдрийн ёслол сүрдүүлэн цочоох төлөв байдалтай учир Ар газар таарахгүй” гэсэн байдаг.
Монголчууд Цагаан сард бэлдэхдээ эртнээс хашаа хороогоо цэвэрлэж, малын хашаагаа засан сэргээн засварлана. Гэрийн гадна доторгүй тоос шороогоо гөвж, хир буртаг бүхий зүйлсээ угаан цэвэрлэж цагаан сардаа хир буртаггүй, хараал муу үг амнаасаа унагахгүй, шинэ дээл хувцас оёж, шинэ ондоо ариун тунгалаг  сайн сайхан бүхнийг билэгшээн золгон  угтана. Сэтгэл санаагаа ариусган өр ширгүй, муу муухай бүхнийг эцэс төгсгөл болгон сайн сайхан бүхний төлөө өнгөрсөн муухайг мартаж маргаашийн шинэ өдөр шинэ амьдралыг өөдрөгөөр угтана.
Битүүлэх ёсон
Битүүлэх ёслол нь нар шингэсэн хойно эхэлдэг. Идээ будаагаа засаж, хаалганыхаа баруун тотгоны дээр цагаан чулуу, цэвэр тунгалаг цас мөс тавьж сайн зүгийн эзэд сахиус орохын үүдийг нээхийн хамт, зүүн тотгоны дээр өргөс харгана, шарилж тавих нь муу зүгийн ад чөтгөрийн хорлолыг хаадаг учиртай. Битүүний орой цэвэр цэмцгэр хувцаслаж, өтгөс бууралдаа өнгөтэй өөдтэй олбог дэвсгэрээ дэвсэн, ширээгээ засаж дээр нь битүүлгээ тавьж, идээ ундааныхаа дээжийг зүүнээс баруун тийш өрж, галдаа өргөж, бурхандаа дээжилсний дараа гэрийн эзэгтэй цайныхаа дээжийг гэрийн эзэндээ эхэлж барьдаг ёстой. Гурван марал одонд идээ өргөж битүүлгээ хөндөнө. Цагаан сарын идээг онцгой хүндэтгэлтэйд тооцдог. Битүүний зоогт эрүүг нь заагаагүй хонины битүү толгой юм уу, өвчүү байдаг. Хонины бүтэн махыг гэрийн эзэн эхэлж есөн хөндлөнг (толгой, хошуу, хоёр эрүү, хоёр чих, ууцны хоёр тал) хөндөж эхлээд галдаа, дараа нь бурхандаа өргөөд, гэрт байгаа хүмүүст тараана. Тавиас дээш настанд идээний дээж архи хүртээдэг учиртай.
Битүүлгийн идээ будаанаас идэж, ёслол дууссаны дараа үлгэр, тууль ярихаас эхлээд шагайгаар алаг мэлхий өрөх, морь уралдуулах, тэмээ уралдуулах, дөрвөн бэрх орхих, буга нуух, хорол зэндмэн эвлүүлэх зэргээр тоглож нааддаг. Энэ үдэш мал хуйгаа хээр, эд зүйлсээ айлд хонуулахыг цээрлэнэ. Мөн хүн халуун бүлээсээ тасарч айлд хонох, хөлчүүрхэх, өвчин хэлэх, үг сөрөх, хувцсаа гадаа хонуулах, хоосон сав байлгах, өлөн зэлмэн байхыг цээрлэнэ.
Цагаан сарын идээний тухай
Цагаан сардаа монголчууд бор болон цагаан гэсэн хоёр янзын идээ бэлдэнэ. Бор идээнд: бүхэл мах, битүү хоол болох бууз, банш, шимийн архи. Цагаан идээнд: бүх төрлийн цагаан идээ, ул боов, боорцог, айраг ордог байна. Анх Монголын буддын шашны тэргүүн Өндөр гэгээн Занабазар санаачлан ул боовны хэв урлаж хийснээр хэвийн боов үүссэн түүхтэй. Нутаг нутгийн онцлогоор ул боов буюу хэвийн боов, зарим нь ч хавсай хийж, таваг засахдаа ахмадыг хүндэтгэн гурав буюу түүнээс дээш боов давхарлан тавган дээр өрж, дунд нь боорцог хийн дүүргэж дээд тал нь 81 ширхэг ул боовоор засдаг. Тавгийн боовыг гурван үеэр өрдөг нь тулгын гурван чулуу болон жаргал зовлон жаргал, таван үеэр өрдөг нь таван бие махбодь, үе үеэр давхарладаг нь айл гэрийн хэдэн үетэй золгосны шинж буюу билэг тэмдэг. Тухайн өрхийн тэргүүлэгч хүн, хэдэн нас зооглож байгаа болон хэдэн үр ач, хэдэн зээ, хэдэн гуч дөч үзсэн гэх мэтээс хамаараад “Тэдэн улыг элээжээ” гэж хүндэтгэн, юм үзэж нүд тайлснаар нь дахин ул элээх билэгдэл болгон нас нэмж, ул боовоороо таваг засдаг байна. Өнөө цагт “оймс элээнэ” гэж ярьдаг. Эрт үед “ул элээнэ” гэж ярьдаг байж. Яагаад “ул боов” гэж нэрлэв? Хүн хоёр хөлийнхөө улаар дэлхийн татах хүчтэйгээ холбогдож, мэдээлэл солилцон, эрч хүч авч явдаг. Хүн хөлөөрөө аливаа нэгэн үйл хэрэг буюу орон зайг ялж, ямар нэгэн орон зайгаас, нөгөө орон зай руу шилжин явдаг. Тиймээс “явах” гэсэн үйлдэл буюу “урагшлах” гэсэн билэгдлийг агуулж “ул боов” гэж нэрлэдэг байна. Монголчууд тавгийн идээ засахгүй бол тухайн жилдээ хийморь лундаа гутаж идээ ундаагаар хомс байна гэж цээрлэдэг.
Ууц хөндөх ёсон
Ууц тавих нь Монголын буддын шашны тэргүүн Өндөр гэгээн Занабазарын үеэс уламжилсан. Учир юу вэ гэвэл Өндөр гэгээн Занабазарыг таалал төгсөхийн өмнөхөн шавь нар нь “Таны хөргийг бид хэрхэн бүтээвэл зохих вэ?” гэж асуухад "Намайг өмнөө монгол хонины ууц тавиад, таллаж байгаагаар зурж дүрслээрэй. Монголын заяа их амны хишигтэй байх ёстой. Монгол хүн өлсөх ёсгүй. Үүнийг бэлгэдэж би энэ хөргийг зуруулж байгаа юм аа” гэж хариулсан гэдэг. Тэгэхээр ууц идээ гэдэг маань өөрөө монголчуудын маань амны хишгийн бэлгэдэл юм.
Ууц нь хонины зургаан хавирга, ууц сүүлийн хамт үргэлжилж байгаа хэсгийг нэрлэх бөгөөд ууцан дээр сээр, эсвэл хүзүү, дал, дөрвөн өндөр, хавирга, хонготой шагайт чөмөг дагуулан тавьдаг. Гийчний өмнө ууц тавихдаа баруун гарт нь дөрвөн өндөр хавиргыг тавих бөгөөд сээрний нарийн үзүүр, шаантыг борви, далны мах, хавирганы буруу талыг ууцны харцага өөд харуулан тавина. Хэрэв сээрний оронд хүзүү тавих бол аман хүзүү талыг харцага тийш нь, харцагыг зочны зүг харуулан тавина. Ууцыг хөндөхөд зүүн гараараа харцаганаас түшин барьж, баруун гар дахь хутгаар ууц, сүүл хоёрын уулзвар орчинд голд нь нэг, дараа нь олон яс уулзах орчмоос эхлэн өөрийн тийш харцаганы хоёр зураа дагуу цувуулан гурав гурав эсгэнэ. Түүний дагуу сүүлний бөгтрөг орчмын хоёр толионоос дугараг хэлбэртэй хоёр хэсэг өөх хөрслөн халимлаж авна. Дараа нь харцага талын ирмэгийн мах өөхний нийлэлт орчмын хоёр талаас хоёр хэсэг халимлан аваад толгой сүүлнээс авсан хоёр дээжтэй нийлүүлэн гал голомтын хувь гэж тусгай тавина. Ийнхүү хөндөж гүйцсэний дараа ууцаа таллана. Хоёр талаас таллаж авснаа гурав гурав хувааж нэгийг нь галын хувь дээр нэмнэ. Харин гурвыг нь дээж болгож тусгай тавина. үлдсэн хоёрыг хувь болгон үлдээж амсана. Дараа нь ууцныхаа хоёр талаас нэжгээд таллан авч хишиг хэмээн гэрт буй хүмүүст тараадаг ёстой.
Тэнгэрт мөргөх ёсон
Тэнгэрт мөргөх бол Монголчуудын цагаан сарын хамгийн анхны ёслол болно. Монголчууд оны эх, сарын тэргүүн, өдрийн эртэд юуны өмнө дээд мөнх тэнгэрт мөргөн золгохыг тэргүүн ёс болгодог. Эзэн хаанаас эгэл борчуул хүртэл энэ ёсыг бат журамладаг. Шинийн нэгний өглөө зүүнээс цагаан гэгээ цуварч үүр тэмтрэгдэх үеэр тэнгэрт мөргөх ёслол хийнэ. Индрийн тойронд цагаан эсгий, хивс, гудас дэвсэнэ. Аливаа бэлтгэл бүрэн болбол гэрийн эзэн тэргүүлэн тавагтай цагаан идээ, ууц, архи, цай зэргээс дээж өргөх бөгөөд дөрвөн зүг, найман зовхист хандан тэнгэрт цацал цацна. Өргөл төгсний дараа галыг нар зөв тойрон гэрийн эзэн тэргүүлэн  индрийн тойронд дэвссэн эсгий дээр сөгдөн тэнгэрт гурав гурав ес мөргөнө.
Шинэлэх ёсон
Хаврын тэргүүн сарын шинийн нэгэнд цагаан сарын баярыг тэмдэглэхдээ ёслол хүндэтгэлийн идээ, ундаа бэлтгэн, золгож шинэлдэг. Цагаан сарын битүүлгийг шинийн нэгний урьд орой ёсолдог бөгөөд цагаалгын ёслолыг өглөө ургах нарнаар туулай цагт эхлэн үйлддэг. Шинийн нэгний идээний үндсэн хэсэг нь давхарлан өрсөн бяслаг, эсвэл хавсай, ул боов юм. Манай ихэнх нутагт үндсэн тавгийн идээний бяслаг буюу боов хавсайг сондгой тоогоор давхарлан өрдөг. Эцэг, ах нар нь буй айлын тавгийн идээ гурав буюу тав байж болдог. Эцгийнх нь долоон давхар идээ засна. Төрийн шинж чанартай ёслолын тавгийн идээг голчлон есөн давхар засдаг уламжлалтай. Тавгаа өрөм, ааруул, шар, цагаан тос зэрэг цагаан идээгээр чимэх ёстой. Цагаалах үеэр эвтэй найртай явахын бэлгэдэл болгож хөөрөг зөрүүлж тамхилах бөгөөд харин хөөрөг харшуулж солилцохыг цээрлэхийн хамт толгойг нь дарж болдоггүй. Хөөргөө төр түших гурван хуруу буюу эрхий, долоовор, дунд хуруугаар түшиж тамхилдаг. Энэ нь тухайн хүнийг төрийн хэмжээнд хүндэлж байгаагийн тэмдэг юм.
Золгох ёсон
Шинийн нэгэнд нар мандахтай уралдан босож, шинэ дээл хувцасаа өмсөн, цайгаа чанан цай идээний дээжээ нар, байгаль дэлхийдээ өргөн, гэрийн тэргүүнтэй гэр бүлийн гишүүд эхэлж золгоно. Голдуу ахмад хүмүүс хадагны амсарыг золгож байгаа хүн рүү харуулан барьж золгоно. Ахмад хүнтэй золгохдоо хоёр гараа тохойг нь түшин “Та амар мэнд байна уу?” гэж золгож хоёр хацраа үнсүүлнэ. Золгож байгаа ахмад хүн хариуд нь “Амар мэндээ“ гэнэ. Зочин ширээнд сууж байрласнаар нөхөрсөг дотно сэтгэлээр “ Та сар шинэдээ сайхан шинэлж байна уу?” гэж ахмад хүндээ хөөрөгний толгойг суллан хөөрөгөө баруун гараараа барина. Хариуд нь “Сайхан сайхан” гэнэ. Хөөрөг бие биендээ зөрүүлж барьснаар монголчуудын хооронд бат бэх холбоог үүсгэн ах дүү найз нөхдийн дотно харилцааг бэхжүүлдэг. Хоёр нас чацуу хүмүүс гар гарын бугуйгаар зөрүүлэн золгоно. Гэрийн эзэн гэргийтэйгээ золгодоггүй, учир нь хань гэргий хоёрын бие сэтгэл нэгэн ертөнц гэдэг. Хоёр давхар биетэй хүмүүс хоорондоо золгодогүй нь тээж байгаа үрийн хүйс солигдоно гэж цээрлэдэг байна.
Шинийн нэгэнд цагаан идээнээс эхэлж зооглодог, ариун тунгалаг аз хийморьтой, гэгээлгээр шинэ оны гараагаа эхлэхийг бэлэгшээдэг. Цагаан сарын гар цайлах буюу гарын бэлэгт идээ идэш элбэг өгөөжтөй сар шинэдээ золгон орлоо гэсэн билэгдэлээр цагаан сарын идээний дээжисээс хүн болгонд ул боов цагаан идээний хамт хүртээдэг байна. Ер нь Монгол хүний амнаас муу үг унах, хуучин хувцас хунар авах, шидэх, муу буруу үйл хийхийг цээрлэдэг нь амны бэлгээр ашдын билэг ирдэг гэлцдэг. Монголын аман зохиолуудаас монгол ардын үлгэр домогоос гадна зүйр цэцэн үгс сургаал, ерөөл магтаал, цээрлэл, ёс заншил үе дамжин ирсэн нь илээх нь харагддаг. Өвөг дээдсээс уламжлагдан ирсэн энэхүү баярыг Их Чингис Хаан 1206 онд албан ёсоор бүх нийтийн төрт ёсны баяр болгосон. 17-аар зуунд Өндөр гэгээн Занабазар анхдугаар Богдоор тодрох үеэс энэхүү баяр нь Бурханы шашны баялаг бэлгэдэлтэй болж өргөжин тэмдэглэгдэж ирсэн байна.
Хадагтай золгох ёсон
Хадагтай золгох, хадаг барьж золгох нь золгогчоо хүндэтгэж байгаагаа илэрхийлэх талаараа адил боловч ялгаатай тал бий. Хадаг барьж золгох ёсонд дүү хүн нь ахмаддаа хадгаа бүрмөсөн өгч золгодог бол ахмад настай хүн хадагтай золгох ёслолд хадгаа хүнд өгдөггүй, ямагт өөртөө авч байдаг. Ямар ч насны хүнтэй хадагтай золгож болно. Хадагтай золгоно гэдэг нь хадагныхаа нэг үзүүрээс баруун гарынхаа ядам хурууг дотор талаас нь нар зөв хоёр ороогоод чигчий хуруутай тал руу доош унжуулсан чигээрээ золгоно. Мөн таныг золгох гээд дөхөж очиход цаад хүн хадаг авч хуруугаа ороогоод эхэлбэл та энэ хүн намайг ихэд хүндэтгэж байгаа юм байна гэж бодох учиртай.
Хадаг барих ёсон
Монголчуудын баяр ёслолд хадгийг эдийн манлай болгон барьдаг. Хадаг нь хээ угалз, үсэг чигээрээ маш олон янз бөгөөд урт богиноороо ч харилцан адилгүй байдаг. Хээ чимгийн байдлаар хүний дүрстэй Аюуш хадгийг эцэг эх, ахмад настан, эрхэм хүнд голчлон барих бөгөөд нар, сар үсэг бүхий Нанжвандан хадгийг ихэвчлэн оршуулгын ёслолд хэрэглэнэ. Хадгийг барих хүн рүүгээ амыг нь харуулж хүндийн эрэмбээр мэхийх юмуу сөгдөж барина. Авах хүн нь хариу мэхэсхийн хадгийг хоёр гардан аваад нямбай эвхэж хямгадах ёстой. Хадгийг барихдаа уул ёслолын тухай бэлэгтэй үг өгүүлж сүүлд нь эл баярт нийцүүлэн барих хадгийнхаа тухай доорхи үгийн аль нэгийг хэлж хадгаа гардуулна.
Цагаан сарын цээрлэх зүйлс
Битүүний өдөр ирэх жилдээ өрх гэрээ дүүрэн элбэг дэлбэг байлгахыг ерөөн хонодоггүй, шинийн нэгэн, хоёрны өдрийг хөтөл өдөр хэмээх учир алс хол явдаггүй байна. Цагаан сараар уур, шунал, мунхаглал гэсэн гурван нүгэлийг тэвчиж, буян үйлдэх нь хамгийн чухал зан үйл ажээ.
Эшлэл
Ангилал:Үндэсний баярын өдөр Ангилал:Нэгдүгээр сарын баяр ёслолын өдөр Ангилал:Хоёрдугаар сарын баяр ёслолын өдөр.
Австрали улс Олимпод
Австрали улс орчин үеийн бараг бүх олимпын наадамд тамирчдаа илгээж байжээ. Тус улс нь бүх зуны олимпод оролцсон бөгөөд 1952 оноос эхлэн бүх өвлийн олимпод алгасалгүй оролцож байна.
Австралийн Олимпын Хороо 1895 онд байгуулагдаж, хүлээн зөвшөөрөгдсөн.
1908, 1912 онуудад тус улс нь Шинэ Зеландтай хамтдаа Австралази гэсэн нэрээр оролцож байв.
Австрали улс зуны олимпын наадмыг 2 удаа нутагтаа зохион байгуулсан. 1956 онд Мельбурнд, 2000 онд Сиднейд зохиоход медалийн тоогоороо харгалзан 3, 4-р байр эзэлж, өндөр амжилт гаргаж байжээ.
Австралийн алтан медалиудын ихэнхийг тус улсад өргөн дэлгэрсэн усанд сэлэлтийн спортоор хүртжээ. Түүнчлэн зүлэгний хоккей, дугуй, сэлүүрт завь, морин спорт, далбаат завины төрлөөр хүчтэй өрсөлддөг.
Өвлийн олимпоос 1994 оныг хүртэл нэг ч медаль хүртэж амжаагүй байсан тус улс өвлийн олимпын багийнхаа төсвийг өсгөснөөр медаль байнга хүртэх болж, 2010 оны олимпод 13-р байр эзэлсэн.
Медаль хүртсэн спортын төрлүүд
1 Дээрх тоо нь Австралази гэсэн нэрээр 2 олимпоос хүртсэн 11 медалийг тооцоогүй дүн
Ангилал:Олимпын түүх
Хүрээмарал сум
Хүрээмарал нь Баянхонгор аймгийн сум юм. Сумын төв нь аймгийн төвөөсөө 220 км зайтай.
Сумаас төрсөн алдар гавьяатан
Ангилал:Баянхонгор аймгийн сум Ангилал:Монголын сум * Долгорын Хишигмаа Эрчим хүчний анхны эмэгтэй гавъяат ажилтан. Монгол улсын зөвлөх инженер
Москва-Сити
Москва-Сити (Моско́вский междунаро́дный делово́й центр «Москва-Сити»)' нь Москва хотод орших тэнгэр баганадсан байшин юм. Арт деко хэв маягийн тус барилга нь 1995—2017 онд ашиглалтад оржээ. 62 давхар, 506 метр өндөртэй, Европын хамгийн өндөр барилга болно.
Penetration тест
Аюулгүй байдлын үнэлгээ
Байгуулага бүр сүлжээнийхээ нөөцийн аюулгүй байдлын түвшинг үнэлэхдээ янз бүрийн аюулгүй байдлын үнэлгээ ашиглана. Байгууллага өрийнхөө нөхцөл байдалд тохирсон үнэлгээний аргыг сонгох шаардлагатай. Удирдах хүн нь аюулгүй байдлын үнэлгээний өөр өөр төрөл болон ур чадварыг эзэмшсэн байх ёстой. Тиймээс пенитрэшин тестийг хийгчид сайтар туршлагатай байх ёстой. Аюулгүй байдлын үнэлгээний ангилалд аюулгүй байдлын аудит, эмзэг байдлын үнэлгээ, пенитрэшин тест болон ёс зүйтэй хакердах зэрэг орно.
Аюулгүй байдлын аудит
Компьютер нь систем болон програмын аюулгүй байдлын аудитын техникийн үнэлгээг гараар болон автоматаар хийдэг.
Та дараах арга техникийг ашиглан гараар үнэлгээ хийж болно:
Ажилчнаас ярилцлага авах
Програм болон үйлдлийн системүүдийн хандалтын хяналтыг харах
Системийн физик хандалтанд дүн шинжилгээ хийх
Та дараах арга техникийг ашиглан автоматаар үнэлгээ хийж болно:
Аудитын тайлан гаргах
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
Coldplay хамтлаг нь Дэлхий даяар нийт 75 сая гаруй цомогоо борлуулсан нь дэлхийн шилдэг борлуулалттай уран бүтээлчдийн нэгд багтдаг.
Penetration тест
Аюулгүй байдлын аудит
Хяналтын болон мэдээллийн файлын өөрчлөлт(monitoring and reporting)
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
Студи цомгийн борлуулалт
Эдгээр мэдээллүүдийг BPI гэрчилгээг болон officialcharts.com цахим хуудсанд тавигдсан баттай мэдээллээс үндэслэн жагсаав.
Penetration тест
Эмзэг байдлын үнэлгээ
Эмзэг байдлын үнэлгээн нь аюулгүйн эмзэг байдлыг тодорхойлоход тусална.Эмзэг байдлын үнэлгээг хийхийн тулд та маш их ур чадвартай мэргэжлийн байх ёстой.Үнэлэхдээ хакерууд(гадны), хуучин ажилтнууд, дотоод ажилтнууд гэх мэт тодорхойлж болно.
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
Студи цомгийн борлуулалт
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
Penetration тест
3.Пенитрэшин тест:
Пенитрэшин тест нь гадна болон дотоодын хорт санаатай этгээдийн дайралтыг дуурайлган үзүүлэх замаар компьютерын систем болон сүлжээний хамгаалалтыг үнэлэх арга юм.Пенитрэшин тест нь төрөл бүрийн эмзэг байдлын түвшинг тодорхойлоход танд тусалдаг.Пенитрэшин тест нь байгууллагын аюулгүй байдлын загварын нүх цоорхойг харуулдаг үйл ажилгаа гэж үзэж болно. Энэ тест нь учирсан аюулыг сэргээн засах болон бизнесийн тасралтгүй ажиллагааны төлөвлөлтөнд тань тусалж чадна.
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
Их Британи [[united kingdom|🇬🇧]]
! scope="col"| No. ! scope="col"| Цомгийн нэр ! scope="col"| Оргил амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо (мэдэгдэж байгаагаар) ! scope="col"| Гэрчилгээ ! scope=row style="text-align:center;"| 1 ! scope=row style="text-align:center;"| 2 ! scope=row style="text-align:center;"| 3 ! scope=row style="text-align:center;"| 4 ! scope=row style="text-align:center;"| 5 ! scope=row style="text-align:center;"| 6 ! scope=row style="text-align:center;"| 7 ! scope=row style="text-align:center;"| 8
Penetration тест
Эмзэг байдлын үнэлгээ
Эмзэг байдлын үнэлгээ нь аюулгүй байдлын үндсэн төрөл юм. Энэ үнэлгээ нь сүлжээг шалгаж мэдэгдэж байгаа аюулгүй байдлын сул талыг олоход тусална.Эмзэг байдалыг шалгах хэрэгсэлийн тусламжтайгаар IP –идэвхжсэн төхөөрөмж, үйлдлийн систем мөн програмуудын сүлжээний сегментүүдийг хайх боломжтой. Эмзэг байдалд шалгалт хийгчид нь компьютерийн ажиллаж байгаа OS хувилбар, IP протокол, TCP / UDP портуудыг сонсох болон компьютер дээр суулгасан програмууд гэх мэтчилэн төхөөрөмжийн тохиргоонуудыг олж тогтоох чадвартай байдаг. Нийтлэг аюулгүй байдлын алдаануудад муу нууц үг бүхий бүртгэлүүд, сул зөвшөөрөл бүхий файл болон хавтас, устаж болох хэрэгтэй програмууд, програмуудын тохиргоондох нийтлэг алдаануудыг тодорхойлж болно. Эмзэг байдлын шалгалт хийгчид нь систем болон сүлжээний төхөөрөмжүүдийг нийтлэг халдлага хийж шалгах боломжтой.ЖН:Dos
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
АНУ [[united states|🇺🇸]]
! scope="col"| No. ! scope="col"| Цомгийн нэр ! scope="col"| Оргил амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо (мэдэгдэж байгаагаар) ! scope="col"| Гэрчилгээ ! scope=row style="text-align:center;"| 1 ! scope=row style="text-align:center;"| 2 ! scope=row style="text-align:center;"| 3 ! scope=row style="text-align:center;"| 4 ! scope=row style="text-align:center;"| 5 ! scope=row style="text-align:center;"| 6 ! scope=row style="text-align:center;"| 7
Penetration тест
Эмзэг байдлын үнэлгээ
Нөхцөл байдлаас хамаарч эмзэг байдлын шалгалт хийгчид нь хоёр төрөл байна: Сүлжээнд суурилсан болон хост дээр тулгуурласан.
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
АНУ [[united states|🇺🇸]]
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
Penetration тест
Эмзэг байдлын үнэлгээ
Сүлжээнд суурилсан шалгалт хийгчид нь гаднаас эмзэг байдлыг илрүүлэхийг оролддог. Ихэвчлэн алсын систем, гадны байгууллага болон эрх бүхий хэрэглэгчийн хандалтыг хэлнэ.Сүлжээнд суурилсан скан хийгчид нь нээлттэй портыг, програмын аюулгүй байдал болон буфер дүүргэх гэсэн аргуудыг ашиглан системийг шалгадаг.
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
Австрали [[australia|🇦🇺]]
! scope="col"| No. ! scope="col"| Цомгийн нэр ! scope="col"| Оргил амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо (мэдэгдэж байгаагаар) ! scope="col"| Гэрчилгээ ! scope=row style="text-align:center;"| 1 ! scope=row style="text-align:center;"| 2 ! scope=row style="text-align:center;"| 3 ! scope=row style="text-align:center;"| 4 ! scope=row style="text-align:center;"| 5 ! scope=row style="text-align:center;"| 6 ! scope=row style="text-align:center;"| 7 {| class="wikitable sortable plainrowheaders"
Penetration тест
Эмзэг байдлын үнэлгээ
Хост дээр тулгуурласан шалгалт хийгчид нь програм хангамжийн агент болон клиентийг хост дээр суулгасан байхыг шаарддаг. Клиент нь сервер уруу олсон эмзэг асуудлуудыг мэдээлнэ. Хост дээр тулгуурласан шалгалт хийгчид нь сул дорой файл уруу хандах хандах зөвшөөрөл, муу нууц үг болон алдааны бүртгэлийг хайж байдаг.
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
Герман [[germany|🇩🇪]]
! scope="col"| No. ! scope="col"| Цомгийн нэр ! scope="col"| Оргил амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо (мэдэгдэж байгаагаар) ! scope="col"| Гэрчилгээ ! scope=row style="text-align:center;"| 1 ! scope=row style="text-align:center;"| 2 ! scope=row style="text-align:center;"| 3 ! scope=row style="text-align:center;"| 4 ! scope=row style="text-align:center;"| 5 ! scope=row style="text-align:center;"| 6 ! scope=row style="text-align:center;"| 7
Penetration тест
Яагаад Пенитрэшин тест хийдэг вэ?
Пенитрэшин тест нь систем болон сүлжээний аюулгүй байдлыг үнэлэхэд маш чухал үүрэг гүйцэдгэдэг. Энэ нь халдагчид нүх цоорхойг олоход тусална. Пенитрэшин тест нь сүлжээний аюулгүй байдлын цоорхойг харуулж бас эрсдлийг үнэлж өгдөг.
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
Герман [[germany|🇩🇪]]
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
Франц [[france|🇫🇷]]
! scope="col"| No. ! scope="col"| Цомгийн нэр ! scope="col"| Оргил амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо (мэдэгдэж байгаагаар) ! scope="col"| Гэрчилгээ ! scope=row style="text-align:center;"| 1 ! scope=row style="text-align:center;"| 2 ! scope=row style="text-align:center;"| 3 ! scope=row style="text-align:center;"| 4 ! scope=row style="text-align:center;"| 5 ! scope=row style="text-align:center;"| 6 ! scope=row style="text-align:center;"| 7 ! scope=row style="text-align:center;"| 8 ! scope=row style="text-align:center;"| 8
Penetration тест
Та пенитрэшин тестийн тусламжтайгаар юу хийж чадах вэ?
•	Та байгууллагын мэдээллийн хөрөнгөд тулгарч буй аюул заналыг тодорхойлох болно.
Coldplay хамтлагийн цомгийн борлуулалт
Франц [[france|🇫🇷]]
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
Канад [[canada|🇨🇦]]
! scope="col"| No. ! scope="col"| Цомгийн нэр ! scope="col"| Оргил амжилт ! scope="col"| Худалдаанд гарсан он ! scope="col"| Борлуулагдсан тоо (мэдэгдэж байгаагаар) ! scope="col"| Гэрчилгээ ! scope=row style="text-align:center;"| 1 ! scope=row style="text-align:center;"| 2 ! scope=row style="text-align:center;"| 3 ! scope=row style="text-align:center;"| 4 ! scope=row style="text-align:center;"| 5 ! scope=row style="text-align:center;"| 6 ! scope=row style="text-align:center;"| 7
Penetration тест
Та пенитрэшин тестийн тусламжтайгаар юу хийж чадах вэ?
•	Байгууллагын IT-ийн аюулгүй байдлын зардлыг бууруулна
•	Байгууллагын аюул байдлын үнэлгээг, журам, зураг төсөл, хэрэгжүүлэлтыг нарийвчлан гаргана.
•	Та хууль эрх зүйд нийцсэн хамгийн сайн практикийг нэвтрүүлэх болно
•	Энэ тест нь аюулгүй байдлын хамгаалалт, хяналтын үр ашгийг үнэлэх болно
•	Галт хана, рутер, вэб сервер гэх мэтчилэн сүлжээний аюулгүй байдлын төхөөрөмжүүдийн үр ашгийг үнэлнэ.
•	Програм хангамж, техник хангамж эсвэл сүлжээний дизай зэрэг одоо байгаа дэд бүтцийг шинэчлэхэд ашиглаж болно.
Penetration testing -ийн үе шатууд
Penetration test –нь гурван үе шаттай байна.
Халдлагын үе шат
Халдлагын үе шат - өмнөх цугласан мэдээлэл дээр тулгуурлан стратеги боловсруулна. Стратеги боловсруулхасаа өмнө ямар халдлага хийхээ сонгоно.
Гадаад тест
Гадаад тест нь нийтэд хүртээмжтэй мэдээлэл,сүлжээний үйл ажилгааны үе шат болон аюулгүй байдлын төхөөрөмжүүд дүнээр дүн шинжилгээ хийдэг. Гадаад пенитрэшин тест нь сүлжээ болон системийн аюул заналыг тодорхойлно. Халдагч нь зохих эрхийг ашиглан систем хандах ямар нэгэн гадны халдлага хийж болно
Дотоод тест
Дотоод тест компанийн компьютер болон төхөөрөмжүүд дээр тест хийдэг. Дотоод тест гадаад тестэй адил аргыг ашигладаг ба энэ нь аюулгүй байдалыг илүү уян хатан харах гэж үздэг. Тестийг хэд хэдэн сүлжээний хандалтын цэгээт болон физик болон логик сегментэд гүйцэтгэж болно. ===
•	Black box test-zero knowledge testing(Тэг мэдээлэлтэй тест)
•	Gray box test-partial knowledge testing(Хэсэг мэдээлэлтэй тест)
•	White box test-complete kowledge testing(Бүрэн мэдээлэлтэй тест)
•	Announced testing
•	Unannounced testing
Grey box
Grey box нь Black box –оос өөр юм. Энэ тест нь эрх бүхий этгээдтийн өмнөөс халдлага хийхийг хэлнэ.Жишээ нь: Аудитор нь системд хандах боломжит нэвтрэх нууц үгийг олж авна.
White box
Энэ төрлийн аудитор нь суурь өгдөл болон системийн мэдээлэлдээр шалгалт хийнэ.Ихэнх тохиолдолд сүлжээний диаграм,эх код болон IP хаяглалтад тест хийнэ.
Penetration testing –ийг удирдах арга замууд
•	Мэдээлэл цуглуулах •	Дайралтын төлөвлөгөө боловсруулах •	Эмзэг байдлыг тодорхойлох •	Дайралт/Penetration testing •	Мэдээлэх
Нэвтрэх аргууд
•	Buffer overflow •	Dos •	Packet sniffers •	Social engineering •	Hacking E-mail
•	Remote Code Execution
Buffer Overflow
Буфер дүүргэх гэдэг нь буферын авч чадах хэмжээнээс илүү өгөгдлийг буфер руу хийхэд үүснэ .Энэ алдаа нь массивын хэмжээнээс оруулсан мэдээлэл хэтэрсэн эсэхийг шалгадаггүй С хэл дээр тодорхойлдог.C хэл хэлдээр массив нь статик эсвэл динамикаар зарлагддаг. Статик хувьсагч нь өгөгдлийн сегментийн хэсэгт ачаалж эхлэх явцад санах ойн хэсгийг авч ажилна.
strcpy (char *dest, const char *src)
strcat (char *dest, const char *src)
gets (char *s)
scanf ( const char *format, ... )
printf (conts char *format, ... )...Голдуу доорх функцуудыг ашиглаж буфер дүүргэдэг.
DoS
Dos дайралт нь ерөнхийдөө веб серверийг унагаах эсвэл урсгалыг үерлүүлэх зорилготой. Dos дайралт нь дотроо маш олон төрөл байдаг. Distributed Dos: Dos, D-Dos 2-ын ялгаа нь smurf ашиглаж нэг хотоос дайрвал Dos болно. Олон Zombie зэрэг ашиглаж дайрвал D-Dos болно.
Zombie болгоход дараах шаардлагуудыг хангасан байх хэрэгтэй.
Таныг хянах зорилготой PC руу орох боломжтой
Packet Sniffers
Packet sniffing гэдэг нь сүлжээгээр дамжиж байгаа өгөгдөлд хяналт тавин,тагнах техологи юм. Packet sniff нь сүлжээний алдаануудыг илрүүлэхэд хэрэглэгддэг боловч энэ нь хэн нэгэн чиний e-mail-ийн нууц үг эсвэл internet account-г илрүүлэх боломжийг олгодог. Тиймээс дамжуулж байгаа өгөгдөлд securing /encrypting маш чухал.
Social Engineering
Social engineering гэдэг бол хүмүүсийн бусдад итгэх итгэл болон хайнга байдлыг ашигладаг нэгэн арга юм .Хүмүүс ямар нэг чухал мэдээлэл бүхий форм бөглөхдөө, найдвартай байдлыг нь сайн анзаардаггүй. Хэрэгтэй мэдээллээ зүгээр бөглөөд явуулчихдаг, гэтэл заримынх нь цаана хакеруудын бэлдсэн урхи байдаг.
Hacking E-mail
Одоогоор интернетэд e-mail нь ерөнхийдөө SMTP(Simple mail server protocol)-ыг ашиглан илгээгддэг.Энэ нь e-mail –ийн текстэнд шифрлэлт хийгдэхгүй бөгөөд тэнэхээр хэрэглэгч өөрийн нууцлалыг нэмэж хийхгүй бол замаасаа баригдсан e-mail нь хялбархан хэн нэгний олз болно. Хэрхэн хамгаалах вэ? E-mail нь strong password, агуулгын шифрлэлт эсвэл тоон гарын үсэг гэх мэт аргуудаар хамгаалагдаж болно.
Trojan Attack
Хортой кодыг ихэвчлэн и-мэйл эсвэл чат өрөө "Шуурхай захиас"-д хавсралт болгон сүлжээнд илгээн дамжуулна .Тэр код нь файлыг үзэх үед идэвхжиж, таны компьютерт нууцаар сууж таны тухай мэдээллийг хакерт өгөх болно. Trojan horse бол Social engineering -ийн нэг төрөл болдог Жн:"l love you" вирус ба "Anna Kournikova" пормууд нь үүний тод жишээ.
Brute - force Attack
Хамгийн түгээмэл мэдэгдэж байгаа нууц үгээр хөөн системд нэвтэрнэ.
Metasploit Framework
Metasploit нь анх нээлттэй эхээр хөгжигдөж гарсан ба сүлжээний нүх цоорхой, сул талыг илрүүлэх зорилгоор бүтээгдсэн.
Rapid7 Metasploit framework худалдаж авж илүү өндөр төвшинд хөгжүүлсэн.
Nmap
Nmap гэдэг нь ерөнхийдөө сүлжээ чагнах зориулалттай ба үүнийг ашиглан сүлжээг сканердах, тагнах, тандах гэх мэт үйлдлүүдийг хийж болно.
Гарсан үр дүнгээс нь тухайн сүлжээний аюулгүй байдал, сул тал, эмзэг байдлыг нь мэдэх боломжтой, үүний эсрэгээр шууд тухайн сүлжээрүү довтлох, халдах зэрэг үйлдлүүдийг ч хийдэг. Энэ нь ReMote PC Port Scanner юм.
Metasploit Framework ашиглан exploit хийх алхамууд
1. Exploit сонгох болон ажиллуулах(тухайн системийн ямар нэг алдааг ашиглан давуу тал олж авч нэвтэрнэ . Windows,Unix/Linux, Mac OS X –д зориулан 800 гаран өөр төрлийн exploit агуулагдаж байдаг)
2. Хамгийн их өртөгддөг эмзэг байдал руу халдах exploit сонгоно.
3. Payload сонгон ажиллуулах(нэвтрэлт амжилттай болсон систем дээр хэрхэн юу хийхийг тохируулах, жишээ нь remote shell, VNC server)
4. Шифрлэх техникийг сонгох (payload-г шифрлэсэнээр IPS-с (халдлагаас уридчилан сэргийлэх систем) баригдахгүй )
5. Exploit ажиллуулах
Зүүлт Тайлбар
Ангилал:Мэдээллийн технологийн аюулгүй байдал
2 сарын 1
2 сарын 1 нь Григорийн тооллын жилийн 32 дахь өдөр юм.
Тэмдэглэлт өдөр
0201 #01
Баяндарь хунтайж
Баяндарь хунтайж (1547-1586) нь Гэрсэнз жалайр хунтайжын ахмад хөвгүүн Ашихай дархан хунтайжын ахмад хөвгүүн юм. Тэрээр XVI зууны эхэн хагаст амьдарч байсан. Түүний хатан Урианханы Буйдурунгийн охин Булган хатнаас ахмад хүү Чоно Шар, отгон хүү Лайхур хан нар төрсөн.
Эшлэл
Ангилал:Боржигин Ангилал:Монголын түүх
Борис Гельфанд
Борис Абрамович Гельфанд (1968 онд төрсөн) — эхлээд ЗХУ, дараа нь Израилын х болсон шатарчин, их мастер.
Зураг
Ангилал:ЗХУ-ын шатарчин Ангилал:Беларусийн шатарчин Ангилал:Израилын шатарчин Ангилал:Шатрын ном зохиогч Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Израилын хүн Ангилал:Беларусьчууд Ангилал:1968 онд төрсөн
Оросын хаан
thumb|right|150px|[[IV Иван]] thumb|150px|[[Борис Годунов]] thumb|right|150px|[[I Пётр]] thumb|right|150px|[[II Екатерина]] thumb|150px|[[II Николай]]
Оросын хаан — Орос оронд оршсон төр улсын эзэн, хаан, царь.
1917 оноос Орос орон хаант засгийг халсан.
Оросын хаадын нэр, цол, төр барьсан оныг жагсаав.
Романов овогтон
Ангилал:Хаан
Ингушет
Бүгд Найрамдах Ингушет Улс (Республика Ингушетия, ингуш хэл: ГӀалгӀай Мохк)нь Оросын Холбооны Улсын Өмнөд Холбооны тойрогт багтах Бүгд Найрамдах Улс юм. Чечень, Умард Осети болон Гүрж улстай хиллэнэ.
Түүх
Оросууд ингуш ба чеченьчүүд нь угтаа нэг үндэстэн гэж ойлгож байсан боловч Хаант Орос Улс Хойд Кавказыг эзлэхэд ноцтой эсэргүүцэл үзүүлсэн зүүн хэсгээр нь нутагладаг догшин 'Нохчи' хэмээх угсаатанд чеченүүд гэж нэрлэж. Харин Оросод сайн дураараа элссэн баруун хэсгээр амьдардаг арай зөөлөн 'ГIалгIай' ястаныг ингуш гэж нэр өгжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын бүгд найрамдах улс Ангилал:Оросын холбооны муж Ангилал:Кавказын бүс нутаг
Тэрэг (шатар)
Тэрэг (Rook, ) нь шатрын дүрсүүдийн нэг юм.
Анхны байрлал
Тоглоомын эхэнд цагаан тэргүүд a1, h1, хар тэргүүд a8, h8 нүдэнд байрлана.
Онцлогууд
Ангилал:Шатар
Агаарын бохирдол
thumb|Агаарын бохирдол thumb|280px|Яндангаас хортой утаа тархах зам thumb|350px|Агаарын бохирдлоос шалтгаалж агаарт нитроген хүчлийн хуримтлал 2002-2004 онд хиймэл дагуулаас хийсэн ажиглалт Агаарын бохирдол гэж хүн ба бусад амьд биетээс шалтгаалсан хувилахуйн болон амин бодисууд, элдэв тоосжилтын нөлөөнд агаар мандалын байгалийн шинж чанар өөрчлөгдөхийг хэлдэг. Агаарын бохирдлоос шалтгаалан агаарын дээд давхаргад озоны хомсдол бий болж, түүний уршгаар хүн төрөлхтний эрүүл мэнд, дэлхийн эко системд аюул нүүрэлсээр байна. Агаар байнгын хөдөлгөөнд оршдог тул агаарын бохирдол нь зөвхөн нэг хэсэг орны төдий биш дэлхий хэмжээний асуудал юм. Агаарыг бохирдуулагч элдэв төрлийн хий, хатуу хольцууд хүний үйл ажиллагаа (Үйлдвэр түлшний шаталт гэх мэт)-наас үүсэхээс гадна байгалийн замаар үүснэ (Галт уулын дэлбэрэлтээс асар их хэмжээний үнс шороо тоос цацагдана) Агаар дахь хий байнгын эргэлтэд оршиж, үүнд нь ургамал амьтан, ус хөрс, хүний үйл ажиллагаа бүгд оролцоно. Эдгээр замаар агаарт шууд ялгаран орох бохирдуулагчийг анхдагч гэнэ. Анхдагч бохирдуулагчид хоорондоо болон бусад хийтэй урвалд орсноор шинэ бодис үүсгэнэ. Үүнийг хоёрдогч бохирдуулагч гэж ялгадаг. Агаар дахь хорт хий ихсэх нь хүний эрүүл мэндэд дам төдийгүй шууд нөлөөлдөг явдал цөөнгүй. Агаарын бохирдлыг ихэнх оронд хүхрийн давхар исэл, азотын давхар исэл, озон, тоосонцор, нүүрстөрөгчийн дутуу исэл зэрэг 6-8 үзүүлэлтээр хянадаг. Харин Монгол улс Улаанбаатар хот болон 20 аймгийн төвийг агаарыг бохирдлыг зөвхөн хүхрийн давхар исэл, азотын давхар исэл хоёроор л хэмжиж байна.
Агаарын бохирдол нь хүн амын эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж амьсгалын замын, зүрх судасны, төв мэдрэлийн cистемийн өвчлөл, харшлын өвчнүүд, удамшлын эмгэг, төрөлхийн гажиг, хавдар зэрэг өвчнүүдийн тархалт, тохиолдлын түвшнийг ихэсгэх, улмаар нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийг хордуулах (үр хөврөл гэмтэх, дутуу төрөх), хүүхдийн дархлаа, өсөлт хөгжлийг бууруулах нөлөөтэй байдгийг эрдэмтэд, судлаачдын хийсэн судалгааны дүн харуулж байна.
Агаар бохирдуулагч түгээмэл бодисууд
•Хүхэрлэг хий [SO2] •Өнгөгүй,өвөрмөц хурц үнэртэй, цочромтгой хий бөгөөд нүүрсний шаталт, тээврийн хэрэгслийн хаягдал утаанаас ихэвчлэн үүсдэг. •Азотын ислүүд [NO,NO2] •Шар-хүрэн өнгөтэй, өвөрмөц хурц үнэртэй бөгөөд автотээврийн хэрэгсэл, дизель түлшний шаталт, нүүрсний шаталт, химийн үйлдвэр зэргээс үүсдэг. •Тоосонцор [PM2.5,PM10] •Агаарт хатуу, шингэн төлөв байдалтай оршдог. Диаметр нь 2,5 микроноос бага хэмжээтэй тоосыг нарийн ширхэглэгт тоосонцор, диаметр нь 2,5-10 микрон хэмжээтэй тоосыг том ширхэглэгт тоосонцор гэнэ. Нүүрс болон тээврийн хэрэгслийн түлшний шаталт, шатаах үйлдвэр, хучилтгүй зам талбай, сул хөрс шороо зэргээс үүсдэг. •Нүүрстөрөгчийн дутуу исэл [CO] •Өнгөгүй хий бөгөөд нүүрс болон тээврийн хэрэгслийн түлшний дутуу шаталт, төмөрлөгийн үйлдвэр, шатаах үйлдвэр, машины засвар үйлчилгээний цэг зэргээс ихэвчлэн үүсдэг.
Хүхрийн давхар исэл
Хүхрийн давхар исэл нь хүхэр агуулсан түлшний /нүүрс, дизель/ дутуу шаталт, металл боловсруулах үйлдвэрийн үйл ажиллагааны дүнд үүсдэг. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын судалгаагаар хүхрийн давхар исэл нэмэгдсэн нь жил бүр 1200 сая хүнд нөлөөлж байна. Хүхрийн давхар ислийн архаг нөлөө нь амьсгалын замын өвчний тохиолдлыг ихэсгэх, уушгины хамгаалах механизмыг бууруулах, зүрх судасны архаг өвчнийг сэдрээх явдал юм. Зүрх судасны өвчтэй болон уушгины архаг өвчтэй хүмүүс, түүнчлэн хүүхдүүд, өндөр настнууд архаг нөлөөнд өртөмтгий байдаг. Гуурсан хоолойн багтраа өвчтэй хүмүүс гадаа биеийн хүчний ажил хийж байгаа үед хүхрийн давхар исэлд их өртөмтгий байдаг. Гол нөлөө нь амьсгалын замыг нарийсгадаг ба өртсөн хүнд шуухитнах, цээжээр давчдах, амьсгаа давчдах зэрэг шинж тэмдэгүүд илэрдэг.
Хүхрийн давхар ислийн агууламж маш өндөр байхад эрүүл хүмүүст ч шуухитнах, цээжээр давчдах, амьсгаа давчдах зэрэг шинж тэмдэгүүд илэрнэ. Хүхрийн давхар ислийн сөрөг нөлөө зогсоход уушгины үйл ажиллагаа цагийн дотор хэвийн байдалд ордог байна.