cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Додо
Додо (манж хэл:, Dodo) (1614 – 1649) нь Манж Дайчин гүрний язгууртан, цэргийн жанжин. Айсингиоро овгийн Нурхач хааны 15-р хөвгүүн. Ажигэ, Доргон нарын эх нэгтэй дүү.
Намтар
1620 онд 7 настайдаа хошой эзэн хэмээх цол хүртэв. 1626 онд 13 настайдаа бэйл цол хүртэж, шулуун цагаан хошууг захирах болж, Ёслолын яам, Цэргийн яаманд түшмэл болов. 1628 онд Хунтайжийг дагаж Цахарын эсрэг байлдаж ялж, Эрх цүхүр (額爾克楚虎爾, erke chuhuer) чимэг хүртэв. 1629 онд Хунтайжийг дагаж Мин улсыг дайлж, Цагаан хэрмийг даваад Бээжинд тулж очоод буцав. 1632 онд Цахарын Лигдэн хааны эсрэг дайлж, ялалт байгуулав. 1636 онд хошой юй чин ван (манжаар:，галиг：Hošoi erke cin wang, хятадаар:和硕豫亲王) цол хүртэв.
Түүний дараа Дээд эрдэмт хааныг дагаж Чосон улс руу дайрч, Чосоний цэргийг Наньхан уулын дэргэд бут ниргэж гавъяа байгуулав. 1638 онд өөрийн харъяат цэргийн дотор янхантай завхайрсан хэргээр хоёр дэс буурч, бэйл болж хошуу захирах эрхээ алдав. 1641 онд Сунжины тулалдаанд Чин гүрний цэргийг удирдан Жиньжоуг бүслэн байлдаж, Сун уулын ойролцоо хятадын цэргийг бүслэн, Хуугэ вангийн нэмэлт хүчний тусламжтайгаар хятадын цэргийн жанжин Хун Чэнчоугийн удирдсан цэргийг устгаж, жанжныг нь олзлон гавъяа байгуулсан учраас түүний цолыг нэг дэс ахиулж, жүн ван болжээ. 1644 онд манжийн арми Мин улсад түрэмгийлэн ороход Ли Зичэны удирдсан хятад цэргийг бут цохиж, Бээжин хотыг эзлэн авсанд түүнд "улсын номхотгогч их жанжин" (定國大將軍), чин вангийн хэргэмийг тус тус соёрхов. Тэрбэээр манж, монгол, хятад нийлсэн 200,000 цэргийг ерөнхийлөн захирч Ли Зичэны армийг элдэн хөөсөөр Хэбэй, Шэньси, Шаньси, Хэнань мужуудыг эзлэн авсан.
1645 оны 1 сард Шиань хот, Тунгуан боомтыг эзлэв. 4-р сард нь Янжөү хотыг эзлээд хотын захирагч Ши Кэфа тэргүүтэй 800,000 цэрэг, ардыг хядан устгав. Энэ явдлыг түүхэнд Янжөүгийн хядлага хэмээдэг. Тус жилийн зун Додогийн удирдсан арми Хөх мөрнийг гатлаад, Өмнөд Мин улсын нийслэл Наньжин хотыг эзлэн, Хонцюань хааныг нь олзлов. Мөн Жэжян мужийг эзлээд Бээжин хот руу буцсны дараа түүнийг "хошой дэюй чин ван" (和碩德豫親王) цолоор шагнав. 1646 онд их жанжнаар өргөмжлөн Сөнидийн Тэнгис ванг нэхүүлэхээр манж, монгол цэрэг захируулан Халх Монгол руу илгээхэд Хэрлэн мөрөнд Тэнгис ванг гүйцэн нэхэн тулалдсаар, Туул голын ойролцоо бүслэн авсанд, Тэнгис ванг өмгөөлсөн халхын Түшээт хан Гомбодорж, Сэцэн хан Шолой нарын удирдсан 50,000 цэргийн хүчтэй Зажибулаг хэмээх газар тулалдаж, халх монгол цэргийн хүчийг бут ниргэв. Тэндээс Тэнгис вангийн харъяат иргэд, хатад, хөвгүүд охидыг нь олзлон Бээжин рүү буцав. Тус ялалтын учир "засагт туслагч хааны авга ах хошой дэюй чин ван" (輔政叔和碩德豫親王) цолоор шагнав. 1649 онд 36 насандаа салхин цэцэг өвчнөөр нас барав. Түүний бие муу байгааг Доргон мэдээд байлдаанаа зогсоож, Бээжин хот руу буцах замд Додо ван өөд болсныг мэдээд ихэд гашуудаж, замын туршид уйлж байсан талаар түүхэнд тэмдэглэлжээ.
1652 онд Эеэр засагч хаан түүнийг Доргонтой нийлж хаан сууриныг авахаар санаархаж байсан гэх шалтагаар Додогийн чин вангийн хэргэмийг жүн ван болгон бууруулжээ. 1671 онд Энх амгалан хааны зарлигаар Тун хэмээх өргөмж нэр хүртээж, төрийн юйтун жүн ван цол соёрхов. 1778 онд Тэнгэрийн тэтгэсэн хааны зарлигаар Додогийн урьдын байгуулсан гавъяа шагнал, чин вангийн цолыг сэргээж, Чин гүрний хаадын дээдсийн сүмд оруулан тахих болжээ. 7 сарын дараа Додогийн бунханыг Мүгдэн хотод шилжүүлэв.
Гэр бүл
Хатад, татвар эмс
Хөвгүүд
Охид
Ху Яобан
Тэрээр асар их нэр хүндтэй байсан бөгөөд Дэн Сяопиний үед Хятадыг шинэчлэх ажилд томоохон гавьяа байгуулсан гэж үздэг. Дэн Сяопины залгамжлагч байж магадгүй гэж үздэг байсан ч Ху 1986 оны оюутны жагсаалын шаардлагыг дэмжсэний дараа түүнийг удалгүй огцруулж, гэрийн хорионд оруулсан. Ху Яобангийн үхэл 1989 онд Тяньаньмэний талбайд болсон үйл явдалд хүргэсэн шинэ эсэргүүцлийн жагсаалыг өдөөсөн байна.
Додо
Гэр бүл
Ангилал:1614 онд төрсөн Ангилал:1649 онд өнгөрсөн Ангилал:Манж үндэстэн Ангилал:Чин улсын улс төрч Ангилал: Чин улсын жанжин Ангилал:Айсингиоро
Ху Яобан
Намтар
Ху Яобан 1915 оны арваннэгдүгээр сарын 20-нд Хунань мужийн Лиуян хошуунд төржээ. 1929 онд Хятадын Социалист залуучуудын холбоо, 1933 оны есдүгээр сард Хятадын Коммунист намд элссэн. Тэрээр Хятадын Зянши, Хунань мужуудын уулзвар дахь Зөвлөлтийн хяналтын бүст ажиллаж байжээ. Тэрээр ЗХУ-ын хяналтын бүс нутгийн суртал ухуулгын хэлтсийн дарга, Хятадын Социалист залуучуудын холбооны Төв хорооны нарийн бичгийн даргын албыг хашиж байжээ.
1934 онд тэрээр "Их аян-д оролцож, хүнд шархаджээ. Ху Шэньси хотод Хятадын Социалист залуучуудын холбооны суртал ухуулга, зохион байгуулалтын хэлтсийн даргаар ажиллаж байсан.
Япон Хятадын эсрэг түрэмгийллийн үеэр Яньань хотын цэрэг-улс төрийн сургуулийн улс төрийн комиссарын орлогч, Армийн улс төрийн ерөнхий газрын зохион байгуулалтын хэлтсийн даргаар ажиллаж байжээ.
Тэрээр 1956 оны ХКН-ын VIII Их хурлаар ХКН-ын Төв хорооны гишүүнээр сонгогджээ. 1957 онд Хятадын шинэ ардчилсан залуучуудын холбоог Хятадын Коммунист залуучуудын холбоо гэж нэрийг өөрчилж, Ху Яобан нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар томилогдов. 1965 онд Хятадын баруун хойд бүсийн ХКН-ын Төв хорооны хоёрдугаар нарийн бичгийн дарга, Шэньси мужийн намын хорооны нэгдүгээр нарийн бичгийн даргаар томилогдсон.
"Дөрвийн бүлэглэлийг" ялагдсаны дараа Ху 1977 оны гуравдугаар сард ХКН-ын Төв хорооны дэргэдэх Намын төв сургуулийн дэд захирлаар томилогдов. 1977 оны наймдугаар сард болсон ХКН-ын XI их хурлаар ХКН-ын Төв хорооны гишүүнээр сонгогджээ. 1977 оны 12-р сард тэрээр ХКН-ын төв хорооны зохион байгуулалтын хэлтсийн даргаар томилогдож, "соёлын хувьсгал"-ын үед хэлмэгдэгсдийг цагаатгах ажлыг хийж, дараа нь 1957 оны баруун жигүүрийн элементүүдийн эсрэг кампанит ажилд хэлмэгдэсийг цагаатгах ажил хийжээ. 1980-аад онд түүний идэвхтэй оролцоотойгоор 3 сая орчим хүн нэр төрөө сэргээж цагаатгагдсан байна. 1978 оны 12 дугаар сард болсон ХКН-ын 11 дэх удаагийн Төв Хорооны III бүгд хурлаар ХКН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн, ХКН-ын Сахилга батыг шалгах төв комиссын гуравдугаар нарийн бичгийн даргаар сонгогдож, улмаар ХКН-ын суртал ухуулгын хэлтсийн даргаар томилогдсон.
1980 оны 2-р сард болсон ХКН-ын 11 дэх удаагийн Төв хорооны 5-р Бүгд хурлаар Ху дарга ХКН-ын Төв Хорооны Улс төрийн Товчооны Байнгын хорооны гишүүнээр сонгогдож, ХКН-ын Төв Хорооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга болсон юм. 1981 оны 6-р сард болсон ХКН-ын 11 дэх удаагийн Төв хорооны 6-р бүгд хурлаар ХКН-ын Төв хорооны даргаар сонгогдов. 1982 оны 9-р сард болсон ХКН-ын 12 дахь удаагийн Төв хорооны 1-р бүгд хурлаар ХКН-ын төв хорооны даргын албыг халах шийдвэр гаргаж, Ху Яобан зөвхөн ХКН-ын Төв хорооны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар дахин томилогдов.
Намын дарга
ХКН-д марксист үзэл суртлын чиг хандлагыг сэргээхийн тулд Ху Яобан үзэл суртлын стандартын талаар хэлэлцүүлэг өрнүүлж, зохион байгуулсан. Мөн Ху Соёлын хувьсгалын үеэр хууль бусаар хэлмэгдсэн намын гишүүдийг цагаатгах ажлыг удирдан зохион байгуулж, 800 сая тариачдыг хамруулан улсын хөдөө аж ахуйг хөгжүүлэх хөтөлбөр боловсруулж хэрэгжүүлсэн. Ху-г хүн бүхэн Дэн Сяопины залгамжлагч, үзэл бодол нэгтэн гэж үздэг байсан. Ху Яобаны гол ажил бол консерватив үзэлтнүүдийг эсэргүүцэхийн зэрэгцээ залуу коммунистуудыг удирдах албан тушаалд дэвшүүлэх явдал байв. Энэ үед Ху Яобан ивээлдээ залуу Ху Жинтаог ивээлдээ авч анхааралтай ажиглаж эхлэв. Ху Яобантай хамт ард түмэн илүү их либералчлах, шинэчлэх итгэл найдвараа улам бүр бэхэлсэн. Намын дарангуйллыг сулруулах, залуучуудтай хийх ажлыг бэхжүүлэх асуудалд илүү анхаарал хандуулж эхэлсэн. Энэ байдал нь намын консерватив хуучинсаг элитэд тохирохгүй байжээ.
Оюутны бослого
1986 оны сүүлчээр улс орныг сурагчид, сэхээтнүүдийн урлагийн тоглолтууд хамардаг. Оюутнууд улс орны дээд удирдлагын түвшинд дур зоргоороо авирлах, авлига хээл хахуулийг эсэргүүцэж, ардчилсан шинэчлэлээр амьдралын бүхий л салбарыг ардчилахыг шаардаж байв. Хамгийн түрүүнд Анхуй мужийн Хэфэй хотын Политехникийн Их Сургуулийн оюутнууд үгээ хэлэв. Үймээн самуун хурдан Бээжин, Шанхай, Ухань болон Хятадын бусад томоохон хотуудад тархаж, оюутнууд Аньхуй мужийн үе тэнгийнхнийхээ шаардлагыг дэмжиж байв. Оюутнуудын үймээн самууныг намжасны дараа Дэн Сяопин "хөрөнгөтний либералчлал"-ын эсрэг кампанит ажил эхлүүлэв. Энэхүү кампанит ажлын үр дүнд ХКН-ын Төв хорооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ху Яобан, Хятадын Политехникийн их сургуулийн нэгдүгээр дэд ректор Фан Лижи нар албан тушаалаасаа салжээ.
Сүүлийн жилүүд
1987 оны 1-р сард болсон ХКН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны өргөтгөсөн хурал Ху Яобаны өөрийгөө шүүмжилснийг хүлээн авч, ХКН-ын Төв хорооны ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалаас огцрохыг зөвшөөрсөн юм. Гэхдээ 1987 оны арваннэгдүгээр сард Ху ХКН-ын 13 дахь удаагийн Төв хорооны Улс төрийн товчооны гишүүнээр сонгогдсон байна.
1989 оны 4-р сарын 8-ны өдөр ХКН-ын 13 дахь удаагийн Төв хорооны 4-р бүгд хурлын үеэр Ху Яобан гэнэт бие нь муудсан. Хурал дууссаны дараахан Ху зүрх нь өвдөж, эмнэлэгт хэвтэж дөрөвдүгээр сарын 15-ныг хүртэл түүний биеийн байдал тогтвортой байсан бөгөөд өглөөний 7:53 цагт зүрхний цочмог шигдээсээр нас баржээ. Ху даргыг нас барсны маргааш Бээжингийн оюутны дүүргүүдэд аяндаа гашуудлын жагсаал болж, энэ нь Тяньаньмэний талбайд оюутнуудын томоохон эсэргүүцлийн жагсаал болон хувирчээ.
Ангилал:Хятадын Коммунист Намын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ангилал:Mарксизм-Ленинизмийн төлөөлөгч Ангилал:Хятадууд Ангилал:1915 онд төрсөн Ангилал:1989 онд өнгөрсөн
Цэнд-Аюушийн Наранжаргал
Цэнд-Аюушийн Наранжаргал (1992 онд төрсөн) — жүдо барилдааны 70 кг жингийн Ази тивийн АШТ-ий нэг мөнгө (2013), хошой хүрэл (2011, 2012), Азийн наадмын хүрэл (2010) медальт, Монгол улсын 7 удаагийн аварга, эмэгтэй жүдоч.
Эх сурвалж
Ангилал:1992 онд төрсөн Ангилал:Монголын жүдоч
Доржсүрэнгийн Сумъяа
Доржсүрэнгийн Сумъяа (1991 онд Увс аймгийн Баруунтуруун суманд төрсөн) — жүдо барилдааны 57 кг жинд олимпын мөнгө, Дэлхийн АШТ-ий алт, хошой хүрэл медаль, Азийн наадмын хошой хүрэл, Азийн АШТ-ий алт, хошой хүрэл медаль хүртсэн, Монгол улсын эмэгтэй жүдоч. Тэрээр жүдо бөхийн түүхэн дэх Монголын дөрөв дэх дэлхийн аварга юм. Мөн самбо бөхийн дэлхийн 3 удаагийн аварга.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга зарлиг гаргаж Үндэсний шигшээ багийн тамирчин Доржсүрэнгийн Сумъяад Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цол хүртээж /2017.11.01/ шагналыг гардуулан өгөв. Үндэсний шигшээ багийн тамирчин Доржсүрэнгийн Сумъяаг Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цолоор шагнах тухай Ерөнхийлөгчийн зарлигт “Тулгар төрийн 2226 жил, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 811 жил, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 106 жил, Ардын хувьсгалын 96 жил, Нийслэл хот байгуулагдсаны 378 жилийн ойг тус тус тохиолдуулан Олимпийн төрлийн спорт болох жудо бөхийн спортоор гарамгай амжилт гаргаж, монгол хүний эрдэм ухаан, тэвчээр хатуужлын гайхамшгийг үзүүлэн эх орныхоо нэрийг дэлхий дахинаа дуурсгаж эх оронч үзлийг залуу үед үлгэрлэсэн гавьяа зүтгэлийг нь өндрөөр үнэлж, жудо бөхийн төрлөөр 2016 онд Холбооны Бүгд Найрамдах Бразил Улсын Рио де-Жанейро хотод болсон Зуны олимпын ХХХI наадмын мөнгө, 2017 онд Унгар Улсын Будапешт хотод болсон ДАШТ-ний алт, 2015 онд Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Астана хотод болсон ДАШТ-ний хүрэл, 2014 оны ОХУ-ын Челябинск хотод болсон багийн ДАШТ-ний мөнгө, 2015 оны БНСУ-ын Гванжу хотод болсон Дэлхийн Оюутны их наадмын алт, 2016 онд Бүгд Найрамдах Узбекстан Улсын Ташкент хотод болсон Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээний алтан медальт, Самбо бөхийн 2012, 2013, 2014 оны ДАШТ-ний 3 удаагийн аварга, Үндэсний шигшээ багийн тамирчин Доржсүрэнгийн Сумъяад Монгол Улсын Хөдөлмөрийн баатар цол хүртээж, Хөдөлмөрийн баатрын “Алтан соёмбо” тэмдэг, Сүхбаатрын одонгоор шагнасугай” гэсэн байна.
Эх сурвалж
Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Жүдогийн азийн аварга Ангилал:Жүдогийн универсиадын аварга Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:Монголын самбочин Ангилал:Монголын олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Монголын олимпын оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч Ангилал:Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар Ангилал:Баруунтурууны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Баттулгын Тэмүүлэн
Баттулгын Тэмүүлэн — жүдо барилдааны 100 кг жингийн ААШТ-ий гурван (2009, 2012, 2013) хүрэл медальт, Монгол улсын эрэгтэй жүдоч.
Пумпуанг Дуангчан
Лавлах бичиг
Ангилал:Поп дуучин Ангилал:Тайландчууд Ангилал:1961 онд төрсөн Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Энхборын Азбилэг
Энхборын Азбилэг (1992 оны наймдугаар сарын 5-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) нь Монголын уран нугараач, загвар өмсөгч, сайхан бүсгүйн тэмцээний оролцогч юм. Нийслэлийн 31 дугаар дунд сургуулийг төгссөн.
Тэрээр 9 настайгаасааД.Отгонцэцэг багшийн удирдлага дор уран нугаралтаар хичээллэж, олон тэмцээн уралдаанд амжилттай оролцсон тул 2013 онд 21 насандаа Соёлын Тэргүүний Ажилтан цол хүртсэн. Мөн топ модель Х.Бадамгэрэлийн шавь нь болон загвар өмсөх болсон.
Амжилтын товчоон
Ангилал:Монголын уран нугараач Ангилал:1992 онд төрсөн
Амьдралын тойрог
Амьдралын тойрог — 2013–2014 онд солонгос хэлээр бүтсэн 50 бүлэгт кино бөгөөд Өмнө Солонгосын KBS телевизээр анх цацагджээ.
Үйл явдал
Өнөр өтгөн Ван овогтны гэрийн хөгжөөнт үйл явдал өрнөнө.
Лавлах холбоос
Ангилал:2013 оны кино Ангилал:Өмнөд Солонгосын телевизийн цуврал Ангилал:Өмнөд Солонгосын кино
Ирина Мирошниченко
Ирина Петровна Мирошниченко (1942 оны 7-р сарын 24-нд ЗХУ-ын Барнаул хотод төрсөн- 2023 оны 8-р сарын 3-нд Москва хотод на барсан)-Зөвлөлтийн, оросын театр, киноны жүжигчин. 1988 онд ЗХОУ-ын Ардын жүжигчин цол хүртсэн.
Намтар
Түүний эцэг Пётр Исаевич Вайнштейн Дэлхийн 2-р дайны эхэнд Барнаул хотод томилогдоод байхад Ирина охин төржээ. 1944 онд тэдний гэр бүл Москва хот руу иргэн иржээ.
Дунд сургуулиа дүүргээд Ленины комсомолын нэрэмжит Москва хотын улсын театрын студид сурчээ.
1965 онд сургуулиа төгсөөд М.Горькийн нэрэмжит ЗХУ-ын Москвагийн Уран сайхны Академик театрт жүжигчнээр оржээ.
Театр хоёр салахад Олег Ефремов ын (өнөөгийн А.П.Чеховын нэрэмжит Москвагийн уран сайхны театрт) үлджээ.
Жүжигчин кинонд тоглож алдар хүнд олсон байна. 1966 онд Ирина Мирошниченко "Тэднийг нүүр тулж таньдаг байсан" /Их знали только в лицо/ кинонд тагнуулчийн дүрд тоглосон. Ваня ах- «Дядя Ваня», Өвлийн интоор- «Зимняя вишня», Зүүдэнд оромгүй явдал «Вам и не снилось…», Кремлийн цаг-«Кремлёвские куранты», Фронтоос ирсэн цэрэг-«Пришёл солдат с фронта», «…И другие официальные лица», «Клюква в сахаре».
Магсарын Чимэддорж
Мушаадан овогтой Магсарын Чимэддорж (1923 онд Дорнод аймгийн Баяндун сумын Улз голын орчимд төрсөн -2009 онд Улаанбаатар хотод нас барсан) -Монголын төрийн зүтгэлтэн, Холбооны яамны сайд.
Намтар
1933-1934 онд сумын бага сургуульд суралцан төгсөөд, жинчин болж, холбооны мэргэжилд дур сонирхолтой болсон байна. М.Чимиддорж 1940 онд Улаанбаатар хотод ирж, төсөр утасны сургуульд орж байна.
1944 онд Холбооны техникумыг утсан харилцааны техникчийн мэргэжлээр төгсжээ. Түүнийг Улаанбаатар хотын телефон хорооны станцын шугамын хэсэгт механикч- монтёроор томилж, утасны модонд гарах, агаарын шугам шалгаж засах болон аюулгүй ажиллах арга техникийг эзэмшүүлсний дараа Их тэнгэрт тавигдсан утаснуудыг буюу Монгол Улсын төр засгийн удирдлагуудын тусгай холбооны ашиглалт үйлчилгээг гардан хариуцуулжээ.
1944-1946 онд тусгай байрны телефон техникчээр ажиллаж, мөн Холбооны техникумд багшилж байжээ.
1952 оноос Холбооны яаманд инженер, ерөнхий инженер, Холбооны яам болон Тээвэр холбооны яамны орлогч сайдаар ажилласан.
1960 онд оны 7 дугаар сарын 8-ны өдрийн БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн зарлигаар Тээвэр, холбооны сайдаар томилогджээ.
Тэрээр 1962 онд Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 800 жилийн ойгоор 4 ширхэг шуудангийн марк гаргасан нь дэлхийд маш үнэтэй цуглуулгын зүйл болсон бөгөөд гүйлгээнд гаргаад ЗХУ-ын коммунист намын Төв Хорооны шахалтаар Чингис хааны ойг тэмдэглэх ажлыг зогсоосон учир борлуулалтыг хааж байсан ажээ.
Олег Ефремов
Олег Николаевич Ефремов (1927 оны 10-р сарын 1-нд ЗХУ-ын Москва хотод төрсөн- 2000 оны 5-р сарын 24-нд ОХУ-ын Москва хотод нас барсан) - зөвлөлтийн болон оросын театр, киноны жүжигчин, театрын найруулагч, багш, нийгмийн зүтгэлтэн; ЗХУ-ын Ардын жүжигчин (1976), Социалист хөдөлмөрийн баатар (1987), ОХУ-ын Төрийн хошой шагналтан (1998, 2004 — нөхөн олгосон) ЗХУ-ын Төрийн гурван удаагийн шагналтан(1969, 1974, 1983), Ленины одон (1987). ЗХУ-ын Ардын депутат байсан. 1955 онд ЗХУ-ын Коммунист намд элссэн.
Латви хэл
Латви хэл (латв хэлээр— latviešu valoda) Өнөө хүртэл хадаглагдаж ирсэн Зүүн балтын хоёр (литв хэл) хэлний нэг юм. Латви хэл бол Бүгд Найрамдах Латви улс ын төрийн хэл юм. Мөн Европын холбооны албан ёсны 24 хэлний нэг. Латви хэлээр өнөөгийн байдлаар 2 сая орчим хүн ярьдаг (дийлэнхи хэсэг нь Латви улсад амьдарч байна). Дээд латви (augšzemnieku dialekts), Дунд латви (vidus dialekts), Ливоны (lībiskais dialekts) гэж 3 аялгуунд хуваагддаг байна. Орчин цагийн латвийн уран зохиолын хэл Дунд латви аялгуун дээр үндэслэдэг байна.
Латви бичгийн анхны дурсгалууд XVI зуунд хамаарагддаг байна. Орчин цагийн латви хэл латин үсэгт суурилдаг бөгөөд 33 үсэгтэй ажээ. Үгний эхний үед өргөлт өгдөг. Эгшиг нь урт богино гэж ялгагддаг.
Латви хэлний цагаан толгой
"Lettus" гэж Латви хэлний анхны толь бичиг 1638 онд Г.Манцел боловсруулжээ. Латви хэлний дүрмийг анх 1644 онд хэвлэгдсэн «Латви хэл» (латин. Manuductio ad linguam lettonicam) И. Г.Рехехузений ном ажээ. 1685 онд Г.Адольфи «Erster Versuch Einer kurtz-verfasseten Anleitung Zur Lettischen Sprache».  Ангилал:Дан ганц хэл Ангилал:Европын Холбооны албаны хэл
Үрэл (эмзүй)
Үрэл (capsula) гэдэг нь эмийн бодис, туслах бодисуудыг чихрийн мөхлөгөнцрөөр олон үе бүрхэж бэлтгэсэн ууж хэрэглэдэг, тодорхой тун хэмжээтэй хатуу эмийн хэлбэр юм. Үрлийн найрлаганд эмийн бодисоос гадна туслах бодисууд / сахар, цардуул, тальк, шоколад гэх мэт / орно. Хэрэглэх шаардлага хангасан үрэл нь өөгүй бөөрөнхий хэлбэртэй, гадаргуу тэгш, гөлгөр, жигд будагдсан байхаас гадна бүлээн усанд 30 минутын дотор задрах буюу бүрэн ууссан байх ёстой.
Есөн хөлт цагаан туг
Есөн хөлт цагаан туг бол Монгол төрийн сүр хүч, тусгаар тогтнол, эв нэгдлийн бэлгэдэл.
Цагаан зүсмийн адууны гөхөл дэлээр хийдэг учир “Цагаан сүлд” хэмээн нэрлэжээ. Нэгэн жолоон дор нэгдсэн Монголчууд 1206 оны зун Чингис хааныг Их Монгол Улсын хаан ширээнд өргөмжлөхдөө есөн хөлт Цагаан тугаа босгож, их эзэн хаан туг сүлдэндээ мөргөн ёсолж байжээ. Энэ үеэс Цагаан туг нь Монгол Улсын төр өнө мөнхөд мандан бадарч, төр улс, түмэн олон амар төвшин аж төрөхийн бэлгэдэл болон төрийн орд өргөөнөө залагдсаар иржээ.
Монголчууд Манжийн эрхшээлд орсноос хойш Цагаан тугийг Халх болон Өвөр монголын олон газарт тахиж байв. Халхын Түшээт хан аймгийн нутаг дахь Баруун хүрээ, Засагт хан аймгийн Лу жанжин гүний хошуу зэрэг хэд хэдэн газар ХХ зууны эхэн хүртэл тахисаар иржээ. Цагаан сүлдийн өдөр тутмын тахилга, сар бүрийн шинийн хоёрон, арван зургаанд гүйцэтгэдэг “Сарын тахилга”, жил бүрийн цагаан сарын шинийн нэгэн, гурван, таван, зургаан, долоонд гүйцэтгэдэг “Бага тахилга” хэмээх гурван тахилга байдаг.
Сүлдийг харж хамгаалдаг, тахилгын зан үйлийг нь эрхлэн гүйцэтгэдэг тусгай хүмүүс байсан бөгөөд тэд үе удам дамжин энэхүү албыг эрхэлсээр ирсэн тул “Тугчин” хэмээх овогтой болжээ.
Орчин үе
1992 онд батласан шинэ Үндсэн хуулиар, “Монголын нэгдсэн тулгар төрийн уламжлалт Их цагаан туг нь Монгол Улсын төрийн хүндэтгэлийн бэлгэдэл мөн” гэж тунхаглан зарласан бөгөөд Төрийн бэлгэ, тэмдгийн тухай хуульд нарийвчлан заасны дагуу манай улсын бүх аймгийн адуун сүргээс шилж сонгосон мянган цагаан зүсмийн азарганы 80 см-ээс доошгүй урттай дэл сүүлээр үйлдсэн юм.
Түүнчлэн бүх аймгийн хөрсний дээжийг байрлуулан цутгасан хүрээ мандал хэлбэртэй суурь дээр залан Төрийн ордонд байрлуулсан бөгөөд газарт хүргэхийг цээрлэдэг цаазтай.
Есөн хөлт Их цагаан тугийн оройн гурван сэрээг гангаар хийж галын дөл өөдөө гэдгийг бэлгэдэн хорин нэгэн ширмэл дөл бадрааж хоёр талд нь ган дөрвөн цагариг унжуулжээ. Тэдгээр цагариг бат бэхийг бэлгэднэ.
Их цагаан туг гол сүлд, түүнийг тойрсон найман элч бага сүлднээс бүрддэг билээ. Монгол Улсын төрийн үйлс мандан бадрахын бүх бэлгэдэл есөн хөлт Их цагаан туг сүлдэнд шингэсэн гэдэг.
Үндэсний их баяр наадмын өмнөх өдрүүдэд Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Төрийн есөн хөлт Их цагаан тугийг цэнгүүлж, наадмын нээлтийн өдөр төв цэнгэлдэх хүрээлэнд хүндэтгэн залдаг уламжлалтай билээ.
1639 он
1639 он Өндөр гэгээн Занабазарыг Монгол түмний шашны тэргүүн, анхдугаар Богд Жавзандамба хутагтын ширээнд өргөмжлөн залсан жил
Балжиннямын Бат-Эрдэнэ
Балжиннямын Бат-Эрдэнэ (1988 онд төрсөн) — жүдо барилдааны 48 кг жинд барилдаж Азийн наадмын хүрэл (2010), 52 кг жинд Ази тивийн АШТ-ий мөнгөн (2013) медаль хүртчихээд байгаа Монгол улсын эмэгтэй жүдоч.
Эх сурвалж
Ангилал:1988 онд төрсөн Ангилал:Монголын жүдоч
1227 он
1227 онд Тангудыг байлдан дагуулаад Чингис хаан 65 насандаа өөд болов.
1205 он
1205 он-Монголчууд Тэмүүжиний даалгавараар Си Ся улс руу довтолсон. Монголчууд Тангуд улсыг эзлэх эхлэл тавигдсан.
Тэмүүжин хан Монголын олон овог аймгийг нэгтгэн захирав.
Кэндалл Жэннэр
Кэндалл Жэннэр (Kendall Jenner, 1995 оны 11-р сарын 3, Америкийн Лос Анжелес, Калифорниа-д төрсөн). Тэрээр KUWTK шоуны од ба модель юм.
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын жүжиглэлтийн уран бүтээлч Ангилал:АНУ-ын загвар өмсөгч Ангилал:Кардашиан Ангилал:Америкчууд Ангилал:1995 онд төрсөн
Александр Бортников
Александр Васильевич Бортников (1951 оны 11-р сарын 15-нд ЗХУ-ын Молотов өнөөгийн Перьм хотод төрсөн) - ОХУ-ын Төрийн зүтгэлтэн. 2008 оны тавдугаар сарын 12-ноос ОХУ-ын Холбооны Аюулгүй байдлын Албаны (ФСБ) захирал. 2008 оноос ОХУ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын гишүүн. Армийн генерал (2006).
ОХУ-ын Терроризмын эсрэг үндэсний хорооны дарга, ТУХН-ийн орнуудын Аюулгүй байдлын агентлаг, тагнуулын албаны дарга нарын Зөвлөлийн дарга. Оросын "Эх орны төлөө гавьяа"-ны бүх одонтой.
Намтар
1951 оны 11-р сарын 15-нд Молотов буюу өнөөгийн Пермь хотод төрсөн. 1966 онд ЗХУ-ын залуучуудын байгууллага болох Комсомолд элссэн. 1973 онд академич В.Н.Образцовын нэрэмжит Ленинградын Төмөр замын тээврийн инженерүүдийн дээд сургуулийг төгссөн. Тэрээр Ленинград мужийн Гатчина хотын үйлдвэрүүдэд мэргэжлээрээ ажилласан.
1975 онд тэрээр Москва дахь Ф.Дзержинскийн нэрэмжит ЗХУ-ын Аюулаас хамгаалахын /КГБ/ дээд сургуулийг төгсөж, энэ хугацаанд ЗХУ-ын Коммунист намд элссэн байна.
2003 оны 6-р сар хүртэл - ОХУ-ын ФСБ-ын Санкт-Петербург, Ленинград муж дахь сөрөх тагнуулын үйл ажиллагаа хариуцсан орлогч дарга. 2003-2004 он хүртэл - ОХУ-ын ХАБА-ны Санкт-Петербург, Ленинград мужийг хариуцсан газрын дарга. 2004 оны 3-р сарын 2-ноос - ОХУ-ын Холбооны Аюулгүй байдлын Албаны дэд захирал. 2004 оны 7-р сарын 11-ээс - ОХУ-ын Холбооны Аюулгүй байдлын Албаны Эдийн засгийн аюулгүй байдлын албаны дарга. Хурандаа генерал цэргийн цолыг 2006 онд хүртсэн.
2005 оны 4-р сараас хойш тэрээр ОХУ-ын Экспортын хяналтын комиссын гишүүнээр ажиллаж байсан. 2005 оны арванхоёрдугаар сараас Түлш, эрчим хүчний цогцолбор, ашигт малтмалын баазын нөхөн үржихүйн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын комиссын гишүүнээр ажиллаж байсан. 2006 оны 4-р сараас хойш тэрээр ОХУ-ын Нисэх онгоцны үйлдвэрлэлийн цогцолборын аж ахуйн нэгжүүдийн нэгдлийг хангах Засгийн газрын комиссын гишүүнээр ажиллаж байв.
2008 оны 5-р сарын 12-ноос - ОХУ-ын Холбооны Аюулгүй байдлын Албаны захирал, Терроризмын эсрэг үндэсний хорооны дарга, 5-р сарын 25-наас - ОХУ-ын Аюулгүй байдлын Зөвлөлийн байнгын гишүүн. 2008 оны 5-р сарын 19-нөөс хойш тэрээр ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Авлигатай тэмцэх Зөвлөлийн Зөвлөлийн болон Тэргүүлэгчдийн гишүүнээр ажиллаж байна.
Хориг
2014 оны 7-р сарын 26, 8-р сарын 5-нд Украины зүүн хэсэгт үүссэн мөргөлдөөний улмаас А.Бортников Европын холбоо, Канадын хоригт өртсөн. Үүний зэрэгцээ В.Путины ойр дотны 35 албан тушаалтан, депутатууд, бизнесмэнүүд багтсан АНУ-ын хориг арга хэмжээний жагсаалтад А.Бортников ороогүй байна.
Гэр бүл
Эхнэр- Татьяана Борисовна Бортникова гэрийн эзэгтэй. Хүү Денис Александрович Бортников- 1974 онд төрсөн бөгөөд Санкт-Петербург хотын Эдийн засаг, санхүүгийн их сургуулийг төгссөн.
Ангилал:ОХУ-ын армийн генерал Ангилал:Оросын тагнуулч Ангилал:Украины зэвсэгт мөргөлдөөний улмаас ЕХ-ны хоригт багтсан хүн Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Цэргийн Гавьяаны одон шагналтан (Орос) Ангилал:Оросууд Ангилал:1951 онд төрсөн
Хэн ч дутах ёсгүй
«Хэн ч дутах ёсгүй» — 1999 онд хятад хэлээр бүтсэн уран сайхны кино.
Үйл явдал
Хөдөөгийн тосгоны бага сургуулийн сурагчид, тэдний Вэй багшийн тухай гарна. Вэй багш өөрөө дунд сургуулийн сурагч бөгөөд хичээл эхлэх болоход хот руу яваад хэд хоносон сурагчаа олж авчрахаар олон хоногийн аянд гардаг.
Шан, үнэлэмж
«Хэн ч дутах ёсгүй кино» 1999 ондоо Алтан тахиа шагналаас шилдэг найруулагчийн шан авч, Зуун цэцгийн шагналаас шилдэг киногоор шалгарсан ба Венецийн гээд гадаад, дотоодын олон наадамд сайнаар үнэлэгджээ.
Тайлбар
Ангилал:1999 оны кино Ангилал:Хятадын кино Ангилал:Уран сайхны кино
Людвиг Витгенштейн
Людвиг Йозеф Иоханн Витгенштейн (1889 оны 4-р сарын 26 – 1951 оны 4-р сарын 29) нь австрийн философч, логикч хүн байсан ба ХХ зууны хамгийн суут сэтгэгчдийн нэг юм.
Ганбатын Болдбаатар
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын жүдоч Ангилал:Монголын азийн наадамд оролцогч Ангилал:Жүдогийн дэлхийн аварга Ангилал:Жүдогийн азийн аварга Ангилал:Монголчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Сайнсүүлийн Баттулга
= 1946 онд Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сумын нутаг, бураагийн байшин гэдэг газар төрсөн. 1965 онд Ховдын багшийн сургууль, 1975 онд УБДС-ийг тус тус төгссөн. Бага ангийн багш, монгол хэл-утга зохиолын багш мэргэжилтэй. =
= 1965-1996 онд Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн, Манхан, Ховд сум, аймгийн төвийн 10 жилийн сургуулиудад бага ангийн багш, монгол хэл уран зохиолын багш, хичээлийн эрхлэгч, секцийн ахлагч, сургуулийн захирал,  Булган сумын намын хорооны дарга, Эрдэнэбүрэн сумын засаг дарга зэрэг ажлуудыг 31 жил хийжээ. =
= 1998-2007 онд Банк, Санхүүгийн менежментийн дээд сургууль, 2007 оноос Улаанбаатар Эрдэм их сургуулиудад багшлахын зэрэгцээ 2008 оноос “Өөлд судлалын нийгэмлэг” ТББ-ыг санаачлан байгуулж гүйцэтгэхээр захирлаар нь ажиллаж байсан =
= Тэрбээр Өөлд аман аялгууны ойллого, Өөлд ардын аман зохиол, гэсэн судалгааны бүтээлүүдээрээ 2007 онд МУБИС-д хэл шинжлэлийн магистрын, 2018 онд “Өөлдийн аман аялгууны судалгаа” гэсэн нэгэн сэдэвт иж бүрэн судалгааны томоохон бүтээлээрээ Хэл шинжлэлийн докторын зэрэг тус тус хамгаалсан ба 2011 онд дэд профессор 2018 онд Профессор цол хүртжээ. =
= 2009 оноос эхлэн “Өөлдийн түүх соёлыэ цуврал”-аар 12 боть ном бичиж, эмхэтгэн редокторлож хэвлүүлэн нийтийн хүртээл болгосны дээр сурах бичиг, гарын авлага 2, гадаад, дотоодын эрдэм шинжилгээний өгүүлэл 10-ыг бичиж хэвлүүлэн, ОУ-ын болон Их, дээд сургуулийн эрдэм шинжилгээний  хуралд 11 илтгэл хэлэлцүүлсэн ба төвийн сонинд аян замын тэмдэглэл 4-ийг нийтлүүлэн, телевиз, радиогийн ярилцлага, нэвтрүүлэгт 9 удаа оролцсон ажээ. =
= Түүний хөдөлмөрийн амжилт, зүтгэлийг төр засгаас өндрөөр үнэлэн 1983 онд АБТА цол тэмдэг болон Ардын хувьсгалын 60, 70, 80, 90, жилийн ойн медалиуд, 2014 онд, Хөдөлмөрийн гавьяаны улаан тугийн одонгоор тус тус шагнасан байна. =
2017 оны жүдогийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
Гадны холбоос
2017
Цэдэвсүрэнгийн Мөнхзаяа
Цэдэвсүрэнгийн Мөнхзаяа (1986 онд төрсөн) — жүдо барилдааны 63 кг жингийн Ази тивийн АШТ-ий нэг мөнгө (2012), хоёр хүрэл (2009, 2011) медальтай, 2012 оны олимпод оролцсон Монгол улсын эмэгтэй жүдоч.
Эх сурвалж
Ангилал:1986 онд төрсөн Ангилал:Монголын жүдоч
Тэнэг охин
«Тэнэг охин» — 2011 онд хийгдсэн 34 бүлэгт хятад кино. ССТV1-ээр анх цацсан.
Үйл явдал
Тэнэг охин хэмээх айлын их охины хичээл зүтгэл, гэр бүлийн эв нэгдлийн чухлыг үзүүлдэг.
Лавлах холбоос
Ангилал:2010-аад оны телевизийн цуврал кино Ангилал:Хятадын телевизийн цуврал
Хэнри Осборн
Хэнри Фэрфилд Осборн (англи. Henry Fairfield Osborn; 1857 оны 8-р сарын 8-нд төрсөн- 1935 оны 11-р сарын 6-нд нас барсан) -америкийн геологич, хүний үүслийн судлаач бөгөөд палеонтолог. Олон жил Нью-Йорк дахь Америкийн байгалийн түүхийн мүзей Ерөнхийлөгч (англи. American Museum of Natural History, товчоор. AMNH) ерөнхийлөгч байсан. Олон арван амьтан, шавжийг тодорхойлсоны дотор тираннозаврыг (Tyrannosaurus rex) мөн тайлбарлан бичжээ.
1900 оноос АНУ-ын Үндэсний Шинжлэх ухааны Академийн гишүүн, 1926 оны Лондонгийн Эзэн хааны Байгалийн мэдлэг гүнзгийрүүлэх нийгэмлэгийн гадаад гишүүн (англи. Royal Society of London for Improving Natural Knowledge), 1910 оноос Баварын Шинжлэх ухааны академийн сурвалжлагч гишүүн, 1923 оноос Оросын Шинжлэх ухааны академийн гишүүн, 1927 оноос Францын Шинжлэх ухааны академийн гишүүн.
Намтар
Хэнри Осборн АНУ-ын Коннектикут мужийн Фэрфилд хотод төржээ. Принстоны Их сургуульд сурсан. 1883-1890 онд харьцуулсан анатомийн профессор байсан. 1891 онд Колумбийн Их сургууль болон Америкийн байгалийн түүхийн мүзейд ажилд орж байжээ.
Монголд хийсэн экспедиц буюу судалгааны аялалд оролцож байсан.
Хятадын газар зүй
Хятадын хуурай газрын хил 22 мянга гаруй километр бөгөөд, 15 оронтой хил нийлж байна. Зүүн талаараа БНАСАУ-тай хиллэж, өмнө талаараа Вьетнам, Лаос, Мьянмартай хөршилж, баруун өмнө болон баруун биеэрээ Энэтхэг, Бутан, Балба, Пакистан, Афганистантай хил нийлж, зүүн хойт хэсэг болон баруун хойт хэсэгтээ Орос, Тажикистан, Киргиз, Казахстантай хиллэдэг бөгөөд, хойт талаараа Монгол Улстай хиллэж байна.
Хятадын эх газрын тэнгисийн эрэг нийт 18 мянга гаруй километр урт, хойт талаас Ялужян мөрний цутгалангаас урагшаа Бей Лүнхе голын цутгаланд хүрч, Япон, Филиппин, Малайз, Бруней, Индонез зэрэг оронтой тэнгисээр алслагдаж байдаг.
Хятадын нутаг дэвсгэрийн хамгийн хойт үзүүр нь хойт өргөргийн 53.31 градус хавийн Мүө Хе сууринаас хойших Хэй Лунжян мөрний гол усан замын төв шугамд хүрч, хамгийн өмнөт цэг нь хойт өргөргийн 4.15 градус хавийн Наньсагийн уртрагийн Зен Му Аншад байдаг. Өмнөт хойт хоёр зах нь хоорондоо 50 градусын зөрөөтэй. 5500 гаруй километрын зайтай. Хойт хэсэг Хей Лун Жян муж цас мөсөөр хучигдаад байхад өмнөт хэсгийн өмнөт тэнгисийн арлууд мөнх халуун зунаараа байдаг. Хятадын нутаг дэвсгэрийн хамгийн баруун зах нь зүүн уртрагийн 73.40 градус хавийн Памирын өндөрлөгийн Узбекийн уулын аманд байхад, хамгийн зүүн зах нь зүүн уртрагийн 135 градус хавийн Фу Юань шенд Yссүри мөрөн болон Хэй Лун Жян мөрний гол усан замын уулзвар дээр байдаг.
Хятад улс өргөн уудам хуурай газартайгаас гадна мөн маш их тэнгисийн усан хилтэй юм. Хойт талаасаа Бохайн тэнгис, Шар тэнгис, Дорнод Хятадын тэнгис, Өмнөд Хятадын тэнгис гээд дөрвөн тэнгис нийлж, Хятадын эх газрыг зүүн хойт талаас нь баруун өмнө тал хүртэл дугуйлан хүрээлж байдаг бөгөөд нийт талбай нь 4 сая 900 мянган хавтгай дөрвөлжин километр бөгөөд, Хятадын хуурай газрын талбайн бараг тал хагастай тэнцдэг. Хятад улс бол уул ихтэй орон, нутаг дэвсгэрийн нийт талбайн 33% гаруй нь уул, 26% нь өндөрлөг, 9.9% нь доворхог нутаг, 18.8% нь хотгор газар, 12% нь тал газар юм.
Гол мөрөн
Хятад улс бол мөн гол мөрөн ихтэй орон, Хятадын гол мөрнүүдийн уртыг нийлүүлэн бодвол 430 мянган километрт хүрч, дэлхийн бөмбөрцөгийг арваад ороож хүрдэг. Хятадын гол мөрнүүд дотор Хөхмөрөн, Хатан гол хамгаас нэртэй. Хөхмөрөн бол дэлхийн 3-дахь том мөрөн, нийт 6380 гаруй километр урт, Хөхмөрний сав газар эд уурсаар элбэг дэлбэг, усны хүчний нөөц нь Хятадын усны нөөцийн 40%-г эзэлдэг бөгөөд сав газарт нь 20-оод сая га тариан талбай, 300 гаруй сая хүн ам суурьшин амьдардаг Хятадын хөдөө аж ахуйн чухал нутаг болно. Хятадын 2 дахь том гол Хатан голын сав газар бол Хятадын үндэстнүүдийн өлгий юм. Хөхнуур мужийн Баян хар уулнаас эх авсан энэ голын нийт урт нь 5464 километр, Хөхнуур, Сичүань, Ганьсү, Ниншя, Өвөр Монгол, Шаньши, Шэньши, Хэнань, Шаньдун зэрэг 9 муж өөртөө засах районаар урсан өнгөрч Бүөхай тэнгист цутгадаг. Хөхмөрөн, Хатан голоос гадна Хятадад бас дэлхийн хамгийн урт суваг болох Бээжин-Ханжеүгийн суваг байдаг. Бээжин-Ханжеүгийн суваг бол Хятадын эртний усан аж ахуйн аврага их барилга болно. Бүр эрт манай тооллын 605-604 оны Сүй Янди хааны үед татсан юм. Энэ суваг Лөүянгаар төв болгож, хойшоо Бээжин, өмнөшөө Ханжеү хүрч, 1794 килoметр үргэлжилдэг. Бээжин, Тенжин, Хэбэй, Шаньдун, Жянсү, Жөжян зэрэг муж хотоор урсан өнгөрч, Хайхе гол, Хуайхе гол, Хөхмөрөн, Чен Тан Жян мөрний 5 их гол мөрний системийг холбож байдаг. Одоо энэ суваг Хятадын өмнөт нутгийн усыг хойт нутагт татах барилгын зүүн талын шугамын гол шугам болоод байна.
Монгол-Францын харилцаа
Монгол-Францын харилцаа бол хоёр улсын бүх талын харилцааг хэлнэ. Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Франц Улстай 1965 оны 4-р сарын 27-ны өдөр дипломат харилцаа тогтоосон байна. Франц Улс 1966 онд Улаанбаатарт,  Монгол Улс 1969 онд Парис хотноо ЭСЯ-аа тус тус нээсэн түүхтэй.
Кайли Жэннэр
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын кино жүжигчин Ангилал:АНУ-ын загвар өмсөгч Ангилал:АНУ-ын жүжиглэлтийн уран бүтээлч Ангилал:Гоо сайхны бүтээгдэхүүний бизнесмен Ангилал:Жүжигчин хүүхэд Ангилал:Кардашиан Ангилал:Лос-Анжелесын хүн Ангилал:Америкчууд Ангилал:1997 онд төрсөн
Монгол-Францын харилцаа
Монгол, Францын харилцааны үндсэн баримт бичиг болох “Найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагааны тухай Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр”-ийг 1996 онд МУ-ын Ерөнхийлөгчийн БНФУ-д хийсэн анхны албан ёсны айлчлалын үеэр байгуулснаар хоёр улсын хооронд улс төр, соёл, шинжлэх ухааны талаар хамтран ажиллах нөхцөл бүрджээ.
Орчин цагийн Монгол, Францын харилцаа, хамтын ажиллагаа улс төр, эрчим хүч, хөдөө аж ахуй, батлан хамгаалах, соёл, урлагийн салбарт эрчимтэй хөгжиж байна.
-2005 оны байдлаар, Монгол улсад Франц улсаас үзүүлсэн хөгжлийн нийт тусламж нь 2,5 сая евро байсан ба үүний дараа Эрдэнэт хот дахь ус цэвэршүүлэх байгууламж барихад 9 сая евро, Улаанбаатар хотын агаарын байдлыг хянах төхөөрөмжийн төсөлд 1,4 сая еврогийн туслалцаа үзүүлсэн юм.
2016 онд 7000 жуулчин Монгол ирж байсан бол 2017 онд 8000, 2018 онд 10,000 болж нэмэгдэж байна.
Байгуулсан баримт бичгүүд
- Бүгд Найрамдах Франц улсын засгийн газар болон Монгол улсын засгийн газрын хооронд байгуулсан агаарын замын гэрээ ;
- Францын гадаад худалдааны асуудал хариуцсан яам болон Монгол улсын Сангийн яамны хооронд байгуулсан үйлдвэрлэл, худалдааны салбар дахь хамтын ажиллагааны гэрээ ;
- Парисын худалдаа, аж үйлдвэрийн танхим болон Монголын худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимын хооронд байгуулсан хамтын ажиллагааны гэрээ.
- Цөмийн эрчим хүчний салбар дахь хамтын ажиллагааны засгийн газар хоорондын гэрээ, - Байгалийн гамшиг тохиолдох үед иргэний хамгаалалтын талаар санамж бичиг, - Ус цэвэршүүлэх асуудлаар санамж бичиг.
Боловсрол
Монгол улсад Франц дунд сургууль ажиллаж байна. /Ecole Française de Mongolie/
Зүрхний хилэн (кино)
Зүрхний хилэн  - 2017 оны 9-р сарын 29-нд нээлтээ хийсэн Монголын уран сайхны кино. Кино нь Ж.Пүрэвийн ижил нэртэй зохиолоос зохицсон байв. Найруулагчаар Бат-Өлзийн Тамир ажиллаж, гол дүрүүдэд Г.Золбоот, М.Баярбат, Э.Алдар, Б.Батсайхан, Б.Ганчулуун, Э.Одбаяр, Ж.Алтаншагай, Б.Барслхагва, Э.Долгор болон С.Идэрмаа нар тоглосон.
Эрболд алба гувчуураа нэхсэн манжийн худалдаачинтай сөргөлдөн Батгүн шоронд хоригдсон бөгөөд хэсэг нөхөдтэй хамт урд нь хэзээ ч хүн оргож зугтааж байгаагүй Батгүнээс зугтаж үйл явдал эхэлнэ. Монгол ноёдын амласан эрх чөлөөний бичгийг авахын тулд эрчүүд хамаг хүчээ дайчлах бөгөөд тэднийг барихын тулд Чин улсаас шинээр ирсэн амбан сайд Фун Жоу тэднийг барихын тулд хамаг аргаа хэрэглэнэ... Эрх чөлөө эх орон эр бие Монгол хүний арга ухаан Монгол ахуй зүрх сэтгэл нь юунд оршдог талаар өгүүлнэ.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2017 оны кино
Төв парк (Нью-Йорк)
Төв парк (Сентрал-парк; англи. Central Park) Дэлхийд алдартай Нью-Йорк хот дахь АНУ-ын хамгийн том паркуудын нэг юм. Парк Манхэттен арал дээр 59, 110-р гудамж, Тав, Наймдугаар авенюгийн хооронд байралдаг. Паркийн урт нь 4 км орчим, өргөн нь 800 метр бөгөөд нийт талбай -3,41 км². Энэхүү Паркад жилд 42 орчим сая хүн амардаг бөгөөд уг паркийг олон арван кино, телевизийн шоугаар их гаргадаг учраас их алдартай болсон.
Зүүн Карибын доллар
Зүүн Карибын доллар (EC$, East Caribbean Dollar) нь 1965 оноос хойш Зүүн Карибын мөнгөн тэмдэгтийн холбооны буюу өөрөөр хэлбэл Зүүн Карибын улсуудын байгууллагын (Британийн Виржинийн Арлууд үүнд орохгүй) мөнгөн тэмдэгт бөгөөд тусгаар тогтносон 6 улс болон Их Британийн далайн чанад дахь Карибын 2 арлын хамтын мөнгөн тэмдэгт болно.
Эдгээр улсууд нь Их Британийн колони ба хараат нутаг дэвсгэр байсан нэгэн ижил түүхтэйгээс гадна Үндэстнүүдийн Хамтын Нөхөрлөлийн гишүүд бөгөөд Доминикагаас бусдынх нь төрийн тэргүүн нь Британийн хатан хаан байсан юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Америкийн мөнгөн тэмдэгтийн нэгж Ангилал:Антигуа ба Барбудын эдийн засаг Ангилал:Доминикийн эдийн засаг Ангилал:Гренадын эдийн засаг Ангилал:Сент-Китс ба Невисийн эдийн засаг Ангилал:Сент-Люсийн эдийн засаг Ангилал:Сент-Винсент ба Гренадины эдийн засаг Ангилал:Ангилья Ангилал:Монтсеррат
Америкийн Байгалийн түүхийн мүзей
Америкийн Байгалийн түүхийн мүзей (англи. American Museum of Natural History, товч. AMNH) АНУ-ын Нью-Йорк хотын төвд Манхэттен дүүрэгт байдаг мүзей. Тус мүзей 225 гаруй эрдэм шинжилгээний ажилтантай бөгөөд жилд 120 эрдэм шинжилгээний аялал буюу экспедиц санхүүжүүлдэг байна.
Энэхүү мүзей дэлхийн хамгийн том байгалийн түүхийн мүзей юм. Нью-Йорк хотын Төв парк (Central Park)-ийн баруун хэсэгт хоорондоо холбоотой 25 барилгаас бүрддэг ажээ. Тэдгээр байруудад 46 байнгын үзмэрүүдээс гадна судалгааны лаборатори, одон орон судлалын төв болон алдарт номын сан байралдаг ажээ.
Түүх
Америкийн Байгалийн түүхийн мүзей 1869 онд эрдэмтэн Алберт С.Бикморын зүтгэлээр байгуулагдсан байна. Үзмэрүүдийг аривжүүлах үүрэгтэй "Зөвлөл"-д тухайлбал ирээдүйн АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн эцэг Теодор Рузвельт (ахлах), санхүүч Жон Морган, Моррис Жесуп, бизнесмен Уильям Дож (William E. Dodge), хуульч бөгөөд дипломат Жозеф Чоут (Joseph Hodges Choate) нар орсон байна. Хотын захиргаа мүзейн байруудыг нэмж барих, мүзейн үйл ажиллагааны өдөр тутмын зардлыг хариуцах болжээ.
Том 4 толгой
Том 4 толгой  - 2017 оны 10-р сарын 2-нд нээлтээ хийсэн Монголын адал явдалт, инээдмийн хүүхдийн уран сайхны кино. Найруулагчаар Ц.Мөнхням, Н.Ган-Эрдэнэ ажиллаж, гол дүрүүдэд Ц.Мичидмаа, С.Бишрэл, Б.Номин-Эрдэнэ, О.Эгшиглэнт-Од нар тоглосон.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2017 оны кино
Таацын гол
Хангайн нурууны өвөр хажуугаас усжих голууд дотроос хамгийн бага нь Таацын гол болно. Түүний урт 200 км, ус цуглуулах талбайн хэмжээ 9190 хавтгай дөрвөлжин км болно. Хангайн өврийн уулсын ам хавцлаас усжих жижиг гол горхиуд нийлэх тул хол урсах тусам усны нөөц эрс багассаар Нууруудын хөндийд оронгуут сэвсгэр хурдсанд шингэдэг. Зөвхөн зуны хур борооны үед Таацын цагаан нуурт хүрнэ. Усны сүлжээний нягт Нарийнтээл суманд 0.099 км/км2, дундаж налуу 0.006 болно. Голын хөндийн төрх байдал Хангайн Өмнөд бэлийн бусад голуудтай төстэй бөгөөд 1-3 км өргөн хөндий зонхилно. Хангайн өмнөх голуудын адил 10-р сарын сүүлчээс эхлэн хөлдөж, 4-р сард мөс нь хайлах ба ихэнх хэсэгтээ ёроолгүй хөлдөж халиа үүснэ. Усны ерөнхий эрдэсжилт бага 178.0 мг/л зонхилно. Үүнээс үзвэл хүн, малын унд, газар тариалан усжуулах зэрэг аж ахуйн хэрэгцээнд ашиглаж болох юм.
Ангилал:Өвөрхангай аймгийн гол мөрөн
Гэсэрийн Бат-Эрдэнэ
Хөвсгөл аймгийн Арбулаг сумын харьяат
"Хөвсгөлийн хүчтэн" дэвжээ,
"Мөрөн Вилла ХХК"-ны бөх
аймгийн залуу заан  Гэсэрийн Бат-Эрдэнэ
Барилдааны амжилт
2008 оноос үндэсний бөхөөр тууштай бэлтгэл хийж барилдаж байгаа. Анх 2010 онд Хөвсгөл аймгийн Алаг-Эрдэнэ суманд түрүүлж сумын заан цол хүртсэн. Тэр жилээ Хөвсгөл аймгийн Арбулаг суманд түрүүлж сумын заан цолоо баталсан.
2015 онд Ардын хувьсгалийн 94 жилийн ой, Хөвсгөл аймаг байгуулагдсаны 84 жилийн ойн баяр наадамд  Хөвсгөл аймгийн
Их-Уул сумын харъяат МУ-ын залуу начин Батбаярын
Даваа-Очиртой үзүүр түрүүнд үлдэж "Аймгийн заан" цол хүртсэн.
2019 онд Ардын хувьсгалын 98 жилийн ой, Хөвсгөл аймаг байгуулагдсаны 88 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдаанд зургаа даван шөвгөрсөн.
2020 онд Ардын хувьсгалын 99 жилийн ой, Хөвсгөл аймаг байгуулагдсаны 89 жилийн ойн үндэсний бөхийн барилдаанд
шөвгийн наймд үлдсэн.
Анхны багш чөлөөт бөхийн спортын мастер Алтанбагана
Арбулаг сумын биеийн тамирын багш Алтанбагана
Одоогын багш
Орон нутагтаа бэлтгэл сургуулилтаа хийдэг
Гол үндсэн мэх
зүүн хонгодох, мушгиж тонгорох мэхийг голлон хийж барилддаг
Барилдааны тал
Баруун
Биеийн жин
108 кг
Биеийн өндөр
175 см
Төрсөн он
1990.08.11
Төгссөн сургууль
Бөхийн Шонхор олимп дээд сургуулийн багш дасгалжуулагч ” мэргэжлээр суралцаж төгссөн.
Ангилал:Аймгийн заан Ангилал:Монголын дасгалжуулагч Ангилал:Их-Уулын (Хөвсгөл) хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1990 онд төрсөн
1967 оны улсын наадмын бөх барилдаан
1967 оны (Ардын хувьсгалын 46 жилийн ойн) улсын баяр наадамд 512 бөх уран мэхийг уралдуулан хийж, хүчийг үзэн барилдсанаас Төв аймгийн Жигжидийн Мөнхбат аварга түрүүлж, Увсын Хорлоогийн Баянмөнх арслан үзүүрлэжээ.
Есийн даваа
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Сангийн Пүрэвдорж
Сангийн Пүрэвдорж (1921-1993) нь Сонгинын Биокомбинатын улсын шалгагч их эмч байхдаа, 1962 оны 1 сарын 13-нд Малын гавьяат эмч цол хүртсэн, Өвөрхангай аймгийн Нарийнтээл сумын харьяат хүн юм.
Тэрээр ЗХУ-ын Эрхүүгийн Хөдөө аж ахуйн техникумын IV ангиас МУИС-д шилжин ирж суралцаж, 1948 онд малын их эмч мэргэжлээр дүүргэсэн байна. 1948-1950 онд Дорноговь аймгийн, 1950-1952 онд Өвөрхангай аймгийн малын ерөнхий эмч, 1952 оноос Биокомбинатад вакцины цехийн эрхлэгч, их эмч, улсын шалгагчаар ажилласан байна. Дэд доктор Л.Дашдаваатай хамтарч “Дотрын халдварын хордлого, брадзот өвчнийг эсэргүүцэх вакцины шинэ омог”, дэд доктор Ц.Дашцэрэнгийн хамт “Шөвөг ярын вакциныг шалгах арга зүй”, малын их эмч Д.Санжаатай нийлж “Боомын вакцины омгийн споржилтыг сайжруулах, гарцыг нэмэгдүүлэх арга”, Р.Раднаатай “Болсон махны гидролизат бэлтгэх ба желатиныг дахин хэрэглэх арга” зэрэг олон бүтээл туурвижээ. Биобэлдмэл үйлдвэрлэх, түүнийг шалгах аргыг мэргэжлийн өндөр түвшинд эзэмшсэн туршлага, санаачилгатай мэргэжилтэн байжээ. Мал эмнэлгийн ажилд олон жил идэвх зүтгэл гаргаж, тус улсын мал сүргийг элдэв халдварт өвчнөөс сэргийлэх вакцин санаачлан хийж үр бүтээл гаргасан.
Ангилал:1921 онд төрсөн Ангилал:1993 онд өнгөрсөн Ангилал:Монголын малын эмч
Бүхнээс дээгүүр
Бүхнээс дээгүүр  - 2017 оны 10-р сарын 28-нд нээлтээ хийсэн Монголын уран сайхны кино. Найруулагчаар Б.Гарамханд ажиллаж, гол дүрүүдэд Т.Саруултөгс, Ч.Цэнгүүн, Н.Намуунцэцэг нар тоглосон. Тус кино нь Оранж энтертэйнмент болон, Номадиа пикчерсийн бүтээл бөгөөд продюсерээр С.Ангараг, Ү.Баяржаргал нар ажилласан.
Ангилал:21-р зууны монгол кино Ангилал:Монгол кинонууд Ангилал:Уран сайхны кино Ангилал:2017 оны кино
Кларенс Гаусс
Кларенс Эдвард Гаусс (англи. Clarence E. Gauss, 1887 оны 1-р сарын 12-нд Вашингтонд төрсөн- 1960 оны 4-р сарын 8-нд Лос Анжелес хотод нас барсан)-америкийн хятад судлаач, дипломат.
Намтар
К.Гаусс-ын эцэг Герман Гаусс, эх нь Эмилия Ж. (Эйзенмана) Гаусс. Тэрээр 1917 онд Ребекка Луиза Баркер-тэй гэрэлсэн. Бүгд Найрамдахчуудын намын гишүүн бөгөөд протестант шашинтан байсан.
Тэр мэргэжлийн дипломат байсан. 1912-1915 онд Шанхай хотод АНУ-ын дэд консул;
1916 онд Шанхайд АНУ-ын Консул; 1916-1920 онд Сямэнь; 1920-1923 онд Цинан Консул;
1923-1924 онд Мугдэн буюу өнөөгийн Шэньян хотод АНУ-ын Ерөнхий Консул; 1924-1926 онд Цинан;
1926-1927, 1935-1938 онд Шанхайд Ерөнхий Консул; 1927-1931 онд Тяньзиньд;
1931-1935 онд Парис хотод Ерөнхий Консул;
1935-1940 онд Шанхайд Ерөнхий Консул.
1940-41 онд Австрали дахь АНУ-ын Элчин сайд.
1941-1944 оны 11-р сард Бүгд Найрамдах Хятад Улсад АНУ-ын Элчин сайд байсан.
Дипломат албаа орхиод Гаусс АНУ-ын "Export–Import Bank" банкны захирал болсон.
1960 оны 4-р сарын 8-нд Лос-Анжелес хотын "Good Samaritan Hospital" эмнэлэгт нас барсан.
Аймаг, цэргийн арслангууд
МОНГОЛЫН ҮНДЭСНИЙ БӨХИЙН ХОЛБОО 2019 ОНООС ЭХЛЭН УЛСЫН НААДАМД 4 БА 3 ДАВСАН АМЖИЛТЫГ БӨХИЙН ЭРЭМБЭНД ОРУУЛАХГҮЙ БАЙХ ШИЙДВЭРИЙГ ГАРГАСАН УЧРААС ЦААШИД ЭРЭМБИЙГ ЗӨВХӨН МОНГОЛЫН ҮНДЭСНИЙ БӨХИЙН ХОЛБООНЫ ЭРЭМБИЙН ДАГУУ Л ХӨТЛӨХ ЗҮЙ БОЛНО.
1.2 Аймгийн наадамд нэг түрүүлсэн, УБН-д дөрөв давсан арслангууд
1.2.а Хоёроос гурван удаа дөрөв давсан арслангууд 1.2.б Нэг удаа дөрөв давсан арслангууд
1.4 Аймгийн наадамд түрүүлсэн, УБН-д гурав давсан арслангууд
1.4.а Гурван удаа гурав давсан арслангууд 1.4.б Хоёр удаа гурав давсан арслангууд 1.4.в Нэг удаа гурав давсан арслангууд
1.5 Аймгийн наадамд түрүүлж, шөвгөрсөн арслангууд
*
Рэйва
Тус эрин үе нь 2019 оны 5-р сарын 1-нд эхлэх болно. Эзэн хаан Акихитогийн том хүү болох Нарухито хунтайж Японы 126 дахь эзэн хаан болох юм. 2019 оны 4 сарын 30-нд Эзэн хаан Акихитогийн Хэйсэйгийн он тоолол төгсч, 5 сарын 1-нээс Рэйвагийн эхний он тоолол эхлэнэ.
Нэр сонголт
Японы засгийн газраас шинэ оны цолыг сонгох нийт есөн гишүүнтэй багыг сонгохдоо долоон эрэгтэй, хоёр эмэгтэйг бүрдүүлсэн бөгөөд тэдний дэвшүүлсэн саналыг хэлэлцсэний эцэст цөөн хэдэн саналаас дээрх нэрийг сонгожээ. Тус багын 9 мэргэжилтэн нь:
Абэ Шинзогийн мэдэгдэл
Японы Засгийн газрын шинэ эрины нэрийг зарласан хэвлэлийн бага хурлын үеэр ерөнхий газрын нарийн бичгийн дарга Суга Ёшихидэ уламжлал ёсоор самбар дээр канжиг уран бичлэгээр бичсэн самбарыг дэлгэн харуулсан. Ерөнхий сайд Шинзо Абэ мэдэгдэхдээ "Рэйва" гэдэг нь хүмүүсийг нэгтгэн хүмүүжүүлэх соёлыг төлөөлдөг гэжээ.
Гарал үүсэл ба утга
Канжигаар Рэйва-г төлөөлөх тэмдэгт нь Японы эртний яруу найраг Маньёшү дэхь "баяр хөөртэй эв нэгдэл" гэх утгыг агуулжээ.
Шинэлэг байдал
Үүнээс өмнөх үеийн хаадын оны цолыг сонгохдоо Японы сонгодог уран зохиол соногохын оронд Хятадын сонгодог уран зохиолуудаас сонгож авдаг байсан. Энэ удаад Япончуудын өөрсдийн зохиосон эртний уран зохиолоос сонгосон нь анхны тохиолдол болжээ. БНХАУ-ын Гадаад хэргийн яамны энэ нь эрин нэрийг сонгох Японы дотоод хэрэг юм гэж мэдэгдсэн нь Японы хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр энэ асуудалд холбоотой асуултад Сино-Японы харилцааг талаар сайжруулахыг илэрхийлсэн юм.
Масахаки Тацүмигийн хэлснээр болон Масахару Мизүками (水上 雅晴), Асахи Шимбунгийн хийсэн ярилцлагаас хойш удалгүй энэ өгүүлбэр нь Маньёшү найраглал нь эртний Хятадын уран зохиолын эх сурвалж дээр тулгуурлаж зохиогдсон болохыг дурьдсан байна.
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2019)">бичсэн зүйл  ]
Эшлэл
<references group="" responsive="">
Ангилал:Дайны дараах Японы түүх
Сонгогчийн боловсрол
Сонгогчдод өгөх боловсролд эхний ээлжинд анхаарах зүйлс:
Сонгогч Та дараахь үйлдэл, үйл ажиллагаа явуулахыг хуулиар хориглодог.
Үүнд: