cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дарийн Содномдорж
Профессор Д.Содномдорж өөрийн судалгааны ажлыг үйлдвэрлэлтэй нягт уялдуулан Монголын төвийн бүсийн ба баруун бүсийн эрчим хүчний системийн бүх үйлдвэрүүд болон Эрдэнэтийн уулын баяжуулах үйлдвэр, Улаанбаатар төмөр зам, Чингис зочид буудал, Говь-Алтай, Баянхонгор, Завханы эрчим хүний үйлдвэрүүдтэй хамтран ажиллаж эрдэм шинжилгээний төсөл, аж ахуйн гэрээт ажил хийх, хөдөөний аймгийн төв, сумдыг цахилгаанжуулах зураг төсөл зохиох, техник-эдийн засгийн үндэслэл боловсруулж 93 тайлан бичиж үйлдвэрлэлд хүлээлгэн өгсөн байна. Эдгээр бүтээлүүдийн үр дүнд эрчим хүчний үйлдвэрүүд болон бусад үйлдвэрийн газруудад олон зуун сая төгрөгийн цэвэр ашиг гарсанаас зөвхөн нэгийг нь дурьдахад сүүлийн 10 жилд Эрдэнэтийн уулын баяжуулах үйлдвэрийн чадлын коэффициентыг дээшлүүлэх сэдэвт судалгааны ажил хийж гүйцэтгэсний үр дүн энэ үйлдвэрт нэг жилд нэг тэрбум 396 сая төгрөгийн цэвэр ашиг гарч санхүүгийн тайлан балансад тусгагдсан байна.
Профессор Д.Содномдоржийн туурвисан бүтээлүүдээс харахад тэрээр матетатикийн шинжлэх ухааны олон чиглэл болох матрицын онол, векторын шинжлэл, функцын шинжлэл шугаман ба шугаман биш тэгшитгэлийн системийг бодох аргууд, дифференциал тэгшитгэлийн систем, оновчлолын онол, дифференциал тэгшитгэлийг бодох чанарын шинжлэл, магадлалын онол, математик статистикын чиглэлүүд, хүчин зүйлийн шинжлэл, тодорхой бус логик ба олонлогийн онол гээд математикын шинжлэх ухааны гүнд нилээд нэвтрэн орж тэр бүхнийг өөрийн судалгааны ажлын багаж зэмсэг болгон бүтээлчээр ажилладаг болох нь харагдаж байна.
Профессор Д.Содномдоржийн ажил, амьдралын он дарааллын жагсаалтаас үзэхэд тэрээр сурган хүмүүжүүлэх болон эрдэм судлалын ажлаараа хамт олноо ямагт манлайлан сургуулийн хүндэт самбарт удаа дараа тавигдаж, эрдэм шинжилгээний шилдэг судлаач багшаар удаа дараа эхний байруудад шалгарч түүний бичиж туурвисан бүтээлүүд улсын болон ШУТИС-ийн хэмжээнд мөн эхний байруудад шалгарч байсан байна. Жишээ нь түүний бичсэн "Цахилгаан системийн тооцоонд тодорхой бус олонлогийн онолыг хэрэглэх" нэг сэдэвт зохиол Монгол улсад шинжлэх ухааны байгууллага үүсэж хөгжсөний 80 жилийн ойг тохиолдуулан БСШУ-ны яамнаас зарласан уралдаанд улсын хэмжээнд тэргүүн байранд, "Инженерийн судалгааны тодорхой бус нөхцөл дэх математик загварчлал" нэг сэдэвт бүтээл ШУТИС-ийн хэмжээнд 1-р байранд, "Цахилгаан эрчим хүчний хэмнэлт" нэг сэдэвт зохиол ШУТИС-ийн хэмжээнд 2-р байр, "Эрдэнэтийн уулын баяжуулах үйлдвэрийн чадлын коэффициентийг дээшлүүлэх" сэдэвт эрдэм шинжилгээний бүтээл нь ШУТИС-ийн шинжлэх ухаан, технологийн үзэсгэлэнд 2-р байранд, "Инженерийн судалгааны математик аргууд" нэг сэдэвт зохиол ШУТИС-ийн хэмжээнд 3-р байранд, "Цахилгаан соронзон шилжилтийн процессын бодлогын хураамж" гарын авлага ЭХИС-ийн хэмжээнд 3-р байранд тус тус шалгарч байв.
Ангилал:Монголын эрдэмтэн Ангилал:Монгол улсын гавьяат багш Ангилал:Монгол Улсын Төрийн шагналтан Ангилал:Монголчууд Ангилал:1949 онд төрсөн
Улаан имж
Улаан имж (Macropus rufus) нь хамгийн том имж, Австралийн хамгийн том уугуул хөхтөн, мөн өдгөө амьд буй хамгийн том уутат амьтан юм.
Гадаад төрх
thumb|left|Эмэгчин Энэхүү том зүйлийн имж нь богино тачир улаан бор өнгийн арьс үстэй ба эрүү болон хөл хэсэг нь цайвар өнгөтэй. Эмэгчин нь биеэр жижиг, бор хольцтой хөх сааралдуу өнгөтэй байна. Урд хоёр богино хөл нь жижиг сарвуутай, хойд хөл нь булчинлаг бүдүүн, дэгдэж харайхад зохицсон байх ба урт хүчтэй сүүлээ тулгуур болгон ашиглаж зогсдог. Эрэгчин улаан имж ганц харайлтаар 9 м хүртэл зайнд үсэрдэг аж. Нас бие гүйцсэн эрэгчин 1.4 м урт, 85 кг жинтэй ба сүүлний урт 0.9-1 м хүрнэ.
Улаан имжний харах орчин нь нүдний байршлаас шалтгаалан 300° эргэн тойрноо харж чадах ажээ.
Зан авир
Улаан имж өглөө, оройн сэрүүнд идэвхтэй ба өдрийн цагийг унтаж амарч өнгөрүүлдэг. Тэд нэг бол ганцаар, эсвэл 2-10 толгой сүрэглэн амьдарна. Зарим үед хэдэн зуугаар сүрэглэх нь бий. Эрэгчин имж газар нутаг эзэмшихгүй ба ороо нь орсон үед эмэгчинээ булаацалдан тэмцэлдэх явдал бий.
Идэш тэжээл
thumb|right|Амьтны хүрээлэн дэх эрэгчин улаан имж. Голдуу өвс ургамлаар хооллоно. Тэд зөвхөн ургамлын шим чийгээр усгүй удаан байж чаддаг.
Үржил
Тэд жилийн аль ч үед үржилд орох ба эмэгчин нь 33 хоног хээлээ тээнэ. Зулзага нь эхийнхээ уутанд ороод 235 хоног өсөж торнин уутнаас гарах ч 12 сар хүртлээ хөхсөөр байдаг байна.
Ангилал:Ууттан амьтад Ангилал:Имж
Монтенегро
Монтенегро буюу Черногор (монтенегрогоор Crna Gora/Црна Гора, "Хар уул" хэмээсэн утгатай) нь зүүн өмнөд Европт, Балканы хойг дээр орших тусгаар улс юм. Баруун өмнөд хаяанд нь Адриатын тэнгис байх тус улс баруун талаараа Хорват, баруун хойд талаараа Босни ба Херцеговина, зүүн хойд талаараа Серби, зүүн талаараа Косово, зүүн өмнө талаараа Албани улсуудтай хиллэнэ. Нийслэл бөгөөд хамгийн том хот нь Подгорица боловч Цетинье хотыг Вангийн хуучин нийслэл (prijestonica) гэж тодорхойлсон байдаг.
Дэлхийн Банкны ангиллаар дундаас дээгүүр орлоготой орон болох Монтенегро нь НҮБ, НАТО, Дэлхийн Худалдааны Байгууллага, Европын Аюулгүй Байдал Хамтын Ажиллагааны Байгууллага, Европын Зөвлөл, Төв Европын чөлөөт худалдааны гэрээний гишүүнчлэлтэй бөгөөд Газрын дундад тэнгисийн холбоог үүсгэн байгуулалцсан гишүүн юм.
Эшлэл
Ангилал:Европын орон Ангилал:Европын зөвлөлийн гишүүн Ангилал:Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн орон
1926 он
1924 он | 1925 он | 1926 он | 1927 он | 1928 он
Гадаад холбоос
#
Бен Кингсли
Кришна Пандит Бханжи (Krishna Pandit Bhanji, 1943 оны арванхоёрдугаар сарын 31-нд төрсөн) буюу Сэр Бен Кингсли (Sir Ben Kingsley) нь Оскар, Алтан бөмбөрцөгийн шагналт Английн жүжигчин юм.
Намтар
Бен Кингсли 1943 оны арванхоёрдугаар сарын 31-нд Английн Йоркшир тойргийн Скарборо хотод Энэтхэг гаралтай Кени эмч Рахимтулла Харжи Бханжи (эцэг), Еврэй жүжигчин загвар өмсөгч Анна Лина Мэри Гудман (эх) нарын гэр бүлд төржээ. Театрын тайзнаас урлагийн замналаа эхэлсэн Кингсли 1967 оноос "Шекспирийн театр"-т ажиллаж байв. Улмаар 1972 онд Хаалгыг болгоомжтой онгойлго кинонд анхны дүрээ бүтээж, хэсэг хугацаанд телесериалд тоглож байв. 1982 онд Энэтхэгийн нэрт хувьсгалч Махатма Гандийн дүрийг Ганди кинонд чадварлаг бүтээж Оскарыг Шилдэг эрэгтэй гол дүрийн төрөлд хүртсэн билээ. Оскарт түүнээс хойш 1992 болон 2002 онуудад Багси, Өршөөм араатан кинонуудад бүтээсэн дүрээрээ нэр дэвшиж байлаа. Кингслиг хатан хаан II Элизабетийн зарлигаар 2002 онд Британийн Эзэнт гүрний одонгоор (CBE) шагнасан байна.
Холбоос
Ангилал:Английн жүжигчин Ангилал:Их Британийн уран бүтээлч Ангилал:Театрын жүжигчин Ангилал:Оскарын шагналтан Ангилал:Алтан бөмбөрцөг шагналтан Ангилал:БАФТА шагналтан Ангилал:Грэммийн шагналтан Ангилал:Европын кино академийн шагналтан Ангилал:Их Британийн эзэнт гүрэн одонгийн командлагч Ангилал:Рыцарь бакалавр Ангилал:Падма Шри шагналтан Ангилал:Псевдоним Ангилал:Их Британичууд Ангилал:1943 онд төрсөн
Отгонтэнгэр
Отгонтэнгэр уул нь Монгол Улсын баруун бүс, Завхан аймгийн Алдархаан сумын нутагт орших Хангайн нурууны ноён оргил юм. Монголчууд эрт дээр үеэс Очирваань хэмээн хүндэтгэн шүтэж ирсэн энэхүү уул нь хангайн нурууны тахилгатай, ариун дагшин уул юм. Далайн түвшнээс дээш 4008 метр өндөрт өргөгдсөн учраас уулын оргил хэсэг нь мөнх цас, мөстэй.
Нэр
Отгонтэнгэр хэмээх нэр нь түрэг, монгол хэлний дундынх гэгдэх “Отхан” буюу “Галын хаан, голомт сахигч”, монгол хэлний эртний үгийн санд “Этүгэн” буюу “Анхны эх газар” хэмээсэн унаган монгол үг ажээ.
Монголчууд энэ уулыг эртнээс тахиж, “Сүмбэр уул”, “Очирваань хайрхан”, “Цаст цагаан уул”, “Отгонтэнгэр”, “Этүгэн уул” хэмээн нэрлэж, цай идээний дээжийг өргөж ирсэн түүхтэй. Монголчуудын хувьд хүрээлэн буй нутаг ус, байгалийн нөхцөл нь ихээхэн үүрэгтэй байсны дээр байгалийн хүчин зүйл, хүний хувь тавилан хоёрын харилцан шүтэлцээг далдын холбоогоор тайлбарлан, тахиж шүтсээр иржээ. Бурханы шашны ойлголтоор, Хэнтий ханыг “Намсрай бурхны орон”, Отгонтэнгэрийг “Очирвааний орон”, Хөгнө ханыг “Улаан сахиусын орон” гэсэн нь эдүгээ хүртэл уламжлал болон үлдсэн байна. Эртний Монголд бөөгийн шүтлэг зонхилж байснаас улбаалан, Отгонтэнгэр уулыг ер бусын хүчит эзэн савдагтай хэмээн биширч бөөгийн ёсны гол тахилга үйлддэг заншилтай байжээ. Отгонтэнгэр уул нь бөө мөргөлийн ч онгон, бурхан шашны ч шүтээн юм.
Газар зүйн байршил
Хангайн нурууны ноён оргил Отгонтэнгэрийг, түүний орчны уулсыг оролцуулсан 955 ам км талбайг хамруулан 1992 оноос дархлан хамгаалж байна. Отгонтэнгэр уулын ноён оргил нь далайн түвшнээс дээш -т өргөгдсөн бөгөөд түүний -ээс дээш өндөрт мөнх цастай юм. Мөнх цасны хилээс доохно уулын энгэрт дархан газрын бүсэд Бадархундага гэдэг үзэсгэлэнт нуур бий.
Энэ уул нь эртнээс онголон тахисаар ирсэн Монголын их тахилгатай уулын нэг бөгөөд тахилгатай уулынх нь хувьд ЮНЕСКО “Дэлхийн гайхамшигт үнэт зүйл болох нь” зэрэглэлээр дэлхийн байгалийн өв гэж бүртгэн авах санал гаргажээ. Отгонтэнгэр уул нь Улиастай хотоос 100 км, хүүхдийн зуны амралтын «Даян зуслан»-гаас урагш 20 гаруй км зайтай оршино. Эргэн тойрон битүү ой хөвч, ширүүн урсгалт, нуураар элбэг ойр орчмын уулсууд байгалийн өвөрмөц тогтоц бүхий газрууд, ан амьтан биосфер, экосистемийн бүрдэл маш сайн, ховор ургамал амьтан элбэг, олонд алдаршсан рашаан сувилал, хойд талаас нь эх авч урсах Богдын голын баруун эрэгт байдаг. Завхан аймгийн Алдархаан сумын нутагт оршдог, аймгийн төвөөс Отгонтэнгэрийн рашаан амралт хүртэл 78 км, Алдархаан сумаас Хайрханы өвөр Бадархундага нуур хүртэл 95 км байдаг.
Хөх нуур нь Отгонтэнгэрийн дархан цаазат газрын хамгийн том нуур юм. Далайн төвшнөөс дээш 2455 метрт оршдог бөгөөд мөстлөгийн гаралтай, урт нь 5.5 километр, өргөн нь 3.5 километр юм. Отгоны амралт хэмээх 13-55 хэмийн халуунтай 50 орчим рашаан байх бөгөөд эмчилгээний чанарыг нь XYI зууны үеэс мэджээ. Улиастай хотоос 85 километр орчим алслагдсан байдаг. Отгонтэнгэр уулын хойд зүгт далайн төвшнөөс дээш 3643 метр өндөрт хүн бараг хүрч очоогүй нэг уул байдаг. Түүнийг Бага Богд уул буюу Бага Отгонтэнгэр гэдэг бөгөөд аргаль, янгирын нутаг юм. Энэ уулыг нутгийнхан “Сайн цагийн бурхдыг хамгаалагч уул” хэмээн бэлэгшээн үздэг.
Амьтан, ургамал
Мөнх цаст Отгонтэнгэр уул, Бадархундага нуур, өвөрмөц тогтоц бүхий гол нуур, халуун хүйтэн рашаан, Отгоны амралт, Даян амралт, биологийн төрөл зүйл, Хангайн нурууны ноён оргил мөнх цаст Отгонтэнгэр уул нь далайн түвшнээс дээш өргөгдсөн, 30 гаруй зүйл хөхтөн, 50 гаруй зүйл шувуу, 2 зүйл мөлхөгч, 5 зүйл загас, 6 зүйл ховор ургамал, 70 гаруй зүйл эмийн ургамал зэрэг нэн ховор, ховор ан амьтад, ургамалтай.
Түүх
Хангайн нуруу нь Монгол орны төв хэсэгт гурван тэрбум жилийн тэртээ, Явран галавт анх үүссэн бөгөөд энэ нуруунаас бусад монголын газар нутаг бүхэлдээ тухайн үеийн цорын ганц гадаад далай болох Номхон далайн залгаас бүхий гүехэн боловч асар их хэмжээний дотоод тэнгисийн ёроолоос, 900 сая жилийн өмнөөс зарим уул үүсч бий болон өргөгдсөөр 800 сая жилийн өмнө тэнгис татран ширгэж, хуурай газар бий болсон гэдэг. Хойд мөсөн далай, Атлант, Энэтхэгийн далайнуудыг 200 сая жил хүрэхтэй үгүйтэй үүсч, Гималайн нуруу 30-аад сая жилийн өмнө үүсэн бий болсныг үзвэл Хангайн нурууны ноён оргил, Отгонтэнгэр “Богд Очирваань” ертөнцийн уулын анхдагч уул мөн бөлгөө. Халх Монголыг даасан бурхныг Очирваань хэмээнэ. Дэлхий анх галав юүлсэн усан далайгаар бүрхэгдсэн байхуйд гурван тэрбум жилийн өмнө Отгонтэнгэр оргил усан доороос цухайснаар Монголд анх эх газар үүссэнийг “Хаадын сан” цувралын Чингис хааны ботид түүхч академич Н.Ишжамц, Х.Намсрай нар дурдаж баталгаажуулжээ.
Монголчууд энэ хайрханаа эртнээс тахиж шүтэж ирсэн ба анх 6-8-р зуунд Түргүүд тахидаг байсан. Түүнээс хойш 1779 онд сэргээн тахиж байгаад мартагдан 1911 онд Богд хаан жил бүр ламын шашны ёсоор тахиж байж байгаад мөн мартагдан 1995 онд Ерөнхийлөгчийн зарлигаар сэргээж Отгонтэнгэр уулын төрийн тахилгыг 4 жил тутам үйлдэж байхаар болжээ. Албан ёсоор 1818 онд дархалж байсан түүхтэй бөгөөд 1992 онд УБХ-ын тогтоолоор Отгонтэнгэр уулын дархан цаазат газрыг байгуулжээ. Ойр орчмын нутаг нь мөстлөгийн үеэс бүрэлдэн тогтсон хатуулаг чанартай уулсаас бүрдэнэ.
Авиралт
Отгонтэнгэр ууланд хамгийн анх 1955 онд Монголын уулын спортын баг анх авирсан байна. 2003 оноос хойш оргил хэсгийн мөнх цас, мөсийг хамгаалах үүднээс оргилд гарахыг хорьсон байдаг. Тус ууланд авирахад жишээлбэл урд энгэр нь нэлээд налуу учир бараг 2500 метрийн өндөр хүртэл тээврийн хэрэгслээр туулах боломжтой. Авирахад хамгийн хялбар хэсэг нь зүүн өмнө тал юм.
2017 оны 10-р сарын осол
2017 оны 10-р сарын 21-нд Отгонтэнгэрийн оргилд гарсан 27 уулчин бууж яваад тавцангийн гулсалтад өртөж, багийн 17 гишүүн нь 700 орчим метрийн өндөртэй хавцал руу унан осолджээ. Үлдсэн 10 гишүүн нь 22-ны өдөр уулнаас бууж ирээд холбогдох газарт мэдэгдсэнээр авран хайх ажиллагааг явуулж 3 хоног ажиллан бүх 17 гишүүний цогцсыг ослын газраас олж илрүүлсэн. Энэхүү осол нь байгалийн гамшиг байсныг мэргэжлийн байгууллага тогтоосон байна. Уулчид авиралтын тогтсон замаар бууж явсан бөгөөд нийт амь үрэгдсэн уулчдын 90% нь туршлагатай, монголын сор болсон уулчид байсан байна.
Онгоцны осол
1963 оны 08 дугаар сарын 04-нд Хангайн нурууны ноён оргил Отгонтэнгэр хайрханд осолдсон МТ-105 дугаартай ИЛ-14 онгоц.
Энэхүү осол нь МИАТ ын түүхэн дэх хамгийн анхны томоохон хэмжээний осол юм. Улаанбаатар - Завхан - Ховд чиглэлийн энэхүү онгоц 40 гаруй хүнтэй байсан бөгөөд Завханд буугаад цаашаа Ховд руу ниссэн боловч Завханы аймгын төвөөс 60 гаруй км-т ДТДээш 4030 метрийн өндөрт орших Отгонтэнгэр хайрханыг үүлэнд орж баримжаа алдан мөргөж сүйрсэн байна. Осолоос нэг ч хүн амьд гараагүй. "ИЛ-14" онгоцоор Завхан аймгийн чиглэлд нисэх үед агаар муудаж, диспедчер З.Бор онгоцыг нисгэхгүй гэсээр байхад агаарын харилцааны газрын дарга байсан генерал Г.Цог онгоцыг нисгэ гэж үүрэг өгчээ.
Гэтэл З.Бор "ИЛ-14" онгоц ил хараагаар нисдэг, шөнийн нислэгийн тоног төхөөрөмжгүй, хоёрдугаарт онгоцны дарга Лувсандагва дарга болоод удаагүй туршлага муутай, гуравдугаарт Отсонтэнгэр үүлэнд хаалттай, агаар муу байхад онгоцыг нисгэж, Отгонтэнгэр хайрхныг мөргөж, уг онгоц осолджээ. Жаран гурван онд Германы уулчид оройд нь гарсны дараа онгоц уналаа гэж хөгшчүүл ярьж байсан. Унасан онгоцыг хайхаар Цог генерал гэдэг хүн баахан цэрэгтэй явж байна гэж байлаа. Тэр үед жигтэйхэн их манантай жил байсан. Нэг бороотой өглөө би хонь хариулаад явж байтал Отгонтэнгэр уулын урд талын Баян уул гэдэг өндөр улаан уулын хажуугаар тэр онгоц гараад явчихсан юм. Тэгэхнээ л тэр онгоц Отгонтэнгэрийг мөргөчихсөн юм билээ. Энэ Баян уул чинь сонгинотой, ар руугаа ус урсдаг, бас их өндөр хайрхан. Тэгэхээр их доогуур нисэж явсан онгоц байгаа юм. Тэр өдрийн нөгөөдөр нь болсон чинь машин техниктэй улс манайхаар ирээд “Үүгээр онгоц үзэгдэв үү” гээд асуудаг юм. Манайх тэр үед Баян уулын архан талд зусаж байв. Машинтай дарга нар ээжийг гаднаас дуудаад “Онгоц харсан гээд байгаа хүүхдээ гаргаад ир” гэж. А жаран ес гэдэг машинтай тэр улсад би онгоц харснаа хэлсэн.
-Мөнх цас, асга хоёрын заагт далавч нь зоогдоод, толгой хэсэг нь хавцал руу шидэгдсэн байдалтай осолдсон нь олдсон байдаг. Тэр онгоцны осол хайрханы баруун хавцалд болсон. Б.Агчбаяр
Энэ Шар давааны ам дээр Заяын Мүнсэл, Цогтбазар гэдэг хоёр хүн нэгдлийн хуц хариулж байхдаа онгоц сүйрснийг мэдсэн юм гэнэ лээ. Хэд хоног үргэлжилсэн сунжирсан бороо орж байсан. Манараа л, зөөлөндүү сайхан бороо ороо л, нэг сийрээ л, эргээд бүрхээд ороод байдаг байсан үе шүү дээ, тэр жаран хэдэн онд чинь. Онгоцны дуу гарч байгаад нэг нүргэлсэн хатуу дуу гараад чимээгүй болсон гэж бригадын даргад мэдээлсэн байгаа юм. Сүйрсэн онгоцыг тэр мэдээллийн мөрөөр эрсээр олсон юм шүү дээ.
-Тэр сүйрлийн үлдэгдэл цагтай гар хүртэл олдож байсан гэл үү?
-Улсууд тэгж яриад байдаг байсан. Нэг сайхан хромон гутал байхаар нь бариад авсан чинь тасархай хөл байсан, Жооной, Очирбат гэдэг хоёр хүн дуран олчихоод булаацалдаж байгаад асганы хөндий рүү унагачихаад алинд нь ч үгүй авч чадаагүй юм гэнэ лээ гэж намайг хүүхэд байхад ярьдаг л байсан. Тэр онгоцны сэгийг бүрэн цэвэрлэж чадаагүй юм гэсэн шүү. 2005 онд ч бил үү баахан уулчид ирж цэвэрлэсэн.
Ш.Батмэнд
Эх сурвалж
Ангилал:Азийн уул Ангилал:Монголын уул Ангилал:Хангайн нуруу Ангилал:Завхан аймгийн газар зүй Ангилал:Төрийн тахилгат уулс Ангилал:Монголын тусгай хамгаалалттай газар нутаг
Монгол бөөгийн шашны үүсэл хөгжил
Содбилэг Содбилэг Монгол бөөгийн үүсэл хөгжил эрдэмтэдийн судалсанаар 2009 оны 10-р сарын 30, Нийтэлсэн Ерээл Бөөгийн шашны түүхийг судалсан эрдэмтэд түүнийг Монголын түүхийн үечлэл, он дарааллын дагуу үечлэн авч үзсээр иржээ. 1959 онд Ч. Далайн “Эртний үеийн бөө мөргөл, дундад зууны үеийн бөө мөргөл” гэсэн үечлэлийг 1985 онд Х.Буянбат улам нарийвчлан үзээд монгол бөөгийн шашны түүхийг дор дурдсан таван үед хувааж үзсэн байна. Үүнд 1. Эхийн эрхт овгийн байгууллын үеэс манай эриний VII зуун буюу Бөртэ чонын үе хүртэлх үеийг “Монгол бөөгийн шашны үүсэл үе” 2. VII зуунаас Монгол Улсынхаа нэрийг “Юань” хэмээсэн 1271 он хүртэлх үеийг “Монгол бөөгийн шашны хөгжил үе” 3. 1271 оноос Юань улс задарч Монголын улс төрийн төв эх нутагтаа эргэн ирсэн 1368 он хүртэлх үеийг “Монгол бөөгийн шашны буурал үе” 4. 1368 оноос шарын шашин Монголд нолёрхох болсон XVI зууны 70-аад он хүртэлх үеийг “ Монгол бөөгийн шашны сэргэлтийн үе“ 5. XVI зууны далаад оноос XX зууны эхэн үеийг “ Монгол бөөгийн шашны усталын үе” хэмээн үечилсэн байдаг. Түүхч Г. Сүхбаатар монголын “бөөгийн шашны хөгжлийн дээд шат болох мэргэшлийн бөө хүннү нарт нэгэнт буй болжээ” гэсэн дүгнэлтийг Хүннүгийн нийгэм, эдийн засаг, төрийн түүхийг судлах явцдаа гаргасан.
Монгол бөөгийн шашны үүсэл Энэ шашныг судлаачид олон мянган жилийн тэртээгээс буюу өөрөөр хэлбэл анхны хүй нэгдлийн үеэс үүсэлтэй гэдгийг нэгэн санаагаар батлан тогтоожээ. Тэгэхдээ хүй нэгдлийн нийгмийн чухам аль үеэс үүссэн бэ гэдэг талаар өөр өөрөөр авч үзсэн байна. Ч. Далай “Монголын бөөгийн мөргөлийн товч түүх”-дээ “Эрт цагийн балар харанхуй нийгэмд сүсэг бишрэл буй болж…харин бөөгийн шашин түүнээс бүр сүүлийн үед гарч ирсэн байна” гэж үзсэн бол С. Бадамхатан “Хөвсгөлийн цаатан ардын аж байдлын тойм”-доо “Бөө мөргөл анхны хүй нэгдлийн нийгмийн эцгийн эрхт ёсны үед үүний өмнөх үеийн сүсэг бишрэл болох маги, тотем, фетишизмын үндсэн дээр буй болсон юм” гээд “Хөвсгөлийн дархад ястан” бүтээлдээ “бөө мөргөл үүсэх түүхэн нөхцөл шалтгаан бол анхны хүй нэгдлийн нийгмийн үйлдвэрлэх хүчний хөгжлийн тухайн үед буюу өөрөөр хэлбэл хүрэл, төмрөөр хөдөлмөрийн зэвсэг багаж хийдэг болж, нийгмийн дотор эрэгтэйчүүдийн гүйцэтгэх үүрэг, байр суурь үлэмж бэхжиж, хувийн өмч буй болж хөгжих явцад баян хоосны ялгаа үүсэж, овог аймгуудын тэргүүлэгч, зонхилогчдын эрх мэдэл эрс өссөн зэрэг шалтгаанууд юм” гэжээ. Ийнхүү тайлбарласнаар бол Монголын бөөгийн шашин урьд нэгэнт буй болсон сүсэг бишрэлийн суурин дээр хүрэл төмрөөр хөдөлмөрийн багаж зэвсэг хийдэг болж, эцгийн эрхт ёс бэхжиж, хувийн өмч буй болж хөгжих явц дундуур буюу өөрөөр хэлбэл нийгэмд баян хоосны ялгаа үүсч, овог аймгуудын тэргүүлэгч зонхилогчдийн эрх мэдэл эрс өссөн үед анх үүсч буй болжээ хэмээн үзэж болохоор байна. Гэтэл Х.Буянбат “Монголын бөөгийн шашний учир” –таа “Монголын бөөгийн шашин бол балар эртний нийгмийн эхийн эрхт овог төрлийн байгууллын үеэс эхэлж үүсэн бүрэлдсэн юм.”гэжээ.
Монголын эрдэмтэд сүүлийн дөч шахам жилд бөөгийн шашныхаа үүссэн цаг үеийг тодорхойлохдоо: эхэн үедээ бөөгийн шашин анхны хүй нэгдлийн нийгмийн эцгийн эрхт ёсны үед үүссэн хэмээн үзэж байсан бол сүүлдээ эхийн эрхт овог төрлийн үед үүссэн гэж лавшруулан үзэх болжээ. Бөөгийн шашин эхийн эрхт овог төрлийн үед үүссэн болов уу гэсэн энэ санаа 8-р зууны үед Монголчууд онгон сахиусаа дүрслэхдээ “Эсгийгээр хүн дүрстэй эмгэлж хэмээх онгон хийлж, түүндээ эсгийгээр хөх шиг юм хавчуулан хийж …сүсэглэн ” бишэрдэг байсан” гэж бичсэн болон “Бөө дээлийн энгэрт хоёр хөхийг дүрсэлсэн дугаригийн дунд эхийн сүү, дусыг бэлгэдсэн цагаан, улаан манжгууд бэхэлсэн явдал нэлээд орнуудын бөө нарын хуяг хувцсанд байдаг болон Чукотын эрэгтэй бөө нар эмэгтэй хүний бүх үйлийг гүйцэтгэж байсан зэргээс үзвэл анхны бөө нар эмэгтэйчүүд байсан бололтой.” Эдгээр домгууд нь бөөгийн шашин анх эхийн эрхт ёсны үеийн онгон шүтээнээс буюу эмэгтэй хүнийг илүү хүндэлж байсан үеэс эх улбаатай гэдгийг өгүүлсэн хэрэг болой.
Лайонел Берримор
Лайонел Херберт Берримор (Lionel Herbert Barrymore, 1878 оны 4 сарын 28 — 1954 оны 11 сарын 15) нь Америкийн жүжигчин бөгөөд түүний эцэг Морис Берримо Бродвейн театрын жүжигчин, эгч Этель Берримор, дүү Жон Берримор, зээ охин Дайана Бэрримор, зээнцэр Дрю Бэрримор нар нь бүгд тайз, дэлгэцийн урлагийн жүжигчид билээ. 17 настайгаасаа Бродвейн театрт жүжигчин болсон Лайонел Берримор 1924 онд Холливүүдийн замналаа эхэлсэн байдаг. 1930 онд хоёр дахь удаагийн Оскарын шагнал гардуулах наадамд Шилдэг найруулагч төрлөөр нэр дэвшиж байсан бол дараа жил нь Шилдэг эрэгтэй гол дүрийн төрлөөр хүртсэн билээ.
Монгол бөөгийн шашны үүсэл хөгжил
Иймээс ч Монголын бөөгийн шашинд эхийн эрхт ёсны үеийн бишрэлийн уламжлал болох Чингис хааны охин хэмээн алдаршсан Агуйн цагаан ээж, эдүгээгийн Казахстаны Семиплатинск хотын орчим байдаг Хонь майлахын даваан дээр хотгор алаг хуяг хувцсаа хаясан домогтой Соёд ээж, тэнгэрээс төрж энэ дэлхий дээр төмөр өлгийтэй бууж ирсэн гэгдэх “Хярын их юм ” буюу Билгээ удган, Манж Чин улсын дарангуйллын эсрэг заалдан тэмцэж явсан домогтой хожим ” Агарын хайрхан ” хэмээн алдаршсан Баглаан зарагч гэх мэт удган хүмүүсийн онгон сахиус үлдсэн байна. Тэгэхээр хуучин чулуун зэвсгийн үе гэдэг нь Монгол улсын түүхч, эртний судлаачдын батлан тогтоосноор эдүгээгээс 12-73 мянган жилийн тэртээх, шинэ чулуун зэвсгийн үеийг нь 7000-5000 жилийн өмнөөс эхлэн тооцож болох юм.
Хунчирхай гичгэнэ
Хунчирхай гичгэнэ  - (Potentilla astragalifolia), (Лаптачка астрагалолистная)
Ургамлын тайлбар
Хунчирхай гичгэнэ нь голлосон үндэстэй, намхан (10 см), олон наст өвслөг ургамал. Үндэсний уг орчмоос гарсан нилээд зөөлөн торгомсог үс бүхий өдлөг навчнуудтай.
Тархалт
Цөлөрхөг хээр, хээрийн хайрга, чулуутай энгэр, дов толгодоор ургах дуртай.
Гадаад холбоос
Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд Ангилал:Ургамал Ангилал:Азийн ургамлын аймаг
1206 он
Гадаад холбоос
#
9 сарын 27
9 сарын 27 нь Григорийн тооллын жилийн 270 дахь (өндөр жил бол 271 дэх) өдөр юм. Мөн он дуустал 95 өдөр үлдэж байна.
Энэ өдөр нас барагсад
0927 #27
Могул
Хувилбарууд
Ширээний компьютер:
Зөөврийн компьютер:
Дэлхий
Дэлхий нь нарны аймгийн ганц амьдралт гариг (ертөнц) бөгөөд нарны аймгийн 3 дахь гараг,. Дэлхий нь 4.57 тэрбум жилийн өмнө үүссэн, нэг дагуултай (Сар), 365.26 өдөрт Нарыг бүтэн тойрдог). . Дэлхийн эргэлтийн тэнхлэг 23.5° хазайсан байдаг нь, дэлхийн улирлын өөрчлөлтийн шалтгаан болно.
Дэлхий нь агаар мандалтай, гадаргуугийнх нь 71% нь далай (ус), үлдсэн 29% нь хуурай газар (тив, арал). Дэлхийн гадаргуу нь тектоникийн хавтангуудад хуваагдах ба тэдгээр нь тасралтгүй нүүж (хөвж) байдаг. Дэлхий нь гүн рүүгээ бүслүүрлэг тогтоцтой бөгөөд цөм, манти, царцдасаас тогтоно.
Дэлхийн үүсэл
4.57 тэрбум жилийн өмнө Дэлхий болон Нарны аймгийн бусад гарагууд хийн мананцраас (Solar Nebula) үүссэн гэж таамаглаж байгаа бөгөөд дэлхий нь эхлээд халуун хайлмаг байгаад аажмаар хөрж, хатуу царцдастай болсон байна. Дэлхийн дагуул Сар нь, Дэлхийг Ангар гарагтай ойролцоо хэмжээтэй биет ("Тейя" гэж нэрлэдэг) мөргөх үед үүссэн гэж таамагладаг.
Аажмаар Дэлхийн температур 100 °C (212 °F) орчим болоход эртний агаар мандал дахь усны уур коденсацлагдан, далай үүсэж эхэлсэн байна. Агаар мандалд хүчилтөрөгч, улмаар агаар мандлын дээд давхаргад озон (O3) үүссэнээр, нарнаас ирэх хэт ягаан туяа багасаж, анхны нийлмэл эст амьтад, улмаар жинхэнэ олон эст амьтад үүсэж эхэлжээ.
Дэлхийн гадаргуу байнга, тасралтгүй өөрчлөгдөж байсан гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл эх газрууд нүүж, хоорондоо нэгдэн супер тив үүсгэн, дараа нь задраж байснаас нилээд чухал супер тив нь 600-540 сая жилийн өмнө үүсэж, 180 сая жилийн өмнө задарсан (Гондван, Лаурази 2 супер тивийг үүсгэсэн) Пангей юм. Дэлхий дээр хэд хэдэн томоохон мөстлөгүүд явагдсан гэж таамагладаг ба эхнийх нь 750-580 сая жилийн өмнө (Неопротерозой), сүүлийнх нь 10,000 жилийн өмнө дууссан байна.
Дэлхийн бүтэц
Нарны аймгийн 4 гариг (Наранд ойрхон 4 гариг) хатуу, чулуурхаг гадаргуутай ("Хөрст гариг") бөгөөд тэдгээрээс Дэлхий нь хамгийн том, их нягттай, хүчтэй соронзон оронтой, газрын татах хүч хамгийн ихтэй гариг юм. Дэлхий нь ерөнхийдөө зуйвандуу бөмбөлөг хэлбэртэй боловч, үнэндээ гадаргуу нь тэгш биш учир Дэлхийн хэлбэрийг Геоид гэж нэрлэнэ.
Химийн найрлага
Дэлхийн масс ойролцоогоор 5.98 ×1024 кг. Гол бүрдүүлэгч элементүүд нь төмөр (32.1%), хүчилтөрөгч (30.1%), цахиур (15.1%), магни (13.9%), хүхэр (2.9%), никель (1.8%), кальци (1.5%), хөнгөнцагаан (1.4%) ба үлдэх 1.2% нь бусад химийн элементүүд юм.
Дэлхийн дотоод бүтэц
Харин Геологийн хувьд литосфери, астеносфери, дээд манти, доод манти, гадаад болон дотоод цөм гэсэн үе давхрагуудтай .
Цөм
Дэлхийн дундаж нягт 5515 кг/м³, харин гадаргуугийн дундаж нягт 3017 кг/м³ тул Дэлхийн цөмийг харьцангуй илүү нягттай гэж үздэг ба энэ нь сейсмийн судалгаагаар батлагддаг байна. Сейсмийн (чичирхийллийн) S долгионы хурдны сааралтаар гадаад цөмийг шингэн зуурмаг хэмээн баталжээ. Учир нь S долгион нь шингэн биеийг нэвтэрдэггүй байна. Дэлхийн үүслийн эхний үед, ойролцоогоор 4.52 тэрбум жилийн орчим, хүнд химийн нэгдлүүд дэлхийн төврүү сууж буюу бөөгнөрөн, хөнгөн нь дэлхийн царцдас буюу гадаргуу руу шилжин, ялгаралт явагдсаны үр дүнд цөм нь үүссэн гэж үздэг. Цөм нь үндсэндээ төмөр (80%), никель, мөн багахан хэмжээний бусад химийн элементээс тогтоно. Эдгээр бусад элементүүдийг хүхэр, карбон, устөрөгч байх магадлалтай хэмээн үздэг.
Манти
Манти нь Дэлхийн нийт эзэлхүүний 70%-ийг эзэлдэг, нийтдээ 2,890 км зузаан. Даралт манти ба цөмийн заагт ~140 ГПа (1.4 Мaтм), температур 500 °C-900 °C (932 °F-1,652 °F) хооронд хэлбэлзэх ба манти, гадаад цөмийн зааг дээр 4,000 °C (7,200 °F) байна. Мантийг үндсэн 2 хэсэгт хуваадаг. Дээд болон доод манти. Энэ хоёр үе нь бүрдүүлэгч эрдэс минералаараа ялгагдана.
Царцдас
Геологийн үүднээс, Дэлхийн царцдас нь Дэлхийн хамгийн гадна талын хатуу бүрхүүл (литосферийн дээд хэсэг) бөгөөд базальтлаг болон боржинлог чулуулгаас тогтоно. Дэлхийн нийт эзэлхүүний < 1% эзлэнэ.
Тектоникийн плит
Литосфери нь тектоникийн плитүүд гэж нэрлэгдэх хэсгүүдэд хуваагдсан (эвдэрсэн) байдаг бөгөөд астеносфери дээгүүр нүүж (хөвж) байдаг байна. Нийтдээ 7 том плит, олон тооны жижиг плитүүд байна.
Дэлхийн гадаргуу
Дэлхийн хуурай газрын хамгийн нам дор цэг нь далайн төвшнөөс доош 418 м-т орших Сөнөсөн тэнгис, хамгийн өргөгдсөн цэг нь 8,848 м өргөгдсөн Эверест оргил юм. Эх газар дунджаар далайн төвшнөөс дээш 686 м өргөгдсөн байдаг.
Усан мандал
Дэлхийн нийт гадаргуугийн ихэнхи нь усаар бүрхэгдсэн байдгаараа Нарны аймгийн бусад гаригуудаас ялгаатай бөгөөд "Цэнхэр Гариг" гэж нэрлэгддэг. Дэлхийн усан мандал үндсэндээ Дэлхийн далайнуудаас бүрдэх боловч, үүнд бас эх газрын тэнгис, нуур, гол мөрөн, газрын гадаргуугаас 2000 м хүртэл гүнд орших гүний усыг оруулдаг байна. Дэлхийн хамгийн гүн устай газар бол Номхон далайд орших Марианы хотгор (10,911 м гүн). Далайн дундаж гүн 3,794 м байдаг.
Далайн ус нь нарны энергийг их хэмжээгээр шингээдэг учир далайн усны температурын тархалтаар дэлхийн цаг уур тодорхойлогдоно. Үүний тод жишээ бол ЭНСО (El Niño-Southern Oscillation) юм.
Агаар мандал
Дэлхийн агаар мандал гэж Дэлхийн татах хүчинд захирагдан, Дэлхийн гадна талаар хүрээлэн байгаа хийн давхрагыг хэлнэ. Агаар мандлын 78% нь азот, 20.95% хүчилтөрөгч, 0.93% аргон, 0.038% нүүрстөрөгчийн давхар исэл, 1% усны уур болон маш бага хэмжээтэй бусад хийнүүд байна. Эдгээр хийнүүдийг нийлүүлээд бид агаар гэж нэрлэдэг. Агаар мандал нь Нарнаас ирэх хэт ягаан туяаг шингээж, өдөр, шөнийн температурын ялгааг тогтворжуулан, Дэлхий дээр амьдрал байх нөхцөлийг бүрдүүлнэ.
Газрын гадаргуу орчмын агаар мандлын дундаж температур 15 °C байдаг.
Дэлхийн эргэлт ба орбит
Дэлхий тэнхлэгээрээ 23 цаг, 56 минут, 4.091 секундэд нэг бүтэн эргэдэг бөгөөд Нарнаас дунджаар 150 сая км зайд, 30 км/сек (108,000 км/ц) хурдтайгаар 365.2564 өдөрт Нарыг нэг бүтэн тойрно.
Дэлхийн тэнхлэг нь Нар-Дэлхийг дайрсан хавтгайтай харьцуулахад 23.5 градусаар хазайсан байх ба энэ нь Дэлхий дээрх өвөл зуны улирал солигдох шалтгаан болно.
Нийгмийн газарзүй
Дэлхийн хүн ам нь 2006 оны 2 сарын байдлаар 6,600,000,000 байгаа бөгөөд 2013 онд 7 тэрбум, 2050 онд 9.2 тэрбум хүрнэ гэсэн тооцоо байдаг. Хүн амын өсөлтийн дийлэнх нь хөгжиж буй орнуудад хамаарна. Дэлхийн нийт гадаргуугийн 1/8 нь хүн оршин суухад тохиромжтой гэж тооцогддог байна (2/3 нь далай, үлдэх хуурай газрын тэн хагас нь цөл (14%), өндөр уулс (27%) зэрэг).
2007 оны байдлаар суверн статустай 201 орон, НҮБ-ийн гишүүн 192 улс байна.
Эшлэл
Ангилал:Википедиа:Онцлох өгүүлэл   Ангилал:Нарны аймгийн гараг
Владимир Яковлев
right|thumb|200px Владимир Анатольевич Яковлев (Владимир Анатольевич Яковлев; 1944 оны 11-р сарын 25-д төрсөн) нь Санкт-Петербург хотын захирагч байсан хүн юм.
Цахим холбоос
Ангилал:Оросын улс төрч Ангилал:Оросын холбооны муж улсын төрийн тэргүүн Ангилал:Оросын аугаа эх орны гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Оросын хүндэтгэлийн одон шагналтан Ангилал:Давхар Цагаан Загалмай одон шагналтан (2-р зэрэг) Ангилал:Санкт-Петербургийн засаг дарга Ангилал:Санкт-Петербургийн хүн Ангилал:Зөвлөлтийн иргэн Ангилал:Оросууд Ангилал:1944 онд төрсөн
Киргизийн хотын жагсаалт
thumb|Газрын зураг thumb|1. [[Бишкек]] thumb|2. [[Ош]] thumb|4. [[Харгол]]
Киргиз улсад өдгөө 31 хот (шаар), 9 хоторхуу суурин (шаар тибиндеги айыл) байна. Энгийн суурин олон бий.
Цахим холбоос
Ангилал:Хотын жагсаалт улс орноор
Туйлын туулай
Туйлын туулай (Lepus arcticus) нь туйлын болон уулархаг бүсэд амьдрахад зохицсон нэг зүйл туулай юм. Урьд Уулын туулайн дэд зүйл гэгдэж байсан ч, тусдаа зүйл болох нь тогтоогдсон. Тэд зузаан арьс үстэй бөгөөд газар, цасанд нүх ухан орж унтан дулаацдаг. Голдуу ганцаар амьдрах ч заримдаа хэдэн арваараа байна. Тэдний гол дайсан нь туйлын чоно ажээ.
Амьдрах бүс
Энэхүү туулай нь Гренландын тундрын бүс, Канадын хойд хэсэг болон Аляскад тархан нутагладаг. Өвөл болоход цагаан арьстай болох ба зуны улиралд бор саарал өнгөтэй байна.
Хэмжээ
Тэд дундажаар 55-70 см урт, 4-5.5 кг жинтэй байна.
Идэш тэжээл Туйлын туулай нь голдуу модлог ургамал, зэрлэг жимс жимсгэнэ, навч болон өвсөөр хооллоно. Зуны эхэн үед ягаан чулуу хагалагч гэх нэг зүйл туйлын цэцэгт ургамал иддэг.
Дэд зүйл
Энэ туулайн 4 дэд зүйл бий.
Ангилал:Туулай
Франко Ди Санто
Франко Матиас Ди Санто (Franco Matías Di Santo; 1989 оны дөрөвдүгээр сарын 7, Мендоса) — Аргентины хөлбөмбөгчин Германы «Шальке 04» багт довтлогчоор тоглодог.
Замнал
2010 оны наймдугаар сарын 31-нд «Челсигээс» «Уиган Атлетикт» 2 сая фунтээр элссэн ба гурван жилийн гэрээ байгуулсан. 2013 оны зургаадугаар сарын 30-нд «Уиган Атлетикийг» орхиж, наймдугаар сарын 14-нд Германы «Вердер Брементэй» гурван жилээр нэгдсэн. Тэр 2015 оны долдугаар сарын 25-нд «Шалькетэй» гурван жилээр гэрээлэв.
Амжилт
Багийн
«Челси»
Батноров сум
Батноров (монгол бичгээр Зураг:Batunorbu.png батунорбу) — Хэнтий аймгийн сум. Монгол улсын харъяат суурин хүн ам - 5,106. Энэ тооллогоор бол аймгийнхаа 4-р олон хүн амтай сум гэж үзэгдэнэ. Батноров сум нь нутгийн захиргааны 7 багт хуваагддаг. 7-р баг буюу Бэрх тосгон сумын төвөөс баруун өмнө зүгт 35 км зайтай байдаг.
Эх сурвалж
Ангилал:Монголын сум Ангилал:Хэнтий аймгийн сум
Франко Ди Санто
Гаднын холбоос
Ангилал:Аргентины шигшээ багийн хөлбөмбөгчин Ангилал:Хөлбөмбөгийн довтлогч Ангилал:Аудакс Итальяно багийн тоглогч Ангилал:Челси багийн тоглогч Ангилал:Блэкберн Роверс багийн тоглогч Ангилал:Уиган Атлетик багийн тоглогч Ангилал:Вердер Бремен багийн тоглогч Ангилал:Шальке 04 багийн тоглогч Ангилал:Аргентины хүн Ангилал:Италичууд Ангилал:1989 онд төрсөн
Оспан
Оспа́н Исла́мулы (Осман, Осван; Оспан батыр, Ospan batır, وسپان باتىر; 烏斯滿·巴圖爾; зарим тохиолдолд Осман баатар гэж дууддаг, 1899 —1951) нь Умард Шинжаан буюу Дорнод Туркестан дахь түрэг Казах үндэстний чөлөөлөх хөдөлгөөний нэг толгойлогч, БНМАУ-ын баруун хилийн орчимд зэвсэгт үйл ажиллагааг зохион байгуулагч, хилийн бүсэд Гоминданы тагнуулын үйл ажиллагаа болон зэвсэгт мөргөлдөөнд оролцож байв.
1940-1950 оны хооронд Монгол, Орос, Хятад түүгээр ч барахгүй Америк улсуудын хооронд Шинжааны газар нутгийн төлөөх тэмцэл өрнөх болов. Шинжаан дахь Хятадын засгийн газраас ард иргэдийн буу зэвсэг, эд хөрөнгийг хурааж эхэлснээс Алтайн казахууд бослого тэмцэл өрнүүлэх болжээ. тэр үед Чойбалсан Шинжаан дахь Монгол угсаатнуудыг Монголд нэгтгэхээр төлөвлөж байсан ба Орос, Америк, Шинжаанд нөлөөгөө тогтоохыг эрмэлзэж байв.
Намтар
И.Оспан нь Ислам хэмээх казах малчин ардын гэрт 1899 онд айлын ууган хүү болон мэндэлжээ. Тэрээр 40 нас хүртлээ мал маллах, жин тээх, худалдаа наймаа хийх зэргээр амьдарч байжээ. Түүний улс төрийн тэмцэл нь 40 насандаа, 1940 оноос эхэлсэн байна. И.Оспан хятадуудыг Шинжааны нутгаас хөөн гаргаж, казах үндэстний улсыг байгуулах зорьж байв. 1941 онд Шинжааны Засгийн Газраас босогчдод хандан “Байлдахгүйгээр бууж өг. Та нарын шаардаж байгаа зүйлд бүрэн арга хэмжээ авна. Бууж өгсөн хүмүүсийг суллана” хэмээн ухуулга хийхэд Калт нарын хүмүүс бууж өгчээ. Гэвч Шинжааны Засгийн Газар хэлсэн үгэндээ хүрэлгүй бууж өгсөн хүмүүсийг баривчилжээ. Ийнхүү элдэв зүйлээс болж Шинжааныг чөлөөлөх санааг гүйцэлдүүлэхэд хасгуудын хүч дутаж байв. Монголын Засгийн Газраас түүнд буу, зэвсгийн туслалцаа үзүүлж, И.Оспанаар хятадуудыг хөөлгөх, Шинжаан дахь монголчуудтай холбоо тогтоон Хятадын эсрэг хамтран ажиллах бодлого явуулж байв. Энэхүү бодлогыг хэрэгжүүлэхийн тулд Монголын удирдагч Х.Чойбалсанд Сталины зөвшөөрөл, дэмжлэг хэрэгтэй байв. Х.Чойбалсан Баруун хилийн талаар ЗХУ-ын Гадаад хэргийн ардын комиссар В.Молотовт уламжилсан байна. Харин В.Молотов Х.Чойбалсанг Оросын элчин сайд Ивановын хамт Москвад яаралтай ир хэмээжээ.
Х.Чойбалсан 1944 оны 01 сарын 15-нд Сталинтай уулзаж ярилцахдаа баруун хилийн тухай хэлсэнд, Сталин “Оспанд туслах хэрэгтэй юм байна. Харин та нар яагаад туслахгүй байгаа юм бэ? Буу сум байдаггүй юм уу?” гэж ихэд гайхсан шинжтэй асуусан байна. Тухайн үед Оросын элчин сайд Иванов И.Оспаны талаарх Монголын бодлогыг мэдсэн байв. Түүгээр ч барахгүй Сталинд баруун хилийн талаар Х.Чойбалсангаас удаа дараа явуулсан мэдээллүүдийг хав дарсан нь илэрчээ. Сталин Х.Чойбалсантай уулзаад армийн генерал А.Антонов, Байгалийн чанад дахь тойргийн командлагч М.Ковалов нарыг дуудаж, И.Оспанаар удирдуулсан босогчдод Монголоор дамжуулан 400 винтов, 200 ширхэг “ППШ” автомат, пулемёт 6, гар пулемёт 30, гранат 2000, винтовын сум 400000, дуран 5 ширхгийг шилжүүлэн өгөхийг даалгасан байна. Үүнээс өмнө Монголын Засгийн газар баруун хилийн талаар тодорхой арга хэмжээг аваад эхэлсэн байна. Энэхүү арга хэмжээ нь нэг талаар Зөвлөлт Холбоот Улс ад ярих зүйлтэй байх, нөгөөтэйгүүр өөрийн зорилгодоо нэг алхам дөхсөн хэрэг байв. 1943 оны 06 сарын 30-нд маршал Х.Чойбалсан ба ДЯЯ-ны сайд Шагдаржав нар И.Оспантай холбоо тогтоохоор Б.Дүйнхоржав, Пахомов нарыг баруун хилд томилжээ. Уул тушаалын дагуу 1943 оны 08 сараас 9 сарын 01-ний өдөр хүртэл И.Оспаны байрлалыг тогтоох, холбоо бариулахаар хэд хэдэн групп явуулсан байна. 1943 оны 09 сарын 15-ны өдөр тусгай группийнхэн И.Оспаны төлөөлөгчидтэй уулзжээ.
Х.Чойбалсан ба И.Оспаны уулзалт
И.Оспантай уулзах саналыг Монголын талаас хэд хэдэн удаа тавьснаар 1944 оны 10 сарын 05-ны өдөр Монголын хилийн нэгэн заставт уулзжээ. Энэхүү газар нь Ховд аймгийн Булган сумын нутагт байдаг. И.Оспан уулзалтаас татгалзаж байсны шалтгаан нь 1940 онд И.Оспаны босогчид Хятадтай байлдан ухарч Монголын хил Булган голд очиход Монголын хилчид босогчдын эсрэг буудаж Хятадын цэргийн гарт өгсөн явдал ба Монгол улсын хилийг зэвсэглэн халдаж дээрэм тонуул хийж байсантай холбоотой байв. И.Оспантай хийсэн хэлэлцээрээр зөвшөөрөгдсөн асуудал нь:
1. Манай хил хамгаалагч нар ба хасгийн босогчдын хоорондын эв найрамдалтай байх
2. Хэрэв хэрэгтэй цаг тохиолдвоос хасгийн босогчдын гэр бүлийг ба өөрсдийг нь Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр багтаан суулгахыг зөвшөөрсөн
3. Бослогын байгууллагад буу зэвсэг, бараа таваараар хангаж туслах тухай байв.
Уг хэлэлцээр дээр бослогын байгууллагад бэлэг болгон винтов буу 27, мөн сум 2600, И.Оспанд өөрт нь Англи автомат буу 1-ийг 1000 сумтай хамт, 10 маузер бууг тус тус өгчээ. Уул хэлэлцээрийн дараа И.Оспаны босогчид Алтайгаас Хятадыг бүрмөсөн хөөнө хэмээж байв. И.Оспан нь Монголд сайнаар хандаж байсан нь тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрнө хэмээх халхавчийн цаадах хавхыг олж хараагүй явдал байв. Гэвч Монгол, Оросын бодлогыг эцэстээ мэдсэн нь дамжиггүй.
Монгол, Оросын зүгээс Оспаны бослогыг Алтай дахь бослого хөдөлгөөн хэмээж цэрэг хөдөлгөх болжээ. 1944 оны 06 сарын 16-ны өдөр Х.Чойбалсангаас генерал моёор Дорж, генерал моёор Попов нарт өгсөн үүрэгт: Монголын ба Хятадын талаас эзэлж авсан нутаг дээр Хятадтай тэмцэх зорилгын доор 6-аас 7 мянга, чадваас түүнээс дээш цэргийг шинээр байгуулсугай хэмээсэн байна. Мөн Монгол Улсаас Алтай дахь бослого хөдөлгөөн хэмээх арга хэмжээг өргөжүүлэх үүднээс Булган голд радио станц байгуулжээ. Оросын талаас 1946 оны 06 сарын 30-ны өдөр Зүүн Туркестаны Бүгд Найрамдах Улсын Засгийн толгойлогч маршал Илханы зөвшөөрлөөр 20 машин бүхий 160 хүнийг Оспаны нутаг болох Хөхтохойд буй алт, мөнгө ба ган чулуу элдэв зүйлүүдийг малтаж ашиглуулахаар оруулсан байна. Оспаны зүгээс “Алт, баялгийг ашиглуулахгүй, одоо буцах хэрэгтэй, үгүй бол та нарт буу зэвсгийн хүчээр байлдаж гаргана.” хэмээн өдөр бүр бие хүнийг явуулж байв. Улмаар өөрийн дэргэд 100 тооны цэргийг байлгаж, 15 зэвсэг бүхий цэргүүдээр инженерүүдийг мануулжээ.
И.Оспан Оросын энэхүү бодлогыг няцаах үүднээс Хятадын талаас тусламж гуйлгахаар Хөхтохойн хошууны дотоодыг хамгаалахын дарга Конудбай, Жинтай нарыг 1946 оны 08 сарын 02-ны өдөр Хятадын Өрөмч хотноо төлөөлөгчөөр томилж, Шинжаан мужийн их ерөнхийлөгч ноён У Жу Ши лугаа уулзуулсан байна. Мөн Хятадаас бараа таваар татаж авах, түүнийг аюулгүй тээвэрлүүлэхийн тулд Цэнгэл хошуунаас 300 цэрэг гаргахыг шаарджээ. Энэ үед Шинжаанд Америкийн дэд консул байсан Маккираны тагнуулын ажил И.Оспаны бослоготой холбоотой хэмээх мэдээг Синьхуа агентлагаас цацжээ.
Монголын хилийн байдал хурцадсан нь
Улмаар энэхүү И.Оспаны олон талт бодлого нь Монгол улсын хилийн амгалан тайван байдлыг алдагдуулж, хасгийн дээрэмчид Монголын хилийг зөрчин дээрэм тонуул, аллага хийх үйлдэл нь олон давтагдах болжээ. Иймээс Монгол улсын зүгээс И.Оспан болон хасгийн дээрэмчидийг устгах, баруун хилд тайван байдлыг тогтоох арга хэмжээ авахад хүргэсэн юм. Түүнийг устгуулахаар 1949 онд Л.Дандар баатрыг шоронгоос түр гаргаж тусгай групп байгуулан хэд хэдэн удаа явуулсан байна. Л.Дандар баатар И.Оспаны нутаглан буй газрыг олж, түүний гэр рүү хөнгөн пулемётоор шүршээд хүн гарч зугтахгүй болохоор нь үхсэн хэмээн үзэж 1949 оны 04-02-нд Монголдоо ирсэн байна. Гэвч энэ үед Оспан Хятадын эсрэг тэмцлээ өрнүүлэн гэртээ орох завгүй явжээ. Л.Дандар баатар гурван удаа групп толгойлон И.Оспаныг устгахаар яваад цаг үеийн байдлаас шалтгаалан үүргээ биелүүлээгүй буцсан байна.
Оспан өөрөө улс байгуулж удирдагч нь болох хүсэлтэй байсан нь Зүүн Туркестаны Бүгд Найрамдах Улсын уйгарууд давамгайлсан ЗГ-тай зөрчилдөхөд хүргэж улмаар 1946 оноос гоминданы Хятадын талд оржээ. Тэрээр гоминдаанаас авсан даалгаврын дагуу БНМАУ-ын хилийн байнга зөрчин зэвсэгт халдлага хийж байв. 1946-1950 онуудад Оспаны цэргүүд дангаараа болон гоминданыхантай хавсран хил зөрчин зэвсэгт халдлага үйлдсэнээс олон хилийн мөргөлдөөн үүсэж байсан ба үүнээс томоохон нь Байтаг Богдын хилийн мөргөлдөөн, Бага хавтагийн хилийн тулгаралт, Мэргэн уулын байлдаан юм.
Д.Маккаран тэнд 1 сар гаруй хугацаанд байж байгаад Түвдээр дамжин Энэтхэг явсан байна. Оспаныхан 1950 оны 4 сараас эхлэн ХАЧА, Дорнод Туркистаны цэргийн ангиудын цохилтод хэд хэдэн удаа өртөж сарнин бутрав. Оспан 1951 оны 2 сарын сүүлчээр Энэтхэг рүү оргон гарах гэж яваад Хөх нуурын орчим Хайцай гэдэг газар ХАЧА-ийн ангид баригдаж, Өрөмч хотод цаазлагджээ.
Снукер
300px|thumb|Морь ашиглан цохилт гүйцэтгэж буй тоглогч Снукер (snooker) нь цохиурт спортын төрөл бөгөөд дөрвөн өнцөгт, 6-н нүх бүхий том ширээ, цохиур мод болон цагаан (цохиур бөмбөг), 15 ширхэг улаан бөмбөг (1 оноо), 1ш шар (2 оноо), 1ш ногоон (3 оноо), 1ш бор (4 оноо), 1ш хөх (5 оноо), 1ш ягаан (6 оноо), 1ш хар (7 оноо), нийтдээ 21 ширхэг бөмбөг ашиглан тоглодог. Энгийн (стандарт) ширээ нь 12x16 фүүт буюу 3.7 х 1.8 метр харьцаатай байдаг. Улаан өнгийн бөмбөгийг оруулж, дараа нь өөр өнгийн бөмбөг оруулах замаар хамгийн өндөр оноо авсан тоглогч хожино. Ихэвчлэн тодорхой тооны тоглолтын дараа хэн олон хожсон нь ялагч болдог. Энэхүү тоглоом нь Энэтхэгт байрлах Их Британийн армийн офицеруудын дундаас үүссэн гэж үздэг бөгөөд Их Британийн колоничлол болон нөлөөнд байсан бүх улсад тархан хөгжсөн байдаг.
Снукерын түүх
Биллиард нь 19-р зууны дунд үеэс, Энэтхэгт байрлаж байсан Их Британийн армийн офицеруудын дунд үүссэн бөгөөд үүний дараагаас биллиардын янз бүрийн төрлүүд мөн тус тусдаа үүсчээ. Тэдний нэг нь Снукер биллиард юм. Анхандаа 15 улаан бөмбөгийг пирамид хэлбэрт өрж тоглодог байсан бол 1874 онд Энэтхэгийн Жабалпур мужид байсан офицерууд улаан бөмбөг орсны дараагаар шагналын өөр өнгийн бөмбөгийг нэмж цохих төрлийг үүсгэжээ. Снукер хэмээх нэр нь шинэ цэрэг гэсэн утгатай цэргийн үг хэллэгээс гаралтай. Тодруулбал, Девоншайр цэргийн дивизийн хурандаа Невил Чамберлан энэхүү тоглоомыг тоглож байхдаа өрсөлдөгч нь бөмбөгөө алдангуут түүнийг шоглох байдлаар "Снукер" гэж хэлснээс үүдэлтэй юм байна.
Үүний дараагаар Снукер нь 19-р зууны сүүл 20-р зууны эхээр эрчимтэй хөгжиж эхэлсэн бөгөөд, 1927 онд мэргэжлийн тоглогч Жо Дэвисийн санаачлан зохион байгуулсан Снукерын дэлхийн аварга шалгаруулах анхны тэмцээн нь энгийн нэгэн зугаа цэнгэлийн тоглоомыг илүү мэргэжлийн түвшинд хөгжих суурийг тавьсан. Сонирхолтой нь Жо Дэвис 1927 оноос зодог тайлтлаа буюу 1946 он хүртэл дэлхийн аваргын бүх тэмцээнд түрүүлж байжээ. Судлаачдын хэлж байгаагаар ганц хүний ноёрхлоос болж 1950-1960 онд Снукер уналтад орж маш цөөхөн сонирхогчтой болсон. Улмаар Жо Дэвис снукерыг илүү сонирхолтой болгох үүднээс улбар шар (8 оноо) болон хөх ягаан өнгийг (10 оноо) нэмж тоглох хувилбарыг буюу snooker plus-ийг санал болгосон ч төдийлөн сонирхол татаж чадсангүй.
Ширээ
Снукерын ширээ нь тэгш өнцөгт хэлбэртэй, 4-н булан бүрт болон урт порт тус бүрийн голд нэг нэг, нийт 6 нүхтэй байдаг. Ширээний нүхний өргөнийг Дэлхийн Мэргэжлийн Биллиард, Снукерийн Холбооноос тогтоодог. Ширээ нь ихэвчлэн чулуун тавцантай бөгөөд ногоон өнгийн цэмбээр бүрсэн байдаг. Ширээний аль нэг богино портноос 737мм зайтай "болк шугам" байрлана (энэхүү шугам зурагдсан талын портыг "болк порт" гэж нэрлэдэг. болк шугамаас хойш зайг "болк" гэж нэрлэдэг). Энэ шугамын ард 292мм радиустай хагас тойрог болк шугамны яг голд зурагдсан байна (D-гэж нэрлэдэг). Болк портын эсрэг талын портыг "топ порт" гэж нэрлэнэ.
Стандарт ширээний хэмжээ нь 3.7м х 1.8м байна (Портоос дотогшоо 3569мм x 1778мм байна, харин өндөр нь шалнаас портын дээд ирмэг хүртэл 851мм - 876мм байна). Стандарт ширээ маань том учир гэрийн, пааб болон бусад газруудад зориулагдсан жижиг ширээ мөн элбэг байдаг.
Бөмбөг
Снукерын хөгжлийн эхэн үед буюу 1920-иод онд бөмбөгийг зааны ясаар хийдэг байсан бол, шинжлэх ухаан хөгжсөнөөр илүү тэсвэр удаан, гадаргуу гөлгөр бөмбөгүүдийг фенол карбоны хүчлийн давирхайгаар хийх болсон. Энэхүү бодисыг шингэн хэлбэрт оруулж хэв рүү цутган, дараа нь гадаргууг өнгөлөх аргаар хийгддэг. Хэмжээний хувьд пүүл биллиардынхаас жижиг бөгөөд стандарт хэмжээ 52.5мм диаметртай байдаг, харин бөмбөгний хүнд 3гр орчимд байдаг (Пүүл биллиардын бөмбөг 57.2мм). Тоглогчдын харилцан тохиролцсоноор тоглогчид аливаа бөмбөгийг эсвэл бүгдийг солиулж болно.
15ш улаан бөмбөг (1 оноо), 6ш өөр өнгийн бөмбөг (шар-2 оноо, ногоон-3 оноо, бор-4 оноо, хөх-5 оноо, ягаан-6 оноо, хар-7 оноо) болон цагаан бөмбөг буюу цохиур бөмбөг ашиглан тоглоно. Болк шугамын D тойргийн нуруу шугамын хоёр захад шар, ногоон тухайн шугамын голд бор бөмбөгүүд байрлана (эдгээр 3 бөмбөгийн байрлалыг "God Bless You" - хэмээх үгний эхний үсгүүдийг ашиглан амархан тогтоогоорой, G-green, B-brown, Y-yellow ). Ширээний төв цэг дээр хөх бөмбөг, топ порт болон цэнхэр бөмбөгийн цэгний голд ягаан бөмбөг байрлана. Ягаан бөмбөгний ард 15ш улаан бөмбөг пирамид хэлбэртэйгээр тавигдана. Сүүлд нь хар бөмбөг топ портоос 324мм зайтай байрлана.
Зорилго
Цохиур бөмбөг болон цохиурыг ашиглан бусад бөмбөгийг 6 нүхний аль нэгэнд оруулах. Гэхдээ доор дурдах дүрмийн дагуу тоглоно. Тухайн бай бөмбөг нүхэнд орсноор оноо тоологдоно. Хамгийн өндөр оноо авсан тоглогч тухайн өргийн хожигч болно. Хамгийн олон өрөгт хожсон тоглогч тоглолтын ялагч болно.
Тоглолт
Тоглолт нь ихэвчлэн сондгой тоотой өргүүдээс бүрдэнэ (5, 7, 9 гэх мэт мэргэжлийн тэмцээнд 37 хүртэлх өрөг тоглогддог). Өрөг нь дараах тохиолдлуудад дуусна.
тус тус дуусна.
Харин тоглолт нь хэн нэгэн тоглогч заасан өргийн тооны талаас илүүг авснаар дуусна (учир нь өргийн тоо сондгой байдаг. Жишээ нь 19 өрөг тогловол хэн нэг нь 10 хожсон үед тоглолт дуусна).
Хэрхэн тоглох вэ?
Бөмбөг бүрийг байрлуулсны дараа, хагалах цохилтыг хийнэ. Өрөг бүрт тоглогчид хагалах цохилтыг ээлжилж хийнэ. Хагалах цохилтыг хийхдээ цохиур бөмбөгийг D-тойрог дотор дурын газраа байрлуулан (Ихэнх тоглогч болк шугам дээр байрлуулдаг) улаан бөмбөгийг бай болгон цохино.
Тоглогчид дүрмийн дагуу ширээнд дээр ээлжилж цохилт гүйцэтгэнэ. Улаан бөмбөг хамгийн эхний бай бөмбөг байна. Тоглогч бай бөмбөг болох улаан бөмбөгийг нүхэнд оруулсны дараа шагналын гэх өөр өнгийн бөмбөгийг бай болгох ёстой. Энэ мэтээр улаан бөмбөг, шагналын бай бөмбөг гэх мэтээр тоглосоор улаан бөмбөг дууссаны дараа, бусад өнгийн бөмбөгнүүдийг Шар, Ногоон, Бор, Хөх, Ягаан, Хар гэсэн дарааллаар бай болгоно. Энэ дүрмийн дагуу зөвхөн бай бөмбөгийг нүхэнд оруулах зорилгоор тоглох бөгөөд, бай бөмбөгөөс өөр бөмбөг нүхэнд орвол энэ нь алдаа болно (Бай бөмбөг улаан тохиолдолд аливаа улаан бөмбөгийг цохиод өөр улаан нүхэнд орвол алдаа гэж үзэхгүй). Нэг тоглогчийн алдаа гаргалгүйгээр дараалан гүйцэтгэсэн амжилттай цохилтуудыг брэйк гэж нэрлэдэг. Ширээнд тоглож буй тоглогч дүрмэнд заасны дагуу алдаа гаргах, бөмбөгөө нүхэнд оруулж чадаагүй эсвэл өрөг дууссан үед дараагийн тоглогч ширээнд тоглоно.
Цахим холбоос
Ангилал:Цэц мэргэний спортын төрөл Ангилал:Биллиардын төрөл
Зои Салдана
Зои Ядира Салдана Назарио (Zoe Yadira Zaldaсa Nazario, 1978 оны зургаадугаар сарын 19-нд төрсөн) буюу Зой Салдана (Zoe Saldana) нь Америкийн жүжигчин эмэгтэй юм. Тэр Чарльз Стоуны найруулсан Бөмбөрчид (2002) киноны «Лайла», Гор Вербинскийн найруулсан Карибын тэнгисийн дээрэмчид: Хар сувдны хараал (2003) киноны «Анна-Мария», Ж. Ж. Абрамсын найруулсан Оддын дайн (2009) киноны «Ниота Ухура», Жэймс Камероны найруулсан Аватар (2009) киноны «Нейтири» зэрэг дүрүүдээрээ Холливудын тавцнаа танигдсан билээ. Түүнчлэн Стивен Спилбергийн найруулсан Нисэх онгоцны буудал (2004), Нил ЛаБьютын найруулсан Оршуулган дээрх үхэл (2009), Жон Льюсенхопын найруулсан Довтлогчид (2010) зэрэг үзэгчдэд эчнээ танил болсон хэд хэдэн кинонуудад туслах дүрүүдийг бүтээсэн байна.
Антонина Кривошапка
Антонина Владимировна Кривошапка (1987 оны долоодугаар сарын 21-нд төрсөн) нь Оросын 400 метрийн зайн гүйгч юм. Түүний хувийн дээд амжилт нь 49.16 секунд.
Кимпу
Кимпу (김포), Гимпо (Gimpo), (гимпү), Жиньпу (金浦 – «алтан эрэг») — Өмнө Солонгос улсын Кёнги аймгийн харьяаны, Хан мөрний адагт байдаг 26 түмэн хүнтэй хот. Хотын зүүн урд талын газар, одоо Сөүлийн харьяаны Кимпу олон улсын нисэх буудал нь улсдаа 2-р том нисэх буудал юм.
Товч түүх
Энэ газрын тухай 475 онд бичиж тэмдэглэжээ. 1914 онд Кимпу, Тунжинь, Янчонийг нэгтгэн Кимпу хошуу (күнь) болгов. Явцын дунд зарим нутаг зэргэлдээ хошуу, хотод нэгдэж байсан. 1998 онд Кимпу хошуу хотын зэрэгт хүрч Кимпу хот (ши) гэгдэх болсон.
Засаг захиргааны хуваарь
Кимпу хот 3 ып (балгас), 3 күнь (хошуу), 6 тун (хороо)-нд хуваагдаж байна.
Мөн үзэх
Ангилал:Өмнө Солонгос улсын хот
Эрик Лессер
Эрик Лессер (Erik Lesser, 1988 оны тавдугаар сарын 17-нд Зуль хотод төрсөн) — Германы биатлонч юм.