cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Угра гол дээрх их зогсолт
Угра гол дээрх их зогсолт (Великое стояние на реке Угре) гэж Алтан Ордны Улсын хан Ахмат ба Оросын их ван III Иваны цэргийн эсрэг байлдахаар зэхсэн тулааны байрлалыг нэрлэдэг. Байлдахаар ирсэн хоёр талууд 1480 онд Угра голын хоёр талд шийдвэрлэх тулаан хийхээр хэдэн долоо хоног байрлалаа авсан боловч үнэндээ хэн хэн нь давшиж зүрхлээгүй байна. Ингээд олон хоногийн дараа Алтан Ордны Улсын цэргүүд өнөөдрийн өндөрлөгөөс харахад тайлахын аргагүй шалтгаанаар тулалдалгүйгээр буцсан байдаг аж. Энэхүү үйл явдлыг оросууд үндэстнийхээ түүх судлалд Монголчуудын Орос дахь ноёрхлын төгсгөл хэмээн үзэхийн сацуу 1380 онд болсон Куликовын тулалдааны хамтаар Оросын Эзэнт Гүрний хөгжлийн эхлэл буюу Алтан Ордны Улсын уналтын үе гэж ихэд дэвэргэн бичдэг ажээ.
Өмнөх түүх
Угра гол дээрх их зогсолтоос дөрвөн жилийн өмнө буюу 1476 онд III Иван ван жил бүр Алтан Ордны Улсад төлөх алба гувчуураа төлөхөөс татгалзсан байна. Энэхүү гувчуурыг монголчууд бүр Бат хааны үеэс (13-р зууны эхний хагасаас) тогтоон авч байсан аж. Ахмат хан тухайн үед Крымын Ханлигтай дайтаж байв. Үүнээс шалтгаалан дуулгаваргүй оросын их вантай тооцоо бодох боломж 1480 онд л гарсан нь тэр байв.
Бэлтгэл
Ахмат ханы эхний арга хэмжээ нь Польшийн хан бөгөөд Литвын их ван IV Казимиртай холбоотон болов. Энэхүү холбооны зорилго нь Москвагийн Их Вант Улсыг нийлэн дарж авах явдал байлаа. Үүний зэрэгцээ оны эхээр III Иван ван өөрийн хоёр төрсөн дүү болох Борис Волоцки ба Андрей Большойтой муудалцсан байсан тул дүү нар нь ахдаа нуруугаа харуулан арилж одов. Дотоодын хагаралтай байгааг далимдуулан Ахмат хан дайтахаар шийдэн Ока голын орчмыг тулааны талбар болговол ямар байхыг мэдээд ир хэмээн тагнуулч илгээв. Ингээд намар нь Ахмат хан холбоотон Казимирын нутгаар дайран Москвагийн зүг хөдөлсөн ба явсаар Угра голд хүрч Литвын талд нь байрлалаа авсан байна.
Оросын талд бояруудын хооронд саналын зөрөлдөөн гарав. Тэдний тал нь цэргээ татан ухрах саналтай байсан бол нөгөө хэсэг нь Алтан Ордны цэрэгтэй дайтах саналтай байв. 19-р зууны түүхч Николай Костомаровын бичиж тэмдэглэснээр бол их ван удахгүй болох тулалдаанд ихэд эргэлзэж байсан гэдэг. Гэвч түүний эx Мариа фон Боровск болон гэгээнтнүүдийн ятгалгад автан цэргүүд дээрээ ирсэн байдаг аж.
Тулааны явц
Ахмат хан цэргээ 1480 оны аравдугаар сарын 8-нд IV Казимирын цэрэгтэй нэгтгэхээр төлөвлөжээ. Үүний тулд тэрбээр Коломна, Серпухов, Таруса хотод байрласан оросын цэргүүдтэй тулгарахаас сэрэмжлэн Ока голын баруун цутгал Угра голыг гатлахаар ирэв. Гэвч энэхүү төлөвлөгөөнд нь Иван Иванович ба Андрей Меншой нараар удирдуулсан оросын цэргүүд саад болон голын эсрэг талд байрлалаа эзлэв. Ингээд дөрөв хоногийн турш үргэлжилсэн тулаанд тэд монголын цэргийг гол гатлахаас сэргийлж чадсан байна.
Энэхүү эхний багахан сөргөлдөөний дараа Ахмат хан цэргээ Воротынск хот руу татан, тэндээ Казимирын цэргийг хүлээхээр шийдэв. III Иван ван энэ боломжийг ашиглан муудсан байсан ах дүүстэйгээ дөрөвхөн хоногийн дотор учраа ололцож, тэднийг өөртөө татаж чадав. Үүнээс хойш 17 хоногийн дараа түүний дүү нар цэргээ авч ирэн Угра голын эрэг дээрх оросын цэрэгтэй нийлэв.
Ахмат хан оросын цэрэг улам олон болж байгааг харахын зэрэгцээ өөрийн холбоотон Казимираас ямар нэгэн мэдээ хүлээсээр байв. Гэтэл Казимир энэ хооронд өөрийн улсад нь (санваартны дайн) асуудал гарсан ба Крымын Ханлигтай дайтаж байсан аж. Монголчууд 1480 оны арваннэгдүгээр сарын 11-нийг хүртэл хүлээсэн бөгөөд голын ус хөлдөж эхлэнгүүт ямар нэг тулааны шийдвэр гаргахаас өөр аргагүй болжээ. Өвөл болж дээрээс нь халдварт өвчний улмаас сульдсан Алтан Ордныхон өмнө зүг ухарчээ.
Үр дагавар
Энэхүү үйл явдал Алтан Ордны Улс ба Оросын Вант Улс хоёрын хоорондох сүүлчийн зэвсэгт мөргөлдөөн байв. Үүнээс хэдхэн долоо хоногийн дараа буюу 1481 оны нэгдүгээр сарын 6-нд Ахмат хан Сибирийн Ханлигтай хийсэн тулаан дээр амь эрсэджээ. Түүнчлэн энэхүү Угра голын сөрөн зогсолтыг цаг хугацаа явах тусам Москвагийн их вангийн суу заль болон цэргийн хүчээр монголчуудыг дарсан гэх цуу яриаг дэлгэрүүлсэн төдийгүй Орос дахь монголчуудын ноёрхлыг төгсгөл болгож, Алтан Ордны Улсын уналтын шалтаг болжээ. Үнэн хэрэгтээ энэ үйл явдалтай холбогдох бодит эх сурвалж байхгүйгээс өнөөдөр монголчууд гэнэт цэргээ татсан шалтгааны талаарх зөвхөн таамаг л дэвшүүлэх боломжтой. Ямартай ч Ахмат ханы хувьд оросын цэргийн хүчнээс илүүтэйгээр монгол эсэргүүцэгчид илүү олон байсан нь тулалдаагүй шалтгаан байх хамгийн өндөр магадлалтай юм. Түүнийг залгамжлагч хан Шейх Ахмед нь 1502 оныг хүртэл Алтан Ордны Улсыг захирч байгаад Литвад цаазлуулжээ. Алтан Ордны Улс задран унасан нь Москвагийн Их Вант Улс тус бүс нутагт давамгайлах байр суурьтай болоход чухал нөлөө үзүүлсэн гэдэгт хэн ч маргах аргагүй үнэн юм. 1547 онд Иваны ач хүү Догшин Иван Оросын Царьт Улсыг үндэслэн байгуулсан юм.
Эх сурвалж
Ангилал:1480 оны зөрчилдөөн Ангилал:Алтан Ордны Улс Ангилал:Дундад зууны Монголын түүх Ангилал:Дундад зууны Оросын түүх Ангилал:Монголын зэвсэгт хүчний түүх Ангилал:Оросын зэвсэгт хүчний түүх
Михаил Саакашвили
Михаи́л Николоз Саакашви́ли (მიხეილ ნიკოლოზის ძე სააკაშვილი, Міхеіл Саакашвілі, 1967 оны 12 дугаар сарын 21-нд ЗХУ-ын Гүржийн ЗСБНУ-ын Тбилиси хотод төрсөн) Гүрж болон Украины улс төрийн зүтгэлтэн. 2020 оны 5 дугаар сараас Украины шинэчлэлийн Үндэсний Зөвлөлийн гүйцэтгэх хорооны тэргүүн.
2004-2013 онуудад Бүгд Найрамдах Гүрж Улсын Ерөнхийлөгчөөр хоёр удаа дараалан сонгогдож ажилласан. 2003 оны 11 сард Гүржийн төрийн тэргүүн Э.Шеварднадзег төрийн эрхээс буулгасан «Сарнайн хувьсгал»-ын удирдагчдын нэг. Өдгөө Украины Үндэсний нэгдсэн хөдөлгөөн намын дарга.
Саакашвили 2014 онд Украинд төрийн эрх солигдоход Евромайдан хөдөлгөөнийг идэвхтэй дэмжиж байсан.
2016 онд албан тушаалуудаасаа халагдаж, Ерөнхийлөгч Порошенкогийн эсрэг хөдөлгөөн өрнүүлсэн юм. 2017 онд түүний Украины иргэншлийг Ерөнхийлөгч Порошенко хураан авч 2018 оны 2 дугаар сард Украины нутгаас албадан гаргажээ.
Эшлэл
Ангилал:Гүржийн ерөнхийлөгч Ангилал:Гүржийн өмгөөлөгч Ангилал:Гүржийн хууль зүйн сайд Ангилал:Одесса мужийн захирагч Ангилал:Бүгд Найрамдах Польшийн Гавьяаны одон шагналтан (их загалмай) Ангилал:Марийн орны гинжит загалмай одон шагналтан Ангилал:Гавьяаны одон pro Merito Melitensi шагналтан (хүзүүний гинж) Ангилал:Хүндэт легионы гишүүн (их загалмай) Ангилал:Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Үндэсний Сургуулийн хүндэт доктор Ангилал:Тарас Шевченкогийн нэрэмжит Киевийн Үндэсний Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Жорж Вашингтон Их Сургуулийн төгсөгч Ангилал:Тбилисийн хүн Ангилал:Харьяалалгүй хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Украины хүн Ангилал:Гүржүүд Ангилал:1967 онд төрсөн
Тоон сертификат
Тоон сертификат (Digital signature) буюу Нийтийн түлхүүрийн сертификат (Public key certificate) нь нийтийн түлхүүрт криптографийн үед хэрэглэх түлхүүрийн хүчинтэй эсэхийг нотлох цахим баримт бичиг юм.
Нийтийн түлхүүрт криптосистемд тулгардаг нэг асуудал бол хэрэглэгчид зөв хүний түлхүүрээр шифрлэж байгаа эсэхээ баталгаажуулж байнга сонор сэрэмжтэй байх хэрэгтэй. Нийтийн серверүүдээр түлхүүрүүдийг чөлөөтэй солилцоход дундын халдлагууд нилээд аюул занал болдог. Энэ төрлийн халдлагын үед хэн нэгэн, хэрэглэгчийн зориулсан хүлээн авагчийн нэр болон хэрэглэгчийн дугаартай хуурамч түлхүүрийг илгээдэг. Нийтийн түлхүүрийн орчин тойронд хамгийн чухал зүйл бол таны өгөгдөл шифрлэсэн нийтийн түлхүүр яг тухайн хүлээн авагчид зориулсан нийтийн түлхүүр бөгөөд энэ нь хуурамч биш гэдэг баталгааг гаргаж өгөх явдал юм. Танд бодитоор гардуулж өгсөн тэдгээр түлхүүрүүдээр л та шуудхан л шифрлэлтийг хийж чадна. Гэвч та хэзээ ч уулзаж байгаагүй хүмүүстэй мэдээлэл солилцох хэрэгцээ гарсан гэж төсөөлбөл, та зөв түлхүүртэй гэдгээ яаж хэлэх вэ? Тоон сертификат буюу certs нь нийтийн түлхүүр нь үнэхээр жинхэнэ эзэмшигчид харьяалагдаж байгаа эсэхийг баталгаажуулах үүрэг даалгаврыг энгийн болгодог. Сертификат бол мандатны нэг хэлбэр юм. Жишээ нь, таны жолооны үнэмлэх, нийгмийн хамгааллын дэвтэр, эсвэл таны төрсний гэрчилгээ гэх мэт байж болно. Эдгээр нь тус бүрдээ таныг тодорхойлох зарим мэдээллүүд болон таны жинхэнэ байдлыг батласан хэн нэгэнд илэрхийлэх зарим итгэмжлэлүүдтэй байдаг. Зарим сертификатууд, жишээ нь таны пасспорт таныг таних хангалттай нотолгоо болох бөгөөд та түүнийг алга болгохыг хүсэхгүй, таны нэрийг зээлдэн хэн нэгэн ашиглахаас сэргийлэх ёстой. Тоон сертификат гэдэг бол бодит сертификаттай л адил үүрэгтэй өгөгдөл юм. Тоон сертификат нь түлхүүр жинхэнэ, эсвэл хүчинтэй гэдгийг баталгаажуулахад туслах тухайн хүний нийтийн түлхүүрийг агуулсан мэдээлэл юм. Тоон сертификатууд нь нэг хүний түлхүүрийг нөгөөд шилжүүлэхэд саад болох оролдлогыг хийхэд хэрэглэгддэг.
Тоон сертификат нь дараах 3 зүйлээс тогтоно:
Сертификат дээрх тоон гарын үсгийн зорилго нь зарим хүн, эсвэл байгууллагаар гэрчлэгдсэн сертификатны мэдээллийг илэрхийлэх явдал юм. Тоон гарын үсэг нь серификатны жинхэнэ байдлыг бүхэлд нь гэрчилдэггүй, зөвхөн гарын үсэг зурсан танилтын мэдээлэл нийтийн түлхүүртэй хамт яваа, хавсаргагдсан байгаа гэдгийг баталдаг.
Сертификат тараалт
Сертификатууд нь нийтийн түлхүүрээ хэн нэгэнтэй солилцох шаардлага гарсан үед хэрэглэгддэг. Найдвартай байдлаар харилцахыг хүссэн цөөн тооны бүлэг хүмүүсийн хувьд тус бүрийнхээ нийтийн түлхүүрийг агуулсан мэйл, эсвэл диск солилцох нь хялбар байдаг. Энэ нь гар удирдлагаар нийтийн түлхүүр тараах арга бөгөөд зөвхөн тодорхой цэгүүдийн хувьд л хэрэгжих боломжтой. Тухайн цэгээс цааш шаардлагатай хамгаалалт, агуулах, солилцооны механизмаар хангах систем тавих хэрэгтэй, ингэснээрээ хамтран ажиллагчид, бизнесийн түншүүд, эсвэл танихгүй хэн нэгэнтэй ч харилцаж чадна. Эдгээр нь зөвхөн хадгалах зориулалттай хадгалах байгууламжийн хэлбэр болох Сертификат сервер, эсвэл илүү бүтэцлэгдсэн систем болох нэмэлт түлхүүрийн удирдлагын онцлогуудаар хангах Нийтийн түлхүүрийн дэд бүтэцүүдээр биеллээ олдог.
Сертификат сервер
Сертификат сервер нь хэрэглэгчдэд тоон сертификатыг батлах болон сэргээн олж авах боломжийг олгодог өгөгдлийн сан юм. Сертификат сервер нь ихэвчлэн өөрийн нууцлалын бодлогоо хэвээр хадгалахыг хүссэн компанид гүйцэтгэлийн зарим онцлогуудаар хангадаг. Жишээ нь, хадгалахад тодорхой шаардлагад нийцсэн тэдгээр түлхүүрийг л зөвшөөрөх.
Сертификатын форматууд
Тоон сертификат бол үнэн хэрэгтээ нийтийн түлхүүртэйгээ уягдсан танилтын мэдээллийн цуглуулга бөгөөд түүний жинхэнэ байдлыг батлахыг хүссэн итгэмжлэгдсэн 3дагч этгээдээр гарын үсэг зурагддаг. Тоон сертификат нь олон ялгаатай форматуудын нэг нь байж болно. PGP нь 2 төрлийн сертификатны форматыг хүлээн зөвшөөрдөг:
PGP сертификатын формат
PGP сертификат нь дараах мэдээллийг агуулдаг (гэхдээ зөвхөн эдгээрээр хязгаарлагдахгүй):
Х.509 сертификатын формат
Х.509 бол өөр нэгэн түгээмэл сертификатын формат юм. Бүх Х.509 сертификатууд ITU-T Х.509 олон улсын стандартыг дагаж мөрддөг, иймээс Х.509 сертификатууд нь Х.509 –ыг дагаж мөрдөх ямар ч аппликейшнд хэрэглэгддэг 1 аппликейшнийг бий болгосон байдаг. Сертификат нь нийтийн түлхүүр болон түлхүүр эзэмшигчийн нэрийг цугт нь хүчин төгөлдөр байхыг шаарддаг. Х.509 сертификат нь хэрэглэгч, эсвэл төхөөрөмж болон тэдгээрийн харгалзах нийтийн түлхүүрийн талаарх мэдээллийг агуулсан талбаруудын стандарт бүрдлийн цуглуулга юм. Х.509 сертификат нь ямар мэдээлэл сертификатад байгааг тогтоон, түүнийг хэрхэн шифрлэснийг (өгөгдлийн форматыг) тодорхойлдог. Бүх Х.509 сертификатууд дараах өгөгдлийг агуулдаг:
Цааш унших
Ангилал:Криптограф Ангилал:Мэдээллийн технологийн аюулгүй байдал
Авгас
Авгас нь Өөлд ястнуудын дундах нэг ургын овог юм. Одоогийн Ховд аймгын Эрдэнэбүрэн суманд суурьшин амьдарцгаадаг.
Авга буюу эцгийн талын ураг төрлийн авга нарын угшилтай хүмүүсээс хамаардаг овгийнхон юм. Авга гэдэг үгэнд олон тооны "с" нөхцөл залгаж авгас болсон байна.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Авга нар
Бэлгүдэйн үр хойч нь авга нар овогтой болсон гэдэг. Учир нь Чингисийн дүү Бэлгүдэй улсын авга болох тул түүний төрөл аймгийг авган нар хэмээн нэрлэжээ.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Шүүлэнгэ
Шүүлэнгэ нь XIV-XX зууны хооронд ноёд ихэсийн мал хөрөнгө, алба гувчуурыг хариуцсан албан тушаалтан юм.
Судлаачдын үзэл баримтлал
Энэ нэрний талаар ихэнхи судлаачид, бүтээлд манж гаралтай үг гэж бичсэн байдаг. Харин профессор М.Баярсайхан гуай хятад гаралтай үг (舍人) гэж үзсэн байна. Судлаач О.Сүхбаатар абугай, шүүлэнгийг "хуучин цагт алба гувчуур татаж, хүү сан эрхлэгч тушаалтан отгийн даргын орлогч хар хүн байдаг" хэмээн тайлбарласан. Х.Пэрлээ абугай "ноёдын мал хөрөнгө албат харъяат нарыг биеэр хариуцдаг байв" гэжээ.
Түүхэн хувьсал
XVII зууны үеийн их цаазын эхний хэсэгт "отог, отгийн сайд түшмэд" хэмээн дэмч, шүүлэнгэ нарын тушаалтан нарыг багтаан дурдаж байжээ. Дараах бүлгээс тус бүрийн албан тушаалыг нэр зааж бмчсэн байна. Манжийн үед тамгатай хутагтын отгийн даргын туслахын тушаал болсон.
Эшлэл
Ангилал:Цол
Авгайчууд
Авгайчууд
Энэ овогт хамрагдах хүмүүсийн дотор эмэгтэйчүүд дийлэнх байснаас авгайчууд хэмээн нэрийдэх болсон гэдэг. Мөн авга нараа түүхийн улирах хугацаанд хүндлэн авгайчууд гэж нэрлэх болсон болов уу гэх санал ч зарим судлаач хэлсэн байдаг.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Дашдорж
Дашдорж - Монгол эрэгтэй хүний нэр. Даш - "өлзий", дорж - "очир эрдэнэ" буюу "алмааз" гэсэн утгатай төвөд гаралтай үг.
Чин улсын гүнж нарын жагсаалт
Нурхач охид: Шархач чин ван Дээд эрдэмт хаан: Кэчин жюнь ван Ётогийн охин: Кэши бэйл Түлүн: Эеэр засагч хаан: Чэньзэ чин ван Шосай: Жянь чин ван Жидугийн охин: Ань жюнь ван Юэлэ: Энх Амгалан хаан: Гун чин ван Чаннин: Найралт төв хаан: Ли чин ван Иньрэн: И чин ван Инь сянь Жуань чин ван Инь Лю: Тэнгэрийн Тэтгэсэн хаан: Хэ чин ван Хун Жоу: Сайшаал Ерөөлт хаан:
Төргэрэлт хаан:
Түгээмэл элбэгт хаан: Гун чин ван Ишинь:
Эшлэл
Ангилал:Манжийн үеийн Монгол Ангилал:Чин улс
Агсахал
Агсахал
Энэ нэрийн АГ нь түрэг хэлнээ АК буюу цагаан гэсэн үг, сахал гэдэг нь Алтай язгуурын хэлнээ байдаг сакал буюу сахал гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл энэ овог маань цагаан сал буюу цагаан сахалт үгээс гаралтай юм.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Илдэн
Илдэн гэдэг нь XVI-XVII зууны хооронд монгол язгууртны хэрэглэж байсан цол юм. Тухайн үедээ Боржигин овгийнхон л хэрэглэж байсан. Үгний утга нь Илдэч буюу илд агсах үүрэгтэй цэргийн цолны хувилбар юм. =Судлаачдын үзэл баримтлал= Хятадын эрдэмтэн Сайшаал гуай үүнийг ил буюу зарч боол гэсэн үгнээс үүсэлтэй гэжээ. Гэхдээ энэ нь итгэхэд хэцүү таамаглал юм. Алтан хүрдэн мянган хигээст сурвалж бичигт уг цолтой 20 хүний нэр байдгаас 4 нь Хасарын угсаа, 1 нь Бэлгүдэйн угсаа, 15 нь Даян хааны угсааны хүмүүс байдаг. Зарим сурвалж бичиг, судалгааны номонд эелдэн гэж бичээд, эелдэг гэсэн үгээр тайлбарлаж бичсэн тохиолддог.
=Холбоотой өгүүлэл= =Эшлэл=
Ангилал:Цол
Дахын Одсүрэн
Дахын Одсүрэн нь Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын харцага
Адуучин
Адуучин
Адуун сүрэг олонтой тэсийн голын унаган хүлэг их хурдан, бие сайхан морьдтой, тэр сайхан хүлгийн эзнээ адуучин хэмээн хүндлэхээс үүдэн тийм нэртэй овог үүссэн юмсанжээ.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Амармэндийн Пунсаг
Амармэндийн Пунсаг бол Монгол улсын Шинжлэх ухааны академийн Түүх, Угсаатны зүйн хүрээлэнгийн Монголын эзэнт гүрэн ба дундад үеийн түүхийн судалгааны салбарын тэргүүлэх ажилтан бөгөөд Монголын Юань улс, Монголын Нууц товчоо, монголын уламжлалт ёс заншил зэрэг сэдвээр судлагаа хийдэг түүхч, эрдэмтэн юм. Тэрээр 1983-1992 онуудад ӨМӨЗО-ны  Багшийн  их  сургуульд багшилж байсан. 1992 оноос Монгол  улсын  ШУА-ийн дэргэдэх  аспирантурт  суралцаж  “Монголын уламжилт цээрийн  ёс”  сэдвээр 1996 онд түүхийн ухааны  докторын  зэрэг хамгаалсан.
Эшлэл
Ангилал:Монголын түүхч Ангилал:Алтан гадас одон шагналтан Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Омск муж
Омск муж (Омская о́бласть) нь Оросын Холбооны Улсыг бүрдүүлэгч нэг субъект юм.
Цагийн бүс
Алтайн хязгаар нь Омскийн цагийн бүст багтана. Өөрөөр хэлбэл, UTC+6 бүст багтах бөгөөд зуны цагийн үедээ UTC+7 болно.
Ангилал:Оросын холбооны муж  !
Аргалчийнхан
Аргальчийнхан
Харуулын захчинг анх дөрвөн сайн анчин гаргаж тэжээж явах үүрэг ноогджээ. Аргальчийнхан гэдэг нь тэр 4 анчны нэг аргаль намнагчийн үр удам гэнэ.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Кызылкыя
Кызылкыя (Кызыл-Кыя, Кызыл-Кия, Kyzyl-Kiya) — Киргизийн Баткен мужийн 44,144 хүнтэй хот.
Зүүлт, тайлбар
Ангилал:Киргизийн хот Ангилал:Баткен мужийн суурин
Амидо Бальде
Амидо Бальде (Amido Baldé; 1991 оны тавдугаар сарын 16-нд Гвиней Бисаугийн Бисау хотод төрсөн) — Шотландын «Селтик» багаас Бельгийн «Васланд-Беверенд» зээлэгдсэн Португалын хөлбөмбөгчин.
Замнал
2013 оны зургадугаар сарын 13-нд «Селтиктэй» дөрвөн жилээр гэрээлсэн. Аваргуудын лигийн сонгонд «Клифтонвиллийн» эсрэг Жеймс Форрестийг сэлгэн дебютэлж байлаа.
Амжилт
Багийн
«Виториа Гимарайнш
«Селтик»
Шигшээ
Португал (20-)
Гадны холбоос
Ангилал:Португалын хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Санта Клара багийн тоглогч Ангилал:Бадахос багийн тоглогч Ангилал:Серкль Брюгге багийн тоглогч Ангилал:Виториа Сетубал багийн тоглогч Ангилал:Селтик багийн тоглогч Ангилал:Гвиней-Бисаучууд Ангилал:Португалын хүн Ангилал:1991 онд төрсөн
АНУ-ын Дотоодын Аюулгүй Байдлын Департамент
АНУ-ын Дотоодын Аюулгүй Байдлын Департамент (англи. Department of Homeland Security, DHS) - АНУ-ын гүйцэтгэх засаглалын нэг яам.
Байгуулагдсан түүх
АНУ-д 2001 оны 9-р сарын 11-нд болсон алан хядах террорист үйл ажиллагааны дараа Америкийн Нэгдсэн Улс ад аюулгүй байдлын зохих түвшинг хангахын тулд аюулгүй байдлын албадыг багтаасан цоо шинэ бүтцийг бий болгож, террорист халдлагын аюулаас урьдчилан сэргийлэх, байгалийн гамшиг зэргийн бүх алба, хэлтсүүдийн оновчтой хоорондоо уяалдаатай ажиллах үндсэн зорилго тавьсан. Энэхүү бүтэц нь өмнө нь байсан аюулгүй байдлын алба болон терроризмтой тэмцэх шинэ аргыг хэрэгжүүлэх зорилготой тусгайлан байгуулагдсан хэлтсүүдийг нэгтгэсэн Дотоодын Аюулгүй Байдлын Департамент болсон байна.
2001 оны есдүгээр сарын 20-нд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жорж Буш /залуу/ америкчууд болон АНУ-ын Конгресст хандаж хэлсэн үгэндээ Үндэсний аюулгүй байдлыг зохицуулах шинэ агентлаг болох Дотоодын аюулгүй байдлын газар (Office of Homeland Security) байгуулснаа зарласан. Ерөнхийлөгчийн хэлсэн үгнээс үзвэл, шинэ хэлтэс нь 10 гаруй аюулгүй байдлын албадыг нэгтгэсэн байв.
Дотоод аюулгүй байдлын газрыг 2001 оны 10-р сарын 8-нд албан ёсоор танилцуулсан юм. Ерөнхийлөгч Пенсильвани мужийн амбан захирагч асан Томас Рижийг (Thomas Joseph Ridge) тус газрын анхны тэргүүнээр томилсон байна. Аюулгүй байдлын чиглэлийн газрын бүх хэлтэс, албад, байгууллага, орон нутгийн удирдлагуудтай хамтран ажиллаж, тэдний үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах нь тус газрын үндсэн ажил гэж ерөнхийлөгч хэлжээ.
Яам болсон түүх
2003 оны 3-р сарын 1-нд Дотоодыг хамгаалах газрыг Дотоодын Аюулгүй Байдлын Департамент (Department of Homeland Security) болжээ. Дотоод аюулгүй байдлын яамны (DHS) үйл ажиллагааг нийгэмд бүрэн хяналт тогтоох оролдлого хийсэн гэж шүүмжилдэг. 2022 оны байдлаар ажиллагсдын тоо 240 мянган хүн, төсөв нь 52.2 тэрбум ам.доллар (яамны албан ёсны цахим хуудас) байна.
Бүтэц
Яамны 1-р орлогч сайдын мэдэлд байдаг байгууллагууд:
Албан ёсны цахим хаяг: https://www.dhs.gov/ Ангилал:АНУ-ын яам
Марк Руффало
Марк Алан Руффало (Mark Alan Ruffalo; 1967 оны арваннэгдүгээр сарын 22, Висконсин, Кеноша) — Америкийн жүжигчин. Канад, Итали гаралтай Руффало 1989 оноос театрт ажиллаж, 2000 оноос дэлгэцийн урлагт танигдсан. «Хүүхдүүд цөм сайн» (2011), «Үнэг авлаач» (2014) киноны туслах дүрээр «Академийн шагналд» дэвшсэн. Түүнчлэн «Алтан бөмбөрцөг» (2015 — хоёр), «БАФТА-д» (2011, 2015) дэвшсэн.
Лавлах холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Эмми шагналтан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1967 онд төрсөн
Фошан
Фошан (佛山) — Хятадын Гуандун мужид байрладаг, 3797 хавтгай дөрвөлжин км талбайтай хот юм. 2020 оны хүн амын тооллогоор 9.50 сая хүн амтай.
Эшлэл
Ангилал:Хятадын хотууд
Мултан
Мултан (مُلتان, Multan) — Пакистан улсын Панжаб муж дахь 1,550,046 хүнтэй хот.
Зүүлт
Ангилал:Саятан хот Ангилал:Пакистаны хот
Цэвээнжавын Дуламсүрэн
Цэвээнжавын Дуламсүрэн нь Архангай аймгийн Хотонт сумын харьяат, үндэсний бөхийн улсын начин цолтой бөх, Монгол Улсын тод манлай уяач цолтой уяач.
Гэр бүл
Түүний ах Юүвээ улсын харцага, ах Ванчигцэрэн улсын начин цолтой бөхчүүд юм.
Ангилал:Улсын начин Ангилал:Хотонтын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Лаос Ардын Хувьсгалт Нам
Лаос Ардын Хувьсгалт Нам, товч.ЛАХН (лаосаар: ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ; латин хөрвүүлэг: Phak Pasason Pativat Lao) нь 1975 оноос Лаост цорын ганц эрх барьж буй коммунист үзэл баримтлалтай нам.
Түүх
ЛАХН нь 1930 онд Хо Ши Миний анх үүсгэсэн Энэтхэг хятадын хойгийн Коммунист намаас ЭХКН /Indochinese Communist Party (ICP)/ салбарлан бий болсон гэж үздэг. Учир нь анх зөвхөн вьетнамчуудаас бүрдэж байсан ЭХКН дотор 1936 онд Лаосын асуудлаарх Хороо /”Лаосын намын үүр” гэж бас нэрлэдэг/ байгуулагдсан аж. ЭХКН 1940-өөд оны дунд үеэс өөрийн эгнээндээ лаосчуудыг идэвхтэй элсүүлж эхэлсэн түүхтэй. 1946, 1947 оны эхэн үед Ханой хотын Их сургуулийн хуулийн ангийн оюутан байсан Кейсон Фомвихан тус намд элссэн байдаг. 1951 оны ЭХКН-ын хоёрдугаар Их хурал Энэтхэг-хятадын хойгийн гурван улсыг төлөөлсөн 3 нам болгон ЭХКН-ыг хуваахаар шийдсэн боловч дөнгөж 1955 оны 3 дугаар сарын 22-нд хуралдсан Лаосын Ардын Намын Анхдугаар чуулганаар албан ёсоор нам байгуулснаа зарласан аж. Лаост олон жил үргэлжилсэн иргэний дайны дараа буюу 1972 оны 2 дугаар сард Намын хоёрдугаар хурлаар нэрээ өөрчилж өнөөгийн Лаос Ардын Хувьсаглт Нам гэсэн нэрээ авч зорилт зорилгоо шинэчилсэн байна. ЛАХН-ыг үүсэн бүрэлдэх эхний он жилүүдэд Вьетнамын коммунистууд ихээхэн тусламж, дэмжлэг үзүүлж ирсэн гэж үздэг.
1990-ээд оны эхээр “ах дүүгийн” баридлагатай ЗХУ задран унаж, социалист систем үгүй болсон хэдий ч Лаосын эрх баригч Лаос Ардын Хувьсгалт Нам улс төрийн хяналтаа хадгалсаар, улс орноо удирдан чиглүүлсээр байна. БНАЛАУ-ын 1991 оны Үндсэн хуулийн 3 дугаар зүйлд ЛАХН нь Лаос Улсын улс төрийн тогтолцооны “чиглүүлэгч цөм” гэж заажээ.
Намын өдөр тутмын үйл ажиллагааг удирдах дээд шатны байгууллага ЛАХН-ын Улс Төрийн Товчоог Төв Хорооны бүгд хурлаас, Төв Хорооны бүрэлдэхүүнийг таван жилд нэг удаа хуралддаг намын Их хурлаас тус тус сонгодог байна. 1991 оноос өмнө Намын Их хурлаас Намын нарийн бичгийн дарга нарын газрын /ЛАХН-ын ХЭГ/ гишүүдийг мөн сонгодог байжээ.
ЛАХН-ын бүтэц зохион байгуулалт
ЛАХН анх 400 орчим гишүүнтэй байгуулагдаж байсан бол 1965 он гэхэд гишүүдийн тоо өсч 11 мянга хүрсэн. 1975 онд Засгийн эрхэнд гарснаар гишүүдийн тоо эрс нэмэгдэж 25 мянгад хүрсэн бөгөөд 1991 онд Намын 5 дугаар Их хурлаар 60 мянган гишүүнтэй болсноо зарласан нь нийт хүн амын 1,5% хүрээд байгаа ажээ. 2016 оны байдлаар ЛАХН 258 мянган гишүүнтэй, 14500 орчим намын анхан шатны нэгжтэй ажиллаж байна.
ЛАХН-ын Төв Хороо 5 Байнгын хороотой. Үүнд:
ЛАХН-ын Их хурлууд
2016 оны 1 дүгээр сарын 18-22-нд ээлжит Намын 10 дугаар Их хурал хуралдаж, 78 настай Буянан Ворачит /Bounnhang Vorachit/-ыг Лаос Ардын Хувьсгалт Намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар сонгосон. Түүнээс өмнө 2006 оноос ЛАХ Намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан Чюмали Сайясон 2016 оны 3 дугаар сард 80 нас хүрч тэтгэвэртээ суусан.
Буниан Волачит тэтгэвэртээ сууж Тонглун Сисулит 2021 оны 1-р сарын 15-наас ЛАХН-ын Төв хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, 2021 оны 3-р сарын 22-ноос Лаосын Ерөнхийлөгч болоод байна.
ЛАХН-ын удирдагчид
Ардын Хувьсгалт Нам Ангилал:Коммунист нам Ангилал:Марксизм-Ленинизмийн байгууллага Ангилал:Сталинизм Ангилал:1955 онд байгуулагдсан
Алехандро Майоркас
Алехандро Николас Майоркас (англ. Alejandro Nicholas Mayorkas; 1959 оны 11-р сарын 24-нд Кубын Хавана хотод төрсөн) нь Куба гаралтай америкийн хуульч, төрийн зүтгэлтэн. 2021 оны 2-р сарын 2-ноос 7 дахь АНУ-ын Дотоод аюулгүй байдлын сайд юм.
Намтар
1959 онд Хавана хотод Польш, Турк, Румынаас ирсэн цагаачдын еврей гэр бүлд төрсөн. 1960 оны сүүлээр тэрээр эцэг эх, эгчийнхээ хамт Кубын хувьсгалын дараа улс төрийн дүрвэгсдийн хувиар АНУ руу цагаачилжээ.
Тэдний гэр бүл эхлээд Майамид амьдарч, дараа нь Лос Анжелес руу нүүжээ.
Беркли дэх Калифорнийн их сургууль (1981), Лойола Мэримоунтын их сургуулийг (1985) хуульч мэргэжлээр төгссөн.
Барак Обама Ерөнхийлөгч байхдаа түүнийг АНУ-ын иргэншил, цагаачлалын Албаны захиралаар (USCIS) томилж байжээ.
2020 оны арваннэгдүгээр сарын 23-нд АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон Жо Байден өөрийн засаг захиргаанд Дотоодын аюулгүй байдлын сайдын албан тушаалыг авна гэж мэдэгдэв. 2021 оны 2-р сарын 2-нд АНУ-ын Сенатын санал хураалтаар А.Майоркасыг баталсан байна. Санал хураахад 57 сенатор түүний нэрийг дэмжиж, 42 нь эсрэг санал өгсөн ажээ.
Майоркас бол АНУ-ын Дотоод Аюулгүй байдлын сайд болсон анхны Латин Америкт төрсөн цагаач хүн юм.
Лавлагаа
Ангилал:Гадаад Харилцааны Зөвлөлийн гишүүн Ангилал:АНУ-ын Улсын прокурор Ангилал:1959 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын сайд Ангилал:АНУ-ын улс төрч
Роберта Амайон
Роберта Николь Амайон (франц. Roberte N. Hamayon, Nicole-Roberte Hamayon; 1939 рны 4-р сарын 29-нд төрсөн) - францын хэл зүйч, угсаатан зүйч, монгол судлаач. 1974 оноос Францын Боловсролын яамны дэргэдэх Дээд судалгааны практик сургуулийн (франц. École pratique des hautes études, сокр. EPHE) хүндэт захирал, шашин судалын шинжлэх ухааны салбарын   (Умард Азийн шашин) эрхлэгч.
Сибирийн жижиг үндэстнүүд болон Монгол үндэстний уламжлалт шашин, түүний дотор бөө мөргөл судлал бол түүний судалгааны үндсэн чиглэл юм.
1958 онд Сорбонны Их сургуульд хэл зүй, үндэстэн судлаач мэргэжилтэй болсон. Роберта Амайон Парисын Их сургуульд 1973 онд анхны докторын зэрэг «Монгол хэлний дүрмийн зарим элемент» (Dunod, 1976, М.Л.Беффа-гийн хамтын бүтээл) хоёр дахь докторын зэргээ мөн Парисын Х-р Их сургуульд 1988 онд монголын бөө шашин судлалаар авсан. Энэ бүтээл нь 1990 онд «Esquisse d’une théorie du chamanisme sibérien» нэртэй хэвлэгдсэн байна. 1970 онд Парисын Х-р Их сургуульд Монгол судлалын төв байгуулж "Études mongoles et sibériennes" сэтгүүл гаргасан байна.
Тэрээр Монгол, Сибирь, Умард Хятадын нутгаар судалгааны экспедицид байнга оролцдог байжээ.
Равалпинди
Равалпинди ( راولپنڈی, Rawalpindi) — Пакистан улсын Панжаб мужийн дахь 1,853,190 хүнтэй хот.
Зүүлт
Ангилал:Саятан хот Ангилал:Пакистаны хот
Лайош Лигети
Лайош Лигети (унгар. Ligeti Lajos; 1902 оны 10-р сарын 28-нд Австри-Унгарын Балашшадьярмат хотод төрсөн- 1987 оны 5-р сарын 24-нд Будапешт хотод нас барсан) -унгарын эрдэмтэн, хэл зүйч, дорно судлаач, түрэг болон монгол судлаач, профессор, хэл зүйн ухааны доктор. Унгарын ШУА-ийн жинхэнэ гишүүн (1947-1970) бөгөөд дэд Ерөнхийлөгч байсан. Кошутын нэрэмжит Унгарын үндэсний шагнал (1949) хүртсэн эрдэмтэн.
Намтар
Тэрээр 1921 онд дунд сургуулиа онц дүнтэй төгсөөд Будапештын Их сургуулийн сонгодог хэл зүйн ангид орсон байна. Тэрээр дунд сургуульд байхаасаа дорно дахины хэл шинжлэлийн чиглэлээр хичээллэж эхэлсэн бөгөөд их сургуульд байхдаа Золтан Гомбоч зэрэг багш нараас суралцаж, улмаар Клужийн их сургуулийн Урал-Алтагийн тэнхимээс Унгар хэлний түүхийн тэнхимд шилжсэн. Пестийн их сургууль; Тэрээр Гюла Неметээс туркологи, Янос Меличээс славян судлалын чиглэлээр суралцжээ.
Нутагтаа Их сургуулиа дүүргээд дэд эрдэмтэний зэрэг хамгаалаад 1925 оны намар Парисын Сорбонны Их сургууль явж төвөд хэл, хятад болон монгол судлалаар үргэлжлүүлэн суралцсан байна. Тэндээ Төвөд судлаач Жак Бакот, хятад судлаач Анри Масперо, Пол Пеллиот нартай дорно дахины судлалын чиглэлээр гурван жил тэтгэлэгтэй суралцсан байна.
1928-1940 онуудад Азийн орнуудаар судалгааны аялал хийж Афганистанд могол хэл, Афганистаны узбекүүд ийн ардын аман зохиол, Хятад, Өвөрмонголд тухайн үед бараг судлагдаагүй байсан өмнөд болон зүүн монголчуудын хэлийг судалж, цуглуулга хийж байсан. Буддын сүм хийдэд хадгалагдаж байсан Монголын шашны зохиол (106 боть) Төвөд хэлнээс орчуулж энэхүү үнэт соёлын эх сурвалжийн шинжлэх ухааны анхны тайлбарыг бүтээж (1942-1944) байжээ.
1936-1937 онд эртний монгол хэл судлахаар Перс, Афганистанд очиж байжээ. 1940 онд Японд очиж Токио, Киото хотуудад тэрээр Европт мэдэгдээгүй байсан Япон хэвлэлийг судалжээ. Японы номын санд хадгалагдаж буй монгол, төвд болон бусад гар бичмэлүүдийн үнэт цуглуулга цуглуулсан байна.
1939-1972 онд Будапештийн их сургуулийн Төв Азийн филологи, турк хэлний тэнхимийн эрхлэгчээр ажилласан.
1939-1950 онд Унгарын Зүүн Азийн хүрээлэнгийн захирал, 1941-1945 онд Унгарын судлалын хүрээлэнгийн захирлаар ажиллаж байсан.
1950-1972 онд Төв Азийн тэнхимийн эрхлэгч, нэгэн зэрэг Зүүн Азийн тэнхимийн судалгааны бүлгийн дарга (1942-1961 он), Түрэг хэл судлалын тэнхим (1964-1971), Унгарын ШУА-ийн Алтай судлалын тэнхим (1972 он хүртэл)-ийн тэргүүн байсан.
Монгол хэлний дурсгалын материал цуглуулга, 14 боть хэвлүүлэх ажлыг зохион байгуулж, ахлагчаар ажиллаж байсан. "Монголын нууц товчоо"-г Унгар хэл рүү орчуулж хэвлүүлж байжээ. Тэрээр Унгарын ард түмний түүхийн эхэн үе болох Унгар хэлний дорно дахины холбоог судлах чиглэлээр ажиллаж байжээ. Тэрээр эртний болон орчин үеийн түрэг хэлний урт эгшгийн зохицох зүй тогтлыг тодорхойлсон байна.
1967 онд эрдмийн алтан медаль, 1968 онд Индианагийн их сургуулийн дэд статистикийн алтан медаль хүртжээ.
1972 онд Монгол Улсын "Найрамдал" медаль олгосон байна. 1982 онд Будапешт дахь Эотвёс Лорандын их сургууль, 1984 онд Сегед дэх Йозеф Аттилагийн их сургууль түүнд хүндэт докторын зэрэг олгожээ.
Эрдэмтэнийг 1987 онд нас барахад нь Будапешт хотын Фаркашрети оршуулгын газар нутаглуулжээ.
Багтаамал
Багтаамал
Харь элкенээс баядын дотор орж үүссэн хүмүүсийн удмыг багтаамал (багтсан) хэмээн хэлэлцдэг байжээ.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Пенза муж
Пенза муж (Пензенская область) нь Оросын Холбооны Улсын Ижил Мөрний Холбооны тойрогт харьяалагддаг муж юм.
Эш холбоос
Ангилал:Оросын холбооны муж
Сүга Ёшихидэ
Сүга Ёшихидэ (菅 義偉, 1948 оны 12 дугаар сарын 6-нд Японы Акита аймгийн Огати тойргийн Акиномия тосгонд төрсөн) - Японы улс төрийн зүтгэлтэн. 2020 оны 9 дүгээр сарын 14-нөөс Японы Либерал Ардчилсан Намын дарга, 2020 оны 9 дүгээр сарын 16-ны өдрөөс 2021 оны 9-р сарын хооронд Японы Ерөнхий сайд.
Намтар
Сүгагийн эцэг нь гүзээлзгэнэ тариалагч, эх нь сургуулийн багш байжээ. Тэрбээр бакалаврын зэргээ 1973 онд Токио дахь Хоосэй их сургуулийн хуулийн ангийг дүүргэж авчээ.
1975 оноос 11 жилийн турш тэрбээр парламентын гишүүний туслахаар, дараа нь 1984 оноос Гадаад худалдаа, аж үйлдвэрийн яаманд ажиллаж байгаад 1987 онд Ёкохама хотын зөвлөлийн гишүүнээр сонгогдон ажиллажээ.
2001 оноос Либерал Ардчилсан Намын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын орлогчоор, 2007 оноос тус намын даргын орлогчоор ажилласан байна.
Абэ Шинзоогийн анхны танхимд 2006 оны 9 дүгээр сараас 2007 оны 8 дугаар сар хүртэл Дотоод хэрэг, харилцаа холбооны сайдаар ажиллаж байв.
Японы Сайд нарын Танхимын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга (2012-2020) байсан.
2020 оны 9 дүгээр сарын 16-ны өдрөөс 2021 оны 9-р сар хүртэл Японы Ерөнхий сайдаар ажилласан.
Гэр бүл, хувийн амьдрал
Түүний эхнэр Марико, тэд гурван хүүтэй ажээ. Тэрбээр фитнэсс болон каратэгаар хичээлдэг бөгөөд хар бүс 3 дугаар дантай. Сүга архи, тамхи хэрэглэдэггүй аж.
Ангилал:Японы ерөнхий сайд Ангилал:Японы дотоод хэргийн сайд Ангилал:Японы харилцааны сайд Ангилал:Японы Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Ангилал:Японы Төлөөлөгчдийн Танхимын гишүүн Ангилал:Японы Либерал Ардчилсан Намын гишүүн Ангилал:Японы Либерал Ардчилсан Намын дарга Ангилал:Япончууд Ангилал:1948 онд төрсөн
15-р зуун
Шинэ бүтээл, нээлт
Ангилал:15-р зуун Ангилал:Зуун
Барлагууд
Барлаг
Барлаг гэдэг нь ядуу зарц, бусдын боол гэсэн утгатай тул анхандаа хэсэг ядуу хүмүүсийг өөлд, дөрвөд, баядууд ингэж нэрлээд хожим тэдний удам угсааныхан овоо чинээлэг болсон ч яс үндэс, уламжлалаа бичиг данс, аман ярианд барлагууд гэж тэмдэглүүлснээр ирсэн байж болно.
Европын Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага
Европын Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага (товч.ЕАБХАБ, англи. Organization for Security and Co-operation in Europe; сокращ. OSCE; франц. Organisation pour la sécurité et la coopération en Europe) нь аюулгүй байдлын асуудал эрхэлсэн бүс нутгийн олон улсын засгийн газар хоорондын том байгууллага юм. Галт зэвсэг, хүний эрх, хэвлэлийн эрх чөлөө, шударга сонгууль зэрэг сэдвүүдийг хөнддөг. Тус байгууллага нь 1975 онд Финланд улсын Хельсинки хотноо болсон Европын Аюулгүй Байдал, Хамтын Ажиллагааны Чуулга уулзалтын үеэс суурь нь тавигдсан гэж үздэг.
Уг байгууллага Европ, төв Ази, Умард Америкийн 57 улс орныг нэгтгэдэг байна. Зүүн болон Барууны хоорондын уулзалт хэмээн Хүйтэн дайны үед анх бий болжээ.
Цахим холбоос
Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага Ангилал:Эрх зүйн хүрээлэн Ангилал:Иргэний эрх Ангилал:Хүний эрхийн байгууллага Ангилал:Европын улс төр Ангилал:Европын улс хоорондын хамтын ажиллагаа Ангилал:Хүйтэн дайны үеийн байгууллага Ангилал:Хофбург Ангилал:1975 онд байгуулагдсан
Жеймс Форрест
Жеймс Форрест (James Forrest; 1991 оны долдугаар сарын 7-нд Глазго хотод төрсөн) — Шотландын хөлбөмбөгчин бөгөөд «Селтик» болон Шотландын шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Гадны холбоос
Ангилал:Шотландын шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Селтик багийн тоглогч Ангилал:Шотландчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Маттиа Кассани
Маттиа Кассани (Mattia Cassani; 1983 оны наймдугаар сарын 26, Боргоманеро) — Италийн хөлбөмбөгчин, «Пармагийн» хамгаалагч.
«Фиорентинагийн» цэвэрлэгч Кассаниг «Парма» 2013 оны наймдугаар сарын 8-нд авахаар тохиролцож, 2014 оны долдугаар сард баталгаажжээ.
Кассани Италийн шигшээд Марчело Липпигийн дуудлагаар 2009 оны арваннэгдүгээр сарын 18-нд Шведийн эсрэг нөхөрсөг тоглолтонд Кристиан Мажог сэлгэн анхны тоглолтоо хийж байлаа.
Гадны холбоос
Ангилал:Италийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Италийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Ювентус багийн тоглогч Ангилал:Сампдориа багийн тоглогч Ангилал:Эллас Верона багийн тоглогч Ангилал:Палермо багийн тоглогч Ангилал:Фиорентина багийн тоглогч Ангилал:Женоа багийн тоглогч Ангилал:Парма багийн тоглогч Ангилал:Италичууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Бархай
Бархай
Долоон хүүтэй Бархаа гэдэг ядуувтар айлаас салбарласан үржвэр овгийнхон, өөрөөр хэлбэл хүний нэрээс үүссэн нэр аж.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Гэллапын судалгааны хүрээлэн
1935 онд байгуулагдсан, дотоод, гадаад бодлогын асуудлаар хүн амын дунд тогтмол санал асуулга явуулж, АНУ-ын олон нийтийн санаа бодлын талаарх мэдээллийн хамгийн найдвартай эх сурвалжийн нэг гэдгээрээ олон улсын нэр хүндтэй байгууллага юм.
Гэллап 1947 онд барааны зах зээл судлалд чиглэсэн «Gallup International» нэртэй компаниудын олон улсын холбоог байгуулсан.
Үүсгэн байгуулагч Жорж Гэллапыг 1984 онд нас барахад түүний хүү Алек Гэллап «Gallup» гэж үгийг хэрэглэх эрхийн төлөө тус холбооны 50 гишүүнтэй зарга үүсгэжээ. Ангилал:1935 онд байгуулагдсан Ангилал:АНУ-ын аж ахуйн нэгж
Батнай
Батнай
Хорь түмэдийн батнай овог нь монгол хэлний "бат" гэдэг үгээс үүсэлтэй юм. Батнай хэмээх нь бөх батаас гадна хүний нэр болох бөгөөд гуайлан хүндэлсний Батнай ч байж болно.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Коксын хий
Коксын хий — чулуун нүүрсийг коксжуулах (агааргүй орчинд 900-1100°С температурт халаах процесс) үед ялгардаг шатамхай хий. Коксын хий нь олон үнэт нэгдлүүдийг агуулдаг. Устөрөгч, метан, нүүрсхүчлийн дан ба давхар ислүүдээс гадна, коксын хий нь чулуун нүүрсний давирхайны уур, бензол, аммиак, хүхэрт устөрөгч, г.м. олон нэгдлүүдийг агуулдаг. Дэгдэмхий бүтээгдэхүүнүүдийг агуулсан уур-хийн холимог, боловсруулж буй нүүрсний 25 жин.%-д хүрдэг. Уг уур-хийн холимгийг цуглуулан авч боловсруулдаг. Дэгдэмхий бүтээгдэхүүнүүдийг салгах зорилгоор усаар шүршиж 70-80°C температуртай болгон хөргөнө. Энэ үед уурын фазаас давирхайны дийлэнх шингэрч ялгарна. Хөргөлтийг цаашид хоолойт хөргүүрт (дулаан солилцуур) явуулна (25-35°C хүртэл). . Конденсатуудыг нийлүүлэн тунгаах замаар давирхайны дээд ус, аммиакийн ус, чулуун нүүрсний давирхай зэргийг ялган авдаг. Дээр дурьдсан цэвэлэх процессуудын дараах хийг түүхий хий гэдэг. Түүхийг хийг цаашид аммиак ба хүхэрт устөрөгчөөс дараалуулан цэвэрлэж салгана. Үүний дараа шингээгч тосоор угааж бензол ба фенолоос, хүхрийн хүчлээр угааж пиридиний сууриудаас тус тус цэвэрлэнэ. Цэвэрлэсэн коксын хийг (боловсруулж буй нүүрсний 14-15 жин.%) коксын зуухны түлш байдлаар эсвэл өөр зорилгоор ашиглана.
Агууламж
Коксын хийн бүтэц нь боловсруулж буй нүүрс болон боловсруулалтын температураас хамааран өөрчлөгддөг.
Ерөнхий агууламж:
Хэрэглээ
Анх коксын хийг коксжуулалтын дайвар бүтээгдэхүүн гэж үздэг байсан. 19-р зуун ба 20-р эхэн үед коксын хийг гэрэлтүүлэгт, хоол унд хийхэд, орон байр халаахад ашиглаж байсан. Үйлдвэрлэлийн хөгжлийн явцад давирхай ба аммиак зэрэг дайвар бүтээгдэхүүнүүд нь химийн үйлдвэрийн чухал түүхий эд болон хувирсан. Бүх төрлийн зохиомол будгуудыг анх коксын хий болон нүүрсний давирхайнаас гарган авсан.
Коксын хийг үйлдвэрлэлийн зуух, хийн хөдөлгүүр зэрэгт мөн ашиглагддаг. Жишээ нь, Испанийн Бильбаогийн Profusa SA үйлдвэрт устөрөгчийн өндөр агууламжтай коксын хийг үйлдвэрлэдэг ба түүнийг 12 хийн хөдөлгүүрийг ажиллуулахад ашиглан, 7164 кВт цахилгаан эрчим хүчийг гарган авдаг. Хөдөлгүүрүүдээс гарах халуун шаталтын хийг технологийн уурыг үйлдвэрлэхэд ашигладаг.
Коксын хий аммиакийн үйлдвэрлэлд
Хүснэгтээс дүгнэхэд коксын хийн нь олон төрлийн хольцыг агуулж байна. Эдгээр нь аммиакийн үйлдвэрлэлд ашиглах азот-устөрөгчийн холимогт агуулагдаж болохгүй. Иймд коксын хийг задлахаас өмнө цэвэрлэгээнд хамруулдаг. Цэвэрлэсэн коксын хийг задалж азот-устөрөгчийн холимог, этилений фракци ба баялаг хийг гаргаж авдаг. Цэвэрлэгээний эхний шатанд хийг хүхэрт устөрөгчөөс, мышьяк-содын уусмалаар угааж салгах юм. Энэ процессийн дүнд таваарын хүхрийг гарган авдаг. Дараагийн шатанд азотын (II) ислээс цэвэрлэнэ. Азотын (II) исэл нь нам температур ба даралтанд, хийнд агуулагдах хүчилтөрөгчөөр исэлдэж азотын (IV) ислийг үүсгэх ба тэр нь цаашид ханаагүй нүүрс-устөрөгчидтэй (бутадиен, изопрен, циклопентадиен, г.м.) урвалд орж нитро нэгдлүүдийг үүсгэнэ. Нитро нэгдлүүд нь, коксын хийг задлах төхөөрөмжүүд дотор тунаж, өөрөө дөл авалцан шатах, тэсрэх аюултай гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Хийг азотын (II) ислээс цэвэрлэх процессийг 1,2 МПа даралтанд, 1000С температурт хөндий саванд явуулах ба хийн саван дотор байх хугацаа 90-110 секунд байна. Аппарат (сав) дотор азотын (II) исэл исэлдэн дөрвөн валенттай азотын ислийг (NO2) үүсгэх ба цаашид, дээр дурьдсан температурт тэсрэх аюулгүй давирхай хэлбэрийн нитро нэгдлүүдийг үүсгэдэг. Сүүлийнхийг хөргөсний дараа скруббер дотор усаар угааж салгана. Аппарат дотор тунасныг апаратыг цэвэрлэх замаар гадагшлуулна. Коксын хийнд агуулагдах ацетилен нь нам температурт талстжиж, төхөөрөмжүүд дотор тэсрэх аюултай хэмжээгээр тунах боломжтой. Коксын хийг азотын (II) ислээс бүрэн салгах мөн ацетилен ба ханаагүй нүүрс-устөрөгчүүдээс цэвэрлэх зорилгоор катализаторын орчинд гидрожуулдаг. Энэ үед дараах урвалууд явагдана: Коксын хийг, түүнд агуулагдах нүүрсхүчлийн хийнээс (СО2) салгахад ус-шүлтийн эсвэл аммиак-шүлтийн цэвэрлэгээг ашигладаг. Цэвэрлэгээний дараах коксын хийний үзүүлэлтийг хүснэгтээр үзүүлэв:
Эх сурвалж
Ангилал:Нүүрс Ангилал:Шатахуун
Расон
Эшлэл
Ангилал:Умард Солонгосын суурин Ангилал:Эдийн засгийн онцгой бүс Ангилал:Умард Хамгён
Акимото Козүэ
Намтар
Акимото Козүэ ёкозүна Чиёнофүжигийн 2 дахь охин болж, Токио хотын Сүмида дүүрэгт төржээ. Эгч Юү, ах Го. Дүү охин Ай нь 1989 онд 4 сартайдаа энджээ. Алдартай ёкозүнагийн охин хэдий ч жирийн хүүхдүүдийн адил өсөж, оюутан байхдаа Харажүкүгийн дэлгүүрт цагийн ажил хийдэг байжээ.
2009 онд ЛеПро Энтертэйнмэнтэд харьяалагдах болж, мөн оныхоо 6 сард анх удаа загварын тайзнаа алхсан. 2011 онд МТВ Жапаны "SHIBUHARA GIRLS" реалити киноны гол дүрд тоглосноор жүжигчний замналаа эхэлсэн. Tokyo Girls Collection, Tokyo Runway зэрэг загварын шоунуудад оролцох болсон Акимото 2015 онд анх удаа Парисын загварын шоунд оролцжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Японы загвар өмсөгч Ангилал:1987 онд төрсөн Ангилал:Токио аймгийн хүн
Баарин
Түүх
Батмөнх даян хааны үед баарин, хонгирад, жарууд, үжээд, баягуд нарыг өвөр таван халх отог гэдэг байсан. 1648 онд Баарин аймаг нь Манж Чин улсын эрхшээлд орж Эеэр засагч хааны үед Баарин зүүн баруун хоёр хошуу хувааж Зуу Удын чуулганд захируулжээ.
Монголын эртний түүхийн бичгүүдийн нэг болох XVIII зууны үед зохиосон Болор эрих буюу "Дай-Юан улсын болор эрих" судрын зохиогч Рашпунцаг бол Баарин аймгийн Хиад Боржигин хүн болно.
Холбоотой мэдээлэл
Ангилал:Монгол овог аймаг
Клэр Дэйнс
Клэр Кэтрин Дэйнс (Claire Catherine Danes, 1979 оны дөрөвдүгээр сарын 12-нд Нью-Йорк мужийн Манхэттен хотод төрсөн) — Америкийн тайз—дэлгэцийн эмэгтэй жүжигчин бөгөөд «Алтан бөмбөрцөг» дөрөв (1995, 2011, 2012, 2013), «Эмми» (2010, 2012, 2013) гурав гардсан.
Эшлэл
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Жүжигчин хүүхэд Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:Эмми шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Нью-Йорк хотын хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1979 онд төрсөн
Башгид
Баши, Башгид
Энэ нэрийг зарим судлаачид Башкир гэдгийн олон тооны хэлбэр гэж үзсэн байдаг.
Оффтэйк гэрээ
Оффтэйк гэрээ (англи. offtake agreement, Off-take Contract) -үйлдвэрлэгдээгүй байгаа барааг худалдах/ худалдан авах тухай Гэрээ, хэлэлцээ юм.
Баягид, баягууд
Баягид, баягууд
Эдүүгээгийн монгол үндэстэний барга аймгийг Юан улсын үед баягууд буюу баягуужин гэдэг байжээ. Баягууд гэдэг нь барга гэсэн үгийн эртний дуудлага гэж зарим номд бичсэн байна. Зарим ном бичигт баягууд гэдэг аймагын нэрнээс одоогын баяд ястан буюу баяд гэсэн үг үүссэн гэж бичсэн байдаг.
Ангилал:Монгол овог аймаг
Шээсний шинжилгээ
Шээсний дэлгэрэнгүй шинжилгээ нь эмнэлзүйн практикт бөөр, шээсний замын эмгэгийг илрүүлэх зорилгоор хийгддэг хамгийн түгээмэл шинжилгээ юм.
Майкл Кейн
Сэр Морис Жозеф Миклуайт (Maurice Joseph Micklewhite) буюу Майкл Кейн (Michael Caine, 1933 оны гуравдугаар сарын 14-нд Лондон хотод төрсөн) нь 1960-1990 оны хооронд дэлгэцийн уран бүтээлд оргил амжилттай явсан Английн нэрт жүжигчин юм. 1960-2000 оны хооронд арван жил тутам Оскарын шагналд нэр дэвшиж байсан хоёр хүний нэг (нөгөөх нь Жек Николсон) бол нэгэн үеийн Британи жүжигчдээсээ онцгой ялгарсан Майкл Кейн юм. Оскарын шагналд зургаан удаа нэр дэвшсэнээс 1986 онд Ханна ба түүний эгч дүүс, 1999 онд Хүмүүжүүлэх зарчим кинонд бүтээсэн дүрүүдээрээ туслах дүрийн шагнал хүртжээ.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:Лондоны уран бүтээлч Ангилал:Псевдоним Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Европын кино академийн шагналтан Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:SАG-Award шагналтан Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч Ангилал:Рыцарь бакалавр Ангилал:Францын Урлаг ба Утга Зохиолын одон шагналтан‎ (командлагч)‎ Ангилал:Лондоны хүндэт иргэн Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1933 онд төрсөн
Бодонгууд
Бодонгууд
Харь түмэдийн нэгэн эцэг болох бөгөөд эл овгийн нэрийн гарал онгон тотемтой холбоо бүхий юм. Энэ нь зэрлэг гахай бодонг онгон шүтээн болгосноос үүдэн бодонгууд хэмээх нэртэй үүсч гарсан байна
Ангилал:Монгол овог аймаг
1991 оны Бельгийн гран-при
1991 оны Бельгийн гран-при нь наймдугаар сарын 25-нд Спа хотын ойролцоох Спа-Франкоршам авто тойруулга дээр зохион явагдсан ба тус уралдаан нь 1991 оны Формула-1-ийн ДАШТ-ний арваннэг дэх гараа байв.
#1991 #1991
Алекс Фергюсон
Сэр Александр Чэпмэн Фергюсон (Sir Alexander Chapman Ferguson, 1941 оны 12 дугаар сарын 31-нд Шотландын Глазгоу хотын Гован дүүрэгт төрсөн), түүнийг Алекс Фергюсон гэх нэрээр олон нийт илүү мэддэг. Шотландын хөлбөмбөгчин, хөлбөмбөгийн алдартай дасгалжуулагч юм. 1986-2013 онд Английн хөлбөмөгийн «Манчестер Юнайтед» багийн ахлах дасгалжуулагч байсан. Британийн болон дэлхийн хөлбөмбөгийн түүхэнд хамгийн нэр хүндтэй хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч юм.
Фергюсон "Манчестер Юнайтед"-ыг 26 жил удирдсан бөгөөд энэ хугацаанд Премьер лигт 13, Аваргуудын лигт 2 ялалт байгуулснаар дээд амжилт тогтоосон юм. Фергюсоны удирдлага дор Юнайтед 100 жилийн түүхээсээ илүү олон цом хүртсэн байна.
1999 онд Их Британийн хатан хаан II Элизабет Фергюсоныг "Загалмайтан" цолоор шагнасан. 2002 онд түүнийг Английн хөлбөмбөгийн алдрын танхимд бүртгэжээ. Мөн тэрбээр Абердин хөлбөмбөгийн клубийн ахлах дасгалжуулагчаар амжилттай ажилласан тул Абердин хотын хүндэт иргэн болжээ.
Бага идэр нас
1970 оны аравдугаар сард Английн “Ноттинхэм Форест” Фергюсоныг авахыг хүссэн ч эхнэр нь Шотландаас Англи руу нүүхийг хүсээгүй тул тэр нүүгээгүй байна. Үүний оронд Фергюсон Фолкирк клубт шилжиж хэсэг хугацаанд тоглогч-дасгалжуулагчаар ажилласан ба Жон Прентисе клубт ирснээр Фергюсон дасгалжуулагчийн үүргээ хүлээлгэж өгчээ. Дараа нь тэрбээр Эйр Юнайтед руу шилжиж, 1974 онд хөлбөмбөгийн карьераа дуусгасан байна.
Дасгалжуулагч
1974 оны зургадугаар сард 32 настай Фергюсон "Ист Стирлингшир" багийн ахлах дасгалжуулагчаар томилогдсон. Түүнд долоо хоногт 40 фунт стерлингийн цалинтай цагийн ажил санал болгосон байдаг. Фергюсоныг клубт ирэх үед багт нэг ч хаалгач байгаагүй. Фергюсон тэр даруй багтаа сахилга бат тогтоож эхэлсэн. Тухайлбал, тус багийн довтлогч Бобби Маккалли “Өмнө нь хэнээс ч айж байгаагүй, харин Фергюсон анхнаасаа л аймшигтай золиг байсан” гэж дурссан. Гэсэн хэдий ч тоглогчид Фергюсоны тактикийн шийдвэрийнх нь төлөө хүндэтгэж, багийн тоглолт мэдэгдэхүйц сайжирсан байна. 4 сарын дараа Фергюсон 1974-1978 онд Сент Миррен багийн ахлах дасгалжуулагчаар ажилласан бөгөөд энэ хугацаанд баг нь Шотландын хөлбөмбөгийн лигийн 2-р дивизионы доод хэсгээс 1977 онд нэгдүгээр дивизионд аварга болох хүртлээ тоглолт бүрд дунджаар 1000 орчим үзэгчтэй байжээ. Фергюсон энэ багийн тоглогчдын авьяасыг нээж амжилт олсон байна.
Манчестер Юнайтед
Алекс Фергюсон 1986 оны арваннэгдүгээр сарын 6-нд Манчестер Юнайтедын дасгалжуулагчаар томилогдов. Тэрбээр багт ирснийхээ дараа Норман Уайтсайд, Пол Мак Грат, Брайан Робсон зэрэг хэд хэдэн шилдэг тоглогчид архинд хэт донтсон, тоглогчдын бие бялдрын түвшинд "сэтгэл дундуур" байсанд санаа их зовж байв. Түүний клуб дэх хамгийн чухал зүйл бол сахилга бат байв. Фергюсон клубт ирэх үед Юнайтед лигтээ 21-д (доороос 2-т) байсан бол улирлын төгсгөлд 11-д бичигдэж байв.
2011 оны 5-р сарын 14-нд Манчестер Юнайтед Ливерпүүлийг хожсоноор Английн 19 дэх түрүүгээ хүртэж, улсынхаа аварга шалгаруулах тэмцээний дээд амжилтын эзэн болсон. 2011 оны 8-р сарын 7-нд Юнайтед Манчестер Ситиг 3:2-оор хожсоны дараа Фергюсон дахин Супер цомын эзэн болов. 2012/13 оны улиралд Юнайтед Премьер лигт түрүүлснээр түүхэндээ 20 дахь удаагаа Английн аварга болсон. Энэ нь Фергюсоны хувьд Премьер лигт 13 дахь ялалтаа авсан үйл явдал юм. 2013 оны 5-р сарын 8-нд Сэр Алекс Фергюсон улирлын төгсгөлд ахлах дасгалжуулагчийн ажлаа өгөх шийдвэрээ зарлав. Улирлын төгсгөлд Фергюсон 11 дэх удаагаа Премьер лигийн оны шилдэг дасгалжуулагчаар тодорсон байна.