cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Опел Корса
Загварын сайжруулалт
Корса В-ийн бас нэг хувилбар нь бага хэмжээний ачаа бараа нийлүүлэx тэрэг бөгөөд үүнийг 1993-2001 оныг дуустал үйлдвэрлэсэн Опел Комбо юм.
Опел Корса C (2000-2006)
Опел Корса С нь 2000 оны намраас 2006 оны зун хүртэл Опел ХК болон Женерал Моторс компаниудын үйлдвэрлэсэн жижиг ангиллын автомашин юм. Түүний өмнөх хувилбар болох Корса В-г шинэчлэн гарч ирсэн дараагийн залгамж үе болов.
Моторжуулалт
Түлш хэмнэх зорилготойгоор 2003 оны зунаас эхлэн Twinport хэмээх технологийг 1,0 болон 1,4 литрийн бензин моторт хэрэглэв. Энэхүү технологи нь цилиндр бүрд хоёр тусдаа оруулах клапан байх бөгөөд ачаалал бага үед хоёр клапангийн нэг нь хаалттай байдаг байна. Ингэж моторын өөрчлөлт хийсний дараа гурван цилиндрт моторын чадлыг хоёр морины хүчээр нэмэгдүүлсэн байна. Чадал нэмэгдсэн ч хэрэглээг багасгасан бөгөөд хэрвээ нэг их зүтгүүлэлгүй буюу тохируулан явах юм бол 100 км-т 4,5 литр бензин хэрэглэх боломжтой болгосон. Бүх моторууд нь Евро-4-Стандартын шаардлагыг хангадаг.
Опел Корса D (2006-2014)
Опел Корса D нь 2006 оны намраас 2014 оны намар хүртэл Опел ХК-ийн үйлдвэрлэсэн жижиг ангиллын автомашин юм. Түүний өмнөх хувилбар Корса C-г шинэчлэн гарч ирсэн дараагийн үе юм.
Корса D-г анх 2006 оны долоодугаар сарын 18-нд Лондон хотод байх British International Motor Show танилцуулсан бөгөөд түүнээс хойш мөн оны аравдугаар сараас эхлэн худалдаж авах боломжтой байв. 2014 оны аравдугаар сард түүний үйлдвэрлэлийг зогсоосон.
Ерөнхий
Корса D нь Пунто3-ZFA199 / GM-SCCS-платформ дээр Фиат Гранде Пунто-тай адил өмнөх загвараасаа бүх хэмжээсээрээ томрон хийгдсэн загвар юм. Ялангуяа урт нь өмнөх загвараасаа 160 мм урт болж нэмэгдсэн. Спорт загвартай адил гурван хаалгатай болон таван хаалгатай загваруудад түүний талбай хэр томорсон нь илт мэдэгддэг. Хурдатгалын хугацаа нь түүний хүнд жингээс шалтгаалан удааширсанаас гадна түүний дамжуулгын харьцаа нь ихэссэнтэй ч мөн холбоотой юм. Дамжуулгын харьцаа уртассанаар хэдий хүнд жинтэй ч түүний түлшний хэрэглээ нь өмнөх загвартай Корса С-ийн адил бага үлдсэн. Гадна талаасаа Корса Д нь Астра H буюу Астра H GTC-тэй маш төстэй.
Моторжуулалт
Эхний худалдаанд гарсан загварууд нь нэг литрийн гурван төрлийн бензин мотортойгоор байсан. Дизель моторын хувьд хоёр төрлөөс сонгох боломжтой байлаа. 1,0 литрийн багтаамжтай мотор нь гурван цилиндрт мотор байсан бол бусад бүх моторууд нь цуваа дөрвөн цилиндртэй байна.
Авто хийн (шингэн хий, анг. Liquefied Petroleum Gas) моторт загварууд нь түлшний стандартын 45 литрийн агуулах савнаас гадна 42 литрийн хийн савтай бөгөөд хоёр саваа хоёуланг нь дүүргэсэн тохиолдолд тэр хэмжээгээр явах зам мэдээжээр өснө.
Бензин мотор
Дизель мотор
Опел Корса E (2014-хойш)
Oпел Корса E нь 2014 оны арваннэгдүгээр сараас эхлэн үйлдвэрлэж байгаа Адам Опел ХК-ийн жижиг ангиллын автомашин юм. Корса E нь энэ цуврал загварын тав дахь үеийн загвар бөгөөд найман жил үйлдвэрлэсэн Корса D-ийн залгамж болон гарч ирсэн. Түүний гаднах ерөнхий дизайн нь хамгийн жижиг ангиллын автомашины загвар болох Адамын төрхтэй төстэй ба Инсигниагийн дизайны элементийг авч ашигладаг.
Тоноглолт
Нийт таван төрлийн хувилбарыг санал болгож байна: Шинээр ксенон- их гэрэл, LED-өдрийн ойрын гэрэл, жолоочийн ассистент системүүд болох замын хөдөлгөөний тэмдэгийн танигч, замын эгнээний мэдрэгч, зайн хэмжээг заах мэдрэгч, урд талдаа мөргөлтөөс анхааруулах мэдрэгч, хол гэрлийн мэдрэгч болон харагдахгүй өнцгийг анхааруулагч зэргээс сонгон угсруулах бололцоотой. Нэмэлтээр жолооны хүрдний халаалт, ухрах үеийн арын камер болон ардаа унадаг дугуй тээвэрлэгчийг захиалж болно.
Эшлэл
Корса Ангилал:Жижиг ангиллын автомашин Ангилал:Жижиг дунд ангиллын автомашин Ангилал:Суудлын автомашины загвар Ангилал:Комбилимузин
Ташкент
Ташкент хот (узбек хэлний латинаар Toshkent, кириллээр Тошкент, «чулуун хот») — нь Узбекистаны нийслэл, улсынхаа төдийгүй Дундад Азийн хамгийн олон хүнтэй хот.
Газар нутаг
Одоо цагт улсын зүүн хойд биеийн Чирчик голын хөндийд д.т.дээш 440—480 м өндөрт 334.8 км² талбайг Ташкент хотод хамааруулан хуваарилсан байдаг.
Хүн ам
Яг албан бүртгэлээр 2009 оны байдлаар 2.3 сая оршин суугчтай гэдэг ч шилжин ирээд бүртгэлгүй суугчдыг тооцвол 4.45 сая хүний хот болсон бололтой. 2008 онд хотын хүн амын 63.0% - узбек, 20.0% - орос, 4.5% - татар угсаатан байжээ.
Засаг захиргааны нэгж
Ташкент анх 4 хуваагддаг байсан бол нэмэгдсээр байгаад одоо 11 дүүрэгтэй.
Засаг захиргааны нэгжүүдийн түүхэн нэрс
Анх: 1940: 1981:
Метро
Ташкент хотод метроны шугам сүлжээ бий. Ташкентын метро 1977 онд байгуулагдсан. Шугамууд:
Зургийн цомог
Ташкентын түүхэн газрын зургууд:
Ташкентын худалдаа үйлчилгээний төв:
Эшлэл
Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот Ангилал:Саятан хот Ангилал:Узбекистаны суурин Ангилал:Узбекистаны аймгийн төв Ангилал:Узбекистаны засаг захиргааны гишүүнчлэл Ангилал:Торгоны зам
Хархорум
Хархорум (Хархүрэм) буюу Каракорум хот нь Чингис хааны зарлигаар 1220 онд Их Монгол Улсын нийслэл хотыг Аураг ордноос тус хотод шилжүүлэх зарлиг гарч, Өгэдэй хааны үеэс албан ёсны нийслэл болсон юм. XIII зууны үед байгуулагдсан бөгөөд уг хот нь Мин улсаас явуулсан довтолгооны үр дүнд 1388 онд сүйдсэн. Сүүлийн жилүүдэд төр засаг болон ард түмний дунд уг хотын байсан газарт шинэ хот үүсгэн байгуулж нийслэл хот болгох санал санаачлага гарч байсан болно.
Түүх
Хархорум хотыг 1220 онд Чингис хаан үндэслэж. Хубилай хааны үед барин дуусгажээ. Тэнд хот суурин анх байгуулагдсан нь VIII зууны (Уйгур улс) үед холбогддог. Чингис хааны үед Хархорум нь цэрэг зэвсгийн агуулах суурин шинжтэй байжээ. 1232 онд Хархорумын гол хэрмийг байгуулжээ. 1235 онд хаант төрийн сүр хүч, хөгжил цэцэглэлтийн илэрхийлэл болгон Түмэн Амгалант ордныг байгуулснаар Хархорум хот улам ч өнгө жавхаатай болжээ. Түүний өмнөхөн Өгөөдэй хаан ор суусны 7-р он хөхөгчин хонин жил (1235 он)-ийн хавар Хархорум хотыг цогцлон байгуулж Түмэн Амгалант ордныг барьж, 8-р оны (1236 он) улаан бичин жилийн цагаан сард олон ван ноёд зоог базаан уг ордныг барьж гүйцсэнд зориулж их найр, хурим ёслол үйлджээ. Ийнхүү Өгэдэй хаан Хархорумын бүтээн байгуулалтын ажлыг зохион байгуулснаар Монголын эзэнт гүрний нийслэлийн өнгө төрхийг илэрхийлэхүйц хот болсон байна. Хархорум хотыг байгуулахад Монголчуудын зэрэгцээ “Франц, Англи, Орос, Унгар, Төвд, Балба, Перс, Хятад, Солонгос зэрэг орны шилдэг уран барилгачдыг дайчлан ажиллуулжээ. Юань улсын сударт бичсэнээр “1500 албан хүн” Хархорумыг байгуулахад идэвхитэй ажиллаж байжээ. Ер нь хот байгуулалтад харь орны гар урчуудыг ашиглах явдал Хүннүгийн үед ч байсан.
Хотын гол хэсгийг тойруулан босгосон бэхлэлт хэрэм нь дөрвөн талдаа тус бүр нэг асар хаалгатай байсан ба Марко Пологийн мэдээгээр бол эргэн тойрны урт гурван бээр (4,92 км) хэмжээтэй байв. Археологийн шинжилгээний үр дүнгээс үзвэл хотын хэрмийн баруун хана 1500 метр, урд талын хана нарийн тодорхой бус, зүүн талын хана 1200, хойт хана 1100 метр урт болохыг тогтоожээ. (Н. Сэр-Оджав. Д. Баяр. 1977 оны Хархорум хотын шинжилгээний ангийн тайлан. 16-р тал)
1985 онд Шанхай хотноо хэвлэгдсэн “Хятадын Нэвтэрхий толь бичиг-Юань гүрний түүх” зохиолд “Хархорум нь дөрвөн ли, зүүнээс баруун тийш барагцаалбал хоёр ли хэмжээтэй” гэжээ ( 1ли = 576 метр )
Ногоон зүлэг, цэцэг, навч алагласан Хархорум хотын хэрэм хойноос урагш, баруунаас зүүн тийш нэвт гарсан томоохон гудамжтай ба тэдгээр нь төв дундаа огтлолцож, хотыг дөрвөн тойрогт хуваагддаг байв. Үүнд нэгдүгээр тойрогт газар бүрээс ирсэн Мусульман худалдаачид, тэдний зах зээл голдуу, хоёрдугаар тойрогт Хятад худалдаачид, гар урчуудын зах зээл голдуу гуравдугаар тойрогт Эзэн хааны хатад, хөвгүүдийн орд харш болон Чингисийн Алтан ургийн ноёд дээдэс, их жанжидын байр, орд өргөө, дөрөвдүгээр тойрогт Будда, Христос, Лалын шашны сүм хийд, дипломат элч төлөөлөгчдийн буудал, мөргөлийн газар бүхий хот байгуулалтын хувьд нарийн зохион байгуулалтай том хот болжээ. (‎Ч. Далай. Өгэдэй хаан ба Хархорум хот, 22-р тал)
Олон тооны уран дархчуудыг авчирч ажиллуулснаас үзвэл монгол хаад Хархорумаа хөл ихтэй, хөгжил сайтай томоохон хот болгох гэж нилээд чармайж байжээ. Тухайн үеийн шилдэг уран дархчуудын бүтээсэн нэгэн томоохон бүтээл бол Түмэн Амгалант ордон дотор байрлаж, уран гоё хийцээрээ олон түмэнд шагшигдаж байсан Мөнгөн мод болно. Түүнийг бүтээх ажлыг Мөнх хаан Францын нийслэл Парис хотын алдарт уран дархан Вильгельм Бушьед хааны сангаас санхүүжилт хийж, 50 туслах дархан өгч бүтээлгэжээ. В.Бушье түүнийг 1254 онд хийж дуусгаад, уран барилгын хосгүй бүтээл Түмэн Амгалант хэмээх их ордны дотор талд, хааны сэнтийн өмнөх талбайд байрлуулан залжээ. Мөнгөн модны ёроолд тус бүрээс нь айраг олгойдон гарах цоргон амтай дөрвөн мөнгөн арслан байрлуулжээ. Модны дотуур оройд нь хүртэл дөрвөн босоо хоолой татаж, тэдгээрийн амсрыг доош унжуулан, тус бүрийн амсрыг алтан шармал могойн ам маягтай үйлдэж сүүлээр нь мөнгөн модыг ороолгон урлажээ. Эдгээр хоолойн нэгээс дарс, нөгөөгөөс дан айраг, гурав дахиас балын ундаа, дөрөв дэхээс террацина хэмээх будааны шар айраг гоождог байв.
Модны ёроол хавьд амттан ундааг юүлэх тусгай мөнгөн савнуудыг хоолой бүрийн дор тосон байрлуулжээ. Мөнгөн модны орой дээр бүрээ барьсан Ангель хэмээх тэнгэрийн элчийн дүрийг Вильгельм дархан урлан босгож модны доорхи газарт хүн далд орохуйц зоорь бэлдэн модны голоор Ангелийг хүртэл бас нэг цорго үйлджээ. Эхлээд тэнд тулман хөөрөг хийсэн авч тэр нь олигтой хөөрөгдөж чадсангүй. Ундааг сөгнөх үйлчлэгч нар тэнд бэлэн хүлээж зогсох ажээ. Модны мөчир, навч, жимс бүгдийг цул мөнгөөр урлажээ.
Дэлхийн гурван том шашин болох Будда, Христос, Лалын болон бөө мөргөлийн ёсны төлөөлөгчид нийслэлд тус тусын үйл ажиллагааг явуулж байсан бөгөөд 1254 онд Мөнх хаан Хархорум хотод Будда, Христос, Лалын болон бөө мөргөлийн ёсны төлөөлөгчдийг ирүүлэн дэлхийн түүхнээ анх удаа онолын маргаан зохион байгуулсан байна.
Мөнх хааны үед 1256 онд Хархорумд байгуулсан Буддагийн "Хин Өн Гэн" буюу "Их Асарт сүм", "Читаван" зэрэг 12, Лалын 2, Христосын 1 нийт 15 тооны сүм дуган өөр өөрийн суртлыг номлож байжээ.
Эдгээр шашны болон иргэний сургууль, гэрийн буюу ордны сургууль соёлын газар, номын сан, архив, түүх судлах хүрээлэн Хархорумд ажиллаж байв. Их гүрний бүрэлдэхүүнд дээрх гурван гол шашинт улс, орнууд багтаж байсан болохоор тэдгээр шашинтны төвлөрсөн төлөөллийг нийслэлд буй болгох шаардлага урган гарчээ.
XIII зуунд Чингис хааны, үр ач нартаа нийт гүрний нутгийг хуваарилан өмчлүүлсэн тус тусын эзэмшил дээр Монголын хэд хэдэн улс буй болов. Тэдгээр нь Орос дахь "Алтан Орд", Иран дахь "Ил хан" буюу анхны хааны нь нэрээр алдаршсан "Хүлэгүгийн Улс" Дундад Ази дахь "Цагаадайн Улс" хожим 1260 оноос Хятадад байгуулагдсан Монголын "Юань Улс" зэрэг болно. Тэдгээр нь тухайн үеийн нөхцөл байдал, газар зүйн байрлалаас болж өөр өөрийн төв хоттой байв. Тухайлбал Ижил мөрний сав нутагт орших Батын Сарай, Бэрхийн Сарай, Иран дахь Монголын хаант улсын төв Тибриз мөн Цагадайн улсын нутаг болох Ферганд Андижан, мөн Бээжин, Багдад, Бухар, Самарканд зэрэг хотууд оршиж байв. Монголын хаад нийт гүрнийг Хархорум хотод төвлөрөн тэндээс удирдаж байсан болохоор их нийслэл нь мөн Хархорум байжээ.
Энэ бүхнээс дүгнэн үзэхэд XIII зууны үед Хархорум хот Ази-Европ, Араб дахины аянчин жуулчин, албаны түшмэд, ихэс дээдэс, эрдэмтэн мэргэдийг өөртөө даллан дуудсан дэлхийн соёл ирг‎эншлийг холбогч хотын үүргийг гүйцэтгэж байсан болох нь судалгааны явцад тодорхой болж байна.
Ангилал:Их Монгол Улс Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар Ангилал:Монголын эртний хот балгас Ангилал:Чингис хаан Ангилал:Өвөрхангай аймаг Ангилал:Монголын урьдын нийслэл Ангилал:Балгас хот
Мигель Анхель Лопес
Мигель Анхель Лопес (Miguel Ángel López, 1988 оны долоодугаар сарын 3-нд төрсөн) нь Испанийн спорт алхаан тамирчин юм. Тэр Лондоны олимпт оролцож тавдугаар байрт шалгарч байсан бөгөөд 2015 оны дэлхийн аварга, 2013 оны ДАШТ-ий хүрэл медальтай.
Эшлэл
Ангилал:Испанийн спорт алхагч Ангилал:Испанийн олимпын оролцогч Ангилал:20 километрийн спорт алхааны дэлхийн аварга Ангилал:20 километрийн спорт алхааны европын аварга Ангилал:Испанийн хөнгөн атлетикийн улсын аварга Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1988 онд төрсөн
Иохан Журу
Иохан Дэнон Журу-Агвавадре (Johan Danon Djourou-Gbadjere, 1987 оны нэгдүгээр сарын 18-нд төрсөн) буюу Иохан Журу (Johan Djourou) — Швейцарийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Хамбург болон Швейцарийн шигшээд тоглодог.
Тэрээр Этуаль Каруж багт байхдаа хагас хамгаалагчийн байрлалд тоглодог байсан бол Арсеналын бүрэлдэхүүнд орсоноос хойш хамгаалагчийн байрлалд тоглодог билээ.
Замнал
Түүний аав, ээж нь Кот-д'Ивуар хүмүүс ба Журу Абижанд төрсөн Швейцари гаралтай хүн юм.
13 настайдаа хөлбөмбөгтэй амьдралаа холбосон Журу 2002 онд Швейцарийн Этуаль Каруж багт 15 настайдаа хагас хамгаалагчаар элсчээ. Энэ үедээ тэрээр Арсеналын академитай холбогдож удалгүй 2003 оны наймдугаар сарын 1-нд залуучуудын багийн бүрэлдэхүүнд багтаж байв.
Журу Арсеналын бүрэлдэхүүн дэх анхны гараагаа Эвертоны эсрэг 3–1 харьцаагаар хожсон Лигийн цомын тэмцээнд хийж байв.
2007 оны наймдугаар сарын 10-нд Бирмингем Сити багтай таван сарын зээллэгийн гэрээ байгуулсан бөгөөд 2008 оныг хүртэл тогложээ. 2008 оны тавдугаар сард Матьё Фламиниг Милан руу явсаны дараа Журу Сеск Фабрегастай хослон тоглодог болж улмаар Филипп Сендеросыг мөн л Милан руу явсан, Коло Турег Манчестер Сити рүү явахтай нь холбогдон гарааны үндсэн бүрэлдэхүүнд багтах нь тодорхой болсон Журу есдүгээр сард урт хугацааны гэрээ байгуулж байв.
Швейцарийн шигшээ багийн бүрэлдэхүүний анхны гараагаа 2006 оны гуравдугаар сарын 1-нд Шотландын эсрэг Филипп Сендеросын оронд сэлгээгээр хийж байв. Журу 30 удаа гараанд гарчээ.
Шагналууд
Дэд байр
Холбоос
Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Швейцарын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Хамбург багийн тоглогч Ангилал:Германы Бундеслигийн тоглогч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Бирмингем Сити багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2008 оны хөлбөмбөгийн ЕАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Швейцарчууд
Шарнууд
Шарнууд нь Монголын нэгэн овог юм. Дархад, Хотгойд, Завханы хойт, Увсын зүүн, Ховдын торгууд, Баянхонгорын зүүн хойт, Архангайн өмнө бие Өвөрхангайн урд тал, Дорноговийн хойт, Сүхбаатар, Сэлэнгэ аймгийн хил залгаа, Дорнодын зүүн нутгуудад бий. Мөн Оросын буриад Өвөр монголд бий.
Нэрний тухай
Ангилал:Монгол овог аймаг
1969-1970 оны НБА-гийн улирал
1969-1970 оны НБА-гийн улирал — Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны 24 дэх улирал юм. 1969 онд дивизионыг бүс болгон нэгтгэн тоглуулах санал санаачлага дэмжигдэж дараах улирлаас хэрэгжүүлэхээр тогтов. Драфтын №1 сонголтоор хожмын шилдэг тоглогч Льюис Алсиндор буюу "Карим Абдул-Жаббар" Милуоки Бакс багт очсон нь түүхийн шинэ хуудсыг эхлүүлэв.
Холбоос
#1969/70 НБА
Хүү (шатар)
Анхны байрлал
Өргийн эхэнд цагаан хүүнүүд хөлгийн 2, хар хүүнүүд 7-р мөрөнд байрлана.
Нарийвчилбал, хүүнүүд тус тусдаа нэртэй байдаг.
Нүүдэл
Шатрын дүрсүүд дунд хүү нь онцлог байдлаар нүүж, иднэ.
Зөрсөн хүүг идэх
Тусгай дүрэм:
Нөхцөл
Бэрс гарах
Хүү нь зөвхөн урагшаа нүүж чаддаг. Иймээс айлын талын сүүлийн мөрөнд хүрвэл цааш нүүх боломжгүй болно. Иймээс бэрс гарах гэсэн тусгай дүрэм хэрэглэгдэнэ.
Анатолий Карпов
Анатолий Евгеньевич Карпов (1951 онд төрсөн) — 1975–1985 оны хооронд дэлхийн аварга цолыг эзэмшсэн ЗХУ-ын шатарчин.
Хүү (шатар)
Бэрс гарах
Сүүлийн мөр хүртэл ахиж чадсан хүү нь өөрийн талын бэрс, тэмээ, морь, тэрэгний аль нэг нь болж хувирна. Чухам алийг нь болгохоо тоглогч өөрөө сонгоно.
Ихэнхдээ хүүг бэрс болгодог тул "бэрс гаргах" гэдэг нэрийг ашигладаг. 8 хүүгээр бүгдээр нь бэрс гаргах боломжтой. Гэхдээ ердийн шатарт бэрс ганцхан байдаг тул дараах байдлаар бэрс гаргана: ※Гэхдээ эдгээр нь албан ёсоор заагдсан дүрэм биш юм.
Хүүг бэрс гаргах нь ердийн боловч тун цөөн тохиолдолд бэрсээс өөр дүрсийг сонгох нь бий. Энэ нь дараах шалтгаантай байж болно:
Үнэлгээ
Хүү нь дангаараа хамгийн сул дүрс юм. Гэвч шатрын дүрсүүдийн тэн хагас нь хүү байдаг тул тэднийг үл тоомсорлож болохгүй.
Энэ нь тухайн нөхцөл байдлаас шалтгаалж өөрчлөгдөнө. Жишээлбэл, бэрс гарахад ойртсон хүүгийн үнэ цэнэ эрс өснө.
Бусад
Хүүнүүдийн янз бүрийн байрлал, хэлбэрт нэр оноогдсон байдаг.
Эшлэл
Ангилал:Шатар
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн нь Олимпын жүдогийн тэмцээнтэй хамтдаа олон улсын жүдогийн хамгийн өндөр зэрэглэлийн тэмцээн болно. Тус тэмцээнийг олимпын бус жилүүдэд Олон Улсын Жүдогийн Холбооноос зохион байгуулдаг. Багийн тэмцээн 1994 оноос эхлэн зохиогдож буй. Эрэгтэйчүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1956 оноос эхлэлтэй бөгөөд тэмцээний журам цаг хугацааны туршид өөрчлөгдөж иржээ. Ирэх тэмцээн 2018 онд Азербайжаны Баку хотноо зохиогдоно.
Иммануэл Кант
Иммануэл Кант (Immanuel Kant; 1724 оны 4 сарын 22 – 1804 оны 2 сарын 12) нь Германы философич, зохиолч байв.
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Түүх
150px|right|thumb|Жүдогийн анхны дэлхийн аварга [[Нацүй Шоокичи, 1956 он]] Анхны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн Японы нийслэл Токио хотод болж, ганцхан нээлттэй ангилал буюу үнэмлэхүй жингийн аваргыг шалгаруулахад эзэн орны Нацүй Шоокичи түрүүлж, анхны дэлхийн аварга гэгдэн түүхэнд үлджээ. Тэрээр шигшээ барилдаанд нутаг нэгт Ёшимацү Ёшихиког ялсан байна. 2 дахь тэмцээн 2 жилийн дараа мөн л Токиод зохиогдоход япончууд бас эхний 2 байрыг эзэлсэн аж. 1961 онд дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн анх удаа Японы хилийн дээсийг алхан Францын Парист зохиогдоход Нидерландын жүдоч Антон Геесинк өмнөх дэлхийн аварга Сонэ Коожиг ялж, анхны Япон биш дэлхийн аварга болжээ.
Иммануэл Кант
Кантын философи
Кантын философийн сэтгэлгээний хөгжлийг 2 үед хувааж болно. Нэг дэх үе нь 1870 аад оныг хүртэлх үе бөгөөд энэ үедээ Кант онолын шинжлэх ухааны хувьд туршлагын баримтыг харгалзахгүйгээр философийг ухаанаар боловсруулж үндэслэж болно гэж үзсэн. Хоёр дахь үе нь 1870-аад оны эхнээс хойших үе бөгөөд энэ үедээ үзэгдлийг юмсаас хатуу зааглахыг оролдсон.
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Түүх
1965 онд жингийн 3 ангилал (-68 кг, -80 кг, +80 кг) нэмэгдсэн байна. 1964 оноос жүдо нь олимпийн спорт болж, 1968 онд олимпийг өнжсөний дараа олимпийн бүрэн эрхт гишүүн нь болон, дэлхийн өнцөг булан бүрт хөгжих болжээ.
Иммануэл Кант
Намтар
Германы сонгодог философыг үндэслэгч Иммануэл Кант 1724 онд Пруссийн Кёнигсберг хотод төрж 1804 онд мөн тэндээ нас баржээ. Тэрээр Соён Гэгээрэл хийгээд романтизмын завсрын үед буюу Европ тив феодалын бурангуй ёсноос ангижирч байсан түүхэн үед амьдарч байсан юм.
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Түүх
Харин эмэгтэйчүүд дөнгөж 1980 оноос л аваргаа шалгаруулж эхэлсэн бөгөөд эхэндээ эрэгтэйчүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зохиогддоггүй жил, сөөлжилж болдог байлаа. 1987 оноос эрэгтэй, эмэгтэй жүдочид нэг дор цугларч аваргаа шалгаруулах болсон билээ.
Иммануэл Кант
Намтар
Нэр хүнд бүхий Кёнигсбургийн их сургуулиа эцэг нь нас барсны улмаас орхисон Кант гэрийн багш хийж эхлэв. Чухам энэ үедээ 20 гаруйхан настай И.Кант “Түгээмэл жам ёсны түүх ба тэнгэрийн онол” (1755) ном бичиж анхдагч аварга том мананцараас үүссэн Нарны системийн үүслийн тухай таамаглал дэвшүүлсэн нь одоо ч гэсэн гайхашрал төрүүлдэг. Мөн И.Кант амьтны ертөнцийн гарал үүслийн ангилал буюу янз бүрийн амьтдыг боломжит гарал үүслээр нь ангилж үзэх оролдлого хийж байсан нь Ч.Дарвины хувьслын онолд тун ойртсон хэрэг юм. Тэр угаасаа л оюун ухаан нь задарсан хүн байжээ. Түүнээс хойш И.Кант Кёнигсбургийн Их Сургуульд л багшилсан юм. Өөр ямар ч ажил хийгээгүй.Ингэхдээ тэр цэвэр гүн ухааны талбарт ажиллах өөрийн зорилгыг ингэж тодорхойлсон:
1. Би юу мэдэж чадах вэ ? (метафизик);
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Монгол улс жүдогийн ДАШТ-д
Монгол улс жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс 4 алт, 3 мөнгө, 12 хүрэл медаль хүртээд буй. Мөн багийн тэмцээнд эмэгтэй баг 1 мөнгө, 1 хүрэл, эрэгтэй баг 1 хүрэл медаль хүртсэн байна.
Иммануэл Кант
Намтар
2. Би юу хийх ёстой вэ ? (ёс суртахуун);
3. Би юунд найдахыг зориглох вэ ? (шашин);
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Жингийн ангилал
Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд эрэгтэй эмэгтэй тус бүр 7 жингийн ангилалд, нийт 14 аварга тодруулдаг. Мөн 2017 оноос холимог багийн төрөл албан ёсоор тэмцээний хөтөлбөрт багтсан.
Иммануэл Кант
Намтар
1. Цэвэр оюун ухааны шүүмжлэл (1781) – гносеологи (эпистемологи)
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Тэмцээнүүд
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн нь Австрали, Антарктидаас бусад бүх тивд зохиогдож байсан.
Иммануэл Кант
Намтар
2. Практик оюун ухааны шүүмжлэл (1788) – ёс зүй (этик)
3. Эрэгцүүлэх чадварын шүүмжлэл (1790) – гоо зүй
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Бүх цаг үеийн медалийн хүснэгт
2021 оны зургаадугаар сарын 28-ы байдлаар:
Иммануэл Кант
Намтар
Насан туршийн бодол сэтгэлгээгээ хэдхэн жилийн дотор гарган бичсэн эдгээр бүтээл нь И.Кантыг XYIII зууны агуу их сэтгэгч, дэлхийн философи сэтгэлгээний ноён оргилийн нэг болгосон юм. И.Кант ажил хэрэгч германчууд ч гайхмаар чанд хатуу дэглэмээр ажиллаж өөрийгөө шахдаг байв. Иймээс тэр: “Sapere aude! буюу өөрийн оюун ухааныг ашиглах эр зоригтой бай” гэсэн Гэгээрлийн уриатай байв.
Жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Багийн ДАШТ
Жүдогийн багийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн 1994 онд гараагаа эхэлж, 2006 он хүртэл 4 жилд нэг удаа зохион байгуулагддаг байв. 2007 оноос хойш жил бүр зохиогдох болсон тус тэмцээнд дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд улсаа төлөөлж оролцсон жүдочид зодоглохгүй байх нь элбэг. Багийн тэмцээнд эрэгтэй, эмэгтэй хоёр төрөлд эрэгтэй 60, +100, эмэгтэй 48, +78 жингүүдийг хасч эрэгтэй 60 кг - +90 кг,эмэгтэй 52 кг - +70 кг гэсэн тус бүр 5 жингийн ангиллаар өрсөлддөг. Уг тэмцээнд медаль авсан багийн бүх жингийн тамирчдад тэмцээнд оролцсон эсэхээс үл хамааран медаль гардуулдаг байна.
Эшлэл
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл  Ангилал:Тулааны спортын жагсаалт
Иммануэл Кант
Намтар
И.Кантын ёс зүйн сургаальд хүнийг: хүн бол үзэгдэл, хүн бол өөртөө байгаа юм гэсэн хоёр талаас нь авч үздэг. Эндээс И.Кант: гэж дүгнэсэн.
Алакөл
thumb|Алакөл нуурын ус эрээлжилдэг Алакөл (Алаколь; «алаг нуур») — Казахстан орноо Балхаш-Алакөлийн хотгорт байгаа 2696 км² талбайт, бага давстай нуур.
Иммануэл Кант
Намтар
Ингээд И.Кант: гэсэн гаргалгаа хийжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Вальхалла Ангилал:Германы гүн ухаантан Ангилал:Германы зохиолч Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол Ангилал:Гоо зүйч Ангилал:Ёс суртахууны гүн ухаантан Ангилал:Зохиогч Ангилал:Номын санч Ангилал:Соён гэгээрүүлэгч Ангилал:Танин мэдэхүйн онолч Ангилал:Улс төрийн гүн ухаантан Ангилал:18-р зууны гүн ухаантан Ангилал:Оросын Шинжлэх Ухааны Академийн хүндэт гишүүн Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Пруссийн Хант Улс Ангилал:Дорнод Пруссийн хүн Ангилал:Пруссийн хүн Ангилал:Германчууд Ангилал:1724 онд төрсөн Ангилал:1804 онд өнгөрсөн
Алакөл
Хасаг орны дотор Алматы болон Дорнод Казахстан мужийн хилийн зурвас нуураар дайрна. Нуураас зүүн урагш холгүй Хасаг—Хятадын хил байх бөгөөд Зүүнгарын хаалга болон Хятадын Эв нууртай хамт нэгэн хотгор газар байгаа юм.
«Анагаагч нуур» гэсэн утга бүхий хочтой. Нуурын баруун эрэгт Коктума рашаан сувиллын суурин, зүүн эрэгт Кабанбай (хуучнаар Жарбулак) аялал жуулчлалын суурин байна. Нуур далайн түвшнээс дээш 343 м өндөрт байна.
Эдди Жонс
Эдди Чарльз Жонс (Eddie Charles Jones) нь (1971 оны 10 сарын 20-нд, Флорида мужийн Помпано Бийчид төрсөн) Америкийн Нэгдсэн Улсын сагсан бөмбөгч юм. 2-р байрлал буюу шиддэг хамгаалагчийн байрлалд тоглодог. 1994 оны драфтын 1-р тойргийн 10-р сонголтоор Лос Анжелес Лэйкерс баг сонгосон.
Алакөл
Нэр
Алакөлийг монголчууд «Гүүр нуур» (Гурге-Нор) гэж нэрийдэж байсан байж магадгүй. Баримт судлах хэрэгтэй.
Газрын зурагт
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Казахстаны нуур Ангилал:Давст нуур Ангилал:Алматы муж Ангилал:Дорнод Казахстан Ангилал:Рамсарын ус, намгархаг газар
Эдди Жонс
Лос Анжелес Лэйкерс
Рүүкий улиралдаа 14 оноо, 2.05 таслалт дундажлаж, 64 тоглолтод оролцсоны 58-д гараанд гарч тоглосон байна. Мөн бөмбөг алдалтаасаа олон бөмбөг тасалснаараа НБА-г тэргүүлж, оны шилдэг шинэ тоглогчийн шагналын шалгаруулалтад 4-т жагссанаар 1994-95 улиралын НБА-гийн шилдэг шинэ тоглогчийн 1-р багт нэрлэгдэж, мөн Бүх оддын долоо хоногийн, Шинэ тоглогчдын шалгуур тоглолтод шинэ тоглогчдын багаас орж тухайн тоглолтын хамгийн өндөр оноо болох 25 оноо, 6 таслалт, мөн 4 самбараас бөмбөг аван МВП-гээр шалгарав. Энэ үед Жонс нь Седрик Себаллос, Ник Ван Эксел нарын хамт Лэйкерс багийн гол тоглогч болоод байлаа.
Дараагийн улирал нь Лэйкерс Гайл Гүүдричийн зүүж байсан 25 дугаарыг мөнхөлснөөр Жонес дугаараа 6 болгон өөрчилөв. Тэрээр Жулиус Ирвингийн фэн байсан болохоор 6 номерыг сонгосон байна. Эдди Лэйкерст өнгөрүүлсэн 5 улиралдаа 2 удаа Бүх-оддын тоглолтонд оролцож, Бүх НБА-гийн шилдэг хамгаалагчдын 2-р багт 2 удаа нэрлэгдсэн юм.
Шарлотт Хорнетс
Эдди дараагийн талбар болох Хорнетст өнгөрүүлсэн эхний 1999–2000　улиралдаа 20.1 оноо, 2.7 таслалт, 4.2 дамжуулалт, 4.8 самбар дундажлав. Жонс бүх оддын тоглолтын санал асуулгаар Дорнодын багийн гарааны хамгаалагчаар сонгогдож, Бүх НБА-гийн 3-р багт нэрлэгдэж, Хорнетс плэй-оффт шалгарав. Улирлын эцэст чөлөөт агент болсон Жонсд Чикаго Буллс, Орландо Мэжик багаас санал ирсэн ч тэр өөрийн нутгийн баг Майамиг сонгов.
Mайами Хит (Гриззлизээс буцаж ирэв)
Хорнетс багтай буцаж гэрээ хийсэн даруйдаа тэрээр Энтони Мэйсонтой Майами баг руу Жамал Машбюрн, П.Ж Браунтай солилцоогоор явав. Тэр шинэ багийн талбайд маш сайн дасаж, 2001 онд Алонзо Морнингийг эзгүйд Хийтийг плэйй-оффт шалгаруулж чадав. 2002–03 улиралд 18.5 оноог дундажлан, оноо авалтаар Майамиг тэргүүлэв. 2003-04 улирлын төгсгөл хүртэл Жонсын амжилт буурсангүй. Гэвч Карон Батлер, Ламар Одом гэсэн тоглогчид гараанд гардаг болсноор багт гүйцэтгэх үүрэг өөрчлөгдөж эхлэв. 2004-05 улиралд Двэйн Вэйд сайн тоглож эхэлснээр сэлгээнд суух болсон Эдди дунджаар 12.7 оноо авч байв. 5 улирал өнгөрүүлсэн Хийтээс Жонс 2005 оны 8сарын 2-нд Жэймс Поси, Жэйсон Виллиамс хоёроор солигдон Мемфист очсоноор 13 тоглогчоор 5 өөр багт солилцоонд орсон рекорд тогтоов. 4 тоглолтод Мемфисийн өмсгөлтэй гарсан түүнийг 2007 оны 1 сарын 30-нд Мемфис багаасаа хаслаа. Тухайн оны 2 сарын 1-нд Жонс цалингийн хамгийн бага гэрээгээр Майамид эргэн ирж мөрөндөө гэмтэл авсан Двэйн Вэйдийг орлон 3 тоглолтод оролцов.
Даллас Маверикс
Дараагийн 2006–07 улиралд Эдди Жонс дахин чөлөөт агент боллоо. 2007 оны 8 сарын 3-нд Жонс Даллас Маверикстай 2 жилийн гэрээнд гарын үсэг зурав. 2007 оны 8 сарын 6-нд 35 настай Эдди Жонс эмнэлэгийн үзлэгт тэнцсэн хэмээн Даллас Морнинг Ньюс сонин нийтэлжээ. Тус сонинд Жонс эхний жилдээ 1.83 сая доллар авахаар гэрээ хийсэн гэж бичсэн. Маверикс Жонстой гэрээ хийснээ хүлээсэн зөвшөөрсөн боловч гэрээны заалтыг олон нийтээс нууцалсан юм.
Индиана Пэйсерс
2008 оны 10 сарын 10-нд Индиана Пэйсерс рүү солилцоогоор ирэв.
Пэйсерст очоод гэрээгээ дахин шинэчилж өөр багт тоглох, эсвэл зодог тайлж болно гэсэн заалт нэмсэн байна. 2008 оны 10 сарын 16-нд Пэйсерс цалингийн цэсээ суллах гэж Жонсыг багаасаа хаслаа.
Гадны холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Америкчууд Ангилал:1971 онд төрсөн
Жулиус Рэндл
Жулиус Рэндл (Julius Randle; 1994 оны арваннэгдүгээр сарын 29, Техас, Даллас) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн «Лос-Анжелес Лейкерс» багт тоглодог.
Замнал
Оюутны лигийн «Кентукки Уайлдкэтсийн» 40 тоглолтонд 15.0 оноо, 10.4 самбар 30.8 минутанлл дунджилаад 2014 оны зургадугаар сарын 26-нд НБА-гийн драфтад өрсөлдсөн Рэндл №7-гоор сонгогдож, «Лос-Анжелес Лейкерст» хуваарилагдаж, долдугаар сарын 13-нд гэрээлсэн.
2014 оны аравдугаар сарын 28-нд «Хьюстон Рокетсийн» эсрэг баруун шилбэний ясаа гэмтээн маргааш нь мэс заслаар эмчлүүлсэнээр бүтэн улирал тоглохгүй болов.
Гадны холбоос
Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хүчний довтлогч Ангилал:Лос-Анжелес Лейкерс багийн тоглогч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1994 онд төрсөн
Челябинск
Челябинск (оросоор Челябинск; Шелебий) — ОХУ-ын Челябинск мужийн төв, 1 сая 143 мянган хүнтэй саятан, улсынхаа есдүгээр их, Ази тивд оршдог хот.
Хамтын ажиллагаатай хотууд
Челябинск нь дараах долоон хоттой хамтын ажиллагаатай:
Эшлэл
Ангилал:Челябинск мужийн суурин Ангилал:Азийн суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын хот Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:1736 онд байгуулагдсан
Ченнай
Ченнай (Тамилаар: சென்னை, хуучнаар Мадрас மெட்ராஸ், மதறாஸ்) нь Энэтхэгийн Тамил Наду мужийн нийслэл хот. Энэ хот нь хүн амын тоогоорооо Энэтхэгтээ 5 дугаарт ордог байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Саятан хот Ангилал:Тамил Надугийн суурин Ангилал:Тамил Надугийн тойрог Ангилал:Энэтхэгийн их сургуулийн хот Ангилал:Энэтхэгийн холбооны муж улсын эсвэл холбооны нутаг дэвсгэрийн нийслэл Ангилал:Энэтхэгийн хот
Дансранбилэгийн Догсом
Намтар
Д. Догсом 1884 оны 7 дугаар сарын хорьдоор Халхын Сэцэн хан аймгийн Эрдэнэдалай вангийн хошууны нутаг Шинэ булаг хэмээх газар харц ард Дансранбилэгийн хүү болон төрсөн. Шинэбулаг хэмээх газар нь одоогийн Хэнтий аймгийн Баян-Овоо сумын баруун урдхан Багабулаг, Шинэбулаг хэмээх газар байдаг бөгөөд энэ нь Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан сумын нутагтай зах нийлэн оршдог ажээ.
Д. Догсом гэрийн сургалтаар бичгийн боловсрол олж, 12 наснаасаа хошуу тамгын газар бичээчийн алба хийж 15 настай өөрийн хошуу Далай вангийн хошууны тамгын газар түшмэл, Сэцэн хан аймгийн Хэрлэн барс хотын чуулган буюу Хан Хэнтий уулын чуулганд бичээчийн алба хашиж байгаад Богд хаант Монгол улсын үед Сангийн яаманд бичээч, Цэргийн яаманд эх зохиох түшмэлээр ажиллахдаа уул албыг эндэгдүүлэлгүй хаасны учир бичгийн гавьяаны дөтгөөр зэргээс дэд зэрэгт шагнагдан, бичиг эрдмийн чадлаараа нэрд гарч хурц билэгт цол шагнагджээ.
Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын улс төрд
Д.Догсом Цэргийн яаманд эх зохиох түшмэлээр ажиллаж байхдаа үндсэн ажлынхаа зэрэгцээ Монголын тусгаар тогтнолын асуудлаар 1915 онд Хиагт хотноо болсон Монгол, Орос, Хятад гурван этгээдийн бага хуралд монголын төлөөлөгчдийн эх зохиох түшмэлээр, 1915-1916 онд Засгийн газраас томилсон газар дэлхийн баялагийг шинжлэх комисст тус тус ажиллаж байв. 1919 онд Богд хааны зарлигаар …Монгол Орос хоёр улсын найрамдлын гэрээ бичиг хэлэлцэн тогтоохуйд үнэн санаагаар хүчин зүтгэсэнд… Цэргийн яамны эх зохиох түшмэл хурц Догсомыг нэгэн зэрэг тэмдэглэсэн дэд зэрэг тогосын отгоор нэхэн шагнасан ажээ.
Монголын Автономит засгийг устгах, харийн дарлалыг эсэргүүцэж Цэргийн яамнаа эх зохиох түшмэлийн алба хаах гутгаар зэрэг Д.Догсом 1917 оны үед Улсын Дээд, доод хуралд чухал нэгэн саналыг бичгээр өргөжээ. Түүнд: хэмээн тавьжээ.
Мөн уг саналд гэжээ.
Д.Догсомын эл санал Монгол орны тусгаар тогтнол газар нутгийн бүрэн бүтэн байдлыг сэргийлэн хамгаалах ажлыг тогтоож төлөвшүүлэх, мөн Монгол улсын төр, засгийн төв Нийслэл хүрээний дотоодын хамгаалалтыг буй болгож ажиллуулах хэмээсэн маш чухал санал байснаас олны талархлыг онцгой татжээ. Д.Догсом феодалын нийгмийн төрийн байгууллагад ажиллаж байсан боловч эзэд ноёдын шударга биш байдалтай санаа нийлэхгүй болсноос эрх баригчдад элдвээр дарлагдаж байсныг өгүүлсэн байдаг. Тухайлбал: Эзэрхэг засаг ноёд түүний биеийг зүйл зүйлээр ёсны гадна хэтэрхий дарлан зовоож, мөлжин тохируулсан учир хилс бэрхийг тэсвэрлэн хүлээж чадахгүйд хүрч харьяат засаг ван Навааннэрэнтэй заалдан тэмцэлдсэн учир өөр хошуунд гэр цуцлах зовлонг хүлээж явсан учир хэзээ ямагт харъяат эзэрхэг харгис засгийн ёсонгүй дарлалтаас бэрхшээн жигшиж, аль нэгэн цагт тэдний гар савраас ангижрах хэмээн өгүүлжээ. Тэр бүхэн нь Д.Догсомд нийгмийн тэгш биш байдлыг эсэргүүцэж байсан дэвшилт эх оронч үзэл бүрэлдэн төлөвшсөн нь харагдаж байна.
Д.Догсомын “Ардын намыг байгуулах явдлыг анхан хэрхэн үүсгэн оролдсон тухай” гэдэг томоохон өгүүлэл нь МАХН-ын түүхэнд холбогдол бүхий зүйлүүд номд 1928 онд хэвлэгдсэн. Уг бүтээл нь Нийслэл хүрээнд нууц хоёр бүлгэм үүсч, тэр дундаа Хүрээний бүлгэм хэрхэн үүссэн талаар судалгааны сурвалжид байдаггүй зүйлсийг өгүүлсэн. Мөн хоёр бүлгэм үйл ажиллагаагаа гүнзгийрүүлэн өргөжүүлж, ЗОУ-тай холбоо тогтоолгохоор төлөөлөгчдөө илгээн явуулж хэрхэн олон түмнийг харийн дарлалаас ангижруулахаар зүтгэснийг өгүүлсэн үнэ цэнэтэй түүхэн бүтээл юм. Японы эрдэмтэн Футаки Хироши ... ”Ардын намыг байгуулах явдлыг анхан хэрхэн үүсгэн оролдсон тухай” дурдатгалыг задлан“... С.Данзан, Д.Бодоо, Д.Догсом, Ө.Дэндэв, Д.Сүхбаатар нарын талаар хувьсгалчид хэмээн үзсэн бол О.Батсайхан... хувьсгалчид гэсэн нэр томъёог хэрэглэсэн нь бодит байдалд үл нийцсэн байна гэж үзэж хувьсгалчид бус үндэсний тусгаар тогтнол, эрх чөлөөний төлөө тэмцэгчид байсан болов уу. Мөн 1921 оны Монголын үндэсний ардчилсан хувьсгалын удирдагчдын нэг Д.Догсомын дурдатгал нь МАН-ын үүсэл хөгжлийн талаар үнэ цэнэтэй эх сурвалж агуулж, орчин үеийн Монголын түүхийн хуудсыг баяжуулахад өөрийн хувь нэмрээ оруулсан бүтээл хэмээн онцлон тэмдэглэсэн байна.Мөн тухайн үеийн “Ардын үндэсний эрх”, ”Үнэн”, ”Улаан од” зэрэг хэвлэлүүдэд цаг үеийн томоохон нийтлэлүүдийг бичиж байсан байна.
Хятадад дагаар орох үес
1919 оны 11-р сарын 15-нд болсон Богдын засгийн газрын доод хуралд Д.Сүхбаатар, М. Дугаржав нарын хамт бичгийн түшмэлээр оролцож Монгол улсын тусгаар тогтнолыг устгаж Хятадад дагаж орох тухай асуудал хэлэлцүүлэхэд Догсом эсэргүүцэж “Манай Монгол Хятадын дарлалаас ангижирч газар орноо бүрэн бүтэн болгон авахын тулд Хятадтай удаа дараа дайн байлдаан хийсний учир нэгэнт өшөөтөн дайсан бололцон хятадын гарт дахин орох болбол урьдаас хувь илүү дарлагдах гашуун зовлонг үзэх тул хятадыг дагаж захирагдахыг манай доод хурлаас зөвшөөрөн баталж хэрхэвч чадахгүй, хэрэв энэхүү хятад цэргийн эрхтэн Сюй Шү Жан цэргийн сүрээр айлган дагуулах байдал гаргавал манай монгол цэргүүд цэргийн зэвсэг гарт бүхий цагт даруй зэвсэг хөдөлгөн... улс орноо батлан хамгаалж чадна... гэснээс үзэхэд улс орноо харийн дарлал мөлжлөгөөс тууштай эсэргүүцэж хамгаалж байсны нэг жишээ юм.
1920 оны 3, 4-р сарын үед Хувьсгалт нууц бүлгийнхнээс “эрх баригчид ба угсаатан ноёд” Сюй Шү Жаны хашааны хаалганд нууц ухуулах бичиг наажээ. Тэр бичгийг түүхийн ухааны доктор асан Д.Гонгор нягтлан судалж, урьд нийтлэгдсэн хувилбарт ташаарч байсныг залруулан тайлбар хийж, уг бичгийг Догсом бичиж Хүрээний бүлгээс гаргажээ гэсэн судалгааны дүгнэлт хийсэнтэй судлаачид санал нэгтэй байдаг...Уг бичигт “Мөнөөхөн Дундад Иргэн Улс угсааг халж, эрдэмтнийг сонгож хэрэглэн, зуун овгийг нэгтгэж, таван гишүүнийг бүртгэн, дөрвөн далайг төвшитгөсөн нь үнэхээрийн мөчид монголын болхи ардуудын санаа зүүдэнд ч эрмэлзэн гүйцэтгэхгүй цөм цагийн улирал, тэнгэрийн зохиолд нийлүүлсэн нь болай.
Гагцхүү Монгоп улс эртнээс засгийг байгуулахад сонгож хэрэглэсэнгүй. Халхын дөрвөн аймаг, наян зургаан хошууг тус тус захируулахад цөм урьд үеийн Чингис хааны угсаа төрлийн тайж хэмээх ясыг дагаж бие эрхтэн бүрэн төдий хүнээр засаг хэргэмийг залгамжлуулсаар хэв идээшил мэт болсон ажгуу. Одоо Монгол улс язгуураас эрдэм соёлд шалгарч, боловсорсонгуйн дээр ялангуяа ойр нөхөд олон засаг ноёдууд эрдмийг судалж, улсыг засахыг эрхэмлэх байтугай харин нэгэн биеийн угсаа өндөр, эрх тушаал ихэд эрдэм, энгийн аж төрөх шударга номхон ардыг хилс дарлаж, албан гувчуурыг ёсны гадна авах ба ёсыг тэрслэн журмыг умартаж, эрдэмтнийг аглаг, зусар бялдуучийг ойр болгон үзэж, гурван хэлхээ, таван үүрдийг огоот гээгдүүлж, дан биеийн гэдэс цатгалангаар санаанд нийлүүлэн жаргахыг хичээхээс өөр үгүйд хүрсэн нь одоо цагт нийлэлцэхгүйд хүрчээ... Угсааг дагаж хошууны засаг залгамжлуулахыг нэг мөсөн устгаж, одоогийн эрдэм ухаангүй засгийг халж, дэлхий дахины олон гадаад улсын адилаар сонгож байгуулах засгийг явуулж...” гэснээс үзэхэд ардчилсан үзэлтэй байсан төдийгүй ард олныг дарлан зовоож байгаа талаар дэлгэрэнгүй тусган өгүүлсэн байна...
Оросын хувьсгалчид Дорно дахины ард түмэн, түүний дотор монголын ард түмний эрх чөлөөний тэмцэлтэй нягт холбоотой ажиллах зорилготой тусгай байгууллага байгуулах саналыг 1920 оны 3 дугаар сард Оросын коммунист Намын Сибирь мужийн товчоонд тавьсны үндсэн дээр Эрхүү хотноо “Азийн товчоо” гэдгийг байгуулжээ. Хувьсгалт нууц бүлгүүдээс Зөвлөлт Орос, Сибирь, Алс Дорнодтой холбоо тогтоох ба... тэдгээрийн талаар чухал мэдээ олж авахад М.И.Кучеринко, Я.В.Гембаржевский нар онцгой их тус хүргэжээ.Бүлгийн гишүүд М.И.Кучеринко, Я.В.Гембаржевский нартай уулзах үед Х.Чойбалсан орчуулдаг байсан байна.
Богдоор толгойлуулсан автономит засгийг дахин сэргээхийг гол зорилго болгосон Д.Догсом, Д.Бодоо, Жамъян гүн зэрэг нийслэл хүрээний жижиг түшмэлүүд, бас автономийг сэргээж, хөрөнгөтний ардчилсан зарим шинэчлэл хийх замаар түүний хүрээг өргөтгөх гэсэн үндэсний хөрөнгөтний элементийн санааг илэрхийлсэн Данзан зэрэг хүмүүс оролцож байв... 1920 оны 6 дугаар сарын 25-нд хоёр бүлэг хамтран Догсомын гэрт хуралджээ. Мөн хурлаас Орос улсад төлөөлөгчид нэмэн явуулах асуудал хэлэлцжээ. Хуралдагсад шодож Д.Сүхбаатар, Лосол, Догсом, Д.Бодоо, Чагдаржав нарыг явуулах болж тэдний замын зардал, хэрэглэх хүнс, уналга морь зэргийг хувьсгалт байгууллагын гишүүдээс хуваарилан гаргуулах, харилцааны нууц түлхүүр үгсийг зохион бичгээр харилцахдаа Д.Сүхбаатарыг “ээж”, Лосолыг “аав”, Догсомыг “Георгий” гэх мэт хүн тус бүр дээр нэр буруулан бичиж байхаар тогтоожээ. 1920 оны 6 дугаар сарын 25-нд бүлгэмүүд хамтран хуралдаж Монгол ардын нам байгуулж “Намын хүмүүсийн дагаж явах тангарагийн бичиг”-ийг хэлэлцэн баталж ЗОУ-аас тусламж гуйх асуудлыг хэлэлцэв. 1920 оны 7 дугаар сард Данзан, Чойбалсан нарыг Хүрээнээс явсны дараагаар ЗОУ-д МАН-ын төлөөлөгчдийг нэмж явуулахаар шийдвэрлэж, Д.Бодоо, Д.Чагдаржав нарыг явуулж, дараа нь Д.Сүхбаатар (Төмөр) Д.Лосол (Дагва), Д.Догсом (Дэмбэрэл) гэдэг нууц нэрээр худалдаачдын дүрээр явсан байна. Ф.И.Гапоны шаардлагын улмаас Богдын тамгатай бичиг ба Намын бичиг хоёрын аль нь чухал болох талаар төлөөлөгчдийн дунд маргаан үүсч, 1920 оны 8 дугаар сарын 29-нд “Дорно зүгийн олон улс ард лугаа холбогдох хорооны Монгол Төвдийн хэлтэст” хэмээн хаяглаж Д.Бодоо, Д.Догсом нар бичиж өргөн барьжээ.
Уг бичигт: Орос улсын их тусыг Ардын намын нэрээр хүлээн авч, нийгмийн бусад хүчинд тулгуурлан автономитыг сэргээн, Богд Жавзандамба хутагтыг хэмжээт эзэн хаанд өргөмжлөн ардын этгээдийн Ардын намтай холбоо тогтоох гэсэн хоёр утга зүйлийг гол болгон илэрхийлж, “Орос улсын Зөвлөлт засгийн газраас алин болох түргэн цагийн дотор МАН-д үзүүлэх ил далдын их хүч ба автономийг босгоход яаравчлахыг хүснэ” гэжээ. Мөн “Монголын ард түмний тэсэхүйеэ бэрх байдлыг илтгэсэн бичиг” уг бичгийн талаар Г.Дашням томоохон өгүүлэл нийтлүүлсэн. Түүнд Монгол газарт тохиолдсон зовлон зүдгүүрийг товчлон боловч өмнөд, умард хөршүүдийн бодлого түлхэлтийн улмаас өөртөө засах эрхтэй улс болж, улмаар автономит засгийг алдсаны улмаас Гадаад Монголын ард олонд учирсан хүнд байдлыг боловсруулсан нь тэдний үзэл бодлын төлөвшил, нийгмийн өмнө тулгарсан зорилтын ойлгож томъёолох чадвар, бичиг үсгийн өндөр боловсрол, төлөөлөгчдийн дундах нэр хүнд зэрэг нилээд олон зүйлтэй холбоотой.. хэмээн Н.Хишигт багш дүгнэн өгүүлсэн байна.
Ардын хувьсгалаас хойш
1921 оны Үндэсний ардчилсан хувьсгал ялсны дараа 7 дугаар сараас 12 дугаар сар хүртэл Ардын засгийн газрын дотоод Яамны (засаг захиргаа, соёлын асуудал эрхэлж байсан) эрхэлсэн түшмэл, 1922-1924 онд Цэргийн яамны дайчлан бүртгэх хэлтсийн эрхлэгч, 1924 оны 6-10-р сард Сэцэн хан аймгийн Далай ван, Эрх гүн, Бишрэлт ван, Ахай гүн, Үйзэн гүний хошуудад орон нутгийн захиргаадыг өөрчлөн байгуулах, хүн малын тоо бүртгэлийг үнэн бүрэн гаргуулах үүрэг бүхий төлөөний түшмэлээр... томилогдон ажиллаж байсан байна. Д.Догсомыг 1924 оны 10 дугаар сараас Монгол улслын засгийн газраас Ховдын хязгаарт суух төлөөний түшмэлээр ажиллуулжээ. Д.Догсом Ховдын хязгаарын ард түмэнд ардын засаг төрийн бодлогыг ухуулан таниулах, нутгийн захиргаадыг ардчилсан үндсэн дээр өөрчлөн байгуулах нам, засгийн бодлогыг хэрэгжүүлэх ажлыг удирдан зохион байгуулж байв. 1925 оны 5 дугаар сард дөрвөдийн үнэн зоригт хошуунд Д.Догсомыг нутгийн захиргаа байгуулахаар очоод байхад нь хүмүүс элдэв цуу үг тарааж түүнийг эсэргүүцэж байсныг 1925 оны 5 дугаар сарын 10-нд засгийн газарт илтгэн “Төлөөний түшмэл Догсом... бүдүүлэг, ард түмнийг ухуулж шүүмжлэн бүх зүйлийг тайлбарлан бичиг гаргаж... арван гэр, баг, сум хошуудын олон төлөөлөгч нартай амаараа илтгэн аливаа удирдан жолоодох хэргийг тусгай дүрэмтэй нийцүүлэн хянаж, оролцон эдүгээ энэ 5 сарын 6-ны үдэш дөрвөдийн баруун аймгийн үнэн зоригт хошууны харчуудаа нийлүүлж нилээн хүмүүс тус хүрээний газар хуралдан бүлэглэж огт худал цуу үг зохиож газар газарт хүн илгээж олны итгэлийг хутган явуулсаар одоо төлөөний түшмэл Догсомын миний биеийг энэ нэгэн хошуу олон хуралдсанаар илүү шүүмжилсэн элдэв хэргийг засгийн зааврын ёсоор дагаж явсугай гэх зэргээр одоо энэ хэргийн гэнэн ардын хэрэгт аливаа хошуудын шар хар олон ард нэгдэн дуурайж дээдэд улс гэр, доодод ард олонд харшлал хорлолтой зүйлийг явуулжээ”... гэсэн нэгэн архивын баримтаас үзэхэд хязгаар нутгийг тохинуулах ажилд идэвхийлэн оролцож нутгийн ардын эсэргүүцэлтэй тулгаран улс орны хөгжлийг ухуулан ойлгуулах ажлыг хийж байснаа илтгэн мэдүүлсэн байна. Ховдын хязгаарт Засгийн газрын төлөөний сайдаар ажиллаж байхдаа жинжий хэмээх Бадамтай ханилан суусан.
Хувийн амьдрал
Д.Догсом 1926 оны 3 дугаар сарын эцсээр ЗХУ-д БНМАУ-ын бүрэн эрхт элчингийн нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажиллах болсон учир Ховдын хязгаараас Улаанбаатар хот явахдаа өөрийн сэтгэлтэй бүсгүй Бадамдаа зориулж “Хөх торгон дээл” гэдэг ардын дууны үг аяыг зохиосон ажээ. Мөн тэрээр “Дөрвөн уулын дунд” хэмээх ардын дууг зохиосон хэмээн урлаг судлаачид тогтоосон байна. Тэдгээр дуунууд өнөөдөр ч олны сонирхлыг татсан дуртай дуу хэвээр байна.
Мөн тэрээр түүх, улс төрийн нийтлэлүүдийг бичихийн зэрэгцээ яруу найраг дуу шүлэг нэлээдийг бичиж байжээ. Түүний шүлгүүд нь ихэвчлэн тухайн нийгмийн дотор байсан дутагдлыг шүүмжилсэн шинжтэй байв.1934 онд “Ардын үндэсний эрх” сонинд хэвлэгдсэн “Үндэсний хувьсгал”... шүлэг нь:
Элчин сайдаар ажилласан нь
Д.Догсом 1926-1927 онд БНМАУ-аас Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улсад суух бүрэн эрхт элчингийн нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажиллаж, монгол зөвлөлтийн ард түмний найрамдлыг бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан төдийгүй БНМАУ-ын гадаад байдлыг бэхжүүлэхэд зохих хувь хандив оруулсан туршлагатай дипломатч байв... 1928-1930 онд Алтанбулагийн сайд, 1930-1931 онд Эдийн засгийн зөвлөлд хэлтсийн эрхлэгч, 1931 онд Хувьсгалын музейн дарга, 1932-1933 онд Улаанбаатар хотын захиргааны даргаар ажиллаж байв.
Д.Догсом ЗХУ-д суух БНМАУ-ын бүрэн эрхт элчингийн нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар ажиллаж, монгол зөвлөлтийн ард түмний найрамдлыг бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан төдийгүй БНМАУ-ын гадаад байдлыг бэхжүүлэхэд зохих хувь хандив оруулсан туршлагатай дипломатч байв. Тиймээс 1933 оны 9 дүгээр сард БНМАУ-ын Бага Хурлын тэргүүлэгчид, Ардын сайд нарын Зөвлөлийн шийдвэрээр Д.Догсомыг БНМАУ-аас Тагна Тува улсад суух бүрэн эрхт элчингээр томилжээ. 1933 оны 11 дүгээр сараас 1934 оны 11 дүгээр сар хүртэл БНМАУ-аас Тагна Тува улсад суух бүрэн эрхт элчин төлөөлөгчөөр ажиллахаар явахдаа Улаанбаатараас машинаар гарч Увс аймгийн төвийг дайрч, машин явах боломжгүй газраар мориор явсаар 1933 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр Тувагийн нийслэл Кизил хотод очжээ. Д.Догсом ийнхүү явахдаа орон нутгийн байдалтай танилцаж зарим арга хэмжээ авах нь зүйтэй гэж үзжээ... Үүнд:
1.Увс, Хөвсгөл аймгийн Туватай хил нийлдэг нутгийн малчид Тувагийн хулгайчид мал хулгайлан амар тайван байлгахгүй бухимдуулж байна хэмээн санал годмол их тавьж байсныг Тувагийн төр, засгийн удирдлагад мэдэгдэж, таслан зогсоох арга хэмжээ авахыг анхааруулжээ. 2.Монгол, Тувагийн хооронд шуудан харилцаа нэвтрүүлэх боломжийг судалж арга хэмжээ авах тухай асуудлыг тавьж уламжилжээ. Д.Догсом 1933 оны 10 дугаар сарын 22-нд болсон Тувагийн Ардын Хувьсгалт Намын II бүгд хуралд оролцсон тухай бичихдээ манай Монголын шинэ эргэлтийг тунхагласан МАХН-ын Онц Ш бүгд хурлын жишээгээр болж... байгаа юм байна гэдэг сэтгэгдэл төрсөн хэмээн бичсэн байна.
Д.Догсом Тувад сууж байхдаа 1921 оны хувьсгалын партизан нөхдөдөө хандаж баяр хүргэсэн сонирхолтой захидал ирүүлснийг “Хуучин партизан нөхөр Догсомын захидал” гэдэг нэрээр “Ардын үндэсний эрх” сонины 1934 оны 9 дүгээр сарын 29-ний дугаарт нийтлэгджээ.Захидлаас дурдвал: “Тус монгол орон нь алдарт Октябрийн их хувьсгалын халуун долгионыг угтан авч Зөвлөлийн засагт Орос улсын олон түмэн үйлдвэрчин, тариачин ардыг өөрийн хагацашгүй халуун хань нөхөр мөн хэмээн таньж, тэдний халуун гараас нь барилцан, бат гүнээ холбоо байгуулсны илэрхий ач гавьяагаар дотоод гадаадын эзэрхэг харгис нарын гар савраас өөрийн ардын эрх чөлөөг тэмцэж, нийтийн соёл боловсролгүй, харанхуй бүдүүлэг орны дотор анх хувьсгалыг үүсгэх үед нэн ялангуяа гадаадын эзэрхэг хятадын аюулт зэвсгийн ир хурцдан хүчирхэх, түрэмгийлэх байдал сүрхий догширсон туйлын түгшүүртэй... болсон ба дотоодын харгис нарын дарлал мөлжигдөл гал мэт бадарч, нутаг үндсээ гадаадын шунахай ховдог хятадад худалдаж, олон түмэн ардууд нь өөрийн газар шороон дээр хөл зогсох газрыг олохгүй догдолзон хурц мэсний хүрээний дотор агуулагдсанаас зовлонгийн салхи аль зүгээс таарах цагийг хүлээж агсан тийм үед анх хувьсгал буй болж, хүчийг олсон нь үнэн баатар зорилгот үндэсний хувьсгалч партизан нөхдийн журамт холбоогоор хүчийг нэгтгэж бат сахилгыг төмөр мэт зангидан эрэлхэг сүр хүчээр гадаад дотоодын эзэрхэг харгис нарыг байлдаж дийлэн, өөрийн эрх чөлөөг гартаа авсны ачтай гавьяа мөн хэмээн тэмдэглэвээс зохих болой... хэмээн үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалыг дурсан өгүүлжээ.
Мөн тэрээр хамтран зүтгэж байсан нөхөр Д.Сүхбаатарыг ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлсэнд харуусан “монголын хувьсгалын эхний манлай удирдагч үнэн хувьсгалч баатар зориг төгөлдөр нөхөр Д.Сүхбаатарын бие санамсаргүй орчлонгийн эндүүрлээр ургасан цэцэг адил хайран идэр залуу насандаа ертөнцөөс чөлөөлснийг санах тутам харамсан гашуудаж барахгүй болоод түүний үүрдийн мартагдашгүй гавьяаг олон нөхдийн өмнө дурдаж сэргээж”... бүх дэлхийн хувьсгалын зүг өнгөлзөгч нохой адил тэдний эзэрхэг түрэмгий нарын өмнөөс хатуу нударгыг өгөн няцааж өөрийн газар орон нутаг үндсээ бүрэн бүтнээр хамгаалан тусгаар тогтносон эрх чөлөөт хувьсгалт улс төрөө бататгах явдал монголын үндэсний улаан партизан нарын санал хүчээр өндөрлөж, ардын тулгуур багана болох их үүргийн дор оршиж буй тул тэдний мөхөх ертөнцийн өмнөөс хүчлэн тэмцэх нь ердийн зорилго болохыг тэмдэглэхийн хамт БНМАУ-ын үндэсний хувьсгалын улаан партизан нөхдөдөө”... баяр хүргэж зоригжуулсан захиа ирүүлснийг журмын олон партизан нөхөд нь гүн талархалтай хүлээн авчээ...