cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Генетик
Молекул генетик
Хромосом нь генүүдийг агуулдаг мөн хромосом нь уураг болон ДНХ хоёулангаас нь бүрэлддэг болохыг мэддэг байсан ч, чухам аль нь удамшлын зүй тогтолд чухал нөлөөтөй эсвэл хэрхэн удамших процесс явагддаг болох нь тодорхойгүй байсан юм. 1928 онд Фредерик Гриффит өөрийн нээсэн хувирах үзэгдлийн тухай хэвлүүлсэн (Гриффитийн туршилтыг үзнэ үү.). Үүнээс 16 жилийн дараа 1944 онд Освальд Теодор Авери, Колин Маклеод, Мэклин Маккарти нар энэхүү үзэгдлийг ашиглан хувиралтад чухал үүрэгтэй байдаг молекул буюу ДНХ-г тусгаарлаж, илрүүлж чадсан байна. 1952 онд хийгдсэн Хершей-Чэйсийн туршилтаар ДНХ нь (уураг гэдгээс илүү) вирусийн генетикийн материал бөгөөд цаашилбал ДНХ нь удамшил зүй тогтцыг хариуцсан молекул гэдгийг тогтоосон.
1953 онд Жэймс Ватсон болон Францис Крик нар Розалинд Франклины хийсэн Рентген кристаллографчлалыг ашиглан ДНХ-ийн бүтцийг мушгиа буюу спираль хэлбэртэй болохыг нь тогтоосон байна. Тэдний тогтоосон хос-мушгиа загвар нь нэг нь нөгөөгөө "нөхөн гүйцээсэн" нуклеотидуудын дарааллуудын хослол хэлбэрийн бүтэцтэй байсан. Энэхүү бүтэц нь дан ганц нуклеотидуудын дараалалд агуулагдсан мэдээллийн физик тайлбарыг гаргаад зогсохгүй мөн хэлхээг салгах замаар хосмог (дупликац) үүсгэх, нуклеотидуудын хослол дээр үндэслэн хос хэлхээг шинээр үүсгэх физик механизмыг гаргаж өгсөн юм. Дээрх бүтэц нь удамшлын процессыг тайлбарласан хэдий боловч хэрхэн ДНХ нь эсийн ажиллагаанд нөлөөлдөг болох нь тодорхойгүй хэвээр байсан юм. Үүнээс хойш олон эрдэмтэд хэрхэн ДНХ нь рибозом доторх уураг үүсэх процессыг хянадаг болохыг ойлгохыг оролдсоор ирсэн бөгөөд улмаар ДНХ нь зуучлагч РНХ болон хөрвөх транскрипцыг нээж, зуучлагч РНХ-ийн нуклеотидын дарааллыг уургийн амин хүчлийн дараалалтай холбодог генетик кодыг тайлсан.
Дискрет (бүхэл) удамшил ба Менделийн хуулиуд
right|thumb|200px|A Punnett square depicting a cross between two pea plants heterozygous for purple (B) and white (b) blossoms. Хамгийн тулгуур төвшинд организмын удамшил нь "ген" хэмээгдэх дискрет шинж чанаруудаар илэрдэг. Энэхүү шинж чанарыг анх Грегор Мендель вандуйн ургамлын удамших шинж чанаруудыг тусгаарлаж судалж байхдаа ажиглажээ. Цэцгийн өнгөний шинж чанарыг судалж байсан туршилтаараа Мендель вандуйн ургамал бүрийн цэцгүүд нэг бол ягаан эсвэл цагаан өнгөтэй бөгөөд хоёр өнгөний дундын хувилбар ерөөсөө олдохгүйг ажигласан байна. Ижилхэн генийн эдгээр өөр, дискрет хувилбаруудыг "аллел" гэдэг.
Тухайн организмын аллелийн цогцыг түүний генотип гэдэг бол харин организмд харагдах шинж чанар байвал түүнийг нь тухайн организмын фенотип гэдэг. Организм нь гетерозигот байх тохиолдолд түүний нэг аллелийг ихэвчлэн "давамгайлагч" гэдэг бөгөөд учир нь тэрхүү аллелийн шинж чанар нь тухайн организмын финотип дээр "давамгайлдаг". Харин нөгөө аллелийг нь "рецессив" гэх бөгөөд түүний шинж чанар нь "бүдэг" бөгөөд ажиглагддаггүй. Давамгайлагч аллелуудыг гол төлөв том үсгээр товчлон тэмдэглэдэг бол рецессив аллелийг тэрхүү үсгийн жижиг хувилбараар нь тэмдэглэдэг. Зарим аллелийн хувьд бүрэн гүйцэд давамгайлал байдаггүй бөгөөд үүний оронд дундын фенотипыг илэрхийлэх замаар бүрэн бус давамгайлалтай байдаг эсвэл хоёр аллелийг нэгэн зэрэг илэрхийлэх замаар давхар давамгайлалтай байдаг.
Эцэг эх хүүхдүүдтэй болоход тэдний хүүхдүүд нь санамсаргүйгээр эцэг эх тус бүрийн хоёр аллелаас нэг нэгийг нь өвлөн авдаг. Энэхүү сөөлжилтийг Пунетын квадратаар дүрслэн харуулж болно. Дискрет удамшил болон аллелуудын ялгаварлалтын үзэгдлийг ерөнхийд нь "Менделийн нэгдүгээр хууль" гэдэг.
ДНХ болон хромосом
Генүүдийн молекул суурь нь дезоксирибонуклейний хүчил (ДНХ) юм. ДНХ нь нуклеотидуудын гинжин хэлхээнээс тогтдог ба аденин (А), цитозин (Ц), гуанин (Г), тимин (Т) гэсэн дөрвөн янзын нуклеотид байдаг. Генетикийн мэдээлэл нь эдгээр нуклеотидын дараалалд орших бөгөөд ген нь ДНХ-ийн хэлхээний дагуух дарааллын хэсгүүд болон оршдог. Зөвхөн вирусүүд л дээрхээс ялгаатай байдаг ба зарим тохиолдолд вирусүүд ДНХ-ийн оронд түүнтэй тун төстэй молекул болох Рибонуклейн хүчлийг өөрсдийн генетикийн материал болгон ашигладаг. Организм дахь бүх удамшлын материалын бүрэн цогцыг түүний "геном" гэдэг.
ДНХ нь гол төлөв хоёр-хэлхээт молекул байдлаар оршдог бөгөөд хос-спираль хэлбэрээр мушгирсан байдаг.
Гадаад холбоос
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл Ангилал:Генетик
Глиоксилатын үе
Трикарбоксилын хүчлийн үеийн нэг өөр төрөл болох глиоксилатын үе нь ургамал, бактери, протист, мөөгөнцөрт анаболик замаар үүсдэг үе юм. Глиоксилатын нь ацетил-СоА-ийг нүүрс усны нийлэгжилтэд зориулж сукцинат болгоход төвлөрдөг. Бичил биетний хувьд глюоксилатын үе нь глюкоз эсвэл фруктоз зэрэг энгийн элсэн чихэр байхгүй тохиолдолд эсэд нүүрсхүчлийн хэрэгцээг хангахын тулд ацетат гэх мэт хоёр нүүрстөрөгч (С2 нэгдэл) -ийг ашиглах боломжийг олгодог. Энэ үе нь үр хөврөлийн эхний шатанд байгаа нематодуудаас бусад тохиолдолд амьтанд байхгүй гэж тооцогддог. Сүүлийн жилүүдэд зарим амьтны эд эсэд глиоксилатын үед оролцдог гол фермент болох хоргүй синтез (ХС) ба изоцитрат лизаз (ИЛ) -ийг илрүүлэх нь бактери, амьтдын ферментийн хувьслын талаархи асуултууд үүсгэж байгааг харуулж байна. ХС ба ИЛ-ийн метазоноос ялгаатай нь метазоан биш нь мэдэгдэж буй функцтэй үеийн өөр өөр ферментүүдийг кодчилно.
Ургамал, зарим замаг, бактери зэрэг нь ацетатыг нүүрстөрөгчийн нэгдлүүдийг үүсгэхэд ашигладаг. Ургамал ба бактери нь хоёр нүүрстөрөгчийн ацетатын нэгжээс дөрвөн нүүрстөрөгчийн дикарбоксил хүчил гаргаж авахын тулд глиоксилатын үе гэж нэрлэгддэг ГКХ-ийн мөчлөгт өөрчлөлт оруулдаг.
Глиоксилатын үе нь ГКХ-ийн үеийн хоёр исэлдүүлэгч декарбоксилизацийг давж, изоцитратыг лизаза, хоргүй синтезээр дамжуулж изатцитат натри ба сукцинат болгон хувиргадаг.
ГКХ-ийн үетэй төстэй шинжүүд
Глиоксилатын мөчлөг нь трикарбоксилын хүчлийн үетэй холбоотой найман ферментийн тавыг ашигладаг: цитрат синтаза, ацонитаза, сукцинат дегидрогеназа, фумараза, перегидрогеназ. Хоёр мөчлөг нь глиоксилатын мөчлөгт изоцитратыг α-кетоглютаратын оронд харин ИЛ-ийн глиоксилат ба сукцинат болгон хувиргадаг. Энэ нь ГКХ-ийн үед явагдах декарбоксилжилтийн үе шатуудыг давж, энгийн нүүрстөрөгчийн нэгдлүүдийг макромолекул, түүний дотор глюкозын синтез хийхэд ашиглах боломжийг олгодог. Гликоксилатыг дараа нь ацетил-СоА-тай нэгтгэж, ХС-т катализжсэн хоргүйжүүлэлт үүсгэдэг. Малат нь сукцинатын дегидрогеназа ба фумаразын нөлөөгөөр сукцинатаас параллель байдлаар үүсдэг.
Глюконогенез дэх үүрэг
Липидээс үүссэн өөх тосыг сээр нуруутан амьтад энерги болгон ашигладаг тул өөх тосны хүчил нь ацетатын молекул руу бета исэлдэлтээр буурдаг. Коэнзим А-ийн идэвхтэй тиол бүлэгт холбогдсон энэ ацетат нь цитрусын хүчлийн үед (ГКХ-ийн үе) орж нүүрстөрөгчийн давхар исэлд бүрэн исэлддэг. Энэхүү зам нь эсүүд өөх тосноос энерги авах боломжийг олгодог. Өөх тосноос ацетатыг нүүрс усны биосинтезд ашиглахын тулд анхны урвал нь ГКХ-ийн мөчлөгтэй ижил байдаг гликоксилатын үеийг ашигладаг.
Ургамал, мөөгөнцөр, бактери зэрэг организмын эсийн хана нь целлюлоз, глюкан, хитин зэрэг цогц полисахаридын биосинтезийн хувьд өсөлтийн үед их хэмжээний нүүрс ус шаардагддаг. Эдгээр организмд нүүрс ус байхгүй бол (жишээлбэл, зарим микроб орчинд эсвэл ургамалд үрийн соёололт үүсэх үед) глиоксилатын үе нь өөхний хүчил β-исэлдүүлэхэд үүссэн ацетатаар дамжин липидээс глюкозын нийлэгжилтийг хүлээн авдаг.
Глиоксилат нь цитрусын хүчлийн үе дэх нүүрстөрөгч нь CO2 хэлбэрээр алддаг үеийг давж гардаг. Глиоксилатын эхний хоёр үе нь цитрусын хүчлийн үетэй ижил байдаг: ацетат → цитрат → изоцитрат. Дараагийн алхамд эхний глиоксилатын үеийн ферментээр катализаци болох изоцитрат лизе, изоцитрат нь сукцинат ба глиоксилатад хуваагддаг (сүүлийнх нь циклийг өөрийн нэрээр өгдөг). Глиоксилат нь ацетил-КоА-тай холилддог (хортой синтазын үед агуулагддаг) нь хортой нөлөө үзүүлдэг. Малат ба оксалоацетат хоёуланг фосфоенолпируват карбоксиназын нийлбэр болох глюконеогенез дэх анхны фермент болох фосфоенолпируват болгон хувиргаж болно. Тиймээс глиоксилатын үеийн цэвэр үр дүн нь өөх тосны хүчлээс глюкозыг ялгаруулах явдал юм. Эхний алхамд үүссэн сукцинат нь цитрусын хүчлийн үед орж эцэст нь оксалоцетат үүсгэдэг.
Ургамал
Ургамалд глиоксилатын үе нь гликоксиома гэж нэрлэгддэг тусгай пероксисомуудад болдог. Энэ нь үрийг соёололт хийх явцад найлзуурыг үүсгэхэд липидийг энергийн эх үүсвэр болгон ашиглах боломжийг олгодог. Энэ функцийг гүйцэтгэхэд хэсэг байхгүй тул үр нь фотосинтезийг ашиглан биомассацийг гаргаж чадахгүй. Ургамлын гаралтай липидийн агуулахууд нь организмын өсөлт, хөгжилд түлхэц өгдөг нүүрс ус үүсгэхэд ашиглагддаг.
Ургамал нь ацетатыг нүүрстөрөгчийн эх үүсвэр, эрчим хүчний эх үүсвэр болгон авах боломжийг олгодог. Ацетатыг ацетил КоА болгон хувиргадаг (ГКХ-ийн үетэй төстэй). Энэ ацетил СоА нь гликоксилатын циклийг давж гарах бөгөөд зарим сукцинат ялгардаг. Дөрвөн нүүрстөрөгчийн сукцинатын молекулыг бусад бодисын солилцооны үйл явцын хослолоор төрөл бүрийн нүүрс ус болгон хувиргах боломжтой; ургамал нь нүүрстөрөгчийн эх үүсвэр болгон ацетат ашиглан молекулуудыг синтезлэх боломжтой. Ацетил СоА нь мөн гликоксилаттай урвалд орж, NADP + -аас NADPH ялгаруулж гаргадаг бөгөөд энэ нь дараа нь Электрон зөөврийн Гинжин хэлхээнд ATP хэлбэрээр энерги нийлэгжихэд ашиглагддаг.
Эмгэг үүсгэгч мөөгөнцөр
Гликоксилатын үе нь зарим төрлийн эмгэг үүсгэгч мөөгөнцрүүдэд огт өөр зорилготой байж болно. Глюоксилатын үеийн үндсэн ферментүүдийн түвшин болох ИЛ ба ХС нь хүний ​​хосттой холбоо тогтоосноор мэдэгдэхүйц нэмэгддэг. ИЛ-ийг агуулаагүй тодорхой төрлийн мөөгөнцрийн мутантууд нь зэрлэг зүйлийнхтэй харьцуулахад хулганатай харьцуулахад харьцангуй бага идэвхжил муутай байв. Эдгээр хоёр ажиглалтын хоорондох яг нарийн холбоосыг одоо болтол судалж байгаа боловч глиоксилатын үе нь эдгээр микробуудын эмгэг үүсгэх үйл явцад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг гэж дүгнэж болно.
Сээр нуруутан амьтад
Сээр нуруутан амьтад энэ үеийг гүйцэтгэж чадахгүй гэж бодож байсан тул түүний хоёр гол ферментийн талаар баримт нотолгоо байхгүй байна.Гэсэн хэдий ч зарим судалгаагаар энэ зам зарим нь сээр нуруутан амьтдын дунд байж болно гэж үздэг. Тодруулбал, зарим судалгаагаар тахианы элэгний эдэд их хэмжээний глиоксилатын үеийн бүрэлдэхүүн хэсэг байгааг нотолж байна. Эдгээр мэдээлэл үе нь хамгийн төвөгтэй сээр нуруутан амьтдад ч гэсэн онолын хувьд тохиолддог гэсэн санааг дэмждэг. Бусад туршилтууд нь мөчлөг нь тодорхой шавьж, далайн сээр нуруугүй амьтдын дунд байдаг болохыг нотолж, мөн үе нь нематодын төрөл зүйлд оршдог гэсэн нотолгоо юм.
Глиоксилатын мөчлөгийг дарангуйлалт
Мөөгөнцөр, бактери зэрэг эмгэг үүсгэгч зүйлийн метаболизмд глиоксилатын үеийн гол үүрэг оршдог тул гликоксилатын үеийн ферментүүд нь өвчний эмчилгээнд дарангуйлдаг. Ихэнх мэдээлсэн глиоксилатын мөчлөгийн дарангуйлагчид нь үеийн эхний ферментийг (ICL) чиглүүлдэг. Кандид албикануудын дарангуйлагчдыг мөөгний ургалтаас сэргийлэх агент болгон ашиглах боломжтой. Микобактерийн гликоксилат нь сүрьеэгийн боломжтой эмчилгээнд чиглэгддэг.
Инженерийн ойлголтууд
Хөхтөн амьтад нь үе явагдахад шаардлагатай хоёр фермент, изоцитрат лизаз, малат синтаза дутагдсанаас болж эмгэг үүсгэх чадваргүй байдаг. Зарим нь эдгээр ферментийг үүсгэдэг генүүд нь хөхтөн амьтад дотор псевдо хэлбэрээр байдаг тул ген нь заавал байх албагүй гэсэн үг бөгөөд энэ нь зүгээр л "унтарсан" гэсэн үг юм.
Эсэд нэвтрэх замыг инженерчлэхийн тулд ферментийг кодлох үүрэгтэй генийг тусгаарлаж, дараалсан байх ёстой бөгөөд үүнийг изоцитрат лизад кодлох үүрэгтэй AceA ген ба E.coli бактери ашиглан хийсэн байна. хоргүй синтезийг кодлох үүрэгтэй генийг дарааллуулна. Инженерүүд AceA ба AceB генийг хөхтөн амьтны эсэд амжилттай нэгтгэж, эсүүд генийг зохих фермент болгон хөрвүүлж, шилжүүлэн суулгаж чадсан нь генийг ДНХ-д амжилттай нэвтрүүлж, үйл ажиллагааг нь өөрчилсөн хэдий ч трансгений замыг инженерчлэх чадвартай болох нь инженерүүдэд хэцүү гэдгийг нотолж байна. ДНХ нь зарим эд эсэд, түүний дотор элэг, жижиг гэдэс дотор туршилтын амьтдад илэрхийлэгддэг боловч илэрхийлэх түвшин өндөр биш бөгөөд статистикийн хувьд ач холбогдолгүй байдаг. Эмчилгээний замыг амжилттай зохион бүтээхийн тулд инженерүүд генийн түвшинг нэмэгдүүлэх зорилгоор зохицуулж болох промотортой уялдуулж, эпителийн эсүүд гэх мэт зөв эсүүд дотор байрладаг.
Түүх
Ангилал:Биохимийн урвал Ангилал:Бодисын солилцооны суваг
Леньер Домингес
Леньер Домингес Перес (Lenier Domínguez Pérez, 1983 онд төрсөн) — Куба шатарчин, их мастер.
Ангилал:Кубын шатарчин Ангилал:АНУ-ын шатарчин Ангилал:Шатрын улсын аварга Ангилал:Хаванагийн хүн Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Кубачууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Вергилий
Публий Вергилий Марон (Латин: Publius Vergilius Maro, МЭӨ 70 оны 10 сарын 15 – МЭӨ 19 оны 9 сарын 21) нь эртний Ромын яруу найрагч бөгөөд хойд Италийн Мантуа хотын орчим чинээлэг тариачны гэр бүлд төржээ. Тэрбээр Кремона, Милан, Ром, Неаполь зэрэг хотуудад боловсрол олж, тэндхийн язгууртнуудын хүүхдүүдтэй хамт гүн ухаан, ялангуяа Эпикурын сургаалыг хичээн үзэж, бас анагаах ухаан, физик, математикт суралцаж байв. Вергилий энэ үед Юлий Цезарийн ач, хожмын хаан Август Октавиантай тохой нийлүүлэн сурч байсан гэдэг.
Тэрбээр МЭӨ 42-39 онд бичсэн анхныхаа бүтээл Буколики (Малчны дуу) хэмээх амар жимрийн аястай арван бүлэг дуулалдаа амрагийн сэтгэлд умбасан малчдын аж төрлийг магтан дүрсэлжээ. МЭӨ29 онд Георгики (Газар тариалан) гэдэг сургаал найраглал бичиж, Италийн газар эзэмшлийн аж ахуйг сэргээн хөгжүүлэх чухал асуудал хөндсөн байдаг. Энэ зохиолдоо эртний Грекийн шулуун шударга хэлдэг сургаалын аясыг өрнүүн бадрангуй, сэтгэлийн халил илтгэсэн уянгын хэмнэлтэйгээр сольж бичжээ.
Вергилий эзэн хаан Октавианд Энейн дуулал гэдэг гол зохиолоо зориулсан юм. Үүнийг Грекийн алдарт туульс Илионы дуулал, Одиссейн дуулал хоёртой эн зэрэгцэхүйц зохиол болсон гэж зарим судлаачид үздэг.
Вергилий уг зохиолоо дуусгаж чадаагүй бөгөөд Ромын үндэсний дууллыг зохион туурвихаар хэрэг явдлын болсон газрыг нүдээр үзэхээр Грек, Бага Азиар аялж явах замд нь Афин хотод түүнтэй Август хаан дайралдаж шүлэгчийн өвчин шаналгаатайг мэдэж, нутагтаа буцахыг зөвлөн, хөлөг онгоцондоо суулгасан боловч тэрбээр Неаполь хот хүрч чадалгүй замдаа өөд болжээ.
Вергилий алдарт Энейн дуулал-даа Тройн иргэн Энейн тухай домгоос иш авч Хомерын хэлбэрээр зохиожээ. Энейн дуулал зохиомжийн хувьд Энейн аялал болон Эней Италийг байлдан дагуулсан тухай гэсэн хоёр үндсэн хэсэгтэй.
Зохиолд Трой хот дайсанд эзлэгдсэний дараа Эней хөгшин эцэг, хэсэг хүмүүсийн хамт зугтаж, далайгаар аялан явсаар Африкт очиж, хатан хаан Дидонатай хайр сэтгэлтэй болсон ч өөрийн зөн совин, үүрэгт ажилдаа хөтлөгдөн Лацийн нутагт очиж, олон дайнд оролцож ялан дийлж буй тухай өгүүлдэг. Зохиолын гол санаа бол Эней Латин оронд шинэ улсыг үндэслэж, үр удам нь дэлхий ертөнцийг захирах хувь зохиолтой гэснийг гаргасан явдал юм.
Ангилал:Зохиогч Ангилал:Эртний Ромын зохиолч Ангилал:Латин хэлээрх утга зохиол Ангилал:Туульс Ангилал:Эртний Ромчууд Ангилал:МЭӨ 70 онд төрсөн Ангилал:МЭӨ 19 онд өнгөрсөн
Цэргийн арслан
Цэргийн арслан гэдэг нь Бүх цэргийн наадамд түрүүлсэн бөхөд олгодог цол юм.
31
Билэгийн Дамдинсүрэн
Билэгийн Дамдинсүрэн (1919-1992 оны 1 сарын 12) нь Монгол Улсын Ардын жүжигчин, Төрийн хошой шагналт хөгжмийн зохиолч, удирдаач юм.
Шагнал
"Ийм нэгэн хаан байжээ" жүжиг туурвисан учир 1949 онд, БНМАУ-ын Төрийн дуулал туурвисан учир 1951 онд БНМАУ-ын Маршал Чойбалсангийн нэрэмжит шагнал-ыг тус тус 2 дахь удаа хүртэж, 1969 онд БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин болжээ.
Шинэ Монголын хөгжмийн урлагийн тулгын чулууг тавилцаж, Монгол хөгжимд дуурийн урлагийг үндэслэн хөгжүүлж эрийн цээнд хүргэсэн авъяас билэгт хөгжмийн зохиолч Билэгийн Дамдинсүрэнгийн уран бүтээл монголын хөгжмийн урлагийн хөгжил дэвшлийн нэг томоохон түүхэн зураг мөн.
Дуу
Ангилал:Дуурийн хөгжмийн зохиолч Ангилал:Дуу зохиогч Ангилал:Киноны хөгжмийн зохиолч Ангилал:20-р зууны сонгодог хөгжмийн зохиолч Ангилал:Монголын хөгжмийн зохиолч Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Сэргэлэнгийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1919 онд төрсөн Ангилал:1992 онд өнгөрсөн
Утасгүй сүлжээ болон түүний нууцлал хамгаалалт, баталгаажуулалт
Утасгүй сүлжээ гэж юу вэ?
Утасгүй сүлжээ гэдэг нь 2 ба түүнээс дээш төхөөрөмж тархалтат долгион (spread spectrum division multiplexing) эсвэл OFDM(Orthogonal frequince division multiplexing) хувиргалтын технелоги ашиглан утасгүй холбогдон мэдээлэл солилцохыг хэлнэ.1970 онд Хавайн их сургуульд туршигдаж эхэлсэн ба 1985 он гэхэд Америкын холбоо харилцааны зөвлөл болох FCC(Federal Communication Committee) энгийн хэрэглээнд зориулан долгионы үелзэлийг суллаж өгснөөр хоёр дахь үеийн төхөөрөмжүүд хийгдэж эхэлсэн.Энэ технелоги 1997 он гэхэд IEEE -802.11 нэршилтэй стандарт болж батлагдсан.
Утасгүй сүлжээний нууцлал хамгаалалт
Утасгүй сүлжээний нууцлал хамгаалалт:
Утасгүй сүлжээний аюулгүй байдал гэдэг бол утасгүй сүлжээг ашиглаад тухайн мэдээлэл болон компьютерт хууль бусаар хандах, эвдэрлээс урьдчилан сэргийлэхийг хэлнэ. Нууцлал хамгаалалыг хэрэгжүүлэх арга барил: Бодит байдал дээр утасгүй сүлжээний аюулгүй байдал янз бүрийн хүрээнд байдаг. Үр нөлөөтэй аргууд нь дараах болно
Суурь болсон дамжуулах техникүүдээс гадна 802.11 сүлжээнүүд нь төрөл бүрийн аюулгүй байдлын арга замуудтай байдаг. Анхдагч 802.11 тодорхойлолтууд нь WEP гэгддэг аюулгүй байдлын энгийн протоколыг тодорхойлсон билээ. Энэ протокол нь тогтмол, урьдчилан хуваалцсан түлхүүр болон RC4 криптограф шифр ашиглан сүлжээнд дамжуулагдах өгөгдлийг кодчилдог. Станцууд нь өөр хоорондоо холбогдохын тулд бүгд нэг тогтмол түлхүүр дээр зөвшилцөх ёстой. Энэ схемийг амархан эвдэх боломжтойг харуулсан бөгөөд дамжин өнгөрөх хэрэглэгчдийг сүлжээнд нэгдэхийг зөвлөдөггүйгээс бусад тохиолдолд одоо ховор ашиглагдах болсон байна. Криптографийн шинэ шифрүүд болон станцуудыг хандалтын цэгт танин нэвтрүүлж өгөгдлийн холболтыг хийхийн тулд түлхүүрүүдийг солилцох нэмэлт протоколыг тодорхойлдог IEEE® 802.11i тодорхойлолтоор одоогийн аюулгүй байдлын практикийг тодорхойлдог. Мөн криптограф түлхүүрүүд нь үе үе шинэчлэгддэг бөгөөд халдлагын оролдлогуудыг илрүүлэх (ба халдлагын оролдлогуудыг сөрөх) арга замууд бас байдаг. Утасгүй сүлжээнүүдэд түгээмэл ашиглагддаг өөр нэг аюулгүй байдлын протоколын тодорхойлолт нь WPA юм. Энэ нь үйлдвэрлэлийн бүлгийн тодорхойлсон 802.11i-ийн өмнөх протокол бөгөөд 802.11i-г батлахыг хүлээж байх хугацаанд түр зуурын арга хэмжээ болох юм. WPA нь 802.11i-д байгаа шаардлагуудын дэд олонлогийг тодорхойлж хуучин тоног төхөөрөмжүүд дээрх шийдэлд зориулагдан хийгджээ. Ялангуяа WPA нь анхдагч WEP шифрээс гарсан TKIP шифрийг зөвхөн шаарддаг. 802.11i нь TKIP-ийн хэрэглээг зөвшөөрдөг боловч өгөгдлийг шифрлэхэд зориулж илүү хүчирхэг шифр болох AES-CCM-ийн дэмжлэгийг бас шаарддаг. (AES шифр нь WPA-д шаардагддаггүй, учир нь үүнийг хуучин тоног төхөөрөмж дээр хийхэд тооцооллын хувьд өртөгтэй гэж үздэг.)
WEP – Wireless Equivalent Privacy: WEP нь IEEE 802.11 утасгүй сүлжээг хамгаалах алгоритм бөгөөд өнөө үед нилээн хоцрогдсон. Утасгүй сүлжээний мэдээлэл нь агаараар радио долгионоор цацагдан дамждаг учир ердийн утастай сүлжээг бодвол дохио замаас барьж аван "хулгайлах" боломжтой байдаг. Иймээс 1997 онд утасгүй сүлжээнд нууцлал нзвтрүүлэх зорилгоор WEP-г анх гаргажээ.WEP нь 40-бит, 128-бит болон заримдаа 256-битийн урттай түлхүүр ашиглан утасгүй сүлжээнд төхөөрөмж холбогдох үед урьдчилан тохируулсан нууц үгийг 16-тын тооллоор асуух байдлаар нууцлал хийдэг хэдий ч нууц түлхүүрийн энгийн хэлбэр, радио долгионоор дамжуулж байгаа мэдээлэл дундаас чухал түлхүүр хэсгийг барих боломжтой зэргээс шалтгаалан харьцангүй хялбараар нууц үгийг тайлан сүлжээнд зөвшөөрөлгүй нэвтэрч болдог байна.
WPA/WPAv2: Шинэчлэгдэн гарсан эдгээр нууцлалын стандартууд нь өмнөх WEP-ийн сул талуудыг арилгахыг зорьсон. WPA – Wi-Fi Protected Access WPA нь утасгүй сүлжээнд холбогдосон төхөөрөмжүүдын найдвартай байдлыг үзүүлж байгаа аюулгүй байдлын стандарт юм. Үүний гол зорилго нь WEP дахь сул байдлыг шийдвэрлэхэд оршино. Утасгүй сүлжээнд хандах үедээ 128 bit –н TKIP агуулдаг. TKIP (Temporal Key Integrity Protocol ) агуулсанаараа нэмэлт нууцлалыг хангана гэж үзэж байсан ч TKIP нь тодорхой хэмжээний сул талтай эрсдэлтэй байсан учир EAP ( Extensible Authentication Protocol ) –г нэмж нэвтрүүлсэн байна. TKIP-г тайлж унших боломж байдаг ч энэ хэцүү.
WPA2 -Wi-Fi Protected Access 2 WPA2 нь утасгүй сүлжээнд холбогдосон төхөөрөмжүүдын найдвартай байдлыг үзүүлж байгаа аюулгүй байдлын стандарт юм. Үүний гол зорилго нь IEEE 802.11i стандардын дагуу шаардлагатай түвшинд хүргэх явдал юм. WPA-гийн сайжруулсан хувилбар бөгөөд Wi-Fi Alliance-гийн гэрчилгээг шаардахаас гадна. ( Advanced Encryption Standard ) нэмэгдэсэнээр илүү сайн хамгаалалт болж чадсан. Өнөөдрийн байдлаар хамгийн сайн хэрэглэж гэж хэрэгдэж байгаа утасгүй сүлжээний аюулгүй байдлын стандарт юм. WPA 2 нь IEEE.11i стандартын дагуу бүрэн ажилдаг. WPA ба WPA2 нь хэрэглэгч нарт Target буюу тухай Access point оо зааж өгхөд 2 өөр арга хэрэглэдэг. WPA/WPA2 - Personal: ямар нэгэн authentication server шаардахгүй. WPA-PSK -г WPA2PSK эсвэл WPA Personal гэж нэрлэдэг. Pre-Shared Key ( PSK) бол Wi-Fi connection эсвэл wireless LAN(WLAN) хэрэглэгч нарыг таниулан нэвтрэх болон баталгаажуулах зорилгоор ашигладаг аюулгүй байдлын механизм юм. WPA-PSK -тэй WLAN-н нууц үг нь 8-63 тэмдэгтээр бичсэн байх үед л ажилдаг. Нууцлалын үндэс нь Access-Point (router) –д хэрэглэгчидын холболтыг тодорхойлхын тулд 256 bit-н тэмдэгт key үүсгэдэг. AP болон хэрэглэгчийн төхөөрөмж нь encryption ба decryption хийхийн тулд хувааж хэрэглэдэг. WPA/WPA2 - Enterprise: RADIUS authentication server шаардана. Энэ aвтоматаар key үүсгэдэг ба томоохон аж ахуйн хүрээнд баталгаажуулдаг. Extensible Authentication Protocol (EAP ) бол Point to Point ( P2P ) утасгүй сүлжээ ба Local area Network ( LAN ) нь authentication механизмын төрөл бүрийн өгөгдөлийн мэдээлэл шаардаг. EAP нь энгийн dialup болон LAN холболтыг танихад ашигладаг.
Утасгүй сүлжээнд хэрэгжүүлэх адилтган танилт
Утасгүй сүлжээнд 802.11i хэрэгжүүлэлтээс гадна Router/access point(s) 2-г найдвартай байлгах ѐстой. Мөн түүнчилэн бүх client төхөөрөмж нь сүлжээнд шифрлэлт хийх, дэмжих зориулалтай байх хэрэгтэй. Хэрвээ ийм бол RADIUS, ADS, NDS, эсвэл LDAP гэх мэт серверүүдтэй нэгтгэх хэрэгтэй. Энэ сервер нь local network дахь computer ба хандалтын цэг / баталгаажуулсан сервэр бүхий router мөн remote server байж болох бөгөөд доорх адилтган танилтыг хэрэглэдэг.
Open authentication Open authentication нь IEEE802.11 утасгүй сүлжээнд байдаг хамгийн суурь authentication юм. Open authentication нь null authentication буюу бүх адилтган таних хүсэлт нь хүлээн авахад автоматаар зөвшөөрөгддөг. 802.11-н утасгүй сүлжээний эхэн үед нээлттэй адилтган танилт нь WEP түлхүүртэй хосолж хэрэглэгддэг ба утасгүй сүлжээнд холбогдохдоо адилтган танилт хийгдсэн (хэрэглэгчид WEP түлхүүр байх ёстой ба уг түлхүүр нь access point дээрх түлхүүртэй таарч байх ёстой) хэрэглэгч хандах боломжтой юм. Энэ арга нь өнөөг хүртэл хэрэглэгдэж байгаа ба энэ нь сүлжээн дээрх веб болон хамгаалалтгүй утасгүй сүлжээнд өргөн хэрэглэгдэж байгаа арга юм.
Shared authentication Энэ арга нь 802.11 стандартын хамгийн сайн хамгаалалттай төрөл ба энэ нь хуваалцсан түлхүүрийг (shared key) солилцох юм. Түлхүүрийг 128-битийн ил бичвэртэй хамт шифрлэлт хийх арга юм. Хуваалцсан адилтган танилтын үйл явцын турш, шифрлэгдсэн өгөгдөл нь 2 хэсэг буюу адилтган таних хүсэлт болон хариу. Хэрвээ энэ 2 таарч байвал хэрэглэгч нь утасгүй сүлжээнд хандахыг зөвшөөрнө. Энэ арга дээр гардаг гол асуудал нь халдагч эх текст, шифрлэгдсэн өгөгдөл болон ашигласан алгоритмыг цуглуулж идэвхигүй халдлагын нэг болох шинжлэх аргаар түлхүүрийг амархан мэдэх боломжтой байдаг. Чадвартай халдагч нь хуваалцсан түлхүүртэй мөн сүлжээ рүү хандаж чадахгүй ч, сүлжээгээр дамжиж байгаа ямар ч өгөгдөл, мэдээллийг тайлж чадах юм. Уг арга нь нээлттэй адилтган танилтын аргаас илүү их халдлагат өртсөн. Үүний эмзэг байдлын үр дүнд, энэ аргыг хэрэглэхээс татгалзсан
MAC address authentication
MAC хаягийн адилтган таних арга нь MAC хаягийн шүүлтүүр хийх арга ба IEEE 802.11 стандарт-д ордоггүй. Энэ арга нь утасгүй сүлжээнд хандахдаа илүү их төхөөрөмжинд адилтган таних хийх аргад суурилсан. Radius сервер эсхүл хандалтын цэг дээр зөвшөөрөгдсөн mac хаягтай хэрэглэгчийн хандах хаягийн тохируулж өгсөн байдаг. Хэрэглэгч сүлжээнд хандах хүсэлт илгээхэд, хандалтын цэг эсхүл radius сервер нь үүний mac хаягийг итгэмжлэгдсэн бичиг гэж үзэн хандалтын цэг нь өөрийн local жагсаалтнаас, radius сервер нь өөрийн жагсаалтнаас хардаг. Хэрвээ mac хаяг нь олдох юм бол, хэрэглэгчийг сүлжээнд хандахыг зөвшөөрдөг. MAC хаягийн адилтган танилт нь илүү хамгаалалт сайтай байхын тулд нээлттэй эсхүл хуваалцсан адилтган таних аргуудтай хамтран хэрэглэгддэг. Энэ арга дээр гардаг асуудал нь хэрвээ хэрэглэгч нь зөвшөөрөлтэй mac хаягийг мэдэж байгаа үед, уг mac хаягийг өөрийн төхөөрөмж дээрээ дуурайн хандах боломжтой байдаг.
Advanced 802.IX authentication
Дээр дурдагдсан утасгүй сүлжээний адилтган таних аргууд нь Enterprise утасгүй сүлжээний аюулгүй байдлыг хангахад дутагдалтай байгаа юм. Тийм учраас 802.1Х стандарт буюу дараагийн загвар нь гарч ирсэн ба энэ нь утастай сүлжээний порт хамгаалалт дээр суурилсан технологи юм. Энэ стандарт нь голдуу порт-руу хандахад шалгах загвараар тодорхойлогдсон ба утасгүй сүлжээний хувьд, утасгүй сүлжээ нь ААА ажиллаж байгаа Radius сервер дээр итгэмжлэгдсэн хэрэглэгчийг хандахыг зөвшөөрдөг. Энгийнээр хэлвэл, хэрвээ хэрэглэгч нь Radius сервер бүртгэлтэй мөн тодорхой баталгаажуулалтыг хангах юм бол сүлжээнд нэвтрэхийг зөвшөөрнө. Утасгүй сүлжээний 802.1Х стандарт нь Extensible Authentication Protocols буюу EAP-г дэмжин ажилладаг. EAP нь IETF стандартын 1 ба сүүлд нь 802.1X-тэй нэгдсэн. Radius нь 802.1Х-д сонголттойгоор хэрэглэгддэг ба ихэнх EAP нь Radius адилтган таних дээр суурилсан ба 802.1Х-ын баталгаажуулалтын функц нь Radius клиенттэй адилхан байхаар хийгдсэн. Энэ номонд Radius нь бүх 802.1Х-д хэрэглэгдэж байгаа гэж таамаглаж байна, гагцхүү зарим онцгой тохиолдолд хэрэглэгддэггүй байж магадгүй. 802.1X дээр EAP хэрхэн ажилладгийг мэдэхийн тулд EAP-ийг ашиглан 802.1X-ийн чухал элементүүдийг мэдэх нь чухал.
Supplicant	Supplicant нь утасгүй сүлжээнд хандах хүсэлтийг илгээдэг төхөөрөмж юм. Энэ элемент нь клиент гэдгээрээ танигдсан ба EAP адилтган танилтын боловсруулалтыг эхлүүлэх болон дэмжих програм хангамж хэрэгтэй юм. 802.1Х дээр supplicant нь клиент-ийг зааж өгч байгааг мэдэх хэрэгтэй. Ихэнх хэрэглээнд supplicant нь хэрэглэгчийн програм хангамж эсхүл адаптор програм хангамж болон утасгүй төхөөрөмж болох laptop, PDA, хоолойны төхөөрөмж, гэх төхөөрөмж дээрх driver-ууд юм.
Server (RADIUS server)Адилтган танилтын сервер гэдгээрээ хэрэглээнд танигдсан ба баталгаажуулалт болон хэрэглэгчийн өгөгдлийн санг өөр дээрээ хадгалдаг мөн хэрэглэгчийн хүсэлтийг зөвшөөрөх үү, үгүй гэдгийг шийддэг. Серверийн хариуцлага нь хандалтыг зөвшөөрөх болон цуцлах гэсэн хариуг хэрэглэгчрүү илгээдэг. Адилтган танилтын серверийн үүргийг энэ бүлэгт илүү дэлгэрэнгүй тай лбарлах болно. Authenticator Адилтган баталгаажуулагч нь supplicant-аас ирсэн хүсэлтийг хүлээн авч адилтган баталгаажуулалтын сервер рүү илгээдэг. Бие даасан хандалтын цэгтэй утасгүй сүлжээний орчинд authenticator нь хандалтын цэг юм. Орчин үеийн утасгүй сүлжээний төвлөрүүлсэн байрлуулалтанд authenticator нь cisco утасгүй LAN хянагч болж байгаа ба энэ нь хэрэглэгч холбогдсон хандалтын цэгийг зохицуулдаг. Үүний үүрэг нь Radius proxy төхөөрөмжтэй адилхан юм. Өөрөөр хэлвэл, Radius-ын хүсэлтийг хүлээн авч сервер рүү илгээдэг ба холболтыг зөвшөөрөх үү татгалзах уу гэдгийг шийддэг.
EAP нь ерөнхий 3 элементтэй. ЕАР-ийн боловсруулалт нь supplicant болон серверийн хооронд дундын authentication хийдэг. Энэ нь сервер зөвшөөрөлтэй хэрэглэгч үү гэж баталгаажуулдаг хэрэглэгчийн authentication фаз байна. 802.1Х-д утасгүй сүлжээний аюулгүй байдал, замын түгжрэлгүй, шифрлэгдсэн өгөгдлийн солилцоо-нууд нь боловсруулалт дуустал идэвтэй байдаг. Шат дарааллаар нь доор үзүүлэв. 1.	Утасгүй сүлжээтэй ажилладаг утасгүй хэрэглэгч эсвэл supplicant 2. Authenticator нь хүсэлтийг хүлээн аван EAP таних хүсэлттэй хамт хариу илгээдэг 3. Утасгүй хэрэглэгч нь Authentication сервер рүү илгээгдсэн EAP таних хүсэлтийг authenticator руу илгээдэг 4. Authentication сервер нь supplicant руу илгээгдсэн authentication хүсэлтийг authenticator руу илгээдэг 5. Supplicant нь authenticator руу илгээгдсэн болон authentication сервер рүү илгээгдсэн authentication хариуг хариу илгээдэг 6. Authentication сервер нь authenticator руу зөвшөөрөх эсхүл татгалзсан хариуг илгээдэг. Хэрвээ хариу нь зөвшөөрсөн бол хэрэглэгч утасгүй сүлжээ руу дамжуулалт хийх болон хүлээн авахыг зөвшөөрдөг 7. Дамжуулагдаж байгаа өгөгдлийг шифрлэгдсэн түлхүүр удирдлага нь ажиллаж хамгаалдаг 8. Шифрлэгдсэн өгөгдлийг хэсэг ажиллаж эхлэнэ Дараагийн хэсгүүдэд өөр өөр 801.1Х authentication төрлүүд нь хэрэглэгч болон сервер authentication phase-нд мандат хэрэглэсэн болон мөн phase-ууд хэрхэн ажиллаж байгааг. Бүх боловсруулалт нь EAP төрлөөс хамаарахгүйгээр бүгд ижилхэн.
LEAP
Lightweight Encryption Protocol (LEAP) нь EAP-Cisco-ээр танигдсан ба энэ нь 802.11b утасгүй сүлжээний технологи гарсан үед өргөн хэрэглэгдэж эхэлсэн cisco-ийн authentication арга юм. LEAP нь authentication-д хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгийг баталгаажуулат болон ашигладаг ба дамжуулагдаж буй өгөгдлийг шифрлэхдээ dynamic WEP-г ашигладаг. LEAP нь дундын authentication-г дэмждэг гэвч сүүлийн үед хэрэглэгдэхээ больсон ба шалтгаан нь 2003 онд толь бичигний халдлаганд эмзэг байдлыг нь ашиглан довтолсон учраас юм. Үүний эмзэг байдлыг LEAP-ийн хөгжүүлэлтэнд хүчтэй нууц үгийн бодлогыг хэрэгжүүлэх зөвлөмж гарсан ба LEAP-ийн залгамжлагч болох EAP-FAST-д эмзэг байдлыг нь арилгаж хөгжүүлсэн. LEAP нь дараах аргаар боловсруулагддаг.
1.Утасгүй сүлжээтэй ажилладаг утасгүй хэрэглэгч эсвэл supplicant
3.Утасгүй хэрэглэгч нь Authentication сервер рүү илгээгдсэн EAP таних хүсэлтийг authenticator руу илгээдэг
4.Хэрэглэгчийн authentication нь Radius сервер дээр хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгийг шалгаж баталгаажуулдаг
5.Сервер authentication ажиллаж шифрлэх боловсруулалтанд зориулж session түлхүүрнүүд үүсдэг
Access point болон client холбогдох явцад хэрхэн authentication хийгдэх вэ?
Access point нь тодорхой давтамжтайгаар өөрийн мэдээлэл агуулсан frame цацаж байдаг. Probes: тухайн цацаж буй утасгүй сүлжээг client олж авах буюу SSID олж авж сүлжээнд холбогдох хүсэлт илгээнэ. Authentication: 802.11 нь 2 төрлийн authentication хийдэг. Association: client болон AP нь хоорондоо data link үүсгэх ба bit rate options, security хийж холболтоо бүрэн болгож дуусгадаг.
Майкл Адамс
Майкл Адамс (Michael Adams, 1971 оны 11-р сарын 17-нд Их Британий Труро хотод төрсөн) - Английн шатарчин, 1989 онд их мастер. 1989, 1997, 2010, 2011, 2016, 2018 болон 2019 оны Их Британий аварга.
Тэрээр дунд сургуулиа төгсөөд 17 настайдаа мэргэжлийн шатарчин болсон.
1989 онд Адамс Их Британий аврага шалгаруулах тэмцээнд түрүүлсэн. 1997 онд М.Адамс, Мэтью Садлерын (Matthew Sadler) хамт дахин Их Британий аврага болсон.
Киргиз хэл
Киргиз хэл (кыргыз тили, кыргызча, قىرعىزچا, قىرعىز تىلى) — киргиз үндэстний төрөлх хэл, Киргиз улсын албан ёсны хэл. Төрөл гарлааараа алтай язгуурын түрэг салбарын кыпчак бүлэгт өмнөд алтай, хасаг зэрэг хэлний хамтаар багтана.
Майкл Адамс
Ангилал:Английн шатарчин Ангилал:Шатрын улсын аварга Ангилал:Англичууд Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1971 онд төрсөн
Киргиз хэл
Хэлтний тоо
Киргиз хэлээр өдгөө 4.3 сая хүн хэлэлцэж байна. Хиргис улсын 2009 оны хүн амын тооллогоор төрөлхийн хиргис хэлтэй 3,830,556, хожим сурсан 271,187 хүн (үүнд 212,063 узбек үндэстэн багтана) байна гэсэн дүн гарсан. Нийлээд 4 сая орчим хүн болно. Мөн Казахстан, Хятад (Шинжаан), Узбекистан, Тажикистан, Афганистан, Орос зэрэг улсын киргизүүд киргизээр хэлэлцэнэ.
Бусад түрэг хэлний үгийн сантай ойролцоо байдал:
Үгийн сан 85 % илүү байвал тус хоёр хэл нэг хэлний аялгуу гэж үздэг.
Үсэг бичиг
Киргиз улсад кирилл, Хятадад араб үсэгт суурилсан хиргис цагаан толгой байна. Зөвлөлт Киргиз байх үед 1928 онд латин, 1941 оноос хойш кирилл үсгийг авчээ. Цагаан толгой нь 36 үсэгтэй. Монголынхоос ң|Ңң /ŋ/ (монгол бичгийн их инхлэг) авиаг тэмдэглэх үсгээр илүү. Ийм үсэг башгир, татар, халимаг, хасаг цагаан толгойд байдаг.
Лавлах бичиг
Ангилал:Дан ганц хэл
Пероксисомал-бета(β) исэлдэлт
Пероксисомууд нь маш урт гинжин өөхний ацил коэнзим (CoAs), бета исэлдэлтийн гинжин хэлхээг багасгахад оролцдог, урт гинжин дикарбоксил-КоА(химийн урвалыг идэвхжүүлдэг фермент), CoA eicosanoids эфир, 2-метил гуурсан өөхний acyl-CоА(Acyl-CоА нь өөх тосны хүчлийг метаболизмд оролцдог коэнзимуудын бүлэг), цөсний хүчил-дихлорид-диклидийн давхар исэл хүчил, үйл явцад тэд H2O2 үүсгэдэг. Өөх тосны хүчлүүдийн гинжийг митохондри боловсруулахад хэт урт байх үед өөх тосны исэлдэлт нь пероксисомуудаaр зохицууладаг. Пероксисомын үед энзимийг митохондрийн матрицтай адил хэрэглэдэг бөгөөд acetyl-CoA(Ацетил-КоА нь уураг, нүүрс ус, липидийн солилцооны олон биохимийн урвалд оролцдог молекул) үүсдэг. Маш урт гинж бүхий (C-22-аас их хэмжээтэй: Маш урт гинжин өөхний хүчил нь 22 ба түүнээс дээш тооны нүүрстөрөгчийн бөөмтэй өөхний хүчил юм), салаалсан өөхний хүчил, зарим простагландин ба лейкотриен өөхний хүчил octanyl-CоА үүсгэхийн тулд пероксисомд анхны исэлдэлт явагддаг гэж үздэг бөгөөд үүний дараа митохондрийн исэлдэлт явагддаг байна.
Нэг чухал ялгаа нь пероксисом дахь исэлдэлт нь ATP(Adenosine triphosphate) нийлэгжилттэй холбоогүй юм. Үүний оронд өндөр потенциалтай электронууд O2 руу шилждэг бөгөөд энэ нь H2O2 үүсэхэд хүргэдэг. Гэхдээ энэ нь дулааныг ялгаруулдаг. Зөвхөн пероксисомоос олддог каталаза фермент нь устөрөгчийн хэт ислийг ус, хүчилтөрөгч болгон хувиргадаг.
Пероксисомал β-исэлдэлт нь пероксисомын өвөрмөц энзим, маш урт өөхний хүчил шаарддаг. Митохондриал ба пероксисомал β-исэлдүүлэхэд ашигладаг ферментүүдийн хооронд 4 гол ялгаа байдаг.
Хэт исэл нь өөх тос ихтэй хоол хүнсээр өдөөгдөж, лофид бууруулдаг эм, тухайлбал клофибрат гэх мэт эмчилгээг хийдэг.
Түүх
Георг Франц Нуп өөх тосны хүчлийн β-исэлдэлтийг нээсэн. 1904 онд тэрээр his-фенилвалерийн хүчил ба ω-фенилбутриний хүчил (Knoop 1904) гэх хачин ба бүр гинжин ω-фенил өөхний хүчлийг ашиглан сонгодог туршилтаа нийтлүүлжээ.
Ашигласан материал
https://en.wikipedia.org/wiki/Beta_oxidation#Peroxisomal_beta-oxidation
Дэвид Блатт
Дэвид Блатт (דייוויד בלאט; David Blatt; 1959 оны тавдугаар сарын 22, Бостон) — Америк-Израилын сагсан бөмбөгчин, сүүлд «Кливленд Кавальерс» багийн дасгалжуулагч байв.
2016 оны нэгдүгээр сарын 22-нд «Кавальерсаас» халагджээ.
Пётр Малаховский
Пётр Малаховский (Piotr Małachowski, 1983 оны зургаадугаар сарын 7-нд төрсөн) нь Польшийн зээрэнцэг шидэгч бөгөөд Бээжингийн олимпын мөнгөн медальт юм. Түүний хувийн дээд амжилт нь 71,84 метр юм.
Дэвид Блатт
Гадны холбоос
Ангилал:Сагсан бөмбөгийн холбон тоглогч Ангилал:АНУ-ын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Израилын сагсан бөмбөгчин Ангилал:Израилын сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Грекийн сагсан бөмбөгийн дасгалжуулагч Ангилал:Найрамдлын одон шагналтан Ангилал:АНУ-ын хүн Ангилал:Израилчууд Ангилал:1959 онд төрсөн
Пётр Малаховский
Холбоос
Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн дэлхийн аварга Ангилал:Зээрэнцэг шидэлтийн европын аварга Ангилал:Польшийн зээрэнцэг шидэгч Ангилал:2008 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2012 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:2016 оны зуны олимпод оролцогч Ангилал:Польшийн олимпын оролцогч Ангилал:Польшийн олимпын мөнгөн медальтан Ангилал:Польшийн хөнгөн атлетикийн улсын аварга Ангилал:Бүгд Найрамдах Польш Улсын Гавьяаны алтан загалмай шагналтан Ангилал:Польшийн Дахин төрөлт одон шагналтан (рыцарь) Ангилал:Польшууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Христийн чуулган
Энэ нь Есүс Христийг өөрсдийн Аврагч, мөн Эзэн хэмээн хүлээн зөвшөөрч, түүний төрөлт, амьдрал, үхэл, дахин амилалд итгэсэн хүмүүсийн нөхөрлөл юм. Христийн чуулган нь гурван үндсэн ухагдахуунаар ойлгогддог. 1. Христийн Чуулганы нэгдмэл байдал Энэ нь Есүс Христийг Бурхан Эцэгийнхээ баруун гарын хүндэт суудалд залрахаар дээш хөөрөн одсоны дараагаар Пентехөст баярын үед Ариун Сүнсний дүүргэлтээр үүссэн чуулган бөгөөд энэ нь одоо ч үргэлжилж байгаа. Энд цаг хугацаа орон зай үл хамааран Есүс Христийн дахин ирэлтээр дэлхийн төгсгөл ирэх хүртэл үргэлжлэх юм. Энэ нь анхны чуулганаас эхлээд ирээдүйн бүх чуулганыг нэг чуулган Христийн Бие хэмээн хардаг. 2. Итгэгчдийн нөхөрлөл Энэ нь газар нутгаар хязгаарлагдсан бүлэг итгэгчдийн нэгдэл юм. Энэ нь аливаа байршил, байр, орон зайнаас үл хамаарах бөгөөд тэдний цугларч буй нь өөрөө чуулган юм. Чуулганы барилга байгууламж үүнд маш бага утгатай бөгөөд байргүй ч тэд цугларч байгаа нөхцөлд энэ нь чуулган болно. 3. Хувь хүн Итгэгч бүр Ариун Сүнсний орших сүм гэж хэлэгддэг. Энэ утгаараа хүн бүр чуулганы эд эс бөгөөд мөн чуулган юм.
Христийн чуулган буддын сүм дуганаас ялгаатай. Энэ нь итгэгчид хэрэгтэй үедээ ирдэг үйлчилгээний газар биш. Итгэгчид өөрсдөө цугларч, Бурханы сургаалыг сонсож, чуулганаа өөрсдөө бүрдүүлж байдаг. Христитгэлийн нэг онцлог нь ганц хоёроороо ч байсан заавал цугларч, Бурхан Эзэнээ алдаршуулдаг, Библиэс суралцдаг, залбирдагт оршино. Чуулган нь христитгэгчдийг нийгэмдээ сайн үйлс бүтээхэд нь урамшуулдаг гол газар нь байдаг. Христийн чуулган нь сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, болон бусад төрийн бус байгууллагуудын үйлчилгээг бие даан явуулдаг төрийн бус байгууллага тул олон улс Христийн чуулганууд болон бусад шашны болон секуляр байгууллагууд дээр тэрхүү ачаагаа тавьсан байдаг.
Түшээт хан аймаг
Түшээт хан аймаг нь Манжийн эрхшээлийн үе, Богд Хаант Монгол Улсын үед оршин байсан Халх Монголын 4 аймгийн нэг юм.
Түүх
Батмөнх Даян хааны хүү Гэрсэнзийн 7 хүү Ар Халхыг хуваан авахад 3-р хүү Онохуй Үйзэн ноён (1534-?) горлос, хэрэгүд (гэрүүд) отгийг өвлөн авчээ. 1580-аад оны үеэс Онохуйн ахмад хөвгүүн Абтай хүчирхэгжиж Ойрадыг дагуулж хаан хэмээгдсэнээр Халхын ноёдын дотор хамгийн түрүүн “хан” цолтон бий болов. Түвэдийн 3-р Далай лам аас Автайн хаан цолыг “Очир сайн хан” хэмээн өргөв. Абтайн дэд хөвгүүн Эриехэй түүний “хан” цолыг залгамжилж, “Эрхий Мэргэн хан” гэгдэж байв. Түүний дараа Эриехэйн хөвгүүн Гомбодорж “Түшээт хан”, ач Чахундорж нар “Очирай Түшээт хан” гэдэг цолтойгоор Халхын зүүн гарын нэгэн тэргүүний үүргийг гүйцэтгэж байсан нь хожим Түшээт хан аймаг байгуулагдах үндсийг тавьжээ.
Салан тусгаарласан Ойрадын довтолгоонд өртөж дүрвэсэн Халхын гурван хан 1691 онд Долоон нуурын чуулганаар Манжид дагаар орсон. Халх Манжийн эрхшээлд орсны дараа Халхад 3 аймаг байгуулсны нэг нь Түшээт хан аймаг байв. 1725 онд зарим хошууг таслан өгч Сайн ноён хан аймгийг байгуулсан. Тус аймгийн ноёд 1728 оноос хойш 3 жил тутам нэгэн удаа цугларч хуралддаг нь "Хан уулын чуулган" гэдэг байв.
Ардын хувьсгал ялсны дараа 1923 онд аймаг, хошууны нэрсийг уул, усны нэрээр солиход тус аймгийг Богд Хан уулын аймаг гэж нэрлэжээ.
Газар зүй
Түшээт хан аймаг нь хойд талаараа Орос улстай шууд хиллэдэг. Түшээт хан аймгийн нутаг нь зүүнтэйд Хэнтийн нуруу, баруун этгээдэд Онги гол, өмнө этгээдэд Их говь, умар этгээдэд Цөх голд тус тус хүрдэг байжээ. Сэлэнгэ мөрний Монгол дахь хэсгийн ихэнх нь Орхон гол бараг бүтнээрээ, Туул, Хараа, Ерөө, Шарын голууд, Эгийн голын адаг хавь энэ аймагт хамаарна.
Аймгийн нутаг дэвсгэрийн хэмжээ нь 422.740 ам дөрвөлжин км, нутгийн урт нь 900 км өргөн нь 249-619 км.
Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж
Халх Манжийн эрхшээлд орсны дараа 1691 оноос Халхад 3 аймаг байгуулсны нэг нь Түшээт хан аймаг юм. 1725 онд Түшээт хан аймгаас 19 хошууг нь тусгаарлан Сайн ноён аймгийг байгуулсан. 1725-1912 оны хооронд 20 хошуутай байв. Богд хаант Монгол улсын үед Илийн Цахарын Сумьяагийн хошуу нэмэгдсэнээр нийт 21 хошуутай болжээ. 1921 оны Ардын хувьсгалын дараах шинэчлэл өөрчлөлтийн нэгэн болсон засаг захиргааны хуваарийн өөрчлөлтөөр 1923-1931 оны хооронд аймаг, хошууны нэрсийг уул, усны нэрээр солиход тус аймгийг Богд хан уулын аймаг гэж нэрлэжээ. 1931 оны 3-р сард энэ аймгийн хошуудаас Сэлэнгэ, Төв, Дорноговь, Өмнөговь аймгууд байгуулагдаж дараа нь 1938 онд Булган, 1942 онд Дундговь, 1994 онд Дархан-Уул, Орхон аймгийг тус тус байгуулжээ.
Эдийн засаг
Түшээт хан аймагт Монгол улсын төв, Халхын жавзандамба хутагтын Их Хүрээ, Хийгт хот зэрэг худалдаа арилжааны томхон төвүүд оршдог, худалдаа арилжаа их дэлгэрсэн, гадаадын жуулчин эрдэмтэн олноор ирдэг нутаг байв. Мөн эртний Монголын нийслэл Хархорин хот, Монгол анхны хийд Эрдэнэзуу, Амарбаягалант хийд энэ аймагт бий.
Хүн ам зүй
1918 оны тоо бүртгэлээр Түшээт хан аймаг 20828 өрх, 100,1 мянган хүн амтай байв.
Эшлэл
Ангилал:Монголын урьдын засаг захиргааны нэгж
Кызыл
Кызыл («улаан» гэсэн утгатай тува үгээр 1926 оноос нэрийдсэн, [кезийл] гэж дуудна, үүнээс гадна Кизил [кизийл]) бол Оросын Холбооны Улсын Бүгд Найрамдах Тува Улсын нийслэл, Тува орны доор ямар нэгэн хошуунд харъяалагддаггүй арван нэгэн түмэн хүнтэй хот юм.
Монгол Улсын Ерөнхий Консулын газар 2001 оноос хойш үйл ажиллагаагаа тус хотод явуулж байна.
Түүх, нэр
Хаант Орос 1914 онд Тагнын Урианхайг ивээн эзэрхэж Белоцарск («цагаан хааны хот» гэсэн утгат орос үг) нэрээр тулгуур суурин үүсгэсэн. Орост хаант засаг унасны дараа 1918 онд Хем-Бельдир («голын бэлчир» хэмээх утгатай тува үг) нэртэй болов. Дараа нь цагаан армийг улаан арми ялсны дараа 1922 оны нэгэн хуралд оросууд «Красный городок» гэж байжээ. Эцэстээ 1926 онд «улаан» буюу Кызыл хэмээх тува түрэг үгээр нэрийдсэн нь ерээд жилийг туулж явна. 1921-1944 онуудад Бүгд найрамдах Тува Ард Улсын нийслэл хот байсан. Монгол улсад «Кызыл», «Кизил» гэж хоёр янзаар бичиж болно.
Хүн ам
2010 онд 109 мянга 986 хүн оршин суугчтай байв. Үүнээс тувачууд 68,09 % (72 804 хүн), оросууд - 28,42 % (30 388 хүн), бусад нь -3,49 % байсан.
Радио
Кызыл хотод 1931 онд 30 хэрэглэгчтэй телефон утасны станцтай байжээ.
Уур амьсгал
Кызыл нь маш өндөр газарт, харьцангуй өндөр өргөрөгт, ямар ч эргээс хэдэн зуун километр зайтай оршдог зэрэг шалтгаанаас болж дэлхийн хамгийн хүйтэн нийслэлд тооцогддог. Жилийн дундаж температур нь -1.3 °C.
Жилийн дундаж хур тунадас нь 242.7 мм, дундаж чийгшилт нь 69%
Кызылын нисэх буудал
Кызылын нисэх буудал (Аэропорт "Кызыл") - нь Бүгд Найрамдах Тува Улсын нийслэл Кызыл хотын нисэх онгоцны буудал юм. Тус буудал нь Тувагийн хамгийн том нисэх онгоцны буудал бөгөөд олон улсын хэмжээний цорын ганц буудал билээ. Оросын агаарын тээврийн компани болох Новосибирск Авиа нь "Кызыл" олон улсын нисэх онгоцны буудлыг голчлон ашигладаг.
Арат талбай
Нийслэл хотын захиргаа зэрэг барилга, албан байгууллагууд байрлана.
Эшлэл
Ангилал:Тувагийн суурин Ангилал:Оросын хот Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл
Красноярск
Красноярск (дуудлага нь Краснояарск; оросоор Красноярск) — ОХУ-ын Красноярскийн хязгаарын төв, улсынхаа 14-р том, 1 сая 7 мянган хүнтэй хот.
Эшлэл
Ангилал:Красноярскийн хязгаарын суурин  Ангилал:Оросын хот Ангилал:Оросын их сургуулийн хот Ангилал:Оросын холбооны мужийн нийслэл Ангилал:1628 онд байгуулагдсан
Ганбаатарын Мөнхсайхан
Чиёшоома Фүжио (千代翔馬富士雄) гэх дэвжээний нэрээр барилддаг Ганбаатарын Мөнхсайхан (1991 оны 7 сарын 20-нд төрсөн) нь Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотод төрсөн, мэргэжлийн сүмогийн Коконоэ дэвжээнд харьяалагддаг бөх.
Амжилт
<td style="background-color:#CCC">Тэмцээн болоогүй
Саудын Араб
Саудын Араб, албан ёсоор Саудын Арабын Хант Улс нь Арабын хойгийн ихэнхийг эзлэн орших Баруун Азийн орон юм. Баруун хойд талаараа Йордан, хойд ба зүүн хойд талаараа Ирак, зүүн талаараа Кувейт, Катар, Бахрейн, Арабын Нэгдсэн Эмират Улс, зүүн өмнөд талаараа Оман, өмнөд талаараа Йемен орнуудтай хиллэдэг. Зүүн хойд талд нь Персийн булан, баруун талд нь Улаан тэнгис оршдог. Саудын Арабын хүн ам нь ойролцоогоор 27.6 сая бөгөөд газар нутаг нь 2,150,000 квадрат километр орчим.
Ганбаатарын Мөнхсайхан
Амжилт
Ангилал:Монголын сүмоч Ангилал:1991 онд төрсөн
Саудын Араб
Саудын Арабт Мекка, Медина гэсэн Исламын шашны хамгийн ариун газрууд оршдог тул заримдаа "Хоёр ариун сүмийн нутаг" хэмээгддэг. Харин Монгол хэл, Англи хэлээр голдуу Саудын Араб гэгддэг. Энэ хаант улсыг анх Абдул-Азиз бин Сауд байгуулжээ. Түүний зүтгэл нь 1902 онд Ал-Саудын удмын нутаг болох Риядыг эзэлснээр эхлэсэн бөгөөд 1932 онд Саудын Арабын Хаант Улс тунхаглагдаж, хүлээн зөвшөөрөгдснөөр дууссан ажээ.
Саудын Араб нь газрын тосны экспортоор дэлхийд тэргүүлдэг бөгөөд энэ нь эдийн засгийг нь хангадаг. Нийт экспортын 90 гаруй хувийг газрын тос эзлэдэг бөгөөд засгийн газрын орлогын бараг 75 хувийг эзлэдэг. Үүний үр дүнд улс нь хүн ардыгаа хангадаг бөгөөд газрын тосны үнэ буурсан үед бага зэрэг хэцүү болдог. Саудын Араб дахь хүний эрхийн байдалд Амнести Интернашональ (Amnesty International), Хүний эрхийн хяналт (Human Rights Watch) зэрэг байгууллагууд удаа дараа санаа тавьсан байдалтай хандаж байсан боловч эдгээрийг засгийн газар няцааж байна.
Руслан Пономарёв
Руслан Пономарёв (Руслан Пономарьов, 1983 онд төрсөн) — Украины шатарчин, их мастер.
Цахим холбоос
Ангилал:Украины шатарчин Ангилал:Цэцэн Ярослав вангийн одон шагналтан (5-р зэрэг) Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Украинчууд Ангилал:1983 онд төрсөн
Теймур Ражабов
Теймур Ражабов (Teymur Rəcəbov, 1987 онд төрсөн) — Азербайжаны шатарчин, их мастер.
Ангилал:Азербайжаны шатарчин Ангилал:Бакугийн хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Азербайжанчууд Ангилал:1987 онд төрсөн
Хязгааргүй
Хязгааргүйн тухай ойлголт нь ихэнхдээ математик болон физикийн салбарт өргөн хэрэглэгддэг ба энэ нь ямар нэг юмны тоо хэмжээнд цар хүрээ, төгсгөл байхгүйг илэрхийлнэ. Хязгааргүйг
тэмдэгтээр тэмдэглэдэг. Мөн хязгааргүй ойлголт нь одоо үед бодит амьдралд байхгүй гэж эрдэмтэд нотолсон байна.
Ангилал:Метафизик
Трей Бёрк
Альфонсо Кларк "Трей" Бёрк III (Alfonso Clark "Trey" Burke III, 1992 оны арваннэгдүгээр сарын 12-нд Охайо мужийн Колумбус хотод төрсөн) — Америкийн сагсан бөмбөгчин бөгөөд НБА-гийн Юта Жаз багийн холбон тоглогч юм. 2013 онд Миннесота Тимберволвес драфтын №9-өөр сонгогдсон ч Юта Жаз баг хоёр ч тоглогчоор түүнийг сольж эгнээндээ элсүүлсэн юм.