cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эсперанто
Интернэт дэх хэрэглээ
2015 оны 5-р сарын 28-ны өдөр Duolingo платформ нь англи хэлтнүүдэд зориулсан Эсперанто хэлний үнэгүй хичээлийг оруулж эхэлсэн. Өдгөө Duolingo платформоор Эсперанто хэлийг сонирхон судалдаг 2 сая орчим идэвхтэй суралцагчтай болсон байна. Суралцагч нь англи хэлнээс гадна португали, испани, хятад, франц зэрэг хэлүүдээс сонгон Эперанто хэлийг үзэх боломжтой. Одоогоор монгол хэлээр дамжуулан судлах курс хараахан байхгүй байна.
320,000 өгүүлэлтэй Эсперанто хэлний Википедиа нь нийт Википедиа дундаа 35 дахь хамгийн том цахим нэвтэрхий толь болсон бөгөөд зохиомол хэлээрх хамгийн том Википедиа болсон юм. Идэвхтэй 150,000 хэрэглэгч Vikipedio дээр өгүүлэл нэмдэг бөгөөд 2019 оны 10-р сарын байдлаар 117,366 хэрэглэгч уг сайтаар зочилсон байна.
Ангилал
Эсперанто хэлний дүрэм, үгийн сан, авиалах ёс нь Индо-Европын хэлний язгуурын хамгийн нийтлэг гол шинжүүдийг агуулсан байдаг. Үгийн сангийн дийлэнх хувийг Роман гарлын үгс эзэлдэг бол дүрмийн нийтлэг шинжийг Герман хэлний бүлэг болон Слав бүлгийн хэлний ёсноос авсан байдаг. Мөн үлэмжхэн хэмжээний Грек хэлний нөлөө мөн туссан. Өгүүлбэрзүйн хувьд европ хэлүүдийн адил SVO бүтэцтэй. Шинэ үг үүсэхдээ угтвар, дагавар болон нийлмэл үгээс шинэ үг бүтэх арга болон үг зээлэх аргыг ашигладаг. Үгийн санд нь европ хэлэнд түгээмэл тохиолдох хүйсийн ай буюу хүйс зохицох ёс гэж байхгүй. Харин хүйс заасан нэр үгс гэж бий.
Үсэгзүй
Эсперанто цагаан толгой нь латин үсэг суурилсан 28 үсэгтэй бөгөөд зарим үсэгт ◌̂, ◌̆ гэсэн хоёр ялгац тэмдэгтэй 6 үсэг бий. Тэдгээр нь ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ ба ŭ болно. Цахим орчинд эдгээр үсгийг шивэхдээ хэрвээ зориулалтын гарын байрлал байхгүй бол cx, gx, hx, jx, sx, ux гэж бичих боломжтой.
Дүрэм
Эсперанто хэлний үгс нь ойлгомжтой үгийн язгуур, цагаар төгсгөх амар дагавар, шинэ үг үүсгэх хялбар угтвартай бөгөөд энэхүү аргачлал нь тухайн хэлээр ярьж буй хүн маш хурдан ойлгох, үүссэн шинэ үгийг түргэн танихад маш их тусладаг. Мөн нийлмэл үгс нь тодотгож буй үгээ эхэнд тавьдаг байдлаараа англи хэлний нийлмэл үг үүсэх зүй тогтолтой ижил.
Үгийн сангийн хувьд нийтлэг нэр үгс цөм -o төгсгөлтэй байх ба -a төгсгөлтэй бол тэмдэг нэр, -e төгсгөлтэй бол үйл хавсрал (adverb) болдог. Бүх үг нь хүйсийн айн дүрэмгүй бөгөөд үйл үг хувираагүй хэлбэрээрээ цөм -i төгсгөлтэй байна. Одоо цагаар -as дагавартай байх ба захиран тушаах цаг дээр -u дагавар авна. Нэр үг нь ганц тоон дээр -о төгсгөлтэй хэвээр байх бол олон тоон дээр -oj дагавар авдаг. Заахын тийн ялгал авахаар бол -n дагавар авна. Ганц тоо бол -on, олон тоо бол -ojn гэх мэтээр хувирна.
Үйлийн гурван цагтай ба өнгөрсөнд -is, одоо -as, ирээдүй цаг нь -os төгсгөлтэй байна. Жишээ нь, KANT(I)-дуулах, kantis (дуулсан), kantas (дуулна, дуулдаг), kantos (дуулна). Захирах төлөв нь -u, жишээ нь, kantu (дуул), болзолт төлөв нь -us, жишээ нь kantus (дуулваас, дуулвал) болно. Үйл нь ганц тоо, олон тоон дээр хувирахгүй. Жишээ нь Vi kantas (Чи дуулдаг), Ili kantos (тэд дуулцгаах болно), Mi kantos (Би дуулах болно) гэх мэт байна.
Үгийн сан
Эсперанто хэлний цөм болсон үгийн сангийн гол эх сурвалж бол Заменхофын 1887 онд хэвлүүлсэн "Lingvo Internacia" хэмээх ном юм. Энэхүү номд 900 үгийн язгуур орсон ба хэлний угтвар, дагавар, нийлмэл үг үүсгэх аргуудыг ашиглан 10,000 шинэ үг үүсгэх боломжтой ажээ. 1894 онд зохиогч маант анхны эсперанто хэлний толь бичиг болох Universala Vortaro номыг хэвлүүлсэн нь маш их үгийн язгуурыг багтаасан байна. Мөн олон улсад түгээмэл ашигладаг үгсийг зээлж авах арга бий.
Жишээ үгс
Patro - Аав, Patr(ino) - Ээж. -ino дагавар нь хүн амьтан заасан нэр үгийн ардаас заавал эм хүйсийг заасан үг болгодог. Kato - Муур, Kat(ino) - Эм муур буюу мийсгий. Varma - Халуун, (Mal)varma - Хүйтэн. Mal- угтвар нь тэмдэг нэрийн урд орох бөгөөд тухайн тэмдэг нэрийн эсрэг утгыг үүсгэдэг. Жишээ нь, Rapida - Хурдан, (Mal)rapida - Удаан гэх мэт.
Доор хүснэгтэд зарим энгийн харилцан яриаг монгол утгатай хавсаргав.
Эсперанто хэл Монголд
Монголын анхны эсперанточ Н.Хаянхярваа гэж хүн байжээ. Тэрээр лам хувраг, Богд хаант Монгол улсын тагнуулч, Ардын хувьсгалын дараа Дотоодыг Хамгаалах Газрын дарга, Эрүүлийг Хамгаалах Газрын дарга, Намын сургуулийн захирал, Намын Төв Хорооны тэргүүлэгч гишүүн, Улсын Их Хурлын гишүүн зэрэг ажил эрхэлж байсан бөгөөд 1920-иод онд Туркт ажиллаж байхдаа эл хэлийг сурсан байна. 1923 онд эх орондоо эргэн ирж хэлээ зааж сургах, гадаадын зохиолчдын зохиол бүтээлийг монголчлох зэргээр Эсперанто хэлийг сурталчлах, түгээн дэлгэрүүлэх үйл ажиллагаа явуулж эхэлжээ.
Монголын эсперанточдын гол гол бүтээл туурвил
• Н.Хаянхярваагийн орчуулга “Нүцгэн хаан” Ханс Андэрсэн, ”Бөгтрөгтэй морьхон” Ершов. 1920-иод он.
• Б.Дагва “Монгол-Эсперанто, Эсперанто-Монгол толь”
• Б.Ринчин “Эсперанто хэл өөрөө сурах бичиг”
• Ч.Догсүрэнгийн орчуулга “Фараон” Прус Болеслав. Гурван дэвтэр роман, 1960, 1970, 2000; ”Тамын зовлон эдэлсэн минь” японы баримтат тууж, 1995; ”Дорнодахины охин тэнгэрийн алтан мутрын иллэг” Масаюүки Саионжи. япон бариа заслын ном, 1994; ”Ах дүү хоёр арслан зүрхт” хүүхдийн тууж, 1998; “Эсперанто хэл хорин нэгдүгээр зуунд” Ли Чон Ён, 2002
• Б.Дорж “Арнэ ноёнтон” Сэлма Лагэрлоф. Тууж. 1970
• Ш.Янсанжав “Эсперанто-Монгол толь” 1995, ”Монгол-англи-орос-Эсперанто компьютерийн толь” 2003, ”Монгол-англи-орос-Эсперанто нийгэм, улс төрийн толь” 2005
- "Эсперанто хэл 21-р зуунд" орчуулагч Ч.Догсүрэн, “Esperanto en la 21-a jarcento” LEE Chong-young, 2002, Ulanbatoro .
- Үмэсао Тадао, "Япон орныг тольдохуй" Эсперанто хэлнээс орчуулсан Ч.Энхээ, 2010, Улаанбаатар
Монголын эсперанточдын өнөөгийн үйл ажиллагаа
Монголын Эсперанто хэлний байгууллагын үйл ажиллагаа 1993 оноос идэвхжиж, 2002 онд монголын эсперанточдын анхдугаар Их хурал, 2008 онд хоёрдугаар их хурал болсон. Мөн 2010 онд Азийн эсперанточдын 6-р Их хурал Улаанбаатар хотод Ерөнхий сайдын ивээл доор хуралдаж, 30 орчим орны 200 гаруй эсперанточ оролцжээ. Мөн 2019 онд Олон улсын эсперанточ бизнесменүүдийн холбооны 3-р Чуулганыг Улаанбаатарт амжилттай зохион байгуулав.
Монголын Эсперанто-Нийгэмлэг 2009 онд Дэлхийн Эсперанто-Холбоонд гишүүнээр элссэн. Монголын Эсперанто-Нийгэмлэгийн төлөөлөгч 2013-2019 Азийн Эсперанто-Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, 2019 оноос өнөөг хүртэл тус байгууллагын тэргүүлэгч гишүүнээр, түүнчлэн 2019 оноос Олон улсын эсперанточ бизнесменүүдийн холбооны Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байна.
Монголын эсперанточид улс орныхоо талаарх мэдээллийг олон улсын Эсперанто сонин, сэтгүүл, вэбсайт, телевиз, радиод тогтмол илгээж, википедиа зэрэг лавлах сайтуудад соёл, түүх, нийгэм, эдийн засгийн мэдээллийг тогтмол шинэчлэн баяжуулсаар ирлээ. Мөн жил бүр Эсперанто хэлтэй жуулчин, аялагчдыг хүлээн авч үйлчилж байна.
Сургалт
• Монгол улсын Их сургуулийн дэргэдэх Эсперанто хэлний 2 жилийн курс, 1982-1984
• Монгол улсын Их сургуулийн дэргэдэх Эсперанто хэлний 2 жилийн курс, 1987-1989
• Монгол мэдлэгийн Их сургуулийн дэргэдэх жилийн курс, 1993-1994
• Их Монгол Дээд сургуулийн дэргэдэх жилийн курс, 1996-1997
• Нийгмийн ухааны Дээд сургуулийн албан сургалт, 2007 оноос жил бүр аялал жуулчлалын хоёрдугаар курсын оюутнууд
• Монгол, японы эсперанточдын зуны уулзалт, 1995-2000, 2003-2007
• Цахим сургалт тогтмол болж байна.
Монголын Эсперанто-байгууллагууд
• Монголын Эсперанто-Нэгдэл, 1970-1991
• Монголын Эсперанто-Холбоо, 1991-2002
• Монголын Эсперанто-Нийгэмлэг, 2003-
Цахим холбоос
Ангилал:Дан ганц хэл Ангилал:Төлөвлөсөн хэл Ангилал:Хэрэглээний хэл шинжлэл
Рольф Даннеберг
Рольф Даннеберг (Rolf Danneberg, 1953 оны 3 сарын 1-нд Хамбургт төрсөн) нь Германы хөнгөн атлетикч бөгөөд Баруун Германыг төлөөлөн 2 удаа олимпод оролцож, зээрэнцэг шидэлтийн төрлөөр 1984 оны зуны олимпод 66.60 метрийн амжилт үзүүлэн алтан медаль хүртсэн тамирчин юм. Тэрээр мөн Сөүлд болсон 1988 оны зуны олимпоос хүрэл медаль зүүжээ.
Хувийн дээд амжилт 67.60 метрээ 1987 оны 5 сард Берлин хотноо тогтоосон. Баруун Германы 3 удаагийн аварга (1980, 1988, 1989).
Өмнөд Америкийн наадам
Анхны наадам нь 1978 онд Боливийн Ла-Паст зохиогджээ. Дөрвөн жил тутам зохиогддог тус наадам хамгийн сүүлд 2010 оны 3 сард Колумбын Меделлин хотод зохиогдоод байна. Олимпийн бамбартай ижилхэн, Өмнөд Америкийн бамбараа анхны наадмын зохион байгуулагч хотын Тианхуанако уулнаас асааж, аялуулдаг аж.
Медалийн хүснэгт
2010 оны наадмын дараах байдлаар.
Спорт
(1998 оны наадмын хөтөлбөрт багтсан төрлүүд тодорхойгүй)
Жимбаран
Жимбаран нь Индонезийн Бали арлын өмнө үзүүрийн хойгийн "хүзүүвч"-д орших загасчны тосгон, наран шарлагын газар бүхий резорт юм. Нгура Рай нисэх онгоцны буудлаас урагш орших тус эрэгт далайн хоолны зоогийн газрууд, таван одот Каюманис Прайвэт Эстэйт & Спа, Интерконтинентал Хотел Бали, Аяана Резорт энд Спа, Фор Сийзнс, Жимбаран Пүри Бали зэрэг тансаг зочид буудлууд бий. Жимбаран руу зочлох жуулчдын тоо жилээс жилд өсч, орон нутгийн эдийн засагт үр өгөөжөө өгч байгаа ч 2005 оны Балигийн дэлбэрэлтээр эргийн дагуух 2 зоогийн газарт амиа золиослогч халдаж байсан түүхтэй.
Жимбаран нь Нуса Дуа хойгийн хамтаар Кута Өмнө дүүргийг бүрдүүлдэг.
Ангилал:Балийн суурин Ангилал:Азийн суурин Ангилал:Индонезийн аялал жуулчлал
Думаагийн Содном
Думаагийн Содном (1933 оны 7 сарын 14-нд Дорноговь аймгийн Өргөн суманд төрсөн) - Монгол улсын төрийн зүтгэлтэн, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн /Засгийн газрын/ тэргүүн (1984.12.12-1990.03.21) байсан.
1954-1958 онд ЗХУ-ын Эрхүү хотын Санхүү, эдийн засгийн дээд сургуульд суралцаж төгссөн.
1958 - 1963 онд Сангийн яаманд мэргэжилтэн.
1963 - 1969 онд БНМАУ-ын Сангийн яамны сайд.
1969 - 1974 онд Улсын төлөвлөгөөний комиссын нэгдүгээр орлогч дарга, Улсын төлөвлөгөөний комиссын дарга.
1984 - 1990 онд Ерөнхий сайдаар ажиллаж байгаад огцорсон.
1992 оноос Ерөнхий сайдын зөвлөх, Монгол-Японы харилцааг дэмжих "Түншийн холбоо" нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч.
2003 оноос Монголын Алт корпорацийн эдийн засгийн зөвлөхөөр ажиллаж байна.
Намтар
Тэрээр Дорноговь аймгийн Өргөн сумын нутагт байдаг Аргалын уул хэмээх хайрхан уулын хойд талд Гарамын голын Илийн бууц хэмээх намаржаанд 1933 онд төрсөн.
Эцэг нь “Аргалын уулын Алтан Чой” хэмээх цолтой Чойжамц, эх нь Цэвэгийн Думаа. Содном дөрвөн ах, нэг эмэгтэй дүүтэй байжээ.
Дорноговь аймгийн Өргөн суманд бага сургуульд анх1942 онд орж дараа нь Баянмөнх сумын сургуульд шилжээд 1946 онд 4 дүгээр ангиа төгсөөд бага ангийн боловсролтой болсон. Улмааар Улаанбаатар хотод Санхүүгийн техникумд 1946-1950 онд суралцаж нягтлан бодогч мэргэжилтэй болж 1950-54 онд Сангийн яаманд санхүүгийн байцаагч, нягтлан бодогч хийжээ.
1958 онд ЗХУ-ын Эрхүү хотын Санхүү, эдийн засгийн дээд сургуулийг төгссөн. 1958-63 онд Сангийн яамны валютын хэлтсийн дарга, 1963 онд Ю.Цэдэнбалын Засгийн газарт Сангийн яамны сайд, 1969-84 онд Улсын төлөвлөгөөний комиссын нэгдүгээр орлогч дарга, төрийн сайд, Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч дарга, улсын төлөвлөгөөний комиссын дарга, 1984-90 онд БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга, 1992 оноос Монгол Улсын Ерөнхий сайдын зөвлөхөөр ажилласан. Эрдэнэт үйлдвэрийн хэвийн үйл ажиллагааг хангахын тулд Монголын засгийн газраас жил бүр татаас өгч байгааг нотолж, үйлдвэрийн үйл ажиллагаа болон хамтарсан үйлдвэрүүдийн асуудлаар байр суурийг тодорхойлохыг Улс төрийн Товчооноос хүсчээ.
Түүний саналыг МАХН-ын Төв Хорооны нарийн бичгийн дарга Д.Моломжамц нар хуваалцсан бөгөөд Д.Майдар нар тэднийг Монгол-Зөвлөлтийн харилцааны үр ашгийг үгүйсгэгчид хэмээн зайлуулахыг оролджээ.
Тэрээр өөрчлөлт, шинэчлэлийг өөрийн нөхцөл байдалд тохируулан хүндрэл багатайгаар хэрэгжүүлэх чиг шугам баримталж байв. Түүний засаглалын жилүүдэд гадаад харилцааны салбарт ахиц гарч АНУ болон Европын эдийн засгийн хамтын нийгэмлэгтэй дипломат харилцаа тогтоосон ба өөрийн нутаг дэвсгэрээс Зөвлөлтийн цэргийн ангиудыг гаргаснаар өмнөд хөрштэй хэвийн харилцаатай болох үндэс суурь тавигджээ.
Шон Райт-Филлипс
Шон Кэмерон Райт-Филлипс (Shaun Cameron Wright-Phillips, 1981 оны аравдугаар сарын 25-нд төрсөн) — Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд Куинз Парк Рейнжерс багт тоглодог. Түүний эцэг 1991-98 оны Английн шигшээн довтлогчоор тоглож байсан Иан РайтБританий Эзэн хааны одонт бөгөөд Кристал Палас, Арсенал багуудын домогт тоглогч байсан төдийгүй телевиз, радиогийн спортын нэртэй тайлбарлагч бол дүү Брэдли нь Чарльтон Атлетик багийн тоглогч ажээ.
Думаагийн Содном
Намтар
1990 оны улс төрийн өлсгөлөнгийн үеэр Улс төрийн Товчооноос огцрохоо мэдэгдэж улмаар Сайд нарын Зөвлөлийн даргын суудлаа орхижээ. АИХ-ын депутатаар удаа дараа сонгогдож, 1992 онд ардчилсан шинэ Үндсэн хуулийг батлалцжээ.
Шон Райт-Филлипс
Замнал
Ноттингемшир борогийн Уэст Бридфордын Ноттингем Форест багийн хүүхдийн сургуулийг 1998 онд төгссөнийхөө дараа Манчестер Сити багийн шууд элссэн Райт анхны гараагаа Бернли багийн эсрэг Лигийн цомын тэмцээнд 1999-2002 оны хооронд Ситид тоглож байсан Терри Күүкийн оронд сэлгээгээр тоглож байв.
Думаагийн Содном
Гэр бүл
Эрхүү хотын Улс ардын аж ахуйн дээд сургуульд (одоогийн Байгалийн улсын их сургууль) 1954-1958 онд суралцаж байхдаа ханьтайгаа танилцсан. Түүний хань бол Оросын Холбооны Улсын Алтайн хязгаарын Славгород хотод төрсөн Луценко Вера Степановна. Тэд гэрлээд Содном Вера Степановна болж, 1959 оноос 2011 он хүртэл Монголд амьдарсан байна. Д.Содном төгсөж дипломаа авсан тэр өдөр гэр бүлээ бүртгүүлж байжээ.
Шон Райт-Филлипс
Замнал
2005 оны долоодугаар сарын 17-нд Райт-Филлипс 21£ саяын гэрээгээр Челсид таван жил тоглохоор ирсэн ба Премьер лигт тухайн жилээ түрүүлсэн байдаг байна.
Думаагийн Содном
Гэр бүл
Тэд нар охин, хүүтэй.
Шон Райт-Филлипс
Замнал
2008 оны наймдугаар сарын 28-нд Райт хуучин багтаа дөрвөн жилийн гэрээг 8.5 сая фунтээр байгуулан эргэн ирсэн түүхтэй.
Думаагийн Содном
Эшлэл
Ангилал:Монгол Улсын Ерөнхий Сайд Ангилал:БНМАУ-ын сангийн сайд Ангилал:Монголын эдийн засагч Ангилал:Монгол Ардын Намын гишүүн Ангилал:Чингис хаан одон шагналтан Ангилал:Монгол улсын гавьяат эдийн засагч Ангилал:Сүхбаатарын одон шагналтан Ангилал:ЗХУ-ын Ард түмний найрамдлын одон шагналтан Ангилал:Эрхүүгийн их сургуулийн төгсөгч Ангилал:Дорноговийнхон Ангилал:Өргөний хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1933 онд төрсөн
Шон Райт-Филлипс
Замнал
2011 оны наймдугаар сарын 31-нд Райт-Филлипс Куинз Парк Рейнжерс багтай гэрээ байгуулсан.
Шигшээ баг
Райт-Филлипс Английн нэрийн өмнөөс анхны гараагаа Украйны эсрэг 2004 оны наймдугаар сарын 18-нд Дэлхийн аваргын урьдчилсан шатны тоглолтонд хийж анхны гоолоо ч оруулж байв.
Шагналууд
Манчестер Сити
Челси
Холбоос
Ангилал:Английн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Куинз Парк Рейнжерс багийн тоглогч Ангилал:Манчестер Сити багийн тоглогч Ангилал:Ноттингем Форест багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Максимильяно Родригес
Максимильяно Рубен "Макси" Родригес (Maximiliano Rubén "Maxi" Rodríguez, 1981 оны нэгдүгээр сарын 2-нд Росарио хотод төрсөн) — Аргентины хөлбөмбөгчин бөгөөд Ньюэллс Олд Бойз болон Аргентины шигшээд тоглодог.
Замнал
2005-2006 онд Эспаньолд гялалзсан Родригесийг Атлетико Мадрид 5 сая еврогоор элсүүлэн эхний бэртэлтэй улирлыг эс тооцвол сайтар ашиглажээ.
2010 оны нэгдүгээр сарын 13-нд чөлөөт агент Родригестой Ливерпүүлийн дасгалжуулагч Рафаэль Бенитес 3.5 жилээр гэрээлжээ. 2011 онд Ливерпүүл Премьер лигт тааруухан байсан ч тэр 10 гоолыг 35 тоглолтонд оруулсан байна.
Ливерпүүлийн өмнөөс 17 гоол 73 тоглолтонд оруулсан Родригес Ньюэллс Олд Бойзтой 2012 оны долоодугаар сарын 13-нд эргэн нийлжээ.
Шигшээ
Макси Родригес 2003 оны зургаадугаар сарын 8-нд Аргентины шигшээд Японтой тоглоход анх гараалан гоолдсон. 2006 оны ДАШТ-ий хэсэгт Серби ба Монтенегротой (6:0) тоглоход дубль, Мексиктэй тоглоход (2:1) гоолдсон.
Шигшээн гоолууд
Аргентины гоолыг тодруулсан
Холбоос
Ангилал:Аргентины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хагас хамгаалагч Ангилал:Ньюэллс Олд Бойз багийн тоглогч Ангилал:Ливерпүүл багийн тоглогч Ангилал:Атлетико Мадрид багийн тоглогч Ангилал:Эспаньол багийн тоглогч Ангилал:Премьер лигийн тоглогч Ангилал:2005 оны Холбоодын цомд оролцогч Ангилал:2006 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-д оролцогч Ангилал:Аргентинчууд Ангилал:1981 онд төрсөн
Гэри Олдман
Гэри Леонард Олдман (Gary Leonard Oldman, 1958 оны гуравдугаар сарын 21-нд төрсөн) Их Британийн жүжигчин, кино найруулагч, хөгжимчин юм. Рояал Шекспир Компанийн гишүүн асан тэрээр 1979 онд тайзны анхны дүрээ бүтээж байсан бол 1980-аад оны дундаас эхлэн кинонд бүтээсэн дүрүүдээрээ алдаршиж, түүнээс хойш Британийн шилдэг жүжигчдийн тоонд зүй ёсоор багтах болсон билээ.
Түүний анхны дүрүүдээс нь дурдвал: Meantime (1983) киноны Кокси, Sid and Nancy (1986) киноны Сид Вишис, Prick Up Your Ears (1987) киноны Жой Ортон зэрэг болно. Үүний дараагаар The Firm (1987) киноны хулигаан, State of Grace (1990) киноны гангстер, JFK (1991) киноны ерөнхийлөгчийн алуурчин, Dracula (1992) киноны цус сорогч Дракула гүнгийн дүрээр нэр алдар нь улам түгсэн. Мөн эсрэг талын дүрийг чадварлаг бүтээдгээ True Romance (1993), Leon (1994), The Fifth Element (1997), The Contender (2000) киноны дүрүүдээрээ харуулжээ. Сүүлийн жилүүдэд түүний бүтээсэн дүрүүдээс дурдвал: Харри Поттер цувралын Сириус Блайк, найруулагч Кристофер Ноланы Бэтманы гурван цувралын Жэймс Гордон, Tinker, Tailor, Soldier, Spy (2011) киноны Жорж Смайлэйгийн дүр болно. Бүрэн хэмжээний киноноос гадна Олдман АНУ-ын телевизийн Knots Landing, Friends зэрэг хэд хэдэн цувралд оролцон тогложээ. Мөн жүжиглэхийн зэрэгцээ өөрийн хүүхэд насны амьдралаасаа сэдэвлэсэн Nil By Mouth (1997) киноны зохиолыг бичиж, найруулсан бөгөөд өөр хэд хэдэн киноны продюсерээр ажилласан байна.
Олдман BAFTA-гийн хоёр, Saturn Award-ын нэг удаагийн шагналт бөгөөд Оскар, Emmy, Screen Actors Guild, Independent Spirit Awards, Palme d’Or-ын шагналд нэр дэвшиж байсан авъяаслаг жүжигчин билээ. Түүний бүтээсэн Leon киноны Норман Стансфийлдийн дүрийг нь орчин үеийн кино урлагийн шилдэг эсрэг дүрийн нэгд тооцдог. 2011 онд Олдманыг Empire сэтгүүлийн уншигчид “Кино урлагийн шүтээн” хэмээн өргөмжилжээ.
Бага нас
Гэри Олдман 1958 онд Лондон хотноо далайчин байгаад гагнуурчин болсон Леонард Бэртрам Олдман болон гэрийн эзэгтэй Кэтлин нарын хүү болон мэндэлжээ. Эцэг нь архичин байсан бөгөөд Олдманыг 7 настайд нь гэр бүлээ орхин явсан гэж тэр ярьдаг. Олдман Саут Ийст Лондоны Хөвгүүдийн сургуульд элсэн суралцаж байгаад 16 насандаа спортын дэлгүүрт ажиллахын тулд сургуулиа орхижээ. Хүүхэд ахуйдаа төгөлдөр хуур сайн тоглодог, чамгүй сайн дуулдаг байсан ч жүжиглэхийг илүүд үзсэн байна. 1970 онд дэлгэцнээ гарсан The Raging Moon киноны жүжигчин Малколм МакДовэлийн жүжиглэлт түүнийг кино урлагт уруу татжээ. “Малколмын жүжиглэлт намайг шууд л татсан. Би ч гэсэн жүжиглэмээр байна гэж тэр үед би өөртөө хэлж билээ” хэмээн 1995 онд Чарли Рөүзд өгсөн ярилцлагадаа тэр дурдсан байдаг.
Театр, анхны кинонууд болон Америкийн кино урлагт хөл тавьсан үе (1979-1990)
1970-аад оны дундуур Олдман Грийнвич дэх Залуусын Театрт суралцах боллоо. Энэ үедээ барилга дээр угсралтын дамжлага дээр, театрийн харуулаар ажиллаж, гутал зарж, мал нядалгааны газар гахайн толгой цавчих зэрэг ажил хийж байв. 1979 онд сургуулиа төгсөөд Кэнт дэх Рөүз Бруфордын Драмын Коллежид суралцах тэтгэлэг авчээ. Рөүз Бруфордод элсэхээсээ өмнө Хааны нэрэмжит Драмын Урлагийн Академид шалгалт өгсөн ч тэнцээгүй аж. Шалгалтын комиссынхон түүнийг дараа жил дахин оролцоорой гэсэн ч үнэндээ түүнийг өөр ажил олж хийхийг зөвлөсөн байна. Театрийн тайзнаа анхны дүрээ 1979 онд Dick Whittington and His Cat жүжигт бүтээсэн нь Йоркийн Хааны Театрт тавигджээ. Энэ жүжиг дараагаар нь Колчэстэр, Глазговын театрт тус тус тавигдсан билээ. 1980-аад онд Глазговын үзэгчдэд Олдманы эрч хүчтэй тоглолт үнэхээр их таалагддаг байв. 1980-81 онд тэрээр The Massacre at Paris, Desperado Corner, Chinchilla, A Waste Of Time жүжгүүдэд тогложээ. 1982 онд бүтэн зургаан сарын турш Summit Conference жүжигт тоглосон байна. Тэр жилээ Олдман анхны кино дүрээ бүтээсэн нь найруулагч Колин Грэггийн Remembrance кинонд байлаа. Дараа жил нь Meantime киноны гол дүр мулзан толгойт Майк Лэйд тоглож, Entertaining Mr.Sloane киноны гол дүрд тоглохоор Чэстэрфийлд рүү нүүжээ. Эдгээр киноны дараа Saved киноны Эдвард Бондын дүрд тоглосон байна.
Энэ дүр Олдманы чадварыг баталсан гэхэд болно. Тэр Хааны нэрэмжит театрийн найруулагч Макс Стэффорд Кларкт жүжигт нь тоглох хүсэлтэй буйгаа дуулгажээ. Үүнд нь сэтгэл хөдөлсөн найруулагч түүнийг 1984 онд тавигдсан The Pope’s Wedding жүжгийн гол дүр Скөүпд сонгон авчээ. Энэ дүрээрээ Олдман Британийн театрийн урлагийн хоёр дээд шагналыг хүртсэн нь Тime Out Fringe Award-ын Шилдэг шинэ жүжигчин, Британийн Театрийн Нийгэмлэгийн Drama сэтгүүлээс олгодог Шилдэг жүжигчин шагнал байлаа.
Олдман үүнээс хойш тус театрт 1984-86 онуудад Rat In the Skull, The Desert Air, Cain and Abel, The Danton Affair, Women Beware Women, Real Dreams, The War Plays: Red Black and Ignorant, The Tin Can People, Great Peace жүжгүүдэд тоглосон. 1985-86 онд тэр Рояал Шекспир Компанийн гишүүн байлаа. Түүний The Pope’s Wedding жүжгийг үзээд найруулагч Алекс Кокс 1986 онд бүтээсэн Sid and Nancy киноны гол дүрд Олдманыг тоглуулжээ. Дараа жил нь Олдман киноны гурав дахь гол дүрээ Prick Up Your Ears кинонд Жой Ортоны дүрийг бүтээж, BAFTA-гийн Шилдэг жүжигчин төрөлд нэр дэвшлээ. Мөн тэр жилээ The Country Wife, Serious Money жүжгүүдэд тогложээ. Sid and Nancy, Prick Up Your Ears киноны дүрүүд нь Олдманд алдар хүндийг авчирч, тэрээр Холливудад хөл тавьжээ. Америкийн нэрт кино шүүмжлэгч Рожэр Эбэрт түүний дээрх кинонуудад бүтээсэн дүрийг нь үзээд “Британийн шилдэг залуу жүжигчин” хэмээн бичиж байв. Түүний бүтээсэн Сид Вишисийн дүрийг олон хүн магтаж байсны дотор Sex Pistols хамтлагийн дуучин асан Жон Лайдон хүртэл Олдманыг “гайхалтай жүжигчин” хэмээн нэрлэсэн байдаг. Энэ дүрээ бүтээхийн тулд нэлээд хэмжээний жин хассан Олдманы бие муудаж эмнэлэгт хүргэгдэж байв. Түүний энэ дүр Premiere сэтгүүлээс нэрлэсэн “Бүх үеийн шилдэг 100 дүр”-ийн 62 дугаарт, Uncut сэтгүүлийн “Рок-н-роллын шилдэг 10 дүр”-ийн 8 дугаарт бичигджээ. Ортон болон Вишис нарын дүрийг бүтээснийхээ дараагаар нь 1980-аад оны сүүл, 1990-ээд оны эхэн үед Criminal Law (анх удаа Америк аялгаар ярьж тоглосон), The Firm, Rosencrantz & Guildenstern Are Dead, State of Grace кинонуудад тогложээ. Америкийн өөр нэгэн алдартай кино шүүмжлэгч Жанэт Маслин түүний бүтээсэн дүрүүдийг “ер бусын” хэмээн тодотгож байв. 1988 онд тэр Алан Бэйтстэй хамт We Think the World of You, 1989 онд Дэннис Хоппэр болон Фрэнсис МакДормандтай хамт Chattahoochee кинонд тоглов. Мөн жилээ тоглосон The Firm киноны хулигаан Клайв Биссэлийн дүрийг Total Film-ээс Олдманы бүтээсэн шилдэг дүр хэмээн дүгнэсэн байдаг. Тэр 1990-ээд оны эхээр АНУ руу нүүж тэндээ амьдрах болсон. 1980-аад Холливудын жүжигчид болсон Олдман болон Британийн залуу жүжигчид болох Тим Рот, Брюс Пэйн, Колин Фөрт, Даниэл Дэй-Люис, Пол МаГанн нарыг “Британийн бүлэг” хэмээн хочлох болсон бөгөөд Олдманыг тэдний тэргүүн гэх болсон юм.
Эсрэг дүрүүд болон амжилт (1991-2001)
1991 онд Олдман найруулагч Оливэр Стөүний JFK кинонд шилдэг дүрүүдийнхээ нэг болох Лий Харвэй Освалдын дүрийг бүтээв. Дараа жил нь Фрэнсис Форд Копполагийн Dracula кинонд Дракула гүнд тоглов. Брэм Стокэрийн 1897 онд бичсэн зохиолоос сэдэвлэсэн эл кино тухайн үед дэлхий даяар ашиг орлогоороо тэргүүлж байсан юм. Түүний бүтээсэн энэ аймшгийн баатрын дүрд Шинжлэх ухаан, уран зөгнөл, аймшгийн киноны академиас Шилдэг жүжигчин шагналыг олгосон. Дараагаар нь тэрээр хэд хэдэн эсрэг дүрийг амжилттай бүтээснээс дурдвал: True Romance (1993) киноны Дрэксл Спайвэй, Murder in the First (1995) киноны шоронгийн садист дарга, The Fifth Element (1997) киноны харгис эзэн, Lost in Space (1998) киноны Др.Захари Смит болно. 1994 онд тоглосон Leon киноны авлигад автсан цагдаагийн офицер Норман Стансфийлдийн дүр нь орчин үеийн кино урлагийн шилдэг эсрэг дүрүүдийн нэгд тооцогддог. Тэр мөн олон янзын аялгаар ярьж кинонд тоглосон: Дракула гүнд унгар аялгаар, Immortal Beloved кинонд Австрийн хөгжмийн зохиолч Людвиг ван Бетховенд герман аялгаар, Air Force One кинонд оросын алан хядагч Иван Коршуновд орос аялгаар ярьж тогложээ. 1999 онд Jesus кинонд Понти Пилатад тоглож бас нэгэн түүхэн дүр бүтээсэн. Мөн Guns N’Roses хамтлагийн Since I Don’t Have You дууны клипэнд чөтгөрийн дүрийг бүтээж, 1993 онд Каннын кино наадмын шүүгчдийн бүрэлдэхүүнд багтжээ. MTV хөгжмийн телевизийн Celebrity Deathmatch нэвтрүүлэгт түүнийг жүжигчин Кристофер Вокэнтэй харьцуулан оролцуулахад эсрэг дүрийн шилдэг жүжигчин болсон. Бүгд найрамдах намын конгрессийн гишүүн Шэлдон Рунионы дүрийг Олдман The Contender (2000) кинонд бүтээсэн бөгөөд энэ кинонд Жэф Брижистэй хамт тоглож мөн киноныхоо продюсэрээр ажиллажээ. Энэ дүрээрээ Screen Actors Guild Award-д нэр дэвшиж байв. 2001 онд Энтони Хопкинстэй хамт Hannibal кинонд Ханнибал Лекторийн цорын ганц амьд үлдсэн хохирогч Мэйсон Вэргэрийн дүрд тоглов. Тэр бүтэн 6 цаг киноныхоо нүүр будалтыг хийлгэдэг байжээ. Өмнө нь Dracula кинонд хамтран тоглосон дотны анд Хопкинстой хоёр дахь удаагаа хамтарсан кино нь энэ байлаа. Friends цувралд хоёр удаа зочлон тоглосноороо Олдман 2001 оны 5 сард Эммигийн шагналд нэр дэвшсэн.
Уналт болон эргэн сэргэлт (2001 оноос өнөөг хүртэл)
Friends цувралаас хойш 2004 оныг хүртэл Олдман төдий л том дүрүүдэд тоглоогүй. Тэр Interstate 60 (2002), Tiptoes (2003), Sin (2003) кинонуудад тоглосон нь шүүмжлэгчдээс тааруу үнэлгээ авсан. Кино нь амжилттай болоогүй ч гэсэн Tiptoes-д бүтээсэн дүрийг нь шүүмжлэгчид “яахав дажгүй” хэмээн дүгнэжээ. БМВ-гийн сурталчилгааны богино хэмжээний кино Beat The Devil (2002)-д чөтгөрийн дүрд тоглож, цөөн хэдэн видео тоглоомд дуу оруулсан. The Guardian сэтгүүл энэ үеийг Олдманы “уналтын үе” хэмээн нэрийдэж байв. 2004 онд Олдманы карьер сэргэж томоохон дүр бүтээсэн нь Харри Поттер цувралын Сириус Блайкын дүр байлаа. Зураг авалтын үед Олдман гол дүрийн жүжигчин Даниэл Рэдклифтэй тун дотно нөхөрлөж байжээ. Дараа жил нь найруулагч Кристофер Ноланы гурамсан бүтээл Batman Begins, The Dark Knight (2008), The Dark Knight Rises (2012) киноны Жэймс Гордоны дүрд тоглох болов. Олдман 2009 онд шинэчлэн бүтээсэн A Christmas Carol кинонд Жим Кэрритэй хамтран тоглохдоо нэгэн зэрэг гурван дүр бүтээжээ. Мөн Дэвид Гоиэрийн The Unborn триллэр кинонд тоглов. 2010 онд Оскарын шагналт жүжигчин Дэнзэл Вашингтоны хамт The Book of Eli кинонд, мөн Катерин Хардвикийн Red Riding Hood кинонд тус тус тоглож, Kung Fu Panda 2 хүүхэлдэйн киноны Лорд Шэнд дуу оруулжээ. Олдман Tinker, Tailor, Soldier, Spy (2011) киноны Жорж Смайлэйгийн дүрээрээ BAFTA болон Америкийн кино академийн шагналын Шилдэг эрэгтэй жүжигчин төрөлд нэр дэвшсэн. Сиэрра Энтэртайнмэнтийн бүтээсэн The Legend of Spyro тоглоомонд Игнитусын дүрд, Call of Duty: World at War болон Call of Duty: Black Ops тоглоомуудад Британийн эрдэмтэн Даниэл Кларкт дуу оруулжээ.
Кино бүтээл
1997 онд Олдман өөрийн хүүхэд наснаас сэдэвлэсэн Nil by Mouth киноны найруулагч, продюсер, зохиолчоор ажиллав. Энэ кино нь BAFTA-гийн Александр Кордагийн нэрэмжит шилдэг Британи кино, Шилдэг кино зохиол, 4-р Сувгийн Шилдэг найруулагч, Эмпайр шагналуудыг тус тус хүртсэн. Британийн телевиз болон кино урлагийн академиас 1999 онд энэхүү киног ХХ зууны Британийн шилдэг 100 киноны нэг хэмээн нэрлэжээ. Nil by Mouth кино Британийн кино урлагийн түүхэн дэх шилдэг 100 киноны 20 дугаарт бичигддэг. Nil by Mouth киногоо продюсерлэхийн тулд Олдман өөрийн хамтрагч Дуглас Урбанскитай хамтран SE8 GROUP компанийг байгуулжээ. Энэ компани нь мөн The Contender киног продюсерлэсэн билээ. Олдман үүнээс хойш жүжиглэхийн хажуугаар продюсэрээр ажиллах болсон юм. DreamWorks компани ардчилсан үзлийг хэт баримталдгаасаа болоод The Contender кинонд дэндүү их эвлүүлэг хийсэн хэмээн Олдман үздэг хэмээн тухайн үед хэвлэлүүд бичиж байсан. Хожим энэ яриа худал болох нь илэрсэн. Олдман Америкт амьдардаг ч энэ улсын иргэн биш тул “улс төрд оролцдоггүй, ямар нэгэн нам хүчнийг дэмжиж байгаагүй” гэж мэдэгдсэн байна. Олдманы сүүлд бичсэн кино зохиол Chang & Eng Дарин Страусстай хамтран бичиж түүний SE8 Group продюсерлэхээр болжээ. 2006 оны 9 сард Нокиа компанийн НСэриэс Студи түүний найруулсан Donut богино хэмжээний N93 утасны сурталчилгааны киног цацжээ. 2011 онд тэрээр Алекс Эдэний анхны сингл Kiss Me Like the Woman You Loved клипийг найруулжээ.
Хөгжим
Олдман багаасаа хөгжимд сонирхолтой нэгэн байлаа. Тэрээр чадварлаг төгөлдөр хуурч бөгөөд 1995 онд Чарли Рөүзд өгсөн ярилцлагадаа жүжигчин болоогүй бол хөгжимчин болох байсан хэмээн ярьжээ. Sid and Nancy киноны хэд хэдэн дууг Олдман өөрөө дуулсан бол Track 29 кинонд төгөлдөр хуур тоглон дуулж гардаг. Immortal Beloved кинонд Бетховений зохиолуудыг дууриан тоглосон байдаг. Тэр мөн Харри Поттерт тоглосон Даниэл Рэдклифт басс гитар тоглохыг зааж өгчээ. Рийвэс Габрэлсийн The Sacred Squall of Now цомгийн You’ve Been Around дууг Дэвид Бовитой хамтран дуулжээ.
Алдар хүнд, түүний нөлөө
Олдман кино сонирхогчдын дунд шүтээн болж чадсан хүн. Түүний бүтээсэн дүрүүдийн дотор эсрэг талын дүр чамгүй олон. Үүгээрээ ч тэр олонд танигдсан. 1990-ээд онд ид мандаж байх үед нь Олдманыг Empire сэтгүүл Холливудын “сэтгэхүйн мастер жүжигчин” хэмээн бичиж байв. Fox телевизийн In Living Color болон MTV-ийн Celebrity Deathmatch зэрэг шоу нэвтрүүлгүүдэд түүнийг урьж оролцуулан, Loaded сэтгүүлийн анхны дугаарын хавтсанд зургийг нь тавьж байлаа. 1993 онд Олдман Guns N’Roses хамтлагийн Since I Don’t Have You дууны клипэнд, 2002 онд БМВ машины сурталчилгааны богино хэмжээний кинонд Клайв Овэн, Жэймс Браун, Мэрилин Мэнсон нарын хамт тоглосон байдаг. Хэдий Олдман дэлгэцэнд эсрэг талын дүр голдуу бүтээсэн ч гэлээ амьдрал дээр харин ч эсрэгээрээ нэгэн. Түүнийг 2007 онд Empire сэтгүүлээс зарласан “Кино урлагийн тачаангуй 100 од” жагсаалтанд багтаажээ. Мөн тэрээр Жимми Киммэлийн Movie: The Movie видеог бүтээхэд зориулж хандив өгч байсан.
Allmovie-гээс Олдманыг “ямар ч төрлийн дүр бүтээх чадвартай” гээд “дүрээ үзэгчдэд хүргэх ховор чадвартай нэгэн” хэмээн нэрлэсэн байдаг. Холливудад гараагаа эхлэж байсан олон залуу жүжигчдэд түүний жүжиглэлт үлгэр дууриал болж байв. Брэд Питт л гэхэд түүний жүжиглэлтийг “бурхан” хэмээн нэрийдсэн бол Даниэл Рэдклиф түүнээс хамгийн их үлгэр дууриал авдаг гэж хэлжээ. Том Харди түүнийг өөрийнхөө “баатар” хэмээж, “хамгийн шилдэг жүжигчин” гэсэн бол Раиан Гослин өөрийнхөө дуртай жүжигчин хэмээн нэрлэсэн байдаг. Шиа ЛэБуф, Жозеф Гордон-Лювит, Жонни Дэпп, Крис Пайн, Жэйсон Исаакс, Майкл Фассбэндэр нарын олон жүжигчин Олдманыг биширч явдаг ажээ. Түүнтэй хамт Dracula болон Hannibal кинонуудад хамтран тоглосон Энтони Хопкинс “олон талын авъяастай” гээд “жүжиглэх авъяас агуу” хэмээн ярьсан. Харин Tinker, Tailor, Soldier, Spy кинонд хамтран тоглосон Колин Фөрт түүнийг “одоо үеийн шилдэг жүжигчдийн нэг яах аргагүй мөн” хэмээн нэрлэжээ. “Би Олдманы бүтээсэн дүрүүдэд дуртай. Түүнийг би агуу жүжигчин гэж боддог” хэмээн Харри Поттер цувралд хамтран тоглосон Ралф Файннэс хэлсэн байдаг. Жон Хөрт түүнийг “хамгийн шилдэг нь” хэмээн ярьдаг.
Олдманы бүтээсэн дүрүүд шүүмжлэгчдийн зүгээс тун сайн үнэлгээ авсан байдаг билээ. Холливудын бусад оддын адил хувийн амьдралаа төдий л дэлгээд байдаггүй түүнийг “жүжигчдийн дундах жүжигчин” хэмээн нэрийддэг. Кино шүүмжлэгч Рожэр Эбэрт нэгэнтээ түүнийг “гайхалтай жүжигчин, сайн муу, тэнэг ухаантай ямар ч хүний дүрийг бүтээх чадвартай” хэмээн дүгнэж байв. 1987 онд тэр Олдманыг “Британийн шилдэг залуу жүжигчин” хэмээн нэрлэхдээ “ямар ч дүрийг цоо шинээр бүтээж чаддаг цөөн хэдэн агуу жүжигчин шиг” гэж байлаа. At the Movies нэвтрүүлгийн Жийн Сискэл Олдманыг “агуу” жүжигчин гэж нэрлэсэн байдаг. 1999 онд Сискэлийг нас барсны дараа “Өмнөд Лондоноос гаралтай намайг кино урлагийн хоёр том шүүмжлэгч хоёулаа шилдэг жүжигчдийн нэгээр нэрлэхэд надад үнэхээр сайхан байлаа” хэмээн хэлж байв. The New York Times-ийн Жанэт Маслин Олдманыг “Sid and Nancy-гээс хойш бүтээсэн дүрүүд нь өөр хоорондоо ялгаатай гайхамшигтай” хэмээн бичжээ. Сид Вишисийн Sex Pistols хамтлагийн гишүүн Жонни Рөүттэн түүнийг “үнэхээр биширмээр жүжигчин” гэжээ. Олдманы бүтээсэн эсрэг талын этгээд дүрүүд шүүмжлэгчдийн анхаарлыг ихээхэн татдаг. Олдман өөрөө аль болох нухацтай дүр бүтээхийг зорьдог ажээ. The Dark Knight кинонд бүтээсэн ажилдаа үнэнч цагдаа Жэймс Гордоны дүрийг нь хараад Rolling Stones сэтгүүлийн Питэр Трэвэрс “эерэг дүрийг тун чадварлаг бүтээж чадсан” хэмээн дүгнэсэн бол Tinker, Tailor, Soldier, Spy киноны дүрийг нь “манай гарагийн шилдэг жүжигчдийн нэг” хэмээн нэрийджээ. Энэ дүрээрээ Америкийн кино академийн шагналд анх удаа нэр дэвшихэд нь The Guardian-ы Лэй Сингэр “Оскарт нэр дэвшиж байгаагүй ч гэлээ маргаангүй шилдэг жүжигчин” хэмээн нэрлэсэн байдаг. Харин шагнал гардуулах ёслолын дараа The Globe and Mail нэр дэвшсэн төрөлдөө ялаагүй түүний талаар “Шилдэг жүжигчнийг анзааралгүй өнгөрөөлөө” гэсэн гарчигтай нийтлэл бичжээ.
2011 оны 9 сарын 15-ны байдлаар Гэри Олдманы гол болон туслах дүрд тоглосон кинонууд АНУ-д 3,2 тэрбум ам.доллар, дэлхий даяар 8,4 тэрбум ам.долларын ашиг олжээ. 2011 онд 12-р сард Palm Springs International Film Festival-аас Олдманыг “бүтээсэн дүрүүдээрээ дэлхий дахинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн жүжигчин” хэмээн анхны Олон Улсын Одын шагналыг өгөх болсноо зарласан юм. Энэхүү наадмын тэргүүн түүнийг “хамгийн эрс тэс дүрүүдийг ч өөрийн авъяас чадвараараа гаргаж чаддаг жүжигчин” хэмээн нэрлэжээ.
Хувийн амьдрал
Олдман Английн Лондонд төрж өссөн бөгөөд 1990-ээд оны эхнээс хойш АНУ-д амьдрах болсон. Тэр Холливудын олон кинонд гол болон туслах дүрүүдийг амжилттай бүтээсэн ч гэлээ хувийн амьдралаа ил гаргадаггүй нэгэн. “Алдартай байна гэдэг ажлаас минь тэс өөр зүйл. Би үүнийг дэлгэхийг хүсдэггүй” гэж өөрөө энэ талаараа хэлсэн байдаг. 1990-ээд онд түүнийг Робэрт Дэ Ниротой таагүй харьцаатай хэмээн шар хэвлэлийнхэн бичиж байсан ч Олдман тухайн үед Дэ Ниротой танилцаагүй байжээ.
Гэрлэлтүүд
2008 оны 12 сарын 31-нд Олдман Английн жааз дуучин Александра Эдэнбурутай Калифорни мужийн Санта Барбарад гэрлэсэн. Тэд Лос-Анжелест амьдардаг. Олдманы эгч Лайла Моорс мөн жүжигчин бөгөөд BBC телевизийн EastEnders цувралын Мо Харрисын дүрээр олны танил болж, дүүгийнхээ найруулсан Nil by Mouth кинонд мөн тогложээ. Олдман Зүүн Өмнөд Лондоны Милвол багийг дэмждэг.
Согтууруулах ундаа, хуулийн асуудлууд
1990-ээд оны эхэн үед Олдман согтууруулах ундаанд нэлээд донтох болжээ. Архи хэтрүүлэн хэрэглэж байснаасаа болоод 1993 онд Пенсилван мужийн Вэйвэри Тауншип дахь Марвортын эмчилгээнд эмчлүүлсэн байна. 2001 онд Чарли Рөүзтэй хийсэн ярилцлагадаа өөрийгөө архинаас бүрэн гарсан хэмээн ярьжээ. Мөн онд хуучин эхнэр Дониа Фиорэнтино нь Олдманыг хар тамхи хэрэглэдэг, өөртэй нь зүй бусаар харьцаж байсан хэмээн гэр бүл салалтынхаа үеэр шүүхэд мэдэгджээ. Харин Олдман хүүхдүүдээ өөр дээрээ авахаар болж ялсан байна. Өдгөө Олдман архи огт амсдаггүй бөгөөд архины хор хөнөөлийн эсрэг Alcoholics Anonymous байгууллагыг дэмждэг.
Холбоос
Ангилал:Их Британийн кино жүжигчин Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Их Британийн кино найруулагч Ангилал:Киноны продюсер Ангилал:Лондоны уран бүтээлч Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1958 онд төрсөн
Олон улсын хөлбөмбөгийн холбоо
Олон улсын хөлбөмбөгийн холбоо (ОУХБХ) (франц. Fédération internationale de football association, FIFA) — Талбайн болон танхимын хөлбөмбөг (футзал), элсний хөлбөмбөгийн олон улсын хамгийн том удирдах байгууллага. 1930 онд анх эхэлсэн Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн, 1991 онд анхных нь болсон Эмэгтэйчүүдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн зэрэг олон улсын томоохон тэмцээнүүдийг зохион байгуулдаг. Бельги, Дани, Франц, Герман, Нидерланд, Испани, Швед, Швейцарийн үндэсний хөлбөмбөгийн холбоодын хоорондоо зохион байгуулж байсан олон улсын тэмцээнүүдийг нэгтгэн зохицуулах зорилгоор 1904 онд анх байгуулагджээ. Дэлхийн 211 улсын үндэсний холбоог эгнээндээ нэгтгэсэн. 2013 оны байдлаар 1.4 тэрбум долларын бэлэн мөнгөний хөрөнгөтэй. 2016 оны хоёрдугаар сарын 26-нд явагдсан сонгуулиар Швейцарь болон Италийн иргэн Жанни Инфантино ерөнхийлөгчөөр нь сонгогджээ.
Түүх
Хорьдугаар зууны эхээр дэлхий дахинд хөлбөмбөгийн нэр хүнд эрс өссөн, олон улсын тэмцээн зохиогдох нь улам бүр нэмэгдсэнтэй уялдан, дэлхийн хөлбөмбөгийг зангидан удирдах нэгдсэн байгууллага бий болгох зайлшгүй шаардлага тулгарав. Энэ санаачлагыг Английн хөлбөмбөгийн холбоо гардан хэрэгжүүлж эхэлсэн боловч эцсийн дүндээ Европын өөр долоон улс хамтран 1904 оны тавдугаар сарын 21-нд ОУХБХ-г байгуулжээ. Холбоо анх Парист байгуулагдсан учраас албан ёсны нэрийн бүрэн болон товчилсон хувилбарт франц хэлийг хэрэглэдэг болсон байна. Анхны ерөнхийлөгч нь Францын сэтгүүлч, спортын зүтгэлтэн, тус улсын үндэсний шигшээ багийн менежер Робэр Герэн байв.
Холбоо анхны тэмцээнээ 1906 онд зохион байгуулсан боловч төдийлэн амжилт олсонгүй. Үүнтэй холбоотойгоор, мөн эдийн засгийн бусад шалтгаанаас болж Робэр Герэнийг огцруулан Английн хөлбөмбөгийн нөлөө бүхий зүтгэлтэн Дэниэл Вүүлфолыг ерөнхийлөгчөөр сонгов. 1908 онд Лондонд болсон Олимпийн наадмаар зохиосон тэмцээн нь багагүй амжилт олжээ. Холбоо улмаар Европын орнуудын байгууллага байхаа больж, ӨАБНУ-г 1909, Аргентиныг 1912, АНУ-ыг 1913 онд гишүүнээр элсүүлсэн байна.
Дэлхийн I дайны үед тамирчид олноор дайнд явсан, улс хооронд тэмцээн зохиох нь хүнд болсон тул Холбооны үйл ажиллагаа ихээхэн бэрхшээлтэй тулгарчээ. Дайны дараа Нидерландын банкир Карл Хиршман Холбоог тэргүүлсэн нь (Тэрбээр ерөнхийлөгч биш, нарийн бичгийн дарга, Хүндэт санхүүч байсан бөгөөд Гүйцэтгэх хороог толгойлж байв) тус байгууллагыг санхүүгийн хүнд хямралаас аварсан байна. Гэхдээ үүний хажуугаар, дайтаж байсан улстайгаа тоглохгүй гэх шалтгаанаар Английн хөлбөмбөгийн холбоод тус байгууллагаас гарсан байна. 1930 онд Уругвайн нийслэл Монтевидео хотод анхны ДАШТ зохиогдов.
Дэлхийн II дайны дараа Холбоо хөгжлийнхөө шинэ шатанд гарсан байна. Тивийн холбоод байгуулагдаж, Англи улс гишүүнчлэлээ сэргээн, ЗХУ гишүүнээр элсэхэд татгалзахгүй гэдгээ мэдэгдэв. Дэлхий дахинд хөлбөмбөгийг түгээхэд, тэмцээнүүдийг телевизээр шууд дамжуулдаг болсон явдал асар хүчтэй нөлөөлсөн бөгөөд телевизийн хөлбөмбөгийн зах зээлийг либералчилж, маркетингийн идэвхтэй бодлого явуулан, хөлбөмбөгийн төрөл бүрийн бараа бүтээгдэхүүнийг борлуулах болсноор Холбооны ашиг орлого эрс нэмэгдэн, санхүүгийн хувьд хөл дээрээ баттай зогсож чаджээ.
Бүтэц
ОУХБХолбооны төв нь Швейцарийн Цюрих хотод байдаг бөгөөд Швейцарын холбооны улсын хуулийн зохих заалтын дагуу байгуулагдсан төрийн бус байгууллага. Эрх барих дээд байгууллага нь, гишүүн орнууд бүрийн төлөөллөөс бүрдсэн Чуулган юм. 1904 онд байгуулагдсанаас хойш 66 удаагийн Чуулган хуралдсан бөгөөд сүүлд жил бүр нэг удаа хуралддаг болжээ. Мөн 1998 оноос ээлжит бус чуулган хуралдуулдаг болжээ. Холбооны дүрэмд өөрчлөлт оруулах, төсөв батлах, үндэсний холбоодыг шинээр элсүүлэх, сонгууль явуулах эрхийг зөвхөн Чуулган эдэлнэ. Мөн Холбооны ерөнхийлөгч, ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Гүйцэтгэх хорооны гишүүдийг сонгох, ДАШТ зохиох газрыг шалгаруулах үйл ажиллагаа Чуулганаар явагдана. Үндэсний холбоодын цар хүрээ, нэр нөлөөнөөс үл хамааран гишүүн холбоо бүр саналын нэг эрхтэй. Ерөнхийлөгчөөр толгойлуулсан Гүйцэтгэх хороо нь Чуулганы хооронд шийдвэр гаргах гол байгууллага болно. Гүйцэтгэх хороо нь ерөнхийлөгч, найман дэд ерөнхийлөгч, бусад 15 гишүүн, нийт 24 хүний бүрэлдэхүүнтэй. Гүйцэтгэх хороо болон Чуулганаас томилсон бүрэлдэхүүн бүхий Ёсзүйн, Санхүүгийн, Сахилга батын, Шүүгчдийн зэрэг хэд хэдэн хороо дэлхий дахинд явуулах Холбооны нэгдсэн үйл ажиллагааг харилцан уялдаатайгаар хэрэгжүүлдэг.
Конфедерацууд
Тив, бүсийн тэмцээнүүдийг удирдан зохион байгуулах үүрэг бүхий бүсийн зургаан холбоо буюу конфедерац Холбооны нэгдсэн бүтцэд багтдаг. Үүнд:
Санхүү
Байгуулагдсан эхнийхээ 25 жилд Холбоо цөөн хэдэн гишүүнтэй, төв байргүй, тогтмол тэмцээн зохион байгуулах бололцоогүй, гишүүд нь жилдээ 50 франкийн хураамж төлдөг байв. 1966 онд Англид болсон ДАШТ-ээр анх удаа ихээхэн хэмжээний ашиг олсон нь 12 сая ам. доллар байсан бөгөөд 1971 онд Жоао Авеланж ерөнхийлөгч болж хөлбөмбөгийг арилжааны системд оруулах ажил өрнөснөөр энэ спорт хэдэн тэрбум долларын ашиг авчирдаг цэнгээний томоохон салбар болж хувирчээ. . Холбоо жилдээ дундажаар 30 сая еврогийн цэвэр ашиг үлдээдэг нь нийт ашгийнх нь 10 хувь бөгөөд 90 хувийг нь гишүүн байгууллагууддаа хуваарилдаг байна. Европын өргөн нэвтрүүлгийн холбоонд гурван удаагийн ДАШТ-ийг шууд дамжуулах эрх олгосныхоо хөлсөнд 1990-ээд онд 310 сая ам. долларын ашиг олж байв. Холбооны санхүүгийн тайланд дурьдсанаар бол тус байгууллага 2007-2010 онд 631 сая ам. долларын ашигтай ажилласан бөгөөд нийт зарлага нь 3.558 тэрбум, орлого нь 4.189 тэрбум ам. доллар байжээ. Тухайн үед нөөцийн санд нь 1.28 тэрбум ам. доллар байв. 2010 онд зар сурталчилгаанаас олсон орлого нь өмнөх ДАШТ-ийхээс хоёр дахин нэмэгдэж 3.2 тэрбум ам. доллар болж байжээ. 1982 оноос хойш Холбооны албан ёсны ивээн тэтгэгч, арилжааны түншээр 35 компани ажилласны зургаа нь ерөнхий ивээн тэтгэгч, найм нь ивээн тэтгэгчийн статустай байв. 2014 оны ДАШТ-ий ивээн тэтгэгчдээс олсон орлого нь 1.4 тэрбум ам. доллар болсон байна. Компьютер тоглоомын “Electronic Arts” компанийн FIFA хэмээх цуврал тоглоомын хөгжүүлэлтэд хамтран ажилладаг нь орлогынх нь нэг томоохон эх үүсвэр болдог.
Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн
1921 онд ерөнхийлөгчөөр Жюль Римэ сонгогдсоноор Холбоо Олимпийн наадмын хөлбөмбөгийн хоёр тэмцээнийг амжилттай зохион явуулав. Гэхдээ эдгээр тэмцээнд Англи, Шотландын багууд оролцоогүй юм. Хөлбөмбөгийн нэр хүнд өссөн, сүүлийн хоёр тэмцээнийг сайн зохион байгуулсны үндсэн дээр Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохиох шаардлага урган гарчээ. Ийм санаачлага 1928 онд гарснаас хойш хоёр жилийн дараа Уругвайд уг тэмцээнийг явуулж, эзэн орны баг аваргалав. Дэлхий нийтийн эдийн засгийн хямрал, далай гатлан аялах бололцоо хомс байснаас Европын чадварлаг багууд Уругвайд очиж чадаагүй боловч Анхны ДАШТ амжилттай болж, цаашид тогтмол зохиох шийдвэр гарсан юм. Дэлхийн II дайнтай холбоотой шалтгаанаас болж завсарласан тохиолдлыг эс тооцвол хөлбөмбөгийн ДАШТ 1930 оноос хойш өнөөг хүртэл дөрвөн жилд нэг удаа тогтмол зохиогдож байна. 2014 оны ДАШТ Бразилд болж, Германы баг түрүүлсэн бол дараагийн ДАШТ 2018 онд ОХУ-д, 2022 оных нь Катар улсад болно.
Сүлд аялгуу
Европын хөлбөмбөгийн холбооны Аваргуудын лигийн нэгэн адилаар сүлд аялгуутай болох санаачлагыг Холбоо 1994 онд хэрэгжүүлж, Германы хөгжмийн зохиолч Франц Ламбертийн зохиосон аялгууг сонгон АНУ-д болсон ДАШТ дээр анх удаа эгшиглүүлжээ. Энэ нь хөгжмөөр тоглох аялгуу бөгөөд үггүй юм. Одоо энэ аялгууг ДАШТ, Эмэгтэйчүүдийн ДАШТ, Өсвөрийн ДАШТ, Эмэгтэйчүүдийн өсвөрийн ДАШТ, Футзалын ДАШТ, Элсний хөлбөмбөгийн ДАШТ, Клубүүдийн ДАШТ болон Холбооноос зохион байгуулдаг олон улсын нөхөрсөг тэмцээнүүдийн нээлт дээр эгшиглүүлж байна. Мөн Холбооны зохион байгуулсан ихэнх тэмцээнийг дамжуулах үед, тэр дундаа сурталчилгааны өмнө хойно зохих хэлбэрээр явуулж байх шаардлагыг Холбоо хамтран ажиллагч телевизүүддээ 2007 оноос хойш тавьдаг болжээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Олон улсын спортын холбоо Ангилал:Парис дахь олон улсын байгууллага Ангилал:Товчилсон үг Ангилал:Хөлбөмбөгийн холбоо Ангилал:1904 онд үүсгэн байгуулагдсан
Ширээний компьютер
Ширээний компьютер буюу Desktop нь хувь хэрэглэгчид зориулсан суурин компьютер юм.
Компьютер нь маш олон дүрс, хэлбэрээр байдаг. Орчин үеийн компьютертой төстэй төхөөрөмжүүд нь 20-р зууны дунд үед (1940 - 1941 оны үе) гарсан боловч компьютер гэдэг ухагдахуун ба компьютертой төстэй машинууд урьд нь байсан. Анхны цахилгаан компьютерууд нь бүтэн өрөөг дүүргэхээр хэмжээтэй байсан ба энэ нь хэдэн зуун персонал компьютерын иддэг хүчээр ажилладаг байжээ.[1] Орчин үеийн компьютерууд нь өмнөх үеийнхтэй харьцуулахад маш жижиг төхөөрөмжүүдтэй ба үүнээс сая, тэрбум дахин илүү хүчин чадалтай. Үүний гол шалтгаан нь гэвэл электроникийн хагас дамжуулагч элемент болох транзистор гарч ирсэнтэй холбоотой юм. Транзистор нь өсгөх болон түлхүүрийн горимд ажилдаг ба компьютерийг бүтээхэд транзисторууд нь түлхүүрийн горимд ажилдаг. Ингэснээр аврага том хэмжээтэй компьютерийн хэмжээ багсаж жижиг хэмжээний компьютер маш ихээр бий болсон. Үүний нэг нь ширээний компьютер юм.
Эшлэл
Ангилал:Компьютерын техник хангамж
2016 оны бүх цэргийн наадам
Наадмын сонин
МҮБХ ЗХШТ-тай хамтран 25 дахь жилдээ зохион байгуулж буй Бүх цэргийн наадам амжилттай сайхан болж, аймаг, цэргийн цолтой 256 бөх уран мэхийг уралдуулан, хүчийг үзэн барилдсанаас Баянхонгор аймгийн Заг сумын харьяат, Хүч спорт хороо, Аварга БТДС, Их богд дэвжээний бөх, цэргийн начин Дашдоржийн Цэрэнтогтох 8 даван түрүүлж, цэргийн арслан цолны болзол хангалаа. Архангай аймгийн Цэнхэр сумын харьяат, Хилчин спорт хороо, ХЦ-ийн 0198-р анги, “Эрэлт импекс” ХХК-ийн бөх,  аймгийн арслан Мягмарын Бадарч үзүүрлэж, Сүхбаатар аймгийн Онгон сумын харьяат, Алдар спорт хороо, Жавхлант дэвжээний бөх, аймгийн хурц арслан Ш.Мөнгөнбаатар, Ховд аймгийн Зэрэг сумын харьяат, Хилчин спорт хороо, Ховд дэвжээний бөх аймгийн арслан Б.Бат -Өлзий нар их шөвөгт шалгаран үлджээ.
Наймын даваа
#
Рик Карлайл
Ричард Престон Карлайл (Richard Preston Carlisle, 1959 оны аравдугаар сарын 27-нд төрсөн) — Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбооны Даллас Маверикс багийн дасгалжуулагч юм. Тэрээр өмнө нь Детройт Пистонс болон Индиана Пэйсерс багуудыг дасгалжуулж байсан бөгөөд 1984-1989 оны хооронд НБА-гийн тоглогч байлаа. Карлайл тоглогч болон дасгалжуулагчийн хувиар НБА-гийн аварга болж байсан 11 хүний нэг нь билээ.
Тоглогч
Карлайл 1984 оны драфтаар нилээд хойгуур буюу №70-аар сонгогдож, Бостон Селтиксийн хамт 1986 онд аварга, 1985 болон 1987 онуудад дэд аварга болжээ. Түүний тоглолтын үзүүлэлт төдийлөн өндөр байгаагүй байдаг. НБА-гаас гадуурхи Олбани Патрунс хэмээх багт харъяалагдаж байгаад Нью-Йорк Никс багт элссэн. Нью-Жерси Нетс багт 1989 онд таван тоглолт хийгээд зодог тайлж, багийн туслах дасгалжуулагчийн ажил руу шилжжээ.
Дасгалжуулагч
2008 оны тавдугаар сарын 9-нд Даллас Мавериксын эзэн Марк Кубантай гэрээ байгуулжээ. Багаа хасагдах шатанд тогтмол шалгаруулж, улмаар түрүүлгэж, шилдэг дасгалжуулагч болсон Карлайлтай баг нь 2012 оны тавдугаар сарын 15-нд гэрээгээ 4 жилээр сунгасан.
Холбоос
Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Сагсан бөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:НБА-гийн тоглогч Ангилал:Даллас Маверикс багийн сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Америкчууд Ангилал:1959 онд төрсөн
Зүүн Герман
Зүүн Герман буюу албан ёсоор Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман Ард Улс (Deutsche Demokratische Republik, DDR) буюу Зүүн Герман нь 1949 оны 10 дугаар сарын 7-ноос 1990 оны 10 дугаар сарын 3-ны өдрийн хооронд Төв Европт оршиж байсан нэг намын тогтолцоо бүхий коммунист дэглэмтэй улс байсан юм.
1949 оны 10 сарын 7-нд ЗХУ-ын хяналтад байсан хэсэг нь коммунист дэглэмтэй, тусгаар улс болжээ. БНАГУ нь социалист орнуудын гол гишүүн орны нэг байсан бөгөөд Варшавын гэрээний орнуудын байгуулагын гишүүн байжээ. 1990 онд Берлиний хана нурж Герман Улс нэгдэх хүртэл оршиж байсан улс юм.
1973 онд БНАГУ, ХБНГУ бие биенээ хүлээн зөвшөөрсний дараа барууны улс орнууд БНАГУ-ыг хүлээн зөвшөөрч эхэлсэн бөгөөд 1973 онд ХБНГУ хоёулаа НҮБ-д элссэн байна.