cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഖാൻ
രണ്ടാം ആംഗ്ലോ അഫ്ഗാൻ യുദ്ധാനന്തരം ഛിന്നഭിന്നമായ അഫ്ഗാനിസ്താനെ ഏകീകരിച്ച് ഭരണം പുനഃസ്ഥാപിച്ച ഇദ്ദേഹം ശക്തനായ ഒരു ഭരണാധികാരിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഭീകരമായ സൈനികനടപടികളും ഇസ്ലാം മതനിയമങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് അധികാരം രാജ്യം മുഴുവൻ വ്യാപിപ്പിക്കുകയും വിവിധ വംശനേതാക്കളുടെ അധികാരത്തിന് കടിഞ്ഞാണിടുകയും ചെയ്ത അബ്ദുർറഹ്മാൻ, ഇരുമ്പ് അമീർ (Iron Amir) എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പരമ്പരാഗതരീതികളെ തച്ചുടച്ച് ഒരു കേന്ദ്രീകൃത സർക്കാർ രൂപീകരിച്ച അമീറിന്റെ നയം മൂലം ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്തെ, ആന്തരികസാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ കാലഘട്ടം എന്നാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്.
ജീവിതരേഖ
ഇദ്ദേഹം മുഹമ്മദ്സയ് (ബറക്സയ്) ഗോത്രത്തിൽപെട്ട ദോസ്ത് മുഹമ്മദ്ഖാന്റെ പൌത്രനായി 1844-ൽ ജനിച്ചു. 1863-ൽ ദോസ്ത് മുഹമ്മദ്ഖാൻ മരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്നാമത്തെ പുത്രനായ ഷേർ അലി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തു. ഷേർ അലിയുടെ മൂത്ത സഹോദരന്മാരായ അഫ്സൽഖാനും ആസംഖാനും ഷേർ അലിക്കെതിരായി യുദ്ധം ചെയ്തുവെങ്കിലും പരാജിതരായി. അഫ്സൽഖാന്റെ പുത്രനായ അബ്ദുർ റഹ്മാൻഖാൻ റഷ്യൻ തുർക്കിസ്താനിൽ അഭയം തേടി. 1870 മുതൽ 1880 വരെ സമർക്കണ്ഡിൽ താമസിച്ച അബ്ദുർറഹ്മാന് റഷ്യൻ ഭരണക്രമത്തെപ്പറ്റി വിശദമായി പഠിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. രണ്ടാം അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ (1878-81) ബ്രിട്ടീഷ്സൈന്യം കാബൂൾ ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കുകയും ഷേർ അലിയുടെ പുത്രനായ യാക്കൂബ്ഖാനെ തടവുകാരനാക്കുകയും ചെയ്തു. സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്ത യാക്കൂബ് ഖാനെ ഇന്ത്യയിലേക്കു നാടുകടത്തി. തുടർന്ന് അബ്ദുർ റഹ്മാൻഖാൻ അമീറായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു (ജൂലൈ 1880).
അബ്ദുർ റഹ്മാൻഖാൻ തന്റെ പ്രധാന എതിരാളികളെയെല്ലാം വളരെ വേഗം തോല്പിച്ച് അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ അധികാരം ഉറപ്പിച്ചു. അതിനുശേഷം അഫ്ഗാനിസ്താനും വൻശക്തികളുമായുള്ള അതിർത്തിത്തർക്കങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിന് ഇദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. 1887-ൽ റഷ്യയുമായുണ്ടാക്കിയ ഒരു കരാറനുസരിച്ച് അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി നിർണയിക്കുകയുണ്ടായി. 1893 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടിഷ് ഗവൺമെന്റുമായുള്ള ഒത്തുതീർപ്പനുസരിച്ച് ഡ്യൂറൻഡ് ലൈൻ ബ്രിട്ടിഷ് ഇന്ത്യയുടെയും അഫ്ഗാനിസ്താന്റെയും അതിർത്തിയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.
രാജ്യത്തുടനീളം നിലനിന്ന കലാപങ്ങളും അസ്വസ്ഥതകളും അവസാനിപ്പിക്കാൻ നടപടികൾ എടുത്തതോടുകൂടിത്തന്നെ സുശക്തമായ ഒരു ഭരണകൂടം സ്ഥാപിക്കാനും ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിൽ വരുത്താനും അബ്ദുർ റഹ്മാൻഖാൻ പരിശ്രമിച്ചു. വിദേശീയ സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധന്മാരുടെ സഹായത്തോടുകൂടി കൃഷിയിലും വ്യവസായത്തിലും ഒരു വിപ്ലവംതന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു. പല വ്യവസായങ്ങളും ഏർപ്പെടുത്തുകയും ആധുനിക കൃഷിസമ്പ്രദായങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ ആദ്യത്തെ ആശുപത്രി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്താണ്. അബ്ദുർ റഹ്മാൻഖാൻ കാബൂളിൽവച്ച് 1901 ഒക്ടോബർ 1-ന് അന്തരിച്ചു.
പിതാവിനു വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടം
right|thumb|മുഹമ്മദ് അഫ്സൽ ഖാൻ - അബ്ദുർ റഹ്മാൻ ഖാന്റെ പിതാവ് അബ്ദ് അൽ റഹ്മാന്റെ ആദ്യകാലപോരാട്ടങ്ങൾ, തന്റെ പിതാവ് മുഹമ്മദ് അഫ്സൽ ഖാനെ അമീർ സ്ഥാനത്ത് അവരോധിക്കുന്നതിനു വേണ്ടിയായിരുന്നു.
ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മൂത്ത പുത്രനായിരുന്നിട്ടും, അഫ്സൽ ഖാനെ അദ്ദേഹം പിൻ‌ഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നില്ല. മറിച്ച് ഇളയപുത്രന്മാരിലൊരാളായ ഷേർ അലിയായിരുന്നു ദോസ്ത് മുഹമ്മദിനു ശേഷം 1863-ൽ അമീർ ആയത്. ഷേർ അലിക്കെതിരെ പോരാടിയ അഫ്സൽ ഖാൻ തടവിലാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
1866-ൽ അബ്ദ് അൽ റഹ്മാൻ ഖാൻ, ഷേർ അലിയെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും തന്റെ പിതാവായ മുഹമ്മദ് അഫ്സൽ ഖാനെ അമീർ ആയി വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ അഫ്സൽ ഖാന്റെ ഭരണം വളരെ ചുരുങ്ങിയ കാലം മാത്രമേ നീണ്ടു നിന്നുള്ളൂ. 1867 ഒക്ടോബർ 7-ന് അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു. തുടർന്ന് അഫ്സൽ ഖാന്റെ ഇളയ നേർസഹോദരൻ മുഹമ്മദ് അസം ഖാൻ അധികാരത്തിലേറി.
പലായനം
പുറത്താക്കപ്പെട്ട അമീർ ഷേർ അലിയും അയാളുടെ പുത്രനായ യാക്കൂബ് ഖാനും ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ സാമ്പത്തികസഹായത്തോടെ 1869 ജനുവരി മാസത്തിൽ കാബൂൾ പിടിച്ചെടുത്തു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് അസം ഖാൻ ഇറാനിലേക്കും അബ്ദ് അൽ റഹ്മാൻ ഖാൻ വടക്കൻ അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ മസാർ ഇ ശരീഫിലേക്കും അവിടെ നിന്ന് റഷ്യൻ നിയന്ത്രിതപ്രദേശമായിരുന്ന താഷ്കന്റിലേക്കും പലായനം ചെയ്തു.
അധികാരത്തിലേക്ക്
right|thumb|[[ഷേർ അലി ഖാൻ - അബ്ദുർ റഹ്മാൻ ഖാന്റെ ആദ്യകാല എതിരാളി]] 1879 ജനുവരി മാസത്തിൽ നടന്ന രണ്ടാം ആംഗ്ലോ അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ, ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഷേർ അലിയെ അധികാരത്തിൽ നിന്നും പുറത്താക്കി. ഷേർ അലിയുടെ പുത്രൻ മുഹമ്മദ് യാക്കൂബ് ഖാനുമായി ഗന്ദാമാക് സന്ധിയിൽ ഒപ്പുവച്ച്, അദ്ദേഹത്തെ കാബൂളിൽ അമീർ ആയി വാഴിച്ചെങ്കിലും വൻ ജനരോഷം മൂലം യാക്കൂബ് ഖാന് അധികകാലം പിടിച്ചുനിൽക്കാനായില്ല. 1879 ഫെബ്രുവരിയിൽ അധികാരത്തിലേറിയ യാക്കൂബ് ഖാൻ അതേ വർഷം ഒക്ടോബറിൽ അധികാരമുപേക്ഷിച്ച് ഇന്ത്യയിലേക്ക് കടന്നു. ഭരണം ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഏറ്റെടുത്തെങ്കിലും തദ്ദേശീയരുടെ ശക്തമായ എതിർപ്പിനെത്തുടർന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ നിലയും ഇക്കാലത്ത് പരിതാപകരമായിരുന്നു.
ഇങ്ങനെ കാബൂളിൽ നാഥനില്ലാത്ത അവസ്ഥയിലാണ്, റഷ്യൻ നിയന്ത്രിത താഷ്കന്റിലും സമർഖണ്ഡിലും പ്രവാസത്തിലായിരുന്ന അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഖാൻ, 1880-ൽ അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ തിരിച്ചെത്തിയത്. ഇതോടെ അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ ഭരണമേൽപ്പിക്കാൻ പറ്റിയ ഒരു തദ്ദേശീയനേതാവിനെത്തേടിയിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാർ, അബ്ദുർറഹ്മാന്റെ കൈയിൽ ഭരണമേൽപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥാനാരോഹണം സുഗമമാക്കുന്നതിന് കാബൂളിന് തെക്കു വച്ച് ഘൽജികളോടും മറ്റുമായി ചില യുദ്ധങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷുകാർ നടത്തി. 1880 ജൂലൈ 20-ന് കാബൂളിന് വടക്കുള്ള ചാരികാർ എന്ന പ്രദേശത്തുവച്ച് അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഖാൻ കാബൂളിന്റെ അമീർ ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ജൂലൈ 22-ന് ഒരു പൊതുയോഗത്തിൽ വച്ച് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പുതിയ അമീറിനെ അംഗീകരിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു.
സമ്പൂർണാധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു
അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഖാൻ അധികാരത്തിലെത്തിയതിനു ശേഷം, ഗന്ദാമാക് ഉടമ്പടിപ്രകാരം ബ്രിട്ടീഷുകാർ അഫ്ഗാനിസ്താന് സൈനിക സാമ്പത്തികസഹായങ്ങൾ നൽകിപ്പോന്നെങ്കിലും കാര്യമായ ആഭ്യന്തരഇടപെടലുകൾ നടത്തിയില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് വംശജർക്കു പകരം ഇന്ത്യക്കാരായിരുന്നു ഇക്കാലത്ത് പ്രതിനിധികളായി കാബൂളിലെത്തിയിരുന്നത്. എന്നാൽ രണ്ടാം അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിലൂടെ രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തികഭദ്രതയും, കാബൂളിൽ നിന്നുള്ള കേന്ദ്രീകൃതനിയന്ത്രണവും നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു. അധികാരം, വിവിധ വംശനേതാക്കൾ കൈയടക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ വെല്ലുവിളികളാണ് അമീറിന് ആദ്യമായി നേരിടേണ്ടിവന്നത്.
പടയോട്ടങ്ങൾ
right|thumb|ഷേർ അലിയുടെ പുത്രൻ മുഹമ്മദ് അയൂബ് ഖാൻ 1881-ൽ ഷേർ അലി ഖാന്റെ പുത്രൻ മുഹമ്മദ് അയൂബ് ഖാനെയായിരുന്നു അധികാരമേറ്റെടുത്തതിനു ശേഷം അബ്ദ് അൽ റഹ്മാന് ആദ്യമായി നേരിട്ട് തോൽപ്പിക്കേണ്ടി വന്നത്. അമീറിന്റെ സേനാനായകനായിരുന്ന ഗുലാം ഹൈദർ ഓരക്സായ് ചാർഖി ആയിരുന്നു ഈ യുദ്ധം നയിച്ചിരുന്നത്. 1881 ഓഗസ്റ്റിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്മാറ്റത്തോടെ അനാഥമായ കന്ദഹാർ, അയൂബ് ഖാൻ പിടിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത്, അബ്ദുർറഹ്മാൻ, ബ്രിട്ടീഷ് പാവയാണെന്ന് വരെ ഗോത്രനേതാക്കാൾ ആരോപണമുന്നയിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ശക്തമായി ആക്രമണം നടത്തി തൊട്ടടുത്ത മാസം തന്നെ അദ്ദേഹം കന്ദഹാർ പിടിച്ചടക്കി. ഇതോടെ അയൂബ് ഖാൻ രാജ്യത്തു നിന്നും പലായനം ചെയ്തു. കന്ദഹാർ പിടിച്ചടക്കിയതിനൊപ്പം അമീർ അബ്ദ് അൽ റഹ്മാന്റെ മറ്റൊരു സൈന്യം ഹെറാത്തും പിടിച്ചടക്കിയിരുന്നു.
ഘൽജികൾക്കെതിരെയുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ
1880-കളിൽ ഘൽജികളുടെ കലാപങ്ങളും അമീറിന് നേരിടേണ്ടി വന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിൽ വന്നതും അവരോട് വിധേയത്വം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത അമീർ അബ്ദുർറഹ്മാനെ ഘൽജികൾ അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല. പകരം ഷേർ അലിയുടെ പുത്രനായ മുഹമ്മദ് യാക്കൂബ് ഖാനെ അമീർ ആയിക്കാണുന്നതിലായിരുന്നു ഘൽജികൾ താല്പര്യപ്പെട്ടിരുന്നത്. മുഷ്ക് ഇ ആലം എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ദിൻ മുഹമ്മദ് എന്ന ഒരു മുല്ല ആയിരുന്നു ഘൽജികളുടെ നേതാവ്. കടുത്ത ബ്രിട്ടീഷ് വിരോധിയായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം, ഗസ്നിയിലായിരുന്നു വസിച്ചിരുന്നത്. 1886-ൽ ദിൻ മുഹമ്മദ് മരണമടഞ്ഞെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ അബ്ദ് അൽ കരിം അന്ദാർ, അബ്ദുറഹ്മാനെതിരെയുള്ള ഘൽജികളുടെ കലാപത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി. 1886-ലും 1887-ലും ഈ പോരാട്ടങ്ങൾ വൻ നാശനഷ്ടങ്ങളിൽ കലാശിച്ചിരുന്നു.
വടക്കൻ അഫ്ഗാനിസ്താൻ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കിയ ശേഷം, അമീറിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പഷ്തൂണുകൾ ഹിന്ദുകുഷിന്റെ തെക്കുനിന്നും വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് കുടിയേറാനാരംഭിച്ചു. ഇങ്ങനെ കുടിയേറിയവരിൽ കൂടുതലും ഘൽജികളായിരുന്നു. ഇതുമൂലം ഹിന്ദുകുഷിന് തെക്കുഭാഗത്തെ ഘൽജികളുടെ കലാപം നിയന്ത്രിക്കാനും അതേ സമയം വടക്ക് ഉസ്ബെക്കുകൾക്കും താജിക്കുകൾക്കുമിടയിൽ അമീറിന് സ്വാധീനമുള്ള പഷ്തൂൺ വിഭാഗങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും സാധിച്ചു.
ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ
വിവിധ പ്ഷ്തൂൺ വംശനേതാക്കളിൽ നിന്നും, തന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങളിൽ നിന്നും സ്വതന്ത്രനായി ഒരു ഭരണകൂടം കെട്ടിപ്പടുക്കുക എന്നതായിരുന്നു അബ്ദുർറഹ്മാൻ നേരിട്ട മറ്റു പ്രധാന വെല്ലുവിളികൾ.
ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽ നിന്നും ലഭിച്ചിരുന്ന ധനസഹായം ഒരു സ്ഥിരം സൈന്യത്തെ കെട്ടിപ്പടുക്കാനായി അബ്ദുർ റഹ്മാൻ ഖാൻ ഉപയോഗിച്ചു. തന്റെ വംശമായ പഷ്തൂണുകളടക്കമുള്ള എല്ലാ ജനവിഭാഗങ്ങളേയും നികുതി നൽകാൻ ബാധ്യസ്ഥരാക്കി. ഒരു ഉപദേശകസമിതിയും മന്ത്രിസഭക്ക് സമാനമായുള്ള ഒരു ഉന്നതസമിതിയും രൂപീകരിച്ചെങ്കിലും ഏതാണ്ട് മുഴുവൻ അധികാരവും അമീറിന്റെ കൈയിൽത്തനെയായിരുന്നു.
തന്റെ മുൻ‌ഗാമികൾ ചെയ്തതുപോലെ പ്രവിശ്യ്യകൾ മക്കളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ സാമന്തരാജ്യങ്ങളെപ്പോലെ വർത്തിക്കാൻ അബ്ദുർറഹ്മാൻ അനുവദിച്ചില്ല. മറിച്ച് പ്രവിശ്യാഭരണാധികാരികൾ മിക്കവരും സൈനികരായിരുന്നു. പൊതുവേ, പ്രസ്തുതപ്രവിശ്യ പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയ സൈന്യാധിപരെത്തന്നെയാണ് ഇതിനായി നിയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇങ്ങനെ സ്വന്തം കുടുംബാംഗങ്ങളെ അധികാരത്തിൽ കൈ കടത്തുന്നതിൽ നിന്നും നിയന്ത്രിച്ചു. എങ്കിലും തന്റെ മുഹമ്മദ്സായ് കുടുംബാംഗങ്ങൾക്ക്, അവരുടെ പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി, സ്ഥിരം ധനസഹായം അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഖാൻ അനുവദിച്ചു പോന്നു.
മതത്തിന്റെ ഫലപ്രദമായ ഉപയോഗം
ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള സഖ്യത്തോടെയാണ് അധികരത്തിലേത്തിയതെങ്കിലും ഒരു പഷ്തൂൺ ആയിരുന്ന അബ്ദുർറഹ്മാൻ, തന്റെ മുൻ‌ഗാമികളെപ്പോലെ പഷ്തൂണുകളുടെ ദേശത്തേക്ക് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കടന്നുകയറ്റം അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെയും വടക്കുനിന്നുള്ള റഷ്യക്കാർക്കെതിരെയുമുള്ള തന്റെ പോരാട്ടത്തിനെ ഒരു ജിഹാദ് പരിവേഷം അദ്ദേഹം നൽകി.
രാജ്യത്ത് നേരത്തേ നിലനിന്നിരുന്ന വിവിധ ഇസ്ലാമിക അനുഷ്ഠാനരീതികളെയെല്ലാം മാറ്റി ഏകീകൃത ഇസ്ലാമിക നിയമമായ ശരി അത്ത് നടപ്പിലാക്കി. ഇത് വിവിധ ഗോത്രനിയമങ്ങളെ അസാധുവാക്കി. ശരി അത്ത് നിയമം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനുള്ള ന്യായാധിപരേയും സർക്കാർ തന്നെ നിയമിച്ചു എന്നതിനാൽ വിവിധ മതനേതാക്കളുടെ അധികാരത്തിന് തടയിടാനും അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. അങ്ങനെ തന്റെ സ്ഥാനത്തെ ഉറപ്പിക്കുന്നതിനും രാജ്യത്തിനകത്തുള്ള വിവിധ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും ഇസ്ലാം മതത്തെ അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഖാൻ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിച്ചു.
മുല്ലമാർക്ക് വേണ്ടി ഒരു പരീക്ഷ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ഇതിൽ വിജയിക്കുന്നവർക്ക് രാജകീയബിരുദം നൽകുകയും ചെയ്തു. വിജയികൾക്ക് സർക്കാർ ശമ്പളം നൽകിയിരുന്നു എന്നതിനു പുറമേ അവർക്ക് വെളുത്ത തലപ്പാവ് ധരിക്കാനും അനുവാദം നൽകി. പരീക്ഷ ജയിക്കാത്ത മുല്ലമാരാകട്ടെ, നിറങ്ങളുള്ള തലപ്പാവ് ധരിക്കണമായിരുന്നു.
മതകാര്യങ്ങളിൽ ഭരണകൂടത്തിന്റെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിക്കുന്നതിന്, കാബൂളിൽ ഒരു മദ്രസ സ്ഥാപിച്ചു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വിതരണം ചെയ്യാനുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളും ലഘുലേഖകളും ഇവിടെ നിന്നും പുറത്തിറക്കി. ജനങ്ങൾ ഇസ്ലാമികരീതിയിൽത്തന്നെ ചരിക്കുന്നു എന്നുറപ്പുവരുത്താൻ പ്രത്യേക മതകാര്യ ഉദ്യോഗസ്ഥരേയും നിയമിച്ചിരുന്നു. അമീറിന്റെ ഇത്തരം പരിഷ്കരണനടപടികൾ മൂലം പാരമ്പര്യമതനേതാക്കളുടെ സ്ഥാനത്തിന് ഇടിവ് സംഭവിച്ചെങ്കിലും മൊത്തത്തിൽ അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ ഇസ്ലാം മതം വളർച്ച പ്രാപിച്ചു.
ഭീകരഭരണം
പൊതുവേ അമീർ അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഖാന്റെ ഭരണം ഭീകരമായിരുന്നു എന്നാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ ജനകീയകലാപങ്ങൾ, വൻ രക്തച്ചൊരിച്ചിലുകളുണ്ടാക്കിയ അടിച്ചമർത്തലുകളിൽ കലാശിച്ചു. അമീറിന്റെ സ്വന്തം വാക്കുകളനുസരിച്ച് 1894-ഓടെ ഏതാണ്ട് 1,20,000 പ്രജകളുടെ മരണത്തിന് അദ്ദേഹം ഉത്തരവാദിയായിരുന്നു. 1880-കളിൽ ജലാലാബാദിനടുത്തുള്ള ഒരു പഷ്തൂൺ വിഭാഗക്കാരായിരുന്ന ഷിൻ‌വാരികളെ നിരവധി യുദ്ധങ്ങളിലൂടെ അമീർ തോൽപ്പിച്ചു. ഷിൻ‌വാരികൾ തുടർന്നൊരു കലാപത്തിന് മുതിരാതിരിക്കുന്നതിന് മരണമടഞ്ഞവരുടെയെല്ലാം തലകൾ അടുക്കി ഗോപുരങ്ങൾ തീർത്തുവച്ചു.
മദ്ധ്യ അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ ഹസാരകളെ 1893-ൽ ഭീകരമായ സൈനികനടപടികളിലൂടെ തന്റെ ഭരണത്തിനു കീഴിലാക്കി. ഇക്കാലത്തെ പഷ്തൂണുകളെ ക്രൂരതമൂലം ഇന്നും ഈ രണ്ടു ജനവിഭാഗങ്ങളും തമ്മിൽ ശത്രുത വച്ചുപുലർത്തുന്നു. 1895/96 കാലത്ത് കാഫിറിസ്താനിലെ കാഫിറുകളെ അമീർ തന്റെ കീഴിലാക്കി. കാഫിറുകളെ ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കുകയും പ്രദേശത്തിനെ നൂറിസ്താൻ എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തിനിർണയം
ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ വടക്കും കിഴക്കുമുള്ള അതിർത്തിനിർണയക്കരാറുകൾ അബ്ദുർ‌റഹ്മാന്റെ ഭരണകാലത്താണ് നിലവിൽ വന്നത്.
1884-മുതൽ റഷ്യക്കാർ അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ വടക്കൻ അതിർത്തിക്കപ്പുറത്ത് ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചെടുത്തിരുന്നു. അഫ്ഗാനിസ്താനിലേക്ക് റഷ്യക്കാരുടെ വരവിനെ ചെറുക്കുന്നതിന് ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ നിലയുറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ഈ സൈനികനടപടികൾക്കായാണ് ഹെറാത്തിലെ തിമൂറി സ്മാരകമായ മൂസല്ല സമുച്ചയം തകർത്തത്. ഹെറാത്തിനും മാർവിനും ഇടയിലുള്ള പഞ്ച്ദീഹിൽ റഷ്യക്കാരെ നേരിടാനായി ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം തയ്യാറായിരുന്നെങ്കിലും ഒരു പോരാട്ടത്തിനു മുതിരാതെ റഷ്യക്കാർ പിന്മാറുകയായിരുന്നു. 1887-ലെ ഒരു ഉടമ്പടിപ്രകാരം പഞ്ച്ദീഹിനെ റഷ്യൻ നിയന്ത്രണത്തിലായി ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരം നൽകുകയും ഇന്നത്തെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ അതിർത്തിയെ ഇരുകൂട്ടരും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഡ്യൂറണ്ട് രേഖ
1893-ൽ അമീർ അബ്ദുർ റഹ്മാൻ ഖാനും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ അക്കാലത്തെ വിദേശകാര്യ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന സർ ഹെന്രി മോർട്ടൈമർ ഡ്യൂറണ്ടും തമ്മിൽ ഒപ്പുവച്ച ഡ്യൂറണ്ട് രേഖ കരാർ പ്രകാരം അഫ്ഗാനിസ്താനും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു. ഡ്യൂറണ്ട് രേഖ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ അതിർത്തി വിവിധ പഷ്തൂൺ വിഭാഗങ്ങളുടെ ആവാസമേഖലകളെ രണ്ടായി വിഭജിച്ചെങ്കിലും പഷ്തൂൺ ആവാസമേഖലയിലേക്ക് മുന്നേറി വന്നുകൊണ്ടിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ആധിപത്യത്തിന് ഒരു പരമാവധി അതിർത്തി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ ഈ രേഖയുടെ കാര്യത്തിൽ അമീർ അബ്ദുർറഹ്മാൻ സംതൃപ്തനായിരുന്നു.
കുടുംബം
thumb|അമീർ അബ്ദുർ റഹ്മാൻ ഖാൻ - 1897-ലെ ചിത്രം അബ്ദുർ റഹ്മാൻ ഖാന്, അഞ്ച് ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിൽ ഒരു ഭാര്യയിൽ രണ്ടു പുത്രന്മാരായിരുന്നു ഹബീബുള്ളയും നാസറുള്ളയും. മൂത്തയാളായ ഹബീബുള്ള, 1872-ൽ സമർഖണ്ഡിൽ വച്ചാണ് ജനിച്ചത്. ഇദ്ദേഹം അബ്ദുർ റഹ്മാൻ ഖാന്റെ കാലശേഷം രാജ്യത്തിന്റെ അമീർ ആയിരുന്നു.
രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ നാസറുള്ള, 1874-ലാണ് ജനിച്ചത്. 1895-ൽ ആ സമയത്ത് അസുഖബാധിതനായിരുന്ന തന്റെ പിതാവിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് നാസറുള്ള ബ്രിട്ടണിലേക്ക് പോയിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ മുഖാന്തരമല്ലാതെ, ലണ്ടനുമായി നേരിട്ട് നയതന്ത്രബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നതിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമം. എങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് നേതൃത്വം ഈ ആവശ്യം നിരാകരിച്ചു. നാസറുള്ളായുടെ ലണ്ടൻ സന്ദർശനത്തിന്റെ പരാജയം, ബ്രിട്ടീഷുകാരും അഫ്ഗാനിസ്താനുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽ വിടവ് വർദ്ധിപ്പിച്ചു എന്നു മാത്രമല്ല 1897-ൽ ഡ്യൂറണ്ട് രേഖക്ക് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂൺ വിഭാഗങ്ങളുടെ കലാപത്തിനും കാരണമായി.
അന്ത്യം
തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് 2 ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം, അതായത് 1901 ഒക്ടോബർ 3-ന് ഹബീബുള്ള, അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ അമീർ ആയി അധികാരമേറ്റു.
പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ
വർഗ്ഗം:അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ അമീർമാർ
ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ
ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സ്ഥാപനമാണ് ഐ.എസ്.ആർ.ഒ (ISRO) എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലറിയപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ (ആംഗലേയം:Indian Space Research Organisation, മലയാളം:ഭാരതീയ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സംഘടന).1969 ആഗസ്റ്റ് 15ന് നിലവിൽ വന്നു. 2012 സെപ്റ്റംബർ 9 രാവിലെ 9:51ന് ഇസ്രോയുടെ നൂറാമത്തെ ദൗത്യമായ, പി.എസ്.എൽ.വി - സി 21 ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ സതീശ് ധവാൻ ബഹിരാകാശ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് വിജയകരമായി വിക്ഷേപിച്ചു.
ബാംഗ്ലൂർ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇസ്രോയിൽ ഏകദേശം 20,000 ജോലിക്കാർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇപ്പോഴത്തെ നിരക്കുകൾ പ്രകാരം 815 ദശലക്ഷം യു.എസ്. ഡോളറിന്റെ ബജറ്റുള്ള ഇസ്രോയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ പദ്ധതികൾക്ക് ചുക്കാൻ പിടിക്കുന്നത്. തദ്ദേശീയമായ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് പുറമേ അന്താരാഷ്ട്ര റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപണ സേവനങ്ങളും ഈ സ്ഥാപനം നൽകുന്നുണ്ട്. സോമനാഥ് ആണ്‌ ഇസ്രോയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ അധ്യക്ഷൻ.
ചരിത്ര രേഖ
ഇന്ത്യയുടെ റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപണ രംഗത്തുള്ള അനുഭവസമ്പത്ത് പ്രാചീനകാലത്തു ചൈനയിൽ നിന്നും വന്ന വെടിക്കോപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണകാലത്തുതന്നെ തുടങ്ങിയതാണ്. വളരെ പണ്ടുമുതൽക്കേ സിൽക്ക് റോഡു വഴി ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിൽ ആശയങ്ങൾ പരസ്പരം കൈമാറിയിരുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ തന്നെ ഇന്ത്യൻ ഭരണാധികാരികൾ റോക്കറ്റ് ഒരു സൈനിക ഉപകരണമാക്കുന്നതിൽ പ്രാഗല്ഭ്യം നേടിയെടുത്തിരുന്നു. ഇതു പിന്നീടു യൂറോപ്പിലും പ്രചാരം നേടി. ചൈനക്കാർ കണ്ടുപിടിച്ച ‍വെടിക്കോപ്പുകളുടെ പ്രചാരം തന്നെയാണ് ആധുനിക റോക്കറ്റ് സാങ്കേതികവിദ്യക്കു വഴിമരുന്നിട്ടത്. 1947 ൽ ഇന്ത്യക്കു സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിനു ശേഷം ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ‌മാരും ഭരണാധികാരികളും,പ്രതിരോധ മേഖലയിലും, ഗവേഷണങ്ങൾക്കുമെല്ലാം  റോക്കറ്റ് സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ ആവശ്യകത മനസ്സിലാക്കി. ഇന്ത്യയെപ്പോലെ ഒരു വലിയ രാജ്യത്തിനു അതിന്റേതായ സ്വന്തം ബഹിരാകാശ സാങ്കേതികവിദ്യാപാടവം വേണ്ടിവരും എന്ന തിരിച്ചറിവും; കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനത്തിനും, ആശയവിനിമയരംഗത്തും കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ കഴിയും എന്ന ദീർഘ വീക്ഷണവുമാണ് സ്വന്തമായ ഒരു ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ കേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ഇന്ത്യൻ ഭരണാധികാരികളെ മുന്നോട്ടു നയിച്ചത് thumb|right|ഡോ. വിക്രം സാരാഭായ്
1960-1970
ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണപദ്ധതിയുടെ പിതാവായി കണക്കാക്കുന്നത് ഡോക്ടർ വിക്രം സാരാഭായിയേയാണ്. സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ 1957ൽ സ്പുട്നിക് വിക്ഷേപണം നടത്തിയ നാൾ മുതൽ ഒരു കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളുടെ ഗുണഗണങ്ങളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ബോധവാനായിരുന്നു. ഭാരതത്തിന്റെ പുരോഗതിയ്ക്ക് ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വിദ്യകളുടെ വികാസം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്,എന്ന കാഴ്ചപ്പാടുണ്ടായിരുന്ന പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്രു 1961ൽ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തെ ആണവോർജ്ജ വിഭാഗത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി. ഇന്ത്യൻ ആണവ സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ പിതാവും, ഇന്ത്യൻ ആണവോർജ്ജ വിഭാഗത്തിന്റെ അന്നത്തെ തലവനുമായിരുന്ന, ഹോമി ഭാഭ 1962ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കമ്മറ്റി ഫോർ സ്പേസ് റിസർച്ച് (ആംഗലേയം:Indian National Committee for Space Research (INCOSPAR) ) എന്ന സമിതി സ്ഥാപിക്കുകയും സാരാഭായിയെ അതിന്റെ ഡയറക്ടറായി ചുമതലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
മറ്റു പല രാഷ്ട്രങ്ങളുടേയും ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളും അവർ നേരത്തെ തന്നെ സ്വായത്തമാക്കിയിരുന്ന സൈനിക ആവശ്യങ്ങൾക്കുള്ള ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈൽ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ചുവടു പിടിച്ചാണ് വളർന്നു വന്നിരുന്നത്. പക്ഷേ ഇന്ത്യയുടെ ഈ ബഹിരാകാശ പദ്ധതി കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളെ വിക്ഷേപിക്കുക എന്ന പ്രാവർത്തിക ലക്ഷ്യം മാത്രം മുന്നിൽകണ്ട് രൂപവത്കരിച്ചതായിരുന്നു. 1962ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതു മുതൽ ഈ സംഘം മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്നു. പരീക്ഷണങ്ങൾക്കായുള്ള സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകളുടെ വിക്ഷേപണവും മറ്റും ഈ സമിതി വിജയകരമായി നടത്തിയിരുന്നു. ഭൂമദ്ധ്യരേഖയുമായി ഇന്ത്യക്കുള്ള ഭൌമശാസ്ത്രപരമായ അടുപ്പവും ഇവർക്കൊരനുഗ്രഹമായിരുന്നു.
സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകളുടെ വിക്ഷേപണം കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്ത് തുമ്പയിൽ പുതുതായി സ്ഥാപിച്ച തുമ്പ ഇക്വറ്റോറിയൽ റോക്കറ്റ് ലോഞ്ചിംഗ് സ്റ്റേഷനിൽ (ആംഗലേയം:Thumba Equatorial Rocket Launching Station (TERLS)) നിന്നുമായിരുന്നു നടന്നിരുന്നത്.തുമ്പയിൽ നിന്ന് 1963 നവംബർ 21നാണ് ആദ്യത്തെ സൗണ്ടിങ്ങ് റോക്കറ്റ് വിക്ഷേപിച്ചത്.
തുടക്കത്തിൽ ഇവിടെനിന്നും വിക്ഷേപിച്ചിരുന്നത് അമേരിക്കൻ നിർമ്മിത നൈക്ക് അപ്പാച്ചെ(Nike-Apache) റോക്കറ്റുകളും ഫ്രെഞ്ച് നിർമ്മിത സെന്റോർ (Centaure) റോക്കറ്റുകളുമായിരുന്നു. ഈ റോക്കറ്റുകൾ പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് അന്തരീക്ഷ പഠനങ്ങളും മറ്റും നടത്താനായിരുന്നു. അതിനു ശേഷം ബ്രിട്ടീഷ്,റഷ്യൻ റോക്കറ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ചും പരീക്ഷണങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു. എങ്ങനെയായാലും ഒന്നാം ദിവസം മുതൽക്കുതന്നെ ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ പദ്ധതിക്ക് തദ്ദേശീയമായ സാങ്കേതിക വിദ്യ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുക എന്ന മഹത്തായ ലക്ഷ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. അധികം താമസമില്ലാതെ തന്നെ ഈ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ അവർക്കു സാധിച്ചു; ഖര ഇന്ധനമുപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന രോഹിണി കുടുംബത്തിൽ പെട്ട സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകൾ ഇന്ത്യ സ്വന്തമായി വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുക തന്നെ ചെയ്തു.
തദ്ദേശീയമായ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ആവശ്യകത തിരിച്ചറിയുകയും, ഭാവിയിൽ വേണ്ടി വന്നേയ്ക്കാവുന്ന സാങ്കേതിക ഘടകങ്ങളുടെ ലഭ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകളും ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ പദ്ധതിയെ; ഘടകങ്ങളും, സാങ്കേതികവിദ്യയും,യന്ത്രഘടനകളും എല്ലാം തന്നെ തദ്ദേശീയമായി വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുന്നതിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. രോഹിണി റോക്കറ്റുകളുടെ ഭാരം കൂടിയതും, സങ്കീർണ്ണവുമായ പതിപ്പുകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുന്നതിൽ അവർ വിജയിച്ചു. അതോടെ ഈ പദ്ധതിയെ കൂടുതൽ വിപുലീകരിക്കുകയും അവസാനം ഈ ബഹിരാകാശ പദ്ധതിയെ ആണവോർജ്ജ വകുപ്പിനു കീഴിൽ നിന്നു മാറ്റി ബഹിരാകാശ ഗവേഷണത്തിന് മാത്രമായി ഒരു വകുപ്പ് രൂപവത്കരിക്കുന്നതിൽ വരെയെത്തിച്ചു. 1969ൽ INCOSPAR പദ്ധതിയിൽനിന്നും ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ എന്ന സംഘടനരൂപവത്കരിക്കുകയും അവസാനം 1972ൽ ബഹിരാകാശ വകുപ്പ് രൂപവത്കരിയ്ക്കുകയും ഇസ്രോയെ അതിനു കീഴിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.
1971-1980
1960 കളിൽ സാരാഭായി നാസയുടെ കൂടെ ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണത്തിനായി കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ സാദ്ധ്യതയെപ്പറ്റിയുള്ള ഒരു പഠനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. ആ അനുഭവത്തിൽ നിന്നും ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾക്കായി അതു തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ഫലവത്തായതും,ചെലവു കുറഞ്ഞതുമായ രീതി എന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. ഇന്ത്യയുടെ പുരോഗതിയിലേയ്ക്കായി കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ചേർക്കാൻ പറ്റുന്ന നേട്ടങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ സാരാഭായിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇസ്രോ സംഘവും ഉപഗ്രഹങ്ങളെ ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഉപഗ്രഹ വാഹിനികളുടെ രൂപകല്പനയിലേക്കു തിരിഞ്ഞു. അതുവഴി ഭാവിയിൽ വേണ്ടി വന്നേയ്ക്കാവുന്ന പടുകൂറ്റൻ വിക്ഷേപണ വാഹനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള അനുഭവ സമ്പത്ത് ഇസ്രോയ്ക്ക് ലഭിക്കും എന്ന് അദ്ദേഹത്തിനുറപ്പായിരുന്നു. രോഹിണി പരമ്പരയിൽ പെട്ട ഖര ഇന്ധനം ഉപയോഗിക്കുന്ന റോക്കറ്റ് മോട്ടോറുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ പ്രാഗൽഭ്യവും, മറ്റു രാഷ്ട്രങ്ങൾ അത്തരം പദ്ധതികൾക്കായി ഖര ഇന്ധനം ഉപയോഗിക്കുന്ന മോട്ടോറുകളെ ആശ്രയിച്ചു തുടങ്ങിയതും ഇസ്രോയെ ഉപഗ്രഹ വിക്ഷേപണ വാഹനം (Satellite Launch Vehicle (SLV)) നിർമ്മിക്കുന്നതിലേക്ക് ആകർഷിച്ചു. അമേരിക്കൻ നിർമ്മിത സ്കൌട്ട് റോക്കറ്റിൽ നിന്നും പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട് ആ വാഹനം നാലു ഘട്ടങ്ങളുള്ളതും പൂർണ്ണമായും ഖര ഇന്ധനം ഉപയോഗിക്കുന്നതും ആകുമെന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
ഇതേസമയം തന്നെ ഇന്ത്യ ഭാവിയിലെ വാർത്താവിനിമയ, കാലാവസ്ഥാ പ്രവചന ആവശ്യങ്ങൾ മുന്നിൽ കണ്ട് കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങളും വികസിപ്പിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണങ്ങളുടെ ആദ്യ ചുവടുവെയ്പ്പ് "ആര്യഭട്ട" എന്ന കൃത്രിമോപഗ്രഹം 1975 ഏപ്രിൽ 19ന് ഒരു സോവിയറ്റ് റോക്കറ്റ് ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിച്ചതാണ്. 1979 ഓടു കൂടി പുതുതായി നിർമ്മിച്ച രണ്ടാമത്തെ വിക്ഷേപണ കേന്ദ്രമായ ശ്രീഹരിക്കോട്ട റോക്കറ്റ് ലോഞ്ചിംഗ് സ്റ്റേഷനിൽ (Shriharikota Rocket Launching Station(SRLS)) നിന്നും SLV വിക്ഷേപണത്തിനു തയ്യാറായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പക്ഷേ 1979ലെ അതിന്റെ ആദ്യ വിക്ഷേപണം രണ്ടാം ഘട്ടത്തിലെ നിയന്ത്രണ സംവിധാനത്തിൽ വന്ന പിഴവുകൾ മൂലം പരാജയപ്പെട്ടു. 1980 ഓടെ ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇന്ത്യ ആദ്യമായി വിക്ഷേപിച്ച സ്വദേശീയമായ ഉപഗ്രഹം രോഹിണി-1 എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.1980 ജൂലായ് 18ന് എസ്.എൽ.വി.-3 വിക്ഷേപിച്ചൂ.
1981-1990
ആദ്യ പരീക്ഷണ വാർത്താവിനിമയ ഉപഗ്രഹം ആപ്പിൾ 1981 ജൂൺ 19ന് വിക്ഷേപിച്ചു.
ഇൻസാറ്റ് എ.യു. 1982 ഏപ്രിൽ 10 ന് വിക്ഷേപിച്ച് ഇൻസാറ്റ് പരമ്പരയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടു.
ഐ.ആർ.എസ്-1എ എന്ന ആദ്യ വിദൂര സംവേദന ഉപഗ്രഹം 1988 മാർച്ച് 17 ഭ്രമണ പദത്തിൽ എത്തിച്ചു
1991-2000
പോളാർ സാറ്റലൈറ്റ് ലോഞ്ച് വെഹിക്കിൾ - പി എസ് എൽ വി - വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.
2001-2010
20 സെപ്റ്റംബർ 2004 ൽ ജി.എസ്.എൽ.വി. വിജയകരമായി വിക്ഷേപിച്ചു.
2007 ജനുവരി 22ന് പേടകം ബഹിരാകാശത്തുനിന്നും ഭൂമിയിലേക്ക് മടക്കിക്കൊണ്ടുവരുവാനുള്ള ശ്രീ1  പരീക്ഷണം വിജയിച്ചു.
2008 ഏപ്രിൽ 28നു ഒരു പി.എസ്.എൽ.വി വിക്ഷേപണവാഹനം ഉപയോഗിച്ച് പത്ത് ഉപഗ്രഹങ്ങളെ ഇസ്രോ വിജയകരമായി ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിച്ചു
2008 ഒക്ടോബർ 22ന് ചന്ദ്രയാൻ-1 വിക്ഷേപിച്ചു. ഈ പദ്ധതിയ്ക്കായി ഭാരത സർക്കാർ 360 കോടി രൂപ 2005ൽ തന്നെ അനുവദിച്ചിരുന്നു. ഇസ്രോയുടെ ഉപകരണങ്ങൾക്കു പുറമേ ഈ പദ്ധതിയുടെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ യൂറോപ്യൻ സ്പേസ് ഏജൻസിയുടേയും നാസയുടേയും ഉപകരണങ്ങളെ ഇസ്രോ ചന്ദ്രനിലെത്തിച്ചിരുന്നുവെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്‌. ഈ ഉപകരണങ്ങളെ ചന്ദ്രോപരിതലത്തിലെത്തിയ്ക്കാൻ ഇസ്രോ നാസയിൽ നിന്നും മറ്റും പണം പറ്റുന്നില്ല; അതിനു പകരം ഈ ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിവരങ്ങൾ ഇസ്രോയ്ക്ക് കൂടി നൽകാം എന്ന വ്യവസ്ഥയിലാണ്‌ അവയെ ഇസ്രോ ചാന്ദ്രയാൻ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയത്. ഏറെ പ്രതീക്ഷിച്ചപോലെ ചാന്ദ്ര പര്യവേക്ഷണത്തിനായി ഉപകരണങ്ങൾ വിക്ഷേപിച്ച് വിജയിക്കുന്ന ആറാമതു സംഘടനയായി ഇസ്രോ മാറി.
2011-2020
ഇന്ത്യൻ സമയം രാവിലെ 9.53 ന് പി.എസ്.എൽ.വി. സി-21 ന് വിക്ഷേപിച്ചതോടെ ഐ.എസ്.ആർ.ഒ യുടെ ചരിത്രത്തിലെ നൂറാമത്തെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായി. സതീഷ് ധവാൻ ബഹിരാകാശ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് വിക്ഷേപിച്ച ഉപഗ്രഹ വിക്ഷേപണ വാഹിനി, 1199 സെക്കന്റുകൊണ്ട് ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തി. ഫ്രാൻസിന്റെ 'സ്പോട് 6' (712 കി.ഗ്രാം ഭാരം), ജപ്പാന്റെ 'പ്രോയിറ്റേഴ്സ്' (17 കി.ഗ്രം ഭാരം) എന്ന ഉപഗ്രഹങ്ങളാണ് പി.എസ്.എൽ.വി. സി-21 വഹിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഉപഗ്രഹ വിക്ഷേപണ വാഹിനിയുടെ 20-താമത്തെ വിജയകരമായ വിക്ഷേപണമായിരുന്നു ഇത്.
2012 സെപ്റ്റംബർ 29ന് ഇന്ത്യൻ സമയം പുലർച്ച രണ്ടരയ്ക്ക് 101 ആം ദൗത്യമായ ജി സാറ്റ് -10 ഫ്രഞ്ച് ഗയാനയിലെ ഖോറോയിൽ നിന്ന് വിക്ഷേപിച്ചു. 750 കോടി രൂപ ചെലവുള്ള ജി സാറ്റ് 10 വാർത്താ വിതരണ ഉപഗ്രഹമാണ്. 15 വർഷത്തെ കാലാവധിയാണ് ഈ ഉപഗ്രഹത്തിന് അവകാശപ്പെടുന്നത്. കടലിലെ മാറ്റങ്ങൾ പഠിക്കുകയാണ് ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഐ.എസ്. ആർ.ഒ. യുടെ മൂന്നാമത്തെ വാർത്താവിനിമയ ഉപഗ്രഹമാണിത്. ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ സതീഷ് ധവാൻ സ്പേസ് സെന്ററിൽ നിന്ന് 104 ഉപഗ്രങ്ങളുമായി ഇന്ത്യയുടെ പിഎസ്എൽവി–സി 37 റോക്കറ്റ് 2017 ഫെബ്രുവരി പതിനെഞ്ചിനു വിക്ഷേപിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ മൂന്ന് ഉപഗ്രഹങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ ആറു വിദേശ രാജ്യങ്ങളുടെ 104 ഉപഗ്രഹങ്ങളാണ് ഒന്നിച്ചു വിക്ഷേപിച്ചത്.
ഇസ്രോ കേന്ദ്രങ്ങൾ
ഇസ്രോയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേന്ദ്രങ്ങൾ താഴെ കാണുന്നവയാണ്:
പ്രധാന നേട്ടങ്ങൾ
ഈ പട്ടിക പൂർണമല്ല
കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങൾ
ഇസ്രോയുടെ ഇത്രയും വർഷത്തെ പ്രവർ‌ത്തനത്തിനിടയിൽ അവർ വളരെയധികം കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങള് നിർമ്മിയ്ക്കുകയും വിക്ഷേപിയ്ക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇവയെ പ്രധാനമായും ഐ.ആർ.എസ് പരമ്പര, ഇൻസാറ്റ് പരമ്പര, മെറ്റ്സാറ്റ്(കല്പന) പരമ്പര, സാങ്കേതിക വിദ്യാപരീക്ഷണ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ തരം തിരിയ്ക്കാവുന്നതാണ്‌.
ഇൻസാറ്റ് പരമ്പര
1983ൽ കമ്മീഷൻ ചെയ്തതും ഏഷ്യാ-പസിഫിക് മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലുതുമായ ഉപഗ്രഹ ശൃംഖലയാണ്‌ ഇൻസാറ്റ് പരമ്പരയിൽ പെട്ട ഭൂസ്ഥിര ഉപഗ്രഹങ്ങൾ. ഈ പരമ്പരയിലെ ഉപഗ്രഹങ്ങള് 1 (A, B, C, D), 2 (A, B, C, D), 3 (A, B, C, E) ,4 (A, B, C) എന്നിവയാണ്. പ്രധാനമായും വാര്ത്താവിനിമയത്തിനും ടെലിവിഷന്‌ പ്രക്ഷേപണത്തിനുമായി ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഈ ഉപഗ്രഹങ്ങളില്‌ മിക്കവയും ഏരിയന്സ്പേസ് ആണ്‌ ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തിച്ചിട്ടുള്ളത്.
ഐ.ആർ.എസ് പരമ്പര
ഭൂമിയെക്കുറിച്ച്, പ്രധാനമായും ഭൌമോപരിതലത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കാനാണ് ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. റിമോട്ട് സെൻസിംഗ് എന്ന സാങ്കേതിക വിദ്യയാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. സൂര്യപ്രകാശത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത് ഓരോ വസ്തുവും ഓരോതരത്തിലാണല്ലോ. അതിനാൽ പ്രതിഫലിപ്പിക്കപ്പെട്ട തരംഗങ്ങളെ സെൻസ് ചെയ്താൽ ആ വസ്തുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കും. ഈ തത്ത്വമാണ് ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്.
ഇവ ഭൂസ്ഥിര ഭ്രമണപഥത്തിലല്ല, മറിച്ച് ധ്രുവീയ ഭ്രമണപഥത്തിലാണ് ഭൂമിയെ വലം വെയ്ക്കുന്നത്. ഏതാണ്ട് 8 മുതൽ 12 മണിക്കൂറുകൊണ്ട് ഇവ ഒരു പ്രാവശ്യം ഭൂമിയെ വലം വെയ്ക്കന്നു. ഇവയ്ക്ക് ഇന്ത്യയുടെ മാത്രമല്ല, ഭൂമിയുടെ ഏതാണ്ട് എല്ലാ ഭാഗത്തേയും വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ കഴിയും. ഏതാണ്ട് 18 മുതൽ 22 ദിവസം വരെയ്ക്കുള്ളിൽ ഭൂമിയുടെ എല്ലാ ഭാഗത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ഒരു പ്രാവശ്യം ശേഖരിക്കാൻ കഴിയും.
മാപ്പുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ടോപ്പോഗ്രാഫിക്കൽ മാപ്പുകൾ പുതുക്കാൻ ഇവ നൽകുന്ന വിവരങ്ങൾ വളരെ ഉപകാരപ്രദമാണ്. അടുത്ത കാലത്ത് വിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ട കാർട്ടോസാറ്റ്-1, കാർട്ടോസാറ്റ്-2 എന്നിവ ഈ കാര്യത്തിനു വേണ്ടി മാത്രമുള്ളതാണ്.
ഇതിനുപുറമേ, വിഭവഭൂപട നിർമ്മാണം, കാട്ടുതീ കണ്ടെത്തൽ, റോഡുകളും പുഴകളും മാപ്പുചെയ്യൽ, ജല ലഭ്യതയുടെ പഠനം, വനത്തിന്റെ അളവുകളെയും തരങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനം തുടങ്ങി അനേകം കാര്യങ്ങൾക്ക് ഇവ ഉപയോഗപ്രദമാണ്.
മെറ്റ്സാറ്റ്/കല്പന പരമ്പര
മെറ്റീരിയോളജിക്കൽ സാറ്റലൈറ്റ്(കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷണ ഉപഗ്രഹം) അല്ലെങ്കിൽ മെറ്റ്സാറ്റ് എന്ന ഉപഗ്രഹം പൂർണ്ണമായും കാലാവസ്ഥാനിരീക്ഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഇസ്രോ ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതാൺ. 2003ൽ കൊളംബിയ സ്പേസ്ഷട്ടിൽ അപകടത്തിൽ മരിച്ച ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരി കല്പനാ ചൗളയോടുള്ള ആദരസൂചകമായി മെറ്റ്സാറ്റിനെ "കല്പന" എന്ന് ഭാരത സർക്കാർ പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. .
വിക്ഷേപണ വാഹനങ്ങൾ
thumb|200px|ഇസ്രോ റോക്കറ്റുകളെ താരതമ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു ചിത്രം
വിക്ഷേപണ സൗകര്യങ്ങൾ
ഇസ്രോയ്ക്ക് പ്രധാനമായും മൂന്ന് വിക്ഷേപണകേന്ദ്രങ്ങളാണുള്ളത് -
ഉപഗ്രഹ വിക്ഷേപണത്തിനും, ഒന്നിലധികം ഘട്ടങ്ങളുള്ള റോക്കറ്റുകളുടെ വിക്ഷേപണങ്ങൾക്കും ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ വിക്ഷേപണകേന്ദ്രമാണ് ഇസ്രോ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത്. ഈ കേന്ദ്രത്തിൽ ഏറ്റവും പുതിയ യൂണിവേഴ്സൽ വിക്ഷേപണതറയുൾപ്പെടെ (Universal Launch Pad) രണ്ട് വിക്ഷേപണതറകളാണുള്ളത്. ഇവിടെ നിന്നും വർഷത്തിൽ ആറ് വിക്ഷേപണങ്ങൾ വരെ നടത്താനാവും എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു.
മറ്റു രണ്ടു വിക്ഷേപണ കേന്ദ്രങ്ങളും സൗണ്ടിംഗ് റോക്കറ്റുകൾ പോലെയുള്ള ചെറു റോക്കറ്റുകളുടെ വിക്ഷേപണത്തിനായാണ് ഇസ്രോ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത്.
ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ സ്വകാര്യ റോക്കറ്റ്‌ വിക്ഷേപണം
സ്‌കൈകറൂട്ട്‌ എയ്റോ സ്പെസ്‌ എന്ന സ്റ്റാർട്ടപ്പ്‌ തയാറാക്കിയ വിക്രം എസ്‌ (സബ് ഓർബിറ്റൽ ഫ്ലൈറ്റ് )സൗണ്ടിംഗ്‌ റോക്കറ്റാണ്‌ ഐഎസ്‌ആർഒയുടെ സഹായത്തോടെ വിക്ഷേപിച്ചത്‌. ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിലെ സതീഷ്‌ ധവാൻ സ്പേസ്‌ സെന്ററിൽ നിന്ന്‌ 2022 നവംബർ 18 ന് വിക്ഷേപിച്ചു. ആറ്‌ മീറ്റർ ഉയരവും 545 കിലോ ഭാരവുമുള്ള കുഞ്ഞൻ റോക്കറ്റാണ്‌ വിക്രം എസ്‌.
ഭാവി പദ്ധതികൾ
ജി. എസ്. എൽ. വി മാർക്ക് III എന്ന പേരില് തദ്ദേശീയമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ക്രയോജനിക് സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന അടുത്ത തലമുറയിൽപ്പെട്ട വിക്ഷേപണ വാഹനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള ഗവേഷണം ഇസ്രോ തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു. പൂർണ്ണാവസ്ഥയിൽ 6 ടൺ വരെ ഭാരമുള്ള ഉപഗ്രഹങ്ങളെ വഹിയ്ക്കാന് ശേഷിയുള്ളതാണ് ജി.എസ്.എൽ.വി III.
യൂറോപ്യൻ, റഷ്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും ഇസ്രോ ഉപഗ്രഹവിക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. അവർക്കു വേണ്ടി എജൈല്, ഗ്ലോനാസ് പരമ്പരയിൽ പെട്ട ഉപഗ്രഹങ്ങളാവും മിക്കവാറും ഇസ്രോയ്ക്ക് വിക്ഷേപിയ്ക്കേണ്ടി വരിക.
ജി.പി.എസ് സംവിധാനത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻ മേഖലയിലെ കൃത്യത ഉയർത്താനായി ഗഗൻ എന്ന പേരിൽ ഇസ്രോ ഒരു ഗവേഷണ പദ്ധതി നടത്തുന്നുണ്ട്.
അവലംബം
വർഗ്ഗം:ബഹിരാകാശഗവേഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശപദ്ധതികൾ
കൊടൈക്കനാൽ തടാകം
കൊടൈകനല് തടാകം, അഥവാ കൊടൈ കായൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ  ദിണ്ടിഗുൽ ജില്ലയിൽ കൊടയ്ക്കനാൽ നഗരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന  ഒരു മനുഷ്യനിർമ്മിത തടാകമാണ്. മധുരയിലെ കളക്ടറായിരുന്ന  സര് വെർ ഹെൻറി ലെവിംഗ്ന്ടെ സ്മരണാർത്ഥം 1863ൽ അമേരിക്കയിൽ നിന്നുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് മിഷണറിമാരാണ് ഈ തടാകം നിർമ്മിച്ചത്. കൊടൈകനല് ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഭൂമിശാസ്ത്ര ലാൻഡ്മാർക്കും വിനോദ സഞ്ചാര മേഖലയുമാണ്.
അവലംബം
വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ തടാകങ്ങൾ
അമിതാഭൻ
ജിനൻമാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അഞ്ചു ധ്യാനിബുദ്ധന്മാരിൽ ഒരാൾ; അസ്തമയസൂര്യന്റെ ചൈതന്യമുള്ള ബുദ്ധൻ; അമേയപ്രകാശത്തിന്റെ അധിദേവൻ; ജപ്പാൻകാരുടെ പ്രധാന ബുദ്ധൻ ഇതെല്ലാമാണ് അമിതാഭൻ. തന്റെ പരിനിർവാണത്തിനു മുൻപും പിൻപുമായി അനേകം ബുദ്ധന്മാരുള്ളതായി ഗൌതമബുദ്ധൻ പ്രസ്താവിച്ചു. അവരുടെ സംഖ്യ കൃത്യമായി പറഞ്ഞിട്ടില്ല. എന്നാൽ ശ്രീബുദ്ധനു മുൻപായി 24 ബുദ്ധന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നതായി ബി.സി. 243-ൽ, പാടലീപുത്രത്തിൽ അശോകൻ വിളിച്ചുകൂട്ടിയ മൂന്നാം ബുദ്ധമതസമ്മേളനം പ്രഖ്യാപിച്ചു. പാലിശാസനങ്ങളിൽ ഇതേക്കുറിച്ചു പ്രസ്താവമുണ്ട്. മഹായാനസങ്കല്പമനുസരിച്ച് ബുദ്ധന്മാർ അസംഖ്യമാണ്. അവരിൽ ധ്യാനിബുദ്ധന്മാർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന വൈരോചനൻ, അക്ഷോഭ്യൻ, രത്നസംഭവൻ, അമിതാഭൻ, അമോഘസിദ്ധൻ എന്നിവർക്കാണ് പ്രാധാന്യം. അവരുടെ ക്ഷേത്രമാണ് ചൈത്യം. അവരെ സംബോധന ചെയ്തുകൊണ്ട് പ്രാർഥന നടത്താറില്ല. ഗൌതമബുദ്ധനായി മഹാമായയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നതിനു മുൻപ് ശ്രീബുദ്ധനെ ബോധിസത്വനായി മഹായാനക്കാർ പരിഗണിക്കുന്നു. ഒരു മാനുഷബുദ്ധനു ശേഷം അടുത്ത ബുദ്ധൻ അവതരിക്കുന്നതിന്റെ അന്തരാളത്തിൽ മതസംരക്ഷണത്തിനു ചുമതലപ്പെട്ട അനവധി ബോധിസത്വന്മാരുണ്ടെന്നാണ് മഹായാനസങ്കല്പം (മൈത്രേയി എന്ന ഒരേയൊരു ബോധിസത്വനെ മാത്രമേ ഹീനയാനം അംഗീകരിക്കുന്നുള്ളു.) അവരിൽ യഥാക്രമം അഞ്ചു ധ്യാനിബുദ്ധന്മാരുടെ പുത്രൻമാർ അഥവാ അവതാരങ്ങൾ ആയ സമന്തഭദ്രൻ, വജ്രാപാണി, രത്നപാണി, പദ്മപാണി, വിശ്വപാണി എന്നിവരാണ് പ്രമാണികർ. അങ്ങനെ ധ്യാനിബുദ്ധൻ, ബോധിസത്വൻ, മനുഷ്യബുദ്ധൻ എന്നീ മൂർത്തിത്രയത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അഞ്ചു ത്രിതയം ബുദ്ധമതത്തിനുണ്ട്. ഇവയിൽ അമിതാഭൻ, പദ്മപാണി, ഗൌതമബുദ്ധൻ ഇവരുൾപ്പെടുന്ന ത്രിതയത്തിനാണ് പ്രാധാന്യം. പദ്മപാണിതന്നെയാണ് ചൈനാക്കാർ ആരാധിക്കുന്ന കാരുണ്യദേവതയായ കുവാൻ-യീൻ.
അമിതാഭർ എന്ന പേരിൽ ഒരു ദേവഗണമുണ്ട്. രൈവതമന്വന്തരത്തിലെ ദേവന്മാരെ അമിതാഭർ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
അധിനിവിഷ്ട ശിലാഖണ്ഡങ്ങൾ
സമീപ ശിലകളുമായി ഘടനാപരമായ ബന്ധമില്ലാതെ ഒറ്റപ്പെട്ടുകാണുന്ന ശിലാരൂപങ്ങളെ അധിനിവിഷ്ട ശിലാഖണ്ഡങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു. ഇവ വ്യത്യസ്ത ആകാരത്തിലും പ്രകൃതത്തിലും കണ്ടുവരുന്നു. അധിനിവിഷ്ട ശിലാഖണ്ഡങ്ങളെ ശയനവലനങ്ങളുടെ(recumbent fold) അവശിഷ്ടങ്ങളായാണ് കരുതിപ്പോരുന്നത്.
ഊറല്പാറകളുടെ കൂനകൾ
ഊറൽപാറകളുടെ ഭീമാകാരങ്ങളായ കൂനകൾ അധിനിവിഷ്ടശിലാഖണ്ഡങ്ങളായി കണ്ടുവരാറുണ്ട്. അല്പസിലികശിലകളോട് ബന്ധപ്പെട്ടാണ് പലപ്പോഴും ഈ പാറകളിലെ അവസ്ഥിതി. ഈ അല്പസിലിക ശിലകൾ അന്തർവേധമോ (intrusive) ബഹിർവേധമോ (extrusive) ആയിരിക്കാം; അധോഭാഗത്തെ മറ്റു അവസാദശിലാസ്തരങ്ങൾക്ക് അനനുസ്തരിതമായി കുഴഞ്ഞുമറിഞ്ഞ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
കുമായോൺ ഹിമാലയസാനുക്കളിലെ ക്രിറ്റേഷ്യസ് ശിലാസമൂഹങ്ങൾ തിബറ്റിലെ ഹണ്ഡൂസ് (Hundus) പ്രവിശ്യയുടെയും വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കുമായോൺ പ്രദേശത്തിന്റെയും അതിർത്തിയിലുള്ള കിയോഗഡ് (Keogarh), ചിതീചൂൻ (Chiti chun) എന്നിവിടങ്ങളിലെ പെർമിയൻ മീസോസോയിക് ശിലകൾ, സ്പിതി (spiti) ഷെയിലുകൾക്കും ക്രിറ്റേഷ്യസ് ശിലാനിരകൾക്കും മുകളിലായുള്ള ടിബറ്റൻ അതിർത്തിയിലെ നിരകൾ എന്നിവയിൽ, അന്യോന്യ ബന്ധമില്ലാത്ത അനവധി അവസാദ ശിലാഖണ്ഡങ്ങളുണ്ട്. അധിനിവിഷ്ട ശിലാഖണ്ഡങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണിവ. ശയനവലനങ്ങളുടെ ഡെനൂഡേഷനു (denudation) ശേഷമുള്ള അവശിഷ്ടങ്ങളാണിവയെന്നായിരുന്നു ആദ്യകാലങ്ങളിലെ വിശ്വാസം. ഭൂഭ്രംശം (fault) കൊണ്ടാണ് ഇവ ഉണ്ടായതെന്നും അതല്ല, ക്ലിപ്പെ(രഹശുുല)കളോട് സാദൃശ്യമുള്ളതിനാൽ വിവർത്തനിക (tectonic) പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ഫലമായി രൂപംകൊണ്ടതാണെന്നും രണ്ടു വാദഗതികൾ നിലവിലുണ്ട്. അഗ്നിപർവത സ്ഫോടനത്തെത്തുടർന്നുള്ള ലാവാപ്രവാഹത്തിലൂടെ ഒഴുകിവന്ന ശിലാഖണ്ഡങ്ങളാണിവ എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
തൃപ്പൂണിത്തുറ നഗരസഭ
കേരളത്തിലെ എറണാകുളം ജില്ലയിലെ കണയന്നൂർ താലൂക്കിലെ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയാണ് തൃപ്പൂണിത്തുറ. കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ ഒരു ഉപനഗരമായ തൃപ്പൂണിത്തുറ ഒരു ക്ഷേത്ര നഗരം കൂടിയാണ്. കൊച്ചി രാജവംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു ഈ നഗരം. തൃപ്പൂണിത്തുറ കൊട്ടാരമായ ഹിൽ പാലസും കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ കുല ദൈവമായ പൂർണ്ണത്രയീശ ക്ഷേത്രവും നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ആരാധനാലയങ്ങൾ
ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]] ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]]
പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ
ഹിൽ പാലസ് മ്യൂസിയം ഇരുമ്പനം ഡീർ പാർക്ക്
ഡമോയ്‌സെല്ലി കൊക്ക്
അവലംബം
വർഗ്ഗം:ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ വർഗ്ഗം:കൊക്കുകൾ
ചന്ദ്രബിംബം
എൻ. ശങ്കരൻ നായർ സംവിധാനം ചെയ്ത് 1980 ൽ ഇറങ്ങിയ ഒരു മലയാള ചലച്ചിത്രമാണ് ചന്ദ്രബിംബം. ജയഭാരതി, പ്രതാപ് പോത്തൻ, സത്താർ, എം.ജി. സോമൻ എന്നിവരാണ് പ്രധാന വേഷങ്ങൾ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ശങ്കർ ഗണേശാണ് സംഗീതസംവിധാനം നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ
വർഗ്ഗം:1980-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ വർഗ്ഗം:എം.എസ്. മണി ചിത്രസംയോജനം നടത്തിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ വർഗ്ഗം:ശങ്കർ ഗണേഷ് സംഗീതം നലകിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ വർഗ്ഗം:എൻ. ശങ്കരൻ നായർ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ
ഡോട്ട്‌കോം കുമിള
ഡോട്ട്‌കോം കുമിള അല്ലെങ്കിൽ ഇന്റെർനെറ്റ് കുമിള അല്ലെങ്കിൽ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ കുമിള എന്നൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്ന സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി 1997-2000 കാലഘട്ടത്തിൽ ആണ് ഉണ്ടായത്., ഈ കാലത്ത് വ്യവസായവൽകൃത രാജ്യങ്ങളിൽ ഓഹരിവിപണിയിൽ വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ അധിഷ്ഠിതമായ മേഖലകളിൽ അസാധാരണമായ വളർച്ച ദൃശ്യമായി. ഇത് സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് സഹജമായ യ ചാക്രിക പ്രക്രിയയുടെ ഫലം ആയ മാന്ദ്യത്തിൽ കലാശിച്ചു.
ഇ എന്ന് തുടങ്ങുന്നതോ .കോം എന്ന് അവസാനിക്കുന്നതോ ആയ പേരുകളുള്ള എല്ലാ കമ്പനികളും ഓഹരിവിപണിയിൽ വൻ നേട്ടം ഉണ്ടാക്കുന്നതായിരുന്നു ആ കാലത്തിൻറെ പ്രധാന സവിശേഷത. വിവേചന രാഹിത്യം ദുര ആയി മാറിയപ്പോൾ വിപണിയിൽ കുമിളകൾ രൂപം കൊണ്ടു.
1995 നും 2000 മാർച്ചിൽ അതിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലയ്ക്കും ഇടയിൽ, നാസ്ഡാക്ക് കോമ്പോസിറ്റ് സ്റ്റോക്ക് മാർക്കറ്റ് സൂചിക 400% ഉയർന്നു, 2002 ഒക്ടോബറിൽ അതിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലയിൽ നിന്ന് 78% ഇടിഞ്ഞു, കുമിളയുടെ സമയത്ത് അതിന്റെ എല്ലാ നേട്ടങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു. 2000-01 ൽ ആണ് കുമിള പൊട്ടിത്തെറിച്ചത്. പെറ്റ്സ്.കോം വെബ്വാൻ(Webvan), ബൂ.കോം(Boo.com), കൂടാതെ വേൾഡ്കോം(Worldcom), നോർത്തപോയിന്റ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ്(NorthPoint Communications), ഗ്ലോബൽ ക്രോസ്സിംഗ്(Global Crossing) തുടങ്ങിയ നിരവധി കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ കമ്പനികളും പരാജയപ്പെടുകയും അടച്ചുപൂട്ടുകയും ചെയ്തു. സിസ്കോ പോലുള്ള വമ്പന്മാർക്കു അവരുടെ അതിന്റെ ഓഹരി മൂല്യത്തിന്റെ 80% നഷ്ടപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, തകർച്ചയിൽ നിന്നും കഷ്ടിച്ച് രക്ഷപ്പെട്ടു. ആമസോൺ പോലുള്ളവർ എന്നാൽ ആദ്യ തകർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം പിന്നീടു വളർന്നു.
കുമിളയുടെ വളർച്ച
ഡോട്ട് കോം കമ്പനികൾ വൻ വളർച്ച നേടുന്നത് വ്യക്തമായതോടെ ഊഹക്കച്ചവടക്കാർ വിവേചനരഹിതമായി നിക്ഷേപിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.1998-99 ൽ നില നിന്ന കുറഞ്ഞ പലിശ നിരക്കുകൾ ഇവർക്ക് സഹായകരമായി. നഷ്ടം നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെ കമ്പോള വ്യാപ്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന്‌ ഈ കമ്പനികൾ മുൻ‌തൂക്കം നൽകി. ഭാവിയിലെ ലാഭ പ്രതീക്ഷയിൽ കണ്ണ് വെച്ച് ബ്രാൻഡ് മൂല്ല്യം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സേവനങ്ങൾ സൗജന്യമായി നൽകാൻപോലും അവർ സന്നദ്ധരായി. ഈ നഷ്ടം നികത്താൻ ഐ പി ഒ കളെയും ഊഹക്കച്ചവടത്തെയും ആണ് ഇവർ ആശ്രയിച്ചത്.
ഓഹരികളുടെ പുതുമയും, ഇവയുടെ പ്രവർത്തനത്തെ വിലയിരുത്താനുള്ള മൂല്യങ്ങളുടെ അഭാവവും ഇവയുടെ വിലയെ വിപണിയിൽ ആകാശത്തോളം ഉയർത്തി. പൊതുവേ നിലനിന്ന സമൃദ്ധി സാധാരണക്കാരെയും തങ്ങളുടെ നീക്കിയിരുപ്പ് ഓഹരിവിപണിയിൽ ഊഹ കച്ചവടത്തിനിറക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതോടെ ഒരുപാടു പണം ലഭ്യമായ നിക്ഷേപാവസരങ്ങളെ പിന്തുടരുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടായി.
ആദ്യകാലത്തുണ്ടായ നേട്ടത്തെ തുടർന്ന് പലരും സ്വന്തം ജോലിപോലും ഉപേക്ഷിച്ച് ഓഹരിവിപണിയിൽ ദൈനംദിന കച്ചവടക്കാരായി മാറുന്ന സാഹചര്യം പോലും ഈ കാലത്തുണ്ടായിരുന്നു.
ഓഹരിവിപണിയിലെ ഊഹ കുമിള ചില പ്രത്യേക മേഖലകളിലെ കമ്പനികളുടെ വിലയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വൻതോതിലുള്ള പെട്ടെന്നുള്ള വളർച്ചയാണ്. വില വർധന ഊഹക്കച്ചവടക്കാരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടുന്നതോടെ അവർ തുടർന്നും വളർച്ച പ്രതീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അത്തരം സ്റ്റോക്കിൽ വൻതോതിൽ നിക്ഷേപം ആരംഭിക്കുന്നു. ഇതോടെ അതിൻറെ വില അതിൻറെ യഥാർത്ഥ മൂല്യത്തെക്കൾ പതിന്മടങ്ങ് വർധിക്കുന്നു. ഉള്ളുപോള്ള ആയിട്ടും വളർന്നു വികസിച്ച ഇവ കുമിള പൊട്ടുന്നതോടെ തകർന്നടിയുന്നു. പല കമ്പനികളും വിപണിയിൽ നിന്ന് തന്നെ പിന്മാറുന്നു.
കുമിള പൊട്ടുന്നു
1999-2000 നും ഇടയിൽ അമേരിക്കൻ കേന്ദ്രബാങ്ക് പലിശനിരക്കുകൾ ആറുതവണ വർധിപ്പിച്ചു. അതോടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ വേഗം കുറയാൻ തുടങ്ങി. സാങ്കേതികമായി പറഞ്ഞാൽ 2000, മാർച്ച്‌ 10, നു സാങ്കേതികവിദ്യ കമ്പനികൾ പ്രധാനമായ നാസ്ദാക് ഓഹരി സൂചിക 5048.42 ലേക്ക്, അതായതു അതിൻറെ ഒരുവർഷം മുൻപിലെ നിലവാരത്തിന്റെ ഇരട്ടിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ആണ് ഡോട്ട്കോം കുമിള പൊട്ടിയത്. വിപണിയിൽ തുടന്നുണ്ടായ ചെറിയ ഇടിവിനെ സാങ്കേതികമായ തിരുത്തൽ ആയാണ് ഏവരും കണ്ടത്. യു എസ് എ vs മൈക്രോസോഫ്റ്റ് കേസിലെ പ്രതികൂല വിധികൂടി പുറത്തു വന്നതോടെ പതനം പൂർണ്ണമായി. തുടർന്നുള്ള ദിവസം, ഏപ്രിൽ 4 നു നാസ്ദാക് 4283 ൽ നിന്ന് 3649 ലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തിയതിനു ശേഷം 4223 ലേക്ക് തിരിച്ചു കയറി. മാർച്ച്‌ 20 ആയപ്പോഴേക്കും സൂചിക അതിൻറെ ഉയർച്ചയിൽ നിന്നും 10% തഴെ എത്തിയിരുന്നു. 2001 ആയപ്പോൾ കുമിള അതിവേഗം ഒഴിഞ്ഞു.
ഒരിക്കൽപ്പോലും അറ്റാദായം ഉണ്ടാക്കാത്ത പല ഡോട്ട്‌കോം കമ്പനികളും വിപണിയിൽ നിന്നും അപ്രത്യക്ഷമായി. ഇത്തരം കമ്പനികളെ നിക്ഷേപകർ ഡോട്ബോംബ് എന്ന് വിളിച്ചു തുടങ്ങി.
അനന്തരഫലങ്ങൾ
പല വാർത്താവിനിമയ കമ്പനികളും സാമ്പത്തികഭാരം താങ്ങാനാവാതെ പാപ്പർ ഹർജികൾ സമർപ്പിച്ചു. ഈ രംഗത്തെ പ്രധാനിയായിരുന്ന വേൾഡ് കോം നിയമവിരുദ്ധമായി വരവുചെലവ് കണക്കുകൾ പെരുപ്പിച്ചുകാട്ടിയതായി തെളിഞ്ഞതോടെ വിപണിയിൽ അതു കൂപ്പുകുത്തി. ഇത് അമേരിക്കയുടെ ചരിത്രതിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ പാപ്പർ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ ആണ് കലാശിച്ചത്. മൂലധന ശോഷണത്താൽ തകർന്ന പല ഡോട്ട്‌കോം കമ്പനികളും മറ്റുള്ളവരാൽ ഏറ്റെടുക്കപ്പെടുകയോ പരസ്പരം ലയിക്കുകയോ ചെയ്തു. നിക്ഷേപകരുടെ പണം ദുരുപയോഗം ചെയ്തതായി തെളിഞ്ഞ കമ്പനി ഉദ്യോഗസ്ഥർ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. സിറ്റി ഗ്രൂപ്പ്‌, മേര്രിൽല്യന്ച് തുടങ്ങിയ വൻകിട നിക്ഷേപ സ്ഥാപനങ്ങൾ, നിക്ഷേപകർക്ക് തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ നൽകിയതിൻറെ പേരിൽ വൻ പിഴ ഒടുക്കേണ്ടി വന്നു. എന്നാൽ ഇ-ബേയ്, ആമസോൺ.. ഡോട്ട്കോം തുടങ്ങിയവ ഒരു ചെറിയ ഇടിവിനു ശേഷം കരകയറി. അതേസമയം ഗൂഗിൾ പോലുള്ളവ വിപണിയിലെ തന്നെ വമ്പന്മാരായി മാറി.
വിശതമായ പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നത് 90% ഡോട്ട്‌കോം കമ്പനികളും 2004 ഓടെ തന്നെ തകർച്ചയിൽ നിന്നും കരകയറി എന്നാണ്. ഓഹരിവിപണിയിൽ ഉണ്ടായ അസാമാന്യമായ ഇടിവ് യദാർത്ഥ വിപണിയുടെ തനി പ്രതിഫലനം ആയിരുന്നില്ലെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. വീഴ്ചയിൽ തകർന്ന ചെറുകുട നിക്ഷേപകർ തങ്ങളുടെ പണം കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായി വിന്യസിക്കാനും തുടങ്ങി.
കമ്പ്യൂട്ടർ അതിഷ്ടിട മേഖലകളിൽ തൊഴിൽ ദാരിദ്ര്യം ഈ കാലത്ത് കണ്ടു തുടങ്ങി. പുതിയ വിദ്യർത്ഥികളിൽ ഇത്തരം വിഷയങ്ങളോടുള്ള വിമുഖതയും വ്യക്തമായിരുന്നു. തൊഴിലില്ലാതായ കമ്പ്യൂട്ടർ വിദഗ്ദ്ധർ അക്കൌണ്ടന്റ്മാരും വക്കീലന്മാരും ആയി പോകുന്നത് സാധാരണയായി.
അവലംബം
വർഗ്ഗം:സാമ്പത്തികം വർഗ്ഗം:വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ
ഈറ്റ
ഉഷ്ണ-മിതോഷ്ണമേഖലയിൽ കണ്ടുവരുന്ന ഒരു സസ്യമാണ് ഈറ്റ (elephant bamboo - India reed bamboo). ഇതിന്റെ ശാസ്ത്രീയനാമം Ochlandra travancorica എന്നാണ്. കേരളത്തിലെ പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിലും തണ്ണീർതടങ്ങളുടേയും നദീ തടങ്ങളിലും കണ്ടുവരുന്ന ഈറ്റ ഒരു ബഹുവർഷി സസ്യം കൂടിയാണ്.
കേരളത്തിൽ പ്രധാനമായും മൂന്നിനം ഈറ്റകളാണ് കണ്ടുവരുന്നത്
1. വെള്ളീറ്റ
അഞ്ച് മുതൽ ആറ് മീറ്റർവരെ ഉയരമുള്ള സസ്യമാണ് വെള്ളീററ.
ഇളം പച്ച നിറത്തിലുള്ള ഈറ്റയുടെ ഓരോ മുട്ടുകൾക്കും രണ്ടു മുതൽ മൂന്നടിവരെ നീളമാണുള്ളത്. വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള ഒറ്റപാളി പൊരുമ്പലുകൾ എല്ലാ മുട്ടുകൾക്കും ഉണ്ടാകും. മുപ്പത് സെന്റിമീറ്റർ മുതൽ നാൽപ്പത് സെന്റീമീറ്റർ വരെ നീളമാണ് ഇവയുടെ ഇലകൾക്കുള്ളത്.
2. കാരീറ്റ
അഞ്ച് മുതൽ ഏഴുമീറ്റർ ഉയരത്തിൽ വളരുന്നവയാണ് കാരീറ്റ. ഇവയുടെ ഓരോ മുട്ടുകൾക്കും രണ്ടു മുതൽ നാലടി വരെ നീളമുണ്ട്. കറുത്ത നിറത്തിലുള്ള പൊരുമ്പലുകളാണ് കാരീറ്റക്കുള്ളത്. ഇവയുടെ ഇലയും തണ്ടും കരിമ്പച്ചനിറത്തിലാണ് കാണുന്നത്. ഇലകൾക്ക് മുപ്പത് സെന്റീമീറ്റർ മുതൽ അറുപത് സെന്റീമീറ്റർ വരെ നീളവും അഞ്ചു മുതൽ 10 സെന്റീമീറ്റർ വീതിയും ഉണ്ടാകും.
3. അമയീറ്റ
മിനുസമാർന്ന ഈറ്റയാണ് അമയീറ്റ. ഈറ്റ യുടെ വലിപ്പം വിരൽ വണ്ണത്തിലാണ്. വെളുത്ത നീളമുള്ള പൊരിമ്പലുകളാണ് ഇവക്കുള്ളത്. ഓരോ മുട്ടുകൾ തമ്മിൽ 20 സെന്റീമീറ്റർ മുതൽ 30 സെന്റീമീറ്റർ വരെ മാത്രമാണ് അകലമുള്ളത്. ഇവയുടെ ഇലകൾക്ക് ഒരടി നീളവും, രണ്ടു മുതൽ നാല് സെന്റീമീറ്റർ വീതിയുമാണുള്ളത്.
വെള്ളീറ്റയും, കാരീറ്റയും പനമ്പ് , കുട്ട, വട്ടി, മുറം, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയേോഗിക്കുന്നു. അമയീറ്റ ബിഗ് ഷോപ്പർ നിർമ്മാണത്തിന് പിടിയിടാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മൂന്നിനം ഈറ്റകളും പേപ്പർ നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.
ഘടന
നേരെ വളരുന്ന പ്രകൃതമുള്ള ഈറ്റ കൂട്ടമായി വളരുന്ന ഒരു സസ്യമാണ്. പുൽ വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഇത് ഏകദേശം 1 മീറ്റർ മുതൽ രണ്ട് മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു. ചാരനിറത്തിൽ അകം പൊള്ളയായ കാണ്ഡത്തിൽ നിന്നും വശങ്ങളിലേയ്ക്ക് ശാഖകൾ ഉണ്ടാകുന്നു. രോമാവൃതമായി പ്രാരംഭദിശയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഈ ശാഖകൾ പിന്നീട് കറുപ്പു നിറത്തിലോ തവിട്ടു നിറത്തിലോ കാണപ്പെടുന്നു. ശാഖകളിൽ നിന്നും ഉണ്ടാകുന്ന തണ്ടുകളിൽ സമ്മുഖമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഇലകൾ മിനുസമുള്ളതും അടിവശം രോമിലവും ആയിരിക്കും. ഏകദേശം 10 മുതൽ 30 സെന്റീമീറ്റർ വരെ നീളമുള്ള ഇലകളുടെ അഗ്രഭാഗം കൂർത്തതാണ്. സഹപത്രങ്ങളോടുകൂടിയ പൂങ്കുലകൾ കാണപ്പെടുന്ന ഈറ്റയിൽ ഒരു പൂങ്കുലയിൽ ഒരു പെൺപുഷ്പം മാത്രമായിരിക്കും ഉണ്ടാവുക. അണ്ഡാകൃതിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന പൂങ്കുലകൾക്ക് ഏകദേശം അൻപത് മില്ലീമീറ്റർ മുതൽ എഴുപത്തഞ്ച് മില്ലീമീറ്റർ വരെ നീളമുണ്ടാകും.
ഉപയോഗങ്ങൾ
പുഴുങ്ങിയ നെല്ല് ഉണക്കുന്നതിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പനമ്പ് (ഒരു തരം പായ) ഉണ്ടാക്കുന്നത് ഈറ്റയിൽ നിന്നുമാണ്. കൂടാതെ വട്ടി, കുട്ട, മുറം തുടങ്ങിയ വസ്തുക്കളുടെ നിർമ്മാണത്തിനും ഈറ്റ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വേരിന്റെ പടലമുള്ളതിനാൽ മണ്ണൊലിപ്പ് തടയുന്നതിന് ജൈവവേലിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ആനയുടെ പ്രധാന ആഹാരമാണ് ഈറ്റ. ആനയേക്കൂടാതെ പുല്ലിന്റെ അഭാവത്തിൽ കുതിരകളും ഈറ്റ ഭക്ഷണമാക്കാറുണ്ട്.
പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ
വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടതദ്ദേശവാസിയായ സസ്യങ്ങൾ വർഗ്ഗം:പുല്ലുകൾ വർഗ്ഗം:മുളകൾ വർഗ്ഗം:ശലഭപ്പുഴുക്കളുടെ ഭക്ഷണസസ്യങ്ങൾ
തീക്കുരുവി
നാട്ടുബുൾബുളിനോളം വലിപ്പമുള്ള കാട്ടുപക്ഷിയാണു തീക്കുരുവി (Orange minivet). കാംപിഫാഗിഡേ (Campephagidae) പക്ഷികുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്നു. ശാസ്ത്രനാമം പെരിക്രോകോറ്റസ് ഫ്ളമ്മിയസ്' (Pericrocotus flammeus). ശ്രീലങ്ക, മലേഷ്യ, മ്യാൻമർ, ഇന്തോ-ചൈന തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ തീക്കുരുവികളെ കാണാം. ഹിമാലയ പ്രദേശങ്ങളിലും അസം, പഴനി, നീലഗിരി, തെക്കൻ ആർക്കോട്ട് എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇത്തരം പക്ഷികളുണ്ട്. നിത്യഹരിതവനങ്ങളിലും ഇലകൊഴിയും കാടുകളിലും 1200 മീറ്റർ വരെ ഉയരമുള്ള കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളിലും ചെറുകൂട്ടങ്ങളായി ഇവയെ കാണാം.
ആൺ പക്ഷികളുടെ തല, കഴുത്ത്, മുഖം, താടി എന്നീ ഭാഗങ്ങളെല്ലാം നല്ല കറുപ്പുനിറമായിരിക്കും. ചിറകിന്റെ പകുതിയിലധികം ഭാഗവും വാലിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള തൂവലുകളും പക്ഷിയുടെ പുറം ഭാഗവും കറുപ്പുനിറം തന്നെയാണ്; ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾക്കെല്ലാം കടും ചുവപ്പും. എന്നാൽ പെൺപക്ഷിയുടെ ശരീരത്തിൽ ചുവപ്പുനിറമേയില്ല. പ്രായപൂർത്തിയെത്താത്ത കുഞ്ഞുങ്ങൾ പെൺപക്ഷിയെപ്പോലിരിക്കും. പെൺപക്ഷിയുടെ നെറ്റിത്തടം മുതൽ പുറത്തിന്റെ മധ്യഭാഗം വരെ പച്ചകലർന്ന ചാരനിറവും ചിറകുകളും വാലും മങ്ങിയ കറുപ്പുനിറവും താടിയും കഴുത്തും മുഖവും ബാക്കി ഭാഗങ്ങളും നല്ല മഞ്ഞനിറവും ആയിരിക്കും.
ഉയരം കൂടിയ വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളിലേക്കും ശാഖകളിലേക്കും പറന്ന് പ്രാണികളേയും ചെറു പാറ്റകളേയും ഇവ പിടിച്ചു ഭക്ഷിക്കുന്നു. പ്രാണികളാണ് ഇവയുടെ മുഖ്യ ആഹാരം.
തീക്കുരുവികളുടെ പ്രജനനകാലം ജനുവരി മുതൽ ജുലൈ വരെയാണ്. ഇവ കൂടുകെട്ടി മുട്ടയിട്ട് കുഞ്ഞു വിരിയിക്കുന്നു. കൂട് വളരെ ചെറുതും കപ്പിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ളതുമാണ്. നല്ല ശോഭയുള്ള 2-4 മുട്ടകളിടും. മുട്ടകൾക്ക് ഇളം പച്ചനിറമാണ്; 23 ത 17 മി.മീ. വലിപ്പമുണ്ടാകും. മുട്ട വിരിഞ്ഞിറങ്ങുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് വെണ്ണയുടെ നിറമായിരിക്കും. കൂടുവിട്ട് പറക്കാനാകുമ്പോഴേക്കും കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് ചുവപ്പോ മഞ്ഞയോ നിറം ആകുന്നു.
പുറംകണ്ണികൾ
വിഭാഗം:കുരുവികൾ
മംഗളം (സ്ഥാപനം)
റേഡിയോ മംഗളം 91.2
സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത മുൻനിർത്തി മംഗളം കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് 2016 നവംബർ ഒന്നു മുതൽ പ്രക്ഷേപണം ആരംഭിച്ച കമ്യൂണിറ്റി റേഡിയോയാണ് റേഡിയോ മംഗളം 91.2. ഏറ്റുമാനൂർ മംഗളം എൻജിനീയറിങ് കോളെജിൽ നിന്ന് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്ന റേഡിയോയിൽ എല്ലാ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടവർക്കും ഉപകാരപ്പെടുന്ന നിരവധി പരിപാടികളുണ്ട്. രാവിലെ ആറു മണി മുതൽ രാത്രി പത്തു മണി വരെയാണ് പ്രക്ഷേപണം. കോട്ടയം ജില്ലയിൽ പൂർണമായും പത്തനംതിട്ട, ആലപ്പുഴ, ഇടുക്കി ജില്ലകളിൽ ഭാഗീകമായും റേഡിയോ ലഭിക്കും. ഇതോടൊപ്പം ആൻഡ്രോയിഡ്, ഐഒഎസ് ആപ്പുകളിലും റേഡിയോ മംഗളം ലഭ്യമാണ്.
മംഗളം ദിനപത്രം
1989 മാർച്ചിലാണ് മംഗളം ദിനപത്രം പ്രസിദ്ധീകരണം തുടങ്ങുന്നത്‌. സാധാരണക്കാരെ ലക്ഷ്യമിട്ട്‌ തുടങ്ങിയ പത്രത്തിന് ഒരു രൂപയായിരുന്നു തുടക്കത്തിലെ വില. ജോയ്‌ തിരുമൂലപുരം എഡിറ്ററും കെ.എം.റോയ്‌ ജനറൽ എഡിറ്ററുമായിരുന്നു. ഒരുലക്ഷത്തിനു മേൽ കോപ്പികളുമായായിരുന്നു തുടക്കമെങ്കിലും വാരികയുടേതു പോലെ ശ്രദ്ധ നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. 2001 സെപ്റ്റംബറിൽ പത്രത്തിന്റെ വില ഒന്നര രൂപയാക്കി കുറച്ചു. പക്ഷം ചേരാതെയുള്ള വാർത്താവിതരണത്തോടെ മംഗളം വളരെ വേഗത്തിൽ ശ്രദ്ധ നേടി. ഇതോടെ പ്രചാരവും വർദ്ധിച്ചു. പിന്നീട്‌ രണ്ടു തവണ വിലകൂട്ടിയെങ്കിലും കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും വിലക്കുറവുള്ള പത്രം മംഗളമാണ്. ഇപ്പോൾ രണ്ടര രൂപയാണ് വില. കോട്ടയത്തിനു പുറമേ കോഴിക്കോട്,കൊച്ചി,തിരുവനന്തപുരം എന്നിവിടങ്ങളിലും എഡീഷനുകളുണ്ട്. വിവിധ കാലയളവിൽ മാടവന ബാലകൃഷ്ണപിള്ള, കുര്യൻ പാമ്പാടി, രാമചന്ദ്രൻ എന്നിവർ എഡിറ്റർമാരായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ രാജു മാത്യു ആണ് എൿസിക്യൂട്ടീവ് എഡിറ്റർ. സ്ഥാപക ചീഫ്‌ എഡിറ്റർ എം.സി.വർഗീസിന്റെ മരണ ശേഷം സാബു വർഗീസ്‌ ചീഫ്‌ എഡിറ്റർ ആയി. സാജൻ വർഗീസ്‌ മാനേജിംഗ്‌ ഡയറക്ടറും സജി വർഗീസ്‌ എഡിറ്ററും ബിജു വർഗീസ്‌ മാനേജിംഗ്‌ എഡിറ്ററുമാണ്.
ബാലമംഗളം
കുട്ടികൾക്ക്‌ വേണ്ടിയുള്ള മംഗളം പ്രസിദ്ധീകരണമായിരുന്നു ബാലമംഗളം. ചിത്രകഥകൾ, സാരോപദേശകഥകൾ, സോദ്ദേശ്യ കഥകൾ, കുട്ടികളുടെ ബുദ്ധി വികാസത്തിനുതകുന്ന പംക്തികൾ എന്നിവയാണ് ഉള്ളടക്കം. ബാലമംഗളത്തിലെ ഡിങ്കൻ എന്ന കഥാപാത്രം ഉള്ള ചിത്രകഥ കുട്ടികൾക്ക്‌ ഏറെ ഇഷ്ടമാണ്. മാസികയായി തുടങ്ങിയ ബാലമംഗളം പിന്നീട് വാരികയായി. ദ്വൈവാരികയായി ബാലമംഗളം ചിത്രകഥയും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. 2012 ഒക്ടോബറിൽ ലാഭപ്രശ്നത്തെ തുടർന്ന് ബാലമംഗളം നിർത്തലാക്കി.
കേരളത്തിൽ ഏറെ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റിയ ഡിങ്കൻ എന്ന എലിയുടെ കഥ ബാലമംഗളത്തിലാണ് പിറവികൊണ്ടത്. 1980-ൽ തുടങ്ങിയ ബാലമംഗളത്തിൽ 1983-ലാണ് ഡിങ്കൻ കടന്നുവന്നത്. പങ്കിലക്കാട്ടിൽ കഴിച്ചുവളർന്ന സാധാരണ എലിയായിരുന്ന ഡിങ്കനെ അന്യഗ്രഹജീവികൾ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി ചില പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് വിധേയരാക്കുന്നതും അതോടെ അവന് അത്ഭുതശക്തികൾ കിട്ടുന്നതുമാണ് കഥ. കേരളത്തിൽ തഴച്ചുവളർന്ന നിരീശ്വരവാദപ്രസ്ഥാനമായ ഡിങ്കമതത്തിന് പ്രചോദനം നൽകിയത് ഇതിലെ ആശയങ്ങളാണ്. ബാലമംഗളം നിർത്തിയപ്പോൾ ഡിങ്കമതവിശ്വാസികൾ വൻ പ്രതിഷേധമാണ് അറിയിച്ചത്.
കന്യക
വനിതകൾക്ക്‌ വേണ്ടിയുള്ള ദ്വൈവാരികയാണ് കന്യക. മാസികയായി തുടങ്ങിയെങ്കിലും പിന്നീട്‌ ദ്വൈവാരികയായി. സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തെ ബാധികുന്ന വിവിധ കാര്യങ്ങൾ, കുടുംബജീവിതത്തെ സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങൾ, കുട്ടികളുടെ പരിപാലനം, ആരോഗ്യം തുടങ്ങിയവയാണ് ഉള്ളടക്കം.
സിനിമാമംഗളം
സിനിമയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളാണ് ഈ വാരികയിലെ ഉള്ളടക്കം.
ജ്യോതിഷഭൂഷണം
ജ്യോതിഷ വിഷയങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന മാസികയാണിത്‌.
വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ
വിവിധ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ മംഗളം എഡ്യൂക്കേഷൻ സൊസൈറ്റിയുടെ കീഴിലുണ്ട്‌. മംഗളം എഞ്ചിനീയറിംഗ കോളജ്‌, എം.എഡ്‌-ബി.എഡ്‌. കോളജൂകൾ, ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ എന്നിവ മംഗളത്തിനുണ്ട്‌.
ആരോഗ്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ
കോട്ടയം, ഗാന്ധി നഗർ(കോട്ടയം), പാലക്കാട്‌ എന്നിവിടങ്ങളിൽ മംഗളത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിൽ ഡയഗ്നോസ്റ്റിക്‌ സെന്ററുകളുണ്ട്‌.
ചെന്നൈ സബർബൻ റെയിൽവേ
ചെന്നൈ സബർബൻ റെയിൽവേ ചെന്നൈയിലെ നഗരയാത്രാ മാർഗ്ഗമാണ്. ദക്ഷിണ റെയിൽവേയുടെ കീഴിലുള്ള ഈ സംവിധാനത്തിൽ ഇലക്ട്രിക് മൾട്ടി യൂണിറ്റ് തീവണ്ടികളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ചെന്നൈ നഗരത്തിന് പുറമെ ചെങ്കൽപ്പെട്ട്, കാഞ്ചീപുരം, വിഴുപ്പുരം, നെല്ലൂർ, ജോലാർപേട്ട്, കാട്ട്പാടി, ആരക്കോണം തുടങ്ങിയ സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും ഈ സംവിധാനത്തിലൂടെ യാത്രചെയ്യാം.
വെള്ളരിക്കൊക്ക്
ലോകത്തെമ്പാടുമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാപ്രദേശങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന ജലപക്ഷിയാണ് ഈഗ്രറ്റ് അഥവാ കൊക്ക്. കാഴ്ചയിൽ ഹെറോൺ പോലെ തോന്നിക്കുന്ന ഇവയ്ക്ക് ജൈവശാസ്ത്രപരമായ ചെറിയ വ്യത്യാസമാണുള്ളത്. ഇവ ധാരാളം ഹെറോൺ വർഗ്ഗങ്ങളിലെ ഒരു അംഗമാകാം.(കുടുംബം-ആർഡെയിഡേ, നിര-സികോണിഫോംസ്). പ്രത്യേകിച്ച് ജീനസ് ഈഗ്രറ്റയിലെ അംഗമാണിത്. നിറമുള്ള തൂവലുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതാണ് ഈഗ്രറ്റിന്റെ ശരീരം. വർണ്ണതൂവലണിഞ്ഞ ഈഗ്രറ്റുകളെ കാണാൻ കൗതുകവും സൗന്ദര്യമുള്ളവയുമാണ്. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലും 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിലും തൂവൽ കൊണ്ടുള്ള വസ്തുക്കളുടെ നിർമ്മാണത്തിനും മറ്റുമായി യൂറോപ്പിലും അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലും ഈഗ്രറ്റുകളെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കുക പതിവായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് ഒരു മീറ്റർ വരെ വലിപ്പമുള്ള ഇവയ്ക്ക് വെളുത്തശരീരവും മഞ്ഞചുണ്ടും ചാരനിറമാർന്ന കാലുകളുമാണുള്ളത്. പറക്കുമ്പോൾ ഇവയുടെ കഴുത്ത് 's' ആകൃതിയിലായി കാണപ്പെടുന്നു. വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന പക്ഷി കൂടിയാണിത്.
ചെന്നൈ സബർബൻ റെയിൽവേ
ചരിത്രം
ചെന്നൈ സബർബൻ റെയിൽവേ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചത് 1931 ഏപ്രിൽ 2-ആം തിയതി ആണ്. മദ്രാസ് ബീച്ചിൽനിന്നും താംബരത്തേക്കായിരുന്നു ആദ്യ പാത. നവംബർ 15-ഓടെ വൈദ്യുതീകരിച്ചു. 1971 ജനവരിയിൽ താംബരം - ചെങ്കൽപ്പെട്ട് പാത പൂർത്തിയാക്കി. നഗരത്തിന്റെ വടക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിലേകുള്ള പാതകളുടെ നിർമ്മാണം 1985-ൽ ആരംഭിച്ചു. 1992-ൽ മീറ്റർ ഗേജ് പാതകളെ ബ്രോഡ് ഗേജാക്കാൻ തുടങ്ങി; ഇത് 2004 നവംബർ 1-ആം തിയതി പൂർത്തീകരിച്ചു.
വെള്ളരിക്കൊക്ക്
ജലാശയങ്ങൾക്കരികിലാണ് ഈഗ്രറ്റ് പക്ഷികളുടെ ആവാസം. ഇവയുടെ ഇഷ്ടഭക്ഷണം ജലജീവികളാണ്. ശബ്ദമുണ്ടാക്കാതെ ഇരപിടിക്കാൻ വിദഗ്ദരായ ഈഗ്രറ്റുകൾ തവള, പാമ്പ്, എലി തുടങ്ങിയ ജീവികളെയും ഭക്ഷണമാക്കാറുണ്ട്. ദാമ്പത്യജീവിതത്തിൽ വളരെയധികം നിഷ്ഠ പാലിക്കുന്ന പക്ഷിയാണ് ഈഗ്രറ്റുകൾ. ഏതാണ്ട് രണ്ട് വയസ്സോടെ പ്രായപൂർത്തി കൈവരിക്കുകയും ആൺപക്ഷി ഇണയെതേടുകയുമായി. വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഇണചേരുന്ന ഇവയ്ക്ക് ജീവിതത്തിൽ ഒരു ഇണ മാത്രം ഉണ്ടാവുക എന്നത് വലിയ സവിശേഷതയാണ്. ആൺപക്ഷികൾ പ്രത്യേക ഭൂപ്രദേശം തെരഞ്ഞെടുത്ത് ഇണയെ ആകർഷിയ്ക്കാനായി പല തരത്തിലുള്ള ചേഷ്ഠകൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. പെൺപക്ഷികൾ ആൺപക്ഷിയുടെ നാട്ടിൽ വന്നതിനുശേഷം മാത്രമാണ് ഇണചേരുന്നത്.
ഈഗ്രറ്റുകൾ ചതുപ്പുനിലങ്ങളിലെ കുറ്റിക്കാടുകളിൽ കൂടുകൂട്ടിയാണ് മുട്ടയിടുന്നത്. ഇവർക്ക് അയൽവാസിയായി ഹെറോൺ പക്ഷികൾ ധാരാളം ഉണ്ടാവുന്നത് സാധാരണമാണ്. ചുള്ളികളും ചെറിയ കമ്പുകളും കൊണ്ട് മെനയുന്ന കൂടുകൾക്ക് ബലം തീരെ കുറവാണ്. മങ്ങിയ പച്ചനിറമാർന്ന മൂന്ന് മുതൽ നാല് മുട്ടകൾ വരെ ഈഗ്രറ്റുകൾ ഇടാറുണ്ട്. ഇത് വിരിയാനായി ഏതാണ്ട് 24 ദിവസത്തോളം വേണ്ടിവരും. മാതാപിതാക്കൾ മാറി മാറി അടയിരിക്കുകയും കുഞ്ഞുങ്ങൾ പുറത്തുവന്നാൽ സമയത്തിനു ഭക്ഷണം നല്കി സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ അതീവ ശ്രദ്ധ പുലർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ ഈഗ്രറ്റ് കുഞ്ഞുങ്ങൾ മാതാപിതാക്കൾക്കൊപ്പം ദീർഘദൂരം പറക്കുകയും പതിവാണ്.