cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Irundisaua moacyri
Irundisaua moacyri adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Surau Latiah
Surau iko alah ditetapkan sabagai cagar budaya nan dilinduangi dek pemerintah pado taun 2007.
Amictus funebris
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Bactrocera usitata
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
Lutzomyia guderiani
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Bomarion fraternum
Bomarion fraternum adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2011 QQ47
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(60028) 1999 TB81
(60028) 1999 TB81 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 11 Oktober 1999 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Dysmachus antipai
Dysmachus antipai adolah saikua langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Amictus gebeli
Amictus gebeli adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Lasiopogon avetianae
Lasiopogon avetianae adolah langau dari famili Asilidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Urang Korowai
Bahaso
Bahaso Korowai tamasuak dalam Rumpun bahaso Sungai Digul (Papua tenggara) atau dalam klasifikasi lamo disabuik Awyu-Dumut dan marupoan bagian dari filum Trans-Nugini. Sabuah tata bahaso jo kamus alah diproduksi dek ahli bahasa misionaris Balando.
Dicranomyia (Dicranomyia) neomidas
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Halichondria (Halichondria) turritella
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Halichondria (Halichondria) turritella dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Cincinnata
Cincinnata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(64971) 2002 AC6
(64971) 2002 AC6 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Januari 2002 dek Spacewatch di Kitt Peak.
Aerenicopsis irumuara
Aerenicopsis irumuara adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(74401) 1998 YZ
(74401) 1998 YZ ( ##provisional##) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 16 Desember 1998 dek Kleť di Kleť.
Toxorhina (Toxorhina) magna
Toxorhina (Toxorhina) magna adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Batuang gilo
Caro mamainkan batuang gilo indaklah payah, pamain hanyo mamaluak jo manahan batuang nan manggarik malonjak jo baputa sasuai kamauan tukang jampi-jampi. Katiko tukang jampi-jampi alah mamasuakan nan gaib kadalam batuang, sudah itu batuang akan manggarik surang. Salain tukang jampi atau urang nan pandai mambaco-bacoan batuang supayo manggarik surang ado surang tukang tokok gandang nan mairiangi parmainan iko, gandang ko untuak mambuek parmainan manjadi labiah sero. Sapanjang parmainan, tukang baco baco atau tukang jampi jampi taruih mangandalian batuang jo mambaco jampi jampi nyo, batuang tasabuik indak baranti manggarik sampai tukang baco baco atau tukang jampi jampi mamarintahan untuak baranti.
Tekek
Manuruik medianyo tekek ado duo: tekek kaniang jo tekek lutuik.
Villa faustina
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Armigeres annulitarsis
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
(56168) 1999 FS5
(56168) 1999 FS5 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Maret 1999 dek Farra d'Isonzo di Farra d'Isonzo.
Tabanus nemocallosus
Tabanus nemocallosus adolah sabuah spesies Tabanidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Itji Tarmizi
Babarapo karya lukih Itji Tarmizi nan mamvisualkan kahidupan kaum papa, objek-objek manusia nan bakarajo kareh untuak kalangsuangan iduik, antaro lain "Perkampungan Nelayan", "Lelang Ikan", "Potret Pribadi", "Melepas Gembala Kerbau", jo nan lain-lainnyo.
(54146) 2000 HY40
(54146) 2000 HY40 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Bombylius modestoides
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
(54147) 2000 HN41
(54147) 2000 HN41 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 28 April 2000 dek LINEAR di Socorro.
Scotinotylus sanctus
Scotinotylus sanctus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Scotinotylus dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1929 dek Crosby.
Ochlerotatus eidsvoldensis
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Aphrosylus raptor
Aphrosylus raptor adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Cincinnata allardi
Cincinnata allardi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Cyclosa tardipes
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Myanmar.
Hexatoma (Eriocera) lativentris
Hexatoma (Eriocera) lativentris adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(73208) 2002 JK19
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Leptoconops tuotuohea
Leptoconops tuotuohea adolah langau dari famili Ceratopogonidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(78664) 2002 TN89
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Orimarga (Diotrepha) travassosi
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Rhaphium armatum
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Drosophila xanthochroa
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Zelia picta
Zelia picta adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(74402) 1998 YP4
(74402) 1998 YP4 ( ##provisional##) adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 19 Desember 1998 dek CSS di Catalina.
Panegyrtes fasciatus
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Dicranophragma (Dicranophragma) multipunctipenne
Dicranophragma (Dicranophragma) multipunctipenne adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(190491) 2000 FJ10
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Bactrocera verbascifoliae
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
(70766) 1999 VO33
(70766) 1999 VO33 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 3 Nopember 1999 dek LINEAR di Socorro.
Chlorotabanus mexicanus
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Bombylius modestus
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
(420285) 2011 QR47
2011 QR47 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.094, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.9.
Stenopogon tequilae
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Benteng Bukik Tak Jadi
Pado 2007, Balai Pelestarian Cagar Budaya (BPCB) Sumatra Barat manatapkan bekas Benteng Bonjol sabagai cagar budayo. Namun, kondisinyo kini ko indak tarawaik jo indak ditamuan lai struktur bangunan nan manandoan adonyo sabuah bangunan patahanan. Untuak manandoannyo di maso kini, mako didirianlah monumen di puncak bukik untuak mangana pajuangan Tuanku Imam Bonjol. Dari ateh bukik, nampak panorama nagari Bonjol dan sakitaranyo.
Pangapuangan Bonjol
Pamarintah kolonial manuai sajumlah kagagalan dalam usahonyo untuak manaklukan Benteng Bonjol, pusek komando pasukan Padri nan dipimpin dek Tuanku Imam Bonjol. Gagalnyo panyarangan ka Bonjol dimuek dalam laporan Gubernur-Jenderal Hindia Balando Van den Bosch tanggal 21 September 1833. Suliknyo manambuih Benteng Bonjol adolah salah satu faktor nan mampalambek garak laju sarangan Balando dalam malumpuahkan Kaum Padri.
Drosophila libellulosa
Istilah "Drosophila", baarati "panyuko ambun", adolah adaptasi saintifik Latin modern dari kato Yunani δρόσος, drósos, "ambun", dan δρόσος, drósos, "panyuko", nan ditambahkan jo akiaran Latin feminin -a.
Mara Karma
Mara Karma (laia di Bukittinggi, Sumatera Barat, 1926 - maningga di Jakarta, 24 Desember 2001 pado umua 75 taun) adolah surang palukih, wartawan, pangarang sarato kritikus senirupo Indonesia. Disampiang saderet profesi nan pernah dilakoninyo, Mara Karma sabananyo adolah surang pajuang kamardekaan Indonesia. Katiko mudo, baumua 19 taun Mara Karma pernah manggarakan massa kota Bukittinggi untuak mangibaran Sang Saka Merah Putih di pusek kota nan masih dalam cangkaraman militer Japang.
Rhipidia (Rhipidia) longispina
Rhipidia (Rhipidia) longispina adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Lutzomyia pallidithorax
Lutzomyia pallidithorax adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Scutpelecopsis krausi
Scutpelecopsis krausi adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Scutpelecopsis dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1980 dek Wunderlich.
Legnotomyia striatus
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Spheciospongia symbiotica
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Spheciospongia symbiotica dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Tungkal Ulu, Tanjung Jabung Barat
Tungkal Ulu adolah marupoan kecamatan di kabupaten Tanjung Jabung Barat, provinsi Jambi, Indonesia.
Typhocesis adspersa
Typhocesis adspersa adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Myrmarachne cuneata
Myrmarachne cuneata adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Myrmarachne dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1918 dek Badcock.
(257486) 1995 SC24
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Megaselia sulina
Megaselia sulina adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
Distenia viridicyanea
Distenia viridicyanea adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Catharsius ugandicus
Catharsius ugandicus adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(122460) 2000 QB146
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Beameromyia macula
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Scamboneura dotata unicolor
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok.
Hexatoma (Eriocera) leonensis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Pidonia changi
Pidonia changi adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(495187) 2012 VO76
2012 VO76 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.215, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.0.
Gonomyia (Leiponeura) ambiens
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Prodiaphania walkeri
Prodiaphania walkeri adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Gymnusa brevicollis
Gymnusa brevicollis adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Mancolok
Mancolok Lauak
Pilakuik
Proses karajonyo adolah pabilo rantiang-rantiang diinjak manci, baruak atau kandiak, mako tali nan tahubung ka balahan buluh akan managang. Akibatnyo ciek balahan akan tapalantiang ka ateh, mangaluaan suaro gaduah, sahinggo manci, baruak atau kandiak akan lari. Sacaro sosial, proses karajo pilakuik jo nilai strategis nan tacimpan di dalamnyo diinternalisasi dalam usaho manyadarkan warga nan enggan terlibat dalam karajo sosial.
Musajik Baiturrahman Sungayang
Pambangunan baliak
Pado taun 2007, musajik iko baliak mangalami rusak berek akibaikt gampo bumi na mangguncang sajumlah daerah di Sumatra Barat. Namun, mangingat kondisi bangunan nan dinilai indak layak lai dipakai, bangunan musajik iko diputuihkan untuak dibongka. Salanjutnyo, barkaik bantuan masyarakaik satempakt dan para parantau sarato sajumlah bantuan lain, Musajik Baiturrahman Sungayang dapak badiri baliak pado taun 2011. Pambangunan baliak musajik iko dilaksanakan salamo 46 bulan, sajak 11 Agustus 2007 hinggo 30 Juli 2011, dan diresmikan dek Gubernur Sumatra Barat wakatu itu, Irwan Prayitno pado 3 September 2011.
(78665) 2002 TO89
(78665) 2002 TO89 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 3 Oktober 2002 dek NEAT di Palomar.
Amblypsilopus sanyanus
Amblypsilopus sanyanus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Molophilus (Molophilus) duckhousei
Molophilus (Molophilus) duckhousei adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Strangalia fulvicornis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Limnophila (Limnophila) suspecta
Limnophila (Limnophila) suspecta adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Amphiceratodon karooensis
Kumbang iko punyo antena lamela.
(56170) 1999 FK6
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Scylaceus pallidus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Amerika Serikat, Kanada.
2013 GY68
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Oberea nigrotibialis
Oberea nigrotibialis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Rhaphium impetuum
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Nethinius vicinus
Nethinius vicinus adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Hexatoma (Eriocera) lessepsi
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Ochlerotatus euplocamus
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Proleskia hirta
Langau iko marupokan parasit Protelean.
Atherigona triangularis
Evolusi
Lambrecht (1980: 369) mampakiroan bahwa famili Muscidae barasal dari maso Perm, walaupun alun ditamuan fosil nan labiah tuo dari maso Eosen.
Negeri Sembilan
Karajaan
Kota-kota utamo di Nagari Sambilan adolah Seremban (ibu kota), Nilai, Senawang, Port Dickson, Tampin, Bahau, Rembau, Kuala Pilah, Kuala Klawang, Gemencheh jo Gemas.
Makanan
Makanan lain nan khas Nagari Sambilan adolah Lomang, puluik dimasak jo santan dalam batang buluah dibaka ateh baro api. Biasonyo urang Nogoghi maidangkan basamo jo Randang.
Zytglogge
Zytglogge dibangun pado awal abaik ka-13. Dalam sijarahnyo, bangunan iko sempat dialiahfungsian untuak babagai kaparaluan. Samulo, Zytglogge hanyo manaro panjago, kudian sempat jadi kandang situmbin, sabulun akhianyo manjadi manaro jam. Zytglogge baumua paliang tuo di antaro sadoalah monumen di Bern, daerah nan kini tanamo sabagai Kota Tuo Bern dan dimasuakan dalam situs Warisan Budaya Dunia UNESCO.
Bangunan awal
Salamo babarapo waktu dari tahun 1344 sampai 1346, bangunan iko sempat baraliah fungsi menjadi kandang situmbin untuak padusi. Pado periode iko, Zytglogge diagiah atok limas. Namun, pado 1405, tajadi kabakaran gadang di benteng. Dampak kabakaran mambuek struktur manaro rusak parah. Sasudah kabakaran, kandang situmbin dibongka,
Pamasangan jam jo namo
Pado awal abaik ka-15, jam baukuran gadang dilakekan di puncak bangunan. Jamnyo dipakiroan alah barupo jam astronomi sadarhana jo punyo bunyi-bunyian takah bandua. Adonyo jam sarato lonceng di manaro itulah nan manjadi asa namo Zytglogge, nan dalam bahaso Jerman dialek Bernese bararti "bandua wakatu".
Baburu alek
Baburu alek atau baburu gadang adolah caro baburu nan diadoan sacaro basamo-samo dan dapek diikuti dek ka sado urang nan candu baburu kandiak. Baburu alek diadoan untuak manangkok kandiak jo anjiang nan alah dilatiah baburu. Baburu gadang diadoan pado Ari Akaik sajo, biasonyo ado tiok nagari di Minangkabau. Salah satu nagari nan acok maadoan baburu alek adolah Nagari Batu Hampa, Kabupaten Pesisir Selatan. Baburu alek alah acok diadoan pado maso dahulunyo sabagai bantuak panyaluran candu buru jo mambantu masyarakaik paladang supayo tanaman nan ado di ladang indak digaduah dek kandiak. Baburu alek dipimpin dek katua buru nan diimbau dek urang banyak jo ''muncak buru. Muncak Buru'' ko urang nan punyo kapandaian dalam baburu. Baburu alek diadoan pado Ari Akaik partamo atau kaduo satiok bulannyo.
Chlorolydella
Chlorolydella adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Toxorhina (Toxorhina) mendosa
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Amictus pictus
Amictus pictus adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Halicnemia diazae
Halicnemia diazae adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Halicnemia dan famili  Heteroxyidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1997 dek Desqueyroux-Faúndez & van Soest.
Diplonevra refulgens
Diplonevra refulgens adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(60031) 1999 TH89
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Lutzomyia castanea
Lutzomyia castanea adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Diaphorus nigerrimus
Diaphorus nigerrimus adolah sabuah langau dari famili Dolichopodidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Dicranophragma (Dicranophragma) nubiplenum
Dicranophragma (Dicranophragma) nubiplenum adolah langau dari famili Limoniidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Lestodiplosis viburni
Lestodiplosis viburni adolah langau dari famili Cecidomyiidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pachychalina rustica
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Pachychalina rustica dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
(54154) 2000 HQ46
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Selenyphantes longispinosus
Selenyphantes longispinosus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Selenyphantes dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1896 dek OP-Cambridge.
Sterphus aureopila
Saroman langau bungo lainnyo, langau dewasa mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo, samantaro larvanyo mamakan babagai macam makanan.
Mimancylistes malaisei
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(509634) 2008 FY129
2008 FY129 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.142, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.3.
2004 OW10
2004 OW10 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.247, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 24.5.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Dorcadion semivelutinum
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Culex mollis
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hiduik.
Austrolimnophila (Austrolimnophila) jobiensis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(122581) 2000 RJ24
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Masistylum stenommatum
Masistylum stenommatum adolah langau dari famili Tachinidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Bactrocera abdomininigra
Kabanyakan langau buah batalua dalam jaringan tanaman, di mano larva manamuan makanan partamonyo sangkek nyo muncua. Langau dewasa biasonyo barumua sangaik pendek. Babarapo hiduik salamo kurang dari saminggu.
(54155) 2000 HR46
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
(190208) 2006 AQ
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Leiodytes horai
Leiodytes horai adolah kumbang dari famili Dytiscidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Situs Gunuang Padang
Tampek
Tampek situs babukik-bukik curam dan sulik dijangkau. Kompleksnyo mamanjang, manutupi pamukaan sabuah bukik nan dibatehi dek jajaran batu andesit gadang babantuak parsegi. Situs tu dikalilingi dek ngarai nan sangek dalam. Tampek iko sabalumnyo memang alah dikaramaikan jo warga satampek. Panduduak manganggapnya sabagai tampek Prabu Siliwangi, raja Sunda, barusaho mambangun istano dalam samalam.
Lispocephala pilifera
Lispocephala pilifera adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Exoprosopa atrata
Langau dewasa spesies ko biasonyo mamakan nektar jo polen nan ado dalam bungo.
Toxorhina (Toxorhina) meridionalis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Strangalia gracilis
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2012 VJ38
2012 VJ38 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Apollo, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.286, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 28.5.
(498536) 2008 FT130
2008 FT130 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.061, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.4.
Palpelius beccarii
Palpelius beccarii adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Palpelius dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1881 dek Thorell.
2013 GR66
2013 GR66 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.538, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 21.1.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Bram Itam, Tanjung Jabung Barat
Bram Itam adolah marupoan kecamatan di kabupaten Tanjung Jabung Barat, provinsi Jambi, Indonesia.
Tipula (Eumicrotipula) oreonympha
Tipula (Eumicrotipula) oreonympha adolah langau dari famili Tipulidae. Langau ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Araneus colubrinus
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Cino.
Strangalia guindoni
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
(50193) 2000 AM194
(50193) 2000 AM194 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Januari 2000 dek LINEAR di Socorro.
Dasyhelea labourdonnaisi
Langau iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
(73213) 2002 JN22
(73213) 2002 JN22 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Mei 2002 dek LINEAR di Socorro.
Seberang Kota, Tanjung Jabung Barat
Seberang Kota adolah marupoan kecamatan di kabupaten Tanjung Jabung Barat, provinsi Jambi, Indonesia.
Lutzomyia maranonensis
Lutzomyia maranonensis adolah langau dari famili Psychodidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Diplonevra rivosecchii
Diplonevra rivosecchii adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Loncek Karuang
Loncek Karuang iyolah pamainan lamo nan biaso dimainan urang pasisia, pamainan iko dimainan di pasia di tapi pantai, nan manggunokan karuang bareh, pamaian iko ampia samo jo pacu karuang, hanyo sajo pamainan iko indk sajo dimainan di hari hari tatantu tapi biaso digunokan untuak iburan bagi anak anak nalayan pasisia pantai d kabupaten Pesisir Selatan. aturan pamainan iko indak rumik, tagantuang kondisi tampek ,biasonyo pamainan iko dimainkan surang surang ataupun basamo. pado prinsip nyo pamainan iko tabuek sabagai bahan iburan untuak anak nalayan sasudah manangkok lauk samalam malam  arinyo .salain itu pamainan iko mangajaan kapado awak untuak saliang manjunjuang raso kabasamoan dan saliang manghargoi awak samo awak
Guo Inyiak Janun
Guo Inyiak Janun adolah carito rakyaik nan bakambang dek ditamukan guo di Jorong Bukik Siriah Nagari Matua Hilia. Guo tu ditamukan dek banyak kalalawa putiah tabang di dalam guo. Salain tu banyak pulo buruang layang-layang di sinan. Guo ko sadang dalam maso rencana untuak dijadikan tampek tujuan wisata. Diagiah namo Guo Inyiak Janun karano kabanyo Inyiak Janun lah nan managak-an pondok untuak tampek tingga di tapi guo. Kajadian tu tajadi kiro-kiro taun 1870-an.
Oberea notata
Oberea notata adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Pterolophia nigroscutellata
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
2012 VF37
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Diaphorus ochripes
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Embrikstrandia vivesi
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Ommata ramulicola
Larva kumbang iko, nan biaso disabuik panggerek kapalo bunda, manggerek ka dalam kayu, dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak batang kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
Beameromyia monticola
Spesies iko mampunyoi insting predator nan agresif dan makanan utamonyo adolah saranggo lain.
Hengky Ardiles
Di level internasional, Hengky alah ampek kali mambela.
Amictus syndesmus
Amictus syndesmus adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(122592) 2000 RE29
(122592) 2000 RE29 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.050, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 12.0.
Semljicola beringianus
Semljicola beringianus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Semljicola dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1989 dek Eskov.
Rhaphium longipalpis
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Bangunan
Contoh bangunan nan paliang soriang awak caliak iyolah titian basaroto konstruksi, dan rancangannyo, jalan, saroto sarana telekomunikasi. Sacaro umum, paradaban suatu bangsa dapek dicaliak dari teknik-teknik bangunan maupun sarano, dan prasarano nan dibuek maupun ditingga dek warisan manusia pado parjalanan sijarahnyo.
(67375) 2000 NQ19
(67375) 2000 NQ19 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 5 Juli 2000 dek LONEOS di Anderson Mesa.
Nanocladius dichromus
Nanocladius dichromus adolah saikua langau dari famili Chironomidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Larva spesies iko dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Urang Ngalum
Kapicayoan
Kapicayoan tradisional urang Ngalum bapusek pado panciptaan manusia Aplim Apom nan manganduang nilai filosofis jo ideologis sabagai landasan kahidupan nyo. Urang Ngalum mampunyoi bando-bando karamaik nan disimpan dalam iwol. Di iwol pulo, urang Ngalum malakuan upacara-upacara relilgi. Mereka mayakini kahadiran pencipta (Atangki), palinduang (Onkor dan Kakalakonaki), jo roh-roh haluih (Kaseng) nan jaek.
Urang Walak
Etimologi
Kato "Walak" barasa dari Wanlak atau Wanelak dalam bahaso Walak nan bararti "saya pergi ambil" atau "saya yang mengambil" (sedang berlangsung). Kato iko tasabuik dapek pulo bararti ungkapan salamaik atau terima kasih.
Urang Ngalum
Pakampuangan
Pakampuangan tradisional urang Ngalum babantuak lingkaran atau bundar nan barado di pabukitan. Tadapek babarapo jinih rumah, yaitu rumah khusus untuak para laki-laki disebut bokam iwol jo rumah khusus untuak padusi disabuik abib atau jingilabib (rumah inti). Acokkali jingilabib dihuni juo dek ciek kaluarga inti. Tadapek pulo rumah sukam, dikhususkan untuak padusi nan sadang haid atau malahiakan. Pado umumnyo, rumah-rumah tradisional hanyo mampunyoi ciek pintu sarato indak ado jendela. Pola pakampuangan iko mulai ditinggaan dan rumah-rumah dibangun mamanjang mangikuti pola jalan.
Disternopsis albostictica
Disternopsis albostictica adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Spheciospongia transitoria
Saroman spons pado umumnyo, spesies ko mamiliki tubuah nan bapori dan pamukaan nan kareh mode batu. Salain itu, Spheciospongia transitoria dapek juo manyerap oksigen dari aia malalui proses difusi.
Muaro Takung, Kamang Baru, Sijunjung
Muaro Takung (bahaso Minangkabau: Muaro Takuang) adolah nagari nan talatak di Kecamatan Kamang Baru, Kabupaten Sijunjung, Provinsi Sumatera Barat, Indonesia. Nagari Muaro Takung mamiliki laweh 29,41 kilometer pasagi. Nagari Muaro Takung bapanduduak 6.547 jiwa (2018) terdiri dari 3.348 laki-laki dan 3.199 padusi. Jarak dari kantua wali nagari ka ibukota kecamatan adolah 12 kilometer, ka ibukota kabupaten adolah 66 kilometer, ka ibukota provinsi adolah 176 kilometer. Nagari Muaro Takung mamiliki 7 jorong, yoitu: Dusun Tinggi, Kiliran Jao, Batang Talang, Koto Lamo, Batang Tiau, Koto Ranah, jo Sungai Sariak.
(56172) 1999 FD7
(56172) 1999 FD7 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 20 Maret 1999 dek ODAS di Caussols.
Semljicola caliginosus
Semljicola caliginosus adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Linyphiidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Semljicola dan ordo Araneae. Namo ilmiah dari spesies ko partamo kali ditabik'an pado taun 1910 dek Falconer.
(341015) 2007 FG44
(341015) 2007 FG44 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.050, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.0.
Diplonevra rufithorax
Diplonevra rufithorax adolah langau dari famili Phoridae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Chrysotus auratus
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
Orimarga (Orimarga) arizonensis
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Drosophila albomicans
Drosophila albomicans adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
2008 FH132
2008 FH132 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.080, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 14.8.
Dichaetomyia caucasica
Dichaetomyia caucasica adolah langau dari famili Muscidae. Langau iko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(257899) 2000 TR27
(257899) 2000 TR27 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Troya Yupiter, nan talatak di orbit Yupiter. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.100, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 13.0.
Hexatoma (Eriocera) licens
Langau iko biasonyo tingga di tampek lambok. Larvanyo biasonyo dapek ditamukan habitatnyo di paraiaran ataupun semi parairan.
Amictus tigrinus
Amictus tigrinus adolah langau dari famili Bombyliidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Muara Tabir, Tebo
Muara Tabir adolah marupoan kecamatan di kabupaten Tebo, provinsi Jambi, Indonesia.
(54159) 2000 HJ49
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Gajah
Gajah adolah salah satu hewan nan ado di Indonesia. Gajah adolah binatang manyusui (mammalia) dan marupokan hewan darek tagadang di dunia. Terdapat 2 spesies gajah di dunia yaitu:
Halicnemia patera
Halicnemia patera adolah spesies spons nan tagolong dalam kelas Demospongiae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Halicnemia dan famili  Heteroxyidae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabikan pado taun 1864 dek Bowerbank.
(52125) 4274 P-L
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Ochlerotatus flavescens
Ochlerotatus flavescens adolah saikua rangik dari famili Culicidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(73215) 2002 JS22
(73215) 2002 JS22 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Mei 2002 dek LINEAR di Socorro.
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Parasetomima ornata
Langau dewasa biasonyo punyo antena panjang, samantaro sayoknyo babantuak saroman daun.
Metazygia benella
Metazygia benella adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Araneidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Araneae, kelas Arachnida, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1995 dek Levi.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Panama, Kolombia.
Onthophagus escalerai
Onthophagus escalerai adolah kumbang dari famili Scarabaeidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Tachinus marginatus
Kumbang iko biasonyo punyo elitra nan pendek.
Mycomya avala
Langau iko biasonyo dapek ditamukan di tampek lambok.
Dolichopus pyrenaicus
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, biasanyo labiah pendek dari 8 mm.
Verrallina pseudodiurna
Spesies iko mahisok darah dari vertebrata hidup.
Rhathymoscelis peruibensis
Rhathymoscelis peruibensis adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(189973) 2003 XE11
(189973) 2003 XE11 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko marupokan bagian dari asteroid Amor, nan talatak dakek jo bumi. Eksentrisitas orbit asteroid ko tacatat sagadang 0.377, samantaro magnitudo mutlaknyo adolah 17.6.
2013 GQ38
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Urang Citak
Sijarah
Awanyo Urang Citak bakahidupan semi-nomaden, dan tingga di kampuang-kampuang ketek nan taseba. Sasudah ado paksaan dari pamarintahan Hindia Balando mereka mulai hiduik parmanen di kampuang nan labih gadang. Makanan pokok urang Citak adolah sagu nan dilengkapi jo ikan dan dagiang. Sagu jo Ikan marupoan hasia dari kaum padusi sadangkan dagiang marupaoan hasia buruan kaum laki-laki manggunoan parahu dengan panjang 4 meter, labih ketek dari parahu untuak kaluarga nan mampunyoi panjang 10 meter.
Legenda Agu Ibit
Manuruik Pido saurang zauwaibit (pamimpin parang) nan barasa dari Senggo Lama, awanyo suku iko tingga di rumah pohon tatapi kamudian barubah karano babahayo bagi anak ketek nan murah jatuah. Legenda leluhua suku iko adolah Agu Ibit nan dinarasian Pido kapado Josef Haas tahun 1981 (nan di translasikan badasarkan rekaman dek Alexander de Antoni, Stefanus Supprobo jo Cornelis di Senggo, 2007): <Blockquote> Agu Ibit malangkah kalua dari aia ka daraik. Sasudah samalaman di sungai, inyo kamudian duduak diateh pohon Ki, kamudian inyo alah duduak diateh pohon Tinak. Sasudah buang aia gadang inyo kamudian buang aia ketek di pagi hari. Inyo kamudian malompek dari pohon ka pohon, kamudian di ateh pohon inyo mahadok ka barat. Kamudian inyo mamakai ikek pinggang dari kerang jo kaluang dari gigi anjiang. Inyo kamudian bangun dengan kaki nan kaku dan mambukak tangan di ateh pohon Ki. "Oh pohon Ki berikanlah cuaca yang baik, sehingga lengan tangan bisa bergerak bebas", jo suaro nan ceria, "Saya sedang mencari sesuatu untuk dimakan, Hujan jangan turun, saya mau berburu tikus besar, kasuari, dan ikan di sungai. Jika ada perempuan disana, saya ingin memukul sagu." Fo....fo. Kamudian padusi lain bakato, "Saya tinggal di siang ini untuk menyusui bayi." Siang ko sangaik terik, ingin pai jauah. Agu Ibit mambuek cuaca baiak. Di ateh pohon Ki, di ateh pohon Kuru, di ateh pohon Badam, di ateh pohon Utua, pohon kayu, pohon Pambam, daun Tinak, daun pohon, pohon Sagu. Daun pohon sagu, tatapan matonyo bacahayo. Agu Ibit, Agu Ibit, Tanambitda (matahari laki-kaki nama lain Agu Ibit), Tanambitda, matonyo bacahayo sapanjang hari. Kiniko inyo kan pai barangkek dari timur ka barat, hinggo manghilang.
(71050) 1999 XY88
(71050) 1999 XY88 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 7 Desember 1999 dek LINEAR di Socorro.
Nethinius wintreberti
Nethinius wintreberti adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Silvius melanopterus
Langau kudo dewasa mahisok nektar dan kadang-kadang sarbuak sari. Betino dari kabanyakan spesies adolah anautojenik, nan artinyo butuah mahisok darah sabalun mampu untuak bareproduksi sacaro efektif. Telua dilatakkan di ateh batu atau vegetasi biasonyo balansuang dakek jo aia misalnyo kolam ranang.
Sitticus strandi
Sitticus strandi adolah sabuah spesies lawah nan tagolong dalam famili Salticidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus Sitticus dan ordo Araneae. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1934 dek Kolosváry.
Drosophila limensis
Drosophila limensis adolah saikua langau dari genus Drosophila. Spesies ko juo marupokan bagian dari famili Drosophila, ordo Diptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
(60035) 1999 TO93
(60035) 1999 TO93 adolah sabuah asteroid nan talatak di sabuak utamo. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 1 Oktober 1999 dek LINEAR di Socorro.
Urang Ayfat
Kakaluargaan
Kakeluargaan Batih Ayfat tingga di rumah batiang tinggi, yang biasonyo didirikan di tangah ladang urang ko. Rumah samacam iko salain dihuni oleh satu kaluargo batih yang acok ditambah jo anggota lain, sarupo anak angkek, saurang jando atau duda dari karabat dekek. Kaluargo-kaluargo batih iko tingga badakek dalam sakalompok kakarabatan satingkek suku. kalmpok kakarabata ini biasanyo dihituang dari pihak laki-laki (patrilineal), maskipun pola manatap sasudah kawin ado yang di lingkuangan kaluargo pihak padusi (uksorilokal).
Isocolpodia diervillae
Langau iko biasonyo kenek dan punyo antena panjang, samantaro sayoknyo barambuik.
Urang Ayfat
Asa-usua
Indak ado urang nan mangatahui pasti tampek sabananyo di mano partamo kali pamukiman suku iko barado, namun sacaro manyaluruah diungkapkan kalau tampeknyo di daerah wilayah Maybrat atau Imian atau Sawiat, alasannyo karano bahaso namo kaduo urang niniak moyang suku iko iolah manggunokan bahaso Maybrad sahinggo dapek disimpuakan kalau kajadiannyo tajadi di wilayah Maybrad dan asal-usua suku urang ko pun dari situ.
Diplonevra rufivena
Langau ko biasonyo panjangnyo sekitar 0,5–6 mm (1⁄64–1⁄4 in).
(73216) 2002 JW22
(73216) 2002 JW22 adolah sabuah asteroid. Asteroid ko ditamukan pado tanggal 8 Mei 2002 dek LINEAR di Socorro.
(77356) 2001 FS123
Pambantuakan
Sarupo asteroid sacaro kasaluruahan, asteroid ko tabantuak dari nebula matoari primordial sabagai pacahan planetesimal, sasuatu di nebula Matoari mudo nan indak cukuik gadang untuak barubah manjadi planet.
Universitas Sebelas Maret
Fakultas
Ado sabaleh (13) fakultas jo dua (2) sekolah di Universitas Sebelas Maret, di antaronyo:
Deltaspis moesta
Deltaspis moesta adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Batrisodes virginiae
Batrisodes virginiae adolah kumbang dari famili Staphylinidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kelas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.
Eunidia andamanica
Eunidia andamanica adolah kumbang tanduak panjang dari famili Cerambycidae. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo Coleoptera, kalas Insecta, filum Arthropoda, dan kingdom Animalia.