cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Есөн тахил (гитарын гоцлол)
“Есөн тахил” гитарын гоцлол нь Монголын анхны поп-рок гитарчин, ТШ, МУУГЗ Самбуугийн Баатарсүх ийн гитар хөгжимд зориулсан бүтээлүүдийн нэг. Түүний талархсан сэтгэлийн өргөл болох энэхүү гоцлолоо тэрээр 1995 онд 47 насандаа зохиожээ.
Зохиогч гоцлолоо "Есөн тахил" гэж нэрлэсэн.
Жич: Тэрээр түүний анхны дуу болох "Нүдэн нуур" дууных нь шүлгийн эзэн, зохиолч яруу найрагч Ш.Шажинбатын "Есөн тахилын дээжээр ундаалж Намайг тэнхрүүлсэн эх орон минь уу зээ, Ганцхан хоногийн чинь боловч Ачийг тань хариулах юмсан даа" гэсэн үг бүхий "Есөн тахилын дээж" шүлгэнд ая хийж 1990-ээд оны эхээр дуу болгосон байдаг байна.
Гоцлол 1990-ээд оны сүүлээр Монголын Радиод "Есөн тахил" нэрээр авагдсан.
1998 онд "Цэнхэр залаа" хуурцагт гоцлол "Есөн тахил" нэрээр орсон.
2016 онд “Цэнхэр залаа” цомогт “Есөн–Эрдэнэ” нэрээр орсон.
2019 онд түүний эхлүүлсэн гоцлол гитарын цомогт "Есөн тахил" нэрээрээ орсон.
Гоцлол төрсөн тухай зохиогчийн дурсамжаас:
Проспект Славы (өртөө)
thumb|220px| Проспект Славы өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 2019 оны 10 сарын 3-нд нээгдсэн.
Есөн тахил (гитарын гоцлол)
Энэ бол 1995 онд миний гар саажиж мэдээгүй болоод эргэж мэдээ орсноос хойш долоо хоногийн дараа гарсан гоцлол.
1994 онд Элбэг гэдэг залуу “Радиогоор явдаг байсан таны гитарын гоцлолуудыг их сонсдог байсан, тоглосон хүн нь яг ямар хүн байдаг юм бол гэж боддог байлаа. Та гитараа тоглооч” гээд миний бие даасан уран бүтээлийн “Цэнхэр залаа-25” анхны тоглолтыг ивээн тэтгэж хийлгүүлэхэд тайзан дээр би хоёр гоцлол тоглосон. Хоёр гурав хоног Соёлын Төв Өргөөнд танхим дүүрэн үзэгчидтэй болсон тэр тоглолтоос үзэгч сонсогчид намайг бас гоцлол гитарчин, гоцлол хөгжимчин гэдгээр нь хараад хүлээгээд байдаг юм байна гэдгийг ойлгосон. 1974-1982 онд ЗХУ-д суралцаж хөгжмийн зохиолч мэргэжил эзэмшснээсээ хойш би мэргэжлийн хөгжмийн бүтээлүүд, симфони бүтээлүүд дээрээ түлхүү анхаараад гитар хөгжимд зориулсан бүтээлүүдээ харин орхигдуулчихсан юм билээ. Тэгээд 1969-1972 онд Монголын Радиод тоглож бичүүлсэн, 1992 он хүртэл Радиогоор байнга явдаг байсан гитарын гоцлолуудаа, хөгжмийн анхны тэр бүтэц, зохиомж, найруулга, дуугаралт, аранжировкаар нь дуу бичлэгийн студид дахиж тоглож бичүүлэхээр болсон. Мөн дан гитарын гоцлолуудаараа тусад нь нэг концерт тавихаар бэлдэж эхэлсэн.
Гар мэдээ ороход нэг шинэ гоцлол (“Мөнгөн зүү”) төрж, гар мэдээ орсноос хойш гар хурууны хөдөлгөөн өдрөөс өдөрт сайжирч, гар минь мэдээгүй болоход надаас илүү сэтгэл нь зовж, гар эргээд мэдээ ороход надаас ч илүү баярлах хайртай дотны (ээж, эгч хоёр маань намайг 1955-1956 оны үеэс, долоо наймтайгаасаа гитар сонирхож эхэлснийг мэдэх хүмүүс) хүмүүсээсээ хол байхдаа тэднийгээ санаж суухдаа сонссон аялгуугаа бас тэр үед гитарын гоцлол (“Цагаан шөнө”) болгож, хийж бүтээсэн, баярлаж талархсан бүтэн долоо хоног өнгөрөхөд энэ гоцлол гарсан.
Баярлаж талархсан сэтгэл минь “Есөн тахил” гитарын гоцлол болж эгшиглэсэн.
Сонсох
С.Баатарсүх гитараар гоцлон хөгжимдсөн:
1.МҮОНР, Есөн тахил
2."Цэнхэр залаа" хуурцаг, 1998
Проспект Славы (өртөө)
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Баяраагийн Батжаргал
Баяраагийн Батжаргал нь Төв аймгийн Алтанбулаг сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан
2017 оны Багануур дүүргийн наадам
Их монгол улс байгуулагдсаны 811жилийн ой, Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 106 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 96 жилийн ой,Багануур дүүргийн 37 жилийн ойн үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдаанд \ 2017-07-22,23 \ улс, аймаг, цэргийн цолтон болон залуу бөх оролцсон хүчит 256 бөх уран мэх, ухаан бодол, бяр хүч, авхаалж самбааг сорин өрсөлдлөө.
Хүчит бөхийн барилдааныг улсын аварга Ч.Санжаадамба, улсын арслан Н.Батсуурь, Р.Пүрэвдагва, улсын гарьд Ш.Жаргалсайхан, улсын заан Б.Пүрэвсайхан, Б.Батмөнх нар магнайлан барилдлаа.
Барилдааны дүйз
Тавын даваа
1.у.ав Ч.Санжаадамба - у.н Ч.Цогбаяр
2. у.арс Н.Батсуурь - у.н Э.Даш
3. у.з Б.Батмөнх -  а.а Б.Тайван
4. у.з Б.Пүрэвсайхан - а.н Б.Энх-Амгалан
5. у.ө.и.н Э.Энхбат - а.з Г.Өсөхбаяр
6. у.н А.Батмөнх -  а.н Т.Аззаяа
7. у.н Б.Амарзаяа -  у.н Л.Шинэбаатар
8. у.н Д.Анар - а.х Ц.Ганбат
Зургаагийн даваа
1.у.ав Ч.Санжаадамба - у.н Б.Амарзаяа
3. у.з Б.Батмөнх - а.з Г.Өсөхбаяр
4. а.н Т.Аззаяа - а.н Б.Энх-Амгалан
Долоогийн даваа
Наймын даваа
1.а.з Г.Өсөхбаяр - а.н Т.Аззаяа
#
Раднаагийн Хайдав
Раднаагийн Хайдав нь Монгол Улсын Аж үйлдвэрийн гавьяат зүтгэлтэн инженер-эдийн засагч.
Намтар
1958 онд Завхан аймгийн Их-Уул сумын Халуун усны Улаан даваа гэдэг газар, хуучнаар Сайн ноён хан аймгийн Далай Чойнхор вангийн хошуунд төржээ. Далай Чойнхор вангийн хошуу гэдэг маань одоогийн Завханы Их Уул, Тосонцэнгэл, Идэр сумууд, Хөвсгөлийн Шинэ Идэр, Галт, Жаргал сумууд, Архангайн Цахир, Тариат, Хангай сумуудыг нийлүүлсэн том хошуу байжээ.
Ажилласан байдал
Оёдлын төв үйлдвэрт индүүчин, Засгийн газрын өмч хувьчлалын комисст мэргэжилтэн, Төрийн өмчийн хороонд мэргэжилтэн, газрын дарга, Дулааны шугам сүлжээ компанийн санхүү эрхэлсэн дэд захирал, Ерөнхий захиралаар ажиллаж байсан.
Шагнал
Монгол Улсын Аж үйлдвэрийн гавьяат ажилтан Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одон
Ангилал:Аж Үйлдвэрийн Гавьяат Ажилтан Ангилал:Хөдөлмөрийн Гавьяаны Улаан Тугийн одон шагналтан (Монгол) Ангилал:Их-Уулын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1958 онд төрсөн
Отгоо
Отгоо нь (Хишигбаяр овогтой Отгончимэг) Монголын дуучин, хөгжмийн зохиолч. Тэрээр Монгол улсын анхны рок, панк, альтернатив эмэгтэй дуучин юм.
Бага нас
Отгоо 1978 оны 9-р сарын 18-нд Улаанбаатар хотод төрсөн. Түүний бага нас Бага тойрууд өнгөрсөн. 1986 онд арван жилийн 5-р сургуульд элсэн орж 1996 онд дүүргэжээ. Багаасаа хөгжимд дуртай байсан бөгөөд зурагтаар MTV суваг үзэж “Depeche Mode”, “A-ha”, “The Smashing Pumpkins”, “The Cranberries" зэрэг хамтлагийн дуунуудад дурласан нь түүний дуу хөгжмийн сонирхол, урсгалыг нь тодорхойлж өгчээ.
Хөгжмийн карьер
Отгоо багаасаа дуулах дуртай байсан бөгөөд нэгэн ярилцлагад "Гэрээ цэвэрлэж байх үедээ жимсний тухай, аав ээжийн тухай гээд тухайн үед санаанд орж ирсэн зүйлийнхээ тухай дуу зохиогоод дуулчихна." хэмээн ярьж байсан. 1990 онд Монголын Хүүхдийн Ордны зохион байгуулдаг "Ая зохиогч багачууд" уралдаанд "Хариулж баршгүй ачтан" дууг дуулан оролцож, үзэгчдийн шагнал болон хүрэл медалаар шагнуулсан нь түүний анхны тэмцээн байжээ. Уг уралдаанд 1993 онд 3-р байр, 1995 онд 1-р байранд тус тус орсон. Анхны тайз 1997 онд дуулаачийн анхны багш, Монгол улсын дуучин Ариунаа гийн төрсөн өдөр байсан бөгөөд өөрийн зохиосон “Би ч Үгүй” дуугаа дуулж байв. 1998 онд Соёл урлагийн их сургуульд элсэж уран бүтээлийн гараагаа эхэлжээ. Түүнээс хойш ""Маргааш надад ирнэ" (2005), "Tentones" (2007), "Chill Out" (2014), and "Otgoo" (2019) нийт дөрвөн цомог гаргажээ.
Хувийн амьдрал
Дуучин Отгоо нь нөхөр Ж. Рэнцэн-Очир, дөрвөн хүүхдийн хамт амьдардаг.
Эх сурвалжууд
Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Рок дуучин Ангилал:Монголчууд Ангилал:1978 онд төрсөн Ангилал:Улаанбаатар Ангилал:Монгол улсын соёлын тэргүүний ажилтан
Шаравдоржийн Ариунбаатар
Шаравдоржийн Ариунбаатар нь Хэнтий аймгийн Дархан сумын уугуул, Үндэсний бөх ийн аймгийн заан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Дарханы хүн
Дөрвөн улирал хоёр амраг (дуу)
“Дөрвөн улирал хоёр амраг” дууны аяыг Монголын анхны поп-рок гитарчин, ТШ, МУУГЗ хөгжмийн зохиолч Самбуугийн Баатарсүх 1972 онд 24 насандаа зохиожээ. Энэ дуу 2019 онд Монголын анхны цахилгаан хөгжмийн “Баянмонгол” чуулга байгуулагдсны 50 жилийн ойг тохиолдуулан эстрадын урлагт оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж төр соёрхоход МУ-ын Ерөнхийлөгчийн зарлигт дурдагдсан тус чуулгын бүтээлүүдийн нэг юм.
Дуу төрсөн тухай зохиогчийн дурсамжаас
1972 он гараад Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын хорооны цахилгаан хөгжмийн чуулга бүрэн бүрэлдхүүнээрээ Улсын филармонид шилжиж очоод эстрадын “Баянмонгол” чуулга гэдэг нэр авсан. Нэр аваад манай чуулгынхан зүүн гурван аймагт тоглолтоор явсан. Хөдөө явахдаа манайхан хамгийн сүүлд Радиогийн гаднаас хөдлөхөд Дарамын Батсүрэн манай автобусанд орж ирж суусан. Дотроо би гайхаад “Энэ Радиогийн хүн одоо яах гэж байгаа юм бол доо” л гэж бодож байлаа. Тэгсэн харин надтай хамтарч уран бүтээл хийх гэж явсан нь тэр юм билээ. Д.Батсүрэн "Намайг хөгжмийн зохиолч" гэж байна.
Тэр үед би гитар л тоглоно, өөрт сонсогдсон аяа гитарын гоцлол болгож тоглоод явдаг, түүнээс ноот бичиж мэдэхгүй, “хөгжмийн зохиолч” гэж дуудуулахаас эмээдэг байсан. 1969 онд “Цэнхэр залаа”-г гарснаас хойш манай аав, манай багш нар (Радиогийн Т.Чимэддорж, филармонийн Ц.Намсрайжав) намайг “Хөгжмийн сургуульд яв” гэнэ, би бол гитараа л тоглоод явж байвал боллоо гэж боддог байлаа.
Батсүрэн надад нэг их урт үгтэй шүлэг өглөө. Тэр шүлэг нь эрэгтэй, эмэгтэй тус бүр дөрвөн мөртэй харилцаа дуу гэхээр нэг бадаг нь найман мөртэй байсан. Хайртай дотно хосын харилцан яриа маягаар хийгдсэн тэр шүлэг надад хосын хайрыг, сайхан хайрыг санагдуулсан. Уншихад л ая ороод ирсэн. Ая хийгээд “Дараагийн бадгийг нь” гэхэд Д.Батсүрэн (шууд зохиосон шиг санадаг юм) дор нь бичээд өгсөн. Автобусанд цуг явсан Х.Галхүү, Л.Оюунчимэг хоёр дуулж, манайхан хөгжимдөөд дуу замд бэлэн болж эхэлж очсон аймгийнхаа тайзан дээр шууд дуулагдсан. Үзэгчид маш сайхан хүлээж авсан. Биднийг зүүн гурван аймгаар тоглоод ирэхэд биднээс түрүүлээд хот ороод ирсэн байсан дуу байгаа юм.
Энэ бол эрэгтэй эмэгтэй дуучид хоёр өөр өнгөн дээр, хоёр өөр аяар дуулдгаараа шинэлэг болсон Монголын эстрадын анхны "поп" дуэт дуу юм.
Дууны үг
Шүлэг: Д.Батсүрэн
Хөгжим: С.Баатарсүх
Эр: Хөвөн зөөлөн цасан ширхэг
Хацар дээр чинь буулаа, хайрт минь.
Хүйтэн цасан хайрав уу гэтэл
Хайлан ууслаа, хонгор минь.
Эм: Тасын даль шиг хөмсгөн дээр чинь
Хашийн ширхэг буух гэж байсан юм
Хайртай чиний наран сэтгэлд
Хайлаа биз ээ, хонгор минь.
Хажуу дэргэд ургалаа, хайрт минь.
Ханьхан чамдаа барьюу гэтэл
Хайран байлаа, хонгор минь.
Эм: Үндэс мөчир нэгэн амьтай
Үеийн биднүүс ялгаа нь үгүй
Ааваас ээжээс өвлөж төрсөн
Аашийн сайхан, хонгор минь
Эр: Эрсэн цэцгээ мартсан эрвээхэй
Эрхэлж чам дээр суулаа, хайрт минь.
Энхрий чамдаа хэльюү гэтэл
Эргээд нислээ, хонгор минь.
Хонгор чамд минь авчраа байлгүй
Намуун байгалийг бидэнд үлдээж
Наадан одлоо, хонгор минь
Эр: Мөнхийн дулаан алсыг зорин
Хунгийн цуваа буцлаа, хайрт минь.
Сүүдэр сунах алтан тал дээр
Шүүдэр буулаа, хонгор минь.
Эм: Сүргээс үлдсэн сүүлчийн хунгийн
Мөнгөн далиас буусан юм, хайрт минь.
Эсэн дэлхийн жамыг дагаад
Эргээд ирнэ ээ, хонгор минь.
Дууг сонсох
Ангилал:1972 оны дуу Ангилал:Монголын хөгжим
Дунайская (өртөө)
thumb|220px| Дунайская өртөө нь Санкт-Петербургийн метроны нэг өртөө юм. 2019 оны 10 сарын 3-нд нээгдсэн.
Цахим холбоос
Ангилал:Европын өртөө Ангилал:Санкт-Петербургийн метроны буудал
Гурвансайханы нуруу
Баруун сайханы уулс нь Баяндалай, Булган сумын нутгийн заагт оршог, бусад хоёр уулаасаа намхавтар, үнэмлэхүй өндөр нь далайн түвшнээс дээш 2511 метр, хамгийн урт нуруу юм.
Дунд сайханы уулс Баяндалай, Ханхонгор сумын нутагт орших бөгөөд 40 км урт, далайн түвшнээс дээш 2809 метр, хамгийн өндөр цэг Эрдэнэцогт 2824 метр юм. Энэ уулын оргил дээрээс аймгийн бүх нутгийн гуравны нэгийг эзлэх 10 сумын нутаг дэвсгэрийн ихэнх, Баянхонгор, Өвөрхангай, Дундговийн нутаг Их, бага Богд, Дэлгэрхангай зэрэг 200-300 км алслагдсан уул нурууд харагдана.
Зүүн сайханы уулс Баяндалай, Хүрмэн , Ханхонгор сумын нутагт орших бөгөөд далайн түвшнээс дээш дунджаар 2800 метр, оргил нь болох Шант уул 2946 метр байдаг. Энд Ёлын ам, Дүнгэнээ, Мухар шивэрт зэрэг аянчин жуулчны сонирхлыг татсан үзэсгэлэнт байгальтай газрууд олонтой. Шант уулыг Өгэдэй хааны үеэс тахиж ирсэн эртний тахилгат уул юм.
Гурван сайхан уулын сарьдаг өндөр оргилуудын 80-90 градус эгц цавчим хад асга тун сүрлэг. Энэ уулын бараг бүх жалга цэнгэг устай горхитой, эдгээрийн дотроос Баруун сайханы Гэгээд, Дунд сайханы Хавцгайт, Зүүн сайханы Дүнгэнээгийн задгай хичнээн гантай байсан ч ширгэдэггүй тул хүн, мал амьтаны ундаа болж мяралзана.
Ёл, Мухар шивэртийн мөс жилийн дөрвөн улиралд хайлахгүй байх нь сонин. Дунд сайханд Ямаат, Энгэр бүлээний дотрын өвчинд тустай хүйтэн рашаан байдаг.
Энэхүү үзэсгэлэнт нутгийг БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 1965 оны зарлигаар байгалийн үзэсгэлэнт нутгийн хэв төрхийг хамгаалах зорилгоор “Дархан цаазат газар” болгож, 1999 оноос 4100 шоо дөрвөлжин километр талбай бүхний хэсгийг улсын хамгаалалтад авсан байна.
Зүүн сайханы уулыг зүсэн хойшоо сэтлэн урссан голын тектоник гаралтай бачуу хавчил үүсгэсэн Ёлын амны дархан цаазтай газрын хил нь Улиастайн сайрын хавцлаас Ёлын сайрыг хөндлөн гарч Дэвсэг толгой, Дуслуур, Оюутын хөтөл, Хошуу овоо, Зааны овоог дайран Ёлын дуудлага, Индэрт, Дунд голын сайр, Мандал голын сайрын уулзварыг дайрч эхний цэг Улиастайн сайрын хавцал хүрч нийтдээ 6198 га талбайг эзэлнэ. Эхэн, төв хэсэгтээ 200 метр өндөр цавчим элгэн хадан ханатай, уулын тагт орсон борооны ус хавцалын эгц хадан дээрээс сацран буух дөрвөн хүрхрээ үүсгэн өвөл нь хөлдөөд цан хүүрэг савсуулсан байх нь үзэсгэлэнтэй.
Гурван сайхан уул нь ургамлын бүрхэвч нягт, үржил шимтэй хөрстэй, арцан ой жилийн дөрвөн улиралд торгоны дугуй хээ шиг ногоорон харагдах нь сайхан. Баруун сайхан модлог ургамлаар, Дунд сайхан бэлчээрийн ургамлаар, Зүүн сайхан эмийн ургамалаар илүүтэй. Улиас, далан хальс, тошлог, нохойн хушуу, бургас, элдэв төрлийн бут, тэсгэ, эмийн ургамал болох алтан үндэс, сэржмядаг, юмдүүжин, газрын хаг, ганга өвс, дэгд, бамбай, бивлэн, уулын сонгино, бэлчээрийн ургамал арвинтай.
Гурван сайхан ууланд ан амьтан, жигүүртэн шувуу, хэвлээр явагч, жижиг мэрэгч амьтан элбэг. Энд аргаль, янгир, чоно, үнэг, мануул, суусар, өмхий хүрэн, туулай, ёл, бүргэд, тас, хойлог, ятуу, хэрээ, турлиах, хэдэн төрлийн болжмор, хулгана, зурам, бозлог хаа сайгүй тохиолдоно.
Баруун сайхан ууланд 2015 оноос хэдэн буга авчирч нутагшуулсан нв үр төлөө өгч эхэлсэн.
Гурван сайхан уулын тухай домгийг говийн ард түмэн эртнээс ярилцаж ирсэн түүхтэй. Энэхүү домгийг Өмнөгвь аймгийн төв номын сан, тус аймгийн Хөгжимт жүжгийн театр , Музей , Алтан говь телевиз хамтран 2020 онд видео хэлбэрт оруулан олон нийтэд түгээжээ. Мөн энэхүү домог нь Говийн арван домог номд багтсан бөгөөд энэхүү ном төв номын санд ганц хувьтай байсныг нь нийтэд зориулсан үнэгүй цахим номын сан болох mongolmedleg.org сайтад байршуулан уншигч олондоо нээлттэй болгосон юм.
Газар зүй
Гурвансайханы нуруу нь Өмнөговь аймгийн Ханхонгор, Хүрмэн, Баяндалай, Ноён, Сэврэй, Булган зэрэг сумдын нутгийг хамарсан нуруу юм. Энэхүү нуруу нь нэрэндээ орсон «гурван» нуруунаас бүрдэнэ. Эдгээрийг Баруунсайхан-, Дундсайхан-, Зүүнсайханы нуруу гэх бөгөөд хамгийн өндөр цэг нь Дундсайханы нуруун дахь Зүүнсайхан уул юм. Уулсын дундаж өндөр далайн түвшнээс дээш 2200-2600 метр өндөр.
Эшлэл
Ангилал:Азийн нуруу Ангилал:Монголын нуруу Ангилал:Говь Алтайн нуруу Ангилал:Монгол Алтайн нуруу Ангилал:Өмнөговь аймгийн газар зүй
Супер далавчнууд
Супер далавчнууд (Super Wings, 超级飞侠, 출동! 슈퍼윙스) нь Солонгос-Хятадын-Америкийн цуврал хүүхэлдэйн сериал юм. Эхний анги нь 2013 оны 12 сарын 3-нд дэлгэцнээ гарсан. FunnyFlux Entertainment, Qianqi Animation ба Little Airplane Productions-ийн бүтээл. EBS1 телевизээр гарчээ.
Холбоос
Ангилал:Өмнөд Солонгосын телевизийн цуврал Ангилал:Хятадын телевизийн цуврал Ангилал:АНУ-ын телевизийн цуврал Ангилал:2010-аад оны телевизийн цуврал кино Ангилал:2020-иод оны телевизийн цуврал кино
Тэбэк
thumb|[[Өмнөд Солонгос орон болон Канвонь аймаг дахь Тэбэк хот]] Тэбэк (Тэбэг; солонгосоор 태백시 - тэ-бэк-ши; англиар Taebaek) — Өмнөд Солонгос улсын Канвонь аймгийн хот (시 ши). 303.57 км² газар нутагт нь 2011 онд 51,285 хүн оршин сууж байсан. Дотроо 8 хороо (тун) болон хуваагддаг.
MeToo
MeToo (монг. Би ч бас) бол бэлгийн хүчирхийллийн эсрэг хөдөлгөөн юм. Хэн ч ганцаараа биш гэдгийг харуулахын тулд хүмүүс бэлгийн дарамт, хүчирхийлэлд өртсөн түүхээ бие биентэйгээ хуваалцдаг хөдөлгөөн. Хөдөлгөөний гишүүд бие биендээ хүч өгч, бодлого, үйл ажиллагааг өөрчлөхийн тулд хамтран ажилладаг. Хөдөлгөөний үндсэн санаа нь өрөвдөх сэтгэл болон эв нэгдэл. Энэ хөдөлгөөн нь АНУ-д эхэлж, улмаар дэлхийн даяар тархсан юм.
“Би ч бас” хөдөлгөөн 2017 онд бүх дэлхийг хамарч улмаар олон улсад хүчтэй өрнөжээ. Энэ онд олон эмэгтэй жүжигчид Голливудын нэртэй kино найруулагч Харви Вайнштайныг бэлгийн дарамт, хүчирхийлэлд буруутгаж илчилсэнээр хөдөлгөөн бүх нийтийн анхааралд орж, олон эмэгтэйчүүд үүнээс урам зориг авсан юм. “Бэлгийн дарамт, хүчирхийлэлд өртсөн бүх эмэгтэйчүүд "Би ч гэсэн" гэж бичвэл бид хүмүүст асуудлын цар хүрээг бага ч гэсэн ойлгуулж магадгүй юм” хэмээн жүжигчин Алисса Милано бичиж энэхүү хөдөлгөөнийг улам идэвхжүүлжээ. Хөдөлгөөн нийгмийн сүлжээгээр маш хурдан тарж, бэлгийн хүчирхийлэлд өртөж байсан олон мянган эмэгтэйчүүд өөрсдийн түүхээ хуваалцаж байв. Зөвхөн эмэгтэй төдийгүй эрэгтэйчүүд ч бас бичиж байлаа. Урьд нь ярьж чаддаггүй байсан сэдвийг ил гарган, бэлгийн хүчирхийлэгчдийг жигшин зэвүүцэх, хүчирхийлэлд өртөгсдийг дэмжин, тэдэнд сэтгэлийн дэм өгөх энэ хөдөлгөөн нь дэлхийн олон оронд улам хүчтэй өрнөн дэлгэрч байна.
Цахим холбоос
Албан ёсны цахим хуудас (англиар)
Эх сурвалж
Ангилал:Гадуурхал Ангилал:Интернэт феномен Ангилал:Сексизм Ангилал:Хүчингийн гэмт хэрэг Ангилал:Эмэгтэйчүүдийн хүчирхийллийн эсрэг Ангилал:Оны үг Ангилал:Английн улс төрийн онцлох үг Ангилал:2000-д оны неологизм Ангилал:2017 оны үйл явдал Ангилал:Хэштэг
Хүчирхийлэл
Хүчирхийлэл бол хэн нэгэн хүн эрх мэдлээ тогтоох зорилгоор бусдыг янз бүрийн хэлбэрээр дарамтлахыг хүчирхийлэл гэнэ. Үүнээс гадна, хүчирхийлэл гэдэг нь бие махбодийн хүчийг ашиглаж гэмтээх (to injure), зүй бус харьцах (to abuse), хохироох (to damage), устган сүйрүүлэхийг (to destroy) хэлдэг.
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага "Хүчирхийлэл гэдэг бие махбодид хүч хэрэглэсэн эсвэл санаатайгаар заналхийлсэн, эсвэл бодитоор хэн нэгэн хүн нөгөө хүнийхээ эсрэг юмуу, хэсэг бүлэг хүмүүс болон олон нийтийн эсрэг хүч хэрэглэсний үр дүнд нь гэмтэл бэртэл, сэтгэл зүйн хор уршиг, хөгжлийн бэрхшээл, дутагдал гачигдал үүсэх өндөр магадлалтай" гэж өргөн хүрээнд тодорхойлжээ.
Төрөл ангилал
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага хүчирхийллийг өргөн хүрээнд ангилж үзсэн. Үүнд:
Өөртөө чиглэсэн хүчирхийлэл
Хүн өөрөө өөрийнхөө амь нас эрүүл мэндэд хохирол учруулахуйц өөртэйгөө зүй бус харьцах (self abuse) байдлыг өөртөө чиглэсэн хүчирхийлэл буюу хүн өөрийн хүчирхийлэл гэдэг.
Хүн хоорондын хүчирхийлэл
Хэн нэгэн этгээд өмнөө тавьсан зорилгодоо хүрэхийн тулд албадлага, хүч хэрэглэх аргыг хэрэглэхийг хэлнэ.
Бэлгийн хүчирхийлэл
ЛГБТ төв нь бэлгийн хүчирхийллийг "Энэ нь тухайн хүн хүсээгүй байхад түүний зөвшөөрөлгүйгээр эсвэл зөвшөөрөл авахгүй, асуухгүйгээр үйлдсэн ямар ч бэлгийн болон бэлгийн эд зүйлтэй холбоотой үйлдлүүд болон үйл явдлуудыг хэлнэ. Энэ нь шууд болон шууд бус үйлдэл байж болно" гэж тодорхойлж,
Мөн үзэх
Хүүхдийн эсрэг хүчирхийлэл
Хүний эрх
Гадаад холбоос
[http://lgbtcentre.mn/2020/01/28/%D1%85%D2%AF%D1%87%D0%B8%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D1%8D%D0%BB-%D0%B3%D1%8D%D0%B6-%D1%8E%D1%83-%D0%B2%D1%8D-%D0%B4%D1%8D%D0%BB%D0%B3%D1%8D%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%B9-%D0%BC%D1%8D%D0%B4/ Хүчирхийлэл гэж юу вэ? дэлгэрэнгүй мэдээлэл] Ангилал:Ёс зүй Ангилал:Гэмт хэрэг Ангилал:Сэтгэл зүйн эмгэг Ангилал:Дутагдал
Шоу Нин гүнж (Юань улс)
Шоу Нин гүнж (?-?) нь (хятад хэл:壽寧公主, пиньинь галиг: Shòu níng gōngzhǔ) Юань улсын гүнж бөгөөд Хубилай хааны ач хүү Гамала жинь вангийн охин, Есөнтөмөр хааны эгч юм. Түүний жинхэнэ нэр тодорхойгүй юм. Харин түүнд өгсөн Шоу Нин гүнж хэмээх цолоор нь нэрлэж байжээ.
Эзэмшил газар
Гэгээн хааны үед Шоу Нин гүнжид цаасан мөнгө 75000 хэлхээ мөнгө хүртээсэн. 1326 оны "...5-р сарын хөхөгчин туулай өдөр ... Шоу нин гүнжид тамга өгч басхүү тариа зуун хуваарь, цаасан пиу (цаасан мөнгө) гурван түмэн хэсэг хүртээжээ."
Эшлэл
Ангилал:13-р зуунд төрсөн Ангилал:14-р зуунд өнгөрсөн Ангилал:Юань улс Ангилал:Боржигин
Исса Плиев
Исса Александрович Плиев (осети хэл. Плиты Алыксандры фырт Иссæ; 1903 оны 11-р сарын 12-нд Умард Осетийн Батако тосгонд төрж, 1979 оны 2-р сарын 6-нд ЗХУ-ын Москва хотод нас барсан) осети үндэстэн, Зөвлөлтийн цэргийн жанжин, армийн генерал (1962). ЗХУ-ын хошой баатар (1944, 1945). БНМАУ-ын баатар (1971). 1926 оноос ЗХУ-ын Коммунист намын гишүүн.
1936 оны 6 дугаар сараас Улаанбаатар хот дахь Монгол Ардын Хувьсгалт Армийн нэгдсэн цэргийн сургуулийн штабын зааварлагч.
1945 онд Зөвлөлт-Японы дайны үед Өвөрбайгалын фронтын Зөвлөлт-Монголын морьт-механикжсан бүлгийг удирдаж байжээ.
1958-1968 онд ЗХУ-ын Ар Кавказын цэргийн тойргийн командлагч байсан. Карибын тэнгисийн хямралын үеэр буюу 1962 оны 7-р сараас 1963 оны 5-р сар хүртэл тэрбээр Анадырь ажиллагааны үеэр Куба дахь Зөвлөлтийн цэргийн бүлгийг командлаж байжээ.
Зөвлөлтийн эх орны дайнд Плиев 1944 онд Өмнөд Буг голыг гатлаж Одесс хотыг чөлөөлөх үеэр цэргүүдийг чадварлаг удирдсан болон 1945 онд Зөвлөлт-Японы дайны үеэр Квантуны армийг ялсны төлөө тус тус ЗХУ-ын баатар цолоор шагнагдсан цорын ганц морьт цэрэг болж байжээ.
Ангилал:ЗХУ-ын баатар Ангилал:БНМАУ-ын баатар Ангилал:1903 онд төрсөн Ангилал:1979 онд өнгөрсөн
Влатко Стефановски
Владимир „Влатко“ Стефановски (Владимир Стефановски - Влатко, 1957 оны 1 сарын 24 төрсөн) нь Македон улсын жазз- ба рок-хөгжимчин, „Леб и Сол“ хамтлагийн дуучин, гитарчин юм.
Ангилал:1957 онд төрсөн
Ардын Чөлөөлөх Арми
Хятадын Ардын Чөлөөлөх Арми (ХАЧА, хятад уламж. 中国人民解放军, пиньинь Zhōnggúo Rénmín Jiěfàng Jūn,. Чжунго Жэньминь Зэфан Зюнь) нь БНХАУ-ын Зэвсэгт хүчин юм. БНХАУ-ын Ардын чөлөөлөх арми нь БНХАУ 1949 онд байгуулагдахаас өмнө буюу Наньчаны хувьсгалын үеэр 1927 оны наймдугаар сарын 1-нд үүсгэн байгуулагдсан байна. Хятадын 1930-аад оны Иргэний дайны үед Мао Зэдуны удирдлага дор коммунист "Улаан арми" нэртэй байгуулагдаж байжээ.
Манай дэлхийн хамгийн олон цэрэгтэй хүчтэй АНУ, ОХУ-ын дараагаар ордог арми ба эгнээнд  нь нийт 2 сая 285 мянган цэрэг алба хаадаг байна. Үүнээс Армид 975 мянга, усан цэрэгт- 240 мянга, нисэх хүчинд -395 мянга, удирдлага ба бусад -320 мянга.
БНХАУ нь 1949 онд тусгаар тогтнолоо заралсанаас хойш БНХАУ-ын Ардын Чөлөөлөх Арми гэж нэрлэх болсон. Хятад улсын хуулиар 18-50 насны бүх эрчүүд цэргийн алба хаах үүрэгтэй хэдий ч  Хятадын ардын чөлөөлөх армид алба хаах нь өндөр шалгууртай нэр төрийн хэрэг болсон байна.
Хятадын Батлан хамгаалахын улсын төсөв 2001 онд 17 тэрбум ам.доллар байсан бол 2009 онд 71 тэрбум ам.доллар, 2017 онд 151,8 тэрбум ам.доллар, 2018 онд 175,02 тэрбум ам.доллар байсан бол 2019 онд 177,49 тэрбум ам.доллар болж байнга өсч байна.
Бүтэц, бүрэлдэхүүн
Хятадын ардын  чөлөөлөх арми дотроо 5 төрлийн цэрэгт хуваагддаг бөгөөд газар нутгийн байрлалаар зохион байгуулагдсан байдаг: дорно, өрнө, умард, өмнө, төв. Хятадын хуурай замын цэрэг 2 үндсэн үүрэгтэй байдаг. 2017 оны 8 дугаар сарын 18-нд БНХАУ-ын Засгийн газар ХАЧА-ийн хуурай цэргийн бүх 13 Армийн 26 командлагч, улс төрийн коммисар нарыг сольсон байна.
Цэргийн тойрог
Хятадын хуурай замын цэрэг нь 1980-аад оны сүүл үеэс 7 том тойрогт хуваагдсан. Энэ нь тухайн үеийн дэлхийн улс төр, геополитиктэй холбоотой байсан. Тэдгээр нь Шэньян, Бээжин, Цзиннань, Ланьчжоу, Чэнду, Гауньчжоу, Нанжингийн цэргийн тойргууд юм.
2015 оноос өмнөх 7 том тойргийн системд өөрчлөлт оруулахдаа Цзинаний цэргийн тойргийг Шэньяний тойрогт, Чэндугийн тойргийг Ланьжоуд нэгтгэх замаар 5 тойрог болгон өөрчлөн байгуулсан. Тойргуудын бүрэлдэхүүнд хэд хэдэн ерөнхий цэргийн армиуд, тухайн муж хязгаар нутагт байрлах цэргийн анги нэгтгэлүүд, том хотуудад байрлах цэргийн гарнизонууд, тухайн муж, бүс нутгийн нөөц хүчин, цэргийн хэлтсүүд  хамаарагддаг байна. Энд зайлшгүй тэмдэглэн хэлэхэд сүүлийн 20-иод жилд Хятадын тухай мэдээ мэдээлэл ил тод болж байгаа хэдий ч ХАЧА-н бүтэц зохион байгуулалт, бүрэлдэхүүн командын тухай мэдээлэл маш нууц зэрэглэлд байдаг. Цэргийн тойргуудын нэр түүний бүрэлдэхүүн, армиудын тоо дугаарын тухай мэдээлэл баримтат тулгуурласан мэдээлэл. Гэсэн хэдий ч доорх бүх мэдээ, баримтыг бүгдийг нь үнэн зөв, яг таг тоо баримт гэж үзэж болохгүй юм.
Шэньяны цэргийн тойрог
Энэ цэргийн тойрог нь Хятадын зүүн хойд бүс нутагт байрлах ба ОХУ-н алс дорнодын бүс нутаг, Солонгосын хагас арлуудад байлдааны үйл ажиллагаа явуулах чиг үүрэгтэй цэргийн нэгтгэл юм. Шэньян цэргийн тойрогт байрлах  агаарын цэргийн десантын дивиз гэхэд Хойд Солонгосын хилийн бүс нутагт тэдний дотоодод үйл ажиллагаа явуулах зорилго чиг үүрэгтэй. Тойргийн бүрэлдэхүүнд ерөнхий цэргийн 3 арми буюу 16,39,40-р армиуд мөн муж хотуудын цэргийн анги нэгтгэлүүд багтдаг. Шэньяны цэргийн тойргийн 16-р армийн бүрэлдэхүүнд 46-р мотобуудалгын дивиз, хүйтэн сэрүүн бүс нутагт байлдааны үйл ажиллагаа явуулах зориулалттай явган цэргийн 8,9-р бригадууд, 4-р танкийн, 10-р  артиллерийн, 1-р танк эсэргүүцэн хамгаалах, 16-р агаараас эсэргүүцэн хамгаалах, 67-р тусгай хүчний бригадууд байдаг. Харин 39-р армийн бүрэлдэхүүнд 116-р механикжуулсан дивиз, 115-р явган цэргийн бригад, 3-р танкийн, 190-р механикжуулсан, 202,203-р мотобуудлагын ,7-р артиллерийн бригадууд мөн агаараас эсэргүүцэн хамгаалах 1 бригад, 9-р цэргийн нисэх хүчний хороо, нэг тусгай хүчний хороо багтдаг. Мөн 40-р армийн бүрэлдэхүүнд нь 118-р явган цэргийн, 119,191-р мотобуудагын, 5-р танкийн, 11-р артиллерийн, 7-р агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригадууд нийтдээ 7 бригад багтдаг байна. Энэ цэргийн тойргийн бүрэлдэхүүнд Ляонин мужийн нөөц хүчний явган цэргийн нэг дивиз, мотобуудлагын нэг бригад, артиллерийн нэг хороо, Цзилинь мужийн явган цэргийн 2 дивиз, Хэйлунцзян мужийн зенит-артиллерийн нэг дивиз мөн багтан ордог. Энэ тойргийн нийт бүрэлдэхүүнд 1 механикжуулсан, 4 мотобуудлагын, 1 танкийн дивиз, 5 механикжуулсан, 4 мотобуудлагын, 2 танкийн, 3 артиллерийн, 1 танк эсэргүүцэн хамгаалах, 3 агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригад, 2 тусгай хүчний, 2 нисдэг тэрэгний, 1 инженер саперын, 1 хөвөгч гүүрний, 1 Радио Электрон холбооны  хороодууд байдаг байна.
Бээжингийн цэргийн тойрог
Энэ цэргийн тойрог нь Хятадын хойд хилийн дагуух бүс нутагт байрладаг Монгол, ОХУ-н дорнод Сибирийн бүс нутагт байлдааны үйл ажиллагаа явуулах чиг үүрэгтэй цэрэг армийн нэгтгэл юм. Бээжингийн цэргийн тойрог нь ХАЧА-н  хамгийн хүчтэй шилдэгт армиудтай хамгийн том тойрогт тооцогддог. Түүний бүрэлдэхүүнд 3 арми ( 38,27,65-р армиуд ), Өвөр Монгол дахь цэргийн анги нэгтгэлүүд мөн том хотуудын цэргийн горнизонууд багтдаг. Бээжингийн цэргийн тойргийн бүрэлдэхүүнд Хятадын ардын чөлөөлөх армийн цорын ганц агаарын десантын 15-р корпус багтдаг. Түүний бүрэлдэхүүнд 3 агаарын десантын дивиз байдаг ба төв штаб нь Сяогань хотод байралдаг. Дивиз тус бүр нь десантын 3 хороо ,тээврийн болон инженер саперын батальонуудаас бүрддэг. Энэ агаарын десантын 15-р корпус нь Хятадын чөлөөлөх армийн цэргийн нисэх хүчний командад харъялагддаг. Агаарын тээврийн хүч бололцооноос хамаарч эхний ээлжинд 1 дивиз десантаар буулгах боломжтой. Хятадын хуурай замын цэргийн  шилдэг арми болох 38-р армийн бүрэлдэхүүнд 112 ,113-р механикжуулсан дивизүүд,  6-р танкийн дивиз, 5-р артиллерийн бригад, 4-р агаараас эсэргүүцэн хамгаалах, нэг тусгай хүчний бригад, цэргийн нисэх хүчний 8-р бригадууд багтдаг ба төв штаб нь Бээжин хотод байралдаг. Хятадын армийн орчин үеийн шинэ зэвсэг техникээр хамгийн түрүүнд энэ армийг хангадаг мөн цэрэг байлдааны үйл ажиллагаа явуулах шинэ  шинэ арга ажиллагаанд зориулан байнга бэлтгэл сургуулилт зохион байгуулж байнгын бэлэн байдалд байдаг. Харин 65-р армийн бүрэлдэхүүнд 193-р хөнгөн явган цэргийн, 194-р хүнд явган цэргийн, 195-р механикжуулсан бригадууд, 70,196-р мотобуудлагын, 1-р танкийн, 14-р артиллерийн бригадууд ,нэг агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригад багтдаг. Мөн 27-р армийн бүрэлдэхүүнд 188-р хөнгөн явган цэргийн, 235-р механикжуулсан, 80,82-р мотобуудлагын, 7-р танкийн , 16-р артиллерийн бригадууд мөн агаараас эсэргүүцэн хамгаалах нэг бригад нийтдээ 7 бригад багтдаг байна. Бээжингийн горнизоны бүрэлдэхүүн дахь  1,2,3-р дивизүүд  мөн Өвөр Монголын нутагт байралдаг 205-р мотобуудлагын бригад, хилийн цэргийн хороодууд мөн энэ тойргийн бүрэлдэхүүнд багтдаг. Бээжингийн цэргийн тойргийн нөөц хүчний хувьд  Бээжин хотоос танкийн болон зенит-артиллерийн тус тус нэг хороо, Тяньцзин мужаас явган цэргийн болон зенит артиллерийн тус бүр нэг дивиз, Хэбэй мужаас явган цэргийн болон зенит артиллерийн тус бүр нэг дивиз, танк эсэргүүцэн хамгаалах хороо, Шаньси мужаас явган цэргийн нэг дивиз , Өвөр Монголоос мөн явган цэргийн нэг дивиз эмхлэн зохион байгуулахаар төлөвлөсөн. Бүх тойргийн хэмжээнд 3-4 механикжуулсан, 2 танкийн, 3 агаарын десантын дивиз байдаг ба  5-8 мотобуудалгын, 3-4 механикжуулсан, 1 танкийн, 3 артиллерийн , 1 тусгай хүчний ,3 агаараас эсэргүүцэн хамгаалах  бригадууд мөн  цэргийн нисэх хүчний ,  тусгай хүчний ,  хилийн цэргийн, артиллерийн , танк эсэргүүцэн хамгаалах , химийн зэвсэгээс хамгаалах тус бүр нэг хороодууд бүрэлдэхүүнд нь багтдаг.
Цзиннань цэргийн тойрог
Энэ цэргийн тойрог нь  Хятад улсын ямар нэг гадаад хил хязгаарын бүс нутгийг хамаардаггүй зөвхөн дотоод мужууд тэдгээрийн нөөц хүчний хүрээг хамаардаг. Түүний бүрэлдэхүүн мөн 3 армиас (20,26,54) бүрддэг. Цзиннань цэргийн тойргийн 26-р армийн бүрэлдэхүүнд 8-р танкийн, 200-р механикжуулсан, 77,138,199-р мотобуудлагын ,8-р артиллерийн, 54-р агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригадууд, цэргийн нисэх хүчний 7-р хороо мөн тусгай хүчний нэг хороо багтдаг. Харин  54-р армийн хувьд орчин үеийн шинэ  зэвсэг техникээр хамгийн тэргүүн эгнээнд хангагддаг ба Хятадын хуурай замын цэргийн шилдэг армиудын нэг юм. Түүний бүрэлдэхүүнд 127-р явган цэргийн ,162-р механикжуулсан дивизүүд, 160-р механикжуулсан, 11-р танкийн бригадууд , артиллерийн , агаараас эсэргүүцэн хамгаалах тус бүр  нэг бригад , нисэх хүчний 1-р хороо багтддаг. Энэ цэргийн тойргийн 20-р армийн бүрэлдэхүүнд 58,60 механикжуулсан, 13-р танкийн, 2-р артиллерийн бригадууд мөн агаараас эсэргүүцэн хамгаалах нэг бригад багтдаг. Цзиннань цэргийн тойргийн нийт бүрэлдэхүүнд нь 3 механикжуулсан ба мотобуудалгын дивиз, 1 танкийн дивиз , 3-4 механикжуулсан , 3 мотобуудалгын, 2 танкийн ,3 артиллерийн ,3 агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригадууд , 2 тусгай хүчний  хороо, 2 цэргийн нисэх хүчний ,1 танк эсэргүүцэн хамгаалах, 1 Радио электрон холбооны, 2 хөвөгч гүүрний хороодууд багтдаг байна.
Ланьчжоугийн цэргийн тойрог
Энэ цэргийн тойрог нь Хятадын баруун бүс нутгийн хил хязгаарыг бүхэлд нь хамаардаг ба тэр бүс нутагт байрладаг. Төв Ази, Монгол, Оросын баруун Сибирь, Энэтхэг улстай хил залгаа бүс нутагт байлдааны үйл ажиллагаа явуулах чиг үүрэгтэй цэргийн тойрог юм. Өндөр уулын бүс нутаг, байгаль цаг уур, газар орны хүнд нөхцөлд үүрэг гүйцэтгэх чадвартай цэргийн анги хороодуудыг Шиньжан Уйгарын хязгаар нутагт тусгайлан байгуулсан байна. Түүний бүрэлдэхүүнд 21,47-р армиуд, Шинжань Уйгарын хязгаар нутагт орших цэргийн анги нэгтгэлүүд багтдаг. Ланьчжоугийн цэргийн тойргийн 21-р армийн бүрэлдэхүүнд 61-р уулын явган цэргийн дивиз, 62-р механикжуулсан, 12-р танкийн, 19-р артиллерийн, 184-р тусгай хүчний бригадууд мөн нэг агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригад байдаг. Харин 47-р армийн бүрэлдэхүүнд нь 139-р механикжуулсан, 55-р уулын явган цэргийн, 56-р мотобуудлагын, 9-р танкийн, 15-р артиллерийн бригадууд мөн нэг агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригад багтдаг. Мөн Ланжьчжоугийн цэргийн тойргийн бүрэлдэхүүнд  8-р хөнгөн явган цэргийн механикжуулсан, 4-р мотобуудлагын, 6,11-р уулын явган цэргийн дивизүүд мөн 2-р артиллерийн бригад, агаараас эсэргүүцэн хамгаалах нэг бригад , нисэх хүчний  3-р бригад , Радио электрон холбооны , тусгай хүчний , инженер саперийн тус тус нэг хороодууд багтдаг байна. Нөөц хүчний хувьд Шэньси мужаас явган цэргийн болон зенит-артиллерийн тус бүр нэг дивиз, явган цэргийн болон материал техник хангамжийн нэг нэг бригад, Ганьсу мужаас зенит- артиллерийн нэг дивиз, Нинся-Хуйск автономит мужаас явган цэргийн нэг дивиз инженер-саперийн нэг хороо эмхлэн зохион байгуулах боломжтой. Ланьчжоугийн цэргийн тойргийн нийт бүрэлдэхүүн 1 хөнгөн механикжуулсан, 1 мотобуудлагын,  3 уулын явган цэргийн ,1 танкийн дивиз, 2 механикжуулсан, 1 уулын явган цэргийн, 1 мотобуудлагын, 1 танкийн, 3 артиллерийн ,3 агаараас эсэргүүцэн хамгаалах,1 тусгай хүчний, 1 цэргийн нисэх хүчний бригадуудаас бүрддэг. Мөн тусгай хүчний, инженер саперын ,Радио электрон холбооны хороодууд бий.
Чэндугийн цэргийн тойрог
Энэ цэргийн тойрог нь Хятадын өмнөд мужууд Энэтхэг, Мьямар улсуудтай хил залгаа бүс нутагт байралдаг ба тэр бүс нутагт байлдааны үйл ажиллагаа явуулах чиг үүрэгтэй. Чэндуны цэргийн тойргийн нийт бүрэлдэхүүнд 2 арми (13,14-р арми) мөн Төвдийн хязгаар нутаг дахь цэргийн анги нэгтгэлүүд багтдаг. Энэ цэргийн тойрог нь орчин үеийн шинэ зэвсэг техникээр хамгийн сүүлд хангагддаг ба Хятадын арми дотроо хамгийн сул цэргийн тойрогт тооцогддог байна. Түүний бүрэлдэхүүн дахь 13-р армиин хувьд  37,149-р мотобуудлагын дивизүүд, 17-р танкийн бригад мөн артиллерийн болон агаараас эсэргүүцэн хамгаалах, тусгай хүчний,  нисэх хүчний тус тус нэг бригадуудаас бүрддэг. Харин 14-р армийн хувьд 31,40,42-р мотобуудлагын, 32-р уулын явган цэргийн, 18-р танкийн, 4-р артиллерийн бригадууд мөн нэг агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригадаас бүрддэг. Төвдийн хязаар нутаг дахь цэргийн анги нэгтгэлүүдийн бүрэлдэхүүнд 52,53-р уулын явган цэргийн, 54-р механикжуулсан, 651-р зенит-пуужингийн бригадууд мөн 308-р артиллерийн хороо багтдаг байна. Нөөц хүчний хувьд Чунцин хотоос явган цэргийн болон зенит артиллерийн тус тус нэг дивиз, материал техник хангамжийн нэг бригад, зенит-артиллерийн нэг хороо, Юньнан мужаас явган цэргийн нэг хороо эмхлэн бүрдүүлэх боломжтой. Чэндугийн цэргийн тойргийн нийт бүрэлдэхүүн нь 4 мотобуудлагын дивиз, 2 уулын явган цэргийн, 1 механикжуулсан, 2 танкийн, 2 артиллерийн, 2 агаараас эсэргүүцэн хамгаалах, 1 тусгай хүчний, 1 цэргийн нисэх хүчний бригадууд мөн артиллерийн болон зенит артиллерийн хороодууд, тусгай хүчний нэг хороо, Радио электрон холбооны нэг хорооноос бүрддэг байна.
Нанжиний цэргийн тойрог
Энэ тойрог нь Хятадын зүүн өмнөд бүс нутагт байрладаг ба  тэр бүс нутагт байлдааны үйл ажиллагаа явуулах мөн Тайваныг эзлэн авах түүний эсрэг байлдааны үйл ажиллагаа явуулах чиг үүрэгтэй тойрог юм. Энэ цэргийн тойрог нь чиг үүрэг, хүчин чадлын хувьд Хятадын чөлөөлөх арми дотроо Бээжингийн цэргийн тойргийн дараа Шэньяны цэргийн тойрогтой хамтран 2-3 байрт ордог стратегийн чухал ач холбогдолтой тойрог юм. Нанжиний цэргийн тойрог нь орчин үеийн шинэ зэвсэг техникээр хамгийн түрүүнд хангагдсан шилдэг армиудаас бүрддэг. Түүний бүрэлдэхүүнд  мөн 3 арми (1,12,31 ) Фуцзяны хязгаар нутаг дахь цэргийн анги нэгтгэлүүд багтдаг. Нанжинийн цэргийн тойргийн 1-р армийн бүрэлдэхүүнд 1-р механикжуулсан десантын дивиз, 178-р механикжуулсан, 10-р танкийн, 3-р мотобуудлагын, 9-р артиллерийн, 5-р нисэх хүчний бригадууд мөн агаараас эсэргүүцэн хамгаалах нэг бригад багтдаг. Харин 12-р армийн бүрэлдэхүүнд  нь 179-р тусгай хүчний десантын бригад, 34,35-р механикжуулсан, 2-р танкийн, 36-р тусгай хүчний бригадууд мөн артиллерийн нэг агаараас эсэргүүцэн хамгаалах нэг бригадууд байдаг. Мөн 31-р армийн бүрэлдэхнүүнд 86,91-р мотобуудлагын болон десантын дивизүүд, 92-р мотобуудлагын, 14-р танкийн десантын, 3-р артиллерийн, 13-р агаараас эсэргүүцэн хамгаалах бригадууд, тусгай хүчний нэг бригад , нисэх хүчний 10-р хорооноос бүрддэг. Шанхай хотын цэргийн гарнизоны 1,2,3-р эргийн хамгаалалтын бригадууд,  Фуцзян мужийн цэргийн анги нэгтгэлүүдийн мөн эргийн хамгаалалтын 2 дивиз, 1 бригад  Нанжины цэргийн тойргийн бүрэлдэхүүнд багтддаг. Энэ тойргийн нөөц хүчний хувьд Шанхай хотоос зенит-артиллерийн нэг дивиз, Аньхой, Цзянси мужуудаас явган цэргийн тус бүр нэг дивиз, Цзянсу хязгаар нутгаас зенит-артиллерийн нэг дивиз эмхлэн бүрдүүлэх боломжтой. Бүх цэргийн тойргийн бүрэлдэхүүнийг  нөөц хүчин, Шанхай хотын горнизоны цэргийг оруулахгүйгээр тооцоолбол  1  механикжуулсан  десантын, 2 мотобуудлагын, 2 танкийн, 1 артиллерийн, 2 эргийн хамгаалалтийн дивизүүд , 3 механикжуулсан, 4 мотобуудлагын , 1 танкийн, 2 артиллерийн, 1 цэргийн нисэх хүчний, 4 агаараас эсэргүүцэн хамгаалах, 1 Радио электрон холбооны, 1 эргийн хамгаалалтын, 3 тусгай хүчний бригадууд мөн 2 нисдэг тэрэгний , 1 Радио электрон холбооны, 1 хөвөгч гүүрний хорооноос бүрддэг байна.
Гуаньчжоугийн цэргийн тойрог
Хятадын өмнөд бүс нутагт байралдаг ба Вьетнамын хил залгаа бүс нутагт байлдааны үйл ажиллагаа явуулах  мөн Нанжиний цэргийн тойргийн нөөц нэмэгдэл хүчин болох  чиг үүрэгтэй цэргийн тойрог. Бүрэлдэхүүнд нь 2 арми (41, 42-р арми)  мөн Хайнань хязгаар нутгийн цэргийн анги нэгтгэлүүдээс багтдаг. Энэ тойргийн 41-р армийн бүрэлдэхүүний хувьд  123-р механикжуулсан-десантын дивиз, 121-р уулын явган цэргийн, 122-р мотобуудлагын, 15-р танкийн бригадууд артиллерийн болон агаараас эсэргүүцэн хамгаалах тус бүр нэг бригадаас бүрддэг. Харин 42-р армийн хувьд 124-р механикжуулсан десантын, 163-р мотобуудлагын дивизүүд ,1-р артиллерийн, 16-р танкийн бригадууд  мөн уулын явган цэргийн, агаараас эсэргүүцэн хамгаалах, тусгай хүчний, нисэх хүчний тус тус нэг бригадуудаас бүрддэг. Хайнань мужийн цэргийн анги нэгтгэлүүд  132-р мотобуудлагын бригад, Гонконгийн цэргийн гарнизоны явган цэргийн нэг бригад, нисдэг тэрэгний нэг хороо, тэнгисийн цэргийн тусгай хүчний нэг хороо мөн энэ цэргийн тойргийн бүрэлдэхүүнд багтдаг. Нөөц хүчний хувьд Гуандун мужаас явган цэргийн болон зенит-артиллерийн тус бүр нэг дивиз, офицерууд бэлтгэх сургалтын нэг хороо, Хубэй мужаас явган цэргийн болон зенит-артиллерийн тус бүр нэг дивиз, Хайнань мужаас явган цэргийн 2 дивиз эмхлэн зохион байгуулах боломжтой. Нийт бүрэлдэхүүнд нь 2 механикжуулсан, 1 артиллерийн дивиз, 1 мотобуудлагын, 2 танкийн, 1 артиллерийн, 2 агаараас эсэргүүцэн хамгаалах, 2 тусгай хүчний, 1 цэргийн нисэх хүчний, 1 инженер саперын, 1 хөвөгч гүүрний бригад , Радио электроник холбооны 1 хорооноос бүрддэг байна.
Цэргийн бүтэц
Бээжин ,Тяньцзиня, Шанхай, Гонконг хотын цэргийн гарнизоны бүрэлдэхүүнд 3 дивиз , 3 эргийн хамгаалалтын, 2 явган цэргийн бригадууд мөн нисдэг тэрэгний болон тэнгисийн явган цэргийн тусгай хороо ч  хуурай замын цэргийн бүрэлдэхүүнд багтдаг байна. Хятадын ардын чөлөөлөх армийн хуурай замын цэрэг нийтдээ 71-75 дивиз, 133 бригадаас бүрддэг гэсэн мэдээ бий. Хятадууд хуучин Зөвлөлтийн үеийн ба өнөөгийн ОХУ, АНУ тэргүүтэй барууны орнуудын янз бүрийн зэвсэг техникүүдийг маш ихээр хуулбарлан үйлдвэрлэдэг. Хятадын инженерүүд тэдгээр зэвсэг техникүүдийн чадамгай хуулбарлан улам сайжруулан шинэчлэн олноор үйлдвэрлэж цааш нь худалддаг. Тэд өөрийн зэвсэгт хүчний артиллер, агаараас эсэргүүцэн хамгаалах хүчин, нисдэг тэрэгний хороо бригадуудын зэвсэг техникийг аажмаар шинэчлэн сайжруулсаар байна.
Эшлэл
Ардын Чөлөөлөх Арми Ардын Чөлөөлөх Арми
Алтанзул цэцгийн хувьсгал
Алтанзул цэцгийн хувьсгал (киргиз. Жоогазын революциясы) - 2005 оны 3-р сард Бүгд Найрамдах Киргиз Улсад гарсан хувьсгал. Уг олон нийтийн хамарсан хувьсгалын үр дүнд Киргизийн Ерөнхийлөгч Аскар Акаев ыг түлхэн унагаж, Курманбек Бакиев түүний албан тушаалд очсон юм.
Улс төрийн нэгдсэн хөтөлбөргүй байсан Киргизийн сөрөг хүчин Аскар Акаевыг хуучин дэглэмийн төлөөлөгч гэж үзэж эсэргүүцэж байсан юм. Ээлжит парламентын сонгуульд ялагдал хүлээсэн сөрөг хүчин эсэргүүцлийн жагсаал цуглаан зохион байгуулсан юм. Эдгээр жагсаалд олон түмнийг татан оролцуулах ажлыг сөрөг хүчний удирдагчид зохион байгуулсан байна. Жагсагчдын ихэнхи нь сөрөг хүчний удирдагчдын нэг омгийнхон бөгөөд төрлөх тосгоныхон байв. Туг далбаа, уриа лоозон барьсан жагсагчдыг сонирхож үзэхээр гарч ирсэн ихэнхи хотын оршин суугчид мөн жагсаалд "нэгдэж" байв.
Хэсэг хугацааны дараа "Алтанзул цэцгийн хувьсгал"-ын санхүүжүүлэгчийн нэг нь Киргизийн парламентын гишүүн, "Карасу зах"-ын эзэн, тус улсын өмнөд хэсгийн эрүүгийн ертөнцийн хамгийн том удирдагч Баяман Эркинбаев байсан нь тодорхой болсон. Мөргөлдөөний нөгөө талыг өөр нэг гэмт ертөнцийн удирдагч санхүүжүүлсэн - хойд захын эзэн (улсын нийслэлд), мөн парламентын гишүүн Жыргалбек Сурабалдиев байсан гэж үздэг. Тэрээр 2005 оны 3-р сарын 24-нд Төрийн ордны дэргэд жагсагчдын эсрэг орой нь Бишкек т үймээн самуун дэгдээж, дээрэм тонуул хийсэн “сайн дурынханд” мөнгө төлсөн хүн байсан гэж тогтоогдсон. Гуравдугаар сарын үйл явдлын өөр нэг зохион байгуулагч, ивээн тэтгэгч нь гэмт хэргийн гурав дахь томоохон удирдагч Рыспек Акматбаев байв.
Хувьсгалын өмнөх үйл явдал
2004 оны есдүгээр сард Киргизийн парламентын сөрөг хүчин Ерөнхийлөгч Аскар Акаевыг 2005 онд дөрөв дэх удаагаа нэр дэвшүүлэх эрх зүйн боломжтой эсэх талаар Үндсэн хуулийн шүүхэд хүсэлт илгээсэн боловч 9-р сарын 22-нд Үндсэн хуулийн шүүх уг хүсэлтийг хэлэлцэхээс татгалзсан хариу өгсөн байна.
10-р сарын 13 - Киргиз улсад суугаа АНУ-ын Элчин сайд Стивен Янг Ерөнхийлөгч Аскар Акаев дөрөв дэх удаагаа нэр дэвшихгүй гэдэгт найдаж байгаагаа илэрхийлэв.
10-р сарын 10-нд Ерөнхийлөгч Аскар Акаев сөрөг хүчнийхнийг “гадаадын хөрөнгөөр ​​санхүүжиж, улс төрийн бохир технологи ашиглаж байна” гэж буруутгав.
12-р сарын 22-нд сөрөг хүчний «Ата-Журт» («Отечество») хөдөлгөөний удирдагч, Гадаад хэргийн сайд асан Роза Отунбаева ОХУ-ыг Акаевын дэглэмийг дэмжихээ зогсоохыг уриалав.
2005 оны 1-р сарын 7-нд Сонгуулийн төв комисс Роза Отунбаева г ирэх парламентын сонгуульд нэр дэвшигчийн бүртгэлээс хасав. Энэ дүүрэгт Ерөнхийлөгч Акаевын охин Бермет Акаева нэр дэвшигчээр бүртгүүлсэн байв.
2-р сарын 28-нд ЕАБХАБ болон Европын парламентын ажиглагчид өнгөрсөн сонгуулийг олон улсын жишигт нийцээгүй гэж мэдэгдэв. Тэд ерөнхийлөгчийн зүгээс сонгогчдод шахалт үзүүлэх оролдлого, мөн сонгогчдод авлига өгөх оролдлогыг онцолж байв. Киргизийн сөрөг хүчний таван хөдөлгөөнийг нэгтгэдэг Улс төрийн хүчнүүдийн форумаас санал хураалтын үеэр сонгуулийн хэсгийн хороодод зөрчил гарсан гэж мэдэгджээ. Сөрөг хүчний идэвхтэн Роза Отунбаева, Топчубек Тургуналиев, Муратбек Иманалиев, Ишенгүл Болджурова нар сөрөг хүчний төлөөлөгчдийн нэр дэвшсэн тойрогт иргэдийн саналыг их хэмжээгээр худалдаж авсан, захиргааны нөөц ашигласан, сонгогчдод архи тарааж архидан согтуурсан болон сонгуулийн бусад төрлийн зөрчил гарч байгааг сөрөг хүчний идэвхтнүүд олон нийтэд мэдэгдэв.
Хувьсгалын өрнөл
3-р сарын 4-нд Жалал-Абад хотод 1000 орчим хүн бүс нутгийн захиргааны байрны өмнө зөвшөөрөлгүй жагсаал хийхээр цугларчээ. Жагсагчдын тавьсан гол шаардлага нь Акаев, орон нутгийн захирагч Шарипов, СЕХ-ны тэргүүн Сулайман Иманбаев нарыг огцруулах байв. Үдээс хойш сөрөг хүчнийхэн засаг захиргааны байр руу нэвтэрчээ. Бүгд найрамдах улсын өмнөд хэсгийн "нийслэл" гэгдэх Ош хот руу хүмүүсийн жагсаал хөдлөв. БНХАУ-ын хил рүү орох стратегийн ач холбогдолтой хурдны замыг нутгийн иргэд хаасан байна. Сөрөг хүчний нэр дэвшигч Ишенбай Кадырбековыг хоёр дахь шатны сонгуульд оролцохоос хассанд Нарын хотын 2000 орчим жагсагч дургүйцлээ илэрхийлж эхлэв.
3-р сарын 20-ны өглөөний таван цагт цагдаа болон хүчний байгууллагынхан Жалал-Абад, Ош хотуудад бүс нутгийн захиргааны байруудыг чөлөөлөх ажиллагаанд нэгэн зэрэг эхлүүлжээ. Тухайн үед Ош хотод 100 орчим хүн, Жалал-Абад хотод 300 орчим эсэргүүцэгчид байсан байна. Жалал-Абад хотод барилгыг чөлөөлөхөд 20 орчим минут зарцуулж хаалга, цонхоор нэвтэрсэн тусгайгийнхан унтаж байсан хүмүүсийг барьж аваад барилгаас гаргаж, цэргийн хоёр КамАЗ машинд суулган авч явжээ. Хамгаалалтанд байсан иргэд тусгай хүчнийхэн рүү шилтэй бензин шидсэнээс болж барилгад гал гарчээ. Киргизийн Дотоод хэргийн яамны удирдлагууд хууль сахиулагчид галт зэвсэгтэй байгаагүй гэж мэдэгджээ. Тэдний хэлж буйгаар бүх баривчлагсадыг тусгай байранд хүргэж, үзлэг хийж, хэн болохыг нь тогтоож, эрүүл мэндийн үзлэгт хамруулсан байна. Хууль сахиулагчид барилгаас их хэмжээний арматур, бороохой, чулуу олсон бөгөөд эрх баригчид эд мөрийн баримт болгон ашиглахаар төлөвлөсөн байна. Үүний нэгэн адил Ош хотын бүсийн захиргааны байрыг чөлөөлөв. Уг ажиллагааны үеэр Ош мужийн “ардын зөвлөл”-ийн тэргүүн Анвар Артыковыг саатуулсан ч сүүлдээ сөрөг хүчнийхний шахалтаар эрх баригчид түүнийг суллахаас өөр аргагүйд хүрчээ.
Үдээс хойш Жалал-Абад хотод байдал улам хурцдсан байна. Хотын захад олон мянган хүн цугларсан нь ихэвчлэн Сузак дүүргийн оршин суугчид байв. Хэсэг цуглааны дараа тэд хотын төвийг чиглэн замдаа Сузак дүүргийн захиргааны дарга Шарап Жакыповыг барьцаалсан байна. Халдлага үйлдсэн этгээдүүд бүс нутгийн захиргааны байрыг дахин эзлэн, саатуулагдсан нөхдөө суллахын тулд орон нутгийн цагдаагийн газрын барилга байгууламж руу чиглэв. Орон нутгийн цагдаагийн алба хаагчид зэвсгээ авч, байрнаас урьдчилан гарч чаджээ. Халдлага үйлдэгчид цагдаагийн газрын нэг байшинг шатаасан байна. Жагсагчид барилгуудыг бүхэлд нь эзлэн авч, бараг бүх цагдаагийн машиныг хөмөрч, эвдэж, бүх байрыг сүйтгэжээ. Гал түймэр бусад барилгуудад тархаж, цогцолбор бүхэлдээ шатсан байна. Мөргөлдөөний үеэр Дотоод хэргийн яамны 15 орчим ажилтан шархадсан ажээ.
Үдэш нь олон тооны жагсагчид Жалал-Абад хотын төвд цугларчээ. Тэдний зарим нь нэмэлт онгоцоор тусгай хүчнийхэнийг ирүүлж магад гэж үзээд нисэх онгоцны буудлыг бүрэн хяналтандаа авч, хөөрөх зурвасыг бөөн хайраг цацаж хаасан байна. Киргизийн ерөнхийлөгчийг дэмжигч олон нийтийн сан "Ард түмэнтэйгээ хамт, ард түмний төлөө" парламентын депутатуудад хандан "Улс оронд онц байдал" зарлахыг уриалж байжээ. Мөн тус сан эрх баригчдад хандан "олон нийтийн үзэл суртлын терроризм" үйлдэж буй хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг буруушааж, хаахыг уриалж, Ерөнхийлөгч Аскар Акаевыг Үндсэн хуулийн баталгаа болгон хамгаалахыг уриалж байжээ.