cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
കങ്കാരു
ഓസ്ട്രേലിയൽ ഏകദേശം 47 ജൈവവർഗ്ഗങ്ങളിലുള്ള സഞ്ചിമൃഗങ്ങളെയെല്ലാം പൊതുവായി കങ്കാരു എന്നു വിളിക്കുന്നു. മാക്രോപോഡിയ കുടുംബത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഇവയിൽ മിക്കതും കരയിൽ ജീവിക്കുന്നവയും സസ്യഭുക്കുകളും ആണ്‌. മിക്കവയും ഓസ്ട്രേലിയയിലെ‍ സമതലങ്ങളിൽ മേയുന്നു. സാധാരണയായി ഇവയ്ക്ക് നീണ്ട ശക്തമായ പിൻകാലുകളും പാദങ്ങളും കീഴറ്റം തടിച്ച നീണ്ട ഒരു വാലും ഉണ്ട്. പിൻ‌കാലുകൾ ഇവയെ സ്വയം പ്രതിരോധത്തിനും നീണ്ട ചാട്ടത്തിനും സഹായിക്കുന്നു. വാൽ സമതുലിതാവസ്ഥയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ചെറിയ തലയും വലിയ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ചെവികളും ഉള്ള ഇവയുടെ രോമം മൃദുലവും കമ്പിളി പോലെയുള്ളതുമാണ്‌.
പെൺകാംഗരൂകൾക്ക് ഓരോ വർഷത്തിലും ഓരോ കാംഗരൂ കുഞ്ഞ് (ജോയ്) ജനിക്കുന്നു. ആറു മാസക്കാലം കാംഗരൂ കുഞ്ഞ് അമ്മയുടെ വയറ്റിൽ ഉള്ള സഞ്ചിയിൽ കിടന്ന് മുലകുടിച്ച് വളരുന്നു. പിന്നീട് പലപ്പോഴും പുറത്തിറങ്ങുകയും, ഈ സഞ്ചിയിൽ കയറി സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നരയൻ കാംഗരൂവാണ്‌ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഇനം. ഇതിനു മുപ്പത് അടിയിൽ (9 മീറ്റർ) കൂടുതൽ ചാടാൻ കഴിയും. ചുവപ്പ് കാംഗരൂവാണ് ഏറ്റവും വലിയ ഇനം.
മാംസത്തിനും തോലിനും വേണ്ടി കൊല്ലപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടും കന്നുകാലികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ആഹാരത്തിനായി മത്സരിക്കേണ്ടതുകൊണ്ടും ചില ഇനം കാംഗരൂകളുടെ അംഗസംഖ്യ കഴിഞ്ഞ ഏതാനും ദശാബ്ദങ്ങളായി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. എങ്കിലും എല്ലാ ഇനങ്ങളും ചേർന്നാൽ ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ ഇവയുടെ എണ്ണം ജനസംഖ്യയേക്കാൾ ഏകദേശം രണ്ടിരട്ടിയുണ്ട്.
അവലംബം
https://www.dcceew.gov.au/environment/wildlife-trade/natives/wild-harvest/kangaroo-wallaby-statistics/kangaroo-population
വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയയിലെ സഞ്ചിമൃഗങ്ങൾ
മയക്കുമരുന്ന് കടത്തിന് വധശിക്ഷ
മലേഷ്യ, സിങ്കപ്പൂർ തുടങ്ങിയ ചില രാജ്യങ്ങളിൽ നിയമവിരുദ്ധമായി മയക്കുമരുന്നുകൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്യുകയോ കയറ്റുമതി ചെയ്യുകയോ കൈവശം വയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് വധശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്ന കുറ്റമാണ്.
ചക്കമരോ ചവിണിമരോ
കേരളത്തിലെ കുട്ടികളുടെ പഴയകളി, പ്രധാനമായും മലബാറിൽ ആയിരുന്നു ഈ കളി കളിച്ചിരുന്നത്.
കളിയുടെ രീതി
മൂന്നും നാലും കുട്ടികൾ ഒന്നിച്ചിരുന്ന് ഒരു കൈയുടെ മീതെ മറ്റൊരു കൈ എന്ന നിലയിൽ പുറം കൈയിൽ നുള്ളിപ്പിടിച്ച് “ചക്ക മരോ, ചവിണി മരോ..ചമിണിയൻ കണ്ണന്റെ ഓളു മരോ..ചട്ടീം കോലും ഡും,..”എന്ന് കൂട്ടായി ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് നുള്ളിപ്പിടിച്ച കൈകൾ ഒന്നിച്ച് വട്ടം ചുറ്റും.ഇതിനിടെ കൈ ഇളകി പോയാൽ അയാളെ ഒഴിവാക്കും.ഇതാണ് ഈ കളിയുടെ രീതി.കൊച്ചു കുട്ടികളുടെ കളിയാണിത്
വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ നാടൻകളികൾ
സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം
സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലോകവ്യാപകമായ ആഘോഷമാണ് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം. വീട്, വിദ്യാഭ്യാസം, വാണിജ്യം, ഭരണനിർവ്വഹണം തുടങ്ങി എല്ലാമേലകളിലും നിലവാരമുള്ള സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ ഗുണഫലങ്ങളെപ്പറ്റിയും നന്മയെപ്പറ്റിയും ലോകജനതയെ ബോധവൽക്കരിക്കുകയാണ് ഈ ദിനാചരണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.
സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഫ്രീഡം ഇന്റർനാഷണൽ എന്ന ലാഭരഹിത സംഘടനയാണ് ലോകമെമ്പാടും  നടക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനാഘോഷങ്ങളുടെ (SFD) ചുക്കാൻ പിടിക്കുന്നത്. ഈ സംഘടന സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സ്വാതന്ത്ര്യദിനാഘോഷങ്ങൾക്കാവശ്യമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും അത് നടത്തുന്നതിനുള്ള പിന്തുണയും വിവിധ സംഘടനകളുടെ ഏകോപനവും നടത്തുന്നു. എന്നാൽ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ അനവധി സന്നദ്ധസംഘടനകളും പ്രസ്ഥാനങ്ങളും അവരവരുടെ നിലയിൽ പ്രാദേശിക സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ദിനാചരണങ്ങൾ അതത് സമൂഹങ്ങളിൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്നുമുണ്ട്. 2004 -ൽ ആദ്യമായി സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ ആഗസ്റ്റ് 28 നാണ് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം ആഘോഷിച്ചതെങ്കിലും 2006 മുതൽ എല്ലാവർഷവും സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിലെ 3-ആം ശനിയാഴ്ചയാണ് ഇത് ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്.
സ്വതന്ത്രമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനും സൃഷ്ടിക്കാനും പങ്കുവെയ്ക്കാനും കഴിയുന്ന, പങ്കാളിത്താധിഷ്ഠിതവും സുതാര്യവും നിലനിൽക്കുന്നതുമായ ഒരു ഡിജിറ്റൽ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി ജനങ്ങളെ ശാക്തീകരിക്കുക എന്നതാണ് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഫ്രീഡം ഇന്റർനാഷലിന്റെ ഉദ്ദേശം.
സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സ്വാതന്ത്ര്യം
നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന സോഫ്റ്റ്‌വെയർ നമുക്ക് നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നതാണോ അതോ അത് നമ്മെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണോ എന്നതിനെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ നിർവ്വചിക്കുന്നത്.പ്രധാനമായും താഴെ പറയുന്നവയാണ് അവ :
എന്നിവയാണ് സ്വതന്ത്ര സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സമിതിയുടെ സ്ഥാപകനായ റിച്ചാർഡ് സ്റ്റാൾമാന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരമുള്ള സോഫ്റ്റ്‌വെയർ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ.
യുഗാണ്ട
യുഗാണ്ട (Uganda) കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലെ ഒരു രാജ്യമാണ്. കിഴക്ക് കെനിയ, പടിഞ്ഞാറ് കോംഗോ, വടക്ക് സുഡാൻ, തെക്ക് ടാൻസാനിയ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് റുവാണ്ട എന്നിവയാണ് അയൽ രാജ്യങ്ങൾ. പരമ്പരാഗതമായ ബുഗാണ്ട രാജവംശത്തിൽ നിന്നാണ് ഉഗാണ്ട എന്ന പേരു വന്നിരിക്കുന്നത്.
കോമൺ‌‌വെൽത്ത് രാഷ്ട്രങ്ങളിൽ പെടുന്ന ഉഗാണ്ട 1962 ലാണ് സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രാപിച്ചത്. പാൻ ആഫ്രിക്കൻ പ്രസ്ഥാനം, ആഫ്രിക്കൻ ഐക്യദാർഢ്യസമിതി (Organization for African Unity) എന്നീ സംഘടനകളിൽ സജീവാംഗത്വം പുലർത്തുന്ന ഈ രാജ്യം കെനിയ, ടാൻസാനിയ എന്നീ രാജ്യങ്ങളുമായിച്ചേർന്ന് ഈസ്റ്റാഫ്രിക്കൻ കമ്യൂണിറ്റി എന്ന വാണിജ്യസഖ്യവും സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. വ്യവസായവത്കരണത്തിലൂടെ സാമ്പത്തിക സുസ്ഥിരത നേടുവാനുള്ള തീവ്രമായ ശ്രമം സ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തിക്കു ശേഷം നടന്നുപോന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഇക്കാര്യത്തിൽ വേണ്ടത്ര വിജയിച്ചിട്ടില്ല. സമ്പദ്‌‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും കാർഷിക വിഭവങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് കാപ്പി, പരുത്തി എന്നീ നാണ്യവിളകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ലോകവിപണിൽ ഈ ഉത്പന്നങ്ങൾക്കുണ്ടാവുന്ന വിലമാറ്റത്തിന് ആനുപാതികമായി ഉഗാണ്ടയുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയിലും ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളുണ്ടാകാറുണ്ട്.
ഭൂപ്രകൃതി
മധ്യ ആഫ്രിക്കാ പീഠഭൂമിയുടെ ഭാഗമായി തെക്കുനിന്നും വടക്കോട്ടു ക്രമേണ ചരിഞ്ഞിറങ്ങുന്ന ഒരു ഉന്നതതടമാണ് ഉഗാണ്ട. തെക്കരികിൽ 1,500 മീറ്ററും വടക്ക് 900 മീറ്ററുമാണ് ശരാശരി ഉയരം. രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തികളിൽ ഉയരംകൂടിയ പർ‌‌വതങ്ങളും താഴ്വരകളും ഉണ്ട്. ഉഗാണ്ടയുടെ പടിഞ്ഞാറെ അതിർത്തി നിർണയിക്കുന്നത് വിരുംഗ, റുവൻസോറി എന്നീ പർ‌‌വതങ്ങളും ഭാഗികമായി ആഫ്രിക്കയിലെ പ്രസിദ്ധമായ ഗ്രേറ്റ് റിഫ്റ്റ് വാലി (ഭ്രംശ താഴ്വര) യും ആണ്. ഉഗാണ്ടയ്ക്കുള്ളിൽ വിരുംഗാപർ‌‌വതത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന കൊടുമുടി മുഹാവുര (4,127 മീ.) ആണ്; ഉഗാണ്ടാ, സയർ, റുവാണ്ട എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ അതിർത്തികൾ കൂട്ടിമുട്ടുന്നിടത്ത് സബീനിയോ എന്ന മറ്റൊരു കൊടുമുടിയുമുണ്ട്. വിരും‌‌ഗാ പർ‌‌വതത്തിനു വടക്കാണ് റൂവൻസോറി. ഈ പർ‌‌വതനിരകൾക്കിടയ്ക്ക് എഡ്‌‌വേഡ്, ജോർജ് എന്നീ തടാകങ്ങൾ കിടക്കുന്നു. റൂവൻസോറിയിലെ മാഗരീതാ കൊടുമുടിയുടെ ഉയരം 5,109 മീ. ആണ്. ഈ പർ‌‌വതനിരയ്ക്കും വടക്കുള്ള ഉഗണ്ടാ അതിർത്തി റിഫ്റ്റ്വാലിയിലൂടെയാണ് നീളുന്നത്; ആൽബർട്ട് തടാകവും, ആൽബർട്ട്നൈൽ നദിയും ഈ ഭാഗത്താണ്. ഉഗാണ്ടയുടെ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് അഗ്നിപർ‌‌വതങ്ങളുടെ ഒരു ശൃഖല കാണപ്പെടുന്നു; സൂലിയ (2,148 മീ.), മൊരുൻ‌‌ഗോൾ (2,750 മീ.), മൊറോതോ (3,083 മീ.), കാദാം (3,071 മീ.), എൽഗൺ (4,321 മീ.) എന്നിവ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ പെട്ട പർ‌‌വതങ്ങളാണ്. ഇവ ഒട്ടുമുക്കാലും നിദ്രിത (dormant) അവസ്ഥയിലാണ്. റിഫ്റ്റ്വാലിയുടെ ഒരു ശാഖ ഈ പർ‌‌വതങ്ങളുടെ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും അരികുകളിലൂടെ നീളുന്നു; വിക്റ്റോറിയാ തടാകം ഈ ശാഖയിലാണ്. ഉഗാണ്ടായുടെ സുഡാനുമായുള്ള അതിർത്തി നിർണയിക്കുന്നത് ഇമാതോങ് (1,830 മീ.) പർ‌‌വതങ്ങളാണ്.
ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ ഹിന്ദു പുനരുജ്ജീവനവാദം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന നിരവധി സമകാലിക ഗ്രൂപ്പുകൾ മതപരമോ ആത്മീയമോ സാമൂഹിക അർത്ഥത്തിലോ ഹിന്ദുമതത്തിലേക്ക് പുനരുജ്ജീവനവും പരിഷ്കരണവും അവതരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ബംഗാളി നവോത്ഥാനകാലത്താണ് ഈ മുന്നേറ്റങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്.
മതപരമായ വശം പ്രധാനമായും വേദാന്ത പാരമ്പര്യത്തെയും ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ നിഗൂഢ വ്യാഖ്യാനങ്ങളെയും (" നവ-വേദാന്ത ") ഊന്നിപ്പറയുന്നു, കൂടാതെ ഇവയുടെ സാമൂഹ്യ വശം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ഘടകമായിരുന്നു എന്നതാണ്, ആത്യന്തികമായി റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ സമൂഹത്തിലെ ഒരു "ഹിന്ദു" സ്വഭാവം ലക്ഷ്യമിട്ട് ആണ് ഇവ പ്രവർത്തിച്ചത്.
ചരിത്രം
പതിനേട്ടാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ കോളനിവൽക്കരണം ഇന്ത്യയിൽ നിലവിൽ വന്നു. മുസ്ലിം മേധാവിത്വത്തിൽ നിന്നും വെത്യസ്തമായി അത് ഭാരതജനതയെ വളരെ സ്വാധീനിച്ചു. പാശ്ചാത്യസംസ്കാരവും സമൂഹത്തിനുമേൽ അതിന്റെ സ്വാധീനവും ഒരു വശത്ത്. ഹിന്ദു സമൂഹത്തിലെ ജാതിവ്യവസ്ഥ, തൊട്ടുകൂടായ്മ, പോലുള്ള ദുരാചാരങ്ങളുടെയും അസന്തുലിതാവസ്ഥയേയും തുറന്നുകാട്ടിക്കൊണ്ട് ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാർ നടത്തുന്ന മത പരിവർത്തനം മറ്റൊരു വശത്ത്. ഇത് ഹിന്ദു സമൂഹങ്ങളുടെ കണ്ണു തുറപ്പിച്ചു.
യുഗാണ്ട
കാലാവസ്ഥ
thumb|left|200px|കദം കൊടുമുടി ഉഗാണ്ട. തെക്കെ ഉഗാണ്ടയിലൂടെയാണ് ഭൂമധ്യരേഖ കടന്നു പോകുന്നത്. എന്നാൽ സമുദ്രനിരപ്പിൽനിന്നുള്ള ഉയരക്കൂടുതലും തടാകങ്ങൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ആർദ്രോഷ്ണ വ്യതിയാനങ്ങളും കാലാവസ്ഥയിൽ സമീകരണം ഏർപ്പെടുത്തുന്നു. ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയാണ് പൊതുവെ അനുഭവപ്പെടുന്നത്. താപനിലയിലെ വർഷിക വെത്യാസം വളരെകുറവണ്. ദിനരാത്രങ്ങളുടെ ദൈർഘ്യത്തിലും പറയത്തക്ക ഏറ്റകുറച്ചിലുകൾ ഉണ്ടാകുന്നില്ല. രാജ്യത്തിന്റെ മിക്ക ഭാഗങ്ങളിലും സാമാന്യമായ മഴ ലഭിക്കുന്നു. വടക്കു കിഴക്കരികിലാണ് മഴ ഏറ്റവും കുറവ് (38 സെ. മീ.). വിക്റ്റോറിയാ തടാകത്തിലെ ദ്വീപുകളിൽ ശരാശരി വർഷപാതം 200 സെ. മീ. ആണ്. ഉഗാണ്ടയുടെ വടക്കേ പകുതിയിൽ ഏപ്രിൽ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെ മഴക്കാലവും നവംബർ മുതൽ മാർച്ചുവരെ വരണ്ട കാലവും ആണ്. തെക്കൻ ഉഗാണ്ടയിൽ ഏപ്രിൽ - മേയ്, ഒക്ടോബർ - നവംബർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു മഴക്കാലങ്ങളും അവയ്ക്കിടയ്ക്കുള്ള വരണ്ട കാലങ്ങളുമാണുള്ളത്; എന്നാൽ വരൾച്ചയുടെ കാലത്തുപോലും ഇടയ്ക്കിടെ ഇടിമഴ പെയ്യാറുണ്ട്.
സസ്യജാലം
ഇരുമ്പ്, അലൂമിനിയം എന്നീ ധാതുക്കളുടെ അംശം അടങ്ങിയ ഫെറലൈറ്റ് മണ്ണാണു പൊതുവേ ഉള്ളത്. എന്നാൽ ചതുപ്പു പ്രദേശങ്ങളിൽ, വിശിഷ്യാ കായലോരങ്ങളിൽ ചെളിപരുവത്തിലുള്ള കളിമണ്ണും കാണപ്പെടുന്നു. പൊതുവേ ഫലപുഷ്ടിയുള്ള മണ്ണാണ്; വടക്കരികിലേക്കു നിങ്ങുന്തോറും മണ്ണിന്റെ ഉർ‌‌വരത കുറഞ്ഞുവരുന്നു.
ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിൽ മഹാത്മാഗാന്ധി, വിനോബ ഭാവേ, ബാബ ആംതെ, പ്രഭാത് രഞ്ജൻ സർക്കാർ എന്നിവരാണ് പ്രധാനം. ഹിന്ദു പാരിസ്ഥിതിക ആശയങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വനഭൂമികളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി സുന്ദർലാൽ ബാഹുഗുന ചിപ്കോ പ്രസ്ഥാനം സൃഷ്ടിച്ചു.
യുഗാണ്ട
ജന്തുജാലം
ഉഗാണ്ടയിലെ വനപ്രദേശങ്ങളിൽ സിംഹം, പുലി എന്നിവ ധാരാളമായി ഉണ്ട്. നദികളും തടാകങ്ങളും നീർക്കുതിര, ചീങ്കണ്ണി എന്നിവയുടെ വിഹാരരംഗങ്ങളാണ്. ആന, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയും ഉഗാണ്ടാകോബ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരിനം കലമാനും വടക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിൽ സുലഭമാണ്; കറുത്തതും വെളുത്തതുമായ കാണ്ടാമൃഗങ്ങളും ജിറാഫും വടക്കുഭാഗത്തുള്ള വനങ്ങളിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു. വരയൻ‌‌കുതിര പലയിനം ഹരിണവർഗങ്ങൾ, കാട്ടാട് എന്നിവ വടക്കുകിഴക്ക് ഭാഗത്തെ വനങ്ങളിൽ ധാരാളമായുണ്ട്. ഉഗാണ്ടയിലെ നദികളും തടാകങ്ങളും പൊതുവേ മത്സ്യസമൃദ്ധമാണ്. വിനാശകാരികളായ ക്ഷുദ്ര കീടങ്ങളുടെ ബാഹുല്യം ഉഗണ്ടയുടെ ശാപമായി തുടരുന്നു. അനേകലക്ഷം ച. കി. മീ. പുൽമേടുകൾ ഉറക്ക രോഗ(Trypanosomiasis ) വാഹി   ആയ സി-സി ( Tsetse ) ഈച്ചകളുടെ ബാധ മൂലം കന്നുകാലി വളർത്തലിനു പ്രയോജനപ്പെടുന്നില്ല. 1,500 മീ. - ൽ താഴെ ഉയരമുള്ള ഏതു പ്രദേശവും മലേറിയാവാഹികളായ അനോഫിലിസ് ഗംബിയെൻസി കൊതുകുകളുടെ ആക്രമണത്തിനു വിധേയമാണ്.
ഉഗാണ്ടയിൽ ധാരാളമായുള്ള വന്യമൃഗ സം‌‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ വൈവിധ്യമാർന്ന നിരധിയിനം ജന്തുവർഗങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ്. വിക്റ്റോറിയാ നൈലിന്റെ ഇരു കരകളിലുമായി കിടക്കുന്ന കബറീഗ, റൂവൻസോറി, കിഡെപ്പോ മൃഗസം‌‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ എടുത്തു പറയാവുന്നവയാണ്.
ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
12-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ കർണാടകയിലെ കല്യാണിയിലെ അനുഭവ മണ്ഡപത്തിൽ ബസവണ്ണ നയിച്ച ലിംഗായത്ത് പ്രസ്ഥാനമാണ് ജാതിവ്യവസ്ഥയെ തകർക്കുന്നതിലും താഴേക്കിടയിലുള്ളവരെ പഠിപ്പിക്കുന്നതിലും പ്രധാന മുന്നേറ്റം. അതിൽ ജനങ്ങൾക്ക്അ ധികം ബന്ധമില്ലാത്ഥ വേദങ്ങളെ തള്ളി സമാന്തരമായ വചനങ്ങൾ  സമാഹരിച്ചു.
യുഗാണ്ട
ധാതുസമ്പത്ത്
ചെമ്പ്, തകരം, ടങ്സ്റ്റൺ‍, വൈഡൂര്യം മുതലായ ധാതുക്കളുടെ സമ്പന്നനിക്ഷേപങ്ങൾ ഉഗാണ്ടയിൽ അവസ്ഥിതമായിരിക്കുന്നു. റൂവൻസോറി നിരകളുടെ കിഴക്കേച്ചരിവിലുള്ള കീലെംബേയിൽ നിന്ന് ചെമ്പയിര് വൻ‌‌തോതിൽ ലഭിച്ചുവരുന്നു; മരു ധാതുക്കളും ഖനനവിധേയമായിട്ടുണ്ട്. ഉപ്പ്, കളിമണ്ണ്, വാസ്തുശിലകൾ എന്നിവയും സുലഭമാണ്. ഇരുമ്പു നിക്ഷേപങ്ങൾക്കുള്ള സാധ്യത ഉണ്ടെങ്കിലും കൽക്കരി തീരെ ഇല്ലെന്നുതന്നെ പറയാം. ബിസ്മഥ്, സ്വർണ്ണം, അഭ്രം, ഫോസ്ഫേറ്റ് എന്നീ ധാതുക്കളും കണ്ടെതിയിട്ടുണ്ട്. ഖനനവരുമാനത്തിന്റെ മുക്കാൽ പങ്കും ചെമ്പുഖനികളിൽ നിന്നാണ്.
ബാംബി
വാൾട്ട് ഡിസ്നി 1942-ലെ ഒരു ഇംഗ്ലിഷ് അനിമേറ്റഡ് ചലച്ചിത്രമാണ് ബാംബി.
യുഗാണ്ട
ജനവിതരണം
ജനവാസം താരതമ്യേന കുറവാണ്; ശരാശരി ജനസാന്ദ്രത ച. കി. മീറ്ററിന് 51 എന്ന നിരക്കിലാണ്. ജനവിതരണം സന്തുലിതമല്ല; വിജനമായ പ്രദേശങ്ങൾ കുറവല്ല. ബുഗിഷു, ബുക്കേഡി എന്നീ കിഴക്കൻ ജില്ലകളിലും തെ. പ. ജില്ലയായ കിഗേഷിയിലുമാണ് ജനവാസം അധികമായുള്ളത്. വിക്റ്റോറിയാ തടകതീരത്തെ ബുഗാണ്ട, ബുസോഗ എന്നീ ജില്ലകളും താരതമ്യേന ജനനിബിഡമാണ്. രാജ്യത്തെ പ്രധാന നഗരങ്ങളെല്ലാം ഈ ഭാഗത്താണ് ജനസംഖ്യ 1,01,27,000.
ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
ബ്രഹ്മ സമാജ്
രാജാ റാം മോഹൻ റോയ് 1828 ൽ കൊൽക്കത്തയിൽ സ്ഥാപിച്ച ഒരു സാമൂഹിക, മത പ്രസ്ഥാനമാണ് ബ്രഹ്മ സമാജ്. അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മ സമാജ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഫലമായി 1850 ൽ രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ പിതാവ് ദേബേന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ സ്ഥാപിച്ച ബ്രഹ്മമതം -
ആര്യ സമാജ്
1875 ൽ ബോംബെയിൽ സ്വാമി ദയാനന്ദ സ്ഥാപിച്ച ഏകദൈവ ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനമാണ് ആര്യ സമാജ്. വേദങ്ങളുടെ തെറ്റായ അധികാരത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന സന്ന്യാസി ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. ആര്യസമാജത്തിലെ അംഗങ്ങൾ ഒരു ദൈവത്തിൽ വിശ്വസിക്കുകയും വിഗ്രഹാരാധന നിരസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദയാനന്ദിന്റെ വേദങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനം സവിശേഷവും സമൂലവുമായിരുന്നു; ഉദാഹരണത്തിന്, വേദങ്ങൾ ഏകദൈവ വിശ്വാസത്തെ വാദിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു. തത്ത്വമീമാംസയുടെ ആത്മാവു പഠിപ്പിക്കാൻ കാരണം, വേദങ്ങൾ വിഗ്രഹരാധനക്കു അനുകൂലമായി ഏതെങ്കിലും പരാമർശം ഉൾക്കൊള്ളുന്നില്ല എന്ന്ഊ ന്നിപ്പറഞ്ഞു  പ്രാധാന്യം കർമ്മ ആൻഡ് പുനരവതാരം, ആശയങ്ങൾ ബ്രഹ്മചര്യം ഉം സംന്യാസ ( ത്യജിക്കൽ ). സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ദൈവം തന്റെ യഥാർത്ഥ വാക്ക് വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാൽ വേദമാണ് ഏക സത്യഗ്രന്ഥമെന്ന് ദയാനന്ദ അവകാശപ്പെട്ടു (അല്ലാത്തപക്ഷം ഇന്നത്തെ വിവിധ മതങ്ങളുടെ ആരംഭം വരെ നിരവധി മനുഷ്യ തലമുറകളുടെ യഥാർത്ഥ അറിവ് നഷ്ടപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് അവൻ അപൂർണ്ണനാകും), തീർച്ചയായും, വിവേചനപരമോ പാരമ്പര്യപരമോ ആയ ജാതിവ്യവസ്ഥയിൽ അതിൽ സ്ഥാനമില്ല.
യുഗാണ്ട
ജനവിതരണം
വർദ്ധിച്ച് ജനനിരക്കും ക്രമമായി കുറഞ്ഞുവരുന്ന മരണനിരക്കും ജനപ്പെരുപ്പത്തിനു വഴിയൊരുക്കുന്നു. റുവണ്ട, ബുറുണ്ടി, കെനിയ, സുഡാൻ എന്നീ അയൽ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വമ്പിച്ച കുടിയേറ്റവും ജനസംഖ്യാ വർദ്ധനവിനു കാരണമായിട്ടുണ്ട്. 1965 - 72 കാലഘട്ടത്തിൽ ഉഗാണ്ടാനിവാസികളായ ഏഷ്യൻ വംശജരെ കുടിയൊഴിപ്പിച്ചിട്ടും, വാർഷിക വർദ്ധനവ് 3% ആയി തുടരുന്നു.
ബാംബി
അവലംബം
വർഗ്ഗം:അനിമേഷനുകൾ വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് ചലച്ചിത്രങ്ങൾ വർഗ്ഗം:1942-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ
ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
ആര്യ സമാജ്
വേദങ്ങളുടെ അധികാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സാർവത്രിക ഘടനയാണ് ഇത് ലക്ഷ്യമിട്ടത്. 'ലോകത്തെ മുഴുവൻ ആര്യനാക്കാനാണ്' താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്ന് ദയാനന്ദ പ്രസ്താവിച്ചു, അതായത് വേദങ്ങളുടെ സാർവത്രികതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മിഷനറി ഹിന്ദുമതം വികസിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതിനായി ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ആര്യ സമാജ് ഇസ്ലാമിലേക്കും ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്കും പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ട ആളുകളിലേക്ക് ഹിന്ദുമതം തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നതിനും സ്കൂളുകളും മിഷനറി സംഘടനകളും സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്ത് അതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി ശുദ്ധി പ്രസ്ഥാനം ആരംഭിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു തന്റെ പുസ്തകമായ ദി ഡിസ്കവറി ഓഫ് ഇന്ത്യ ആര്യ സമാജിനെ ഹിന്ദുമതത്തിൽ മതപരിവർത്തനം അവതരിപ്പിച്ചതിൽ ബഹുമാനിക്കുന്നു
യുഗാണ്ട
വർഗങ്ങൾ
thumb|left|140px|ഒരു ഉഗാണ്ടൻ വനിത ബന്തു, നിലോട്ടിക് എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിൽപ്പെട്ട ഗോത്രങ്ങളാണ് തദ്ദേശീയരിൽ ഭൂരിഭാഗവും. നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള സഹവർത്തിത്വം സങ്കരസ്വഭാവത്തിനു കാരണമായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വ്യതിരിക്തങ്ങളായ വർഗ സവിശേഷതൾ ഇന്നും പ്രകടമാണ്. ബന്തു വിഭാഗത്തിലെ ഗണ്ടാഗോത്രക്കാരാണ് അംഗസംഖ്യയിൽ മുന്നിട്ടു നിൽക്കുന്നത്. സോഗ, ന്യോറോ, എൻ‌‌കോൾ, ടോറോ, കീഗ, ഗിസു, ഗിവെരേ, നിയോൾ എന്നിവയാണ് ഇതര ബന്തുഗോത്രങ്ങൾ. നിലോട്ടിക് വിഭാഗക്കാരിൽ അച്ചോളി, ലാങ്ഗോ, കാരമോജോങ്, ഇടീസോ, മാഡി, കക്ക്‌‌വ എന്നീ ഗോത്രങ്ങൾക്കാണു ഗണ്യമായ പ്രാതിനിധ്യമുള്ളത്. ഭാഷ, ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ, പാരമ്പര്യക്രമങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിഷ്കർത്താ പൂർ‌‌വമുള്ള വൈവിധ്യം പുലർത്തിപ്പോരുന്നതുമൂലം വിവിധ ഭാഗങ്ങളെ വേർതിരിച്ചറിയുന്നതിനു ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാവുന്നില്ല.
ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
ആര്യ സമാജ്
ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ശാഖകളുള്ള സമാജിന് ഗയാന, ട്രിനിഡാഡ്, ടൊബാഗോ, സുരിനാം, കരീബിയൻ, നെതർലാന്റ്സ്, യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം, യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജരുടെ ഇടയിൽ ഗണ്യമായ അനുയായികളുണ്ട്.
യുഗാണ്ട
വർഗങ്ങൾ
19 - ം ശതകത്തിന്റെ അന്ത്യത്തോടെയാണ് യൂറൊപ്യൻമാർ ഉഗാണ്ട അധിനിവേശിച്ചത്. അതിനുമുമ്പ് ബന്തുജനത മുഖ്യമായും കാർഷികവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു ജിവിച്ചു പോരുകയായിരുന്നു. തെ. പ. ഉഗാണ്ടയിൽ ഹിമ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇടയവർഗക്കാരും ആധിപത്യം പുലർത്തിയിരുന്നു. ഉഗാണ്ടയുടെ വടക്കും വ. കിഴക്കും ഭാഗങ്ങളിൽ അധികാരം സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന ബുന്‌‌യാരോകൾ കൃഷിയും കാലിവളർത്തലും ഉപജീവന മാർഗങ്ങളായി സ്വീകരിച്ചിരുന്നു.
ഹിന്ദു പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
നിയോവേദാന്ത
പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും നവ ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ (നവ-വേദാന്ത എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) വികാസത്തിലെ കേന്ദ്ര വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു സ്വാമി വിവേകാനന്ദൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദർശങ്ങളും വാക്കുകളും നിരവധി ഇന്ത്യക്കാർക്കും ഇന്ത്യക്കാർ അല്ലാത്തവർക്കും ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഹിന്ദുക്കൾക്കും പ്രചോദനമായി. രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ, ഗാന്ധി, സുഭാഷ് ബോസ്, സത്യേന്ദ്രനാഥ് ബോസ്, മേഘ് നാദ് സാഹ, സിസ്റ്റർ നിവേദിത എന്നിവരടങ്ങുന്ന പ്രമുഖരെ സ്വാധീനിച്ചു.
ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്ത്
ഇന്തോനേഷ്യയിൽ നിരവധി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ജാവ, സുമാത്ര, കലിമന്തൻ, സുലവേസി എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഹിന്ദുമതത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്നതിനെ അനുകൂലിക്കുന്നു. ആഗാമ ഹിന്ദു ധർമ്മം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബാലിനീസ് ഹിന്ദുമതം സമീപ വർഷങ്ങളിൽ വലിയ പുനരുജ്ജീവനത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ശ്രീ പ്രഭാത് രഞ്ജൻ സർക്കാർ ( ആനന്ദ മാർഗ്ഗത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ) ) സംഗീതത്റ്റിൽ ഒരു പുതിയ നവോത്ഥാന ആരംഭിച്ചു.
പടിഞ്ഞാറിന്റെ സ്വാധീനം
ഹിന്ദു പാരമ്പര്യങ്ങളും പാശ്ചാത്യ മതത്തെ സ്വാധീനിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഹിന്ദു ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ ആദ്യ വിവർത്തനങ്ങൾ പടിഞ്ഞാറ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ആർതർ ഷോപെൻ‌ഹോവർ പോലുള്ള പാശ്ചാത്യ തത്ത്വചിന്തകർക്ക് പ്രചോദനമായി. ഹെലേന ബ്ലവത്സ്കി 1879 ൽ ഇന്ത്യയെ മാറ്റി, അവളുടെ തിയോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റി, 1875-ൽ ന്യൂയോർക്കിൽ സ്ഥാപിച്ചത് അവളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ ഹിന്ദു യോഗാത്മകതയിലേയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടു
ഇതും കാണുക
Organisations
Notable personalities
ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ
വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു സംഘടനകൾ വർഗ്ഗം:പുരോഗമന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations
യുഗാണ്ട
വർഗങ്ങൾ
തദ്ദേശീയ ജനതയിലെ 6% അയൽ രാജ്യങ്ങലിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റക്കാരാണ്. അടുത്തകാലത്ത് ഒഴിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിനുമുമ്പ് ഏഷ്യൻ വംശജർ, വിശിഷ്യാ ഇന്ത്യാക്കാർ, ന്യൂനപക്ഷമെങ്കിലും ഉഗാണ്ടയിലെ സമ്പദ്ഘടനയിൽ നിർണായകമായ സ്വാധീനത പുലർത്തിയിരുന്ന ഒരു വിഭാഗമായിരുന്നു.
ഭാഷകൾ
thumb|250px|right|ഉഗാണ്ടയുടെ ഭൂപടം ഭാഷാ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ബന്തു, നിലോട്ടിക്, നിലോഹെമിറ്റിക് എന്നി വിഭാഗങ്ങളിൽ പെട്ട ഭാഷകൾക്കാണ് ഏറെ പ്രചാരമുള്ളത്. രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും കിഴക്കും ഭാഗങ്ങളിലെ ജനങ്ങളിൽ 70% - വും ബന്തു വിഭാഗക്കാരാണ്; ഇവിടെ ബന്തുഭാഷ പ്രചരത്തിലിരിക്കുന്നു. വടക്കും വടക്കുപടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലും ഉത്തരമധ്യഭാഗത്തും സുഡാനിൽനിന്നു കുടിയേറിയ നിലോട്ടിക്കുകൾക്കാണ് പ്രാമുഖ്യം. വ. കി. ഉഗാണ്ടയിലാണ് നിലോഹെമിറ്റിക് സംസാര ഭാഷയായുള്ളത്. പൊതുഭാഷകൾ സ്വാഹിലിയുംഇംഗ്ലീഷുമാണ്. ആഫ്രിക്കൻ ഭാഷകളിൽ ഏറ്റവുമധികം പ്രചാരത്തിലുള്ളത് ലുഗാണ്ട ആണ്.
ചരിത്രം
ഗണ്ട എന്ന പദം മധ്യ - പൂർ‌‌വ ആഫ്രിക്കയിലെ ഒരു പ്രത്യേക ജനവിഭാഗത്തെ കുറിക്കുന്നു. ഗണ്ടകളുടെ രാജ്യത്തെ ബുഗാണ്ട എന്നും ഭാഷയെ ലുഗാണ്ട എന്നും ഗണ്ടവിഭാഗത്തിലെ ഓരോ അംഗത്തെയും മുഗാണ്ട എന്നും ഗണ്ടകളെ പൊതുവെ ബാഗണ്ട എന്നും വിളിക്കുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ രംഗപ്രവേശംചെയ്ത കാലത്ത് പൂർ‌‌വ ആഫ്രിക്കയിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ രാജ്യമായിരുന്നു ബുഗാണ്ട. ബുഗാണ്ടയിൽ ആദ്യമായി (1862) എത്തിയ ബ്രിട്ടീഷ് ക്യാപ്റ്റൻ സ്പെക്കിന്റെ സ്വാഹിലി ഭാഷക്കാരായ വഴികാട്ടികളും ചുമട്ടുകാരും ബുഗാണ്ടയിലെ ബ എന്ന വ്യഞ്ജനം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ട് ഉഗാണ്ട എന്നാണ് ഉച്ചരിച്ചുപോന്നത്. പിൽക്കാലത്ത് ബുഗാണ്ടയും ബുൻ‌‌യോറോ, ടോറോ എന്നീ രാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടിഷ് ആധിപത്യത്തിൽ ആയപ്പോൾ ആ ഭൂവിഭാഗത്തിനൊന്നാകെ ഉഗാണ്ട എന്ന സംജ്ഞ നൽകപ്പെട്ടു.
ഏകദേശം ഒരു സഹസ്രാബ്ദത്തോളം നിണ്ടുനിന്ന ഗോത്രവർഗാധിനിവേശം മൂലം 19 - ം ശതകത്തോടുകൂടി രണ്ടു തരത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയസം‌‌വിധാനങ്ങൾ ഉഗാണ്ടയിൽ നിലവിൽ വന്നു. വടക്കും കിഴക്കും ഭാഗങ്ങളിൽ ഗോത്രാധിപത്യമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്; എന്നാൽ തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലെ നിരവധി ചെറുരാജ്യങ്ങൾ, പരമ്പരയാ ഭരിച്ചുവന്നിരുന്ന് രാജാവിന്റെയും (കബാക) പാർലമെന്റിന്റെയും (ലുകികോ) കീഴിലുള്ള ഒരു കേന്ദ്രീകൃത ഭരണത്തിൽകീഴിലായി.
ബ്രിട്ടീഷ് അധിനിവേശം
1862 - ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരായ സ്പെക്ക്, ഗ്രാന്റ് എന്നിവർ ബുഗാണ്ട രാജാവായ മുടേസയെ സന്ദർശിച്ചു. അതിനു മുമ്പുതന്നെ സ്വാഹിലികളും കച്ചവടക്കാരായ അറബികളും ബുഗാണ്ടയിൽ എത്തിയിരുന്നു. 1875 - ൽ അമേരിക്കക്കാരനായ സ്റ്റാൻലി കബാകയെ സന്ദർശിച്ച് ക്രിസ്ത്യൻ മിഷണറിമാരുടെ പ്രവർത്തനത്തിനു കളമൊരുക്കി; തുടർന്ന് പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് - റോമൻ‌‌കത്തോലിക്കാ വിഭാഗങ്ങളിൽ‌‌പെട്ട മിഷനറിമാർ ബുഗാണ്ടയിലെത്തി. ഏറെ താമസിയാതെ ഈ വിഭാഗക്കാർ പരസ്പരം കലഹിച്ചു. കലാപങ്ങളിൽ മുസ്ലീങ്ങളും പങ്കുചേർന്നു. കബാക ഇക്കാര്യത്തിൽ നിസ്സഹായനായിരുന്നു.
1884 - ൽ മുടേസ അന്തരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് വാൻ‌‌ഗാ പുതിയ കബാക ആയി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്തു. ക്രൈസ്തവ വിരോധിയായ വാൻ‌‌ഗാ ഒരു മെത്രൻ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി മിഷണറിമാരെ വധിച്ചു; 1888 - ൽ മുസ്ലീങ്ങളും കബാകളുടെ ദേഷ്യത്തിനു പാത്രമായി. ക്രൈസ്തവ - മുസ്ലീം വിഭാഗങ്ങൾ താത്കാലികമായി യോജിച്ച് കബാകയ്ക്കെതിരായി തിരിഞ്ഞു; അദ്ദേഹത്തിനു രാജ്യം വിടേണ്ടതായി വന്നു. കലാപകാരികൾ വാൻ‌‌ഗായുടെ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനായ കിവേഗയെ കബാകയായി വാഴിച്ചു.
അധികം താമസിയതെ തന്നെ മുസ്ലീങ്ങൾ ക്രൈസ്തവർക്കെതിരായി തിരിയുകയും ഒട്ടേറെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ കൊല്ലപ്പെടുകയുമുണ്ടായി. കബാക നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ചെങ്കിലും മുസ്ലീങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ മതപരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചു. കുപിതനായ കബാക നിരവധി മുസ്ലീങ്ങളെ തടവിലാക്കി. തുടർന്നുണ്ടായ കലാപത്തിൽ കിവേഗ വധിക്കപ്പെടുകയും വാൻ‌‌ഗയുടെ മറ്റൊരു സഹോദരനായ കലേമ, കബാകയായി വാഴിക്കപ്പെറുകയുമുണ്ടായി. എന്നാൽ വാൻ‌‌ഗാ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ പിന്തുണയോടെ അധികാരം വീണ്ടെടുത്തു. മതമാത്സര്യങ്ങളും തന്മൂലമുള്ള അസ്വസ്ഥതകളും അഭംഗുരം തുടർന്നു.
thumb|300px|ഉഗാണ്ടയിലെ ചെറുപ്പക്കാർ ഫുഡ്ബോൾ കളിക്കുന്നു ഇമ്പീരിയൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ കമ്പനിയുടെ പ്രധിനിധിയായി ക്യാപ്റ്റൻ ഫ്രെഡറിക് ലുഗാർഡ് 1890 - ൽ ബുഗാണ്ടയിലെത്തി. മതമാത്സ്യര്യങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുക, ബുഗാണ്ടയെ ബ്രിട്ടീഷ്കമ്പനിയുടെ കീഴിലാക്കുക, എല്ലാ മതവിഭാഗങ്ങൾക്കും തുല്യമായ പരിഗണന ലഭ്യമാക്കുക എന്നീ ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ലുഗാർഡ് ബുഗാണ്ടയിലെത്തിയത്. മുസ്ലീം - ക്രൈസ്തവ വിഭാഗങ്ങൾ പരസ്പരം കലഹിക്കുകയും യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നതിനാൽ ലൂഗാർഡിന്റെ ദൗത്യം ക്ലേശകരമായിരുന്നു. 1890 ഡിസംബർ 26 - ന് കബാകയെയും മറ്റു നാട്ടുപ്രമാണിമാരെയും ഒരു കരാറിൽ ഒപ്പുവൈപിക്കുന്നതിൽ ലൂഗാർഡ് വിജയിച്ചു. ബുഗാണ്ട കമ്പനിയുടെ സം‌‌രക്ഷണയിലായി. ബുഗാണ്ടയിലേക്ക് ഒരു റസിഡന്റിനെ നിയോഗിക്കുക, രാജ്യത്തെ നികുതിയും ചുങ്കവും പിരിച്ച് ജനക്ഷേമത്തിനായി വിനിയോഗിക്കുക, ബ്രിട്ടീഷ് റസിഡന്റിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു നാലംഗമന്ത്രിസഭ ഉണ്ടാക്കുക എന്നീ വ്യവസ്ഥകൾ കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ ബാധിക്കുന്ന എല്ലാപ്രധാന നടപടികളെക്കുറിച്ചും റസിഡന്റിനോട് ആലോചിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അംഗീകാരം നേടുകയും ചെയ്യേണ്ടിയിരുന്നു.
ഈ കരാർ രാജ്യത്തെ ആഭ്യന്തര സമാധാനത്തിനു പര്യാപ്തമായിരുന്നില്ല. പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് - കത്തോലിക്കാ വിഭാഗങ്ങൾ തുടർന്നും കലഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ലുഗാർഡിന്റെ പ്രേരണയാൽ 1891 - ൽ ഇവർ രഞ്ജിപ്പിലെത്തുകയും മുസ്ലീങ്ങൾക്കെതിരായി തിരിയുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ 1892 ജനുവരിയിൽ കത്തോലിക്കരും പ്രൊട്ടസ്റ്റെന്റുകളും വീണ്ടും ഏറ്റുമുട്ടുകയും കത്തോലിക്കനായ കബാകയ്ക്ക് ഒളിച്ചോടേണ്ടതായി വരികയും ചെയ്തു.
1892 ജൂൺ മാസത്തിൽ ലുഗാർഡ് ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു മടങ്ങി. ഉഗാണ്ടയിലെ സ്ഥിതിവിശേഷങ്ങൾ കമ്പനി ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ലുഗാർഡ് ബ്രിട്ടീഷ് ഗവണ്മെന്റിനെ ധരിപ്പിക്കുകയും ആ പ്രദേശത്ത് ഇടപെടുവാൻ ഗവണ്മെന്റിൽ പ്രേരണ ചെലുത്തുകയും ചെയ്തു. ലുഗാർഡിനെ റെസിഡന്റായി വീണ്ടും അയക്കുവാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടും ബുഗാണ്ട ബ്രിട്ടീഷ് അധീനതയിൽ തുടരണമെന്ന തന്റെ അഭിവാഞ്ഛ വ്യക്തമാക്കികൊണ്ടും കബാക ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്ഞിക്ക് എഴുതി. കമ്പനിയേയും ഗവണ്മെന്റിനെയും വ്യതിരിക്തമായി കാണുവനുള്ള കഴിവുകേടുമൂലം താൻ കമ്പനിയുമായുണ്ടാക്കിയ കരാർ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവണ്മെന്റുമായുള്ള ബാദ്ധ്യതയായി കബാക തെറ്റിധരിക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഉഗാണ്ടയിലെ സ്ഥിതിഗതികൾപഠിച്ചു റിപ്പോർട്ടു സമർപ്പിക്കുവാൻ 1893 - ൽ ജെറാൾഡ് പോർട്ടർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. ഉഗാണ്ടയിലെ കാര്യങ്ങൾ നേരെയാക്കുവാൻ കമ്പനി അസമർഥമാണെന്ന പോർട്ടറുടെ നിഗമനം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. 1894 - ൽ ബുഗാണ്ടയെ ബ്രിട്ടന്റെ സം‌‌രക്ഷിത പ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു; കബാകയും ലുകികോയും ഇതിൽ പൂർണസംതൃപ്തി രേഖപ്പെടുത്തി. ഇമ്പീരിയൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ കമ്പനിയുടെ നിലനില്പ് ഇതോടെ അവസാനിച്ചു. 1896 - ൽ ബുൻ‌‌യോറോ, ടോറോ, അൻ‌‌ഗോള, ബുസോഗ എന്നിവയും സം‌‌രക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളായിത്തീർന്നു.
ഉഗാണ്ടാ കരാർ
ഉഗാണ്ടയിൽ വ്യവസ്ഥാപിത ഭരണം ഏർപ്പെടുത്തുവാൻ വേണ്ട നിർദ്ദേശങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുന്നതിനായി ഹാരി ഹാമിൽട്ടൺ ജോൺസ്റ്റൻ നിയോഗിതനായി. പൊതുമരാമത്ത്, റയിൽ‌‌വേ, ഖനികൾ എന്നിവ ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരും, മറ്റുവകുപ്പുകൾ തദ്ദേശീയരും കൈകാര്യം ചെയ്യുമറുള്ള ഒരു സം‌‌വിധാനം അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു. കലാപകലുഷിതമായ ഉഗാണ്ടയിൽ ഭൂമിയുടെ ഉടമാവകാശം സംബന്ധിച്ച തർക്കം രൂക്ഷതരമാകയാൽ ഗവണ്മെന്റിന് വ്യക്തമായ ഒരു ഭൂനയം ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്നും ജോൺസ്റ്റൻ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കബാകയും നാട്ടുപ്രമാണികളുമായി അദ്ദേഹം നടത്തിയ കൂടിയാലോചനകളുടെ ഫലമായി 1900 മാണ്ടു 10 - നു ഉഗാണ്ടാ കരാർ നിലവിൽ വന്നു.
സ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തി
കരാറിനുശേഷവും ബുഗാണ്ടക്കാർ സംതൃപ്തരായില്ല. ഉഗാണ്ടജനത എന്നതിനേക്കാൾ ബുഗാണ്ടജനത എന്ന സങ്കല്പമാണ് അവരെ നയിച്ചിരുന്നത്. 1921 - ൽ ഉഗാണ്ടയിൽ ലജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ രൂപവത്കൃതമായതോടെ അവരുടെ ഒറ്റതിരിഞ്ഞ നിലപാട് കൂടുതൽ വ്യക്തമായി. പുതിയ നിയമ നിർമ്മാണ സഭയിൽ ആഫ്രിക്കക്കാർക്കുള്ള പ്രാതിനിധ്യം സം‌‌രക്ഷിക്കുന്നതിലേറെ, 1900 - ലെ കരാർ അഭംഗുരം നിലനിറുത്തുന്നതിൽ ആയിരുന്നു കബാകയ്ക്കും മന്ത്രിമാർക്കും താത്പര്യം.
right|thumb|[[ഇദി അമീൻ|ഇദി അമീനിന്റെ ഒരു കാരിക്കേച്ചർ]] 1921-ലെ നിയമനിർമ്മാണസഭയിൽ 4 ഉദ്യോഗസ്ഥാംഗകളും 3 അനുദ്യോഗസ്ഥാംഗങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അനുദ്യോഗസ്ഥാംഗളിൽ രണ്ടു പേർ ഗവർണറാൽ നിയമിക്കപ്പെടുന്ന യൂറോപ്യരും മൂന്നാമത്തെ ആൾ ഇന്ത്യൻ അസോസിയേഷനാൽ നിയുക്തനും ആയിരിക്കണമെന്നു വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ അസോസിയേഷൻ തങ്ങൾക്ക് രണ്ടു പ്രധിനിധികൾ വേണമെന്ന വാദത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നതിനാൽ 1926-ൽ മാത്രമേ അവരുടെ പ്രധിനിധി നിയമസഭയിൽ അംഗമായിത്തിർന്നുള്ളു. 1933-ൽ രണ്ടാമതൊരു ഇന്ത്യൻ വംശജനു കൂടി അംഗത്വം നൽകപ്പെട്ടു. 1945-ൽ ആഫ്രിക്കക്കാർക്കും നിയമസഭയിൽ അംഗത്വം ലഭിച്ചു. ആ വർഷം മൂന്നു ആഫ്രിക്കക്കാരെ ഗവർണർ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുകയുണ്ടായി.
ലുകികോയുടെയൊ പ്രൊട്ടക്റ്ററേറ്റ് ഗവണ്മെന്റിന്റെയോ പ്രവർത്തനത്തിൽ ജനങ്ങൾ തൃപ്തരായിരുന്നില്ല. ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു ഗവണ്മെന്റിനുവേണ്ടി അവർ‌‌വാദിച്ചു. ഈ ആവശ്യം മുൻ‌‌നിറുത്തി മുലംബയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ബതകാപാർട്ടി രൂപം കൊണ്ടു. കബാകയോടും മറ്റും ബതകാപാർട്ടിക്ക് സ്വരച്ചേർച്ചയില്ലാതായി. ഈ പാർട്ടി ഒരു തുറന്ന സമരത്തിനു ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും അത് അമർച്ചചെയ്യപ്പെട്ടു.
ഉഗാണ്ട, കെനിയ, താങ്കനീക്ക എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു ഫെഡറേഷൻ രൂപവത്കരിക്കുവാനുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് നിർദ്ദേശം ഉഗാണ്ടജനതയെ ക്ഷുഭിതരക്കി. ബുഗാണ്ടയ്ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുവാൻ കബാക ആദ്യമായി ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഉഗാണ്ടയിലെ ജനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യവാഞ്ഛയ്ക്ക് എതിരായി നിൽക്കുവാൻ താത്പര്യമില്ലാതിരുന്നതുമൂലം ആ രാജ്യത്തിനു പടിപടിയയി സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ ബ്രിട്ടീഷുകാർ കൈക്കൊണ്ടു.
1966 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഒബോട്ടോ തന്റെ മന്തിസഭയിലെ 5 അംഗങ്ങളെ തടവിലാക്കുകയും ഭരണഘടന റദ്ദാക്കുകയും ചെയ്തു. അക്കൊല്ലം ഏപ്രിലിൽ നാഷണൽ അസംബ്ലി ഒരു പുതിയ ഭരണഘടനയ്ക്ക് അംഗീകാരം നൽകി. പക്ഷേ ലുകികൊ ഇത് അംഗീകരിക്കാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. മേയ് 24-നു ഫെഡറൽ പട്ടാളം കബാകയുടെ കൊട്ടാരം ആക്രമിച്ചു. മുടേസ II ഇംഗ്ലണ്ടിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഒബോട്ടൊ ഏകാധിപതിയായി ഭരണം തുടർന്നു.
1971-ൽ ഒരു സൈനിക കലാപത്തിലൂടെ ഇദി അമീൻ ഒബോട്ടൊയെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കുകയും ഉഗാണ്ടയിലെ ആയുഷ്കാല പ്രസിഡന്റായി സ്വയം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉഗാണ്ടയിൽ സ്ഥിരവാസം ഉറപ്പിച്ചിരുന്ന ആയിരക്കണക്കിനുള്ള ഏഷ്യൻ വംശജരെ അമീൻ പുറത്താക്കി. ലണ്ടനിൽ‌‌വച്ച് 1977-ജൂണിൽ നടന്ന കോമൺ‌‌വെൽത്ത് സമ്മേളനത്തിൽ അമീൻ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായില്ല. ലോക ഭരണാധികാരികൾക്കിടയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിവാദ പുരുഷനാണ് അമീൻ. ഇദി അമീൻ 16 ആഗസ്റ്റ്‌ 2003 ല് മരണമടഞ്ഞു.
കൃഷി
ദേശീയ വരുമാനത്തിന്റെ 2/3 ഭാഗവും കാർഷികാദായത്തിൽ നിന്നാണ് ലഭ്യമാവുന്നത്. ഭക്ഷ്യകാര്യത്തിൽ ഏറെക്കുറെ സ്വയമ്പര്യാപ്തമാണ്. ചോളം തുടങ്ങിയ പരുക്കൻ ധാന്യങ്ങളാണ് പ്രധാനവിളകൾ. നേന്ത്രവാഴ, മരച്ചീനി, നിലക്കടല, എള്ള് എന്നിവയും ഭക്ഷ്യാവശ്യത്തിനായി കൃഷിചെയ്തു വരുന്നു. നാണ്യവിളകളിൽ കാപ്പിക്കാണ് ഒന്നാം സ്ഥാനം. വിക്റ്റോറിയാ തടാകത്തിന്റെ തടപ്രദേശത്തും കിഴക്കൻ ഉഗാണ്ടയിലുമാണു കാപ്പികൃഷി അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. രാജ്യത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറും, തെക്കുകിഴക്കും ഭാഗങ്ങളിൽ പരുത്തികൃഷി ഗണ്യമായ തോതിൽ നടന്നുവരുന്നു. കാർഷികാദായത്തിലെ നല്ലൊരു ശതമാനം ഈ രണ്ടു വിളകളിൽ നിന്നും ഉണ്ടാവുന്നു. കരിമ്പ്, തേയില എന്നിവ തോട്ടക്കൃഷികളായി വളർത്തുവാനുള്ള വ്യാപകമായ സം‌‌രംഭം നടന്നുവരുന്നു. ചെറിയ തോതിൽ പുകയിലയും ഉദ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.
ഉഗാണ്ടയിൽ മൊത്തം 16,10,700 ഹെക്റ്റർ സംരക്ഷിത വനങ്ങളുണ്ട്. മുളയും വിറകുമാണ് പ്രധാന വന വിഭവങ്ങൾ; തടിയിനങ്ങളും സാമാന്യമായ തോതിൽ ലഭിച്ചുവരുന്നു.
രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കും തെക്കുപടിഞ്ഞാറുമുള്ള ചുരുക്കം ജില്ലകളിലാണ് കന്നുകാലിവളർത്തൽ വികശിച്ചിട്ടുള്ളത്. 1970-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഉഗാണ്ടയിൽ 44 ലക്ഷം കാലികളും 19 ലക്ഷം കോലാടുകളും 9 ലക്ഷം ചെമ്മരിയാടുകളും 102 ലക്ഷം കോഴികളും 74,000 പന്നികളും വളർത്തപ്പെട്ടിരുന്നു.
മത്സ്യബന്ധനം
വിക്റ്റോറിയ, ആൽബർട്ട്, ജോർജ് എന്നീ തടാകങ്ങളിൽ തോണികളും യന്ത്രവത്കൃത ബോട്ടുകളും ഉപയോഗിച്ച് സാമാന്യമായ തോതിൽ മത്സ്യബന്ധനം നടത്തിവരുന്നു. 1970-ൽ 1.3 ലക്ഷം ടൺ മത്സ്യം പിടിക്കപ്പെട്ടു; ദേശീയ ഉപഭോഗത്തിനാണ് മുൻ‌‌തൂക്കമെങ്കിലും സയീരെ, കെനിയ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് അൽപ്പമായ തോതിൽ കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്നു.
ഊർജ്ജോത്പാദനം
കൽക്കരിയുടെയും ധാതുഎണ്ണയുടെയും അഭാവത്തിൽ ജലവൈദ്യുതി ഉത്പാദനത്തിനു സാരമായ പ്രാധാന്യം നൽകപ്പെടിരിക്കുന്നു. വിക്റ്റോറിയാനൈൽ, കഗീര, കിരുരൂമ, നദികളിൽ ഓരോ വൈദ്യുത പ്ലാന്റുകൾ ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്; കൂടുതൽ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികൾ പൂർത്തിയായി വരുന്നു. വൈദ്യുതോർജത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ മിച്ച രാജ്യമായ ഉഗാണ്ട, കെനിയക്ക് ഊർജ്ജം വിൽക്കുന്നു. ഗാസോലിൻ, ഡീസലെണ്ണ മറ്റു പെട്രോളിയം ഉത്പന്നങ്ങൾ എന്നിവ ഇറക്കുമതി ചെയ്തുവരുന്നു.
ഗതാഗതം
സമുദ്ര സാമീപ്യം ഇല്ലാത്തതുമൂലം വിദേശ സമ്പർക്കത്തിന് ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ട്. എങ്കിലും ദേശീയഗതാഗതം തലസ്ഥാനമായ കാം‌‌പാലയിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൊണ്ട്, റയിൽമാർഗവും ജലമാർഗവും വ്യോമമാർഗവും അന്താരാഷ്ട്രീയ സമ്പർക്കം പര്യാപ്തമാക്കുവാനുള്ള ആസൂത്രിതശ്രമം നടന്നുവരുന്നു. ഈ ശ്രമം ഏറെക്കുറെ ഫലപ്രാപ്തിയിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നു പറയാം.
ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും സുഗമമായ റോഡുവ്യവസ്ഥ ഉഗാണ്ടയിലേതാണെന്നു പറയാം. ഉഗാണ്ടയിലെ മൊത്തം റോഡുകളെ നാലു വ്യൂഹങ്ങളായി വിഭജിക്കാവുന്നതാണ്. കാം‌‌പാല, മാസാക എന്നീ നഗരങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് നാലുപാടുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന റോഡുകളാണ് ആദ്യത്തെ വിഭാഗ. നൈൽ നദി തരണം ചെയ്ത് ബുസോഗാ ജില്ലയിലേക്കു പോകുന്ന പ്രധാനപാതയും ശാഖകളും രണ്ടാമത്തെ വ്യൂഹത്തിൽ പെടുന്നു. കിഴക്കൻ ഉഗാണ്ടയിലെ റ്റീസോ, ബുക്കേഡി, ബുഗിഷു ജില്ലകളിലെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളെ പ്രസ്പരം ഘടിപ്പിക്കുന്ന റോഡുകൾ ആണ് മൂന്നാമത്തെ വ്യൂഹം. കിഗീഷ് ജില്ലയിലെ മലമ്പാതകളാണ് നാലാമത്തെ വിഭാഗം. എല്ലാക്കാലത്തും സഞ്ചരിക്കവുന്ന ഒന്നാന്തരം നിരത്തുകളാണിവയെല്ലാം.
റോഡു-റയിൽ ഗതാഗതം അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ ഉഗാണ്ടയിലെ വിക്റ്റോറിയ, ആൽബർട്ട്, ക്യോഗാ എന്നീതടാകങ്ങളിൽ സ്റ്റീമർ ഗതാഗതം നിലവിൽ വന്നിരുന്നു ആൽബർട്ട് നൈൽ നദിയും ചെറുകിട കപ്പലുകൾക്ക് ഗതാഗത ക്ഷമമാണ്. റയി‌‌വേ വികസനത്തെ തുടർന്ന് ജലഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം മങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു. തടാകതീരങ്ങളിലെ അധിവാസ കേന്ത്രങ്ങളെ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട് കപ്പൽ സർ‌‌വീസുകൾ ഉണ്ട്.
യൂറോപ്പ്-ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക വ്യോമമാർഗ്ഗത്തിലെ ഒരു പ്രധാന താവളമാണ് ഉഗാണ്ടയിലെ എന്റബേ ഇവിടെയുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര വിമാന താവളത്തിൽ നിന്നു യൂറോപ്പിലേക്കുള്ള അനേകം സർ‌‌വീസുകൾ പ്രതിദിനം നടന്നു വരുന്നു. പശ്ചിമാഫിക്കൻ രാജ്യങ്ങളുമായും ഇന്ത്യ, പാകിസ്താൻ, മധ്യ-പൂർ‌‌വേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളുമായും പതിവായി വ്യോമ സമ്പർഗം പുലർത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഉഗാണ്ടയിൽ പന്ത്രണ്ടിലേറെ വിമാന താവളങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിൽ ഉഗാണ്ടാവ്യോമസേനയുടെ കേന്ദ്രമായ ഗുളു ആധുനിക സജ്ജീകരണങ്ങളുള്ള ഒന്നാംതരം താവളമാണ്.
വാണിജ്യം
ഉഗാണ്ട, കെനിയ, തൻസാനിയ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്ന് ഈസ്റ്റാഫിക്കൻ കമ്മ്യൂണിറ്റി എന്നറിയപ്പെടുന്ന സുശക്തമായ വാണിജ്യസഖ്യം ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നു. തന്മൂലം ഈ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ചരക്കു വിനിമയം കയറ്റുമതിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല. കാപ്പി, പരുത്തി, ചെമ്പ്, തേയില, തുകൽ, പരുത്തിക്കുരു എന്നിവയാണ് പ്രധാന കയറ്റുമതികൾ. യു. എസ്സ്., യു.കെ., ജപ്പാൻ, പശ്ചിമ ജർമനി, ഇന്ത്യ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലേക്കാണു കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നത്. യന്ത്രങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ തുണിത്തരങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന ഇറക്കുമതികൾ; യു.കെ, ജപ്പാൻ, പ. ജർമനി, യു.എസ്., ഇറ്റലി എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഇറക്കുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. ഈസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ കമ്യൂണിറ്റിയിൽ പെട്ട സഖ്യരാജ്യങ്ങൾക്കു പരുത്തിത്തുണി, ഇരുമ്പുരുക്ക്, സംസ്കരണ വിധേയമായ ഭക്ഷ്യപദാർഥങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി പകരം പെട്രോളിയം ഉത്പന്നങ്ങൾ, ഗോതമ്പ്, സോപ്പ്, കടലാസ്, പേപ്പർ ബോർഡ്, ചാക്ക്, തുടങ്ങിയവ വാങ്ങുന്നു.
ബ്രൂക്കേഷ്യ മിനിമ
പല്ലി വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ട ഏറ്റവും ചെറിയ ഉരഗങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ബ്രൂക്കേഷ്യ മിനിമ (ശാസ്ത്രീയനാമം: Brookesia minima ). മഡഗാസ്കറിൽ നിന്നുമാണ് ചെറിയ ഈ പല്ലിയിനത്തെ കണ്ടെത്തിയത്.
പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ
വർഗ്ഗം:ഓന്തുകൾ വർഗ്ഗം:ബ്രൂക്കേഷ്യ വർഗ്ഗം:മഡഗാസ്കറിലെ ഉരഗങ്ങൾ
ചോഴി
മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള പ്രകടന കലാരൂപമാണ് ചോഴിക്കളി. കുടച്ചോഴി, തിരുവാതിരച്ചോഴി എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ചോഴികളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിലെ മകയിരം നാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന നായർ സമുദായക്കാരുടെ ഒരു പ്രാചീന കളിയാണ് തിരുവാതിരച്ചോഴി. പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിലാണ് കുടച്ചോഴി നിലവിലുള്ളത്. വാഴയുടെ ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ കൊണ്ടു ശിവന്റെ ഭൂതഗണങ്ങളായി വേഷം കെട്ടിയ കുട്ടികളും, മുത്തിയമ്മ, പട്ടർ, ചിത്രഗുപ്തൻ, കാലൻ എന്നിവരായി വേഷമിട്ട മുതിർന്നവരും, ചെണ്ടക്കാർ, കൊമ്പുകാർ എന്നിവരുമാണ് ചോഴിക്കളിയിൽ പങ്കാളികൾ. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ തലപ്പിള്ളി താലൂക്കിലും, പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഒറ്റപ്പാലം താലൂ‍ക്ക് ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങളിലും വ്യാപകമായി ചോഴി കളിച്ചുവരുന്നു.thumb|250px|right|ചോഴി കളിക്കുന്ന കുട്ടികൾ
മുത്തിയമ്മ കുട്ടികളുടെ നടുക്കുനിന്ന് തമാശകലർന്നപാട്ടുകൾ ആലപിക്കും. കുട്ടികൾ അതിനനുസരിച്ച് താളം പിടിക്കും.കാലനും ചിത്രഗുപ്തനും ഉച്ചത്തിൽ അലറിവിളിച്ച് രംഗത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നു. അഭിനേതാക്കൾ വീടുവീടാന്തരം കയറിയിറങ്ങി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ചോഴിയുടെ വസ്ത്രധാരണരീതി ഉണങ്ങിയ വാഴയില ദേഹത്തുമുഴുവനായി കെട്ടുകയും രണ്ട് കുഴൽവാദ്യസഹിതവും ആയിരിക്കും. കാലൻ‍, ചിത്രഗുപ്തൻ എന്നിവർ കറുത്തവസ്ത്രങ്ങളും മുഖം‌മൂടികളും ദം‌ഷ്ട്രകളും ധരിച്ച് ഭീകരമായ പശ്ചാത്തലം ജനിപ്പിക്കുന്നു.
അവലോകനം
മധ്യകേരളത്തിൽ പ്രധാനമായും വള്ളുവനാട് മേഖലയിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഒരു നാടോടി നൃത്തമാണ് ചോഴികളി. തിരുവാതിരച്ചോഴി കുടച്ചോഴി എന്നിങ്ങനെ ചോഴികളി രണ്ട‌് തരത്തിലുണ്ട്. പാലക്കാട്, തൃശൂർ ജില്ലകളിലെ ഹിന്ദുസമുദായമാണ് ചോഴികളി എന്ന അനുഷ്ഠാന നൃത്തരൂപം അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നത്.
തിരുവാതിരച്ചോഴി
മലയാള മാസമായ ധനുമാസത്തിലെ തിരുവാതിര ആഘോഷത്തിനോടനുബന്ധിച്ച് മകയിരം, തിരുവാതിര നാളുകളിൽ പാതിരാകഴിഞ്ഞ് പുലർച്ചയോടെ  വീടുവീടാന്തരം കയറിയിറങ്ങി കളിച്ചുവന്നിരുന്ന നാടോടി നൃത്തരൂപമാണ് തിരുവാതിരച്ചോഴി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ തൃശ്ശൂർ‍ ജില്ലയുടെ വടക്കുഭാഗത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന തലപ്പിള്ളി താലൂക്കിലെയും പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ഒറ്റപ്പാലം താലൂക്കിലെയും പ്രദേശങ്ങളിളാണ് ഇപ്പോൾ തിരുവാതിച്ചോഴി കൂടുതലായും അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നത്.
ഐതീഹ്യം
പാർവതിയെ സന്തുഷ്ടയാക്കാൻ ആരംഭിച്ചത് എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ചോഴികളി ശിവന്റെ ഭൂതഗണങ്ങളുടെ നൃത്തമാണെന്നു വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ചോഴികൾ എന്നാൽ ഭൂതഗണങ്ങൾ എന്നാണ് അർഥം. ശിവൻ കാമദേവനെ ദഹിപ്പിച്ച ശേഷം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സ്‌ത്രീകൾ കാമദേവന്റെ പുനർജൻമത്തിനായി പ്രാർഥനയുമായി കൈലാസത്തിലെത്തിയെന്നും, ശിവൻ്റെ നാളായ തിരുവാതിര നാളിൽ ഉറക്കമൊഴിഞ്ഞ് വ്രതം അനുഷ്‌ഠിച്ചാൽ പരിഹാരമുണ്ടാകുമെന്ന് ശിവൻ പറഞ്ഞതായുമാണ് വിശ്വാസം. അപ്രകാരം വ്രതം എടുക്കുന്നവർ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങുന്നുണ്ടോ എന്നറിയാൻ ശിവന്റെ ഭൂതഗണങ്ങൾ വീടുകൾ കയറിയിറങ്ങുന്നതാണ് ചോഴികളിയെന്നതാണ് വിശ്വാസം. ചോഴികളിയോട് അനുബന്ധിച്ച് നിരവധി പാട്ടുകൾ ഉണ്ട്. അതിൽ ‘ധനുമാസത്തിൽ തിരുവാതിര ഭഗവാൻ തന്റെ തിരുനാളല്ലോ’ എന്ന ചോഴിപ്പാട്ടിൽ പറയുന്ന പുരാവൃത്തം ഇതാണ്.
വേഷം
ഉണങ്ങിയ വാഴയിലയും ചപ്പിലയും ദേഹത്തുകെട്ടിവച്ചതാണ് ചോഴികളുടെ രൂപം. കുട്ടികളാണ് ചോഴികളുടെ വേഷം കെട്ടുന്നത്. പത്തിലധികം വാഴയില മുഴുവനായി മുറിച്ചെടുത്ത് കൂട്ടിക്കെട്ടി തൊപ്പിപോലെ തലയിലേക്ക‌് വച്ചശേഷം ഉടലിനോടു ചേർത്തുകെട്ടി ഉറപ്പിക്കുന്നു. മുഖഭാഗത്തെ ഇലകൾ ഇരുവശങ്ങളിലേക്കും മാറ്റി പാളകൊണ്ടുള്ള മുഖംമൂടി വയ്‌ക്കുന്നു, തുടർന്ന് കൈകളിലും കാലുകളിലും വാഴത്തൂപ്പ് കെട്ടുന്നു. ചോഴികളെ കൂടാതെ കാലൻ ചിത്രഗുപ്തൻ മുത്തി എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇവർക്ക് പാളയിൽ കരികൊണ്ട് എഴുതിയ മുഖം മൂടിയുണ്ട്. വീട്ടുമുറ്റത്ത് വട്ടത്തിൽനിന്ന് പാട്ടുപാടികളിക്കുന്ന ചോഴികളിയിൽ ചെണ്ടയും ഇലത്താളവും ആണ് പശ്ചാത്തലവാദ്യങ്ങൾ. കാലനും ചിത്രഗുപ്തനും ചേർന്ന് മുത്തിയെ പരലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നതും മുത്തി അതിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നതും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മുത്തിയുടെ പാട്ടിനുശേഷം കാലനോടുള്ള സംഭാഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്. ചോഴികളി പാട്ടുകൾ കൂടുതലും രാമായണ, മഹാഭാരത കഥകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ളതാണ്, ഇതല്ലാതെ നാടൻ പാട്ടുകളും ഉണ്ട്.
പാട്ടും കളിയും കഴിയുമ്പോൾ വീട്ടുകാർ അരിയും പഴവും ഇളനീരും വസ്‌ത്രവും ദക്ഷിണയും നൽകി സംഘത്തെ യാത്രയാക്കും.
കുടച്ചോഴി
കുടച്ചോഴിയും വള്ളുവനാട്ടിൽ തന്നെ അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്ന നാടൻ കലാരൂപമാണ്. ഇത് വിശറിക്കളി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. പുലയസമുദായത്തിലെ കുടുംബങ്ങളാണ് പാരമ്പര്യമായി കുടച്ചോഴി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നത്. പാട്ടും ചുവടും തലമുറകളായി ഇവർക്ക് കൈമാറിക്കിട്ടുന്നു.
വേഷം
വാളും പരിചയും കണക്കെ ഒരു കൈയിൽ പനയോലക്കുടയും മറുകൈയിൽ മുളപ്പൊളികൊണ്ടു തീർത്ത വിശറിയും പിടിച്ചുകൊണ്ടാണ് കുടച്ചോഴി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മീനം, മേടം, ഇടവം മാസങ്ങളിൽ കൊയ്ത്ത് കഴിഞ്ഞ പാടങ്ങളിലൂടെയാണ് ചോഴികൾ വന്നിരുന്നത്. മുഖത്തും മാറിലും പുറത്തും കൈകളിലും ചന്ദനം പൂശി, പാദത്തിനുമേൽ മുണ്ടു കയറ്റിയുടുത്ത് അരയിൽ മേൽമുണ്ട് ചുറ്റിക്കെട്ടി കണ്ണുമെഴുതിയാണ് ചോഴി കളിക്കാനിറങ്ങുന്നത്. പുരുഷന്മാർ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഈ കലാരൂപത്തിൻ്റെ ഓരോ സംഘത്തിലും എട്ടുമുതൽ പന്ത്രണ്ടുവരെ അംഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. ചോഴികളിറങ്ങുന്ന ദേശത്തെ ഏതെങ്കിലും ദേവസ്ഥാനത്തുനിന്നാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത് പുറപ്പെടുന്നത്.
താളത്തിനൊത്ത് പ്രധാന പാട്ടുകാരൻ പാടുന്നതനുസരിച്ച് കളിക്കാർ വട്ടത്തിൽ നിന്ന്‌, കയ്യിലുള്ള കുട വട്ടത്തിൽ കറക്കിക്കൊണ്ടും വിശറി വീശിക്കൊണ്ടും ചോഴികളി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യം പതിഞ്ഞമട്ടിൽ ആരംഭിച്ച് പിന്നീട് ചടുലമായ ചുവടുകളോടെ പുരോഗമിക്കും. ഉയർന്നുചാടിയും താളാത്മകമായി ചുവടുകൾ വച്ചുമാണ് കളി പൂർണമാകുന്നത്. ചോദ്യോത്തര രീതിയാണ് പാട്ടുകളിൽ ഉള്ളത്.
ആധുനിക നിർവ്വചനം
അധികാരത്തിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളാണ് കുടയും വിശറിയും. ഫ്യൂഡൽ കാലഘട്ടത്തിൽ തങ്ങൾ അനുഭവിച്ച അസമത്വങ്ങളുടെ ലോകം പരിഹാസ രൂപേണ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്ന കീഴാളകലയായാണ്  ചോഴികളിയെ ഇപ്പോൾ നിർവ്വചിക്കുന്നത്.
അവലംബം
വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ അനുഷ്ഠാനകലകൾ
ജങ്ക്
ഉയർന്ന അമരവും ഉന്തി നിൽക്കുന്ന മുൻഭാഗവുമുള്ള ജങ്കിന്, ലിനനോ, പായകളോ, മുളങ്കഷണങ്ങൾ കൊണ്ട് പരത്തി വച്ചിരിക്കുന്ന ചതുരപ്പായകൾ ഉറപ്പിച്ചു വച്ചിരിക്കുന്ന അഞ്ചോളം പായ്മരങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. ഓരോ പാ‍യയും വെനീഷ്യൻ ജനൽകർട്ടൻ പോലെ ഒറ്റ വലികൊണ്ട് വിടർത്താനോ അടയ്ക്കാനോ കഴിയും. ഇതിന്റെ കൂറ്റൻ ചുക്കാൻ അടിമരത്തിന്റെ ധർമ്മം നിർവഹിക്കുന്നു. മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കമായപ്പഴേക്കും ചൈനീസ് ജങ്കുകൾ ഇന്തോനേഷ്യൻ കടലിലേക്കും ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലേക്കും യാത്രകൾ തുടങ്ങിയിരുന്നു.
വർഗ്ഗം:ജലഗതാഗതം
ഹാരി പോട്ടർ ആന്റ് ദ ഹാഫ്-ബ്ലഡ് പ്രിൻസ്
ജെ.കെ. റൗളിങ് എഴുതിയ ഹാരി പോട്ടർ പരമ്പരയിലെ ആറാമത്തെ പുസ്തകമാണ് ഹാരി പോട്ടർ ആന്റ് ദ ഹാഫ്-ബ്ലഡ് പ്രിൻസ്. 2005, ജൂലൈ 16-ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. ലോകവ്യാപകമായി ഇതിന്റെ 6.5 കോടി പതിപ്പുകൾ വിറ്റഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഈ പുസ്തകത്തെ ആധാരമാക്കി ഇതേ പേരിൽത്തന്നെയുള്ള ചലച്ചിത്രം 2009 ജൂലായ്‌ 15ന് പുറത്തിറങ്ങി.
പുസ്തകത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനുശേഷം 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ 90 ലക്ഷം പതിപ്പുകളാണ് വിറ്റഴിയപ്പെട്ടത്. അപ്പോൾ ഇത് ഒരു റെക്കോർഡായെങ്കിലും ഈ പരമ്പരയിലെ അവസാന പുസ്തകമായ ഹാരി പോട്ടർ ആന്റ് ദ ഡെത്‌ലി ഹാലോസ് തന്നെ ഈ റെക്കോർഡ് പിന്നീട് തകർത്തു.
ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഹാരി പോട്ടറെ ദുർമന്ത്രവാദത്തിനെതിരെ ഒരുക്കുകയാണ് ആൽബസ് ഡംബിൾഡോർ.
വർഗ്ഗം:ഹാരി പോട്ടർ പുസ്തകങ്ങൾ വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രമാക്കപ്പെട്ട സാഹിത്യ സൃഷ്ടികൾ
ആൻതോസയാനിൻ
ആൻതോസയാനിൻ (anthocyans; from Greek: ἄνθος (anthos) ജലത്തിൽ ലയിക്കുന്നതും പിഎച്ചിനെ ആശ്രയിച്ച് ചുവപ്പ്, പർപ്പിൾ, നീല എന്നീ നിറങ്ങളിൽ ഫേനത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന വർണ്ണവസ്തുവാണിത്. ബ്ലൂബെറി, റാസ്ബെറി, ബ്ലാക്ക് റൈസ്, ബ്ലാക്ക് സോയ്ബീൻ തുടങ്ങിയ സസ്യാഹാരങ്ങളിൽ ധാരാളമായി ആൻതോസയാനിൻ കാണപ്പെടുന്നു. ശരത്കാലത്ത് കാണപ്പെടുന്ന ഇലകളുടെ നിറത്തിന് കാരണം ആൻതോസയാനിൻ ആണ്.
Flavylium cation derivatives
See Anthocyanidins article.
പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ
വർഗ്ഗം:ഇ-നമ്പർ അഡിറ്റീവുകൾ
വാഴമുട്ടം
പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ വള്ളിക്കോട്, ഓമല്ലൂർ പഞ്ചായത്തുകളിലായിക്കിടക്കുന്ന പ്രദേശമാണു വാഴമുട്ടം . . ഈപ്രദേശത്തെ രണ്ടായി പകുത്ത് വടക്കു നിന്ന് തെക്കൊട്ടാണ് അച്ചൻകോവിലാർ ഒഴുകുന്നത്. നദിയുടെ കിഴക്കെകരയിലുള്ള വള്ളിക്കോടു പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായ പ്രദേശത്തെ വാഴമുട്ടം കിഴക്ക് എന്നും പടിഞ്ഞാറെകരയിലുള്ള ഓമല്ലൂർ പഞ്ചായത്തിന്റെ ഭാഗമായ പ്രദേശത്തെ വാഴമുട്ടം പടിഞ്ഞാറെന്നും വിളിക്കുന്നു.പ്രശസ്തമായ താഴൂർ ഭഗവതീക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് വാഴമുട്ടം പടിഞ്ഞാറ് പ്രദേശത്താണ്.
അവലംബം
വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ
മധ്യപൂർവദേശം
തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ ഏഷ്യൻ പ്രദേശങ്ങളും ചില വടക്കുകിഴക്കേ ആഫ്രിക്കൻ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കാൻ 1900കൾ മുതൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ പ്രചാരം നൽകിയ പദമാണ്‌ മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ ഏഷ്യൻ പ്രദേശങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ പൊതുവേ മലയാളത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദമാണ്‌ പശ്ചിമേഷ്യ.
പദത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം
thumb|300px|മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്ന പദത്തിന്‌ വ്യത്യസ്തങ്ങളായ നിർവചനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാറുണ്ട്. മധ്യപൂർവദേശം എന്ന പദം ഒരു യൂറോപ്യൻ ഭൂമിശാസ്ത്രവീക്ഷണത്തിന്റെ ഫലമായുണ്ടായതാണ്‌. 1850കളിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ ഓഫീസിൽനിന്നാവണം ഈ പദം ഉദ്ഭവിച്ചത്. അമേരിക്കൻ നാവികതന്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന ആല്ഫ്രഡ് തയെർ മഹൻ പ്രസ്തുത പദം ഉപയോഗിച്ചപ്പോൾ മുതലാണ്‌ ഈ പദത്തിനു പ്രചാരം ലഭിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. അക്കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യവും റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യവും മദ്ധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ മത്സരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കാലമായിരുന്നു. മഹൻ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ മാത്രമല്ല ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായ പേർഷ്യൻ ഗൾഫ് പ്രദേശത്തിന്റെയും തന്ത്രപ്രാധാന്യം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. സൂയസ് കനാൽ കഴിഞ്ഞാൽ ഇന്ത്യയിലേയ്ക്കുള്ള റഷ്യൻ മുന്നേറ്റം തടയാനായി സ്വാധീനത്തിലാക്കേണ്ട തന്ത്രപ്രധാനമായ പാത പേർഷ്യൻ ഗൾഫിനു ചുറ്റുമുള്ള, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്ന് അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ച, പ്രദേശങ്ങളാണെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി. മഹൻ ആദ്യമായി ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചത് 1902 സെപ്റ്റംബറിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് ജർണലായ നാഷണൽ റിവ്യൂവിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ The Persian Gulf and International Relations എന്ന പ്രബന്ധത്തിലാണ്‌.
അവലംബം
വർഗ്ഗം:ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ
ശരീരശാസ്ത്രം
thumb|right|ചെമ്മരിയാടിന്റെ അവയവങ്ങൾ കരൾ ,ഹൃദയം ,വൃക്ക ശരീരഘടനയെയും ശരീരത്തിലെ കോശങ്ങളുടെ സംവിധാനത്തെയും പറ്റി പ്രതിപാദിക്കുന്ന ശാസ്ത്രശാഖയാണു് അനാറ്റമി (Anatomy).
അനാ, റ്റെമ്നീൻ (Ana temnein) എന്നീ ഗ്രീക്ക് പദങ്ങളിൽനിന്നാണ് അനാറ്റമി എന്ന സംജ്ഞയുടെ ഉദ്ഭവം (Ana = Up: temnein = to cut). ഘടനാപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളാണ് ശാരീരിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കു പശ്ചാത്തലം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. വൈദ്യശാസ്ത്രപഠനത്തിനെന്നതുപോലെ ജന്തുശാസ്ത്രപഠനങ്ങൾക്കും അതതു ജന്തുക്കളുടെ ശരീരഘടന അഥവാ 'അനാറ്റമി' അറിഞ്ഞേ മതിയാകൂ. ശാസ്ത്രീയ ജീവശാസ്ത്രപഠനത്തിന്റെ നാന്ദിയാണ് അനാറ്റമിയിലുള്ള ശിക്ഷണം.
ആരംഭം
ആത്മീയവിശ്വാസങ്ങളിലും മന്ത്രവാദസങ്കല്പങ്ങളിലും നിന്ന് ശരീരശാസ്ത്രം വ്യത്യസ്തമാണെന്നു മനുഷ്യൻ മനസ്സിലാക്കിയതോടുകൂടി അനാറ്റമിയുടെ പ്രാരംഭം കുറിക്കപ്പെട്ടു. അഥർവ വേദത്തിലും പ്രാചീന ഈജിപ്തിലെ ലിഖിതങ്ങളിലും അനാറ്റമിയെപ്പറ്റിയുള്ള ആദ്യസൂചനകൾ കാണാം. അരിസ്റ്റോട്ടലിന്റെയും ലിയോണാർഡോ ഡാവിഞ്ചിയുടെയും നിഗമനങ്ങളിൽ അനാറ്റമി ഗണ്യമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു. ഗാലൻ എന്ന ഗ്രീകോ-റോമൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ (130-200) ആണ് അനാറ്റമിക്ക് ആദ്യമായി ഒരു ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പദവി നല്കിയത്. അവിടുന്നിങ്ങോട്ടുള്ള ശതകങ്ങളിൽ അനാറ്റമിയെപ്പറ്റി ആധികാരികമായ പുസ്തകങ്ങളും നിഗമനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ജന്തുക്കളെയും ശവശരീരത്തെയും കീറിമുറിച്ച് (dissection) അവയുടെ അവയവഘടന മനസ്സിലാക്കുക എന്ന തത്ത്വം പരക്കെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. (ബി.സി. 335-280 വരെ ജീവിച്ചിരുന്ന ഹിറോഫിലിസും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായിരുന്ന ഇറാസിസ്റ്റ്രാറ്റസും ഇപ്രകാരമുള്ള പഠനങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു.)
എട്ടും ഒൻപതും ശതകങ്ങളിൽ ആണ് 'ഡിസെക്ഷൻ' വഴി അനാറ്റമി പഠിക്കുക എന്നുള്ള പരിപാടി നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ടത്. പിന്നെയും ഒരു മൂന്നു നാലു ശദകങ്ങളോളം ശവശരീരങ്ങൾ (അവ ദിവ്യമാണെന്നുള്ളതുകൊണ്ട്) അനാറ്റമി പഠനത്തിനു ലഭ്യമായിരുന്നില്ല. അക്കാലങ്ങളിലെ യൂറോപ്യൻ ചരിത്രത്തിൽ, ശവശരീരം ലഭിക്കുവാൻ വേണ്ടി ശ്മശാനങ്ങൾ കവർച്ചചെയ്ത് വൈഷമ്യങ്ങൾ സഹിച്ചിരുന്നവരെപ്പറ്റി ധാരാളം പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. പിന്നീട് വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ നിയമപ്രാബല്യം മൂലം (Anatomy Acts) ഇത്തരം പരീക്ഷണങ്ങളും പഠനോപാധികളും സർവസാധാരണമായി. അനാറ്റമിയിൽ ലഭിച്ച അറിവാണ് വില്യം ഹാർവി (1578-1657) എന്ന ഇംഗ്ളീഷ് ഭിഷഗ്വരന് രക്തസംക്രമണത്തെപ്പറ്റിയുമുള്ള അടിസ്ഥാന വിവരം നല്കിയത്. മൊത്തമായ ശരീരഘടനയെപ്പറ്റി (അതായത് അസ്ഥികൂടം, മാംസപേശികൾ, അവയവങ്ങൾ, രക്തധമനികൾ, ഞരമ്പുകൾ എന്നിവയെപ്പറ്റി) ഉള്ള സാമാന്യമായ അറിവല്ലാതെ ഈ അവയവങ്ങൾക്ക് നിദാനമായ കോശങ്ങളെപ്പറ്റിയോ അവയുടെ രൂപത്തെപ്പറ്റിയോ അന്നും ശരിക്ക് അറിവുണ്ടായിത്തുടങ്ങിയിരുന്നില്ല. 1866-ൽ ലൂവൻഹോക്ക് സൂക്ഷ്മദർശിനി കണ്ടുപിടിച്ചതോടുകൂടി കോശങ്ങളുടെ ഘടനയെപ്പറ്റി നിരീക്ഷണ ഗവേഷണ പരമ്പരകൾ ആരംഭിച്ചു. ഇന്നു ലോകത്തിലെ നിരവധി ഗവേഷണ-പഠന സ്ഥാപനങ്ങളിലായി അനാറ്റമിയുടെ വിവിധ അവാന്തരവിഭാഗങ്ങളിൽ പഠനം നടത്തുന്ന ഒട്ടേറെ ശാസ്ത്രജ്ഞരും പ്രവർത്തകരും ഉണ്ട്.
അനാറ്റമി പഠനം
അനാറ്റമി പഠിക്കുന്നത് ജന്തുശരീരത്തെയും (ജീവനുള്ള ജന്തുക്കളെ മയക്കിയതിനുശേഷം ഉപയോഗിക്കാം) മനുഷ്യശവത്തെയും കീറിമുറിച്ച് അവയവങ്ങളുടെയും കോശങ്ങളുടെയും സ്ഥിതി മനസ്സിലാക്കിയിട്ടാണ്. ഇതിനായി പലവിധ രാസവസ്തുക്കളും പരിരക്ഷകദ്രവ്യങ്ങളായി (preservatives) ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഫോർമലിൻ (Formalin) ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്. രക്തക്കുഴലുകളെ പ്രത്യേകമായി മനസ്സിലാക്കുവാൻ അവയിലൂടെ റെഡ് ലെഡ് (Red lead) കലർന്ന ഒരു ദ്രാവകം വലിയ മർദത്തിൽ കടത്തിവിടാറുണ്ട്. ഇപ്രകാരം പാകപ്പെടുത്തിയ ശവശരീരം കീറിമുറിച്ച് അവയവങ്ങളുടെ ഘടനയും അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധവും മനസ്സിലാക്കുകയും അവയവങ്ങളെ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ ഉള്ള സംവേദനങ്ങൾ ഓർമയിൽ ഉറപ്പിക്കുകയും വേണം. ഇപ്രകാരമുള്ള ശരീരഘടനയുടെ ഒരു മാനസിക ചിത്രം ഭാവിയിലുള്ള അനാറ്റമി പഠനത്തിനും ശസ്ത്രക്രിയാപാടവത്തിനും അനിവാര്യമായ ഒരു പശ്ചാത്തലോപാധിയാണ്. ഡിസെക്ഷൻ പഠനത്തിന് കണ്ണിങ്ങാമിന്റെ, മൂന്നു വാല്യങ്ങളുള്ള, ഒരു ആധികാരികഗ്രന്ഥമുണ്ട്.
അനാറ്റമി എന്ന ശാസ്ത്രം
അഭ്യൂഹങ്ങളിൽ നിന്നും അനുമാനങ്ങളിൽനിന്നും അനാറ്റമിയെ ഒരു തികഞ്ഞ ശാസ്ത്രശാഖയായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുവാൻ ചിരപ്രയത്നം ചെയ്ത ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ഒരു നീണ്ട പരമ്പരതന്നെയുണ്ട്: ഹിപ്പോക്രറ്റീസ് (ബി.സി. 460-377), ഗാലൻ, ചരകൻ, സുശ്രുതൻ, ലസ്സാറോ സ്പലൻസാനി (1729-99) തുടങ്ങിയവർ. ഇവർക്കു പുറമേ 17-18 ശതകങ്ങളിൽ വേറെയും ഒട്ടേറെ ശാസ്ത്രജ്ഞർ അനാറ്റമിക്ക് അമൂല്യമായ സംഭാവനകൾ നല്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇംഗ്ളണ്ടിലെ സർ ജോൺ ഹണ്ടർ (1728-93) എന്ന ശസ്ത്രക്രിയാവിദഗ്ദ്ധന്റെ പേരിനോടുചേർത്ത് ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളെ നാമകരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. പിയർ മേരി (Pierre Marie), ബ്രോക്കാ (Broca), ബെറ്റ്സ് (Betz), ബ്രോഡ്മാൻ (Brodman), പെൻഫീൽഡ് (Penfield), ഷെറിങ്ടൺ (Sherrington) എന്നിവർ മസ്തിഷ്കത്തെയും ഞരമ്പുകളെയുംപറ്റി ധാരാളം ഗവേഷണപഠനങ്ങൾ നടത്തിയവരാണ്. ഇരുപത്തി ഒന്നു വയസ്സുവരെ മാത്രം ജീവിച്ചിരുന്ന തോമസ് ഗ്രേ രചിച്ച ഗ്രന്ഥമാണ് ഇന്നും അനാറ്റമിയുടെ 'ബൈബിൾ.'
സൂക്ഷ്മദർശിനിയുടെ കണ്ടുപിടിത്തവും ഹിസ്റ്റോളജിയും
ലൂവൻഹോക്ക് സൂക്ഷ്മദർശിനി കണ്ടുപിടിച്ചതോടുകൂടിയാണ് കോശങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള പഠനം സാധ്യമായത്. ഈ പുതിയ ഉപകരണം ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് കോശങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള വിപുലമായ ഒരു പഠനപരമ്പര ആരംഭിക്കാനും 'ഊതികവിജ്ഞാനീയം' എന്ന ശാസ്ത്രശാഖയ്ക്കു രൂപം നല്കാനും പ്രേരണ നല്കി. കോശങ്ങളുടെ സാമാന്യ പഠനത്തിൽനിന്ന് ആരംഭിച്ച ഈ ശാഖ കോശങ്ങളുടെ വിവിധഭാഗങ്ങളെയും അവയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വൈകല്യങ്ങളെയും കുറിച്ചു പഠനം നടത്തുകയും അതിലൂടെ രോഗം നിർണയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 1950-കാലത്ത് ഇലക്ട്രോൺ മൈക്രോസ്കോപ്പ് കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടതോടുകൂടി സൂക്ഷ്മ വസ്തുക്കളെപ്പോലും 'കാണുവാനും' അങ്ങനെ ഊതികവിജ്ഞാനീയത്തെ സജീവവും മൂർത്തവും ആയ ശാസ്ത്രശാഖയായി ഉയർത്തുവാനും സാധിച്ചു.
തുലനാത്മക അനാറ്റമി
1859-ൽ ഡാർവിൻ ഒറിജിൻ ഓഫ് സ്പീഷീസ് (Origin of Species) എന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ചതോടുകൂടി ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് പുതിയ ഒരു കാഴ്ചപ്പാടുണ്ടാകുകയും ജീവലോകം മുഴുവനും പരസ്പരബന്ധമുള്ളതാണെന്ന് സംശയാതീതമാംവിധം തെളിയുകയും ചെയ്തു. ഇത് തുലനാത്മക അനാറ്റമിക്കു വഴിതെളിച്ചു. വെള്ളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ആദ്യകാലത്തെ ഏകകോശജീവിക്ക് വെറും പ്രസരണംവഴി വേണ്ട ആഹാരങ്ങളും ശുദ്ധവായുവും ലഭിക്കാനും, വിസർജനവസ്തുക്കളെയും അംഗാരാമ്ളത്തെയും പുറത്തുവിടാനും സാധ്യമായി. ജീവികൾ ബഹുകോശങ്ങളും സങ്കീർണങ്ങളും ആയതോടുകൂടി മേല്പറഞ്ഞ കൃത്യങ്ങൾക്ക് ഒരു ദ്രാവകവും അതിനെ പമ്പുചെയ്യാൻ ഒരു ഉപകരണവും വേണ്ടിവന്നു. ഉയർന്നതരം ജന്തുക്കളിൽ കാണുന്ന രക്തത്തിന്റെ പരിണാമവും ഹൃദയമാകുന്ന പമ്പിന്റെ സങ്കീർണതയും മറ്റും തുലനാത്മക അനാറ്റമിയിലെ രസാവഹമായ വസ്തുതകളാണ്. ഉദാഹരണമായി മത്സ്യത്തിനു രണ്ടും, ഉഭയജന്തുക്കൾക്കു മൂന്നും, ഉരഗങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായി വിഭക്തമല്ലാത്ത നാലും, ഉഷ്ണരക്തികളായ പക്ഷികൾക്കും സസ്തനികൾക്കും പൂർ‍ണ്ണവിഭക്തമായ നാലും അറകളുള്ള ഹൃദയമാണുള്ളത്. നാഡീവ്യൂഹത്തിന് ഒരു ഗാംഗ്ളിയൻ (ganglion) മാത്രമുള്ള താണതരം ജീവികളിൽനിന്നും മനുഷ്യനിലെത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷോപലക്ഷം കോശങ്ങളുള്ള മനുഷ്യസിരാസമൂഹമായിത്തീരുന്നു.
ഭ്രൂണശാസ്ത്രം
ഭ്രൂണാവസ്ഥയിൽ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശരീരഘടന ഏകദേശം ഒരേ രൂപത്തിലാണ്. ഭ്രൂണത്തിന്റെ വളർച്ചയെപ്പറ്റി സൂക്ഷ്മപഠനം നടത്തുന്നത് അനാറ്റമി തത്ത്വങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുവാൻ ഉപയോഗപ്രദമാണെന്നതിനു പുറമേ പരമ്പരാഗതങ്ങളായ രോഗങ്ങളുടെ നിദാനം നിർണയിക്കുന്നതിനു സഹായകവുമാണ്.
ശരീരഘടനയും വിവിധ അംഗവ്യൂഹങ്ങളും
മനുഷ്യനുൾപ്പെടെ, നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളിൽ ചില പ്രധാന അംഗവ്യൂഹങ്ങളുണ്ട്. ഏതാണ്ട് സാമാന്യരൂപമുള്ള കോശങ്ങളാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഈ അംഗവ്യൂഹങ്ങളുടെ ഘടനാ സ്വഭാവവും പ്രവർത്തനക്ഷമതയും ഈ അംഗവ്യൂഹങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സമന്വയനവും ആണ് ജന്തുശരീരത്തെ പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കിത്തീർക്കുന്നത്. ശാരീരികമായി ഈ വ്യൂഹങ്ങളെ പത്തു വിഭാഗങ്ങളായി തിരിക്കാം.
അസ്ഥി വ്യൂഹം (Skeletal system)
ശരീരത്തിന്റെ പ്രധാന ആധാരമാണ് അസ്ഥിവ്യൂഹം. കൈകാലുകളിലെ നീണ്ട എല്ലുകൾ, കൈപ്പടത്തിലെയും കാലിലെയും ചെറിയ എല്ലുകൾ, നട്ടെല്ല്, അവയോട് ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള വാരിയെല്ലുകൾ, തലയോട് എന്നിവ അടങ്ങിയതാണ് ഈ വ്യവസ്ഥ. മനുഷ്യരുടെ എല്ലുകൾ പരിണാമസിദ്ധാന്തത്തിനു തെളിവുകൾ നല്കുന്നു. എല്ലുകളുടെ പഠനത്തിൽനിന്നും ലിംഗഭേദങ്ങളും, വ്യക്തിയുടെ വയസ്സും നിർണയിക്കാം. നോ: അസ്ഥി; അസ്ഥികൂടരോഗങ്ങൾ; അസ്ഥിപഞ്ജരം
പേശീ വ്യൂഹം (Muscular system)
മനുഷ്യശരീരത്തിൽ രണ്ടു തരത്തിലുള്ള പേശികൾ കാണാം. മൃദുപേശികൾ സ്വയം പ്രവർത്തനക്ഷമമാണ്. ഈ വിഭാഗത്തിലുള്ളവയാണ് ദഹനേന്ദ്രിയ വ്യവസ്ഥയിലെയും മൂത്രാശയത്തിലെയും പേശികൾ. അസ്ഥികൂടത്തോടുബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന പേശികളെല്ലാം രേഖിതവും (striated) നാഡികളുടെ പ്രവർത്തനംകൊണ്ടു ചലിക്കുന്നവയും ആണ്. രക്തസംക്രമണ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ഹൃദയപേശികൾ ഇവയുടെ മധ്യവർത്തിയും രണ്ടുവിഭാഗത്തിലെയും ചില പ്രവണതകൾ കാണിക്കുന്നവയും ആണ്. നോ: പേശീവ്യൂഹം
ദഹനേന്ദ്രിയ വ്യൂഹം (Digestive system)
വായ്, ഗ്രസനി (Pharynx), അന്നനാളി (Oesophagus), ആമാശയം, ചെറുകുടൽ, വൻകുടൽ, ഗുദം എന്നിവയാണ് ഈ വ്യൂഹത്തിലെ മുഖ്യഘടകങ്ങൾ. ദഹനേന്ദ്രിയത്തിൽ സ്രവങ്ങൾ പതിപ്പിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥികളും (ഉദാ. കരൾ, യകൃത്ത്, ആഗ്നേയഗ്രന്ഥി) ഈ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടും. നോ: അന്നനാളി; ആമാശയം; ദഹനേന്ദ്രിയ വ്യൂഹം
ശ്വസനേന്ദ്രിയ വ്യൂഹം (Respiratory system)
താണതരം ജന്തുക്കൾ ജലജീവികളായതിനാൽ ആദ്യമായി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട ശ്വസനവ്യൂഹം ഗില്ലു(gill)കളായിരുന്നു. ഉദാ. മത്സ്യങ്ങൾ. എന്നാൽ നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികൾ കരയിൽ വാസമുറപ്പിച്ചതോടുകൂടി കൂടുതൽ സങ്കീർണമായ ഒരു വ്യവസ്ഥിതി വേണ്ടിവന്നു. മൂക്ക്, ശ്വാസനാളം (trachea), ശ്വാസനാളത്തിന്റെ രണ്ടു ശാഖകളായ ശ്വസനികൾ (bronchus) എന്നിവ ചെറിയ ശാഖോപശാഖകളായി അവസാനിക്കുന്നത് ശ്വാസകോശങ്ങളിലാണ്. ശ്വാസകോശങ്ങളെ പ്രവർത്തന ക്ഷമമാക്കുന്നതിന് നിരവധി മടക്കുകളായി അൽവിയോളസ്സുകൾ (alveolus) സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശ്വാസകോശങ്ങളെ ആവരണം ചെയ്യുന്ന പുപ്ഫുസാവരണത്തിന് (pleura) രണ്ടു സ്തരങ്ങൾ (membranes) ഉണ്ട്. ഇവയുടെ അന്തരാളം 'നിർവാത' (vacuum) മാണ്. വാരിയെല്ലുകളുടെയും പ്രാചീരത്തിന്റെയും (diaphragm) പ്രവർത്തനംകൊണ്ടാണ് ശ്വാസോച്ഛ്വാസങ്ങൾ നടക്കുന്നത്. നോ: ശ്വാസകോശങ്ങൾ, ശ്വസനേന്ദ്രിയവ്യൂഹം
രക്തസംക്രമണ വ്യൂഹം (Circulatory system)
ഹൃദയമാകുന്ന പമ്പും, അതിനോടു ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതും അടച്ചുകെട്ടിയതുമായ നാളികളോടുകൂടിയ ഒരു സംവഹനവ്യൂഹവും ആണ് ഇതിന്റെ ഘടകങ്ങൾ. ശുദ്ധവായു അടങ്ങിയ രക്തം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ധമനികളും (artery), കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ് ലയിച്ച രക്തം ഒഴുകുന്ന സിരകളും (vein) രക്തസംക്രമണവ്യൂഹത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ടു ഘടകങ്ങളാണ്. ലസികാവ്യൂഹവും ഈ വ്യൂഹത്തിന്റെ ഒരുഭാഗം തന്നെ. നോ: ഹൃദയം, രക്തം, ധമനികൾ, സിരകൾ, രക്തസംക്രമണ വ്യൂഹം
വിസർജനേന്ദ്രിയ വ്യൂഹം (Excretory system)
ഓരോ ശരീരഖണ്ഡത്തിലും ഉണ്ടായിരുന്ന ആദിമവിസർജനാവയവങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നുണ്ടായ രണ്ടു വൃക്കകളാണ് സസ്തനികളുടെ പ്രധാന വിസർജനാവയവങ്ങൾ. ഇവ രക്തത്തിൽനിന്നു വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന മൂത്രം, വൃക്കനാളികൾവഴി മൂത്രാശയത്തിൽ എത്തുകയും അവിടെനിന്ന് മൂത്രമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ (urethra) പുറംതള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യും. നോ: വൃക്ക, വിസർജനേന്ദ്രിയ വ്യൂഹം