cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brute-force attack
Brute-force халдлага гэдэг нь криптографт ямарч шифрлэгдсэн мэдээллийг (мэдээлэл солилцох онолын дагуу хамгаалах төрлөөр шифрлэгдсэнээс бусад) таахад хэрэглэгддэг нууц бичээсийг тайлж унших халдалага юм. Энэ төрлийн халдлага нь шифрлэлтийн системд ямарч сул тал олдохгүй байх тохиолдолд ихэвчлэн хэрэглэгддэг. Энэ халдлагын гол санаа нь зөв нууц үгийг олтол боломжит бүх түлхүүр юмуу нууц үгийг системтэйгээр шалгах юм. Хамгийн муу тохиолдолд боломжит бүх нөхцөлийг туршиж үзэж болно.
Нууц үг таах явцад богино хэмжээтэй нууц үгийн хувьд brute-force - г ашиглахад хугацаа их шаарддагүй, харин урт хэмжээтэй нууц үг таахад Dictionary attack гэх мэт илүү нарийн ажиллагаатай хугацаа бага шаардах халдлагыг ашигладаг. Орчин үеийн криптосистемд нууц үгийг таахад түлхүүрийн урт нь brute-force хийгдэх практик боломжийг тодорхойлдог. N битийн шифрлэгдсэн түлхүүрийн тайлагдах боломж хамгийн ихдээ 2N.
Үндсэн зарчим
Brute-force – ийн зарчим маш энгийн. Халдагч хохирогчийн нууц үгийн LastPass юмуу KeePass сангаас ширфлэгдсэн мэдээллийг авна. Тэд авсан мэдээлэлд өөрт хэрэгтэй байгаа мэдээлэл хадаглагдаж байгааг болон түүнийг тайлах ширфрлэлийн түлрхүүр агуулагдаж байгааг мэдэж байдаг. Ингээд шифрлэгдсэн мэдээллийг тайлахын тулд тэд боломжит бүх нууц түлхүүрээр тайлагдсан мэдээлэл гарч байгааг шалгаж үзнэ. Тэд энэ процессийг автоматжуулсан компютерийн програмаар хийдэг, ингэснээр тухайн халдлагыг хийж буй компютерийн хүчин чадал нэмэгдэхийн хэрээр секундэд хийгдэх тооцооллын хурд нэмэгдэж brute-force халдлагын явц хурдсана.
Веб сервер дахь Brute-force халдлага
Харин эсэргээр хэрэв халдагч хохирогчын компютерээс шифрлэгдсэн мэдээллийг хулгайлж, эсвэл веб серверийг ямар нэг аргаар буулган авч шифрлэгдсэн мэдээллийг татаж авбал халдагч өөрийн хүссэнээр хэдэнч нууц үгийг өөрийн төхөөрөмж дээрээ шалгаж үзэх боломжтой болно. Хэрэв тэд шифрлэгдсэн мэдээлэлд хандах боломжтой болвол, тэднийг богино хугацаанд их хэмжээний нууц үг шалгахыг ямар ч аргаар саатуулж чадахгүй. Хэдий хүчтэй шифрлэлт хэрэглэсэн ч, мэдээллийн аюулгүй байлгаж, хэн нэгэн тухайн мэдээлэлд хандаж чадахгүй байдлыг хангах нь тухайн мэдээлэл эзэмшигчийн хариуцлагаас давхар шалтгаална.
Хаш
Хүчирхэг хаш алгоритм нь brute-force халдлагыг удаашруулна. Гол төлөв хаш алгоритм нь нууц үгээс үүссэн утга диск дээр хадгалагдахаас өмнө нэмэлт матемарикийн үйлдэлийг нууц үг дээр хийдэг. Хэрэв илүү удаан хаш алгоритм хэрэглэгдсэн бол хэдэн мянга дахин илүү математик үйлдэл хийгдэх хэрэгтэй болох ба ингэснээр brute-force халдага маш удаарширна. Гэсэн хэдий ч их үйлдэл хийгдэх шаардлагатай болох тусам тухайн систем эсвэл компютерийн ачаалал төдий чинээ ихсэнэ. Систем brute-force халдлагын эсрэг нөөцийн хэрэгллээг уян хатан тэнцвэртэй байлгах ёстой.
Brute-force халдлагын хурд
Brute-force халдлагын хурд бүхэлдээ техник хангамжын хүчин чадлаас хамаарна. Bitcoin олборлогчид Bitcoin олборлоход зориулан өөрсөддөө тусгайлан техник хангамж бүтээсэн байдаг шиг тагнуулын алба ч мөн brute-force хийх тусгай төхөөрөмжтэй. Харин энгийн хэрэглэгчидийн хувьд brute-force хийх хамгийн үр дүнтэй төхөөрөмж бол график карт(GPU). График картын параллель боловруулалт хийх чадамж нь brute-force – д маш олон нууц үгийг нэг дор шалгах боломж  олгодог. Халдлагын хурд өсч хэдхэн арван жилийн дотор бидний өнөөдрийн хэрэглэж буй алгоритмуудаас ч хүчирхэг алгоритмуудыг эвдэж чадах квантын компютер эсвэл үүн шиг өөр компютер бүтээгдэх магдалалтай. 2012 оны сүүлээр Ars Technica – ийн мэдээллснээр 25 ширхэг багц график карт ямар ч 8 ба түүнээс бага тэмдэгттэй Windows – ийн нууц үгийг 6 цагаас бага хугацаанд тайлна гэсэн байна. Microsoft – ийн ашигладаг NTLM алгоритм нь хангалттай тэсвэртэй байсангүй. Гэсэн хэдий ч энэ нь Microsoft - ийг ширфлэлтээ хүчирхэг болгох хүртэл аюултай байдал үүсгээгүй.
Онолын хязгаар
Brute-force халдлагад шаардагдах нөөц нь түлхүүрийн урт өсөх хэрээр шугаман бус, илтгэгч зэргээр өсдөг. Хэдийгээр Америк түүхэнд түлхүүрийн уртыг хязргаарлаж 56 битийн тэгш хэмт түлхүүр болгох зохицуулалт хийсэн ч тэр хязгаарлалт нь тийм ч удаан хэрэгжээгүй юм. Иймд одоогийн тэгш хэмт алгоритмууд ихэвчлэн тооцооллын хувьд хүчирхэг 128 - 256 битийн түлхүүрүүдийг ашигладаг.
Brute-force халдлагын эсрэг 128 битийн тэгш хэмт түлхүүр нь тооцооллын хувьд аюулгүй гэх физик нотолгоо байдаг. Ландауэрийн хязгаар (Landauer limit) гэгддэг энэ нотолгоо нь тооцоолол дахь нэг битийн арчигдахад шаардагдах энергийн хамгийн бага хязгаар нь kT · ln 2 гэсэн санааг агуулдаг. T нь тооцоолох төхөөрөмжийн температур(Кэлвин), k нь Болцманы тогтмол, натурал логарифм 2 нь ойролцоогоор 0.693. Ямарч мөнхийн тооцоолох төхөөрөмж үүнээс бага энерги ашиглах боломжгүй. Иймээс 128 битийн тэгш хэмт түлхүүрт боломжит утгуудыг энгийнээр шалгаж үзэхийн тулд (жинхэнэ тооцоолох аргаар шалгахыг тооцохгүйгээр) онолын хувьд 2128-1 битийг энгийн процессорт шалгана. Хэрвээ тооцооллыг тасалгааны температурт (~300 К) болсон гэж үзвэл Вон Нэйман - Ландауэрийн хязгаарын тооцооллоор ~1018 жоул буюу нэг жилд 30 гигават цахилгаан хэрэглэх энерги шаардагдана. Энэ нь 30 · 109 W · 365 · 24 · 3600 s = 9.46 · 1017 J эсвэл 262.7 TWh (дэлхийн нийт энерги үйлдвэрлэлийн 1/100 - с их) - тэй тэнцэнэ. Жинхэнэ тооцоолох арга буюу зөв хариу байгаа эсэхийг мэдэхийн тулд түлхүүр бүрийг шалгаж үзвэл үүнээс хэд дахин илүү энерги хэрэглэнэ. Түүнчлэн энд түлхүүрийн бүх боломжит утгыг шалгах циклд шаардагдах энергийг тооцсоноос бит тус бүрийг шалгахад зарцуулах бодит хугацааг тооцоогүй, энэ нь ямагт 0 - ээс их байдаг.
Гэсэн хэдий ч рэгистэрийн утгууд уламжлалт асуух болон арилгах үйлдлээр өөрчлөгдөж ингэснээр энтропи кодлол үүсгэдэг гэж дүгнэлтээр таамаглаж байгаа. Үүнээс үзэхэд тооцооллын техник хангамжууд энэ онолын саадтай толхиолдохгүй байхаар загварчлагдаж болох ч ингэж зохион бүтээгдсэн нэг ч компютер байхгүй. Засгийн газрын ASICs Solution буюу өөрөөр “custom hardware attack” - с үйлдвэрлэгдэх боломжтойгоор уламжлагдан хөгжиж буй хоёр технологи  тодорхой шифрлэлтийн brute-force халдлага хийх боломжтой гэдгээ харуулж чадсан. Нэг нь одоогийн график боловсруулалтын цөм буюу GPU технологи, нөгөө нь “field-programmable gate array” (FPGA) технологи. GPU түүний өргөн хүрээг хамарсан байдал болон гүйцэтгэлийн өртөгийн ашигтай байдал нь давуу талтай, харин FPGA - ийн хувьд криптографийн үйлдэл бүр дээрх энэргийн үр ашигтай байдал нь давуу тал юм. Энэ хоёр технологи хоёул brute-force халдлагад паралел боловсруулалтын давуу талыг ашигладаг. Зуу зуун цөмтэй GPU, мянга мянган цөмтэй FPGA - тэй байх нөхцөлд энэ нь нууц үг тайлахад уламжлалт процесороос хэд дахин илүү тохирмжтой юм. Өнөөдрийн FPGA технологийн энергийн үр ашигтай байдлыг криптографын шинжилгээний олон тайлангууд дээр батлан харуулсан. Жишээлбэл COPACOBANA алгоритм дээр FPGA кластер компютер нь ердийн PC - тэй ижил хэмжээний цахилгаан (600 W) зарцуулж байгаа ч 2500 PC - тэй ижил хэмжээтэй гүйцэтгэл үзүүлж байна. Олон фирмүүд техник хангамж суурьт FPGA криптографик шинжилгээний шийдэлд FPGA PCI Express картаас FPGA компютер хүртэлх төхөөрөмжүүдээр хангаж байна. WPA болон WPA2 нууцлалууд нь уламжлалт CPU болон FPGA - ийн харьцуулалтаар ажилын ачааллыг багасга brute-force халдлагаар амжилттай тайлагдсан.
Brute-force халдлагын гол утга санаа нь ямар нэг алгоритм түүний оролцоогүй санаандгүй тоо үүсгэгчээр үүсгэгдсэн бүрэн төгс түлхүүрийн сантай байх юм. Жишээлбэл brute-force халдлагаар эвдэгдэх ямарч боломжгүй гэж үзэж байсан системүүд нь хуурмаг санамсаргүй тоо үүсгэгчийн дутагдалтай талаас болж бодож байснаас хамаагүй бага түлхүүрийн сантайгаас шалтгаалж эвдэгдэх тохиолдол гардаг. Үүнд Netscape - ийн SSL - боловсруулалт (1995 онд Ian Goldberg болон David Wagner - р эвдэгдсэн),  OpenSSL - ийн Debian/Ubuntu - т зориүлсан хувилбарын сул тал 2008 онд олдсон. Үүнтэй ижил сул тал дээр хийгдсэн энтропи нь Enigma - ийн код эвдэгдэхэд хүргэсэн.
Тайлагдашгүй кодууд
Математик шинж чанараасаа шалтгаалж зарим төрлийн нууцлалуудыг brute-force - р тайлагдах боломжгүй байдаг. Үүний нэг жишээ нь one-time pad криптограф. Ил бичвэрийн бит бүрийг туйлын санамсаргүй түлхүүрийн битийн дарааллуудаар ижилсүүлдэг. 140 тэмдэгттэй one-time pad - аар нууцлагдсан бичвэрийг brute-force - р тайлахад эцэст нь зөв хариултыг оролцуулсан боломжит 140 тэмдэгт мөр олдох болно, гэвч эдгээрээс аль нь яг зөв бэ гэдгийг мэдэх боломжгүй. Энэ төрлийн системийг эвдэх үйл явц Venona төсөлд хэрэгжиж байсан.
Урвуу brute-force халдлага
Урвуу brute-force халдлага гэдэг нь халдагч ихэвчлэн нэг нууц үгийг олон тооны нууцлагдсан файлд шалгаж үздэг. Энэ үйл явц хэд хэдэн нууц үгээр давтагдаж болно. Ийм аргаар халдагч яг тухайлсан хэрэглэгчийг байгаа болгодоггүй. Нийтлэг хэрэглэгддэг нууц үг ашигалхгүй байж урвуу brute-force халдлага тохиолдох эрсдэлийг бууруулж болно.
Сөрөг арга хэмжээ
Өөрийн мэдээллийг brute-force халдлагаас бүрэн төгс хамгаалах ямарч арга байхгүй. Комптютерийн техник хангамжийн хөгжил ямар түвшинд хүрэх, мөн өнөөдрийн хэрэглэгдэж байгаа алгоритмуудын сул талууд ирээдүйд илэрч тайлагдах боломжтой болохыг хэн ч хэлэх боломжгүй. Онлайн бус горимд халдагч нууцлагдсан материал хаана байгаа газарт хандаж, хөндлөнгийн оролцоо эсвэл баригдах аюулгүйгээр чөлөөт цагаараа түлхүүрийн хослолуудаа шалгаж үзэж болдог. Гэвч онлайн халдлагын үед өгөдглийн сан болон удирдлагын администраторууд нууц үг турших оролдлогын тоог хязгаарлах, дараалласан хандалтын хооронд хүлээлгэ үүсгэх, шалгах асуултыг чангатгах (CAPTCHA хариулт шаардах, утасруу баталгаажуулах код явуулах гэх мэт), эсвэл олон удаагийн амжилтгүй нэвтрэх оролдлогын дараа бүртгэлийг түгжих гэх мэтээр халдлагын эсрэг арга хэмжээ авдаг. Вэбсайтын администраторууд сайт дахь ямарч бүртгэлд нэг IP - с тогтоосон тооноос олон удаагийн нэвтрэх оролдлого ирсэн тохиолдолд хамгаалах арга хэмжээ авдаг.
Шунхлай
Шунхлай хэмээх нэр нь тус нутагт амьдарч байсан анчины нэр юм. Хужирт суманд байх халуун рашааны ордыг нийтэд таниулсан учир энэхүү уулыг түүний нэрээр нэрлэжээ.
Шунхлай уулын нэрээр нэрлэгдсэн газрын тосны бүтээгдэхүүний импорт, хадгалалт, тээвэрлэлт, борлуулалтын групп Монгол улсад үйл ажиллагаа явуулдаг. Ангилал:Монголын уул Ангилал:Хангайн нуруу Ангилал:Хужирт сум Ангилал:Өвөрхангай аймгийн газар зүй
Тоймын Жамц
МУ-ын Хөдөлмөрийн баатар ямаачин Тоймын Жамц
Тоймын Жамц нь 1913 онд Сонгино сумын Шар нуруу Мангины өвөрт төрсөн. 1941 онд Ш. Маамаатай айл гэр бүл болон 6 хүүхэд төрүүлж өсгөсөн билээ. 1930 –аад оны үед өөрийн хэдэн ах дүүгийн хамт Чандмань суманд нүүн ирж амьдарсан. Тэр цагаас эхлэн мал маллаж байгаад 1958 онд говь хээрийн нөхцөлд 500 хамуутай эм ямаа авч төллүүлэн ашиг шимийг нь бүрэн ашиглаж, төлөөр нь түмэн ямаа өсгөх үүрэг авч түүнийгээ 1971 онд биелүүлж 10700 буюу 21 суурь ямаа болгон өсгөж үржүүлж чадсан нь бахархууштай юм.
Т. Жамцын амжилтыг дурьдвал:
• 1962 онд Улсын аварга малчин
• 1971 онд МУ-ын Хөдөлмөрийн баатар
• БНМАУ-ын АИХ-ын депутатаар 2 удаа сонгогдсон
• МАХН-ын Их Хурлын төлөөлөгчөөр 2 удаа сонгогдсон
• Нэгдэлчдийн Холбооны II, V Дээд Зөвлөлийн Хурлын төлөөлөгчөөр 3 удаа
• Нэгдэлчдийн Холбооны Дээд Зөвлөлийн гишүүн
• Аймгийн Намын хорооны гишүүн
• Сум нэгдлийн зөвлөх малчин байсан.
Т. Жамцын хөдөлмөрийн баялаг туршлагаас улс, аймгийн олон арван малчид, илгээлтийн эзэд суралцан алдарт сайчуудын эгнээнд хүрч амжилт гаргаж чадсаныг мартахын аргагүй билээ. Улс, аймагтаа 214 шавьтай болсны дотроос 40 гаруй сайчууд байгаагаас заримыг нь дурьдвал М. Рэгзэн /Хошой аварга малчин/, Т. Дансранжамц /МУ-ын аварга малчин/, Г. Дүйнхэржав, С. Саандар, Цэрэндондог /Хөдөлмөрийн баатар, Говь-Алтай аймаг. Цогт сум/, нар төрөн гарсан. Тоймын Жамцын туршлагаас
Хаврын цагт ямааг эрт нүдэлж ургадаг түнгэ, ерхөг бүхий нам дор газар нутаглаж, тарга авахуулдаг.
Хаврын бэлчээрт малаа төллөсөн, төллөөгүй, нялх төлтэй, хөрвөжсөн төлтэй зэргээр бэлчээрийг хуваарилан ашиглаж байсан байна.
Зун намрын цагт нутаг бэлчээрийг сонгон, отор нүүдэл хийж, тарга хүчийг авахуулан, сааль сүүг ашигладаг байв.
Намрын цагт хэвтэрт нь дааруулахгүй байлгадаг.
Өвлийн улиралд цастай байсан ч малаа усалдаг, дулаан бууцтай хадтай нөмөр газар өвөлждөг.
Хээлтүүлэгчийг ээлжээр тавьж, хээлтүүлэгчийг шөнө уяж хонуулах
Төлийн бэлтгэх ажлыг сайн хангах, хээр төллүүлэхгүй байх болон уурагт нь цатгадаг.
Төллөлтийн бүртгэлийг хөтөлж баталгаа хийдэг.
Ноолуурыг ашиглахдаа биеийн байдлыг ажиглан хайчилж самнадаг туршлагыг нэвтрүүлсэн.
Батширээт сум
Батширээт — Хэнтий аймгийн сум. Баруун ба өмнө талаараа Өмнөдэлгэр сумтай, хойд талаараа ОХУ-тай 100 орчим км газраар, зүүн талаараа Биндэр сумтай хиллэдэг. Нутаг дэвсгэр: 7018 ам км. Монгол улсын харъяат суурин хүн ам - 2,086. Энэ тооллогоор бол аймгийнхаа 9-р олон хүн амтай сум гэж үзэгдэнэ. Сумын нутаг захиргааны 4 багт хуваагддаг.
Сумын төв Эг нь Хэнтийн нурууны зүүн хэсгийн уулсын дунд Эгийн голын хөвөөнд далайн түвшнээс дээш 1100 гаруй метр өндөрт х.ө 48°41', з.у 110°10'-ын солбицолд Өндөрхаанаас хойш 186 км, Улаанбаатараас 414 км зайтай оршино.
2300 орчим хүн амтай. Буриад ястан амьдардаг. Тахилгат уул нь Биндэр овоо.
Уулсын хоорондуур Онон зэрэг том голын хөндий, Дунд номгоны хөндий, Баруун Ёголын даваа, Эг, Дөтлүүр, Өлзийтийн зэрэг даваанууд байна. Сумын нутгийн хамгийн нам цэг нь Хурхын голын хөндийн адагт далайн түвшнээс дээш 1170 м өндөрт оршино. Энэ хавьд орших зураг бичээст Рашаан хад нь улсын хамгаалалттай түүх соёлын дурсгал мөн. Сумын нутаг Дээд Кумыр голын савд цагаан тугалга, Онон голын сав, Алагийн нуруунд цагаан тугалга, алт, гянтболдын баялаг бий. Мөн төмрийн хүдэр зэрэг ашигт малтмалтай.
Сумын төвд нэгдүгээр сарын дундаж температур -15°С -25°С, долоодугаар сарынх 20°С-28°С, жилд дунджаар 300-400 мм тунадас унана.
Онон гол 160-аад км урсан өнгөрнө. Онон голын зүүн гарын цутгал, Хурх, Барх, Эг, Баян, Цэгээн хоолойн гол, Хайрхан, Шазруун, Зүүн, Баруун Тарсын гол, Амгалант, Хөрстэй, Сайхан голууд болон Онон мөрний баруун гарын цутгал, Дунд, Доод Сүүхлэг гол, Хүз, Зүүн Гүнгүүртэй, Хүшингээ, Ашинга, Хаслиг, Хүнтаанхаан, Торгойтхаан, Арангат зэрэг гол горхиуд байна. Мөн Баянбүрд, Дуут, Баянхутаг, Биндэр, Цэгээн, Ёлын, Хонхорын зэрэг нууруудтай. Сумын нутагт гидрокарбонат-кальцийн найрлагатай Тарс, Арангат зэрэг рашаантай.
Уулын тайгын ширэгт, ойн бараан, уулын хар шороон, хүрэн, хагшаас хурдаст, нугын хөрстэй. Манай орны хамгийн их ой модтой сумын нэг. Сумын нутгийн ихэнх нь шинэс, хуш голлосон нарс, хус бүхий ой модтой. Самар жимс, эмийн ургамал ихтэй. Голын хөндий, нам газраараа улалж, алаг өвс голлосон бэлчээр хадлангийн ургамалтай. Нэн ховор амьтан хүдэр, цэн тогоруу, ховор амьтан тоодог, буга, булга болон суусар, илбэнх, бор гөрөөс, гахай, шилүүс, чоно, үнэг, хэрэм, жирх зэрэг амьтантай. Гол мөрдөд нь тул, зэвэг, цагаан хадар, амрын хадран, амрын цурхай, мөнгөлөг хэлтэг, булуу цагаан, цулбуур, гутаар зэрэг загас бий. Сумын нутгийн баруун хойд зах нь Хан Хэнтийн дархан цаазат газарт багтана.
Хонь голлосон 26 мянган малтай. Газар тариалан эрхлэн тэжээлийн ургамал, үр тариа, төмс хүнсний ногоо тариалдаг. Сумын төвд 9 жилийн сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, мэргэжлийн сургалт үйлчилгээний төв, соёл, худалдаа үйлчилгээний газруудтай. Сумын нутагт Өглөгчийн хэрэм, Үзүүр цохио гэдэг газар орших сүг зурагтай хад, Эгийн Живхээстэй гэдэг газар орших булшуудыг түүх соёлын дурсгалынх нь хувьд аймгийн хамгаалалтад авчээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хэнтий аймгийн сум
Хурагч бор
Хурагч бор (Paradoxornis heudei) нь Бахим хөх бухынхан Timaliidae овгийн шувуу юм. Энэхүү шувуу нь Хятад, Монгол, Орост тархан амьдардаг ба ховордож буй зүйл болно.
Эшлэл
Ангилал:Бахим хөхбухынхан
I Осман
Зарим судлаачид Османы анхны нэр нь Атаман гэх түрк нэр байсан бөгөөд хожим нь Осман хэмээх араб нэр болон өөрчлөгдсөн гэж үздэг.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:1258 онд төрсөн Ангилал:Осман овог Ангилал:Османы султан Ангилал:14-р зуунд өнгөрсөн
11 сарын 16
11 сарын 16 нь Григорийн тооллын жилийн 320 дахь (өндөр жил бол 321 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 45 өдөр үлдэж байна.
Үйл явдлууд
Энэ өдөр Монгол Улсын түүхэнд болсон онцлох үйл явдлууд:
Энэ өдөр дэлхий дахинд болсон онцлох үйл явдлууд:
Санжаагийн Бужгар
Монгол Улсын Гавьяат Жүжигчин Санжаагийн Бужгар нь 1939 онд Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумын Хантай багийн Хатаачийн энгэрт төрсөн. 1959 онд Улсын багшийн дээд сургуульд жүжигчний анги анх нээгдэхэд элсэж суралцаад, 1963 онд төгсөж Улсын драмын театрт жүжигчнээр ажилласнаар хөдөлмөрийн гараагаа эхэлжээ.
Ангилал:Монголын жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Улсын Багшийн Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Хутаг-Өндөрийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1939 онд төрсөн
Аслан Масхадов
Аслан Алиевич Масхадов (* 1951 оны есдүгээр сарын 21-нд ЗСБН Казахстан Улсын Караганда мужийн Шокайд; † 2005 оны гуравдугаар сарын 8-нд Толстой-Юрт, Чечень) улс төрч бөгөөд ерөнхийлөгч байсан юм.
Намтар
Москва Аслан Масхадовын толгойг 300 сая (энэ 12 тэрбум 600 сая төгрөг 12 сая $) рублиэр үнэлж байсан ч ОХУ-ын ХАБА-ны (хуучнаар УАХХ) “Альфа”, “Вымпел” тустай ангиудын дайчдын хүчээр Асланыг төвөггүйхэн устгаж чадсан байна. Кавказын цавчим өндөр уулсын хаа нэгтээ орогнож байсан босогчдын толгойлогчийг эрж хайж, олж илрүүлэх амаргүй байсан ч оросууд олоод л оччихсон юм. Харин түүнийг амьдаар нь олзлох гэсэн нь бүтэлгүйтэв. Тэрбээр дайсандаа баригдаж муугаа үзэхгүйн тулд амиа хорлосон, эсхүл бие хамгаалагчид нь буудсан хэмээн үзэж байна. Харин одоогийн Чеченийн Ерөнхийлөгч Рамзак Кадыров, Масхадовыг амьдаар нь олзлох гэсэн боловч бие хамгаалагчид нь зэвсэгтэй болгоомжгүй харилцсанаас амь насаа алдсан гэж оношилдог. Ямартай ч Москвагийн бас нэгэн заналт дайсан. А.Масхадовыг 2005 оны гуравдугаар сарын 8-нд устгасан нь энэ юм. Чеченийн анхны Ерөнхийлөгч гэгддэг Жохар Дудаевыг 1996 оны дөрөвдүгээр сард гар утасных нь долгионд тааруулж, харвасан тусгай пуужингаар амийг нь егүүтгэсэн бол түүнийг залгамжлагч З.Яндарбиевийг Катарт дүрвээд амьдарч байхад нь машинтай нь дэлбэлжээ. Энэ хэргийг Оросын тусгай албаны хоёр хүн үйлдсэн ч Катарын тал Москвагаас айхдаа чимээгүй өнгөрсөн гэдэг. А.Масхадовын дараа Чеченийн бүх нийтийн сонгуулиар А.Кадыровыг Ерөнхийлөгч болгосон ч 2005 оны тавдугаар сарын есний Грознийд болсон ялалтын баяр, парадын үеэр дэлбэрэлт болж амь насыг нь егүүтгэсэн байна. Энэ мэтчилэн Чеченийн удирдагчид их л богино хугацаанд төрийн эрх барьж байсан ч золгүй байдлаар амь насаа алдаж байсан нь олонтаа.
Эшлэл
Ангилал:Чеченийн дайны хүн Ангилал:Чеченийн улс төрч Ангилал:1951 онд төрсөн Ангилал:2005 онд өнгөрсөн
Нарны эрчим хүчний цамхаг
Нарны эрчим хүчний цамхаг
Цамхагийг тойруулан байрлуулсан нарны толь (heliostat)-ууд нь компьютерийн удирдлагаар нарны тусгалыг даган байрлалаа өөрчилж нарны цацрагийг хүлээн авагчид төвлөрүүлж их хэмжээний дулааныг үүсгэнэ. Нам температырн хуримтлуураас 290°C-ын температуртай давсны хайлмагийг хоолойгоор дамжуулан хүлээн авагчийн дотуур нэвтрүүлэхэд давсны хайлмаг хүлээн авагчид цугласан нарны энергийг өөртөө шингээнэ. Үүний дүнд давсны хайлмагийн температур 565°C хүртэл өснө. Ингэж халсан давсны халуун хайлмаг нь маш сайн дулаан тусгаарлагч бүхий дулаан алдагдал багатай өндөр температурын хуримтлуурт хадгалагдана. Халуун давсны уусмалыг уур үүсгэх систем рүү насосоор шахаж оруулна.
Энэ уур үүсгэх систем нь термодинамикийн ямар нэг(Ринкин, Карно г.м) циклээр 538°С-ийн хэт ханасан уур үүсгэн, турбин руу өгч цахилгаан үйлдвэрлэнэ. Уурын турбинаас гарсан давсны хайлмагийг хүйтэн хуримтлуур руу буцааж шилжүүлнэ. Энэ циклийг дахин давтах замаар цамхгат нарны дулааны станцыг ажиллуулна. Цамхагт нарны дулааны станцын хувьд дулаан дамжуулах ажлын шингэн нь ихэвчлэн Na болон KNO3 хоёрын нэгдэл бүхий давсны хайлмаг хэрэглэдэг. Давсны хайлмаг нь дулаан нөөцлөх сайн чадвартай, 537оС-аас дээш температурт ажилладаг тул уурын турбин илүү үр ашигтай ажиллах нөхцөлийг сайн хангадаг зэрэг хэд хэдэн давуу талтай тул түүнийг нарны дулааны станцын хэрэглээнд өргөн ашигладаг. Давсны хайлмагийг ашигладаг дулаан хуримтлуурыг цамхагт болон парабол ойлгогчтой нарны дулааны станцад өргөн ашиглаж байна. Ангилал:Нарны эрчим хүч Ангилал:Сэргээгдэх эрчим хүч
Баабар
Намтар
Баабар нь 1972 онд Улаанбаатар хотод дунд сургууль төгсч,
1972-1973 онд Монгол Улсын Их Сургуульд суралцсан.
1973-1980 онд Польш улсын Краков хотын Ягелоны Их Сургуульд суралцаж байгаад 1981 онд Монгол Улсын Их Сургуульд шилжин ирж биохимич мэргэжлээр төгссөн.
1987-1989 онд Зөвлөлт Холбоот Улсын Москвагийн Улсын Их Сургууль, 1990 oнд Лондон дахь Эзэн хааны коллежид тус тус суралцсан.
Баабар 1981-1991 онд Микробиологийн Шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэлийн төвд эрдэм шинжилгээний ажилтнаар, 1991-1994 онд Монголын Социал-Демократ Намын даргаар, 1994-1996 онд чөлөөт нийтлэлчээр, 1996-2000 онд Улсын Их Хурлын гишүүнээр, 1998-1999 онд Сангийн сайдаар, 2004-2005 онд Ерөнхий сайдын зөвлөхөөр тус тус ажиллаж байсан бөгөөд 2006 оноос "Непко" Хэвлэлийн газрын захирлын албыг хашиж байна.
Б.Батбаяр 1980-аад оны үед "Баабар" гэсэн нууц нэрээр Монгол орны түүх, нийгэм, улс төрийн байдлын талаар эргэцүүлэл бичиж, хэд хэдэн ном орчуулсныг тухайн үеийн залуучууд гар бичмэлээр тарааж, нууцаар уншиж байлаа. Тэдгээрээс "Бүү март. Мартвал сөнөнө" нийтлэлд Монгол-Орос-Хятадын харилцаа, коммунист дэглэмийг шүүмжилжээ.
Японы хотын жагсаалт
thumb|2. [[Ёкохама]] thumb|7. [[Киото]] thumb|9. [[Кавасаки]]
Баабар
Намтар
1989 онд Ардчилсан Социалист Хөдөлгөөнийг байгуулахад оролцсон. 1990 оны 2-р сард Монголын Ардчилсан Холбооны Анхдугаар Их хуралд Ардчилсан Социалист Хөдөлгөөнийг төлөөлөн оролцохдоо "Хаан нүцгэн байна" илтгэл тавьж, коммунист засаглалыг шүүмжилжээ.
Японы хотын жагсаалт
Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор Ангилал:Японы хот
Баабар
Намтар
1990-ээд оноос эхлэн нийтлэл бичиж байна.
1996 - 2004 онд "ХХ зууны Монгол: нүүдэл, суудал" ном бичжээ. Англи, польш, орос хэл рүү орчуулагдсан.
Эшлэл
Ангилал:Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн Ангилал:Монголын улс төрч Ангилал:Монгол хэл рүү орчуулагч Ангилал:Хэвлэлийн тоймч Ангилал:XX зууны манлай Ангилал:Монголчууд Ангилал:Цэцэрлэгийн хүн Ангилал:1954 онд төрсөн
Хишигтэн
Хишигтэн цэрэг нь Монголын Эзэнт Гүрний ихэс дээдсийн хамгаалагчид байсан. Ялангуяа ноёд болон түүний хатан нарыг хамгаалдаг. Тэдний үндсэн үүрэг нь Хаан болон сайд ноёдыг өдрийн болон шөнийн цагаар хамгаалах юм. Тэднийг дотор нь гурав хуваадаг ба Хэвтүүл-шөнийн цагаар харуулд гардаг Хорчин-харваач Турхаг-бяр чадалтай хүчтэй хүн. Тэд энгийн цэргүүдээс ялгаатай ба тэдэнтэй хамт аян дайнд явдаггүй. Харин эх нутгаа сахин хамгаалж үлддэг. Тэдний удирдагч бол Чэрби байсан.
Тийм учраас Монголын эзэнт гүрэн Евразийг холбож байсан. Үүний үр дүнд Монголын эзэнт гүрний маш өргөн газар нутгийн удирдаж чаддаг байсан.
Түүх
Өрсөлдөгч Монгол овог аймгуудын удирдагчдын амь насанд халдах нь энгийн үзэгдэл байсан. Учир нь байнгын урвалт зөрчилдөөнтэй сонирхол Монголын овог аймгуудын дунд байсан. Жишээ нь Чингис хааны эцэг Есүхэй түүний дайснуудын нэгнээс санамсаргүй хордсон (Татар) Монголын гэр нимгэн ханатай учраас шөнө дунд маш их эрсдэлтэй байдаг. Тиймээс сэлэм болон жадаар ханыг хялбар нэвтлэн дотор байгаа хүнийг хатгадаг. Үүний үр дүнд Монгол болон Түрэгийн хаад хувийн хамгаалагч нартай байсан. Хэрэйдийн хаан Тоорил Торгууд хэмээх эзэнт гүрний хамгаалагчтай байсан. Ам дамжсан ярианаас тэдний үүсэл гарал нь Торгууд хүмүүс байж болох юм. 1203 онд Ван Ханыг устгасны дараа Чингис хаан Хишигтэн цэргийг бий болгожээ. Хишигтэн цэргүүд нь ихэнхдээ ам тангараг өгсөн хувийн дагалдагч нараас бүрддэг байсан.
Анхандаа энэ Торгууд эсвэл Тангудаас бүрдсэн 70 өдрийн харуулаас бүрддэг байсан. Шөнө 80 хэвтүүл буюу харуул байдаг байсан. Чингисийн хаанчлалын үед 4 хэсэг хуваагдаж 4 жанжинаар удирдуулдаг байсан. Энэ нь Мухулай Чормагун Боорч Борхул. Монголын эзэнт гүрэнд Хишигтэн цэргийн гишүүд ямар ч бусад цэргийн ахлагч нараас илүү байдаг. Тэд маш өндөр шан харамжтай байсан учраас энэ үүрэг нь маш алдартай байсан. Тиймээс Хишигтэн цэргийн тоо маш түргэн өссөн. Тэд 1 ээлжинд гарахдаа 3 хоногоор гардаг. Хишигтэн цэргийн гишүүд нь маш их нэр хүндтэй байсан. Анх 1000 Хишигтэн харуултай байсан Чингис Хааны хаанчлалын дунд үед 10000 хүртэл өсөж Наяа жанжингаар захируулдаг байсан.
Хишигтэн Монгол болон Түрэгүүдээс бүрддэг байсан. Эзэнт улс маш хурдан өргөжихөд Чингис хааны угсаа залгамжлагч нар Хятад Кипчак Гүрж Армен Алан Солонгос Итали Оросын цэргүүдийг албанд татсан. Хааныг хамгаалагч Хишигтэн цэргүүд нь монгол нутгийн хүмүүс байсан. Хааны угсаа залгамжлагч нар тэдгээрийг өвлөж аваагүй. Түүний оронд үхсэн хаадын Хишигтэн цэргүүд нь гэр бүл болон гэрийн ажилд тусалдаг байсан. Гэхдээ Гүег хаан түүний аав болох Өгэдэйн ихэнх хишигтэнг авсан Хубилай хаан үүнийг өөрчилж хуучин Хишигтэн цэргүүдийг албанд нь оруулж 12000 бие хамгаалагчтай болжээ.
Торгууд – тэд өдрийн хамгаалагчид бөгөөд тэд эзнийгээ дайнд ч өдөр тутмынх нь ажилд ч дагаж ойрхон явдаг
Хэвтүүл – Тэд шөнийн харуул бөгөөд эзнийгээ шөнө гэрт унтаж байхад нь хамгаалах үүрэгтэй.
Хорчин – Тэд эзэн хаадын дайны үеийн хамгаалагч нар
Асуд хамгаалагч – Бүх хүмүүс нь Алаанчуудаас бүрдсэн байдаг
Ангилал:Их Монгол Улсын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Их Монгол Улс Ангилал:Бие хамгаалагч Ангилал:Хааны хамгаалагч
Ойн унтаахай
Ойн унтаахай (Dryomys nitedula) нь Унтаахайн Gliridae овгийн нэг зүйл мэрэгч амьтан бөгөөд Евразид тархан амьдардаг. Монгол улсад Булган голын бургасан шугуйд тохиолддог. Үүрээ бургасанд засах ба шөнийн гүйдэлтэй амьтан юм.
Ангилал:Унтаахай
Mina
Квон Мина (권민아) нь Өмнөд Солонгосын охидын AOA хамтлагийн гишүүн, кино жүжигчин. Хамтлагынхаа Lead rapper, туслах хоолой мөн Bass гитарчны үүргийг гүйцэтгэдэг. Том нүдний дугарга, гэнэн хонгор төрх, турьхан бие галбир нь түүнийг тодорхойлдог. Хуучны Кара хамтлагийн гишүүн Гү Хара-г санагдуулам нарийн бэлхүүстэй бөгөөд түүний бэлхүүсний хэмжээ нь 17,9 инч (2015 оны 6 сарын 24-нд Weekly Idol цэнгээнт нэвтрүүлэгийн үеэр бэлхүүсний тойргийн хэмжсэн). Хэдийгээр аарцагны яс жижиг ч гэсэн түүний биеэс S Line-ыг харж болдог.
= Дэбютийн өмнө =
Ангилал:Өмнөд Солонгосын дуучин Ангилал:1993 онд төрсөн
Жеффри Раш
Жеффри Рой Раш (Geoffrey Roy Rush, 1951 оны долоодугаар сарын 6-нд төрсөн) нь Австралийн тайз, дэлгэцийн урлагийн жүжигчин юм. Жеффри Раш Оскарын нэг, БАФТА-гийн хоёр, Алтан бөмбөрцөгийн гурван удаагийн шагналтай бөгөөд Тод гэрэл (1996), Шекспирийн дурлал (1998), Элизабет (1998), Өдөн үзэг (2000), Фрида (2002), Карибийн тэнгисийн дээрэмчин (2003, 2006, 2007, 2011), Хааны үг (2010) кинонуудад тоглосон дүрүүдийг эчнээ мэдэх билээ.
1970 оноос нэрт жүжигчин Мел Гибсоны хамт тайзны урлагт хөл тавьж олон олон жүжигт тоглож нэр хүндтэй шагналын эзэн болж байсан Жеффри 1981 онд анх Мэхлэлт телесериалд тоглосон ба 1996 оны Оскарын шагналыг Шилдэг эрэгтэй гол дүрийн төрөлд Тод гэрэл кинонд бүтээсэн дүрээрээ хүртэж улмаар Австралийн кино урлагийн дээд шагнал, БАФТА, Алтан бөмбөрцөг зэрэг гол шагналыг давхар хүртэж байв.
Холбоос
Ангилал:Австралийн кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Тони шагналтан Ангилал:Эмми шагналтан Ангилал:Австралийн одон шагналтан (компаньон) Ангилал:Австраличууд Ангилал:1951 онд төрсөн
ISO
thumb|300px|right|ISO стандартыг хэрэглэж байгаа улс үндэстний хамаарлын карт Тайлбар: Ногоон: Үндсэн гишүүн улсууд Шар ногоон: Дэмжигч гишүүн улсууд Улаан: Ажиглагч статустай улсууд Хар: ISO гишүүн бус улсууд
ISO нэрийн товчлолын гарал үүсэл
Олон улсын стандартжуулалтын байгууллага гэсэн нэрийн орчуулга нь тухайн хэлнээс хамааран өөр өөр байдаг. Жишээлбэл: IOS (International Organization for Standardization) англиар, эсвэл OIN (Organisation internationale de normalisation) францаар. Тиймээс нэгдсэн богино товчлол ISO гэж сонгосон ба энэ нь грекээр isos гэсэн үгнээс гаралтай "адил, тэнцүү, ижил" гэсэн утгатай үг юм. Ингэж энэхүү товчилсон үгийг нь бүх хэлээр бүх улс оронд нэгтгэж чадсан.
Түүх
1946 оны аравдугаар сарын 14-26-г хүртэл Лондон хотод олон улсын үндэсний стандартжуулалтын байгууллагуудын их хурал болсон ба үүнд дэлхийн 25 улс орон оролцсон байна. Энэ хурлаар шинэ олон улсын стандартжуулалтын байгууллага бий болгох шийдвэр гарсан ба энэ байгууллага нь ISA (1926 онд байгуулагдсан энэ байгууллага нь 1942 онд үйл ажиллагаагаа зогсоон хаагдсан) болон НҮБ-ын стандартын зохицуулах хороог (UNSCC - United Nations Standards Coordinating Committee) солих зорилготой байв. Шинэ үүсгэн байгуулагдсан байгууллага нь Женевт байрлах шийдвэр гарган 1947 оны хоёрдугаар сарын 23-нд ISO үндсэн үйл ажиллагаагаа эхлүүлсэн байна. Тухайн үеийн Австрийн Стандартжуулалтын институт нь, өнөөдөр: Austrian Standards Institute (ASI) болон Швейцарын Стандартжуулалтын Холбоо хоёр нь үүсгэн байгуулагч гишүүн улсууд байжээ.
Бүрэлдэхүүн
Өнөөдөр (2018 оны хоёрдугаар сарын 26-ны байдлаар) дэлхийн 161 орон ISO-д гишүүнээр төлөөлөлтэй. Эдгээрийн 119 орон нь бүрэн гишүүн (member bodies), 39 улс дэмжигч гишүүн (correspondent members) болон 3 улс ажиглагч статустай (subscriber members). Гишүүн бүр нь нэг улсыг төлөөлөх ба улс бүрээс зөвхөн нэг гишүүн байдаг.
Эшлэл
! Ангилал:Олон улсын байгууллага Ангилал:Стандартчиллын байгууллага Ангилал:Стандарт Стандарт Ангилал:1947 онд байгуулагдсан
Нанооптик
Нано оптик (Nano-optic) нь нанометрийн түвшинд гэрлийн шинж чанарыг судалдаг ухаан юм. Энэ нь гэрлийн мэдээлэлтэй мөн, гэрлийн болон дурангийн инженерийн нэг салбар эсвэл гэрлийн хэт өндөр хэмнэлттэй бодистой харилцан үйлчлэл гэж үздэг.
Наногийн эргэн тойрон нь ойрын хавийн жижиг биетийг дүрсийг задлах (NSOM) Зурган тусламж Мөн сканнердах гадаргуун дээрх плазмын долгион байдаг. Уламжлагдан ирсэн микроскопоор харах нь гэрлийг хөнгөн маягаар ойлгож, ийм ч учраас задралыг ихэсгэх юм. Харин дифракцын хязгаараас болоод (Rayleigh Criterion гэдгээрээ алдартай үндэслэгч) гэрэл нь хамгийн бага диаметрээр ямар нэгэн хэсгийг фокусдана. Энэ нь Гэрлийн хурдны тал нь гэсэн үг. Дифракцын хязгаартай байсан ч хамгийн дээд хязгаартай байх боломжтой нь хэдхэн нанометр юм. Хэдэн нанометрийн хэмжээ болон материалыг эрдэмтэд, аж үйлдвэрийн ажилчид одоо үед илүү сонирхоод байгаа. Ийм ч учраас хоёр дахь технологи нь заавал ашиглагдах ёстой. Scanning Probe Microscopy (SPM) нь судалгаанд их нэмэр болгон хэрэглэдэг. Ихэвчлэн жижиг цоорхойгоор эсвэл маш хурц ирмэгээр. Энэ нь ихэвчлэн жишээн дээр байдаг бөгөөд эсвэл үнэн мэдээллийг жишээ рүү дамжууладаг. Нано хэмжээний үйлдвэрлэх чадвар нь саяхан нээгдсэн бөгөөд энэ хэсгийн судлахыг хурдан болгосон. Нано-оптикийн судлал нь хоёр гол зүйлийг агуулдаг: Энэ судлалаар маш сул эсвэл маш хурдацтай хувьсахад утасны холбооны үйлдвэр нь хүчин чадалтай болсон.
Зургийн цомог
Ангилал:Оптик
Үржингийн Хүрэлбаатар
Намтар
Ү.Хүрэлбаатар 1954 онд Монгол улсын Говь-Алтай аймгийн Төгрөг сумын нутаг Өгөөмөрийн голын "Хүүхдийн овоо" гэдэг газарт Үржингийн хоёрдугаар хүү болон төрсөн.
Ү.Хүрэлбаатар нь хэвлэл мэдээлэл, боловсрол, шинжлэх ухаан, соёл урлаг, утга зохиол зэрэг олон салбарт өргөн хүрээтэй үйл ажиллагаа явуулж олонд танигдан хүндлэгдсэн эрч хүч, идэвх санаачлагатай монголын тэргүүний сэхээтний нэг юм. Тэрбээр монголын сэтгүүл зүй, соёл урлаг, утга зохиол, боловсролын салбарт жинтэй хувь нэмэр оруулсан сэтгүүлч, зохиолч, эрдэмтэн юм.
Боловсрол
УБИС-ийн хэл уран зохиолын ангийг 1977 онд, МУИС-ийн сэтгүүлчийн ангийг 1984 онд, Унгар улсын Олон улсын сэтгүүлчийн дээд курсыг 1988 онд тус тус төгсч багш-сэтгүүлчийн хос мэргэжил эзэмшсэн.
Ажилласан байдал
Тэрээр ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Урлаг судлалын сектор /1977-1980/-т эрдэм шинжилгээний ажилтан, театр судлаач, Улаанбаатар хотын намрын хороо, АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны хэвлэл "Улаанбаатарын мэдээ" сонинд /1980-1990/ сурвалжлагч, хэлстийн эрхлэгч, Нийслэлийн төр, захиргааны төв хэвлэл- "Улаанбаатар" сонины анхны эрхлэгчээр /1990-1999/ тус тус ажиллаж байсан. "Улаанбаатар" сонины нэрэмжит Монгол улсын арслангуудын барилдааныг санаачлагч, «Монголын сайхан бүсгүй» шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулсан билээ. Мөн Цагдаагийн Ерөнхий газрын хэвлэл "Нүгэл буян" /1992/, Улсын гаалийн Ерөнхий Газрын хэвлэл "Алтан босго" /1993/ сонин зэрэг арав гаруй сонинг үүсгэн байгуулсан.
1990-1992 онд Улаанбаатар хотын АИХ-ын депутат, 1992-1996 онд Нийслэлийн Иргэлийн төлөөлөгчдийн хурлын төлөөлөгч, 1999-2008 онд МУНН-ын даргаар ажиллаж байсан.
2001 онд Гадаад хэл, сэтгүүл зүйн "Түгээмэл" дээд сургуулийг үүсгэн байгуулж захирлаар нь ажиллаж байна. "Арслан судлалын төв" /1995/, "Мишигийн Цэдэндорж" сан /1998/, Д.Намдаг судлалын төв /2001/, Монголын дууны яруу найрагчдын нийгэмлэг /2011/, Монголын сэтгүүл зүйн академи /2012/ зэрэг төрийн бус арав гаруй байгууллагыг үүсгэн байгуулж тэргүүлэн ажилладаг.
Эдүгээ монгол дуу бүтээгчдийн зохиогчийн эрхийг хамгаалах хамтын удирдлагын байгууллага Монголын зохиолч, хөгжмийн зохиолч, нийтлэгчдийн нийгэмлэг /MOSCAP/-ийн Удирдах зөвлөлийн даргаар ажиллаж байна.
Боб Манден
Боб Манден (1942 оны 2-р сарын 8-нд АНУ-ын Missouri мужийн Kansas City хотод мэндэлсэн.) дэлхийн алдарт бүх төрлийн галт зэвсгийн мэргэн буудагч хүн бөгөөд Хурдан буудлагын (Fast Draw) төрөлд “Дэлхийн хамгийн хурдан мэргэн буудагч” хэмээн алдаршсан дэлхийн 18 рекордыг тогтоосон мэргэн бууч билээ. Боб Манден буудлагын спортыг 11 насандаа эхэлжээ. Ахлах сургуульд байхдаа Боб 1950-иад онд Калифорний Биг Биэрт (Big Bear Lake, California) зохиогдсон Жефф Күүперийн (Jeff Cooper) Том Баавгай “арьсан бай”-н буудлагын тэмцээнд оролцож төгсжээ. Уг арьсан бай нь өргөжин хөгжсөөр Өмнөд хойд мужийн Байлдааны гар бууны лиг болжээ. Боб Манден 17 насандаа Күүперээс зээлж авсан Colt .45-ийн нэг удаа бууддаг бууг ашиглан 1958 оны арьсан байн тэмцээнд хоёрдугаар байр эзэлж байжээ. Тэрээр нийтдээ 3,500 гаруй цол шагнал авчээ. Үзүүлэнгийн буудлагад оролцдог болсноос хойш Боб Манден үзэгчдэд олон олон гайхалтай сайхан буудлагуудыг үзүүлж байсны нэгийг Жон Саттервайт хамт үзүүлсэн. Боб Манден өөрийн буудлагаа Хистори сувгийн “Супер хүн”, Америкийн мэргэн буудагч, АНУ-ын буудлага, АНУ-ын боломжгүй буудлага, Риплигийн “Итгэмээргүй” зэрэг телевиз шоу нэвтрүүлгүүдээр дамжуулан дэлхий дахинд үзүүлсэн. Манден мөн захиалгаар буу хийдэг дархан болсон.
Рекордын тухай санал зөрөлдлөөн
Гиннесийн дэлхийн рекордууд номны 1980 оны хэвлэлд Боб Манденийг “Дэлхийн хамгийн хурдан буудагч”-аар оруулсан ч дараагийн дугаараас түүнийг оруулахгүй хэвлэдэг болсноор сургуулиудын номын сангийн эх сурвалжаар хадгалагдах болсон. Энэ нь Мандений одоогийн болон өнгөрсөн хугацаанд үзүүлж байсан рекордуудын хооронд санал зөрөлдөөн гарахад хүргэжээ. Мандений тухай шүүмжлэл нь түүний үзүүлсэн рекорд амжилтуудыг хангалттайгаар баримтжуулаагүй учраас одоогоор албан ёсны дэлхийн хамгийн хурдан гэдэг рекордыг авч чадахгүй байгаа юм. Хурдан үзүүлбэрт олон төрлийн үзүүлбэрүүд ордог ба тэдгээр нь тус бүртээ дэлхийн рекордтой. Үүний хамгийн богино хугацаанд буудсан рекорд нь 208 секунтийн рекорд амжилттай Личфиелд Паркийн Эрние Хилл Аризын нэг удаагийн чөлөөт (хөнгөн гар буу ашигладаг) үзүүлбэр байсан. Мандений тухай шүүмж нь голдуу түүний рекорд амжилтыг бичгээр баталгаажуулаагүй асуудал байдаг ба уг дутуу материал нь 3500 цол шагнал байгаа таамаг байдаг. Сүүлд дижитал цаг тоолуур гарсны дараа хуучин аналог цагууд нарийвчлал муутай байсан учраас дэлхийн рекордуудыг дахин тогтоосон. Эдгээрээс түүхэнд хамгийн богино хугацаанд буудсан гэх 0.15 секундын хугацаатай хамгийн хурдан Алхалттай, Үзүүлэнгийн хуучин рекордуудын ихэнхийг нь авах зарга мэдүүлжээ. 1975 онд Нью-Йорк хотын Эмпайр Стэйт Бюлдингийн Дэлхийн Гиннесийн рекордод зориулсан музейн нээлтийн үеэр түүний буудлага нь нэг секундыг дөрөв хуваасны гуравт гүйцэтгэснийг онлайн видеогоор харуулсан байдаг. ) Дэлхийн хамгийн хурдан буудлагын үзүүлбэрийн дагуу эдгээр хуучин рекордуудын албан ёсны баримтууд устсан ба Боб Мандений сонгодог буудлагын тухай кинонд Гайхамшигт буудлагууд DVD нь түүний дэлхийн рекордыг тогтоосныг батлан харуулж чадсан үзүүлбэрүүдийн нэг юм.
Үржингийн Хүрэлбаатар
Дурсамж
Нэг
Боб Манден
Stan Lee-гийн Супер хүн
Нас сүүдэр 68 хүрч байхдаа Боб Манден Stan Lee's Superhumans-д оролцсон. Ингэхдээ тэрээр гартаа (харьцуулбал, тийрэлтэт онгоцны нисэгчдийг 9 Gs-ийг тэсвэрлэхээр бэлтгэсэн байдаг.) 10 Gs-ийн хүчийг тэсвэрлэх буу барьсан байлаа. Нэг удаагийн эргэлтэт Colt .45-аар тэрээр зургаан футын зайнаас хоёр баллоныг оножээ.
Үржингийн Хүрэлбаатар
Дурсамж
1973 оны зуны хэдэн сард Улсын багшийн дээд сургуулийн эзгүй ягаан байшинг эзэнтэй цагаан байшин болтол нь эргэж шинэхэн оюутны хөөрүү сэтгэлээр хичээл эхлэх мөчийг тэсэн ядан хүлээв. Тэгээд л хамгийн түрүүнд намрын ажилд дайчлагдаж ургацын эхний машины тэвшин дээр арван хэдүүлээ дүүлэн гарч билээ. Тэд цөм шинэ оюутан бөгөөд сургуулийн ХЗЭ-ийн хорооны дарга Дэмбэрэл гэгч үзэг зууж, цаас барьсан цагаан залуу гарын арван хуруунд багтах биднийг нар зөв гурав дахин тоолсноо арай овортой нь би байсан юм байлгүй намайг зааж “За чамайг ахлагчаар томилоо. Оюунтуудаа аваад Батсүмбэрийн САА-руу марш” гэж билээ.
Боб Манден
Үзүүлэнгийн буудлага: Нисч буй хөзрийг оносон нь
"1986 оны 4 сарын 26-нд тэрээр (Боб Манден) Калифорни мужийн Кото де Казад цугласан олны өмнө “Сүүлийн буудлага”-д гайхалтайгаар үзүүлжээ. Тэрээр энэ оролдлогоо хийхээс өмнө EMF дистрибютерийн Boyd David энэ нь боломжгүй зүйл гэдгийг илэрхийлж байжээ. Манден түүнд үүнийг хийж чадахаар үл барам Манден Boyd-ийн буугаар л буудаж чадна гэжээ. Boyd Davis бол “Сүүлийн буудлага” тэмцээний зохион байгуулагч, EMF-ийн үндсэн спонсорын нэг нь юм. Манден Boyd-ийн бууг зээлж a .45 Dakota-гийн нэг удаагийн буудлагаар  торхны 4 3/4"-ийг буудаж чадсан байна. Дөрөв дэх удаад тэрээр хөзрийг найм хувааж оносон байдаг. Энэ буудлага түүний хамгийн агуу үзүүлбэрүүдийн нэг нь яах аргагүй мөн байсан."
External links
Ангилал:1942 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын тамирчин
Үржингийн Хүрэлбаатар
Дурсамж
Тэр цагийн оюутны намрын ажил гэгч хожмын дурсамжийн алтан мөч байсан юм билээ. Биднийг Батсүмбэрийн САА-н арын ногоон толгойн даршин дээр хуваарилж, ахлах ангийн архаг оюутанууд ирсэн мэт эзэнгүй орхив. Бидний САА-гаас хариуцан байсан хүмүүсийн дотор Агваан гэж хүн байсан санагдана. Тэр хүн хөнгөн атлетикийн нэртэй тамирчин байсан гэнэ. Улсын рекорд амжилтын эзэн болсонд атаархсан нэг нь гүйлтийн хадаастай гутлаараа гуяыг нь цохисноос шөрмөс нь тасарч сүжлээ доглон болсон тухай сонсоод сэтгэл харанхуйлж билээ. Бид Агваан гуай, бас дарш гишгэгч тракторчин, үй зайгүй давхин ирэх жолооч нартай багш ч үгүй хэдэн шинэковууд нусаа хацартаа наатлаа ажиллав. Дөнгөж арав дугаар анги төгсч дээд сургуульд орж байгаа миний бие улсын энэ хариуцлагатай ажлыг Улсын багшийн дээд сургуулийн нэрийн өмнөөс хариуцаж хэрэндээ өөрөө өөртөө их шаардлага тавьж чарамхийн ажиллаж байлаа. Спортын гавьяат дасгалжуулагч, байт сурын гэх Жамъянсүрэн багш бараг сарын дараа бидэн дээр ирсэн бөгөөд тэр үед бид аль хэдийнэ ажлын дөртэй болж залуу цагийн аагаар ёстой нэг гялалзуулж байлаа.
Багштай болсон болохоор би назгайрч эхлэв. Жолооч нарын рейсийг бичдэг тул тэдэнтэй ихэд дотно болов. Тиймээс нэг орой шуудай төмс, байцаа авч ногоо ачсан тэргээр Улаанбаатар руу гэртээ очихоор сүнгэнэв. Маргааш нь үдийн хэрд эргэж очихдоо баахан сонин, талх, ганц нэг хайрцаг хөх пүүшиктэй очив. Манай ангийн Р. Чүлтэмсүрэн гэгч малигар шар хүү “Залуучуудын үнэн” сонины 100 дахь дугаарт биднийхээ тухай хөөрхөн сурвалжлага бичиж нийтлүүлсэн бөгөөд тэнд миний нэрийг хэд хэдэн удаа бичсэн байсныг дахин дахин уншихдаа нэрээ тоолон тоолон байж билээ. Тиймээс янз янзын сонин олныг авсан байлаа.
Өөрийнхөө хэддээ талх тариа, тамхиа тараачихаад сонин гарчиглаж суутал байтал Ч. Энхдалай гэдэг хүний бичсэн “Газрын дуун номын тухай” гэсэн шүүмж анхаарал татав. Учир нь САА-д анх ирэхдээ уран зохиолын хэдэн шинэ номтой ирсэн бөгөөд тэр дунд С. Лочингийн “Газрын дуун” гэдэг гайхалтай сайхан ном байсан юм. Хатуу хавтастай тэр жижигхэн номыг бид хамуутай даага шиг болтол нь ноолсон доо. Гэтэл тэр сайхан номыг салам шүүмжилж ёстой л будаа болгож өгч. Гэнэт миний сэтгэл үймрэв. Харваж буй нум сумын дүрс бүхий зураг дор шүүмж хэмээн тодотгон байж бичсэн зүйлс утга зохиол сонинд хааяа гарахад ихэд бишрэн уншихдаа түүнийг үнэний туйл гэж боддог байв. Гэтэл надад ер бусын сайхан санагдсан номыг маань ингэж муучилсанд ихэд цухалдав. Тэгээд шүүмж гэдэг чинь бас худлаа байдаг юм байна гэсэн хачин агдуу бодол орж ирэв. Хэдэн хоногийн дараа “Газрын дуун”-г дахин уншив. Бодол маань өөрчлөгдсөнгүй. Ажлын чөлөө цагаараа үзэг цаас нийлүүлж “Бичсэн болгон шүүмж болохгүй” гэсэн шүү юм бичив. Шүүмжийн шүүмж юм уу даа. Түүнийгээ бичих гэж хэдэн шөнө лааны бүдэг бадаг гэрэлд ихэд шимтан сууж байхыг манайхан янз янзаар л хүлээн авч байсан байх. Зарим нь гэрэлтэйд унтаж чадахгүй төвөгшөөж байсан байх. Ийнхүү нэгдүгээр ангийн оюутны хэлбэршиж амжаагүй бичгийн хэвээр анхны шүүмж маань Батсүмбэрийн САА-д бичигдсэн юм. Уран зохиолын шүүмж хэмээх адармаатай албанд өөрөө өөрийгөө сайн дураар томилж, утга зохиолын их өргөөний хаалгыг анх тогшиход тосч авах багш хэдийнэ бэлэн байсан юм билээ. Мөнхөө багштай учрах анхны шан ингэж татагдсан билээ.
Хоёр
УБДС-ийн монгол хэл, уран зохиолын ангийн нэгдүгээр курсийн хичээл эхлэв. Миний цүнхэнд мөнөөх шүүмжийн гар бичмэл явах бөгөөд түүнийг хэнд үзүүлэх, хэнээс зөвлөгөө авах талаар төсөөлөл алга. Дашдорж багшийн удирддаг утга зохиолын дугуйланд хэдэн удаа суусан боловч дан шүлэг уншсан хүүхдүүд байсан болохоор нөгөөхөө хэлж зүрхэлсэнгүй. Тэгсээр нэг хэсэгтээ мартагнав.
Степент буусан өдөр ах ангийнхны жишгээр ангийнхаа оюутан Пүрэвсүрэнгийн Болд /манай анги Архангайн хоёр Болдтой байсан юм/, Баян-Өлгийн Хумарбектэй Улаанбаатар ресторанд орж хуйцайтав. Ихэд тансаглаж байгаа нь тэр. Тэгээд намрын ажлын талаар буу халж суухдаа нөгөө хоёр маань миний намаржин бичсэн зүйлийн талаар асууж байна. Би цүнхнээсээ нугалаасаараа цоорсон шүүмжээ гаргаж үзүүлж түүнийг хэрхэх тухай тэр хоёроос асуув. Базаалттай ч тогтож уншаагүй боловч “Утга зохиол, урлаг” сонинд өг гэж байна. Нэгдүгээр ангийн хаалгаар дөнгөж хөл нь цухуйж буй бид гурав бас том том юм ярьцгаав. Намайг зоригжуулж байгаа нь тэр байж л дээ.
Тэгээд хэд хоногийн дараа Монголын зохиолчдын эвлэлийн байшинг заалгаж Билигсайхан гэдэг хүний нэр тогтоон давхиж очив. Тэр хүн л хэвлэх эсэхийг нь мэддэг юм гэнэ. Эрэгтэй ч хүн юм уу, эмэгтэй ч хүн юм уу бүү мэд. Жижүүр гурван давхарт гэж хэлэв. Өрөөний хаалганы дугаар хэлсэнгүй. Тэгээд гурван давхрын нэг хаалгыг татвал долгионтсон тас хар үстэй цагаан залуу ширээний хажууд ганцаараа зогсч байх юм. Би тэр хүнээс “Билигсайхан гуай хаана суудаг юм” гэж их итгэлгүй бүдэг дуугаар бүрэг асуув. Тэр хүн намайг цочмог хажуулдан харснаа “Яахнав. Ороод ир” гэж байна. Билигсайхан гэдэг нь тэр хүн бололтой. Өөрөөс нь өөрийг нь асуусандаа балтаар цохиулсан мэт нугдасхийв. Би угийн бүрэг, бас их хөлсөрхөг тул хамаг бие чийхрав. Нүүр маань цас улайсан байх. Харуу оргиод явчихав. Буцаад алхах гэх гээд урдаас нь алхчихав. “Би үүнийг үзүүлэх гэсэн юм” гэж цагаан цаасан дээр шинээр хуулж бичсэн шүүмжээ сарвайв.
Нэг их удаагүй санагдана “Зохиолчдын хорооноос хүн ирээд байна” гэж хичээл дээрээс намайг диканы нарийн дуудав. Нөгөөх гайт шүүмж бодогдоод “За баларлаа” гэж сандрав. Манай хоёр намайг өрөвдөнгүй харцаар үдэж гаргав. Коридорт гартал хүн байсангүй. Нарийн бичгийн дарга доош нь зааж “Хоёр давхарт байгаа” гэж байна. Доош буутал тэнд хар бор харааны шилтэй махлаг бор залуу намайг тосч уулзаж өөрийгөө Хэлний хүрээлэнгийн Сампил хэмээн танилцуулж “Зохиолч Лочин явууллаа. Сонинд өгсөн шүүмжийг чинь үзмээр байна” гэв. Намайг Лочин зохиолчийг таньдаг гэж бодож л дээ. Би тэр хүний зүсийг ч үзээгүй нэгэн билээ. Би эргэлзэв. Тэгэхдээ тэр хүн өгөх үү яахав гэдэг утгаар бус “Нөгөөх маань хаана байгаа билээ, урчихаагүй, хаячихаагүй бил үү” гэж эргэлзсэнийх юм. Золоор хичээл завсарлаж би цүнхнээсээ нөгөөх шинээр хуулснаа өгч яс амрав. Миний шүүмжийг Билигсайханы ширээнээс авч уншсан дөрвөлжин духат нь утга зохиолын шүүмжлэгч Барын Цэдэв байсан бөгөөд тэр С. Лочинд хэлж, тэрээр над руу Х. Сампилдэндэвийг илгээсэн нь энэ аж. Миний анхны энэ шүүмж тухайн үедээ “үгээ хэл, үүргээ гүйцэтгэсэн” хэдий ч өнөө хэр хэвлэгдээгүй бөгөөд зохиолч С. Лочингийн хувийн архивт байдаг юм билээ. Ингэж би Мөнхөө багшийнхаа ажиллаж амьдарч байсан Зохиолчдын хорооны саарал байшинд утга зохиолын шүүмжийн шүүмж сугавчлан анх алхан орсон билээ.
Гурав
Нэг мэдэхэд Мөнхөө багшийн өрөөний байнгын сахиул болов. Багш маань намайг орох тоолонд бичиж байгаа юмаа албатай юм шиг хойш нь түлхэж, эсвэл бичсэн зүйлээ нэг их сүрхий тэгшлэн байж нямбайлан тавиад тамхиа баагиулан сандалаа налан тухална. Тэр туранхай биенээс гарамгүй баригаа хоолойгоо хүчлэн цөөн үгээр учирлан ярих бөгөөд үе үе үгээ таслах нь өөрийнхөө яриаг өөрөө сонсон шинжиж байна уу гэлтэй санагдана.
1979 оны хавар Ц. Мөнхөө багш маань намайг өрөөндөө дуудаж “Би Лувсанвандантай ярьчихсан. Энэ бичгийг аваачиж өгөхөөр долоо хоногийн чөлөө өгнө. Соёлын яамны жүжиг, кино зохиолын хэлтэс, Зохиолчдын хорооноос жүжгийн зохиолчдын семинар зохион байгуулж байгаа юм. Театр судалж байгаа хүнд хэрэгтэй” гэж байна. Тэр үед би ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Урлаг судлалын секторт С. Лувсанвандан багшийн удирдлагын дор театр судлаачаар ажиллаж байсан юм. Юугаа ч мэдэхгүй улаан нялзрай намайг жүжгийн зохиолын судлал руу алхам алхмаар татан оруулж байсны нэгэн алхам нь энэ байсан юм.
Жүжгийн зохиолчдын семинарт С. Лувсанвандан, Э. Оюун, Ч. Чимид, С. Удвал, С. Дашдондог тэргүүтэй олон хүн хичээл зааж, жүжгийн зохиолчид ер бусын идэвхтэй оролцож билээ. Зөвлөлтөөс уригдаж ирсэн хоёр мэргэжилтний лекцийг С. Удвал, Э. Оюун гуай хоёр ээлжлэн орчуулж, бас Соёлын яам, Хэл зохиолын хүрээлэн, Зохиолчдын хорооноос эрдэмтэн, судлаач шүүмжлэгчид санал бодлоо ярьж, маргалдан мэтгэлцэж байж билээ. Тэр халуун дулаан, цагаан мөрт яриа хөөрөө намайг урьд байгаагүйгээр хөглөж утга зохиол, урлагийн шүүмжийн ертөнцийн гоо сайхан, итгэл үнэмшил, эр зоригийн нэгэн далд утас намайг аргамжин авах шиг санагдаж билээ. Семинар Зохиолчдын хорооны нэгдүгээр давхарт байх хурлын зааланд болсон тул хичээлийн өмнө хойно, завсарлагаанаар Мөнхөө багшийн өрөөнд давхин орно. Ер нь би Зохиолчдын хорооны бусад өрөөнд бараг орж байсангүй. Багш маань “За хичээл сайн уу” гэж нэг их шамдан асууна. Тэгээд зарим зүйлийг лавлана. Угтаа намайг түншиж, бас урамшуулж байсан нь тэр байх.