cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аммонийн нитрат
Аммонийн нитрат (NH4NO3) нь азотын хүчлийн давс юм. Хүчилтөрөгч 60%, азот 35%, устөрөгч 5%-г тус тус бүрдүүлдэг. Анх 1659 онд Глаубер гарган авсан. Цагаан өнгөтэй талст. 169,6°C-д хайлдаг, үүнээс илүү халаахад аажмаар задарч эхэлдэг, 210°C-д бүрэн задардаг. Даралтан дор буцлах температур 235°C. Молекул жин 80,04 а.ж.н.. Детонацийн хурд 2570 м/с.
Усанд уусалт
Аммонийн нитрат нь уснаас гадна аммиак, пиридин, метанол, этанол зэрэгт уусдаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Аммонийн нэгдэл Ангилал:Нитрат Ангилал:Галыг өдөөгч бодис Ангилал:Цочроогч бодис Ангилал:Азотын эргэлт Ангилал:Хөрс сайжруулагч Ангилал:Органик бус бордоо
Чомсондэ
thumb|150px|Чомсондэ Чомсондэ (첨성대 Cheomseongdae) — Өмнөд Солонгосын Кёнжүд байгаа одон орны төв.
Эртний буюу Шилла улсын нийслэл Сорабольд (өнөөгийн Кёнжү) баригдсан энэ од ажиглах газар 7-р зуунаас өнөө цагт иржээ.
1962 оны 12 сарын 20-нд Чомсондэг улсын өвд бүртгэж авсан.
Ерөнхий
Соньдог хатны (632-647) зарлигаар Чомсондэ баригджээ.
Одон орны цамхаг 5.7 метр өргөн, 9.4 метр өндөр, цонхтой, Кёнжү дахь Пүньхуанса сүмтэй адил хийц аргаар хийгдсэн.
362 хэсэг чулууг 27 давхар өрж барьсан. Соньдог хатан Шиллагийн 27 дугаар удирдагч байсантай холбоотой шиг байдаг.
Ангилал:Шилла улс Ангилал:Өмнөд Солонгосын үндэсний баялаг Ангилал:Өмнөд Солонгосын одон орны төв Ангилал:Түүхэн одон орон ажиглалтын газар Ангилал:7-р зуунд барьсан
1670 он
Энэ онд болсон үйл явдлууд
Цэнгүн Засагт хааны шинээнд суусан.
Гадаад холбоос
#
Кабелийн телевиз
Ангилал:Телевизийн техник Ангилал:АНУ-ын шинжлэх ухаан
Венец
Венец (Venezia, Венет хэл: Venezsia) нь Италийн хойд хэсэгт байрлах, Венето мужийн төв хот юм. Падуа хоттой хамт Падуа-Венецийн метрополи бүсийг (нийт хүн ам нь 1,600,000) бүрдүүлдэг. Тус хотыг "La Dominante", "Serenissima", "Адриатын тэнгисийн хатан хаан", "Усны хот", "Гүүрнүүдийн хот", "Гэрлийн хот" хэмээн дууддаг. Венецийг дэлхийн хамгийн үзэсгэлэнт хотуудын дунд тооцдог ажээ.
Венец нь зүүн хойд Итали дахь Адриатын тэнгисийн Венецийн лагуны 118 жижиг арлаас тогтдог. Давсархаг устай тус лагун нь По (өмнөд) ба Пиав (хойд) голуудын амуудын дундах эргийн дагуу оршдог.
Дундад зууны үе болон Сэргэн мандалтын үед Венецийн Бүгд Найрамдах Улс нь томоохон усны хүчин байсан бөгөөд Загалмайтны аян дайн, Лепантогийн тулааны бэлтгэлийг хийж байсан газар байв. 13-р зуунаас 17-р зууны эцэс хүртэл худалдаа арилжаа (ялангуяа торго, үр тариа, амтлагч), урлагийн томоохон төв байжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Венетогийн коммун Ангилал:Италийн мужийн нийслэл Ангилал:Венетогийн суурин Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Европ дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Италийн аймгийн төв Ангилал:Италийн урьдын нийслэл Ангилал:Европын түүхэн нутаг дэвсгэр эсвэл бүс нутаг Ангилал:Италийн их сургуулийн хот
Шим Гүонь-ху
Шим Гүонь-ху (Шим Гүонь-ху, 심권호 [шим гүвоонуу], 1972 онд төрсөн) — Өмнөд Солонгос хөнгөн жингийн сонгомол бөх.
Лавлах бичиг
Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Бөхийн олимпын аварга Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөхийн азийн наадмын аварга Ангилал:Бөхийн азийн аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын бөх Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын аварга Ангилал:Өмнөд Солонгосын олимпын оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосын азийн наадамд оролцогч Ангилал:Өмнөд Солонгосчууд Ангилал:1972 онд төрсөн
Тойрог
Евклидийн геометрт тойрог гэдэг нь хавтгай дээр өгөгдсөн цэг буюу төвөөс тогтмол зайд (Радиус хэмээдэг) орших бүх цэгүүдийн олонлог юм.
Тойргууд нь хавтгайг гадаад болон дотоод хоёр хэсэгт хуваадаг энгийн битүү муруйнууд юм. Тойргийн урт гэдэг нь тойргийн муруйн уртыг хэлдэг ба тойргийн дотоод хэсгийг диск гэдэг. Тойргийн нум нь тойргийн дурын тасралтгүй цэгүүдийн олонлог юм.
Тойрог нь хоёр фокус нь давхацсан эллипс юм. Тойрог нь тэгш конусын тэнхлэгтэйгээ перпендикуляр хавтгайтай огтлолцсон хөндлөн огтлол болдог.
Тойргийн тэгшитгэл
x-y координатын системд тойргийн төв нь (a, b), радиус нь r бөгөөд бүх цэгүүдийн олонлог нь (x, y) бол тойргийн тэгшитгэл нь
болно. Тойргийн дурын цэг дээр Пифагорын теоремыг хэрэглэснээр дээрх тэгшитгэлийг гаргаж болно.
Хэрэв тойргийн төв нь координатын эх (0, 0) дээр байвал энэ томъёо нь дараах байдлаар хялбарчлагдана.
Үүний шүргэгчийн хувьд дараах байдлаар илэрхийлэгдэнэ.
энд x_1, y_1-үүд нь дурын цэгийн координатууд болно.
Хувьсагчтай тэгшитгэлээр илэрхийлбэл (x, y)-ийг тригонометр функц синус, косинусыг ашиглан
гаргана. Энд t нь хувьсагч бөгөөд үүнийг x-тэнхлэг болон (x, y) цэг хүртэлх цацраг хоёрын хоорондын өнцөг гэж ойлгож болно.
Ангилал:Муруйнууд
Маяа
Майячууд нь НТӨ 2 дахь мянган жилийн өмнөөс тэмдэглэгдэж ирсэн бөгөөд хөгжил цэцэглэлийнх нь оргил үе МЭ 600-900 оны хооронд байв. Мезоамерикийн голлох үндстнүүдийн нэг байсан Майячууд нь эртний Египетүүдтэй адил сэтгэл хөдөлгөм хөшөө дурсгал, ёслолын байгууламж, төвүүдийг байгуулж, газар тариаланд суурилсан эдийн засагт тулгуурлан оршиж байв. Тэдний барилга байгууламжийн архитектур гайхалтай хөгжсөн байсан бөгөөд орчин цагийн урлагийн шинжийг хүртэл агуулдаг байв. Үүний илэрлийг өнөө үед Майяпан, Чичен Ица, Паленкаас харж болно.
МЭӨ 2600 онд Юкатан хавьд суурьшсан ч бүтэн 2000 гаруй жилийн дараа буюу НТ 250 онд алдар цуугаа дуурсган хүчирхэгжиж эхэлсэн гэдэг. Майячууд одоогийн Мексик, Гуатемала, Гондурас, Эл Сальвадор, Умард Белизчүүдийн өвөг дээдэс ажээ.
Түүх
Майячуудын өвөг дээдэс 20000 гаруй жилийн тэртээ Берингийн хоолойгоор Америк тивд хөл тавьсан гэдэг. Тэд бол нүүдэлчин анчид байлаа. Архейн үе буюу МЭӨ 5000 оноос МЭ 1500 оны хооронд Юкатан хавьд суурьшин тогтож асан хүчирхэг майя улсын үндэс суурийг тавьжээ.
10-р зууны зууны үеэс эхлэн тэдний соёл иргэншил уналтанд орж эхэлсэн бөгөөд энэ нь газар хөдлөлт, галт уулын дэлбэрэлтээс шалтгаалсан байж магадгүй юм. Олон тооны ёслолын төвүүд хаягдаж эхэлсэн бөгөөд төв Мексик орчмын овог аймгуудын довтолгоонд жижиг суурингууд эдрэн сүйдэж, халуун орны ойд эзлэгджээ. Майягийн хамгийн сүүлийн төв нь 17-р зууны үед Испаничуудад эзлэгдэн мөхжээ. Гэхдээ Майячуудын удам угсаа болох 2 сая гаруй хүн өнөөдөр Юкатаны хойг дээр амьдарч байна.
Үечлэл
Майягийн түүхийг үндсэн 4 хэсэгт хувааж үздэг:
Соёл
Тэдний барилга архитектурын ур ухаан гайхамшигтай байлаа. Огт өөр тивд амьдрах авч Египетчүүдээс, Грек, Ромчуудаас дутахгүй хосгүй гайхалтай уран барилгууд, пирамидуудыг метал ашиглалгүйгээр барьж үлдээсэн байна. Барисан барилгаа ч гайхалтайгаар чимэглэн элдвийн баримал, хээ дүрсийг сийлдэг байсан нь тэдний засал чимэглэлийн ур ухаан хэр өндөр байсныг илтгэнэ. Мөн тэд бичиг үсэг, одон орон астрономын ухаанд гаргууд суралцсан агаад календарь буюу хуанли ашигладаг байсан гэдэг. Мөн халуун бүсийн ойг цэвэрлэн том том тариалангийн талбайнуудыг бий болгож талбайн доогуур услах байгууламж барисан нь гайхалтай. Маяачуудын дунд гар урлал хөгжиж ирсэн ажээ. Ялангуяа шавар ваарыг тэд үнэхээр гаргууд хийдэг байсан ба үүнийгээ тэд хөрш зэргэлдээ Ольмек зэрэг улсуудад худалддаг байсан байна.
Шивээс
Шивээс хийснээр тэд бурхан тэнгэртэйгээ холбоо тогтоож, тэднээс онцгой нэгэн хүч чадлыг авах болно гэж итгэдэг байлаа. 1519 онд ирсэн Эрнан Кортес тэргүүтэй Испаничууд тэдний сүрдмээр хөшөө барималуудаас илүүтэйгээр тэдний элдвийн хээ дүрс болсон арьс, биеийг харан цочирдсон гэдэг. Учир нь тэд урьд өмнө хэзээ ч шивээсний тухай сонсч, түүнийг харж байгаагүй байв. маяачуудаар шивээс хийлгэсэн цорын ганц Испани хүн бол Гонзало Гуэррэро хэмээн түүхэнд тэмдэглэгджээ.
ХҮМҮҮСЭЭР ТАХИЛ ӨРГӨХ
Маячуудын хувьд Бурхандаа хүмүүсээр тахил өргөх нь хэвийн үзэгдэл байв. Хоёрдахь амьдрал байдаг гэдэгт итгэдэг Маячууд Бурхадыг болон өвөг дээдсээ "баярлуулан" мөн ургац их хурааж, амьдралыг нь ивээхийг мөргөж хүнээр тахил өргөдөг байжээ. Тун удалгүй хот өргөжхийн хирээр сүм дуган, барилга байгууламж ч томорч улам их ажлын хүч, хэрэгцээ шаардагдахын зэрэгцээ тэнд дайн дэгдэх болж давхар хүн амын тоо багассанаар нэг ёсондоо мөхөл рүүгээ дөхсөн ажээ. 950 он хүртэл Маячуудын үлдэгдэл дундад Америкын бүсэд оршин тогтносоор ирсэн байдаг.
МАЯЧУУДЫН ХОТ
Эртний Маячуудын түүхэн дэх хамгийн том хотоор Эл Мирадор тодорсон байдаг. МЭӨ 150 онд 80 000 оршин суугчтайгаар байгуулагдаж байжээ. Харамсалтай нь МЭӨ 150-иад оны үеэс орхигдож эхэлсэн. Үүний дараа хамгийн том хотоор Цахилгаант тэнгэр (ингэж л орчуулагдах юм бн хэхэ) удирдагчийнТикал хот сонгогдов. 450-иад оны хавьцаа энэ хотод 100 000 хүн амьдарч байсан гэдэг. Ер нь ихэнхи маячуудын хотууд маш үзэсгэлэнтэй байсан юм. Өнөөгийн Фэнг шютэй адил Маяачууд ч бас зүгээр хаа хамаагүй байшин сав барьчихдаггүй байсан бололтой. Нарийн судалж нар сарны мандалт, өмнө хойд зүгийг бодолцож шинэ байгууламж, сүм хийд барьдаг байж. Шашин болоод сүмүүд, пирамидууд нь 2000 жилийн тэртээх эртний Египтийг санагдуулам.
Математик
Майячууд Хорьтын тооллын систем ашиглаж байжээ. Мөн тэгийн тоог тэмдэглэж байв. Тоонууд нь ихэвчлэн цэг болон зурааснаас бүтэх агаад доороосоо дээш бичигдэнэ. маяa худалдаачид наймаа хийхдээ Какаоны үр ашиглан тоо боддог байв.
Хөдөө аж ахуй
Өөр өөрийн гэсэн нарийн арчилгаа шаарддаг халуун чинжүү, хулуу, мөн төрөл бүрийн шошнуудыг тариалдаг байснаас үзвэл тэд үнэхээрийн гаргууд тариаланчид байжээ.
Мөн майя тариаланчид гадил, какао зэрэг жимс болон зөгийн балыг хураан боловсруулдаг байж. Тэгээд тэр бүхнээсээ тансаг ундаануудыг гарган авдаг байжээ. Эдгээр нь согтууруулах үйлчлэл тун өндөр байсан тул эзэн хаан хориг тавьж байсан гэдэг. Мөн какаонаас шоколад гаргаж авч байв. Мөн ан агнуур хийдэг байсан ч тэд мах идэх нь цөөн байлаа.
Нийгэм
Маяачуудын дунд нийгмийн давхраажилт байлаа. Гар урчууд, тариаланчид, барилгачид, улс төрийн зүтгэлтнүүд тэргүүн байрыг эзэлдэг байв. Хувцаслалтын хувьд тэд ихэвчлэн доогуураа арьс, даавуугаар хийсэн хувцас өмсдөг байсан ба заримдаа өнгийн будгаар будаж, хээгээр чимсэн цамц өмсдөг байв. Эмэгтэйчүүдийн хувьд бүс бүхий цамц өмсдөг байсан ба эр эм гэлтгүй цөм адилхан гутал өмсдөг байна. Гэрлэлтийн хувьд тэд заавал харъяат удирдагчаасаа зөвшөөрөл авсан байх ёстой агаад яг л орчин үеийн хурим шиг номлогчийн өмнө зогсоод тангараг өргөдөг байна. Харин ижил хүйстнүүдийг маш хатуу хориглодог байсан.
Цэрэг армийн хувьд үнэхээр төгс, тэд төрөл бүрийн илд, жад, нум сумаар өвч зэвсэглэсэн байх агаад бөмбөр нүдэх, шүгэлдэх зэрэг нууц дохионуудыг бие биедээ өгөхөөс гадна бүр олзлон авсан дайсны цэргүүдээсээ торгуулийн суманг хүртэл бүрдүүлдэг байсан байна.
Маяачуудын нийгэм хотод амьдрах баячуул, санваартан, удирдагчид, албан газрын ажилтангууд болон тэдний зарц боолууд, мөн хөдөө тосгон дахь хот руу шашны баяр ёслолын үеэр болон арилжаа худалдааны үеэр хальтхан орж ирдэг байсан жирийн иргэд, тариачдаас бүрддэг байв. Маячуудын цагаан толгой 800 хиэроглиф үсгээс бүрдэх ба тэд дээд математикийг ихээхэн сонирходог улс байв. Мөн үүний зэрэгцээ одон орон судлалыг шимтэн судалж он тоолол, хуанли зохиоцгоодог байжээ. Антикын Грек шиг Маячуудын хотууд ч бас бие даасан хот-улсууд байлаа. Байсхийгээд л үүсэх хотуудын үл ойлголцол, мудалцаан ихэвчлэн олз омог мөн олзны хүмүүсээс болдог байсан нь сонирхолтой. МЭ 230 онд Илопанго галт уул дэлбэрч өмнөд Мексикийн нутаг үнсэнд дарагдах тэр мөчөөс Маячуудын "сонгодог үеэс өмнөх" үеийн иргэншил мөхсөн гэж үздэг. Бүх хүмүүс хотоо орхиж явах хэрэгтэй болсон юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Маяа угсаатан Ангилал:Америкийн түүхэн угсаатан
Данийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Данийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг (Danmark fodboldlandshold) нь Дани улсыг төлөөлж хөлбөмбөгийн тэмцээнүүдэд оролцдог баг бөгөөд Данийн Хөлбөмбөгийн Холбоо (DBU) хариуцдаг. Өстербро дахь Паркен цэнгэлдэх хүрээлэнд тоглолтоо хийдэг тус багийг өдгөө Мортен Ольсен дасгалжуулж байна.
Тус баг нь олимпоос 1908, 1912 онуудад мөнгөн медаль хүртэж, 1914 оны 4 сараас 1920 оны 4 сарыг хүртэлх ихэнх хугацаанд чансаагаараа дэлхийн улс орнуудын шигшээ багуудыг тэргүүлж байв. 1921–1930 онд амжилт нь бага зэрэг буурсан ч чансаагаараа 3-13-т бичигдсээр байлаа. Харин 1955–1983 онд багийн амжилт доод түвшиндээ хүрч, шилдэг 25-д багтахаа больсон байна. Энэ "хар" үед Данийн шигшээ баг 2 удаа гайгүй амжилт үзүүлсэн бөгөөд 1960 оны олимпоос мөнгөн медаль хүртэж, 1964 оны Европын АШТ-д 4-р байр эзэлсэн. 1983 оноос эхлэн Данийн шигшээ баг хүчтэй өрсөлдөгчдийн тоонд багтах болж, 1992 оны Европын АШТ-ий хагас шигшээд өмнөх аварга Нидерландыг, улмаар шигшээд дэлхийн аварга цолыг эзэмшиж байсан Германы багийг хожиж түрүүлсэн юм. Тэд 1995 оны Конфедерацийн цом]]ын шигшээд Аргентины багийг хожиж түрүүлж байсан удаатай. Тэд дэлхийн АШТ-д хамгийн өндөр амжилтаа 1998 онд үзүүлсэн бөгөөд шөвгийн 8-д Бразилын багтай тун сайн өрсөлдөж, ойрхон хожигдсон билээ.
Зуны олимп (албан бус)
Эхний 3 олимпийн хөлбөмбөгийн тэмцээн нь албан бус байсан бөгөөд цөөхөн улс оролцсон төдийгүй, шигүээ баг нь биш, клубүүд оролцож байв. 1908 оноос хөлбөмбөг олимпийн наадмын хөтөлбөрт албан ёсоор багтах болж, албан ёсны шигшээ багууд оролцох болжээ.
Зуны олимп (албан ёсны)
1988 оны олимпоос хойш олимпийн хөлбөмбөгийн тэмцээн нь зөвхөн U21 буюу залуучуудын шигшээ баг оролцдог тэмцээн болсон.
Одой галуу
Одой галуу (Anser erythropus) нь Нугасныхан овгийн шувуу бөгөөд Манхин галуутай ойр холбоотой юм. Тэд Азийн хойд хэсэг, Европын зарим улсын нутагт амьдарна. Өвөл болоход Европын өмнөд зүгрүү нүүдэллэх ба ховор тохиолдолд Англид ирнэ.
Данийн хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Цахим хуудас
Хөлбөмбөг Ангилал:Европын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг
Одой галуу
Биеийн урт нь 53-66 см, далавчаа дэлгэхэд 120-135 см, 2 кг жинтэй.
1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал
thumb|Хямралд өртсөн гол орнууд
Одой галуу
Цахим холбоос
Ангилал:Галуу
1997 оны Азийн санхүүгийн хямрал
Зүүн Азийн Санхүүгийн Хямрал нь 1997 оны 7-р сард Тайланд улсад Тай батын ханшийн уналтаар эхлэн, Азийн олон орны мөнгөн тэмдэгт, хувьцааны зах зээл болон бусад хөрөнгийн үнэ ханшид нөлөөлсөн санхүүгийн үймээн буюу санхүүгийн халдварын үе байсан юм. Үүнийг мөн "Зүүн азийн валютын хямрал" болон ОУВС-ын хямрал ч гэж нэрийдэх нь бий. Энэ хямралын илрэл болон түүний үр дагавар илт харагдаж байгаа ч гэсэн, хямралын шалтгаан, хүрээ болон шийдэх арга нь тодорхойгүй хэвээр үлджээ. Индонез, Өмнөд Солонгос болон Тайланд нь тус хямралд хамгийн ихээр, Хонконг, Малайз, Лаос болон Филиппин зэрэг улсууд бага хэмжээгээр нэрвэгдсэн байна. Харин Хятад, Энэтхэг, Тайвань, Сингапур болон Вьетнам зэрэг улсуудад харьцангуй бага нөлөөлжээ. Хэдийгээр Япон энэ хямралд их автаагүй ч, урт хугацааны турш эдийн засгийн хүнд байдалд орсон байна. Дээр дурьдсан бүх улсуудын америк доллартай харьцуулах валютын ханш унасан.
Түүх
1997 он хүртэл Ази тив нь хөгжиж буй орнууд руу чиглэсэн нийт хөрөнгийн тал гаруйг нь татсан байсан. Зүүн өмнөд Азийн эдийн засаг нь их ашиг хайсан гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг татахуйц өндөр зээлийн хүүг дэмжиж байлаа. Үүний үр дүнд тус бүсийн эдийн засаг маш том валютын урсгалыг татаж, хөрөнгийн үнэ ханшийг огцом өсгөсөн байна. Тухайн үед буюу 1980-аад оны сүүл, 1990-ээд оны эхээр, Тайланд, Малайз, Индонез, Филиппин, Сингапур болон Өмнөд Солонгос зэрэг улсуудын эдийн засаг 8-12%-ийн өсөлттэй байлаа. Энэ амжилтыг ОУВС болон Дэлхийн Банк зэрэг эдийн засгийн институтуудаас өргөн хүрээнд дэмжсээр ирсэн бөгөөд Азийн эдийн засгийн ид шидийн илрэл хэмээн нэрлэж байв.
Хэдийгээр үүссэн шалтаан нь эргэлзээтэй ч гэсэн, Азийн хямрал 1997 оны дунд үеэс эхлэн, Зүүн Өмнөд Азийн нилээд хэдэн орны эдийн засгийн валют, хувьцааны зах зээл болон бусад хөрөнгийн үнэ ханшид нөлөөлсөн.
1994 онд Принстоны Их Сургуулийн (сүүлд MIT болсон) эдийн засагч Паул Кругмэн Азийн эдийн засгийн гаймхамшиг гэх санааг дайрсан нийтлэл хэвлүүлэв. Тэрээр Зүүн Азийн эдийн засгийн өсөлт нь түүхэн хөгжлөөрөө бүтээмжийн өсөлтөд чиглэсэн "капитал"-ын хөрөнгө оруулалтын үр дүн байсан гэж сөргүүлэн тавьсан байна. Гэсэн хэдий ч, нийт хүчин зүйлсийн бүтээмж бүхэлдээ бус, зөвхөн ахиу ашгийн хувьд өссөн юм. Кругмэн капитал хөрөнгө оруулалтад гарсан өсөлт бус, зөвхөн нийт хүчин зүйлсийн бүтээмжид гарсан өсөлт л урт хугацааны хөгжил дэвшилд хүргэсэн гэдгийг тэмдэглэж байв. Кругмэн тус хямралыг таамаглан болон үүний цааш явцыг урьдчилан хэлээгүй гэж өөрөө хэлсэн ч, санхүүгийн хямрал гүйцэд өнгөрсөний дараа ихэнхи хүмүүс түүнийг урьдчилж хэлсэн гэж ойлгох болсон.
Зарим эдийн засагчид тус хямралын гол шалтгааныг их хэмжээний үл хөдлөх хөрөнгийн хуримтлалаас үүдсэн гэж үзэж байсан бөгөөд мөн эх газрын Хятадын бодит эдийн засагт үзүүлсэн нөлөөг АСЕАН-ын орнуудын экпортын өсөлтийг бууруулахад хүргэсэн хүчин зүйл хэмээн таамаг дэвшүүлж байлаа. Хятад нь экпортод чиглэсэн олон тооны шинэчлэлүүдийг хэрэгжүүлсэнээр 1990-ээд онд Азийн бусад экспортлогчдтой үр ашигтайгаар өрсөлдөж эхэлсэн. Хамгийн чухал зүйл нь Тайланд болон Индонезийн валют 1990-ээд оноос ханш нь өсөн, доллартай нягт холбогдсон буюу тогтмол валютын ханшаар хөрөвдөг байсан юм. Барууны импортлогчид доллараас хамааран ханш нь унаж байсан валюттай Хятадын хямд үйлдвэрлэлийг сонирхох болсон. Бусад эдийн засагчид 1990-ээд оны эхэн үед AСEAН болон Хятад хоёул зэрэг хурдацтай экспортын өсөлтийг бий болгосон гэсэн дээрхи өгүүлэлтэй санал зөрж байдаг.
Олон эдийн засагчдын хувьд Азийн хямрал нь зөвхөн зах зээлийн философи буюу технологиор бус, мөн түүнчлэн зээлдэгч-зээлэгчийн харилцаан дахь хүчин зүйлсийг өдөөсөн бодлогыг хэрэгжүүлсэнээс үүссэн гэдэгт итгэлтэй байдаг. Боломжтой болсон томоохон зээлүүд нь эмзэг эдийн засгийн уур амьсгалыг үүсгэн, хөрөнгийн үнэ ханшийг хяналтгүй түвшинд хүртэл хөөрөгдсөн. Энэ үед өндөр хөрөнгийн үнэ ханшаас шалгаалан эцэстээ хувь хүмүүс болон компаниудыг өрийн хариуцлагаас зугтаах байдалд хүрэхээр хямарч эхэллээ. Зээлдэгчдийн дунд үүссэн үймээн нь зээлийн хямрал (credit crunch) үүсгэн, цаашлаад дампууралд хүргэж, хямралт орноос зээлээ ихээр буцаан татахад хүргэсэн. Үүний дээр, хөрөнгө оруулагчид мөнгөө буцаан татаж авах болоход, валютын зах зээл хямралт орны валютаар дүүрсэнээс үүдэн валютын ханш унаж эхэлсэн. Валютын ханшны уналтаас сэргийлэхийн тулд, дээрхи орны засгийн газрууд (хөрөнгө оруулагчдын зээлийг тухайн орон руу илүү татахын тулд "капиталын нислэг"-ийг хязгаарлах үүднээс) валютын зах зээлд интервенц хийн, гадаад нөөцөөрөө хэт ихэссэн дотоодын валютыг тогтмол валютын ханшаар худалдан аван, дотоодын зээлийн хүүг хэт өндөр түвшинд хүртэл өсгөхөөс аргагүй байдалд орсон. Эдгээр бодлогыг хэрэгжүүлсэнээр удаан хугацаанд хүлээж байсан үр дүнгээ авч чадаагүй юм. Хязгаарлагдмал хэмжээтэй гадаад валютын нөөцөө төв банкууд алдаж байхад харьцангүй эрүүл байсан эдийн засгийг хүндээр сүйтгэдэг маш өндөр зээлийн хүүг хэрэгжүүлсэнээр эмзэг болсон орны эдийн засгийг бүрэн сүйтгэж орхисон. Эдгээр орноос капитал зугтаах хандлага зогсохгүй болох нь тодорхой болсоноор эрх баригчид өөрийн валютын ханшаа чөлөөлөн, тогтмол валютын ханшыг барих бодлогоо зөөллөсөн. Ингэж валютын ханш унасанаар банкны дампуурал ихсэн, хямрал цааш үргэлжлэхэд хүргэсэн.
Жозеф Стиглиц ба Жеффри Сакс нарын бусад эдийн засагчид хямралын хурдаас хамааран санхүүгийн зах зээлтэй харьцуулахад хямралын үеийн бодит эдийн засагт ач холбогдол өгөөгүй. Тус хямралын тохиолдож байсан үеийн хурд нь Сакс болон бусад эдийн засагчдыг гэнэтийн эрдлийн цохилтоос үүдсэн сонгодог "банкны гүйлт"-тэй харьцуулан үзэхэд хүргэсэн. Саксын хувьд хямралын эхэн үеийн ОУВС-гийн зөвлөгөөг даган засгийн газруудын хэрэгжүүлсэн хатуу мөнгөний бодлого болон нөхцөлт сангийн бодлогыг онцлож байхад, Фредерик Мишкиний хувьд хөрөнгө оруулагчдын дунд бодит эдийн засгийн харьцангуй жижиг эрсдэлийг дөвийлгэсэн "явцуу сэтгэлгээ"-нд хүргэсэн санхүүгийн зах зээл дээрхи өрөөсгөл мэдээллийн нөлөөг онцлож байсан. Иймд тус хямрал нь зах зээлийн философийн зан байдлын эдийн засагчдын анхаарлыг татах болсон. Гэнэтийн эрсдэлийн цохилтын өөр нэгэн шалтгаан нь 1997 оны 7-р сарын 1-ны Хонгконгийн эрх мэдлийн шилжилттэй холбоотой гэж үздэг. 1990-ээд оны дундуур халуун мөнгөний урсгал Зүүн өмнөд азийн бүс нутаг руу урссан хэдий ч, хөрөнгө оруулагчид хүлээгдэж буй эдийн засгийн бодит суурь болон эрсдэлийн мэдээллийн талаар мэдэхгүй байсан. Хонгконгийн ирээдүйн талаархи төсөөлөлгүй байсан нь хөрөнгө оруулагчдыг Азиас гарган, (1997 оны 7-р сарын 2-ны Тай батын ханшийн уналтад хүргэх болсон) тус бүс нутагт эдийн засгийн хурцадмал байдлыг үүсгэсэн.
АСЕАН-ы 10 орны гадаад хэргийн сайдууд валютын ханшийг зохицуулах арга нь АСЕАН-ы эдийн засгийг тогтворгүйжүүлэх зориудын арга гэж итгэж байсан. Малайзын ерөнхий сайд асан Махатир Мохамад их хэмжээний валютын ханшийн зохицуулалтаар Малайзын эдийн засгийг сүйрүүлсэн гэж валютын ханшийн зохицуулагч Жорж Соросыг шийтгэсэн бөгөөд хэд хэдэн эдийн засагчид хүнд шийтгэл хүлээсэн. Малайз улсын Субанг Жаяа хотод болсон 30 дугаар АСЕАН-ы Сайд нарын уулзалтаар, ноцтой асуудлуудыг хэлэлцэн, АСЕАН-ы ашиг сонирхолыг хамгаалах, дэмжих үүднээс АСЕАН-ы цаашдын хамтын ажиллагааг идэвхижүүлэхийг уриалсан хамтын мэдэгдэлийг 1997 оны 7-р сарын 25-нд батлан гаргасан. Үүнтэй зэрэгцэн нэгэн өдөр хямралд нэрвэгдсэн ихэнхи орнуудын Төв банкны удирдлагууд Шанхайд (Зүүн ази номхон далайн дээд хэмээний уулзалт) EMEAP уулзалтад оролцож байсан бөгөөд тэд Зээллэгийн үйл ажиллагааны шинэ зохицуулалтыг гаргаж чадаагүй. Жилийн өмнө нь, эдгээр орны сангийн сайд нар 1996 оны 3- сарын 17-нд Японы Кёото хотод болсон APEC-ын 3-р сангийн сайд нарын уулзалтад оролцож байсан ба тус хамтын мэдэгдэлийн дагуу Зээллэг болон Санхүүгийн Зайлшгүй Механизмын тухай Ерөнхий Гэрээнд тусгасан боломжит санхүүжилтын хэмжээг хоёр дахин нэмэгдүүлэх боломжгүй байсан юм. Ийм замаар тухайн хямралыг валютын ханшийг унагаахаас урьдчилан сэргийлэх хамгаалалтыг цагт хийж чадаагүйгээс шалтгаалсан гэж үзэж болох юм. Энэ таамаглал нь эдийн засагчдаас бага зэргийн дэмжлэг хүлээдэг хэдий ч, зах зээл дээр валютын ханшийг зориудаар унагаах нөлөөллийг ганц хөрөнгө оруулагч хийх боломжгүй гэж хэн ч маргаж болх юм.
ОУВС-ын талаархи маргаан
Үүний хариуд, ОУВС нь улс болгоны хувьд анхаарлаа хандуулан, өрөөс зайлсхийх явдлаас сэргийлэх үүднээс олон тэрбум долларын аврах багцыг санал болгосон. Гэхдээ ОУВС-ын тусламж нь бүтэцийн зохицуулалтын багц (БЗБ) гэж нэрлэгдсэн шинэлиберал эдийн засгийн зарчмуудад тулгуурласан эдийн засгийн эрс шинэчлэлийг хийх болзолтой байсан. БЗБ-ыг олгохдоо төсвийн алдагдлаа багасгахын тулд засгийн газрын зардалыг бууруулах болон төлбөрийн чадамжгүй банк, санхүүгийн байгууллагуудыг зээлийн хүүгээ бууруулах болон эрс өсгөхийг зөвшөөрөхийг хямралт орнуудаас шаардаж байсан. Үүний шалтгаан нь эдгээр арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсэнээр тухайн улсуудын санхүүгийн төлбөрийн чадварыг нэмэгдүүлэн, дампуурсан компаниудад хариуцлага тооцон, валютын ханшийг хамгаалахад чиглэж басан. Эцсийн дүнд БЗБ-ын үр нөлөө тодорхойгүй бөгөөд маргаантай болсон. Юутай ч эдгээр шүүмжлэлүүд нь хямралын үеийн уламжлалт Кейнсийн арга болох засгийн газрын зардлыг нэмэгдүүлэн, томоохон компаниудыг дэмжин, зээлийн хүүг бага байлгах хэрэгтэй гэж мэтгэсэн, эдгээр бодлогуудыг хэт жижгэрүүлсэн харан бичсэн байжээ. Учир нь эдийн засгаа урамшуулан, хямралыг холдуулахын тулд, засгийн газар эдийн засгийн уналтаас сэргийлэхийн зэрэгцээ итгэл үнэмшилийг нэмэгдүүлэх нь чухал гэж үзэж байсан. Тэдний үзсэнээр, АНУ-ын засгийн газар 2001 онд АНУ-д хямрал нүүрлэсэн ч гэсэн, зээлийн хүүгээ багасган, засгийн газрын зардалыг нэмэгдүүлэн, татварын хэмжээг багасгаж байсныг дурьдсан байлаа.
Тайланд
1985 оноос 1995 хүртэл, Тайландын эдийн засаг жилийн 9%-ийн дундажтай өсөж байсан. 1997 оны 5-р сарын 14 болон 5-р сарын 15-нд тайландын бат их хэмжээний хохирол учруулсан хямралд өртсөн. 6-р сарын 30-нд Ерөнхий сайд Чавалит Ёнгчайюд (Chavalit Yongchaiyudh) батын ханшийг унагахгүй гэж мэдэгдсэн боловч, 7-р сарын 2-нд Тайландын эрх баригчид эцсийн дүнд өөрийн валютын ханшийг хэлбэлзүүлсэн. Сөрөг хүчний нам ирээдүйн Тайландын ерөнхий сайд Таксин Шинаватра (Thaksin Shinawatra) энэ ханш уналтаас ашигтай байхыг шаардсан хэдий ч, дараагийн сөрөг хүчний тэргүүлсэн засгийн газрууд дээрхи асуудлыг шалгахгүйгээр орхисон.
1996 он гэхэд Америкийн "hedge fund" 400 сая ам.долларын Тай батыг зарчихсан байсан. 1985 оноос 1997 оны 7-р сарын 2 хүртэл доллартай харьцах батын ханшыг 25-аар тогтвортой байлгасан. Батын ханш асар хурдацтуй унан, өртөгийнхөө талыг алдсан. 1998 оны 1-р сар гэхэд батын доллартай харьцах ханш хамгийн багадаа буюу 56-д хүрсэн. Тай хувьцааны зах зээл 1997 онд 75%-иар буурсан. Тайландын хамгийн том санхүүгийн компани "Finance One" нуран унасан байна. 8-р сарын 11-нд ОУВС Тайландад зориулан 16 тэрбум гаруй долларын аврах багцыг гаргасан. 8- сарын 20-нд ОУВС 3,9 тэрбум долларын өөр нэгэн bailout багцыг батлан гаргасан. 2006 оны 11-р сар гэхэд Тай батын доллартай харьцах ханш нь урьдын адил 36,5-д хүрсэн бөгөөд 2007 оны 5-р сарын байдлаар доллартай харьцах ханш нь бараг 33 болон илүү чангарч ирсэн байна.
Филиппин
Филиппиний эдийн засгийн хувьд 2001 оны Жозеф Эстрада-ын засгийн газраас хийсэн "jueteng" гэх гэмт хэргээс шалтгаалан, PSE-ийн гол индекс, PSE Composite Index-ыг 1997 онд хамгийн өндөр буюу 3000 пунктээс 1000 пункт хүртэл бууруулсанын хэдий ч, хямралын гүнд ДНБ-ий өсөлт 0.6%-аас 2001 он гэхэд 3% гаруй ДНБ-ий өсөлттэйгээр сэргэж эхэлсэн. Песогийн ханш ам.доллартай харьцах ханш нь 55- болон цаашид унасаар байсан. Жилийн дараа, Эстрада ял шийтгүүлсэн ч, ажлаа орхихоос татгалзсан нь EDSA II буюу 2001 оны хувьсгал гарахад хүргэн, түүнийг огцруулан, Глориа Макапагал-Аррои-г Филиппиний ерөнхийлчид дэвшүүлсэн. Аррои ерөнхийлөгч байх үедээ Филиппиний песоны ханшийг 50 гаруй хүртэл дээшлүүлсэн, хямралыг дуусгаж чадсан.
Хонконг
1997 оны 7-р сарын 2-ны Тай батын ханшийн уналт нь Нэгдсэн Вант Улсыг Хонконгийн эрх мэдлийг Хятадад шилжүүлснээс хойш 24 цагийн дараа гарч эхэлсэн. 1997 оны 10-р сард ам.доллартай харьцах ханшийг 7.8-д барьж байсан хонконг доллар тухайн үеийн АНУ-ын инфляцийн түвшинээс хонконгийнх даруй их болсноос хамааран хэт дарамтанд орсон. Валютын удирдлагууд өөрийн валютаа хамгаалахын тулд 1 тэрбум гаруй ам.долларыг зарцуулсан. Хонконг M1 мөнгөний нийлүүлэлтийнхээ 700%-тай тэнцэх, M3 мөнгөний нийлүүлэтийнхээ 45%-тай тэнцэхүйц 80 гаруй тэрбум ам.долларын гадаад нөөцтэй байсан учир, Хонконг эрсдэл учруулах дайралтаас үл хамааран, ам.доллартай харьцах валютын ханшийг тогтворжуулж эхэлсэн. Хувьцааны зах зээл ихээхэн хэлбэлзэлтэй болсон бөгөөд 10-р сарын 20-оос 23-ны хооронд Ханг Сенг индекс (Hang Seng) 23%-иар буурсан. Хонконгийн валютын удирдлага валютаа хамгаална хэмээн амласан. 1998-оны 8-р сарын 15-нд Хонконг нэг шөнийн дотор зээлийн хүүгээ 8%-иас 23% хүртэлд өсгөн, нэг пунктээр 500% хүртэл өсгөсөн.
Өмнөд Солонгос
Өмнөд Солонгос нь дэлхийн 12 дахь том эдийн засаг юм. Макро эдийн засгийн суурь нь сайн байсан хэдий ч, банкны систем нь том корпорациудын эрчимтэй өргөжилтийг санхүүжүүлж байсан хэрэгжүүлээгүй зээлүүдэд баригдсан байсан. Хэт их өр эцсийн дүндээ гол алдаа, эрх мэдлийн алдагдалд хүргэх болдог. Жишээлбэл, 7-р сард Өмнөд солонгосын гурав дахь том автомашин үйлдвэрлэгч, Киа Моторс-д зайлшгүй зээл шаардлагатай байсан. Азийн зах зээлийн уналт сэргэх үед, Moody's 1997 оны 11-р сарын 28-нд Өмнөд солонгосын кредит рейтингийг А1-аас А3 хүртэл багасгасан бөгөөд 12-р сарын 11-нд В2 хүртэл дахин доошлуулсан. Солонгосын хувьцааны зах зээл 11-р сар хүртэл хямралыг тэвчиж байсан ч, үүнээс болоод хувьцаанууд нь унаж эхэлсэн. Сөүл хувьцааны бирж 1997 оны 11-р сарын 7-нд 4%-иар алдагдалтай гарсан. 11-р сарын 8-нд 7%-иар буюу нэг өдрийн уналтаар хамгийн өндөр тооцогдсон уналт болсон. 11-р сарын 24-нд хувьцаанууд дахин 7.2%-иар унасан нь ОУВС-ийг эрчимтэй реформ хийхийг зөвлөхөд хүргэсэн. 1998 онд Хьюндай Мотор Киа Моторсыг худалдан авахад хүргэсэн. Самсунг Моторсын 5 тэрбум долларын хөрөнгө хямралаас болоод алга болсон бөгөөд эцэстээ Дэү Моторсыг Женерал Моторс-д зарагдахад хүргэсэн.
Солонгосын Вонын ам.доллартай харьцах ханш тухайн үед 1000 хүрэхгүй байсанаа 1700 болон унан, эдийн засгийн огцом уналт болон олон компани дампуурсанаас болж байснаас үл хамааран, Солонгос нэг хүнд ногдох ДНБ-ийг 80 ам.доллараас 18.000 ам.долларт хүргэн өсгөсөн, 1960-аас 2006 оны үеийн дэлхийн хамгийн хурдан өссөн эдийн засаг гэж тооцогдох 1960 оноос хойшхи өсөлтөө үргэлжлүүлэн, 1997 оны хямралаас хойш 2006 хүртэл ам.доллараар ДНБ-ээ гурав дахин ихэсгэж чадсан юм. Гэсэн хэдий ч, chaebol-тай адил Өмнөд солонгосын засгийн газар хямралаас хойш ДНБ-тэй харьцуулахад 3 дахин их үндэсний өртэй болсон юм.
Малайз
Хямралаас өмнөх Малайз нь ДНБ-ны 5%-д хүрэх их хэмжээний урсгал дансны алдагдалтай байсан юм. Тухайн үед Малайз нь тэргүүлэх хөрөнгө оруулалт хийсэн орон байсан бөгөөд энэ нь дэлхийн хамгийн идэвхитэй бирж болох KLSE-ын үйл ажиллагаанд туссан.
Хятад
Хятадын валют, юан (RMB),-ыг 1994 онд доллартай харьцах юаны ханш 8.3-аар тогтвортой барьж байсан.
Америкийн Нэгдсэн Улс ба Япон
"Азийн ханиад" Америкийн Нэгдсэн Улс болон Японд дарамт учруулах болсон. Тэдний эдийн засаг хямралд өртөөгүй ч гэсэн, хүчтэй цохилт амссан.
Цааш унших
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Азийн эдийн засаг Ангилал:Санхүүгийн хямрал Ангилал:1997 оны улс төр Ангилал:1998 оны улс төр
Хүчдэл
Хүчдэл нь электронуудыг урсгах даралт буюу хүч юм. Хүчдэлийг хоёр цэгийн хоорондох потенциалын ялгавраар тодорхойлдог бөгөөд вольтметрийг ашиглан вольтоор хэмждэг. Хүчдэлийг V үсгээр тэмдэглэнэ. Хүчдэлийг мөн түүнчлэн потенциалын ялгавар буюу электромотив хүч (EMF) хэмээн нэрлэх нь ч бий. Хүчдэлийн энгийн нэгэн жишээ бол цахилгаантай аадрын үед явагдах үзэгдэл юм. Үүлэн дотор явагдах үйл ажиллагааны үр дүнд үүлнүүд дэх электронуудын тоо хэмжээ илүүдэж, газар дээрх электроны тоо хэмжээ дутагдалд орно. Үүлс сөрөг цэнэгээр, газар эерэг цэнэгээр цэнэглэгдэнэ гэсэн үг. Электронуудын тоо хэмжээн дэх ялгаа нэмэгдэхийн хэрээр үүл, газрын хоорондох хүчдэл ихсэнэ. Ийнхүү хүчдэлийн улмаас үүлнээс газар луу чиглэсэн цахилгаан цахиж байгааг харж болно (бодит цахилгаан гүйдлийн урсгал).
Ангилал:Цахилгаан соронзон
Контекст
Контекст (Сontext). Латины contextus – “нягт уялдаа холбоо, нэгдэл” гэсэн утгатай үгнээс гаралтай нэр томъёо. Агуулж буй үг бүр (эсвэл өгүүлбэр, хэллэг г.м.) нь тухайн эх бичвэртэй шууд холбоотой тодорхой утга санааг илэрхийлдэг эх бичвэрийн харьцангуй төгс хэсэг (хэллэг, өгүүлбэр, мөчлөг, бадаг г.м.) мөн. Контест эх бичвэр, үг ярианд бүрэн гүйцэд дууссан утга санаа өгч, эх бичвэрийн уран сайхны нэгдлийг хангахад нөлөөлдөг. Тийм учраас аливаа үг эсвэл хэллэгийг зөвхөн контекстийн тусламжтайгаар үнэлэх боломжтой юм. Хэрэв энэ ойлголтыг өргөн утгаар нь авч үзвэл тухайн бүтээл, эх бичвэрийг бүхэлдээ контекст гэж хэлж болно.
Ангилал:Утга зохиолын нэр томьёо Ангилал:Хэл шинжлэлийн ухаан
Пүрэвийн Бүрэнтөгс
Пүрэвийн Бүрэнтөгс нь 1988 онд төрсөн.
Увс аймгийн Давст сумын уугуул, үндэсний бөхийн улсын аварга юм.Увс аймгийн Давст сумаас анх 1981 онд Мядагийн Мөнгөн арслан цол хүртсэнээс хойш 21 жилийн дараа төрсөн арслан цолтон юм. Тэрээр 2004 онд Давст сумаас аймгийн төвийн арван жилийн II дунд сургуульд суралцан, биеийн тамирын багш Бат-Очирын удирдлаган доор анх бэлтгэл сургуулилтаа хийж эхэлжээ. 2007 онд сургуулиа төгсөөд Дархан аварга Хорлоогийн Баянмөнхийн үүсгэн байгуулсан "Шонхор-Олимп" дээд сургуульд элсэн оржээ. Олимп дэвжээнд 4 жилийн турш бэлтгэл хийнгээ улс, аймгийн цолтой болон цэргийн, залуу бөхчүүдийн заал танхимын барилдаануудад тогтмол амжилттай барилдаж байлаа. 2011 оноос эхлэн төрөлх нутгийнхаа Увс нуур дэвжээний тамирчдын нэг болжээ.Мөн 192см өндөр
Амжилт
Ангилал:Давстын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:Улсын аварга
Шаазгай
Шаазгай буюу жинхэнэ шаазгай (Pica) нь Хэрээний овгийн шувуу бөгөөд Европ, Ази болон Африкийн баруун хойд хэсэгт амьдарна.
Шаазгай нь 40-51 см урт байна. Толгой хүзүү, цээж нь гялалзсан хар өдтэй ба ногоон хөхдүү туяатай. Гэдэс, далны орчим өд нь цагаан байдаг. Сүүл нь ногоовтор солонгорсон хар өнгөтэй. Эр нь эмээс биеэр арай том юм.
Идэш тэжээл
Шавж хорхой, модны үр жимс гэх мэтээр хооллоно. Хүрэлзгэнэ, чихүүр хорхой зэрэг газар, хөрсөнд байх хорхой мөн иддэг. Намар болоход царцаа барьж иддэг ашигтай шувуу юм.
Үржил
1 сарын дундаас үүр засах газар хайж олон, 3 сарын дундуур гэхэд модны мөчир, сүрэл гэх мэт ашиглан үүрээ барьж дуусдаг. Үл мэдэг ногоондуу туяатай 5-6 өндөг гаргах ба 20 өдрийн дараа хагаран ангаахай болдог.
Цахим холбоос
Ангилал:Хэрээнийхэн
1646 он
Гадаад холбоос
#
Сэманьгым
Сэманьгым (새만금 Saemangeum) — Өмнө Солонгос улс Шар тэнгисийн эрэг газраа барьсан урт далан.
1991-2010 оны хооронд 2.6 тэрбум доллар зарцуулан барьсан тус далан 34 км урт үргэжилнэ.
1930-аад оны Нидерландын Зёйдерзийн далангаас урт болсон ба үүгээрээ Гиннесийн номд бичигджээ.
Ангилал:Өмнө Солонгосын далан Ангилал:Умар Чолла
Бастиан Очипка
Бастиан Очипка (Bastian Oczipka, 1989 оны нэгдүгээр сарын 12-нд Бергиш-Гладбах хотод төрсөн) — Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд «Айнтрахт Франкфурт» багт хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
2012 оны зургаадугаар сарын 5-нд «Айнтрахт Франкфурт» багт гурван жилээр элссэн юм.
Психосоматик анагаах ухаан
Хүний сэтгэц, бие хоёр нэг нь нөгөөдөө хэрхэн эерэг буюу сөрөг үйлдэл үзүүлдэг болохыг судалдаг шинжлэх ухааныг психосоматик анагаах ухаан гэдэг. Психосоматик анагаах ухаан нь дараах 4 бүлэг өвчнийг судална. (С.Бямбасүрэнгийн "Сэтгэцийн эмгэг судлал" номоос) Ангилал:Клиникийн сэтгэл судлал Ангилал:Анагаахын мэргэжлийн салбар
Сагид Муртазалиев
Сагид Муртазалиев (СагIид МуртазгIалиев, 1974 онд төрсөн) — Оросын хүнд жингийн чөлөөт бөх.
Лавлах бичиг
Ангилал:Бөхийн олимпын аварга Ангилал:Бөхийн дэлхийн аварга Ангилал:Бөхийн европын аварга Ангилал:Оросын бөх Ангилал:Оросын олимпын аварга Ангилал:1996 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2000 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Оросын олимпын оролцогч Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1974 онд төрсөн
Дэлүүн болдог
Их Монгол Улсыг үндэслэн байгуулагч Чингис хааныг Дэлүүн болдог гэдэг газар төрсөн гэж түүхийн сурвалжид өгүүлжээ. Өдгөө Монгол Улсын Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутагт байдаг нэгэн болдог (дов, гүвээ)-ийг мөн гэлцэж тахин шүтээд чандлан сахидаг.
Чингис хаан хар усан морин жил буюу 1162 онд Онон мөрний Дэлүүн болдог хэмээх газар Есүхэй баатарын Өүлэн хатнаас мэндэлжээ. Дэлүүн болдог нь Онон Балж голын бэлчирээс дээхнэ, Ононы зөв талаас зүүн хойш чигтэй гол руу түрж тогтсон том хошуу юм. Үнэхээр дэлүү мэт хэлбэртэй гэж хэлж болохоор бөгөөд хойд өргөрөгийн 49.03.143, зүүн уртрагийн 111.38.546 хэмийн солбицолд, далайн түвшнээс дээш 982.8 метр өндөрт оршдог. Алсаас харахад дэлүү хэлбэр нь арай тод харагддаг ажээ. Дээр нь Чингис хааны төрсөн “Ононы Дэлүүн болдог” хэмээн уйгаржин монголоор бичсэн байна. Эрдэмтэд “Дэлүүн” гэдгийг “өргөн дэлгэр” хэмээх утгатай, “болдаг” гэдгийг “дов, гүвээ” гэсэн утгатай гэх мэтээр тайлбарлажээ.
Ангилал:Чингис хаан Ангилал:Азийн уул Ангилал:Монголын уул Ангилал:Их Монгол Улс Ангилал:Хэнтий аймгийн газар зүй Ангилал:Хэнтийн нуруу Ангилал:Монголын хөндий
Монгол хувцас
Монгол хувцас бол Монголчууд эрт үеэс нүүдэллэн аж төрөхөөс эхэлж, өмсөж эдэлж ирсэн дээл тэргүүтэй хувцас, эдлэл хэрэглэл юм. Монгол хувцас түүхийн он цагийн хэлхээнд хувьсан өөрчлөгдөж ирсэн.
Эртний монгол хувцас
Эртний монгол хувцас нь Монгол нутагт анхны төр улсыг  байгуулсан Хүннү нарын хувцаснаас эхлэлтэй гэж үздэг.
Хүннү дээл
Хүннү нар баруун зүүн тийш зөрдөг энгэртэй дээл, ээтэн хоншоортой гутал, агсарган бүс хэрэглэж байжээ.
Сяньбичууд Хүннү нартай ижил дээл өмсөж, Жужанууд өмнөхтэй адил энгэртэй, нарийн ханцуйтай дээл, урт түрийтэй гутал өмсдөг байжээ.
Түрэг угсаатны дээл нь урдуураа задгай, буруу зөрдөг энгэртэй байсны дээр гутал малгай зэрэг нь өөр байжээ.
Киданчуудын хувцас нь дундад эртний монгол хувцасны үүсгэл болж түүнд тулгуурласан монгол дээл хувцасны хэв маяг бүрэлдэн тогтсон гэдэг. Тэр үеэс эхлэн монгол угсаатан нь зөв энгэртэй, түрэг угсаатан нь буруу энгэртэй дээл өмсөх болжээ.
Эрт үед Монголын хаад, ихэс дээдэст зориулан торго дурданг урлаж, хээг нь алт мөнгөн утсаар хослуулан хатгаж, эрдэнийн чулуун шигтгээг суулгадаг байжээ.
Богтаг малгай
Дэлхийн олон улс үндэстний хувцас хэрэглэл дотор “монголынх” гэж танигдах өмсгөл бол XIII зуун ы үеийн монгол хатадын богтаг малгай юм.
Дундад эртний монгол хувцас
XIII зууны үед Монголчуудын дээл зөв ташуу энгэртэй, гутал нь ээтэн хоншоортой, толгойн өмсгөл нь алчуур, юүдэн болон хив малгай байжээ. Дээлнийхээ солгой талд оноо хийж, баруун талдаа 3, зүүн гар талдаа 1 товч хаддаг байв.
Хувцаслах дэг жаяг
Монголын их хаад Мөнх, Хубилай нар тайлга ёслолын хувцасны дүрэм хуулийг тогтоосон бөгөөд монгол дээлний хэв маягийг хэвээр хадгалж чимэг зүүлтийг улам нэмжээ. Хубилай хааны хатан Чинбай хувцасны загвар хийцийг зохиож урладаг ухаалаг нэгэн байсан бөгөөд монгол хувцсанд түүний нөлөө их байсан. Чинбай хатны нэрнээс үүдэлтэйгээр “нямбай чимбай” гэдэг үг үүсчээ гэж үздэг.
Эхнэр хувцас
Монгол эхнэрүүд өндөр оройтой “богтаг” хэмээх малгайны нарийн хоолойнд сүлжсэн гэзгээ хийж дугтуйлдаг байсан нь монголчуудын үс засалтын хувьд содон засалт байв. XIII зууны үеийн монголчууд дээл хувцсаа цэмбэ, арьсаар голдуу хийдэг байснаа торгомсог бөс, алтан саагаар хатгамалсан хоргой торгоор хийдэг болж, эрдэнийн чулуун шигтгээ бүхий хээ угалз, зээгт наамлаар чимэглэдэг байжээ.
Дундад зууны үеийн монгол хувцас
Манж чин улс XVII зуун ы үеэс Хятад, Монгол зэрэг орныг эрхшээлдээ оруулснаар манж хувцасны зарим хэв маяг дэлгэрсэн.
Дээлийн нударга
1759 он д хувцасны хууль гаргаж монгол ван, гүнгүүдийн цол хэргэм, зэрэг дэвийн хувцасны маяг, хэрэглэх зүйлийг тусгайлан заасан байна. Монгол эрчүүд манж маягийн тав гэзэг тавьж, дөрвөлжин энгэртэй дээл өмсөх болсон ба дээлний ханцуй нь нударгатай болжээ. Монгол хүний дээл хувцасны нударга нь таван хошуу мал адил номхон байлгах гэсэн санаа байсан хэмээн хэлэлцдэг. Монголчууд нударгыг нь дээш эргүүлэн нугалж ембүү хэлбэрт оруулан хөх өнгөөр дэвсгэрлэн хэрэглэх болжээ. Нударга нь бээлийний үүрэг гүйцэтгэж хүйтнээс сэргийлнэ.
Лам дээл
Манжийн үед шинээр бий болсон хувцас бол лам дээл хувцас бөгөөд эртний монгол дээлний энгэрийг өвлөн авсан байна.
Төрөл ангилал
Монгол хувцас нь үндэстэн ястан болоод нүүдэлчин Монголчуудын өнө эртнээс хэрэглэж ирсэн хувцас хэрэглэл байдаг.
Түүхэн үечлэлээр
Монгол хувцасыг хэдий үед өмсөж байснаас шалтгаалж Хүннү дээл гэж нэрлэдэг. Хүннү дээл нь лам захтай дээлтэй төстэй энгэртэй боловч захын углаасны гүн болоод дээлний хэлбэр хийц өөр байдаг. Орчин цагт Монголчуудын нийтлэг өмсдөг дээл нь манжийн 200 жилийн ноёрхлын үед Монголчууд өмсөж эдлэх болсон манж захтай дээл юм.
Хэрэглээний нөхцөлөөр
Монголчууд дээлийг хаана, хэзээ өмсөж эдлэхээс шалгаалж ангилж нэрлэдэг. Үүнд:
Хийсэн түүхий эдээр
Монголчууд дээлийг хийж урласан түүхий эдээр дээлийг ангилж нэрлэдэг. Үүнд:
Жигжидсүрэнгийн Баярбаатар
Жигжидсүрэнгийн Баярбаатар (1976 онд төрсөн) — Монголын кино найруулагч юм.
Бүтээлүүд
Ангилал:1976 онд төрсөн Ангилал:Монголын кино найруулагч Ангилал:Монголчууд
Тахт-и-Сулейман
Тахт-и Сулейман (Перс хэл:تخت سليمان) нь Ираны баруун Азербайжан мужид буюу Тегеранаас баруун тийш 400 км алслагдсан Такаб тосгоны ойролцоо оршдог цайзын туурь юм.
Эртний Азеруудын Атропатен улсын нийслэл Фрааспа хотын туурь нь өнөөгийн Тахт-и Сулейман хэмээн үздэг. Уг цайзад Сассанид улсын үед Зороастрийн шүтлэгийн байгууламжуудтай байсан бөгөөд Ил Хаант Улсын үед дахин сэргээгдэж байв. Домогт өгүүлснээр Хаан болохын тулд сүмд орших ариун их галын хоорондуур гарах ёслол үйлддэг байв. Соломон хаан мангасуудыг барьж, 100 м гүн галт уулсын тогоонд дарж орхижээ. Дараа нь уг хотыг үндэслэсэн байна. Исламын байлдан дагуулагчид Перс орныг эзэлж, зороастризм мөхөж, Исламын эсрэг гэсэн болгоныг, түүний дотор Тахт-и Сулеймани, Пасаргадыг эвдлэн сүйтгэжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Ази дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Иран дахь дэлхийн соёлын өв Ангилал:Зороастризм Ангилал:Сассанидын улс Ангилал:Иран дахь Эртний Ойрх Дорнодын олдворт газар Ангилал:Өрнөд Азербайжан Ангилал:Эртний Ираны хот
Мэдрэл судлал
Мэдрэлийн тогтолцооны эмнэлзүй, бүтэц, үйлдэл, үүсэл хөгжлийг нийгэм, бодгал, эрхтэн, эс, молекулын түвшинд судалдаг бөгөөд дотроо хими, програмчлал, хэл зүй, сэтгэл судлал, тооны ухаан, анагаах ухаан зэрэг байгалийн ба нийгмийн ухааны олон салбарыг хамардаг нэгдмэл шинжлэх ухааныг мэдрэл судлал буюу мэдрэлийн ухаан (Neuroscience) гэдэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Анагаахын мэргэжлийн салбар
1675 он
Энэ онд болсон үйл явдлууд
Бурни, Лувсан нар Манжийн эсрэг бослого гаргав.
Оросын Үнэн алдартны сүмийн Николай Спафарии тэргүүтэй элч төлөөлөгчид Бээжинд очсон.
Гадаад холбоос
#
Тюринг тест
Алан Тюринг 1950 онд машин хангалттай оюунлаг эсэхийг тодорхойлох Тюринг тест-ийг анх гаргаж ирсэн байдаг.
Машин нь шалгагчийн бичгээр (одоо хүнтэй ярилцаж байгаа) өгсөн асуултад хариулах бөгөөд машин хариулсан уу, хүн хариулсан уу гэдгийг шалгагч ялгаж танихгүй бол шалгалтыг давсанд тооцоно. Энэхүү шалгалтыг давахад машин дараах чадваруудтай байх хэрэгтэй.
Эдгээр зургаан салбар нь хиймэл оюун ухааны үндсэн салбарууд юм.
Шелвин Мэк
Шелвин Мэк (Shelvin Mack, 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 22-нд Кентакки мужийн Лексингтон хотод төрсөн) — Америкийн мэргэжлийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Атланта Хокс багийн хамгаалагч.
НБА
Мэк 2011 оны драфтаар Вашингтон Уизардс багт элсэж байв.
Тус багт тоглолт нь орон гаран байсан түүний хоёр ч удаа халж энэ хооронд хөгжийн лигийн Мэн Ред Клос багт тоглож байв. 2013 оны гуравдугаар сарын 6-нд Атланта Хокс түүнтэй 10 өдрийн гэрээ байгуулж, улмаар нэг жилээр үргэлжлүүлэн тоглуулахаар болжээ.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Атланта Хокс багийн тоглогч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн шидэгч-хамгаалагч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Мазда
Мазда нь (яп. マツダ株式会社, англ. Mazda Motor Corporation) Японы автомашин үйлдвэрлэгч компани, Хирошима мужийн Фуку дүүрэгт байрладаг. 2007 онд тус компанийн нийт дэлхийн машин үйлдвэрлэл 1,3 саяд хүрч байсан, 2011 онд Мазда нь үйлдвэрлэлийнхээ хэмжээгээр дэлхийд 15-д орж байсан. 2012 онд 1,12 сая машин үйлдвэрлэсэн. 2011 оны нийт орлого 23,4 тэрбум ам.долл.
Ангилал:Японы аж ахуйн нэгж Ангилал:Маркийн нэр Ангилал:Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж Ангилал:Японы автомашин үйлдвэрлэгч
Говийн Чиглэлд (УСК)
Говийн Чиглэлд уран сайхны кино нь 1953 онд Голливудын "20-р Зуун Фокс" студид бүтээгдсэн АНУ-ын Тэнгисийн хүчиний цэргийн багийнхан 1945 оны зун Монголын говьд цаг агаар тандахаар илгээгдэж адал явдалтай учирсан тухай кино болно. Гол дүр Сэм Макхэйл (Ричард Видмарк) өөрийн багаа удирдаж говийн хүнд бэрхийг туулж далайн эргийн чиглэлд Японы Окинава аралд буй гол бааз руугаа чиглэж аялж байгаагаар киноны үйл явдал өрнөнө.
Цахим холбоос
Ангилал:1953 оны кино Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:АНУ-ын кино Ангилал:Дэлхийн хоёрдугаар дайн кинонд Ангилал:Кино Монголд
Архангельск
Архангельск (оросоор Арха́нгельск) — Оросын Холбооны Улсын Архангельск мужийн төв, 351 мянган хүнтэй хот. Дундад зуунаас эхлэн 1703 оныг хүртэл Оросын хаант улсын тэнгисийн гол боомт хот байсан. Нийслэл Москва хоттой холбогдсон 1133 км урт төмөр зам нь Вологда, Ярослав хотуудаар дайрч өнгөрдөг. Олон улсын нислэг үйлддэг Талаги, орон нутгийн нислэг үйлдэх Васьково онгоцны буудал тус хотод байрлана.
Хотын сүлд тэмдэг
Архангельск хотын сүлд нь Тэнгэр элч Михайл ад чөтгөрийг ялан дийлж буйг дүрсэлсэн байдаг. Энэ нь одоогийн тус хот байрлаж буй газарт Тэнгэр элч Михайл ад чөтгөртэй тэмцэж ялсан гэх домогтой холбон тайлбарладаг.
Эшлэл
Ангилал:Архангельск мужийн суурин Ангилал:Далайн боомттой суурин Ангилал:Оросын боомт Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:Оросын хот
Эйлерийн таамаглал
Эйлерийн таамаглал нь математик дахь Фермагийн их теоремтой холбоотой таамаглал бөгөөд Леонард Эйлер 1769 онд дэвшүүлсэн. Таамаглалыг томъёолбол, 1-ээс их дурын бүхэл тоо n ба k-гийн хувьд n-ийн k зэрэг нь эерэг бүхэл тоонуудын k зэргүүдийн нийлбэр хэлбэрт тавигддаг бол n нь k-аас бага биш.
Өөрөөр хэлбэл, эерэг бүхэл тоо a_i ба b-уудын хувьд тэнцэтгэл биелдэг бол n\geq k.
Харамсалтай нь 1966 онд Леон Ж.Ландер, Томас Паркин нар уг таамаглалын эсрэг жишээг k = 5 үед олжээ:
1986 онд Ноам Элкис k = 4 үед эсрэг жишээ байгуулах аргыг олсон бөгөөд түүний аргаар олдох хамгийн бага эсрэг жишээ нь:
1988 онд Рожер Фрай k = 4 үед эсрэг жишээ байгуулах Элкисийн аргыг ашиглан компьютерээр хайлт хийж, хамгийн бага эсрэг жишээг олсон:
Энэхүү таамаглалд эсрэг жишээ олдсонтой холбоотойгоор 1966 онд Ландер, Паркин, Жон Селфриж нар бүх k>3 тооны хувьд, if бол  гэсэн таамаглал гаргажээ.
Гадаад холбоосууд
Ангилал:Тооны онол Ангилал:Няцаагдсан таамаглалууд
Жинс
Манжийн хаанаас монголын ноёдод олгож байсан цолны зэргийг нийтэд таниулах үүднээс янз бүрийн чулуугаар хийсэн жинс нэртэй зассан чулуугаар шагнадаг байсан байна. Жинсийг малгайн оройн дээр бэхлэн тогтоодог байжээ. Ангилал:Монгол хувцас
Арал тэнгис
Аралкум хүрэх зам буюу хагас зууны дотор мөхсөн тэнгис
Дөнгөж хагас зууны дотор дэлхийд хэмжээгээрээ дөрөвт орох нуур Арал тэнгис "Аралкум" гэх "Аралын цөл" болон хувирав. Харьцангуй саяхан хүртэл Арал тэнгис 68 мянган кв.км талбайтай байсан бол өнөөдөр тэр 10 мянга болж усных нь 90 хувь ширгээд байна. Өдгөө энд “тэнгис” гэхээр зүйл байхгүй, хэд хэдэн тусдаа нуур болоод байгаа. Казахстаны нутгийн хойд хэсэг Сырдарья, өмнөд хэсэг Амударья мөрний усаар ундаалдаг. Байнга ширгэж ирснээс нуурын давсжилт нь далай төвшнийхөөс их болж хавчийн аймгийн ховорхон төрлөөс бусад бүх амьтад, ургамал үгүй болов. Ургамал, амьтны аймаг нь мөхсөнөөс бүсийн хүн амын дунд амьсгалын замын болон хижиг, саа, шар зэрэг бусад өвчнүүд газар авсан байна. Арал нуурын ширгэлтийн гол шалтгаан нь Төв Азийн орнуудын эрчимтэй өсч байгаа хүн амыг ажил, цалингаар хангах гэсэн Зөвлөлтийн эрх баригчдын шийдвэрээр нуурыг усаар хангадаг хоёр мөрнийх нь дагуу услалтын систем байгуулсан нь юм. Бүс нутгийн хүн ам XIX зууны сүүлчээр 10 сая байснаас өдгөө зургаа дахин өсчээ. Арал ба Аралын орчмын сүйрлийг Зөвлөлтөд 1980-аад онд хүлээн зөвшөөрсөн ч өөрчилж чадаагүй юм. 20 жилийн тусгаар тогтнол:
Нийтийн шийдлийн гарц
Хуучин Зөвлөлтийн Төв Азийн орнууд 1992 он гэхэд Аралыг аврах Олон улсын сангийн (АТАОУС) байгуулан хүчин чармайлтаа нэгтгэхээр зарласан юм. Сан нь одоо Төв Азийн таван оронг нэгтгэсэн ганц байгууллага болж байгаа. Тус бүсийн орнууд хуучин Зөвлөлт холбоот улсаас тусгаар тогтносон 20 жилийн дотор АТАОУС нь НҮБ ба АНУ-ын Засгийн газар, Европын холбоо, Швейцарийн тусламжтайгаар Арал тэнгисийн ширгэлт ба Арал орчмын цөлжилтийн эсрэг 300 сая болон нэг тэрбум гаруй долларын өртөгтэй “Арал тэнгисийн сав нутгийн хөтөлбөрүүд” гэсэн хоёр төслийг хэрэгжүүлсэн.
Zentralasienanalysen-ийн зохиогчдын хэлснээр сангийн үйл ажиллагаа ил тод биш, төслүүдийн хэрэгжилт удаан, мөн Арал орчмын нөхөн сэргээлтийн зардал хүрэлцээгүй зэргээс 2000-аад оны эхнээс эдгээр төслүүдийн дэмжлэг суларсан гэнэ. Олон саяын санхүүжилттэй төслүүд үр ашиг өгсөнгүй. Харин энэ 10 жилийн сүүлчээр бүсийн хамтын ажиллагаа дахин идэвхжиж байна. Арал орчмын асуудлыг шийдэх нийтлэг шийдвэр олдоогүй байгаа нь үнэн. Төв Азийг ундны усаар хангах үр дүнтэй системийг бий болгохын тулд 40 тэрбум хүртэл ам.долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай байна гэсэн тооцоог Дэлхийн банк болон Швейцарийн Хамтын ажиллагаа хөгжлийн агентлагийн мэргэжилтнүүд гаргажээ. Олон улсын өглөгтэй тусламж авсан ч гэсэн тийм хэмжээний мөнгийг Төв Азийн орнууд цуглуулж чадахгүй гэж Фробарт ба Зеринг нарын шинжээчид үзэв.Сырдарья, Амударья мөрнөөс услалтын системээр ус авахыг зогсоосон ч гэсэн тэнгисийн ус 100-150 жилийн өмнө байсан хэмжээндээ нөхөн сэргээгдэхгүй гэж тохимлын нэг өгүүлэгийн зохиогч, сангийн гүйцэтгэх хорооны өнөөгийн дарга Сагит Ибатуллин ярьж байна.