cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хөрс
Бүтэц
Хамгийн бага (жижиг) түвшинд авч үзвэл, хөрсний хэсгүүдийн нийлэх (агрегат үүсгэх) эсвэл салах процессд хөрсний хими нөлөөлнө. Шаврын хэсгүүд нь поливалент катионуудыг агуулах ба тэдгээр нь шаврын үеүүдийн нүүрэн хэсэгт сөрөг цэнэгийг бий болгодог. Нэгэн зэрэг шаврын ялтасын ирмэгт эерэг цэнэг үүсэх ба энэ хэсгээрээ өөр шаврын ялтасын нүүртэй холбогдоно, эсвэл флокуляцад орно. Нөгөө талаас, натри мэт нэг валенттай ионууд, поливаленттай катионыг зайлуулан байрыг нь эзэлвэл, тэд ирмэг дэх эерэг цэнэгийг сулруулж, нүүрний сөрөг цэнэгийг харьцангуй нэмэгдүүлдэг. Ингэснээр, шаврын сөрөг цэнэгтэй хэсгүүд хоорондоо түлхэлцэн, флокуляцад орон том хэсгүүдийг үүсгэхгүй. Шаврын жижиг хэсгүүд педолитүүдийн хоорондох завсруудаар орж битүүлнэ. Ингэж эвдэрсэн агрегаттай хөрс ус ба агаарын нэвчилтгүй болдог. Ийм давслаг хөрс нь гадаргуудаа баганан бүтцийг үүсгэх хандлагатай байдаг.
Нягт
Хөрсний нэгжийн нягт ихэвчлэн 2.60 - 2.75 gr/cm3 бөгөөд хөрс бүрийнх ойролцоо байдаг. Хөрсний нэгжийн нягт нь, органик материйн агууламж нэмэгдэх тусам буурч, төмрийн ислүүд ихтэй хөрснийх өндөр байдаг. Хөрсний эзлэхүүн нягт нь, түүний хуурай жинг, түүний эзлэхүүнд харьцуулсантай тэнцэнэ. Хөрсний эзлэхүүн нягтад агаар ба органик материуд бүгд багтана. Боловсруулсан холимог хөрсний эзлэхүүн нягт нь 1.1 - 1.4 g/cm3 байдаг. Хөрсний эзлэхүүн нягт нь хөрсний төрлөөс хамааран маш их өөрчлөгдөнө. Эзлэхүүн нягт багатай байх нь ургамал сайн ургана гэсэн үг биш. Эзлэхүүн нягт өндөр байвал, хөрс нягтарсан эсвэл элсний агууламж өндөртэй байгааг гэрчилнэ. Мэдээж хэрэг хөрсний эзлэхүүн нягт нь нэгжийн нягаас ямагт бага байдаг.
Сүвшил
Нүх сүвүүд нь хөрсний эзлэхүүний, эрдэс ба органик материар эзлэгдээгүй харин, хий ба усаар дүүргэгдсэн орон зай. Хөрсний эзлэхүүний 50 хувь нь нүх сүв байх нь хамгийн тохиромжтой гэж үздэг. Хөрсний нүх сүв нь, органик материйг задлагч организмуудыг, гумусыг, ургамлын үндсийг хүчилтөрөгчөөр хангахад шаардагдахаас гадна, ус болон ууссан тэжээлийг хадгалах ба тээвэрлэх боломжийг олгодог. Хөрсний энэ шинж чанар нь, олон организмууд хоорондоо өрсөлдөхгүйгээр хүчилтөрөгчөөр хангагдахаар зохион байгуулагдсан байдаг нь, зөвхөн олон организм тухайн хөрсөнд байгааг тайлбарлаад зогсохгүй, мөн, үүргийн хувьд илүүдэлтэй организмууд зэрэгцэн оршдогийн шалтгаан болдог.
Хөрсний сүвшлийг дөрвөн янзаар ангилдаг:
Харьцуулан хэлэхэд, ургамлын үндэсний нарийн үсний диаметр 8 -12 µm байдаг. Нүх сүвний хэмжээ 30 µm-с бага үед усыг барьж буй таталцалын хүч нь, усыг доош урсгах гравитацийн хүчээс их болдог. Энэ тохиолдолд хөрс намгархаг болж, амьсгалж чадахгүй. Ургамлын ургалтад нүх сүвийн хэмжээ (диаметр) нь нийт нүх сүвийн эзлэх хувиас илүү чухал. Дундаж текстуртэй холимог хөрсийг, нүх сүвийн хэмжээний хувьд сонгодог гэж үздэг. Их сүвэрхэг хөрс нь ус ба хийг хурдан тээвэрлэгдэх (хөдлөх) боломжийг олгодгоороо бага сүвэрхэг хөрсөөс давуу байдаг. Доод (жижиг) түвшинд, хөрсний текстур нь сүвшлийг тодорхойлж байдаг бол, дээд (том) түвшинд хөрсний бүтэц нь, хөрсний агааржилт, ус шингээлт ба нэвчилтэд хүчтэй нөлөөлдөг. Хөрсний боловсруулалт нь, сүвшлийг нэмэгдүүлэх богино хугацааны арга бөгөөд, ингэснээр маш том хэмжээтэй нүх сүвийн эзлэх хувь нэмэгддэг ч, эцэст нь эсрэгээр, хөндөлтөөс үүсэлтэй хөрсний агрегатуудын эвдрэлийн нөлөөгөөр мууддаг. Шаварлаг хөрсийн нүх сүвийн хэмжээ жижиг ч, нийт сүвшлийн хэмжээ нь элсэрхэг хөрснийхөөс илүү байдаг.
Хөрсний ус
Ус нь хөрсний үүсэл, бүтэц, тогтворжил, элэгдэл, хамгийн гол нь ургамлын ургалтад нөлөөлдөг. Ус нь дараах дөрвөн чухал үүргийг ургамалд гүйцэтгэдэг:
Холимог хөрсний эзэлхүүний тал хувийг хатуу бодис, дөрөвний нэгийг хий, дөрөвний нэгийг ус эзлэх ба энэ усны дөнгөж тал нь л дийлэнх ургамлуудад хүртээмжтэй (боломжит ус) байдаг.
Усанд автсан талбайн ус нь, гравитацийн ус байдлаар доош нэвчих ба энэ нь, усны адгезийн ба когезийн хүчүүд гравитацийн хүчийг эсэргүүцэх хүртэл үргэлжлэнэ. Гравитацийн хүчийг эсэргүүцэж эхэлсэн цэгийг хөрсний эсвэл талбайн ус агуулах чадвар гэдэг. Энэ үед ургамал нь хөрснөөс усыг сорж байх ёстой. Хөрс хэт хатаж эхэлмэгц, боломжит ус ашиглагдаж дуусан, боломжгүй ус үлдэх ба ургамал энэ усыг авах хэмжээний сорох хүчийг бий болгож чаддаггүй. Ургамалын сорох даралт ус ихтэй үед 0 байснаа, хуурай хөрсөнд 1/3 bar болж өсдөг. 15 бар сорох даралтад, wilting percent, үр соёолдоггүй, ургамал умайж хатан үхдэг. Хөрсөн дэх ус нь, гравитацийн, осмосын ба капиллярын хүчүүдийн нөлөөгөөр шилжиж хөдөлдөг. Ус хөрсөнд ормогц агаарыг зарим нүх сүвээс хөөж гаргадаг ба хөрсний агаар ба усны агуулалт эсрэг хамааралтай байдаг.
Усыг агуулж барих хүч
Усны устөрөгчийн атомын хөрсний хэсэгийн хүчилтөрөгчид үзүүлэх адгезийн хүч нь, усны устөрөгчийн атомын өөр усны молекулын хүчилтөрөгчид үзүүлэх когезийн хүчээс их тохиолдолд ус нь хөрсөнд хадгалагдана. Талбай усанд автахад, хөрсний бүх нүх сүвүүд усаар дүүрнэ. Ус нь гравитацийн хүчний нөлөөгөөр, талбайн ус агуулах чадвар (УАЧ) гэдэг цэг хүртэл нэвчинэ. УАЧ цэгийн үед хамгийн жижиг нүх сүвүүд усаар, хамгийн томууд нь ус ба хийгээр дүүргэгдсэн байна. УАЧ цэгт хүрэх үеийн хөрсний барин үлдэх нийт усны хэмжээ нь, хөрсний хэсгүүдийн хувийн гадаргуугийн үүрэгтэй холбоотой. Иймд, шаврын ба органикийн өндөр агууламжтай хөрсүүд УАЧ өндөртэй байдаг. Хөрснөөс усыг түлхэн эсвэл татан авах хүчийг соролт гэж нэрлээд байгаа ба энэ нь даралтын нэгж болох бар-р хэмжигддэг (105 паскаль буюу ойролцоогоор 1 ат). Адил утгыг илэрхийлэх чийгийн потенциал гэдэг нэршил мөн ашиглагддаг.
Ус чийгийн ангилал
Усыг хөрсөнд бариж байгаа хүчүүд нь, усыг ургамал авах боломжийг тодорхойлж байдаг. Адгезийн хүч нь усыг эрдсийн эсвэл гумусын гадаргуутай хүчтэй холбодог бол, арай сул когезийн хүчээр өөрөө өөртэйгээ холбогдоно. Эхэндээ, ургамлын үндэс нь когезийн хүчээр сул холбогдсон хялбар авч болох усыг хэрэглээд, хөрсний хэсгүүдтэй адгезиэр холбогдсон усыг бага хэрэглэж болно. Гэвч, хөрсний ус багасах тусам, ус ба хөрсний хэсгүүдйиг холбож байгаа адгезийн хүчүүд нь усныг багасгасар, ургамлыг соролт нь дийлэхгүй хэмжээнд хүргэдэг. Ингэж үлдсэн усыг боломжгүй ус гэж нэрлэдэг. Ургамал авч болох боломжтой ус ны хэмжээ нь, хөрсний текстур, гумусын агууламж болон усыг шингээх гэж оролдож буй ургамлын төрлөөс хамаарна. Кактус нь, жишээлхэд, газар тариалангийн ургамлуудаас илүү их сорох хүчийг гаргах чадвартай.
Дараах тайлбар нь холимог хөрс ба газар тариалангийн ургамлуудад хамааралтай. Талбай усанд автахад, ханасан гэх ба энэ үед бүх нүх сүвүүд усаар дүүрсэн байна. Ургамлын үндэс рүү усыг нэвчүүлэх сорох хүч тэгтэй тэнцэнэ. Ус гравитацийн нөлөөгөөр нэвчиж (нэвчсэн/нэвчиж буй усыг гравитацийн ус гэнэ), ургамлын усыг сорох хүч нэмэгдсээр 1/3 bar-т хүрнэ. Энэ цэгийг талбайн ус агуулах чадвар гэж нэрлэх ба энэ цэгээс хойш ургамлын сорох хүч нэмэгдсээр, эцэстээ 15 bar-т хүрнэ. 15 bar соролттой үеийн хөрсөн дэх усны агууламжийг wilting percent гэнэ. Энэ үед ургамал өөрийн усны хэрэгцээг хангаж чадахаа болих (нэгэн зэрэг ус нь ургамлаас ууршсаар л байна) ба ургамлын биелэг (тургид) чанар алдагдаж, умайж хатана. Дараагийн шатыг агаарын хатаалт, 1000 bar соролт, эцсийнхийг зуухны хатаалт 10,000 bar соролт тус тус харгалзана. Wilting percent цэгийн дараах хөрсөнд агуулагдах усыг боломжгүй ус гэдэг.
Хөрсний хими
Хөрсний хими нь, ургамлыг тэжээлээр хангах боломжыг, хөрсний физик шинж чанаруудыг, хөрсний микробиологи өвчлөлгүй эрүүл байх зэргийг тодорхойлдог. Нэмж хэлэхэд, хөрсний хими нь зэврүүлэх чанар, тогтворжил болон бохирдлыг шингээж, усыг шүүх зэрэг багтана. Хөрсний хими нь эрдэс ба органик коллоидуудын гадаргуун хими ба энэ нь хөрсний хими шинж чанаруудыг тодорхойлдог. "Коллоидууд нь уусдаггүй, хуваагддаггүй, молекулаас арай том, шингэн орчинд гадны нөлөөгүйгээр туналгүйгээр тогтох, хангалттай жижиг хэсэг. Дийлэнх хөрсүүд органик коллоид хэсэг болох гумус, мөн органик бус шаварын коллоид хэсгүүдийг агуулдаг." Коллоидууд нь маш өндөр хөгжилтэй хувийн гадаргуутай ба тэдгээрийн цэнэгийн нийлбэр нь, ионуудыг холбон татах, суллан чөлөөлөх өндөр чадварыг хөрсөнд олгодог. Коллоидуудын сөрөг цэнэгтэй тал нь катионуудыг холбон татах, суллан чөлөөлөх ба үүнийг катион солилцоо гэж нэрлэдэг. Катион солилцооны чадавхи (КСЧ) нь, хөрсний нэгж хуурай жинд ноогдох (орших) солилцох катионы тоо бөгөөд, 100 гр хуурай хөрсөн дэх эерэг цэнэгтэй ионы миллиэквивалентээр, эсвэл, нэг килограмм хөрсөн дэх эерэг цэнэгийн сантимолиор (cmolc/kg) илэрхийлнэ. Үүнтэй нэгэн адилаар, коллоидуудын эерэг цэнэгтэй тал нь анионуудыг холбон татах, суллан чөлөөлөх ба хөрсөнд анион солилцооны чадавхийг (АСЧ) олгодог.
Тэжээл
Ургамал ургах ба нөхөн үржихэд арван зургаан элемент шаардлагатай. Үүнд, нүүрстөрөгч C, устөрөгч H, хүчилтөрөгч O, азот N, фосфор P, кали K, хүхэр S, кальци Ca, магни Mg, төмөр Fe, бор B, манган Mn, зэс Cu, цайр Zn, молибден Mo, хлор Cl зэрэг багтана. Ургамлын амьдралын цикл бүрэн явагдахад шаардлагатай тэжээлийг шаардлагатай тэжээл, ургамлын ургалтад оролцдог боловч, амьдралын цикл бүрэн явагдахад гарцаагүй шаардлагатай бус тэжээлийг шаардлагатай бус тэжээл гэж нэрлэдэг. Ус ба нүүрсхүчлийн хийгээр нийлүүлэгддэг нүүрстөрөгч, устөрөгч, хүчилтөрөгчийг эс тооцвол, тэжээл нь хөрсний эрдэс бодисуудаас үүсдэг. Хэдийгээр, эрдсүүд нь тэжээлийн эх үүсвэр ч, хөрсний органик нэгдлүүд нь ургамалд хялбар шингэх дийлэнх тэжээлийн агуулах нь болдог. Тэжээл нь ургамалд шингэхийн тулд зохих ионы хэлбэртэй байх ёстой (ус ба CO2 эс тооцвол). Жишээ нь, сайтар нунтаглан цацсан хээрийн жонш болон апатит нь, ургамлыг сайн ургахад шаардлагатай кали болон фосфороор хангаж чаддаггүй.
Цахим холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл
Монгол улсын төрийн дээд цол
Монгол улсын төрийн дээд цолыг хоёр анги болгоно:
Эрхэм дээд цол
Хоёр төрөлтэй.
Хүндэт цол
Дөрвөн төрөлтэй.
Эх сурвалж
төрийн дээд шагнал
Бямбаагийн Баянмөнх
Бямбаагийн Баянмөнх нь Баянхонгор аймгийн Баянбулаг сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Ёндонгийн Эрдэнэжаргал
Ёндонгийн Эрдэнэжаргал нь Дорноговь аймгийн Мандах сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн хурц арслан цолтой.
Бямбаагийн Баянмөнх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан
Ёндонгийн Эрдэнэжаргал
Бөхийн удам
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Мандахын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Гуа дов
Гуа дов - Төв аймаг, Баянжаргалан сум, Хэрлэн голын зүүн эрэгт Цагаан арлын орчимд байрлах Хүннүгийн үеийн эртний хотын туурь юм.
Нүдэнгийн хонхор
Нүдэнгийн хонхор нь Сайншандаас 8О км-т, Айраг сумын төвөөс 43 км-т, Нүдэн багийн төв энд байрладаг. Уг газарт Нүдэнгийн хадны завсараас гардаг ходоодонд сайн рашаан, оролцоох тойрмоос нь ходоодонд сайн гэж амны хужир авдаг бөгөөд малчид мал хүн өргөнөөр хэрэглэдэг. Зүүн талд нь “Хөх өндөр” хэмээх тахилгат овоо байдаг. Нутгийн иргэд жил бүр тахидаг. Цайдмын тойром болон Нүдэнгийн орчмоор байгалийн сонин дүрс тогтоц бүхий хад чулуутай. Нүдэнгийн хийд 1945 оноос 1960 он хүртэл сэргээгдэн ном хурж байсан. Одоо бурхан шүтээн нь Гандан тэгчинлин хийдэд очсон гэдэг. Нүдэнгийн хийдэд ноён хутагт Данзанравжаа Түгээмэл элбэгтийн 2-р оны хавар Далантүрүүгийн рашаан орох замдаа морилон саатаж байсан гэх яриа байдаг. Нүдэнгийн хадны рашааныг ходоодонд сайн гэдэг бөгөөд рашааныг зөвхөн эрэгтэй хүн очиж авдаг бөгөөд хэрэв эмэгтэй хүн авбал ус нь ширгэдэг онцлогтой гэдэг.
Гуа дов
Судлагдсан байдал
Дурсгал байрлах газар нь Хэрлэн голын баруун эрэг дагуух нам дор, тэгш дэвсэг бөгөөд энэ хэсэгт гол салаалж урсах тул голын салааны дундах газрыг нутгийн иргэд “Цагаан арал” хэмээн нэрлэдэг ажээ. Түүнээс гадна уг дурсгалыг нутгийнхан “Чингис хааны отгон охины орд” хэмээн домоглодог байна. Анх 1920-иод онд Судар бичгийн хүрээлэнгийн дарга асан О.Жамъян бөөгийн дуудлаганд гардаг “Хуа добун” хэмээх газрын тухай сураг гаргаж хайсаар олж үзсэн байдаг. Харин 1952 онд Х.Пэрлээ судалгаа хийж, дурсгалын дэвсгэр зургийг үйлдэн, сорилын малтлага хийж Хүннүгийн үед холбогдохыг тогтоожээ. Тэрээр уг дурсгалыг малтан судалсны дараа Хүннүгийн үеийн тахилга мөргөлийн холбогдолтой дурсгал хэмээн таамаглажээ. Гуа довын дурсгалт газарт 2013-2016 оны хооронд Монгол-Солонгосын хамтарсан “Мон-Сол” төслийн баг археологийн болон гео-физикийн судалгаа хийж анх хэрэм хэмээн таамаглаж ирсэн дөрвөлжин хэлбэрийн хүрээ нь хэрэм бус 4 талдаа 2 давхар сүрлэг өндөр вааран дээвэртэй хаалгатай, зэрэгцээ олон багана бүхий вааран дээвэрт саравчит хашаа болохыг тодруулсан байна. Мөн судалгааны явцад хашааны төв хэсэгт нэгэн том барилга, түүний зүүн хажууд туслах барилгатай, хашааны гадна талд ч хэд хэдэн барилга байгааг илрүүлсэн бөгөөд хашааны зүүн өмнөд буланд хүний гараар бүтээсэн цөөрөм байсныг тогтоожээ. Улмаар уг дурсгалыг тахилга мөргөлийн газар бус “Хүннүгийн язгууртны зуны орд” хэмээх дүгнэлтийг хийсэн байна.
Нүдэнгийн хонхор
Энэхүү газрыг Дорноговь аймгийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн 2010 оны 12-р сарын 15-ны өдрийн 95-р тогтоолоор аймгийн байгалийн есөн гайхамшгийн нэгээр баталжээ. Ангилал:Дорноговь аймгийн газар зүй Ангилал:Айраг сум Ангилал:Овоо Ангилал:Монголын рашаан сувилал Ангилал:Монголын хийд
Гуа дов
Эшлэл
Ангилал:Археологи Ангилал:Монголын археологи
Гейда Фофана
Гейда Фофана (Gueïda Fofana, 1991 оны тавдугаар сарын 16-нд Гавр хотод төрсөн) — Францын хөлбөмбөгчин бөгөөд Олимпик Лион багийн хагас хамгаалагч юм.
Клуб
Гейда Фофана төрөлх хотынхоо Гавр өсвөрийн багт хөлбөмбөгт суралцсан бөгөөд мэргэжлийн гараагаа ч энэ багаас эхэлсэн байдаг. 2011 оны зуны солилцоо наймааны цонх хаагдах өдөр Олимпик Лион Гавр багаас нь Фофаныг эгнээндээ элсүүлсэн юм. Түүний гэрээний хугацаа нь дөрвөн жил байх ба 2.6 сая еврогийн цалинтай.
Амжилт
Олимпик Лион»
Францын өсвөрийн шигшээ баг (19 хүртэлх нас)
Холбоос
Ангилал:1991 онд төрсөн Ангилал:Францын хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Олимпик Лион багийн тоглогч Ангилал:Францчууд
И-15
И-15 нь Зөвлөлтийн нисэх онгоц зохион бүтээгч Николай Поликарповын 1933 онд бүтээсэн давхар далавчит сөнөөгч онгоц юм. Монгол улсын нисэх хүчин анх 1939 оны 7-р сард буюу Халхын голын дайны ид үед Баянтүмэнд 10 нэгж (ширхэг) онгоцыг Зөвлөлтийн нисэх хүчний ангиас хүлээн авч байлдааны бэлтгэл-сургуулилт хийж байсан ба 1939 оны 09-р сарын шувтаргаар гал зогсоох саналыг Японы талаас ЗХУ-д тавьснаар Монголын нисгэгч нарт агаарын тулалдаанд оролцох боломж олдоогүй гэдэг. Хожим 1942 онд 40 гаруй И-15 бис цувралыг оролцуулаад 60 гаруй онгоц хүлээн авч ашиглагдсан байна.
Эшлэл
Ангилал:Сөнөөгч онгоц (1930-1939 он) Ангилал:ЗХУ-ын дэлхийн хоёрдугаар дайны нисэх онгоцны төрөл Ангилал:Нэг хөдөлгүүрт нисэх онгоц Ангилал:Анхны нислэг 1933 он
Акторик
Aкторик нь, ихэвчлэн англиар "actuator" (монголоор орчуулбал хөдөлгөгч) гэж хэрэглэдэг ухагдхуун нь хөтлүүрийн техникийн салбар хэсэг. Акторикийн ерөнхий утга нь хөдөлгөөнд оруулах эсвэл хэв гажилтанд оруулахыг илэрхийлдэг учир техникийн олон салбар шинжлэх ухаанд жишээлбэл удирдлага- болон тохируулгын техник, автоматжуулах техник болон мехатроникт ихээр хэрэглэгддэг болно. Акторууд нь ( Хувиргагч/хөрвүүлэгч; хөтлөгчийн эд анги) ) цахилгаан дохиог (жишээ нь: удирдлагын компютерээс гарч байгаа тушаал) механик хөдөлгөөн эсвэл физикийн хэмжээс рүү (жишээ нь: даралт эсвэл температур) хөрвүүлэн шууд удирдлага- болон тохируулгын системийг идэвхтэй нөлөө үзүүлж тодорхой хэмжээс ямар байхыг зааж өгдөг. Сонгодог утгаараа бол бүx төрлийн хөдөлгөөнд оруулагч акторик байж болно. Цахилгаан механикийн акторуудын хэрэглэгч нь ихэвчлэн алсын кабелын удирдлага эсвэл богино долгионы зайн удирдлага юм. Акторикийг тусад нь шинжлэх ухаан болгон судлах үйл явц сүүлд бий болсон. Шинээр бий болсон пиецо-цахилгаан нийлмэл бодисууд нь хөдөлгөөнд оруулах болон хөдөлгөөнийг хянах явцыг шинэчилсэн шийдэл болсон.
Pinklynx
Танилцуулга
Pinklynx хамтлаг нь нийт 5 хүний бүрэлдэхүүнтэй, Dance Pop чиглэлээр дуулдаг. Хамтлагийн ахлагч Өлзий-Учрал. 2009 онд TikiGirls нэртэйгээр Universe Best Song тэмцээнд оролцсон. 2011 онд Pinklynx нэртэй болсон.
Уран бүтээл
Ангилал:Монголын хамтлаг
Баяр Түрэмгий баатар
Борхонуудын Баяр Түрэмгий баатар нь Монгол үндэстний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч Баяр 1907 оноос Өвөр монголын Жиримийн чуулганы тайж Тогтохын удирдсан үндэсний эрх чөлөөний төлөө зэвсэгт тэмцэлд идэвхтэй оролцож, 1906-1910 оны хооронд Жирэмийн чуулганы Горлос, Дархан, Түшээт, Засагт, Жалайд болон Шилийн голын чуулганы зүүн Үзэмчин, Баарин хошуудын нутагт Чин улсын их цэрэгтэй явуулсан 100 гаруй удаагийн тулалдааныг Тогтохын хамт удирджээ. Гэвч тэд олон жилийн тэмцэл тулалдааны явцад ихээхэн хохирол үзэж, 1910 оны хавар Халхын Сэцэн хан аймгийн нутгаар дамжин Орост дүрвэн гарав. Баяр Монгол Улс тусгаар тогтнолоо сэргээсэн мэдээг аваад 1912 оны зун Нийслэл Хүрээнд ирж, Монголын төрд хүчин зүтгэхээ мэдэгдэв.
Тусгаар тогтнолын төлөөх түүний тэмцэл
Богд хааны зарлигаар 1912 оны намар Баярыг харьяат цэргийнх нь хамт баруун хязгаарт илгээж, Баруун хязгаарыг тохинуулах хэргийг хавсран туслах түшмэлийн албанд томилжээ. Тайж Баярын удирдсан цэрэг 1913 оны 7 дугаар сарын 8, 10, 20, 30-ны өдрүүдэд Цагаан Түнгэд байсан хятад цэрэгтэй байлдаж, Монгол улсын нутагт цөмрөн орох хэмээсэн хятад цэрэгт цохилт өгөв. Тайж Баярын гавьяаг үнэлж Богд хааны зарлигаар 1913 онд гүнгийн зэрэг, 1914 онд Түрэмгий баатар цолоор тус тус шагнажээ. Хиагтын гэрээний дараа Баяр Нийслэл Хүрээнээ үлдэж, Монголын төрд хүчин зүтгэхээр шийдвэрлэжээ. Түрэмгий баатар Баяр 1916 онд Өмнө хязгаарт, 1917 онд Зүүн хязгаарт тус тус томилогдон хил хязгаарыг сэргийлэн тохинуулах үйлсэд хүчин зүтгэж байжээ. Тэрбээр 1919 оноос эх орныхоо тусгаар тогтнолыг сэргээх нууц хөдөлгөөнд оролцож, Консулын дэнжийн бүлэгт ажиллаж байв. 1921 оны хавар барон Баяр харьяат цэргээ удирдан Нийслэл Хүрээнд ирж, Унгернтэй холбоо тогтоон монгол, цахар ангийн морин цэргийг захирах жанжнаар томилогджээ. Түүний удирдсан цэрэг 1921 оны 4 дүгээр сард Хүрээнээс баруун зүгт гэмин цэргийг нэхэн байлдаж, мөн оны тавдугаар сард Унгерний тушаалаар умар зүгт хөдөлжээ. Түрэмгий баатар Баярын удирдсан цэрэг 1921 оны 6 дугаар сарын 6-нд Алтанбулагийг эзлэхээр довтолж ялагдал хүлээн Баяр тулалдааны үед хүнд шархдан нас баржээ. Түрэмгий баатар Баяр амьдралынхаа сүүлчийн мөчид барон Унгерний тушаалаар Ардын Журамт Цэрэгтэй тулалдсан буруу алхмыг хийсэн учраас түүний тухай түүх судлалд тодорхой бичиж тэмдэглэлгүй явж ирсэн юм.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгч Ангилал:Монголын жанжин Ангилал:Монгол-Хятадын дайнууд Ангилал:Өвөр Монголыг чөлөөлөх дайн Ангилал:Монголын жанжин Ангилал:Олноо Өргөгдсөн Монгол Улсын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:19-р зуунд төрсөн Ангилал:1921 онд өнгөрсөн
Ногай хасаг
Ногай
Оршил. Ногайн ємнєх vеийн Алтан-Орд
1227 онд Чингисийн ууган хvv Зvчи нас барав. Каспийн болон Арал тэнгис орчмын газрууд Зvчийн хєвгvvд Орд, Бат, Шибан нарын эзэмшилд байв. Энэ нутагт амьдардаг ирано-ари угсааны Аланууд, турк угсааны Кумануудыг ч тэд хувааж авчээ. 1236, 1242 онуудад Зvчийн удамын ноёд Европыг дайлаар мордож, замдаа тааралдсан бvх армийг хиар цохисноор Орос, Польш, Балканы хойгийг нєлєєнийхєє бvс болгон хувиргасан байна.
1255 он хvртэл энэ єргєн уудам нутаг Бат хаанд захирагдаж, Монгол Империйн баруун хязгаар гэж тооцогдож байв. 1257 онд Бэрх хаан ширээнд суув. Кавказ нь Бат хааны vеээс Алтан-Ордын нєлєєний бvс нутаг байтал их хаан Мєнх тушаал гаргаж, Кавказыг єєрийн дvv ИлХаан Хvлэгvд єгчээ. Бэрх хаан Египетийг эзлэн суусан Турк угсааны Мамлюкуудтай холбоо тогтоов. Иран дахь Монголын ИлХаан улсын эсрэг эвсэл байгуулаад, улмаар хоёр талаас нь хавчин цохиж, Кавказаа буцааж авах тєлєвлєгєє боловсруулав. ИлХааны улс ч баруун Европын Христос шажинт улсуудтай холбоо тогтоож, Лалын шашинтны эсрэг холбоо тогтооё. Египетийг хамтдаа дайрья, та нарт Иерусалемийг чинь авч єгье гэх зэргээр ятгажээ.
Бэрх хааныг таалал тєгссєний дараа Бат хааны ач хvv Мєнхтємєр (1267-1280 онуудад) Алтан-Ордыг захирчээ. Византууд Алтан-Орд, Египет улсуудын хоорондох далайн замыг хааж, энэ хоёр хvчирхэг холбоотонг худалдааны аргаар боож эхлэв. Мєнхтємєр ИлХаан Абахайтай найрамдалын гэрээ байгуулж, Кавказын асуудал дээр Алтан-Ордын тvvхэнд анх удаа буулт хийв. Гэсэн ч ИлХааны цусан єшєєт дайсан Египетvvдтэй сайн харилцаагаа хадгалж vлджээ. Дээр нь Цагадайн хаант улстай ИлХааны эсрэг нууц гэрээ байгуулсан байна. Евро-Азийн асар уудам нутгийг атгасан хvчирхэг 3 Монгол хаад ингэж нэгэн эвсэлд орсон нь Византийн хааныг асар их тvгшээв. Византийн хаан удалгvй арга сэдэж Мамлюкийн (египетийн) хаан Байбарсаар уламжлуулан Мєнхтємєртэй найрамдалын гэрээ байгуулахыг хvсчээ. Египет харин Монголчуудын энэ нэгдлийг буцааж салгах талаас нь бодож эхлэв. Байбарс Мєнхтємєрт: - Византийн хаантай найрамд, тэд бидний хоорон дахь усан замыг нээх болно, хоюул хvчирхэгжиж байгаад, єст дайсан ИлХааны довтлон устгая гэжээ. Мєнхтємєр Египетийн саналаас татгалзав. Мєн найрамдалын гэрээ байгуулья гэсэн Византуудад ч тодорхой хариу єгсєнгvй.
Дээр бичсэн эгзэгтэй vе хаашаа эргэх нь мэдэгдэхгvй болж, улс тєр, дипломат бодлогийн хvрээнд ваакуум vvсч эхэлжээ. Энэ удирдлагийн хоосон орон зайг соргог олж хараад, шалмаг дэвшин гарч ирсэн хvн бол Зvчийн удамын Монгол ноён, их цэргийн жанжин Ногай байлаа. Мєнхтємєрийн наазгай, сул байдлыг ашиглан тvvний ємнєєс улс орны дотоод, гадаад бодлогийг аажим аажмаар гартаа авч эхлэв. Ногай жанжин Египетийн хаан Байбарсын саналыг хvлээн авч, ИлХааны эсрэг байлдах vvрэг хvлээв. Оросын хэдэн ноёдтой хамтран Литва, Польшуудын эсрэг амжилттай дайрч зэгсэн нэр хvнд олж авав. Оросууд тvvнийг Царь гэх болов. Византийн хаан тvvнд охиноо єгєв.
1280 онд албан ёсны хаан гэгдэх Мєнхтємєр хорлогдов. Тvvний дvv Тодмєнх 7 жил хаанчлав. Гэвч жинхэнэ эрх мэдэл Ногайн гарт байлаа. Ногай тэр vед Волгагийн Болгаруудыг хиар цохиж, Унгар, Польш зэрэг орнуудыг довтлоод байжээ. 1287 онд Телебуха хаан ширээнд суув. Египеттэй урьд нь байгуулчихсан байсан гэрээнд шахагдан ИлХааны эсрэг 2 удаа довтолж vзсэн боловч ямар ч амжилт олсонгvй няцаагджээ. 1290 он гэхэд Ногайн нэр хvнд туйлдаа хvрч эзэнт улсын ємнє этгээдэд орших Болгар, Сербvvд тvvнд дагаар оржээ. Телебуха хаан єєрийгєє ямар ч нэр хvндгvй нэгэн болж хувирахыг зvгээр хараад суусангvй. Ногайн эсрэг цэрэг авч мордоод хиар цохиулав. Ногай Телебуха-г Мєнхтємєрийн хvv Тогтохд єгч цаазлуулав.
Тогтох хаан ширээнд суусан боловч Ногайн утсан хvvхэлдэй болж хувирав. Yvнийгээ ч мэдэж байсан Тогтох цэргээ авч Ногайн эсрэг байлдсан боловч хиар цохиулжээ. Тогтох зугтаж гарав. Харин ялсан Ногайн арми дотор бас л эрх мэдэл булаалдсан маргаан гарч задарчээ. Ногайн цэргийн ихэнх хэсэг нь Тогтох хаанд дагаар оров. 1299 онд Тогтох, Ногайн хооронд шийдвэрлэх тулалдаан болж, Ногайн цэрэг хиар цохиулжээ. Ногай зугтах замдаа Орос цэрэгт алуулжээ. Гэвч тvvний байгуулсан гавьяа, баатарлаг vйлс нь домог болон vлдсэн байна. Ногайн эзэмшил нутаг тvvнчлэн анх єєрийн армийг цуглуулж эхэлсэн газар нь Алтан Ордын ємнєд хэсэгт байв. Тэр нутгийн зарим овог аймгууд єєрсдийгєє Ногайчууд гэх болжээ. Ногай хэмээх жижиг vндэстэн vvссэн тvvх ийм ажээ.
Aшигласан материал. Micheal Weiers. Die Goldene Horde. Ч. Отгочулуу
Ангилал:Ази дахь угсаатан Ангилал:Түрэг хэлт угсаатан Ангилал:Кавказ дахь угсаатан
Битүүгийн хүн чулуу
Битүүгийн хүн чулуу нь Уйгарын үед холбогдох хүн чулуун хөшөө.
Хүн чулууг саарал өнгийн боржингоор хийсэн бөгөөд хавтгайдуу оройтой, хоёр чихийг сөхөж өмссөн дугариг малгайг товгор, хонхор зураасаар дүрсэлсэн. Хөмсөг, хамрыг нэгэн үргэлж зураасаар сийлэн, өргөн дугариг царайнд нилээд зайтай зууван хэлбэрийн хоёр нүд, сахалгүй жижгэвтэр амыг хонхор зураасаар дүрсэлсэн. Хоёр чихийг тал цагариг хэлбэрээр товойлгон дүрсэлж доор нь хоёр ээмэг мэт зүйл унжиж байгаагаар гаргасан. Хоёр гараа гэдэсний өмнө авч цүлхэн бөөртэй, дэрэвгэрдүү амсартай ваарыг барихдаа хоёр эрхий хуруу нь цаад талд орсон бололтой хос дөрвөн хуруу нь тодорхой мэдэгдэж байна.
Дөрвөн унжлага бүхий өргөн бүс бүсэлсэн нь товруун чимэглэл байхгүй, газраас цухуйсан өндөр 183 см, нүүрний өргөн 70 см, мөрний өргөн 77 см, бүсэлхийн өргөн 87 см, зузаан нь толгой хэсгээр 32 см, бүсэлхий орчим 48 см байна.
Хийц дүрслэл болоод дэргэд нь Түрэгийн дурсгалд байдаг хашлага, зэл чулуу байхгүйгээс үзэхэд энэ нь 9-р зууны Уйгурын үед холбогдуулж үздэг хүн чулууны төрөлд орох нь тодорхой. Ангилал:Хүн чулуу Ангилал:Баян-Өлгий аймгийн газар зүй Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар
Дагвын Эрдэнэбилэг
Дагвын Эрдэнэбилэг нь Хэнтий аймгийн Батноров сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Батноровын хүн
Чойжоогийн Баасанбат
Чойжоогийн Баасанбат нь Баянхонгор аймгийн Баянговь сумын уугуул, үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Баянговийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Эдуард Сновден
Эдуард Жозеф Сновден (Edward Joseph Snowden - 1983 оны 6 сарын 21-нд төрсөн) нь АНУ-ын иргэн компьютерийн техникч мэргэжилтэй, албан ёсны боловсрол эзэмшээгүй, өмнө нь АНУ-ын Тагнуулын Төв Газарт техникч хийж байсан бөгөөд 2013 оны 6 сард иргэдийг хууль бусаар чагнан мөрдөх АНУ-ын засгийн газрын ажиллагааг нийтэд дэлгэсэн хүн юм. Тэр Хавай дахь Бүз Аллен Хамильтон компанийн холбооны засгийн газарт үйлчилгээ үзүүлж байсан Үндэсний Аюулгүй Байдлын Агентлагийн салбар сүлжээнд иргэдийн яриа ба интернэтийн харилцааг бүтнээр нь хурааж бичигч тагнуулын сүлжээний ажилтан байхдаа хэсэг бичлэгийг хуулан авч 2013 оны 5 сард Хонконгод эрүүл мэндийн шалтгаанаар дүрвэн гарч, Их Британийн Гардиан болон АНУ-ын Вашингтон Пост сонинуудад хандаж мэдээллийг дэлгэжээ.
Мэдээллийн үнэлгээ
Сновденд хадгалагдаж байгаа АНУ-ын Үндэсний Аюулгүй Байдлын Агентлагийн мэдээлэл нь асар өндөр нууцлалтай ба тэр мэдээллийг кодолж хувиргаад гадны хэд хэдэн хүнд дамжуулсан түүний аюулгүй байдалд ямар нэг юм учирхад тэр мэдээлэл олон улсад тархаж АНУ-ын түүхэнд байгаагүй маш хүнд нууцлалууд задрах болно гэж анх мэдээллийг задалсан Гардиан сонины сурвалжилагч Глен Гринволд 2013 оны 7 сарын 13-нд мэдэгдлээ.
Мөн одоогоор Бразилд байрлаж байгаа Глен Гринволдын байрнаас саяхан зөөврийн компьютер нь алдагджээ.
Улс төрийн орогнол
2013 оны 8 сарын 1-нд ОХУ-ын цагаачлалын албанаас Сновденд Орост нэг жил түр оршин суух эрхийг олгож, Сновден онгоцны буудлаас гарах боломжтой болжээ. Тэрээр одоогоор Москва дахь ойр холбоотон америк иргэний байранд нууцлаг байдалд оршин суугаа бөгөөд Оросын цөөнгүй компаниас ажилд авах санал хүлээн авчээ.
Эшлэл
Ангилал:1983 онд төрсөн Ангилал:Нийгмийн зүтгэлтэн Ангилал:Эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч
Тогтоолын Мягмарсүрэн
Тогтоолын Мягмарсүрэн нь Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Хужиртын хүн
Бакари Коне
Бакари Коне (Bakary Koné, 1988 оны дөрөвдүгээр сарын 27-нд Уагадугу хотод төрсөн) — Буркина Фасогийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Олимпик Лион болон Буркина Фасогийн шигшээ багийн хагас хамгаалагч юм.
Клуб
Коне Кот-д'ивуар улсын CFTPK Абижан багт хөлбөмбөгөөр хичээллэж эхэлсэн бөгөөд нутгийнхаа Этуаль Филант багтай мэргэжлийн гэрээ анх байгуулж байсан. Тэрээр 3.8 сая еврогоор Олимпик Лион багт таван жилийн хугацаатайгаар 2011 оны наймдугаар сард иржээ.
Холбоос
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:Буркина Фасогийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Францын хөлбөмбөгийн лигийн тоглогч Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Олимпик Лион багийн тоглогч Ангилал:Буркиначууд
Их бурхант чулуун бурханы цогцолбор
Дорнод Монголын түүх, соёлын томоохон дурсгалуудын нэг, Сүмбэр сумын нутагт орших Их бурхант чулуун бурханы цогцолбор дурсгалыг Халхын Сэцэн хан аймгийн жүн ван Бат-Очирын Тогтохтөрийн буюу То вангийн (1797-1868) санаачлага удирдлагаар 1859-1864 онд бүтээсэн дурсгал “Их шүтээн”, “Их бурхант” хэмээн олноо алдаршжээ.
Энэ дурсгалыг найман аюулаас аврах Арьяабал бурханч гэдэг.
Түүний гарт нь арслан, заан, могой, гал, ус, гав гинж, хүний бодол санаа зэрэг найман утгыг агуулсан билэгдэл атгаастай байдаг. Их Бурханыг Монгол улсын дорнод хил хязгаарыг аюул гамшигаас хамгаалахын билгэдэл болгон барьсан гэж олны дунд яригддаг боловч То ван ард олон шүтлэг бишрэлээс шалтгаалж асар их эд хөрөнгө түвд, энэтхэг, хятад руу урсаж байгааг гярхай ажиглаж энэ бүх буяныг нутаг орондоо тогтоох зорилгоор барьжээ гэсэн саналууд бий.
Их бурханыг бүтээхэд мянган үхэр тэрэг хөдөлгөж долоон жилийн турш барьсан гэдэг. Тухайн үедээ өрх бүрээс нэг үхэр, айл болгоноос таван лан мөнгө гаргасан гэсэн хууч яриа байдаг. Найман аюулаас аврагч Жанрайсиг бурханы дүр эл шүтээнийг То ван болон Сэцэн хан аймгийн хошуу ноёд, ихэс дээдэс чулуугаар хэвтээ байдлаар бүтээн залахаар шийдэж, Халх голын баруун 35 градусын налуу энгэрт 90 тохой буюу 30 метр уг бурханыг хоёр бага хүрээн дотор цогцлуулжээ. Их бурханыг тойруулан чулуугаар урласан 20 гаруй жижиг бурханы дүр бүтээсэн аж. Их Бурхантын талаар академич Ш.Нацагдорж, Х_Пэрлээ болон Оросын эрдэмтэн А.П.Окладников, В.Казакевич нар зохиол бүтээлдээ дурьдаж байжээ.
А.П.Окладников 1949 онд Халх голын сав нутгаар судалгааны ажлаар явахдаа “Их бурхант”-ыг үзээд гайхан биширч энэ дурсгал бол уг газар нутагт оршин тогтнож байсан хүчирхэг гүрний бүтээл боловуу. Энэ нь X-XI зуунд холбогдох байх хэмээн үзсэнийг нэрт эрдэмтэн археологич Х.Пэрлээ залруулж XIX зуунд бүтээгдсэн болохыг баримтаар нотолжээ. Ангилал:1859 онд байгуулагдсан Ангилал:Халхгол сум Ангилал:Дорнод аймгийн газар зүй Ангилал:Монголын хөшөө Ангилал:Монголын буддын шашин
Пүрэвжавын Мөнхбат
Пүрэвжавын Мөнхбат нь Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын харъяат, Үндэсний бөх ийн аймгийн арслан цолтой бөх
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Цагаан-Овоогийн хүн
Хуанфран Торрес
Хуан Франсиско Торрес Белен (Juan Francisco Torres Belén; 1985 оны нэгдүгээр сарын 9-нд Кревильенте хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Атлетико Мадрид» багт хамгаалагчаар тоглодог.
Гадны холбоос
Ангилал:Испанийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгийн европын аварга Ангилал:Реал Мадрид Кастилья багийн тоглогч Ангилал:Реал Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Эспаньол багийн тоглогч Ангилал:Осасуна багийн тоглогч Ангилал:Атлетико Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1985 онд төрсөн
DOT дугаар
280px|thumbnail|right|DOT-дугаар 1001: 10-р долоо хоног 2001 он DOT-дугаар нь тээврийн хэрэгслийн дугуйны хажуу бөөрөн дээр хамгийн багадаа нэг талд нь шахаж гаргасан дугаарын дараалал бөгөөд энэ нь тухайн дугуйны үйлдвэрлэсэн хугацааны мэдээлэл юм. DOT гэдэг нь Department of Transportation (орч. Холбооны Нэгдсэн Улсын Зам Тээврийн Яам) гэсэн үгийн товчлол бөгөөд 1970-аад оны сүүл  80-аад оны эхээр анх хэрэглэж эхэлжээ. Өнөөдөр дэлхий даяар дугуй үйлдвэрлэгчид энэ дугаарын системийг хэрэглэж байна. Дараах жишээнд бүх хувилбарыг харууллаа.
Ангилал:Дугуй Ангилал:Таних тэмдэг
Tire
Мигель Анхель Мойя
Мигель Анхель Мойя Румбо (Miguel Ángel Moyá Rumbo; 1984 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нд Бинисалем хотод төрсөн) — Испанийн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Атлетико Мадрид» багт хаалгачаар тоглодог. 2002 оны Европын залуучуудын аварга.
Гадны холбоос
Ангилал:Испанийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хаалгач Ангилал:Мальорка багийн тоглогч Ангилал:Валенсиа багийн тоглогч Ангилал:Хетафе багийн тоглогч Ангилал:Атлетико Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Испаничууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Мухалайн Баасанбат
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Мөнххааны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Мэнэнгийн тал
Мэнэнгийн тал нь Дорнод Монголын өргөн уудам тал нутгийн дунд орших, Монгол орны хамгийн том тэгш тал юм.
Талын гадарга жигд, налуу нь 10 м/км-ээс хэтэрдэггүй. Мэнэнгийн тал нь Буйр нуураас баруун тийш 90 гаруй км урт, 60 гаруй км өргөн нутгийг эзлэн д.т.д 600 м өндөрт оршдог.
Бэлчээрийн ургамал зээр, чоно болон ховор ан амьтад ихтэй, дэлхий дээрх байгалийн төрхөө хадгалан үлдсэн том тал билээ. Мэнэнгийн тал нь Нөмрөг, Халх голын сав газартай хил залгаа орших жижиг дов толгодуудтай хялгант хээр бүхий уудам газар юм.
Мэнэнгийн тал бол цагаан зээрийн гол бэлчээр нутгийн нэг бөгөөд энд жил бүр олон зуугаараа сүрэглэсэн цагаан зээр ирж өвөлждөг. Олон наст үржил шимт үетэн ургамлууд зонхилсон хялганат хээрийн өвсөн далай мэт үзэсгэлэнт байдлыг Мэнэнгийн талаас харах боломж бүрджээ. Унаган төрхөө харьцангуй хэвээр хадгалан үлдсэн хялгант хээр түүний салшгүй хэсэг болох цагаан зээрийн их сүргийг хамгаалах нь дэлхий дахинд их ач холбогдолтой. Ангилал:Дорнод аймгийн газар зүй Ангилал:Монголын тал
Бэрээвэн Номун ханы хийд
Бэрээвэн Номун ханы хийд нь Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумын нутагт байсан хийд.
Сэцэн хан аймгийн Дайчин жонон вангийн хошуу одоогийн Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумын нутаг Дэлгэрхан уулын урд оршино. Өдгөө тус хийдийн туурь нь Хэнтий уулын салбар Бэрээвэнгийн хонхор хэмээх нэрээр нэрлэгдсэн газарт буй.
Бэрээвэн хийдийг анх Дайчин жонон ван Гомбожавын үед Тэнгэр Тэтгэсний 55-р он /1789/-д урьд дүрийн Номун хан Цэвээндорж ламтан нэгэн ихээхэн сүм байгуулж дээш айлтгаад зарлигаар “Бэлэг Өлзийт” сүм хэмээх нэр шагнагдав. Мөн онд засаг Гомбожав нэгэн хурал байгуулав. Ийнхүү Бэрээвэн хийд байгуулагджээ.Энэ хоёр сүмийг нутгийн ард олон Шар сүм, Цагаан сүм хэмээн нэрлэх бөгөөд хийдийн хойморт тусдаа байжээ. Улмаар 1792 онд Цанид дацанг, 1813 онд Цогчин дуганыг, 1848 онд дацанг, 1855 онд Зурхайн хурал сургууль, 1880 онд Шар хүрээг Олноо өргөгдсөний долдугаар онд Сэцэн хан аймгийн чуулган дарга, хошой чин ван Цогбадрах Цанид номын хурлыг дарааллан байгуулжээ. Мөн 1794 онд 4 сүм байгуулж 4 аймаг хурал байгуулжээ. Тус хийд 8000 ламын данстай халх монголын зүүн жигүүрийн шашны төв байжээ. Харин 1930-аад оны бүртгэлээр дацан 12, аймаг 4, дуган 26, сум 11, жас 28, ламын тоо 934 гэжээ. Бэрээвэн хийд нь Тэгчилэн, Намжил, Чойнхор, Тойсон гэх дөрвөн аймагтай. Мөн Ёго, Дашнайчин, Майдар, Аюуш, Цамба, Лхам бурхадын сүм, жас, сангуудаас бүрдэнэ. Бэрээвэн хийд нь их хөвч тайга бүхий уулын энгэрт байрласан учир барилгууд нь чулуу, мод голчилсон хийцтэй. Мөн хад чулуунд наалдуулан авируулан босгосон Майдар бурхны сүм байсны дээд талын элгэн хаданд гэлэн Дамбибрамжабал гэгч соёмбо тэмдэг сийлсэн нь одоо хадгалагдаж үлджээ. Бэрээвэн хийдийг 1939 онд устгаж шатаасан юм. Харин 1937-1938 оны үед Оросын нэгэн эрдэмтний авсан гэрэл зургийг Д.Майдар өөрийн бүтээлдээ нийтэлсэн байна. Өдгөө тус хийдийн голын гурван сүмийг сэргээн шашин, номын үйл ажиллагааг явуулж байна. Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар Ангилал:Монголын хийд Ангилал:Хэнтий аймгийн газар зүй
Нурланы Мустафа
Нурланы Мустафа нь Баян-Өлгий аймгийн Дэлүүн сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Монголчууд Ангилал:Улсын начин
Усан гулсалт
thumb|Усан гулгалт Усан дээрх гулгалт (эсвэл усны хальтаргаа) гэдэг нь нойтон зам дээр усны нимгэн бүрхүүл үүсч түүн дээр дугуйн хөвөх буюу хий эргэх үзэгдлийг нэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл дугуйн газартай харьцах талбайд нь усан ивээс бий болсон гэсэн үг. Усан дээр гулсаx тэр агшинд жолоодлогын болон тормосны хүчний аль аль нь зам руу дамжиж очдоггүй. Үүнээс шалтгаалан автомашин нь гулган замаас гарах цаашлаад осолдоx аюултай. Тиймээс автомашин ослын ихэнх нь үүнтэй холбоотой байдаг. Автомашинтай харьцуулахад усан дээр гулгах энэ үзэгдлийг нэлээд хожуу буюу 60-аад онд анх автомашины дугуй үйлдвэрлэлтийн хөгжүүлэлтийн ажил дээр ажиглан тогтоожээ.
Үүслийн шалтгаан
Усан гулсалт нь, хэрэв урагш эргэж буй дугуйны урд овоорох ус нь хурдан зам руу урсаж амжихгүй байх тохиолдолд бий болдог. Тогтсон ус нь дугуйн доогуур ивээс болон орсоноор дугуй, зам хоёр хооронд нь үндсэндээ тусгаарладаг. Ингэж усаар тусгаарлагдсанаар дугуй зам хоёрын хооронд маш бага үрэлттэй байх учир жолоодлого болон тормосны хүч огт зам руу очихгүй гэсэн үг.
Хоёр тэнхлэг бүхий тээврийн хэрэгсэлд дараах тохиолдлуудыг ялгадаг: Үүнд
Ишлэл
Ангилал:Замын хөдөлгөөн Ангилал:Хур тунадас
Ченнинг Тейтум
Ченнинг Мэттью Тейтум (Channing Matthew Tatum; 1980 оны дөрөвдүгээр сарын 26; Алабама, Каллмен) — Америкийн жүжигчин, продюсер, загвар өмсөгч.
Рики Мартин дуучны «She Bangs» клипт анх үзэгдсэн Тейтум ахар хугацаанд загварын сурталчилгаагаар амжилт олжээ. Анх тоглосон «Дасгалжуулагч Картер» (2005), бүжигчиний замнал бүхий «Урагш тэмүүлээр» (2006) жүжиглэх авъяасаа нээсэн. Түүний тоглосон «Эмэгтэй — эрэгтэй» (2006), «Жи-Ай Жо» цуврал, «Мухардал» (2011), «Гайхам Майк» (2012), «Жамп стрит, 21» (2012), «Амлалт» (2012), «Цагаан ордны ганхалт» (2013), «Үнэг авлаач» (2014), «Юпитер чиглэлд» (2015) бүтээлүүд алдартай.
Баянмөнхийн Шаравнямбуу
Баянмөнхийн Шаравнямбуу нь Завхан аймгийн Түдэвтэй сумын харьяат, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн арслан Ангилал:Түдэвтэйн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Уртасгасан лимузин
Лимузин (фра. Limousine → Лимүзин(ь) мөн анг. Stretch-Limousine, богино хэлбэр "Stretch-Limo") гэдэг нь үйлдвэрлэгдсэний дараа нэмж уртасгасан өөрчилсөн автомашиныг хэлнэ. Ингэж уртасгах загварыг тансаг дээд ангилалын автомашинаас сонгон уртасгах бөгөөд маш цөөн тохиолдолд дээд ангиллын автомашиныг мөн хэрэглэдэг байна.
Түүх
Анхны уртасгасан лимузинг 1928 онд Арканзасд угсарчээ. Түүнийг ихэвчлэн "Big Band Bus" гэж нэрлэдэг байсан ба учир нь Big Band группын гишүүдийг, тэдгээрийн бүх хөгжмийн зэмсэгтэй нь хамт тээвэрлэдэг болохоор.
Зорилго
thumb|250px|right|VW-Кэфер-ын уртасгасан лимузин Ганц АНУ-д ч бус Арабын улсуудад уртасгасан лимузиныг ихээхэн хэрэглэдэг. Ихэвчлэн төрийн тэргүүн болон дипломат албанд тансаг зэрэглэлийн такси болгон хэрэглэнэ. Энэ үйлчилгээнд хэрэглэх гол давуу тал нь айлчлал, хурал цуглаанд ирсэн олон улсын төрийн тэргүүн болон дипломат албан хаагчдыг нэг уртасгасан лимузинд хамтад нь тээвэрлэх боломжийг олгодог.
Зүүлт тайлбар
Ангилал:Автомашины их биеийн хэлбэр
Юпик
Юпигууд, юпик эскимосууд - ОХУ-ын Алс дорнод болон баруун, баруун өмнөд, өмнөд, төвийн Аляскийн уугуул ард түмнүүдийн бүлэг. Юпигууд үндэстэн, болон ойр дотны инуитуудын болон Inupiat дунд багтсан байна. Бүтэц Yupik ард түмэн нь:
Алютиик эсвэл Сугпиат - Аляскийн хойг, Төв Өмнөд Аляскийн эргийн болон арлын газар нутгийн оршин суугчид, төв Аляска Юпигууд- гол Юкон болон Кускоквим хооронд тал нь оршин суугчид, түүнчлэн Нушагак болон Накнек голын ойролцоо хойд Аляскийн булан болон Egegik буланд [EN] нь Bristol Bay хойд эрэг, Сибирийн Юпигууд буюу юитууд зэрэг науканууд, чаплинууд болон сиреникууд ОХУ-ын Алс Дорнод ба Гэгээн Лаврентий арал. Ангилал:Ази дахь угсаатан Ангилал:Хойд Америк дахь угсаатан Ангилал:Чукоткын өөртөө засах тойргийн хүн Ангилал:Оросын ард түмэн
Стоффель Вандорн
Формула1-ийн ДАШТ-ний статистик
Дараах статистикийн хүснэгтэнд нисгэгчийн Формула-1-ийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон бүх үр дүнг жагсаав.
Нийт амжилтын тойм
Мэдээ: 2017 оны дөрөвдүгээр сарын 9, Хятадын гран при
Цахим холбоос
Ангилал:Формула Ниппон уралдааны жолооч Ангилал:Бельгийн Формула 1 уралдааны нисгэгч Ангилал:Формула 1 уралдааны нисгэгч (МкЛарен) Ангилал:1992 онд төрсөн Ангилал:Бельгичүүд
Дашнямын Ариунмөрөн
Дашнямын Ариунмөрөн нь Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын уугуул, үндэсний бөхийн аймгийн арслан цолтой бөх.
Гачууртын амны хадны зураг
Гачууртын амны хадны зураг нь Улаанбаатар хотын ойролцоох Гачууртын амны Гачууртын голын баруун талын зүүн тийш харсан хадан хясаанд буй хадны улаан зосон зураг. Улаанбаатар хотын төвөөс зүүн тийш 25 км орчим зайтай оршино. Эндэхийн хадны зургийг анх 1960 онд А.П.Окладников илрүүлэн олж нийтэлжээ.
Дарамын Төмөр-Очир
Дарамын Төмөр-Очир (1921 онд Төв аймгийн Лүн суманд төрсөн-1985 оны 10-р сарын 2-нд Дархан хотод нас барсан) нь Монголын төр, нийгмийн зүтгэлтэн, эрдэмтэн.
Намтар
Д.Төмөр-Очир 1921 оны намар Төв аймгийн Лүн сумын нутагт, малчин ард “гэзэгт” хэмээх Дарамын хоёр дахь хүү болон төрсөн. 1926-1936 онд бага, дунд сургууль, 1938-1941 онд ЗХУ-д Дорно дахиныг судлах институт, 1945-1950 онд М.Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн их сургуулийн философийн анги, 1950-1953 онд ЗХУКН-ын Төв хорооны дэргэдэх Нийгмийн ухааны академид суралцаж төгсчээ.
Гачууртын амны хадны зураг
Хамгийн дээд талд зурагтай хадны төв хэсгийн том хавтгай хаднаа зэрэгцээ хоёр замаар нэг нэг адуу хөтөлсөн хоёр хүн, урд талын хүний дэргэд гурван толбо дүрсэлсэн байна. Замын доод талд мөн хоёр адуу гурван хүн, нисч яваа хоёр бүргэд дүрсэлжээ.
Дарамын Төмөр-Очир
Намтар
Аж үйлдвэрийн комбинатад ноосны мэргэжилтний дагалдангаар ажлын гараагаа эхэлсэн тэрбээр 1941-1944 онд Намын төв хорооны нарийн бичгийн дарга нарын туслах, Шинэ хүчний дээд сургуулийн философийн багш, тэнхимийн эрхлэгч, Түүхийн институтийн захирал, Төв хорооны нарийн бичгийн дарга, Улс төрийн товчооны гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байсан юм. 1962 оны есдүгээр сард болсон МАХН-ын Төв хорооны III Бүгд хурлаас түүнийг “намын эсрэг ажил явууллага” үйлдсэн хэмээн бүх ажил, албан тушаалаас нь чөлөөлснөөр 23 жил үргэлжилсэн цөллөгө, хавчилт, хэлмэгдүүлэлт эхэлжээ.
Гачууртын амны хадны зураг
Төв хэсгийн доод талын том хавтгай хадны дээд талд нисч яваа бүргэд, ганц хүн, түүний доор дотроо эгнэсэн олон толботой гурван дөрвөлжин хашлага дүрсэлсний хоёрынх нь дотор тус бүр дөрөв дөрвөн хүнийг гар гараасаа хөтөлцөн зогсож буйгаар урлажээ.
Дарамын Төмөр-Очир
Намтар
Эцэст нь 1985 оны аравдугаар сард гэртээ бусдын гарт хэрцгийгээр алагдсан билээ.
Гачууртын амны хадны зураг
Гачууртын амны хадны зургийн түүнтэй төстэй бусад зосон зургуудаас ялгарах онцлог нь нохой хөтөлсөн хүн, адуу, шувууны дүрс олон буйн зэрэгцээ хүмүүс гараа өргөн эсхүл алдалж адууг хоргоосон буюу хөтөлсөн байдалтай дүрсэлсэнд оршино.
Ийм төрлийн зургуудыг археологийн ном зохиолд “Сэлэнгийн” зосон зураг хэмээн нэрлэх бөгөөд Төв ба Умард Монгол, Өвөр Байгалын нутаг хүртэлх өргөн уудам нутагт тархжээ.
Товь гэр
Товь гэр - Монголчуудын түр хэрэглэх гэр сууцны нэг төрөл. Товь гэр ачих, тээх, зөөх хүний үйл ажиллагаанд хамгийн авсаархан, мөн барих буулгахад хүн хүч, хөдөлмөр их шаардахгүй онцлогтой. Судлаачид ханат гэр үүсэхээс өмнө товь гэр үүссэн гэж үздэг.
Гачууртын амны хадны зураг
“Сэлэнгийн” хэмээх хадны зосон зургийг ихэнх судлаачид тухайн овог аймгийн шүтлэг бишрэлийн газар, тариалангийн баяр ёслолыг тусган үзүүлсэн, овог аймгийн бие даасан байдлыг илэрхийлсэн хэмээн янз бүрээр тайлбарласан байдаг боловч зарим судлаачид хүрлийн үеийн оршуулгын зан үйл гүйцэтгэж байгаа буюу түүнтэй холбоотой үйл явдлыг харуулсан хэмээн үзсэн байдаг нь үнэнд илүү нийцэх бололтой.
Товь гэр
Гэрийн яс модны нэг болох унины ёзоорыг дотогш матийлган тэрхүү матигар хэсгээр нь униа газар зоож, орон гэртээ хүн суух, босох, явах хөдөлгөөнд чөлөөтэй байлгах, дотор талын хажуу ханаар эд зүйл тавих зай гаргах зэргийн амьдрал ахуйн хэрэгцээ, шаардлагын үүднээс хүмүүс оромж гэрийнхээ модны хийц, бүтэц, зохион байгуулалтанд шинэчлэлт хийсэн байна. Үүний үр дүнд зөвхөн тооно, унь хоёроор оромж босгох, барих, хэрэглэх болсон аж.
Монголын зарим газар унь, тоононоос яс мод нь бүрдэх сууцыг чээж гэр гэж нэрлэх нь товь гэр чээж гэртэй зарим талаараа төстэйг хэлж байгаа юм.
Гачууртын амны хадны зураг
Бүхэлд нь ихэд тоймлон дүрсэлсэн эдгээр зургийг он цагийн хувьд хүрлийн үед холбогдоно гэж судлаачид үздэг. Ангилал:Монгол дахь археологийн олдворт газар Ангилал:Монголын сүг зураг Ангилал:Улаанбаатарын газар зүй
Дарамын Төмөр-Очир
Хэлмэгдэл
Тэрбээр МАХН-ын Төв хорооны II бүгд хурлын төгсгөлийн хуралдаан дээр өөрийнхөө тухай: Миний бие хар нялхаасаа өнчин өрөөсөн өссөн тул янз бүрийн хүмүүст доромжуулахгүйг туйлын хичээдэг болсон. Зан ааш минь эвдэрсэн тал байвал үүнтэй холбоотой байж болзошгүй. Би өөрийгөө хэзээ ч улс төрийн зүтгэлтэн болно гэж бодож яваагүй.
Товь гэр
Ашигласан материал
Ангилал:Монголын архитектур
Дарамын Төмөр-Очир
Хэлмэгдэл
Тиймээс МАХН-ын ХIII Их хурлын дараа хуралдсан Бүгд хуралд Төв хорооны нарийн бичгийн даргаас чөлөөлөгдөх хүсэлт тавьж байсан. 1959 онд хуралдсан III Бүгд хурлаас шинэ амьсгалтай, зарчимч шүүмжлэл өрнөсөн, ахиц дэвшил гарч магадгүй болсонд урамшин цаашид ажиллаж болмоор санагдаад үргэлжлүүлэн ажиллахыг зөвшөөрсөн юм.
Х.Чойбалсан бол түүхийн гарамгай хүн, улс төрийн зүтгэлтний хувьд маш их зөрчилтэй. Сайн ч гэж болохгүй, муу ч гэж болохгүй. Түүнийг судлах ажил олон сар, жилээр үргэлжлэх байх.
...Нэг хүнийг тахин шүтсэнээс болж манай нам шиг тарчилсан, хэлмэгдсэн, зовж зүдэрсэн нь дэлхийд өөр үгүй болов уу. Тэр үед бид өсөж өндийж, соёолж байсан мэдлэг чадвартай хамаг сэхээтнээ хүйс тэмтрүүлсэн. Дараа нь тэднийг залгаж авах хүн олдохгүй удсан шүү дээ.
Одоо хүртэл миний мэтийн хүн эвлэлийн ажил хийж явах ёстой атал намын ажилд дэвшин ажиллаж байгаа нь үүнтэй холбоотой гээд, "үүнийг ялгаж салгах зориг бидэнд дутлаа. Хожим засагдах биз ээ" гэсэн байна. Ю.Цэдэнбалын тухайд:
Улс төрийн аливаа зүтгэлтний намтар янз янзын зам туулдгийн адил нөхөр Цэдэнбалын үйл ажиллагаанд ч өөрчлөлт гарлаа.
Улс төрийн тавцанд маш цогтой хувьсгалч шинжийг агуулан гарч ирсэн ч миний багцаалснаар 1953, 1954 оноос яагаад ч юм бэ эрч нь суларч эхэлсэн. Энэ хүнийг тухайн үед дутагдлаас нь ангижруулж, дор нь засаж авсангүй. Хамт ажиллаж байсан нөхөд нь голдуу магтан өргөмжилж байжээ. Энэ нь түүнийг эвдэж сүйдлэн, амьдаар нь алахад хүрч байна. Ю.Цэдэнбалыг шүүмжилж байсан хүн сүүлдээ буруушаагдаж байснаас биш нэг ч дэмжлэг авч байгаагүй.
Малчдын тухайд: Социалист хуваарилалтын зарчим юун дээр алдагдаж байна гэвэл, манай улсад хамгийн их хэрэгтэй ажил хийж өгөхийн тулд халуунд халж, хүйтэнд хөрч, наранд шарагдаж байгаа малчид хамгийн багыг авч, хамгаас дорой амьдарч байна. Ийм байдал цаашдаа удаан үргэжилж хэрхэвч зохихгүй. Хэзээ хийсэн үйлийн үр гэж насаа эцэслэтэл тэсвэрлэж байх вэ. Үүн дээр тал талаасаа их юм бодолгүй болохгүй нь. Эрс шийдвэртэй, дорвитой арга хэмжээ дав даруй шаардагдаж байна гэжээ. Чухам энэ мэт шүүмжлэл, үгнээсээ болж дөрвөн сарын дараа буюу 1962 оны есдүгээр сар болсон МАХН-ын Төв хорооны III Бүгд хурлаас “Намын эсрэг ажил явуулсан” хэмээн адлагдаж, хэлмэгдсэн билээ. Ийнхүү 1963 онд бүх албан тушаалаа алдаж, Баянхонгор, Хөвсгөл аймагт цөлөгдөж байсан Төмөр-Очир хамгийн сүүлд гэр бүлийн хамт Дархан хотод 20 орчим жил амьдарч байв.
Аллага
МАХН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчооны 1985 оны тавдугаар сарын 3-ны хуралдаанд МАХН-ын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ж.Батмөнх: Намын эсрэг бүлэгт холбогдсон хүмүүстэй ямар ч яриа байхгүй гэдэг нэгдсэн ойлголттой байх хэрэгтэй. Ц.Лоохууз, Д.Төмөр-Очир нар өөрсдийгөө хотод шилжүүлэх асуудлыг Төв хороонд тавьж гүйсэн. С.Жалан-Аажав Намын хянан шалгах хороог дайрч хэд хэдэн юм Төв хороонд бичсэн байгаа. Тэдний үйлдсэн хэрэг бол улс төрийн асуудал. Тэд намын шугамын эсрэг байсан улс. Иймд бид тухайн үед гаргасан намын шийдвэр, шугам дээр хатуу зогсох хэрэгтэй гэж ярьжээ. “Эсэргүү” нэр зүүлгэсэн хүмүүстээ МАХН-ын удирдлага цаашид ч хатуу хандахаа илэрхийлж байсан нь эндээс харагдана. Гэсэн ч энэ явдлаас хэдэн сарын дараа тус намын Бүгд хурал хуралдах тов гарчээ. Энэ хурлаар С.Жалан-Аажав, Д.Төмөр-Очир нарыг цагаатгах, хотод шилжүүлэх асуудлыг хэлэлцэхээр намын дээд удирдлагын хүрээнд ярилцаж байсан гэдэг. Нас өндөр болсон, эрүүл мэнд нь сайнгүй байснаас хотод шилжүүлэх асуудлыг Д.Төмөр-Очир МАХН-ын Төв хороонд удаа дараа тавьж байжээ.
Тиймээс Бүгд хурлын өмнө Намын Төв хорооны нарийн бичгийн дарга Д.Моломжамц Д.Төмөр-Очирын эхнэр С.Нинжбадгарыг хүлээн авч уулзахаар болсон байна. С.Нинжбадгар гуай өргөдлийнхөө хариуг авах, Д.Моломжамцтай уулзахаар Улаанбаатар руу явахаар төлөвлөж байсан аж. Гэтэл ах нь нас баржээ. Тиймээс Д.Моломжамцтай уулзаж чадаагүй. 1985 оны аравдугаар сарын 2-ноос 3-нд шилжих шөнө Төмөр-Очир нь гэртээ бусдын гарт эмгэнэлтэйгээр амь үрэгдсэн. Түүнийг егүүтгэсэн хэргийн эзэн холбогдогч тогтоогдоогүй байна. Монгол тулгатны 100 эрхэм нэвтрүүлгээр НАХЯ-ны сайд асан С. Лувсангомбо оролцох үеэрээ "Цэдэнбал дарга Төмөр-Очир чинь хятадын талыг барьдаг болохоор нь бид буулгасан" (1:46 минут) хэмээн өгүүлсэн.
Гэр бүл
Төмөр-Очирын эхнэр нь одон орон судлаач Санжмятавын Нинжбадгар. Тэд хүү, охин хоёртой. Зээ хүү Төмөр-Очирын Эрдэнэбилэг нь 1996-2000 онд УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байв.
Ангилал:1921 онд төрсөн Ангилал:1985 онд өнгөрсөн Ангилал:Монголын улс төрч Ангилал:Монголчууд