cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Финикс Скай Харбор Олон улсын Нисэх буудал
Финикс Скай Харбор Олон улсын Нисэх буудалнь АНУ-ын Аризона, Марикопа муж дахь Финикс хотоос зүүн өмнө тийш 7 км-ийн зайд байрладаг иргэний-цэргийн нийтийн зориулалттай нисэх буудал юм. Энэ нь Аризонын хамгийн том бөгөд хамгийн их ачаалалтай байдаг нисэх буудал, ба АНУ-даа хамгийн их ашиг орлоготой нисэх буудлуудын нэг юм. PHX нь 1214,06 га газар нутгийг хамардаг байна.
2016 уг нисэх буудал нь 43,383,528 зорчигчдод үйлчилжээ. Энэ нь дунджаар өдөрт 1,200 гаран агаарын хөлөг үйл ажиллагаа явуулж, 110,000 зорчигчид, 800 тонн гаран карго тээвэрлэгддэг гэсэн үг юм. Холбооны Нисэхийн Federal Aviation Administration (FAA) байгууллага энэхүү нисэх буудлыг 2012 онд 20,169,926 зорчигч мөн 2011 онд 20,211,799 зорчигчид үйлчилгээ үзүүлсэн гэсэн бүртгэл харуулж байна.
Энэ нисэх буудал нь 4 орон дахь 91 чиглэлд өдөрт 299 удаа явдаг American Airlines компанийн 6 дахь том буудал юм. АНУ-ын нийт зорчигчдын 48 орчим хувь нь 2016 оны 10 сарын байдлаар (23 сая зорчигч) PHX нисэх буудлаар зорчиж байгаа ба 10,000 ажилчинтай ба энэ нь хамгийн том нисэх буудал болгожээ.
Түүх
Скай Харбор нь Финикс дэх дөрөв дэх том нисэх буудал болж баригдсан Финикс. 1928 онд Scenic Airways компанийн ганц хөөрч буух зурвастай баригсан буудал ба уг компани нь Black Fridayхувьцааны зах зээлийн уналтын дараа дампуурсан юм. 1935 он хүртэл Acme Investment Company эзэмшдэг байж. Энэ хугацаанд 1930 онд American Airlines компани анхлан зорчигч болон агаарын шуудангийн үйлчилгээг эрхэлж эхэлжээ. 1935 онд Феникс хот нь Acme-аас $100,000-оор худалдаж авсан ба TWA 1930онд Сан Франциско руу үйлчилж эхэлжээ.
Дайны дараа шинэ параллель нислэгийн зурвас(гүйлтийн зам) болон диагональ нислэгийн зурвсууд зорчигчдын терминал дээр нисэх буудал ажиллаж эхэлжээ. 1953 оны хоёр дугаар сард C&GS диаграмын тус бүр 1,800м урттай 8L ба 8R нислэгийн зурвас мөн 1,700м урттай 3 гэдэг нислэгийн зурвастай болжээ.
1952 оны  10 сард $835,000 өртөгтэй Терминал 1 (анхны нэр нь WEST TERMINAL) гэх анхны удирдлагын цамхагтай болжээ. 1991 онд буулгагдаж гар утасны хэсэг болсон.
1957 оны 4-р сард өдөрт нийт 42 нислэг хийдэг болж: 16 American, 11 TWA, 10 Bonanza ба 5 Frontier. 1959 онд Нью-Иорк хот руу шууд нислэг хийдэг болж.
Bonanza Airlines moved its headquarters from Las Vegas to Phoenix in 1966. Bonanza merged with two other airlines to form Air West, which became Hughes Airwest after Howard Hughes bought it in 1970.
1978 онд агаарын тээвэр зохицуулалттай болсны дараа үүсгэн байгуулагч Hughes Airwest-ын дарга Ed Beauvais PHX-т байрласан шинэ агаарын замд зориулсан төлөвлөгөөг бий болгосон. 1981 онд тэр America West Airlines-ыг үүсгэн байгуулж, 1983 онд PHX-с үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн ба энэ нь эхний жилдээ хоёр дахин өссөн. Эхний арваад жилийн эцэст America West үндэсний хэмжээний томоохон сүлжээтэй болж, номхон далайг гатлан гарах үйлчилгээний хувь их нөлөөтэй болжээ.
Энэ хооронд Southwest Airlines компани 1982 оны 1-р сард PHX-д ирж 12 хот руу өдөрт 13 нислэг хийдэг болж: 1986 онд PHX-с өдөрт 64 нислэг хийдэг болжээ. 1992 онд Southwest хамгийн том засвар үйлчилгээний байгуулжыг нээсэн.
1991 онд America West дампуурахаас сэргийлж хамгийн том онгоцоо зарсан ба Япон хүний мэдэлд нэг зам нь орсон. Гэхдээ Continental Airline-тай хамтран ажиллан Терминал 4-өөс орон нутгийн үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа. Хэдийгээр AWA 1990 оны үед PHX-т томрох хандлагатай байсан ч 2001 оны 9-р сарын 11-ны халдлагын хор уршигаар санхүүгийн байдал нь тогвортой бус болсон. 2005 онд AWA Continental-тай хамтын ажиллагаа нь дуусгавар болж US Airways-тэй нэгдсэн. US Airways Tempe дахь AWA кампус руу төв байраа нүүлгэсэн ба нэдсэн компанид ажиллуулахын тулд AWA-ийн олон менежерүүдийг үлдээсэн.
2007 онд Тээврийн Аюулгүй байдлын Алба (Transportation Security Administration) backscatter X-ray машиныг PHX-т анхлан нэвтрүүлсэн.
ATC Цамхаг
2007 оны 1-р сарын 14-нд 99 метр өндөртэй нисэх буудлын агаарын замын удирдлагын цамхаг ажиллаж эхэлсэн. Цамхаг нь Терминал 3-ын зогсоолын гражийн зүүн талд байрлах ба мөн PHX Терминал Удирдлагын Төв (PHX TRACON)-ийг багтаасан байдаг. Энэ бол Скай Харборын дөрөв дэх удирдлагын цамхаг ба Хойд Америкийн хамгийн өндөр удирдлагын цамхаг юм.
Терминал
Нисэх буудал нь Терминал 2, 3, 4 багтах 116 агаарын хөлөгийн хаалгатай. Boingo Wireless-р тэжээгдсэн зар сурталчилгаатай үнэгүй, утасгүй интернетийг бүх Терминалд хэрэглэх боломжтой, мөн мөнгө төлвөл өндөр хурдны ямар ч зар сурталчилгаагүй интернетийг аялагчид ашиглах боломжтой.
Нисэх буудлын удирдлагууд Терминал 1-ийг ажиллагаанаас гаргасан ба зорчигчид Терминалуудын дугааруудыг аль хэдийнэ мэддэг болсноос хойш үлдсэн Терминалуудыг дахин дугаарлахыг хүсээгүй байна.
Агаарын тээврийн компаниуд ба Чиглэл
British Airways зөвхөн Атлантын далайн цааш London-Heathrow руу л нислэг үйлдэх ба мөн түүнчлэн зөвхөн нисэх буудал дахь Boeing 747-ын зөвхөн зорчигч тээврийн нислэгт үйлчилдэг. Энэ нь Хойд болон Төв Америк хамааралгүй цорын ганц үйлчилгээ юм. Lufthansa нь America West-тэй хамт Атлантын далайн цааш Frankfurt Airport руу өөр нислэг хийдэг байсан ба нэг удаа Boeing 747 нь Хаваий болон Япон руу нислэг үйлдэж байсан ч тэдгээр үйлчилгээнүүд нь одоо байхгүй юм. Гэхдээ хэд хэдэн агаарын тээврийн компаниуд АНУ-аас гадна, Хавай, Коста-Рико, Канад, мөн Аляскийн зарим хэсэг рүү шууд нислэг хийхийг санал болгодог.
Эшлэл
Ангилал:Аризонын нисэх онгоцны буудал Ангилал:Финиксийн (Аризона) барилга байгууламж Ангилал:Хойд Америкийн нисэх онгоцны буудал Ангилал:1930-аад онд барьсан
Коосэн
Коосэн(高専) буюу Технологийн коллеж нь Японд 1961 онд анх байгуулагдсан, технологийн боловсрол олгодог, олон салбартай коллеж юм. Коосэн хэмээх үг нь "Коото сэнмон гакко" (高等専門学校) буюу "ахлах мэргэжлийн сургууль" гэдэг япон үгийн товчлол болно.
2016 онд Монголоос 24 оюутан Японы коосэнд суралцахаар очсон байна. Монгол улсад 2016 оны хичээлийн жилээс япон загвараар 3 коосэн байгуулагдан ажиллаж байна.
Цахилгааны эсэргүүцэл
Цахилгаан дамжуулагчаар цахилгаан гүйдэл гүйх үед дамжуулагчаас цахилгаан гүйдэлд саад болж буй хэмжигдэхүүнийг эсэргүүцэл гэнэ. Латин цагаан толгойн R үсгээр тэмдэглэдэг ба хэмжих нэгж нь Ом(Ω). Эсэргүүцлийн урвуу хэмжигдэхүүнийг цахилгаан дамжуулал гэдэг.
Хэт дамжуулагчаас бусад бүх биет цахилгаан эсэргүүцэлтэй байдаг. Нэгэн жигд хөндлөн огтлолын талбайтай биетийн эсэргүүцэл нь түүний хувийн эсэргүүцэл болон уртад шууд пропорциональ, хөндлөн огтлолын талбайд урвуу пропорциональ хамааралтай байдаг.
R=ρL/S
R=V/I. Үүнийг Омын хууль гэдэг.
Ангилал:Цахилгаан Ангилал:Цахилгаан соронзон Ангилал:Физик тоо хэмжээ
Фабио да Силва
Фабио Перейра да Силва (Fábio Pereira da Silva, 1990 оны 7 сарын 9-нд төрсөн) буюу Фабио, Фабио да Силва нь ихэр дүү Рафаэлийн хамтаар Английн Премьер лигийн Манчестер Юнайтед багтай гэрээ байгуулж байсан, өдгөө Куинз Парк Рейнжерс багт зэллэгээр ирээд арын хамгаалагчийн байрлалд тоглож буй, Бразилын хөлбөмбөгчин юм.
Эшлэл
Ангилал:1990 онд төрсөн Ангилал:Бразилын хөлбөмбөгчин Ангилал:Бразилчууд
Ноёнтой хатанбаатар
Ноёнтой хатанбаатар нь (1531-?) Гэрсэнз жалайр хунтайжийн их хатан Хатунхайгаас төрсөн хоёр дахь хөвгүүн юм. Бэсүд, Элжигэн отгуудыг түүнд хуваарилан өгчээ. Энэ үеэс Ноёнтойн эзэмшил нь Халхын баруун гарын нэгэн гол отог болсон тухай түүхэнд бичсэн байдаг. Засагт ханы жононгийн зэргийг Ноёнтойн удам залгаж байв. XVII зууны эхээс Ноёнтойн ач хөвүүд болох Хонхуй сэцэн жонон, Бадма хатанбаатар нар Бэсүд, Элжигэн отгийг тус бүр хуваан захирчээ. Үүнээс хойш Элжигэн отог нь Ноёнтойн нутгийн зүүн хойд хэсгийг, Бэсүд отог нь Алтайн уулсыг дамнан өмнөд ба баруун нутгийг эзэмшжээ. Хожим 1735 оноос тэдний удам Засагт ханы зэргийг залгаснаас хойш ХХ зуун болтол энэ залгамж үргэлжилжээ. Нутгийн төв хэсэг нь өнөөгийн Говь-Алтай аймгийн Шарга, Халиун, Тайшир, Дэлгэр сумдын нутаг. Ноёнтойн орд өргөө нь Хантайшир уулын орчмоор нутагладаг байжээ.
1912 оны байдлаар Засагт хан аймгийн зургаан хошуунд Ноётойн харьяатууд тархан суух болсон байв. Жонон вангийн хошуу, Илдэн гүний хошуу, Бишрэлт гүний хошуунд Бэсүд нар тархсан бол, Ачит ван, Зоригт вангийн хошуунд Элжигэн отог сууж үлджээ.
Ишлэл
Ангилал:Монголын түүх Ангилал:Боржигин
Зүүнгарчуудын эх нутаг руугаа хийсэн нүүдэл
Оросын дарлалаас болж Убаши, Цэвэгдорж тэргүүтэй Торгууд 1770-аад онд нутагтаа буцаж ирсэн боловч Зүүнгар аль хэдийн Манжд эзлэгдсэн байсан тул Чин улсын мэдэлд л бууж өгөхөөс өөр аргагүй байсан тул тэднийг Үнэн сүсэгтийн чуулган хэмээн нэрлэжээ.
Ойрадын хуваагдал
Дөрвөн Ойрадын холбоо (Баруун Монгол) зүүнтээ Илийн хөндийгөөс баруунтаа Ховд, умрын Саяaнаас өмнийн Алтантагшийн нуруун хүртэл өргөн уудам нутагт Зүүнгарын эзэнт улсаа байгуулж явлаа. Тогоон, Эсэн хааны үед бүх Монголыг гартаа атгаж, нанхиадын Мин улсын хааныг олзолж, сүр хүчийг бадруулж байв. Тэр үеийн нанхиадын түүхэнд Баруун Монголын эр нь бяртай, морь нь шандастай, цэрэг нь шороон түм хэмээн дальдарч бичсэн байдаг. 1453 онд Эсэн хаан тэнгэрт хальж, Баруун Монголын холбоо хүчин доройтоход Зүүн Монголд тэдний нөлөө буурчээ. Түүнээс хойш 150 гаруй жил Зүүнгар дангаараа үлдсэн. 17 дугаар зууны эхээр Баруун Монголыг Хархул хаан нэгтгэн захирч, “Хунтайж” гэж өөрийгөө нэрлэн суув. Түүний хүү Баатар Хунтайжийн үед нэгдсэн Баруун Монголын ноёд эрх чөлөө хайж, өвсний сөл даган, Хошууд, Торгууд аймгууд Зүүнгарын нутгийг тэлэхээр хоёр тийшээ салан нүүсэн байна.
Хошуудын Гүш хаан өөрийн албатаа авч, өмнө зүгт нүүж, Алтантагшийн нуруунаас зүүнтээ Цайдамыг туулан, Хөхнуурт хүрч, улмаар 1637 онд Лхасыг дайлаар мордон, Түвдийг эрхэндээ оруулж, Шар малгайтан Гэлүгвагийн ёсыг өргөх боллоо. Цайдамыг тав хувааж, “Таван Цайдам” гэж нэрлэж байсан нь Хошуудын Хөхэт Бэйс, Хурлиг Бэйс, Баруун Засаг, Зүүн Засаг, Тэйнэр нарын таван нутаг юм. Тэд засаг захиргааны хувьд 21 хошуунд хуваагдах 2000 гаруй өрхөөс бүрдэж байв. Гас нуур, Тэйнэр нуурын хавьд нутаглаж байсан Монголчуудыг “Дээд Монгол” ба Хөхнуурын Монголчууд хэмээн хожим нэрлэх болжээ.
1618 онд Торгуудын Хо Өрлөг (Бор Өрлөг ч гэдэг) тавин мянган өрх албатаа дагуулан, баруун хойш нүүдэллэж, замдаа таарсан нүүдэлчин аймгуудыг арчсаар 1630 онд Уралын нурууг даван, Оросын тал руу цөмрөн ороход, түүний 6 хүү нь 25 мянган Торгуудыг удирдаж явжээ. Тэд цаашилсаар Ногай, Кипчак, Татарын зарим аймгууд, Oросын тосгодыг эрхшээлдээ оруулсаар Астарханд тулсан байна. 1643 онд Астарханыг эзлэх тулалдаанд хотын хананы гадна Бор Өрлөг алагдаж, түүний хүү Шихир Дайчин хаан суув. Шихир Дайчины хүү Пунцагтай Оросын хаан найрамдлын гэрээ байгуулж, Ижил мөрний хөвөөгөөр тэднийг нутагшуулах болжээ. Ижилийн Торгуудууд хавь ойроо түүвээсэн ч Оросын хаан мэдээгүй цариалж, мусалмануудтай өмнөд талдаа дайтаж, сэхээ муутай байж.
Түүх
Баруун Монголын хүчин суларч, өмнөдөд Манж нар Монгол аймгуудыг эрхшээлдээ оруулж эхэлсэн тул 1640 онд дөчин дөрвөний цаазыг Баатар Хунтайж Халхтай нийлэн хийж, түүнийгээ хотлоороо даган мөрдөх болжээ. Тэр цаазад Хо Өрлөг, Гүүш хаан Төрбайх нар тамгаа үлдээсэн нь лавтай тэд бүрэн салаад явчихаагүй байсныг харуулж байна. Баатар Хунтайжийн хүү Галдан бошигт хаан ширээнд суугаад зөстэй эрсийн чадал, сурсан эрдэмдээ эрдэж, Халхыг дайлаар мордож, цусан далайд живүүлсэн. Одоогийн жуулчдын бааз байдаг Элсэн тасархайн ар талын Хөгнөхаан уулын нэр үүссэн домгийг дурдвал, Галдангийн цэрэг Халхын мянган ламыг энэ уулын өвөр дэх хүрээн дээр мал мэт засаж, хөнгөлсөн учир эл уулыг Хөгнөхаан гэж нэрлэжээ. Хүчтний дэргэд хүчгүй нь буруутай хорвоо хойно Халхууд аврал ирэн зугтсаар Манжийн Энх-Амаглан хааны нөмөрт очиж, өршөөл гуйжээ. Галдангийн хийсэн эл үйлдэл Монголыг Манжид эзлүүлэх нөхцөлийг хурдан бүрдүүлсэн. Халх аймгуудыг хөөсөн Галдангийн цэрэг Цагаан хэрмэнд дөхөж очоод, Манжийн их цэрэг, Монгол хаадын нэгдсэн цэрэгтэй тулж, их тулалдаан болжээ. Тэр тулалдаанд Зүүнгарын 125 мянган морин цэрэг 10 мянган тэмээгээр бамбай хийн дайралтанд орсон гэдэг. Манжийн цэрэг их буу хэрэглэж, Галдангийн тэмээн бэхлэлтийг үймүүлан сандаргаж, цэргийг нь дарахад, Галдан бүслэлтээс зугтан гарч, саринасан цэргээ цуглуулан Гэрэлчийн гол дээр Манжийн цэрэгтэй дахин тулалдаж ялагдах үед өөрийн хатан Анугаа алдсан. Галдан цөөн нөхдийн хамт зугтсаар Илийн хөндийд буцаж ирэхэд, түүний ах, хорсолд автсан Цэвээнравдан Галдангийн амийг 1697 онд хороосон байна.
Цэвээнравдан Зүүнгарын эзэнт улсыг захирч байхдаа Манж, Халхтай олон удаа өгөө аваатай дайтсан. Манжийн Энх-Амаглан хаан 1719 онд их цэргээ явуулж, түүний хүчийг ихэд сулруулжээ. 1727 онд Цэвээнравдан хорлогдож, хүү Галданцэрэн нь хаан суув. Галданцэрэн 1730 онд Халх Монголын нутгийг дайлаар эзэлж, цагаан хэрмэнд дахин тулсан байна. Гэвч тэд 1732 онд Халх, Манжийн хамтарсан цэрэгт хиар зохиулж, Баруун Монгол дахиж хөл дээрээ босч ирэхгүй болтлoo доройтов. Манжийн түүхийн эх сурвалжид бичсэнээр Дөрвөн Ойрдын аравны есөн хувь буюу 6 зуун мянгыг устгасан хэмээн өгүүлдэг. Гэхдээ Баруун Монгол байсаар л байсан. Баруун Монгол доройтон доройтсоор Манжид нэгдэх ёслол 1754 онд Бээжинд болсны дараа Өөлдийн ноён Амарсанаа бослого гарсансан ч, түүний холбоотнууд хүрэхээс өмнө Манжийн найман тугийн цэрэг Зүүнгарт хүрч, Амарсанаа давуу хүчинд автан, хойш зугтсаар замдаа улаан бурханаар өөд болжээ. Баруун Монголын тусгаар тогнолын тэмцэл үүгээр шувтарга болсон. Yнэнийг хэлэхэд үндэс угсаагаа хамгаалах гэхээсээ илүү өөр хоорондоо хэдэн ноёд тэмцсээр Монгол түмэн бүхлээрээ Манжийн аманд унасан байна.
Харин Ижил мөрний Торгуудуудын хувьд түүх өөрөөр бичигджээ. Шихир Дайчины хүү Пунцаг хаан сууж байхад Зүүнгарынхан олноороо Манжаас дайжин хүрсэн. Хошуудын Хөндлөн Убаш өөрийнхөө 3 мянган өрх албатаа дагуулан Оросын нутаг Ижил мөрний сав газар хүрэв. Пунцагийн хүү Аюк хаан сууснаар хагас зууны турш Торгуудууд Еврoпт нэрээ мөнхөлжээ. Аюк хаан Далай ламтай холбоо тогтоож, Их Пeтeр хаан Ижилд ирэн, Аюктай золгосон. Торгуудын морьт хороо байгуулж, Оросын Оттман Түрктэй хийсэн дайнд тэд жинхэнэ эрлэг нь болж явaв. 1707 онд Шведийн хаантай хийсэн дайнд Торгууд Монголчууд гарамгай гавьяa байгуулсан. 1714 онд Торгуудад Манжийн хаан элчээ илгээв. Манжийн элч тэднийг Зүүнгарынхаа говьд буцаж ирээд Манжид туслан, Цэвээнравдантай дайтахыг ятгасан. Өөрийн охиноо Цэвээнравданд сүй тавьж өгсөн Аюк хаан Манжийн ятгалгыг эрс эсэргүүцжээ. 1724 онд Аюк хааныг таалал төгссөний дараа түүний хүү Цэрэндoндoв хааны ор суусан боловч, том ах Дондог-Омбод хаан ширээгээ алдсан. 1741 онд Дондог-Омбыг тэнгэрт халихад, хүү Дондог тайж хааны ор суув. Дондог тайжийн үед Зүүнгарт явуулсан Манжийн харигслалаас зугтсан Хошууд, Дөрвөт, Хойд овгийнхон ихээр ирж Ижилд суурьшлаа. 1758 онд өөрийн хүү Увшийг хаан суулгав. Ижил мөрний сав нутагт хүчирхэгжсэн Увш хааны Торгуудууд хавь ойрынхондоо халгаатай байсан тул Оросын 2-р Елизабез тэднийг Козакуудаар хүрээлүүлэн эрх мэдэл, үйл ажиллагааг нь хязгаарлаж эхэлсэн. Оросууд Торгуудуудын Түвдтэй холбогдох замыг зориуд тасалж эхлэв. Улмаар Козакууд Торгуудуудын ул мөрийг мөшгих болсон. Увш хаан энэ бүх үйл явдлыг сайтар мэдэж, Оросын мэхнээс удаа дараа мултран гарч, тэднийг “дөнгөтэй баавгай” гэж тохуурхаж байлаа. Тэрээр зориуд 30 мянган цэргийг 1768-1769 онуудад Түркийн дайнд оруулж, их хэмжээний зэвсэг олзолж авсан. Ийнхүү урьдаас их нүүдэлд бэлтгэв. 1770 онд Ижил мөрний мөс хөлдөхийг хүлээж байлаа. Увш хаан 80 мянгаа цэргээ цуглуулж, Зүүнгарын зүг нүүхээ мэдэгдээд, Ижилийн хөвөөгөөр нутагласан бүх ардаа хурaах даалгавар тэдэнд өглөө. 1771 оны 1 сарын 5-нд их нүүдэл хөдлөхийн урд шөнө гайтай цасан шуурга дэгдэж, Ижил мөрний мөс цөмөрсөнөөр баруун эрэгт нутаглаж байсан Монголчууд хааны тушаалыг биелүүлж чадалгүй тэндээ үлджээ.
Торгуудын энэ их нүүдэл 7 сар үргэлжилж, 4 мянган км замыг туулахдаа, Оросуудын тавьсан түмэн бэрхшээлтэй учирч, зам зуурын таарсан цус урсгасан олон дайн, өлсөгөлөнд сульдан ядарч, үхэж үргэдсээр 4 зүүн мянган Торгуудаас зөвхөн 125 мянга нь Зүүнгарын говьд хөл тавьжээ. Наад зах нь гэхэд тэдний зам дахь бүх худгийг хордуулсан байсан гэдэг. Манжийн хаан тэднийг баяр ёслолын байдалтай угтаж аваад, Зүүнгарын говийг 10 мужид хувааж, Торгуудуудад захируулжээ. Ижил мөрний баруун эрэгт 15 мянган өрх буюу 70 орчим мянган Торгуудууд үлджээ.
Торгууд Шинжаан руу буцсан аялал
Хэдэн шийдэмгий эрчүүд Түвд, Монголыг эрхэндээ оруулаад байсан Манж руу очив. Манжийн хаан зөөлөн засаг, газар нутаг амлав. Түүнчлэн: " та нар нутагтаа ирснээр дураараа нүүж сууж, бурхан шашнаа хэнээс ч айж эмээлгүйгээр чөлөөтэй шүтэх болно" гэж уламжлуулав. Халимаг ноёдод энэ л ганц гарц байв. Тэд гэр бүл, албат иргэд, бүхий л мал сүргээ аваад хуучин нутгаа тэмүүлэн зорихоор тохиров.
Халимагийн хан Манжийн хил хүртэл нүцгэн уудам тал, элчилгүй халуун цөлөөс бүрдэх олон зуун, хэдэн мянган км зам туулах учиртайг түгшингүй тооцоолж байв. Yүнээс гадна тэдний замд алхам бүрт тааралдах эртний өст Башкир, Киргиз болон бусад нүүдэлчин аймгууд дайран довтлох нь тодорхой. Түүнчлэн Орос гүрэн өөрсдийн харьяанаас бүхэл бүтэн нэг үндэстэнг бүхий л мал сүрэгтэй нь цуг зүгээр л тавиад явуулна гэж үгүй, Халимагуудын заналт дайсан Козакуудыг араас нь нэхүүлж, голтой бүхнийг нь хядуулах болно.
Ийм учир хуран цугласан халимаг ноёдод шийд гаргахад тун хүнд байлаа. Тэд өөрсдийн цорын ганц баялаг болох тал дүүрэн бэлчих мал сүргээ бахархан харж, тэдний мөөрөлдөх, майлалдах дууг таашаан сонсоно. Гэвч хэрэв энэ мал сүрэг үгүй болвол Халимаг түмэн хэрхэн амьдрах вэ? Гэр бүрт хашхиралдан, уйлалдах бяцхан үрс нь өсөж томроод хэн болох вэ? Тэдэнд 2 л гарц байлаа: нэг бол хуучин нутгаа зорих эсвэл тэндээ үлдэж үндэстнийхээ хувьд мөхөх. Хавчилт, шахалтаас залхсан ард түмэн нутгаа хаяж нүүхээр шийдэв. Хүн төрөлхтөний түүхэнд гарсан өөр нэгэн алдартай нүүдэл бол Эксодус, Египетээс гарсан Еврей нарын нүүдэл юм. Мозесийн адилаар Халимагийн удирдагч ард түмнээ уриалан дуудаж, нэг дүгээр сарын эхээр Волга мөрний эргээс хөдөлжээ.
Баруун Халмагчууд тохирсон дохиог сонсоогүй юу эсвэл гол гаталж чадсангүй юу мөрний нөгөө эрэгт үлдэж хоцорчээ. Хожим тэд Каспийн тэнгисийн орчим суурьшсан юм. Оросын хувьсгалаар цагаан хаанд үнэнч байж, түүнийг дэмжсэнийхээ шийтгэлийг хатуу ширүүнээр амсчээ. Дэлхийн хоёр дугаар дайны үеээр ч тэднийг олноор нь устгажээ. Америкийн Нью Жерси болон бусад газар дүрвэгч Халимагууд цөөн тоогоор амьдарч байна. Мөн Оросын холбооны улсад Халимагийн улс оршин буй.
Зүүн Халимагчууд 300000 иргэдээ аван алс хол орших уугуул нутгаа зорин босов.Бэлтгэлээ сайтар базаасан байв. Халимагийн морьтон баатрууд дайран байлдах-, болон хамгаалан дагалдах- ангиудад хуваагдаж үүргээ хурдан, гавшгай, найдвартай биелүүлж байв. Ачаа хөсөг, эмэгтэйчүүл хүүхдүүдийг суулгасан уртаас урт тэмээн жингийн цувааг зарим нь хамгаалж байхад, бусад нь буу, сум хүрэх зайд явж гадны довтолгоог хамгаалан байлдаж байв. Оросуудаас зугтаж буйг нь саатуулах гэсэн хэн бүхнийг урьдаас нь довтолж устган сөнөөхөөр шилмэл эрчүүдээс бүрдсэн тусгай анги ч байгуулав.
Энэ мөчийг хүртэл Оросын харуулынхан Халимагуудын их нүүдлийн талаар юу ч мэдээгүй байв. Сандарч мэгдсэн Астраханы амбан захирагч чарга хөллөн энэ тухай мэдэгдэхээр биечлэн умардыг зорин хөдлөв. тэр өдөрт 300 майл газарыг туулан давхисаар, туйлдаа хүрч ядарсан амьтан хатан хааныхаа өмнө очжээ. Тэгээд эцсийн хүчээ шавхан байж хатан хаандаа бүхэл бүтэн нэг үндэстэн ганцхан шөнийн дотор зугтаад явчихсан итгэхийн аргагүй мэдээг хүргэжээ. Тэр дор нь хатан хаан генералуудаа цуглуулж, их цэрэг авч халимагийн хойноос мөрдөн хөөх, ямар ч үнээр хамаагүй нүүдлийг зогсоох, дүрвэгсдийг баривчлах, эсэргүүцвэл устгах тушаал өгчээ.
Зүүн тийш 500 орчим километрт Козакуудын амьдардаг Яик гол урсаж байв. Тэдгээр козакууд Халимагуудтай ихээхэн тулалддаг, өширхөж хонзогносон дайснууд нь байлаа. Халимагийн Хан харьяат ардаа улам шавдуулан урагшлуулсаар Яик гол хүрэв. Гэвч тоолшгүй олон хонь, бог мал явдал даахгүй хоцорч, үхэж үрэгджээ. Голын эрэг дээр ширүүн тулаан болж Козакууд 9000 Халимагийн амийг авав.
Козакууд жаахан амсхийж байгаад нүүдлийг гүйцэн очиж, Туркай гол хүрэх замыг нь хааж болох байв. Иймээс халимагуудад аль болох хурдан цааш хөдлөхөөс өөр арга байсангүй. Нүүдэл цааш хөдлөөд нэг өдөр болов уу үгүй юу маш ширүүн цасан шуурга эхэлж, нүүр нүдгүй цас, мөс, хүйтэн жавар шавхуурдаж эхлэв. Мал сүргээс ихэнхи нь осгож, үхэрнүүд нь цасанд шигдээд толгойгоо даахгүй унаж үлдэв. Халимагууд түр буудаллаж, үлдсэн хэдэн үхрээ алж, махны нөөц бэлтгэж авлаа.
Цас хөлдөж, гадарга дээгүүр нь морь тэмээ явж чадахаар болмогц нүүдэлчин олон шамдан хөдлөв. Морь малын туурай хага үсэрч, явдал нь саарна. Орхигдсон мал, агт морьдыг зовлонтой, удаан, аймшигт үхэл хүлээх.
Туркай гол хүрэх замд нэгэн том даваа (уул) байлаа. Тэр давааг Козакуудаас арай чүү түрүүлэн давж чадав. Халимагуудын чанх ардаас Оросын арми, дайсагнасан Башкир, Киргизийн болон бусад аймгуудын нэгдсэн цэрэг ойрхон нэхэж байв. Өөр нэг Оросын цэргийн нэгтгэл Козакуудын хамтаар Туркай гол хүрэх замыг нь амдан тосож байлдахаар хөдлөв. Халимагууд Туркай гол хүртэл 2000 гаруй км газрыг туулж чадах эсэх нь замд тааралдах бусад голын гарам газрыг гарах аргагүй болгосон байх вий шалтгаалж байлаа.
Эцэс төгсгөлгүй мэт зовлон шаналалаар дүүрэн үхлийн гэмээр цуваа чадах чинээгээрээн урагшилсаар. Шөнөдөө хөлдөж хоносон нялхсаа эхчүүл нь орхиж явахаас өөр аргагүй. Хар тэнхээгээ барсан настайчуул нүүдлийн хурдыг дааж чадахгүй үлдэцгээнэ. Тэд орхин одож буй нүүдлийн цувааны ардаас гунигтайгаар харж их цасан дунд бөртийсөөр сууж хоцроно. Өвгөчүүл нь нялх ач нартаа дулаан дахаа үлдээж, салах ёс гүйцэтгэнэ. Тэднийг алгуурхан хөлдөх аймшигт үхэл хүлээж байлаа. Зарим настай эмгэчүүл үхсэн үхрийн сэг тэврэн дулаацахыг оролдож, гунигт төгсгөлтэйгээ үл эвлэрэн тэмцэнэ. Шархагдагсад, сул доройтнуудаа ч гэсэн хувь заяанд нь даатгаад орхихоос өөр аргагүй болов. Гэхдээ тэднийг аль болох аврахыг хичээж байсан аж. Бүлтэй, чадалтай эрчүүд нь эмээлийнхээ бүүрэгнээс бусдынхаа морийг уяах, өвчтнөө дүүрэх, сундлах зэргээр хоёроороо явах аргагүй болох эцсийн мөч хүртэл зүтгэж байлаа. Галгүй, идэш уушгүй болсон нэгэн нь осгох нь алхам бүрт. Шөнө нойрондоо хэт автах юм бол үүрээр хэзээ ч дахин сэрэхээргүй болно. Энэ бол хэлэхийн аргагүй аймшигт нүүдэл байлаа. Арайхийж хавар болж дулаарсан ч үлдсэн хүмүүсийг Туркай гол хүрэхээс хамаагүй өмнө дайснууд гүйцэж ирэв. Жижиг тулаанууд байнга ар араасаа цувран үргэлжилнэ. Сүүлдээ дайснууд хаанаас дайраад байгаа нь мэдэгдэхээ больж, учир замбараагаа алдмой.
Гол гатлах гэж буй Халимагууд бол үнэхээр дарлагдаж зовсон зугтагсад болж хувирсан байлаа. Урьд нь тэд баяр баясгалангаар дүүрэн, элбэг хангалуун амьдарч, тарга сайтай үхэр сүргээ бэлчээж, Монгол эрийн шүтээн болсон эмнэг сайн адуу морьдоо сургаж унадаг хийморлог ард түмэн байв. Аз жаргалтай, сайн явсан цагтаа тэд тэмээг голсхийж, нэг их тоодоггүй байлаа. Гэвч зугтаж явахад нь голсон тэмээ голд орж, тэдний ганц найдвар нь болов. Ясандаа тултал турж эцсэн ч хэдэн тэмээ нь л нүүдлийн бэрхийг нугалж байлаа.
Хүүхэд, хөгшид нь үхэж, залуу эрчүүд олноороо тулаанд эрсдсэн тул нүүдлийн цуваа чимээ аниргүй, тун чиг дүнсгэр. Чимээгүй гунигийг дайсны зэрлэг довтолгоо л үе үе тасалдуулна. Анх гарсан хүмүүсийн гуравны нэг нь үгүй болжээ. Yлдсэн хүмүүс ясан дээр нөмөрсөн арьс болтлоо турж эцжээ. Дайснаас урьтсан мөч бүхнээ ашиглан, үлдсэн хэдэн маландаа шинэ ногоо идүүлж, хүн малгүй тэнхэрч авахыг хичээж байв.
Голын эрэг рүү дөхөх тусам тэднийг устгах тушаалтай дайснууд нь ч алхам бүрээр ойртсоор байсан тул алгуурлаж болохгүй байж. Голын гарамыг нүүдлийн цувааны сүүлч дөнгөж гатламагц тэртээ их талд аймшигтай тоос босч, тэнгэр харанхуйлав. энэ бол Орос, Козак, Киргиз, Башкирийн их цэргийн морьдын тоос биз. Халимагууд өдийг хүртэл 3,000 илүү км замыг туулаад байв, гэвч Монголын хил хүртэл дахиад энэ хэрийн зам үлдээд байлаа.
Хүлээж байснаар хамгийн аймшигтай таамаглал үнэн болов. Орос цэргийн давших хурд хэтэрхий удаан байна гэж тэсэж ядсан Башкир, Киргизүүд урагши түрүүлэн гарч Халимагуудыг гүйцэж довтлов. Халимагийн хан эцсийн хүчээ шавхан байж, цэргээ засаж тосон байлдав. Долоо хоног өдөр шөнөгүй зууралдан, асар их цус асгаруулан тулалдсаны эцэст Киргизүүдийг ялж, Башкир, Козак тэргүүтнийг дутаалгав.
Гэвч дайснууд нь дахиж хүчээ зузаатгаад эргэж дайрах нь дэндүү тодорхой. Ядарч туйлдсан Халимагуудын ихэнхи нь бууж өгөхөд бэлэн байлаа. Зугтах санааг гаргаж, бүгдийг удирдсан Уваши Хунтайж бүх хариуцлагийг өөр дээрээ хүлээж, Цагаан Хаанд очоод шийтгүүлье харин ард түмнийг минь битгий алаач гэж гуйяа. Халимагийн баатарлаг гавьяаг тоочвол хатан хаан Катарина өршөөх нь гарцаагүй гэв. Гэвч Цэвэгдорж энэ хүртэл зугтлаа, үр дүнг нь үзье, эцсээ хүртэл тэмцье гэж ятгав. Тэр дороо аймгуудын ахлагч нарын хурилдаан болов. Ноён бүр үгээ хэлэв. Цөхөрч туйлдсан тэд зовлон зүдүүрээ мартан байж Монгол хурилдаан хийх ёс жаягаа гүйцэтгэв. Зөвлөлдсөний эцэст : Хэдий Оросын хатан хаан өршөөж тун магадгүй гэлээ Башкирууд биднийг яавч зүгээр орхихгүй. иймээс цааш зугтья гэсэн санал давамгайлав.
Энэ шийдвэрээ гаргамагцаа асар хурдан хэрэгжүүлж эхлэв. Дорно зүгийг зорин үтэр түргэн хөдлөв. Тэдний өмнө их цөл дурайн угтаж байлаа. Аль хэдийн зун болсон тул тэнд халуу шатна гэж тоймгүй. Хэдхэн сарын өмнө хөлдөж үхэх аюулаас арайхийж мултарсан нүүдэлчдээс олон нь хэт халуунд амиа алдав. Морь малын тамир тасран унаж байв. Цангах, харангадах нь хамгийн аймшигтай, зовиуртай тарчилгаан болж, ойр орчим орших бүх худаг, шавар шалбааг, гол горхийг өлсөж ядарсан мянга мянган зугтагсад дусал ч үлдээлгүй шимж соров.
Халимагуудыг жаахан амсхийж болохуйц гайгүй газар хүрмэгц л Башкирууд улайран довтолж байлаа. Башкирууд тэднийг бүрэн бүсэлжээ. Халимаг эрчүүд зэр зэвсэг, сум зэрэг байдгаа бараад, бүх хутга сэлмээ хугартал тэмцсэний дараа дайснуудаа ноцон барьж хурц шүднүүдээ шигтгэн тас хазаж, тасар татаж явав.
Волга мөрний эрэг дээрээ баяр хөөртэй эхэлсэн нүүдлээс бүтэн найман сарын дараа буюу ес дүгээр сарын дундуур Халимагууд Тэнгэр нууранд хүрч, Манж гүрний хил дээр ирэв. Нуурын эрэг дээр зүрх шимшрэм явдал болов. Их цөлийг арайхийж туулсан морь мал, хүмүүс бүгд хүйтэн ус руу ухаан жолоогүй дайрцгаав. Замдаа бие биенээ унаган дарав. Халимагуудыг усанд хүрэв үү үгүй юу Башкирууд араас нь дайран оров. Башкирууд энэ удаа цуснаас илүү усанд улганасан шунаж байв. Башкир дайчид хатаж омголтсон уруулаа усанд дүрж, цангаагаа гаргангуутаа сэлмээ шүүрэн уснаас дөнгөж цухуйх улаан залаат малгай бүхий толгойнуудыг тас цавчиж эхлэв. Алхам бүрт гардан тулаан өрнөж, Халимагууд нуурын гүн рүү шахагдаж эхлэв. Өчнөөн их мөрөөсөл болсон усандаа олон хүн живж үхэв.
Золоор Манжийн хааны Монгол цэргүүд ойр байв. Тэд дайран ирж чөтгөр, шуламын Башкируудыг хиартал цохиж цөл рүү буцааж хөөлөө. Халимагууд ингэж аюулгүй байдалд оржээ. Манжийн хаан тэдэнд Идшийн голд нутаг зааж өгч суулгав. Нутгаа тэмцэж нүүсэн Халимаг түмнээс гуравны нэг хүрэхтэй, үгүйтэй нь л 6000 гаруй км урттай тамын аялалаас амьтай, голтой төдий тэсэж гарсан байлаа. 300000 Халимагуудаас 200000 аас илүү нь нүүдлийн замд үрэгдсэн гэсэн үг ээ.
Ангилал:Ойрадын түүх  Ангилал:18-р зууны Монголын түүх
Тарлан сар
Тарлан сар нь байц хад, цохио эсвэл модонд үүр засан 4 өндөг гаргана. Задгай тал газар ан хийж жижиг мэрэгч, хөхтөн болон сэг иддэг.
Гадаад төрх
Энэ сар нь Buteo төрөл ба өргөн далавчтай. Ойн сартай харьцуулахад илүү урт далавчтай бөгөөд бүргэдтэй төстэй юм. Өдний өнгө зүс нь олон янз байх боловч, ерөнхийдээ ар нуруу нь бор, гэдэс хэвлий хэсэг нь бараан, толгой нь цайвар байна. Сүүл нь цагаан, үзүүр хэсэг нь хар юм. Канадад амьдрах зарим нь бүх бие нь хар бараан байдаг. Хөлийн хуруу нь үсэрхэг бөгөөд биеийн хэмжээтэй харьцуулахад богино хуруутай.
Нас бие гүйцсэн тарлан сар 1 кг гаруй жинтэй, далавчаа дэлгэхэд 134 см, биеийн урт нь 50-60 см болно. Эмэгчин нь биеэр том юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Сарынхан
Сергей Брин
Сергей Михайлович Брин (Серге́й Миха́йлович Брин; 1973 оны 8 сарын 21-нд төрсөн) нь Орос гаралтай Америкийн тооцон бодох шинжлэх ухааны эрдэмтэн, бизнесмэн бөгөөд өөрийн бүтээсэн хайлтын систем, онлайн сурталчилгааны технологидоо тулгуурлан, Ларри Пэйжтэй хамт дэлхийн хамгийн том интернэтийн компани болох Гүүгл, Инк.-ийг байгуулснаараа алдаршсан хүн юм.
Брин ЗХУ-аас АНУ руу 6 настайдаа цагаачилжээ. Мэрилэндийн их сургуульд бакалаврын зэрэг хамгаалсныхаа дараа аав, өвөөгийнхөө замаар математикийн чиглэлээр суралцаж, чингэхдээ тооцон бодох шинжлэх ухаанаар давхар мэргэшжээ. Төгссөнийхөө дараа Стэнфорд руу шилжиж, тооцон бодох шинжлэх ухааны докторын зэрэг горилон суралцаж байхдаа Ларри Пэйжтэй танилцан нөхөрлөжээ. Тэд дотуур байрны өрөөндөө хямдхан компьютер тавьж, Бриний бий болгосон мэдээлэл олборлох системд үндэслэн хайлтын системийг бий болгох судалгааны ажлаа хийж эхэлсэн байна. Тэрхүү програм нь Стэнфордод алдаршсанаар тэд докторын зэрэг хамгаалахаа больж, Гүүглийг байгуулан, гараж хөлслөн ажиллаж эхэлжээ.
Эшлэл
Ангилал:1973 онд төрсөн Ангилал:АНУ-ын бизнесмен
Сасаки Садако
Сасаки Садако (佐々木 禎子, 1943.01.07 - 1955.10.25) бол Атомын бөмбөгдөлтөд өртөн Хирошима хотод амьдарч байсан япон охин бөгөөд 1945 оны 8 сарын 6-нд Хирошима хотод атомын бөмбөг хаях үеэр 2 настай байсан. Садакогийн дурсгалыг хүндэтгэн түүнийг насан эцэслэсний дараа Мянган цаасан тогоруу хийсэн нь үнэт дурдатгалт дурсгалыг бий болгосон.
Түүх
Дэлхийн 2-р дайны үе, Америкийн Нэгдсэн Улсын зэвсэгт хүчин Японд том цохилт өгөхөөр Атомын (цөмийн) бөмбөгийг Хирошима, Нагасаки хотууд дээр хаясан бөгөөд олон мянган хүн шатаж, хүчлийн бороог ууцгаан үхэж байв. Амьд гарсан нэгэн нь эдгэршгүй өвчинтэй болж байлаа. Тэнд амиа алдсан хүний тоог ойролцоогоор 246 мянга гэсэн судалгаа бий. Хирошима хотод Сасаки Садако охин амьдарч байсан бөгөөд бөмбөг хаях үеэр тэрээр дөнгөж 2 настай байжээ. Тэр үед гаднаа ямар ч гэмтэл, шархгүй байсан тул "Азаар аврагдсан НЭГЭН" гэж ерөөсөн гэдэг. Түүнээс 9 жилийн дараа гэнэт өвдсөн бөгөөд тэрээр 2 настайдаа цацрагт идэвхт бодист хордсон нь аажмаар биед нь нөлөөлж "Цусны хорт хавдарт" өвчин тусахад хүргэсэн байна. Эмч түүнд амьдрах 1 жилийн нас үлдсэн хэмээн гэрийнхэнд хэлжээ. Охин эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлэн, өөрийн болон бусад хүмүүсийн өвчин түргэн эдгэрээсэй гэж өдөр бүр залбирч байсан нь гайхалтай. Мянган цаасан тогоруу хийвэл амьд гарч, өвчин нь хурдан эдгэрдэг гэсэн японы хуучны домогт итгэн өдөр бүр уусан эмийнхээ цаасыг хадгалан Цаасан шувуу нугалж эхэлсэн юм. Охин нугалсаар л... Аль хэдийн найман сар өнгөрсөн бөгөөд охин 644 шувуу хийгээд өвчнөө даалгүй нас баржээ. Энэ явдал хүн бүрийн сэтгэлд хүрч энх тайван, цөмийн эсрэг зогсох нэгдмэл сэтгэлийг бий болгосон гэдэг. Японы ард түмэн нэг зэрэг хөөрхий охинд зориулан цаасан шувуу хийж эхэлсэн бөгөөд охиныг өнгөрснөөс хойш нэг жилийн дотор зуун мянган цаасан шувуу Хирошима хотод цугларчээ.
Мөн үзэх
Мянган цаасан тогоруу
Ангилал:Хирошима дахь цөмийн бөмбөгдөлтийн хүн Ангилал:Энхтайвны хөдөлгөөн Ангилал:Цаасаар урлагч Ангилал:Хүүхэд Ангилал:Япончууд Ангилал:1943 онд төрсөн Ангилал:1955 онд өнгөрсөн
Адриан Регаттен
Адриан Регаттен (Adrien Regattin; 1991 оны наймдугаар сарын 22-нд Шампиньи-сюр-Марн хотод төрсөн) — Мароккогийн хөлбөмбөгчин бөгөөд Франц «Тулуза» болон Мароккогийн шигшээд хагас хамгаалагчаар тоглодог.
Замнал
Регаттен 2009 оны зургаадугаар сард «Тулузад» нэгдсэн ба анхны тоглолтоо арванхоёрдугаар сарын 13-нд «Монпельегийн» эсрэг сэлгээгээр анхны тоглолтоо хийсэн.
Регаттен Мароккогийн шигшээд анх 2012 оны арваннэгдүгээр сарын 14-нд Тогогийн эсрэг гараалсан.
Гадны холбоос
Ангилал:Мароккогийн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Сет багийн тоглогч Ангилал:Тулуз багийн тоглогч Ангилал:Мароккочууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Монгол үндэстний хувцас
Монгол үндэсний хувцас нь олон зуун жилийг дамжсан баялаг түүхтэй билээ. Энэ хувцас нь монголчуудын амьдралын хэв маягийг мэдэхэд тусалдаг. Үндэсний хувцас нь тухайн хүрээлэн буй орчин, талаар морь унан давхих, гэрт байхад эсвэл баяр наадамд бүжиглэхээс хамааран өөр өөр байдаг. Уур амьсгал, орчин нөхцөл, жилийн улирлаас хамааран үндэсний хувцас нь олон төрөл байдаг. Зуны улиралд монголчууд тэрлэг, хавар, намрын улиралд хөвөнтэй дээл эсвэл хурган дээл, өвлийн улиралд хонины арьсаар хийсэн цагаан нэхий дээл өмсдөг.
Монгол үндэстний хувцас нь нөмрөгтэй төстэй ба ямар нэгэн халаасгүй байдаг. Дулаахан байлгахын тулд бүсээр бүсэлдэг байна. Бүсэлсэн бүсэндээ чухал хэрэгцээтэй хэт хутганы уут, хамрын тамхи, гаансны уут гэх мэт зүйлсийг тогтоон биедээ авч явдаг. Нүүдэлчид манчуурдаа хурц хутга, савх, шүдний чигчлүүр, хямсаа зэргийг багтаасан байдаг билээ. Тэд дээрх зүйлсээ хийхдээ үнэт метал болон чулуугаар чимэглэн хийдэг байна.
Тухайн өмссөн хувцсаар нь эзнийг нь тодорхойлох боломжтой. Эмэгтэй хүний өмсгөл нь гэрлэсэн эсэхийг нь илтгэдэг байна. Эртний хүмүүсийн хувьд тэдгээрийн өмсгөл нь ёс заншлыг нь энгийн хувцас байжээ. Хожим нь энэ өмсгөлөө хээ угалз, үнэт эдлэлээр чимэглэн илүү гоёмсог болгож эхэлсэн. Эдгээр хувцасны хээ угалз, гоёл чимэглэл нь эртний соёл уламжлалтайгаа салшгүй холбоотой байдаг. Эрт үед монголчуудын хувцас ихэвчлэн бор, хар хөх өнгөтэй байжээ. Монголчууд голдуу ташуу болон дөрвөлжин энгэртэй дээл өмсдөг. Монголчууд дээл хувцсаа боловсруулсан арьс, ноосон даавуу, ангийн үс, хөвөн даавуу зэрэг материалаар хийдаг ба үнэт эдлэл, хээ угалз, алт мөнгө, шүр сувд ба эрдэнийн чулуугаар чимэглэдэг. Монголын бүх үндэстэн ястнууд нь өөр өөрийн гэсэн толгойн гоёлтой (тоорцог, юүдэн, зарантай г.м) ба энэ үеэс эхлэн олон төрлийн малгай болон гутал төрөл бүрээр хөгжсөөр ирсэн юм. Оёдолчин дээлийг хийхдээ захыг цавуудаж, дээлний их биеийг эсгээд хөвөн тавиад хавж оёдог.
Харин орчин үед дээлийг угсаа гарал эс тооцож ямар ч үед өмсөхөөр хийж улам л төрөлжин боловсронгуй болсоор иржээ.
Ангилал:Монголын соёл
Кирсти Ковентри
Кирсти Лэй Ковентри (Kirsty Leigh Coventry, 1983 оны 9 сарын 16-нд төрсөн) нь Зимбабвегийн усанд сэлэгч, дэлхийн дээд амжилтын эзэн тамирчин юм. Олимпын 2 алт, 4 мөнгө, 1 хүрэл медальтай.
Тэрээр төрөлх Хараре хотынхоо ахлах сургуульд суралцаж байхдаа Сиднейн олимпод оролцож, Зимбабвегийн түүхэнд олимпын усанд сэлэлтийн хагас шигшээ уралдаанд шалгарсан анхны тамирчин болж, тухайн ондоо Зимбабвегийн шилдэг эмэгтэй тамирчнаар нэрлэгдэж байв. Ахлах сургуулиа төгсөөд АНУ-ын Обурны их сургуульд элсэн орж, усанд сэлэлтийн багт хичээллэн, сургуулийнхаа шигшээ багт багтан тэмцээн уралдаанд оролцож байв.
Ангилал:1983 онд төрсөн Ангилал:Зимбабвегийн усанд сэлэгч Ангилал:Зимбабвегийн олимпын аварга Ангилал:Усанд сэлэлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Олон улсын олимпын хорооны гишүүн Ангилал:Зимбабвечууд
Ли Марвин
Ли Марвин (Lee Marvin, 1924 оны 10 сарын 27 — 1987 оны 8 сарын 29 төрсөн) нь Америкийн кино жүжигчин байв. Марвин өндөр цэх нуруу, сонсголонтой сайхан дуу хоолойгоороо ялгардаг жүжигчин байсан ба ихэнхи төлөв чимэг дүр, эсрэг талын дүр, дүнсгэр залуу, цэрэг зэрэг дүрүүдийг бүтээсэн байдаг байна. Кэт Баллу (1965) киноны дүрээр 1966 онд Оскарын Шилдэг эрэгтэй гол дүрийн эзэн болж байлаа.
Холбоос
Ангилал:1924 онд төрсөн Ангилал:1987 онд өнгөрсөн Ангилал:АНУ-ын жүжигчин Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Америкчууд
Андрей Середа
Андрей Викторович Середа (Андрій Вікторович Середа, 1964 онд 1 сарын 1 төрсөн) - Украины хөгжимчин, „Кому Вниз“-ийн дуучин, аргончин.
Ангилал:Украины хөгжимчин Ангилал:Украинчууд Ангилал:1964 онд төрсөн
Анциклопедиа
Анциклопедиа (Uncyclopedia) нь дэлхийн олон хэл бүрээр хэн ч хөгжүүлж болох онлайн нэвтэрхий толь бөгөөд Википедиагийн хошин хувилбар юм.
Эшлэл
Ангилал:Цахим хуудас
Хурган тутгалжин
Хурган тутгалжин, Numenius minutus нь Хараалжийн овгийн ус гатлагч шувуу юм. Энэхүү шувуу нь Сибирийн алс хойд хэсэгт амьдрах ба өвлийн улиралд нүүдэллэн Австралийг зорино. Маш ховор тохиолдолд баруун Европт таардаг. Монгол улсын Халх, Хэрлэн, Орхон, Завхан гол, Буйр, Ганга гэх мэт нуурт нүүдлийн үедээ таарах ба голын хөндий, нуурын эрэг, хөвөөгөөр байршдаг аж.
Хурган тутгалжин нь бор сааралдуу өнгөтэй ба гэдэс хэвлий нь цагаан, энэ төрлийн бусад зүйлтэй харьцуулахад богино, доош махийсан хошуутай.
Батдоржийн Сосорбарам
Батдоржийн Сосорбарам нь Ховд аймгийн Буянт сумын харьяат, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Улсын наадмын дэвжээнд
Тулгар төрийн 2225 жилийн ой, Их Монгол улс байгуулагдсаны 810 жилийн ой, Ардын хувьсгалын 95 жилийн ой, үндэсний их баяр наадмын хүчит бөхийн барилдааны нэгийн даваанд Баянхонгор аймгийн Шинэжинст сумын харьяат аймгийн арслан Маамуугийн Төмөртогоогоор давж хоёрын даваанд Хөвсгөл аймгийн Тосонцэнгэл сумын харьяат улсын харцага Цэдэвийн Содномдоржид өвдөг шороодсон.
Сумын цолтон
Ангилал:Улсын начин Ангилал:Буянтын хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1993 онд төрсөн
Мариа Хёфль-Риш
Мариа Хёфль-Риш (Maria Höfl-Riesch, 1984 оны арваннэгдүгээр сарын 24-нд Баруун Германы Гармиш-Партенкирхен хотод төрсөн) — Германы эмэгтэй уулын цаначин юм. Тэрээр 2001 оноос амжилт гаргаж эхэлсэн бөгөөд Олимпын аваргаар гурван удаа, дэлхийн аваргаар хоёр удаа тодорч байсан нэрт тамирчин билээ. Нуруулаг биетэй Хёфль-Риш дэлхийн цомын 2010-2011 оны улирлын ялагч болсон байдаг. Тухайн ондоо өөрийн дасгалжуулагч Маркуса Хёфлтой 2011 онд гэр бүл болжээ.
Түүний хичээллэдэг бас нэгэн спортын төрөл ширээний теннис болон унадаг дугуйн төрөл.
Холбоос
Ангилал:Германы уулын цаначин Ангилал:Германы олимпын аварга Ангилал:Германы олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Германы олимпын оролцогч Ангилал:2010 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Уулын цанын олимпын аварга Ангилал:Уулын цанын дэлхийн аварга Ангилал:Германы уулын цанын улсын аварга Ангилал:Мөнгөн лаврын навч шагналтан Ангилал:Германчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Хишиг-Өндөр сум
Хишиг-Өндөр нь Булган аймгийн сум юм. Булган аймагтаа дэд бүтэц, хүн амынхаа нягтарлаар тэргүүлдэг сумдын нэг юм. Тус сум нь лаборатори бүрэн дунд сургууль, Сум дундын нэгдсэн эмнэлэг, Мэдээлэл соёлын төв, улсын тэргүүний "Бялзуухай" цэцэрлэг зэрэг төр төсвийн газруудаас гадна, ХААН ба Төрийн банктай 24 цагийн цахилгаанд холбогдсон. Сумын эдийн засаг, үйлдвэрлэлийн бааз суурь нь мал аж ахуй, газар тариалангийн үйлдвэрлэл ба бизнес худалдаа, үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, хатуу зөөлөн оёдол, дархан, засварын газрууд, жижиг үйлчилгээний цайны газрууд, дугуй засвар, зочид буудлууд дээр тогтож байна.
Түүх
Булган аймгийн Хишиг-Өндөр сум нь анх Дайчин Вангийн хошууны Сундуй гүний хошуу нэртэйгээр байсан бөгөөд улмаар 1931 онд одоогийн Гурванбулаг, Могодыг нийлүүлэн Авзага сум нэртэйгээр засаг захиргааны нэгжид хуваарилсан ба удалгүй 1939 онд Мааньт, 1940 онд Хишиг-Өндөр сум хэмээн нэрийджээ. Хишиг-Өндөр суманд 1924 онд анхны сургууль байгуулагдаж, 1 багш 14 сурагчтайгаар үүд хаалгаа нээсэн байна. Энэхүү сургуулийн анхны захирал багш нь Монгол улсын эрдэмтэн доктор зохиолч Гаадамба гуайн аав Шанжмятав гуай байв.
Газар зүй
Хишиг-Өндөр сум нь Дархан хаан, Бүрэнхаан, Хишиг-Өндөр гэх 3 уулаар хүрээлэгдсэн. Уулархаг бүсэд оршидог бөгөөд Хужирт болон Мааньт голын хөвөөнд байдаг. Сумын хойд хэсгээр Орхон гол урсан өнгөрдөг. 245,5 мянган га газар нутагтай, далай түвшингээс дээш дунджаар 1300 метр өргөгдсөн ойт ба тал хээрийн бүсэд багтдаг, цаг уурын хувьд зундаа дунджаар +21 C халуун, өвөлдөө дунджаар -23,5 C хүйтэрдэг ба жилийн хур тунадасны нийлбэр 250-300мм. Улаанбаатар хотоос 300км зайтай оршдогоос 60км шороон зам, 240км нь засмал зам. Булган аймгийн төвөөс 73км зайтай оршдогоос 35км нь шороон зам юм.
Газар нутгийн бүтэц
Ангилал:Булган аймгийн сум Ангилал:Монголын сум
Гэгээн Петрийн цогчин дуган
Гэгээн Петрийн их цогчин дуган нь Ватикан хот улсад орших дэлхийн католик шашны хамгийн гол сүм юм.
Гэгээн Петрийн цогчин дуган нь Ватикан улсын төв талбайд оршдог уран барилгын гайхамшигт дурсгал бөгөөд Есүс Христийн шавь, анхны Пап Петрийн нэрээр нэрлэгджээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Сэргэн мандалтын үеийн Ватиканы барилга байгууламж Ангилал:Гэгээн Петрийн сүм Ангилал:Гэгээн Петр Ангилал:Алтан Сарнай шагналтан Ангилал:Бароккогийн сүм Ангилал:Католик шашны мөргөлийн суурин Ангилал:Ватиканы соёлын дурсгал Ангилал:Ватиканы сүмийн барилга Ангилал:Бөмбөгөр оройт сүм Ангилал:Европын сүмийн барилга Ангилал:1620-иод онд барьсан
11 сарын 5
11 сарын 5 нь Григорийн тооллын жилийн 309 дахь (өндөр жил бол 310 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 56 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
1105 #05
Гай Бэрримэн
Гай Руперт Бэрримэн (Guy Rupert Berryman) нь 1978 оны 4 сарын 12-нд Шотландын Кирккалдид төржээ. Шотланд хөгжимчин тэрээр Колдплей болон Apparatjik хамтлагийн аргил гитарчин гэдгээр нь олонд танигджээ. Бэрримэн нь солгой боловч баруунаараа хөгжмөө тоглодог.
Колдплей
Бэрримэн нь инженерийн чиглэлээр Лондоны их сургуульд сурч байсан ч удалгүй инженжерийн ангиа больж, Бартлетт факультетэд 7 жилийн уран барилгын ангид оржээ. Жилийн дараа тэрээр Колдплейд илүү анхаарал хандуулахын тулд сургуулиа хаясан. Хамтлагийнхан өөр өөрсдийн мэргэжлээр сурч байхад тэрээр Лондоны нэгэн пабд барменаар ажиллаж байв. X&Y цомгийн аялан тоглолт болох Twisted Logic-ийн үеэр Бэрримэн нэг удаагийн зургийн аппаратаар ямар ч хамаагүй зураг авч үзэгчиддээ өгч байв.
Хувийн амьдрал
Бэрримен Лондоны их сургуульд сурахаас өмнө, Шотландад Эдинбург Академи хэмээх нэгэн хувийн сургууль болон Кантербуригийн Кент коллежид сурж байжээ. 2004 онд Бэрримэн Жоанна хэмээх бага насныхаа хайрт бүсгүйтэйгээ Лондоны Вестминистерт даруухан /бага хүрээнд/ хуримаа хийж байжээ. 2006 оны 9 сарын 17-нд Нико хэмээх охинтой болсон. 2007 оны 3 сард, гэрлээд 3 жил болсны дараа Бэрримэн Жоаннатай тусдаа амьдарч байгаагаа хэлэв. Тэд одоо салсан.
Бэрримэн Лондонд Jesebell гэдэг хувцасны дэлгүүр нээж нээлтэнд нь Жонни Баклэнд, Вилл Чэмпион 2 оролцож байжээ. Гэвч дэлгүүр татварын өрөнд орж хаагджээ.
Бэрримэн тууштай марафон гүйгч ба хамтлагийн аялан тоглолтоор буусан буудлынхаа ойр хавиар, эсвэл ойрхон цэцэрлэгүүдээр гүйх дуртай аж. Түүнчлэн тэрээр фото зураг, хувцас загвар, цахилгаан багаж хэрэгсэл сонирхдог юм. Тэрээр нутгийн хөлбөмбөгийн баг Райт Росерсын фен юм.
2008 оны 4 сард МSN UK-н нийтэлснээр Бэрримэн нь ойролцоогоор 25 сая долларын хөрөнгөтэй хэмээн тооцоологджээ.
2010 оны 6 сарын 7-нд, Sun сонинд Бэрримэн болон түүний ах Марк нар эртний эд зүйлс худалдаадаг компани байгуулах гэж байна хэмээн мэдээлжээ.
Хөгжмийн бусад ажлууд
Тэр жилдээ Магне Фурухольмен, Жонас Берре /Mew хамтлаг/, Мартин Терефе нартай Apparatjik хамтлагаараа BBC2-н Амазон тв цувралын дууг хийжээ. Энэхүү дуун олон уран бүтээлчийн хамтран дуулсан дуунууд багтсан Survival олон улсын байгууллагын Songs for Survival хэмээх цомогт /орлогоо сайн үйлст зориулдаг/ оржээ. Apparatjik саяхан 11 сарын 30-нд өөрсдийн Twitter, Facebook хуудсанд шинэ дуу болох Electric Eye-гаа танилцуулж, вебсайт дээрээ үнэгүй татаж авахаар тавьжээ. Аpparatjik хамтлаг хамгийн анхны амьд тоглолтоо 2010 оны 1 сарын 28-наас 2 сарын 7 хүртэл Берлинд болсон, жил бүр болдог нэгэн наадам дээр хийжээ. 2010 оны 2 сарын 1-нд Аpparatjik хамтлаг анхны цомог болох We Are Here-ээ гаргажээ.
Бусад ажил
Берримэн 2009 онд a-ha хамтлагийн Foot of the Mountain-н цомгийн зарим нүүр зургийг хийж байв.
Ангилал:Coldplay
Анни Фризингер-Постма
Анна "Анни" Кристина Фризингер-Постма (Anna ("Anni") Christina Friesinger-Postma, 1977 оны 1 сарын 11-нд Бад Райхенхаллд төрсөн) нь Германы тэшүүрчин юм. Түүний эцэг Георг Фризингер болон эх Жанина ("Жана") Коровицка нар хоёул тэшүүрчин байсан бөгөөд Жана 1976 оны өвлийн олимпод Польшийн шигшээ багт багтан оролцож байсан түүхтэй. Мөн эгч Агнес, ах Ян нь ч тэшүүрчид юм.
2009 оны 8 сарын 11-нд Фризингер удаан үерхсэн, Нидерландын тэшүүрчин Идс Постматай Шлосс Мирабеллд гэрлэжээ. Фризингер өдгөө Австрийн Зальцбургт амьдардаг бөгөөд нөхрийнхөө Нидерланд дахь эдлэн газар луу нүүхээр төлөвлөж буй аж.
Спортын замнал
Анни Фризингер олимпийн 3 алт, 2 хүрэл медальтай. Нийлбэр дүнгээр 5 удаа Европын, 3 удаа дэлхийн аварга болж байсан тэрээр дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс маш олон медаль хүртэж байлаа. Холын зайн төрөлд мэргэшсэн боловч ойрын зайн төрлүүдэд ч амжилт үзүүлж, дэлхийн аварга болж байсан. Ийнхүү Фризингер нийлбэр дүнгээр, мөн ойрын зайн дэлхийн аварга цолыг хүртсэн 5 дахь тэшүүрчин (Силвиа Бурка, Канад; Эрик Хайден, АНУ; Наталья Петрусёва, ЗХУ; Карин Каниа-Энке, БНАГУ нарын дараа) болжээ.
Амжилт
Фризингер 1500 метрийн зайн дэлхийн дээд амжилтыг гурван удаа тогтоож байсан ч түүний амжилтыг гол өрсөлдөгч Канадын Синди Классен эвдээд буй. Фризингерт мөнхүү зайн олимпийн дээд амжилт харьяалагддаг. 2002 оны олимпод түрүүлэхдээ 1:54.02 гэсэн амжилт үзүүлсэн нь өнөөдрийг хүртэл олимпийн тавцанд эвдэгдээгүй байна.
Бусад
Анни Фризингер уралдаан тэмцээнийхээ хажуугаар загвар өмсдөг бөгөөд Германы усны хувцасны загварын Штерн сэтгүүлд гарч байсан удаатай. Анни тэшүүрийн аварга хүнд тохирохуйц хүчирхэг, өргөн гуятай тул "Супер тачаангуй Анни" гэж хочлогдох нь бий.
Пүрэвжавын Ганбат
Пүрэвжавын Ганбат (1970 онд төрж, 2004 онд нас барсан) — Монгол улсын гавьяат зүтгэлтэн дуурийн дуучин юм.
Намтар
1970 онд Ховд аймгийн Чандмань сум анд Пүрэвжавын 7 хүүхдийн хамгийн отгон нь болон төрсөн.
1991 онд Соёл, гэгээрлийн дунд сургуулийг дүүргэжээ.
1996 онд Соёл Урлагийн Их Сургуулийг төгссөн байна.
Ховд аймгийн “Баянбулаг” амралтын соёл олон түмний зохион байгуулагчаар хөдөлмөрийн гараагаа эхэлж ДБАТ-т гоцлол дуучинаар ажиллажээ.
1997 оноос ЗХУ-ын Улаан-Үд, 2000 оноос 2004 он хүртэл Новосибирск хотын ДБАТ-т урилгаар нас бартлаа ажиллажээ. Эхнэр, 2 охины (Хулан, Халиун) хамт амьдарч байв.
Бүтээсэн дүр
зэрэг үндэсний болон сонгодог олон дуурийн гол дүрийг бүтээж сонгодог урлагт од болон гялалзсан сод авъяастай дуучин байжээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Дуурийн дуучин Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Соёл урлагийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Чандманийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1970 онд төрсөн Ангилал:2004 онд өнгөрсөн