cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Монголчуудын эдийн соёл
Монгол гэрийн бүтэц
Монгол гэрийн бүтцэд орох хийц ба эдүүд угсардаг байдаг. Тэд бүгд нэг нэгнээсээ салдаг, барьж явахад хөнгөн, нүүж суухад маш тохиромжтой хийгддэг. Ямар ч орон сууцны босоо тэнхлэг дэх зай багтаамж хананаас хамааралтай. Монгол гэрийн ханыг байшингийнх шиг бүхэл хавтгай хийвэл нүүдэл хийх ямар ч боломжгүй. Нүүдэл хийх үед жижигхэн болчихдог, харин гэрийн хана болон зогсохдоо хэд дахин том болдог зүйлийг эртний хүмүүс эрж хайжээ. Үүнээс эвхдэг сараалж шиг аргаар гэрийн ханыг бий болгон цаашид олон үеийнхэнд уламжилжээ. Гэрийн хэмжээ том, жижиг байхаас хамаарч бүтцийн хэмжээнүүд өөрчлөгдөнө. Жирийн гэрийг хэдхэн минутанд барьж болно. Харин хаад ноёдын том гэрийг нэгээс хоёр цагийн дотор барьдаг байсан байна. Монгол гэрийн бүтэц нь гэрийн хэлбэрийг бий болгогч гэрийн мод ба бүрж битүүлэх зөөлөн эд бүрээс гэсэн хоёр хэсэг болон ангилагдана. Үүнээс гадна эдгээр хэсгүүдийг хооронд нь уяж бэхэлдэг бүдүүн нарийн, урт богино оосор бүчнүүд нэмэгдэнэ. Гэр бол геометрийн огтлолцол бүхий бортого хэлбэртэй. Гэрийн бүтэц дэх хэсгүүд хоорондоо угсралтын нарийн дүрэмтэй байна. Тухайн гэрийн хэмжээнээс хамаарч хэсгүүдийг хийх тогтсон хэмжээ өгөгдсөн байдаг. Энэ хэмжээгээр хийгдсэн хэсгүүдийг хооронд нь зөв угсарч гэрийг барьж босгоно. Угсралтын үед ханын толгойг буруу (доош) харуулж, гэрийн тооныг буруу харуулан барих гэх мэт явдал гадаадын хүмүүст болон монгол хүмүүст ч тохиолдоно.
Монгол хувцас
Хойш Байгал нуур, урагш Цагаан хэрэм, зүүнш Солонгос, баруунш Дундад Ази хүртэлх өргөн уудам нутагт нүүдэлчдийн соёл бүрэлдэн бий болжээ. Нүүдлийн сонгодог мал аж ахуйн соёлыг дагаад байгаль, цаг уур, дөрвөн улирал, аж ахуйн онцлогт тохирсон хувцас нь олон мянган жилийн тэртээгээс эдүгээ хүртэл хөгжсөөр ирсэн нь хүн төрөлхтний соёлд оруулсан биеэ даасан томоохон эдийн соёл болж чадсан юм.
Мал аж ахуй эрхэлж морь унадаг нүүдэлчдийн хувьд зонхилох хувцас нь өмд, цээживч байсан ба хожим энгэртэй дээл хэрэглэдэг болжээ. Монгол үндэстний хувцас нь нөмрөгтэй төстэй ба ямар нэгэн халаасгүй байдаг. Дулаахан байлгахын тулд бүсээр бүсэлдэг байна. Бүсэлсэн бүсэндээ чухал хэрэгцээтэй хэт хутганы уут, хамрын тамхи, гаансны уут гэх мэт зүйлсийг тогтоон биедээ авч явдаг.
Монголчууд голдуу ташуу болон дөрвөлжин энгэртэй дээл өмсдөг. Монголчууд дээл хувцсаа боловсруулсан арьс, ноосон даавуу, ангийн үс, хөвөн даавуу зэрэг түүхий эдээр хийж, үнэт эдлэл, хээ угалз, алт мөнгө, шүр сувд ба эрдэнийн чулуугаар чимэглэдэг. Монголын бүх үндэстэн ястнууд нь өөр өөрийн гэсэн толгойн гоёлтой (тоорцог, юүдэн, зарантай гэх мэт).
Эрт үеийн Монгол хувцас
Хүн төрөлхтөн үүсэж, дэвшин соёлжихын хамт хувцас хунараа гоё сайхан, бөх бат болгосоор ирсэн  түүхтэй. Үүнийг археологийн олдвор, эд өлөг, хөрөг болон гэрэл зургийн дурсгалуудаас мэдэж болно. Тухайлбал, хадны сүг зургаас шинэ чулуун зэвсгийн үеийн нэвсгэр хормойтой хувцастай бүжиглэж буй хүн, хүрлийн үеийн дуулга малгай өмсөж, хутга зүүсэн тулаанч, анчин эр, Түрэгийн үе, Монголын үеийн хүн чулуунаас тухайн үеийн хүмүүсийн дээл малгайны хийц, Монголын үеийн оршуулгаас ноён хүний малгай, дээл, гутал, Юань гүрний үеийн хөрөг зургаас Монголын хаад, хатдын малгай, дээл өмсгөл зүүлт, ХIХ-ХХ зууны эхэн үеийн Монголоор дайран өнгөрсөн жуулчид, Монголд ажиллаж байсан гэрэл зургийн газарт сүүдэрлүүлсэн гэрэл зургуудаас монголчуудын хувцасны соёлын түүхийг харж болно.
Манжийн үеийн монгол хувцас
Манжийн ноёрхлын үед монголчуудын хувцсанд нэлээд өөрчлөлт гарч, ноёд нь хан, ван, бэйл, бэйс, гүн гэх мэт зэрэг дэвээр ялгарч, тайж нар 1-ээс 4 зэрэг, бичгийн болон цэргийн түшмэд 1-ээс 9 зэрэгтэй болж, хоорондоо малгай, жинс, дээл хүрэм, бүс, эрих, дэвсгэрийн өнгө зэргээр ялгагдах болжээ. ХХ зууны эхэн үед монгол дээлийг босоо захтай, дөрвөлжин зөв энгэртэй, нударга бүхий урт ханцуйтай хийх болж зах, энгэр, ханцуйны ирмэгийг өөр өнгийн бөс, даавуугаар эмжих болсон. Мөн эрэгтэй хүний дээл, эмэгтэй хүний дээл нь эмжээр, товч, зах, энгэр гэх мэт олон зүйлээрээ ялгаатай.
Үндэстэн ястнуудын хувцас
Олон ястны дээл, хувцас нь эмжээр, хийцээрээ өөр өөрийн онцлогтой. Жишээ нь, баруун монголд эрэгтэй хүний дээлийн зах, энгэр, сум хормой өргөн эмжээртэй байхад, буриад, дархад дээлийн энгэр нь олон өнгийн эмжээртэй, торгууд дээл нь өргөн хар эмжээртэй, халх, буриад, дарьганга эхнэр хүний өмсдөг ууж нь өөр хоорондоо бас л загвар хийцээрээ ялгаатай. Монголын ястнуудын хувцас гоёлын гол ялгаа нь малгай, дээлийн энгэр, эмжээр, тоног, нударга, уужны мөр, гутал, үсний хэв маяг, чимэг зүүлтээсээ тод харагддаг гэх мэт олон нарийн зүйлийг цааш дурдаж болох юм.
Цаг улирлын монгол хувцас
Дээл, хувцас, хавар, зун, намар, өвлийн гээд олон янз байдаг. Хүйтэн сэрүүний улиралд ишгэн дээл, хурган дээл, сэгсүүргэн дээл, хөдсөн дээл, азарган нэхий дээл, дулааны улиралд тэрлэг, хөвөнтэй дээл, дан богино монгол цамц өмсөх жишээтэй. Дээлийн гадуур өмсдөг хүрэм, ууж, цэмбэн цув, хошмогтой хантааз, дах зэргийг янз бүрийн амьтны арьс, торго, бөс даавуу, даалимбаар хийдэг аж. Монгол дээл хувцасны ялгаа, түүхэн хөгжийг Үндэсний түүхийн музей, Богд хааны ордон музей гэх зэрэг газруудаас бодитойгоор харж болох юм.
Монгол хувцас чимэглэл
Монголчуудын хувцас нь уламжлалт соёл, зан заншил, угсаатан, ястны өвөрмөц онцлогийг тод харуулсан биет соёлын томоохон бүрэлдэхүүн болохын дээр сайхан морь, мөнгөн эмээл, хазаар, малгай, дээл, хөөрөг, хэт хутга тэргүүтнийг монгол эр хүнээс салангид ойлгож болохгүй шиг,  төгс сайхан бүсгүйг толгойн гоёл, хосолж жигдэрсэн уран хийцтэй монгол үндэсний хувцас чимэглэлгүйгээр төсөөлөхөд туйлын бэрх гэлтэй. Дархан хүний бурхан ухаанаар хийсэн алт, мөнгөн чимэглэлүүд, үйлэнд урнаа илчэлсэн монгол загвар, донж, маягийг шингээсэн хувцаснууд бүгд нийлэн нэгэн иж болж, монгол гэсэн үндэстний хувцасны соёлыг бүрдүүлсэн нь жуулчдын нүдийг хужирлан, зургийн хальсанд нь шингээгдэн, аялалын тэмдэглэлийг нь чимсээр иржээ.
Хувцасны бэлгэдэл
Монголчууд хувцсыг бэлгэдэж Мандах төрийн малгай, Дэвжих төрийн дээл, Хан төрийн ханжаар, Тулах төрийн гутал хэмээн хэлэлцдэг нь учиртай биз. Тиймээс ч Монголын ард түмэн хэзээнээс төр ёсны хувцсыг машид эрхэмлэн, дээдлэн хүндэтгэж төр ёсны үйл явдал, төрийн орд яамлах, орох зэрэгт нарийн дэг журмыг баримталдаг байсан аж.
Архивын баримтаас үзэхүл: 1912 оны 3 сарын 26-нд Дотоод яаманд Сэцэн хан аймгийн бэйлийн зэрэг түшээ гүн Цэрэнням ирэхдээ хятад янзын оноотой нударгагүй дээл, бүс, хүрэм өмсөж ирснийг тус яамнаас энэ мэт ихээхэн түшмэл хүмүүс ийнхүү төв ёсны хувцас хэрэглэхгүй, бус улсын худалдааны хүний хувцас хэрэглэн явах нь даруй өөр учир хэмээн Богд хаанд буруушаан айлтгаж, зарлигаар шийтгүүлж байжээ. Энэ тухай архивын баримтад дурдахдаа '' "Энэ болбоос ёсыг мэдэх, журмыг эрхэмлэх хэрэг өнгөрүүлсэн ихээхэн тушаалын хүн мөн. Улс төрийн яамнаа чухал хэргээр одоход чингэж зохис бус хувцас хэрэглэн явсан нь даруй нийлэлцсэнгүй, энэ мэтийг энгийн болгон өнгөрүүлбээс хойч өдрийн дууриан явах муу суртлыг арилган үл чадах тул боолчууд бусад яамтай зөвлөлдөж, цөм санаа нийлэлцсэн бөгөөд энэ хэргийн бэйлийн зэрэг түшээ гүн Цэрэннямыг зохисыг нь үзэж зургаан сарын засгийн пүнлүү хасаж энэ нэгэн удаа хөнгөн цээрлэл үзүүлэн дүрэм үзэмж илэрхийлж, харьяат зохих газруудад тодорхойлон тушааж, үүнээс урагш аливаа их, бага түшмэл жинхэнэ албаны хэргээр яамны газар ирэхэд ийнхүү зохис бус хувцас хэрэглэн явахыг цаазлан зогсоож, цөм төв ёст хувцас хэрэглүүлэн дагаж шийтгүүлбээс нийлэлцэх ба үл нийлэлцэх явдлыг зүй нь хичээнгүйлэн нугалбар бичиж айлтгаад Зарлигийг гуйн дагаж явуулбаас зохихын тулд гуйх нь, Богд эзэн гэгээнээр толилж заалхийлэн сургах ажааму. Үүний тул хичээнгүйлэн айлтгав. Зарлигийг гуймуй хэмээн айлтгасанд, мөнхүү сарын арванд хүлээн авсан уг нугалбарт Улаан бийрээр цохсон Зарлиг, Гуйсан ёсоор болгогтун нийтээр зарла, хожим ийм явах нь буй аваас хүнд цээрлэл үзүүлэгтүн''" хэмээжээ.
Идээ ундаа
Монголчуудын бүр Хүннү улсын үеэс, магадгүй түүнээс ч өмнөөс тариалж ирсэн амуу будаа нь буудай, арвай, бог, хошуу, гурвалжин будаа гэсэн таван зүйл болох бөгөөд эдгээрээс бог будааг анх Ази тивд, тэр тусмаа Монгол нутагт тариалж байжээ гэсэн таамаглалыг эрдэмтэн судлаачид дэвшүүлдэг бол арвайг тарималжуулсан хоёр дахь эх орон бол Монгол гэж үздэг. Түүнчлэн “Улаан буудай” гэдэг нэр улаан түрүүтэй жижиг үртэй монголын буудайнаас гаралтай гэсэн таамаглал ч байдаг. Харин цагаан будааг гаднаас авч хэрэглэдэг байсан бөгөөд өмнөд Хятадаас эзэнт гүрний нийслэлд хүртэл тээвэрлэх сувгийг Хубилай хаан барьж байгуулсан байна. Монголчууд эрт дээр үеэс арвайн цэвэрлэсэн үрийг хуурч тээрэмдэн шигшиж арвайн гурил хийхийн сацуу арвайн хөц будаа хийж хоол хүнсэндээ өргөн хэрэглэж иржээ. Түүнчлэн хөх тариа ны гурилаар талхан бүтээгдэхүүн, бог будаагаар чангаамал хийж өдөр тутмын хоол хүнсэндээ хэрэглэдэг байна. Буудайн гурил нь монголчуудын хоол хүнсний хэрэглээнд зонхилох байр суурь эзэлнэ. Буудайн гурилыг мах, сүүн хоолны хольц болгон хэрэглэхээс гадна олон төрөл зүйл боов, боорцог, талх, гурилан бүтээгдэхүүн хийдэг. Монгол боов боорцгийг сайтар нухаж, нягтруулж их хэмжээний шар тос, эсвэл өөхөн тосонд чанаж хийдэг тул өлтэй, аяны хүнс, аяганы хийц байдлаар хэрэглэхэд тохиромжтойн дээр удаан хадгалагдах чанартайгаараа онцлог хүнс юм.
Хүнсний ногоо
Монголчууд нэлээд дээр үеэс хүнсний ногоо тариалж хоол хүнсэндээ хэрэглэж ирсэн зарим баримт бий. Монголчуудын хүнсний ногоо тариалж байсан гол нутаг нь одоогийн Завхан аймгийн Улиастай хотын ногоон хашаа орчим, Ховд аймгийн Буянт, Булган голын сав нутаг бөгөөд бүр 1700-гаад оны дунд үе, түүнээс ч өмнө шар манжин зэргийг тариалж байжээ. Түүнчлэн XIX зууныы сүүлч үеэс эхлэн Монгол оронд шар луувангийн тариалалт нэлээд хэмжээнд явагдах болсон байна.
Одоогоос 200 гаруй жилийн тэртээ одоогийн Баянхонгор аймгийн нутагт орших Түйн голын хөвөөнд хэмх тариалж байсан тухай баримт бий. Монголд лоолийг 1940 оны үеэс эхлэн тариалсан түүхтэй бөгөөд гуаны төрлийн ногооны төрөл болох тарвас, амтат гуа нь Хятад, Бага Азийн орнуудаар дамжиж дэлгэрсэн ба хожим нь амтат гуа, тарвас эхлээд Ховд, дараа нь Увс аймаг, Говь-Алтайн Шарга, Дорнодын Халхгол, Дорноговийн Сайншанд, Мандах сум, Баянхонгорын Эхийн гол, Сэлэнгийн Шаамар зэрэг нутгуудад их хэмжээгээр тариалах болжээ. Хүнсний ногооны хамгийн түгээмэл төрөл болох төмс, байцаа, лууван, манжин, сонгино зэргийг 1950-иад оны сүүлч, 1960-аад оноос эхлэн хаа сайгүй өргөн тариалж ургуулах болсноор монголчуудын хоол хүнсний хэрэглээг төмс, хүнсний ногоогүйгээр төсөөлөх аргагүй болсон билээ.
Ангилал:Гэр Ангилал:Монголын соёлын түүх эдийн соёл Ангилал:Монгол хоол
Энхжаргалын Мөнхзоригт
Энхжаргалын Мөнхзоригт нь Дорнод аймгийн Сэргэлэн сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Сэргэлэнгийн (Дорнод) хүн
Түүхэн жилийн өдөр
Дараах жагсаалт нь википедиад байх түүхэн жилийн өдрүүдийг хүснэгтлэн оруулав.
Түүхэн жилийн өдрүүд
Түүхэн жилийн өдрүүдийн цагалбар гэдэг нь ямар нэгэн түүхэн утга учиртай эсвэл холбогдолтой өдөр юм. Жилийн өдөр бүр нь жилийн түүхэн нэг өдөр юм.
Мөн үзэх
! ! Ангилал:Цагалбар Ангилал:Түүхийн жагсаалт
Монголын төмөр зам
Орос-Монголын хамтарсан Улаанбаатар төмөр зам ХНН-тэй бүү андуураарай.
Үйл ажиллагаа ба бүтэц
Тус компани “Шинэ төмөр зам” төсөл, Хөдлөх бүрэлдэхүүний түрээс, Замын-Үүдийн шилжүүлэн ачих байгууламж, “Тяньжиний тээвэр логистикийн төв” төсөл гэсэн үндсэн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна.
Эшлэл
Ангилал:Монголын төмөр замын компани
Доржсүрэнхорлоогийн Хүрэлбаатар
Доржсүрэнхорлоо Хүрэлбаатар (1962 онд Улаанбаатар хотод төрсөн)-Монгол Улсын Ерөнхий Аудитор.
Намтар
Ангилал:Монголчууд
Фалько
Фалько (жинхэнэ нэр Йоханн „Ханс“ Хөлцель, герм. Johann „Hans“ Hölzel; * 1957 оны 2 сарын 19-нд Венад төрсөн; 1998 оны 2 сарын 6-нд Пуэрто Платагийн ойролцоо, Доминикан) нь Австрийн дуучин байсан юм. Түүний дуулсан Rock Me Amadeus нэртэй дуу нь америкийн Billboard Hot 100 чартыг өнөөг хүртэл тэргүүлж байсан цорын ганц герман хэлний дуу юм.
Гарал ба хүүхэд нас
Фалькогийн аав Алойс (* 1928) нь Доод Австриас гаралтай ба суурь машины цехэд цехийн ахлахын ажилтай, харин түүний эх Мариа (* 1926 оны 11 сарын 15; † 2014 оны 4 сарын 13) нь Бургенланд мужийн Бад Тацманнсдорфоос гаралтай бөгөөд Фальког төрөх үед Венийн Пенцинг дүүрэгт угаалгын газрын салбарыг хариуцсан даргын ажил хийдэг байжээ.
Фалько бага байхын дуулах авьяастай байсан нь радиогоор явж буй шлагер дууг хурдан цээжээр сурч чаддаг байснаас илэрхий. Дөрвөн насныхаа төрсөн өдөрт тэрбээр гранд төгөлдөр хуурыг бэлгэнд авч байсан бол дараа жил нь пянз тоглуулагч авч, түүн дээр Элвис Пресли, Клифф Ричард, Битлз зэргийг сонсдог байж. Таван настайдаа Венийн хөгжмийн академид очиж шалгуулан хөгжмийн сонсгол өндөртэй гэх тодорхойлолтыг гарджээ.
Өсвөр үе ба боловсрол
1963 онд Хөлцель ромын католик шашны хувийн сургууль Пиаристэд сургуулийн бэлтгэл хийжээ. 1967 оны Маргаретенд байх Райнер гимназид элсэн оров. Үүний дараахан түүний эцэг нь салан явсан учир тэр эх, эмээ болон бас нэгэн хөрш эмэгтэйн халамжинд өсчээ.
Эшлэл
Ангилал:Рэп дуучин Ангилал:Поп дуучин Ангилал:Дуу зохиогч Ангилал:Псевдоним Ангилал:Эxо-Поп шагналтан Ангилал:Амадей шагналтан Ангилал:Венийн хөгжимчин Ангилал:Австричууд Ангилал:1957 онд төрсөн Ангилал:1998 онд өнгөрсөн
Мижиддоржийн Жамъянпүрэв
Мижиддоржийн Жамъянпүрэв нь Өвөрхангай аймгийн Есөнзүйл сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
1972 оны улсын наадмын бөх барилдаан
Есийн даваа
Ангилал:Улсын наадмын барилдаан
Черкес
Черкес хаан нь 1374-1375 Астрахань хавийг эзэгнэж байсан захирагч. 1372-1375 онд Ордны хаан байсан. Өөрийн гэсэн цутгасан зоос гаргаж байсан. Урус хааныг дайнд явж байх хойгуур өөрийгөө ордны хаанаар өргөмжилсөн. Удалгүй Булак хаанд төрийн эрх мэдлээ алдсан.
Ангилал:Алтан ордны улсын хан
Дамбын Төмөрцог
Цогоо буюу Дамбын Төмөрцог (1969 оны 6 сарын 18-нд төрсөн) нь Хурд хамтлагийн дуучин, Монгол Улсын гавьяат жүжигчин цолтой.
Тэрээр 1993 онд Хурд хамтлагийг байгуулагдсан цагаас нь дуучнаар ажиллаж байна. Мөн хамтлагийнхаа “Чамайг зорино” уянгын дууг үг, аяыг зохиожээ. Цогоо 9 настайдаа гитар тоглож сурсан.
Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Хурд (хамтлаг) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Монголчууд Ангилал:1968 онд төрсөн
Гончигийн Самбуу
Гончигийн Самбуу (1901 онд Сэцэн хан аймаг, Дайчин бэйсийн хошуунд төрсөн- 1937 оны 10-р сарын 21-нд Улаанбаатар хотод хэлмэгдэж цаазлуулан нас барсан) -Монголын улс төрч, Цэргийн яамны сайд, ЗХУ-д суусан бүрэн эрхт төлөөлөгч.
Намтар
Г.Самбуу 1921 оны 7-р сард Ардын журамт цэрэгт элсээд зүүн хязгаарт байлдаж явжээ. 1929 онд ЗХУ-ын Тверь хотын Цэргийн сургууль төгссөн байна. Улмаар Монгол Ардын Хувьсгалт Цэргийн Жанжин штабын даргаар газрын даргаар ажилласан.
Г.Самбуу 1931-1933 онд ЗХУ-д суух бүрэн эрхт төлөөлөгчөөр ажилласан.
1934 онд Цэргийн яамны сайд, 1936 онд Бүх цэргийн жанжин Гэлэгдоржийн Дэмидийн орлогчоор томилогдон корпус командлан захирагч цол хүртжээ.
1935 оны 5-р сард "Манжуурын Бага хурал"-д Монголын төлөөлөгчдийн тэргүүнээр оролцсон байна.
1937 оны 9-р сард Ерөнхий сайдын хоёрдугаар орлогчоор томилогдоод 7 хоногийн дараа "Арвандөрвийн хэрэг" гэгчээр баривчлагдан цаазлуулжээ.
Батжаргалын Жигжидсүрэн
Батжаргалын Жигжидсүрэн нь Баянхонгор аймгийн Бууцагаан сумын харьяат. Үндэсний бөхийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Бууцагааны хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:20-р зуунд төрсөн
Гончигийн Самбуу
Намтар
Ангилал:Монголчууд
Ширмэнгийн Батхуяг
Ширмэнгийн Батхуяг нь Өвөрхангай аймгийн Хужирт сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн улсын өсөх идэр начин цолтой бөх.
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин
Хүрэлсүхийн Энхжаргал
Хүрэлсүхийн Энхжаргал (1964 онд Улаанбаатар хотод төрсөн) -Авлигатай тэмцэх газрын дарга.
Намтар
Ангилал:Монголчууд
Буянравжихын Энх-Очирхуяг
Буянравжихын Энх-Очирхуяг нь Төв аймгийн Баян сумын харьяат. Үндэсний бөхийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Чулуунбаатарын Шархүүхэн
Чулуунбаатарын Шархүүхэн (1939 онд Сүхбаатар аймгийн Халзан суманд төрсөн)- БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин уртын дуучин.
Тэрээр Аюурын Чулуунбаатар, Сумьяа нарын 14 хүүхдийн долоо дахь хүүхэд нь болж төрсөн байна.
1978 онд Болгарын Софи хотод болсон ДЗО-ны их наадамд оролцож “Алтан богдын шил” дуугаараа алтан медаль хүртжээ. Мөн “Учиртай гурван толгой” дуурийн Нансалмаагийн дүрийг бүтээж дуулжээ.
Хэнтий аймгийн Соёлын ордны жүжигчин байхдаа БНМАУ-ын Ардын Жүжигчин /1978-07-31. №179/, Гавьяат Жүжигчин /1973-07-10. №156/ цолыг хүртсэн нь аймгуудын театруудаас Ардын жүжигчин цол авсан эхний тохиолдол болжээ.
Түүний тухай "Хан Хэнтийн гургалдай" гэж баримтат кино 2019 онд хийжээ.
Ангилал:Монголын дуучин Ангилал:Уртын дуучин Ангилал:Ардын Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Гавьяат Жүжигчин (Монгол) Ангилал:Халзангийн хүн Ангилал:Монголчууд Ангилал:1940 онд төрсөн
Лоб нуур
Лоб нуур нь Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын Шиньжян - Уйгурын өөртөө засах орны зүүн урд хэсэгт, Такламакан, Кумтаг цөлүүдийн хооронд орших, ширгэсэн давст нуур юм. Засаг захиргааны хувьд Баянгол - монгол өөртөө засах тойргийн Чаркилик буюу Рүочан дүүргийн Лобнуур шяньд харьяалагдана.
Түүнд цутгадаг Тарим гол, Шүлэ голуудаас бүрдэх тус нуурын ай сав нь мөстлөгийн дараах эринд 10,000 гаруй м2 талбайг эзлэн оршиж байсан Тарим нуурын үлдэгдэл гэж үздэг. Гадагш урсгалгүй Лоб нуур нь 1928 онд хэмжихэд 3,100 м2 талбайтай байсан боловч нуурт цутгадаг голуудын урсгалыг хааж барьсан далангуудаас болж ширгэсэн бөгөөд өдгөө улирлын чанартай жижиг нуур цөөрмүүд тогтохоос хэтэрдэггүй. Ийнхүү ширгэсэн Лоб нуурын ор нь 30 см-аас 1 метр хүртэл зузаантай давсан бүрхүүлээр хучигдсан байдаг.
Хятад улс Лоб нуурт цөмийн туршилт хийж байсан бөгөөд 1990-ээд оны дундаас калийн давс олборлох томоохон уурхай ажиллаж байна.
Цахим холбоос
Ангилал:Азийн нуур Ангилал:Давст нуур Ангилал:Хятадын нуур Ангилал:Торгоны зам Ангилал:Шинжааны газар зүй Ангилал:Шинжааны нуур
Төгөөгийн Харнүдэн
Хувьсгалт тэмцлийн ахмад зүтгэлтэн Төгөөгийн Харнүдэн нь 1902 онд одоогийн Ховд аймгийн Манхан сумын нутагт Анугийн Сэрлэнгийн 3-р хүү болон мэндэлсэн бөгөөд төрсөн ах болох Төгөөгөөр овоглодог байжээ. Хугацаат цэргийн албанд 1922 онд явж цэргийн эрдэмд шамдан суралцаж удаа дараалсан даалгаврыг сайн гүйцэтгэсний төлөө 1927 онд бүрэн дүрэмт хувцас, гар буу, том бууны нормтой мөн дэслэгч цолтой халагдаж ирсэн байна. Цэргийн албанаас ирсэний дараа Манхан, Зэрэг, Дуут сумдыг хариуцсан хэсгийн төлөөлөгчөөр томилогдон ажиллажээ. Энэ үед баруун хязгаарт үймээн дэгдээж байсан хасгийн дээрэмчидтэй эрэлхэгээр байлдаж байсан тухай ам дамжсан яриа байдаг.
Хоббит - Санаандгүй Аялал
1937 онд хэвлэгдсэн Ж.Р.Р.Толкейний үлгэрийн зохиол "Хоббит" номоор 2012 онд найруулагч Питер Жаксон гурван цуврал киноны эхний хэсэг болох "Хоббит - Санаандгүй Аялал" үлгэрийн киног бүтээжээ. Энэ киноны 2-р анги "Смогийн Сүйрэл" 2013 онд, 3-р анги "Дахин Ирсэн нь" нэртэйгээр 2014 онд гарах болно. Эдгээр кинонууд Жаксоны өмнө гаргасан "Бөгжний Эзэн" киноны өмнөтгөл болох юм. Киноны үйл явдал нь Бөгжний Эзэн үлгэрийн үйл явдлаас 60 жилийн өмнө Дунд Тивд өрнөж байгаагаар эхлэнэ. Гандалф мэргэн Билбо Баггинсийг ятгаж 13 одойг даган Дунд Тивийн Ганцаардлын уулыг Смог луунаас эргүүлэн эзлэн авах тухай үйл явдал өрнөнө. Кино Шинэ Зеландад 2012 оны 11 сарын 28-нд эхэлж гарч олон улсад 2012 оны 12 сарын 12-нд гарсан юм.
АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга
АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга  (United States Secretary of State) — АНУ-ын Холбооны Засгийн газрын дээд албан тушаал.
1789 онд байгуулагдсан АНУ-ын Гадаад бодлогыг хэрэгжүүлэгч Төрийн Департаментыг тэргүүлдэг хүн бөгөөд бусад орнуудын Гадаад харилцааны сайдтай үндсэндээ адил албан тушаал юм.
АНУ-ын Гүйцэтгэх Засаглалд Ерөнхийлөгч, Дэд ерөнхийлөгч нарын дараа гуравдугаарт ордог албан тушаал бөгөөд түүнийг АНУ-ын Ерөнхийлөгч томилж АНУ-ын Сенат баталгаажуулдаг.
АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга 210,700 ам.долларын цалин авдаг байна.
Амеркийн түүхэнд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн албан тушаал хашиж байсан 6 хүн буюу Томас Жефферсон /1801-1809 онуудад/, Жэймс Мэдисон /1809-1817 онуудад/,  Жэймс Монроу /1817-1825 онуудад/ Жон Куинси Адамс / 1825-1829 онуудад/,  Ван Барен /1837-1841 онуудад/, Жэймс Бьюканэн /1857-1861 онуудад/ нар АНУ-ын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдож байсан түүхтэй.
Тэрээр АНУ-ын Гадаад харилцааг хэрэгжүүлэх, Шилжилт хөдөлгөөний бодлогыг хэрэгжүүлэх бөгөөд АНУ-ын Төрийн департаментыг удирдах үүрэгтэй байдаг байна. Түүнээс гадна дээд түвшний дипломатууд болон Элчин сайд нарыг гадаад улс орнуудад томилох болон эгүүлэн татах бөгөөд бусад гадаад харилцаатай холбоотой асуудлуудаар Ерөнхийлөгчид зөвлөх үүрэг хүлээдэг.
Мөн улс орноо төлөөлж гадаад харилцаатай холбоотой асуудлаар яриа хэлэлцээ явуулж, гэрээ, хэлэлцээр байгуулах буюу зогсоох эрхтэй бөгөөд Олон улсын хуралд АНУ-ыг төлөөлдөг байна. АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга АНУ-ын гадаад бодлоготой холбоотой асуудлаар АНУ-ын Конгресс, иргэдийг мэдээллээр хангах үүрэг хүлээхээс гадна гадаад байгаа болон зорчих гэж буй АНУ-ын иргэдэд холбогдох үйлчилгээ үзүүлж, тэдний хилийн чанад дахь эрх ашиг, эд хөрөнгийг хамгаалах үүрэгтэй.
2021 оны 1 дүгээр сарын 26-наас АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргаар 1963 оны 4 дүгээр сарын 16-нд төрсөн Энтони Блинкен Ерөнхийлөгч Жо Байдены үед ажиллаж байна.
Хонжун ван
Хонжун ван бол Чусон улсын 24-р ван юм. Тэр бол Сүньжу вангийн Хёмён ханхүүгийн хүү нь юм. 8 насандаа ван болж, 22 насандаа нас барсан.
Хатад
Ангилал:Чусоний ван Ангилал:19-р зууны ноёрхогч Ангилал:1827 онд төрсөн Ангилал:1849 онд өнгөрсөн
Наваансүрэнгийн Ганболд
Наваансүрэнгийн Ганболд (1956 онд Улаанбаатар хотод төрсөн )-Авлигатай тэмцэх газрын дарга, тэргүүн комиссараар 2011-2016 онд ажилласан.
1963-1971 онд дунд сургууль, 1971-1975 онд Төмөр замын техникум, Улаанбаатар төмөр замаас ажлын гараагаа эхэлсэн тэрбээр цагдаагийн төлөөлөгч, цагдан сэргийлэх анги, хэлтсийн даргаар ажиллаж байсан.
1984-1988 онд ЗХУ-ын ДЯЯ-ны дээд сургуулийг тус тус төгссөн, хуульч мэргэжилтэй, магистр.
1996-1998 онд Улаанбаатар хотын цагдаагийн газрын орлогч дарга, 1998-2006 онд Улаанбаатар хотын цагдаагийн газрын дарга,
Ширнэндоржийн Алтангэрэл
Ширнэндоржийн Алтангэрэл нь Төв аймгийн Мөнгөнморьт сумын харьяат. Үндэсний бөх ийн аймгийн харцага цолтой бөх.
Наваансүрэнгийн Ганболд
2008-2010 оны 7-р сард Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа ЭСЯ-ны Консулын хэлтсийн даргаар тус тус ажиллаж байжээ.
2011-2016 оны 4-р сар хүртэл Авлигатай тэмцэх газрын даргаар томилогдон ажилласан.
Ширнэндоржийн Алтангэрэл
Аймгийн наадмын дэвжээнд
Ангилал:Аймгийн харцага Ангилал:Мөнгөнморьтын хүн
Улсуудын нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт
Countries by GDP (nominal) per capita in 2019.svg-ийн мэдээ: Улсуудын нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт нь нэг хүнд ногдох нэрлэсэн дотоодын нийт бүтээгдэхүүнийг Олон Улсын Валютын Сангаас ойролцоогоор тооцсоныг хүснэгтээр үзүүлэв.
Наваансүрэнгийн Ганболд
2017 оноос Тагнуулын ерөнхий газрын Цэргийн тагнуулын газрын дарга.
Бригадын генерал цолтой. Цэргийн гавьяаны улаан тугийн одон, Цэргийн гавьяаны одон, бусад медалиудаар шагнагджээ.
Улсуудын нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт
Мөн үзэх
Дэлхийн улсуудын дотоодын нийт бүтээгдэхүүний жагсаалт
Эшлэл
Ангилал:Улсуудын жагсаалт Ангилал:Эдийн засгийн жагсаалт Ангилал:Үндэсний эдийн засгийн нийт тооцоо Ангилал:Хүн ам зүй
Маркус Вольф
Макус Иоханнес Вольф (Markus Johannes Wolf; 1923 оны нэгдүгээр сарын 19-нд Хехинген хотод төрсөн, 2006 оны арваннэгдүгээр сарын 9-нд Берлин хотод нас барсан) - 1958-1986 онуудад Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман Ард улсын (БНАГАУ) Аюулаас хамгаалах яамны Тагнуулын ерөнхий газрын дарга. Улсын аюулаас хамгаалахын хурандаа генерал цолтой хүн.
Намтар
Маркус Вольф нь эмч, германы зохиолч, улс төрийн зүтгэлтэн Фридрих Вольф болон түүний эхнэр Эльза Драйбхольц нарын гэр бүлд төржээ. Аав нь шашин шүтлэгтэй еврей гэр бүлээс гаралтай, коммунист хүн байсан. Маркусын дүү нь БНАГАУ-ын Урлагийн академийн ерөнхийлөгч, кино найруулагч Конрад Вольф юм. 1933 онд Үндэсний социалист /фашист/ нам германы Засгийн эрхэнд гарсны дараа гэр бүлээрээ Швейцараар дамжин Франц руу, дараа нь 1934 онд ЗХУ-д цагаачилжээ.
Москвад Маркус Вольф Карл Либкнехтийн нэрэмжит Герман дунд сургуульд сурч байжээ. Сургууль хаагдсаны дараа Москвагийн Краснопресненскийн дүүргийн 110-р сургуульд үргэлжлүүлэн суралцжээ. 1940 онд Москвагийн нисэхийн дээд сургуульд элсэн орсон. 1942 онд тэрээр Германы Коммунист намын гишүүн болж, түүний удирдлагын заавраар дээд сургуулиа орхиж, Уфа хотын ойролцоох Кушнаренково дахь Коминтернийн сургуульд илгээж, гадаадад нууц ажил явуулах сургуульд сурчээ.
Гэсэн хэдий ч 1943 оны 5-р сард Коминтерн татан буугдаж сургууль хаагдсан байна. Энэ үед Германы Коммунист намын удирдлага Маркус Вольфыг Москвад дуудаж, "Чөлөөт Герман"-ы хорооны радио станцад хөтлөгч, редактор, тайлбарлагчаар ажиллуулж байжээ. 1944 онд тэрээр Германы коммунист Франц Штенцерийн охин Эмми Штенцертэй танилцаж гэрлэсэн байна. 1945 оны есдүгээр сард Берлиний радиогийн сурвалжлагч түүнийг дайны гол гэмт хэрэгтнүүдийн шүүх хурлыг сурвалжлуулахаар Нюрнберг рүү илгээж байсан.
1949 оны 10-р сард БНАГАУ байгуулагдаж Маркус Вольф Москва дахь БНАГАУ-ын дипломат төлөөлөгчийн газарт ЭСЯ-ны зөвлөхөөр ажилласан.
1951 оны 8 дугаар сард түүнийг зүүн германы улс төрч Антон Акерманн Берлинд дуудаж улс төрийн тагнуулын албыг тэргүүлэхийг санал болгосон байна. Маркус Вольф 1951 оны 8 дугаар сарын 16-нд байгуулагдсан өнгөлөн далдлах зорилгоор Эдийн засгийн судалгааны хүрээлэнгийн халхавч дор байрлах Гадаад тагнуулын байгууллагад ажиллах болжээ.
1952 оны арванхоёрдугаар сард Маркус Вольф Гадаад тагнуулын газрын даргаар томилогдсон. Эхэндээ тагнуулын ажилтан, нууц ажилтнуудын орон тоо маш цөөхөн байсан гэж Вольф дурссан байдаг. 1953 оны сүүлээр 12 нууц ажилтнууд гадаадад ажиллаж байсан бөгөөд гучаас дөчин хүн нэмж орохоор бэлтгэж байв. Тагнуулын ажилд онцгой хүндрэлтэй зүйл бол гадаадын олон улс орнууд БНАГАУ-ыг хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзаж, хууль ёсны төлөөлөгч ажиллах боломжтой Элчин сайдын яам байхгүйгээс зөвхөн нууц тагнуулын аргыг ашиглах шаардлагатай болсон онцлогтой байжээ.
1960-аад онд БНАГАУ-ын гадаад тагнуулын алба ЗХУ-ын Аюулаас хамгаалах хорооныхонтой /КГБ/ нягт хамтран ажиллаж, Ази, Африкийн орнуудад хувьсгалт хөдөлгөөнийг "экспортлох" ажлыг хийж байжээ. 1986 он гэхэд ЭСЯ-ны албан ёсны ажилтнууд, туслах агентуудыг тооцохгүйгээр БНАГАУ-ын гадаад тагнуулын албанд нэг мянга таван зуу орчим нууц агентууд ажиллаж байжээ. Тэдний олонх нь нэлээд өндөр албан тушаал хашиж байсан: жишээлбэл, Гюнтер Гийом ХБНГУ-ын Канцлер Вилли Брандтын туслахаар ажиллаж байсан түүхтэй.
Тэрээр 2006 оны арваннэгдүгээр сарын 9-нд Берлинд нас баржээ. Түүнийг ахынх нь дэргэд Фридрихсфельдегийн төв оршуулгын газарт оршуулжээ.
Цахим холбоос
Ангилал:Зүүн Германы Улсыг Аюулаас Хамгаалах Яамны хурандаа генерал Ангилал:Зохиогч Ангилал:20-р зууны утга зохиол Ангилал:Герман хэлээрх утга зохиол Ангилал:Өөрийн намтар Ангилал:ГСНН-ын гишүүн Ангилал:Ардчилсан Социализм Намын гишүүн Ангилал:Карл Марксын одон шагналтан Ангилал:Эх Орны Гавьяаны одон шагналтан Ангилал:Алдартай хүний гэр бүлийн гишүүн Ангилал:Яллагдсан хүн Ангилал:Нюрнбергийн процессын сэтгүүлч Ангилал:Фрийдрих Вольф Ангилал:Нацизмын үед Германы эзэнт гүрнээс дүрвэгч Ангилал:Оросын хүн Ангилал:Зүүн Германы иргэн Ангилал:Германчууд Ангилал:1923 онд төрсөн Ангилал:2006 онд өнгөрсөн
Георг Ом
Германы нэрт физикч, эрдэмтэн Георг Симон Ом ядуу айлын гэрт 1789 онд төржээ. Гэр бүлийн энэ ядуу амьдрал түүний сурч боловсроход нөлөөлж 1805 онд Эрлангений их сургуульд арайчүү гэж элсэж орсон боловч төгсөж чадалгүй дунд сургуульд математик, физикийн хичээл заадаг багш болсон байна. Энэ үеэс тэр физикийн ухааны «амт шимтэнд» орж багшлахын зэрэгцээ эрдэм шинжилгээний ажил хийж, шаргуу хөдөлмөр зүтгэлийнхээ ачаар 1811 онд физикийн ухааны докторын зэрэг хамгаалжээ. Бамберг, Кёльн, Берлиний гимназиудад 20 жил багшилсан.
Г.Ом 1833 онд Нюрнбергийн Политехникийн дээд сургуулийн профессор болж, улмаар 1839 оноос тус сургуулийн захирлаар ажилласан байна. 1849-1852 онд Мюнхений их сургуулийн ректор байв. Гүйдлийн хүч, хүчдэл, эсэргүүцлийн хоорондын холбоог тогтоосон цахилгаан хэлхээний үндсэн хуулийг тэр 1826 онд туршлагаар нээсэн нь хойшид Омын хууль хэмээн нэршжээ. Эхний үед эрдэмтэд тэр хуулийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байсан боловч хожим Э.X.Лоренц, Б.Я-Якоби, К.Гаусс болон бусад нэрт эрдэмтэд түүнийг өөрсдийн судалгаа шинжилгээний ажлын үндэс болгон ашиглах болсноор үнэн зөв нь нотлогдсон байна. Энэ хуулиа бүрэн хэлхээний болоод хэлхээний хэсэгт ямар байхыг онолын хувьд гаргаж бас цахилгаан хөдөлгөгч хүч, «хүчдэлийн уналт», «цахилгаан дамжуулах чадвар» зэрэг ойлголтыг физикт анх бий болгосон байна.
Г.Ом гүйдэл үүсгэгчийн цахилгаан хөдөлгөгч хүчийг 1830 онд анх удаа хэмжиж үр дүнд хүрчээ. Тэр амьдралынхаа сүүлийн жилүүдийг авиа судлалд зориулж ердийн дуу бол олон янзын дууны хослол нийлбэр болох тухай санааг анх гаргаж, хуний чих тухайн авиаг зөвхөн энгийн найраг хэлбэлзлээр үүсгэгдэх дуу маягаар хүлээн авдгийг тогтоосон байна.
Алдарт физикчийн нэрийг мөнхжүүлж Олон улсын хэмжлийн СИ системд цахилгаан эсэргүүцлийн нэгжийг Ом хэмээн нэрлэх болжээ.
Ангилал:Германы физикч Ангилал:19-р зууны физикч Ангилал:Цахилгаан техникийн анхдагч Ангилал:Байерны Максимилианы Шинжлэх Ухаан ба Урлагийн одон шагналтан Ангилал:Багш Ангилал:Байерны их сургуулийн багш Ангилал:Эрлангены их сургуулийн багш Ангилал:Мюнхений Людвиг-Максимилианы нэрэмжит их сургуулийн багш Ангилал:Ханы Нийгэмлэгийн гадаадын гишүүн Ангилал:Байерны Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Пруссийн Шинжлэх Ухааны Академийн гишүүн Ангилал:Копли медаль шагналтан Ангилал:Нюрнбергийн хүндэт иргэн Ангилал:Германчууд Ангилал:1789 онд төрсөн Ангилал:1854 онд өнгөрсөн
Чолжон ван
Чолжон ван бол Чусон улсын 25-р ван юм. Тэр бол Ёнжу вангийн ач хүү Жонге гүнгийн хүү нь юм. 1849 онд Хонжун ван үхсний дараа вангийн угсааны эрчүүд дундаас 18 настай түүнийг сонгожээ. Тухайн үед Чусон улсыг Андун Ким овогтнууд бүрэн ноёрхож байсан учраас түүний засаглал нь нэрийн төдий байжээ. 1864 онд 32 насандаа нас баржээ. Тэр 7 хатнаасаа 5 хүү, 5 охинтой болсон ч, зөвхөн Онян Бан овогт Сүк-и бага хатны 1 охин л 12 насалж, Андун Ким овгийн Чурин хатны хүү нэр авч амжилгүй 6 сартайдаа нас барж, бусад нь төрөөд удалгүй үхэж байжээ.
Ангилал:Чусоний ван Ангилал:19-р зууны ноёрхогч Ангилал:1831 онд төрсөн Ангилал:1864 онд өнгөрсөн
Дэрс
Дэрс  - (Achnatherum splendens), (Чий блестящий)
40-50 см өргөн, 10-30 см өндөр нягт дэгнүүл үүсгэдэг олон наст том үет ургамал.
Дэрс 5-р сараас эхлэн навчилж, 6-р сарын эцэс 7-р сарын эхээр цэцэглэнэ. 8-р сарын эцэс, 9-р сард үр нь боловсорно.
Марцлаг элстэй, хужирлаг тойрмын зах, сайртай хөндий, голын эрэг дагасан хужирлаг нуга зэрэг газар ургана.
Дэрс толгойлох цэцэглэх үедээ 10-13% протеин, 34-45% эслэгтэй байна. Дунд зэргийн чанартай 100кг дэрсний өвсөнд 50,4 тэжээлийн нэгж, 3,3кг шингэцэг уураг байдаг.
Дэрсний шимт чанар хэдий бага боловч өвөл, хаврын улирал болон гантай үед түүний тэжээлийн ач холбогдол нь их өсөж ирнэ.
Дэрсийг хавар эрт соёолон ургахаас нь өмнө шатаахад бутнаас нь шинэ ногоон навч, найлзуур ургаж төлжсөн туршлага бий. Шатаах, цаг үеийг нь алдалгүй хадах ажлыг зөв хийвэл нилээд зөөлөн шимт тэжээл авч болно.
Ашигласан материал
Г.Эрдэнэжав, Г.Балдандорж, С.Тусивахын - БНМАУ-ын тэжээлийн голлох ургамлын өнгөт альбом 1 - 1974 - хуудас 17
Ангилал:Ургамал Ангилал:Монгол оронд ургадаг ургамлууд
Дашзэвэгийн Пүрэвсүрэн
Дашзэвэгийн Пүрэвсүрэн нь Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын харьяат, МУГТ, Самбо бөхийн дэлхийн аварга, Үндэсний бөх ийн улсын начин цолтой бөх.
Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний дэвжээнд
Ангилал:Улсын начин Ангилал:Монголчууд Ангилал:Монгол улсын гавьяат тамирчин
ITZone LLC
ITZone LLC буюу Ай Ти Зон ХХК нь Улаанбаатар хотод төвтэйгээр 1997 онд үүсгэн байгуулагдсан Монголын анхны Мэдээллийн технологийн компаниудын нэг юм. Өдгөө Ай Ти Зон компани нь програм хангамж, систем интеграцчлал, мэдээллийн технологи, мэдээллийн аюулгүй байдал, автоматжуулалт, компьютер тоног төхөөрөмж худалдаа гэх мэт Мэдээллийн технологийн гол цөм болсон бүтээгдэхүүн үйлчилгээг хүргэж байна. Эдгээр бүтээгдэхүүн үйлчилгээг хүргэхдээ Дэлхийн инновацийг бүтээгч DellEMC, Cisco Systems Inc., IBM, Oracle, Canon гэх мэт томоохон компаниудтай түншлэж, Монголын мэдээллийн технологийн нийт зах зээлийн 30 орчим хувийг эзэлдэг үндэсний хэмжээний компани. Нийт 280 гаруй ажиллагсадтайгаас 70 хувь нь мэргэжлийн инженер, програмистууд, 35 хувь нь дэлхийн нэр хүндтэй Microsoft, Oracle, Cisco, Dell, Canon, HP зэрэг компаниудын албан ёсны батламжит инженерууд ажиллаж байна.
Ай Ти Зон компани үүссэн түүх
Монгол улс хувийн хэвшилд шилжээд 8 дахь жилтэйгээ золгосон 1997 онд компаниуд хөл дээрээ босч, нэг компаниас охин компани салбарлан гарах үйл явц өрнөв. Дийлэнхдээ хамаатан садан, танилын хүрээнд үйл явагддаг байсан бизнесийн орчинд М-Си-Эс групп менежментийн цоо шинэ шийдлийг оруулж ирсэн нь менежментийн багаар ахлуулсан М-Си-Эс Электроникс буюу одоогийн Ай Ти Зон ХХК юм. Менежментийн шинэ зохион байгуулалт, мөн чадварлаг инженерийн багийг бүрдүүлж ажилдаа орсон анхны бүрэлдэхүүн нь МУИС-н Компьютер Электроникийн сургуулийн залуухан багш, төгсөгчид бүхий 10 гаруй хүнтэй эхэлсэн. Тухайн үед бие даасан шийдвэр, эрсдэл гаргаж, томоохон төслүүдийг гүйцэтгэснээр залуучуудын хувьд хийж бүтээх чин эрмэлзлийг нь асааж байв.
М-Си-Эс Электроникс маш амжилттай байсан тул 2014 оноос эхлэн М-Си-Эс Групп компаниас тусдаа гарч, удирдлагын баг нь менежментийн хувьчлал хийж шинээр Ай Ти Зон ХХК болон өөрчлөгдөв..
Импортлогчоос систем интегратор
1990-д онд оффистоо, хувьдаа компьютер авч хэрэглэх нь маш өндөр өртөгтэй байлаа. Гэвч энэ нь бидний  алсын хараа биш байв, түүний дараах нэг том алхам бол зөвхөн компьютер тоног төхөөрөмжийн худалдаа бус өндөр технологийн систем интеграцчлалын шийдлүүдийг боловсруулах, нийлүүлэх явдал байлаа. Бүтэн 2 жил бэлтгэсний эцэст 1999 онд “Уулын Баяжуулах Эрдэнэт Үйлдвэр(УБЭҮ)-ийн Үйлдвэрлэлийн удирдлагын системийн автоматжуулалтыг гүйцэтгэх төсөл”-ийн тендерт ОХУ, Чех, Беларус зэрэг орнуудын компаниудтай өрсөлдөн, анхны том технологийн төсөл дээр ялалт байгуулж чадав. Энэ том төслийг эрсдэл багатайгаар, 1 жилийн дотор гүйцэтгэн өндөр үнэлгээтэй хүлээлгэн өгсөн нь залуу хамт олны хувьд урамшил авсан нөгөө талаас Монгол инженерүүдийн бие даан гүйцэтгэсэн түүхэн үйл явдал болов. Энэ үйл явдал дараа дараачийн СКАДА систем, Тетра Дижитал систем, ЦЕГ-ын Мото Турбо дижитал систем, Орон нутгийн дүрст хурлын систем, Иргэний нисэхийн агаарын хөдөлгөөн хянах мэдээллийн систем гэх мэт улс даяар хамарсан 100 гаруй төслийн эхлэл байлаа.
Мэдээллийн технологийн шилдгүүд Монголд
Мэдээллийн технологийн дэлхийн хэмжээний том брэндүүдийн албан ёсны дистрибьютер болно гэдэг бол тухайн байгууллагаас санхүү, хүний нөөц, туршлага, чадавх, мэргэжлийн стандарт, үйлчилгээний найдвартай байдал шаардсан зүйл. 2000 онд М-Си-Эс электроникс зах зээлээ мэдэрч, Монголын хэрэглэгчдэд хамгийн сайн тохирох DELL брэндийг нийлүүлэх албан ёсны эрхээ авснаар салбараа хөгжүүлэх, тэргүүлэгчээр байрших нөхцөл болсон юм. Өнөөдөр 20 жилийн дараа Ай Ти Зон компани дэлхийн шилдэг 50 гаруй брэндийн албан ёсны дистрибьютер, шилдэг бизнес түнш болон ажиллаж байна. Анхлан оруулж ирсэн DELL брэнд Монголын компьютерын зах зээлийн 70%, дараа нь CANON брэнд зургийн аппаратын зах зээлийн 60% ийг эзэлж, зах зээлд аль хэдийн танигдсан, хоногшсон брэнд болжээ.
Мэдээллийн технологийн үндэсний брэнд
Дэлхийн шилдэг хэд хэдэн брэнд Монголдоо оруулж ирсний дараа өөрсдөө шинэ технологи, компьютер үйлдвэрлэх “хүсэл” төрөв. Ингээд 2003 онд Марс, Венус, 2005 онд Афин компьютеруудыг зах зээлд гаргаж, боломжит хямд өртөгтэйгөөр хэрэглэгчиддээ хүргэв. “Бүх нийтийг компьютержуулах” хөтөлбөрийн хүрээнд Афин брэндийн компьютер нийтдээ 5500 ширхэг борлуулагдаж, борлуулалтын дээд хэмжээг тогтоож байлаа. Түүний дараагаар 2009 онд илүү өндөр хүчин чадалтай, хямд өртөгтэй брэнд гаргасан нь Mogul брэнд юм. Бүтээгдэхүүнийхээ шугамыг өргөсгөж, зөвхөн компьютер бус зөөврийн компьютер, Mogul LED,LCD TV, Mogul Sonor гар утас гэх зэрэг бүтээгдэхүүнүүд хэрэглэгчдийн гарт хүрч байна.
Энэ нь зүгээр нэг өндөр борлуулалт, нэр хүнд бус Монгол хүн, Монголын технологийн салбарыг хөгжүүлэх, боловсрол олгох, дэлхийн хөгжлөөс тусгаарлагдахгүй байх, бүтээгдэхүүний шугамаа экспортлож эхлэх гэсэн алсын хараатай ажил байсан билээ. Үүний хүрээнд Ай Ти Зоны инженерүүд Green ERP, Green Approval, Green Contract, CompassMate зэрэг системүүдийг бүтээн, хөгжүүлж ирлээ.
Хувийн компаниас хувийн компани гаргасан нь
Ай Ти Зоны түүх бол М-Си-Эс группийн стратегийн бодлоготой салшгүй холбоотой. М-Си-Эс группийн хувьд Анунгоо, Айриш зэрэг охин компаниуд нь бүгд салбартаа тэргүүлэгч компаниуд болон хөгжсөн. Группийн хувьд өөр өөрсдийн зах зээлдээ бат байршиж чадсан эдгээр компаниудаа хувьд нь гаргаж өөрийн дэд бүтэц, аж үйлдвэр, бүтээн байгуулалтын салбартаа төвлөрөхөөр шийдсэн билээ. 2013 оны 5 сарын 1-ний  өдөр М-Си-Эс электрониксийг менежментийн багт нь шилжүүлэх шийдвэр гаргаж, ямар ч цомхтгол, өөрчлөлтгүйгээр Ай Ти Зон ХХК нэртэйгээр тусдаа гарсан нь анхны тохиолдол байлаа.
Тэсрэлтийн цэг, хөгжлийн замнал
Мэдээллийн технологид суурилан хэрэглэгчдийнхээ амжилтыг тасралтгүй хурдасгах чин эрмэлзлээр жигүүрлэсэн Ай Ти Зон компани нь өнөөдөр Систем интеграцчлал, Програм хангамж, Компьютер тоног төхөөрөмжийн худалдаа,Мэдээлэл технологийн үйлчилгээ гэсэн 4 чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Түүнчлэн технологийн тусламжтайгаар уламжлалт бизнес загварт өөрчлөлтийг өрнүүлэх зорилгоор Mogul Service & Support, Mogul Consulting Service, Globe Smart Learning, Mogul Express Delivery гэсэн компаниудад технологийн хөрөнгө оруулагчаар амжилттай хамтран ажиллаж байна.
Бүтээгдэхүүн Үйлчилгээ
Мэдээллийн технологийн бүтээгдэхүүн импортлогчоос зохион бүтээгч, үйлдвэрлэгч, хөгжүүлэгч болсон Ай Ти Зон компани нь одоогоор компьютер тоног төхөөрөмж, мэдээллийн технологийн мэргэжлийн үйлчилгээ, шийдэл гэсэн гурван төрлийн бизнесийг зах зээлд хүргэж байна.
Бүтээгдэхүүн
Компьютер болон түүний дагалдах хэрэгслээс гадна бизнесийн байгууллагуудад илүү тохиромжтой хэвлэх хувилах төхөөрөмж, аюулгүй байдал, хяналтын төхөөрөмж, дата центерийн бүрдэл хэсэг, төхөөрөмжүүд, сервер, хадгалах төхөөрөмжүүд, BI Analytic, License буюу програм хангамжийн албан ёсны эрхүүдийг зах зээлд нийлүүлсээр байна.
Үйлчилгээ
Ай Ти Зон компани нь шууд хэрэглэгчдэд гэхээсээ илүүтэй байгууллагын зах зээлд голчлон үйл ажиллагаа эрхэлдэг. Байгууллага бүрд технологийн болон мэдээллийн технологийн цогц суурьлуулалт шаардлагатай болдог. Ай Ти Зон компани Мэдээллийн технологи, IT-ийн аутсорсинг, Аудит, Дата гэх мэт Мэргэжлийн инженерүүдийн зөвлөмж, Програм хангамж зохион бүтээх, суурьлуулах, Cloud Service, Outsourcing гэх мэт үйлчилгээг мэргэжлийн инженерүүдийн багийн хамт хүргэдэг.
Шийдэл
IT Solution буюу Технологийн шийдэл нь IT компаниас мэргэжлийн үйлчилгээ авах эхний алхам юм. Технологийн шийдэл нь зөвхөн тухайн салбарт, тухайн байгууллагын нөхцөл байдалд зориулан гаргасан Технологийн нэгдсэн шийдэл, гаргалгаа юм. Ай Ти Зон компани нь Мэдээллийн Аюулгүй байдал, Сүлжээ(Networking), Нэгдмэл дэд бүтэц(Converged Infrastructure), Барилгын технологи(Building Technology), Үйлдвэрийн автоматжуулалт(Industry Automation), Өгөгдөл хамгаалалт(Data Protection & Backup), Их өгөгдөл(Big Data), Анализ(Analytic) хийх шийдлүүдийг гаргадаг.
Хүмүүс
Ай Ти Зон компани бол Монголд буй томоохон IT компаниудын нэг. Нийт ажиллагсдын 70% нь мэргэжлийн инженерүүд, тэдний 35% нь Дэлхийн шилдэг инноваци, технологийн [DellEMC], [Canon, [HP], [Oracle], [Cisco Systems] гэх мэт компаниудаар тодорхойлогдсон инженерүүд байдаг. 2018 оны байдлаар компанийн дундаж наслалт нь 30, дунджаар ажилласан жил нь 8 байдаг. Нэг ёсны Ай Ти Зон компанийн хүмүүс хамгийн тогтвортой удаан ажилласаар байдаг.
Инженерүүдийн компанийн нэг онцлог бол Silicon Valley буюу Цахиурын хөндийн компаниуд шиг аль болох бүтээлч, эрч хүчтэй, ажиллах [уян хатан цаг] гэх мэт орчноор хангаж байж технологийн зөв шийдлүүдийг бүтээж чаддаг. Ай Ти Зончууд өөрсдийн ажлын онцлог, шаардлагаас хамааран уян хатан цагаар хүссэн газраасаа ажиллах боломжоор бүрэн хангагдсан байдаг.
Соёл
Ай Ти Зон компани залуу ажиллагсад ихэнх хувийг эзэлдэг тул маш олон төрлийн програм, хөтөлбөрүүдийг зохиож, урт хугацааны Employee Engagement буюу Хүмүүсээ хөгжүүлэх, хамтдаа дэвших зорилгтойггор ажилладаг. Тэдгээрийг заавал компанийн удирдлагаас албан ёсоор хийх бус "Бүтээмжийн Зөвлөл", "Соёл Урлагийн Зөвлөл" гэх мэт сайн дурын клубууд голчлон авч явдаг.
Mini MBA
Бизнесийн орчны өөрчлөлтөөс хамааран голчлон инженерүүд ажилладаг Ай Ти Зон компани инженерүүддээ Менежментийн мэдлэг, ойлголт өгөх зорилготойгоор ITZone Mini MBA хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж, [Санхүү Эдийн Засгийн Их Сургуультай] хамтран Магистрын хөтөлбөрт ажиллагсдаа хамруулдаг.
Охин Компаниуд
Ай Ти Зон компани мэдээллийн технологийн салбарт ажиллах боломжтой маш олон бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хүргэдэг. Сүүлийн 3 жилийн турш тэдгээр хоорондоо ялгаатай үйл ажиллагаа эрхэлдэг газар хэлтсүүдээ "Охин Компани" болгон тусдаа үйл ажиллагаа эрхэлдэг болгон гаргаж ирсэн. Түүнээс гадна технологийн компани гэдэг утгаараа нэлээдгүй хэдэн Start Up буюу гарааны бизнесүүдтэй хамтран өөртөө нэгтгэн охин компани болгон бүтээгдэхүүн үйлчилгээг нь хөгжүүлэн зах зээлд гаргаад байна.
Mogul Service & Support LLC
Ай Ти Зон компани нь мэргэжлийн засвар үйлчилгээ үзүүлэгч салбарт олон улсын стандартыг нэвтрүүлэх, хэрэглэгч байгууллага дээр гарах аливаа асуудлыг урьдчилан сэргийлж, мэргэжлийн туслалцаа үзүүлэх зорилгоор [Могул Сервис энд Саппорт] компанийг үүсгэн байгуулсан юм. Олон улсын IETL 4.0 үйлчилгээний стандартын дагуу мэргэжлийн туслалцаа үзүүлэгч тус компани нь нийт 40 гаруй сервисийн инженерийн багтай бөгөөд үйл ажиллагаандаа [[Canon Uniflow, Cloud Camera service , GPS mapping системүүдийг ашиглан хэрэглэгч дээр төхөөрөмжийн хэвийн ажиллагааг алсаас хянаж, урьдчилан сэргийлэх засвар үйлчилгээг сар бүр тогтмол үзүүлэн ажилладаг юм. Үйл ажиллагааны чиглэл: Мэдээллийн технологийн аутсорсинг үйлчилгээ
Үүсгэн байгуулагдсан хугацаа: 2015
Үүсгэн байгуулагч: Ай Ти Зон ХХК
Компаны нэр: [Могул Сервис энд Саппорт]
Mogul Consulting LLC
2010 он гарч Монгол оронд мэдээллийн технологийн 3-р эрин эхэлэхэд, программ хангамж, Software хөгжүүлэлтийн түүчээ болсон GREEN HRM программыг Ай Ти Зон-ы инженерүүд зохион бүтээсэн. Түүнээс хойш хүний нөөцийн менежментийн чиглэлээр хуримтлуулсан туршлагадаа үндэслэн GREEN HRM системийг нэвтрүүлэх, харилцагчиддаа системийг ашиглах талаар сургах, хүний нөөцийн мэргэжлийн зөвлөх үйлчилгээ бүхий аутсорсинг үйлчилгээ давхар үзүүлэх хүний нөөцийн бизнес нэгжийг үүсгэсэн юм. Тус нэгжийн зах зээлийн эрэлт хэрэгцээ их, хүний нөөцийн чиглэлийн мэргэжлийн үйлчилгээг аутсорсинг хийдэг туршлагатай болсон тул Могул Консалтинг Сервис компани байгуулах санаа төрөв. Ай Ти Зон компани нь тус төслийг инкубатортаа жил орчим бойжуулсан бөгөөд одоогоор 50 гаруй компаниудад хүний нөөцийн аутсорсинг, сонгон шалгаруулалтын үйлчилгээг хүргэн ажиллаж байна.
Үйл ажиллагааны чиглэл: Хүний нөөцийн мэдээллийн автоматжуулалт, хүний нөөцийн функцийн болон ажиллах хүчний аутсорсинг үйлчилгээ
Үүсгэн байгуулагч: Ай Ти Зон ХХК, Н.Жавхлан
Mogul Express LLC
Манай улсад зарагдаж буй технологийн төхөөрөмж, бүтээгдэхүүний дийлэнх нь импортын бүтээгдэхүүн, технологи ч бус өөр бусад дийлэнх бүтээгдэхүүнд импортоор орж ирж байна. Энэ бүхний ард ложистик, найдвартай тээвэрлэлт хийх эрэлт үүссэн байгааг харж болно. Борлуулалтаасаа илүү чухал асуудал нь хэрхэн, шуурхай, эвдрэл гэмтэлгүй тээвэрлэх, хадгалах, суурилуулалт тохиргоор богино хугацаанд мэргэжлийн түвшинд гүйцэтгэх байдаг. Өөрсдийн бараа бүтээгдэхүүнийг олон жилийн турш тээвэрлэж, угсарч, суурилуулж ирсэн туршлагатай ажилтнуудаа нэгтгэн Могул Экспресс компани болгон тусад нь гаргасан. Могул Экспресс нь 2016 онд Ай Ти Зон ХХК-ийн охин компани болон байгуулагдсан бөгөөд ложистик (агуулах, түгээлm), МХТ-ийн дэд бүтцийн мэргэжлийн суурилуулал, гаалийн бүрдүүлэлт, зэргийг багтаасан багц үйлчилгээг хэрэглэгчиддээ санал болгон ажилладаг.
Компанийн нэр: Могул экспресс
Үйл ажиллагааны чиглэл: Мэдээллийн технологийн технологийн дэд бүтэц суурилуулалт, ложистикийн үйлчилгээ
Үүсгэн байгуулагдсан хугацаа: 2016
Лорд
Ella Marija Lani Yelich-O'Connor буюу Элла Мария Лени Елик-О'Коннор нь (1996/11/7-нд төрсөн), Lorde (Лорд) хэмээх тайзны нэрээрээ уран бүтээл туурвидаг, Шинэ Зеланд гаралтай дуучин, дуу зохиогч, продьюсер билээ. Тэрбээр түлхүү поп, альтернатив, электропоп урсгалын хэв маягтай.
ITZone LLC
Digital Works
2013 онд Ай Ти Зон компанийн зохион бүтээсэн Green ERP буюу Байгууллагын нөөц төлөвлөлтийн цогц систем нь Ай Ти Зон компанийн дан ганц газар хэлтэс авч явахаас илүүтэй тусдаа компани авч явсан нь илүү стратегийн ач холбогдолтой байсан тул 2018 оноос эхлэн Digital Works LLC нэрийн дор үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. Шинээр гарч буй компани Green HRM, Green Finance, Green Archive, Green Contract, Green SCM гэх мэт програм хангамжуудаа Үүлэн системтэй холбон илүү олон байгууллагад хүргэн амжилттай ажиллаж байна. Ангилал:Монголын аж ахуйн нэгж Ангилал:1997 онд байгуулагдсан
Лорд
Лорд багаасаа л дуулах сонирхолтой байж, 13 настайгаасаа дуу бичиж эхэлсэн бөгөөд, анх 2012 онд "Royals" дуугаа цацсан нь дэлхий даяар хит болсон билээ. "Royals" дуу нь АНУ-ын Billboard Hot 100-ийг тэргүүлснээр Лорд тус чартыг тэргүүлсэн хамгийн залуу эмэгтэй дуучдын нэг болж байв. Тэрбээр 2013 онд анхны цомгоо Pure Heroine нэртэйгээр цацсан. Тухайн цомог нь чамлалтгүй амжилтыг үзүүлж, түүний нэрийг олонд танигдахад чухал нөлөө үзүүлсэн юм.
Ирэх жилдээ Лорд The Hunger Games киноны цомгийн ажилд оролцсоныг эс тооцвол 3 жил нам гүм байж байгаад, 2017 онд Melodrama цомгоороо хөгжмийн ертөнцөд эргэн ирсэн. Түүний хоёр дахь цомог нь нэлээдгүй амжилт үзүүлснээс гадна, цацагдсан даруйдаа л бүх цаг үеийн шилдэг цомгуудын нэгээр нэрлэгдэж эхэлсэн билээ.
Тэрбээр карьерынхаа туршид Grammy Awards, BRIT Awards зэрэг нийтдээ 50 гаруй шагнал хүртэж байсан ба 2013, 2014 онуудад Лорд Time сэтгүүлийн хамгийн нөлөө бүхий өсвөр настнуудын жагсаалтад багтаж байсан ба мөн 2014 онд Форбс сэтгүүлийн "30 Under 30" буюу "30-с дооших насны 30 алдартан"-ы нэгээр тодорч байв.
1996-2008: Бага нас
Тэрбээр 1996/11/7-нд Шинэ Зеланд улсад инженер Вик О'Коннор болон зохиолч Сониа Елик нарын хоёр дахь охин болон мэндэлжээ. 5 настайдаа Лорд жүжгийн дугуйланд явж, багаасаа л дуу хөгжим, шүлэг, уран зохиолд сонирхолтой байжээ. Лордын ээж, Сониа, зохиолч, яруу найрагч бөгөөд тэрбээр хэд хэдэн удаа өөрийнхөө дуу бичих чадварыг ээжтэйгээ ээжийгээ өөрийнх нь хамгийн том нөлөө үзүүлэгч хэмээн  Түүний ээж түүнд үргэлж ном авч өгдөг байсан талаар Лорд хэлэхдээ "Миний ээж миний үг зохиох чадварыг нээж өгсөн гэж би боддог. Учир нь тэр үргэлж надад олон төрлийн ном худалдаж авч өгч байсанд би талархдаг" хэмээн хэлж байжээ.