cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аргун
Филип болон Эдвард вангуудад илгээсэн захидлууд
thumb|Аргуны элч [[Раббан Бар Саума Марко Полог Азиас Европт эргэн ирэхээс хавьгүй өмнө дорно зүгийн Бээжин хотоос өрнө зүгийн Ром, Парис, Бордо хүртэл аялж, тухайн үеийн гол удирдагчидтай уулзжээ.]] Захидалдаа хариу аваагүй Аргун 1287 онд Европын удирдагчид руу Нестор шашинт Онгууд лам Раббан Бар Саумаар толгойлуулсан элч төлөөлөгчдийг илгээлээ. Эдгээр элч төлөөлөгч Ойрх Дорнод дахь Лалын шашинтнуудтай тулалдаж, Иерусалем хотыг эзлэн авах цэргийн эвсэл байгуулах зорилготой байв. Аргун захидалдаа нааштай боловч бүрхэг хариу авчээ. Саума 1288 онд Пап лам IV Николас, Английн I Эдвард, Францын Гоо Филип нарын нааштай хариу захидлуудыг аван буцсан. ""Аргун ханы бичгийг сийрүүлбэл:
«Мөнх тэнгэрийн хүчинд хааны сууд Аргун үг ману
…Франса … ноднин чи Мар бар … Саума Сагура… тэргүүтэн элчингээр өчиж илгээсэн. “Ил хааны цэргүүд Мисирийн зүг морилбоос бид бэр эндээсээ морилж хамсъя ” хэмээн өчиж илгээснийг чинь зөвшөөрч Тэнгэрийг залбирч барс жил өвлийн эцэс сард морилж хаврын тэргүүн сарын арван тавнаа Дамаскад бууя хэмээвэй. Эдүгээ үнэн үгэндээ хүрч цэргүүдээ болзолдоо илгээж Тэнгэрт мөр өгөгдөж тэд иргэнийг авбаас Иерусалимыг танд өгье. Хэн болзол хожимдож цэргүүдээ нэмэгүүлбээс юу зохих, хойно нь гэнэвээс юун тус. Бас аль бэр хэлэн нэмэн элчингээрээ жигүүр агуулган франц газрын тансаг ууд  шунхууд элдэв өнгөтөн хөрс өгч илгээвээс, хэрэв соёрхвоос Тэнгэрийн хүчин хааны суу мэдтүгэй хэмээн Мүскерил хорчийг илгээв. Бичиг минь үхэр жил зуны тэргүүн сарын зургааны хуучдаар Хөндлөнд бүхүйд бичив» гэсэн байдаг.
Мар бар Саума (Rabban Bar Sauma 1225－1294) бол Несториан шашны өндөр албан тушаалтай лам хүн байв. Түүнийг зарим нь Уйгар, зарим нь Онгуд аймгийн хүн хэмээн тэмдэглэж иржээ. Тэрээр Хубилай хааны зарлигаар Ил ба Христосын шашинт улс оронд айлчлах элчээр томилогдон 1276 онд Бээжингээс мордон Ил хант улсад ирж тэндээс Аргун ханы бичгийг авч Ромын Пап ба Францын хаан гоо Филипп, Английн хаан Эдуард I нартай тус тус уулзан элчийн үүрэг гүйцэтгэж явсан түүхтэй. Мисир бол одоогийн Египет. Тухайн үед Египет нь Мамлюки ( Mamluk 1250－1517）-ийн эзэмшилд байж, Ил хант улсын гол дайсан болж байв. Дамаск бол одоогийн Сирийн нийслэл. Иерусалим бол одоогийн Иерусалим бөгөөд эртнээс олон шашны зөрчил тэмцлийн төв болсоор ирсэн ба Монголчууд бас тухайн үед татагдан оролцож байжээ. Франса нь одоогийн Франц болохыг тус тус заажээ.
Тус бичгийг орчин цагийн Монгол хэлэнд утгачлан буулгавал:
«Мөнх тэнгэрийн хүчинд ивээгдэн хааны суугаар тэтгүүлсэн Аргун ханы үг: Францын хаан танаа … Раббан Саумагаар ахлуулсан элчийг илгээн уулзуулах үед “Ил хан цэрэг хөдөлгөөн дайнд мордвол бид эндээс мордож хамсан байлдъя” хэмээн өгүүлснийг чинь зөвшөөрч “Тэнгэрийг залбирч барс жилийн өвлийн эцэс сард морилж, хаврын тэргүүн сарын арван таванд Дамаскад бууя” хэмээн тохиролцон билээ. Одоо Францын хаан та болзсон ёсоор цэргээ илгээж, бид тэнгэрт ивээгдэн мөр өгөгдөж Мамлюкуудыг эзэлж авбал танд хариу болгон Иерусалимыг бэлэглэе. Болзооноос хожигдож цэргээ нэмж ирүүлбэл хэн ч юу ч хожихгүй, хэргийн хойно гэмшивч тус нэмэр болохгүй. Бас хэн нэгээр үг бариулж элчин болгон Франц орны тансаг зүйлс, шунх, элдэв өнгөт хөрс зэргийг өгч ирүүлбэл хариу соёрхлыг Тэнгэрийн хүч, хааны суу мэдтүгэй хэмээн Мүскерил хорчийг илгээлээ. Тус бичгийг үхэр жилийн зуны тэргүүн сарын зургаанд Хөндлөнд байхад бичив» болно. ""
- Аргунаас Францын хаан гоо Филипп-д явуулсан захидлаас
Гуравдахь удаагийн илгээлт
thumb|1289 онд Аргунаас [[IV Филип|Гоо Филипэд явуулсан захидал. Энэ захидал Уйгур бичгээр бичигдсэн бөгөөд танилцуулга хэсэгтэй юм. Энэ захидлыг Францын ванд Гизолфегийн Бускарел дамжуулан өгчээ. Тамга нь хятад бичгээр бичигдсэн Их Хааны тамга юм. Тамган дээр: "Төр улсыг баригч, түмэн олныг түвшрүүлэгчийн тамга" гэсэн бичиг байна. Цаасыг нь Солонгост гар аргаар үйлджээ. 182x25 см. French National Archives. ]]1289 онд Аргун Европ руу гурав дахь удаагаа элч илгээхдээ Персэд суурьшсан Генуягийн иргэн Гизолфегийн Бускарелийг илгээжээ. Түүний гол зорилго нь загалмайтан, монголчууд нэгдэж ажиллагаа явуулах өдрийг товлоход оршиж байв. Загалмайтнууд Сэн-Жан-д'Акрт буунгуут Аргун цэргээ хөдөлгөжээ. Бускарел Ромд 1289 оны 7-р сарын 15-наас 9-р сарын 30 хүртэл, Парист 1289 оны 11-12-р сард тус тус байв. Тэрээр Аргуны захидлыг Филип лө Бэлд гардуулжээ. Тус захидлаар Филипийн захидал болон амлалтад хариу өгч, Иерусалимыг шагнал болгон өгөхөөр санал болгож, довтолгоог 1290 оны өвлөөс 1291 оны хавар хүртэл өөрчлөн товлохоор оролдсон:
Бускарелло Монголын хаан загалмайтнуудад шаардлагатай бүх хангамжийн зүйлсийг, үүний дотор 30.000 адуу бэлдэнэ гэдгийг дуулгажээ. Дараа нь Бускарел Англи руу Аргуны захидлыг I Эдвардад өргөн барив. Тэрээр Лондонд 1290.01.15-д ирэв. Энэ захидалд Эдвардын өгсөн хариу сайтар хадгалагдсан байдаг. Тэрээр төлөвлөгөөг маш сонирхсон боловч яг хэрэгжүүлэх тал дээр зайлсхийсэн хариу өгч, Пап лам руу булзааруулжээ.
1290 оны 5 сарын 14 буюу монгол тооллоор барс жилийн зуны тэргүүн сарын шинийн таванд Ил хан Аргунаас Пап IV Николаст илгээсэн албан бичгийг Монгол бичгээр бичиж дээр нь “төр улсыг баригч, түмэн олныг төвшитгүүлэгчийн тамга” гэсэн тамга даржээ. Бичгийн агуулга нь: "<< ... бусад аливаа иргэн өөрийн ном бичгээр залбиран... ард худал... залбиран буй. Машиахын ном, тэнгэр тайгч үнэн үнэн буй. Эдүгээ “Ил хан Машиахын ном дор ортугай” хэмээж илгээжээ чи. Сайн эцэг минь Машиахын ном үнэн тул, сайн эмээгээ шилам дор буй бөлгөө хэмээн та Христос иргэн дор ад бүү хүртүгэй хэмээж хэдэнтээ дуулган элчин илгээгээд өгүүлжүхүй, элч авай зэ.  Шилам дор ортугай хэмээхүй чинь зөв ба Чингис хааны ургууд өөрийн монголчууд дураар аж. Шиламд орвоос ба эсвээсээр ганц Мөнх тэнгэр мэд хэмээж. Эд шиламд орогсод таны мэтэс магад үнэн сэтгэлтэн  ариун ард Мөнх тэнгэрийн, Машиахын ном зарлигийг бус үл болгон буй за.    Бусад иргэн Мөнх тэнгэрийг умартаж бус болгож худал хулгай үйл үйлдэх үлхүү олон буй. Эдүгээ манийг шилам дор эс оржээ хэмээн муулан ба сэтгэн ахуу чи. Ганц Мөнх тэнгэрт залбирваас зүгээр сэтгэж аваас шиламд орсон мэт үлхүү буй. Бичиг минь барс жилийн зуны тэргүүн сарын таван шинэдэд Ормойд бүхүй  дор бичвэй >>  гэжээ.
Машиах(Messiah) гэдэг нь энд Христосын шашин гэдэг утгаар оржээ. Исүсийг зөнч, аврагч буюу Машиах ч гэдэг. Шилам бол Христосын шашинд орох усан угаалгын зан үйл буюу баптисм (baptism) -ыг нэрлэсэн Сийр үг.
Орчин цагийн Монгол хэлэнд утгачлан буулгавал:
….. Ил хан улс бол иргэд өөр өөрийн ном бичгээр залбиран явдаг шашин шүтлэг чөлөөтэй улс оронд тооцогдоно. Үүний дотор гаж шашин, хуурамч сүсэгтэн байдгийг үгүйсгэхгүй. Харин Машиахын ном хэмээх Христос, тэнгэр тайгч Мөнх тэнгэрийн шашин хоёр бол хамгийн үнэн бөгөөд зөв шүтлэг бишрэл юм. Пап IV Николасээс Аргун ханд “ Чиний сайн эцэг чинь Христосын шашныг үнэн гэдэг байсан, чиний сайн эмээ чинь Исүст итгэгч хүн байсан тул чи Христосын шашныг шүтдэг иргэдийг ад бүү үзэгтүн” хэмээн удаа дараа захиа бичин элчин илгээн хэлүүлж Аргун ханыг бас Христосын шашинд ортугай хэмээн шаардсан байна. Пап IV Николасээс Христосын шашинд ор гэдгийг Аргун хан буруу гэхгүй. Чингис хааны ургуудыг багтаасан өөрийн Монголчууд бол их дур зоригийн үзэлтэй хүмүүс байдаг. Христосыг шүтсэн хүн ч байх ба ганц Мөнх тэнгэр мэд хэмээн үндэсний шашнаа шүтэж буй хүмүүс ч буй. Эдгээр Христосын шашин шүтэж байгаа иргэд нь Пап IV Николас мэт үнэн сэтгэлтэй ариун ард болох бөгөөд хамгийн гол нь Мөнх тэнгэрийн ба Христосын ном зарлигийн аль алийг нь үгүйсгэдэггүй бүгдийг мөрдөн дагадаг өвөрмөц онцлогтой сонин хүмүүс юм. Өөрөөр хэлбэл Монголчууд Христосын шашинд орсон ч тэдний зүрх сэтгэлд нь Мөнх тэнгэр нь байдаг. Харин бусад иргэдийн хувьд Мөнх тэнгэрийг мартаж үгүйсгэн худал хулгайн явдлыг үлэмж их үйлдэж байна. Эдүгээ Пап чи биднийг Христосын шашныг шүтээгүй хэмээн муулан сэтгэж байгаа бололтой. Харамсалтай нь бид Христосын шашинд орох чин хүсэл алга. Ганц Мөнх тэнгэрт залбирах буюу зүгээр түүнийг сэтгэж байвч Христосыг шүтсэнээс илүү их ач тустай байх болно. Энэхүү захидлыг монгол тооллоор барс жилийн зуны тэргүүн сарын шинийн таванд Ормойд байхад бичжээ. ""
- Аргунаас Францын хаан гоо Филипп-д явуулсан захидлаас
Дайралтын тэнгисийн хүчинг бүрдүүлсэн нь
1290 онд Аргун Багдадад хөлөг онгоц барих хөтөлбөр эхлүүлж, Мамлюкийн Улаан тэнгис дэх арилжаа худалдаанд саад учруулахыг зорьж байв. Генуячууд хөлөг онгоц барихад туслах зорилгоор 800 мужаан, далайчнаас бүрдсэн баг илгээв. Мөн арбалетчдын нэг баг илгээсэн. Гэвч Генуягийн засгийн газар эцэстээ тус төлөвлөгөөг татгалзаж, Персийн булангийн Басра боомтод Генуячуудын дунд тулалдаан зөрчил гарснаар энэ ажиллагаа бүтэлгүй болжээ.
Дөрөв дэх илгээлт
Аргун 1290 онд Европын хаад руу Андрей Заган (Цагаан)-аар тэргүүтэй, Гизолфегийн Бускарел, Сахадин нэр нэгэн христ шүтлэгтнээс бүрдсэн элч илгээю.
1291 онд Пап лам IV Николас шинэ загалмайтны аян дайн зарлаж, Аргун, Армений II Хэтум, жакобит, этиоп, гүржүүдтэй хэлэлцээр хийв. 1291.01.05-д Николас бүх христ шашинтанд хандан Ариун газрыг аврах мөргөл үйлдэж, Английн I Эдвардын араас загалмайтны аян дайнд мордохыг христ шашинтнуудад уриалж эхлэв.
Гэвч эдгээр хүчин чармайлт дэндүү бага, дэндүү хожимдсон ажил болсон. 1291.05.18-д мамлюкууд Сэн-Жан-д'Акрыг эзэлжээ.
1291 оны 8-р сард Николас Аргунд захидал бичиж, түүнд I Эдвардын Ариун газрыг эргүүлэн авах загалмайтны дайнд мордох гэж буй төлөвлөгөөг мэдээлж, загалмайтнууд зөвхөн монголчуудын "хүчирхэг гар"-ын тусламжтай амжилт олно гэж мэдэгджээ. Николас загалмайтны үргэлж хийдэг заншлын дагуу Аргуныг угаалга үйлдэн, мамлюкуудын эсрэг цэргээ хөдөлгөхийг хүсчээ. Гэвч Аргун өөрөө 1291.03.10-д нас барсан байсан бөгөөд IV Николас өөрөө 1292 оны 3-р сард мөн нас барснаар тэдний хамтын ажиллагаа явуулах оролдлого эцэс болжээ.
I Эдвард Аргуны залгамжлагч Гайхатд 1292 онд Жөффри дө Ланглийг элчээр илгээсэн боловч зөвхөн Аргуны хүү Газаны үед л харилцаа сэргэжээ.
Нас барсан нь
Аргун 1291.03.07-д нас барж, түүний дүү Гайхат залгамжлав.
Аргун хан нь буддист биш байсан ч лам нарыг хүндэтгэн харилцаж байсан тухай Рашад-ад-Диний “Судрын чуулган”-д тэмдэглэжээ. Гэтэл эдгээр лам нар нь эцэстээ түүний амь насыг хөнөөсөн байна. Түүний бичсэнээр Аргун хан нь Энэтхэгээс ирсэн нэгэн ламын бэлдэж өгсөн үхүүлэхгүй урт наслуулах эмийг наян өдөр ууж, дөчин өдөр мацаг бариад хүндээр өвчилж түүний улмаас мөнх бусыг үзүүлжээ. Тус эмийн найрлага, гол бүрэлдэхүүн нь хөхүүр, мөнгөн ус хоёр байжээ. Харин асрахын хүчээр арай гайгүй болж байтал бас нэг өдөр дахиад нэг лам гэнэт дайрч орж ирээд Аргун ханд хүний цус орсон архи гурван хундага уулгажээ. Үүнээс болж ханы бие улам муудаж янз бүрийн арга чарга хийсэн боловч тус бололгүй хэдэн сарын дараа идэр залуу үедээ тэнгэрт хальсан юм.
XIII зуунд Өрнөдөд Монгол нэр моодонд орж, Италид төрсөн олон хүүхэд Монгол хаадын нэрээр нэрлэгдэж байв. Тухайлбал: Can Grande ("Их хаан"), Alaone (Хулагу), Argone (Аргун), Cassano (Газан).
Марко Поло
Аргун Марко Полод 23 жилийн дараа Венецдээ эргэн очих боломжийг бүрдүүлжээ. Аргун хайртай Баяд овгийн хатан Болганагаа алдсаныхаа дараа Хубилай хаанаас Болганы хамаатнаас шинэ бэр буулгаж өгөхийг хүсжээ. Ингээд 17 настай Хөхөчинг Аргуны хатан болгохоор сонгон, Марко Полод түүнийг далай тэнгис, хуурай газраа бараа болон аваачиж, өгөх даалгавар өгчээ. Ийнхүү Монголын хөлөг онгоц Энэтхэгийн далайгаар Персийг зорин хөдөлсөн байна. Энэ аялал хоёр жил үргэлжилж, энэ хооронд Аргун нас барсан тул Хөхөчин Аргуны хүү Газантай суужээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Ил хан Ангилал:13-р зууны ноёрхогч Ангилал:Перс Ангилал:13-р зуунд төрсөн Ангилал:1291 онд өнгөрсөн
Шилла
Ёс заншил
Авга болон нагац ах, эгч, үеэл, эгч дүү нар хоорондоо гэрлэхийг зөвшөөрдөг байсан. Малгайг - "ицзили" (遺子禮), цамцыг- "юцзе" (尉解), өмдийг-" кэбань" (柯半), гуталыг-"си" (洗) гэж нэрлэдэг байжээ. Будаагүй, цагаан өнгийн хувцасыг илүүд үздэг байсан ажээ. Эмэгтэйчүүд үсээ хүзүүгээ ороож сүлждэг, тууз, сувдаар чимэглэдэг байжээ. Будаг, шунх нүүр цайруулагч ашигладаггүй байсан. Эрчүүд үсээ богинохон засуулаад будааны шүүс түрхэж хэвэнд оруулж толгойгоо хар ороолтоор боодог байжээ. Эрчүүд ноосоор нэхсэн өмд, эмэгтэйчүүд урт дээл өмсдөг байжээ.
Энэ үед Бурханы шашин ихэд дэлгэрсэн байна.
Тайлбар
Ангилал:Солонгосын түүхэн улс
Чарли Корнайер
Чарли Корнайер (Charle Cournoyer, 1991 оны зургаадугаар сарын 11-нд Квебек мужийн Бушервиль хотод төрсөн) — Канадын шорт трекчин юм. Тэрээр Сочи 2014|2014 оны Өвлийн олимпоос 500 метрийн богино зайд хүрэл медаль хүртсэн бөгөөд 2013 оны ДАШТ-ий 5000 метрийн буухиа төрөлд Канадын багт багтан аваргалсан.
Холбоос
Ангилал:Канадын шорт трекчин Ангилал:Канадын олимпын оролцогч Ангилал:Канадын олимпын хүрэл медальтан Ангилал:2014 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:2018 оны өвлийн олимпод оролцогч Ангилал:Шорт трекийн дэлхийн аварга Ангилал:Канадчууд Ангилал:1991 онд төрсөн
Дэнни Уэлбек
Дэниел Нии Таки Менса Уэлбек (Daniel Nii Tackie Mensah Welbeck, 1990 оны арваннэгдүгээр сарын 26-нд Манчестер хотод төрсөн) буюу Дэнни Уэлбек (Danny Welbeck) — Гана гаралтай Английн хөлбөмбөгчин бөгөөд «Арсенал» болон Английн шигшээд довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2014 оны есдүгээр сарын 2-нд «Арсенал» «Манчестер Юнайтедад» Уэйн Рүүни, Робин ван Перси болон Радамель Фалькао зэрэг довтлогчид орон зайгаа алдсан Уэлбекийг 16 сая фунтээр элсүүлсэн юм. Есдүгээр сарын 13-нд «Манчестер Ситигийн» эсрэг (2:2) гараалж, есдүгээр сарын 20-нд «Астон Виллагийн» эсрэг (3–0) гоолдохын сацуу гоолын дамжуулалт Месут Озильд өгчээ.
Гадны холбоос
Ангилал:Английн шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Манчестер Юнайтед багийн тоглогч Ангилал:Арсенал багийн тоглогч Ангилал:Англичууд Ангилал:1990 онд төрсөн
Амьдрал
Амьдрал бол амьдрал хэмээн таних нь хялбар боловч тухайлан тодорхойлоход бэрх. Амьдралын тухай судалдаг ухааныг биологи гэж нэрийдэнэ. Зүйл бүрийн амьтанд амьдрах дундаж хугацаа бий. Бүх амьдрал нарнаас шууд болон шууд бусаар эрчим хүчээ авна. Наргүйгээр амьдрал үргэлжлэхгүй.
Дэлхий дээрх бүх мэдэгдэж буй амьдрал нүүрстөрөгчийн нэгдлүүдийн химийн шинж чанарт суурилдаг. Тухайлбал бүх амьд биес уураг, нуклейн хүчил гэх мэт урт гинжин молекулуудыг агуулдаг. Эсийг хэлбэржүүлэн бүрдүүлэгч эсийн мембраны шинж чанар бүрдэхэд ус, усан орчин онцгой чухал үүрэгтэй. Эдгээр амьдралын тодорхойлолтууд бүх ертөнц дээр байж болох амьдралын хувьд нийтлэг үнэн байх боломжтой бөгөөд манай дэлхий дээрх амьдралын хувьд эдгээр тодорхой шинжүүд нийтлэг байдаг.
Байгалийн шалгарлын дагуу, урт хугацаанд амьдран буй орчиндоо дараачийн үе удмаа амжилттай дасан зохицуулж байдаг. Нарийн нийлмэл бүтэцтэй амьд биес олон янзын хэлбэрээр холбоо тогтоож чаддаг. Амьдралын олон хэлбэр дэлхий дээр байх ба тэдгээр амьд биест байх нийтлэг шинж чанар дээр нь үндэслэн ургамал, амьтан, мөөг, эгэл биетэн, архей, нян гэж хувааж үзэх ба эдгээр нь бүгд удамшлын мэдээлэл, нарийн зохион байгуулалт бүхий усанд суурилсан эст бүтэцтэй.
Одоогоор зөвхөн эх дэлхий дээр амьдралын талаар тодорхой мэдээлэл байгаа билээ. Ертөнцийн хаа нэгтээ байж болох амьдралын талаарх асуулт хариултгүй хэвээр байна. Ертөнцийн өөр хэсэгт байх амьдралын талаар олон таамаг, төсөөлөл байх авч батлагдсан нь нэгээхэн ч үгүй. Байж болох хамгийн боломжит баталгаа бол Ангараг дээр амьд нян байж болохыг харуулсан хурдасны баталгаа юм.Чамтай хэсэг саатах орчин🫀🫂
Амьдралын тодорхойлолт
Чухал тайлбар тодорхойлолтын нэг нь эсийн онол юм. Эсийн онол нь гурван тулгууртай. Эхнийх нь бүх амьд бие эсээс бүтнэ. Эс бол амьдрахад шаардлагатай байгаа бүх зүйлийг хийж чадах хамгийн жижиг амьд нэгж мөн. Сүүлчийнх нь бүх эс өмнө байсан эх эсээс үүснэ. Өөрөөр хэлбэл шинээр үүсэхгүй харин өмнөх эсийн үргэлжлэл юм. Амьд гэдгийн баталгаа болсон зарим шинж чанар: Гэвч эдгээр шинжүүд тодорхой шалтгааны улмаас бүх амьд биед тохирохгүй. Гэвч эдгээр амьд биет биохимийн тодорхойлолтуудад нийцдэг: эдгээр нь бусад амьд биеттэй ижил химийн бүтэцтэй. Амьдарлын тухай термодинамик тодорхойлт бол амьд биес өөрийн энтропийг бага түвшинд барьж байдаг. Амгүй биесийн энтропийн хэмжээ хугацаа өнгөрөх тутам ихсэх хандлагатай байдаг.
Лавлах
Ангилал:Биологи  Ангилал:Биологийн шинжлэх ухааны онол
The Beatles
Битлз (The Beatles) заримдаа «Ливерпүүлийн дөрөв» (англ. Liverpool Four) гэж мөн нэрлэдэг Английн Ливерпүүл хотоос гаралтай хамгийн алдартай рок хамтлаг. Английн Ливерпүүл хотноо 1960 онд Жон Леннон (ритм гитар, дуучин ), Пол Маккартни (гитар, дуучин), Жорж Харрисон (гоцлол гитар, дуучин), Стюарт Сатклифф (басс гитар), Пит Бест (бөмбөрчин, дуучин) нарын бүрэлдэхүүнтэй анх байгуулагджээ. Жон Леннон анх дунд сургуулийн "The Quarrymen" хамтлаг байгуулж, 1957 оны 10 дугаар сард Пол Маккартни, 1958 оны эхэнд Жорж Харрисон нэгдсэн байна. Хамтлаг төрөлх Ливерпүүл хотдоо алдаршаад төдий удаагүй байх үед буюу 1961 онд хамтлагийн гишүүн Стюарт Сатклифф, Пит Бест нар бүрэлдэхүүнээс гарч хожим нь Ринго Старр (бөмбөрчин, дуучин) шинээр нэмэгдэж, Стюарт Сатклиффийг Пол Маккартни орлон тоглох болжээ. Битлз нь хөгжмийн түүхэнд шүүмжлэгчдэд өндөр үнэлэгддэг, хамгийн амжилттай борлуулалт бүхий хамтлагийн нэгд тооцогддог.
The Beatles хамтлагийн ихэнх дуунуудын Жон Леннон, Пол Маккартни нар хамтран зохиосон байдаг. Тус хамтлаг 1963-1970 оны хооронд албан ёсны студид 13 альбом гаргасан бөгөөд 211 дуу ордог байна. Ливерпүүл хотын Мэнлав-авеню дахь Жон Ленноны амьдарч байсан байр болон Фортлин Роуд дахь Маккартнигийн байшинг Үндэсний баялаг гэж үздэг. Английн "Үндэсний сан" Маккартнигийн байрыг "Битлзийн төрсөн газар" гэж нэрлэдэг - учир нь энд Пол, Жон хоёр анхны дуунуудаа бичиж, давтдаг байсан бөгөөд эдгээр дуунууд хожим олон улсад хит болсон юм. Уг байранд жуулчид ихээр очдог ажээ.
Битлз хамтлаг нь Америкийн Хөгжмийн Үйлдвэрлэлийн Холбооны тэмдэглэснээр Америкийн Нэгдсэн Улсын хөгжмийн жагсаалтад сингл болон альбомоороо хамгийн өндөр байр суурьтай буюу борлуулалтаараа тэргүүлэх хамтлаг хэмээн өргөмжлөгджээ. Нэгдсэн Вант Улсад тэд нэгдүгээр байранд хүрсэн 40 гаруй сингл, альбом болон богино альбом гаргажээ. Энэ борлуулалтын амжилт нь бусад хэд хэдэн оронд давтагдсан: 1985 тэдний хөгжмийн компани EMI Битлз хамтлагийг дэлхий даяар нэг тэрбумаас илүү диск болон кассетийг зарсан гэж тогтоосон байна. 2004 онд Роулинг Стоун сэтгүүл тэднийг "Бүх Цаг Үеийн Шилдэг 100 Хамтлаг" жагсаалтандаа нэгдүгээр байранд жагсаажээ.
Битлз хамтлаг 1960 онд байгуулагдсан. Тэдний хамтлагт Жон Леннон ритм гитар, хоолой, Пол Маккартни басс гитар, хоолой, Жорж Харрисон гоцлол гитар, хоолой, Ринго Старр бөмбөр, хоолой гэсэн үүрэгтэй тоглодог байв. Битлз хамтлаг эхэн үедээ 1950-иад оны үеэс үндэслэсэн рок-н-ролл стилиэр дуулж байсан ч хожим нь түүнээс илүү өргөн стилиэр дуулдаг болсон. Тэдний хувцаслалт, стиль нь тэр үеийнхээ цаг үе, залуучуудын дунд чиг хандлагыг тодорхойлогч болж байв. Хамтлаг 1970 онд тарсан ч гэсэн 4 гишүүн 4-үүлээ амжилттайгаар цааш нь ганцаарчилсан замналаа үргэлжлүүлсэн.
Битлз анх EMI студитай хамтарч 1962 оны 6 сарын 6-нд бичсэн бичлэгүүд нь төдийлөн амжилттай болоогүй. Гэсэн ч тэд цааш үргэлжлүүлэн бичсэн бөгөөд 9 сард бичүүлсэн дуунуудаас нь Love Me Do хэмээх дуу нь Их Британид бяцхан хит болж хит парадын 17-р байр эзэлсэн. Энэ дуу нь 1964 оны 5 сард АНУ-д сингл дууны жагсаалтанд нэгдүгээр байр эзэлсэн.
1962 оны 11 сарын 26-нд хамтлаг хоёр дахь синглээ бичүүлсэн нь Please please me байв. Энэ сингл нь Их Британий албан ёсны хит парадад 2-р байр эзэлсэн ба NME жагсаалтанд 1-р байранд жагссан. Үүнээс 3 сарын дараа тэд анхныхаа цомгийг хэвлүүлж гаргасан нь мөн Please please me гэдэг нэртэй байв.
Битлз 1970 онд хамтран ажиллахаа больж тарсан ч Пол, Жон нар 1967 оноос хойш өөрсдийн төслүүдээ хэрэгжүүлж байна. Хамтлаг тарсаны дараа хөгжимчид тус бүр бие даасан карьераа үргэлжлүүлэв. 1980 онд Жон Леннон Нью-Йорк дахь гэрийнхээ ойролцоо алагдсан бол Жорж Харрисон 2001 онд хорт хавдраар нас баржээ. Пол Маккартни, Ринго Старр нар өнөө хүртэл хөгжим туурвиж, бичсээр байна.
I Want To Hold Your Hand
Нью-Йоркийн хэд хэдэн радио станц Битлзийн I Want To Hold Your Hand дууг гарсан өдөр нь Нью-Йоркод цацсан. Энэ дууг Вашингтон хотынхон маш нааштай хүлээж авсны нэгэн адил Нью-Йоркод ч энэ дуу мөн хит болсон. Энэ цомог худалдаанд гарснаасаа хойш 10 хоногийн дотор л нэг сая хувь зарагдсан.
Америкт
1964 оны 2-р сарын 7-нд Битлз хамтлагийнхан АНУ-д хөл тавьсан. Тэднийг маш олон тооны сэтгүүлч, зурагчид дагалдаж явж байв. Хамтлагийнхан Жон Ф.Кеннедийн нэрэмжит Нью-Йоркийн нисэх буудалд газардах үед маш олон хүн тэнд цуглан хүлээж байв. Өмнө нь хэзээ ч тийм их хүн нэгэн зэрэг хүн тосож байгаагүй байв. Битлз хамтлагийн 3000 гаруй шүтэн бишрэгч нисэх буудал дээр цугласан байсан гэдэг. Битлз Америкийн ТВ-ээр анх Эд Салливаны Шоу нэвтрүүлэгт оролцон 1964 оны 2-р сарын 9-нд гаран Америкийн үзэгчидтэй мэндчилсэн. Тэднийг ойролцоогоор 74 сая үзэгч үзсэн нь тэр үеийн Америкийн хүн амын бараг тал хувь нь байв.
Битлзийн сүүлийн цомог нь 1969 оны зун бичүүлсэн Abbey Road байсан бөгөөд тэд уг цомогт багтсан I Want You (She's So Heavy) гэдэг дууг 1969 оны 8 сарын 20-нд бичүүлсэн нь Битлз хамтлагийнхны хамтдаа бичүүлсэн хамгийн сүүлийн дуу юм.
Ажилгүйдэл
Ажилгүйдэл (Англи: Unemployment; Орос: Безработица) гэдэг нь ажилгүй байх явдал юм. Ажилгүй байснаас өөрийн хэрэгцээт зүйлсээ авахад хэцүү, эсвэл боломжгүй болдог ба үүнээс болж сэтгэл санааны хямралд орж, эрүүл мэндэд сөрөгөөр нөлөөлж болно. Ажилгүй хүн гэдэгт албан ёсоор хийсэн ажилгүй боловч ажил идэвхтэй хайж байгаа хүнийг хэлэх бөгөөд ажил хайхгүйгээр сууж байгаа хүнийг албан ёсны ажилгүй хүний тоонд оруулдаггүй. Цалингийн тухайн түвшинд хөдөлмөрлөх эрмэлзэлтэй, ажил идэвхтэй эрж хайж байгаа хүнийг ажилгүй хүн гэнэ
The Beatles
Монголд
1960-аад оны сүүл үеэс Монголд анх дуунуудын бичлэг нь нууцаар орж ирж байжээ. Тухайн үед хөрөнгөтний үзэл суртал гээд хааж хориглодог байжээ. Улаанбаатар хотын төвд "Битлз" хамтлагийг бишрэн шүтэгч хэсэг хүмүүс тус хамтлагт зориулж хөшөө босгосон.
Ажилгүйдэл
Түр зуурын ажилгүйдэл (завсрын, шилжилтийн, сайн дурын)
Ихэнх хүмүүс ажил солих үед үүсэх түр зуурын ажилгүйдлийг завсрын ажилгүйдэл гэх бөгөөд гэхдээ ажилчид шинэ ажилд ороход тодорхой хугацаа шаарддаг тул түр зуурын ажилгүйдэл үүсдэг байна. Ихэнхдээ өөрсдийн хүсэлтээр ажлаа сольж байгаа хүмүүс хамрагдах учир сайн дурын шинжтэй зүй ёсны ажилгүйдэл байна.
Бүтцийн ба албадлагын ажилгүйдэл
Тухайн хүний ажил мэргэжил, амьдралд эрэлтгүй болох эсвэл дадлага чадвар дутах үед гарч байгаа ажилгүйдлийг бүтцийн ба албадлагын ажилгүйдэл гэнэ. Энэ нь дараах хүчин зүйлээс хамаарна.
The Beatles
Гадны холбоосууд
Ангилал:Английн хамтлаг Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Поп хамтлаг Ангилал:Пол Маккартни Ангилал:Рок хамтлаг Ангилал:Рок-н-Роллын алдрын танхим
Ажилгүйдэл
Бүтцийн ба албадлагын ажилгүйдэл
Нийгмийн хөгжил, шинжлэх ухаан технологийн дэвшлийн үр дүнд хэрэглэгчдийн эрэлт, түүний бүтэц, техник технологи байнга өөрчлөгдөж байдаг. Иймд хуучин мэргэжил шаардлагагүй болж шинэ мэргэжлүүд шаардлагатай болдог учир бүтцийн ажилгүйдэл бий болдог байна.
Мөчлөгийн ажилгүйдэл
Үйлдвэрлэлийн уналтын үед буюу нийт гарцын бууралтын үед гарч байгаа ажилгүйдлийг мөчлөгийн ажилгүйдэл гэнэ.
Бүрэн ажил эрхлэлт
Энэ нь нийгмийн ажиллах хүчийг бүрэн дүүрэн ашиглаж байгаа гэсэн үг биш. Түр зуурын буюу бүтцийн ажилгүйдэл, хэсэгчилсэн ажилгүйдлийн хэлбэрээр байгаа үед бүрэн ажил эрхлэлттэй байна гэж тооцно.
Ажиллах хүч
Улс орны ажиллах хүч нь 16-аас дээш насны, хөдөлмөрийн чадвартай ажил эрхлэгчид ба ажилгүйчүүдээс бүрдэнэ. Иймд ажиллах хүчийг эдийн засгийн идэвхтэй хүн ам ч гэж нэрлэдэг. Эдийн засгийн идэвхтэй хүн амд хөдөлмөрийн чадвартай боловч ажил хайдаггүй хүмүүс хамаарагддаггүй, Статистикт иргэний ажиллах хүч гэсэн нэр томъёог байгагүй хэрэглэгддэг. Үүнийг эдийн засгийн идэвхтэй хүн амаас цэргийн албан хаагчдыг хасч тооцно.
Бүх ажил эрхлэгчдийг
Нийт хүн ам:
Ажилгүйдлийн түвшинд нөлөөлөх хүчин зүйл
Ажилгүйдэл өссөнөөр нийгэмд ихээхэн хэмжээний бүтээгдэхүүн үйлчилгээ үйлдвэрлэх боломж алдагдахаас гадна нийгмийн олон сөрөг үр дагаврыг бий болгодог учраас аль ч улсын төр, засгийн газраас ажилгүйдлийг аль болох бууруулах зорилгыг өмнөө тавин ажилладаг. Гэхдээ шилжилтийн ба бүтцийн ажилгүйдэл нь нийгэмд зайлшгүй байх ёстой зүй ёсны үзэгдэл учраас ажилгүйдлийн түвшинг тэглэх тухай асуудал байж болохгүй юм. Ажилгүйдлийн ерөнхий болон зүй ёсны түвшин нь улс орны эдийн засгийн хөгжлийн түвшин болон бусад олон хүчин зүйлээс шалтгаалан орон бүрд харилцан адилгүй байна.
Ажилгүйдлийн тэтгэмж
Энэ нь нэг талаас ажилгүйдлийн улмаас гарах нийгмийн сөрөг үр дагаврыг бууруулах ач холбогдолтой боловч нөгөө талаас шилжилтийн ажилгүйдлийг нэмэгдүүлэх талтай. Тэтгэлэг авч байгаа ажилгүйчүүд нь богино хугацаанд ажилтай болохын тулд ажил эрж хайх идэвх нь сулардаг.
Цалин
Цалин өсөхөд хөдөлмөрийн нийлүүлэлт нэмэгдэх боловч хөдөлмөрийн нөөцийн хэмжээгээр хязгаарлагдах учир цалин хичнээн нэмэгдлээ ч нийлүүлэлт нь L2 цэгээс цааш нэмэгдэхгүй.
Иймээс S2 нь босоо тэнхлэгтэй ll шулуун хэлбэртэй болно.
Ажилгүйдэлийн хэмжээ нь эрэлт нийлүүлэлтийн зөрүүгээр тодорхойлогдоно. Ө.х ажилгүйдэл нь хөдөлмөрийн зах зээл дэх эрэлтээс давсан нийлүүлэлт юм. Ц1 хэмжээний цалин нь (L1 – L2) хэмжээний ажилгүйдлийг бий болгож байна.
Ашхабад
Ашхабад (Aşgabat → Ашгабат ) — Туркменистаны нийслэл бөгөөд хамгийн том хот.
Нутгийн өмнөд хязгаарт Копетдаг нуруу, Каракумын цөлийн хооронд оршдог. 695,000 хүнтэй (2001 он).
Нэр
Энэ хотын нэр «хайр» хэмээх عشق' (эшғ), «хот суурин»-ыг заах آباد (āбāд) гэсэн перс үгсийн нийлэмж юм.
Оросын мэдэлд орсон 1881 оноос Асхабад, 1919 онд Полторацк, 1927 оноос хойш Ашхабад гэгдсэн. 1991 оноос Ашгабат [] хэмээх туркмен нэр чухал болсон. Монголд Ашхабад гэж хэвшсэн нь хүчтэй хэвээр байгаа.
Түүх
Улсын нийслэл гэхэд Ашхабад харьцангуй залуу хот юмсанжээ. Гацаа маягийн байсан энэ газрын ойр 1869 онд Оросын цэргүүд хэрж шивээлэв. 1881 онд үгэнд ороогүй Гөктепе («хөх дов») цайзыг буулган авснаар Оросууд Туркмен нутгийг бүрэн эрхшээж Ашхабадыг Туркмений түшиц, төв болгон хөгжүүлжээ.
Ашхабад 1882 оноос Оросын Хаант Улсын Закаспийн муж («Каспийн чанад муж»), 1918 оноос Зөвлөлтийн Туркмен муж, 1925 оноос мөн Зөвлөлт Туркмений төв гэгдэж байгаад 1991 оноос тусгаар Туркменистаны нийслэл болоод байна.
1917 оны 12 сард зөвлөлт засаг тогтсны дараахан 1918 онд цагаантаны засаг хэдэн сар тогтоод авсан. 1918 оны Ташкентад байсан Зөвлөлтийнхөн хотыг удирдлагийг дахин авч, 73 жил алдаагүй. Энэ үйл явдлын дараа хотын нэрийг Полторацк болгон сольсон ч 1927 онд ЗСБНТурУ тогтсны дараа Ашхабад нэрийг эргүүлэн олгожээ. 1948 оны 10 сард томоохон газар хөдлөлт болж олон түмэн хүн амь үрэгдсэн шиг байдаг. Гэвч үүнийг үл тоон Ашхабад хурдан тэлж, аж үйлдвэржсэн хот болжээ.
Патрик Окс
Патрик Окс (Patrick Ochs; 1984 оны тавдугаар сарын 14-нд Майны Франкфурт хотод төрсөн) — Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд Германы Бундеслигийн «Вольфсбург» багт хамгаалагчаар тоглодог.
Ашхабад
Хүн ам
2012 оны тооцоогоор Туркменистаны хүн амын 12,7% нь Ашхабадад оршин сууж байна. Хамгийн сүүлийн улсын тооллогоор (2001 оны) 712 мянган хүнтэй байв. Оршин суугчдын 77% нь туркмен үндэстэн байдаг бол үлдэх хувийг бусад ард түмэн нөхдөг.
Патрик Окс
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Айнтрахт Франкфурт багийн тоглогч Ангилал:Вольфсбург багийн тоглогч Ангилал:Хоффенхайм багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1984 онд төрсөн
Ашхабад
Тайлбар
Ангилал:Туркменистаны суурин Ангилал:Азийн нийслэл Ангилал:Их-, дээд сургуультай хот
Арабын тэнгис
Эх газраас Инд мөрөн, мөн Нетравати, Шаравати, Тапти, Махи гэх мэт томоохон голууд цутгадаг. Арабын тэнгисээс баруунтаа нь Адены булан, хойшоо нь Оманы булан, цаашилбал Персийн булан салбарладаг.
Арабын тэнгисийн ямар нэг хэсгээр Энэтхэг, Пакистан, Иран, Оман, Йемен, Арабын Нэгдсэн Эмират Улс зэрэг улсууд хүрээлэгддэг.
Цахим холбоос
Ангилал:Энэтхэгийн далайн тэнгис Ангилал:Ираны газар зүй Ангилал:Йемений газар зүй Ангилал:Мальдивын газар зүй Ангилал:Оманы газар зүй Ангилал:Пакистаны газар зүй Ангилал:Сомалийн газар зүй Ангилал:Энэтхэгийн газар зүй
Хүжин зам
Хүжин зам – Негев дэх цөлийн хотууд (Incense Route – Desert Cities in the Negev) нь өмнөд Израилд орших Негевийн цөлийн эртний хотуудын туурь юм.
Негевийн цөлд орших энэхүү 4 хот нь Газар дундын тэнгис рүү шууд хүрэх үнэртэн, халуун ногооны замын аль алных нь төгсгөл дайран өнгөрдөг байв. Авдат, Халуза, Мамшит болон Шивта хэмээх эдгээр суурингуудыг Петрад төвлөрсөн Иорданы Хашемитын улсыг байгуулагч эртний Араб аймгуудын нэг болох Набатейчууд бий болгосон гэж үздэг. Уг хотууд дорно зүгийн орнуудаас газрын дундад тэнгис рүү нэвтрэх анхилуун үнэртэн, тансаг эд зүйлсийн худалдаагаар ихээхэн хөлжиж байв. МЭӨ III зуунаас МЭ II зууныг хүртэл цэцэглэн хөгжиж байсан энэ суурингуудын ус түгээлтийн систем, бэхлэлт, жинчдийн дэн буудлуудын ул мөр цөлийн дунд торойн үлджээ.
Эх сурвалж
Ангилал:Израилын археологийн олдворт газар Ангилал:Израил дахь дэлхийн өв Ангилал:Худалдааны зам Ангилал:Негев
Үлэг гүрвэл
Эрдэмтэд одоогоор 500 гаруй төрлийн 1000-аад зүйл, дэд зүйлийн үлэг гүрвэл амьдарч байсныг тогтоогоод байна.
1842 онд Сэр Ричард Оуэн Грек хэлний үлэг гүрвэл гэсэн утга бүхий ''δεινός'бий болгож анх ашигласан байна.
Монгол дахь Үлэг гүрвэл
Дэлхийд таван динозаврын яс бүтнээрээ олдоод байгаагийн нэг нь Баянхонгор аймгийн “Байгалийн музей”-д хадгалагдаж байна.
Махчин динозаврын төрөл болох Тарбозавр нь одоогоос 130 сая жилийн өмнө амьдарч байсан бөгөөд 1982 онд Монгол, Оросын хамтарсан судалгааны баг Баянхонгор аймгийн Баянговь сумын Бүгийн Цавын хоолойгоос уг олдворыг олж байжээ. Тарбозавр гэдэг нь tarbo/аймшигт/, sausrus/гүрвэл/ гэсэн Грек үгнээс гаралтай. Нас бие гүйцсэн Тарбозаврын урт нь 12 метр, өндөр нь 4-5 метр, хүндийн жин нь 6 тонн шахам жинтэй болдог гэх эрдэмтдийн тооцоолол бий. Харин Хонгор нутгаас олдсон Тарбозаврын хэлхээ ясны өндөр нь гурван метр, урт нь есөн метр учир насны хувьд харьцангуй залууд тооцогдох юм байна.
Дэлхий дээр 300 гаруй төрлийн үлэг гүрвэл байсныг одоогоор олж тогтоосноос 60 гаруй төрөл нь Монгол нутгаас олдсон бөгөөд Баянхонгор аймгийн Баянговь сумын Бүгийн цав төдийгүй Шинэжинст сумын Ногоон цав, Богд сумын Орог нуурын орчин, Ам гол, Луу яст зэрэг газруудаас олддог байна.
Сонирхуулахад, Баянхонгорчууд аймгийн төвдөө үлэмж биет динозавруудын баримал бүхий цэцэрлэгт хүрээлэн барьж, 2010 онд  ашиглалтад оруулсан байдаг. Амралт, аялал жуулчлалын “Гурван бүс цогцолбор”-ын бүтээн байгуулалтад нийт 300 гаруй сая төгрөгийг зарцуулж, 3 га газарт 7-10 метр өндөр, 10-15 метрийн урттай дөрвөн төрлийн динозавр, үлэмж биет яст мэлхийн хөшөөг хийж бүтээжээ.
Рой Чэпмэн Эндрюсын удирдсан Төв Азийн гуравдугаар экспедиц 1922 оны хавар Монголд ирж өнөөгийн Баянхонгор аймгийн нутаг Бөөцагаан нуур, Өөшийн нуруу, Луугийн худаг, Арц богд Баянзаг зэрэг газар малтлага хийж хирс маягийн аварга үлэг гүрвэл (Baluchitheriym), тоть хошуут үлэг гүрвэл (Psittacosaur protiguanoddon) зэргийг олжээ. Мөн шүдгүй махан идэшт үлэг гүрвэлийг ч анх эндээс олсон юм. Овираптур (Oviraptor) нь шүдгүй боловч бусад үлэг гүрвэлийнхээ өндгийг хулгайлан иддэг амьтан байжээ. Тэдний нээсэн үлэг гүрвэлийн арвин олдвор бүхий энэ газар нь Flaming Cliff буюу Асаж буй толгод гэсэн нэрээр дэлхийд алдартай болсон Баянзаг юм. Тэр хавийн шаварлаг хурдаснаас тогтсон хадны гал улаан өнгөнөөс болж ийнхүү нэрлэгдсэн ажээ.
Гайхамшигт олдворууд: Дэлхийн II дайны Оросын эрдэмтэд Нэмэгт уулнаас урд өмнө нь олдож байгаагүй 30 метр өндөр, өвсөн тэжээлт, 4 хөлт үлэг гүрвэлийг анх удаа нээсэн учраас олдсон газрынх нь нэрийг оролцуулан Нэмэгтсаурус (Nemegtosaurus) гэж нэрлэсэн байна. Түүний дараа махан идэшт Тарбозавр (Tarbosaurus), хуягт Таларурус (Talarurus), нугасан хошуут Сауролопус (Saurolophus) гэх мэт үлэг гүрвэлүүдийг олжээ.
Дэйв Грол
Цахим холбоос
Ангилал:АНУ-ын дуучин Ангилал:АНУ-ын хөгжимчин Ангилал:Рок дуучин Ангилал:Рок гитарчин Ангилал:Рок бөмбөрчин Ангилал:Нирвана Ангилал:Foo Fighters Ангилал:Queens of the Stone Age Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Рок-н-Роллын алдрын танхим Ангилал:Америкчууд Ангилал:1969 онд төрсөн
Кристиан Треш
Кристиан Треш (Christian Träsch; 1987 оны есдүгээр сарын 1, Ингольштадт) — Германы хөлбөмбөгчин, «Вольфсбургийн» хамгаалагч.
Германы шигшээд 2009 оны зургадугаар сарын 2-нд Арабын Нэгдсэн Эмиратын эсрэг Треш дебютэлсэн байдаг.
Гадны холбоос
Ангилал:Германы хөлбөмбөгчин Ангилал:Германы шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн хамгаалагч Ангилал:Штутгарт багийн тоглогч Ангилал:Вольфсбург багийн тоглогч Ангилал:Германчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
3 сарын 5
3 сарын 5 нь Григорийн тооллын жилийн 64 дахь (өндөр жил бол 65 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 301 өдөр үлдэж байна.
Тэмдэглэлт баярууд
0305 #05
Өмнөд Солонгос улс Олимпод
thumb|Зуны олимпийн XXIV наадмын сайн дурын ажилтан солонгос бүсгүй
Бүгд Найрамдах Солонгос Улс (Өмнөд Солонгос) Олимпын наадамд анх 1948 онд оролцсоноосоо хойш, 1980 онд зуны олимпыг бойкотлосон, мөн 1952 оны өвлийн олимпод оролцоогүйг эс тооцвол бүх өвөл, зуны олимпын наадамд оролцсоор иржээ.
Өмнөд Солонгосын тамирчид зуны олимпоос 215 медаль хүртсэнээс хамгийн олон алтан медалийг байт харвааны төрлөөр, өвлийн олимпоос 45 медаль зүүснээс ихэнхийг шорт-трэкийн төрлөөр хүртсэн. 1992 онд шорт-трэкийн төрөл олимпын наадамд багтсанаас хойш тус улсын тамирчид хамгийн олон медаль хүртээд буй.
Өмнөд Солонгосын Олимпын Хороо 1946 онд байгуулагдаж, 1947 онд хүлээн зөвшөөрөгджээ.
Өвлийн спортын төрлөөр
Ангилал:Олимпын түүх
Вернер фон Браун
Вернер Магнус Максимилиан Фрайхерр фон Браун (Wernher Magnus Maximilian Freiherr von Braun; * 1912 оны 3 сарын 23, Позен муж Вирзиц хот Германы Эзэнт Улс,  — † 1977 оны 6 сарын 16, АНУ Виржиния муж Александрия хот) — герман болон 1940 оны эцсээс америкийн ракетын инженер Баллистик пуужин зохион бүтээгч, орчин цагийн пуужинт зэвсгийн загварыг гаргасан. АНУ-д сансрын програмын "эцэг" хэмээн нэрлэгддэг.
Түүх
Вернер фон Браун нь тухайн үеийн Германы эзэнт улсад Позен мужийн Вирзиц хэмээх хотод мэндэлсэн (одоогийн — Польшийн Выжиск хот). Тэрээр аристократ гаралтай 3 хүүтэй айлын дундах нь байсан ба фрайхер хэмээх хэргэм өвлөж авсан(баронтой адилхан цол хэргэм). Түүний эцэг Магнус Фрайхерр фон Браун (1878—1972) нь Веймарскийн БНУын засгийн газарт хүнс хөдөө аж ахуйн сайд байсан. Түүний эх Эмми фон Куисторп (1886—1959) нь хааны гэр бүлээс гаралтай байжээ. Вернерийн бага дүүг түүний аав шиг адилхан Магнус фон Браун гэдэг байв. Конфирмац шашны ёслолын баяраар ээж нь ирээдүйн пуужин бүтээгч хүүд телескоп бэлэглэжээ. Энэ нь түүнийг одон орон судлахад түлхэц өгсөн байна.
Дэлхийн I дайны дараа Вирзиц хот Польшид шилжиж харин түүний гэр бүл бусад германчуудын адилаар Герман луу явцгаасан байна. Фон Брауныхан Берлинд суурьшиж, 12 настай Вернер нь Макс Валье болон Фритц Опел нарын пуужингийн хөдөлгүүртэй машинаар тогтоосон хурдны рекордыг гайхан биширдэг байв.
1919—1920 онуудад Гумбиннен хотын Фридрихшулед суралцсан (түүний эцэг, Магнус фон Браун, Гумбинненийн засгийн газарт ерөнхийлөгч). 1925 он хүртэл Берлиний франц гимназид суралцаж байгаад дараа нь Браун интернатаар Ваймараас холгүй Эттерсбург цайз дахь сургуульд суралцаж эхэлсэн. Энд тэрээр физик болон математикт муу үнэлгээтэй сурч байв. 1928 онд түүний эцэг эх Зүүн Фризийн хойд далай дахь Шпикерог арал дээрх Герман Литцийн нэрэмжит интернатад шилжүүлсэн байна. Энд тэрээр Герман Обертийн "Гараг хоорондын пуужин" хэмээх бүтээлийн хуулбарыг олж авсан бөгөөд өмнө нь ийм санаа үнэхээр сонирхолтой байсан бол харин одоо тэрээр пуужин зохиохын тулд физик болон математикаар зорилготой мөн тууштай хичээллэх болов.
1930 онд Браун Берлиний техникийн их сургууль элсч тэндээ «Verein für Raumschiffahrt» («VfR», «Сансрын аялалын нийгэмлэг») гэдэгт орсон, энэ нийгэмлэгт Вилли Лей, Герман Оберттой хамт пуужингийн хөдөлгүүр шингэн түлшээр ажиллуулах туршилтанд тусалж байсан юм. Түүнчлэн тэрээр Цюрих дэхь Швейцарийн их сургуульд давхар сурч байв. Хэдийгээр үлдсэн амьдралынхаа турш байлдааны пуужин дээр ажилласан боловч сансрын аялал нь түүний үндсэн сонирхол хэвээр үлдсэн юм.
1930-аад оны эхэн үед Браунд нэгэн үйл явдал тохиожээ. Браун Стратосферт нислэг хийсэн анхны пионеруудын нэг Огюст Пикарын тавьсан илтгэл дээр очжээ тэгээд дууссаны дараа залуу оюутан Пикар дээр очиж "Мэдэж байна уу, би хэзээ нэгэн цагт саран дээр очих төлөвлөгөөтэй байгаа" гэжээ. Түүнийг дараа нь Пикар түүнийг сайшаан дэмжсэн үг хэлсэн ажээ.
Брауны амьдралд Герман Оберт маш их нөлөөлсөн, тэр хүний талаар дурсахдаа:
«Герман Оберт бол хамгийн анх сансрын хөлгийг бий болгох боломжийн талаар бодож, гартаа логарифм шугам бариад математикт суурилсан санаа болон загварыг бий болгосон... Хувьдаа би түүнийг миний амьдралын зүг чигийг заасан одтой зүйрлэдэг, мөн түүнд өөрт тохиосон анхны сансрын нислэг болон пуужин бүтээх онолын болон практикийн асуудлуудтай хамт өртэй юм. Шинжлэх ухааны болон технологийн түүхэнд түүний сансар судлалд оруулсан хувь нэмэр нь хүндтэй байр суурь эзлэх ёстой» гэжээ.
1930 онд Германд тэрээр шингэн түлштэй пуужингууд дээр ажиллаж эхэлсэн. 1932 онд Дорнбергерийн цэргийн пуужин судлалын багт. 1932—1933 онуудад Куммерсдорфтой ойр полигон дээр хэд хэдэн пуужин хөөргөлтийн туршилт хийж 2000-2500 метрүүдэд нисгэжээ.
Нацист Германы Фау-2 төсөл дээрх ажил
1933 онд Гитлер засгийн эрхэнд гарч байх үед Вернер фон Браун өөрийн диссертац дээр ажиллаж байв. Пуужингийн зохион бүтээх ажил тэр дороо гол асуудал болсон байна. Тухайн үед пуужингийн хөгжүүлэлтийг хянаж байсан артиллерийн ахмад Вальтер Дорнбергер нь фон Браунд зориулж өөрийн албанаас судалгаанд зориулж тэтгэлэг өгжээ. Энэ үеэс эхлэн Браун хүнд түлшт пуужинд зориулж Дорнбергерийн дэргэдэх Куммерсдорфийн полигон дээр ажиллажээ. Түүнд 1934 оны 7 сарын 25 нд физикийн шинжлэх ухааны доктор цолыг (пуужин бүтээх) Берлиний Гумбольдтийн нэрэмжит их сургууль  «Шаталтын туршлагын талаар» гэсэн сэдэвтэй ажилд зориулж олгосон ба түүний куратор нь германы физикч Эрих Шуман байв. Гэхдээ энэ бол зөвхөн түүний ажлын нээлттэй хэсэг нь байв. Бүтэн диссертац нь 1934 оны 4 сарын 16 нд хамгаалсан «Шингэн түлшинд зориулсан пуужин зохиоход тулгардаг асуудлуудын байгуулалтын, онолын болон туршилтын арга замууд» гэсэн сэдэв байв. Энэ ажил нь армийн шаардлагаар нууцлагдмал байсан ба 1960 он хүртэл нийтийн хүрээл болоогүй байна. 1934 оны төгсгөл гэхэд түүний баг амжилттай 2 пуужин хөөргөсөн ба нэг нь 2.2 км нөгөө нь 3.5 км-н өндөрт хөөрчээ.
Тэр үед германчууд америкийн физикч-пуужинчин Роберта Годдарда ажлыг ихэд сонирхож байв. 1939 он хүртэл германы эрдэмтэд Годдардтай холбогдож техникийн талын асуудлуудыг асууж байв. Вернер фон Браун нь Годдардын янз бүрийн сэтгүүлд гарсан схемийг ашигласан ба Aggregat А серийн пуужин хийхэд схемүүдээ нийлүүлж ашиглажээ. Пуужин A-4 нь Фау-2 гэсэн өөр нэртэй байв. 1963 онд Браун пуужингийн техникийн түүхийг судлахын зэрэгцээ Годдардын ажлын талаар: «Түүний пуужингууд… өнөөгийн байдлаар ашиглахад тохиромжгүй мэт боловч тэдгээр пуужингууд нь пуужингийн хөгжилд өөрийн ул мөрөө үлдээсэн, олон элементүүд нь орчин үеийн пуужингийн болон сансрын хөлөгт одоо болтол ашиглагдаж байгаа билээ» гэжээ.
1944 онд Английг нацистууд Фау-2ийн тусламжтай бөмбөгдөхөөс өмнө Годдард фон Браун түүний ажлыг үүндээ ашигласан гэж баталсан. Туршилтын хувилбар Фау-2 Шведрүү нисч тэндээ унасан. Зарим нэг хэсгүүдийг нь АНУ-н Аннаполис лабораторид шинжилгээнд илгээсэн ба тэнд Годдард тэнгисийн хүчинд судалгааны ажил хийж байжээ. Эндээс харахад 1944 оны 6 сарын 13 нд техникийн алдааны улмаас буруу чигт нисч Шведийн Беккебу хотхоны ойролцоо унасан пуужингийн эд ангийг Годдард судалсан байж болох юм. Шведийн засгийн газар пуужингийн хэсгийг ангичуудад сөнөөгч Спитфайраар солих санал тавьсан. Аннаполист зөвхөн салсан эд ангийн хэсэг л очсон ба Годдард пуужингийн эд ангийг судалсны дараа өөрийнх нь бүтээлийг зэвсэг болгон ашигласан байна хэмээн мэдэгджээ.
1937 оны 11 сард (зарим мэдээгээр 1932 оны 12 сарын 1) фон Браун NSDAP буюу Нацист намд элсчээ. Герман дахь Америкийн эзэлсэн бүс нутгийн Цэргийн удирдлагын 1947 оны 4 сарын 23ны баримтанд (Office of Military Government, United States) бичихдээ фон Браун нь морь унах СС-ын сургуульд 1933 онд элссэн ба дараа нь 1937 оны 5 сарын 1нд Национал-социалист намд элсэж 1940 оны 5 сараас эхсэн дайн дуустал СС-ын офицер байсан байна.
Дайны дараа яагаад НСДАПын гишүүн болсон талаараа тайлбарлахдаа:
«Надаас энэ нам орох талаар албан ёсоор шаардаж эхэлсэн. Тэр үед (1937 он) би Пенемюнде дахь пуужингийн төвийн техникийн албаны дарга байсан… Хэрэв би намд орохоос татгалзвал энэ нь бүхий л амьдарлын турш ажлаас татгалзсантай адил байлаа. Тийм болохоор би элсэхээр шийдсэн. Энэ элсэлт нь миний хувьд ямар нэгэн улс төрийн ажилд оролцож буй гэсэн үг биш байлаа… 1940 оны хавар Пенемюндэд над дээр штандартенфюрэр СС Миллер ирж мэдэгдэхдээ рейхсфюрэр СС Генрих Гиммлерээс түүнийг намд элсэхийг ятгах тушаалтай ирсэн гэдгээ хэлжээ. Би шууд өөрийн цэргийн дарга генерал-майор В. Дорнбергерлуу утасдсан. Тэр надад хэлэхдээ… хэрэв намайг хамтарсан ажиллагаагаа үргэлжлүүлэхийг хүсч байгаа бол надад намд орохоос өөр сонголт байхгүй гэдгийг хэлсэн»
Энэ Брауны хэлсэн үг нь ихэнхдээ үгүйсгэгддэг ба яагаад гэвэл 1940 онд СС-н цэргийн албаныхан Пенемюндед болж буй процесст ямар ч анхаарлаа хандуулдаггүй байсан. Мөн түүнчлэн фон Браун шиг хүнийг НСДАП орохыг ятгахын зэрэгцээ СС-т элсэх талаар яриагүй байна гэдэг эргэлзээтэйн шинж. Браунд Гиммлерийн хажууд зогсох СС-н хувцастай зургийг харуулахад тэрээр хэлэхдээ зөвхөн тэр үед л өмссөн гэж хариулсан боловч 2002 онд Пенемюндед байсан СС-н офицерээс Би-би-Си тэр зургийн талаар асуухад фон Браун албан ёсны арга хэмжээн дээр СС-н хувцастай байнга ирдэг байсан энэ нь албан ёсны шаардлага байсан гэжээ. Эхлээд түүнд унтерштурмфюрер гэдэг цол олгосон ба дараа нь Гиммлер 3 удаа түүний цолыг ахиулсан, сүүлийн удаа 1943 онд СС-н штурмбаннфюрер болсон. Браун хэлэхдээ энэ бол автоматаар жил болгон шуудангаар авдаг цолны эрэмбэ дээшлүүлэх захианы нэг хэсэг байсан гэжээ.
1942 оны 12 сарын 22 нд Адольф Хитлер А-4 пуужинг үйлдвэрлэх "өшөө авалтын зэвсэг" нэртэй тушаал гаргасан. 1943 оны 7 сарын 7ны өдөр гаргасан А-4ийг хөөргөж буй өнгөт фильмийн дараа Гитлер маш өндөр сэтгэлтэйгээр ирсэн ба түүнд өөрийн гараар профессор цол олгосон байна. Герман орны хувьд, тухайн цаг байдлын хувьд энэ нь дөнгөж 31 насалж буй инженерт хосгүй бэлэг байлаа.
1937 оноос Браун — Пенемюнде дэхь пуужингийн судалгааны төвийн техникийн удирдагч (Heeresversuchsanstalt Peenemünde) мөн A-4 (Фау-2) пуужингийн ерөнхий зохион бүтээгч болж энэхүү зэвсгийг 2р дайны үед Франц, Их Британи, Голланд болон Белгийн хотуудыг бөмбөгдөхөд ашиглажээ.
1937 онд тэрээр Национал-социалист намд элссэн байна. «Өшөө авалтын зэвсэг» тушаалын хүрээнд — баллистик пуужин Фау-2 нь Лондон хүртэл 6 минут л ниссэн. 1943 оны 6 сард СС-ээс штурмбаннфюрер цол авсан.
Тийрэлтэт онгоцнууд дээрх туршилтууд
1936 онд фон Брауны Куммерсдорф дахь полигоны баг шингэн түлш тийрэлтэт хөдөлгүүр онгоцонд суулгах боломжийг судалж байв. Эрнст Хейнкель энэ үйлийг маш их дэмжиж байсан ба эхлээд, харин дараа нь — 2 сөнөөгч He 112 туршилтанд зориулж өгөв. 1936 оны сүүлчээр Рейхийн агаарын хүчний яам Вернер фон Браун болон Эрнст Хейнкел нарт тусламж болгож нисгэгч-туршигч Эрих Варзицийг илгээв. Нэгдүгээрт Варзиц нь тухайн үеийн хамгийн туршлагатай нисгэгчдийн нэг байсан ба хоёрдугаарт маш сайн техникийн талын мэдлэгтэй байв. Браун Варзицад үзмэр болгож тавьсан онгоцонд суулгасан хөдөлгүүрийн загварыг(дуураймал) үзүүлж танилцуулсны дараа: «Та бидэнтэй хамт ажиллаж бас тийрэлтэт хөдөлгүүр агаарт яаж ажилладгийг туршиж үзмээр байна уу? Тэгвэл Варзиц та маш алдартай болно. Дараа нь бид сарлуу хөлгийн залуурын дэргэд таньтай хамт нисэх болно!» гэжээ. 1937 онд Нойхарденбергт (Берлин хотоос зүүн тийш 70км байрлах дайны үед ашиглах нөөц аэродромын том талбай) туршилтийн нислэгт He 112 онгоц гарсан. Нислэг дотоод шаталтат хөдөлгүүр дээр явагдсан ба агаарт Эрих Варзиц моторыг унтрааж фон Брауны пуужингийн хөдөлгүүр дээр нислэгээ үргэлжлүүлсэн. Хэдийгээр онгоц хэвлийгээрээ газардаж эх бие шатсан ч гэсэн энэ нь албан ёсоор онгоцонд тийрэлтэт хөдөлгүүр ард нь байрлуулж ашиглаж болно гэдгийг баталсан юм.
Боолын хөдөлмөр ашигласан нь
СС-ийн генерал Ганс Каммлер нь инженерийн хувьд Бөөнөөр хорих лагерь-н төсөлд оролцож (үүн дотор Освенцимийн лагерь ч гэсэн багтсан) явсан ба өөрийн зэрлэг араншингаар алдартай хүн билээ. Тэрээр хоригдогчдын хүчээр пуужингийн байгууламжийг барих санал гаргасан. 1943 оны 4 сард Пенемюнд дэхь Фау-2ийн ерөнхий инженер Артур Рудольф энэ санааг дэмжсэн. Тэр үед үнэхээр ажлах хүч дутагдаж байсан бөгөөд Фау-2 ийн барилгын үед үхсэн хүмүүсийн тоо энэ зэвсгийг хэрэглэхэд үхсэн хүний тооноос давсан. Фон Браун газар доорх нууц үйлдвэр болох Миттельверкд олон удаа очиж байснаа болон ажиллах орчин нөхцөл аймшигтай хэмээн ярьсан боловч хэзээ ч ямар нэгэн үхэл эсвэл тамлалын гэрч болоогүй гэжээ. Гэвч 1944 оны үед иймэрхүү үхэл түүнд мэдэгдсэн баймаар. Браун хэлэхдээ тэр хэзээ ч концлагерь Дора-Миттельбауд очиж байгаагүй бөгөөд тэр лагерьт ямар нэг өвчин, зодуур, хүнд ажлын улмаас үхсэн 20 000 хүний талаар юу ч мэдээгүй гэжээ. 1944 оны 8 сарын 15 нд Браун V-2ийн үйлдвэрлэлийн дарга Альбин Саватцки (Albin Sawatzki)-д захиа бичихдээ концлагерь Бухенвальдаас хоригдол өөрийн биеээр сонгох талаар тохиролцжээ. Тэгээд 25 жилийн дараа нэгэн ярилцлагад энэ талаар хэлэхдээ хоригдлууд "маш хүнд нөхцөлтэй" байсан талаар дурьджээ.
«Вернер фон Браун: сансрын хүлэг баатар(загалмайтан)» (Wernher von Braun: Crusader for Space) номонд Браун дурьдахдаа хоригдлуудын ажиллаж буй нөхцлийн талаар мэдэж байсан боловч энийг өөрчлөх ямарч боломжгүй гэдгээ мэдэж байсан хэмээв. Миттельверкт очсон айлчлалын талаар фон Брауны үгийг түүний найз дамжуулахдаа: Энэ үнэхээр аймар байсан. Би эхлээд ССийн хэн нэгэн хамгаалагчтай ярихыг хүсэхэд тэр шууд эсэргүүцсэн ба өөрийн ажлаа хийхгүй иймэрхүү зүйлд хушуу дүрвэл бас яг л хоригдлууд шиг хувцастай зогсож болох талаар анхааруулсан... Би эндээс хүмүүнлэгийн зарчмын талаар тэмцэх нь ямар ч ач холбогдолгүй гэдгийг ойлгосон. Брауны багийн нэгэн гишүүн байсан Конрад Данненбергээс «The Huntsville Times» ярилцлагад асуухдаа фон Браун хоригдлуудын хүнд хэцүү ажлын нөхцлийн талаар эсэргүүцсэн бол яах байсан бол гэхэд : "Хэрэв тэр үүнийг хийвэл би бодохдоо газар дээр нь түүнийг нам буудах байсан" гэжээ.
Зарим нэг нь фон Брауныг хүмүүнлэг бусаар хоригдлуудад хандахад болон тийм хандлага гаргахад гар бие оролцсон хэмээн буруутгаж байв. Францын эсэргүүцлийн оролцогч, Дора дахь концлагерийн хоригдол байсан Ги Моран (Guy Morand) 1995 онд гарцаагүй болсон явдлын талаар ярихдаа:
Миний тайлбарыг сонсолгүй (фон Браун) Майстерт (Meister) намайг 25 цохихыг тушаасан… Дараа нь цохилтууд хангалттай хүчтэй байгаагүй гэж үзээд хүнд ташуурдахыг тушаасан… фон Браун намайг үүнээс илүү хүнд шийтгэл авах ёстой хэмээн шийтгэсэн үнэндээ бол намайг дүүжлэх хэрэгтэй гэж үзэж байсан… Би бодохдоо түүний харгис байдлын гэрч би өөрийн биеээр болсон тул түүнийг нацист үзэл сурталтай байсан талаарх баталгаа болж буй юм.